Telugu Paleru - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

కా య! మ ను వలా న్‌ వ తో [| 7 గడ్‌ ఏ జ శప వ న్‌ టా నానా న స్‌ ఇ! గ / | నీ న | / [1 న శ్‌ చా నం. నే సీ ఛే | ॥ / |. ట్‌ - ళీ 1 సల .. (. | 0. ప న ట్ట ౧ స టా . 1 హి యం. గ 1" నో ళ్‌ సో శా నో ఉగ [౮ ల్‌ో ట్య లా ఎన్‌ ఫి యగన సత తయా నన హక. | “జ్య, న .. రల |. త

• లప్‌ గ్‌ గీ ళన స , ఈ ఆ ॥ సటవలు క్‌ (1 క. ల్‌" గ్‌ గ |. స! .. ష్‌ “ యై ॥ క ఛా / లీ గ్‌ స్వా న శ! ్ష లో! | స త న. టి 1! త న ను నం . సట క. జ ఇ స. య శే స. ఏ కీ ఫం న! కరతల? క క బటు ప . వల" సం జీ. న్‌ మ నం! సస్య సట వ్‌ (ల క య! [1 | ( భర స క త్‌ చ ( వః ని భ్‌ ళ్‌ న చ నో ము సట 1 1కి య భ్‌ 1 న్‌ టు... న్న. హరీ గీకి డగ లో శ న. కే లే యయ.) ను 5 న్‌ న. స ఎ యాగ లే

పాలేరు ఆల [ సర్వజనాదరణ పొందిన సొంఘిక నాటకం ] ఖగ రచన; బోయి వీవు న్న వచురణ:; సాహితీని ధి

19వ మ్ముదణ ఏ 1980 వళ్లే వృఇకా2! వె (వళులు ; 2000 ఖఘు కో పొతే: సర్వహక్కులూ రచయితవిం వెల: రూ. శెశేంంననునను.. ర్‌ (గ్రంధాలడ వ, న్‌ సాళ టం ( సయిలతటైకు) జ) న్న నా... గగ జ గా (ప్రతులకు : (0 16. 85, 1. ెశ, కాలంసి, / హైదరాబాదు = జీర్రినై ౮ మ్యుదణ వి పద్కావపీ ఆర్ట్‌ వ్రింటక్స్‌ 8-5-850 , హైదర్‌గూడ , హైదరాబాదు = 500 020.

వయస్సు నుమారు సం॥ వెంకన్న ; కథానాయకుడు , పాలేరు . చదువు తర్వాత వెంకటేశ్వరరావు అవుతాడు. 129౨0 కుబ్మేరావు ; భూస్వామి , కామందు. పూ ర్రిగా అభివృద్ధి నిరోధక తత్వం గల మనిషి , త్‌ సుందరం ; సంస్కార థావాలున్న కాలేజీ విద్యార్థి . 20 ఉపకారి ; వల్రెటూరి బడీపంళులు , సంస్కాంరి ః కుల మత భేదాలు లేకుండా అందరూ చదివి, విజ్ఞానం ఆర్థించా లంటాడు . తం

శే వీరశు ; వెంకన్న పినతండి, కార్మికుడు . క్రీ పుల్లయ్య ; వెంకన్న తండి, కుబ్మేరావు పెద్ద పాలేరు . శి రామం ; కాకినాడ అనాథ శరణాలయం మేనేజరుగారి కుమారుడు . సుందరం మ్మిళుడు = లిం వన బాల ; సుందరం చెల్లెలు. అన్నగారి సంస్కార భావాలు బాగా జింటపట్టిన, దిట్ట ం 19 సితమ్కు : వెంకన్న చుట్టం , వ్యవసాయకూలీ , వీరేశు (ప్రేమికురాలు . 18 ఇంకా : దొంగరామన్న , రౌడీరంగడు', బంటోతు , కొంత మంది రైతులు, కూలీలు . గ వెంకన్న పాతను ఇద్దరు ధరించవచ్చు. అలానే వన బాల ప్మాతను కూడ . ]]

బాణాక (ర (ప్రపంచ కాంతికి మార్గం = ముడ్త్‌ పొరుష జీవితమే నోయ్‌ । ర్‌ (5 చేతిలో లేకుండే గొ౩ కూడ కరిచే నోయ్‌: (రాఖీలు

భారతీయ [గామాలలో రైతులకు , కూలీలకు కూడ ఆయుధాలు చేతి క్యరలే . నిలువెత్తు పొడవున వుండే వెదురు క్యరలవి . వాటినే బాణాక్యర లంటారు .

ఈ పీఠికకు బాణాక(ర అని పేరు పెడుతున్నాను . ఎందుకంటె [గామీణ (పజలకు , ముఖ్యంగా పాలేళ్లకు ఆత్మరతషణ సాధనం ఆదే కనుక.

షాలేరు నాటకం నేను (వాసి వవ్లైయేళ్లకు పైనే అయింది . స్వర్ణోత్సవం జరుపుకోవలసింది 1 “పాలేరు” కనుక , అంతటి అదృష్టం పట్టలేదు *- పాలేళ్షే వర్గం ఇంకా ఆంత సంస్కార సంపన్నం కాలేదు .

ఈ నాటకం (వాత (వతిగా వున్నప్పుడే ఆనేక చోట్ల (పదర్శించబడింది * (వతి (పదర్శనకూ ఒకొక చరిత వుంది. సామాజక , విద్యా రంగాలలో ; వ్యవసాయ కూలీ వర్గాలలో ఈ నాటకం సాధించిన మార్పు ఒక మహత్తర విష్ణవ చరితే! ఇందుకు సంబంధించిన కొన్ని ముఖ్య వివరాలు “ పాలేరు నుంచి పద్మశ్రీ వరకు '" అనే [గంథంలో చూడవచ్చు .

దీని (పథమ మ్ముదణ బెజవాడలోని బొందలపాటి శకుంతలా దేవి, శివరామకృష్ణ గార దేశి కవితా మండలి నుంచి వెలువడింది . వారిది సొంత [పెస్సు , ఆక్కడి నుంచే అది ఎన్నో పునర్ముద్రణలు ఫౌందింది , ఎన్నో వేల [ప్రతులు అమ్ముడు పోయాయి ,

ఇ పుస్తక వ్యాపారంలో తాము ఏంతో నష్టపోయామనీ , పాలేరు నాటకమే చాల వరకు తమను నిలబెట్టిందనీ శివరామకృష్ణ గారు తరచు. చెపుశళూ వుండే వారు. ఈ నాటకం ఒక క్రాసిక్‌గా నిలిచిపోయిందని ఆయన అన్నపుడల్లా నేను ఆనందంతో పొంగిపోయేవాణ్ని 1 నా రచన ఒకటి, ముఖ్యంగా పాలేరు వంటిది, మ్యుదించబడి (ప్రజల చేతుల్లోకి పోవడమే ఒక గొప్ప అదృష్టం. డబ్బు దేముందిలే అనుకొనేవాణ్ని నేను , నేను బెజవాడ వెళ్ళినప్పుడల్లా కూర్ముయ్యగా రింట్లో కాకపోతే , బొందల పాటి వారింట్లో దిగేవాణ్ని . ఆయన మంచి భోజనం పెట్టి, రైలెక్కించి పంపిస్తుండే వాడు. అంతకంటె నాకింకేం కావాలి? ఆ రోజులు కూడ అలాంటివి ! నేనొక ఆరటాకును , మరో దిక్కులేదు . వ్యాపార దృష్ట్యా పాలేరు నాటకం ఒక కామధేనువు లాంటి దనీ , అప్పటికే లక్ష కాపీలకు పైగా అమ్ముడు పోయా యనీ పుస్తకాల దుకాణాలలో పుట్టిన పుకార్లను కొందరు పబ్దిషర్జు నా వరకు తేవడం , పొలేరును తమ కివ్వవలసిందిగా వారు నన్ను కోరడం జరుగుతూ వచ్చింది . నా “"రాగోదయం " , “మధుబాల ” కొవ్యాల ముుదణ వ్యవహారంలో మాకు భిన్నా భప్రాయాలు కలిగివున్న సమయంలో , ఒక దుర్ముహూర్తంలో దేశి కవితా మండలి నుంచి పాలేరు చెట పడడమూ జరిగింది . దుర్ముహూర్తం అని ఎందు కంటున్నానంటే = దేశి కవితా మండలితో ఒక పాతికేళ్ళ పాటు కొనసాగిన 'స్నేహానుఐంధం తెగిపోయిన క్షణం అది. అంతే కాదు, ఆంతకు ముందు పాలేరు పుస్తకాలు షాపుల్లో కనిపించేవి. ఆ తర్వాత - ఈ పాతికేళ్ణగా నేమ మళ్ళి పారేరు పుస్తకం దూడలే దంటే అతిళయోక్రి కాదు. రాశి , వాని ఈ మధ్య థాషా నిలయంలో జరిగిన ఒక యువకవుల కావ్యావిష్కరణ సభకు వెళ్ళి ఆడియన్సులో కూర్చున్నాను. ఆయువ కవులు రామానుజా చార్యులు , సుందర దేశికులు నాకు మ్మిశులు ం కవులు యువకులై నా, వేదిక మీది వారంతా పెద్దలే. అందులో నాకు బాగా తెలిసిన సభాధ్యక్షులు నండూరి రామ కృష్ణమాచార్యులుగారు , వక్తలు

. ఇరివెంటి కృష్ణమూర్తిగారు , కులకేఖరరావుగారు , సుధామగారు = అందరూ లబ్ధ (పతివ్పులే +, ఉన్నత విద్యా నంవన్నులే.

అయితే, సథ పలచగా వుంది. ఆడియన్సు ఎక్కువ మంది లేయి!

సభాధ్యక్షులు ఈ లోపాన్ని నిరుత్సాహక పదజాలంతో ఎత్తి చూపి: “* అయినా , ఈ కాలంలో సాహిత్య సభలకు ఎక్కువ మంది రావడం లేదు. ఈ మధ్య జరిగిన అనేక సభల కంటె ఈ సభ చాల మెరుగు . రాళ? కంటె వాసి మేలనే సత్యాన్ని మనం గుర్తిస్తే, సభలో ఎక్కువ మది లే రనే విచారం మన కుండదు ” అన్నారు.

ఆయన ఒక కథ చెప్పారు :

“ ధర్మరాజు రాజసూయం చేసిన సందర్భంలో అన్నసంతర్పణ చేళాడు . ఎంత మంది భోజనం చేశారో లెక్క తెలుసుకోవా లనుకొన్నాడు = ఆందుకు నారదమహర్షిని ఉపాయం అడిగాడు . నారదుడు ఒక గంటను ధర్మ రొజు కిచ్చి , లక్ష మంది భోజనం చేసిన తర్వాత ఒకసారి చొప్పున ఆ గంట మోగుతుందనీ , అది ఎన్నిసార్హు మోగితే ఆన్ని లక్షల మంది భోజనాలు చేసినట్టు లెక్కగట్టుకోమనీ అన్నాడు ,

భోజనాలు [ప్రారంభమయ్యాయి . గంట [కమంగా మోగుతూవుంది = ఒక దశలో ఆది అదేపనిగా విడవకుండా మోగసాగింది ధర్మరాజు కంగారు పడ్డాడు . గంట పాడయిం దనుకొన్నాడు .

గంట మంచిగానే వున్నదనీ , ఎన్నో లక్షల మందితో సమానుడైన ఎవరో మహానుభావుడు పంక్తిలో కూర్చున్నాడనీ , ఆయన భోజనం ముగించి లేచేవరకు గంట అలా మోగుతూనే వుంటుందనీ నారదుడు వివరించాడు. ఆ మహానుభావుడెవరో తెలిసింది . ఆయన వ్యాసుడు !

అలాంటి వ్యాసుడంతటి బోయి ఖీమన్నగారు ఆడియన్సులో వుండగా ; రాశిని గురించిన బెంగ దేనికి * అన్నారాయన !

అంతవరకు ఆసక్తితో వింటున్న కథ నా మీదికి మళ్ళడంతో , ఆనం చాళ్ళర్య సం్యభమాలు ముప్పిరిగొనగా , నండూరి వారి జొదార్య (_సతిభ్యాప్రాభవా లకు చేతులు మోచ్చాను నేను , తక్కిన సదస్యులు ఎలా ఫీలయ్యారో మరి!

ఇస

పాలరు నాటకం [వాసిన తర్వాత , ఈ యాభై యేళ్ళలోను ఒక్కసారి కూడ ముదిత (పతి తెరిచి చూడని నేను , ఇప్పుడు దానిని చేతిలోకి తీసుకొన్నా నంటే - అందుకు కారణం ఆ సభలో సాగిన (ప్రసంగాతే . అందుకే ఆ సభను గూర్చిన ఈ (ప్రస్తావన .

ఆ (ప్రసంగాలలో మొత్తంమీద వక్తలు వెల్లడించిన అభ్మిప్రాయం తెలుగు సాహిత్యంలో రాశి తప్ప వాసి లే దన్నది . ఆనుకరణ తప్ప మౌలికత లేదన్నది | తెలుగు సొహిత్యంలో మౌలికత లేదా

నిజంగానే లేదేమో ! వుంటే , ఏదీ ? ఎక్కడా కనిపించదేం ? ఎక్కడ దాక్కుంది శి

నన్నయగారి ఐతిహాసిక యుగం నుంచి. పెద్దనగారి (పబంధయుగం వరకు అన్నీ తత్సమాలు . కృష్ణశాన్రుగారి భావకవితాయుగం నుంచి ్రీఆ్రీ గారి ఆభ్యుదయ కవితాయుగం వరకు అంగ్ల తద్భవాలు , అన్యదేళ్యాలు . మరి మనదని మురిసిపోగల మౌలిక సాహిత్యం ఏదీ * ఎక్కడుంది ?

“కన్యాశుల్కం” లేదా ఆంటే , ఆది ఒక కులానికీ , ఒక మాండలికానికి పరిమితమైన స్థానికం, సాహిత్యానికి (ప్రధాన గుణమైన సర్వ జసీనత కన్యా శుల్కంంలో లేదు మరి?

టహ్మంగారు , వేమన , కవిరాజు , జాషువా వంటి పేర్ద సాహితీ రంగ రింగుమాస్టర్లకు పనికిరావు . ఆ పేర్ణవాష్త పంక్తి బాహ్యులైన హ్యూదులూ , వర్జ బాహ్యులై న హరిజనులూను 1 మరి ? చెప్పండి !

ఎంకి పొటలున్నై అవును , అయితే , అవి నాయుడు బావతో ముడిపడి వున్నై! నాయుడు వంకి బాహ్యుడు కదా?

(1 ) కందం (వాసినవాడే కవి (2) తినుచున్న అన్నమే. తినుచుంది మిన్నాళ్ళు (8 ) వయస్సు మళ్ళిన స్రోమరులారా చావండి ( క ) తాజమహలును కట్టించిన షైజహాను కంటె; ఆయనకు తన భొర్యపట్ట గల ప్రేమానురాగాల కంటె, ప్పాను చేసిన ఇంజనీరు కంటె , కట్టిన మేస్రీ కందె రాష మోసిన కూలీలే గొప్పవాళ్ళు !

శ

ఇటువంటి పొక్షిక , (ప్రగతి నిరోధక, మత్రు మందు మాత్రలను (ప్రజలకు తినిపించడం వల్లనే మౌలిక సాహిత్యం ముందుకు రాలేకపోతున్నదన్న వాస్తవాన్ని ఎవరైనా గుర్తించారా ?

కూలీలు గొప్పవాళ్ళే. వాళ్ళ [శమ ,ళజక్తి విలువ లేనిదే . అయితే కూలీలు శాళం్దితంగా కూలిలుగానే వుండిపోవాలనే దురుద్దేశం భూ థామందుల పృాదయాలలో వున్నఖ్టే అభ్యుదయ కవుల రచనల లోనూ వుంది. పరిశీ లించండి !

ఏ పనీ చెయ్యని నిరర్ధకుడి పేదరికం పట్ల సానుభూతి దేనికి? కష్టపడి సంపాదించుకొన్న వాడి కలిమిపట్ట ద్వేషం దేనికి ?

కోటీశ్వురుడై నా వ్యాపారం దెబ్బతింటే పేదవాడ్లై పోతాడు . పేదవాడైనా ఏదో ఒక నిధి దొరికితే కోటిశ్వురుడై పోత్తాడు . కవిత్వానికి మానవుడే కవికా వస్తువు కొవాలి. ఆతడి కలిమిలేములు కాదు .

కుల , రాజకీయ * వ్యాపార వైఖరిని వదులుకొని, విళ శజనీన దృష్టితో పరిశీలిస్తే, తెలుగులో అపూర్వ (ప్రతిభా ప్రాభవాలు గల మౌలిక రచన లెన్నో కనిపించక మానవు. అయితే, అలాంటి నిరామయ నిష్పాక్షిక దృష్టిగల పండితు లేరి? స్వపర విభేద విష దృక్కుూలు తప్ప ; విద్యా వినయ సంపన్ను లెక్కడ* వుంటే , బైటికి రండి! (పపంచ సాహిత్యంలోని ఉత్తమ రచనలను మించే ఉత్తమో త్తను రచన లెన్నో తెలుగులో కనిపి్తై !

కలత చెందిన మనస్సుతో ఆసభ నుంచి ఇంటికి వచ్చాను = నా ఒక్కొక్క రచనను తెరచి చదువుకోసాగాను !

పున రుద్ధరణ

మా ఇంట్లో ఒకేఒక పాలేరు పుస్తకం వుంది. అది 1970 లోని ముదణకు చెందినట్టిది . కాగితం న్యూస్‌ | పింటు కాబోలు , ముట్టుకుంటే విరిగి ముక్కలై పోతున్నది !

“ నిన్ను నేను ఆప్యాయంగా. చేతిలోకి తీసుకొని ఏభై యేళ్ళయిందా తల్లీ 1! ” నిజంగా కళ్ళు చెమ్మగిల్లాయి .. దాన్ని తెరిచి చూచినప్పుడు ఏడుపే వచ్చింది .

స ఇన్ని తప్పులతోనా పు స్తకాలు వేస్తున్నారు పబ్దిషర్టు 1? తైలుగు (శెస్సుళ్తో తెలుగు తెలిసిన (పూవు రీడర్లు వుండరా ? వెంటనే కలం తీసుకొని, ఆ ర్మాతంతా కూర్చుని పరిష్కరించాను . నా (గంథాలన్నీ నా చేతిమీదుగా , నేనే (పూపులు దిద్దుకొని , (పకటించు కొంటున్నట్టివి , ఒక్క హెలేరుకే అట్టి (ప్రత్యేకత లభించలేదు . ఆదినుంబీ ఇది పరాశితంగానే వుంటూ వచ్చింది . ఎప్పటికప్పుడు కొత్త కావ్యాలను ్మపకటించు కోవడంతోనే సతమతమయ్యే నేను , పొతదై పోయిన పాలేరు పెకి దృష్టి మరల్బ తేక పోయాను. నాది సాహిత్య సృష్టి . వ్యాపారం కాదు. నా (గ్రంథాలు మార్కెట్లో దొరకవు * నా దగ్గర దొరుకుతాయి ఉచితంగా . ఎంతో కష్టపడి ఒకసారి మ్నుదించి వాటిని ఉచితంగా పంచిపెళ్టేప్టే, పునర్ముదణకు పైస లెలా వమై? వాటిని ఉచితంగా పుచ్చుకొన్నవాశ్షైనా, ధనవంతులే వుండి కూడ, సహాయం చెయ్యరు 1! ఇక్కడొక విశేషం చెప్పాలి ---- హైలేరు నాటకం. పుస్తకాలు మార్కెట్లో ధారాళంగా దొరుకుతున్నంత కాలం , వాటి ఉత్పత్తి గురించి ఎవరూ పట్టించుకోలేదు , అది సహజమే. అదీ గాక , ఈ నాటకాన్ని (పదర్శించిన వాళ్లంతా పల్పెల వాళ్లు , పేటలవాక్షు ళా రా క వ్యవసాయ కార్మికులు + వెనకబడిన వర్గాలు ం పట్టించుకొని మాత్రం వాళ్ళ చెయ్యగలిగిం దేముంది ? నేను ఆశించింది వాళ్ళలో మార్పు. అది వచ్చింది , ఇంకా వస్తున్నది - నాకు కావలసిం దంతవరళకే . ఆయితే , ఇటీవల ఈ పుస్తకాలు మార్కాట్లో దొరకడం లేదు . ఎవరి నడగాలి ! ఎవరికి వాయాలి? నా అడసు లోక (ప్రసిద్ధం కనుక ,న న్నడగడం సాగించా రందరూ. ఇక గాడే మరొక విశేషం --- నాకు (ప్రతిరోజూ ఎక్క డో అక్కడ తారనవడే పెద్దలలో చాల మంది

• ప్పి పాలేరు నాటకంలో ప్మాతధారులం *' ఆంటూ పరిచయం చేసుకొంటూ వుంటారు . పాలేరు నాటకం చూచి , పాలేరు తాలు మానేసి , స్కూళ్ళలో చేరి,

ల!

పెద్ద చదువులు చదివి; పాలేరు కావ్య నాయకుడివలెినే ఆఫీస ర్హయినవాళ్డు, (ఫొఫెక ర్హయినవాళ్ళు , రాజకీయ పదవు లందుకొన్న వాళ్ళు వందల మంది నాకు తెలిసినవాళ్ళలోనే వున్నారు. వాళ్ళంతా ఆర్థికంగా స్థితిమంతులే , పరపతి కల వాళ్ళే . అయితే; వారిలో ఒక్కరు కూడ ఈ నాటకం (వళులు ఎందుకు దొరకడం లేదో వాకబు చెయ్యరు !

తమను అంతగా (వథావితం చేసిన ఒక (గంథం నిత్య [చదారంలో వుండేటట్టు చూడవలసిన జాధ్యత వారికి లేదా? ఫైకి వచ్చినవావ (క్రిందపడి వున్న వాళ్ళకు చేయూత నివ్వవలసి లేదా? ఇతర ఉన్నత వర్గాల వారిని చూచి ఆయినా నేర్చుకోవద్దా* ఇక ఐడుగు వర్గాలు బాగుపడే దెట్టా 1

ఇదంతానా వకపాాత ఘోష! సోలో 1! సౌలిలోఖీ!

వది వమైనా, ఇప్పుడు పాలేరును కొంచెం పరిష్కరించి సౌంతంగా ముదిస్తున్నాను = ఇది నా చేతిమీదుగా (పథమ ముుదణ = [కమ సాంఖ్యంగొ ఎన్నో మ్ముదణో ! సుమారుగా వూహించి అంటున్నాను 198 వ మ్ముదణ అని.

4 సమకాలీనత

మౌలిక సాహిత్యానికి ఉండవలసిన (ప్రధాన గుణం సమకాలీనత . సమకాలీనత లేని రచన ఎంత గొప్పదైనా, అది సాహిత్య మనిపించుకోదు .

కవి ఏ కాలంలో జీవించాడో , ఆ కాలానికి చెందిన సాంఘిక , రాజకీయ, సాంస్కృతిక , ఆధ్యాత్మిక విషయాలన్నీ అతడి రచనల్లో (పతిఫలించాలి అట్టి గుణం వుండడం వల్లనే వేద, పురాణ; రామాయణ , భారతాదులు క్లాసిక్సు ఆయాయి . సజీవ సాహిత్య మయాయి,

వాస్తవ వస్తు చిత్రణ పొటో[గాఫ్‌ అవుతుంది. డాక్యుమెంటరీ అవుతుంది . ఆ చిత్రణ రసభాన సమేతమై , కళాత్మకమై అభివ్యక్త మైనప్పుడే అది సాహిత్య మవుతుంది . సమకాలీన సాహిత్యానికి సర్వజనీనత తోడై నప్పుడు దానికి సజీవ సుస్థిరత్వం సిద్ధిస్తుంది.

వేద పురాణాలు , రామాయణ మహాభారతాలు అనాటి జీవిత సరళకి కళాత్మక చ్యితణలు . అందుకే వాటికి కాలదోన్నం లేదు , మొదట ఏ కాలంలో,

న! ఏ దేశంలో , ఏ భాషలో వెలువడి నప్పటికీ = అవి అన్ని కాలాలకూ ; అన్ని దేశాలకూ , అన్ని భాషలకూ చెందినవే అవుతాయి .

అట్టి విశ్వ సాహిత్యాన్ని ఎవరైనా , ఎప్పుడైనా తమ భాషలోకి అనున దించుకోవచ్చు . ఆనువదించుకోవాలి కూడ . ఆయితే, అట్టి అనువాదాలు మౌలిక సాహిత్యం కావు.

తెలుగులో ఎన్నో భారత రామాయణాలు , కావ్య (పబంధాలు వున్నై , అవన్నీ ఆనువాదాలో , అనుకరణలో అవుత్తై . తెలుగులో ఇంతవరకు మౌలిక సాహిత్యం జానపద సాహిత్యమే , కాదంటే కొన్ని శతకాలు , వేమన పద్యాలు , ఎంకి పాటలు వంటి కొన్నిటిని కూడ చెప్పుకోవచ్చు -

• షైర్రేరుతనం పూర్వమున్నంత ఇప్పుడు లేదు. మరికొంత కాలానికి పూర్తిగా పోవచ్చు. అప్పుడు పాలేరు నాటకానికి (పయోజన మేమిటి?” ఆంటారు కొందరు

గయోపాఖ్యానం , ఫ్రీకృష్ణ తులాభారం , హరిశ్చంద వంటి నాటకాలకున్న [(వయోజనమే పాలేరు నాటకానికీ వుంటుంది. అవి పౌరాణికాలు కదా అంపే, అప్పటికిదీ పౌరాణికమే అవుతుంది .

పాలేరు ఆంటే ఎవరు ? యజమాని (క్రింద బానిసలా పనిచేసే (ప్రతి అస్వతం[ళుడూ పాలేరే . అట్టి (పతివాడూ తన బానిస తనాన్ని తొలగించుకో డానికి నిరంతరం కృష చెయ్యవలసే వుంది . ఇదొక ఎడతెగని సమస్య. దీనికి ముగింపు లేదు. అయినా , పోరాటం కొనసాగక తప్పదు. ఈ నాటకం [ప్రారంభ గేయం. లోని ఉద్చోధ ఇదే , “బానిస తనమును బాపుమురా” అనేది .

వాల్మీకికి రాముడు సమకాలీనుడు , వ్యాసుడికి ధర్మరాజు సమకాలీనుడు . నాకు పాలేరు వెంకన్న సమకాలీనుడు .

ఇతి వృత్తంలో సమకాలీనత , కావ్య నాయకుడిలో ఏళ మానవత, రచనా శిల్పంలో రసభావ రమణీయత వుంటే అది క్లాసిక్‌ , పట్టాభి రాముడి కంటె పాలేరు వెంకన్న ఏ విధంగానూ తక్కున వాడు కాదు.

ఇ111

రాముడు విభీషణుడికి అభయ మివ్వడంలో స్వ్య్మప్రయోజన ముంది = వెంకన్న తనకు అపకారం చేసిన థామందును శిక్షనుంచి తప్పించి ఎంతో ఉపకారం చేళాడు. ఇందులో అనాస క్తమైన విశ్వుకారుణ్య ముంది. సీత రాముడికి వలె వెంకన్నకు వనబాల (వగతికారక శక్తి. వర్థ్ణాంతర వివాహం ద్వారా కులరహిత సమాజ నిర్మాణం సొధించబడింది .

సాహిత్య దర్శనం

సమకాలీన ప్మాతను (పేమ రసంతో నింపినప్పుడే అది విశ్వ సాహిత్య మవుతుంది . (పేమ ఉగాది పచ్చడి లాంటిది, దానికి నవరసాలూ తోడై నప్పుడే అమృత రసానుభూతి

ఈ శృంగారం భగ్నమైతే కరుణ రసం . నిరోధించబడితే వీర రసం” అన్నానొకచోట .

రామాయణం లాంటి మహా కావ్యాలలో మా్యతమే సాధ్యం కాగల అట్టి రసపోషణ పాలేరు వంటి చిన్న దృశ్య కాన్యంలో ఆశించగలమా +

నిరభ్యంతరంగా ఆశించవచ్చు . సిండుగా ఆస్వాదించవచ్చు కూడ,

• వాక్యం రసాత్మకం కాన్యం * అన్న నిర్వచనంలోని దర్శనం ఇదే. అనుభ వించడానికి సుముఖత్వం వుండాలి. అంతే.

హాలేరును నిష్పాకిక దృష్టితో చూచేవారికి అది ఎంతో రసవంతంగాౌ 1 రమణీయంగా కనిపిస్తుంది. ఆలా కనిపించబళ్లే లక్షలాది జనం దాన్ని అభిమా నించారు . వేలకొలది పదర్శన లిచ్చారు . ప్రతి [గామంలోను పోటీ బృందా తేర్చడి ఆడారు . 1958 లో గుంటూరులో ఒక్క బృందం వంద (ప్రదర్శన లిచ్చిన సందర్భంగా చెరుకుపల్లిలో నాకు అప్పటి మంతి సంజీవయ్యగారి అధ్యక్షత [కింద సన్మానం చేసి, పగటి దివిటిలత్తో (బహ్మ రథం పట్టి, పది వేల మంది సభలో గండపెండేరం తొడిగారు , ఆదీ పొలేరులోని (పజారంజకత్వం 9

అయితే , ఈ నాటకానికి పండిత లోక సన్మానా లెందుకు జరగలే దంటే పండితులు దళిత వర్గాలలోని (పతిభను గుర్తించరు కనుక .

నే

పండితులు శాబ్టీకులు , కొందరు స్వార్థపరులు , వారిలో ఆసూయా ద్వేషాలు ణి స్పర్థలు , వచ్చోర్చని తనాలు ఎక్కువ. ఆ పచ్చదనం ,(కిందివర్గాలలో దైతే మరీ ఉడికిపోతారు . ఆటువంటి మలిన మనస్కులు ప్యతికలు , ఆకాశవాణి, దూరదర్శని వంటి (వచారక సంస్థలలో కీలక పదవులలో చేరితే , ఐడుగు కులాల రచయితలు , కళాకారులు చాల (కూరంగా స్మపెస్‌ చేయబడతారు , వారి రచనలు ఎంతటి (ప్రతిభావంతాలై నా సమీక్షలకు కూడ నోచుకోవు!. ప్రైజులు, అవార్డులు పెవారే పంచుకుంటారు .

పాలేరు విజయవంత మయిం దంటే అందుకు కారణం సామాన్య (ప్రజలలోని కళాభిజ్ఞతే 4 రూపమే నాటకం . విద్యావంతుల మనుకొనేవాళ్ళు వచన నాటకొాలతో సతమత మవుతుంటే , (గామీణ (ప్రజలు పద్యాలూ, పాటలూ కఠ సమగ్ర నాటకాలను అభిమానిస్తున్నారు . నేను పాటలు , పద్యాలు లేకుండా నాటకాలు [వాయను ం

నాటకం జీవితానికి దగ్గరగా వుండాలి. నకలుగా వుండగూడదు , పగలంతా కష్టపడి వచ్చిన కార్మికుడికి మళ్ళీ అదే కష్ట జీవితాన్ని రంగం మీద చూపడం వ్యర్థం . కష్టాన్ని మరిచి, ఉపశమనం పొంది, మరునాడు [శమ పడడానికి తగిన శక్తిని ఇచ్చేదిగా వుండాలి కార్మికుడికి చూపబడే నాటకం. వాస్తవాన్ని అందంగా తీర్చిదిద్దేది కళ , నాటకం సమస్త కళా సమామ్నాయం ,

పాలేరును ఆ విధంగా తీర్చి దిద్దాను నేను.

• పద్యాలలో ఏడుస్తారా ? ” అనేది లోకజ్ఞత లేని విమర్శ . గాఢమైన ఆవేళాలను , రసాలను, ఫీలింగ్పును వ్యక్తం చెయ్యడానికి పద్యాలు ; పాటలు, నృత్యాలు వంటి కళా (వ్యకియాలే సాధశాబు, నా నాటకాఐన్నీ పద్య గేయ నంయుతాలే ,

నా దృష్టిలో కేవలం వచన నాటకాలు నొటకాలు కావు, అవి డాక్కు మంటరీలు మ్మాతమే,

న (5 మాఖివృద్ధి

కావ్యేషు నాటకం రమ్యం అన్నారు , నాటకాంతం కవిత్వం అన్నారు. ఆలా ఎందుకన్నారు £

కవిత్వం వ్‌ [(వ్యక్రియలో చెప్పబడినా, అది ఆలోచనకు అందేది మా[తమే = నాటకం అలా కొదు. అది తక్కిన అన్ని కళలనూ సాధనాలుగా ఉపయోగించుకొని , జీవిత (కమ వికాసాన్ని , (కమోన్నతిని రమణీయంగా : సర్వేందియాలకూ తృప్తినిచ్చే విధంగా (ప్రదర్శించి చూపుతుంది ,

(వకి మనిషీ తానున్న స్థానం నుంచి ముందుకు పోవా లనుకొంటాడు . అట్టి (సస్థానాన్ని (వత్యకంగా చూపేది నాటం. ఇతి వృత్తంగా ఏ వ్యక్తి జీవితాన్నైనా తీసుకోవచ్చు . ఆ జీవితం సుఖదుఃథాల ' వెలుగు చీకట్టగుండా (వయాణిస్తూ ఏలా [కమ వికొసం చెందిందో సహృదయుల మనస్సులకు హత్తు కొనేలా చూపాలి. అట్టి జీవిత లక్ష్యం . అందరూ సాధించగలిగి నట్టిదిగా వుండాలి,

సత్య హరిళ్ళం[ద నాటకం చూచి ఎందరు సత్యవతు అయ్యారో తెలియదు కాని , పాలేరు నాటకం చూచి వేలమంది పాలేన పాలేరు తనాలు వదిలేసి పాఠ శాలల్లో చేరడం మ్యాతం వాస్తవంగా జరిగింది .

నాటకం (సయోజనం , అది ఏ లవ్యాన్ని సాధించదలచిందో ఆ లక్ష్యం సాధించబడినప్పుడే సిద్ధించినట్టు . అక్ష్యం ఏదైనా కావచ్చు. వినోదమో, ఆనందమో కావచ్చు = పాలేరు నాటక లక్ష్యం సాంఘిక విష్ణవం +, ఆది సాధించ బడింది .

లష్యాన్ని సాధించిన ఏ రచన ఆయినా సరే, ఆ తర్వాత అజరామరంగా నిలిచిపోతుంది , ఆనందాన్ని ఇచ్చుకొంటూ . ఆచరణ సాధ్యం కాని లక్ష్యాలు ఎంత ఆడంబరంగా కనిపించినా , ఎండమావులే ,

• శ్రేవల కల్పనా కథలు కృతిమ రత్నము '"' లనడం వట్టి జడవాదం . శేనల కల్పన అనేది ఎక్కడా వుండదు. (వళి ఊవాో, (ప్రతి శిల్పమూ, (ప్రతీ కల్పనా ఏదో ఒక వాస్తవాన్ని ఆళయించుకొని జరిగేదే ,

వ.

(పకృతి ధర్మాన్ని అనుసరించి జరిగే పతి కల్పనా వాస్తవం కాగలిగి నట్టిదే . పాలేరు నాటక కథ కేవల కల్పితమే . అయితే, ఆది ఎన్నో వాస్తవ జీవికాలకు మార్గదర్శక మయింది . ఒక సాహితీ కల్పన ఒక మహ త్తరమైన సాంఘిక విప్టవానికి కారణ మయింది. విప్లవం రావలసింది మొదట సాంఘిక రంగంలో "ఆర్థిక రాజకీయ రంగాలు దానిని అనుసరించి తీరతాయి . వాస్తవ మైన , (ప్రయోజనకరమైన విస్ణవాన్ని సాధించడంలో ఎంతటి హింసాయత 'జ్మరరిస్టు కార్యకలాపాలూ చెయ్యలేని. పనిని ఒక్క పాలేరు నాటకం చెయ్య గలిగింది .

'చెరరిజం శ ఊ్యగవాదం వంటి హింసోద్యమాలు విపష్ణవ నిరోధకాలు . బాగా బలిసిన వాళ్ళు చేసే పనులవి . 1పజల్ని భయపెట్టడం ॥ వ్యక్తుల్ని చంపడం , ఆస్తుల్ని నాశనం చెయ్యడం వంటి దౌర్జన్య చర్యలవల్ల మానవ పురోగమనం దెబ్బ తింటుంది పాలేరు సాధించిందే సరైన విష్ణవం .

ఇతి వృత్తం

పాలేరు నాటకంలోని కథ బాల చిన్నది ం

గోదావరి తీరంలో , కాకినాడ ఐన్‌ రూట్‌లో రైతువాడ ఒక (గామం కుబేరయ్య ఒక చిన్న సవర్ణ భూస్వామి . పాలేళ్ల సహాయంతో సొంతంగా వ్యవసాయం చేసుకుంటాడు . ఆతడి పాలేళ్చలో పుల్లయ్య ముఖ్యుడు . ఆతడి కొడుకు వెంకన్న . వీరేవ మరొక పాలేరు ., ఈ ముగ్గురూ అవర్డులే . వెంకన్నను కూడ పాలేరుళనం పెడతాడు పుల్ణయ్య . వెంకన్నకు చదువుకోవాలని వుంది. ఆ వూరి బడిలోని ఉపాధ్యాయుడు ఉపకార , విద్యార్థిని వనబాల ఆతణ్ని (ప్రోత్స హిస్తారు.. కామందు. కుబేరయ్య , పుల్లయ్య వ్యతిరేకిస్తారు. ఈ ఇద్దరూ వెంకన్నను చాల బాధలు పెడకారు.

రైతువాడ (గామం చుట్టూ విశాలమైన పంటపొలాలు . పొలాల మధ్యలో అక్కడక్కడ చెట్టు, తోటలు. ఆలాంటి ఒక తోటలో వుంది పాఠకాల. ఆంటే = (గామానిక్రి , పాఠశాలకు మధ్య పొలాలున్నాయన్న మాట *- ఆ పొలాల లోని పచ్చిక ఐబయళ్లలోనే వంకన్న కుబేరయ్యగారి వపవుల్ని మేపేది.

ఆ పొలాలలోని చెట్ల (కిందనే ఉపకారి మాష్టార్నీ , బాలనూ తరచు కలుసుకునేడి . అతడు థామందు చేత దెబ్బలు తినేది కూడ ఆ పొఠాలలోనే ,

న.

అవర్డలై న వ్యవసాయ కూలీల, పాలేళ్ళ సేటలు పొలాలకు అనుకొనే వుంటాయి . అవన్నీ థామందుల భూములే . కూలీలకు సొంత ఇళ్ల లేవు = ఆప్పటి కింకొ దేశానికి స్వాతం[త్యం రాలేదు.

రైతు వాడ (గ్రామంలో కుబేరయ్యగారి లోగిలికి దగ్గరలోనే మరొక సంపన్న కుటుంబం వుంది. వాహ్హ్‌ సవర్హులే అయినా, కుబేరయ్యవలె సంకుచిత మూర్ధ కులతత్వ వాదులు కారు. ఆ సంపన్న కుటుంబానికి. వెందినదే వనబాల , ఆమె అన్నగారు సుందరం . కాకినాడ కాలేజీలో చదువుతున్నాడు . అక్కడి అనాథ శరణాలయం సూపర్నెంటుగారి ఆబ్బాయి రామం నుందరం మ్మితుడు 4

థామందూ, తన తండీ పెళ్టే హింసలను భరించలేక , కాకినాడకు పారి పోయిన వెంకన్న ళరణాలయంలో చేరి ; వెంక టేళ్వరావై, ప్రైవేటుగా పరీక్షలు ష్యాసై , (వభుత్వాధికారి డిప్యూటి కలక్టరు అవుతాడు ,

ఈలోగా సిత - వీరేప, దొంగ రామన్న - రౌడి రంగడు, కుబేరయ్య = పుల్లయ్య + సుందరం = రామం సంఘటనలు కొన్ని జరుగుతై = బాలను రామానికిచ్చి వివాహం చెయ్యడానికి సుందరం (ప్రయత్మ్నించడం , బాల దుఃఖం , వెంక టేశ్వ(రావు నిర్వేదం , తుదకు కష్టాలన్నీ తొలగి, అందరూ కలుసుకోవడం , కుబ్మేరావుకు వెంకటేశ్వరావు మేలు చెయ్యడం జరిగి, వాల వెంకటేశ్వ(రావుల వివాహంతో కథ సుఖాంత మవుతుంది ,

అధికొరి = నాయకుడు

నిజానికి అంటరాని వాష్న కూడ మానవులే అని గుర్తించిన వాన ఆంగ్రేయులు . ఈ దేశానికి పాలకులుగా ఆంగ్లేయలు ; వారితో పాటు కైంస్తవ మిషనలీలు రావడం వల్లనే హరిజన గిరిజన (ప్రజల గుడ్డి బతుకుల్లోకి వెలుగూ , విజ్ఞానమూ (ప్రవేశించా యనవచ్చు .

అంతకు పూర్వం ఈ దేశాన్ని పాలించిన హిందూ , బౌద్ధ , ముస్లిం రాజులందరూ స్వప్రయోజనాల కోసం కొట్టుకొన్న వాళ్ళే , ఆ కాలంలో దేశం లేదు , రాజ్యులు వున్నై = [పజలంటే రాజులూ , వాళ్ళకుటుంభాలూ మ్మ్యాతమే |

ఇళ111 అట్టి దుస్థితిని తొలగించి , దేళానికి ఏకరూపం కల్పించి , ఏక భాష ( ఇంగ్లీషు ) ద్వారా జాతీయతను (ప్రసాదించిన వాళ్ళు ఆంగ్రేయులే . (పజల శేయస్సు దృష్ట్యా దేశ సమ్మగాభివృద్ధికి కృషి చేసిన వాళ్ళూ వాళ్ళే. ఆర్హ్మకాణ పరాయణుడ్తైన భగవంతుడు అందుకోసం అప్పుడప్పుడు ఆవతారా లెత్తుతూ వుంటాడనే భావనలో ఏ కొంచెమైనా నిజముంటే , ఈదేశంలో అట్టి ఆర్హుల్లై న హరిజన గిరిజన దీనుల్ని ఉద్ధరించడానికి ఆంగ్రేయల్ని తెద్బాడేమో అనిపిస్తుంది నాకు చరితను పణీలిస్తే , అందుకే , మన స్వాతంత్ర్యోద్యమ నాయకులు కూడ తెల్ప దొరతనం వద్గన్నారే కాని , తెల్లవాళ్ళని ద్వేషించ లేదు . ఒక్కసారి చైతన్య వంతులైన హరిజనుల్ని ఇకమీదట ఎవరూ అణచి "పెట్టలేరు . విదేశీపాలన కింద ఎంతోకాలం వుండలేం . ఎప్పటికైనా ఆధునిక భారతంలో కులతత్వం నశించక తప్పదు . హరిజనులు (పధాన సమాజంలో కలిసిపోయి ; హైందవ జాతీయత ఏక (పవాహం కాక తవ్పదు , వేముల కూర్మయ్య , బి. ఎస్‌. మూర్తి , మునిసామి పిళ్ళె , జగట్టీవన రాం వంటి విద్యాధికులు కాం(గైన్‌లో వుండిపోవడం వెనక , డాక్టర్‌ అంబేడ్శర్‌ ట గారు పూనా ఒడంబడికకు అంగీకరించటం వెనక ఇంత ఆలోచన వుంది ! ఆంగ్రేయులు. దేశాన్ని విడిచిపోతే , పరిపాలన వచ్చేది కాంగెన్‌ చేతికే కదా? కాం[గెస్‌లో కాని, మరే పార్టీలో కాని వుండే మెజారిటి జనం హిందువులే కదా? హిందువులు రెండు థాగాలు . అవర్డులు , సవర్జులు . హిందూ ధర్మానికి పునాదిరాళ్ళ ఆవర్షులై న హరిజనులే ఆవర్ష , సవర జనం అంతా కలిసి ఏక జ హిందూ జాతి కావలసి వంది . ఆలా అయినపుడు పరిపాలనా నిరంహణలో హరిజనులు తమ వంతు బాధ్యతను తాము స్వికరించవలసీ నృంది , "అందుకు తగు విధమైన శిక్షణను హరిజన విద్యావంతులు ఇప్పటి నుంచే పొందవలసివుంది ఆనాడు (ప్రజాళక్తి ప్మతిక సంపాదకులు కంభంపాటి సత్యనారాయణ గారితో. నేను చేసిన వాదం ఇది . విద్యావంతుడైన వెంకన్నను (ప్రజా నాయకుడుగా గాక , ఆఫీసరుగా ఎందుకు చేశానంటే + కొరణం ఇది .

నని కనకాభిషేకం

ఈ మధ్య నాకు బెజవాడలో కానకాభిషేకం జరిగింది.

“* థీమన్న గారికి ఇప్పుడు మేం చేస్తున్న ఈ కనకాభిషేకం చాలా చిన్నది ౫ ఆయనకు గండపెండేరం వేసీ ఘనంగా సన్మానించవలసి వుంది . *"' అని, డా॥ పోలవరపు వెంకట సుబ్బారావుగా రన్నప్పుడు నేను --

నాకు జరిగిన సన్మానాలన్నిటికీ ఈ కనకాభిషేకం కిరీటం వంటిదనీ , తక్కువదేం కాదనీ , పొలేరు నాటకం నాకు 1958 లోనే గండపెండేరం వేయించిందనీ (ప్రకటిస్తూ , ఈ పద్యం చెప్పాను . ఇందులో ఏడు సన్మానాలు మాతం పేర్కొనబడ్డాయి న

(బ్రహ్మ రథముపట్టి , పగటి దివిటీలతో వేయించితివి గండ పెంజెరమును , అందించితివి భారకాధ్యక్ష గిరి చేత మహానీయమైన పద్మా అవార్డు , కలిగించితివి గుడిసెల కావ్యమునకు జా తీయ పురస్కార థీయళస్సు , ఆంధ కాశీద్ధ విద్యాపీళఠముల నుండి గారవించికివి డాక్టర్‌ బిరుదుల , శాసన పరిషత్తు సభ్యత్వ మొసగి తీ ర్చితివి నాలోని రాజిరక తృష్ట , ఇంతగా నన్ను భూవ్నించి , ఇపుడు డిని కంతకు కిరీట మన , కనకాభిషేక ధన్యతను గూర్చినావు నా తల్లి ! (బ్రాహ్మి ! బాపురే , పోలవరపు స్ముబావుగారి హృదయ పద్మాసనము నుండి ! ఎంత కరుణ!

అ మహోత్సవానికి ఆధ్యత్షతవహించిన డా ॥ జే , బొపురెడ్డిగారికి , అందు పాల్గొన్న నగర మేయర్‌ జంద్యాల శంకర్‌ , తుర్లపాటి కుటుంబరావు , ఏన్‌ .సి. కృష్ణమాచార్యులు , డా॥ కుందుర్తి సత్యనారాయణమూర్తి ; ఫ్రీ ఎమ్‌. పి. జాన్‌

నగి కవి గార్హకు , ఈడ్కుగంటి లక్మణరావుగారికి కూడ (పత్యేక అభినందనలు చెప్పవలసి వుంది .

90661 ₹85 06 118019 *21006ఈే . మణ?2జ54 , భం 30% 0 2 32960 ౪11 , 00214 06001006 ఇ 93880 . 4 15 చం6[026 016022 చజ€ 0125308 65150064 19 మ1ైైళ?ంరే1ం 500160 , 926 లు ప3రే 101 శాత శేంళం10966ే- శం 02565 .

(౧౨౦ ల]టుణ! ం0886 0 మరీ , 2886 226 )ె

బుగ్వేద కాలంలో భారతీయ సమాజంలో వర్గాలున్నాయని , వాళ్ళ వాళ్ళ

ప్రతిభను బట్టి ఒక వర్గం వ్యక్తి మరొక వర్గానికి మారడం జరుగుతూనే

వుండిందని , వర్గాలు వర్ణాలు ( కులాలు ) గా మారడం అప్పటికింకా జరగలేదని పరిళోధకు అంటున్నారు నః

పుట్టుకను బట్టి కులం ఏర్పడటం అనే ఈ నాటి దుష్ట వ్యవస్థ స్మృతుల కాలం నుంచి వచ్చింది . ్మశుతుల కాలంలో లేదు.

పుట్టుకను బట్టి వర్షాన్ని నిర్ణయిస్తూ , అట్టి వివిధ వర్గాల మధ్య వివాహ సంబంధాన్ని నిషేధించడం తోనే వర్ణ సాంకర్యమూ + అంటరాని తనమూ ఏర్పడడం మొదలైంది . '

“ భారతీయ సమాజమా ! వేదాలకేసి మళ్ళ ! 60 0&ల 0 ₹6489 ” అంటూ ఏభై ఏండ్ల (క్రితమే పిలుపిచ్చాను నేను . అందుకు కారణం ఇదే = వేద కాలంలో పుట్టు కులమూ , అస్బృళ్యతా లేకపోవడం .

ఈనాటి పుట్టు కులం వర్గం ఎలా అవుద్ది ? హరిజశులందరూ లేబరే ఆనే థారత కమ్యూనిస్టులతో కోనాడకు పడకపోవడా౨కి ఆదే కారణం .

కోనాడ = కార్మి కోదగ్టమం భారత్‌లోని సాంఘిక వ్యవస్థ వేరు , ఇతర దేశాలలోని సాంఘిక వ్యవస్థ వేరు. భారత్‌లోని కార్మిక వర్గం వేరు, ఇతర దేశాలలోని కార్మిక వర్గం వేరు. సాంఘిక , రాజకీయ రంగాలలో పనిచేసే వాళ్ళెవరైనా సరే ఈ తేడాలను గృర్లించవలసీ వుంది.

ణన!

విదేశాలలోని ఎలాంటి కార్మికుడైనా అదృష్టం కలిసివస్తే యజమాని కాగలడు . కోటీశ్వరుడు కాగలడు ; (ప్రధాన మంతే కాగలడు, థారత్‌లోని కార్మికవర్గం అలాంటిది కాదు. ఇక్కడ కులవ్యవస్థ వుంది. ఏ కులరలో పుట్టిన వాడు ఆ కుల వృత్తినే తప్ప మరొక వృత్తిని చేబట్ట రాదనే నిషేధం ఇక్కడ వుంది. ఇక్కడ కార్మిక వర్గం అంటే ఒకటి రండు కులాలకు సంబంధించిన జనం , ఆ కులాల వాళ్ళ ఆస్పృవ్యలు , ఆంటే మాల మాదిగలు = మామాలు .

ఇక్కడ కార్మికుడికి పుట్టినవాడు కాశ్వుతంగా కార్మికుడే. యజమాని కాలేడు , మరొక వృత్తిని చేబస్టే అవకాశమే లేదు . చదువు, సంస్కారం, ఇతర కులాల వాళ్ళతో స్నేహ సంబంధాలు , వస్తు వాహనాలు , కొంచెం బాగా (బతకడానికి అవసరమైన అన్నీ నిషేధించబడి , ఊరికి దూరంగా మురికి కేటల్లో +, పూరి గుడిసెల్లో నిత్య దరిద్రంలో , తక్కిన కులాల వాళ్ళకు నిత్య గులాములుగా (బ్రతకవలసిన దుర్గతికి ఐలిచేయబడ్డ వాళ్ళు... ఈ దేశంలో (బిటీష్‌ (పభుత్వం ఏర్పడేవరకు ఇదే దుస్థితి . లేబర్‌ అంటే' మామాలే !

“* వసంచ కార్మికులారా ! ఏకం కండి” అనే నినాదాన్ని దొరక బుచ్చుకొని , అంతర్జాతీయ స్థాయిలో కార్మికోద్యమాన్ని నడవదలచుకొన్న వాళ్ళు గుర్తించవలసిన పరమ సత్యం ఇది. ఇతర దేళాలలోని కార్మికులకు కాయ కష్టాన్ని వదిలేసి, తమ ఇష్టం వచ్చిన వృత్తిని చేఐట్రే స్వేచ్చ వుంది. భారళ్‌ లోని కార్మికులకు అట్టి స్వేచ్చ లేదు. కాయకష్టం తస్ప మరో గత్యంతరం లేదు. తరతరాలుగా, వంశ పారంపర్యంగా జేద కార్మికులుగా (తక వలసిందే .

విదేశీయమైన కార్మిక నిర్వచనాలనూ , సిద్ధాంతాలనూ పట్టుకొని భారత్‌లో కార్మి కోద్యమాన్ని నడపడానికి పూనుకొన్న యువ నాయకులకు ఈ అవగాహన లేకపోయింది . అందుకే అట్టివాష్మ ఈ దేశంలో కమ్యూనిస్టు పార్టీని తొలిసారిగా నెలకొల్పినప్పుడు , ఆ పార్టీలో కార్మికులు బహుకొడ్డి మంది మ్యాతమే చేరడం జరిగింది . నాయకులందరూ ధనిక కులాలవాళ్ళే . అట్టి వాళ్ళ అధీనంలో పని చేసుకు (బతుకుతున్న కూలీలే ఆ పార్టీ అనుయాయులుగా తయారయ్యారు * మాల మాదిగ పేటలు లేబర్‌ పేటలుగా వ్యవహరించబడ సాగాయి . ఆ (ప్రాంతపు

1 భూస్వాముల బిడ్డలు ఆ లేబరు జనానికి నాయకుల్లై నిలిచారు. మితులు కోనాడ సూర్య [పకాశరావుగారు సాంఘిక సేవా రంగంలో ఆడుగు పెట్టిన నాటికి దేశంలో వున్న పరిస్థితి అది. నాయకులు ధనికులైన సవర విద్యా వంతులు , అనుచరులు వాళ్ళ పొలాలలో పని చేసుకు (తుకుతున్న ఆవర్దులు , ఆస్పృళ్యులు 1061 లో కృష్టా జిల్చా వ్యవసాయ కూలీ సంఘానికి థ్రీ కోనాడ అధ్యక్షుడుగా వేదికమీద నిలబడినపుడు , ఆయనకు ఎదురు నిల్చిన వాస్తవాలు రెండు. వ్యవసాయ కూలీలంతా అంటరాని కులం వాళ్ళు. నాయకులంతా దేశీయ స్థితిగతులను. గుర్తించకుండా (ప్రపంచ కార్మిక దృష్టిమ్మాతమే కలిగిన ధనిక సవర్డులు , భారతలో వర్గ పద్ధతి (1255) లేదు. వర్ణ వ్యవస్థ అంటే కుల వ్యవస్థ (02546 కాళయి) వుంది . ఇక్కడ కూలీలకు అభ్యుదయం సాధించాలంటే ముందుగా అంటరాని తనాన్ని తొలగించాలి వాళ్ళు తదితర (ప్రజలతో కలిసి పోయేటట్టు చూడాలి. కుల భేదాలను తొలగించాలి. తమ ఇష్టమైన వృత్తిని చేబళ్లే అవకాశాలు కలిగించాలి . వృత్తికి కులం (ప్రాతిపదిక కాకూడదు. ఏ కులం వాశ్షైనాసరే , వృత్రిని బట్టి వర్షం ఏర్పడే స్థాయికి భారతీయ సమాజం ఎదగాలి . అందుకు తగిన చర్యలు తీసుకోవాలనీ , (పత్యేక విధానాలు అవ లంభించాలనీ కోనాడ ఉద్దేశం, అక్కడ పెత్తనం చేసే నాయకులు అందుకు వ్యతిరేకం. అప్పుడు స్పష్టపడింది కోనాడకు - కమ్యూనిస్టు పార్టీ ద్వారా హరిజనులకు , (పధానంగా వ్యవసాయ కూలీలకు జరిగే మేలేది లేదని . ఆ తరువాత జరిగిన ఆనేక సంఘటనల ద్వారా ఆయన ఒక నిశ్చయానికి వచ్చి, ఒక నిర్ణయాన్ని తీసుకొని , కమ్యూనిస్టు పార్టీని వదిలేసి , అంబేడ్కరుగారి షెడ్యూల్డ్‌ కులాల ఫవెడరేషన్‌లో చేరాడు- 1944 (ప్రాంతంలో * అంతకు ముందు వ్యక్తి గళంగానూ , ఆ తర్వాత కమ్యూనిస్టు అభిమానిగానూ హరిజనులకు సాంఘిక న్యాయం కోసం పోరాటాలు జరుపుతూ వచ్చిన కోనాడ 1944 నుంచి ఫెడరేషన్‌ పతాక (కింద సేనా నాయకుడై నాడు .

22111 మా పరిచయం

ఇంతకూ , ఈ కోనాడ సూర్య (వకాళరావు ఎవరు?

కృష్టా జిల్లా, గుడివాడ తాలూకా, పెద పాలప్యరు (గామంలో 1910 ఫ్మబవరి 15 వ తేదీన హరిజన కార్మిక వంశంలో జన్మించాడు కోనాడ . తండి ఎరకయ్యగారు , తల్లి కశాంతమ్మగారు . గుడివాడ బోర్డు హైస్కూలులో చదివి 1980లో 10వ తరగతి పాసయినాడు . 19880 నుంచి కివి వరకూ థాశీ సంగీత సాహిత్యాలతో కాలవ్నేపం. 1988 లో కాకినాడ పీరాపురం రాజావారి కాలేజీలో ఇంటర్‌లో (పవేశించినాడు . అప్పటి నుంచి థ్రీ కోనాడతో నా పరిచయం .

కాలేజీలో వున్నప్పుడు మేము రామమోహన లాడ్జిలో వుండేవాళ్ళం , ఆది ప.2. కాలేజీలోను , కాకినాడ పట్టణంలోని ఇతర హైస్కూళ్లలోను చదివే హరిజన విద్యార్థుల కోసం విద్యార్థులమే ఏర్పాటు చేసుకొన్న విస్టలు. దానికి నేను (పెసిడెంటుగా వుండేవాణ్ని - ఆ కాఐంంలో (పెసిడెంటు అంచే నేనే. అంతగా రూఢి పదమయింది నా విషయంలో అది . రెండు సంవత్సరాల పొటు మేము స్వంతంగా నడుపుకొన్న తర్వాత , కాలేజీ అధికారులు ఇంటి అద్దెను తాము భరిస్తామని చెప్పి మాతో సంబంధం పెట్టుకొన్నారు . తక్కిన ఖర్చులన్నీ మేమే పెట్టుకొనే వాళ్ళం , ఇష్టంవచ్చినట్టుగా లాడ్డిని నడుపుకొనే వాళ్ళం , చాల మందికి స్కాలర్‌షిప్పులు వచ్చేవి . అవి మేము తింటూ ఇతరులకు కూడా పెట్ట గలిగేటంత సమృద్ధిగా వుండేవి . అందువల్ల స్కాలర్‌షిప్పులు రాని వాళ్ళకు ఉచిత వసతి , ఇతర పేద విద్యార్థులకు వారాల ఏర్పాట్లు కూడ చెయ్యగలిగాం . నేను లాడ్డిని వదిలిపెట్టే వరకు ఆంటే 1985 వరకు రామమోహన లాడ్డి వైభవో పేఠంగా కొనసాగింది . స్కాలర్‌షిస్పులు రాని విద్యార్థులలో ఆనాడు కోనాడ ఒకడు .

కోనాడతో నా స్నేహం అతి సన్నిహితంగా ఆర్జ్రంగా వార్జికమైనట్టిదిగా వుండేది . కోనాడ చనువుగా చొరవగా వుండేవాడు , చదువు ఎలా వుండేదో నాకిప్పుడు జ్ఞాపకం లేదుగాని , సాంఘిక సేవా విషయాలలో మ్యాతం చాలా చురుగ్గా వుండేవాడు .

హాస్టలును వదిలిన తర్వాత ఒక పదేళ్ళ వరకు మా ఇద్దరి మధ్య సంబంధాలు వున్నట్టు లేదు, ఆ తరువాత మేం కలుసుకొన్నది 1915 ఠో

న్‌ంశ౪ ఆనుకొంటాను - జనరల్‌ ఎన్నికల సందర్భంలో , నేను కార్యగెసు , కోనాడ 'ఫెడరేషను . రాష్ట్ర కాంగెసు అర్గనై జరుగా నేను కూర్మయ్యగారిని బలపరుస్తూ కృృష్టై జిల్లాలో పర్యటించినపుడు ఎక్కువ కాలం వెజవాడలోనే వుండేవాణ్ని ॥ పగలంతా ఎక్కడ తిరిగి వచ్చినా, సాయం సమయాలలో మ్మాతం మేం కలుసు కొని కబుర్దు చెప్పుకొంటూ వుండేవాళ్ళం . పార్టీ భేదాలు మా స్నేహానికి ఏనాడూ ఆటంకం కాలేదు . అప్పుడే అర్థమయింది నాకు కోనాడ లోని సాహస (పవృ త్తీ, స్థిత (వజ్ఞత్వమూ , నిమ్న జాతుల సముద్ధర ణకోసం ఎంతటి త్యాగానికైనా సిద్ధపడ్డ నిర్భితీ , నిత్య పోరాటళ క్తి. ఆలోగా ఆయన కొన్ని ఉద్యోగాలుచేశాడు , సరిపడక వదిలేశాడు . కులతత్వా నికి, అంటరాని తనానికి వ్యతిరేకంగా వ్యవసాయ కూలీల అభ్యుదయంకోస ఎన్నో పోరాటాలు నిర్వహించాడు , ''"కాకిచేత కబురు ” కూడ అక్కర లేకుండానే , ఎక్కడ ఈ దీన జనం చిక్కుల్లో పడితే ఆక్కడ రెక్కలు కట్టుకుని వాలేవాడు , భూస్వాములతోను , మూర్థ భాందసులతోను పోరాడడం మ్యాతమే కాదు. కార్మి కోద్యమ నాయకుల మంటూ బురథాలు వేసుకొన్న నిరోధక శక్తులతో కూడ ఆయన పోరాడవలసి వచ్చేది. ఆ విధంగా దీనజన సేవకే అంకితమైపోయాడు . "పేదరికంతో ధైర్యంగా కాపరం చెయ్యగలిగాడు . సేవా రంగంలో స్థిత (పజ్ఞుడె నిలిచాడు . 'షెడ్యూల్డు కులాల ఫెడరేషను నాయకత్వాన్ని వరించిన తర్వాత ఆ వుద్యమాన్ని ఆయన చాల ముందుకు తీసుకుపోయాడు , ఫెడరేషను స్థాపకు డైన డా. అంబేడ్కర్‌ గారిని అనేక సందర్భాలలో స్వయంగా కలుస్సుకొని సంప్రదింపులు జరిపాడు. ఆ కాలంలో అంబేడ్కరుగారి (పియమైన సన్ని హితులలో కోనాడ ఒకరు . అంబేడ్కరుగారు గాంధీజీ సూచన మేరకు కాం్యగెసు మంతివర్గంలో చేరినప్పుడు షెడ్యూల్డు కులాల యువ లోకంలో కలిగిన ఆలజడినీ , నిస్పృహనూ తొలగించి , అంబేడ్కరుగారి చర్యను సమర్ధవంతంగా బలపరిచిన భవిష్యద్దర్శి కోనాడ .

మ?

ఆ కాలంలో ఫెడరేషను పోరాట రంగంతో ఈలి వాడపల్లి , నందనారు వారి , పాము రామమ్నూర్లి, అరుణకుమార్‌ , బొజ్జా అప్పలస్వామి, రావూరి ఏకాంబర్‌నాథ్‌ , నక్కా చినవెంకయ్య వంటి నాయకులెందరో పని చేస్తూ వుండేవారు. ఆఅ రోజుల్లోనే కాబోలు ఏకాంబర్‌ నాథ్‌ కోనాడను గురించి =

• సూదిమొన పసలాంటి సునిశిత మేధావి

'పేదోళ్ట దొక్కటే ఛెడరేవ నంటాడు,

[పాణ లక్ష్యం లేని బండ = మొండీ = త్యాగి,

కోనాడ్‌ క్కురోడు సీ కంగరక్షకుడు ,

ఆదీ హిందూ లక్ష్మి ! స్త్రవమో!1

కార్మిక మాతరో ! జయమో ! ” అంటూ గానం చేకాడు.

'ఫెడరేషను శఈరపున ఎన్నికలలో కూడ పోటి చేశా డీయన . ' ఫెడరేషను రద్దయిన తర్వాత థారత రిపబికన్‌ హార్టి కార్య్మ్మకమాలను చేపట్టాడు =

కోనాడ చేపట్టిన జీవిత విధానం పేదరికంతో కూడుకొన్నదీ , (ప్రమాద భరిత మైనట్టిదీను . అటువంటి జీవితంలో భాగస్వామ్యం కలిగి వుండాలంటే ఎంతటి ధైర్యమూ; త్యాగశీలతా వుండాలో - వూహించవచ్చు * అంతటి మహనీయ గుణశీలాలు కలిగిన మహిళ, ఆయన అర్ధాంగి కమలాబాయి కుమార్తెలు రమాదేవి , శాంకాదేవి , కుమారులు వివేకానంద , అళోక్‌ , రాంబాబు (ఈయన ఇప్పుడు లేడు ), భ్రీహరిరావు = ఈ అందరూ కూడ తల్లిదండ్రులకు అనుకూలంగా తమ తమ కర్తవ్యాలను గుర్తించి వర్తిస్తున్న వాశ్తే కోనాడ మామగారు ఏకుల జార్జిగారు గొప్ప అర్జిస్టు . ఆంబేడ్కరుగారి (తివర్జ చి్యకాలు ఎన్నో చ్మితించి సజల కందిచ్చినవాడు . కోనాడ రెండవ కుమారుడు డా. అళోక్‌ కోనాడ గొప్ప గాయకుడు . రాష్ట్రంలో అనేకచోట్ల లలిత గొన కచేరీలు నిర్వహిస్తున్న స్ముపసిద్ధుడు =

కోనాడ్‌ వారిని గురించి, (గామ సీమలలో ఆయన నిర్వహించిన ఉద్యమాలను గురించి విపులంగా ఒక ఉద్గంథమే (వాయవచ్చు *, అంతటి త్యాగ

న!

ఛనుడికి , సాహితీ (పియుడికి , అదర్శ (ప్రాయడైన ఉత్తమ భారతీయుడికి ఇప్పుడు ఈ పాలేరు దృశ్య కావ్యాన్ని ఆంకితం ఇస్తున్నానంటే ఇది నిజంగా నా అంకితాల చరితలో అద్భుతమూ , అపూర్వుమూను శ యాభై ఏళ్ళుగా ఇది ఎవరికీ అంకితం కాకుండా వుండిపోయిందంటే నిజంగా ఆశ్చర్యకరమే మరి, ఈయన కోసమే అలా వుండిపోయిం దనుకోవచ్చు ం

ఈ సందర్భంలోనే చాలమందికి కృతజ్ఞతలు చెప్పుకోవలసి వుంది, అందులో (ప్రధానంగా నాకు ఎల్లప్పుడూ చేయూతగావుండే డా ॥ బాపురెడ్డి గారికి , బెజవాడలో కనకాభిషేకం చేసిన డా ॥ పోలవరపు వెంకట సుబ్బారావు గారికి ; మిత్రులు గోవాడ వెంక టేశ్వురరావు సంజీవరావుగార్లకు , జొన్నకూటి నాగేశ్వరరావుగారికి , గనుముల జ్ఞానేళ్వర్‌ గారికి దాకే శివాజీగారికి , ఈ కావ్యాన్ని ఎంతో ఆందంగా , ఆనందంగా , సత్వరంగా ముదించిన ఫీనివాసు గారికి , వారా వేణు, బి, నాగేశ్వరావు: ముసలయ్యగార్హకు = నీతిపూడి భాస్కర రావు , ఎమ్‌ . ఎన్‌ . భూషిగార్లకునా హృదయపూర్వక కృతజ్ఞతలు ,

తమ నాటకోత్సవాల సందర్భంగా ఈ నాటకాన్ని (ప్రసారం చేసిన ఆకాళ వాణి ( హైదరాబాదు) వారికి , ముఖ్యంగా మానికొండ నిత్యానందరావు గారికి నమస్సుమాలు .

పాలేరు , కూలి రాజు జంట నాటకాలు ., కూలి రాజును కూడ పరిష్కరించి (సకటించవలసి వుంది , ఎప్పటికో ఏమో !

ఆా ఫీమన్న

అ౦కిత ౦ త్తి అల్ల ౬ న్ధి త_పజ్ఞ కోనాడకు వర్కరుగా పుట్టి వారాలపై చదువుకొన్న దీజాపరుడు , ఏ చిన్న ఉద్యోగంలో కొనసాగినా ఓ పెద్ద అక్షాధికారీ కాగ ల్లిన (పజ్ఞావంతుడు 1 మా కోనాడ సూర్యప్రకాశరావు! కాని = నిరుద్ధ జన సముద్ధరణ కోసం ఆయన చెయ్యని త్యాగాలు లేవు పడని కష్టాలూ లేవు 1

కనా! చదువుకొన్న (పతి ద?ితుడూ సర్కారు కొలువులో చేరిపోతున్నప్పుడు , కొలువెక్కిన (పతి ఉద్యోగీ కుషింభరుడై జారిపోతున పుడు, పిరికివాడై పారిపోతున్నపుడు - అంటరాని ఒంటరి జనానికి ఆసరాగా నిల్చినవాడు అంబేడ్కరు ఉద్యమానికి అభయ హస్తం పట్టినవాడు ఆధర్మ అన్యాయ అమానుష కుల వ్యవస్థను అదరగొట్టి గెల్బినవాడు మా కోనాడ! మానవతకు నీడ । నిస్స్వార్థ (పజాసేవకు లభించే (ప్రతిఫలం నిరుపేద తనం ! ఆయనా - కుటుంబ పోషణకోనం (వపియజనం కూలి పనులకు పోతుంటే అందరు కూలీలకూ అన్నం పెస్టేటందుకు ఆసిధారా [వతం నిర్వహించిన ధీరోదాత్తుడు కోనాడ ! అట్టి స్థిత్మపజ్ఞ కోనాడకు. ఈ పాలేరు దృశ్య కొవ్యం నవోఢ ! ఎ ఫీమన్న

రంగ౦11 | గోదావరి తీరంలో రైతువాడ అనే గాంమం - గ్రామానికి చుట్టూ విశాలమైన వంటవచేలు . చేల నిండా రకరకాల పైరులు. చేల గట్టలో అక్కడక్కడ తాటి బెట్టు, ఇతర ఫల వృక్షాలు . చేలల్టో ఒక్ష ప్రక్కగా వపవులు పచ్చిక మేస్తూ వున్నై - పశువుల కాపరి పాలేరు వెంకన్న ఒక తాటి చెట్టుకు చేరబడి , మధ్య మధ్య అల్లో ఇ, వపవుల్ని అదలిస్తూ , మెల్ల మెల్టగా హపొడుకొంటూ వుంటాడు లే వెంకన్న : ( హట్‌ ) బానినచనమును = జాపుమురా భారతఘామికి = భొగ్యుము తేరా £ నకల దేశముల,- సర్వ మానవుల సాన్యుము - సొధింప్పుమురా ? ఒకడు తినుచు - నురియొకడు - వస్తుపడి యుండుట * ధర్మము కాదురా ? కూడు, గుడ్డ +, కొంపయు నమానముగ కూర్ప్చుముడొ లోకమున , (వ్రభువు - "సేవకుడు కేని సంఘమును పదిలముగా నిర్మింప్పరా పాఖ్యము , నంతోషము మానవులకు నమకూర్ప్చుమురా । వీరా ?

లి బోయి ఖీమన్న ( అప్పుడు కుబేరావు దురుసుగా ప్రవేశిస్తాడు ,్ర క్రుజే ; యెంకా ! ఒరేయ్‌ ః దున్నపోతా ! దూడలు తినెయ్యడం లేదట్లా ఆ నువ్వుచేను : వెం: ( అదిరిపడి) ధ: ధః ఇలా : ఇలా ఏ నువ్వుచేను దూడలు తినవండి బాబు :ధ1ధ: కుబీ : నువ్వూ తినవ్‌ : పరిగెత్తరా ఎడ్జి గాడిదా : చెం: ధః ధః చేలో పడలేదండి! ధధ:ః గట్టున మేస్తున్నాయండి . కుబే ; మాటలు నేర్చిన కుక్క ఉస్కో అంటే, ఉస్కో అందిట నువ్వు పౌటలుకూడా నేర్చావ్‌ ! ఆ గట్టంతా మేసేస్తున్నాయ్‌ వరిగెత్తరా మొద్దుపీనుగా $ వెం: ( పరిగెత్తటోయి పడి , జీచి ్సె ధ ః ధ !$మన పడమటావే నండి బాబు. కుజే : నక్క తోకంత లేవు, నా కప్పుడే యెదురు చెప్పుతున్నావురా | గాడిదా వచ్చేదూడకి పోయేదూడకీ ఆ కాస్తపచ్చనా కాయిదాగా లేకపోతే , చే నాగుద్దిరా శ? కదలవేం కటా9డులాగ + వెం; ( కుంటుతూ పరిగెత్తవోయి మీ పడి, కాలి రక్తం తుడుచు కుంటూ ) ధ:ః ధ : తిరిగిందండి బాబు: కుజే : ఓరి నీ మొఖం మండా : పోరా ఇక్కడనుంచి . ( వెంకన్న కుంటుతూ మరి రెండడుగులువేసి , కూలబడతాడు . కుబేర్రావు ఉగుడై వెంకన్నను తన్ని తోసివేస్తాడు . ్సి క్రుజే : (చిరాకుగా , కోపంగా తిరుగుతూ )షాలేరు పీనుగుకి పాటలెందు కంట ః వీడు పొడతాడని ఊరంతా గోటే , తలెత్తుకోలేక పోత్తున్నాను ః వీణ్ణి పాలేరుగా పెట్టుకుంట పాటలు పాడటానికా :

హెలేరు ప్రొ ఓరి వనిదౌంగ గాడిదా , 'వనిదొంగ గాడిదా ! వీడి పని ఇలాక్కాదు = ఇంతకీ అ _వంతులుగాణ్ననాలి . వాడు ఈ వూకొచ్చినప్పణ్నుంచి ఇదే గోల. పాటలు, పుస్తకాలు, చదున్సలు ః ఎంత వంతులై తే మ్మాతం చచువో అని ఏడవాలా * తక్కిన పంతుళ్ళులా జీతాలు తీసుకొంటూ , సొంత వనులు చూచుకోవచ్చుగా 1 వీడేదో ఊద్ధరిస్తాడట , చూస్తా : ( ఒకవైపుకు వెళ్ళటోయి , మరోవై పుకు పోతాడు . జెర | రంగం౦శి [ అదే పొలంలో మరొక భాగం - దూరంలో పశువులు మేస్తూ వుంటై . సాయం సమయం . వలురకాల పైరు మొక్కల మీద సాయంకాలపు నీరెండ వడి దృశ్యం 'మనోహరంగా వుంది _ వనబాల బడీనుంచి ఇంటికి పోతూ , తనలో తాను ఏదో పొడు కొంటూ , ఆ పొలాల్లో నడిచి వస్తూ వుంది - భుజానికి పుస్తకాల సంచీ వేలాడుతూ వుంది ] బాల: ( పొట | విశ్రమింవుము , విిశమింపుము వ్మిశమింపుము 1 మ్మిఈడా శి నేడు పోయిన , రేవు నీవే విిక్రమంళువు మిచుడా (| వగలు పగలు టోమించి బొతికి (ఫా మిమ్తువు మ్‌తుచా శ కాంతులెల్ల హరించి లీకటి కడలి ముంచురె మితుడా ।

క్తి బోయి భీమన్న విశ్వమునకే సేవకుడవై విసిగిపోతివె మిుడా "రేయి వచ్చెను , విిశమింపుము కేవు నీదే మ్నితుడా | : ( ఒక గిత్తదూడ గంతులు వేసుకొంటూ ఆమెవైపు వస్తుంది. బాల భయంతో “అమ్మో, అమ్మో” అంటూ , రక్షణార్థ ౦ వస్తూవున్న వెంకన్న ఒడిలో పడుతుంది . ఆ సందడిలో బాల తలలో నగ జారిపోతుంది . వెంకన్న ఆమెను విడిచి ,గి త్తను అదలించి వెనక్కి తరిమికొట్టి వస్తాడు . నగ చూడరు ) బాల: ( కంగారుతో 0 అమ్మో /. వెం : ఏం భయంలేదు , బాలా ః అది మా బుల్హాంబోతు , నీ రంగుచూచి బెదిరింది . బాల : ( ఆయాసపడుతూ ) ఇక ఈదార్ని రాను , బాబు: వెం: ఏం, అది నిన్ను పొడవదు . రేపు దాన్ని లంకలోకి తోలేస్తాం కూడాను . నే నిక్కడ వుండగా నీకు భయమా ? మాల వ ( నిట్టూర్చి ) అబ్బ £ వెంకన్నా ః ఒక గండం తప్పించావు | కృతజ్ఞతగా సీకేమివ్వను ? వెం £ థాగ్యవంతుల బిడ్డవు “* వెంకన్నా ” అని ఈ పాలేర్ని నోటార గౌరవించి పిలుస్తున్నావు అంతే చాలు . ఒక దరిదుండు గొప్ప వారిచేత మన్నించి పిలవబడటంకం టె కోరదగిం దేముంది ? ( తెరలో పొట 1. చాల : అదిగో ।! మా అన్నయ్య ఇలానే వస్తున్నాడు . అలాంటి పాటలు వం : నేనా ? నేదువట్టి మొద్దును .

పాలేరు ళ్‌ ( సుందరం పాడుతూ ప్రవేళం )ె సుంద : ( పాట ) పదరా , పదరా, పశ్లైలకు పళ్లెటూరెరా భారత థాగ్యము : అజ్ఞానముతో , అధికారపు బహు భారపు లోహపు పదముల కింద , (క్రిమి కీటకముల మాదిరి నలిగే కస్టషికుల , (శమికుల కాపాడుమురా : పదరా , పదరా , పల్లెలకు పశ్లెటూతెరా భారత థాగము చీకటి కడుపున దాగిపోయి , ఈ న్యృష్టి న్మిదపోయెడు నపుడై నా విరతి యెరుంగనిగతి పర్విడు రవి విధమున కొార్యాసక్తుడ వె ॥వద॥ 66 పల్లెలకు మరలండి” అనే మా ఉద్యమం ఎప్పటికి ఫలి నుందో . ప౭లలో ఆధునిక విద్యా వైద్య సౌకర్యాలన్నీ లభించే భా లలు య. వరకు అది సాధ్యం కాదేమో । ( చూచి ) ఓహో : చెల్లీ ; ఇంకా ఇక్కడే వున్నావా * పోదాం పద . ఒరే వెంకాః మీ కామందుగారు ఊళ్ళో వున్నారా ? వెం : చిత్తం, ఊఉన్నారండి బాబు . సుం : వీడేనా బాగా పాడతాడని చెప్పావు చెల్టీ రి వాల వ ఇతడే , ఎంచక్కా పాడతా డనుకున్నావు వెం : నేనాండి * అబ్బటబ్బే నాకేమీ రాదండి బాబు : సుం: ఫర్వాలేదు _ ఏదీ, ఒక్కపాట పాడు, చూద్దాం ,

8 బోయి భీమన్న వెం : నిజమేనండి బాబు . దూడల్ని కాసుకొనేవాడికి పాట లే మొస్తా యండి. ఏదో బడి పిల్లలు హపౌడుకొంటుంటే వింటుంటానండి £ వాల : ఒక్కసారి వింటే చాలు, పళ్లేసుకుంటాడు. సుం : మీ కామందుగారు కొడతారని భయం వేస్తోందా బాల : అలాంటోడే.కుబేరయ్యగారు .. అతనికి అసలు మాలా ళ్ళంటేనే మంట . ఆటిపౌటలంపే మరీ మంట . మేడమీదికెళ్ళి నువ్వు పాడు. కుంటేనే , తన దొడ్డో తను విసుక్కుంటూ వుంటా డన్నయ్యా _. సుం : అతను కళలకు శతువు . బాల 2 అసలు నువ్వంటేనే అతడికి గొట్టదు = మొన్న నాతో అన్నాడు : “వంటి మీ అన్నయ్య కుడీ - ఎడమా , మాలా - మైలా లేకుండా అందర్నీ అలా రాసుకు తిరుగురాడు ? అని.

• అందరూ మనుషులే కదా అన్నాను నేను. ( వెంకన్న కళ్ళల్లో కృతజ్ఞత కనిపిస్తుంది . ) సుం :; అతడితో పేచివడకు చెల్టీ ; అతడు మంచివాడు కాడు . వంకా పోనీ , మాదగ్గర కుదురుతావా : ఆ మ్మాతం మేమూ ఇస్తాం . వాల : ఇతడి పాట రోజూ వినాలనిపిస్తుంది నాకు . వేం : తమదగ్గర కుదిరితే నే నెంతో బాగువడుదునండి బాబు . నాలుగు. ముక్కలు చదువన్నా అబ్బును . మావాబు ఒప్పుకోడండీ . బాల : ఇతడి వాబేనా * వాడొక బురంలేని కట్టు బానిస . సుం: పొ9ద్దుపోతున్నది , పాడితే పాడు . లేకపోతే పోదాం మరి. వం తమ లోగిలికివచ్చి పొడతానండి బాబు ః దూడలు వెళ్ళిపోతున్నా యండి . కామందుగారు మళ్ళీ తన్నుతారండి . సుం: సరే ఐతే , చెల్టీ। పద .

పాకేరు 1 శాల : తప్పకుండారా ___ వం? ( సుందరం , బాల నిష్క్రమిస్తారు , వెంకన్న కరం తీసుకోటానికి వంగి నగచూచి ఎత్తి ) వెం : ఓపాొ ; బాలది: ఇప్పుడే వారికి అందజేయాలి . ( వారికొరకు పదిగిడతాడు . తెర ) రంగంతి [ [గ్రామంలో ఒక థాగం . ఇరుకు వీధి. వీధికి ఇరు వ్ర)క్కలా రకరకాల చిన్న, పెద్ధ ఇళ్ళు. ఇళ్ళ అరుగుల మీదా, వీధి లోనూ , అక్కడక్కడా జనం . బడికి పిల్లల్ని పిలుచుకుపోయే ఉద్దేశ ౦తో ఉపాధ్యాయుడు ఉవకారి అటుగా వచ్చాడు . సమయం ఉదయం . బడిలో చేరని పిలల త్రల్లిదండు9లను ఒక పద్యంలో ఉద్చోధిస్తూ నడుస్తున్నాడు . ] ఉపా : ఓ తల్లి దండు)లారా : మీ బిడ్డల్ని బడికి పంపించండి : లా ౮ సీ గోచి పెట్టుట నెర్చుకొనగానె బిడ్డకు చేతికి కరిచ్చు రైతులార |! నడువ నేర్చుటతోనె బుడతని గొంపోయి హపాలేరుతన ముంచు మాలలార 1 పసిబిడ్డ తెమ్చ సంపాదన కాశించి మనుగడలే మాపు జనకులారా ! వంటయిల్లొక టె (ప్రపంచమ్ముగా చేసి తనయల నేడ్చించు తల్చులార |

త్రి టోయి భీమన్న జాతి శ క్తి విహీనమై చచ్చుచుండ కన్నులను మూసికొంటీరే గాఢ న్మిద ? శక్తీకంతకు మూలము చదువు కాన బడికి బంపుడు మీ వంశవర్జనులను . ఓహో £ పూర్వం పిజ్ఞానసంపద కాలవాలమని పేరొందిన ఈ పుణ్య భూమి ఈనాడు పొట్టచించినా అక్షరం ముక్కలేని వంజలతో నిండి ఉన్నది : ఎంతఘోరం : దేశానికి పొజలే శక్తి కదా అట్టిశ క్రి అజ్ఞానాంధకారంలో మునిగివుంటే దేశానికి బానిసతనమే గతి . మన వానిసత్వానికి మన అవిద్యయే ముఖ్యకారణం .. దేశం 'స్వేబ్భా స్వాతంతార్యిలతో సౌఖ్యవంతం కావాలంటే వ్రజలు విజ్ఞాన భూషిశులు కావాలి , ఓ భారత పుతు్రలారా : మీ బిడ్డల్ని నూటికి నూరు మందిని విద్యావంతుల్ని చేయండి ః బడికి పంపించండి ః ( ఒక రైతు వివేళం ) రైతు: ( వపరకాయించి చూచి , ముఖం తిప్పుకొని | పంతులా ? ఉప : జౌనండి . మీ అబ్బాయి... రైతు : చెవ్పక్కర్లేదు . అనుకుంటానే వున్నాను నువ్వు వస్తావని _ ఏదో ఇంత వృంది , బితకలేకపోడు . ఇలాపోనియ్యి . ఉప : మీవంటి... రైళు : అబ్బభ్ళే , ఇంకేమీ చెప్పొద్దు . ( నిష్కంమిస్తాడు ) ఉప ; చదువంటే రైతుకెంత ఈసడింపు : ( వివేశ ౧ ఒక కూలీ ్ర) తూలీ ; ( చూచి ్రె పంతులుగారండి ః మావొజ్బండి బాబు, కుబేరయ్య గారి. పెత్తండిగారి పొలాన్ని పెట్టేశానండి .. ఇంక మీరు ఇటెకేసీ రాఅక గ్రాల్లేదండీ

పాలేరు న్‌ా

ఉప ; పాలేరు తనమే ?

కూలి : చిత్తం , ఎలా గడుస్తాదండి మరి ?

ఉప : నీవు కడుపార కన్న ముద్దు బిడ్డనే నీవు...

కూలి : మీరు లచ్చచెప్పండి , అదేం నాకు తె్టు = తమరు దయచెయ్యండి =

( వెళతాడు ) ఉప : ( నొసలు బాదుకుంటూ నిలబడతాడు . )) ( సుందరం (వవేశిస్తాడు పాడుకొంటూ )

సుం : మాష్టారూ ః ఎలావుంది మీ _వబోధం ? మొత్తం మీద మీరీవూరు వచ్చినప్పటి నుంబీ వూళ్ళో కురాళ్ళలో విద్యాభిలాష పొడ చూపింది .

ఉవ : ఏమో చెప్పలేనండి . పేదరైతుల్లోనూ , కూలీల్లోనూ అసలు: విద్యా చైతన్యమే లేదు .

సుం : [పభుత్వం న్మిదపోతూ వున్నంతకాలం అంతే . నిర్బంధ [పాఠ మిక విద్య అమలుజరపకుండా పేదల్ని మనం బడికి ఆకర్షించలేం ం

ఉప : అంతవరకూ మడిగట్టుకుని కూర్చోవలసిందేనా ? [పభుత్వం దానంతట అది ఏ పనీ చెయ్యదు . దాని చేత పని చెయ్యించు కోవలసిన బాధ్యత [వజలదే కాదా ? [వజాసేవకుల , సంఘ నాయకుల [వబోధాలు అరణ్యరోదనా లేనా ? నేటి అవిద్యకు "కేవలం ఆర్థికదుస్థితి మ్మాతమే కారణమంటారా ?

సుం; [వజల అలసత్వం కూడ కారణమే అనుకోండి.

ఉప ఏ అదే ముఖ్య కారణ మండి.

వెకైఎ2

10 బోయి భీమన్న సుం : నిరంతర [(పబోధమే దానికి మందు . అది మీరు చేస్తూనే వున్నారు . చాలవరకు సఫలు లయ్యారు కూడ . ఉప : వెయ్యోవంతుకూడ కాలేదు . అయినా నిరాశకు మాతం నేను తావివ్వను లెండి . కాకినాడ వెశతారట . 'సెలవులు కదా *.. ఇంత త్వరలోనే మళ్ళీ ల కి సుం :; అవునండి , పనుంది. మా బాల బాగా చదువుతున్నదా ది కొంచెం (పత్యేకశద్ధ తీసుకోవాలి మీరు - మా తల్లిగారు మీతో మరీ మరీ చేప్పి వెళ్ళమన్నారు . ఉప 2 ఆ విషయం మీరు చెప్పాలా ? ఆమె నా చెల్లెలు కాదా : సుం : కాకినాడ ఎప్పుడూ రారేం? ఉస : ఈ మధ్య రావా లనుకొంటున్నాను . వస్తే తప్పకుండ మీ దర్శనం చేస్తాను . హాస్టలేకదా ? సుం : అవును , మరచిపోకండేం , సెలవు . ( నిష్క్మ్రమిస్తాడు ) ఉప : ఓ భారతీయులారా : గి॥ పుణ్యభారత భారతీ ప్యుతులార ? కన్నబిడ్డ లజ్జానాంధకార మందు ఒకరి నొక శాలి పట్టి కొట్టుకొనుచుండ విద్య అనీయెడు కాగడా వెలుగుజూపి ఏల రక్షించుకొనరు మీ బాలకులను ? విద్యలేని మనుషులు వింత పశువు లన వినర ? వపత్వమ్మె మీక మృతమగునె ! బడికి పంపుడు , విద్య నేర్చుడు , రవంత ముందునకు బోవనిండు మీ ముద్దుసుతుల . ( తెర)

హిలేరు క్ష రంగ౦ 4 [| అదే పొలం దృశ్యం . గట్ట పొడుగునా గొబ్బి మొక్కలు పూచి వున్నై - వనవాల బడికి పోతూ ఒకొక్క పువ్వునే తుంచి , కాడను నోట్లో పెట్టుకుని తేనె పీల్చి పారేస్తూ నడుస్తోంది . తనలో తానే పాడుకొంటూ వుంది . చుట్టూ బెదురు చూపులు చూస్తూ వుంది . ] బాల: _- (పాట ) ముళ్ళు మొక్కుల ముద్దుల పూలు, ముదు పూలలో ముకిపెవు వేనెల్‌ నా కొర కేనా నా తల్లి (| తెలుగు పొలములో తెలవారెనోయ్‌ పూవులు విరసి తావులు పిలిచే , జలుగు యువకుడా మెలకువ రాదా: ముళు) గుచ్చకే , పువ్వుల నివే కిరని దాహం తేనె కీర్చునే ? వీమి చేతునో వమో తల్లి ఇ ( అంత వెనుకనుండి కుంటుతూ , కాలికి కట్టిన కట్టుతో (ప్రవే శిస్తాడు వెంకన్న . ఎటూ చూడకుండానే రెండుమూడు గొబ్బి పువ్వులు చవిచూచి పారేస్తూ - బాలను చూస్తాడు . దగ్గరికు వస్తాడు _ ) వెం :ః బాలా । అమ్మ దొంగా, నీవా! రోజూ ఈ పువ్వుల్లో తేనంతా పీల్చేస్తూన్న తుమ్మెదవు సీవా ?

]2 బోయి భీమన్న

బాలఐ ఇంత పొద్దెక్కి ఎవరు రమ్మన్నారు నిన్ను :

వెం : నీకేం! మహారాణీవి ః కోయిలతో తేస్తాపు . పెరుగన్నం తింటావు . తల్లో పువ్వులు పెట్టుకుంటావు - పుస్తకాలు పుచ్చుకొని బళ్ళోక్సి బైలుదేరతావు ఎ

బాల : సీవుమ్మాతం కోయిఐలతో లేవకూడదా ? పెరుగన్నం తినగూడదా ? జుట్టులో పువ్వులు పెట్టుకోకూడదా ? ముందేవచ్చి ఈ తేనంతా గండుతుమ్మెదలా (తాగోయ్యగూడదా ణి ఎవరొద్దన్నారు ॥

వెం : ( విచారంగా ) నాకా అదృష్టమా ? నేను కోడికూతతో లేవాలి . కామందు ఇంటికి వెళ్ళాలి. దూడల్ని మార్చాలి. దొడ్డి ఊడ్చాలి . 'పిడ చిమ్మాలి - పాచి వనులన్నీ చెయ్యాలి శ దూడల్ని విప్పుకొని , పొలం వచ్చేటప్పటికి ఈవేళ అవుతూ వుంటుంది .

కాల : పాపం : ( జాలిగా )

వం వ నా సంగతికేంలే బాలా! నాకు కాలమంతా ఒక్కటే “ సీకు (పొద్ధెక్కి పోవటం లేదూ ? మాష్టారు కొట్టరూ :

చాల: ఎందుక్కొాడతారూ ః; బాగా చదివే పిల్లల్ని ఏమీ అనరు . మా మాష్టారు చాల మంచీవారు .

వెం : గొబ్బి కంపలమీద అడుగు వెయ్యకేం , ముళ్ళిరుగుతామి ...నీ పాదాలకి కంపలై నా ముళ్ళు ముడుచుకొని పువ్వుల్నే ఇస్తాయితే . ( కళ్ళు తుడుచుకుంటాడు . )

బాల: నీ కళ్ళు చెమ్మగిల్హాయేం ? అంత నీరసంగా వున్నావేం ? కాలికి ఆ కస్టేమిటి ? పొద్దున్న ఏం తినివచ్చావు ?

వం : ఏం తిన్నాను నాముఖం? నిన్నటినుంచి ఏమన్నా తిన్నానా ?

బాల : ఆః ఏం తినలేదు ?

వం: పోనీలెద్దూ |

పాలేరు 18

వాల; మరెలాగ 1 ఎలా వుంటున్నావ్‌ లి

వెం: నా కలవాటే . కామందులకు కోవంవస్తే చావదన్ని చప్పగా మాడేస్తారు . పొట్టిగిత్తను తిరగదోల్తుంటే నిన్న నెరబౌ త్తలో పడి కాలు బెణికింది . చూడను నిలబడి ఆదఠథించానని మా కామందు తన్ని తంవటేళారు |

శవాల :; మరందుకి పాలేరుతనం ?

వెం : గతిలేక .

బాల : మరి మీ వాబున్నాడుగా .

వెం :; అతడికంటె మా కామందేనయం .

జాల : పాప౦, మరెలా గిప్పుడు ?

వెం: ఏం?

బాల : నీకు ఎంత ఆకలిగా ఉందో ? ఎలాగ :

వెం వ నా గురించి ఆలోచిస్తున్నావా? వద్దు. వద్దు బాలా: అంత మాటన్నావు , దాలు . ఇక వెళ్ళు . నీకు [పొద్దుపోతుంది ,

శాల వి ( సంచిలోనుంచి తీస్తూ ) కొబ్బరి తింటావా ?

వెం : వద్దు . పస్తుండటం చేతగానివాడు పాలేరుతనం చెయ్యలేడు .

చాల : బెల్లం కూడా వుంది.

వెం; నాకేమీ వద్దు. నీ ఆహారంతో నేను ఆకలి తీర్చుకోలేను .

బాల: ఇవి నా కాహారం కాదు . నేను గొంతుదాకా తినే బైలుదేరాను . బక్ళో పిల్లలకు పెక్రైయ్యటానికే =

వెం: నాకు వద్దు - కొబ్బరి నాకు పడదు .

బాల : అన్నం అక్కర్రేకుండా- ఒక్క కొబ్బరి తినే-- (బతకవచ్చని మా మాష్టారు చెప్పారు.

క్షీ టోయి భీమన్న వెం: ఐనా సరే , నాకు వద్దు . నన్ను బలవంతం పెట్టవద్దు చి టి చ బాల : ( అభిమానంతో ) వద్దూ కి వెం; వద్దు శ బాల ; వద్దా ? ఇదిగో చిమ్మేస్తున్నా ం ( చిమ్మబోతుంది ) వెం: ఆ(ఆ(: ( వారిస్తూ | తవ్వుకాదూ ? ఆహారాన్ని పండించాలే గాని , నాశనం చెయ్యటం ఎంత పాపం * బాల : పండిన ఆహారం సద్వినియోగం కాకుండా మూలపడి వుండి సివంటి కష్టజీవులంతా మలమల మాడిపోతూ ఉండటం పావం కాదా? వద్దా లి వం : ఏదీ ___ ( దోసిలిబట్టి స్వికరించి ) మహా పసాదం . బాల : ( ఆనందంతో ) రోజూ మా అమ్మ నా సంచిలో ఏదో వేస్తూనే _ వుంటుంది . అది మనకిద్దరికీ సరిపోతుంది ఏం? వెం : నా పాలిటి అన్నపూర్ణవు = బాలా , రేపటినుంచి నాకేమీ తేవద్దు _ ది తెస్తే మరి నీకు నేను కనపడను . బాల : చూస్తాన్టే ఎలా కనబడవో ( చూచి ) అచిగో మాష్టారు ములానే. వస్తూన్నారు , నే వెళతాను ( సంచితో పరుగెత్తుతుంది _ ) వెం: ( దోసిట్లోకి చూసుకొంటూ , కన్నీరు నింపుతూ ) సీ కెంత ఆకలిగా వుందో. ఎలాగా ౪" నా తల్ది పోయిన తర్వాత ఆ మ్మాతపు జూలిమాట నేటికి విన్నాను . పాలేరు వాణ్ణి చూచి జాలిపడే దయగలవాళ్ళు లోకంలో వున్నారే ః పరమేశ్వరా ? పాట ఆకటదూలీ అలసిన (బతుకున ఆశే [పాణము --- దేవా కాలే కడుపుకు -.- మండే బూడిద కమ్మని కూడో __ దేవా:

హెలేరు కేర్‌ ఆకురాల్చి (మోడైన చెట్టునకు అలకుగాలమో దేవా :ః అంధకారమున (మగ్జే జీవికి అపణోదయమో --- దేవా : రాలే పూలకు మొలిచే మొగ్గలు (ప్రాణము లోయీ -- దేవా: మనుజులలో యీ మ్మాతపు నత్యము మరుగై యున్నది --- దేవా : (/ ఒక వైపునుండి ఉవకారి , ఒక వైపునుండి వీరేశు (వవేస్తారు త )ె ఉప : వెంకన్నా , చకుగా పాడతావురా : ఏ సినిమావాళ్ళో యొత్తుకు పోత్మారా నిన్ను వీకే : అందానికి నేను , సంగీతానికి మా అప్ప అన్నట్టు , యేం పాటలండీ పంతులుగారూ 8 పాలేరోళ్ళకి పా్రెందుకండి ? దూడని తిర గెయ్యడం చేతకాదు మావోడికి , తాలింపులో నీళ్ళచుక్కలాగ “మంయి మంటే యేమౌద్దండి బాబు 9 ఉప ; కాదురా వీరేశు !: మనం (బతకడం వట్టిపాలేరుతనం కోసమే అంటావా ? వీరే : పంతులుగారిచేత తినేతన్నులకంటే కామందుచేత తినే తన్నులకు యిలవెక్కువండి బాబు ః నేను మొదట్లో మా బాబు బాధపడలేక బశ్ళోకెళ్ళానండీ . ఆ వంతులు రోజూ పట్టుకు తన్నేవోడండి శి బళ్ళో కెళ్ళకపోతే మాబాబు తన్నేవోడండి . _ఎందుకొచ్చిందిరా దిక్కుమాలిన చదువని - పారిపోయి పాఠేరుతనానికి కుదిరాన౦డి బాబు , పంతులుగారు :£ వెం :"ఆహాీ ః ఎంత ఆదర్శపాయుడో వీరేవ తండి ః ఉప : వీరేశు : ఇప్పడు నీకు జీతమెంత ?

కేగి బోయి థీమన్న పీరే ; నాలుక్కుంచాలండీ = నాలుగు ? ఉప : స్వతంతమైన వ తలో అంతకన్న ఎక్కువ సంపాదించచేవా ? పోసీ - చదువక్కరలేదనుకో , మనిషిగా గౌరవంగా సుతికే మరో వృత్తి చేసుకోగూడదా ? వీచే; నొ కదంతా తెల్బండి బాబు . వెం : సోనీ . తెలినికోడానికి (వయత్న మైనా చెయ్యవద్దా ? వీచే : చెప్పావు - నోరు మూసుకోవోయ్‌ . గుడ్జెల్టి పిల్ల నెక్కిరించినట్టు క్‌ నిన్న తిన్న తన్నులు చాబవు నీకు : ఊఉవ : తన్నులా * వెంకన్నా : నీవు ఈ పాలేరుతనం రొంవీతో వెలా వడ్డావురా 1 బడికి వచ్చేశెయిరా ల వీకే ; వాకు తెలవక అడుగుతానండి బాబు , చదువు కూడెడత్‌ దంటారా ణి ఉవ వ ఎందుకు పెట్టదు ఛా వీరే. మరి ఈ చదువుకున్న క్మురకుంక లంతా అలా తిరుసతారేం _ వీథులంట , ఈతరువ్పల్దాగ తలిరబోసుకొని ? ఉన 2 అది చదున్యరాని , పరిక్షలు ఫేలబిన , మొద్దుసరుకు చేసే్వేన్సి _ అది చదువు తప్పా క్‌ వీరే : ఇంతింత తలలు 'పెంచుకొంటారండి ఒకొకచ్ళ ఊవ : వీటినే వ్యెరితలబు అంటారు . చదువురానివాళ్ళు వళువ్పలతో సమానం . మానూలు వళున్సలుకాదు , వింతవళువ్సలు . పీకే ; నాకు "కా" గుజింతందాకా వచ్చునండోయ్‌, సమనుకుంటున్నారో జి ఉస గొప్ప చదవరివే 1 వీరే : మా కామందుగారికి “'య్యిరో గుణింతందాకా వచ్చునండి . వం : భజే ( నవ్వుతాడు )

పాలేరు శై వీరే : నవ్వుతావోయ్‌ , నవ్వు £ నవ్విన నోరే ఏడుస్తది, అదుపు చేసుకో : ఉప : సరే, వెంకన్నా, నువ్వు మీ బాబుని మరోసారి గట్టిగా అడుగు - బక్ళోకి పంపించ మని. వీరే : గట్టిగా అడిగితే , గట్టిగా తన్నమని పుల్ణయ్యతో చెపుతా . ( వళ్శ్ళిపోతాడు ) ఉవ ; ఈ శనిగా డేమిటి నీకు ? వెం : తోడి పాలేరండి : ' ఇతడెప్పుడూ ఇంచే . చాడీలు చెప్పి మాబాబు చేతా , కామందులచేకా తన్నిస్తాడండి నన్ను . ఉప :_ అబ్బే ! నీవు ఈ నరకంలో ఉండలేవు . నూరు కాకుల మధ్య ఒక కోకిల. బళ్మోకి రావడానికి గట్టిగా కృషి చెయ్యి . నీకుపుస్త కాలు , బట్టలూ నేను ఇస్తాను . ఏదీ నిన్నటి పుస్తకం ? వెం: ( తలపాగాలోనుంచి తీసి ఇస్తూ ) ఇదీ చదివేశానండి . ఇంకో పుస్తకం ఇప్పించండి . ఊప : రేపు తీసుకొస్తాను . మన బడిసాలలో రేపటినుంచి ర్మాతిబడి పెడు తున్నాం , నీవుకూడా రా. పెద్దవాళ్ళయిన పాలేళ్ళకి , రైతులకీ చదువు చెప్పడానికి ర్మాతిబడి = వెం: చిత్తం , తప్పకుండ వస్తానండి . ఉప : ఇక పోయివస్తా , ఏ సంగతీ ఈవేళ తేల్చేసుకో ॥ ( నిషృపాస్తాడు ) వెం ; ఈవేళ నేకు లేచిన ఘడియ మంచిది. [బతుకు దారితప్పుళూ వుంది. వెకఎ8

18 బోయి భీమన్న ( పాట ) దారితప్పిన జాటసారి ; థై ర్యమోయీ బాటసారీ :£ మింటి చుక్కో - మిణుగు పురుగో కంటికంతా చీకటౌనా అరుణరాగమొ అమృతగానమొ అర్హరా[ క్రి అంఠులేదా - కంటిలోపలి కాగడాతో మింటివరకూ చూడలేదా కట్టుకొయ్యగ నిలువనేలా ? "పెట్టుమోయీ అడుగు ముందుకు, దారి కంటక పూరయమెనా థె ర్యశాలికి భారమౌనా 2 ( మెలగా తెర జారుతుంది * వ. తలో రంగ౦ ౩8 /| కుబేరరావుగారి లోగిలి బజెట . ఆ చుట్టుపక్కల అదే పెద్ద మా ది లోగిలి . చుట్ట కాల్చుకొంటూ , చేతిక్షరతో నేలను తడుతూ కుజేరరావు వీరేపతో మాట్లాడుతూ వున్నాడు . వీరేశు చేతిలో కూడ ఒక కర వుంది. తలకు తుండు గుడ్డ , ఎవరిమీదో చాడీలు చెపుతున్న ఫోజు. ]] కుబే వ అద్మటా * అదా సంగతి ? ఒక్క సంగీతమే అనుకున్నాను . సాపిత్యం కూడానా ? ఓరి వీజ్ణి తగలెయ్యా ః వీరే : ర్యాతి బళ్ళోకి వెషృతున్నాడండీ .

పాలేరు 10 కుబే ౨ ఆ(: ర్మాతిబడే ।: ఆ పంతులుగాడు చేస్తున్నాడా ఇదంతా _ వాణ్ణి పాతెయ్యా :ః సరే ః నువ్వుపోయి ఆ పుల్లణ్ణి పిలు . వీరే । మీకు* యిరా ” గుణింతందాకా వత్తాదని నేనంటే , నవ్వాడండి . కుబే : (ఉృగుడై ) ఆం? దున్నపోతు ? నవ్వాడూ ? ఆ నవ్విన నోటే ఏడిపిస్తా శి

వీరే: చిత్తం , అదండి . ( వెళతాడు)

కుబే :; ఓరి వీళ్ళమీద బాంబులువడా ? చంపేస్తున్నారు . పేడ పిను క్కుునే వపధవలకి చదువులూ , సంగీతాలూనా :

పుల్ణయ్య : ( (వవేశిస్తూ ) దండాలుండి బాబో

కుబే : పుల్లిగా ॥ నీ బాబుకి గోచీపెట్టడం చేతనవునూ ?

పుల వి చిత్తం బాబయ్యా /

కుబే : కాదురా , నీకు వంచికట్టు చేతనవునూ ?

పుల్ల న చిత్తం బాబయ్యా ॥

కుజే : ఓరీ దున్నపోతుకొడకా మీ ౦ఎ౦టావంటా ఎపుడైనా చదు వుందిరా ?

పుల్ద : చిత్తం బాబయ్యా ? ఆ? ఆం 2 ( అర్థం చేసుకొని ) అదాండి ? లేదండి బాబు , లేదండి .

కుబే ; మీలో చదువుకోవడం పావం కాదంర్మటా ?

పుల్ల గ్‌ బోల్డంత పాపం బాబయ్యా ; మహి గోరపాపం కాదండీ : మా తాతనాడుగాని , మా బాబునాడుగాని , నేనుగాని , నా కొడుకు యెంకడుగాని, =.

కుజే ; ఆగరా ! నీ దాకా బాగానేవుంది . యెంకడితో మీ ఆచారం అంతా మట్లో కలిసిపోయింది .

వ బోయి భీమన్న

పుల లేదండి బాబు, నా తోడండి . నా పేణం తోడండి , వాడల్దాటోడు కాదండి .

కుబే ఊరుకోరా ! వాడోదొంగ , నువ్వో దొంగవు :

పుల ; ( గుండె బాదుకొంటూ ) నే నాండి ? నేనే? దొంగనే : ఇంతటో జ్ఞయానూ , ఒక్క పుల్చముక్క ముట్టుకున్నానా తమ కమతం రోది? ఇంకా చూసుకొండి వీవు దొంగతనం చేశానో , ఎక్కద చాసుకున్నానో : (పాగా , పంచి దులుపుతాదు )

తుబే ఏ ఓరి మట్టి తలకాయ గాడిదకొడకా : అదికాదురా ః పాలేరు తనం చేసుకు [బతికే తొర్తుకొడుక్కి. చదువేపిటిరా ? చదువు ?

పుల్ల 2 ఎవడికండి బాబు పొట్ట చించినా అచ్చరం ముక్క వుండాండి నాకు ?

రుబే ; అబ్బబ్బా ! చంపేస్తున్నావురా : మీ యెంక్మడా :

పుల్ట : ( ఉఠిక్సివడి ) అమ్మ నాయనోయ్‌

కుజే ; వాడింక పనికి రాడురా .

పుల్ద వ ఓరి దేముడోయ్‌ , ( గుండె బాదుకుంటాడు ్రి

కుబే ఐ పని ముట్టుకోడం లేదు . అస్తమానం పాటలూ, పుస్తకాలూ పాలేరుతనం మానిపించేయ్‌ , చదివించి కలగటేరు పని చేయించు ___ పో?

పుల్ల : ( టోకారి ) గలాపోళ్ళం బాబయ్యా : రచ్చించండి బాబయ్యా | ఆ గాడిదకొడుకునవి తన్ని తంవటేసేత్తా. ఉప్పు పాతర్ని పెట్టేశా . తమచేతికడ్డ మేముంది? మకు లిరగవాడదలేక పోయారా 2

కుటే : ఎదో చేశాన్లే . వాడికి సరిగా బుద్ధివెప్పగల్లితేనే వుంచు . లేకపోతే మరోదారి చూచుకో , ఏదో చిన్నప్పటినించీ ఆ(శయించుకుని వున్నవాక్షివి కాఎట్టి ఆలోచిస్తున్నాను _సరేపో,

హాలేక వ! ( నిష్క్రమెస్తాడు ్రె

పుల్ద : ( ఒక క్యరతిస్తూ ) ఎంకడి వొంటిమీద యీ క్యర తుక్కై పోవాలి . నా కడుపున చెడబుట్టాడు . ఇంత మొగోజ్జయాను = ఒకమాట యెదురు 'ససెపాానా కామందుగారికీ ? ఎన్ని తిటినా

లా ఎ స్పై తెల్దనా ,

ఎన్ని కొట్టినా కామందుగారి కాశ్ళేపట్టుకుని బతికానుకాని , యీ ఎధవలాగ చదువో చదువో అని యేడ్చానా ?

వీరే: ( (ప్రవేశించి ) వంటి మామా , అడావిడి?

పుల్ల. కాదురా , యీరేశు £! నువ్వూ మాయెంకడి తోటోడివే కదా* చూడు. ఏంచక్కా చేసుకుంటున్నానో వని? మా క్కురగాడిద కొడుకు. =.

పీకే ; అడికేనా -_.. అమ్మ , ఆడికి చదువు లెక్కువై పోయాయి --- చదువులు ః

పుల్ప 2 నా ఖర్మంరా బాబు! నా ఖన్మం

వీరే : మాదాబు నన్ను బళ్ళో కెళ్ళమని చిత గ్గా ప్రేవాడు ॥ బళ్ళోస్నంతులుగారు కోదందం వేంించేవాడు . ఐనా సరే - తస్పాగొయ్య - నేను చదువుకున్నానా :

పుల్ల ! బుద్ధిమంతుడివిరా : నువ్వు బాగుపడేవోడ్‌వి గనుక ఆ బదికి తగు లడకుండా బతుకుతున్నాపు ; మా దద్దిమ్మకి చదువు కావాలంట , చచువు .

వీరే : తుంకడికి కొంచెం బలిసిందిలే ... వొదలగొట్టు .

పుల ః కొంచెమేంటి ? అంతా వదలగొ శ్రేత్తాను ఆ వొచ్చేవోడేగా + రాసీ

వీరే; ఆడే, ఆడే, నే పోతాను. నేను చెప్పి కొట్టించా నంటాడు

పుల్ద : జావగాట్టి చెపులు మూత్తానీ వేళ .రా,రా.

22 బోయి భీమన్న

వెం ; ( చేతులు మోడ్చి , (పవేశిసు ్సె దండం బాబోయ్‌ .

పుల్ల : నీకు క్మరావోరి అమ్మామిని పెళ్ళచేత్తాను రా,రా;రా. ( జబ్బ వట్టుకొని ) నువ్వేంటి పుత్తకాలు చదివేత్తున్నావంట ?

వెం : ఇంకెప్పుడూ చదవను , బాబోయ్‌ ,

పుల్ల : అమ్మ గాడిదకొడకా : చదువుతున్నావూ ( ఒకటి కొడరాడు .

వెం! కొట్టకు బాబో : ఇంకెప్పుడు చదువను బాబో ?

పుల : ఇప్పుడుదాకా చదివిందంతా మరచిపో :

వెం ; ఎలా మరచిపోను బాటో :

పుల్ట : ఆం: మరచిపోలేవు ? ( కొడతాడు , వెంకన్న బోరున యేడు స్తుంటే , ఉపకారి [పవేశిస్తాడు ఎ )

ఊవ : ఏమిటయ్యా అది ?

పుల్ణ : మా క్షురవెధవకి వొళ్ళు బలిసింది లెండి . వదలకొడుతున్నాను . ( మళ్ళీ కొట్టటోగా + వెంకన్న పారిపోతాడు )

ఉప ఏ పుల్ణయ్యా ః బంగారంలాంటి క్యురవాణ్ణి ఎలా పాడుజేస్తున్నావు £

పుల్ల : వనికిమాలిన వెధవండి . పాలేరుతనం చెయ్యలేనివాడు కూడ ఒక మనిషే అంటారా ?

ఉప : అయ్యయ్యో 1: ాలేరుతనమా ? పాలేరుతనమూ ఒక వృత్తే అంటావా ? స్వతంతంగా (బతికే మనిపే మనిషి అంత ఎందుకు ? వెంకన్నను నాచేతిలో పెట్టు , అతణి ఒక మహారాజు లాగ తయారు చేస్తాను .

పుల్ల : చెప్పా వెల్లవయ్యా , తెల్లబప్టేసుకుంటే నేనూ అవుతాను మహి రాజుని . మరి కడుపులోకో ?

ఉప: ఆ పిల్లవాడి వయస్సెంత ? వాడు తెచ్చే జీతమెంత ? పసిపిల్లం. కష్టం తిని (బతికే తల్లి దర్యడులు మనుష్యుర్గో లెక్కేనా ?

పాలేరు లికి పుల్ట : ఒన్‌, పోవోయ . ఈపాటికి _ పుట్టావు పిల్లల్ని పాడుచేయడానికి ఉప 2 నీవు పాఠలేరువు. నీ విడ్డనుకూడా పాలేర్ని చేస్తావా ? అంతకంటే ముందుకు పోనివ్వవా * పాలేరు తరతరాలకూ పాలఠేరే అన్నమాట ? పుల ; అన్నమాట లేదు , తమ్ముడు మాటాలేదు : యెలా ,యీ పాటికి . నువ్వెంత యేడ్చినా నాకొడును బకోకి వంపను . క ఉప : అయ్యయ్యో పుల : చదువు మా వంశంలో లేదు , మాకు చదువు అచ్చిరాదని మా కామందుగారు చెప్పారు , అచ్చరాలా అంతే. “అ, ఆలు దిద్ద మోము మా తాత కాలిరిగి చచ్చాడంట . మా బాబు రాగం తియ్య మాతే పష్మరాలి చచ్చాడంట ॥ ఉప :; పాపం ఎంత అమాయకత్వం : పుల్ల: ఆం, ఏంటి ? యెధవకూతలు కుయ్యకు పో. ఈ రోజు మొదలు ఈ చుట్టుపక లాల కనిపించావంటే చూడు మరి. చచ్చినా సరె, మావోజ్ణి బడికి పంపించను . పో - పో . (క్యరతో నేలను కొడుతూ , దురుసుగా పోతాడు ) ఉప ; ఓహో, మాూర్హుడెన తండిక్తి కొడుకై పుట్టటం ఎంత దుర దృష్టం : మూర్టుదెన పుల్ణయ్యకు పుట్టటం అనే (వమాదం జర గటం వలగదా వెంకన్నవంటి రత్నం మటిగాటుకు పోతున్నాడు శ ళా ట్‌ ట్‌ ఆంధకారం అధికచమౌతున్న కొలదీ వెలుగుచూ పేవాడి బాధ్యత ఎక్కువవ్వతూ వుంటుంది . అవిద్యను పార్మదోలడానికి నాళ్తి సామర్యాలన్నీ ఉపయోగిసాను . పావం , వెంకన్న స్టితి : ౮ వాం థి గి. రాజవనమున పుట్టిన రాయి కూడ రాణి కుచహారముల ముద్దులానగలదు ; పల్లె చెరువున బూచిన పద్మమైన అంధ తిమిరాల అజ్జాతమై యడంగు . ( న్నిష్కమిస్తాడు . )

లి్తీ బోయి భీమన్న రంగం౦ 6 [ పొలంలో వపవుల్ని మేపుతున్న వెంకన్న . సమయం ఉదయం . కాలికి కట్టు . తలకు తుండు గద్ద వాగా . అందు లోంచి ఒక చిన్న నలిగి పోయిన పుస్తకం తీసి చూచుకొంటూ , పొడుకొంటూ , పశువుల్ని అదరిస్తూ , వరిసరాలు పరికన్తూ వున్నాడు . మధ్యమధ్య కాలి దెబ్బకు బాధపడుతూ వున్నాడు ] (పాట ) కాళ్ళుబడిపోయేటి గడ్డిపూలారా నసుందరాంగుల జటా శోభ మీకున్నదా ? లోతు నందాలలో పొతుకొన్న దుబీ | భరతమాతను గొల్పు భాగ్య్టమ్ముగలువా 2 దూరానగల పళ్లేటూరి బాలకుడా : 'చేశఖక్తులజాడ తెలిసి పర్షింతువా : తడిలేని మడిలోన కడువీద బడియేడుు ఓ తల్లి ! నీ కేక కొతడైన పల్కునా ? ఊళ్ళో కామందుచేత దెబ్బలు , ఇంటికాడ తండిచేత తన్నులు ఓ పాలేరా । నీ జీవితం ఎంత దుఃఖకరం అళయ్యో , నావసి తనానికి చీడపురుగు పట్టిందే ః ఇకనాకు ఎదుగు వొచుగులు లేవా? ఆళల్ని చంపి చిన్నప్పటినుంచే పసిబిడ్డను ఒర పశువులాగ తయారు చేసే పాలేరుతనం నాకు దాపరించిందే : అభయ్యో , పాలే రుకు చదువు వనికిరాదా ? చదువు స్వతర్యత భావాల్ని కలిగిస్తుం దనా ? చదువుకున్నా దానిసలై (బళుకుతున్నవాష ఎంతమంది. లేరు? ఇక నాకు దిక్తేది * ఈ నరకం నుంచి బయటపదే దారేది? చదువు సంధ్యల్రేక గ [వపంచమంటే వగెటో తెలియక ,

పాలేరు వక నూతిలో కప్ప లాగ , పగ్గంపోసి కట్టిన పశువులాగ = వదో ఇంత గడ్డి తింటూ [బతకనా ? అదిగో : ఆ బడికిపోతున్న పిల్లలు ; ఆహో : ఎంత కులాసాగా పోతున్నారు బడికి £ వాళ్ళ మూడువాణ్ణి కానా నేను ! వాళ్ళు పొందే ఆనందానికి అభివృద్ధికి నోచుకోలేదా నేను ? అయ్యో ! తం్మడీ: ఈ రొంపిలో నన్ను (తొక్కేశావే ;: ఈ ఊబిలో నన్ను కూరేశావే ; పాలేరు తనమే పరమావధి చేశావే ః ఓరిబాబు : నీవు రాక్షసుడవా ? బిడ్డల్ని బడికి పంపించక , విద్యాబుద్దులు చెప్పించక పాజేరు తనాలు పెటి , ఆ వసిబిడల కష్షంతిని (బతికే ఓ తలిదం[డులారా ? ట్‌ 6 ట్‌ (యలు మీరు యెంత నీచులు : చీ ః మీ ముఖం చూడగూడదు . తీ పెద్ది షౌలేరా ః నీ కొడుకును చిన్న పాలేర్ని చేస్తావా? నీ చేతి కర, నీ చెప్పుదెబ్బలు , నీ గంజికూడు తప్ప నీ ముద్దుల కొడు కును ఒక్క అడుగైనా ముందుకు వెయ్యనియ్యవా ణి ఓరి దర్శిదుడా : నీకన్న దర్శిదులు యెంతమంది తమ బిడ్డల్ని చదివి ంచుకుంటున్నారో అలా చూడు ! నీ నీచత్వానికి కారణం పేద రికం కాదు, కులం తకు _వతనం కాదు, మూర్జత్వం : అబ్బా: ఈపాలేరువాళ్ళంతా గొడ్డుమోతులై పోతే యెంత బాగుండును : ఇక నాకేది దిక్కు * ఏది దారి? బానినగా (బతికేకంటే మరణం మేలుకదా * ఇక నాకు మరణమే శరణ్యం . పాలేరుగా (బతకలేను =, విద్యా వంతుణ్ణి కాలేను , ఈ పష్మరనూతిలో వడి,యీ దర్మిదదాస్య జీవితాన్ని ముగించేసాను . అంటరాని , అసహ్యాకరమైన , ఈ నా నికృష్ట జీవితం వాటే టూ. డు స్వతంత నాగరిక జాతికి ఒక మచ్చ . ఇది నే భరించలేను . ( నూతి మెదటి. 4

ల! బోయి భీమన్న దగ్గరచేరి చేతులు మోడ్చి ) & పరమేశ్వరా? యీ బావిలో దూకి (పాణత్యాగం చేస్తున్నాకు . ఇక సీకో కలిపేసుకో :ః సి మాలను గావించి - పాలేరుగా జేసి కామందు కాలికి - గట్టినావు అఆంటరాదని చెప్పి పెంటల పాల్టేసె సీచుల మనుపేర నిల్పినావు చదువు సంధ్యలు లేక జంతువులను టోలె ఊరి వెల్పుల చావ నుంచనావు అజ్ఞాన తిమిరాల యడుగున ఒడ్యదోసి బరిగీసి యెదనొక్కి- పట్టినావు వెలుగు జూపవు , నేరువు మెంగుసరళి , దాస్యముం బాపు కొనీవు , ధైర్యమూని మ:షిగా నన్ను మననసీవు, మహి నికేల * చంపుకౌని పొమ్ము , చాలింతు జన్మమిఎక |! ( నూతిలో దూకటోతూ వుండగా తెరలో పాట వినిపిసుంది ఆగి వింటాడు . బాల బడికిపోతూ , తెరలోనుంచి పాడుకొంటూ , వవేశిస్తుంది. ) దాల; ( పాట ౧ 'థెర్యము విడిచెదవా 2 వీరా ః ధర్మము దురిబెదవా ? పరకను పొషుని భయమొుందుదువా ? పిికివాడవై పరు తెత్తుదువా శె బానిసత్వమని బాధపడుదడువా ? "స్వేచ్చా జివిః అందరానిదా ? ఓ యువవీరా ! ఉ త్తేజముతో సొగిన నీ దొన్యము విడిపోడా ?

షాలేరు ఇ నిన్నృృహ యేలా?నీ హృదయములో సోమరితనముకు చోటియకుమా । వివమింపుమా , వీరుడవై విజయము నీదేరా ?

( హఠాళ్తుగా వెంకన్నను చూచి ) అదేమిటి వెంకన్నా : బావిలో తలపెట్టి 3 భగవంతుణ్ణి (పార్థిస్తున్నావు ॥

వెం: ( కన్నీరు తుడుచుకుంటూ ) వమో -_ ఆపత్కాలంలో అలవాటు చొప్పున తలచుకోవటమేగాని , నిజంగా దేవుడున్నాడనే నమ్మకం: నాకు లేదు . ఉంటే మనిషికిన్ని కష్టాలా ? మనుషుల్లో ఇన్ని తేడాలా ? పోనీగాని , నీకు పొద్దెక్కుతున్నది . త్వరగా పో బడికి .

వాల : ఫర్వాలేదు కాని _ నీవు రోజూ రోజూ అలా నీరసవడిపోతున్నా వేం? ఆ దెబ్బలేసాటి ? అమ్మో రక్తం కారుతున్నది, కట్టు కట్టినా గి ( (ప్రయత్నిస్తుంది )

వెం: ( వారిస్తూ ) వద్దు బాలా, వద్దు , నీ బంగారు చేతులు నెత్తురవు తాయి.

వాల: ఆ వెధవ పొలేరుతనం మానేద్ధూ ?

వెం: నా కా అదృష్టం లేదు .

బాల: ఊరికే కూర్చుంటే యెలా వస్తుంది అదృష్టం రి

వెం : పాలేరుకనం తప్ప నాకు గత్యంతరం యేముంది ?

దాలవ బడికిరా :

వెం: బడికా? అమ్మో! ఆమాటెత్తితే మా బాబు గొయ్యి తీసి నిలు వునా పాతేస్తాడు .

బాల ; మీ బాబుకి నచ్చ చెప్పలేవా ణి

21వ టోయి ఫీమన్న వెం : అసలు చెప్పనిస్తేగా , నచ్చజెప్పడానికి ? బాల : అయ్యో ః అంత చాదస్తుడా రి వెం : ఏమో నా కదంఠా తెలీదు . నాము పాఠేమకశం తప్పదు . అది నేను చెయ్యలేను ॥ చాలవ మది? వెం : మరి _- లేకుండా పోవడమే. వాల: అంటే ? వం :; అంటే _- మకణమే . దాంకో యూ బాధలు , బెంగలు , ఆకలి, అవమానం అన్నీ నన్ను వదిలిపోతామి . మాల ; చాల్లే = కాని ఆకఠి అంటే జ్జాపకం వచ్చింది , నేనుండగా నీకు ఆకలా* ( సంచికోనుంచి అరటి పండ్లు తీసింది ) వెం : ( నిరాకరిస్తూ ) తేవద్ధని చెప్పలే ? నీ ఆహారం నేను తీసుకొని , నా ఆకల్ని నీకు అంటగట్లనా ? యట్‌ బాల : ఆహారాన్ని స్వీకరించి ఆకల్ని దానం చేసేవావృ వేరే వున్నారు . ఈ వన్న నీ కోసమే తెచ్చా. వెం: మీ తల్లి గార్ని అడిగి తెచ్చావా? భాం: లేదు. చెం :£ నా గు30ఏి సీవు దొంగతనం చేళావా? బాలవ నా సొమ్ము నాకు దొంగతనమా ? వెం : చాటుగా తెచ్చావా లేదా? బాల: లేదు. అయిా , అవకా నీకెందుకు? తింటావా , తికవా ? పం వ నాకు వద్దు ॥ బాల: గిరాటేస్తున్నా ( గిరాటెయ్య జోతుంది )

పాలేరు ల$ వె౦ వ ౨400440 20462 బాల; చంపక , తీసుకొందూ : వెం : ఇతరుల సొమ్ము నాకువద్దు బాల : ఎంత మూర్టుడివి ! ( కోవంకో వళ్ళ గిరాటేసి పోతుంది ) వెం: ( చెమ్మగిల్లిన కళ్ళతో )ె ఆహా । ఎంత దాక్షిణ్యం ః ( పాట) ఈ యెడారిలో మబ్బునీడబా ఓయాసినులా దేవా ? నడి నం[దములో జపివర్షములా నాక్కాశయమా , దేవా: 'వేనవి నడి మధ్యాహ్నములో - చలి 'వేంద గట్టి3వె దేవా! పడగొట్టి” యీ పాంథుని నోటికి పాయసాన్న మా దేవా: కుటే : ( దుషసుగా (పవేశించి ) ఒరే గాడిద కొడకా ! నీకు (బతికే రోజులు లేవురా ? ( వెంకన్నను కొడతాడు ) . చదువుకునే పిలలతో స్నేహమం్మటా శి దున్నపోతా 1 ( మళీ కొడతాడు = న. పుసకం చూచి ) పుస్తకమే! సీదే ; పౌవంరా । ఓరి పాపిష్టి ముండాకొడకా 1 ( పుస్తక చింపి పారేస్తాడు . అరటి వండు చూచి ) అరటిపశ్ళే £ ఎక్కడివిరా ? తోట్టోవా ! ఇంట్లోవా ? ఓరి డౌంగ గాడిదకొడకా £ నా కెక్కడ దాపురించావురా , ( మీదపడి ఒప తెలియని రీతిగా తన్నుతాడు . వంకన్న పెద్దగోల చేస్తూనే ఉంటాడు . అంత ఉపకారి (వవేశిస్తాడు ॥ )ె ఉప ; ( అడ్డువోయి ) ఆగండి ః కుజేరయ్యగారు ః పసిబిడ్డని అలా కొట్టుపుంటా శెంచుకండీ ?

రుబే : ఏడ్చావ్‌ , పోవోయ్‌ పంళులు ః అసలు నిన్నీ దార్న్నె రమ్మన్న వాడెవడు * రే పీదారితో కంవలు పాతించేస్తా ॥

ఊవ . కౌను , (బతుకుదెరువుల్లో కంపలు పాతేవాళ్ళనే వరిస్తుంది లక్ష్మీ ౨ అధికారమూ . అలాంటి (పమత్తుడికి కళ్ళు కనిపించవు =

వెంకన్న నెమ్మదిగా పోతాడు . )

కుబే: ఓరి నీ సిద్ధాతం మండా. ఈ మాటలన్నీ నన్నే : నాముంద టే :

ఉప : నిన్ను కాదు . షాలేరు తనాన్నీ , కామందు తనాన్నీ , వర్ణ వ్యవస్థనూ సృష్టించిన సంఘాన్ని . ఒక వ్యక్తిని నేను ఎన్నడూ అనను . వద్ధితినే అంటున్నాను .

కుబే : చాతుర్వర్ద్జాలనూ దేవుడే పుట్టించాడు . మనమేం జేత్తామోయ్‌ ? ఎవళ్ళు పనులు వాళ్ళు చేసుకోవాల .

ఉస : ఓహో, భగవద్గీత కూడ తెలుసే : శ్లోకంలో ఒక పాదమే తెలుసుకున్నారు . ఇంకా మూడు పొదాలున్నై . అవి చెప్పకేం ? అంతా మనం చెయ్యడం , దేవుడి మీదకు తోసెయ్యడం :

కుజే : ఓరి, దేవుణ్ణే కాద౦టున్నావే * కులాలే వని3రావంటున్నావే ? ఓరి, నీ తలమీద రెక్కలబాంబు [బద్దలవ్వా $ పో, ఇక్కడ నుంచి పో ; పోతావా , పోవా? ( కొట్టడానికి సెర్ణపడతాడు ,

ఉప : పోక యిక్కడ కూర్చుంటానా 9 తొందరపడవద్దు , మసిషిని కని పెట్టి మాట్లాడు - పరాము బిడ్డని కొట్టడానికి నీ కధికారం లేదు _ ఇష్టంలేకపోతే + పని మానిపించెయ్యి . ఇప్పటికయినా సంఘమూ , మతమూ బోధిసున్న దుర్మార్గపు మూఢసూ | తాల నుంచి విముక్తి పొందు . యిది నా సలవో .

(నివ్క్రమిస్తాడు = కుబేరయ్య నోరుతెరచి చకితుడై చూస్తాడు = తెర !

పాలేరు | రంగ౦ 7 క్ష ఇంకా దాగా తెల్లవార లేదు . చీకటి పోతూ , వెలుగు వస్తూ వుంది . చేలో బెడ విరుపు పని సాగుతూ వుంది . గునపాలూ , తట్టలూ పుచ్చుకొని కూలీలు అటూ ఇటూ పోతూ వున్నారు . ఒకచోట సీతమ్మా , వీరేళూ పనిచేస్తున్నారు . సీతమ్మ గునవంతో వెడ్డ విరుస్తుంటే వీరేశు దానిని తీస్తూ తట్టలో వేస్తున్నాడు . [(శోమ తెలియకుండా పాటలు పాడుకొంటున్నారు || (పాటి ) విశే వస్తాపంవోలి పిల్లా : నాతో కొత్తకోరంగి దొకొ £ సి3. ఎస్తానుగానోశె కురా; నఘ్ను కొట్టకుండ వుంటావా : వీరే : నల్ల నల్లన దానా , పిళ్లా నవ్వు మొగమ్ముదానా : నవ్వులో వువ్వునౌతా - శే పువ్వులో తేనెవౌతొా - వా? సిత : నీతిగల జొతివాడౌా । మంచి చాతిగల కు[రవావా | తియ్యని తేనెన్హైతే = నన్ను తిని పారిపోవు గంద ? ( “వసావంబోలి - కొట్టకుండ వుంటావా అంతవరకూ మీ మళ్లీ పాడతారు . ) వీకే ; సీకే: నిజంగా నీఫ నాకూడా వచ్చే త్తే , నీమీద ఇలా ( చెయ్యేసి ) చె య్యుకూడా వెయ్యను.

ళల బోయి విమన్న సిత : ( కంపరిల్టి , తప్పుకొని ) ఇదిగో _ నువ్వు మోటు సరసానికి దిగావంటే _- మాట దక్కదబ్బాయ్‌ ః వీరే : ఇల్దాలు కూతురువి ; సీత : మరే మనుకొన్నావు ? వీరే ; అందుకనే నీ మీద మోజు. సీత ; మోజుంటే ఏమి లాళం ? దేవుడుకూడా నామీద చెబ్యు వేయ్య డానికి వీల్దేదు , సీత : తప్పు దిద్దుకో ః ఛి వీరే : తప్ప దిద్దుకునే చాన్సువుంటే చాలు . ఎన్నిసార్లయినా దిద్దుకుంటా = ( మీద మళ్ళీ చెయ్యేసి తీసేసి ) మొదటితప్పు దిద్దుకున్నా - రెండో తప్పుకూడా దిద్దుకోనా ? ( మళ్ళీ చెయ్యివేయబోతాడు ) సీత : ఇక నీ సరసని పనిచే త్తే ( కోవంతో వెళ్ళిపోబోతుంది ) వీరే : ( వారిస్తూ ) వ్హేసుకోవద్దు . నామీ దొట్లు . వాని ట్‌ చి ట్‌ సీత ; నిన్ను చూస్తుంటే ; వళ్ళు మండిపోతుంది . వీరే : అందుకే నిప్పుకోసం నీఅండకు చేరాను . సీత : చాలేదూ . ౮9౧ వీరే : పోనీలేద్దూ . ( బెల్లులతో నిండిన తట్టనుచూపుతూ ) ఊం - ఎత్తు £ సీత . ఇంత మొగాడివి , ఎత్తుకోలేవా ? వరే 1 కాని నువ్వుకూడా కలిసేనే సరదా | సీత : కొరకరాని కొయ్యవు ం పట్టు ( ఎత్తుతుంది ః ) వీరే ; ఎత్తు - ఇంకా , ఇంకా - ( ఇద్దరికీ నవ్వు వస్తుంది . వీరేశు తట్ట జారవిడుస్తాడు . ఇద్దరూ కిల కిలా నవ్వుతారు . అంతలో కుబేరయ్య (వవేశిస్తాడు ఎ ్సి

పాలేరు తతి కుబే : ఏగ్ముట్రా , ఆ కిలకిల్లు ? ఓరి దున్నపోతా : ఆ పిల్ల నేసె చేస్తున్నా వురా ః ఓ యివాసారి గాడిదకొడకా ః ఇందుకా ఒంటరిగా నువ్వు దేన్నీ. తీనుకాస్తా ? వ్లమే సీతే ? వీళే : ( భయవడుతూ ) ఆమె తప్పేమీ లేదండి బాబు ః నా తప్పుకూడా లేదుగానిండి. .. కుబే ; ముయ్యరా నోరు ః ఆడదానితో సరస మాడవచ్చున్నటా , కర తొత్తుకొడక . వీరే ; చిత్తం ,చితం. కుబే: పోరా: నువ్వుపోయి బండి కట్టుకురా వీరే ; చిత్తం. ( వెళ్ళిపోతాడు అనుమానంగా చూస్తూ ) కుబే : _సీతే నీకు మొగ్గుడుకావా శేంప్తే / సీత: వం మాట్రిండి ,అవి శి కుబే : అమ్మ .నంగనాబే ౨" సీతఈవనే వెళ్ళిపోతున్నానండి - ( వెళ్ళుబోతుంది సి కుటే : ఉండవే. ఈ చీకట్ని ఇంక పెందలకడే లేచి వస్త నీకోసమేగా ? గ చెమ్యు వట్టుకుంటాడు )) /] సిక ; ( గింజుకుని ) నే నంత లోకువగా కనిపిన్తున్నానా ఓ కుబే ; అబ్బే మోజుగా కనిపిస్తున్నావు = సీత : మీరు కామందులు , పెద్దలు , మీ కిది-తగదు ః- నన్ను విడిబి పెట్టండి 4 కుబే ; తగట మేమిటి? తగకపోవట మేమిటి ? _.నీకూ నాకూ ఏమిటి ? నువ్వు పాలేరు దానవు , నేను కామందును . నేను చెప్పింది నువ్వు చెయ్యాలి 4 వె3ె-5

గ్‌ బోయి భీమన్న

సీత : చేస్తున్నాగా ॥

క్సుబే : మరింక అడ్డ మేమిటి ? ( మీదికివెళ్ళి మళ్లీ చెయ్యి పట్టుకోదోతాడు )

సీత : ( తప్పించుకొని ) ఛీ , వాదలండి . ఈరోజు మొదలు మీ వని లోకి రాను .

కుబే : ఒక్కరోజు పనిలోకి రాక్రపోతే , పదిరోజులు సతావు వరసగా |

సిత ; చస్తేచసాను , ఎప్పటికైనా తప్పదుగా ?

కుబే . కొంచెం వినవే, నీ కాళ్ళకు మొక్కుతాను ,

సీత : మీ గౌరవం కాపాడుకోండి _

=క్సుబే ; ( కోపంతో ) అడిగేకొర్దీ అలా ఆకాళంమీదికి పోళావేం ? చూడు - నీకు అడ్డ మెవడొత్తాడో ( మీదవడి పట్టుకుంటాడు = తెరలో * బాబోయ్‌ బాజోయ్‌* అని కేకలు వినిపిస్తాయి = )

కుదే : ( సీతమ్మను విడిచి ఉగ్రుడై ) భీ: ఎవడా ఎదవ ? ( తెరలో అయ్యవాబోయ్‌ , కామందుగారుండోయ )

కుబే : నిన్ను చితవధ చెయ్యా ! ఏంపోయేకాలంవా నీకు ?

పుల్ల : (ఏడుస్తూ (ప్రవేశిస్తూ) ఆయ్యబావోయ్‌ , బాబయ్యగారుండోయ్‌ :

కుబే : ఓరి శనిగా । వీడవరా ఏంటో?

పుల : ( గుండె బాదుకుంటూ ) చచ్చిపోతున్నాడండి బాబూ :

కుబే : ఎవ్యడా ఆ చవట : చచ్చేవాణ్ణి చావనివ్వక , ఇలా ఎందుకు తగ లడ్జావురా , ముసలిగాడిదా ?

పుల : మా ఎంకడి కండి బాబయ్యా :

కుబే : ఇంకా చచ్చాడా , లేదా?

సీకో . శివళివా। ( చెవులు మూసుకొని ) యెంకన్నబాబుకా (నిష్క్రి మిస్తుంది . 0

పాలేరు తల్‌ పుల్ల ః ఈపాటికి చచ్చిపోతా డేమోనండి బాబు : మందేమన్నా...... కుబే : చచ్చేవాడికి మందేస్తేమ్మాతం (బతుకుతా డం్మటా , చావనియ్యి , నీ శనే వదిలిపోద్దీ . పుల్ల ౩ కన్న కడుపు బాబయ్య : కుబే : కడుపు ! ఎవడి కడుపు వాడిదే, ఎవడి కడుపుకు వాడే చూచు. కుంటాడు , ఒక్షడి కడుపుకు ఒకడు 'పెడత్మాడా ? పుల్ల వ _ వొచ్చే పాణం 9 హెయే పాణం బాబయ్య శి కుబే 2 పోనివ్వోయ్‌ , ' కొరగాని కొడుకు పుట్టిన తండి గుణముల జెర చున్‌ *' అన్నారు గాంధీగారు . వంశాన్ని తగలబెక్టే కొడు కుంటేం + పోతేం? ( వది రూపాయలనోటు గిరవాటేస్తూ ్సె పటుకుపో , ల్‌ పుల్ట : మందిప్పించా లండి , బాబయ్యా : కుజే : ఓరి నిన్ను తగలెయ్యా ః బజిగురుకండె లాగ పట్టుకున్నా వేమిరా _ పానకంలో పుడకలా గొచ్బ్చీ? *... సరే... పోయి సీతిని పంపు , _పో, పుల వ చిత్తం: చిత్తం - తమకు ఫొభువులు...ఆ బక్ళో పంతులండి... ఏదో కేసెడతా డటండి , వొచ్చి చూశాడు కురోణ్ని. కుబే : ( ఊలిక్కివడి ) ఆరి నీ దుంపతెగా ః ఎందుకు రానిచ్చావురా వాణ్ణి ? అయ్య గాడవకొడకా +... అందుకేరా జబ్బు ఎక్కువై మ! వీ లా చు పోయింది. అందుకే , అయ్యయ్యో £ ఆ పంతులుగాణ్ని ఇంటికి రానియ్యకురా నీ కొడుకుని (బతకనియ్య[ డా వాడు | పుల్ల : తెలిసిందండి బాబయ్యా : ఈసారి ఒత్తే తన్ని తంవపేతానండి . ఆకికి సిగ్గు లేదండి." రావొద్దంటే వత్తాడండి గాడిదకొడుకు ః

86 బోయి భీమన్న రుబే ; పంతుళ్ళంటే వఏమనుకున్నావురా ? వొట్టి దొంగలూ , యిుబా సార్దూను ం (బతకలేనివాళ్ళంతా బడివంతుళ్ళుగా తయారయల్యు ణి వూళ్ళన్నీ తగలెడుతున్నాారా . పుల్దా ॥ పుల్ప వి చిత్తం బాబయ్యా ః చిత్తం. కుబే : ఆ పంతులుగాడి మాట వినేవుసుమూ ? వాడి మాటలూ , పాటలూ యెంకడి తలకెక్సె , తినేస్తున్నైరా వాణ్ణి. జాగర్తా.. చెడి పోతావు . ఇక పో . మందు ఇప్పిస్తాగాని , సీతిని పంపు . పుల్ల ఇ చెత్తం చిత్తం ( నిష్క్రమిస్తాడు ) కుబే 1 ఎంత్యపమాద మొచ్చింది : అన్నన్నా ః వెంకడు నేను కొట్టిన 'దెబ్బలవల్ర చచ్చిపోయాడని కేసెడతాడా ఆ పంతులు :£ .-. వాడంతటివాడే . డాకరు సక్కిపిక్కంటు అక రేదూ ? ఆదీ క ట ల చేసాడు ; ముందే నేను డాగుటేరుతో మాటాడికేనో ? అదే రైటు. జ్వరంవల్ల చచ్చినాడంటే తీరిపోద్ధి +. పర్వాలేదు . నా మీద కేమీ రాకుండా నేను చూసుకోగలను -.పుల్హడు నాచేతిలో మనిషే . కాని ... ముందుంది పంతులు పని . వాడొకడు తెగ నీలుగు తున్నాడులే . వీడొచ్చినప్పటినుంచీ మావూళ్ళో పాలేళ్ళకి కరువై పోయింది .. క్మురకుంక లంతా పెద్ధ పెద్ద మాటలు మాట్టాడు తున్నారు. ( పచార్డు చేస్తూ ) సరే, కాసీ..*..44.*4 రంగ౦8 [ పొలానికి ఆనుకొని వున్న కూలీ పేట. పుబ్రయ్య గుడిసె. బైట ఒక కుక్కి మంచంలో వెంకన్న _ మూల్గుతూ పడి "వున్నాడు . సీతమ్మ ఒక చిన్న గ్రాసులో మందు వట్టుకొని పక్తనే నిలబడి వుంది . వెంకన్న మాట్లాడే టప్పుడు కష్టం మీద

పాలేరు క్ర? లేచి నిలబడు తూ , తూలి పడిపోతూ వుంటాడు . మందు (తాగమశి సీతమ్మ (బతిమాలుతూ వుంది. ] సిత ; తాగు బాబు £-ఇదిగో మందు , తాగవూ? వెం : వద్దు పిన్ని 1 నేకు తాగను . 'నా'” అనేవాష్శ లేని నా బతుకు ఎంత నిరర్ధకం ॥ సీత : “నా '"అనేవా ఇందుకు లేరు సీకు ? కొండంత వాబుండగా వెం : బాబు ! బాబు ... దేశాన్ని అవిదలోనూ , అజ్ఞానంలోనూ ॥ దాస్యంలోనూ ముంచేస్తున్న ఇలాంటి వాళ్ళుంతా బాబులేనా * సీత : పోనీ నె నున్నాగో * వెం : నీవా ? నీవు స్వతర్శతురాలవా ? స్వతం్మతంలేని వ్యక్తి తాను బతకడమే బరువు . ఇంకొళర్ని ఎలా. బతికించగలదు ? ఇంత వరకూ నీవే చన్ను ఇతికించాను . ఇక బతికించలేవు సిత : నా కదేమీ తెలవదు . ముందు మందు తాగు, బ్యాబుకడూ 1 వెం : నేను తాగను , నన్ను బబవంకం చెయ్యకు = పుల్ల న ( (ప్రవేశించి ) ఓరి తాగరా, పెంక్‌ గాడిదకొడకా ! యమి లోడీవి దాపరించావేరా మాకు ? వెం : నాకు మందక్కరలేదు = నేను తాగను , నేను చచ్చిపోతాను = పుల్ద వ్‌ ఎవ ఖ్ఞుద్దరింతావురా చచ్చీ థె వెం : బానిసత్రనం కరటే చావు మేలు . నాలాంటి క్మురవాళ్ళుంకా హాయిగా చదువుకోని పైకి వస్తూవుంటే - నేను పాలేరున్నై వకవ లాగ [బతకలేను = "నేను సుఖంగా చచ్చిపోతాను శ పుల్ద,: కాదు.) తాగరా : వెం ; నేను బతికితే బడికి పంపిసావా

$8 బోయి ఖీమన్న పుల్ణ : చదువు మన అనాయం కాదురా . ఐనా గడవనివాళ్ళం , ఒక 'పూటిలింటే. రెండోపూటకి గతి లేనోళ్ళం , కడజాతివాళ్ళం కూలోళ్ళ౦ ఎలాగరా చదవడం ? వెం : మనకంటే దర్శిదులు , మనకంటే దీనకులాలవాక్టు , ఎందరు చదువుకొని పైకొస్తున్నారో శూస్తున్నావుగా ? ఉద్దేశాలు వుంటే [1వయళ్నాలు ఫలించి తీరుతా యట , కొడుకు ఉద్దేశాన్ని అనుస రించి అభివృద్ధి పర్చటం తర్మడి ధర్మం కాదా? తనకంటే తన కొడుకు ఒక అడుగు ముందుకు పోవడంకాదా తండి కోరవల సింది ? ... నన్ను బడికి వంపిస్తానంటే మందు (తాగుతాను = పుల్ల : (కోవంతో ) చచ్చినాసకే నిన్ను బడికి పంపించను. ( వెళ్ళి పోతాడు )) సీత : పిచ్చి వట్టువద్దు . తాగు నాయనా : ( మందు అందిస్తుంది ) వెం: ( తోసేస్తూ ) ఎవరిది పిచ్చిపట్టు * ... వద్దు పిన్నీ ః వద్దు ; మాయమ్మ పోయిననాటినుంచి నీవు నన్ను పెంచావు . నీ బుణం: ఇక నేను తీర్చుక్తోలేను . పంతులుగారు ఒక్కసారి వస్తే బాగుం డును . ( ఆలోచనలో పడతాడు ) సీత : ( కళ్ళు తుడుచుకుంటూ ) పోనీ. ఆ వంతులుగారి మాథధైనా వింటాడేమో , తీసుకొస్తా ( వెళుతుంది ) వెం ఏ ఇంతటితో నా జీవితం సం . నిన్న ష్యరనూతిలో పడి చావటం. బాల గురించి తప్పింది . ఈ వేళ ఇక తప్పదు . బాధలువడుతూ అవమానాలు భరిస్తూ , ఏహ్య జీవితం గడిపేకంపే , హాయిగా ఆత్మహత్య చేసుకుని , కళ్ళుమూసేస్తే యెంత సుఖం : నా తల్లి (తికివుంటే నా కిన్ని కష్టాలు రాకుండేవేమో & ( కళ్ళు తుడుచు కుంటూ ) ఏమో : అందరి తల్డుల్దాటిది కాదా నా తల్లి మాతం _

పాలరు 909 మా బాబు నాలుగు తన్ని కూర్చోబెడితే వంజేస్తుంది. .. అయ్యో : ఇక యీ [ప్రపంచంలో నేను కనబడను . ఆదూడలు, ఆచేలూ, ఆ అటలూ, ఆ గొబ్బిపూలు , ఆబాల .౨౨= ( వెక్కి వెక్కి ఏడుస్తాడు )

ఉప: ( (వవేశించి ) వెంకన్నా | ( మీదచేమివేసి చూచి ) స్వతం్యత పోరాటం ఎంత కష్టమో తెలుస్తున్నదా? ( మందుగ్దాసు అందు కొని ) దేశంలో నీలాంటి పట్టుదల గల క్కురాళ్ళు ఒక్క పది మంది వుంటే , ఎంత అభ్యుదయం చేకూరగలదు : ఇదిగో మందు తాగు.

వెం : క్షమించండి పంతులుగారూ :ః నేను మందు తాగదలచుకోలేదు . నన్ను సుఖంగా చచ్చిపోనివ్వండి -

ఉప :; చావా? చచ్చిపోవడం ఒక 1వయోజకత్వం అనుకొంటున్నావా * ఆత్మహత్య పిరికితనం , హైరుషహీనం .

(బతికి యుండియె మనిషి శుభమ్ములొంద నలయు , చచ్చిన తరువాత (బతుకులేదు ; తికి సాధింపవలెగాని వాంఛితములు , చచ్చి సాధింతు ననుమాట చచ్చుమాట .

వెం వ నేను చచ్చిపోయి ఈ కామందులకు కాదుందునై పుడతాను - ఈ కామందూ , మా బాబూ నాకు పాలేళ్ళయి పుడతారు , అప్పుడు నా పగ సాధించుకొంటాను .

ఉప వ నీవు పాత అబద్ధా లెందుకు నమ్ముతావు ? పూర్వ కర్మ - పునర్జన్మ సిద్ధాంతాలు తప్పు . పౌటకపు జనాన్ని మోసగించడానికి పుట్టిన

సిద్ధాంతా లవి . అసలు దేవుడున్నా డనేదే మూఢ విశ్వాసం ఈ లోకంలో పుట్టిన పతి జీవీ స్వాతిశయం స్టాపించుకుని ॥ స్వయంపోషకమై (బతకాలి. స్వాతిశయం , స్వయంపోషకళశ క్రీ

త్సీ0 టోయి భీమన్న (దితుక్కి మూలాధారాలు . అవిలేని జీవి జానిస తనంలో వడుకుంటీ .. నీ ఆశయాలు " ఫలించోడానికా "ముందు నీవ (బతకాలి .

వెం ! (బతకడం చేతకాక్రనేగదా చచ్చిపోవడం :

ఉప : ముందు మందు (తాగు ః

వెం-.: తాగుతాను చెప్పండి శః

ఉప : నిన్ను నేను చదివిస్తాను ఎసగా?

వేర 'పరసహాయం నేను పొందను . అది నన్ను బుణ్యగస్తుజ్జీ

చేస్తుంది ॥

ఉప : ఈ మెట్టవేదాంతం యెక్కడిదోయ్‌ "నీకు? మీ కామందు

చెప్పాడా? మీ బాబు చెప్పాడా? పోనీ ఇదివరలో నీ బుణ (గ్రస్తులే.ఇప్పుడ్డు నీకు సవోయం చేస్తున్నా రేమో ?

వెం; అదీ కావచ్చు ,

ఉవ : పిచ్చికుదిరింది కలకు రోకలి చుట్ట మనక , మందు (తాగు సహాయం "వచ్చిన చోటల్లా పొంది ,- చదువుకో : అదృష్టం

ధా వుంటే పైకొస్తావు . అవ్పుడు పునస్సహాయం చేస్తావు . వెం: సహాయం ___ పునస్సహాయం , ఉప 2 ( నాడిచూడి ) జ్వరం త్మీవంగా వుందే ! పలవిస్తున్నాడు డాక్టర్ని పీలవాలి . ( త్వరితంగా ... నిష్ట సస్తాడు )) పం వ సహాయం ___ పునస్పహాయం .

" [ అంత బాల్యవవేశించి , శరీరం తాకిచూచి , తడిపిన మల్లెపూల దండ అతని నొసటిపై పెడుతుంది . కొంచెం సేపటికి వెంకన్న ఉలిక్కిపడి లేస్తాడు =, పంతులుగారూ | అంటూ ___ ]

బాల వెంకన్నా శి

షాలేరు శ్ర వెం : ( ఉలిక్కి వడి చూచి ) బాలా ! ( ఏడుస్తాడు ) బాల: వం వెంకన్నా ? వడుస్తా వెందుకు ? ఇదిగో మందు (తాగు ఓ వెం : బాలా ఏ తమించవు ? బాల ౩ ఎందుకు ? వం తప్పుచేశా వని? వెం; నేను పుట్టడమే ఒక తప్పు + (బతకడం రండో తప్పు ః బాల: అస్వతం్మతులు అందరికీ అంతే . వెం : నీవు ఇచ్చిన అరటిపళ్ళు వెంటనే తినేస్తే, ఈ దెబ్బల్లో సగం దెబ్బలు తప్పును. పట్టుదలే చూచుకున్నానుగాని , (యేమ చూచుకోలేదు . బాల : ముందు మందు్యుతాగు ( అందిస్తుంది ) వెం : తాగను , నీవు క్షమెంచా నంటే ఆ మాటలు వింటూ [పాణం వొదిలేస్తాను . బాల; నే క్షమించను . వెం ; అయ్యో : క్షమించవు £ తక్షమ్‌ంచవు ? బాలా :ః బాలా: అయ్యా £ తృవించవు * బాల : చదివిస్తా నంపే మంచు [తాగుతా 'నన్నావటగా మీ బాబుతో ? వెం ఏ; అదంతా ఇప్పుడెందుకు రి వాల ఆ వని అతడేమి చేయగలడు ? నేను చేస్తాను . మందు [తాగు £ వెం : నీవు చిన్నపిల్లవు = బాల: సీవు మహా పెద్దివాడివా శి వెం: నీ వల్ల ఒక్క ఉపకారం కోరుతున్నాను . బాల ; ఉపకారం చెయ్యడానికే నేనూ వచ్చాను. మా అన్నయ్య కాకినాడలో చచువుతున్నాడు *, ఎరుగుదువుగా ? 2-6

చ్తలి బోయి భీమన్న వం :; అదికాదు; బాల: మరేమిటి ? వెం:నీ విప్పుడు నన్ను చూడ్డానికి వస్తా వనుకోలేదు . బాల: నీ వైతే రాకపోదువు , వం : నిజమే ॥ ఉద్దేశం లేక కాదు . సాహసం లేక . నీవు ్రీమంతు రాలవు . సాహసంతచేసి , స్వతంర్యతంగా మెలగగలవు = నేను పాలేర్ని . స్వతంత్రం లేదు . సాహసం చెయ్యలేను ... చేసి నిలుపుకోలేను . అందుకే నీకోరిక సఫలమౌతుంది . నీజీవితం వికసిస్తుంది . నాకోరిక నాలోనే తుప్పుపట్టి నశించిపోతుంది .-* శాల వ కోరిక వుండడమే ముఖ్యం =, ఈనాడు కాకపోతే రేపైనా సఫల మౌతుంది. నీ క్కావలసిన ఉపకారం ఏమిటి ? వెం : మొన్న నువ్వు పాడిన పాట -_ ఒక్కసారి పాడు. ఆలయ (బ్రహ్మలో [ప్రశాంతంగా లయమైపోతాను . బాల; (బహ్మంగారి తత్వాలు బాగానే బుర కెక్కాయి £ మరి పాడి నందుకు నాకు బహుమతి ? వెం: ఈ గర్భదరి దుడు యీాయగలిగిం దేదైనా సరే? బాల: ముందే యియ్యాలి ః వెం: సరే. జాలవ ఈ మంద్య్కుతాగు + వెం : చచ్చి పోవద్దా శ బాల: నీవు (బతకాలి . వం : బానిసగానా ? బాల: స్వతంతుడివిగా ॥ వం : ఎలాగా?

పాకేరు శీలి బాల : నేను చెపుతానుగా . వెం ;$;వమోనా కర్థంకావటం' లేదు కాల : మహా మహి వాళ్ళకే అర్థంకాని వెన్నో ఉన్నాయి . ఇంత మొండితనం పనికిరాదు . ఇదిగో మందు. వెం : ( అందుకుని ) ఈ[పాణం నీ ఖీక్షం ( (తాగుతాడు ఏ) బాల: ( పాట ) (పేమ మనకా - (పేను గనరా (పేమే జీవిక - హౌరా (పేవము నిచీ - గైకొనువాడే పృ్పధ్విని ధన్యుడురా మనుజుం అభివృద్ధికి - తోడ్పడనీ మనుగడ యేలనుదా: (ుతికియుండియును వీలా చచ్చిన గతి ఐడి యుందువురా ? నిరాశ యేలా ? యువకుడ , నీకు జరా మరణములు అేవురా :£ 'కేయి గడిచి వచ్చెడి రవి రీ3ె మాయాజాలము ఖండించుమురా ( పాడుతుండగా తెర జారుతుంది . ్ర రంగ౦3$ క్ష సాయం సమయం . బెల్లు విరుపు వని కొనసాగుతూ వున్న పొలం . వీరేజళూ , సీతమ్మా , మరికొందరు కూలీలూ పనిచేస్తూ వున్నారు = వీరేవ పాట పాడుతూండగా , తక్కిన కూలీలు వంత

క్తి జోయి థీమన్న వీరే ; (పాట ) ఎండలో వానలో కూలోడా అంరరు; బండచాకిరిచేని కూలోడా అంద : న. వీరే : పండించి "పెడతావు కూలోడా తిండి నీకేదిరా కూలోడా ।

అంద : పండించి... _.... పేరే 2నీ శక్తి నీ (బళుకు కూలోడా 1 ఆంద: నేల కర్ప్చిస్తావు కూలోడా ౩ అంద : ఉం అలలం అలం వేరే ; పోరాడగల్లితే కూలోడా :

ఈ రాజ్యమే నీది కూలోడా అంద: ఉల వల ఎం మొదటి కూలి : రాయే సీతమ్మ : పట్టు ( తట్ట చూపుతూ )| వీకే : అంత బరువుతట్ట దానిచేత పట్టించకురా : రెండవ కూలి : ఏంటో వీరే శంటాడు ? మొ. కూ : అంతా వుందిలేరా ! వీరే: ఏం వుందిరా నీ తలకాయ ? సీత: కాదు, మొట్టికాయ ( ఆ కూలీని మొట్టుతుంది )ె మొ.కూ. అమ్మ సీతమ్మతల్లో 1 ( తల గోక్కుంటాడు ఎ ) ర30.కూ.నీనీ 'కందుకమ్మ అంత వులుకు ? వేరే : నీ బులుపు కూడా వదలా తేంటా శి సేత. వీళ్ళతో నేను వనిచెయ్యలేను బాబు ( వెళ్ళబోతుంది ) వేరే - ( చేతితో ఆపి ) వీళ్ళిద్దర్ని మెళ్ళిరగతాక్కేేత్తా . చూడు ;

హొలేరు శ్వ

మొ . కూ : ఇంకేం అనములేరా బాబూ :

రెం. కూ :'మీ కిద్దరికీ పెళ్ళని తెలిసిందిరా £

పీరే వ ముందు మీ కిద్దరికీ అవుద్ది -

మొ. కూ : కామందుగారు ఇంకా రాలేదు నయమే .

రెం. కూ : వత్తే, మనందరికీ అవుతాయి పెళ్ళిళ్ళు.

వీరే : ( అటు చూచి ) కామందుగామ ః కామందుగారు ః

ఆంద : ( ఉలిక్కివడి ). దండాలండి బాబుగారు |

వీరే: ( విరగబడి నవ్వుతాడు *, అంత మెల్లిగా 1వవేశం ణ ఊతక్మరతో వపంకన్న ల్సి

అంద : ( చూచి. ) ఓరి యెంకడా :

వీరే ; కుంటి కామందుగారు :

సిత :; ఇలా వచ్చావేం పడుకోక |:

వెం : బాబు వెళ్ళమని చంపుకు తింటేనే :

వీఠే : పాలేరతనం చెయ్యరు దొరగారు : గట్టుమీద కూర్చోండి =

సీత :; ఎందుకా వేళాకోళం ?

వీరే; అబ్బే డబ్బులేను దొరగా రని.

మొ. కూ : కూర్చోరా యెంకన్నా & నిలబడలేవు =

వీరే ; గొడుగేసుకో :

ఆ0 . కూ : వాజ్జి అలా ఆక్షేపించకురా ః పాలేరుతనం వద్దంటే ఒ నిజమే £ రోజూ మనం తిట్టూ , దెబ్బలూ తప్పితే ఏం బావు కుంటన్నాం పాలేరుతనంలో ?

వీకే ; చదువులో కెళితే మ్మాతం తిట్టూ, తన్నులూ , ఇంకా గోడ కుర్చీలు , కోదండాలు తప్పుతాయా +

46 బోయి భీమన్న మొ. కూ : గోడక్సర్చీలు వేసినవాశ్ళే కుర్చీలమీద కూర్చోడం కోదండాలు వేసినవాళ్ళే దండాలు 'పెట్టించుకోడం , రం0.కూ: వెళ్ళి పడుకోరా , నిలబడలేవు . మొ. కూ : మనిషి పనికిరాకుండా కొట్టిపారేళ్ళారా , ఇంతలో కోలు కుంటాడని అనుకోలేదు వీరే ; వడిశారు పోండా: రారా యెంకన్నా | వడుచోడ్కి నీర్ప మేంట ? ఇదిగో గృనపం 1 ( పుల్ణయ్య (వ్రవేశం ) పుల్ప : పటా తట్ట & అలా నిలబడతావేం మొద్దులాగ ? వెం : ( బోరున ఏడుస్తాడు ) సీత : చాల్లే , చాలని ! రా బాబూ , గంజి తాగుదువుగాని ( వెంకన్నను తీసుకుపోతుంది . )) పుల వ ఈ క్మురముండే యీణ్ని చెరిపేత్తుంది శ ( వెనుకగా దురుసుగా పోతాడు ) మొ.కూ; వాళ్ళన్సి చావదన్నే లాగున్నా డా ః వీరే : వాళ్ళ వొంటిమీద ఒక్క దెబ్బపడితే , పుల్టడి నడుం పెళ్ళునవిరిగి పోద్ది . ( దురుసుగా వెళతాడు . వెనుక కూలీలిద్దరూ వెళతారు - అంత వెనుకనుంచి ఉపకార (వవేశిస్తాడు )) ఉప : (ముందుకు పరికించి చూచి ) ఓహో : వీళ్ళ వెంకన్నను (బతక నిచ్చేలా లేర్ష ఇక అతణ్ని ఈ ఊళ్ళోవుంచి లాభంలేదు - కాకినాడ అనాథశరణాలయానికి పంపించెయ్యడమే మంచిది . అధోగతి నుంచి ఒక జీవి ఉద్ధరింపబడినా ఉద్దరణమే . ఓహో యెంతలో చీకటి పడింది . గీ॥ అంధకారము నుండి యీ యవని నొకని ఉద్ధరించుటకొరకు , సూర్యుండు తానె అంధకారములో ముస్లి యరిగె నౌర ! నదయు లగువారి క్యాగమే గద చరిత!

హషౌలేరు త్త రంగం౦ 10 | పుల్చయ్య గుడిసె 1పాంతం . రాతి వేళ . సమీపంలో కుబే రయ్య తచ్చాడుతూ వున్నాడు . ఏదో దురుద్దేశం అతడి ముఖంలో కనిపిస్తూ వృంది * ] కుబే : పొద్దుగూకి యెంతో సేపు కాలేదు ; అప్పుడే యెంత చీకటిపడ్డది : ఇదినా కార్యసాధనకి శుభసూచన , సీతిని యెలాగైనా వల్లో వేనుకోవాలీ వేళ . అమ్మ : ఆడదాని లోతు కనిపెట్టలేము - కామందుని నన్ను నిరాకరించింది. ఆ వీరిగాడికి చనువిచ్చింది - దినివని యీవేళశ చెప్పుతాను . ఆల: ( ఆలకించి ్రె ఎవరా పాట: (పరికించి చూస్తాడు ) ( తెరలో పాట ) ఏ మా్యతము నీ ధనము? "స్వీేచ్చాజీవిని బంధించెదవా ? శృంఖల ఐల మేపాొటి ? నీ నదయత్వము , నీ సొహార్దము నీ (పేమామృత మాధురినూ , అక్కకు వచ్చే శక్తులురాః తక్స్కి-నదంతా ఇెత్తేరా క కుబే : ( తొంగిచూచి ) అమ్మ 1 యొంకడే :ః అదిగో ః; అలా పోతున్నాడు శి అరే : ఇలాగే వస్తున్నాడే . (/ ఒదుగుళూ ) కాదు , అలా తిరిగాడు ౨444** యెొక్కండికో 1(చయాణమై. పోతున్నాడే ॥ ఏ కొంపైనా దొయ్యటానికి కాదుగద ; అలాంటివాడు కాదుగాని. =. యేమో .., వికాన కాలానికి విపరీశ బుద్దులు లలల 62 యెక్కడికో

తరి బోయి భీమన్న చస్తాడు. చావనీ, నాకూ మంచిదే ...... ఇక ,.. ముందు పుల్లణ్నిలేసి పొలం పంపేస్తాను . ఆ(, నా కుడికన్ను అదరడం లేదే 1 ( కదిపి చూసుకుంటాడు ) పులిగా ( కేశేస్తాడు ) ( లోపలి నుంచి ) ఎవడెసే వాడు , న్మిద సెడగొడతాడు *

కుబే : కళ్ళుతెరిచి మాట్టాడా , గాడిదకొడకా . ,

పుల్ల : ( |పవేశిస్తూ ) ఎవ్యడాడూ ? ( కళ్ళునులుముకుని చూచి ) దండాలు బాబయ్యా : గులాపోళ్ణి బాబయ్యా । న్మిదమక్తు వాబయ్యా ॥

కుబే : ఓరి దున్నపోతా 1 సీ పని ఇలాకాదు . నువ్వుపోయి ,. కొబ్బరి రాశి దగ్గర వడుకో . ఏదో అల్టరిగా వుంది వూరు .

పుల్ప: చిత్తం చితం . కానీ ,.. కాలూ , చెయ్యూ లాగుతున్నాయండి వాబయ్యా ః: ఆముదం రాసుకుని కుంపటెట్టుకుని కాచుకుంటున్నా నండి .

కుజే ; ఎండాకాలంలో కుంవటేర్శటా , వళ్ళు ః కావలిస్తే కుంపటికూడా పట్టు కెళ్ళు ఇ

పుల : చిత్తం . సీతీ ! ఆ కుంపటీ , చుట్టా , క్మరా ఇలా ఇయ్యి -

సీత : ( అవన్నీ తెచ్చి ఇస్తుంది )

పుల : తలుపేసుకో ( పోత్తూ ) తలుపేసుకో యః (నిష్క్రమిస్తాడు )

కుబే : సీతీ ః కాస్త అగ్గినిప్పు అందుకో .

సీత : కుంపటి తీసుకుపోయాడు కదండి , మాదావ? ఈ దీపాన్ని కాల్చుకోండి . ( దీపం తెస్తుంది ))

కుబే ఏ భలే ః దీపం ఇంకా వెలుగుతోందే ? ఎక్కడ సంపాదించావే కిర్చనాలు ॥

సీత : మా యెంకన్నవాబు కనబడలేదని ఇప్పుడే వెలిగించానండి = మీ వంటోరికిగాని మా కెలా దొరుకుద్దండీ కిరసనాలు ?

పాలేరు శ్ర

కుజే : ఆం 1 మీ యింట్లో ఎంత కిరసనాయిలు చూపను ?

సీత :; చూపండి , ఒక్క చుక్కయినా రి

కుబే : రా చూపుతాను ( చెబ్యువట్టుకొని లాక్కెళ్ళబోతాడు స్స

సీత : ( గింజేసి ) మీద చెయ్యివేస్తే మాటదక్కదండి . గొవ్చయింటో రికి నీచపుబుద్ధులు కూడవు .

కుబే : గొప్పింటోరైతే పిల్లల్ని కనుక్కోరా యేంటే ? "అయ్యో యరి మొగమా ।;

సీత : పెద్దరికం నిలుపుకోండి . ఇక పోండి.

కుబే ; పోవడానికేనా యేసెటి వస్త ? ఎన్నాళ్ళనుంచో అనుకొంటు న్నాను - నీకు చీరా, రైకా ఇవ్వాలని .- రేపు మా షాపులోకి రా - నీకు నచ్చిన బట్టలు తీసుకుందువుగాని .

సీత : నాకున్నవి చాల్లెండి..

కుబే : పోనీ _ ఇదిగో ఈ పది రూపాయలు తీసుకో .

సీత : నేను బోగందాన్ని కాను. ఈపాటికి దయ 'సెయ్యండి.

కుబే : బలవంతం చెమ్యుంచుకుంటావ్‌ :

సీత : మీతరంకాదు.__ మీరు కామంచులు , నా మర్యాద కాపాడండి =

కుబే ; దిబ్బ మర్యాద , ఆ యీరిగొడితో __.

సీత ! ఊం: ఈరిగాడితో ? ఏంటి? సరసమా ? సరసాని కే మొచ్చింది మీరూ ఆడారుగా ఇప్పటిదాకా గి

కుజే ; నేను కామందుని , కామందంటే సగం మొగుడు .

సిత : ఒడబడ్డోళ్ళకి పూర్తిగా మొగుడే .

కుబే : నా కమతంలో అడుగు పెట్టనివ్వను .

సీత ; అడుక్కుతింటాం . వవై.?

50 బోయి భీమన్న కుబే; మా కొట్లో సరుకు అమ్మం , సీత : మాడి చస్తాం ॥ కుబే : నా బలం నీకు తెలవదు , సీత : ఎందుకు తెలవదు ? ఈ చుట్టు పక్కల రౌడీలు అందరూ మీ బామ్మర్దులేగా శి కుజే ; చూచుకో మం, ( దగ్గరకి వెళతాడు ) సీత : ఒక్క అడుగు కదపలేరు . కుబే: ఆం: ( నడుం బిగించి ) కోడి రామ్మూ ర్రినికూడా అమాంతంగా ఆమడదూరం గిరవాచెయ్యగలను . నా మజా నీకేమి తెలుసు + నీ యప్ప నా చేతిలోనే చచ్చిపోయింది , తెలుసా? ( మీసం దువ్వి ) చూచుకోమరి ( మీదపడతాడు . సీతమ్మ గింజేస్తుంది = కుబ్మేరావు వెల్లకిల [క్రింద వడతాడు , అంతలో వీరేన [వవే శించి క్కరెత్తుతాడు . కుజ్న్మేరావు భయకంపితుడై పారిపోతాడు - ) వీరే : ( రోషంతో ) గాడిద కొడుకు ! వీడా కామందు? తనను ఆశ యించుకుని బతికేవాళ్ళనే దోచుకొనే దొంగ ! ఇందుకే ఈ దేశం ములా వడుత్తోంది. ఛీ । పాలేరుగా (బతికేకంటే, చత్తే నయం. మా యెంకడు యిందుకే పాలేరుగా బతక నంటాడు . వాడే రై బైన మనిష్‌ . సేత : ఇప్పు డెలా గొచ్చావూ * వీరే: నేనా? నీ వరసంతా చూత్తూనే వున్నాను , సీత : ఆం: నా వరస ? వీడే ; కాదులే , నీ కామందు వరస ? సీత : ఇక ఈ ఊళ్ళో ఉండలేను వీరే : ఎక్కడికైనా లేచిపోదాము

[ గలబటతా

సీత : నువ్వుకూడా ఎంద్లుకు ? స్మ మై

వీరే : ఆడమనిషితోకూడా మగోడు ఎందుకొత్తాడూ ?

సీత : తన్నులు తినడానికి శి

వీరే; అహ్హహ్హ 1 ( నవ్వి. ) నేను కుబేరయ్యను కాను .

సీత :; అలానే వుంది నీవరస .

వీరే; నే నంత సీచుణ్ణికాను ం

సీత: ఆం:

వీరే ; ఇన్నాళ్లూ నాకు చను వెందు కిచ్చావు £

సిత : తప్పా*

వీరే; తప్పే , మగోడికి ఆడది చనువిత్తే......

సీత ; నువ్వుకూడానా ?

వీరే : ఆం: సౌబావం అంతటా ఒక్కటే కాని, నాకంతటితో తృ ప్రిలేదు =

సీత ; ఇంకా?

వీకే ; ఇంకా ఏమిటి ? నీవు మొత్తానికే కావాలి. నిన్ను సెళ్ళాడతాను -

సీత : చాలించు . ఇక నడు, బెడ్డపన్లోకి శ

వీరే : ఒకమాట విను . మనపెద్దిరమూ పేదోళ్లమే . వనిచేసుకొని బతక గలం. పట్టమెల్టిపోయామం టే , రెండు రూపాయల్లో మనం పెళ్ళా డొచ్చు . చిలకా గోరీంకల్లాగ, బతకొచ్చు . ఆలోచించు - ఈ కామందు ఇక మనల్ని ఒతకనియ్యడు . ఎలాగో ఒకలాగ వగ సాధిత్తాడు . ఈ ర్యాతే పొతే మంచిది .

సీత : నిజంగానేనా + నన్ను అన్నాయం చెయ్యవుగంద ?

వీత; ( చేతిలో చేయివేసి ్స పచ్చని చెట్టుకింద నిలబడ్డాం ఈ చెట్టు సాక్షం . ఆ చుక్కలు సాక్యం. నిన్ను అలక్మిలాగ చూచు కుంటాను. రా, పోదాం. తెల్హారేటప్పటికి యీ చుట్టుపక్కల కనిపించగూడదు .

లకి బోయి భీమన్న సీత : ( ఆతని చేతుల్లోకి పోతుంది. ముందుకు సాగుతారు . ) వీరే: ( పాట ) పట్టమెల్లిపోదామె నా బుల్లి సీకి! మనం పెళ్ళి చేనుకుందామె నా చిట్టి సతి | సీత : పట్టమెల్లిపోదొము శి “వెళ్ళి చేనుకుందాము , పని చేనుకోనీ బం గారంలా బతుకుదాము . వేరే; వొంటినిండ నగఠెడతా ణి బంగారునొమ్మా నీ కంటినిండ కనబడతా , పువ్వులగొమ్మా ః సేత : భయమూ , జేంగళేక శ బాధా, బంది లేక రేపటి మాటళిక పీకే: (వేమతో వృందాము-- సేచ్చగా పోదామె , పువ్వులబోణీ। మనం చిలకల్లాగుందామే +, నవ్వులరాణి ॥ ( నెమ్మదిగా చేకట్టో కలిసిపోతారు ) ళా రంగం 11 [ ఉదయం పూట , కుబేరయ్యగారి ఇంటి వాకిలి . పుల్లయ్య గుండె బాదుకొంటూ గోల పెడుతూ (వవేశించాడు . [కుంగిపోయి ఉన్నాడు . ]] ఒడ వుల వ అయ్యకొడుకో : వమైపోయావురా + నిన్ను పాతెయ్య ? పుట్టినప్పు డెనా చచ్చిపోయావు గాదేగ:రా , నిన్ను నూకాలమ్మ మింగెయ్య* ఎక డ వెదకను ? ఎక్కడ చావను? ఎక్కడ దిగమారిపోను ? చలా

హెలేఠు ళ్‌ఠి

కుజే : ( (వవేశింది ) ఓరి బడవా :ః ఏమిటిరా ఆ గోల?

పుల్ల : ( వడుస్తూ | వింకడండి బాబయ్య :

కుజే ; ఎక్కడ చచ్చాడు? తగలెయ్యి తీసికెళ్ళి.

పుల్ల : ఎక్కడికో పోయాడండి ర్యాతి .

కుజే : ఆంః ఆం: పోలీసులకు రిపోర్టు ఇయ్యి, ఏమైనా తీసుకు పోయాడా ?

పుల్ల : ఏముందండి తీసుకుపోడానికి? ముంతా, మూకుడూ ? ఏముం దండి బాబయ్యా : ఓరి దొంగ గాడిదకొడకా వమైపోయావురా. న

కుజే ః వాడి సంగతి నేను చూస్తాను. మీ సీతి నొకసారి వంపు , దొడ్జి తుడవాలి .

పుల్ల :; నే తుడుత్తానండి బాబయ్య

కుజే : ఓరి దొంగతొత్తుకొదకా ! పోయి పంపరా

పుల్ల : సీతీ కనబడ్డంలేదండి 1

కుబే : ఆం: ఏమిటీ ః మేషన్‌లో చెవ్పు . ఎంకడే దాన్ని తీసుకుపోయా డని రిపోర్టు ఇయ్యి ! పో, వద , నేను కూడా వస్తా* (*టౌూ అటూ కలయతిరుగుతాడు )

పుల్ల : వొద్దు బాబయ్యా : పోతే పొయ్యారు లెండి .

కుబే : ఓరి దున్నపోతా ( పుల్ల్ణయ్యను తన్ని ) పోరా, నువ్వూ వాళ్ళా వాకపే,పో . ఇక నా కంటికి కనపడకు. నా కమతంలో అడుగు పెట్టకు . నీ బాబుల్లాంటోళ్ళని పెట్టుకుంటాను . నీ దిక్కున్న కాడికి పో , పోరా : (వెనక్కి. చూచి ) ఒరే..దొంగరామన్నా £

దొంగ : ( (పవేశించి శి చిత్తం. దొరా ।ః

కుజే : ఈజ్ఞి తన్ని అవవలికి ఈడ్చెయ్‌ :

దొం; ( పులయ్యను తన్ని ఈడుసాడు 1

క్‌ టోయి భీమన్న

కుజే ; నువ్వు పోయి వీడి ఇల్లు పీకేసి పొయిలో పారెయ్‌ ...

పుల థ్‌ ఇన్నాళ్ళు తమ కమతంలో బతికాను. కాని, ఒక్క గడ్డిపరక అన్నాయంగా మీది తినలేదు . నా రెక్క ల చెమటతో మీ ఫొలా లన్నీ తడిపాను . ఆ కొబ్బరి తోటలన్నీ నేను నెత్తురోడ్చి పెంచి నయ్యే ః తమర్ని పది రూపాయల మనిషిని పది లక్షల మని షిగా చేసింది నేనే బాబయ్యా: నే నెక్కడన్నా అడుక్కు తింటానుగాని , ఈ సంగతులు మ్మాతం మరచిపోకండి .

కుబే : ఏడ్చావు, పోరా: ఫో.

( దొంగరామన్న పుల్ణయ్యను ఈడ్చుకుపోతాడు )

కుజే : ఒరేయ్‌?

దొం; ( మళీ ప్రవేశించి ) చిత్తం:

కుబే : యెంకడి జాడ తెలుసుకుని , ఆజ్ఞి చావదన్నాలరా ! ఆ పని నువ్వే చెయ్యగలవు .

దొం : ఇన్నాళ్ళ తమ కందాలో వున్నాను - ఆమ్మాతం పని చెయ్య లేనాండి బాబు?

కుజే : అయితే, చూడు. ..సరే. పోయిరా ,

దొం: చిత్తం. చిటికలో చేసుకొత్తానండి . ( వెళతాడు ్స

కుజే ; ఒరేయ్‌!

చొం; ( (వవేశించి 0) చిత్తం.

కుబే ; యెంకడితో కూడా సీతి ఉంటుందిరా , దాన్నీ లాక్కుదావాలి =

దొం: చిత్తం , బరబరా లాక్కొచ్చేత్తానండి . ( పోతాడు )

రుబే ; ఒరేయ్‌ :

దొం: ( (పచేశించి ) అబ్బబ్బా ! చిత్తం 4

పాలేరు ల్‌ళ కుజే : బరబరా లాక్కురావడం కాదురా ! దాని వొంటిమీద చెయ్యి వెయ్యకూడదు ం దొం; ( తికమకగా శి మరెలాగండి ? చిత్తం అలాగేనండి = ( పోతాడు |. క్రుజే : ఆది యెంకడితోకాదు. . -వీరిగాడితో లేచిపోయిందేమో ః ఒరేయ్‌ : ఒరేయ్‌ । ఒరేయ్‌ ( బిగ్గరగా పిల్చి విసుక్కుని ) ఛీ! తలకాయ ల్దేని గాడిదలు :£ రంగ౦ 13 | సమయం మధ్యాహ్నం - ఒక దాట . ఆ (పక్క ఒక తోట. బాటసారి వెంకన్న [(సయాణం బడలికతో అటుకేసి వచ్చాడు = అతడి పైమీది తుండుగుద్ధకు ఒక చిన్న మూట మాతం వుంది. దిక్కులు చూస్తూ నడుస్తున్నాడు . | వెం : ( దిక్కులు చూస్తూ ) ఆహో । గీ॥ మెని అకాళమున కంతు కానఐడదు , నిల్చుటకు నిడయును లేదు నేలమీద , కెక్క లాధారముగ (ప్రచరించుచుంటి , ఆ యములేని (బతుకయ్యె నయ్య దేవ 1 కలిగినదానితో తృప్తివడేవాడే ధన్యుడేమో : ఎంతమంది పాలేళ్ళు తృప్తిగా [బతకటంలేదు -. ఇప్పుడు నాకీ బాధలన్నీ ఎందుకు ? బాధ అసంతృప్తి లక్షణం... “సంతృప్తి అభివృద్ధి లవణం కాదు. గంజికూటితో తృ ప్రివడేవాడికి గంజికూటికంటే అధికం లభిం చదు . బానిసతనంలో తృ ప్రివడేవాడు ఎప్పుడూ బానిసగానే ఉండిపోతాడు. =.

ర్‌షి బోయి భీమన్న ఈ దారి తరగడంలేదు . ఈ పేద వాటసారిమీద ఈ సూర్యుడికి కూడా కోపమేనా * ఎందుకని? ఎంత మిడనరంగా వుంది ? ఒక్క పిట్టయినా మెలగడంలేదు . పట్నం ఏలావుంటుందో : మా వూరులాగే వుంటుందా 1 అక్కడ కామందులూ పాలేళ్ళూ వుండ కేమో ? ( ఉత్తరం చూచుకుంటూ ) ఈ ఉత్తరం నే నెవ్వరి కివ్వాలో।: ఆయన నా కెక్కడ దొరుకు తారో ?* అనాథశరణాలయం అంటే ఎలా వుంటుందో ? అందులో చదువు నేర్పుతారా కూడూ గుడ్డా పెట్టి? ఎంత ఉవకారం 1 ,.= చాలా దూరం వచ్చేశాను ... బస్సెక్కితే. ఒక్క. గంటి (శ్రయాణ మట. ,. ఈ గాడ్చులో ఇక నడవలేను . ఈ చెట్టునీడని కాసేపు కూర్చొని పోశాను . (కూర్చుని ) అబ్బా! ఎంత ఉడుగ్గా వస్తోంది గాలి 1 మా కామందుకన్న ఇది కొంచెం నయమే : ఇక్కడకాదు, ఆ చెలమ ఒడ్డున కూర్చుంటాను ః మనిషిపై ఎన్ని ఎండలు మండుచున్న మనసులో చ్రల్దదన ముంచు కొనగ వలయు , ఉజక్కురైన [య్రైమించు వారున్న వాడు వంత నిస్పృహ నైన భరించగలడు . మాష్టారి పద్యాలెంత బాగుంచై : (ప్రాణాలు నిలబెడత్తై 1 పెం: ( ఆక్కడికిపోయి కూర్చుని ) హాయిగా వంది ! ఎంత చల్లగా వుంది ! పంతులుగారి దయ , బాల్యపేమ ఇంతకన్న చల్లన . ( వడుకుంటాడు . కొంత సేవటికి దొంగరామన్న (ప్రవేశిస్తాడు ) దొంగ : ఓహో వీడే యెంకడు | వీణ్ణి లేవకుండా చావగొడతాను - ( క్మరొతి ) క్మరనాయాలు : వీజ్ఞి కొష్టేం , కుక్కను కొట్దేం : ( చుట్టూ చూచి ) సీతి లేదే : కామందుగారి కేమని చెప్పను ?

హాలేరు 57 ( పరిశీలించి ) అదుగో ఏదో మూట ॥ (మూట విప్పి ) ఓహో : లక్ష్మీ [ప్రసన్నం ? పది రూపాయలు ? ఈ ఉత్తరం నాకెందుకు. చెప్మా? ( ఉత్తరం గిరాటేసి , రూపాయలు జ్యాగత పెట్టు కుంటాడు . ) ఒక్క ఏడాది షాలేరుతనం చేసినా, వదిరూపొయలు సంపాదించలేను . కామందు నాయాలు ఇ త్తేగా సంపాదించ డానికి =... ఒక్క క్షణంలో సంపాదించా . సంపాదనకు ఈ మార్గమే మంచిదనుకుంటాను ? వెధవ పాలేరుతనం మానేసి , ఈ యవ్వారం మొదలెడిణే లక్షలు లక్షలు సంపాదించొచ్చు =... ఇక కామందుగారిదగ్గరికి వెళ్ళను ... కామందుగారి దయవల్ల మంచివృత్తే నేర్పారు నాకు. ( ఉత్తరం చూచి ) నాపేరు ఆ ఉతరంగాని చెప్పదు గంద : (ఉత్తరం తీసుకొని పోతాడు )

వెం : (లేచి) అబ్బ? ఎంత పొద్దుపోయింది ?- ఇక త్వరగావెళ్ళకపోతే బస్సుదౌొరక్రదేమో ॥ ( చూచి 0 ఆ! ఆల: మూటేది ? అయ్యో రి ( మూటకోసం వెతుకుతాడు . పంచె దులుపుకాడు ) వది రూపాయలు , పంతులుగారిచ్చిన ఉత్తరం ఈ పంచను కట్టానే ? ( కలయవెదకి ) దొంగతనమా ? ఎవరూ లేరే : అయ్యో : భగ వంతుడా ? నన్ను దిక్కుమాలిన వక్షిని చేశావా ? కొట్టినచోటనే కొట్టావా? (ఏడుస్తూ ) ఈ వూరుగాని వూళ్ళో నన్ను పాతేళావాః ఇక నాకేది దారి?, ఏది దిక్కు ? అయ్యో : అయ్యో? ( (క్రిద పడిపోతాడు . తెర మెల్రిగా జారుతూవుంటుంది - తెరలో పొట వినిపిన్తూవుంటుంది . తర్వాత తెర అేచేవరకూ వినిపిస్తూనే వుంటుంది )

( పాట) ఆళ విడువకురా | హాంథా అలమటించకురా తక-8

ళ్‌రి బోయి భీమన్న అశే జీవము ఆశే మార్గము ఆశే అభయము ఆశే విజయము, ఆశే నుందరము ; పాంథా ఆశే అందలము 'ఘోరారణ్యమొ గ! దారి తప్పితివో ? అడుగు నిలుపకుము శ మడమ (తిప్పకుము ఆశే దిక్సూచీ ; పాంథా : ఆశే కరదిప్సి , ఆశే అవకాశమురా ఆశే పృవ్వుల గాలోడా , ఆకాపూరిత జీవితమే ఆనంద నుధా భాండమురా ; అకామార్గములో పాంథా 1 అరుగుమురా కడదాకా [ తెర పూర్తిగా వడుతుంది ]] రంగం 18 [ వభాత సమయం . కాకినాడలో ఒక పెద్ది వీధి. అనాథశరణా లయం దగ్గరలో కనిపిస్తూ వుంది . చేతిలోని వు తరంలోకి ళగి క చూసూ [వవేించాడు సుందరం . |] సుం : వెంకన్న । ( ఉత్తరం మళ్ళీ చూచి ) వెంకన్న : ( ఆలోచించి ) అతడే కుబేరయ్యగారి పాఠేరు : తెలివైనవాడే పాపం . చదువు కుంటే పెకొసాడు = ( నడుసాడు ఏ అంత రామం (వవేశిస్తాడు ్ర

పాలేరు 59

రా : హలో ః గుడ్‌మార్నింగ్‌ ! ఏమిటి (పొద్దుటే బైలుదేరావ్‌ +

సుం : నీకోసమే . వెంకన్న అనే క్మరవాడు మీ ఆర్భనేజీకి వచ్చాడా ?

రా : నీకెలా తెలిసింది?

సుం: మా వూరేలే , మా చెల్లెలు |వాసింది , అతణ్ణి కొంచెం చూస్తూ వుండమని .

రా : చాలా రోజులైందట బయలుదేరి . మాకూ వుత్తరం వచ్చింది ఆ వూరు టిచరుగారి దగ్గరనుండి . ఇంకా అతను రాలేదు .

సుం: ఏమైపోయాడో కి

రా ఏ; వితికించా లనుకుంటున్నాం .

సుం : అయితే _ మన కాలేజీ స్కౌటును కూడా నియోగిద్దాం = మనం కూడా వెళదాం. నాకు మనిషి తెలుసునుగా : ఇట్టే గుర్తు పట్టి వచ్చు .

రా : ఈ వేశ అదివారమేగా ! వద : బజారుకేసి పోదాం ( న్మిష్కమిస్తారు . వెనుకనుండి వెంకన్న పవేశిస్తాడు - )

వెం :; ఓహో । వట్నం : ఎక్కడ చూచినా మేడలే : ఎక్కడ చూచినా జనమే : ఇంతమంది జనం ఎక్కడనుంచి వచ్చారో £ ఇన్ని మేడలు ఎవరు కట్టారో , ఎలాకట్టారో ... ! ఇక్కడ రోజూ తీర్ధంలాగే వుంది £ (వతి మనిషి ఏదో మునిగిపోతున్న ఫ్రే పోతు న్నాడే దురుసుగా £ అమ్మోమోటరు : (వరికించి) ఎన్నిమోటార్హు £ ఎన్ని సైకిళ్ళు ః ఎన్ని రిషాలు £ *.. వీళ్ళందరూ ఎక్కడికో [ప్రయాణం : ... ఇక్కడ మనిషికి మనిషికి సంబంధమేలేదు £ ఈ మహాసము[దంలో నేనొక నీటి బొట్టును . నన్నెవరు చూస్తారు . ,...ఇంత మహానట్నంలో కూడా నిలవడానికి చల్లని సీడే లేదు : ఇంత మసాతీర్థంలోనూ ' ఆకలి తీర్చుకోడానికి

60 బోయి భీమన్న వథెడు మెతుకులు లేశ్చ । అయ్యో : ఇప్పుడు నా గలేమిటి * ఏమి చెయ్యాలి ? ఏమైపోవాలి ? ఇంతమంది జనంలోనూ నేను ఏకాకినే ? సరే, శ్ర రోడ్డే బడి పోతాను .

( వెళతాడు . వెనుకనుండి సుందరం [పవేశిస్తాడు . 0

సుం: మా రామం కూడా మారిపోయాడే ? రేనివాణి వెదకటోయి వున్న వాజ్టి పోగొట్టుకున్నా. నీ వేళ ? ఎక్కడా జెంకన్న జాడేలేదు - అతడెక్టడికి పోయాడో అవ్పుడే మధ్యాహ్నమైంది . రామం ఇటుచూచి అటు మాయమైపోయాడే ? అతడు నాగురించి ఎక్కడ వెదుకుతున్నాడో ! .../ అటుచూచి ) అదిగో అక్కడెవళో) చాలామంది మూగారు , అక్కడకు వెళ్ళి చూస్తాను . ( వెళతాడు = వెనుకనుంచి వెంకన్న బహునీరసంగా (పవేశిస్తాడు )

వెం * అబ్బ ః ఇప్పటి తెన్నిరోజులై ంది నేను బయలుదేరి ? ఎన్నిరోజు లైంది అన్నం కళ్ళజూచి? మా (గామంలో నిరు పేదలుకూడ అడుక్కు_తినేవాళ్ళకి ఇంత అన్నం పెడతారే : ఈ పట్నంలో గంపలాది తినుబండారాలు ఈగలు తినేస్తున్నా , ఆకలితో ఎంత మంది చచ్చిపోతున్నారు ! ఈ ఆకలి కిక తట్టుకోలేను . ఎన్ని రోజులు తిరిగినా ఈ పట్టణానికి దరీ అంతూ కనిపించడంలేదు - ఇకనే (బతకడం అనవసరం ,... ఆ వొచ్చే కారుకింద వడి [పాజాలు వాదిలేస్తాను . ఇక భరించలేను

( వెళతాడు . వెనుకనుండి రామం (ప్రవేశిస్తాడు )

రా : ఈ సుందరం ఇష్టే మాయమైపోయాడే : పోలీసు స్టేషనులో చెప్పాను : సరే, మాస్కొట్లు (వయత్నిస్తూనేవున్నారు. ఈ పట్నం వస్తే మ్మాతం వెంకన్న దొరికితీరతాడు . ఇక నుందరాన్ని పట్టుకుని ఇంటికి - తీసుకుపోవాలి . నెత్తి -మాడేస్తున్నది ఎండ

పాలేరు 81 రంగం 14 [ సమయం మధ్యాహ్నం - ఆర్భనేజి ప్రాంగణం . అందమైన వృష లతాదులతో కలకల లాడుతూ వుంటుంది . కొంచెం మంచి బట్టలతో వెంకన్న ఒక బల్లపై. కూర్చొని వున్నాడు , అలసి పోయిన ఆలోచనలతో . అంతలో అక్కడికి రామం, వచ్చాడు . ] రా; ( 'వెంకన్నని చూచి ) ఇత డెవరు చెప్మా లి వెం: ( లేచి 0 నమస్కారమండి , నన్ను వెంకన్న అంటారు . రా : ఒహో : ఆశ్చర్యంగా వుందే £ ఎలా వచ్చావు ఇక్కడికి ణి వెం : సుందరంగారు తీసుకొచ్చారండి . నన్ను ఇక్కడ విడిచి , మళ్ళీ వస్తానని చెప్పి భోజనానికి వెళ్ళారు . తమరు రామం గారా ? రా : అవును . సరే - నేను పదినిమిషాల్లో వస్తాను - కొంచెం వళ మించు ( నిష్క్రమిస్తాడు . ) వెం : ఆహా! ఎంత మంచి యువకులు £ ఎట్టి రాజభవనం : మా కామందుగారి మేడమీద వెయ్యిరె ట్టుంది - సూపరెంటుగారు ఎంతదయ గలవారు . దీన్ని స్థాపించిన మవారాజా వారు నిజంగా దేవుడే ! ఎంత మంచిభోజనం పెట్టార 1 ఎంత మంచి బట్ట లిచ్చారు: నా జీవితంలో ఎప్పుడైనా అనుకున్నానా ఈ వైభవం నాకు పడుతుందని । / సుందరం [వవేశం ) సుం : ఏమిటి వెంకన్నా £ ఏమిటి మనవూరు విశేషాలు ? కుబేరయ్యగారు పావం' నిన్ను చాలా అవస్థలు వేట్టినట్టున్నారే : మాష్టారు యు నవమ బ్‌ బాగున్నారా ? వెం : చిత్తర్‌.

859 బోయి భీమన్న సుం : చిత్తం అనక్కరలేదు . నీవు నీవు అనుకోవడమే ఇక్కడ . సీవుకూడా కాలేజీలో చేరతావుగా : రా?! 'వవాంచి స మహా బలే వనిచేశావు , సుందరం నుం : నేనేం చెయ్యను : కార్ముకింద పడుతున్న వెంకన్నను రక్షించి రిజామీద తీసుకొచ్చేశాను . పాపం అతనికి కొన్ని రోజులుగా తిండే లేదంట : రా : మంచిపనే చేశావు, వెంకన్నా , నీకు చదువు ఏమ్మాతం వచ్చు ? రేపు కాలేజీలో తగిన తరగతిలో చేర్ప్చించ మని మా నాన్నగారు చెప్పారు ం వెం : (చేతులు మోడుస్తాడు కృతజ్ఞతతో ఎ) సుం : చదువేమో గాని , సంగీతం బాగావచ్చు . రా : ఆహా ః అయితే మనకు సంగీతం కరువు తీరిందన్న మాటే: వెం : నాకేమీ రాదండి. వల్టెటూరి పాలేర్ని , నాకేమి వస్తుంది ? సుం : ఉపకారి మాష్టారు దగ్గర కొంత చదివావుగా ర్యాతి బడిలో ? వెం ; కొంచెం. రా; ఇంగ్షీ షేమన్నా వచ్చా? వెం ; అదీ కొంచెం. రా : పర్వాలేదు. సుం : ఒక పద్దతిచేస్తే బాగుంటుంది . ఇతడు తెలివైనవాడు కాబట్టి , ఇంటి దగ్గర ట్యూషన్‌ చెప్పించి , మెటిక్యులేషన్‌ పరీక్షకు కట్టిస్తే __ త్వరలో ఎక్కిరావచ్చు ం రా 2 సలహా మంచిదే: మానాన్నగారితో చెప్పుతాను . నిజమే, తెలివైనవాడు కాబట్టి , త్వరగా ఎక్కిరావడానికి వీలుంటుంది _ వెం: మీ కిద్దరికీ నేను శాశతంగా కృతజ్ఞుణ్ణయి వుంటాను...

హెలేరు 68 రా ; అలాంటిదేమీ అక్కర్లేదు _ ఏది , నీవు పొడతావట , ఓక్క పాట కానీ ? సుం: పాపం అలిసిపోయినట్టున్నాడు | వెం : ఈ మాతం అలసట నాకు అలవాటేలెండి , ఏమి పాడమంటారు ? రా: సీయిష్టం = ఊరికే నీ కంఠసర చూద్దామని , సుం:నీ కష్టాలన్నీ కలిపి పాటగా పాడు . ఉవకారి మాష్టారి వద్ద చాలా నేర్చావుగా ? వెంకన్న గ్‌ ( హెట ) ఆకటి బాధకు అల్లాడెదవా జ వానినవై (ఇతిశెదవా శా ఈ వికాల విశ్వములో మరియొక (తోవయె కనబడదా ? పగలగొట్టు నీ విష్‌ పా్యాతము తెగ్యతెంప్పము నీ శృంఖలము , అభ్యుదయముతో ఆళాగతిలో అడుగిడి సొగుము వీరా : ( మెలగా తెర జారుతుంది. ) ళు రంగం కేర్‌ || ఒక పెద్ద భవనం . అది బాల , సుందరం వాళ్ళది . రైళు వాడలో బాగా కలిగిన కుటుంబం అది. సమయం ఉదయం . భవనానికి ఆనుకొని వున్న తోటలో పూలు కోస్తూ పాడుకొంటూ వుంది బాల. ]

రడీ బోయి భీమన్న బాల; _ ( పాట ) పదరా ముందుకు పదరా వీరా , విశ్వము సువిశాలమురా ; వడి వడి ముందుకు పోయిన వానినె విజయశ్రీ వరియించునురా 1 గుమ్మము దాటని (యోడు జీవిలో ఊళహలున్న ఫలమేమీ । ఇమ్మహి యొక పోటీ పందెమురా ? ఉరుకుమురా గు[రమువై। నుందర హిమగిరి శృంగములో ఆళా వలయములో అందుకో గలవు కదిలిన నాడే, అరుగుము లోకము లోకి ( పాడుతూ మధ్య మధ్య పూలుకోస్తూ ఉంటుందో . అంత ఒక మూకుడు , చేతిక్కరతో పృల్ణయ్య వడివడిగా , దిక్కులుచూస్తూ (వవేశిస్తాడు . ) పుల్ణ: ( చూచి) ఓహో : ఇక్కడ అమ్మాయిగా రున్నారే ? నన్ను చూడగలరు . ( తప్పుకుపోబోతాడు ) బాల: ( చూచి ) ఓహో పుల్ణయ్యా , ఎక్కడికి పోతున్నావు ? పుల్ల : ఎక్కడికీలేదు తల్టీ (కించపడతాడు ) బొల ః (సమీపించి ) మూకుడితో బైలుదేరావ్‌ ? ఎక్కడికీ లేదంటావు ? వఏం,మా యింటిదగ్గర నీకు బాగుండటంలేదా ? పుల : ఎందుకు జాగుండ లేదమ్మ ? ఇన్నాహ్మన న్నాదరించిన తల్లి యణ దం్మడులు మీరేగదా ?

పాలేరు 6 ల్‌ బాల ; మ రెక్కడికి [సయాణం ? ( చిరునవ్వుతో ) అబ్బాయి మీద మతి తిరిగిందా 9 పుల్ల: ( దుఃఖంతో ) ఇంకెక్కడ అబ్బాయి తలి? ఇంకా నా పాపిష్టి కళ్ళకి నాకొడుకు కనిపిస్తాడా ? *నాొ' అనేవా ళెవరూ లేకుండా. == ( దుఃఖిస్తాడు ్ర వాల ఏ అబ్బాయికేమీ ఫర్వాలేదు = చదువుకోని చక్కా వస్తాడు . నీకేమి లోటు ? ఆ కుబేరయ్య లేకపోతే మేం వున్నాంగా ? మనల్ని ఆతడేం చెయ్యగలడు రి పుల్ల : కామందే లోకం అనుకున్నాను . కామందుకోసమే నా జీవితం అంతా ఖర్చుపెట్టాను . కుటుంబాన్ని సర్వనాశనం చేసుకున్నాను - ఇప్పుడు మీ వంచన [(బతకవలసి వచ్చింది తల్టీ ॥ ఎంతకాలం "పెడతారు నాకు ఊరికినే ? ( కుములుతాడు ) వాల వ నీవు (బతికి వున్నంతకాలం పెడతాం, సరా + పుల్ల : నాకు వద్దు తల్టీ ! మీ రుణాన్ని వడివుండలేను . నేను ఎక్కడికో పోతున్నాను _ నన్ను పోనియ్యండి .- వాల : నేను పోనియ్యను . నీవు వృద్ధుడివి. మిగతా నీ జీవితకాలం మా "+ పొలాన్ని గడిపివెయ్య మని మా అమ్మగారు చెప్పలేదూ నీకు? పుల : చెప్పారు కాని , నేను ఉండలేను . ఈ ఊళ్ళో ఇక ఒంటిగాజ్జయి న లో (బతకలేనం డమ్మ : నేను సేద్యంచేసిన యీ పొలాల్లో తోటల్ల్‌ నేను పరాయివాణ్ణయి తిరగలేను ,నా యింటిది , నా కొడుకు , మరదలు అందరూ (పతీగడేయా గేవకం తెచ్చే ఈ ఊళ్ళో నాకు నిద్ధిర. పట్టదం డమ్మ * ఇన్నాళ్ళూ మీ బలవంతంమీద ఆగాను - ఇంక ఆగలేను . సెలవిప్పించండి , ( న్మిష్కమిస్తాడు ) వైళై-9

వభ జోలయు ఖీదున్న

బాల : (చకితురాలై) ఈ నిర్భాగ్యు డెక్కడికి పోతాడో ఇప్పుడు $ అయ్యో హేవపం ? యిత డెబా (బతుకుకాడో ? ఇక మా అమ్మతో చెప్పి? ఇతడ్ని మళ్ళీ రప్పించేస్తాను . ( వరుగెడుతుంది . ఆ వెనుకనుంచి కుటేరయ్య (పవేజ్తాడు శ ్సె

కుదే: ( తల వూపుతూ ) ఆం 1 యూ పల్లిగాడికి వెనకబలం ఈవిడా * సిరి, తెలిసింది. అమ్మా ఎంత పెళనదారి అబిఫోయింది * గోలీ కాయంత లేదు: ,.. ఏమిటి పుల్ణడితో అలోచిస్తూవుంది? ..- ఆ యంకడ్శి చెరిపింది యిదే. బంగారంలా పాలేరుతనం. చేను కుంటున్నవనాడ్‌కి పాటలు నేర్చి..._.యీపిల్హా, ఆ వంతులుగాడూ యెంకణ్న చెరిపేశారు. వీళ్ళిద్దరే పౌడుచేశారు. ..ఈ పిల్హి కల్లితో గట్టిగా చెవ్వుతాను మాలాంటోళ్ళం బతికివుండగానే యూ వేషాలా ? ఇక ఆ పంతులుగారి సంగతా, హుం ః యిక్కడే నొ మజా , వారెంత వలుకుబడిగలవాడైనా , వాడివాళ్ళచేతే. వాణ్ని పాతరెయ్యుంచగలను . యీడ్చి తన్నినా వగానీకి గతిలేని కూలీ పీనుగలేగా. నా చేతికిందవా కృంథా ? పావబాకి పాతికమందిని చంపి. రాగలరు ... లేకపోతే ఏ కేసో కల్పించి ఖైదులో తొయ్యించాలి, అవకాశం మ్మాతం దొరకాలి. . ,అమ్మ సతీ ౩ కంట్లో దుమ్ముగొట్టి పోయావే 1 ఆ వీరిగాణ్ణి ఉరితీయిస్తాను. == దొరకాలి ,

[ నిమ్హ్వమిస్తూ వుండగా తెర వడుతుంది ] _ రంగం౦ 16. [ ఒక రహదారి = చేతిలో ఒక వృత్తరంకో ఉపాధ్యాయుడు ఊవ కారి అటుగా వచ్చాడు . | ఉప : అవి ? కాలం ఎంత చ్య్‌తగతి గలది 1

పాలేరు 67 ద్వి ॥ అంతలో చీకటి , ఆంతలో వెలుగు ఆంతలో జడివాన ఆంతలో యెండ అంతలో కష్టము అంతలో సుఖము కాలచ్యకపుదా3 గలదెల్ల వింత |! కష్టసుథాలు ఒకదానివెంట ఒకటి పోతూవుంటాయి . వెంకన్న ఎంత కష్టం అనుభవించాడో అంత సుఖం అనుభవించవలసి వుంది . అతడు నేడు వెంకటేశ్వరరావు అనే పేరతోబి వ. చదువుతున్నాడు. . గొప్పవారు ఎందరో అతనికి స్నేహితు లయ్యారు . పతి ఉతరంలోనూ తన తండి గురించీ, తన పిన్ని గురించే వాస్తాడు . ఎంత ఆరాతీసినా వాళ్ళజాడ కని పించడంలేదు . ఆతని హృదయం కలతజెందకుండా “అంతా క్షేమం అని (వాసున్నాను ఇన్నాళ్ళదాకా. అతడు. వచ్చేలో గా వాళ్ళను వట్టుకోవాలి...ఈ వుత్తరం ఏవో రంగు కవరుమీద (వాకాడే ః ( కవరుచించి ఊత్తరం చదువుకొని ) ఓహో: బి.ఏ . పూర్తి కావచ్చిందట .- ఇంకా పెకి చదవాలని వుందట - ధనసహాయం తన మ్మితులు చేస్తా మంటున్నారట . అయినా అనేక సంశయాలో బాధపడుతున్నాడట . బాలకు వందనాలు మాతం మానడు (ప్రతి ఉత్తరంలోను : బాల : ( (వవేశించి ) వెంక టేశ్వరరావుగారి ఉత్తర మేమిటండి , మాష్టారు 1 ఉప ; కౌనమ్మా ॥ సరిగ్గా మాటలోనే వచ్చావే శి బాల : నాకు నూరేళ్ళు ఆయుస్సండి = ( ఉత్తరం తీసుకుని చదివి ) పెకి చదవడానికి ఏ మ్మాతం డబ్బు కావాలండి ? ఉప ; కొన్ని వేలు కావాలి. చాల; మా అన్నయ్య మదరాసు వెళ్ళిచదువుతున్నాడు [1 అలాంటిదేనా ణి ఉవ ; ఏమో సరిగ్గా ్యవాయలేదు . ఇంకా ఎందుకు? ఏదో మంచి ఉద్యోగంలో (పవేశించమని సలహా యిద్దా మనుకొంటున్నాను -

48 బోయి భీమన్న

బాల : తనకు తృ పికలిగేవరక్స చదువుకో నివ్వండి శ

ఉప : ధనసహాయం కావాలిగదా । పెదిచదు వంటే మాటలతో ఉందా |

మి

బాల : (తన మెడలోని కాస్తులశ్పేరు శ్రీని ) ఇదిగో . అమ్మేసి వెంకన్న కివ్వండి 1

ఉప : అమ్మో; (ప్రమాదం . సీ వింకా చిన్న పిల్లవు , ఇలాంటి పనుల పర్యవసానం చాలా [(కూరంగా వుంటుంది. నీవు స్వతం్యతు రాలవు కావు.

బాల వ నేను చేస్తున్న పనికి మా అమ్మ మా అన్నయ్యకూడ సంతో షిస్తారు . ఒక అనాథ చదువుకోసం నేను నాకు కలిగినంతలో సాయం చెయ్యడం తప్పు కా దనుకుంటాను . దీన్ని వెంకన్న కందియ్యడానికి భయపడుతున్నారా? మీ దృష్టిలో కూడా నేను చేస్తున్న పని తప్పుగా క్రనిపిసోందా ?

ఉవ లేదు, లేదు. సీర చేస్తున్నది అత్యుత్తమమైన వని. నేను ఎవరికీ భయవడేవాణ్ని కాను. బాలా ః నీ వింతదాన వని ఇప్పుడే తెలిసింది నాక్టు . నివురుగప్పిన నిన్సువు , బాల : నీకు వెంకన్న కాశ్వుతంగా దాసుడై వుంటాడు ,

వాల : ( సిస్టపడి ) మీరు కాకినాడ వెళతారా ?

ఉప ; వెళుతున్నాను . ఇం కేమైనా చెప్పేదున్నదా ?

బాల : ఏమీ లేదు . క్షేమమని చెప్పండి . మరచిపోవ ద్దినండి

( నిష్రిమిస్తుంది )

ఉప 2 ( బాల వెళ్ళిన దారివంక , కాసులపేరువంక చూస్తూ 0) ఈ బిడ్డ త్యాగాని ' కర్థమేమిటో : ఈ (పేమకు దారేదో* పర్యవసాన మేదో? కాలగర్భంలో ఏముందో! బైటవడితేగాని తెలుసుకోలేం (నిష్మంమిస్తాడు . వెనుకనుండి కుబేరయ్య ప్రవేశిస్తాడు .)

హెలేరు 69 కుజే : ఆం: ( పరికించి, ఈ పంతులు ఎక్కడకు పోతున్నాడు చెప్మా * (పయాణమై హోతున్నాడే ః అందరికీ బుద్ధి చెప్పానుగాని వీడికి ఇంకా తగిన కాసి జరిగింది కాదు. ఇప్పుడెక్కడికి వెళతాడో చూస్తా - దొంగ రామన్న చేతికి దొరక్కుండా పోయాడు . నా కింద కూఠీల్ని ఇద్దర్ని పురమాముంచి వీడి పని వట్టిస్తాను * ఆ రౌడీ రంగడికి ఒక పావలా చేతిలో పెట్టి , నాలుగు ముంతలు పోయ్యించేసా నంటే __ ఇష్టే వని జరుగుద్ది. తాగి తర్మడిని పొడిచినోడే గా . ( వెళతాడు . వెనుకనుండి పుల్లయ్య భికకుని వేషంతో , భిషా ష్మాతతో , చేతిక(రతో , (ప్రవేశిస్తాడు ) పుల్ప : తల్లుల్దారా ॥ తంగడుల్హారా 1 ముట్టోణ్నుండమ్మా =. ఎ్మారిదద్దమ్మ నైపోయి , పాలేరోణ్నయి (బతికి , బంగారంలాంటి కొ డుకుని పౌొగ్గొట్టుకుని , కూటికిగుడ్డకి మొగమాసి_ తిరుగుతున్నా నీ యూళ్ళంట , తల్దీ 1 తండడీ : ( పాట ) తల్లుల్లారా వ్‌ తంథడుల్లారా ( యిన్నారమ్మా నా కథను ? "షిదమాలగా జన్యించొను "పెంటలపొలై జీవించాను కష్టం కోమందుకి ధారోని ము'షైత్తు కు పన్తుంటున్నాను. ॥యి॥ పొట్ట చింపినా అచ్చరంలేదు విడు మెతుకు పొట్టకులేదు తటికోజ్ని 'నమ్మిన గొ(రెను నేను కడుపుకాలి చస్తున్నాను (కొందరు పొరులు ఖిషంవేని పోతారు )!

లాగ బోయి భీమన్న తల్లుల్లారా | తర్మడుల్లారా | యిన్నారమ్మా $ నాటోద ? కడుపున బుట్టిన కనుగాయల్ని, శామందుల కాళ్ళకు బలియ్యకండి విద్యాబుద్దులు చెష్పించండ్‌ "పెంచండి పనికొచ్చేలాగ పొలేర్తనములో ఏమీలేదు బానినకూడూ కడుపునిండదూ 'స్వేచ్చగ కలయెత్తుకు బడళండి ॥ జీవించండి సొంతముగా ? గ అమ్మా కడుపునిండిన తల్లులు £ పొలం పండిన బాబులు 9 ( అడుక్కుంటూ పోతాడు . వెనుకనుంచి ఉపకారి (వవేశిస్తాడు ) ఉప : చాలాదూరం వచ్చేశాను =. ఇంకొక్క గంట [నవయాణంతో కొకినాడ చేరుకోవచ్చు * ఈ [ప్రాంతంలోనే ఎక్కడో వంకన్నని దొంగలు దోచఛా దానాడు. (కొత్తవాష్ళ ఒంటరిగా [వయాణాలు చెయ్యకూడదు . తన కుటుంబం గురించి వెంకన్నకు ఏమని చెప్పను * ఎంతకాలం మభ్య పెట్టగలను ? అమినా సరే అతని వరీక్షలై పోయేవరకూ పెవ్పను . ( దొంగరామన్న (వవేళ 3. నె దొంగ ఏ ఆం ః దొరికిందొక్ష పిట్ట | ఉవ : ( చూచి ) వీడెవడో మార్గస్తుడు. ( నడుస్తూ వుంటాడు ్సె [ దొంగ వనుకగావచ్చి ఒక దెబ్బకొడతాడు . ఉనకారి వడిపోయి. మూల్లుతాడు = కాసులపేరు దొంగిలించి దొంగరామన్న పారి పోతాడు . అంత రౌడీరంగడు , మరో ఇద్దరు కూలీలు [పవే. శిస్తారు. ]

షపౌకేఠు య!

కూలి ; ఇడుగో , వీడే పంతులు :

దొంగ :; మన కామందుగారు కాళ్ళిరగ్గొట్టి ర మ్మంది వీణ్నేగా ?

కూలి : ఆ పని ముందే చేశా డెవడో :

రౌడి: ( ముందుకు పారజూచి ) అడుగోనోయ్‌ , ఎవడో పారి పోతు న్నాడు. వాణ్ణి నేను వట్టుకుంటాను . వీణ్ణి లాక్కెళ్ళి, పోలీను స్రేషనులో పారెయ్యండి - ( పరుగెత్తుతాడు . కూలీలు ఉపకారిని మోసుకుపోతారు . ఆ వెనుకనుంచి వీరేశు సీతమ్మ (వవేశిస్తారు . )

పేరే , ఎలాగుంది సీతే! వట్న జీవనం?

సీత ; మొదట్లో బాగానే వుంది కానీ.**44*44+

వీరే ; మనలాంటి దరి[దులికి ఎక్కడైనా వొకటే. పట్నం రంగు పింగు లున్నవాళ్ళకి .

సీత : డబ్బుంటే మాతం -_ ఒక కొంవకీ ఒక కొంవకీి సంబంధమే వుండ దిక్కడ - పల్లెటి (గామాల్లో ఎంత కలిసిమెలిసి వుంటారు జనం : ఇక్కడ ఎవరికి వారే .

వీకే: పోనీ మళ్ళీ మనవూరు వెళ్ళిపోదామా ?

సీత ; వెళ్ళాలనే వుంది నాకూనూ . మా బావ , మాయెంకన్న బాబు ఎలా వున్నారో చూడాలని బెంగగా వుంది :

( దొంగరామన్న (వవేశం.)

చొంగ 2 ఓపో : నాయెంట పోలీనులు పడ్డారు :ః ఇక లాభం లేదు.

( అటూ ఇటూ చూచి, కాసులపేరు వీళశేచుమీదకు “విసిరేసి , పారిపోతాడు . ఆంత రౌడీ రంగడు (వవేశిస్తాడు. *...-) రౌడి : ఓరేయ్‌ : ఇలాగ ఒక దొంగ పారిపోయి వచ్చాడు , చూశావ్‌ ?

వీఠే ; వాడే గాటోలు పారిపోయాడు . ఇదిగో .కాసులపేరు £

79 బోయి భీమన్న రౌడి: ( తీసికొని , అమ్మ గాడిదకొడకా , పద ప్రేషనుకు = ఆరుగో పోలీసులు ( వీరేవను పట్టుకుంటాడు . పీరేవ గింజేస్తాడు : సీతమ్మ ఏడుస్తూ అడ్డుపోతుంది = 0) సీత ; మేం ఏ పాపమూ ఎరగం , నాయనా | వీరే ; పుణ్యానికి వెితే పాప మెదురొస్తున్నది . రౌడి: ఏడిశావ్‌ , నోరు ముయ్యరా ? ( మళీ కలయబడతాడు , వీరే రౌడిరంగళ్లి వడగొదతాడు | వస్తున్నాం । వస్తున్నాం , పట్టుకో అనే కేకలు తెర వినిపిస్తాయి ) ( పోలీసులు వచ్చి నీకేశను పట్టుకుపోయినట్టు చూపినా చూవవచ్చు * )) రంగం 17 [ శరణాలయం ముందు ఒక తోట. సమయం ఉదయం . వెంకటేశ్వరరావు (వెంకన్న ) మంచి దుస్తులతో , ఏదో ఆలోచిస్తూ , తనలో తాను ఏదో పాడుకొంటూ తోటలో తిరుగుతున్నాడు ం ] వెం : ( పాట ) అనుభవించుకొలదీ , జగము అమృత మధురమౌగా సాగిపోవృకొలది , పథము నన్యక్యానములము ॥ _నడిచెడు కొలదీ నలుగును దారి, అడుగులు బలె అలనోటౌగా :

పాలేరు 78 సాహనమే సొఖ్య మార్గము , శార్యమే జయమూ |: పాలేరు వెంక డెక్కడ : పట్టపరీక్ష లెక్కూడ £ ఆ పూరి పాక లెక్కడ : ఈ సుందర రాజభవనా లెక్కడ ! ఓహో: నక్కకూ , నాకలోకానిక్రి ఎంత దగ్గర 1 ... లక్షాధికార్హ బిడ్డలతో “ఒరే ఒరే” అనుకుంటూ , ఈ కాలేజీలో, వట్టణవీధుల్లో విహరిస్తున్న నా అదృష్టానికి కారకులు [పోత్సాహకులు ఆ వంళులు గారు. ఆ వాల ( చేతులుమోడ్చి ) ఆ పాలేరుతనం కుళ్టులోనుంచి నన్ను ఉద్ధరించి , అభ్యుదయ గతి చూపిన ఆ యిద్దరికీ నేను జీవితకాల మంతా కృతజ్ఞుణ్ణమి వుంటాను . ఇన్ని సంవత్సరాలనుంచీ నేను ఇంటికే వెళ్ళలేదు. మానాన్న, పిన్నీ ... అంతా ఎలా వున్నారో ఒకసారి వెళ్ళి చూచి రావాలి. ( అంత రామం బండి దిగి (వవేశిస్తాడు , చేత న్యూన్‌ పేవరుతో * సూట్‌కేసు , బెడ్డింగు బండివాడు తెచ్చి లోవల పెట్టి న్మిష్క- మిస్తాడు . ) వెం : గుడ్‌మార్నింగ్‌, రామం - మాటలోనే దిగావే ః ( కరస్పర్శ చేసు కుంటారు . ) రా : (న్యూస్‌ పేపరు అందిస్తూ ) మన పరీక్షా ఫలితాలు చూళావా 1 వెం 2: ఆః ఈవేళ పడ్డాయా ? మనవని ఏమైనట్టు ? రా ; చూడు _ చేతిలోనే వుందిగా : ? వెం : నీవు చూచింది చెప్పుదూ , నాకు ధైర్యం చాలడం లేదు. రా వ సీది ఫస్టు క్లాసు , నాది సెకండు క్లాసు . వ2ం-10

గ్గు బోయి భీమన్న

వెం : ఇద్దరిదీ వస్తే అయితే బాగుండును .

రా: నేనసలు ఏమి (వాయందే

వెం : ( అప్పుడు పేపరు విడదీసాడు. )

రా : సీకు ఇంకో శుభవార .

వెం ; ఏమిటి?

రా: ఆ రెండో పేజీలో చూడు, సర్వీసెస్‌ కమీషన్‌ పకటన .

వెం : ( చూస్తూ ) అయితే ఏమంటావు ?

రా వ డిప్యూటీ కలెక్టర్‌ వుద్యోగానికి ఒక (గాడ్యుయేటు , షెడ్యూలు తరగతికి చెందినవాడు కావాలని (పకటించారురా ? నీవు అప్టయి చెయ్యి ఇ

చెం : ఏం ఉద్యోగంరా ః పాలేరుతనంలో నుంచి బయటవడి , బానిస తనంలో ఇరుక్కోనా ?

రా : ఉద్యోగం _- అందులోనూ అంత పెద్ద ఉద్యోగం వానిసతనమా

వెం ; బానిసతనమే , పైగా “దీ మోన్స్‌ ఒబిడియంట్‌ సర్వెంట్‌

న్న ట్‌

తనము ,

రా :; మరేం చేస్తావు ?

వెం ః ఇంకా చదవాలనీ వుంది . ఉపకారి మాష్టారికి తోడుగా , ఆయన ఉద్యమాన్ని ముందుకు తీసుకుపోవాలనీ వుంది. ఈ మాతం చదువుకోడానికి నేనెంత కష్టవడవలసి వచ్చిందో చూశావుగా ? నే సద్భృష్టవంతుణ్ణి . నా కెందరో తోడ్పడ్డారు . దారి చూపారు . ఏ దిక్కూ లేని ఎంతమంది పసివాష్ట్ర పిల్పపాలేచ్ళుగా , బాల కార్మికులుగా , కట్టు బానిసలుగా నలిగి నశించిపొతున్నారో : గడిచి గట్దెక్కిన నేను , నా వెనకవాళ్ళను ఉద్ధరించడానికి కృషి చెయ్యవలసి లేదా?

పాలేరు 75 రా ః; ఎంతైనా వుంది. అట్టి కృషిలో మాలాంటి యువకులు కూడ ఎంతోమంది నీకు తోడ్పడగలరు . అమితే, నీవు ఒక సంఘ శృవక్రుడిగా కంటె, ఒక అధికారిగా ఎకువ కృష్‌ చెయ్య గలవు కదా ? వెం : అధికారాన్ని పురస?రించుకొని గర్వం,, స్వార్థం , అని నీతీ, (కార్యం వంటి అమానుష దుర్గుణా లన్నీ నె త్రికెక్కవా * రా : నిజమే. అధికారంతో కళ్లూ , చెవులూ , హృదయమూ కూడ మూసుకుపోయేవాళ్ళ కొంద రుంటారు . నీ వలాంటివాడివి కావు, కాలేవు . పెగా, పీడకులకు వివేకమూ , పీడితులకు చైతన్యమూ కలిగించా లంటే నీ వంటివాళ్ళు అధికార్లు కాకతప్పదు. వెం : ఆలోచిస్తాను . రా : ఆలోచించడం కాదు . అప్టయి చెయ్యడమే . ఇది... ఇది మంచి అవకాళం ! ఇది నీకోసమే వచ్చినట్టుంది - ఇదిగో సుందరం కూడా [వాకాడు నీకు. ( ఉత్తరం ఇస్తాడు . ) వెం : ( చదువుకొని ) ఎప్పుడు వస్తాడు సుందరం ? రా : నీవు ఈ ఉద్యోగానికి అప్టయి చేసి , అది నీకు వచ్చి నప్పుడు £ వెం : ( నవ్వుతూ ) ఇదేం ఇంద్రజాలమా ? " రా : ఇందజాలమే . చూద్దాం, పద: ( నిష్కమణ తెర )) రంగం 18 [ 17వ రంగం వంటిదే . [వవేశం రామం -_ చేతిలో ఒక లేఖతో రా : కాల చ్యకం ఎంత చకాచకా దొర్జిపోతూవుంది : వెంకన్న షాలేరుతనం , కాలేజీ చదువు , డిప్యూటీ కలెక్టరుగా నియామకం-

శ్ర బోయి భీమన్న ఇంత చర్మిత రెండు గంటల్లో జరిగిపోయినట్టుగా వుంది; తన అధికార పరిధికి లోబడి, అతడు చేస్తున్న (పజాసేవ నిజంగా అద్భుతం : ఆదర్శ [పాయం ః అదిగో , ఇలానే వస్తున్నాడు : ( ప్రవేశం వెంకటేశ్వరావు, ఆఫీసరు దుస్తుల్లో 0

వెం ; హలో, రామం।

రా : నీకు మరో శుభవార్త ;

వెం : శుభవారా పరంపరలు మోసుకురావడానికే నీవృ మ్మదాసు వెళు తున్నట్టు కనిపిస్తున్నదే : ఏది కాసి ...

రా ; అది నాకు సంబంధించినది .

వెం : అయితే , నాకూ సంబంధించినదే .

రా 2 ఈ విషయంలో మ్మాతం మన ఇద్దరికి భాగంలే దద్బాయ్‌ ! ఇది ఎవరికో ఒకరికి పూర్రిగా చెందే విషయం .

వెం :; ఏమిటా విచ్శిత విషయం .

రా: శుభం.

వెం: అబ్బ, ఊరించేస్తున్నావే ॥

రా : ఇదిగో (లేఖ అందిస్తాడు )

వెం: (చదివి తెల్పటోయి ) వివాహం ॥ వన బాల:

రా : అలా తెల్బటోయావేం?* వనబాల .,. సుందరం చెల్లెలు. ఎప్పు డైనా చూశావా? ఎలా వుంటుంది?

వెం £ 44 404 446 పం

రావ ఏమి టనుమానిస్తున్నావు ?

వెం : ( తేరుకొని ) జ్ఞావకం తెచ్చుకొంటున్నాను , చిన్నప్పుడు చూశాను .

హెలేరు 77

రా ; ఎలా వుంటుంది?

వెం : దేవతలా వుంటుంది.

రా : కుటుంబం?

వెం : దివ్యమైన కుటుంబం -

రా; మన స్నేహం శాశ్వతంగా ఉండాలని ఈ సంబంధానికి ఒప్పు కున్నాను =

వెం ; బలవంతం మీదనా?

రా : నిజమే కాని, నేను బలవంకానికి లౌంగేవాజ్ణి కానుగా ? (బహ్మ సమాజ వద్ధతికి సుందరం ఒప్పుకోవడం ఒకటి , నీవూ ఆ వూరి వాడివే అయివుండడం ఒకటి నాకు అనుకూలించామి =. మన "స్నేహం చిరస్థాయిగా ఉండడమే ఈ సంబంధానికి ఒప్పుకోవ డంలోనా ఉద్దేశం *. మా నాన్నగారు కూడా సరే అన్నాడు =

వెం; 44,04 ఎ2*

రా : నీ వింత కృంగిపోయినట్టు కనిపిస్తున్నావేం ?

వెం : తలపోటుగా ఉంది . మనస్సు కలతబారి ఉంది . విద్యార్థి దళ అనే ఒడ్డు పైనుంచి జీవితం అనే నౌకమీద కాలుపెట్టిన సంధి కాలం గదా+

రా : అయితే, కొంచెం విశమించు. నేను స్నానంచేస్తివస్తా , మ్మ్యదాసు విశేషాలు చాలా ఉన్నాయి . మాట్టాడుకుంధ్యాం , ( నిషృ్మ మిస్తాడు )

చెం; ( కన్నీరు తుడుచుకుంటూ ఆకాళంకేసి చూచి ) జాలా? సంతోషించవలసింది పోయి, ఏమి టిలా దిగులు వడిపోయింది నా మనస్సు నా స్నేహంలో ఇంత స్వార్థ మున్నదా *

"8 టోయి థీమన్న సీ; ఆలనాటిమా పొట్టి యాబోతు బెదిరిన రంగైన సీ పరిరంథధ సుఖము, ఆలనాటి సీవు యొంగిలిజేసి విడిరిన గొబ్బిపువ్వుల తేన్మెగోలు వీపి , అలనాటి బడికి రమ్మని సీవు చేసిన నవ దుషస్సంకీ ర్తనముల సొబగు , అలనాటి ఆత్మహత్యా (పయత నము నుండి తప్పించినట్టి నీ గొప్పతనము ॥ దిక్కులేనట్టి పక్షనై తిరుగుచుండ దిక్కుజూపి, నన్నించకు దెచ్చినట్టి బాల! నిన్నెట్టు మరతు * దేవతవు నీవు ! నిన్ను మరచుట యన మరజించుట గద? వాలా : నీ భావం నా హృదయంలో తేనె లూరించిందో , అదే నేడు విషమై కాలుస్తూవుంది : బాలా! నిన్నెంత (క్రేమిస్తున్నానో- ఇప్పుడుగదా నా కర్థమవుతూవుంది 9 ం త్యాగళీలా 1 నీ త్యాగానికి (సతిఫలం నీ కేషమీయగలను ః నా బతుకే నీ పాదాల కర్కించి 'సేవించా లనుకున్నాను. కాని ,... ... ఏమీటో యీ ఆవేదన నాకుః ,..ఓఉహో? నా దీనస్థితికి జాలివడి, నా కువకారం: చేసిన ఒక దేవత కలకాలం నా దైవుండాలని కోరుతున్నానే ౪ అయ్యో : అందని వండుకు అ్మరులు చాస్తున్న వెగరినా నేను £ ఈ అకా భంగాన్ని , ఈ వాంఛా ఘాతాన్ని ఎలా భరించి జీవించ గలను ? బాలా; నేను నిర్మించుకొన్నవి గాలి మేడలా * నీవు గగన కుసుమాని వా ః ( కన్నులొత్తుకొని ) చ హృదయము బీటవారె సహి యింపగరాని వియోగవహ్నిచే ; (చికితి నీదు దర్శన శు భాభ్యుదయంబిక తొల్కరించ నం,

పాలేరు ౯79 చడియును పోయె ; ఆశలుని కాచరులై భయపెట్టసాగె ; రే పుదయ మె లేదు గావును త లోదరి ? ఈ దరిలేని రా(కికిన్‌ 1 బాలా : నీవు లేకపోతే నాకి చదువు , ఉద్యోగం ఎందుకు :ివ జీవనశ కి నన్నీ స్థితికి పురోగమింవజేసిందో _- ఆ చైతన్యశక్తి నన్ను హఠాత్తుగా విడిచి పెట్టి పోతున్నప్పుడు - నా హృదయం ఛిన్నాభిన్నం కాక నిలవగలదా : గీ ॥ (గ్రామమును జేరి, సస్య సుశ్యామలంపు గట్టులో దాగి “ అమ్మదొంగా " యటంచు నిన్ను మనసార బెదరింపనున్న నాకు జెదరిపోయెనె జీవితాభ్యుదయ మిట్టు ! సీకు సేవచేస్తూ మానవసేవ చెయ్యా లనుకొన్న నాకు ఓక్క మానవ సేవనే మిగిల్చిపోతున్నావా.+? కులపు గొడ్డళ్శతో మొత్తుకొనెడు జాతి నిన్ను నన్నును-ఒకటి కొనిచ్చు బెట్టు 8 పిచ్చి కోర్కెల (థాంతిని పెంచుకొంటి 1 ఎరిగి యుండియు ఎద కుందు నేలో ఇట్లు ! ( తల వట్టుకుంటాడు , తెర ) టబ రంగం 19 [ రైతు వాడలో బాల గృహ (ప్రాంగణం . (వవేశం సుందరం - “చేతిలో వభలేఖలు *- ముందుగా నౌకరు బెడ్డింగు వట్టుకొని (పవే శించి ఇంట్లోకి స్రోయాడు .- వెనకగా సుందరం 1 పవేశించాడు (| సుం: ( గాలి పీల్చుకొని ) ఎంత మధురం ః పకృతి సిద్దమైన ఈ లు. సౌభాగ్యం (గామంలోనే తప్ప పట్టణంలో పొందలేము .

త్రి బోయి ఖీమన్న సీః చకపిక కారికా నికరమ్ము చెల్నితో స్య్వాగతములు పల్కు. శాఖ లందు , మల్టీ కాది మనోజ్ఞ వల్లికా కులములు భూషంచు సుందర పువ్చవితతి, కాామల సన్యప్పష్కలములై పొలములు అప్షాద మొనగూర్చు నడుగడుగున , స్వేచ్చగా భూమిని సేవించు క ఎమికులు , 1ఛమికులు న్మేత పర్వమ్ముశేయ , అవని జనుం కందరకు నాహార మొసగు (గ్రామ సీమయె నంద నారామ సీమ అమృత చైతన్య మీ నేల నాడిషపాడు ఫ్రీ మరోహృష్ట మీ (గ్రామ జీవనమ్ము , ( అంత ఎదురుగా (ప్రవేశం ; కృజేరయ్య ) కు £ ఓహో: నుందరమా ఎప్పుడొచ్చావ్‌ ? ప్రీడరువట్టా చదివా" వట కదూ ? సుం : ఆలాంటిదే నండి . ఏమి టీదారన వచ్చారు ? కు : అబ్బే, పొలం పోతూ, నీవు వచ్చావని తెలిసి , చూసీపోదామని వచ్చాను. సుం: నేను ఇప్పుడే వస్తున్నానే ః అవ్వుడే మీ శెలా తెలిసింది : కు £ తెలియడ మేంటి, తెలియక్రపోవడ మేంటి ? సరేగానీ ... చేతి తోవి చభలేఖలా ? సుం: జౌొనండి, నూ చెల్లెలు సంబంధం -_ కాకినాడ ఆఅనాథళరణాలయలం సూపరించెండెంటుగారి అబ్బాయికి .,. కు : అం: అంపే? సుం: 'అంటే” అంపే?

పాలేరు 8]

కు : పెద్ద తలకాయ లేకపోతే ఎద్దు తలకాయ తెచ్చి పెట్టుకోమన్నారు పెద్దలు . సంబంధాలు నిర్ణయించే టప్పుడు క్యురతనాలు పనికొస్తా యటోయ ? కాస్త పెద్ద తలకాయ సలహాలు తీసుకోవద్దూ ?

సుం : ఇప్పుడు వచ్చిన [ప్రమాద మేమిటి? ల

కు; (వమాధమే * ఆ మాలకూడు తెచ్చి 'వండువంటి వంశంలో కలిపే సున్నావ్‌ : పైగా మమ్మల్నందరినీ చవటల్హాగా వూరుకోమంటు న్నావ్‌?

సుం: (బహ్మ సమాజంలో. అవేవీ.లేవండి . అందరూ మానవులే , అందరూ సోదరులే . పైగా వరుడు గౌరవకులస్థుడు గౌరవ వంశ స్ధుడు ః

కు ; ఏమో, నాకిలాంటివి నచ్చవు , ఈనాడు ఇదైంది; రేపు శుద్ద మాలోళ్లే తీసుకొసోవు = నీతీ నియమాలు తప్పిన తర్వాత ఒక దారేంటి, ఒక తెన్నేంటి?

సుం : వవ్మిత వర్తనుడు ; “వజ్ఞాళలి అకున మానవుడు ఏ కులమైనా ఒక్కటే నాక్కు

కు ఏ ఆం: అంతటిపాడి వైనావు! [వమాదఠ? జ్మాగత్తసుమా = సంఘాన్ని ధిక్కరిస్తున్నావ్‌ ఎ

సుం : సంఘం సంగతి నాకు తెలుసు లెరడి . మంచివాళజ్టి వంచి కాల రాస్తూ , రౌడీకి దాసోహం న్‌! స్వభావంగల సంఘాన్ని నేను లెక గ్రాచే సేవాణ్ణి కాను . ( కుబేరయ్య కళ్ళెరచేసి చూస్తూ, తల వంకిస్తూ న్మిష్కమి

సుం : మా దౌర్భాగ్య హిందూ సంఘానీకి ఇలాంటివా శృంతా పెద్దలు * ఓ భారత సంఘమా. వైర 11

8 బోయి భీమన్న గీ॥ కుటిల కులమత భేదాల కుళులోన కూలబడి యెంతకాలము కుందె దమ్మ ! ఏక జాతీయళ క్రివె యెపుడు నీవు స్వేచ్చపౌంది పురోగమించెదవా ? తల్లి 1 ( న్మిష్కమిసాడు . కొంచెం సేపటికి బెంగతో , దుఃఖంతో కృశించిన బాల [పవేశిస్తుంది ... ) బాల; ( పెట ) [వేమామృతము పోసి పెంచుకొన్నానే , "ఫళ్ళుమని విరుతువా , యీ పూలపీవ ? భూగర్భమందుండి కూర్చుకొన్నానే , పుటుకుమని [తెంతువా , నా రత్నమాల ? నీకొరకు వైనమై నడివీధి ఐడితినే , నిశితకంటకము అడుగడునకు పోతువా ? గాలిలో మేడలు కట్టుకున్నాను ధూళిలో నాయాశ కూలదో"సెదవా ? నా (బతుకు (ఐతుకెల్ల నమ్ముకొన్నానే నా తల్లి భారతీ : నాకేది మార్గమే ? ( చేతిలోని కభలేఖ చూచి ) అయ్యో ః నా ఆశ మొగ్గగానే రాలి పోతే ఎంత బాగుండును : పెరిగి, వికసించి పరిమళించే టప్పుడా గెల్లేస్తావు ? విధి! ఎంత కఠినం సీ చర్య 1 ... నన్నుకూడా గిల్లి పారెయ్యరాదా ? .:. చిన్నవ్పటినుంచీ ఎరిగివుండి , అతడంటే ఏదో హృదయంలో నెలవేర్పరచుకొన్న మ్యితుడ్ని విడనాడి ..- “పరిచయంలేని పరాయివాణ్ణీ 'పెండ్రాడడం ఎంత ఘోరం . ఎంత దుఃఖకరం ః ... వనాడు మెడలోనుంచి కాసుల పేరు తీసానో అనాడే నా దురదృష్ట దినాలు [ప్రారంభమయ్యాయి * మా అమ్మ నన్ను రోజూ వేధించుకు తింటున్నది . కాసుల పేరు

పాలేరు 88 దొంగలపాలయ్యింది . వృధాగా వంతులుగారు ఖైదులో పడ్డారు . కుబేరయ్య వగ సాధిస్తున్నాడు ...... మా అన్నయ్యతో చెప్పి ఏమైనా చెయ్యా లనుకుంటే అతడు హఠాత్తుగా ఈ శూలాన్ని తెచ్చి నా హృదయం చీల్చేశాడు! నా ఇష్టం కనుక్కోవద్దా ? అబ్బాః ఈ బాధ భరించలేను ... ॥

( లేఖచూస్తూ) వివాహ మహోత్సవ మట ! మహోత్సవం , నాకిష్టం లేకుండా ః వదో ఒక చశకానికి కట్టి జీవితయ్య్మాత సల్పమనే మహోత్సవం ఇది... ఓహో । ఇదెంత మూర్థసంఘం ః విద్యా ధికుడైన మా అన్నయ్య ఇట్టి వని చేస్తా డనుకోలేదు . కన్నులు మూసికొని సంఘ దురాచారాల్ని అనుసరిస్తాడని తలంచలేదు ఏ42ం* (మళ్ళీ లేఖ చూచి ) 'వభమస్తు" శ్రీ [బతుకంటే యీ సంఘానికి యెంత వెటకారం 1 ఎన్ని అవభాలు చభం శ్చీరిట జరుగుతున్నాయో గదా .,. వీమైనాసరే: === నా కంఠంలో.[పాణం వుండగా , వెంకన్నను 'తవ్ప పరాయి వాణ్ని పెండ్రాడను , ఇదినా నిశ్చయం , తప్పితే ఆత్మహత్య | ఆం: (వణుకుతూ ) ఆత్మహత్య? వెంకన్నను ఆత్మహత్య నుండి తప్పించాను . నేనే దానికి గురి అవుతాను * అయ్యో: === ఈ వివాహం తప్పదా? శుభలేఖలు అచ్చయిపోయాయే ః పెండ్రి సన్నాహాలు జరుగుతున్నాయే : వ్రారం రోజులుకూడా లేదే! 4. ఈ శుభలేఖ చింపేస్తే పెండ్రి ఆగిపోదా? ... వెంకన్నా ః నిన్ను యేనాడు చూసానో ఆనాడే నా హృదయం నాకు తెలియకుండానే సీకు నెలవిచ్చింది . నిన్ను ఉన్నతస్థితికి యెత్తడానికి (పయ త్నించాను . నేను అధోగతికి పోతున్నాను ... నన్ను జ్ఞావకం పెట్టుకోగలవా 1? నా జ్ఞావకం నీకు దుఃఖం కలిగించదా ? ఆనాటి గి త్తదూడ బెదరడం , ఆనాటి గొబ్బి పాటలు , అనాటి (పియా లాపాలు । అనాటి ఆటలూ , పొటలూ జ్ఞావక౦ వచ్చి సీవు యెంత

84 బోయి భీమన్న ఏడుస్తావో ! నా దారుణ మరణవార యీ వారంలో నీ కక్కు డున్నా వినిపిసుంది . ,. పెండి ఆగడమో , మరణమో తప్పదు

(+ త న! ,.. ముమ్మాటికీ తప్పదు.

సీత: ( (ప్రవేశించి ) దండాలం డమ్మగారు ! ( కన్నీరు తుడుచు కుంటుంది )

బాల ; ఎవరే నీవు?

సీత : సీతి నండి.

వాల: ఆం: ( తేరిచూచి ) ఎంత మారిపోయావు ః ఎక్కడనుంచి ? అన్నట్టు వీరేజని తీసుకుపోయావు కావూ ? పెండ్రి చేసుకున్నా రటిగ్గా |

సీత్త ; ఇయ్యోతల్టీ ; కాకినాడలో , ఇదరమూ _ చిలక్తా గోరింకల్టాగ

౧0 (బ్రతుకుతున్నామండిి =

బాల :; అదృష్టవంతులు ం

సీత; ఏం అదృష్టం తల్టీ ( కన్నీరువాత్తుకుంటూ ))

వాల: ఏం పాపం ? వీరేశేడి?

సీత : ఓ దొంగోడు , ఓ కాసులపేరు దొబ్బుకొచ్చి మామీద పారేసి

“.” పారిపోయా డండి . మమ్మల్ని పట్టుకుని “ఆయన్ని ఖైదులో 'పెటారు తలి?

ట య బాల॥ అయ్యా ... అయితే ,.. ఆ దొంగ దొరికాడా. సీత ఏ మొన్నే దొరికొడంట తల్లీ? శేపో యెవ్చుడో. కేసు. యిసారి నో తారంట . [

బాల : పంతులుగారి కేసుకూడా కదూ?

సీత : జౌొనంటండి . రెండూ ఒకే కేసంటండి , అమ్మా । ఒక యిశోసం యిన్నారా ! ఇవ్చుడు మన డిస్టీ కలకపేరు దొరగారు మా యెంకన్న బాబే నండి।

పాలేరు రి వాల; ( ఆళ్చర్యంతో | ఆ? సీత : జొనండమ్మా ; కొత్తగా ఈ మధ్యే అయిందంటండి ఉద్యోగం . ఉపకారం జరుగుతాదండి . వాల : మరి నీవు వెళ్ళి మాట్టడలే ? సీత : నాకు భయమేత్తుందం డమ్మా? ,.. మీకు స్నేగంగా ? వాల ; ఏం స్నేహంలే , అంతా పోయింది. సీత ; ఎందుకు పోద్దండమ్మా ? ,.. మీకు? యివాహంకూడా నంట . చాల; కాదు, దినం. సీత : అలా అనకండమ్మా ! పెండ్రి కుమారుడుగారు మా యెంకన్న దాబుకి స్నేగమేనంట : చాల : ( ఉలిక్కివడి ) ఆః ( విచారంతో వాలిపోతుంది ఎ సీత : ఏమండమ్మా ? అలా అయపోయారు? బాల; ౨.4 044 4 సీత :' అమ్మగార్ని *పిలవనాండి ? వాల; వద్దు . ( మెళ్ళో గొలును తీసి ) ఇదిగో ఇదే తీసికెళి అమ్ముకు తినండి . సీత : వద్దండమ్మో ! ఇతర్హ సొమ్ము మాకొద్దు. ఇలాంటిదే మా కొంవ తీసిందం డమ్మో + మా రెక్కా కాల్లు సుఖంగా. వుండి , రేవ మీ పాలేరు యిడ్గుదల అయినొత్తే , బంగారంలాగ వనిచేనుకు బతుకుతాం . జాల 2 భాగ్యవంతుల కంటే పేదలే నిజమైన సౌఖ్యవంతులు [ అన్నం లేకపోవచ్చు ॥ (పేమానందం మీరు స్వేచ్చగా అనుభ విస్రారు , సీత : మీరు?

88 జోయి భీమన్న బాల : మాకు స్వేచ్చ లేదు . బజారుమీది సరుకును డబ్బిచ్చి కొను క్కుంటాం . సీత : కాని- మీ యిషయం ,.. బాల: నా విషయం రేపు వల్లకాట్లో * సీత ; అన్నీ అఆవభాలెే పలుకుతున్నారే | బాల ; నాకీ పెళ్ళి ఇష్టంలేదు 1 సీత : బంగారంలాంటి అబ్బాయిగా రమ్మా బాల : తుమ్మెదకు పుష్పం కావాలిగాని , బంగారం కాదు. సీతఈవిమీ కన్నెవరిమీ దుందో ? బాల: నీకు చెప్పితే ఏం లాభం? సీత : ఏమో? సింగం _ చిష్టైలక కథ నాకు మీరు చెప్పిందే. బాల: ( సిగ్గుతో ) మీ వెంకన్న . సీత : ( అదిరి పడి ) అమ్మో : కుదరదం డమ్మో , కుదరదు . మీరు గొప్ప కులపోరు . వాల ; ఏమిటి గొవ్ప ? రాళ్ళలో రత్నాలు పుట్టవా ? _ రత్నాల్లో రాళ్ళ పుట్టవా ? సీత : అయినా _ పై కొచ్చినవాణ్ని పై వాళ్ళు పై నుంచే ఎగరేసుకు పోతే, ఇక మాకు మిగిలే దేమిటం డమ్మా ? బాల వ (విషాదంగా నవ్వి ) ఆ భయం నీ కక్క ర్రేదే ! నేను మీ యింటికీ వస్తాను , మీ పేటలోనే వుంటాను , సరా? సీత : ( మౌనం ) బాల : వర్గ దృష్టిని కొంచెం సడలించుకొని, మానవతా దృష్టితో చూడమ్మా ఈ సమస్యను .

పాలేరు 87 సీత ఐ అదేదో నాకు తెలవదు కాని, ఇప్పుడు నన్నేం చెయ్యమంటారు లి వాల ; నేను వెంకన్నను (పేమిస్తున్నట్టు సపెండ్రికుమారుడు తెలుసు కోవాలి . సీత: ఆ యిద్దరూ ఒక్కచోటే ఉన్నారమ్మా ః చాల : ( ఆశ్చర్యచకితలైు )) ఆం: ఒక్కచోటే క్‌ ఒక్కచోటే కి అయితే ... వెళ్ళు, సీతమ్మా , వెళ్ళు. మీకు సుఖంగా [బత కండి . వెంకన్నకు నా పేరెప్పుడూ జ్ఞావకం చెయ్యకేం ? వెళ్లు. సీత : ( ఆలోచిస్తూ ) అయ్యో తల్లీ ? మీ సుఖంకోసం నేనేమి చెయ్య గలను? ( నెమ్మదిగా పోతుంది ) దాల: ఈ ఆళశ కూడా తీరిపోయింది. నన్ను తన స్నేహితుడు పెండ్రాడ్డం వెంకన్నకు ఇష్టమేగా 1? అంపే ఆతనికి నాయందు (శేమ లేదన్నమాట ? ఆత్మహత్య తప్పదు . రేపటితో నా జీవిక య్మాత సరి. జలాధారంటలేని ఓ జ్యేష్టమాసమా + ఈ పుష్పాల్ని ఇక రాల్నేయి ॥ ( పాట ) పెన మజ్చేలేదు , వెరుగాలేలేదు మండు వేనవిలోన మాడిపోనేలా ? రాలిపోవే మొగ్గ ? రాలిపోవమ్యా ? ఇన్నాళ్ళు తన (పేమ కన్నీ టిధారచే నిన్ను "పెంచినవాడు నిర్ణయాత్మకు డయ్యె

• వీలనే (ఐతుకింక దారిపోవమ్మా ? లావణ్యుమే పోయి జీవనంజే అరి చీడవట్టి కన్టశించి చితికిపో నేలా? గాలిపోచే , నేడె రాలిపోవమ్మా ? ( విచారంగా బాల పడిపోతుంది . తెర ్రి

88 బోయి భీమన్న రంగం౦ శి0 [ కాకినాడలో ఒక భాగం . డిప్యూటీ కలెక్టరు ఆఫీసు . రామం వెంకటేశ్వరరావు ర0డు కుర్చీలలో కూర్చొని వున్నారు 4 సూట్లు ధరించి వున్నారు . ( బుష్‌షర్టులు అమిునా ఫరవాలేదు . )ె వెంకటేశ్వరరావు ముఖంతో నిస్ఫృహ కనిపిస్తూ వుంది . ] రా : నీ విషయం నాకేమీ అర్ధం గావటంలేదు . నీవు కలెక్టరువైన. సంతోషం మా కున్నంతగా సీకు లేదు . నీవు రోజూ రోజూ నీరసించి పోతున్నావు . వెంక : కలెక్టర్లు మ్మాతం చిక్కిపోరా , గవర్నర్దు మాతం చచ్చిపోరా ? రా 2 ఈ తీరమూ ఆ తీరమా అందంకీ సమానమే . మధ్య జీవన యా్యతలోనే ఏ గాలి విసరినా , ఏ లంగరు అవసరమైనా . నీవు నీ ఆరోగ్యం గురించి శద్ధతీసుకోవాలి . వెంక : నడిసమ్ముదంలో లంగరు ఏమి లాభం ? తెరచావ చినిగి , తెర కొయ్య విరిగి, చుక్కాని పట్టుతప్పిన తర్వాత ఇక చేతులు జోడించి కూర్చోవడమే ॥ రా ః అది పూర్వకాలం . నేటి (పకృతి శాస్త్రవిజ్ఞానం , (పజ్ఞాశ కి విజృంభణ , సర్వమానవ చైతన్యం లోకానికి భ్మదత చేకూర్చుడం- లేదా ? చేతులు జోడించుకు కూర్చోవడం అచేతన లత్షణం . చైతన్య వంతుడు సాధించలేని దేదీ లేదు... వెంక : తింటే అజీర్ణం , తినకుంటే నీరసం . ( పెదవి విరుస్తాడు - బంటోతు [పవేశం . 0 బం ౩ సర్కార్‌ ( విజటింగ్‌ కార్డు యిస్తాడు ) వెంక ; ( చూచి ) సుందరం | ( బం(టోతుతో ) తీసుకురా . ( బం[టోతు న్మిష్కమిస్తాడు . )

పాలేరు 89 రా : నిన్ను (వత్యేకంగా ఆహ్వానించడానికి వచ్చి వుండవచ్చు . వెంక : నాకు (పత్యేకాహ్వానమా ? కాకిచేత కబురు చేస్తే నే వస్తానని సుందరానికి తెలును . (సుందరం వస్తాడు . విష్‌ చేసుకుంటారు * బం్యటోతు కుర్చీ తెచ్చి సుం : (కూర్చుంటూ ) నాకు టైం లేదు . అర్జంటు వను లున్నాయి . మీరంతా కలిసే వస్తారా ? వెంక : నన్నూ రమ్మంటావా లి నుం : ఇప్పుడు నేను వచ్చిం దెందుకు? వెంక : తప్పదంటే వస్తాను . ఆలోచించు . రా: మొన్నటినుంచీ ఈ విషయమే ఇతడితో వాదిస్తున్నాను తన వూరినీ తన కులాన్నీ తలచుకొని , తనకు తగిన మర్యాద జరగదని పాపోతున్నాడు . నుం : దానికి నేనో వపాయం ఆలోచించాను . నేను [వత్యేకంగా వచ్చిందే అందుకు = రైతువాడ క్యాంపువేసుకో . ఆ (ప్రాంతాల నుంచి వచ్చిన కేసుల హియరింగ్‌ అక్కడ వెయ్యి . మామూలు కంటే వెయ్యి రెట్టు నీకు గౌరవం జరక్కం పోయినపుడు నేను రా : మేమూ అదే ఆలోచనకు వచ్చాం. సుం: నీ కం కేం భయం ? నా వలుకుబడి నీకు తెలుసుగా ? వెంక : రామం ఇెవ్పడానికి , నీవు నమ్మడానికి సరిపోయింది . నాకు భయమా ? ... కాని , నే రాకపోతే మునిగిపోయిం దేముంది! నా ఆరోగ్యం ..* వై93=ఎ12

80 టోయి ఖీమన్న సుం : నీవు వచ్చితీరాలి . నీవ లేకపోతే మోజే లేదు . రా : నీవు రాకపోతే అసలు పెళ్ళేలేదు . సుం : కుబేరయ్య మన మీద క్షుటలు వన్నుతున్నాడు . మాష్టారి మీద కేసు కేవలం కల్పితం . ఎంక్వైరీ వేసుకో . క్యాంపుకు మా బంగళా ఇస్తాం . సదుపాయంగా ఉంటుంది . రా : మగ పెళ్ళివారికి విడిదికూడా అదే... సుం: మరీ బాగుంది... వమంటావు రా : ఉద్యోగి అయన తరువాత గంఖీరత నేర్చుకున్నాడు . ఏమంటాడు ? వెం : ( నీరసంగా నవ్వి ) ఏమంటాను? మీ మాట ఎన్నడయినా కాదన్నానా ? సరే. సుం: సరే, నే వెళతాను. రామం. వంకటేశ్వరరావును తీసుకొచ్చే బాధ్యత నీది. ( అందరూ నవ్వుతూ లేస్తారు యి వెం: ప్యూన్‌: బం 2 ( (వవేశించి ) సర్కార్‌ : వెం: రైతు వాడకు క్యాంపుకు సిద్ధపడమని క్యాంపు గుమాస్తాకు చెప్పు + చాల జరూరు బం : చిత్రం, చెత్తం, ( సుందరం , రామం , వెంకటేశ్వరరావు ( నిష్క్రమిసారు . ) ఐం 2 ( కుర్చీలు సద్దుతూ ) హంత మంచి దొరవారు హెప్పుడూ రాలేదు మాకీ , మనిషి అంటే ఇలాగా వుండాల. తమ కింద నాకర్షనీ హంత మర్యాదా చేస్తార్‌ : కొత్తా దొరవార్‌: మవా సతా గలవార్‌ ( పాటవలె రూనిరాగం తీస్తుంబాడు . అంతలో పాట వినిపిస్తుంది)

పాలేరు 91 ( పాట) ఎవరని అడిగితె సిగ్గౌతున్నది వమని ఇప్పుదు లోకులకు మనిషే మనిషిని ఎవరని యడుగుట మానవధర్ముము కాదనుకోక = ॥ ఎవ ॥ బ౦ : అచ్చా: అచ్చా ( పాట ) నరజన్మమునే యొత్తితి నేను మనిషిగ వుట్టి , మనిషి కొళ్ళకే మనుగడ బలి యిచ్చితిని = ॥ ఎవ ॥ బం : వహ్వ, వహ్వా? అరే మనిషి ? దొడ్డిగుమ్మంకాడ వేంటిబే? అరే! ఇదరావ్‌! ( (పవేశం పుల్టయ్య , చేతిలో మూకుడు , కర, భిక్షుకుడై ) పుల 8 బాబయ్యా : ముష్టివాజ్ణి = బం । అరే ముష్టివాడు : పాడతావు లేదు నీకి ? పుల: చితం. ధా అజాటి బం : వదీ పాడు. పుల్ల వ ___ కాల్మికిందగల ఎండు కొమ్మనే కట్టుకొంటి నొక గూడు విరిగిన నాడైనా, ఆ పైగల విరుల గొమ్మ గననైతి = ॥ఎవ॥ బం : బలేః బలే: పుల్ప థి బాబయ్యా తమదయ।:

ర్తి బోయి భీమన్న బం; ఏందయ? నహీ ఇది ఆఫీస్‌ ; పుల్ల వ అయ్యా ః బం : కొత దొరవారు మంచివారు కారు, పో, బే: ఇది ఆఫీను. పుల్ద: ( నిట్టూర్చి ) పరమేశ్వరా ; బం: ఫోోఫో, పొమ్మంటూంటే | పుల్ప | ( చేతులు మోడుస్తాడు ) బం : ( మీదికి పోయి ) పోతావా, నాక్రీ చెయ్యి చేసుకోవాలా ? ( పుల్ణయ్య నీరసంగా పోతాడు ) బం వ హీడిక్సి దాచబెట్టా డిక్కడ ? మొగుడి సౌమ్ము హుంది ఆఫీస్‌లో ? ( న్మిష్కమిస్తూవుంటాడు . తెర) రంగం శి1 [ రైతు వాడలో డిప్యూటి కలెక్టరు వెంకటేశ్వరరావు గారి క్యాంపు . సాయంకాలం . బం్యటోతులు హడావిడిగా తిరుగుతూ వున్నారు. అప్పుదు కబుర్లు చెప్పుకాంటూ ఇద్దరు రైతులు [వవేశించారు . ] మొదటి రైతు : కలగేరు దొరగార్ని చూళావోయ్‌ ? ర60డవ రైతు: ఆం. దూరాన్నుంచి =, అయితే _ ఆయన్ని ఎరుగుదువా , ఆ పుల్టడి కొడు కంట ? మొ.రైఐ ఆల: ఆ పారిపోయిన యెంకడా? చ _ఎయెంకడుగారా?చ... రెం.రై: ( నాలుక కరచుకొని ) ఎవళ్ళయినా వింటారు , మొ.రై: అలవాటుగా _ రెం.రై: మనవన్నీ దురలవాథ్ధేలే - మార్చుకోవాలి .

పాలేరు ద్రం

మొం,రై; ఎవరైతే వముందీ ? అదృష్టం -

రెం.రై: (పొద్దుటి కేసు చూశావూ ? ఎంత పసందుగా నడిపించాడో :

మొ.రై: మరే, మరే. ఆహా? ఏం న్యాయం : ఏం ధర్మబుద్ధి £

రెం.ర: జొను- ఆ కుజ్మేరావు చేత క్షమాపణ కోరించి , ఆ పంతుల్ని వీరేశునీ ఖైడునుంచి విడిపించాడు .

మొ.రై; ఐనా ఆ కుబ్మేరావుకి ఆ బుద్దేమిటి 1 వూరు. అభిమానం ఉంచుకుని కమావణతో విడిచిపెట్టాడుగాని - ఆ దుర్మార్గానికి మరో కలకటేరైతే - యేశేవాడే వదేళ్ళు .

రెం,రై; ఏ దెలాగైనా, అభిమానం ఎక్కడికి పోద్దోయ్‌ 1

మొ.రై, మని షంటే యెంకడే ... భః వెంకటేశ్వరరావుగారే మనిషి. వ్యజం తునక అంటే నమ్ము.

రెం.రై; తప్పకుండా . మాలో డని నమస్కారం పెట్టకుండా వుండేవు సుమీ:

మొ.రై: ఎవరై తే నేమోయ్‌, మనకు వనిజరగడమే కావాలిగాని ? వద వద ( పోతారు . వెనుకనుండి' పెండ్రికొడుకు రామం (వవేశిస్తాడు )

రా; నా పెండ్రి విషయంలో వెంకటేశ్వరరావు ఎంత ఉదాసీనంగా వున్నాడు £ ఎంతో ఉత్సాహం ఇతర వినయాల్లో చూపుతూ , వివాహ సంభాషణ వచ్చేటప్పటికి చివుక్కుమంటున్నాడు , వన వాల అన్నగారితో , తల్లిగారితో పోరాడుతూ వున్నట్లు వార్త వచ్చింది . ఆమె వెంకటేశ్వరరావును (పేమిస్తూ వున్నదనటానికి ఈ కాసుల పేరు కేసు ఒక (పత్యక్ష నిదర్శనం. “* బ్రాల వెంకన్నని (పేమిస్తున్నది . మిిత్మదోహానికి , స్రీ హత్యా పాతకానికి ఒడఢిగట్టుకోవద్దు * అని ఎవరో ఒక న్ర్రీ ఆ చెట్టచాటు ' నుంచి నన్ను హెచ్చరించి వెళ్ళింది . ఇదంతా ఏదో గారడీలాగ

ఖిథ బోయి భీమన్న కనిపిస్తున్నది నాకు. ఈ సంగతి ముందే వెంకటేశ్వరరావు నాతో ఎందుకు చెప్పలేదు ? అతడు సిగ్గపడి వుంటాడు. నిరాశతో (యేమకు నీళ్ళు వదులుకుని వుంటాడు. మరి సుందరం ? బలవంతంగా ఈ 'పెండ్రి జరిగించడానికి చూస్తున్నాడా ? అతని మార్గంలో కులం అడ్డునిల్చి వుంటుందా? తన చెల్లెలు (పేమ గాథ తనకు తెలిసి వుండదేమో ? లేకపోతే అంతటి విజ్ఞాన సంవన్నుడు ఈ అకార్యానికి పూనుకుంబాడా ? ఇప్పుడు నా కర్తవ్య మేమిటి? ఈ బంధువులు! ఈ సంబరాలు ఈ అట్టహాసం ః ,., ( యోచించి ) నా అడుగులు విప్ణవ మార్గంలో పడుతున్నాయే! ... సరే ... కాని... ( నిష్క్రమిస్తాడు . తెర) రంగం శ3 [ ఆదే క్యాంపు సీను. బైట ఆవరణలో వెంకటేశ్వరరావు , ఉపకారి, వీరేవ , సీతమ్మ మాట్టాడుకొంటూ వున్నారు. వెంకటేశ్వరరావు ఆఫీసరు చుస్తులలో వున్నాడు ॥ తక్కిన వారి దుస్తులు పూర్వం లాంటివే , కొంచెం మంచివి . ] వెం : పంతులుగారూ ! ఇదంతా మీ చలువ! నాయీ అభివృద్ధికి కారకులలో మీరు ముఖ్యులు . మీ బుణం తీర్చుకోలేను విక నుండి మీరు మాతో వుండిపొమ్మని [పార్టిస్తున్నాను ॥ థి త్‌ ఉప :; అది స్వార్థం అవుతుంది. నీ వంటి కలెక్టర్లను ఎంత మందిని తయారు చెయ్యాలో నేను ఈ దళిత సంఘం నుండి:

పాలేరు 95

వీరే : ఒకొక్క మాష్టరు ఒకొక్క కలకటేరుని తయారుచేసినా చాలు జాతి దాగుపడ్డానికి * కాని వెంకన్న బాబులా గుండాలి కదా *

ఉప : వుండాలనే మనము కోరేది .

వీరే ; ఉంటేనా మరి: తస్సాదియ్యా : చిటికలో జాతి ఆకాళం మీద నడవదూ ?

ఉవ : ఒక్క కలక్టరే అన్న మాటేమిటి ? ఒక్కసారి బడిలో చేరిన వాడు కోరికను బట్టి ః పట్టుదలను బట్టి ఇంజనీరు , డాక్టరు ణ్‌ ాఫెసరు , లాయరు, జడ్జి ఏదైనా కావచ్చు . నియమాతి (కమణ చేయనక్కరలేదు , న్యాయం కలిగిస్తుంటే చాలు.

వీకే : గతాన్ని మరవకుండా వుంటే చాలండి, బాబు |

వెం : పిన్నీ: నీవు వెళ్ళి వంటపనులు చూడు .

సీత : త్వరగా రండి , (పొద్దుగూక వచ్చింది ( వెళ్ళుతుంది , )

వెం ; ఇక మా తండిగార్ని వెతికించాలిగా £

ఉప : అన్వేషణ సాగుతూనే వుంది. నలు వైపులకూ క్కురాళ్ళుని పంపించాం .

వీఠే ; ఎందుకు ? నేను వెళ్ళి వెతుక్కువస్తాను . ( వెళతాడు)

వెం: ఇక లేద్దాం - కుజేరయ్యగారింటికి వెళ్ళిరావాలి .

ఉప వ ఇంత పొద్దపోయా ? రేపు వెళ్ళవచ్చుగా ?

వెం : కాదు. మళ్ళీ పెళ్ళి హడావిడిలో పడతాం. ఆ యిల్లేగా | మీరుండండి . వ్యూన్‌* ( పిలుస్తాడు ) "

ఉప :; అయితే త్వరగా తెమల్చుకొని రండి. ( నిష్ప్ర9మెస్తాడు )

బం: ( (పవేశించి ) చిత్తం సర్కార్‌ .

వెం : (నకివి ) అదే కుబ్మేరావుగారి. ఇల్లు . ఇంట్లో వున్నారేమో

డు.

విరి బోయి భీమన్న ఒ౦ : చిత్తంచిత్తం. ( వెళ్ళి మళ్ళీవచ్చి ) ఉండింది సార్‌ ! వత్తుం డారు సర్కార్‌ 1 కుజే 2 ( (పవేశిస్తాడు , వంగి నమస్కరిస్తూ ) వెం : నమస్కారమండి కామందుగారు ! నేను వెంకళణ్ణి ॥ కుజే : ఎంతమాట ః ఎంతమాట : ( చెంపలు వేసుకొని ) మహ్మాపభో : నన్ను క్షమించండి . అపరాధిని . ( మోకరించబోతాడు )ె వెం; ( ఆపి ) పొరపాటు. నేను అనేక కారణాలవల్ట మీకు కృతజ్ఞుణి . పొరపాట్లు లేనివారు (ప్రపంచములో లేరు . మీరు ఇఇ యా పెద్దలు . నన్ను మన్నించి ఆశీర్వదించండి . కుజే : ( మళ్ళీ చెంపలు వాయించుకుంటూ ) ఎంతమాట - ఎంత మాట : నేను ఎంత మూర్జుణి ! తమకు సప్టయిలన్నీ నేనే వంపిం చాను . నా కమతం౦లో తమ చేతి కడ్డులేదు ॥ బం ఏ సర్కార్‌ ।! మంచి వనసపళ్ళూ వుండాయి , సర్కార్‌ . హమ్మ : హామ్మ : హింతింత , హంతంత , బడా అచ్చాపళ్ళూ సర్కార్‌ 1 వెం : నోరుముయ్‌ ( కుబేరయ్యతో ) నాకేమీ అక్కర్లేదు ! ఒక్క ఉపకారం మాత్రమే మిమ్మల్ని కోరుతున్నాను కుబే : ఏదైనా సకే , (పాణంకూడా తమకు అర్పిస్తాను . వేం; మా తర్మడిగార్ని వెతికించాలి . కుబే: ( వజికిపోతూ ) తమకు (దోహంచేశాను , గడ్డి తిన్నాను . వెం : అది వేరు . ఎక్కుడున్నాడో ఆరాతీయించండి . మూ బంటోతు లెరగరు . లేకపోతే వీళ్ళనే పంపిద్దును . కుబే: చిత్తం, చితం. ఇప్పుడే పంపిస్తాను మనుషుల్ని. ఎందుకూ నేనే వెళతాను . వెం : జరూరు సుమండి . రేపు నేను వెళ్ళిపోవాలి

హెలేరు ర,

కుజేః చిత్తం . చిత్తం . ( వెళకాడు )

వెం : అబ్బ :£ ఎంతలో చీకటిపడ్డది ॥ ప్యూన్‌ |

బం : సర్కార్‌ ః లైటు తెచ్చాను, సర్కార్‌ రండి సర్కార్‌ ? రండీ ?,

వెం; పద. (బంటోతు ముందు , వింకటేశ్వురరావు వనుక నడుస్తూ వుంటారు . ఎవరో వ్యక్తి ముసుగుతో దారిలో నిలబడుతుంది , బంటోతు చూచి, వెనక్కి తగ్గి

బం : ఎవరు బే?

ఐం ఏ ఖబడ్డార్‌ £ నీకీ __. ఎవరూ ?

వ్య వి 44 449 49*

ఐం : ( కంగారుగా , బిగ్గరగా ) యెవరూ అంటే?

వ్య వి 996 654 =4+

ఐం వ సర్కార్‌ : దొంగ, సర్కార్‌ £ లేకపొతే సెత్తాన్‌ , సర్కార్‌ సెతాన్‌ । కోన్‌ హై? బోలో?

వెం : (ముందుకు వచ్చి ) యెవరమ్మా , నీవు?

వెం : చెప్పు? చెప్పనిదాన వెందుకొచ్చాన్‌ ?

వ్య : చెప్పడంవల్ల లాభం లేదు.

వెం: అయ్యో: ఏం?

వ్య : నే నొక హతాశను.

వెం : సీ కథేమో చెప్పు?

వ్య : రేపు తవ్పకుండా తెలుస్తుంది . ( నిష్క్రమిస్తుంది )

88 బోయి భీమన్న

బం వ హదీ సైతాన్‌ సర్కార్‌ :

వం : నీవు కూడా వెళ్ళి ___ ఆమెను కనిపెట్టు :

బం ః హమ్మయ్యో : ( వణుకుతాడు )

వెం ; కాదు, వెళ్ళవోయ్‌ :

బం : నాకీ వుద్యోగం ఊడపీకినా సరే, నాకీ హెళ్ళబేనండి , సర్కార్‌ ః

వెం; పద, ఇద్దరమూ వెళదాం (నడుస్తారు )

బం : అదుగో, సర్కార్‌ ః ఆ నూతిదగ్గర ఆగింది , సర్కార్‌ :

వెం : ఆం, నూతిలో పడుతుందేమో ? పరుగెత్తవోయ్‌ ం

బం :; హమ్మయ్యో: ( వణుకుతాడు మరీ )

వెం ; అదిగో ( ఒక శబ్దం ) పడిపోయింది . పడిపోయింది , ( ముందుకు దూక్రి నిష్క్రమిస్తాడు . బం్మటోతు ముందుకు వెళ్ళ లేక , అక్కడ ఆగలేక , తొక్కులావతాడు . కొంచెం సేపటికి తడి బట్టలలో బాల నెత్తుకుని వెంకటేశ్వరావు (నవేశిస్తాడు . )

బం: సర్కార్‌; సర్కార్‌ : ( వణుకుతాడు )

వెం : ( బాలను దింపి పండుకోబెట్టి ) బాలా ? ఏమిటి ఈ అఘాయిత్యం?

వాల: ( సీరసఎగా ) హతాళను .

వెం : పొరపాటు.

బాల; ( కోపంతో )) నన్నెందుకు రక్షించావు ?

వెం ; నన్ను నీ వెందుకు రత్నించావు ? అందుకే.

రామం: ( ప్రవేశించి ) ఓహో : నీవు రక్శించావా ఈమెను ? శుభం. ఈమెగే కాదు , నన్ను కూడా రక్షించావు .

వెం ; పెండ్డిపీటలమీద ఉండవలసినవారు మీ శేమిటి గతి ?

రా:వనా స్థానే నిన్ను కూర్చోపెట్టాలని .

పోలేరు రం

వెం :; ఏమి మాటలవి ?

రా : నిజంమాటలే . నాకంతా అర్ధ మయింది. నేను అన్ని ఏర్పాట్లు చేసే వచ్చాను. ఇంతలో ఈ అఘాముత్యం జరిగింది . లెండిక |

వెం : నాకేమీ* అర్థం కావడం లేదు.

బాల।ః ( లేచి ) మీ మ్మితుడికీ , ఆయన త్యాగానికీ నా వందనాలు .

రా : నీ [పేమకు నా నమస్కారా లమ్మా.

సుం : ( (వవేశించి ) ఏమి టిదంతా , చెల్టి?

వెం : “కలయో వైష్ణవమాయయో * లాగున్నది నాకు.

రా ; ఇదంతా నా పొరపాటు.

సుం: నా ఏమరుపాటు ః

వెం : కాదు.నా (గహపాటు .

సుం, ముగ్గురిదీ తప్పే ! యెట్టి అఘాయిత్యానికి ముగ్గరమూ కారణం అయ్యామో , అట్టి శుథానికీ ముగ్గురమూ కారణం అవుతున్నాము. వెంకటేశ్వరావ్‌ , నా చెల్లేలు వాలను నీవు స్వీకరించు ,

రా : ఈమె నాకు కూడా చెల్లెలే. వెంకటేశ్వరావ్‌ , యీమెను స్వీకరించు .

వెం వ ౨4.,4696*

రా ; పదండి. ముహూర్తం సమీపిస్తోంది .

సుం; పదండి.

| (వవేళం - కుబ్మేరొవు పుల్ణయ్యతో ]

కుబే : నమస్కార మండి , తమ తం్మడిగారు .

వెం : నాన్నా । నీ కొడుకు వెంకడు దండం పెడుతున్నాడు.

పుల్ప : ( ఏడుస్తూ ) నాయనా నువ్వేనా, నా తండ్రీ: ( కావలించు కుంటాడు )

రంగం శితి [ సుందరం వాళ్ళ భవన ఆవరణ , మంగళ తోరణాలతో అలంకరించబడివుంది. కొత్త బట్టలు కట్టుకొన్న వీరేశ్తు, సీతమ్మ చెరొకవైపు నుంచీ (ప్రవేశించారు _- ఆనందం వెల్దివిరుస్తున్న ముఖా లతో, |] వీరే; సితీ ! అమ్మ ః ఎంత వైభోగంగా జరుగుతున్నదే పెళ్ళి : సీత; మరే: (బహ్మసమాజం వద్ధ తంట . వీరే : కాదుగానీ , నువ్వేమనకపోతే , ఒక్కమాట చెప్పనా ? సీత ; ఏం మాట? వీరి ; ఏం అనవు గంద ? సీత: ఏమో. మాట వింటేగాని యెలా చెప్పగలను ? వీరే; మన 'పెండ్రి మనవా ళ్ళవరైనా చూళారా ? సీత; లేదు, వీరే ; అందుకనీ _ మన కలగపేరుగారి పెళ్ళిలో ఆ బేవనాయనచేత రెండు గింజలు మళ్ళీ వెయ్యించుకుందామా ? సీత : పోదూ _ సిగ్గుకూడాను. అదిగో మంగళగీతం . వీరే ఫర్వాలేదు. రావే : ( సీతమ్మను లాగుకొని పోతాడు . అంత కొంత సేపటికి ఉత్సాహ పూరితుడైన ఉపకారి [పవేశిస్తాడు ) ఉప ; ఓహో । యెటి విష్ణవాన్ని నా కండ్రార చూస్తున్నాను £ బట ష్‌ [న న్‌ గ్‌ వాలసూర్యుడో వెంకటేశ్వర కుమారు డనగ, వెలసె వివాహ మండపము నందు నూతనోత్కుల్ల పద్మము రీతి బాల ; భారతీదేవి కిది నిండు పర్వదినము !

పాలేరు 01 ఈ విపవంలో... లు సి ఒకవై పున సనాతన కుల దివాంధులు శపియించి నిప్పులు జల్లుచుండ 9 ఒకవైపు (ప్రగతి కాముకులై న యవకులు (యేమ కొన్కలు సమర్ప్చించుచుండ్‌ , ఒకవైపు థార తాభ్యుదయ నిరోధకుల్‌ నోటికత్తులు బాల నూరుచుండ , ఒకవైపు జాతి ఏకోన్ముఖ మగుచుండ , దాస్య శృంఖలలు (బద్దలగుచుండ ః॥ కుటిల కులభఖేద కుడ్యొలు కూల[దోసీ పూర్వువైభవ శిఖరాల బూజు దులుపి తెలిసి , జాతి నిద్దుర లేచి , నిలిచి నడువ, బాలః బెండ్రాడె వెంక టేశ్వురుడు నేడు ! ఈ వివాహాన్ని జరిపించిన సుందరం ధన్యుడు . రామం త్యాగం ఆదర్శ్పపాయం : వారి కుటుంవాలకు నా అభివందనాలు . కులాంతర వివాహం ద్వారా ఒక (పక్క కులభేద కాలుష్యం నిర్మూలించబడి , హైందవం ఏక జాతిగా శక్తివంతం కావడం జరిగింది . మర్కోపక్క- బానిసలుగా అణగ్మదొక్కబడి వున్న దళితుల (బతుకుల్లో విద్యా భాస్కరు డుదయించడం ద్వారా సమ్మగ దేశాభ్యుదయం వెల్లివిరిసింది . సమాజంలో ఈ ద్విముఖ విష్ణవం అపూర్వం : అద్వితీయం : ఈ మహోదయంలో నా [(వ్రమేయం కూడ వుండడం నా అదృష్టం | అయితే, సమ్యక్‌ సుందర సమ సమాజ నిర్మాణానికి ఇదీ 1పారంభం మ్యాతమే ।

1039 బోయి భీమన్న సీ॥ కూలి పేటలలోని బాల వాలిక లెల్ల విద్దె సుద్దులు నేర్చి వలయు దాక పంచ (పాణము లొక్క పరమాత్మలో వలె భారత మొక్కటై పరగు దాక పంట భూములు జాతి పరమై తదా దాయ మందరి కొకరీతి నందు దాక (గౌమాల వెలుపలి మామాలు ఊరి మ ధ్యకు చేరి సుఖముండు నంతదాక అట్టి జాతీయ వభకాల మరుగు దెంచు దాక , తామెంత అధికార దాంతులైన గాని, విజ్ఞులు బడుగు వర్గాల కొరకు త్యాగములు చేయవలయు ధైర్య (వవృత్తి |! ( ఎదటికి చూచి ) అదిగో నవ వధూవరులు బాల్య స్నేహంలో యౌవన మధువు లూరించుకొంటూ వెన్నెల్లోకి వస్తున్నారు ః ఇర, నా కిక్కడేం పని? ( ఒక వైపుకు నిష్క౦మిసాడు . రెండో వైపు నుంచి పెండ్డి కళతో పాడుకొంటూ బాల (వవేశిసుంది . )) బాల: ( పాట ) నెల ఉదయించినదోయీ 1 వె న్నెల వెలయించిన దోయీ న నెలతో.... వెన్నెలలో _..ప్ప వ్యులు వికసించిన వోయీ। ( వెంకటేశ్వరరావు పాడుతూ, మెల్లిగా (వవేశిస్తాడు ) వెం: (పాట) ళ్‌లువ వువ్వా విరిసె? ఇం గలువ నవ్వా పిలిచె ?

పాలేరు 108 ఎవరే వలచిరి నన్ను ఎవరే పిలిచిరి నన్ను ? [ చూడనట్టు వెదుకుతాడు .] బాల: ( పాట |. ఆకా సుమ వల్లికల, ఉ య్యాలలు గట్టితి నోయీ: హృదయ పీ8 నిన్నుంచి. ఊ పించెద రావోయీ [! వంక : ( పాట ్సె హాయిగా ఈ చేయిని ౨44 నీ (పాయమేనే ఆమని । ఈ-=-తరుణ నుమ వన థిలా: నీ = కరుణ కఠమే బాలా: ( ఇర్వురూ కర్యగహణ మొనర్చుకొని తిరుగుతూ ) ( పాట ) బొల: చీకటి గడిచి - చంది విరిసె వంక: స్వేచ్చాజీనము వెలసె, బొల: కులమా సమసె, కూరిమి నిలిజె, ము వెంక: కుటిల దాన్యము పొలివె : భయ నన్నా హాల... నుందరముగ, ఆనందముగా (1 న లో గ” లీ ఇ గ శోభాకరముగ జీవితము | స ం యో ఫీయూషముగా (గోలుడమే ॥ న్న రో హల్లో (పీేమారామము లేలుదమే ౫ అన్ను వైత యా ( మెలి మెలిగా తెర జారుతుంది )) రు గ్సా పధక

. . ప్‌ ఫు [ మ ల +ఇ తిల నే గ. , ॥ |. న. న. కరం... న శో , కం సం త న. | అ కసం న , లల జ వ్‌ “శం + న. | న టంగ్‌ నకు 0 న న వన్‌ క్‌ కా?! స్‌ న. /| | స పా! టో ల! టల క న. న. శయ వ. న | ర శ స గ లో స ల! క. ఎలక టై 0 తాక (టం. టు ర గై; క ర కన న న స... న! న | స న. న. యం... | లు స. టి ఎ! (1 సై న న శ ర. గంటు కంల? స వంట (| లి స... వ. నస చ్‌ పం మా. సలల వన ? మం. న. ' హా. ర చ క ర న స |. భజే న. సరా మ స లం లల నాల క సా శ న ననన క శ శ కనే ర్ట న. ఈ ల మీన నక దల త భయ క న మ న ట్‌ కడ న మ. టం. మే ర గ ల తు నో రీ భం. గగ నటికి. సు లి టా , 7. | న దల టి న నసకోన భంట్తవటన! నట. ఫ్‌! శ! శిల గటట వ లట షు! ప వం సళ్లు సన (న. పాసి ద రాం య సను నం న. న న! [0 న... న న రా న! త న నం. య + త శ ల ల నక య న | కా" వ్‌ స లక... క భే నచ న చ స టి! పు మా అర ల నం / జ్‌ చ టా స ఇ టం త. ల క! నట సట 4. ( సట రత్త యం. టం నం! మ న క బం. టన మో నాన్‌ గ కిన 1! ప్త త్ల! న +! నం. , న. ను మ క సు... జనో 4 . స న స 1 | వ న న . య తల ్ప య న మ న టి! నన ౪7 | ము! నే [స్‌ 0 న తున టం కన నస... చం. న చటం రం నుం టు ము చ ట్ట నలు స ర టన... టు! పస ర ట్రపసుటనో న న గ ల టం (మనీ నట్లైటు! ల్‌. మ! యయ యామ న యయా గా నావా తా ౯ న? ఆటను ణక పు వా నం నగ న. షం య టు లే నా. న కం ల్‌ భన ల. న. నా పై గళ న [0వ న . ' న (1 ! స్ట స రక లో ఢి అ లంట లే ర కట , సట పనీ సా టన సతో ప తనో టి వయ! న గ టి టల ల్‌ న నం... టు 1 ఏ ల తం న సా. వ. మంట న్‌ న ఏ చపపన తాం 1 టు... త లు వంపు న యు టా నహ ు- తల సంసల శ్‌ తు ట్స మంగ, గ యయ న న న. ఆ సం తకు. మ యయ. లు: మ ర యం. "కో న సే న ప గ 5 పం టి పల. టి న మ ర. ర్‌ టం టన సం క! నం లిఖీ తీ సీ, న నన. సి ఉన! త న ర హం. సోన ల్‌ సతర నం ల టీ న ం భట కే. గరనే టం న. న గ్‌ (భే. ర [నోట మట ను నట. ల్‌ 1 సేం ప్రనితా గై గస న న ద. లీ గ చేసానో (ల. న స స. . నం స న ర శక త క పో! [| కో ల లం క ట్య గ స న ్త త సనం పం న న ర యయ య... [నలం స్‌ యి, ర బ్‌ సగం టికు య ర! సి నం! ను... స రం. స! ర (టం? లా మరు. ముం