Telugu Nithya sathyalu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

.. వుళ్రైమాల శ్‌ (సో / ,

లం! | / వ.

. . | // . | జనకం తా టం టీ మ . | ళ్ళ. మ! సహజ కవి మల్లెమాల . ళ్‌ వేగ / ఈపుస్తకాన్నిసాహిత్యాభిమానులకోసం |, - -'

. క్‌ 02 సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రానికి ం _ ర ఖా . -మల్లెమాలకుటుంబం నను ౧ సనేలన్‌ ఎ అజరాత్రుతీమ్ష్యతై. ౧”) . . విత్వ విమతిస్తు వరదకు వం వ. నిత్య రత్తమ్మ నీక్పంతు (౨.

. ల. అను నిండ్సుఖ్ధక్షి ఎ

మల్లెమాల అధ నిత్యసత్యాలు ప్రచురణ: మల్లెమాల ప్రచురణలు, హైదరాబాద్‌

మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు వెల-రూ 50/ భారం ద్రవ డా/5 అ" అ= దుల - శిల్లూ క్రతు థ్‌ గు తా న పరర లేదయ ముద్రణ : 2006 ఇటో థ్యరీరి! గ ళో ణీ రజల లనీ జే వరగళ త్రి సర్వహక్కులు రచయితపా ప్రాదరాజంోం గ్య ీ గ్ర (ప్రచురణ ;: మల్లెమాల ప్రచురణలు, హైదరాబాద్‌. ప్రతులకు : శబ్బాలయ, ఎల్స్‌వి.ప్రసాద్‌ మార్గ్‌, బంజారా హిల్స్‌, హైదరాబాద్‌ = 84 ఫోన్‌ : 040 - 28547687 మరియు ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని అన్ని పుస్తక విక్రయ కేంద్రాలు డి.టి.పి. ; యస్‌. అజీమ్‌ ముఖచిత్రం : చంద్ర అక్షరాకృృతి : అనుపమ ప్రింటర్స్‌, 126, శాంతినగర్‌, హైదరాబాద్‌ - 28 ఫోన్‌ : 23891864

స్‌. కీ. ఖ్‌ స (గ్‌ క. ; బ్‌ ము ఆ స టాస్‌ ఈ వై. జనార్టనరావు - శ్రీమతి సుశీలాకుమారి ధనము శకుగకుండ బభయతో.నొసంగిన చేతి తెముకలేని దాతలార ఆదర్శ దంపతులుగా వేదోక్తులి కనుగుణముగ థిబుథులు మె ఛ్‌ వా మేటిశిలో చరకొలము మోదము పేఠపారమనుడు ముథిమి నెరుగకన్‌ ॥ -- మల్లెమాల

జ్ఞానపీర అవార్డు గ్రహీత సా దాక్టర్‌ సి. నారాయణరెడ్డి ఎక్స్‌ ఎంవి ఎంవి, పిహెచ్‌డి. డిలిట్‌ సౌ తలక్‌ రోడ్‌, ప్రత్యక్షర సత్యాలు

కావ్య లక్షణజ్ఞులు నిర్దేశించిన కవితా హేతుత్రిపుటిలో ప్రతిభతో పాటు పరిగణనీయం వ్యుత్పత్తి. ఇది లోకశాస్త్ర కావ్యాదుల అధ్యయనం వల్ల ఏర్పడే వైదుష్యం.

కేవల గ్రంథపరనంతో కలిగిన పాండిత్యం సమగ్రమైంది కాదు. అందుకు తగ్గట్టుగా చేయవలసింది లోకాధ్యయనం.

జీవితంలోని వివిధ రంగాల్లో పరిణత స్థాయినందుకున్న ఆత్మీయ మిత్రులు డా॥మల్లెమాల సుందర రామ రెడ్డిగారు దశాబ్దాల తరబడి లోకాన్ని ఆమూలాగ్రంగా చదువుకున్నారు. వారు పండించుకున్న లౌకికానుభవాలకు అక్షరాకృతులే ఈ “నిత్యన త్యాలు”. ఇందులోని వద్యాల్లో ఆటవెలదుల మరుమల్లెలున్నాయి. కందాల మందారాలూ ఉన్నాయి. అటు ప్రజాకవి వేమన్ననూ, ఇటు సుమతి శతకకర్త బద్దెన్నను పుక్కిట పట్టుకున్న శైలీ సంవిధానం డాక్టర్‌ మల్లెమాలకు కరతలగతం.

ఈ కవితా నంవుటి మొదటి అధ్యాయంలో “చిరస్మరణీయులు” అనే శీర్షికతో డా॥॥ మల్లెమాల కూర్చిన క్రీర్రిశేషుల స్మృత్యంక పద్యాలున్నాయి. అవి ఆయన విజ్ఞతకు దర్చణాలు. వీరంతా సాహిత్య రంగానికే కాకుండా సాంస్కృతిక, సామాజిక, రాజనైతికాది వివిధ రంగాలకు చెందిన శిఖరాయమాన వ్యక్తులు, ఈ ప్రముఖులు కీర్తిశేషులు మాత్రమే కాదు విశేషకీర్తులు కూడా.

శ

“మల్లెమాల” మకుటంతో వున్న ఈ సంపుటిలోని కనికా వస్తువులు కేవల సౌందర్య ప్రతిబింబాలు కావు, చిత్తరంజక మాధ్యమాలూ కావు. అవి వాస్తవ జగత్తునుంచి ఉబికొచ్చిన నగ్న సత్యాలు.

“కటికవాస్తవాలె కరదీపికలు నాకు” అంటాకు సహజకవి మళల్లేమాల.

మల్లెమాల సరదాగా చదువుకునే సంక్తులు చిలకరిస్తూనే లోతైన భావనలను అభివ్యక్తం చేస్తాడు. పేదవాని జ్రేదనకు వెలకట్టే దెవరు? ఈ ప్రపంచంలోని విలువలన్నిటికీ థనమే మూల కందమని ప్రకటిస్తూ రెండు హృాదయావర్జక పంక్తులను ఇలా సంతరించాడు.

“కడ్రలిలోని చేప కన్నీటి విలువెంతొ

అంతియె నిరుపేద ఆర్తి విలువ”

ఈ పద్యంలోని ఉపమా నవ్యత పాఠకుల హృదయాలన్సు ఆర్జీభవింపజేస్తుంది. సముద్రంలో అసలు చేపనడిగేదెనరు? ఆ చేప కన్నీటిని పట్టించు క్రానేదెవరు? సముద్రంలాంటిదే సమాజం, అక్కడ చేప. ఇక్కడ సేద. ఎంత అపురూపంగా కుదిరింది సామ్యం.

జీవితమన్నప్పుడు రెండంచులు తప్పవు. ఒకటి చేదు. మరొకటి తీపి. చేదును ఉపేక్షించరాదనే పరమ సత్యాన్ని మల్లెమాల ఒక ఆటవెలదిలో ఇలా అంటాడు.

“నేదు చేదటంచు చీదరించగబోకు

చేదులోన గలదు స్వాదు గుణము

చేదు మింగికాదె శివదమ్భృుతుండవుట

మహిత వినయశీల మల్లైమాల”

స!

శివుని గరళ కంరత్వాన్ని లౌకిక విషయ్రతిపాదనకు వస్తువుగా స్వీకరించడం ఈ పద్యంలోని ప్రత్యేకత. పరమ వాస్తవికతను పరమేశ్వ రత్వంతో అనుసంధింపజేసిన భావుకత ఈ పద్యంలో (ప్రస్ఫుట మగుతున్నది.

అహంకారమమకారాలు సగటు మనిషిని వశీకరించు కున్న గణనీయ గుణద్వయం, మమకారంతో మనను మరుగుతుంది. అహంకారంతో తల తిరుగుతుంది. ఆ అహంభావం విసర్దనీయమనే అంశాన్ని కవితాత్మక దితిలో మల్లెమాల ప్రతిపాదించిన భావం ఈ పద్యంలో ఇలా ఉంది.

“నింగి అంచు వరకు నే పయనించితి

నన్న అహము నరుల కంటరాదు

పక్షి అఆకసమున పయనించెనెప్పుడో

మహిత వినయశీల మల్లెమాల”

మనం నిత్యం చూస్తూ ఉపేక్షించే పక్షిని సమున్నత స్థానంలో వీక్షించిన మల్లెమాల వివేక చక్షువు విలక్షణమైంది.

ప్రకృతి సహజ లక్షణాలు మళ్లెమాల దృష్టికి సరికొత్తగా భాసిస్తాయి. ఒక పద్యంలో

“చెమట పట్టదెపుడు చిరుగాలి తరగకు

నోరు ఎందదెపుడు నీరమునకు”

అసలైన దానశీలం ఆరిపోయేది కాదనే, ముక్తాయింపు ఈ పద్యంలో గమనించదగినది.

కవితా హేతువుల్లో అగ్రేసరమైనది ప్రతిభ. అచ్చమైన ప్రతిభ పైపై మిరుమిట్లది కాదు. పరమ మౌలికమైంది. కానీ, సమాజంలోని నిక్కమైన ప్రతిభకన్నా ముఖస్తుతులదే పై చేయి

ఛే

అని అధిక్షేపిస్తాడు మల్లెమాల మరొక పద్యంలో “కలలరాణికన్న

కట్టుకున్నది మేలు” అని ఇల్లాలి పారమ్యాన్ని ఉగ్గడిస్తాడు. కందాల్లో ఒక చోట ఇలా అంటాడు.

“*గుసగుసలను క్రొత్త పెండ్లి కూతురు కోరున్‌”

ఈ సారస్యం దంపతులందరూ తమ ్రాధమికదశలో అనుభ వించిందే. ఆ వెంటనే అంటాడు ముసలమ్మ కోరుకునేది పక్కతడిపి ముసిముసి నవ్వులు చిందే మనుమని ముద్దులేనని”

నేను మచ్చుకు మా(శత్రవే కొన్ని వద్యాలను ఉదాహరించాను. నిజానికి ఉదాహరణ యోగ్యమైన పద్యాలు ఈ నంపుటిలో కొల్లలు కొల్లలు. ఈ పద్యాలన్నిటికీ చూడామణిలాంటి ఒక పంక్తిని ఉదాహరిస్తాను.

“మనిషి అల్పజీవి మట్టి చిరంజీవి”

ఇది చాలు.

ముదిమిలేని ముగిసిపోని వాక్యమిది.

మనిషి మర్షుడు. మట్టి అమృతమూర్తి. అంటే చిరంజీవి,

తాను నమీక్షించిన వాస్తవాలను (ప్రత్యక్షరరమ్య నత్యాలుగా, వన్నా చెదరని ఆణిముత్యాలుగా ఈ నంవుటిరూవంలో అందించిన మళల్లెనూల గారికి నా హద్దికాఖినందన,

27-04-06

...ఒక్కనిముషం

జీవితం నా మనసును గాయపరచిన ప్రతిసారి కవిత్వం నన్ను ఓదార్పుతూ వచ్చింది. ఆ ఓదార్చే లేకపోతే నా జీవిత ప్రస్థానం ఇంత దూరం సాగేది కాదు. ప్రస్థానమంటే (ప్రయాణం. సుదీర్హమైన నా జీవన యానంలో ఎన్నో ఆటుపోటుల నెదుర్కొన్నాను. మరెన్నో అవకాశాలను కోల్పోయాను. అయినా... కవిత్వాన్ని మాత్రం ప్రాణప్రదంగా కాపాడు కుంటూ వచ్చాను. దాని పర్యవసానమే ఈ చిరుకబ్బం.

ఇందులో మూడు అధ్యాయాలున్నాయి. మొదటిది కః చిరస్మరణీయులు * ఇవి నేను ఆరాధనా భావంతో రూపొందించిన అక్షర శిల్పాలు

రెండవ అధ్యాయం “సందర్భోచితాలు” ఇవి నేను ప్రయత్నించి ొసినవి కావు. జీవితానుభవంలో నుండి అప్పుడప్పుడూ అప్రయత్నంగా నా నోట జాలువారిన ఆశువులు.

...మూడవ అధ్యాయం “జృంద్రమందారాలు” ఇవి... నా కలం సూక్తులు.....

వీటినన్నిటినీ గుదిగుచ్చి ిత్యసత్యాలూ” అన్న శీర్షికతో 'ఆంధ్ర జ్యోతి దినపత్రిక వారం వారం ధారావావాహికంగా ఎడిటోరియల్‌ శుజీలో వచురించి లక్షలాది వారక హృదయాలలో నా కింత చోటు కల్పించింది. ముద్రణకు ముందే నా “నిత్యసత్యాలు” అనేక మంది సొహితీప్రియుల నాలుకలపై నర్తిస్తున్నాయంటే, అదంతా... ఆంధ్రజ్యోతి పుణ్యమేనని సవినయంగా మనవి చేస్తున్నాను. నన్ను తమ పెద్దన్నలా భావించి, నా కవితలకు విశేష ప్రాచుర్యం కల్పించిన ఆత్మీయులు శ్రీయుతులు రాధాకృష్ణ గారికి, రామచంద్రమూర్తి గారికి మనఃపూర్వక ధన్యవాదాలు తెలియజేస్తున్నాను.

గ అన్నిటికంటె ముఖ్యంగా... వారం వారం నిత్యసత్యాలు చదివి వెంటనే పన్నీటి జల్సులాంటి (వ్రశంసావాక్యాలు నాపై చల్లి నాలో నూతనోత్సాహాన్ని నింపారు మహాకవి డా॥ సి.నారాయణరెడ్డి గారు. అంతేకాదు. ఇందులోని ప్రతి పద్యాన్ని విశ్లేషణాత్మకంగా పరిశీలించి “ప్రత్యక్షర సత్యాలు” అన్న శీర్షికతో అమూల్యమైన పీఠికనందించి నా కలాన్ని భుజం తట్టి అభినందిచారు. ఆ... జ్ఞానపీర పురస్కార గ్రహీతకు హార్థికాభివందనాలు అర్పిస్తున్నాను. నా కవితలన్నిటికీ మొదటి (కోత, మంచి వ్యాఖ్యాత రెండూ తానే అయిన ప్రముఖ సాహితీవేత్త, 'కవికిరీటి” డా॥ ఉండేల మాలకొండా రెడ్డి గారి నవ్భాదయుతను, (ప్రేమానురాగాలను మరొకసారి గుర్తుచేసు కుంటున్నాను. చివరగా... ఈ (గ్రంధ ముద్రణకు ఆర్థికంగా తోద్చడిన ఆదర్శ దంపతులు శ్రీ వై జనార్దనరావుగారికి, వారి శ్రీమతి సుశీలా కుమారి గారికి చిరాయురున్నతులను అభిలషిస్తున్నాను. ఆటవెలది పద్యానికి ఆయువు పెంచిన ప్రజాకవి వేమనకు “పూజా కుసుమం”గా సమర్శించిన ఈ గ్రంథానికి భావస్పోరకంగా ముఖచిత్రాన్ని రూపొందించిన ప్రఖ్యాత చిత్రకారుడు శ్రీ చంద్ర గారికి, అందమైన అక్షరాకృతి కల్పించిన అనుపమ ట్రింటర్సు అధినేత చిరంజీవి రమణ మూర్తికి అవ్యాజమైన అభినందనచందనాలంద జేస్తూ... పారకలోకానిక్రి వాకిలి తెరుస్తున్నాను..... -ాామా మల్లెమాల

మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు విషయసూచిక 1 చిరస్మరణీయులు... 1-22 2. సందర్భోళితాలు... ........... -. .-23-55 3. కందమందారాలు......... ..- 57-83

మల్లెమాల నిత్తసత్వాలు ల్‌ కం చిరస్మరణీయులు) వసుధ మెప్పు గనిన వాగనుశాసను డాంద్ర భారతమున కాదికర్త “నన్నపార్య” కవికి నతు అనేక మొనర్హు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! శ్ర వ్యాసభారతమున పదువైదు పర్వాల కందమైన తెలుగు నలథినట్టి మొక్కవోని జ్ఞాని “తిక్కన” నర్చించు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 2 ఆంధ్ర భారతమున కాధ్యంతములు కప్పి బుధుల మెప్పుగొన్న పుజ్కమూర్తి ఈశుదానుడైన ఎజ్జ్బాప్రగడనెంతు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 3 రామకథను మిగుల రమణీయముగ జెప్పి జన్మ సార్ధ్థకమ్ము సలుపు కొనిన “మొల్ల భక్తి భావమునకు కేల్మోడ్టైద మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! శ మూడు వేళలందు మువ్వగోపాలుని పద కవితలతోడ భజన సలిపి కీర్తి కాయుడైన '*క్షేత్రయ్యాను నుతింతు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! దో

2 మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు అభయ మిడక బక్క అడుగు ముందుకు సాగ నీయనంచు రాము నిలువరించి

థన్సుడైన రామదాసును భజియింతు

మహిత వినయజశిల! మల్లెమాల! 6 అదిగొ! అల్లదటిగొ హరివాసమని వాడు

కొనుచు నడచి యేడుకొండలెక్కి

అచటె ముక్తి గనిన “అన్నమయ్య” దలంతు

మహిత వినయశీల]! మల్లెమాల! 7 వస్తులుందు గాని పల్కుల తల్లిని

అవని పతుల కెప్పు డమ్ము ననిన

పుణ్యమూర్తి “భక్తపోతన” నర్చింతు

మహిత వినయశిల! మల్లెమాల! 6 సీసపద్మములను శిల్హాలుగా చెక్కి ఆంధ్రవాబ్బయమున అమరుడైన

శివ వరప్రనాది “శ్రీనాథ” కవిగొల్తు

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! త్రి అష్ట దిగ్రజమ్ములైన కటీంద్రుల

సత్కరించి నిత్స సభలు టీర్చి

తేజు గనిన “కృష్ణ దేవరాయలినెంతు

మహిత వినయణశీల! మల్లెమాల! 10 మరపురానిలీల మనుచరిత్ర రచించి ఆంధ్రభోజు మెప్పు లందుకొనిన

“అల్లనాని పెద్దనామాత్కు"దలచెద మహిత వినయశీల! మల్లెదూల!! శ

మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు తె పరిమళించు 7శట్టి పారిజాతము చుట్టు

ఉల్లమలరు కావ్య మల్లినట్టి

“నంది తిమ్మనార్భు” నైపుణ్య మేమందు?

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 12 కవి కులమ్ము మెళ్ళ కాళహస్తీశ్వరు

మహిమ దెలిపి నట్టి మిహిరతేజు

“ధూర్దటి" కవి కేను దోసిలి యొగ్గెద

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 13 చతుర కవితలోన జతలేని మొనగాడు

పాండురంగ విభుని భక్తవరుడు

ఘనుడు “రామకృష్ణ కవిని వ్మరించెద

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 14 చిత్ర కల్చనముగ శ్రీకళాపూర్ణోద

యమును స్యప్టిజేసినట్టి సుకవి

“స్తూరనార్యు” దలతు నుమననస్సు లర్హించి

మహిత వినయశిల! మల్లెమాల! 15 అన్ని వేళలందు అర్హ్యపాద్యములకు

పాత్రుడైన వసుచరిత్ర కర్త

“భట్టుమూర్తూ ఘనత పలుసార్లు వొగడెద

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 16 ఐవిబఖుధు లౌర యనగ విజయ విలాసము

క్రొత్త రుచుల తోడ కూర్చినట్టి

“చీవముకూరొ కవిని శిరము వంచి నుతింతు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 17

శ మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు అక్షరాల తాను ఆంద్రేయుడై యుండి తెలుగు భాష కతడు సలిపినట్టి సేవ నెంచి “బ్రౌను వ్యతికి జోతలు చేతు! మహిత వనయశీల! మల్లెమాల! 18 బుధుల మెప్పుగొనిన “బుచ్చి సుందరరామ శాస్తా పంచవటిని నకలజినులు అభినుతించి రనుట అకలంకమగు మాట మహిత వినయశీల! మల్లెమాల॥!! 19 సుమతిశతక మనెడు సూక్తి ముక్తావళి నతిమనోహరముగ నతులితముగ వ్రాసి వాసి గనిన “బద్దెన కవిగొల్తు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 20 తిరుగు లేని రీతి దేశమున్‌ ప్రేమించి మంచి పెంచవలయు మనుజు లెల్ల అన్న సత్యసూక్తి కాద్కుడు “గురజాడ” మహిత వినయశిల! మల్లెమాల! 21 సాటిలేని గొప్ట సంఘ సంన్మర్తగా ఘనత నందుకొనిన “కందుకూరి” ఆశయములు జాతి కనుసరజణీయముల్‌ మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 22 పదృములను పల్లె పల్లెకు వ్యాపింప జేసి దేశమందు వాసిగన్ల “తిరుపతి కవులో ననుదినము దలంతును మహిత వినయశీల]! మల్లెనూల!! 23

మల్లెనూల నిత్యసత్యాలు క్‌ తెల్లదొరల కెదురు తిరిగి సింగము వోలె

దుమికి పోరు సలిపి తుట్టకుదకు

అసువు లొడ్జినట్టి “అల్లూలొ అమరుడు

మహిత వినయజశీల! మల్లెమాల! 24 చినతనమ్ము నందె కనుమూసి “దామెర్ల

అయిన నేమి కుంచె కాయు వతడె;

వేయి యేండ్లకైన మాయ దాతని కీర్తి

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 25 మధుర మంజులముగ మధుసేవ మొదలగు

గొప్ప నాటకములు గూర్చినట్టి

“కాళ్ళకూరి” శైలి కడు రమణీయము

మహిత వినయశీల! మళల్లెనూల!! 26 ఆంధ్రరత్ష మన్న అసమాన గౌరవ 'బిరుద మందుకొన్న ప్రేమమూర్తి

“దుర్గిరాలొ ఫ్య్యతికి దోయిలి ఘటియింతు

మహిత వినయశీిల! మల్లెమాల! 27 విశ్వవినుతిగన్ల్న “వేదము వేంకట

రాయ శాస్త్ర సుకవిరాజి మౌళి

మధి దలంచినంత మై పులకించును

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 28 అష్టకష్టమైన అవధాన విద్యకు

వడిని బెంచి వన్నెనాసి గనిన

“కొస్టరపు సుకవుల” గొప్టతనము నెంతు

మహిత వినయణశీిల! మల్లెమాల! 29

65 మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు చిర యశస్సు గనిన “శ్రీ ఐవేకానంది

బోధనలను వేదములుగ నెంచి

పఠన సలుపవలయు బాల బాలిక లెల్ల్యు

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల]! 30 జ్ఞాన యోగియ్లైన ఘన వివేకానందు

గురువు “రామక్యష్ణ పరమహంస”

భక్తి తత్వమునకు ప్రణతు లర్హించెద

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 31 తెలుగు ప్రజల కొరకు భినపత్రికను బెట్టి

విమల కీర్తి గనిన విశ్వదాత

“ళాశినాథుూ” దలచి కరములు ముకుళంతు

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 32 అతడు ప్రాణదాత వృవహార భాషకు

సవర భాష పాలి రవి కిరణము

“గిడుగు రామమూర్తి” గడుసరి మేధావి

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 33 చలనచబిత్రమునకు తెలుగు వైభవమద్ది విశ్వవిపణియందు విలువబెంచి

రాణకెక్కినాడు “రఘుపతివెంకయ్య”

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 34 ఆత్మబలముతోడ అతిబలాఢ్సుల గెల్చి వినుతి లోకమందు గనిన వాడు ఖీవమ బలుడు “కోడి రామమూర్తి దలంతు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 35

మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు 7 సూరివరులు మెచ్చ సూతపురాణము

తీర్చి దిద్ది నట్టి “త్రిపురనేని”

కలము బలము నెంచి కైమోడ్చ లర్హింతు

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 36 పలుకు వెలది మెచ్చు పద్య గదృమ్ములు నాటకములు కథలు నవల లెన్నా

స్యప్టి చేసినట్టి “చిలకమర్తి”ని గొల్తు

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 3/7 తల్లి దండ్రి గురువు తానెయై హరికథ

కాట పాట నేర్చినట్టి తపసి

“ఆదిభట్ల” ప్రతిభ కాకాశమే హద్దు

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 38 పాత్రికేయ వృత్తి పరువు పెంచిన వ్యక్తి

పెక్కు ఉద్యమాల పెద్దదిక్కు

మంచుకొండ వంటి మాన్కుడు “ముట్లూరి” మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 39 సహజ నటన లోన జార్జిబెర్జార్తుషా

మెప్పు లందుకొనిన గొప్పవాడు

భవ్య చరితుడతడు “బళ్ళారి రాఘవ"

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 40 కలము దులిపి రైతు కర్తవృమును దెల్సి

మేలి రుచులు పానశాల నింపి

దొడ్డ పేరు గన్న “దువ్వూరొ అమరుడు

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 41

8 మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు దేశభక్త బిరుద భాసురు డెవ్వాడొ? ఎవడు సంఘసేవ కెపుడు న్గూర్తి అట్టి “కొండ వెంకటప్టయ్య్మ"కు జొవోరు మహిత వినయశీిల! మల్లెమాల! 42 కత్తి బట్టకుండ కదనమ్ములో దూకి తెల్లదొరల అహము కొల్లగొట్టి నట్టి “బాపుజొకి అంజలి ఘటియింతు మహిత వినయశీిల! మల్లెమాల! తం ఆమె గొంతు వినిన ఆమని పులకించు ఆమె మనసు ప్రేమ నాలపించు మరల పుట్టుగాక మన “సరోజిని” దేవ మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! తడ విమల కీర్తి గన్న “వేంకట పార్వతీ శ్వరుల పెక్కు మార్లు సంస్కరించి ఎపుడు మరువ వారి ఏకాంత సేవను మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 45 ప్రతిభ రూపుగొన్న పాలనాదక్షుడు కవన తత్వవేత్త ఘనయశుండు “కట్టమంచి” నుడులు కడలి తరంగాలు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 46 పరిమళించు దేశభక్తి గీతములకు పురుడు వోసినట్టి పుణ్యమూర్తి మరచిపోదు జాతి “గరిమెళ్టో ఘనకీర్తి మహిత వినయశీిల! మల్లెమాల! 47

మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు ప్ర పచ్చిగరిక వోలె ప్రాణాలు బలిపెట్టి

కోరి రాష్ట్ర సిద్ధి గూర్లినట్టి

అమరజీవి” తెగువ నాత్మ దలంచెద

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 48 కలము కుంచె రెండు కనులు నాకని లోక మునకు చాటినట్ట్‌ పుణ్యచరితు

“అడఏ బాపిరాజు” కభివందన మొనర్హు

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 49 గోలుకొండ యన్న గొప్ప పత్రిక పెట్టి

కోట్ల ప్రజల మేలుకొలిపి నట్టి రెడ్డి “సురవరమును” రేపవల్‌ దలతును మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 50 నిత్య నూత్ళమైన సత్స హరిశ్చంద్ర నాటకమును తెలుగు తోటనాటి రాణ కెక్కినట్టి “లక్షికాంతు” దలంతు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 51 బహుముఖముగ “రావు బహదూరు వేంకట రామరెడ్డి తెలుగు ప్రజల కొరకు చేసినట్టి సేవ చెరగ దెన్షటికిని మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 52 వాస్యబ్రహ్మయన్న అన్వర్థ బిరుదమ్ము నందుకొనిన ఘనుడు వందనీయు డట్టి “భమిడిపాటి” కర్పింతు జోతలు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 53

10 మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు చిత్త శుద్ధితోడ “శ్రీపాదొ పద పద్మ ములకు మనసు లోనె మోకరిల్లి ఆలపింతు నెపుడు ఆ మహాత్ముని కీర్తి మహిత ఐవనయశీల! మల్లెమాల]! ద5్‌4 నాణె ముడుగ నట్టి నాటక రచనలో పరమ గురుని వంటి “పానుగంటి” కలము విలువ నెంచి కరములు ముకుళింతు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 55 యెొలుతురంత మేసి యేరు విద్దరవోయె ననుచు యెంకిపాట లాలపించి నతుల నందుకొన్న “నండూరి”నెన్షైద మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 56 పదవి కన్న నాకు ప్రజలు ముఖ్య మటన్న పట్టుదలకు కట్టుబడిన యోధ్ధ భాసమాను “*డాంధ్రకేసరి” నెద నెంతు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 57 మాలపల్లి నవల మధురమంజులముగా దిద్ది తీర్చినట్టి థీవిశాలు సన్నుతింప దగును “ఉన్నవా వారిని మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 58 త్భ్యాగశీలమునకు తాను సంకేతమై దేహమున్న వరకు దేశసేన సలిపినట్టి “బులుసు సాంబమూర్తినిగొల్తు మహిత' వినయశిల! మల్లెమాల! 59

మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు 11 గాంధి శిష్కులందు గణన కెక్కిన మేటి

అర్థ శాస్త్రమునకు ఆత్మబంధు

వట్టి “భోగరాజు పట్టాఖొ నెద నెంతు

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 60 గణన కెక్కినట్టి గ్రంథాలయోద్యను

మునకు ఆద్యుడైన ఘనయశస్వి

“గాడిచర్ల అడుగు జాడలు మాయకు మహిత వినయశీిల! మల్లెమాల! 61 నాటిలేని రీతి నాటి “స్వతంత్రొను

నడపికోట్ల ప్రజల నతులు గొన్న

కలము యోధథుడైన “ఖాసా"ను గీర్తింతు

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల 62 సత్మసంధుడైన న్వాతంత్ర్ర యోధుడు

గాంధిమెప్పు గనిన ఘనయశుండు

థివిశాలు “డయ్య్మదేవర”నిజముగా ర మహిత వినయశీల! మల్లెమాల!

ప్రణుతి గన్నవాడు ప్రఖ్యాత చారిత్ర

శోధకుండు శాస్త్రబోధకుండు (|

సోము నంతవాడు “సోమశేఖర శర్మ

నుహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 64 సర్వ సమ్మతముగ జాతీయ జెండాను

తిర్చి దిద్ది బాపు భివెనలను ' ప్రేమ మీర బొందె “పింగళి వెంకయ్య"

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 65

12 మళల్లెనూల నిత్యసత్యాలు వాయులీనమునకు వర్ణన కందని స్వరము నేర్చినట్టి పరమ గురుడు “ద్వార” మంధు డనిన వాణి సహించదు మహిత వినయశిల! మల్లెమాల]! 66 దేశమునకు వన్నె దెచ్చి పెట్టిన నేత జగతి మెప్పు గన్న శాంతిదూత జాతిరత్షమైన “జవహరు" గీర్తింతు మహిత వినయశీిల! మల్లెమాల! 67 మనిషి వామనుండు మనసు హిమనగంబు భరతజాతి గర్వపడెడు నేత “లాల్చహదురు శాస్త్ర” అక్ష్యృశుద్ధి దలంతు మహిత వినయశీిల! మల్లెమాల! 68 భుక్తి ముక్తి జూపు భూదాన యజ్ఞము సత్యసమృ్మతముగ సలిపినట్టి సాధుపుంగవునకు నొష్టాంగ మర్చింతు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 69 కల్పి లేని శుద్ధ కాంగ్రెను వాదిగా ఇఖ్యాతిగన్ష్న నేత “కామరాజు నీతి కానవాలు ఆతని చేవ్రాలు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 70 పెక్కు భాష లతని పేరు చెప్పిన జాలు చేతులెత్తి మొక్కి శిరసు వంచు ఎల్లిలేవి లేవు “మల్లాది” ప్రతిభకు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! లకే

మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు 13 అక్షరాలు చిదిమి అమృతము కురిపించి

తొడరి కొత్త పుంత దొక్కినట్టి

“తిలకు” సుకవితిలకు పలుమార్లు తలచెద

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 712 భువిని మానవునకు చివరకు మిగిలేది

ఏది లేదటన్న దెరుగు మంచు

పలికి నట్టి “బుఛ్చిబాబు"కు జేజేలు

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 73 ముందు చూపుతోడ ముక్కోటి ఆంధ్రులు

జక్క టగుట కెంతొ ఊత మిళ్ళి

గద్దె వదలుకొనిన ఘనుడు “బూర్లులనెంతు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల!! 74 చిన్నతనము నుండి స్తీజనోద్ధరణమే

ధ్యేయమైన గొప్ట థీరచరిత

నిత్య మెన్ష దగిన నెలత “దుర్దాబాయి" 75 మహిత వినయశీల! మల్లెమాల!

లోకసభకు నాడు స్పీకరుగా నుండి

నేర్చుమీర విధులు నిర్వహించి

మంచి పెంచినట్టి “మాడభూషి” దలంతు 76 మహిత వినయశీల! మల్లెమాల!

రాణ కెక్కినట్టి రాజ్బాంగ నిర్మాత

ధర్మబద్దుడైన దార్శనికుడు

నిత్స మెన్స దగిన నేత “అంబేద్కరు"

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 77

[4 మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు ప్రథమ రాష్ట్రపతిగ “బాబు రాజేంద్రుడు” కోరి యేరి పాదుకొలిపినట్టి ఆశయములు జాతి కాదర్శ మగు గాక మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 78 అతని పాట వినిన ఆమని కోయిల పరవశించి తనదు పాటనాపు “ఫఘుంటనొలొ కంత గర్వ కారణ మది మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 79 “మాడపాటి వారు నాడు విశాలాంధ్ర నభిలపించి సలిపినట్టి కృషిని మరువ గూడ దెపుడు మనసున్న ప్రతివాడు మహిత వినయశీిల! మల్లెమాల! 80 పదృమునకు తాను ప్రామాణికుండుగా నిలిచి పరమ శివుని నిగ్గదీసి వాసి గనిన “జాషువాను కీర్తించెద మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 81 స్రీలె ఈర్ష్యుపడెడు లీల స్త్రీపాత్రలు పెక్కు లభినయించి పేరుగనిన సాటిలేని నటుడు “స్థానొ మేనాటికి మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 82 సంఘసేవ కొరకు సకల బంధాలను త్రెంచివేసి మంచి పంచినట్టి సత్సమార్గవర్తి “స్వామి రామానంద” మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 83

మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు 15 అతడు తెలుగు నాట “ఆంధ్ర విశారదో

ఖ్యాతి గాంచినట్టి హేతువాది

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 84 పూత చరితులైన పోతన, వేమన

త్యాగరాజు పాత్ర లద్భుతముగ

అభినయించి ధన్యు డాయెను “నాగయ్య”

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 85

పూల బాసలోని లాలిత్సమును పిండి

ఘంటనాల వారి గాత్రమునకు

కాన్మజేసి నట్టి కవికికేల్మోడ్టెద

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 86

సాటి యెవరు లేని మేటి విద్వావేత్త

గొప్ట రాజనీతి కోవిదుండు

కొలిచి మొక్క దగిన గురుడు “సుర్వేపల్లొ

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 87

నమ్మి యెన్ను కొనిన నాస్తిక వాదము

నాచరించి చూపినట్టి ఘనుడు

గొప్ట హేతువాది “గోరా"”కు సరిలేరు

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 88

దివృదిస్త లెసగ థీపావళె రబించి

ఘనయశస్సు మూటగట్టు కొనిన

సాధువర్తనుండు “వేదుల” కవి నెంతు

మహిత వినయణశీల! మల్లెమాల! 89

16 మళల్లెమూల నిత్యసత్యాలు మల్లెవూలదండ మా తెల్గు తల్లికి అన్న మధుర గీత మాలపించి వందనీయు డాయె “సుందరాచార్యుడు” మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 9౦ బహు ముణఖీనమైన ప్రజ్ఞ ఆతని సాత్తు ప్రేమ కవిత అతని పెరటి చెట్టు వేయిగొంతు లెత్తి “నాయని” గీర్తింతు మహిత వినయశిల! మల్లెమాల! 91 భార్భ యెన్షటికిని భర్తబానిన కాదు స్వేఛ్చ జభ్మహక్కు స్త్రీ కటంచు చాటిచెప్పినట్టి “చల”మెంతొ ధన్ఫుడు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 92 మధువనమ్ము వంటి మనసున్న “తెన్నేటి” న్వార్ధ మంటనట్టి సత్యమూర్తి అంత మంచి నేత లరుదుగా నుందురు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 93 థీరచరిత వీరనారి “రుద్రమదేవి” గ్రంథ రాజమునకు కర్తయైన “నోరి నారసింహుూ నోరార నుతియింతు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 94 పరిమళమును తెలుగు పాటదేహము నిండ అలభది ప్రజల మెప్పు లందుకొనిన “కృష్ణ శాస్తా కవికి కేల్ళోడ్డు లర్జ్చింతు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 95

మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు 17 సర్వశక్తు లొడ్డి శ్రామిక ప్రగతికి

పరుగు నేర్పినట్టి భరతరత్ష

ఆ వివేకవంతు '*బీవి. గిరినినెంతు

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 96 ఆంధ్ర జగతిలోన అపరనన్నయ్యగా

పేరుగాంచినట్టి సూరివరుడు

నతు లొనరైైద “మధునాపంతులికు భక్తి

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 97 నవరసొత్మకముగ శివ భారతమ్మును

తీర్చి దిద్ది కీర్తి ిప్తి గనిన

“శేషశాస్త్రా కవికి చేతులు జోడింతు

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 98 అద్భుతావహముగ అతడు కౌటిల్సుని

అర్థశాస్త్ర్రంథ మనువదించె

మరువదాంధ్ర జగతి “మామిడిపూడి”ని'

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 99 వచన కవితలందు వైవిధ్యము వెళాల్సి

రంగు రుచిని అందు రంగరించి

కొసరి ప్రజల కిడిన “కుందుర్తి” కవి నెంతు

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 100 మేఘదూత వంటి మిగుల ప్రశస్తమౌ

పెక్కు కావృ్యములను వెలువరించి

దివ్య చరితుడాయె! “బిపాల పిళ్చయ్య”"

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 101

18 మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు గాలివాన పేర కథ రమ్మముగ జెప్పి అఖిల జగతి మెప్పలందు కొనిన “పద్మరాజూ” కలము సరిమళ భరితము మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 102 అక్షరాలె మేటి అస్త్ర శస్తాలుగా దోపిడీ వ్యవస్థ దుర్మదమును చీల్చి చెండినట్టి *క్రిశ్ర'ని నుతియింతు మహిత వినయణశీిల! మల్లెమాల! 103 “రాయప్రోలు” వారి రసరంజతములైన రచన అన్ని మిగుల రుచికరములు వారి కలము విలువ వర్ణింప తరమౌనె? మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 104 నీతి నియమములకు నిలువెత్తు చిహ్హము ప్రముఖ పాత్రికేయ పండితుండు “నార్ల వారి మాట నవమల్లికల తోట! మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 105 నిష్కళంకుడైన నేత “పుచ్చలవల్లి సుందరయ్య” గారి సూక్తు లెపుడు ఆదమరనకుండ ఆలపించెద నేను మహిత వినయణశీల! మల్లెమాల! 106 గొప్ట బోధకుడుగ గురు పీఠమెక్కిన అలఘుయశుడు “వేంకటావధాని” దండ మిడుదు వారి ధారణాశక్తికి మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 10/7

మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు 19 వందలాది నీటి ప్రాజెక్టులకు నిత్య

భోగమిడిన పద్మభూషణుండు

వేయి కనుల శాస్త్రవేత్ర “క్కెయల్‌ రావు"

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 108 అపర బుద్ధదేవుడని పేరుగాంచిన

దార్శనికుడు సత్యధర్మమూర్తి

“జిడ్డు కృష్ణమూర్తి” దొడ్డ తత్తజ్ఞుడు

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 109 లోక భీకరముగ రుద్రవీణను మీటి

తిమిరమునకు కలము దెబ్బ దెలిపి

నట్టి “దాశరథి"కి అక్షరార్టనజేతు

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 110 ఏ్‌ణ కతడు నేర్చె విమల గాంధర్వము సరిగమ లకు నేడ్తె జతులు గతులు

ఎన్న నలవి గాదు “ఈమని” ఘనకీర్తి 111 మహిత వినయశీల! మల్లెమాల!

విజ్ఞు లెల్ల మెఛ్చ వేయినాల్కలతోడే

గొప్ప కావృములను గ్రుమ్మరించి

వినుతి కెక్కినట్టి “విశ్వనాథను"గొలు 112 మహిత వినయశీల! మల్లెమాల!

వర్తమాన కాల వైఖరి కనువుగా

పాత్రలందు వాస్తవాలు నింపి

తెలుగు నాటకమ్మ్మ వెల పెంచె “ఆత్రేయా”

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 113

20 మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు రాగరంజితముగ రాష్ట్రగానము సల్చి పరిగ పంటలోని గరిమ దెల్చి దివ్యకీర్తి గన్న “తెలుగు లెంకొను గొల్తు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 14 సరళ సుందరతల శబ్బార్థముల లోన రంగరించి కావ్యరాజములకు పెంచినారు విలువ “పింగళి - కాటూరి" మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 115 మేరునగము వంటి శారదాపుత్రుడు పూజనీయు డైన “పుట్టపర్తి చిర యశస్సు కొక్క శివతాండవము చాలు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 116 సత్యశీలుడైన “స్వామి సీతారాము" డాంధ్రరాష్ట్రసిద్ధి నభిలషించి ఉదృ్యమమ్ము నడపి సదృశమ్మును గాంచె మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 117 ధైర్శ సాహసములె దండనాన్తాలుగా దేశ మేలినట్టి థిరవనిత వందనీయ “భారతేంధదిరి ఇందిర మహిత వినయశీల! మల్లెమాల॥ 118 ఘన చరిత్రుడైన కార్షికోద్భమనేత మార్మిజమున కతడు మారు పేరు లాల్సలాము “చండ్రరాజేశు” నకు జేతు మహిత వినయశీిల! మల్లెమాల! 119

మల్లెనమూల నిత్యసత్యాలు 21 రైతు బాంధవుడుగ జాతి మొత్తముచేత మెప్పలందు కొనిన గొప్టనేత

అనుదినమ్నుు దలతు “ఆచార్య రంగాను

మహిత వినయణశీల! మల్లెమాల! 120 నియమ బద్ద్ధుడైన “నీలము సంజీవ

రెడ్డొ మచ్చలేని దొడ్డనేత

అతని రాజనీతి ఆదర్శ వ్రాయము

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 121 వినయశీలి నిత్య విద్యార్ధి “ఆరుమల

రామచంద్ర” డొక్క ప్రాంతమునకు పరిమితమ్ముకాని పండిత శ్రేష్రుడు

మహిత వినయశీల! మల్లేమాల!! 122 బుర్రకథను కోట బురుజుపై కెక్కించి

గడ్జె కట్టి తానె ఒజ్జయౌచు

పేరు నాల్లు దెనల పెంచెను “నాజరు" 123 మహిత వినయశీల! మళ్లేమాల!!

సత్యశీల మందు నామృ్మవాదము నందు

అతడు హిమగిరీంద్ర మంతవాడు

రేవు మావు దలతు “గోపాలరెడ్డి ని 124

|

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల!

ఆంధ్ర వాఖయమున కతడు చేసిన సేవ

మేలి తావు లీను పూలసోన

అభ్వితియుడైన “ఆరుద్ర ధన్ఫుడు

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 125

22 మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు కథకు మానవతను కట్టబెట్టిన మేటి కానలేము అతని కథకు నాటి మరువ దెపుడు జగతి “మధురాంతకమ్ము*ను మహిత వినయశీిల! మల్లెమాల! 126 థరజి మెప్పుగొన్ల దైవ స్వరూపిణి ప్రేమ రూపు గొన్న వ్యద్ధవనిత మరువ గలమె మనము? “మదరు థెరిస్టొను మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 127 ప్రస్తుతింప దగిన - ప్రతిభ ఆతని సొత్తు అతడు కవిగ వేయి అడుగులెత్తు వినుతిజేతు “బోయి భీమన్న కవి”చంద్రు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 128 పసివయస్సునందె పాట కాటలు నేర్చి చలనచిత్రమునకు న్వాతిశయము మహిమ గరపి “భానుమతి” స్వర్గమున కేగె మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 129 కరుణ రూపుగొన్న తరుజీ శిరోమణి నన్ను ప్రేమ మీర గన్షతల్లి ననుదినమ్ము దలతు నమ్మ “రంగమ్మను మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 130 నీతి-రీతి నాకు నేర్చిన దైవము జవ్మదాత “రామస్వామి రెడ్డి” నెల్లవేళలందు నెద నిల్చి ప్రార్ధింతు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 131

మల్లెమాల నిత్వస సత్యాలు (సందర్శ్భోచితాలు) పెద్ద చదువు లేదు పేరు బొత్రిగ లేదు బుధులు మెళ్చ దగిన బుర్ర లేదు కాని... కలదు నాకు కనులున్న హృదయము మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! క బుర్ర పెద్దదైన బోడి గుళ్ళకు ముళ్ళు పెట్టి దిఐకి మెట్లు గట్ట వచ్చు కాని... అంత తెలివి కవి కనావశ్చము మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 2 నా కవిత్వమందు నలుసంత గుణమున్న ఘగత నాటబకాదు తెనుగుదౌను; శిల్చ సుందరతకు శిల ప్రధానము గాదె కై మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! కజ్జికాయ కన్న ఖర్జూరమున కన్న వెలది మోవి కన్న వెన్న కన్న తేనె కన్న నాకు తెలుగు బాసే తీపి మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 4 చందమామ కాదు సరసీరుహము కాదు పిల్లగాలి కాదు పికము కాదు కటిక వాస్తవాలె కరదీపికలు నాకు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 5

ల మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు అదురు బెదురులేని అలు పొకించుక లేని కలము గళము రెండు గలను నాకు; కవికి అంతకన్న కావలసినదేమి మహిత వినయశీల]! మల్లెమాల! 6 అందమైన శబ్బ్దమందారముల తోడ మరులు గొలుపు పద్య్మ మాల లల్లి ప్రజల కిడుదు గాని ప్రతిఫల మ్మృడుగను మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! డ్డ అలసి నట్టి వేళ అక్షర వ్యక్షాల నడుమ తీరుబడిగ నడుము వాలి అద్భుతాలు గనుట ఆనవాయితి నాకు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 8 తరతరాల నుండి తరుగని కీర్తితో ప్రజల నాల్మలందు బ్రతికియున్న ఆటవెలటి కవికి అజ్ఞాత శిష్కుడ మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 9 గుణము లేని వాని గుండెకు గునపాలు మంచివాని యెదకు మల్లెపూలు నిత్స సత్సములకు నెలవు నా కవితలు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 10 సరసు లున్న చోట సందర్ధమును బట్టి కవిత చెప్ప మొద్దుగాడు గూడ అంత మాత్రముననె ఆతడు కవి యౌనె మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! శ్రే

మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు 25 పరిగె పిట్టలన్న పడిలేచు అలలన్న పైరు పచ్చలన్న పల్లెలన్న వాస్తవముగ నాకు వల్లమాలిన ప్రేమ మహిత వినయశిల! మల్లెమాల! 12 పూల బాలలన్న నీలిమేఘములన్న మంచి పనులు చేయు మనుజులన్న పండు వెన్నెలన్న పడి చచ్చెదను నేను మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 13 కంచి పట్టుచీర కట్టిన స్త్రీలన్న పిసరు బట్టలేని పిల్లలన్న పాడి పాదుగులన్న చూడ ముచ్చట నాకు 14 మహిత వినయశీల! మల్లెనూల!! తెలుగు బాసలోని తీయందనాలను కాచి వడియ గట్టి కవితలందు పొదుగనట్టి కవికి పొత్తేల కలముతో 15 మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! వనిత, కవిత నిన్ను వలచి రావలె గౌని పట్టుబట్టి తరిమి పట్టుకొనిన సుమా వ్రతము చెడును గాని ఫలము దక్కదు ౯2 మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! అక్షరముల కాళ్ట కందియలను గట్టి యెదను మీటి నింగి కెగురవేసి సుకవి పిండు కొనును సుందర భావముల్‌ మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 17

26 మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు కాలు కదపకుండ కవి విశ్వమంతయు కనుల కరవుదీర గాంచగలడు; అట్టి దివ్య దృష్టి అందరి కబ్బనా? మహిత వినయణశిల! మల్లెమాల! 18 అందమైన కవిత ఆలోచనను టెంచు అందమైన వనిత హాయి పెంచు అంద మందె కలదు ఆనంద మంతయు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 19 తేనె నోనలూరు తెలుగు పదధ్యమ్మును వాత చింతకాయ పచ్చ డనుట తినక రుచిని గూర్చి తెగ వాగుటే సుమా మహిత వినయశీిల! మల్లెమాల! 20 గుండె పొరల నడును గుసగుస లాడెడు భావములను సుకవి బయట కీడ్సి అక్షరముల లోన ఆవిప్కరించును నుహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 21 కవి విధాత కేని కట్టు బానిస గాడు వేయి రెక్కలున్న వహగ మతడు; అతని భావములకు ఆకాశమే హద్దు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 22 ఎంత వానినైన ఇట్టి ఆకర్షించి అడుగు కదప నీయదాటవెలది; దాని నడక, పడక, తరహాయె వేరొకో! మహిత వినయశిల! మల్లెమాల! 23

మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు 27 పదృమునుకు తెలుగు భాష వెయ్యేాండ్లకు

పూర్వ మెపుడొ పురుడు బోసినంట

అయిన... దాని అంద మజరామరము సుమా! మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 24 మొక్కుబడిగ గాక పుస్తక పఠనము

నితృ వృసనమౌచు నెగడి నపుడె

పఠిత గోరుకొనిన ఫలము లభించును

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 25 బక్క మంచి కవిత ఉర్విలో ఎనలేని

పేరు సంతరించి పెట్టు కవికి;

కాన కవికి రాశి కాదు ప్రధానము

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 26 పండితునకు గుర్తు కుండలములు గావు సాధువునకు గుర్తు జడలు గావు;

వేషధారణమున విజ్ఞత పెరుగునా? ౭7 మహిత వినయశీల! మల్లెమాల!

కవికి దూరదృష్టి రవికన్న కడుమిన్న

అనెడు మాట వట్టి అతిశయోక్తి;

కళ్ళ జబ్బు లేని కవు లెంద రున్నారు? 28 మహిత వినయశీల! మల్లేమాల!!

పెద్ద గొంతు మూఢు డుద్దండు నెదిరించి బెదరగొట్టినంత అదిరి పడడు;

చీకటి బెదిరింప శిరసు వంచునె దివ్వె

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 29

28 మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు పిడుగు పాటుకైన పెను తుఫానునకైన ఆరనట్టి దివ్వ లక్షరాలు; అక్షరాల పొత్తు ఆత్మకు వెలుగిచ్చు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 30 రస పిపాసలేని రాలుగాయల మథ్య చెప్ప కవిత యెంత గొప్పదైన కోళ్ళ సంతలోని కొహినూరు వజ్రమే మహిత వినయశిల! మల్లెమాల! 31 పట్టు పంచెగట్టి పైన సాలువు గప్ట పండితుండు గాడు పరమశుంఠ; పనుపు రాసినంత పాడె పల్లకియౌనె మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 32 కన్ను లురిమి కవిని గడగడలాడించ సాంబశివున కైన సాధ్యపడదు; నదిని కత్తితోడ నరకుట సాధ్యమా? మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 33 ఆచి తూచి మూటలాడును సుజనుండు తోచినట్లు వాగు దుర్దనుండు; కుక్క అరచినట్లు కుంజర మృ్మరచునా? మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 34 మారుతున్న కాల మర్శమ్ము లెరిగిన నన్నెలాడి నేటి వచన కవిత అందువలన దేశమంతట వ్యాపించె! మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 35

మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు 29 వచన కవిత మిగుల వన్నెకెక్కిన చీర

పద్య కవిత కంచిపట్టు చీర

కాన... దేని విలువ దాని కున్నది సుమా

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 36 ఎవ్వ రొప్పకున్న ఎవ్వరు కాదన్న

నిత్య నూత్న శోభ నింపుకొన్న

జరయు మృతియు లేని జవరాలు పద్యము

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 37 పాత రోతయంచు పనిగట్టుకొని వాగు

ఆధునికుల మాట కడ్డు తగిలి

ఎదురు ప్రశ్ష వేతు నెప్టటి దపరంజి?

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 38

సింహపురము నుండి శ్రీకొకుళము దాక

క్షుద్ర రాజకీయ ముద్రపడని

గ్రామ మొక్కటైన కానరా బీనాడు 39

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల!

కోరి మనుజు డెపుడు కొత్త కావ్వోనము

పలుక వలయు నట్లు పలుక కున్న

ఆగిపోవు ప్రగతి అర్థాంతరమ్ముగా 40

మహిత వినయశీల! మళల్లేమాల!!

ఎన్నా యేండ్ల నుండి దున్ను వానిదె భూమి

అనుచు వినుచు నున్న అరపులన్ని

గొంతు రాసిపోయి కుములుచున్నవి నేడు

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! తశ

30 మళల్లెనూల నిత్యసత్యాలు హద్దు పద్దులేని అవినీతి దేశాన ఈలవేసి రాజ్బ మేలుచున్న ప్రజలు ప్రతిఘటించు పాపానబోరైరి మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 42 వల్లమాలినట్టి వాగ్దాన శూరుల మాటలన్నినమ్మి వోటు నిడుట కల్పలతను కాటికాపరి కిచ్చుటే మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 43 పుట్టగొడుగులట్లు పుట్టెడు పార్టిలు సంఘమునకు మేలు సలుప లేవు; గణుతి కెక్కగలవె మిణుగురు పురుగులు? మహిత వినయణశిల! మళ్లెమాల!! న. ఇంద్రజాల విదృ లెల్ల ముందుగ నేర్చి ప్రజల మోసదగించు పథక మందు నిపుణులైన వారె నేతలై రీనాడు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 4ర్‌ బిళ్చమెత్తు కొనుట భేషైన వ్యాపార మన్న మర్శ మెరిగి నట్టివారు వోట్ల బిచ్చమెత్తి కోట్ల నార్జించిరి మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 46 ఇరుగుపొరుగు సేమ మిసుమంత గోరక ఊరి పెత్తనమును గోరు కొనుట కుడిచి కూరుచుండి కొండెక్క జూచుటే మహిత వినయశిల! మల్లేమూల!! త

మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు 31 విశ్వమందు గలుగు వింత లన్నింటిలో

సగటు మనిషి బ్రతుకు చాల వింత;

అంతకన్న వింత అల్బ లేలికలౌట

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 48 అంతు పొంతు లేని అవకాశవాదమే రాజకీయములకు రాచబాట;

వాసియందు అంద రూసరవెల్లులే

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 49 పదవి కొరకు యిన్ని పార్టీలు మార్చిన

తప్పు లేదటన్న తత్త్యమిపుడు

రాజకీయ మందు రాజ్యమేలుచు నుండె కం మహిత వినయశిల! మల్లెమాల!

ఎన్నికలకు ముందు అన్ని పార్టీలలో

నీతి ఒడలు విరిచి నిద్రలేచు;

కాని గెలువగానె కథ కంచి కేగును ర్‌ మహిత వినయశీల! మల్లెమాల!

పదవి రాత్రికైన పరిమళ మద్దును

పదవి గాలినైన బందిజేయు 0

అయిన దాని ఘనత కాయు వెన్ని దినాలు ర్‌ మహిత వినయశీల! మల్లెమాల!

పరమ మూరు డెట్టి పదవి చేపట్టిన

న్మాయమునకు మేలు సేయలేడు;

పాలు నీరు వేరు పరచ గలదె బాతు?

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 53

౩2 మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు పెల్లిరీతి తొల్లి బల్లి కిం దొదిగిన లంచగొండితనము లజ్ఞవ్‌డి గజ్జెగట్టి నేడు కదను ద్రొక్కుచు నుండె మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 54 సకల భోగములకు సాధనమ్మగు వోటు నితి లేని వాని చేతనిడుట పుట్టుదొంగ కినుప పెట్టె నర్పించుటే మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 55 సత్యశీలురైన సంఘ సేవకులంత బిప్తు లుడిగి నట్టి దివ్వ లైరి; నియమ రహితు అంత నేతలై వెలసిరి మహిత వినయణశీల! మల్లెమాల! 56 నోట్లు గ్రుమ్మరించి వోట్లు కాజేసెడు నాయకులను ప్రజలు నమ్ముకొనుట ఓటి పడవ మీద బడ్జెక్క జూచుటే మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! ద్‌7 నిలువ నీడలేని నిరుపేదలను గూర్చి నేత లెపుడు పలుకు నీతు లెల్ల కటికబోయ గార్బ కన్నీటి ధారలే మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 58 నక్కఠెంత సేపు బొక్కమీదనె ధ్యాస కుక్కకెంత సేపు కుండ ధ్యాస నేటి నాయకులకు సీటు మదే ధ్యాన మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 59

మల్లెనూల నిత్యసత్యాలు 33 రాజకీయజీవు లేజాతి వారైన

గొప్పగొప్ప వాళ్ళ గోత్ర మొకటె

తోతు లన్నిటికిని మూతు లొక్కటిగాదె

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 60 వ్యత్తి రాజకీయవేత్తల కొలువులో

చిత్తశుద్ధి కొరకు మొత్తుకొనుట

మురికి గుంటలోన ముత్యాలు వెదకుటే

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 61 థరల పెరుగుదలకు థనదాహమే తల్లి

ప్రబల స్వార్థమునకు పదవి తల్లి

ఎల్ల ఘోరములకు నల్ల డబ్బే తల్లి

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 62 సంఘసేవ యందు సభ్య సంస్కృతి యందు సత్యశీల మందు సహన మందు

మగువ తీసిపోదు మగవాని కేనాడు రం మహిత వినయశీల! మల్లెమాల!

సిగ్గు ఎగ్గు జోలి సిద్ధాంతముల జోలి

మచ్చుకైన లేని మనుజు లిపుడు

ఆక్రమించినారు అన్ని పార్టీలను 64 మహిత వినయశీల! మల్లెమాల!

కడలి లోని చేప కన్నీటి ఏలు వెంతొ

అంతియె నిరుపేద ఆర్తి విలువ

విలువ లన్నిటికిని విత్తమే మూలము

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 65

34 మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు అథిక ధరకు కొనుట కానంద మనునటి

సంతలోన దొరకు సరకు గాదు!

అత్మత్యప్తిలోనె ఆనందమున్నది

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 66 దూరద్యప్టి లేని కోరిక నరునకు

కచ్చితముగ ముప్పు దెచ్చిపెట్టు!

అపరిమితపు వడ్డి అసలును ముంచదే?

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 67 బుధద్ధిలేనివాడు శుద్ధ ఖద్దరు బట్ట

కట్టినంతలోనె గాంధిగాడు

అందదించినంత పంది సామజమౌనె

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 68 అడ్డు అపులేని అవినీతి ఈనాడు

కొత్త కంచిపట్టు కోక గట్టి

రాజ్య మేలు చుండె రవికె లేకుండనే

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 69 కేటుగాడు గొప్ప కీర్తి కండూతితో

కవుల పిల్చి పిల్చి కాన్మ లిడిన

అంతమాత్రముననె అతడు భోజుడు గాడు

మహిత వినయశీిల! మల్లెమాల! 70 అడ్డదారి దొక్కి దుడ్డు సంపాదించి దాన నంతొ యింతొ దాన మిడిన అంత మాత్రముననె అతడు ఠర్దుడు గాడు మహిత వినయశిల! మల్లెమాల! ౮గ

మల్లెనూల నిత్యసత్యాలు కెర్‌ ప్రజల కొరకు గాక ప్రతిఫలమ్మును బొంది

మేను సడల రక్తదాన మిడిన

అంత మాత్రముననె ఆతడు శిబి గాడు

మహిత విశయశీల! మల్లెమాల! 72 కౌళ్ళు చేతులుండి, కళ్ళండి వయసుండి

సిగ్గు యెగ్లు విడచి చేయినాచి

దేహి యనుట కంటె దేశద్రోహము లేదు!

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 73 పరుల మెప్పు కొరకు వ్రాకులాడుట మాని

మంచి కొంచెమైన పెంచు పనులు

సలిపి నపుడె నరుని జన్మ సార్థకమౌను

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! ౮4 తనను నమ్ముకొన్న మనుజుని హిత మెంచి

తెలివి గరపి తీర్చి దిద్దునట్టి

మంచి పుస్తకమును మించు మిత్రుడు లేడు 75 మహిత వినయశీల! మల్లెమాల!

గాలి ఆిగిరినట్టి కాగిత మటనుండి

గాలి తర్గగానె నేల గూలు;

పదవి వలన పెరుగు ప్రాబల్బ మంతియే 76 మహిత వినయశీల! మల్లేమాల!

అమ్మ గుండె మీద హాయిగా పన్నుండి

'చిన్షతనము నందు కన్న కలలు

తలచు కొనిన చాలు తనువెల్ల పులకించు!

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 0

36 మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు అరువదేండ్లు దాటి నట్టి వాడైనను

అన్ని విదృలందు అథికుడైన

అమ్మ కంటి కతడు అడ్డాల బిడ్డడే

మహిత వినయణశీల! మల్లెమాల! 78 పరులపట్ల యింత పగపంచు కొన్నచో

చేయు నదియె నీకు చెరుపు తుదకు

పరమ శివునకైన పగ పక్కలో కత్తి

మహిత వినయజశీల! మల్లెమాల! 79 కాలచక్ర మెవరి కన్నీటి కాగదు

గాడు పాది యెవరి గోడు వినదు;

ప్రకృతి ధర్యములకు పక్షపాతము లేదు

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 80 అఖిల జగతియందు ఆకలి జబ్బుతో

కుములు ప్రజలు గలరు కోట్ల కొలది;

వారి బాధ బాపు వైద్యులు కరవైరి

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల]! 81 అదువు దప్పినట్టి మదగజమ్మును గూడ

బింక మణచ వచ్చు నంకుశమున

మనను అదువు దష్ట మరలింప సాధ్యమా?

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 82 పల్లె ప్రజలు వెర్రి బాగుల వారని వాగునట్టి నా రనాగరికులు పల్లె లేని నాడు పట్టణ మెక్కడ? మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 83

మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు ౩7 పల్లె దేశమునకు పట్టుగొమ్మను మాట పరిమళించునట్టి పసిడి మూట

పల్లె పాడువడిన పస్తులే మిగులును

మహిత వినయశిల! మల్లెమాల! 84 పల్ళ్చి దొంగ కన్న పనిదొంగ మూలాన

జరుగు హాని హెచ్చ సంఘమునకు;

బద్ధకస్థు కన్న బుద్ధిీహీనుడె మేలు క మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 8 కష్టనష్టములను కన్నీటి ధారతో

బాపు కొనగ తరమె బ్రహ్మకైన

ఆపదలకు మందు ఆత్మ విశ్వాసమే

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 86 అలసినట్టి వాజి కాశ్రయమ్ము నొసంగి

సేద దిర్చనట్టి చెట్టువోలె ౧ మమత పంచు గుణము మనుజున కెపు డబ్బు 87 మహిత వినయశీల! మల్లెమాల!

అవసరము వచ్చినపుడు కుక్కను గూడ

నెత్తికెత్తు కొంద్రు నేతలెల్ల;

వారి దూరద్యప్టి వర్ణనాతీతము 88 మహిత వినయశీల! మల్లెమాల!

చూచి వెళ్ళ డింట శునకమ్ము లున్షవి

అన్న ప్రకటనలకు అర్థమేమి?

ఇంటిలోన మనుజు లెనరు లేరనుటెగా రం మహిత వినయశీల! మల్లెమాల!

38 మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు పొద్దు పొడుపు వేళ పున్నాగ నవ్విన పరిసరాలు మురిసి పరిమళించు; నవ్వు నర మ దొక్క నరుని సొంతము గాదు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 90౦ స్వార్ధ రహితమైన వాత్ణల్బ మవనిలో కన్నతల్లి యందె కాంచ గలము అవని కన్న గొప్ప దాయమ్మ హృదయము మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 91 కలిమి గలుగు నపుడు కాంతి నట్టింటిలో కొత్త బట్ట గట్టి కొలువు దీరు; వెలుగు కలిమి నెపుడు వెన్నంటి యుండును మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 92 వాల కేడ్డునట్టి పసిపాప నోదారి రొమ్ము గుడుపు నట్టి అమ్మ కనులు అంతులేని తృప్తి కానంద నిలయాలు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 93 పొద్దు పొడుపు కన్న ముందె నిద్దుర లేచి మడికి వెళ్టినట్టి మగని కొరకు తల్లడిల్లు సతికి తలవాకిలే ఇల్లు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 94 నడ నొసగనట్టి తాడి చెట్టు విధాన పొడవు పెరిగినంత పున్నె మేమి? వొట్టి దయ్యు తులసి పూజంప బడుగాదె చుహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 95

మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు 39 నవ్వులాటకైన నవ్వని వానిని ఏవగింతురెల్లరింటబయట

నవ్వు నరుని నడుపు నవ వసంతము వైపు

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 96 జాలిగుండె కన్న జలధి గొప్పది గాదు

కులము గొప్ట గాదు కూర్చి కన్న

మతము గొప్ప గాదు మానవత్వము కన్న

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 97 ఎదుట పొగడి పక్క కేగి దూషించెడు

వాని కన్న బద్ధవైరి మేలు;

ఇఖలుని పొత్తు కంటె కాలుని జత మేలు రం మహిత వినయశిల! మల్లెమాల!

సుదతి అందమునకు నుదుటి కంకుమ బొట్టు చూడ ముచ్చటైన శోభగూర్చు;

కాని, నాగరికత కాటువేసెను దాని రి మహిత వినయశీల! మల్లెమాల!

మంచి నీళ్ళ బదులు మధువు త్రాగు డటంచు

చాల గొప్ట శాసనాలు చేసి

బిటి కొరత నేటి నేతలు టీర్చిరి 100 మహిత వినయశీల! మల్లెమాల!

వధువు నరయు నపుడె వరకట్న మెంతని

అడుగు వాని కాల రొడిసి పట్టి

స్త్రీలు ఉమ్మివేసి చీకొట్ట వలయును

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 101

త౦ మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు ఉర్విలోన పాము కొక్కదానికె రెండు నాల్క లనెడు మాట నమ్మ దగదు; కొండెగాడు కూడ రెండు నాల్కల వాడె మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 102 మనసు కలసి నట్టి మగువ ఇల్లాలైన కటిక నేల గూడ కలువ పాన్సె; అన్ని సౌఖ్యములకు అర్థాంగి మూలము మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 103 ఇనుడు తూర్చుకొండ నెక్కిన, చీకటి పక్క దులుపు కొనుచు పారిపోవు; అయిన... దొంగ కదియె ఆరాధ్య దైవము! మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 104 బకడు వందలాది ఎకరాల కథధినేత బకడు సెంటు భూమి మొక మరుగడు; ఇంత దారుణమున కేమిటి హేతువు? మహిత వినయశీిల! మల్లెమాల! 105 నేలతల్లి ఒకరి నిత్య భోర్యము గాదు అఖిల జీవకోటి ఆమె సంతె; అట్టి తల్లి ప్రేమ అందరి కెవు డబ్బ? మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 106 అన్నదాతలైన వాోలికుల్‌ దినపస్తు లుండలేక ఉన్సు రుస్సు రనుచు చావు కోరుకొనుట జాతికే తలవంపు మహిత వినయశిల! మల్లెమాల! 107

మళ్లెమాల నిత్యసత్యాలు లే మైొక్కినంత చెరకు చక్కెర కాబోదు,

పిండిచేసి రసము పెండకున్న

కష్టపడక కలిమి కౌగిట వాలదు

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 108 కొరివి దయ్యమట్ట్లు కుల కక్ష యీనాడు

విలయ తాండవమ్ము సలుపు టరసి

పశుగణమ్మ్ము రోసి పకపక నగుచుండె

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 109 జబ్బ వలన జచ్చ జనసంఖ్య కన్నను

కల్సి బౌషధముల కతన జచ్చు

వారి సంతా హెచ్చ వసుధలో ఈనాడు

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 110 ఏటి ఎందుకన్న వాదమే తల్లియై

సకల శాస్తములకు జన్మ నొసగె;

ప్రశ్న లేకయున్ల ప్రగతి శూన్యము నుమా!

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 111 కష్టములకు జంకి కర్తవ్యమును వీడు

నట్టివాడు విజయ మందలేడు;

వెదురు గాయపడక వేణువై మైోగునా?

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 112 కలిమి బలిమి యెంత కలిగిన వాడైన

అందనట్టి దాని కాశపడుట

అర్రు జాచి నింగి నందుకో జూచుటే

మహిత వినయశిల! మల్లెమాల! 113

42 మలైమాల నిత్యసత్యాలు ఇష్టమైన రీతి కష్టార్దితముతోడ కోరి యేరి కట్టుకొన్న యిల్లు ఎంత చిన్సదైన ఇలలోని స్వర్గమే మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 114 అల్బబుద్ధివాని అండదండలతోడ పనులు చక్కబెట్టుకొనుట కన్న మనసు చంపుకొనని దినపస్తులే మిన్న మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 115 హద్దు మీరి నట్టి అవినీతి ౩దురొడ్డి నిలువనట్టి కవుల పలుకు లెల్ల చినుకు రాల్టనట్టి చిరుమబ్బు ఉరుములే? మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 116 లెక్కబెట్టి వీలు లేనంత ధనమున్న ఎన్నదగిన ఆస్తు లెన్ని యున్న ఈవి లేని నరుడు జీవళ్ళవము గాదె మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 117 కటిక బోయవాని కత్తి నెత్తురు గోరు పల్లె రైతు హలము పంట గోరు కవి కలమ్ము లోక కల్యాణమును గోరు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 118 అంతరాత్మ మాట నాలకింపని వాడు సత్సపథము నందు సాగలేడు; అద్దమందు గాక అరయనౌనే మోము జుహిత వినయశిల! మల్లెమాల! 119

మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు 43 ఆర్పి చుట్టుముట్టి నప్పడు మాత్రమే

దేవదేవ నన్ను గావు మనుట

నాల్క యెండి నపుడు నడబావి త్రవ్వుటే

మహిత వినయశీల! మల్లెమూల!! 120 కడలి గర్జ్భమెల్ల గాలించి నప్పుడే

విలువ గలుగు రత్నములు లభించు;

బడ్డునున్న వాని బడికి నత్తయు రాదు

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 121 కడలి శిరసు వంచు గజ యీతగానికి

అద్రి శిరసు వంచు నతిబలునకు _

శిరసు వంచ దెపుడు స్థిరళిత్త మెవరికి

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 122 వర్ణ మేదియైన వాస మెక్కడనైన

ఆడునట్టి భాష అన్యమైన

అవనిలోని మనుజు లంద రొకే జాతి 123 మహిత వినయశీల! మల్లెమాల!

శోకవార్ధి యందు పీకల లోతున

మునిగి వగచుచున్న మనుజు నెదుట

తనను తాను పాగడుకొను వాడు నీచుడు 124 మహిత వినయశిల! మల్లెమాల!

చేదు చేదటంచు చీదరించగ బోకు

చేదులోన గలదు స్వాదుగుణము

చేదు మింగి గాదె శివు డమృతుండౌట?

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 125

దేరే మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు హలముతోడ తనను అతి కర్కశమ్ముగా దున్ను రైతు మేలు మన్ను గోరు; మాన్సులైన వారి మన సట్టిదే సుమా! మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 126 మండుటెండలోన మాడుచున్నావని నిన్న వెదకు కొనుచు నీడరాదు; చెట్టు దరికి నీవె చేరుకో వలయును మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 127 కోతి బక్కచోట కుదురుగా నిలువదు మనసు సైత మటులె మసలుచుండు; కనుక మనను పైన కన్నిడి ఉంచుము మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 128 నిప్పలోన బెట్టి నిలువెల్ల కాల్చిన మాడి బూది గాదు మంచితనము; ధనము కనులముందె దద్ధమై పోవును మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 129 పడిన శ్రమకు తగిన ఫలము పొందని నాడు కొంప మునిగి నంచు క్రుంగిపోకు; అపజయమ్ము విజయ మందుట కొకమెట్టు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 130 కన్నులెర్ర జేసి కత్తి చూపించిన పారు నట్టి యేరు దారి నిడదు; లోకరీతి యెపుడు నీకు బానిస గాదు మహిత వినయశీిల! మల్లెమాల! 131

మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు 45 ముందు చూపులేక ముల్లుపై కాలిడి

గుచ్చుకొన్న దంచు కోపపడుట

అహము బలసినట్టి అజ్ఞానమే సుమీ

మహిత వినయశిల! మల్లెమాల! 132 కోరి ప్రజల హితము కొరకు జీవితమును అంకితమ్మ్ము జేసినట్టి వాని

అఖిల జీవకోటి ఆశీర్వదించును

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 133 థింగి అంచు వరకు నే పయనించితి

నన్న అహము నరున కంటరాదు;

పక్షి ఆకసమున పయనించే నెప్పడో త మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! శ చావు తప్టదన్న సత్య మెరింగియు

ప్రాణ భయము విడడు మానవుండు;

ఎందు కంత భీతి? ఏది శాశ్వతమని? 35 మహిత వినయశీల! మల్లెమాల!

ఎంత బినిన తనివి ఇసుమంత టీరని

జాంటి తేనె వోలె జున్ను వోలె లె

చదువు కొలది కవిత చవులు గొల్పిగ వ 186 మహిత వినయశీల! మల్లెమాల!

కండ లరుగునట్లు కటిక నేలను దున్ని

ఆకలైన వాని కన్న మిడెడు

హలము సకల జగతి కారాధ్యదైవము

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 137

ఉద్‌ మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు 'ితికినట్టి వారి సేవ మాధథవు సేవ

అన్న సత్యసూక్తి కర మెరిగి

నడచుకొనిన చాలు నడచి వచ్చును మేలు

మహిత వినయజశీల! మల్లెమాల! 138 చెమట పట్ట దెపుడు చిరుగాలి తరగకు

నోరు ఎండ దెపుడు నీరమునకు

అటులె దానశీలి కంటదు లోభము

మహిత వినయశీిల! మల్లెమాల! 139 శాసనాలతోడ చైతన్య వాహిని

కానకట్టి గట్ట బూనుకొనుట

గొడుగు నడ్డుపెట్టి పిడుగు నాపుటగాదె

ముహిత వినయశీిల! మల్లెమాల! 140 మననులోని బాధ మధువు సేవించిన

మాయ మౌనటన్న మాట, తప్పు;

కుడితితోడ కడుగ అడుసుకం పడగునా?

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 141 నిటి బొట్టు లేని ఏటికి పడవేల?

పాదు లేని లతకు పంటిరేల?

మంచి మననులేని మనిషికి బ్రతుకేల?

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 142 తాళి గట్టి నట్టి తరుణిని కాదని వెలకు దొరకు వెలది వెంటబడుట వెన్న బారవేసి వ్రేలు నాకుట గాదె మహిత వినయశిల! మల్లెమాల! 143

మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు త్తే తిన్న దరగకున్న ఉన్నంతలో తృప్తి

జెంద రెపుడు కొంద రెందువలన?

ఆశ నరున కున్న అతి పెద్ద జబ్బయా

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! [44 దాన గుణములేని ధనికుడు తానెంత

గొప్పయైన కుష్ట గూలు నెపుడొ

కలుజులేని చెరువు కలకాల ముండునా?

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 145 భజన జేయకున్న పరమాత్మ వరమీడు

భజిన నేర్వకున్న బ్రతుకు లేదు

ప్రతిభ కన్న నేడు భజనదే పైచేయి ద్ద మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 14 పూలతోడ హరిని పూజారి గొలుచుట

ముక్తి కొరకుగాదు భుక్తి కొరకె;

కోటి విద్యలెల్ల కూటి కోసము గాదె 147 మహిత వినయశీల! మల్లెమాల!

తాను కరగి మబ్బ థరణికి నీరిచ్చు

పూవు అడుగకుండ తావి నిచ్చు

అట్టి గుణము నరున కలవడు టెన్నడు? 148 మహిత వినయశీల! మల్లెమాల!

అనుదినము జగము తన కోడి కూతతో నిద్రలేచునంచు నీచు డెంచు;

అతని ఆయు వెంత? ఆ కోడి బ్రతుకెంత?

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 149

48 మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు కుట్రపన్ని మనిషి కొదమ సింగమ్మును

పట్టి బోను లోన పెట్టవచ్చు;

కాని... పెట్టగలడె? గర్జన శదుపులో

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 150 తొసరి అమ్మ పెట్టు గోరుముద్దల కన్న

లేదు తీయనైన దేది భువిని;

ఉన్న దన్న వాడు ఉన్మాదియే సుమా!

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 15] ఆకసమున మనిషి అడుగు మోపుట నేర్దె

నీటి మీద గుడువ నేర్చె కాని

నేర్వ లేదు తాను నీతిగా బ్రతుకుట

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 152 గుణము లేని వాని కొలువులో పనిచేసి

కుడుచు మేలి రుచుల కూటికన్న

కష్ట మోడి త్రాగు గంజియే కమ్మన

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 153 మట్టి పిసుకు కొనుట మర్చాద గాదని

లఎంచువాడు నీచు డెందు కనిన

మనిషి అల్బజీవి, మట్టి చిరంజీవి

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 154 చెమట కంపుగొట్టు సెంటు వాసన గొట్టు అంతమాత్రముననె అథికమౌనె సిరులు గూర్చిపెట్టు చెముటకన్తను సెంటు? మహిత వినయజశిల! మల్లెమాల! 155

మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు శ్ర తారు రోడ్డు లున్న భూరిసౌాధము లున్న

పల్లె సుఖము రాదు పట్టమునకు

పంచెకట్టు సుఖము పంట్లాము కబ్బనా?

మహిత వినయశీిల! మల్లెమాల! 156 వనరు లెన్ని యున్న పనిదొంగ లున్షట్టి

దేశ మెన్షటికిని టీప్తి గనదు;

చీడ పురుగు లున్న చేను రాజించునా?

మహిత వినయశీల! మల్లెమూల!! 157 తనను తాను జూచుకొన నోచుకొననట్టి అంధజనుల కన్న వందరెట్లు

కలరు లోకమందు కనులున్న అంధులు

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 158 కోట్లు ఖర్చచేసి కొంగ్రాత్తరీతిలో

మనిషి కట్టుకొన్న మహలు కన్న

గువ్వ లల్లుకొన్న గూడెంతొ చక్కన

మహిత వినయశిల! మల్లెమాల! 159 కన్న బిడ్డ వలన కలుగు సౌఖ్మము కన్న

చెట్టు వలన కలుగు సిరులు మిన్ల

పచ్చవైన చెట్టు ప్రగతికి తొలిమెట్టు 160 మహిత వినయశిల! మల్లెనూల!!

పడుచుదనము ధనము పదికాలముల పాటు నిలిచియుండు ననుచు దలచుటెల్ల

మంచు ముత్తియముల సంచి కెత్తుట గాదె

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 161

50 నుల్లెమాల నిత్యసత్యాలు బురద గుంటలోన పుట్టిన కమలము తేటి కనుదినమ్ము తేనె పంచు;

ఇలను గొప్టగుణము వ యొక్కరిది కాదు

మహిత వినయణశీిల! మల్లెమాల]! 162 కష్టకాలమరదు కాసంత చేయూత

నొసగునట్టి మిత్రు డొక్క డున్న

గుండె దిటవు పెరిగి ఎండ వెన్నెల యౌను

మహిత వినయశీల! మల్లెనూల! 163 కల్పతరువు కన్న కామధేనువు కన్న

వెంటనున్న పరుసవేది కన్న

ఆత్మపంచి యిచ్చ అర్థాంగియే మిన్న

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 164 ఎండమావులందు ఎంత గాలించిన

బక్కచుక్క నీరు దక్కనట్లె

పరమలోఖభి చెంత ఫలము దక్కదు సుమా!

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 165 పొట్టకింత కూడు పెట్టని డిగ్రీలు

ఎన్ని కట్టలున్న ఏమి ఫలము?

గొడ్డుగేదె లెంత గుంపున్న ఒక్కటే!

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 166 గాలిలోన కట్టు మేలి సౌధము కన్న

గుంజపాతి కట్టు గుడిసె మేలు;

కలల రాజి కన్న కట్టుకున్నది మేలు

మహిత వినయశీిల! మల్లెమాల! 167

సు. న. జ స్ట మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు /.. గ. నా. వ. ॥ ళ్‌ ణీ / లా మంచు కొండనెక్కి మానస గ్రా జలమునెత్తి మీద జల్లుకొనిన ” పాపబుదథ్ధి వాడు పరమభక్తుండౌనె? మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 168 సత్యదూరమైన సాకులు వల్లించి తప్ప నెంతొ సేపు దాచలేము; కప్పి పుచ్చనౌనె నిప్పును గుప్పిట మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 169 రోజు గడవకుండ రొమ్ము లెండిన తల్లి వాప ౩ెటుల కడుపు తీపఫిపంచు; పేగు లేడ్చచుండ పెదవులు నవ్వునా? 70 నుహిత వినయశీల! మల్లెమాల! సకలలోక మొక్కనారి రోధించినా చితికి కనులొకింత చెమ్మగిలవు స్వార్ధపరుని గుండెసైత మింతేనయా 171 మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! కుమ్మరావమందు కుండ లుండును గొని ఉండదొక్కటైన వెండి చెంబు; ? కటిక బోయ మదిని కారుజ్యృముండునొ 172 మహిత వినయశీిల! మల్లెమాల! చేత తొండమున్న చెంబు థధరించినే మాత్రముననె ఖలుడు మౌనిగాడు; కజ్చె మిడిన యంత ఖరము గుర్రము గాదు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 173

52 మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు తుప్పు పట్ట దెవుడు తుహిన శైలమునకు

చెదలు సోక దెపుడు జీవసదికి!

జాలిగుండె కటులె మాలినృమంటదు

మహిత వినయణశీల! మల్లెమాల! 174 బోసినోటి బుల్లి బుడుతని పెదవిపై

ముద్దు లొలుకునట్ట్లు మొలచినట్టి

నవ్వు విలువ మిన్న నవరత్షముల కన్న

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 175 మంచుకొండ తనయ మందాకినీ నది

కడలి యెడద జేరి కరగిపోవు;

అమ్మకన్న ప్రియుడె ఆడపిల్లకు ముద్దు

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 176 గుప్పెడంత దయకు గుండెలో చోటీని జ్ఞానహీనుడైన వానికన్న

గడ్డిమేసి బ్రతుకు గాడిద మేల్లాదె?

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 177 నెమలి కన్ను కృష్ణు నెత్తిపై గూర్చాని

గొల్ల చేడెలమదథి కొల్లగొట్టి;

గొప్పవారి పొత్తు కొండంత బల మచ్చ

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 178 రేపు మాపు మెక్కి యేపని లేకుండ ప్రాద్దుబుచ్చ తిండిపోకు కన్న దుక్కి దున్నునట్టి దున్నపోతే మిన్న మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 179

మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు ర్‌్రి ఏటిబడ్డు వెంట నెన్నేళ్ళ నడచిన

థాతకైన గాని ఈతరాదు;

లోతులరయకుండ లోకమ్మ్ము తెలుయునా?

మహిత వఐనయశీల! మల్లెమాల! 180 కడుపునిండ తిండి కరవైన నరునకు

ఎండమావి సుమ్ము కండపుప్టి

నీరులేక యున్ల నారెట్లు పెరుగును?

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 181 మంచి చెడ్డ లనెడు మాటల కర్ధాలు

మారి పోయె నీతి పారివోయె;

పారిపోని దొక్క ప్రబలమౌ న్వార్ధమే

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 182 జనని జవ్యభూమి స్వర్గమ్ము కన్నను

మిన్న యనుచు పెద్దలన్ష్న మాట

సారవంతమైన చలిది అన్నపు మూట 183 మహిత వినయశీల! మల్లెమాల!

ఎచట పాద మిడిన ఏ దేశ మందున్న

మాత్యభూమి నెవరు మరువ రాదు

కన్న పుడమి కన్న మిన్ష యేదియు గాదు 184 మహిత వినయశిల! మల్లెమాల!

భువిని వేదములకు పురుడు బోనిన తల్లి

కామితార్థ మొసగు కల్చవఖి

మాన్మచరిత భరతమాతకు జేజేలు!

మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 185

54 మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు అమ్మకన్న డాల రమ్మ మిన్షయటంచు కన్నపుడమి ఏడి - కడలిదాటి యువత అమెరికాకు ఉరుకుచున్సది నేడు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 186 నరుతోడు కొలది ఊరును బావిలో పెట్టు కొలది ధనము పెరుగునింట మరువరాదు దిని సిరిగలవారలు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 187 కూడు గుడ్డ కొరత కొంపపేరునయింత నీడకొరత మంచి నిళ్ళ కొరత అసలు కొరతలేని దవినీతి యొక్కటే మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 188 మున్ను తెలుగునాట మిన్నంట వెలిగిన బుర్రకథలు నేడు బువ్వలేక డొక్కలెండిపోయి 'ిక్కి శల్బములాయె మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 189 జాలిసుంతలేక నాటివారల పొట్ట గొట్టి నీవు పెంచుకొనిన పాట్ట చెదలు నిండినట్టి చిరుపుట్టియే సుమీ మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 190 బురదగుంట కన్న మురికి కాలువకన్ల కుడితి నింపినట్టి కుండకన్న పెంటకుప్ట కన్న పెనులోభి చెయి కంపు మహిత వినయశీిల! మల్లెమాల! 191

మళల్లెనూల నిత్యసత్యాలు 55 అతిశయించినట్టి ఆనందమునకైన ఆశలుడిగినట్టి ఆర్తికైన కలుషరహితమైన కన్షీరె సాక్ష్యము మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 192 వయసు మూలధనము వంటిది కావున చేతులార పాడు చేసుకొనక అనువెరింగి వాడుకొనవలె మనుజులు మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 193 'చిన్షతనమునందు తన్నుతాను మరచి అమ్మబుగ్గమీద అద్దినట్టి ముద్దుకెన్షటికిని ముదిమి సోకదు నుమీ ర మహిత వినయశీల! మల్లెమాల! 1 పట్టిమంచమందు కట్టుబానిసలాగ పరచినట్టి పట్టువాన్సుకన్న పచ్చి గరికపాన్సు కచ్చితముగ మిన్న 195 మహిత వినయశీల! మల్లెమాల!! పండుద్రాక్షకన్న పటికటెల్లముకన్న చవులుగొలువు పాయసమ్ముకన్న ము మంచివాని చెలిమి మధురాతి మధుర 196 మహిత వినయశీిల! మల్లెమాల!!

ఉచ

మల్లెమాల త్నస వ్ర ిలత్యాలు కఆందమంచదచారాలు) శ్రీకరమై శుభకరమై లోకమ్మే విశ్వవిభునిలో వెలుగొందున్‌ ఆ కల్యాణ గుణాలయు నేకాగ్రత తోడ గొలుతు నెంతయు భక్తిన్‌. 1 శ్రీరమరామయనిన పారాయణ చేసినంత పలు వేదనలన్‌ పారగ ద్రోలెడు న్వామిని 2 నా రాముని పాదయుగళి నమ్మ భజింతున్‌. గణపతిని చదువు సాముల గణుతిం గనినట్టి గౌరిగాథిలి పట్టిన్‌ గుణగణముల గొనియాడుచు 3 ప్రణతులు వేవే లొనర్సి ప్రస్తుతి సేతున్‌' ఛాయ విధమ్మున నన్నెడ బాయక రసనాగ్రమందు వడ్యమె తొటే హాయిగ నర్తించెడు వర త దాయిని శారదను గొలుతు తేజేరో మతివై వందనము భరతమాతకు వందన మా పుణ్య థాత్రి వర సంస్కృతికిన్‌ వందనము జాతి భవితను స్కందనమున నిలిపినట్టి సళ్చరితులకున్‌. ర్‌

58 మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు వందనము తెలుగు తల్లికి

వందన మెనలేని తెలుగు వైభవమునకున్‌ వందనము తెలుగు మగటిమి

నందల మెక్కించినట్టి అమృతాత్తులకున్‌. 6 గణుతించెద హిమనగమును

గణుతించెద నతిపవిత్ర గంగాలహరిన్‌

గణుతించెద నుదయాద్రిని

గణుతించెద భువిని టివిని క్రైమోడ్బులతో. క్‌ నుతియింతు కవిత్రయమును

నుతియించెద పోతనార్భు నోరారంగన్‌ నుతియించెద వేమన్షను

నుతియించెద మాన్యులైన నూతన కవులన్‌. 8 అతి శైశవ దశ యందే

జతగా వరియించి వచ్చి సహజోక్తులతో

సతతము న న్నలరించెడు

త్రేతిహితమగు పద్మమునకు జోత్ర లొనర్హున్‌. 9 నవ భారత నిర్మాణ

మ్మవనికె ఆదర్శ యోగ్మ మయ్య్మెడు రీతిన్‌ బవరమును సలిపి గెలిచిన

థ్రువతారను సతృశాంతి దూతను గొలుతున్‌. 310 అమలిన భావపరంపర

లమితముగా పొంగి పొరలి ఆదేశింపన శమ కోొలచి సమకూర్చితి

మల్లెమూల నిత్యసత్యాలు కి పొందిన జలథధారల వలె రంగులు విరజిమ్ము నట్టి రమ్మోక్తులు మా ముంగిట జల్లితి కొనుడీ మంగళకరమైన కందమందారములన్‌. 12 ఉపశమన మింతయెరుగని తపనయె నాకున్న ధనము తలిదండ్రులు నౌ కపరిమితమ్ముగ నిచ్చిన 13 అపురూపమైన ఆస్తి అది యొక్కటియే. కవి పలుకులు గ్రంథములం దఏిరళముగ కొలువు టీరినంతనె సరియా? కవి ప్రజల నాలుకల పై 14 రవళించగ వలయు రాగరంజిత సరణీన్‌. కూరిమితో భూవల్లభు లారూఢిగ కవుల నెల్ల అంబారీలో ఊరేగించిరి పూర్వము న 15 ఈ రోజ్రుశ వారి బ్రదుకు హీనం ఐ కవి గాయక నటి శేఖరు తో

లవనిని ఏ దేశమందు అతి దైన్యము నివసింత్రు రట్టి దేశము త శుభముల్‌, 16 చవి చూచునె? ఎన్సటికిని శాలు తొ అడ జి వసి పిల్లలు లేని యిల్లు పజే మిసన్సిస లాడని పల్లేయు

17 రనరమ్మము గాని కవిత రాజించ విలన్‌.

60 మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు తెలుగంత మధురమైనది తెలుగొకటే తప్ప తుదకు తేనియ యేనిన్‌ తెలుగు వలె చవులు గొలుపదు తెలుగున గల వంతు లేని తియ్య్మందనముల్‌ 18 మన దేశ భాషలందున ఘనమైనది తెలుగు భాష గావున మన మా జనరంజక మగు భాషను కనువాపగ మధటిని దలచి కాపాడ వలెన్‌. 19 అక్షర మారని దీప మృక్షర మజ్డాన మణి ఆత్మను దెలుపున్‌ అక్షర మక్షయ మైనది అక్షరమే ప్రణఖవనాద మందురు యోగుల్‌. 20 చదువే ప్రగతికి మూలము చదువే కొండంత బలము సకల జనులకున్‌ చదువే ఉత్తమ మిత్రము చదువే సిద్ధాంజనమ్ము జనుషాంధులకున్‌. 21 చదువొక పున్నమ వెన్నెల , చదువే సన్మార్ద దర్శి సత్మార్ధనకున్‌ చదువే హేతువు ధాతువు చదువే సకలార్థ విజయ సాధన మిలలో. 22 తలిదండ్రులు తమ సంతుకు పలు తెరగుల నొసగు ఆస్తిపాస్తుల కంటెన్‌ తులలేకయు వెలలేకయు నలకెడు చదు విడుట మంచి దక్షయనిథిగా.. 23

మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు 61 బడి చదువుల తల్లికి గుడి

బడిలో బోధించు నట్టి పాఠ్యాంశములే

అడుగక దొరకడు వరములు

బడి తీరిచి దిద్దు నరుని భవితవ్యమ్మున్‌. 24 తొలకరి దైవము రైతుకు

పలుకే దైవమ్ము కవికి పడవల కెల్లన్‌

జలమే దైవము పదవియె

కుల దైవము నేటి వాలకుల కీ యిలలో. 25 మేధావులు గల రెందరొ

సాధారణ జనుల కింత సాయపడని యౌ మేధావుల విజ్ఞానము 26 పాధోథిని జల్లినట్టి పన్షీరె సుమా!

మనుజుడు లోకజ్ఞానము ప ననుభవమును రంగరించి యార్దింపనలెన్‌ మునికైన గాని తానై 27 తినకుండిన పంచదార తీపి తెలియునే?

వేదము లెంతగ జటివిన

వాదములో దిట్టయన్ల వాసిని గన్షన్‌

వేదార్థ మెరిగి నడువక | 26 నీ దగు జీవిత మదెల్ల నిష్టలము నుమౌ: హితమతులగు తలిదండ్రుల

వెతలను పట్టించు కొనక వేల్పుల నెల్లిన్‌

ప్రతి నిత్మము పూజించిన మ | సుతులకు లభియించు ఫలము సున్నయె సుమ్మో:29

62 మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు తప్పును సాకుల మాటున నెప్పుడు దాచంగ జాల వెందుల కనినన్‌ నిప్పును ఆకులమాటున గప్పిన మాత్రాన నెంతకాల మ్హూగున్‌? 3౦ లోకులు కాకులు లెమ్మని వాకొనుటది పెద్ద తప్పు వాస్తవమున కా కాకుల సంఘీ భావము లోకుల కిసుమంత గలదె? లోకము లోనన్‌. 31 కాల మొక కావ్యసంపుటి కాలము తులలేని ధనము కాలమె విధియౌ కాలము జగదాధారము కాలము విలు వెరిగి నడచు ఘనులె మహాత్సుల్‌32 అక్కరకు మించి నుడువకు 'చిక్కులు గొని తెచ్చుకొనకు చెడువాదనతో; టక్కరి పడిపడి మొక్కిన మక్కువ జూపించ కెంత మాత్రం బైనన్‌. 33 సెలయేరు సేద టీర్షను కులసతి యింటిల్లపాది కోర్కులు దీర్షన్‌ ఫలవ్యక్షము దరిజేరిన సలుగాకికివైన ఒడలి బడలిక టీర్చున్‌. 34 నమ్మకు మో కుటిలాత్ముని నమ్మకు మేనాడు రెండు నాల్కలవానిన్‌ నమ్మకు మో దాయాదుని నమ్మిన ధనమానములకు నష్టము గలుగున్‌. 35

మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు 63 శమ జీవన శసాందర్యము

అమభిన సౌభార్యమునకు ఆలంబన; మో రమణీయ తత్త మెరిగిన

వఏమలాత్తులె ప్రగతి శిల విజ్ఞాన ధనుల్‌. 36 త్రాగుడు వాగుడు పెంచును

త్రాగుడు జగడములు పెంచు తప్పులు పెంచున్‌ త్రాగుడు రోగము పెంచును

త్రాగుడు అలవడిన తుదకు త్రాగును నిన్నే 37 ఆడకుము జూద మెప్పుడు

ఆడిన నలచక్రవర్తి అడవులు పట్టెన్‌

ఆడుట చేతనె ధర్మజు క్ర డోడెను తమ్ములను భార్య నుర్వీతలమున్‌. 3 అలు పెరుగదు జలపాతము

అలు పెరుగదు గుండె జీవితాంతము వరకున్‌

అలు పెరుగ దెపుడు గాడుపు లో 39 అలు పెరుగని జనులె విజయ మందెద రిలల = తెరమరుగు గాదు సత్యము

తెరమరు గెన్షటికి గాడు దినమణి, అటులే పురుషోత్తములగు వారలు ళం ధరలో తెరమరుగు గారు తరతరములకున్‌. ఉడుతలు ఊపిన మాత్రన

పడిపోవునె జడల మర్రి పటిపట మనుచున్‌ కడగండ్లు ముసిరినంతనె

జడియునె నిజమైన కార్మసాధకు డెపుడున్‌. త్న]

64 మళల్లెనూల నిత్యసత్యాలు మాటయె మైత్రిని బెంచును

మాటయె వైరమ్ము బెంచు మన్నన బెంచున్‌ మాటెంత మేలు సేయునొ

చేటంతకు మించి కలుగజేయును వినుమా! 42 పాలిచ్చు గోవు నైనను

మే లొసగెడు చెట్లనైన మ్యగములనైనన్‌

జాలి దలంపక నిలువున

గూలిచి సంతోషపడును క్రూరుడు జగతిన్‌. 43 అవసర మిరునుర గలుపును

అవసరమే వేరుసేయు నాయిరువురినిన్‌

అవనరమె నడుపు పుడమిని

అవసరమును మించునట్టి అస్త్రము గలదే? 44 మానవుడు స్వార్ధ పరుడని

ఏనాడో తెలిసికొన్న వెల్ల మృ్యగమ్మ్ముల్‌

కాని యవ 'మూగ వౌటను

పూనిక వహియించ లేక వొగులుచు నుండెన్‌. 45 మనుజుని పులి చంపినచో

పనిగట్టుక క్రౌర్భ మనుచు పలికిన ప్రజలే మనుజుడు పులిని వధించిన

ఘనతర శౌర్చ మృటంచు గణుతింతురుగా. 46 పష్టన్నము రుచికరమ్ర

యొస్టగు ఆరోగ్య భార్య మొనగుట నిజమే; అప్పులు చేసి భుజంచెడు పప్పన్నము ముప్పు పెంచి ప్రాణము థబీయున్‌. 47

మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు రక్‌ వన మోషధులకు నిలయము వన ముజ్వల భవిత కాలవాలము ధరణిన్‌ వనసంపద మనసంపద వనమును రక్షించి కనుము వాడని ప్రగతిన్‌. 48 చెట్టడుగక నీడిచ్చను చెట్టడుగక ఫలము లిచ్చు చెట్టడుగకయే పుట్టెడు సుఖముల నిచ్చను న చెట్టును తెగ నరకువాడు చెనటియెనుమ్మో! మొక్కల ప్రాముఖ్యము ప్రతి యొక్కరు గుర్తించి మిగుల నుత్సాహముతో నెక్కడ ఏలగు నక్కడ కం మొక్కల నెక్కువగ నాటి పోషింప వలెన్‌. మెడవాల్చిన పూ మొక్కను క్‌ పుడిసెడు నీరమ్ము పోసి పోషించినటి కడుపెండి బక్కచిక్కిన క్‌1 బడుగుకు సాయమ్మ్ము చేసి బ్రతికించ వలెన్‌, కులమత విద్వేషములను పలువురిలో రగులు కొలిపి పదవుల కొరకై విలువైన దేశ భవితను ర2 నిలువున బలిపెట్టు వాడు నీచుడు నుహ్మా గాయము ఓరిమి పెంచును ,

చున్‌ ధ్యేయము జడు పెరుగ నట్టి దీక్షను పెం సాయము చేయుట కురికెడు చేయి ము య పెంచు స్థిరతరయశమున్‌. 53

66 మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు పదుగురి దారిని గ్రుడ్డిగ

పదపదమని సాగిపోక ప్రత్మేకముగా

పదిలమగు దారి కనుగొని

పదుగురు ని న్ననుసరించు పదిధిని చనుమా! 54 ఉలితో నిర్జీవమ్మగు

శిలలకు ప్రాణమ్ము వోయు శిల్చి విధమునన్‌ కలలకు'నిజమగు రూపము

వెలయించును కార్యశీలి వీడని కృషితో, డో స్త్‌ అబల లన్నమాటను

కాలము దబిగవ్రింగి చాల కాలము గడచెన్‌

స్త్రీలకు గల దక్షత గని

కాలమె జేజేలు పలుకు కాలము వచ్చెన్‌. 56 మహిళలకు ఓర్చు నేర్చును

సహజములై యలరునట్టి స్వర్ణవిభూషల్‌

మహిళలు బీక్ష వహించిన

మహిలో సాధించలేని మహిమలు గలవే? 57 మననును దేవాలయముగ

తనువును క్షణభంగురముగ తలచెడు వారే జనులకు మే లొనగూర్జెడు

ఘనకార్శము లెన్నా సల్చి గల రిపుడమిన్‌. 58 నుతములవి యొన్షియున్షను ప్రతిమతలక్షమ్క లోక భాగ్మప్రదమే సతతమ్మును ప్రజ లందరు చుతముల పరమార్థ మెరిగి మనగా వలయున్‌. 59

మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు 67 శ్రమ శక్తిలోన మొలచిన చెమటను చెడుకం పటంచు చీ కొట్టకు మా వఏమల-చరిత భూ మాతకు చెమటయె చందన మటంచు చెప్పిరి విబుధుల్‌60 సుగుణము నీలోనుండిన తగుగౌరవములు తమంత తామే నచ్చున్‌ జగతిని పూవులు కోరకె భగవానుని గుడికి జేరు భార్యము గనవే? 61 లోకమునందెటుచూచిన 'చీకాకులు దోపిడీలు చిల్లర తగవుల్‌ ఆకలి చావులు హత్క్శలు 02 వాకొనుటకు వీలు పడని వక్రపు బుద్దుల్‌. ధనబలము కన్న గొప్పది జనబలమే యనెడు నిత్ససత్య మెరుగుమా జనవాహిని గర్జించిన 63 ధనలక్ష్మికి గుండె చెదరి దడదడ లాడున్‌. మన కనుల ముందె సూర్చుడు ఆ

అనుదినమును వెలుగు పంచు నలుపెరుగకే దినమణి నాదర్శ్యముగా

ందున్‌. 64 గొనవలె ప్రతి మానవుండు కువలయ మ నది మలుపు లెన్ని దిరిగిన తుదకది తన గమ్మమైన తోయథి జేరున్‌ ఇది మనుజు డెరిగి తా నొక నదియై నిజలక్షసాధనకు పూనవలెన్‌. 65

రక మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు మ్రుంగకుము నిద్రమాత్రలు

వ్రుంగకు శ్రమ జీవి చెమట మోగడ వోలెన్‌

మ్రుంగిన నవి విషమై దిగ

మ్రుంగుట తథ్యమ్మ్ము నిన్ను మిక్కిలి కసితోన్‌. 66 ఆకలి రుచి నాశించదు

రోకలి దాసోహ మనదు రుద్రునకేనిన్‌

వాకిలి తన తలవంచడదు

నాకాథీశ్వరున కైన నలువకు వనైనన్‌. 67 అభిమానము విడనాడకు

సభలో అప్రస్తుతములు చాటకు మెపుడున్‌

ప్రభు వైనగాని అల్నుని

అభినుతి సేయంగ బోకు మార్దన కొరకై. 68 పిడికెడు మెతుకుల కోసము

పడుచుదన మృమ్ముకొనెడు పడతుల బ్రతుకుల్‌ ఉడిగిన దేశ ఖ్యాతికి

నడయాడెడు దర్దణములు నవ యుగ మందున్‌.69 పసిపాప జోల గోరును

గుసగుసలను క్రొత్త పెండ్లి కూతురు గోరున్‌ ముసలమ్మ ప్రక్క తడపిన

ముసినవ్వుల మనుమ డిచ్చ ముద్దులు గోరున్‌. 70 నీచుని కడ నీ వెప్పడు చాచకుమీ చేయి అట్లు చాచితి వేనిన్‌ నీచాతి నీచులందొక

నీచుడవై పోదు వీవు నిక్కము నుమ్మీ! ౮కే

మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు 6౮9 చెప్పులకు నోరు లేదని చెప్పట వాస్తవముగాదు శివ మెత్తినచో తవ్పాప్పలు లెక్కింపక గొప్పదొరల కాళ్టనైన కొరికియె తీరున్‌. 72 గ్రుడ్డిగ ఘనజనశక్తిని దుడ్డును వెదజల్లి అణచ ధొరకొను టెల్లన్‌ గొడ్డలితో జలధారల నడ్డముగా నరకవచ్చు నని తలచుటయే. 73 మేడల నిడనె గుడిసెలు పాడెలు చనుదారిలోనె పల్లకి పరుగుల్‌ వేడుకల దరినె యేడ్డులు న కీడును మే లిరుగుపొరుగు క్రీడలు నుమ్మ్‌! రేయికి అందము జాబిలి ఊయెల కందమ్ము శిశువు యువతీమణికిన్‌ వాయని శిలమె యందము

సుమా! 75 కోయిల కందమ్ము మంచి గోంతుకయె న శిల చాల కఠినమైనది న్‌ ఇల దానిని మించు కఠినమేది యటిన్న కలనైనను కన్నిటికి 76 చలియింపని లోభి మానన మ్యొక్కటియే. కడగండ్ల మండుటెండలు న్‌ నడినెత్తికి నెక్కి త్రొక్కి నర్తనమాడ గుడిసెకు తామే తలుపై 77 కడుటినత బ్రతుకు జనులు గలరీ భువిలో.

70 మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు వోటరు కన్నెరుపెక్కిన

మాటలతో దానినార్హ్ద మంత్రుల తరమా?

పోటెత్తిన సంద్రమ్మును

ఈటెలతో నణచగలడె యీశుం జైనన్‌. 78 దబనబత్తెమునకు నోచని

మనుజున కాహోర సూత్రమహిమల నెల్లన్‌ వినిపించక బ్రతుకుటకై

యనువగు సాయమ్ము సలుపు మంతో యింతో. 79 తలపెట్టిన సత్కార్భ్యము

పలు సందేహములతోడ ప్రక్కకు నెట్టన్‌

దలపెట్టుట జలనిథిలో

అల లుడిగిన పిదప న్నాన మాడ దలచుటే! 80 మనసుకు తగిలిన గాయము

ననునయమున గాక మాన దౌషధములతో

థన మెంతగ వెచ్చించిన

కొనగలమే ప్రేమలేని కోమలి మనసున్‌? 81 ఆడుకొను మిచ్చ వచ్చిన

క్రీడలు నీ వెన్షియేని రేయుంబవలున్‌

ఆడుకొనకు గలనైనను

తోడిజనుల జీవితమ్ముతో నేనాడున్‌. 82 ఇతరులలో గల తప్పుల

వెతకుట కై క్షణము గూడ వెచ్చింపకు మీ ప్రతినిమిషము నీ తప్పలు

వెతకి తరచి తెలిసికొనుము విజ్ఞతతోడన్‌. 83

మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు 71 పనిపాటు లేమి సల్దక

అనుకొన్నది పాందజాల వది యెట్లన్నన్‌

తనరగ దథిని మథించక

కనగలవే వెన్నపూస కాసంతైనన్‌? 84 కాలము వెలిగించిన టి

పాలే మురిపాల ముద్దుపాపలు వారిన్‌

మాలిమితో ముద్దాడిన

కాలువలై పారు ప్రేమ కాలవు మూతుల్‌ 85 మరచితిమి తెలుగు సంస్కృతి

మరచితి మేనాడొ తెలుగు మాధుర్యమ్మున్‌ మరచితిమి విజ్ఞ లెందరొ రం స్వరపరచిన తెలుగుపాట సౌందర్శమ్మున్‌, మరచితిమి బుషుల బోధలు

మరచితి మోంకారనాద మావోత్యమ్మున్‌

మరువని దొక ధనము మీది మమకారమ్మే. కోరికలు హద్దుమీరిన

శారీరక బాధ హెచ్చు శాంతి శశించున్‌

కోరికల నదుపు చేసిన రక కోరకయే అభ్య మగును కోటి సుఖమ్ముల్‌. కుటిలాత్సు నాశ్రయించిన

కిటుకులనే చెప్పు ధనము కించిత్తిడునే? వటవ్యక్షము వలె నీడను

చిటికెల పందిరి యొసగునె చీమంతైనన్‌. 89

72 మళల్లెనూల నిత్యసత్యాలు కొంచెము చన ఐవిచ్చినచో

చంచలమగు మూనసమ్ము చను నలుదెసలన్‌ కించిత్తు దారి దప్పిన

కంచికి చేరంగబోదు కథ యెొన్నటికిన్‌. 90 అడుగక నీరిడు మేఘము

అడుగకయే తావి నిచ్చు నలరులు దీపా

లఅడుగకయె వెలుగు నిచ్చును

అడిగిన నేమిచ్చ లుబ్బు డరుపులు దక్కన్‌? 91 పరివాసమునకు నైనను

పరుషమ్మగు మాట నోట పలుకకు మెపుడున్‌ త్వరపడి జారిన మాటను

మరలింపగ శక్యృమౌనె మౌనుల కైనన్‌? 92 మితమగు సంతానము ని

వెతలను మెడబట్టి నెట్టి వేడుకపెంచున్‌

మితిమీరిన సంతానము

బ్రతుకును దుర్దరము చేసి బాధలు పెంచున్‌. 93 భుజబలమున పూర్ణంబగు

విజయము సాధించలేవు విజ్ఞతతోనే

నిజమైన విజయ మబ్బను

బుజువు లనేకములు గలవు లోకములోనన్‌. 94 కలనైన పరుల కించుక తలపెట్టకు హాని నట్లు తలపెట్టినచో కలుగును నీకె యనర్థము ఇలలో వేదములసార మింతియ నుమ్ము! 95

మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు 73 బుభ్ధిగ నీ తప్పులు సరి దిద్దుకొనక యెదుటివాని తిట్టుట యనగా ముద్దుగ రూపము లేదని అద్దముపై మండిపడుటె యాలోచింపన్‌. 96 ఎదిరింపుము దుర్మార్గుని ఎధిరింపుము ప్రజలకొరకు నేలికనైనన్‌ ఎటభిరింపక సన్నార్దున కెదురుగజనినతులొనర్హు మెంతయు భక్తిన్‌. 97 మాటలగారడితోనే సొటి మనుజు వేదనార్ని చల్లార్చుట ము న్నీటం గొట్టుక పోయెడు 8 బోటికి దరినుండి దిటవు బోభించుటయే. 9 పట్టుపురుగు తనచుట్టును కట్టుకొనిన గూటియందె కన్నులు మూయున్‌ అట్టులె మనుజుడు తానై . రం చుట్టుకొనిన బంధమందు స్రుక్కి నశించున్‌. మజ్జిగ గలసిన నీరము జిన ముజ్జగముల నాదరంబు పొందిన కర సజ్జనునితోడి స్నేహం న 100 బిజ్జగమున నెవరికేని హిత మొనగూర్చు అడుగడుగున నెదురయ్యెడు చిడిముడులకు నోర్సి నంఘసేవార్థమై బడలొడ్డిన దచుహనీయుల యడుగుల చిహ్హములె జాతి కాదర్శమ్ముల్‌్‌ 19]

74 మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు కోపమున కైన నెంతటి పాపమ్మున కైన దుష్టభావన కైనన్‌ శాపమున కైన పశ్చా త్తాపమె పరిహోర మగును తర్మింపంగన్‌. 102 చైతన్యమె యూపిరిగా నీతియు రీతియును నితృ్మనియమమ్ములుగా జాతిని తీరిచి దిద్దిన నేతల మరచుటను మించు నేరము గలదే? 103 చుక్క లొకకోటికన్నను బక్కసుథాకరుడె యొనసగు నుద్ఞ్వల కాంతిన్‌ మిక్కుటముగ బిడ్డ్ణలగన కొక్కని గని తీర్చిదిద్దు ముదయార్మునిగా. 104 మితవాదు లుగ్రవాదులు అతివాదులు సామ్మవాదు లందరునొకటై హితవాదము వెలయించిన నతులితమై యలరుశాంతి అఖిలావనిలో 105 తోరిక లొకటోక్కటిగా కోరకయే ముసిరి కొల్లగొట్టును సుఖముల్‌ తోరికల ఊబిలోపల కూరుకపొకుండ మసలుకొనవలె ముర్చుల్‌ 106 నేరము చట్టము జతగా నూరేగుట గాంచి నాయ ముసురుసు రనుచున్‌ దారియు తెన్నుంగౌనక ఊరక దశధిశలు చూచుచున్లది వృథతో. 107

మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు 75 తొలకరి చిరుజిల్లులకే పులకించును పుడమితల్లి పాలతియు నటులే తొరికానుపైన వేళను అలజడులను మరచి పొంగు నానందముతో. 108 కుండలు త్రోసెిదవా యని దండముతో తరిమికొట్ట దగునే కుక్కన్‌ తిండింత వేళ కిడినన్‌ కుండలపై చూపు వడునె? కుర్కురమునకున్‌. 109 అన్నము పెట్టిన చేతికి సున్నము రాయంగ జూచు క్షుద్రుని కంటెన్‌ తిన్నింటి మేలు గోరుచు మిన్ష్నక సేవించు కుక్క మేలగు గాదే! 110 దొంగలు దొంగలె యూళ్టను కొంగులు పెనవేసి పంచుకొను థినములలో దొంగల వేటయె వ్యత్తిగ

111 చెంగట పడియుండు కుక్క శ్రేస్రముగాదే! ఇలలో నన్నిటికంటెను బలవత్తరమైన దాత్య బలమేయగు నౌ బలముననే గద పవనజా

112

డలవోకగ జలథధిదాటి అవనిజ గాంచెన్‌. గతకాలపు ఘనతలు నీ బ్రతుకును పైకెత్తునన్న భ్రమ చెందకయే ప్రతియడు గతినిపుణత నిడి బ్రతుకున కేర్ణరచు కొనుము బంగరు బాటన్‌. 113

76 మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు నలుదెసల దేశమందున కలతలు కక్షలును రేపి కారుణ్యమునే బలిగొనుచు తాండవించెడు కులతత్తము మానవతకు గొడ్డలి పెట్టా. 114 గోమాత కామధేనువు గోమూత్ర క్షీరదధులు గోమయఫఘ్యతముల్‌ సామాన్యుల కౌషధములు గోమాతను కొలువ వలయు కులదేవతగా. 115 మంచిపని తాను చేయక మంచిని పెంపొందకజేయు మహితాత్తులతో ఇంచుకయు సహకరించక యెంచి చెరుప జూచువాడు హీనుడు గాడే! 116 పుట్టునది ఆడ శిశువని తట్టిన మరుక్షణమె తల్లి తన గర్జమునే కొట్టి శిశుహత్య చేసిన పుట్టునె? వేరొక్క తల్లి పుత్రుల గనగన్‌? 117 మతిమరపు గూడ వరమని మతిలో దలపోయ వలయు మానవు లెల్లన్‌ మతిమరపు లేకయుండిన మతిలో చెలరేగు బాధ మరువగ దరమే? 118 మనకిష్టు లైనవా రే పనిజేసిన నొప్పుగానె భావింతు మదే మన మిష్టపడనివా రే పని జేసిన తప్పుగానె భావింతుముగా. 119

మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు ల్లా తనబిడ్డ కార్టు చీమిడి

తన పాలిటి చందనముగ తల్లి దలంచున్‌

తన బిడ్డమేని నలుపును

తన పాలిటి వెలుగుగానె తాను గణించున్‌. 120 తన బిడ్డ రొమ్ము గుడుచుచు

ముని పంటను నొక్కినపుడు ముజ్ఞగములలో దనరండు సంబర మంతయు

తన రొమ్మున వాలినట్లు తల్లి దలంచున్‌. 121 తల్లులు బలవంతముగా

పిల్లల మధి తెలిసికొనక వేదాంతములన్‌

వల్లించి చెప్పు నీతులు

జల్లెడలో బోసినట్టి జలధార అగున్‌. 122 పిల్లలకు పిరికిమం దే

తల్లియు బోయంగ దగదు థైర్శగుణమ్మున్‌

పెల్లుగ నుగ్గున గలిపియు

స్త 23 మెల్లగ బోయంగ వలయు మిక్కిలి ప్రేమన్‌. _ పదుగురి బాగే తనదని నో

హృదయమ్మున విశ్వసించి యెవడు మెలగు పదుగురి హృదయము అందున ళ్‌ 124 పదిలముగా నుండు నతడు పదికాలమ్ముల్‌. అనయము రుసరుసలాడెడు మనుజుని కడ సేవజేసి మసలుటకంటెన్‌ దినబత్తెముతో గడపెడు మనుగడ మేల్లాదె యెట్టి మర్చున కైనన్‌. 125

78 మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు ఇలలో కత్తిని మించిన

బలమైనది కలముగాన ప్రతియొక కవియున్‌ కలుషమ్మును దునుమాడగ

కలమును రుఇపించ వలయు కడుధైర్భ్యముతో.1 26 శవనాగరికత పేరున

జవమును జీవమ్ము లేని సంస్కృతి వెంటన్‌ యువతరము పరుగు బీయుట

అవివేకపు చర్యగాదె ఆలోచింపన్‌? 127 అరివర్గ మెత్తి వచ్చిన

పరమ భయంకరములైన బాధ లొదవినన్‌

దరిజేరి మిత్తి యురిమిన

పరువును తాకట్టు పెట్టుపని జేయకుమ్‌! 128 పెదవికి చిరునగ వందము

చదువున కందమ్ము సభ్యసంస్కారమ్మే

మొదవునకు పొదుగె యందము

పదవికి నందమ్ము ధర్మపరిపాలనమే. 129 ఎర్గనక నేటి కొరకై

అగ్గలమై యొప్పు భవిత నమ్ముట యనగా

బొగ్గుల కోస మృడవిని

భగ్గున దహియించి పొందు ఫల మగుగాదే! 130 చేదును రోయకు మెప్పుడు

చేదే నిలువెల్ల వేపచివురులు కాయల్‌

చేదే కాకర కానీ

చేదున గల వలతితులేని శ్రేప్రగుణమ్ముల్‌ 131

మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు 79 నాగెడు కాలము నీ కొర

కాగదు క్షణమైన కాన ఆగక నీవే

నాగుము కాలము వెంబడి

న్వాగత మొనరించు నీకు నకలోన్నతులున్‌. 132 ఏ దేశమునకు జనినన్‌

ఆ దేశము పట్ల జూపు మాదర మటులే

నీ దేశ గౌరవమ్మును

ఆ దేశమునందు పెంచు మందరు మెచ్చన్‌. 133 పాయని భక్తిం గొలువక

మాయోవాయముల శివుని మది రంజిల్లన్‌ జేయంబూనుటయనగా ,

దోయిలితో కడలి నీరు దోడుట గాదే! 134 మననము జ్టానము బెంచును మననము బ్రహ్మమును దెలియు మార్గము జూవున్‌ మననమును విస్తరించిన

మనుజుడు రూపొందలేడు మహనియుడుగా. 135 జరిగిన దానికి వగవక

జరుగం దగు దానిగూల్చి నమయోచితమౌ

స్థిర నిర్ణయములు గైకొని 136 సరగున సాధించవలయు సత్ఫలితములన్‌. సతిపతు లన్యోన్మముగా మితమగు కోరికలతోడ మెలగుదు రేనిన్‌ ప్రతిథిన మొక పండుగ యగు బ్రతికియె స్వర్లోక సుఖము బడయగ వచ్చున్‌. 137

80 మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు తొలి వలపులోని మధురిమ

కులసతి కనుగొలకులందు కొలువైనపుడే

వెలుగింట వెల్లివిరియుచు

సలలిత సౌఖ్యముల సాగు సంసారమ్మ్మున్‌. 138 జనకుడు దుష్టుం డైనను

తనయుం డెదిరించు టొప్ప తగిన విధమునన్‌ జనకుడు శిష్టుం డగుచో

తనయుడు పూజించు టొప్పు ధైనము పగిదిన్‌. 139 కల వెల్ల లెన్నా పుడమికి

కల వెల్లలు నాల్గు దెసల కడలికి గూడన్‌

ఇలలో నెల్లలు లేనిది

మలినము కానట్టి అమ్మ మననొక్కటియే. 140 పురుషుడు చదివిన చదు వా

పురుషునకే పరిమితము: పొలతి చదివినన్‌ గురువును తల్లియు తానై

గరపును బిడ్డలకు చదువు క్రమశిక్షణయున్‌. 141 మంచిని జగమున పెంపొం

దించెడు ఆశయము తోడ దేవుడు రూపొం అంచిన చట్టమె ధర్మము

వంచించెద వేని శిక్ష పడియే తీరున్‌. 142 పుత్రదయ మైనంతనె

పుత్రోత్సాహమున తల్లి పులకించినటుల్‌

చైత్రదయ మైనంతనె

థాత్రీతలమెల్ల విరిసి తవ్మ్వయ మొందున్‌. 143

మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు 81 పరమ హితుం డర్థించిన చెరు పొదవెడు కార్యములను చేయరు విజ్ఞల్‌ థధరయెంత తక్కువైనను విరిగిన కత్తులను గొనరు ఏరవతంసుల్‌ శే44 పెద్దలు చెప్పెడు సుద్దులు బుద్ధిగ నాలించువారు పూర్వము పెల్లల్‌ పెద్దలకు చిన్ష పిల్లలె నుద్దులు బోధింతు రిపుడు చోద్యముగాగన్‌. 145 బుడిబుడి యడుగులు తడబడ వడివడి బడికేగ దగిన ప్రాయమునందే బుడుతలు చాకిరి జేయుచు గడపుట యన సిగ్గుచేటు గాదే మనకున్‌. 1 46 జబడలిని న్నానము తోడను ఎడదను ధ్యానమ్ముతోడ నిరు'సంజిలలో కడిగి పవిత్రము జేసిన నెడయక పడయంగ వచ్చు నిహపరసుఖముల్‌.147 నిన్న జనించిన శిశువుల కే కన్నను ఈ దినము వుట్టు కనుగందుల మిన్న్షయగు తెలివితేటలు 148 సన్నుత విజ్ఞాన శాస్త్ర సంపత్కలనన్‌. ఇల నిత్సనూతనమ్హై యలరారును ఉదయనంధ్య అవ్విధముననే తులలేని కావ్య మెప్పడు నలరించును నిత్స నూత్తమై జనకోటిన్‌. 149

82 మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు తలవ్రాత బాగులేదని తలపట్టుక కూరుచున్న తలగునె ఇడుమల్‌ అలసట నెరుగని శ్రమతో తలవ్రాతను మార్చుకొనగ దగు నెవ్వరికిన్‌. 150 చీ కొరకు ని వొనరెడు నే కార్భ్యము వలనగాని యీ లోకములో నీ కొనగూడదు కీరితి లోకులకై చేయు పనులలోన లభించున్‌. 15] సత్యము నుత్తమమగు సా హిత్సము నాకాశ మర్షి ప్యథ్వీస్థలియున్‌ నితృములను సత్సమ్మును 'నితృ్సము గుర్తెరుగు వారె నిత్కులు జగతిన్‌. 152 చెడు దృశ్చములను జూడకు చెడువార్తల కెన్షడేని చెవియొగ్గకు నే చెడు వాక్యములను బలుకకు చెడు మనుజుల చెంతకైన జేరకు మెపుడున్‌. 153 వేళకు తినవలె నన్ష్నము వేళకు నిదురించ వలయు వేకువ వరకున్‌ వేళకు మేల్కొన వలయును వేళను పాటించవలయు విధిగా మనుజుల 154 మితిమీరిన భోజనమును మితిమీరిన నిద్ర నరుని మేధను జెరచున్‌ గతి దప్పిన నడవడికయు మతిమాలిన పనులు నరుని మానము జెరచున్‌.1 55

మల్లెమాల నిత్యసత్యాలు గ యా. మ ఇ ౭3 న (॥ 2.

ఈపూట నీవు చేసెడు్ట్యూవైయయయో

పాపము పుణ్యమ్ములోని సమ పైజల్లథ్‌-

రేపు నిను వదలిపెట్టవు

ఈ పరమార్థమ్మ్ము నెరుగు మెప్టటికైనన్‌. 156

తొలిస్రేమలోని మధురిమ

కలకాలము జ్ఞప్తియుండు కావ్యము వోలెన్‌

నులివెచ్చని యనుభూతులు

కలిగించును దినధినమ్ము కడుచిత్రముగా. 157/7

అనుదినమును నిను బొగడెడు

ననుచరులను నమ్మబోకు మణుమాత్రమ్మున్‌

కనుగొని నీ తప్పిదిగో

యని తెలిపెడు వాని దలవు మాజ్మియునిగా. 158

ఆలికడ నిజము దాచకు

మేలము లాడంగబోకు మేధావులతో

మేలును కీడును దలపక

తాలిమి గోల్తోవు పనులు తలపెట్టకుమ్‌! 159

క్షణికానందము కొరకై

గుణవంతుడు నిగ్రహమ్ము గోల్హోవడు తౌ;

తృణసమ మగు నుఖమునకే

గుణహీనుడు మంటగలుపు కుల గౌరవమున్‌. 160

నేరాసెడు పదృమ్ములు

ఆరేసిన పైట కొంగులందములోనన్‌

నేరాసెడు దేయమ్ములు

ఊరేసిన మేలుజాతి ఉసిరికలు రుచిన్‌॥ 162

ఉఊభుథు

కవి తిక్కనను ఖడ్డ తిక్కనను ౨. తే క య కనిపెంచినపురి సింహపురి నా పి "| మొలగొలుకులకు నెఅజాణలకు , స. | న మొక్కవోని సిరి సింహపురి | నో ఆ మండలమున మారుమూలకల ల స్‌ క 'అలిమిలి' అను బక చిన్న పల్లెలో ( కే అమ్మా నాన్నల మొదటిబిడ్డగా వో అనుకోకుండా పుట్టాను. న చీకటి వెలుగులు రెండింటినీ న్‌ చిన్నప్పడె చవి చూశాను. హ్‌ చదువూ సామూ లేని మానవుడు సె చట్టుబండతో సమానమేనని / ఎదపెట్టే రొద భరియిస్తూనే ఖే “దువో చదువని విలపించాను. న వినిపించుకొనే నాథుడు కరవై స విసిగిన నాకు నేనే బరువై . సదకొండేండ్లకే పెద్ద వాడనై వ్‌ బ్రతుకు బాటపై పడ్డాను న్‌ విద్యా వృసనం విరువకపెట్టే న్‌ బాధలన్నిటిని భరియిస్తూనే | సమాజమే నా పాఠశాలగా స్‌ సత్సంధర్మం ఆశయాలుగా న్‌ ఏకలవ్యుడే ఆదర్శంగా న్‌ లోకంపోకడ చదివాను. [ ఆవేదనమే ఆలంబనగా క ఆశువు లెన్లో చెప్పాను. న అది కవిత్వమని పండితులంటే షు అవునేమో అనుకున్నాను. చ సంఘం తానొక శుభలగ్మంలో వ సహజకవ్‌! అని దీవించింది! స ఆ ధైర్భంతో రామాయణమును ఖీ రాముని కృపతో రచియించాను. " ౮. తదుపరి వ్రాసిన ఈ చిరుపాొత్తం చదువరులారా! మీకందించాను. ఇ --- మీ మల్లెమాల స