Telugu Nighantucharitram - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

నితుంటు “"రరి(తముం

చంచళ ణ్గె నిఘంటుచరి త్రము శ్రీమా౯ా మే జేపల్లి వేంళటరమణాచాడ్యలుగారు నిజయనగరము సం స్ట్రతభామలో మిక్రిలి ప్రాచీన మైనదియు నిప్పటికిని వాడుకలో నున్నడియు నగునిభుంటువు వైదికనిఘుంటువ్రు దానికి లూస్తు( డనునాకమ వార్చి యొక వ్యాఖ్యానముశు రచింపను చేదములయందు బరవాగింప బ డిన సకలసుబంతపదములు తిజన్తపదములు జానియందు బూర్షముగా నంగ హింప బడిని ప్రాయికముగా ఫీనిరుక్తమువంటి మజికొన్ని గ్రంథములు పూర్వ కాలమం దుండవచ్చును కాని యవి యన్నియు నిటీవల నంతరించినని ఈ నిరుక్తమందు గర్త ఫ్రకర్య శ్రియలు "లేకుండ 'వేదళబ్బము లన్నియా గుంపులుగుం పులుగా నొాకచోట 'జేర్చ బడినవి ఇది యయిదధ్యాయముఎగా విభజింప౬ బడి యున్నది వానిలో మొదటిమూ డధ్యాయములలోను నామవాదకను లక్రు డిజన్తములకు బర్యాయపదగుచ్చము లేర్చడియున్నవి ప్రకరణసందర్భ మునుబట్టి యర్థనిద్ధారణము జేయ దగిన నివృన్నళ బ్బములపట్టికలు కలవు పంచమాధ్యాయ మందు నానాఎధ చేవతలనామువము లున్నవి ఈ గృంథమును రిచించినవా జెన్వ డో యెవనికి చెలియదా యాస్టు డీనిరుక్తమను వ్యాఖ్యా నమును వ్రాయుశాలమునకే య వైదికనిభుంటువు వ్యవపోరములో నున్నది _ వేదాధ్యయనము నారంభించినవారు దీనిని వాచోవిభేయముగా. జేసికొనుటకు వల్లించు చుండిరి అందువలన దీని కామ్నూయ మని చేరు కలిగినది సమా న్శ్నూయ సృమాన్న్నూర సవ్యాఖ్యాతవ్య తమిమం సమాన్న్నూయం సిఘం టవ ఇ త్యాచక్షతే (నిరు 1 ) సామోత్సృత ధక్శాణ బునయో బసూవు స్తేఒసాతాత్ర్య్రత ధర్శస్య ఉపదేశేన మంత్రా నృంప్రాహు రుపబేశాయ గ్గా యంతో౭_వా-కి చిల్బగవాణాయ ఇమం గ్రంథం సమావ్నూయిము "'వేదంచ వేదాంగానిచ (నిరు 1-6-5). బిలం బిల్వం ఛానణవింతి నైరుక్తా. (పాణినిచే నిరస్తుచెన య'నేకచైయాకరణులను యాస్టు డు తన్యగ్యంథమందుల. జెల్పీనను పాణిని "వే ర్తెత్తకషోవ్రటచే యాస్తు డు పాణినికంచు. బ్రాచీను డని తలంప బడు చున్నా డు పాణిని యా స్ట్థశబ్బబరయూవణమునిమయ మై తన అప్తాధ్యాయిలో యస్థాదిభ్యోగో త్తే. _4-65) అని వ్చాసియుండటచే బాణిని యాస్టుం

౬ ఆంధ్ర,సాహిత్యపరివత్చ తి క్‌ (సంపుటము ౨౨ "వేకు నెజింగియున్నట్లు కానుపించు చున్నది వైదికనిఘుంటువునకు యాస్తుని సిరుక్త ముక గ చృ కాస్ట్ర్రఖ్యానము ఎెదవాజ్యయమందు టబ మూగింప బడిన శబ్దముల యగ్థములను చెలియ చేయుట దీసి వ్రయోజనను. ఇది వ్యాఖ్యా నమే కాదు ఇ దుళో శబ్బవ్య్యత్పత్తులను గుజించియు దేవతలను గుజించియు జర్చ౫ మెంకగా నున్నవి ఎన్పన తత్లోవ్నత మేఘ 9తి వైుకా త్వా ఫ్ర్రోఒనుర ఇత్య్యెతివోసికా (నికు 2-6-9 బబ్య్వోదమందు. వృత్రశబ్దమునకు 'మేఘమర్ధము వృణో తే రాచ్భాదనార్థాత్‌. - ఆచ్చాదయతి హ్యాసౌకృత్స్నం నభ తది గాక లౌకికసం స్రతమందు వాడుక చేయ బడు పర్వతపర్యాయము లయిన అద్రి గానా గోత్ర అన్నా పర్వత గిరి ఉపల మొదలగు శబ్దము లన్ని యు బుగ్వేదమంమ మేసఘపరములం వృత్రునిచే జెజగో నుంప బడిన గోన్చ “లనూనింగ్రు కు వానిని జంపీ విడిపించె నని బుూ్వోదములో న నేకబుక్షులలో జెప్ప బగ్‌ యున్నది ఎట్లన గా--- ఇంద్రో వృత్ర మవృణోచ్చుధకాసీతి చమాయినా మభినాద్వర్చణోతి అహన్వ్యంసముశి ధగ్వ నేప్వూవిభేక౯నా అకృతో ద్రామ్యాణాం (8-84-8 వృత్తాయ వజ మీశాన కియేధా (1-4.29.97) అవాన్వత్రం వృత్రతరం వ్యంస మి?ప్రోవజ్తేణ మహాతావభేన స్రంథాంపీన కులికేనావివృక్లూ హిశ్ళయత ఉపపృక్చృథివ్యా ఇట్టబుగ్వేద గాథలు ఫాగవతాదిపురాానులయం దింళొకరీతికధలుగా గాల క్రమమున నూూజటినవి ఈఎర్కము చ్వాదశాధ్యాయనులుగా విభజి క బడీ యున్నది నో త్యథ్యాయమంద వుండు మొదలుళొని యేడుపాదములనజకు గలవ్ర దీనికి "రెడ. పరిశిష్తాధ్యాయను లున్నవి వానిలో మొదటిచానికీ దున్తాచార్యుం డొకవ్యాబ్భానమును వ్రాసెను అని రెండును నిరుకమునకు గొన నున్నవి అవి యంత ప మూణనులు కా వని కొంద తావార్యు లభిప్రాయపడుచున్నారు పూర్వోక్త మైన ద్వాద శాధ్యాయనులు నూ డుకాండములుగా విభజింప బడినవి 1 నైఘంటుక కాండము -నిఘంటుయమొ క్ర మె. దటి మూ డధ్యాయము లతో సరిగానున్నది ఓర్‌ 6 అధ్యాయములు నైగమకాండము. ఇది నిభుంటు వుయొ క్ల నాల్ల్వవయ ధ్యాయమునకు సరిగా నుండును 789 101 19 అధ్యాయములతో నై శమకాండము సరిగా నున్నది వ్రథమాఛ్యాయనుందు పదములు నావవ ల ఆఖ్యాకమ.లు ఉవసక్షలు నని వన్టీకరణను చేయం

ల న (7

నంచిక ౧] నిఘుటుచరి శ్ర ము బడినది శతిశబ్దము వ్యుతృన్నమా యవ్వుత్సన్నమా రి పళిశేబ్దమునకు వ్యు త్పత్తిం జెప్పుట శక్య మగునా కాదా ౭ అది యవసరమా యనవనరమొా యను విచారణము నుపసక్ష నిపాతలను గుటింది విమర్శ ము వేదరుం త్రముల కర మున్నదా లేదా యను వీచారణము. జేయ బడినది

ఇచ్చట వేదమును గుజిచి కొంచెము చశంసించు ఎ యస్థానము "కా దని నాయభిప్తాయము

వేదమన గా నెద్ద ౪ దానికి వివమయ$ంబంధ కృ మరూజనంబు "అవ్వి ? అధికారి యవ్వుదు? అను పశ్నముల క్తుక్తురము లిబ్లు చెప్పంబకుచున్న” లోకములో మనుజులు తమకు మేలు. గలిగించుకళొనుటకు గీకు దొలగిం చుకొనుటకు నుపయోగించు నలౌకికోపాయకము న్నేగంభధము బోధించునో డానికి వేద మని వేకు ఇచట నాకిక మనువిశేషణమువలన నిది _ప్రత్యతూైను వమూనమ.లకంకె వేజైన దని తెలియ బకుచున్నది అనుదిన మనుసగూయవనూా నము లగుస్రక్చృందనవనితాదు లిష్టప్రాప్తిహేతువ్ర లనిము నావధసేవాదిక మనిష్టని వారణహేతు వనయు నెల్లవారికిం ెలిసిననివమయమే తానొకవిమ యము ననుభవింప గా దనకు గలుగునానందము మజియొకపురుషుం డావిమ యమునే యనుభవింప గా వానికి గూడ నట్రియానందము కలిగయుండవచ్చు నని తొ నూహించుకొనుట యనుమూానముచే సిద్ధించుచున్నడి ఇళ్సై నచో రా బోవ్రుజన్నమందు గలుగుసుఖకు ఖామలు కూడ ననుళశకూానముచేం బెలి య బకు నని ఇలిె3ద వేమో అస్టుకాదు ఆ౦కేగషములు మన కీజన్యమం'మం 'జలియవు జ్యోతిష్టోమాదికర్య లిష్టప్రా విహేతువు లనియు. గళంజభవత్షణ త్యాగ మనిష్టపరివోరహేతు గనియు దెఎపంబకు నీయర్థ్ధము నెంతనగొప్బ ళో రాకు డైనను వేదన్యతిరిక్తానముమానసవాస్తృములనే నం బెలికళొరుటకు సమర్థుడు కా కు కావ్రన నట్టియగాకిళో పాయమును బోధించునవి యే వేద మని వేదమునకు లక్షణము జెప్పినచో సమంజఫముగా నుంవును

ప్రత్యమే ణానుసుత్యా వొ యస్తూ పా యోనబుద్ధ్య తే వీతం వీదంతి జేబేన తస్తాద్వేదస్య వేదతా

(పరశ్యమవపమాణము చేం గాని యనుమూాసపమాణము దేం గాని ఆఊకుయుపాయము తెలియ బడదో యాయుపాయమును దీనిచే మనుజు లెజుం గుభున్నారు గావున దీవికి వేద మని పేరు) అనియు పాయ మే చేదమునకు

తలో ఆంధ్ర సాహిత్యపరిమత్స త్తి క (న వుటకు ౨9 విషయము. దానిని చెలియ జేయుటయే దీనికీ బయూోజనము ఆయుసాయ మును బెలిసిళొన గోరువా డధికారి అయ్యాధికారితో నుషకార్యోపకారళ ఇఛావము సంబంధము అఫికావ3 యుపకరింప బకువో కు ఉపాయ ముపకరిం చునడి ) నా శెల్లపుకు మే లగురు గాక కీకు తొలగును గాః అనియే శ్రతిమనుమ్వునికి లోశములో. గోరిక పొడముమంచుట వలన ప్వజులే గాక ద్విజేతరు లగ(స్ర్రీళూద్రాదముల దజు గూడ వేదమం దధికారము కలవారు కావలసివచ్చురు. కాని స్ర్రీళూద్రులకు బూర్యో క్క మగువౌకికోపాయము ను బెలిశొనుట కభిలామ యున్నను హేత్వంతరముచే వారికి 'వేదమం దధి కారము నిపే.ధింప బడినది ఉపనయన మైనవానిశీ వేదాధికారము కల దని ఎప్పెడశాత్ర్ర) మువనయనార్థ్హత లేని స్ర్రీళూదులకు వేదాధ్యయన మిని ష్టావహూ మని బోధించుచున్నది అక్షైనయుగ నిష్పప్రావకము ననిష్టనిరాసకము నగు నయ్యలాకిశోపాయము న్ర్రీళూర్రు లెటుుగట యెట్లు ? డానిమరాల ముగా వారు తరించుట యె సంభవించు నని యడిగిళచో బురాణాదులను జదువుళాని వారు తరించెదరు. కావ్టననే స్త్రీ శూద్ర, ద్విజబంథూనాం శ్రీయా నక్రుతినోచరా ఇతి భారత మౌాఖ్యానం మునినా కృపయా కృకం* ( స్త్రీ లు శూద్రుల బ్రాహృణాధములు వేదమును విన గూడను కార్రన వారియంచు దయగలవా గ్రై ౪ వేద్య నమహ మిక భఛారతాఖ్యానము ను రచించెను ) కా బట్టి యుపషనయనాధికారము గ గెవర్షి కులే బ్రౌవూణతక్షత్రి, యవైళ్యులశ్రే) 'జేదమం దధికారము అరతా!కికో పాయమును బోధించునది గా వున వేదముయొ క్ట ప్రామాణ్యమ స్వతస్సిద్ధము సౌరుపేయవాక్యము బోధక మైనను బురుషునియం దుంకు భమ విప లంభాదిదోవములవలన _బ్రవర్తిం చునని యూహింపంబడియుందుట చే నాదోమములను నివారించుట కది మూల ప్రమాణసాపేశ్రమై యుందును వేద నను కాదు అది నిత్యము గావ్టన గ రృృదోమశంక చానియం దుదయి౨పదు పూర్వమిమాంసాసూ త్రకర్త య గుజై మిని యూయంశళము న్ని చెప్పెను జొల్ప త్తికస్తు శబ్దఫ్యా నేన సంబంధ _ప్రస్యజ్ఞాన ముపబేళ అవ్యతి రేక ళ్చా భేకాఒనువల్థ్జో తత్స్చ్రమాణం బాదరా యణస్యా నపేశ్షత్వాత్‌ ( అ పా 5 సూ) కాని బుచస్సామాని జజ్ఞి కీ ఛన్చాగ్‌ంనీ జజ్ఞిరే తస్తాత్‌ యజు స్తస్తా దజూయత” ప్ర-సూ. అనియును అళ్య మహతో భూతవ్య నిశ్వణతం యదృగ్వేదో యజుర్వేద స్సానువేద

ఉంచిశ అ నిఘంటుచరిత్ర ము శ్‌ అనియు క్రుతు లీ యీవేద మోాశ్వరునివలన నుక్పన్నమెన దని చెప్పూదుండుట వలన నిదియుం గాళి దాసాదికృత కావ్యములవలెనే పారుషేయమే అందుచే తనే బాదరాయణుడు కా త్ర యూనిత్తాత్‌ ” అనుసూ త్రముచే జేద మాశ్వ రకర్సృక మని నుడివెకు ” అని ఉరిళదవేమో దీకి సరూధానమును జెచ్పె ద వినుము వాచా విరూపనిత్వయా అనాదినిధనా నిత్వావా గుక్ప్పు ష్టూ స్వయంభువా ఇత్యాది నుతి స్య తు తే వేదము నిత్య ముని చెప్పుచున్నవి 'వేదవ్యాసుండు చేవతాధికరణమందు అత వవ చ నిత్యత్వమా (1 అ 8-99 సూ అనుసూత్రముచే వేదనిత్యత్వమును 'సమర్ధించియున్నాండు యజ్ఞేన వాచ పదపవీయ మాయన్‌ తా మన్వవిందన్‌ బుషమీము శ్రవిష్టాం అను మంత్రవర్ష మిందుకే బవమాణను యుగా_న్సే న్తహి౯తాన్వేదా౯ా సేతివా సా _నృవామకయ లేభిరే తపా పూర్వ మనుూతా స్వయంభువా” అన్‌ భఛారతవచనము అక్షైనచో చాదరాయణు డు కొ ్రానిక్వాధికరణనం దు వేదము పరమేళ్వరక గక మనియు బేవతాధికరణమందు నిత్య మనియు నపొరపషేయ మనియు జెప్పుట పరస్పరవిరుదముగా6 గానవచ్చుచున్నబే యన గాం జెప్పుచున్నాండు ఇచట నిత్యత్వము వ్యావహారిక మలి మయొటు) గవలయును సృమికి. దరువాతం బ్రాళయమునకు ముందు వర్తించు కాలము నకు వ్యవహాకకాల మని వేకు అ$ికాలమం దీ వేదము పున్టినట్టు నళిం చినట్లు కానరాదు కాళిదా సాదికవివిరచికకావ్యములకునలె సీ వేదమున కాకగంథ కర్ణ యున్నట్లు తెెంయ బడము గావనం గాలాకాశాదు లై నిత్యములొ యశ్షై యీ వేదముకూడ నిత్యము ఆది సృమియ) దిచేదముకూడ గాలాకా ఇాదులవలె బర బ్రహ్మశుండి పుకిన దని జేదస్తాచమూణ్యము వలన నే 'తెలియవ చ్చుచున్నది కాంబ్బ్టి విషయ భేదమువలన బకప్పరవిరోధము "లేదు - పరక్కట్ర హ్యవిదోకాను మైనదగుఎవలన వేదము 5కు వ కృదోవమము లేదు కాన్రనదాని ప్రామాణ్యము స్వతసిద్ధము 'వేదముయొ క యపారుపేయత్వ సమస్థనము శై మినిమోమాంసాకా స్త్ర పథమపాదనుందు జీదాపారపేయక్వము నిట్లు సమర్థించుచున్నా దు వేదాం శ్చేకే సన్నికర్షం పురుపాబ్యా (1-1-27) చోవనయీ లక్ష ణముగా గలయస్థము ధర్మ చుసి చన్పంబడినది నలయన శబ్దమునకు. గలసం

తిం ఆంధ్రసాహిత్య పరిమత్చ య! (గంఫవుటకు ౨౩ బంధము పురువకృతము కాదు అని కలికితివేని దీనిమై నాచే,వము జెప్పెద వినుము -వోదనలు పారుపేయములు కొల దికాలము క్రిందట నీ వేదములు రచింప బడినవి వేదము లన గా జోదనాసమూవాములే కదా ? వేదములు పౌరుపేయము లైనపుడు చోడనలు కూడ చారుపేయములు కావలయును *” అని కొందజు తలంచుచున్నారు వలయన కారక మవియు కాలాపక నుని యు పైప్పలాద మనియు బుకుషనామభేయములబే గొన్ని వేదళాఖలు వ్య వవారింప బక చున్నవి ఈవేదశాఖల కాపురుషులతో సంబంధము ేనిచో నట్టివ్యవనోరనము ఫంభవింపదు. పీచ్చ్పలాదు డు ముద్దలు డు మొదలగునా రావేదఫాగములను దమశిమ్మలకు బలువమూ బుపబేకించుటచే ని పేరులు వానికి గలిగిన వరి చెపట యుపపన్న మని యంమువా ? అది సరికాదు- విశేషణ మపాధారణ మైయుంజవలయును కర్త యొక్క జే వానియొద్ద ననే కులం నన్చుకళొనియుందురు కావన నెన్వరికి చెలియకపోయినను జోదనల వ్వ డో యొకకర్త యుండ బోలును అందుచే జోదన లక్షణముగా గల యక్థము ధక 1న చెప్పుట ప్రమాణము కాదు అనిత్యదశ౯ నాచ్చ (గ -28 బబక స్రావావాణి రకామయత కుసురువింద కొద్దాంకి రకామయత ఇత్యాది వాక్యములలో జననమరణములు గల ఉద్దాలకపుక్రు కు మొదలగు వారు చేర్చాన బడియుండుటచే వీరికంచు బూర్వ మా'వేదనము లేన్ల స్పష్ట మగుచున్నది అంగచే నిది యినిత్యము సిద్దాంతము ఆఖ్యా శ్రవచనాత్‌ ( -కే-80 కరు డశువానిచే సీగ్రంథ భాగము రవిస బజెను కావ్రన దీనికి కా రక మని *వీకు కలిగిన దని ఫూర్వుపత్తరులో జెప్ప బజేరు అది సరిగాదు ఈశాఖను కరాదు లనన్యఫాధారణ మగు శ్రవచనమును జేయుచుండుట చే దీని కాజేరు కలిగినది వెశంపాయళు డు సర్వ శాఖల నధ్యయశము జేసె ననియు కఠు డొక్ట్యయీకాఖ నే యధ్యయనము జేసెననియు స్పృళులలో జెప్ప బడియున్నవి ఆకరు డనేకళాఖల నభ్యసించిన వారిసన్నిధిలో సీయొ క్హ ఛాఖనే చిరకాలము నేర్చుకొని ప్రవచనము చేబయుండుటచే దీనిక్టివిశేమణ ముకలుగుట యువపన్న మే

7 సంచిక ౧) నిభుంటుచరి తము కీం

పరంతు శృుతిసామాన్యమా త్రమ్‌ ( -1-81

శ్రనావాణి యనుదానికి సమాధానము చెప్ప బడుచున్నది శో నాజ డనునొకపురుషు డున్నయెడల వానియపత్యము స్రానావాణి యని సిద్ధించును అఆవేరుగల పుకువు జే లేకు తి అనుదానికి _బ్రకర్ష మనియర్థ ము వవా ధాతుఫపునకు పొందించుటో అనియర్థము హాచ్చుగా మోయు వా డని దీనిసముదా యార్థము ఇకారము నూరుతి రావణిొఇ త్యాద్యవత్యా ర్థమందు సిద్ధించిన ట్లిచట గ్రాియక గ త్ర రమందు సిద్ధంచినది కావున నెవండు విస్తారముగా మోయునాడోవాడు స్రావావోణి యనంబడును బబర యనునది యనుశకరణశ బ్లము అందువలన నెడ్ది నిత్య మగు నర్ధ్థమో దానినే యీబబర పృవాహణిశబ్దములు 'తెలుపుచున్నవని

కృలేవా వినియోగస్యా క్ర ర్మణ సృంబంధాత్‌. (1-1-89)

ఈ వేదము వెట్టివానిమాటవంటిది కా దని మన మెస్ల తలంప గలము వమన గాయ వనస్పతయ సృ తేనాసత” (వృత్తములు సత్రయాగము నొన శ్చెను ) సర్పాస్సృతనూసత (సర్పములు స్మశ్రయాగమును జేసెను). జర ద్హగో గాయలి మత్తకాని ము;లియెద్దు పాటలు పాడుచున్నది) ఇది యంత యా ననుపపన్నముగా నున్నట్ల. తో చుచున్నది అను పూర్వపతము రాగా సమాధానము ఇది యనుపవన్న మైనయెడల అగ్నివో త్రం జుహుయా తృ్య్వగక౯ాకామ * అనువాక్యను.లు కూడ ననుపపన్నములు శావలసివచ్చును

వనస్పృతయ స్ఫత్ర్త మాసత” ఇత్యాదినాక్యము లనుకవన్నములు కావ్ర ఇవి స్మత్రయాగమ.ను స్తుతించు వాక్యములు అభేతనము లగువృత్తము లే సత్రయాగ మొసరించినపుడు విద్వాంసు. లగు బ్రాషాణులు దీని ననువ్యింపవనలయు నని చెప్పెడిచేమి ? ఇట్లు 'వేదభామ్యకర్త యగు విద్యారణ్యు డు బుగ్వేద ఛాహ్యో పోన్దాతమం దీ వేదమును గతించి నానావిధపూర్వవడమ.లను జేసి నానికి విపు లముగా సనూ ధానములను జెప్పెను వాని నన్నింటి నిచట వ్రాసినచో గ్రంథ విస్తర మగు నని విరమించితిని నిఘంటుళ జ్రశ్యుక్ప త్తి

లే సిగన్తవదవ స తో నిగమనా న్నిఘబ్ధవ ఉచ్యంత 9 త్యౌపవన్యవ శ్‌

ఉదావ్భాతా సృమామ్నాళతా నిర్వచన ప్రసంగతో నిరుచ్యంతే య వతే సమాన్న్నూతా గవాదయ _స్తవతే మంత్రాథకా నిగమలితృత్వా న్నిగన్తవ

క్ర ఆం ధ్రసాహిత్యపరిమత్స త్రిక [సంపుటము ౨౨ స్పన్తా నిగమునా న్ధేతో నికాఘజ్ఞవ ఉచ్యంక 9 త్యాపమన్యన 9 తేన మథకా నిగముయితృత్వా న్నిగన్తవ నతే సమ్పన్నా సంతోఇఒతిపరోక్షవృ త్తినా శబ్దేన గకారస్థానే ఖుకారం కృత్వా తకారస్థానే చ టకారం కృత్వా వణ౯ా వారప త్త్యాదిలక్షణమ్‌ అథాప్యాడి ఎపర్యయ ఇల్యేవ మాది తబేతత్పరోత్రాత్రి పరోక్షవృ త్రిష యధానంభవం దన్చవ్యమ్‌ త్రివధాహి శబ్ద్బవ్యవస్థా శతు త్యత్షవృ తయ _వరోక్షవృ త్తయ అతిపరోశ్షవృత్తయశ్న్చ తత్రోక్త క్రియా శ్రత్యేక్షువృ తయ _ అంతర్జీనక్రియా పరోక్షనృ త్తయ అతివరోశ్షవృ _త్రీషు శశ్టేవు నిర్వచనాభ్యుపాయ తస్తా తృరోక్షవృ ౩ఆా మాపాద్య ప్రత్య తవృ త్తినా శ ఖ్టేన నిర్వక్తవ్యా తద్యథా నిభుంటవ ఇ త్యతిపరోక్షవృ త్తి నిగంతవ ఇతి పరోశ్షవృత్తి నిగముయితార 9తి పత్యవవృత్తి యస్యా న్నిగసమమిుతార వళే నిగంతవ ఇష నిఘంటవ ఇ త్యుచ్యంతే ఉక్తంచ వరా గమే వర్ణవివర్యయళశ్చ చ్వాదాపరా వర్ణవికారనాకా ఛాతోస్తదన్ధాతిళ యేన యోగ _స్తదుచ్యతే పంచవిధం నిరుక్తమ్‌ ౫ వక్ష్యతి వాయ మపి వర్ణ నిపర్యయ వర్శ వ్యాపత్తిలక్షణమ్‌ తవతే నిగంతన సంతో నిఘంటవ ఉచ్య న్తే ఇత్యేవ మతిపకోశ్తవృ త్తయో నిర్వ కృవ్యా ప్రాయేణ చోణాదిను పరో వృ్త్తయ శృళ్ధా శ్చింత్యం లే తత్ర "'తేహిం లత్షణ ము వేశ్షితవ్యమ్‌ య్‌షూ ముపీ లక్షణం న్నాస్టి తేషా మపీ తత్ర కల్చ్యమ్‌ అపరిసమాప్తా హవ్యుణా దయ ఇతి లశత్తణవిద ప్రతిజానతే సర్వథా పీ లష్షణాసంభ వే పృషపోదశాది పౌరసిద్ధి రేవ చక్టన్యా శత్రహి యథాధ్యయనమేన శష్టా స్ఫాధీయసో ఛి వంతి అభివ్యావోరానభిఘాతా యేతి హి లక్షణవిదో మన్యం తే ఇత్యౌవ మన్యవ అచార్యో మన్యతే ఇతి వాక్య శేన ఉపరతమన్యు రుపమన్యు తస్యాపత్య మా పమన్యవ కీర్తి పథనార్థ మౌాపమన్యవగ్రహాణం అపీ వావాననాదేన స్యు సృనూహితా భవంతి అపి చైవం యథోక్తం అపీవైవ మన్యథా నిఘంటవ స్ఫ్యు కథమితి ఆనాననాబేవ ననిగవునా దిత్యభిప్రాయ వీద్యనూన వపీ నిగమున మవివవ్చీత మేత్తస్తి నృత్నే అజేక శ్రీయా యో గేపి హిసతికాంశ్చిబేవ క్రియా మంగీకృత్య నామభేయ ప్రతిలంభో భఎతి కిమేలే ప్వావాతమితి ఉచ్య శే సమావాతాభవంతి సమ స్థానే సీ త్యేన నియుక్ష దర్శయివ్యతి కాయ ముపసర్షన్యత్యయం నిరి ల్యేవ సమి త్యేతస్య ఇతి అజ్‌ అవీద్యమాన ఎ వా ధ్యావ్భాతో మర్యాడార్థ ప్రకాశ

ద్తా శంచిక ౨ నిఘంటుచరి త్రము (గతసంచిక శేవము )

నాయ నవాంతే పారాశ్టే వర్గమాన స్యానేకార్థత్వా స్థాతూనాం వర్థవ్యా వత్య్యా ఆనుశబ్దవత్‌ హకాగస్థానే ఫఘకార అథ కోజర్థ వతస్థిన్‌ వంచాధ్యా యి సంగ్రహే మర్యాదయా వరితా హ్యేే భవ తి తస్తా తృమాహతా సృమూాహనవ ఎతే సంత ఉపసనగ్రవ్యత్య యోప నా ధ్యాహారవర్థ వ్యాప్రఖిఖి ర్నిధంటవ ఇత్యుచ్యంతే (ప+ద్ధస్య పారా శ్థే హంతే [పయోగ వవంహి వక్తారో భవంతి బ్రాహ్మణే ఇవా మాహతమ్‌ సూత్ర, ఇద మావాత మితి అర్ధప్రాధాన్యా దనిర్వచనవ కేన శబ్బరిపరిణామో యం శ్రద్శిత

యద్వా సనమానాతా భవంతి ఫూర్వవచే వోప్మసర్షవ్యవ్య్వ్యేయ ళజ్‌పస ర్షాధ్యాహారోజఒశ్రపి ఛాతుస్తు వారతి ర్యత్ర యత్‌ యసా దిక్యర్థ యస్తా చ్వా వతే సమావాతా భవంతి ఛందోభ్య తస్యా తృనమూహరణ క్రియా ూగా సమాహర్తవ వతే సమాహాతా సంత ఫపూర్వవజే వోపసర్షవ్యత్య యాది,క్ర మేణ సీఘుంటవ ఇత్యుచ్యం లే వత్పస్తిన్నపి నిగమనసమా హానన క్రి యే నిం ఎుషు విద్యమా నే అర్థవివశ్ని 'తేకృత్వాసమా హరణ క్రియా యోగ హేత్తుు కోనామభేయప్రతిలంభ ఉక్త వ వమేను నిఘంటుశల్లో గమే ౨ వ్రళోవసన్షాత్‌ వాంతి వారతి భ్యాంవా న్యుపసస్హాభ్యాం నిరుక్త్షు నిరుక్తము ప్ర అ కే ఖం)

--వేదనిఘుంటు వ్యాఖ్యాతల న

యాస్థ్తు ని వాన్టిఖాష్టన మతిసంగ్రృవాము గా నున్న దని తలంచి కే8.18 శళాబ్బములనుధ్యను జీవించినవాో డు దథ్నీణ దేశమందున్న శ్రీ రంగముయొ క్ర శాఖానగరమందు నివసించువా డు నగు యశ్ఞేశ్వరుని కునూరు కు దేవరాజ యజ్వ యీ వేదనిఘుంటువ్రనకు బుజ్టర్థ యను నెక వ్యాఖ్యను విపులముగా వ్రాసేను వ్యాఖ్యానారంభమందు తనతండి నిట్లు చశంసించుచున్నా డు ఆచార్యం కాబ్టికానా మృచి యజుమీ చ యడృష్టతుల్య ప్రభావం నంటే నైరుక్తవృ త్రికృమ మువనివద్వల్లరీణా ముపభ్నం అభక్రారం క్రతూనా మవసి సుఖకర్యప్ర క్రియాను క్రియాయె తాతం యజ్ఞేశ్వరాఖ్యం -తిహాతతమోం జ్ఞాన భాస్త్రనయూఖై. యజ్వా రంశేశపురీపర్య న్తగ్రామవాస్తవ్య విరచయతి 'బేనరాబో నైఘంటుక కాండనిర్వచనమ్‌

ఈేవరాజయజ్వ 10 8-1060 సంవత్సరములలో నున్నభోజరాజుగ్యం థములనుండి 18 వ శతా బ్బప్రారంభమందున్న శ్రీరస్వామిన్రానిన అమర వ్యాఖ్యా నమునుండి శ్లోకముల నెత్తి తనగంథమం దుదాహరించిను ఇత డు సాయణ

గరా ఆంధ్ర సాహిత్యపరివత్చ త్తి సే (సంపుటము ౨౨ మాధవు డు గ్రాణన వేద వ్యాఖ్యానమును గాని దున్తాచార్యు డు సిరుక్తమునకు స్రైసినవ్యాఖ్యానమును గాని చూచియున్నట్లు కానరాదు ఈసిర్తుక్తములో ననేక గంథకర్తంను బేర్దానియున్నా డు _స్రందస్వామి కృతాం నిరుటీకాం _సందస్వామిభవత్స్యామి రావాబేవ శీ నివాసరూధవదేవ ఉవ్వటభట్ట ఛాస్త రమి శ్ర భరతస్వామా్యుది వీరచితాని వేదభాప్యాణి పొణిసీయం వ్యాశరణం విశేవత స్త్వ తిం శ్షీరస్వాచ్యునం తాచార్యకృళాం నిఘంటున్యాఖ్యాం భోజరాజీయం వ్యాకరణం కమలనయనీయని ఖల వద సంస్థా రాం శ్చ అరీక్ష్య శ్రీయతే నిరు 8 -14)

దున్తావార్యు డు నిరుక్తమున పుడు వ్యాఖ్యానము వ్రాసెనో తెలి యదు గ్రంథాంతిగద్యమందు. ఇతి శీ జంబూమాన్దాశ్రేమువానన ఆచార్య భ గవద్దుర్షస్థ కృ” వకాదశో ధ్యాయ స్పమొక్త అని యున్నది ప్రాయిక ముగా సిత డు బచేవరాజునకు శాయణాచార్యునకు మధ్యకాలమం దున్నవా డు శావచ్చును ఈనిరుక్షమునకు స్తందస్వామి యొక వ్యాఖ్యానమును ఉగు డనునా డొకవ్యాఖ్యానమును వ్రాసి రని దేవరాజు చెప్పుచున్నా డు

అమరుసికంకు ముందున్న నిఘంటుకర్తలు -సర్వానందు డు అమరము యళమి కాండ ప్రథమవర్షమును వ్యాఖ్యానము చేయుచు నిట్లు వ్రాసెను అవు రు డు న్యాథిపరరుచులు రచించిన కేశముల జూచి తననానులింగానుశాస నమును వ్రాసెను త్రికాండ శేషము ఉత్ప్సలిసీనిఘంటువు పర్యాయ పదములనే తిపాదించుచున్నది వ్యాథిపరరుచిళోశములు మజీకొన్నినిఘంట వులు శబ్ద ములలింగములనుగూడ చెలుపుచున్నవి అన్యతంత్రాణి వ్యాథీవరరుచి ప్రభృ తీనాం త శ్రాణి సమాహ్మాత్య వకీకృత్య అతవవ సనూర్భ మిదమ్‌ యత శ్రీ శాండోత్సలిన్యాదీని నామమాత్రతంత్రాణి- వ్యాఢినరరుచ్యాది శణీతాని తు లింగమా త్ర తంత్రాణి సర్వానంద ఇేం9.1-10) రత్నశోశము మొదలగు సిఘం ఎువులవ లె నమరనంహు డు కూడ లింగములనుబట్టి యేల రచింప లేదని సర్వనందు. డమరణంహున 1. _4 శోకమునకు వ్రాణనవ్యాఖ్యానములో ని ట్రడుగుచున్నా డు (నను రల్నళోళాదివత్‌. (స్రీ పుంనపుంసక కాండం ఛానేనై వ వచనము. చిళెమ్‌) శ్రీ రస్వామి అమరద్వితీయ కాండములో $5 వ శ్లోకమునకు వ్యాఖ్యానము వ్రాయుచు బృవాతీ తు నిద్యికా అను భాగురిపారమును జూచి (గ్రంథకర్త (భాంతినొందె ననియు ఎతచ్చ (ద్రష్ఫం శర మితి ఫౌగుర

గళ సంచిక ౨] నిఘంటు చరిత్రము పారే నరమితి బుద్ధ్వా మాలాకృ ద్య) స్త శేచిన్నప్పెస్తు నాశితా ఇత్యయవీ మాలాషాలేనవి ప్తలబ్ధ ౯ అనియు వ్రాసెను అమరము ల శర శ్లోక వ్యాఖ్యా నములో ఖదిరళబ్బపర్యాయ మగు 'బాలతనయా శ్వమునకు ధన్వంతరి బాల పుత్రయని యపపారమును గల్పించె నని వ్రాసెను సర్వానందశ్నీ ర స్వాముల యభిప్రాయములనుబ్బి భూక గా వ్యాథి వరరుచి మూలాకారు డు ఛోగురి ఛన్వంతరి మొదలగు [గంభకర్తలు ఉక్పలిఏ రత్నళోశము మొదలగు నిఘం టువ్రులు నమరసింహునికంయు ముందని తో చుచున్నయది ఫురుహోత్తమ దేవు డు మహేశ్వరు డు హేమచంద డు తమగంథధములయందు జీర్ణాన్న కాత్యా యను డు వాచస్పతి కూడ నమరసించూుునికంశు ముందు నారు పురుహోర్తమ బేవ్రనిహో రావళిలో శశ్చార్ణవము వాచన్పతివిరచిత మనియు ఉత్పలిని వ్యాఢిప్రణీక మనియు సంపారావగ్తము విక్రసూదిత్వ. పణీత మనియు జెప్ప బడినది శసైర్గవ ఉక్పలినీ సంసారావర్త ఇత్యపీ కోబ్రా వాచస్పతివ్యాథి విరనూదిత్యని్నతా ౯ రాయగుకుటు డమరంంహాుని 1-1-88 శ్లోకమునుగు శించి శ ్చైర్ధవములోనుండి యొకళ్లోకను నుదావారించుచున్నా డు దానిని రామనాథు కు తన త్రి కాండ వేళవుందు వాచస్పతిశోశములోని దని చెప్పెను విశ్వంభర వైట గజి ద్విధు క్మ్రీవత్సలాంఛక (అమర 1 1-28 శార్మళ్ళీ వత్సదైత్కారి వివ్వశ్సేనజనాక్టనా * (వాచ-ళో అమరచంద్రు డు తనకావ్య కల్చ్పలతాపరిమళమంచు వ్యాథికృతోత్సలిసీమ ధ్యాత్‌. అని ౭ండుసారు లుచావారించియున్నా డు ఏీనిలో నుత్నలిని నామమా త్రనంత్రము. వ్యాథి ఇా౪న కోరు లింగ చూ త్రతంశ్రము దినిని బే చిమర్శింప గా సీళెండును భిన్నకర్చు ము లని కొందజు తలంవుచున్నారు కాని యది నిజము కాదు అమర వ్యాఖ్యాత యగుసర్వానందు డీరెంటిని రచించినవా డు వ్యాఢియే యనియు నీవిమయము వామవహార్ద వర్ధనుల నిఘంటువ్రలవలన స్పష్ట మగు చున్న దనియు జెప్పెను చావ. కికీదివి స్పృ్పత ఇతి వ్యాథినా దీర్ధ్స ఉక్త కికిదీవి క్బామ ఉన్న ఇత్యన్యే కిక్రీవి దీవ్యతివాశ లే ఇతికికీదివి వాడీ. వ్యాఢి వ్రానీన కోశముకూడ నమరసించాునిశోశమువ లెం బర్యాయపసదము లతోను నా నార్ధవర్షముతోను గూడియున్నద్దిల్త -ఇర్భానో బిందు చృవె, ఎవపృవత శ్చప్రకీర్తిత ఆకరస్తు ఖని ఖాని ప బ్ర కట భరణ స్రైనం శ జవ్వ్విస్వాదనినాదేషు రననం కటిమండనే * గ 6426 షే నె ముక జ్య క్‌ రి చిం

ఆంధ్ర సాహిత్యపరిమత్స త్రిక (సంపుటము ౨౨ అభిభానచింతామణికి 'హేమచంద్రు డు వ్రాసినవ్యాఖ్యానము విపుల ముగా నుండుట యేగాక యి3రవృత్తాంతములుకూడ నున్నవి బుతువ్రలనుబ టే సూర్యకిరణజాలము హెచ్చు. తగ్గుట చంద్రునిరథాశష్తముఎనామములు గణ ములు అక్సరసలజసగ్యము బాద్ధమతపరి భామలు చొుదలగునవి శతిపాదించం బడినవ వ్యాఢి తాను బాద్ధమతస్థు డు కాకపోయినను బౌద్ధమత ఎనద్ధాంతమును క్రాగుగా నెజింగినవానివ ౩ నగుపడుచున్నాడు ఆతడు వ్యుత్స ప్రదర్శన పూరరికముగా శ ఫ్రార్ధములను 'జెలుపును చండమాలం (చండాల ) మృషా య స్యేత్యర్థ శృ్యవిదాంయత అరా న్నిఘుంటయ తస్యా న్నిఘుంటు పరికీర్తిత లి పురుహోత్తశుబేవ్రు డు తాను వ్యాసిన తి, కాండ శేవరులో కాత్య కాత్యా యనవరకుచులు” అనువే రార నికే యని వెప్పీనా డు కాని పూరక్షశోశమును చ్రాసిన కాత్యు డు లింగవిశేమవిధి అనులింగానుశాసనమును నాసీనవరరు చి కంయజేరైెనవా డు నవలయరగ గా వార్దవర్టను కు సర్వానందు డు వామను కు మొదలగు స్రాచీననిఘంటుకర్షలు లింగవిశేమవిధి యను గ్రంథము నరరుచిన్రానన దని తమ్యగ్రంథములయందు నగ్చైశించిరి శ్రీ రస్వావి హేమచంద్రులు కాత్యు నిశేోశమును-డి శ్రచ్చంతమనన్హ్వారం స్యాత్‌ కక్ష డ్వారం తదుచ్యతే అపి (్రీధగిణీ స్యాళ్‌ ఇత్యాదిక్షోకముల నుడావారించిరి కాత్యునిశోశమందు గూడ బర్యాయపదములు నానార్ధపదమ లును గలవు అత డమరునివలె నూరళక పర్యాయవదముల నొకచోట 'బెట్టండు (శ్రతిశే బ్రముమ్మొక్త యర్ధ్థమును స్వశబ్దము.లచే వివరించును ఎట్లనంగా యద్ర చ్భిద సమో'చేతీం చాలనం తితఉ సపుకూన్‌ శథఛానా న్యసహా యేషు సం ఖారయాం చక ఇమ్యతే కాత్యునిశోశము వేరు నామవమాల వామనుని కావ్యాలంకార స్యూత్రవృ త్తిలో ( -కి-6 నొకభాగ మైన నామమా ల్యాప్తప్రీక్ష ముదాహారింప బడినది అమర నాఖ్యాత యు సుశ్రీ రస్వామి కివ కాండలివ వర్డు తిల శ్లోకమునకు వ్యాఖ్యాోము ను వాయుచు (స్ర్రీకటీవశ్ర్ర బం ధేపి నీవీ వీ ం వరిపణేపిచ శివాగారి'ఫేకవ మో దక్వంద్వం కలహయుగ యో (శ్రుభూ కటీవత్ర్ర స్య బన్ధనం యశ్రాత్య -సీవి రాగంధనం నార్యా జఘనస్థస్య వాసన పరిపణో రాజవుత్రాది బంధక అవీళన్హా దాయవ్యయశళుద్ధం ధనం కాఠాచ ఛాగురి వ్రాసిన కోశము _త్రికాండము దీనిని సర్వానందు డు రాయమ కుటు డు మొదలగునారు తమ్మగంథమ లయం దుదావారించియాన్నారు అఫ్రై,

త్ర నంచిక ౨] నిఘంటు చరిత్రము కూరి క్టుపండితు. &4 6011 జేయభిప్రాయనుతో నట్లు చెప్పెనో మనకు బెలియదు గాని భాగురిశ్లోకములను దద్రికాండక్లోకములను 'తైపారు వేంనయెడల నది కేవల మసంభావ్యముగా గానరాదు త్రికాండములో లింగములు అెలుప బడలే దని సర్వానందు డు చెప్పుచున్నాండు భాగురిగృంథమునుండి యుదానారిం ప బడిన న్లోకములలో గూడ లింగములు తెలుపంబడలేదు. శ్షీరస్వాను అమరములో నుడాహారించిన శ్లోకములలో గూడ లింగరును బెలుపుగుజుతు 'అవ్వియును లేవు ఈరెండు ననుషుప్‌న్లోకములలో వ్రాయ బజె ననియు బరా యపదములతోం గూడీన వనియు నుదాహృాతశ్లోకములనుబ్య్రి మనము ెలిసి కొనవచ్చును భాగురి -బహ్మాసూ బువ్యుకేతుశ్చ వివ్వశ్సేనాగ్యజాత్సజ నాస త్యదస్రూ యమజె” అ_ర్రభా వళ్వినీసుతాల ఈత్రి కాండ మమరముకంకు జ్త్‌రెన దని చెప్ప నవసరను లేదు ఎ రత్నకోశము

సర్వానందు డు ెప్పిన్సు రత్నళోళము లింగములన బ్య్రి పరిచ్ళేదము లుగా విభజింప బడియున్నది ఇదు పర్యాయపదిములు కూర్చంబడినవీ భిన్నలింగముగల యేదైన నొక వదము ప్ర ల్యేకపదముచే గాని విభ్సక్తిచేం గాని గుచ్చమునుండి వేజువేయ బడుచున్నది ఏట్లన గా --పహ్రీ ర్లజ్డ్ఞూుపత్రపావ్రీడా మంచాశతం నండశే శ్రపా వీర్యం పీర్యాకిశ్తక్తి తా

ఎ మాల దాని గంథకర్త --

శ్మీరప్వామి హేమచంద్ర కు మాలానిఘంటువును చాని గ్రంథకర్తను దమనిఘంటు వ్యాఖ్యానములయందు. జేర్గానిరి తఅచుగా సర్వానందరాయ మకుటులచేత నొకటిరెంకుపారులు శ్షీరస్వామిహేమచంద్రులవేత నుదాహా రింప బడిన అమరవమూాలానిసుంటు వే మూల యిని వ్యవవారింప బదు చున్నట్లు కానుపించుచున్నయది ఎట్లనంగా క్యేనా పతిశశాదనా ” ఇ త్యమరమాలా ఆని రాయమకుటు డు శ్వేన ప్య్రశళాదనా అని శ్షీరస్వామి రాయమకు టు డు అమరము 8-5. 5 అమరశ్లోకమునకు వ్యాఖ్యానము వ్రాయుచు శ్యేనా ప్రత్తిశశాదనా అని యుదాహారించెను తో యోళ్థితం త ళ్చులినం ఫైకతం సికతామయం నివద్వరస్తుజంబాల వంకో౬న్ర్ర్రీ శాదకర్ణమా” అనుశ్లోకము నకు వ్యాఖ్యానము చేయుచు తబేవ ద్వీప మితి మూలా అని వ్రాసియ న్నా డు

ఆం త్ర సాహిత్యపరివమత్ప్చ త్రి క (సంపుటము ౨౨ వా నా ద్వీపం చ పుళినంి ఇత్యమరమాలా యామ్‌ తీకాండచింతా మణి అవరమాల యకనునీరెండు సు లింగములనుబక్టి పరిచ్చేదములుగా విభ జంప బడియున్నవి ఈయమనరమాలను రచించినవా డమరదకఘుుడు ఇక డమరఎంహూునితరు వాత బ్రాచీననిభుం వకర వాలాయుధు డళురదత్తుని ముఖ్య మైన్రనూాణముగా గ్రహించెను కొన్నిచోట్ల నూలలోని న్లోకములనే వాలా యుధు డు తననిభుంటువునందు న్లాకికొ నెను మాల తవ్వువేతనో మజియేకా కణము చేతనో గాని యితరపాచీననిఘ-టువ్ల లనుండి భేదించుచున్నది. దప్పం దధ్యవనం సాందితి” నూలా గ్రముం దధ్యవునంత థా వతచ్చ ద్సం సరమితి ఛాగరిపారే సరమితి బుద్ధ్వా మాలాకృచ్భాా త ఎ వాచశ్పతిళోకము -- ఇది శశ్షూర్శవవై యుండవచ్చును దీనిలో ననేకపరా్యయకదములు నొక శ్చమునక నేకరూపముఎ బతిపాదికను. లగుటచే దీనికి శగ్లార్లవ మనుట సార్థ కము. పలిక్నీ 'బాలగర్భిణీ క్రష్టైతా గర్భిశీకి సశ్వే అశక్నీ 'బాలగర్భిణీతి భాసరి కృన్ళపాకఫల కృష్ణఫలపాకో వనాలక _ కృష్ణపాక పాకకృష్ణ ఫలకృష్లో వనాలయ _ పాకక్పవ్ణవల _ పాకఫంకృన్మకరాన్లుక _ ఫలపాక పొకఫళలో భోల కృళ్టఫశో రస ఇతి వాచస్పతి ఇ ట్లనుష్షుప్‌ఛంద స్ఫుళోనే వ్రాయ బడినది హేకుచంస్రు డభిధానచింతా మణికి వ్రాసినవ్యా ఖానములో దీసిలోనివిశేవములకు వాచప్పతి చొందలగు వారు పమాణ మరి న్రాసెశు మల్లికా కతభీకుళ్చ గవాన్నీ భద్రమన్లికా శతభీకు _రృదయంతీ భూపద్‌ తృణళూన్యకం దశపూరం దశపురం పనన జీవితాహర్షియం ప్తానూ ణ్యం వాసుశే ర్యాంతి ర్వ్యూర్ప త్తిర్థన పాలత వపంచశ్చ నాచస్పతి వభృ కే రివా లత్ష్యతాం దీనియందు నానార్గవర్షముకూడం గలదు యథా కోన్చిి దివ్యధ నేపి స మ్ల ఎలాసిపీధాన యో పనసాధిా ఎ హెష్టింతే కో శృబ్దస్యసం చనా ఇతి ముూర్ధ న్యాంతే శళ్హార్ణన అజా ధన్వంతరి అజా ఇత డొిమరసీంహునికి ముందువ డం చెద్యనిఘం వప్తణేత ఎ అమరసింహు డు నామలింగాళరుశా వనము 8-- అమరసీంచూుని నామలింగానుళాసనను మూ గుకాండములుగా విభ జంప బడినది (పతి కాండము వర్ణములుగా విభక్త మైనది చుభమకాండములో

వె సంచిక ౨] నిఘంటుచరి. త్రము స్వర్లవొస్టామ దిన్చాల ధీశ శ్రూదినాఎ్య పాతాళ భోగినరకవస్తులు తొమ్మిది “రండవ కాండములో వృథ్వీపుగ_జెలవనావధి సింహాదిమనున్య బహ్మక్ష త్రవై్య ళూద్రా దివర్టులు పది మూ డవదానిలో విశేవ్యనిళ్ను సంకీర్లి నానార్థావ్యయరింగాది సంగృవావర్డ్టులును గలవు ఇందలి వీమయముకుబ్యక్తి చూడ గా నామమారత్ర లిం గమౌాత్తతంత్రములను ధన్వంతరి మొదలగు వారు న్రాసీన వనావధిపదను. లతో గలిపీ యాయమరకోళశము నాయ బడినట్లు కానవచ్చుచున్నది ఇందులో శబ్దముల లింగములు విభక్తుల చేతను శ్రీ పుమాన్‌ ఇత్యాది కబ్దముల చేతను చెలియ జేయ బడుచున్నవి సాంకర్యమును నివారించుట కేశబ్లమునకు అథి శబ్దము ముండునో తు అనునది వేరుకనుండునో ఆళబ్దము ముందు వచ్చుళ బ్రములను-డి వేటుచేయ బకుచున్నది పర్యాయపదసమూవామందు జంతువు లకు గాని వస్తువ్రలకు గాని సంబంధించిన వదము లన్నియు వరుసగా జెప్ప జబడియున్నవీ నానార్ధవర్షములోని పదములు వానియంతములను ఒట్టి యేర్చటు ప బడినవి అవ్యయను లన్నియు నొకవర్షముగా జెప్ప బడినవి కొ నవర్షము లింగనిర్ణయమును జెప్పుచున్నది ఎ అమరణంహూు దు -బౌద్ధు డు -ాా

గంథారం భఇభీప్పీత ద్ధి పాతుం జిన మనుస్తృత్య అని శ్షీరసాన్సమి అత్రా నుకేపి ఫాకళ్టలతు ణశోజర్యూ క్షానదయాదిఖి స్పష్టం ప్రతీయ తే అని సర్వ్యానందు డు ఇెప్పుచున్నా డు ఈయమరంంచూ డు వ్నికగూదిత్యునిసభలో నున్న తొమృండుగురిలో నొక డని చెప్ప బదుచున్నా డు అఆజనశ తొ్పము నకు ముంచే యత డు జీవించియుండవ లెను ఈనిఘ-టువు వైనాళాపషులో ననునదింప బజెను జినేంద్రబుద్ధి వ్రాసినకాళి కా వరణపంజికలో తంత్రం ప్ర భానే సిద్ధాంతే అశు సమరవచన ముదావారింప బడీన దని డాక్టరు బండా పకారు కనివెట్టై నని అమరళోశోపోచ్ఞాతమునందు గ 6 012 కృష్ణజీ నోవింద టీకా పండితు డు వ్రాసెను ఆజినేందబుద్న యొనిమిదవళ తె బ్బ పారం భమం దుంజె నని పారక్సండితు డు ౨౯౦ ౨2 ౧282 కన బజిచెను వక మ్మార్రశకము 789 లో వ్రాయ బడిన అమోఘవ్నృ త్తిలో గూడ నమరకోశ నముదాహరింప బడెను కావ్యనులకు వాష్ట్రఖ్యానములు వ్రాసిన యిటీవలివా ౨న వ్యాఖ్యాత లందజును దానిని బమాణముగా గ్రహించి యందలి శ్లోక ములన్ముబలునూ జుదావారించుటవలన దీని యుపయోగము లోక ప్రసిద్ధి

ఆంద్ర, సాహిత్యపరివత్ప తీ క (సంఫుటము ౨౨ చాగుగాం చెలియ బకుచున్నది పాణిని అష్టాధ్యాయివలె నిడియును దరువాత వచ్చిన గ్రంథకర్దల గ్రంథముల నన్నిటి వెనుకకు ద్రోసిపుచ్చినది

అవరకోళ వార్టఖ్యాతలు--- వ్యాఖ్యానను. లు

1 పదునొకండవశ తాబ్లముయ్మ్లైొక్ష కడకటి భెగమం దున్న భట్టశ్షీరస్వా వి వ్రాసిన అమరళోశోన్దాటన మమర వ్యాఖ్యానములలో వ్యిక్తిలి స్రాచిన మెనది అది యిప్పటికి వాడుకలో నున్నది ఇతండు తన యమరవ్యాఖ్యాన ములో భోజరాజును రాజశేఖరుని శేర్ణానియున్నా డు శ్షీరస్వామిని వర్థ మాను డు తనగణరత్నమహోదధిలో శ్సీర స్వ్టమి నాపి" మార్ష్జోమారివ ఇత్యపి” అని యుదాహరించెను గెడోపా ఛ్యాయ శ్రీ్‌భోజు లనుముగ్గురు (పాచీ నామర వ్యాఖ్యాతలను వర్షమాను డు చెప్పుచున్నాడు వారి గంథములను మన మజు గము ఈశ్షీరస్వామి వ్రాసిన వాష్టఖ్యానము మ్మిక్షి లి సులభముగా నున్నది ఇత డు నూటజుగురు (గంశెకర్తల ప్రమాణముల జూపించుచు గొన్ని చోట్ల మరాలమును ఖండించుచు మటిళొన్ని చోట్ల సమర్ధించుచు వ్యాఖ్యాన మును ర్రాసెను

9 తరవాత వాఖ్యాత ఆర్మివారుం డనువానికుమూారు డైన సర్వా నందవంద్యఘటీయు డనువా శు ఇతడు 159లో బదిప్తాచీన వ్యాఖ్యాన ములను జూచి నూతనముగా టీకాసర్వస్వ మనునాక వ్యాఖ్యానమును రచిం ఇను ఇతని వ్యాఖ్యానము స్ఫిక్షిలి వ్యుత్ప్చాదకము. ఇది శీర స్వావివ్యాఖ్యాన మునకు దక్టువగాదు రాయనుకుటుని నవ్యాఖ్యానమును గూడ గలుపుకొని బంగాకాబేశయులో బుట్టిన యనుర వ్యాఖ్యానను.ల కన్నింటికిని యిదిమూల గ్రంథము

కి నంగ దేశపు వ్యాఖ్యాతలచే దజచగా నుదానారింప బజ్‌ ప్రాచీ నవ్యాఖ్యానను చాద్ధు జెన సుభూతి లేక సుభూతిచంద్రు డనువా డు రచిం చిన కాముభేనువు ఇది టిబెట్భావలో నున్నది

1 78 సం లోనున్న శరణబేళ్రండు వాసిన దుర్త్శటవ్న తిలో ీస్త లివేరు వశ్చాణిపంబడినది న్‌ క ఖు లై ససునా

4 రాయమకుటముణి లేక తజచుగా రాయమకుటు డని ఉపాధి నావముగల బృవాస్పతి యనుుగంథక ర 48 వసం లో రచించిన పదచం[దిక యనునది మజియొక వ్యాఖ్యానము దీనికి ట్రాచీనవ్యాఖ్యానము లాథార ములు ఈ్ళగంథక్షర్ణకు నివాసస్థానము నంగ బేశములో నున్న రాభాపురము

గో సీఘంటు చోరి త్రము

ఇతనితండిచేరు గోవిందు దు విశ్రాము డు రాముండు మొదలగువా ర్‌తని పుత్రులు ఈ రాయనుకుటు డు తనయనర వ్యాఖ్యానములో 270 మంద్మిగం థకర్తల వచనమ. ల. శుమాణముగా లహించె నని అెక్టు ఈత56011 పండి తుండు చెప్పుచున్నాడు

5 భట్టోజీదీశ్షీతుని కుమూరు 2ైన ఫానోజీదీన్సీతు డు వ్రాసిన వ్యా ఖార్టనము వ్యాఖ్యసుధ డదాసికి రామా[ళవి యని నామాంతరము కలదు దినిని వాఘులవంశస్థు డైన కీర్తిసింహుని ప్రార్ధన చే 7 వ శతాబ్దములో ఛానోజీ దీశ్షితు డు న్రాసెను (గంథకర్త యితరనిభుంటువ్రలనుండి శ్లోకములను బమౌా ణముగా నుదావారించుటవలన మూలమును సమర్థించుచుం. 'బెంచుచు విపుల ముగా వ్రాసెను

6 నారాయణశ్రర్ధ 16 9 సం రములో నమరళోశపంజిక లేక పదార్థ కామ.ది యనువ్యాఖ్యానమును వ్రాసెను

7 రామనాథని ద్యావా చస్పతి 1688 లో త్తికాండవి వేక మను నొక వ్యాఖ్యానమును రచించెను దీనియుపోద్ధాతను.లో బెక్టు (ప్రమాణక్లోకము లుచానారింప బడినవి

8 గారాంగమల్లికు డనువానిపుత్రు, డు భరతమల్లికు డు లేక భరత శీను డనువా డు వ్రాసిన యమర వ్యాఖ్యానము మిక్రిలి ోస్తమైనది ఒకదము గాను విపులముగా నున్నది వోపబేచ్చని వ్యాకరణము ననుసరించి దినిలో శబ్ద నుల వ్యుర్సత్తులు వ్రాయ బడినవి ఈ్యగంథకర్త 8 వ శతాస్రము మధ్యను జీఎంచెను 1689 లో నున్నవోపబేవుని కవికల్పద్రుమమునకు వాష్రఖార్టనము వ్రాసిన దురాచాసు డతనిని తన్యగంథమందు పలుచోట్ల నుదాహరించెను ఎటన గా = త్నీనివాసగత్యో రాధాళే క్రిఇ త్యమరటీ కాయాం భరత (కనికల్పద్రువు ) ఘజ తోపి క్వచి న్నపుంసక మితి ఛాత్యుకదీపే ఇ త్యమర టీశాయాం భరత

9 శివరామచ్మకవరికి బార్వతికి గునూరు డై నమధుేశనిద్యాల౦ శారు డు 1666 సం లో నవమరకోశముసకు సారసుందరి యనునొక వ్యాఖ్యాన నును నైాసెను శాశే సోము ర సేము భూసి గణితే శ్రీ సార్వభామ్యాళ్తజో దురాచాస ఇమాం చకార విశబాం టీకాం స్వబోధా దవీ గజాష్ట్రతిథియా క్శాశే విద్యాలంకార ధీనుతా లింగాదిసం గ హేటీశాం న్ణమే సారసుందరీం

వళ్ళ

ట్‌ర౬ సీఘంటుచరిత్రము శివరామచ్యకవర్తీ జనక పార్వతీ (పసూ యశ్య స మధుశేశోఒసౌ చకార సారసుందరీమ్‌” ఇతండు సుపద్గవా ్యకరణానుపారముగా శబ్దముల వ్యుత్చత్తులను వ్రాసెను ఈమధుశళు డవమురళోశ సరణి నవలంబించి శబ్దరత్నావళి యను మజతీమొక నిఘంటుశ్చను (వా'సెను ఇప్పుడు నేను జెప్పిన వ్యాఖానములు కాక నావలింగాను కాసనము నకు మజి నలువది వ్యాఖ్యానము లాన్నవీ వాని నన్నిటి నిచట (గంథవిస్టర ఛీతిచే చ్రాయ లేదు శోల్చూూకు తానమరమునకు (వాసిన యుపోర్టాతములో నచ్యుతోపాధ్యాయుని వ్యాఖ్యా పదీపమును నీలకంరు డు రామత్తర్చవాగీశు దు (వాసిన మతిరెండు వార్ట్రఖ్యానములను జెప్పెను వీరి ౩* 'రామతర్ట_వాగీళు గ కలాప వ్యాకరణము. ననుసరించి శబ్బప్య్యుత్పత్తులను (వా 'సెను రఘునాథచక వరివాసిన త్రికాండచింతామణి మహేశ్వరు ము వ్రాఎన యమరణ వేకరు నమర శోళమునకు నవీనవ్యాఖ్యాన ములు ఆ అన్నిపురాణమందలి నిఘంటుప అగ్నిపురాణమం దొకనిఘంటు వున్నది దానిలో గొన్నికోకమ.లను విడిచినయెడల నమరమే మరల నందు వ్రాయ బడినట్ల కానవచ్చుచున్నది అమరళ్లోకము లన్నియును [గంథకర్త చేంన మతీకొన్నితప్పులు నందు గాన వచ్చుచున్న. ఎట్లన గా పళ్ళాన్నిత బ ్ర్రీకట్యా క్షీ బేతుజనునం పుర (అ-పుఎ పే 78 అ 8) అమరమ -2-6.7 సన్తూర్హనీ తోధిసీ స్యా తృంకరో౭ వకర స్తథా పే 726 అ 1 అమరము 2-2-6 $ ఖడిరపర్యాయ మైన బా లతనయశబ్దమ తప్పుని శ్లీరస్వామి అమరన శ్రఖ్యానములో జెప్పెను అమర మందువలెనే దీనిలోను ముందు బున్ధుని వేళ్లు తరువాత హ్మోది దేవతల 'చేరులు చెప్ప బడినవి అమరమ-దుకం'కు దీనిలో నూతనవి శేషము అెవ్వి యు లేవ దీనిలో నధ్యాయములవరున వేలుగా నున్నది స్వర పాతౌళాదివక్షములు లి అవ్యయవర్షము ౭8 నానార్థవర్షము. క భూమివనావ ధ్యాదివ్షములు 5 6? శృ హ్యావ్‌ త్రీయవిట్ళూ ద్రాది వర్షములు 6 సామా న్యనామలింగములు == పుర షోత్తమబేవు డు-అతీని గంధములు భా ఈవ్రురుషో త్తమబచే్యే డు పాణీన్యష్తా ధ్యాయికి భాపావృ త్తి యను నొక వ్యోఖ్యానమును త్రి కాండ శేషము హోరావళి వర్ణ జేశన అనుమూ డునిఘుం టువులను ప్రా 'సెను వకాత్షర్‌కోళను ద్వరూపకోశము కూడ నత జే చ్చాశై

నిఘంటు చరిత్రము ఇ నని వ్యవవారించ బడుచున్నది ఆతనికాల మింతవజుకు నిక్చయించ బడలేదు కాని 1659 లో జీవించిన సర్వానందుం. డతనినాలుగు గ్రంథములనుఎడి శ్లోక ముల నుదాహరించుటజే సర్వ్యానందుని కీతండు ముందువా డని మన మరొ హించుకొనవలయును నోయిచందు డు సంశ్నీ ప్తసార మను గ్రంథమునకు బ్రాసినవ్యాఖాఇనములో నితనిభాపావృ ౨నుండి కొన్ని వాక్యముల నుదావా రించి యుండుట చే నిత డు నాశతాబ్బము నా జే యని మనము "ఇరిసికొనవల యును మంఖు శు గాని హేమచంద్తు శు గాని తమ గంథములలో నెచ్చ టను నితనిని గాని యితన్నిగంథముఎను గాని చాన లేదు భొపాన్స త్తి పథ మళ్లోకయునకు చాాఖావమున్రా యుచు నీ కంథము నిత కు లత్షణ్లేనని ప్రార్థ నపై నాసితి నని జప్పెను (నెదికప ఇవా గాన్సనో శాన్లో లత్ష్మణసేనన్య ఆజ్ఞ యాప్రకృతే కరణి పసంజన్‌ వృత్తే క్షఘుతాయాం హేతు మావా (భామా వృత్తి) 169లో లక్ష్మణసేరు డు సించోశన మఫిస్టించెరు -గావ్రున సీపు షోత్తమబే వుండు వ్రాసిన భాషావ త్తి వక్రిమరా డు్యుగంథనములం లక్షణసేను డు సించోసనమునకు రాకమునుపే రచింప బడియుండవచ్చును కావున 1169 సం కో సర్వానందు డు పురుషోత్తమ జేవ్రని (గంథముల నుదాహారించి యుండుట సమంజసమే జనమేజయు ఎ ధృతిసించుండు ఫుకుషోన్తమటేవునికి సమకాలి కులు కర్షూక్షవము ఉక్పరిని సంపొరావర్హము నను సీమూ డునిఘంటువులకు6 శ్రాయికముగా వాచశ్చతి వ్యాథిల(శ్రమాదిత్యులు చణేశలై యుందురు పురు ఫోత్తమబటేవ్ర డు తన్మగంథములయందు. ఏీరిని (బమాణముగా నుదాహారిం ఇను అమరునివలె సిత కును బౌన్సు జీ

(శికాండశేమము- ఇవి యకరమ యొ్య_వెలితిని బూర్తిచేయుటకు రచిం వ బడినది యని దీనిపేక చేతనే తెలియవచ్చుచున్నది. అమరు డు విడిచిపె ట్టిన శబ్దములను మొ్యతమే యించులో సంగహించితి నని (గంథకర్ణ (గ్రంథా సయందు జప్పియున్నా కు అమరుని,కముకునే యనుఫలించి మజిశొన్నిపరార్ట యపదముల జేర్చెను అందు కుడావారణనుగా ననురు డు బెన్పీన బుద్దుని పదునేడునామయులకు మజిముప్పది యేడు నామములను జేర్చెను అమరు డు చెప్పిన గాౌతమబుగ్ధుని యేకుపేన్లకు మజి మరా డింటిని గలిపెను ఇవి గాక రాహుల దేవదత్త శావకప్ర ల్యేకచాద్ధాది నామములను 'జేర్చను ఇవి యమర శోకములో లేవు అమరురివలె ననుష్టుప్‌ శ్లోకములను గాక వాలాయాధు డభి ఛారళ్నమాఇలోనలె నశ్రేకవిధము శై నవృరృముబను వాడుక చేసెను

౧౦౮ నికుంటుచరి త్రము (గంథక ర్త పోరావళిలో నరు దైనకబ్లములను సంగవాంచితి నని (వరిజ్ఞం జేయుచున్నాడ. హోరావళీ నిగ్గ "తేయం మయా ద్వాదశవత్సనై దీనిని గూర్చుటకు బం ట్రెంకసంవతృ్సరములు కవి కవవడెన ట డానిలోని న్లోకసంఖ్య 270 మాక్రమే అక్షోకములు రెండుఖాగములుగా విభజింపంఒడి యున్నవి వానిలో మొదటిది పర్యాయ'పదములు వానిలో బ్రతిపర్యాయ పదసంఘమును 1 పూర్ణశ్లోకముగాను (2 అర్థక్లోకముగాను త చతుర్గపా దముగాను విభక్తములె యున్నవి నానార్గములు కూడ నరా డ భాగములు గా విభజిప బడీయున్నవి వానిలో నొకళ బముహ్లు యగ్గము 1) అర్థత్లోక ముచే గాని (2) చతుగ్ధభాగకు చే గాని (8 వకపదమువే ఛాని వివరింఛభం బకుచున్నది వకృచేశన-వచనరూపముగా వ్రాయ డిన గ్రంథము కబ్బలక్షణమును (్రరిపొదించు మన్నది త్రంథకర్త చాని పయోజనమును ఛంథాదియం ది చెప్పుచున్నాడు అత్ర హి ప్రయోగే బవుదృశ్వనాం గ్రుతిసాధారణ్య మూశ్రేణ నృషహ్ల్టుతాం ఖురతుకప్రాడా ఖకారత్షకారయో నింహసింఘాన ఇాచా వాకారఘకారయో సథా గాడాదిలిపి పాధారశ్యాత్‌. హిండీర గుడా శీళాజా వాకారడకారళా యాంతయ ఉపజాయంలే అత స్తద్వివేచ నాయ క్వచి ద్రాతుపారాయణే ధాతువు త్తిపూజూదిషు ప్రవ్య కలిఖనేన ప్రసి ద్రోపటే శేన ధాతు_పత్యయోణాది వ్యాఖ్యా లిఖనేన క్వచి దా ప్త్రవచనేన న్షేహాదిదర్భనేన వర్మ చేశనే య మూరభ్య లే భాపానుభవము లేని వారు శ్చ గణమా తముచే ఖురతుకప్రశబ్దముఎలోనున్న ఖకారత్త కారములను సింపవా సింఘానకశబ్దములలోనున్న వా కారభు కారములను హిండీర గుడా శేశకస్దముల లోనున్న వాకారడకారము ను గాడ భాపూవక్ష ములయం కునలె వర్ణ సాదృశ్య మను బి తప్పుగా నుచ్చరింతురు కావున ధాతుపారాయణమును ఛాత్త వ్యాఖ్యానములను వ్యుత్పత్యర్థములను ననుసరించిపైశ బ్బములం జర్చించుట యా వర్థబేశనర్భూక ముఖ్య ప్రయోజనము --( శాళ్వతుని యనేకార్థసముచ్చయము -- ఇది యొక్‌ నానార్థనిఘంటువు ఇది 800 అనుష్టుప్‌శ్లోకములలో వ్రాయ బడినది ఇది యాటు భాగములు మయొదటి మూండుఫెాగములలోం బ్రథమ భాగమందు. ప్రతికబ్బ మయ్య, నానొస్థము ౫ పూర్షక్షోగముచేతరు. ద్వితీయ

చై నిఘుంటుచరి త్రము నీ భాగమం దర్థశ్లోక ము చేతను దృతీయ భాగ మందు క్లోక చతుర్ధ పాదము చేతను జెప్ప బడినది నాల్వవభాగము గృంథపూర్తి కొఆకు నిర్షివమెనది అయిచాటు ఇఛాగములనో నవ్యయములు ఇచ్చ బడినవి ఈవిభాగము తప్ప నిందులో నొక్కకమము లేదు శబ్దము లన్ని యు యథాయథముగా నున్నవి శబ్దరూపము చేతనే లింగము తెలియంజేయంబడుచు న్నది పురుపోర్తమబేశ్రని వోరావళి మహోత్త వణకుని యనేకార్థథ్వనిమంజరి యిరీతిగా'నే యున్నవి శాళ్వతునికాల మిిఠకవఅకు నిర్ణయింప బడలేదు మవోబలు డు వరా చు డు ననుమన+శకనుల సలహో పెర వ్లాసిన తనగ్యంథమురు విద్యాావిలాశుని యాస్థానమందున్న ఖుకులుండు మొదలగు వారు జూ గ త్తతోం బరిశీలించి రని యితండు గ ౦థాుతమందు వానెకు ఈవరాచు జే వరావామిహిరు డని 080028 (బోరా) జండితు డు 470 ౧ (వీకోలిన్‌) వండితు డు సమరగ్గిం చిరి ఈవరావామిహిరు డాఆవశతాబ్లమం దుండెను అమరకోశములోని కొన్ని యగ్ధశ్లోకనులు కొన్ని పూన్వశోకములు కాశ్వతుని గ్రంథమందు గాన వచ్చుటచే శాశ్వతు డమరునికి దరువాతివా డని [ 6 0%£2 (ఓకా) వండి తు డు సమగ్థించెను కీరస్వూమివంటి పాచీనగ్ధంథకర లకనిశ్లోకముల నుదానా రంచిరి కావున నత డాజనళతాస్తరునకు దగ్గజగా జీవించి యుండవచ్చును ఎ భట్లవావాయుధుని యభిధానరత్నమాల 1 ఇది యయిచు కాండములుగా విభజి వ బడి యున్నది మొదటిని స్వర్భ్యూరు పాతాళ పొమాన్య కాండలు ఈనాయగుకు బ ర్యాయపదములతో గాజినరి కొరది యయిన యి నేకాగ్థకాండములో నానార్ధయులు నవ్యయను లుం జెప్ప బడినవి విభ కంతరూచముల చే లింగములు తెలువ బకుచున్నవి తక్రినవిమయములలో నమరకోళమువలె నున్నది ఇందలిక్లోకసంఖ్య తొమ్మిది వందలు ఇం దనుష్పుప్‌న్లోకము లే గాఠ నానావిధవృ క్రములు కలవ్ర అభిధాన చింతామణికి వాఖాషన మైన సారోద్దార మను గంథమందు వల్లభగణి యను వాంశు వహాలాయుధటీకను బేర్జా నెను హాలాయుధు కు అమరదత్తుని వరరుచిని ాగురిని నోపాలితుని దనకు. బ్రకూాణభూతులనుగాం బరిగ్ధృహిం చెను న్‌ ్హరదర్త పార కాాంరి వోపాలితాది ా శ్రే అభిభానరత్త ఇోకీవికంళవిభామక్షోష్థు న ళ్శ క జ ఇ. ॥ సచు చల్పులో

రింం నిభుంటుచరిత్రము ముద్ధియ తే"! పంచె ండవశతాబ్దమునకు బై గా హలాయుధునిశ్లోకములు వో పాలితుబక్లోకములు నితర్మగంథకర్తల బే నుదాహరింప బడినవి మహేశ్వరు డు వోపాలితుని మంఖు కు హలాయుధుని బృమాణగాతులనుగా నెన్నుళొనిరి శ్సీర పాలు వోపాలితున గాని వాలాయుధుని గాని చెప్పలేదు హాలాయుధు. జు వదియన॥ తా బ్రమం దుంజె ననియు మాన్య ఖేఎపాలకు శ్రానమూ డవకృష్ణ రాజుకు గారవీించుటకు గ”రవాస్యయును (ధాతునిఘంటు) ధారారా జైన ముంజ వాక్చ్పతి కంకితము గా పిగళ చృందస్సుశకు మృత సంజీవసీవు త్తి యశు నొక వా్యాఖ్యానమును న్రాసెనసి 44 91" 9౯ పండితుడు క్‌ 6 భండా ను వ్వాన్సీయు న్నారు జానా యాదవస్ట,కాశకుని జఇజజయంతి. -_ ఆఇదికూడం బరాయపదములు నానాక్థములు నని 59కు భాగములుగా నున్నది వానిలో మొదటిది స్వన్తాంతరిక్షబూవిం పా తాళ సామా న్యకాండములం శా విభజింప బడియున్నది రెండవభాగను ద్వ్యతర ద్ర;తుర శేనకాండ లని మరాంయుభాగములుగా విభజింప బడినది ఈ కాండము లన్నియు బ్ర త్యేకము శా నొక్టైశ్రటి యధ్యాయములుగా నిభజిప బడియున్నది పర్యాయఫదనా చార్థవడ్రభాగనములం “9కును నమరములోని వానికంకు విష్ట్ణతరముగా నన్న వి చాతార్ధ భాగనమందు పదము లకారాదిగా నుంచ బడినవి ద్వ్యతర్యతతరా "'ేశావ్రరములతోం గూడిన నానార్థవదములు మరా క కాండములుగా విభా జన బడినయవి ప్రతికాండమ. పుంలింగా ధ్యాయము (ప్రీంగాధ్యాయము నప్పుంసకలింగా ధాాయమ: అక్థవల్లింగా ధ్యాయమః. నానాలింగా ధ్యాయము నని లింగ కృవుమున మరల విథజి చ బడినది కొనకాండమునకు మజినాలంగ ధ్యా యములు 'ేర్చ బడినవి వానిలో వ్ధస్తవదముచే గాని సరు సపదము చే గాని మతేమ్మైకవస్తువును బోధి చు కొన్నిశబ్బము లకుం బర్యాయపదములు మొదటి దానిలో నున్నవి ఆండవదానిలో నానార్ధములుగల అవ్యయములు మూూం డవదడాని కో నవ్యయములకు బరా్యయపదను ౫ నాల్లవడానిలో లింగనియ మములుం గలవు పరిభావ లమరనులోని పరిభావజే సక క్రిం నపుం యొదలగు గుజుతులరు నపుంనకలింగము యొదలగునానికి వా డుకబేనెను దీనిలో వై దికళబ్దమ్హులు మెండుగా నున్నవి 0 7-1 87 సంవత్సరములలో జీ9ించియున్న శీ రామానుజమునికి మొదట గురుళ్చు తరువాత శివ్యుండు నై నయాదవ ప్రకాళకు లీ నిథుంట వను

నీభుంటుచరెతశ్రము డీవీ. రచించినవాండు 11వ శ తాబ్బ్దముధ్యదుం దీనిభఘుంటువు రచించంబడెిను గ్రంథ కర్ష జనస్టానము తిరుష్పుట్టులి లేక గృధ్ధ నరోస్సు. ఇది కాంచీపుకసమిపమున నున్నది మొదట నిత డు దృఢ క3రళంకరసిద్దాంతాభినీవిముండ. కౌాసకు శ్రీరా మానుజాచార్యోప దేశ పామర్ధ్య ము. చే దచ్చిష్యు డయ్యెను ---7 నుహేశ్వరుని విశ్వప్రకాశ 2-- ఇదియు నొకనానార్థనిభఘుంటువు ఇందలి పదము లంత్యామ్షరనియమ ముతో నమర్చ బడిళవి ఒకయక్షరము.తో నంతమగు శబ్దము లొళటికొందలు కొని యేడువఆకు మరల గుంపు ఎగా విభజింప బడీఎవి ఎ ట్లనంగా --రైక కం కడద్వికం కత్తికం కచతుపష్నం కబచంచకం కమట్టం కసప్తకం ఈయ జెంతరవర్షములలో నకారాది క్రమము లేదు పదము లన్ని యు నియమము లేకుండం జెప్పంబడినవి గ్రంథాంతనుం దవ్యయము లక్ష రాంతనికు వముతో నే చెప్పంబడీనవి శబ్దముల లింగములు శజబ్లోచ్చారణము చేశ నే ఇఆలియంజేయం బడినవి అవసరమున్న చోఓ భిన్నవదములవేం జెప్పయుడినవి ఫ్ర్రేలింగపుం లింగాదిరూపములతోనే శబ్దములు 'చెప్పంబడినవి స్త్రీ స్సుం యుద్‌ లగుశ బ్బమ లు వా డుకచేయంబడ చేదు ఆద్యంతములయిందు గొన్నివృ త్తములు ఈప్పం దక్షిన శ్లోకము లన్నియు ననుష్హాపు లే గ్రంథాదియం దీగ్రంథకర్త యొక శ్లోకనులో భోగీంద్రు డద కాత్యాయనండు సావాసాంకుండు. పాచస్పతి వ్యూఢీ విశ్వరూపుం క అమరుండు మింగళు డు ళఈుభాంకుండు అక శీఖాం గు డు వోపాలితుయు భాగురి మొదలగునా రు తనకు. ఆమా ణభోాతు “ని ఇప్పియున్నా డు ల్లో భోగీం ద కాత్యాయన సావాసాంక వా చస్పతివ్యాథిపురస్పరాణాం నవిశ్వరూ పామరమంగ శానాం శు భాంగవో పొలిత ఛభాగకిణాల కోళొావకాళా త్ప్రకటప్ర, భావసం భావితానర్ధ్యగుణస్య వవ సంపాదయ న్నేన్యుతి వాంఛితా శానధం నచింతామణితాం కవినాం ఆమిత్రశైై లచరనూ- చలమేకలాది, వైలా ఫేభూమివలయాద్య దిహో స్త్రి కించిత్‌ వకత్తసంభృత మగోచరశబరత్న మూలో క్యతాం తదఖలం సుధయ కపీఎంద్రా యద్య స్తివాబ్య యమహవోర్శవమంథ నేచ్భా ప్రాప్తుం పదం ఫణిజ లే ర్యది కౌతుకం వ పేశ్వప్రకాళ మనిశం తీ మిమం నిసే. వ్య సంభావ్యతాం పరమకాబ్దిక శేఖర శ్రీ ఈసఘంటువు 11 1 వ సంవత్సరములో ర చియించంబజిను “ఫోసహోనల వ్యోమరూ.వె శృకకా లేఒభిలన్ని లే కోశం విశ్వ ప్రకాళాఖ్యం సరమ చు

రిం౨ నిఘంటుచరి త్రము

శ్వర కెద్యశాత్ర్రు ప్రావీణ్యము గలవా డ ననిగర్వితు కైన యీగ్రంథ కర్త సాహూసాంకమహీ ఫాలుసి యాస్థానమందు _నెద్యు డు- చరకసంహితా వ్యాఖ్యాతయు-నగు వారిచంద్రు? వంశస్థు డు వైద్యులకుటుంబములోం బుట్టిన వాండు శ్రీబ్రవా యనువాని కుమూరుం*ఏ శ్రీకృష్ణుం డనువాని మనుముండు సావాసాంకచరిత్ర మనుగంథమును వ్రాసిన వా డు ఈవివమయను'నే గ్రంథా దియం దిట్లు వ్రాసెకు స్రీ సావాసొంకనృపతే రనవద్య వైద్య విడ్యాతరంగపద మద్వయ మేవ బిళ్ళ్చత్‌ యశ్చం ద్రచారుచరితో నారిచం దనామా స్వవ్యా ఖ్యయా చరకతంత్త మలంచకార ఆక్సీ దసీమవను ధాధిపవందనీ్స తస్యా న్వయే సకల వైద్యక భావతుస వే శక్రస్య దస, ఇర గాధిపు రాధిపన్య శీ కృష ఇ త్యమల కీర తావితాన కృష్ణ స్యచాజని సుత _స్లితపుండరీకమండాతప త్రపర ఛాగనయశ పరాగ శ్రీబ్రవా ఇత్యవిక లాత్తముఖారవింద సోల్లాసలాసితరపార్ట్ర సరస్వతీక తవ్యా త్యజ సృరసమై రవ కాంత కీర్తి శ్రీమా నహేశ్వర ఇతి వథిక కపీంద్ర ని శ్నేష వాబ్యయమహోర్థ వపారదృ శ్వా శష్రాగమాంబురుహవండరవి రృభూవ యస్క్సావాసాంకచరితాది మహః త్రబంధ నిరాణనెపుణగుశాగతగార వ్ర యూ, వైద్యక త్రయసరోజసరోజబంధు ర్చంధు సృంతాం సుకవి ష్షైరవ కాస'నేందు

ఈఎళ్వ పకాశోముయొక కీరి దీని ప్రుణయన క7లమం బే సకలదిక్రులయంటు ల చావ లో టా వ్యాపించెను 1 569 లో నున్న బంగా ళాదేశప్పుగంధకైర్ల యగుసర్వాానందుండు 1088 70లో జీవించిన ఫఘూర్జర దేశస్థు జైన హేమచంద్రు డుసీఎశ్వ ప్రకాళ మును దమ గ్రంథములలో నుజాశారించిరి ఈవిశ్వ్య ప కాశకుగంథకర యే యొ క్‌ పరిశిష్టమును వ్‌ 6060 తాసెను దానిచేరు శ బ్రళేద్యక కాళిక అది శ బఫేదము బకార భేదము ఊఊ భేదము లింగ భేదను. ననినాలుగు నిబేక్రాళ్డ ములుగా విభజింప బడియున్నడి 598 లో దాను మలగ ణియనునొక చెలం జీతు డు దాని కొక వ్యాఖ్యాననును ణనాసెను == వముంఖుని య నే కార్థశోళశము ఖై ఛ్రాగరి కాత్యు డు వాలాయధు డు హాగ్గు డు అమరసించాుుండు

ఇాళ్వతు డు ధన్వంతరి టనాసిననిధుంటున్సల నాధారముగాం 'జేసికాని మంఖు

డనేకార్థశోళ మను నొకనిభుంటువ్రును తౌ సెను అత డు గంథాదియం దిట్లు

ఇచెప్పుచున్నాండు అనవా

తవా

కంచిక ౬] నిభుంటు చర్మితము

ఛాగురి కాత్యవాలాయుధ చుగ్రామరసిం వాళాశ్వతాది కృతా౯ శాఖా న్నిరీత్య నిపుణం ధన్వంతరినిర్థితం నిభఘుంటుంచ విశ్వపకాశవలె నిదియు నకా రాదిక మముగా నున్న యంత్కాక్రరములతో నున్నయది అవ్యయముల గొన నుంచుటయందు శ్తకారమును వర్ణసమాన్నూయ మందు బ్ర ల్యే కామరముగా జేయుటయందు విశ్వప్రకాశము ననుకరించుచున్నది కాని జాకారి 2200౬8 పండితు. డచ్చు వేయించిన ప్రతిలో నధ్యాయమ లుగా విభజించ బడి యుండ వేదు ఇందలిన్లో కసంఖ్య 1007 కంఖటీకను-డి యొత్తివ్రాసీన కాన్ని భాగములు జూ కారిపండితు 6 డచ్చుచేయించి శ్రకటించిన శ్రతిలో నున్నవి మంఖునికోశ మున శొక వ్యాఖ్యానమును మంఖు జో లేక యతనిశిమ్య జో వ్రాసియుండ వచ్చు నని తద్దంథసంపాదకు డు తలంచుచున్నా డు పమచంద్రుని యనే కార్థసంగ్రవాము” నకు వాన మహేంద్రసూరివ్యాఖ్యానములో నామంఖటీక యుచానవారింప బడెను

శ్రీకంర చరి త్తమును వ్రాసిన ముంఖు డు నితంకు నొక్ట జే యని సమ ర్ధింవంబడెను 48-- 49 ళో గాశ్మీర చేశము నేలిన జయసీించూుునికాలమం దుండెను ఇతనిశళోశమునకు గ్నారబేశమందు దప్ప మ జచ్చటన విశేన వ్యా ప్రీ యున్నట్లు కానరా'ను కూమచంద్రుని శిష్య డైన మహేంద్రసూరి యొక జే యితన నుదావారించెను. కాక్తీరబేశరువో వాకుకలోనున్న నిభం టువుల నన్నింటిని జూచుట తబస్థింప లే దని పరితాపము నొందినవ్షీరప్వామి యీామంఖకోశమును బొత్తిగా నెజుగ డు

అజయపాలు డు తొరపాలు డ దుర్గుడ ధనంజయు డద ధరణి ధర్ముంయ ముని రంతిచేవు డు రభసపాలు కు రుద్రు ము విశ్వరూపు డు వోపొ లితు డు శుభాంగు డు మొదలగు నిమంటుకర్తలు రచించిననామమాల నిగ మూభిథభొనను చముదలగనిఘ టువులు లీ శతాబ్బములలో వ్రాయ బడీన చంథములలో గానవచ్చుచున్నని ఆజయపాలు డు ధనంజయు డు ధరణి ఛొసిననిఘంటువు లన్ముద్రితము లై తాళష్యత్రశోశములలో నున్నవి అజయసా లుండు రచించిన య నేశార్థసం గ్రవాము గణరత్త మనళోదధిలో శర్వ్వానందుని ఇేశను శేశవస్యామి మొద లగు రిచేత నుడదాహరింప బడినది ఈయజయ పొటు డొకచాద్ధుండు ఈశోశమందు 1780 శబ్దము లున్నవి ఇందులోని శబ్దము లనేకములు శాశ్యతనిభుంటువునుండి తీయ బడినవి ఇది యధ్యాయ

వ

తర ఆం ఠ్ర సాహిత్యపరిషత్చ తీ సే (సంపుటము ౨౨ ములుగా విభజింపంబడినది త్య ఛ్యాయాంకమందు నవ్యయములు చస్పం బడినవి దీనిలో గూడ త్త కారము శ్ర త్యేశవర్షమ. గా నిరూపింప బడినది అ= తొోరపాలు దు = శరార్టనందు డు మేదినీకారు డు రాయమకుట డు నింక మజికొంద తితని నుజూవా3ంచిరి ఈతని గంథము నా త పతిగా ఎవైన నున్న తెలి యను పసిదమన భబము ల యపసిదరళూపాంతరముల కళ డు ముఖ్యమ. గా కను య హ్‌ స నుదానారించ బకుచున్నా కు ఎట్లో గా జవాకాపీ జతాశ స్స్యా జ్ఞలూకా జల జ్‌ ఆ వొ జంతుక ఊహా ఫఘర్యోక్చుణి జ్యవ్రేపుమూ నూష్ణా (త్రైయాం త్విషి ఇత్య దంజే తొరపాల వలు దురు దు ఖై శ్సీరస్వావి. హేమచంద్రు. లీమర్లుని దవ్శాగంథధములయందు. మిగులం బ్రశంసించిరి శ్షీరప్వామి అమర వ్యాఖ్యానములో నుదావారించిన దుష్షనిశ్లోక ములనుబట్టి బూడ గా నితడు వ్రాణనకోశ నమరము.వలె నున్న్లు కాన్పిం చుచున్నది ఇందులో బర్యాయవదములు వేలు నా నార్థములు వేజు నానా ర్థపదము లంత్యాక్రరనియమను.తో జెప్ప బకినవి దుర్షస్తు- సర్వజ్ఞభిమ చౌ వైద్య స్త్వాత్థా కామశ్చ హృచ్చయా ఫలకళ్యాణయో రృవ్యం ఇతిశ్షీర స్వారా£ 2... 4 కోకో స్రీ కుఎలే ఖడ్దవీధా నే న్టాఘుదివ్య యో నాళ తయే తిరోధానే జీనితేక వీయేయమే ఇతి దుర్షు డు ధాతుక్రు_మయమె శబ్టమ.ల వ్యుత్సత్తులవివయమై పమాణముగా నాను కొన బకచున్నా డు ఎట్లనగా -- శ్వేడ్వ అవ్య శే కళ్దే ఇతి దుర్గ ఇతిశ్నీర "8. _26 శీర స్వామి పున తృణుమేవ వరిత్వావ్నీణు ఇతి దుగ్డ విలోతీ త్యాహ భీవం రోగం జయకీతి భేవజం-ాళ్నీరల $99- 087 కాన్చన కాశంత్ర వ్యాకరణ నునకు వ్యాఖ్యానము వ్రాణన దుగ్గసి.హ డే యిదుర్లు డై యుండవచ్చును జూ ధనుంజయుని నావుమూాల --- చ్వాదశకోళ నంర్యగహములో బకటింవ బడిన యికోశ బుండియా అఫీసులో నున్నప్రతితో సరిగా నున్నది ఇందులోని శ్లోకసంఖ్య "రెండువంద లని గ్రంథక్షర్తయే ఇెష్పుచున్నా డు ఇది శబ్బసంకీర్ణరూవణను శి బ్బసంకీర్ల ప్ర రఈరూపణము శబ్దవిస్తీర్ణ రూవణపరి చ్భేదము నని మూ డు భాగములు ౯ విభజిం ళ్‌ బడియున్నది ఈధనంజయు డొక దిగంబరజైను డు కశ్హాటటేశని వాస

నంచిశ ౬ నిఘంటుచర్మితము న్‌ ఇత డు ద్విసంభానకావ్య మను నొకకావ్యమునుగూడ గ్రాసెను దానిలోని త్లోకములు గణరత్నమవాోగీదధిలో నాలుగస్థలములలో నుదావారింప బజెను పారక్పండితుని మతానుసారముగా నీధనంజయునకు శ్రుతకీర్తి తొ ద్యు డని మతీయొక జేరు గలదు ఇత డీద్విసంథాన కావ్యమును 148 తరువాత వ్రాసెను ధనంజయులశళోశము నొక్టశర్వానందు డు తప్ప మజి యెవ్వరు నుదావారింవ లేదు నావమాల యనునేరుగల కోశములు మతి మరా డీఫందర్భమునం జెప్బ్పపచ్చును వానిలో నొరటిలో గద గన బర్చిన కాత్యు డనువాడు వ్రాసి నది రెండవది ధనంజయాునిది మరా డవది యా ర్యావృ త్తశ్రోకములలో వ్రాయః బడినది ళర్వానందు డు దీనిని బలువూ జుదావహారించెను బొదుంబరం ఈ తాను మితి నావమనూ లాయాం ఆర్యాపారాజా” ఇం కొకనావునూల కమ రమోల యని వేరు ఎ ధరణిదాసుని అనేకార్థసారము 1--

తజచుగా నిది ధరణి యనియు ధరణిశోశ మనియు వ్యవవారింపంబడు చున్నది అజయపాలుని కోశమందువలెనే దీనియందును శ కారము శ్రత్యే కవర్షముగా ని చ్లేశిం బడినది ఈగ్రంధకర్తను శర్వానందు డు తనంథమందుం బలునూ అుదావారించియుండుట చే 18 వ శతాబ్బప్రారంభముకంకు నివతల వొడై యుండ డు

ధర డు --మేదినీకారు డు ప్రనూణముగా నెత్తుళొన్న చారిలో నొక జైన ధర్గుడు శరారనందునివే నొకవమూ అుదానారింప బజెను మజి యొక వోట శ ర్వానందుని చేతను సంత్ని ప్తసారమునకు వ్యాఖ్యానము గ్రాసిన గోయి చంద్రుని చేతను బలునూ ఆదాహారింప బడిన ధర్గదాసు డు సీధర్గు డు నొకం డగునో కా డో నిశ్చయింప బడ లేదు నిగమాభిధానము లేక నిగమాఖ్యాఖి భానమును శర్వానందు డును రాయమకుటు డును బలువూ జఅుదావారించిరి ఇది యమరశళోశనువలెనే వర్యాయవదనులతో న నేకార్థపదములతో 6 గూడి యున్నది దీని గ్రంథకర్త పేరు 'ఇలియదు తానురం ఛ్యుతమర్శశ్చ ఇతి నిగమా ఖోర్టఖివానమ్‌

నుని అమర న్యాఖ్యానమ.లో శ్రీరస్వామియు నభిఛాన చింతామణి వ్యాఖ్యాననులో 'హీమచంద్రు డును బమాణముగా నెక్సిన ముని యను వాండు డి2[ంయల అెం[00202 పండిళులు కాత్యు డనియు ను నామలిం

అరటి ఆంధ్ర, సాహీత్యపరివత్ప త్రి లే (సంపుటము ౨8 గానుశాసనోపోద్దూతములో ఓకాప-డితు డు వ్యాఢీ యనియు నభిప్రాయకడిరి కాత్యుని గంభమునుండియు వ్యాథ్మగంధమునండియు నుదావారింపంబడినళ్లోక ములవలన సీముని కాత్యు డన్నయంశము సంశయాస్పదమై యున్నది ముని యని తలంప బడిన వ్యాథి స్రాచీనగృంథక్తర్హ గావున శ్షీరస్వామి యతనిన్లోకముల నుదావారించె నను సంగతి నాధారముగా. జేఎకొని పుట్టినది మునివ్రాసినకో కము పర్క్యాయపదములతో గూడినది రంతిజేవు డు -- రంతిబేవుని రంతిళోశమును శారచానందు డు తన గ్రంథమందు రెండునారు ఎడావారించిను దీని నచ్చటచ్చటం దరువాత ఛంథకర్త లుడాహరించిర ఇత డమరునికంయెం శ్రాచీనుం డని తలంచుటకు సబబులేదు ఈనిఘంటువ్రులో గూడ నానార్థములు. బర్యాయపదములుం గలవు నానార్థవదము లంత్యావ్రరనియమములతో నున్నవి పీచ్పలో జూధి రళ్వళ్థ ఇతి రంతిబేవ జా? రభసపాలు డు లేక రభసుండు -- ఇతనిని శ ర్వానందు డును దెరువాత్మి గంథకర్తలం నుడావారించిరి అమరను 11 _- 91.77 శ్లోకములకు తీర పొర్టిమి వ్రాసిన వ్యాఖ్యానములో రభనుని శ్లోక మొకటి యుదాహరించంబడిన దని గీ25600% ఇండితుండు ఇప్పెను గాని యాక్లోకము శీ కావంజితు డు ముద్రింపీంచిన చతిలోం గాని తికనా న్హూరుప్రతిబోం గాని కానరాదు అమరళోశమునకు రభసునికోభవు మూల మని కో ల్బూక్‌ చండితు డు విల్ఫన్నండితుడు. జెప్పిరి గాని యటుండి యిటుకాన్సట మే సత్యము అన గా నమరళోళమే రభసకోశనునకు మూల మనుట ప్రత్యము అనరమునకు శర్వానందు డు వ్రాసిన వాష్థఖ్యానములో నుదాహరంప బడిన రభసునిశ్లోకములను బట్టి చూడ గా నమరక్లోకము శే రభ సునికోశమందు బూరర్ధముగాం గానవచ్చుట యే. గాక యాశ్లోకములకుం చానుముజేశొన్ని చేర్చుట చే ౨త డమురునికి దరువాతివా: డని సమరింపచ బడు చున్నది ఎటన గా - మం త్రవ్యాఖ్యాకృ దావార్య ఆచేష్టా త్వధ్వశే వశీ యహైచ యజమా నళ్చ ససోమవతిదీశ్షీత (అమర 11-7-6-9 మంత్ర వ్యాస ఖ్యాక్ళ దాచార్య అదేష్టా త్వధ్య రేవతీ యష్టా చ యజమాన శ్చ యాజళో బేవదారక దీశ్నీత స్పోమపీతీ (ఇవి శర్వానందుని యమర వ్యాఖ్యలో నుదొ నామిపంబడిన రభిసుని శ్లోకములు) కనికాతు ఖలీనో ఒ.(స్హ్రీ” (అమరం కే

సంచిక ౬] నిభుంటుచర్మితము 29 8-50) కవికాతు ఖలీకోఒ క్రీ కవికం కర్షణీ త్యవీి (రభసక్షోకము-సర్వా నందుని యమర వ్యాఖ్యలో) ఇందులో.6 గూడం బర్యాయపదములు ఛానార్థ ములు వేజుగా నున్నవి ఇమయుపశ్షి ిదో శ్చామలత్తితి దంత్యాం త్యేము రభనః (రాయమకుటుని అమర వ్యాఖ్యానము) వీష్టనే పరి వేమళ్చ్యా చ్భానో స్రువిభు మండలే ఇతి తాలవ్యాంతే రభస | రుద్రునినిథుంటు [-- రుద్రునినిఘుంటులోని శ్లోకములను శ ర్వానందు డును మల్లి నాథు డృను మేదనీకారు డు నింక నుజికొందయణు తమ వ్యాఖ్యానములయం దుదావారిం చిరి ఇందులో నున్నపదము లన్నియు నానార్థపదములే వర్రం వలాశం నా రత్త శృటే వారిత కంళుకే ఇతి తాలవ్యాంలే రుజ్ర చాకరాడ వస ద్వట్చాలే- శ్రాదికదంబే శండమస్ర్రీయాో మితితాలవ్యాడా డాంతే రుద * ఆ విళ్వరూవుండు టై ఇతయ మహేశ్వరుని చేతను మేదినీ కారుని చేతను (బమాణఘాతుండు గాం బర్మిగహింపంబడినవాండు. అతన్నిగంథమునుండి శ్లోకముల నెన్వరు నుజావారింప లేదు శ ర్వానందు డొక్ట ౧ డమరము 112. 9 శ్లోకము యొక వ్యాఖ్యానములో నొకనిశ్వరూపు నుచాహరించెను అర్థక్షోకనును వదన ముఖే నివరించుచు వ్యాఖ్యవ్రాసిన నిశ్వరయాఫుంజీ యితం డని ఎిక్చయముణాల జెప్పళేము.. కథాహి- బేశం కాలం తథా స్థానం సన్ని చేశం తనైవచ ఇత్య గా విశ్వరూవేణ స్థానం పత్తనాదికం తభ న దిగి భాగవరిచ్చిన్నాని శ్రీజంుం తపి గృహాణి సయ్య బ్నీవిష్టాని సన్నివేశ ఇత్యు కృం ఇతండు తీనగ్రంథమ్నుకైం జానే యుక వ్యాఖ్యానమును వ్రాసియుండవచ్చును ఎ? నోపాలిళు డు లేక వోపాలితవించు డు.శాా వాలాయుధు డు మహేశ్వరు డు మేదినీకారు డు నితనిని అనూఖి ముగా గగ పొంచిరి వ్యాఖ్యానములలో నితనిళ్లోకములు తజచుగా నుడా వారింప బజెను ఇతండు రచించిన శఛోళము లింగ క్రమమున వ్రాయంబడెను. కాంతమ్మ్టు కీతనినిఘంటు నాద్యావృ త్తశ్లోకములలో నున్నది *వళీక వటల పాంత ఇతి ఫుంస్ణాంజే వోపాలిత ఇతనిని గొందజు గోపాలితు. డని వ్యవ పోరించుచున్నారు గరత్సవే నకా చృచే ఇతి శ్రీబకాండే వోపాలిత “€న్లావీ కపూయస్తువర ఇతి హ్రైస్వాది రపీ వోపాలిలే న్లో అన్యధా ఆర్యా ఖ్‌ంగ

ఆళీరా ఆం థసాహిత్యపరివత్చ త్రి (సంపుటము ౨౨ ఎ శుభాంగ డు ళ₹ేక శుభాంకుడ -- ఇతనిని మహేశ్వరు డు మేదినీ కారుడు చపమాణముగా గహించిరి ఇతనిశళోశనునుండి యెవర్టరు శ్లోకముల నుదావారించియుండ లేదు శర్వానం దుం డీతని శ్లోకములను మూ డ..* ర్లుదాహరించెను ఇతడు వ్రాసినకోళ మున కుత్సలమాలిని యని జేరు. సంత్నిపసారమునకు వ్రాయ బడిన జమరా నందివృ త్తిలో నుదావారింవ బడిన సహోడా దారా తథా వోరా త్రయ వతే యథాక్రమమ్‌ క్రోజే దారేషు పహోంరేచ శకీక్తితా మనీమీఖి ఇత్యుత్ప లనాలిసీ అనుశ్లోశము శర్వానందు కు అనురము_ -6-6 శ్లోక వ్యాఖ్యాన మిందు ళుభాంగుని దని ఇప్పెను జా హపహెవమచ ద్దు డు ఆ 088---1 "5 సంవత్సరములలో జీవించిన జెనసన్నా్వాసి కలికాల సర్వజ్ఞ కిడ్డను చిరుదమును వహేంచినవా డు నగు హేమచంద్రు డు జయసింవా కువూ+రపసాలుని శాలమందు జీవించెను ఇత డభిధానచింతాముణి అనేకార సంగ వాము నిభుంఎశేవము బేశినావమనమూల యను నాలుగు గ్రంథములను వ్రాసెను వీనిలో మొదటిది పర్యాయ పదములతో 6 గూూడినయది ెండవచా నిళో నానార్ధపదనులు మూ డవదానిలో నృక్ష,వాచకపదములును గలవ్చ నాల్లవది ప్రాకృతనిఘంటు అభిభోన చింతామశి---ళఇది ౧ 'ేవాదిచేవకాండము ౨ చేరకాండము తి మర్త్య కాండము ర భూమికాండము లేక తిర్య క్రైండము “గ సారకకాండము ౬ సామాన్య కాండము నని యాటజుకాండనములుగా విభజింప బడినది ముదటి కాండములో జె నజేనతల పేరులు చై నమతపరిభాషమలు ెండవకాండములో బ్రావ్యణదేవతాపదములు బొద్ధదేవతానామనులు వానితో బంబంధించిన పారి ళావీకపదములు నూ డవకాండములో మర్యనా మములు నాల్లవదా నిలో దిర్యస్దంతు నామములు నయిదవ కాండను. లో 6 చాతాళమందున్నవాని జ్ప్లు నాజనకాండములళలో ఛఫావభోధక పదములు వి శేమణములు నవ్యయ ములు. బతిపాదింప బడినవి రూఢియాగిళమి శ్రశ బృములవర్ష నతోన్వ సమాస చదముల యవయనములలో నెద్ది శథానమో య్‌ొద్ది య పథధానమో తును చర్చలతోను [గ్రంథ మారంభ చుగుచున్నది ఎట్లన గా ఆ పణిప త్యార్దత న్సీద్ధ సాంగళ బ్బానుశా సనం రూఢయాగిక మిశ్రాణాం నాన్న్నూం నూలాం

శంచిక ౬ నీభుంటు చర్మితము వ తనోమ్యవాం వ్యత్పటత్తి రవాతా శకృష్లా రూఢా ఆఖండలాదయ యోగోన్వ య స్పతుగుణ క్రియా సంబంధసంభవ గుణతో సీలకంరా ద్యా (కీయాత స్ప వ్రునన్నిభా లింగముల క్షీగంథకర్ణ (వాబన లింగానుశాననమును జూచుకొనవల యును ఇందు నానావిధవృ త్త ములతో గూడిన శ్లోకములు ర48 కలవ్ర అభిధానచింతొామణికి పామచందు కు (నా*న వాంఖ్యానములో 80 మంది (“ంథక్షర్ణల (గ్రంధములకంకు పాముగా నుదావారివెను వానలో ముప్పదినిమఘు టువులు వానిలో నాలుగు ముఖ్యములు వాసుకి వ్యాఢథి ధన పోలు డు వాచస్పతి తిన వారిలో కాత్యు కు అమరుడు దుగ్తాదాసు డు ఖ్రాగరి భోజుడు ఇాళుతు డు వాలాయుధు డు మూలాకారు'డు యాస వు డు(వాసిన్గంథములనుండి శ్లోక ళు నుదావారించెు యకోవిజయజైన (గ్రంథ చూలలో (బమగింప బక్షి ౦౫ వ్యాఖ్యానముతో న్మీగంఫకర్త (వాసిన "శీమసం్యగవాము కూడ గానవచ్చుచున్నది 16 ఫం రములో యోధపురము ను అాలించిన సూర్యఎంచూు. డనురాజు కాలమం దున్న వాచనావార్య వాది (శ్రుననిభ్‌ డనువా కు వాంనసారోద్దార మనెడు మతియొక వ్యాఖ్యానము కలరు. 630 లో బేవసం్థగవాగణి యనువా మ వ్యుత్పత్తి రత్నాకర మను మణీయొ వ్యోఖ్యాన మును వాసెనుు 5వ శ తాబ్బవ్వతీయ భాగ మందున్న శుభ కీలగణి యరునాడు వ్రౌ అన పంచవర్ల్గ నామప (గహము కీ 56.1605 లో అక్బరు చక నరికాలము కో జీవించిన భానుచ (దగణి యను వాంకు న్రాన్‌న వివిక్త నామసర్మగవాము 7వ శ తాబ్దప్రారంభ మందు పాధుకుందరగణి యను వాశువ్రా న శబ్దరత్నాకరము జిన బే వ యునీశర్షరు శు వ్రాసిన అభిధానచిం తొమణి శిలోంఛము మొదలకునవి అభిధా. చింతామణి నాధారముగాం జేఎ కాని పుట్రిన్గగంథములు 889 శ్లోకములు గల అనే కార్థసం్రగహ మూజుకాండములంగా విభ జింప బడియున్నది అవ్యయములను బతిపాదించు మజియొక కాండము దాసికి జీర్చ బడినది శ్రతిశాండములోను శబ్దము లకారాది కృమముగాను అంతా -క్షర,క్రమముగాను వ్రాయ బడీనవి లింగములు ఇప్ప బడ లేదు అనే కార్థ ర వాకర కౌముది యను 'ేరుగల మొక న్యాఖ్యానము హేమచంద్రుని శివ్యు డగు మహేందసూరి యనువానివే రచియింప బడినది శ్రీహేనసూరికి మ్యేణ

శం ఆం ఛసాహిత్యపరివత్ప్స త్రి క్‌ (సంపుటము ౨౨ శ్రీవిన్గహేం ద్రసూరిణా భ్దక్తినిన్తేన టీశేయం తన్నామ్మై వ ప్రతిస్టితా * ఈ వాస్థభాషనమందం6 శ్రుమాణముగా విశ్వ్పప్ర, కాశేము ఇాళక్వతు డు రభసుండు అమరుండు మంఖుండు హుగ్గుండు వాాథి ధనపొలు క. భాగురి వాచస్పతి యాదవుడు ధన్వంతరినినుంటువు నుదావహారింప బడెను -- శేశవస్వామి నానార్ధార్దవసండేవము [౮ ఇది నా నార్ధపదనిఘంటువు ఇందలిక్లోక సంఖ్య యయిదు వేలు నెనిమిది వందలు ఇపియాబటుకాండములుగా విభజింపంబడినది త్రులింగము పుంలిం గమ్ము నపుంసకలింగము వాచభలింగవు నానాలింగము నని యయిదువిధ ముులెన లింగములను బట్టి పతి కాండ మయిదధ్యాయములుగా విభజింప బడి యున్నది ుత్య ఛ్యాయమం దు బదము లకారాది కృవమమ.గా జెప్ప బడినవి ఈలత్షణము లన్నియు వైజయంతీనీనుంటువులో గూడ నున్నవి ఈళోశ మందు ముఖ్యముగా గుర్పిందందగినలక్షణ మేమన గా టబమాణముగా నుచా వారింపంబడిన గ్రంథక్వర్తల పేర్లు వారివాక్యములు గ్రంథమందే చెచ్చ బడియు న్నవి సునూరు నుప్పదిమంది ఛ్రంథకర్తలు చమాణనముగా నుదాహరింపంబ డిరి ఏరు వాజయ మంతటితో సంబంధించియున్నవారు వా రెవర్పరనంగా _. నిభుంటుకర్తలు వైయాకరణులు కవులు వేదపండితులు ఛందక్శాస్ర్రకర్తలు "వేదములు మొదలగునవి అజయు డు అమరదత్తు డు అమరసించూు దు ఫాగ వృత్తి భాగురి భట్టి భోజరాజు ధనంజయు6కు హొలాయుధు డు వార్షనంది జయాడిత్యు డు కాత్యు డు శ్షీరస్వావి మూధవాచార్యు డు మూఘుడు నిరుక్తము పీంగళు కు రభసు కు సజ్జను డు శాశటాయను డ కాళ్వతుండు స్టందస్వాపిం సుక్రుతు డు వాక్సతి వరరుచి మొద లగ్భుగంథకర్తలు పూర్యో _కృము _తెనకాన్ర్రు ములను రచించిన వారు తంథాధియంక జెప్ప బడీన కులోతుంగ చోళుని కువూరు డైన రాజరాజుబేం బోమీంప బడిన వా ము కొవున నారాజు కాలమునుబట్టి యిశే శవునికాలము కూడ చెలియ బకుచున్నది ఒకరాజు 2వ శతాబ్బములోను మతియొకరాజు 18వ శతాబ్బకములోను బరిపాలించుచున్నట్లు గంథాదియందు నర్ణింపంబడియున్నది శ్చీఠవ్చండు వీరిలో నొకరిపరి పాలనములో నుండవచ్చును మోల్లినాథుండు రఘువంళ న్యాఖ్యానమందు నతనికంశె ముందువాంజైన అరుణా చలనాభుండు కునూరసంభవ వ్యాఖ్యానమందు సీశేశవుని శ్లోకముల నుదా పారిళచీర్‌

నిఘంటు చర్మితము జెడి -- మేదినీకారుని నానార్ధళబ్ద్బోళశము. 1---

తజచుగా దీనికి మేవినీశోశ మని వ్యవవోరను ఇది సర్వ”ధముల విశళ్షేపకాశము ననుకరించుచున్నది ఈ రెండింటికి మ.ఖ్యమె* భేద మేమన గా నంత్యాతరనియనుముతో నేర్పరుప బడిన శబ్దసంసుయులలోని పదము లకారా దిగాం జెప్ప బడీనవి లి గములను బెలుపు శ్రీ పునూన్‌ మొదలగుశబ్దము లుకూడ శ్లోఠములలో నున్నవి అ ఫెక్టుపండితు వు మేదినీకారు డు విశ్వ

శకాశను నుదావారించెను దూవీంబె నని (నాసెను (గంథాంతన్లోకమందుం మేదినీ కారు డు తనతండివేరు (పాణకరు డని యు నాజువందలశ్లోకములతో గూడిన యొకనీతికశాశ్ర్రమును దాను రచిం చితి ననియు జెప్పెను వమట్ళత గాథాకోశ్వపణయన విఖ్యాతకాళ లే నాయం మేదినిక లేణ కోళ (పాణకరసూనునా విరచిత విశ్వపకాశము బవాుదో మములు కలది మొనను మేదినీశోశమునకు మూలగంథము రాయమకు టుడు దీనిలోనిశోకముల నుడానారించెను ఈ రెండాభఛారములనుబటి మేది నిశకారుడు పదునాల్లవశ తా బముందు జీవించియుండవచ్చు నని తలంవ పడుచు న్నాడు గాని యంతకంశొముందునా డె యుండవచ్చును ([గ్రంథారతమందు6 జెప్ప బడిన వమా ణ,వ తుులైన (గంథక్షరలు శర్వానందుని వోతను దక్రిన (పాచీన్యగ్రంథకరల చేతను బరామర్శింప బడిరి గాన్చున 1159 కంయె ముందు జీవించినవారై యుందురు 875 లో వృపోద రాదివృ _త్తిని వాసిన వద్దనాభ దత్తుడు తాను రచియించిన భూరివయోగమందు మేదిసీకారుని ళోకముల నుదావారించెిను శాశే కె లనవాదిల్యే వెతే మాసన్‌ రవే స్థితౌ ద్వచేన వదనాభేన భొపాసూత్ర మిదం కృతం మాఫము ద్వితీయసరములో 65 శోక మను యజతాం సాండన స్వర మవ త్వింద ్రషత్విన పయం హనాను ద్వమద సృర్వసాస్వథకాం సమోవా తే అను శొక ముయొక్ట (వానూణ్యమును శంకించుటకు సబబులేద. జాకారిపండితు. డచ్చువేయించిన మంఖటికలో తశీదినీకారుని శ్లోక మొకటి యుదావారింప బడియున్నది అడి సత్యమెనయె డల మేదినీకారుని కాలము ఓ వశితాబను.కంకు వెనుకకు జరుపవలణయుం డును చీల యన గా నామంఖటీక పాయికను.గా బండెండన శతాబ్దము కొసను (నాయంబడియ.౦డును (గంఖథాంతశ్లోకములయందు 'జెచ్చ బడిన నూధవుండు పర్యాయరన్ననూలను రచించిన నూధనకారు డ్లై యుండన

తజ

సరం అంధ్ర, సాహిత్యపరిమత్స త్రిక [సంపుటము ౨౨ చ్చును బుక హారిహరరాజులకు మంటతియైన సాయణమాధవుకు కాడు 5! ౨: £ 6 భండార్‌ కరు వెప్పిన 21 మేదిసీకారునికిం దరువాత బుట్టన విఘంటుప్రులు లో గడ జెప్పీనవాసివలె నంత(పమా౯ములు కావు వాని లోని శ్లోకముల నెన్వరును దమ్మగంథములయం దుడానారింప లేదు

1. శబ్ద్బరత్న్మఫదీపము ఇం దయిదుకాండనులు కలవు గణధరసార్థశతక వృ త్తిలో సుమతిగణి దీనిశ్లోకములను బలుమా ఆందాహరించెను క ళ్యాణమల్లు దు వాసిన శద్ద రత్నద్‌పమే యుది యున్నట్లు కానవద్బుదున్నది £ పంచవర్షపరిహార నామనూ ల అనునామూంతరముగల అవవర్ష నామమాలను రచించిన (గంథక్షర్ణ జనవల్లభుని సేవకు డ ననియు జిన వీయునికి ఓిభేయు డ ననియు [గంథమందు ఛోసశొన్నాడు ఇతడు 8 వళతాబ్బమువాడు 1 మహీపుని శబ్దర త్నాకరము అది 1874 లో రచియింప బడినది ఇందులో బర్యాయవదసంభుము కంబు సాసార్ధవదములు హెచ్చుగా నున్నవి ఓ వధనాభదత్తుని భూరవ మాగము దీనిలో బ ర్యయపదములు తక్షువ- నా నార్ధక దములం పెచ్చు ఆగం థకర 875 లో పృషోదరాదివృ త్తిని నా "సెను ర్‌ శా మేశ్వర శర్థ (ాన్‌న శబ్బశూల ఇది భూర్మిపయోగమ.వంటిది (గంథకర కాలము ెలియదు 6 ఇళకుగబభదండనాథుసి చానార్ధరత్నమాల -ఈ[గంథకర్ల పదునాబ్లవళళా బ్బములో విజయనగరము “సోలి ఆండవ నారివారుని కాలములో నుంజెను ? శఇటాధరుని అభిధానతంత్రము ఇది నానార్థవదము. లతోను బర్యాయవదనులతోను గూడిన యొక నిఘంటువు విశీవములతో గూర్చ బడిన అమిరళ్లోకములే యిందులో (శూయంబడీనని ఈగంథకర్ల వంగచేశముతో 6 ౪2) నున్న శట్ట(గామము (6 గజం02) లో నివసింపేను ఇత డు రాయమికుటునిశళంయకు యొచీనుం డనీ గంంయ4 వండితు డు ఇట్సుచున్నాండు

చంచిక ౬) నిఘుంటుచరి[తముః తీక్రా 8 దుర్షసీంహుని నానార్థధ్వనిచుంజరి ఇందులో నానార్థ్మ్యపతిపాదకము లైనపదములతోం గూడీన శ్లోకము లున్నవి ర్ముదుని గంగాధరుని ధరణిని రత్నకోళశమును న్మీగంథకర్ణ చెవ్వు చున్నా కు 10 వశతాబ్బములో నున్నరఘునందను డితనిశ్లోకముల నుడా వారించెను క్తాన్టీరచేశస్థు డైన మవోక్రవణకు డనునా డు (వాసిన యీ శీర గలమతీయొక్టగంథనమ.లో శ్లోకాధి కారము అర్థళ్లో కాధి కారము వదా ధికారము నని మరా కుభాగము లున్నవి ఏనిలో మొదటి భాగములోనిళ్లో కము లన్నియు దుర్షసించాంని నా నార్థథ్వవి కుంజరిలోని వే ఈ రెండ [గ్రంథము లను [బాచీనవ్యాఖ్యాత లెవ్వరు నుడావారింప లేదు తి రూవచం్థదుని రూవమంజరీనామదూల ఇది 588 లో (నాయ బజెను ఆకాలనుందే అక్చరుచకనవర్తి వరిపా లనములో బుండరీకవిట్టలు డు శీ భఘుబోధనామమాలను రచింబెను 0 ఇారదీయాఖ్యనామమాల వార్ష కీర్తి యనువా డు 16 వ శతాబ్దములో రచించెను || వామనభట్టవాణువి శబ్దరత్నాకరము ఇది నుఠరా డు కాండముల (గంథము (_పతికాండము నధ్యాయములుగా విభజింప బడినది నానార్థపదములు నోష్టయములుళ-గాన...నున్నవి అవ్వ యదిఖీతు డు తాను (వా౪న నామసంగవా మాలలో నుడావారించ బడీన (గ్రంథ మిదియే యని 1౫౯ 516౧ పండీతు డు చెప్పుచున్నా దు కాని వామన భట్తబౌణు డు కొనళతాబ్బగుం దున్నవా డు 18 అక్బయదీశ్నీళతుని నామసంగహమాల ఇది వ్యాఖ్యానము. ళో గూడిన యొక పర్యాయపదనిభుంటువు దీని వ్యాఖ్యానమందు (చాచీనకోశములనుండి క్లోకరులు విస్తారముగా నుదావా 80వ బడినవి 18 సహాజకీర్తినామకోశ సు ఇది యాజుకాండములుగా వీభజింవ బడినది లింగములను నిర్ణయిం చు సొతము లిందు గలవు ఈగంథకర్త లో ధపురమం దున్న పార్శ్వజినుని నుతించుచు 16207 సం లో నొక కావ్యమును రచించెను శీ వేణీదత్తుని కంచతత్త ర్య్వవకాశిక ఇది 16 శ*కీసం లో వ్రాత బడినది

౨లో ఆం_ధసాహిత్యపరిమత్ప తీ క (కంభుటము ౨౨ 15 శేశవుని కల్ప్యమకోకము ఇడి యతివిస్తీర మెన పర్యాయపదళో శము ఇందలి శ్లోక సంఖ్య నాలుగువేలు ఇందులో బన్యాయ'పదను లతివిస్తా రముగా నున్నవి భూప ర్యాయము లజువదినాలుగు అగ్నికి నూటపదునా లుగు పేళ్లు ఇది భూవిభువస్ప్వ్రగజము లని మూ డస్త్రంధములుగా విభజింప బడినది (శుతిస్టంధములోను (యకాండము లని విభాగములు కలశచ్చు లింగముల "చెలియ జేయుటకు గొన్ని గజుతులు వాడు చేయ బడినవి పర్యాయపద సుల సమూహమును శక్యమెనంత సంపూర్ణమైవదిగా జేయుట శే దైన నొః సమాసములోని మయొకళకదము ఉానిపర్యాయముచే జెప్ప బడినపఫుకు జాని మామూలు రూపముతో. జెప్ప బడదు దానికి ముందు గాని వెనుక గాని యొకవర్యాయవదము చేర్చ బడును ఎ ట్లు ఆ వకార్థాదథపర్యాయ ఈ ఇార్జో గణవిఘభ్నుయో మూవవావహాన పర్యాయో హాసినో ఒర్థాన్నుఖార్థకః అచ్ధిపర్యాయన శ్రా ఈరీతి కొంచెము చిక్టుగా నున్నను నుపయోగకరమైం నది సమాసవ లో నేభాగముల. స్థీరమైనవో యొవ్వి యారోపితములో యవి కూపీంచ బడును (గంథారంభమందు- కాత్యు గ వాచస్పతి వ్యాథి శాసన అమరు డు అమరమంగళు డు సొవాపాంకు దడ మహేశుడు జను జు ఇుదలగువార్మిగంథనం ల నవలోకించి దినిని రచించితి నని (గంథక్ర్షర్ణ పెచ్చు చున్నాడు కాత్యవాచ పృతి వ్యాథి భాగుర్య చురమంగ భా పవాూసాంకమసహే శాద్యా విజయంతే జనాంతిమా సమా లోక్య మతొ న్యేషూం కల్పదురఖ లార్థద (క్రియతే శేక చేనాయం నామ పకృతిబోధన కలియుగాబ్దములు 176 అతీతమకా గా సంవత్‌ 7 ౨ నకు సమాన మైన (శీస్తుశకకము 660లో స్మీగంథము రచింవ ఒడినది కావున మల్లినా థుడు గాని దినకరుడు గాని తమ వాాఖ్యానమ.లయం దీతని నిభుంటున్లోక్ష మ.ల నుదావారించి యుంమట కవకాశము లేదు ఇదిగాక ఆమోదశాసిత చలాధరవల్ల వేష నిచాకపూయిత ఎపాటల నోచ నేవ వ్యామృష్టచతలతిశ్రేషు =ఎలాఐసీనాం శోభాం బబస్థ వదనేషము మదావశేవ కిరా ెజు౯ా-9స-77 న్లో వ్యాఖ్యానములో మల్లి వాథు డు *కపాయ స్తువరలే న స్త్రీ నిర్యాసీ రంజకా దిశే సురభావపళా రే సుందశే లవశేపీ చ ఇతిశేశవ అని (వాసినా డు కషాయళబ్దము నానార్ధము కావున సీన్లోకము వేజుగా నుండుటవలన నీక్షేశవ నిఘుంటువుళోనిడి కాదు శేశవస్వావిం (వాఎననానాన్ధార్ణవ సం మే, పము౮ోనిైై యుండవచ్చును ఇత డు మూడ నకేళశవ్హు డై యుండును

న! సంచిక ౬) నిఘంటుచర్మితము 7 46 మధు శేశవిదా్యలం కారుని శబరత్నావళి ఇత డు 1666 సం లో నమరకోళమునకు నొరకు దరి యను నొకవ్యా ఖ్యానమును _వాాసెకు ఇదియు నమకళోశమువలె నున్నది ఇందు నానార్థవర్టు కలదు 1 విశ్వనాథు9 కోశకల్పతరుు ఇవనిత [డిచేరు నారాయణు శు ఈకోళ మందు వ ర్యాయవదములం నానొర్థములుం గూడ గలవు మహేశ మో శు మేవనీ కారులను మజికొందజకు నిథుం ఎక్షర్తలను (గంథాదియ దు జప్పుచున్నా కు 8 సుజనుని నానార్థకద జేటిక శబ్దలింగార్థ చందిక ఈ రంకును నానార్థనిసుంటువు లే-పీ౨ వో మొదటిది ---అం త్యాత్షరని యమనిునముతో గూడీనది "రెండనది---వకలింగశబ్దము ఎ ద్విలింగశబ్దములు (తిలిగళబ్దము య నని మూ కుకాండముఎయ గా విభజుప బకినద 10 విద్యా హాంవీకమిక్టని ౧ పర్యాయషద రుంజ) తి శబ్బశ ఫ్రార్ధమంజూమ వీనిలో మొదటికిపర్యాయపదములతో గూకిన మూ కుగుచ్చములు గ ది ల డవదానిోో బర్యామపదముుఎ నానార్థములు ూడ్‌ గలవు 80 మహేశ్వరుని పర్యాయకత్నమాల ఇదిమూకు పరి చ్భేచయంతో గూడిన వర్యాయపదనినుంటువ్రు లీ ధకంజయభట్టాచార్యుం పరాాయశబరత్నాకరము ఇది మూ కతర గయులుగా ౧భజి వ బడినది (గంథాదియందు శశ్హోం దుశేఖకనును జేర్ణానెరు 22 సార ్వ్వతమిశురి విశ్వ్చిమేదిని ఇత డు మహోాదేన్ర్చని కుమారు కు ఇందు నా నార్థప ర్యాయావ్యయపద ములను (బతిపొదించు మూ కు ”గాండములు గల ఈ్టగంథకర్త సముమేదిని యనుమజియొకగంథమును వాఎన ట్లిందులో జెప్పియున్నాడు 88 విక్వకవి---£శ్వనిఘంటుపవు ఇది మూ డుసర్షలతో 'వొడిన యొక నానార్థనిఘు టువ్ర రీ సంస్ట్రృతప ర్యాయపద పట్టిక ఇది 1786-1688 సంవత్సరములమధ్యనున డీ 60 20 వలు 069 61౨805 అళకువానిచే కాళీవో నొళాహ్మ పండిత ంచే గూచ్చంప బడీ

నగు ఆంధ్రసాహిత్యపరివత్ప క్రి నే (వంపుటము ఏత నది దీనిలో. బర్యాయపషడ్దముల సంఖ యికు వదియయిదు చేలు లిక్‌ కాజా రాధాకాఎతబేర్పని శబ్దకల్ప్మదుమము ఇడి 18.8--- 8058 సంగ మధ్యమున టెకటింపంబడినది అకారాదిగా "ేర్పరుపం బడీన సంస్త ఫల నిఘంటువ్రులలో (0 6ఈ0౦9జ00) నిది మొదటిది ఇందులో నా _బృయను యుక్త నర్వ కాఖలనుండి గంథభాగము "లెత్తి వాయ బడ్వివ్రవ్న్‌ నిటుంట వ్రలలో జెప్పయిడని ధాతువు లిందులో జెప్ప బడినవి కాని "వై డిఫనదనులు. చేర్చలడ లేదు ౨6 సుఖానందనాథుని శళ్లార్థ చింతామణి ఇది అ(గాలో నాలుగుసంపుటములుగా 1864. 885 నం రములలో నార్చజడినడిం ఇదియు శబ్ద్బశల్ప్మదుమను వంటి నిఘంటు వే రగ ఇ ళానాభతర్ధ వాచస్పతి 878--- 88% ఫంవత్సరములలో[వాసిన వాచ స్పత్యము దీనిలో వైడికపదములు చేర్చ బడినవి 98 కంటు 900 29 భండిళు లుభయులు గలసి రష్యా దేశములో నున్న ఇెంటజ్మీబర్సుబస్టలో (వాసిన పెద్ద వైదికనిఘ ఎవ ల్లు సానార్థవదని ముంటువులయ్మొక్ట యు 6 బరా్రయవదనిఘుంటువ్చల యొక్ట్ర్యయు వృత్తాంతము సం్యగహముగా6 చెలుక బడినది €ఇ గాక (శ త్యేక ముగా చిశేషమవిషమయములని. తెలుపు మజి కొన్నినిమ-టువ్రలు కలవు వాని లో ముఖ్యమైన ఫీడిగువను (వాయ బకడుచున్నవి. ఈనిఖుంటువ్ర లేశాక్షరపడములయర్థమును దెలుపునవి వర్ణముల రవా స్యార్థములను చెంపు తంతవా _జయమునందలి మారృకాళోళములను బాలి యున్నవి ఈకరగథిలో ముఖ్యమ్తైనవి యీదిగున జెప్ప బకుచున్నవి [ £ ఫురుషో త్తమబేవుని వకాక్షరకోశము ఇడి. వ్వాదళ కోళసంగ శాములోనిది అభినానసంగ వా పథమరంపుట ములో మ్యుద్రితమ య్యును. & వకాషరాభిధానము లేక ఐ౫(దనిఘంటువు దీనిని వరరుద్మ వాన నని వాడుక కలడు త విశ్వశంభుని ఫీకాక్తరనూతననామమాల ఇది 1867 సంలో కరా చీతో ఈ ప్రృతళోశసముచ్చయమండు మ్యుదింప బడినది వల్లభగణియను జైన వండికుం డీకలివి (బభాణముగా నుజూవారిం చెను

శంచిక ౬) నిఘుంటుచర్మితము న్‌ 4 ఇదునాల్లవళ తాబ్బముయొక్ట. (వధమభాగమం దున్న నుధాకలళుం జీకాభషరనావానూూాలను (వాసెను 5$ శి50లో నున్న వారివారరాజునకు మంగతియు చూయణునికు నూ రుడు నైన మాధశ్త కు వీకాత్ష్తరరత్న నూలను (వాసెను 9ది స్నక కా6చ వ్యంజనకాండ నంయుక్తకాండ యిని నరా డుకాండలకగా విభజింప ఇడినవీ 6 పదునాజనళతొబ్దముం దున్న భరతశీను డు (నాసిన చకళ్శర్హార్థ సంగవాము 7 చ్వాదశకోళసంగవాములో ముదితేమైన నూత్పకానిభుంబువు 8 యదునందనభట్ట ని వశ్రాభిధానము మూతృకాళోశములలోని వని వ్రాప్పవచ్చును [1 అవ్యయశోళములు 1 చ్వాదశ కోశసం[గవాములో (శచుకించంుడిన మహోాజేనకృత మైన అవ్యయశ*శము లా 2 జయభిట్టారకుండు వ్రొసిన అవ్యయార్షనము ఈరెండు సితరగళి- -లోనినియే 111 శబ్దలవ్రణనిఘంటున్రలు ఈనిఘంటువు లొక శబ్దమునకు గల ఏివిధకాదములతు (గ్రుతిపాదిం జునవి వీనిలో ముఖ్యమైన వెస యన గా క్షే చు హేశ్వరుని ఫబ్బభేద్యవకాశము 2 వర్ణదేశన 8 పుపపోత్తముబేవ్రని ద్వరూపళోకచు "ఇఓ అభిధాననంగహను లో మ్యుదిత్‌మైనడి శ నై మధీయచర్మితమును (వాసిన శీచార్దుని వ్వరూజళోశము, 5 గదసింహాని తావి వేకు ఇది 1880లో దర్భంగోలోన చు 80ప బడినది ఇందలి శ్లోక సంఖ 19 6 భట్టోజీదీశ్నీతుని శబ్బభేద వకాశిక 7? భరతసేనని ద్వరూపధ్వనినంగహాము 8 బిల్బణకవి (త్రిరోవకోశను 9 సాథుసుందరగణ్మివాసిన (శ్రీశ బర త్నాకరము/ేనిళ్లోక సంఖ్య వెట్యు

౨౫ ఆం, ధసా హిత్యవరివళ్స శ్రిక (సంపుటము ౨౨ అభిధానచింతామణి (కమము ననుసరించి యున్నది ఈ్టగంథకర్త 684 లో ఛాతురత్నాకర మనుముజియొక గ్రంథము ను శౌాసెను 10 కృష్ణళవి వెభాపీకళోశము ఈగంథకర్త తంటడి'చేరు ల క్ష్మణరాజు తల్లి మల్లిక ఇందలి పోక సంఖ్య ఇందులో బదునొకండు సర్షలు గలవు 1768 లో నీకళోశము (వాయ బడినది దీనికి (గంధక్తర్థయే యొక వ్యా ఖాష్టనమును నాసెను క్షే (త్యంబకమి. శ్రుని విశేపామృాతము 18 సరిద్వల్ల భవి. శునిసర స్వతీవిలాసము 17 ఉణాదికళోశములు ఉణాద్యివత్యయమను.లతో గూడినశ బ్లముల నిఘంటువులు _క్కద్రగువ (వాయ బడినవి "నిలోముఖ్యమ.లు 1 18 వశతాసహ్రైారంభమం దున్నశివరాము & లక్ష్మీనివా సొభిధానళో శమును (వాసెను ఇ3ె వట్కోశసం్యగహములో (బకటింప బడినది క్రి రామశ్సర్శ ఉణాదిళోశము 8 10వ కళాబ్బము డ్వితీయభాగమం దున్నళుభశీలగణి (వాసినఉణా దినావమనూల "ఉత శావమగొవిందున కన్రాచ్టితరి ర్‌ నిచుళయోగీంద డు (వొసీన తరళ యను వ్యాఖ్యానముతో నూ డిన నానార్ధశబరత్నళోళను థి ది ౪ ఓవధినిఘంటువులు వీనిలో బర్యాయకదను లు ఓవధుల. వృక్షములు జంతువులు లో వాములు అహోరమ.గాం గాని యావధిముగ"6 గని యునమొోగించంబడు

• వస్తువ్రలు (ఇతిపాడించ బడుచున్నవి కొన్నింటిలో నోవధులగుణములుక్రూడ్త వర్ణింప బడుచున్నవి వీనిలో (_బాచీనతము మైనది ధన్వంతరిసథుంటువ్ర ఇది యమరసించా.నికంచు గూడ (బాచీనశరమైనదని శ్రీరనా వ్రమి యే ఇప్పు చున్నా డు _కైద్యనిఘం ౨వ్రల కన్నిటికి నిడి మూలము దీనికి దరువాతిది బుగ్వినిశృయ మన(గంథను.ను రచించిన మాధవ కరు డు (వానీన పర్యాయరత్ననూల ఈ్కగంథక్తర్త 9 వ శతాబ్బమందుజీవింి శని నింటర్నిష్టపండితు డు 'చెవ్వచున్నా డ దీనిలో శ్లోక సంఖ్య రెంకునందలు

ఉంచీశ ఓ నిఘంటు చర్మ తము ళ్‌ దీనిని మూలముగాం జేసికాని పర్యాయరత్నావళి యను మజి యొక్యగంథము పుట్టినది దీవిక్షిగంథకర్త యెన్వ జో తెలియదు ఇది యిర్గవదీయ్యొక్త వర్షములు గా విభజి ప బడియున్నది ఇదిపర్యాయరత్న మూలకం మూ డింతలు పెద్దది

హేవమచందుడు (నానీన అభిధానచింతామణికి శే మైనది నిఘుటు "శేవనము ఇందులో నోవధిపర్యాయములు జెప్ప బడుచున్నయవి దీనిలోను న్న 596 శ్లోకములు వృత్త గల్గల తా శాకళ్ళణధాన్య కాండము లని యాజుకాం- డములుగా విభజి ప బడినవి

అభిధానరత్నవమాల లేక మ్మడసని ముంటువు- దీనిని మల్లినాఘుకు కావి వ్యాఖ్యానమ. లలో బలువమూా జువాొనారిం చెను

మదన పాలనిఘంటు వని తజుచుగా వ్యవహరింవ బకు మదనవినోదని- ఫఘటువు కిఉ సం లో మదనపాలునిచే రచింప బజెను

కాల్మీ బేశస్థు. డ్రైననరవారి (వాసిన రాజనిభంటుప్రు వైద్యనిఘుంటువు లలో మిక్రిఖి పెద్దది

1677 సం లో శివదత్తు డనువా డు (వాసినళివళోశను నానార్థపధ నులతో గూడినది దానికి శివపకాళ యననొక వ్యాఖ్యానముకూడం గలజ

1 చకపాణిదత్తుని శబచగ్భదిక

2 వేంక శుశ్వరుని దశ్నీణామూరర్తినిుంటువ్ర ఇది యాజుల్లాసనులది

8 గుణపారమ.తోం గూడినద్రవ్యముక్రావళి ఇందులో ఓ£1 వర్షములు

డ్తీ సీలకంరమి[శుని పర్యాయార్మనము ఇది యయిదుతరంగములుగా విభజింపంబడియున్నది ఇవి ముఖ్యమెన _వెద్యనిఘంటువ్రలు

7/1 జ్యోతిళ్శాత్ర్రునిఘంటువులు

ఇవియే యీితరగతిలో నుఖ్యమైన (గ్రంథములు

1 చ్వాదశకోశసంగవాములో 6 బ్రచురింప బడిన వారదత్తుని గణిత రత్నమాల

4 వేదాంగ రాయుని పారళీక్షప్రకాశిక _ (60 2041౯200 520514 40 ఇది 1668 లో రచింప బడినది

8 వజభూనణుని పాఠశీ నోదము ఆకాలైమ౦ిదే (నాయ బడినది

డీ సాంఖకకోశను 5 ననగవకోకము రిషరాశిళోళకము ? నక్ష

వెత

ఎీకారీ ఆం, ధ్రసాహిత్యవరినత్చ ర్హ్రిళ (సంపుటము ౨౨ 'శశోశము ఇదికలక త్తాళోశసంగ హామందుబ-గా కా దేశ పుశ కము 1881 లో6 ైచురించంబడినది శ జౌద్ధశోశములు బాద్ధ్యగంథములను బాగుగాం బెలిశానుటకు పాధనములైన మజ కొన్ని నిఘ టువలు గలవు వానికి తాకికబఘంటు సంబంధముకంకును వైదిక నిఘంటువులతో పౌచ్చువ బంధము గలదు అవి శ్లో రూపముగా నుండ లేదు పీనిలో మిగుల గొప్పది మహోవ్యుక్ప త్తి యనునది ఇది 28% అధ్యాయములు గా విభజి వ బడియున్నది ఇ-దలి శబ్బశంఖ్య తొమ్మిది వేలు ఇందులో బువుని నామములజు ద్ధమత పారి భామీకవదము లేగాక జ- కనామములుం వృక్షపర్యా యములు వ్యాధినామములు వర్యాయపదములు (ీళూపదములు మొదల గునవి య'నేకము లున్నవి పాలీభామలో మిక్రిలి (ప్రాచీనమైన నిథు టువు 12 వళశత్వ్యాము కొనను న్య చుగ్గల్లాన అనినా కవాసీన అభిధానప్పదీపిక ఇది యనమరళోన్న్వ్న్న ననుసరించి శ్లోకరూవముగా (వాయ బడినది దీనికి నమరమునకునుం గాన్ని సాధారణలత్షణములు గలవ్ర అందువలన నమరశ్లోకములు పాలీ భావు కన జరివ్తర్తనను చేయ బడినట్లు కానవచ్చుచున్నది పాచీనప్రాకృతఎథు టువ్ర-పాఇయలచ్చి 878 సం రములో దనసోడ్ర్రి యగుసుందరి యనూదాని యుపయోగముకొజకు ఆౌసితి నని (గంథకర యగు ధనపాల. జే చెప్పుచున్నా డు దీ. న్లోక సంఖ్య 70 అధ్యాయవిభజనము శే జోయినను మొదటినుండి కొ.వజకు శ్లోకములకు సంఖ్యకలదు ఇందులోనా లుగుభౌగములు స్పవ్దను. గాం గానవచ్చుచున్నవి ఎట్లన గా _ (గ్ర) వూ రీ నబకు (బతిగాథయు నొక్టవిమయమును గుజించిన ₹షము లనే కలిపాదించుచున్నది ష్‌ 90.9% వ లియ జేయు () ఆకు నేశార్థమును జె జే నీ బ్ర లర్థళ్లోశముల త్‌ జెప్ప బడినవి 8) $ల-20.వఆకు కజ్దము లోక్టపోదము చేత నే చెప్ప బక చున్నవి (4) 900.౨5 పరా లచే గేలెసిక్తాల్టన్షక్లై కములచేం ఛాని యొళక్తో న్స లా కర్మము ునరించ బక: చున్నచ్కె సె ఎ న! శ గగ చా ఓ గ్ర! పొడరాతతన 0 సి తో

ఖడ్రె చంచిక ౬ నీథ ౦ంటు చరితము హేమచందుండు తన బేశినామమాలలో పొళయలచ్చి నువయోగ వటిచికొ నెను తత్సమవద్భ వశబ్ద ముఎకం మ వేరయిన (పాకృత చేళ్యకబ్దనము లను మూతమే (పతిపాదించుచున్నయడి అయిన నచ్చటచ్చట దత్సమవద్భవ శస్దములు కడం గానవచ్చుచున్నయవి ఇడి యెనిమిది య ధ్యాయములుగా విభజింప బడినది (వత్యధ్యాయమునకు వర్ష మని "జేరు ఇందలిళబ్దము లకా రాద్మికమనుగాను అక్షర్యకమస.గాను నమక్స బడినవి ఇందు నొ నార్ధశబ్ద ములు కూడ గలప్ర (గంథకర్తయే దీరి కొక వ్యాఖాఇనమును (వాసెరు 19 8--- 925 సంవత్సరములలో మాళవ బేశమం కున్న రాన్లాంలో విజయరా జేందసూరి కూర్చిన (పాకృతనంస్త్రతనినుంటు వగు అభిధాన రా జేందకోళ ము డై నమతమును కైనవాఖయమును బోధించు నొకపెద్దగంథము ఇది యీకు పెద్దసంపు ఎములుగా నున్నది పది వేలపుఎలు గలది ఇటీనల గొంత కాలము[కిందఎ నితరభాషావదములను సం న్‌ళౌ వమచేం గాని సం స్త్రతకదమ ల నితరభాషావదములచే గాని వివరించు నిభుం టువ్రలు కొన్ని పుట్సీనవి ఇట్టివానిలో మి కలి పంద్ధమైనది పారశీక్యన కాళిక. దీ౨ నక్చరుచ్యకవ ర్తి కాలములో కృళ్ణదాసు డరువా కు ్యవానెను. పారకీ వినోదము మటియొక పారశీక్యప కాశము లో గడ _ జెప్ప బక్షీనవి రాజవ్యవ హోరళోశమరుముహ రాష్ట్ర శారనీక ఫం స్థ ్రతనిఫఘు టుపు శివాజీకొఆకు (వాయం బడినది. ఇదిమొక విచ్శితమెన (గంధము వేమే దు డు రదియించిన లోక (శఈకాశిము నిభుంటువ్రునకు నర్థ శాత్రమునకు మభధ్యగానున్నడి ఇందులో గూ డ గొంతమ్ముకు పారశీ*కదము లున్నవి దాబలో నొకళొంత భాగమే నిఘుంటు వన దగియున్నది 1వ శతాబ్బములోనున్న న్యాసదాసావరనామధేయము డైనశ్నేమేం (దుకు దీసిని వాసె నని వాకుక కలదు (గంథమును బ్హె విచాంంవ గా నడి 7 వ శఠతౌబ్దముకంయకెు ముందు (వాయ బడెనని తో పదు వలయిన గా -ా అుదులో న నేకనువూమ్షది యుల పేళ్లురు ముఖ్యముగా 6 8 సం మొదలుకొని 6 8 వజకు రాజ్యమేలిన సాజహోను చ్యకనర్తి పేరుకు గానవచ్చుచున్నది గీ మేడెవలైన్వవాయు డ మినరూవ ధరవ దాంబుజభ్దకినిస్తందమతిని ఇల గలట్టినిఘుంటువ్ర లెల్ల జూఛి వాని చరితంబ్యువాసితి బారకాళిం నాధరముతోడం జదువంగననునయింతు

పతికాపారరులకు నునవి, వ చరివత్ప త్రిక కీనంచికతో శ్రీ ముఖసంవత్సరము. ముగిసీనది ఇరువ

“5ంజేంక్షు గడచినవి పారకులు పరిమత్ప త్రిక చేయు ఛభాషాచీవకు దగురితిని పాయమువచేయు ముంకుటం బ్య్షియే నిరంతరాయ ముగ వెలువడుచున్నది ఎప్ప టియభిమానముతో బండీతులును 'బారకులును వారివారి సాయమును గావ చుదుండ గోరెదము పతిచండాదారు కును వెనుకటిచండా పూర్ణముగాం బంపీయు నట్ల.పంపియున్నవారు ముందు సంవత్సనగపు చండా బంపీంచియ. దవుతమ మిత్రుల బ్రో త్పహించియు విలసీల్లుకు రని కోరుచు న్నారము

న సి క్‌ లు భా మమ నా కస స్సు తగ. [3 స్లో సల చేట నో టన! గ్లో నో మ యో ళో న నో హా లన... దస యు, ఫే ట్‌ కై 1 టో న యం న్‌ మ సే త్‌ సం బై (1 ల ర? న సట న క క్యు.” రో. ష్‌ పాల్‌, న శ భో టన సో సని. సన టా! నంట న క నబ. ర యన ళం త్‌ నీ. ను. ॥ “క న్‌ నే చనా మ. కో ఖు న న్‌ లేడ 1 ట్‌ ఫం భం? చై మ! కావ ర సల మం నే న మ. పో న న ము ము మనా నం ట్ట స... న పశ రతం! నో... న శవా గు న! ..... క్‌ స సాల టు వ సఖి ర రల తు ని న టు చన నం ల్‌ స్‌ షు నను లు గ ల్‌ ధ్‌. నా | మం ఎ టే[ నాలు డం ర క [ర్ల య టు టన్ను ర కప? సన సం? హో 7 ఈ కేం కటి నే! న చన... నాలో నేన... స. స్‌ ల న. వ షన్‌ | తజ. న్నల్తోస్ట న సం? టి. ట్‌ ల గ రేక ల న్ను పే మ న. టంట న! [స్తో నాల సా నం చు .. శక్త ప్‌ో క్లో అన ల్ల టా న క్షా మస రంలో ళా పన స న టు న క్‌ మన స. ము క్లే. మ్‌, శీ హంగ్‌! న టో న న మన ను టో న వన నా యయ 2 వ్య ము స్ట లో. [సే ల హు ! ఖై. మ ము. మ తు! న ్ల? భీ షై బ్‌ న. న; ను 21 నే జం సాన కరు గ నన మో లో చట్ట మ్‌ | ల ఏటే స య |. స టల! రు కట మల న! న శన యా! భయ బా నూరంాా ర్త యాట న ట్ట ర! నం. . స్ట మం. ఉప స్నో య రట ర న మమల టో న స. |. స స ళో ర. న (మ సట నయన (| హం. స సత లో టాం క $ స 2% యు టు క టు తట స్త ర యోరనే ళా ఫు ళ్‌ న. మ స్వ ల్‌ లీ టీ ట్‌ గ న్‌ న న మ. , ల సస ఫో జీ క్ష లే | టం ష్‌ య! మ రట న్‌ స స్‌ో న [వళి వ్ర పు? జీ ఎ ట్‌. క నో నేన ల్‌ న... |. టు భి | వట య నం, వ ల్‌ గో టట. లాల లో ; నా. ద” న న్‌్‌ ల ట్ర జ్‌, న్‌ గహ. బు ను నే స; న్య గ త టం నో రన. నళ స్తే తేనే పప స న సతర! త్‌. మ గ్‌ టకు న్‌ు యుత లీ సళ వ. పం న గ్‌ - ట్‌. టో. న్‌ టే మ ఈ న! నీ జల స! సం కప ల! న. గ్‌ శ లం. నో, స్ట ము షం స య. మ మ వ ర టన తు. 1 టో వో ఖ్‌ య. న? హ్‌ నటే పట నట స గ్‌ సట వం ని బ్య మ స న స్మ న సట న న ప. స్‌ య మ ₹ వు సేత. ట్య టు స్‌. సజ మ్మా న ర బహ " జ్‌ గా ాంళ వ్‌ హ్‌ ల స్ట సుల 1 న .. ో రు ద జలం వపా + "| శ