Telugu Neti Kalapu Kavitvam - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

| " | | ప! ఆ ॥ నన న న న యు. జు చరం డాడి చ భచాాంయ వం 1 . వా జ్మయపరిశిష్టభ మ్యం | | ఎవి అ జగాన + 1 కొం ద య ( ఏలో ఛి. ॥ 1 (| ॥ | | | ఆకిరాజు బమానాన్త దిద్దాాతురులు | " | | శ 1 " || శే | | | ౨. గ నై న. | | రు , స క. గ్‌ | | / చై 1 ్ష ॥ ॥ ల టం . (య్‌ వాచనాటి - 500 ౧౦4 . రం. ॥ | నో = / | | ఎం న. “| స 1 ' " శ

వాజ్బ్యయవరిశిష్టభాష్యం నో నేటికాలవు కవి త్వం అక్కిరాజు ఉమాకాన్నవిద్యాశేఖరులు నంవాదతుడు చేకూరి రామారావు జ్‌ [.] (రాధి పిక్‌ గార్డెన్స్‌, నాంవల్లి హైదరాబాదు = 500 004.

శశ షత నిమి! 44? క 001404 ల్లా శతరగ్యః 084006 11రటలటగు[॥ (నభ మ్యదణ; వావిళ్ల రామస్వామి శాన్టులు అండ్‌ నన్స్‌. 1928 ద్వితీయ మ్యదణ: లి తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం. 1994 (బురణ నంఖ్యా : 148 (తులు 2000 న. వెలు రూ. 35.00 0 ల (టతులతు : (&/ రిజిస్టార్‌ తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం " వల్లిక్‌గార్జెన్స్‌, నాంవల్లి, 'ప్టైదరాబాదు - 500 004. మదణ ఎస్‌.వి.ప్రింటల్స్‌ కే-1-770/5, గాంధినగర్‌, హైదరాబాద్‌ - 500 380. వా (14 దంల లా

ను - సో | _ ॥ ల సప. సళ్ళ నం స వు టం ష్‌ ఒం క్‌ న ఖం బల టీ. శ. ఖు నా. ఎఅనమ. | “తక్కు హ్‌? న్‌ (న చ్‌”. న శ్ర + త తీ. వ రం వమవెం తీన్‌ ప ॥ ళు చచ ల ! స ను గ / న... షర ॥ | (| బాం ర్‌ న... క సం. ॥ నగ. 0 గ వ్‌ స. రా న ల న న. "వ్‌ పల ళీ ై ల్‌ స్త్‌ క వ ౯ _ ఛలో. వస్త వ నా వ స మతో శ్‌. లట ర. హి. శ రహ ర చేట. వ ను శ్ష . లీ * / జ లకీ. శంగం? ప. . జ్జ ? టం. ళ్‌ శ్‌ స్మ లన న. నం... యం , నా ః + భల యు / కే, - ల! టే ట్టరోట జ లే! |. కమ స. న్‌ న నం గ్‌ సై న | ల్‌ ॥ గో న. స | వం క కం త. జ ఆ ( తక న జ ల! స్తే 1 న టం సై (| | నం ఎలా. సే న. శ్‌ , ం టం. 2 య్‌ టి! (,. ప లం నుం. ట్‌ లక్‌ న సహ ॥ . క వ్‌ గ. | ఇ | | ॥ య పంల సట గే టు. క్షా | న | నే న . శ శ ॥ క్‌ ॥ వావ కాడరా . య. ; ( ప వ | వ్‌ క నా రా... / | సమో ” . . బు టీల నా గవ యె / | ॥ ॥ “క యల్‌ ఖో 6౮... _ ॥ ॥

ప్రథమ ము(దణ ముఖపత్రం లోపలి వుట నమూనా శ్రీ ద్యాశే వనివ్రర్పుమ్షనా , అద అభ వాజయపరిశిష్ట భాష్యం ఆస నేటి కాలపుకవిత్వం,. . అవపపిగ్రిర్టుట్తప్తటా ఉప కౌళకులు: వావిళ్ల. రామస్వాని శాస్తులు అండ్‌ సన్స్‌ ఇన్న పురి. ఈరామ ముదాశరశాలయందు ముద్రితము, 19026 శీ కోరని మైలింగుల4.) [ చెల రూ, 2-80,

ముందు మాట

ఆచార్య పేర్వారం జగన్నాథం తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం ఉపాధ్యక్షులు 'ప్టాదరాబాదు

నేటి కాలవు కవిత్వం అనే [గంథం ఆధునిక కవితా రీతులపై ఈ శతాబ్దంలో వచ్చిన తొలి (గ్రంథం. ఇందువల్ల కాలికంగానూ వను విషయకంగానూ ఈ (గ్రంథానికి ప్రాముఖ్యం ఉన్నది. నుమారు డెట్బై నంవత్సరాలనాడు తొలిసారి (వ్రకటితమైన ఈ గ్రంథాన్ని గూర్చి ఈ తరం తెలుగు భాషాసాహిత్య విద్యార్థులకు గానీ, పొమాన్య తెలుగు పాఠకులకు గానీ అంతగా తెలియదు. ఈ (గంథకర్ప అయిన ఉమాకాంత విద్యాశేఖరులవారి దాడి అంతా ముఖ్యంగా భావకవిత్వాన్ని ఉద్దేశించిందే అని ఈ [గంథంలో ఆయన లేవనెత్తిన అంశాలద్వారా తెలున్తున్నది. ఆధునిక తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో మూడు దశాబ్దాల కాలం భావ కవిత్వం మూడు వువ్వులు ఆరు కాయలుగా విలసిల్లింది. ఇంచుమించు ఈ శతాస్ట్‌ మొదటి దశాబ్దం గడిచే నాటికి తెలుగు సాహిత్యంలో భావకవిత్వం కవితాకాశంలో ఇంద్రధనన్సులాగా ఉజ్వలించింది. ఆ తర్వాత నుమారు ఒక దశాబ్దం గడిచేనరికి అత్యున్నత దశకు చేరుకున్నది. మరో దశావ్స్‌ గడిచేనరికీ [కమంగా కళాకాంతులు కోల్పోయింది. భావకవిత్వం వరాకాన్టకు చేరి ఆంధ్ర దేశంలో భావికవిత్వారాధనలు విరివిగా జరుగుతున్న నమయంలో ఉమాకాంత విద్యాశేఖరుల "నేటికాలవు కవిత్వం" వచ్చింది. 1910 నంవత్సరానికి రూవురేఖలు దిద్ది తీర్చుకున్న భావకవిత్వం 1934-33నంవత్సరాలకు తన ప్రాభవం కోల్పోయి వేళాకోళానికి, వాన్యభాజనతకు గురి అయ్యే స్ధితికి చేరుకున్నది. అవ్పటినుండి ఆధునిక సాహిత్యంలో అభ్యుదయ కవితా యుగం అఆరంభమైందంటారు సాహిత్య విమర్శకులు.

అక్కిరాజు ఉమాకాంత విద్యాశేఖరులు నవద్వీవ విద్వత్పరిషత్తు సాహిత్య నదన్సులలో పాల్గొని అక్కడి మవోవిద్వాంనుల మన్నన పొందినవారు. కలకత్తాలో వమథనాథ తర్కవాచన్చతి వద్ద తమ నంన్కృత సాహిత్య వతిభకు మెరుగులు దిద్దుకొన్నవారు. అక్కడి శెసిడెన్సీ కాలేజీలో ఎఫ్‌.ఎ.చదవటానికి ఉవ(క్రమించినవారు. 1923,

ఇ

లో ప్రారంభించి తెలుగుదేశపు వాబ్బయ వత్రికను అత్యంత వ్రతిభావంతంగా ఒక మూడేళ్లపాటు నిర్వహించారు. 1926లో నేటికాలవు కవిత్వం తొలి ముదణ వచ్చింది. దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రిగారు భారతి రజతోత్సవ నంచికలో వ్రకటించిన పాతికేళ్ల తెలుగు కవిత్వం వస్తావనలో ఉమాకాంత విద్యాశేఖరుల "నేటికాలవు కవిత్వం" వ్రస్తావన తూడా వన్సుంది. ఆ మవోవండీితుడి అక్షేవణలకు నమాధానం ఎవరేం చెవ్ప్చగలరు? మరింత ఉత్సాహంతో, వట్టదలతో నవ్యకవితారీతులను (వచారం చేయడమే ఆయనకు చెవృగల నమాధానమని మేమనుకున్నాం అని వ్రస్తావించారు దేవులవల్లివారు.

వ్యాన, వాల్మీక, కాళిదాన, భవభూతుల సారన్వతాన్ని అధ్యయనం చేసి వృూద్గతం చేనుకోకుండా భారతీయ సాహిత్య నంవ్రదాయ వ్రస్థాన వరిశ్రమ లేకుండా భారతీయాలంకారిక నంవ్రదాయం అలక్ష్యం చేన్తూ భావకవులు తామేదో నూతన కవితాలోకాలను ఆవిషవ్కృరణం చేశామని స్వీయ (వశంనలకు పూనుకోవడం అనుచితమని “నేటికాలవు కవిత్వం" ద్వారా ఉమాకాంతంగారు అక్షేపించారు. ఇంగ్రీషు సాహిత్యంనుంచి ఉవజ్ఞారహితంగా అనుకరించడం తగదన్నారు. వూర్వవక్ష వతివక్ష, సిద్దాంతపూర్వకంగా తమ విమర్శసాగించారు. ఇది నంన్కృత వాబ్బయంలోని భావ్య రచనా నంవ్రదాయం. తమ విమర్శను భాష్య (గ్రంథమనే అన్నారు విద్యాశేఖరులు.

ఆధునిక తెలుగు కవిత్వం, దాని వరిణామ వికాసాలను గూర్చి నిరంతర జిజ్ఞానతో అధ్యయన తత్పరత్వంతో కృషిని కొనసాగిన్తున్న భాషావేత్త ఆచార్య చేకూరి రామారావు ఈ కవితా విమర్శ (గ్రంథానికి నంపాదకత్వం వహించడం నముచితమని తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం భావించింది. వారీ వనిని నమర్థంగా నిర్వహించారు. వారికి కృతజ్ఞతలు చెవుతూ సాహిత్తీ విద్యార్థులకు ఈ (గంథం ఉపకరించగలదని విశ్చనిన్తున్నాను. ప్టైదరాబాదు, వేర్వారం ఊగన్నా అం 20-4-1994.

"దేశంలో భారతీయ నంస్కార [వ్రవావాలు ఇంకీపోయినవి. విద్యాపీఠాలు అన్నమించినవి. గురుకులాలు రూపు మాసినవి. భారతీయ నంస్కారం లేని కేవల పాశ్చాత్య నంస్కారం బలవదం కాక అత్మ విముఖత్వాన్ని, వర నంస్కార దాస్యాన్ని మనకు ఆపాదించినవి"

ఈ వున్త్నకం చివర రాసిన పైమాటల్లో అక్కిరాజు ఉమాకాంతం (1889-1942)గారి నర్వసాహిత్య కృషి నేవథ్య సారాంశం తెలున్నుంది. ఆయన జీవించింది 53 నంవత్సరాలే అయినా అమోఘమైన పాండిత్యంతో, అనమాన వాదవటిమతో, అవిచ్చిన్న సారన్వత వ్యానంగంతో తెలుగు సాహిత్య లోకంలో చిరకాలంగా పాతుకు పోయిన విశ్వాసాలను కుదిపి వేసిన సాంన్కృతిక వివ్లవకారుడు అక్కిరాజు ఉమాకాంతం గారు. ఆయన వ్యక్తిగత జీవితం గురించి తెలునుకోటానికి ఆయన జీవిత చరిత్ర ఎవరూ రాయలేదు. వావిళ్ళ వేంకకేశ్వర శాన్సులు గారి శత జయంతి నంపుటం (1986) లో "త్రిలిబ్బ తొలినాళ్ళ నంపాదకులు ఉమాకాంత విద్యా శేఖరులు" అనే పేరుతో అక్కిరాజు రమావతి రావుగారి అయిదు పేజీలు చిరు వ్యానమూ తెలుగు విజ్ఞాన నర్వన్వము మూడవ నంవపుటంగా వచ్చిన 'తెలుగు నంన్కృతి' అనే వాల్యూము (1959) లో అబ్బూరి రామకృష్ణారావుగారి ఒక పేజీకి మించని చిన్న నోటూ మాతమే [వధాన వ్రయత్నాలుగా కనిపిన్తున్నాయి.

అక్కిరాజు ఉమాకాంతంగారు గుంటూరు జిల్లా వల్నాడు తాలుకా గుత్తికొండ అనే చిన్న (గ్రామంలో లక్ష్మమ్మ, లక్ష్మీనారాయణ దంవతులకు జన్మించారు. గుత్తికొండకు నుమారు ఏడెనిమిది మైళ్ళ

న్య దూరంలో ఉన్న జానపాడు అనే ఊళ్ళో నంనత భాషాభ్యానం చేశారు. కష్టా సీతాకాంతశాస్త్రి గారు వీరి గురువుగారు. ప్రన్తుత (గ్రంథంలో మొదటి శ్లోకంలో వారి (వస్తావన ఉంది. వదిహేను వదహారేళ్ళ వయనులో గుంటూరు లూథరన్‌ మిషన్‌ వారి పైన్కూలులో ఇంగ్లీషు చదువులు చదివారు. మెటిక్యులేషన్‌ చదివే రోజుల్లో ఈయన శతావధానం చేశారు. బెజవాడలో కన్యకా వరమేశ్వరి హిందూ పాఠశాలలో కొన్నాళ్ళు తెలుగు వండితులుగా ఉద్యోగం చేశారు. 1912లో తెరచిన ఆంధ్ర సాహిత్య వరివత్తు మద్రాను కార్యాలయంలో జయంతి రామయ్యగారి అవ్వోనంపై కొన్నాళ్ళు మేనేజరుగా వనిచేశారు. వేషధారణపై వచ్చిన పేచీ వల్ల ఉమాకాంతంగారు ఉద్యోగం మానేసినట్లు రమావతి శావుగారు పైన పేర్కొన్న వ్యానంలో రాశారు. ఈయన బెంగాల్‌లో నవద్వీవ నం్రదాయాన్ననునరించి భాష్యాంతముగా నంన్సృత వ్యాకరణమూ, తర్కశాస్త్రమూ, అభ్యసించి 'విద్యాశేఖరు' లైనా రని, అబ్బూరి రామకృష్ణారావుగారు రాశారు. "తమ తర్క వ్యాకరణ విద్యా వ్యానంగాన్ని వంగ దేశంలో జరువుతూ వచ్చారు; వంగ సాహిత్య వేత్తలతో సాహచర్యం వల్లా, లోకజ్ఞానం వల్లా, స్వానుభవం వల్లా. వంగ సాహిత్యాభ్యుదయానికి గల కారణాలను వివేకంతో నూక్ష్మంగా వరిశీలించడం వల్లా తమకు కలిగిన జ్ఞానాన్ని ఆధారంగా తీసికొని తమ మాతృభాష అయిన తెనుగును వరామర్శించడం ఆరంఖించారు" అని అన్నారాయన. ఆయన వావిలి కొలను నుబ్బారావుగారి తరవాత (1929లో) మదాను వైనిడెస్సీ కళాశాలలో అధ్యావకులుగా వనిచేశారు. 1913-1914 మధ్య కాలంలో (తిలిబ్ల వత్రిక నంపాదకులుగా వనిచేశారు. 'తిలిబ్ల' అనే పేరు ఆయన పెట్టిందేనని త్రిలిబ్బ రజతోత్సవ నంచిక (1941) కు వంపిన నందేశంలో పేర్కొన్నారు. ఆ నందేశంలో ఇంగ్లీషులో కామెంటు (00000600 అనే మాటకు వర్యాయంగా వ్యాఖ్యా శబ్దాన్ని వరీక్ష వత్రాల్లో తానే మొదట వాడినట్టు పేర్కొన్నారు. 1913-1914 నంవత్సరాల మధ్యలో ఆయన త్రిలిబ్గ వథతికలో కథలు రాళారు.1918 లో ఇవి తిలిబ్ల చిన్నకథలు 'పేగుతో సంకలితం

6

అయ్యాయి. ఉమాకాంతం గారు తమ కథల పీఠికలో 'ఇట్టి కథల వాజ్బ్కయము తెలుగునకు కొత్తది' అని గుర్తించారు. అవ్పటి కాయన రచన్యా౭లి ప్రాచీన భాషకు నన్నిహితం. నంధి నియమాలను నడలించి ఆధునిక రచనాభాషను ఏర్పరచటానికి ఉమాకాంతం గారు తూడా కృషి చేసినట్టు ఈ నంవుటం ద్వారా తెలునుకోవచ్చు. ఈయన కథల్లో తూడా తొలినాటి ఇతరుల కథల్లో లాగే లక్ష్యం సాఘిక నంన్కరణే. మూఢ విశ్వాసాల నిర్మూలనే. బ్రావ్మాణ నమాజంలో పాదుకొన్న మూఢ విశ్వాసాల వల్ల స్త్రీల బతుకుల్లో ఉన్న బాధల్ని వివిధ రీతుల్లో ఈ కథల్లో వ్ధిస్తారు.

ఈ కథల్లో 'ఎదుగని బిడ్డ' ఆంధ సాహిత్యాన్ని కన్న తెలుగుతల్లి ఉత్తమ వురుషలో చెప్పిన కథ. చివరివరకు ఎలిగొరీ అనే కథా శిల్పాన్ని పాటించిన ఈ కథలో 'ఆంధ సాహిత్యం ఎప్పుడూ ఎదగని విడ్డయే' అని తమ నిశ్చితాఖిప్రాయాన్ని వెల్లడించారు. నుమారు పాతికేళ్ళ (ప్రాయంనుంచి ఆయనకు తెలుగు సాహిత్యంపై నదఖిప్రాయం లేనట్టు ఈ కథను బట్టి మనం తెలునుకోవచ్చు. అదల్లా ఉంచి ఎలిగొరీ వద్ధతిలో ఉత్తమ వురుష కథనంలో రాసిన మొదటి తెలుగు కథ ఇదే కావచ్చు.

తెలుగు సాహిత్యంలో అఖివృద్ధి కాని నూతన వ్మక్రియలను అభివృద్ది చెయ్యాలనే ఆకాంక్ష ఆయనకు గాఢంగా ఉన్నట్టు తెలుస్తున్నది. అఆ కోరికే ఆయన చేత చిన్న కథలను ళాయించింది. ఫిలిప్‌ మెడోస్‌ టైలరు (21110 14360046ట 181100 1808-1876) అనే ఆంగ్ల నవలా కారుడు రచించిన టిప్పు నుల్హాన్‌ నవలను ఆంధ్రీకరించి 1912 నవంబరులో (వ్రకటించారు. ఈ నవల పీఠికలో తూడా ఆంధ్ర సాహిత్య స్థితిని గూర్చిన చర్చ ఉంది. టైలరు 'హ్టెందవ నంవదాయాఖిమాని కావటం వల్ల అతని రచనను తెలిగించానని ఉమాకాంతం గారు పీఠికలో చెప్పుకున్నారు.

2

'ఉమాకాంతం గారు 1921లో తెలుగు దేశ వాబ్బయ వథత్రికను స్థాపించి నంన్కృత వ్యాకరణ వ్రదీవం, పాణినీయ ఆంధ్ర వివరణం, రనమిమాంన, నైషధ తత్వ జిజ్ఞాన వంటి వ్రశన్న రచనలు వెలువరించారు అని అక్కిరాజు రమావతి రావుగారు రాశారు.

'తౌకిక దృష్టితో చెవ్పుకోదగిన నంఘటన లేవీ ఆయన జీవితంలో లేవు. పాండిత్యానికి తగిన శరీర చార్థ్యం ఆయన కెన్నడూ లేకపోయింది. అని అబ్బూరి రామకృష్ణారావు తెలుగు విజ్ఞాన నర్వన్వంలో అన్నారు.

ఉమాకాంతంగారి రచనలపై నమ(గ నమోక్ష జరగలేదు. నంపూర్ణమైన అంచనా రాలేదు. ఆయన రచనలు దొరికినంత వరకూ (అన్నీ దొరకవు) పరిశీలిస్తే ఆయనకు తెలుగు సాహిత్యంపై నిర్దిష్టమైన అఖీప్రాయాలు, విలక్షణమైన ఆలోచనలు ఉన్నట్టు తెలున్సున్నది. ఆయన రచనలన్నింటా తెలుగు సాహిత్య స్థితిని గూర్చి అవేదన కనిపిన్తుంది. వచురణ వివరాలు దొరకలేదు గాని రమాపతి రావుగారి సౌజన్యం వల్ల ఆయన చిన్న చిన్న వ్యాసాలు కొన్ని దొరికాయి.

సాంఘికంగా ఆయనకు అభివృద్ధికర భావాలే ఉన్నట్టు, సాంఘిక నంన్కరణలకు ఆయన అనుకూలుడే అయినట్టూ ఆయన కథలను బక్ఫేకాక ఆయన విడివిడి వ్యాసాలనుబట్టి కూడా చెప్పవచ్చు. 'తెలుగు దేశము నందలి చండాలురు' అనే వ్యానంలో "చండాలురని చెప్పుటకు ఏ (వమాణమూ లేని మాదుగులను, ఆంధ్రదేశము నందలి మొదటి తెగలగు చెంచులు బలిజెలు మొదలైన వారివంటి మాదుగులను అన్పుశ్యులుగా బాధించుచున్నాము. ఊళ్ళనుండి బయటికీ వెళ్ళనొట్టినాము. బావుల వద్దకు రానీయము. దేవాలయములలో బ్రవేశించనీయము. ఇంతకంకు తెలుగు దేశము అఆచరించుచున్న అధర్మము మజీయొకటి లేదు. ఈ దురాదారము అ ప్రామాణి కమైనది అనర్థహేతువైనది అని చెప్పుచున్నాను' అని నిర్బ్వ్రంద్వంగా ప్రకటించారు.

71

విదేశయానం చేసినందుకు నడింవల్లి నరసింవారావు గారిపై తెచ్చిన అభియోగానికి ఉమాకాంతం గారు కోర్టులో సాక్ష్యం ఇచ్చారు. దాన్ని ఒక విమర్శన వ్యానంగా రాన్తూ నముద్రయానం చెయ్యటం వల్ల వతితుడవుతాడనటానికీ శాస్త్ర వమాణం లేదని నిరూపించారు.

ఉమాకాంతం గారు సాహిత్యాంశాలపై తమ అఖి్మిపాయాలను నిర్భయంగా వెల్లడించారు. ఎంతటి గొవ్చవారి అభిప్రాయాలను ఖండించటానికైనా వెనుదీసే వారు కాదు. మద్రాను విశ్వవిద్యాలయంలో 1923 నంవత్సరానికి పెట్టిన వురాణవండ మల్లయ్య శాస్త్రిగారి శుకనీతిని విమర్శిన్నూ 'బదిమి ఏనిక, దిగ్గియ, ఒండె, ఉలుపా, ఎకిమాడు' వంటి పాతవడ్డ మాటలను వాడటాన్ని నిరసించారు. ఆ వున్నకానికి యోగ్యతా వత మిచ్చిన జయంతి రామయ్య గారి న్వవచో వ్యాఘాతాలను దర్శించారు.

ఇంగ్లీషు పాఠ్య నిర్షాయక నంఘంలో ప్రెసిడెన్సీ కాలేజీలో ఇంగ్లీషు బోధించే వారిని వేసి, తెలుగు పాఠ్య నిర్ణాయక నంఘంలో తెలుగు బోధకులను వేయక పోవటాన్ని నిరసించారు.

విష్ణు చిత్తీయ వ్యాఖ్యాన నభలో వేదం వెంకటరాయకాస్త్రిగారు, కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డిగారు వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలతో తీవ్రంగా విభేదిన్తూ వాజ్బయవత్రికలో వ్యాసాలు రాశారు. ఆముక్త మాల్యదలో చాలా గొట్టుమాటలున్నాయి కాబట్టి అది గొవ్ప్చ కావ్యం అయినట్టు వేదం వెంకటరాయశాస్త్రీ గారన్నారని చెవుతూ ఆ మాటలందు నాకు (వ్రమాణ బుద్ధి కలగలేదు అన్నారు. మను చరిత్రలో రసాభాన ఉన్నది కాబట్టి దాన్ని మంచి కావ్యం కాదన గూడదన్నారు (అంతమాత్రం చేత మను చరిత ఉత్తమ కావ్యమనికాదు. ఇతర కారణాలు చూపించాలని ఆయన అభిప్రాయం.) రసాభాన నిషిద్ధం కాదని అది అంగంగా ఉండవచ్చునని సిద్ధాంతం చేశారు. ఇంతకీ మనుచరిత్రలో ఉన్నది రసాభానకాదని, వరూధిని కది వాన్నవమేనని వాదించారు. ఆ నందర్భంలోనే మనుచరిత్రను పెద్దన రచించ లేదనీ, కృష్ణ్ణూయలు .

2 రచించాడనీ కట్టమంచి రామలింగారెడ్డిగారు చేసిన ఆభాషణాన్ని విమర్శిన్తూ "కృష్ణరాయలు రచించినా కృష్ణ శ్రేష్టి రచించినా, కృష్ణామాత్యుడు రచించినా. కృష్ణ భట్టు రచించినా వున్తకములోని మంచి చెడ్డలు మారవు గనుక ఆ విచారణ నేనిక్కడ పెట్టుకోలేదు" అని వన్సుగత విమర్శ ప్రాముఖ్యాన్ని నొక్కి చెప్పారు.

కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డిగారు మద్రాను గోక్లేవోల్లో ఇచ్చిన ఉవన్యాసాన్ని వథత్రికల్లో చదివి వాజ్బయ పత్రికలో విమర్శించారు. రామాయణం కంకే భారతం ప్రాచీనం అని రెడ్డిగారా ఉవన్యానంలో చెప్పారు. భారతం కావ్యంకాదు, నంహిత అని రెడ్డిగారన్నారు. భారతం కావ్యమేనని, భారతం కంకే రామాయణం వూర్వమనే ఉపవత్తులను వ్రదర్శిన్తూ ఉమాకాంతం గారు వాదించారు. ఆ నందర్భంగా "వాన్తవముగా నంఘమును నంన్కరింవవచ్చును. నర్వనమత్వము పతిప్పించ యత్నించవచ్చును. వీటికన్నిటికి రామలింగా శెడ్డిగారు మరికొన్ని మార్గములు అవలంబించ వలసియున్నది గాని భారత వర్షీతివానములను గురించి భారతీయుల ప్రాచీన వాబ్బయము గురించి తెలిసీ తెలియని మాటలు మాట్లాడుట మాత్రము అనుచితమైన కార్యము" అని నృష్టంగా నిర్భయంగా (వ్రకటించారు.

'నైషధ తత్త్వ బీజ్ఞాన' అనేది నంనృత నైషధ కావ్యంపై విమర్శ. శ్రీహర్దుని మేధాశక్తిని. పాండిత్యాన్ని (ప్రశంసిన్నూనే నైషధము ఉత్తమ కావ్యము కాదని తేల్చారు. (శీవార్డుని కాలానికీ భారతదేశంలో శాన్త్ర వరిశమ హెచ్చినదని, కావ్య గుణం తగ్గిందని వివరించారు. "అది గొవ్చ విమర్శనము బయలుదేరిన నమయము, గొప్ప కవిత్వము తుంటువడిన నమయము" అని అభిప్రాయ వడ్డారు. అందుకు కారణాలను అన్వేషిన్తూ "ఏనాడు అర్ధము యవన వాన్తగతమైనదో ఆనాడే భారతీయుడు వరాధీనతను ప్రాపించెను... ఆర్య నంవ్రదాయములు క్రమక్రమముగా విచ్చిన్నము లాయెను. మహమ్మదీయుల విషయ లోలత్వము దేశమున వ్యాపింవ జొచ్చెను." అని దేశవరిస్థితులను వివరించారు. భారతదేశ సాంన్కృతిక వతనానికీ మహమ్మదీయులు కారణంగా భావించే ఒక ఆలోచనా ధోరణి మన దేశంలో చాలా కాలంగా ఉన్నది.

శ

అక్కిరాజు ఉమాకాంతం గారి నంనృత భాషా పాండిత్యం, ప్రాచీన భారత నంన్కృతిపై ఆయనకున్న అఖిమానం ఎరిగిన వారికి ఆయన ఈ ఆలోచనారీతి ఆశ్చర్యకరం కాదు. హిందువులలో నంన్కరణ లాయన కిష్టమే. మవామ్మదీయుల విషయములో ఆయనపై ఆర్య నమాజవు ఆలోచనా ధోరణి వ్రభావం ఉండి ఉండవచ్చును.

గుంటూరు జిల్లా కారెంపూడిలో 1928 జూన్‌ 9 న జరిగిన నభలో చేనిన ఉవన్యానం 'ఆంధ భాషోవన్యానం' గా అచ్చయింది. అందులో "నాకు దేశ భాషోద్యమంలో విశ్వానంగలదు. విజ్ఞాన వ్యాప్తి దేశ భాషయందు వలె అన్య భాషయందు జరుగ నేరదు" అన్నారు. తదనుగుణంగా నంన్క్సృత (గంథాలను తఆలిగించారు. నంన్క్సృత చందా లోకాన్ని తెలుగు వచనంలో అనువదించారు. పాణినీయాన్ని తెలుగు చేసినట్టు తెలున్తున్నది. 'పాణినీయము సాంధ్ర వివరణము' పేరుతో 9 నంచికల నంపుటంతో గట్టి టైండుతో వచ్చినట్టు వ్రకటన ఉంది. నంనృత వ్యాకరణ వ్రదీవము కారకం వరకు రచించినట్టు కూడా అదే [వకటనలో ఉంది. ఉమాకాంతంగారికి ఎక్కువ పేరు తెచ్చి పెట్టినవి ఆయన వరివ్కరించి ముద్రించిన వల్నాటి వీరచరిత్ర (1911, 1938) నేటి కాలవు కవిత్వం(1928).

వల్నాటి వీర చరిత మొదటి ముద్రణకు రచించిన పీఠికలో అమూల్యమైన చారిత్రకాంశాలను పొందువరిచారు. ఇతివోసాలను గురించి, వల్నాడు గురించి. శ్రీనాథుని గురించి ఎనభైరెండు పేజీల వివుల చారిత్రక భూమిక ఇది. దాని సారాంశాన్ని ఇంగ్లీషులో ఐదు పేజీల్లో చెప్పారు. డెట్ఫైమూడు పేజీల ద్వితీయ భూమిక (1938) లో తెలుగు సాహిత్యంపై తమకున్న అభిప్రాయాల్ని వివరించారు. రెండో పీఠికకు ముందే నేటి కాలపు కవిత్వం వచ్చింది. ఈ రెంటిలోనూ వూర్తిగా తర్కవద్ధతి అవలంబించారు. ఏ విషయాన్నెత్తుకున్నా నమగ్రంగా చర్చించటం ఆయనకు. అలవాటు. అందువల్ల ఆయన పీఠికల్లోనూ వ్యాసాల్లోనూ విషయాన్ని విన్మరించి ఏవేవో మాట్లాడుతున్నట్టనిపించినా అవన్నీ విజ్ఞాన వికాన హేతువులు కావటం విశేషం. ఈ రెండో పీఠికలో

గాగ “వల్నాటి వీర చరిత్రను విచారించడానికి పూర్వం తెలుగు వాబ్బయాన్ని గురించి క్లుష్పంగా తెలుపుతాను" అని ప్రారంభించి తెలుగు సాహిత్యాన్ని గురించి తమ విలక్షణాఖిప్రాయాలను వ్యక్తవరచారు.

"మూలం యొక్క న్వరూవం అవికలంగా భాషాంతరంలో తెలవడమే అనువాదానికి వరమ (వ్రయోజనం. నన్నయాదులవి అనుచితానువాదాలు" అని ఆంధ్ర భారతాది గ్రంథాలను విమర్శించారు. తెలుగు ఎవ్పుడూ ఉత్తమ విద్యాద్వారంగా ఉండలేదు కాబట్టి తెలుగు అభివృద్ది కాలేదన్నారు. తెలుగు కావ్యాలు అధమాధికారులకే అని ఉమాకాంతంగారి అఖిపాయం. ఆ స్థితి మద్రాను విశ్వవిద్యాలయం వచ్చిన తరవాత కూడ మారలేదని అనాటి తెలుగు పాఠ్యాదీతర (గంథాలనుంచి అధికంగా ఉదాహరించారు. శబ్బరత్సా కరంలో 'నఖుడు' అకారాంత పవుంలింగం అనటాన్ని విమర్శిన్నూ అది ఇకారాంత వుంలింగం అనే విషయంగూడా ఈ పీఠికలో వస్తావించారు. నంన్కృతం నరిగ్గా రాని రచయితలను అక్షేపిన్తూ వారిని దూడ పేడ నంన్ఫృతం వారని ఆక్షేపించారు. వంచాగ్నుల ఆదినారాయణ శాస్త్రి, చిలుకూరి నారాయణ రావు వంటి వండితుల రచనల్లోని దోషాలను కూడా చూపించారు.

ఉత్తమ నంన్క్సృత కావ్యాలను తెలుగులో తీసుకురావాలన్న వ్రయత్నంలో ఆయన రఘువంశానువాదం తల పెట్టినట్టుకనిపిన్తుంది. ఆయన రఘువంశ పీఠికలో --

అక్షరమ్ముల అట కవితగ

'పెంటకువ్పల జేసి కృతులను

చిందు దొక్కెడి వారి గంతులు

చిన్న పిల్లల వేడుక. అన్నారు. ఉమాకాంతంగారి అభ్మిపాయాలను ఆయన నవాచరులు "దశోవదేశిగా" నంగ్రహించారు. వాటిని ఇక్కడ తిరగరాన్తున్నాను. క. _ గద్యంలో లేని విశేషం వద్యానికీ ఛందన్సు నమకూర్చగలిగినది

గతి మనోజ్ఞత. _

మ.

2. అది గణాల ఆరోహణావరోవాణల వల్లనే సిద్ధిన్తున్నది.

3. _ అక్షర వినోదం (వళిప్రానలు) శబ్దాలంకారాల్లో చేరినది.

4. శబ్దాలంకారాలు అలంకారశాన్తంలోనివి.

5. శబ్దాలంకారాలు న్వయంగా ఆవత్తితమైతేనే తప్ప ఆవశ్యకంగా స్వీకార్యం కావని, వీటిని ప్రథానంగా స్వీకరిస్తే కావ్యం అధమ మవుతుందని సాహిత్య వేత్తల మతం.

6. ఇద్ధరన్‌, మానుగ, అనఘ. అమల, ఓలి. ఒగి. వరగు, చెన్నుగ యిట్లాటి దండగ చెత్తకు లేదా యతి భంగానికి హేతువై అనర్ధ వదం కావటం వల్ల అక్షరాల ఆట (వళి ప్రానలు) ఆవశ్యకంగా

. ఉపాదేయంకాదు.

7... యతి అంకే విచ్చేదం. వాగింద్రియ విశ్రాంతిని, శ్రావ్యతను, వద్యం యొక్క నువఠత్వ, రమ్యత్వాలను సిద్ధింవ చేన్సుంది గనుక దీర్చ పాదాల్లో మధ్య యతీ నర్వత్ర పాదాంత యతీ నియతం.

8. వద్యం గానీ, వద్యాలు గానీ, శ్‌ఘంగా గాని. విలంబంగా గాని అల్లిన మా[తాన వద్యకర్త అవుతాడు. కవి కానేరడు. విజ్ఞానశాలి కానేరడు. విద్వద్దోష్థల్లో శాస్ట్రాభ్యానజన్యం విజ్ఞానం.

9. జన్మాంతర నంస్కార రూవమైన వ్రతిభ విద్వదోష్ణుల్లో ఉత్తమ విజ్ఞాన లబ్ధి, చరాచరలోకవ్రభావ పరిశీలనం, కావ్యజ్ఞ శిక్ష కావ్యత్వహేతువని మమ్మటుడు. +

10. వద్యరూపానగాని గద్య రూపాన గాని అనువాదం చేస్తే అనువాది కాగలడుగాని కవి కాజాలడు. రనభావ నిష్పాదక మైన నృష్టికి . నంబంధించినది కవిత. కొంత తీసివేసి కొంతచేర్చి అనువాదం చేస్తే ఆవశస్తాను వాది. అనూదిత కావ్యంలో నృష్టి విశేషాదులు అనువాదివి కాజాలవని న్పష్టం.

వీటి ఆధారంగా ఆయన అనుయాయులు కొందరు అనువాదాలు సాగించి ఆయన నీద్ధాంతాలు వ్రచారం చేసినట్టు కొమరవోలు చంద్రశేఖర మంత్రిగారు [వకటించిన లక్ష్యఖండం (1937) వల్ల తెలున్సుంది. ఉమాకాంతం గారి లక్షణాలకు వీరు రచించినవి లక్ష్యాలని వీరుద్దేించి

, జాగ

నట్టు 'లక్ష్యఖండం' అనే పేరు పెట్టడం లోనే తెలున్తున్నది. ఉమాకాంతం గారు రఘువంశ పీఠికలో --

మూలమున లేనట్టిదానిని

వ్రాయననపేక్షితము చెప్పను

అన్న నాథుని మాట దలచగ

అర్హుడనొ కానో!

జౌ

అన్నారు. 'మూలంలో లేనిది చెప్పను. మూలంలో ఉద్దేశించనిది కూడా చెవ్పను". అన్న మల్లినాథనూరి మాట తల్ప్చుకున్నారు. ఆయన్ననునరించి అలంపూరు కృష్ణస్వామిగారు అజ

'వదలి మూలస్థమ్ము లేనిది

కుక్కి అనువాదమ్ము చేసెడి

అజ్ఞ మార్గము తొలగిపోవుత

నాకు గురువుల కరుణచే' -- అన్నారు ఇక్కడ 'గురువులు' అనే మాటలో ఉమాకాంతం గారిని ఉద్దేశించినట్టు భావించవచ్చు.

ఈ మార్గం లోనే కన్నెకంటి (వ్రభులింగాచార్యులు గారు కాళిదాను కుమార నంభవాన్ని అనువదిన్తూ

ఆర్ష భూయస్తో వత్తమములగు

కాళిదాన కవిత్వనిధులను

మా కొనంగిన మల్లినాథా!

నిన్ను వినుతింతు అని మల్లి నాథుని వ్రశంసించి --

విడువగా రాదున్నదానిని

లేనిదానిని కుక్కగూడదు

ఇదియె అనువాదాల తెరువను

(వవచనమ్ము తలంచెదన్‌.

౫

అని అనువాద విధానంలో ఉమాకాంతం గారి మార్గాన్ని పవునరుద్దా టించారు.

ఉమాకాంతం గారు, వారి అనుయాయులు ఈ అభిప్రాయాలను వ్రచారం చేశారు. నంనత వృత్తాలతో పాటు తెలుగు వద్యాలను కూడా వర్ధమైత్రి లేకుండా వ్రయోగించారు. గీతాది లఘు వద్యాలకు పాదాంత విరతిని మాత్రమే నియమంగా పాటించారు. పెద్ద వద్యాలలో పాదమధ్య విరతిని కూడా పాటించారు.

వీరంతా ముత్యాల నరాన్ని ఆదరించడం చారిత్రకంగా గుర్తించ దగిన ఒక విశేషం. అయితే వీరి రచనల్లో ఎక్కడా గురజాడ అప్పారావుగారిని విరివిగా న్మరించినట్టు గాని (ఈ వున్తకంలో ఒక్క చోట తప్ప) ముత్యాలనరం పేరును ప్రస్తావించినట్టు గాని కనవడదు. అయినా ముత్యాల నరాలను ధారాళంగా వాడారు. అదీ గురజాడ వద్ధతిలోనే. యతి ప్రానలు నియమాలుగా కాక అలంకారాలుగా మాత్రమే వరిగణించిన అప్పారావు గారి మార్గం, ఉమాకాంతం గారికి నచ్చినట్టు భావించవచ్చు. భావకవులకూ, ఉమాకాంతంగారికీ ముత్యాల నరం విషయంలో మాత్రం ఏకీభావం కనిపిన్సుంది. భావకవుల్లో రాయప్రోలు నుబ్బారావుగారు తల్లావబ్బి ల శివశంకర శాస్త్రీ గారి వంటివారు వర్ధమైతీయుత వళినిగాని ప్రాననుగాని ముత్యాల నరాల్లో కూడా పాటించారు. కృష్ణశాస్త్రి గారి ముత్యాల నరాల్లో వర్ధమైత్రి లేనివి కనిపిస్తాయి.

ఉమాకాంతం గారు ఆంధ్ర వాబ్మయాన్ని అంతటినీ నూత్ర వద్ధతిలో చెప్పదల్చుకున్నారు. ఆ నూత్రాలకు మళ్ళీతానే భాష్యం చెవ్చదల్చుకున్నారు. అయితే చెయ్యదల్చుకున్నవన్నీ చెయ్యటానికి జీవితం చాలింది కాదు. వాబ్బయదర్శనము పేరుతో 'ప్రాచీన ఖండా'న్ని తొమ్మిది భాగాలు (ఆలోకములు) గా నూత్ర వద్ధతిలో రచించారు. ఈ నూత్రాలు గ్రాంథిక భాష (కావ్య భాషులో ఉన్నాయి. ఈ నూత్రాలు చూస్తే చాలా వినుత వ్రణాళికనే వేనుకున్నట్టు తెలున్తుంది. భాష్యం

20 లేక పోయినా, ఉమాకాంతంగారి వాబ్బయ దృష్టిని అర్థం చేనుకోటానికి ఈ వాబ్మయ దర్శన నూత్రాలు ఉపయోగవడతాయి. ద్వితీయాలోకంలో-

1. అభారతీయము గనుక 2. నంవ్రదాయ విచ్చేదము గనుక 3. త్యాజ్యము (క్రీన్తు శకము 4. అత్మీయము గనుక 5. అఖండ కాలదర్శన సాధనము గనుక 6.శ్రుతి, నతి వురాణేతివాన దేశీయ కథాదులనుండి అవిచ్చిన్నత్వము (వ్రతిపాదించును గనుక 7. నంవ్రదాయ సిద్ధము గనుక
2. (గావ్యుము కలిశకము9. అవిశేషము వల్ల కలిశకము కృష్ణ శకమని
3. ఆంతర్భూతము గనుక శాలివాహనము పాక్షికమువధ -- ఉమాకాంతంగారు క్రీన్తు శకాన్ని కూడా గుర్తించని నంవ్రదాయ ప్రియుడు. ఆయన తన పీఠికల కిందా, ముద్రించిన రచనల పైనా శాలివావాన శకాన్నే వేసేవారు. ఉమాకాంతంగారు. వాబ్బయ దర్శనంలో భారతీయ నంస్కారాదుల గురించి ఎక్కువగా వ్రస్తావించారు. ఇది కాక వేరే ఇంకా ప్రాచీనాంధ్ర వాజ్మయ నూత్రాల గురించి ఏమైనా రాశారేమో తెలీదు. 'నేటి కాలవు కవిత్వం' అని నామాంతరం ఉన్న ఈ వాబ్బయ నూత్ర వరిశిష్ట భాష్యంలో మూడు అధ్యాయాలలో ఆధునికాంధ్ర వాబ్మయాన్ని నూత్రీకరించారు. అందులో మొదటి అధ్యాయం నేటి కాలవు కవిత్వం. దాన్ని మాత్రమే వివులీకరించారు. నేటికాలవు కృతి రచన, నేటికాలవు విద్య అనే అధ్యాయాలు నూత్ర రూవంలోనే ఉన్నాయి. భాష్యం రాయలేదు. ఈ పరిశిష్టాన్ని ఆలోకనాలు అనకుండా అధ్యాయాలుగా విభజించటం వల్ల వాబ్బయ దర్శనం కన్నా భిన్నమైన వాబ్మయ నూత్రాలు అనే (గ్రంథాన్ని రాసినట్టుగానో, కనీనం రాయ తలపెట్టినట్టు గానో ఊహించాలి. 'అయితే మనకు పూర్తిగా భావ్య రూవంలో దొరుకుతున్నది ఈ వరిశిష్ట నూత భాష్య రూవమే(అదీ మొదటి అధ్యాయమే). మొదటి సారి వావిళ్ళ (వచురణగా 1928లో వెలువడింది. ఉమాకాంతం గారు ఈ పున్తకంలో వ్రధానంగా భాచకవిత్వం పేరుతో వ్రచారమైన కవిత్వాన్ని తీవ వదజాలంతో విమర్శించారు.

౫0||

తెలుగు సాహిత్యంలో తీవ నంచలనాన్ని రేపిన గ్రంథం ఇది. "కాని వారు చేసిన ముఖ్యమైన అక్షేవణలకు తగిన నమాధానం ఇంతవరకూ రానే లేదనే అనుకోవలసీ వస్తోంది"అని అబ్బూరి రామకృష్ణారావు గారన్నారు. "మవావండితులైన ఉమాకాంతం విమర్శలకు ఆనాడెవరూ జవాబు చెవ్చలేక పోయారు" అని శ్రీశ్రీగారు 1960లో విశాలాంధ్ర వారి ఆంధ్ర దర్శినిలో రాశారు. భావకవిత్వాన్ని నమర్థిన్తూ. వ్రశంసిన్తూ, విశ్లేషిన్త్సూ వ్యాసాలూ, వున్తకాలూ చాలా వచ్చాయి. కాని, వ్రత్యేకంగా ఉమాకాంతం గారి ఆక్షేవణలకు నమాధానంగా ఇంతవరకూ వున్నకరూవంలో ఏమిరాలేదన్న మాట నిజమే. అట్లాగే ఉమాకాంతంగారు తిట్టినా అదో గొవ్చగా ఆనాటి కవులు చెప్పుకునే వారని ఆ.రా.కృ గారు అంటుండేవారు. అంతటి మవోవండితుడి దృష్టిలో వడటమే గొప్పగా ఆనాటి కవులు భావించేవారన్న మాట. ఆనాటి భావకవుల్లో బహుశా ఎవరినీ ఆయన క్షమించలేదు. విన్నర దోషాన్ని గురించి విన్నరణాధి కరణంలో చెబుతూ చెవృవలసినదానికంకే ఎక్కువగా చెవ్చటం విన్నర దోషమని నిర్వచించి. ఈ కాలపు కృతుల్లో ఇది విస్తారంగా ఉందని (వస్తావించి "యెంకి పాటల వంటి వాటిలో కొన్నిటిలో తవ్ప్చ తక్కిన యీ కాలపు కృతుల్లో అనేకాల్లో యీ దోషం కనబడుతున్నది" అని యెంకి పాటలకు మినవోయింపు ఇచ్చారు. ఆ మాతం మినవాయింపు ఇయ్యటం కూడా విశిషమే ననుకుంటాను.

ఆధునిక కవిత్వం ప్రాచీన ధోరణుల నుంచి విడివడి కొత్తదారులు వెతుక్కుంటున్న నమయంలో అక్కిరాజు ఉమాకాంతం గారు సాహిత్య విమర్శలో (వ్రవేశించారు. నం్యవ్రదాయ వండితులు చాలామంది భావకవిత్వాన్ని ఎదుర్కొన్నారు. అయితే ఉమాకాంతం గారి మార్గం ఫిన్నమైనది. ఆయనకు తెలుగులోనే కవిత్వం కనవడలేదు. ఆయన వమాణాలు ప్రాచీన నంనృతాలంకారికులవి. వాద వద్ధతి నంనృతంలో తర్కవద్ధతి. ఈ వద్ధతిలో సిద్ధాంతం - పూర్వవక్షం, ఆక్షేపణ - నమాధానం అనే విభజనలుండటం వల్ల దీనికీ ప్రామాజీకతే గాక హేతుబద్ధత కూడా వచ్చింది. ఈయనకు పాశ్చాత్య తర్కవద్ధతితో

౫0641

తూడా వరిచయమున్నట్టు ఈ (గ్రంథం లోనే అనౌచిత్యాధికరణంలో 21120 06 ౪06౪6 ఉకటర0[08 అనే వద్ధతి (వ్రస్తావన వల్ల తెలునుకోవచ్చు.

ఉమాకాంతం గారి తర్కవద్ధతికి, ఆధునిక కార్త వతిపాదనల వద్ధతికి కొన్ని పోలికలున్నాయి. ఆధునిక శాస్త్ర పద్ధతిలో ఒక వ్రతిపాదన చేసినపుడు ఆ (ప్రతిపాదనకు వవతికూలమైన అంశాలను కూడా (వ్రస్తావించి వాటిని తన వ్రతిపాదన ఎట్లా పరివ్కరిన్తుందో చెప్పాలి. అప్పుడే ఆ వతిపాదన సిద్ధాంత మవుతుంది. ఉమాకాంతంగారి వాద వద్ధతి ఎంత ప్రాచీనమో అంత ఆధునికం కూడా. ఒక విషయాన్ని అన్ని వైవుల నుంచి వరిశీలించటానికీ ఉమాకాంతం గారి తర్క వద్ధతి వనికొచ్చింది.

ఇదికాక ఉమాకాంతంగారి శైలి నూటిదనం, సారళ్యం అనే రెండు లక్షణాల వల్ల ఆకర్షణీయంగా ఉంటుంది. 'అవతితం, (దష్టవ్యం, వక్ష్రమాణం' వంటి మాటలు ఆయన పాండిత్యం వల్ల అరుదుగా దొర్లినా సాంకేతికత లేని సాధారణ పదాలు వాడటం ఆయన అలవాటు. ఊగుడు మాటలు, పులుముడు, వికారాలు, దూడపేడ నంన్ఫృతం, దండగ్గణం వంటి అతి సామాన్య వద జాలంతో తన భావాలను చెవ్చగలిగారు. సిద్ధాంత పూర్వ వక్షాలు, అక్షేవ - నమాధానాలు అనే వద్ధతి వాద (వ్రతివాదాల నంభాషణ (6121080) వద్ధతి. ఈ నిర్మాణం (3౯౫0(౪౯ల వల్ల శైలి నంభాషణ్రలికి నన్నిహితమై మరింత ఆకర్షకమైంది. భాష విషయంలో ఆయన మారిన దృష్టి కూడా ఇందుకు తోడ్పడింది. దానికీ తోడు ఉమాకాంతం గారికీ విషయ వివరణకువ యోగించే దృష్టాంతాలను. పిట్ట కథలను ఎన్నుకొని విషయ వివరణ చెయ్యటంలో అద్భుతమైన నేర్పుంది. నంన్కృతాంగ్లాలలో విశేషమైన పాండిత్యం ఉన్న ఆయన తన రచనలలో ఉదావారించిన నంన్కృతాంగ్ల వాక్యాలకు తరచుగా ఆం(ధ్రాను వాదాలను కూడా ఇన్తుంటారు. ఆయన చెప్పిన విషయాల్లో ఖేదించినా ఆయన వాద వద్ధతి నుంచి ఈ నాటి విమర్శకులు నేర్చుకోవాల్సింది చాలా ఉంది. ఉవవత్తులు చూపకుండా

౫0011 ఆయన సిద్ధాంతాలు చెయ్యలేదు. అక్షేపవణలకు నమాధానాలు చెప్పకుండా సిద్ధాంతాలను ఊరికే వదల లేదు. ఏవిషయాన్ని మరుగుగానూ, అన్చష్టంగానూ చెప్పలేదు. ఇన్ని నుగుణాలున్న ఈ వున్త్నకం సాహిత్యాఖి మానులందరికీ అవశ్య వఠనీయం.

ఈ వున్తకానికీ చారిత్రక ప్రాముఖ్యం కూడా ఉంది. ఒక విద్యావేత్త పరాధీనమైన తన జాతి వతనమై పోతున్నదని, విలువలు క్షీణిన్తున్నాయని, ప్రమాణాలు వడిపోతున్నాయని ఎంత ఆవేదన చెందాడో తెలునుకోటానికీ కూడా ఈ పున్తకం చదవటం అవనరం. దాదావు అర్భాయుష్కుడైన ఒక సాహిత్య కృషీవలుడు ఉన్న కొద్ది జీవితకాలం లోనే ఎన్నివిద్యలు నేర్వవచ్చునో, తాను లోక కళ్యాణమని ఎంచిన దాన్ని ఆచరించటానికి ఎంత కృషి చేశాడో తెలునుకోటానికి ఆయన జీవితాన్ని గురించి తూడా తెలునుకోవాలి.

అయితే ఉమాకాంతంగారు భావకవిత్వం గురించి చేసిన నిర్ణయాలు కాలంలో నిలవలేదు. మారుతున్న అభిరుచుల కనుగుణంగా ఖావ కవిత్వం చరిత్రలో నిలిచింది. స్థిరదోషాలుగా ఉమాకాంతంగారు గుర్శించినవి 'అస్థిర మైనవిగా మారినాయి. వాటిని దోషాలుగా పాఠకులు గుర్తించ లేదు. అయోమయత్వం. వులుముడు, నిదర్శన పరంపరలు, భాషా వ్యతి[కక్రమం అని పేర్లు పెట్టి ఆయన నిరసించిన వాటిని తరవాత పాఠకులు గుణాలుగా మెచ్చుకొని ఆస్వాదిన్సున్నారు. ప్రాచీన నంన్సృత సాహిత్య శాస్త్ర మర్యాదలు నర్వకాల నర్వదేశ సాహిత్యాలకీ నంవూర్ణ (వ్రమాణాలుగా నిలుస్తాయని ఉమాకాంతం గారు. నిజాయితీగానే నమ్మారు. ఆయన ఆనాటి కవులను కఠినంగా విమర్శించారు. చరిత్ర ఇంకా కఠినమైనది. ఉమాకాంతంగారి అక్షేవణలను తోసిపుచ్చింది. కాలం మరీ [మ్రూరమైనది. ఉమాకాంతం గారినే మరుగున వడేట్టు చేసింది. నిర్భీకత, కాలానికి ఎదురీదే లక్షణం, పాండిత్యం, కృషి చెప్పేవిషయంలో నిజాయితీ, నృష్టత, నూటిదనం, నహేతుక వాదవటిమ ఆయన నిర్ణయాలను మించి విలువైనవి. అవే ఆయన తన తరువాత తరానికి అందించిన విలువలు.

టీ

సారాంశం చెపితే అక్కిరాజు ఉమాకాంతంగారి నిర్ణయాలు ముఖ్యంకాదు. ఆయన ఆవేదన నిజమైనది. ఆంతర్యం గొప్పది. సాహిత్య దీక్షా. నహేతుక వాద వద్ధతి ఈ జాతికి శాశ్వతంగా ఇచ్చిన ఆయన ఆదర్శాలు.

ఈ ముద్రణలో నంపాదకుడుగా నేను చేసిన మార్పులకూ, చెయ్యని మార్చులకూ కొంత నంజాయిషీ ఇచ్చుకోటం భావ్యం అనుకుంటాను.

ఈ (గంథం తొలి ముద్రణలోనే కొన్ని పొరపాట్లు దొర్లినాయి. వాటిని అన్ని చోట్లా నవరించటం సాధ్యం కాలేదు. నంన్సృతంలో అచ్చు తప్పులను ఆచార్య రవ్వా శ్రీహరిగారు నవరించారు. తెలుగు వద్యాల్లో నృష్టంగా దోషాలుగా కనిపించే వాటిని నవరించాను కాని కొన్నిటిని వదిలేశాను. ఉదాహరణకు 'ఏకాంత సేవ అనే వున్నకాన్ని 'యేకాంత సేవ అని రాయటమే కాక పుటల నూచిక (ఇండెక్స్‌) లో తూడా అట్లాగే ఇచ్చారు. అట్లాగే ఆ కావ్యంనుంచి ఉదావారించిన పద్య భాగంలో "మధుర మోవాన కళామహితమై వుండ (పే.జీ 71, 88, 94) అనే పాదంలో ఉండ అనే [క్రియా వదాన్ని 'వుండ' అని రాశారు.

యకార. వకారాగమాలు కవ్యుదిష్ట్థాలు కావనుకుంటాను. అయినా ఉమాకాంతం గారు కావాలనే అట్లా రాశారని అభిప్రాయ వడి వాటిని మార్చలేదు. అట్లాగే ఉమాకాంతంగారు ఉదాహరించిన వద్యపాదాలు ఇప్పుడు దొరికే [వ్రతుల్లో వేరుగా కనిపిన్తున్నా. ఆయన చూసిన ప్రతుల్లో అట్లా ఉండి ఉండవచ్చునని మార్చలేదు. న్పష్టంగా ఛందో దోషాలున్న చోట మాత్రం ముద్రిత ప్రతుల ననునరించి నవరించాను. అట్లాంటి మార్పులు తెలుగు భారతం నుంచి. ఆ ముక్తమాల్యద నుంచి ఉదావారించిన చోట్ల అవనరమయ్యాయి. ఎన్‌ సైకోపీడియా వైటానికా నుంచి ఉదావారించిన భాగం (కే.జి. 136) లో ఇంగ్లీమలో 30840 అనీ తెలుగులో 'జాన్‌ ఫ్రాయి' అని నృష్టంగా ఇచ్చారు. ఈ పేరులో ఏదో పౌరపాటున్నట్టు కనిపిస్తున్నది గాని నవరించటం సాధ్యం కాలేదు. ఆ

2౧00/ పేరు తెలిసిన ఇంగ్లీషు సాహిత్య వండితులు అందుబాటులో లేకపోవటం వల్ల అట్లాగే ఉంచాను. ఉదావ్యృుత వద్య పాదాలను సాధ్యమైనంతవరకు ఈ తూర్పులో పాద విభజన చేసి చూపించాను. కొన్ని నంన్సృత శబ్దాల వర్ణ్యకమాన్ని ఉమాకాంతం గారు నియతంగా పాటించినట్టు కనిపించదు. వాటిని అట్లానే ఉంచాను.

ఈ పీఠికారచనకు .శ్రేరేపించిన మిత్రులు ఆచార్య పేర్వారం జగన్నాథం గారికీ నమాచార సామగిని సాదరంగా అందించిన అక్కిరాజు రమావతిరావుగారికీ, చలసాని (విరనం) (వ్రసాదుకూ కృతజ్ఞతలు. హ్రైదరాబాదు. బేతూరి రామారావు. శ994 ఎనవరి ౨26,

విషయ నూచిక

(వస్తావన

గాంగ? 1

కె టాంరేటంటింటి .

నంకేతాల వివరణ

వాజ్బయనూ(త్ర పరిశిష్టం గురుస్తోతాదులు క్షే ప్రధమాధ్యాయం + నేటికాలపు కవిత్వం 2 ద్వితీయాధ్యాయం = నేటికాలపు కృతిరచన క! తృతీయాధ్యాయం - నేటికాలపు విద్య క్‌

వాబ్బ్మయ వరిశిష్టభాష్యం

నేటికాలపుకవిత్వం = (ప్రధమాధ్యాయం

అధికరణాను[కమం నూతనత్వాధికరణం 6 విన్తరాధికరణం 37 వికారాధికరణం పం నామాధికరణం జీకే. ఊగుడుమూటలఅధికరణం శశీ నిదర్శనాధికరణం శ్రి తత్వజీజబ్ఞాసాధికరణం న్‌9 అయోమయత్వాధికరణం క! వులుముడుఘటనాధికరణం 80 శబ్బవాచ్యతాధికరణం న్‌్‌.

ర. దృష్టివిచారాధికరణం 110 వ్యతి[కమాధికరణం క్షే? భఖావకావ్యాధికరణం 136 జానవదపాత్రాధికరణం కేత2 శృంగారాధికరణం కేతర క్షు[దకావ్యాధికరణం 201 అనౌచిత్యాధికరణం 205 తత్తాషర్థికరణం 223 వనకావ్యాధికరణం 226 నాయకాధికరణం 231 దయాధికరణం 23 స్థిత్యధికరణం 235 ఉద్దేశాధికరణం 236 గీతాధికరణం 237 భఖావనాధికరణం 238 ఉపోద్దాతాధికరణం 243 దోషసామ్యాధికరణం 248 చివ్నోధికరణం 26 బుద్ధ్యధికరణం 260 వజాధికరణం 261 నమకాలాధికరణం 262 (వకాశాధికరణం 264 ఇచ్భాధికరణం 266 నంస్కారాధికరణం 267 నంజ్ఞావాచకాదుల నూచిక 1-౫ తప్పావ్వుల వట్టిక న

[(పసావన శ్‌

నావాబ్బయనూత్రవరిశిష్టంలో నేటికాలవు కవిత్వమనే యీ కృతి వ్రథమాధ్యాయం.. నేటికాలపువిద్య, నేటికాలవుకృతులు అనేవి ద్వితీయతృతీయాధ్యాయాలు. తృతీయాధ్యాయంతో వరిశిష్టం నమావ్వ మవుతుంది. మద్రానులో కొంతకాలం కింద జరిగిన ఒకనమావేశంలో* శ్రీ వింజమూరి రంగాచార్యులవారు శ్రీ భావరాజు నుబ్బారావువారు. అదివరకు వ్యాకరణసిద్ధాన్నాలను వ్రవచనంచేయడానికి ఆంధ్ర దేశమం దలి ముఖ్యవట్టణాలకు పోయినప్పుడు మరికొందరు మిత్రులు నేటికాలవు కవితను గురించి వ్రస్తావించా రని, ఆనమయంలో నేనేమి చెప్పలేదని నాకు జ్ఞావకం. అప్పటికీ ఆవరిశీలనం ముగియకపోవడమే దానికీ కారణం. విచారణ ముగినీన తరువాత యీకృతిలో వున్న విషయాన్ని 5027 నం వైతంలో చెన్నపురి ఆంధ్రనభలో ఉవన్యసించాను. ఆంధధ్రవత్రికలో ప్రకటితమైన ఆఉవన్యాసాల విన్వరరూవపమే యీకృతి. వాబ్బయనూత్రం వకటితమైన తరువాత వరిశిష్టం ముద్రితం కావడం (కమమైనవ్పటికీ, వరిశిష్టం ఒక వేరైన భాగంకావడంవల్ల మవావాక్యా వయత్వం వ్యక్తం కాకున్నా ఆర్ధబోధానికీ ప్రాతికూల్యం ఆపతితంగాదు.

ఈకృతి ముద్రితంకావడానికీ దయతో తోడ్పడ్డ శ్రీ వావిళ్ల వేంకకేశ్వరశాన్తులవారికీ కృతజ్ఞతానూచకంగా నమన్కృతు లర్చి న్తున్నాను. మనదేశంలో విద్య యివ్పటికీ వేరువేరు మార్గాల్లో నడున్తున్నది గనుక బిజ్ఞాసావిషయాలను నంన్కృతంలోను ఇంగ్లిమలోను నయితం ఉపోద్భాతరూపాన క్లుప్తంగా తెలిపినాను. విచారణోపషకమంలో నవాయులైన సాహిత్యతత్పరులను కృతజ్ఞతతో న్మరిన్తున్నాను.

చెన్నవురి, అని

౫౦0౨8 శ్రానణ వంచమి. ఉమాకాన్సుడు.

తాల

అగా కానా శాల శానా. ఇల్ల ఇషా

“అష్టా నా ఇాచాగాాంగానా”

రాలా * ఇాకాల ఇలాగా [గ ఇషా వష తా ఇఇ చా ఈర ఇ సగ ఇటాలి ఈసా ఇగ ఇల శి లాలస చ సుకలళ.. ఇ గాన ఉళాషా

క ఇన ఇ ఇలా” గ గాల ౩ అలా ళా పాకాల కాజ ఇ కభణ్యాలి శరా బింాా శాస్తా కాత. ఇకా ఇగ కాకా

ర

“ఇ ఖా సాహా సాయ |

ఇ శ శం? గజా గ్రఖ:” ॥| ళా చాతి ఇ భాం ఇ. చా ఇరా. అనా 7 ఇలాగా ₹ ఖగాత్తాభధాళాం ఆ గాతిగా ప ఇళస సనిళ్యా. ఇగ కాం త ఇరా శాంటా ఇ కాం? ఇలాగా 7 తా ఇరా న్యాతి కా ళాల ఇజాట్ర ఇ ధాతా భాభా! ఇళ ఇ ఇల కాగ ఈ ఇల్లే ఇం ఈక ఇ భాగా ఇరగ ఇ్వా ఛాలా. సానా శే ఇభట్రాణాననాన్హా స ఇలు ఇత ధా తా చెపాకాతి? పాదాలు భళా! ఆం ఉారంలి ఉరు ఫభాలా్య్యూ శా అంచ లలా, కాంగా తర శరతనాాంయాళగ్న కార్లో భాంా శభ తాల ఇ రా ఇ భా ళల. 1 ఇ జాణ కాళ ఇ స్తన ఇల ఇగాాగిగ్నా ఇగ ఇరా అజ్ఞాన.

౧001 అతా ళాలాగ్యా బాల. గార ఇత, అగ ఇల్‌ గాం? ఫా భంధం స ఇ ఇలాగ ఇన ఇతని ఇల ఇజ్తాం ఇంంం స అలాషి స్యా లాను తగ్గాల్తోగాా ర్యా గాం శాల ఇధాల భాం కాగ శాల! రు! స్యాం, ళ్‌ ఇం సి ఇరాని శో. జకా శ్యాశాశాయ్నా

కాా20000110%

గొట్టం 10110108 ౧286 286 & 0451 0£€ 16 5300010601 10 19 "04600861810000116622016." 0ల) 662 *14 16 ౧౯౦6౧- 68౪ 066). [0 16 "61౪౯4 6003000 ౪6 26 47108 ౧064641005 1౧ *లు6ం 206 ౧౧056 19 1226 ౧౮౧06౧ ౧0౪20 11086 159 10 & ౧౦గబ౧౦06108 "6460108 0౯16 1626108 ౧౯౦16౬. 8760 10 ౪6 1011664010016, 116 10860006 0౯౧0660 ౦0 8010019 16 గ౩6 294 80701 0౯ 116 10016 (211౮ 041 2130 0% 6 10121 204 1046116642! 0[0906గ0/ 008 ౧240113 [01800%31662016. ₹/024 13 16021486 00100 ౧౦౦౧౫ 142౫6 ౧0661 2 ౯/౦౧ ౧౦౧౧6౦0౪! ౧60౪1410 10-64372 018113 (16 (6124000001 00000 ౪40౪౧118 621 206 16621? 041 13 10 601 ౪00౧ ౪౩ ]614885 23 4 [2067 అ తీంర[2, 2 1061203 286 ౧౧౦౪౮ ౦0 (16 [౮1226 0£ ౪16 041086 206 01౪1134400 0081 4౧౦1606 10612. 46 ౪6 10 1106 అ 026 ల 26౪2006068 0 26 *6 211102? 501% 001%316612801%3 166 ౧6 10 100౪116 1010 0౪1 1161216 ౧౫1 296 ౯6611. [16014 1116120216 ర0ట [0100౧6 ౪౧6461 ౧13 23 1 ౪/23 రం! ౪10 11 06 ౧8౯1౦౪3 ౧21 ౦౯0016 *౦గ౬

19021 0గ609 ౧ల౧00 [6!65900600016%06 ౪1101౪7111 06 006౧764 64502 6 00౪6 0 [0 17టగ2ై4గ400 10 6 0011071082 028. 6 ౧121౮1 606 0106120 2గ, 2 20 [246 0 06116 2, 3 116 (162006 0౯౧0020 200711 606666 0 ౪౧51231066 ౧10౪486 ౧౯0016 01153%1] ౧౦౧౮4౦1 0౯06 ౪0516 108౯2 54208606 2021. ౧౮6 1 ౧0౧400 (౧4 108 6 2౯౯౫౧౧6౧01 1141 క్రైం1603006 0130౯20 201711ట 0౧౯ 0[2%01 13 0౪166 (06 007- 1206084610610 20610411165120ర 0 10616 0 [0016260210 5206 0 1టం1౪/11%0౪81 8 [112% ౧0౧౧౦౮6 06%1116 11. 6761 5801 23 31616 ౧66 2005369601 206 9483920100 02 02గ1012 ౬106 0€ 5604006026 2006012016 001 50 1 జు ల 60 101 200621 10 ౪281 ౧4211160 06౯%40230 [62. 0 26 5 *౪0గ 6 ౧2006 14 11 రేటు 101 4 1611 (6506 (ఏ6 బ్రం5361 6611083 0 [6020107 ల 1 60టి, 1 020001 ఆం206 116 లగలంం[76 [0౪1006 01 02002 10 1 7౪2566 జం60ట. | 60 ౧01 16 [0 80 100 (16

౫౦6

౧౪ల106 గగగం? 1౦/6 206 1[+/1 06 6139045306 23900006 ౧౫౦0౧ 16024 10 6 ౧౧801601 "5౧08222".

06 ౧660-6027 00600 6115 ౪6౧ 9400 610౫ 118% 166213. ౧6 2గ ౧౯౩౯816182 2౪/0%1600€164623 0 4 ౪ 940163 25 103006 1౧ ౧౪ [211623 610. 19 ౪60 ౪16 18 (16 ౧౧6౮6౧1(-62౪ ఇగలంు. సిశం!6076? (౧6 ౪016041%0 2064 1108006 880166 0€ 0౪8 61028 76౧66 2064 16 20301౪16 ౧౦౦10” 0€ 3001610౪ 56045108 30౧06 ౧గ104121 1046! 8649100006 రంంగ౪66 10౯18 బటులు(1213 206 [11066 ౪1% 219013 04800౪4 68౧౪౧02006 0000060166 *110 16 00013108. ₹[06 ౧౯౮606642౪ ౧౦౦౪౫ 1 ౦142౯0 15000౯0 ౪6౧1%020061 120 ౧౦64౪). 113 2౪/611-90౪60612 85 0౯ ౪06-000[%113100 *118 30860 ౧6౭౧1౧2. ₹%6 ౧౦6110 ౪13100 21 02౧ 566 [00౪20 28 817102 ౦౪131206102 ౪౧1౪6౧21 5600006063 15 ౧28619 10 06 3668 1 1.

న

గౌగ౧ల6 13 2 ౪17008 1662 200982 $80006 (1౫ 8127282772 19 28౯౫ 00746401 18 0౪౯11౮౫6. [4272607201 ౦06౯116128 కింంగయ 15 76౧ 016 206 ౧06003 16 5020640/212021 86 13220020. రసం ౪0006 9127260201 18 106120 లెంం[య 13 0666640166 0120 616౧0) "గల 10 [00600 ₹బఆ(60 ౧౦610 ఇం 6210 06 2201166 10 $90106 జరం0ట 0211 ౧06౧. శు [0 60౧10221 1076౪65966 1 1 16 0000016008 5 36062166 [01 116 6466200 0£ 88472 206 13 20/60 2 112% ౧1206 ౪౧668 [22 లలం4008] 001౮ 211 ౪౧66౯0%4272 206 10౪60100116169 286 92006 2130 129 ౧౦౧౫౦ ౪096ల 1.

గంర0ంక 41౨ ౧౮౫౮కు

సంగ 0౯116 ౧66101-62) 0౪౧ 5 2౪ 12118408 0€ ఇ/654600 ౪165 2806 04160 206 0610203 & 120% ౧౯౧౧2౧౧౮ 0 08201 1064 ౨1౪౧1 02య5200406. 9216 19112100 0002026 020816 *140ల4 6 1080ల 118 20001041 ట4!1 10 ౦0%ల0/.

౫౦౮7

గౌగం 15408862 లగం౧1 646610 1650%ల0%600౮00/6010/ 50616 1013 08071006 0 ౪1101 2 ౪జి 4ంగట ౧౯306006 80 0౪ 0€ 106 ౪౧17ల౫|0 62 2861 ౪62౯ ౪౧10061 27108 6 ౧6౦ల310 10804880౪1 1%61౯ 008/6, 10 ౯6 10 318% ౧౯/౧౦ (16 ౦గ213 0€ 1064120 ౧41౪66, 16 11620086 19 2 6౧౧20412 12082486 116 గౌలలళైైాు 060108 ల1|ల0లే? 2006 01401 1801ల [08106 ౧౪౯ 5056 11 16 ౧౯601 54886. 41160 4106 "1000౪1 0౧69 0౪% 62100806౪06 113 08006౯6[663 10 20) 1061164421 10 200౪6040/ 1610612710 15 లఆల|201082 80గట 0004106 20640171113241100. 1001613 16021532006 206 0౪14121 1౯7281 10 ౧60౦46౧2౫౩ ౦ [0612 ౪౧౮661 2 61గ0001 93100 0 ౮1౧౫76౧1 8040214100, త&ీ౧60125 02000 [636 00౧6601 148 41 2 0006౧66 20008 (00005617.

శం 0౯ 16 ౧|౮౦౧1-627 ౧0600 ఏ 10౪6-501100౪౪ 5621216 206 10౪06300౪1 206 11 ం౯౮6౧3 ౪6౧౫ 1416 06/06 ౯6౧౫0021 6010008012 206 11౮6 6౧౦1౦ 3600100606 50210617 గ౩6 20076 (16 ౧|91081 20601 206 66231) గమ10[15. [10౪౮6౧ లం26680%6 1200 91203 0౯86201108 2221031 16 101011 60౧41 5122౧26100 ౧౯16 ౧016616 283 0811113 116 (16 02360006 ౪/10 082౪7164 0౪1 0€ 4 56220280 001 ౪110 ౧0 16-27108 ౫౪2668 [04611210 [08 0౮గ౧గ౦2000 286 1జ630112408. | లగం0[ 00202066 206 ౧8006 ౦00౧411003 ౧08 106120 ఆ|| 21002 *1 0౧161 ౪146౪101 (161606 ౧140610 16362 01620౧2108ఓ 04000123 20౧౮ ౧2౪ 6౧౧2౦16 ౧ల౦ట[1లట 10 ౧౭గ౧486 *౪0గ[11? 1౧ 6 320166] 123%ఓ ౦[008(10౪411038 10 106143 206 ₹/0గ16'9 017111231100.

గం 0160601 ౧21 15 2 0011601108 ౦౯౧6 16011163 66117- ౫4 0 ౧6 10 ఉంగ! 1926 10 6 శుంర0॥2 53012 1411 2006 0908064066 11 €ం శంర[9 20182. సశ ఉలకినవ్‌, 13-8-26. 15 ఉల౮[10%

20గ0/ శ్రీగురుభ్యోనమః హరిఃఓమ్‌.

ఈకృతిలో (ప్రయుక్తమైన నంకేతాల వివరణం. అగ్నేయ _ వళ్ళో = వ్రళ్ళ్నోవనివత్తు అన్నే [= అస్కేయవురాణం. సిఐ వ్రనన్దురాఘవం' అవో = అవోలిలవండితీయం వతావ = వ్రతావరుద్రీయం ఉత్తర = ఉత్తరరామచరిత్రం పాణి = పాజీనీయం బు.మ.నూ.బు ఇ బుగ్వేదం, బనవ = బనవవురాణం

మండలం, నూక్తం, బుక్కు ట్రవ్మ ల ల ఐతరే = బతరేయోవనివత్తు టనూ ) ౫ ట్రవ్మానూత్రం కాదం = కాదంబరి ట్ర.భా = బ్రవ్మనూత్రభామ్యం కవికర్థ = కవికర్ణరసాయనం బిల్ల = బిల్హ్దజణీయం కానీ = కాశీఖండం భర్శృ కావ్య = కావ్య(ప్రకాశం భగత్రి స = భర్తృతవారి త్రిశతి కా[వ.వ్యా = కావ్యవకాశవ్యాఖ్య (తిశ కా.త = కాలజ్ఞానతత్వాలు భగవ = భగవద్గీత కావ్యమి = కావ్యమిామాంన భనా = భరతనాట్యకాన్తం కా.ద = కావ్యాదర్శం భబిగో = భజగోవిందస్తోత్రం కానూ.వృ = కావ్యాలంకార భట్టి ! భట్టికావ్యం నూత్ర వృత్తి భా.ఆ వ కిరా = కిరాతార్థునీయు హఈఆ )చన్నయభారతం, ఆదివర్వం కుమూ = కుమారనంభవం భా.తి.వి = తిక్కనభారతం కేయూర = కేయూరబాముచరిత్రం విరాటవర్వం గౌపా = గౌడపాదభామ్యం "భామినీ = భామినీవిలానం చంద్రరేఖా = చంద్రరేఖావరిణయం మను = మనున్మృతి చా = చాటువు మవాోభా = మవోభారతం ఛాందో = చాందోగ్యోవ నిషత్తు మవోభా.ఆ = మవోభారతం తి.భా = తిక్కనభారతం అదివర్వం రైత్తి = తైత్తిరియోవనిషత్తు మధురా తైత్తి.భృ = తైత్తిరియోవనీవత్తు మధు)” మధురావిజయం భృగువల్లి మ = మనుచరిత్ర

దశ = దశరూవకం మవో = మవోభావ్యం ధ్వన్యా = ధృన్యాలోకం మాష ధ్వ.లో = ద్వన్యాలోకలోచనం మాఘ 1. = మాఘకావ్యం నభా మాలతీ = మాలతీమాధవం భా.నన్నయ = నన్నయ భారతం ముదా = ముద్రారాక్షనం నైవ = నైషధం మే = మేఘనందేశం

శ

రఘు = రఘువంశం శంకర = శంకరవిజయం రత్నా = రత్నావణం కాకుం _ రామా శా నె = శాకుంతలం రా 1! వ రామాయణం శు = శతి రాయు = రామాయణం నగ్రీభా= శ్రీ భాగవతం నను = కాండం న్‌ ఇ నర్వదర్శననం[గ్రవాం

ను ఇ వనుచరిత్రం 1! = సాహీత్యదర్పణం వా.కా /| = వాత్స్యాయన కామ సాద వా.కా.నూ నూత్రం సాహీత. ఉ = సాహీత్యదర్చణంలో వా.రా = వాల్మీకీరామాయణం ఉదాహరణం వాక్య = వాక్యవదీయం సా.కా = సాంఖ్యకారిక విద్యాభా = విద్యారణ్యభావ్యం వార్ష జ వార్షచరితం. వేమ = వేమనశతకం

జాగ

2, అది గణాల ఆరోహణావరోవాణల వల్లనే సిద్ధిన్సున్నది.

3. _ అక్షర వినోదం (వళిప్రానలు) శబ్దాలంకారాల్లో చేరినది.

4. _ శబ్దాలంకారాలు అలంకారశాన్తంలోనివి.

5.. శబ్దాలంకారాలు న్వయంగా ఆవతితమైతేనే తప్ప ఆవశ్యకంగా స్వీకార్యం కావని, వీటిని వథానంగా స్వీకరిస్తే కావ్యం అధమ మవుతుందని సాహిత్య వేత్తల మతం.

6. _ఇద్ధరన్‌, మానుగ, అనఘ. అమల, ఓలి, ఒగి. వరగు, చెన్నుగ యిట్లాటి దండగ చెత్తకు లేదా యతి భంగానికి హేతువై అనర్ధ (వదం కావటం వల్ల అక్షరాల ఆట (వళి ప్రానలు) ఆవశ్యకంగా ఉపాదేయంకాదు.

7. యతి అంపే విచ్చేదం. వాగింద్రియ విశ్రాంతిని, శ్రావ్యతను, వద్యం యొక్క నువఠత్వ, రమ్యత్వాలను సిద్ధింవ చేన్తుంది గనుక దీర్ణ పాదాల్లో మధ్య యతీ నర్వత పాదాంత యతీ నియతం.

8. వద్యం గానీ, వద్యాలు గానీ, శీఘ్రంగా గాని, విలంబంగా గాని అల్లిన మాత్రాన వద్యకర్త అవుతాడు. కవి కానేరడు. విజ్ఞానశాలి కానేరడు. విద్వద్గోష్ట్ణుల్లో శాస్త్రాభ్యానజన్యం విజ్ఞానం.

9. జన్మాంతర నంస్కార రూవమైన (వతిభ విద్వద్దోష్థల్లో ఉత్తమ విజ్ఞాన లల్టి, చరాచరలోకప్రభావ పరిశీలనం, కావ్యజ్ఞ శిక్ష కావ్యత్వహేతువని మమ్మటుడు.

10. వద్యరూపానగాని గద్య రూపాన గాని అనువాదం చేస్పే అనువాది కాగలడుగాని కవి కాజాలడు. రనభావ నిష్పాదక మైన నృష్టికి నంబంధించినది కవిత. కొంత తీసివేసి కొంతచేర్చి అనువాదం చేస్తే ఆవ్రశస్తాను వాది. అనూదిత కావ్యంలో నృష్టి విశేషాదులు అనువాదివి కాజూాలవని నష్టం.

వీటి ఆధారంగా ఆయన అనుయాయులు కొందరు అనువాదాలు సాగించి ఆయన సిద్ధాంతాలు వ్రచారం చేసినట్టు కొమరవోలు చంద్రశేఖర మంత్రిగారు వ్రకటించిన లక్ష్యఖండం (1937) వల్ల తెలున్స్నుంది. ఉమాకాంతం గారి లక్షణాలకు వీరు రచించినవి లక్ష్యాలని వీరుద్దేశించి

౫/11

నట్టు 'లక్ష్యఖండం' అనే పేరు పెట్టడం లోనే తెలున్తున్నది. ఉమాకాంతం గారు రఘువంశ పీఠికలో --

మూలమున లేనట్టిదానిని

(వాయనన పేక్షితము చెవ్చను

అన్న నాథుని మాట దలచగ

అర్హుడనొ కానో! అన్నారు. 'మూలంలో లేనిది చెప్పను. మూలంలో ఉద్దేశించనిది కూడా చెవ్పను'. అన్న మల్లినాథనూరి మాట తల్చుకున్నారు. ఆయన్ననునరించి అఆలంపూరు కృష్ణస్వామిగారు ఎ

'వదలి మూలస్థమ్ము లేనిది

కుక్కి అనువాదమ్ము చేసెడి

అజ్ఞ మార్గము తొలగిపోవుత

నాకు గురువుల కరుణచే' -- అన్నారు ఇక్కడ 'గురువులు' అనే మాటలో ఉమాకాంతం గారిని ఉద్దేశించినట్టు భావించవచ్చు.

ఈ మార్గం లోనే కన్నెకంటి వ్రభులింగాచార్యులు గారు కాళిదాను కుమార నంభవాన్ని అనువదిన్తూ

ఆర్ష భూయస్తోోత్తమములగు

కాళిదాన కవిత్వనిధులను

మా కొనంగిన మల్లినాథా!

నిన్ను వినుతింతు అని మల్లి నాథుని వ్రశంసించి --

విడువగా రాదున్నదానిని

లేనిదానిని కుక్కగూడదు

ఇదియె అనువాదాల తెగువను

చవచనమ్ము తలంచెదన్‌.

లి

అని. అనువాద విధానంలో ఉమాకాంతం గారి మార్గాన్ని వునరుద్దాటించారు.

ఉమాకాంతం గారు, వారి అనుయాయులు ఈ అభిప్రాయాలను వ్రచారం చేశారు. నంనత వృత్తాలతో పాటు తెలుగు వద్యాలను కూడా వర్హమైతి లేకుండా వ్రయోగించారు. గీతాది లఘు వద్యాలకు పాదాంత విరతిని మాత్రమే నియమంగా పాటించారు. పెద్ద వద్యాలలో పాదమధ్య విరతిని కూడా పాటించారు.

వీరంతా ముత్యాల నరాన్ని ఆదరించడం చారిత్రకంగా గుర్తించ దగిన ఒక విశేషం. అయితే వీరి రచనల్లో ఎక్కడా గురజాడ అప్పారావుగారిని విరివిగా న్మరించినట్టు గాని (ఈ వున్తకంలో ఒక్క చోట తప్ప) ముత్యాలనరం పేరును వ్రస్తావించినట్టు గాని కనవడదు. అయినా ముత్యాల నరాలను ధారాళంగా వాడారు. అదీ గురజాడ వద్ధతిలోనే. యతి ప్రానలు నియమాలుగా కాక అలంకారాలుగా మాత్రమే వరిగణించిన అప్పారావు గారి మార్గం, ఉమాకాంతం గారికీ నచ్చినట్టు భావించవచ్చు. భావకవులకూ, ఉమాకాంతంగారికీ ముత్యాల నరం విషయంలో మాత్రం ఏకీభావం కనిపిన్సుంది. భావకవుల్లో రాయప్రోలు నుబ్బారావుగారు తల్లావజ్ఞల శివశంకర శాస్త్రిగారి వంటివారు వర్ద్హమైత్రీయుత వళినిగాని ప్రాననుగాని ముత్యాల నరాల్లో కూడా పాటించారు. కృష్ణశాస్త్రి గారి ముత్యాల నరాల్లో వర్ధమైత్రి లేనివి కనిపిస్తాయి. ॥

ఉఊమాకాంతం గారు ఆంధ్ర వాబ్మయాన్ని అంతటినీ నూత్ర వద్ధతిలో చెవ్చదల్చుకున్నారు. ఆ నూత్రాలకు మళ్ళీకానే భావ్యం చెవృదల్చుకున్నారు. అయితే చెయ్యదల్పుకున్నవస్నీ చెయ్యటానికి జీవితం చాలింది కాదు. వాబ్బయదర్శనము పేరుతో "ప్రాచీన ఖండా'న్ని తొమ్మిది భాగాలు (ఆలోకములు) గా నూత్ర వద్ధతిలో రచించారు. ఈ నూత్రాలు గ్రాంథిక భాష (కావ్య భాషులో ఉన్నాయి. ఈ నూళ్రాలు చూస్తే చాలా వినుత వణాళికనే వేనుకున్నట్టు తెలున్తుంది. భాష్యం

30 లేక పోయినా, ఉమాకాంతంగారి వాబ్బయ దృష్టిని అర్థం చేనుకోటానికి ఈ వాబ్బయ దర్శన నూత్రాలు ఉపయోగవడతాయి. ద్వితీయాలో కంలో-

1. అభారత్తీయము గనుక 2. నంవ్రదాయ విచ్చేదము గనుక 3. త్యాజ్యము కక్రీన్తు శకము 4. ఆత్మీయము గనుక 5. అఖండ కాలదర్శన సాధనము గనుక 6.శుతి, నృృతి పురాజేతివోన దేశీయ కథాదులనుండి అవిచ్చిన్నత్వము వతిపాదించును గనుక 7. నంవ్రదాయ సిద్ధము గనుక
2. గ్రావ్యాము కలిశకము9. అవిశేషము వల్ల కలిశకము కృష్ణ శకమని
3. అంతర్భూతము గనుక శాలివాహానము పాక్షికమువధ అల ఉమాకాంతంగారు [క్రీన్తు శకాన్ని కూడా గుర్తించని నంవ్రదాయ ప్రియుడు. ఆయన తన పీఠికల కిందా, ముద్రించిన రచనల పైనా శాలివాహన శకాన్నే వేసేవారు. ఉమాకాంతంగారు. వాబ్బయ దర్శనంలో భారతీయ నంస్కారాదుల గురించి ఎక్కువగా వ్రస్తావించారు. ఇది కాక వేరే ఇంకా (ప్రాచీనాంధ్ర వాబ్మయ నూత్రాల గురించి ఏమైనా రాశారేమో తెలీదు. 'నేటి కాలవు కవిత్వం' అని నామాంతరం ఉన్న ఈ వాబ్బ్మయ నూత్ర వరిశిష్ట భాష్యంలో మూడు అధ్యాయాలలో ఆధునికాంధ్ర వాబ్బయాన్నిి నూత్రీకరించారు. అందులో మొదటి అధ్యాయం నేటి కాలపు కవిత్వం. దాన్ని మాత్రమే వివులీకరించారు. నేటికాలపు కృతి రచన, నేటికాలపు విద్య అనే అధ్యాయాలు నూత్ర రూవంలోనే ఉన్నాయి. భాష్యం రాయలేదు. ఈ వరిశిష్టాన్ని ఆలోకనాలు అనకుండా అధ్యాయాలుగా విభజించటం వల్ల వాబ్బయ దర్శనం కన్నా ఫిన్నమైన వాబ్బయ నూత్రాలు అనే గ్రంథాన్ని రాసినట్టుగానో, కనీనం రాయ తలపెట్టినట్టు గానో ఊహించాలి. అయితే మనకు పూర్తిగా భావ్య రూవంలో దొరుకుతున్నది ఈ వరిశిష్ట నూత భాష్య రూవమే(అదీ మొదటి అధ్యాయమే). మొదటి సారి వావిళ్ళ [వచురణగా 1928 లో వెలువడింది. ఉమాకాంతం గారు ఈ వున్నకంలో (వ్రధానంగా భావకవిత్వం "పేరుతో ప్రచారమైన కవిత్వాన్ని తీవ వదజాలంతో విమర్శించారు.

౫

తెలుగు సాహిత్యంలో తీవ నంచలనాన్ని రేపిన గ్రంథం ఇది. "కాని వారు చేసిన ముఖ్యమైన అక్షేపణలకు తగిన నమాధానం ఇంతవరకూ రానే లేదనే అనుకోవలసి వస్తోంది"అని అబ్బూరి రామకృష్ణారావు గారన్నారు. "మవావండితులైన ఉమాకాంతం విమర్శలకు ఆనాడెవరూ జవాబు చెప్పలేక పోయారు" అని నశ్రీశ్రీగారు 1960లో విశాలాంధ్ర వారి ఆంధ్ర దర్శినిలో రాశారు. భావకవిత్వాన్ని నమర్ధిన్నూ. (వశంసిన్తూ, హ్ల్హోషిన్తూ వ్యాసాలూ, పున్తకాలూ చాలా వచ్చాయి. కాని, [వత్యేకంగా ఉమాకాంతం గారి అక్షేవణలకు నమాధానంగా ఇంతవరకూ వున్నకరూవంలో ఏమిరాలేదన్న మాట నిజమే. అట్లాగే ఉమాకాంతంగారు తిట్టినా అదో గొవ్చగా ఆనాటి కవులు చెప్పుకునే వారని అ.రా.కృ గారు అంటుండేవారు. అంతటి మవావండితుడి దృష్టిలో వడటమే గొప్పగా అనాటి కవులు ఖావించేవారన్న మాట. ఆనాటి ఖభావకవుల్లో బహుశా ఎవరినీ ఆయన క్షమించలేదు. విన్నర దోషాన్ని గురించి విన్నరణాధి కరణంలో చెబుతూ చెప్పవలసినదానికంకే ఎక్కువగా చెవ్చటం విస్తర దోషమని నిర్వచించి. ఈ కాలపు కృతుల్లో ఇది విస్తారంగా ఉందని వస్తావించి "యెంకి పాటల వంటి వాటిలో కొన్నిటిలో తవ్చ తక్కిన యీ కాలపు కృతుల్లో అనేకాల్లో యీ దోషం కనబడుతున్నది" అని యెంకీ పాటలకు మినవోయింవు ఇచ్చారు. ఆ మాత్రం మినవాయింవు ఇయ్యటం తూడా పాశేషమే ననుకుంటాను.

ఆధునిక కవిత్వం ప్రాచీన ధోరణుల నుంచి విడివడి కొత్తదారులు వెతుక్కుంటున్న నమయంలో అక్కిరాజు ఉమాకాంతం గారు సాహిత్య విమర్శలో (వవేశించారు. నంవ్రదాయ వండితులు చాలామంది భావకవిత్వాన్ని ఎదుర్కొన్నారు. అయితే ఉమాకాంతం గారి మార్గం ఫిన్నమైనది. ఆయనకు తెలుగులోనే కవిత్వం కనవడలేదు. ఆయన ప్రమాణాలు ప్రాచిన నంన్కృతాలంకారికులవి. వాద వద్ధతి నంనృతంలో తర్కవద్ధతి. ఈ పద్ధతిలో సిద్ధాంతం - పూర్వవక్షం, ఆక్షేపణ - నమాధానం అనే విభజనలుండటం వల్ల దీనికి ప్రామాణికతే గాక హేతుబద్ధత తూడా వచ్చింది. ఈయనకు పాశ్చాత్య తర్కవద్ధతితో

061

కూడా వరిచయమున్నట్టు ఈ (గ్రంథం లోనే అనౌచిత్యాధికరణంలో 21120 0£ ౧0086 గహంజగుగ100 అనే వద్ధతి వస్తావన వల్ల తెలునుకోవచ్చు.

ఉమాకాంతం గారి తర్కవద్ధతికి, ఆధునిక శాస్త్ర వతిపాదనల వద్ధతికి కొన్ని పోలికలున్నాయి. ఆధునిక శాస్త్ర పద్ధతిలో ఒక వ్రతిపాదన చేసినవుడు ఆ ప్రతిపాదనకు వ్రతితూలమైన అంశాలను కూడా వ్రస్త్వావించి వాటిని తన ప్రతిపాదన ఎట్లా వరిష్కరిన్నుందో చెప్పాలి. అప్పుడే ఆ (వతిపాదన సిద్ధాంత మవుతుంది. ఉమాకాంతంగారి వాద వద్ధతి ఎంత ప్రాచీనమో అంత ఆధునికం కూడా. ఒక విషయాన్ని అన్ని వైవుల నుంచి వరిశీలించటానికి ఉమాకాంతం గారి తర్క వద్ధతి వనికొచ్చింది.

ఇదికాక ఉమాకాంతంగారి శైలి నూటిదనం, సారళ్యం అనే రెండు లక్షణాల వల్ల ఆకర్షణీయంగా ఉంటుంది. 'ఆవతితం, [దష్టవ్యం, వక్ష్రమాణం' వంటి మాటలు ఆయన పాండిత్యం వల్ల అరుదుగా దొర్లినా సాంకేతికత లేని సాధారణ వదాలు వాడటం ఆయన అలవాటు. ఊగుడు మాటలు, వులుముడు, వికారాలు, దూడపేడ నంన్కృతం, దండగ్గణం వంటి అతి సామాన్య వద జాలంతో తన భావాలను చెవ్చగలిగారు. సిద్ధాంత వూర్వ వక్షాలు, అక్షేప - నమాధానాలు అనే వద్ధతి వాద (వతివాదాల నంభాషణ (6140820 వద్ధతి. ఈ నిర్మాణం (51%20111ల) వల్ల లి నంభాషణణైలికి నన్నిహితమై మరింత ఆకర్షకమైంది. భాష విషయంలో ఆయన మారిన దృష్టి కూడా ఇందుకు తోడ్పడింది. దానికీ తోడు ఉమాకాంతం గారికి విషయ వివరణకువ యోగించే దృష్టాంతాలను, పిట్ట కథలను ఎన్నుకొని విషయ వివరణ చెయ్యటంలో అద్భుతమైన నేర్చుంది. నంనృతాంగ్లాలలో విశేషమైన పాండిత్యం ఉన్న ఆయన తన రచనలలో ఉదావారించిన నంన్కృతాంగ్ల వాక్యాలకు తరచుగా ఆంధ్రాను వాదాలను కూడా ఇన్నుంటారు. ఆయన చెప్పిన విషయాల్లో భేదించినా ఆయన వాద వద్ధతి నుంచి ఈ నాటి విమర్శకులు నేర్చుకోవాల్సింది చాలా ఉంది. ఉపవత్తులు చూవకుండా

0011 ఆయన సిద్ధాంతాలు చెయ్యలేదు. అక్షీవణలకు నమాధానాలు చెవృ్చకుండా సిద్ధాంతాలను ఊరికే వదల లేదు. ఏవిషయాన్ని మరుగుగానూ, అన్బష్టంగానూ చెప్పలేదు. ఇన్ని నుగుణాలున్న ఈ వున్తకం సాహిత్యాఖి మానులందరికీ అవశ్వ వఠనీయం.

ఈ పున్నకానికి చారిత్రక ప్రాముఖ్యం తూడా ఉంది. ఒక విద్యావేత్త పరాధీనమైన తన జాతి పతనమై పోతున్నదని, విలువలు క్షీణిన్తున్నాయని, వ్రమాణాలు వడిపోతున్నాయని ఎంత ఆవేదన చెందాడో తెలునుకోటానికి తూడా ఈ వున్తకం చదవటం అవనరం. దాదావు అర్జాయుమ్కడైన ఒక సాహిత్య కృషీవలుడు ఉన్న కొద్ది జీవితకాలం లోనే ఎన్ని విద్యలు నేర్వవచ్చునో, తాను లోక కళ్యాణమని ఎంచిన దాన్ని ఆచరించటానికి ఎంత కృషి చేశాడో తెలునుకోటానికి ఆయన జీవితాన్ని గురించి కూడా తెలునుకోవాలి.

అయితే ఉమాకాంతంగారు భావకవిత్వం గురించి చేసిన నిర్ణయాలు కాలంలో నిలవలేదు. మారుతున్న అభిరుచుల కనుగుణంగా భావ కవిత్వం చరిత్రలో నిలిచింది. స్థిరదోషాలుగా ఉమాకాంతంగారు గుర్తించినవి 'అస్థిర మైనవిగా మారినాయి. వాటిని దోషాలుగా పాఠకులు గుర్తించ లేదు. ఆయోమయత్వం. వులుముడు, నిదర్శన వరంవరలు, ఖాషా వ్యతి[కమం అని పేర్లు పెట్టి ఆయన నిరసించిన వాటిని తరవాత పాఠకులు గుణాలుగా మెచ్చుకొని ఆస్వాదిన్తున్నారు. ప్రాచీన నంనృత సాహిత్య శాన్త మర్యాదలు నర్వకాల నర్వజేశ సాహిత్యాలకీ నంపూర్ణ వ్రమాణాలుగా నిలుస్తాయని ఉమాకాంతం గారు. నిజాయితీగానే నమ్మారు. ఆయన ఆనాటి కవులను కఠినంగా విమర్శించారు. చరిత్ర ఇంకా కఠినమైనది. ఉమాకాంతంగారి అక్షేవణలను తోసిపుచ్చింది. కాలం మరీ మూరమైనది. ఉమాకాంతం గారినే మరుగున వడేట్టు చేసింది. నిర్భీకత, కాలానికి ఎదురీదే లక్షణం, పాండిత్యం, కృషి చెప్పేవిషయంలో నిజాయితీ, నృష్టత, నూటిదనం, నహేతుక వాదవటిమ ఆయన నిర్ణయాలను మించి విలువైనవి. అవే ఆయన తన తరువాత తరానికీ అందించిన విలువలు.

మీ

సారాంశం చెపితే అక్కిరాజు ఉమాకాంతంగారి నిర్ణయాలు ముఖ్యంకాదు. ఆయన ఆవేదన నిజమైనది. ఆంతర్యం గొప్పది. సాహిత్య దీక్షా. నహేతుక వాద పద్ధతి ఈ జాతికీ శాశ్వతంగా ఇచ్చిన ఆయన ఆదర్శాలు.

ఈ ము[దణలో నంపాదకుడుగా నేను చేసిన మార్చులకూ, చెయ్యని మార్పులకూ కొంత నంజాయిషీ ఇచ్చుకోటం భావ్యం అనుకుంటాను.

ఈ [గ్రంథం తొలి ముద్రణలోనే కొన్ని పొరపాట్లు దొర్లినాయి. వాటిని అన్ని చోట్లా నవరించటం సాధ్యం కాలేదు. నంన్య్ఫృతంలో అచ్చు తప్పులను ఆచార్య రవ్వా శ్రీవారిగారు నవరించారు. తెలుగు వద్యాల్లో నృష్టంగా దోషాలుగా కనిపించే వాటిని నవరించాను కాని కొన్నిటిని వదిలేశాను. ఉదావారణకు 'ఏకాంత సేవ అనే వున్తకాన్ని 'యేకాంత సేవ' అని రాయటమే కాక వుటల నూచిక (ఇండెక్స్‌) లో తూడా అట్లాగే ఇచ్చారు. అట్లాగే ఆ కావ్యంనుంచి ఉదావారించిన పద్య భాగంలో "మధుర మోవాన కళామహితమై వుండ (పేజీ 71, 88, 94 | అనే పాదంలో ఉండ అనే క్రీయా వదాన్ని 'వుండ' అని రాశారు. యకార, వకారాగమాలు కవ్యుదిష్టాలు కావనుకుంటాను. అయినా ఉవమాకాంతం గారు కావాలనే అట్లా రాశారని అభిప్రాయ వడి వాటిని

మార్చలేదు. అట్లాగే ఉమాకాంతంగారు ఉదావారించిన వద్యపాదాలు ఇప్పుడు దొరికే వ్రతుల్లో వ్వేరుగా కనిపిస్తున్నా. ఆయన చూసిన వ్రతుల్లో అట్లా ఉండి ఉండవచ్చునని మార్చలేదు. న్పష్టంగా ఛందో దోషాలున్నచోట మాత్రం ముద్రిత వ్రతుల ననునరించి నవరించాను. అట్లాంటి మార్పులు తెలుగు భారతం నుంచి, ఆ ముక్త, మాల్యద నుంచి ఉదావారించిన చోట్ల అవనరమయ్యాయి. ఎన్‌ సైకోపీడియా బ్రీటానికా నుంచి ఉదావారించిన భాగం. (పే.జి. 136) లో ఇంగ్లీషులో 30180 అనీ తెలుగులో 'జూన్‌ ఫ్రాయి' అని నృష్టంగా ఇచ్చారు. ఈ పేరులో ఏదో పొరపాటున్నట్టు కనిపిన్తున్నది గాని సవరించటం సాధ్యం కాలేదు. ఆ

)00/ పేరు తెలిసిన ఇంగ్లీషు సాహిత్య వండితులు అందుబాటులో లేకపోవటం వల్ల అట్లాగే ఉంచాను. ఉదావృాత వద్య పాదాలను సాధ్యమైనంతవరకు ఈ కూర్పులో పాద విభజన చేసి చూపించాను. కొన్ని నంన్కృత శబ్దాల వర్హకమాన్ని ఉమాకాంతం గారు నియతంగా పాటించినట్టు కనిపించదు. వాటిని అట్లానే ఉంచాను.

ఈ పీఠికారచనకు .(క్రేరేపించిన మిత్రులు ఆచార్య పేర్వారం జగన్నాథం గారికీ నమాచార సామగిని సాదరంగా అందించిన అక్కిరాజు రమావతిరావుగారికీ, చలసాని (విరనం) వ్రసాదుకూ కృతజ్ఞతలు. హైదరాఖాదు. బేతూరి రామారావు. 4994 వనవరి 26,

విషయ నూచిక

(వ్రస్తావన

ఇలాగ? |

క టంరలంటం

నంకేతాల వివరణ

వాజ్మ్యయనూత్ర పరిశిష్టం గురుస్తోత్రాదులు క్షే (పధమాధ్యాయం = నేటికాలపవు కవిత్వం 2 ద్వితీయాధ్యాయం * నేటికాలపు కృతిరచన శీ తృతీయాధ్యాయం = నేటికాలపు విద్య క్‌

వాబ్మయ వపరిశిష్టభాష్యం

నేటికాలపుకవిత్వం *- ప్రధమాధ్యాయం

అధికరణానుకమం నూతనత్వాధికరణం ర విన్నరాధికరణం 37 వికారాధికరణం 39 నామాధికరణం " టక్షే, ఊగుడుమూటలఅఆధి కరణం | వ! నిదర్శనాధికరణం ఖు! తత్వజీజ్ఞాసాధికరణం క్‌9ి అయోమయత్వాధికరణం కల! వులుముడుఘటనాధి కరణం 80 శబ్దవాచ్యతాధికరణం ప్ర

౫00/1 దృష్టివిచారాధికరణం 110 వ్యతికమాధికరణం కే? ఖావకావ్యాధికరణం 136 జానవదపాత్రాధికరణం కేత2 శృంగారాధికరణం 146 క్షుదకావ్యాధికరణం 201 అనౌ చిక్యాధికరణం 205 తత్తాషర్థికరణం 223 వనకావ్యాధికరణం 226 నాయకాధికరణం 231 దయాధికరణం 233 స్థిత్యధికరణం 235 ఉద్దేశాధికరణం 236 గీతాధికరణం 237 భావనాధికరణం 238 ఉపోద్ధాతాధికరణం 243 దోవసామ్యాధి కరణం 248 చివ్నోధికరణం 256 బుద్ధ్యధికరణం 260 వ్రజాధికరణం 261 నమకాలాధికరణం 262 వ్రకాశాధికరణం 264 ఇచ్చ్భాధికరణం 256 నంస్కారాధికరణం “267 నంజ్ఞావాచకాదుల నూచిక ల! తప్పొప్పుల వట్టిక జా

(వసావన వటి

నావాజ్బ్యయనూత్రవరిశిష్టంలో నేటికాలపు కవిత్వమనే యీ కృతి వ్రథమాధ్యాయం. నేటికాలవువిద్య, నేటికాలపుకృతులు అనేవి ద్వితీయతృతీయాధ్యాయాలు. తృతీయాధ్యాయంతో వరిశిష్టం నమాప్త మవుతుంది. మద్రానులో కొంతకాలం కింద జరిగిన ఒకనమావేశంలో-* శ్రీ వింజమూరి రంగాచార్యులవారు శ్రీ భావరాజు నుబ్బారావువారు, అదివరకు వ్యాకరణసిద్ధాన్తాలను వ్రవచనంచేయడానికీ ఆంధ్ర దేశమం దలి ముఖ్యవట్టణాలకు పోయినవ్వుడు మరికొందరు మి(త్రులు నేటికాలవు కవితను గురించి వ్రస్తావించా రని, ఆనమయంలో నేనేమి చెవ్చలేదని నాకు జ్ఞాపకం. అప్పటికీ ఆవరిశీలనం ముగియకపోవడమే దానికి కారణం. విచారణ ముగిసిన తరువాత యీకృతిలో వున్న విషయాన్ని 5027 నం! వైత్రంలో చెన్నవురి ఆంధ్రనభలో ఉవన్యసించాను. ఆంధ్రవత్రికలో వ్రకటితమైన ఆఉవన్యాసాల ఏిన్నరరూవమే యీకృృతి. వాజ్బ్యయనూత్రం (వకటితమైన తరువాత వరిశిష్టం ముద్రితం కావడం (క్రమమైనవ్పటికీ, వరిశిష్టం ఒక వేరైన భాగంకావడంవల్ల మవోవాక్యా వయత్య్వం వ్యక్తం కాకున్నా ఆర్థబోధానికి ప్రాతికూల్యం ఆవతితంగాదు,

ఈకృతి ముద్రితంకావడానికీ దయతో తోర్చ్పడ్డ న్రీ వావిళ్ల వేంకకేశ్వరళాన్తులవారికీ కృతజ్ఞతానూచకంగా ననున్కృతు లర్చి న్తున్నాను. మనదేశంలో విద్య యివ్చటికీ వేరువేరు మార్గాల్లో నడున్తున్న ది గనుక బిజ్ఞాసావిషయాలను నంన్కృతంలోను ఇంగ్లీమలోను నయితం ఉపోద్దాతరూపాన క్లువ్వంగా తెలిపినాను. విదారణోవ[క్రమంలో నవాయులైన సాహిత్యతత్సరులను కృతజ్ఞతతో న్మరిన్తున్నాను.

చెన్నవురి, అని

౫౦౨8 శ్రావణ నంచమి, ఉమాకాన్నుడు.

గాగ | చ మ చప మ టు “ఇభ? 1 నాలి ఇంగా! ఇఅాాాాాణాంటన కషాగ ఇళ అ ఇఇ రాలా శరా భగ ఇషా ఇభ గాలా కాల ఇరగ ఇతో. ఇ గాగ ళా ఇ ఈ ఇ ఇళ్ళ ₹. కాళ 3 తళా తగగ. ఈ ఇకా ఇ క్టాలి ఇరద భాం! రా! ఇ ఇజాఇ 1% గాద నాధా

౫౮

“ఆగ ఇ సాహా శంగాాాన్నా |

ఇల కాగా ఇళ్ళ గ్రాం?” ॥ ఉషా ఛా ఇ కా ₹5. స్యా అగా కాగా ఇ ఇల (షా ₹ మ న కాలా? త ఇరా శాం ఛా వరాల! రృాల్యాగ్నా ₹ సా ఇ ఇరా గాలి: శాం ల: ఇజాట్రాగ ఇ ళాషా కానా ఇభ ఇ జాలా శా ఇన్‌ ఇల్ల ఇం 4 ఇ అగా ఇరా ఇ్వా ఛా సచాాన్యాత ఇగ ఇధ్లాాంంాతాన్లా శే అఆ తగగ? శారంాలి కా శాాల్యా ఈ కాచారం? కధ్‌ ఇ రా: ఇ భి గాలు (1 ₹ బాం కాకా ఇ శ్వా ఇ గా ఛా ఇల నాగా

న! తాగ ళాాగ్యా. భర కాగాక భాాగనారగ ఛా ఇగ్నా ఇల్‌ తాం ఇ ఫాల ఇందా 1 ఇ ఆగ భా ఇంగా ఇటర్ధ ఇజ్ల్యాం ఇం గి అ స్యా తలగా ్యాలా గా శా. ఇకా గంగాం: శో కాంగా. జారి ళా ౦? స ఇల ఇంగా. కరా స్యాకకాళా

కాషిం09 00110)!

గం 10110108 0286 26 2 025% 06౧16 5380016960 10 ౧ "1046%0161200000ఓ1142016." 0 63! ౪౧6 వ ఈ 0615. 10 116 761484 00౪8000 ౪6 26 ౬2102 [06604003 10 ౪0/6 206 0౯056 19 1286 ౧00ల0 [0౪2% 1686 13 001 2 ౧౦గటి౧౦16108 ౪1660108 ౦౯ 6 1686108 ౧౦6. కల 10 (16 1001664 011016, 6 10[0680606€00610/08 601001 16 గం6 జం6ే 8౮౫11 0 116 ౧0016 (44211%టబ 086 2150 0% 106 ౧00121 296 1010116044! 080506గ0 062 [46101 3 ౧0[1000%31662016. ౧21 13 06 ౧208600006 20600 21౪6 66 2 ఆ/౭౧/ ౧0౦౧౫6౯౦0౪! 60486 10-6297 0461 (1616110010 ౧౦6౪) *౧0౪48118 1621 266 166317 144 1 1 6[601 ౪౧౦9 ౪3 1014203 8 2 1206? ఇల తరిరేకాడు, జు 1061203 286 8046 ౦€ 6 ౧011286 ౦€ 16 ౪11016 206 ౧711132/100 0౯0౪౯ 4001601 10612. 46 ౪/6 10 1106 అ 028 ఆ|| 2072000000 0౯ 46 ౪6 811102? 5401 ౧00031606[24003 166 ౧6 (0 1064416 1840 04౯1164౧16 ౧4౩1 206 6606 0601410206 60ఆ ౧0100౧6 ౪౧66౧013 జు 1/8 ఈల81 ౪10 0 6 08౯1౦౪3 ౧2॥1 ౦౯౪౧6 ౪0/౧౬

130211 0గ600/ 60000 [6300600016 ఓ0ట* 0100 ౪41 06 00%ల/66 6గ082 6 ౦00౪౯56 0౯ ౧7 ౪జ422100 10 06 01107/102 ౧88౮. 16 1128టు! 6౧౮6 06106120 25, 2 20 1216 0€ వింం10 15, 1 6 2౯162006 0౯08020 2064171116 ౧౯6౦6666 0 ఇరం(810066 0163౪316 [08 6 01130411 ౧౦౧64౮ 06౯౪6 */0గర [088 5808606 0241. 166 19 ౧౦౧4౧౧ 0౧10 18 6 2్రాగుం06 41 త161006 0౯0౧౪020 201711 ౦౯౧2002 13 ౦౪౮166 6 ౧౯౦౪- 1006002ట11610 2064121 2/63(2000 0 ల 110 ౧0016 2గ020 54206 0 1610౪110౪2 120 ౧00066 000104 1. 8౪60 980% జు 1161640616 2005600601 206 3460004001 0£8 02గ1౫12౯ 1606 0€ 5600100601 26 2006012016 001౫ 80 [1 2 టి 40 ౧01 200621 10 6౪219 (4641106 0౧60480 ౧6౩గ. 0 24 15 *౪౦0గల 16 ౧2006 14 1 రంజ 101 31 16131 16506 (16 [096 661108 0€ ౧808010”. 1160 4 రేంజి, 8 62౧108 ఆం౭6 16 ల16091/6 90౪1006 0€ [4002 10 (5 ₹2గ66 జరంంట. 1! 60 ౧01 1186 (0 ఫ్రం 1040 16

. ౫06] ౧౪ట6ట08 మగ0ం! 1016 206 1౪/11 06 61300564 2 90%06 100 1854 10 (౧6 ౧౧48016౯00 "5510842".

. గ౧6 ౧౧టం81-62 ౧0000 119 76౧ ౧601 61౮౫ 118% 1662819. ౧6 2గ1 ౧౯5౪286108 2౪0%16 ౧౯1462 0 21 6౫/ 9[0%ఓట 2 [00806 1౧ ౧౪! [111623 610. 19 *760/ 26 10 (16 ౧౧౮౦౧62౫ ఇగ66. సశీం!6076 (16 ౪౧01601860 206 1008006! 82486 0

; 0౪£ 61020 ౪6౧6 206 116 40301416 ౧6౦310” 0€ 30౧1610౪ 560౪5102 50036 ౧౩104188 16468 2ర)4300606 600౧706 1[0016 లం611813 206 61166 1౪10 21138013 0౯౪8800౪10 6౧౧౦4౧౦200 ౩000596666 */10% 6 0023100. ₹06 ౯660-62) ౧౦6౧ 11 గల4౯ు న [0/66 7051[041000 10280 ౧౦౪౪). 1113 2 ౪611-30806108 91255 0 ౪016-0[0%10100 */110 90200 ౧620102. 06 ౧06410 ౪15100 02020 9661180౪21 28టు ౪17108 ౦౮31206102 ౪176౧౭1 5601000063 13 14861౫7 10 6౯6 5660 18 1.

ప

గౌ౧ం?6 13 2 ౪1002 1662 20002 30006 21 902722౪772 15 2 06౮౪౫ 1000724100 18 0౪1 114౮20౯6. 89%474601*/201 01006121 కంట 19 *ల౫/ ౦016 2064 ౧౦003 1186 50460620/212021 286 [4728202 "06 ౪004 9[427260౪/201 12 106120 కింం[0య 13 ౧066660166 0120 616౧౫ "సగం 18006600 /ల10గ౧ ౧౦6౧0 ఇ/110% 680 06 20౧1166 10 8006 జగ60ట 08211 ౧0610/. మ [01 000)8821 1076 ౪6566 11 10 13 00%00161100 13 36062606 గంగ (16 ౧2416620౧/ ౦€ క8[జ4/2 206 13 760 8 012068 ౧1806 ౪౧౮౮ల 22. 0ల౪౦|10041 (200116 211 6౧౮69002౪2 206 10760£0%1116160 206 92016 2130 1129 ౦౦౧06 ౪౧6ం! 1

"0౦౮6౮1 4౧౧ ౧౮౮1౬౫౮[౬.

సంగ 0౯016 ౧౯6601-642) ౧0610/ 1 8౫ 1912400 0€ ఇలు!ల0 ౪50160౫ 206 04066 206 0618433 8 1806 ౧౯€9024610/ 0% ౪0201186 ౨11౪21 0201080606. 826 10112408 0€ 0౪1౫216 102016 ౪110౪1 16 1౧06 1188 020001 0౪81 [బి11 10 ౦ం౦ఓల0/.

౫0017

గౌర 13102 262 లగ601 ర46(011650[0%0600౮01/66510/ 5116163 10 0013 00071006 0 ౪11101 2 ౪81 గ౭ంగ0/ 0551366013 80 04104 ఉం ౪0165౧10 762 2861 7688 ౪1400604 [2702 6 ౧6౦౮౩1ట్ర) ఈ1106200౪(1101? 00౪౧6, 10 ఈ 10 9210౯౮68 116 ౦|213 0 10420 1866, 116 11౮౩౧౪6 108 2 ₹ల౧౧౩౦౩12 12082౪86 1186 గౌల౪ళైు ౧0108 ల6061 406 01201 16[యల0 [08 16 ౧4౯ ౧036 10 106 ౧౯౮6౧1 5226. &1160 041016 ౪1010౪1 0069 0౪/౧ 6280004(0106౪06 13 ౧౯౦౧6౯6|6౦౮ 19 203 1061౪16421 10 200౪6000/ 1610612710 13 ఆ౦గ81102 ంగల౦ం00310016 20601/11134(109. 1241060613 [0021558806 206 1|| ౯7171110 160116౯023 0€ 10612 ౪౧౮001 2 616౧001 $54601 0 ౮1016౧10 8640214100, తీంరగ125 6880001 టా! 001606 1248 211 131 ౦00౪౮౧౭6 20008 (160౧361763.

సంగ్‌ ౦ 116 ౧౮60-62 ౧0610 13 1076-30111000౪ 50221204 206 [౧0౪06400౪1 206 1 ౧౯66౧0 ౪6౧ 11116 06/06 [6౧0881 6101000201 206 (టం 6[0[1056౧6006063 5021061) గ౩6 200౪76 116 ౧|051081 250604 206 062311౫/ ౧౭1005. [1౧౫౮౪౦ 1676 28659016 1200 51203 0౯16801100 2841031 ౧6 1261160012! 5122౧24100 ౧౯6 ౧164616 286 0811 13 116 [06 ౧260006 ౪10 ౧౫౫164 ౧౪ 0€ 8 $22040 ౦01 */1% 00 11-2౪7108 ౪4161 0401210 ౧0౯ 04గగ౦2600 206 1643801141100. 1 లగ601 ౧౧2౧666 2006 ౧౯౦౧ల ౦౦౧61003 €08 1064120 ౨౮1౪6 21002 *1 016 ౪1116710 001626౧|206 10065626 00€162౧11108 05406023 400౮ ౧14 6౧౭016 లగటబ! లట 10 ౧8గ౭౬6 *ంగగ!1 1౧ ౧౦ $20166 123%£0[00810౪1108 (0 100614 206 ౪/06 01౪/111224100.

గ[6ం ౧1ట681 0851 15 & 0011606101 ౦0౯౧16 16010863 ఢ611౪- అఈ:4 0 ౧16 1౧ ఉంగ! 1926 10 6 శుుత[[2 33004 1211 206 6080600666 1౧ 16 4*గ6[2 540162. శ44రిగిం, 13-8-26. 1186 ఉల[గ0[

27౧౦0 శ్రీగురుభ్యోనమః హరిఃఓమ్‌. .

ఈ కృతిలో (ప్రయుక్తమైన సంకేతాల వివరణం. అగ్నేయ్మా _ ల వళ్ళో = వళ్నోవనివత్తు అన్నే 0” అగ్నేయవురాణం ష్య (వనన్న రాఘవం అవో = అవోబవిలవండితీయం (వతావ = వ్రతావరుద్రీయం ఉత్తర = ఉత్తరరామచరిత్రం పాణి = పాణీనీయం బు.మ.నూ.బు = బుగ్వేదం, బనవ = బనవవురాణం

మండలం, నూక్తం, బుక్కు బవ్మా _ ల ఐతరే = బతరేయోవనివత్తు టనూ 0 = బ్రహ్మనూత్రం కాదం = కాదంబరి (ట.భా = బవ్మానూత్రభాష్యం కవికర్ణ 2 కవికర్థరసాయనం బ్‌ల్ప డా విల్బ్ణణీయం కానీ = కాశీఖండం భర్త కావ్య = కావ్య(ప్రకాశం భతి టా = భర్చతవారి త్రిశతి కా.వ.వ్యా = కావ్యవకాశవ్యాఖ్య తిశ కా.త = కాలజ్ఞానతత్వాలు భగవ = భగవద్గీత కావ్యమి = కావ్యమిమాంన భ.నా = భరతనాట్యకాన్తం కా.ద = కావ్యాదర్శం భబజగో = భజగోవిందస్తోతం కా.నూ.వృ = కావ్యాలంకార భట్టి ౯ భట్టికావ్యం

నూత్ర వృత్తి ఖా.ఆ ల కీరా = కిరాతార్జునీయం భా న ) గగ్చుయభారతం, ఆదివర్వం తుమూ = కుమారనంభవం భా.తి.వి = తిక్కనభారతం కేయూర = కేయూరబాముచరిత్రం విరాటవర్వం గౌపా = గౌడపాదభావ్యం భామినీ = భామినీవిలానం ._ చంద్రరేఖా = చంద్రరేఖావరిణజయం మను = మనున్కృతి చా = చాటువు మవోభా = మవాభారతం ఛాందో = చాందోగ్యోవ నిషత్తు మవోఖభా.ఆ = మవాోాభారతం తి,భా = తిక్కనభారతం ఆదివర్వం కైత్సి = తైత్సిరీయోవనివత్తు మధురా రైత్త.భృ = తైత్తిరయోవనీషత్తు మధు [* చుధురావిజయం భృగువల్లి మ =మనుచరిత్ర

దశ = దశరూవకం మవో = మవోఖభాష్యం ధ్వన్యా = ధ్వన్యాలోకం మా ధ్వ.లో = ద్వన్యాలోకలోచనం మాఘ $ = మాఘకావ్యం నభా మాలతీ = మాలతీమాధవం భా.నన్నయ 1. = నన్నయ భారతం స్పృట్టా = ముద్రారాక్షనం వైష = నైషధం మేఘ = మేఘనందేశం

శ.

రఘు = రఘువంశం శంకర = శంకగరవిజయం కథో = రత్నావణం గ్రాకుం 1! = శాకుంతలం రా నె = రామాయణం శు = శ్రుతి రాయు = రామాయణం నగ్రీభా= శ్రీ భాగవతం

___యుద్ధకాండం నర్వ = నర్వదర్శననంగ్రహం వను = వనుచరిత్రం సాహీ 1 = సాహిత్యదర్పణం వాకా ) = వాత్స్యాయన కామ సాద వా.కానూ నూత్రం సాహీత. ఉ = సాహిత్యదర్పణంలో వా.రా = వాల్మీకీరామాయణం ఉదాహరణం వాక్య = వాక్యవదీయం సా.కా = సాంఖ్యకారిక విద్యాఖా = విద్యారణ్యభావ్యం వార్ష ౯2 వార్షచరితం. వేమ = వేమనశతకం

కో న్‌ ఆల వాజ్బయ నూత పరిశిష్టం. యల క ఇిష్టా న్వవాయనంజాత, సీతారామవివక్సితః, గురుపాదాః నదా ప్రేమ్హా, వర్తన్తాం వృదయే మమ. 2. అన్యే (వమథనాథాద్యా, మవోన్నో గురవోమయి, వ్రసారయన్సు నిర్వ్యాజాన్‌, కటాక్షాన్‌ కరుణాంచితాన్‌, 3. నమామి వాబ్మయీం దేవీం, దేవం వాణీమనోహరం, వీరాంశ్చ కవితాధీనాన్‌, ధీరాన్‌ రనవిమోహితాన్‌, త కృష్ణా పినాకినీ గోదా. తుంగభద్రా వయఃశుభాం, త్రిలింగజననీం వందే, తికోటిజనశోఖితామ్‌. క్‌ నృవీమి ధ్వనికారాద్యాన్‌. సిద్దాన్‌ సౌందర్యలోఖినః. వాజ్బయం భారతీయం యే, దదృశు నృత్వతోఖిలమ్‌. 6. నూత్రాణామథ భాష్యాణాం, మార్తౌచిత్యం విలోకయన్‌, వథా తేనైవ గచ్చామి. వాబ్బ్మయన్య వివేచనే.

తీ ర ను ॥

శ న్‌ జ్యో వాజ్మయ నూ(త పరిశిష్టం. (వథమాధ్యాయం. నేటికాలపు కవిత్వం

క్షే నేటికాలవు కవిత్వాన్ని విచారణచేస్తాను.

2. నూతనత్వం కవిత్వధర్మం.

౩ విన్సరం. వికారాలు, అనుచితవు పేర్లు, ఊగుడుమాటలు. నిదర్శనవరం వరలు, అయోమయత్వం, వులుముడు, శబ్బ్దవాచ్యత, దృష్టినంకోచం అనేవాటితో పప్రాయికంగా యీ కాలవుకవిత్వం దుష్టం.

తీ ఈ కాలవుకృతు లనేకాలు చాటువద్యనంచయాలు; ఛాందనవు మాటలు. కావ్యత్వసిద్ధిపొందినవి విరళం, ఉత్తమమధ్యమాలూ

. విరళం.

5. వీట్లో తరుచుగా భాషావ్యతిక్రమం కనబడుతున్నది.

6. ఇది ఉపలభ్యమానకృతుల్లో నన్నయభారతంలో ఆరబ్ధం.

౯4 ఛాందసాలు ఈ కాలపుకృతుల్లో బహుళం.

8&. నిర్చద్ధ వళిప్రానలమైైత్రుల అనర్థాలు, ఛందోవ్యతి[క్రమం వీట్లో కనబడుతున్నవి.

త్త భాషావ్యతిక్రమంవలె యివికూడా ఉవలభ్యమానకృతుల్లో నన్నయ భారతంలో ఆరబ్ధం.

10. వులుముడు మొదలైనదోషాలకీ ఛందోవ్యతిక్రమాదులు హేతువు.

శే భారతీయభావకావ్యం ప్రాచీనం.

12. సాశ్చాత్యభా వకావ్యాని కి పైన భారతీయభావకావ్యం కొచిత్యవంతం.

నేటికాలవు కవిత్వం 3

13. _ కావ్యం వ్రవృత్తిమార్గ వ్రధానసాధనం.

14. నివృత్తిసాధనంగూడా నని కొందరు.

క్షే5, శృంగారం జగదవిచ్చిన్నతారూవ ధర్మవతిపాదకం.

16. సాధారణ నాయుకావలంబనం చిల్లరశృంగారమని, క్షుదశ్చంగారమని యిక్కడ వ్యవదేశం.

17. _ దుష్టాయకాశ్రయం హేయశృంగారం.

18. లోకోత్తర నాయకాశయంవల్ల పరిపోషాతిశయమని విద్యానాథుడు.

కేం. అది ఉత్తమ వ్రకృతి పాయమని విశ్వనాథుడు.

20. అధమనాయకాశయం రసాభానమని ప్రాచీనులు.

21. అది అంగంగా కావ్యంలో ఉండదగినది

22. ఈ కాలవు కృతుల్లో ప్రాయికంగా క్షుద్రశృంగారం అంగి.

23. అనౌచిత్యం రనభంగానికీ ముఖ్య హేతువని ఆనందవర్ధనుడు.

24. అది యీకాలవుకృతుల్లో తరుచుగా కనబడుతున్నది.

25. భారతీయకావ్యాలకు వనసీమలు చిరవరిచితం.

26. ఉపోద్దాతకర్పలను కృతికర్నలా(శయించడం బహుళం.

ఖ్‌ లన. వాటి

27. వక్ష్రమాణం చౌర్యం ఈకాలపుకృతుల్లో తరుచు.

28. అన్యత్ర స్థితి దోషానికి ఉపాదేయత్వం లేదు.

29. ఆంధ్ర దేశంలో భారతీయనంస్కారం క్షీణం.

30. వక్ర్రమాణమైన పాశ్చాత్య భారతీయనంస్కారాల నమ్మేశనం మృగ్యం.

31. నన్నయపెద్దనాదుల భారతమనుచరిత్రాదుల న్వరూవం వాటి హేయోపాదేయతా విచారితపూర్వం.

32. _ అంధ్రుల్లో నంస్కారోజ్జీవనం కార్యం కార్యం.

అని శ్రీమదక్కి రాజు లక్ష్మీనారాయణవుత్ర ... ఉమాకాన్త విద్యాశేఖర (వ్రణీతమైన

వాబ్బయనూత్ర పరిశిష్టంలో వ్రథమాధ్యాయం.

శ్రీరన్తు. జో జో ఆ వాబజ్బ్యయనూత పరిశిష్టం. ద్వితీయాధ్యాయం. నేటికాలపు కృతిరచన. క్ష నేటి కాలవుకృతుల్లో పద్యం విచారితపూర్వం. తక్కిన దేశేత్రివానం, వత్రికారచనలు మొదలైనవాట్లో ఉవజ్ఞవిరళం. 2 చౌర్యం బహుళం. ఏ అంగాంగి వివేకం మృగ్యం. టీ విచార్యమాణ విషయానఖిజ్ఞత తరుచు. క్‌ తర్జుమాల అమార్గగామిత్వం ప్రాయికం. 6. నేటికాలవుకృతుల్లో వ్యుత్పత్తి వికసితమైన ప్రతిభ అరుదు. క్‌ భాషావ్యతిక్రమం, అసౌష్టవం, ఛాందసాలు నేటి కాలవుకృతులను వికృతం చేన్తున్నవి. అని శ్రీ... ఉమాకాన్త విద్యాశేఖరకృతిలో వాబ్బ్యయనూత్ర వరిశిష్టంలో ద్వితీయాధ్యాయం.

శ్రీర న్తు. ఇ న్‌ న్‌ వాజ్బయనూ[త వరిశిష్టం. తృతీయాధ్యాయం. నేటి కాలపువిద్య.

క్ష ఇంగ్లీషు పాఠశాలల్లో విద్య, నంనృతపాఠశాలల్లో విద్య, వద్య విద్య అని నేటికాలవు ఆంధ్రులవిద్య మూడువిధాలు.

2. ఇంగ్లీమపాఠశాలల్లో భారతీయనంస్కారం నష్టప్రాయం.

క పాశ్చాత్య భారతీయనంస్కారాల నమ్మేళనం విరళం.

త్న నంన్కృత పాఠశాలల్లో కావ్యవఠనమార్గం హేయం.

5. భావషస్వాధీనమైన తరవాత. రసాస్వాదనశక్తి యేర్పడ్డతరవాత, రఘువంశం మొదలైనకావ్యాలు వఠించదగినవి.

6. ప్రాయికంగా శాస్త్ర వఠనమార్గం అవశన్యం.

ళా కనుక నంన్కృతపాఠశాలల్లో విద్యవల్ల భారతీయనంస్కార న్వరూవ దర్శనమూ వరిణతివలమూ క్వాచిత్కం.

8. వద్యవిద్య విజ్ఞానశూన్యం.

9 ఇదే ఆంధ్ర విద్య.

10. ఛందోవ్యతిక్రమంవల్ల, భాషావ్యతిక్రమంవల్ల, తెలుగువద్యం కలుషితం.

11. _ అంధుల్లో నంస్కారోజ్జీవనం కార్యం కార్యం.

ఆని శ్రీ ... ఉమాకాన్త విద్యాశేఖరకృతిలో తృతీయాధ్యాయం నమావ్ష్నం. వరిశిష్టంగూడా నమావ్తం.

శ్రీరన్సు. వాజ్బయ పరిశిష భాష్యం యి నేటికాలపు కవిత్వం. వథమాధ్యాయం. నూతనత్వాధికరణం.

నైషధతత్వజిజ్ఞాన ముగింపువాక్యంగా నేటికాలపుకవిత్వం అనివ్రాశాను. ఇవ్వుడు దీన్ని వివరిన్తున్నాను. దీంట్లో నేడు అన్నా. నేటి కాలమన్నా, ఈవరిశిష్టం వ్రానిననమయని వ్యాఖ్యేయం. నేడు ఆంధ్రదేశంలో అనేకులు పద్యాలు వ్రాస్తున్నారు. చిన్నచిన్నకావ్యాలు కథాభాగం విశేషంలేకుండా కొందరు వ్రాన్సున్నారు. ఈ చిన్న కావ్యాలనే నేనిక్కడ వధానంగా వరామర్శిస్తాను. వీటిని భావగీతాలని, యిది భావకవిత్వమని కొందరంటున్నారు. ఇది మనకు నేటికి కొత్తగాలఖించిందని చాలా ఉత్తమమయిన దని కొందరి అభిప్రాయం. ఇది కవితయొక్క ప్టాన్యమని కొందరి అభ్మిపాయం.

"ఈ దినములలో భావకవిత్వమనునది యొక్కటి బయలు వెడలిన దనియు, అది శోచనీయస్థితియందున్నదనియు కొందరు వాయుచున్నట్లు తోచెడిని.” - కా (వ్యాయ్య శాన (భాంతి)

ఈ తీరుగా ఈ చిన్నకావ్యాలను గురించి వేరు వేరు భావములు దేశంలో వ్యాపించియున్నవి. వీటి నూతనత్వాన్ని వీటి పహేయోపాదే యత్వాలను వివరించదలచి వీటి జీవవిచారణకుముందు శరీరవిచారణ ఆరంఖిన్తున్నాను. భారతి మొదలైన వథత్రికల్లోవున్న (వణయవద్యాలు, అనేక పద్యాల నముదాయరూవమైన కృష్ణవక్షంవంటి వున్తకాలు, యేకాంత సేవ, కావ్యకునుమావళి, వనకుమారి, లక్ష్మీకాంతతొలకరి, బాపి రాజతొలకరి, యెంకిపాటలు, నారాయణమ్మ నాయుడుబావపాట, యెంకయ్య చంద్రమ్మపాట యిటువంటివన్నీ యివ్చటి నావిచారణకు

నూతనత్వాధికరణం 7 విషయం. ఈ కావ్యాలు నూతనమని అనేకుల అఖ్మిపాయమని చెప్పినాను. “ఈ కృతులనేకములు భావగీతములని యిప్పుడు (వ్రచారమునకు వచ్చిన కొత్త కవితావ్రవంచమునకు చేరినవి. నంనతంయొక్క దాన్యంనుండి విముక్తి నొందుచున్నామని మానమ్మకము." -క రామలింగారెడ్డే ( లక్ష్యీకాంత తొలకరి వీతిక్సు “మనవారు కొత్తవారైనారు"

• దే క్యువక్నాన్ర (యేకాంత నేవ వీతికు "నవ్యాంధ కావ్యరీతులు ... కడచిన వదియేండ్లలో పొందియున్నవి.” - వు. శూరిళ్యార్రి (అంద హెరాల్డు.) "ఇంచవరకును మనకవులు నంన్క్సృతమునందు వివరించబడిన నం్యవదాయములను శిరసావహించి వపనిచేసిరి. మార్చులురాక తవ్పదు. ప్రాచీన నంవ్రదాయములయెడ గౌరవము తగ్గెను. మార్పులు రాక తప్పదు. ఆంధ్ర భాషాచరిత్రమున నేడొక నూతనాధ్యాయము ఆరంభ మగుచున్నది"
• నిడముడ్డి శత్తానారాయణమూర్తి. (భాంతి శం ౩శం ౮ "ఆయందము అనూతనవికానము న్నర్ధయుగవు వాయ చివ్నాలు.” - దళికశూర్థాయకాళరావు. (భారతి). ఈ తీరుగా ఈ చిన్నకావ్యాలూ వీటికవిత్వం ' కొత్తదనీ. భారతీయుల నంవ్రదాయాలను అతిక్రమించి స్వేచ్చవహించడంవల్ల అనూతనత్వం వచ్చిం దనీ, అది మన మిదివర కెరుగమనీ అంటున్నారు. యీవిషయాన్ని యిక విచారిస్తాను. నూతనత్వం వాన్తవంగా నూతనకవిత్వం నూతన కావ్యాలు అని వినగానే నా కెంతో ఆనందం కలుగుతున్నది. నూతనత్వం అఖిలషణీయమైనది. వరిణతబుద్ధులైన మన ప్రాచీనులు నూతనత్వాన్ని మిక్కిలి ఆరాధించారు.

8 వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం౦ం -- నేటికాలవుకవిత్వం

"క్షణీ క్షభే యన్నవతా ముప్తెతి.

తదేవ రూవం రమణీయతాయాః” (మా - 4.) అని మాఘము డంటున్నాడు.

అనలు నూతనత్వమే కవిత్వాన్ని ఉపాదేయకోటిలో చేరున్సున్నది.

అది లేదా పాడిందేపాట అయి హపేయకోటిలో చేరుతున్నది. అందుకే శబ్దాలు అర్థాలు వెనుకటికవులు వాడీినవే అయినా శక్తిమంతుడైన కవి వాటినే స్వీకరించి కావ్యంరచించినవ్వుడు నూతనత్వం ప్రకటితమవుతున్న దని,

"దృష్టపూర్వా అపి వ్యార్గాః కావ్యే రనవరి[గ్రవాత్‌,

నర్వే నవా ఇవాభాన్సి మధుమాన ఇవ [దుమాః" అనే వాక్యాలతో ఆనందవర్థనుడు చెప్పుతున్నాడు. అంతేగాదు. భావాలన్నీ మవోకవులు గార్లించారే ఇక మనమేమి కొ, 'త్తది చెవృ్చగలమని భయవడవద్దు, అనంతంగా ఖిన్నన్వరూపాలు వహిన్సున్న యీ(వ్రకృతిలో కాలం, దేశం, (పాణులమనో ప్యాపారలీలలు కవికి నూతనత్వం (వదర్శిన్తూనే వుండగలవనే ఆశయాన్ని నయితం అఆనందవర్ధనుడు,

"న్వభావో వ్యయం వాచ్యానాం చేతనాచేతనానాం యదవ స్థాభేదా ద్దేశభేదాత్కాలభేదా త్సా వ్రలక్షణ్యలక్షణభేదా చ్చానంత తా భవతి తైశ్చ తధావ్యవస్థితైః నద్భిః (వసిద్ధానేకన్వభావానునరణరూవయా న్వభావోక్స్యాపి తావదువనిబధ్యమానైః నిరవధిః కావ్యార్థః నంవద్యతే.

(ధ్వన్వాా

(అవస్తాభేదంవల్ల దేశభేదంవల్ల కాలభేదంవల్ల అనితరలక్షణాలు కలిగివుండడమనే వైలక్ష్యణ్యంవల్ల, కావ్యంలో వర్ర్యభూతమైన చేతనా చేతనాలయొక్క అనంతత ప్రకృతి సిద్ధం. ఇట్లాఖిన్నంగా వ్యవస్థితమైన యీచేతనాచేతనాలను (వసిద్ధానేకన్వభావానునరణరూవమైన న్యభావోక్తి చేత ప్రతిపాదిన్తూరచించినా కావ్యార్ధం అనంతంగా నంపన్నమవు తున్నది") అనేవబ్కుల్లో తెలువుతున్నాడు.

గయా వ్యాపారవతీ రసాన్రనయితుం కాచిత్‌ కవీనాం నవా, దృష్టి" - (ధ్వన్వా)

నూతనత్వాధికరణం ప్ర "రసాలను రన్యమానావస్థకుతెచ్చే ఒకానొక (వ్రతిరూవమైన నవదృష్టి" అని నవత్వప్రతిపాద కత్వాన్ని ఆనందవర్ధనుడు వశంసిస్తాడు. "నవేతి క్షణే క్షణీనూత నైర్వైచిత్రైర్దగన్న్యా నూత్రయన్సీ." (ధ్వ.లో,) (నవఅంకే క్షణక్షణం నూతనవైచిత్రాలవల్ల జగత్సులను చిత్రిన్తూ) అని పైవబ్కులకు అభినవగువ్పపాదులు వ్యాఖ్యచేశారు. ఈ తీరుగా భారతీ.యులు కవిత్వంయెక్క నూతనత్వాన్ని ఆరాధిన్సున్నారు. నంన్కృత నంవ్రదాయాలను అనునరించడంవల్ల నూతనత్వానికి అడ్డుగలిగి వాటిమోద ఇప్పుడాదరం తగ్గిందని భారతి నం-3. నం-3. లో వ్రకటితమైన వ్రాత అజ్ఞానమూలం. భారతీయులు కవిత యొక్క నూతనత్వాన్ని ఆరాధించారని విశదవరచాను. ఆంధ్రకవిత్వంలో ఇప్పుడు నూతనత్వం సిద్ధించింది అని నూతనత్వాన్ని యిక విచారిస్తాను. భారతి మొదలయిన వత్రికల్లోవున్న వణయవద్యాలు, నారాయణమ్మ నాయుడు బావపాట, వెంకయ్య చంద్రమ్మపాట, అనేకవద్యాల నముదాయరూవమైన కృష్ణవక్షం వంటివున్త్నకాలు, యేకాంత సేవ, కావ్యకునుమావళి, వనకుమారి, యిటు వంటివన్నీ యివ్పటి నావిచారణకు విషయమన్నాను. ఆనంద వర్ధనాదు లన్నట్లు వీటిలో నూతనత్వముండడం సాధారణంగా కవిత్వధర్మ మేగాని విశేష మేమిలేదు. ఈ నూతనత్వమే కవికి ప్రాణం. కాళిదాను, భవభూతి మొదలైనవారి కవిత్వమంతా యెక్కడికక్కడ నూతనమే. ఈనూతనత్వం ఇవ్చటి కవిత్వానికి వుంకే కవిత్వధర్మం సిద్ధించిం దనవచ్చును గాని ప్రాచీననంవ్రదాయాలను తిరన్కరించడంవల్ల యీనూతనత్వం వచ్చిందని నూతనశకమని వెనక యెన్నడూ మన మెరుగని కొత్తకవిత్వమని అనడం అనంబద్ధం. అక్షేపం ఈనూతనత్వంగాదు మే మనేది. అనలు శరీరం జీవం అవయవం ఇవన్నీ మారిపోయి ఒకవిశిష్టమైన కవితాకృతి వచ్చింది. అందువల్ల నూతనశకం, కొత్తకవిత్వం అని అంటున్నాము, అని ఆంటారా?

10 వాబ్బయ పవరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం నమాధానం

వివరిస్తాను, ఈ కావ్యాల్లో వున్న శబ్దాలు అర్థాలు నూతనమంకేు అది నరిగాదు. శబ్దాలు అనాదివృద్ధవ్యవవోరవరంవరామూలాన వ్యవవృాత మవుతున్నవి.

“ఘకేన కార్యం కరిష్యన్‌ కుంభకారకులం గత్వాహ కురు ఘటం కార్యమనేన కరిష్యామోతి న తద్వచ్చటబ్దాన్‌[వయుయుక్ష మాణో వైయాకరణ కులం గత్వాహ కురుశబ్దాన్‌ వ్రయోక్ష్యఇతి" (మవి) అని వతంజలి అన్నట్లు శబ్దాల నెవరూ నిర్మించరు. ఇక అర్ధాలుగూడా ఆశబ్దాలకు అనాది వృద్ధవ్యవవోారంవల్లనే విదితమవుతున్నవి.

"నిత్యాః శబ్దార్థనంబంధాః నమామ్నాతా మహార్షిఖిః" (వాక్య) అని వాక్యవదీయకారుడు చెప్పుతున్నాడు. మొమాంనకు లిట్లానే అంటారు. వాన్తవంగా అర్భలు శబ్దాలతో అవినాభావనంబంధంగలిగి వర్షిన్తున్నవే గాని వాటిని కొత్తగా కవులు యేర్చరచరు. నూతనంగా కవులు శబ్దార్థాలు నిర్మిస్తే వాటిని ఆ కవులే వివరించవలెనుగదా వాటికి ప్రామాణ్య మేమిటి? కనుక ఇవ్చటికవిత్వం శబ్దార్ధాలవల్ల నూతన మనడానికి వీలులేదు.

కావ్యంలో కొన్ని యీకాలవురోడ్డు రైలువంటి కొత్తమాట లున్నమాత్రాన అవినూతనశకం ఆరంఖిన్న వనడం అనుచితం. భాషలో కొన్ని కొత్తశబ్దాలు వచ్చిన వనవచ్చును గాని కావ్యంలో యెట్లా నూతనశక మారంభమవుతుంది? కావ్యంలో రనభావాలు [వధానం.

ఆక్షేవం

అవునండీ. [వణయం, లతకూన, చిగురు, లలితం, కన్నె. లేత. కలికికోయిల, కోమలం, దివ్యం, ఆనందం, చారు. ఈమాట లీ కావ్యాల్లోవున్నవి. వెనుకటివాటిలో లేవు. ఇవిమారన్నట్లు కావ్యంలో వధానమైన రనభావాలకు ఉవకారకాలు గనుక ఈకాలపు కావ్యాలు విశిష్టం = అంటారా?

నూతనత్వాధికరణం $1 నమాధానం చెప్పుతాను, మారన్నమాటనరిగాదు. దివ్యం, వణయం, లలితం మొదలైనవి వెనకటి కావ్యాల్లోను వున్నవి. "దివ్య విషామృత వ్రకటనానాకావ్యధుర్యుండ"(ఖీమకవి.చా) "ఆనందో బవ్మయటన్న పప్రాంజదువు నంతర్చుద్ధి నూహింపుమా" (మను) "కరనృదర్భ వ్రణయావవారిమ" (కుమార) "వణయవిశదాం దృష్టిం దదాతి" (రత్నా) "వణయకుపితాం”" (వ్రీముంజుడు. దశరూవకంలో ఉదావృుతం) "లలికైణాంక శిలాలవాల" (వను) "కన్నె మావిగుంవున" (వను) "లేంగల్వ తూవునకుో (వను) "కలికి కోయిలగశగ్రవహము సేయకమున్న" (వను) "నూతన లతికాలతాంగులను" (వను "చూతాంకురాస్వాదకషాయకంఠః, వుంస్కోకిలో యన్మధురం చుకూజ" (కుమార) "దారుణా న్ఫురితేనాయ మవరిక్షతకోమలః, పిపానతో మమానుజ్ఞాం దదాతీవ ప్రియాధరః" (శా) ఈ తీరుగా ఇట్లాటి శబ్దాలన్నీ వెనకటి కావ్యాల్లోను వున్నవి. లతాంగనలు వనుచరిత్రలో వున్నారు. అవునయ్యా, వెనకటికావ్యాల్లో లేవని అనలేదు, ఇవ్పటికావ్యాల్లో యెక్కువగా ఉన్నవి, “వణయ మలయానిలోర్మికా వటలినూగు వణయ నీరజ మధుర సౌరభము(గోలు (వణయ విమలాంబరాబ్టి గర్భమునందేలు వణయ వనతరు శాఖలం బల్లవించు” (కృష్ణపక్షం) "మధుర చందికలలో మధురామృతంబు మధురామృతంబులో మధురరనంబు మధురరనంబులో మధురభావంబు" (యేకాంతసేవ)

12 వాబ్మ్బయ పరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం అని యీతీరున హెచ్చుగావున్నవి, ఈహెచ్చే కొత్త ఈహెచ్చు కావ్యగుణాన్ని పెచ్చిన్తున్నది. కనుక ఈ కావ్యాల్లో కొత్త వున్న దంటాము; అని వాదిస్తారా?

నమాధానం.

వివరిస్తాను. ఈ హెచ్చు కావ్యగుణమని తేలవలెను. ఇట్లా యెక్కువగా వుండడం దోషమని తెలిసిమనవారు మాని వుండవచ్చును.

వాన్నవంగా ఇది దోషమని పిమ్మట నిర్ణయించబోతున్నాను. ఇది కొతృ అయినా దోషం గనుకను కావ్యవైకిష్ట్రుంగుణాలవల్ల యేర్చడవలె గనుకను దోషాలవల్లనే అవైశిష్ట్ర మేర్చడితే దుష్టకావ్యాలన్నీ ఒక కొత్తకవిత్వమే కావలసీవచ్చును గనుకను మాకావ్యవైశిష్ట్యానికి దోవభూత మైన యీ ఆనందల (వ్రణయల మధురల దివ్యల, హెచ్చుకారణంగా నిల్వనేరదు.

ఆ క్షేవం

అవునయ్యా, ఈ కాలపు కృతికర్తలు కటువైన మాటలు లేకుండా రచిస్తారు. ఇది కొత్త అంటాము; అని వాదిస్తారా.

నమాధానం

చెప్పుతున్నాను. కటువైనశబ్దాలు లేని రచన చిరకాలంనుండి వున్నది. కొందరు రాజులు అంతఃవురంలో వినబడదగిన భాషను గురించి కొన్ని నియమాలు చేశారని రాజశేఖరుడు కావ్య మోమాంనలో తెలువుతున్నాడు.

*"శూయతే కున్నలేషు సాతవావానో నామ రాజా తేన ప్రాకృత భాషాత్మక మంతఃవుర ఏవేతి"

"శూయతే మగధేమ శిశునాగో నామ రాజా తేన దురుచ్చా రానకౌ వర్ణాన్‌ అపాన్య స్వాంతః వురుఏవ వ్రవర్తితో నియమః టకారాదయ శ్చృత్వారో మూర్ధన్యా నృృతీయవర్జ మూష్కాణ న్త్రయః క్షకారశ్చేతి."

నూతనత్వాధికరణం 13

"శూయతే చ కువిన్లో నామ రాజా తేన వరుషనంయోగాక్షర వర్థం అన్నఃవుర ఏవేతి." (కావ్యమి) క్షే కున్నలదేశంలో సాతవావానుడనేరాజు అంతఃవురంలో మాత్రం

ప్రాకృతశబ్దాలు తప్ప మరి అన్యం మాట్లాడగూడ దని నియమం

చేశాడు.

2. మగధదేశంలో కిశునాగు డనేరాజు స్వాంతఃవురంలో మాత్రం ఉచ్చారణకు కటువైన ట,ఠ,డ,ఢ, లను శషవా,క్ష లను తప్పించి మాట్లాడవలె నని నియమంచేశాడు. -

3 శూరసేన దేశంలో కువిందుడనేరాజు అంతఃపురంలో మాత్రం వరుష నంయోగాక్షరాలను మాని మాట్లాడవలె నని నియమం చేశాడు. అని రాజశేఖరుడు చెప్పుతున్నాడు. ఇట్లా యీకట్వక్షరరహితమైన

వదఘటన ఆడవాండ్ల అంతఃవురంలోనేగాదు. కావ్యమార్గంలో గూడా

యీకటుశబ్దాలు లేనిమార్గాన్ని భారతీయులు వినిపించారు.

"చిత్తద్రవీభావమయో వ్లోదో మాధుర్యముచ్యతే, నంభోగే

కరుణే వివలంభే శాంతే౭ధికం [కమాత్‌. (సాహిత్య)

(చిత్తద్రవీభావమయమైన వ్లోదం మాధుర్యమనేగుణం. నంఖో గశ్ళంగారంలోను, కరుణంలోను, వివలంభంలోను, శాంతంలోను క్రమంగా ఈమాధుర్యమనేగుణం హెచ్చుగా వ్యక్తమవుతుంది.) అని సాహిత్య వేత్తలు చెప్పుతున్నారు. అండేగాదు ఫలానిఫలాని అక్షరాలుగలవదాల నంఘటనవల్ల యీగుణం సిద్ధిన్తు ందని కూడా తెలిపినారు.

"మూర్డ్ని వర్గాంత్యవశ్థేన యుక్తాష్టఠఢాన్‌ వినా,

రణౌొ లఘూచ తద్వ్యక్తా వర్ణాః కారణతాం గతాః"

"అవృత్సి రల్చ్పవృత్తిర్వా మధురా రచనా తథా" (సాహిత్య) (ట.ఠకడ,ఢ,లు తవ్చ "కా" మొదలు "మా" వరకు "వుండే అక్షరాలు, వర్ణాంతర యోగ రహితమైన ర,ణ లు ఈమాధుర్యమనే గుణాన్ని వ్యక్తం చేన్తవి. రచన నమానంలేకుండా గాని అల్బ్పనమాసాలతో గాని వుండ

14 వాజ్మయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం వలెను) అని వివరించారు. కనుక మోరనే గుణం కొతృది గాదని దానివల్ల యివ్పృటికవిత్వం నూతనమని అనడం అనంగతమంటున్నాను. అక్షీపం అవునునకే, యీగుణం పూర్వకాలంలో గూడా వుంకు వుండవచ్చు. మేమనేది అదిగాదు. ఇవ్పటి కావ్యాలు "హృదయ మోవానమై (ప్రేమ మృదులమైన తావకీన లీలానుధాదళవుటంబు మామకీన వ్రణయభంగ మధుకణాళి విడిచెడు విరక్తిబావ్పముల్‌ విడుచుపోల్కి” (తృణకంకణం) "తనగుణ లతలుపూచిన శోభలో యన చిరునవ్వు వెన్నెల చెండ్లు వినరం, దన మనోలీలగాంచిన రాగమధువనం బలుకు బంతులుపూలపాలనీయ" (తృణకంకణం) ఆని యిట్లా మెత్తమెత్తగా రచిన్తున్నారు. “"విశ్వమోహనం మృదులం పూలపాలు, వెన్నెలచెండ్లు, తియ్యములు, జింకవడతి." అని యిట్లాటి మెత్తమెత్స అర్ధంగల మెత్తటిమాటలతో యివ్పటి కావ్యాలున్నవి. ఇట్లాటివి వెనకటి కావ్యాల్లో లేవు. ఇదే నూతనత్వం. అని అంటారా.? నమాధానం. చెప్పుతున్నాను. అది అనంబద్ధం. "నంచారిణీ వల్లవినీ లతేవ" (కుమార) "వుంస్కోకిలో యన్మధురం చుకూజ" (0) "తాంబూలవల్లీ వరిణద్ధపూగా (౧

నూతనత్వాధికరణం క్ష శ్వేతాలతాలింగిత చందనాను" (రఘు) "మధు ద్విరేఫః కునుమైకపాథ్రే” (కుమార) "చెన్నగు నన్నదీవులిన సీమల దాగిలి మూతలాడుచుస్‌ వెన్నెల రేలు కపవ్పురవు వివ్వు టనంటుల నీడనీగు రా కన్నెైలరోయు నన్నులకుం గన్నులుమూయు తదీయవాననల్‌ మన్ననగాంచికవవు దుమారము రేచు నమిర డింభముల్‌" (వను) "నాథచివులురంజిల్లె ననలు మొలిచె నలంె విరులెల్ల వూవలు దలలునూపెం బసిమి నిరవొందెం బిందియల్‌ బలసెనవశ లాటువులు సాంద్ర రుచుల ఫలంబు బెనంగె" (వను) "వ్రీవ ముత్హైదువచాలు” "కెంవుల హ్హైరంబులన్‌” 0 (వను) "మొగ్గలు ముత్తెవు మ్రుగ్గులీనంగన్‌" “"కన్నెమావిగుంపునం బెనగొన్న మల్లియలం బూచినకోనలు" (వను) "కనుగొంటి లతకూన ననిడాయు" (వను "వృదయమోవానశక్తీ నీయిందువదన యంచితభూలతారేఖ వైనయువమ" (నై. ౩ఆ) "శుతపూర్వంబగువిశ్వమోవానకళాశోభావిశీషంబు" (నైఆ ౩) "చిన్ని వెన్నెలకందు వెన్నుదన్నినుధాబి, బొడమిన చెలువ తోంబుట్టుమాకు" (మ) *"వూంత వసీండివంటి వలవుంబచరించు కులంబునీతికిన్‌"(మ) "వనమిరు సెలయేరు లినుకవెట్బడు చోటం, జిగురుమావుల నంజ నెగడు చోట" (మ అవి యిట్లా మెత్తటి అర్ధంగల మెత్తటిమాటలు, మన కావ్యాల్లో చిరకాలంనుండి వున్నవి.

16 వాజ్మయ వరిశిష్టభాష్యం అల నేటికాలవుకవిత్వం అక్షేపం.

అవునయ్యా, యిట్లాటీవి వెనకటికావ్యాల్లో వుంకే వుండవచ్చును. కాని అవి ఆకావ్యాల్లో కొన్నిచోట్ల మాత్రమే వున్నవి. యిప్పటి కావ్యాలనేకాలు అంతటా మెత్తటి అర్థంగల మాటలతో నిండి ఆద్యంతం మెత్తగా వుంటున్నవి. ఇది కొత్త; అని వాదిస్తామంటారా?

నమాధానం.

చెవ్వుతున్నాను. మో రన్నట్లు ఇవ్చటికొన్ని కావ్యాల్లో వద్యాలన్నీ మెత్తమెత్తటిమాటలతో మెత్తగా వుండడం నిజమే కావచ్చును. అట్లా వద్యాలన్నీ మెత్తమెత్తటి అర్ధంగల మెత్తమెత్తటి మాటలతో మెత్తమెత్సగా వుండడం దోషమని భారతీయులు మాని వుండవచ్చును. మధురం, తియ్యని, మృదులం, మోవానం యిట్లాటివి నిండుగా వుండడం శబ్దవాచ్యత అనే దోషమని ముందు వివరించబోతున్నాను. ఇక వెన్నెల చెండు. పూలపాలు అనే యిట్లాటిమాటలె అనంగతం. లౌకికమైనట్టీ, లేదా, భావరూవమైనట్టి నంబంధంమిద ఆధారవడి సాదృశ్యంగాని అఆరోవంగాని కల్పన చేయవలసివుంటుంది. లేకుంటే యోగ్యతావిరవాంచేత ఆమాటలు అనంబద్ధమే అవుతున్నవి. వెన్నెల చెండ్ల వంటివి యిట్టాటి అనంబద్ధపుమాటలే అవుతవి. విన్సరఖీతి చేత యీచర్చ ఆపి వ్రన్నుత విచారణకు వస్తాను. వెన్నెల చెండ్లవంటివి మంచిమాటలే నని కొంత సేవు వొవ్వుకొనే విచారిస్తాను. ఇట్లాటిమాటలు మంచివైతే దేశకాలపాత్రాల కౌచిత్యాన్ని పరిపాలించి నందర్భానుసారంగా వాడితే ఆకావ్యం యింవుగానే వుంటుంది. కాని పాలు, వూలు, చెండ్లు, మధురం, శిరీషం, పేశలం, మృదులం, జిలుగుపూలు, వెన్నెల యిట్లాటి మాటలతోనే నింపి కావ్యమంతా మెత్తటీ అర్భాల మెతృటిమాటలతో మెత్తగావుండే టట్లు చేయవలెనంపే తప్పకుండావెగటూ, భావనంకోచం తటస్థిన్తున్నవి. దశరూవక కారుడన్నట్లు ఉక్తరసాల్లోరమ్యం, జగుప్సీతం, ఉగ్రం, వ్రసాది, గవానం, వికృతం అయి అనేక రూపాలతో వున్న (ప్రకృతిని వాచ్యం చేసేకవికి తత్తదనుగుణాలైనభావాలూ శబ్దరూపాలూ యెన్నో స్వీకార్య

నూతనత్వాధికరణం 17 మవుతున్నవి. దేశం, కాలం, వకృతి మొదలైన భేదాలవల్ల భావాలూ తద్వ్యంజకమైన శబ్బనందర్భాలూ యెన్ని విధాలనో మారుతవి. వీటికన్నిటికీ విముఖుడై మెత్తటిమెత్తటి అర్భాల మాటలని కూర్చుంక్రే భావనంకోచం, వెగటు, తవృక పైనబడుతున్న వంటున్నాను. అతృవారింటిలో యెప్పుడూ మెత్తటి మెత్తటి మాటలే మాట్లాడ వలెననికోరి దూది, పేడ, వెన్నవూన, అని అత్త వారింటిని అలజడిపాలు చేసిన వరమానందాయ శిష్యుడివలె తవ్చక కృతికర్త అకృతార్థుడు కాగలడు. వ్రనన్న త్వంగాక తక్కినమాధుర్యం మొదలైనకొన్ని గుణాలకొరకు కొన్ని అక్షరాలను మాత్రమే -- భావస్ఫోరక మైనశబ్దాలను గాదు -- వదల మన్న ఘట్టంలో ఒక్కొక్క నందర్భాన్ని అనునరించి ఆ అక్షరాలనునయితం మానవలసీన వనిలేదని.

"క్వచిదోవన్తు నమతా మార్గాభేద న్నరూపిణీ,

క్వచిద్వక్టాది వైశిష్టా దన్యథా రచనాదయః" (సాహిత్య) అని హితం జెప్పిన భారతీయసాహిత్య వేత్తల జౌచిత్యవిజ్ఞానం వాన్తవంగా ఆరాధ్యమైవున్నది. ఇట్లాటి జౌచిత్య విజ్ఞానంతో వెలసిన వాల్మీకి, కాళిదాసాదుల కావ్యాలు ఇష్టగుణనంవన్నమై లోకోత్తరంగా వున్నవి. ఇంతకూ చెప్పుదలచిందేమంకే, అంతటా మెత్తటిమెత్తటిమాటలతోనే కావ్యంనింవవలె నంకే భావనంకోచం, వెగటు, అవతితమవుతున్నవని అవి రచయితను అకృతార్థుణ్ని చేన్తున్నవని అంటున్నాను. లోకంలో నయితం నందర్భానికీ తగినట్లు మెతృమెత్తగా మాట్లాడితే వుచితంగా వున్నదని అనుకొంటాము. కాని అయినదానికీ కానిదానికీ నమయంలో అనమయంలో మెత్తటిమెత్తటి అర్థాల మెత్తమెత్తమాటలు వేసి తలతివ్వుతూ మాట్లాడుతూవుంకే అతణ్ని ఆడమాదిరి మనిషి అని వరివాననీయకోటిలో చేరుస్తాము. అట్లానే కావ్యంనయితం వోస్యాన్సదమవుతుంది. కనుక అంతటా మెత్తమెత్తటి మాటలు నింవడం గుణంగాదని దోష హేతువని మెత్త మెత్తటి అర్భాల మాటలతో ఆంతటానిండిన యివ్పటికవిత్వం నూతనమంకే అదిదోషం గనుక (గావ్యాంగాదని చెప్పుతున్నాను.

18 వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం అక్షీపం.

అవునయ్యా, .

"కవితాకన్యా వృణీతే న్వయం" (బిల్త)

"కాంతా నమ్మితతయోవదేశయుజే" (కావ్య)

"నవవల్లవ కోమల కావ్యకన్యకన్‌" (కేయూర) అని యిట్లా కావ్యాన్ని కన్యతో పోల్చడం భారతీయనంవ్రదాయం. కావ్యం కన్యవలె మృదువైంది గనుకను, రమణులు మెత్తమెత్తటి మాటలాడుతూ మెత్తగావుండడం అందరికీ ఆవ్లాదకరమే గనుకను కావ్యంగూడా అట్లానే ఆవ్లాదకరమై వుండడానికీ అంతటా మెత్తమెత్తంగా మెత్తమెత్తటి మాటలతో నిండివుండడం ఆవశ్యకమే ఆవుతున్నది. అని అంటారా.

నమాధానం. సాదృశ్యవిచారణ.

వివరిన్తున్నాను. "కాంతేవనరనతాపాదనేన అభిముఖీకృత్య” అని మమ్మటుడు చెప్పినట్లు నరనత్వాపాదనం చేతశోతను అభిముఖుణ్నీ చేసేమటుకే కన్యతో సాదృశ్యంగాని కన్నె వలె మెత్తగామెత్తగావుంటుంది, రవికతొడుక్కొంటుంది అని నర్వాంశాలా సాదృశ్యం చెప్పగూడదు. ఆమె ముఖం చందుడివలె వుంటుందంకే, చందుడివలె సౌమ్యం, కాంతిమత్స్వం కలిగివుంటుందని అఖిప్రాయంగాని చంద్రుడివలెగుండ్రంగా ముక్కూ కండ్లూ లేకుండా చెక్కినట్లు వుంటుందని భావంగాదు. అట్లానర్వ సాదృశ్యం చెప్పితే ఉపవమానోవమేయభావంపోయి రెండూ ఒకకేననవలసివన్తుంది. కొంతఫేదం కొంతసాదృశ్యం వున్నప్పుడే ఉవమానోవమేయ భావం నంగతమవు తున్నది. కనుకనే సాదృశ్యం భేదవిశిష్టమై వుంటుంది. ఈవిషయాన్నే ్రీశంకర భగవత్పాదులు బహ్మనూ(త్రభాష్యంలో ఉపాధిగతమైన ఆత్మకు జలనూర్య కాదితుల్యత్వాన్ని సిద్ధాంతీకరిన్తూ,

"అత ఏవ చోవమా నూర్యకాదివత్‌.” ] (బ్ర.నూ,)

"అంబువద(గవాణాత్తు న తథాత్వం.”

నూతనత్వాధికరణం క్రి "వృద్ధిహానభాక్‌త్స మంతర్భావా దుభయసామంజస్యా దేవమ్‌” (బనూ.)

అనే నూత్రాల నందర్భాన వివరించారు.

"నజలనూర్యకాది తుల్యత్వమి వోవవద్యతే తద్వద(గ్రవాణాత్‌] నూర్యాదిభ్యో హి మూర్తేభ్యః వృథగ్ఫ్భూతం వివ్రకృష్ణం మూర్తం జలం గృవ్యూతే! తత్రయుక్తః నూర్యాది వతివింబోదయః। నత్వాత్మా మూర్తః నచాస్మాత్‌ వృథగ్భూతా వివ్రకృష్టదేశాశ్పోపాధయః నర్వ గతత్వాత్‌ నర్వానన్యత్వాచ్చ! తస్మాదయుక్షోయం దృష్టాంత" ఇతి.

"యుక్తఏవ త్వయం దృవ్యెంతో వివక్షితాంశ నంభవాత్‌| నహి దృష్టాంతదార్జాంతికయోః క్వచిత్‌ కించి ద్వివక్షితాం శం ముక్త్వా నర్వసారూవ్యం కేన చిద్దర్శయితుం శక్యతే నర్వసారూప్యే హి దృష్టాంత దార్జాంతికయో। ఉచ్చేద ఏవ స్యాత్‌!... జలగతం నూర్యబింబం జలవృద్దౌ వర్ధతే జలవ్రాసే వానతి జలచలనే చలతి జలభేదే ఖిద్యత ఇత్యేవం జలధర్మానుయాయి భవతిన వరమార్ధతః నూర్యన్యతథాత్వ మసి ఏవం వరమార్ధతో ౭ వికృతమేకరూవమపి నద్చవ్మా దేవోద్యు పాధ్యంతర్భావాత్‌ దృజతివ ఉపాదిధర్మాన్‌ వృద్ధి వాసాదీన్‌ ఏవ ముభయో రృష్టాంత దార్జాంతికయోః సామంజస్యాదవిరోధః (బ.భా.)

వరమాత్మ ఒకటైనా దేహాద్యుపాధుల్లో వ్యవస్థితమై ఉదకంలో (వతివింవితమైన నూర్యుడివలె అనేకవిధాల కనబడుతున్నదంకే అదృష్టాంతం వొప్పుకో వీలులేదు. జలనూర్యులకున్న నంబంధం ఉపాధులకు ఆత్మకు లేదు. మూర్షాలైన చంద్రుడు నూర్యుడు మొదలైన వాటినుండి అవి (వతివింబించే జలం మూర్తమై వేరై వాటికి దూరమైన స్థలంలో వుంటున్నది. కనుక నూర్యుడూ చంద్రుడూ జలంలో వ్రతివింబిస్తా రంఘే వొప్పుకోవచ్చును. కాని ఆత్మకు మూర్తే లేదు. అది వ్రతి వింబించడానికీ ఉపాధులు వేర దానికంకెదూరమైన న్ధలాల్లో లేవు. యెందుకంకే ఆత్మనర్వగతం. ఆత్మకంకొ భిన్నమైనది మరొక్కటిలేదు. కనుక జలగతనూర్యుడికీ ఉపాధివ్యవస్థితమైన ఆత్మకూ సారూవ్యం జెవృడం అనుచితం (అని వాదిస్తే సిద్ధాంతం ఉకృమవుతున్న ది.)

20 వాజ్మయ వరిశిష్టభాష్యుం -- నేటికాలపుకవిత్వం (పై వాదం నరిగాదు.)

ఈ దృష్టాంతం యుక్త మేను. సామ్యానికీ విషమైన వివక్షితాంశం వున్నది. దృష్టాంతదార్హాంతికల్లో వివక్షితమైన కొంత సాదృశ్వ్యంతప్ప నర్వసాదృశ్యం నిరూపించడానికి యెవరికీ సాధ్యంగాదు. నర్వసారూవ్యమే చెప్పుతామా దృష్టాంత దార్జాంతికభావమే పోతుంది. జలగతమైన నూర్యవింబంజలం హెచ్చితే హెచ్చుతుంది, జలం తగ్గితే తగ్గుతుంది, జలం కదిలితే కదులుతుంది, జలం ఛఖేదిస్పే భేదిన్తుంది. ఈతీరుగా నూర్యుడు జలధర్మాలను పొందుతాడు కాని నిజానికి నూర్యుడికి బలనంబంధి వృద్ధివాసాదులు లేవు. అట్లానే వానృవానికీ ఆత్మ అవికృతం యేకరూవం అయినవ్చటికీ దేవోద్యుపాధ్యంతర్భావంవల్ల ఉపాధి ధర్మాలైన వృద్ధి వాసా దులను పొందినట్లు కనబడుతుంది (ఈ వృద్ధి వోనభాక్త్వమే నూర్యుడికి ఆత్మకు సాదృశ్యంలోవివక్షితాంశం, ఈతీరుగా దృష్టాంత దార్జాంతికాలు నమంజనమై అవిరుద్ధంగావున్నవి) అని శ్రీశంక రభగవత్పాదులు విశదీకరించారు. ఇంతకూవివక్షితాంశమేమంకే, కావ్యం కాంతవంటిదన్న వ్వుడు నరనత్వా పాదనంచేత శ్రోతను అభిముఖుణ్డీ చెయ్యడం మట్టుకే సాదృశ్యంగాని ఆసాదృశ్యాన్ని అంతటా అన్వయించి కాంతవలె కావ్యమంతా మెత్తమెత్తగావుంటుందనీ అందువల్ల కావ్యం ఆంతటా విశ్వమోవానం, వణయం, ఇిరీషం, చిరు సోనలు, జింకవడతి యిట్లాటి మెత్తటి అర్థాల మెత్తమెత్తటిమాటలతో నిండివుండవలెననీ అనడం అ(్రశస్తమని చెప్పుతున్నాను.

ఆక్షేపం

అవునయ్యా, మోరన్నట్లు నర్వసాదృశ్యం అవనరంకాకుంకే కాకపోనీయండి. నరనత్వాపాదనంచేత అఖిముఖీకరణం సాదృశ్యంలో వివక్షితాంశమంకే మేమొప్పుకోము. వణయం, మృదులం. విశ్వమోవానం, కన్నెలేడీ యిట్లాటి మెత్తటి మాటలు వుండడమే కాంతా కావ్యాలకు సాదృశ్యంలో వివక్షితాంశ మంటాము. అని వాదిస్తారా?

నూతనత్వాధికరణం క. నమాధానం. చెవ్పతున్నాను. నరనత్వాపాదనంచేత అఖిముఖీకరణం వివక్షి తాంశమనేమాటను ఒప్పుకోమని మోరంకే, కావ్యమంతటా "వణయం, మృదులం, విశ్వమోవానం, జింకవడతి" వంటి మెత్తటిమాటలనద్భావం సాదృశ్యంలో వివక్షితాంశమనె మోమాటను అంతకంకై చులకనగా నిరాకరిస్తాము. అయితే యిది రాయిగుద్దుడువాదం. మోరన్నట్లు మెతృటి మాటలతో అంతటా నిండివుండడమే వివక్షితాంశమని కొంత సివువొప్పుకొని విచారిస్తాను. అట్లా కావ్యంలో అంతటా[వవ్రణయం, విరీషం, కన్నామావి, విశ్చ్వమోహనం, జింకవడతి యిట్లాటి మెత్తటి అర్థాల మెతృటిమాటలే నిండివుంకే భావనంకోచం వెగటు అనే దోషాలు అవతితమై రచయితను అకృతార్థుణ్ని చేన్తున్నవని యిదివరకే నిరూపించాను. కనుక మమ్మటాదులన్నట్ట్లు దేశ కాలపాత్రాలను అనునరించి రనభావాలను పరిపాలించి నందర్భం వచ్చినప్పుడు మాధుర్యాదిగుణాల రచనలు వ్రతిపాదించడం శోభా హేతువు తవ్పక కాగలదు. లేదా అనౌచిత్యం, భావనంకోచం, వెగటూనంభవించి రచయిత _ అకృతార్థడవుతున్నాడని తిరిగి చెవృతున్నాను. కనుక యివృ్పటి కావ్యాలు కొన్ని అంతటా మెత్తమెత్తటీ మాటలతో నిండివున్నవని, అది నూతనత్వమని అంకే అట్లావుండడం భావనంకోచం వెగటూవంటి దోషాలకు హేతువని దోషం అంగీకార్యం గాదని, దోషానికి హేతువైన వైలక్షణ్యం నూతనత్వంగాదని ఆది గ్రాహ్యంగాదని విశదంచేశానని చెప్పి యీవిచారణ ముగిన్తున్నాను. పూర్వపక్షం ఈ కాలవు కృతుల్లో స్వాతంత్ర్యుమెక్కువ *"ఈకవులు నిక్కముగ న్వతంత్రులు" = క. రామలింగారెడ్డి, (లక్ష్మీకాంత తొలకరిపీఠిక) "నవకవులకు స్వేచృప్రాణము లీ "కట్టుబాటులో కవిత్వమా” - దే. కృష్ణశాస్త్రి (యేకాంతసేవపీఠిక)

22 వాబ్మయ పరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం *"“జగమునిండ స్వేచ్చ్భాగానరయురులనింతు” (కృష్ణవక్షం) "స్వాతంథత్య గీతానాదమే న్వర్హ్ణయుగమునకు ప్రాణభూతము, పోకడలు న్వతం[తములు భావములు న్వతం్యత్రములు

దశిక నూర్య(వకాశరావు (భారతి) అని వకటించిన తీరున ఇవ్ప్చటికవులు స్వాతంత్ర్యాన్ని కనబరున్సున్నారు. ఇట్లాటి స్వాతంత్రంపూర్వుల్లో లేదు. కనుక ఇది కొత్తకవిత్వం. అని వాదిస్తారు. నమాధానం చెప్పుతున్నాను. అదినరిగాదు. స్వాతంత్ర్యం నర్వకాలాల్లోను వున్నది. ఒకవద్దుకు లోబడ్డ స్వాతంత్రాన్ని [ప్రాచీనకాలంనుండి భారతీయులు గౌరవిన్తున్నారు. ఇట్లాటి స్వాతంత్ర్యం రానురాను భవిష్యత్త్రజల్లో నశిన్తుందని చింతవడ్డారు. "స్వాతంత్ర్యం కౌశలం కాన్నిర్నెర్యం మార్దవమేవ చ (శీభాా అని యీగుణాన్ని శ్రీభాగవతకారుడు వ్రశంసిన్తున్నాడు. "నర్వం వరవశం దుఃఖం నర్వమాత్మ వశం నుఖం" (మను) అని మనువు చెప్పుతున్నాడు. అయితే నేను పాఠశాలనుమాని యెగురుతాను. ఆచార్యులవద్ద విద్యనేర్వడం స్వాతంటత్రానికిభంగం, అందువల్ల నాకు యేవిద్యావద్దు అని అనడం అనర్ధహేతువు, అజ్ఞానాపాదకం గనుక అది స్వాతంత్ర్యం గాదు. అందుకే కొన్నివాద్దులకు లోబడ్డ స్వాతంత్ర్యాన్ని భారతీయులు ఆరాధించారన్నాను. కవిత్వంలో చూస్తామా యెవరి మనః వ్రవృత్తిని అనునరించి వారునృష్టి చేశారు. కాళిదాననృష్టి వేరు. భవభూతినృష్టి వేరు. భథభూతి న్వతంత్రించి "ఏకోరనః కరుణఏవ" (ఉత్తర) అని ఉవదేశించాడు. "మురారేన్సతీయః వన్న్దాః" అని వ్రసిద్ధమేగదా! దీన్ని విన్సరించి వ్రాయవలసిన వనిలేదు. "నిరంకుశాః కవయః" అనేమాటలే చాలును. అవిభారతీయ కవుల యీస్వాతంత్రాన్ని అన్ఫుటధ్వనితో వినిపిన్తున్నవి. కనుక స్వాతంత్ర్యంవల్ల ఈకాలవు కవిత్వం కొత్తదంకే

నూతనత్వాధికరణం 23 అంగీకరించ వీలులేదంటున్నాను." జగమునిండ స్వేచ్చ్భాగాన యురుల నింతు" అని యీతీరునచెవ్పలేదుగదా అంకే అట్లాచెవ్చడం ఒకళ్లాఘ్య లక్షణంగాదు.

ఉత్తము లెప్పుడూ తమగుణాలను కార్యాలచేత విదితంచేస్తారు గాని చెవ్పుకోరు. అది తేలిక మనుమల యొక్క వెలితి లక్షణం. ఈ నంగతినే, .

“తన్య నంవృతమంత్రన్య గూఢాకారేంగితన్య చ,

వఫలానుమేయాః ప్రారంభాః" (రఘు)

(ఆలోచన గూఢంగావుండే ఆయన యత్నాలు ఫలాలవల్లనే కనుక్కోదగినవి. అనే వబ్కులవల్ల కాళిదాసీభావాన్నే వ్యక్తం చేన్తున్నాడు.

"బువతే హి ఫలేన సాధవో నతు వాక్కేన నిజోవయోగితాం"

(సాధువులు నిజోవయోగితను మాటలచేత చెవ్చరు. ఫలాల చేత కనబరుస్తారు.) అని శ్రీవార్డు డీ అంశాన్నే తెలువుతున్నాడు.

ఇంతకూ ఇట్లా చెప్పుకొన్న వాండ్లుకూడా వెనకవున్నారు.

అర్థవవేష్టి తాఖిలమవామహిమండలమందు బూతులం, బూర్జుడ

(జగ్గకవి - చంద రేఖా)

"ఎవ్వరేమన్న నండ్రు నాకేమికొరత" (శ్రీనాథుడు - కాశీ)

ఈతీరుగా వారివారి స్వాతంత్ర్యాన్ని చెవ్పుకొన్నారు. అనలిట్లా చెవ్పుకొనడం లఘుత్వద్యోతక మని అది కొత్తగా దనితెలిపినాను. కనుక స్వాతంత్యవ్రకటనంవల్ల ఇష్టుటికవిత్వం కొత్త అన్న మాట నిలువజాలదు.

"మోడుమోక చివురులెత్తి మురువునూపో

"కర్కశశిలయ నవజీవ కళలుదేర"

"జగము నిండ స్వేచ్భాగాన రమురులనింతు" (కృష్ణవక్షం) అని యిట్లా ఆత్మన్తుతిచేనుకొనడం గూడా కొత్తగాదు.

ఇతరు లక్షరరమ్యతనాదరింవ (భా - నన్నయ)

"విటుడు యతిగాక పోవునే వెన మదీయ

24 వాబ్మయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం

కావ్య వైరాగ్య వర్హనాకర్ణనమున.

యతి విటుడుగాకపోవునే యన్మదీయ

కావ్య శృంగారవర్థనాకర్థనమున." (నృసింహకవి - కవి కర్ధు

"ఆమూలా దత్నసానో ర్మృలయవలయితాదాచకూలాత్‌ వయోధేః

యావంతః నన్ని కావ్యవణయనవటవః తే విశంకం వదంతు

" మృద్వీకా మధ్యనిర్యన్మనృణ మధురుురీమాధురీభాగ్యభాజాం.

వాచామాచార్యతాయాః వదమనుభవితుం కోస్పి ధన్యో మదన్య"

(మేరువుమూలంనుండి మలయవలయితమైన నముద్రతీరందాకా. వున్న కావ్యకర్పలు నిశ్శంకంగా చెప్పుదురుగాక. ద్రాక్షనుండి వచ్చే చిక్కటి మధువుయొక్క మాధుర్యభాగ్యంగలిగిన వాక్కులకు ఆచార్యవదం అనుభవించ ధన్యుడు నాకంకటు అను డెవడున్నాడు - జగన్నాథుడు) యీత్తీరుగా ఇట్లాటి ఆత్మన్నుతి యేనందర్భంలో చెప్పినా చిరకాలంనుండి వన్సున్నది. ఈఆత్మన్తుతులైనా యే వొకటి రెండు వాక్యాల్లోనో వద్యాల్లోనో చెప్పితే మితంగా వుంటుంది.

"కలికి పాటలకోయిల కులముమాది"

"పికకుమారకు నన్ను బాడుకొన నిమ్ము."

రాళ్లకు జీవకళవచ్చేటట్టు, మోళ్లు చిగురులు పెస్టేటట్లు స్వేచ్చా

గానం చేస్తాను;

కట్టుబాట్లు తెగేటట్లు ఆకాశం వతిధ్వనించగా స్వేచ్భాగానం చేస్తాను;

చిత్త మానంద మయమరీచికలసోల -

వృదయ మానంద భంగమాలికలదేల

కనుల నానంద జనితాశుకణములూర

జగము నిండ స్వేచ్భాగాన రురులనింతు.

విశ్వమే వరవశమయి వెంటబాడ

జగమునిండ స్వేచ్భాగాన రురులనింతు

మాయ మయ్యెదను నామధురగానమున

ఏను 'స్వేచ్భాకుమారుడ నేనుగగన

వథవిహారవివాంగమ వతిని నేను

నూతనత్వాధికరణం 2 మోవానవినీల జలధరమూర్తి నేను (వళయ రుంరూూవ్రభంజన స్వామి నేను"

(దే. కృష్ణశాస్త్రి కృష్ణవక్షం) అని యింకా యీతీరున ఆత్మన్సుతులు కృష్ణవక్షకర్తవలె చేనుకుంకే రోతగానే వుంటుంది. పాపాయి అనేకృతిలో తత్కర్ప

"లేశమేనియుం బఖ్యాతి లేని నాకు

కలిగె పాపాయి తండ్రియన్‌ గౌరవంబు

వద్దియంబులు నీపేర వ్రాయు కతన."

"రాణ నొప్పారె నాంధ్రసారన్వతాల్సీ

కావ్య మణులెన్నియో నేటికాలమందు

వాని నెల్లను నరిపోల్పవచ్చునొక్కొ

తొావకానూనకావ్యరత్న ౦బుతోడ* (భారతి) అని మొదట తన్ను తాను న్తుతించుకొని తరవాత యితరులు నృుతించారని చెవ్వుతున్నాడు. ఈన్సుతి ఇంకా వున్నదిగాని ఉదాహరించక మాను తున్నాను.

యెంకిపాటల్లో ఆత్మన్నుతిచేనుకో వీలులేక వాట్లో మాట్లాడేది పాత్రలే గనక ఆత్మన్తుతులను పాత్రలకు యెంకీపాటలకర్త ఒవ్పగించాడు.

*"కతకాడుమావూసె చెప్పాలె

ఈసీమ ఆసీమ అందరందాలు

తిన్నగా నినుజూసి దిద్దుకుంటారు

ముందు మనపావణ్నీ కిందదిగనీరు

యెంకొక్క దేవతై యెలిసెనంటారు." ఇవి నాయుడి ఆత్మన్నుతులు.

ఈవ(క్రమార్గవున్తుతులతో తనివిలేక --

*ఆమవోన్న తభావాలకు నాయెంకీపాటలే కారణమైతే ధన్యుడను ... ధన్యుడను ... నన్ను వ్రత్యేకించి ఆహ్వానించి గౌరవించారు" అని కూడా యెంకిపాటలకర్ప చెప్పుకున్నాడు. యిట్లాటి ఆత్మన్తుతులు

26 వాబ్మ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం ఈతీరుగా రోతలోకి దిగి యీనాడు మెండైనవి. ఇట్లాటివి యేకాలంలో నైనా నరే అల్పబుద్ధిత్వ నూచక మేగాని వరిణతిద్యోతకంగావు. కవికుల గురువు కాళిదాను.

"మందః కవియశఃప్రార్జీ గమిష్యామ్యవవాన్యతాం' (రఘు)

(మందుడను, కవియశన్సునుగోరి అవవాన్యతను పొందుతాను) అని విజ్ఞలోకానికీ వినతుడవుతున్నాడు.

అంతేగాని పికకుమారుణ్జో, కోయిలను, చిలకను అని పొగడుకో లేదు. ఈ అఆత్మన్నుతి అధములుగూడా చేనుకోవచ్చును. మహాకవులను లోకం న్వయంగానే ఆరాధిన్నున్నది.

“వందే వాల్మీకికోకిలం"

*“వురా కవీనాం గణన్నావనంగే కనిష్టికాధిష్టితకాళిదాసా,

అద్యాపి తత్తుల్యకవేరభావాత్‌ అనామికా సార్ధవతీ బభూవో

“"దానతాం కాళిదానన్యు కవయః కే న విభతి"

(గంగాదేవి - మధురా)

"నిర్గతాను నవా కన్య కాళిదానన్య నూ క్తిషు,

(ప్రీతిర్మధురసార్జ్దాను మంజరీష్వీవ జాయతే.(హర్ష-బాణుడు)

"శ్లోకత్వమావద్యత యన్య శోకః" (రఘు = కాళిదాను) అని మవోకవులు నాటికి నేటికీ ఆరాధితులవుతున్నారు. అనుచితమైన ఆఅత్మన్తుతులు అల్పబుద్ధిత్వనూచకమని అది కొత్తగాదని చెప్పి యీ విమర్శ ముగిన్తున్నాను.

పూర్వవక్షం.

“వూర్వులాశ్రయించిన వద్యములు ముఖ్యముగా వృత్తములు, కందములు. ఇవ్చటినవకవులకు విశేషముగా యోగ్యమయినవి గీతములు, ద్వివదలు" అని లక్ష్మీకాంతతొలకరి పీఠికాకర్త శ్రీ రామలింగారెడ్డివారు వాసినట్లు యిదివరకు చంవకమాలలు మొదలైనవి వ్రాసే వారు. యివ్పటి కవులు గీతాలు, ద్వివదలు వ్రాన్నున్నారు. యింకా ముత్యాల నరమువంటి వెన్నోకొత్తవి (వాన్తున్నారు. యీతీరుగా పద్యాల్లో కొత్తకనవడుతున్నది. కనుక యివ్పటి కవిత్వం కొత్తఅంటామంటారా.

నూతనత్వాధికరణం 27 సిదాంతం. 0

చెవ్పుతున్నాను. మోరన్న మాటనరికాదు. ఇవ్చటికవులుగూడా చంవకమాలలు మొదలైనవి తరుచుగా వాడుతున్నారు. వనకునూరి నిండా ఈవృత్తాలువున్నవి. కొమాండూరి కృష్ణమాచార్య కృతులైన విరవోత్కంఠిత, పాదుకాన్నవం ఇవి వృత్తమయాలు. గీతాలు, ద్వివదలు వెనుకటివారు నయితంవాడినారు. వెనుకటివారు అక్కడక్కడ వాడీనారుగాని. యివృటివారు గ్రంథమంతా గీతాలుగాని. ద్వివదగాని వాడుతున్నారంటారా? అదిగూడా అనత్యం. రంగనాథుడు, ీనాథుడు మొదలైనవారు కేవలం ద్వివదలలోనే (గగంథమంతావాశారు. ఇక వేమనశతకం చాలామట్టుకు గీతమయమేగదా. ఇట్లాగీతాలు, ద్వివదలు (గంథమంతా వాడడం మనకు కొతృ్సగాదు. ఇప్పుడెక్కువమంది వాడుతున్నారంటారా అదినరిగాదు. అవ్వుడెంతమంది అట్లాగీతమయంగా ద్వివదమయంగా వాకారో యెవర౭రుగుదురు?

నలచరిత్రం, సారంగధరచరిత్ర. (బాణాల శంభుదానుడు)

ధర్మాంగదచరి(త్ర, (బొమ్మకంటి నృసింవాకవి)

మైరావణచరిత్రం, భారతోద్యోగవర్వం (తిమ్మయ)

గీతరఘునందనం (తిరుమలకవి)

ఇట్లా ద్వివద(గంథాలెన్నోవున్నవి. వీట్లో అచ్చువడనివి కొన్ని వున్నవి. యథా వాల్మీకమనే ద్వివదరామాయణం, ద్వివదభారతమే వున్నవని తెలిసినవ్వ్చుడు ఆకాలంలో ద్విపద యెంతవ్యాప్పిలో వుండేదో మనకు గోచరిన్తు న్నది. ఇఘ ముత్యాలనరంవంటి వద్యాలను విచారిస్తాను. ఈతీరుగా కొత్త పద్యాలను వాడడం యివ్పటి యీతొలకరి కృష్ణ వక్షం మొదలైన కృతికర్తలతో ఆరంభంగా లేదు. భారతరామాయణాల్లోలేని రగడలను పెద్దనవాడినాడు. శ్రీనాథుడు. పోతన అదివరకు నన్నయ తిక్కనలు, యెగర్రావగడా వాడని దండకాలను వాళారు.

శీ కొక్కొండ వేంకటరత్న శర్మవారు వెండి బంగారు రత్నం మొదలైన కొత్తవద్యాల నెన్నిటినో నిర్మించారు. కనుక కొత్తవద్యాలను వాడడం నేడు కొత్తగావచ్చిందికాదు. ఒక వేళ వచ్చిందని నొప్పుకున్నా అది వద్యాలకొత్త అవుతుంది. కవిత్వంలో కొత్తగాదు గదా. యెందుకంకపే

28 వాబ్మయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం వద్యాలే కవిత్వంగాదు. కవిత్వంలేని వద్యాలు వుండవచ్చును. గద్భుంలో గూడా కవిత్వం వుండవచ్చును.

"“వద్యగద్యమయం ద్విధా". (సాహిత్య) అని సాహిత్యదర్చణకారు డీనంగతినే తెలుపుతున్నాడు. కనుక ఒక వేళ వద్యాలు కొత్తవున్నా అది కవిత్వానికి నంబంధించినది కాదు. ఇంతకూ అను[శ్రుతంగా యీకొత్త వన్తున్నదేగాని నేటికాలపు కృతికర్తల అపూర్వమార్గం కాదని యిదివరకే తెలిపినాను.

*"శతటతరంగము విరిగెనే

కెరటాలు చిటిలియొడ్డున చిందెనే చివురాకు. (విశ్వనాధ నత్యరాయణ = భారతి) అని యీతీరున దరువులు విరువులు వెనకలేవు, కనుక ఇది కొత్త అంటారా అది అనంగతం. పెద్దన, వాడినరగడలు దరువులతో విరువులతో తూడినవే. అదిగాక అవృకవి కళిక, ఉత్కళిక, నవవిధరగడలు మొదలైన లయతాళ నమన్విత రీతుల నెన్నిటినో తెలిపినాడు. దనరహయతదార్జ్యుడంచు మును శుకాదిమునులు పాౌగడ. (హయ(ప్రచారరగడ) విజయభ(ద్రముచెల్లు విదురవూజితపాద. (ద్విరదగతిరగడ) కమలనేత్రునిరాక రోయుచుయమునయొడ్డునం దవము చేయుచు. (ఉత్కళిక) మరియువేతలనెల్ల మరులుకొల్పినవాని. (కళిక) గాలిరక్కనుం జావాగాలదన్ని నవాని. (కళిక) నేర్పుమైనల్ల యది నెజలుల దొలుపూదుఆిమె . _దర్చకునకర్పింవం దలావదెంతటి పెరిమె." ఇంతిపావురవురొద యేలవినెదారజము

వింతయేవిరహిణుల వెతబెట్టు బేరజము. (రగడ-మను)

బాలబాల రసాలమిది పికపాలిపాలిటి యమరసాలము

గేలిగేలిడి గుచ్చగడురా గిల్లుగిల్లుము తజ్టవాశము మూలమూలల మల్లె లెంతటిమోవామో హరిణాక్షిదాచితి

నూతనత్వాధికరణం 29 యేలయేలకిపొదలు వెదకెద వింత వింతలె యెందుజూచితి." (వృషభగతిరగడ-వను) అని యీతీరున దరువులు విరువులు చిరకాలమునుండి వున్నవిగాని కొత్తవిగావు. వీటిలో ఉత్కళిక గురుజాడఅప్పారావు కన్యక అనే ఖండ కావ్యవు వృత్తానికి మూలమనదగినది. వీరు కట్టుబాట్లు తెంపి కావ్యాలు వాన్స్నున్నారు. అది కొత్తఅంటారా? అదిగూడా నిల్వజాలదు. కట్టుబాటులో కవిత్వమా అనిచెప్పిన పీఠికాకర్త కృష్ణవక్షంలో వళులు, ప్రానలు మొదలైన వాటికిందనే వున్నాడు. య. మాలికలంబణయార్ధ . బూవువూవునకు ఆకులో నాకువై (మురువునూవు) యదృశ్యమౌా _ నిద్రవోవు (కృష్ణవక్షం) అని యీతీరున నుగామం గజడదబల గనడదవల ఆదేశం. యడాగమం మొదలైనవన్నీ వెనుకటికావ్యాల్లో వలెనే వున్నవి. యెంకిపాటలు యెంకయ్య చందమ్మపాట యిటువంటి కావ్యాల్లో భాష కొత్తది అంటారా అదీ నరిగాదు. " “యెట్లా పోనిస్పివోయి మట్లావోరి చిన్నదాన్ని" "ఓటరందకాడా బంగారుబావా" అనే యిట్లాటి యాలపాటల్లో చిరకాలంనుండీ యీభాష వుంటూనే వున్నది. ఆక్షేపం. అవునుగాని, వీటిలో బుతువర్హనలు, చందోపాలంభాదులు మొదలైనవి లేవు గనక యీకాలవుకవిత్వం కొత్త అంటాము అని వాదిస్త్వారా? నమాధానం. చెవ్వుతున్నాను. మోమాటనరిగాదు. బుతువర్ధనలు మొదలైనవి వుండడం లేకపోవడం కవిత్వానికి నూతనత్వ మాపాదించవు. నందర్భానికి వుచితంగా వుంకే అవి కావ్యానికి నూతనత్వ మాపాదించవు. నందర్భానికీ

30 వాజ్మయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం వుచితంగా వుంకే అవి కావ్యానికి గుణాన్నే ఆపాదిన్నవి. ఉచితదశల్లో మనోవారంగా వుండే బుతునందేశాలకు చంద్రుడికి కవియెట్లా విముఖుడు కాగలడు? అనుచితంగావుంకే అవి దోషమే అవుతవి. అంతేగాని ఆవి వుండడం లేకపోవడం కవిత్వానికి నూతనత్వ మాపాదిన్నవనడం అనంగతం. అనలింతకూ బుతువర్హనలూ, చందోపాలంభాదులూ అనుచితమైన జాబీతాలుగా లేని మేఘనందేశాదులు, శాకుంతలాదులు, ఓరోరిబండోడ, ఓరందకాడా బంగారు బావా మొదలైన పాటలు, చాలాకాలంనుండి వున్నవి. దీంట్లో యేమి కొత్తలేదు. కనుక బుతువర్ధనలు, చందోపాలంభాదులు మొదలైనవి లేకపోవడంవల్ల యీకాలవు కవిత్వం కొత్త అనడం అనంబద్ధమంటున్నాను. పూర్వపక్షం.

అవునయ్యా, యివ్పటికవులు, ఒకటి రెండువద్యాలు మాత్రం వ్రాసి ఒకపేజీమిద (వత్యీకంగా అచ్చువేన్తున్నారు. వెనకటి కావ్యాలన్నీ యెంతో వివులమైనవి. యిది కొత్త అంటారా?

సీదాంతం. 9

చెప్పుతున్నాను. అది అనంబద్ధం. వెనుకటి కవులుగూడా ఇట్లా ఒకటి రెండు వద్యాలు వాశారు.

“"రంజనచెడి పాండవులరిభంజనులైవిరటుగొల్వ పాల్పడిరకటాో

“నరసింహ కృష్ణ్ణాయల కరమరుదుగకీ ర్హియొప్పె"

"కరిఫిత్‌ గిరిఖిత్‌ కరికరిఖిత్‌ ౧8గిరిఖిత్‌ " "కరిఖిత్‌ గిరిఖిత్‌ తురంగ కమనీయంబై."

"కాశికావిశ్వేశు గలిసె వీరారెడ్డి"

"రత్నాంబరంబులే రాయడిచ్చు." (చా)

ఇవన్నీ అట్లాటివే. వీటికే చాటూక్తు లనిపేరు. ఇచ్చటి వద్యకర్తలు చాసేవిగూడా మనోవారంగా వుంకే చాటూక్తులే అవుతవి. వీటిని వీరు కావ్యమంటున్నారు, ఇది కొత్త అంటారా? అది వీలుగాదు. ఒకటి రెండు

నూతనత్వాధికరణం 31 వద్యాలు కావ్యం కాదని, రనభావాలసిద్ధికి సాంగన్వరూపావిష్కృతి అవశ్యకమని అవి చాటూక్సులేనని ముందు తెలువబోతున్నాను. వాటిని కావ్య మనడం అజ్ఞానంగాని కొత్తగాదు. ఈ తెలియక పోవడం కొత్త అయితీ కావచ్చునుగాని కొత్త గుణవ్రతిపాదకమైనపుడే (గావ్యాం గనుక దానిని ఉపేక్షిన్తున్నాను. ఇక ఈ కాలవుకృతులలో వుండే నిదర్శనవరంవరలు, దరువులు, విరువులు, వికారాలని, వృత్తంతో నంబంధించని జడకుచ్చులవంటి పేర్లు అనుచితమని ముందు నిరూపించబోతున్నాను. ఇఘ వాగులు, కొండలు, మేఘములు, విద్యుల్లతలు, వీటిమోది అఆనక్తి యీకాలవు కృతికర్పలకు కొత్త అనడం అవివేకం. భారతీయకవుల కివి చిరకాలంనుండి (ప్రేమపాత్రంగా వున్ననంగతి భారతీయవాబ్బయం బహుముఖాల వ్యక్తం చేన్నున్నది.

*ఉద్యానే నరణిః నర్వవలవుపష్పులతా ద్రుమాః, ॥

పికాలికేకి వాంసాద్యాః క్రీడావావ్యధ్వగస్థితిః,

వైలే మేఘౌషధీధాతువంశ కిన్నర నిర్హరాః" (సాహిత్య) అని యీతీరున వీటిని కావ్యవేత్తలు విడదీసి నయితం చెప్పినారు. రనభావాలనందర్భాలకు తగినట్లు నర్వజగత్తునందు మృదువుకఠరినం వనన్నమ(వనన్నం బుజుకుటిలం అయిన నమన్తవదార్థనంచయాన్ని వరిణతదృష్టితో చూడగలిగిన భారతీయకవుల నృష్టి అమేయమై వెలసివున్నది.

“రమ్యం జుగుప్సితముదారమథాపినీచ

ము[గం వ్రసాది గవానం వికృతం చ వన్తు.

యద్వావ్యవన్ను కవిభావకభావ్యమానం

తన్నాస్పి యన్న రనభావముపైతి లోకే” (దశ) అని దశరూవకకారుడు చెవ్వుతున్నాడు. ఇట్లాటి భారతీయవాబ్మయంలో ఈకాలవు కృతిక రృలకు వాగులకొండల లతల కోయిలలమిాది ,పీతి కొత్త అనడం అవివేకమే అవుతుంది.

32 వాజ్మయ వరిశిష్టభాష్యం == నేటికాలవుకవిత్వం అక్షేవం. అవునయ్యా, మా రిదివరకు కొతృలేదని చూపినవన్నీ న్వల్పవిషయాలు అ్యపధానవిషయాలు. వాటిలో కొతృలేకున్నా మావాదానికి భంగంలేదు. నేటి కాలవుకవిత్వం వాన్నవంగా కొత్తది. వెనుకటికవులు ఆశ్వాసాలని, నర్గలని, కావ్యవన్సువును విభజించి పెద్ద పెద్దకావ్యాలు వాశారు. కాని యెంకిపాటలవలె కథ కొంచెంగా, నర్గవిభాగం లేకుండా కొద్దిపాటిగా భావమే వ్రధానంగా వాసినకావ్యాలు లేవు. ఇవి యింగిలీషు లిరిక్సునుబట్టివాసినవి. వీటిలో భావోదేకం వ్రధానం. ఇట్లాటివి మనకు లేవు. ఇవ్పటికవుల చిన్నకావ్యాలు యీలిరిక్కులకు చేరినవి. వీటిని మేము భావకవిత్వమంటాము. ఇవి కొత్త, దీన్నికాదని మోరెంత యత్నించినా అనలేరు, అని వాదిస్తారా? నమాధానం చెప్పుతున్నాను. ఈనంగతి ముందు విచారిస్తాను. దాన్నివ్వుడు నిల్పుతున్నాను. అక్షేవం.

• ఈదులాడంగవచ్చు మోయింటికెలని వంటకాలవ కొబ్బరిపాలలోన నొకరిపై నొకరము చేతు లుంచుకొనుచు ఇష్టవడెదవు నీతోడ నేనుగూడ పూని చనుదెంతు నీనన్నిధానమునకు మరువకే నెచ్చెలీ నన్ను మరువబోకు." (గిరికుమారుడు-సాహిత్సి) "నుందరాంగుల నెందర జూచియున్న జానకీ అత్మ నిల్చు నీయాననంబె తరుణి నాచిత్త మనియెడు దర్చణమున వింవితంబగు నీముఖ వింబమెవుడు.* (అధికార్ల. నూర్యనారాయణ-భారతి. నం౨. నం౨.)

నూతనత్వాధికరణం వె3 “ఏల నావృదయంబు డేమించు నిన్ను." (దే. కృష్ణశాస్త్రి కృష్ణవక్షం.) “విబుధులందరు నన్ను విడిచిపోయినను హితులందరును నన్ను నేవగించినను నా(పేమభాగ్యంవు నవ్వువెన్నెలలు నాపైన వ్రనరింవ నాకేమిభయము.*

(గరిగిపాటి. రామమూర్తి - భారతి. ౨.౧౧) అని యీతీరున "నేనీ" అని ఉత్తమవురుషతో చెప్పడం కొత్త. వెనకటివాండ్లంతా యేనలుడికథనో చెప్పేవాండ్లు. కాని యివ్పుడు నేను, నా, అని చెప్పుతున్నారు. ఇది కొత్తగాదా అని అంటారా?

నమాధానం.

చెప్పుతున్నాను, అది అనంబద్ధం. ఇట్లాటి "నేను" పద్యాలు చిఠరకాలంనుండి వుంటున్నవి.

“జొన్న చేలోమంచి సొగనుకత్తినుజూస్తీ

నిన్నటాలనుంచి నిదురలేదు--"

"గొల్లవారీచిన్నది నన్‌ చల్లగుండూమన్నదీ"

“వరవింబాధరమున్‌ వయోధరములున్‌ వశక్రాలకంబుల్‌ మనో

వారలోలాక్షులు చూవ కవ్వలిమొగంటై నంత నేమాయె నీ

గురుభాన్వజ్జ్ఞఘనంబు కొమ్ముడియు నాకుం జాల వేగంగకి ద్ధరిమేలద్దరి కీడునుం గలదె యుద్య(ద్రాజబింబాననా" -- (చాటు).

"అవిదితనుఖదుఃఖం నిర్గుణం వన్తు కించిత్‌

జడమతిరివా కశ్చిన్నోక్ష ఇత్యాచచక్షే

మమ తు మతమనంగస్మేరతారుణ్యఘమూర్థ

న్మదకలమదిరాక్షీనీవిమోక్షో హి మోక్షః"

(నుఖంగాని, దుఃఖంగాని విదితముకానటువంటి ఒక నిర్షుణవన్సువు మోక్షమని ఒక జడబుద్ధి అన్నాడు. నామత మదిగాదు. వికసించే యౌవనంతో వ్రకాశిన్తూవున్న స్త్రీయొక్క నీవిమోక్షమే మోక్షమని నామతం...)

34 వాజ్మయ వరికిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం

"నతి వదీపే నత్యగ్నా నత్సు తారామణీందుషు,

వినా మే మృగశాబాక్ష్యా తమోభూతమిదం జగత్‌ (భర్చృ)

(దీవముంకేనేమి, అగ్నివుంక్రేనేమి, నక్షత్రాలు చంద్రులు మణు లుంక్రేనేమి, నామృగశాబాక్షిలేకుంకే నాకు జగమంతా చీకకు ...)

"కదా కాంతాగారే వరిమళమిళత్‌ వుష్పశయనే

శయానః కాంతాయా:ః కుచయుగమవాం వక్షసి వవాన్‌,

అయే కాంతే ముగ్దే కుటిలనయనే చంద్రవదనే

వ్రసీదేతి (కోశన్ని మిషమివ నేష్యామి దివసాన్‌.

(కాంతాగారంలోనువాననగల పుష్పశయ్యమిద వరుండీ (ప్రియురాలి వక్షోయుగ్మాన్ని రొమ్ముమిోద వహిన్తూ “ఓముగ్గా, కుటిలనయనా, చంద్రవదనా, వ్రనన్నురాలవు కావలసీనది. అని అంటూ యెవ్చుడు దినాలను నిమిషంవలె గడుపుతాను?)" అని "నేను" అని చెప్పినవి చిరకాలంనుండి వుండినవి.

"దై వేవరాగ్యదనశాలిని వాంత జాతే

యాతే చ నం్రతి దివం ప్రియబ౨ధురత్నే,

కస్షై మనః కథయితాసి నిజామవస్థాం

కః శీతలైః శమయితా వచనై న్నవార్శిం. (భామిని)

(దైవం పరాజ్ముఖంకాగా పవ్రీయబంధురత్నం న్వర్గానికిపోగా ఓమనస్సా! ఇఘ నీదశను యెవరికి చెప్పుకుంటావు. శీతలవచనాలతో యెవరు నీనంతాపాన్ని పోగొడతారు ) అని మనన్సును నంబోధించి తరువాత --

*వత్యుద్గతా నవినయం నవాసా వురేీవ

'స్మేరైః న్మరన్య నచివైః నరసావలోకైః,

మామద్యమంజురచనై ర్వచనైశ్చ బాలే

వాలేశతోపి న కథం శిళిరీకరోషి (భామిని)

“నర్వేపి విన్సృతివథం విషయాః [వయాతాః

విద్యాపి భేదగళితా విముఖీబభూవ .

సా కేవలం వరిణశాబకలోచనామే

నైవావయాతి వృదయాదధిదేవడేవ * (భామిని)

నూతనత్వాధికరణం వె

*“మందస్మితేన నుధియా వరిషిచ్య యా మాం

నేత్రోత్పలైర్వికసితై రనిశం నమోపే,

సా నితృ్వమంగళమయీ గృవాదేవతామే

కామేశ్వరీ హృదయతో దయితా న యాతి. (భామిని)

“బాలా యిదివరకువలె యెదురుగావచ్చి వినయంతో మన్మథుడి మంత్రులనదగిన ఆలోకనాలతో మనోహరమైన మాటలతో అయ్యో! కొంచెమయినా నన్నిప్పుడు నంతోషపెట్టవెందుకు?

ఇంద్రియార్థాలు మరచాను. దుఃఖంచేత విద్యగూడా వెనక బట్టింది. కేవలం ఒక్క నాభార్యయే. లేడిపిలలవంటి కన్నులుగల నా భార్యయే. అధిదేవతవలె నాహృదయంనుండి పొదు.

“చిరునవ్వనే అమృతంతో నన్ను స్నానంజేయించి వికసించిన నేత్రోత్సలాలతో నన్నైవ్పుడూ వపూజిన్నున్న ఆ నిత్యమంగళమయి, ఆ నాగ్భృహదేవతాకామేశ్వరి. ఆనాప్రియురాలు నావృదయంనుండిపోదు." అని భామినీవిలాసాంతర్గతమైన కరుణవిలానంలో జగన్నాథవిరచిత వద్యాలు కనబడుతున్నవి.

ఈ తీరున నేను, నా, అనేపద్యాలకవిత్వం చిరకాలంనుండి వన్వున్నది. దీంట్లో యేమికొత్తలేదు. ఇంతకూ నేను, నా, అనే యిట్లాటి కవిత్వం యొక్క జౌచిత్యం ముందు చర్చించబోతున్నాను. కనుక యిక్కడ ఆ(వశంన వదలుతున్నాను. ఇఘ మరేవిధమైన కొత్తాలేదు. యేదైనా కొత్తవుంకే అది దోషభూతం గనుక కొత్తలోచేరదని తెలవబోతున్నాను. కనుక "*కొత్తకవితావవంచం." "మనవారు అని యిట్లా అనుకొనడం భమ, అజ్ఞానం, అవివేకం అని చెప్పుతూ యిఘ యీకాలవుకృతులలో గుణదోషవిచారణ చేస్తాను.

నేటికాలవు కవిత్వం వెనుకటిదానికి తీసిపోదని వెనకటికాలవు కవిత్వం కంకై ఉన్నతదశలో వున్నదని కొంద రంటున్నారు.

36 వాబ్బ్మయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం *కవ్రులు బయలుదేరినారు. పాతకవులవంటి వారుగారు" *కవనమున కుండవలసిన లక్షణము లన్నియు నిద్దానికి నంపూర్ణముగ గలవు." (యేకాంతసేవ పీఠిక. దే. కృష్ణశాస్త్రి ) *ఈబాలకవులు ... తొల్లింటినృ్కంధముల యశంబునకిమాత్రమును తీసిపోని యొక కొత్తన్కంధమును చేర్చబోవుచున్నారు 7 (బాపిరాజతొలకరి పీఠిక - కూల్చే) *"గుణమున నింతకంకొ డ్రేషములైన కృతులు మనలో లేవు" (లక్ష్మీకాంత తొలకరిపీఠిక - క. రామలింగారెడ్డి) “మయెంకిపాటలు పూర్వవురచనలకంటొు వింత అందమును నూతనవకాశమును వెలిగక్కుచున్నవి."

(దశిక. నూర్యప్రకాశరావు - భారతి) అని యీతీరున అన్నారు. మంచిది. ఈవిషయాన్ని ఇక విచారిస్తాను. ఇంతటీ ఉత్కృపష్టమైనకవిత్వం నేటికాలంలో వున్నదని విన్నపుడు నాకెంతో ఆనందం కలిగింది. మిక్కిలి కుతూహలంతో ఈకవిత్వాన్ని వఠించాను. గుణదోషాలను వివరిస్తాను.

అని శ్రీమదక్కి రాజు లక్ష్మీనారాయణవుత్ర ... ఉమాకాన్త విద్యాశేఖరకృతిలో వాబ్బెయనూడ్ర వరిశిష్టంలో నూతనత్వాధి కరణం నమాన్తం.

శ్రీరన్సు. వాజ్బయ పరిశిష్ణభాష్యం. లట విన్నరాధికరణం.

ఇక గుణదోష విచారణచేస్తాను.

ఈ కాలవు కృతుల్లో ముఖ్యంగా నాటకాల్లో ఈవిన్నరదోషం కనబడుతున్నది. చెవృవలసినదానికంకై హెచ్చుగా కవిగాని పాత్రలు గాని చెవ్చడం విన్నరదోషం. దీనివల్ల వినుగు రనభంగం కలుగుతున్నవి. లోకంలో నయితం వదరుబోతును అధిక్కపనంగంచేస్తాడని అనహ్వించుకొంటాము. ఇక రసాస్వాదం కలగవలసీన నాటకంలో అధిక (వ్రనంగం అనవ్యుమని చెవృవలసిన వనిలేదు. నాటకంవ్రయోగ (ప్రధానం. రంగస్థలంలో పాత్రలు ఊరికెవదురుతుంకే లేచిపోవలెనని మనకు బుద్ధివుట్టుతుంది. వకీళ్లు విద్వాంనులు తమసిద్ధాంతాలను స్థాపించడానికి హెచ్చుగా మాట్లాడినా తగేవుంటుందిగాని రసాస్వాద (వ్రధానమైన కావ్యనాటకాల్లో ఆవని చాలాహేయం. ఈ హేయమైనవని యీ కాలపు కావ్యాల్లో నాటకాల్లో తరుచుగా కనబడుతున్నది. కూచి నరసింవాకృతి వనవాసిలో సేవకుడు యజమానుడి అపాత్రదానాన్ని గురించి రెండువుటలు వ్రనంగిస్తాడు. నప్పమాంకంలో పావకుడు దారకుణ్ని దూషించడానికి మధ్య ఒక దారకవాక్యం తీసివేస్తే వరనగా మూడువుటలు వ్రనంగిస్త్పాడు. బళ్లారి కృష్ణమాచార్యుల సారంగధర చిత్రనళలియాదులు విన్నరదోషంతోకూడి వున్నవి. చిత్రనభియంలో వ్రథమాంకం తృతీయరంగంలో నలుడు ఖీమవుర వర్ణననుగురించి హరిణగతిరగడలో పూర్తిగా రెండువుటలువన్యసిస్తాడు. అడవిలో దమయంతి నిద్రబొయ్యేటప్పుడు ఈమె నెట్లా వదులుతానని రెండువుటలు గుక్కతిప్పుకోకుండా మాట్లాడుతాడు. దమయంతి లేచి రెండువుటలు

. విలపిన్సుంది. ఇట్లానే రామరాజుతో వఠానుచివరన కొన్నిపుటల ఉవన్యానం చేస్తా డు. సారంగధర మొదలైన విట్లానేవున్నవి. ఇట్లాటివి

38 వాబ్మ్బయ వరిశిష్టభోష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం వెనుకటి నాటకాల్లో వున్నా ఆది దోషమేగాని గుణంకాదు. కాళిదానువంటి కవియొక్క కృతిలో ఇది కనబడితే దాన్ని దోషమనే మమ్మటుడు నిరాకరించాడు. ఆది కుమారనంభవంలోని రతీవిలావం- అది ఉండవలసినదానికంట హెచ్చుగా వుంటుంది. శాకుంతలంలో తృతీయాంక ప్రారంభంలో రాజు కొంచెం దీర్గంగా వ్రనంగించినట్లుంటుంది.

*ముద్రారాక్ష సాద్యనత్‌ కావ్యవిషయత్వాత్‌" (అహో) అని అహోబలుడు నిరాకరించిన ముదారాక్షనంవంటి కేవలవ్యవహార నాటకాల్లో వుంకే ఆది అనత్కావ్యత్వాన్ని యింకా యెక్కువగా స్థిరపరున్సుంది. ఇక వెనుకటినాటకాల్లో యెక్కడనైనావుంకే అది దోషమేగాని గుణంకాదు.

ఈకాలపుకృతుల్లో ఇది విస్తారంగా వున్నది. కృష్ణపక్షంలోని *ఆశ'మొదలైనవి సాహితిలోని "“వియోగరాగము, (వ్రబోధము” ఇవన్నీ యీదోషానికి ఉదావారణలే అయివున్నవి. యెంకిపాటలవంటి వాటిలో కొన్నిటిలో తవ్చ తక్కిన యీకాలపుకృతుల్లో అనేకాలోయీదోషం కనబడుతున్నది.

అని శ్రీ... ఉమాకాన్న విద్యాశేఖరకృతిలో వాబ్బ్యయనూత్ర వరిశిష్టంలో విన్సరాధికరణం నమావ్మం.

తీ ఠరన్తు. వాజ్బయ వరిశిష్టభాష్యం. లట వికారాధికరణం. వికారాలు. దయా, నత్య, విజ్ఞాన. వ్రభృతిగుణాలచేత తేజస్వి అయిన మనిషికి వేషాదులు అ(వధానమై వ్రధానంగా తేజన్సుగోచరిన్తుంటుంది. అది లేనవ్వుడు వేషం నవరించడం, జుట్టుదిద్దడం. ఇట్లాటివి వ్రధానమౌతవి. ఇట్లాటివికారాలు ఈకాలవుకవిత్వంలో తరుచుగాకనబడుతున్నవి. నాలుగుపాదాలు ముగించి ఆఖరున రెండుమాటలు తగిలిన్నారు కొందరు. దరువులు వట్టిస్తారు కొందరు. కృష్ణవక్ష కర్ష మూడుపాదాలు వ్రాసి నాలుగోపాదంలో రెండుమాటలు వ్రానీ చాలిస్తాడు. “"మొగముగంటి గనులుగంటి. మొగిలుగంటి పాటవినుచుంటి" “అదయతను దదుంచినారే 'పెంధూలిం జిదిమి వెదజల్లినారే మొదలంట దూర్చినాకే భయదాగ్ని కీలలను వేల్చినారే." అని పాదాల్లో యిమడని మాటలను రెండుపాదాలమధ్యన వేసి దరువు కొట్టుతున్నాడు. "గళఘోరగంభఖీర ఫెళఫెళార్భటులలో మెరపేలా? నివిడ హేమంతరాత్రీకుంతలములలో చుక్కేలా? అని నాలుగుపాదాల్లో యిమడని వాటిని అంతాన వేన్నున్నాడు.

40 వాజ్మయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్సం

*నీ

కనుజివృ కొనలనొక

చినుకైన కదలనీ

నీ

'పెదవిచివురులనొక నిడుదయూర్చువినరనీ.* అని పాదాల నెత్తిమోద ఒంటిగా "నీ" లను నిల్చుతున్నాడు. ఒక్కొక పేజీలో నాలుగు వంక్స్తులే అచ్చువేసి తక్కినకాగితమంతా ఖాళీచేన్తున్నాడు. కొన్ని వద్యాల నెత్తిమిద చుక్కబెట్టుతున్నాడు. ఒక వేశ యీనవరణలన్నీ సౌగనుకూర్చేవని ఒప్పుకొన్నా అనలుకావ్యం వికృతమైనప్పుడు

“వపుష్యలలితే స్త్రీణాం

వోరో భారాయతీ వరం (అగ్నేయ) అన్నట్లు వికారాలుగానే వరిణమించడం నవృదయులకు విదితం. అనలు తేజస్వికి ఈ వేషవికారాలు అనావశ్యకం. ఈదరువులు విరువులు తాళాలు వికారాలే అవుతున్నవని [క్రమంగా న్చష్టవరుస్తాను గనుక ఈచర్చ యింతటితో వదలుతున్నాను.

అని శ్రీ .. ఉమాకాన్త విద్యాశేఖర కృతిలో వాబజ్బయనూత్ర

వరిశిష్టంలో వికారాధికరణం నమాప్తం.

శ్రీరన్తు. / జో ఖో ఖో వాజ్బ్యయవరిశిష్షభా ష్యం. వ! నామాధికరణం. పేర్లు. పుల్లయ్య, రామయ్య, సీతయ్య అనే మనుషులపేర్లు యదృచ్చానంజ్ఞలు. వుల్లయ్యలో వుల్లలేదు. రామయ్యలో దాశరథిత్వం లేదు. సీతమ్మకు జానకీత్వం లేదు. కాని కావ్యనామాలు వచ్తుధర్మాన్ని అనునరించి యేర్చడుతున్న వి. రామకథ రామాయణం, భరతవంశన్థులకథ భారతం, రఘువంశాన్ని అధికరించిరచించినది రఘువంశం. ఈతీరున కావ్యనామాలు వన్సు ద్యోతకంగా వుండడం వుచితం కాని యివ్వుడు జడకుచ్చులని, నంధ్యారాగమని, సెలమేటిగానమని తమకు ప్రియమైన పేర్గన్నీ కావ్యాలకు పెట్టుతున్నారు. అది అవశన్తం. పూర్వ వక్షం. యదృచ్భానామాలు మనుమలకే పెట్టవలె నని నియమమేమిటి? వున్త్నకాల కెందుకు పెట్టగూడదు? యెవరికింపైనపేర్లు వారు కవిజనమనోభఖిరామమని, జడకుచ్చు లని, అవి అని, ఇవి అని 'పెట్టకొంటారు అని వాదిస్తారా? నమాధానం. చెప్పుతున్నాను. మనుష్యనంజ్ఞలు కేవలవ్యవవోరం కొరకు. కావ్యనంజ్ఞలు కావ్యవన్తుగ్రహణంకొరకు. మనిషి తనయింటికి తనకుటుంబానికి హక్కుదారుడై వాటికి బద్ధుడై వుంటాడు. మవాోాపురుషులెవైనా యింటిని దాటి లోకానికి దృష్టి మరల్చ్బవచ్చును. అప్పుడు వారికి వరమహంనలని, లోకమాన్యులని గుణవాచకాలు అనేకుల విషయంలో వ్రయుక్తమవుతునే వున్నవి. కావ్యం ఒకమనిషికిగాని, ఒక కుటుంబానికిగాని వుద్దేశించిండిగాదు. అది లోకానికి ఉద్దిష్టం.

తా వాజ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటి కాలపు కవిత్వం కాకుంకే దాన్ని లోకంలో వ్యాపించజేసేయత్న మే అనావశ్యకం. దాన్ని లోకానికీ వుద్దేశించినవ్వుడు దాంట్లో యేమున్నదీ లోకానికి తలవవలసిన బాధ్యత కర్పకువున్నది. కందులను తన యింట్లో తాను రత్నాలనుకొన్నా కందివవ్వును వరవాలనుకొన్నా బాధలేదు. బయటికి వచ్చి మూట బుజూనవేనుకొని రత్నాలో అని అరిస్తే చూవమన్నప్పుడు కందులుచూపి నాలిక వెళ్లబెట్టవలనివన్సుంది. నిజంగా కందులు కావలసిన వాండ్లు అవి రతాలనుకొని అతణ్ని పిలిచి కొనకుండానే పోవచ్చును. కావ్యకర్త తన యింటిలో తన కావ్యాలను జడ అని, ముడీ అని, చుట్ట అని. కొప్పు అని, జడకుచ్చు అని, కుచ మని, కపోల మని, బనారను చీ అని, ముఖమల్లు రవికె అని. తనకు (పియమైన పేర్లు పెట్టకొని బులువుతీర్చుకోవచ్చును గాని లోకానికి వుద్దేశించినప్పుడు ఈవికారవు వనిచేసెనా. లోకవంచనా, ఆత్మ వంచనా అతని పైన బడుతున్నవి.

న్యాయకునుమాంజలి, ముక్తావళి, సిద్ధాంతకాముది, ఖండనఖండ ఖాద్యుం అనేవి అశాస్తా లకారిన్యాన్ని మృదువువరచడానికి చేర్చినమాటలు గనుక వీటికి అన్వయించవు. కవిత్వ మనలే మృదువైనది. మనోవారమైనది. దానికీ మృదుత్వమనోవారత్వాలు వులిమితే శబ్బవాచ్యత అవుతుంది. శబ్బవాచ్యతను ముందు వివరిస్తాను.

. ఆక్షేవం.

అవునుగాని. జడకుచ్చులవంటివి కేవల నంజ్ఞలుగావు, జడకుచ్చులవలె యింపైన వద్యగుచ్చ్భా లిందులో వున్నవని భావం కనుక ఇది లోకమాన్య, మహాత్మ అన్నట్లు గుణవాచకలి. గుణవాచకాలుచితమే గదా అని అంటారా?

నమాధానం.

చెప్పుతున్నాను; జడకుచ్చులవలె ఇంపైనవి అని ఆయింపవు యితరులు చూచి అనవలసిందిగాని, తానే చెప్పుకోవలసిందిగాదు. కాకీవిడ్డ కాక్క ముద్దు అన్నట్లు యెవరిది వారికి యింవుగానే వుండవచ్చును. ఇతరుల కది దోషభూయిష్టంగా కనబడవచ్చును.

నామాధికరణం 43

రఘువంశమన్న వ్వుడు దాంట్లో రఘువంశకథ లేదని యెవరూ అన బేరుగదా. కనుకనే అనిక్పితమైన ఒకగుణాన్ని న్వయంగానే తన కావ్యానికి ఆరోపించుకొని వివాదానికి అవకాశమిచ్చే సెలయేటిగానం, జడకుచ్చులు, అనే యిట్లాటిపేర్లు కావ్యాలకు 'పెట్టడం అత్యంతం నింద్య మంటున్నాను. అదిగాక యీపేర్లు యేకావ్యానికి పెట్టరాదు? పెంట మాటలువాసి దాన్ని జడకుచ్చు లనచ్చును. అదేమంటే నాది నాకు బాగున్నవనవచ్చును. ఇవన్నీ అవివేకవు వనులని వెనకటివైనా యివ్పటివైనా యిట్లా జడకుచ్చులు, సెలయేటిగానము అనే మాదిరిపేర్లు అ(వశన్నమని అంటున్నాను.

*“ఇిశుకంద యమనభ ద్వంద్వేంద్ర జననాదిభ్యశృఃో అని పాణిని చెప్పినట్లు శిశుకందీయం, యమనభఖీయం, కిరాతార్జునీయం, ఇంద్రజననీయం, విరుద్గభోజనీయం మొదలైనవి, రఘువంశం, కుమారనంభవం మొదలైనవి, పేర్లు కావ్యవన్సువును నూచించేవి మన వాబ్బయంలో ట్రతిష్టితమై వున్నవి.

ఇంత ఆలోచించియే. భారతీయసాహిత్య వేత్తలు--

"కవేర్చృత్తన్య వా నామ్నా నాయకస్యేతరన్య వా."(సాహిత్య) (కవిపేరునుగాని, వృత్తంపేరునుగాని, నాయకుడి పేరును గాని, తత్సంబంధి అయిన ఇతరుడి పేరునుగానిబట్టి కావ్యానికీ నామం కల్పించవలెను) అని అదేశిన్తున్నారు. పేర్లను క్ల్షప్తంచేయవచ్చును.

స్వారోచిషమనునంభవం అనడానికీ, మనుచరిత్రం అనవచ్చును.

*నత్యభామా భామా, దేవదత్తో దత్తః" (మవా) అని మవాభావ్యంలో పతంజలి వాన్సున్నాడు. పేర్లనుగురించి వివేకం కోల్పోయి, లోకాన్ని వంచించే జడకుచ్చులు మొదలైన అనుచితపు పేర్లు ఈ కాలవు కృతులకు తరుచుగా కనబడుతున్నవి.

అని శ్రీ... ఉమాకాన్త్న విద్యాశేఖర కృతిలో వాజ్బయనూత్ర వరిశిష్టంటలో నామాధికరణం నమావ్హం.

" శ్రీరస్తు. వాజ్బ్యయవరిశిష్టభాష్యం. లు ఊగుడుమూటల అధికరణం. ఊగుడుమూటలు.

*కవి నొక విధమగు నుద్రేక మూగింపవలెను. ఒకయావేశ మావహింవవలెను. వలవలనేడ్చును. పకవకనవ్వును. పిచ్చి కేకలిడును. పాడును. నృత్యము చేయును, (యేకాంత సేవ పీరిక - దే. కృష్ణశాస్త్రీ),

ఇట్లా వూగవలె నని యిది యిమోష నని (0800) ఆవేశ వడవలె నని పిచ్చి కేకలు వేస్తాడని ఊవాలు ఈకాలపు కృతికర్తల్లో వ్యాపించివున్నవి.

"ఆకులో నాకువై పూవులోం బూవునై

కొమ్మలో గొమ్మనై నునులేత రెమ్మనై

ఈయడవి దాగిపోనా యెట్లన నిచటనే యాగిపోనా.

వగడాల చిగురాకు తెరచాటు తేటనై

వరువంపువిరిచేడె చిన్నారి సీగ్గునై

ఈయడవిదాగిపోనా యెట్లన నిచటనేయాగి పోనా."(కృష్ణవక్షం)

అని వెర్రిపాటలోవున్న మాటలు యీ వూగుడుపిచ్చిమాటలే అయివున్నవి. దయ్యంబట్టితే అంకాళమ్మ పోలేరమ్మ అవేశిస్పే వూగుతారు. ధూవదీవనై వేద్యాలతో వేపాకుమండలదెబ్బలతో ఊగుడు ఉవశమిన్నుంది. కాని కవులువూగరు. పిచ్చికేకలు వేయరు. భావం ఆవరించినవుడు దానికీ మొదట కవి వశుడయ్యేమాట నత్యం.

"శ్రాంచద్వంద్వవియోగోళ్థః శోకః శోకత్వమాగతః. (ధ్వన్యా

(క్రౌాంచమిధునవియోగంవల్ల పుట్టినశోకం శ్వోకమైనది) అనేమాటలు వాల్మీకీ ఆశోకానికి యెంత వశుడైనదీ తెలుపుతున్నవి. అయితే కావ్యరచనయందు ఆభావాన్ని తానే వశంచేనకుకొని నృష్టి జఆరంభిన్నున్నా డు.

ఊగుడుమాటల అధికరణం శ్‌

*" ఉపన్పృళ్యోదకం నమ్యజ్మునిః స్థిత్వా కృతాంజలిః,

ప్రాచీనాగ్రేషు దర్భేమ ధర్మేణాన్వేషతే గతిం.

తతః వశ్యతి ధర్మాత్మా తత్సర్వం యోగమాస్థితః,

వురా యక్‌ తత్ర నిర్చృత్తం పాణావామలకం యధా.

తత్సర్వం తత్వతో దృష్ట్వా ధర్మేణ న మహాద్యుతిః,

అభిరామన్య రామన్య చరితం కర్షుముద్యతకో. (రామా)

వుణ్యే హిమవతః పాదే మేధ్యే గిరిగువోలయే. _

విశోధ్య దేహం ధర్మాత్మా దర్భనంన్నరమాథ్రితః.

శుచిః ననియమో వ్యానః శాంతాత్మా తవసి స్థితః,

భారత స్యేతిహానన్య ధర్మేణాన్వీక్ష్యతాం గతిం.

ప్రవిశ్య యోగం జ్ఞానేన సోవశ్యత్‌ నర్వమాన్తతః _ (మహాభా) అనే వంజ్కులు వాల్మీకి యొక్క వ్యానుడియొక్క ఆత్మవశత్వాన్ని స్థితప్రజ్ఞత్వాన్ని ధర్మతేజన్కత్వాన్ని విదితం చేన్సున్నవి. నర్వభావాలకు మొదట వశుడై నర్వభావాలను పిమ్మట వశంచేనుకొని భావోద్వేగానికి (₹గ0/0%)ఈను మొదట వశుడై పిమ్మట భావోద్వేగాన్ని తనవశంచేనుకొని, నరానికి ఉన్ముఖుడయ్యే జగన్ని ర్మాతవలె అమోఘువివేకంతో కావ్యనృష్టికి వ్రవృత్పుడవుతున్నాడు. కనుకనే

*“అపారే కావ్యనంసారే కవిరేవ వ్రజావతిః" (ధ్వన్యా)

(అపారమైన ఈ కావ్యనంసొరంలో కవియే వ్రజాపత్రి)

*“నవరనరుచిరాం నిర్మితి మాదధతీ కవేర్చారతీ జయతి (కావ్య)

(నవరననుందరమైన నిర్మితిని చేన్తున్న కవివాక్కు. నర్వో త్కృృష్టంగా వర్తిల్లుతున్న ది.)

*"నాన్ఫషిః కురుతే కావ్యమ్‌ో

(బుషికానివాడు కావ్యం రచించడు) అని కవి క్రీర్షిముడగుచున్నాడు. అంకేగాని కవులు పిచ్చికేకలు వేసి వూగరు. కవులు ఆయానందర్భాల్లో యిష్టపాత్రలతో నమానుభవం

46 వాజ్మయ వరిశిష్టభాష్టం -- నేటికాలవు కవిత్వం పొందుతారు కాని ఊగరు. వాల్మీకికి రావణుడితో నమానానుభవం వుండదు. అతడు ఇష్టపాత్రలైన రామాదులతో నమానుభవం పొంది నట్టు గోచరిన్సుంది. దీన్న

“నాయకన్య కవేః శ్రోతుః

నమానానుభవన్నతః" (ధ్య-లో) అని భట్టుతోతుడు అన్నట్లు ధ్వన్యాలోకవ్యాఖ్యానంలో అభినవగుప్ప పాదులు ఉదాహరిస్తారు. వేఘదూతలో యక్షుడితో కవికి నమానుభవంవున్నా

"కామార్హా హి ప్రకృతికృవణాశ్చేతనాచేతనేమో (మేఘ) అని న్నవశత్వాన్ని విదితంచేస్చాడు. భవభూతి భావసాంద్రత కెంత వశుడైనా

• *నమోవాకం (ప్రశాన్మ హే (ఉత్తర)

అని ఆదికవులకు నమన్కరించి

"ఏకో రనః కరుణ ఏవీ (ఉత్తర) అని అమోఘవివేకంతో వినిపిస్తాడు.

అక్షేపం.

అవునయ్యా; "బాలోన్మతృపిశాచవతో అని పెద్దలు చెప్పుతున్నారు. జ్ఞాని బాలుడివలె, వెర్రివాడివలె, పిశాచంవలె వుంటాడు. కవులు జ్ఞానులు. వెర్రివాండ్లవలె ఊగి మాట్లాడడం ఉచితమేగదా. కనుక కృష్ణవక్షంలో వున్న . “పాడమన్నది చిన్నబాలుడు పాడవిన్నది గాలిమబ్బులు

పాడినది ఒకమేకపై ఆ వెర్రిపాటకు డెవ్వడో" అనే వెర్రిపాట మంచిదేను అని వాదిస్తారా.

నమాధానం.

వివరిస్తాను; "బాలోన్మత్తపిశాచవత్‌ో అనేది కవికీగూడా వర్పిన్తుంది అనివొప్పుకొనే విచారిస్తాను. "బాలోన్మత్తపిశాచవత్‌" అనేది జ్ఞానికి బాహ్యలక్షణంగాని బాలుడివలె చనుబాలుగుడుస్తాడని వెర్రివాడీవలె రాళ్లు

ఊగుడుమాటల అధికరణం త రువుతాడని, దయ్యంవలె యితరులను వడతాడని అభిపాయంగాదు అన లింతకూ “*బాలోన్మతృపిశాచవత్‌" అనేది విరక్తుడైన వేదాంతిలక్షణం అతడికి లోకంతో వనిలేదు.

"నిస్టైగుణ్యే వథి విచరతాం కో విధిః కో నిషేదః" అన్నట్లు అతడివ్రవృత్సి లోకాతీతంగా వుంటున్నది కాని కవి, లోకంతో అత్యంతం నంబద్ద్గుడై లోకానికి తనకావ్యాన్ని ఉద్దేశించి లోకనంబంధి విభావాదులను అలంబనందేసి రనభావాలను ఉన్మీలనం దేన్సున్నాడు. ఇతడు "బాలోన్మత్తపిశాచవత్‌" అనే లక్షణంగల జ్ఞానికోటిలో చేరనా,

"ఆత్మానం చేత్‌ విజనీయాదయమనస్మీతి పూరుష్టు

కిమిచ్చన్‌ కన్యకామాయ శరీగమనునంజ్వరేత్‌ * (శు) అని కావ్యాన్న వదులుతునప్న డు కాదు కూడదు పిచ్చికేకలు వేస్యాడంటారా వెర్రివాడివలె కేకలువేని పిచ్చిమాటలు ఒక వేళ మాట్లాడి కావ్యంలో వాసినా అవి పిచ్చిమాటలే గనుక వాటితో లోకానికి వనిలేదు

ఆపిచ్చిమాట లతనికే లోకం వదలుతున్నది.

*"నాన్ఫపిః కురుజేకావ్యష్‌"

*అపారే కావ్యనంసారే కవిరేవ వ్రజూవతిఃో అని అఖండవివేకశాలిగా కీర్తితులవుతున్న కవులకు నమన్కరిన్తూ యీవీచ్చిమాటలను గురించిన వ్రస్వావన ముగిస్తాను ఇక "శిశువదనంలో కవిత్వమున్న ది, నతీవదనంలో కవిన్వమున్న ది" అని అంకే కవిత్వ(ప్రేంకమైన అంశమున్న దని అభిప్రాయంగాని అవేకావ్యమని అర్థంకాదు ఆభారతీయ వర్వాలో ఊగి వెెరిమాటలు మాట్లాడితే మాట్లాడుతారేమోగాని కవితావ్రస్థానం మవావికానంపొంది నర్వోచ్చదశనొందిన భారతనర్దంలో- కవివరమోన్నత మైనవదం అధిస్టించీ వున్నాడు ఊగడం, కేకలు వేయడం ఆవేశమని కవి అట్లా ఆవేశపడి వూగుతాడని పిచ్చి కేకలు వేస్పాడని యీకాలంలో వ్యాపీంచివున్న అభిపాయం అజ్ఞానజన్యమని చెప్పి యీచర్చ చాలిన్నున్నాను

అని శ్రీ..ఉమాకాన్త వీద్యాశే[రకృవలో వాజ్మయనూత్ర వరిశిష్టంలో ఊగుడుమాటల అదికరణం నమాత్త్రం

శీ ర న్స. వాజ్బ్యయపవరిశిష్టభాష్యం. లబ నిదర్శనాధికరణం. నిదర్శనవరంవరలు.

విన్తరదోషంలో నిదర్శనవరంవర యిమిడివున్నా దీన్ని వ్రత్యేకించి తెలవవలసీనంత హెచ్చుగా ఈ కాలవుకృతుల్లో వ్యాపించివున్నది.

ఈ దోషాన్ని వివరిస్తాను ఒకనంగతిని న్ఫ్భుటవరచడానికి నిదర్శనం చాలా తోడ్పడుతుంది.

"క్క నూర్య వభవో వంశః కచాల్చ్పవిషయా మతిః”

"తితీర్దుర్జున్సరం మోవో దుడుపేనాస్మి సాగరం" (రఘు)

నూర్యవ్రభవమైన ఆ రఘువంశ మెక్కడ?

అల్పవిషయమైన నామతిమెక్కడ?

దున్తరనముద్రాన్ని వుట్టితో దాటనెంచాను. అని అన్నప్పుడు కాళిదాను చేయదలచినకార్యంయొక్క దువ్కరత్వం యెంతో వృదయంగమంగా వ్యక్తమవుతున్నది. ఇక పైననిదర్శనాలు చెవృ్చడం అధిక వ్రనంగమే అవుతున్నది.

భావం వృాదయంగమంగాన్ఫుటవడ్డతరవాత దాన్ని యింకా చెవ్చడం వినుగును రోతను వుట్టిన్నుంది. ఒకవన్తువును వెడల్పుగా వరచి సాగగొట్టిన కొద్దీదానికి బలంతగ్గి వలచబడిపోతుంది. భావాన్ని వ్యకృదశకు తెచ్చి వదలితే అఖండబలంతో వృదయాన్ని అధిష్టిన్నుంది. లేదా కొట్టికొట్టి వదలితే వలచబడి నీరసిన్తుంది. అందుకే నిదర్శనవరంవర దోషమని హేయమని చెవు తున్నాను. హేయం గనకనే కాళాదాసాదులు ఉత్తమమార్గమవలంబించి భావవ్యక్తిచేన్తూ కావ్యసౌందర్యాన్ని మనకు సాదించారు.

నిదర్శనాధికరణం 49 "దున్నరసాగరాన్ని అజ్ఞానంచేత పుట్టితో దాటదలచాను”. అని భావం వ్యకృంచేశాడు. కాని కొట్టికొట్టి "హిమవత్పర్వతాన్ని చిన్ననిచ్చెనతో యెక్కదలచాను అఖండవాయుగోళాన్ని అరచేతితో వట్టదలచాను నముద్రసికతాకణాలనుసాంతం లెక్కించదలచాను" అని యీతీరున ఉడుకుసోదిలోకి దిగలేదు. “"అపూర్వకర్మచండాల మయి ముగ్దే విముంచ మాం, శితాసి చందనభాంత్యా దుర్విపాకం విషదుమం" (ఉత్తర) (ఓప్రియురారైనముగ్గా! అవూర్వకర్మ చండాలుణ్నీ నన్ను వదలు. చందనవృక్షమనుకొని దుర్విపాకమైన విషవృక్షాన్ని ఆశయించావు). అని భవభూతి నగ్రీరాముడిచేత అనిపిస్తాడు. అంతేగాని సాగదీసి "మణి అనుకొని మహోగ్రాగ్నినిచేవట్టినావు. కునుమమాల అని క్రూరనర్పాన్ని మెడవేనుకున్నావు" అని వదరించడు. అనత్కావ్యమని అహోబలవండితుడన్న ముద్రారాక్షనంలో నయితం కోవనంరంభనమయంలో కూడా "ఆస్వాదితద్విరదశోణితశోణశోభాం నంధ్యారుణామివ కలాం శశలాంఛనన్య, బృంభావిదారితముఖన్య ముఖాత్‌ న్ఫురంతీం, కో వార్పు మిచృతి హరేః వరిభూయ దంష్టాం." (ముద్రా) (యేనుగునెత్సురు ఆస్వాదించి చంద్రుడి నంధ్యారుణకాంతివలె యె(ర్రగావున్న సింవాపుకోరను ఆవలిస్పే బయిటికి [వకాళిన్తున్న దాన్ని ఆసింవావునోటినుండి యెవడు వరాభవించి పెరకగోరుతున్నాడు.) అని ఒక్క నిదర్శనంతోనే రాక్షనసావసికత్వాన్ని నిరః-+పిస్తాడు. "నందకులకాలభుజగీం కోపానలబముళనీల ధూమలతాం అద్యాపి బధ్యమానాం వధ్యః కో నామ నేచృతి శిఖాంమే" (ముద్రా)

50 వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం

(కోపానలబముళనీలధూమలత నందకులానికి నల్లతాచు అయి యివ్పటికీ కట్టబడుతున్న నాశిఖను వధ్యుడెవడు ఇచ్చగించడు) అని మలయ కేతుని[గ్రవాన్ని నూచించి దాన్ని యింకొక్కనిదర్శనంతో

"ఉల్లంఘయన్మమ నముజ్వులతః (ప్రతాపం

కోవన్య నందకులకాననధూమకేతోః,

నద్యః వరాత్మపరిమాణవివేకమూఢః

కః శాలభేన విధినా లభతాం వినాశం." (ముద్రా)

(నందకులకానన ధూమ కేతువయిన నావ్రజ్వలించే కోవవతా పాన్ని ఉల్లంఘించి యెవడు పరబలమెరుగని మూఢుడు మిడతవలె వినాశం పొందుతాడు) అని ఉపోదృలంచేస్తాడు.

దుఃఖం అతిశయించి కొంత అధికాలావం ఆరంభమయ్యే ఘట్టంలో కాళిదాసు రతిచేత భర్శతోగూడా భార్యపోవాలె ననేఅభ్మిపాయానికి

"శకినా నహ యాతికౌముదీ నవా మే ఘేన తటిత్‌ వలీయతే."

(కుమా)

(చందుడితో వెన్నెలపోతుంది. మేఘంతో మెరుపులీన మవుతుంది.) అని రెండునిదర్శనాలకంట యెక్కువచెప్పించడు. ఇట్లా చెప్పినా "వునఃవునర్జీప్తీ "అనేదోషం రతివిలాపానికి నంక్రమించిందని మమ్మటుడన్నాడు. అది వేరేవిషయం.

కాళిదాను' సాధారణంగా ఒకటి. రెండు. లెదా మూడు నిదర్శనాలను చెవు తాడు. నిదర్శనబాహవుళ్య్ళం అరుదు. యెక్కడనైనా యివృ్పటివలె నిదర్శనవరంవరలు అధికంగావుంకే అవి దోషమేగాని గుణంగాదు.

నిదర్శనవరంవరలు నూమూలువ్రజలకు వుడుకెక్కించే నభల్లో అవనరమైతే కావచ్చునుగాని వరిణతబుద్ధులకు ఉద్దిష్టమైన కావ్యాల్లో వినుగూ రోతా వుట్టిన్నవి. శ్లేషలలకు వాక్యాల ఉన్మగ్ననిమగ్నతలకు యత్నిన్న్హా నర్వాగ్గాలను గార్లించ ఉద్యుకృమైన కాదంబరిలోని నిదర్శనవరంవరలు వత్యేకించి విమర్శించదగ్గవి గనుక వాటివిచారణ యిక్కడ వదలుతున్నాను.

న =. ం స రే ॥ నిదర్శనాధిరణం గర కలి ల శాస్త్రాల్లో విషయం న్ఫుటవరచడానికి _కవశ్యకతే వత్తుంది. వాక్యవదీయకారుడు ద్వితీయకాండంలో "వమాణత్వేన తాం లోకః నర్వః నమనువశ్యతి, నమారంభాః వతీయన్వేతిరశ్చామపి తద్వశాత్‌." _ (వాక్య) (ఆవ్రతిభయే వమాణంగా లోకం చూన్తున్నది. ఆవతిభావశోననే తిర్యక్కులకుగూడా [వవృత్సివతీతమవుతున్నది.) అని (పతిభను (వతిపాదించి "న్వరవ్రవృత్నిం వికురుతే, మథధౌ వుంస్కోకిలన్యకః" (వాక్య) (మధుమానంలో కోకిలకు పంచమన్వరవిరావం యెవడు కలిగిన్తున్నాడు? (వ్రతిభయే.) అని నిదర్శనం చెప్పుతాడు. కాని శాస్త్రం గనుక యింకాన్ఫుట వడడానికీ, “జంత్వాదయః కులాయాదికరణే కేన శిక్షితాః. ఆవోార ప్రీత్యభిద్వేష ప్లవనాది[క్రియాను కః. జాత్యన్వయవసిద్ధాను వ్రయోక్సా మృగవక్షిణాం ॥ (వాక్య) (సాలీడు మొదలైనవాటికి గూళ్లు నిర్మించడం యెవరునేర్పినారు? ఆవోరం. ప్రీతి, ద్వేషం, యూదడం మొదలయిన జాత్యన్వయ వ్రసీద్ధక్రియలలో మృగవక్షులను యెవడు నడిపేవాడు) అని నిరూపిస్తాడు. అనాది (వ్రతిభావశంవల్ల ఈకియలు (ప్రేరితమై (వతీతమవుతున్న వని వీటికి జన్మాంతరంలో శబ్దశ్రవణం బోధహేతువని శ్రుతాశ్రుతశబ్దాలే నర్వవవృత్తికి హేతువని యిట్లా శబ్బంవల్ల కలిగే యితికర్తవ్య తారూవమైనదే, వాక్యార్థ మని అదే భగవతి (వతిభ అని ఆవంక్తుల అభిప్రాయం. శాస్త్రం గనుక మూడునిదర్శనాలు చెప్పి అభిప్రాయం న్ఫుటవరచాడు. ఇట్లానే నర్వం న్వభావంచేతనే (పవృత్తమవుతున్నది గాని వేరే నియంత లేడనే చార్వాకసిద్దాంతం మాధవాచార్యులవారు నర్వదర్శననం[గ్రహంలో (వతిపాదిన్తూ ఉదావారించిన అభియుక్షోక్తి. అభిప్రాయం న్ఫుట వరచడానికి,

క్‌2 వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం “అగ్నిరుష్ణో జలం శీతం శీతన్పర్శ నృథానిలః, కేనేదం చిత్రితం తస్మాత్‌ న్వభావాత్‌ తద్‌ వ్యవస్థితిః" (నర్వ)

(అగ్ని. వుష్ణం, జలం, శీతం, గాలి, శీతన్చర్శ్గం యిదంతా యెవరు చిత్రించారు? న్వభావంవల్లనే యిదంతా యేర్చడుచున్నది). అని నిదర్శనాలను చెప్పుతున్నది. ఇవి శాన్తనందర్భాలు. అక్కడ నయితం మితత్వాన్ని అతి[క్రమించలేదు. వరిణతబుద్ధులకు భావాన్ని అందిన్నూ రసాస్వాదం కలిగించవలసిన కావ్యంలో కాళిదాసాదులు జౌచిత్యం పరిపాలించి నిదర్శనపరంవపరలు లేకుండా కావ్యసౌందర్యాన్ని కాపాడినారు. కాని యీకాలవుకృతికర్తలకు యీవివేకం నశించింది. నిదర్శనం మొదలు పెట్టితే వుడుకుబోతువువన్యానంలోకి దింపి వినుగూ

దుఃఖంలో ఆశ, దాన్ని నిరూపించడానికి కృష్ణవక్షకర్త

"కన్నీ టికరటాల వెన్నెలేలా?

నిట్టూర్పుగాడ్పులో నెత్తావియేలా?”” అని అన్నాడు. ఇంతటితో వూరుకోలేదు.

"వళయకాలమవో[గ భయదజీమూతోరు

గళఘోరగంఖీర ఫెళ ఫెళార్భటులలో మెర పేలా" అని ఉడుకెక్కించాడు. ఇంకా ఊరుకోలేదు.

“"అశనిపాతమ్ములో నంబువేలా?" అన్నాడు. ఇంకా ఊరుకోలేదు.

"హాలావాలమ్ములో నమృతమేలా” అని ఇంతటితో చాలించలేదు.

"వబలనీరంధ్రాభ జనితగాడధ్వాంత,

నివిడహేమంత రాద్రీ కుంతలములలో చుక్కేలా" అని అన్నాడు. ఇంతటితో విరమించలేదు.

"బథిలఖిశిరమ్ములో జివురేలా?" అన్నాడు. కాని ఊరుకోలేదు.

"పాషాణపాళిపై బనవమేలా?". అని అన్నాడు. ఇంకా వదలలేదు.

నిదర్శనాధికరణం 53

*వికృత[కూరక్షుధాక్షుఖిత మృ త్యుకఠోర

వికటపాండురశుష్క వదనదంష్థాగ్నిలో నవ్వేలా" అని అన్నాడు. ఇప్పట్లైనా విడిస్తే చాలు నని అనుకొన్నాను గాని ఆయన అట్లా విడువదలచలేదు.

"కన్నీ టికరటాల వెన్నెలేలా?

నిట్టూర్పుగాడ్పులో నెత్సావియేలా” అని వదలినాడు. ఈతీరుగా నిదర్శన పరంపరలు నిండినవి.

"ఆకులో నాకునై పూవులో పూవునై

కొమ్మలో కొమ్మనై నునులేత రెమ్మనై

ఈయడవి దాగిపోనా?"

అని చెప్పి ఇట్లా అయిదుసార్లు 'అడవిలో దాగిపోనా' అని 'ఆకునై కొమ్మనై. పూవునై, రెమ్మనై.' అని యింకా యేమేమో అని ఊరుకుంటాడు.

ఈకాలపువద్యాలకు ఈదోషం హెచ్చుగా కనబడుతున్నది.

ఆంధహెరాల్గులో, బనవరాజు అప్పారావుగారు

"ఆమబ్బు యీమబ్బు ఆకాశమధ్యాన

అద్దు కున్నట్లు మనమైక్యమౌదామే". అని ప్రియురాలిని ఉద్దేశించిన మాటలను ఆంటారు. ఆమాట అని ఈకృతికర్త అంతటితో వూరుకోడు.

"ఆతీగె యీతీగె. ఆవాగు యీవాగు, ఆమాట యీమాట" అని మొతృంనాలుగునిదర్శనాలు వేసి వూర్తిచేస్తాడు.

తీగె తీగెకలిసినా వాగువాగు కలసినా అంతగా భావభఖేదంలేని యీనిదర్శనవరంవరలు నిరర్ధక మంటున్నాను. సాహితిలో ఒకరు

"నంతత మడంగి యున్నె? నినర్గగుణము

ఎంత వ్రతికూల వృత్తిలో నిరికియున్న

ఎంత యుత్సావా జలధార లింకుచున్న

హృదయ మందున కవితాంశదృఢతనుండ

ఉండునే యది యుప్పొాంగ కుండనెపుడు" అని తన దుర్ష్నివారకవిత్వాన్ని వ్రతిపాదిస్తాడు. దీనికి "

క్‌శే వాజ్మయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం "తరణీ కీరణంబు లవుడవ్ము తవ్వుజేయ

కాలమేఘాళి సారెకు గవ్వుచుండ

కృష్ణవక్షము లెప్పుడు కృళింవజేయ

విమల కమనీయ కౌముది హీమకరుండు

శారద నిశీధినుల వెదజల్లకున్నె" అని అయిదువంక్స్తుల్లో ఆకృతికర్త ఒకనిదర్శనం చెప్పుతాడు. ఇది వ్రకృతిశాస్త్ర వ్రథమపాఠం థక్కిగాని కావ్యథక్కిగాదు. అయినా యింతటితో వూరుకోడు.

"గండైలము లన్న మార్గమునబడిన

ఉరునికుంజంబులెన్నా కిక్కిరిసియున్న _

తీక్ష్మ కిరణము లెంతబాధించుచున్న

రురమతిరయంబుతోడ వర్ణాగమమున

ఇరుకెలంకులు తెగ బబవహింవకున్నె". అని నిదర్శనాన్ని సాగదీస్తాడు. ఇంకా వూరుకోడు.

“అనిల మామోదమును నతం బావారింవ

మార్దవము నాతవము రూపుమాపుచుండ

భృంగములు మకరందము వీల్చుచుండ

కోమలంబుగ విచ్చి వరీమళంబు

కునుమము వనంత వేళనువినరతున్నె" అని తిప్పితిప్పి చెప్పుతాడు. ఇంకా వదలడు.

"పేమతో గన్నతల్లి తన్వీడి చనిన

విరనకంఠాల నడుమను బెరగుచున్న

అరిభయంబున నాకుల నడగియున్న

తరుణ మరుదెంచు చోగలన్వరముతోడ

(వ్రమదభరమున కోకిల పాడకున్నె" అని వూరుకుంటాడు.

ఈ కవికి వున్న యింతదుర్నివారకవిత్వం ఆంధ్రదేశానికి లఖించిందేమో నని యెక్కడనైనా వున్నదేమో నని వెదుకుతున్నాను. శబ్దార్థాలను భావాన్ని అందించేమట్టుకు స్వీకరిన్తూ ఆనందవఫలకమైన ధర్మాధర్మవ్రవృత్తినివృత్తులను రసాస్వాదవప్రదానవూర్వకంగా శ్రోతలకు

నిదర్శనాధికరణం క్‌న్‌ వసాదించే వరమార్శానికి ఉన్ముఖమై వుండవలిసిన కావ్యం జాబితాలను, తయారుచేన్తున్నవ్వటి వతితదశ వాన్నవంగా నంతావకరమైనది. ఆక్షేవం. అవునయ్యా. ఇప్పటిది భావకవిత్వమని అది కొత్తదని మేమన్నాము. దాన్ని మారు కాదనలేదు. భావకావ్యమంఘేనే యేకభావాన్ని వతిపాదించేది. ఒకకేభావాన్ని అనేకభంగుల (వతిపాదించారు. దీంట్లో దోషమేమిటి? అని అంటారా.

• నమాధానం. చెవ్వుతున్నాను. భావకావ్యాన్ని ముందు విచారిస్తాను. శైేమ, భక్తి, వంటి చిరావస్థానంగల మనోవృత్ని భావం. ఇదే కావ్యానికి విషయం. ని(ద్రపోతున్నాను;అన్నందిన్నాను; అనే ఒక వాక్యార్థంకాదు భావం. అదేభావమని వొప్పుకున్నా ఆభావంవల్ల కలిగేచేష్టలు వివిధనందర్భాల్లో వెడలేనంభాషణలు, తత్సంబంధి మనోవ్యాపారాలు, ఇవన్నీ (వతిపాదించడం భావ వతిపాదనంగాని ఒకకే అభిప్రాయానికి తిప్పితిప్పి వది వన్నెండు ఉదాహరణా లియ్యడం గాదు. ఇట్లా ఉదాహరణాలు అయిదారో వది వన్నెండో కలిస్తే అది వొక కావ్యమనే అఖిప్రాయం గూడా ఈరోజుల్లో వ్యాపించింది. చాటువద్యాలు. వ్యాకరణం మొదలైన శాస్తాల్లోవలె ఉదాహరణాలు గుప్పడం కవిత్వంగా దని నిరూపించాను. అయినా ఒకభావాన్ని వరిపోషం చేసేటప్పుడు అంగంగా అవనరమైనంతమట్టుకు యివి చెప్పితే ఒకప్పుడు తగివుండవచ్చునుగాని, "నిట్టూ ర్పుగాడ్పులో ఫెళఫెళార్భటులలో వాలావాలమ్ములో

56 వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం రానశ్రీకుంతలములలో ఇిధిరమ్ములో” అని యిట్లా ఉదావారణాలు గుప్పించి, అది కావ్యమవుతుందని మురియడం అనుచితమైనవని. ఆక్షేపం. అవునయ్యా, "వాక్యం రసాత్మకంకావ్యం" అని విశ్వనాథు డన్నాడు. ఒక వాక్యమైనాచాలు, రనవంతమైనది, అదేకావ్యం. అనేక వాక్యాలు వుండవలసిన వనిలేదు. అని అంటారా? నమాధానం. చెప్పుతున్నాను; వాక్యం రసాత్మకం కావ్యం అంకే మవావాక్యం అని అభిప్రాయం. లేదా రసాత్మక వాక్యం కావ్యాంశం అని అయినా అభిప్రాయం. మోరుచెప్పిందే ఆవాక్యానికీ అర్థమైతే ఒకవాక్యం వ్రాసి కవిగావచ్చును. వాక్యంతోగూడా వనిలేదు. "తదదోషో శబ్దార్థ నగుణావనలంకృతీపునః క్వాపీ"(కావ్య) అని సాహిత్యవేత్తలంటారు. శబ్దారౌా అంకే శబ్దం అర్థం రెండు అని అభిప్రాయం. శబ్దానికి అర్ధం యెట్లానైనా వుంటుంది గనుక ఒక మంచిశబ్దం రచిస్తే చాలు. కావ్య మౌతుంది. రచయిత కవి అవుతాడు. "మందః కవి యశః ప్రార్థి" అని కాళిదానువంటివాడు చెవ్ప్చడం అనవనరం. ఇంతమంది ఇంత తేలికగా కవులవుతుంకే అతనికి జంకెందుకు? ఇందు వదన ఇది ఒకకావ్యం; నుందరాంగి ఒకకావ్యం; ఇందువదన కౌగిలియ్యవే నుందరాంగి ముద్దుపెట్టవే; ఇవి రెండు మవాకావ్యాలు అని నిర్ణయించవచ్చును. కాని యివన్నీ తెలివితక్కువమాటలు. ఒక భావంగాని రనంగాని వరిపోషం చెందినప్పుడే కావ్యత్వ సిద్ధికలుగుతున్నది. కాదా అవి కొన్నిమాటలే

నిదర్శనాధికరణం క్‌7 అవుతున్న వి గాని కావ్యంగాదు. ఇందుకే "వాక్యం రసాత్మకం కావ్యం" అన్న సాహిత్యదర్పణకారుడు,

"తత్ర వాక్యం యథా శూన్యం వానగృవాం" ఇత్యాది *"మవో వాక్యం యథా రామాయణమవాభారతరఘువంశాది" (సాహి) అని వినిపిన్సున్నాడు. .

"వాక్యం రసాత్మకం కావ్యం" అన్నప్పుడు కావ్యాంశం వాక్యంలో వుంటుందని అభిప్రాయం. యేకవాక్యమే కావ్యమైతే, మేఘనందేశాదులు మహామవాకావ్యాలు గావలెగదా. మేఘనందేశాదులు ఖండకావ్యాలని విశ్వనాథుడు చెప్పుతున్నాడు. మేఘనందేశంలోని ఒకశ్లోకమే కావ్యమైతే మేఘనందేశమంతా కలిసి ఖండకావ్య మెట్లా అవుతుంది? రనభావాలు వరిపోషంచెంది శోతకు మనః వరిణతి కలిగించడంలో కావ్యత్వసిద్ధి యేర్చడుతున్నది. చిరావస్థానం లేని అఖిప్రాయాన్ని తెలిపే వకవాక్యంగాని ఒకమాటగాని అట్లాటివనికి నమర్థంగావు. సాహిత్య (గ్రంథాల్లో ఇది రనం, ఇది భావం. అని ఒక్కొక్కళ్లోకాన్ని ఉదాహరించడం, ఉవదేశోపాయమని తెలునుకోవలెను. దాంట్లో రసాంశ, భావాంశ, వున్న దని తెలునుకోవలెను. అది గాక ఈభావం, రనం, భావత్వంచేత, రనత్వంచేత, మాత్రమే గ్రావ్యూం గావు. ఆధారంయొక్క గుణాగుణాలు ఆధేయంమోద ముద్రితమవుతున్న వి. ఈనంగతి ముందింకా నృష్టంగా విశదీకరిస్తాను. రనం, భావం (గ్రావ్యుంకావడానికీ తదాధారమైన ఆలంబనం విదితమై అవి పరిపోషం చెందడానికి సాంగరూవనిద్ధి కలిగేవరకు ఉవస్థితంకావలెను. అప్పుడే మనకు ఉత్తమకావ్యం సిద్ధించగలదు. అట్టాకాక ఆ చిరావస్త్థానమైన ఒక అభిప్రాయానికి నాలుగైదు ఉదాహరణాలు వ్రాసి ఆఅమాటలను (ప్రత్యేకంగా ఒక పేజీమాద ముదించినమాతాన అది ఒకకావ్యంగాదు. అవి యింవుగావుంకే వాటిని కావ్యాంశగల చాటూక్తు లనవచ్చును. ఆమనోవారత్వం గూడా లేకుంకే అవి వనికిమాలిన ఛాందనవుమాట లవుతవి. కృష్ణవక్షంలోని విరిచేడె. విశ్రాంతి, శావం, అబ్బ, తొలకరిలోని మరవు, గడ్డిపూలు, మొదటిముక్క. ఇట్లాటివన్నీ చాటూక్తులైనా అవుతవి. ఛాందనవు మాటలైనా అవుతవి. ఈకాలపుఖండ కృతుల్లో ఛాందనవపుమాటలే

5కి వాబ్మ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం హెచ్చుగా కనబడుతున్నవి. యెంకిపాటల వలె కావ్యత్వ సిద్ధిపొందినవి అరుదుగా కనబడుతున్నవి. అక్షేపం.

అవునయ్యా, ఈరోజుల్లో మిరన్నట్లు న్వరూవసిద్ధి అయ్యేదాకా కావ్యం వ్రాస్పే చదవడానికి యెవరికీ తీరదు, అదిగాక పథత్రికలవారికి చిన్నచిన్నవద్యాలు వద్యనంచయాలు అయితే అనుకూలిన్తవి, కనకనే చిన్నకృతులు వ్రాన్వున్నారు, అదిగాక వ్రజలరుచులు చిన్నవాటిమోదనే వున్నవి. అని అంటారా?

నమాధానం

చెవ్పుతున్నాను. తీరిక లేదనేమాట నేనొవు కోను. యమేమాతోచక యెందరోకా కాన్ని యెట్లానో నెట్టడం మన మెరుగుదుము. చీట్లాడడం యెరుగుదుము. కనుక తీరిక3లేదంకే అంగీకరించజాలను. కావ్యానక్తి గలవారిలో కొందరైనా తీరికగలవారున్నారు. ఇఘ వథత్రికలవారికి తీరిక లేనివారికి చిన్నచిన్నవి కావలెనంకే కావలసి వుండవచ్చును. అంత మాత్రం చేత ఉత్తమకవిత్వ మెట్లా అవుతుంది? ఆవద్యాలు ఉత్తమకావ్య మెట్లా ఆవుతవి? వార్తలవలెయిది చదివి పాఠరవేయడానికి వనికివన్నవంకే. ఇవి వత్రికలవారి వ్యాపారానికి తీరికెలేనివారికి వేసే చిలరముక్కలంకే, నాకు వివతివత్తిలేదు. అవ్పుడు నావిచారణ ఆవశ్యకంగాదు. ఇక వబజలరుచులంటారా? వ్రజలరుచులకు సేవచేయడానికి కవులు వేశ్యలూ, వర్తకులూగారు గదా.

"యథాస్తై రోచతే విశ్వం తథేదం వరివర్తతే" _ (ధ్వన్యా)

(కవికి విశ్వమెట్లా ఇష్టమైతే అట్లా పరివర్తనపొందుతుంది) అని ఆనందవర్ధను డన్నట్లు నర్వలోకాన్ని వశీకరించి ఉత్తమమాళర్తాన నడవవలసినకవి (పజలరుచులకు సేవచేసే వేశ్యావదవిని వణిక్సానాన్ని పొందడం ప్టైన్యం.

అని శ్రీ... ఉమాకాన్త విద్యాశేఖరకృతిలో వాజ్బాియనూత్ర

వరిశిష్టంలో నిదర్శనాధికరణం నమావ్తం.

శీ ర ను ఎ వాజ్బ్యయవరిశిష్టభాష్యం. రు తత ్పజబిజాసాధికరణం. అటి ఇ వేదాంతం.

ఈకాలవు కృతుల్లో తత్వకవిత్వమంటూ కొంత కనబడుతున్నది. కవిత్వం తత్వజిజ్ఞాసా, చాలా నంబంధంకలవి.

"నాన్సషిః కురుడే కావ్య" మని భారతీయులు చెవ్వుతున్నారు.

భగవద్గీతవంటి తత్వ[గంథాన్ని కవి వ్యానుడు తనకృతిలో యేకదేశం చేశాడు. అనలీ తత్వజిజ్ఞానలకు కవులే వీజావావకులు.

"నానదాసీత్‌ నో నదానీ తృదానీం నాసీద్రజో నోవ్యోమాప

రోయత్‌” (బు. మ10. అ 11.నూ 1.మబము.1)

వ్రశయదశలో అనత్తులేదు, నత్తులేదు, భూమి పాతాళం మొదలైనవిలేవు. అంతరిక్షంలేదు. (విద్యా. భా)

"కో అద్ధా వేద క ఇవా వ్రవోచత్‌ కుత అజాతా కుత ఇయం

నృష్టిః

అర్వాగ్దేవా అన్య వినర్ధనేనాధాకో వేద యత ఆబభూవ."

(బు. మ 10.అ 11.సూ 1.బు.ర)

యేవుపాదానకారణంచేత యేనిమిత్త కారణంచేత ఈనృష్టి నకలం ప్రాదుర్భవించిందీ యెవడికి వాన్త్వవంగా తెలునును? యెవడు చెవృగలడు? ఈభూతనృష్టికీ పిమ్మటివారుగా దేవతలుచేయబడిరి. జగత్తేకారణంవల్ల పుట్టిందో యెవడికి తెలును? (విద్యా. భా) అని వినిపించిన బుగ్వేదకవివాక్కులు ఈతత్వజిజ్ఞానలను విశదం చేన్తున్నవి.

"కిం కర్మ కీమకర్మేతి కవయోవ్యత మోహితాశో (భగవ) అని వ్యానుడు కవుల కీ తత్వజిజ్ఞానలతోటి గల నంబంధాన్ని విశదంచేన్తున్నాడు. బాదరాయణుడికీ పిమ్మట వచ్చిన కాళిదాసాదులు

60 వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం అంతకు పూర్వం వికసితమైన జిజ్ఞానల నన్నిటిని వ్రసిద్ధభారతీయ విద్వద్గోవ్థల్లో మననంచేసి ఆపైన వారి అనుభవాన్ని నందర్భంవచ్చినచోట కావ్యమర్యాదతో వినిపిన్తూవచ్చారు. కౌవనిషదం జైమినీయం పౌరాణికం, కాపిలం కాణాదం నైయాయికం పొతంజలం మొదలైనమారాల తత్వ సిద్ధాంతాలను స్వానుభవాలను అనునరించి మేళగించి కావ్యనయాన కాళిదాను రఘమువంశదశమాశ్వానంలో దేవతలు రావణ వధార్థం విష్ణువును ప్రార్థించిన నందర్భాన,

1. "నమో విశ్వనృజే పూర్వం విశ్వం తదనువిభతే. . అథ విశ్వన్య నంవార్రే తుభ్యం డ్రేధా స్థితాత్మనే.
2. రసాంతరాణ్యేకరనం యథా దివ్యం వయోళశ్నుతే, దేశీ దేశే గుణేప్వేవ మవస్థా న్వమవి(క్రియః.
3. ఏకః కారణతస్తాం తాం అవస్థాం వ్రతివద్యసే, నానాత్వం రాగనంయోగాత్‌ స్ఫాటికస్యేవ దృశ్యతే.
4. అమేయో మితలోకన్న్వమనర్థి ప్రారనావవాః, అజీతో జీమ్ణరత్యంత మవ్యకో వ్యక్తకారణం. ర్‌, వృదయన్థ మనానన్న్నమకామం త్వాం తవస్వినం, దయాళుమనభఘన్పృష్టం వురాణమజరం విదుః.
5. నర్వజ్ఞన్త్వమవిజ్ఞాతః నర్వయోనిన్త ్వమాత్మభూః. నర్వవ్రభురనీశ న్వమేకన్న్వ్వం నర్వరూవభాక్‌.
6. నవ్త్వసామోవగీతం త్వాం నప్తార్ధవజలేశయం, నప్తార్చిర్ముఖమాచఖ్యుః నవ్వలోకైకనంశ్రయమ్‌.

తత్త ్వబిజ్ఞాసాధికరణం గ! 8. చతుర్వర్గవలం జ్ఞానం కాలావస్టా చతుర్యుగా, చతుర్వర్థమయో లోకః త్వత్తః నర్వం చకుర్ముఖాత్‌. 9. అభ్యాననిగృహీతేన మనసా హృదయా[(శ్రయం, జ్యోతిర్మయం విచిన్వంతి యోగినస్తా్వాం విముక్తయే. 10. అజన్య గృవ్హాతో జన్మ నిరీహన్య వతద్విషః, న్వవతో జాగరూకన్య యాథార్థ్యం వేద కన్తవ. 11. శట్టాదీన్‌ విషయాన్‌ ఖోక్తుం చరితుం దున్నరం తవః, వర్యాష్వోసి (వజాః పాతుం జౌదాసీన్యేన వర్తితుం. 12. బవుధాప్యాగమైర్భిన్నాః వంథానః సిద్ధిహేతవః. త్వయ్యేవ నివనంత్యోఘా జావ్నావీయా ఇవార్ధవే. 13. త్వయ్యావేశితచిత్తానాం త్వత్సమర్చితకర్మణాం, | గతిన్న్వం వీతరాగాణాం అభూయః నన్నివృత్త యీ. 14. వ్రత్యక్షో వ్యవరిచ్చేద్యో మవ్యాది ర్మహిమా తవ, ఆవృవాగనుమానాభ్యాం సాధ్యం త్వాం ప్రతికా కథా 15, కేవలం న్మరణేనైవ పునాసి పురుషం యతః, అనేన వృత్తయః శేషాః నివేదితఫలాన్ననయి. 16. ఉదధేరివ రత్నాని కేజాంసీవ వివన్వతః, న్తుతిభ్యో వ్యతిరిచ్యన్నే దూరాణి చరితాని తే.

64 వాబ్మయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం

14. భూమ్యాదిభూతాలవల్ల నీమహీమ వ్రత్యక్షంగా కనబడు తున్నా యిట్లాటి దని తెలునుకోవీలులేకున్నది. ఇక శబ్దాను మానాలవల్ల సాధ్యుడవైన నిన్ను గురించి యేమన వలెను?

15. న్మరణచేస్తేనే వురుషుణ్ని వవిత్రవరుస్తావు. నిన్ను పూజించడం దర్శించడం మొదలయిన వాటివల్ల ఫలమెంతగొవ్పదో యిందువల్లనే తెలునుకోవచ్చును.

16. నముద్రంలో రత్నాలు, నూర్యుడికిరణాలు చెప్పవీలులేనట్లు నీచరితలున్తుతించ అలవికాకున్న వి.

17. పొందదగినదియేదీ, నీవు పొందకుండా వుండలేదు. నీవుజన్మిస్తేలోకానుగ్రవామొకకే హేతువై వుంటుంది.

18. నీమహిమను పొగడి. మావాక్కులు చాలించడం (శమవల్లనో అశక్తివల్లనో గాని నీగుణా లింతే నని గాదు.

అని చెప్పి,

ఇతి వసాదయామానుః తేనురాన్నమధోక్షజం,

భూతార్థవ్యావృతిః సాహన న్వుతిః వరమేష్థినః.

ఇదంతా ఆవరమేష్టికి న్తుతిగాదు. సిద్ధమైవున్న గుణాలను చెవ్చడమే

నని వూర్వుల విజ్ఞానానికి తన వినతిని "భూత" శబ్దంచేత వ్యంగ్యముఖాన మనకు వినిపిస్తాడు. ఇట్లానే మాఘుడు

"బహీర్వీకారం వ్రకృతేః వృథగ్విదుః

వురాతనం త్వాం వురుషం పురావిదః" (మాఘ)

అని 'పెద్దలంటారని వూర్వుల విజ్ఞానానికి వినతిని చూపినాడు కాళిదాను. అజవిలాపనందర్భంలో వశిష్టుడిచేత

తత్త ్వజిజ్ఞానాధికరణం రక్‌

1. తదలం తదపాయచింతయా వివదుత్పత్తిమతామువస్థితా.

2. రుదతా కుతఏవ సా పునర్భవతా నానుమృతాపి లభ్యతే, వరలోక జుషాం న్వకర్మఖి రతయోభఖిన్న వథాహి దేహినాం.

3. మరణం వ్రకృతిః శరీరిణాం వికృతి ర్లీవిత ముచ్యతే బుధైః క్షణమవ్యవతిష్టతే శ్వనన్‌ నను జంతుర్యది లాభవానసౌ

4. అవగచ్చతి మూఢచేతనః ప్రియనాశం వృూదిశల్యమర్పితం, స్థిరధీన్తు త దేవమన్యతే కుశలద్వారతయా నముద్ధృతం.

5. న్వశరీరశరీరిణావపి శ్రతనంయోగవివర్యయ్‌ యదా, విరవః కిమివానుతావయే ద్వద బాహైర్విషమై. ర్విపళ్చితం.

6. న వృథగ్ణ్దనవచ్చుచో వశం వశినాముత్తమ గంతుమర్హసి, (దుమసానుమతాం కిమంతరం యది వాయౌ ద్వితయే పి కే చలాః. (రఘు).

7. ఆమె మరణానికి చింతచాలించు. ఉత్పత్తిగలవాటికి వివత్తుచేరువనే వుంటున్నది.

8. నీవు ఆమెవెంట మరణించినాగూడా ఆమె నీకెట్లాను లభించదు. వరలోకంలో న్వకర్మానుసారంగా దేవులకు గతులు భిన్నంగా వుంటవి గదా.

66 వాబ్మ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం

3. మరణమే ఆత్మకు న్వభావసిద్ధమైన అవన్ధ బ్రతుకు వికృతావన్ధ అని పెద్దలంటారు క్షణమాత్రమరణమైనా శ్రేయస్సే గదా.

(క్షణమాత్ర జీవితమైనా అని మల్లినాథుడు).

4. ప్రియవినాశం వృదయ శల్యంగా మూఢుడు భావిస్తాడు, స్థిరవజ్ఞుడు తెరచిన కుశలద్వార మనుకుంటాడు.

5. న్వకీయమైన దేవోత్మలకే నంయోగవియోగాలు కలుగుతూ వుంటేతెలిసినవాడేమని బాహ్యవిషయ వియోగానికి తావవడతాడు.

6. వశులలో ఉత్తముడమైన అజుడా! సాధారణుల వలె దుఃఖానికి వశం కావడం నీకు అర్హంగాదు.

"చెట్లూ వర్వతం రెండూ వాయువాతికి కదలితే వాటి కిమిభీేదం?” అని ప్రాణుల నంయోగవియోగజన్యమైన నుఖదుఃఖాలను గురించి చెప్పించిన ఘట్టంలో "బుధైః" అని విబుధులవిజ్ఞానానికినతిని కనబరచాడు.

ఆకాలంనాటి విజ్ఞానసౌధాన్ని ఆరోహించి తత్వజిజ్ఞానలకు వెలుగునిచ్చే నూతనానుభవాలను నయితం అక్కడక్కడ కాళిదాసాదులు అను(గ్రహిన్తూవచ్చారు. కనుకనే శాన్తవేత్తలునయితం

"కర్తవ్యం కాళిదాసాదేః కావ్యానాం వరిశీలనం" అని అన్నారు.

“"భిన్నరుచిర్తి లోకః, (రఘు)

అభితవమయోపిమార్దవం భజతేవైవకథాశరీరిషు" (రఘు) అని యీతీరున విదితంచేసిన సార్వకాలిక నత్యాలకు తోడు తత్వజిజ్ఞానకు కొత్తవెలుగుచూపించే అనుభవాలను వసాదించినవ్వుడు శాస్త్రవేత్తలు వీటిని తమజిజ్ఞానలలో స్వీకరిన్తూవచ్చారు.

తత్త్వబిజ్ఞాసాధికరణం 67

మోమాంసానూడత్రీయ శాబరభాష్యవ్యాఖ్యానమైన తంత్ర వార్తికంలో శిష్టాదారవిచారంలో కుమారిల భట్టాచార్యులు

"నతాం హీ నందేవావదేమ వన్తుము

ద్రమాణమంతఃకరణ(వవృత్తయః" (శాతుం) అనే శాకుంతలవాక్యాలను [గహీంచారు. వైయాకరణసిద్ధాంత గ్రంథమైన వాక్యవదీయంలో భగవతి(వతిభయే వాక్యార్ధమని నిరూపించే ఘట్టంలో

"వమాణత్వేన తాం లోకః నర్వః మనువశ్యతి,

నమారంభాః వత్తీయన్నే తిరళ్చామపి తద్వకాత్‌." (వాక్య) అనే కారికకు వ్యాఖ్యవ్రాన్నూ హేలారాజు "నతాయహి" అనే పై వాక్యాలనే స్వీకరిస్తాడు.

హంన యోగిభాష్యమనే గీతాభాష్యంలో

"శరీరమాద్యం ఖలు ధర్మసాధనం" (కుమా) అనే కుమారనంభవవాక్యాలు హంనయోగి స్వీకరించాడని శుద్ధధర్మ మండలి కార్యదర్శి చెవ్పగా విన్నాను. ఈతీరుగా ఆకాలవు తత్వజిజ్ఞానలకు బలం ప్రసాదించిన కాళిదాసాదులు తత్వజ్ఞత్వనంబంధం కలిగే లోకోత్త రులై వున్నారు.

శంకరులు = నూతనశకం

అయితే శ్రీశంకరులకాలంనుండి భారతవర్షంలో తత్వజిజ్ఞానలకు ఒక నూతనశకం ప్రారంభమయింది. భారతంనుండి భగవద్గీత వేరైంది. ఉవనిషత్తులకు, బ్రహ్మనూత్రాలకు, గీతకు భాష్యాలు వ్రాసి భారతవర్సవపుమూలమూలల అగణ్యశిష్యులతో నంచారం చేసి తత్వజిజ్ఞానలను వెదచల్లినాడు. అదివరకే శాన్తంగా ఆరంభమైైవున్న ట్రహ్మజిజ్ఞాన ఒక అఖండశాన్తమై అదే అనేకనంవత్సరాల వఠనానికి తగిన ఒకవసిద్ద విద్యాస్థానమయింది. శంకరాచార్యులకాలంనుండి బ్రహ్మజిజ్ఞాన ఒక అఖండవిద్యాస్థానమై దేశంలోవున్న మవోమేధావంతు లనందరినీ ఆకర్షించ మొదలుపెట్టింది. బుద్ధుడితో కదలిక ఆరంభమైన యీజిజ్ఞానలకు శంకరాచార్యులచేతిలో మహోచ్చదశ ప్రాప్పించింది.

68 వాబ్బ్మయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం పిమ్మట రామానుజాదు లీజిజ్ఞానల సాగించారు. మాధవాచార్యులవంటి వేధానముదుల ఈజిజ్ఞానలకు ఆకృష్ణులైనారు. కవులనుండి యీతత్వజిజ్ఞానలు పూర్తిగా విడివడ్డవి. కవులీ జీజ్ఞానలకుచేర్చదగ్గది మృగ్యమైతోచినది.

శాఖోవశాఖలతో పెరిగిన యీవిజ్ఞానం అధిగమించడంలో యెన్నోనంవత్సరాలు వట్టుతున్నవి. బుద్ది విశ్రాంతావన్ధకు వన్సున్నది. తత్వజిజ్ఞానలకు దారిచూపే అనుభవాలు ఉండజాలనంతగా శాన్త వేత్తలు గార్లించి అనంతంగా వృద్ధివరచారు. ఇక కవులేదైనా చెప్పితే అది ఆఅమేయశాన్త శాఖలముందు నిస్తేజంగా అణగి పోవలసినదే ఆయెను. కనుకనే శ్రీవార్డుడు తన అనిర్వచనీయత్వసిద్ధాంతాన్ని ఖండన ఖండఖాద్య మనే ఒక (గ్రంథంలో (వతిపాదించి, దాన్ని శాన్తశాఖలకు చేర్చాడుగాని తనకావ్యంల్లో వాక్యరూవంగా చెప్పి వూరుకుండలేకపోయినాడు. అట్లా వూరుకుంఘే విన్నరించివున్న శాస్త్రశాఖలయెదుట - అవాక్యాలు నిల్వజాలవు. కనుకనే శంకర రామానుజాదుల తరువాత ఈజిజ్ఞానలను నృకించ అవకాశం కవులకు కనబడలేదు. ఇక ఆంధ్రదేశంలో శంకర రామానుజాదుల (వచారమేగాకుండా దేశీయుల్లో అనేకు లీవిజ్ఞానాన్ని వెదచల్లినారు. గురువని మిమాంనకుల్లో వ్రసిద్ధిగన్న (వ్రభాకరుడివలె ఆంధ్ర దేశంలో గురువద వాచ్యుడైన వీరబవ్మా.. వేమన్న, సిద్ధవ్చ. కివరామదీక్షితులు మొదలైన యోగులు, తత్వజ్ఞులు, దేశభాషాసాధనంతో ఆంధదేశవు వల్లెవల్లెల ఈజిజ్ఞానలను (వతిధ్వనింవ జేశారు. వ్యానుడు, బైమిని, గౌతముడు, కణాదుడు, కపిలుడు, వతంజలి, శంకరుడు, రామానుజుడు మొదలైన మవాతత్వవేత్తలు, బబవ్మాగురువు, వేమన్న, సిద్ధవ్చ, శివరామదీక్షితులు మొదలైన జ్ఞాననిధులు దేశాన్ని వ్రబోధిన్తుండగా వీటినిమించి కొత్తవెలుగుచూపే విజ్ఞానం కవులు వసాదిస్తే తప్పక వారిని ఆరాధిస్తాము. కాదా? వారితత్వకవిత్వవుమాటలు నిస్సారములే కాగలవు. ఇంకా ఆధ్యాత్మికవిజ్ఞానం అన్ఫుటావస్థలో వున్న అభారతీయులకు అట్లాటి తత్వకవిత్వం గొప్ప అయితే కావచ్చునుగాని ఆధ్యాత్మికవిజ్ఞానం వరిపాకావన్ధకు వచ్చినభారతవర్షంలో అందులో

తత్త్వజిజ్ఞాసాధికరణం 69 ఆంధ్రదేశంలో అది తవ్పక నిస్సారమే అవుతుంది. ఆతత్వకవిత్వం ఆంధ్రులకు అవనరంమాలిందేకాగలదు. ఇట్లా వరివోసాన్చదమైన నీరనవు తత్వకవిత్వం ఈకాలవు కృతుల్లో తరుచుగా కనబడుతున్నది.

"జననమరణములు రెండు విశ్రాంతిలేక

జరుగుచుండును నీవ్రపంచంబునందు." (వనకుమారి)

(వునరపి మరణం పునరపి జననం. భజగో)

“ఒకప్పుడు కొన్ని నంఘము లుత్తమస్థితి గలిగియుండు

మరికొన్ని అధమ నన్మానంబునొందు

కష్టనుఖముల నీచోచ్చగతులు గలవు

చ(క్రదండంబునకు బోల" (వనకుమారి)

"కస్యాత్యంతం నుఖమువనతం దుఃఖమేకాంతతోవా

నీచై ర్లచ్చ త్యువరిచ దశా చక్రనేమిక్రమేణ" (మేఘ)

“కాలమవాత్వమెవ్వరికి గనొనరాదు వ్రతిక్షణంబు గా

ర్యాళి ప్రయత్నలబ్ధమగు కల్గవు కొన్ని వయత్నయుక్తినేన్‌

“లీల లయించు భాగ్య. మవలీల దరిద్రతబోవు యిట్టులే

తేలును మున్గుకాలజలధిన్‌ నకలంబును ఆన్వనంత్రతన్‌."

(వనకుమారి).

"కాలః నృజతి భూతాని కాలః నంహరతే (వ్రజాః

కాలః నుప్పేషు జాగర్తి కాలో హి దురతిక్రమః.

కాలమూలమిదం నర్వం భావాభావౌ నుఖానుఖే.”

(మహాభా.అ.)

"కాల ఏవహి వురుషాన్‌ అర్భానర్ధయోః

జయవరాజయయోః, నుఖదుఃఖయో శ్చ స్థావయతి." (వా.కా.నూ) అని యిదివరకు (వ్రసిద్ధమైనవచనాలనే తత్వంగా వనకుమారిక రృనవాస్పే మానవనుఖదుఃఖాల పై వీరిదృష్టి పెనిమిష్టికుగా వున్నదని ఆంధ హెరాల్డులో ఒకరు సారంతేల్పారు. యీమాటల్లో వీరి నూతనానుభవంగాని వీరి న్వదృష్టిగానిలేదు. లోకంలో వ్రసిద్ధమైన వచనాలివి. జీర్ణించని పాశ్చాత్యనంస్కారంతో భారతీయనంస్కారానికి అంధులై వున్నంతకాలం ఇట్లాటివి గోచరిన్తుండగలవు. ఈకొత్త నంగతులు మనకు

70 వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం ప్రసాదించడానికి వనకుమారికర్త వడ్డశమలో నాల్లవవంతు భారత్రీయ విజ్ఞానంప్రాప్పించడానికి వడినట్లయితే ఆ అమేయవిజ్ఞానాన్ని మేశగించి వాసినా వ్రాయకున్నా ఇట్లా పెద్దలంటారని బుద్ధివరిపాకాన్ని, వినతిని, అయినా కనబరచే వాడు.

ఇట్లనే భారతి నం3.నం 1. లో రాయప్రోలు నుబ్బారాయకృతి ధ్యానగీతవున్నది. మీదో తత్వం తెలువబోయి ధ్యానగీతకర్త నేను బాహ్మముహుర్పంలో మేలుకొన్నాను, నాఅవాంకారం కదలలేదు, నేను ఉవనిషత్తు పఠించాను. దేవీవంచరత్నాలు చదివినాను. రామకథ మదికి మననుపోయింది. తరువాత భాగవతంమిద బుద్ధివుట్టింది, నాకేమో తోచలేదు. తరువాత అనువాకాలకు తిరిగినాను, అని తనచర్యవాశాడు. చివరన అయోమయంలోకి దిగి వదలినాడు. దీన్ని తరువాత నిరూపిస్తాను. అనంతరూవంతో విన్తరించివున్న తత్వజ్ఞానం యొక్క శిఖరం ఆరోహించి నర్వభావాలను వశవరచుకొని మనకు నూతనవిజ్ఞానం (వసాదిస్పే వారిని తప్పకుండా ఆరాధిస్తాము. కాని చెవ్పగలిగినది, చెవ్చవలసినది యేమి లేనప్పుడు తత్వంలోకి దిగితే అది నిస్సారవు అయోమయపుమాటలలోనికే వపర్యవసిన్సుంది. తత్వంధవాస్తామా? అది వేదాంతవిజ్ఞానవిలసితులకు గ్రాహ్యంగా వుండవలెను. లేదా ఆసామగి లేనవ్చుడు ఊరుకొనడం ఉచితం. "ఆకున అందని పోకనపొందని" యేవో నాలుగుమాటలు వులిమి. బులుపుతీర్చుకుంకే తీర్చుకోవచ్చును. తెలియనివారు తెలియకుండా వాటిని చదవవచ్చునుగాని వాటిని అయోమయవు అజ్ఞానవచనాలని నంస్కారవంతులు నిరాకరిస్తారు.

అని శ్రీ...ఊమాకాన్త విద్యాశేఖరకృతిలో వాజ్బ్కయనూత్ర వరిశిష్టంలో తత్త్వజిజ్ఞాసాధికరణం నమావ్తం.

శ్రీరన్తు. ఆో ఆ ఆ వాజ్బయవరిశిష్టభా ష్యం. లబ అయోమయత్వాధికరణం. అయోమయత్వం. బుద్ది అపరిణతమై ఉదితభావవరంవరలో న్పష్టతలేనవ్వుడు వెలువడే మాటలు అయోమయంగా వుండడం నవాజం. చెవృదలచు కొన్నది చెవ్చడానికి బలంలేని ఖీరుత్వమూ చెవృవలసిన దేమాలేనవ్పుడు చాయవలెననే కోరికా అయోమయపుమాటలనే వెడలిన్నవి. ఉన్నది మామూలు అఖిప్రాయమై ఓసీ ఇంతేనా అంటారని దాన్ని యేమేమో మాటలతోచెప్పి అయోమయంతో ఆత్మవంచన చేనుకొంటారు కొందరు. ఈ అన్నిరకాల అయోమయాలు నేటికాలవుకవిత్వంలో బహుళంగా కనబడుతున్నవి. “"“మధురమోహనమూర్తి మందహానమున నద్భుతంబుగ లీనమై నట్టులుండ మధురవోానంబులో మాధురీవకృతి యానంద ముదితమైై నట్టులుండె మధురచం(దికలలో మధురామృతంబు మధురామృతంబులో మధురరనంబు మధురరనంబులో మధురభావంబు మధురభావంబులో మధురరూవంబు మధురరూవంబులో మధురతేజంబు మధుర మోవానకళా మహితమై వుండ మధురన్వరంబులో మధురగీతముల మధురగానంబులో మదిమేళగించి." (యేకాంతసేవ)

72 వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం

అని యేకాంతసేవలోవున్నది యీ అయోమయ వ్వులుముడే నని ఇది

వరకే నిరూపించాను. "పెద్దపులినోటిలో నే నేను, పెనుబొబ్బపెడతాను నే నేను గొరైల్లెమేకల్లె నే నేను, ఘోషిల్లిపోతాను నే నేను భార్యనీవకచెంవ నే నేను, భర్తనీవకచెంవ నే నేను"

(భారతి నం. ౨, ౧౧). అనేవి యీఅయోమయపవుకోటిలోనె చేరుతున్నవి. ఇది శంకరుల అదైైతమా?వైయాకరణుల శబ్దబవ్మవాదమా? లేదా జైమినీయమా? కాపిలమా? కాణాదమా? పాతంజలమా? గౌతమిోయమా? న్వకీయ నూతనసిద్ధాంతమా? యీబొబ్బలు పెట్టడమేమిటి; భార్యగావడమేమిటి; భర్తగావడమేమిటి; యీ అయోమయాన్ని యీకృతికర్తకే వదులుతున్నాను. ఇది న్వకీయసిద్ధాంతమయితే దీనిని నుబోధంగా వ్యక్తవరచవలసి వుంటుంది. లేదా అయోమయంలోబడవేసి కృతికర్త అకృతార్థుడే అవుతున్నాడు.

"వినబడదు (శ్రుతివాణి విప్పినవిధాన

కనబడదున్మృతి బుషివచించిన విధాన." (భారతి.ధ్యానగీత), అని ధ్యానగీతకర్ప అంటాడు. (శ్రుతివాణి విప్పిన విధానవినబడదంకే బుగ్వేదంమొదటిరూవంతో లేదనా? మొదటి శ్రుతికారుడు చదివినట్లు నేటిబాహ్మణుడు చదవలేడనా? లేదా వాట్లో టవ్రక్షిప్పాలు చేరినవనా? యే(శ్రుతి?బుగ్వేదమా? యజుర్వేదమా? అధర్వవేదమా? సామవేదమా? వాట్లో మంత్రభాగమా? బావ్మణభాగమా? యేవివక్షివ్హభాగాలు? కాకుంకే వ్రథమంలో బుగ్వేదం వినబడ్డట్లు ఇప్పుడు వినబడదనా? అయితే వేదం పుట్టినవ్పటిధ్వని ఈధ్యానగీతకర్త యెప్పుడువిన్నాడు? ఇట్లానేన్మృతి. ఇవే అయోమయవునిస్స్పారవు మాట లంటున్నాను.

"వినబడియె నొక్కనూక్తి వృూద్వివరమందు -

న్మృతులు మాని ముక్కోటిదేవతల వదలి

అయోమయత్వాధికరణం 73 (బ్రహ్మ విమ్ణ రుదుల బరిత్యజించి . అగ్నీముఖమున బురుషుని నరయుమనుచు" (భారతి.ధ్యానగీత) అని ధ్యానగీత కర్శ అన్నాడు. అగ్ని ముఖాన అరయమంకే యజ్ఞంచేయమనా? అగ్ని లోనిల్పోని తవన్సుచేయమనా? పార్శీలవలె అగ్ని పూజచేయమనా? అగ్ని లోవుండే జ్యోతిన్సునే బ్రవ్మమనుకోమనా? (బ్రహ్మమునకు అగ్ని ముఖమనా? చెప్చదలచినది న్పష్టంగా చెవ్చగల బలంలేని ఖీరుత్వంవల్ల యిట్లాటి అయోమయవు ధోరణి దిగుతున్నది. "కలవివహంగమ వక్షముల దేలియాడి తారకామణులలో దారనై మెరసీ మాయమయ్యెదను నామధురగానమున మొయిలు దోనెలలోన బయనంబొనర్చి మిన్నాల్ల విహరించి మెరవునై మెరసి పాడుచు జిన్కునై వడిపోదునిలకు వక్షినయ్యెద జీిన్ని బుక్ష మయ్యెదను మధువమయ్యెద జంద మామనయ్యెదను మేఘమయ్యెద వింత మెఅవు నయ్యెదను అలరు నయ్యెద జీగురాకు నయ్యెదను పాటనయ్యెద గొండ వాగునయ్యెదను వవనమయ్యెద వార్థిభంగమయ్యెదను" (కృష్ణవక్షం) ఇవన్నీ అయోమయపు మాటలు. ఈకృష్ణవక్షకర్తయిట్లా. తుమ్మైదఅయి, మేఘమయి, గారడిచేన్తుంటే చూడవలెనని నేను కుతూహలవడుతున్నాను. కావ్యానందం లేకుంటే గారడీ ఆనందంతో టవైనా తృప్పివడతాను. "ఓకుటిలవన్న గమ చెవియొగ్గివినుమ ఏను స్వేచ్భాకుమారుడ నేను గగన వథవివోరవివాంగమవతిని నేను

7 వాబ్బయ పరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం మోవానవినీలజలధరమూర్తి నేను (వ్రశయజంరూ(వభంజనస్వామి నేను ఎవ్వరని యెంతురో నన్ను ఏననంత శోకఖీకరతిమిర లోకైకవతిని కంటక కిరీటధారినై కాళరాత్రి మధ్యవేశల జీమూతమందిరంపు గొలువుకూటాల నే కాంతగోపష్టిదీర్చి దారుణ దివాంధరోదన ధ్వనులశ్రుతుల బొంగి పొంగియు నుప్పొంగి పాఠలిపోవు నావిలావనివిడగీతికావళీవి రావముల నర్ధరాత్ర గర్భమ్ము మరియు మరియు ఖీషణకాళిమోన్మత్త గాగ జేయు తతి నన్ను మోరు వీక్షింవలేదొ " ఇది కూడా అకృష్ణవక్షంలోవున్న అయోమయధోరణే. వాన్తవంగా

శోకఖీకర తిమిరలోక్రైకవతు లెవైనావుంకే ఇట్లా చెప్పుకోవడం అంతగా వుచితంకాదు. ఇట్లాటిమాటలను గురించే కాబోలు. "కంచుమోగునట్లు కనకంబుమోగునా" అని వేమన అన్నాడు. చిన్నప్పుడు వెంట్రుకలు మొగానికి కప్పుకోని "అం! నేను యెలుగొడ్డును" అని దడిపిస్పే మొగం తేరి పారజూచి "నీవు అన్నయ్యవుగావా" అన్నమాటలు జ్ఞావకానికి "ఏవియో ఘోర వవనార్భటీధ్వను లివె కర్మకుహరాంతరన్థలిం గలత బరచు ధూమపావకజ్వాలల నొదిగియుండి భూత పైశాచములు నన్ను బొడుచుచుండు." అని భూతాలూ “పైశాచాలూ విడివడి బాధిన్తున్న యామర్త్హి నూర్య వకాశరావువారిమాటలు ఈ(వళయజంరూ (వభంజనస్వామి అయోమయవు కోటిలోని వేనని చూపి ఈచర్చ ముగిన్తున్నాను. ఇమ

అయోమయత్వాధికరణం 75 యీ అయోమయవుమాటలను గురించి చర్చించడం అనవనరం. బుద్ధి అపరిణతమై. వున్నప్పుడూ, చెప్పదలచినది చెవ్పడానికి బలంలేని ఖీరుత్వం తమన్సు ఆవరించివున్న వ్పుడూ, చెవ్చవలసినదేమా లేనప్పుడూ, ఉన్నది మామూలు అఖిప్రాయమై దాన్ని యేమేమో మెలికలువేసి అత్మవంచనకు ఆరంఖించినప్పుడూ, యీాఅయోమయం దిగుతుందని చెప్పి చాలిన్తున్నాను. యెంతో జ్ఞానాన్ని దేశం నిండా వెదజల్లిన వేమన వభృుతులు నయితం

"నీరు కారమాయె కారంబు నీఠరాయె కారమైన నీరు కారమాయె కారమందు నీరు కడురమ్యమైయుండు విశ్వదాభిరామ వినురవేమ. (వేమ) బ్రవ్మా గుజ్దమాయె భవుడు వల్లంబాయె నాది విమ్ణు లెన్న నంకె నాయె నందు మోదివాడు ఆడదో మొగవాడొ విశ్వదాభిరామ వినురవేమ" (వేమ) "న్పైనలుమోదుగ తలలుకీందుగ మొలచియున్నది వృక్షమూ మోదమలరగ మింట మోదను మదగజము వివారించెరా చిదిమి వట్టిన బంటుకైవడి చీమయేనుగు మింగెరా విర్రవీగుచు కేక వేయుచు యీగమంచము మింగెరా __గార్రెయొక్కటి అయిదువులులను గొట్టి నెత్తురుదావెరా

చిర్రిచెట్టున జాజీపూవులు వ్రీకరంబుగ పూచెరా మగర్రిపై కదళీఫలంబులు మళ్లూరిరామదయానిధే. కొంచమౌ ,ననొకగృవాములోవల కోటిసింవాము లుండెరా అంచితంబుగ నన్నిటిని యొకసామజంబు వధించెరా వంచవన్నైెల చిలుకలైదొక వర్వతము భక్షించెరా మంచి తత్వజ్ఞానమిది మళ్లూరిరామదయానిధే. ఒంటిపాటుల రెండుకోతులు జంటపిల్లుల నీనెరా

, కంటి నని ఒక నక్కకడువున కామధేనువు వుట్టరా

76 వాబ్మ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం

వింటి నని ఒక మొనలినవ్వుచు వీధివఅణుగులు బారెరా

మాననంబున మనుజుడొక్కడు మాను నమలుచునుండెరా

కాని కానిమ్మనుచు దోమలు కనకగిరి కదలించెరా

నిరువమాంబుధి చంద్రమళ్లూరి వీర రాఘవదయానిథే"(కా.తు అని యిట్లా చెప్పినమాటలు నేటికి అయోమయమై నమన్యలకిందికి దేలి ఉద్దిష్టవయోజనానికీ దూరమై వున్నవి. నర్వలోకం నంశ్రయించ దగినవిజ్ఞానాన్ని ప్రసాదించిన శంకర్యవభృతులు తమసిద్ధాంతాలను అయోమయత్వంలోకి దింవలేదు. గనుకనే దిగంతవ్యావృమైై వున్నవి. వ్రీభాగవతకవి యీతీరుగా అన్యావదేశంగా వురంజనోపాఖ్యానం జెప్పి చివర కది అయోమయమవుతుందని తలచి కాబోలు తానే దాన్ని విప్పి వినిపీంచాడు.

పూర్వపక్షం.

అవునండీ, మోరది అయోమయమంటారు; ధ్యానగీతలో 'వ్రతిక్రియలో కృష్ణవక్షవు వ్రభంజనస్వామిలో అంతరార్థమున్నదని మేమంటాము అని వాదిస్తారా? |

నమాధానం.

చెవ్వుతున్నాను. ఆఆంతరార్థాన్ని ఢీకొనే అంతరార్థం నా విచారణలో కూడా వున్నదంటాను. మో రది విప్పినప్పుడు నే నిది వివ్వుతానంటాను. ఈమాటలకు తలా తోకా లేదు. యేమైనా అంతరార్థం వుంటే దాన్ని యెందుకు కప్పిపెట్టవలె నని (ప్రశ్నిన్తున్నాను. యేమైనావుంకే దాన్ని విప్పి చెప్పండి అని కోరుతున్నాను. చెప్పే దాక అవి అయోూమయమ్మాట లంటున్నాను. విప్పి చెప్పినప్పుడు అవి యెంతవరకు వుచితమో మళ్లి ఆమాటలమిాద వేరే విచారణచేస్తాను.

అన లింతకూ వివ్పడానికి ఇవి నమన్యలుగావు; తిరుమలేశ

అయోమయత్వాధికరణం 77 వద్యాలుగావు; సౌందర్యభావన దర్శనమాత్రాన్నే కలుగ వ లెనుగాని కండ్లూ, ముక్కూ, చెవులూ, కండ్లకు దగ్గిరగా పెట్టకొని చెక్కిపై తోలుతీసి పరీక్షిస్తే సౌందర్యన్భురణానికే మూలక్షయం కలుగుతుంది.

అక్షేపం.

ఇవి యీకాలంలో తెలియవు. ముందుకాలంవారుగాని వీటిలోతు కనుక్కోరు. అందుకే భవభూతి

"కాలో వ్యాయం నిరవధిర్వివులా చ పృథ్వీ" (మాలతీ) అన్నాడు అని అంటారా? నమాధానం.

చెబుతున్నాను; అది అనంబద్ధం. తనకావ్యాన్ని కొందరు గౌరవించకపోతే మోరు కాకుంకే మితరువాతవారు దాన్ని గౌరవిస్తారు అని అన్నాడు.

"ఏకో రనః కరుణ ఏవ" (ఉత్తర) అనే యిట్లాటి నూతనసిద్ధాంతాలను వారు అంగీకరించకుంకే వాటిలో నత్యమే ఉన్నట్లయితే ముందు వారంగీకరిస్తారని అతడి అఫిప్రాయం. అంతేగాని భవభూతి తననాటకాలను అయోమయంగా వ్రాసిముందువారి కివి తెలున్వవనలేదు. భవభూతినాటకాల్లో యెక్కడా యేమాత్రం అయోమయత్వం లేదు. ఒక వేశ ముందుకాలవువారి కని ఒప్పుకుందాము. అవి ముందుకాలవువారికే అయికే యిప్పుడే అచ్చువేయించి అమ్మడం యెందుకు? యీమాటల కర్థం మారింది గనుక అవిముందుకాలంవారికీ తెలున్నవంటారా? ఆమారిన అర్ధాలెవరికీ తెలియకుండా యీవద్యకర్త కొక్కడికే యిప్పు డెట్లా తెలిసినవి? ముందు కాలపు వారి భాష వీరికెట్లా వినబడ్డది? వీరు కొత్తగా యాఅయోమయవు భాషను నృష్టించారంటారా?

"నిత్యాః శబ్దార్థనంబంధాః" (వాక్య)

78 వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం అని శబ్ద తత్వజ్ఞులు చెప్పుతున్నారు.

వతంజలి * కుంభకారకులం గత్వా" (మవూో) అన్నట్లు భాషనెవరూ చేయలేరని భారతీయులసిద్ధాంతం. ఒక వేళ చేస్తారని వొప్పుకున్నా దీన్ని ముందుకాలవువాండ్లు యెట్లా నేర్చుకుంటారు? సాధనాలు వేరే యేర్చరచారంటారా? వీటికి ప్రామాణ్యమేమిటి? వీటిని ముందు కాలవువారు అంగీకరిస్తారని నియమమేమిటి? పోనీ అట్లాటి వేమైనా వుంకే మాకెందుకు వ్రసాదించగూడదు? ముందుకాలఫువాండ్లు యింకా తెలివిగలవాండ్లవుతారు గనుక, వారికీ తెలున్తవంటారా? అది అనంబద్ధం. పాణిని వతంజలి వ్రభృతులు వ్రాసిన శాస్తాలను యెన్నో నంవత్సరాలు వరిశశమజేసి నంస్కారవంతుల మవుతున్నాము. వెనకటి కాలవువారికంకే ముందుకాలవువారు యెక్కువ బుద్ధిమంతులనడం అనుచితం. నాట్యశాన్తంలో

"భవిష్యతి యుగే ప్రాయో భవిషవ్యంత్యబుధా నరాఃశి (భ.నా)

భవిష్యత్కాలంలో నరులు అబుధులవుతారు అని భరతుడు అన్నాడు పోనీయండి. ముందు రాబొయ్యేవారికంకు యివ్చటివారు తెలివితక్కువవారనే వొప్పుకుందాము. ఈ తెలివి తక్కువ వారికే దాన్ని విప్పి చెప్పండి అంటున్నాను. చెప్పినా తెలియదంటారా? తెలిసేటట్టు చెవ్చండీ.

"వక్సురేవ హి తజ్జాడ్యం శోతా యత్ర న బుద్ధ్యతే."

(వినేవాడికి తెలియకపోవడం వక్తయొక్క జాడ్యమేను). అని పెద్దలుచెప్పుతున్నారు. ఆధికారులు లేరంటారా? ఒకరైనాలేరా? కొందరు ఖీరువులై అటుభార్యకు తగిలేటట్లు యిటుదేవతకు తగిలేటట్లు అయోమయంగా రచిన్సున్నారు. వాయదలచుకుంకే నిర్భయంగా జగన్నాథాదులవలె భార్యనుగురించి వ్రాయండి. లేదా దేవతమాద భక్తిని వ్రీగుణరత్నకోశం, సౌందర్యలవారి మొదలయినవాట్లోవలె కనబరచండి. ఇదే ఉత్తమమార్గం. ఫీరుత్వం. అయోమయం అధమమంటున్నాను.

అయోమయత్వాధికరణం 79 ఆక్షేవం. అవునండీ, చెప్పవలసినది లేనవ్వుడు వ్రాస్తే అయోమయ మంటారు. చెవృదలచుకున్నది చెప్పడానికి కావలసిన బలం లేనప్పుడు వాస్తే అయోమయ మంటారు. వచ్చీరాని నంన్క్సృతందవాస్తే అయోమయ మంటారు. అభిప్రాయము మామూలుదై దాన్ని మెలికలువేన్తూవాస్తే అయోమయ మంటారు. ఈ అయోమయమైనా వ్రాస్పే మంచిది గదా, యేమిావ్రాయకుండావుంకే వాజ్మయం యెట్లా వృద్ధిఅవుతుంద? అని అంటారా? “. నమాధానం. చెప్పుతున్నాను; అయ్యో! కవిత్వంవ్రాసేవాండ్లు లేరే అని దుఃఖించి కవిత్వంవ్రాయవద్దు. యేమా వ్రాయకుండావుంకే యేమో మునిగిపోలేదు. మనకు కాళిదాసాదులకవిత్వం యుగయుగాలవరకూ ఆనందపారవశ్యం కలిగించగలిగినది వున్నది. కవిత్వం లేదుగదా అని దుఃఖపడవలసిన వని లేదు. ఇఘ ఆంధ్రులను వవిత్రులను జేసీ నర్వభారతవర్దానికీ నర్వలోకానికీ నందేశమిచ్చే కవిత్వం వద్యరూపానగాని గద్యరూపానగాని వన్తుందా దాన్ని ఆంధ్ర దేశం శిరసావహించగలదు, కాని యిప్పుడు కవిత్వం కొరతగా వున్నదని దుఃఖవడీి మాతం వ్రాయవద్దంటున్నాను. అని శ్రీ.ఉమాకాన్త విద్యాశేఖరకృతిలో వాబ్బయనూత్ర వరిశిష్టంలో అయోమయత్వాధికరణం నమావ్తం.

శగ్రీర స్తు. ఆ ఆ ఖే వాజ్బ్యయ వరిశిష్ట భాష్యం లట వులుముడుఘటనాధికరణం. వులమడం. నేటి కాలవుకవిత్వంలో పులమడం విశేషంగా కనబడుతున్నది. పులమడమనేది గొవ్చ కావ్యదోవం. దీన్ని ముందు వివరిస్తాను. తేలిక రంగులతో కొద్దిగీతలతో గొవ్చభావాలను వ్రకటించే చిత్రకారుడివలె, కవి. చెప్పినమాటల అర్థంకంటొు ఆమాటవల్ల న్ఫురించే భావ విశేష వరంవర అమేయమై వుండేటట్లు గోచరింవజేస్తాడు. “ఏవంవాదిని దేవరా పార్శ్వే పితురధోముఖీ." లీలా కమలవత్రాణీ గణయామాన పార్వతీ.” _ (కుమా) (దేవర్షి నారదుడు పార్వతీవరమేశ్వరుల వివాహవ్రశంనచేయగా తండ్రి పార్శ్వ్వాన కూర్చున్న పార్వతి తలవంచి చేత్తోలీలారవిందవు రేకులు లెక్కపెట్టింది). అన్నప్పుడు పార్వతి లజ్ఞా. ఆమాటలు వినడం వల్ల ఆమెకు కలిగిన ఆనందం, ఆమె సౌశీల్యం, వినయనంవదా, ఆత్మని[గ్రవాం, భవివ్యత్సంయోగదర్శనచిత్తవు_తీ, యేతజ్ఞాతీయమనోవిభమాలెన్నో గోచరిన్సున్నవి. "అపూర్వకర్మచండాల మయి ముగ్దే విముంచ మాం, నితాసి చందన భభ్రాంత్యా దుర్విపాకం విషదుమం" (ఉత్తర) ("ఓముగ్గా! ఆవూర్వకర్మ చండాలుణఖ్నైన నన్ని ఘవదలు. చందన మనుకొని దుర్విపాకమైన విషవృక్షాన్ని ఆశయించావు" అని రాముడు తొడమోద నిద్రిన్తున్న సీతను జూచి అన్నప్పుడు రాముడి ధర్మవరత్వం సీతావియోగదుఃఖం, ధర్మంయొక్క నిష్ణరత్వం, లౌకిక నుఖోవలబ్ధికోరే వారు ధర్మారాధనలో పొందే ఆశాభంగం, విధియొక్క అజ్ఞాతవరిణామ

వులుముడుఘటనాధి కరణం 81 వికల్పాలూ, ఇట్లా ఒక విశిషభావవవంచం శశోతయొక్క మనః వరిణతిననునరించి నంకోచవికాసాలుపొందుతూ లీలామాత్రంగా గోచరిన్తుండడం నవృ్చదయవేద్యం. ఇదే కావ్యసౌందర్య విభుత్వం. ఒక వన్సువు యొక్క సౌందర్యమహిమ లభ్యాలభ్యమై దృశ్యాదృశ్య దశయందులీలా మాత్రంగా గోచరిన్తున్నప్పుడు వరమోన్నతి పొందు తున్నది. దీన్నే --

"వతీయమానం వునరన్యదేవ

వనృష్టస్తి వాణీషు మవాకవీనాం" . (ధన్యా)

(మవాకవులవాక్కులలో వ్రతీయమానమయ్యేవన్వువు మళ్లీ వేరేవున్నది.)

“"నర్వధా నాస్ప్యేవ నహృదయహృదయవారిణః కావ్యన్య నవ కారో యత్ర నవ్రతీయమానార్థనంవృర్శేన సౌభాగ్యమ్‌" (ధ్వన్యా).

(ధ్వనించే అర్థనంన్పర్శచేత సౌందర్యం లేనటువంటి నవృద వృాదయహారికావ్యవకారమే నర్వధాలేదు.) అని సాహిత్యవేత్తలు న్నుతిన్తున్నారు.

ఇట్లా అమేయమైై, అమితమై శోతయొక్క పరిణతి ననునరించి నంకోచవికాసాలు పొందుతూ దృశ్యాదృశ్యదశయందు లీలామాత్ర గోచరమై సౌందర్యపిపానువుల చిత్తవృత్తి కి విశాలావకాశాన్ని వసాదించే కావ్యరచనను సాహిత్యవేత్త లారాధిన్తున్నారు. దీన్నే ధ్వని అని కావ్య వేత్తలు చెప్పుతున్నారు. దీని ప్రాధాన్య మిట్లాటిది గనుకనే

"ధ్వని నత్కావ్యముత్తమమ్‌." (సాహిత్య) అని విశ్వనాథుడు వినిపిన్తున్నాడు.

ఇంత వరిపాకవంతమైనది గనుకనే దీన్ని భారతీయసాహిత్య వేత్తలు ఉత్తమమయినదంటున్నారు.

*ప్రాప్త్పపరిణతీనాం తు ధ్వనిరేవ [ప్రాధాన్యేన కావ్యమితి స్థితం" (ధన్యా)

82 వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం అని ఆనందవర్థను డంటున్నాడు. ఇట్లానే తక్కిన సాహిత్యవేత్స లందరు చెవ్పుతున్నారు; కాళిదాసాదుల కావ్యా లీ ఉత్తమత్వాన్నే పొందివున్న వి. ఆకాలంనాటికి వికసితమైన నర్వవిజ్ఞానం బల్యవదమై వుండగా నర్వభావాలకు మొదట వశుడై పిమ్మట నర్వభావాలను వశంచేనుకొని నత్వతేజన్సుతో వెలసే దశయంగే ఈ ఉత్తమకవితాసిద్ధి కలుగుతున్నది. ఇట్లాటి కవితాదశ నర్వ '50లోనే కాళిదాసాదుల కేకొద్దిమందికో తవ్ప మిక్కిలి అరుదుగా గోచరిన్నున్నది. కనుకనే-- "నరత్వం దుర్లభం లోకే విద్యా తత్ర నుదుర్లభా, కవిత్వం దుర్లభం తత్ర శక్తిన్న్మత్ర నుదుర్లభా.” (అగ్నే) అని అగన్నేయపుూణకారు డన్నాడు. "యేనాస్నిన్నతివిచిత కవివరంవరావాహిని నంసారేకాళిదాన వభృతయోద్విత్రాః వంచషావామహాకవయ ఇతి గణ్యన్నే" (ధ్వన్యా,) (ఈ అతివిచ్విత కవివరంవరా చకంలో కాళిదాన వ్రభృతులు ఇద్దరు ముగ్గురు లేదా అయిదారుగురు మాత్రమే మవాోకవులని వరిగణితులవుతున్నారు.) అని అన్న ఆనందవర్ధనుడు ఈఅభిప్రాయాన్నే తెలువుతున్నాడు. "కవయః కాళిదాసాద్యాః కవయో వయమవ్యమిా, వర్వతీ వరమాణౌ చ వదార్థత్వం వ్యవస్థితం." (కాళిదాసాదులూ కవులు, మేమూ కవులమే వర్వతమూ వదార్థమే. వరమాణువూ వదార్థమే.) అని కవితాతత్వజ్ఞులంటున్నారు. "వరా కవీనాం గణనావనంగే కనిష్టికాదిష్టితకాళిదాసా, అద్యాపి తత్తుల్యకవేరభావాత్‌ అనామికా సార్థవతీ బభూవ.”

వులుముడుఘటనాధికరణం 83 (కవులసామర్థ్యం గణీంచేటప్పుడు మొట్టమొదట కాళిదాను 'పేరుచెప్పి కనిష్టికను గణించారు. కాళిదాను తరవాత అతనికి ద్వితీయుడుగా వుండదగ్గకవి కనబడలేదు. ఇప్పటివరకూ కనబడలేదు. గనుకనే కనిష్టికతరువాతి వేలు 'పేరులేకుండా అనామిక అని అర్థవతిఅయింది.) అని న్వుతిన్తున్నారు. "నిర్గతాను నవా కన్య కాళిదానన్య నూక్తిష, (పీతిర్మధురసార్టాాను మంజరీష్వివ జాయతే" (హర్ష) (మధురసార్షలైన పూలగుత్తులయందువలె నిర్ణతమైన కాళిదాననూక్తులయందు యెవరికి ప్రీతి జనించదు?) అని బాణుడూ, "కవికులగురుః కాళిదానః" (వను (కవికులగురువైన కాళిదాను) అని జయదేవుడూ, "దానతాం కాళిదానన్య కవయః కే న విభతి " (మధు) (యీకవులు కాళిదానుకు దానులుకారు? అని గంగాదేవీ ఆ ఉత్పమకవితాన్వరూపాన్ని ఆరాధిన్తున్నారు. అకవిత్వన్వరూవం గోచరించడానికి నయితం అంతటి నంస్కారం బుద్ధికీ కావలసివున్నవి. కాని, కాళిదాసాదుల ఆ ఉత్తమ కావ్యాలను అవరిణతులైన బాలవిద్యార్థుల పాలుచేసీ వారికీ మొదటనే రఘువంశం ఆరంభంచేసి, తరతరాలుగా మనమోకవితా దేవిని నిరసించాము. విద్యార్థి లోకాన్ని వంచించి మనంవంచితులమైనాము. "త్రస్లె నమః కర్మణే." (తిశం) అని భర్చువారి అన్నట్లు కర్మఫలం మనకు అనుభూతమయింది. ఆ నిరాసానికి ఘోరళిక్షగా కవితాస్వాదనశక్తే జాతికి నళించింది. ఇది వేరేవిషయం. న్ధలాంతరంలో దీన్ని వూర్తిగా మోమాంనచేశాను గనుక విన్నరఖీతిచేత దీన్ని వదలుతున్నాను. లభ్యాలభ్యమై దృశ్యాదృశ్యద శలో

84 వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యుం -- నేటికాలవుకవిత్వం లీలామాత్రంగా గోచరిన్న్తూ పిపానువుల చిత్తవృత్తికి వ్రత్యక్షవాక్కులచేత గృహీతమైనప్పుడు మేయమైై, మితమై, సౌందర్యతృష్ణను కుంఠితం చేన్నున్నది. కనుకనే "వరిమితన్వరూపాః" అని యిట్లాటి కావ్యుబంధాలను గురించి ఆనందవర్థనుడన్నాడు. ఇట్లాభావాన్ని మితంజేసి భావ విభుత్వాన్ని తగ్గించేది ఉత్తమత్వంనుండి తప్పక వపతితమవుతున్నది. కనుకనే యిట్లాటిదాన్ని మధ్యరకంలో చేర్చారు.

“వ్యంగ్యన్య అప్రాధాన్యే మధ్యమం గుణీభూతవ్యంగ్యమితి

గీయతే." (చతావు

(వ్యంగ్యార్థం అ(వ్రధానమైనప్పుడు ఆకావ్యం గుణీభూత వ్యంగమవుతున్నది. అది మధ్యమకావ్యం) అని విద్యానాథు డంటున్నాడు. భవభూతి

"కి వాన్త దక్షిణ మృతన్య తిశోర్జ్విజన్య

జీవాతవే వినృజ శూ(దమునౌ కృపాణం.

రామన్య గాత్రమసి నిర్భరగర్భఖిన్న

సీతావివాననవటోః కరుణా కుతస్తే." (ఉత్తరు అని చెప్పినది గుణీభూతవ్యంగ్యమే అయివున్నది.

రాముడిగాత్రమగు నీకు కరుణయెక్కడిది అంకే, రాముడు నిష్ణరత్వం, సీతావివాననవటుత్వం, ధర్మం కొరకు అవలంబించే కారిన్యం ఈతీరున శ్రోతృవరిణతి ననుసరించి ఒక భావవరంవర గోచరిన్తుంది. కాని "నిర్భగర్భఖిన్న సీతావివాననవటోః" అని ఆభావాన్ని సాక్షాత్తుగా విప్పిచెప్పి మితంమేయంజేశాడు.

అయితే ఆమాటలయినా మితంగా నవృుదయులకు ఆస్వాద్యంగా చెవృబట్టి మనోజ్ఞత్వాన్న నంవూర్ణంగా కోల్పోలేదు గనుక యివికూడా రెండవరకంగా, ఆనందజనకమధయ్యే వున్నవి. అందుకే

"రమణీయాన్సనో వివేకినాం నుఖావవోః" (ధ్వన్యా.)

వులుముడుఘటనాధికరణం 85 అని ఆనందవర్ధనుడు గుణీభూతవ్యంగ్యాన్ని గురించి వ్రస్తావించిన నందర్భంలో అన్నాడు. అదిగాక రసాది తాత్పర్యానునంధానంచేత గుణీభూతవ్యంగ్యంగూడా ధ్వనిరూవం పొందుతున్న దని

" వకారోయంగుణీభూతవ్యంగ్యోపి ధ్వనిరూవతాం,

ధత్తే రసాదితాత్పర్య వర్యాలోచనయా పునః (ధ్వన్యా)

(రసాదితాత్పర్యవర్యాలోచనచేత గుణీతవ్యంగ్యంగూడా ధ్వని రూపాన్ని వహిన్తున్నది. అనే వజ్కలవల్ల ధ్వనికారుడు వినిపిన్తున్నాడు.

ఆకాలానికి వికసితమైన విజ్ఞానవరిపాకం బల్మవదమవుతూ, నత్వప్రాధాన్యం కొంత అణగి రజః[ప్రాబల్యంతో భావం నడిచేదశలో గుణీభూతవ్యంగ్యరూవమైన ఈమధ్యమకవిత ఉత్పన్నం కాగలదు.

ఈ కాలవుకృతుల్లో ఈ గుణీభూతవ్యంగ్యకోటిలో చేరీవి కొమాండూరి కృష్ణమాచార్యుల పాదుకాన్నవంవంటివి కొన్ని మాత్రమే కనబడుతున్నవి. వీట్లో నయితం విన్నరం, వికారాలు. అయోమయత్వం, వక్ష్యమాణశబ్దవాచ్యతా. వుంకే దోషనహిత మే అవుతున్నవి. కృష్ణ వక్షం, యేకాంతసేవ ఇట్లాటివి గుణీభూతవ్యంగ్యత్వంవద్దగూడా ఆగక ఇంకా దిగిపోయినవి. ఆనంగతి ముందు తెలువుతాను.

ఈ కాలపు కవిత్వంలో పులుముడుదోషం విస్తరించి వున్నదన్నాను. దాన్నిక విశదీకరిస్తాను.

వులుముడు.

ఇదే నేటికాలవుకృతుల్లో విశేషంగా కనబడుతున్నది. పులమడ మంకు యేమో చెవ్వుతాను. నివుణుడైన చిత్రకారుడు సాధ్యమైనంతవరకు రంగులు తక్కువగా ఉపయోగించి అఖండమైన భావాన్ని వకటిస్త్వాడు. ఆఫ్రౌఢిమలేని గుజిలీమనిషి వటంనిండా గాఢంగారంగులు వులుముతాడు. గాఢంగా రంగులు వులమడంవల్ల చిత్రసౌందర్యవివేచనం లేనివాండ్లకు

రిం వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం ఆపటాలు రంజకంగా వుండవచ్చునుగాని మనం సౌందర్య జిజ్ఞానువులమైతే వులుముడు రంగులవటాన్ని అధమమని నిరాకరిస్తాము. కృతుల్లోగూడా ఉత్తమకవులు కాళిదాసాదులు కొద్దిమాటల్లో అమేయార్ధాన్ని న్ఫురింవజేస్తారు. చెప్పినమాటల అర్ధంకంకె ఆమాటలవల్ల

థి వాటి న్నే ళా న్ఫురించే భావవిశేషపరంవర అమేయమైగోచరిన్తూవుంటుంది. తనమాటలను తాను నిల్చుకొన్నా నిల్పుకోకపోయినా

"అల్పాక్షరముల ననల్పార్ధరచన." (బనవు అని పాల్కురికి సోమన్న ఉత్తమకవిత్వాన్ని కీర్తించాడు.

"యావదర్థవదాం వాచమేవమాదాయ మాధవః,

విరరామ మహీయాంనః (వ్రకృత్యా మితభాషిణః” (మాఘ)

(మాధవుడు కావలసినంతవరకే మాట్లాడి చాలించాడు. గొవ్చ వారు వ్రకృతిచేతనే మితభాషులు,) అని --

"నైతల్లఘ్వపి భూయస్యా వచో వాచాతిశియ్యతే,

ఇంధనౌఘధగవ్యగ్నిః త్విషా నాత్యేతి పూషణం." (మాఘ.)

(ఆనంభాషణ కొద్దిదైనవ్చటికి విన్నరించివుండేమాటలు దాన్ని అతిశయించలేదు. కజ్బలను మండించేదైనవ్పటికీ కాంతిచేత అగ్ని నూర్యుణ్జిమించదు.). అని మాఘుడు రెండవనర్గలో మితోక్తుల మహిమను కొనియాడుతాడు.

లోకంలో నయితం సాధ్యమైనంత కొద్దిశమతో సాధ్యమైనంత గొవృవనులు నిర్వహించడం ఉత్తమమార్గమనీ, వృథాగా ధనం, శక్తి, వ్యయంచేయడం అధమమార్గమని (వసిద్ధంగానే వున్నది. విశిష్ట భావవ్రవంచాన్ని గోచరింవజేసేది ఉత్తమకవిత్స్వమన్న నంగతి యిదివరకే నిరూపించాను. ఉత్తమమార్గానికి దూరులై, గాఢంగా రంగులు వులిమే గుజిలీబొమ్మల కర్తలవలె ఒక్క భావాని కెన్నోమాటలు గుప్పించి అర్థవిభుత్వాన్ని అంతంజకేసి మాటలు దండగజీేయడం వులమడం. దీన్నే వాచ్య మని అధమ మని భారతీయసాహిత్య వేత్తలు నిరసించారు.

వులుముడుఘటనాధికరణం గా. "వంగ్యన్య అన్ఫుటత్వే ఆధమం కావ్యం. (తావ! అని విద్యానాథుడన్నాడు. "పాథమికానాం అభ్యాసార్ధినాం యది వరం చిత్రేణ వ్యవవారః (ప్రావవరిణతీనాం తు ధ్వనిరేవ ప్రాధాన్వేన కావ్యమితి స్థితం " అని ఆనందవర్ధను డంటున్నాడు. "అధమం యథా" అని న్వచ్చందోచ్చలదచృకచ్చకుహరచ్చాతేతరాంబుచ్చటా మూర్చ్శన్మోహమహార్షిహర్దవిహితస్నా నాహ్ని్‌ కావ్హ్నోయ నః ఖిద్యా దుద్యదుదారదర్దురదరీ దీరా దర్శిదద్రుమ దోహోదేకమవోర్మిమేదురమదా మందాకినీ మందతాం (కావ్య,) (న్వచ్భ్చందంగా పైకిలేన్నూ నిర్మలతీరనిమ్న వదేశాల్లో అచ్చిన్న మైన నీటినమూవాంవల్ల పోతూవున్న మోహంగల మహార్షులచేత నంతోషంతో విహితమైన స్నానాహ్నికాలు గలదీ, యెగిరే అద్భుతమైన కవ్చలుగల తటకందరాల్లో విజృంఖిన్తున్న గొవ్చఅలలచే సాంధద్రమైన మదంగలదీ. అయిన మందాకిని మామాంద్యాన్ని పోగొట్టుగాక.) దీన్ని యీాఅధమకవిత్వానికి ఉదావారణంగా కావ్యవ్రకాశకారుడు మమ్మటుడు కనబరచాడు. “"అపూర్వకర్మచండాలం అయి మున్దే విముంచ మాం, శితాసి చందనభభాంత్యా దుర్విపాకం విషదుమం" (ఉత్తర) అని భవభూతి తెలిపిన భావాన్ని "ఓ మౌగ్ధ్య్యగుణవిలసిత అయిన సీతా! నేను చండాలుడు సైతం చేయలేని నిష్టురకార్యాలు ధర్మంకొరకు అచరిన్తున్నాను. అట్లాటి నన్ను లౌకికనుఖోవలబ్టీకొరకు ఆశ్రయించి తవృక వ్యర్ధ్థమనోరధ వయినావు. ఛీ! నేను మహాఘోరపాపిని. అవ్యాజ([కైవముతో దుర్గమకాంతారాల్లో నాపాదాలను ఆరాధించిన సీతను విడున్తున్నాను. అహో! సీతా! ధర్మనిష్టరతచేత కిరాతుడనైన నన్ను నీవు భాంతివశాన

88 వాజ్మయ వరికిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం వరించావు " అని యీతీరున వాచ్యంజేసి మాటలు కుక్కడం వపులమడం. ఇది కావ్యంలో అధమమార్గం.

"లీలాకమలవత్రాణి గణణయామాన పార్వతీ." (కుమా) అని కాళిదాను తెలిపిన భావాన్ని "“మనోహరలజ్ఞాలావణ్యనూ చకంగా మధుర వణయమనోజ్ఞమైన వృదయంతో దివ్యసౌందర్యవిలసిత పార్వతి మధురవాస్తాబ్దాలతో మధురకమలవత్రాలను మధురంగా గణనచేసింది" అని మాటలు పులమడం అధమకవిత్వం. చిత్తం తమోగుణ బహుళమై వరిణతి హీనమైనప్పుడు ఈఅధమకవిత్వం వెడలుతున్నది. మనజాతికి ఇవ్పుడీస్థితే బహుళంగా నాకు కనబడుతున్నది.

ఈకాలపు కృతులనేకాలు ఈఅధమకోటిలోనే చేరుతున్నవి.

"మధురమోహవానమూర్తి మందహానమున

నద్భుతంబుగ లీన మైనట్టులుండ

మధురహానంబులో మాధురీవ్రకృతి

యానంద ముదిత మైనట్టులుండె

మధురచందికలలో మధురామృతంబు

మధురామృతంబులో మధురరనంబు

మధురరనంబులో మధురభావంబు

మధురభావంబులో మధురరూవంబు

మధురరూవంబులో మధురతేజంబు

మధురమోహనకళా మహితమైవుండ

మధురన్వరంబులో మధురగీతములు

మధురగానంబులో మదిమేశగించి." (యేకాంతసేవు అని యీతీరున అయోయపు వులుముడు యేకాంతసేవనిండా కనబడుచున్నది. ఈతీరుగా యేకాంత సేవలోనే కాకుండా ఈకృతికర్తల రచనలన్నీ యిట్లాటివులుముడుతోనే విస్తారంగానిండివున్నవి. యేకాంత సివలో మొదటనుండి చివరవరకూ అంతా వులుముడు పేరివున్నది.

వులుముడుఘటనాధి కరణం 89 వాటిని ఉదావారించడమంకే వున్నకమంతా ఉదావారించడమే గనుక వదలుతున్నాను. ఆనందంతో పాడుతా ననడానికీి

"చిత్త మానంద మయమరీచికలసోల వృదయ మానంద భంగమాలికలదేల కనుల నానంద జనితాశుకణములూర జగము నిండ 'స్వేచ్భాగాన రురులనింతు." అని కృష్ణపక్షకర్త యిరవై రెండుమాటలను వులిమినాడు. "శోకఖీకరతిమిర లోక్రైకవతిని కంటకకిరీటధారినై కాళరాత్రి మధ్యవేశల జీమూత మందిరంపుం గొలువుకూటాల నేకాంతగోప్టితీర్చి దారుణ దివాంధరోదన ధ్వనులశ్రుతుల పొంగి పొంగియు నుప్పొంగి పొరలిపోవు నావిలావనివిడగీతికావళీవి రావముల నర్ధరాత్రగర్భమ్ము మజీయు మతజియు భీషణకాళిమోన్మత్త గాగ." అని కృష్ణవక్షంలో అయోమయానికి ఉదావారించిన వద్యాలూ "కన్నీటి కెరటాల వెన్నెలేలా నిట్టూర్పు గాడ్పులో నెత్తావియేలా (వళయకాలమహోగ్ర భయదజీమూతోరు గళఘోరగంభఖీర ఫెళ ఫెళార్భటులలో మెరపేలా? అశనిపాతమ్ములో నంబువేలా వాలావాలమ్ములో నమృతమేలా (వ్రబలనీరంధ్రాభజనితగాఢధ్వాంత నివిడహేమంతరాత్రీకుంతలములలో జుక్కేలా? శిథిలశిశిరమ్ములో జివురేలా పాషాణపాళిపై వ్రనవమేలా

900 వాజ్మయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం వికృత[కూరక్షుధాక్షుఖిత మృత్యుకఠోర వికటపాండురశుష్కవదనదంహష్ట్రాగ్నిలో నవ్వేలా? అని నిదర్శనపవరంవరకు ఉదాహరించిన వపబ్కులూ వులుమడే అయివున్నవి. ఇదివరకు చూపిన "ఐక్యమౌదామె" "వియోగరాగం" "కవితాంశ" పులుముడు దోషంతో కూడివున్నవి.

*ప్రాజ్యపీఠపురీమవోరాజ్యభాగ్య

లక్ష్మి కొలువుదీర్చు చిరత్న రత్నఖచిత

భానమానకల్యాణ సింవాననంబు

అది వెలమ శౌర్యమూర్తిరణావనీవి

హారవి[కమ కేళికానంతరమ్ము

శాంతినుండు విలానవిశ్రామవేది

అది నభానీననకలబుధావతంన

ఘనకవీశానవిజ్ఞానకాంతి మత్త

నన్నవీక్షణ స్నాపిత న్వర్హపీఠి

అది మహీవతిరామరాయావనీం[ద

కరకమల వీజ్యమాన చామరనమోర

వులకీత భవన్మృదుభూషితంబు.”" అని ప్రాజ్య. భాగ్య, భానమాన, కల్యాణ, శాంతినుండు, మహీపతి, అని ఇట్లా యెన్నో అనావశ్యకశబ్దాల గుప్పించిన వులుముడు కృష్ణవక్షంనిండా వున్నది.

"శారదశర్వరీ మధురచంద్రికనూర్యనుతా న్రవంతికా

చారు వినీల వీచిక వ్రశాంతనిశావవనోర్మి మాలికా

చారితనీవశాఖికకృకాంగిని గోపిక నేను" (కృష్ణపక్షం. అని యీమాదిరి వున్నవన్నీ పులుముడే అయివున్నవి. సాధారణంగా (ప్రాకృతస్త్రీలూ హీనులు పోట్లాడేటప్పుడేమోతోచక పోతే నోరునొప్పి వుష్టేదాకా అడ్డగోలుగా తిట్టుమోద తిట్టు వదితిట్లు తిట్టి వూరుకుంటారు.

వపులుముడుఘటనాధి కరణం 91 ఈధోరణీ యేకాంతసేవలోను ఇంకా ఈకాలవు అనేకకృతుల్లోను కనబడుతున్నది.

"పేమాలయంబులో ప్రియు డాడువేళ

(యేమడోలికలలో పప్రియు డూగువేళ

(పేమామృతాల్టిలో ప్రియుడీదువేశ.-" (యేకాంతసేవ.) యేమితోచకపోతే 'పాడిందే పాటరా' అనికొంతసేవు మాటలు దండగబెప్టే వద్యకర్తల ధోరణి యిది. కృష్ణపక్షంలోని

"చిత్తమానంద మయ మరిచికలసోల

వృదయ మానంద భంగమాలికలదేల

కనుల నానందజనితాశుకణములూర". అనే వంక్కుల ధోరణిగూడా అదే.

విన్తరదోషంకింద నేను వవస్తావించిన కూచి నరసింహకృత వనవాసిలోని పాత్రల ఉపన్యాసాలు, రామరాజులోని వటాను అంత్యోపన్యానం, బళ్లారి కృష్ణమాచార్యుల సారంగధఠాదుల్లో అధికవనంగాలు అన్నీ వులుముడే అయివున్నవి.

ఉత్తమకావ్యాలు నయితం నన్నయ ఆరంఖించిన వద్యాల్లోకీ దిగేటవ్చటికి పులుముడు పాలై చెడిపోయినవి. ఈనంగతి వ్రథమఖండంలో మోమాంనచేశాను. గనుక యిక్కడ వదలుతున్నాను అమేయమై, అమితమై శోతయొక్క వరిణతి ననునరించి నంకోచవికాసాలు పొందుతూ దృశ్యాదృశ్యదశయందు గోచరమై సౌందర్యపిపానువుల చిత్తవృత్తికి విశాలావకాశం కల్పిన్నూ భావవవంచాన్ని వ్రసాదించే ఉత్తమకావ్యరచన అనేక కారణాలచేత లువమయిపోయి వాచ్యరచనమాత్రం మనకు నేటికాలాన మిగిలింది.

ఈవాచ్యదశను దాటిని కృతు లీకాలపువి మక్కిలి అరుదుగా నాకు కనబడుతున్నవి. వులమడానికి ఉదాహరణాలు చూవడమంకే కృతులను నంపూర్ణంగా ఉదాహరించడమే అవుతుంది గనుక ఆవని

92 వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం

యిక మానుతున్నాను. అనలు గుంవుగణం, వ్రకాశగణం, దండగ్గణం మొదలైన వన్నీ వికృతం చేస్తుండగా, నన్నయతో ఆరంభమైన ఆంధ పద్యాలే ఆదినుండి పులుముడు దశతో అధమంగా వన్తున్నవి. అయితే ఆగణాలు మాత్రం శ్రీనాథకృతుల్లోవలె కృష్ణకర్ణామృతాదుల్లోవలె కొంత తగ్గి నేటికీ ఆ పులుముడుమాత్రం స్థిరంగా వున్నది. గుంవుగణం మొదలైనవాటిని (వథమఖండంలో వివరించాను గనుక యిక్కడ తెలవక వదలుతున్నాను. ఉత్తమత్వ మట్లావుంచినా, ఈఅధమమైన వాచ్యత్వదశను దాటి మధ్యదశకువచ్చిన కావ్యాలే తెలుగులో అరుదని నే ననుకొంటున్నాను.

అని శ్రీ..ఉమాకాన్త విద్యాశేఖరకృతిలో వాబ్బయనూత్ర వరిశిష్టంలో వులుముడుమటనాధి కరణం నమావ్హం.

శ్రీరన్తు. ఆ న ఆళ్ళ వాజ్మయ పరిశిష భాష్యం ల శబ్ద వాచ్యతాధికరణం శబవాచ్యుత చి ఈకాలవుకృతుల్లో శబ్బ్దవాచ్యత అధికంగా. వెగటుగా, కనబడు తున్నది. శబ్బ్దవాచ్యత అంకే యేమోవివరిస్తాను ఒకడు తెలివిగలవాడు శక్తిమంతుడు అయితే అవి అతని కృత్యాలవల్ల, వివేకం తెలిపే మాటల వల్ల లోకానికి వ్యకమవుతుంది. కాని. నేను తెలివి గలవాడను, గొప్చవాడను అని చెప్పుకొన్నంతమాత్రాన గాడు. *బువతే హీ వలేన సాధవో నతు వాక్యేన నిజోవయోగితాం" (వైష) అని శ్రీహర్డు డీనత్యాన్నే తెలుపవుతున్నాడు. చెప్పుకొన్న మాత్రాన అతడు గొప్పవాడూ. తెలివిగలవాడూ అని లోకం అనుకోకపోగా అతడు రోతమనిషి అని అనవ్యువడుతుంది. ఇట్లా చెవ్చుకొనడమే శబ్బవాచ్యత. కవి నయితం నృష్టివల్ల వకృతి చేష్టానంభాషణాదులవల్ల వ్యకృమయ్యే భావవరంవఠర చేత తన కావ్యమాధుర్యాన్ని, ఆనందాన్ని లోకానికి వసాదించవలెగాని ఊరికె మధురం, దివ్యం, మంజులం, కోమలం అని చెవృడంవల్లగాదు. అది శబ్బవాచ్యత అయి రోత పుట్టుతుంది. ఈ కాలపుకృతికర్తల్లో అనేకుల క్రీవివేకం లేనట్లు కనబడుతున్నది. మాతృమందిరమనే నవలలో దివ్య, మధుర, ఆనంద అనే మాటలు పున్నకమంతటా నిండివున్నవి. యేకాంతసేవలో మటుకు ఇందాక నేను వులుముడుకు ఉదాహరించిన "మధుర మోహనమూర్తి మందహానమున నద్భుతంబుగ లీన మైనట్టులుండ

94 వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం నేటికాలవుకవిత్వం మధుర వోనంబులో మాధురీ వకృతి యానందముదితం బైనటులుండె మధుర చంద్రికలో మధురామృతంబు మధురామృతంబులో మధురరనంబు మధుర రనంబులో మధుర రూవంబు మధురభావంబులో మధుర రూవంబు మధుర రూవంబులో మధుర తేజంబు మధుర మోహనకళామహితమై వుండ మధుర న్వరంబులో మధుర గీతములు మధుర గానంబులో మదిమేళగించి." (యేకాంతసివ) అనే వబ్కుల్లో ఒక్క చోట 18 మధురలు వ్రాశారు. “ఒక్కింత యానంద ముండునుగాక నుఖకరం బగుగాగ శుభమగుగాక ఆనంద మగుగాక యందమౌగాక." అని మూడు వబ్బుల్లో రెండానందలు వేనీ తరవాత మూడు వబ్కులుదాటి మళీ "నిరవధికానంద నిలయమైవున్న." అని ఆనందను మళ్లీ వేశారు. ఈ కాలవుకృతుల్లో అధికంగా మంజుల, మధుర, నవ్య, దివ్యమృదు,. విశ్వమోహన, ఆనంద. మనోజ్ఞ, అని కుప్పలుగా కనబడుతున్నవి. ఇదంతా శబ్బవాచ్యతే అవుతున్నది. పూర్వవక్షం అవునుగాని కావ్యం మధురమైనదని మనోజ్ఞమైనదని చెప్పడానికి ఈ మధురలను బంధురలను (వవ్రయోగించలేదు. కవి ఈ వదాలను (వయోగించి మార్దవం మిదా మాధుర్యం మోదా తనకుగల అఖినివేశాన్ని తెలువుతున్నాడు. అంతేగాదు. అనందర్చాల్లో మాధుర్యం మార్దవం

శబ్బవాచ్యతాధికరణం నే వ్యకృమవుతున్నవని చెప్పుతున్నాడు. అట్లానే కలోరత్వాన్ని తెలవడానికి (క్రూర, కఠోర అని యిట్లాటి మాటలను వయోగిన్నున్నాడు. దీంట్లో దోషం లేదంటారా? నమాధానం చెప్పుతున్నాను; వాన్నవంగా మాధుర్యం మిదా మార్దవం మోదా అఖినివేశం వుంకు, కథానృష్టిలో ఆభావాలను గర్భితం జేసి వకృతి చేష్టాదులవల్ల వాటిని తెలువవలెనుగాని ఊరికె మధురం, మంజులం, బంధురం అని చెవ్వడం చేతగాదు. చెప్పినంతమాత్రాన లోకం అనుకోజాలదని పైగా వెగటువడుతుందని తెలిపినాను. ఈ జౌచిత్యం యొరిగిన వాడు గనుకనే కవికాళిదాను, తపోవనాల శాంతిని, మాధుర్యాన్ని. తేజన్సును. అత్యంతం ఆరాధించేవాడే అయినా రాముడడిగినవ్వుడు "అదష్టనీవారబలీని హిం స్టైః నంబద్ధవైఖాననకన్యకాని, ఇయేష భూయః కుశవంతి గంతుం భాగీరరథీతీరతపోవనాని." (రఘు) (తూరమృగాలు తినని నీవారబలులు గలిగి, మునికన్యలకు వ్రీతిజనకమై, దర్భలతో కూడివున్న భాగీరథీతీర తపోవనాలకు పోవలెనని ఆమె కోరింది.) అని అన్నాడు. "దివ్యమై. వవిత్రమై, శాంతినిలయమై," అని యీతీరున శబ్బ్దవాచ్యత పాలుగా లేదు. పూర్వవక్షం అవునునరే; ఊరక నేను తెలివిగలవాడను గొవ్చవాడను అని చెవ్చుకుంకే రోత అన్నారు. ఒప్పుకుంటాము. నిజంగా తెలివిగల వనులు చేన్తూ, గొవ్చకార్యాలు సాధిన్తూ నేను గొవ్చవాణ్ని నేను తెలివిగలవాణ్నీ అస చెవ్పుకుంకేయేమి? అది నత్యమే గదా. శ్రీనాడుగు కాకీబండంలో మేమారెడ్డి తన్ను గురించి,

96 వాజ్మయ వరిశిష్టభాష్యం నేటికాలవుకవిత్వం "ఈక్షోణిన్‌ నినుబోలు నత్కవులు లేరీనేటి కాలంబులో (దాక్షారామ చళుక్య భీమవర గంధర్వావ్సరోభామినీ వక్షోజద్వయ గంధసారఘునృణ దైైరాజ్యభారంబున ధ్యక్షించున్‌ గవిసార్వభౌమభవదీయ (ప్రౌఢ సాహిత్యముల్‌."(కాశీ)

అని చెప్పినట్లు వ్రాశాడు.

భవభూతి “చేతస్తోషకరీ శిరోనతకరీ విద్యానవద్యాస్తి నః"

అని అన్నాడు. అట్లానే మృదుత్వాన్ని. మాధుర్యాన్ని. వ్యక్తవరున్నూ

మధురం, దివ్యం, మంజులం అంకే మంచిదేను; అని అంటారా?

నమాధానం చెవ్పుతున్నాను; శక్తిమంతుడేదో నందర్భం వచ్చినవ్వుడు, ఇతరులు తూలనాడినప్పుడు. భవభూతివలె జగన్నాథుడీవలె ఒకసారి రెండుసార్లు చెప్పుకుంకే రోతదేదు. కాని నిజంగా శక్తీిమంతుడైనా మాటి మాటికీ, పుటపుటకూ నేను గొవ్పవాణ్నీ అని వాపోతుంకే రోతగానే వుంటుంది. అనలింతకూ భూతవర్తమానాల్లో అద్వితీయుడైన కాళిదాను. "మందః కవియశఃప్రార్థీ గమిష్యామ్యవవోాన్యతాం."

అని వినత్తుడైనాడు. ఒకరకవు మనుషులు జగన్నాథుడివంటివాండ్లు

బయటవడి వెళ్లబెట్టుకుంకే ఒకటి రెండుసార్లకు రోతగా వుండదు. కాని

వుటపుటకూ వాపోతే రోత అని నహవృదయుల కందరికీ తెలిసిన నంగతే. ఇట్లానే కవి తన మాధుర్య (్రైమను, మంజులత్వ (ప్రేమను తెలియబరచడానికీ ఆనందర్భాలు మధురమైనవని వ్యక్షం జేయడానికీ కొన్ని మధురలు. కొన్ని దివ్యలు వేస్తే రోత పుట్టదు. కాళిదాను తపోవనాల పావనత్వం మోది అభినివేశం అవలేక.

"వునానం వవనోద్యూతైః" (రఘు,) అని పావనత్వాన్ని శబ్దంతో చెప్పినాడు.

శబ్బ్దవాచ్యతాధికరణం ! ఇట్లానే "పుంస్కోకిలోయ మధురం చుకూజ." (కుమార.) అని అన్నాడు. ఇట్లా యెక్కణ్నైనా యీ మాటలు వుంకే రోతలేదు. కాని యివ్పటికృతులనేకాల్లో మధురలు, కోమలలు, దివ్యలు, ఆనందలు, మంజులలు, ముసిరి మూగి వెగటు పుట్టిన్తున్నవి. ఈ కాలవు కృతికర్పలకనేకుల కీ జొచిత్యజ్ఞానం కనబడదు. వద్యం మొదలు పెట్టితే దివ్యలు, మధురలు, ఆనందలు, మంజులలు, వ్రణయలు, కోమలలు వేన్సున్నారు. "నీవు తరుణ మాధవుడవు, నేను కోకిలను" అని అన్న ప్పుడు మధుమానంలో కోకిల వంచమన్వరవిరావి అవుతుందని వసిద్ధమే గనుక చక్కగా పాడుతాననే అర్ధం విదితమవుతుంది. తరుణమాధవుడవు అనడంతోనే మధుమానళశోభవూర్ణంగా గోచ రిన్తున్నది. కాని కృష్ణవక్షకర్త యీ అభిప్రాయం తెలవడానికే "తరుణ శృంగార మధురమాధవుడ వీవు కలికిపాటల కోయిలకులము మాది." అని ఆరంభంలో శబ్బవాచ్యత పాలైనాడు. ఇతడు మధురంగా పాడేదీ, పాడనిది యితడివద్యాలే చెవ్చవలసి వున్నవి. శృంగార, మధుర, కలికిపాటలు, అని శబ్దవాచ్యతే గాకుండా వులుముడు దోషం గూడా చేశాడు. ఇట్లాటివి కృష్ణపక్షం నిండా వున్నవి. ఈ కాలవుకృతులనేకాల్లో యీదోషం అధికంగా వున్నది. "విశ్వమోవాన రనవుంజ మృదులగీతి చారుసీత శీతచంద్రికాపూరమైన శారద మనోజ్ఞ యామినీ సమయమందు. (భారతి. నం-2. నం-2. పేజి-1080

98 వాబ్బ్మయ వరిశిష్టభాష్యం నేటికాలపుకవిత్వం "సాగపైన పూవులు సొంపైన పూలు అందమైన మంచి చందనవూలు" (భారతి. నం-2, నం-1-85.) *"వవిమలానంద మందానిల (వశాంత మధుర హేమంత చందద్రికామౌనగీతి చల్లనై కన్నులరమోడ్చి శాంత దివ్య (వకృతి మంజులగాన న్రవంతిలోన మృదుల సీోజదళశముల మేనుమరిచి" భ. రామసోమయాజులు, ప్లీడరుషిపు కాను, (ఆంధ్ర, హెరాల్డు. వా-న. 2-42.) *"నవవనంతంవు లేమావి చిగురుటాకు నీడలనువోయి గొంతెత్తిపాడుకొనెడు మధుఠ మోహవానమూర్తిని మదిలిఖించు. తె. కృష్ణమూర్తి, యం. యేళ్లాను, (ఆంధహెరాల్డు,)

శబ్బవాచ్యతాధికరణం ఖం "వణయవేణు వనములోన భమరతతులు మాధురీరన ముద్భృవింవంగజాలు యుష్మదానంద దర్శనజ్యోత్స్న, గాని." (యామర్తి నూర్యవ్రకాశరావు, అంధ్రహెరాల్డు,) "ఇంవుదళ్కొత్త నాటల సొంపుమారె క్యమవల్లవ కోమల కరములెత్తి పిల్లలానందచంద్రికల్‌ వెల్లివిరియ మంజులాలావనవనుధా మధురమూర్తి నిల్చి నామది నానంద నిధి విధాన." (పెద్దిభొట్ల రాచంద్రరావు బి.యల్‌ క్లాను.. ఆం(ధహెరాల్డు. వాల్యు 11.నె 8 రు. 38) "మధురమాధుర్య రవమున మనముగరుగ పాడరావమ్మకోయిలా వ్రమదగితి. (వానంత.) "*నీమనోవార రూవరామణీయకము నవనవానంద సౌందర్య లాలనము."

100 వాబ్బయ వరిశిష్టభామ్యం నేటికాలపుకవిత్వం 'పెనుమర్తి వెంకటరత్నం. (భారతి. 2-7-156)

"నవ్యశరన్మనోజ్ఞనుందర నువిశాలమిద్ది

వణయ రాధిక- శేషాది రమణకవులు. (భారతి ౩-5) *"నవవిక న్వరదివ్య సౌందర్యమూర్తి విశ్చ్వనుందరి వరమవవిత్రమూర్తి శో (కృష్ణవక్షం) "నవ్యమోవాన కోకిలానందగీతి దరవికన్వరనుమనోవారనుగంధ." (కృష్ణవక్షం.) "అమృతగాన మధుర మందాకినీ భంగమాలికాంబు శీకరవితాన మోవాన చిత్రనటన పూర్ణవికసితజీవితపువ్చక్యయ సౌరభమ్ముల జిమ్ముచున్నారొ యెల్ల దెనల భవదీయనుందర దివ్యరూవో (కృష్ణవక్షం.) "లలితనుకుమార మధుర బాలన్వరంబు లలిత మనోజ్ఞ కావ్యమంజులలతా౦త మాలికాభరణా వినిర్మలవిశేష నుగుణ మాణిక్య దివ్యతేజోవిరాబ." "ఎన్నడో మోరు పాడినదీ వనంత మధురజీవనగీతి హేమంతదీర్హ యామినీమధ్యవేళ యేమైననేడు నవ్యభాగీరథీ దివ్యనది విధాన." (కృష్ణవక్షం)

శబ్బ్దవాచ్యతాధికరణం 101 అని యీత్తీరున శబ్బ్దవాచ్యత మిక్కిలి మెండుగా కనబడుతున్నది. తాటక ఘోరంగా రామలక్ష్మణుల యెదుట నిల్చున్నస్థితిని

“"జ్యానినాదమధ గృవ్నాతీతయోః

ప్రాదురాన బముళక్షపాచ్చవిః

తాటకా చలకపొలకుండలా కాలికేవ నివిడాబలాకినీ." (వారి. జ్యానివాదం గ్రహించి, బముళవక్షవు రాత్రిని బోలి, కపాలాలు కుండలాలుగా వేలాడుతుండగా కొంగలగుంపుతో గూడిన సాంద్రమేఘం వలె అది (తాటక) ప్రాదుర్భవించింది.

• ఉద్యతైకభుజయస్టిమాయడీం

శోణిలంవి పురుషాంతమేఖలాం

తాం విలోక్య వనితావధే ఘృణాం

వత్రిణా నవా ముమోచ రాఘవః

(ఆయతమైన భుజదండాన్నియెత్సి వురుషుల పేగులు మొలలో వేలాడుతుండేదాన్ని చూసి బాణంతో గూడా స్త్రీవధలో దయను నయితం విడిచాడు) అని కాళిదాను రఘువంశంలో ఘోర, కుటిల, నిష్ణర, అని శబ్బవాచ్యతపాలుగాకుండా చిత్రించాడు. కాని, కోవనందర్భ, శ్రార్య నందర్భం వస్తే ఘోరలు, కుటిలలు, (కూరలు, దురంతలు, నిష్ణరలు ఈ కాలవుకృతి కర్శలనేకులు వులుముతారు.

*"కౌర్య కౌటిల్య కలుష వంకంబువలన" (కృష్ణవక్షం.)

"శౌర్య కౌటిల్యకల్పితకరినదాన్య." (కృష్ణపక్షం.

"ఘోర దుఃఖతమంబున గుందునపుడు.” (కృష్ణవక్షం.)

"వ్యృాదయ దళనదారుణ మవో(గ్రకార్యంబు దలచినావు"

(కృష్ణవక్షం.)

102 వాబ్మయ పరిశిష్టభాష్యం నేటికాలవుకవిత్వం 'వళయ కాలమవో[గ్ర భయదజీమూతోరు గళఘోరగంభఖీర ఫెళ ఫెళార్భటులతో (వ్రబలనీరం ద్రాభజనితగాఢధ్వాంత నివిడ హేమంత రాత్రీకుంతలములలో వికృత కఈూరక్షు భితమృత్యుకలోర వికటపాండుర శుష్కవదన దంష్టాగ్నీలో” (కృష్ణవక్షం) "వైదాఖతీక్ష భానుఖీకరకరానలచ్భట' "అనంతళోక భీకర తిమిర లోకైకవతిని." "వెక్కి వెక్కి రోదింతును." "ఏడ్చివైతు ఎలుంగెత్తి ఏడ్చివైతు." ఈ తీరుగా యేడవకుండానే యేడుస్తానన్నట్లు శబ్బ్దవాచ్యత అనే దోషానికీ కృష్ణవక్షకర్త తనకృతులను గురి చేశాడు. "వణయమేలోకమై వరగిన చోట వ్రణయ శకుంత దంవతులమై మనము (వణయలీలామృత రనతరంగముల వణయడోలా వరంవల మధ్యమున వ్రణయాన దోగుచు ప్రణయగీతములు వణయంబు వల్లవింవంగం బాడుకొనుచు నణయ రూపానంద భాగ్యంబు గాంచి వణయ శాననమున వ్రణయ రాజ్యమ్ము పాలింతమికరమ్ము వ్రణయాధినాథ." (యేకాంతసేవ)

శబ్బవాచ్యతాధికరణం 103 అని శబ్బ్దవాచ్యతతో వులిమినారు. ఇందులో 7 వణయలు వదిలిపెట్టి తక్కీనవి వ్రాశాను. అయోమయం, పులుముడు. శబ్బ్దవాచ్యతచేరి కవిత్వం పోగలిగినంత అధమదశకు ఈ నంక్తులు పోయినవి. ఈ తీరును యీవని యీ కాలవుకృతుల్లో మిక్కుటంగా కనబడుతున్నదని, యిది వివేకం మాలిన వని అని చెప్పి యీ (వ్రస్తావన చాలిన్తున్నాను. "బవుళ వక్షపు రాత్రినిబోలి. చెవులకు వుగైలు వేలాడుతుండగా, వురుషుల పేగులు మొలతాడుగా తాటకి నిల్చున్నది" అన్నవుుడు యెవరిెంత వద్దని చెప్పినా అది భయంకరంగా వున్నదనుకొంటాము. కాని కృష్ణవక్షకర్త

"శోకఖీకరతిమిర లోళైకవతిని."

“వళయ రుంరూ వ్రభంజన స్వామిని" అని అంకే యెవరెంత చెప్పినా? ఆయన ఆస్వామి అనిఆఖీకరవతి అని అనుకోలేకుండా వున్నాను. యెందుకంకే ఆయన యెందుకు (వభంజనస్వామో యెట్లా ఖీకరవతో తెలియదు. కనుక వీటిని దండగ మాటల శబ్బ్దవాచ్యత అంటున్నాను. ఇక మధురత్వం, మంజులత్వం వున్నచోట్ల మధురం, మంజులం, దివ్యం అని మధురపైన మంజుల, మంజుల పైన కోమల, కోమల పైన కమవేన్తుంకే నేను తెలివిగలవాడను నేను మేధావంతుడను, నేను గొవ్పవాణ్ని అని చెవు ఎుకొన్నప్పటివంటి వెగటువని గనుక అది వెగటు శబ్బ్దవాచ్యత అంటున్నాను. ఈ ఉభయ విధ శబ్బ్దవాచ్యతలు ఈకాలపవు కృతుల్లో వున్నవి. ఇంకొక మాట చెప్పి యీ విషయం ముగిన్తున్నాను. వణయమనేది కేవలం స్త్రీ వురుషుల అన్యోన్యాఖిలావకు వాచకమని నేటి కృతికర్తలనేకులు అనుకొంటున్నట్లు కనబడుతున్నది. వణయమంకే ప్రీతిపూర్వకమైన ప్రార్ధన, సాధారణంగా (పేమ, స్నేహం అని అర్ధం అంతేగాని స్త్రీపురుషులకు ప్రత్యేకించి వుంకే స్నేహం మాథతమేగాదు. సాధారణ స్నే హం. ఇది సాధారణంగా అనేక న్ధలాల్లో నాయక వ్యవవోారంలో కోవంతో అనుబద్ధమై వుంటుంది. “మానోపివ్రణయేర్యయోః" అని దశరూవకకారుడు. వణయమానమని,

104 వాజ్మయ వరిశిష్టభావమ్యం నేటికాలవుకవిత్వం

ఈర్త్యా మానమని మానం రెండు విధాలని అఖిపాయం. కోవవరతంత్రులైన నాయకులబెట్టు వణజయమానం.

"యేమపూర్వకవశీకారః వ్రణయః" అనిధనికుడు. వ్రణయాన్ని భంగం చేసేమానం [వవణయమానం. ఇదే వణఇయకోవం.

“"“త్వామాలిఖ్య వ్రణయకుపితాం" (మేఘ) అని కాళిదాను

“"వణయ కుపితాం దృష్ట్యా- అని వాకృతిరాజు, (దశరూవకక వ్యాఖ్యలో ఉదావాతం.

"వణయకుపితయోర్జ్వయోః* (నంన్ఫతచ్చ్భాయ,)

అని దశరూవక వ్యాఖ్యలో ఉదాహృాతం,.

వణయమనేది కేవలం స్త్రీ వురుషుల స్నేహమే గాదు. సాధారణ స్నేహం. స్త్రీ వురుషుల ప్రీతిమాత్రం గాదు, సాధారణ ప్రీతి. అయితే యెక్కువైన (ప్రేమను వ్రణయమంటారు. "ప్రేమనీతం వ్రకర్షం చేత్‌ తదా వ్రణయ ఉచ్యతే.” అని అభియుక్షోక్సీ. ఇది స్త్రీ వురుషుల (్రేమకు మాత్రం నంబంధించింది గాదని యిదిరవరకీ తెలిపినాను. కాని యిది తక్కిన (ప్రేమలనువలె స్త్రీ వురుమలకు నంబంధించిన ప్రీతిని నయితం తెలువుతుంది గనుక ఆ అర్ధంలో నయితం ప్రీతివ్రభృతి శబ్దాలనువలె విజ్ఞులువాడినారు. "మునినుతావణయన్మృతిరోధినా

మమచ ముక్ష్తమిదం తమసా మనః" (శా-ర) (శకుంతలా వ్రణయాన్ని ప్రీతిని న్మరించకుండా చేసే తమన్సు నుండి నా మనన్సు విడుదల పొందింది) అని.

"మయ్యేవ విన్మరణదారుణచిత్తవృత్తౌ

వృత్తం రహః వ్రణయమ్య(ప్రతివద్యమానే” (శార్‌) (రహన్యంగా జరిగిన (పణయాన్ని (స్నేవాన్ని) తెలునుకోలేని విన్నరణదారుణచిత్త వృత్తుడనైన నాయందే)

శబ్బవాచ్యతాధికరణం 105 "భర్చుఖిః వణయనంభమదత్తాం." (కిరా) (భర్తలు (డేమాదరాలతో యిచ్చిన) యిట్లా కౌచిత్యవేతృలక్కడక్కడ వచించడం కనబడుతున్నది. కాని యిది స్త్రీ వురుషులకు నంబంధించిన (యేమనుమాత్రం తెలిపే శబ్దం గాదని చెవు తున్నాను. అందుకే "అపి (పనన్నం హరిణీమ తీ మనః కరన్ధదర్భవ్రణయావవోరిష." (కుమా) (చేతిలోని దర్భలను స్నే వాంతో అవవారించే జింకల మోద నీ మనన్సు (వనన్నంగా వుంటుందా?) "కంఠాన్లేషవణయిని జనే" (మేఘ) (కంఠాశ్లేషం కోరీమనిషి "నత్కియాం విహితాం తావద్సృవోణ త్వం మయోద్యతాం, చణయాదృహుమానాచ్చ సౌవృాదేన చ రాఘవ.” (రా.యయు.) (వ్రీతితోబహమానంతో 'స్నివాంతో చేసే యీ నక్కారాన్ని స్వీకరించు- విఖీషణవచనం.) "తద్భూతనాథానుగ నార్హనీ త్వం నంబంధినో మే వణయం వివాంతుమ్‌. (రఘు.2) (కనుక ఓ సింహమా! బంధువుడనైన నా వణయం (యాచన) నీవు భంగం జేయదగదు.) "సాహి వణయవత్యాసీత్‌ నవత్న్స్యోరుభయోరపి" (రఘు. 10) (నుమిత్ర నవతులిద్దరి మొదా (మేమవతిగా వున్నది.) "అవ్యనువ్రణయినాం రఘోఃకులే నవ్యవహన్యత కదాచిదర్ధితా" (రఘు. 11) (ప్రాణాలు యాచించేవారికోరిక గూడా రఘుకులంలో ఒకపుుడూ వివలీకృతంగా లేదు.)

106 వాబ్మయ వరిశిష్టభాష్యం నేటికాలపుకవిత్వం "తథేతి తస్యాః (వణయం టవ్రత్తీతః వత్యగ్రహీత్‌ ప్రాగ్రవారో రఘూణామ్‌. (రఘు. 16.) (రఘువుల్లో శ్రేష్ణుడైన కుశుడు అవురాధి దేవత యొక్క యాచనను అట్లానేనని నంతుష్టుడై స్వీకరించాడు.) ళా ఘర...

"సోతోవవాం వది నికామజలామతీత్య జాతః నఖీ [వణయవాన్‌ మృగతృష్టికాయామ్‌. (శారు) (దోవలో బాగా జలం వున్న యేటిని దాటివచ్చి ఓ మిత్రుడా యెండమావి మోద పీతిగలవాణ్నీ అయినాను.) "నకల వ్రణయమనోరథసిద్ధి శ్రీవర్వతో వార్దః" (వారు (నకలార్థుల మనోరథసిద్దికి (మల్లికార్డునని వానమగు) శ్రీశైలమైన వార్చుడు) అని యిట్లా యెన్నో వున్నవిగాని విన్సరఖీతిచేత వదలుతున్నాను. పైన చూపిన తీరును అర్థవిదులైన కాళిదాసాదులు విశదంజేశారు. కాని యివ్చటివారు జొచిత్యజ్ఞానం కోల్పోయి వణయమంకేే స్తీ వురుషములకు నంబంధించిన (్రేమేనని అనుకొంటున్నట్లు కనబడుతున్నది. (వణయసౌధము (భా -- ౩-౩) కాంతనీకంటిరెవ్చ లొక్కింతవిచ్చి అని యిట్లా స్త్రీవురుమల అన్యోన్యాఖిలాషే (వణయమనుకొన్నట్లు, ఇవ్చటివారు వ్రణయాలతో నింవుతున్నారు. వీరిట్లా అనుకొన్న మాకే నిజమైతే ఆది అజ్ఞానం. అది ప్రీతిపూర్వకప్రార్థనావాచకమని. సాధారణ స్నేవవాచకమని, శృంగారంలో సాధారణంగా మానంతో అనుబద్ధమై వుంటుందని విశదవరచాను. ఇట్లా వణయగీతమని, వణయినీగీతమని, (వణయసౌధమని, వ్రణయజానకి అని, పేరుపెట్టడమే వెగటు వని. ఇది కేవలం వ్యంగ్యంగావలనిన కావ్యంలో నయితం వున్తకం నిండా

"వణయశకుంత దంవతులమై మనము

(వణయ లీలామృత వనతరంగముల

వణయడోలావరంవరల మధ్యమున

శబ్బ్దవాచ్యతాధికరణం 107

వ్రణయాన దోగుచు వణయగీతముల

వణయంబు వల్లవింవగ బాడుకొనుచు

వద్రణయ రూపానంద భాగ్యంబుగాంచి

వణయ శాననమున (వణయరాజ్యంబు

పాలింత మిక రమ్ము వణయాధినాథి (యేకాంతసేవ) అని వణయంవ్రణయం వ్రణయమని వులుముతున్నారు.

"ఏకోపి జీయతీ వాంత కాళిదాసో న కేన చిత్‌,

శృంగారే లలితోద్దారే కాళిదానత్రయీ కిము" అని వసిద్ధిజెందిన కాళిదాను తనకావ్యాన్ని శృంగారకుమారనంభవమని గాని శృంగార మేఘదూతమనిగాని, శృంగారశాకుంతలమనిగాని చెవ్చలేదు. కాని యివృటికృతికర్తలు కొన్ని వద్యాలువ్రాసి కక్కురితివడి వ్రణయగీతమని, వణయసౌధమని, వఇయజానకి అని శబ్దవాచ్యతపాలు _ చేన్తున్నారు. శృంగారన్రీనాథమని శృంగారకాదంబరి అని అచ్చువేయడం కౌచిత్యరాహిత్యాన్నే విశదంజేన్తున్నవి. శృంగారనైషధమని వుండడమే చింత్యమైవుండగా శృంగారం (వధానంగా లేకున్నా శ్రీనాథచరిత్రను శృంగారనశ్రీనాథమనడం, బాణుడు కాదంబరి అన్న దాన్ని శృంగారకాదంబరి అనడం యీదోషంలోనే చేరుతున్నవి. ఇవన్నీ శబ్బ్దవాచ్యతను ఆపాదించి వెగటూ రోత వుట్టిన్తున్నవి. భవభూతి "కరుణో రనః"అని "అద్భుతరనః" అని యీతీీరున రసాలను శబ్బవాచ్యత పొలుచేసినందుకు నయితం నమకాలపు ఆనాదరణ కొంత యేర్పడివుంటుంది.

కావ్యజిజ్ఞానలు వెలయించిన కాలంలో రసాదులకు శబ్బవాచ్యత దోషమని భవభూత్యాదులదోషాలవంటివే దోవజూపివుంటవి. "రనగంగాధరం, రసార్ధవనుధాకరం" అని యిట్లా సాహిత్య(గ్రంథాల్లోను, తక్కినన్థలాల్లో విచారనమయాల్లోను, కావ్యాలల్లోను స్తాయి నంచారిభావాలను (వదర్శించేటవు ఏడు. కవులు శృంగారమని, వీరమని, అద్భుతమని, కరుణమని, రోమాంచమని, నిర్వేదమని యెక్కడనో

106 వాబ్బయ పరిశిష్టభామ్యం నేటికాలవుకవిత్వం న్ఫుటవ్రతీతికి ఆవశ్యకమైతే తవృ ఊరక మాటిమాటికి కక్కుర్తివడి వెళ్లపెట్టితే శబ్బ్దవాచ్యత అని అనహ్యవడ్డ భారతీయసాహిత్య వేత్మల భావమనోజ్ఞత వాన్తవంగా ఆరాధ్యమై వున్నది.

*"రనస్యోక్షిః న్వశబ్దేన స్థాయినంచారిణోరపి" అని విశ్వనాథుడు. ఇట్లానే తక్కినసాహిత్యవేత్త లన్నారు. అందుకే లజ్జను తెలవడానికి

"జాతా లజ్తావతీ ముగా ప్రియన్య వరిచుంబనే"

ఖ్‌ ఇ (వియుడు ముద్దుపెట్లుకొనగానే ముగ్గ లజ్జ్టావతి అయింది) ర! ! ధి జ

ఆనడం కంకొ

“"ఆనసీన్ముకు?ితాక్షీ సా ప్రియన్య వరిచుంబనే" ఇతి లజ్ఞాయా అనుభావముఖీన కథనే యుక్తః పాఠః

(ప్రియుడు ముద్దుపెట్టకొనగా ముకుళితాక్షి అయింది అని ఆనుభావముఖానచెవ్చడం యుక్తం) అని సాహిత్యదర్పణకారుడు చెవు తున్నాడు. శబ్బ్దవాచ్యతవల్ల వెగటు, భావానికమితత్వ్సం, ఆవతితమై ఆ స్వాదానికి క్షతికలుగుతున్నది. అందుకే

" న్వశబ్దవాచ్యత్వం రసాదివ్రకర్షబోధవతిబంధకం" అని సాహిత్యదర్చణవ్యాఖ్యాత రామచంద్ర తర్కవాగీశభట్టాచార్యుడు తెలిపినాడు. "

కావ్యవ్రదీవంలో "వో! మాతః" అని కరుణానికి ఉదాహరించిన శ్లోకానికి వ్యాఖ్యవ్రాన్తూ దాంట్లో "ఘర్హరమద్యరుద్ధకరుణాః" అనేభాగంలో వున్న"కరుణాః” అనేదానికి "నస్నేవాః” అని అర్థం వ్రాసి "నాతో రనన్య శబ్దవాచ్యతాదోషః (కావ్ర.వ్యా (అందువల్ల రసానికి శబ్బవాచ్యతాదోషం లేకుండాపోయింది) అని వైద్యనాథుడు వ్రాన్తున్నాడు.

ఇట్లా శబ్దవాచ్యతవున్న నందర్భాల్లో

"............అస్వాదానుత్పత్తిరోషత్వ వీజమితి నం్యవదాయ"

(ఆస్వాదానుత్పత్సి దోషత్వ వీజమని నంవ్రదాయం)

శబ్బ్దవాచ్యతాధికరణం 10 అని కావ్యవదీవకారుడు వ్యక్తవరచాడు. అనుచితమైన శబ్బవాచ్యత రోత అని చెప్పియీవిచారణ ముగిన్నున్నాను. అని శ్రీ... ఉమాకాన్త విద్యాశేఖరకృతిలో వాబ్బయనూత్ర వరిశివ్షంలో శబ్దవాచ్యతాధికరణం నమావ్నం. |

శ్రీరన్తు. న న న వాజ్రయపరిశిష్టభాట్యుం. లబ దృష్టివిచారాధికరణం. నంకుచితత్వం. లోకం వివిధవ్రకృతులతో విచిత్రమైన వున్నది. కవి తనమనో విభుత్వం వల్ల ఉన్నతాలు. ఉత్తమాలు, అయిన (వకృతుల్లో వవేశించి ఆంతరవీక్షణం చేసి ఈ వ్రకృతుల వవృత్తులను లోకానికి వసాది న్యున్నాడు. అందుకే ఉత్తమపాత్రలను కల్పించి మధ్యమాధమ పాత్రలవికృతత్వాన్ని ఉత్త మత్వన్ఫుటత్వాని కీ అంగండేసి వారి రీతులను లో కాభ్యుదయదృష్టితో తెలుపుతున్నాడు. ఈతీరుగా కవి నంనృతిమిక్కిలి విశాలమై ఉన్నతమైై వున్నది. ఇవ్చటి కృతికర్త లనేకులు "చిన్ననాపొట్టకు శ్రీరామ రక్ష" అని శృంగారం మొదలైనవి యితరుల కెందుకు పోనియ్యవలె నని నాజానకి అని, నాప్రియురాలు అని, నా డ్రేమ అని, నన్ను చిటికేసి సావిట్లోకి రమ్మన్నదని తమనే నాయకులను జేనుకుంటున్నారు. "తోవలో దాని (ప్రియురాలి) రనన కంటుకొనిపోదు" (నాయని నుబ్బారావు, భారతి. క్షేం7) *పియతమావేరు చింతల విడిచి తడవు సేయ కిక నన్ను నక్కునజేర్చుకొనుము" (జంధ్యాల వివన్న శాస్త్రీ.) "కన్నులరవిప్పి నే నిన్ను గాంచినపుడె అర్హృవృదయంబుచలియించి యవశమాయె" (పాపినేని వెంకహేశ్వరరావు.)

దృష్టివిచారాధికరణం 111 "*నడికిరీయిని కలలోన నాకు నీవు కానిపింవంగ మేల్కొంటికలతచెంది" (భారతి. ౨-౭) "నాదు (ప్రేయసిం గూడి నేనడువ" (వయిడిపాటి చలవతిరావు. భారతి. ౨-౧౧) “భయము నాకేల యింత విశ్వమ్ములోన" (భ. రామసోమయాజులు, ఆంధ్ర మూల్చు. కేం “ఏల నావృాదయంబు (ప్రేమించు నిన్ను" -(కృష్ణవక్షం) “"విబుధులెల్లరు నన్ను విడీచిపోయినను హితు లందరునునన్ను నేవగించినను నా(ప్రమభాగ్యంపు నవ్వువెన్నెలలు నాపైన వనరింవ నాకేమిభయము" (గ. రామమూర్తి, భారతి. 2-11) ఈదీరుగా వీరి దృష్టి నంకుచితమై వీరిక ఉండదగిన భావాలే. మవుతున్నవి. నాజీవితం, నాప్రేమ, నాజానకి. మనమిద్దర మైక్యమౌదామె అని వీరి స్త్రీ తవ్ప వీరికి మరివిశాలదృష్టే కనబడదు. లోకం వీరికి అవిదితమై కూవన్ధమండూక సాదృశ్యం పొందినారు. ఆక్షేవం. అవునయ్యా, అవి వారిని గురించిగాదు మరి యొకరినిమననులో పెట్టుకొని వారు అన్నట్లు వ్రాన్తున్నారంటారా? నమాధానం. అది అనంబద్ధం. వారెవరో యెందుకు చెవ్చగూడదు? యెందుకు వ్యంగ్యంగానైనా తెల్చగూడదు? ఆమనన్సులో పెట్టుకొన్నది రావణుడూ

112 వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం ఉద్దిష్టన్టాయిక సీతా గావచ్చునుగదా. అట్టాటి తుచ్భరతి నవ్యాదయులకు అనంగీకార్య మని నేను చెప్పవలసినవనిలేదు. కనుకనే కాళిదాను, "కన్చిత్‌ కాంతా"అని ఉద్దిష్టాయకుణ్జీనాయికను తెలిపినాడు. అనలు ఈరత్యాదిభావాలన్నీ అలంబనాన్ని, అంక, నాయికను నాయకుణ్జిబక్టే వుంటవని ముందు నిరూపించబోతున్నాను. పూర్వపక్షం.

అవునుగాని, దోషంకనబడేదాకా గుణి అనే అనుకోవలెను అనే న్యాయమున్నది, కనుక దుష్ట్టూయకుడని తేలేదాకా ఉత్తమ నాయకుడనే అనుకోవలెను. కనుక "నేను" అని వున్నవుుడు అతడెవ్వరో ఉత్తమనాయకుడే నని యేల అనుకోరాదు? అని అంటారా?

నమాధానం.

చెప్పుతున్నాను. అది అనంగతం, తెలిసేదాకా గుణి అనుకొంటూవుండడం అనుచితం. యేదైనా వదార్థం విషమని తేలేదాకా అది అవిషమనే అనుకొనడం మూర్ధత్వమే అవుతున్నది. యెందుకంకే అట్లా అనుకొనితింకే అది నిజంగా విషమైనప్పుడు అనర్థ (ప్రాప్పికలుగుతున్నది. కనుక యేమో తెలియనవు ఎడు అది విషమనిగాని విషంగాదనిగాని అనుకొనకతటన్థంగావుండడమే తెలివిగలవని. అట్లానే మనిషి దోషి అనిగాని గుణి అనిగాని తెలియనవు ఎడు గుణి అనిగాని దోషి అనిగాని అనుకొనకతటన్థంగా వుండడం వివేకం. అట్లానే "నేను" అన్నవ్వుడు ఉత్తముడని గాని మధ్యముడనిగాని అధముడనిగాని అనుకోకుండా వుంటాము. కనుకనే ఉత్తమత్వం మధ్యమత్వం, అధమత్వం, అనేభావన లేమిాలేకుండా, అన్వయానికి నరిపోషయ్య కృతికర్తే నాయకుడని అర్ధం చేనుకొంటాము.

దృష్టివిచారాధికరణం 113 వద్యం ఆనర్థంగా వుండగూడదుగదా. ఆలంబనంలేని రనభావాలు స్థితిహీనమైై అనన్విత మవుతున్నవి. యెవరైనా కృతికర్త ఆ "నేను" కు అర్ధంతానుగాదంకే యెవరోచెవృ్చమంటాను. అవు ఏడాలంబనం యొక్క మంచిచెడ్డలు విచారిస్తాను. వపూర్వవక్షం. అవునయ్యా, ఇదే ఇవ్పటివారి స్వేచ్చ. పాత్రలను నృష్టించకతమను గురించే వ్రానుకుంటారు. ఇట్లా పాశ్చాత్యులు వ్రాస్తారు; అని అంటారా? నమాధానం. చెవ్చుతున్నాను. పాశ్చాత్యులు అనేకు లిట్లా ఆత్మ నాయకత్వంతో చాటువద్యాలవంటివి చిన్నవి పెద్దవి కృతులు వాన్సున్నారని నే సెరుగుదును. యెవరునవ్రాసినా నత్యాన్ని తివృ్చజూలవు. ఇట్లాటివ్‌ ఒక తీరుకవిత్వం అంకే నాకు వివతివత్సి లేదు. అనుభవకవిత్వం ఆత్మనాయకకవిత్వం. అని యేదో దానికి పేరుపెడతాము. కాని యిదివర కెవరూదీన్ని యెరగరని. ఇది కొత్త అని, ఇది స్వేచ్చ అని. 'స్వేచ్చ్భాకుమారుడని, ఇది మవాోకవిత్వమని అంకే అది కాదని దృష్టినంకోచమని చెపు తున్నాను. పూర్వపక్షం. అవునయ్యా, వీరు తమతమ అనుభవాలను వ్రాసి పెట్టుతున్నారు. వీరిచరిత్రలు శాశ్వతంగా లోకంలో వుంటవి. వెనకటివాండ్ల చరిత్రలు తెలియక చిక్కువడుతున్నాము గదా. వీరా చిక్కు తొలిగిన్తున్నారు. వీరి చిత్తవృత్తి యిట్లాటిదని లోకానికి తెలున్సుంది అని అంటారా?

114 వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం నమాధానం.

చెప్పుతున్నాను. మంచిది. చరిత్రలుంకే వుండవచ్చు. ఇవి చరిత్రలంకే నాకు విచారణేలేదు. కవిత్వమన్న వ్వుడే విచారణ. దేశాన్ని తమఃకూవంలో బడవేసే అవివేకాన్ని నిరోధించి న్వకాలమందలి (వజావ్రవృత్తిమోద ఆచరణరూపాన వ్రతిక్రీియసాగించే వ్యక్తులు తమఖేదాన్ని, తమ అనుభవాలను నిర్వేషంగా భర్హువారివలె, చెవృవలనిన నమయాలు తటస్థించగలవు. వాటికి లోకం అంధం కాజాలదు. కాని, రనభావాల వరిపోషం, శిల్పం, వికసితలో కవృత్త(వదర్శనం, మొదలైన వాటితో విశిష్టమైన కవితా నర్గానికి భర్చవారివలె లోక(వవృత్తి విషయమయి ఖేద మోదానుభవం చెవ్పడం నంబంధించిందిగాదు. కవితా లోకంలో కాళిదాను స్థానం భర్చృవారికిలేదు. శక్తిమంతులు అదీయిదీ రెండూ నిర్వహించవచ్చును. లేదా మవోాకవులు కాళిదాసాదుల వలె తాము నృజించినకవితాలోకంలోనే తమనందేశాలను న్ఫుటంగా వ్యంగ్యంగా పాత్రలద్వారా, మధ్యమధ్య స్వీయవాక్యాలద్వారాప్రతి పొదించవచ్చును. భవభూతివలె కవితాభావనలలోనె నూతనత్వాన్ని 'ఏకోరనః" అన్నట్లు తెలవవచ్చును. కాని "నాకు" అని "నేను" అనిమాత్రం తమనే కవులు శృంగారాదులకు నాయకులను వేనుకున్న వ్వుడు దృష్టి తవృక నంకుచితం కాగలదు. ఇవి సొంత చరిత్రలంకే నాకు విచారణేలేదు. యెవరిచరిత్రలు వారు వ్రానుకొనడానికి యేమి అక్షేవంలేదు కాని యిదంతా నూతనకవిత్వం ఉత్తమకవిత్వం అంక్షే, కాదు దృష్టిసంకోచ మంటున్నాను. -

నేటి కృతికర్తలపద్యాల్లో ఈనంకుచితదృష్టే అధికంగా కనబడుతున్నది. పోతన, భర్చృవారులవలె తెలిపే అఆత్మదృష్టనత్యాలు లోకశ్రేయన్సుకు కారణమైనవి ఉన్నవేమో నని వరిశీలించాను గాని నాకు కనబడలేదు. ఆవిధవు నత్యా లెక్కడవైనా వకటితమైనవేమోనని

దృష్టివిచారాధికరణం 115 చూన్తున్నాను. అట్లాటి నత్య వకటనానికి ధ్యానాచరణాలు వధాన మవుతున్నవని యిదివరకే తెలిపినాను. ఆనమయంలోనే నత్యన్వరూవం సాక్షాత్కరిన్తున్నది.

యెంకిపాటలు, నుమబాలవంటివి కొన్నిమాతమే ఆత్మ నాయకత్వం చేత వచ్చిన నంకుచితదృష్టిలేనివి కనబడుతున్న వి. భక్తివంటి భావనను నయితం వ్రీభాగవతకర్త (పవ్లాదాదులకు నమర్పించి లోకానికి (పసాదించాడు. ఆలంబనంయొక్క ఉత్తమత్వాదులు శృంగారాదులకువలె కరుణానికీ, భక్తికీ, జడ, శిశు వ్రకృతులమోది,పేమ మొదలైన భావాలకు అంతగా (పదధానంగావు. గనుకనే దాశరథీశతకవభృతులు మనకు ఉపాదేయంగా వున్నవి. అదీగాక భక్తికి ఆధారమైన భగవంతుడు నకలకల్యాణగుణనంవన్నుడు. విశుజడ(వ్రకృతులమోది డయేమకు ఆధారమైన విశుజడ(ప్రకృతుల వినిర్మలత్వం ముగ్ధ సౌందర్యం మొదలైనవి అకలుషితధర్మాలు. కనుకనే వీటికి ఆలంబనంయొక్క ఉత్తమత్వాది విచారణ అంతగా వ్రధానం గాదంటున్నాను. శృంగారాదులకు ఆలంబనమైన నాయకులు నాయికలు కామవపశుత్వం లోక నిశ్రేయనవిరోధి అయిన అధర్మపరత్వం మొదలైనవాటికి అఆకరులు తరుచుగా అవుతూవుండడం మనకు విదితమయ్యేవున్నది. కనుకనే భక్తిమొదలైనవి తప్ప శృంగారాదులు ఆలంబన (ప్రధానంగా వుంటవంటున్నాను. అందువల్ల లోకంలో యేకదేశంలో వుండే భక్తిమొదలైన వాటివలెగాక సాధారణంగా నర్వమానవథవకృతిని వశంజేనుకొని అభ్యుదయవినాశాలకు రెంటికీ హేతువుకాగల శృంగారాదుల భావాల వ్రతిపాదనంలో కృతికర్త యెంతోవివేకాన్ని బుద్సి పరిణతిని జౌచిత్యాన్ని వినియోగించ వలసివుంటున్నది. అందుకే ఆలంబనవైవిధ్య వికాసాలను గోల్పోయి ఉత్తమత్వాదులను వతిపాదించకుండా శృంగారాదులకు తమనే నాయకులను జేనుకొన్న కృతికర్తలు నంకుచిత దృష్టులైరంటున్నాను.

116 వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం అక్షేపం. అవునయ్యా, యిట్లాటీ దోషా లెన్ని వున్నా ఇవ్చటి కాలవుకవిత్వం విలక్షణమైనది. వెనకటికవులు ఆశ్వాసాలని, నర్గలని కావ్యవన్తువును విభజించి పెద్ద పెద్ద కావ్యాలువ్రాసేవారు, ఇవ్పటికవులు భావమే వ్రధానంగా చిన్నచిన్న కావ్యాలు వ్రాన్స్నున్నారు, ఇవి యింగిలీషు లిరిక్సు (11౫6) నుబట్టి వ్రాసినవి, వీటిలో భావో[దేకం (వధానం ఇవి వెనక మనకు లేవు. ఇవ్పటికవుల చిన్నకావ్యా లీలిరిక్కులకు చేరినవి, ఇదే భావకవిత్వం, ఇది కొత్త ఈకొత్తయే ఒకగొప్పగుణం, దోషాలన్నీ దీంట్లో అణగిపోతవి అని అంటారా? నమాధానం. చెప్పుతున్నాను; అది అనంబద్ధవుమాట. భావకావ్యాలు మనకు చిరకాలంనుండివున్నవి. యేకభావాన్ని వ్రధానంగా చవతిపాదించే చిన్న కావ్యాలు మన వాబ్బయంలో చిరకాలంనుండి వున్నవి. ఈనంగతి విశదపరచడానికీ ముందు, ఈకాలపు కావ్యాల్తో వున్న భాషావ్యతిక్రమచ్భ్చందోవ్యతిక్రమాలను గురించి కొంతవిశదం చేస్తాను. అని శ్రీ.ఉమాకాన్త్న విద్యాశేఖరకృతిలో వాజ్బయనూత్ర వరిశిష్టంలో దృష్టివిచాఠాధికరణం నమావ్హం.

శ్రీరన్సు. వాజ్మ్యయపరిశిష్టభాష్యం. యలు వ్యతిక్రమాధికరణం. వ్యతిక్రమం.

ఛందోవ్యతిక్రమం. భాషావ్యతిక్రమం అనే దోషా లీకృతుల్లో కనబడుతున్నవి. వీటిని వివరిస్తాను. నంన్కృతంనుండి తర్జుమాతో ఆరబ్ధమైన ఆం(ధ్రగ్రంథవరంవరలో నంన్కతం వవేశించడం నంభవమే గనుకను. అదిగాక ఆం(ధ్రులభాష నంన్కృతంతో మిళితమై వున్నది గనుకను, నంన్కృతం ఆంధ్రులకృతుల్లో కనబడడం న్వభావవిరుద్ధం గాదు. తెలుగు నంన్కృతంతో మిళితమైన భాష గనుక తర్జుమా చేసేటవు డు మూలగ్రంథకారుడి అభిప్రాయం యథాస్థితంగా వచ్చేటట్లు వద్యంలో వ్రాయడానికి ఒక్కొక చోటనంన్క్సృతం వాడడం వుచితంగానే వుండవచ్చును. యెందుకంటాళా? పద్యానికిగల నియతస్థలంలో నియతగతిలో ఆమాట లక్కడ యిమిడి (వ్రనన్నంగా వుండడం ఒక్కొక్కవు ఏడు నంభవిన్తుంది. అయితే ఆంధ్రులభాష (వ్రధానంగా తెలుగు. తెలుగుభాషాతత్వానికీ విరుద్ధంగాకుండా వుండేమటుకే నంన్క్సృతం తెలుగులో యిముడుతుందిగాని తక్కినది యిమడని వదార్ధంగానే అనంబద్ధంగానే వుంటుంది. తెలుగుభాషయెక్క తత్వం సాధారణంగా వ్యన్తవదత్వం. వదాలు రెండు మూడు, అంతగా యెక్కువైతే నాలుగుకంట యెక్కువ సాధారణంగా చేరవు. అవి నయితం నంన్కృతంలో వలెవిభక్తిలోవంతో దగ్గరికిచేరి బిగిసినవికావు. తెలుగులో దగ్గరగా చేరేవదాలన్నీ చాలామటుకు వ్యనృ్నవదాలే అయివున్నవి. నంన్కృతంలో నయితం వ్యానుడు, వాల్మీకీ, కాళిదానుడు మొదలైనవారి

118 వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం కావ్యాల్లో మూడు నాలుగు అయిదుమాటలకం టు యెక్కువగా చేరిన ఈగుంపులు అరుదుగా కానవన్నవి. అయితే విభక్తిలో పంతో యెన్ని మాటలైనా చీరి యేకంగా బవిగియడానికీ ఆవకాశం వుండడంచేత

"రుధిరకుతూవాలి కేనరికిశో రలివ్యామానకఠోరధాతకీన బకే" (వార్చ అని, "నమరకండూలనివిడభుజదండకుండలీకృత కోదండిశింజినీ టంకారోజ్ఞాగరితవైరి నగర" (సాహిత్య. ఉ అని యిట్లా నంనృత [గ్రంథాల్లో రచిన్తూవచ్చారు. ఇట్లాటి వదనమూవాోలు తెలుగుభాషకు విరుద్ధమైనవి. నంన్కతం తెలుగుభాషాతత్వాన్ని అనునరించి యిమిడేటంతవరకీ వుచితంగా వుంటుంది గాని తక్కినది యిమడని అనంబద్ధపదార్థంగా వుంటుందని యిదివరకే తెలిపినాను. కనుక సాధారణంగా మూడునాలుగు అంతగా అయితే అయిదు మాటలకంకొ యెక్కువైన నంన్కృతశబ్దాల చేరికలు తెలుగులో యిమడక అనంబద్ధమై హేయ మవుతున్నవి. ఇదే భాషావ్యతి[క్రమం. ఇది భారతంలో ఆరబ్ధమైంది. దీనిని గురించి విపులంగా [వ్రథమఖండలో నన్నయాధి కరణంలో వివరించాను గనుక యిక్కడ విన్నర ఫీతిచేత వదలుతున్నాను. (వథమఖండంలో వుదాహరించిని వాటినుండి కొన్ని ఉదాహవారణాల నిక్కడ చూవుతున్నాను. "హరివారా జగజానననార్క షడాన్యమాతృనరన్వతీ గిరినుతాదిక దేవతాతతికిన్‌ నమన్కృతి" (భా.న. అ) "ఘోరనం, సారవికారనంతమన జాలవిజ్బృంభముబాపి" (భా.న.ఆ) "మనో వార నుచరిత్ర పావనవయః వరిపూర్ణములైన" . (భా.న.ఆ) "“మదమాతంగతురంగకాంచనలనన్మాణి క్యగాణీక్యనం

వ్యతికమాధికరణం 19 వదలోలిన్‌" (భా.న.ఆ.) "వరమవివేకసౌరభవిభానితనద్గుణవుంజవారిజో. తృరరుచిరంబులై" (భా.న.ఆఅ "శశ్చదువవాన మహావ్రతశీతపీడితా, చలమునిసౌఖ్యహేతు విలనత్‌ బడబాగ్ని శిఖాచయంబులన్‌." (భా.న.ఆ) "దుర్వారోద్య మబామువి[కమరసాస్తో కవతా పన్ఫుర ద్గర్వాంధ(వ్రతివీరనిర్మధన విద్యాపారగుల్‌." (భా.తి.వి,) అని యిట్లా యాహేయమైన భాషావ్యతిక్రమం ఆరబ్ధంకాగా

"అఖండ శశిమండలకుండలితకునుముకోదండ కాండాననహిండీత

కరకుముదకాండ తాండవితవరాగమండలంబున" అనే రీతి వనుచరిత్రాదుల్లో పెరిగి భాషకు వైరూప్యమాపాదించినవి. ఈభాషావ్యతిక్రమం ఉపాదేయథలాన్ని సాధిస్తే అంగీకరించ వచ్చును గాని పులుముడు మొదలైనదోషాలనే (పతిపాదించడంవల్ల త్యాజ్యమంటున్నాను. ఈభాషావ్యతిక్రమంవల్ల కలిగిన అనర్ధాలు, ఆంధ్రుల భాషానంస్కారాలు పొందిన వైరూవ్యం, క్షయా, వ్రథమఖండంలో తెలిపీనాను. ఈభాషావ్యత్స్మికమం నేటికాలపుకృతుల్లో తరుచుగా కనబడుతూనే వున్నది.

"శారదశర్వరీమధుర చంద్రిక నూర్యనుతా స్తవంతికా

చారు వినీల వీచికవ్రశాంత నిశావవనోర్మిమాలికా

చారిత నీపశాఖినికృళాంగి" (కృష్ణవక్షం.)

"నిజమాయావశీకృత నకల దేవ దానవ యక్ష గరుడ గంధర్వ

విద్యాధరాదినముదయుండై" _

(జనమంచి శేషాద్రిశర్మ, విచిత్ర పాదుకావట్టాఖి షేకం)

120 వాబ్బ్యయ వరిశిష్టభాష్యం == నేటికాలపుకవిత్వం "..... శేఫాలికామాధవీ రేఖామంజులవాననాలవారి వర్వెనస్‌ప్రాతరానీతశో ఖాఖద్యోతవిలానరాగలలిత ప్రాంశువ్రభన్‌" (భారతి, అనార్కళి, విశ్వనాథ నత్యనారాయణ) *"పారావార ధరాధరోన్నతతరు వాతావగాఘోరకాం తారాకారములానమన్నవననత్వ(వ్రన్ఫుటన్మూర్తులా" (భోగరాజు నారాయణమూర్తి, భారతి. నం. 4. నం. ౨) *"అక్షమాలికాదండకమండలు వున్తకన్యన్తవాన్నవం కేరువుండును" (మాతృమందిరము, వేంకటపార్వతీశ్చ్వరకవులు) "నూనవలభరిత తరుయుత కాననవల్లీమతల్లికా వానకీరాతానీక నేతయై" (కావ్యకునుమావళి ].వేంకటపార్వతీశ్వరకవులు,) "ఖలు డాత్మీయమవాట్టవాననివిడోగ్రధ్వాన నమ్మూర్భితా, విలభూత[వకరుండులో కభయదాక్షీణన్ఫులింగచ్చటా తులవీక్షాపరిభూతఖీత (క్రతుభుగ్వ్యూవుండు" (శీసిరాజు వేంకటనుబ్బారాయకవి.) "నిఖిలరాజన్యమౌళికి రీటరత్న దినకర్యవభానీరాజిత నిజపాద వద్ముండును." (తేకుమళ్ల రాజగోపాలరావు. కనకవల్లి) "నుగుణప్రాభవచంద్రికాంచితయశః శోభాయమానాంగికీన్‌." (తేకుమళ్ల. రాజగోపాలరావు, కనకవల్లి) "దరవోసామృతవీచికావునరుదాత్తస్వాంతరంగ ప్రియోత్తరమున్‌." (సి.యస్‌. జయరావు, వువ్చమాల. 1-3).

వ్యతికమాధికరణం శ21 "లలితగ్రానకిసాలచర్వణ నముల్లానక్రియాజాతగం ధిలడిండీరకణచ్యుతిన్‌" "చంచద్గరుద్భిన్న నిర్మలవీచీమృదుడోలికా వరినటద్రాజీవవతంబుగన్‌" (దువ్వూరి రామిరెడ్డి. వనకుమారి.) "అశ్చర్యకృదృవుళోద్ధ[ంథనిబంధన (వ్రచురిత ప్రావంచ్చైశ్వర్య (వం. రామచంద్రరావు, జీవితాదర్శం -- భారతి) "విశ్వమోవాన నుధాంశునినర్గమనోజ్ఞచంద్రికాన్సదమగు" (వణయరాధిక, శ్రీశేషాద్రిరమణకవులు." భారతి) అని యీతీరున హేయమైన భాషావ్యతి[కమం కనబడుతున్నది. అయితే యిట్లా అనంబద్ధవు నంన్సృతం కుక్కుతున్నారే గాని దాని వెంటనే నంన్కృతభాషానభిజ్ఞత నయితం కనబడుతున్నది. వ్యాకరణం యింకా న్ఫుటంగా యేర్ప్చడని తెలుగువంటి జీవద్భాషలకు శిష్టలోకమే (వమాణమైనా, నంనతం వంటి అవ్రవాహిభాషల విషయంలో శిష్టలోకవ్యవవోరాన్ని (వసాదించే పాణిన్యాదుల తంత్రాలను గాని వాటి నంగ్రవోలనుగాని దర్శించక వాటిన్వరూవం గోచరించదు. అట్లా గోచరించనిదశలో నంన్ఫృతం [వాయడం మొదలు పెట్టితే వుజ్ఞాయింవు చూపి వ్రాయవలసివన్సుంది. ఆవుజ్ఞాయింవులో శబ్దరూవ వినాశం అర్థవినాశం నంభవిన్తున్నవి. ఇట్లాటివ్రాతలకు హేతువైనదాన్నే భాషానఖిజ్ఞత అని నేనంటున్నాను. దీన్నిగురించి పరిశిష్ట ద్వితీయాధ్యాయంలో మరికొంత వివరిస్తాను. మనదేశంలో నేటికాలవు కృతుల్లో భారతీయ నంస్కారం నళించి జీవంబోయి శరీరం మిగిలినట్లుగా ఈ వుజ్ఞాయింపు అసంబద్ధ నంస్కృతంమాత్రం మిగిలింది. నేటికాలవుకృతుల్లో భాషానఖిజ్ఞత తరుచుగా కనబడుతున్నదన్నాను.

122 వాజ్మయ వరిశిష్టభామ్ట్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం "వెలదీ యెవ్వతెవు నీవ విటపీవనిలోన్‌” (కృష్ణపక్షం) "వెదకెదు ఎవ్వతెవు నీవ విటపీవనిలోన్‌" లం "ఉపాధ్యాయిని" (నుజాత నం. 11. న. 3. కృష్ణవక్షం) "ధనదారావుత్ర" (వా.గోపాలకృష్ణయ్య, విద్యార్థివత్రిక. 1-1) "మనోకేతకి" (భ. రాజేశ్వరరావు వణయగీతములు-భారతి) “"తపోశక్తి....జీజ్ఞానత్వము, తపోనంవత్తి" ॥ (వి.యన్‌,శర్మ, అవతారమూర్తులు, ఆంధ్రభారతి నం.1.నం.5,) "అనుమానావతారముగం బరిగణింవబడెను" (నునర్లఅనంతరావు, బేకనువన్యానములు,) %"వరిమళముల్‌ చెలంగంగశుభన్కరమౌతను వల్లి యొవ్చ" (జ. శేషాద్రిశర్మ, విచిత్రపాదుకావట్టాఖి షేకం) "మోయంగీకారము నాకపార నవాయము జేసెను" (జనమంచి. శేషా(ద్రైశర్మ, విచితపాదుకావట్టాఖి షేకం.) “"మత్పితృ(వతిష్థాపిత వైవలింగము గడంక భజించెదనాత్మవా రణాసీ వురి నేతభృంగిరిటశిష్యుని." (విశ్వనాథ నత్యనారాయణ, భారతి, అనార్కళి, నం.3.న. ౩0 "స్రీ లే యుపాధ్యాయినులుగా. ఉపాధ్యాయినులు, వ్రబంధ(వజణీ తృవపంధను." (రావుబహదూరు కందుకూరు పీీశలింగము వంతులు, స్వీయచరిత్రము 11, 305, 292, 152) "కొందరేవటిమయులేక విరుదవద్ధతిగొండ్రుయశోద్ధతిన్‌ గనన్‌" (భోగరాజు, నారాయణమూర్తి, భారతి, నం. 4. నం.20 “వాల్గంటుల నత్సవాయములె కావలయుంగద వపూరుషాళికిన్‌" (కావ్యకునుమావళి 1. వేంకటపార్వతీశ్చరకవులు). "ఇరోపాళిన్‌" (ఆంధ్రభారతి. 1-6. వనుమర్తి. అనంతవద్మ నాభము) "దారావుత్రాఖిమానులు భక్తిరనప్రాధాన్యత, నరసివ్మోవతారము” (ఎ.వి. నరసింవంవంతులు, శ్రీ గితగోవిందము) "అనుచున్‌ శంకరుడాలిడౌజముఖ......” (కేసిరాజు, వేంకటనుబ్బరాయకవి.)

వ్యతి[క్రమాధికరణం 123 "వేంకటనుబ్బరాయ (ప్రణీతంబైన యేకాదశీ మహిమా నర్వన్వము” (కేసిరాజు వేంకటనుబ్బారాయ కవి) మనో చ్చేదవృత్తి. తపొక్తల్‌ దాల్ప (రాయప్రోలు సుబ్బారావు, 1స్నేహలత, 2నుజాత నం,1.నం.4 "మగుడన్‌ న్వచ్చేతరాంగికిని యమేమావువ్చనద్భంగికిన్‌" (కేకుమళ్ల రాజగోపాలరావు, కనకవల్లి.) "మునివృత్తిచాలించి శ్రీ శ్రైలవర్వతమువెడలి” (తేకుమళ్ల. రాజగోపాలరావు, కనకవల్లి.) "నంభరమున్‌జూపీ తదైక్య్కతాగతి" (సీ.యన్‌.జయరావు, వువ్చమాల. 13) "మత్స్యిభంగి" (జానపాటి వట్టాఖిరామశాస్త్రి, నాగరఖండము క6.ఆ.) "తటిల్ల తా జనితకళా నవాయమున” "పేమామహితాంతరీవముమై సౌగియన్‌ వివరించుచిట్లనున్‌" (వనకుమారి, దువ్వ్వూరిరామ రెడ్డి) "దేశక్షేమ దరిదతాయయమనోద్వేగక్షుధాబాధలున్‌" (జీవితాదర్శము, వం. రామచంద్రరావు) "దారావుత్రదురీషణావృతదురంత కూరనంతావచింతారంగన్థలి." (కవిజిజ్ఞాన, శ్రీ, శేషాద్రిరమణకవులు) అని యిట్లాటి వుజ్ఞాయింవు అనంబద్ధ నంన్కృతం నేటి కాలవుకృతుల్లో తరుచుగా గోచరిన్సున్నది. విటపివని, ఉపాధ్యాయి. ఉపాధ్యాయ, ఉపాధ్యాయాని, దారపుత్ర, మనశకేతకి, తవళ్శక్తి, జీజ్ఞాన, బీజ్ఞానుత్వము,

124 వాబ్మ్బ్యయ పరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం తవన్సంవత్తి, నందేవావతారము, నంశయావతారము, శుభకర, శుభంకర, అపారసావాయ్యము, వారాణసీ, వారణనీ, ఉపాధ్యాయలు, ఉపాధ్యా యానులు, వ్రబంధ(ప్రణీతృవథమును, యశుద్ధతి, నత్సావాయ్య ములు, విరఃపాళి, దారపుత, ప్రాధాన్యము, నరసింవా వతారము, విడాజబోముఖ, మహిమ నర్వన్వము, మనజఉచ్చేదము, మనశ్ళేదము, తవఉక్తుల్‌, శేమపుష్ప, న్ర్రైలము, శ్రీవర్వతము, ఐక్యగతి, మత్సిభంగి, " కళాసావాయ్యమున, క్రేమమహితాంతరీవమున, దారపుత్ర, మనఉద్వేగ అని వుండవలెను. ఇంకా శిరచ్చేదం, వభ్విణి. నరోజని మొదలైనవెన్నో అనేక. గ్రంథాల్లో ' వత్రికల్లో వున్నవికాని విన్తరఖీతిచేత వాటిని ఉదావారించక వదలుతున్నాను. ఇక తెలుగులో అరనున్న లు గజడదబలు గనడదవలు . మొదలైనవికారాలు వెనకటివలెనే వున్నవి. పాతబడ్డ తుపవ్పుమాటలు మూలగొట్టుమాటలు మాత్రం లేక భాషయివ్పటికృతుల్లో (వ్రనన్నత్వానికి వచ్చింది. ఈదళ శ్రీనాథాదుల కృతుల్లో, కృష్ణకర్ణామృతం, భర్చృహరిత్రిశతి, వేమనశతకం మొదలైన వాట్లో . వున్నాయివుుడు సాధారణమైంది. ఇది నంతోవహేతువేగాని. వులుముడుమొదలైన దోషాలకాకఠం కావడంవల్ల అది ఆచరితార్థమవుతున్నది. ఛందోవ్యతిక్రమం. గుర్వంతపాదాలూ, గుర్వక్షరబముళాలూ, అయినా శార్దూలం మత్తేభం మొదలైన నంనృతవృత్తాలు తెలుగుఖాషాతత్వాని కెంతమాత్రం ' అనుకూలమైనవి గావు. వీట్లో తెలుగువద్యాలు వ్రాయడం ఛందోవ్యతి(క్రమ మవుతున్నది. ఈఛందోవ్యతి[క్రమమే భాషావ్యతిక్రమానికి హేతువు... ఛందోవ్యతికమం ఖాషావ్యతికమాన్ని ఖాషావ్యతికమం ఛందోవ్యతి(క్రమాన్ని వరన్చరం పెంచుకుంటూ వుండగా ఈ రెండూకలిపి “తెలుగుభాషను ఛందన్సును వికృతంజేసి తద్వారా విజ్ఞానవికాసానికి అడ్డువడుతూ ఆంధ్ర జాతిని వంచిన్తున్న ఏ. భారతంలో యీ వ్యతి(క్రమ

వ్యతిక్రమాధికరణం 125 మారంభమైనవ్పటినుండి అడుగడుక్కూ వక్ష్వృమాణాధికవదదోషంచేత దూషితమైన దీర్హవృత్తాలుశరణమై క్లువ్వంగా వ్యంగ్యవిభుత్వంతో రచించే ఉత్తమకవితామార్తానికి అంధులమై మనకు వద్యం వ్రాయడమే కవిత్వమయింది. ఇవ్పటికి వద్యం వాయడమే మనకు కవిత్వంగా వున్నది. గీతం, ద్వివద, రగడ. 'ఉత్కళిక మొదలైన వాటిని కొందరు వాడుతున్నా నంనృతవృత్తాల నింకా వదలలేదు. నంనృతంలో మందాక్రాంత, శార్దూలంవంటి వృత్తాల్లోనే కవితాశిల్పానికి భావం కొంత దీర్చంగా కనబడుతుంది.

మన సీనవద్యవు నాలుగుపాదాలమటుకే మందాక్రాంతకుగాని శార్దూలానికిగానినరిపోతవి ఇంకా సీసానికి గీతపాదాలు నాలుగుతగిలిస్పే భావం మిక్కిలి దీర్ణమై అపు ఏడు కవిత్వచ్చాయపోయి ఉవన్యానధోరణిలోకి దిగుతుంది. ఒక్కొక్కపు ఎడు వద్యమెక్కువై దండగమాటలు నింవవలసి వన్తున్నది. శార్ట్జూలాదివృత్తా లతో నిండివున్న మన తెలుగుకృతుల్లో ఛందోవ్యతి[క్రమం వుదాహరించడం అనావశ్యకం గనుక ఉదావారణాలను చూవక వదలుతున్నాను.

యతిభంగం.

యతి అంటే విచ్చేదం. సీనంవంటి దీర్హ వద్యవుపాదాల్లో శోతకు శవణనుఖాన్ని వఠయితకు యత్ననుఖాన్ని యతి ఆపాదించి వద్యం యొక్క శ్రావ్యతకు నుగ్రహతకు మిక్కిలి తోడ్చడుతున్నది. ఈనంగతి సీనం. శార్దూలం, మందాశక్రాంత మొదలైనవాటిని వఠించి కనుక్కోవచ్చును. కనుకనే ఉచితన్థలాల్లో యతిని ఉపదేశించిన భారతీయచ్భందోవేత్తలు వద్యరమృ్యతను వ్రతిష్టించారంటున్నాను.

ఇట్లాటి యానియమంనుండి తెలుగువద్యం భారతంలోనే చ్యుతమై యివ్పటికీ నియమహీనంగానే వుంటున్నది.

126 వాజ్మయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం " తేతాద్వా పరనంధినుద్ధతమదాంధీభూతవిద్వేషిజీ, మూతవాత" (భా.ఆం భారతంలో ఆరంభించిన యతిభంగ దోషం యిట్లా నేటికీ దూరంగాక తెలుగువద్యాన్ని వికృతంచేన్తున్నది. పాదభంగం. వృత్తాన్ని వదచ్భ్చేదయుతమైన పాదాలుగా విభజించి ఒక్కొక్క పాదం ఒక్కొక్క భాగంగా పింగళాదు లేర్చ్వరచడంలో, వద్యంయొక్క గతివోశేషం. అర్ధవదత్వం, శ్రావ్యత్వం మొదలైనగుణాలు వుష్టమవుతున్న వి. కనుకనే పాదాంతయతి నియతంగా భారతీయచ్భందోవేత్తలు వరిగణీంచారు. కాని యీపాదసౌందర్యం నన్న యభారతంలోనే లువ్వమైంది. “విద్వన్ముఖ్యుడు ధర్మమూర్తి తిజగద్విఖ్యాత జేజుండుకృ ప్లదైవపాయను డేగుదెంచె" (నభా) “"విద్యుద్దండము నిల్చి పొల్చినగతి న్విల్లందమైయుండ న న్మద్యోధావలి మాననంబున రణోత్సావహంబు రెట్టింవదృ ష్టద్యుమ్నుండు." (తి భా)' అని యిట్లా భారతంలో ఆరబ్ధృమైన పాదభంగం. "నాదేశంబున వేరుపాతుకొనె నంఘవన్ఫుటాచారర క్షొదీక్షావరతంత్రబుద్ధిలత" (జీవితాదర్శం). "రేఖామంజుల వాననాలవారి పర్వెన్‌ పప్రాతరానీతశో భాఖద్యోత విలానరాగలలితపాంశు" (అనార్కాళి. భారతి) అని యిట్లా యివ్చటికీ గోచరిన్తున్నది. వద్యాలు పాదసౌందర్య హీనమైనవి. కొన్ని పొడుగైన వొంటికాలిమనిషివలె చాంతాడువంటి

వ్యతికమాధికరణం 127 పొడుగైనఒక్క పాదంతో వున్నవి. ఇట్లా పాదభంగంచేత పాదసౌందర్యం లుప్పమయి వద్యం వికృతమైైంది.

వళిప్రానల అనర్ధాలు.

వళిప్రానలు శబ్దాలంకారాలకు చేరిన అస్థిరధర్మాలు. ఇవి వద్యానికి అవశ్యకంగావు. వీటిని నన్నయాధికరణంలో వివరించాను. వీటిని ఆవశ్యకనియమంగా స్వీకరించినప్పుడివి పద్యానికి వనికిమాలినవే గాకుండా అనర్ధహేతువులుగూడా అవుతున్న వి. యతిభంగం పాదభంగం అనేకన్ఫలాల్లో యీవళి[ప్రానలవల్లనే నంభవించి దండగ్గణం, భూమిగణం, గుంవుగణం, వ్రకాశగణం, నంబోధనగణం, అధికవిశేషణగణం ఆవతితమై వద్యం భష్టమైంది. యతిభంగ పాదభంగా లిదివరకే వివరించాను.

గొనకొని. వన్నుగ, మానుగ, ఓలి, ఒగి, మదినెంచ, మతినూహించ మొదలైనవి దండగ్గణం. ఆవలి, నమూహం, నికరం, పిండు. తతి, వాతం మొదలైనవి గుంవుగణం. యెనగు, యెనకమెనగు. చెన్నలరారు, చెన్నుమోరు. విలసిల్లు, రాజిల్లు, విలనత్‌, రాజత్‌, భ్రాజత్‌. లనత్‌. ఉబ్వలత్‌ మొదలైనవి వ్రకాశగణం, ఇలన్‌. ఇమ్మహిన్‌. ఇద్ధరన్‌, అవనిన్‌. మొదలైనవి భూమిగణం. అనఘా, ఇద్ధతేజ మొదలైనవి నంబోధనగణం. ఉద్యత్‌. ప్రోద్యత్‌. అతుల, అమలిన, అనువమ, సార, స్ఫార. అమల మొదలైనవి అధికవిశేషణగణం. వక్ష్ర్యమాణమైన శబ్బ్దవాచ్యతాదోషం నయితం యీ అధికవిశేషణగణంలో చేరుతున్నది. ఈ గణాలు కొన్నిచోట్ల ఛందోవ్యతి[కమంవల్ల కొన్నిచోట్ల వళిప్రానల నిర్చద్ధమె పాదం పూర్తిగాక. వళిప్రానలు 'పైనబడవలసివుండి. అటునాలుగు యిటునాలుగు ఆధికవిశేషణాలు వేసి వ్యంగ్యసౌందర్యం రూవుమాపి పైగా దండగ్గణం, గుంపుగణం మొదలైన వాటినిదింపి వద్యాన్ని 'పెంటబుట్టనుచేశాము. ఇట్లా పద్యాలు వ్యంగ్య్యశూన్యమై పిచ్చిదండగ మాటలతో నిండడంవల్లను. వీటిని నవిచారణగా చదవడం అవనరం

128 వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం గాకపోవడంవల్లను, తెలిసిందిలే అని శబ్దార్థవిచారణలేకుండా దాటవేసికొనిపొయ్యే ధోరణి బుద్ధిలో పాతుకొని వజ్షీమననమంకే అదెట్లావుంటుందని అడిగేదశకు ఆంధులం వచ్చాము.

1. జననాధ వేటనెవమున, గొనకొని కణ్వాశ్రమమునకున్‌.

2. గొనకొని వీడునీకును శకుంతలకుం బియనందనుండు.

3. పెట్టు నీవారాన్న పిండతతులు. (నభా

టీ వర్ణితకునుమాక్షతావళులు. (న.భా. దువ్యంతచరిత్రం) |

5, నవాకారములం గదళితతులన్‌, ం

6. తనరజనకుండు నన్నప్రదాత. ం

7, దుర్మతి కివాముం బరముం గలదె మదింబరికీంవన్‌. ,,

8. ఇమ్ముగ నరన్వతీతీరమ్మున. ం

త్త దక్షిణ లిమ్ముగనిచ్చి. ం

10. తగంగవివావాంబెన్నం. డగునొకొయెన్నండు నంగమావాప్పి

యుమా. కగునొకొ యనియెదం గోరుచు, నొగి నిటనుండిరి నుభద్రయును విజయుండున్‌. (నభా)

శం మతిననురక్తయయివానిమానుగందనకుం, బతింజేసికొనియె..

12. తనునెరిగిన యర్థంబొరు, డనఘా యిది యెట్లుచెప్పుమన ,.

13. ఇమ్మహిం ద్రయోదశద్వీవమ్ములు దన శార్యశక్తి. ..

14. ఆలునుదాసియున్‌ నుతుడునన్నవి బాయనిధర్మముల్‌ మహిన్‌,,

15, మతిం దలంపవంగ నంసారం, బతిచంచల. వ్‌

వ్యతికమాధికరణం 129

16. ధర్మతనూభవు నందునాటిరీ. యిమ్ములం జల్పి. ఇం

17. మతినూహింవనశక్యమైనవనమున్‌ మర్థింతు రెందున్‌.(తి.భా

18. అతులోర్వీనురముఖ్యమంత్రవుతమావాత్మ్యంబునన్‌. (న.భా)

19. అమల నువర్హశృంగఖురమైై. *

20. అమలిన తారకానముదయంబుల నెన్నను. |

21. నిరువమ ధర్మమార్ల వరినిష్టితు లై. ఎ

22. మా, తంగన్ఫూర్దిత యూధదర్శననముద్యత్‌ కోధమై.(తి.భా_

23. కాన తగం బొందుట కార్య మోయుభయమున్‌. ..

యీతీరుగా భారతంలో ఆరబ్బమైన యీాదండగమాటలు యెర్రా(పెగడ వారివంశంలో అంతకంట అధికంగా విన్నరించినవి ఆముక్తమాల్యద నిండా గుంపుగణం మూలుగుతున్నది. కొన్ని చోట్ల ఒక్కొకవద్యానికే మూడునాలుగు గుంవులున్నవి. వథమాశ్వానంలో ఒక్క శుకకదంబము అనేవద్యంలో రెండుగుంపులు "తలవక్షచ్చట" అనేవద్యంలో మూడుగుంవులు "నిర్హ రవ్ర"అనేవద్యంలో నాలుగు గుంవులు నిండీనవి

1. లలితోద్యానవరంవరా.

2. పెరవురాళి.

3. తలవక్షచ్భట (గ్రుక్కి బాతువులు కేదారంపవు కుల్యాంతర స్థలి నిద్రింపంగం జూచి యారెకులుషః స్నాతవయాత ద్విజూ వలి పిండీకృతశాటులన్‌ నవి తదావానంబు చేర్చంగ రే వులడిగ్గన్‌ వెనబారువానిం గని నవ్వున్‌ శాలిగోప్యోఘముల్‌.

130 వాజ్బయ పరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం 4. వాలుగుమొత్తము. వ్‌, అందుండున్‌ ద్వయనద్మవద్మవదనుం డద్వంద్వు డశ్రాంతయో గాందూ బద్ధమధుద్వివద్ది బద్ధమధుద్చివద్ద్విరదు డన్వర్థావిధానుండురు చృందో బృంద... 6. (కుంకు మెడగుంవులు. 7 భాషితంబులుగాం దోడిబ్రావ్మాణౌమ. 8. శుకకదంబముగొలునులచే నిబద్ధమై వారాంగనాగారకారబడంగ గిరికానికాయంబు లరిశూన్యబహు పురవర్మ్యవాటికలం న్‌ జెండాడుచుండ నురగాలిదవదగ్ధతరువర్హతతిరేంవం బావురాలని డేగవదుపవుదూరె నిద్రితదుచ్భాయనిలువకజరుగవెంబడిగనధ్వగవంక్తి “పారలువెళ్ళై క్షేతరపాలునకుదికినచీరలాయు, చాకిరేవు లగములయ్యి నకలదిశలు. 9. గోన్తనీమృదు గుశుచ్చస్తోమములతోడ. 10. నాదారని కూరగుంపు. ॥ యీతీరుగా దండగమాటలు రోతలోకిదిగినవి. ఇవి ఏచిత్ర పాదుకావట్టాఖిషేకంవంటి యీకాలపుకృతుల్లో "ఘనుడు వనీష్టమౌని నృవకాంతుని యింట వురోహితుండుగా ననిశము మంత్రిగాగం జెలువందుచు నుండుట కేమి హేతువో యనువము నత్కులంబు వ్తెలయన్‌ జనియించు నటంచు నెంచిచే

వ్యతిక్రమాధికరణం 131 కొనియెం బురోహితత్వమును గొంకక శ్రీశుని జూచుకోరికస్‌." "ఘోరరణోత్సుకుం గాంచినాడం జూ." నిరతము నత్యవాక్కులనె నెమ్మి వచింపుచు శాన్తరీతులం గరము నెతీంగి."

“ధరణీపాలక చం(ద్రుండీతండు కృవం దాంబూని,యుర్వీజనో త్కరమున్‌ రంజిలంజేయుచున్‌ జగతిం జక్కంగాంచె. *గనియెడు దృష్టిపాటవము [కన్నన దగ్గెను." *"యన్నరో వెన్న కన్నననయంబు మృదుత్వము గాంచుగాన నే మన్నన గాంచెలోకమున మానిత వండితపాళిచేం దగన్‌." *వీరకానన నముదయ వీతి వోత్రు డానతామర్వనముదయుం డట్టి వరశు." "జనిఫలియించునంచెవుడు స్వాంతమునన్‌ దలపోయు దానంజూ." (జనమంచి శేషాద్రిశర్మకృతి. విచిత్రపాదుకావట్టాభికేకం) అని యిట్లావ్యాపించి వికృతరూవం చూవుతున్నవి. "వనరాజివల్వలం "నవల్వలో త్తీర్ణవరావా యూధాన్యావాన వృక్షోన్ముఖబర్హిణాని" "వసీదశశ్వన్మలయన్థలీమ" అని వ్రనక్తంగా వుచితమైనచోట్ల యివివుంకే రోతగాదుగాని అయిన చోటా కానిచోటా దండగ్గా నమయాన అనమయాన వీటిని గుప్పించడం జుగువ్సుకు హేతువగుతున్నది. ఇట్లాటి దండగమాటలు అ వ్రనక్తంగా యెక్కడవున్నా నింద్యమే అవుతున్నవి.

132 వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం ఆధిక విశేషణగణం తవ్ప తక్కినదండగమాటలు కృష్ణకర్ణామృతం, శీనాథాదులకృతులు మొదలైనవాటిలోవలె నేటికాలపు అనేక కృతుల్లో తగ్గడం నంతోషహేతువేగాని వీటి అన్నిటిబదులు అధికవి శేషణగణం చబలింది. "దివ్యనిర్మలరత్న దీవంబనైపుట్టి. లలిత మోహనకలాలావంబనై వుట్టి" (నిర్వేదం వేంకట పార్వతీశ్వరకవులు,. భారతీ) “ఉద్యద్యశః ప్రాదుర్యాచ్చనుధా” (భారతి) "ఉరువై నృత్యతమి స్ర పుంజ రఠరచనో ద్యుక్తంబులౌ"” "నుస్సీఠరకాంతి నగితంబుగా" థి థి (పెమ్మరాజు లక్ష్మీవతి. భారతి. 2-9) “శార్యకౌటిల్యకలుష వంకంబువలన" (కృష్ణవక్షం.) "హృదయదగళనదారుణ మవో(గ్రకార్యంబుదలచినావు."(,,) “"ఇంపుదళ్కొత్తపాటల సౌంవుమోరె." (పెద్దిబొట్ల రామచంద్రరావు, బవియల్‌క్లాను, ఆంధ్రహెరాల్లు.) *కిఖా మంజులవాననాలవారి" (విశ్వనాధ నత్యనారాయణ, అనార్కళి. భారతి) యిట్లా యీకాలపుకృతులను అధికవిశేషణగణం కలుషితం చేన్తున్నది. వక్ష్యమాణమైన శబ్బవాచ్యత యీాదండగమాటల కీందికీ గూడా వన్తున్నదని యిదివరకే తెలిపినాను. అధికవిశేషణ రూవమైన దండగమాటలతో పాటు యతిభంగం, పాదభంగం, భాషావ్యతి[క్రమం,

వ్యతిక్రమాధికరణం 133 ఛందోవ్యతిక్రమం ఈకాలవుకృతుల్లో అట్లానేనిల్చినవి. యతిభంగాన్ని, పాదభంగాన్న్ని ఛందోవ్యతిక్రమంలోనే చేర్చి యీమూటినీ నేనిందు ఛందోవ్యతిక్రమ మనివ్యవవారిన్తున్నాను. ఇవి యీకాలవుకృతులను మలినవరున్తున్న నంగతిని విశదంచేశాను. ఈ ఛందోవ్యతి[క్రమం యేతీరుగా దోషమై ఆంధ్రుల భాషానంస్కారాలకు అడ్డువడినదీ, నన్నయ ఆరంభించిన భాషావ్యతిక్రమాన్ని దండగ్గణాలను నిరోధించదలచి తిక్కన యెట్లా వ్రతిక్రీియనడిపిందీ. ఆవక్రియలో అత డెట్లా పాదభంగం యతిభంగం విరివిగాచేసిందీ, చివరకు రేక్కంవమోద నడిచేమసిపి ముండ్లుతప్పించుకో లేనట్లు ఆదోషాల కెట్లా పాలువడ్డదీ వ్రథమఖండంలో వివులంగా మోమాంనచేశాను గనుక యింతటితో యీవ్యతి,క్రమదోష విచారణ చాలిస్తాను. అనుప్రాసాదిశబ్దాలంకారాలవలె న్వయంగా అవతితమైన స్థలాల్లో తవ్ప తక్కినచోట్ల వళిప్రానల నిర్చద్ధమైత్రులు పాదభంగ యతిభంగాలు., దండగ్గణాలు మొదలైన క్షుదలక్షణాలకు హేతువలై వద్యాన్ని కలుషితంచేశీవి గనుక అవి అట్లాటి నోట్ల అత్యంతం హేయమని ఛందోవ్యతి(కమం దూమ్యమని దీనివల్ల వద్యం (భష్ట మయిందని యివ్పటికావ్యాల్లో మా రనుకొన్న కొత్త లేక పోయినా యీదోషాలు కావ్యాలను వికృతంచేన్తున్నవని మరల చెప్పి యిక కావ్యజీవవిచారణ ప్రారంభిస్తాను.

అని శ్రీ..ఉమాకాన్త విద్యాశేఖరకృతిలో వాబజ్బయనూత్ర వరిశిష్టంలో వ్యతికమాధికరణం నమాప్తం.

శ్రీగబటేశాయనమః జ్‌ ఆ జ్యో వాజ్బయవరిశిష్టభాష్యం. లు భావకావ్యాధికరణం. యిట్లాటి దోషా లెన్నివున్నా యివ్పటికవుల చిన్నకావ్యాలు పాశ్చాత్యుల లిరిక్కులవంటివని అవిభావకావ్యాలని వీటిలోది భావకవిత్వ మని అది కొత్తే నని యాదోషాలన్నీ యీకొత్తలో అణీగిపోతవని చెప్పిన పూర్వవక్షానికి భావకావ్యాలు చిరకాలనుండి వున్నవని కొత్తగాదని చెప్పినాను. ఆనంగతి వివరిస్తాను. నర్గ్ణబంధం లేని కావ్యాలు చిరకాలంనుండి మనవాబ్మయంలో వుంటున్నవి. ఘటకర్చ్పరకావ్యం, నూర్యశతకం, బిలణకావ్యం, సౌందర్యలహరి, కాళవాస్షీశ్వరశతకం, ఇవన్నీ యీకోటిలోనివి. వీటికే మనపూర్వులు ఉవకావ్యాలని ఖండకావ్యాలని 'పేరుపెట్టినారు. 4 అనర్గబంధమవీయదువకావ్య ముదీర్యతే” ॥1 అనర్గబంధం నూర్యశతకాది" (వతావ) అని విద్యానాథు డన్నాడు. ం "ఏకార్థ్యవవథైః వద్వైః నంధిసామగ్ర్యవర్ణితం, ఖండకావ్యం భవేత్‌ కావ్యస్వైకదేశానుసారి చ" (సాహి) (ఏకార్థ వ్రవణమై నంధిసామగ్యరహితమైన వద్యాలనము దాయానికి కొన్ని లక్షణాలు తగ్గినకావ్యానికి ఖండకావ్య మని పేరు.) "యథా ఖిక్షాటనం ఆర్యావిలానశ్చ" (సాహి) అని విశ్వనాథు డన్నాడు.

భఖావకావ్యాధి కరణం శే3క యీతీరుగా చిన్నకావ్యాలు విభాగరహితమైనవి, మనవాబ్బ్మయం లో చిరకాలంనుండి వున్న వి. కనుక ఆకారంచేత యివ్పటి చిన్నకావ్యాలు కొత్తవికావు. పూర్వపక్షం. అవునయ్యా, ఆకారంచేత కొత్తవికాకుంకు పోనియ్యండి. వనకుమారి, యెంకిపాటలు మొదలైనవి భావకవిత్వం. ఇది కొత్సది. యిది వరకు లేదు. ఇంగిలీషులో లిరిక్సునుచూచికొత్తగా యిప్పటివారు నిర్మించినది భావకవిత్వం. తటసాక్రేపం. ఖచ భావకవిత్వ మనడమే అనంగతం. (శ్రీకాశీ్‌భట్ల (బ్రహ్మయ్య శాస్త్రీవారు వ్రాసినట్లు భావంలేనిది కవిత్వమే లేదు. కవిత్వ మెక్కడ వుంటుందో భావ మక్కడ వుండనే వుంటుంది. నర్గబంధంఠేని చిన్నకావ్యాలు చిరకాలంనుండి మనవాబ్మయం లో వుంటున్నవి. ఘటకర్పరకావ్యం, నూర్యశతకం, విల్ప్ణణకావ్యం, సౌందర్యలహరి. కాళవాస్తీశ్వరశతగం ఇవన్నీ యీకోటిలోవి. వీటికే మనపూర్వులు ఉవకావ్యాలని, ఖండకావ్యాలని పేరు పెట్టినారు. *"అనర్గబంధమపి యదువకావ్యముదీర్యతే" (వతా) అనర్గబంధం నూర్యశతకాది అని విద్యానాధుడన్నాడు. "ఏకార్ట్రవవఖైః వద్వైః నంధిసామ[గ్య్యవర్డితం, ఖండకావ్యం భవేత్‌ కావ్య స్రైకదేశానుసారిచ." (సాహి) (ఏకార్థ్యవవణమై నంధిసామ[గ్ర్యరహితమైన వద్యాలనము దాయానికి కొన్ని లక్షణాలు తగ్గినకావ్యానికీ ఖండకావ్యమని పేరు) "యథా ఖిక్రాటనం ఆర్యావిలానశ్చ” (సాహి)

136 వాజ్మయ వరిశిష్టభామ్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం అని విశ్వనాథు ఉన్నాడు.

"న భావహీనోస్తి రసో న భావో రనవర్జితః.

వరన్పరకృతాసిద్ధి రననయో రనభావయోః" (సాహి) అని సాహిత్యదర్పణకారుడు విశదంచేశాడు. ఇంగిలీషులో లిరికల్‌ కవిత్వాన్ని గురించి కూడా యిట్లానే సాహిత్యవేత్తలభిప్రాయవడ్డారు.

"00009 ౪/25 ౧6020 (16 52౮0611012 (0366 ౧౪116 01620 12 /గ౧౦21| ౧౧౦౪౧ 13 662119 ౧౧౮౦1౧౬ ౧0౧0 102% ఒ20061 ౧2006 [08 ౧౧6౧/ 1615 2 1 1001646465 211 6 ౧6౧౧౫౦౧౦21 204 6౧051260 ౧౭|| ౧౯౪141 11/6 206 0602413 10 116 2గ ౦౯౪6౧6 50 ౪12106 617౧10౧9 ౦౯౧66200 ౧గ6౦150) 2860000 2౪7211 60 ౪౩ 10 13 ౦00౧౩160౯4210౧౧. ₹/6 [60000126 2 ౧2౧2176 ౧౯౦౦1౦ ౧౧౯1౧/; *6 60020126 2 ర02%2; ౧ 00% ౧౯1166 ఇం 1౧4116౪441 1౧90126100 13 360౧౧8, [౧66 13 ౧౪౦% 021160౧01౮ ౧౧ 6 ౪ల౧6 05016 17౧041. 841 ౧౪౮166 ౪/11 13 ౧౪౧6 ౧౦1౦ 206 ౧౪16 6404, 211 ౧౯౫౧౧౩1 811 1 ౧021. (₹౧0/01006412 9౧62001040)

(లిరికల్‌ కవిత్వమనెది కవిత్వానికే మరియొక పేరని నృష్టముగా కనుగొన్న (వథమసాహిత్య వేత్త "జాన్సాయి" అని చెవృవచ్చును. వద్యకళయందు పాణభూతమైన లక్షణాలు లిరికల్‌ కవిత్వ మని అతడు విశదీకరించాడు. కనుక ఇది లిరికల్‌ కవిత్వ మని ఇది కాదని విభాగంచే యడం నిషస్టయోజనం. ఇది నాటకకవిత్వమని నిర్థయించవచ్చును. ఇది కథాకవిత్వమని నిర్ణయించవచ్చును. యీరెంటిలోను కవియొక్క స్వీయభావం ఉద్వేగం చెందినవ్వుడు లిరికల్‌ కవిత్వాన్నే నమిపిన్తున్నది. యెపిక్కు, నాటకం, తవ్చ తక్కిన కవిత్వమంతా దాదావుగా అంతాలిరికల్‌ కవిత్వమేను) అని ఉక్పమవుతున్నది. కనుక సాధారణంగా కవిత్వమంతా భావకవిత్వమే. అందువల్ల యీభావకవిత్వం కొత్తదనే మాట అయుక్త మని తోసివేన్తున్నాము.

భావకావ్యాధికరణం 137 పూర్వవక్షం.

అవునయ్యా; కవిత్వమెక్కడవుంటుందో భావమక్కడవుండడం వాస్త వమైతేకానియ్యండి. యెవరేమన్నా లిరికల్‌కవిత్వమని వాకశాఖపాశ్చాత్యవాజ్బయంలో (వత్యేకంగా యేర్ప్చడివున్నది. దానిలో భావో(దేకం (వధానం. అవి చిన్నవి. వీటిననునరించి మేమిప్పుడు భావకవిత్వమనే వొకశాఖను వత్యేకించాము. ఇట్లా ఖావకావ్యాలనే వృథక్శాఖయిదివరకు మన వాబ్బ్మయంలోలేదు. భావకావ్యమనే పేరే యిదివరకు లేదు. ఇదే నూతనత్వం అని అంటారా.

సిద్ధాంతం.

చెప్పుతున్నాను. వపూర్వవక్ష తటస్టాక్షే పాలకు కలిపి నమాధానం వివరిస్తాను. కవిత్వ మెక్కడవుంటుందోభావ మక్కడవుంటుందనే మాట వాన్త్సవమేను. భావకవిత్వం భావకావ్యం అనడం అనంగతంకాదు. మనవాబ్బయంలో భావకావ్యం అనే వృథక్శాఖలేదని, అందువల్ల నూతనమని అనడం మిక్కిలి అనంబద్ధం. భావకావ్యం అనేది చాలా పాచీనమయినది. ఆది మనవాబ్మయంలో చిరకాలంనుండి వుంటున్నది. విశుదేవజడ(వ్రకృతివిషయమైన (కేమ విషాదాదులు సాహిత్య శాన్తంలో భావనంజ్ఞను పొందుతున్నవి. భావమంకే ముందు వివరిస్తాను. ఇట్లాటిభావం యెక్కడ (వధానంగా వ్యంగ్యమైవుంటుందో దానికీ భావధ్వని అనిపేరు.

*"రనభావతదాభాన భావశాంత్యాదిర(కమః" (కావ్య) అని మమ్మటుడు.

"అ[క్రమః" అంకేఅనంలక్ష్య కమవ్యంగ్యధ్వని అని అర్థం. రనం (వధానంగావుంటే రనధ్వని అని, భావం వ్రధానంగావుంకే భావధ్వని అని యీతీరున కావ్యవ్యవదేశాలు.

138 వాబ్మయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం "ఇతుక్తదిశోద్రేకం ప్రాప్య రనన్య. ప్రాధాన్యేపి ఆపాతతో యత్ర (ప్రాధాన్యేన అఖివ్యక్తావ్యఖిచారిణః న భావః (సాహి)

(రనం వ్రధానమయినా ఉదేకంపొంది రనంకంటయెక్కువవధానంగా

విషాదాదులు అభివ్యక్తమయితే దానికి భావమని పేరు)

అని సాహిత్యదర్పణకారుడు తెలువుతున్నాడు.--ఇతడే “వాక్యం రసాత్మకం కావ్యం" (సాహి)

అని చెప్పి "రన్యత ఇతి రన ఇతి వ్యుత్పత్తియోగాత్‌ భావతదాభాసాద యోపి గృవ్యూండే" (సాహి)

అని విశదవరచాడు. రసాత్మకకావ్యం భావాత్మకకావ్యం అనియీ తీరున భేదాలను విశ్వనాథుడు తెలువుతున్నాడు. భగవంతుడి మోద గురువులమోద తండ్రిమిద మిత్రుడిమోదావుండే (కేమకు భావమని పేరు. అది వ్యక్తమయ్యేకావ్యం భావాత్మకకావ్యం, భావకావ్యం. భావధ్వని. అని వ్యవదేశం పొందుతున్నది. పూర్వపక్షం. అవునయ్యా, మిరు నంస్కృతంనుండి ఖబావకావ్యం ఉదావారించారు. మే మనేది తెలుగులో భావకావ్యం కొత్తదని. నంన్ఫతంతో మనకు వనేమిటి? నంనృతం బంగాళీలు మవారాష్ట్రలు మొదలైనవారిది. దానితో మనకు పనిలేదు. మావి తెలుగువాట్లో కొత్తరకం అని అంటారా? నమాధానం. చెప్పుతున్నాను. మనము భారతీయులం. నంన్కతంమాద బంగాళలిలకు మహారాష్ట్రలకు యెంతవాక్కువున్నదో మనకూ అంతే

భావకావ్యాధికరణం 139 వాక్కువున్నది. అది నర్వభారతజాతులకు పితృపైతామవామయిన ధనం. అది బంగాళీలది మవారాష్టలది, వారిది వీరిది నాదిగాదు, అని దానికి దూరమైతిమా, భారతీయనంస్కారవిహీనులమై భారతీయులలో అధమాధములం కాగలము. ఈ అధమాధమదశే నేడు ఆంధ్రులకు ప్రాపించింది. భారతీయుల మని అను కుంటాముగాని భారతీయ నంస్కారానికి అత్యంతం అంధులమైనాము. మన కిప్పుడు వున్న కొద్ది తెలుగుపుస్నకాల్నో వున్నదే భారతీయనసంస్కార మనుకొని వంచితులమైనాము.

భారతీయనంస్కారం భారతీయసాహిత్య జిజ్ఞానలు యీ అధమదశలో మన విశ్వవిద్యాలయస్థానాల్లో నశించినవి గనుకనే కుళల్లినప్పుడు వుక్టే పురుగులవలె వులుముడు, అయోమయం, చిల్లరశ్చంగారం మొదలైన వాటితోకూడిన కృతులుపుట్టి అవురుగులవలె సంచరిన్తున్నవి. వేదమంత్రాలవద్దనుండి వేమననూక్తులవరకు, కురుక్షేతంవద్దనుండి కోరబొబ్బిలివరకు, . అంధులజీవననవంతి అనున్యూతంగా (వవహిన్నున్నది. పోనియ్యండి యీచర్చ అట్లావుంచి చూచినా వెనకటి తెలుగుకృతుల కంక యిప్పటి వేమాత్రం మంచిదశలో లేవు. మను. వనుచరిత్రలు అధమకావ్యాలయితే ఈపులుముడు అయోమయం శబ్దవాచ్యత మొదలైన దోషాలతో అంతకంకు అధమాలై చిల్లరశృంగారంతో కూడివున్నవి గనుక యివ్పటికృతు లేవిధంగాను మంచిదశలో లేవు. ఖావం వ్యకృమయ్యేకావ్యం భావధ్వని అని, ఖావకావ్య మని వ్యవదేశం పొందుతున్నదని విశదీకరించాను.

"*రతిర్దేవాది విషయా" (కావ్యా) అని మమ్మటుడన్నాడు.

*దేవమునిగురువిషయా చ రతిః" (సామా) అని సాహిత్యదర్పణకారు డన్నాజు.

140 వాబ్బ్మయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం

దేవాదివిషయమైన రతికి భావమని పేరని మమ్మటాదులు తెలిపినారు. శిశుగ్రేమను వత్సలరనమని కొందరన్నా అదే దర్చణవ్యాఖ్యాతకు యిష్టమైనా. విశుపేమను నయితం భావంలోనే మరికొందరు చేరుస్తారు.

"ఆదివదాత్‌ పుత్రాదేరపి (గ్రహణం ఇత్యన్వే" (సాహి) అని వ్యాఖ్యాత ఉదాహరించాడు. ఆది వదంవల్ల (వ్రకృలి యేమ నయితం భావమే అవుతున్నదనవచ్చును. సౌందర్యలహరి, బుతునం హారం, మహిమ్నస్తోత్రం మొదలైనవి యాభావకోటిలోనె చేరుతున్నవి. ఇిశుకందీయమని

"బిశ్కుకందయమనభద్వన్ద్వేన్త) జననాదిభ్యశ్చః. (పాణి) అనేనూ(తంవద్ద పాణిని ఒక గ్రంథంపేరు ఉదాహరించాడు కాని అది యెట్లాటిదో చెవ్పలేము. శిశువు యేడుపునుగురించిన అది, భావకావ్యమే అయివుంటుం దని పేరునుబట్టి చెప్పవచ్చును. ప్రీయుడికి ప్రియురాలికి గల(ప్రేమకుమాత్రం వరివుష్టదశలో రనమని అవరిపుష్ట దశలో భావమని 'పేరుపెట్టీనారు. ఇప్పటివారు ఆనంవ్రదాయం తెలియక తమచిన్న కావ్యాల్లో స్త్రీవురుమల(గ్రేమ వరిపూర్ణమైనాగూడా దాన్ని భావమేనని పిలిస్తే అది మనసాహిత్యదోషంమాత్రం గాదని భారతీయవిజ్ఞానం లేని దోషమని చెవ్వుతున్నాను. కనుకనే

*"ఈకృతు లనేకములు భావగీతము లని ఇవ్పుడు (ప్రచారమునకు వచ్చిన కొత్తకవితావపంచమునకు చేరినవి. నంన్ఫృతదాన్యమునుండీ విముక్తుల మగుచున్నామని నానమ్మకం.”

(తొలకరిపీఠక. రామలింగారెడ్డి)

"పాళశ్చాత్యాదర్శముల ప్రోదృలము దొరకునంతవరకు మన కవులు పాడినదే పాడవలసినవారైరి. నవీనమార్గరచనలలో ముఖ్య మైనది లిరిక్‌ అను ఆంగ్లేయరచనకు.” (తృణకంకణ వకాశకుఎయి)

భఖావకావ్యాధి కరణం కత] "నవ్యాంధ్ర కావ్యరీతులుకడచిన పదియేండ్లలో పొందియున్న వి." (ఆంధ్ర హెరాల్డు - వురాణం. నూరిశాస్త్రి) "ఇంతవరకు మనకవులు నంన్క్సతమునందు వివరించబడిన నంవ్రదాయములను శిరసావహించి వని చేసిరి. ప్రాచీననంవదాయముల యెడ గౌరవముతగ్గెను. నేడొక నూతనాధ్యాయము ఆరంభమగుచున్న ది.” (నిడమర్తి నత్యనారాయణ. ఖారతి. నం. 3.) అని వ్రాసినవి తెలియని అనుచితపుమాటలని విశదవరచాను. అని శ్రీ... ఉమాకాన్తవిద్యా శేఖరకృతిలో వాషయనూత్ర వరిశిష్టంలో భావకావ్యాధికరణం నమావ్తం.

శ్రీగణీేశాయనమః. ఆ ఆల ఆ వాజ్బయపవరిశిష్టభాష్యం. లు జానవదపాత్రాధికరణం. పూర్వపక్షం అవునయ్యా, శబ్దార్థాలను బట్టిగాని వన్సువునుబట్టిగాని. భావాన్ని బట్టిగాని యాకాలవు చిన్న కావ్యాలు కొత్సవిగాకుంకే కాకపోనియ్యండి. పాత్రలనుబట్టి కొత్తవి. యెందుకంటపటే యీచిన్న కావ్యాల్లో యెంకి, వనకన్య, యీతీరుగా పాత్రలున్నారు. పూర్వకావ్యాల్లో దుష్యంతుడు, యక్షుడు, పార్వతి, సీత, మాలతి యిట్లాటివాం డ్లున్నారు. ఈకాలవువాటిలో సాధారణ(ప్రజలలోనుండి పాత్రలను స్వీకరిన్తున్నారు. ఇదే వీటి కొత్తఅంటారా? నమాధానం. ఇక్కడ వినిపిన్తున్నాను. కొత్తది అయితే అవునుగాక. కొత్త దయినమాత్రాన మంచి దెట్లా అవుతుంది? న్వస్థతకంటు రోగంకొత్తది. నిర్మలంగా వుండడంకంట పైన దుమ్మువడడం కొత్త, ఇవన్నీ కొత్తఅయినా మంచివిగావని సాధారణబుద్ధికే తెలున్తుంది. కాళిదానువంటీ కవివుంకే యీకాలంలో *నవీనమిత్యేవ న సాధు నర్వం". అని చెప్పివుంటాడు. అనాగరకదశనుండి నాగరకదశకు వన్స్తున్న పాశ్చాత్యులకు నవీనం అనేది మంచిదిగా వుంకే వుండవచ్చునుగాని అధ్యాత్మిక తేజన్సు తవన్సుధర్మం వీటితోపాటు విజ్ఞానం కావ్యవ్రస్థానం మొదలైన మాననజిజ్ఞానలు వీటిలో ఉచ్చ్పోచ్చదశనంది[క్రమంగా క్షీణిన్తున్న

జానవదపాత్రాధికరణం 143 మనకు అందులో ఆంధ్రులకువచ్చేది అనేక నందర్భాల్లో ఇప్పటివరకు క్షయంగానే వుంటున్నది. ఇంతకూ చెప్పదలంచిం దేమంకే కొత్తదంతా మంచిదిగాదని కొత్త కొత్త అని మురియడం అవివేకమని తెలువుతున్నాను. భారతవర్ష క్షయాన్ని గురించి దుఃఖవడ్డ విబుధులు నత్యాన్ని వ్రకటించినప్లే కనబడుతున్నది.

అవునయ్యా, వీటిని యింగిలీషలో (₹84021 06) పాన్టరలు పాయెట(టీ అని అంటారు కనుక ఇది మంచిది అని అంటారా? అది అనంబద్ధం. ఇంగిలీషులో దాన్నే పేరుతో పిలిస్తే నేమి? ఆ పేరువుంకే అది మంచిదని యేమి వమాణం?దానిలో విషయం చర్చించి మంచి చెడ్డలు నిర్ణయించుకోవలసివుంటుంది. ఇక అవిచారణచేస్తాను. పాత్రలు. అయినా సాధారణ(నవజల్లోనుంచి పాత్రలను స్వీకరించడం యికాలపువారు చేసే కొత్తవనేమో విచారిస్తాను. రామాయణంలో శబరిని వాల్మీకి స్వీకరించాడు. రఘువంశంలో "హైయంగవీనమాదాయ ఘోవవృద్ధానువస్థితాన్‌.” (రఘు) అని గొల్లవాండ్లను; *"వనేచరాణాం వనితానఖానాం దరిగృవోత్సంగ నిషక్తభానః (కుమార) అని వనకన్యలను, స్వీకరించాడు. "వియోగదుఃఖానుభవానఖిజ్షై: కాలే నృపాశం విహితం దదద్భిః, ఆవార్యశోభారహితైరమాయై రైక్షిష్ట వుంఖిః వచితాన్‌న గోష్మాన్‌. స్త్రీభూషణం చేష్టితమ(నవగల్భం

144 వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం చారూణ్యవ(క్రాణ్య పివీక్షీతాని, బుజూంశ్చ విశ్వాన కృతః న్వభావాన్‌ గోపాంగనానాం ముముడే విలోక్య ఆమం[దమన్షధ్వనిదత్తతాలం గోపాంగనానృత్యమనందయత్‌ తం" (భట్టి) అని భట్టి తనకావ్యంలో జానవదస్త్రీలను వర్ణించాడు.

• దోళాతకీ పుష్పగుళుచ్భకాంతిఖి ర్ముఖైర్వినిద్రో ల్పణబాణచక్షుషః, (గామాణ వధ్వనస్త్న మలక్షితాజనై శ్శిరంవృతీనా మువరి వ్యలోకయన్‌, గోష్టేమ గోష్టీకృతమండలాననాన్‌ ననాదముత్థాయ మువున్సవల్గతః, (గామ్యానవశ్యత్‌ కపిశం విపానతః న్వగోత్రనంకీర్త నభావితాత్మనః వశ్యన్‌ కృతార్నైర పివల్లవీజనో జనాధినాథం నయయౌవితృష్ణతాం ఏకాంతమౌగ్భ్యానవబుద్దవిభమం వసిద్ధ విస్తార గుఖైర్విలోచనైః ప్రీత్యా నియుక్తాన్‌ లివాతీన్సునంధయాన్‌ నిగృవ్యూ పారీ ముభయేనజానునోః. వర్ధిష్ణుధారా ధ్వనిరోహిణీః వయ వ్పిరన్నిదధ్యా దువతః న గోదువా£ నదవ్రీహిణాం యావదుపాసితుం గతాః శుకాన్‌ మృగైస్తావదువద్రుతశ్రియాం,

వను “వపొత్రాది కరణం శక్‌ వైదారికాణామభిత:ః నమాకులాః నవోనమాలోకయతి న్మ గోపికాళో (మాఘ) అని మాఘుడు గ్రామస్త్రీలను. గొల్లలను గొల్లవనితలను [వశంసించాడు. "నిలాసా నాగరస్త్రీణాం న తథా రమయన్ని నః యథా న్వభావసిద్దాని గృత్తాని వనయోషీతాంో అనిఒకకవి వనకన్యకల చేష్టల ముగ్ధరమణీయత్వాన్ని (వశంసిందాడు. మనదేశంలో "జాన్నచేలో మంచి సౌగనుకత్తెను జూచి 'నిన్నటాలనుంచి నిద్రలేదు" అని. “యెట్లా పోనిస్నివోయి మట్లావోరి చిన్నదాన్ని" అని మొదలైన యాలపాటల్లోను బ్రావ్మాణీతరజానవదపాత్రలు ప్రాచీన కాలంనుండి గోచరిన్తున్నారు. కనుక వీటిలో నూతనత్వంయేమోలేదు. అవునయ్యా, వీరిని పూర్వులు ఆప్రధానంగా స్వీకరించారు. వీరు వ్రధాన పాత్రలుగా ఇవ్చటి కావ్యాలల్లో వున్నారు. కనుక ఇదికొత్త అని అంటారా? ఆది నరిగాదు. "ఓ రోరిబండోడ వొయ్యారిబండోడ” అనే కృతుల్లో వారే (వధానం. ఆవునుగాని అవి చిన్నకృతులు. యెంకిపాటలు మొదలైనవి పెద్దవి అనిఆఅంటారా? అవుడు చిన్నవి పెద్దవి అనే అనవలెనుగాని కొత్త అని అనడం అనంగతం. కొత్త అని ఒవ్వుకున్నా, కొత్త అన్నమాళతాన మంచిదనే నిశ్చయంలేదని యిదివరకేచెప్పినాను. , అవి శ్రీ..ఉమాకాన్త విద్యాశేఖరకృతిలో వాజ్బ్యయనూత్ర వరిశిష్టంలో జానవదప్యాతాదికరణం నమావ్హం.

శీ గణేశాయ నమః వ్‌ ఆ ఆ వాజ్మయ వరిశిష్టభామ్యం లట శృంగారాధికరణం

అవునయ్యా, కొతృ్సగాకుంకే గాకపోనీయండి, సాధారణవ్రజలు కాపులు నాయకులుగావున్న మాకావ్యాలకవిత్వం మంచిదంటారా?

వినిపిన్తున్నాను. ఈకవిత్వాన్ని యిక విచారణచేస్తాను. యెంకిపాటల నీచిన్నకావ్యాలకు మచ్చుగా దీనుకొని విచారిస్తాను. ఈ కాలపు కావ్యాలను చాలావాటిని వరిశీలించాను. వీటిలో శృంగారం వ్రధానంగా వున్నది. కనుక శృంగారవిచారణీ యిక్కడ చేస్తాను. ఈ విచారణనే వీర్యానికి రౌదానికి అద్భుతానికి అట్లానే అన్వయించు కోవలెను. వాన్యం, భయం, ఖీభత్సం. కరుణం వీటికి యెటువంటి పాత్రలున్నా విరోధం లేదు గనుకను మామూలుమనుషులు నయితం యీ రసాదుల కావ్యాల్లో వ్రధానపాతలుగా వుండవచ్చును గనుకను వీటిని చర్చించడం మాని తక్కిన ఉదాత్తరసాలకు ప్రతినిధిగా శృంగారం తీనుకొని చర్చిస్తాను. అదిగాక యీకాలవు వనకుమారి, యెంకిపాటలు, (వణయాంజలి మొదలైనవాటిలో శృంగారమే వున్నది. వీటిని గురించి

"యెంకిపాట లనెడి ... కవితాకల్ప్స్వవనూనముల విషయమునందు

యెంకిపాటలు ఈ ఇరుదవశతాబ్టీని మన యీ ఆంధ్రవాబ్బయ కల్పశాఖికను వ్రనవించిన నర్వాంగవరిపూర్ణ వరిణతీవిలసితంబు లగు దివ్యవనూనరాజములుగాని పూవబెడంగులవచరించు వనరుమొగ్గలు గావు... దివ్యతావూర్ణములగు భావసీమలందు ప్రయత్న విశేషమును ప్రోదిచేయబడీన [ప్రాభవనంవదల చెన్నలరారు వువ్చరాజములుగాని అంతంతమాత్రవు 'అగవిరు లెన్నటికిని గావు.. ఇంతయేలప్రియపాఠకులు

శృంగారాధికరణం 147 ఈవూజాకునుమములో నేయొకదానిని చిత్తగించి నను ఈనామాటలు అతిశయోక్తులు ఎంతమాత్రమునుగావని యెరుంగ గల్గుటయేగాక'" అని యెంకిపాటల పీఠికాకర్ప వాశాడు. "పాటలు అవయత్నంగావచ్చేటట్లు ప్రసాదించిన యొంకికి కృతబజ్ఞుడనా?పోత్సావాముచేసి వీవుతట్టిన అధికార్లవారికా? కవితా కళా రవాస్యాలు తెలియజెప్పిన మాబనవరాజు అప్పారాయనికా? మువ్వురకును.". అని యెంకీపాటలకర్త యీయెంకిపాటల రచనవల్లకలిగిన నంతోషంలో కృతజ్ఞత యెవరికి చూవవలసినదీ తోచక కొంతసేవు అనిశ్చయంతో వున్నాడు. "యెంకిపాటలు వదిమందికీ వినుపించినవారు. దేశోద్ధారకులు శ్రీయుత కాశీనాధుని నాగేశ్వరావు వంతులుగారు...యీ పున్నకం అచ్చులో యెంతో అఖిమానంచూపవి రెండుమానములు తమ మూడువత్రికలలోను ఉచితముగా అడ్వరుటైజుచేయునట్లు ఆర్జరు దయచేసినారు. వారి కెంతో కృతబ్ఞుడను." "న్రీశ్రీప్రీ రాజా వెంకటాద్రి అప్పారావు బవాద్దరుగారు యీపాటలు విని ఆనందించేవారు. "ఆంధ్రవండిత మండలివారు నన్ను అఆవ్వానించి గౌరవించారు." "తర్కవ్యాకర్ణశాన్తవేత్తలగు బ్రవ్మాశ్రీ గంటి నూర్యనారాయణ శాన్తులుగారు తమకు తామే కోరి యీపాటలు చక్కగా అచ్చువేయించి నందుకు..కృతబజ్థుడను."

అని వారివారిపొాగడ్తలను యెంకీపాటలకర్త వ్రాశాడు. శృంగారమనే ఒకపున్నకం అచ్చువేయించిన జీ. యన్‌. శాస్త్రీ అండుకంపెనీ. తపాల పెట్ట 110.చిరునామాగల శ్రీగంటి నూర్యనారాయణశాస్త్రీవారు. "వథమమునుండి నాకెన్నోవిధాల నహాయముచేయుచున్న శ్రీ దేశోద్ధారక కాశీనాధుని నాగేశ్వ(రావువంతులుగారికి నావణామాంజలి.

148 వాజ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం నాకనేకవిధముల నవాయనంవత్తి నొనగుచున్న ప్రాణమిత్రులగు బనవరాజు వెంకటప్పారావు, దువ్వ్వూరిసాంబమూర్తి, యేడిద నూర్యనారాయణగార్లకు శతహస్రవందన కతునుమార్చణములకన్న నేనేమి యువకరింవగలను."

అని(వ్రకటించారు. ఈ తీరుగా వీరందరు ఈశృంగారాన్ని యెంకిపాటలను

మెచ్చుకోవడమేగాకుండా భారతి వత్రికనిండా వణయజానకి అని

వణయినీగీతాలని [వవణయగీతాలని (వణయసౌధమని విరివిగా కనబడుతున్నవి. వీరిట్లా ప్రీతి జూపిన వీటితత్వమేమిటి అని వీటినన్నిటిని

(శద్ధతో వరిశీలించాను. ఇక వీటివిచారణ ఆరంభిస్తాను.

యెంకిపాటలకథ.

యెంకీనినాయుడు వరిస్త్పాడు. ఆమె మొట్టమొదట బెట్టుచూపి తరవాత ఆతడికి వశమవుతుంది. రాత్రుల్లో చేలో నాయుడుంకే యెవరికీ తెలియకుండా అతడికొరకు నీటుగా వన్నుంది. మంచెకింద గోనెవట్ట వేనుకొని యిద్దరు కలుస్తారు. ఆమె కులుకుచూపులు చూపిన్తుంది. తెల్లవారబొయ్యేవేశ యింటికిబోయి యేమి యెరగన ట్లుంటుంది. కొన్నాళ్లకు యిద్దరూ పెండ్లాడుతారు. తరువాత యిద్దరికి వియోగం నంభవిన్ముంది. యెంకినాయుడికోనం రాత్రలయందు యేటి వొడ్డుకుపోయి అతణ్ని రబుచుకుంటుంది. తరువాత మళ్లీ కలుస్తారు. తిరువతికి పోతారు. మర్లీ విరూ-గం ఇద్దరూ ఒకరికోనం వొకరు తావవపడతారు. తిరిగి కలుస్తారు. కోగ్గరోజుల్లో కడువుతో వుంటావని నాయు డంటాడు. అండు :: నాకు యినాము లియ్య మంటాడు. వున్నకంలో కథ ముగున్నుంది.

ఇక శృంగారం అనే (గంథంలో ఒక్కొక్కరు కొన్ని కొన్నీ వద్యాలు రచించారు."రజన్వలకాకముందే చన్నులువచ్చినవి."”

"జోడుగుండ్లబారననెద దోచె గొత్తచనులు" అని,

"రగా *కు గుబ్బలవైక నెగదన్ని వయ్యంట." అని.

శృంగారాధికరణం 149 “నాచన్నులు, నా వెండ్రుకలు, నాముఖం, నాపెదవి నీవే నని బానజేసి ఆమాటతీీర్చకపోవడం మంచిదేనా" అని. *"సావిటొగాజులునప్పుడయినట్లు, సిటి కేసిరమ్మని చెయ్యూపి నట్లు" అని యిట్టాటివి కనబడుతున్నవి. ఇక భారతిలో [పప్రణయగీతాలు, వజయసౌధాలు, వ్రజయజానకి, మూగినోములు మొదలైనవాటిలో "అది నడిచేటవుడు జీరాడుకుచ్చెళ్లు రేపే దుమ్ములో ఒకరేణువు నయితాను." (నాయని నుబ్బారావు, భారతి. 1-7-610) "ఏమి చేయుచు నుండునో యింటిలోన, నాదుజానకినా రతనాల బొమ్మ". (అధిక'ర్ల నూర్యనారాతుణ, ఖారత్తి. 1-2) "ఎవ్వుడు ్రియుడువస్తాఢా, ఎవ్పుడాముద్దుమొగంచూస్తానా అని ఆతురవడుతున్నాను.” (సౌదామిని భారతి. 1-1.) "ఓకాంతా నన్నొక్కసారి చూడు. వీకటాక్షామృతంలో రాలే చినుకులను తాగవియ్యి, నీచూవుఖిక్షపెట్టు". (వణజయసౌధం, మామునూరు నాగభూమణరావు. భారతి 3-3.) ఓవ్రీయురాలా! "నీవు నన్ను చూడవచ్చేటవుడు వ్రజయరనంతో నీపాదాలు కడుగుతాను, నామనః।వువ్చవోరం నీమెడలో వేస్తాను, నా వృదయదీవకళికతో వోరతిస్తాను. వ్రణయగీతాలు పాడుతాను. నీపాడాలదగ్గరవాలే పూజావుష్పాన్నాతాను. నాకు న్వర్గంవద్దు. నీనీడలోవుంకే చాలు. నాకు గంగాజలం వద్దు. నీ మధుశామృతంలో అమృతపు చినుకునైతా. నాకీంద్రవదవి వద్దు. నీకంటిలో పావవైతా."

150 వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం (వణయగీతాలు. భండారు రాజేశ్వరావు, భారతి. 220 "నాకు రెక్కలుంకే నీవద్దవ్రాలి నిన్ను ముద్దుపెట్టుకుంటాను." (నాదెండ్ల వెంకటావు, భారతి. =2-20) "ఓతరుణీ నీకౌగిట్లో జేరి తనువుమరుస్తాను. నామాద ఆకాశం పడ్డా భయంలేదు. (వణయోన్మాదం. పాజీని. భారతి. 1.3.) "నావణయగాన శబ్దాలకు విశ్వమంతా చలించి నిట్టూక్ను విడిచింది." (వేదుల నత్యనారాయణకాస్త్రి, భారతి. 1-3.) "గృవ్వజంట చింతచెట్టుమోద నరనమాడుుతున్న వి. చవ్వుడైనవుడెల్లా నీవే వన్తున్నావని చూస్తున్నాను." (సౌదామిని, భాకతి. 1-10) %కలికి ఒండొండుకోరనీ వలవుదక్క." (పువ్వాడ శేషగిగర్రావు, చోడవరవు జానకీరామయ్య, భారతి.) "దానిచీర కొంగు రాచుకున్నది. నిద్రపట్టదు. దానిచూపులు దానికులుకులు ఎదురుకొంటున్నవి." (కవికొండల వెంకటరావు. భారతి. 2-10.) "నన్ను విబుధులువిడిచినా. నామి(త్రులువిడిచినా నాప్రేమభాగ్య6 వుంకే నా కేమిభయం." (గరిగిపాటి రామమూర్తి, భారతి. 2-11, "ముద్దులొలుకు నీరూఫుపిల్లా. మూతృదెచ్చెనేమో పిల్లా." (భారతి. 1-12 “నిన్ను వలచ్లుట జానకీ నేను నేను! (భారతి, 1-11) అని అంటున్నారు. పైవాటిలో అక్కడక్కడ మూలవపద్యాలను నేశు గద్యంలో ఉదావారించాను. యెంకిపాటల్సు, శృంగాతమవే గ్రంథం భారతిలో వ్రణయగీత, వ్రణయసౌధ, ప్రణయోన్మాద (వభృతులు వెలువరించిన శృంగారం యిది. మంచిది దీనితత్వమేమిటి? ఇది హేయమా? ఉపాదేయమా? అని యిక విచారిస్తాను.

శృంగారాధి కరణం 151 శృంగారం. కుమారస్వామి అన్నట్లు నర్వప్రాణులకు ఆనందజనకమైన మాన్మధానుఠాగంమోద ఆధారవడివున్నది గనుక శృంగారం మనకు ఉపాదేయ మవుతున్నది. "స్తీతి నామాపి మధురం" అని అభినవగుప్తపాదులంటున్నారు. "శృంగార ఏవ మధురః వరః వ్రవ్లాదనో రనః" (ధ్వన్యాాా అని ఆనందవర్ధనుడు. వాల్మీకీ కాళిదాసాదులు ఆశృంగారాన్ని (పతి పాదించి ఉత్తమకావ్యాలను మనకు (వ్రసాదించారు. కనుక శృంగారం ఉపాదడేయం. తటస్నాక్షేపం. శృంగారం (గగ్రావ్యాంకాదు. ఆది ఆనందజనకం గనుక గ్రావ్యూ మంటారా?భోజనాదులు నయితం ఆనందజనకమే. భోజనాన్ని ఆధారంచేసి యెందుకు కావ్యం రచించరాదు.? ౧ "అన్నం బబహ్మేతి వ్యజూనాత్‌" (తైత్తి. భృ ౨. "అన్నేన జాతాని జీవంతి" (కైత్తి. భృ) ౩. "ఆదిత్యో వా వై ప్రాణోరయినేవ చంద్రమాః" (వశ్నో ౪. తస్షె నవోవాచ వ్రజాకామోవై ప్రజావతిః న తపోతవ్యత నతవన్తష్తాా న మిధున ముత్పాదయతే రయిం చ.(అన్న౦) ప్రాణం చేత్యేతొమే బహుధావప్రజాః కరిష్యత ఇతి.(వశ్నో) ౫. "యోయో వ్యాన్నమత్తి యోరేతః సిగృవతి తద్భూయ ఏవ భవతి.” (భాందో) ౬. సోపోభ్యతవత్‌ తాభ్యోఖితప్తాభ్యో మూర్తిరజాయత యావై సామూర్తి రజాయతాన్నంవైతత్‌. (శొతరే)

152 వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం

౭. అన్నంననింద్యాత్‌ తద్వతం ప్రాణోవా అన్నం శరీర మన్నా దం....అన్నవానన్నాదో భవతి మవోన్‌ భవతి. (వజయావశుఖిర్హవ్మావర్చసేన మవాన్‌కీర్మ్యా.(కైత్తి. భృ.)

౮. అన్నం న వరిచక్షీత తద్వతం అపోవా అన్నం జ్యోతి రన్నాదం. (కైత్తి.భృ)

౯. అన్నం బముకుర్వీత తద్వతం వృథివీవా అన్నం ఆకా శోన్నాదః. (కైత్తిభృ.) ౧౦. తస్మాద్యయాకయాచవిధయా బవ్వాన్నం (ప్రావ్షుయాతీ.

(కైత్తి.భృ.)

౧౧. అహమన్న మవామన్న మవమన్నం అవామన్నాదో వామన్నాదో వామన్నాదః (కైత్తి.-భృ.)

౧. అన్నం బ్రహ్మమని తెలునుకోవలెను.

౨. అన్నం వల్లనే భూతాలు జీవిన్తూవున్నవి.

3. ఆదిత్యుడు ప్రాణం అన్నం చంద్రుడు.

౪. (వ్రజాకాముడై వ్రజావతి తవన్సుచేశాడు. తవన్సుడేసి ఒక జంటను ఉత్పాదించాడు. అన్నమూ ప్రాణమూ అనేవి నాకు [వజను కలిగిన్నవి అని కబంధికి వివృలాదుడు చెప్పినాడు.

౫. యెవడు అన్నం తింటున్నాడో యెవడు రేతస్సేకం చేన్తున్నాడో వాడు విన్తరిన్తున్నాడు.

౬. (వజావతి నీళ్లనుండి తవన్సుచేశాడు. అట్లా అఖితప్తమైన నీళ్లనుండి మూర్తి వుట్టింది. ఆపుట్టినమూర్తే అన్నం.

౭. అన్నాన్ని నిందించవద్దు. ఆది బవ్మావేత్తకు వ్రతం. ప్రాణం అన్నం శరీరం అన్నాదం. అన్నం గలవాడు అన్నాన్ని భక్షించే ప్రాణం గలవాడవుతున్నాడు. నంతానం

శృంగారాధికరణం 153 చేత వశువులచేత బహ్మతేజన్సు చేత గెవృవాడ వుతున్న్నాడు. కీర్తిచేతను గొప్పవాడవుతున్నాడు.

౮. అన్నాన్ని వరివరించగూడదు. అది బవ్మావేత్తకు వతం. వుదకాలే అన్నం. జ్యోతిన్సు అన్నాన్ని భక్షించేది. ౯. అన్నాన్ని గౌరవించవలెను. అది బవ్మువేత్తతు వతం. భూమే అన్నన్వరూవం. ఆకాశం అన్నాన్ని భక్షీంచేది. ౧౦. యేవ్రకారం చేతనైనా విస్తారమయిన అన్నాన్ని పొంద వలసినది. | ౧౧. నేను అన్నాన్ని. నేను అన్నాన్ని. నేను అన్నాన్ని. నేను అన్నాన్ని భక్షించేవాణ్ని. నేనుఅన్నాన్ని భక్షీంచే వాణ్ని. నేను అన్నాన్ని భక్షించే వాణ్ని. అనియీతీరున ఉవనిషత్తులు అన్న మావాత్మ్యాన్ని (వశంసిన్తున్నవి. ఛాందోగ్యంలో ఉషస్తి వతివార్త నడిగితే అన్నమే దేవత అంటాడు. వేదపురుషుడు తెల్లకుక్కరూవపంతో అన్నమాహాత్మ్యం బకుడికీ ఉవదేశిస్తాడు. ఇంకా ఉవనివత్తుల్లో అన్న ప్రశంనవున్నది. ఇట్లా వ్రశన్తమైన భోజనాన్ని కావ్యంలో యెందుకు వర్ణించరాదు? కాని భోజనాన్ని (వధానవన్నువుగా తీనుకొని కావ్యాలను రచించడంలేదు అట్లా రచిస్తే జుగువ్సగా వుంటుంది. అట్లానే శృంగారాన్ని తూడా (ప్రధానాంశంగా తీనుకొని కావ్యం రచించడం ఆ(వ్రశన్తం. "అవోార నిద్రాభయమైధునాని." అని అన్నట్లు భోజనం మైధునేద్భాయివన్నీ వశుకృత్యాలు. ఈవశుగుణం యొక్క తృప్తికోనం యెవరికీ లఖించినరీతి వాండ్లు పాటువడతారు. ఇది చెవ్వుకోతగ్గ విషయంగాదు. అందుకే *"లాటీనేత్రపుటీవయోధరమఘటీ రేవాతటీ నిష్కుటి, పాటీరద్రుమవర్ధనేన కవిఖిర్మూడ్రైర్టినం నీయతే.”

154 వాబ్బయ వరికిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం

(లాటస్త్రీ నేత్రవుటాలను కుండలవంటి న్న్వనాలను నర్మదానదీతీ రానవున్న వొదరిండ్లను, చందనవృక్షాలను, వర్ధిన్తూ మూఢులు కవులు దినాలు గడువుతారు) అని ఒకరు కావ్యకోటినే నిరసించారు.

"నచ నభ్యేతరవాదచుంచవః" (తిశతి)

(నభ్యేతరమైన వాక్కులను చెప్పడంలో నివుణులంగాము) అని భర్హ్చృవారి కవులమాటలను నిరసీన్తున్నాడు.

ఈ వశుకృత్యాలను ఆధారం జేనుకొని వరిణతబుద్దులు కావ్యంలో (వ్రవృత్తులుకావడం అనుచితం. వశుత్వాన్ని అణగదొక్కడానికే భారతీయ విజ్ఞానమంతా నర్వశక్తిని వినియోగిన్సున్నది. యోగసాంఖ్య వేదాంత (వ్రముఖశాస్తాలు ఈవనికే యత్నిన్సున్నవి. అట్లాటి స్థితిలో కవులు లోకాభ్యుదయహేతువులైన ఆమహావయత్నా లకు తోడ్పడడానికి బదులు వశుత్వాన్ని ్రేగేపించే కామాన్ని ఆధారం చేనుకొని (వవర్తించడం నర్వధా అవశన్తం. కనుక శృంగారం యెంతమాత్రం గ్రావ్యూంకాదు అని అంటే.

సిదాన్నం. ధిని

చెప్పుతున్నాను; భోజనాన్ని ఆధారం జేనుకొని కావ్యం వ్రాయనక్లు కామాన్ని ఆధారం జేనుకొని కావ్యం వ్రాయరాదనడం నరిగాదు. భోజనం, నంభోగేచృ, నిద్ర భయం, ఇవన్నీ వశుకృత్యాలన్న మాట నత్యం. అయితే జగత్సంతతికీ, అంటే, జగత్తుయొక్క అవిచ్చిన్నతకు, భోజనభోగేచ్భలు రెండూ (ప్రధానమైనవిగా వున్నవి.

“బవ్మాచర్యాదేవ నవజేత్‌.” అని వాక్యాలతో జన్మవరంవరను ఆపి జగత్తును విచ్చిన్నంజేసే బ్రహ్మ మామాంసా మార్గ మొకటి వున్నా.

"వజాతంతుం మా వ్యవచ్చేత్సీః" (౩80)

శృంగారాధికరణం కకక అనేశ్రుతివాక్యాల ఊతతో నిత్యనైమిత్తిక కామ్యకర్మలను పేరేపించి జగత్తుయొక్క అవిచ్చిన్నతను ఆరాధించే వ్రవృత్తిమార్గం లోకంలో చిరప్రతిస్థితమై వున్నది. సౌ భావయిత్రీ భావయితవ్యా భవతి తం స్త్రీంగర్భంబిభర్తి సోగ్రఏవకుమారం జన్మనోగ్రేధిభావయతి నయత్‌ కుమారం జన్మనోగ్రేధభావయతి ఆత్మానమేవ తద్భావయతి...ఏవం నంత తాహీ మే లోకాన్తదన్య ద్వితీయజన్మ." (ఐతరే) అని ఐతరైయోవనివత్తు ఆదేశించిన జగత్సంతతిని, (జగదవిచ్చిన్నతను) "ధర్మం జైమినిరతఏవ." (బ్రవ్మ్ర అని పూర్వవక్షవాదులు నయితం గౌరవార్థం వ్రస్వావించిన జైమిని, జ్ఞానానికీ కర్మాంగత్వ మారోపించి ప్రవృత్శినే ప్రతిష్టించిన జైమిని, వాన్తవంగా ఆరాధించిన వాడవుతున్నాడు. "నంతతిః శుద్ధవంశ్యా హి వరదత్రేహ చ శర్మణే” అన్న కాళిదానవాక్యాలు ఈ జగదవిచ్చిన్నతయొక్క రూపాన్ని తెలువుతున్నవి. ౧. "స్వాద్వన్న భక్షకామేన వేషోయం యోగినాం ధృతః." ౨. స్థితోసీ యోషితాం గర్భే తాఖిరేవ వివర్ధితః అవో కృతఘ్నతా మూర్థ కథం? తా ఏవ నిందసి. (మండనః.) ౩. యాసాం న్వ్నన్యం త్వయా పీతం యాసాం జాతోసియోనితః తాను మూర్ధతమ స్త్రీమ వశువదమసే కథం.? ౪. మన్వే మైధునకామేన వేషోయం కర్మిణాం ధృతః. (శంకరః)

156 వాబజ్బయ వరిశిష్టభాష్యం == నేటికాలపుకవిత్వం ౧. రుచిగల ఆవోరం తినగోరినవాడిచేత యోగి వేషం స్వీకృత మగుతున్నది. ౨. స్ర్రీలగర్భంలో వుండి స్త్రీలచేతనే వివర్థితుడవై ఓమూర్థుడా వారినే యెట్లా నిందిస్తావు? అహోకృతఘ్నుత. (మండనుడుం ౩. యెవరిన్తన్యం తాగినావో యెవరి యోనిలోనుండి వుట్టినావో అస్త్రీలతోనే ఓమూర్థతముడా వశువువలె యెట్లా రమిస్తావు? ౪. మైథునకాముడిచేత గృహస్థవేషం స్వీకృతమవుతున్న దనుకొంటాను. (శంకరుడు) అని యీతీరున కర్మబ్రవ్మా మిమాంనలకు జరిగిన వివాదం జగత్సంతతికి అధారమైన స్త్రీ వురుష నంయోగాన్ని కర్క్మమామాంన యెట్లాపూజించేదీ తెలువగలదు. ఇట్లాటి జగదవిచ్చిన్నతకు ఆవశ్యకమై (పాణధారణ సాధనమైన అహారం, నంనృతి సాధనమైన నంయోగం, రోతగాక, ఉపాదేయత్వాన్నే పొందుతున్నవి. అఆవారాన్ని గూడా విదూషకుడి నందర్భంలో కవులు స్వీకరిన్తూవచ్చారు. ఆహారాన్ని వాల్మీకీ అయోధ్యాకాండంలో 91వ నర్గంలో భరద్వాజుడు భరతుడికి అతిథ్యమిచ్చినఘట్టంలో మనోహరంగా వర్హించాడు. అయితే తరతమ భావంచేత ఆవోరంకంకటు నంయోగమే జగత్సంతతికి(జగదవిచ్చిన్న తకు) నన్నిహిత కారణం వ్రధానకారణం అయివున్నది. జగస్థితి కారకుడైన శ్రీవిమ్ణవును శృంగారానికి అధిదైవతంగా భావించడంలో యీఅఖిప్రాయమే వ్యక్తమవుతున్నది. బుభుక్షకంట నంఖభోగేచ్చ యెక్కువ (వధానంగా స్వీకృతం కావడం ఉచితమంటున్నాను. ఇంతటి మహిమగల శృంగారం కావ్యంలో వ్రధానమని భారతీయులు ఉత్కృష్టమైన (ప్రవృత్తిధర్మానికి కావ్యాన్ని అనల్పసాధనంజేసి లోకాభ్యుదయానికి తోడ్పడడంలో వారి అమేయజ్ఞానాన్ని వెలయించారు.

శృంగారాధి కరణం 157 "క్రాంచద్వంద్వవియోగోత్ధః శోకః శ్లోకత్వమాగత?”" అని ఆనందవర్ధనుడు కీర్తించిన శ్రాంచద్వంద్వవియోగం ఆధారంగా సీతారామ నంయోగ వియోగాలను వెలయించిన వాల్మీకికృతిని, లోకంలో వున్న నమన్త్నకావ్యజాతంలో మహోన్నతస్తానం పొందదగ్గ రామాయణాన్ని, (వశంసిన్తూ "యత వవృత్తిశాస్తార్థం నమ్యగేవ నిరూపితః" (పారాశర్యోవవురాణం) (యెక్కడ వ్రవృత్తిశాస్ట్రార్థం బాగా వకాశితమయిందో.) అని అన్నారు. నంయోగంతో వియోగం నంబద్ధమైనది గనుక వియోగం నంయోగ నంబంధి అయి నంయోగవియోగాలు రెండూ శృంగార మవుతున్నవి. ఈ తీరుగా శృంగారం గ్రాహ్యంమాత్రమేగాకుండా నమన్త జగద్ధ్సితికి హేతువుకావడంవల్ల వ్రధానమనిగూడా నిరూపించాను. ఇట్లా వవృత్తిమార్తాన్ని చేపట్టిన కావ్యం వ్రవృత్తి హేతుభూత మయిన నంయోగాన్ని స్వీకరించడం అత్యంతం ఉచితమన్నాను. ఇందుకే భారతీయులు కవిత్వోన్న తికి ఆకరమైన నాటకంలో శృంగారం (వీరమైనా) (వధానమన్నారని వ్యాఖ్య చేన్తున్నాను. వీరాన్ని గురించి నాటకాధి కరణంలో వివరించాను గనుక యిక్కడ వదులుతున్నాను. వేదాంతజీజ్ఞానలు నంపూర్ణంగా బలం ప్రాపించినతరువాత శాంతాన్ని గూడా రనకోటిలో సాహిత్య వేత్తలు స్థిరవరిచినట్లు కనబడుతున్నవి. భరతుడు శాంతరనం చెవృకపోయినా "నిర్వేదస్థాయిభావః శాంతోస్పి నవమో రనః" (కావ) అనిమమ్మటాదులు ఇాంతాన్న్ని వ్రతిపాదించినవిధం "నిర్వేదస్యామంగశప్రాయన్య వ్రథమమను పాదేయడ్వే ౭ పి ఉపాదానం వ్యభిచారిత్వే ౭పి స్థాయిత్వాభిధానార్థం." (కావ్య)

158 వాబ్బయ వరిశిష్టఫాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం అని దాన్ని నమర్థించిన విధం. శాంతం-రనకోటిలో స్థిరవడ్డమార్తాన్ని చూవుతున్నవి.

ఈ నంగతి నంపూర్ణంగా వాబ్బయదర్శనంలో మరియొకచోట మోమాంన చేశాను. (గగంథవిన్సర భీతిచేత యిక్కడ వదలుతున్నాను. ఇది యింత వ్రధానమైనది గనుకనే,

"శృంగార ఏవ మధురః వరః (వవ్లాదనో రనః" అనిధ్వనికారుడు కీర్తిన్తున్నాడు.

ఇక యెంకిపాటలు. శృంగారం, భారతిలో [పణయజానకి. వ్రణయగితం, వణయగానం, మొదలైనవాటిలోని శృంగారతత్వమేమిటి? అని విచారిస్తాను.

శృంగార విచారణ

శృంగారం లోకనంతతికి (అవిచ్చిన్నతకు) (ేరకమని అందువల్ల మనకు గ్రావ్యామని అన్నాను. ఇది ధర్మతత్పరులయందు నిష్టమైనవుడు లోకాభ్యుదయహేతువై ఉపాదేయ మవుతున్నది. ధర్మతత్పరమైన బగత్సంతడతి అఖీష్టంగాని అధర్మ తత్పరమైన జగత్తుయొక్క అవిచ్చిన్నత త్యాజ్యమేకదా. కనుక ధర్మతత్పరులలో నివ్టమై శృంగారం ఉత్తమత్వం ఆరోహిన్సున్నది.

పూర్వవక్షం.

శృంగారం లోకనంతతికి (పేరకం కావడంవల్ల [గగ్రావ్యామంకే మేము వొవ్వుకోము. అది కుమారస్వామి రత్నావణంలో అన్నట్లు నర్వప్రాణి వృాదయంగమం గనుక (గ్రావ్యూం. అందుకే

"శృంగార ఏవ మధురః వరః ప్రవ్లాదనో రనః” (ధ్వన్యాా

శృంగారాధికరణం 1159

(శృంగారమే మధురం; అత్యంతం (వవ్లాదనం అయిన రనం అని అనందవర్థను డన్నాడు.

"స్త్రీతి నామాపి మధురం" (స్రీ అనేపేరి మధురమైనది...) అని అభినవగుప్తపాదులు అన్నాడని మిరే ఉదావారించారు.

"జ్ఞాతాస్వాదో వివృతజఘనాం కో వివోతుం నమర్థః"(మేఘ)

(ఇది వరకు రుచిచూచిన వాడెవడు వివృతజఘనను విడువ నమర్థుడు?)అన్నకాళిదానువచనం వసిద్దమేగదా! ఇక

౧. "ఉరసి విపతితానాం స్రన్న ధమ్మ్‌ల్లకానాం ముకుళితనయనానాం కించిదున్మీలితానాం ఉవరి నురతఖేదస్ప్నిన్న గండన్ధలానాం అధరమధు వధూనాం భాగ్యవంతః పిబంతి.

౨. అవానః[క్రీయతాం గాంగే పావవారిణి వారిణి, నృనద్వయే తరుణ్యా వా మనోవారిణి వోరిణి

౩. మాత్సర్య ముత్సార్య విచార్య కార్య మార్యానృమర్యాదమదం వదంతు.

'సివ్యా నితంబా కిము భూధరాణాం ఉత న్మరస్మేరవిలాసినీనాం.

౪. (వజయమధురాః (పేమోదారా రసాశయతాం గతాః వణితిమధురా ముగ్గప్రాయాః వ్రకాశితనమ్మదాః వకృతినుభగా విస్రంభార్ధాః న్మరోదయదాయినో రవాసి కీమపి స్రైరాలాపా వారంతి మృగీదృశాం.

౫. అదర్శనే దర్శనమాత్ర కామా దృష్టా వరిష్పాంగనుఖైకలోలా,

160 వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం == నేటికాలపుకవిత్వం అలింగితాయాం పునరాయతాక్ష్యాం ఆశాన్మహే విగ్రవయో రభేదం.

౧. వక్షన్సు మోదవాలి కొప్పు జారగా ముకుళితనయనలై కొద్దిగా ఉన్మీలితలై. ఉవరినురతంచేత చెమర్చిన గండన్ధలా లతో వుండే వధువుల పెదవిజీనెను భాగ్యవంతులు తాగుతారు.

౨. పావవారి అయిన గంగవారియందైనా వానంచెయ్యి, లేదా? మనోవారి, వోరి అయిన తరుణీన్తనద్వయమందైనా వానం చెయ్యి.

౩. మాత్సర్యంవదలి, కార్యం విచారించి, మర్యాదతో ఆర్యులారా! ఈ నంగతి చెవ్చండి, భూధరాల నితంబాలు సేవ్యమా? న్మరస్మేరవిలాసినుల నితంబాలు 'సివ్యమా?

౪. (వణయమధురం, అనురాగరమ్యం, రసాశ్రయం, వణీతి మధురం, సౌకుమార్య భరితం, (వకాశితనమ్మదం, న్వభావరుచిరం, విస్రంభార్దం, న్మరోదయ్మ్యవదం, అయిన మృగినేత్రల స్వైరాలాపాలు యేకాంతంలో అనిర్వాచ్యంగా మనన్సును వారిన్తవి.

౫. చూడనంతసేవు చూస్తే చాలునని వుంటుంది. చూసిన తర్వాత కౌగిలించుకొని నుఖ మనుభవించవలి నని వుంటుంది. ఆయకాక్షీ శాగిలిలోకి రాగానే విగ్రహాల అభేదాన్ని అపేక్షిస్తాము.

అని యిట్లా భర్ఫృవారి (వ్రతిపాదించిన శృంగారమనోహరత్వం

ఇంకా వివరించవలసిన వనిలేదు.

శృంగారాధికరణం 161 ఈతీరుగా శృంగారంయొక్క[గ్రావ్యూత్వం దాని మాధుర్యాన్ని బక్సేగాని ధర్మానుబంధిత్వాన్ని బట్టికాదు అని అంటారా? సిద్దాన్త 0. చెప్పుతున్నాను; శృంగారం మాధుర్య హేతువుచేతనే గావ్యూమైైతే ఒకబజారుడు వరకాంతతో కూడినపవ్పటి శృంగారం మనకు (గాహ్యంగా వుండవలెను. సీతాద్రౌవదీ విషయకమైన రావణకీచకుల రతి మనకు మనోవారంగా వుండవలెను. చోరులు, దగాకోరులు, హంతకులు వీండ్ల శృంగారం మనకు గ్రాహ్యంగా వుండవలెను. కాని యీ శృంగారం హేయమనేనంగతి నహృదయుల కందరికీ విదితం. అవునయ్యా వరకాంతతో జారుడుకూడినప్పటిశ్చంగారంకూడా గ్రాహ్యమెందుకు కాదు? (గావ్యూమేను అని అంటారా? చెప్పుతున్నాను; అది లోకస్థితికీ నంఖథ క్షేమానికి వోనికరం గనుక దాన్ని మనం ద్వేషిస్తాము. ఇది సాధారణవిషయం గనుక దీన్ని విన్సరించి మామాంన చేయవలసిన వనిలేదు. దుష్టులశ్చంగారం నంస్కారవంతులకు [గగ్రాహ్యంగా వుండదు. జారులకు జారశ్ళంగారం రుచించవచ్చును. కాని దుష్టుల ప్రీతితో మనకు పనిలేదు. కావ్యంలో నహృదయానందమే (వమాణం. నవృూదయులకు దుష్టుల శృంగారం అగ్రాహ్యమని నిరూపించాను. కనుక శృంగారం మాధుర్య హేతువుచేతనే గ్రాహ్యంగాదంటున్నాను. పూర్వవక్షం. మిరు నాయకులను (వధానంగా విచారిన్తున్నారు. అక్కడ నాయకుడు దుష్టుడైనా శిష్టుడైనా దానితో మనకు పనిలేదు. రసాస్వాదనమయంలో వీడు రాముడు, వీడు రావణుడు, ఈమె తార. ఈమె సీత, ఈమె స్వీయ. ఈమె వరకీయ. అనే పరిచ్చేదమే వుండదు. స్త్రీ వురుషసాధారణ్య చతీతి తప్ప మరేమిోవుండనేరదు.

162 వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం కనుకనే

"వరన్య న వరస్యితి మమేతి న మమేతి చ,

తదాస్వాదే విభావాదేః వరిచ్చేదో న విద్యతే (సాహి

ఇది వరుడికి నంబంధించినది. ఇది వరుడికి నంబంధించినదిగాదు. ఇది నాకు నంబంధించినది. ఇది నాకు నంబంధించినది కాదు. అని కావ్యంలో విభావాదుల వరిచ్భేదమే వుండదు

"సాధారణ్యేన రత్యాదిరపి తద్వత్‌ వ్రతీయతే" (సాహిం

"రత్యాదులు సాధారణ్యభావనవల్ల (వ్రతీతమవుతున్నవి." అని సాహిత్యదర్పణకారుడన్నాడు. కనుక విభావాదులకు దుష్టాదుష్టత్వం మేమొప్పుకోము. ఆ విచారణే సాహిత్యంలో అనంబద్ధం. అది ధర్మ శాస్త్రంలో చేస్తే చేయండి అని అంటారా?

సిద్ధాంతం.

వినిపిన్తున్నాను; మధువు ఆస్వాదితమయ్యేటవ్వుడు తద్భావన తవ్ప ఇది గిన్నె, ఈగిన్నైె వెడల్పింత, దీన్ని యీలోవాంతో చేశారు అనే విచారణ వుండదు. మధుమాధుర్యమే అనిమిషంలో మనో వ్యావ్వమై వుంటుంది, అని తెల్పడం యెట్లాటిదో రసాస్వాదనమయంలో విభావాదులవరిచ్చేదం వుండదనడం అట్లాటిది. మధువు తియ్యగావున్నా దాన్ని కుష్టి వులినీళ్ల చేతితో కాకి విషలివృమైన గిన్నెలో బోశాడు, అని తెలినీనవ్వుడుగూడా. మధ్వాస్వాదనమయంలో మధుమాధుర్య భావనతవ్చ మరేమి వుండదనేమాటల (పైరణవల్ల అకుష్టి న్సృశించి విషవుగిన్నాలో పోసిన మధువును తాగము. మధువు మధురమవునుగాక. దాన్ని ఆస్వాదిచేటప్పుడు అన్యవిచారణవుండకపోవునుగాక కాని దాని వుపాధిదుష్టమని తెలినినవ్వుడు తవ్చక అది అగ్రాహ్యమే అవుతున్నది. ఆలియక అట్లాటిదుష్టశ్చంగారకావ్యం వఠిస్తామా? మనఃకాలుష్యం మొదలైన నాంతరీయకవలాలు తప్పక సిద్ధిన్తున్నవి. ఇంతకూ

శృంగారాధి కరణం 163 "తదాస్వాదే" (రసాస్వాదే) అన్నవు ఏడు దూష్యోపాధివిరహితమైన రసాన్ఫవాద మని రనశబ్దానికి అర్ధం. యెందువల్లనంకే; దూష్యోపాధివున్నవ్వుడు అది రసాభాన మవుతుందని ఆ కృతికర్చే.

"అనౌచిత్యవ్రవృత్తత్వ ఆభాసో రనభావయోః" (సాహి) అనిచెవ్వుతున్నాడు. కనుక సాధారణ్యవాదంచేత దుష్టశృంగారం నమర్ధితంగాదు

పూర్వపక్షం. అవునయ్యా, దుష్టులశృంగారం అగ్రాహ్యామంటున్నారు. శిల్పానికీ కళతూ ధర్మాధర్మ విచారణ అనావశ్యకం. పాడేకోకీలకు పాడడమే వ్యాపార ఫలం అయినట్లు కవికూడా శిల్పాన్ని కళను వవర్తింవజేసి అదేవ్యాపారంగా అదే ఫలంగా వర్తిన్నున్నాడు. అతనికి ధర్మంతో వనిలేదు. అని అంటారా? చెప్పుతున్నాను. సిదానం. ఇ --న శిల్పానికీ కళకూ కూడా ఆనందమే వరమార్థమని వొవ్పుకున్నా అట్లాటి అనందానికి వెనక ధర్మ గువ్పంగా వుంటూనేవున్నది. దేవాలయాలమోది 4 *భ్యు (వతిమల అధర్మ విశిష్టమైన శిల్పం నంస్కారవంతులకు ఆ, ఇఅయకంగా “నే నంగతి బుజువు చేయవలసిన వనిలేదు. కనుకనే సామాజికుల ఆనందానుభవానికి వెనక ధర్మంగుప్తంగా వున్నదంటున్నాను. అవునయ్యా, ధర్మంగాని అధర్మంగాని లేని నరశ్చంద్రోద యాదులవర్దనలు నంస్కారవంతులైన సామాజికులకు ఆనందమియ్యవా అంకే అట్లాటివాటిలో గూడా నత్వసౌందర్యరక్తి విశుద్శవకృతి (ప్రేమ, అనే పావనధర్మాలు లగ్నమయ్యేవున్నవ.

16శీ వాజ్యయ వరిశిష్టభాష్యం == నెటికాలవుకవిత్వం మనుష్య(వకృతి

కాని; యిట్లాటి ధర్మా ధర్మ(వవృత్తిలేని స్థావర్యవకృతికంకు మనువ్య వ్రకృతి నంస్కారవంతుడైన కవి నమోపించేటవ్పటికి, లోకస్థితికి హేతుభూతమైన ధర్మం, దానికి విఘాతం కలిగించే ఆధర్మం, తప్పించుకో వీలులేనంత అఖండాకృతితో నర్వన్థలాల గోచరిన్తున్నవి. వ్రవృత్తి మార్గంలో వున్నంతవరకు నత్వరజన్నమన్సుల వ్రవృత్తులతో శబళితమైన యీమనువ్య(వకృతినుండి దుష్టత్వాదుష్టత్వాదులను, నుగుణ దుర్గుణాలను, ధర్మాధర్మాలను, అవవ్నా వించలేము. అవి వెంటనంటి అగ్నికి ఉష్టగుణం వలె వుంటునేవున్నవి. కనుకనే వాటిని అవహ్నవించలేమంటున్నా ము. అందువల్ల మనుష్యవకృతిని విషయంగాచేసిన కవి. శిల్పంకళ ఆనందథఫలకాలైనవ్పటికీ మనువ్యవకృతినంటి వున్నధర్మా ధర్మాదులను అవమహ్నావించ లేడంటున్నాను. శిల్పానికి శిల్పస్థితే వ్రయోజనంగాని వేరే వ్రయోజనం లేదంటారా? అది అనంబద్ధం. యెవరికో ఒకరికి శిల్పనృష్టియే వ్రయోజనం అయితే కానియ్యండి. ఆశిల్పనృష్టిక హేయత్వం ఉపాదేయత్వం ఆనందాదిలాలవల్లనే సిద్ధిన్తున్నవి. కోకిలపాడుతున్నది గదా అని యెవడూ వినడు. అది ఆనందజనకంగా వుండడం వల్లనే వింటాడు. అట్టానే కవి వ్రాశాడు గదా అని మొగమాటంచేత యెవడూ కావ్యాలను చదువడు; నాటకాలను చూడడు; ఆనందం కొరకు చదువుతాడు. శిల్పం అనంద (వదమైనప్పుడే ఉపాదేయమవు తుందంటున్నాను. శిల్పానికి శిల్పస్థిత వయోజనమనేమాట అంగీకరించ వీలులేదు. దాని (గ్రావ్యూత్వాగ్రావ్యాత్వాలు ఆనందవభృతి వ్రయో జనాంతరాలను అక్షేపించివున్నవి. ఆనందం ధర్మాధర్మవ్యవస్థితమని యిదివరకే విశదవరచాను. ఇంతకూ చెవ్చదలచిందేమంకే శృంగారస్థితే శృంగారవయోజన మనేమాట అనంబద్ధమని, శృంగారం మధురం గనుకనే గ్రావ్యూం గాదని. అదిమధురమైనా వుపాధి దూష్యంగా నప్పుడే (గగాహ్యమని, చెప్పుతున్నాను.

శృంగారాధి కరణం 165 కనుకనే చోరుల, వాంతకుల, జారుల శృంగారం హేయ మంటున్నాను. జగత్సంతతి. శృంగారం జగత్సంతతికి సాధనమని అందుకే ప్రవృత్తిమార్తానికి ఉపోదృలంగా వీరశ్ళంగారాలు వధానమైన భారతీయ కావ్యవస్థానం వర్తిన్తున్నదని వ్యాఖ్యచేశానని చెప్పినాను. జగత్తులో మనుషులు నుఖంగోరుతారుగాని దుఃఖం పీడా గోరరు. వాంతకులు చోరులు వరధనావవార్తలు, మోనగాండ్లు ఇట్లాటివాండ్లస్థితి లోకానికి పీడాకర మని అందరికీ విదితం. ఇట్లాటివాండ్లుండేలోకం అవిచ్చిన్నంగా వుండడానికి బదులు విచ్చిన్నమైపోతేనే మంచిదని తోచక మానదు కనుకనే జగత్సంతతి సిద్ధాంతంలో ఇట్లాటి దుష్టలశ్ళంగారం మిక్కిలి హేయమంటున్నాను. దయ. నత్యం. తేజన్సు. స్వాతంత్ర్యం. ఇట్లాటి కల్యాణగుణాలు వెలిసేలోకం న్వర్గతుల్యంగా వుంటుంది. నుఖ హేతువౌతుంది. నర్వప్రాణిన్సృహణీయమై న్వర్గ్య్యమైనదాన్ని యెవరు కోరడు? నిత్యనైమిత్తి కకామ్యకర్మలచేత జైమిని లోకానికి ప్రాపింవజేయ యత్నించిన ఫలం యీదృశనుఖగర్భితమైయే వున్నది. దయ, నత్యం, ఢేమ, కేజన్సు. స్వాతంత్రం ఇట్లాటి కల్యాణగుణాలు వెలిసే స్ఫితి ధర్మం అర్ధకామాలను అతిక్రమించినవుడే లోకానికి సిద్ధిన్తున్నది. కనుకనే లోకనంతతికి పరమసాధనమైన శృంగారానికి ధర్మరక్షకులను, లోకరంజకులను తేజన్వంతులను ఆలంబనం చేశారని చెప్పుతున్నాను. అదిగాక లోకానికి అంతటిశ్రేయన్సు నమకూర్చేవారి శృంగారం మనకు ఆనంద(వదంగా వుంటుంది. లోకనంగవాంకొరకు పాటువడే మవాత్మ్కులను మనం ఊరేగిస్తాము అందుకే ధర్మరక్షకు లయిన రాజులు. మంత్రులు, ధర్మవరాయణులైన ఇతరులు భారతీయకావ్యంలో శృంగారనాయకులుగా వెలయగలిగినారు. అర్ధకామాలు ధర్మానికి

166 వాజ్మయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం అణగినపు ఏడే ధర్మం స్థిరవికానంతో వ్రకాశిన్తున్నది. ధర్మంతో నమన్త కల్యాణగుణాలూ వికానం పొందుతున్నవి.

ముందు శృంగారాధిదేవతగా వెలయబోతూ అరణ్యస్థలిలో వీియనంయోగం కొరకు తవస్సాచరించే పార్వతియందు ప్రియుడైన వరమేశ్వరుడికి కామాన్ని తొక్కినిల్చున్న ధర్మమే గోచరించి.

"అనేన ధర్మః నవిశేషమద్య మే

తివర్గసారః (వతిభాతి భావిని,

త్వయా మనో నిర్విషయార్థ్ధకామయా

యదేక ఏవ (వ్రతిగృవ్యూ సేవ్యతే".

(ఓపార్వతీ! ఇందువల్ల ధర్మమే (త్రివర్గసారమైనట్టు నాకు తోన్తున్నది. యెందువల్లనంక్షే; అర్ధకామాలు తలపెట్టకుండానే ధర్మాన్ని, ఒక్కదాన్నే వతిగహించి నీవు ఆరాధిన్తున్నావు) అని అంటాడు.

ఓపార్వతీ! ధర్మార్ధకామాల్లో ధర్మసారత్వం నేడు నాకు కనబడుతున్నది, అర్ధ్థకామాలను అధఃకరించిన నీవు దాన్ని (ధర్మాన్ని) ఒక్కదాన్నే ఆరాధిన్వున్నావు అని అభిప్రాయం తెలుపుతాడు. వశుత్వద్యోతకమైన కామం అడుగుకుపోయిన తరవాత ధర్మం ఆలంబనం అయిన నమయాన పార్వతీవరమేశ్వరుల నంయోగాన్ని కుమార నంభవంలో ఆరాధించిన కాళిదాను

“"అవ్యర్థకామౌ తస్యాస్తాం ధర్మ ఏవ మనీషిణః." (రఘు) ఆ దిలీవమవాోరాజుకు అర్ధకామాలుగూడా ధర్మమే అయినవి.

అని వేరొక చోట అంటాడు. ఇట్లా అర్థ్ధకామాలను సేవకులుగా జేనుకున్న ధర్మసారత్వాన్ని కాళిదాను అనేకనృలాలల్లో తన కవితానర్గంలో (వకటిస్తాడు.

శృంగారాధికరణం 167 కేవల కామిని అగ్నివర్డుణ్ని ఆంతఃవురంలో వుండి వ్రజలకు దర్శనం నయితం ఇయ్యక కాలుమాత్రం చూపి స్త్రీలోలుడై వున్నవాణ్ని చిత్రించి అతడు చివరకు క్షయవుట్టి చచ్చినాడని ముగించాడు. వడకటింటిలో ఆకస్మికంగా స్త్రీ కనబడగా నీకొంగురాచుకున్నది. నాకు నిద్రవట్టదని అనిపించక, ధర్మదేవతను ఆరాధిన్నూ "ఛా త్వం శుభే కన్య వరిగవో వా కిం వా మదభ్యాగమకారణం తే, ఆచక్ష్వ మత్వా వశినాం రఘూణాం మనః పరస్త్రీవిముఖ(వ్రవృత్తి." (రఘు (ఓ కల్యాణీ నీవెవరు? నీ వెవరిభార్యవు? రఘువంశరాజులు వరస్త్రీవిముఖులైన విజితవిషయులని తెలిసిగూడా నీవెందుకు వచ్చావు?) అని కుశుడిచేత కాళిదా ననిపిస్త్పాడు. కామాన్ని దహించిన పిమ్మట బ్రహ్మతేజన్సుతో వెలిగే వరమేశ్వరుడిచేత, నంయోగం కొరకు కామాన్ని అతిక్రమించి తవన్సు చేన్నున్న పార్వతిని. వవిత్రురాలిని కాళిదాను చేయిస్తాడు. శాకుంతలంలో శృంగారనాయకుడైన దుష్యంతుడి ధర్యారాధనను, "ధర్మ్యాః తపోధనానాం వ్రతిహతవిఘ్నాః క్రియాః నమాలోక్య జ్ఞాన్యసీ కియద్భుజో మేరక్షతి మౌర్వీ కిణాంక ఇతి." (శాకుం) (తపోధనులయొక్క ధర్మవిహితమైన [క్రియలు (వతివాతవిఘ్నాలై వుండడం చూసి "నామౌర్వీకిణాంకమైన భుజ మెంతదూరం రక్షిస్తున్న దనే నంగతి తెలునుకోగలవు.) *"సాఖలు విదిత భక్తిం మాం మవార్షేః కథయిష్యతి." (శాకుం.)

168 వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం విదితభక్తిని నన్ను మవార్షికి ఆమె తెలువుతుందిగదాం

"తపోవన నివాసినాం ఉవరోధో మాభూత్‌."

(తపోవననివానులకు ఉవరోధం కలుగకుండును గాకు అని యీత్తీరున వ్యక్తవరుస్తాడు. ఉత్తరరామచరిత్రలో భవభూతి వివలంభ శృంగార నాయకుడైన శ్రీరాముడి ధర్మతత్పరత్వాన్నిి

"స్నేహం దయాంచ ప్రీతించ యదివా జానకీమపి,

అఆరాధనాయ లోకానాం ముంచతో నాస్పి మే వ్యధా." (ఉత్తర)

(వజలను ఆరాధించడానికి స్నే వాన్ని విడిచినా దయనువిడిచినా ప్రీతిని విడిచినా, చివరకు జానకిని విడిచినాగూడా నాకు చింతలేదు.) అని విని పీస్పాడు. కాదంబరిలో బాణుడు శృంగారనందర్భంలో అంగకథలో వచ్చే వుండరీకుడివియాన నయితం వవిత్రగుణధర్మాలను వ్రస్తావిస్తాడు.

మహాశ్వేతమోదివాంఛచేత వుండరీకుడు మృతుడుకాగా

“"హాధర్మ! నిష్పరిిగహోసి, వాతపోనిరాశయమసి, వానర న్వతి, విధవాసి, వోనత్యం అనాథమసి." (కాదం.)

(వాధర్మమా! నివ్పరి[గ్రవామైనావు. వాతవస్సా! నిరాశ్రయ మైనావు. వోనరన్వతి! నీనాథుడు పోయినాడు. వోనత్యమా! అనాథ మయితివి" అనే కపింజలవిలావంలో పుండరీకుడి నత్యధర్మ పరత్వాది గుణాలను విశదీకరిస్తాడు.

ధర్మం అనంతరూపమైనది. తవన్సు, దయ, నత్యం, అహింన, వరదారవిముఖత్వం, వరధనవరాజ్ముఖత్వం, నత్కార్యదీక్ష మొదలయిన అనంతరూపాలతో ధర్మదేవత వెలసివున్నది. మాధవుడు చారుదత్తుడు అగ్నిమిత్రుడు చందాపీడుడు అందరు ధర్మనంబంధంగల వారే అయివున్నారు. మృచృకటికలోని చారుదత్తుడి ధర్మవరతం(త్రత్వం మొదలైనవి వివరించడం (గ్రంథవిన్నరహేతువని వదలుతున్నాను.

శృంగారాధికరణం 169 1ప్రాచీనభారతవర్షంలో రాజత్వం ధర్మరక్షకత్వం నమానాధికరణాలుగా వుండేవి. అధర్మి అయినరాజును వేనుణ్నివఠె వదచ్యుతుణ్ణి చేసేవారు. నాయకుడికి న్ఫుటధర్మరక్షకత్వం (వతిపాదితంగాక శాకుంతలాదుల కన్న తక్కువ కక్ష్యలో చేరుతున్న మేఘదూతలో నయితం.

"యక్షశ్చ[క్రే జనకతనయాస్నా నవుణ్యోదకే షు, న్నిగ్రద్భాయాతరుషు వనతింరామ గిర్యాశ్రమేషు." (మేఘ) అని జానకీ స్నానపావనమైన వుదకాలుగలచోట వనతిచేనుకున్నాడని అతడి జానకీపాతివ్రత్యంమిది ఆనక్షి రూవమైనధర్మాన్ని విశదవరుస్తాడు. “యాచ్చామోఘా వరమధిగుణే నాధమే లబ్ధకామా." అని అనిపించి ఉత్తములైన గుణవంతులమిోది (ఫేమరూవమైన ధర్మాన్ని న్పష్టవరున్తున్నాడు శృంగారానికి ధర్మనంబంధి నాయకుడి అవశ్యకత యింతటిది గనుకనే సాహిత్యవేత్తలు "అనురక్తలోకః తేజోవైదగ్ధ్య. శీలవాన్‌ నేతా త్యాగీ కృతీ." (సాహి) " ఉతృమవ్రకృతిప్రాయః రనః శృంగార ఇష్యతే." (సాహి) "లోకోత్తర నాయకాశ్రయేణ శృంగారన్య పరిపోషాతిశయః" (చతావ) అని నిరూపిన్సున్నారు. శ్రీరాముడు, నలుడు. ఉదయనుడు యిట్టి ధర్మ వరతంత్రులు శృంగారనాయకులై భారతీయకావ్యంలో శృంగార తత్వాన్ని (వబోధిన్తున్నారు.

170 వాజ్మయ వరిశిష్టభాష్యం అం నేటికాలవుకవిత్వం పూర్వపక్షం.

అవునయ్యా; అనురాగమార్తాలు కట్టుబాట్లకు లోనయ్యేవిగావు ఒకధర్మరక్షకుణ్ని ఒక స్త్రీ డ్రేుమించవలెనంకే నంభవించవచ్చును నంభవించక పోవచ్చును. కనుక ధర్మరక్షకత్వంతో శృంగారానికి నంబంధం లేదుహృదయమార్గాలు దుర్ర వోలు అని అంటారా?

సిద్ధాంతం.

చెవ్చుతున్నాను. ధర్మవరాయణ అయిన యేస్త్రీనైనా నరీ ధర్మ రక్షకుడైన పురుషుడు (ప్రేమించి తీరవలెనని గాని. ధర్మ రక్షకుడైన యేవురుషుణ్ణి అయినా ధర్మవరాయణ అయిన స్త్రీ ప్రేమించితీరవలెనని గాని నేను నియమం చెవ్చలేదు. వృదయమార్తాలు దు;ర్గహాలన్నమాట నత్యం. అయితే చిత్తనైర్మల్య మొకటివున్న తగవాత యేదేవత నారాధించినా ఆ ఆరాధనం చరితార్థమవుతున్నది. అట్టానే హవృదయక్షాళశనమైన తరువాత యెవరిని ్రేమించినా అది ఉపాదేయమై ఆశృంగారం లోక[శ్రేయన్సును బలవరున్నున్నది. లేదా ఆశృంగారం కేవలం పశుకృత్యమై ఇంద్రియక్షోభం, ఆత్మవినాశం మొదలైన హీేయథవలాలకు హేతువగుతున్నది. అందుకే ధర్మక్షాశనం ఆవశ్యకమని విశదవరచాను. వృదయం ధర్మక్షాళితమైన తరువాత, యేస్త్రీ యేవిశుద్ధుణ్ని ఉద్వహిన్సుందో యేపురుషు డేవిశుద్ధను వరిస్తాడో యెవరు నిర్థయించగలరు?

చిత్తనైర్మల్య మొకటివున్న తరువాత యేదేవత హృదయాన్ని అధిష్టిన్తుందో! వృదయమార్గాలు దుర్రహమన్నాము.

"మహేశ్వరే వా జగతామధీశ్వరే

జనార్ధనే వా జగదంతరాత్మని,

న వన్సుభేదవతివత్తిరస్పి మే

తథాపి భక్తి నరుణేందుశేఖరే.” (తిశతి)

శృంగారాధికరణం క71

"జగదధీశ్చరుడైన మహేశ్వరుడియందుగాని, జగదంతరాత్మ అయిన జనార్దనుడియందుగాని, నాకు వన్తుభేద వ్రతివత్తి లేదు. అయినప్పటికీ తరుణీందు శేఖరుడియందే నాకు భక్తి." అని.

"ఇవా వయం నఖలు తత విచారణీయం .

పంచాక్షరీజవవరా నితరాం తథాపి

చేతో మదీయమతనీకునుమావభానం

స్మేఠాననం న్మరతి గోవవధూకిశోరం."

(మేము శైవులం అందులో విచారించవలసినది లేదు. మేము అధికంగా వంచాక్షరీజవవరాయణులం అయినవ్పటికీ నాచేతన్సు అతసీ కునుమావభానుడూ స్మేరాననుడూ అయిన గోవవధూకిశోరుణ్ని న్మరిన్తున్నది) అని భర్హువారీ లీలాశుకులూ అన్నట్లు వాన్తవంగా పవృాదయమార్తాలు దుర్త హం.

“వ్యతిషజతి వదార్గాన్‌ ఆంతరః కోపి హేతుః" (మాలతీ.

(యేదో ఒక అనిర్వాచ్యమైన ఆంతరహేతువు వదార్థాలను కలువుతున్న ది)అని భవభూతి ఈనత్యాన్నే (వకటిన్తున్నాడు. ఇంతకూ చెవృదలచిన దేమంకే హృదయానికి ధర్మక్షాళనం వృాదయమార్గాల దుర్గ్యవత్వంతో నంబద్ధమయ్యే వున్నదని శృంగారం ఉపాదేయం గావడానికి లక్షితం గావలె నని చెప్పుతున్నాను.

సాధారణులు -=-చిల్లర శృంగారం.

ఇక సాధారణుల శృంగారాన్ని చర్చిస్తాను. ధర్మంగాని అధర్మంగాని యెరగక యెవరిపొట్ట వాండ్లు పోనుకునేవాండ్లు సాధారణులు. వీరు కాముకులైనవ్పటి శృంగారాన్ని చర్చిస్తాను. వీరిశ్చంగారం గ్రావ్యామా అని విచారణచేస్తాను. లోకశ్రేయన్సుకు త్యాగంచూపే మవోత్స్ములను

172 వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నెటికాలపుకవిత్వం గౌరవించి ఊరేగించి వారిఆనందమే మనకు తృప్తిగా వవర్తిస్తామని వారిశ్చంగారం మనకు (గాహ్యమై వర్తిన్తున్నదని విశదవరచాను.

"ఆరాధనాయ లోకన్య." అన్న శ్రీరాముడు ఉత్తరరామచరిత్రలోను, నర్వధర్మాలకు నిలయంగా

"అనేన ధర్మః నవిశేషమద్య మే

(త్రివర్గసారః (వతిభాతి భావిని." అనేమాటలు వెలువరించజేసి వెలువరించగలిగిన లోకపితలు పార్వతీ వరమేశ్వరులు కుమార నంభవంలోను ఉత్తమశ్ళంగార నాయకులై భారతీయకావ్యంయొక్క జొత్కృష్ట్యాన్ని వకటిన్తున్నారని తెలిపినాను. ఇక కేవలం సాధారణకాముకులు వారి పెండ్డాన్ని ముద్దుపెట్టుకొని బుజాలమోద యొక్కించుకుంకే యైక్కించుకో వచ్చును. అది మనకు విచార్యంగాదు. ఇట్లాటికాముకుడు వూలదండలువేనుకొని కులుకుతుంకేే పూల రంగడంటాము. ఒకప్పుడు అట్లాటి కేవలకామేచ్చ్భారూవమైన వశుభావాలే మనలో(ప్రేరితంకాగలవు. ధర్మతత్పరులైన ధీరుల శృంగారం మనకు ఇట్ట్లాటి భావనలను కలిగించదు. పైగా నిర్మలదాంవత్యం మోద అభిలాష ఆవిర్భవింవజేన్నుంది. అందుకే వత్నులతోకూడిన బుషులను వరమేశ్వరుడు చూచినపుడు

"తద్దర్శనాదభూచ్భంభోః భూయాన్‌ దారార్థమాదరః"

(వారిని చూడడంవల్ల శివుడికి భార్యా న్వీకారంమోద ఆదరం హెచ్చుగా గలిగింది) అని కాళిదానన్నాడు. యెందుకు? కామతృష్తికి గాదు.

"కీయాణాం ఖలు ధర్మ్యాణాం నత్పత్నో్యో మూలకారణం.”

(ధర్మనహితమైన [క్రియలకు నత్పత్నులేగదా మూలకారణం అని వెంటనే కాళిదానంటాడు, కేవలకామరూవమైన వృత్తి (ప్రేరితమైతే యేమంటారా?

శృంగారాధికరణం 173

కేవల కామం విషయలోలత్వాన్ని విషయలోలత్వం బుద్ధి నైర్యల్యానికి ఆచ్భాదనాన్ని ఆత్మవినాశాన్ని కలిగిన్తున్నవి. అది కేవలం వశువృత్సి. అగ్ని వర్వతంనుండి పొంగే వ్రవావాంవలె లేచిన విల్హణుడీ అద్యాపి న్మరణాలు నర్వలోకంలో కాముకశృ్ళంగారకోటిలో వ్రథమ స్థానం ఆక్రమించదగివున్నా అవి బీల్హణుడికీ కాళిదాసాదుల క్తీర్తివంటి ఉత్తమకవితాకీర్తినితేలేదు. చివరకు ఆతనిమనన్సు మోటుదనాన్ని తెలిపే కథనుగూడా లోకం ఆతనికి తగిలించింది.

"రాజద్వారే భగాకారే విశన్సి (వవిశన్సి చ,

.....వత్‌ వండితాః నర్వే బిల్హణో వృషణాయతే." అనేకథ ఆతని మోెటుకామవు (వవృత్తికి తగేవున్నట్లు నాకు తోన్తున్నది. కేవల కాముకత్వం విషయలోలత్వాన్ని విషయలోలత్వం ఆత్మవినాశాన్ని కలిగిన్నవి గనుక అపేక్ష్యం గాదంటున్నాను. అది గాక శృంగారం మిక్కిలి నునిశితమైనది. అది యేమాత్రం వాద్దుమారినా మితిమోరినా క్షోభమేకలుగుతున్నది. లోకంలో అనేకమైన హింనలు, పీడలు, హత్యలు, అలజడులు దేవోత్మల నైర్మల్యవినాశాలు ఈశృంగార దుర్వినియోగంవల్ల గోచరిన్తున్నవి. ఇది ధర్మనంబంధి అయినప్పుడే లోక శ్రేయన్సుకు తోడ్పడుతున్నడి అర్ధకామ(పేరితమాయెనా అత్యంతం అనర్థ హేతువగుతున్నది. ఇది ముడిదశలో మోటువనులనే వెలువరిన్తున్నదిగాని ఉదాత్తన్వరూపాన్ని వ్రకటించజాలదు. ఈ ప్రాకృత (ప్రవృత్తి మనకు విచార్యంగాదు. కోళ్లు కుక్కలుకూడా యీనవవృత్తిలో వుంటున్నవి. కనుకనే సాధారణుల శృంగారం (గగాహ్యంకా దంటున్నాను. "చెన్నవట్టణంలో" అనే మొదలయిన యివ్పటినవల లనేకంలోను భారతిమొదలయిన వతతికల్లోని "పరీక్ష" "నర్వదర్శిలోలక్కులు" మొదలైన కథలవంటి కథల్లోను వుండేది యీ అనుపొదేయమైన శృంగారమే అయివున్నది.

174 వాబ్బయ వరికిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం ఆనుషంగిక ఫలాలు.

శృంగారం ఆధారంగా ఉదాత్తభావోన్మీలనం అయినవ్వుడే అది వుపొదేయం. ఆది ఆధారంగా కొన్ని వశువృత్తులు కలియడం మొదలైనవి మా్యత్రంబయట బడ్డప్పుడు క్షుదశ్చంగార మవుతున్నది.

*ఆరాధనాయ లోకన్య" అని ఆనగలిగిన ధర్మతేజన్సుతో వరిణతులైన ఉత్తమనాయకులందు గాని ఉదాతృభావోన్మీలనంగలదు. ఇది లేని కేవలం కలియడం గిల్లడం గిచ్చడం చుంవించడం కౌగలించడం మొదలైన వృత్తులు శృంగారానికి క్షుదవలా లంటున్నాను. ఇవి వినదగ్గవి చెప్పుకో దగ్గవికావు. కనుకనే ఈకోటిలోచేరిన ఉదాత్తత్వం లేక

"రజన్వలకాకముందే చండ్లువచ్చినవి

పాగరుగుబ్బలరైక నెగదన్ని

నీచన్నులు నీవెండ్రుకలు నాకువశం చేస్తానని చేయలేదు.

సావిట్లోకి సిటి కేసి రమ్మని చెయ్యూపి నట్లు." అని కేవల వపశువృత్తులను శేపే, గంటి నూర్యనారాయణకాస్త్రివారు (వ్రకాశింవజేసిన, శృంగారం అనే వున్నకంలోను,

"అదినడిచేటప్పుడు కుచ్చెళ్లు రేపేదుమ్ములో రేణువునైతా"

(నాయని నుబ్బారావు)

"జానకి నారత్నాలబొమ్మ యేంజేన్తున్న దో."

(అధికార్ల నూర్యనారాయణ.)

"యెవు డు ప్రియుడువస్తాడా! యెవు ఏుడుమొగం చూస్తానా?

(సౌదామిని)

శృంగారాధికరణం 175 "ఓకాంతా నన్నుజూడు." (మామునూరి నాగభూషణరావు.) "నన్నా వరేమంక్రేనేమి నీపేమభాగ్యంవుంకే నా కేమిభయం." (గరిగిపాటి రామమూర్తి) "నాకు రెక్కలుంకే నీవద్దవచ్చి వాలి ముద్దుపెట్టకుంటాను." (నాదెండ్ల వెంకటావు,) "ఓతరుణీ నీకౌగిట్లోచేరి తనువుమరుస్తాను. నామాద ఆకాశంవడ్డా భయంలేదు, నా వణయగాన శబ్దాలకు విశ్వమంతాచలించి, నిట్టూర్పు విడిచింది.” (వేదుల నత్యనారాయణశాస్త్ర్రి "చింతచెట్టమాద గువ్వజంట నరన మాడుతున్నది. చవ్వుడైనప్పుడెల్ల నీవేవన్తున్నావని చూన్స్తున్నాను. (సౌదామిని. "కలికీ నీవలవుదప్ప నాకు మరేమోవద్దు. (వువ్వాడ శేషగిరిరావు. చోడవరం జానకీరామయ్య,) "దాని చీరకొంగు రాచుకున్నది. నిదవట్టదు." కపవికొండల వెంకటావు. "ముద్దులొలుకు నీరూపు పిల్లా. మూర్భదెచ్చా నేమో పిల్లా" అని యీతీరున భారతిలోని వణయగీతం, వణయసౌధం. వణయోన్మాదం మొదలైనవాట్లో వ్యకృమవుతున్నవి. కేవలం వశుత్వం వెల్లడించేవి అయిన యీమాటలన్నీ వినదగినది చెవ్వుకోదగినది కాని క్షు[దశృంగారమైవున్నవి. శాన్త గ్రంథాల్లో శబ్బ్దవృత్తులు మొదలయినవాటికి లక్ష్యంగా ఉదాహరించే చాటువద్యాలవంటివి యివంటారా? నాకు వివప్రతివత్సిలేదు. యివి వొక నూతనకవిత్వం ఉత్తమకవిత్వం అంటున్నందున విచారణ.

176 వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం

శృంగారం ఆధారంగా ఉదాత్తభావోన్మీలనం అయినవ్వుడే అది మనకు స్వీకార్యమన్నాను. విశ్వనాథు డన్నట్లు ఉత్తమవకృతులై అనురక్తలోకులై సీలవంతులై ధర్మతేజన్సుతో వరిణతులై ఉత్తమ నంస్కారప్రాప్పితో ఉదాత్సులైన నాయకులందే ఇట్లాటి దశ సిద్ధిన్తున్నది. అప్పుడాశ్ళంగారం శోతవ్యమవుతున్నది. దానివల్ల ఆనందమేగాక నాయకనిష్టమైన వీరత్వ తేజళ్ళాలిత్వ శీలవత్వాదులమోద అనురక్తీవాటివల్ల లోకాభ్యుదయానికి అనుకూలమైన కల్యాణగుణాఖిరతీ నాంతరీయ కథలాలుగా సిద్ధిన్తున్నవి. యీనంగతి రఘువంశకుమారనంభవోత్తర రామచరిత్రాదులవల్ల విదితమవుతూనేవున్న ది. వీట్లో వృత్తాంతం యొక్క శ్రవణం ముట్లాటి ఆనుషంగిక ఫలాల వ్రదానానికి నమర్థమయ్యే వున్నది. ఇట్లానే ఉదాత్తనాయికానిష్టమైన కల్యాణగుణాలపై అనురక్తినయితం ఆనుషంగికంగా సిద్ధిన్తున్నది.

(పాకృతులు---కామ(ప్రేమ.

కేవల కాముకులశృంగారం క్షుద్రమని నిరూపించాను. ఇక కేవలం ప్రాక్సృతదశలోవుండే మనుమలశ్యంగారం క్షుద్రమనిచెవ్చవలసిన వనిలేదు. కేవల కాముకుల్లోను ప్రాకృతుల్లోను రూవ(ప్రేమే వ్రధానమవుతున్నది. ఈరూవ(ప్రేమ అవయవనన్ని వేశం మొదలైన బహిరాకారంమాద ఆధారపడి వుంటుంది. యీ ఆకారానికి వికృతిగలిగినప్పుడు (పేమకూడా వికృతి జెందవలసివన్సుంది. కారణగుణం కార్యంలో నం[క్రమించడం (వ్రసిద్ధమేగదా. యీప్రాకృతమైన కామ(పేమ వశు(ప్రేమ. వీటి నన్నిటిని దాటి (శమ గుణాలమోద ఆధారవడ్డప్పుడే పవితమై లోకాభ్యుదయానికి హేతువగుతున్నది. రూవంమోద అధారవడ్డ (ప్రేమ విషయలోలత్వానికి మాతం హేతువగుతున్నది. కనుకనే కవికుల గురువు కాళిదాను

"అరూవవార్యం మదనన్య నిగ్రవిత్‌" (కుమార)

శృంగారాధికరణం 177

(రూవవార్యుడుకాని పినాకపాణిని పార్వతి వతిగా కోరుతున్నది) అని రూవ (ప్రేమ యొక్క హేయత్వాన్ని వ్యక్తంచేస్తాడు.

ధర్మనంబంధంగాని అధర్మ నంభంధంగాని యేమో లేకుండా తినడం కనడం వరమవ్రవృత్తిగా పెట్టుకున్న సాధారణుల శృంగారం నయితం అగ్రావ్యామే అవుతున్నది. వీరులు నత్యవాదులు దయావంతులు పరదారవిముఖులు లోకానికీ అజపేక్షులుగాని తినడం కనడం వరమదవవృత్తిగా పెట్టుకున్న వశుతుల్యులు అపేక్ష్యులుగారు. యేదో విధంగా స్వార్ధాన్ని అణచి లోకశ్రేయన్సుకు ధర్మంకొరకు త్యాగం జూవగలిగినప్పుడే ధర్మరక్షకత్వం ధర్మ వరత్వం సిద్ధిన్తున్నవి, ధర్మం అనంతముఖాలతో వెలసివున్నదని యిదివరకే చెప్పినాను. అదిగాక ప్రాకృతుల్లో ఆశృంగారం ఆధారంగా కులకడం, కలియడం, తహతవావడడం ఇట్లాటివి మాత్రమే బయటబడతవి. (పాకృతులు నాయకులుగావున్న యెంకిపాటలు మొదలైనవీస్థితినే తెలుపుతున్నవి.

"కామాతురాణాం న భయం నలజ్ఞూ"

అన్నట్లు యెంకిపాటల్లో నాయుడు బావ

*"వదిమందిలో యెంకిపాటనే పాడంగ." అని తనకాంతను గురించిన పాటను లజ్ఞవిడిచి పదిమందిలో పాడేకేవల కామి;యింతేకాదు. ఇతడు వరకాంతతో వరనలాడే వెకిలెమనిషి.

"వెరుగమ్మతో నేను వరనలాడేవేశ" అని అంటాడు. యితడు నంస్కారహీనుడైన ప్రాకృతుడని యింకా ముందునిర్హయిస్తాను. ఈకోటిలోనివారు గనుకనే యీ యెంకిపాటలు యెంకయ్య చంద్మమపాట మొదలైనవాట్లో

"కన్ను గిలికిస్తాది. నన్ను బులిపిస్తాది

178 వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపవుకవిత్వం శ్రానక్క నెంకీ, జాము కేతియేళ నీటుగా వొన్తుంటొ వొయ్యార మొలికిన్సుంది. కులుకు నూపెడతాది కులుకుతా నన్నేటో వలుకరించాలి కనుబొమ్మ నూడాలి కమ్మగుండాలి" (యెంకిపాట "కడ్రువుకోనం మొక్కుకోవే చంద్రమ్మ"

(వెంకయ్య చంద్రమ్మపాట,)

"కొద్దిలో వరవాల కొడుకునేత్తేవంటి" *"(మంచెకింద) గోనెవట్టాయేసి గొంగడిపై నేసి కూలానగుంటాది" (యెంకిపాట.) "అంటింత చెట్లలో తంటాలువడలేము పాతగొంగడి సింపి తేరో రెంకయ్య"

(యెంకయ్య చంద్రమ్మపాట) అని యిట్లాటి మనోవృత్తులు ప్రాకృతులు గనుకనే (ప్రధానంగా బయటవడుతున్నవి. ఆనురక్త లోకత్వం తేజశ్ళాలిత్వం నంస్కారటప్రాప్తి యిట్లాటి న్సహణీయగుణాలువున్న వ్యక్తియందు నిష్టమైతే ఆశ్చంగారవృత్తాంతం మనకు (శోతవ్యమై ఆనందమేగాక వీరత్వ తేజశ్శాలిత్వాలమోద అనురక్తీ వాటివల్ల కలిగే లోకాభ్యుదయానికి అనుకూలమై వుండే కల్యాణగుణాఖిరతీ నాంతరీయకవలాలుగా శృంగారంవల్ల సిద్ధిన్తున్నవని యిదివరకు విశదవరచాను. పౌరుగుకాంతలతో వరనలాడడం, పెండ్లాము యెదురు గావుంకే నాకు చాలుననడం, నీవన్నైెసిన్నియలు నూపేవా అనడం, కులకడం, సోకూ,. తిరణాలబోవడం, మంచెకింద తిప్పలుపడడం, (నా తిప్పతీశ్చ్వరుడు లేడా అని) అంటింతచెట్లలో తంటాలువడలే మనడం, యివే యెంకీపాటలు మొదలైనవాటివంటి శృంగారంలో వ్యక్తమయ్యేవి. శాకుంతలంలో శకుంతలకు ఆశ్రమవానమూలాన ప్రాప్తించిన నంస్కారం, అందువల్ల సిద్ధించిన ముగ్ధవపకృతి.పేమ. గురుజనరతి, యిట్లాటివాటి వల్ల కలిగే

శృంగారాధికరణం 179 చితృ విశ్రాంతినైర్మల్యాదులు అనుభూతమై అట్లాటి కల్యాణగుణాలమిోది అభిరతి ఆనుషంగికంగా సిద్ధించేదే అయివున్నది. ఇట్లాటివి మనతోబుట్టువులకు కూతుండ్లకుసిద్ధిస్పే మంచిదనుకుంటాము. ' కాని మనకూతుండ్లు మనతోబుట్టువులు రాత్రలయందు యింట్లో వాండ్ల కన్నుగప్పి చేలకుపోయి మంచెకింధా చెట్లల్లో రవన్య కార్యాలు చేయవలెనని కోరము. యిటువంటి శృంగారం క్షుదమని [వధానంగా స్వీకార్యం కాదని అంటున్నాను.

పూర్వవక్షం. అవునయ్యా; *శడ్తికి దండమెడతావుంకు నాయెంకీ" (యెంకిపాట) *త్రీర్ధాల కెందుకూ యా(త్రలకెందుకూ దేవుడంతటమనకు లేడేచం(ద్రమ్మ" (యెంకయ్య చంద్రమ్మపాట) "సైమ్ము లేలంటాది నాయెంకి" (యెంకిపాట) అని యీపాటల్లో వున్నవి. యీత్రీరుగా దైవభక్తి. వేదాంతం, సామ్ములకోనం భర్త్శను వేధించకపోవడం, నృహణీయగుణాలు కదా. ఆనుషంగికఫలాలు యెంకయ్య చంద్రమ్మపాటలో యెంకిపాటలోగూడా అపేక్ష్ప్రమైనవి వుంటున్నవి గనుక యివి స్వీకార్యమేనంటారా? నమాధానం. చెప్పుతున్నాను; అదినరిగాదు, సామ్ములకోనం వేధించకుండా తమకు లఖించిన వాటితో కే అందాలు దిద్దుకొనడం గుడికి దంణం బెట్టడం మొదలైనవి సాధారణ కార్యాలు. అదిగాక గుడికి దంణంబెట్టడం సామ్ములకోనం వేధించకుండావుండడం మొదలయినవి ఉత్తమనాయికల్లోను సిద్ధిన్తవి.

180 వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం ఇంతకంకే అధికంగా ఉదాత్తగుణోన్మీలనమూ సిద్ధిన్సుంది. అధమపాత్రల్లోవుండే సాధారణమైన స్వీకార్యగుణాలూ అంతకు పైగా ఉత్తములకు న్వతస్సిద్ధంగావుండే ఉత్తమగుణాలూ కలిసి ఉత్తముల యందే సిద్ధించేటప్పుడు ఉత్తములను వదలి అధములను స్వీకరించడం అనుచితకార్యం,

“"నిన్నునమ్మివుంటాను నాయుడుబావా

చింతచెట్టుపై నున్న నారాయణమ్మా

చిగిరుకోన్నున్నావ నారాయణమ్మా

నన్నానన్నాగాజులేవె నారాయణమ్మా

నీచిన్ని చిన్ని చేతులాకు నారాయణమ్మా". అనే యీపాట క్షుద్రశృంగారకోటినికూడా అతి[కమించింది.

"ఏతే నత్పురుషాః వరార్థఘటకాః స్వార్థ్ధాన్‌ వరిత్యజ్య యే

సామాన్యాన్తు వరార్థముద్యమభృతః స్వార్థా విరోధేనయే,

తేమా మానుషరాక్షసాః వరహితం స్వార్ధాయ నిఘ్మంతి యే

యేతుఘ్నంతినిరర్ధకం వరహితం తే కే నజానీమహే."(భత్రి) అని భరవారి అధములను అతి క్రమించినవారికి పేరుకుదరక వదలినట్లు నేను శృంగారంయొక్క ఉత్తమత్వక్షుదత్వాలను నిరూపించి వీటినతి[కమించిన యానారాయణమ్మ నాయుడుబావల శృంగారం వంటి శృంగారానికి యిక్కడ పేరుపెట్టక వదులుతున్నాను. ముందు నందర్భంవచ్చినచోట దీన్ని దుష్టశ్టంగారమని వ్యవవారిస్తాను. కేతిగాడు బంగారక్కల శృంగారం వీండ్ల శృంగారానికి జత అయినది. అదిగాక నాయకులు ఉత్తములు వరిపాకవంతులు అయినవ్చుడు వారిశ్చంగార నందర్భంలో

"వ్యతివజతి వదార్గాన్‌ ఆంతరః కోపి హేతుః

న ఖలు బహిరుపాధీన్‌ ప్రీతీయః నంశ్రయంతే"

శృంగారాధికరణం 181 (యేదో వొక అంతరకారణంవల్ల అనురాగం వుత్పన్న మవుతున్నది. అనురాగానికీ బావోపాధులు నంశ్రయంగావు) (మకరందుడు-మాలతీ.) "నతాం హీ నందేవావదేమ వన్తుమ వమాణమంతః కరణవవృత్తయః." (శా) (నందేవావదమైన విషయాల్లో సాధువుల అంతఃకరణం (వ్రమాణం.) *"క్రిమివహీ మధురాణాం మండనం నాకృతీనాం " రమ్యాణి వీక్ష్య మధురాంశ్చ నిశమ్య శబ్దాన్‌ వర్యుత్సుకో భవతి యత్సుఖితోపి జంతుః తచ్చేతసా న్మరతి నూనమబోధపూర్వం. భావస్థిరాణి జననాంతరసౌహృదాని." (శాకుం) (నిజంగా మధురాకృతుల కేది మండనంగాదు? నుఖితంగా వుండిగూడా (పాణీ రమ్యవదార్థాలనుజూచి మధురశబ్దాలనువిని వర్యుత్సుకం కావడమనేది అనంశయంగా భావస్థిరాలైన జననాంతర సౌవృూదాలను చిత్తంతో అజ్ఞాతంగా న్మరించడమేను.) అని యిట్లాటి ఉదాత్త భావాలు ఉన్మీలితంకాగలవు. యెంకిపాటలు మొదలైనవాటివంటి 'పాకృతుల శృగారంలో "మెళ్లో పూనలపేరు, తల్లో వూవులసేరు కళ్లిత్తిశే సాలు కనకాబిసేకాలు” '"రాసోరింట్‌కవైన రంగుతెచ్చేపిల్ల" అని మోెటుమనఃవవృత్తే వ్యక్తం కాగలదు. యింతకూ చెవ్ప్చదలచిందే మంకే వణయగీతాలు వణయసౌధాలు మొదలయినవి, యెంకి పాటలు మొదలయినవి. భారతిలోని *వరీక' "నర్వదర్శిలోలక్కులు" మొదలయిన కథలు"చెన్న పట్టణములో" మొదలయిన నవలలు (పకటించేది

182 వాజ్మయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం క్షుదవలకమైన శృంగారం గనుక క్షుద్రమని, నంస్కారవంతులకు (వధానంగా ఉపాదేయంకాదని చెప్పుతున్నాను; శృంగారానికి ధర్మనంబంధంలేనవ్వుడు తేజోహీనమవుతున్న దని అది యెంకయ్య చంద్రమ్మ పాట, యెొంకీపాటలవంటి వాటిలో వశుకృత్యంగా వుంటున్నదని విశదవరచాను.

అయితే ఇట్లాటి సాధారణకృత్యాలు. సాధారణశృంగారం లోకంలో వుంటున్నవే. వాటిసంగతి యేమంకే అవి (వశంసించతగ్గవి కావంటున్నాను. ముద్దు పెట్టుకొని పురుమడూ, స్త్రీకలిసి పరుండడం విడిపోయి వొకరినొకరు వెతుక్కొనడం. యివే శృంగారస్వీకరణానికి చధానంగాదు. అవి ధర్మ బద్గుల్లో నిష్టమై. అవి ఆధారంగా ఉదాత్తభావోన్మీలనం అయినవ్వుడు శృంగారం స్వీకార్య మవుతున్నది. అఆకలికావడం అన్నంతినడం విశేషంకాదు. అఆ అన్నంతినేవాడు ధర్మవరతంత్రుడై ఆ అన్నంమూలాన బలంకలిగి అది లోకాభ్యుదయానికి 'హేతువైనప్పుడు (వశన్యమవుతున్నది. అందుకే ధర్మవరతండత్రుడియొక్క ఆ్యాగియొక్క ఐశ్వర్యం వశన్యమతువున్నది.

"త్యాగాయ నంభృతార్థానాం" అని యీనత్యాన్నే కాళిదాను వినిపిన్తున్నాడు.

ముద్దుపెట్టుకుని స్త్రీవురుషులు కలిసి వరుండడం. విడిపోయి వొకరినొకరు వెతుక్కొనడం యివే శృంగారన్వీకరణానికి ప్రధానం గావన్నాను. ఇవి వుపేక్షించ దగ్గ సాధారణకృత్యా లంటున్నాను. ఈకృత్యాలు ఆధారంగా ఉదాత్తభావోన్మీలనం అయినవ్వుడే అవి మనకు స్వీకార్యమవుతున్నవి. శృంగారం వరిణతనాయకనిష్థమై నప్పుడే యిట్లాటిదశ సిద్ధిన్తున్ను దని సాధారణుల్లో అది ముడిశృంగారం గానే వుంటున్నదని విశదంచేశాను. కనుక చిత్తనంస్కారంలేని సొాధారణుల శృంగారం క్షుద్రమని మనకు వ్రధానంగా స్వీకార్యం గాదని అంటున్నాను.

శృంగారాధికరణం 183 తటస్థ్యపశ్న

అవునయ్యా, ధర్మరక్షములశృంగారం లోకకల్యాణ హేతువు గనుకనే స్వీకార్యమని మారన్నారు. సాధారణదంవతుల్లో ధర్మనంబంధ మున్నది. అది యెట్లానంటారా? దాంవత్యమే ఒక ధర్మం. అదిగాక వారిమనళ్ళుద్ధే ఒకధర్మం, చలించని (పేమ ధర్మంగాక మరేమిటి? అద్దాలు మనకెందు కని నాయుడికంట్లో మొగం జూసి బొట్టుపెట్టకుంటుంది యెంకి. యిటువంటిగాఢ(పేమ ఒకధర్మం.

"యేన మూలవారోః ధర్మః నర్వనాశాయ కల్పతే" (మను) అని న్మృతికర్తలు నిందిన్తున్న వ్యఖిచారాన్నీ దీన్నీ పోల్పినవ్వుడు ఈదాంవత్యం యొక్క గొవ్పతనం వ్యకృమవుతున్నది. సాధారణులైనా వారిదాంవత్యమే ఒకధర్మం గనుక అదిగూడా స్వీకార్యమే నంటారా?

సీదాంతం. రే

చెప్పుతున్నాను; పాతివ్రత్యం ధర్మమంకేే మేము వొప్పుకుంటాము. అయితే పాత్సివత్యానికి ఆమహిమ గృవాస్థా శ్రమ మహిమ వల్ల చేకూరింది. భారతీయుడి గృవాస్థాశమం, ఆ ఆశ్రమంలో నిర్వహించే ధర్మవరంవర నర్వలోకానికి ఆరాధ్యమైనవి.

“"కియాణాం ఖలు ధర్మ్యాణాం

నత్పత్నో్యో మూలకారణం." (తుమార)

(ధర్మ్యాలయిన [క్రియలకు నత్పత్నులే మూలకారణం) అని కాళిదాను ఈగృవాస్థాశమధర్మన్వరూపాన్ని తెలువుతున్నాడు. లోకస్థితిహేతుభూతమయిన ధర్మంయొక్క ఆచరణం యీఆ(శ్రమానికి (ధానం కావడం వల్ల దాంపత్యానికి ఆధర్మమహిమ వచ్చింది. అందుకే

184 వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం

"నర్వేషామపి చైతీషాం వేదన్మృతివిధానతః.

గృవాస్థ ఉచ్యతే గ్రేష్టః నత్రీనేతాన్‌ బిభర్శిహి.

యథా నదీనదా న్సర్వే సాగరే యాంతి నంస్థితిం.

తథైవాశ్రమిణన్సర్వే గృవాస్టే యాంతి నంస్థితిం" (మను)

(వేదన్ముతి వీధానంవల్ల యీ అన్ని ఆశ్రమాల్లో గృవాన్థుడే గ్రష్థ డని చెవృబడుతున్నాడు, తక్కిన మూడు ఆశ్రమాలవారిని యితడే భరిన్తున్నాడు. నదీనదాలన్నీ నముద్రంలో యెట్లా నంస్థితిని పొందుతున్నవో అట్లానే తక్కిన ఆ(శమాలవారు గృహన్ముడియందు నంస్థితిని పొందుతున్నారు) అని మనువు కీర్తిన్తున్నాడు.

"భవేద్ధర్మవరాయణః"

(నీభర్త ధర్మవరాయణుడు కావలసినది.) అని స్త్రీలను అశీర్వదిన్తున్నారు.

వివావోనికి ఫలం ధర్మం, వీరనంతతి, అంకే వీరావిచ్చిన్నత.

“"“వననదొనలవంటి విడ్డలు కనడానికా నీనోము" అని మూగినోములో అథికార్ల నూర్యనారాయణవారు అన్నట్లు వననదొనల వంటి కిశువులను కనమని భారతీయులు దీవించరు.

"వీరవనవినీ భవ" అని దీవిన్నున్నారు.

ధర్మావలంబనమైన వీరనంతతిని అవిచ్చిన్నంచేసేది గార్హస్థ్య మని భారతీయులభావం.

"కియాణాం ఖలు ధర్మ్యాణాం, నత్పత్నో్యో మూలకారణం." అని యిదివరకు నేను వుదాహరించిన కాళిదానువాళ్యాలు గార్హన్య్యంలోని యీధర్మోన్ముఖత్వాన్నే (వశంసిన్నున్నవి.

“"కామాత్మతా న వ్రశస్తా నవైవేవోనకామతా." (మను)

శృంగారాధికరణం 85 (కామాత్మత వశన్నంకాదు. అయితే కామాత్మత లేకుండా వుండడం లేదు)అని మను వన్నట్లు ధర్మ కామాలచేరికే గృవాస్థాశమానికి వూజ్యత్వాన్ని అపాదిన్సున్నది. "*ధర్మేణాపి వదం శర్వే కారితే పార్వతీ (సతి. పూర్వావరాధఖీతన్య కామస్యోచ్చ్వసితం మనః (కుమా. 6) అని కామం ధర్మంచేత వవిత్రితమైన తరువాత వరమేశ్వర గార్హస్థాన్ని వతిపాదించిన కాశదాసీనత్యాన్నే వినిపిన్న్తున్నాడు. ఇంతేగాని కేవలకామంవల్ల ఒకపురుముడు. ఒకస్తీ కలిసివుండడమే విశేషంగాదు. కనుక ఉత్తమోత్తమమైన అశ్రమధర్మాల అఆనులేని శీవలకాముకుల కలయిక అచంచలంగానీ. చంచలంగానీ, గాఢంగానీ, అగాఢంగానీ. మాయికంగానీ, ఆమాయికంగానీ అది (వ్రధానంగా స్వీకార్యంగాదు. ఆక్షీవం. నరేగాని యిది మేమంగికరించము. మో రెన్ని చెప్పినా శృంగారానికి ధర్మనంబంధం మేమొప్పుకోము. యెందుకంటారా? కొందరన్నట్లు శృంగారంలో జరిగేది ఆత్మలనంయోగం. అదే అక్కడ (వధానంగాని ద్దైహికసంయోగం గాదు. అత్మ సర్వపరిశుద్గ్ద౦. దానికీ ధర్మాధర్మవిచారణయేమిటి? కనుక సాధారణులశ్ళంగారం గూడా వధానంగా స్వీకార్య మేనంకు. నమాధానం. చెప్పుతున్నాను. ఆమాట నరిగాదు. శృంగారంలో అఆత్మలనం

186 వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం యోగమే (వధానమైతే ఒకస్త్రీ, ఒక పురుషుడూ యెందుకు? ఆడ ఆత్మ మగ అత్మ వేరుగాలేవుగదా. ఇద్దరూ స్త్రీలే? యెందు కొకరినొకరు (ఢయేమించుకొనగూడదు?ఇద్దరికీ ఆత్మ లున్నవి. ఆఆత్మలనంయోగ మెందుకు శృంగారంకాగూడదు?ఇద్దరూ వురుషులే యెందు కొకరినొకరు (ప్రేమించు కొనగూడదు? ఇద్దరికీ అత్మలున్నవి. ఆఆత్మలనంయోగ మెందుకు శృంగారం కాగూడదు? ఇవన్నీ అయోమయవు అనంబద్ద వచనాలు. అందుకే భారతీ.సాహిత్య వేత్తలు ఆత్మలనంయోగం వ్రీయులైన స్త్రీవురుమల విషయంలో గాక జీవాత్మ వరమాత్మలవిషయంలో వ్రతిపాదించారు. అది భగవదదతి. స్త్రీవురుమల రతినుండి వేరుగా నిర్వచించడానికి దాన్ని భావంలో చేర్చారు. "“రతిర్దేవాది విషయా... భావః ప్రోక్తః ... కాంతాది విషయాతువ్యక్తః శృంగారః? అని కావ్య (వ్రకాశకారు డీ అంశం తెలువుతున్నాడు. కనుక ఆత్మనంయోగమని సాధారణులశృంగారం స్వీకార్యమనడం అనుచితం. ఆక్షేపం.

అవునయ్యా; శృంగారం ఆత్మలనంయోగానికి నంబంధించింది కాకుంకే కాకపోనియ్యండి. పురుషుడు స్త్రీనిగాని స్త్రీ వురుమణ్నిగాని (పేమించడం సౌందర్యాఖిమానంచేత. అదే దాంట్లో (ప్రధానం. సౌందర్యానికీ ధర్మాధర్మవిచారణ అనావశ్యకం. అందువల్ల సాధారణుల శృంగారం కూడా వ్రధానంగా అంగీకార్యమేనంటారా?

నమాధానం.

వివరిస్తాను; సౌందర్యాఖిమానానికే శృంగారం నంబంధించినదైతే నుందరులైన తల్లి, కూతురు, చెల్లెలు, పినతల్లి, పినతల్లి కూతురు ఇట్లా టివాండ్ల నెందుకు ఆ అభిమానానికి విషయం చేనుకోగూడదు? వారి

శృంగారాధికరణం 187 సౌందర్యాన్ని అభిమానిన్తూ తృషప్తివడుతూ వుండవచ్చునుగదా. పోనీయండి. పాణిగ్రహణం చేసిన నాయికవిషయంలోనైనా కేవల నేత్ర నమారాధనమే లక్ష్యమంకే, నాయకుడికి వలెనే నాయికకుగూడా అదే వరమార్థంగా వుండవలె నని యేమి నియమం? ఇద్దరూ ఒకకే చిత్తవృత్తి గలవారై వారికి నేత్రనమారాధనమే లక్ష్యమైతే. అనమగ్రమైన దైనవ్పటికీ కొంతవరకు నంయతమనన్సత్వమనే ధర్మం ధర్మాభావవాదికి అనిష్టమైనది సిద్ధించనే సిద్ధిన్తున్నది. కనుక అట్లాటిచోట్ల నాకు వివ్రతివత్తి లేదంటున్నాను. కాని సాధారణంగా అన్యోన్యరక్తులైన తరుణస్త్రీ వురుమలవిషయంలో చక్షుఃప్రీతి అంతటితో ఆంతంగాచు. మనన్సు సోపానవరంవరంను ఆరోహించడం సాధారణ(వ్రవృత్తి.

"అఆదర్శనే దర్శనమాత్రకామాః

దృష్టా వరిష్వాంగనుఖైకలోలాః,

ఆలింగితాయాం వునరాయతాక్ష్యా.

ఆశాన్మహే విగ్రవహయోరభేదం" (తశ) అని హరి జెప్పినమాట లీయాథార్థ్యాన్నే తెలుపుతున్నవి. ఇది సాధారణ(వవృత్తి అన్నాను. నంయోగమే ఈప్పితఫలంగా గల వియోగశ్ళంగారం నయితం నంయోగం యొక్క అన్యరూవమే గనుక దాన్ని వేరుగా విచారించవలసిన వనిలేదు. ఈనంయోగం (వధానం గానీయండి అవధానం గానీయండి. కామనంబంధే అవుతున్నది. కేవల కామంయొక్క దుఃన్వరూపాన్ని యిదివరకే విశదంచేశాను. కనుక సౌందర్యవాదంచేత సాధారణులశ్చంగారం [వధానంగా స్వీకార్య మనడం అనుచితం

188 వాబ్మయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం ఆక్షేపం.

సౌందర్యాఖిమానవాదం పోతే పోనీయండి. మారదు భగవతి వొప్పుకున్నారుగదా? వురుషుణ్ని భగవంతుణ్డేగా తలచి స్త్రీ నమాపిన్తున్నది. ఇది జీవాత్మవరమాత్మలనంయోగ మనుకోగూడదా? అప్పుడు సాధారణులశృంగారంగూడా (వ్రధానంగా స్వీకార్యమవుతున్నది. అని అంటారా?

నమాధానం. .

చెప్పుతున్నాను; మారన్నమాట నరిగాదు. వురుషుణ్నే స్త్రీ యెందుకు దైవంగా భావించవలెను? ఒక రాయిని, ఒక చెట్టును, ఒక గోడను కాదా ఒక స్త్రీని యెందుకు దైవంగా భావించరాదు? అది యెందుకు శృంగారం కాగూడదు? యెవైైతే నేమి వురుషుణ్నే భావించిందంటారా? అది వంచన. నువర్ధమైతే నేమి నుద్దమన్న్నైతేనేమి నువర్ధమే కావలెననేటటువంటి అ(వ్రశన్తవుమాట. ప్రియులైన స్త్రీకీ పురుమడికీ వ్రకృతిసిద్ధమైన బంధాన్ని ఆధారం చేనుకొని వురుమడియందు వరమాత్మ దర్శనాన్ని స్త్రీ సాధినున్నదంటారా? ఇట్లా పరమాత్మ దర్శనమే (ప్రాష్యమై విషయనక్తతనుండి ముక్తులైతే ఇదివరకు చూపినట్టు ధర్మా భావవాదికి అంగీకార్యంగాని ఇంద్రియజయం, భగవత్సేవ అనే ధర్మాలు సిద్ధిన్తూనే వున్నవి. ఆనందర్భంలో ఆరతి శృంగారనంజ్ఞనువదలి భావనంజ్ఞను పొందుతున్నది. కనుక నాకు వివ్రతివత్తిలేదు. స్త్రీపురుషుల శృంగారం యిక్కడ నాకు విచార్యవిషయంగాని భగవద్రతిగాదు. ప్రథమఖండంలో భక్తిమతవిచారణలో ఆభక్తిమతమందలి వల్లభనం బంధాన్ని దాని హేయోపాదేయతలను వివరించాను. ఇక్కడ ఆవిచారణ వదలుతున్నాను; భగవతి అనే ఉదాత్తలక్ష్యం యెప్పుడు వెనక బడీ హద్దుదాటి మనన్సు విషయనక్ష్తమవుతున్నదో అప్పుడే కామ వ్రవృత్తి ఆరబ్బమవుతున్నది.

శృంగారాధికరణం 189 ఈ కేవల కామ(వ్రవృత్తియొక్క దుష్ఫలాల నిదివరకే విశదీకరించాను. కనుక భగవత్తాష్షరోవవాదం చేత సాధారణుల కామవవృత్తి స్వీకార్యమనడం అ(వశన్తం. అక్షేపం.

అవును నరే; కొందరన్న విధాన ప్రియతముడైన నాయకుణ్ని కవి స్వీకరిస్తాడు. కమలం ప్రియతమంగనుక గగ్రహిన్తున్నాడు. బొగ్గులు. ముండ్లు పెంటప్రీయంగావు గనుక స్వీకరించడు. వ్రియతముడు సాధారణుడు కావచ్చును. ధర్మనంబంధి అయిన అసాధారణుడూ కావచ్చును. ఇక్కడ చేయవలసినది ప్రియాప్రీియత్వవిచారణగాని ధర్మాధర్మవిచారణగాదు అని అంటారా?

నమాధానం.

చెప్పుతున్నాను; ఆమాట అనంబద్ధం. కవికీ కేవలకాముకుల సాధారణుల వవృత్తియొక్క అనుపాదేయత యిదివరకే నిరూపించాను. గనుక అట్లాటి వ్రవృత్తియందు అనక్తివుండడం కవియొక్క పరిపాకా భావాన్ని, ప్రాకృతక్వాన్ని తెలువుతుంది. అసాధారణులు శృంగారంలో కవికి పియతములంకు వి(ప్రతిపత్తేలేదు. నేను (వ్రతిపాదిన్తున్న అంశమే అది. వరిణతచిత్సుడైన కవిదృష్టికి ఆనగల అసొధారణుల న్వరూపాన్ని | పరామర్శించి వారిట్లాటివారని నేను తెలిపినాను. ధర్మనంబంధంలేని శీవల కాముకులు సాధారణులుపోగా శృంగారంలో మిగిలిన అసాధారణు లేవిధంగానైనా నేను తెలిపిన ధర్మనంబంధంగలవారే అవుతున్నారు. ధర్మంయొక్క అనంతముఖత్వ మిదివరకే తెలిపినాను. కనుక యింతకూ చెవృదలచిం దేమంపే, ఆత్మనంయోగమనడం, అభిమాన మనడం, అరోవ మనడం, అట్లా ననడం, యిట్లా ననడం యివన్నీ విషయనక్తతకు

190 వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం కొత్తపేర్లు పెట్టడమయినా అవుతవి. లేదా యిదివరకు తెలిపినట్లు అయోమయవు అనంబద్ధవచనాలైనా అవుతవి. ఆత్మల నంయోగం వుండనీయండి? అఖిమానం వుండనీయండి? ఆరాధనం వుండనీయండి? యేమైనా వుండనీయండి? సాధారణంగా వ్రీయులైన స్త్రీ వురుషుల కలయిక నుండీ స్త్రీత్వపురుషత్వాలనత్తను వేరుచేయలేమంటున్నాను. సాహిత్య వేత్తల స్త్రీపురుషసాధారణ్య రూవమైన ఈ స్త్రీత్వ పురుషత్వాలు నిర్మలోపాధితోకూడినవ్పుడు వాటి కలయిక లోకాభ్యుదయ హేతు వవుతున్నది. హేయోపాధులతో కూడినవ్వుడు అనర్థ హేతు వవుతున్నది. ప్రాకృతుల శృంగారంయొక్క అనుపాదేయత తెలిపినాను. అనౌచిత్య (వవృత్తమైన వరకీయారత్యాది శృంగారాభాసానికి దుష్టశ్చంగారానికి ఇక్కడ వ్రనక్తి లేదు గనుక దాన్ని విచారించలేదు. అక్లీలనురతాదులు. (గామ్యవృత్తులు వెగటుగా వధానంగా వర్థించడం యెొందైనా జౌచిత్య వరిపాలనానికీ త్యాబ్యమనే నంగతి నైవధతత్వజీిజ్ఞానలో విశదం చేశాను. కనుక ఆమామాంన వదలుతున్నాను.

శృంగారం సాధారణుల్లో కేవలకాముకుల్లో కలియడం కులకడం, తహతవా వడడం మొదలైన ముడివనులనే వెలువరిన్తుందని తినడం, కనడం, వరమార్థంగా వుండే వృత్తి అనుపాదేయమని యిదివరకే విశదం చేశాను. శృంగారం ఆధారంగా ఆనందమేగాక ఉదాత్త భావోన్మీలనం వీరత్వతేబశ్శాలిత్వాదులమోద అనురక్తీ వాటివల్ల కలిగే లోకాభ్యుదయానికి అనుకూలమైన కల్యాణగుణాఖిరతీ ఆనువంగిక ఫలాలుగా సిద్ధించినవ్వుడే అది గ్రావ్యామని, వరిణత నాయకులందే ఆదశ నీద్ధిన్తున్న దని చెప్పినాను. (వకృతానికి వస్తాను.

సాధారణుల జానవదుల ధర్మనంబంధిగాని కామ(ప్రేమ ఈతీరుగా ఉదాత్త,పేమవలె ముఖ్యమైనది గాదు. అయితే అమాయికులయిన ప్రాకృతులపిమ కొంతవరకు మనోవారంగానే వుంటుంది. కనుకనే భారతీయులు దీనిని వదలక కావ్యంలో అవ్రధానంగానైనా స్వీకరించాను.

శృంగారాధికరణం 191 అంకే అంగంగా స్వీకరించి మధ్యమధ్యనందర్భం వచ్చినచోట వ్రస్తావిన్తూ వచ్చారు. అమాయికులైన సాధారణుల ముగ్ధప్రేమ మనోవారంగానే వుంటుందని, కనుకనే భారతీయులు దీన్ని కావ్యంలో అంగంగా (గహిన్తూ వచ్చారని విశదవరచాను. ఈసాధారణులు నీచులని భారతీయులు తిరన్కరించలేదు.

" పుష్పానవాఘూర్థితనేత్రశోఖి, వీయాముఖం కింపురుషశ్చుచుంబ" (కుమార) (ప్రియురాలు పాటలుపాడుతూవుంకే పుష్పానవంతాగడంవల్ల కైపెక్కిననేత్రాలతో వున్న (ప్రియురాలి మొగాన్ని అఆపాటలమధ్యన కింపురుముడు ముద్దుపెట్టుకున్నాడు)

1. కోళాతకీ పుష్పగుశుచృకాంతిఖి ర్ముఖైర్వినిదోల్బణబాణచక్షుషః, (గామాణ వధ్వన్నమలక్షితాజనై శ్చిరం వృతీనా మువరి వ్యలోకయన్‌. (మాఘ)
2. వశ్యన్‌ కృతార్మై వరివల్లవీజనో జనాధినాథంన యయౌవితృష్ణ్టతాం, ఏకాంతమౌగ్భ్యా నవబుద్ధవిభ్రమ వ్రసిద్ధ విస్తార గుణై ర్విలోచనైః, (మాఘ)
3. న వవ్రీహిణూాం యావదపాసితుం గతాః శుకాన్‌ మృగైస్తావదువద్రుతవ్రియాం, వైదారికాణా మఖితః నమాకులాః నవానమాలోకయతి న్మ గోపికా (మా)
4. వికసించి విపులమైన నల్లగోరంటపూవువంటి కండ్లుగల (గామాణవధువులు పొట్లపూలకాంతిగల ముఖాలతో జనులకు కానరాకుండా చాటునవుండి ఆవరణాలమాదుగా కృష్ణుణ్ణీ చూళారు.

192 వాబ్మయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం

2. అతిివిశాలాలై అత్యంతముగ్ధతచేత విలాసా లెరుగని నేత్రాలు నకృద్దర్శనంచేత కృతార్థాలైనవ్పటికీ అనేత్రాలతో కృష్ణుణ్ణి చూసి గోపాంగనాజనం తనియలేదు.

3. శుకాలను వారించబొయ్యేటవ్పటికి జింకలు నస్యాన్ని చెడగొట్టుతుండగా వరిపొలాలవద్ద అటు ఇటు తొక్కులాటవడుతున్న గోవ స్త్రీలను కృష్ణుడు చూశాడు. అని

ఆలో ణు

"వనేచరాణాం వనితానఖానాం

దరీగృవోత్సంగ నిషక్తభానః,

భవంతి యత్రాషధయో రజన్యాం

అతైలపూరాః నురత(వదీపాఃో. (కుమారు

గువాల్లో వెలుతురుకలుగజేన్తూవుండే ఓషధులు రాత్రుల్లో వనితానఖులైన వనేచరులకు తైలంలేని నురతప్రదీపా లవుతుంటవి.

“స్త్రేభూషణం చేష్టిత మ[వ్రగల్భం

చారూణ్యవ(క్రాణ్యపి వీక్షితాని, -

బుబజూంశ్చ విశ్వానకృతః న్వభావాన్‌

గోపాంగనానాం ముముదే విలోక్య. (భట్టి)

"వివృతృ్తపార్శ్వం రుచిరాంగవారం

నముద్వహచ్చారు నితంబరమ్యం,

అఆమంద్రమంథధ్వని దతృ్తతాళం

గోపాంగనానృత్య మనందయత్తం." (భట్టి

(గోపాంగనలయొక్క అ(వగల్భమైన చేష్టితాన్ని స్త్రీలకు భూషణ ప్రాయమైన దాన్ని చూసి రాముడు ఆనందించాడు. అవక్రాలు

అనౌచిత్యాధికరణం 209 ఆదేవదూత అంతటివాడు. భారతవర్షకథలో ఇట్లాటి అవివేకి నన్యానులను చెవ్ప్చడం అవివేకం. ఇంతకూ విచారిస్తే వీరు భారతవర్తీయులు కారని తెలిసీంది. ఆంగ్లభాషలో హర్మిటును జూచి వ్రాశానని కృతికర్త వాశాడు. పాశ్చాత్యనన్యానులకు పాశ్చాత్యనామాలేవుంచి వారిని అదేశనులుగానే చెప్పితే ఉచితంగా వుండేది. ఇట్లాటి నన్యానులవర్హించిన ఆదేశపు పార్నెలుకవి అనౌచిత్యానికి పాలుగాలేదు కాని వనవాసికర్త బ్రహ్మ విజ్ఞానంతో విలసిల్లిన నైమిశారణ్యాలవంటి భారతవర్తపు అరణ్యాలను భారతవర్దవు నామాలను అయూరోప్పాత్రలకు తగిలించి కావ్యాన్ని అనౌచిత్యం పాలుకావించాడు. ఈదేవదూతా పావకుడా తుషాదుడి యింటికి ఆతిధ్యానికిపోతే వీండ్లిద్దరినీ వంట యింట్లోకీబంపి మెతుకులు మో అంతట మిరు గీరుకొని తిని నీళ్లుదాగిపోండి అని సేవకుణ్ని వారికీ కావలిపంపుతాడు. పదినిమిషాలే తిననియ్యు వలెను. వదకొండవనిమిషాన వాండ్లను బైటికీ సాగనంవవలెను అని అంటాడు. భోజనంచేసేటవ్వ్చుడు కొంద రాలన్యంగా తింటారు. కొందరు తొందరగా తింటారు. నెయ్యి యెక్కడవున్నదో మజ్జిగ యెక్కడవున్నవో యెట్లా తెలున్సుంది. ఇట్లాటి అతిథ్యం భారతీయులకు అత్యంతం అనుచితం. పొశ్చాతుల్లో రొట్ట ముక్కలు మొదలైనవి ఆబల్లమాదనే వడివుంటవి. అబల్లమిదనే గ్లానుల్లో నీళ్లుంటవి గనుక యిది నరిపోతుంది కాని దీన్ని భారతీయపాతలకు తగిలించడం ఉచితంగాదు. కథలు తర్జుమా చేయవచ్చును. కాని యీతీరుగా గాడిదెకు యెద్దుతోక తగిలించి నట్లు పాశ్చాత్యజీవితానికి భారతవర్త నామాలను స్థలాలను తగిలించి కావ్యాన్ని అనౌచిత్యం పాలుచేయడం వివేకంమాలినవని.

వేంకటపార్వతీశ్చ్వరుల మాతృనుందిరం, శ్రీరాం రామబహ్మ కృతి వానంతిక యిట్లానే దేశకాలాలతో నంబంధం లేకుండా అనౌచిత్యంపాలౌ వైరస్యాన్ని కలిగిన్తున్నవి.

210 వాబ్మయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం

వైరస్యానికి హేతువులు తెలిపినాను. నేటికాలపుకావ్యాల్లో అందులో ఇంగిలీషునంవర్కం తగిలినకావ్యాల్లో యీ అనౌచిత్య దోషం హెచ్చుగా కనబడుతున్నది. యెంకిపాటలు మొదలైనవాట్లో అనౌచిత్యం కనబడుతున్నది. అనౌచిత్యం వివరిస్తాను. యెంకయ్య చంద్రమ్మ పాట మొదలైనవాటికి యీవిచారణను అన్వయించుకోవలెను. నాయుడుబావ తోట వ్యవసాయం మొదలైనవి చేనుకునే ఒకజానవదుడు. గురుజనసేవ, విద్యాగోష్టి యిట్లాటివల్ల కలిగిన నంస్కారంలేనివాడు.

"రామకుష్టా యని

సీకటై పోవాలి"

"గోవ్పమా లచ్చిమి"

"జాము రాతిరియేళ

'సెందురుణ్ణో తిట్టు

నూరి యుళ్లో తిట్టు

కూకుండనీదు" అని నాయుడు మాట్లాడుతాడు. నంస్కారంగలవాం డ్లెవ్వరూ ఇట్లా మాట్లాడరు. రామకృష్ణా అని, చీకపై. మవోలక్ష్మీ, మాలక్ష్మీ, జామురాత్రివేశ. చందురిణ్ణి. నూర్యుణ్నీ. కూచోనియ్యదు అని యీతీరున అంటారు. చదువుకోని కమ్మకమ్మరి మొదలైన తెగలవారు పైవిధంగా మాట్లాడుతారు. ఆకోటిలోనివా డితడని కృతి తెలువుతున్నది. 'పైమాటలవల్ల చదువు మొదలైనవాటివల్ల కలిగె నంస్కారంలేని మనిషి అని న్పష్టవడుతున్నది.

"తోటకాడేవుండు తొరగొన్త

నీకోనరమె సెవుతాను.

వొంకపోగానె మావోడొన్నడమ్మా

అద్దములో నూత్తుంటె

'సెందురూడా

అనౌ చిత్యాధికరణం 211

మద్దెసెంద్రుడెిమనకు పెద్దమనిసి

నుక్కెక్కడున్నాదొ." అని యీతీరున నాయుడిమాటల రకవుమాటలే మాట్లాడే ఈయెంకితూడా చదువు మొదలైనవాటివల్ల కలిగే నంస్కారంలేని మనిషి అని న్పష్టవడుతున్నది. ఇట్లాటి అవరిణతుడికీ

"ఒక్క నేనే నీకు నాయెంకీ

'పెక్కు నీవులు నాకు నాయెంకీ.

ఇన్ని పొంకాలున్న యెంకీవే నీవు

ఇంత నాగుండెలో యిమిడిపో లేదా

మాటలో మననులో మంచిలో యెంకి

సాగను నీదోసారె అగవడవనాకు." అనేమాటలు అనుచితం. అవి ఆపాత్రలదశకు తగనివి. దేశకాలావ స్థావ్రకృతులకు విరుద్ధంగావున్నవి. కనుకనె అనౌచిత్యమంటున్నాను. ఇట్లానే నాయుడికోటిలోనే చేరి వరిపాకం లేని నాయికకు

"గాలిైనా తాను కౌగిలీనన్నాడు."

*"వోనూపె వోరూపె వోనవ్వెరాజా

యిన్నింట పోవాలె యెటుసెదిరినాదొ

అద్దములో నారాజ ఆంతనీరూవు

ఇరత ముత్తెములోన ఇరొకె నేలాగు."

అనేవి అనుచితాలు. ఈవిషయంలో నవృుదయుల అంతః కరణమే (వమాణం. ప్రాకృతులకు వరిణతులకు నూలరూవంలో ఖేదం యెట్లావున్నా, మనః వరిణతిలో మటుకు వ్రన్ఫుటభేదం వ్యకృమవుతున్న ది. జలం యొక్క (దవశిలావాతావన్థలు వెరుపుులు మొదలైన భౌతికవరిణామాలు, వాక్కు, వాగ్విశేషాలు అంతఃకరణవృత్తిలీలలు ఇవన్నీ పప్రాకృతులకు అజ్ఞాతంగా గోచరిన్స్తున్నా న్గూలదృష్టితో

212 వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం వ్రవర్సిన్తుంటారు. కాని వరిణతుల కవి వొక్కొక్కకే అనేకవిధమైన విచారణలకు విషయాలై నత్యాలుతిరిగి అభిన్నత్వాలఐక్యం వాయువుయొక్క విభుత్వం, అశ్లేషాయోగ్యత్వం ఇవన్నీ పరిణతబుద్ధుల మనోవ్యాపారాల విషయాలు. కనుకనే ఇవి ఈయెంకీపాటలనాయకులకు అనుచితమని ఈ అనౌచిత్యం గోరుచుట్టమోద రోకటిపోటువలె క్షుదత్వానికి తోడయిందని చెవుతున్నాను. పూర్వవక్షం.

అవునయ్యా, కావ్యంలో

"భటవృత్తివాడవై వల్కితి విట్లు

కామభూవతిపాద కమలంబులాన

కరిచేత తొక్కింతు గట్టిగా నిన్ను

భట్టువాడవుగాన (బ్రతుక నిచ్చితిని.

మశకాళితేనెలో మడీిసినరీతి

మిడుతలు చిచ్చులో మిడీసివడ్డట్లు

మాచేత చచ్చును మన్నీలుబలము." (పల్నాటివీరచరిత్రం) అని నాయకురా లన్నట్లు శ్రీనాథుడువాశాడు. అయితే నాయకురాలు అభాష మాట్లాడిందని యెవరనగలరు? కవి అట్లా వ్రాస్తాడు. కవిశిల్సి. అఆతనికిష్టమైన భాషలోవ్రాస్తాడు. అది ఆపాత్రలభాష అని అనుకోగూడదు. కనుక రామకుష్టాయనీ "సీకటై, లచ్చిమి, సెందురుణ్జీ. నూరియుణ్ణి" అని యీతీరున కవి వ్రాశాడని అవే నాయకుడిమాట లని అనుకోగుడదు. కనుక ఆమాటలు ఆధారంగా నాయకుడు నంస్కారంలేని మోటువాడని నిశ్చయించలేము. అని అంటారా?

అనౌచిత్యాధికరణం 213 సిద్ధాంతం. వాన్వున్నాను; ఈఅనౌచిత్యాని కెట్లావున్నా యెంకిపాటలు యెంకయ్య చంద్రమ్మపాటలు ఇట్లాటివాటి క్షుుదత్వానికిగూడా వీటినాయకులు నంస్కారహీనులని చిల్లరమనుషులని విశదవడడం అవనరం గనుక యెంకీపాటలు ఉదావారణంగా ఈవిషయం వివరిస్తాను. శ్రీనాథుడు" కవిసార్వభౌముడ ఘనతగన్నట్టి, శీనాథుడునువాడ ఇివభక్తివరుడ" అని తన కావ్య భాషను అంతటా వదర్శిస్తాడు. ఈ భాషనే పాత్రలకుగూడా వాడుతాడు. అప్పుడది కవిభాషగాని పాత్ర భాషగాదని న్పష్టంగా తెలిపిన వాడవుతున్నాడు. అదిగాక కవిభాష *వభువులలో మావభువులును కవులూ రసికులూ అయిన శ్రీ శ్రీ శ్రీ రాజా వెంకటాద్రి అప్పారావు బవాద్దరుగారు యీపాటలు విని ఆనందించేవారు వారి వంశ మాచంద్రార్కమూ నిలుచుగాత మని వరమేశ్వ రుని ప్రార్థిన్తున్నాను. మా (పెసిడెంటుగారు శ్రీయుత కోలవెన్ను రామకోటీశ్వరరావుగారి ద్వారా వారి దయకు బదులు నావందనము లర్చిన్తున్నాను" అని కవి తన భాషను ఉపోద్చాతంలో వాకాడు. "వన్నుండగా"” (ఉపోద్దాతం,) "నీటుగొస్తావుంటు" (యెంకిపాటు అని యిట్లా కవిభాషా పాత్రభాషా ఖిన్నంగావున్నవి. ఇంతకూ యెంకిపాటల్లో పాత్రలే మాట్లాడుతారు కనుక యీపాటల్లో వున్నది పాత్రభాషే నంటున్నాను. పూర్వపక్షం. అవునయ్యా; నాటకాల్లో రాజుకు నంన్క్సృతంవాడుతారు. అయితే ఆరాజు నంన్ఫృతం మాట్లాడుతాడని అర్థమా? నాటకంలో కవిచెప్పేది

214 వాజ్మయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం వుండదుగదా. అంతా పాత్రలనంభాషణమేగదా అయినప్పటికీ అఆనంభాషణలవల్ల అది ఆపాత్ర నితృ్యవ్యవవారంలో వాడేభాష అని నిశ్చయించలేకున్నాము. అది కేవలం కవినమయాన్ని అనునరించి యేర్చడ్డభాష. కనుక పాత్రలనంభాషణం అన్నమా(్రాన అది వారినిత్య వ్యవహారభాషమ అని చెప్పలేము కనుక. "కూకుండనీదు" “సెందురుణ్ణి"

ఇవి నాయకుడి నిత్యవ్యహారభాష అని నిర్ధయించలేము. ఆమాటలవల్ల అతడు చదువురాని మోటువానడం సాధ్యనమమనే 'హేత్వాభానం. నీడద్రవ్యం, చలనమున్నది గనుక; అనే ఉదావారణంలో వలె బుజువుచేయవలసిన ఒక అంకానికి అట్టానే యింకా బుజువుచేయవలసిన మరియొకఅంశాన్ని హేతువుగా చెప్పడం సాధ్యనమం. ఇట్లాటిదాన్నే £81120/ ౧౯ ౮౧6౪66 చ4గం108 అని పాశ్చాత్యతార్కికులంటారు. ఇక్కడ నాయుడు చదువురానివాడనడం బుజువు చేయవలెను. "కూకుండనీదు" "సెందురుణ్నీ" ఇవి అతని నిత్యవ్యవవోరభాష గనక అనడంహేతువు. ఇవి ఆతడినిత్యవ్యవవోరభావమ అనడం కూడా బుజువుకావలసిన అంశమే. అది ఇంకా బుజువుకాలేదు. కనుక ఇట్లాటిదాన్ని సాధ్యనమమనే హేతువుగా హేత్వాభానమని నైయాయికులు నిరూపించారు. ఈతీరుగా హేత్వాభాసాన్ని స్వీకరించి నాయకుడు చదువురాని మోెటువాడంకే మేమొవ్వుకోము అని అంటారా?

సిద్దాంతం.

చెప్పుతున్నాను; నాటకంలో పాతలనంభాషణం పాత్రల నిత్య వ్యవవారనంభాషణం కాదనడం అనంబద్ధం. పాత్రలకు ఉచితమైన భాష వుండవలెననే వుద్దేశంతోనే రాజు మొదలైనవారికి నంనృతం నీచులు మొదలైనవారికీ ప్రాకృతభేదాలను తత్తద్దేశాల ననునరించి చెవ్చవలె నని భారతీయసాహిత్యవేత్త లంటున్నారు.

అనౌచిత్యాధికరణం 215 "దేశభాషా[క్రియావేష లక్షణ్యాః న్యుః (వవృత్తయః" లోకాదేవావగంతవ్యా యథౌచిత్యం వ్రయోజయేత్‌.” "పిశాచాత్యంతనీచాదౌ పైశాచం మాగధం తథా, యద్దేశ్యం నీచపాత్రం తు తద్దేశ్యం తన్యభాషితమ్‌. (సాహి) (దేశభేదంచేత ఖిన్నమైనభాష చేష్ట వేషం ఇట్లాటి నాయక

వ్యాపారాలు ప్రవృత్తులు. వీటిని లోకంవల్లగ్రహించి కౌచిత్యాన్ని అనునరించి కూర్చవలసింది. పిశాచాలకు అత్యంతనీచులకు 'పైశాచం మాగధం. ఉవయోగించవలెను. నీచపాత్రం యేదేశానికి నంబంధించి వుంకే ఆదేశభాష ఆపాత్రానికి వాడవలెను.) అని అన్నారు. ఈతీరున ఆ అ దేశాల పాత్రలభాష తత్పద్దేశాల నిత్యవ్యవవారంలోనిదిగాదనే అఖి,పపాయం అవివేకమూలమని నృష్టవరచాను. యెంకిపాటల్లోది నాయుడిబావభాషే ననడానికీ నాటకప్పాత్రలభాష నిత్యవ్యవహారభాష కాదనే అడ్డుకారణాన్ని తోసివేన్తున్నాను. రాజులు మొదలైనవారు నంన్కృతం నిత్యవ్యవవారంలో వాడుతారా అంకే నంనృతం ఒకవేళ వాడితే అట్లానేవాడుతారని నమాధానం. ఛందన్సు వల్ల యేర్చడే కమం, అడావుడి, వ్యత్యానం మొదలైనవితీసివేస్పే నంన్కృతం మాట్లాడేటప్పుడు ఆభాషే మాట్లాడుతారంటున్నాను. అంక్రేనోరు తిరక్కపోవడం మొదలైన దోషాలు లేనిదశలో ఆనంన్కృతమే మాట్లాడుతారని అభిప్రాయం. ఈనాయుడు తెలుగుదేశన్థుడే గనుక అతడు తెలుగుమాట్లాడుతాడా మాట్లాడడా అనే విచారణే లేదు. ఛందన్సు. అడావుడీ, వ్యత్యానం మొదలైనవి తీసివేస్తే అతడికి అతడిదేశ భాగంలో ఆతడిదశకు సిద్ధమైన భాషనే మాట్లాడినా డని అనుకొనడం కంక. వేరే మార్గం లేదు. "రామకృష్ణా! చందురుణ్ణి" అని అఆనవలసివుండగా రామకుష్టు 'సెందురుణ్ణి అని యిట్లా అనడం ఛందన్సు కక్కురితిగాదు ఛందన్సు అడావుడీగాదు. అది అతడిభాష కాదనడానికి మశేహేతువులు లేవు కనుక అవి నాయకుడి భాషే నని నిర్ణయిన్తున్నాము.

216 వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం అక్షేపం.

అవునయ్యా; యెంకయ్య చంద్రమ్మపాటలోవలె కవిదే అభాష అంటాము. అప్పుడు పాత్రల నిత్యవ్యవహార భాష అనేవాదం పోతుంది గదా. పాతలది ఆభాష కాకపోవచ్చును. కవి తనభాషను పాత్రలకు ఆరోపిన్సున్నాడు. కనుక పాత్రలు అవరిణతు లనడం నిల్వదు అని అంటారా?

నమాధానం.

చెప్పుతున్నాను; కవిది ఆభాషఅయితే అది అతడి నిత్య వ్యవహారభాష అంటారా? అప్పు డతడు అది నిత్యవ్యవహారభాష అయిన అవరిణతవలయంలో చేరుతున్నాడు. (వకృతివైవరీత్యంవల్ల అనుచితమైన భావాలు వక్షిప్తా లనవలసివన్సుంది. ఇక అవరిణతుడైన కవికీ వరిణతనాయకనృష్టీ అనంభవం గనుక నాకు వివవత్తి లేదంటున్నాను. అతడు అసాధారణుడు, కనుక ఆభాషలోనే వరిణతభావాలు అతడికి ఉత్పన్న మైనవంటారా?దేశకాల[వకృతులతో నంబద్ధంకాని అసాధారణత్వం జౌచిత్యవిచారణనుండే దూర మవుతున్నదని చెప్పుతున్నాను. కనుక యిక్కడ అట్లాటి దాని విచారణేలేదు. అవునయ్యా; (వకృతిచేత ఉచితుడు అయినా అతడు అభాషను కావ్యంలో వాడవలెనని నమయమేర్ప్చరుచుకొన్నాడు, అది అతడి సామయికభావ, దాంట్లోనే రామాయణాదులుకూడా నవాస్తాడు, అని అంటారా?అది వ్రత్యక్షవిరోధం గనుక అనౌచిత్యమంటున్నాను. అవరిణతనాయకులకు వరిణత శబ్దార్థాలు, (వ్రవృత్సి, తగిలించడంవలె వరిణత నాయకులకు అవరిణతుల శబ్దార్థాలు వవృత్తి తగిలించడం (వత్యక్షవిరోధం గనుక ఘట్టకుట్మీవభాతన్యాయంచేత అనౌచిత్యమే యెదుర్కొంటున్నది. వరిపాకవత్చభవత్వరూవమైన శబ్దార్థవరిణతి నెవరు వారించగలరు? పాత్రలకు తగిలించకుండా కవే ఆభాషలో సామయికంగా వరిణత భావాలు ప్రదర్శించినప్పుడే మంటారంకే కవియొక్క ఆనమయమే

అనౌచిత్యాధికరణం 217 అనౌచిత్యం పాలైందంటున్నాను. కనుక అనౌచిత్యం తవ్పని దవుతున్న దని చెవ్చుతున్నాను.

పూర్వపక్షం.

అవునయ్యా; కవివిషయం మాకావశ్యకంగాదు వృకృతి వైవరీత్యం గాని, విరోధంగాని యిక్కడలేదు. కవి బొచిత్యాన్ని వ్రదర్శించాడు. దాన్ని తెలుపుతున్నాము. నాయుడు నంస్కారవంతుడే అయినా యెంకిచదువువల్ల కలిగే నంస్కారంలేని మోటుమనిషి. యెంకితో కలున్తున్నాడు గనుక యెంకిభాష మాట్లాడుతున్నాడు. ఇందులో యొంకే వధానం. అందుకే యెంకిపాటలని దీనికీ పేరు పెట్టినారు. దీంట్లోది యెంకిభాషగాని నాయుడిభాషగాదు. హనుమంతు డిట్లానే రామలక్ష్మణు లతో నంన్ఫతం మాట్లాడుతాడు. కాని వానుమంతుడిభాష నంన్క్సృతం గాదుగదా. నాటకాల్లో నయితం కార్యనందర్భాన్ని అనునరించి యీతీరున భాషావ్యతిక్రమం జరగడం కద్దు. అందుకే

'కార్యతశ్చోత్త మాదీనాం కార్యో భాషావ్యతి(క్రమః"

(కార్యనందర్భాన్ని అనునరించి ఉత్తమాదులకు నయితం భాషా వ్యతిక్రమం చేయవలసివుంటుంది) అని దశరూవకకర్త అంటున్నాడు. దీన్నే సాహిత్య దర్చణకర్త ఉదావారించిన ఘట్టంలో వ్యాఖ్యాత

"ఉత్తమన్య రాజాంతఃపవురచారిత్వే మాగధీ" అని ఉత్తములకు కొన్నిచోట్ల ప్రాకృతభావను వాడవలె నని అఖిప్రాయం తెలిపినాడు. యెంకితోకూడేనందర్భం గనుక నాయుడు యెంకిభాష మాట్లాడినాడు. కనుక అది నాయుడిభాషగాదు. అందువల్ల

"సెందురుణ్జే, తూకుండనీదు. రామకుష్ట" అని యిట్లాటి మాటలు మాటలాడీనాడన్న మాతాన అతడు చదువురాని నంస్కారహీను డనడానికి వీలులేదు. అని అంటారా?

218 వాబ్బయ పరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం సీదాంతం. ధ వివరిన్తున్నాను; యెంకితోమాట్లాడే నందర్భం గనుక యెంకిభాష మాట్లాడినాడని నాయుడు నంస్కారవంతుడే నని అంకే ఒవ్వుకోము. యెంకితో మాట్లాడని యేకాంతనందర్భాల్లోగూడా అత డీభాపషనే మాట్లాడినాడు. అక్కడిమాటల రూవమేగాక అభిప్రాయం గూడా నంస్కారహీనులైన మోటువాండ్ల అభిప్రాయదశను దాటజాల లేదు. "యాడుంటివే యాడుంటివే వూతోరివందిట్లో సీతాయియెల్సుంకొ నీతళుకుగేపకాన నాతలతిరిగిందోలె మెళోవూనల పేరు, తల్లోపూవులసేరు కళ్లెతితేసాలు కనకావి సేకాలు." అని మొదలయిన మామూలు (ప్రాకృతశబ్దాలు వ్యకృమవుతవి. ఇట్లా అంతటా యేకాంతంగా మాట్లాడేటప్పుడు చదువురాని శబ్దార్థాలనే వెలువరిస్తాడు. "నీవెల్లి పోయినావంపే వచ్చినై" అని యీతీరున చదువుకోనివాండ్ల శబ్దార్ధాలనే వ్యకృవరుస్తాడు గనుక చదువురాని మోెటువాడంటున్నాను. పూర్వపక్షం. అవునయ్యా, అట్లా మాట్లాడవలె నని మాట్లాడినాడు అంతే గాని అతడు వరిణతుడేనంటారా? సిదాంతం. ఛి చెప్పుతున్నాను; అతడు ఆతీరున కృతిమంగామాట్లాడినాడని కవి. యెక్కడాతెలువలేదు. అయినా నాయకుడు కావ్యంలో

అనౌచిత్యాధి కరణం 219 ఉవనిబద్భుడైనంతమటుకే మనకు విచార్యంగాని తక్కిన అతనిఒడ్డు పొడుగు, అతిడిచుట్టలపాగ, అతడిచెప్పుల కీరు, అతడీజిత్తులు మాట్లాడవలె నని మాట్లాడడం ఇవన్నీ విచారించడం అదవన్సుతం. అయినా మోరన్నట్లు అతడు నంస్కారవంతుడైనా, ప్రాకృతుడివలె నటించాడని ఒప్పుకొని విచారించినా నాకు వివతివత్తిలేదు. నాకు కావలసినది కావ్యంలో వున్నమటుకే గనుకను, నేను కావ్యవిచారణమటుకే చేన్తున్నాను గనుకను, కావ్యంలో మటుకు అతడు నంస్కారంలేని మోటువాడనే నష్టం గనుకను అతడు అవరిణతుడనే అంటున్నాను. కావ్యానికి జబొచిత్యం ఆయువువట్టు వంటిదని అదిలేకుంకే అనౌచిత్యం నంభవించి రనభంగహేతువవుతుందని వివరించాను యేతర్కంచేతనైనా అతడు వరిణతుడని ఒప్పుకొంటే కావ్యమంతా అనౌచిత్యం పాలౌతుంది. నర్వానౌచిత్యంకంకే యేకదేశానౌ చిత్యమే కావ్యకర్తకు అనుకూలంగదా. అన లింతకు ప్రాకృతుడని నిరూపించాను. సాధారణంగా అంతటా అవరిణతమైన శబ్దార్ధాలు వెలువరించిన కృతిలో

"పెక్కునీవులునాకు,

మాటలో మననులో మంచిలో యెంకీ

సాగనునీవోసారె అగవడవనాతూ" అనే యిట్లాటివి అనౌచిత్యాన్ని ఆపాొదిన్స్తున్నవని తెలుపుతున్నాను.

"ఏకోహిదోషో గుణనన్నిపాతే

నిమజ్దతీందోః కిరణేష్వివాంకః”" (కుమార) అని కాళిదా నన్నట్లు ఈఅనౌచిత్యదోషం ఉపేక్షించవచ్చునంకే వీలులేదు. కావ్యమంతా చిల్లరశ్ళంగారంతో క్షుదంగా వున్నపుడు గుణనన్ని పాత మెక్కడిది?అక్షుద్రత్వానికి ఈఅనౌ చిత్యం తోడ్పడుతున్న ది. చిల్లరశ్చంగారంవల్ల ఆవతితమర్వ్యే క్షుద్రత్వ మిదివరకేనిరూపించాను. కావ్యానికి జొచిత్యం ఆయువువట్టని అదిలేకుంకే అనౌచిత్యం నంభవించి రనభంగ హేతువౌతుం దని తెలిపినాను. యెంకిపాటల్లో జౌచిత్యం ఇట్లా

220 వాజ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం భంగమయి గోరుచుట్టుమోద రోకటిపో టన్నట్లు క్షుద్రత్వానికి అనౌచిత్యం చేరిందని విశదీకరించాను. ఇట్లానే వెంకయ్య చంద్రమ్మ పాటలోను "యెందులో జూచినా యెలుతురుండాదంట యెరిగితేనూపించిపోరో రెంకయ్య లేకుంకు నిన్నిడువలేరా యెంకయ్య] నవ్త్వనముదాల్లో సారముంటాదంట తెచ్చి 'పెడుతువుగానిరారో 'రెంకయ్య లేకుంటు నిన్నిడువలేరా వెంకయ్య] తెలినందమామలో తియ్యపానకముంది తెచ్చిపెడుదువుగాని రారో రెంకయ్య లేకుంకు నిన్నిడవలేరా యెంకయ్య]" అనేవి అనౌచిత్య వ్రతిపాదకాలని తెలునుకోవలెను, ఇక "శిరనునామోదేసి సిరునవ్వ్యునవ్వితే సింతలన్నీ మరిసినానే చంద్రమ్మ" (యెంకయ్య చంద్రమ్మపాట) "యెంకీిగాలొక సారి యిసిరినాసాలు తోటంతరాజల్లె తొవ్విపోసేను." (యెంకిపాటలు) *నీనీడలోవలా దేవుడుండాడంట నానీడలోగలిపిపోరా వెంకయ్య" (యెంకయ్య చంద్రమ్మ) "నీనీడలోనే మేడకడత నాయుడుబావా" (యెంకిపాట) నీవొళ్లు నావొళ్లు నిజముగావొకటైతె పైననుక్కలు నవ్వినాయే చంద్రమ్మ పావచందుడు నవ్వినాడే చంద్రమ్మ (యెంకయ్య చంద్రమ్మపాట) "సెంద్ర వొంకలొ యేమి సితమున్నాదే వాంకపోగానె మావోడొన్తడమ్మా (యెంకిపాట)

అనౌచిత్యాధికరణం 221 మావోడి మననట్ట మరుగుతాదమ్మా వండు యెన్నెల్లోన వక్కకేసినసావ వందిరీమంచమైనాదే చంద్రమ్మ (యెంకయ్యపాటు) వచ్చన్న్ని సేలోకి వండు యెొన్నైెల్లోన నీలిసీరాగట్టినీటుగొస్తావుంకు (యెంకిపాటు "మల్లీ యెవ్పటల్లె తెల్లారబలోతుంకొ 'సెందురుణ్నీ తిట్టనాయెంకి నూరియుణ్ణీ తిట్టునాయెంకి" "బద్రాసెలంనేను బయలెల్లిపోతాను నువ్వ్యుగూడా యెంటరారో రెంకయ్య”" (యెంకయ్య చంద్రమ్మ) "వడవెక్కి బదాద్రిపోదామా బదాది రాముణ్నినూదామా” (యెంకిపాటలు) “"సిమ్మాచలవుసామి సేవించుకొత్తాము కొంవగోడూయిడిసిరారో రెంకయ్య అంవకాలేసెప్పిరారో రెంకయ్య." (యెంకయ్య చంద్రమ్మపాట) "ఆవుల్ని దూడల్ని అత్తోరికాడుంచి మూటాముల్లీగట్టి ముసిలోళ్లతో సెప్పి యెంకీ నాతోటిరాయే, మన యెంకకేశ్వరుణ్ని యెల్లీ నూసౌద్దాము." (యెంకిపాట) అని యిట్లా తిరణాలవేడుకలు కొన్ని యింపైనమాటలు తీర్భయాళత్రా వ్రశంనలూ వున్నా అనలీకృతులే క్షుద్రశ్చంగారం గనుక "వపుష్యలలికే స్త్రీణాం హారోభారాయతే వరం" అన్నట్లు ఇవి కృతులకు ఉపాదేయత్వం తేజాలవు.

222 వాజ్మయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం

"కమ్మవారి చిన్నదాని నయ్యానేను

జొన్నకోత కోస్తావ పిల్లానీవు."

నన్నానన్నాగాజులేవే నారాయణమ్మా

నీచిన్నాచిన్నా చేతులాకు నారాణయమ్మా' అని నారాయణమ్మ నాయుడుబావపాటలోను లక్ష్మి అనేకథలోను వుండే మంచిమాటలు జారకాంత సౌశీల్యంవంటివి గనుక విచార్యం గావని చెప్పి యీచర్చ ముగిన్తున్నాను.

"మా అభినవాంధ్ర కవిమిత్రమండలి వారందరు నాప్రాణ మిత్రులు" అని యెంకి పాటలకర్ప తెలిపిన అభినవాం(ధ్రకవిత్వ మిదే అయితే దీంట్లో వున్నది ఆధునికత్వంగాని అఖినవత్వం గా దని దీన్ని అభినవ మన్నా ఆధునికమన్నా యిట్లాటివి చిరకాలంనుండీ వున్నవని ఇవే ఉతృ్పమ కవితృ్వమనుకొనడం అజ్ఞానమని ఈ ఆధునిక కవిత్వం చాలావరకు దుష్టమని ఈకృతుల్లో చాలామట్టుకు శృంగారం చిల్లరశృంగారమై క్షుదమైనదని ఈరకవు క్షుద్రకవిత్వానికి చేరినయిట్లాటి మండల్లు అంతగా శ్చాఘ్యమైనవి గావని ఇది కవిమిత్రమండలి అయినప్పుడు ఈకవులను ఉత్తమ మార్గాలకు ఢేరించడం ఈమి(త్రుల ధర్మమై వుండగలదని చెప్పుతున్నాను.

అని శ్రీ... ఉమాకాన్తవిద్యాశేఖరకృతిలో వాబ్బ్యయనూత్రవరిశిష్టంలో అనౌచిత్యాధికరణం నమావ్హం.

ఆ ఆ ఇ వాజ్బాయవరిశిష్ణ్టభాష్యం ల తత్తా విర్గాధికరణం. పూర్వవక్షం. అవునయ్యా; యెంకిజీవాత్మ, నాయుడు వరమాత్మ. యెంకయ్య వరమాత్మ, చంద్రమ్మ జీవాత్మ. ఇది వీటి తత్వార్థం. కమక మోవిమర్శ అంగీకరించ వీలు లేదంటారా? నమాధానం. చెప్పుతున్నాను; "ఓరోర6 బండోడ వొయ్యారిబండోడ ఆగూబండోడా నిల్వూబండోడ" "లచ్చుమయ్యా నీమచ్చామాయో" "యెట్లాపోనిస్తివోయి మట్లావోరి చిన్నదాన్ని" అనే యిట్లాటి వాటికన్నిటికీ తత్తా్వార్థం వున్నదనవచ్చును. అదంతా యెందుకు? లంజకొడకా అని తిట్టి దానికీ తత్వార్థం వున్నదనవచ్చును. లంజ అంకే (పకృతి, కొడుకు అంకే వరిణామం, లంజకొడక అంక (వకృతివరిణామమైన ఓమనిషీ అని అర్థం అనవచ్చును. వరకీయను సాధ్విని నీవు నన్నంగీరించమని కోరి నలుగురూ తన్నవచ్చినప్పుడు నన్నంకే నాలోవున్న పరమాత్మను. నీవంకే నీలోవున్న జీవాత్మ అని అర్థం చెప్పవచ్చునుగాని అవి తప్పించుకొనే భీరువచనాలని మరికొన్ని యెక్కువ తాడనాలు నంభవిన్తవి. ఇట్లాటీ వెరివేదాంతాల పేరుతో దేశంలో అనేక దురాచారాలు ధర్మభంశాలు జరుగుతున్నవి, *"అనాథబాలరండానాం కాగతిః పురుషోత్తమ. అహం వేదాంతిరూపేణ.......

224 వాజ్మయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం అని యిట్లాటి భష్ట ప్రామాణికవచనాలు నయితం తలచూపుతున్న వి. అంతా ఒకకేనని నీకూ నాకు ఖేదంఠేదని, నీవొళ్లూ నావొళ్లూ కలిస్పే అదై్షతమవుతుందని దుష్టకార్యాలందు వవృత్నినయితం ఫైమాదిరి వేదాంత దుర్వినియోగంవల్ల తటస్థిన్తున్నది. వ్రీభాగవతంవంటి గ్రంథమే ఆ మాళ్లాలకు అనేకుల కాధారమైనవు ఏడు తక్కిన క్షుద్రాలనంగతి చెవృవలసినవని లేదు. కృతికర్త వవృత్తినిబట్టి కృతితత్వం నిరయించడం ఉచితం.

కృతికర్తలు ఆచరణచేత విరాగులుగా వానవన్థలుగా తత్వబ్ఞులుగా వుంటూ యేదైనా పాటపాడీ దానికీ వేదాంతార్థమంకే వావ్పుకొంటాము. యెందుకంకే వారిచిత్తవృత్తే తత్వజిజ్ఞాన. కనుకనే

"నన్నంపవుదిడ్డివాకిట వున్న మవెన్నెలబైటా

కిన్నైరరవము వింటినీ" అని బహ్మగురుకోటిలో వారుపాడితే వ్యంగ్యం అయోమయంలో వడనంతవరకు యెట్లానో తత్వగహణం అంగీకరిస్తాము. అవి ఒక కామి యొక్క సొంతమాటలైతే మన్మథాలాపా లాడుతున్నా డంటాము. విచార్యమాణమైన యీపాటలకర్తలకు వాన్యవన్థత్వంగాని. విరాగిత్వం గాని జనకాదులవంటి తత్వవరాయణమైన వవృత్శిగాని ఉన్నట్లు వసిద్ధి లేదు. కృతికర్తల (ప్రవృత్తినిబట్టి యెంకిపాటలు యెంకయ్య చంద్రమ్మ పాట మొదలైనవి వేదాంతమన వీలులేదంటున్నాను. యెంకయ్య చంద్రమ్మపాట కర్తయెవ్వరో తెలియనే తెలియదు.

కృతికర్తల వ్రవృత్సితో మన కేమివని? చంద్రమ్మపాట కర్పయెవ్వరో తెలియదని మోరే అంటున్నారు, కృతిలో తత్త్వార్ధముంకే చాలు, అని అంటారా?అది వేదాంతమైైతే మాతమ్ముణ్ణీి మాకీయ్య రయ్యోయమిటి? నీవు నావల్ల కొడుకునుకంటావు. నా కీనాములియ్య మనడమేమిటి? కోడిగూసేనరికి కొంవకెల్లాలి యేమిటి? తోటకునీళ్లు చల్లడమేంది? కులకడమేంది?దీవమార్చడమేంది? మంచెకింద గొంగడి వేనుకొని తివృ్చలువడడమేంది?వూచబీయ్యం బెడతరారో రెంకయ్య యేమిటి?

తత్తాన్వర్ధాధి కరణం 225 అంటింతచెట్లతో తంటాలువడలేమేమిటి? తోలుచెవ్వులు కుట్టినానే చంద్రమ్మ యేమిటి?ఆకుమళ్లకు నీవు రావేచంద్రమ్మ యేమిటి? కొడుకుకోనం మొక్కుకోవే చంద్రమ్మయేమిటి? వొంటాముదము దెచ్చి వుడికించి నీకాలు నరిచేసి చరిమేనురారోరెంకయ్య యేమిటి? అప్పు డీపాటలన్నీ అర్ధ్థహీనాలై అయోమయంలో బడతవి, చిల్లర శృంగారం తప్పించబోతే. అయ్య వారిని చెయ్యబోతే కోతి అయినట్లు అయోమయత్వం ఆవతితమవుతుంది. అయోమయత్వాధికరణంలో ఈదోషాన్ని వివరించాను. పాటలకర్తల వేదాంతవ్రవృత్తి మెట్లావున్నా యిట్లాటిపాటలు పాడేవారు తమవశుకామవ్రవృత్తులకు అనుకూలంగా వీటిని పాడడం విశదమైన నంగతి. కాదు కూడదు వీట్లో వున్నది వేదాంతమేనంకే చెవు తున్నాను. వేదాంతమని గట్టిగా చెప్పితే నాకిప్పుడు విచారణే లేదంటాను. కావ్యమని, శృంగారమని కవిత్వమని అన్నవ్వుడే నాకు కావ్యవిచారణ యిక్కడ (వనక్తిన్తుంది. అప్పు డిది చిల్లరశృంగారమని క్షుద్రశ్చంగారమని నిర్హయించాను. వేదాంత మంటారా?అనంబద్ధవుమాట లాడీ యివి వేదాంతమనడం తప్పించుకునే తేలికవుపాయమంటాను. లేదా మరియొక నందర్భంలో వేదాంతవిమర్శ చేసేటవ్వుడు దీంట్లో వేదాంత మేమిటి? ఈవేదాంతం కొత్తదంటారా? కొత్తదయితే యెంతవరకు అనంబద్ధత లేకుండావున్నది? భక్తి మతంలో జీవేశ్వరుల రమణీవల్లభ నంబంధం యెంతవరకు ఉచితం? ఆది యిక్కడయెట్లా విని యుక్తమైనది? దానివల్ల నంభవించే శ్రేయోనర్థాలేవి? ఈపాటల మతం కొత్తదైతే యెంతవర కంగీకార్యం? అని వేరే విచారణచేస్తాను. ఇది కావ్యమని, కవిత్వమని. శృంగారమని అన్నప్పుడే నాయీవిచారణ వ్రన్నక్తం చేన్తున్నాను. కావ్యవిచారణ చేసి యివి చిల్లరశ్చంగార మని క్షుదశ్చంగారమని న్పష్టవరచాను.

అని శ్రీ... ఉమాకాన్త విద్యా శేఖరకృతిలో వాబ్బ్యయనూత్ర వరిశిష్టంలో తత్త్వార్థాధికరణం నమావ్హం.

శ్రీగణీశాయన మః. వాజ్బయపరిశిష్టభాష్యం. లట వనకావ్యాధికరణం. పూర్వవక్షం.

ఆవునయ్యా, పోనియ్యండి, క్షుదంగానియ్యండి, అనౌచిత్యం వుండనీయండి. ఇంగిలీషులో (02510121 కింం[0౧ పాన్టరల్‌ పోయట్రీ అని వున్నది. అది చాలాగొప్పది. గొల్లలు మొదలైన పొత్రలుంటారు. ఆవులు, లోయలు మొదలైనస్థలాలు అందులో వర్ణితమవుతవి. ఈయెంకిపాటలు మొదలైనవి అట్లాటివి. కనుక మంచివి. చేలు, కావులు, కావుకన్నెలు, మన ఆంధ్రదేశంలో, మనోవారమైన అమాయికజీవితాన్ని (వదర్శిన్నున్నారు. జొన్నచేలు. కంకులు, మంచెలు, కాపుకన్నె లవలవులు, విలాసాలు మెవరిని ఆకర్షించవు? ఇది (02310121 క06(0౧పాన్టరలు పాయి కనుక మంచిదంటారా!

సిద్ధాంతం.

అది అనంబద్ధం. అవి మంచివిగాదని చిల్లరశ్చంగారం వధానంగా అనుపొదేయ మని తెలిపినాను. పాన్టరలు పాయటి అనే పేరు తిరిగి వినిపించినమాత్రాన వీటి క్షుద్రత్వం యెట్లాపోతుంది? అయినా దీన్ని గురించి వివరిస్తాను. అడవులు లోయలు మనోవారా లన్న మాటనేను తిరన్కరించను. మనుమ్యలు రజన్తమన్సుల ్రవృత్తిచే దూషితమై నంకీర్ణమైన వట్టణాలకంకై వ్రశాంత నిర్మలాలై వకృతి రమణీయమైన అడవులు వాన్సవంగా కవికి ఆరాధ్యాలు. ఆందుకే వాల్మీకి కాళిదాను భవభూతివంటి కవులు వట్టణాలను దూరాన వదలి అరణ్యసీమలనే

వనకావ్యాధికరణం 227 తమ కవిత్వానికి ఆలవాలంచేశారు. వైత్తిరీయా రణ్యకం బృవాదారణ్యకం అని ఈతీరున విజ్ఞానానికి నయితం ఆరణ్య నంబంధం భారతీయ నంవ్రదాయం వినిపిన్తున్నది. భారతవర్షాన్ని వవిత్రం జేసిన నైమిశారణ్యం (వసిద్ధమైనది. వాల్మీకి కవితకు మూడుపాళ్లు అరణ్యమే సీమ. కాళిదాను కుమారనంభవాన్ని కొండలు, అడవులు వీటి వర్షనతో ఆరంఖిస్తాడు. మవోదాత్తనాయిక అయిన గౌరి కొండకన్నె. ఆమెపప్రేమ కొండల్లోనే వవిత్రమవుతుంది. శాకుంతలాన్ని కవి అరణ్యంతో ఆరంభించి అరణ్యంలోనే అంతం చేస్తాడు. రఘువంశంవంటి రాజుల చరిత్రలోగూడా కవి ఆదియందు కథ కల్పించి వనసీమలను వశిష్టాశమాన్ని నిల్పుకొనితన కవితకు అమృతత్వం కలిగిస్తాడు. యక్షుడికథ కొండల్లో, ఛాయాతరువుల్లో ఆరంభమవుతుంది. విక్రమోర్వశీయ మాళవికాగ్ని మిత్రాలు, కాళిదానుడి వనదవ్రకృతి(పేమను న్ఫుటంగా వ్యకృవరున్నున్నవి. ఇంతకూ చెప్పదలచిందే మంకే ఆడవులను, వ్రకృతిని, (యేమించడానికీ క్షుద్రపాత్రలకూనంబంధం అవినాభావరూవమైనదిగాదని. ఉదాత్తనాయకులతోనే భారతీయులు వనథవకృతిని ఆరాధించారు. ఆదిగాక వరిణతచిత్తులైన ఉదాత్తనాయకులు వనవకృతిశోభను అస్వాదించే విధం చిలరమనుషుల విధానానికంటె ఫిన్నమైనది. వనప్రకృతిశోభలు వృదయాన్ని అధిష్టించిన ఉత్తమ నాయకులు కావ్యాన్ని పావనంచేయ బక్టే సీతను అడవికీవంపిన పిమ్మట రాముడు దండకలో వ్రవేశించిన నందర్భంలో

"దండకారణ్యమా? ఇడి" "ఒకచోట న్ని గ్ధశ్యామా

లి. ఒక చోట ధీషణాభోగరూక్షాలై. (వతిస్థలంలో రూత్కృతులచేత ఘోషిల్లేదిక్కులు గలిగి అగస్త్యా

(శమ నరిద్గర్హకాంతారమిశ్రాలై వరిచితభూములైన దండకారణ్యభాగా లివిగో కనబడుతున్న వి." "ఆరణ్యకులకు గృవులము న్వధర్మరతులము అయి జన్మవలభూతవిషయాల్లో రనజ్ఞులమైన మేము వెనక నివసిన్తుండిన యీవనమవో! యీనా డెట్లాదృష్టమైనది!"

228 వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం

"అవే యీవిరువన్మయూరాలైన గిరులు, అవే యీ

మత్తహరిణాలైన వనన్థలాలు, అవే యీ ఆమంజు

వంజుళలతలై నీరంధ్రనీపనిచుళాలైన నరిత్తటాలు"

"ఆవర్థశాలలవద్ధ గోదావరీవయన్సులో వితతమైన

శా్చమలతరులక్ష్మీతో వనాంతం రమ్యంగావున్నది"

"ఇక్కడనే ఆవంచవటి అయ్యో; వదలిపెట్టి పోతున్నా

వంచ వటీస్నేహం బలవంతానవలె లాగుతున్నది." (ఉ.రా) అన్న విశిష్టభావాల ఉన్మీలనానికీ అవకాశం కలిగింది. ఇక కావు కన్నెలు ఆవులమందలు జొన్నకంకులు మనోవహరంగావా అంకే చెప్పుతున్నాను;[బావ్మాణుల యజ్ధశాల లెందుకు మనోహరంగావు? వివిధమైన చిత్రపదార్థాలతో వుంటే కోమటిదుకాణా లెందుకు వర్ణించరాదు. కాపుకావ్యం, గొల్లకావ్యం, బాహ్మణకావ్యం, కోమటికావ్యం, యెందు కుండరాదు? పోనీయండి?జొన్న చేలు కంకులు న్వభావసిద్ధమైనవి గనుక" అన్నిటికంటె మనోహరమైనవంకే ఒప్పుకొంటాను. చాకళ్లు, మంగళ్లు, బోయలు, అన్ని తెగలవారూ వ్యవసాయం చేనుకొని జీవించేవా రెందరో వున్నారు. కావులు రెడ్లు వ్యవసాయంమాని రాజసేవచేసేవాం డ్లెందరో వున్నారు. అదిగాక తెనాలితాలూకాలో యెందరో కమ్మవారు పౌరోహిత్యంగూడా చేన్తున్నారని విన్నాను. ఇట్లాటి నందర్భంలో చేలసౌందర్యంతో కావుకన్నైలను కావుబావలనే కలవడం అర్థంలేనివని. బావ్ముణకన్యలు, మంగలికన్యలు, కోమటికన్యలు, చాకలికన్యలు, రెడ్డికన్యలు అందరూ చేనితోనంబంధించివున్నారు. నంబంధించకవున్నారు కనుక ఒక కావుకన్నైెలు చేలూ అంకే ఆమాట తోసివేన్తున్నాను.

చేలతో కావుకన్నెలను కావుబావలను మాత్రమే కలవడం అక్రమం. కులవాచిత్వం లేకుండా పాశ్చాత్యదేశాల్లో చేలవనిచేసేవాండ్ల కందరికీ అన్వయించే £6180/ వంటిదిగాదు కావుశబ్దం. 623206

వనకావ్యాధి కరణం 229 (కృషీవలులు) పతిపాదితులు కావడానికి యిక్కడ మనం ఒక్కకులానికి మాత్రం నంబంధించిన కావుకన్నైలను స్వీకరించడం అనుచితం. ఇది పాశ్చాతృనరణుల బాహ్యకారాన్ని చూచి చేసే తెలివి తక్కువ వని అంటున్నాను. అవునయ్యా; కాపుకన్నెలు వరంవరంగాచేలతో నంబంధించి వున్నారు. ఇవ్చటికీ చేలతో నంబంధించిన వారిలో వారినంఖ్యే యెక్కువ గనుక కాపుకన్నైలనే తీనుకొంటున్నామంటారా? అంహే అనండి.

కావుకన్నెలను కావుబావలను గాని అట్లాటి టావ్మాణ్యకన్యలను బాహ్మణబావలనుగాని చిరకాలంనుండి వపశువులమందలకు నంబంధించిన గొల్లకన్యలను గొల్లబావలను గాని, నాయకులను జేసి యెంకిపాటలవలె కావ్యం వ్రాస్తే ఉదాత్తభావోన్మీలనానికి ఆవకాశం వుండదని ఇది వరకే విశదంచేశాను. పాశ్చాత్యులు నయితం ఈపాన్చ్టరలు కావ్యాల అవ్రధానత్వాన్ని (గ్రహించారు.

“021 161108 [01 16 6151006 846 ౪౧08 (16 20016616 24061141 6 బం౭౧61213 0౯11 81166 (0 )43405/ 16 7616031003 2 & 561043 216 1060060640 [గు 0౯ 2గ. 206 117121 (0 002 00౪117 0016గ6, [4160016610 8౧౦0841610 1661 | 186 0511108 082 91110300%) 206 18 50 60199, లఖ౦:66 1601010 (6 గయంఆ!16 0౯౪86 3600666108 283."

(తన విశిష్టలక్షణాలకు జీవితంయొక్క (వ్రధానతత్వంమాద కాకయాదృచ్చికమైన అంశాలమోద ఆధారవడే పాన్టరలుకవిత కళయొక్క ఉత్కృష్ట న్వరూవంగా, న్వతంత్రన్వరూవంగా, ఉండజాలకపోయింది. రాజమందిరమందలి భోగిగణంయొక్క చిల్లరబొమ్మ అయిన యీకవిత తత్వజిజ్ఞాసాగౌరవాన్ని అవాంకృతితో పొందగోరి పిమ్మటి తరాలవారి యెగతాళికి గురిఅయింది) అని పాన్టరల్‌ పాయటి & పార్టరల్‌ డామా(021021 కం6[0/ 206 కిజ(041 902002) అనే (గంథంలో

230 వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం వాల్టర్‌ డల్లియు (గైగ్‌(1/211ల4౪₹/. ౮౯౯౪౪) తెలువుతున్నాడు. యాథార్ధ్య మెరగక (9850121) పాన్టరల్‌ అని యేమేమో అకాండతాండవంచేసి కావ్యక్షు[దత్వానికి అంధులుకావడం ఆంధ్రులనంస్కారదారిద్యాన్నే తెలుపుతున్నది.

ఇట్లా క్షుద్రపాత్రలశృంగారం వ్రతిపాదితమాయెనా అది చిల్లర శృంగారకావ్యమౌతుందని నిరూపించాను. అదిగాక అడవులు కొండలు మొదలైన (వకృతిశోభలు క్షుద్రలోకంతో సంబద్ధం కా నక్కరలేదని భారతీయులు కవితకు విజ్ఞానానికి ఆరణ్యసీమలే ఆకరంచేసి ఆరాధించారని తెలిపినాను. కనుక యెొంకిపాటలు, యెంకయ్య చంద్రమ్మపాటలు ఇట్లాటివి చిల్లరశృంగారవు క్షుద్రకావ్యాలని తిరిగి చెప్పుతున్నాను.

అని శ్రీ..ఉమాకాన్తవిద్యా శేఖరకృతిలో వాబ్బయనూత్ర వరిశిష్టంటలో వనకావ్యాధికరణం నమాప్తం.

శ్రీగణేశాయన మః. న్‌ ఆ వ్‌ వాజ్బయపరిశిష్టభాష్యం. ట నాయకాధికరణం. అక్షేపం.

అవునయ్యా; యెంకిపాటలవంటి క్షుద్రశ్చంగారమన్నారు. ఇక వర్తమానాల్లో యెొవరిది ఉదాత్తశృంగారం? ఇవ్చటి ఆంధ్రదేశవురాజుల్లో జమోందారుల్లో సాధారణమనుమ్యల్లోకంకు యెక్కువ ధర్మరక్షకత్వం కనబడదు. అందరూ ఒకకే దశలోవున్నారు. ఇక ఉదాత్త నాయకులేరీ? అంటారా?

నమాధానం.

చెప్పుతున్నాను; నాయకుణ్ని వెదుక్కోవలసినవని కవిది. ఉచిత నాయకుణ్ని నృజీంచండి. చేతకాకుంకే, వీలులేకుంకే మానండి. వర్తమానంలో యెొవైనా ధర్మరక్షకులు ఉదాత్తశ్చంగారనాయకులు కనబడితే స్వీకరించండి. అనలు భారతవర్తంలోనే అనేక శతాబ్బులకిందటనే ఆరంభమయిన ధర్మవతనం నేడు అనేకవిధాల ఆంధ్రదేశంలో నల్దిక్కులా విరివిగాగోచరిన్నున్నది. జాతి న్వతంత్రమై నర్వనమృద్ధమై ధర్మార్థ కామాలు అకలుషితాలై వర్తిన్తున్న దశలోవలె, జాతివతితమై జీవితం కుళ్లుడుతో వున్న దశలో ఉత్తమకవితోదయానికే ఆనుకూల్యాలుండవు. మన వద్యం నయితం మురికిలక్షణాలతో వికృతమైవున్నదని వద్యం బాయడమే కవితగాదని వద్యంవ్రాయడం విద్యగాదని యిదివరకే చెప్పినాను. మనన్సు, జాతిసాధారణమైన ఈప్రాతికూల్యభారాన్ని, తొలగించుకొని న్వచృవికాసాన్ని పొందడం యేఅలోకసామాన్య

232 వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం వురుషుడియందో తవ్ప సాధారణంగా గోచరించదు. ఇక మనన్సును చీకటివలె ఆవరించే కామం బీజమైన శృంగారంయొక్క నిర్మలన్వరూపాన్ని దర్శించగలగడం, జాతిలో వర్తమానంలో దానికి తగిన ఆలంబనం దొరకడం, దుర్లభంగావచ్చును. భారతవర్షవు తక్కినజాతుల్లో యెట్లావున్నా మన ఆంధ్రులయందు అఆర్యమైన వీరత్వం నశించింది. న్వపురుషార్థరక్షణ చేనుకొనలేని పిరికివందలజాతియొక్క శృంగారం నిస్తేజం. వీరత్వం లేనిచోట యేసనుగుణం యేధర్మం తలయెత్తజాల దన్నమాట నత్యం. వీరత్వం నశించి ఆర్యప్రవృత్తి చ్యుతమైపోయిన ఆవద్దశలో ఆ ఉదాత్తగుణవ్రబోధానికి బదులు కవికి పిరికిజాతి శృంగారమందు తత్పరత వాన్నవంగా గర్హ్యమే అవుతున్నది. అయితే యీదశలో జూతియందు స్త్రీలూ వురువమలూ కలియడం జరుగుతూనే వున్నదిగదా అంకే అది క్షుదకోటిలోది గనుక కవికి వ్రభానంగా ఆనుపాదేయమంటున్నాను. తక్కిన రసాల్లో [వన్తూతం ఉపాదేయమైనవాట్లో. అఖినివేశం తీర్చు కొనడానికి అది అంగంగా స్వీకార్యమైతే కావచ్చును. కాని వధానంగా స్వీకార్యం గాదంటున్నారు.

కావ్యరచన ఉద్దిష్టమైతే రననిర్ధయం, రసానికి ఉచితుడైన నాయకుడి నిర్ణయం, తదనుగుణమైన వన్సున్ఫష్టి మొదలైనవన్నీ కవికి నంబంధించిన ధర్మాలని చెప్పి యావిమర్శ చాలిన్నున్నాను. కరుణాదుల్లో ఉత్తమేతరులు నయితం విరుద్దులుగారు గనుక ఆరసాలకు వర్తమానులు ఉచితులు గావచ్చును. అదంతా కవికార్యమని వదలుతున్నాను. కావ్యం నృష్టమైనవ్వుడు ఇది మంచిది, ఇది దుష్టం, ఇది క్షుద్రశృంగారం, ఇది పులుముడు అని యిట్లావిచారణచేసి సాహిత్యవేత్తలుచెవ్ప్చడం నంభ విన్తున్నది.

అని థీ...ఉమాకాన్త విద్యాశేఖరకృతిలో వాబ్బయనూత్ర వరిశిష్టంటలో నాయకాధికరణం నమాప్తం.

శ్రీగచేశాయన మః. వాజ్మయపరిశిష్టభాష్యం బట దయాధికరణం. పూర్వవక్షం.

ఈయెంకీపాటలవంటివి యెంకయ్యచంద్రమ్మపాటవంటివి కావుల మోద మనకు దయకల్సించడానికి వనికి వన్నవి గనుక గ్రావ్యామంటారా? అది నరిగాదు. ఈకాలంలో విదేశీయనంస్కారం (క్రింద అణిగి దుర్దశలో వున్న మనమోదనే కావులు సానుభూతి చూపవలిసి వున్నారు. వారు మన కంకై యేవిధంగాను శోచ్యదశలోలేరు. 'ఒకవేశ మోరన్నట్లు సానుభూతికలిగించడం వుద్దేశమైతే వశుకామాన్నే ఆధారంగా చేయవలసిన అవశ్యకత లేదు. నంసారవుచరిత్రలను, ముడికామం వదలి తక్కిన అనే కమార్తాల చిత్రించవచ్చును. కామంమాత్ర మెందుకు స్వీకార్యంగాదు అని అంటారా? అది ధర్మశబళితం కానవ్చటి దువ్ఫలాలిదివరకే విశదీకరించాను. కనుకనే దాన్ని చిల్లరశ్చంగారమని క్షుదకోటిలో చేర్చాను. కరుణాదులను స్వీకరించి వారికథలు చిత్రించవచ్చును. వారిగార్హన్థ్య నంబంధమైన కథలు మొదలైనవి వ్రాయవచ్చును. వాటిలో ఈకాలవు నంఘచరిత్ర ఇమిడివుంటుంది గనుక బగావ్యాంగానే వుంటవి. వాటి నప్పుడు చరిత్రకథలనిగాని మరివొకమాదిరి రచనలనిగాని అనుకుంటాము. వాటిలో (ప్రధానంగా రనభావాలను అన్వేషించము. కావ్యమని వ్రాసినపుడు గద్యంగానీ వద్యుంగానీ దాంట్లో [వధానంగా ఈసబభఖాఎవాలు ఆవశ్యకమవుతున్నవి. అప్పుడు శృంగారం హీననాయకమాయెనా క్షుదమవుతున్నది. కావ్యమార్గం వదలి మరేమాదిరి

234 వాబ్మయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం చరిత్రలు కథలు మొదలైనవి వద్యంలోగాని గద్యంలోగాని వ్రాసినా ఆవిచారణ నాకిక్కడ అఆవశ్యకంగాదు. అని శ్రీ ఉమాకాన్త్నవిద్యాశేఖరకృతిలో వాజ్బయనూత్ర వరిశిష్టంలో దయాధికరణం నమావ్హం.

శ్రీగటేశాయన మః. ఆ ఖో ఆలో వాజ్యయపరిశిష్టభాష్యం. లు స్టిత్యధికరణం. థి వూర్వవపక్షం. అవునయ్యా, ఇట్లాటి పాటలు మొదలైనవి వెనుకటినుంచి వున్నవని మోరే అన్నారు. ఇట్లాటివి వుండకుండా యెక్కడికి పోతవి వీటిస్థితిని యెవ రడ్డగించగలరు? ఇవి వుండనేగూడదని మి అఖభిప్రాయంమా అంకే? నమాధానం. చెప్పుతున్నాను; ఇట్లాటివి. ఉండగూడదని యెవరు చెవ్చగలరు? లోకంలో అన్నీవున్నవి ముండ్లు మలం, విషం. వూలు, గంధం, అమృతం, భక్ష్యం, అభక్ష్యం అన్నీ లోకంలో వుండేవే అయివున్నవి అట్లానే అన్ని రకాలకృతులు లోకంలో వుంటుంటవి యెవరావగలరు? అయితే వీటితత్వ మిది? ఇది మంచి. ఇదిచెడ్డ, అని నిర్ణయించి వివేకం చేయడం సాహిత్యంయొక్క వని. అని ీ..ఉమాకాన్త విద్యాశేఖరకృతిలో వాజ్యయనూ(త్ర పరిశిష్టంలో స్టీత్యధికరణం నమాప్తం

శ్రీగణేశాయన మనుః. ఇ జ్యో జ్యో వాజ్బయపరిశిష్టభాష్యం. లు ఉద్దేశాధి కరణం. అక్షేవం. అవునయ్యా, ఇవి ప్రాక్సృతులకోనం ఉద్దేశించినవి అని అంటారా? నమాధానం. చెవ్పుతున్నాను; ఆవు డు మోమాంసేలేదు. ఉత్తమకవిత్న మంకే కాదని క్షుద్రమని చెపుతున్నాను. అవ్వుడు నయితంప్రాకృతులను అదశలోనే వుంచే యిట్లాటి పాటలకంకె వారు ఉత్తమదశను పొందడానికి అనుకూలించేరితి కృతులు వారికెక్కువ ఉవయోగవడతవని వారి కీవి ఉవకారంకంకై అవకారమే యెక్కువ చేన్నవని చెప్పుతున్నాను. అని శ్రీ... ఉమాకాన్త విద్యాశేఖరకృతిలో చాజ్బ్యయనూడ్ర వరిశిష్టంలో ఉద్దేశాధికరణం నమావ్నం.

శ్రీగటేశాయన మః వాజ్బయపరిశిష్ణభాష్యం. టి గీతాధికరణం.

అవునయ్యా; ఇవ్పటివి పాడితే బాగుంటవి. ఇట్లా వెనకటివి పాట కనుకూలమైనవి గావంటారా? అది అనంబద్ధం. (ఓ౫//ల లైరుమోద పాడడం గ్రీనుదేశంలో ఆదినవుండేది. తరవాతభావవేగంగల వాటినన్న టినీ పాడినాపాడకున్నా లిరిక్సు అని కావ్యకోటీలో చేర్చారు. ఈపాశ్చాత్యవిధాన మెట్లావున్నా పాటపాడడం కవితకు ముఖ్యం గాదు. అది వఠనమాత్రాననే రసాస్వాద జనకమవుతుంది. గతివిశేషాదులచేత లక్షితమైన వద్యంగానీ గద్యంగానీ కవితకుపాట ముఖ్యంగాదు. పాట పాడడమే ముఖ్యమని ఒప్పుకుందాము. గీతాలు కందాలు మొదలైనవన్నీ పాటకనుకూలమైనవే. అవివెనకటినుండే వున్నవి. వీటిలో కొత్తయేమిాలేదు. రామాయణాన్ని రామలక్ష్మణులు పాడినారనే వాల్మీకీచెప్పుతున్నాాడు. కనుక పాటవిశేషం దీంట్లో యేమిోలేదు. నాటకపు వద్యాల నన్నిటినీ పాడుతూనే వున్నారు గదా. కాదుకూడదు పాడుతుంకే యివృటివి మనోవారంగా వుంటవంటారా? పాడితే యేది మనోవారంగా వుండదు? గరకెతో వచ్చడి చేసి గరికపాటి ఆగ్రవోరం నంపాదించారని మాప్రాంతాల్లో చెవ్పుకుంటారు. ఆది తిరగమాతగింజల రుచిగాని గరికెదిగాదు. పాడితే అన్నీ బాగావుంటవి. నన్నుచూడరా నన్నుచూడవే అని రాగంమాద రాగం వేసి పాటగాండ్లు పాడుతుంకే బాగానేవుంటుంది. అబాగు రాగానిదని ఆంటాము. పాడితే బాగు గనుక ఉత్తమకవిత్వమనడం ఒవ్చుకోమని తిరన్కరిన్తున్నాను.

అని శ్రీ.ఉమాకాన్త విద్యాశేఖరకృతిలో వాబ్బయనూత్ర వరిశిష్టంలో గీతాధికరణం నమావ్తం.

శ్రీగణేశాయన మః. వ్‌ ఖో ఖో వాజ్బ్యయపరిశిష్టభాష్యం. న! భావనాదికరణం. పూర్వవక్షం. అవునయ్యా; మోరేమైనా అనండి. ఇవ్చటిది రొమాంటికు, అంకే భావనావటువైన, కవిత (౫000280110 906100. ఇది కొత్తది, గనుక వెనకటీ కవితకెంటె చాలా మంచిది అని అంటారా/ నమాధానం. చెప్పుతున్నాను. రొమాంటికు కవిత భారతవర్తానిక్తీ కొత్తగాదంటున్నాను, మనకూ ఆర్యావర్తానికీ గలనంబంధం గ్రీకు ఖిన్నులైన యూరోపునివానులకూ [గీనుకూ గల నంబంధకంకొ విలక్షణమైనది. భారత వర్షసాహిత్యవిజ్ఞానానికీ (గగీకులాటినుభాషల విషయాలకూ. అనుచితసాదృశ్యం కల్పించుకొనడం, యూరోవుఖండ సాహిత్య చరిత్రను భారత వర్దానికీ అవిచారితంగా తగిలించడం దాన్ని అవశన్తృంగా అనుకరించడం అజ్ఞానం. భారతవర్దానికి రొమాంటికు కవిత(£0002010 ?061౧) కొత్తగాదన్నాను. ఇతివోనదశ ననునరించి మితార్థంలో([0080110 90610) రొమాంటికు పాయ(టీ అనే మాటల నెట్టా అన్వయించినా భావనావృత్సితో ఉదాత్తభావవ్రకర్షంగలది రొమాంటికు కవిత అని సాహీత్య వేత్తల అభిప్రాయం. ఈనంగతినే (గంగు206ం00076%ల19 508113 కింంటా౧రొమాంటిక్‌ మూమెంట్‌ ఇన్‌ ఇంగ్లీష్‌ పాయట్రి అనే గ్రంథంలో

భావనాధికరణం 239

"06 2621 ౧౦౮ 06 ఆల)” 226 0౪41 16 6120166001 1276 066080%020%0. 04146 044065 5[41బ686 4౧6 ౦౦16లగ626 100 10020110."

(అన్ని కాలాల్లోను మవాోాకవులందరు రొమాంటికు కవులే అయివున్నారు. చానరు, షేక్‌స్పియరు. కోలిడ్జిరొమాంటికు కవులుగాక మరెవరు?) అని.

“"₹/12(13 [0211 06401 09 211 6 ౧౫6 2006 0? (16 ౧2౧06 0౯116 002040 సశ ౮6000006 13 910001 6420010840 2 $60156 0£ 062౪80 206 5120860633 10 ౧421 111029 206 10 21 116 100615టు ౦00006 ౧1186 206 ౧16 56౧3ట."

ఈనమాసాలు, రొమాంటికు మూమెంటు అనేపేరు వాన్తవంగా తెలిపేదేమంకే మనన్సుయొక్క తక్కిన యింధద్రియాలయొక్క న్వభావగ తుల్లోను, వ్రకృతి నీద్ధవదార్థాల్లోను సౌందర్యాన్ని, వైలక్షణ్యాన్ని గోచరింవ జేసే భావనావిన్సుతిని పొందించగల (వ్రబోధం తవృమగరేమిగాదు.” అని.

"గౌర ౧68110 *సంల్‌ 4131020131 ట 16 ౧౦61౧ 06 116 06810108 0౯ [6 0100166041 ౧6౦౧౧ 6 ౦౮౧ *01108 ౪౬ [082019 8౯0౪9 1086116 2 ఏ6 షెంగుజ0౧00 గ0+700060ఓ 13 6 6౪42110 0౯16 1[221241100 296 115 ౧౪28110 15 $60060 ౦1౦6 23 & 1006 ౧౯2౧030160 ౪1100 2663 3020860633 10 ఈ౯2౪0/."

"రొమాంటికు నరణి అనే పేరుగలిగి కక్రీన్తు శకం 19-వ (కలి 50-వ) శతాల్లి వథశతాబ్టి వ్రథమభాగాన ఆకృతినొందినకవితయొక్క విశేషలక్షణం దాని(ఉదాత్తభావవకర్షరూవమైన)ు భావనావిన్తృతి. సౌందర్యానికి వైలక్షణ్యమను నంధానం చేసే నంవిధానమే యీ విశేషంగా దృష్టమవుతున్నది" అని.

240 వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం

రడ 027/ 06250006 2110 3060102113 ౧లగ౦రే, ౪6 26 2016 (0 3[ర్ర/ ౪126౮6 15 ఆంల0121 10 ౧౦6౦౧/.”

ఈ తీరుగా ఈ కవితా ఘట్టాన్ని చదివేటవ్వుడు, ఇంగ్లీమ కవిత్వంలో (వ్రధానమైనదంతా, అంకే కవితలో (వ్రధానమైనదంతా చదువగలగుతున్నామని నృష్టంగా చెవృవచ్చును) అని ఆర్ధరు సైమన్స్‌ (ఉగ! 50003) విశదం చేన్వున్నాడు. భావనా విభుత్వంతో విశిష్టమైన కవిత అంతా రొమాంటికు కవిత అని సాహిత్యవేత్తల అఖిప్రాయమన్నాను. భారతవర్షకవితలో ఉదాత్త భావ (ప్రకర్షరూవమైన భావనావిన్సృతి చిరకాలం నుండి నంగతమైవున్నది.

"కాచిత్‌ కవినా నవా దృష్టిః" (ధ్వ.న్యా)

"నూతనైర్వైచిత్య్యైర్ణగంత్యా నూత్రయంతీ" (ధ్వ.లో అని యిట్లా సౌందర్య వైలక్షణ్యతత్పరత భారతీ సాహిత్యంలో ప్రాచీన కాలాన్నే విజ్ఞాత విషయం. ఇక భావనా విన్సృతిని ఉట్‌ బోధించే విశేషం భారత వర్ష (వకృతిలోనే వున్నది. అత్యున్నతంగా నభశ్చుంవి అయి నిల్చున్న హిమాలయం, రజత వభలతో ఉద[గమై వృదయాలను అధిష్టించే కైలాన శృంగం, మానన నరన్సు. హిమగిరి ఉవత్యకలు, అధిత్యకలు, వ్రభూత శక్తితో భూమికి అవతరించే భాగీరథి వ్రభృతి మవోనదులు నైమిశం, బదరీవనం, సాంద్రారణ్య వరివృతమైన వింధ్యాచలం, సీతాపావితమైన గోదావరి తీర భూములు, ధర్మస్థిరమైన శ్రీరామచరణం చిహ్నితం చేసిన ఆశ్రమన్ధ్థలులు, బుషలు, తవస్సీమలు, శ్రీశైలం, భారత వర్ష కవికి సిద్దోవదేష్టలై భావనా విభుత్వాన్ని ఉదాత్త భావ వ్రకర్షాన్ని వ్రసాదిన్తున్నవి. ఉత్తర రామ చరిత కంక రొమాంటికు కవియెవ్వరు? యూరోవు ఖండ సాహిత్య దృష్టి ప్రకారం పాల్మీకీ, వ్యానుడు, భవభూతి ఇట్టాటి కవులందరు రొమాంటికు కవులే అయి వున్నారు. అయికే వారి భావనరణులు వేరుగా వచ్చును. ఇట్లాటి యీ భేదాన్నే([00%120/0 6/01 రొమాంటికు రివోల్చు అనే (గ్రంథంలో

భావనాధికరణం 241

"6260040610 2601102౪/620010/161ల౧౦ "గెంగు4201౮ $10౪*0165౪/0గ% 1౧ 280036 ౪76౧ ౮106601౧0౧ 12100 ౪0101776 ౪56 11 ౦౪ 0016గ686; €0 [0౪353624 0౯ 1౧6౧66 1౧ 2 $60836 ౪60/ 61గ00001 [001 1831 10౧ 0100 *6 86 (0 ౮|1/6380%1206 0 కింైం 01 160%"

(రొమాంటికు అనే పదాన్ని వర్జ్సువర్చుకు వర్తింవజేసే దాని కంకే భిన్నమైన అర్థంలో కోలరిడ్డికి. షెటూటబ్రియాండు, బర్గరు, టీకు అనే వారికి వర్తింవజేసే దానికంఘే ఖిన్నమైన అర్థంలో రూసో, వార్దరులకు అన్వితం జేస్తున్నామని మన మొప్పుకొనక తప్పదు.) అని చార్లెను యెడ్వినువావాను (011౮ 86/10 ౪208040) వ్యకృ్పం చేన్తున్నాడు. రొమాంటికు- అంకే- వ్రకృష్ణ భావనా పాటవ విశిష్టమైన కవిత భారత వర్షానికి కొత్తగాదని ఉత్తర రామచరిత్ర కర్పృ వభృతులు రొమాంటికు కవులని విశదవరచాను. అయితే కలిశకం 49- వ శతాల్ది((క్రీన్తుశకం 18-వ శాతాళ్లి) వ్రథమ భాగంలో యూరవు దేశాల్లో కావ్య రచనయందేర్పడ్డ భావజాడ్యం అక్కడ తిరస్కార్యమైనట్టు, నన్నయాదుల భారతాభాసాలు మొదలైనవాటితో ఆరంభించి రాను రాను వికృతరూవం పొంది తెలుగుకృతుల నావరించి వున్న భావజాడ్యం వాన్తవంగా త్యాజ్యమేను. ఆంధ జాతియొక్క నర్వీతివోనంతో ఈ భావజాడ్యం నంబద్ధమైవున్నది.

దీన్ని వాజ్బయనూ(త్రంలో వథమ ద్వితీయ ఖండాల్లో విశదంచేశాను. తెలుగు దేశపు ఆ భావజాడ్యం తిరస్కార్యమైతే యిప్పటికృతుల్లో వున్న చిల్లర శృంగారం, పులుముడు, శబ్బవాచ్యత,. అయోమయం, దృష్టి నంకోచం. ఊగుడు మాటలు మొదలైన కల్మషం అఆంతకంకే నూరు రెట్లక్కువగా తిరస్కార్యమంటున్నాను. యూరోపు ఖండ సాహిత్య చరిత్ర భారత వర్ష సాహిత్య చరిత్ర అనుకొని భారత వర్షవు సాహిత్యానికి అంధులై చిల్లర శృంగారం, వులుముడు. అయోమయం

242 వాజ్మయ వరిిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం మొదలైన వాటి పాలుగావడం అజ్ఞానం. భావనావిభుత్వంతో ఉదాత్త భావ (వకర్ణ రూవమైన రొమాంటికు కవిత భారత వర్ష సాహిత్యంలో చిరకాలం నుండి (పతిష్టితమై వున్నదని తెలిపినాను. వాచ్యరమణీయతా (వకారమైన యీ రొమాంటికు కవిత భారత వర్ష దృష్టి వ్రకారం సాధారణంగా కొంచె మెచ్చుతక్కువగా భారత వర్ష సాహిత్యంలో గుణీభూత వ్యంగ్య కోటిలో చేరుతున్నది. కాళిదాసాదుల్లో గుణీభూత వ్యంగ్య దశ గూడా గడచి నత్వోన్నతి గల వ్యంగ్య దశగూడా గుణీభూత వ్యంగం కంకే వరిణతమైనది. కవితకు భారతవర్హ సాహిత్యంలో చిరకాలం కీందటనే వర్తించగలిగింది. కవితా దశలు జాతుల నంప్రదాయాలతో నంబద్ధమయ్యే వున్నవి.

నత్వ[శ్రేయః వరమత్వాన్ని అనుభవించగగలిగిన భారతవర్హం కవితలో తదను రూవమైన వ్యంగ్యదశను దర్శించగలిగింది. యూరోవు ఖండం యొక్క యేనంవ్రదాయాల వరివర్తనం వల్ల కవితకు వ్రన్ఫుటంగా యీ దశా వరిణామం సిద్ధిన్తుంది? అనే విచారణ నాకిక్కడ అ(వనక్తం, యూరోవు ఖండ సాహిత్య వ్రశంన యింతటితో వదులుతున్నాను.

అని శ్రీ... ఉమా కాన్త విద్యాశేఖర కృతిలో వాబ్బయ నూత్ర

వరిశిష్టంలో భావనాధికరణ నమావ్తం.

శ్రీగణేశాయ నమః నో ఖో ఆ వాజ్బ్ఞయ పరిశిష్టభాష్యం లట ఉపోద్దా తాధికరణం పూర్వవక్షం

అవునయ్యా, యెంకిపాటలను కృష్ణవక్షాన్ని. యేకాంతసేవ మొదలైనవాటిని వాటి ఉపోద్భాతకర్తలు (వశంసించారు కనుక అవి వ్రశన్నమైనవి. అని అంటారా?

తటసాక్రేపం ను.

ఈ తీరుగా విదితమవుతున్నది. ఈ ఉపోద్దాతాలే ఆప్రశస్తాలు. విషయ విమర్శం చేసే ఉపోద్దాతాలు కూడవని కాదు కాని యివి వేరు మార్గవువి అయివున్నవి. కనుక ఆవ్రశస్తా లన్నాను ఆనంగతి వివరిస్తా ను. పూర్వ కాలంలో కొందరు కృతివ్రాస్తే రాజులను ఆశ్రయించి ధనం నంపాదించే వాండ్లు ఈ కాలవు కృతికర్తలు ఉపోద్దాత కర్పలను ఆశ్రయించి కీర్తి నంపాదించ యత్నిన్తున్నారు. దీంట్లో ఒక రిజుట్లోగుండా ఒకరు వెళ్ళిపోతున్నారు. ఒకరు రామలింగారెడ్డి వారిచేత వ్రాయిస్పే మరియొకరు నల్లవాండ్ల కంకే తెల్లవాండ్రైతే బాగుంటుందని పెద్ద యెత్తెత్తి అడివి బాపిరాజు వ్రభృతులవలె తెల్లవారి చేత వ్రాయిన్తున్నారు కృతికర్తలు పొగడడం నిర్వివాదం. యెంకీ పాటల కర్తమటుకు యెంకీ పాటల కర్త వరునగా తన పాటలు మొదలు విన్నవారిని. బుజాలు తట్టిన వారిని, తనను పొగడిన అననూయ, నుజనరంజని, జ్యోతి, సాహితి యీ వథ్రికల వవర్తకులను శారదను వరనగా నమస్కారాల పాటతో క్షీరించాడు. పాటలు విన్న శ్రీ శ్రీ శ్రీ రాజా వెంకటాది

244 వాబ్మయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం అప్పారావు బహద్దరు గారి వంశం ఆ చంద తారార్కం నిలవవలెనని ప్రార్ధించాడు. అభినవాం(ధ్ర కవి మండలికి, తనను గౌరవించినందుకు ఆంధ్ర వండిత మండలికి యొక్కువేశాడు. ఇక ఉపోద్దాత రచయితకు నమస్కారాలు ఆగవలసినది లేదుగదా. అన్నిటికంటే చిత్రం తపాలా పెట్టు 110 నెంబరు గల జీ.యన్‌. శాస్త్రి అండు కంపెని అనే కంపెని యజమానులను శ్రీ గంటి నూర్యనారాయణ శాస్త్రివారిని "తర్క వ్యాకరణ శాన్తవేత్తలగు బ్రహ్మశ్రీ! గంటి నూర్యు నారాయణ శాలు గారుతమకు తామై కోరి" అని వ్రాసి చివరన కృతజ్ఞతా నమర్పణం చేశాడు. వీరు తర్క వ్యాకరణ కాన్తవేత్తలౌనా కాదా? అని నా విచారణగాదు. అట్లాటి శాన్తవేత్తలైతే నంతోషమే. మన దేశంలో యెందరు తర్క వ్యాకరణ వేత్తలుంకే అంత శ్రేయన్సు గదా. కాని యీ పాటలు అచ్చు వేయించడానికీ తర్క వ్యాకరణ శాస్తాలతూ యేమో నంబంధం లేదు. తర్క వ్యాకరణ శాస్త్రవేత్తలు గూడా ఈ పాటలను మెచ్చుకొన్నారు అని తనను తాను పొగడు కొనడం ఉద్దేశంగా కనబడుతున్నది. అదే నిజమయితే ఆ వుద్దేశ్యం వ్యర్థం. యెందుకంకే కావ్య సౌందర్యం తర్కానికి గాని వ్యాకరణానికి గాని నంబంధించింది గాదు. అందుకే

“నైనం వ్యాకరణజ్ఞమేతి పితరం న భాతరం తార్కికంో

(కావ్యకన్య తండ్రి అని వైయాకరణుడ్నీ, అన్నయ్య అని తార్కికుణ్నీ నమిపించదు) అని విల్ప్దణుడన్నాడు.

"శబ్దార్థ శాననజ్ఞాన మాశ్రేజైవ న వేద్యతే

వేద్యతే నహి కావ్యార్థతత్వజ్షై రేవ కేవలం"

(వ్యాకరణం, తర్కం, చదివితే కావ్య జీవిత న్వరూవం తెలియదు. ఆయితే కావ్యార్ధ తత్వజ్ఞులే దాన్ని కనుగోగలరు) అని ఆనంద వర్ధనుడు చెవ్చుతున్నాడు. కాని యీ జౌచిత్య జ్ఞానమంతా కోల్పోయి తన నంతోషాన్ని వట్టలేక తర్క వ్యాకరణ శాన్త్రవేత్తలు అని పాగిడినారు. ఈ

ఉపోద్దాతాధికరణం డక

తీరుగా యిస్పివాయినం వుచ్చుకొంటి వాయినం అని కృతికర్పలు పొగిడి కొన్ని న్ధలాల్లో ఆశ్రయించి తమను పొగిడించుకుంటున్నారు. ఆశ్రయించిన కృతికర్తలను ఉపోద్దాతకర్తలు శ్లాఘీన్తున్నారు. లేదా అఆశయించిన

ఎజి ఖు ౨ గా జి దోషానికి వారికండ్ల నీళ్ళు తుడవవలెనని వారిని కొనియాడుతున్నారు. ఈ ఉపోద్భాతకర్తలు కృతికర్తల పేరుతో పాటు మా పేరు గూడా కష్టం లేకుండా వ్యాప్తిలోకి వన్తుందని ఉపోద్దాతం (వ్రాయడమే గొవ్చ అనుకొని, భువన మోహనలు. విశ్వమోహనలు వేసి వాన్వున్నారు. వీరు పొగడడంలో ఒక రిజుట్లో నుంచి ఒకరు వెళ్ళిపోతున్నారు. యెంకి పాటలు ఉపోద్దాతకర్త

"కవితా కల్ప వనూనమునందలి"

“కవితాకల్చ (వనూన విషయము"

"తేనె వాకలనూరించు"

"దివ్య (వనూన రాజములుగాని"

“అమృత ఘుటికలు"

"వుష్పరాజములు"

"దివ్య సౌరభ నురఖభితములై"

"లాలిత్య సౌకుమార్య సౌరభ్యములను వెదజల్లుముంజరులను"

"దివ్య మహిమా విలసితములు. వరిణతీ విలసితములు" అని శబ్బ్దవాచ్యతాదోషానికీ పాలై

"దివ్యమహిమా విలసితములు, వరిణతీ విలసపితములు” అని తప్పులు కూడా (వాసి పుష్పాలను వెదజల్లడమే కాకుండా

"ఈ విధములగు దివ్య (వనూనముల నర్చించి మనల నానందసాగరమున నోలలాడించుటయును చూడగలిగిన ననుబోటుల జీవితములు ధన్యములు ధన్మములు."

246 వాబ్మయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం అని పొగడ్తలో చివర మెట్టక్కినాడు కావ్యకునుమావళి ముఖబంధ కర్తయిన్ని మాటలెందుకు 113 13 ౪16 296 0€ 6౧12(2020/2 106టా/2/2 కస11౪" ఇది వేంకట పార్వతీశ్వర కవుల నమయం అని యీ కాలాన్నే వేంకటపార్వతీశ్వ్చర కవుల వశం చేశాడు ఇక యేకాంతసేవ ఉపోద్భాతకర్త.

"నూతనాంధ్ర సారన్వములో నిట్టి కావ్యము వేజొక్కటి లేదని నా నమ్మకంో అని అన్నాడు.

"శ్రీనాథుని యఖండ చమత్కృతియే యీ కవి కూడా కలిగి యుండెనని తలచెద." అని బాపిరాజు తొలకరి పీరిక వ్రాసిన కూళల్టే'వారు అన్నారు

"గుణముననింతకంకే [శ్రేష్టమైన కృతులు మన భాషలో పెక్కులు లేవు ఈ మవానీయనృష్టి వభావమునకును వ్రకాశమునకును డేరినవారిలో నీ కవులు ముఖ్యముగా గణనీయులు.

అర్యాంగ్లేయాది వాబ్బయముల సారములవీల్చి" అని లక్ష్మీకాంత తొలకరి ఉపోద్భాతకర్త రామలింగారెడ్డి వారు పొగడుతున్నారు. కనుక ఇట్లా ఆశయించి పొగిడించుకొన్న పీఠికలు. పీఠికలు వ్రాయడమనే గొవ్చవదవి దొరికింది యింతే చాలునని పీఠికాకర్తలు వ్రాసే పొగడ్తలు, విచారించదగ్గవి కావు. గనుక ఈ పీఠికలు అవిచార్యమంటున్నాను. మమ్మిక పాొగడుతారు గదా అని కృతికర్తలు, పీఠిక వాయడమనే అపూర్వ గౌరవం యిచ్చినందుకు (పత్యువకారంగా న్తుతి చేయవలెనని పీరికాకర్తలు మిరు పెద్దలంకే మారు పెద్దలని అన్యోన్యగౌరవం ్రకటించుకున్న యీ (వ్రశంనలు విచార్యం గావు.

కృతికర్తలు ఉపోద్దాతకర్తలను ఆశ్రయించి న్తుతిస్పే కృతికర్తల కంకే యెక్కువగా ఉపోద్దాతకర్తలు దివ్యలు మధురలు ఆనందలు వేసి పొగడుతున్నారు. ఇవి పాటించదగ్గవి కావంకు.

ఉపోద్దాతాధికరణం 247 నమాధానం

తెలువుతున్నాను; వూర్వవక్షానికి తటస్నాక్షేపానికి కలిపి వతి వచనం చెవ్వుతాను. కృతికర్తలందరు ఉపోద్దాతకర్పలను ఆ(శ్రయించారో లేదో పొగిడినారో లేదో చెప్పలేదు. చాలామంది కృతికర్తలు ఉపోద్దాతకర్తలను ఆశ్రయించడం నేనెరుగుదును. కొన్ని నంవత్సరాల (క్రిందట ఒక కృతికర్త పీఠిక వ్రాయమని నన్ను ప్రార్ధించి చాలా వర్యాయాలు నన్ను కలునుకొని నాకు వున్నకం యిచ్చాడు. నేను మోకు వనికి వచ్చే పీఠిక వ్రాయలేనని ఆ వున్నకం చదివి చెప్పినాను. తరువాత కొన్నాళ్లకు ఆ పున్నకం ఒక వ్రసిద్ధుడి ఉపోద్చాతంతో పప్రశంనలతో బయటికి వచ్చింది. ఒక పెద్ద వద్య గ్రంథాన్ని ఆంధ్రీకరించిన వండితుడు ఉపోద్భాతం వ్రాయమని నన్నుకోరినాడు. నేను గుణదోష విచారణలు రెండూ చేస్తాను. మీ వున్నకం వంవండి అన్నాను. నాకా వున్త్నకం ఆయన వంవలేదు.

నాతో అదివరకు వరిచయం లేని మరివొకరు మా యింటికి వచ్చి అచ్చువడని తన పున్తకాన్ని గురించి కొన్ని వంక్తులు వ్రాసియియ్యమని కోరినాడు. తన వున్నకంలో కొంత వినిపించాడు. ఆ వున్నకం యొక్క అనావశ్యకత. అనౌచిత్యం, తెలవగా ఆయన ఉపోద్దాత విషయకమైన తన కోరికను ఉవనంహరించుకొని పోయినాడు.

ఈ మధ్య కొందరు కృతికర్తలు తన వున్నకాలను అట్టలు కట్టని వాటిని వంపి ముద్రాలయంలో నుండి యింకా బైటికి రాలేదు. మా పీఠిక వచ్చేదాకా అట్టకట్టించకుండా వుంటాము. కనుక సాధ్యమైనంత త్వరలో వ్రాసి పంవవలెనని కోరినారు.

*నా పీఠిక మి ఉద్దేశాలను అనునరించి వుండవను కొంటాను. కావలెనంకే వ్రాసి వంపుతాను. నాకు వ్యవధి కావలెను." అని (వతివచనం వ్రాశాను. వారు మళ్ళీ ఉపోద్భాత వ్రస్తావనతో

248 వాజ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం

ఉత్త్సరం వ్రాయలేదు; ఈ తీరుగా పీరికల కోనం కృతికర్తలు ఆశ్రయించడం సాధారణమైన వనిగా వున్నది. అయితే యెంకిపాటలు యేకాంత సేవ మొదలైన వాటికి ఉపోద్దాతాలు ఆశ్రయించి న్హుతించి వ్రాయించినవో కావో నాకు తెలియదు. వారే కారణం చేత వాసినా వారు వాసిన (వాతలకు నేను బాధ్యుణ్ణి గాను. నర్వాదేశాలకు నర్వకాలాలకు అన్వయించే నత్యాలతో గర్భితమైన భారతీయ సాహిత్య విచారణలను విశదవరచి నా నిర్ధ్థయాలను తెలిపినాను. అవి అనత్యమని యెవరైనా వాదిస్పే వాటికి నమాధానం వుంకే చెప్పుతాను; లేదా నా మాటలు అనత్యమని ఒవ్వుకొని వారి వాక్యాలను వినయంతో శిరసావహిస్తాను అని మాత్రం మనవి చేన్తున్నాను.

అని శ్రీ... ఉమాకాన్త విద్యాశేఖర కృతిలో వాబ్బయ నూత వరిశిష్టంలో ఉపోద్దాతాధికరణం నమావ్హం.

శ్రీగటేశాయ నమః ఆ జి ఇ వాజ్బయ వరిశిష భాష్యం యి దోషసామ్యాధికరణం

అవునయ్యా, బంగాళీల్లో, పాశ్చాత్యుల్లో ఇట్లాటివి వున్నవి. వాటిని చూసి మిరు వ్రాశారేమో బంగాళీలో ఇంగిలీషులో వుంకే అవి మంచివి కదా వాటిని చూసి వ్రాసినవి గూడామంచివే కావలెను అని అంటారా! చెప్పుతున్నాను. అవును వాటిని చూసి మారు కొన్ని వ్రాసి వుండవచ్చును.

మనదేశంలో పేరు చెప్పకుండా యితరుల అఖిప్రాయాలను వాక్యనంచయాలను రచనలను, తాము వానీనట్లు వ్రాసి ఆత్మవంచనా లోకవంచనా చేయడం తరుచుగా కనబడుతున్నది. దానికి ఉదాహరణ చూవుతాను. గొల్లపూడి శ్రీ రామశాస్త్రిగారు రనవిచారమని భారతి నం. త్రి నం. ౧లో ఒకవ్యానం వ్రాన్తూ...

ఇక నాట్యమునందు శాంతమునకు స్థానము లేదనువారి మతమును గురించి చర్చించెదము గాక. భారతాదులు శాంతమునకు స్తాయి భావనిరూవణ మొనరింపలేదు. కనుక శాంతమును రనములలో వరిగణించుటకు వీలులేదని కారణము చెప్పుటకు వలను వడదు. ఆయన నిర్వేదము శాంతమునకు స్థాయియని నుడివియున్నాడు. నాట్యమునందెనిమిదిరనములని చెప్పిన మమ్మటాచార్యుడును

" నిర్వేదస్యామంగళప్రాయన్య వథమమనుపాదేయ

త్వే౭పి ఉపాదానం వ్యభిచారిత్వే ౭పీ స్థాయిత్వాఖిధా

నార్థంతేన నిర్వేదస్థాయిభావః శాంతోపి నవమోస్తి రనః

250 వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం అని వచించియున్నాడు. పోనీ శాంతమునకు విభావాది సామాగ్రి గలదా అని యందురా? కలదు. వైరాగ్యవరమేశ్వరాను (గగ్రవానత్పురుష సేవాదులు విభావములు. యమనియమాదులను భావములు. మతి న్కృతి చింతాధృతి వితర్కాదులు నంచారి భావములు. ఆయినను నర్వజనా దరణీయము కాకపోవుటచే నశ్లాఘ్యమందురా? రాగద్వేష కలుషితాంతః కరణులగు వారికి రుచింపకపోయినను వీతరాగులకు (శేమాన్సదమే గదా. రాగద్వేష కలుషితులకు రుచింవమి హేతువు నంగీకరించెదమేని శృంగారము వీతరాగులకు రుచింవక పోవుటచే నద్దానికిని ఆంక్ష అనివార్యమే అగును. కనుక రనములు తొమ్మిదని నృష్టవడుతున్నది. ఈ శాంతరనము శశ్రవ్యమునందు ఆంగీకరింవబడినను అభినేయమగు నాట్యమున నిషిద్దమే కదా అను నాక్షేవమునకు నమాధానము మిగిలివున్నది. ఇద్దానికి జగన్నాధవండితులు చెప్పిన జబాబెంతయు శ్లాఘాప్యాతమగుట దాని నిట వివరించెదగాకో

అని వ్రాశారు. "తొమ్మిదని నృష్టపడుచున్నది" అనే వరకు వీరు ఆ క్షేపాలకన్నిటికీ న్వయంగా నమాధానాలు చెప్పినట్లు, చివరదానికి జగన్నాధుడి జబాబును చెప్పబోతున్నట్లు, ఇదంతా ఈ వ్యానకర్తే వాసినట్లు మనకు ఈ మాటల వలన బోధవడుతున్నది. కాని నత్యం విచారించగా పై ఆక్షేపాలు వికల్పించుకొన్నది గాని వాటికి నమాధానం చెప్పింది గాని. వీరు గాదని న్పష్టపడుతున్నది. రత్నావణంలో కుమార స్వామి సోమయాజి ఆ అక్షేపాలను వికల్పించుకొని నమాధానం చెప్పినాడు.

“"నాద్యః నిర్వేద ఏవ "శాంతన్యస్థాయి భావ ఇతి మునినాంగీ

కృతత్వాత్‌. తచ్చానేక రనసాధారణన్య వ్యఖిచారిణః నవాతోపి

అమంగళ ప్రాయత్వేపి నజాతీయా(గగణ్యత్వం ప్రాధాన్యేన

కంచి ద్రనవిశేషం వ్రతి అసాధారణస్థాయిత్వం బోధయితు

మితి వ్రతిపాదనాత్‌. తదుక్తం కావ్యవకాశే నిర్వేదస్యా

దోషసామ్యాధికరణం 251 మంగళ ప్రాయన్య (వథమ మనుపాదేయత్వే వ్యుపాదానం వ్యభిచారి త్వేపి స్థాయిత్వాఖిధానార్థం తేనానిర్వేద స్థాయిభావః శాంతోపి నవమోస్సి రన ఇతి... నద్వితీయః వైరాగ్యాదిసామగ్యాః నులభ త్వాత్‌. తథాహి. వైరాగ్య వరమేశ్వరానుగ్రహ ప్రాచీన కుశల వరిపాకనత్పురుష సేవా వేదాంత విచారాదయో విభావాః యమ నియమాదయోనుభావాః మతిన్మృతి చింతా ధృతివితర్కాద యో వ్యఖిచారిణః నతృతీయః రాగద్వేషకలుషితాంతఃకరణా నామచర్వణీయత్వేన అశ్లాఘ్యత్వేపి వీతరాగాణాం తదభావాత్‌. యది కతివయాశ్లాఘ్యత్వమాడత్రేణ రనత్వాత్‌ (వ్రచ్యవేత్త, ర్తి వీతారాగాణామక్లాఘ్య ఇతి శృంగారోపి వచ్యవతా ... తస్మాన్నవైవ రసా ఇతి సిద్ధం (రత్నా) అని కుమారస్వామి సోమయాజి రత్నావణంలో వివరించాడు ఈ వంక్తులనే శ్రీ, రామశాస్త్రివారు తనవిగా భారతిలో వ్రాశారు ఇక వీరు ఈ కాలవు వారి రచనలను దొంగిలించి ఈ వ్యాసాన చేర్చిన అంశాలు తెలవడం అనవనరం గనుక ఇంతటితో వదులుతున్నాను. చివరకు పత్రికల్లో వేసే వోస్యాలు కూడా పేరు చెవ్చకుండా ఇతరులవి స్వీకరించి తమవిగా వంచన చేన్నున్నారు "ఆంధవత్రికకు (వత్యేకం" అనే శీర్షిక కింద మూడు తమాషాలు కనబడినవని ఆనాడే వెలువడిన తెలగ వత్రికలో యీ తమాషాలే కనబడ్డవని, తమాషాకర్తలు తమాషాల మాతృకలను పేర్కొందురుగాక అని శ్రీ మల్లాది వేంకటకృష్ణశర్మ వారు కలిశకం 5028 మార్గకీర్ప శుద్ధ నవ్వమి గురువారం (కీ.శ. 1927 డిసెంబరు 1-వ తేది) త్రిలింగ వత్రికలో వ్రాసినదాన్న్ని చదివినాను. ఇట్లా చిల్లర వ్యాసాలు వద్ద నుండి విషయ (వధానమైన విచారణల దాకా అనేకులు ఇతరుల వాటిని దొంగిలించి పేర్లు చెవ్చకుండా తమదైనట్లు వ్రకటించుకొంటున్నారు. వత్రిక వ్యాసాల్లోనే

252 వాజ్మయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం గాక సాధారణ వద్య కృతుల్లోను, గద్యకృతుల్లోను ఇతివాసాల్లోను ఈ వని వివులంగా కనబడుతున్నది

"దుష్టకీర్షనకాంతార దూరగమన

పాంనుల యగువాక్కు వరిశుభవలఅతు నిక

హరి కథాలావగంగ రంగమ్మతల్లి

హేమకల్పకవల్లి సాధ్వీమతల్లి అని జీవయాత్రలో శ్రీ కంచనవల్లి కనకమ్మవారు తన వద్యంగా వాశారు.

"అనత్కీర్తనకాంతార వరివర్తనపాంనులాం,

వాచం శౌరి కథాలావగంగయైవ వునీమహే " అని శ్రీ భాగవతకర్ప వ్రాసీన దాన్నే యీమె తనదిగా వ్రానుకొన్నది. ఆంధుల్లో చాలాకాలం నుండి వున్న యీ పేరు చెవ్చకుండా యొత్తి వానుకొనే పాడు ఆచారం నేటి కాలానా విన్నరించింది తక్కినవాటిని విన్నర ఖీతి చేత యిక్కడ ఉదావారించక వదలుతున్నాను.

నంవ్రదాయావిచ్చేదానికి విద్యానాథాదుల వంటివారు స్వీకరించిన వ్రసిద్ధ శాస్త్రవంక్తుల విచారణ యిక్కడ వనక్తించదు. ఆ శార్హ్ర (గ్రంథాల్లో నయితం సాధారణంగా "ఇతి భాష్యకారః, ఇతివృత్తికార, లోచనకారైరుక్తం, తదుక్తందండినా" అని యిట్లా తాము స్వీకరించిన వాటి కర్తలను తెలుపుతూనే వచ్చారు. నూతకర్తలు నయితం ఇతరుల అఖ్మిపాయాలను తెలిపినవ్పుడు వారి పేర్లు ఉదావారిన్తూ వచ్చారు. రఘువంశానికి అన్వయబోధిని వ్రాసిన శారదారంజన రాయలవారు

"ఇంద్రో వహ్నిః పితృవతి గర్నైబుతిర్చ్వరుణోనిలః

ధనదః శంకరశ్చ్రైవ లోకపాలాః వురాతనాః"

దోషసామ్యాధి కరణం 253 అనే అగ్ని వురాణశ్తోకాన్ని "అదనయననముత్సం" అనే శ్లోకం కింద ఉదావారిన్నూ రాధాకాంతులవారు కల్చదుమంలో ఉదావారించినదాన్ని స్వీకరించానని తెలిపినారు. అగ్నివురాణంలో దీన్ని శారదారంజనుడు తానే చూసినట్లు ఉదాహరించలేక కాదు. రాధాకాంతు డుదావారించినది చూసి ఉదాహరించాడు గనుక అట్లా తెలిపి విద్యాకృషి గౌరవం కనబరచాడు. ఇక (వకృతానికి వస్తాను

ఉకృవిధాన ఇతరుల నుండి రచనలను గ్రహించి వారి పేరు చెవ్చకుండా తాము వ్రాసినట్లు వ్రకటించి ఆత్మవంచన లోకవంచన చేయడం మనదేశంలో చిరకాలం కిందనే అఆరబ్బమయి యివ్వ్పుడు మితిమారి పోయింది ఇట్లా యిప్పుడు దొంగిలించి అనలు వారిపేరు చెవ్చకుండా వ్రాసిన రచనలను రచనైక దేశాలను తెలియక పోవడం చేత వత్రికల (ప్రవర్తకులు కృతివతులు ఆ (వాతలను అట్లానే (వకటిన్తున్నారు. అవి బృతికరలవనుకొంటున్నారు. అర్జవం, నత్య వరాయణత వదలి వరిణతి లేని రచయితల భారతీయ సాహిత్యతత్వానికి అంధులైన వద్యకర్తలు న్వకీయ విచారణలేని వ్యాఖ్యాతలు అనేకులు ఈ తీరుగా బయలుదేరి దేశాన్ని దేశం యొక్క విజ్ఞాన వికాసాన్ని వంచిన్నున్నారు. కొందరు హిందీలో యేదో చూసి ఇది వకకొత్సగా వుంటుందని దీనితో మనం కొంత పేరు నంపాదించవచ్చునని దాన్ని వథత్రికలో వేసీ నంతోషిన్తున్నారు బంగాళీలో యేదో చూసి దీనితో కొంతపేరు పొందవచ్చునని దాన్ని పతికలో వేసి కొందరు ఆనందిన్నున్నారు ఈ తీరుగా నా పేరు వడ్రికల్లో వడుతున్నదని నాకు కీర్తి వన్తున్నదని యెవరి బులువు వారు తీర్చుకొంటున్నారు. గాని అందువల్ల దేశానికి దేశీయులకు దేశ విజ్ఞానానికీ జరిగే వంచన తెలీసికొనడం లేదు.

254 వాజ్మయ వరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం పూర్వవక్షం అవునయ్యా, ఇతరులవఏి యెత్తి వ్రానుకొంకే యెవరికేమో వోనీ లేదు అది నింద్యంగాదంకే. నమాధానం చెవ్వుతున్నాను. న్వకీయవరిపాక బలం చేత, కృషివశాన, కొన్ని భావాలు, అంశాలు కొందరు వరిణతచిత్తులు వకటిస్తారు. వాటినితరులు యెత్తి వ్రానుకొనేటప్పుడు వారి పేరు చెప్పడం, చిత్తపరిపాకాన్ని, కృషిని గౌరవించడమే. కాక విజ్ఞాన వ్రవృద్ధికి హేతువు కూడా అవుతున్నది. అవి వీరిభావాలు, ఇవి వీరు కనుగొన్న అంశాలు, లోకకల్యాణానికీ విద్యా వర్థనానికి అనుకూలమైన భావాలను, అంశాలను నేను కొన్నిటిని ప్రకటింతును గాక! అని చోదన కలగగలదు. ఇట్లాటి నూతనాంశాలను కనుగొనడం, భావాలను వ్రసాదించడం విద్వదోష్ణులో విద్యాభ్యానం చేసి ధ్యానబలం నమకూర్చుకొన్న పిమ్మటగాని జరగదు. ఈ తీరుగా ఉత్తమ విద్యావ్యాప్తి, నూతనాంశాల, భావాల, ఉవపలబ్ధి మనకు ట్రాప్పించగలవు. యేమో లేక పేరు చెవృకుండా యొత్తి వానుకోవడం వల్ల చిత్త పరిపాకాన్ని, కృషిని అగౌరవించడమే కాకుండా, నూతనాంకాలు, భావాలు వ్రసాదించే శక్తి జాతికి నించి విజ్ఞానకృషికుంఠితమై యెత్తి (వ్రానుకొనే దశతోనే అది నమాప్త మవుతున్నది. పేరు చెవ్చకుండా యెత్తి వ్రానుకొనడమే విద్య అనుకొనడం వల్ల విద్యావంచన నంభవిన్తున్నది. ఈ తీరుగా విద్యాజాడ్యం, తనది కానిది అనడం వల్ల లోక వంచన ఆత్మవంచన అఆవతితమవుతున్న వి. అంతేగాక భారతీయులము ఆర్యులమైన మనము ఆంధ్రులము న్వకీయమైన భారతీయ నంస్కారం యొక్క మహిమను యెంతవరకు దర్శించాము? ఈ తీరుగా హిందీ, బంగాళీ, మరాటీ మన౩ెన్నాళ్లు

దోషసామ్యాధి కరణం 255 శరణ్యం? ఇట్లా అక్కడా యిక్కడా యేదో అవవారించి విద్యాజాడ్యంతో యెన్నాళ్ళు నంచరిస్తాము? భారతీయ విజ్ఞానోన్మేషోద్యమంలో ఇతరుల అంపే బంగాలీలు మరాటీలు మొదలైనవారి యొక్క కృషి ఫలాన్ని పిరికిగా నంహిన్తుండడం తవ్చ ఆ ఉద్యమంలో మనము కార్యకర్తలుగా నిల్వవలసిన యోగ్యత మనకు అవనరం గాదా? అని మనను మనము వరిశోధించుకొనడం ఆవశ్యకమని మనవి చేన్తున్నాను ఇతర భాషల్లో ఉపాదేయ (గ్రంథాలుంకే తర్జుమా చేసి వాబ్మయాన్ని నంవన్నం చేయవచ్చును. కాని ఆ (గ్రంథ కర్తల పేరు చెవృకుండా, వాటిని యొత్తి వాసి వ్రకటించడం. అదే విద్య అనుకొనడం ఆత్మవంచన, విజ్ఞానవంచన, లోక[శ్రేయోవంచన అవుతున్నవి.

ఇంతకూ చెవృదలచిందేమంకే యితరుల రచనలను చూసి పేరు చెవ్చకుండా యెత్తి వ్రానుకొన్నవి అనేకం వున్నవి. నేనివ్వుడు విచారిన్తున్న వనకుమారి, యేకాంతసేవ, యెంకిపాటలు మొదలైవని పాశ్చాత్యులనుండి బంగాలీల నుండి పేరు చెప్పకుండా యెత్తి వానుకొన్నవాట్లో అనుకరించినవాట్లో చేరినా చేరకున్నా వాటి అనౌచిత్యాలు, అనౌచిత్యాలు కాకపోవు. వపులుముడు, శబ్బవాచ్యత, అయోమయత్వం, అనంబద్ధత, అనుచిత చృందన్సు, వికృతభాష పాత్ర నృష్టు భావం చేత ఆత్మ నాయకత్వం చేత కలిగే దృష్టి నంకోచం, చిల్లర శృంగార, క్షుదత్వం యివి యెక్కడవున్నా పాశ్చాత్యుల్లో వున్నా బంగాళిలలో వున్నా దోషాలేనంటున్నాను. దోషసామ్యమే నంటున్నాను. ఇవి పాశ్చాత్యులకృతుల్లోగాని బంగాళి కృతుల్లోగాని మరెక్కడనైనా గాని వున్నట్లు మికు కనబడితే అక్కడక్కడల్లా నా విచారణలు వినిపించవలెనని ప్రార్ధిన్తున్నాను. దోషాలెక్కడ వున్నా అవి సిద్ధాంతాలనత్యాన్ని బాధించవు

అని శ్రీ ఉమా కాన్నవిద్యాశేఖరకృతిలో వాబ్బయ “గథత్ర వరిశిష్టంలో దోష సామ్యాధికరణం నమావ్హం

శ్రీ గణీశాయన మః ఇ ఆలో శో వాజ్బయవరిశిషభాష్యం. వ! చిహ్నాధికరణం. పూర్వపక్షం. అవునయ్యా నేడు రవీంద్రుడు మహాత్ముడు. ఇట్లాటి గొవ్చ వారు ఉద్భవించారు ఉచ్చదశ మళ్లీవచ్చేటట్లు కనబడుతున్నది. అట్లానే ఆంధదేశంలోగూడా ఈకొత్త్స వద్యకర్పలు శుభచిహ్నమని యెందుకను కోగూడదు అని ఆంటారా? నమాధానం. చెప్పుతున్నాను. ఆదేశాలమాట నేను చెవ్ప్చను. అక్కడి విశ్వ విద్యాలయాల విధానంలో భారతీయనంస్కారం ఇట్లా హీనంగా లేదు. ఆంధ్రదేశంలో అట్లాటి శుభచిహ్నాలకు అవకాశం లేదు. ఇక ముందు కలుగుతుందేమో చెవ్చలేను. ఆంధదేశంలో చిరకాలం కిందటనే భారతీయనంస్కారం క్షీణించింది. నన్నయాదులు మనకు ఇచ్చిన భారతాదులు నయితం న్న్వరూవం గోల్పోయిన వికారాలు. నన్నయాదుల భారతం, భాన్కరాదుల రామాయణం, భారతరామాయణాల శుష్కాకృతులుగాని భారతరామాయణాలు గావు. ప్రాచీన (గ్రంథాల్లో యేవురాణమూ మనకు యధార్థన్వరూవంతో లభించలేదు నన్నయ తిక్కన యెజ్ట్ఞావగడ రచించిన భారతకథల నంగ్రవాం మూల మహా ఖారతంయొదుట " అనంతరత్న [వభవమైన" హీమాలయం ముందుచిల్లరరాళ్ల గుట్టవలె వున్నది. శ్రీ ఆనందముద్రాలయంవారు (వకటించిన శ్రీతేవప్పెరుమాళశ్లయ్య కృతి రామాయణం అమూలవాక్యాలతో అక్కడక్కడా కూడివున్నా

శ్రీగబేశాయన మః. నో ఆ ఆల వాజ్బ్యయపరిశిష్ణ్టభాష్యం, య [(పజాధికరణం. పూర్వవక్షం. అవునయ్యా, మేము (వ్రజలకు మేలుచేసేవారము, అందుకోనం యిట్లా తోచినదంతా రాస్వాము అని అంటారా? నమాధానం. నేను వ్రజలకు మేలుచేసే తరగతికి నన్ను నేనే యెక్కించు కొనలేనుగాని వ్రజల్లో ఒకడనని మాత్రం చెవుుతున్నాను వ్రజల్లో ఒకడైనా మారు వ్రాసేదంతా చిల్లరశ్చంగారం పులుముడు శబ్దవాచ్యత అయోమయం అని అది తుచ్చమని అంటున్నాను మేము మేలుచేసే వారమని యింకా గర్వవడతారా మేలు చేయదలచిన మోకు మేలు చేసేతరగతివాడినని నేను గర్వవడగలను కాని యివన్నీ అనంబద్ధవు మాటలు. ఒకరికీ మేలుచేయడానికీ ముందు మిమ్మును మోరు బాగుచేనుకోండి అని చెవ్చుతున్నాను. "నయం తీర్ధః వరాంస్తారయతి " అని హీతం పెద్దలు చెప్పుతున్నారు. వ్రజలకు సేవ జేయదలచితే భారతవర్తం నర్వోచ్చదశలో వున్నప్పటి మవోస్రష్టల వాల్మీకి వ్యాన కాళిదాసాదులకృతులు నుబోధమయ్యి వరిపాకం వ్రజలకు కలిగించడానికి యత్చించండి. అంతేగాని చిల్లర శృంగారం వులుముడు అయోమయం చూపి వ్రజలను వంచించ వద్దని చెవు ఏతున్నాను. అని శ్రీ. ఉమాకాన్తవిద్యశేఖరకృతిలో వాబజ్బయనూత్ర వరిశిష్ట్ణంలో (వ్రజాధికరణం నమావ్తం

శీగణేశాయన మః జ్‌ ఆ ఆ వాజ్బయవరిశిష్ట్ణభా ష్యం, లట నమకాలాధికరణం. పూర్వవక్షం. అవునయ్యా; నమకాలవువారలు మెచ్చరే గదా అని అన్నట్లు మోరు నమకాలికులు గనుక వీటిని మెచ్చరు. "యే నామ కేచిదివానః (వథయత్యవజ్ఞాం. జానంతి తే కిమపి తాన్‌ వ్రతి నైష యత్నః, యథా స్త్రీణాం తథా వాచాం సాధుత్వే దుర్జనో జనః.?" అని భవభూతి. "దిజ్నాగానాం వథివరివారన్‌" అని కాళిదాను, "మద్వాణి మా కురు విషాదమనాదరేణ, మాత్సర్యమగ్న మనసాం నహనాఖలానాం." అని జగన్నాథుడు, ఈత్రీరుగా తమకావ్యాలనువిమర్శించేవారిని గురించి అన్నారు. మాకావ్యాలు మంచి వేనంటారా? నమాధానం. చెప్పుతున్నాను. క్షుద్రకులటలు నయితం ఈవాదం ఆధారం జేనుకొని వరిశుద్ధురాలైన సీతను లోకులు దూషించలేదా? అట్లానే మమ్మునుదూషిన్నున్నారు. అని వాదించ వచ్చును గదా! ఇది అనంబద్ధవాదం. ప్రాచీనుల్లో భవభూతి మొదలైన వారిని నిందించారు.

నమకాలాధికరణం 263 నిజంగా కుత్సితకవులునూ నిందించారు. భవభూతి మొదలైనవారిని నిందించిన నంగతి విదితమే గనుక వాటిని మళ్లీ ఉదాహరించలేదు

"అక్తీరివర్సనీం త్వేవం కుకవిత్వవిడంబనామ్‌" (కానూ వృ) అని వామనుడు కుకవితను నిందిన్తున్నాడు.

"బూడిదెబుంగలైయొడలు పోడిమిదక్కి మొగంబు వెల్లనై

వాడల వాడలందిరిగి వారును వీరును చొచ్చుచోయననస్‌

గోడల గొందులందొదిగి కూయుచునుండెడి కొండవీటిలో గాడిదె! నీవునుంగవివిగావుగదా అనుమూనమయ్యెడున్‌" (వభా కరశాన్హ్యుదావృాతం!) అని కుత్సితకవులు నిందితులవుతున్నారు. నమకాలపువారు నిందిస్తారనేదే కావ్యానికి ఒక యోగ్యతగాదు. ఇట్లా వాదించడమే నవ్యఖిచార మనేహేత్వాభానమని వైయాయికలు చెప్పుతున్నారు.

ఈ హేత్వాభానమిది వీరు ఉత్తమకవులు నమకాలంలో నిందితులు గనుక, భవభూతి కాళిదాసాదులవలె, అని వీరివాదం ఈవాదం తోనే అధమకవులనిగూడా తేల్చ్పవచ్చును.

వీరు అధమకవులు, నమకాలంలో నిందితులు గనుక, కొండవీటి గాడిదెవలె. ఈతీీరుగా వరన్చరవిరుద్ధమైన రెండునిద్ధాంతాలు తేలుతున్నవి గనుక ఈవాదం హేత్వాభానంతో కూడివున్నదన్నాను. ఇవ్పటి కృతు లనేకం పులుముడు. అయోమయం. చిల్లరశ్చంగారం మొదలైన దోషాలతో కూడినవని నేను విశదవరచాను. ఇవి ఆదోషాలతో నిండివుండ లేదని వివరిస్తే, ఆమాటలు ఉచితమైన (వతివచనంగా వుంకే స్వీకరిస్తాను మళ్లీ నమాధానంవుంకే చెప్పుతాను. లేదా. ఆమాటలు శిరసా వహిస్తానంటున్నాను.

అని శ్రీ. ఉమాకాన్నవిద్యాశేఖరకృతిలో వాజ్బయనూత్ర వరిశిష్టంలో నమకాలాధికరణం నమావ్హం

శ్రీగణేశాయన మః. ఇ అలో ఇల వాజ్బయపరిశిష్టభాష్యం. లు [వకాశాధికరణం. పూర్వవక్షం. మోరు గుణాలు కనబరచలేదు. మారు దోషాలు వ్రదర్శి నున్నారు. దోషాన్వేషణం మంచిదిగాదు. కివుడు విషం కంఠంలో ఉంచి (వకాశానికీ తీనుకొనిరాక చంద్రుణ్ని నెత్తినపెట్టుకొని వ్రకటిన్తున్నాడు. అట్లా మోరు దోషాలను దాచవలసింది. కాని దోషాలను వ్రకటిన్సున్నారు. అని ఆంటారా? నమాధానం. చెవ్చుతున్నాను. శివుడి ఉదాహరణం, యాచకులు దానానికి పోయినవ్వుడు దోషాలేవైనావుంకే క్షమించి మాగుణాలకే మెచ్చుకొని దానంజయ్యమని చెప్పడానికీ వనికివన్సుంది. శరణాగతులను కాపాడేటవ్పుడు వారిదోషాలను గణించ నవనరంలేని నమయం వన్సుంది అట్లాటి నందర్భాల్లో దోషాన్వేషణం అనావశ్యకం, అందుకే "దోషో యద్యపి తన్య స్యాత్‌ నతామేతదగర్హితం" (రా) అని విఖీషణుడి విషయంలో నశ్రీరాము డంటాడు. కాని కావ్యవిచారణలో దోషనిర్థ్భయం అవశ్యకమే అవుతున్నది. కాకుంకే సాహిత్య గ్రంథాల్లో దోష్యవకరణమే అనుచితమై వుంటుంది. 'తదల్బమపి నోపేక్ష్యం కావ్యే దుష్టం కదాచన, స్యాద్వవుః నుందరమపి క్విర్రేతైకేన దుర్భగం." (కాద)

వకాశాధికరణం 265

(కావ్యంలో దోషం కొద్దిదైనా ఉపేక్షించరాదు. శరీరం నుందరమైనదైనా ఒక్కకుష్టంచేత దుర్భగమవుతున్నది.) అని దండి అంటున్నాడు.

'నభాం వాన వ్రవేష్టవ్యం వక్తవ్యం వా నమంజనం,

అ(బువన్‌ విబువన్‌ వాపీ నరో భవతి కిల్చిషీ" (మను)

(నభలో టవ్రవేశించరాదు. [వవేశించిన తరువాత నత్యమే తెలువవలెను. అనలు చెప్పకున్నా వ(క్రమార్గంలో చెప్పినా నరుడు పాపి అవుతున్నాడు ) అని మనువుచెప్పుతున్నా డు. వులుముడు అయోమయం, క్షు[దశ్చంగారం మొదలైనవాటిచేత లోకం వంచిత మవుతున్న దని తెలిసినప్పుడు నత్యవ్రకటనం ధర్మమని అనుకొంటున్నాను. ఇక గుణాలవిషయం నాకు కనబడ్డవరకు చెప్పినాను మశేవైనా గుణాలువంకేే యెవరైనా చెప్పితేవింటాను. అవి దోషాలని స్థిరపడితే అవిదోషాలని విన్నవిస్తాను. గుణాలైజే నంతోషిస్తాను మనవారు వరిణతబుద్ధులై సంస్కారపరిపాకంతో గుణవత్కావ్యాలు రచిస్పే యెవరికీ ఆనందదాయకంగాదు?

అని శ్రీ. ఉమాకాన్నవిద్యాశేఖరకృతిలో వాజ్బయనూత్ర వరిశిష్టంలో వ్రకాశాధికరణం నమావ్తం

నశ్రీగ ణేశాయన మః జ ఆ జ్యో వాజ్బయపరిశిష్టభాష్యం. యు ఇచ్చాధి కరణం.

అవునయ్యా; మోరేమన్నా, చెవ్పండి? మాయిష్టమైనది మేము వ్రాస్పాము మాకీవిచారణలో వనిలేదు. అదే ఉత్తమకవిత్వమంటాము అని అంటారా?

నమాధానం.

వివరిస్తాను. అవును. ఇష్టం వచ్చినట్లనవచ్చును. అందుకే

"స్వాధీనో రననాంచలః వరిచితాః శబ్ధాః కియంతః క్వచిత్‌,

క్షోణీందో న నియామకః వరిషదః శాంతాః న్వతంత్రం జగత్‌

తద్యూయం కవయో వయం వయమితి వస్త్వావననాహముంకృతి

న్వచ్భందం వ్రతినద్మ గర్జ్ణత వయం మూకవతాలంవినః."

(సా.ద.పీఠికలో ఉదావృాూతం.)

నాలికస్వాధీనం, కొన్ని శబ్దాలు వరిచితమైవున్నవి, యెక్కడా రాజునియామకుడు లేడు, వరిషత్తులు శాంతంగావున్నవి,. కనుక మేముకవులమంకే మేముకవులమని వతిగృవాంలో మారింకగర్జించండి మేము మౌనంగా వుంటాము అని బుధులన్నట్లు అనంబద్ధాలాపాలను ఉపేక్షించవచ్చును. లేదా లోకం వంచితమవుతున్నదని తెలిసినవు డు దీని తత్వమిది యాథార్థ్యమిది అని నత్యాన్ని ఆరాధిన్తూ నత్యవరతంత్రులు చెవృవచ్చును.

అని శ్రీ ఉమాకాన్తవిద్యాశేఖకరకృతిలో వాబ్బయనూత్ర పరిశిష్టంలో ఇచ్చాధి కరణం నమావ్వం

నగ్రీగణేశాయన మః. వాజ్బయపరిశిష్టభాష్యం. లట నంస్కారాధికరణం.

నేటికాలపు కవిత్వాన్ని విచారణచేసి అదిప్రాయికంగా దృష్టి నంకోచంచేత హీనంగా వున్నదని, వులుముడు. అయోమయం. శబ్బ్దవాచ్యతమొదలైన దోషాలతో దూషితమైనదని, నేటికాలవు కృతులు ప్రాయికంగా చిల్లరశ్చంగారమని క్షుద్రాలని కావ్యంవతితదశలో వున్నదని విశదవరచాను సాతవావానుల కాలం శతశతాబ్బులకింద గడచింది వొరంగల్లు వైభవం విశేషబలవదంకాకుండానే అంతరించింది. తరువాత ఆంధులు భారతవర్దంలో అజ్ఞాతసీమల్లో అణగిపోయినారు దక్షిణాన కాంచి, మధుర. ఉత్తరాన ఇంద్రవ్రన్ధం. ఉజ్జయినీ, కౌళాంటి, పాటలీవుత్రం, విదిశ, ధార మొదలైన నగరరాజాలవలె నర్వభారతవర్తాన్ని ఆకర్షించిన మహారాజధానులకుగాని, రామేశ్వరం, (వపయాగ, ఆయోధ్య, ద్వారకమొదలైనవట్టణాలవలె నర్వభారతవర్హం నన్నివిషమయ్యే మవాక్షేత్రాలకుగాని. నవద్వీవం కాళి, కాశ్మీర శారదాపీరంమొదలైన వవితస్థ్టలాలవలె సర్వభారతవర్దాన్ని పాదా(కాంతం వేసిన మహావిద్యాస్థానాలకుగాని ఆంధదేశం ఆకరంగాలేదు రెడ్లకింద కొంచెంతలయెత్త నారంఖించితిరిగి దైవోవవాతమయింది. వెనక చాశుక్కుల చేతిలోవలె, రాజ్యాలగతులు క్షణక్షణం వ్యత్యనృ మయి క్షుబ్ధావన్ధ్మయందున్న దశలో విదేశీయులైన విజయనగరరాజుల వశమైనాము. పురాణేతివోసాల ఛాయలు, నంన్కృతచృందన్సుతో వులుముడు భాషావ్యతిక్రమం ఛందోభంగం మొదలమైన 'ఘోరదోషాలతో నిర్చద్ధవళిప్రానల అనర్థాలతో నిండిన మను వను చరితలవంటి క్షుదకావ్యాలే మనకు నర్వభారతీయనంస్కారమై. వద్యం వ్రాయడమే కవిత్యమయింది. అదే వరమవిద్య అయింది ఆవద్యంనయితం అశాస్త్రీయమైన మురికిలక్షణాలతో

268 వాజ్మయ వరినీష్టభాష్యం -- నేటికాలవుకవిత్వం వికృతమైంది ఈతీరుగాభారతవర్హంలో అధములమై భారతీయ విజ్ఞానానికి దూరులమై వంచితులమైనాము. దేశంలో భారతీయ నంస్కారవవావోలు యింకిపోయినవి. విద్యాపీఠాలు అన్నమించినవి. గురుకులాలు రూపుమాసినవి. భారతీయనంస్కారం లేని కేవల పాశ్చాత్య నంస్కారం బలవ్రదంగాక అత్మవిముఖత్వాన్ని వరనంస్కారదాన్యాన్ని మనకు అపాదించినవి. ఈదశలో ఆంధ్రదేశంలో వెలువడుతున్న కృతులు యెండునేలను మొలచిన గిటకగడ్డివలెను, యిమడక వెళ్లిపోయిన ఆహారంవలెను వుండవలసివచ్చినవి. బురదగుంట నుండీ పైకివచ్చిక్షాళనానికి శుద్ధజలం లభించకతిరిగే వతితుడివలె వంకిలమైన అపరిణతబుద్డులతో కృతుల రచనలు చేస్తున్నాము. దేశీయవిద్యాశాలలుగానీ రాజకీయవిద్యాశాలలుగానీ భారతీయనంస్కారం నిర్బంధంగా. వ్రధానంగా, విదేశీయనంస్కారం అంగంగా దేశీయులకు (వసాదించినప్పుడే యీవంకం మనకు తొలగి మనం న్వచృ్భదీప్పితో భారతజాతుల్లో ఉత్తమస్త్థానం అక్రమించగలము. నన్నయాదుల భారతంమొదలైనవి భారతీయ నంస్కారంయొక్క శుద్ధన్వరూవం కావంటున్నాను భారతీయం నంస్కార వరిపాకంపొంది న్వచ్చ దీప్పితో భారతజాతుల్లో ఉత్తమస్థానం ఆ(క్రమించ గలిగినవ్చటి కృతులుగాని చిత్రాలుగాని మరేవిగాని మరేవిగాని ఒక ఆం(ధులనెగాక నర్వభారతవర్తాన్ని నర్వలోకాన్ని నూతననందేశాలతో పవిత్రం చేయగలవు! ఆనిమిషానికే నేను (వతీక్షిన్తున్నాను. జన్మాంతరంలో నైనా ఆనిర్మలదశ చూడగలననే ఆశతో విశ్వానంతో ఆంధ్రులనంస్కారానికి సేవను ఆకాంక్షిన్తున్నాను. అని శ్రీ.ఉమాకాన్త విద్యాశేఖరకృతిలో వాబ్బయనూత్ర వరిశిష్టంలో నేటికాలవుకవిత్వమనే వ్రథమాధ్యాయంలో నంస్కారాధి కరణం నమావ్తం. ఆద్యాయంగూడా నమావ్తం.

శ్రీ గురుభ్యోనమః హరిః ఓమ్‌ ఈకృతిలో నంజావాచకాదులు ఉదాహృతమైన బ్లు ఈ. పుటల నూచిక అంకాళమ్మ ల! అగ్నిపురాణం 253 అజవిలావం న! ఆధికార్లవారు కశ? అనంతవద్మనాభము, వనుమర్తి 122 అనంత రావు, నునర్ల 122 అననూయ 243 అనార్కళి 120, 122, 126, 132 అన్వయబోధిని 22 అవ్పకవి 28 అప్పారావు, గురుజాడ 29 అప్పారావు, బనవరాజు 53, 147, 148 అభినవగువ్త పాదులు క్ర కకక, 159 అభినవాంధ్ర కవిత్వం 222 అభినవాంధ్ర కవిమండలి 244 అఖినవాం(ధ్రకవి మిత్రమండలి 222 అయోధ్య 206 అవకారమూర్తులు 122 అవోాబలుడు 38 అవోబలవండితుడు న్‌ ఆంధ్ర దేశం 7౫ ఆం(్రవండీతమండలి క్షే? ఆఅంధ్రవత్రిక 251 ఆంధ్రభారతి 122 ఆంధ్రహెరాల్డు 7, 53, 69, 98, 99, 132 141. ఆర్మధ్రులు , 79, 117, 119, 133, 138, ౦0, 2 252 267, 266.

టీ అగ్నేయవురాణం 30, 40, 82. ఆగ్నేయ వురాణకారుడు 82 ఆనందముద్రణాలయం 256 ఆనందవర్థనుడు వ 8, 9, 58, 82, 84, 85, 151, 157, కే59 205, 244. ఆముక్త మాల్యద క2ం ఆర్థర్‌ సైమన్స్‌ 240 ఉత్కళిక 28, ప, 125 ఉత్తర రామచరిత్రం 22 46, 49, 77 80, 84, 87, 168, 172, 176, 241 ఉత్తరరామాయణం 228 ఉవకావ్యం 134, 135 బుగ్వేదం 59, 70 బుగ్వేదం, మండలం, అనువాకం, నూక్తం,ము క్‌ం బుతునంవోరం 194, 203 కం'0006641 క50%8020104 కర ఐతరేయోవనివత్తు క్షే5్‌1, 155 కణాదుడు 58 కనకమ్మ, కంచనవల్లి 252 కనకవల్లి 120, 12 కన్యక 29 కపిలుడు 68 కల్చద్రుమం 253 కవికరరసాయనం 24 కవిజనమనోఖిరామము ల! కవిజిజ్ఞాన క్షం కలిక 28 కాదంబరి 50, 168 కాణాదం 60, 72 కాపీలం 60, 72 కాలజ్ఞానతత్త్వాలు ః6 కావ్యకునుమావళి 6, 9, 120, 122 246 కావ్య(వకాశం ( ఉక్‌ 57, 87, 137, 157, 139, 186

క!

కావ్య(నకాశిక వ్యాఖ్య 106

కావ్య(వదీవం 108, 19

కావ్యమామాంన కేచి 13

కావ్యాదర్శం 264

కావ్యాలంకారనూ[తవృత్తి 253

కాశీఖండం 23, 95, 96,

కాళవాస్తీ శర్వరశతకం 134, 135, 203.

కాళిదాను 9, 17, 22, 23, 26, 38, 4, 50, 52 56, 59, 60, 64,66, 67, 79, 82, 86, 88, 935, 96, 101, 104 106, 107 112, 114 117, 143 151, 155, 159, 166, 167, 172, 173, 176, 182, 183, 184, 185, 194, 197, 219, 226, 227, 242, 261, 262, 263.

కిరాతార్జునీయం 105

కుమారనంభవం 11,14 15, 38, 43, 50, 80, 88, 97, 105, 143, 166, 172, 176, 183, 185, 191, 192, 193, 194, 196, 219, 227.

కుమారస్వామి (సోమయాజీ) కే51, 158, 250, 251,

కుమారిలభట్టు 67

కువిందుడు శ్ర

కృష్ణకర్ణామృతం. 92, 124, 203.

కృష్ణవక్షం ఈ, 9, 11, 22 23, 25, 2, 33, 38, 3, 44, 46, 52, 57, 73, 74, 76, 65, 6, 90 91, 97, 100, 101, 10, 10, 111, 119, 122, 132 243.

కృష్ణమాచార్య. కొమాండూరి 27, 85, 204.

కృష్ణమాచార్యులు 37

కృష్ణమూర్తి.3 98

కృష్ణశాస్త్రి.దే 7, 21, 2, 33, 36, 44,

కూల్డ్రే 36, 246.

కోలరిడ్డి 241

కోల్రిడ్డి 239

శేయూరబావాచరి(త్రం 18

ఫ్‌ ఖండకావ్యం కవత 135. ఖండనఖండఖాద్యం 42, 68. గంగాదేవి 26, 83. గిరికుమారుడు 32 గీతం కే35 గీతరమఘునందనం 27 గోపాలకృష్ణయ్య,వా 122 గౌడపాద భావ్యం 285 గౌతముడు ఈ8 “గౌతమాస్రవంతి 204 ఘటకర్పరకావ్యం 134, 135 చంద్రమ్మ 6, 929 చంద్రరేఖావిలావం 2 చలవతిరావు, వయిడి పాటి 111 చాటువు 1130, 3 చాటువద్యాలు న్‌్‌ చాటూక్తి 30, 31,57 దబార్యాకసిద్ధాంతం వ్‌ చాళ్లెనుయెడ్వినువావాను పైత చిత్రనలీయం (కృష్ణమాచార్యులవారిది) 37 ఛాందోగ్యోవనిషత్తు క్షేక1 జగన్నాథ వండితరాయలు కేం? జగన్నాధ వండితుడు 250 జగన్నాధుడు 24, 34, 78, 96, 262. జగ్గకవి 2 జడకుచ్చులు 3కే 41, 42, 43. జయమంగళుడు క్షేత5 జయరావు, సి.ఎస్‌ " 120, 123 జానకిరామయ్య, చోడవరవు 150, 175 జా(న్ఫాయి కర జీవితాదర్శం 121 123 జైమిని _ ఈ8ి 155, 1ేళ5్‌ కైమినీయం 60, 72 జ్యోతి ॥ 243

జ టీకు 2కే శ్రేజడీ 200 తంత్రవార్శికం 67 తర్జుమా తీ 117, 25. తారాశశాంకవిజయం 202 తిక్కన 27, 13, 6. తిక్కన భారతం 126, 129 తిమ్మయ 27 తిరుమలకపి 27 శతృణకంకణం కశ్చ 140 తెలగవత్రిక బ్‌! తేవప్పెరుమాశయ్య పం తొలకరి (బాపిరాజు) 36, 246 తొలకరి 6, 7, 21, 26, 27, 36, 57, 246. తొలకరిపీఠిక 140 థైత్తిరీయం న! థైత్త్సిరీయ భృగువల్లి కేవ 152 థైత్తిరీయారణ్యకం 227 త్రిలింగ రైతే తిశతి 83, 124, 154, 170, 187. దండకం 27 " దండి 265 చశరూవకం 11, 16, 31, 104. దశరూవకకర్త 217 చశరూవకళారుడు 10 దాశరధీశతకం కేక్‌ చిజ్నాగుడు 262 ద్విపద కట ద్వివదభారతం 27 ద్వివదరామాయణం 20 ద్విరదగతిరగడ 28 దువ్యంతచరితం 128 ధర్మాంగదచరి(త 27

ళ్శగ్మ ధ్వన్యాలోకం 8, 9, 44, 45, 46, 56, 81, 82, 84, 85. క51, 158, 240. ధ్వన్యాలోకలోచనం 240 ధ్యానలోకలోచనం 240 ధ్యానగీతం 70, 72, 7, 76. ధ్వని 81, 85, 87, 157, 158. ధ్వనికారుడు 158 ధూర్జటి 203 నన్నయ 223 ప, 27, 81, 92, 118, 126, 106, క29, 133, 241, 256, 27, 268. నన్నయ భారతం 126, 128, 129, 268. నరసింవాం, కూచి 37, 91, 20. నరసీంవాం వంతులు, ఎవి కై22 నరసింవాకాస్త్రి, మొక్కపాటి 202 నలచరి(త్రం 27 నాగభూవణరావు, మామునూరు కషం నాగరఖండము కే నాగేశ్వరరావు వంతులు, కాశీనాధుని 147 నాయకురాలు 212 నాయుడుబావ క్క ంి నారాయణమూర్తి. భోగరాజు 120, 122 నారాయణమ్మ రం నారాయణమ్మనాయుడుబావపాట 20, 222 న్యాయకునుమాంజలి తై నిర్వేదం కై32 నృనీంవాకవి, బొమ్మకంటి 27 నృసింవాకవి. (నంకుసాల) 24 వైవధం క్షే 93 వైషధతత్వజిజ్ఞాన 6, 190 వట్టాఖిరామళాన్తి. జానపాటి శ23 వతంజలి 10, 43, 68, 78 వల్నాటివీరచరిత్రం 212 పాణిని 78, 121, 140

పాజణినీయం 140 పాతంజలం 60, 7 పాదుకాన్తవం 27, 85, 204 పౌరాశర్యోవవురాణం కే57

పార్నెలు 20 పాన్టరలుకావ్యాలు 229

పాన్టరల్‌ పోయ(టీ క43, 226, 229, వురంజనోపాఖ్యానం క

వువ్చమాల 120, 10. పెద్దన ౩ 27 2. పోతన 27, 114 పోలేరమ్మ ల! వ్రణయరాధిక శ్షై21 వణయాంజలి 146 వ్రతావరుద్రీయం 84, 67, 134, 135, 169 (వ్రభాకరశాక్తి 263 వ్రభాకరుడు ళ8ి వశ్నోవనివత్తు 151 వ్రనన్నరామఘవనం జ

ప్రాకృతం 12 13 - బర్గరు ఇతే ఒఉనవపురాణం తఠ

బాణుడు . 26 80, 107, 168 బాదరాయణుడు 59, 206 బాపిరాజు ఈ, 36, 246 బాపిరాజు (అడివి) 243, 246 బిల్బణం శ34, 135 వీల్దాణీయం 18

విల్చణుడు క, 244 బుద్ధుడు 67 బృహదారణ్యకం 227 బేకనువన్యానములు శే22 బోధాయనుడు 206

టవ్మా కేక ట్రవ్మాగురువు (బ్రహ్మనాయుడు) ౮58 టబవ్మయ్యశాస్తి, కాశీభట్ల ॥ 6, 135 'బ్రవ్మానూత్ర భామ్యం 18, 19 టవ్మానూత్రాలు వ్‌ భక్తచింతామణీ 204 భగవద్గీత 59, 67 భజగోవిందం 69 భట్టికావ్యం కతత 192 భరతుడు కేక? భరతుని నాట్యశాన్తం 78 భర్చృవారి 34, 83, 114, 154, 160, 180. భవభూతి 9, 22, 49, 77, 84, 87, 96, 107, 114, 168, 171, 226, 240, 262, 263. ఖామినీవిలానం 34 | భారతం 223, 23, 27, 41, 4, 118, 1బ, 249, 256, 257 భారతం ఆదివర్వం కే26 భారతం, తిక్కన కే26 భారతం, తిక్కన విరాట వర్వం క్షం భారతం. నన్నయ, ఆదీవర్వం 118, 119 భారతి 6, 7, 9 22, 25, 28, 32 3, 36, 70, 72 73, 97, 98, 100, 106, 110, 111 120, 121, 122, 132 141, 148, 14), క50, 158, 173, 175, 181, 202 203, 204, 249, 21. భారతోద్యోగవర్వం 27 భావకవిత్వం ఈ, 32, 53, 134, 135, 136, 137, 138 భావకావ్యం పఓ53, 137, 138, 140,203, 204. భఖావగితాలు 6, 7, 140 భావధ్వని 20 భాన్కరుడు . 256 భీమకవి క్ష

ల మండనమిశ్రుడు కేక5, 156 మధురా విజయం 26, 83 మనుచరిత్ర 3 11, 15, 28, 139, 267 మనువు కే84, 194, 265 మనున్మృతి 22, 183, 184, 194, 265 మమ్మటాదార్యుడు 249 మమ్మటుడు 18, 21 38, 50, 87, 13, 7 మల్లినాథుడు 66 మవాోత్ముడు వైర్‌ మవాోాభారతం 57,67, 69 మవాోభావ్యం 10, 4, 78 మాఘం 86, 191 మాఘుడు శి 64, 86, 145 మాతృమందిరం 93, 120 మాధవాదార్యులు 5్‌క1, 68 మాధుర్యం 13, 17, 21 మాలరీమాధవం 772, 171, 181 మాళవికాగ్ని మిత్రం 227 ముక్తావళి న! ముత్యాలనరము 26, 27 ముద్రారాక్షనం 49, 50 ముఠారి 22 మచ్చకటిక 168 మేఘదూత 196 మేఘనందేశం 30, 456, 57, 69, 104, 105, 159, 169. మైరావణచరిత్ర 27 యథావాల్మీకం 27 యాలపాటలు 29, 145 యెంకయ్య 629" యెంకయ్యచం(ద్రమ్మపాట 210, 213, 216, 220, 221, 224, 177, 178, 179, 182, 200, 203, 210, 213, 216, 220, 221, 224, 30,23. యెంకి 1147, 177, 183, 203, 211, 217, 218, 223

జ ॥ యెంకీ పాటలు 6, 25, 29, 32, 38, 58, 115, 135, కేశ, 146, 147, 148, 151, 158, 177, 178, 179, 181, 182 1%, 19, 200, 202, 203, 210, 212 213, 215, 217 219, 220, 221, 222, 224, 226, 22, 230, 1, 23, 242 245, 248, 25 యెర్రావగడ 27, 129, 256. యేకాంతసేవ క, 7, 9, 11, 21, 36, 44, 71, 72 85, 88, 91, 9, 94, 102, 107, 243, 246, 248, 255. రంగనాధుడు 27 రగడ 27, 28, 1. రఘువంశం 5 15, 23, 26, 41, 43, 48, 57, 60, 65, 66, 83, 95, 96, 101, 105, 106, 143, 165, 167, 176, 227, ౫2 రత్నావణం 11 158, 20, 21. రవీంద్రుడు 256 రనగంగాధరం 107 రసార్టవనుధాకరం 107 రాజగోపాలరావు, దేకుమళ్ళ 120, 10 రాజశేఖరుడు కపై13. రాజావేంకటాద్రి అప్పారావు బవాద్దరు 147, 213, 244 రాజేశ్వరరావు, భ 122 శావేశ్వరరావు, భండారు = క50 రాధాకాంతుడు 253 రామకోటీశ్వరరావు, కోలవెన్ను 213 శాతు చంద్రతర్కవాగేశభట్టాదార్యుడు 106 రామచంద్రరావు, వం క21 103 రామచంద్రరావు, పెద్దిభొట్ల 132 రామబ్రవ్మాం, శ్రీరాం 20 రామమూర్తి, గరిగిపాటి 33, 150, 175. శామమాూర్తి, గ క్ష రామరాజు 3791

ని రామలింగారెడ్డి,క 7, 21, 26, 36, 140, 243, 246. రామసోమయాజులు, భమిడి పాటి 98, 111. రామానుజులు రతి రామాయణం 41, 45, 57, 143, 25ర్ర 257, 264, రామాయణం, యుద్ధకాండం 105 రామిరెడ్డి దువ్వూరి 121 123 రూసో 241 రొమాంటికుకవిత 238, 240, 242 రొమాంటికుకవులు 241 లక్ష్మీకాంతం ఈ, 7, 21, 26, 36 లక్ష్మీవతి, పెమ్మరాజు క32 లిరికల్‌కవిత్వం 136, 137 లిరిక్కు 134, 135, 140 లిరిక్సు 32 116, 237 లీలాశుకుడు కై71 వనకుమారి 6,9, 27, 6, 70, 121, 123, 136. 146, 207, 206, 255 వనవాసి 37, 91, 206, 209 వర్జ్సువర్తు 241 వనుచరిత్ర 111 15, 29, 119 వాక్చతిరాజు 104 వాక్యవదీయం 10, 51,67, 77 వాళ్స్యాయనకామనూ(త్రం 69, 195 వాత్స్యాయనుడు కే95 వామనుడు 263 వాల్దర్‌డల్లియుగైెగ్‌ 230 వాల్మీకి 17, 45, 46, 117, 151, 156, 194, 198, 206, 226, 227, 27, 240. వాల్మీకిరామాయణం 198, 206 మోకమోర్వశీయం 227 విచితపాదుకావట్టాఖిషేకం 119, 122, 130, 121 విద్యానాథుడు 3 134, 135, 252 విద్యారణ్యభావ్యం వ్‌9

౫

విద్యార్థివత్రిక 122

విరవహోత్కంఠిత 27

విశ్వనాథుడు 3, 56, 57, 81, 84, 106, 134, 136, 138, 176

వీరబవ్మాం 68

వీరేశలింగం, కందుకూరు,

రావుబవాదూరు క22

వృషభగ అరగడ 29

వొరంగల్లు 267

వైద్యనాథుడు 106

వెంకటరత్నం, పెనుమర్తి 100

వెంకటరావు, కవికొండల కే50, 175

వెంకటేశవచనాలు 203

వెంక కేశ్వరరావు.పాపినేని 110

వెంకటావు, నాదెండ్ల క్షే/5్‌

వేంకటకృష్ణశర్మ మల్లాది 251

వేంకటపార్వతీశ్వరకవులు 120, 122, 132, 209, 246

వేంకటరత్న శర్మ, కొక్కొండ 27

వేంకటనుబ్బరాయకవి, కేశరాజు 120, 122, 12

వేమన 68, 74, 75, 139

వేమనశతకం క్షే24

వేమారెడ్డి ళ్‌

వ్యానుడు ఉీక్‌ 59, గ్రరి 117

శంకర భగవత్పాదులు 18, 20

శంకరుడు 67, 68, 72, 76, 155, 156

శబరి కత

శబ్ధవాచ్యత 16, 42, 85, 93, 94, 101, 102. 10, 107, 106, 132 245, 255, 259, 267

శర్మ,వి.యన్‌ 122

కాకుంతలం 11,30, 38, 67, 104, 106, 167, 16), 181, 227

శఆరదారంజనరాయలు 252 253

శివన్నుళాస్త్ర, జంధ్యాల 110

మలల మ *

శివరామదీక్షితులు 58 ఖీ (0/7

కిశునాగుడు 12213 సా

శృంగారనైషధం 107 నే

శుద్ధధర్మమండలి 67

శూరసేనం కం

శేషగిరిరావు. పువ్వాడ 150, 175

'శేషాదిశర్మ, జనమంచి 1119, 122 131

శ్రీగుణరత్న కోశం 7౫8

శ్రీనాథుడు 23, 27, 92, 95, 124, 132. 212, 213. 246 .

శ్రీభాగవతం 22, 77 115, 224, 252

వ్రీముంజుడు క్షే

వ్రీరామకాస్త్రి, గొల్లపూడి 249, 251

శోశషాది రమణకవులు 121123

శ్రీవార్డుడు 23, 68, 93

శ్రుతి జై 196

'షెటూ(వీయాండు 241

షేక్సయర్‌ 206, 29

నంధ్యారాగము జే

నత్యనారాయణమూర్తి, నిడమర్తి ళ్‌ 141

నత్యనారాయణ, విశ్వనాథ 28, 120, 122, 132

నత్యనారాయణకాస్త్రీ, వేదుల కే50, 175

నభావర్వం 126

నర్వదర్శననం[గ్రవాం 51, 52

సాంఖ్యకారికలు 258

సాంబమూర్తి. దువ్వూరి ల!

సాతవావానుడు కప 13

సారంగధర బళ్ళారికృష్ణమాదార్య

నాటకం మో

సారంగధరచరి(త 27

సాహీతి 32, 38, 53, 243

సాహిత్యదర్చ్పణం 13, 17, 28, 31, 43, 57, 81, 1%, 118, 134, 135, 136, 138, 139, 140, 162 163, 169, 197, 204, 215, 217

7౪ సాహిత్యదర్చణపీఠిక 266 సాహిత్యమామాంన క్షం సిద్ధవ్ప 68 సిద్ధాంతకౌముది జై మజనరంజని 243 నుజాత 122 123 నుబ్బారాయుడు, వడ్డాది 204 నుబ్బారావు, నాయని 110, 14, 174 నుబ్బారావు, రాయ(సోలు 70, 1203 నుమబాల శ్‌ నూరికాస్త్రి, పురాణం 7 141 నూర్యనారాయణ, అధికార్ల ౩3ర్పై 149 174, 184 నూర్యనారాయణ, యేడిద 148 జూర్యనారాయణకాస్త్రి, గంటి కేత/ా 174, 244 నూర్యవ్రకాశరావు, దశిక 7, 22, 36 నూర్యవ్రకాశరావు. యామర్తి 74, 98 నూర్యశతకం 134, 135 'సపెలయేటిగానం టే క్ర స్నేవాలత 123 సోమన్న, పాల్కురికి 86 సౌందర్యలవారి 78, 134, 135, 203 సౌదామిని శతం 150, 174, 175 న్వభావోక్తి ఠి వాంనయోగి ౮7 వహంనయోగిభాష్యం 67 వాయవచారరగడ 28 వారీణగతిరగడ ౩7 వారివంశం న కా! వార్మిట్‌ 20 వార్షచర్శితము 256, 83, 106, 118 వోర్హరు 241 హేలారాజు ౮7

వాబ్బయ వరిశిష్టభాష్యం నేటికాలవు క విత్వం జో ఇతో తప్పొప్పుల వట్టిక

వుట వంక్తి తవ్పు ఒవ్చు 82 10 అగ్నే అగ్నే ॥ క్షే అగ్నేయ అగ్నేయ 83 22 తిశం తశ 84 20 నిర్భగర్భ ఖిన్న నిర్భరగర్భ ఫిన్న త్‌ 6 గుణీతవ్యంగ్యం గుణీభూతవ్యంగ్యం ॥ 24 వులుముతాడు వులుముతాడు య్‌! 24 దాటిని దాటిన 103 25 వుంకే వుండే క్ష 6 అంధ్రహూల్లు ఆంధ్ర హెగాల్లు 130 శ3 క్షేతంరపాలునకు క్షేతపాలునకు 140 25 ఆంగ్రేయరచనకు ఆంగ్రేయరచన 146 8 ఫీభత్సం వీభత్సం య! 23 జౌతరే ఐతరే 163 2 రసాన్ఫవాద రసాన్వవాద 187 న! (తశ) (తశ) 187 క్షే5 అని వారి అని భర్హ్చృహరి 207 20 మన్నథ వికారం మన్మథ వికారం 208 25 దేవదాత దేవదూత 210 18 కమ్మకుమ్మరి కమ్మరికుమ్మరి 217 శ వృకృతి (వ్రకృతి 226 ల! అవులు అడవులు 258 క్ష చాపిన చూపిన

(1 షత ్‌ ౨. " ॥ ళీ “్‌ క వాన =. _ ॥ ప్‌ జ ఇ త = త ॥ స శో క గ ॥ ల ల న్‌

• ఆ ” "టాకీ క. . ళ్‌ శ శ్‌ ఆ 1 సళ ఉ ఓ స శి స తం మ. బా | _ మ న. బ్‌ ళా శ ఛై 1 . . శ: న 9 | జ ॥ న” గ | చ 1న వట జ | న] ర ల్‌ . ॥ ల న్న వారా జా , నాన్‌ కుల్‌ ప స | త్ర “ + ము - గ. యమ టి ॥ / న! 1 భతి దుం ర ల - క. ॥ సన! క్‌ * _ .. | |] న నుం 1. ం శే _ | _ లే. మ నం |. బ్‌ మ్‌ 7 శా + శా (గ్‌ న. మ స. ॥ జ మ న న. య. / ” కు. తట న ౧ న న మనం... ఎల కో . నం... క మ్‌ న? ః. న. ల ల _ న చ్‌ పం న ర న ॥ నా . = శై ఎం జ సట్‌ న వ్‌ పై లత = క _్‌ | క టం. ఖీ | ఆరం హం క. | టా / వం! | ” కం ర ల అ సళ లు నం | “యు. సం న ల ల మాం న క వాస జ్య నా దూర న య క షే నాం యం ఉత సా సా జ. ట్‌ న... ఎం ల్‌. న జ నిన కా న న వ న న. మ్‌ యా. 1 ్‌ వు రం చం మం నస జో ః॥ న లట రం ప భత ల యు || య. ఎంతో య లంత లో స త. ” ” నశ! | ॥ జ