Telugu Nenu Preminche Konni - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

స శ్రీజ తొన్సి యంది? "రాఖీ

. గల ల్మోటు క | న. న

(పకాశకుల వినతి

(శ్రీమతి ఇందిరా గాంధీ వదేళ్లుగా భారత (ప్రధానమంత్రి పదవి జేగియమానంగా నిర్వహి స్తున్నారు. అనేక ఆర్థిక రాజకీయ జటిల నమన్యల నుంచీ 'సైవికంగా ఎదుర్కొనవలసి వచ్చిన వివషత్కర పరిస్థితుల నుంచీ శ్ర డేళాన్ని ముందుకు నడిపించి, దేళపు సాంకేతిక శాస్త్ర విజ్ఞాన సంపద పెంపొందించి? (ప్రజలలో ఆత్మవిశ్వానం ఇనుమడింవ చేశారు ఆమె. (వజాస్వామ్యం, మళాతీత వ్యవస్థ సోషలిజం, న్వతంథత్ర విదేశాంగ విధానం మున్నగు జాతీయాశయొ లకు తనను అంకేతం చేకుకొని కార్యదక్షతతో నిర్విరామకృషి చెయ్యడం ద్వారా భారత (వ్రజానీకపు భ క్రి విశ్వాసాలు చూరగొని, వారికి అరాధ్గమూ శి అయారు.

ఆమె (ప్రభావం, నలుకుబడి ఈ దేశప నరిహాద్దులకే పరిమితం కాక్సు (ప్రపంచ రోజసితిజ్ఞులలో. .అమెను ఒక (ప్రక్యాత వ్య కీగొ చేళఠాయి. ఆమెలోగల రాజకీయ పరిజ్ఞానం: నిర్ణయం తీసుకోవలసి వచ్చినప్పుడు వెనుకాడని మనోధై ర్యథ. ఆమె వ్యక్తిక్వంపై వెలుగు జిమ్ముతూ; ఏ ఆళశయాలకై తే'ఆమె (గ్రేతీకగా విలిచారోో ఆ ఆళ యాల సొధంలో*ఆమెను.. ఒక హోష్ట మానవకామూలర్తిగా నిలబెడు తున్నాయి.

ఫ్రీమతి ఇందిరా గాంధీ చేరు చేరు నందర్భాలలో చేసిన (ప్రసంగాలు; (వ్రాసిన వ్యాసాలు ఏర్చికూర్చిన ఈ “సంకలనంలో అడుగడుగునా ఆమె (వ్రతిథా విశేషం, ఆమె శేముషీ విభవం వెల్లడి అపుతూంటాయి. మొదటి విభాగంలోనివి ఆమెను (ప్రభావితం చేసిన స్యష్తల నంఘటనల గురించిన జ్ఞాపకౌలు.. తక్కిన విభాగాలలోని (ప్రనంగాలు, హ్యాన రచనలు గతశతాబ్దపు భారత దేశ ఉజ్వల చరిత్రను చెఖకాయి. అందులో ఈమె బహుముఖ తేజస్వినిలా కనిపిస్తారు,

ఈ పున్తకం (వచురించడానికి మాకు అనువతి ఇచ్చిన శ్రీమతి ఇందిరా గాంధీకి మేమెంతో బుణపడి ఉన్నాము. ఈ నంక లనం మాకు అందజేసిన సర్వశ్రీ హెచ్‌, వై. శారదా(ప్రసాద్‌), యస్‌, పి భట్‌, ఓ. పి కజర్‌వాల్‌లకుు ఇందులోవి 8,456, 6 1 8 విభాగాలు తెలుగు చేసిన (శ్రీ విద్వాన్‌ విశ్వంగారికి మొదటి రెండు విభాగాలు అనువదించిన శ్రీమతి మాలకిచందూర్‌ ఫ్రీ యన్‌. ఆర్‌. చందూర్‌లకు మా కృతజ్ఞతాభివందనలు,

విషయ [కమం ఓ పారంభ సంవత్సరాలు

1 నా బాల్యం న్‌

£,. మా ఆమ్మ ర్‌ శ. జ్ఞాపకాల పుస్తకంలో నుంచి ఒక పేజీ శి

4 జవహరలాల్‌ నెహ్రూ 10 5. బాపూజీ 17 క. దేశ విభజన = మత కలహాలు ఏ1

7. చుక్కాని పూని ణ్‌

కి (వధాన మంత్రిగా

8. దేశ సేవక 8

9. మళ్ళీ (వతిన ర్‌

10. సోషలిజం వైప 42 |, కాంగ్రెను ముందున్న మార్గాలు 40 కేపి బ్యాంకుల జొతీయకరణ శ 18 (ప్రజల వద్దకు క 14 (ప్రజల ఎన్నిక

11. బాంగ్లా ఉవ్యద్రవం 71 18, రాజ్యాంగ చట్టంలో మార్చులా 80

12. దాడీ (ప్రతిఘటించాలి గ్రిడ్లి 18, పాకిస్థాన్‌ సీనల పరాజయం న!

13. ఏక వక్ష కొల్పుల విరమణ 04 భం ధరలు = అభివృద్ధి = సాంఘిక నాయం ధి

లీ1. కాంతియక (ప్రయోజనాలక్షై అణుళ క్రి 108 22. కాశ్మీర్‌ విషయమై ఒప్పందం 110 28. ఆర్యభట్ట 116 8. ఎమర్జన్సీ (అత్యవసర పరిస్థితి 24. ఆదర్శాల కోసం పోరాటం 110 25, ఆత్యవసర పరిస్థితి 134 28. వింశత్యంశ (ప్రణాళిక 1ల8 21. ఆత్యవసర పరిస్థితి ఎందుకు? 140 28. ప్రజాస్వామ్య పరి రక్షణ 150 2%. (ప్రజాతం[త్రంలో (క్రమఃక్షణ స! శ. కాంగ్రెస్‌ పాత్ర 80. విడిపోవడానికి కారణాలు 108 శ1. పునరంకితులు కావాలి 169 5. (వజాతంటత్రం, సోషలిజం 82. జారీయ సంఘటన వైపు 175 88. మళాతీత సంప్రదాయం 180 84. జనం కోరేదేమిటి? 182 85. మతద్వేష విష[క్రిమి 180 8. భారత (ప్రజాస్వామ్యం 104 87. పాతికేళ్ళ స్వాతంత్ర్యం 200 88, ఆగని అన్వేషణ జి (0, సాంఘిక పరివర్తనం 0 [గ్రామాలకు విజ్ఞానం వికి 40. ఒక నూఠన్గ విద్యాభ్యాసం న!

41. భారత మహిళలు న! 42, (ప్రపంచంలో సగం వై? 48 వెనుకబడిన వారి సంక్షేమం లలి 44, శాస్త్రీయ విజ్ఞానం: నూతన లత్యెలు లిశలి
42. జాతి ఆరోగ్యం 240 40, 8ళు సంరక్షణ 254 . విదేశాంగ విధానం శీ7. విదేశాంగ విధాన వాన్తవికతలు న
43. అసంపూర్ణ విప్లవం 276
44. మానవ కుటుంబ సంక్షేమం వరల 60, లేమిలేని (ప్రపంచం 200
45. జీవిత లక్షణం
46. నిజమైన ఆధునికత 811
47. మానవ వరిసరాఖివృద్ధి 816
48. నేను (ప్రేమించే కొన్ని 825

(పారంభ సంవత్స రాలు

గాబాల్యం క రివి ఒలకపోసే పిల్లనింఇంతదాకా నేను చూడలేదు అన్నారట నరోజినీ నాయుక్సు ఆమెను అహ్వానించేందుకు మెట్ల మీద నిలబడ్డ నాయనమ్మ చేతుల

లోని నన్ను మొదటిసారి చూసినపుడు. ఆరు నెలల పావను నేనప్పటికి,

నా మొదటి బాల్యస్మృతి గాంధీజీ దేశవ్యాప్తంగా విదేశవస్త్ర దహనానికి చేపిన విన్నప సందర్భమయినది. అనాటి ఆవేశం ఆర్భాటం ఇప్పటికీ బాగా గుర్తు విశాలమైన డాబామీద విదేశీబట్టలు గుట్టగాపోళారు ఎన్ని అందమైన రంగులో. ఎంత ఇకిదె న బట్లలో। ఆ మొధిమల్‌ కాటిన్‌లూ; సిల్కు- షిఫొన్లూ ఒక పెద్ద గుట్టగా వున్నాయ్‌ అబి తొక్కుతూ దాగుడుమూత లాడటం ఎంత సరదావోః నా తల్లి తంగడ్రులపై నాకు కొంత అధికొరం వుందనే విషయం, అనాడు మొదటిసారిగా (గ్రహించాను. అందరూ ఆ "భోగి మంటిల సరదాలోపడి నేను చిన్న పిల్లనికదా అని నిద్రపోగొట్ట జూశారు ఎవరికి చెప్పుకున్నా లాభంలేదని తాతగారితో అన్నాను నాళూ చూడాలవి వుందని తాతగారెన్పుడూ నాసక్షమే నన్ను వెంటిబెట్టుకు తీసుకెళ్ళారు. ఆ మంటళు, పొర్చి అయేవరకూ మెలకువగా వుండలేక పోయాను. అగ్ని నాలుకలు వురుకుతూవుండగా? ఇ౦కొ యింకొ బట్టలు ఆ మంటలోకి విసురు శూండగా నా కళ్ళమీదకు నిద్రవచ్చేసింది. .

ఆ తర్వాత కొన్నాళ్ళకు నా అంతర్మాకీ: కర్తవ్యానికీ మధన్‌ ఒక సంఘం ఏర్పడింది. ఇంట్లో ఒక్కకెనే సిల్లి నవడంవల్ల _ నాకు కనిపించేనీ వినిపించేవి అన్నీ అమ్మ ద్వారానూ, యింట్లో పెద్దవాళ్ళద్వారాను. ఒక సాయింత్రం మా ఇంటికి పారిస్‌నుంచి తిరిగివచ్చిన ఒక ఐంధువొకొమె వచ్చింది. అమె ఎంతో చక్కటి ఎంబ్రాయిడరీ గౌను నాకోనమని కానుకగా తెచ్చింది. చికునవ్వుతో అమ్మ ఆ గొను ఆమెకు తిరిగి యిచ్చేస్తూ 'మేమిస్పుడు జేతితో వడికినపీ చేతితో నేసినవీ మాత్రమే కడుతున్నాం" అన్నది. ఆ వచ్చిన బంధువుకి యిదేమీ బోధపడలేదు అమ్మ కట్టు కున్న చీరెవంక చూసింది. , చాలా ముకకగా, గోనె గుడ్డలావుంది. అప్పట్లో అలాంటి ఖద్దరే లభ్యమయేది. “ఒన్ల వొరుసుకు పోయేటట్లూ, చర్మం కందిపోయే టట్లు యీ ముతక బట్టలేమిటి అని కొంచెం యీసడింపుగా అందుకుంవీ. మీ యింట్లో వాళ్ళందరికీ మతులు పోతున్నట్లున్నాయి నువ్వు పెద్దదానివి_.టంచేత ఒకసూ్క్కూలు మాగజీనుకు వ్రాసినవ్యాసం = నవంబరు, 1957

శీ ఇళందీరా గాంధీ సీయిష్టం నీది, కౌని చిన్నపిల్లల్నికూడా కోభపెట్టడం ఏమంత మంచిపని? ఈ గౌను ఆ చిన్నపిల్లకింనీకుకొదుగా!” అన్నదామె రెట్టిస్తూ. ఆష్షిందూ ఇలారా, అంటీ నీకొక విదేశీ ఫ్రాకు తెచ్చింది. సీకు బావుంళే తీసుకో, కాని ఆరోజు మనం విదేశీ బట్టలు తగలజబెట్టామే. అఆమంట మర్చిపోకు. మేమందరం ఇదరు కడుతున్నపుడు నీకీ నాజూకైన గొను వేసుకోవాలని వుంశే తీసుకో” అన్నదో అమ్మ. నాలో ఐలవ త్రరమైన కోరిక; కళ్ళలో కాంక్ష వెలిగింది. నా చిన్న చేతులని ఆ గౌనుకోసం జాపాను. కాని నాబేతివేచ్ళు ఆ గౌనుని తాకడానికి పూర్వమే కంఠం లోనుంచి మాటలు వెలువడ్డాయి “ఆది తీసుకెళ్ళిపో. అలాంటివి నేను వేసుకోను.” అప్టిం? ఎందుకని? చక్కటి వస్తువులు సీకక్కర్లేదా?” అని (ప్రళ్నించింది యింటికొచ్చిన ఆ బంధువు క్రావాలి.కొవాలింకౌని ౫” అంటూ పెద్దవాళ్ళు మాట్లాడుకుంటూ వుండగా విన్నపలుకులు కొన్ని గబగబా అనేశాను. అందుకు ఆవిడంది “ఆలాగే కానియ్యమ్మా- విదేశీ గౌను వద్దంటున్నావు. కొనీ ఆ విదేశీ బొమ్మతో ఆడుకుంటున్నావే* ఆవి దేదోమాట వరస్‌కి అనాలోచితంగా అన్నది. పెద్దవాళ్ళు చిన్నపిల్ల ల్నెప్పుడూ ఆట వస్తువులుగా భావిస్తారు, వారిలో మాటలకందని ఎటువంటి నిగూఢశ కులు వుండ గలవో ఆలోచించరు. నాకా ఆటబొమ్మంటే ఎంతో యిష్టం. ఆది విదేశీదా, న్వదేశీదా అన్నతలంపు నాకంతవరకూ రాలేదు. ఆటబొమ్మ నా నెచ్చెల్తీ నాబాంధ వీను. దావికిన్నాళ్ళూ నా హసృదయంలోస్థాన మిస్తూనచ్చాను= ఒక లేతమనసు పరివరి విధాల పరుగెత్తింది. కాల పర్మిభమణలో రోజులు వారాలపుతున్నాయి. ఆబాలిక మనసు అనాటి కానాడు కల్లోలితమపుతున్నది. తనంతలాను ఒక నిర్ణయం తీసుకో వలస్‌న భారం నె తినపడింది (య్రేమకి-క ర్తవ్యానికీ మధ్యః యింత అందమైన బొమ్మ నాదీ అనే అత్మనంతుప్టికీ: ఇది వొదులుకోవాలనే మనో వేదనకీ మధ్య, నలిగి పోతున్న ఆ బాలికకు దేశమాత దివ్యగొనం వినిపించింది. అన్నం సయించక్ష నద్ర పట్టక ఆరాటిపసడుతూవు ౦కు అమ్మాయి చిక్కి పోతున్నదనీ, నలతగా వుంటున్నద్దన్లీ వాధపడేది తల్లి, చిట్ట చివర కొకనాడు ఆ బాలిక సునిశ్చయానికి రావడంతో న్యా శ్లేశం అంతరించింది. మా గాబొమీదకు తీసు౩ెళ్ళి ఆ విదేశీ బొమ్మవ నిస్పంటించాను. అద్ర క్షా పోతున్నపుడు నా కళ్ళవెంట జలజల రాలుతున్న కన్నీళ్ళని ఆపుకోలేక పోయాాన్సు. ఆ తరువాత జ్వరం వచ్చింది కొన్నాన్ల జబ్బుపడ్డాను. అనాడుగిసిన అగ్గిపుల యిస్పటికీ నా గుండెల్లో మండుతూనే వుంది. గ ళా నెమ్మది నెమ్మదిగా మా యింటి వాతావరణం మారిపోయి రాజకీయాలకు శేందకం కాణొచ్చింది పెద్దవీ చిన్నవీ విరంతరం మీటింగులు జరుగుతూండేవి. ఇంట్లో నొకర్ల ందరినీ ఒకపక్కగా చేర్చి, "పేబులుఎక్కి.. నిలదిడీ పెద్దవాళ్ళనుంచి విన్న తెలిసీతెలియని మాటలతో ఉపన్యాసాలు యివ్వడం అనాటి నాచిన్నతనపు హానీ,

మా ఆఅ మ్మ

మాతృమూర్తి: కూతురు తన తల్లిగురించి ఏం చెప్పగలదు? కొన్నివేల జ్ఞావ కాలు మనసులోకి చొచ్చుకు వస్తున్నాయి. ఏది ముందు చెప్పాలో తెలియడంలేదు, ఎన్నో సంవత్సరాల జీవికంతో ముడిపేసుకు పోయిన స్మృతి మాలలోని పృష్ప బాల లన్నీ మేమంటే మేము అని ముందుకు తోసుకొ స్తున్నాయి. కొంచెం తెర్వతాలి గించి వాటిని బయటకి రానివ్వాలి. కొని కొత్తగౌ చెప్పగలిగే దేమున్నదిః మేమూ మాజీవితాలూ ఈ దేశ(ప్రజకు తెంచివుంచిన పుస్తకాలం కదా, (ప్రధాన సంఘటనలన్నీ మీకు తెలిసినవే

అన్నిటికంటె మొట్టమొదట మననుని వూపేదీ కడిలించేద్‌ సత్యాగ్రహం; స్వదేశీ థాదీ ఈ మూడింటి వైపుగా జాతిని నడిపిన గాంధీజీ శంఖనాదం.

ఆయన టబోధలవల్ల నాన్నగారూ తాతగారూ ఇద్దరూ వ్రభావితులయ్యారు. మొఖనుల్‌ శాటిన్‌లూ, చిత్రాలంకొర శోలిత వస్తాాలూ దహన సంస్కారం పొం దాయి. ఆనందభవన్‌లో జరిగే విందు వినోదాలకు ఆటవిడుపు ఏర్పడింది. జీవన విధానంలో మార్పు వచ్చింది. ముతకగాః మోటుగా గోనెపట్టాలా పున్నప్పటికీ ఖద్దరే ధరించేవారం. మా అన్ము శరీరచర్మం వొరునుకు పోయిన మాట నిజం. కుసుమ 'పేశలమెస ఆమెశరీరం కందిపోయినట్లు కనిపించేది. అయినప్పటికీ ఆమె ఆఖద్దరులో, నాజూశై న సొౌగపైై న పువ్వులా ఎంతో అందంగా వుండేది.

అమ్మకి మొదటినుంచీ బట్టలూ నగలూ అంటే ఆసేక్షలేదు. ఉన్న ఒక్క చెల్లె లూ మకీ చిన్నదవడంవల్ల సోదరులతో'ఓే ఆడుకుంటూ గడిపింది తన బాల్యం. 'మొగపిలల అటలు ఆడుతూ 'హెరితోపాటు కలిసిమెలిసి తిరగటం గురించి ఒక చిన్న కథపుందె. అమ్మకు తొమ్మిదీ సచేళ్ళు వయసట. మా అమ్మమ్మా వాళ్ళంతా జయపూర్‌ “సెలవలకని బంధుపులింటికి వెళ్ళారటం “ఇక్కడ 'ఘోషావుంది మేనాలోగాని బయటికి 'వెళ్ళకూడి దన్నారట ఆ బంధువులు అమ్మ కేకాదు అమ్మమ్మకికూడా ఈ నిర్బంధం నచ్చ లేదు హాయిగా ఆడుకొనే పిల్లను ఇలా కట్టిపడేయడం అన్యాయంగా తోచింది. అలో చించి ఆలోచించి ఓక పథకం వేపింది అమ్మకికూడా మొగసిల్లల బప్టలువేసి ఆలిండియా రేడియోలో (ప్రసారితమైన హిందీ (ప్రసంగానికి స్వేచ్చాను

న్‌ ఇందిరా గాంధీ బయటకిపోయి ఆడుకోమంద్ని తలకట్టు తెలియకండా? తలపాగా చుట్టుకు తన సోదరులతోపొటు వీధిలోకివెళ్ళి ఆడుకునేదట ఎవరూ గుర్తించ లేకపోయేవారు "ఘోషా పద్ధతిని ఎదిరించేందుకు తను బాలికగా చూపిన సాహసాన్ని అమ్మ మనసులో పెట్టుకుంది. అది ఆమెలో నిల్చిపోయిన చిన్నతనపు జ్ఞాపకాలలో ఎంతో స్టీరమైనదీ, మృదువైనదీను.

చాలొ సంవత్సరాల తర్వాత మళ్ళీ ఆమె మగవారి బట్టలు ధరించాల్సి వచ్చింది,

ఎప్పుడంటే 1880 లో కాంగ్రెస్‌ వాలంటీరుగా నాకూ చిన్నపుడు మొగపిల్లలు వేసు కునే బట్టలు వేసేది. దీనివల్ల కొంచెం యిబ్బందికూడా. ఏర ఎడేది. *మీ అన్నయ్య వడి? అని అడుగుతూండేవారు నన్ను ఒక్కోసారి “నాకు అన్నయ్యలేడు...నన్నే మీరు చూశారు. అంపే__'కాదు, మేము స్వయంగా చూశాము. మా కళ్ళతో క్ష్పేనముచూశాము అని వారు డబాయిస్తూవుం యే నేను నవ్వుకునేదాన్ని.

అమ్మ తన పదిహేడవ ఏట ప్పట్టినిల్లువదిలి తళుకుల (ప్రపంచ మనదగు ఆనంద

భవన్‌లో కళ్యాణ వధువుగా కాలుపెట్టింది భవిష్య తలో ఎంతబాధొ భయమూ, కన్నీళ్లావున్నాయో; అ నవయువతికి తెలియదు. అప్పటికి మా తాతగారు (పపిద్ధ న్యాయవాదిగా రెండుచేతులా సంపాదిస్తూ, రాష్ట్రంలోని (ప్రముఖుల్లో ఒకరిగా 'పేరొం దారు. ఎంతటి మనోధృతో అంతటి విశాలహృదయంగల తాతగారికి, జీవిత మొక రసొస్వాదనవలె వుండేది అయన ఎంత పుష్కలంగా సంపాయించేవారో అంత విరినిగా ఖర్చుపెన్టైవారు ఉన్నతోద్యోగులు; వథ్యాత రచయితలూ, కవులూ, విదేశీయలూ స్వదేశీయలూ, ఎందరెందరో అతిధులతో (పతిరోజూ ఒక పండుగలా విందు వినోదాలమధ్య, తాతగారి నవ్వుల గలగలతో అనందభవన్‌ (శ్రతిధ్వవిస్తూం డేది. ఆ భవనంలో రెండు (వ్రధానభాగాలు. ఒకవైపు విదేశపద్ధతిని (డ్రాయింగ్‌ రూమ్తూ గ్రైనింగ్‌ రూములు, మరొకవైపు జాతీయ పద్ధతిని "రెండురకాల వంటలూ నిత్యమూ చేస్తూండేవారు. మా అత్తకు ఒక యింగ్లీషు గవర్నెస్‌ వుండేది. మిస్టర్‌ డెక్సన్‌ అనే యుంగ్రీషు కార్యడ్రయివరు. పుండేవాడు మాకు, కాశ్మీరు కుటుందాలలో శ్రీలకి ఘోషాపద్ధతి లేదు. మా నాయనమ్మ యూరప్‌ వెళ్ళివచ్చింది.

ఈ గృహకృత్య భారమంలౌ, ఈ అతిధులూ అతిధి మర్యాదలూ మొదలై న నన్నీ మా అమ్మమీద పడేవి. ఆమె ఒక (ప్రపంచంనుంచి మరొక (ప్రసంచంలోక్రి (వవేశస్తోంది. తనవి తాను ఈ అధునాతన పద్ధతులకి అనుకూలంగా మార్చుకుంటున్న సమయంలో, మొత్తం జీవితవిధానమే ఒక కొత్త తాకిడికి లోనయింది. కుటుంబం యావత్తూ కొం(గెస్‌ ఉద్యమంలోకి దూకింది జైలు యాశత్రలతోపాటు వాటిని అంటి "పెట్టుకుని వుండే కష్టాలకి ఓర్పు నలవరచుకోనలపి వచ్చింది. అమ్మలోగల ఆత్మ విశ్వాసాొనికీ; ధై ర్యసాహసాలకీ గాంధీజీ సైతం అచ్చెరునొందారు. గౌంధిజీ పురుషు లతోపాటు స్త్రీలని కూడ వెలసలకి రమ్మని స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో. పురుషులతో

మౌ అమ్మ ళా పాటు పాల్గొనమనీ (ప్రబోధించినప్పుడు ఆమ్మకు తన చిన్నతనపు రోజులూ, జయపూర్‌ సంఘటనా గుర్తుకు వచ్చాయట ఘోషా పద్ధతిని నిర్మూలించేందుకే గాక సమాన హక్కులు బౌందేందుకు స్రీలకు ఈ స్వాతం త్య పోరాటం ఒక సదవకాళమని గాంధీజీ అనడం అమ్మకు ఎంకగానో నచ్చింది అనారోగ్యంగా ఉన్నప్పటికీ కాం(గ్రస్‌ ఉద్యమ కొర్య[క్రమంలో తలమునకలుగా పనిచేసింది అమ్మ. కాంగ్రెసు వాలంటీరుగాచేరి మొదట ఆలహాబాదు నగరంలోనూ తరువాత జిల్లా అంతటిలోనూ ఎంతగానో పనిచేసింది. ఉద్యమ నిర్వహణలోని ఆమె సామర్ధ్యం అందరి ముప్పూ పొందింది ముఖ్యంగా నాన్నగారూ తాతగారూ అమె కృషికి సంతోషంతో. పరవకు లయ్యారు. అయితే వ్యాకులపొ కెంతకీ ఆమె ఆరోగ్యంగురించి అమ్మ ఆరోగ్య మంత మంచిదికొదు. దానికితోడు యీ కార్యభార 0౦తో నానాటికి శరీరస్థితి దిగనాపిల్ల నారంభించింది. 1880 చివరినాటికి ఆమె వర్కింగ్‌ కమిటీ సభ్యురాలముంది. ఆ తరువాత కొద్దిరోజులకే (వ్రళుత్వం ఆమెను అరెస్టు చేసింది అరెక్టు చేసేందుకు పోలీసులు వస్తారని ఆ రాత్రంతా మెలకువగా వున్నాము. అటువనంటవ్పుడు కూడా ఆమె ఎంతకీ తన గురించికాక ఎదుటివార్‌ గురించీ, కాం(గ్రెస్‌ కార్య(క్రమావళి" గురించీ తను జైలుకి వెళ్ళినపుడు ఏ చొక్కంరికీ లోటు రాకుండా చెయ్యగల సదుపా యాల గురించీ సతమత నుయేదిః -

వ్య క నె జమెస్పుడూ కష్టసరంపరలోనూ 'వేదనాగ్నుల మధ్యా వ్యక్తమవు తుంది, అటువంటప్పుడు చూపగలీగిన గుండెవిబ్బర మే వ్యక్తిని ఆంచనా వెయ్యడానికి కొలమానం ఆంటారు. పిరికివాళ్ళు వేల్లివలో కొట్టుకుపోతారు. కొని ధైర్యవంతులు దానిని అధిగమించి దృఢచిత్తంతో పైకి తేల్తారు. వ్యక్తిలో సహజంగా వుండే సామర్శ్యమూ బొన్నత్యమూ కష్టకొలంలో మరింతగా (పకాశిస్తాయి. మా అమ్మ ఆటువంటి వ్య కిం

ఆమె ఎప్పుడూ ఎవరినీ తిస్తేదికాదు, గట్టిగొ అరవడమనేది ఆమెకు తెలియదు, కొని ఆమే మాటంజే అందరూ సవినయంగా శరసావహించేవారు. ముందు చూపు గల మనిషని ప్రళంసించేవారు.. పండిట్‌ మదనమోహన మాలవ్యా మేనల్లుడు ఒకాయన సంస్కృతం నేర్పేందుకు నూయిఎటీ కొచ్చేవారు, ఆయనకు అమ్మంటే ఎంతో గౌరవమూ భకీ ను, సౌందర్య సొజన్యాలు మూర్తీభవించిన ఆ బలహీను రాభిని చూపి అందరూ ఎందు కంత హడలిపోయేవారో నాకు అర్ధ మయేదికాదు కాని ఆ సంన్కృతం టీచరు చెప్పేవారు “నీకు తలియదమ్మా, ఆమె శక్తి స్వరూపిణి ఆమె తాను అనుకున్నట్లు చెయ్యగలదు” ఇలాటి మాటలు వింటున్నపుడు అమ్మ నవ్వేపేది. కాని ఆమెలో ఏదో అపూర్వ శక్తి వుందనే మాట మాత్రం నిజం. ఆమెను కలుసుకున్నవారూ, అమెతో మూట్లాడినవారూ అందరూ ఆదే మాట అనేవారు, అఖరికి షూ నొన్నగారిమీద కూడా ఆమె (ప్రభావం ఎంతో వృండేది,

ఇందిరా గాంధీ పూజా పునస్కారాలూ దీపారాధనలూ మా యింట్లో వుండేవికావు. ఎప్పుడూ డబ్బు కూడబెట్టడం గురించి ఆరాటపడుతూ, పదిమందీ చూసేటట్లు దేవుడికి మొక్కడం ఆత్మవంచన అనేది అమ్మ. ఆమె దేవాలయాలకి వెళ్ళేదికాదు, కాని ఆమెలో సచ్చింతన దైవభక్తి మాతం అధికంగా వుండేవి. భగవద్గీతా రామాయణమూ నిత్యమూ మాచేత చదివించేది ఆయేటికాయేడు ఆమెలోని మనోధృతీ భగవద్విశ్వానమూ పెరగడం మాకు స్పష్టంగా తెలిసేది. విరంతర సాధనా, మౌన ప్రార్ధనా ఈ రెండూ ఆమె జీవితంలో కుడిఎడనులు.

"సీవాతత్పరత ఆమెలోగూడు కట్టుకుని వుండటంవల్ల "పేదసాదల _ క్షేమం గురించీ, విద్యా వ్యా ప్తికోనమూ తీవ్రకృష్‌ జరిఫేది 1098 లో తాతగారు మా సువి శాల భవంతికి *“స్వరాజ్యభవన్‌” అని నామకరణంచేసి, దానిని కాంటగెస్‌ సంస్థకి దానం చేశారు, అక్కడ ఒక భాగంలో చిన్న ఆన్నత్రి (ప్రారంభించింది అమ్మ.

ఈను (ప్రేమించిన స్వదేశానికి కొన్నివేల మైళ్ళ దూరాన ముప్పై ఆరవఏట కన్నుమూసింది అమ్మ. చివరిక్షణం వరకూ ఆమె ముఖంమీద చిరునవ్వు వాడలేదు, మమ్మల్ని నముదాయిస్తూనే వుంది తను ప్రారంభించిన _ అస్పథత్రిని మూసివెయ్య వద్దన్నదే ఆమె కడవటి కోర్కె ఆమె వాంఛితం నెరవేర్చేందుకే మహాత్మాగాంధీ, పండిట్‌ మదనమోహన మాలవ్యా మొదలగువారు అలహాబాదులో స్త్రీల కోసమై ఒక అన్న(త్రి ఆమె. "పేరుమీదుగా నిర్మించారు; గాంద్‌జీయే. దానికి (ప్రారంభోత్సవం జరిపారు. వందల మైళ్ళ దూరంనుంచి వస్తూంటారు రోగులు ఆ ఆస్వ్ప్యతికి. ఆమ్మ స్మృతి చిహ్నంగా ఆమె కోరుకున్నట్లు తఈోదీనజన సేవ జరుగుతోంది.

ఆల్‌ అక ఆ లి జ్ఞాపకాల పుస్తకంలోనుంచి ఒక పేజీ

1042 ఆగను తొమ్మిదో తేదీన తెల్ల వారబోయే ముందు క్విట్‌ ఇండియా ఉద్యకు నాయకులందరినీ అరెస్టు చేశారుః నాకేమో పతా కావిష్కరణ జరుగుతున్న పుడు మొదటిసారిగా బొష్పవాయు (ప్రయోగానుభూతి కలిగింది. ఫిరోజ్‌గాంధీ (మావారు రహన్య (ప్రచార కార్యక్రమం జరిపేందుకూ; తత్సంబంధమైన ఇతర వనులకీ, అండర్‌ (గొండులోకి వెళ్ళిపోయారు. మీసంపెంచి, ఖాకీబట్టలు ధరించి ఆంగ్లో ఇండియన్‌ సోల్డరు వేషంలో పర్యటి స్తున్న ఆయన దేహచ్భాయ ఆందుకు ఆనుకూల పడింది. బొంబాయినుంచి వస్తున్నపుడు పరిచితమైన అలహాబాదులో దిగితే తననెవ కైనా గుర్దు పడతారేమోనని మారుమూల చిన్న స్టేషనులోదిగి (యీ సోల్డరు వేషంలో తను పట్నం చేరే నిమిళ్తం రోడ్డుపై నిలదిడి వుండగా (వైటీష్‌ సోల్డర్లూ, ఆంగ్లో ఇండియన్‌ సోల్డి ర్లాగల లారీ ఒకటి అటువై పుగావ స్తే దానిని ఆపి అందులో ఎక్కొరుట, అలహాబాద్‌లో తను దిగి పోతానం'టు వారు వొద్దు 'మొ.రో నిరాయుధు లైన సోర్టర్థ ని ఈ (ప్రజలు బతకనిన్వడంలేదు. మాతో వచ్చెయ్యి అని మొర'పెట్టు కున్నారుట. అయితే ఆయన నేర్పుగా తప్పించుకు దిగారు.

అప్పటికే స్వరాజ్య భవన్‌ మిలిటరీవారీ ఆధీనంలో వుంది. పక్కగుమ్మ మనదగు ఆనంద భవసంలో మేము వున్నాము. మా ఇంటివేప్పు గురిపెట్టిన్నాయి తుపాకులు. (గ్రామీణులై న మా నౌకర్ల కి ఈ పోలీసుల్నీ, ఈ తుపాకుల్నీ చూ స్తే అదురుగా వుంది. ఎవరా. వశ్శేది? అని కాపలా పోలీసులు గద్దించినపవ్పుడల్లా వారు తమ పేరు చెప్పేందుకు హడలిపోయేవారు.

శాస్తీజీ (లాల్‌ బహుదూర్‌ కొస్త్రీ అరెస్టుకి వారంట్‌" సిద్ధంగా వుంది. ఆయన ఈ యింట్లో వుండగలరని ఏ ఒక్కరూ అనుకోరనే మొండి రై ర్యంతో వచ్చారు ఇక్కడికి ' అశెస్తు కాబోయే ముందు ఆయన చెయ్యవలసిన అవసర కార్యాలు కొన్ని వున్నాయి. అందుకని ఈ విధంగా తలదాచుకోవలసి వచ్చింది. చీకటిపడితేగాని ఆయన గదిలోంచి బయట వడజేందుకు వీలయేదికాదు భోజనాన్ని అతి రహన్యంగా తీసుకువెళ్ళేవారు నౌకర్లు. వ్యాధి(గస్తురాలై న బంధువు ఆ గదిలో వున్నట్లుగా నాటక మాడాం, ఇది ఎంతోకాలం సొగదనీ, యీ రహస్యం పైకి పొక్కక తప్పదనీ మాకూ తెలుసు అధికారులు ఏ క్షణాన్నయినా ఇల్లు సోదా చెయ్యడానికి సెర్చి వారంటు పట్టుక రావచ్చు. అంచేత కాన్తీజీ అక్కడినుంచి మరొక చోటుకి మారవలసి వచ్చింది. “విమెన్‌ ఆన్‌ది మార్చ్‌ పత్రికకు వ్రాసిన వ్యాసం = సెప్టెంబర్కు 1963

10 ఇందిరా గాంధీ ఆ తరువాత కొన్నాళ్ళకి ఆయన అరెస్టు అయారు. ఇంట్లో నౌకర్లందరూ. ఒక చోట కలుసుకునేందుకు వీలులేకుండా పోలీసులు వెలుపలనుంచి వెయ్యికళ్ళతో పరిశీలిస్తు న్నారు. అండర్‌ (గ్రొండులో వున్నవారికి డబ్బూ కరప్యతాలూ మా ఆయన ద్వారా అంద చేయించడం నాపైగల భారం ఈ సమావేశాలు ఆతి కష్తంగా అక్థర్యాతి వేళ రాజకీయాలతో సంబంధం లేని వేర్వేరు మిత్రుల యింట జరిగేవి నన్ను అరెస్టు చెయ్యనున్నారన్న సమాచారం తెలిసింది. అంతవరకూ నేను రాజకీయాలతో ('ప్రమేయంలేని వ్యక్తిగా ఎంత అంటీ ముట్రనట్లు వుండటానికి వీలో అలా పుండేదాన్ని. అరెస్టు అనడం అనివార్యమైనపుడు "చడీ చప్పుడూ లేకుండా క్లైలుకి వెళ్ళడంకాక ఏదో కొంచెం హడావుడి చేసి మకీ వెళ్ళా లనపించింది. నా క్కావలపిన దిట్టలూ పుస్తకాలూ పుద్చుకు మా యింటినుంచి మరొక చోటుకి వెళ్ళాను. ఆ సాయింత్రం అయిదు గంటలకి పెద్ద మీటింగు జరగనున్నదనే హర్ష వూరంతా వ్యాపించింది అయితే ఈ మీటింగీ ఎక్కడ జరుగుకుందో. తెలాసు ఈనేందుకు పోలీసులు ఎంత (ప్రయత్నించినాకూడా తెలుసుకోలేకపోయాకు.. సరిగ్గా ఆనుకున్న సమయానికి నేను చేదికమీదకు వచ్చి నిలబడగానే మూల మూలలనుంచీ (ప్రజలు కుపష్పతిస్పలుగా రావడం మొదలుపెట్టారు. ముఖ్యంగా పక్కనున్న సినిమా హాల్చులోనుంచ్చీ, షాప్పల్లోనుంచీ చుటుపటో ఇళ్ళల్లోనుంచీ వస్తున్నారు. జనానిక్‌ తెలుస్తు మీటింగ్‌స్టలం, 'కౌని అధికారులకి తెలియదు.” నేను సరిగ్గా పది నిముషాలు మౌట్లాడానో లేదో లారీలతో మిలిబశీవారు అక్కడికొచ్చి చుట్టూ గోడ కచ్హుశారు. ఈ దృశ్య మంతటినీ ఫిరోడ్‌గాంధీ ఎదుటనున్న మేడ మొదటి అంతస్తు గదిలోనుంచి పరిశీలిస్తున్నారు నాలుగడుగుల దూరాన నావె పుగా ఒక తుపాకీ గురిపెట్టబడి వుండటం చూడగానే ఆయన ఆవేశమూ ఆదురాతో వొజికిపోతూ. గది గబ కిందికి పరుగెత్తు కుంటూ వచ్చి *ఆ తుపాకీ కిందికి దించు. లేదా వై ర్యంవుండే కాల్చు అన్నారు సాన్దెంటుమీద్‌ అరుస్తూ, సార్తెంటు కొంచెం తో(ట్రుపడి నన్ను “(పెజన్స్‌ వాన్‌” వద్దకు తీసుకెళ్ళేందుకు రెక్క 'పృచ్చుకోటోయేనరికి, (ప్రజలలో ఆందోళన చెలరేగింది, ఒక్కుమ్మడిగా ముందుకొచ్చి పడ్డరు. నా పక్కనున్న కాంగసు పై వాలంటీర్లు నన్ను యిటు పక్కకి లాగటోయారు. ఈ యిద్దరూ కలివి నన్న విరిచేస్తారేమో ననిపించింది. కాని అంతా నదుమణిగింది. తుపొకీ కాల్పులులేవుగాని తుపాకీ కొసలు (ప్రయోగించారు. అనేకమందిక్‌ గాయాలయాయి. మాలో చాలామంది. శ్రీ పురుషులని అరెస్టుచేశారు, నాభర్హాః నేనూ ఆరెస్టు అఆయాము “పిజన్‌ వానలో (ప్రయాణిస్తూ వుండగా నా మాటలకి ఆ వాన్‌లోని పోలీసులు తమ కడుపాతంకోసం, కుటుంబాల కోసం ఈ ఉద్యోగాలు చేస్తున్నామని తమార్చణలు చెప్పుకుంటూ, తమ తలపాగాలు నా పొదాలవద్ద వుంచి; తమ అసహాయ క్షోభను కన్నీళ్ళతో వ్యక్తసరచడం నేను మరువలేనిది జైలు సందర్శన మనేది. నాకు చిన్నప్పటినుంచీ అలవాటే. బంధువులనీ, స్నేహితులనీ అతి భద్రంగ్యా అసంతృప్తితో కలుసుకునే అ యిరవై నిముషాల

జ్ఞాసకాల పున్తకంలోనుంచి ఒక పేజీ [1 ఇంటర్వ్యూ ్యలు కొత్తకొదు ఈ దేశవజ లెంతకీ మా ఇంట్లోవి ముఖ్యుల జైలు శిక్షల సంగతి విన్నారేగాని ఎందరెందరో బంధువులు: ఇటు తల్లి వైపువారూ అటు తంశడ్రివై పువారూ జైలుగోడల మధ్య తమ జీవితాలు గడసిన విషయం వారికి తెలి యదు. ఎన్నేసేళ్ళు దీశిదకులై కారాగారవాసం గడిపొరో వారికి తెలియదు. నేను గడగడా చెప్పగలను పొడిక ముస్పయి మా వాళ్ళ'పేర్లు స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో ఏ కుటుంబమూ మా వాళ్ళు పడ్డన్ని అగచాట్లు పడలేదని నిస్సంకోచంగా చెప్పగలను.

బయటనుంచి వినడానికీ, చూడ్డానికీ, లోవలవుండి అనుభవించడానికీ మధ్య నెంత వ్యత్యాసమో। "ప్రతి రోజూ ఒక సంవత్చరంలాటిది, ఆ సంవత్సరంలో ప్రతి రోజూ అతి పొడవై నది అని ఆస్కార్‌ వైల్స్‌ తన జీవితంగురించి రాసినమాటలు అక్షరాలా నిజం ఒక జడత్వం, ఒక శీతలత్వం మనషిని ముపిరేస్తుంది. రోజులు నిన్సృహతో నిస్సారమవుతాయి. ఆ మనుగడలో కదలిక వుండదు. వెలుపల నున్న వారికి ఇది ఎన్నిమొటలలో చెప్పినా అర్థ ౦కొని విషయం. “జైలు జీవితం మనిషిని జంతుదశకు లాగుతుంది, అది మానవత్వాన్ని కించపరు స్తుంది అని 'పెథక్‌ లారెన్స్‌ చెస్పిన మాటలు సత్యసూక్తులు. ఎంత నరిపెట్టుకోజూసినా ఇది అధమస్థాయిలోని మనుగడ రోజులు ముద్దర కొట్టినట్లున్నప్పుడు, మనుషుల్ని పళువుల్లా చూస్తున్నప్పుడు ఆత్మగౌరవాన్ని అడుగడుగునా ఆనహేళన చేస్తున్నప్పుడు? ఒకరితో ఒకరు మాట్లాడు కునే అవకాళం లేనప్పుడు దియటి ప్రపంచానికి బధిరులై , అంధులై అందాలకీ రంగులకీ. మృదుత్వానికీ హ్రొమ్యానికీ దూరమై రోజులు వెళ్ళదీ స్తున్నప్పుడు అవి (బ్రతుకులా, రంపప్పకోతలుగాని? ఈ నేలు యీ గోడలు, యీ చుట్టూ బూడిద, ఈ బురద; యీ జైలు బ్రతుకులు బూడిదరంగు బట్టల్ళు యా తిండి ఇవన్నీ అనుదినము జైలు జీవులసి వెక్కిరిస్తూ వుంటాయి. ఈదురుగొలికీ, వర్షపొతానికీ, ఎముకలుకొరికే చలికీ మేము తటుకోకళప్పదు. మనుషులతోపాటు ప్రకృతికూడా మాపై కసి తీర్చు కుంటూ వుంటుకది. మిగతావారికీ ఓ ఊత్తరమో; ఓ దింధివు రావడమో అన్నది వుండవచ్చు. కాని నాకు అవేమీ లేవు నన్ను చూ పేందుకు ఎనరుపున్నారు. 1నుక వెలుపల. నా భర ఇదేజే లులో వున్నప్పటికీ: మేము ఒకర్నొకరు చూసుకోలేము. ఎంతకాలమో (ప్రయత్నించగా? ఆతి కష్టంమీద ఒక చిన్న ఇంటర్వ్యూకి అనుమతి లభించింది. ఆ తరువాత ఆయనని, మరొకవూరు జైలుకి మార్చివేశారు.. నేను ఏదో ఒకపని కల్పించుకుని నై రాళ్యాన్ని తరిమేందుకు (ప్రయత్నించాను ఒక పపిపిల్లతల్లి జైలునుంచి విడుదల అయాక; ఆమ తన కాళ్ళమీద నిలబడగల శక్తినిచ్చే (ఎవేళ పరీక్షకు పారాలు చెప్పళూ ఆ ససివిల్లను సాకుకూవచ్చాను.

బయటకు వెళాలనే కోరికకూడా వుండేదికాదు నాకు కావలసిన నాశ్ళెవరూ లేరు బయట. అదీగాక కారాగారవానం ఏడేళ్ళపాటు వుండవచ్చుననే అభ్మిపాయం మా అందరిలోనూ నొటుకుపోయింది. చీదరింప్పలూ! చీత్కారాలూ చిరునవ్వుతో స్వీక రించాలనే నిశ్చయాని కొచ్చాను ఇప్పుడు ,తరిచుకుంపే ఎన్నో జ్ఞాపకంన స్తున్నాయి ఒకసారి య, పి. గవర్నరు ఒక సివిల్‌ సర్జన్‌న్తి పంపించారు నా ఆరోగ్యం పరీ

కల ఇందిరా గాంధి కంచే విమితం--బయజేదో గొడవ జరిగి వుండివుంటుంది. ఆయన ఒక టానిక్కూ ప్రత్యేక భోజనమూ, వోవల్లినూ మొదలై నవి రాసిఇచ్చాడు. ఆయన ఆటు తిరిగాడో లేడో జైలు సూపరెంటు ఆ చీటీ చించి ముక్కలుగా విపిరేస్తూ “ఇవన్నీ సస్హయి చేస్తామనుకుం'టే. శుద్ధ పొరపాటు ఆయనపని ఆయన చేసుకువెళ్ళాడు, నా వని నేను చేసుకుంటాను” అన్నాడు. ఇందులో విచిత్ర మేమిటంటే నాకు అనా రోగ్యంగా వుందనిగాసి, వైద్యపరీక్ష జరిపించమని గాని నేమ కోరలేదు. తుమ్మడం, శతాయుస్తు అనుకోవడం రెండూ వాళ్ళే ఒకరోజు ర్యాత్రి పెద్ద అరుపులూ, గావుకేకలతో మెలకువ వచ్చింది. మా ఆడవార్డర్‌ జోహరా ఎవరితోటీ మంచిగా ఉండేది కాదు. నోటి దురుసుమనిషి. అయి నప్పటికీ ఆమె (ప్రొణభీతితో పెట్టిన కేకలకు మాకు జాలివేసింది.. ఒక తాచుపాము మా కటకటాలకి ఒక గజం దూర౦లో యీ వార్డర్‌ “వంచి క్లాక్‌” దిగువని చుట్టచుట్టుకు వుంది. ఆమెకి రెండు భయాలు-ఒకటి పాముకోటు; రెండు ఆ “పంచ్‌ క్లాకు'లో రిపోర్టు పడకపోతే ఉద్యోగం వూడుతుంది మేము కటకటాల వెనక బింధింనబిడి పున్నాము. కటకటాలకీ (ప్రహరీ గోడకీ మధ్యగా జరుగుతున్న (గంధమిది. క్యరగానిః మరొకటి గావి లేదు. జోహరా అరుపులూ: కేకలూ) ఏడుపులూ, తిట్లూ, బతిమాలుకోడాలూ ఇవేమీకూడా వెలుసలనున్న కాసలా పోలీసును కదలించలేకపోయాయి. “అ పాము సరిగ్గా ఎక్కడుంది? ఆది ఎంత పొడవువుంది? ఎంత వెడల్పుంది? ఏ దిక్కు-గావుంది?” ఇలాంటి [ప్రశ్నలు వేస్తున్నాడు ఆ కాపలాదారు. జోహరాకి ప్రాణంవిసిగి 'దర్శిదగొట్టు మొహమా; నా దగ్గిర “శేప్పలేదు దాన్ని కొల్చేందుకు ఆంది. ఆ కాసలాదారుచేత మొటటన్‌ని పిలిపించేందుకు గంటా, గంటన్నర పట్టింది మే్యటన్‌ ఇల్లు అక్కడికి మూడు ఫర్లాంగులు, మ్మేట్రన్‌ సూపరెంట్‌ ఇంటికి వెళ్ళి ఈ సంగడి వివేదించింది. సూపరెంట్‌ విద్రనుంచి లేచి, తాళాలు ఇచ్చేందుకు ఆఫీసుకివచ్చాడు, ఈ చిన్న ఆవరణలోకి వచ్చి తాళం తెరిచేసరికి ఆ పాము చల్లగా ఏ బొరియలోకో జారుకుంది. మరొకరోజుస మేము అగ్ని(సఫ్రమౌదంనుంచి కొద్దివారలో బయటపడ్డాం అది యిుద్ధకాలం గనక కంటోన్‌ మెంట్‌ లో బ్రిటిష్‌ అమెరికన్‌ కెనడియన్‌ సోల్డర్లు చాలా మంది పుండేవారు. ఒక కెనడియన్‌ పైలట్‌ మాజ్టైలు సూపరెంట్‌ కూతురిసట్ర ఆకర్షితుడయాడు ఆ (క్రేమికుడు జైలు సూపరెంట్‌ బంగళామీదుగా తన విమానం నడుపుతూండటం వంపాశే! కాని, ఆ రోజున విమానంరెక్క టెలిగ్రావ్‌తీగకి తగిలి విమానం ఆంటుకోవడంతో అది కూలి ఆజై్రైలు ఆవరణలోపడి ఒక పొత బంగాళా లోకి వెళ్ళి గుద్దుకుంది విపరీతమైన వేగంతోనూ, భయంకరమైన మంటిలతోనూ, అన్నీ కొలావకాళాలకి కట్టుబడి సొగిపోతుంటాయి.. ఒక చీకటికొట్లో నుంచి అమాంతం వెలుగులోనికి వచ్చినట్లయింది, నా అనుకోని విడుదల, ఈ శదబ్రమంజకీ, ఈ భావలహరీ, ఈ వర్ణమయ (ప్రపంచం, ఈ సజీవ వాహిని నన్ను మళ్ళీ తమవై పృ లాక్కోసొగాయి. నవకొంతుల సుమధురసానంలో జైలు జీవితం ఒక చీకటి కలగా వెనక్కీ. వెళ్ళిపోయింది,

జవహర్‌లాల్‌ 'నెహా

గాంధీజీకి న్యాయం చెయ్యతగ్గ మనిషి యించుమించు గౌంధీజీఅంత గొవ్ప వాడై వుండాలి-అనేవారు మా నాన్నగారు. అదేమాట జవహాల్‌లాల్‌ నెహ్రూ విష యంలో కూడా వర్తిస్తుంది అనేక రంగాలలో అనుసమ (ప్రతిభావంతులై న అమహ సీయుని అర్థంచేసుకు చెస్పగలంత శక్తీ నాకు లేదు ఆ విశష్టకా ఆ ఉతళ్సాహమూ వివిధ విషయాలపట్ట ఆస_క్రీ-నిరంతర వధికునినల, ఆ (ప్రకారం ముందుకు పోగల జిజ్ఞాసాసరులు చాలా అరుదుగా కనిసిస్తారు. అయికే ఆయన జీవించి వుండగానే ఆయన వ్య క్రిత్వానికి సంబంధించిన కోన్ని నిరాధారమగు ఆపోహల (ప్రచారం పొందాయి. మన దేళంలో కొందరు వాటిని వనిగట్టుకు వ్యాప్తం చెయ్యడంతో, అన్య దేశ పరిశీలకులు వాటిని మరింత 'పేదచేస్తి అయినవీ, కొనివీ ఆ కేజోరాశికి అంట గట్టారు. ఏమైనప్పటికీ ఆయన సురీదర సమ్మోహనమూ ర్విత్వం (వ్రజాహృదయంలో చెక్కుచెదరనిరీతిని నిల్చిపోయింది,

ఆయనగురించి ఐహుళ (ప్రచారం పొందిన అపోహలు అనేకం వున్నాయి. అందులో మచ్చుకు రెండు చెపుతాను. ఒకటి మర్రిచెట్టు సామ్యంమ్మరిచెట్టు నీడలో మరి ఇంకేమీ ఎదగదనే ఆవవాదు. ఇంతళంకు అసందర్భమూ; అనాలోచికమూ అయినది మరొకటి లేదు. నిజానికి మా ఫిర్యాదు వేరుగా ఉండేది...నేనూ నాతోటి వాళ్ళా, ఇంకా చాలామంది...ఆయన అనవసరంగా పిచ్చిమొక్కంల్న బాగా ఏపుగా ఎదగని స్తున్నారని ఈ చీడని పెరగనివ్వడం మంచిదికాదు, ళుంచెయ్యాలని ఆయ నతో అస్తమానం అంటూండేవాళ్ళుం. తను చెప్పనళ్లే నడుచుకోవాలనీ, తనమార్గమే గమ్యం చేరు స్తుందనీ ఆయన ఏనాడూ ఎవరినీ కాపించలేదు, తనచుట్టూ పుష్ప నికుం జొలతో బాటు చీడమొక్కల్ని ఎదగని స్తున్నారే అని మేము గింజుకునేవాళ్ళం. అయితే, ఆయన తనని దుయ్యబశ్థువారిని కూడా చిరునవ్వుతో ఎదుర్కోగల ఉదారులు,

మరొక కధ. ఆయన గాంధీ టోపీ గురించి, ఆయన గురించి నేను చదివిన పు్తకొలన్నిటిలోనూ తను అందంగా కనబడేందుకు ఆ గాంధీ టోపీ పెట్లుకునేవారని ఆయనమీద అభాండం వెయ్యడం కనబడేది. గాంధీ టోపీ పెట్టుకోడంపేల్ల ఆయన న్యూ ఢిల్లీలో “సెలక్టెగ్‌ వర్క్‌స్‌ ఆఫ్‌ జవహర్‌లాల్‌ న్నెహూ' - మొదటి నంపుటి విడుదల సందర్భాన చేసిన (వ్రసంగం = జనవరి 25, 1972

14 ఇందిరా గాంధీ ఆందం ఇనుమడించిందా అన్నది మన దృక్క తానికీ: అభిరుచికీ సంబంధించిన విషయం. నెహ్రూ స్టాంపు వేస్తున్న సందర్భంగా యీ విషయమైన వాదోపవాదాలు చాలా వచ్చాయి. (ప్రవంచ (పథ్యాత ఫాటో(గ్రాఫర్ల నేకులు, *ఆ టోపీ తీసేయండి -_ టోసీ లేకపోతేనే మీరు చాలా బావుంటారు అని ఆయనతో అనడం నేను స్వయంగా విన్నాను. అయికే ఈ దేశంలో, ముఖ్యంగా ఉత్తర భారతంలో శిరస్సుకి ఆచ్చాదన లేకుండా వీధిలోకి రావడం? అమర్యాదకరమనే అభిప్రాయం దాగా పాతుకుపోయి వుంది. ఇక స్వాతం[తోద్యమంలో యీ గాంధీ టోపీ కొన్ని ఆశయాలకూ, సిద్ధాం తాలకూ ప్రతీకగా నిలుస్తూ స్వాతం్యత్య సమక దీప్తిక్‌ చిహ్నామయింది. గాందీ టోపీ ధరించడంలో స్వాతం(క్ర్య దీకె కంకణధారణ వంటిది వ్యక్రమయేది ఇవి చాలా చిన్న విషయాలు. అయినప్పటికీ ఈ రెండూ ఎందుకు (ప్రస్తా వించానంయటే, ఇలాటి చిన్నవి పుచ్చుకునే లోకపూజ్యుల రూపచి(త్రాలకు మాలిన్యం అంటగన్షేందుకు (ప్రయత్నిస్తారని చెప్పేందుకు ఇక ఆయనపై పుస్తకాలు ఆయన గురించి వెలువడ్డ వాటిలో సగం కూడా నేను చదివి వుండను. కాగా ఆయన తన కధ తనే (వ్రాసుకున్నారని నేను చెపితే మీరు కాదనరనుకుంటా. ఆయన తన కథ తాను (వ్రాసుకోవడమే కాకుండా? *ది డిస్కవర్‌ అఫ్‌ ఇండియా ద్వారా తన అసంఖ్యాక రచనలూ ఉపన్యాసాల ద్వారా ఒక వినిర్శల ప్రక్ఞాధకీణుని. వ్యక్తి (వ్రకొశిత కోభను తన జీవికం నుంచీ,తన దేశం నుంది స్తన నమేకాలీన ప్రపంచం గుంచీ మానవాళి ముందు వుంచారు. ఆయన భావనలూ దాధ్యతల్తూ ఆలోచనలూ ఆచరజా ఒకదానితో ఒకటి మేళవించుకు పోయి - తన జీవిత్రమ్రూ' భారత జాతీయ జీవనమూ ఒకటిగా సమ్మి(్రితమై ఒక (ప్రజావాహినిని మహదాళయ్స సౌధం వైపు మళ్ళించింది ఆలోకోత్తర పురుషుని మూర్తి మనకు ఆయన ఛ్రాన్షనా జగతిలోన్‌ వాక్య విన్యాసాల సౌగసులో, పద సౌందర్య పటిమలో సాక్షొత్కరిస్తూ వుంటుంది. హీ అయన ఆలోచనా పద్ధతి ఆర్థం చేసుకొనేందుకు ఆయన (వ్రాసిన పు స్తకాల్బు చేపిన (స్రనంగాలు నిజమైన నూచీ పత్రాలు. ఆయన చెప్పిన దానిలో భ(ద్రపరచ నలసింది ఎంతైనా వుంది విజ్ఞులనీః విద్యావంతులనీ తన అపూర్వ జ్ఞాన సంపదతో ఆశ్చర్యపరుస్తూ, సామాన్య (ప్రజకు మన జాతి వారసత్వంలోని ఘనతను వెల్లడించే వాడు... ఒక మాట: మా యింట్లో అందరికీ వ్రాయడమనే ఒక అలవాటు పంది. ఏ రంగంలో కృషిచే స్తే దానికి అంకిత మైపోయి ఆ అనుభూతులు కాగితంమీద పెటడం ద్వారా మా యింట్లో వాళ్ళతో సంచుకోవడమనే అలవాటు వుంది. పిద్దాంత ప్‌ర్చ అయినా స్వానుభవమైనా, నవ్వించే హాన్య కుసుమమైనా, నలుగురితో పంచుకునేందుకు లిఖితం చేసేవారం. ఎందుకంటే ఎవరి పనులు వారివి = ఎవరి (ప్రపంచం వారిది, జవహార్‌లాల్‌ నెహగ కూడా అదే పని చేశారు. కారాగారంలో వున్నపుడు ఎన్నో లేఖలు వ్వ్‌స్తే (ప్రధాన మంత్రిగా వున్నపుడు అంతకెన్నో రెట్లు (వ్రాశారు,

జవహరీలాలో న్మేహూ 15

“ది గ్లీ'మ్‌ప్పెన్‌ ఆఫ్‌ వర్‌ల్డ్‌ హాన్టరీ = నా కోనమని (వ్రాశారు. ఆయితే నాకు దానికం'ే “డిన్కవరీియే యిష్టం. బహుశా అందుకు కారణం ఆ డిన్కవతీ (పూవులు నేను చదివి వుండటమేమో: “డిస్కవరి ప్పున్తకం పల్లిషరొ నుంచి వచ్చేనాటికి నేను గౌద బిళ్లలో బాధ పడుతున్నాను. ఈ గౌద బిళ్ళలు చూసేవారికి నవ్వు తెప్పిస్తాయి గాని అనుభవించేవారికి ఒక పెద్ద యాతన. బహుశా (పూపులు చదవడం, వెంటనే గౌద బిళ్ళలు రానడం యీ రెండూ కారణమై వుండవచ్చుం డిన్మవరీ అంటే నేనంతగా యిష్ష పడటానికి. 1044లో డిన్మవరీ పూర్తి అయింది. కావి ఆ మహ సీయుని సృజనౌత్మక జీవితానికి, ఆ నిరంతర (క్రామికుని మహోదాత్త కృషికి యింకా యిరవై ఏళ్ళ వ్యవధి వుంది ఈ యిరవై సంవత్సరాలలోనూ; ఆయన ఎన్ని ఉత్తరాలు (వాశారో: ఎన్ని (ప్రసంగాలు చేశారో, ఎన్ని పథశ్రాలు నరి చూశారో ఎవరి కెరుక అదంతా పరిశీలనార్హ 0.

జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూ సీరీస్‌లో ఈ స్మారక సంఘం వారీనాడుు మొదటి సంపుటిని విడుదల చేస్తున్నారు. డౌక్టీ ర్‌ కరన్‌సింగ్‌ చెప్పినట్టు, ఈ సంపుటాలలో ఆయా సమయాలకు సంబంధించిన విషయాలు కొక ఎల్లి కాలాలకూ పనికివచ్చే అపూర్వ విషయాలు, నహ దృక్పథమూ, నెహాౌూ భావాలూ వుండగలవు.

కొన్ని ముఖ్యమైన చారిత్రక పథ్రాలనీ, సారాంశాలనీ ఇక్కడ జేర ఏటాపికి పీలులేదు _ ఎందుచేతనంటే అవి (ప్రభుత్వం వారి రహస్య సమాచారమవడం వల్లి॥ ఇరవై నంపుటాల ఈ (గంథమాలని “సెలకెడ్‌ వర్క్‌స్‌” అనడం ఏమంత సబబు అని (వళ్నించారు ఒకరు, సమకాలీన చరిత్రను చెప్పడం నెహ్రూ కొలతద్ద అయితే భావుకత ధావితరాలకు పనికివచ్చే విధంగా సాహిత్య పష్టితో, _ మేరా, నంపదతతో అలరారే అత్యుత్తమ రచనలుగా ఇంకొ ఎన్నోగా ఇందులో చేర్చవలపి ఉంటుంది.

చాలామంది భారత(ప్రధాని జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూ తన మంథశ్రివర్గ సభ్యులకీ, గవర్నర్లకీ పదిహేను రోజుల కొకసారి చొప్పున వ్రాసిన లేఖల విషయమై వినే వుంటాటి. ఆ లేఖలు ఎంతో విజ్ఞానమూ; వినేకమూ ఫొదిగినట్లుండేవి ఎన్నో విషయాలపెన సమగ పరిశీలన జరిగేది. ఆదంతా (ప్రభుత్వ లేథా పరంపరగా కనిపించినప్పటికీ, వాటిలోని సాహితీ స్వారస్యం కొదనలేరు.. ఆరువేల పేజీలకి ప గా వుంటాయవి. ఇవిగొక !8 సంవత్సరాల పదవీ కాలంలో, దై నందిన కార్య భఫంలో అయన ఎన్నెన్ని ్రనంగాలు తయారు చేసుకునేవారో!. కొన్నిటిలో పున రుక్తి వుండవచ్చు - అందుకు కారణం లేకపోలేదు. ఆయన తనను ఈ (ప్రజలను విద్యావంతులుగా చేయవలసిన బోధకునిగా భావించుకునేవారు = అంచేత ఒక అధ్యా సకుడు తాను చెప్పినదే నాలుగుసార్లు లెట్టించి చెప్పినట్లు ఒకే విషయాన్ని (ప్రజల మనసులో హత్తుకునే దాకా వేరువేరు మాటల్లో తెలిపేందుకు ప్రయత్నించేవారు. విద్యాగంధం లేని (ప్రజలకు తను ఈ విషయం తెలపాలి జాతీయ అంతర్జాతీయ విషయాలనూ, దౌత్య నీకిలోవి మెనకువలను; సైన్సుకీ సాంశేతిక విజ్ఞానానికి గల

18 ఇందిరా గాందీ అనుబంధాన్నీ సామాన్యులకి ఆర్థం అయే రీతిని తెలిపేందుకు అనేక విధాల (ప్రయ త్నించేవారు.

దబదబా గుట్టలకొద్దీ (వ్రాసెయ్యడం కాదు ఆయన ధ్యేయం. తాను (వాపిన (ప్రతీదీ నలక్షణంగా సందర్భోచితంగా వృండాలనే పట్టుదల మనిషి. అందుకనే తను (గ్రాపిన ్రతీదీ సరి చూసుకుని సరిదిద్దుకుని గాని తృప్తి చెందేవారు కౌదు. ఆయన (వ్రాత (ప్రతులతో పరిచయమున్న వారికి యీ చేర్చులూ మార్పులూ సుపరిచితం. 'వ్రాపిన (వ్రతీదీ ఒక ఉన్నత (ప్రమాణం కలిగిపుండాలనే భ్యేయంతో (వ్రానినపుడు, వీటిలో ఏవి ఎన్నిక చెయ్యడమా అని సంపాదకులు తర్జన భర్జన వడటంలో ఆశ్చర్యం లేదు. అదంఠా యిరవై నంపుటాల్లో ఎలా కుదించగలమా అని (ప్రయ త్నిస్తున్నారు.

ఈ మొదటి సంపుటిని విడుదల చెయ్యడం నాకెంతో సంతోషదాయకమెన విషయం. మన సమకాలీన పరిస్థితులను తెలుపుతూ, జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూ భ్రావాలు యీ జాతీయ జీవనానికి ఎటువంటి గట్టి పునాదులని వేళశాయో, సోషరిజమ్‌ లక్ష్యంగా మూ ([వ్రజలు ఎలా ముందుకు సాగిపోతున్నారో, మత పక్షపాతరహితమైన డెమో క్రస్స నుంచి, ఈ దేశం ఎలా (ప్రగతివథం వైపు పృరోగమి స్తున్నదో వివరించి చెప్పేంద్‌కు ప్రయత్నిస్తున్నది. ఈ (గ్రంథమాల. ఈ దేశ్యసజ ప్రగతివథాన దృఢ విళశ్వానంతో అడుగు వెయ్యడమే ఆ మహనీయునికి అర్చించగల కుసుమాంజలి. వ్‌

బావూజీ గాందీగారితో నా మొదటి పరిచయం ఎస్పుడో చెప్పడం చాలాకపష్పం, ఒక ప్రి ప జె

విశాల నేత్రాల బాలిక తన సొద వినేందుకు ఎవరూ దొరక్క; ఆ మహనీయునితో చెప్పు కనేందుకు వెళళూవుం'టే, ఆ బాలిక కస్ట నిష్టారాలను నమన్యలమా అతి ప్తిమిఠంగా ఎంతో శ్రద్ధగా అలకించేవారు. తను ఆ బాలిక (ప్రపంచంలోకి (ప్రవేశించి తన తీయని మాటలతో అమె వేదన పోగోస్టేవారు. ఆయన ఎప్పుడూ నొకు మా యింట్లోని ఒక 'ఫెద్దలా కనిపించేవారేగాని; ఈ దేశాన్ని నడుపుతున్న మహానాయకుడనే భావం కలి గేది కాదు ఆ బాలిక ఎన్నికథలు చెవ్పుకున్నదో ఆయనక; ఆ తరువాత కొంచెం "పెద్దయ్యాక అభిప్రాయాలూ, అశయాలూగూర్చి వాదోవవాదాలు నలిసి అనుభవజ్ఞానం లేని చిన్నతనపు మొండి తనంతో ఆయన మౌటలు ఖండించేదామె. కాని, జీవితం విశాలమై; అనాటి కొనొడు సువిశాల (వ్రపంచం అవగత మవుతున్న కొద్దీ పరిమిక జ్ఞానంతో అధిగమించలేని పర్వత శిఖరాలు కళ్ళముందు సొక్షొత్యంరి స్తున్నకొద్దీ ఆ మహాప్పరుషుని పలుకులలోని అంతర్వాహాని శ్రమేసీ వెల్లడి కాజణొచ్చింది. మొండిగా వాది స్తున్నపుడుకూడా ఆయన ఎంత నిదానంగా? ఎంక వోర్చుతో, ఎంత కుతూహ అంతో నేను చెప్పేవి వినేవారో!

ఎక్కడయినా అన్యాయం జరిగినపుడు ఆయన బొధావ్యధిత హృదయం విల విల్లాడి పోవడం నాకు (ప్రత్యతంగొ శెణసు. వయసు వచ్చినకొద్దీ? లోకానుభవం పెరిగిన కొదీ ఆ మహనీయునికి ఈ దేశ (వ్రజలతోగల బాంధవ్య లత జోధపడ జొచ్చింది.* ఈ దేశప్రజల ఆళయాలకీ, లక్యాలకీ (ప్రతీకగా నిలవడమే ఆయనలో గల ఎనలేని గొప్పతనం.

నేను ఆయనకు ఆతి నన్నిపొతంగా శాగలిగినది 'దేశవిభజన తర్వాత. ఆత్యొ చారాలు అవమానం, దోసిడీలపాలదిడీ రైళ్ళనిండా లక్షలాది కొంది శీకులు పాకిస్తాన్‌ సుంచి యిక్కడికి వచ్చినపుడు, అదొక పీడకల ఈ దారుణాలకు జవాబుగా ఢిల్లీ లోనూ, వంజాబులోనూ (వతీకారవాంఛ చెలరేగినపుడు నేను బాపూజీ కొర్య పరిధిలోకి సన్నిహితంగా రావడం సంభవించింది అస్పటికి కొద్ది రోజులే అయింది నేను ఢిల్లీ వచ్చి, ఆరోగ్యం సరిగా శేవి ఒక పసివాని తల్లిని. కాని గాంధీగారు ఖబురు

2

16 ఇందీరా గాందీ వంపించారు... ఢిల్లీలోని భయాందోళనా పూరికమగు ముస్తిమ్‌ (ప్రాంతాలకు నేను స్వయంగా వెళ్ళి చెయ్యవలసింది కొంత వుందన్నారు అక్కడికి వెళ్ళడం (ప్రమాద కరమే గాక సొమౌన్య (ప్రజానీకానికి అటువంటి శాంతియుక కృషిపట్ల నమ్మకం నన్నగెలింది. అయినప్పటికీ గొంధీగారు ఆదేశిస్తే కాదనడం ఎలా? “నీ వొక్కదాని మీదనే నొవ నమ్మకంవుంది. చాలామందిని అడిగాను “ఓ- అలాగే: బాపూ అన్న వారేగాని అడుగు ముందుకువేపినవారు. లేరు” అన్నారాయన. రోజుకి పన్నెండు గంటలచొప్పున కొన్ని నెలలపాటు ఆ మతకల్లోలప్రాంతాల గడిపాను వ్యవధి చిక్కినపుడల్లా బాపూజీకి నేను చేస్తున్నది నివేదించేదాన్ని. ఆయనని కలుసు మాట్రాడినపుడల్లా నాలో కొత్త శక్త కొత్త ఉత్పాహమూ పెల్లుబుకి వచ్చేవి ఒకో సార్‌ రోజులకొద్దీ చూడటమే పడేదికాదు. అలాంటప్పుడాయన ఒక చిన్న చీటీనో, ఒకపువ్వో తన సంచేళంగా పంపేవారు. చిట్టచివరికి హిందూ ముస్లిమ్‌ల మధ్య సఖ్యత ఏర్పడి, ఒకరితో ఒకరు కరస్పర్శు గావించుకు ఒకరిళ్ళకు ఒకరు స్నేహ పూర్వకంగా వెళ్గరానడం ప్రారంభించారు. ఈ పనంతా పూర్తి అయేసరికి నేను బాగా డస్పిపోయౌను. అప్పుడు నన్ను గాంధీగారు “యిప్పటికిది చాలు___కొన్నాళ్ళ పాటు లక్నోవెళ్ళి విశ్రాంతి తీసుకో, నువ్వు విదేశాల్లో చదివిన చదువూ, పొందిన అనుభవం వృథాకౌలేదని నొ కిప్పుడనిపిస్తోంది” అవి అభినందించేసరికి ఆమాటలు అమృతోసమానంగా తోచాయి. గాంధీగారు రాజకీయాల నెప్పుడూ ఉన్నతస్థాయికి తీసుకెళ్ళి మతమూ రాజ కీయాలు అనేవి పిద్ధాంకాలుకావు; అవి దై నందినజీవితంలో కార్యరూపాన అనువదింన బడి మన ఆలోచనా సరళిని సరిదిద్దాలి.అనేవారు. భారత టేశంలో గాంధీగారు ఒక సజీవశ_క్రి, ఆ వధం అనుసరించి నడుస్తు న్నారు నెహ్రూ. గాంధీ ఆదళ్ళొలకి నెహ్రూ (ప్రతిరూవం. కొత్త సమస్య ఆంకురించే నపుడు మనసుని సువిశాల పరచుకుంటూ, ఆ (ప్రశ్నలకు జవాబులు 'వెళతుక్కుంటూ వాటిని కార్యరూపొన ఆచరణలో పెట్టిడంద్వారా, సక్రమ్యప్రగతికి దారితియ్యాలి. శ్ర పద్ధతినుంచి మనమెనరం మకీ దూరంకామనే నమ్మకం నాకుంది. అయితే కొన్ని చోట్ల ఖాదీ, మద్య నిషేధం మొదలై నవాటిని మాత్రమే పట్టుకు ఈ వెలుపల్రి చిహ్నాలే (ప్రధానంగా భావిస్తూ గాంధీజీ బోధలనూ, ఆయన పిద్ధాంతసాలాన్ని విన్ల రచి సహానాన్నిం విశాలదృష్టినీ కోల్పోతున్నారు. బయటి గుర్తులకంజే లీ ముఖ్యమైనది గాంధీజీ ప్రబోధించిన ఆత్మసాధన, గాంధీజీ సజీవులై వుండగా గాంధీజమ్‌ మళతస్థాసకుల జీవితకొలంలోని ప్రబోధాల వలెనే ఒక అపూర్వ శక్తిని కలిగివుండేది ఆ తరువాత అది సృజనాత్మకంగా ఇెదగుతా, పరిణతి చెందుతూవుంది. గాంధీజమ్‌కి ముఖ్య సిద్ధాంతాలు గాని, నియ నూవళ నిబంధనలూగాని బేవు [ప్రతి సమన్యసీ, (ప్రతి (ప్రశ్ననసీ సమకాలీన పరిసితుల దృష్ట్యా సత్యాహంనలకు థిన్నంగాని రీతిని పరిష్కరించుకోమని సూచిస్తుంది. (ప్రాచీన

బాపూజీ | సంప్రదాయాలతోనూ, మతటోధలతోనూ ముడివేయబడివున్న గాంధీజీ టోధలు మనకున్న నమ్మకాలను గుడ్డి నమ్మకొలుగా మార్చక; కార్యరంగాన్ని సువిశాలం చేస్తూ నిత్యనూతన (ప్రపంచంలోకి అడుగిడమంటాయి. నర్వమతాలలోమా ఒక (ప్రధానమైన ఏకత్వ భావనవున్నదని ఆయన బాహాటంగా అనేవారు.

కనా ఇంటికి చుట్టా (ప్రహరీ గోడలు లేపి కిటికీలు మూసుకు కూచోవడం నా అభిమతంకాదు. అన్ని దేశాల సంస్కృతుల వాయువులూ ఈ యింటీమీదుగా వీస్తూం డాలి. ఎంత నిరాటంకంగా వీల్లైతే. అంతః అయికే ఆ (ప్రథంజనంలో నేను కొట్టుకు ఫోదలచుకోలేదు. నాకొళ్ళు నేలమీద అన్ని వుంచాను, నా మతమొక బంది భానాకాదు భగవంతుని సర్వ సృష్టికీ యిందులో సముచిత స్థానమున్నది జొరీ? మతమూ, నర్ణమూ అనే దురహంకారాలకి అతీతమైన మతం నాది*ే

గాంధీజీని చివరిసారి 1048 జనవరిలో కలుసుకున్నాను.-మరునాడు ఆయన హత్య చేయబడుతారనగాః తను ఆరోజున కాళీగా వున్నాననీ, వీలుంపే ఒకసారి రమ్మనమనసీ కబురంపించారు. నేను కౌరు ఎక్కుటోతూండగా. మా తోటమాలి ఒక మళ్లెదండ నేను తలలో తురుముకునేందుకని యిచ్చాడు. తెల్లటి మల్లెలు, పరిమళం 'నెదజల్లుతున్నాయి. ఎందుకనో అది తలలో పెట్టుకోవాలని పించలేదు, గాంధీగారివదకు తీసుకెళ్ళి అయన పడక పక్కనుండే బల్లమీద వుంచాను మేము ఏవేవో మాహ్లీడుతున్నాం, మూడున్నర ఏళ్ళవాడు మౌ అబ్బాయి రాజీవ్‌ ఆ పువ్వు అతో ఆడటం 'మొదలుపెటి, గాంధీగారిని అలంకరించసాగాడు. ఒకో్క(చసారి వాడు ఆ పూలమాలని వారి ఇళ్ళకి కడియంలొ చుష్టువాడు మరోసారి దొటనవేలుచుట్టూ చుక్తేవాడు. ఆ రోజున బాపూజీ బాలా (ప్రకాంతంగానూః ఉల్లానంగానూ వున్నారు మాటల సందర్భాన రెండు రోజులక్రితం నేను చూపిన సినిమా (వ్రస్తానన వచ్చింది. గాంధీగారు తన ఆశ్రమంలోని ఆడపిల్లి లను ఆ సినిమా చూసేందుకు సంవడానికి నిరాకరించిన సంగతి నాకు తెలుసు. “ఆ ఫిలిమ్‌ మాకూ అంత నచ్చలేదు” అని నేనన్నాను. *ఆ పినిమాతీసీన మనిషి నాకు తెలుసు గనక ఆ మనిషి ఎలాంటివాడో నాకు తెలుసు గనక్క అతను తీసే చిత్రంలో చూడతగ్గదేమీ వుండదని ముందే అను కున్నాను. అందుకనే యీ పిల్లల్ని వెళ్ళవద్దన్నాను,” అన్నారు వాపూజీ. ఒక వ్య క్తి స్వభావం అ వ్య క్రిలో విగూఢంగా వుండే భావాలనిబట్టీ, ఆతను నిత్యమూ చేసే పనులనిబట్టీ నిర్ణయ మవుతుందని, ఆ అధార తో అతని పనుల విలువ తకేల్చవచ్చునసీ అన్నారు. మాతోపొటు నవ్వుతూ హాస్యాలాడుతూ గడిపేళరు. అదే మేము చివరి సారి చూడటమనీ; యీ రజ్షెదీసం మాకింక వుండదనీ, ఆటోపినోటి నప్వుల భాగ్యం అక్కడితో తీరిపోతుందనీ అనుకోతేక పోయాను,

థారత (ప్రజలను స్వాతంత్ర్య నమరోన్ముఖుల గావించి, విజయం సాధించిన

త్రి ఇందీరా గాంధీ అ కరుణాంతరంగుడు, మననుంచి నూయమవడంతో, అడవిలో అల్లల్లాడే ఆనాథ శభుపులమై పోయినట్లని పించింది. ఈ సమస్యలు కీకారణ్యంనుంచి బయటపడట మెలా! దారితీయగల,. దారి చూపగల తేజోమూర్తి మనల్ని వొదిలి వెళ్ళిపోయాడు, అయితే ఆయన ఆత్మశక్తి మాకం యీ ప్రజల వారసత్వమై వారికి ఫై ర్యాన్నిస్తూ వారి విశ్వాసదీపాన్ని కాపాడుళూ, వారిని దీకెపరులగావించి కర్తవ్యమనే కార్య క్షేత్రం లోకి నడిపించింది. ఏ దీనజనుల కేమంకోసం బాపూజీ హృదయం తల్లడిల్తి దో, వారు ఆ దివ్యజ్యోతి చూపిన బాటలో పయని స్తున్నారు. గారా

దేశవిఛభజన =. మతకలహాలు

1047? అంచపే ఎన్నేళ్ళో అయినట్లనిపిస్తుం దిప్పుడు తలుచుకుంటే. ఆరోగ్యం అంతగా బాగాలేదు. గాంధీజీ నన్ను పిలిపించి అన్నారు: “నీకు వంట్లో బాగుంటంలేదని నాకు తేలుసు కొని యిది నువ్వుమూ(త్రమే చెయ్యగలిగినపని* ఢిల్లీ లోని ముస్లిమ్‌ ప్రాంతాలకి వెళ్లి వాళ్ళకి తిండీ నీళ్లా వున్నాయో లేనో కనుక్కుని ఎలా బతుకుతున్నారో తెలుసుకుని, మంచిచెడ్డలు విచారించి రావాలి.”

జదాప్పూజ్తీ నాకు ఈ ఢీల్లీ నగరం తెలియదు. నేనిక్కడ పెరిగిందాన్నికాదు. వున్నదాన్నీకాదు, ఏవి ముస్లి మల ప్రాంతాలో ఏవి హిందువుల (ప్రాంతాలో బొత్తిగా తెలియదు, రోడ్డుకూడ సరిగా తెలియవు. మనుషులు అంతకం'ే తెలియదు. నావెంట ఎవరొస్తారు?” అన్నాను,

“ప్టివైంట్ర రాగల మనిషొకరుంశే నిన్ను వెళ్ళమని ఎందుకడుగుతానుఖి అన్న బాపూజీ పలుకులు నేను మర్చిపోలేను,

నేను ఒక్కతెనూ బయలుదేరాను.

ఎక్కడికి వెళల్లలో తెలియదు. అందుకని టొనుహోలుకి వెళ్ళాను. తెల్ల ఖద్దరు చీరకట్టుకున్న “ఒక యువతి నాకు అక్కడ కనిపించింది. అమె ఎవరో నాకు తెలియదు. నేను ఎవరో ఆమెకు తెలియదు. తిన్నగా ఆ మెవద్దకు వెళ్ళి

“మీరిక్కడ ఢిల్లీలో వుంటున్నారా?” అని అడిగాను.

“ఆవును” అన్నదామె

కప్టుక్సీ ఢిల్లీ బాగా తెలుసాః ఇక్కడ పనిచే స్తున్నారా?” అని (ప్రక్నించాను.

“*ఆవ్పున్న__శ్రామికవాడలో పనిచేస్తున్నాను.” అన్నదామె.

“మ్సస్థి మ్‌లు ఎక్కడ నివసిస్తున్నారో మీకు తెలుసా?” జనిబడి న్న

“ఎందుకు తెలియదూ? తెలుసు.” మ క్ష ననన గ 0 + క. కలకత్తాలోని "కౌన్సిల్‌ ఫర్‌ (ప్రమోషన్‌ అఫ్‌ వనర కిసోసిమా వేశంలో ఇచ్చిన ఉవన్యానంలోని భాగాలు = ల గీ 166”? *

స వెల లట న్‌ న

వీ ఇందిరా గాంధీ “నేను అ ముస్సిమ్‌ ప్రాంతాలకి వెళ్ళనలసివుంది. నాకు తోడుగా మీరు రాగలరా? అనీ వస్తాను,” అంకదాకా మేము ఒకరిపేరు ఒకరం అడగలేదు. అప్పుడు చెప్పాను నేను ఫలానా అని. “మీ పేరేమిటి అని అడిగాను. “స్స్పుభద్రా జోషి” అన్నదామె ఆ విధంగా కలుసుకున్నాం మేము మొట్టమొదట. గాంధీజీ ఈ పనికి నన్నే ఎందుకు నియోగించినట్లు? దానికి కారణంఎఆయన నా గురించి చిన్న కథ విన్నారు నామట్లుకు ఆది చెప్పదగ్గంతది కాదుగాని ఆయన లట లెక్క వేరుగా వుంది. దైనందిన జీవితాన్నిబట్టీ, ఆలోచనా సరళినిబట్టీ ఒక మనిష్ని స్వభానం నిర్ణయించవచ్చు” అని అనేవారు గాంధీజీ. నేను (ప్రాజాలకి తెగించి ఒక అల్ల రిమూక బారినుంచీ ఎవరినో రక్షించానని ఆయన విన్నారు. %ఫప్రజల గుఠప్పకు భయపడవలసిన పనిలేదు. ధైర్యంగా నిలబడి, ఆత్మధృతితో ఎదిరించ గలిగితే వారు చెల్లాచెదర్లై పోతారు, ఎందుచేతనంయే?) మన ఆత్మబలం వారిని విస్తే జులుని గావిస్తుంది అని ఆయనతో అన్నాను మనం భయపడకూడదు; బేదర కూడదు. ఒక మంచి పని చేస్తున్నామనే నమ్మకం దృఢంగా వుండాలి. రెండు వందలమంది ఒక అరవై. డెన్బ్రైఏళ్ళ మనిషిని తరుముకురావడం చూశాను. అతను పాణఫీతితో గాపుశేకలు "పెడుతూ, రోడ్డువెంట పరుగిడుతున్నాడు. ఆ దృశ్యం చూపిన వేను కారులోంచి రోడ్డుమీడ కురికి, ఆతనిని కారు వెనకసీట్లో పడేశాను. ఆ గుంప్ప క(ర్రలూ కత్తులతో నూ కారుని చుట్టుముట్టి నిలబడింది. అందుతో ఒక్తశన్స (ప్రశ్నించాడు. “ఎవరు మీరు? ఎందుకతన్ని కార్లో దాస్తున్నారు?) ఉనే నెవరయింది మీకనవసరం _ నేనేం చేస్తున్నానో నాకు తెలుసుగా మీరేం చేన్తున్నారో మీకు తెలుసా అని నేను ఒక మనిషి ప్రాణం కాపాడుతున్నాన్సృ మీరేం చేస్తున్నట్లు?” “లత్రన్ని చంపదలచుకున్నాం చంపి తీరుతాం మీరతన్ని రక్షించలేరు. అడ్డం నిలబడితే మిమ్మల్నీ చంపుతాం” అన్నారు వాళ్ళు, *ఆలాగా? మీరు నన్ను చంపదలచుకుం'టే చంపండి. సిద్ధంగా వున్నాను కొని మీలో ఎనరికీ నన్ను చంపగల సాహసం లేదని నాకు తెలుసు మీలో వ ఒక్కరికీ నేను అడ్డుగా పెట్టీన శకి చెయ్యి యెశ్తే ధైర్యం లేదు” అన్నాను నిర్చ యంగొం ఆ మాటి నిజం, వాళ్ళ కౌ ద్ధైర్యంలేదు, నానద్ధ ఎటునంటి ఆయుధం లేదు,

"దేశవిభజన = మతఠలహాలు లి కారులోంచి రోడ్డుమీదకు దూకానేమ్మో "కాళ్ళకి చెప్పులుకూడా లేవు. అప్పుడు నాకనిపించింది. ఈ తప్పంతా మతోద్రిక్తుళై న (ప్రజలది కాదు; ఆలోచనా వరులమనీ; మేధానంతులమనీ అంటీ ముట్టనట్లు వ్యవహరించే వ్యక్తులదని. తమ కళ్ళముందు 'ఘోరాలూ అత్యాచారొలు జరుగుతున్నా, తమకు సంబంధం లేనట్లుగా వుండే ఉదా సీనత యీ అనర్జాలకి “'హీతువు.

కయుద్ధ ఖైదీలుగా పట్టుదిడిన వారికోనం మృతులయినవారికోనం విల సించకు అంటీ ముట్టనట్లుండే యీ మూకని చూసి విలపించుః ” అన్నాదొక కవి. ఈ మాటలు అక్షరాలా నిజం. ఇంక ఉదాసీనత మనలో ఎలా చొచ్చుకొచ్చింది? దౌర్జన్యాబూ దహనకొండలూ చుట్టూ చెలరేగుతున్నా అవీ తమకేమీ సంబంధం లేనట్లు ఎలా చూడగలుగుతున్నారు? మక కలహాలు వొక్క విషయంలో నేకాదు ఈ ఉదాసీనత, మన కళ్ళముందు ఘోరమైన అన్యాయం జరుగుతున్నా. దానితో మన కేమీ వ్రమేయం లేనట్లు ఎలా పుండగలుగుతున్నాం? రోడ్డు (ప్రమాదం జరిగి ర్క్తపు మడుగులో ఒక మనిష్‌ పడి వున్నప్పటికీ అతని సంగతి చూడ్డం మన పనికాదన్నట్లు వెళ్ళిపోగల రాతిగుండే యీ (ప్రజలకెలా వచ్చింది? ఇదే మనం ఆలోచించవలసిన అసలు విషయం ఈ తప్పిదం ఎక్కడ వున్నది? మన స్తత్వరీత్యా ఏ పొరబాటువల్లి ఇది జరుగుతున్నది? ఈ ఉదాసీనత పోగొట్టి బాధ్యతలను గుర్తచేయగల మార్గమే లేదా? మత సామరస్య నమితివారు (కౌన్సిల్‌ ఫర్‌ కమ్యూనల్‌ హార్మనీ) ఉదాసీనత అనబచే ఈ గడ్డు వ్యాధి గురంచి వరిశీలనలు జరిసి, తగు జొషధం కనిపెట్టగలరని ఆన

న్‌. వెళదాం...1841 నాటికి! సుభద్రాజోషీ నేనూ పొతఢిలీలోని గల్లీ లన్నీ

తిరగటం [ప్రారంభించాము ఎక్కడయినా, ఎవరయినా దౌర్ట న్య కొండకిగావి పూను కున్నట్లు కనబడితే ఆ వ్యక్తిని వెంటనే పోలీసులచేత అరెస్టు బజేయించేవారం. కాని ఈ అలెసులూ, దుండగులను బింధించడాలూ వల్లి ఫలితం మాకు కనబడలేదు. ఈ అకృత్యాలు చేస్తున్న బాలోమంది పాత నేర స్తులుగా 'పేరుబడ్డవారే। వారు ఈ చెడ పనులకి అలవాటు సడవారే! అంచేక మేము ఇది మార్గం కాదనుకున్నాం, అనిపించింది. “మనం ఏం చేస్తున్నాం? మన మైమంతా నేరస్తులని పట్టుకోడంతో గడిచిపోతున్నది, అదంతా పోలీసులు చెయ్యవలసిన పని. మనం వెతకవలసింది చెడ్డవాళ్ళనికాదు.మంచివాళ్ళని. అలాంటివాళ్ళు ఎక్కడున్నారో తెలుసుకుని వారి ద్వారా కొంత సాధించగలగాలి” అనుకున్నాం.

అక్కడితో మా కార్య[క్రమం మరొక దిక్కుగాసాగింది మీ ఇరుగు పొరుగు మీకు తెలుసుకదా, మీకు దగ్గరలోవున్న ముగ్గురు హిందువుల పేళ్లు చెప్పండని ముస్లిమ్‌ వీధులలోనూ, ముగ్గురు ముస్లిమ్‌ల పేర్లు చెస్సమని హిందువుల వీధులలోనూ అడగడం (ప్రారంభించాము. మంచఛినాళ్ళూః దుళ్ళింతన అేనివాళ్ళూ ఒకగ్థారి ఇ్సీర్తు

ల్లిశీ ఇందిరా గాంధీ చెప్పండి ఇద్దరిపేర్లు ఇెవ్పండిః ముగ్గురిపేర్లు చెప్పండి అంటూ ఎక్కే గుమ్మం దిగే గుమ్మంగా అడగటం (ప్రారంభించాము. చిట్ట చిసరికి ఒక ముస్లి మ్‌ తన పొరుగునున్న యిద్దరు హిందువుల పేర్లు చెప్పాడు. అలాగే ఒక హిందువు తన పౌరుగునున్న ఇద్దరు ముస్లి మ్‌ల "పేర్ల చెప్పాడు. “వారు మంచివార్లై నపుడు: మీ ఆంతట మీరు వెలుపలకి వచ్చి కలునుకోడానికి భయం దేనికి?” అని (పళ్నించేసరికి *అట్బో! అది మాత్రం వద్దు. మేం కలుసుకోము మీకేం తెలుసు? చాలా గొడవ లొస్తాయి.” అని వెనుకంజ వేసేవారు.

ఈ సం(ప్రదింపులూ, భయంలేదని వొప్పించడం, మేము యిరువురు పక్షానా వున్నామని నమ్మించడం ఎంత కాలమో జరిగాక, ప్రాణం విసుగుపుడుతున్నా మా ధ్యేయాన్ని విస్మరించక, చిట్టి చివరికి ముస్తిమ్‌లలో ఆయిదుగురినీ హిందువులలో అయిదుగురినీ సరస్సరం కలుసుకునేందుకు ఒప్పించాం. ఆ సమావేశం జరిపించాం. అది మతకల్లోల విరమణకు; శాంతిస్టాసనకు (1ప్రధమాంకం. ఆ తరువాత మా పని తేలిక అయింది మొదటి నమావేశమయిన పదిరోజుల్లో అయిదు వందల మంది పురజనులకు ఒక అల్పాహార విందు ఏర్పాటు చేశాం, ఆ అల్పాహార విందునాటికి ఎవరు ముస్లిమ్‌లూ, ఎవరు హిందుపులూ అని లెక్కించ నవసరం లేకపోయింది. 'రెండు మళాలలోనివారి అపోహలు అనుమానాలు వాటంతట అవే మాయమయ్యాయి, ఈ అల్పాహార విందు తరువాత మఠకలహాల మాట వినబడలేదు. శాంతిభద్రతలు స్టాపితమయాయి, ఎవరై కే మా కృషిని స్మక్రమంగా అర్థం చేసుకోగలరోో ఎవర తే మేమొక మంచిసని చెయ్యదలచుకున్నామని సునస్ఫూరిగా నమ్మారో వారిద్వారా జేళ భవితన్యానికి శభో దర్కమైన యీ మత సామరస్యాన్ని సాధించగలిగాం.

చు క్కానివూని

జొతీయంగానూ, అంతర్జాతీయంగానూ ఈ సంవత్సరం ఎన్నో కష్ట విష్టారాల

తోను, సమస్యా తోరణాలతోను గడిచింది. వీటిని మనం, సహనంతో విశ్చల

బుద్ధితో ఎదుర్కోగలిగాం. వ్యక్తి గతంగా నాకు ఈ సంవత్సరం ఎంతో ఉల్లానంగా?

వూపిరి సలపని పనులతో గడిచింది మొత్తంమీద సుఖంగా వెళ్ళిపోయింది. ఒక

భారీ యంత్రాన్ని పటిష్టంగా వుంచే చిన్న చిన్న మరమేకుల గురించి చెప్పదలచు కున్నాను.

ఆరోగ్యం అంత బాగులేనప్పటికీ ఒక్క ఒరిస్సా తప్ప, కొళ్ళీరతో సహా మిగతా అన్ని రాష్ట్రాలూ తిరిగాను, అన్ని చోట్లా కాం[గెస్‌ కొర్యక _ర్హలనీ, (ప్రతివక్ష నభ్యులసీ కూడా కలుసుకున్నాను ఈ (సయాణాలు శ్రమతో కూడినవై నవ్పటికీ, (ప్రజలు నాపట్ల చూపిన (పేమాభిమౌనాలు ఆ (శ్రమని యిస్లే పోగొట్టాయి. మహా రాష్ట్రంతో పర్యటించిన నాలుగున్నర రోజులలోనూ), పదిహేను వందల మైళ్ళు (థయాణం చేశాను సుమారు సదిహీను లక్షల మంది నా మాటలు వినడానికీ వచ్చా రవి చెప్పారు. మిగతా రాష్ట్రాలలో కూడా, యించు మించు అదే తీరున సాగింది నా సర్యటన,

ఈ పర్యటనలో నాకు కనిపించిన కొత్త విశేషమేమిటంశు, అధిక సంఖ్యలో యువతీ యువకులు యీ కాంగగేస్‌ సభలకి హాజరవడం “*ఒక్క తీర్థ యౌొ(త్రలో తప్ప యింశమంది స్త్రీలు రొవడం మేము ఎక్కడా చూడలేదు” అన్నారు స్థానిక కౌర్యకర్తలు, ఎన్నో అవస్థలు వడుతూకూడా యీ సభల కొచ్చేవారు స్త్రీలు. సంస్థ ల్లోనూ, యితర కమిటీల్లోసూ, వంచాయితీ సమితుల్లోనూ. స్రీలు ఎక్కువగా పాల్గొం టున్నారు. ప్రతి చోటా ఒక మహిళా మండలి కనిపిస్తోంది. ఇదంతా స్రీ జనావళి లోని వ్లైతన్యానికి విదర్శనం. సొమాజికంగా విష్ణవకరమైన మార్చులు రానున్నా యనేందుకు ఇది ఒక సూచన.

కాలేజీల నుంచీ పారిశ్రామిక వాడల నుంచీ, పల్దె సీమల నుంచీ వచ్చిన యువతీ యువకులు ఈ సభల పట్ల ఎంతో ఆస క్తి కనబరిచేవారు. దేశంలోని యువత ఈ అభివృద్ధికర మైన మార్పులో పాల్గొనడం ముదావహశమైన విషయం. ముఖ్యంగా వెంగుళూర్‌లో కాం[గైస్‌ అధ్యక్ష వదవీ విరమణ సమయాన చేసిన ఉవస్యానంలోనిి భాగాలు + జనవరి 12, 1960

లగ ఇందిరా గాంధీ విద్యార్థులు కాంగ్రెస్‌ సంస్థ వైపుగా దృష్టి పోవిచ్చి, అధిక సంఖ్యలో ఇందులో చేరుతున్నారు. ఈ మహా సంస్థ ఆశయ లక్ష్యసాధనలో ఇది ఒక అంశం. జిల్లా స్థాయిలోనూ, బ్లాక్‌ స్థాయిలోనూ యువకులు అభివృద్దికర కార్యక్రమాలలో ఉత్పా హంతో పాల్గొంటున్నారు. యువకులకి అవకాశ మీయడం తమ బాధ్యతగా కూడా పెద్దలు తలపోస్తున్నారు ముప్పై ఎనిమిదో ఏట శ్రీ డి. సంజీవయ్య, ఆం(ధ్రరాష్ట్ర ముఖ్య మంత్రిగా ఎన్నిక కొనటం యీ సందర్భంలో చెప్పుకోతగ్గ విషయం. _ దేశం లోని యువత అన్ని రంగాలలోనూ, ముందడుగు వేస్తోంది. ఆల్తర్సుత్తే పార్టీలో మురా తత్వానికీ, అంతర్గత పోరాటాలకు, అంతులేని కలతలకూ మాత్రం ఏమీ లోటు లేదు. ఒకపక్క సమర్హులైన కార్యకర్తలు (ప్రళంస సీయమగు కృషి చేస్తూవుండగా, మరొక వంక పెద్దలు గీల్ల్‌కజ్టాలు పెట్టుకు కీచులాడు కుంటున్నారు. అభివృద్ధి జరుగుతున్న మాట నిజమే. కౌన్‌ ఆలా అని తృప్రిపడి వూరుకోకూడదు. (సతి పక్షెలూ పత్రికలూ మనం సాధించలేకపోయిన వాటిగురించి విమర్శించినపుడు; నిరాశతో నిస్పృహతో కుంగిపోకూడదు. జమా ఖర్చులతో పరిస్థితులని సమీక్షించుకోవలసిన సమయమిది. కాంటగెస్‌ (వభశ్వాలు ప్రజలలో ఉత్సాహాన్ని పెంపొందించడం, జమవైపు వున్న పద్దు, (శ్రామికుల విషయంతో ఎన్నో మౌర్చులు జరగాలి. సాం కేతికాభివృద్దిని కృషీవలుని గుమ్మం వద్దకు తీసుకు వెళ్ళగలగాలి. ఈ భారీ పరిశ్రమలు ఎందుకు నిర్మింపబడ్డాయో అతవికి బోధ సరచాలి. ఈ అభివృద్ధి కార్య(క్రమాల ఫలితాలు తమ జీవితాలు మేరుగు సరచడానికి వినియోగబడగలవనే నమ్మకం రైతు జనావళిలో కలిగించాలి. త్రన్లూ యీ దృిహత్‌ (ప్రయత్నంలో ఒక భాగస్వామి అనే భావం 'షేదరై తు మనసులో నాటుకోవాలి. వ్యవసాయ రంగంలో, పరిశ్రమలలో, విద్యా వ్యాప్తిలో: సాంఘిక సంక్షేవ్చు కార్యక్రమాలలో, మనం (కమానుగత పద్ధతిలో పురోగమి స్తన్నాము అన్నిటికం'ప్రే ముఖ్యం (ప్రజల ఆలోచనా విధానంలో వస్తున్న మార్పు. ఈ (సణాళికల లక్ష్యమగ్స సత్‌ ఫలికాల్క, తను జీవన మార్గంలో నదవకాకాలవుతాయని వారికి కొద్ది కార్రగ్గా అవగతమవుతున్నది. (ప్రజాబాపాళ్యంలో నిద్రాణంగా వున్న శక్తులు), నెమ్మద్ర్‌గ మేల్కొంని వారిని ఒక నూతన (ప్రపంచంవైపు మళ్ళించడం ఎంతో హరక్షదాయకమైన విషయం, సారహీనమైన పాతవాటిని పట్టుకు దేవుళ్ళాడటం కాక్క కొత్తదైన (ప్రతి విషయాన్నీ సంళయాస్పదంగా చూడటం కాక; తము జీవితంలో ఎదుర్డై అనుభవం లోకి వస్తూన్న సవాళ్ళను నేర్పుతో, నిశ్చల బుద్ధితో ప్రతిఘటించ గలుగుతున్నారు. సారిప్రదాయిక పద్ధతులు మారిపోతూ నూతనమైనవి ఆవిర్భవిస్తూండగాః సామాన్య ప్రజట కొంచెం తడబడుతున్న మాట నిజమే. అటువంటప్పుడే కౌర్యక ర్తలు వారిని ఇదుకోవాలి. ఈ కార్యకర్త తనకి కాను కల్లోలిత మనస్కుడనడం కాక; ఈ జీవ

చుక్కాని పూని ల్ల వాహినిలోని మార్చుని వినిర్మలంగా చూడగలిగినవాడ్లై వుండాలి. (వభుత్వ పాలన లోని పౌరబాట్లకు (ప్రజలు యితనిని దుయ్యబట్టవచ్చు కాని ఈ కార్యకర్హ దెదిరిపోక, మన విధానాలూ, సిద్ధాంతాలూ, వాటిటోనున్న సామాజిక లక్ష్యుం యివన్నీ సామా న్యులకు విడమం8ిచి చెప్తూ; ఈ నూతన సమాజ స్థాపన ద్వారా (ప్రజలలో సమౌ నత్వం, సాంఘిక న్యాయం ఎలా నెలకొల్ఫబడేదీ వివరించాలి. ఇదంతా చెప్పేందుకు మన కార్యక _ర్తలకే అసలు విషయాలు స్పష్టంగా తెలియవనీ, వారిది అంతంత మాత్రం చదువేనసీ నాకు తెలుసు.

విద్యాశిక్షణ ఈ కార్యకర్తలకు లేకపోవడం కొన్ని గొడవలని తెచ్చి పెడు తోంది రాష్ట్ర సాయిలోను, జిల్లాల వారీగాను యిష్పుడున్న శిక్షణ శిబిరాలు మరింత ళ క్రి మంతములై” తను కార్యక్రమాలను దక్షతతో నిర్వహించేందుకు కేంద్ర స్థాయిలో ఒక శిక్షణ సంస్థ ఏర్పడాలని నొ అభిప్రాయం అందుకు తగు (వ్రయత్నాలు జరుగు తున్నాయి కూడా.

మన ఆశయాలనూ ఆదర్శాలనూొ కార్య(క్రమావళిలోకి అనువదించి రూపొం దించుకునేందుకూ, నొటిని వాస్తవ పరిచేందుకూ, ఎన్నికలలో నిలబడే అభ్యర్థుల సిద్ధాంతపరమైన నమ్మకాలను గురించి ప్రస్తుతం వున్నదాని క ౦కే ఎక్కువ దర్యాప్తు జరగాలి. ఈ విషయమై తగు శ్‌ద్ద తీసుకోవలసిన ఆవళ్యకత ఎంతేనా వుంది,

పరవతి సంఘాల గురించి కొందరు స్వార్ధపరులు దృుష్పచారం గావీ స్తున్నారు. ఈ (ప్రచారంవల్ల రై తులలోనూ, (గ్రామీణులలోనూ ఒక దురభ్మిప్రాయం ఏర్పడింది. అయితే సహకారోద్యమాన్ని పూర్తిగా నిరోధించలేక పోయారు అనేక పరపతి సంఘాలు, బహాుళార్ల సాధన నంఘౌళుగా కొత్తరోపు దాల్చాయి. ఈ రంగంలో యంకా చాలా కృషి జరగాలి.

కార్యక్రమ నిర్వహణలో చిన్న విషయాలకు ,ఫొధా న్యమిస్తూ సామాన్యుల కందుబాటులో వుండేవి అచరణకీ శేవాలి. పార్టీ కమిటీల ఎన్నికల కోనం అనవ సరంగా కాలమూ, శక్తి వృధా అవుతున్నాయి. ఈ ఎన్నికల హంగామాలో పడిపోయి విధానం ఎన్నో తర్షన భర్ణనల తర్వాత నర్వ జనోమోదం పొందింది. విధానంలో ఎట్టి మార్పులు లక్కరో లేదుగావి ఆచరణలో అవలంబిస్తున్న పద్దతులు డొంక తిచ్పెగుడిక్రీ. అనంత ప్రకీ కారణమపుళోొండడం వల్ల వాటిని సంస్కరించాలి, అపెంబ్లీకీ పార్ల మెంటుకీ జరిగే ఎన్నికల ఖర్చు విషయంలో పరిమితి నేర్పరచాలనే నియమం ఒకటుండాలి

కాంగ్రెస్‌ మహా సంస్థకు ఒక అడిట్‌ బృందాన్ని నియమింప నున్నాము. వారు ఏపిధంగాః. వేరు వేరు స్థాయిలలో ఆర్థిక సరమైనవీ; శ్రామిక సంబంధమైన వీ ఇలా లెక్కింంఛి పలిష్యరింప నున్నడీ ముందు ముందు తెలుస్తుంది. ఈ ఆడిట్‌

ర్క ఇందిరా గాంధీ బృందం ఫిర్యాదులనందుకొనేదిగా వరిణమించకూడదు. అలా జరిగితే దీని నియా మకమే నిష్ర్రయోజనమవుతుంది. లంచగొండి తనానికీ, అవినీతి పద్దతులకూ సంబం ధించిన అభియోగాలను శ్రద్ధగా పరిశీలించి నవ్యంగా దరియాప్ప్తు జరిపించడానికి యత్నించాము. అయితే, కాం(గైెసు సభ్యులలో బాధ్యత లేకుండా మౌట్లాడడం, క6మ శిక్షణ రాహిత్యం ఎక్కువగా కనిపిస్తున్నాయి. ఇది ఉపేకించవలపిన విషయం కాదు. అయా రాష్ట్రాలలోని కాం[గైస్‌ (ప్రభుత్వాలవి చెడనాడుతూ, సభలూ సమావేశాలూ జరపడం, ఆవార్హలు స్రికలలో రావడం, ఆదే ధోరణిలో పత్రికా (ప్రకటనలు జారీ చెయ్యడం గర్హించదగ్గ విషయాలు, ఉపసేక్షించరాని అభియోగాలను వెంటనే పరిశీలించి తగు చర్య తీసుకోవలసి ఉంటుంది. సాక్యధారాలు లేని అభియోగాలు చెయ్యకూడదు అలాటివి చేసేవారిపై కూడా చర్య తీనముకోవడం అవసరం. కొందరు తమకో, తమ కూటమికో (ప్రచారం కాంక్షించి పార్టీ (శ్రేయాన్ని, చేళ (శ్రేయాన్ని విస్మరిస్తూ ఈ అభియోగాలని మరింత పెంచి పెద్దవి చేసి, నానా హంగామా చేయడం నాకు తెలుసు. ఇలాంటి వాటన్నిటితోనూ వంత సక్రమంగా వుండటానికి వీలో అటువంటి సక్రమ వర్తనని మేము కోరుతున్నాము. "డిసిప్తినరీ చర్య తీసుకోడానికి పూర్వం, మనవారందరిలోనూ, ఆరోగ్యకరమగు దృక్పథం ఏక్పడాలి, మనం ఏ ధ్యేయాల కోసమై కృషి చేస్తున్నామో వాటిని సాధించడం ద్వారా మేలు జరుగు తుందనే నమ్మకం వారిలో వుండాలి. (కమఃక్షణ చర్యల కంకే ఈ ఆత్మ విమ ర్శ ఎంతో వాంఛనీయం. ప్లానింగ్‌ సద్‌ కమిటీ ఉపయోగకర మైన పని చేసింది. దాని నివేదిక కాం[గెస్‌ సభ్యులలోను; ఇతరులలోను కొ త్త ఆలోచనలకు, చర్చలకు శావిచ్చింది. 8కు నంరక్ష ణకు విద్యావ్యా స్తీకీ ప్రాధాన్య మిచ్చిన ఈ నివేదిక భవిష్యత్తుపై మనం "పెట్టుకున్న ఆశలకు (ప్రతిరూపం అనుకోవచ్చు. కేరళలో క్లిష్ట పరిస్థితికి దారితీసిన సంఘటనల మీ అందరికీ తెలినినవే. అక్కడి'ప్రజలు మళ్ళీ ఎన్నికలకు సిద్దమవుతున్నారు. శ్ర సందర్భంగా ఒకపశ్న తలయే త్తుతోంది. మన రాజ్యాంగ చట్టానికి లోబడి నడ్షన కోని పార్టీ లన్వూ వాటీ ఉద్యమాలనూ ఏవిధంగా అరికట్టాలి? అవి దేశ సమైక్యాన్సిక భంగం కలిగే రీతిగానోో దేశ వ్యతిరేకంగానో, సంఘ వ్యతిరేకంగానో జరిపే చర్యలన్న ఎలా నిరోధించాలి? ఆ పాగ్రీలను నిషేధించాలని నేను అనను గాని నిజమెన స్వాతంత్ర్యం బాధ్యతాయుత మైనదనీ, విచ్చలవిడిగా ఎవరికి తోచినది వారు చేయడం కాదనీ గుర్తు చేస్తున్నాను, భాషాప్రయుక్త రాష్ట్రాలంటూ ఏర్పడినప్పటీనుంచీ ఒక్క బొంబాయిలో తప్ప; మిగతా అన్నిచో ట్లా భాషాభేషజం, రాష్ట్ర ప్రాంతీయ సంకుచిత తత్వం వలి తలలు వే స్తున్నాయి. అనలీ భాషాప్రయు క్త రాష్ట్రాలు (ప్రతిభాషా (ప్రాంతాన్ని పటిష్టం శొవిస్తూ దేళశనమైక్యానికి దోహదం కొగలవని ఆంచారు. అయితే ఇని ఆ నాటిక్షా

చుక్కానీ పూవీ ల్లీత్తీ నాడు దుందుడుకు శ క్తులై ఏకతకు హానికలిగించే తీరును సామరస్యాన్ని చెడగొడు తున్నాయి. మన విద్యావేత్తలలో ఒకరన్నారుు “వేరు వేరు రాష్ట్రాలకు చెందిన మనుషులని ఒకచోటకి చేర్చే నంస్థ్టలద్వారాః దేశంమొ త్తానికి చెందిన కార్యాలను వారి భుజాలమీద పెట్టి ఈ (ప్రాంతీయ దురభిమానాలకు అతీతనుగు వ్యవస్థలద్వారా కృషి చేయడ మొక్కే (ప్రజలలో సమైక్య భావాన్ని 'పెంచగలుగుతుందో వ్యత్యాసాలను గాక సామ్యాలను స్పష్టపరచడంద్వారా (ప్రజలను సన్నిహితపరచాలి.

సాంఘిక జాతీయ సమైక్యసంఘం (ఎ బోరు ఆఫ్‌ సోషల్‌ అండ్‌ నేషనల్‌ యింటి(గ్రేషన్‌) ఏర్పడటం మంచిదని ఒక సూచన వచ్చింది. మన సంస్థలో మైనా రిటీల సమస్యలను పరిశీలించే ఒకవిభాగం వుంది అయితే వీరు (పజలవద్దకుః (ప్రజల లోకి వెళ్ళవలపి వుంది. ఒక కేంద్రీయ బోర్డు వివిధ శాఖలతో ఆయా రాష్ట్రాల నుంచి ఏర్పడి వేరువేరు మైనారిటీలకు చెందినవారి అభిప్రాయాలను, (ప్రతినిధులద్వారొ తెలుసుకొని సామరస్యకృష్‌ జరపడం చాలొ అనసర౦. ఆయితే ఇది కాంటగైన్‌. సంస్థే పరిమితమె వుండిపోగూడదు. మళవరంగానూ సొంస్క్టృతికంగానూ వేరువేరు. (ప్రజ లలో సోతుకుపోయిన ఆభార వ్యహారాలు మన జాతీయతకు జీవనాడివంటివి.వాటిలోని అందచందాలు పోగొటుకోడం కొదు. ఆ ఆచౌర వ్యవహారాలలోనూ, జీవనవిధానం లోనూ పెకి కనబడే న్యత్యాసాలకు అడుగునగల సునిశళమైన విలువలు తెలుసుకు, సర సజనా మోదకరమెన వాటిద్వారా వీకత్వానికి దారితీసే (వ్రయత్నం జరగాలి. దివినే వై విధ్యంలోని ఏకత్వమని వదేవదే చెప్పుకుంటూ వుంటాము.

అనుకోని దున్సంఘటనంబ్వై సీయులు మన సరిహద్దుల పై దాడిజర పడం, (ప్రజ లలో ఇది అభిమానాన్ని కలిగించీ: ఆగ్రహాన్ని రేకెత్తించింది. వ్యతిరేక (వ్రదర్శ నలతో, సంతకాల సేకరణతో కొంత సమయం వృధా అయింది. ఇలాంటి నిరుప యోగమైన పనులకంళే వా _స్పవికమూ; సుస్పష్టమూ అయిన చర్యలద్వారా ఉవద్రవా లని దై ర్యంగా ఎదుర్కోగల వద్ధతులు నేర్చుకోవాలి. నమైక్యానికీ, ఏకోన్ముఖకృషికీ మనం సంపిద్ధులం కావాలి ఇటువంటి క్షీ ష్టనమయంలో పొతకలకలు మర్చిపోయి, కొత్త ఆళలతో, కొత్త బలంతో ముందడుగు వేయాలి. కార్యదక్షత కార్యశూరత్వం ఏర్పడే రీతిని (ప్రజలను ఉత్రేజవరచాలి. మన ప్రజఆకీ; (ప్రతిపజెల వారికీ__అందరికీ కూడా మనరత్షణ నమన్య ఎంత జటీలమైనదో, మనం ఎటువంటి సమైక్య కృషితో సాగవలపివున్నదో తెలియచెప్పాలి మన రక్షణలనుమాత్రమే కాకుండా మన ఆర్థిక వ్యవస్థనుకూడా నునం జరూరుగా బలపరచాలి. రక్షణకోసం చేస్తున్న ఈ వ్యయం చివరకు ఆర్థికవ్యవస్థ పై వొత్తిడి తెస్తుంది. (ప్రణాజీవితం అసౌకర్యాలకు లోను గాకుండా దొర్లి పోయేందుకు కూడా ఆర్థికన్యవస్టే ఒత్తిడికి లోనుకానలసి వస్తుంది. మనం ఎన్నో కష్టనష్టాలను దృథచి త్తంతో ఎదుర్కొనవలపి వుంది మన ఆర్థిక

ర్టీగీ ఇందిరా గాంధీ వ్యవస్థను పటిష్టంచేయగల శక్తి వ్యావసాయిక; పార్మిక్రామిక; వైజ్ఞానిక (పగత్నిపె ఆధారపడివుందని నేను వేరే చెప్పనక్కరలేదు.

మన అధ్యక్షుడు ఎంతో ఉత్సాహవంతుడు, సమర్ధుడు, కార్యవాది. ఆయనపట్ల మనమందరం విధేయులమై పుంటూ ఆయనతో అన్నివిధాలా సహకరించడం మన క్‌ ర్తవ్యం. (ప్రతి మనిషీ బ్రతికున్నన్నాళట్లూ పరిష్కరించేందుకు సమన్యలూ: దాకేం దుకు కష్టాలూ వుంటూనే వుంటాయి. ఆ పోరాటమే జీవితన్యాయం. ఈ జీవితంలో ఏదేనా సాధించ దలచుకున్నప్పుడు; క్రమశిక్షణ, కృతనిశృయకు సంకల్ప పటిమ.__ ఈ మూడూ ముఖ్యం

(ప్రధాన మంతతిగా

దేశసేవిక

నా హృదయం నంతోషంతో నిండిపోయింది. మీకు ఎలా కృతజ్ఞత స్‌వ్పు కోవాలో తెలియరానడంలేదు మనముందు ఎన్నో సమస్యలు పున్నాయని నాకు తెలుసు ఈ దేశప్రజలు ఉన్నతులనీ నాకు తెలుసు మనది ఒక మహోన్నతడేశం.

మీ ముందు ఇలా నిలదిడ్డస్పుడు నా మనసులోకి ఎందరు మహనీయుల రూసచిశ్రాలు వస్తున్నాయో మొట్టమొదట మహాత్మాగాంధీ___ఆయన పాదాలపద్దనే "పికగాను; పండిట్‌ జీ నాతండ్రి; ఆ తరువాత లాల్‌బహదూర్‌ శాస్త్రి, థీ శాప? పండిట్‌ వంత్‌ంవీరే నన్ను రాజకీయాలలోకి దింపారు. “నాకీ గొడవ వద్దు మొొరో' అంటూంటే. 'కాదమ్మూ' అనినన్ను యీ వైపుగా తీసుకొచ్చి, ఈ రంగంతో ప్రోపెట్టారు

అ మహానాయకులు చూపిన (తోవనే నడవాలని నా కోరిక. కాంతి స్థాపన కోసం తన జీవిత మర్చించారు లాల్‌ బహదూర్‌ శాస్త్రీ. ఆయన దేనికోనమైతే తన తనువు అర్ప్చించారో, దానిని సాధించేందుకు మనం కృషిచేస్తూ ఈ దేశాన్ని శక్తి మంతంగాచేస్తూ; దేశభద్రతను కాపాడుకోవాలి

నన్ను నేనెప్పుడూ దేశ సేవికగానే భావించుకుంటాను. నాతండ్రి గా రెప్పుడూ కాను యీ దేశానికి ప్రధమ సేవకుడని తలపో సేవారు.

నేను నాపారీకి 'సీవకురాలిని ఈ దేశానికి సేనకురాలిని, మనది చాలా (ప్రాచీనదేశం, మజా తర సంస్కృతీ: వారసత్వం గలదేశం. ఈ దేశ (ప్రజలలో ఒక అపూర్వమైన భ క్రివంది. అవసరం వచ్చినపుడు తమ కలతలూ, కలహాలూ అన్నీ మర్చిపోయి ఒక్కుమ్మడిగా ఎదిర్చి నిలదిడగల శక్తి. ఆ శక్తి, ఆ ఏకోన్ముఖ మహాళ క్రి ఈ దేళ సమైక్యాన్ని కాపొడుతూ, మనముందున్న సమస్యలకు సమా ధానూలు వెతక గలుగుతుంది.

ముఖ్యంగా శ్రీ మొరొర్డి చేళాయని నేను అభినంది స్తున్నాను. అందరం కలిసి కృషిచే సేందుకు ఆయన (ప్రతిన తీసుకున్నారు.రాజకీయాలలో ఎన్నికలన్నవి సర్వ సామాన్యం. కానీ ఆ ఎన్నికలై పోయాక పోటాపోటీలు మర్చిపోయి, ఒక లక్ష్యం తో పాటుబడటం దేళ సమస్యలను సొవధానంగా పరిశీలించి ఒకేబాట వెంట నడవటం అలవాటు, కాంగ్రెస్‌ పార్లమెంటరీపార్టీ లీడరుగా ఎన్నికైనప్పుడు హిందీలో, ఇంగ్లీసులో ఇచ్చిన ఉపన్యాసం = జనవరి 19, 1966 స్త

థె

వ! ఇందిరా గాందీ

మీరెంతో ఘనంగా నాప్టై వుంచిన విశ్వాసాన్ని నమ్ముచేయకుండా. ఇతోధిక కృషితో నా శాయిళ క్తులాః యీ దేశ సౌభాగ్యానికి పాటువడగలనని హోమీయిస్తూ మీ అందరికీ నా కృతజ్ఞతాంజలు లర్చి స్తున్నాను.

(ఇంగ్లీ మలో; మీరు నాకిచ్చిన ఈ గౌరవానికి నా హృదయం ఆనందంతో పరవళ్ళు తొక్కుతోంది. ఈ దేశానికీ ఈ పార్టీకి నేను (తికరణ శుద్ధిగా 'సేవచేయ గలనని మీకు వాగ్దానం చే స్తున్నాను

మనముందు అనేక అనరోధాలు వున్నాయి కొని ఈ (ప్రాచీనదేశం, మహో జ్లనల సంస్కృృతిగల దేశం. తన శక్తి సామర్థ్యాలతో యీ కష్టాలను అధిగమించ గలదు. మన ఈ నంస్కృతీ, మన ఈ సంపదా యీ దేళ (వజకు ఒక అంతరత శక్తిని స్తున్నాయి. ఈ అంతర్గత శ_క్తే వెనకటి శతాబ్ధులలో: మనదేశ (ప్రజను అఫ్లీక అవొంతరాలనుంచి దాటించింది భారత (ప్రజావీకంపై నాకు సంపూర్ణ విశ్వానం వున్నది ఎటునంటి విషమపరిస్థితిలోనై నానరే వారు ఒకటిగా సిలిచితమ ఐక మత్యంతో కష్టాలను ఎదుర్కో గలుగుతున్నారు. ప్రస్తుత సమన్యలనుకూడా మనం కౌలక్రమాన అవలీలగా వరిష్కరించుకో గలుగుతాం. నన్ను లీడరుగా ఎన్నుకున్న వారికి (ప్రతిపత్షీయులకీ అందరికీ నా కృతజ్ఞ తాపూర్వక నమస్కారములు. మీరందరూ ఛా స్థానం బలపరుస్తారనీ, నేను తలపెన్లు కార్యక్రమాలకు మీ సంపూర్ణ సహకారం లభిస్తుందసీీ ఈ దేశాన్ని ప్రగతిపధాన తీసుకెళ్లే (ప్రయశత్నంలో మీరు అండగా విలస్తారవీ మనస్ఫూర్రి గా నమ్ముతున్నాను.

ఆలిండియా రేడియో కోసమని అమితామాలిక్‌ జరిపిన ఇంటర్‌వ్యూ = జనవరి 19, 1966

(గ్రశ్న-- మేడమ్‌, ఉదయంనుంచీ ఆనందోత్స్చాహ'మేకదా ఇవాళ్ళ మరి పార మెంటరీ కాంగ్రెస్‌పార్టీ రీడరుగా ఎన్నీకవగానే, మీ మనసులోకి వచ్చిన ఆబ చనలు ఏమిటి?

ప్రధాని :- ఆ గౌరవానికి నేను అనంద పరవజరాలినయాను కాని ఆ దంతో పాటు అనేకానేక నమన్యలతో కూడిన ఈ (ప్రజా నసందోహమూ ఈ స్పృవ్ళా దేశమూ నా అల్పత్వాన్ని; నొ పరిమితినీ ఉత్తర క్షణాన గుర్తు చేశాయి.

(ప్రశ్న = రాజకీయంగా, వైజ్ఞానికంగా అనేక సంఘటనలు అందుకు క్రార్రజ్ల భూతమై వుండవచ్చు. మీ తం్యడ్రిగారై న జవహర్‌లాల్‌ నెహూ గురించిన తలంప్పల్లు (ప్రతి వారి మనసులోనూ సుమధురంగా వున్నాయి. మీక్కూడా ఈ మధ్య ఆయన

గురించిన తలంపులే వచ్చి వుంటాయి. మీరు ఆయన నద్దనుంచి చౌలా నేర్చుకుని వుంటారు?

(ప్రధాని £. ఏది ఎంత నేర్చుకున్నా ననేది ముఖ్యంగా అవ్యక్కి నీడను జీవించినపుడు చెప్పడం ఎంత కష్టం ! ఆ(ప్రభావాలు చాలా మృదువుగా సున్నితంగా విడమరిచి చెప్పలేనివీ, న్యక్తం కానివీలా పృంటాయి.. -ఆయన వద్దనుంచి నేను

జీళపేవిక రిక్‌ ఈ దేశ (ప్రజలను (ప్రేమించడం నేర్చుకుని వుంటాను ఇది నిస్సందేహంగా ఆయన వద్దనుంచి సర్మకమించిన వారసత్వమే.

(ప్రశ్న = మీరు విదేశాల్లో చదువుకొచ్చినదీ మిమ్మల్ని ఈ నాడు ఈ ఉన్నత శిఖరానికి తేవడంలో కొంత కారణమేమో స్యిట్టర్లాండులో, శాంతి నిక్రేతన్‌లోం ఆక- ఫర్డ్‌లో చదివినది మీ పెరుగుదలకీ, (ప్రతిభకీ దోహదకారి కాలేదా?

(వధాని - అదంతా సర్వ సామాన్య విద్యా 9కణ - విషయ జ్ఞానసేకరణకు మాత్రమే సహాయ వడుతుంది చుట్టూ వ్య క్తులవల్ల నునలో కలిగే భావ సంచలనం, వెలుపలి సంభటనలవల్ల కలిగే ఆత్మ సంచలనం = ఈ రెండే మనని తీర్చి దిద్దేవి అన్నిటి కంచే అదృష్టవంతురాలి నెక్కడం కే మా నాన్నగారెప్పుడూ నన్ను స్నేహ పూలిక వాత్సల్యంతో చూసేవారు. ప్రపంచ (ప్రఖ్యాత సాహితీ పరులకు; కళాకారులకు శెహ్రూ అంపే ఎంతో అభిమానం, ఆ మహనీయులందరితో స్వయంగా మాట్లాడ గల అవకాశం, నాన్నగారి వల్ల శే కదా నాకు లభించింది?

(ప్రశ*= ప్రపంచ చర్మితలో మీరు పిన్నవయస్సు గల (ప్రధాని. భారత దేశం లోని యువతీయువకుబకు మీరు చూపేమార్షం ఎటువంటిది? వారు మీకు ఏ విధంగా తోడ్పడగలరు?

(ప్రధాని వజ భవిస్యళ్తు ఎప్పుడూ యువతకు చెందినదే. అంచేత యువతీ యువ కులు మన దేశ సమన్యలను ఆర్థం చేసుకునేందుకు సరిష్కారమార్గాలు అన్వేషిం చడంలో తోడ్పడవచ్చు సాధారణంగా యువతను వయసుతో ముడిపెడకఠారు. కాని అది నిజంకాదు. మనోధర్మం యువతాదృష్టికి ఆధారమవుతున్నది. మన (వ్రజలకీ అటువంటి యవకదృష్టి కావాలి. _సాహసాన్నీ, నవతను (ప్రోత్సహిస్తూ: తార్కిక వైజ్ఞానిక దృష్టిని 'పెంచగల యునతీ యువకులు ముందుకు రావాలి.

(ప్రశ్లై;- మీరు సాంఘిక సేవా కొార్యక్రమాలకూ;. మాతా 8కు సంరక్షణ పధకాలకూ ఎంతో కృషిచేశారు. ఈ రంగాలలో ఇంకా రావలసిన మార్చు ఏమిటి?

ప్రధాని 1 అన్నిరంగాలలోనూ మన గ్రజలదృష్టిలో మార్చురావడ౦ ముఖ్యం. వ అభివృద్ధి కార్యక్రమం తలపెట్టినా (ప్రజలలోని జడత్వం అడ్డుగోడవలె నిలుస్తోంది. తమ మంచి ఏమిటో (స్రజలకు తెలి స్తేగాని అభివృద్ధిసాధన జరగదు ఆ మార్చు సర్వత్రా వాంఛనీయం. ఆ మార్చు వ్రజలమననుల్లో గట్టిగా నాటుకు నేందుకు కృషి జరపాలి.

(ప్రశ్నిం (ప్రజల ఆశయాలకు అనుగుణంగా నడుచుకుంటానని మీరు అంటు న్నారు. ఆ ఆశయాలు ఏమిటి? ఎలాటివిః

(వ్రధాని;. ఇదిబాలా వి _స్పృతమైన (ప్రశ్న మనదేశంలో ప్రతిపొరునికీ సమానహక్కులు ఇచ్చేందుకు; మఠ (వ్రమేయంలేవి రాజకీయ పాలనా విధానం అవ లంబించాము. (ప్రభుత్వం ఏ మఠాన్ని సమర్జించది. వ్యతిరేకించదు. అన్ని మఠాలను గౌరవభావంతో చూస్తుంది. మనది (ప్రజాస్వామ్య (ప్రభుత్వం. అధిక దారిద్యమూ, అవిద్యాగల దేశంలో: భావ స్వాతర్యత్యమూ సమానక్వమూ అన్నవి (ప్రజాస్వామ్యా నికి పట్టుగొమ్మలుగా మలుచుకున్నస్పటికీ, 'పేదలకూ బలహీన వర్గాలకూ న్యాయం

86 ఇందిరా గాంధీ చేకూరడంలేదు. వారి జీవన్మపమాణాలు పెంచితే తప్ప మన ఆశయాలు ఒక రూపు దిద్దుకోలేవు అందుకనే ఈ (ప్రజాస్వామ్యం సోషలిస్టుధ్యేయం కలిగివుండాలని అన్నారు సోషలిస్టు ధ్యేయంద్వారా, ఉత్పత్తులను పెంచి? వాటి వినిమయవిధానం మెరుగుపరిచి, ేదలకు కనీసొవసరాలను పొందుపరచడం ద్వారా (వనజా స్వామ్యా వికి పృష్టినివ్వాలవి మా సంకల్పం.

(వశ్న;- సమాచార శాఖమంత్రిగా వున్నపుడు లలితకళలపట్ల చూపిన ఆన క్రీ, కళాత్మక విలునలపట్ట చూపిన శ్రద్ధా ఇప్పుడూ సాధ్యమపుతుందా?

(ఫ్రధాని *= సాధ్యం చేసుకోవాలనే నాకోరిక. అలాటి ఆంద చందాలు లేక ఫోత్రే ఈ జీవిత మెంత మొద్దు బారిపోతుందో!

ప్రశ్న :- విశ్రాంతి విషయం అడుగుతాను; ప్రధాన మం,త్రిక్వమం పే ఎంత పూపిరాడని బాధ్యతాయుత కార్య[క్రమమో మీకు తెలుసు! భారతదేశపు మొదటి ఇదరి (ప్రధానులూ నిరంతర కార్యవాహినితలో తల మునకలైై, తమ ఆరోగ్యాలు చెడగోటు కున్నారు. అలాగాక కొంత సమయం విగ్రాంతికని మీరెందుకు శీటామింస్‌ కూడదూ? వెనకటికి మల్లే మీకు మీ యింట్లో పూలగుత్తులు సద్దకూ వినోదాలకి వ్యవధి మిగుల్చు కుంటూవుంపే ఎంత బాగుంటుంది

ప్రధాని “- (ప్రయత్నించగలనే తస్ప ఇవి మన స్వాధీనంలో లేని విషయాలు.

హో = కొందరు పొళ్చాత్య పష్మత్రికొ ప్రతినిధులు శన్దన్సిత్రా ప్రధాని” ఆంటూ శీర్కొాన్నారు. (ప్రధాన మంథ్రిక్వ పదవిని ఒక త్తీ అందుకో గలగడం వారికి ఆశ్చర్యంగా తోచింది. ఎందువల్ల నంటారు?

(ప్రధాని = మన చరిత తెలియక. మన చర్మిత పుటల్లోకి వెశ్లే కొన్ని కొన్ని కాలాల్లో స్త్రీలని అణిచిపెట్టి వుంచిన మాట నిజమే. కొని అదే చర్షితలో కొందరు న్తీలు ఉజ్జ్వల తారకలవలె (ప్రకాశించడం కనిపి స్తుంది గణితశాస్త్రంలో సారస్వతంలో మతజీవనంలో వీరిపేళ్లు మనకీ వినిపిస్తాయి. యుద్ధ భూమిలో పై న్యాలు నడిపిం చిన వనితలు కూడావున్నారు (ప్రజావళి దీనిని చరిత్రలో ఒక భాగంగా ఆమ్రై దించింది మంచి ఛదువూ చక్కటి అవకాశాలూ వున్నపుడు, శ్రీలు రాజించలేని క్రగ మంటూ లేదు. ఎందరో స్త్రీలు మన స్వాఠతం[త్య పోరాటంలో పొల్గొన్నారు. త్రీ జనావళి (ప్రజలో ఒక భాగమనీ; వారు 'వేరుకొదనీ ఏనాడో అంగీకంపబడింది

ప్రశ్న" మీరు ఎన్నో విషయాలు శెలిపారు. (స్రధానమంశత్రిగా మీముందు ఒక బృహత్‌ కార్యక్రమం వుంది అందులో మీకు విజయం పిద్ధించాలనీ, భారత (ప్రజల ఆశాదీపంలా మీరు వెలుగులు చిందించాలనీ విన్న్వమంగా కోరుకుంటున్నాను. నమ స్తే

(ప్రధాని ,. నమస్తే

అల్లి మళ్లీ (ప్రతిన ముప్కైఆరు సంవత్సరాలక్రితం యిదేరోజున కొన్ని వేలూ లక్షలూ కంరాలతో నాకంరంకూడ (క్రుతికలిపిి హృదయాన్ని పృవీతంచేసే చరిశ్రాత్మక స్వాతంత్ర్య (ప్రతిజ్ఞ పలికింది. అనాటి మన (ప్రతిన 1047? లో నెర వేరడాన్ని (వ్రపంచంలోని అభ్యుదయ శక్తులన్నీ అభినందించాయి. సెక్యూలరిజమూ, డెమో(క్రసీ (ప్రాతిపదికలుగా జవ హర్‌లాల్‌ నెహ్రూ 17 నంనత్సరాలు (ప్రథమ (ప్రధానిగా యీ దేశ వ్యవహారాలు నిర్వ వొంచారు. అనేకమతాలూ, కులాలూ, భాషలతో వై విధ్యంగల ఈ దేశాన్ని ఏకోన్ము ఇంగా నడిపించ గలిగారు (ప్రజాస్వామ్యం గట్టీగా వేద పాతుకోడం మన కళ్ళ ముందు జరిగింది. (ప్రణాళికా బద్ధమగు ఆరి కొభ్యున్నతితో, (శేయోదాయక వ్యవస్థవై పు అడుగులు వేశాం. అణగదొక్క_ బడుతున్న అన్ని దేశాల్యప్రజల విముక్తికోనమై భారతీయవాణి ఎలుగె త్తి పలుకుతోంది ఎల్లి వేళలా: (వ్రపంచ (ప్రజలను ఆళాపధాన తరలించే (ప్రయత్నంలో మనమూ ఒకరిమయ్యాం. ఈ దేళపు సరిహాద్దులకు వెలు పలికూడా కాంట్‌ పొహారాలను స్నేహసామ రస్యాలను కోరుతూ. భారతీయుల కంరం (ప్రత్యేకంగా వినబడుతోంది. శాన్రీజీ రథసారధ్యం కొద్దికొలమే జరిగినప్పటికీ భారతజాతీయ జీననమును ఆయన భాగ్యవంతం చెయ్యగలిగొరు. దేశంలోని ఐకమత్యాన్ని వటిష్టంచేస్తూ; జాతీయ లక్ష్యాలను పట్టుదలతో సాధించగలిగారు. నిన్ననే ఆయన చికా భస్మాన్ని యీ దేశపు పవిత్ర నీదిజలాలలో కలిపి వచ్చాం. ఆ ధీశాలిని పోగొట్టు కున్నందుకు దేశమెంతగానో విలపిసోంది. అయన మాకూ మా కుటుంబానికీ ఎంతో సన్ని హితులు-ఆతిముఖ్యులు, నన్నో నంవత్సరాలుకలిపి పనిచేశాం. మన ఎదుటనున్న ఈ తీవ్ర సమన్యల వరిష్యాంరానికి నేను వినమ్రతతోనూ, వినయంతోనూ అడుగు వేయనలనిపుంది. అయితే శాన్తిగారూ, నా తండ్రిగారూ లోగడచూపిన మార్గాలూ, యీ వ్రజపై నాకుగల (ప్రగాఢ విశ్వాసాలూ నాకు శదక్రిపే స్టెర్యాన్నీ యివ్వగలవని తలపో స్తున్నాను. ఎన్నోసార్లు భారతావని తన అజేయ న ఆత్మళ క్రీితో వన్నో అవాంతరాలను ఎదుర్కో గలిగింది. ఈమధ్య సంభ వించిన అనేక వివత్తులను ఎదుర్కొనడం, వాటినించి వియోత్సహంతో బయట ఆలిండియా రేడియో (ప్రసాధం చేసినది * జనవరి 26, 1966

న! ఇందిరా గాందీ పడటం మన ఆత్మశక్రికి తార్కాణంగా పేర్కొనవచ్చు. ఎటువంటి దుర్భర స్థితినై నా స్ట్‌ చిత్తంతో ఎదుర్కోగల భారత జాతీయత గట్టి పునాదిగలది రానున్న నెలలు కష్టాలతో మనని పరీషించ నున్నాయి. తక్షణ పరిష్కారం కోరే ఆనంభ్యాక సమస్యలు ఎదురుకానున్నాయి. వర్షపాతం సరిగా లేనికారణాన: అనేక (ప్రాంతాలు కరుపు కాటకాలకు లోనుకావచ్చు తత్ఫలితంగా వ్యవసాయో త్ప త్తి దెబ్బతినవచ్చు మన వ్యవసాయం వర్షాధార మీద వున్నందున వ్యవసాయో త్పత్తితో తరుగుదల కనిపించవచ్చు. ఎప్పుడైతే వ్యవసాయోత్ప త్తి పడిపోతుందో, అప్పుడు ఆర్థిక రంగానికి కొంత దెబ్బ తగలకమానదు. అనుకున్నన్ని ఎగుమతులు చెయ్యలేక పోతాము తతక్కారణంగా విదేశీ మారకం కొరతవచ్చి పారిశ్రామికో త్పత్తి కుంటుబడుతుంది. ఈ అనివార్య కష్టాలూ ఉప(ద్రవొలూ తలచుకు మనం అదుర్దాపడి ఏం (ప్రయోజనంలేదు ఆ క్లిష్ట పరిస్థితిని రైర్యంగా ఎదుర్కోవాలి. 'వెనక చేసినతప్పులు తిరిగి జరక్కుండా జాాగత్త పడాలి. ఈ సమస్యలను పరిష్క రించేందుకు (ప్రభుత్వం ఏ విధంగా పూనుకుంటున్నదీ, ఎప్పటికప్పుడు నివేదిసూ మీ సంపూర్ణ సహాకారాలు పొందేందుకు ప్రయత్నిస్తాము. పి మసదేశంలో అన్నిటినీ మించినది ఆహార సమస్య, ఈ సంవత్సరం తిండి గింజల కొరత ఏర్పడవచ్చు ఏ ప్రభుత్వానికైనా (ప్రథమకర్తప్యం (ప్రజలందరికీ ఆహారం సమకూర్చు గలగడం ఆహారధాన్యాల సేకరణ, పంపకం విషయాలలో చాలా జాగ్రత్త తీసుకోవాలసిపుంది. స్వదేశంలో ధాన్యసేకరణ, విదేశాలనుంచి దిగుమతులు తప్పవు. రాష్ట్ర (వభుత్వాలూ, ఆయా రంగాలలోని (ప్రజలూ తమ పూర్తి సహకారంతో (ప్రభుత్వం (ప్రవేశ పెట్టటోతున్న "రేషన్‌ పద్ధతినీ "సేకరణ పంపజణీపద్ధతులనీ విజయనంతం చేయగలరని భావిస్తున్నాము కేరళవంటి ప్రాం తాలు ఆహారధాన్యాల కొరతవల్ల కడగండ్త పాలవుతున్నాయి. ముఖ్యంగా అలాంటి వారి అవసరం కనిపెట్టడం మా (ప్రత్యేక బాధ్యత అంతేకాదు_-కొరత ప్రాం లలోని తల్లులకీ పల్ల లకీ కావలసిన పోషక పదార్థాల విషయంలో, వారి ఆరోగ్య విషయంలో తగు జాగత్తలు తీసుకోవడం మా బాధ్యతై వున్నది. మాతా శిళ్వవ్యలక్ష కావల్సినవి వారి. అందుబాటులోకి వచ్చేందుకు గట్టిగా (ప్రయత్నిస్తాము (ప్రజల నిత్యావసర వస్తువులు ఆహారమూ విషయంలో ఉపేక్ష తగదు అందుచేత క్వ ఆహార ధాన్యాల సేకరణలో కరినంగా వుంటూ, కొంత దిగుమతి చేసుకోవలపి వస్తుంది మన ఆహార పరిస్దితిని సానుభూతితో అర్థం చేసుకు వెంటనే సహాయ మందించిన అమెరికా దేళానికి య్స్వ్బ్సు ఎంతో కృతజ్ఞులం ఈ ఆహార సమస్యను అధికోత్స త్రి ఒక్కకే పరిష్కరించగలదు.. విటి పారుదల) రసాయనిక్రప్తు ఎరువులు అధిక దిగుబడి నీయగల విత్తనాలు వ్యవ సాయదారులకు బుణ సహాయక్కు సాంకేతిక సహాయము వీటితో ఒక బృహత్‌ సథకొన్ని (ప్రవేశబెట్టి బోతున్నాము అన్ని రంగాలకంశే వ్యవసాయరంగం సటి స్యమై స్వయం సమ్మద్ధం కనాలని, ఆధికోత్సళ్తిని సాధించేందుకు ఆనేక విధాల

మళ్ళీ వ్రతిన 89 (పోళ్సాహమి స్తున్నాము. దినదినమూ పెరుగుతున్న మన జనాభాకి నరిసర్డ్యంత ఆహారం అందించడమే కాకుండా ఆహారధాన్యాలను ఎగుమతి చెయ్యగలంళ ఉచ్చ దళకి మనం రావాలి మనశక్తి సామర్థ్యాలను (గామీణప్రజల ఉన్నతికీ, వారు ఈ (ప్రయత్నాల్లో భాగస్వాము లయేందుకూ వినియోగించ వలసివుంది. వారిలో నూతన జీవస్పందన కలిగించాలి. (గ్రామీణ (ప్రాంతాలు కొత్త కార్యక్రమాలతో శోభితమై పేదవాని ఆదాయం పెరగాలి

అర్జీకాభ్యున్నతి సాధనకి (వ్రభుత్వరంగాన్ని ఒక (ప్రధాన విభాగంగా ఏర్పరి చాము ఇది భారీ పరిశ్రమల అభినృద్ధికి, విద్యుచ్భక్రి, రవాణా మొదలగు వాటికీను. పన్లిక్‌ సెక్టార్‌ అనబడే (స్రభుక్వరంగం మనదేశ పరిస్థితుల దృష్ట్యా ఎంతో అవసర మయింది. భారీ పరిశ్రమల స్థాపనకు, వాటినిర్మాణ నిర్వహణలకు ఈ (పభుత్వ రంగం బాధ్యత వహిస్తోంది. పెట్టుబడి విషయంలో తడుముకోవలసిన పని లేకుండా, దేశాభ్యున్నతి (ప్రధానంగా ఈ రంగం సపురోగమిస్తోంది నన (ప్రణాళికా రచనల్లో (ప్రభుత్వరంగావికీ, (ప్రయివేటు రంగానికీ ఎటువంటి వివాదంగానీ, పోటీనానిలేదు-. మసది మిశ్రమ అర్థిక విధాన మవడంవల్ల; వయివేటు రంగావికెష్పుడూ (ప్రోత్సాహం... లభిస్తూనే వుంటుంది. (ప్రభుత్వం (ప్రయివేటురంగాన్ని ఆదుకునేందుకూ, అభివృద్ధి లోకి తెచ్చేందుకూ ఎప్పుడూ అండగా వుంటూనే వుంటుంది

సాంకేతికంగా మనం ఎవరిమీదా ఆధార పడనిస్థితికి రావడం ఎంతో ఆవసర మని ప్రపంచ సంఘటనలు అనాటి కొనొడు విదితం చేస్తున్నాయి. ఎగుమతుల రన. కత తగ్గించి దేశీయమైన వనరులతో సొంశేతిక పరిజ్ఞానాన్ని ఉన్నతస్థాయికి హా కెశ్ళేందుకు, దేశంలోని వై జ్ఞానికులు అనేక విధాల కృషిచెస్తున్నారు. అయి నప్పటికీ మనం కొంత సోంకేతక పరిజ్ఞానాన్ని దిగుమతి చేసుకోక తవ్పడం లేదు కొతవి పంళోధిందీ నాటిని అభివృద్ధిపరిచీ కాలానుగుణంగా వాటిని మలచుకోడంక్తో సాం శేతికాభివృద్ధి ముడివడి వుంది మన దేశంలో ఎందరో (ప్రతిభా వంతులై న ఇంజనీర్లూ: 'స్రేంటిస్టులూ, సాంకేతిక నిపుణులూ వున్నారు వారందరి శక్తి సామర్యాలూ వ్‌నియోగవడాల్‌ తగు అవకాళం వుంటే మన సైంటిస్టులూ ఇంజసీరూ 'సవ౭కి తీసిపోరనే విషయం, వారు తమ ఘన విజయాలతో అనేకసాప్ల లోకానికి రుజువు జేశారు ఈ నందర్భంలో డాక్టరు సోమీబాబాను ఒక ఉదాహరణగా పేర్కొనవచ్చు. అణుళ క్రి నంస్థలో అయన సాధించిన ఘన విజయాలు, భారత చీళానికే గర్వకారణం. అయ్‌న తొక్కిన బాట ముందుతరాలవారిని ఉత్పాహ పూరితులను చేయగలదు.

ఆర్థిక సాంఘిక రంగాలలోని అభివృద్ధి కార్యక్రమాల గురించి మన (ప్రణా? కలలో స్పష్టంగా విళదీకరింసబడి వుంది మూడవ పంచవర్ష ప్రణాశిక ముగిసి నాలుగవది కొందరలో (ప్రారభింపనున్నాము. నేషనల్‌ డెవలప్‌మెంటు కౌన్సిల్‌వారు పోయిన సెసెంబరులో నాల్షివ (ప్రణాళిక అకార స్వరూపాలు స్థూలంగా ఆమో ధించారు. దేళంఎంకకీ రక్షణ విషయంలో నివుగ్నమై వుంది, ఇందుచేత అనేక

ఢీగ ఇందిరా గాంధీ కార్య(క్రమాలు తాత్కాలికంగా నిలుపుచేయవలసి వచ్చింది. మనకు బయటనుంచి సహాయం అందకపోవచ్చు. అనుకున్నవి అనేకం అనుకున్నప్రకారం జర గకపోవచ్చు. అయినప్పటికీ ప్రణాళికా బద్ధమగు కార్యావళితో మన (ప్రగతిని సాధించవలపి పుంది. నాలుగవ పంచవర్ష (ప్రణాళికలోని మొదటి సంవత్సరం (1066-67) పట్టికను లిఖించడం జరిగింది. అయిదవ పంచవర్ష పజాళిక సంగతి సందర్భాలనుకూడా ఇది లెక్కలోకి తీసుకుంటుంది. ఆర్టికాభ్యున్నతి విషయంలో వలెనే జాతీయ కార్య([క్రమాలలోకూడా అభి ప్రాూనికీ ఆచరణకీ మధ్య ఎంతో వ్యత్యాసం కనిపిస్తోంది. ఈ దూరాన్ని కలిపేందుకు వంతెన వెయ్యాలంటున్నాను. ఈ వంతెన నిర్మాణంలో (ప్రభుత్వ యంత్రాంగం ఎన్నో తాకిడులకు లోనుకావలసి వస్తూంది. నిర్వహణలోనూ, కార్యా చరణ పద్ధతులలోను ఆలోచనా (క్రమంలోనూ కొత్తదనం రావాలి (ప్రభుత్వ యంత్రాంగంలో. చురుకు లోపి స్తుందనేది జనవిదితం. ఈ చురుకు పట్టించాలి. తొందర తొందరగా పనులు జరిగితే తప్ప (ప్రజలకేమీ ఉపయోగం వుండదసీ, మందకొడిగా చేసే పనులవల్స ఆశించిన 'దేది నెరవేరదసీ మనం గుర్తించుకుని, కార్యాచరణ పద్ధతులలో 'వేడీమీ చురుకూ తెప్పించాలి మన సౌంస్కృతిక వారసత్వాన్ని అనుసరించి శాంతివిధానం అవలంబిస్తూ అన్ని దేశాలతోను స్నేహ నంబంధాలు కలిగి వుంటున్నాము. మన అభిప్రాయాలు మనం కలిగివుండగల హక్కుని సలక్షణంగా కాపాడుకుంటున్నాం. ఇన్నాళ్ళుగా వై దేశిక విధానంలో ఏ పిద్ధాంతాలు (ప్రామాణికంగా భావించామో వాటినే పాటినూ మన దేశరక్షణకిగల సత్పం(ప్రదాయాలను కాపాడుకుంటూ. జాతీయ ధ్యేయాలక్పు , థిన్నంకాని రీతిని దేశగొరవం కాపాడుకుంటూ, అంతర్జాతీయరంగంలో అందరితో మంచితనం పెంపొందించుకో గలుగుతున్నాము. ఇప్పుడుకూడా ఆదేమార్గ్షాన వయ వించ నున్నాము. నా విదేశ పర్యటనలలో అనేకమంది నాయకులనూ? (ప్రముఖులనూ కలుసుకోగల అనకొళం లభించింది. వారందరికీ మనపట్ల నద్భానమూ: సచ్చింత్రన్లా వున్నాయి. వారందరూ మన వై దేశిక నీతిని హర్షి స్తున్నారు. మా తండిగార్ర్యూ శాస్రీగారూ ఏ సిద్ధాంతాల బాటవెంటి నడిచాడో ఏవి వారి జీవితాలను తేవోవంత్రం గావించాయో అవే నాకూ దారి చూపగలవని ఆళిస్తున్నాను _.... దేశ డేళఠాల మధ్య స్నేహ బాంధవ్యాన్ని మరింత పటిష్టం చేయాలనీ, అన్ని దేఠాలలోని [ప్రజలూ సుఖశాంతులతో సర్వతోముఖవికాసానిక్రై భయౌాందోళ్లనా, దొర్జన్యలీతీ లేకుండా జీవించాలనీ, అందుకోనమై కృషి చేయగల శక్తి నాకు సమ క్రూడాలని నా మనోవాంఛితం మన ఇరుగు పొరుగుతోగల పేనీలు శాంతియతంగా సలీష్కారమై స్నేహబంధం ఏర్పడాలసీ కోరుకుంటున్నాను. తాష్కంట్‌ వొప్పం దంలో, భావాలు 'స్నేహలకను అల్ల గలగాలి. ఆ (వకటనలోని (ప్రతి మాటా మన న్మూర్తిగా ఆచరణలో 'పెస్టేందుకు మనం సంపిద్ధలమై వున్నాము. శాంతిస్టాపన మా (ప్రధానధ్యేయమైనవ్వ్పటికీ స్వాఠం[క్య పరిరతణ; ళన సరి

మళ్ళీ (వ్రతిన శీ! హద్దుదగ్గరి కొచ్చేసరికి ఏ (సభుక్వము తన గురుతర వాధ్యతను విన్మరించలేదు అందుచేతనే మన సరిహద్దుల రక్షణ విషయంలో జాగరూకులమై వుంటూ, వాటిని మరింత దుల్ఫేద్యంగా చెయ్యవలపి వుంది. మన సేనలు చూపిన ధై ర్యసాహసాలూ త్యాగబుద్దీ ఎంతో ప్రశంసనీయ మైనవి కతగ్యాతులై న పై నికుల గురించీ ఈ దేశ రక్షణకై. జీవితాలు ధారపోసినవారి కుటుంబాల దై న్యస్థితిని గురించీ: నామనసు ఈ నిముషాన [ద్రవీభూతమవుతున్నది వారి త్యాగ శీలతకు యీ దేళమెంతో బుణపడి వుంది

మనం శాంతిని కోరుకుంటున్నాము నిజమే. కాని, మనం పోరాడవలసిన యుద్ధం మరొకటి వుంది. అవిద్య అజ్ఞానం, అనారోగ్యం, దారిద్ర్యం వీటిమీద మనం యుద్దం (ప్రకటించాలి. (వ్రజలకు మనం చేసిన వాగ్దానాలు నిలుపుకోవాలి. చేతి నిండా పనీ కడుపునిండా తిండీ కట్టుకు నేందుకు బట్టా; తలదాచుకునేందుకు. నీడ ఆరోగ్యం, అక్షరజానం యిలాటివి వారికి సమకూర్చాలి. బలహీన వర్గాలకూ, వెనకి బడిన తరగతులకు సాంఘిక రతణ సమకూరుస్తూః వారిని లేవనెత్తడం మన కర్తవ్యమై వుంది

యువతకు ఈనాడు ఎన్నో అవకాశాలు ఈనాడు తాను దేశానికి ఏమి యువ్వ గలుగుతున్నారో, అదే రేపు పొందగలరన్న విషయం వారు మర్చిపోకూడదు. వారు ఆశయపరులూ కార్యశూరులూ కాగలగాలి, విజ్ఞానమూ కళలూ, ఆలోచనా, ఆవేశమూ వారికి నూతన (ప్రపంచద్వారాలు తెరు స్తున్నాయి. ఆ వినిపిస్తున్న గానం ఈ యువతను నవతగా నవయుగవె కాళకులుగా తను లత్యులను అందుకోగల ధీరులుగా తిర్చిదిద్ధాలి.

ఏ మతమెవా. ఏ భాషైనా; ఏ రాష్ట్రమైనా మనమందర౦ ఒక దేశ (వజలం. ఒకజాతి (ప్రజలం. కరకులూ, కవులూ,టీచర్లూ, విద్యార్థులూ: వై ంటిస్టులూ, సాంకేతిక నిపుణులూ, పారిశ్రామకులూ, వ్యాపార నిపుణులూ రాజక్రీయవాదులూ (వ్రభుత్వో ద్యోగులూ అందరూ కలపి ఉన్నత లక్ష్యాలకోనమై శక్తీ వంచనలేకుండా పాటు పడాలి. మనలో సహనం, సుక్షణ పెరగాలి. ఈ సహనం, సుశిక్షణా అనేవే (ప్రజాస్వామ్యానికి పునాదిరొళ్ళు. అభ్యుదయ సమాజాన్ని; నూతన సాంఘిక న్యాయాన్ని సాధించేందుకు ఏకోన్ముఖ దీక్షతో నిర్విరామకృషి జకపవలపి వుంది.

డెమోక్రసీకి, “సెక్యూలరిజమ్‌కీ, (వణాళికొబిద్ధమగు అర్జీ కప్రగతికీ? సాంఘిక పురోభివృద్ధికీ,. (ప్రపంచ శాంతికీ సర్వమానవ సొభ్రాశ్రానికీ మన మహానాయకులు ఏ మహ త్తీరాశయాలతో కృషిచేశారో ఆ ఆశయాలకి బద్ధురాలిన్నై నడుచుకోగలనని ఈనాడు మీముందు వాగ్దానం చేస్తున్నాను

భారతపొరులారా, భవిష్య ్తుపట్లి మనకుగల విశ్వాసాన్ని మొలకె_త్రించండి, మనదేశ భవితవ్యాన్ని- మనకి అనువై నట్లు దిద్దుకోగల ధీరులమని చాటిచెప్పండి. ఇది ఒక సాహపిక యాత్ర ఈ సాహపిక యాత్రలో ఒక మహోన్నత దేశానికి చెందిన పుత్రీ ప్యుత్రులమన్న ఆత్మవిశ్వాసంతో ముందుకుసాగుదాం మనం. జైహింద్‌,

సోషలిజం వైపు

ఆలిండియా కాంగ్రెస్‌ కమిటీ సమావేశాలకు నేను ఎన్నో ఏటినుంచి హాజ రవుకున్నా ననేది గుర్తు చేసుకునేందుకు (ప్రయత్ని స్తున్నాను. మొదటిసారి నేను వచ్చినది 1820 తోనో 21 లోనో అనుకుంటాను నాగపూర్‌కి ఆ తరువాత నేను హాజరవని ఎ, ఐ సి పి సమావేశాలు కొద్ది, అన్పట్లో కాంగ్రెస్‌ సంస్థ స్వాతంత్ర లక్ష్యం వైపుగా దేశాన్ని నడుపుతోంది? ఈ (ప్రజలందరూ అందులో భాగస్వాములై వుండటమే ఆ సంస్థకీ వొనగూడిన శక్తి. అప్పట్లో కాం(గెస్సే ఇండియా, ఇండియాడే కొంగెస్‌. కాని ఇప్పుడు అలాకాదు ఇక్కడి (ప్రసంగాలు వింటూ వుంచే, నాయకుల గురించిన కువిమర్శలూ, విధానాల గురించిన వింత వ్యాఖ్యానాలూ వింటూ వుంపే సభావేదికలమీదా పార్ల మెంటులోనూ ఇలాంటివి వింటూ వుంయే వెనకటి ఏకోన్ముఖ లక్ష్యం మనకి బేదని వొప్పుకోవలపి వస్తున్నది.

ఇప్పుడు విన్న ఉపన్యాసాలలో తరుచు జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూపేరు కిద్రప్తూ గంపబడుతోండి ఆ మౌటటు వింటూంటే. ఎన్నో విషయాలు నా మనసులో ద్రార్హ తున్నాయి. నెహూ జీవించివున్న కాలంతో కూడా, ఆయనని మనస్ఫూ ర్సిగా గోర వించేనారు కొందరు వుంఘే? ఆయన వ్యక్తిత్వాన్ని: విధానాలనూ గౌరవించనివార్తూ కొందరు వుండేవారు. అయితే ఇప్పుడు అందరూ జవహర్‌ లాట్‌ సీకి. ఆశే పనిగా చెబుతున్నారు. మీరు నినేవుంటారు, (ప్రపిద్ధ (టీకుకని హోమర్‌. గురించ్చి హోమర్‌ చనిపోగానే తొమ్మిది పటాలు అతను నూవాడం (్‌ వాడన్నార్సి కాన్సి అతను (బతికున్న లోజుల్లో ఆ తొమ్మిది వట్నాల భిషెపాత్రత్రో జీవించాడు.

పండిట్‌జీ గురించిన ఉదాహరణకూడా ఇంచుమించు అలాంటిదే ఆయన దితికి వుండగా-ఆయన నాయకత్వాన్ని మనసారా అంగీకరించలేక అసందిద్ధమగు విషయాలు సలికినవారే నేడు ఆయన ఘనకని (పస్తుతిస్తున్నారు- ఈ నాడు ఆయన మనమధ్య లేరు గనక, ఆయన నాయకళ్వాన్ని నిరాక్షేపంగొ ఆమౌది స్తున్నారు. జనహర్‌లాల్‌జ్తీ గాంధిజీల విధానాల గొప్పదనం గురించి. గుండె లార్చుకుఖోయేటట్లు మాట్లాడు శున్నారు. బొంబాయిలో _ జరిగిన అభిలభారత కాం(గైస్‌ సమావేశంలో చేసిన హిందీ ఉపన్యాసానికి స్వెచ్భ్చానువాదం అ మే 2 1966

సోషలిజం వైపు శక ఎలాటి కష్ట్టమయంలోనూ (ప్రాఠమిక నూళ్రాలు విన్మరించకూడదు. 'వెక్యూ

లరిజమ్‌, చెమో[క్రసీ సోషలిజమ్‌ యీ మూడు మూడు స్తంభాలుగా మనం ఆమోదించాం. ఈకాం్యగెస్‌ సంస్థ వాటిని బలపరుస్తూ దేళశపురోగతికి సాయపడాలి పాకిస్తాన్‌ పోరాటం జరిగినపుడు యీ దేశంలో మతో దద్రిక్తత అన్నది మచ్చుకుకూడా కనిపించలేదు. దేశ మంఠా ఒకటిగా, (ప్రజొస్వామ్యపు కోటగా నిలబడింది. ఈ నాడుకూడా (వజాస్వామ్యం మన దేశంతో పటిస్టంగా నే వుంది. కొని ఇండియావంటి వీదదేశంలో సోషలిజమ్‌ వైపుగా పురోభివృద్ధి సొగితేతప్పు డెమాశ్రసీ అన్నమాటకు అర్ధంవుండదు. _ ఈ మాటలూ ఉపకరణలూ అటుంచి సోషలిజమ్‌ అనే గమ్యం మనం ఎందుకు పెట్టు కున్నామం'ే, దార్మిద్య నిర్మూలనకు ఇది సాయవసడగలదనీ, మరొకమార్షం లేదవీ గాంధీ నెహ్రూ లిరువురూ గొఢంగా నమ్మారు. వేగంగా ఆ గమ్యం చేరుకోవాలని పదేపదే హెచ్చరించారు. (ప్రజల నిత్యావనరాలను ఎంతో దూరదృష్టితో వారు పరిశీ రించి వడివడిగా ఆ గమ్యం చేరుకోకపోతే, యీ పేదలకు మేలు జరగదనీ, రతణ కలగదనీ "హెచ్చరించారు. అప్పుడప్పుడు కొంద రంటూవుంటారు' (ప్రభుత్వం వీమీ వైయ్యలేక పోయిందనీ, (వజాస్వామ్యసాథం కూలిపోయేస్థితిలో వుందనీను,కాని ఆరో గ్యవంతమగు (ప్రజాస్వామ్యం ఈ దేశంలో సజీవమై విలపిల్లుతోంది. వెనుకటి పెరుగు దలతో పోల్చిచూ స్తే గత అయిదేళ్ళ్శదీ అంత ఆశాజనకంగా లేదని అంగీకరించక తప్పదు అయితే, (క్రమాభివృద్ధి జరిగినపుడు కూడా, ఇలాంటి నిందలే వినవచ్చాయి! అభివది కార[కమాలలోని మందకొడి తనానికి ముఖ్యహేతువులు దేశంపై జరిగిన

ఓ. కడ గా దురా(క్రమణా దేశంలోని కరువుకాటకొలూను పీటివల్ల మనలోగల సహనశక్తి కొం వవు టిగా మౌరింది.

చరిల్త్థదర్సర న్ను పడవటే విమర్శించుకోడంవల్లి ఒరిగే ప్రయోజన మేమీలేదు. మీ అంకట మీరు ఎన్నుకున్న (వతినిధులు వారు. మీవ్రతినిధి మీ యోగక్షేమాలు సరిగా విబారించడం లేదని మీ కనిపించినపుడు, నిస్సంకోచంగా అతన్ని తప్పించి, మరొకనిని ఎన్నుకోగల అవకొళమూ, స్వేచ్చా మీ కున్నాయి అసల బెడద అక్కడ గాదు. బురఖాలు మార్చడంలా పొర్షీలు మార్భడంవల్ల వస్తున్నరి చీ కాం(గ్రైస్‌పార్టీకి, ఒక సుదీర్గ చర్మికనుందిం ఆచరణయోగ్యమగు విధానాలనే ఆది ఇంతవరకూ ఆమో దిసూ వచ్చింది. ఫ్రే త్యాగి క్రొన్నిసూచనలు గావించారు వారి అభిప్రాయాలతో నేను పూ ర్తిగా ఏకీభవిస్తున్నాను ఇంచుమించు- అవే నేను పునశ్చరణ చేసుకున్నాను. క్రాంగ్రైస్‌ అధ్యక్షవదవిలో వున్నప్పుడు గా ప్రసంగాలలో నేను చెప్పినవికూడా, ఇలాంటి విషయాలేః ప్లానింగ్‌ “విషయంలో పట్నాల వెంటబడటం గాక (గ్రామీణ 'ప్రాంకాలకి ప్రాముఖ్య మియ్యాలని, నేను మొదటినుంచీ చెవి నిల్లుకట్టుకు చెబుతూనే వున్నాను, అసలు ఇందులోని కీలకం ఏమిటం'పే? మనకి తగినంత ధనసంపద గాని ఇతర సంపద గొని లేదు. మన అవసరాలు మిక్కుటంగా వున్నాయి. కొని అందు బాటులో వున్నది బహు కొద్దిసంపద అభివృద్ధి పథకాలకు నాందీవాక్యం (గ్రామాలలో సలకాలి. అ తరువాత దఫాలవారీగా? జిల్లాలకూ రాష్ట్రాలకూ అవి విస్తరించాలి,

శీత ఇందిరా గాంధీ వెనకటి పధకాలలో ఏ లోపాలవల్ల అనుకున్నవి అందుకోలేక పోయామో, ఆ లోపాలు నిర్మూలించేందుకు నడుంకట్టాలి. సవరించుకోలేని తప్పిదాలు జరగ నియ్యకూడదు అలాంటివి జరక్కుండా జాగ్రత్తపడాలి (ప్రభుత్వం తాను చెయ్య దలచుకున్నది ముక్తసరిగా చేపి, అక్కడితో తనబాధ్యత తీరిపోయినట్లు చేతులు కడి గేసుకోవాలని నా ఉద్దేశం కాదు (ప్రభుక్వ యంత్రాంగంతో పాటు పార్టీకూడా కొంత బాధ్యతను తననె త్తిన వేసుకోవాలి పార్టీ కొర్యకర్తలు ఏమీ చెయ్యడం లేదస్సీ చేయ లేకబౌతున్నారని విన్నవించేందుకు చాలా విచారిస్తున్నాము నిజానికి ఇది పార్టీ బాధ్యతం (ప్రభుత్వానిది కొదు, విధానానికి అనుగుణమైనంత వరకే (ప్రభుత్వహ_స్తం-మిగతా దంతా పార్టీవారు చెయ్యగలగాలి మన విధాల వై ఫల్యానికి ఇటు పార్టీ అటు (ప్రభుత్వమూ రెండూ బాధ్యత నపహించవలసి వుంది ముఖ్యంగా 'పేదలకీ, ధనవంతులకీ నుధ్యగల వ్యత్యాసం తగ్గిం చేందుకు కృషి చెయ్యనలపి వుంది. దీనిని పార్టీమా్యత్రమే (ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ ద్వారా సాధించగలదు. దేశానికి కావలసిన సామాజిక విస్త వాన్ని తీసుకురావడంలో పార్టీ కృతకృత్యురాలు కాలేకపోయింది. అందువల్ల నే పభుత్వం సాధించిన విజయాలు ఆతి న్వల్ప (ప్రమాణంలో కనబడుతూ, (ప్రజలమెవ్పు పొందలేకుండా వున్నాయి. ఈ పరిస్థితులలో మనం ఒక విశుద్ధ కార్యక్రమాన్ని చేపట్టాలి. మనముందుగల అవాంత రాలు ఎలాంటివో, వోటిని దాటగలమాౌర్షాలు ఏ తీరున పుంటాయోకూడా మనం పరిశీ లించాలిః ఇంత వి _స్తీర్ణమైన 'దేళంతో ఏ మారుమూలనో సాధించినవి (ప్రదీ పమె కనపడకపోవచ్చు. అందుకనే సమాజంలోని అన్ని తఈరహాలవారూ యీ సామాజ్తై విస్తవాన్ని జయ్యప్రదం చేయాలి. విమర్శలను నే నెప్పుడూ అహ్వావిస్తాను. వాట్రిక్త 'వెనకాడను, అనేక విమర్శలను నేను ఇదివరలో ఎదుర్కొన్నాను! నాలో ఒక గాఢ విశ్వాసం వుందింకాంగ(గేస్‌ పార్టీ ఒక్క కే ఈ దేశంలో బహు శక్తీమంత మైన పార్టీ అనీ అదొక్కటే దేశాన్ని (పగతిమార్షాన తీసుకువెళ్ళగలదనీను. ప్రజలు అనేక స్వల్ప కలహాలలో చిక్కుకు తమముందున్న లక్యాఅను వినర నాను (ప్రజలు ప్రభుత్వంలో పొరబాట్లు వున్నాయని వేలె _త్రిచూపుతున్నారు. అప్పు ౦ కాంగ్రెస్‌ పార్తీ గురించి మీ అభిప్రాయం ఏమిటని వారిని సూటిగా అడగగలగౌలి. మన న్సెద్బ ర్యొ.నే ఈ నవాలుని (ప్రభుత్వ మొక్కటే కాక పార్టీకూడా తన యితోధికళ క్రిత్రో పరిష్కరించేందుకు పూనుకోవాలి. అటువంటికృషి జరిగినపుడే సామాజికాభివృద్ధి సాధ్యమై ఎదురయే సమస్యలకు సరియైన నమాధానం లభ్యమవుతుంది. మూల నద్ధాంతాల విషయంలో ఏ నాడూ రాజీపడవలసిన పనిలేదు, ౨. కొం(గెస్‌నంస్టలో ముసలం పుట్టిందసీీ. ఇది నెమ్మది నెమ్మదిగా క్షీణించి జోతున్నదనీ కొన్ని వ(త్రికలు వ్యాథ్యాని స్తున్నాయి. శీణక్వంగురించి వారు చెప్పే మాటల్లో నేను ఏకీభవించను. వివాదాలూ: అభ్మిప్రాయభేదాలూ యీ సంస్థతో అనా దిగా వుంటూనే వున్నాయి. 1020 నుంచీ వుంటున్నాయి, అయితే ఆ నాటి స్టితిగతులక్సీ ఇప్సటీ దేళకోల పరిస్థితులకీ ఛాలా తేణావుంది,

సోషలిజం వైప ట్‌

వ్యవసాయరంగం (కమాభివృద్ధి చెందికే తప్ప ఈ దేశంలోని వ్యవఫాయ దారుల జీవితం మెరుగుపడికేతప్ప, మన పథకాలు విజయవంళం పొందవు వ్యన సాయదారులను వారికేం కౌవాలో అడిగి తెలుసుకోమని సూచించారు (శ్రీ త్యాగి. అయితే అటువంటి (ప్రశ్న మనం వేపినపుడు వివిధ రాష్ట్రాలలోని వ్యవసాయవారులు ఒక్కొక్కరు. ఒకొక్క విధంగా తమ కోరికలు జాబితాగా వెలిబుచ్చుతారు. కొన్ని రాష్ట్రాలలోని రైతులు నూతన పద్ధతులతో వ్యవసాయం గావిస్తున్నారు మరికొన్ని చోట్ల వెనకబడి వుంటున్నారు. నూకనపద్ధతులు ఆవలంపించిన వారిచేత అంతకు రెట్టింపు పండించే అవకాశాలు అన్వేషింస జెయ్యాలి, ఈ రోజు నేను మహారంష్ట్రం నుంచి వచ్చిన రైతులు కొందరిని కలుసుపన్నాను. వారు తనుకు ఎరువులు కొవాలం టున్నారు. ఆ మధ్య ఢిల్లీలో జరిపిన "సెమినార్‌లో కూడా అదే(ప్రనక్తి వచ్చింది. మన కార్యక మాలన్నీ వ్యవసాయదారుల వాంఛితాలకి ఆనుగుణఐమై వారిక్‌ (పోత్సాహ జనకంగా వుండాలి. అపరదినుసులు వండించేవారి సమస్యలకీ; ధాన్యాలు వండించేవారి నమన్యలకీ వ్యత్యానముంది. ఈ అపరాలు పండించేవారికీ మనం అందించవలసిన సహాయం ఎక్కువ. ఒక్కోసొరి అనేక సూచనలు కొగితాలమీద వచ్చి ఆమోదం పొందిః చివరికి కొర్యరూపం దాల్చకుండా మరుగున పడిపోతున్నాయి... వారు ఎందు కల్లా చే స్తున్నారనేది పరిశీలించవలసి వుంది. . వస్తుతం మనం మన వ్యవసాయ రంగంలోని అత్యవసర విషయాల జోలికే పోతున్నాము. వారికి తగు ధనవదు పాయమూ, ఎరువులూ మొదలయినవి నమకూర్చడం మన లఅక్ష్యమైవుంది. ఇవన్నీ మాట్లాడుకు నేందుకు బాగున్నప్పటికీ 'శ్రీయల్లో ఎంతవరకూ నెర వేరుతున్నాయన్నది ఎప్పుడూ మనని వేధించే'వళ్ను- అనుకున్న కౌర శ్రమం విజయనంతమయేందుకు శ కివంచన లేకుండా పనిచేయగల మనేటంతవర'కే నేను హామీ ఇవ్వగలను. పార్టీ లోనీ “వేరువేరు శాఖలు (గ్రామీణుల అవవసరాలను తెలుసుకుంటూ తాలూకొస్తాయిలో; జిలాసాయులో వారకి నహాయం అందచెయ్యాలి పట్బాలలో ఏ కార్యక్రమాలు జరుపుకున్నారో అటువంటివి గ్రామసీమల దాకా వెళ్ళాలి. వీటిని వి స్రృతపరచనలసిన అపనరం ఏంతేనా వుంది కొం(గెన్‌ అనేవి (ప్రగతి కాంక్షించే మహా సంస్థ అయితే దానిని మనం ఆదర్శవంతంగా, (ప్రజలు ఆశిస్తున్న విధంగా మలుచుకోవాలి. వేరు వేరు తరగతులతో ఉన్న సంబంధాలను తెగిపోకుండా కాపాడుకోడం నేర్చుకోవాలి.

మనం ఎంకకీ ముఖ్య విధానాల విషయమై పట్టుదల కనబరుస్తూ, మన (ప్రతి కూలురు మనవి ఆకేపించని రీతిని ఆ విధానాలు ఆచరణ యోగ్యం కావించగలగాలి. శత్రువును హూడా ద్వేషించక పోవడం మన విధానం. చైనా మనపట్ల శత్రుత్వం పూని నప్పటికీ; వ్లైనాకీ ఐక్యరాజ్య సమితిలో స్థానం పుండవలసిందే ఆంటూ వచ్చాం,

విదేశ సహాయం విషయంలో మనం బయటనుంచి ఏవీ ఉచికంగా తీసుకొన కూడదని అంటున్నారు. స్వయం సమృద్ధిని సాధించగలిగినపుడే అది సాధ్యం కాగలదస్సీ అంతవరళూ కొన్నిటి విషయంలో చెయ్యి జొపక తప్పదనీ మీకు గుర్తు

కిక ఇందిరా గాండీ చేస్తున్నాను. మన (ప్రజలకుగల ఆత్మ విశ్వాసమే యీ లక్ష్యం అందుకునేందుకు సోపానం కాగలగాలి ఏపవరదేశ ప్రభావానికీ కూడా ఈ దేశం గురి కాకూడదని నా(ఫ్రగాఢ విశ్వాసం, అయితే కొన్ని దేశాలు తమ సలుకుబడిని మన దేశంలో వ్యాష్తం చెయ్యాలనీ, తమ అభీష్ట ప్రకారం మనం నడుచుకోవాలని అనుకుంటున్నాయి. ఆలా కొన్ని దేశాలలో వారి పలుకుబడి సాగింది. మరికొన్ని దేశాలలో వారి మాట చెల్లుబడి కాలేదు అయితే మనం మాతం బయటి దేశాల (ప్రమేయం లేకుండా. మన విధానాలసూ పద్ధతులనూ రూపొందించుకో గలుగుతున్నాం. మా నాన్నగారు జీవించిపున్న కాలంలో నేను ఆయన రాజకీయ వ్యవహా రాలలో కొంత జోక్యం కలిపించుకునే దానినని కొందరి ఉద్దేశం అలా అనేవారు నెహ్రూగారి మేధాసంపద ఎంత గొప్పదో, వారి దృష్టి ఎంత నిశితమైనదో విస్మరిస్తు న్నారని గుర్తు చేయక తప్పదు___నేను ఆయన ముందు ఏపాటి? ఆయన (బతి కున్నంత కాలం ఆయన విధానాలను, మార్గాలను అవకాశం దొరికివప్పుడల్లా (ప్రతిఘ టించిన వారే ఈనాడు ఆయన విధానాలెంత గొప్పవో; నాకు విడమరిచి చెప్పేందుకు (ప్రయత్ని స్తున్నారు. ఇంతకం'ే హాస్యాస్పద మేముంటుంది? నేను నేహూగారి విధానాలని అడరాలా పొటిస్తున్నాను. వాటిని కాలానుగుణంగా, 'దేశ పరిసితుల దృష్ట్యా నవరించవలసి వ స్తే అందుకు వెనకాడను అయితే ఆ విధానాలను మ్‌ర్చు కోవలపిన అగత్యం ఎంతమాత్రం కనపడటం లేదు ఆనాడు వేసిన పథకాల కంపే ఉత్తమమైనపీ, దేశాభివృద్ధికి దోహదం చెయ్యగలిగినవీ, కొత్తవి ఏమీ కనపడటం లేదు. అవే ఈ దేశప్రజల యోగక్షేమాలకు దారి తీయగలవని మనస్ఫూర్తిగా నవ్వు తున్నాను ఈపదవిలో నేను వుండటం మీకు యిష్టం లేకపోతే నన్ను నికేషంగే కొలిగించవచ్చు ఈ పదవీ బాధ్యత నాపై మోపినందుకు మీకు కృతజ్ఞత కెలప్ప కుంటూ, ఈ (ప్రధాన మం(త్రిత్వం నాకు కౌవాలన్మి నేను ఏనాడూ వారీఫీంచబేదని కూడా నిర్భయంగా చెన్సగలను. మనుషులని తృ్టి పరచేందుకూ; సంతోష పెళ్లం దుకూ ముఖ(ప్రీతి మాటలు చెప్పడం నాకు యిష్టం లేదు. నేను ఏ విశ్వాసాలకు కల్ప బడి వున్నానో, ఏ విశ్వాసాలు నన్నూ నా వాళ్ళనీ యీ స్వాతంత్ర్య పోరాటంల్రాక్టి దూకించాయో, ఆ సవి(త్రమైన విశ్వాసాలనూ, ఆశయాలనూ పదవి మీద వ్యావ హంతో నేను వొదులుకోదలుచుకో లేదు. నాతండ్రి నాపై వుంచిన నమ్మకాన్ని వమ్ము చేయను. దేశంలో ఎన్నో గొడవలు జరుగుతున్నాయి. అనేక రంగాలలో మార్పులు రావలసి వుంది. మార్పుని మనసారా వాంఛిస్తున్నాము. దేశం యావత్తూ ఒక విపత్కర పరిస్థితిలోనుంచి ముందుకి పయనిస్తోంది. ఆహారపు కొరత ఎందువల్ల ఏర్పడుతున్నదో: దానిని ఎలా నివారించాలో తగు మార్గాలు వెతకడం, మన (ప్రథవు కర్తవ్యం. ఈ రంగంతో పార్టీవారు ప్రభుత్వ యంథశ్రాంగానికి శతవిధాల సాయపడ వచ్చు. ఆహార పదార్జాలు వృధా చేయకుండా వుండటం అలవరచుకోవాలి. విందు వినోదాలు తగ్గించుకోవాలి కొందరు మంత్రులే అంటున్నారు; ఈ నియమ నిబం

హీోసలిజం వైప శ ధనలు అన్నిటా వర్తింప చెయ్యడం అసాధ్యమనిః దారి చూపవలపిన వారే అలాంటి సీరస వాక్యాలు పలుకుళున్నారు. ఈ సంఘానికి కలిగిన రుగ్మత ఎటువంటిదో, ఆ రుగ్మతకి వేయదగు బొషధం ఎలాంటిదో పార్టీవారు తెలుసుకోవాలి. నక్రమ వాతా వరణం సృష్టిస్తూ, (వజాభిప్రాయాన్ని మేల్కొలుపుతూ వ్రజలకి నన్నిహితంగా మసులుకుందూ, ఈ కృషి యావత్తూ. వారి జీవితాలు మెరుగు పరచడానికే నన్న విశ్వానం వారిలో కలిగించాలి. పాక్టీవారు (ప్రభుత్వ యం(శ్రాంగంలోని లోటుపొట్ల వి విమర్శిస్తూ వుంయేః (వజలేమో కాంగగెస్‌ పార్టీ లోని అవక తవకలను బాహాటంగా చర్చిస్తున్నారు. “ప్రజొక్షేమం ఆ పార్టీ వారి లక్ష్యమెంత మాత్రమూ కాదు...అని ధైర్యంగా ప్రజలు మన ముఖంమీధ అనేయగలుగుతున్నారు. అది నీజం కాదు; ఈ పొరవాట్లని సరిదిద్దుకు (వజాకేమం కోసమే పొటుబడతాం._.-అని వారికి (క్రీయో త్మకంగా నచ్చజెప్పాలి

ఆహారోత్ప శ్తిని పెంచడం విషయమై అనేక వాదోవవాదాలు జరుగుతున్నాయి. ఎన్నికలు ముందు వున్నాయి గనక మనలో చాలామంది ఎన్నికలకైై నిరీకీ స్తున్నారు. వాటి మాట ఎటున్నా ఈ ఆహార సమన్యను ఏ తీరున పరిష్కరింప నున్నామో, మనకి మనం తెలుసుకుని (ప్రజలకు చెప్పాలి. కాంగ్రెస్‌ పాళ్టీ నర్వ సామాన్యమైన ఒక రాజకీయ పాఠ కాదు; అంతకు మించిన బాధ్యతలు కాంగ్రెస్‌కి వున్నాయి. ఇది వ్రజల నుంచి, (పైజా జీవితంలో నుంచి పెరుగుతూ వచ్చింది - అనే విషయం మీకు గుర్తు చేస్తున్నాను. రాజకీయ కార్యక్రమం ఎంత ముఖ్యమో నిర్మాణ కౌర్య[క్రమం కూడా అంత ముఖ్యమైనదే అని గాంధీజీ ఎన్ని సార్లో మనకి హెచ్చరికలు చేశారు, ఈ రెండూ ఒకే సప నిరతిలోని వడుగు పేకలు. ఈ రెండూ దిగువ స్థాయి నుంచి పై సాయి వరకూ పొక్సీ వర్కట్లు చెయ్యగలిగీతేనే పై నున్న నాయకులకు బిలం చేకూర్చిన వారవుతారు. ” ఈ పార్టీ అడుగునుంచీ సంస్కౌరం పొందితే యిష్పుడు "పేర్కొంటున్న లోపొలనేకం వాటంతటవి మాపిపోతాయి. శేమిటో

త్యాగిజీ అన్నట్లు వ్యవసాయదారులను వారి అవసరాలమి' ఆడుగుదాం. (గ్రామీణ స్తాయిలో పొళ్తీ వర్కర్లు వున్నారు గదా. స్టానికొవనరాలను వారెందువల్లి నోరు విప్ప చెవ్పలేకుండొ వున్నారు? తమ న్వంక సమస్యలను వారెందుకని విడ మరిచి తెలసుకాోలీకుండా వున్నారు? ఈ (గ్రామీణ స్థాయి నుంచి ఆత్మ పరికధన ప్రారంభమయితేనే మనకు శక్తి చేకూరుతుంది. ఏకత పటిష్టమవుళుంది. ఎన్నికల (ప్రచారం సైతం ఈ నిర్మాణ దృక్పథంతో (ప్రారంభం కౌవాలి. వజల సమస్యల నన్నిటినీ (ప్రభుత్వం తనకున్న కొద్దిపాటి వనరులతో పరిష్కరించలేదు. పాకీ కూడా ఇందుకు పూనుకున్నపుడు, ఆది (వ్రజాభీష్టానికి (ప్రతీకగా నిలచినపుడు ఇటువంటి బృహత్తర కొరర్షకమాలు నత్ఫలితాల నిస్తాయి. మనలోగల విఖేదాలన్నిటినీ మర్చి పోయి వేక తాటిమీద నడిచేందుకు చిత్తశుద్ధితో (ప్రయత్నించాలి.

వ్యవసాయ రంగానికి చెందిన అన్ని కార్యక్రమాలనూ యీ తరుణంలో అమలులోకి తేవడం సాధ్యం కాకపోవచ్చు, అయితే వాటిని అమలుపరిచే (ప్రయత్నం

జీయక పోనడం కూడా దోషమే అవుతుంది. అంచేత మనం మనస్ఫూర్తిగా వ్యవ సాయాఖి వృద్ధిపట్ల (శ్రద్ధ వహించాలి (ప్రతి ఒక్కరూ ఆసక్తి కనపరచాలి వ్యవ పాయేశర వ్యక్తులు సహితం ఈ కార్యక్రమ విజయానికి సహాయ పడాలి ఉప న్యాసాలు యివ్వడం ద్వారా ఈ నమస్యలు పరిష్కారం కావు, సోషలిజమ్‌ వైపుగా పురోగమించనూ లేము. మనం తీసుకొనే చర్యలను బిట్టి ఫలితాలు లభిస్తాయి. వ్యయ (ప్రయాసలకు వెనకొడక = తగు (ప్రయోజనం పొందగలగాలి. అవి విజయ వంతమైన ఫలితాలు కౌనప్పుడు మనం పడ్డ కష్టం వృధా అవుతుంది. మన ధ్యేయం వోటమి నొందుతుంది సోషలిస్టు నమాజ స్థాపన అనే మన స్వప్నం వాస్తవ రూపం దాల్నాలి (ప్రజలు తమ సమస్యలను పరిష్కరించుకు నేందుకు మన గరహాయ సహకారాలు నారి శెప్పుడూ అందుబాటులో వుండాలి (ప్రభుక్వమూ కాంగ్రెస్‌ పార్సీ కూడా వ్రజాఖి 'ప్రాయాన్ని తమ కార్యగ్రమావ వైప్ప మళ్ళించి ఒక8 కొకరు చేదోడు నాదోడుగా వుండాలి అదే సోషలిస్ట్‌ సమాజ స్థాపనకు రాజమార్గం ఈ న్వస్నం నిజమై, ఈ శ్రమ ఫలించినపుడే మనదేశ న్వరూపేం పూర్తిగా మారుతుంది. _ం పార్టీవారు (ప్రగతి బద్ధమైన ఈ కార్యక్రమాలలో మనస్ఫూర్హిగా పాల్లానడం ముఖ్యం, పొళ్లొనడం వరశే వారి బాధ్యత, ఆ (ప్రయత్నం విజయం పేందినా విఫలం అయినా వారు చింతించకూడదు. ఎంచేతనంకే తాము నమ్మిన ఆళయాల కోనం కృషి చేస్తున్నారు ఇక్కడ కృషి (ప్రధానం గాని, ఫలితం కాదు. మహోన్నకఠాదర్శాలతో స్టాపించపడ్డ ఈ కౌంగగెస్‌ షార్టీ (ప్రార ౦భాన్నుంచీ తన ఆశయ సౌధం వైపుగా నడుస్తోంది ఇక ముందుకూడా ఆ ఆదర్శాలసూ ధ్యేయా లనూ విడనాడదు అఖిల భారత కాంగ్రెస్‌ కమిటీలోనీ అంతర్జీన శక్తి యిదే ఒక వైనిక పటాలం తనకని నిరేంవబడిన పనిని ఎంత ళితణజయుతంగా నెర వేరుస్తుండో పార్టీ నభ్యులుకూడా ఆటునంటి శిక్షణకు కట్టుబడి వుండాలి. ఈ శిక్షణ నుంచే ప్రార్రి తన వెనకటి బరుప్పు దించుకుని, సజీవమూ, సముజ్యలమూ కాగలుగుతుంది. అప్పటి మన దేళన్వరూపమే మార్చి వెయ్యగలుగుతాము. ఆ మార్చు విష్ణ వాత్మకన్వైంద్రిగా ఉంటుంది,

కాం్యగెసు ముందున్న వారాలు గ్‌

ఏయే (వ్రయత్నాలు చెయ్యాలీ వేటిలో విజయం సాధించాము?ః అన్నది మనం పరిశీలించాలి. (ప్రజలలో మన గురించి ఎలాంటి అభ్మిపాయం వుంది? మన స్టానం రాజకీయ పార్షీ గా మాత్రమేనా? అంతకుమించి మరింకేమీ కొమా?ః ఇదీ నన ముందున్న వో. చాలాకాలంగా సోషలిజం గురించి అంటీముట్టనట్లు మాట్లాడు కున్నాం. నేను ఏ ఒక్కరి నిజాయితీనీ నందేహించడంలేదుగాని. (ప్రజలు మనని సోషలిస్టు ఛ్యేయంగల పార్టీగా భావి స్తున్నారా అని అడుగుతున్నాను ఆ గమ్యంవై పు మనం (ప్రయాణి స్తున్నామన్‌ (గ్రజలు అనుకుంటున్నారా? అదీ అనఖై న (ప్రశ్న.

కాంగగెస్‌ అనేది. ఒక అపూర్వమైన సంస్ధ అది అంత అపూర్వ మైనదిగా ఎందువల్ల నయింది? మన కార్యక్రమాలూ, మన (ప్రన్తుత నాయకత్వంవల్లా మాత్రం కాదు. చరిత్రాత్మక వ్యక్తులు, (వ్రవంచ వ్రసిద్ధ పురుషులు కొందరు యిందులో వుండటంవల్లా, దీనిని నడిపంచడంవల్లా ఆ మహద్భాగ్యం మనకి వొనగూడిందిం అయితే కొరగగెస్‌ మొదటినుంచీ కూడా ఈ దేశ (ప్రజల వాంఛితాలను (ప్రతివించించే ఒక వ్యవస్థగా రూపు తీసుకుంది. దాని పరమ లక్ష్యదుది అ అత్వుంనుంచి మనం మరీ అంతదూరంగా జరగలేదు. ఇప్పటికీ అదే మన లక్ష్యం. అణగదొక్క బడుతున్న (ప్రజలయొక్క యోగక్షేమాలు విచారించాలని అధ్యతుల వారన్నారు. విజమేః మనం ప్రజల కోనమే కష్టించాలి; వారి పరిస్థితులు మెరుగుపరచాలి ఉన్నతాశయాలు కలిగి వుండాలి. ఇదంతానిబమే. కొని అలా వుంటున్నామా"*

(ప్రజలలోని అన్ని తరగతులకీ అభివృద్ది ఫలితాలు అందడంలేదు. దేశంలోని మారుమూలల నివసి న్తున్నవారికి వైతం స్వాతంథత్యమ నేది ఒక (వ్రమోదమై వారి జీనితాశుభవంతోకి వచ్చింది అంకదాకానే మనం కృతకృత్యులం కాగలిగాం, మిగతా దంతా విరకామయం. ఆయితే ఆ నిరాశా నిన్పృహలు మనని కుంగదీయనవసరం లేదు. నివారింపదగు పొరబాట్లు చేయకుండా వుండగలుగుళున్నామా అన్న ఆత్మ పరిశీలనతో మనని మనం సరిదిద్దుకోవాలి

కొంగగైస్‌ సంస్థ సోషలిజమ్‌కి కట్టుబడి వుంది అంతవరకూ బాగానేవుందిం కాని మనలో ఎందరు సోషలిజమ్‌ని ఇంటా బయటా అపహాస్యం పాలుగావించే మాటలు అనడం లేదుః అంతర్జాతీయంగా కాంగైస్‌ ఆలీన విధానానికి కట్టుబడి వుంది. కాని బెంగుళూరులో జరిపిన అఖిలభారత కాం[గ్రస్‌ సమావేశంలోని ఉపన్యాసం = జూలై 12, 1969,

ణీ

ర్‌ి ఇందీరా గాంధీ మనలో ఎందరు ఈ అలీన విధానాన్ని ఇంటా బయటా వేళాకోళం చేయడం లేదూ? అస్పృశ్యతా నిర్మూలనకు _కాంగగైస్‌ కట్టుబడివుంది. అయితే యిందుతలోకూడా ఎందర్లు దీనిని పక్కకు నెక్టుందుకు (ప్రయత్నం చెయ్యడంలేదు; మాటవరసకి జీదొహరణలు ఇవి మనముందు చక్కటి కార్యక్రమాలు లేకకాదు. కాంగెస్‌ సంస్థ ఇకటిగా, శక్తిమంతంగా వాటికి (ప్రోతాహ మిన్వడంలేదు పీటిలోని (శ్రేష్ట ఘనత (ప్రజలకు ఉపన్యపించడం కొక మనుష్యులు ఎందరు (తికరణ శుద్దిగా ఆచరణలో "పెడుతున్నారు? మన విధానాలను కించపరుస్తూ మాట్లాడేవారికి, ఆ విధాన స్వరూవ స్వభావాలు సరిగా భోధపడక, ఆ విధంగా మాట్లాడుతూ వుండవచ్చు. కాం(గెస్‌ తీర్మానాలు రాచ దాటలవంటిపి. ఇంతకాలంగా _ పేటిన్టై తే గౌరవిస్తూ వచ్చామో ఇప్పుడూ వాటిని గొారవించాలి. అత్యుత్తమ వారనత్వంగల అతి ప్రాచీన దేశం మనది, మనం ఈనాడు మాట్లాడే ఆశయాలూ; ఆదర్శాలూ అన్ని వెనకేనాడో చెప్పినవే ఆచరణలో పెట్టినవే సత్యమే దేవుడు అని బాపూజీ చెప్పినన్పుడు; ఆయన కొత్తదేమీ ఇెప్పలేదు. తరతరాలుగా యీ సంన్కతిలో కలిసిపోయిన ఆణిముత్యాన్ని వెలుపలికితీసి చూపిం ఛారు. సత్యమే దేవుడు అన్నది ఆయన ఒక్కసారి చెప్పి పూరుకోలేదు. సహాయ నిరాకరణోద్యమంలో; దైనందిన కార్యక్రమంలో వివిధ తరగతుల (ప్రజల మధ్య నుండే బొంధవ్యంలో ఆయన కృషిచేసిన అన్ని రంగాలలో ఈ సత్యసూ కిని అన యింపజేస్తూ కర్తవ్యమేమిటో వివరిస్తూ వచ్చారు. ఈ నత్యసూ కులు, సుఠొషితా లీ నత్యనిరతీ మన దేశాన్‌కి కొ త్తకొదు. ఆమాటకొ స్తే ఏ దేశానికీ కా త్తకాదు. అయితే గాంధీజీ తన (ప్రార్ధన సమావేశాల్లో రోజూ ఇదే విషయాన్ని పదేపదే ఫరినూ (వజలలో సంచలనం శేగలిగారు. పాన ఈనాడు ఆలిండియా కొంగెస్‌ కమిటీకి తన ఆశయాలేమిటో తన విధాన్హా లేమిటో (ప్రజకు విస్పష్టంగా తెలుపవలసిన ఆనళ్యకత ఏర్పడింది. ఇక్కడిన్తుంచ్చ మనం ఎక్కడికి వెళ్ళదలచుకున్నాం? నిజమే? దారిద్ర్య నిర్మూలన జరగాలి క్షా లిస్టు విధానం తను దారిద్యాన్ని నిర్మూలిస్తానంటుందిః అలాగే కమ్యూనిస్టు విద్చ్య్వా తనూ దారి ద్యాన్ని నిర్మూలిస్తానంటుంది అయితే ఈ రెండు విధానాలూ కూడా మన దేశ పరిస్థితులలో యిమడవనీ, ఈ విధానాలద్వారా దారిద్ర్య నిర్మూలనకి పూన్సుక్ష్యంశ్తు మనం చెల్లించవలపిన మూల్యం చాలా ఎక్కువగా వుంటుందనీ? ఆ రెండు విధానా అనీ మనం విరాకరించాం అందుకే మరొక పద్ధతి అనలంబించనలసి వచ్చింది నిన్నటి ఉపన్యాసాలలో కొందరు సభ్యులు ఈదేశ నాయకులలో కొందరు కమ్యూనిస్టులతో చేతులు కలుప్పతున్నారనీ, వారికి (ప్రోళ్చాహ _ మిస్తున్నారనీ, ఒక విసురు విసిరారు, బహుళా అది నన్ను ఉద్దేశించేకావచ్చు ఈ దేశ స్వాతంత్ర్యాన్ని మనస్పూర్తిగా నమ్మిన ఏ ఒక్కరూ, స్వాతంత్ర్య మనేదాన్ని ఒక్క రాజకీయ వరంగా నేకాక భావస్వాతం[త్యమనీ;, ఇతర సముచిత స్వాతం(త్యములనీ నమ్మిన

కాం(గ్రేసు. ముందున్న మార్షొలు క్‌! థ్రీ ఒక్కరూ స్వాతంత్ర్యమనే సదంలోని విస్భృకార్థం వోధపడిన . ఏ ఒక్కరూ, కమ్యూనిస్టు కాలేరు, కమ్యూనిస్టులతో మనకుగల పేచీ ఆ వదంతోకాదు. కమ్యూనిస్టు పార్టీ అన్న నామధేయంతోనూ కాదు. మన సపేనీ ఈ మాటలతో కాదు మాటలకు నేను జెదరను. నేను నందేహీంచే దెక్కడం'కే ఏ భావాత్మక విధానాలకూ, ఏ వద్ధ తులకూ ఆ మాట సూచన(ప్రాయమైందో దానికి. కమ్యూనిస్టు పద్ధతులని లోక వ్యాప్తంగా చెప్పబడే పద్ధతులకు _ నేను శుద్ద ప్యతిరేకిని అయితే, ఈ దేశంలో కమ్యూనిస్టులన్న _ పేరుతో చెలామణి ఆయేవారేకాక ఇతరు అనేకులు ఇటువంటి పద్ధతులను (పోత్సహి స్తున్నారు. నా పేచీ ఆ పద్ధతులతోకాని వారిని ఏ'ేరుతో పిలు స్తున్నారని కాదు నిన్నటి దీర్షోపన్యా శాలలో మాటమా(ంగా కూడా మతకల హాలని గర్హించే పలుకులు లేకపోవడం ఆశ్చర్యకరం. మన (ప్రజాస్వామ్య విధానానికీ మూల_స్తంభమైన ఈ "సెకూ్యూలరిజమ్‌ పరిరక్షింపబడకపోతే, ఇన్ని సంవత్సరాల స్వాత౦(త్యం తర్వాతకూడా మతకల్లోలాలు తలఎత్తగల పరిస్థితులు మన సామాజిక జీవితంలో వుంటే, _ దాని అర్ధ మేమిటిః అల్పనంథ్యాక వర్గాల విశ్వాసం మనం కోల్పోతున్నామని కాదా? "ఎందువల్ల అలా జరుగుతోంది? వీటి గురించి మనం కర్కించి, చర్చించి అక్కడితో వని పూర్తి అయిపోయినట్లు తృ వ్రిసడుకున్నాము, కాని కార్యాచరణతో మన మాటలను అనునరించలేక పోతున్నాము:

నేను పొల్లొంటున్న ప్రతి ఎ, ఐ.పిపి సమావేశంలోనూ కార్యకర్తలను తయారుచేయగల నధకాలయ (ప్రోత్సాహ మివ్వాలనీ: తగు కౌర్యక ర్తలు లేకపోతే మనం చెప్పే మాటలు గాలిలో కలివిపోతాయనీ చెబుతూ వస్తున్నాను. మన విధానం ఇదీ అని గొప్పగా (ప్రకటించి ఏం (వయోజనం ఆ విధానాన్ని ఆచరణలోకి అనువ దించి (వ్రజల మధ్యకు తీసుకుపోగల వర్క-ర్ణు కొవాలి. ఉపన్యాన వేదికలతో రాజకీయ పాకీ నిర్మితంకొదు. (వతియుటుకొ "పేర్చుకుంటూ రావాలి యీ సాధనకిం కాంగ్రెస్‌ నంస్ల ఏదో శిధిలత్వం బొందుతున్నదనీ, ఇక “పెరుగుదలకి అవకాళం లేదనీ నేను అనడంలేదు. ఇప్పటికీ యౌ ఇంస్థలో చైతన్యం పంది శక్తివుంది. కౌని యా "రెండూ దేశావనరాలకు కావలసిన (ప్రమాణంలో పెరగటంలేదు. భారత జనాభా ఏ తీరున 'పెరుగుతున్నదో సంస్థలోని శక్రికూడా అంత స్టైతన్యవంతంగా పెరగ గలిగినప్పుడే మన గమ్యాలకీ చేరువవుతాం,

ర జేళంలోని యువతీ యవకులకి మనపై నమ్మకం వున్నదా? మేధావులూ, విద్యానంతులూ మనని సమ్ముతున్నారొః ఏ ఒక్క _తరగకై నా మనపై పూర్తి విశ్వాసం _ కలిగివుంటున్నదా? ఈ (గూవ్‌నద్దకు వెళితే, మీరు అవతల (గ్రూప్‌తో వుంటున్నా రంటారు. ఆ అవతల (గ్రొన్‌వద్దకి వెళితే, మీరు మూతో (గూప్‌తో చేతులు కలుప్పుతున్నా రంటారు సర్వత్రా అవిశ్వాసమే (ప్రబలివుంది. ఇటువంటి పరిస్టితి ఏర్పడటంలో మన బాధ్యత వుంది, మనని మనం విమర్శించుకునేమూట నిజమే కొని ఈ విమర్శలు విని కొందర్లు మకీ పెద్దవిచేపి నిందలు మోపుతారు. వాటీని పరిగణించ పనిలేదు, కాని ఇది సోషలిస్టు ధ్యేయంగల పార్టీ ఈ పార్టీయే తన సర్వళక్షితోటీ

క్రీ ఇందీరా గాంధీ అనుకున్న (ప్రకారం సొధించగలదుంఅనే విశ్వాసం (వ్రజలలో కలిగేందుకు మనం మనకొళ్ళు నేలమీదమోపి నడవలేకుండా వున్నాము. ఆదీ మనకొచ్చిన అవస్థ. మనలో మార్చు రావడం సాధ్యం కాకపోతే కాంగ్రెస్‌ సంస్థకి భవిష్యత్తు లేదు. వెనుకటికాలంలో కాంథగైస్‌వారు తమ (ప్రధాన ధ్యేయంనుండి యిటూ అటూ పక్కదారులు తొక్కుళూం' కే గాంధీజీ వారివి బాటమీదకు తీసుకొచ్చి “యిది మంచిది, యీ రోడ్డున నడవండి” అవి చెప్పేవారు ఇప్పుడా చెప్పగలిగే ధీరులులేరు, సువిశాల మైన బాట మనముందు పరుచున్నప్పటికీ దారితప్పి ఎడాపెడా పోతున్నాం. మనం కొన్నిటిలో రాజీపడవలపి వస్తోంది రాజీపద్ధతికూడా గమ్యసాధనకు ఒక మార్గమే. - అయితే యీ రాజీ ముఖ్యసిద్ధాంతాల విషయంతో ఏ మాత్రం పనికిరాదు మన ముఖ్య పిద్దాంతాల్హూ జాతీయ ధ్యేయాలూ మఠ(్రమేయంలేని రాజ్యాంగ విధానంద్వారా? సోషలిస్టు గమ్యాన్ని చేర్చగలవని ఆంగీకరించాము. స్వాతం ఈ పాధనకు మన సర్వశ క్పులూ వివియోగించి పోరాడాం. ఆ పొందిన విజయం దేశవ్యాప్తంగా అందరి జీవితాలలోకి వెలుగుదెచ్చింది. ఈ స్వాతం[త్ర్య పోరాటంలో అనాటి పాలకులని పైఠం ఆళ్చర్యపరచగలిగాము. అయితే నేటి (ప్రపంచంలో సంపన్న దేశాలు సామాన్య దేశాలను తమ పలుకుఐడిలో వుంచుకో డానీకి (ప్రయత్నిస్తున్నాయి. వెనకటిది స్వాతంత్ర్య పోరాటమైకే, ఇది మరొక కోనక్తి చెందిన పోరాటం. తన (పభుక్వయం(త్రం ఆ దేశంలో స్థాపించి దేశపాలన గావించడంకం'క, ఆ దేశపు పాలనా యంత్రాంగాన్ని తన గుప్పెట్లో 'పెట్టుక్షొడ్తం ఆర్సికంగా చాలా చవకైన పద్ధతి మనం పొందదలచుకున్న (ప్రయోజనం వేవం టి బాదీర బందీబేకుండా పొందవచ్చు. నేటి (ప్రపంచ పరిస్థితి యీ తీరునవుంది కుడి సక్షమూ వామపత్షమూ అనే మాటలు నా కంతగా నచ్చవు ఈ కుడి ఎడమలక్ష ఆం౦ంతగా అర్థంలేదు ఎవరికి కుడి? ఎవరికి ఎడమ? ఆరబ్‌ దేశాలను కొందరు మధ్య (స్రాచ్యమంటారు. ఎవరికి “మధ్య”? భారత దేశంనుంచి చూస్తే అది మనకు “మధ్యి ఎంతమా(త్రంకాదు అరబ్‌ దేశాలు మనకి పళ్చిమానవున్నాయి. అందుకని మనం జ దేశాలను పశ్చిమ ఆసియా అంటున్నాము. ఏ తీరున మనం (ప్రపంచపట్రాన్ని వీక్షంచినప్పటికీ ఆసియా ఇండంలో అవి పళ్చిమాన్నే వుంటాయి కుడీ ఎడమ అనే మాటలు వాడేవారు? వాటికి సత్వస్సిద్ధమగు అర్థం లేద్రుగ్యనక్ర తాము అనుకున్న అర్థాలు వాటికి ఆపాదిస్తారు. చాలామంది భారతదేశ సమస్యలను బారతీయ దృక్పధంతో కాక తమకు ఏ దేశం యిష్టమో, ఏ దేశాన్ని తాము ఘనంగా భావిస్తారో, ఏ దేళం మనతో అప్పట్లో స్నేహంగా పుంటున్నదో ఆ దేశం దృష్టితో పీక్షీస్తారు. మనడేశ పురోభివృద్ధిని కొందరు నంపన్న దేశాల కొలమానంతో లెక్కి౦వ చూస్తారు, లేద్కా విపరీతమైన ధన సహాయం పొందుతున్న అతి చిన్న దేశాల జీవన (పమాణంతో లెక్కగట్ట చూస్తారు. భారతదేశ సమస్యలను; భారతీయ వరిస్టితుల దృష్ట్యా పరిశీలించాలి అందుకనే దేళశపరంగా (ప్రజాస్వామ్యమనీ అంత

కాంగెసు ముందున్న మార్గాలు క్ర న్లాతీయంగా అలీన విధానమని; దేశ న్యనహారాలలో సోషలిజమ్‌ అనీ తీర్మానించు కోవడం జరిగింది ఇండియాలో గాని, మిగళా దేశాల్లో గానీ పరిస్థితులలో ఏమంక మార్చు రాలేదు. ఈ సమావేశానికి ముందు ఒక సభ్యుడు నా వద్దకు వచ్చి యీ దేశ (ప్రజలు సోషలిజమ్‌ కోరడం లేదనీ పొందికగా ఒద్దికగా వుండటంవల్ల ఈ అనుకునేవి వాటంతటవే సమకూడ గలవనే ఆంతర్యంతో వున్నారనీ తెలిపాడు. అందులో కొంత నిజం లేకపోలేదు. కొంచెం వున్నవారు తమకున్నది భద్రపరచుకు నేందయకు ఎటువంటి మార్పూ అభిలషించరు అయితే యీసువిశాల భారతావని జనాభాలలో అత్యధిక భాగానికి తమదీ అన్న సంపద ఏమీ లేదు. మనం ఇక్కడ స్వాతర్యత్యం గురించి మాట్లాడుతున్నాం. కొని తి౦డీ బట్టలకీ నోచుకోని కోట్లాది (ప్రజకు ఈ స్వాతం్యత్యమనేది అర్ధ హీనమైన విషయం వారి కనీసావసరాలు నమకూడనప్పుడు ఏపని చేసేందుకై నా ఏమాట చెప్పేందుకై నా వారికి స్వాతం్యత్యం ఎక్కడనుంచి నస్తుంది, ఎలా వస్తుంది? మన ముందున్న బృహత్‌ సమస్యా న్వరూవమది మనం తీసుకుంటున్నది మధ్యమ మార్గమని తెలుసు. మనకొక (ప్రయివేటు రంగం వున్నది. (ప్రభుత్వ రంగాన్ని కూడా (ప్రారంభించాము (వభుత్వ రంగం వున్నంత మాథశ్రాన స్వాతం(శ్ర్యానంతర భారతావనిలోని (ప్రయివేటు రంగం లబ్ధి సొందలేదాః కాఖోవ శాఖలె వి సరించలేదా? వారి పరిశ్రమలూ: వారి వర్తక వాణిజ్యాలూ ఏ తీరున వి _స్త్రతమైనదీ మీ కళ్ళ ముందు కనిపిస్తున్న విషయమే కదాః అందులో కొందరు ఎంతటి ధనాధిసతులె నారో మీకు బొగొ తెలుసు కాని వీరు ఒక్కసారైనా (చభుక్వ విధానాలను పొరచాబెగానె నా అభినందించారాః ఈ (ప్రయివేటు రంగం ఇంకా ఇంకా పెరిగి పోవాలనీ, తన శ కని వికృతంగా సెంచుకోవాలనీ ఆరాట పడుతూ, ప్రభుక్వ రంగంలోని లోటుపాట ను గోరంతణ కొండంతలుగా చేపి దుష్ప్రచారం కావిస్తోంది. ఈ వేదిక మీదకూడా సన్న కొందరు (ప్రభుత్వ రంగంలో ఎంత పెద్ద నష్టం వస్తు న్నదో, ఆరంగం ఎంత అస్తవ్యస్తంగా వున్నదో నివేదించారు. (ప్రస్తుతం నా వద్ద సంఖ్యలూ-జావితాలూ జేవు. ఆ వివరాలు వెంటనే చెప్పలేను కొవి వీరు ఈ।ప్రళ్నను మరి కొంచెం లోతుకు వెళ్ళి వరిశీలించాలంటాను. ఆలిండియా కొంగెస్‌ కమిటీ సభ్యులందరూ దీనిని మరి కొంచేం నిశితంగా ఆలోచించాలి. (ప్రభుక్వ రంగంలో నష్టాలు రాలేదని మేము అనడం లేదు. ఆముతే కొన్నిటిలో లాభాలుకూడా వచ్చాయి. (ప్రభుత్వరంగ నంస్థలన్నీ నష్టాల పొణకొావడం లేదు. మొత్తం మీద ఇది ఓకో బృహత్‌ (ప్రణాళికా కృషి అని మాత్రమే మేము చేపుతున్నాము. (ప్రయివేటు రంగం అయినంత మా(క్రాన ఒక వ్యాపారంలో నష్టం రాదా? (ప్రభుత్వ రంగం గురించి చాలా ఫిర్యాదులు నస్తున్న మాట నిజమే అయికే అవి ఎందువల్ల వస్తున్నాయి? వాటిని నివారించే మార్గం ఏమిటి---అని ఆలోచించాలే గాని మొత్తం, రంగాన్నే దుయ్యపట్టడంనల్లి ఏం (ప్రయోజనం? ఈ సంఘక్ష ణ మాటలకూ, లెక్కలకూ సంబం ధించినది కాదు, ఇంతకంళే లోత్టైన వేళ్ళు పున్నాయి దీనికి. ఇది. ఛఈనాడ్లు

ర్‌4 ఇందిరా గాంధీ (ప్రారంభమైన సంఘర్షణ కదు, "“సోషలిజమ్‌ మా గమ్యంి అనే తీర్మానం ఏనాడు (ప్రవేశ పెట్టామో: అప్పటినుంచీ ఈ పోరాటం సాగుతూనే వుంది మా నాన్నగారు బతికిపున్నంత కాలం సాగింది ప్రజలకు ఈ తీర్మానంవల్ల మేలు జరుగుతుందనే సమ్మకంతోనే ఆ తీర్మానం (ప్రవేశ 'పెట్టథమూ, సర్వసభ్య సమావేళశంచేత ఆమోదింప జేయడమూ జరిగింది. అయితే, ఈ తీర్మాన సారాంశాన్ని ఆమలులో 'పెళ్హేందుకు సభ్యులలో అధిక సంఖ్యాకులు ఎస్పట్‌కప్పుడు అడ్డు పడుతూ వచ్చారు. వారి బలం ఎక్కువై వుండటంవల్ల ఈ తీర్మానాలు కాగితాల మీదనే నిల్చిపోయి, కార్యరంగం వైపు చూడలేక పోయాయి. (ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో ఏ వొక్క వర్గమైనా సరే, తన వర్ష క్షేమం దృష్ట్యా తన బలిమిని సదర్శించగల అవకశం వున్నది. ఒక విధాన తీర్మానం సముచితం కాదనీ దానిని మార్చాలనీ అనిపిస్తే విరాశ్షేపంగా మార్చగల సంపూర్ణ స్వాతంత్ర్యం వున్నది. ఆ తీర్మానాన్ని సవరించ వచ్చు; మార్చ వచ్చు, మరొక విధంగా లిఖించ వచ్చు.__ఎవరూ కాదనరు. కాని ఇక్కడొక ముఖ్య విషయం మనం గమనించాలి. భారత (ప్రజల అవసరాలు ఎలాటివి?; వారికి ఏం కొవాలి? వారికి కనీసావసరాలను ఎలా సమకూర్చగలం? ఇపీ (ప్రధానాంళాలు.. కాని మనం (పజల గురించి మాటాడు తున్నపుడు;: మనలో ప్రతి ఒక్కరూ తమకు పరిచితమైన వర్గం గురించే, అవర క్షేమం గురించే మాట్లాడటం పరిపాటి అయిపోయింది. వ్యాపారంలో వున్న వ్య శ్రీ [ప్రజలు అనే మాటని తన తోటి వ్యాపారస్థల కష్ట సుఖాలతో ముడి వేస్తాడు, క్రి న్యాయవాది మాట్లాడుతున్నపుడుః తన తోటి న్యాయవాదులు మటుకే '(ప్రజత్రె నట్టు చితిసాడు. అది వారి పొరబాటని అనలేము. ఎందుకంమకే వారికి తెలిసిన 'శైజటె ఆంళనరశే కొని ఈ విశాల దేశంలోని అధిక జనావళి ఇటువంటి ఏ వర్గాలకి చెందనిది. రాజకీయ చైతన్యం గురించి ఇంత మాట్లాడుతున్నా, ఎన్నికలలో వ్లీ్చ్యా జన్త పద్ధతి (ప్రవేశపెట్టినా? వారి జీవితాలు మెరుగు పరిచేందుకు అనేక అభివృద్ధి కార్య (క్రమాలు తలపెట్టినా. వారి సంక్షేమం కోసమై మనం ఎంత కృషి జరుపుతున్నా ఆ శేదల; ఇదీనుల, ఆ విసన్నుల కంరస్వరం మనకి వినిపించదు. ప్రోర్ప్యా ఎన్ని కలలో వోటర్లుగా తను వోటు వెయ్యగల స్వాతంథ్ర్యాన్ని కూడా వారు కోత్రా్వా నట్లు అనేక ఫీర్యాదులు మన చెవుల దిద్దాయి. బలనంతులు బలహీనుల నెప్పుడూ ఇదే తీరున అణగదొక్కుతూ వుంటారు. ఇరదుతో కొత్తేమీ లేదు విశ్వకవి టాగూర్‌ మన స్వాతంత్రానికి పూర్వమే శాప్పార. ఈ విషయమై ఎందరెందరో (వ్రాశారు. *బలనంతుల మనుకునే వారు, బలహీనుల శక్తిని గుర్తించలేక పోఠారు. ఏ దేశపు దౌర్బ్చల్యమైనా బలవంతుల చునుకొనే అజ్ఞానులలో నే గూడుకట్టుకు వుంటుంది బలహీనుల శక్తి ఏకోన్ముఖ ఫేక్ష్యంతో మొత్తం దేశాన్నే తలకిందులు చేయగలుగుతుంది....బలవంతులు ఏనుగు కంటే వారుయాబలస్‌ నులు వూలిభాటి వారు, బలముగల వీనుగు వూవితలో యిరు

కాంగగెను ముందున్న మార్గాలు ర్‌5్‌ ష్కంకే, దానికెంత శక్తి వున్నప్పటికీ తనని తాను రతీంచుకోలేదు. ఏవరూ దానిని రక్షించలేరు అన్నారు టాగూరు.

ఈనాడు దేళంలోని పరిస్టీతుబు ఒకవిధమైన వూబి వంటివి. కాంగగెస్‌ సంస్థ ఎంత గొప్పదై నప్పటికీ ఈ వూబిని దాటడం కష్టం దేశంలో ఇతర పార్టీలున్నాయి. కాని అవి (ప్రజాస్వామ్య పద్ధతిలో నడవడం లేదు. వాటిని నిషేధించాలని కొందర్తూ అంటున్నారు, జనసంఘ్‌ని నిషేధించాలనే నినాదం వినిపిస్తున్నది వెనకొకనాడు కమ్యూనిష్టు పార్టీని నిషేధించాలనే నినాదం వినిపించింది. ఒక పార్టీని నిషేధించడం వల్ల సాధించగలదేమీ వుండదు. వోరు ఏ సమస్యలనైై తే (ప్రజల దృష్టికి తెచ్చి తమ స్థానం బలపరచుకునేందుకు వ్రయత్నిస్తున్నారో, ఆ సమన్యల పరిష్కారానికి యీ సంస్థ ద్వారా కృషి చెయ్యాలి. మళ్ళీ మళ్ళీ అదే విషయానికి వస్తున్నాను. సంస్థ అడుగునుంచి బలం పుంజుకోవాలి దొంగ సభ్యత్వాల (ప్రప్తాన వచ్చినపుడు దొంగ సభ్యులెవరో తెలుసుకుని వారిని పట్టికలోనుంచి కొట్టి వేయడం అం'శే ఆదె సాధ్యం కాద న్నారు. ఒక సంస్తకు బలం చేకూర్చడానికి యిటువంటి కవట సభ్యత్వం ఏ విధంగా సోయపడుళుంది? ఒక పెద సే పట్టిక.--వారెవరోం ఎక్కడివారో, ఎందుకిందులో చేరారో తెలియని పటికవళ ఏం 'ప్రయాజనం? ఇతను ఫలానా పని చెయ్యగలడు ఈమె. ఫలానా పనీచెయ్యగలదు - అని ముక్కూ మొఖం తెలిసిన మనుషులతో మన (ప్రాపకం పెంచుకుని, చేబిట్టిన కొర్యాలు విజయవంతం చేసుకొనడంలతో మనకి బలం చేకూరుతుంది గాని; ఈ వంకర పద్ధతులు ఎవరిని ఉద్ధరించేందుకని? సాంఘిక ఆర్థిక రంగాలలో ఒక విస్పష్టమైన మార్పు అఖభిలషించే ఏర్మాణ కార్యక్రమం (ప్రధా నాశయంగా గల పాఠీ మనద్‌ ఈనొడు మనం ఎక్కడ వున్నాం? ఎన్నికలు, తప్ప మరో గొడవ లేదే మనకు “ఎన్నికల మధ్య కొలంలో ఏదేనా ఉపష్మద్రవం వస్తే (ప్రకృతి వీభత్సం సంభవి స్తే మేమున్నామంటూ కొంచెం ముందుకు వస్తారు కొందరు నభ్యులు; వరదలూ, భూకంపాలూ, కరువుకాటకొలూ లాంటివి నచ్చినపుడు కాంగ్రెస్‌ సభ్యులు: వర్కర్లు హృడావిడి పడుతున్న మాట నిజమే. ఆలాంటప్పుఢు, వారు (ప్రజల గౌరవం, మన్ననా సొందగలుగుతున్న మాటా నిజమే. కొని మనలోని 'సేవాతత్పరత పేంచేందుకు ఉత్పాతాలే రావాలా? సొమాన్య సమమౌ లలో ఆ సేవానిరతి ఎందుకని మాయమపృతోంది?

ఈ అంళాలు నేను “పేర్కొనటం యివన్నీ కొ త్తవని కాదు; పాతవనీ కాదు * పరిస్థితి ఇలా వున్నదని శెబసడమే నా ఉద్దేశం అనుకున్న సనులన్నీ ఊ _త్తరక్షణంలో చేయలేక ఫ్రోవడ్భు కొని మనం ఎక్కడ నిలబడతున్నామో, వేటికోసం నిలబడు తున్నామో అప్పుడప్పుడు గుర్తు చేసుకోడం మంచిది, మన గమ్యమేదో తెలుసుకుని ఆ గమ్యం చేరుకునేందుకు ఎంత మేర పయనించినదీ కూడా, అప్పుడప్పుడు ఆత్మ విమర్శతో చూసుకోడం మంచిది, |

నేను సభ్యత్వం పొందటానికి పూర్వం నుండీకూడా ఈ సంస్థతో అనుబంధం కలిగివున్నాను; నేను "అడుగులు వేయడం మొదలుపెట్టి నప్పడే క్రాయగైస్‌లో చేరీ

56 ఇందిరా గాంధీ పోయాను. సభ్యత్వధరథా స్తు పెద్దయాక అందచేసినా అతిబాల్యం నుంచీ ఈ కాంగ్రెస్‌ భావాలతో పెరిగి 'పెద్దదాన్నయాను ఈ మహాసంస్థను బలహీనపరిచే ఏ సవి ఆయినా సరే నాకు బాధ కలిగి స్తుంది, కాంగ్రెస్‌ సంస్థకి ఇంత కట్టుబడివున్నాః కాంగ్రెస్‌భావాలు నాలో జీర్ణించుకు పోయివున్నా కాంగైెస్‌పట్ల నాకింత _పేమాఖి మానాలున్నా కౌంగైస్‌కి చెందిన వ్యక్రినవి గర్వపడుతున్నా: ఈ కాం(గెస్‌కంపే "పెద్దది మరొకటివుంది మనదేశం-మన (ప్రజలు (హర్షధ్వానాలు ఆ విషయం మర్చి పోయి, మనం మన పార్టీగురించే మాట్లాడుకుంటుంచే ఈ షార్టీ బలహీన మవక శస్పదు. ఏ.ఐ పి పి- సమావేశాలలో మనం గుర్తు పెట్టుకోవలసిన (పధానాంళ మిది. వ్యక్తుల మధ్య ఎవరు అధికులనే పోరాటంకాదు ఒక విషయం ఇలా చెప్పివుండవచ్చు, అలా చెప్పిపుండనచ్చు; అలా అవి వుండకూడదు, ఇలా అని పుండాలి అనేవి అతి స్వల్ప విషయాలు. అవి ఎంతమా(తం ముఖ్యంకాదు (ప్రజ అతో మనకుగల అనుబంధం (ప్రజా సమస్యలను పరిశీలించగల దృక్పధం ఇవే (ప్రధానములు మనం (ప్రజలమధ్యకి వెళ్ళడం లేదు సరిగద్హా ఇరుగు పొరుగు నున్న వారిని వైతం కనుక్కునేంచుకు వెనకాడుతున్నాం. ఎక్కడో ఏదో ఆందోళన (ప్రారంభ మవుతుంది ఆ ఆందోళశనవల మన కేదైనా (ప్రయోజన ముందని తోస్తే వెంటనే దానిలోకి దూకుతున్నాము "ఇందు వల్ల దేశానికి మంచి జరుగుతుందా, చెడు జరుగుతుందా అనికూడా ఆలోచించకుండా, న్వ(ప్రయోజనం ఆశించి అందులో తలదూరు స్తున్నాము. సమ్మెదారుల కోర్కె లు నెరవేర్చడానికి వీలా-కొదా అని క్షణం ఆలోచించకుండా, (ప్రజాభిప్రాయం యా విషయమై ఏ తీరున వున్నా లక్ష్య _ పెట్టకుండా (ప్రతి ఆందోళనలోనూ మనం యిటో అటో చేరుతున్నాం. అందరూ కోరుతున్నారు గనక యివ్వాలని అంటామ్రే గానీ ఆ కోర్కె. ఎంతనరకూ సమంజసమైనదని ఆతోచించము ఆనాటి కానాడు నిర్మాణ కార్యక్రమమూ: (క్రమాభివృద్ధి నిరాటంకంగా జరగగల అవకాళంలేని పరి వీతులు మనంత దునం సృష్టించు కుంటున్నాము త్యాగమూ;ః సేవా శ రెండిటి స్‌8ంచీ గాంధీజీ పదే పదే చెప్పేవారు. ఒక పరిస్థితిని ధీరత్వంతో ఎదుర్కు నేందుకు ఆ పరిసితి ఎందువలన ఏర్పడిందో; ఎనరివై పు న్యాయంవున్నదో, య్రూ పరిష్కారంనల్ల “సీజమైన మేలు ఎవరికి జరుగుతుందో: ఆత్మ పరిశిలన గౌవించుకుని రంగంలోకి దూకాలి. చేళ వ్యవహారాల విషయంలోనైై తే. నేమీ దేశరక్ష్య్ల విష యంలో నై తేనేమి, ఎటువంటి సమస్య తలఎత్తి సప్పటికీ దాని పూర్వాపరాలు విచా రించినమీదట విజయకాంక్షతో అడుగు ముందుకు వెయ్యాలి. ఐక్యంగురించిన మాటలు వినబడుతున్నాయి. ఐక్యం ఎప్పటికీ అభిలష ఖీయమే. (ప్రతిసారీ నేను దీనిని గురించే మాట్లాడుతూ, దీనినిగురించే కృషిచేస్తూ వచ్చాను. అయికే యీ ఐక్యం దేనికోసం, ఇది పటిష్టమయినదాః ఈ సంస్పని బలసరచ గలిగేద్భా మనని ముందుకు తీసుకువెళ్ళు గలిగేదాః లేక మనలో మనం సర్షితోషపడుత్తూ ఒకరి కొకరం చెప్పుకునేదా? “ఆశయాల వంటివి కట్టిషెస్టేద్దాంం

కొం(గెను ముందున్న మార్గాలు రగ మనం నరైన పంధాని వెళ్తున్నా లేకపోయినా ఇప్పుడొచ్చిన కష్టం ఏమిటి అనే తృప్తి పడేందుకా ఈ ఐక్యం? ఈలాటి (ప్రశ్నలను మనం సావధానంగా పరిశీంచాలి. ఇవ్వాళ కాకపోతే రేపు, రేపు కొకఫోతే మరొకఠరోజున వీటికి సమాధానం చెస్పక తప్పదు. ఈ సమస్యల వునికి మీకూ తెలిసినదే మన ముఖ్య సమస్యలను నూటిగా పరిశీలించమని అర్జిస్తూ మీ అందరికీ లేఖపంపాను ఈ లేవాంళాలను మీరు ఎ. ఐ. సి సి, ముందు పెడతారని, ఆ లేఖ సంపుతున్నపుడు నేను అనుకోలేదు ఈలేఖ చర్చనీయాంశంగా భావించలేదు ఆలా అనుకునివుంశే ఆలేఖారచన మరొక తీరున వుండి వుండేది. ఆ లేఖలో అనేక ముఖ్యంశాలు నేను పేర్కొనలేదు. శ్రీ నదిక్‌ ఆలీ, శ్రీ సుబ్రమణ్యం వంటివారు సూచించినవి, ఆలేఖలో నేను చేర్చ లేదు నేనేదో తొందర తొందరగా కొన్నీ (పధానాంళాలు మాత్రమే పేర్కొంటూ వ్రాపిన లేఖ అది. వారిరువురూ చేపిన సూచనలూ, చెప్పిన నలహాలూ వదిలేసి నేను (వ్రాపినదే పట్తుకుని దాని ఆధారంతో చర్చిస్తా మంటున్నారు ఇలాగని నేను అనుకో లేదు... మస్‌ ఆచరణలో పెటవలపిన వాటీగురించి ఆ మూలా(గ్రంగా పరిశీలించ గలరని భావించాను. ౦

బాంకుల జాతీయ కరణగురించి తరుచు (ప్రస్తావిస్తూ వుంటారు. అనేక నిర్మాణాలు కార్య(క్రమాలు ధనలోపంవల్ల నిల్చి పోతున్నాయని, తగినంత ధనం లేని కారణాన, వాటిని ఆచరణలో పెట్టడం సాధ్యం కొవడంలేదనీ నాకు తెలుసు. ఎక్కడో ఒక చోటునుంచి మనం (ప్రారంభమంటూ ఒకటి గావించాలి (్రభుక్వంలా కాదు ఒక పారీలాా ఒక (వజలా ఏ పని నిర్దష్టంగా చేయదలచుకున్నా (గ్రామా న్లోగాని, పట్టాల్లోగాని (వజలు నున (ఉప్రయత్నాలకి చేయూక నిచ్చేందుకు పిద్దంగా వున్నారు. కాని పార్తీ స్తాయిలో మాతం మనం (వ్రజలవద్దకి వెళ్ళి యిది (ప్రభుత్వం చేయవలసిన పని ఆన్నేలాగ్గా అనే స్తున్నాం- (ప్రభుత్వం తన బాధ్యతలను విన్మ రించలేదు.. కాని ప్రసంచరలో అన్నిచోట్లా (ప్రభుక్వ కార్యక్రమాలను ఆ పార్టీ వారు సమరి౦చడం సహజమైవుంది....సమర్థించడ మనడంలో నా ఉద్దేశం చేతులెత్తి ఓప్లే వెయ్యడం అని కౌదు. సమర్శించడమనగా ఏ కార్యక్రమాలు తల పెట్టామో, ఆ కార్యక్రమాల విజయానవిశై పార్టీ ఎప్పుడూ (ప్రభుత్వానికి మద్ధతు ఇవ్వాలి, ॥

మన (ప్రజలూ, మన దేశమూ కొన్ని ఉన్నతాళయాలు దృష్టిలో పెట్టుకుని పురోగమించే వదతి గలవి, ఆ ఆళయొల నందుకొన గలగడం అందరికీ సాధ్యం కాకపోవచ్చు. జ్ఞాని ఆ ఆశయ శీఖరం మనముందు కనిపిస్తూండాలి. స్వాతంత్యం పొందిన అనేక దేశాలలోని సమస్యా స్వరూపాల (ప్రస్తావన వచ్చింది మనం ముందుకు వెళుతున్నపుడు, కొన్ని (ప్రమాదాలనూ, లోపలనుంచి పుట్టుకొచ్చే కొన్ని ఉసద్రవాలనూ విస్మరించడం కూడా ఒక్కోసారి జరుగుతుంది, దేశం పెరుగు దలతోపాటు ఈ (ప్రమాదాలు కూడా పెరుగుతున్నాయి. ఈ (ప్రమాదాలు లేనని తృష్ప్తి చెందడం కాక వాటిని ఎలా నినారించాలో దానికి నూర్షం వెళకాలి, కాంగ్రెస్‌ పార్టీ

ర్‌ ఇందిరా గాంధీ (ప్రారంభం నుంచీ విదేశ విధానంలో తన స్వాతం(త్యాన్ని కాపాడుకునేందుకు ఒక విశిష్టమైన పద్ధతి అలవరచుకంది, దానికే అలీన విధానమని నామకరణం చేళాం, కాని, ఆసేరులో మనం అవలంబి స్తున్న విధానంలోని శి యు క్తులన్నీ వున్నాయని " అనుకోను వైదేశిక నీతిలో మనం సర్వ స్వతంతులమై ఏకూటమివె పూ మొగ్గ కుండా మన స్వతంత్ర (ప్రతిపత్తిని, (ప్రత్యేకతనూ కాపాడుకోడమే దీని లక్షుం. ఆ మార్గం గుండా మనం యింతవరకూ పయనిస్తున్నాం. నేనీ విషయం ఇక్కడ

న్‌ నహ ఉదాహరిస్తున్నానంగే, ఎ ఐ పి సి వారు ఇందు విషయమై సర్వతోముఖ పరి శీలన జరపాలని ఈ అలీన విధానం సాగించటం (శ్రేయస్కరమవునా కౌనా లేక ఏదో ఒక కూటమివైపు మనం మొగ్గవలపి వున్నదా అన్నది సర్వ సమావేళానికి చర్చ వీయాంశం ఇదెందుకు చెప్తతున్నానంకే, మనం అమోదెంచిన విదాన తీర్మా నాలను ఒక్కో క్లిష్ట సమయంలో, నిర్చాధ్యంగా విమర్శించడం జరుగుతోంది కనుక। మనం మెచ్చుకో లేకపోయిన ఈ అలీన విధానాన్ని ఇతర 'దేశాలవారు మెచ్చుకుని మన కృషిని అభిశందిస్తున్నారు. అనేక దేశాలవారు మనం అవలంభించిన వై దేశిక సీతికోో ప్రపంచశాంతికి బాటపున్నదనీ; మన విధానంలో ఎటువంటి మచ్చా మాలి న్యం లేదన్సీ ఇది గణసీయమగు విధానమనీ (ప్రళంపిస్తూ వంకే), మనలో కొందరు ఈ అలీన విధానాన్ని దూషి స్తున్నారు. ఈ దూషణ వ్యక్రిగతొభ్నిపాయ జనితం కాకూడదు. (ప్రతిదానికీ ఒక చీటీ అంటించి ఆ చీటీల (ప్రకారం చెప్పివేయడం పరిజత మనస్కుల లక్షణంకొదు సీసాలకు చీట్లు అంటించినట్లుగా మనుషులకి చీటు అంటించి వీరు ఫలానా, వారు ఫలానా అని ఒక్క మాటలో చెప్పడం అనుచితరా నిరంతరం మారుతూ, ఎదుగుతూ మార్చులకులోను కావడం మానవలక్షణం మను వుల నెప్పుడూ. వీటిలో తేళ్చి చెప్పకూడదు

ఇతర పార్టీలు ఎందువల్ల ముందుకు వెళ్ళ గలుగుళున్నాయి? అవి ముందు కెళ్ళి మనం వెనక పడుతుంటే, మనం చేస్తున్నదేమిటిః భవిష్యత్తుకోనమని, మన పార్టీ వారు సామాన్య (ప్రజానీకం మధ్య కెళ్ళి ఏం చేయగలిగారు? ఇతర పార్టీలవార్ర (ప్రజలమధ్యకి వెళుతున్నట్లుగా మనం వెడుతున్నామా? వారు (ప్రజలల్‌ కౌలూది త్రము వేళ్ళు పాతుకుంటున్నారు. తస్పుడు పనులతో వారు (ప్రజల విశ్వాసాన్ని పొందటం బే తప్పుడు పనులపల్లి తాత్కాలిక (ప్రయోజనం సిస్టించ వచ్చునేమో కాని ఆది ఎంతోకాలం నిలవదు. (పజలను కొంతకాలం భయ పెట్టగలరమో గాన్సి ఎల్ల కాలం భయ పెట్టలేరు, థజల మధ్యకు ఆ పార్టీలు చొచ్చుకు పోయాయీ అంశ” వారు (ప్రజలకు కావలపినవేవో సమకూర్చుతున్నా రన్నమాట ఆ అవకాశాన్ని విని యోగించుకుని, తద్వారావారు తమబలం పుంజుపంటున్నారు. ఇతర పార్టీలు ఏం చేయగలుగుతున్నాయో-ఎలా చేయగలుగు తున్నాయో చనం చూసి నేర్చుకోలేక సోవడం చాలా విచారకరం,

ఈ దృష్టితోనే మనముందున్న సమస్యలలో, భూసంస్కరణలూ, నిరుద్యోగ స్లర్మూలఖా -ప్రధానమైనవని అన్నాను. ఈ రెండు సమస్యలనూ లోతుగా పరిశీలించాలి.

కాంగెసు ముందున్న మార్గాలు రఫీ పీటిని ఒకరోజులోనూ, ఒక సంవక్సరంలోనూ పరిష్కరించలేము, కాని (ప్రజలకి ఇవి ఎంతటి పెద్ద సమస్యలో, వీటిని తీర్చడానికి వారిసహూకొరం ఎంక అననరమో అర్ధ మయేట్టు బోధపరచ గలిగితే: వారిమధ్య మనం నిలదిడేందుకు స్థానం దొరుకు తుంది. లేకఫోతే నెమ్మదినెమ్మదిగా ఈ కాంగగ్రెస్‌పార్టీ (ప్రజల విశ్వాసాన్ని కోల్పోయి మురావైరాలతో కాలగతిలో కలిసిపోతుంది. (ప్రజలమద్ద త్తు లేనపుడు దీని మనుగడ కష్టం. పదేపదే ఈ విషయం గుర్తుచేస్తున్నాను. ఇది మాౌట్లాడుకోడం మన కంత హితవుగా పుండదని నాకు తెలుసు అయినప్పటికీ తప్పదు ఇలాంటి వెంతకీ మేధాస్టాయిలో ఆలోచించి మనలోమనం సంతుష్టి చెందుతున్నాం మన హృదయం ఇందులో (ప్రవేశించాలి. మన్యస్రయక్నం ఫలవంతమైనా కాకపోయినా మనస్ఫూర్తిగా ఇటువై పు సాగాలి. ఏది (క్రమబద్ధమూ, న్యాయబస్ధమూ అని నమ్ముతామో ఆ్యవ్రకారం పనులు చేయగల మనోధృతి మనకి అలవడాలి అందునుంచే పార్టీకి వునరుజ్జీవనళ క్తి లభిస్తుంది ఎలాచే స్తే తొందరగా ఫలితాలు లభిస్తాయనే శుష్కుచర్చలతో విలవ్నైన కాలం వృధా అవుతున్నది. ఫలిళం మాట ఎటువున్నా పురోభివృద్ధికి తగు సమైక్య కృషి జరుగుతున్నదా లేడా అనేదే (ప్రధానంగా ఎంచుకోవాలి. రాష్ట్రాలలోని కొంగగెస్‌ (ప్రభుత్వాలు అనేక విషయాల్లో కాలయాపన చేస్తున్నాయి. అవి కాంగెస్‌ (వ్రభుత్వాలు కనక పారు చేసేపొరబాలిని' ఏిమర్శించేందుకు వెనకాడుతున్నాము మాటవరసకు మక కలహాల విషయం తీసుకొండి జనసంఘ్‌వారు చే స్తున్న సవాలును మనం నము౨త రీతిని ఎదుర్కొ నేందుకు (ప్రయత్నం చెయ్యడంలేదు ఇతర (ప్రశాస్వామ్య పార్టీలతో చేతులు కలిపి అభ్యుదయం ఎందుకు సాధించకూడదూ అని కొందరు అడుగుతూ వుంటారు వారిదృష్టిలో జననంఘ్‌ (ప్రజాస్వామ్య పార్టీ. ఈ దేశంలోని అల్చి సంఖ్యాక వర్గాలను రెండవ తరగతి పొరులుగా భావింపబూనే రాజకీయ పార్టీ (ప్రజా స్వామ్యపార్టీ ఎలా కొగలుగుతుంది?ః (స్రజాస్వామ్యమనే మాటకు అర్ధం కొందరిక్‌ అంతవరకే జోధపడినటుంది. మనం అవకాశవాదుల ఒస్పందాలకు లోబడకపోయినా ఇటువంటి అలోచనలకు కావుఇ స్తున్నాము (క్రమబద్ధంగాని ఆలోచనాసరళి కాం[గ్రెస్‌ నంస్తను బలహీన పరు స్తున్నది. మనం నిర్హేశంచుకున్న మార్గాన ముఖ్య విధాశాలను విడసాడకుండా ముందుక సాగగలిగితే ఈ వి స్తృతదేశంలో ఒకటి రెండు చోట్ల మనం నోడిపోయినా, దేళశం-మొత్తంమీద మన గౌరవ (ప్రతిపత్తి అభివృద్ది వెంది, ఈ పార్టీ బాగుపడుతుంది సక్రమవథాన సయని స్తున్నపుడు మనం పైకి రాలేకపోయినా ఫరవాలేదు, మనమారమూ మనధ్యేయమూ విషయంలో మాతం పొరపాటు వుండ కూడదు. తాత్కాలికంగా వోటమి పొందినప్పటికీ అందులో ఘనవిజయం దాగివుంటుంది. ఈ వన్నికలు నెగ్గామా లేదా ఆధికౌర ౧లో వున్నామా లేదా అన్నవి ప్రధాన విష యాలు కాకూడదు, కాం(గ్రైస్‌ నంస్థనుంచి జీవళ క్తి జారిపోయిందా అనిసిస్తున్నది నాకు, నేనుఏ ఒక్కవ్య క్రినీ ఉద్దేశించి అనడంలేదు. ఇలాంటి నిర్తీపస్టితి ఏర్పడడానికి అందరిదీ తలోకొస్తా బాధ్యత వుంది. మనందరం కలిపి ఈ రుగ్మత నిర్మూలించాలంటున్నాను, ఇన్నాళ్ళూ మనం (గ్రూపులవారీ విభజించి ఆలోచిస్తూ వచ్చాం మనది ఒక్యగ్రూవ్‌ అనీ

600 ఇందిరా గాంధీ ఎదుటివారిది మరొక (గ్రూవ్‌ అనీ అనుమానంతో అసహనంతో అవిశ్వాసంతో వాతా పరణాన్ని కలుషితం చేశాము. ఇందువల్ల నే అనేకచోట్ల ఎన్నికలలో వోడిపోయాము. అయితే ఇటువంటివి ఎందుకు జరుగుతున్నాయి? మనం మనబాట నొదిలి పెడదారి తొక్కడంవల్ల మనకి ఏదై నా ఒకడానిప్పై త్వీవమైన ఆసక్తి వున్నపుడు అది సాధించడంలో (వయత్న లోపం జరగదు స్వాతంథత్య పోరాటంలో మన మటువంటి ఆసక్తి కన దిరిచాము అప్పుడూ ఆంతర్గత పోరాటాలు లేకపోలేదు. ఏక తాటిమీద నడిచామని చెస్పఠేం.. అప్పుడూ మురాలూ వాటిమధ్య ద్వేషాలూ, రాజకీయ సందింధమైన ద్వేషాలూ, వ్యక్తిగతమైన ద్వేషాలూ పుంటూనేవుండేవి. ఇవన్నీ వున్నప్పటికీ స్వాతంత్ర్య పోరాటంలోని మనదీక్ష, సమైక్యకృషీ నియమవంతమైన మవడంవల్తి పరస్పర విజ్వేషాలు వెనక్కి తగ్గి ఉద్యమం ముందుకు సాగింది. తత్పలితంగొ స్వాళఠం[త్యం పొందగలిగాము ఈ నాడు భారతీయ (ప్రజలను ఒక బృహత్‌ వయ త్నంలో నిమగ్నులయేటట్లు చెయ్యగలగాలి. అలా చేయగలిగితేనే విజయంలభి సుంది. బాంకుల జాతీయకరణ గురించి చాలామంది మాట్లాడుతున్నారు ఇది ఒక వివా దాస్పద అంశమయింది. లోగడ చెప్పినట్లు బాంకులు జాతీయంచేపిన్తా చేయక పోయినా అదేమంత ముఖ్యవిషయం కాదు పారిశ్రామికులను తప్పించి వారిస్ట్థానంలో బాంకర్ణను వుంచినంతమా(శ్రాన దేశానికి వారిగేదేమీలేదు అతను పారిశ్రామిక వేత్తా బాంకరా-వ్యవసాయదారా-, వ్యాపారస్థుడా అన్నది ముఖ్యం కాదు అతని ఆశయం ఎలాటిది అనేదే (ప్రధానం, మనం మంచివనుకున్న పద్ధతుల 'పకారం అతను నడుచుకోగలడా? అదీ అసలు (ప్రశ్న అతని పూర్తి వ్యాపకాలు ఎటువంటివె నా మనకి అనవనరం. అతను ఎంత ధనవంతుడనేది మనకి అప్రస్తుతం ఏఏ స్తైన్మహ్యాః మనం వారిని వుంచుతున్నామో, ఆ స్టానబలిమిని వారు దేళశాభ్యుదయానికి సక్రమంగా వినియోగించగల వ్య క్తులవునా, కొదాఅన్నదే (ప్రధానం నాకు తెలిసిన౦ంతవర్రక్ష్య పీరిలో చాలామంది మన కాం(గెస్‌ కార్య్యక్రమాలకూ; మన విధానాలకూ వ్యత్రి శ్రేష్ట (ప్రభుక్వ రంగంలోని సంస్థలు ఎందువల్ల అభివృద్ది చెందలేక పోతున్నాయి ఎంద్వ కని వాటిలో నష్టం వన్తున్నది?ః ఒక్క కే కారణం. ఈ (పభుక్వరంగంలోన్ని ఉన్న తోద్యోగులకి, ఎవరిచేతుల్లో అవి వుంచామో వారికీ ఈ కృషిపైన నమ్మక్రం భ్రేక్ర పోవడం. జాతీయకరణ అనగా *“బూరో(క్రసీ'ని పెంచమనిగాని “స్టేట్‌ కాపిటలిజమ్‌”ని (పవేశ పెట్టడమని గాని నా ఉద్దేశం కాదు. ఆయౌ స్థానాలకు తగిన వ్య కులు మనకి కౌవాలంటాను. మనం ఏవి ముఖ్యాశయాలు అనుకుంటున్నామో, వాటిపై వారికీ విశ్వాసముండాలి. అటువంటి మనోధర్మానికి చెందిన వ్య క్పులద్వారానే మన (ప్రయ త్నాలు నఫలీకృతం కౌగల అవకొళశం వున్నది, బాంక్‌ కానీయండీ, సర్శిశ్రమ కానీ యండీ, వ్యవసాయం కానీయండి ఏదై నప్పటికీ అందులో పాల్గొని పనిచేసే వ్యక్తుల సామాజక ధ్యేయం మనకి ముఖ్యం,

కొంగగేసు ముందున్న మార్షోలు థ్రీ ఉదాహరణకి మన పార్టీలో “ఫార్మర్స్‌లానీ అని ఒకటి వున్నది. వ్యవసాయ దారుల కష్టసుఖాలు తెలుపగల లావీ అది. (ప్రజలలో వీరికి చాలా పలుకుబడి వుంది, (ప్రజాసీకంలోని ఒక (వముఖనర్గ మది, కాని ఈ “ఫార్మర్సు లావీ లోవివారు చిన్న రైతుల గురించీ, సెంటుఖభూమి లేని "ఫేదరై తుల గురించీ క్షణం ఆలోచించరు, ఎందు కంటే అలాట్‌ వారికని వేరే “లాపిలేదు గనక ఈ చిన్న రైతుల కంఠం వినవడదు- వారికి (ప్రత్యేక సంఘమంటూ లేదు గనక, అంతమా(త్రాన ఈ సేదలినీ, చిన్నకారు రై తులసీ ఏలా విస్మరించగలం? జి. యన్‌ పి. ని పట్టి (గ్రాస్‌ నేషనల్‌ (ప్రోడష్ట్ర ఆ దేశాభివృద్ధిని లెక్కగట్ట లేమని విజ్ఞులు అంగీకరిస్తున్నారు. ఉత్పత్తి పెరిగినంతమా(శ్రాన ఇండియావంటి దేశంలో లోఉత్స త్రిఆయినవ స్తువులు సొమాన్యులకందవు. అధికోత్సత్తి జరుగు తున్నప్పటికీ దేశజనాభాలోని అత్యధికభాగం? ఈ పెరుగుదలవల్ల స్పృళంవదిడదు. ఈ పెరుగుదలకూడ అనేకరంగాలలో ఆందోళనకీ అసంతృప్తిక తావుయిస్తూన్నది అనిశ్చయ పరిస్థితులకి వీజంనాటుతోంది. ఎ ఐ. పి, పి, వారు పరిశీలించవలసిన అంశాలలో యిదిఒకటి. మన అభివృద్ధికొర్య(క్రమాలు ఏవిధంగా పెరుగుళున్నాయని కాదు ఎందరికి పయోజనం కలుగుతున్నదోకూడ తెలుసుకోవాలి. ఈ పెరుగుదల ఎటువంటి ధ్యేయంతో సాగుతున్నదన్నది ముఖ్యం. సక్రమ వద్ధతులకీ, నక్రమదృక్స ధానికీ మనం ఎంతమేర త్యాగంచేయనున్నాము? త్యాగబుద్ధిలేనిదే ఏమంచిపనీ జరగదు. అయితే మనంచెప్పుకునే (ప్రతి ఇరుగుదలలో నూ ఏదోకొందరి న్వలాభంకనిపి స్తున్నది. “ఫార్మర్సొలానివారు తమన్వలాభం ఏపొటితగ్గినా కంఠ శోషపడతారు. అలాగే పారి శ్రామికులు తమస్వలాభంతగ్గే ఏ కార్య్యకమం సూచించినా వేనోళ్ళగర్జిస్తారు. మన పత్రికలలోనూ వేదికలమీదా ఆయాన్వలాభపరుల ఆరాటం వ్యకృమవుతోంది. ఎవరి న్వలాభంకోసం వారుతెచ్చేవొ శ్రిడికి మనం తలవొగ్గుతున్నంతకాలం: ఈ వా _త్తిళ్ళకు లోబడుతున్నంతకాలం, మనం వ్రజాబాహుళ్యానికి జేయగలిగేదేమీవుండదు. ఇలా ఒకరితరువాత ఒకరు వొ త్రిడితెస్తుం లె, వీళ్ళమధ్యనలిగిపోయి (ప్రజలకుదూరమవుతాం. ఈ (ప్రవేశపెట్టిన తీర్మానంలోని (ప్రధానాంశం మనంఏనాడో అనుకున్న సోషలిస్టు సూ(శ్రాలకి మనసావాచా కట్టుదిడివుండాలని; త్యాగబుద్ధితో, 'సీవానిరతితో వాటికి పున రంకితంకొవాలని! ఇలా అవడంవల్ల మనకి యివ్వాళ రేపట్లో (ప్రయోజనం కనిపించక పోయినా, అది విశుదమారమని ఆ తీర్మానంలో "పేర్కొనబడింది. ఇక్కడ వ్యక్తులు కాదుప్రధానం-కాం(గ్రస్‌నన్గ. ఈ కాం(గైన్‌ సంస్థకు ఎందరెందరో మహనీయులు తేమ శ కి ధారపోళారు ఎందరెందరో మహాపురుషులు తమ తనుపులు అర్చించారు. చై కొంగగెస్‌ని ఎంతపటిస్టంగా చేయగలం? కాంగెస్‌ద్వారా చేశాన్నిఎంత పటిష్టంగా చేయగలం? ఈనాడు ఇల్లర దేశాలు ఇండియా శక్తి మంతమవాలని, స్వయంసమృద్ధం కావాలనీ కోరడంలేదు అందరూ మన కేదోవిధంగా సహాయంచేయ్యాలని, ఆ సహాయం ద్వారా మనని అదృశ్యబంధాలతో కట్టి వేసుకోవాలనే అభిలషి స్తున్నారు. ఇంతజనాభాగల దేశం, ఇంత విస్తృత మైనదేశం, శక్రిసంపన్నమైం స్వయంపోషకమై వుండటం

ర్రీల్తీ ఇందీరా గాంధ్రీ చాలామందికి హితవె నవిషయంకాదు. కౌవి "మనం ఆద్యేయం అందుకోవాలి. మనకి ఎదురయ్యే అవాంతరాలను నేర్పుగా తెలగించుకొంటూ, మనదేశానికి మన(ప్రజలకీ ఏది మంచిదవితో సుందో, ఆమారానీ థె ర్యంగా పయసంచాలి మనని ఎవరూ సమర్దించరు ఎవరినహకాలమూ మనకిలఫీంచదు. మనంతటమనం మనగమ్యంచేరుకోవాలి ఈ విషయాన్ని కాం(గ్రైప్‌పార్టీ వారు దృష్టిలో పెట్టుకోవాలి. మసంఎన్నుకొన్నమార్షాన అభి వృద్ధిని సాధించేందుకు మనస్ఫూ ర్రిగాకృషిచేస్తూ, ఇతర దేశా లవారుఅనుసరిస్తు న్న ఏ అన్యమార్గ పు తళుకుబెళుకులకు వళులం కాకూడదు. అధునికత్వంతో పురోగమించిన అనేక దేశాలని చూస్తూవుంటే, వాటి సంపదలోని నిజమైన విలువ ఎంత, సహజత్వం ఏపొటి__అన్నేపశ్నలు ఉదయించకమానవు మెరిసేవాటిని చూసి భ్రమచెందక కూడ బెట్టడమే లక్యుంగాజీవించక్క ఈభారతీయసంస్కృృతి మనని ఏ మార్గానతీసుకువె శ్తందో అటునడవడంలో నే భావితరాల భాగ్యోన్నతిపున్నది అలాగాక తప్పటడుగులు వేళశామా, (ప్రమాదంలో పడకతప్పదు ఇటువంటివన్ని మీరు శ్రద్ధగా పరిశీలించవలసివుంది ఒక్కోసారిమనం ఒక్కో వినాదం పుచ్చుకుంటాం ఇప్పుడు బాంకులజాతీయకరణ. బాంకులు జాతీయం చేయడం వల్లి మంచిజరుగవచ్చు, జరక్క-నూపోవచ్చు కాని ఇప్పుడిది ఒక నినాదమైకూచుంది ఈ నినాదాన్ని (ప్రగతికిసూచనగా వ్యాఖ్యాని స్తున్నారు నినాదాలనిపట్టుకు వయాణించడంం నాదృష్టిలో నమంజస మైనసద్ధడికాదు. మీరు ఒకవిషయాన్ని నమ్మవచ్చు, నమ్మిన (వ్రకొరం ఆచరించవచ్చు. మీకు నమ్మకంలేకపోతే చేయండని నేను అనడంలేదు. ఏ విషయంలోనూ నినాదాన్ని ఆంటిపెట్టుకుసాగడం వివేకంకాదు..__అనిమాత్రక్సే చెప్ప దలచుకున్నాను. వినాదాలతోగాక విషయపరిశీలనతో ముందంజ వేయాలి. (ప్రపంచంలోని వేరు వేరుదేశాలమధ్య తమపలుకుబడిప్రాంతాబకోస మై పోరాటం జరుగుతోందనిచె స్పాను ఈపరిస్థితుల్లో భారతదేశం ఎవరినీ నొప్పించనికితిస్‌ నేర్పుగా వ్యవహరిస్తోంది మనంతీసుకున్నస్థానం: మనవాదం ఎవరికియిబ్బందిగావుం శ్రే షాక విమర్శి స్తున్నారు.కౌని అనేకులు మన అలీనవిధాన కారణంగా నమనవ్వైప్ప మళ్ళుతున్నార్చ మన ఆళయబలం వల్లి నే. మన వాక్కుద్ధివల్ల నే, మన అభిప్రాయాలను: ఈనాడు (ప్ర రాజ్యాలన్నీ వోపికగా ఆలకీ స్తున్నాయి ఎవరిగొడవవారు పడుతున్నపుడు మన కెంద్రుక్షు మనం తలదూర్చి అభ్మిపాయొలు చెప్పడ ందేనికి?అ నేతత్వంగలవారు కొందరులేకప్రోత్రేద్తు స్వాతంత్య్యమనేది అవిభాజ్యం. ఆలాగే (ప్రగతి అనేదికూడ అవిభాజ్యం (ప్రపంచంలో ఎక్కడ ఏ మూల స్వాతంత్యం అభానమైనో తక్కిన (ప్రపంచానికది (పతికూలంగా పరిణమిస్తుంది. “స్వాతం (త్ర్యదీ ప్తి ఆనోటికొనొాడు పెరగడంతో, అస్వతం[త్రంగాపడి వున్న ఇతర దేశాలకుకూడా తమ శృంఖలాలను తెంచుకోడానికి బలమూ, రై ర్యమూ వస్తాయి” అని మనమహానాయకులు అనేవారు. వారిడిసదేశం ఆధారంగా పెట్టుకున్ని ఎక్కడ ఎటువంటి అన్యాయం జరిగినా, (ప్రపంచ (ప్రజాకేమదృష్ట్యా ఆ అన్యాయ్‌ నివా ర్‌ణ (ప్రయత్నాల పక్షెన మేము వున్నామని వెళ్లడి గావిస్తున్నాము అదే మనవై. దేశిక నీతిలోని అంతరార్థం, |

కౌంగ్రేసు ముందున్న మార్గలు టీ అయితే దేళశంబో మన పరిస్థితి అందుకు కొంచెంధిన్నం. మనలోపం మనం ట్రైర్యంగా చెప్పుకో లేకుండావున్నాము కాం(గైవ్‌తోయింకా జీవన్పందన వుంది, ద్రానికి కౌర్య్యకమావళి అంటూ ఒకటున్నది కొన్ని తీర్మానాలు వున్నాయి. ఆ తీర్మానాలూ విధానాలూ కొన్ని విజయాలను సాధించాయి. ఆ విజయొలవల్ల నే (పజలదృష్టిలో దానికి గౌరవం చేకూరింది. కాంగగెస్‌ ఆశయాలను మనం మన్యప్రజలకి విడమరిచి చెప్ప లేకుండా వున్నాము (ప్రజలకి మనపై సందేహం ఎందుకుగలిగిందిః వారి అనుమానాలని పోగొట్ట గలళ క్తి మసకిలేదాః ఎ ఐ సి సి, వారు ఈ విషయంకూడా పరిశీలించాలి, కాం(గ్రెస్‌నంస్థ వెనుకటిగారవ(ప్రప త్తులు తిరిగిపొందగల కృషిచే సేందుకుు మనందరం కలిసి తీర్మానించుకుఅధికొరంలో వున్నాలేకపోయినాా ఈ ధ్యేయం ఆందుకొ నేందుకు (ప్రయత్నం చేయాలి, అర్జిక సొంఘికన్యాయం (వజావళికి సమకూడాలి. కొందరు మూత్రమే సంపన్ను లవడంకొక, బీద సొదలకు నోరులేని సామాన్యులకు న్యాయం చేకూరాలి. వారిని లేవనె తి ముందుకు తీసుకు వెళ్ళ్గగల మహ త్తరకృషిలో ఈ మహా సంస్థ భవితవ్యం వున్నదన గుర్తించి ఆ (ప్రకారం నడవగలగాలి. నే నిక్కూడికి రావడానికి పూర్వం ఒకనసినిమా చూడడంజరిగింది. గాంధీజీ జీవి తానికి సంబంధించిన ఛాయాచ్చిత్రాలతోనూ, ఆనాడు తీపిన చలనచి[శ్రాలతోనూ యీ సినిమాతయారుచేయబడింది నేను చూనిన కొద్ది భాగంలో గాంధిజీ (పజలను తాము రోజూ చేస్తున్న పనిని డై రీ వ్రాయమనీ, అలాచేస్తే తాము (ప్రతిరోజూ ఏదో కొంత సాధించినటు శెలుసుకోవచ్చునని ఉద్చోధించడం వుంది. అలా రోజూ మనం వ్‌! స్తున్న పనిని డై ల్‌వ్రాయడం మాటఆటుంచి; నునం ఏం పని చేస్తున్నాము. అ చేస్తున్న పని వల్ల ఎవరికై నా మంచిజరిగుతుందాః ఎంతమంచి జరుగుతుంది_.అవి ఆత్మ విమర్శ గోచీంచుకోవడం కూడ ఒక విధంగా మంచి పనే అంటాను మనం చేపట్టిన కార్యం సక్రమంగా నెరవేరు స్తున్నామా లేదాఐనేది నిరంతర వశీక్షకు లోనుకావలసిన అంశం, మనం చేసేపనిమీద మనకి గురి ఏర్పడినప్పుడే ఇతరులను నమ్మించగలుగుకాము. అంచేత మనందరం ఏకోన్ముఖ అక్యుంతో ఈ కాంగ్రెస్‌ పార్టీలో ఐక్యం స్థిర పడేందుకు, మన నాయకలు నిర్ణంచిన ఆశయాల (ప్రకారం వాటిపట్ల పరిపూర్ణ విశ్వా సంతో ముందుకు సాగాలి. ఆ విశ్వానం వున్నపుడే ఆశయాలను ఆచరణలో పెట్టగల శక్తి మనకి లభినుంది. తాను సాధించిన అభివృద్ధిని కళ్ళకు కనబడే తీరున చూపించ గల ఒక రాష్ట్రానికి, భారతదేశంలోగల ఒక సుందర ప్రదేశానికి మనం వచ్చాము. కొని ఈ అభివృద్ది బయటి కటడాలలోనే గాక మనుమ్యుల అంతర్యాలలోకూడా మనకి కనపడాలి. (ప్రజల ఆలోచన సృివ్వులు తొడగాలి. ఈ పార్టీ ఎప్పుడూ దేశాభ్యుదయమే (ప్రధానంగా ఎంచుతూ పార్టీ (వయోజనాలకి ద్వితీయస్థానం ఇ స్తున్నదనీ, ఆతరువాతనే శగూపులూ, వ్యక్తులూ ననీ (ప్రజలకు నమ్మకం కలిగించడమే బెంగుళూరు సమావేశ స్‌ందేశమై వుండాలి మన మిపుడనుకున్నదంతా చి త్తశుద్ధిరో కార్యాచరణలో పెట్ట గలిగితే ఈ కాం(గ్రెస్‌ నుహానంస్థ ఉజ్జ్వలద్నీప్తితో వెలగ గలుగుతుంది.

బాంకుల జాతీయకరణ

ఆర్జినెన్స్‌ద్వారా దేశంలో పద్నాలుగు పెద్ద వ్యాపార బాంకులూ జాతీయం చేయబడ్డ వార మీరు వినేవుంటారు జాతీయం చేయబడ్డ బాంకింగ్‌ విధానం ఎలా వుంటు9దో మీకు చెబుతాను

ఎప్పుడో 1854 డిసెంబరులో మన (పణా€కలను; విధానాలను సోషలిన్షు పద్ధతిలో మలుచుకోవాలనే తీర్మానాన్ని పార్లమెంటు ఆమోదించింది ఈ ఆర్థిక వ్యవస్థలో పెరిగిపోతున్న ద్రవ్య $ఖరాలపై కొంత అదుపు ఏర్పడాలనీ, మన దేళాఖి వృద్ధికి ఈ (ద్రవ్యం కొంత మేర వినియోగపడితేనే వేర్వేరు తరగతుల మధ్యాః ప్రాంతాల మధ్యాగల వ్యత్యాసాలను తగ్గించగలిగి అర్థ సంపద (పయోజనాత్మకంగా వెచ్చింపబడుతుందని అనుకున్నాము మన దేశమయితి అతి్కిప్రాచీనం గాని (ప్రజా స్వామికంగా మనమింకా (ప్రారంభదశలో వున్నాము సాంఘిక అర్డిక్క రాజకీయ విధానాలు కొడ్డిమంది ధనవంతుల హస్తగతం కాకుండా వుండేందుకు ఈ జాగ త

దె జాన ఉలి పడపలసివచ్చింది.

ఏ ఆర్థిక వ్యవస్థలోనై నా సరే బాంకులది అతిముఖ్యమైన పాత, ధనం న్‌ల్య వున్నవారు తమ నిల్వలను భద్ర పరిచేందుకు ఈ బాంకులకు సమర్పిస్తార్త, ఆ నిల్వలను భద్రపరుస్తూ తగు వడ్డీ ముట్ట చెబుతాయి బాంకులు తమ కౌతొదారులకు! ఈ (ద్రవ్య సంబంధ వ్యవహారాలను మచ్చలేవి విధంగా ఎంతో పొదుప్పగా, జాగ త్తగా నిర్వహించ వలసివుంది. లక్షలమంది సన్నకారు రైతులకూ, చజేతిపనుల వాకీ న్వయం ఉపాధి కల్పించుకున్న వారికీ ఈ బాంకులు బుణములిస్తూ వాగ్ర సితిని మెరుగు పంచేందుకు సాయపడగలగాలి ఒక వ్యాపారంగాని, ఒక పరిశ్రమని అది చిన్నదయినా పెద్దదయినా తగు వడ్డీ రేట్లతో బాంకు పరపతిలేన్సిద్రే సాగదు, మన చేళంలోవి విద్యావంతులై న యువతీ యువకు లెందలికో బొంకులు ఉద్ర్యాగ్యా

సంఘానికి. సేన చేయగ, కొాలు కల్పిస్తున్నాయి. ఈ అవకాళం నంఘా ల ఆవక్రాశ్టనునే విషయం వారిని మర్చిపోనద్దం టున్నాను. తంతి తపాలా శాఖవలెన్తూ, రై ల్వేల వలెనూ; (ప్రజల దైనందిన జీవితంలో ఉపయోగబడాలి ఈ దాంకులు,

కొన్ని లక్షలమంది జీవితాలతో సంబంధంగల ఈ బాంకింగ్‌ విధానం విసృత సామాజిక ధ్యేయంగలదై వుంటూ), జాతియ లఅత్ష్యాలకు అవసర కార్యాలకు ఉప యోగపడాలి. పెద్ద పెద్ద బాంకులు, ఆయా యాజమాన్యాల పరమై వుండటం కాక నింఘపరమై వుండాలని, వాటిపై సంఘ పరమైన పెత్తనం వుండాలనీ అను ఆలిండియా రేడియో (ప్రసారంచేసిన [ప్రసంగం = జూలై 19 1969

బొంకుల జాతీయకరణ గ కున్న దానికి అనుగుణంగ్యా వీటిని జాతియం చేయడం జరిగింది. ఇదేదో అమాంతం సంభవించిన ఉస్మదవంకాదు. సోషలిస్టు అత్యం లేనిదేశాలలతో కూడా, ఇటువంటీ జాతీయ కరణ జరిగింది. పది సంవత్సరాలక్రితం జీవిత ఖీమావ్యాపారాన్ని జాతీయంచేశాము అలాగే అనాడు “ఇంపీరియల్‌ బాంకు) "అనేదాన్ని, “స్లేట్‌ బాంకుగా వొతీయం చేశాం. ఇంజేగాక రాష్ట్ర స్థాయిలో (ద్రవ్య నహాయ సంస్థలను (ఫైనాన్షి యల్‌ యిన్‌స్టిట్యూషన్సు) వ్యాపార రంగానికీ పర్మిశ్రమలకూ దీర్చ కాలిక బుణాల నిచ్చే నిమిత్తమై నెలకోల్పాము. ఇస్సు డీనాడు తీసుకున్న చర్య వెనకటి వాటి ననుసరించి జరగింది. ఈ బాంకుల జాతీయకరణ మనం ఏ (ప్రణాళికలకూ ఏ వీధానాలకూ, బద్దులమని భావి స్తున్నామో, వాటిని విజయవంతం చేసేందుకు ఉపయోగ పడగలదని నా ఆశు ఆకాంక్ష. జాతీయకరణ విధానంతో ఇది (వ్రథమాంకంగా భావించ నక్కరలేదు. వస్తూత్ప్తికి వివియోగ వడుతున్న (ద్రవ్యాన్ని ఇతర రంగాలకు మళ్ళించే (సయత్నం కూడా కాదు ఇది. వ్యవ సాయ క్షేత్రాలలో గాని, ఫాక్టరీలలో గాని వెనకబడ్డ (ప్రాంశాలలో గాని న్వల్పంగా అభివృద్ధిచెందిన (ప్రాంతాలలోగాని;, ఎగుమతుల విషయంలోగాని, స్వయంనవమృద్ధి విషయంలోగాని, అఖివృద్ధిసాధించే నిమిత్తం వనరులను అవకాళశములను పొచ్చు జేసకొనడానికి బాంకింగ్‌ లీధానం తగు రీతిని సహాయవడబేక పోవడంవల్ల నే ఈ పెద్ద బాంకుల యాజమాన్యాన్ని సమౌజి పరంచేయడం జరిగింది. ఇకనుంచి బొంకులు తమ (ద్రవ్యాన్ని వ్యాపారజూదంలోను (వ్రతిఫలంలేని పనులకు వినియోగించేందుకు సాధ్యమవదు ఏవి [పయోజనకరమోం ఏది వ్యాపారవద్ధతో అటువంట వాటి విష యంలో, బొంకులు తప్పక నహాయపడతొయి, కొందరు. ధనవంతులూ, ధన వంతుల మురాలూ, ధనబలంతో పొచికలాడేవారూ, ఈ బాంకులని ఇక స్వ(ప్రయోజి నాలకె వాడుకునే అవకాశం వుండదు మళ్ళీ మరొకసారి చెబుతున్నాను వర్తక వాణిజ్యాలు సొగి స్తున్నవారిక, అన్ని తరహాల_ సరిశ్రమలకు న్యాయసమ్మతమగు అవసరాలకు ఆర్షిక సహాయం చెయ్యడానికి జాతీయం చేయబడ్డ బాంకులు వెనకాడవు, దానికి పూదీసడకాయి. వ్తూత్స శ్రీకి దోహదంచేసే రంగాల వృద్ధి అవుతున్న అవసరాలు తీర డానికి? కుదుపలమీద ఆధారనడి బౌంకుల బుణసహాయాన్ని విన్త రించడానికి (ప్రయత్నం జరుగుతుంది.

బాంకులపె సోషల్‌ కం[టోల్‌ విధించాలన్న తీర్మానం ఏనాడో ఆమోదింప బడింది. సద్నాలిను. బాంకులనీ జాతీయం. చేయడమంటూ ఇస్పుడు. తీసుకున్న నిర్ణయం వెనుకటి తీర్మాన సారాంళాన్ని కార్యాచరణలో ెట్టడం మాత్రమే ఏ రంగాలకు అర్థ సహాయం అత్యవనరమవి ఒకప్పుడు భావించామో వాటికి ఇన్నాళ్ళూ అటువంటి నహాయం బాంకులద్సారా జరగలేదు, జాతీయకరణలోని (ప్రధానాంశాలు స్థూలంగా: (0 బాంకుల నిషయంతో కొద్దిమంది వ్యక్తుల అధి సత్యం తొలగించడం (ఓ) వ్యసాయానికీ చిన్న పరిశ్రమలకూ, ఎగుమతులకూ పరపతి లభింసచేయడం.. (8) బాంకుల యాజమాన్యంలో వృ త్తిధర్మం (ప్రవేశ

వ్‌

66 ఇందిరా గాంధీ "పట్టడం, (4) కోత్తతరగతి వ్యాపారస్థులకు తగు నహాయమందించడం. (6 బాంకుల _ పీబ్బందికి తగిన శిక్షణ, న్యాయబద్ధమైన ఉద్యోగనియమాలు ఏర్పరచడం, ఈ ధ్యేయాల నిమిత్తం జాతీయకరణ అనివార్యమయింది. అయితే జాతీయకరణ అయినంతమా(త్రాన ఇవన్నీ జరుగుతాయని భావించకూడదు. ఎంతవరకూ వీల్సై తే అంతవరకూ ఈ పధ్నాలుగు బాంకులూ, వాటి వాటి "షు వ్రకేకతతో వ్యవహరించేందుకు సహాయసడాలని ఇప్పట్లో అనుకుంటున్నాము. వాటి పేర్లూ, పద్ధతులూ మారవు, ఈ ఆదివారం తరువాత భాంకులు తెకవబడినప్పుడు మీకు వాటితోగల లావాటేవీలూ: వ్యాపార సంబంధాలూ జాతీయకరణకు పూర్వం ఏతీరున వుండేవో అదేమాదిరిగొ వుంటాయి దేశం వెలుపలగల బాంకులకి కూడా ఈ పద్దతి వర్తిస్తుంది. సమయం వచ్చినపుడు, బాంకులలోని ఏర్పాట్లలోను, ఇకర(క్రాను మార్చులు అవసరం కావచ్చు. అది (కమ పద్ధతిలో సంప్రదింపు లతో నివుణుల పరిశీలనతో పూర్వాపరాలన్నీ తరిచి చూసిన మీదటనే జరుగుతాయి, బాంకింగ్‌ కమీషన్‌వారు మన దేశంతోవి బాంకింగ్‌ విధానాన్ని మశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు అనుగుణంగా దిద్దుతూ, ఆర్థికమైన వనరులు పెంచేందుకు కృషి చేస్తున్నారనేది మీకు సువిదితం | (చ్రస్తుతం కొన్ని అడ్డంకులు తొలగించబడ్డాయి. వ్యవసాయమూ పరిశ్రమలూ అభివృద్ధి చెందేందుకు అనుకూల్యం ఏర్పడింది. అలాగే ఎగుమతులు పెంచేందుకూ) దేశీయ ఉత్పత్తులద్వారా డిగుమళులు తగ్గించేందుకూ అనుకూల సరినితులు ఏర్పడ్డాయి వ్యవసాయదారులూ, కౌర్మికులూ, పొర్మిశామికులూ ఈ అవకాశాన్ని సద్వినియోగ పరచుకోవాలి పారిశ్రామికోత్పత్తి పెరిగేందుకు. నిపుణులూ, యాజ మాన్యమూ కృషిచేస్తూూ మనం వెచ్చిస్తున్న (ప్రతిదీ తగు ఫలితాలు తె స్తున్నదా లేదా అవి ఆత్మ పరిశీలన గావించుకోవాలి. కొత్త (ప్రణాళిక (పారంభ దళలో వున్నాము. మన లక్ష్యాలు అందుకునేందుకూ; మన ఆశయాలు నెరవేరేందుకూ. దే 'ప్రజరెందరి తోటీ మన సంపద సంచుకునేందుకూ నునం పిద్ధమై వుండాలి ఈ విధానానికి మీ రందరూ చేయూతనిస్తూః ఉత్పత్తిని "పెంచేందుకు, మన కార్య[కమాలు (ప్రయోజనాత్మకంగా వృద్ధి పొందేందుకు నహాయపడమని ఆర్థిస్తు న్నాను. ముఖ్యంగా బాంకు మేనేజర్లూః బాంకు సిబ్బందీ ఈ జాతియకరణన్స ర్య సహకార కృషిగా భావించి, ఏ జాతీయ లత్యైలకోనం ఈ నిర్ణయం. త్రీస్ప్రక్షక్విల్వ వచ్చిందో, ఆ లజ్యులకు ఈ బాంకింగ్‌ విధానం ఉపయోగపడగల రీతిని కృషి చేయ గలదవి ఆశిస్తున్నాను తాము కష్టపడి నిలువచేసిన ధనాన్ని పదిలపరచడానికి శ్రమ కప్పగించిన (ప్రజలకు ఈ బాంకులు తగిన సేవ లందించగలవని విశ్వసి స్తున్నాను. దేశీయ విధానాలలోను నిదేశీ వ్యవహారాలలోను మన సం(ప్రదాయాలకూ, అవసరాలకూ అనుగుణమైన నిర్ణయాలనే తీసుకుంటున్నాము దేశంలో పలగాని, దేళం వెలుసలగాని ఇటువైపు మొగ్గడం, అటువైపు మొగ్గడం అంటూబేదు మనం ఈ జేళ (ప్రజల స్వాతంత్ర్యానికి అభ్యున్నతికీ కట్టుబడివున్నాం. అదే మన ఏక్లైక లక్ష్యం,

(హాల వద్దకు 'ధ్రతి జాతికి ఒక్కోసారి క్లిష్ణ్ప నమయమంటూ వర్చ్సడుకుంది అప్పుడా (వభుత్వం నమస్యా పరిష్కారం _ గావించేందుకూ. కష్టాలు దాకేందుకూ కొన్ని చర్యలు తీసుకోవలసి వస్తుంది ప్రస్తుతం మన దేశం ఒక క్లిష్టపరిస్థితిలో వుంది. అందుచేత కేంద్ర మంతివర్ష _ సభ్యుల నలహోల ననుసరించి; భారత రాష్ట్రవతి లోక్‌సభకు గడువు కొకపూర్వమే రద్దు చేశారు. పాళ్ల మెంటరీ (ప్రజాస్వామ్యంలో ఇదేమంత వింతపద్ధతికాదు. కౌని మన చేళంలో జరగడం ఇదే మొవటిసారి, (ప్రభుత్వానికి అన్నివైపుల నుంచీ మద్దతువున్నప్పటికీ మేము ఎందుకిలా" చేపినట్లు? మరొక పద్నాలుగు నెలలపాటు. హాయిగా అధికొరంలో వుండటానికి వీలన్నదేః ఇంకొన్నాళ్ళపొటు అధికొరంలో వుండటం మా లక్ష్యంకాదు. ఈ దే (వజల జీవితాల్ని మెరుగుపరచడానికి మాకుగల అధికొరం ఇంతకం 3 ఉత్తమమైన సామాజిక వ్యవస్తను నెలకొల్పేందుకు ఉపయోగవడాలనీ ఈ దేశ [ప్రజలు ఇంతకంటే సుఖంగా జీవించగల మార్త మేర్పర్చాలనీ మేమీ పదవీ విరమణ గావించాము. దిగ్బంధంలో. మా అడుగు ముందుకు పడదనీః మేమిచ్చిన వాగ్దానాలు విలుప్పకో లేమనీ మేము తలపెట్లిన కార్యక్రమాలు నెరవేరవనీ మాకు తెలిపి ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నాం, ఐ స్వాతంత్ర్యానంతరం ఈ దేశం ఎన్నో రంగాలలో పునోగమించింది. అనేక పొరిశ్రామిక నంస్థలు ఏర్బడ్డాయ కొన్నీ వ్యవసాయ నసంన్కరణలు జరిగాయి. జమీందారి విధానం రద్దయింది విద్యారంగంతో. విశ్వ విద్యాలయాలు పెరిగాయి. సాంకేతిక విద్యాసంస్తలు అధికముయోమి ముఖ్యంగా పైన్సూ, ఇక్నా లజీ విషయంలో ఎంతో ముందుకు వెసతున్నాము. అయితే. ఇన్నీ జరిగిన? మనం పురోగమి స్తున్నట్లు ఫైకి ఇంతగా కని ప స్తున్నా, పట్నాలలోనూ, (గ్రామ(ప్రొంతావా వికృష్ణ దార్యద్యం మశ కెనుర పుతున్నది, అనేక సమస్యలు పరిష్కారానికి లొంగకుండా వేధిస్తున్నాయి. సొంఘిక ఆరక, రాజకీయ న్యాయం, మన రాజ్యాంగ శాసనంలో ఉదహారింపబడ్డ న్యారటేం, కక య మ. లోక్‌నభ రద్దు గావింపబడినప్పుడు చేసిన రేడియో (సశంగం = డిసెంబరు 2, 1970,

66 ఇందెరా గాంధ (ప్రజలకు సమకూడటంలేదు. 'పేదలకూ సామాన్యులకూ ఒక పకన న్యాయం జరగడంలేదు వారికి విసుగు పుట్టిందం కే ఆ తప్పు వారిదికొదు.

ఈ సామాన్యుల జీవితాల్లోకి వెలుగు తెచ్చేందుకు మనం కొత్త పుంతలు తొక్కుతున్నాము. బాంకుల జాతీయకరణ, గుత్తదారీ సంస్థల పరిశీలక సంఘ నియామకం, రాజభరణాల రద్గ్దూ, ఇలాంటివి కొన్ని ఆ కోవలో చేస్తున్నాం దేశం లోని అధిక సంఖ్యాకులు ఈ చర్యలను మెచ్చుకుంటున్నారు,

ఈ చర్యలు ఆర్జీక సంస్కరణలకు సోపానాల వంటివై నప్పటికీ స్వప్రయోజన పరులై న కొందరు అడ్డు తగుల్తూ ఏది ఆచరణలో సెడదామన్న అవరోధాలు కలిగిస్తూ ఆనుకున్న వేమీ జరగసీయడం లేదు

'ప్రతి రాజకీయపార్డీ తనని తాను విమర్శించుకోవలపిన తరుణమిది.

కాంగ్రెస్‌ సంస్థలోని దీలికకో మనకి వున్న మెజారిటీ పోయింది. అయి నస్పటికీ పార్లమెంటులో మన స్టానాన్ని పదిలంగా కాపాడుకో గలుగుతున్నాము రాజభరణాల రద్దుక్తై రాజ్యాంగ చట్ట సవరణక్రై (ప్రవేశ పెట్టబడిన తీర్మానం, రాజ్య సభలో ఒక్క ఓటు తేడాతో వోడిపోయింది. రాజభరణాల రద్దుక్రె రాష్ట్రపతి చేపిన ప్రకటన రాజ్యాంగరీత్యా చెల్లనేరదని సుప్రీం కోర్డు తీర్పు నిచ్చింది

ఆర్జిక బాధలూ, (ప్రజలలోని అళాంతీ కొన్ని రాజకీయ వర్షాలు తమకి అనువుగా |వాడుకోడం ప్రారంభించాయి తీవ్రవాదులు దౌర్జన్యకర చర్యలను (పోత్సహిస్తు న్నారు. (ప్రగతి నిరోధజులైై న కోన్ని వర్గాలవారు రైతులను రెచ్చగొడుతూ [ప్రజలను శెండు కక్షలుగా చీల్చేందుకు (ప్రయత్నిస్తున్నారు శాంతి భద్రతలకు భంగం వాటిలి సొమాన్య జీవిళకం _స్తంభించిపోయినపుడు నష్టపోయేదెస్పుడూ (ప్రజలే. ఇప్పుడేర్పడినే ఈ నంక్రి ష పరిస్తితులను 'నెకళ్యూలర్‌ సోషలిస్టు విధానాలతో తప్ప, ప్రజాసాగము మార్గంలో తప్పు మరింతే విధంగానూ, ఎదుర్కోలేము కాలం మన కోసమై ఆగద్షు తిండీ బటా పనీ పొటూ కొవాలని కోరుతున్న కోట్లాది (ప్రజల ఆ(క్రందనక్త మనం దిధిరులమీ కాలేము.

(ప్రజాస్వామ్యంలో అధికార శ క్రి ఎప్పుడూ (ప్రజలలో వుంటుంది, పజల నుంచి మనకి లభిస్తుంది అందుకని నేను (ప్రజల వద్దకు వెళదామని, (ప్రజల విశ్వాసం పొందుదామనీ అంటున్నాను.

107 మార్చిలో తిరిగీ లోక్‌ సభ సమావేశమై బడ్జెట్‌ పద్దులు పతిశీలింప్రబడే నాటీకి ఎన్నికలు అయిపోతాయి; (పజా నిర్ణయం మనకి తెలుస్తుంది

పాత సంవత్సరం ముగుసోంది. రానున్న కొత్త సంవత్సరం మీకందరికీ శుభం చేకూర్చగలదస్కీ కొత్త సంవత్సరం నూతన విశ్వాసంతో సమైక్య కృషితో

మనం వాంఛిస్తున్న లక్ష్యాల చేరువకు తీసుకు వెళ్లుగలదనీ, మన (స్రయక్నం ఫలవంతం కొగలదనీ ఆిద్దాము

(పజల ఎన్నిక కాంగ్రెస్‌ పార్టీ సభ్యులకూ, పార్ల మెంటుకి ఎన్నిక్రైన వారికీ; కొద్ది తేడాతో వోడిపోయిన వారికీ, "ఈ ఎన్నికలింత జయ్యస్రదమవడానికి ఆహోరా(శ్రాలు నిర్విరామ కృషి జరిపిన కార్యక _ర్హలకూ; ఎన్నో కలతలూ కష్టాలూ దాటి ఒక ఒడ్డున వడేందుకు మనకి సహాయ సహకారాలందించిన్క కాంగగెస్‌ సభ్యులకూ; ఈ ఎన్నికల ద్వారా మన ళ క్రికి దృఢత్వం చేకూర్చిన పార్టీ నాయకులకూ, అందరికీ నా హృదయపూర్వక కృతజ్ఞ తాంజలిం మన మింతటి అధిక సంఖ్యలో విజయం పొందగలనమనే విషయంలో నాకే మాత్రం సందేహం వుండేది కొదు. మనం ఏ నిర్ణయాలు వెనక తీసుకున్నామో, వాటిని కార్యరూపంలో పెడతామనే నమ్మకంతో: (ప్రజణ మనని ఇక్కడికి పంపారు. నాకు గాని పాకీ లోని నా చిరకాల నహచరులకి గాని ఎన్నికల ఫలితాల పట్ల ఎటు నంటి సందేహమూ లేదు. మమ్మల్ని విస్మయ వరిచిందేమిటంకే? మనకి లభించిన స్థానాల సంఖ్య కాదు--(ప్రజలు. ఇంతటి మహోత్సాహంతో మనల్ని గెలిపించేందుకు మన వెనక నున్నారనే అంశం. వారికి మన పట్లగల విశ్వాసం మమ్మల్ని చకితుల్ని గావించింది, (ప్రారంభం నుంచీ దేళస్రజలు ఈ ఎన్నికను తమ ఎన్నికగా భావించారు ఏ పార్టీకి వోటు చెయ్యడమా అని కౌదు;. జాతి యావత్తూ ఈ ఎన్నికల పోరాటంలో నిమగ్నమై: ఏ క్తులసి గెలిపించాలి అన్న విషయంలో ఏక లక్ష్యంతో కృషీ చేసింది ఇప్పుడు మనకి సంతోషం కలగడం సహజం కొని ఈ సంతోష తరుణంలో మనం ఏ ఆశయాల కోనమె, కొంగగేస్‌ నిలబడిందని చెబుతూ వచ్చామాా ఏ ఆశయాల కోసమె నునం పోరాడదరచుకున్నామని (ప్రజలని నమ్మించామో, ఆ ఆశయాలకి పున రంకికం కావలసి వుంది. మన ముందు ఒక కీకొరణ్యం సమస్యా తోరణాలతో (ప్రత్యక్షమై వుంది. వాటిని ఎంత నేర్పుగా సరిష్కరించగలను నేది ముఖ్యం. జేళంలోనూ, దేశం చెలుసలా కూడా వార్తా పత్రికలు, ఈ ఎన్నికల విషయమై రకరకాల అంచనాలు (ప్రకటించాయి వారి అంచనాలు ఎలాటివై నప్పటికీ (వజలు, వారి లెక్కలు తప్పు అనీ ఈ (ప్రజల మనోధర్మాన్ని వారు సరిగా అర్థం చేసుకోలేక తిరిగి లీడరుగా ఎన్నికయాక కాంగ్రెస్‌ పార్లమెంటరీ పార్టీ సమావేశంలోని (ప్రసంగం = మార్చి 17, 1971 అ -

70 ఇందిరా గాంధీ పోయారవీ ఎన్నికల ఫలితాలు రుజువు చేశాయి. పత్రికల కం'ళే (ప్రజలకు తెలుసు తమకి ఏం కావాలో అందుకనే స్యర్రికలు పొరబడటమూ: (ప్రజలు తమ నిర్ణయం శెలపడమూ జరిగింది మన కార్యక్రమాలు (ప్రజలకి తెలియకుండా దాచి పెట్టి? వాటిలో వారికి సముచిత స్థానంలేకుండా చేస్టే మనం తలపెట్టినది ఏదీ కూడా విజయ వంతం కాదు (ప్రజల (పోత్సాహమే మనం అవలంబించే పద్ధతులకు (ప్రాణం పొయ్యాలి ప్రభుక్వమూ, పార్టీవారూ కలిపి చేపిన కృషియే, (ప్రజలకు సహాయ పడుతుంది. అప్పుడే (ప్రజలు కూడా తమ చేతులు కలుపుతారు. విభేదాలు పెద్దవి చేస్తూ, (ప్రజల కష్టాలను గుర్తించకుండా, మనం పురోగమించలేము ఆ విభేదాలు తొలగించి దేశ (ప్రజలందరూ ఒక్కటే అనే సూత్రంతో (ప్రజావళిని మనతో మన వెంట తీసుకెళ్ళాలి

నా సహచరులలో ఒకరు ఇప్పుడే అన్నారు; (ప్రజల సొఖ్యం కోసం కృషి

చెయ్యాలని సుఖ కాంతులనేవి చాలా పెద్ద మాటలు. ఈ సుఖ కాంతులనేవి ఐహీక వంపదలున్నంత మాశ్రాన రావు. మన అవనరాలు పెంచుకుంటున్న కొద్దీ పెరుగు తాయి. మనకవి విర్దేశింసబడిన పవివి మనస్ఫూ ర్హిగా చెయ్యడంలో నే సుఖి కాంతులు వున్నాయి. అలా చెయ్యడం ద్వారానే మన స్వార్థాన్ని అధిగమించగల ఒక పరిధికి సన్నిహితులమవుతున్నాము ఇతరులకి సంతోషం చేకూర్చగల పనులతలోనే, మన నుఖ శాంతులు వుంటున్నాయి. నాకు తెలిసిన నుఖ కాంతులు ఇలాటివే. బహుకా ఆందరూ కూడా ఇదే అర్ధం చెప్పుకుంటార నుకుంటాను

కల మర వర్షాలకు అతీతంగా వాటి 'ప్రనకక్తి పొరబాటున కూడా రాకుండా

ఈ ఎన్నికలు జరగడం ముదావహం భారత దేశపు ఏకతకు, సోషలిజం వె పు చేసు కుంటున్న బాటకు ఇది ఒక విదర్శనం, న్‌

ఈ సంతోష ననముయంలో, నేనెంతో వినమతతో మీముందు నిలబడు తున్నాను (ప్రజలు నాపై పదే పదే చూపుతున్న ఈ విశ్వాసం, నాలోని వినమ్రతా భావాన్ని మరింత పెంచుతుంది ఈ విన్నమతా భావంనుంచి నాలో ఆత్మ సైర్యం కాగ, అది (ప్రజాసేవలో తృప్తి చెందాలని ఆిస్తున్నాను ఆత్మ స్టైర్యమొక్క_'పీ ముందున్న మంచుకెరలను చీల్చగల సాధనం

మీ అందరూ చేసిన నిర్విరాను కృషికి: నాకందించిన సహాయ ససూక్రార్రాలకూ నా అభివందనములు ఇక్కడితో పోరాటం ముగిపిందని మీరు అనుకోవద్దు, పోరా టావి కీది నాందీప్రస్తావన మాత్రమే.

ఈ ఎన్నికలు ఒక తాళం చెవిలా తలుపు తెరిచాయి. (పయొణమంతా ముందు వున్నది. చాలా దూర (ప్రయాణం - కష్ట నిషూరాలతో కూడిన ప్రయాణం మనకి అధిక సంక్యాక బలంవల్ల కొవ్ని పనులే సుళువుగా నెరవేరుతాయి. కాని మరికొన్ని క్లీష్ణతరమవుకాయి సులువై నా ఐరువైనా మనవీ అనుకున్న సనులవి ధైర్యంతో, ఐకమక్ష్యుంతో, నిళ్ళలబుద్ధితో, (ప్రజాహిత ధ్యేయంతో చేయగలగాలి,

జల్‌ బాంగ్లా ఉప్మదవం

ఇండియాలో మేము ఏమి చేసేందుకు వ్రయత్ని స్తున్నదీ, అయిదుసంవత్సరాల (క్రీతం యిక్కడికి వచ్చినప్పుడు మీతో ముచ్చటించాను. ఈ అయిదేళ్ళ లోనూ ఇండియాలోనే కాదు (ప్రపంచంలోని వివిధ [ప్రాంతాలతో అనేకం సంభవించాయి. కౌని ప్రస్తుతం నేను ఇండియాగురించే మా దేశంగురిచే మాట్లాడ దలుచుకున్నాను.

ఇండియా భవితవ్యం గురించీ ఏకతగురించీ 1800లో (సపంచ ప్యతికలు అనేక సందేహాలు వెలిబుచ్చాయి. ఇక్కడ అమెరికొలోవి సృత్రికలు సైతం 'మేముమా ఏక తను కాపాడుకుంటో, (ప్రజా స్వామ్యంతో మా మనుగడని సాగించగలమా అనే సం దేహం (ప్రకటించాయి చీకటికీ అగచాట్లకీ, ఆలవడ్డ నూ (ప్రజలు వోర్చుతో నెగ్గుకు వచ్చారు ఇప్పుడు మేము ఆహారధాన్యాల విషయంలోనూ అవరదినుసుల విషయం లోనూ, న్వయం సమృద్ధికి దగ్గరసడ్డాం. సీటిపొరుదల ననతులు పెరగడంతో, వ్యవ సాయనిక ఎరువుల ఉతృ్ఫ్తి టిధికమనడంతో) మాకు కౌవలసపిన పంపుల దిగుబడి వృద్ధిచెందింది, కుటుంబ నియంత్రణ కార్య(క్రమంకూడా మేము ఆశించిన ఫలిళాలవీ ఇవ్వగలిగింది పోయిన మౌర్చిలో తీసుకున్న జనాభా రక్కంలప్రకారం ఈ జనాభా పెరుగుదల 1 కోటి 40 లక్షలు పెరుగుదల అంచనా మేరకు తక్కువ పుంది

మా పాకీలోని రాజకీయాల మార్చు ఒక ఉత్తమ జాతీయ జీవనంవైపు పరస్పర సాన్నిహిత్యం వైపూ ఎంతో కొాంతియుకంగా కొనసొగాయి. పజలకుమామై గల విశ్వాసం సౌర్వజసీన ఎన్నికలు రుజుపువరిచాయి. ఆరవైశాతం (ప్రజలు ఓటుచేళారుం సట్నాలలో నే గాక మాడమూల పల్లేలలోనూ, పర్వత(ప్రాంతాల వున్నవారుకూడా ఎన్ని కల పట్ల అమితోత్సాహం కనబరబారు. మా (ప్రజలు నన్నూ, మా పార్షీవారిని అధిక మెజారిటీతో ఎన్నుకున్నారు. ఈ ఎన్నికలలోవి (బ్రక్వేక మేమిటం కే (ప్రజలు పీటిపట్ల శ్రద్ధాసక్తులు యువతీ యువకులు జనవాహినికి ముందుండి పని చేశారు. ఈ ఎన్నికలు (సజలలో కొత్త ఆళను శేకత్తించాయి;. మాూలోకొత్త శక్తిని కొత్త అభివివేశాన్నీ కలిగించాయి. అయితే ఈనాడు మనందరి దృష్టీ మనందరి ఆలో చనలూ బాంగ్లా ఉపద్రవానికి అభిములమై వున్నాయి. బాంగ్లాదేశ్‌ అనగా తూర్పు బెంగాలు. అక్కడకూడా ఎన్నికలు జరిగాయి, దేళంలో మిలటశీపొాలన వున్నప్పటికీ తూర్పు బెంగాలులోని (ప్రజలు అత్యధిక మెడశారిటితోో అవామీ లీగ్‌ సభ్యులను - వాషింగ్టన్‌లోని నేషనల్‌ (పెస్‌క్లబ్‌ పత్రికా సమావేశంలో = నవంబరు 5, 197!

ళ్‌ ఇందిరా గాంధీ ఎన్నికలలో నెగ్గింబారు. (ప్రజాస్వామ్య హక్కులను కాపాడుకునే కోరికతో అలా చేశారని మనం భావించవచ్చు. అక్కడి మిలటరీ పాలకులు పైకి సంప్రదింపులు జరుపుతూ సేనా పంక్తులను తరలించారు, అవామీ లీగ్‌కి పాలకులకీ ఒక వొప్పందం జరుగనున్నడని అనిపించే సమయంలో చర్మితలో కనీ వినీ ఎరగని, అతి దారుణమైన దొర్జన్య పాలన (ప్రారంభమైంది. నేను ఆత్మరక్షణ కోసం పత్రికల పారిని విమర్శించిన సందర్పాలు అనేకం లేకపోలేదు. కౌవి ఈసారి మ్యాతం, అనేక దేశాల పత్రికా (ప్రతినిధులు (ప్రపంచ (ప్రజల అంతరాత్మను మేల్కొల్పడానికి చేసిన (ప్రళంననీయమైన కృషిని మెచ్చుకో కుండా ఉండలేకపోతున్నాను, వారు చూపిన నైర్య సాహసాలూ) పట్లుదలా బాంగ్లా చుట్టూ వున్న ముసుగును తొలగించాయి. తూర్పు బెంగాల్‌లో ఎటువంటి అమానుష హింసాకాండ జరుగుతున్నదో, (ప్రజలు ఏ తీరున వేటాడదిడుతున్నారో; నిర్భయంగా లోకానికి వెల్లడించారు. వారి రచనలకు తోడై న ఫొటోలు, ఆ మాటలలోని యధా రానికి సాజ్యుధారాలయ్యాయి. అనేక మంది పథత్రికొ రచయితలు జరిపిన ఈ కృషియే (సపంచాన్ని శట్టి లేపింది. బాంగ్గాలో జరుగుతున్నది. ఒక అంతర్యుద్ధం కాదు. మిలటరీ పాలకులు, విరాయుధుల్హై న (ప్రజలపై తను కపి తీర్చుకుంటున్నారు. అది ఒక కిరాత చర్య తమక న్యతిరేకులనిపించే వారిని నరికి వేయడం (ఫ్రత్యర్గుల భావాలను ఈ విధంగా ఖండించాలనుకోనడం _ అతి వికృతమైన ఆటవిక వే ఇర ఇక్కడ మిలటరీ పాలకులు నోరులేని ప్రజను "ఘోరాతి ఘోరంగా హింపిసు న్నారు. ఈ లక్షలాది (ప్రజను పౌరుగుదేశంలోకి తరుముతున్నారు. భారత చేళం లోకి ఈ విధంగా వచ్చిన శరణార్థుల సంఖ్య చూ స్తే__యూరప్‌లోవి ఒక చెలియం ఓక ఆస్ట్రియా జనాభాకం'టే ఎక్కువ జ ॥ ఈ వొ త్తిడీ, ఈ దౌర్జన్యమూ ఒకకొత్త పద్ధతిని. ఆ (ప్రజలను మా దేశం లోనికి తరమడంనల్ల మా ఆర్జిక న్యవస్థపై ఆనుకోని భారం ఏర్పడుతోంది. అదలా వుండగా సామాజిక రాజకీయ సనుస్యలూ దేశభ్యద్రత విషయంలో రక్షణ సమస్య_- యలాటివి మా నెత్తిన పడుతున్నాయి. ఇది కేవలం పాకిస్తాన్‌వారి ఆంతరంగిక సమస్యకాదు. (ప్రజల వుప్పెన ఒకటి మాదేశంపై పడుతున్నది. ఒకదేశం శ్రనదేశ (ప్రజలను; మరొక దేశంలోకీ, దేశంమీదకీ తరనమడం ఒక సరికొత దౌర్షన్య సద్ధతి, ఇది పాకిస్తాన్‌ వారి స్వంత వ్యవహారంకాదు అంతర్జాతీయ వివాదమూకదు. ఇండో పాకిస్తాన్‌ పేచీ అంతకంపె కాదు. ఎందుచేతనం కే ఒక వైరానిక్సీ ఒక యాద్ధానికీ కావలసిన సాంప్రదాయిక వివాదాంశాలు యిక్కడలేవు. అగ్ని +ఖల నించిగాని ఈ ఉపద్రవం ఏర్పడలేదు నరిహద్దులలోని పై న్య సమీకరణ కాంతికి అవరోధం కలిగిస్తోందని అంటు న్నారు, ఎవరి కాంతికి? ఏ (ప్రజలశాంతికిః అతి దారుణంగా హత్య చేయబడు శున్న (ప్రజలకాంళికొ? థెంగ్లుదేశాల మధ్య యుద్ధం జరిగి ఆ యుద్ధంలో (స్రజలు

బాంగ్లా ఉపద్రవం 78 చనిపోతేనే (ప్రపంచం కల్పించు కుంటుందా? ఇలా లక్షలాది శరణార్ధులు మిలటరీ పాలకుల కబంధహస్తాలనుంచి (ప్రాజరత్షణక్షై పరుగిడి వస్తున్నపుడు మేము ఏం చేయాలి? ఈ పరిస్థితిని ఎలా ఎదుర్కోవాలి.

ఇలాటి దౌర్జన్యాన్ని వొల్తిడినీ, ఎదుర్కొ నేందుకు మాకు తెలిసినంతలో చారిత్రక నందర్భాలులేవు ఇది ఒక కొత్తపద్ధతి ఈ కొత్త పద్ధతి దౌర్జన్యాన్ని ఏ షార్గాన (ప్రతిఘటించాలో మాకేమీ బోధ పడకనే (ప్రసంచ నాయకుల నేకులతోటి సంప్రదింపులు జరుపుతున్నాం. ఈ ఉపద్రవం నివారించేందుకు మార్గ మేమిటా అనే ఆలోచనలో పడ్లాం, దేశ దేశోల నాయకులను, మేము స్వయంగా కలుసుకున్నాము. పాకిస్తాన్‌లోని మేలటరీ పాలకులు తూర్పు బెంగాలులో జరుపుతున్న ఈ దారుణాలను అరి కళ్హుందుకూ, శాంతిని నెలకొల్పేందుకూ (క్రమదిద్ధమగు: రాజకీయ వరిష్కారం తస్ప మరొక మార్గంలేదని మా అభిప్రాయం. "షేక్‌ ముజిబుర్‌ రహమాన్‌ ఇంకా సజీ వుళై వుండి వుంటే ఆయనతోనూ ఆయన సహచరులతోనూ; సంప్రదించి ఆ (ప్రజల వాంఛితం తెలుసుకోవాలని సూచిస్తున్నాము.

“మేము వెనక హెచ్చరించినప్పుదే (ప్రవంచదేశాలు, ఈ సమస్యా న్వరూ పొన్ని అవగాహన చేసుకునివుంయే? ఆ (ప్రజలకి కిటువంటి దుస్పితిపట్టి వుండేది కాదు, మాకు ఈ శరణార్థుల సమస్యా పుందేదికొదు ఆ రోజు కారోజా గడుస్తున్నకొద్దీ శాజకీయ పరిష్కారానికి కావలసిన అవకొళాలుకూడా కీణ్‌ంచి పోతున్నాయి. పరి స్టీతుల యాథార్థ్యాన్ని ప్రసంచ నాయకులు స్పష్టంగా తెలుసుకో గలిగితే ఇప్పటికైనా కౌలాతీఠం కాలేదేమోః

ఈ పర్యటనలో నేను సందర్శించిన వివిధ రాజధానీ నగరాలలో, “ఇండియా ఈ సమస్యని ఎలా సరిష్కలరిద్దామను కొంటోంది అని చాలామంది అడుగుతూ వచ్చారు. మేము ఎలా ఫరిష్కరిద్దా మహికుంటున్నామన్న (ప్రశ్న లేదిక్కడ అ(గరాజ్యాలు ఎల్లా పరిష్కరిద్దామను కుంటున్నాయో అన్న ్రళ్నాలేదు, తూర్పు బెంగాల్‌ (ప్రజలు విధంగా వేరిష్కరించు. భీందామనుకుంటున్నారన్నదే (ప్రధానం ఆ పరిష్కారం వారి జనామూదమె, అక్కడ ళౌంతి నెలకొనాలనీ, అదొక్కటే ఈ సంక్షిష్ట పరి స్థితిని పరిష్కరించే మూర్గమనీ మా అభిప్రాయం, ల

ఈ సమస్యా పరిష్కారానికి ఇండియౌ చేయదలచుకున్న సూచన ఏమిటనేది, మమ్మల్ని చాలా ఇరుకున వెళ్తుప్రశ్ను అటువంటి (ప్రశ్న వేయవద్దని ఫప్రవంచ నాయకులని నేను వేడుకుంటున్నాను. ఇది తూర్పు బెంగాల్‌ కూ; వారి (ప్రజలకూ సంబంధించిన (ప్రాణాంతక సమన్య ఒక దేశ భవితవ్యాన్ని నిర యించగలమనసీ, ఆ (ప్రజల సంప్రదింపూ ఆమోదమూ లేకుండా? వారి సమస్యను పరిష్కరింప గలమనీ అనుకోడం వు త్తభ్రాంతి. జాతీయతా వాదానికిగల నిగూఢళ క్రిని విస్మరించి, ఇటు వంటి ఆలోచనా పద్దతికి శావిస్తూవుంటా౦ ఆపీయాఖండంలోని జాతీయళావాదం, ఆయా దేశాల (ప్రజలు తమ భవిళవ్యాన్నీ, నిర్ణయించుకోగల ధైర్య సాహసాలనిస్తోంది. ప్రజా సామ్య వ్యవస్థా పరిణామంలోంభౌగోశిక ఫరిసరాల దృష్ట్యా ఈ పప్రాంతంఛారికి

య! ఇందిరా గాంధీ శెలుసు,ు ఆ 'ప్రాంతంవారికి తెలియదు అన్న విచక్షణ నమర్థానీయం కాదు. ప్రజా స్వామ్యం మీకు మంచిదయితే, ఇండియాలో మాకు మంచిదయితే, తూర్పు బెంగాల్‌ (ప్రజలకుమాత్రం ఎందుకు మంచి కాకుండా వుంటుంది?

పాకిస్తాన్‌లోని అన్ని అవస్థలకీ మాూలహేతువు (ప్రజాస్వామ్యాన్ని అణిచిపెట్టీ వుంచడమే, (ప్రపంచంలోని అన్నిదేశాలూ.__తమకు. ఆ దేశపు పాలనా యంత్రం ముఖ్యమో, ఆ దేశప్రజలు ముఖ్యమో, తమలోతాము కనసీనం మనసులోనైై నా, ఓక నిర్ణయానికి వొచ్చివుండాలి.

భారతదేశం బాంగ్లా విషయంలో, ఎలా అడుగువేయ నున్నదని నన్ను అడు గుళొంటారు.. మేము ఇంతదాకొ చూపిన ఆత్మ నిగ్రహమూ, మా దేశంలోని ప్రజల కోపతాపాలు అదుపులో వుంచగలగడమూ, అదే మేమింతవరకు చేసిన, చెయ్యగలుగుతున్న కృషి. ఈ సమస్య ఇండో___పాకిస్టాన్‌ సమస్యగా సరిణమించ కుండా, మేము అనేకపిధాల జాగ త్త పడుతున్నాము మేమూ, పాకిస్తానూ నం(ప దింపులు జరికే ఈ సం(ప్రదింప్పల ఫలితం ఆవేశాలని మరింత రెచ్చగొట్టి. ఈ ఉన ఖండంలో మరొక యుద్ధానికి దారి తీస్తుందని, ఆ నంప్రదింపులని వాయిదా వేస్తు న్నాము మమ్మల్ని ఏదో విధంగా రెచ్చగొట్టి మా వోర్చ్పుని పరీక్షిస్తూ? చివరికీ మేము మా ప్రజలకి నచ్చకెప్పలేని పరిస్టితి కల్పించేందుకు పాకిస్తాన్‌ ఎన్నో ఎత్తు గడలు వేస్తున్నది, “ఇంత బలవంతమైన దేశం, మామీద విరుచేబడింది.” అవి గోల పెష్టేనరికి “అయ్యో పాపం* అని అందరూ పాకిస్తాన్‌ పట్ల జారి చూపుతారు. నేను చాలాసార్లు చెప్పాను. మావల్ల పాకిస్తాన్‌కి (ప్రమాదమేమీలేదనీీ ఆ (ప్రమాద మెంకకీ ఆంతరంగిక మైనదసీను అక్కడగల పాలకులే ఆ (ప్రమాదాన్ని సృష్టించు కంటూ; ఇతరులపై నిందలు మోపుతున్నారు. ఎప్పుడైతే పాకిస్తాన్‌ సేనాపం క్తులు మా పళ్ళీమ నరిహాద్దువె పుగాః తరలింప బడ్డాయో మేము తప్పనిసరీగా మా సేనలను అటువెపు తరలించవలసి వచ్చింది

“ఐక్య రాజ్యనమితిలో పాకిస్తాన్‌ బాంగ్లా విషయమై భారతదేశంతో తను

సంప్రదింపు జరుపుశాననడ౦, ఆ సం(ప్రదింపుల అనంతరం తన సేనని ఉపహా రించుకుంటాననడం, ఇవన్నీ మా దృష్టిలో వారి ఎత్తుగడలు, సూచన [ప్రాయంగా ఇవి పైకి బాగానేపుంటాయి.. కాని వాటి నిజలక్యం బాంగ్లా ఉపద్రవాన్ని ఒక పక్కకునెట్టి (ప్రవంచదృష్టిని ఇటువైపు మళ్ళించడం మాకు తెలుసు ఇవన్నీ కుజ్ణంగా; అందుకనే అంత పట్టుదలతో వ్యవహరి స్తున్నాము అసలు తూర్పు బెంగాల్‌ భవిష్యత్తుగురించి, పాకిస్తాన్‌తో సం్యస్రదింపు లేమిటి? ఆ సంప్రదింపులకు అర్ధ మేముంటుంది? తూర్పు బెంగాల్‌ (ప్రజలగురించి మాట్లాడగల హక్కు మాకో లేదు, పాకిస్తాన్‌ కీలేదు షేక్‌ ముజిబుర్‌గావి; ఆ (ప్రజలు ఎన్నుకున్న (వ్రతినిధులు గాని, తూర్పు బెంగాల్‌ గురించి మాట్లాడటానికి అర్హులు.

బాంగ్లా ఉపద్రవంలోని (ప్రధానాంశాలు మీ అందరికీ విన కుతూహలంగా వుండేవి మాత్రమే. నేనిప్పుడు (వ్రస్తావించాను మిగతా సమయాన్ని... ప్రళ్ళోత్త

బొంగ్లా ఉపద్రవం శ్‌ రాలకి కేటాయించ దలచుకున్నాను ఇంకొక్కటే చెప్పదలచు కున్నాను.___ఈ (వెస్‌క్లట్‌ (ఫెసిడెంట్‌, నే నిక్కడికి అంపే. ఈ దేశానికీ ఏదో సహాయ మపే &ంచి వచ్చినట్లున్నానని అన్నారు. నేను ఈ దేశాన్నిగావి, నేను పర్యటించిన ఏ యితర దేశాన్నికొని ఎటువంటి సహాయమూ అఆర్జించలేదు. ఒకడేళశం మరొక దేశా నికి ఏ సందర్భంలోనై నాః ఏదైనా నసహాయంచేపిన్తా ఆ సహాయం చేస్తూ? ఈ (ప్రకొ రం నడుచుకోమని సూచించడం (ప్రజాస్వామ్య సూ(్రాలకి విరుద్ధ మవుతుంది మా దేళంగురించీ, మా యిరుగు పొరుగులగురించీ, ఇప్పుడక్కడున్న ఉద్రిక్త పరిస్థితుల గురించీ, (ప్రపంచ దేశాలకూ, నొయకులకూ నివేదించడం నా బాధ్యత గనక ఈ పర్యటన గావిస్తున్నాను. ఆ నాయకులూ, ఆ (ప్రజలూ నేను చెప్పిన దానీనిబట్టీః వారికి తెలిసిన దానినిబట్టి, తనుకీ తాము ఆలోచించుకుని, ఏవి మంచిదవి తో స్తుండో ఆ మంచిని కాపాడేందుకు కృషి చేయమని కోరుతున్నాను

(ధెనిడెంట్‌ నిక్సన్‌ పోయిన నంవత్సరం పంపిన అహ్వానాన్ని పురస్కం రించుకుని నేను ఈ దేశానికి వచ్చాను. ఈమారుతున్న (వసంచంలోనవి -దేశాధి నేతలు ఒకరి నొకరు న్వయంగా కలుసుకుని వేరువేరు విషయాలు సరస్పరం చర్చించుకుని ఈ మారుకున్న (ప్రపంచానికి అనుగుణంగా తమ ఆలోచనా సరళి సరి దిద్దు కునేందుకు ఈమాదిరి అ(గ్రనాయక సమావేశాలు విస్పంకోచంగా సహాయ వడతాయి

(ప్రశ్న - మేడమ్‌గాందీ: (ప్రపిడెంట్‌ నిక్సనొతో మీరు చర్చించిన విషయాలు వివరించగలరా? ఈ చర్చలవల్ల ఏమైనా సాధింప బడి౦దా?

ఫ్రః= ఏమి చర్చించుకున్నా మన్నది నవంబరు పదిహేనున మా పార్ల మెంటు కలుసుకున్నపుడు అక్కడ నేను (పస్తావించవలపి విషయం, ఈ చర్చలు ప్రయోజన దాయకమెనాయా లేదా అని అడుగుతున్నారు. రెండు దేశాల అధినేతలు కలును కున్నపుడు, వారు మాట్లాడుకున్నవి వెంటనే వెళ్లి డిచే సే, వొనగూడే (ప్రయోజన మేముంటుంది? అయితే మా చర్యలు ప్రయోజనకర౦ంగానే సాగాయి. ఇంచు మించు (వపంచంలోని అన్ని విషయాలూ తర్కించాము. యూరప్‌, ఆసియా, అంతర్జాతీయ వ్యవహారాలూ, ఏకపక్ష వివాదాలు---ఇలాటి వెన్నో, మా మాటలలోకి వచ్చాయి అమెరికా అధ్యక్షునికి భారతదేశం ఏ తీరున ఆలోచిస్తున్నదీ వివరించగలిగాను. ఆలానే ఆయన మాటల్లో వారు అమెరికా (ప్రభుత్వం నలా ఆలోచి స్తున్నదీ కెలిపింది. ఇప్పు డీక్షణాన అంతకు మించిన వినరాలు చెప్పలేను

(వ్రక్న*- బహుళా మీరు అద్యక్షునితో సం(ప్రదించిన విషయాలు వెల్ల డించ దలచు కోలేదనుకుంటాను. మీకూ (వ్రనిడెంట్‌ నిక్సన్‌ కూ పొకిస్టాన్‌ తో రాజకీయ పరిష్కారం విషయమైన ఏకాభిప్రాయ అన్వేషణలో అంగీకారం కుదరలేదని లోగడ వెలువడిన సత్రీకా సూచనలలో నిజం వున్న దంటారా?ః ఆ విషయం కొంచెం విసరించగలరా?

(ప్రధాని? ఆస్యత్రికొ నూచనలలో నిజం లేదు, నేను వెనక చెప్పినట్లు,

క! ఇందిరా గాంధీ అమెరికా (ప్రభుత్వమూ అమెరికా అధ్యక్షుడూ వో దృక్పధంనుంచి వారీ సమస్యను విలోకించవచ్చు అయితే (ప్రెసిడెంట్‌ ఒక పరిష్కార మార్గం కుదరాలనీ, ఈ ఉప్మద్రవ పరిస్థితినుంచి ఆ పరిష్కార మార్గం వెతికేందుకు మనస్ఫూర్తిగా కృషి చేస్తున్నారనీ నాకు అనగతమయింది. ఆయనకు ఏదో విధంగా శాంతియుకంగా ఇదంతా చల్లారాలని వుంది ఆయన చిత్తశుద్ధి విషయం ఎవరూ శంకించవలసిన అవసరంలేదు. బహుశా ఆ స్రికా సూచనకు మేము మొదట అనుకున్న దానికంళే ఎక్కువకాలం గడిపి పుండటంచేత వెలువడిందేమో? ఎక్కువకాలం ఎందుకు పట్టిందంటే.... మేము మాట్లాడుకోవలపిన విషయాలు అసంథ్యాక మవడంవల్లి నిన్నటి వ్యవధి చాలకపోవడంవల్ల నే ఉదయంకూడా ఇంకా నాట్లాడుతున్నాము. రెండు దేశాలు ఎంత సన్నిషాతంగా వున్నప్పటికీ ఏ దేశానికా దేశానికి తన దృక్పధ మంటూ ఒకటి వుంటుంది ఆ దేశపు భౌగోళిక, రాజకీయ, చారితిక (ప్రభావం, ప్రాచీనానుభూతులు ఇవన్నీ ఆ దేశం కలిగిపుండే దృక్సధానికి వెనక వుంటారు, ఈ ప్రపంచంలో ఏ రెండు దేశాలూ ముద్ర కొట్టినట్లు వుండవు అంచేతనే అమెరికొతో అనేక విషయాలలో మాకు సామ్యం వున్నప్పటికీ అక్షరాలా అమెరికాని పోలినట్లు మేము పుండలేము అలానే అమెరికాకూడా ఏ మరొక దేశాన్నో పోలి వుండలేదు సామ్యాలు వేరు, ఏకరూడం వేరు ఏకరూపం ఎక్కడా వుండదు ఎక్కువగావుంటే ఏకోన్ముఖ మార్గమన్నది మాత్రమే వుంటుంది. అమెరికా అధ్యక్షునికి ఆయన సలహా దారులకూ! మా సరిహాద్దులలోని ఉద్రిక్త పరిస్థితిని వివరించి చెస్పగలనేగాని, వారు మా దృక్పధం కలిగిపుండాలని ఎలా అనుకోగలను? ఈ ఉద్రి క పరిస్తితులు మౌ దేశంపై ఎటువంటి (ప్రభావం కలిగివుండేదీ మా శాంతి భద్రతల! ఇవి బే విధంగౌొ హోనికరమవుతున్నదీ, ఇందువల్ల ఆశియాతో సామరస్య జీవనానికి ఎటువంటీ (వ్రమాదం ఏర్చడనున్నదీ.ఒకదావి కొకటిగా (ప్రపంచ కల్లోలానికి దారితీయగల ఈ నిషయాల సమగ పరిశీలన జరిపాము. అయితే ఎవరి దృక్పధంతో. వారు (ప్రశ్న - తూర్పు బెంగాల్‌లో వొత్తిడి జరుగుతూ (ప్రజాస్వామ్యం అబీచి వేయ బడుతున్నపుడు ఆ (సజొస్వామ్య పరిరక్షణకై అద్యక్షుడు నిక్సన్‌ ఎదురొడ్డి నిలబడాలని; అందుకు ఆయన కృషిచెయ్యాలనీ, మీరు ఆశించారాః ఈ పర్యటన ఫలితంగా మీరు అమెరికన్‌ విధానంలో ఏదై నా మార్పురాగల అవకాళం వున్నదని తలపోస్తున్నారా (ప్రధాని; అమెరికా అద్యతుడు ఏ దృక్పధం కలిగివుండాతలో, (లొ స్వామ్య పరిరక్షణకై ఆయన ఏంచెయ్యాలో నేను చెప్పడమేమిటి? అది చొలొ అనుచితమైన ప్రనక్తి ఆయన స్థానం, ఆయన కార్యభారం ఆయనకు తెలుసు. (వెనిడెంట్‌ నిక్సన్‌ ఈ ఉద్రిక్త పరిస్థితిని తగ్గించడానికి మార్గ మేమిటా అని అన్వే షణ జరుపుతున్నారు. ఆయనికిగాని మరొకరికిగాని ఇదీ మూర్షమని చెవ్పడం, ఆంత సులువ్వై నదికాదు. (ప్రశ్న? - మేడమ్‌ గాంధీ, యాహ్యాకాన్‌ సూచన చేసినట్లు, రెండు దేశాల

బోంగ్లా ఉప్యదనం క! సై న్యాలనూ సరిహద్దు (శ్రేణులనుంచి ఉపసంహరించుకోడానికి, భారతదేశం ఎందుకు అంగీకరించలేక పోతున్నదిః ప్రధాని శరణార్జులు. అధిక సంఖ్యలో భారతదేశంలోకి చొచ్చుకుని వస్తూండగా, ఆ విషయం మేము ఐక్యరాజ్యసమితికి తెలియపరిచాము. అప్పట్లో మేము అదేదో తాత్కాలికమైన అలజడి అనీ వారి స్వంత వ్యవహారమనీ సరిపెట్టు కున్నాము కాని పరిణామాలు యింత తీవ్రతరమై ఈ శరణార్థుల సమస్య మాకు తలకే మించిన బరువవడంతో మేము దీనిని మరొక దృష్టితో చూడవలపి వచ్చింది. ఒకవ్లై ఈ సమస్య యిలా వృండగా? పొకి స్తాన్‌ మాపడమటి సరిహద్దులు తాకుతూ సైన్యాలను పంపింది. అప్పుడు మేము తప్పనిసరిగా మా సై న్యాలను అటువైపు శరలించవలసి వచ్చింది ఐక్యరాజ్యసమితి పరిశీలకులకు తెలియపరిచాము. వారు పౌకిస్తాన్‌ని (ప్రక్నించారు అప్పుడు పాకిస్తాన్‌ “అవి సై న్యాలుకావు. శిక్షణా తరగ తులు, సైనిక విన్యాసొలకి సంబంధించిన శిక్షణ యి స్తున్నాము అని కుంటిసాకు చెప్పారు. పరిస్థితులు ఉద్రిక్తంగా వున్నపుడు యిటువంటి నంకర జవాబులు ఎవరికీ నచ్చవు ముఖ్యంగా మేము దీనిని ఎంతమా(కం అంగీకరించ భబేకపోయాము ఆ మాటలో నిజంలేదు. అంతకీ ఒక వారంరోజులు వేచివుండి మా దేశ భద్రతకు (ప్రమాదకరమనే అభిప్రాయం మాలో వాగా ఏర్పడిన మీదట మా సై న్యాలనుకూడా అ సరిహాడులలో సమీకరించవలపి వచ్చింది ఇంతదాకొ మా భూభాగంప్తై మేము మూడు డరాక్రమణల ఫలిశాలు అనుభవించాము ఒకసారి చై నానుంచీ, రెండుసార్లు పాకిస్తాన్‌ మంచీ సరిహాద్దు ప్రాంతాల మౌ నమాభార సొకర్యాలుకూడా అధునాతన పద్ధటిలలో లేవు. అందుకని (ప్రభుక్వాధి నేతగా, దేశరక్షణ నా (వధమ కర్త వ్యంగా భావించి సరిహాదుల కొపలాకు సైన్యాలు తరలింపవలసీందిగా, ఆదేశించాను _ వేనకటిలా మేము అప్రమత్తులుగో లేనపుడు శ్యత్రుదాడి జరగటం మా కిష్టంలేదు ఇక 'పేనల ఉపసంహారణ విషమం మంటారా, (ప్రపంచ దృష్టిని? తూర్పు బెంగాల్‌ సమస్యనుంచి ఇటువై పు మళ్ళించేందుకు పాకిస్థాన్‌ జేసిన కుహనా (సయత్న మిది మూ దృష్టిలో; ఒకవేళ సేనలు ఉపసంహరింవబిడి నప్పటికీ.-ఇవి ఎంతమేర ఉస నంహరింపబడళా యనే (ప్రశ్న మరొకటి వున్నది. (కమ సై న్యాలుకాక, ఎర్తమ సైన్యాల సమస్య ఒకటి పున్నది 198 పోరాటంలో ఈ ఇన్‌ ఫిల్టేగెటర్‌, న్‌ వేలం సంఖ్యలో కాశ్మీర్‌లోకి చొచ్చుకుని వచ్చి; తరువాత దురాాకనుణ జరిపినప్పడు లోపల నుంచి శత్రువుకి సహాయపడగల పంచమ దళంగా న్యవహారించారు. వీరి (ప్రయత్నం విజయవంతంకాలేదు.ఆది వేలే విషయం అక్కడ భారతీయ సైనికులు లేకపోయి నప్పటికీ స్థానిక (ప్రజలు: చిన్నకారు రై ఈులూ; గొట్రైలు మేప్పకునేవారూ, పశువుల కాసరులూ, సంచార తెగలూ ఇలాంటి వారందరూ కలిసి ఈ పంచమ దళానికి వ్యతిరేకంగా నిలబడి, వారుచేసే దుష్పయశ్నాలను ఆదిలోనే తుంచివేయ గలిగారు. యిద్ధరంగాలలోని పై నిక దళాలతో పేకాక ఇటువంటి సితిబాహ్యమగు క క్తులతో కూడా మేము పోరాడనలసి వుంది. అందుకని మేము అత్యంత జాగరూకులమై

గ్య ఇందిరా గాంధీ వుండక తన్పదు. తూర్పు బెంగాల్‌లో ఏమి సంభవిస్తున్న దనేది నేటి ముఖ్య. సమన్య అనలు సమస్యను వదిలేపి, (ప్రశ్చిమాన జరుగుతున్నది (ప్రధానమైనదిగా? భావించలేము.

(ప్రశ్న = రెండు (ప్రశ్నలు మేడమ్‌ గాంధి; ఐక్యరాజ్యసమితి కార్యదర్శి ద్వారా ఈ ఉద్రిక్త సరిస్టితిన్‌ తగ్గించి మీకూ పాకిస్తాన్‌ కీ మధ్య తీవతర పరిణా మాలు ఏర్పడకుండా అరికశ్హేందుకు ఇండియా అంగీికరిస్తుందా? ఇండియాపై ఎటువంటి అవసిందా లేకపోయినప్పటికీ ఐక్యరాజ్యసమితి పరిశీలకులద్వారా శాంతి స్తావనకు ఘీరెందుకు అనుమతించడంలేదు?

(ప్రధాని "= రెండవ (ప్రశ్నకు మొదట సమాధానం చెపుకాను. ఐక్య రాజ్య నమిడి పరిశీలకులు చాలామంది వున్నారక్కడ. పళ్చిమరంగంలో అనేక సంవత్ప రాలుగా వా రక్కడ పుంటున్నారు ఇక తూర్పున ఐక్యరాజ్య సమితివాశి పదిమంది (ప్రతినిధులు వున్నారు అక్కడ పరిశీలకులు వుండలేకపోవడం విదేశీయులకు ఆ విషయం తెలియకపోవడమూ ఎంతమాత్రం కాదు మాది "స్వేచ్చాయుత సనమాజం, సూ దేశానికి వచ్చినవారు ఎటువంటి అడ్డంకులూ లేకుండా, ఎక్కడబడితే అక్కడికి వెళ్ళవచ్చు. దౌళ్య్ళ కార్యాలయాలకు చెందిన) అనేకమంది రాయబారులూ, వారి పతి నిధులూ, వివిధ దేశాలకు చెందిన రేడియో 'ఇెలివిజన్‌ వ్యాధ్యాతలూ, ప్యతికా రచ యితలూ, న్యూజిలాండ్‌; జపాన్‌, లాటిన్‌ అమెరికా, స్కాంండినేవియా, ఇంగ్లండు, కెనడా మొదలగు దేశాలనుంచి వచ్చిన పార్లమెంటరీ (ప్రతినిధివర్గాలూ, అనేకమంది (ప్రఖ్యాత వ్యక్తులూ, స్వయంగా సరిహద్దుల వద్దకు వెళ్ళి శరణారుల శిబిరాలు చూపి వద్యారు మేము ఎవరినీ వెళ్ళకుండా ఆపడంలేదు చూపించకండి దాచవలపిన దేమీ లేదు. కాంతికి ఐక్య5ాజ్య సమితిద్వారా కృషిచేయకూడదా అని అడుగుతున్నారు ఐక్యరాజ్య సమితి ఆక్కడ ఏ విధంగా శాంతిని స్థాపించగలదో మాకు జోధపడటం౦ లేదు తూర్పు జెంగాల్‌ ఒక విపత్తుకు లోనై వుంది. ఆక్కడి[ప్రజలు దారుణంగా హత్య గావింపదిడుతున్నారు. (ప్రతిరోజూ వేలసంఖ్యలో శరణార్థులు భారత దేళశంలోకీ వస్తున్నారు ఈ శరణార్ధులు శిబిరాలు జనసమ్మర్థ్‌ 0౦తో కిటకిట లాడుతున్నాయి. ఆ పరిస్థితులు కడు హీయంగా, దీనాతిదీనంగా వున్నాయి. ఈ (ప్రజలు ఎందుకీలా వ స్తు న్నారు? ఇలా వీరిని రానీయడం మంచిదా? వీరిని వెనక్కి పంపడం ఎలా? ఇది యిప్పుడు పరిష్కరించవలసిన సమస్య, ఐక్యరాజ్యసమితి కార్యదర్శి గాని మరొకరు గాని ఎదుర్కొనవలపిన సమస్య. ఆ మనుషులు అక్కడినుంచి మా చేళంలోకి రాకుండా చేస్తూ, ఇక్కడ వున్నవారిని భ్యదంగా వెనక్కి. పంపగల ఉపాయం, ఐక్య రాజ్య నమితి కనిపెట్టగలిగితే చాలా నంతోషం

(ప్రశ్న: ఈ ఉద్రిక్త పరిస్థితిని నివేదించేందుకు మీరు ప్రపంచ పర్యటన ఏర్పాటు చేసుకున్నా రే-ఈ సర్యటనలో ఐక్యరాజ్య సమితిని ఆందులో ఎందుకు చేర్చలేదు?

(ప్రధాని ;. అందువల్ల ఏమీ ఫలితం వుంటుందని అనిపించక పోవడంవల్ల

బొంగ్లా ఉపష్మద్రవం ళీ

(ప్రశ్న ఏ ఇందో-సోవియట్‌ స్నేహ ఒప్చందం ఇండియాని తట స్థరాజ్యాల వించి తప్పించివేసిందని కొందరు సరిశీలకులు అంటున్నారు. మీ రేమంటారుః

(ప్రధాని: ఇండియా ఏ నొడూ తటస్టరాజ్యాల కూటమిలో లేదు. మీ రిక్కడ అమెరికాలో “తటస్థవిధాన మంటారు. మేము ఆ మాట ఎప్పుడూ ఉసయోగించము. *అలీన విధానం అంటాము, తటస్థంగా వుండటమంటే మన కేమీ పట్టనట్లు, అది మనకి సంబంధం లేనట్లు మనగొడవ కానట్లు వుండటం. కాని మాది ఆలీనవిధానం, అంటే ఏ సైనికకూటమికీ చెందక (ప్రతి అంతర్జాతీయ విషయాన్ని దాని బాగోగుల దృష్ట్యా స్వయంనిర్ష్ణయ బుద్ధిలో పరిశీలించడం. ఏ వొక్క నమన్యనూ అమెరికొ నమర్థి స్తున్నదని గాని; సోవియట్‌ రష్యా సమర్డి స్తున్నదని గాని “అలీన విధానంి సమర్థించదు. మా విధానంలో (ప్రతి దేశమూ; (ప్రత్యిపజ తన స్వయంనిర్ణయాధి కారం కలిగివుంటుంది. తము కష్టనిష్టూరాలను ఎవరికీ హాని కలిగించని రీతిని పరిష్కరించు కుంటూ, (ప్రపంచ శాంతికి దోహదం చేస్తారు ఇండోంసోవియట్‌ స్నేహ ఒప్పందం మా అలీన విధానాన్ని ఏ విధంగానూ న్పృశించదు. మేము ఏ అగ్రరాజ్యాల వైనిక స్థావరాలకు స్టానమీయము. ఈ స్నేహ వొప్పందానికి కట్టుబడిపుంటూ, మా అలీన విధానాన్ని కాపాడుకుంటూ, మా వునికికి [ప్రమాదం నంభవించే పరిస్థితి ఏర్పడినప్పుడు వారినహాయ మ'పేక్షించగలంతటి వరకే ఈ ఒస్పందం మాకు సహాయసడుతుంది ఏ విషయంలోనైనా నర్కే మేము ఏ నిర్ణయం తీసుకునేది, ఏవిధానం అవలందించేది పూర్తిగా మా ఇష్టానికి చెందివుంటుంది.

(ప్రశ్న :- తూర్పు పాకిస్తానొలోని వ్యతి రేకళ క్తులను స్వాతం(త్రోన్ముఖంగా ఐక్యపరిచేందుకు. ఇండియా వనిచే స్తున్నదనీః ఆ కారణంగా ఇండియా సోవియట్‌ యూవియన్‌ (వభావంలో చిక్కుకుంటున్నదని, వారు హిందూ మహాసముద్రంలో అభిలషి స్తున్న జలమార్షానికి వీలుగా ఇదంతా సరిణమి స్తుందనీ అనుకుంటున్నదానికి మీరేం చెప్పళారు? ౧

(ప్రధాని .. తూర్పు బెంగాల్‌లోని నంభటనలకీ, హిందూ మహానము[ద్రంలో సోవియట్‌ యూనియన్‌ కోరుకునే జలమార్డానికీ గల నంబంధ మేమిలో నాకు బోధ పడటం లేను వారు జలమార్షం కోరుకోణానికీ: కోర్సు బెంగాల్‌లోని విపత్కర సరిస్టితులకీ నా దృష్టిలో ఏమి సంబంధం. లేదు. ఇండియా ఏక క్తులకి దోహదం చే స్తన్నదనే (ప్రశ్న లేదిక్కడ. మేముచేస్తున్న దింతకీ వా_స్తవసరిస్థితులను;, యథా తధంగా చూడమని కోరడందాకానే, ఈ పరిస్థితులు చక్కబడేందుకు, మళ్ళీ అవాంత రొలు ఏర్పడకుండా పరిష్కారమార్గం చూడాలనీ యిందుకుగాను, శూర్చు బెంగాల్‌ ప్రజలతో వొస్పందం ఏర్పరచుకోవలసి వుంటుందన్సీ మేము సూచిస్తున్నాము. ఎటు వంటి వొస్పందనునేది మా కనవనరం విద్వేషమూ; అసహనమూ విపరీతంగా 'పెరిగి పోయాయి గడిచిన నెలలలోని దారుణకృత్యాలు: అక్కడి (ప్రజల అభీష్టానికి వ్యతి 'రేకమైనవనీ, ఆ 'ప్రజోభీష్టాన్ని మన్నించాలనీ మేము భావి స్తున్నాము, (ప్రస్తుతస్థితి

శం ఇందిరా గాంధీ గతులు-నూకు ఇష్టమా; అయాష్టమా అని కాదు. మేము ఇలా జరగాలని కోరుకున్నాం _--అలా జరగాలని కోరుకున్నాం అనుకోవడం ఆర్ధరహితము.

(వశ్న ;- మేడమ్‌ గాంధీ ఎర్ర చైనాను ఐక్యరాజ్య సమితిలో చేర్చుకోడం ద్వారా ఎటువంటు సత్ఫలితాలు కలుగుతాయో మీరు గమనించారా?

ప్రధాని .- మీకు కెలిసేవుండవచ్చు చైనాను ఐక్యరాజ్య సమితిలో చేర్చు కోవాలనీ, సమితి సభ్యత్వం ఆదేళానికి వుండటం ఎంతైనా అవసరమనీ మొదటినుంచీ మేము పోరాడుతూనే వున్నాము ఆఖరికి చైనావారు మాపై యుద్ధం (ప్రకటించి మౌ (ప్రాంతాలపై దుర్యాక్రమణ గొవించినప్పుడు కూడా మేము చైనాకి సమితి సభ్యత్వము వుండాలనే వాదిస్తూవచ్చాము ఎందుచేతనంకే అంత విశాలమైన దేళాన్ని ఒకమూలకి నెట్టడం ఒకపక్కగా వుంచడం అదేమంత మంచిపవి ఆవుతుంది? ఇప్పుడుకూడా, ఈ సందర్భంలోకూడా యధార్థ స్టితిగతులు వీకించమంటున్నాను చై నాకూ, మాకూ 'స్నేహసంబంధాలు వున్నాయా లేవా అని కొదు మా మధ్య స్నేహం వున్నా లేక పోయినాకూడా వై నా ఐక్యరాజ్య సమితి సభ్యురాలైై వుండాలి మేము వారితో స్నేహంగా వుండదలచుకున్నామా లేదా అన్న (ప్రసక్తి లేదిక్కడ. వారు మాతో స్నేహంగా వుండదలచుకున్నారా-అన్న (ప్రసక్తీ లేదు. వాస్తవ పరిస్థితి ఏమిటంకే, చైనా అనే ఒక పెద్దదేశ మక్కడ వుంది. ఆ దేశం వునికినే విస్మరించడం, వా స్త్‌ పరిశీలన అనిపించుకోదు. ఆది లేనట్లుగా మనం తలపో స్తే ఆలా తలపోసినంతమొశ్రాన అది విజంకాదు, నన్నడిగితే ఆ దేశం ఐక్యరాజ్య సమితిలో వుండి, మిగతావారి చర్చలతో పాల్గొంటూ వుండటంవల్ల, వాళ్ళ దృక్పథాలు బయటవారి పద్ధతులు వారికీ తెలియగల అవకొళం వుంటుంది తద్వారా, మిగతా ప్రపంచానికి మేలు జరుగుతుంది. ఈ (ప్రపం చంలో ఎంత చిన్న దేశమూ కూడా తన సభ్యత్వ పరపతిని కోల్పోకూడదు,

(ప్రశ్న -- (యెసిడెంట్‌ నిక్సన్‌ తొందరలో పెకింగ్‌ వెళ్ళనున్నారు గదా, స్ట శేవైనా సలహాలూ నూచనలూ చేళారాః

(ప్రధాని ఆయనకు సలహాలూ సూచనలూ చఇెప్పగలిగేటంఠ వ్యక్తిని కాదు

ప్రళ్న.- దైనా (ప్రజా రిపబ్లిక్‌ నీ, సోవియట్‌ యూనియన్‌నీ, మీ గ్రిప్పబ్షశ సందర్శింప నున్నారా? సందర్శింపనుంళే (ప్రెసిడెంట్‌. నిక్సన్‌ వెళ్ళివచ్చిన ఎన్నా భృలో వెళదా మనుకుంటున్నారు?

(ప్రధాని = ఇప్పట్లో అలాంటి తలంపు నా కేమీలేదు పోయిన సెప్టెంబరులో ఒకరోజు మాస్కో వెళ్ళివచ్చాను

(ప్రశ్న :- డాక్టర్‌ కిపింజర్‌ గురించి ఏమైనా చెప్పగలరా?

(ప్రభావి := ఏం చెప్పగలను - ఆయన చాలా పెద్ద మనిషీ-మంచివాడూను (నవ్వులు

(ప్రశ్న “- సూయజ్‌ కాలువ తెరవడంద్వారా మీ దేశంలోని ఆర్థిక వ్యవస్థకు మేలు జరుగుతుందా? త ౦

బొంగ్లా ఉపస్మదవం క్‌ు

(ధాని ;. తప్పకుండాః ఇప్పుడు మాకు రావలపిన నరుకంతా చుట్టు తిరిగి రావడంవల్ల; రవాణా ఖర్చులు చౌలా అవుతున్నాయి.

(ఫశ్న = ఐక్యరాజ్య సమితికి వెళ్ళడంద్వారా; దర్శించడంద్వారా పెద్ద (వయో జనమేమీ వుండదని; మీ రన్నమాటలను ఐక్యరాజ్య నమితిలోవి బలహీనఠకు విదర్శ నంగా తీసుకోవచ్చునాః

(ఫ్రధాని ;. ఐక్యరాజ్య నమితిలో బలహీనతలు లేకపోలేదు. అయినప్పటికీ మే మెప్పుడూ దానిని సమర్డిస్తూనే వున్నాము. అలాంటి సభ్యతామండలి నేటి ప్రపం చానికి ఎంకె నా అవసరం * వెనకటికి నానారాజ్య సమితిని ఏమీ సాధించలేకుండా వుంది. నిద్రాణసంస్థ అయిపోయింది అంటూ దానికి చరమగీతిక పాడారు. ఆ తరు వాత మళ్ళీ కొన్నాళ్ళయాక, అన్నిదేశాలూ కలిసి చర్చించుకునే వేదికగా ఒక వ్యవస్థ ఎంతై నా అవసరమని భావించడంతో ఈ ఐక్యరాజ్య నమితి అవతరించింది. ఇప్పుడీ ఐక్యరాజ్యనమితిని మనం వొదిలెంచుకున్నా? ఇంకొన్నేబ్ళ పోయాక మరొకవ్యవస్థ ఇదేమాదిరి కృషి చేసేందుకు మరో పేరుతో పుడుతుంది ఇదిఒక చారిత్రకమైన అవ ళ్యకత. అంచేత అటువంటి సంస్ధ ఒకటీ తప్పకుండా వుండాలి మన ఆందరికీ తెలును అది కొన్ని పరిమితులపల్లాం బలహీనతలవల్లా జేయదలచుకున్నంతా చేయలేకపోతున్న దని(తనవిధానం ఇదీ. అని దృఢంగా ఆచరణలో పెట్టగల సాధన సంప త్తి దానికి లేదు! సర్వ సాధారణంగా జాతీయ విధానొలు, ఉన్నతర్యేయం గల ఐక్యరాజ్య నమితి విరయాలపు విరుదంగా వుంటాయి. ఈ జాతీయ విధానాలలో కొంత సంకుచితత్వం శేకీపోలేదు. ఇవిఉ తమమూ ఉన్నతమూ అయితే తప్ప ఐక్యరాజ్య నమితిద్వారా, ఉన్నత (నమాణాలు "అందుకోలేవు,

ప్రశ్న: ఆ మధ్య అస్ట్రేలియా (ప్రధాని మేక్‌ మహౌన్‌ యీ (మెస్‌ క్లబ్‌కి వచ్చినపుడు, భారత దేళానికీ పౌకస్తానికీ మధ్య వైరం మంచిదికాదవి నేను ఆమెకి చెబుశాను అన్నారు. ఆయన మీకో మాట్లాడారా? ఏమన్నారు?

ప్రధాని? 'మేమిదరం కలుసుకున్నాము. మౌట్లాడుకున్నాము కాని అక్ష రాలా అలా అన్నట్లు నానీ గుర్తులేదు. అమెరికా అధ్యటుడు నిక్సన్‌, సోవీయట్‌ నాయకులు మిగతా మా చులుకోరే అందరూ మి్మితులూ చెప్పళున్నళ్సై, భారత ఉపఖండంలో యుదం జరగకూడదన్నారు విజమే, యుద్ధం మంచిదికాదు. యుద్ధం వల్ల (ప్రజల బాధలే పెరుగుతాయి. ఆస్తి నష్టమై జనవస్టమై కొ త్త నమన్యలు అంకు రిస్తాయ... అధ్యక్షుడు నిక్సన్‌, ఇంకొ ఇతరులూ చెపుతున్నట్టు నంపూర్మ విజయ మంటూ ఈ (ప్రపంచంలో ఎక్కండాలేదు.. యుద్ధం అరిష్ట దాయకమని అందరూ వొప్పుకుంటున్న టే, నేనూ మనస్ఫూర్తిగొ నొప్పుకుంటున్నాను అయితే స్వాతం 'శ్రానికి ముస్పువచ్చినపుడు, దేళ సుస్థిరతకు భద్రతకు (ప్రమాదం వాటిల్లు తున్నపుడు ఏం చెయ్యాలి? (ప్రాణాలైనా వొడ్డివాటిని రఉీంచుకోవలసిందే కదాః మా నర్వ శక్తులతోట్సి ఈ సమస్యను యుద్ధమార్గాన కొక మరొకవిధంగా పరిష్కరించేందుకు నిరంతరకృషి జరుపుతున్నాము. ఏడో ఒక-పరిష్కార మార్గం మాకు కనిపించక

6

88 ఇందీరా గాంధీ పోదు. _ వరిస్టికు లిలా విషమిస్తున్నాయసి మేము మొదట హచ్చరించినపుడుః బయటిదేశొాలవారు ఇంకొంచెం (శద్ధచూపి వుంటే యింతటి దారుణాలు జరిగివుం డేవికావు ఇప్పుడిది చేయిజారిన పరిస్టితి. మళ్ళీ మళ్ళీ నేను చెపుతున్నాను ఇండి యాకి పాకిస్తాన్‌ తోగాని, పాకిస్తాన్‌ (పజలతోగావి ఎటువంటి పేచీలేదు.. పొకిస్తాన్‌ ఈనాడు ఒక వ్యక్తి చేసిన పౌర బాట్లవల్ల కడగండ్ల పాలవుతున్నది. ఆ వొక్క మనిషినీ ఆ ఆధికారస్తానంనుంచి తప్పించడమనేది పాకిస్తాన్‌ (ప్రజలు తమకి తాముగా తేల్చుకోవాల్సిన విషయం. ఇండియాపై సిందలు మోపడంవల్ల ప్రయోజనం లేదు

ప్రశ్న: మేడమ్‌ గాంధీ-మీరూ గోల్తామీర్‌, పిలోన్‌ (ప్రధాని పిరిమాచో బండారనాయకే కలిసి పలుకుబడిగల స్త్రీ మూస్తత్రయంగా ఎందుకు వ్యవహరించ హాడదు? పా

(ప్రధాని; ఆ విషయం నాకంటే ఇక్కడి *వుమేన్స్‌లిబ్‌కి బాగా తెలిసే వుండాలి. అవును) మా ముగ్గురు (ప్రధానులనీ కలిపే ఒక పథకంకోసమై వారు కృషి చేయవచ్చు... అపును మేం ముగ్గురం కలిస్తే బాగానే వుంటుంది. (నవ్వులు).

(పశ్న.- పాకిస్తాన్‌ తమ డేశంలో మిగిలివున్న హిందువులను, దేశంమంచి తరిమివేయడం జరిగితే ఇండియాలోవున్న ఆరుకోట్ల ముస్లిముల సంగతేమిటి?

• (ప్రధాని: వారి కేవిధమైనహానీ కలగదు వారి నంరక్షణ బాధ్యతమాది-- మౌ-దేశంలోనూ. తప్పుడు అభ్యిప్తాయాలుగల వ్యక్తులు లేకపోలేదు వారివల్లనే సిగ్గుచేటు కలిగించే మఠకలహాలు తలఎత్తుతూ వుంటాయి. _అయితే (ప్రభుత్వం ఈ, విషయంలో, విర్దాకీణ్యంగా వ్యవహర్విస్తుంది. . మతం ఏదయినా చామందరూ భారతీియులనే విశ్వాసం ఈనాడు (ప్రజలలో జాగా నాటుకుంది.. రాజకీయంగా మమ్మల్ని సమర్థించని పార్టీలుకూడా ఈ విషయంలో మమ్మల్ని బలపరిచి, శాంతిని పరిరక్షించడంలో మాకు తోడ్చడుతున్నారు. ఒకే పంధాలో వ్యవహరి స్తున్నారు. మైనారిటీ తమకి రాజ్యాంగం (ప్రకారంవున్న హక్కులు (ప్రత్యేక హక్కులు ఆన్సుభ వించగలుగుతున్నామునే సంతృప్తితో ఉన్నారు. ఇందాకా చెప్పాను? మేము ప్రాకి స్తాన్‌క్‌ ఎంతమాత్రం వ్యతిరేకులం కామని, విదేశ వ్యవహారాల కార్యదర్శి, నాాక్ష గుర్తుడే స్తున్నారు ఈ విషయంకూడా చెప్పమని, పొకీస్తాన్‌లోని ఏ (పాంతమూ ము కలుప్పకోవాలని చూడడంలేదు. తూర్పు బెంగాల్‌ విషయంలో కూడా అంతే. ప్రాక్రి స్తాన్‌తో యుడ్డం శెచ్చిపెటుకొనే ఉద్దేళంలేదు మాకు పొకిస్తాన్‌ని రెచ్చకొట్ట కూడ దనేవమా ప్రయత్నం. ణి ”

(ప్రశ్న. ఆమెరికాదేళం. విదేశాలకు చేసే నహాయం గురించిన విల్లు వోడి పోవడం గురించి షీరుఏ విధంగా తలపో స్తున్నారు?

(ప్రధాని. ఇది మీ స్వంత వ్యవహార మైనస్పటికీ అనేక దేశాల ఆర్జిక సమ న్యలతో ముడిపడివుంది ఏమైనా భవిష్యత్తు గురించి జోస్యం చెప్పలేముకదాః ఇండియాకు సంబంధించినంత వరకూ మీ సహాయాన్ని మేము కృతజ్ఞతా థావంతో అందుకున్నాము, మీరుచేసిన సహాయంనల్ల మాదేశం ఎన్నో రంగాలలో వురోగ

పొంగ్లా ఉప్యద్రవం 88 మించగలిగింది. మీరే గనక ఆ నహాయం చేసివుండకప్తోతే అంతటి పురోఖివృద్ది మాకు_సాధ్యమై వుండేదికాదు. నెమ్మది నెమ్మదిగా మేము న్వయం సమృద్ధిప్‌ పొందేందుకు (ప్రయత్నిన్తున్నాము. ఎప్పటికైనా ఎవరి కాళ్ళమీద వాద్ళ నిలబడ్‌ గలగాలి. మీరు ఆక్టిక సహాయం చేపిన మాటనిజమే. ఆ అర్భసహాయానికి తోడుగా మాాప్రజల్యశ్రమా, కృషికూడా వున్నాయి. అశ్రమా అకృషీ లేకపోతే; నికంతర దీక్షతో విళుద్దవర్తనతో మా(ప్రజలు కష్టించి వుండకపోతే, మేమీ నవభారత విర్మే ఇం సాగించలేకపోదుము. మాకీనాడు అందుతున్న విదేశ (ద్ర్య్యసహాయం, ఇంచు మించు వెనకటి బుణాలు తీర్చేందుకే సరిపోతున్నది. అంచేత ఈనాటి సహాయంతో మేము కొత్తవేమీ సాధించలేక పోతున్నాము.

(ప్రశ్న: అమెరికా చై నాలమధ్య నంబింధాలు మెరుగవడం భారతదేశం మ్సీద్దా ఇతర ఆసియా ేశాలమేదా ఎటుషంటి (ఫ్రభావం కలిగివుంటుంది?

(ప్రధాని అందువల్ల నిస్సందేహంగా మంచే జరుగుతుంది. ఏ స్నేహ బంధమైనా, మరొకరెవరికో హానికలిగించడానికి కొనప్పుడు, అందువల్ల కాంతిమయ (ప్రపంచ వైశాల్యం పెరుగుతుండి. ఆశాంతిసీనులు పెరగడం వాంఛనీయమనే మేము ఆమెరికా చైనాల స్నేహంపట్ల హర్షం (ఫ్రకటీ స్థున్నాము (క్రమక్రమంగా (స్రసంచం లోని ఉద్రిక్త (ప్రాంతాలో ఉగ్రిక్త 'పరిస్థితులు తగ్గిపోయి, కాంతి నెలకొంటుందని మేము ఆ స్తున్నాము,

_ శ్నవ- ఎవరో మీ పిర్లిపిల్లపి గురించి తెలుసుకోవాలను కుంటున్నారు. మీరు దానికి “జోర్త్‌ బొ అనే 'పేరుపెట్టారుగదా. అదేమయాునా (గ్రికుపేరా? ఎవరిని మసీనులో "పెట్టుకు “పెట్టారా పేరు:

(ధ్రధానిః జోక్ట్‌వా సై మీస్‌పిల్లి “ఆదీ కాదు “వాడు. ఏదో సినిమాచూపి ఆపేరు పెట్టింది మాకోడలు: “జడ్‌” అను అత్షకంతో పేరుపెట్టాలని పట్టా పట్టిం చామ్వె, *ల్సుడ్ర్‌ "అక్షరంతో ప్రారంళమైన ఈ పేరు ఇంట్లో అందరికీ నచ్చింది. ఇది ఏ (గికు పౌరుని మనసులో పెట్టుకొని పెట్టిందీకాదు (నవ్వులు " (ఢెస్‌క్లబ్‌ అధ్యకుని వ్రశ్నవా మేడమ్‌ గాంధీ హీందూ మహానము(్రానికీ ('ప్రవంచ శాంతికీగల సంబంధ మేమిటో తెలునుకో వాలంటున్నారు. ఒకరు,

(ఫదాని:- కనీనం మాందూ నుహాసము[ద్రాన్నయినా కాంతికీ సహకౌరానికీ నెలవైన (ప్రపంచ భాగంగా వుంచాలనీళద్వారా (ప్రపంచ శాంతికి దోహదిం చెయ్యాలనీ మా శాస్వ్తత్రయం,

(వ్రశ్న:ం భారతదేశంలో ఇంగ్రీమ భాషకుగల భవిష్యత్తు ఏమిటి? దీని స్థానం లోక్రి హిందీ వస్తుందా? ”

(ప్రధాని; ఇండియాలో మేము ఇంగ్లీషులోనే మాటాగుకతాం. ప్రయికే (్రిటిష్‌వారు పరిపాలిస్తున్న ' కాలంలో కూడా. భారత జనోబొలో వందిమందిలో పూర్తిగా ఇద్దరికళూడా ఈ భాన తెలీదు. ఈభాష తెలిపీనవారళాతం ఒకటీ పాయింట్‌ ఎంతో అని చెపశారు.. అప్పుడూ యిస్పుడూ కూడా ఆ సంఖ్య ఒకటే. వ్ర స్తుతం

క్ర ఇందీరా గాంధీ మా విద్యాసద్ధతి మాళ్య్ళభాషలో సాగుతోంది. హిందీయేకాదు. మాదేశంలో ఇంకొ చాలా భాషలున్నాయి. పదహారు ముఖ్యభోషలున్నాయి. ఏ రాష్ట్రాని కారాష్ట్రనికి స్వకీయమైన భాషఉంది..._వట్టి మాండలికం కాదు. ఏ భాష కాభాషకి స్వంళలిపి ప్రావీన సాహిత్యం ఉన్నాయి. యూరప్‌లో ఫ్రాంసులో (పెంచి మాట్లాడుతారు. జద్మసీలో జర్మన్‌ మాట్లాడుతారు. యూరపులో వివిధ భాషలు మాట్లాడే దేశాలన్నీ కలిపి ఒక చేశమైతే ఎలా ఉంటుంధో ఆలాటిది మాదేశం. హిందీని పరన్పర నంబం ధానికి వినియోగపడే. జొతీయానుదింధ భాషగా (ప్రవేశ 'పెళ్తుందుకు (ప్రయత్నిన్తు న్నాము ముందు మాతృభాష నేర్చుకోవాలి. ఆ తరువాత దేశప్రజలతో వ్యవ హారానికి హీందీ నేర్చుకోవాలి. ఆతరువాత మిగతా దేశాలతోటీ, మిగతా (సజల తోటివ్యవహరించ గలగడానిక్‌ ఇంగ్సీషు నేర్చుకోవాలి. అయితే మా ఇంగ్లీషుకి ఒక (వ్రత్యేకతవుంది. ఇంగ్లండులో మాట్టాడేటట్లూ, అమెరికాలో మాట్లాదేటట్లూో వుండదు మా ఇంగ్లిమ (నవ్వులు

(ప్రశ్న:- సోవియట్‌ యూనియన్‌తో మీరు యీ మధ్య చేసుకున్న వొస్పందం మీ తంగడి నెహ్రూగారు (ప్రచారంటోకి తెచ్చిన అలీన విధానానికి అనుగుణంగో

వున్నదని మ్‌రు భావిస్తున్నారా?

ప్రధాని: ఉన్నదనే నాటద్దేశం. ఈ మధ్య ఇండియావచ్చిన ,పెపిజెంట్‌

టిటోవంటివారుకూడా ఈ వొప్పందాన్ని అభినందిస్తూ, మా జలీన విధానానికి యిది ఎంతమాత్రం వ్యచిరేకం కాదని అన్నారు. మన మ్మితులు చౌ, యన్‌, భె కూడా ఒక పత్రికా విలేఇరితో ఈ వొస్పందం నూ అలీన విధానానికి (ప్రతిబంధకం హజాల దని అన్నట్టు చదివాను. ఈ వొప్పదంవల్ల నూ విధాన సరశితో ఎటువంటి వార్పూ బాదు.

(వ్రశ్న:- తూరు పాకిస్తాన్‌ సర్వన్వతర్శత దేశంగా రూపొ౦దాలని మీఠను

కుంటున్నారా? (ప్రధానివి* వెనక చెప్పినట్లు ఆది తూర్పు బేంగాల్‌ (ప్రజలు నిర్ణయించ్చుక్షో వలసిన విషయం, ఠ

(ప్రశ్న = హిందూ మహానము[ద్రంగురించి మరొక చిన్న సందేపాం, అమెకి కనులూ...-సోవియట్లూ కూడా అక్కడికి తమ. భారీ నొకౌదళొలని పంపృతృనద్ర కదా మీకెలా అసీపి స్తున్నది? య

(వ్రధానిః- ఇక్కడకూడా మిగళా (ప్రాంతాలలోవలె ఉద్రిక్తత ఏర్పడక్రూడదని మేను కోరుతున్నాము.

(ప్రళ్న-: అమెరికనుల ప్రయివేటు పెట్టుబడిని భారతదేశం ఎందువల్ల ప్రోత్సా హీంచడంలేదు? ఈ (ప్రయివేటు పెట్టుబడివల్ల మీ వనరులు 'పెరగడ మే కాకుండా అభివృద్ధిని త్వరితగతిని సాధించవచ్చునేః (ప్రజలకు కొవలపిన సన్తువులూ, ఆహా ధం విరివిగా అందజెయ్యడం వీలవుతుంది గదా?

భాంగ్లా ఉప్యదవం క్‌ (వధాని;= మేము అమెరికను (ప్రయివేటు పెట్టుబడిని విరుత్సాహ పరచడం లేదు. స్వదేశంలోని సాంకేతిక సంపదా? సొమర్థ్యమూ, అధికతర మవాలనే విధా నానికి బద్ధులమై వున్నాము. ఈ విధానంవళల్ల నే మేము మాకొళ్ళమీద విలబడ గలుగు తాం. బయట దేశాలనుంచి పెట్టుబడిని ఆధికంగా ఆహ్వాని స్టే, ఇండియా అభి నృద్ది మార్గాన పయవనించదు. అంచేత ఏ రంగాలలో ఆది అవసరమో ఆ రంగా లలోకి మాత్రమే (ప్రయివేటు ఫెట్టుబడిని ఆహ్వానిస్తున్నాము అమెరికావారి పెట్టు బిడి, పశ్చిమ జర్మనీవారి పెట్టుబడీ; పశ్చిమ యూరప్‌లోని ఇతర 'దేశాలవారి పెబ్లు బడీ ఇలా___ఎంతోవున్నది మా దేశంలో. మా జాతీయ విధానాలు, వెలుసలినుంచి వచ్చే పెట్టుబడిదారులకు కొంచెం యిబ్బందిగా వుండేమాట నిజమే, అన్ని సరి శ్రమలూ ఒక్షేసాంతానకాక ఏ పర్యికమను ఎక్కడ స్టాపించాలన్నదానికి కూడా మాకొక పద్ధతివుంది గడిచిన కొద్ది సంవత్సరాలలో పారిశ్రామకీకరణను ఇతోధికం చెయ్యాలని మేమెంతో కృషిచేళము. మనూ పారిప్రామికోత్ప త్రి వెనకటికంలె ఇప్పుడు మూడింతలయింది. అయికే ఇది కొ న్నిప్రాంతాలలోనే "పెరుగుతూ వుండ టంవల్ల దేళంలోవున్న వ్యత్యాసాలు మరింత ఎక్కువవుతున్నాయి, మా వరిశ్రమ లకు విశాలపీరాన్నిచ్చి వేరువేరు (ప్రాంతాలకు తరలి స్తున్నాము. ఎక్కువమంది ఈ రంగంలో (ప్రవేశించగలగడానికీ, ఆర్జీకబలరి కొందరి చేతుల్లోనే ఉండిపోకుండా ఉండటానికి వికేంగ్రికరణ జరుసటోతున్నాము. ఈ పర్శిశమల్ని కొన్ని కుటుం బాల హ నగతమె వుండనీయ దలచుకోలేదు. మీరీ విషయాన్ని హర్ష స్తారని నాకు కెలుసు. - అసలే వీదదె న మా దేశంలో ఆర్థ కొభివృద్ధితోపాటు (ప్రజలకు సాంఘిక న్యాయం చేకూర్శవలసీ వుంది. క వశ్న:= ఎవర వూ, వళుత్వ రంగంలోనూ, (ప్రవేశింప నభిలషించే అమెరికన్‌ స్త్రీలకు మీరిచ్చే నలహాఏమిటి? ॥ | (ప్రధాని: నా సలహాతో పనిలేకుండా అమెరికన్‌ స్త్రీలు తమకు కొవలపిన దేదో కాము పొందగలుగుతారు. చెప్పవలసిన పనిలేదు (నవ్వులూ కరతాళధ్వనులూ) (ప్రశ్న: తూర్పు బెంగొలుపై అ(గ్రరొజ్యాల ఒక పరిష్కారం విధించ కూడదన్నస్ప్సుడు మధ్య ప్రాచ్యంలో ఈజిప్తూమీద ఇ(జ్రేలుమీడ అటువంటి పవి చెయ్యవచ్చు ననుకోవడంలో ఏం న్యాయంఉంది?ః వ్రధాని;= మధ్య (ప్రొచ్యంలోని పరిస్థితి నాకు ఆశాజనకంగా కవి పించడంలేదు. కాని ఎటువంటి చిక్కూముడుల నై నాసరే భేదించవచ్చునవి మన అనుభనం చెబుతోంది, ఏదో ఒక పరిష్కార మౌగ్గం కనబడవచ్చు ననుకోడానికి ఈ ఆశజఒక్క"పే మిగిలింది. ఇందాక అడిగారు సోవియట్‌ వొప్పందం గురించి, అందులోని నాలుగవసూ(త్రం ప్రత్యేకంగా చేర్చింది అంద్రులో సోవియట్‌ యూవి యన్‌ ఇండియా అలవలచించే ఆలరీన విధానంపట్ల (ప్రశంసా గౌరవాలు వ్యక్తం బేసింది .. శరణార్థులు మళ్ళీ వెనక్కి వెళ్ళిపోడం విషయం అక్కడ ఐక్యరాజ్య నమిత్తి వారి సరిశీలక బృందాలు ఏర్మాటుచేయడం సపహాయకరం అవుళుందా అన్న (ప్రశ్నలు

శీ ఇందిరా గాంధీ ఉన్నాయి. మీకొక ఉదాహరణ చెపుతాను, పొట్లర్‌ కాలంనాడు జర్మనీలో యూదుల సమస్య వుండేది. అప్పుడు మీరు అక్కండికి పరిశీలకులని పంపిద్దామని అలా పం పించివుండే, అది ఏవిధంగా యూదుల సంకటం తప్పించగలిగి ఉండేది? అన్నారను కోండి__అక్కడ సాగిన విచకుణ విధానము? హత్యాకాండ, కాన్‌సెన్‌ పేషను కాంప్పులూ భరించలేక వారు బయటికి వచ్చేవారు. ఐక్యరాజ్యసమితి సరిశిలకులు వారి బాధలను తగించి ఉండగలిగేవారా? యూదులు తమబాధలు తాము పడి ఉండ వలపిందే. ఈనాటి తూర్పు బెంగాలులోవి పరిస్టితి కూడా ఇంచుమించు అటునంటిదే,

(పశ్న:- తూర్పుబెంగాల్‌ పరిస్థితి మీకు తెలుసు కదా, ఒక దేశంగా అది తనవి తాను నంరక్షించుకోగలదా? తగు ఆర్జిక సంపద వున్నదా? వారు స్వాతం[త్యమే కోరుకున్నారనుకుందాం. వారికి స్వాతయ్యత్యం ఇచ్చార నుకుందాం ఆ స్వాతంత్ర్యాన్ని వారు నంరక్షించుకోగలరా?

ప్రధాని. మా స్వాతం[త్యంకోసం పోరాడుతున్న రోజుల్లో ఈ (పశ్న మేమూ ఎదుర్కొానవలపి వచ్చింది. (బిటిమవారు మాకు నంతోష పూర్వకంగా స్వాతంత్ర్యం ఇచ్చివేస్తారసీ, కాని ఇండియాకి దానివి పొందగల అర్హత ఇంకా రాలేదసీ అంటూండే వారు ఒక పని చేసినమీదట కదా దాని ఫలితాలు తెలిసేది? ఇప్పుడు ఇండియా ఒక న్వతంత్ర దేశంగా మనుగడ సాగించడం లేదా? ఆనేక దేశాలతో సమాన స్తాయిలో వ్యవహరించడం లేదాః అంచేత తూర్పు బెంగాల్‌ వారు తప్పులు చేయలోని నేను ఆనను. అయితే. వారి తప్పులు వారే చేసి? ఆ పారొల ద్వారా తమ సానం తాము కెలుసుకోడం, తమ కొన్ల నిలదొక్కుకు నిల్చోడం ఎంతయినా మంచిది

(ప్రశ్న = కుటుంబ నియంత్రణ విషయంలో ఇండియా చేసిన (ప్రయత్నం లాంట్‌ది._దకిణ అమెరికా దేశాలు అవలంబిస్తే మంచిదేమో!

(ప్రధాని; దకిణ అమెరికొ వాసులకు కోపం తెప్పించే (ప్రశ్న ఇది (నవ్వులు, శేండేళ్ళ [క్రితం ఒకసారి నేనక్కడికి వెళ్లాను. అవ్సట్లో యీ విషయమై వార్వ శ్రీవ పాదోపవాదాలు సల్పుతున్నారు. కుటుంది నియంత్రణ అనేది ఏదేశావి క్రా 'దేళం, వ్వతంగా ఆలోచించి కేల్చుకోవలపిన ఫశ్ను (ప్రపంచ జనాభా పెరుగృడలను త్రిరికట్టవలపించే అస్పుడే పుట్టిన (వతి ప్రాణికీ ఆహారం, ఆరోగ్యం, విద్యావకాళం పంటిని సమకూర్చు గలుగుతాం. దీనిని (పపంచ సమన్యగా పరిగణిస్తాను నేను, అయితే అన్య దేశాల స్వంత వ్యవహారాలలో మనం తల దూర్చకూడదు, ఇడే సన సమస్య అయినట్టూ) దీవి పరిష్కారంతో మిగతావన్నీ వాటంతటదే మెరుగు

డతాయనీ భావించకూడదు. కుటుంబ నియం(త్రణకి మేము చేస్తున్న న్యయం వ్‌ట్నాలలో ని జననాల్ల పెరుగుదలను కొంత మేర అరికట్టి; జీవన (ప్రమాణాన్ని 'పంచగలుగుతున్నది, ఈ (ప్రచారం జరగకపోయినా, పట్నవాసులు తమంత తాము ఈ నిర్ణయానికి వచ్చివుండే నాధ," గ

బాంగ్లా ఉవద్రవం శ?

(వశ్నం ఈసారి ఐక్యరాజ్య సమితి కార్యదర్శిగా ఎవరు నియమితులై కే బాగుంటుందనుకుంటున్నారు?

ప్రధాని ఎవరు సమర్థులని అందరూ వోటు వేస్తారో ఆయన (నవ్వులు,

(వెస్‌ క్లబ్‌ అధ్యక్షుడు" 'మీ తండ్రిగారు ఏ(ప్రామాణిక (గంథ పరిశీలనా లేకుండా జై లుగోడల మధ్యనుంచి మీకోనం (వ్రాసిన (ప్రపంచ చరిత్ర లేఖలు వదువు తుంయే అప్పట్లోమీకు ఎలా వుండేవో..._ఇక్కడ ఎవరో తెలుసుకొన గోరుతున్నారు.

(ప్రధాని;- నాకెంతో ఇష్టంగా వుండేవి. ఎందుకంళే ఆ లేఖలే నాకూ నాన్వ గారికీ అప్పట్లో వున్న అనుబంధం. ఒక్కోసారి మాకు యింటర్‌ వూ్యూలకు అనుమతి ఇచ్చేవారు. కొన్ని సమయాల్లో ఆయన వద్దంటే: మరి కొన్ని సమయాల్లో జైలు ఆధికారులు అనుమతి నిరాకరించే వారు. అంచేత యీ ఉ్తరాలే మామధ్య ఒక అపూర్వ బంధం అయాయి. ఈ లేఖలన్నీ ఆయన ఒక చిన్న ప్తిల్లని ఉద్దేశిస్తూ (వ్రాశారు, అదంతా ఒక కధలా వుండేది. ఈ కధలునా హృదయ కవాటాలను తెరువ నారంభించాయి. వెలుగు లేఖలవలె పరుచుకున్న ఆ లేఖల (ప్రభావం ఇప్పటికీ నామీద ఉన్నది.

(ప్రశ్న - (ప్రభుత్వాధి నేతలు ఒకరినొకరు కలుసుకుని మనను విప్పి మాట్లాడు కోడం ద్వారా మంచి జరుగుతుందని మీరన్నారు గదా_-పాొకిస్తాన్‌ అధ్యక్షుని కలుసు కునేందుకు మీరెందుకు ఆభ్యంతరం చెబుతున్నారు?

(ప్రధాని = పాకిస్తాన్‌ అధ్యతుడు నన్ను కలుసుకుని ఇండియా పాకిస్తాన్‌ల మధ్యశగల సమస్యలను చర్చించేందుకు నాకేమాత్రం ఆభ్యంతరం లేదు తన్నకుండా నంతోషంగా మాటాడుకాను కౌని ఈ (ప్రస్తుత వ్యవహారం ఇండియాకి సంబం ధించినది కాదు 'హర్చుబెంగాల్‌ కి సంబంధించినది. ఇది ఇండియా నమన్య కాదు. తూర్పుబెంగాల్‌ (ప్రజల నమన్య, ఆ (ప్రజల ఎన్నుకున్న (ప్రజా (ప్రతినిధులతో పరిష్కరించుకోవలపిన నమస్యం అయితే మరొక విషయం కూడా వుంది. పరస్నర గౌరవం వున్నపుడు ఒక వ్యక్తిని కలుసుకోవడంవల్ల (ప్రయోజనం వుంది. “ప్రతి వారితోనూ కరనృర్శ గావించేంచుకు. పిద్దంగా వున్నా”నని అన్నాను లండన్‌లో, అయితే మూసిన గుప్పెటతో కరన్సర్శ గొవించడం ఎలాః అలాటి వారితో చేతులు కలపలేము ఇన్పుడున్న పరిస్టితి అలాంటిది పాకిస్తాన్‌ అధ్యక్షుడు నా గురించి గాని, స్థూలంగా భారతదేశం గురించి గొని అంటున్న మాటలూ, చేస్తున్న ఆభియోగాలూ వింపే అక్కడ స్నేహార్జ్రు నంభాషణకి తావు లేదనిపిస్తుంది నేనెప్పుడూ మాట్లా కేందుకూ, “స్నేహంగా పేందేందుకూ నంపిద్ధమే. నేను ఇంతవరకూ ఎవరి గురించీ ఎటువంటి సరుష వాక్యమూ వల్కలేదు (నవ్వులూ; కరశాళ ధ్వనులు

(స్‌ క్లబ్‌ అధ్యవుడు;- మేడమ్‌ గాంధీ చివరిప్రశ్న ఆడగటోయే ముంద,

మీకీ క్లబ్‌కి వచ్చిన సందర్భంగా: గౌరవాలినందన పత్రం మీకు ఆందజేయనియ్యండి. ఈ (సెస్‌ క్లదీకి వచ్చిన అతిధులకు "నెక్‌ మైలు యివ్వడం మా రివాజు. ఛఈ మన్నన

88 ఇందిరా గాంధీ ఘీవిషయంలో మరొక విధంగా చేస్తాను. మీరు ఇండియా వెళ్లాక: ఈ నెక్‌ మైలు 'రెండూ మీ అబ్బాయి లిద్దరికీ మా కానుకగా ఇవ్వండి.

(ప్రధాని = చాలా సంతోషం... ఆలాగే,

ప్రశ్న - కృష్ణమీనన్‌ని పాకిస్తాన్‌ (వ్రభుత్వముపై (ప్రయోగించేందుకు మీ కెందుకు పూనుకోలేదు? (నవ్వులు

(పధాని- ఇదే (ప్రశ్న మాపార్ల మెంటులో అడిగివుం'ే (క్రియాత్మక చర్యకు మాచనగా భావించి వుండేవాళ్ళం (నవ్వులు, మీరు పాకిస్తాన్‌ ఆధ్యకుని గురించి అడిగిన దానికి మరొక్క మాట చెప్పాను. నేను" ఎవరినీ ఎప్పుడూ తొందరబాటు మాటి అనను. చిన్నప్పటినుంచీ అటువంటి శిక్షణలోనే పెరిగాను. ఆశిక్షణ ఫలితం గానే గడిచిన ఎన్నికలలో నాకు అధిక ప్రజాబలం చేకూరింది. (నవ్వులూ, కరతాళ ధ్వనులు.

యెస్‌ క్లట్‌ అధ్యక్షుడు: థాంక్యూ, మేడమ్‌ గాంధీ.

రాజ్యాంగ చట్టంలో మార్పులు టు

(ప్రజల ఆశయాలకూ, వాంఛితాలకూ పార్ల మెంయే ఆలంబం, అది మార్చుకీ. న్యాయానికీ మూలసాధనం మార్చు తీసుకు రావడానికి గాని సాంఘిక న్యాయాన్ని చేకూర్చడానికి గాని పార్ల మెంటుకి శక్తి లేకపోయినపుడు, దానితో (ప్రమేయం లేకుం డానే మార్పు సంభవిస్తుంది. న్యాయశాఖ పట్ల నాకెంతో గౌరవం వుంది. కొని ప్రజల మనోఖీష్టాలు వ్యక్తం చేసేదీ, వాటికి (ప్రాసపకమయిందీ పార్ల మెంటే,

వెనక కూడా రాజ్యాంగ చట్టంలో సవరణ చేయవలవిన అవనరం ఏర్పడింది. ఎందువల్ల నం కే పార్ల మెంటు తల పెట్టిన సాంఘిక కార్యక్రమాలూ, సామాజిక ధ్యేయాలూ ఒక రూపు తీసుకోకుండా న్యాయస్థానాలు అడ్డు రావడంవల్ల ఇప్పుడు సూచింసపడుతున్న ససరణలు కూడా ఆదే కౌరణంనల్ల అవసరమవుతున్నాయి.

రాజ్యాంగ శాసనం లివి స్తున్నపుడు దాని కర్తల దృకృధం ఎలా వుంది? వారు రాజ్యాంగ శాననసభ ఈ చట్టాన్ని అఆమోదించడానికి పూర్వం ఏమన్నారో కొంచెం చెపుతాను. జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూ చెప్పిన మాటలిక్కడ ఉదహరిస్తాను ;

“ప్రపిద్ధ న్యాయవాదులు క్లాజూలవారీ ఈ రాజ్యాంగ శాసనాన్ని లిఖిస్తున్నారు. ఎలాటి ముదరా ఎరివకి యివ్వవలపిందీ, ఏ సూటత్రాలద్వారా ముదరాలు నిర్ణయించవల సిందీపార్ణ మెంటు అభిమతాన్ని ఆనుసరించి వుంటుంది. పార్ల మెంటు చేస్తున్న పనులను సొధారణంగా (ప్రశ్నించకూడదు. అవి న్యాయ విరుద్ధమైతేనే తప్ప: పార్లమెంటువి 'ప్రన్నించకూడదు. ఏ కార్యమైనా రొజ్యాంగ శాసన దృష్టికి లోనై వున్నదా, లేక వ్యతిరేకంగా వున్నదా అనే అంశాన్ని న్యాయశాఖ ఎస్పుడూ పరిశీలిస్తూనే వుంటుంది. నర్వ సాధారణంగా, దేశంలోని అన్ని తరగతులకూ ప్రాతినిధ్యం వహించే పార్ట మెంటు, ఏ ధ్యేయంతొ ఒక కొత్త మార్చువి (ప్రవేశపెడుతున్నదో, ఆ ధ్యేయాన్ని న్యాయశాఖ దృష్టిలో పెట్టుకోవాలి. రాజ్యాంగ కాసనానికి విరుద్ధమైన ఏ చర్య తీసుకో గావికీ పార్ల మెంటుకి స్వాఠం్యత్ర్యం లేదు. అయితే అది విరుద్ధమవునా కాదా అన్న విషయం, ఆయా వ్యక్తుల అభిప్రాయాల మీద కొక; న్యాయకాఖ నిర్ణయం మీద ఆధారనడీ వుంటుంది ” 25 వ నవరణ సందర్భంగా లోక్‌ సభలో చర్న జరిగినప్పుడు చేసిన ప్రనంగం = డిసెంబరు 1 197],

00 ఇందిరా గాందీ

పౌరులందరూ న్యాయం ముందు సర్వ సమానులని అంటాము. కొని ఆ సమానత్వం నిజంగా కనిపిస్తున్నదాః ఆ సమానత్వం అందుకోగల వైపు నడు స్తున్నామాః అది ఆచరణలో 'పెళ్లుందుకు విత్య కృత్యంలో మనం ఏం చేస్తున్నాం?

నార్కెట్‌ విలువ గురించీ అధికంగా మాట్లాడుతారు. మార్కెట్‌ విలువ అనగా ఏమిటి? అది ఏ తీరున సిర్ష్ణయమపుతుంది? ఒక ఆ న్తీకిగల విలువ సంఘంలోని 'పెదలు పెళ్లే పెట్టుబడి విధానాన్ని బట్టి పెరుగుతోంది ఎలాగంకే మన ఆవసరాలు పెంచుకుంటూ, " అందుకు అనుగుణీమైన పరిశ్రమలు కావాలంటున్నాము ఈ సరి (శ్రమలలోని వెన్నముద్ద అంతా కొద్ది మంది స్వార్ధపరుల హస్తగతమై సంఘం యావత్తూ వారి దయాదాక్షిణ్యాల మీద ఆధార పడ్డం, (ప్రజొంగీకారమయే విషయమా?

నన్నడిగితే నాకు ఈ బజురు విలువ మీదా, బజార్లలో యిష్టం వచ్చిన రీతిని ఏర్పడే విలువల పద్ధతి మీదా నమ్మకం లేదు. స్వంత లాభాల 'పెంస్పదల కోనం, సామాన్యుని పీడించే పద్ధతులూ, నాకూ మాపాక్షీకే గాక దేశానికే ఇష్టం వుంటాయని అనుకోను. సోషలిజమనేది, విదేశీ భావన అనీ, బయటి దేశంనుంచి దిగుమతి చేసు కున్న సామాజిక పద్ధతి అనీ విమర్శించే వారు; కొపిటలిజమ్‌ని రెండు చేతులా ఏందుకు ఆహ్వానిస్తున్నట్లు?

('ప్రధ్యాత న్యాయశాస్త్ర విశారదుడు అల్లాడి కృష్ణస్వామయ్య కాదోలు ఒకసారి అన్నారు. *ఈ ఆస్తులను సహజ విలువగల వాటిగా ఏనాడూ భావించలేదు మన పూర్వీకులు; వాటివి ఒక ఉపకరణంగానే తల పోశారు. పాళ్చాత్య దేశాలలోని కొపిటలిజమ్‌ పారిశ్రామిక విప్పపంతో ఒక కొత్త పద్ధతి తొక్కి. మన జీవన విధా నాలకు, మన నాగరికతకూ భిన్నమైన రీతిని యిక్కడ కాలూదుకుంది.”

ఇప్పుడు ప్రవేశ పెట్టబడుతున్న సవరణ రాజ్యాంగ కానన నియమావళికి ఏంత మాత్రమూ విరుద్ధమైనది కాదు. రాజ్యాంగ శాసనంలోని 'ప్రధానోర్జేశాలన్న కాపొ డేందుకు చేస్తున్న (యత్న మిది.2-న్వంత ఆస్తుల. హక్కుదారులు శ స్రర్రున విజృంభించగలరనీ, ఈ స్వంత ఆ్తి హక్కులనేవి సాంఘిక- ఆర్టి కాభివృద్ధిక్ష అడు గోడలైై నిలస్తాయనీ భావించలేక పోయారు మన రాజ్యాంగ శాసన నిర్మాతలు “

కృష్ణమీనన్‌ చెప్పిన మాటలే నేను మళ్ళీ చెబుతున్నాను. మనం ఇక్కడ (ప్రజల విశ్వాసాన్ని కాపాడుకునేందుకు వుంటున్నామే తస్పః వారికి న్యాయళాఖపె” అవిశ్వానం కలిగేందుకు ఏపనీ చెయ్యడం లేదు. న్యాయశాఖ పట్ట విధేయక? గౌరవం ఎస్పటి తీరున వుండాలి. మేను కోరుతున్నదల్లాః పార్లమెంటుకు గల శక్తులకు పరిమితి ఏర్పరుస్తూ, న్యాయకాఖ మేము అడుగు నేయకుండా అడ్డు తగల కూడదని న్యాయసంర క్షణకు ఎటువంటి పతృష్యాతమూ లేని న్యాయశాఖ నిర్వహించ్చే కొర గ్థకర్మాదులలో పార్ల మెంటు అర్జు తగలకూడదన్ల, నేనుమనస్ఫూ్రిగా వొన్సు

కుంటున్నాను,

రాజ్యాంగ చట్టంలో మార్పులు 81

ఈ వివాదంలో వున్న విషయాన్ని చివరికి ఈ విధంగా వివరించవచ్చు. ఈ రాజ్యాంగ శాసనం, ఈ న్యాయసూ,శ్రాలూ, సంసన్నులై న కొందరి కోనమేనా, లేక బీదా బిక్కీ అందరికేనా?ః (ప్రాధమిక హక్కులూ) (ప్రధాన సూ(త్రాలూ పేదలకూ దుర్భలులకూ సాయపడకపోతే ఎలా? వీరే కదా మనదేశంలోవి అధిక సంథ్యాకులు సామాన్య (ప్రజల యోగక్షేమాలను విస్మరించి కొద్ది మంది సంపన్నులను కాపా డేందుకే ఈ (ప్రాధమిక హక్కులు వినియోగ పడుతూం'ళే, రాజ్యాంగ శాసనంలో వి న్యాయానికి దెబ్బ తగలదా?

(ప్రాథమిక హక్కులకీ; ప్రధాన స్యూశ్రాలకీ యీ విషయమై ఎటువంటి వినా దమూ లేదు ఇవి ఓకదానితో ఒకటి కలిసి ఏకమవుతాయి ఈ సవరణలవల్ల (ప్రజలకి రాజ్యాంగ శాసనం మీదనే నన్ముకం పోతుందన్న భయం నిరాధారమైనది. పార్ల మెంటు తన అధికారాన్ని దుర్వినియోగ పరిస్తే -(పజలకి విశ్వాసం పోయే మాట నిజమే. కాని ఇప్పుడటునంటిదేమీ జరగటం బేదు. _ఈ అద్గికారాన్ని నేను గాని? నా మంథత్రివర్గ సభ్యులు గాని దుర్వివియోగపరచడం లేదు. ఇవన్నీ న్యాయదద్ధమూం న్యాయళాఖకు పరిశీలనార్హ్హ మూనుః

మా నాన్నగారు. చేప్పిన. మాటలతో. నేనీ (ప్రసంగం (ప్రారంళించాను.. అబహామ్‌ లింకన్‌ పలుకులతో ముగిస్తాను. "ప్రజలకు గల న్యాయబుద్ధిపై మనకీ వోర్పూ విశ్వానమూ వుండకపోతే. ఎలా? అంతక్తి మించిన ఆశాకిరణం యీ (ప్రపం చంలో ఏమున్నది?”

దాడి ప్రతిఘటించాలి మనదేశమూ: మన్యప్రజలూ ఒకక్లిష్టపరిస్టితిలో వున్న సమయాన మీతో మాట్లాడుతున్నాను ఈ సాయ్యతం అయిదున్నరకి (డిసెబంరు 8, 1871 పాకిస్తాన్‌ మనపై పెద్దఎత్తున యుద్ధానికి దిగింది. అమృతసర్‌, పరాన్‌కోట్‌, శ్రీనగర్‌, అవంతీపూర్‌ , ఉత్తర్‌లాయ్‌ బోధపూర్‌, అంబాలా, ఆగగా నగరాలపై పాకిస్తాన్‌ విమానదళం ఆకపష్మిక దాడులు జరిపింది. వారి సేనలు మన సరిహద్దు దళాలపైై సులెటుమన్‌కీ, ఫంఖారన్‌, పూంచి మొదలైన రంగాలలో కాల్పులు (ప్రారంభించాయి. పోయిన మార్చి నెలనుంచీ ఎంతో సహనం కనబరుత్తూ వచ్చాం. ఒకజాతి (ప్రజ పూర్తిగా నిర్మూలనం కాకుండా వుండేందుకు, ఏదై నా ఒక శాంతియుతమార్షం వెతకమని (ప్రపంచ (ప్రముఖులనందరివీ అర్భిస్తూ మనపై వొత్తిడిని ఓర్పుతో భరిస్తూ వచ్చాము. ఆ (ప్రజలు చేపిన అవరాధమల్లా (ప్రజాస్వామ్యంకోనం ఓటు చెయ్యడం. (వంచ రాజ్యాలు ఈ ముఖ్య విషయం విస్మరించి మిగతావి సరిదిద్ధేంకు బూనాయి. మాకు తెలుసు ఈ పరిస్థతి ఇలా అధ్వాన్న మవుతుందవి. అక్కడి (ప్రజలూ స్వాతంత్ర్య వీరులూ కాము నమ్మిన విలువల పరిరతణకై పాటుబడుతూవృం"క్రు, బయటి (ప్రపంచం తనకేమీ సంబంధం లేనట్లు చూస్తూ పూరుకుంది. అటువంటి కష్టా లొకప్పుడు మనమూ పడ్డాము గనక, ఆ బాధ మనకు తెలుసు, వాంగ్లా దేశంలోని యుద్ధం ఈనాడు ఇండియాపై యుద్ధంగా పరిణమించింద్ష ఈ యుద్ధం నామీదా, నొ (స్రభుత్వంమీదా, భారత (పఫ్రజలమీదా ఒక గురుతర బాధ్యత మోపుతోంది. మనదేశాన్ని యుద్ధనన్నద్ధం చెయ్యడంతప్ప వేరే మార్గంలేదు మ్య ైవికాధికారులూజవానులూ తమ నియమిత స్థానాలలో దేశరతణకి ఆయత్రుం ఉన్నారు. దేశమంతటా ఆత్యవనర వరిస్టితి (ప్రకటించవలపి వచ్చింది. అవసర చర్యా లన్నీ తీసుకుంటున్నాము. వ్‌ అవాంతరరి సంభవించినా ఎదుర్కొనడానికి పిదంగా ఉన్నాము, ల మనపై అనవసరంగా, దుస్పాహనంగా, అకారణంగా మనమీద ఎ త్రివచ్చిన శతుబలాల్ని తిరిగి తల ఎత్తకుండా ఈ యుద్ధాన్ని తిప్పికొట్టాలన్నది భారత (ప్రజలందరి ఏకాభిప్రాయమన్న విషయమై నా కేమాత్రం సందేహంలేదు. ళు ఆలిండియా రేడియోలో [పనంగం = డిసెంబరు శీ, 1971

దాడీ (వ్రతిఘటీంచాలీ తీ సేనల్ని మార్కొనడానికి దృఠ విశ్చయం చేసుకున్న (ప్రభుత్వానికీ అన్ని రాజకీయ పాక్టీలవారి సంపూర్ణ నహకొరం ఉంది (వ్రతి భారతీయ పొరుడూ (ప్రభుత్వం వెనక నిలబడి వున్నాడు. మనం చాలాకాలంపాటు కష్టనిష్టూరాలు భ8ిస్తూ త్యాగాలుచేస్తూ ఉండడానికి సిద్ధపడి వుండాలి. నిర్భయంగా ముందుకు సాగి విజయం సాధించాలి మనం.

మన దేశ (ప్రజలు కాంతి కాముకులు. కావి మన (ప్రజాస్వామ్యాన్నీ మన జీవన విధానాన్ని కాపాడుకోకపోతే? మనం శాంతి చిరకాలం అనుభవించలేమని మనకు తెలుసు. ఈనాడు మనం దురాక్రమణను విరోధించేందుకేకాకు మన (వ్రధాన ఆశయాలకు ముప్పు రాకుండా ఉండడంకోసం యుద్ధం చే స్తున్నామన్నమాట. ఏ ఆశయాలై కే ఈ దేశానికి శ్తినిచ్చి, (ప్రగతివధాన నడిపి స్తున్నాయోః (వ్రసంచ శాంతికి బాట వేస్తున్నాయోః ఆ మహత్తరాశయాల పరిరక్షణకోసం మనం యుద్దం చే స్తున్నాం. దాడిని (ప్రతిఘటించాలి. థారత (పజలు దృఢ సంకల్పంతో, అత్మ విశ్వానంతో, సుశిక్షణతో: ఐకమత్యంతో ఈ దౌర్టన్య కాండను; ఈ దుస్సాహసాన్ని ఎదుర్కోగలరని నాకు తెలుసు,

పాకిస్తాన్‌ “'సినల పరాజయం

మీకొక విషయం చెప్పవలసి పుంది. బాంగ్లాదేశ్‌ లో పాకిస్తాన్‌ "సీనలు జేషరతుగా లొంగిపోయాయి.. ఢాకొలో పాకిస్తాన్‌ ఈస్టరన్‌ కమాండ్‌ తరఫున లెఫ్టైనెంట్‌ జనరల్‌ ఎ ఎ 3. న్ఫై జీ. ఇండియా, బంగ్లాదేశ్‌ పైన్యాల తరప్పన జి. వో. సి, ఇన్‌. కమాండ్‌ (శూర్చురంగం) లెఫ్రైనెంట్‌. జనరల్‌ జగజిత్‌ పింగ్‌ అరోరా, భారతీయ కాలమానం " ప్రకారం " ఈరోజున 18 గం 85 నిముషములకు సంధి షరతుల వొప్పందంపైై సంతకాలు పుంచారు. ఢాకా ఇప్పుడు ఒక స్వతంథత్ర దేశంలోని స్వతంత్ర రాజధాని అయింది.

ఈ చాల్మీకక సంఘటనకు ఈ సభలోని వారితోపాటు దేశం యావత్తూ ఎంతో ఆనందపడుతోంది. ఈ విజయోత్సాహ వేళ వాంగ్గా దేశ్‌ (వజలను మేము అఖి నంది స్తున్నాము. అనుపమ ధైర్యసాహసాలతో, అకుంఠిత విశ్వానంతో పోరాడిన ము క్తివాహివీ యవకులనూ, పై నికలనూ మేము అభినంది స్తున్నాము. భారతదేశపు సేనలూ, నొకొ ఛై మానికదళాలూ దకణ(ేజీ భ(దఠాసేనలూ, తమ కర్తవ్యాన్ని (ప్రళఠంననీయంగా నిర్వహించి ఈ విజయం చేకూర్చాయి. వారి (క్రమ శిక్షణా: కార్యదీజై లోక విదితములు. ఈ పోరాటంలో (ప్రాణాలు అర్చించి త్యాగ ధనులైన సై నికులనూ, వారి కుటుంబాలనూ భారతదేకం ఎప్పుడూ ఘనంగా జ్ఞాపకం పెట్టుకుంటుంది.

లొంగిపోయిన పొకీస్తాన్‌ సై నికులని జెసీవా వొప్పందం (ప్రకారం తగు గౌరవ మర్యాదలతో చూడవలపిందిగా? మన సై న్యాధికారులకు ఆదేశాలు యివ్వ బడ్డాయి. బాంగ్లాదేశ్‌లోవి (ప్రజలందరినీ మనవారూ పై వారూ అనే తేడా లేకండ్లా మానవతా దృష్టితో చూడమని ఆదేశించాము. ముక్రివాహినీ సేనాధిపతులుకూడ్రా ఇదే మాదిరి సందేశాలను తమ వారికి ఆందచేశారు. బాంగ్లాదేశ్‌ (ప్రభుత్వం చైసీవా వొప్పందంమీద సంతకం పెట్టడమనేది యింకా జరగక పోయినప్పటికీ, ఆ వొప్పం దానికీ బద్ధులమై వుంటామనే వారు (ప్రకటన చేశారు. బాంగ్లా (ప్రభుత్వమూ ముక్తి వాహినీ పేనలూ, అక్కడ వున్న భారతసేనలూ (ప్రజానీకంలో (వతీకారవాంఛ చెల 'రేగకుండా కట్టడి చేసారు,

బి తాజ్‌ పొర్లమెంట్‌ లో (పకటన = డిసెంబరు 16 1971

పాకిస్తాన్‌ "సేనల పరాజయం రీ

మన లత్యాలు పరిమితమైనవి. థ్రైర్య సాహసాలతో నంతరించుకున్న సంపాదించుకున్న స్వాతం(త్ర్యాన్ని బాంగ్లాదేశ్‌ (ప్రజలు అనుళభవించగలగాలి. తమ దేశంలో ఇంకా చెల్లాచెదురుగా జరుగుతున్న దౌర్జన్య కాండనూ, దౌష్ట్యాలనూ ముక్తి వాహినీ పేనలు ఎదుర్కొని, ఆయాటప్రాంతాలకు విముక్తి చేకూర్చాలి. భారతీయ 'సేనలు బాంగ్లాదేశ్‌ లో అవసరమైన దానికంకే ఒక్కరోజు ఎక్కువ వుండవు.

సరిహద్దులనుంచి వెలుపలకు తరిమి వేయబడ్డ బాంగ్లా (వజలు నెమ్మది నెమ్మదిగా వెనక్కి. వెళ్ళేందుకు సదుపాయాలు జరుగుత్తాయి. ఈ నిర్భాగ్యుల పునరావాసం వాంగ్ల్యాసభుత్వం కల్పించవలసి వుంది.

కొ తగా అవతరించిన ఈ దేశానికి పితృసమానుడైై న షేక్‌ ముజబూర్‌ రహమాన్‌) న్వదేశంవచ్చి, తన (వ్రజలమధ్య సముచిత గౌరివస్థానం పొందగలరసీ బాంగ్లా (సజలను ఆయన శాంతి మార్షాన వగళివై పు నడవగలరనీ నమ్ముతున్నాము తమ *సోనార్‌ బాంగ్లా'ను తాము కోరిన రీతిని నిర్మించుకుని, భవిష్యత్తుంి నుఖ(ఫ్రదం చేసుకోగలరనీ ఆశిస్తున్నాను. వారి కృషిలో విజయవంతనువాలని నన కుభాధికొంత్సల తెలుపుతున్నాము.

ఇది. వారొక్కరి. విజయం. కాదు. మానవుని స్వాఠం,క్యేచ్చకూ, స్వాతంత్రాన్వేషణలోవి విలవలకూ, మానవాత్మ పవిక్రతకో అన్ని దేశాల [పజల అజ్ఞాత కౌంకకళూ ఒక అపూర్వ" విజయం.

వకపక్షకాల్పుల విరమణ

కోట

1871 మార్చి 81 వ తేదీన, బాంగ్లాదేశ్‌ లోని వ్యవహారమంతా తల్ల కిందుల్లై న ఆరురోజులకి ఇక్కడ ఇదే సభలో ఒక తీర్మానం (ప్రవేళపెట్టాను.

అప్పుడు నేను (ప్రపంచ శాంతికీ మానవ హక్కుల సరిరక్షణకూ. కట్టుబిడీ వున్న మనదేశం తరపున బాంగ్లాదేశ్‌లోని నిరాయుధులై న (పజలప్పై జరబడుతున్న బల(ప్రయోగమూ వారిని మూకగా సంహరించడమూ నిలిచిపోవాలని వెంటనే హెచ్చ రించాను. ఒకజాతిని నాశనం చెయ్యడానికి పాకిస్తాన్‌ సాగిస్తున్న దారుణ చర్యలను నిరోధించేందుకు వెంటనే (ప్రయత్నం చెయ్యవలసిందని అన్ని దేశాల (ప్రజలకు (ప్రభుత్వాలకు విజ్ఞ _ప్రిచేళాను. ఏడుకోట్ల యాభై లక్షల తూర్పుబెంగాల్‌ ప్రజలు పొగిస్తున్న చరిత్రాత్మకమైన పోరాటం తప్పక విజయవంతం కాగలదన్న యీ నథవారి గాఢ విశ్వాసాన్ని వ్యక్తం చేస్తూ నా (ప్రసంగం ముగించాను, వారి పోరాటమూ త్యాగాలూ భారతప్రజల హృదయ పూర్వకమైన సానుభూతి, సహకౌరాలు పొందగలవని వారికి ఆ తీర్మాన రూపంలో హామీకూడా ఇచ్చాము,

ఆనాడు మనం చేసిన వాగ్దానాన్ని యీనాడు నెర వేర్చుకో గలిగాము,

భారత (ప్రజలకు యీ సమయంలో సంతోషం కలగడం సహజం. అలాగే బాంగ్లాసజల ఆనందోత్సాహాలు కూడా మనము ఆర్ధం చేసుకోగలం. వారి నంతోషాన్ని మనమూ పంచుకుంటున్నాము. అయితే భగవద్ద్గీకలో చెప్పినట్లు యీ ఆనంద విషాదాలు మన సమచిత్తతను చెడగొట్టకూడదు. భావికి సంబంధించిన మన దపష్టిని చెడరగ్గొట కూడదు. ఆయుధాలు పట్టిన వారందరూ యీ యుద్ధాన్ని నడిపించిన వారందరూ ద్రారి సహకార సహాయాలందించిన భారత (ప్రజలందరూ అభినందనీయులు, వారికి ధన్య వాదాలు.

ఇది విజయోత్సాహ నమయం,. యీ విజయం 'సేనాపం క్తులది మాత్రమే కాదు. మన భావసము దాయానిదికూడా తీవ్రమైన స్వాతంథత్యకాంక తమదంటూ ఒకదేశం ఏర్పడాలనే పట్టుదల వుండి వుండకపోతే, ముక్తివాహిని "సేనలు ఇంత సాహసం చూపగలిగేవికావు భారతసేనలు కూడా ఇది స్వయరశణకోసంకాక మరొక ఉన్నత ధ్యేయంకోసం నిర్వహింపబడుతున్న యుద్ధమని నమ్మి ఉండటం చేతనే అలా నిర్భయంగా వెనకడుగంటూ లేకుండా దూసుకుపోగలిగారు. లోక్‌నభలో (ప్రకటన = డిసెంబరు 17, 1971

ఏకపడ& కొల్చుల విరమణ న!

విశాలదృష్టి, ఇతరుల అభిప్రాయాలను గౌరవించడం, యుద్ధంలో పాల్గొంటూ దానికి అతీతంగా ఉండడం-ఎప్పుడూ యీ మూడింటికీ (ప్రతీకగా ఉంటూ భారతదేశం ఈ యుద్ధాన్ని భావబంధుర మైందిగా తలపోస్తోంది.

మనం (ప్రజాస్వామ్యానికీ, సోషలిజమ్‌కీ, సెకళ్యూలరిజమ్‌కీ నిలబడతాం. ఈ మూడింటి చేరిక్షే పరిపూర్ణ స్వాతంత్ర్యానికి మార్గం చేస్తుంది. బలహీన వర్ణాలకు రక్షణ కల్పిస్తుంది. వ్యక్తి వికాసానికి అవకాశం కలుగచేస్తుంది.

(ప్రయోజన రహితమైన భావాలతోను, (ప్రజలందరికీ వర్తించని అభ్నిపాయాల తోను జాతీయతను పెంపొందించడం కుదరదని మన విశ్వానం దురదృష్టవళాత్తూః పాకిస్తాన్‌ (ప్రారంభంనుంచీ ఇండియాపట్ల ద్వేషంతోను, వైరథావంతోను తన విధానాలను రూపొందించుకుంది.

మనం మన ఆశయాలకు పునరంకిత మవుతూ, పాకిస్తాన్‌ (వ్రజలు తమ పరిసరొలకూ, అవసరాలకూ అనువై నదాట ఏర్పరచుకోగలరవి ఆళిస్తున్నాము. ఇరవై నాలుగేళ్ళుగా మనం వారి జ్వేషపూరిత (పనంగాలూ, విందావాక్యాలూ: అనత్య (ప్రచారమూ విని విని వున్నాము. ఆయితే ఇది పాకిస్తాన్‌ [ప్రజల నిజమైన కంఠ న్వరంగా భావించలేకుండా వున్నాం. అక్కడ సాగుతున్న పరిపొలనా విధానం వారిని అజ్ఞానంలో వుంచుకోంది.

వారిమీద మనకి ఎటువంటి ద్వేషమూ లేదని, పాకిస్తాన్‌ (ప్రజలకు న్పష్టం చేస్తున్నాను. వారినీ మననీ వేరుచేసే వాటికంటే కలి'పేవే ఎక్కువగా వున్నాయి. స్నేహసొహార్జాలు అవగాహనా (ప్రొతిపదికగా పాకిస్తాన్‌ (ప్రజలతో నత్సంబంధాలు ఏర్పోరచుకొనీగోరుతున్నాం.. తము యింటికి తాము (ప్రభువుల్లై; తమ దేళంలోవి 'పేదరికొన్ని, అసమానతలను రూపుమాసడానికి వారు శాయళక్తులా తంటాలు పడ వచ్చు,

పాకిస్తాన్‌ (ప్రజలపట్ల మనకుగల సదుద్దేశాన్నీ, నదభిప్రాయాన్నీ వెల్ల డిం జేందుకు, హరితో మన శేటువంటి ఫేలీలేదని తెలిపేందుకు మన సైనిక నాకా విమాన దళాలను, ఈ సాయంత్రం ఎనిమిది గంటలనుంచీ అన్ని ఫళ్చిమ రంగాల తోనూ కాల్చుల విరమణ గావించమనవి ఆదేశిస్తున్నాము.

ఈ కష్టకాలంలో (ప్రభుత్వానికి అండగా నిలిచి బలం చేకూర్చినందుకూ; ముఖ్యంగా యీ ఏకపక్ష విరమణకి తమ అమోదం తెల్చినందుకూ. రాజకీయ పార్టీ అన్నిటికీ నేను మనసారా కృతజ్ఞత తెలుప్పకుంటున్నాను.

న్యూయార్కొలోవున్న మన విదేశాంగ మంత్రి సర్దార్‌ స్వరణ్‌పింగు యీ కాల్పుల విరమణను గురించి (ప్రసంచ రాజ్యాలకు తెలియబరిచారు. స్విట్టర్లాండు

7

క్‌ ఇందీరా గాంఢీ (ప్రభుత్వంద్వారా పాకిస్తానో (ప్రభుత్వానికి కూడా యీ విషయాన్ని తెలియసరిబాము. పాకిస్తాన్‌ పాలకులు మన ఏకపక్ష చర్యను హర్షించి వారుకూడా అదేరీతివి కాల్పుల విరమణ గావించగలరని ఆ స్తున్నాము,

అలాచేయక, కాల్పులనింకా కొనసాగి స్తే అందువల్ల నంభవించే పరిణామా లకు పాకిస్తాన్‌ మిలిటరీ పాలకులు బాధ్యత వహించవలసి వుంటుంది. పశ్చిమ రంగంలో ఏం జరిగినప్పటికీ మనం నిరంతరం జాగరూకులమై వుండాలి. రానున్న కొలంలో మనల్ని ఎన్నోక్షి ష్టసమన్యలు ఎదుర్కొననున్నాయి. మన దేశాన్ని, మన స్వాతం(త్ర్యాన్న మన జాతి మనుగడకి జీవాధారమెన విశ్వాసాలనూ మనం జాగ్రత్తగా కాపాడుకోవలని వుంటుంది, క్‌

ధరలు = అభివృద్ధి = సాంఘిక న్యాయం

ధరల పెరుగుదల అనేది ఈ నాటి తీనమైన సమస్యలలో ఒకటి. (పతి ఒక్కరినీ ఇది సృృృళిస్తుంది. ఇతరదేశాలు కూడా (దవ్యోల్బణంవల్ల బాధపడుతున్నా యసి అనుకోడంపల్ల మనకి గలిగే తృ ప్తి ఏమీలేదు. మనదేశంలో (ద్రవ్యోల్బణం అరికట్టడానికీ మన మే తీరున కృషి చేస్తున్నామనేదే మనకి సంబంధించిన విషయం. ఉత్పత్తిని శీీఘగతిని పెంచలేక, పంపిణీ విధానాన్ని న్యక్రమంగా అమలువరచలేక మనం ఒక విధంగా ఈ (దవ్యోల్బణానికి దోహదం చేపినవారి మయ్యాము, వ్యావ పాయికోత్ప త్తి పెరిగింది. కావీ ఆ అఖినృద్ధి చూపిన పంటలు నిత్యావసరాలకు చెంది నవి కాపు, తొందరగా డబ్బుతేగల కొన్ని పంటలు మ్మాతమే మరీ పెరిగాయి. ధన వంతులైన వ్యవసాయదారులు తమ నరుకువి విడుదల జేయకుండా విల్వ చేసుకోగల ఆర్థికళ_క్రి వారికి చేకూరింది. వీటన్నిటివల్లా సండినపంటల పంపిణీ న్యక్రమంగా జర గడం లేదు పారిశ్రామిక ఉత్పత్తి, అధునాతన యంత పరికరాలు వినియోగించే కొత్తశాఖలలో పెరిగివున్నా, విద్యుచ్భకక్తి కొరతాా రవాణా సౌకర్యాల లోపమూ ఆ రంగాన్ని కొంత సంఖింవ చేళాయి. ఈ ధరల 'రుగుదల ముఖ్యంగా నిక్తీత ఆదాయాల వారినీ, యూనియన్‌లకు చెందని క్రామికులనీ భూవశతి లేనివారివీ అధికంగా బాధిస్తూంది. ఈ స్థాయి (ద్రవ్యోల్బణం భవిష్యత్తు గురించి మనం "పెట్టుకున్న ఆశలను నమ్ము చెయ్యగలదు. ఆర్థికొలివృద్ధి, సొంఘిక న్యాయం చేకూర్చడం; పరిశ్రమల "పెరుగుదల ఏ (ప్రాంతానికొ (ప్రాంతం (కమాఖివృద్ధి చెందడం; ఇలాంటివన్నీ మన (ప్రణాళికల లక్ష్యాలు [ద్రవ్యోల్బణాన్ని ఆరికట్టలేకపోతే, మనలజ్యెలను అందుకోలేము. అందుచేత (ద్రవ్యోల్బణ నిరోధమే అన్నిటికంక ముఖ్యమనాలి, యుద్ధకాలంలో విభేదాలన్నీ మరిచి శత్రువువి ఓడించాలనే ఏకలక్ష్యంతో దేళశంలోవి సర్వసంపదల నమీకరణా జరుగుతుంది ఈ నాడు ఆటునంటీ దృష్టి ఆలవరుచుకుంటే తప్ప ధరలపై ఉన్న ఈ కనివిని ఎరుగని వా త్తిడిని డునం ఎదుర్కొనలేము,

ఇది దృష్టిలో పెట్టుకుని కంపెనీల లాభార్జనలో కొంత తగ్గించాలనీ, వేతనాల పెరుగుదలను ఒక పంిమితిలో పెట్టాలనీ, నిర్ణయానికి వచ్చాం అ నిర్ణయ ఫలితమే ఈ మధ్య జారీచేయబడిన ర0డు ఆర్జినెన్సులూను, పీటిగురించి చాలా వంగుళూరులోని "ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ అఫ్‌ సోషల్‌ ఆండ్‌ ఎకనమిక్‌ ఛేంజ్‌'లో చేసిన ఉపన్యాసం = జూలై 11 1974,

160 ఇందిరా గొంధీ విమర్శ రేగింది. అయితే వీటి (ప్రధానధ్యేయం (దవ్యోల్పణాన్ని నిరోధించడం. ఈ సందర్భంలో మరికొన్ని నిషయాలుకూడా చెబుతాను. బడ్జెట్‌ లోటుని నూట ఇరవై అయిదు కోట్ల రూపాయలకు మించనీయకూడదని ఒక నిర్ణయానికి వచ్చింది శేం్యద్యవ్రభుత్వం ఏ రాష్ట్ర,ప్రభుత్వమూ బుణాలు చేయకూడదనే తాకీదు పంపబడింది. ఆందుపల్ల కొన్ని అభివృద్ది రంగాలలో మేము మొదట్లో అనుకొన్నంత వెచ్చించ డానికే వీలు కొకపోవచ్చు (ప్రస్తుత పరశ్రమల పెట్టుబడివిషయంలో కూడా? కొంత నియమవ ర్తనను (ప్రవేశ పెట్టి, ఏవి ఆత్యవసరమూ, ఏవి సాధారణమూ అనే విభజన గావించాము.

రాష్ట్ర (ప్రభుత్వాలు. వారి ఆర్జిక వనరులు పెంచుకునేందుకు, ఇంతనరకూ పన్నులభారం లేకుండావున్న కొన్ని రంగాలపై పన్నులు వేయడానికీ అనుమతి ఇవ్వ బడింది. (గ్రామాలలో సంపన్నులై న భూస్వాములకు మరింత సంపద జేళూరింది. జాతీయస్థాయి కృషికి వారు సాయపడగల సమయమిది అలాగే సీటిపారుదలకి సరఫరాకి విద్యుచ్చక్తి '్రోజెక్టల్ని నిర్వహించడంతో వస్తున్న నష్టాలను పరిహరించాలి. విద్యుచ్చక్తి వ్యికయం విషయంలోగాని; సేద్యపునీటి విక్రయం లోగాని సవ్పిడీలు ఇవ్వవలపిన వవిలేదు. రాష్ట్ర (ప్రభుత్వాలను ఈ ఆయనృద్ది సంస్కరణలను (ప్రపేశపెట్టనియ్యని ఒత్తిళ్ళు నాకు తెలుసు. కాని వ్యవసాయపు పంటల ధరలు, ఆదాయాలు పెచ్చుపెరిగిన ప్రస్తుత (ద్రవ్యోల్బణ పరిస్థితులలో రాష్ట్ర (ప్రభుత్వాలు తమకేమీ పట్టనట్లు చూస్తూ వూరుకోడానికి వీల్లేదు. (గ్రామాభివృద్ధికి సంపన్నులై న వ్యవసాయదారుల నంపద వినియోగపడాలి. క

బర్జెట్‌లోటును పరిమితిలో ఉంచడమే కాకుండా? బాంకులు వ్యాపార రంగాని కలిగించే బుణ సౌకర్యాలను ఖండితంగా కనిపెట్టి చూడాలని నిర్ణయానికి వచ్చాము. ఫ్రోయిన సంవత్సరం రిజర్వుబాంక్‌ (3ెడిట్‌ స్క్వీజ్‌ (బుణసౌకర్యాలు విగించుట (వ్రవేళ పెట్టి చూసింది. ఈ (ప్రయత్నం ఎంత వరకు విజయం పొందగలిగిందనే విషయం “గురించి నాకు వేరువేరు చోట్లనుంచి నివేదికలు అందాయి. ఈ విధానం కొంచెం ఆలస్యంగా (ప్రవేశ పెట్టామనీ, ఈ (శైడిట్‌ స్క్వీజ్‌ విషయంలో సడలింప్కల్సు అనుమతించడం జరిగిందనీ: ఫిర్యాదులు వినవచ్చాయి. బుణసౌకర్య వీియమునం తారతమ్య విచక్షణలేకుండా వర్తింప చెయ్యడం వల్లి నేమో ఆక్కర పడుతున్న కొన్ని రంగాలు, బుణం అందుబాటులో లేకు ఒత్తిడీ చెయ్యసాగాయి. బ్వణ పొకర్య నియమనం౦ం విషయంలో (క్రిందటి సంవత్సరం కలిగిన అనుభవం నుంచి బాంకింగు వ్యవస్థ సరియైన పాఠాలు నేర్చుకోవాలి. (ప్రయివేటు రంగానికి చేసే బుణ సదుపాయాలు చెలామృణ్యీీక్రవ్యాన్ని ఎక్కువ చెయ్యకూడదు (ప్రముఖ వ్యాపారస్థులకి లభ్యమవుతున్న బుణ సదుపాయం పరిమిళులకి కట్టుబడి ఉంటున్నాదా లేదా అన్న విషయం దరియాసప్త జరుగుతోంది, ఇది ఇంతకీ పై వర్గంలోని ధనాధిపతుల విషయంలో మాత్రమే? జాతీయం చేయబడిన బొంకుల వ్యహారాలు చూసే గవర్న మెంటు రర ర్ల రిజర్వు బాంకు డైరెక్టర్లు సర్వసామాన్యంగా బుణసొకర్యం

ధరలు = అభివృద్ధి = సాంఘిక న్యాయం 101 అందచేయడంలో (ద్రవ్యోల్బణ నిరోధానికి విఘాతంరాకుండా చూస్తూంటారు, ముఖ్యంగా వ్య క్తులుగాని; సంస్థలుగాని తమ ఆస్తులను పెంచుకొనడానికి బుణ సహాయాన్ని ఉపయోగించుకొన చూడడం నివారించబడుతుంది. నిత్య వ్యవహా రంలో కావలసిన బుణసొక్రర్యం వారికి నిరాటంకంగా అందుతుంది. తసతోపాటు (ప్రయివేటు రంగాన్నికూడా (ద్రవ్యవిషయాల్లో కొంత కట్టుబాటుకి గురిచెయ్యడం ద్వారానే ధరల్ని ఆదుపులోకి తీనుకురావడం సాధ్య మపుతుందని (ప్రభుత్వం భావిస్తున్నది

ద్రవ్యోల్బణంవల్ల తక్కిన అన్నివర్గాలకం'కే. నెలనరి వేతనాలవారు ఎక్కు వగా కడగండ్ల పాలవుతున్నారు. ఈ ధరల 'పెరుగుదలవల్ల కలిగేకష్టాన్ని మితము చేయడానికి ఎప్పటికప్పుడు వేతనాలు పెంచుతూండడం, కరువుభత్యాన్ని దానికి అను గుణంగా సవరిస్తూండడం పరిపొట్‌ అయింది. కొని ఈ పద్ధతి ఆనుసరించడంవల్లి ప్రయోజన మేమ్‌ కనిపించని దశకు వచ్చింది పరిస్టితి అటు ధరలు ఫెరిగాయని వేతనాలో, కరువుభత్యమో పెంచడంతో కే ఇటు దుకాణొదార్లూ ఇతరులూ మళ్ళీ ధరలు పెంచేస్తున్నారు పనివారి వేతనాలు పెంచడం మళ్ళీ ధరల పెరుగుదలతో నిష్స్రయో జన మఫుతున్నది వారివేతనాలు ఆ విధంగా తరుగుదలకి గురికాకుండా చూడాలి ఈ పరిస్థితిని గురించి తీవ్రంగా ఆలోచించి; ఇది పద్దతి కౌదన్‌, (పభుత్వం కార్మికుల భావిక్షేమాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకుని ఒక నిర్ణయానికి వచ్చింది. వేతనాలుగాని, జీతాలు గావి వృద్ధిపొందినప్పుడల్లా, ఆ వృద్ధిలో కొంత భాగాన్ని శాత్కాలికంగా చేలామణీలోకి రాకుండా చెయ్యడ మొక్కే పనివారికి మేమంకూర్చే పద్ధతి అని నిర్ణయించింది. అం'పే ముందుముందు రానున్న ఇంక్రిమెంట్లు వారికి నిల్వటుగా ఉపయోగ పడతాయే తప్ప, వేతనం రూపంలో చేతికందవు వస్తున్న వేతనం తగ్గిపోవటం ఉండదు. పొందవలసిన వృద్ధి పొందకపోవడం వుండదు. ఇది “పేజ్‌ పీజ్‌” కాదు-వేశకనాలు మార్చు చెందడానికి వీలులేకుండా చెయ్యడం కాదు

(ద్రవ్యోల్బణ నివారణకి ఇటువంటి చర్యలు తీసుకోకపోతే, వస్తూత్సత్తిరంగా లలో పెట్టుబడి ఇంకొ తగ్గించవలని ఉంటుంది. దానివల్ల ఉద్యోగావకొశాలు: ఉత్ప త్త 'పెంచడావికి చే స్తున్న (ప్రయత్నాలు దెబ్బతింటాయి

(ద్రవ్వోల్చ్బణ నివారణకి అవసర మైన త్యాగాలను నమంగా పంచే ఉద్దేశంతో కం'పెసీ లాభాలపె కూడా ఒక పరిమితిని (ప్రకటించాము. కంపెనీలలో షేర్లుక లవారికి సర్షపై వచ్చే “పెచ్చించగల రాబడిని ఇది తక్కువ చేస్తూ కట్టడిలో ఉంఛుతుంది. అంపే కంపెనీలు తవులాభాలు మొత్తంగా వాటాదార్హకుప్టంచిపెటక కొంతభాగం కంపెనీ నిధులలో చేసి మూలధనంవలె వాడ్తుక్యోట్టాలు. వ జ ష్ళమమ్షాన్మై వాటి ఆర్థిక సౌష్టవం పెరుగుతుంది. బాంకుల విధులళ్లో 017 ళన హష్గ్య గ్ర గ శభ కట్టడి తోడ్పడుతుంది. / [గంథొఅయం 6 ష్‌

ఇతర ఆదాయాలను కూడా క ఓడిట్లో ీట్దావికెం, కొన్ని ఉపపోదనల్ను తయ రవుళున్నాయి. ఇన్‌కస్‌ టాక్స్‌ "చి స్యయంగా కల్ఫించుకన్న వృత్తు థో

సష్మ్రపైరాదాడు...శ00 నో గ

101 ఇందిరా గాంధీ ఉన్నవారిని ఆదాయప్పవన్ను పరిధిలోకి తీసుకురావడానికి చేస్తున్న (ప్రయళ్నాలు త్మీవ కరం చెయ్యబడతాయి.ఈ తరగతుల వారిలో చాలామంది ఆదాయపుసన్నును ఎగవేస్తూ వస్తున్నారు. దానివల్ల మన సాంఘికం అఆర్జిక లత్యాలసాధన చురుకుగా సాగడంలేదు. మన (ప్రభుత్వ ఆయవ్యయ పద్ధతిలో ఒక లోపం కేంద్రం ఆదాయాల్ని (కమ బద్ధం చెయ్యడానికి గాని, అవసర (ద్రవ్యాన్ని ఉత్పాదన చెయ్యడానికిగాని తీసుకునే చర్యలు వ్యవసాయరంగాన్ని నేరుగా స్పృశించడం లేదు ఈ విషయంలో రాష్ట్రపభుత్వాల సహకారం కావలపిఉంది. భూమిశిస్తు అధిక భూవనసతి గలవారిస్‌ సర్‌చారీలు, భామిసాగుబడికి నీరు పారించడానికి వ్యాపారసరళి రేట్లూ ఆయా రాష్ట్ర (ప్రభుజ్వోలు ళం విధంచినయితే అన్నీ చేరి ధనాఢ్యులై న వ్యవసాయదారుల దగ్గర " వినియోగానికి ద్ధంగాఉన్న డబ్బువి తగ్గించడానికి సహాయపడతాయి. (ద్రవ్వోల్ప్బణాన్ని అరికట్టడం వీధాయకమన్నది దృష్టిలో పెట్టుకుని (ప్రభుత్వం ఆహార ధాన్యాలకు, వ్యాపోరపు పంటలకు ధరలు విర్ణయించగలదు. దశలవారీగా సాగుతున్న యీ ధరల పెరుగుదలని ఫల(ప ఫలపదంగా అరిక యందుకు (ప్రభుత్వవ్యయం తగ్గించుకోవాలి. బడ్జెటు లోటును సమక జీసుకోవాలి కోవాలి. చెలామణీలో ఉన్న (ద్రవ్యంలో కొంతభాగాన్ని తగ్గించాలి. ఈ చర్యలతో పొటు నిత్యావసర వస్తువులు (ప్రజలకి అందుబాటులో ఉండేటటు చూడాలి, దానికోసం పంటధాన్యాలూ, సొమౌన్యులకి కావలపిన వస్త్రం, నంటనూనెరూ ఎకు వ ఉత్పత్తి అయ్యేటట్టు చూడాలి. కాగ ఎం మన సంఘ స్వరూపం అనేకవి స నను వ ర ధాలుగా మార్పుచెందుతూ సంచలనం కలిగి స్తున్న స్తున్నాము మేధారంగంలో మార్చు గతశతాన్లిలో (ప్రారంభ మెంది పొంఘికరంగంలో మార్చు మహాత్మా గాంధీ రాజకీయ ర గో ల్‌ో చ డంతో (ప్రారంభమయింది ఆర్జికరంగంలో మార్చు మన దేశ సా కం త్రోంద య తో మన సొంశేతిక విజాన సంపద న వవ వ సంపదను పెంపొందించుకోడానికి వేసిన పథకాలతో [పొరంళ మయింది. మార్చు ఆనే మాటలోనే సీరమెఉతన్నదానిలో చ కీ 5 ఆరం ఉంది. మన ద్‌ మర లసం కలీగించడమనే ర్సం ఉంది, ౦ ఇన్నాళ్ళూ ఆమోదిస్తూ వచ్చినవాటిని కదిపి కుదపడమనే అరం వుంది _ మార్చు అనేది ఎన్పుడూ మానసిక నంచలనం కలిగిస్తుంది. ఉన్న దానికో శృ్తిపడక ఏదో కొవాలని వాంభఛించడమే మార్చు జీవో డే, గం య అధిక మవుతున్న కొద్దీ, వైవిధ్యం పెరుగుతున్నకొద్దీ మన అభి[ప్రాయేలూ మన నిర్ణయాలూ అంతరంగ క్షోభకు గురిఆఅవుతూ; కాలవాహివితో పరిగె త్రడానికి (ప్రయత్నిస్తాయి. ఆ కారణంగానే మనలో ఇంత ఆరాటమూ, తళాంతీ. అందుకనే కొందరు. మేధావులు ఈ పైపై మార్పులూ, మెరుగులూ అనలు తత్వాన్ని మార్చవు; మార్చలేవు-అంటారు. నిజమే కాని పాతికేళ్ళ [క్రితానికీ ఇప్పటికీ వస్తు పరిశీలనలో: విషయ సేకరణలో మార్చు రాలేదా? ముఖ లభ లకరంగం లో ఈ మార్ళు సంగా కనిపిస్తోంది. వ్యవసాయంలో, పరశమలల సొంకే తిక విజా స్ట ల్గానం తో అభివృద్ధి చెందాను. అయితే సరిస్థితులు నెనకటికీ? ఇసక

థరలు = అభివృద్ది - సాంఘిక న్యాయం 108 ఏ మంత భిన్నంగా కనవడటంబేదు. దేశవ్యాష్టమగు దారిద్య మొక్క'పే భారతావని లోవి యథార్థంవలె కనిపిస్తోంది. వెనకటిలాగా నే కొందరు; అధికనంసన్నులై నంకు ష్టాంతరంగుల్లై తమచుట్టూగల లేమిక్సీ విచకుణకూ, న్యక్యాసాలకూ జడు లవు తున్నారు. ఈ దేశదారి.ద్య్యం వారిని ఏ విధంగానూ బాధించడంలేదు.

ఈ యథార్ధస్థితిని దృష్టిలో వుంచుకుని మా కృషి సాగిన్తున్నాము ఇప్పటికీ కులాల పెద్దరికం, కుల మత విచక్షణ నుంచి ఉత్పన్నమైన సాం్యవ్రదాయిక అధి కౌరం; ఈ దేశంలోని అధికసంభ్యాకుల (ప్రవర్తనపై (ప్రభావం చూపెడుతూ వుండటం వల్ల నే మనవి రక్షించగలది (ప్రజాస్వామ్యం ఒక్క టేసుమా అని చెదుతున్నాను. కుల మక విద్వేషంతో, అనహనంతో, ఎక్కడి కక్కడ ముక్క చెక్కలవుతూన్న్య, ఈ సాంఘిక ప్యవస్థను (కమరీతిని చేర్చి ఆతికించేది "సెక్యూలరిజమ్‌ ఒక్కటే సునూ అని చెబుతున్నాను. దేశవ్యాస్తంగా ఉన్న అసమానతలు తొలిగించి దారిద్ర్య వీర్మూ అనకు పాటుబడగలది సోషలిజమ్‌ ఒకే సుమా ఆని చెబుతున్నాను. ॥

మా కృషిని సాక్షీభూతంగా సరికి స్తున్న విమర్శకులు కొందరు, దేశంలో మార్చులు తెచ్చేందుకు, యిరవె అయిదు సంనత్సరాల దీ కాలిక కృషి చాలలేదా? అని అడుగుతూంటారు. వారి నిజాయితీని సందేపాంప పనిలేదు. ఆ విమర్శకులలో ఓర్మి తక్కువైన కొందరు అనలీ వ్యవస్థనే ఒదులుకుని, ఆంతా మార్చివేస్తే బాగుం టుందేమో = అంటారు. మరొక విధానం మనమెందుకు అనలంబవించకూడదు అని పారి ప్రశ్న,

చర్మిత్ర యావత్తూ మార్చునుకోరే క్తులకూ,వున్నది వున్నట్లు వుండనీయనునే

శ క్తులకూ మధ్య నిరంతర సంఘర్షణే అని వ్యాఖ్యానించవచ్చు. ఈ శక్తులు వ్యక్తినత్త లేనివి కావు; యాం్యత్రికమైనవి ఆంతకన్నా కోవు. ఈ శక్తులపై రాజకీయౌభి ప్రాయాల (ప్రభావం పూర్తిగా వుంటుంది. అవి వీటిని చైతన్యవంతం చేసి, మార్చుచేసి, త్వర సెడతాయి. ఇటువంటి భాన నంచలనాన్ని;, వైతన్యాన్నీ మనం, మన జాతీ యోద్యమంలో చూళాము. భారతదేశ చరిక్రలో లక్షలాది (ప్రజలు ఒకే భావాల వల్లి ఉ శ్తేజితులై, తమంత తాము రాజకీయాలలోకి దూకడ మనేది జరిగింది. (ప్రపంచ చర్మితలో ఎక్కడా కూడా అంతటి అధిక వంఠ్యలో (ప్రజలు ఒకే ధ్యేయంతో చైతన్యం పొందటమనేది మనకు కనబడదు; మహాసేనోథ్‌ పతులుగావిః అర్థిక రాజకీయసిద్ధాంత (వ్రవ్నక్తలుగాని ఇటువంటి ప్రజా చై తన్యాన్న ఎక్కడా కలిగించ లేకపోయారు. (ప్రఖ్యాత చరిత్రకారుడు హెచ్‌. జి, వెల్స్‌ ఇచెప్సీ నట్లు; భారత జాతీ యోద్యమం ఒక *నోపెన్‌ కాన్‌స్పిరసీీ (బాహాటమగు కుట్ర, బారత (ప్రజలలోని నిద్రాణ శక్తులను మేల్కొలిపే మంత్రం, ఏనాడో విన్మృతమయిన మంతం గాంధీజీకి సిద్ధించింది. ఈ ఉద్యమంలో “పజ” లం'పే (ప్రజల తరపున మాట్లాడి, వారికేవి క్షేమకరమో నిర్ణయించే అధికారాన్ని మీద వేసుకున్న కొద్దిమంది కాదు, ఈ సువిశాల దేశంలోని సామాన్యప్రజ, స్త్రీలు) (గ్రామాలలో పాట్లు చేసుకుని (బకికే ఆనంవ్యాపలు, అక్షర జ్ఞాన భూన్యులు,

104 ఇందిరా గాంధీ వ్యకి గౌరవ నీయతపట్ల నస్వతప్సిద్ధమైన విశ్వానం, మానవుల నైతిక రాజకీయ సమౌనత్వంపట్ల పరిపూర్ణ ఆమోదభావం, ఆహింసా పద్ధతికి కట్టుబడి దానిని స్వాతంత్య సాధనోస కరణం చేసుకున్న ధీరత్వం, రాజకీయాలనేవి (ఫజలందరికీ పంబంధించిన వ్యవహారంగానిి వాటికి సమాజంలోని విగ్గుతో (వమేయం లేదన్న నిళ్చితా భిప్రాయం, పారతం(శ్ర్యానికి స్వస్తి చెప్పి ప్రపంచ మంతటితో సంబంధం నెలకొల్పుకోవాలన్న దృఢ సంకల్పం.___ఈ చారిత్రక (ప్రభావాలు, కారణాలు స్వతం్యత్ర భారతదేశ రొజ కీయ దృక్పథాన్ని వ్యవహార విధానాన్ని రూపొందించాయి; మన (ప్రణాళికలు శ ఫలితాల నిచ్చే స్యూత్రమేదైనా ఉంటుందేమో అని చూసేవా రెస్పుడూ ఉంటారు. “రెజిమెం బెడ్‌ పద్దతి కిందనయితే (దేశంలోని (శ్రామికుల్నీ, కార్మికుల్నీ పటాలాల్లా శీర్చిః వారిని కరినమైన రాజకీయ [క్రమళిక్షణకీ, అధికారానికీ గురిచెయ్యడం ద్వారా శీఘ్రతర భౌతి కాభ్యుదయాన్ని సాథించగలిగి ఉండేవార మనిపిస్తుంది వారికి. ఈ సూచన నాకు అ(స్రస్తుత (ప్రసంగంలా కనిపిస్తుంది. ఈ (ప్రతిపాదన తర్కానికి విలబడినాః అసలీ పద్ధతి ఎవరు ఏర్పాటు చేపి పెడతారు? గాంధీ నెహ్రూల వల్ల (ప్రభా విశులైన మన జాతి జనులకు (ప్రజాస్వామ్య తత్వం అస్థిగతమై పోయింది. ఏక వత్సపాలనా వ్యవస్థలు మనల్ని ఎప్పుడూ వ్యామోహ సెట్టలేదు స్వాతంత్ర్యం పొందిన నాటి సరిస్టితితో పోల్చి చూపే మనం సాధించిన అఖివృద్ది ఏమంత నిరుశ్చాహ పడవలసింది కాదు. అభివృద్దిరేటు 'పెరిగినంతమా(్రాన సమాజం సుష్టంగా ఉందవి అనుకోడానికి వీల్లేదుకనక, పారిశ్రామిక దేశాల కొలబద్ధలు మనకి పవికి రావు. ప్యతికల వ్యాథ్యానాలూ, విద్యావే _త్తల అభిప్రాయాలూ, వైః జ్డానిక రంగంలోవి పరిశీలనలూ; కొనుగోలు శక్తిని పెంఛడం ద్వారానే మనం సామాజి కాభ్యుదయాన్ని ఆందుకోగలమా అన్న ప్రశ్న లేవదీ స్తున్నాయి. కొనుగోలు శక్తీ "పెరుగుదలతో సామాజిక వ్యాధులు నయంకావు. దీనికి మార్గం మనంతట మనం తెలుసుకోవాలి. భారతదేళ పరిస్థితు లనిబట్టి మనం పరిశీలిం పార్టి పాళ్ళాత్య దేశాల (ప్రమాణాలతో) వారి సామర్థ్యంతో మన ఉత్పతుల పెరుగు ఢ్‌రిను అంచనా వేయకూడదు. అయితే వారు పైతం ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్తలోని వొత్చిడులకు లోనవుతున్నారు. సాం్యసదాయిక మైన అర్హ విధాన పద్ధతులూ, ప్యోఖ్యా నాలూూ వారి ఆర్థిక రంగానికి కూడా సరిగా అన్వయం కాకుండా పున్నాయి. అనలీ అర్ధ కాస్తాాన్ని, ఆర్థిక వ్యవహారాలనీ ఉత్ప త్తితోనూ భౌతిక సంపదతోనూ కాక సామాజిక: మనస్తత్వ శాస్త్ర కోణాలనుంచి వీషించవలపిన తరుణం ఆసన్నమైనదేమో, (స్రవ్యాత ఆర్హశా స్త నిపుణులు పరిశీలించాల్సి వుంది ఆదలా వుంచి, మనదేశంలోనూ, ఇతర దేశాలలోనూ మనని గురించి పవిగట్టుకు చేస్తున్నట్లు కొంత దుష్ప్రచారం జరుగుతున్నది. (ప్రజల ఆశాభావాన్ని పోగొట్లి వారిని నిరాశా వాదులుగా చేసేందుకు కొందరు కృషి చేస్తున్నారు. ఈ పొతికేళ్ళలోనూ ఏం చేళారుు ఏం చేయగలిగారు? ఇకముందూ యింతేంలనే నై రాళ్యం కలిగించేందుకు 1సయత్నిస్తున్నారు,

ధరలు _ అభివృద్ది _ సాంఘిక న్యాయం 108 ఇంతదాకా ఏమీ జరగలేదు, ఇకముందు ఏమీ జరగటోదు = అనే నిరాశా మన న్త్రత్వాన్ని చెదరగొట్టడమే అప్రతిహతమైన (ద్రవ్యోల్బణనిరోధక చర్య అవుతుంది. ఇలాటి మనస్తత్వం వల్ల నే (ప్రజలకు హాని కలుగుతుంది పంట పండించిన రైతు తన సరుకు గిడ్డంగులలోకి చేర్చ ఎంతకాలం అమ్మకండా వుండటానికి వీలవుతుందో అంతకాలం వేచివుండి, అధిక ధరలకు అమ్ముతున్నాడు. కొనుగోలుదారు కంగారు వడి తనకి అవసరం ఆయినదాసి కంయే ఎక్కువ సరుకు చేరంచేపి కొంటున్నాడు. శ కృత్రిమ వ్యాపారంలో లని పొందేందుకు వ్యాపారస్థుడు ధరలు పెరిగాక అమ్ముదా మనవి సరుకు దాచే స్తున్నాడు ఉద్యోగులు తమ కర్తవ్య నిర్వహణలో జాప్యంచేస్తున్నారు. ఇదంతా. ఓక నీరాళా పూరిత వాతావరణం. _ ఈ వాతావరణం భేధించి, విశ్వాసం కలిగించేందుకు, విద్యా వే _త్తలనూ, భావుకులనూ, ఇక్కడ సమావేశమైన మీ వంటి విద్యావంతులనూ నాకు సహాయ పడమని అర్జి స్తున్నాను. (ప్రజల మనసు నమ కాలీన పరిస్థితులని బట్టి ఒక్కోసారి ఒక్కో. ఆకృతి దాలు స్తుంది. నమకాలీన ఆర్థిక విధానంలో గల చిక్కీలూ, చికాకులూ. వారికి కొంతలో కొంత ఆవగత మైతే: ఇతరులని నిందించడం తగించుకుని, తమకు చేతనైన విధంగా - పరిస్టితులు మెరు గయేందుకు సాయబడు కూ. ఈ సాముదాయిక జాతీయ కృషిలో భాగస్వాములవుతారు. వారిలో పేరుకుంటున్న నిస్పృహను తొలిగించేందుకు ఈ విషయంలో మీకుగల ఆలి ('ప్రాయాలనూ, నూచనలనూ. నాకు తెలియజేయ గలిగితే ఎంతో నంతోషిస్తాను.

శాంతియుత (పయోజనాలకైై అణుశక్తి

మన ఎటామిక్‌ ఎస్టీ కమీషన్‌వారు, 1874 మే 18వ తేదీ ఉదయం కి గంటల 5 నిముషాలకు రాజస్థాన్‌ ఎడారిలో నూరుమీటర్ల లోతున అణు విస్ఫోటన (ప్రయోగం జరిపారన్న విషయం గొరవనీయులై న సభ్యులకు ఇదివరశే తెలుసు ఎటామిక్‌ ఎనక్టీ కమీషన్‌ వారు తమ పరిశోధనా కృషిలో భాగంగా జరుపుతున్న (పయోగంలో ఇది ఒక భాగం. అణుశ కిని శాంతియుత (ప్రయోజనాల కొరశై. వినియోగించాలన్న మన జాతియ లక్ష్యానికి అనుగుణంగా జరుగుతోంది ఈ పరిశోధన

గౌరవవీయులై న సభ్యులకు 1872 నవంబరు 15 వ తేదీన లోక్‌నభలో నేను గావించిన ప్రకటన గుర్తు వుండి వుండవచ్చును. “భూగర్భంలో శాంతియుత ఆణు విస్ఫోటన (ప్రయోగాలు గావించేందుకు ఎటామిక్‌ ఎనర్తీ కమిషన్‌ వారు పరిశీలనలు గావిస్తున్నారు. పరిసర వాతావరణాన్ని ఏ విధంగానీ కలుషితం చేయకుండా, ఈ (సయోగాలు ఆర్థికంగా ప్రయోజనకరంగా పుండగలవని ఆశిస్తున్నాను” అని చెప్పాను. సరిగ్గా ఆలాగే ఒక సంవత్సరం తర్వాత్క 1978 నవంబరు [15 తేదీన, గొరవనీయు లైన రాజ్యసభ సభ్యులకు ఎటామిక్‌ ఎనర్సీ కమీషన్‌ వారు ఈ పరిశోధన విషయమై విడవకుండా చూపుతున్న ఆసక్తివి గురించో నివేదిస్తూః తమ (ప్రయోగాల ఫలితంగా వాళావరణం కలుషితం కాకుండా, (ప్రాణికోటికి (ప్రమాదం రాకుండా చూసేందుకు సంతృప్తికరమైన మార్గాలు కనిపించాకు శాంతియుత (స్రయోజన లక్ష్యంతో అసలు ఠూ గర్భ (ప్రయోగాలు జరపడం సంగతి ఆలోచిస్తారు అన్నాను,

మే 18వ తేదీన జరిగిన ఈ జయ్యప్రదమైన (ప్రయోగం వలన ఎటువంటి రేడియో ధార్మిక కాలుష్యం వాతావరణంలో ఏర్పడలేదవి గౌరననీయులె న సభ్యులకు తెలియ బరుస్తున్నాను. రేడియో ధార్మికత వ్యాపించకుండా అణగమణగి ఉండడానికి చేపిన యత్నాలు ఫలించాయి. (ప్రయోగం జరిగిన గంటలో ఆ ప్రదేశంలో ఒక వై జ్లొనిక బృందం 80 మీటర్ల ఎత్తున ఎగర గలిగారు; నేలమీద 250 మీటర్లు చేరువగా వెళ్ళ గలిగారు వారెక్కడా రేడియో ధార్మిక కాలుష్యానికి గురి కాలేదు. ఆణుళకక్తీ కమీషన్‌ వారు ప్రస్తుతం ఈ (ప్రయోగ ఫలితాలు పరిశీలిస్తున్నారు. ఈ సరిశేలనకి ఆరు నెలలు పట్టవచ్చు. సైజ్ఞానిక (పపంచ సంప్రదాయ (ప్రకారం, కమీషన్‌ వారు తమ (ప్రయోగ ఫలితాలను వివరిస్తూ, వై జ్రావికు లందరి ఉపయోగార్హం: సమాచార పత్రాలు (ప్రచురిస్తారు. గా 9 లోక్‌నభలో (పకటన = జూలై 22, 1974

శాంతీయత (ప్రయోజనాలకైై అణుశక్తి 107

ఈ ప్రయోగంలో ఉపయోగ సడ్డ యంత్ర సామ్మగి, పదార్థ సంచయము-అన్నీ భారత దేశీయమైనవి. ఇందులో పాల్గొన్న వారందరూ భారతీయులు, ఏ అంతర్జాతీయ న్యాయసూ(త్రాన్నిగాని, బాధ్యతను గానీ; ఏ దేశంతో న్వైనా చేసుకున్న ఏ వొస్పందం గాని ఇండియా ఏ విధంగాను ఆతి్యక్రమించలేదు.

ఈ (ప్రయోగం మీడ (ప్రపంచంలోని వివిధ దేశాలు విభిన్నా భిప్రాయాలు వెలి బుచ్చాయి. అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలు, ఇంచుమించు అన్నీ; ఆణుశక్షిర ౦గంతో శాంతియక (ప్రయోజన సాధనకై జరుగుతున్న కృషిలో ఇది ఒక ముందడుగుగా భావించారు, ఐతే; అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు, కొన్ని మినహాయింపులతో, మన (ప్రయోగం పట్ల ఈ సదవగాహన (ప్రకటించ లేక పోయాయి. ఇండియా. ఆంత ర్జాతీయ అణుశక్తి సంఘంవారి రక్షక విధానాలను ఏ విధంగాను అత్మిక్రమించ లేదని. ఈ (ప్రయోగానికి వినియోగ పడిన మూల ఇంధనం తన దేశం నుంచి వచ్చింది మ్మాతం కాదసి సంతృప్తి 'వెలిబుచ్చి, అణుశక్తి ఫయోగాల వివృద్ధికి మాం తా మెప్పుడూ వ్యతిరేకమే అని అమెరికా పునరుద్దాటించింది. (ప్రపంచ సాంకేతిక జ్ఞాననంవ దను సద్వినియోగం చేస్తూ, అణుళ క్తిని శాంతియక [వ్రయోజనాలక్షై ఉవనయోగించా లనే ధ్యేయంతో ఇండియా సాగిస్తున్న ఈ పరిశోధనా కార్యక్రమం అభినందసీయం అన్నది__సోవియట్‌ రష్యా, ఇండియాకి _ఫెంచి ఎటామిక్‌ ఎనర్జీ కమీషన్‌ నుంచి అభి నందనలు అందాయి, చి నా ఈ వొ రను పొడిగా (ప్రకటించి వూరుకుంది = ఎటువంటి వ్యాఖ్యానం లేకండా. జపాన్‌ (ప్రభుత్వం ఈ (వ్రయోగం విచారకరం అనే అభిప్రాయం వెలిబుచ్చింది.

ఇక కెనడానుంచి, మన పొరుగు దేశమైన పాకిస్తాన్‌ నుంచి వచ్చిన విమర్శలు కొంచెం ఘాటుగా వున్నాయి. ఈ ప్రయోగం శెనడాతో చేసుకున్న వొప్పందాన్ని ఏ విధంగానూ అతి(క్రమించక పోయినప్పటికీ: అణుళక్సి పరీక్షల నిలుపుదలకీ, అణు విస్ఫోటన పరిజ్ఞానం వివర్ధనం కావడాన్ని ఆటంక సరచడానికీ అంతర్జాతీయంగా జరుగు తున్న (ప్రయళ్నాలకు త్రీవ్రవిఘాతం కలిగిస్తోందన్నారు; కెనడా 'దేశపు విదేశ వ్యవ హారాల మంత్రి.

కెనడా (ప్రభుత్వ (ప్రతినిధుల అభిప్రాయాలతో భారతదేశం ఏకీభవించ లేకుండా వంది. అణు కిని శాంతియక (ప్రయోజనాలకు వినియోగించడం మన లక్ష్యమని పదే పదే చెప్పకూ వచ్చాను. అజ్వస్త్రాలను తయారు చేసుకోవాలనే అభ్నిప్రాయం మన కెంత మాత్రం లేదని నృష్టం చేశాను. మన సదుద్దేశాన్ని కెనడా (ప్రభుత్వం గుర్తించ గలదసీ: మనపై గల అపోహను తొలగించుకొన గలడనీ భావిస్తున్నాను. నేను ఇందాక చెప్పినట్లు, అణుళ క్షీ కమీషన్‌ వారు ఈ (ప్రయోగ ఫలితాలను పిద్ధాంత శీత్యాను, (ప్రయోగ కీత్యాను పరిశీలిస్తున్నారు = ఈ సమాచారాన్నిమనం గోప్యంగా వుంచుకోము. ఇది మన రహస్య విషయం కాదు, లోకానికి వెల్లడి చెయ్యబోతున్నాము. వ్యాఖ్యానంలోనూ, విషయ సధిశీలనళోనూ. భారత కెనడా (ప్రభుత్వాల మధ్య వున్న

108 ఇందిరా గాంధీ అభిప్రాయభేదాలు రెండుదేశాల (వతినిధులమధ్య జరుగుతున్న చర్చలలో వినృష్టంగా మాట్లాడుకోవడం వల్ల సమసి పోగలవని ఆళిస్తున్నాను.

పాకిస్తాన్‌ (ప్రభుత్వ (ప్రతివిధులు ఈ అణు విస్ఫోటన (ప్రయోగం తమపై ఏదో ఒత్తిడిగా భావిస్తూ తమని భయ సెళ్తుందుకై నట్లు మాట్లాడటం అర్ధం కావడం లేదు. శాంతియుత (ప్రయోజనాల కోసం, ఆర్జీకంగా అనువైన రీతిని అణుశక్తి రంగంలో (వ్రయోగాలు జరుగుతాయన్సీ అణ్వస్త్రాలు తయారు చేసుకోవాలనే తలంపు ఇండియాకు ఏంతమ్మాతం లేదనీ, తన అణు విన్ళోటన పరిజ్ఞానాన్ని ఇతర దేశాలతో పంచుకున్నళ్లు పాకిస్తాన్‌తో పంచుకోడావికీ సిద్ధంగా వున్నదనీ, ఐతే. అందుకు తగిన వాతానరణము; పరస్పర విశ్వాసము కలుగ చెయ్యడంలో పాకిస్తాన్‌ కొంత బాధ్యత వహించాలనీ (ప్రధాని భుట్లోకి బేఖ (వ్రాళాను. పాకిస్తాన్‌ (ప్రభుత్వం అనవనర మైన దుష్ప్రచారం మాన్షి అణుక్కి విషయంలో భారతదేశ దృక్పథాన్ని అవగతం చేసుకోవాలని కోరుతున్నాను. =

కేడియో ధార్మికత తమ భూ భాగం వై పుగా (ప్రసరించిందని పాకిస్తాన్‌ (ప్రభుత్వం చేసిన అభియోగాలు నిరాధారాలు. అసలు రేడియో ధార్మికత వాతావర ణంటో 'వ్రవేంచనేలేదు.. రేడియో ధార్మిక మేఘం ఏర్పడలేదు - ఒకవేళ రేడియో ధార్మికత వెలికి వచ్చివున్నా అది తను దేశంమీదకు రావడమేమిటి? ఆ సమయంలో గాలివాటు వారి దిక్కుగా కాక, ఎదురు దిక్కుగా ఉన్నదనికూడా వారు ఆలోచించలేదు. 8/4 మే 18 వ కేదీన గాలి వీస్తున్నది నై రృతి మూలనుంచి.

శాంతిపూర్వక అణుశక్తి ప్రయోగాలను ఏ విధంగా వినియోగించుకో వచ్చునో తెలియచేస్తూ అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలోని సె ౦టిసులు వివిధ నివేదికలు (ప్రచురిం చారు. 101/0=71.72లలతో అంతర్తాతీయ 'అణుళ్కి సంఘంవారు అణు విస్ఫోటన (ప్రయోగాలను, శాంతియుత (ప్రయోజనాలకు వినియోగించే విషయాన్ని చర్చించడానికి నమావేశాలు జరిపారు.ఆ సమావేశాలలో కార్యపర్ష ప్రాతివిధ్యంతో ఇండియా కూడా పాల్గొన్నది. వారు శాంతియుత అణు విస్ఫోటనాల'స్వరూస (ప్రతిపత్తుల మీద విడుదల చేపిన 1070 = వివేదిక మున్నుడిలో ఏయే పధకాలకు ఈ (ప్రయోగోలు వివియోగించ వచ్చునో తెలియ జేశారు.

“రేడియో ధార్మికతను వెలుపలికి రానీయకుండా జరుపగల భూ గర్భ-ఆొణు విస్ఫోటనం అనేక (ప్రయోజనాలకు వినియోగించవచ్చును. పారిశ్రామిక స్థాయిని భూగర్భంలో వాయువు (828) చమురుల ఉనికి తెలుసుకునేందుకు (ప్రయోగాలు అప్పుడే జరిగాయి... ఫలితాలు (ప్రోత్సాహకరంగా ఉన్నాయి. ఈ (పేలుడు నల్ల భూగర్భంలో ఏర్పడే కుహరాలను ఆర్షికంగా లాభంకలిగేలా ఉపయోగించుకోవచ్చును. ఖనిజ వాయువునీ, చమురుసీ నిలువచేసే గిడంగులుగా వాటిని ఉపయోగించవచ్చు అణుళ క్తీ స్థానరాల నుంచివచ్చే, రేడియో ధార్మికత కలిగిన) వ్యర్ధ పదార్థాలనుకూడా ఈ విధంగా నిల్వ చేయవచ్చు, "షెయిల్‌ ఆయిల్‌ (51210 011=గోధుమరంగు బొగ్గు నుంచి తీసే చమురు) నిక్షేపోలనుంచి వచ్చే చమురును ఉన్నచోటనే శుద్ధి చేయడానికీ,

శొంతీయుత (వయాజనాలక్షే ఆణుళక్తీ 100 ఆణు విస్ఫోటనం వల్ల విడివడ్డ నాసిరకపు ముడి లోహాలను ఆక్క_డి కక్క-డే శుభం చెయ్యడానికీ ఉపయుక్తమైన రాసాయనిక సాధన సామ్మగినికూడా వాటిలో పదిల పరచుకోనచ్చు. ఈ చినరచెప్పిన వినియోగం ఇండియాకు ఎంతో అక్కరకు వస్తుంది. ఇండియాలో నాపిరకపు; ఇనుము సందింధం లేని (10% [6౯0౪9 ముడి లోహాల వికేపాలు విస్తార గా ఉన్నాయి. ఆ అదుపున పెట్టిన అణు విస్ఫోటనాలవల్ల ఇండియా ఈ ఖనిజసంపద నంతనీ వినియోగించ గలుగుతుంది. అప్పుడు ఈ ఖనిజాల కోసం దిగుమతులపై ఆధారపడవలసిన అవసరం వుండదు. ఇండియా ఆర్జికస్థితి మెరుగవు చఈుంది ”

మనం ఇప్పుడే అణు విస్ఫోటన (ప్రయోగం ఒకటి చేశామనీ, దాని ఫలితాలు ఆరునెలల తర్వాత తెలుస్తాయని చెప్పాను గదా._-అందుచేత ఫలానాచోట, ఫలానొ (పయోజనానికి అణుళ క్రిని వినియోగిస్తామవి చెప్పడానికి ఇది సమయంకాదు. ఈ విధ మైన ఏ పధకమైనా ఆర్థికంగా అందుబాటులో ఉండేదీ లేనిదీ ఆచరణలో సాధ్యమయేదీ కావిదీ చెప్పగలగడానికి ఇన్పుడు తెలిపిన (ప్రయోగ సంబంధమైన వివరాలు చాలవుం ఇంకా తెలియాలి

ఆంతర్జాతీయ అణు శక్తి సంఘం వారి “పేనల్‌” (02061) చర్చల గురించీ అందులో ఇంచుమించు అభివృద్ధిచెందిన దేశాలు అన్నీ పాల్గొన్నట్లూ చెప్పాను శాంతి యక అణు విస్ఫ్పోటన (ప్రయోగరంగంలో కార్య కలాపాలు (ప్రధానంగా పరిశోధనకి) అభివృద్ధికి సంబంధించి వుంటాయని వారు న్పష్టం చేపిన విషయం గౌరవనీయులైన సభ్యులు గమనించి ఉంటారు, అటువంటప్పుడు._-కాంతియుక అణు విస్ఫోటన _పయో గాలకు అవసరమైన సాంశేతిక వరిజ్ఞానమూ, ఆజ్వ శ్ర కార్య(కమానికి కావలసిన పరి జ్ఞానమూ ఒకే అని ఇండియాను ఎందుకు విమర్శిస్తున్నారో ఆర్థం కొకుండా వుంది.

ఏ సాంకేతిక పరిజ్రానమూ దానంతట అది చెడ్డదికాదు ఆ పరిజ్ఞానాన్ని దేశాలు ఏ ప్రయోజనానికి వినియోసేస్తాయో అది దాని న్వభావాన్ని నిరూపిస్తుంది. ఇండియా ఏ విషయంలోనూ జాతివిచకతణ (29251016) సూశ్రాన్ని ఒప్పుకోదు; సాంకేతిక పరిజ్ఞానం విషయంలో మినహాయింపు లేదు.

కాన్మీర్‌ విషయమై ఒప్పందం

భారత (స్రభుక్వ విధానాన్ని అనుసరించి దేశంలోని ప్రజాస్వామిక, మత పక్షపాత రహిత అభ్యుదయకామి క క్రులన్నిటినీ కూడగట్టుకు వచ్చే [సయశ్నంలో: కాళ్మీర్‌ విషయమై ఇ్నీక్ష మహమ్మద్‌ అబ్దుల్లాతో సంభాషణలు జరపడం మంచిదనుకున్నాము. సాతంత్య సమరంలో షేక్‌ వహించిన విశష్ట పాత గౌరవవీయులై న సభ్యులకు తెలిసినదే. జమ్మూ - కాశ్మీర్‌ సంస్టానం భారత యూనియన్‌లో విలీనమయేందుకు ఆయన జరిపిన కృషి కూడా మీకు తెలిసినదే. ఆ తరవాత, భేదాభిప్రాయాలు వచ్చి, స్నేహము చెడిపోయిన, ఈ మధ్య ఆయన చేస్తున్న బహిరంగ (ప్రకటనలను బట్టీ ఆయనతో ముఖాముఖి జరిపిన సంభాషణలను బట్టీ? ఆయన ఇప్పటికీ "ప్రధాన జాతీయాశయాలకీ, లక్ష్యాలకీ కట్టుబడే ఉన్నట్టు విదితమవుతోంది. కొక్కీర్‌ ఇండియన్‌ యూనియన్‌లో చేరిన విషయమై వాదానికి తావు లేదనీ ఆ విషయం తిరుగ తోడడావికి వీలులేదవీ ఆయన మళ్ళీ చెప్పారు. ఆయన చింత అల్లా 1858 ఆగస్లు తరవాత చట్టపకొారము, రాజ్యాంగ శాసన బద్ధంగాను జరిగిన మార్పులను గురించి. క్నేక్‌ అబుల్లా అసల్‌బేగ్‌నీ, భారత (ప్రభుత్వం థీ జీ పార్టసారధినీ (పతినిధులుగా ఎన్నుకుని వొప్పందర కుదుర్చుకోగల నూచనలు చేయగలందులకు నియోగించారు. పీరు ఎన్నో తడవలు కలుసుకుని, ఎన్నో విషయాలు కూలంకషంగా చర్చించి తమకు ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన విషయాలను అంగీకృత విర్ణయాలుగా సమర్పించారు. ఆ నిర్ణయాల (తిని ఈ నభవారి ముందు వుంచుతున్నాను, ఇవి ఆధారంగా రాజకీయ స్థాయిలో చర్చలు జరిగాయి ఈ చర్చలలో షేక్‌ అద్దుల్లా? కాశ్మీర్‌ ముఖ్యమంత్రి సయ్యద్‌ మీర్‌ ఖాపిమ్‌, సర్దార్‌ స్వరణ్‌ పింగు పాల్గోన్నారు. వీటి ఫలితంగా కుదిరిన వొస్పందం నాకూ, షేకొఅబులాకూ మధ్య నడచిన లేఖలలో (ప్రస్తావితమైంది ఆ లేఖల కాపీలన్నీ సభవారి ముందు వుంచుతున్నాను. ఆ వొస్పందంలో (ప్రధాన విషయాలు 'పేర్కొంటాను

ఈ వొప్పందానికి మూలాధారమైన అంగీకృత నిరయాలు భారత రాజ్యాంగ శాననానికి లోబడి రూపొందించినవి జమ్మూ-కాశ్మీర్‌ రాష్ట్రానికి: ఇండియన్‌ యూని యనుకి వున్న రాజ్యాంగ సంబంధం ఇదివరకు వున్నళ్తే 'జృంటుంది. ఇంకొ కొన్ని జమ్మూ కాశ్మీరుల విషయమై లోక్‌ సభలో పకటన---ఫి(బ్రవరి 24 19/5

కాశ్మీరో విషయమై ఒస్పందం క్షే] రాజ్యాంగ నిదంధనలు ఈ రాష్ట్రావికి వర్తి ంపజెయ్యడమనేది ఇదివరకు లాగే? 870వ ఆర్టికల్‌ తో సీదింధించిన రీతినే జరుగుతుంది,

యూనియనుకీ, రాష్ట్రాలకీ మధ్య ఉన్న అనుబంధాలను సడలించే (వనక్కి లేదు ఆ రాష్ట్రాలలో ఒకటి జమ్మూ-కాళ్ళీర్‌. యూనియన్‌ (ప్రభుత్వ సర్వాధికారాన్న్రీ దేశ సమ్మగతనీ _ప్రళ్నించడానికిగాని; విచ్చిన్నం చెయ్యడానికి గాని సాగే కార్యకలాపా లనూ, ఏ దేశభాగమైనా ఇతరులకి దత్తంకావడావికిగొని, విడిపోడానికిగాని దోహదం చేసే ప్రయత్నాలను ఆటంక పరచడానికి కేంద్ర (ప్రభుత్వానికి గల అధికారం అలాగే ఉంటుంది, కొన్ని నిరిష్ట మైనముఖ్య విషయాలకు సంబంధించి జమ్మూ-కాశ్మీర్‌ రాజ్యాం గాన్ని ఏ విధంగానైనా సవరించడం జరిగినట్టయితే, ఆ సవరణ భారత రాష్ట్రపతి అమోదం పొందని దే అమలులోకి రాదు.

సంయుకాధికారాల పటిక (60204563 190 లో ఉండే. సాంఘిక సంక్షేమం, సాంస్కృతిక విషమాలు, సాంఘిక భద్రత, వ్యవహార వద్ధతికి నందం ధించిన చట్టాలు మున్నగు విషయాల మీద 1808 తరవాత చేయబడిన ఏ కేంద్ర శాసనమైనా రాష్ట్ర (ప్రభుత్వం మార్చడానికి పతిపాది స్టే ఆ బిల్లును ఆమోదించే విషయం సానుభూతితో సరిశీలించడం జరుగుతుంది.

జమ్మూకాశ్మీర్‌. రాష్ట్రానికి సంబంధించి సుప్రీమ్‌ కోర్టుకి గల న్యాయ విర్ణయాధికొరాలు కర్తనం చెయ్యాలని (వ్రతిపాదించారు, మీర్జా ఆస్టల్‌బేగ్‌.. ఆ (ప్రతి పోదనను అంగీకరించడావికి వీలుకాలేదు.

రిట్‌ పిటిషన్లు, అప్పీళ్ళు మొదల్సైన విషయాల్లో నుట్రీమ్‌ కోర్టుకి గల అనలు, అపీలు (058 221 264 2906118698) న్యాయ నిర్ణయాధికారాలు అలాగే ఉండడం ముఖ్యమని భావించాం, అయితే మరికొన్ని లేఖల ద్వారా ఇంకొక విషయమై అంగీకారం కుదిరింది. ఆ లేఖలు నభవారి ముందు వుంచుకున్నాను. ఆ విషయ మేమి టంపే.__హైకోరు సర్తిఫికేబు ఇవ్వనపుడు 182వ ఆర్టికలులోని 2వ నిదింధన

మూ, బి యీ అధ, కీ.

ప్రకారం, ' “స్పెషల్‌ లీవ్‌” (1060121 162౪6) ఇవ్వడానికి స్కుపీమ్‌ కోడ్డకి గల అధికారం ఈ రాష్ట్రానికి వర్తి ంచ నక్కరలేదని, కాని రాష్ట్ర (ప్రభుత్వం నుంచి అటువంటి సూచన్వచ్చినపుడే ఈ విషయమై చర్య తీనుకుంటాము.

గవర్నరు; ముఖ్యమంత్రి అన్న పదవీ నామాలను మౌర్చడం విషయమై ఇంకా ఒక వీరయానికి రాలేదని గొరవనీయులై న సభ్యులకు నివేదిస్తున్నాను. ఈ పరిభాష విషయిం రాష్ట్ర రాజ్యాంగంలో నిబంధితమై వుంది. అది ఇప్పుడు గవర్నరు, ముఖ్యమంత్రి అన్న మాటలు వాడుతోంది. మా రాష్ట్రంలో ముఖ్యమంత్రి అనడానికి బదులు వజీర్‌_ఎంఅజామ్‌ అని మంత్రివర్గ ముఖ్యుని అంటాం అంటే, అభ్యంతరం ఉంటుందని అనుకోను. ఆయితే దీనికి రాష్ట్ర శాసన సభవారు తమ రొజ్యాంగాన్ని ఆ (ప్రకారం సవరించుకోవాలి. అంతవరకూ (ప్రస్తుతం ఉన్న పేర్లతోనే పిలవడం పాగుఠుంది,

11్లీ ఇందిరా గాంధీ

కోగా అన్నిటికీ ముందు జమ్మూ-కాశ్మీర్‌ రాష్ట్రానికీ, కేంద్రానికీ మధ్య రాజ్యాంగ సంబంధం ఆయన అధికారంలో వున్న 1858 లో వున్న రీతిని వుండాలని "షేక్‌ అబ్దుల్లా కోరిక అయికేకాలమనే గడియారాన్ని ఈ విధంగా వెనక్కి. తిప్పడం

౧౧౫ కుదరదని ఆయనకి విపరించి చెప్పాము. మీర్జా అసప్టల్‌బేగ్‌, (ప్రాధమిక హక్కులకి సంబంధించిన నిబంధనలను రాష్ట్ర రాజ్యాంగానికి మార్చవలపిందనీ తమ రాష్ట్ర శాసన సభకి జరిగే ఎన్నికలమీద యూనియన్‌ ఎలక్షన్‌ కమీషన్‌ తణిఖీ అజమాయిషీ తొలగించాలనీ, రాష్ట్రంలో రాష్ట్రవతి పాలనం (స్రవేశపెళ్లు ముందు రాష్ట్ర (పభుత్వం యొక్క ఏకీభావం అవసరమయేటట్లుగా 864వ అర్జికల్‌ ని మార్చవలసి ఉంటుందనీ వట్టు బట్టారు అమితే ఆయన సూచనలేవీ ఆమోదించడానికి వీలుకాలేదు. ఈ విష యాలను గురించి ఎంత పట్టుదలగా వున్నప్పటికీ సేక్‌ అబ్దుల్లా అంగీకృత నిర్ణయా లకు సమ్మతించడం ఎంతో అభినందనీయం

ఈ కుదిరిన వొప్పందమూ, షేక్‌ అబ్దుల్లా తోటీ ఆయన అనుచరులతోటీ రాజ కీయ సహకారం నెరపాలనే ఉద్దేశము రాష్ట్రానికి, దేశానికి మంచి చేస్తాయని రాష్ట్ర పభుక్వం కూడా భావిస్తోంది.

1875 ఫిబ్రవరి 8వ తేదీన మీరా అప్షల్‌ బేగ్‌ పరిన్లితులు మారాయనీ, స్లెవిపై ట్‌

జ జ షె

అన్న పదానికి ఇప్పుడు అర్థం లేదనీ, సప్లనిపైట్‌ (ఫ్రంట్‌ పేరూ, లత్యెలు మార్చ వలపి ఉందనీ (ప్రకటించడం గౌొరవసీయుకెన సభ్యులకు తెలిసే ఉంటుంది ఈ మధ్యనే అ పార్టీ కార్యనిర్వాహక వర్షం 'సమావేశమై మీర్లా అప్టర్‌బేగ్‌ (పకటన ఆమోదించినట్టు దాని (ప్రకారం తగు మోర్చులు చెయ్యడానికి సర్వసభ్య నమా వేశాన్ని జరపవలపిందని అస్టల్‌ బేగ్‌ని కోరినట్లు సమాచారం తెలివింది.

షేక్‌ అదబ్బుల్లాతో జరిపిన ఉత్తర (వ్రత్యు త్తరాలలో ఆయన జమ్మూ-కాశ్మీర్‌ రాష్ట్ర భవితవ్యం ఇండియాతో ముీపడి వున్నదనీ, తాను (ప్రజాస్వామ్యం: మత పతృపాత రాహిత్యం, సోషలిజమ్‌ అనే ఆశయాలను ఘనంగా ఎంచుకునే వొడు వొనడంవస్ఞ్య రాష్ట్రానికీ యూనియనుకీ మధ్య వున్న అనుబంధాన్ని దృఢం చేయడం

హకారం అందించడానికి ముందుకు వచ్చినట్టు ఆయన విన్నష్టంగా

చెప్పారు జాతిని బలపరచడానికి, మన ఆశయ సిద్దికి సాగుతున్న కృషిలో షేక్‌ అబ్బుల్లా మనకి చేదోడు వాదోడ్రై నిలుస్తారని మాకు పరిపూర్ణ విశ్వాసం వుంది

ఈ నొప్పందం పూర్తిగా స్వదేశీయమైన వ్యవహారం. సామోపాయంద్వారా రాజకీయ సమన్యలను సంతృ పికరంగా పరిష్కరించడానికి ప్రభుత్వం సకల (ప్రయత్నాలూ చేస్తోంది. షక శబులాతో గల ఆధిప్రాయభేధాలు మనం చక్క బరుచుకున్న తీరు మన (ప్రజాస్వామ[ిం * వటిష్తంగా పనిచేస్తున్న సంగతి తెలియ జేస్తోంది. రెండు దళాబ్దాలుగా జాతీయ జీవనవాహినికి వెలుపల ఉండిపోయిన జమ్మూ కాశ్మీర్‌ (పజలతో అవగాహనతోడి సహకారం నెలకొల్పే నూతన శకానికి ఈ వొస్పందం నాంది కాౌగలదసనీ, వారు మనతో చేతులుకలిపి నవభారత విర్మాణంలో నముచిళ భాగస్వాములు కాగలరనీ నేను మనఃపూర్వకంగా ఆిస్తున్నాను,

కాశ్మీర్‌ విషయమై ఒన్పందీం 1 ఈ ఒస్పందం సేతుహిమాచల పర్యంతంగల సామాన్య(ప్రజల అఖీష్టాల ఆ(శ్రయాల అభేదాన్ని నృష్టీకరిప్తోంది, (ప్రగతివధాన మనజాతి (ప్రయాణంలో మరొక మైలురాయిగా నిలుస్తోంది. అంగీకృత నిర్ణయాలు ణ్‌

1. భారత యూనియనులో ఒక భాగమైన జమ్మూ-కాశ్మీర్‌ ముందులాగే రాజ్యాంగ శాసనంలోని 870 అఆర్డికిలు (ప్రకారం యూనియన్‌తో సంబంధాలు కలిగివుంటుంది

2. శాసన నిర్మాణం విషయంలో “రెసిడ్యుఅరి అంపే అనిరిష్టాధికారాలు రాష్ట్రానికే ఉంటాయి దేశప్రభుత్వ సర్వాధి కారాన్నీ, దేశనమ(గ్రతను కాదనడానికిగాని, (వ్రళ్నించడానికిగాని, విచ్చిన్నం చెయ్యడానికిగాని; సాగే కార్యకలాపాఅనూ ఏ దేశ భాగమైనా మరొకరికి దత్తం కావడానికిగాని; విడిపోవడానికిగాని దోహదంచేనే వ్రయత్నా లనూ; భారత జాతీయపతాకాన్నీ, జాతీయ గితాన్నీ, రాజ్యాంగ కాననాన్నీ అవమా నించే చర్యలనూ ఆటంకపరచడానికి శాసనంచేసే అధికారం ఎప్పటిలా పార్ణ మెంటుకే పుంటుంది.

8 ఏ రాజ్యాంగళానన నిబంధననైైనా సరిపెట్టి సరిదిద్ది ఇతఈపూర్వము జమ్మూ-కాశ్మీర్‌ రాష్ట్రానికి వ ర్తించివుంఠే: ఆ సవరింపులను 87] ఆర్జీకిల్‌ కింద రాష్ట్రపతి జారీచేసిన ఆర్జరుద్వారా నూర్పవచ్చు లేదా రద్దు చేయవచ్చు. ఇందు విషయమై వచ్చిన (ప్రతిసూచనను దాని మంచి చెడ్డలనుబట్టి పరిశీలించడం జరుగు తుంది ఆయితే ఎటువంటి మాద్పూ చెయ్యకుండా ఇతఃపూర్వమే. రాష్ట్రానికి వర్తించివున్న రాజ్యాంగ నిబంధనలలో మార్పు చెయ్యడానికి వీలులేదు.

4. ఈ రాష్ట్రంలోని (ప్రత్యేక పరిస్థితులకు అనుకూలమైన విధంగా: సంఘ కేమ పథకాలకి, నంస్కృతిక విషయాలకి సాంఘికభద్రఠకి, “పర్సనల్‌ (వ్యక్తి సంబంధి లాకి “ప్రాొసీజరల్‌ (వ్యవహార సంబంధి లొకి నంబంధించి తన శాసనాలు తను చేసుకోడానికి, రాష్ట్ర వభుత్వానికి స్వాతంత్ర్యం ఉండడానికి, సంయు కాధికొరాల పట్టిక (౮0206౯2021 1180 లోని ఏ విషయమునకై నా సంబం ధించి 108 తరువాతీార్త మెంటు చేసిన శాననాలుగావి, రాష్ట్రానికి వర్తింపచేసిన శాసనాలుగాని పునఃపరిశీలన కావించుకోవచ్చునని అంగీికరించాము. పిశాసనాలు సవరించాలి; వేటిని రద్దుచెయ్యాలి అనే విషయం రాష్ట్రప్రభుత్వం నిర్ణయించుకోవచ్చు ఆ తరవాత రాజ్యాంగరిలోని 254 వ ఆర్టికిల్‌ అనుసరించి తగిన చర్యలకు పూనుకో వచ్చు. అటువంటి శాసనాలకు సమ్మతి ఇచ్చే విషయం రాష్ట్రపతి సానుభూతితో పరిశీలిస్తారు. ఆ ఆర్టికిలుకి చెందిన 2 వ నిబంధన కింద ముందు ముందు పార్ల మెంటు చేపే భొననాల విషయంలో కూడా ఇటువంటి వైఖరే అవలంవించబడుళుంది అటు

థ్‌

శ్రే14 ఉందిరా గాంధీ వంటి ఏ శాసనాన్నయినా ఈ రాష్ట్రానికి వర్తింప జేపేముందు. రాష్ట్రప్రభుత్వంతో నంప్రదించాలి. రాష్ట్రప్రభుత్వ అభిప్రాయాలను పూర్తిగా లెక్కలోకి తీసుకోవాలి.

8. ఆర్జికల్‌ 868 లో పొందుపరిచిన విషయానికి పరన్పరంగా చేయ వలసిన ఏర్పాటుగా-రాష్ట్ర్రానికి _వ_ర్తించినంతనరకు ఈ ఆర్టికిల్‌ని తగు రీతిని సరి దిద్దాలి దీనివి రాష్ట్రపతి ఆర్జరుద్వారా చెయ్యాలి. సద్దుబాటు ఏమిటం కే: ఈ దిగువ ఉదాహరించిన విషయాలకు సంబంధించి రాష్ట్ర రాజ్యాంగంలోని ఏ నిబంధనలో నైనాగావి; దాని ఫలితంలోగాని ఏ విధమైన మార్పయినా చెయ్యడంకోసం రాష్ట్ర శాసనసభ చేసిన శాసనాలేవీ రాష్ట్రపతి ఆమోదం లేనిదే అమలులోకి రావనీ, రాష్ట్ర శాసనసభ తాను తయారుచేసిన బిల్లును రాష్ట్రపతి పరిశీలనకోసం అప్లే పెట్టి, వారి ఆమోదం పొందాలనీ, ఆ విషయా లేమిటనగా;:

9. గవర్నరు నియామకమ్ము గవర్నరు అధికారాలు, కార్యతతంగం, విధులు, ఆఫ త్యేకాధికారాలు._.మన్ననలు;

2 జమ్మూ-కాశ్మీర్‌ రాష్ట్ర రాజ్యాంగ శాసనంలో ని 188,188, 110,50 సెక్షన్లలో పేర్కొనబడిన విషయాలు" ఎన్నికలమీద యూనియన్‌ ఎలక్షన్‌ కమీషన్‌ పర్యవేక్షణ, అజమాయ్యా విచకణ చూపకుండా వోటర్డలిస్టు తయారుచెయ్యడం, వయోజనులకు ఎన్నికల పాల్గొనే హక్కు, రాష్ట్ర శాసనమండలి నిర్మాణము.

ల లీ గ రురు ముత్యమంత అనే పదవీనామాలను దూర్చడం విషయమై ఇంకా అం కారం కుదరలేదు ఈ విషయాన్ని తిరిగి రాజకీయనాయకులు ఆలోచింద వలసి వుంది.

ఆర్య భు ట్‌ 1876 ఏప్రిల్‌ 18 వ తేదీన భారత కాలమానం (ప్రకారం 18 గంటలకు మొట్ట మొదటి ఇండియన్‌ శాటిలైట్‌ (కృత్రిమ ఉపగ్రహం) విజయవంతంగా అంతరిక్షం లోకి పంపబడిన విషయం నభవారికి తెలుసు. ఈ ఉప(గ్రహం డిజ్లై ను చెయ్యడం, విర్మించడం అంతావూ దిగా ఇండియాలో నే జరిగింది. సోవియట్‌ యూనియన్‌లోని ఒక రాకెట్‌ కొరియర్‌ ద్వారా వారి సాధన నంవత్తితో ఇది అంతరిక్షంలోకి వంప బడింది. మన అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశం ఇంకటి ఘనవిజయం సాధించడం; ఆధునిక విజ్రానాన్నీ, సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్నీ దేశాభివృద్ధికోనం వినియోగించడానికి సాగిస్తున్న మన మహత్తర కృషిలో మరొక మెలురాయి. ఈ (ప్రయో 1ంనల్ల వైజ్ఞానికంగా కలిగే మనా లాభంమాట అటుంచి అంతరికొన్ని కాంతియకత (పమోజనాలకు వినియోగించే పరిశోధక; సాంకేతిక విజ్తానం ఆర్షికః సామాజిక సమన్యల సరిష్కారావికి ఎంతో తోడ్పడగలదు. జ ఈ ఉప(గహాోన్ని నిర్మించడమూ; దీనిని అంతరిక్షంలోకి పంపించడానికి కానలసిన యంథత్ర పరికరాలను నేలమీద స్థాపించడమూ మూడు సంవత్సరాల వ్యవధిలో పూ 'ర్రిఆయాయి, పొసెనర్‌ నతీష్‌ధవాన్‌ నాయకత్వాన, ఇండియన్‌ స్పేస్‌ రిసెర్చి ఆర్లనై చేషన్‌లోని యింజనీరులూ, వైజ్ఞానికులూ, సొధించిన ఈ అపూర్వ విజయానికీ 'నే నెంతో అనందపడుతున్నాను. ఈ (ప్రభుత్వ మెంతో ఆనందపడుతోంది. వారి ఆమంఠిత కార్యదీక్ష క్లాఘనీయము ఈ నందర్భంలో సోవియట్‌ యానియన్‌ మాకు ఆందజేసిన నహాయ సపహకారాలకు, ఈ కృతిమ ఉపగ్రహాన్ని అంతరిక్షం లోకి పంపేందుకు తమ "లాంచింగ్‌ సొకర్యాలు నమకూర్చినందుకూ వారికి నూ మనఃపూర్వక ధన్యవాదాలు లోక్‌నభలో (పకటన - ఏ(వ్రిల్‌ 21, 1975.

ఎమర్జస్సి (అత్యవసర పరిస్టిత్సి

ఆదర్శాలకోసం పోరాటం నాముందొక అపార మానవ మహాసొగరం కానవస్తున్నది. కనుచూపుమేరా లక్షలాదిప్రజలు సమావిష్టులయినారు. ఇరువేపులా బియటకూడా (ప్రజలున్నారు. ఇంచుమించు రెండు లక్షలమందిజనం ఇందులోనికి (ప్రవేశించలేక వెనుకవైపున ఇండియాగేటు వద్దవున్నారవి అంటున్నారు. మీరూ వారూ భారత(్రజల (ప్రతినిధులు, ఇక్కడ ఢిల్లీనుంచి, ఇతర పొరుగు రాష్ట్రాలనుంచి వచ్చినవారున్నారు. సుదూర వ్రదేశాలైన-కాక్క్మిర్‌నుంచి, హీమాలభయాలనుంచి; కన్యాకుమారి, కేఠళ మొదలైన ఇతర దక్షిణ (ప్రాంతాలనుంచి వచ్చినవారున్నారు మీరంతా నన భారత మహా నానికి (ప్రతినిధులు; తాముగా ఇక్కండికి రాలేని జనానికి (ప్రతినిధులు. మీ ఆందరికీ స్వాగతం చెప్తన్నాను. మీద్వారా నా కృతజ్ఞతలను, శుభాకాంక్షలను విశాల భారత (ప్రజావళికి అందజే స్తున్నాను

ఇక్కడ చేరినవారు తమబలం చూపడానికి రాలేదు. ఎవరినీ బెదిరించడానికి రాలేదు మనకున్న సంస్తా నిర్మాణ శీ నంతటినీ దేశం గుండెబలాన్ని విలుపు కునేందుకున్యూత్రం (ప్రదర్శిస్తున్నామని మనం స్పష్టంచేశాము. ఇలా భారత సహృదయ భావం సుస్థిరంగా రక్షితం కావాలని వాంఛిస్తున్నాము. ఈదేశం దుర్చలమైనదని కాని ఇక్కడ అస్థిరత ఏర్పడినదనిగాని భావించరాదు. ఈ విషయాన్ని విన్పష్టం చేయడానికే ఈ మహాసభ విక్కడ నమావేళ పరిబాము,

ఈ సమావేళాన్ని ఏర్పరచాలని మొదట మేను అనుకోలేదని మీకుతెలుసు. అసలు (ప్రతిసక్షమే ఇందిరా వ్యతిరేక _పదర్శనం జరుసవలెనన్నది. _ వారి ఉద్దేశం పొరబాటు కాకపోతే మనం ఈ నభ పెట్టుకోవడం మటుకు ఎలా పౌొరబాటవుతుంది? ఈ సమయంలో 'హైకోద్డ తీర్పునుగూర్ని నేను వ్యావ్యానించ దలచుకోలేదు. ఆది నక్రమంగాదు. మాకుటుంబిం న్యాయళాస్త్రంతో సుదీర్‌ సంబంధంగలది కనుక కోర్టు లనుగూర్చి నేను ఒక్కమాట అనను,

మన మనువులు న్యాయమూర్తి దిష్టిబొమ్మను తగులబెట్టినట్టు ఒక ధ్రచారం సాగుతున్నది అలాంటి దేదీ జరుగలేదని ఇంతకుముందూ చెప్పాను, తిరిగి న్యూ ఢిల్లీలోని “బోట్‌ క్లబ్‌ రాలలో చేసిన హిందీ (పశంగానికి స్వేచ్చాను వాదం = జూన్‌ 26, 1975

120 ఇందిరా గాంధీ అలాంటి సంఘటన జరుగలేదని నొక్కివక్కా- ణిస్తున్నాను. ఇలాంటి ఆరోపణలో లేశ మైనా సత్యంలేదు అ బొమ్మను ఏతావున తగుల బెట్టారని చాలమందిని నేను అడిగాను. కానీ ఒక్కరూ చెప్పలేదు ఆలాంటి దేదైనా జరిగివుం టే ఏమూలనో, మనకు అపఖ్యాతి కల్పించాలనే వారెవరో. అలా చేసిఉండాలి. ఇచ్చితంగా మన వాళ్ళలా చేయలేదు. పదిరోజుల క్రిందటనే తీర్చు వెలువడింది కాసీ చాలా ఏళ్ళ నుంచీ దాదాపు అన్ని సభలలోనూ నేను చెప్తూనే ఉన్నాను--బొమ్మలు తగుల బెట్టడం, ఎదిరిపై చిమ్మెలత్తి పోయడం మన కార్యకమాలలో భాగంకొవు అని. బేష రళుగా అలాంటి చర్యలను నేనెప్పుడూ ఖండిస్తూనే ఉన్నాను

నేను కాంగ్రెస్‌ అధ్యక్షస్థానానికి ఎన్నిక అయినప్పుడు మనలోని మిత్రులు “డౌన్‌ డౌన్‌ అని నినాదాలివ్వుడం నాకు క్లాపకం ్రీధేబర్‌ నభలో (వ్రసంగిస్తు న్నారు నేను వెనువెంటనే లేచ ఛ్రుధేబర్‌ (థ్రనసంగాన్ని ఆపమని మద్యలో కల్పించు కోనా? మనసభలలో ఈ డౌన్‌ డౌన్‌” నినాదం కూడదని చెప్పాను కాబట్టి ఇప్పటి అనత్యప్రచారం పచ్చి అబద్ధం. గతంలో చాల ఏళ్ళనుంచీ.--ఈ తీర్చు సమ యంలో నేకాదు ___ (ప్రజాభిప్రాయాన్ని తప్పుతోవ పట్టిండానికో, గందరగోళం కల్పించడానికో నిరంతరంగా (ప్రయత్నం కొనసాగుకూనే ఉన్నది.

తీర్చువచ్చి పదిరోజులయింద్సి కౌనీ 'ఇందిరా హరావో నినాదం ఈ నాటిదా? పదిరోజుల నాటిదేనా ఈ నినాదం? గత అయిదేళ్ళుగా వారు ఉద్గోషి స్తున్నది యేమిటి? ప్రతివీధిలో, (ప్రతిగ్రామంలో జనాన్ని తికమక పెట్లాలనే (ప్రయత్నం జరుగుతున్నది జనులకష్టాలను దురుపయోగపరచి తద్వారా తావ లాభాలను పొందాలన్నయత్నం సాగుతున్నది. వారి ఇక్కట్టులన్నిటికీ ఇందిరాగాంధీ బాధ్యురాలన్న కథావం ఏర్పర జాలని చూస్తున్నారు. దుకొణాదారు ధరలుపెంచితే అక్కడ నిలుచున్న ఒకడంటాడు శ4దుకాణంవాజ్ణీ అంటా వెందుకు? పోకచక్కలధర ఎందుకు పెరిగిందో ఇందిరాబీని అడుగు? ఎ

ఇదంతా దానంతటది ఆరంభమైందా? ఇదంతా ఓ పెద కటకౌదా? ఇందిరా గాంధీకి వ్యతిరేకంగా బాగా ఆలోచించి అదేపనిగా పన్నిన కీ(టకాదా? నన్నుగూర్చి మంచిమాటలు అన్నవారికి__-అది కాంగ్రెస్‌ ఆధ్యకుడుగానీ, మనపార్సీ లోని ఇతర మ్మిక్రులుగానీ..-వారికి నేను బుణపడిఉన్నాను. కాసీ ఒకటిమ్మాతం చెప్తున్నాను ఇందిరాగాంధీకి వ్యతిరేకత. ఏదోవట్టి వ్యక్తిగతమైన అయిష్టతకాదు. ఇందిరాగాంధీ కొన్ని లత్యిలకోసం పోరాడుతున్నది. ఆమె ఎక్కడున్నా ధైర్యంతో (ప్రాణ మ్లున్నంతదాగా తనప్రజలను సేవిస్తూనే ఉంటుంది, (చప్పట్లు; అయినా కొన్ని బలనత్తర శక్తులు ఆమెను తుడిచిపెట్టి వేయాలని చూస్తున్నవి. నా (ప్రవర్తనపై దుమ్మెత్తి పోయడంతో తృప్తి చెందడంలేదు.. బహుళ ఆమెను బిస్మీకృతం చేయాలని. చూ స్తుండనళ్చు... గాస్‌ నేను వారికి భయఫడడంలేడు. ఇందిరాగాంధీకి ఏనువుతున్నది అని మనం విచాధసడక్కంల్లేదు. ఈదేశం బల్నవత్తరంగా ఉంటుందా,

ఆదర్శాలకోనం పోరాటం 191 ఉండదా? మన ఐకమత్యం స్థిరంగా ఉంటుందా, ఉండదా? ఈదేళశం సోషలిజంవైపు పురోగమిస్తుందాః లేదా? అదే మనం ఆలోచించుకోవాలి. ఈ సభలోనివారూ, భారతయావత్‌ (ప్రజా ఈ విషయంలోనే ఒక నిర్ణయం తీసుకోవాలి.

ఈ దేశచర్యిత్ర గతి దృష్ట్యాగమని స్తే ఇందిరాగాంధీ చేసినదంతా ఏదో ఏమాత్రమూ కాదు కొంగగ్రెస్‌ పెద్ద సంస్థ, అయితే భారతదేశం మరింత పెద్దది. ఈ దేశం బాగుకోసమే మీరు నేనూ కలివి కృషి చేస్తున్నాం. గత కొద్ది ఏళ్ళుగా పేదలకోసం, హరిజనులకోసం, కార్మికులకోసం ర్లైతులకోనం వెనుకబడిన వారికోసం, గిరి జనులకోనం; సవర్తుఠె నా నిర్ణను లై నవారికోసం అన్యాయాలకు గురిఅయిన వారి

ముర యం ర్‌ూ కోసం, (ప్రత్యేక సమస్యలతో సతమత మవుతున్న నా సోదరీ మణులకోనం మనం పాటుబడుతున్నాము ఈజనాన్నే మనం సేవిస్తున్నాము.

ఇందిరాగాంధి విధానాలమూలంగా దేశం నాశనమై పోయిందంటారావారు? ఈదేళశం పాొడయిపోయిందని (ప్రపంచంలో ఎక్కడ అంటున్నారు? ఏ అంతర్జాతీయ మహానభకైనా వెళ్ళండి, భారత దేశాన్ని గొరవి స్తున్నారు. ఇండియాకు. (వతిష్ట ఉన్నది ఎందువల్ల? మన అక్ష్యకుద్దివల్ల నిజమే మనలను దూషి స్తున్నారు. అవ వాదాలు మనపై మోపుతున్నారు. కానీ మనం అదే పద్ధతిలో ఎదురొడ్డడం లేదు. సత్యమార్షాన్ని మనం అనుసరిస్తున్నాం. 'సీవామార్షాన్ని త్యాగమార్షాన్ని మనం అనుసరి స్తున్నాం మనం ఎన్నడూ తప్పులు చెయ్యమనికాదు. (్రతిమానపుడూ తప్పులు చేయవచ్చు. వాటిని దిద్దుకునే (ప్రయత్నం చేస్తాము. అది మన శక్తివి రుజువుచేస్తోంది. తప్పును సమర్శించు. కునేందుకు మనమెన్నడూ (ప్రయత్నించము, ఈ కొరణంవల్ల నే జనం మనతోఉన్నారు ఒకప్పుడు మన సహచరుడుగాఉన్న పెద్ద మనిషి నిన్నఅన్నాడు నన్ను చూడడానికి వచ్చేవార ళా అలగాజనమని. మనలాయర్లు; ఉపాధ్యాయులూ యూనియన్‌ నాయకులూ; భారతత్తీ (ప్రతినిధులూ వారంత్తా అలగా జనమా? ఇండియా స్వతర్మత్రం కావడానికి తమ రక్తంధార వోసినవారే వీరంతా. వీరు మన స్వాతం(త్రాన్ని పరిర&ీంచారు, మన సరిహద్దులను తమ ర కధారలతో; తమ అపారశమతో కాపాడారు. వారినిగూర్చి అలాంటి మాటలనవచ్చునా? వారి నలా అనేవారి ఆలోచన ఎలాంటి దనుకోవాలి?ః అ వి మర్శకులంతా తామే. భారత (ప్రజ అనుకుంటున్నారా? కోట్లకోలదిమంది ఇతరులు వారికోనం పనిచేసేవారు, ఇళ్లు కళ్హువారు వారికి వండి సెళ్టువారు, వారు ఇళ్ళు తుడిచేవారు-పీరంకా భారతదేశ (ప్రజలు కౌరా?

నేడొక పెద్ద (ప్రశ్న మనముందున్నది గతంలో చాలా ఏళ్ళనుందీ ఏ దృక్కొా ఇం నుంచిచూచినా దేశం అభ్యుదయం చెందిందని జెలు స్తుంది. మన రాజకీయ సమస్య ఇను మనం అధిగమించాము. ఎన్ని పత్రికలో మనలను వ్యతిరేకించినా మన మెవరి మీదికీ వెళ్ళలేదు. (ప్రతిపషెలు ననవై దాడిచేసినవి. మనలాగా విమర్శ నిలా ఏ దేశమూ అనుమళించటోదని ఇండిళంగా. చెప్పగలను, దాని నెవధూ కాదనలేరు,

1ల్లీల్లి ఇందిరా గాంధీ అదిద్ధాలకిలా చెప్పపోయే స్వేచ్చను మనమిచ్చినట్టుగా ఏదేశమూ ఇవ్వదు. నేను విదేశాలకు వెళ్ళినప్పుడు కొందరికి మీరింత స్వేచ్చ నెందుకు ఇస్తున్నారూ అని ఆదేశనాయకులడుగుతుంటారు. మనలను రకీంచు కునేందుకై వారినోరు మూయిం చడం మనకిష్టంలేదు. కాపీ (ప్రజాస్వామ్యం ఆంజ ఏమిటో మనం అర్థం చేసుకో వాలి,

మన బాధ్యతలను మనం అర్థం చేసుకున్నస్పుడే (ప్రజాస్వామ్యం పనిచేస్తుంది. (ప్రభుత్వం తన బాధ్యతలను గుర్తించాలి. (ప్రతిపక్షెలు తమ బాధ్యతలకు గుర్తిం చాలి. అప్పుడే (ప్రజాస్వామ్యం విజయనంత మవుతుంది. (సజాస్వామ్యం ఏక ముఖంకాదు..-అఆంపే (ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా ఏంఅన్నా అది సమర్థ సీయమని, ప్రభుత్వానికి అనుకూలంగా ఎవరేమన్నా అతను అసత్యవాదిఆనీ దుర్మార్డుడనీ: అవి సీతిసరుడనీ భావింపరాదు. ఆలాంటి (ఫజాస్వామ్యం ఎక్కండాలేదు. (ప్రజౌొ స్వామ్యంలో సహేతుకంగా వ్యవహరించే పార్టీలను బృందాలను అనుమతించడం ('ప్రభుక్వధర్మం, కానీ ఏ పక్షం చర్యలూ దేళావికి వ్యతిరేకంకొరాదు. జాతీయ (ప్రయోజనాలకు భంగకరం కాకూడదు.

మనం (ప్రతిపార్టీకీ పవిచేసుకోవిచ్చాము__ఆది పార్లమెంటులోన గానీ, వెలు పల గానీ, మరి (ప్రతిపకలు చేపినథేమిటి? విజమెన పనేమిటో వారికి అర్హంకొదు. పనంటే వారికి సమస్యలు సృష్టించడం, వినాదాట వల్లి ౦చడం, విజమైనపను లన్నిం టీనీ భగ్నంచెయ్యడం-ఏ నిర్మాణ కార్య[క్రమం లోనూ సహకరించడానికి వారెన్వరూో ముందుకు రాలేదు. గత పార్ల మెంటరీ ఎన్నికలలో భారత (ప్రజకూడ కొంత గొవృ మెజారిటీ ఇప్వుగా మనం కృషిచేయడానికి వారెంత సహాయమిచ్చారు? ఎన్నిబ్బందాలు మనతో సహకరించినవి? జనం మనతో "సహకరించారు సఠే. కాపీ (వ్రతినక్షం ఒక్కం సారి అన్నదా?..-గ*దేశంలో కమం ఉన్నది మనమక్కడ పనిచేయాలి; ధరలు విపరీతంగా పెరిగిపోతాయి, వాటి నరికట్టాలి, విత్యావనర వస్తువులు దొరకడంలేదు. మనం సమానంగా వంపిణీ జరిగేలా చూదాం, ఆలా ఏ వరమూ వస్తువులు దొరక్క- బాధ పడకూడదు” అవి ఎప్పుడన్నా వా రన్నారా? సహకిర మన్నమాట వారినోట రాలేదు. ఏళ్ళకొలదిగా (ప్రభుత్వ పరిపాలనం నెరపినవారే = దేశమిస్పుఢు నాశనమై పోయిందని మొదట అంటున్నారు.

'మేము (ప్రభుత్వంలో వున్నాం గనుక వీటన్నిటిసీ ఎదుర్కోవాలి. 1860 లో రాజకీయ కల్లోలం ఏర్పడినప్పుడు మేం ఎదుర్కొన్నాం. ఇక్కడ కొందరూ, బాహ్య (వపంచంలో కొందరూ భారత నమైక్యం భగ్న అవుతుందని? అనుకొని ఉండవచ్చు కానీ మనమలా కానీలేదు. నన్ను (ప్రధావిగా ఉండనిచ్చే షరతుపై అప్పుడు నేను వారి షరతులకు ఒప్పుకుని ఉండినట్టయితే నాకు సులభమయ్యేదేమో, కానీ నాగురించి నాక విచారంలేదు. దేశాన్ని ఏకంగా బలంగా ఎలా విలుపుకోవడ మన్నదే నా ఆదుర్హొ అంళా. అప్పుడు నునం తీసుకున్న నముచితచర్యలను శీసుకోకఫోయేఉంకే నూ

ఆదర్శాలకోనం పోరాటం 1238 పార్టీగాని మరో పార్టీగాసీ నిలిచిఉండదు. అప్పటికీ (ప్రతిపక్షం మరింత దుర్పలంగా ఉండినది ఆ సమయంలో దేశై క్యత తస్పకుండా (ప్రమాదంలో పడివుండేది. దేశం దుర్చలం ఆయిపోయిపుండేది. ఆ సంగతి నాకు గట్టిగా తెలుసు గనుకనే ఆ చర్యలు తీసుకున్నాను. ఆ చర్యలూ, భారత(పజ మా కిచ్చిన సహకారమూ బలం చేకూర్చి నది. దేశం ఒకొక్క అడుగే ముందుకు వేయవీలయినది వెనువెంటనే బంగ్లాదేశ్‌ సంఘటనలు జరిగినవి, (ప్రధానంగా ముస్లింలై ల (ప్రజలు పీఖొసేనానిని అంగికరించా రంటే అద్భుతం కాదా? మన విధానాల విజయాని కది రుజువు కాదాః అంత ఘన కార్యాన్ని మనం సాధించిన తీరు.___ఏ మాత్రం గొవ్పలు చెప్పుకోకుండా ఏ మాత్రం ఫోజు లివ్వకుండా-(ప్రపంచాన్నంతటికీ సమ్ముగ్ధం చేపినది.

ఆ వెనువెంటనే శీవకొమం ఏర్పడింది. ఇది సాధారణ పరిస్థితి కొదు, విదేశ ప(త్రికలు చదివే మీలో కొందరు అనేక ఆఫ్రికన్‌ దేశాలలోనూ తొమం ఏర్పడినదని గమనించే ఉంటారు. అక్కడ జనం ఏమయ్యారు? ఏమయినా మనదేశంలో ఏ ఒక్కరూ చావకూడదని ఎన్నో గట్టిచర్యలను తీసుకున్నాము. కొమంలో ఎవరూ మృతి చెందకుండా చూచాము ఓపెద్ద భారం మోయవలసివచ్చినప్పుడు జనంపై ఆ ప్రభ్వ్యాం పడుతుంది, ఇబ్బందులు తప్పవు. కొనీ తెమం నావల్ల వచ్చిందా? ఆఫ్రికాలో నహ్కాా (ప్రాంతంలోనూ, ఇతరత్రానూ లక్షలాది (ప్రజలు చచ్చిబోయారు. ఇెమంతో. అందుకు ఇందిరాగాంధియే. బాధ్యురాలా? ఎరువులూ: కాగితం (వ్రపంచం అంతటా కరవై తే అది ఇందిరాగాందీ మూలంగా నేనాః (వపంచంలో (ద్రవ్యోల్బణం ఇందిరాగాంధి తెచ్చిపెట్టిందా? (ద్రవ్యోల్బణం మనదేశానికి మామే పరిమితం కాలేదు, అమెరికాలో, యూరోపుఆంతటా వ్యాపించింది మనలాగే కమ్యూనిస్టు దేళాలూ అందుకు ఎరయినవి, ఇందిరాగాంధివల్ల శే ఆదంతా జరిగిందా? (వథానో = (వెసిండెటో తొమానిక్సీ ధరల 'పెరుగుదలకూ, (ధవ్యోల్బణానికీ మూలమని జనం ఏ దేశంలోనైనా అంటున్నారా? ఇక్కడే ఈ వాదోవవాదాలన్నీ, (వ్రతివజొలు సనిచేయదలచుకోవు. సహాయసడదలచవు, పేసచేయటోవు-అందువల్ల నే ఈ వాదమంశా,

కొన్నాళ్ళ క్రతం గొప్ప హంగామాతో ధర్నా జేయదలచారు. ఆది కాస్త కష్టమనిపించే నరికి రద్దుచేశారు. నే నెప్పుడు పర్యటించినా నల్ల జెండాలు చూప్పతా మని పెద్ద ప్రకటనలు క్రీలువడుతాయి. నేను వెళ్ళినపుడు కొన్ని కనిపిస్తాయి. నేను తిరిగి వచ్చేటపుడు ఒక్కటీ కనబడదు ఎందుకంళే (ప్రదర్శకులు వేడి భరించలేరు, మన (పజ సంగతి వేరు. ఎంత నిస్పులు చెరిగే ఎండ ఆయినా, ఎంత కుంభవృష్టి ఆయినా, ఎంత కాలాతీకమయినా వారు విలబడగలరు ససిచేసే ఆలవాటు లేనివారు టనాన్ని సేవించనూ లేరు,

ఆర్థిక పరిస్థితిని గూర్చి (ప్రస్తావించాను. (ద్రవ్యోల్బణం హెచ్చినపుడు మేము కొన్ని కఠిన నిర్ణయాలు చేసుకున్నాము. కరినచర్యలు తీసుకున్నాము, తొలుత కోంత 'వెనుకాడానుంఎందుకం'ఓే అందువల్ల అన్నివర్షాలమీదాంబాగా డబ్బ్భున్నవ్యాసారుల

[లైథ ఇందిరా గాంఠీ మీదే కాక, నెలజీతాల వాళ్ళమీదాః పేదలమీదా కూడాఎభారం పెరిగిపోతుందే మో అని వెనుకాడాము కానీ నురో మార్గాంతరం కానరాలేదు (దవ్యోల్చణాన్ని ఆరికట్టితీరాలి. ఈ చర్యలు తీసుకొన్న రెండునెలల్లో ధరల "పెరుగుదల ఆగడం మీరుచూశారు. నిరు ద్యోగం పెరుగుదలా ఆగింది.

మనం అనుకున్న కార్యక్రమా లన్నిటిన్సీ ఆఅమలుజరిపామనో, మన విధులన్నీ నిర్వ ర్తించామనో నేననడంలేదు. అయినా నే చెప్పదలచుకున్నదేమిటం కే మన కార్య (శ్రమాలూ; మన (ప్రమాణాలూ ఆలోచించుకున్నపుడు మనం ఎదుర్కొన్నః ఎదు ర్కోవలపిన చిక్కులనుకూడా మనసులో ఉంచుకోవాలి. ఈ నాటికీ మనం మన కార్య (శ్రమాలలో ఏ (ప్రగతీ సొధించలేదనీ అది పారిశ్రామిక రంగాలతో గానీ, ఇతర రంగాలలో గానీ ప్రతివైపునుంచీ వింటున్నాము మసకున్న అర్ధబలం తక్కువని, మనకున్న వసతులు తక్కువని అరుదుగానై నా పేర్కొనడం లేదు. ఇవన్నీ ఇలాఉన్నా మనం మనదేశాన్ని చేయివిడువలేదు, ఒక్కొక్క మెక్సు మనం పై కెష్కుతున్నాము. వైజ్ఞానిక (ప్రగతి చూడంది. అదేం తక్కువా? దేశానిక్గట్టిపునాది లేకపోతే. భారత వైజ్ఞానికులూ, ఇంజసీర్లూ ఈ విజయాలను సాధించేవారా? మేధాశక్తి మనది సరి కరాలు పూర్తిగా మన పరిశ్రమలలో ఉత్ప_జ్టి అయినవి.

మనం చెప్తన్నదంతా సత్యమని వరుసగా రుజునవుతూనే ఉన్నది. జనాన్ని తప్పుదారి పట్టించాలని (ప్రతిపకెలవారు అబద్దాలనే పదేపదే చెప్తున్నది కాబట్టి మీరు ఈ అపోహలను తొలగించడానికి ఇంటింటెకీ (గ్రామగ్రామానికీ వెళ్లాలి. మనదేశానికి ఆంతరంగిక (ప్రమాదం ఉన్నది, అందుతోపాటు పాత సామాజిక దౌర్బల్యాలు-- కులం మళం వంటివి ఉన్నవి. మనం శాయశక్తులా కృషి చేస్తున్నాము. ఎన్నో చట్టాలు చేశాము? ఎన్నిరాజ్యాంగ సవరణలో చేశాము. అయినా ఈ దుర్తక్షణాల నుంచి మనం మన నంఘాన్ని దూరం చేసుకోలేకున్నాము ఈ పనికి కాంగైస్‌ వారందరి శీ కావాలి. దేశభ క్షు లందరిబలమూ కొవాలి పుట్టకనాటినుంచీ కాం గెస్‌ అన్ని అల్పసంఖ్యాక వర్గాలకూ-ముస్లీ ంలకు, శై 9 స్తవులకు _పొర్శీలకు ఇతర మతాలవారందరికీ సమాన హక్కు లివ్వాలని కోరుతున్నది. అందుకై కృషిచేస్తున్నది. (ప్రత్యేకించి నేను మన శిక్కు సోదరీ సోదరుల గూర్చి పేర్కోనక్కరలేదు. వా రిప్పటికీ బలపడిఉన్నారు- వారు ఆల్పసంఖ్యాకులే కావచ్చు. అయినా తనుహక్కులు తామెరిగి సంపాదించు కున్నారు-అదెంచై నా హర్షదాయకం,. ఇందుకే వారిని తరుచు (ప్రశంసిస్తూ ఉంటాను, సిక్కు సోదరీ సోదరులకు ఓ సౌకర్యమున్నది. స్వాతం(త్ర్యం వచ్చిన తరుణంలో వారు చాలాభారం మోశారు. అక్షలాదులు తమ ఆ ప్తిపాస్తులను వదలి రావలసినచ్చింది. ఆనేక కుటుంబాలు విడిపోయినవి ఎందరో చనిపోయారు. చాలమంది మనదేళానికి కష్ట పరి స్టితుల్లో వచ్చారు. ఓ జాతిగాసీ, ప్యక్తిగాసి కష్టాల్ని ఎదుర్కొన్నప్పుడే ధైర్యం పుంజుకుంటుంది. ఈ నైర్యంతోనే వారు తమ్ముతాము పునరావాసులను చేసుకో గభిగారు..-పంజాబ్‌లోనూ ఢిల్లీలో నేకాదు. (ప్రతిచోటకూడాం ఎక్కడో (ప్రతిపట్నంళో

ఆదర్భాలకోసం పోరాటం 1లీకీ కూడా వారు కనిపిస్తారు. ఆ (ప్రాంతాల అభ్యుదయానికి వారు కృషి చేస్తున్నారు. ఇండియా సంగతే ఎందుకు విదేశాలకు వెళ్ళండి అక్కడా వారు కానవస్తారు. ఎక్క డున్నా సరే అన్యాయాలను అక్రమాలను తొలగించడం కాం(గెస్‌ విధానం. సమా సత్వం మన విధానం వెంటనే మనం కోట్లాది జనానికి అవకాశాలు కల్పించలేము. ఎక్కువ అవకొళాలకు సమానతలకు మనం దారి ఏర్పరచాము. పేదలకు సాయపడే వథకాలు చేపట్టాము. కోటానుకోట్లకూ సాయం చేయలేకపోవచ్చు కానీ అనేక లక్షల మందికి లాభం చేకూరిందనేది తథ్యం (ప్రతిఏటా (ప్రతినెలా మనం వారినహాయార్థం మరిన్ని అవకొళాలను కభ్పించగలమని అశిస్తున్నాము. ఈ విధంగానే 'పేవరికాన్ని పారద్రోలాలి. దారి.ద్య నిర్మూలనా లక్ష్యంతో వేసుకున్న కార్యక్రమాల విషయంలో భేధాభిప్రాయా లుండవచ్చు పరిశ్రమలు విన్తరించకపోతే దర్శిదుల కెలా సాయవడ గలం? పేదతనం ఆంశే లేమి-__-వస్తువులు, గింజలు బట్టలు ఇతర గృహోపకర జాలు, చదుపు___పీటి లేమి. కాబటి ఆ లేమిని తొలగించంది. మనం పేదతనం నిర్మూలించలేము ఒకొక్క కుడు 'దారిద్యనిర్మూలన కార్య(క్రమం అనమానతలు విస్తరించడానికి కారణం కావచ్చు ఎలాగో మనం ఓ మధ్యేమార్గం పట్టుకొని త్వరగా పారిశ్రామికాభివృద్ధి సాధించుకోవాలి ఈ లక్ష్యసాధనలో మన కార్మిక సోదరులందరి సహకారం మనకు కావాలి అలాగే యజమానుల సహకారమూ కావాలి. వారు కార్మికులకు సాయపడి వారు ఉత్పత్తిని పెంచడంలో గట్టికృషి చేసేల చేయాలి. మన కార్యక్రమాలు అదేవిధంగా రై తులకుకూడా సాయపడేవే. ఎన్నో సంవత్సరాలుగా కాంగ్రెస్‌ రై తులసంస్థగా ఉన్నది జాతీయోద్యమంలో వారు బారీ ఎత్తున పాల్గొన్నారు సంతోషంగా ఎన్నో త్యాగాలు శేళారు ఎందరో తమ పొలాలు పోగొట్టుకున్నారు. ఎన్నికుటుంబాలో నాళనమయినవి ఎన్ని జీవితాలో జైళ్ళలో గడచిపోయినవి వారు పేదవారుకొవచ్చు. కానీ వారు తుఫాకీ గుళ్ళ్లను లారీలను ఎదుర్కొన్నారు ఎన్నికష్టాలో ఆనుభవించారు. వారిని మనం ఎలా మరిచిపోగలం? కాంగ్రెస్‌ రై తుల విషయం పట్టించుకోదని కొందరన సొగారు వారి సంగతి చూడ కుండా కాంగగెస్‌ ఎలా మనగలదు? ఇది రై తులసంస్థః కార్మికుల సంస్ధ వ్యవ సాయదారులకు మనం చాలా చేశాము ఎక్కడకు వెళ్ళినా (టాక్టర్లూ:. (క్రషర్గూ చేతిలో కనిపిసాయి మన కర్షక సహాయక విధానంవల్ల కాకపోతే. ఇది. జరిగేదా? బాంకులను (ప్రఘత్వపరం చేవీనప్పుడు ఈ చర్య పేద రైతులకు సహాయపడగలదా అని అడిగారు. బొనన్నాను. ఆ హామీ తర్వాతనే ఆ చర్య తీసుకున్నాము. ఇందు మూలంగా నిరుద్యోగులకు, పట్టణాలలో జీవనంచే స్తున్న పేదలకు=వారు రిక్షా వాలాలుగానిః సు స్కూటర్‌ అంపో డై 9వర్షకుగాని బళ్ళవాళ్లగానీ చిన్న _దుకాణధారులుగానీ అలాంటి అల్పజీవుల కందరకూ ఈ చర్య లాభకారి అనుకున్నస్పుడే శలపెట్టాము మన పాత నియమ వనిబంధనాలవల్లా మనపని హారి పొత ఆలవాట్ల వల్లా మనం పెంచు కున్న అన్ని ఆశలూ నెరవేరలేదని నేను అంగీకరిస్తున్నాను వారంతా పాత అలవాట్ల

1ల్రీగ్ట ఇందిరా గాంధీ నుంచి బయటపడాలని బోధి స్తున్నాము జనం మారుతున్నారు) (ప్రపంచం మారు తున్నది. వారూ మారాలి, వారు పందొమ్మిదో శతాని ఆలవాట్లతో బకకజాలరు. చెప్పడం సులభమేమోగానీ; చేయడం కష్టం. అయినప్పటికీ నేనింతకు ముందే చెప్పినట్లుగా లక్షలాదిమందికి సాయమందింది. ఇంకింతమందికి సాయపడాలని మన కాయశ క్తులా కృషిచేస్తున్నాం.

అలాగే మన ఇతర కార్య్యక్రమాలు__భూమి పంపిణీగాని, ఇళ్ళస్థలాల వంపిజీగానీ రాష్ట్రాలలో నడుస్తున్నవి అనుకున్నంత (శద్దగా అమలు జరుపలేక పోయి. వుండవచ్చుగానీ__కొందరు వెనుకబడి వుండవచ్చునుగానీ మొత్తంమీద ఈ కార్యకమాలు అన్నిచోట్లా అమలుజరుపబడుతున్నవి. దేశం ఎక్కడ కుంటు బడుతున్నదీ ఎక్కడ జనం వెనుకబడుతున్నారు: ఈ లోపొలనెలా తొలగించుకోవాలి. ఆధికొరులూ; ఇతరులూ ఎలా మరింతగా పనిచేసేలా చేయాలీ.___ఈ విషయాలన్నీ కాంగెస్‌వారూ, పౌరులూ ఎదుర్కోవాలి. ఒకోసారి మనం ప్రభుత్వోద్యోగులను నిందిస్తాము. వానిలో కొందరు తమ దృక్పధాన్ని మార్చుకో లేకపోవచ్చునుగానీ వారిలో చాలమంది పనిచేయాలనే చూస్తున్నారని చెప్పగలను. ఈ నంక్షోభ సమయంలో తమ శక్తికొలదీ పనిచేయవలసిందిగా వారికి విజ్ఞ_ఫ్రిచేస్తున్నాను

మీపని చిన్నదిగానీ "ఫెదదిగానీ మీరంతా ఎక్కువగా సనిచేయాలి దేశ (ప్రయోజనాన్ని మనసులో (క్రమ్ముకోవాలి మనంచేసే (పతి అడుగూ. భారత సమైక్య తను, న్వరూపాన్ని బలపరుస్తుందన్న నమ్మకం చూపాలి. మనమెన్నో పెద్ద వై జ్ఞానిక సథకాలను చేపట్టాము అదేదో మన బలాన్ని (ప్రదర్శించడానికికాదు ఇండియా దేనినో దావినో సాధించగలిగిందని గొప్పలు ఇెప్పుకోదలచడంలేదు ఇండియా చరిత చెలిసినవారుగాని, దాని స్వాతంథత్య సం[గ్రామంగూర్చి ఎరిగినవారుగాని ఇండియౌొ ఎన్నడూ అల్ప్బత వేపు మొగ్గేదికొదని తెలిపినవారే, ఆయితే ఒకటిమా(త్రం నిజం, మనం విజ్ఞాన (ప్రగతిని సాధించకపోతే దారిద్ర్యాన్ని రూపుమొాసలేము. మన సంఘాన్ని అధునికం చేయలేము, నిదేశ దుర్యాకమణలను (సతిఘటించలేము. ఇందుకోసమే మనం వై జ్ఞానిక పథకొలు వేస్తున్నాం తామీ విషయంలో సాయపడగలమనీ, ఈ (ప్రణాళికలను మనకు మనంగా చేపటనక్కర లేదని కొన్ని దేశాలు చెప్తాయి. కానీ మన అనుభవంలో బాంగ్లాదేశ్‌ యుదసమీయంలో చాలా దేశాలు తమ సహాయాన్ని ఆపివేశారు; ఇంతకూ లాము సాయించే స్తున్న (వణొళికలు యుద్ధానికి పనికివచ్చీవీ కాకపోయినాసరే కాబట్టి మనం స్వయం సంపూర్షులం కావాలి. ఈ లక్ష్యాల సాధన నుద్దేశించేదే మన విధానం. ణ

మన వైన్యాన్ని బలసరుచుకునేందుకు మనం థారీఎ త్తున ఖర్చు పెట్టవలసి వస్తున్నది అయినా ఇతరదేశా లనంతగా మనం వెచ్చించడంలేదు. మన సరిహద్దులను కాపాడేందుకు అర్హంగా మన సేనను ఆధునికంగా వుంచుకోవాలి ఆది మన కర్త వ్యంః ఎల్లప్పుడూ దురాక్రమణకు అవకాశమున్నదన్నది మనం మరచిపోరాదు. ఇలా అని

ఆదర్శాలకోసం పోరాటం [2 భయ (భ్రాంతి కల్పించడం నా ఉద్ధేశంకాదు.. భారత (స్రజలు భయవడి గజ గజలాడిపోయేవారుకొదు. వా రెంత "పేదలై నొనరే మనజనం ఎదురయ్యే నవాళ్ళకు వై అమికష్ట నష్టాలకు దైర్యంతో, సహనంతో ఎదుర్కొనేట్టు చెయ్యడమే నా (ప్రయత్నమంతా, వారినెనరూ తలవంచేటట్టు చెయ్యలేరు. (ప్రతిపడ్‌ొ లతో వచ్చిన (ప్రధానమైన తగాదా ఏమిటంయే, మన లోపాలకూర్చే సర్వకాల సర్వ వస్థలలో మాట్లాడుతూ వారు జనాన్ని థై ర్యహీనులుగా చేసే (ప్రయత్నమే వారిది ఆ లోపాలను తొలగించాలనడంలో భిన్నాభ్నిపాయాలకు శాపులేదు. కానీ మన ఆత్మ విశ్వాసాన్ని ఆత్మబలాన్ని చెక్కు. చెదరకుండా పట్టుకుం కునే ఇది సాధ్యం. మనజనం మంచి గుండె బలం కలవారు లేకపోతే కోటిమంది కొంది శీపలను కాపాడుకునేవారాః మనం యుస్ధంలో విజయం సాధించి ఉండలేము మన 'మెదుర్కొనే అర్జిక సవాలును చేపట్టనూలేము. భారతదేశాన్ని ఎలా ఉండాలను కంటున్నామో ఆలా చేయడానికే మన కృషినర్వం. కొన్నేబ్ళుగా వర్శిశ్రమల విష యంలో, వ్యవసాయంవిషయంలో ఇతర దేశాలను ఆనునరిన్తూ వచ్చాము, అదే దేశాలే ఇప్పుడు తమ దృక్పధం సర్రైనదా అని పునరాలోచనచే స్తున్నవి, కాబట్టి మన విధానా లను మనమే రూపౌొందించుకోవాలి. ఇతరులనుంచి మనం తెలుసుకోవలసిందల్లో తెలుసుకొని మన అవసరాలకు అనుకూలంగా నవరించుకోవాలి ఇతర దేశాలతో మైత్రి నెరవడం మన విధానం యుద్ధానంతరం కూడా పాకిస్తాన్‌తో మైతికై ఎన్నోచర్యలు శీనుకున్నాము (ప్రశిపషొలు మనలను ఇందుక్షై విందించినవి. మన విధానాలు నరై నవన్న నన్ముకంతో వాటిని విడనాడలేదు. వాటినే అంటిపెట్టుకొని ఉన్నాము. ఆం'ే అర్ధం మనజనం: మన సపేనానినహం తగు జాగ త్తను తాము మాని 'వేయాలనికాదు. వన దేశానికి వచ్చే (వమౌదాలను ఎదుర్కొ నేందుకు వారెప్పుడూ సర్వసన్నద్దులుగా ఉండాలి ఈ మాటకూడా ఒకొకప్పుడు ఆపార్థాల పాలబడుతున్నది. దురాక్రమణ భయం గూర్చి మనం అనగానే కొన్ని దేశాలు తమ్ము మనం బెదిరిస్తు న్నట్లుగా అర్జం తీస్తున్నవి మన మంటున్నదల్లా (వపంచంలో సంక్షోభం ఏర్పడినప్పుడు య్యా / నాటీ అధికార స్వరూపన్వభావాలే మారిపోగలవు, అవేరకంగా మారగలవో ఎవరికీ తెలియదు మరి అలాంటి నమయమే (ప్రమాద నమయం ఏ హెచ్చరికా లేకుండా ఆ ప్రమాదం ఏ మూలనుంవై నా రావచ్చును. ఆనలు దుర్శాకమజణ జరక్కపోయినా ఒత్తిడి రావచ్చును. నేనీ [ప్రమాదాన్ని గూర్చి జనాన్ని హెచ్చరించకపోతే (ప్రధానిగా నావిధిని నేను నిర్విర్ధించలేదన్నమాట (కరళాళధ్వనులు) ప్రతిపక్షం న్యతిలేకత ఇందిరొగాంధీమీద కొదు 10890 తో రూపొందించి అనుసరిస్తున్న విధానాలనే వారు దుయ్యబడుతున్నారు. వారి నిరంతర [పయత్నమల్లా ప్రధానిని దూషించడమే, ఇది దేశానికి లాభకరమా?

[లగ ఇందిరా గొంతీ

మేము ఏమి సౌధించగలమా చూసగల్గాం కనుక మమ్ము ఆటంకపరచలేమని (గ్రహించాక్క అది (ప్రపంచాభిప్రాయంమీద చనిచేయలేకపోయాక ఏవో కట్టుకథ లన్నిటికీ (ప్రచారం చేయసాగారు అవినీళ ఆదీ ఇదీ అని ఒకరు (ప్రధానిపదవికి వచ్చాక ఆ వ్యకి స్రీయా, పురుషుడా ఏ కులంవాడుు ఏ మతంవాడు అన్నది లెక్క లోకిరాదు. గణించవలపిందల్లా ఆవ్య క్రి (ప్రధాని అనిమ్యాత్రమే కానీ (ప్రధాని వదవిని, దాని ఉన్నతస్థితివి ఎఎత దిగజార్చారో ఈ _ప్రతిపతిలు ఆశ్చర్యం కలి గి స్తుంది. తన దేశం అభ్యుదయం చెందాలని, దాని రూపురేఖలను ప్రపంచం ముందు ఎత్తున నిలబెట్టాలనే అనుకున్న దేశభక్తు డెనరూ చేయకూడని పని ఇది.

ఇది ఐకమత్యానికి సమయం మవకులం మకం. భాష, వృత్తి వగైరాలు 'వేటితోనూ నిమి_త్రంలేకుండా మన చరిత్రనుంచి మనం పారం నేర్చుకున్నట్టు (ప్రపంచానికి మనం ఎలుగెత్రిచాటాలి ఏదో సణుగుతూ ఎవరిమీడో. పిర్యాదులు చేయడంకాక, ఇబ్బందులను థై ర్యంగా ఎదుర్కొనవలెనని మనం పారం నేర్చు కున్నాము? ఇది భారతం చేసిన బోధన. దానిని నిరంతరాయంగా అనుసరించడం మన విధి,

భారత స్త్రీలను నేను (ప్రత్యేకించి (ప్రార్థించవలపి ఉన్నది యుద్ధసమయమైనా శాంతిసమయమైనా బరువంతా మోయవలపినవారు మహిళలు ఇల్లూ వాకీలీ కుటుంబం వఏీటిని గూర్చే స్త్రీ ఆలోచిస్తుంది ఈ ఆలోచన ఇతర దేశాలలో కంళె మన దేశంలో ఎక్కువ. తిండి గింజబు కరువై నప్పుడు తాము +ిఖ్ఞాలైనా పార్యీలై నొ; బౌద్దులెనా, హిందువులతో జై నులో అయినా మహిళలు తమ భక్షోలకూ. పిల్లి లకూ తిండి 'పెట్టథంకోసం తమ కడుప్ప కట్టుకోగలరు తమకేదై నా మిగిలితేనే తింటారు. ఇది భారత సంప్రదాయం. అందుకే 'హెశే(ఊ్రీలే ఎక్కువ బాధపడాలి, అందువల్ల నే వారికి చాలా అన్యాయం జరిగింది. స్త్రీల సితిని ఉన్నతి చెందించాలని గాంధీజీ చాలొ కష్టించారు ఆయన మూలంగా వారిసితి మోరుగ ది వారు స్వాతంత్ర్య సమరంలో పాల్గొన్నారు. బాధలుపడ్డారు. త్యాగాలుచేశారు. దేళ పునర్నిర్మాణంలోనూ. వారు పాల్గొన్నారు ఆయినా పెరగవలసినంతగా వారిస్తాయి పెరగలేదు, అది మనకు తెలుసు, వారికి ఆర్హమైన గౌరవం వారికి లభిం చలేదు. 'ఆది లభిస్తేకాని మన సమాజస్థాయి పెరగదు. మన పిల్లలు తమ (ప్రవ గ్రనను పునరుత్తాపనం చేసుకొని జీవితంలో ముందుకు సాగలేరు అందువల్ల నే మన సోదరీమణులిను వారెంత మారుమూలల్లో

గరి

(గ్రామసీమాంతరం౦లోషిన్నా మనం సేవించాలి. వారి సాంఘిక (ప్రతిష్త పెరిగేలా చర్యలు తీసుకోవాలి. ర

మనం మజొక గొప్ప కార్యక్రమం భారత యువజనులను బలపరచడం మన యువకులకు అవకాశాలు ఎక్కువ కావాలని మనం కోరుతున్నాం. కానీ ప్రతిపక్షం వారికీ నేర్పుతున్న చేమిటీ?:__హింసాచర్యలు. ఇటీవల ఒక రాష్ట్రంలో ఎన్నికలు జరిగాయి. అక్కడ (ప్రతి కాం[గెస్‌ సభలోసూ రాష పడ్డాయి. దాదాపు అందరు

ఆదర్శాలకోసం పోరాటం కలిగ ష్టాక్ష మెంటు సభ్యులూ ఇతర రాష్ట్రాలనుంచి వచ్చిన నాయకులూ, మన పార్టీ కార్య కర్తలూ అందరూ ఆ రాళ్ళవానకు గురిఅయ్యారు. గాయవడ్డారు. ఎవరూ ఆ దెబ్బల నుంచి తప్పుకోలేక పోయారు. వదంతులు వ్యాపింపజేసీ, తప్పుడు నినాదాలు చేసీ జనాన్ని రాకుండా చేసీ__మన సభలలో ఒక్కదానినై నా పాడుచేయకుండా వదలలేదు ఇదంతా (ప్రజాస్వామ్యమా? మే మెప్పుడూ ఇలాంటి ఎత్తుగడలకు వెళ్ళలేదని చెప్ప గలను. ఎంత ఆపోహలకు తావున్నా, ఎంతగా రెచ్చగొట్టినా నా ప్రజలను అలాంటి వనులనుంచి నేను తప్పుకోమన్నాను ఎందుకంళే అలాంటి చిల్లరపనులు (ప్రజా స్వామ్యానికీ, సభ్యతకూ విరుద్దమైనవి గనుక

ఇతరుల సంగతి తెలియదు గాని, ఒకచోట చిన్న చిన్న పిల్లలు నా మీద రాళ్ళు వేశారు. ఎవరై నా అలాంటి పనులు చిన్నపిల్ల లకు నేర్పితే వారి భవిష్యత్తు నెలా వారు తీర్చిదిద్దుతారు? అయిదారేళ్ళ పిల్లలు “ముర్దాబాట్‌* వినాదాలు నేర్చుకుంటే తర్వాత వారి జీవితంలో వారేం నేర్చుకుంటారు?

జనానికి (ప్రతిపషాలు చూపుతున్న మార్గం ఇది. మరి మేమేమో కాస్త్రీయ వగతి పథాన్ని చూపుతున్నాం. ఆవిధంగా ఏ రంగంలోనైనా వారు ముందుకు నడిచి మిగత అణగారిన భారత (వజలతోపాటు పైకి రావచ్చును. అవమానాల పాలైన (ప్రజలను పైకి తేవాలి. ఒకప్పుడు న్వదేశ సంస్థానాల (క్రింద ఉన్న కొన్ని గుజరాత్‌ (ప్రాంతాలకు వెళ్ళాను. న్వతంథత్రం రాక నుందు వారు కనీనం బాటల మీదకూడా నడవగలిగేవారు కొదట. అలాంటి అడుగున పడి ఉన్న (ప్రజలను ఉన్నతస్థితికి తేవాలి అలా వారు తమ బాధ్యతలను అర్థం చేసుకోగలగాలి. ఇదంకఠా కొన్నేళ్ళలో ముగిసే పనికాదు__ముఖ్యంగా తో చిందల్లా అనే హక్కు (ప్రతి పశిలపన్నప్పుడు ఆసలు కొదు

మాకు వియంతృత్వం ఆపొదించే కొందరు (వ్రజాస్వామ్యాన్ని కోరడం గావి ఆ ఛాయలు గాని లేని కొన్ని దేశాలను (పశంపిస్తుంటారు ఆ దేశాలలోని చర్యల నేమో జేకొడుతూ. ఇక్కడ మేమేమి పనిచేయ లనుకొన్నా దానిని విమర్శిస్తూ; విధ్వంసం చేస్తూ ఉంటారు. జొద్దస్టమానం మేము నియంతల్లా వ్యవహరిస్తున్నా మంటారు. ' నాజీల [క్రిందా ఫొపిస్టుల (క్రిందా యూరోపులో ఏం జరిగిందో వారికి తెలియాలనే వాటిని గూర్చి మాట్లాడుతారు. అక్కడ జరిగిన సంఘటనలను నేను కళ్ళారా చూశాను నా సన్నిహిత మి్యితులు బాధకు లోనయ్యారు. ఆ సంగతులను కుంటే ఇప్పటికీ నాకు వాధ కలుగుతోంది. ఆ దేశాలలో ఏం జరిగిందో నేను మరిచి పోలేను

మన కర్షకులు; కార్మికులు, మన యువకులు, మన మహిళలు, మన (ప్రభుత్వో ద్యోగులు లేదా షేతరులు మన సమాజం ఆధునికమైనస్పుడే అభివృద్ధి చెందగలరు అంయకే మన సమాజం బ్రిటిష్‌ సమాజంలా ఉండాలని కాదు మన అభ్యుదయ స్వరూ షాన్ని మనమే చ్విత్రించుకోవాలి. ఇతరులనుంచి నేర్చుకోవడానికి మనం సిద్ధంగా ఉండాలి మన దేళంనుంచే మనం నేర్చుకోవలపింది చాలా ఉన్నది గుజరాతునుంచి

క్రి

180 ఇందిరా గాంధీ మరొక ఉదాహరణ నివ్వనివ్వండి గుజరాతును గురించే తిరిగి చెప్తన్నందుకు ఇతర రాష్ట్ర (పజ నన్ను క్షమిస్తున్నారని ఆశిస్తున్నాను. ఆ అనుభవం ఇంకా మాస్‌ పోలేదు గనుక చెప్తున్నాను. అతి దర్శిదులకన్నా దర్శిదులై న గిరిజనులను ఆక్కడ చూశాను, అతి కష్టమైన పనులను వారు చేస్తున్నారు. ఎన్ని గంటలో పని చేపినా ఆపనికి ఇచ్చే కూరి చాలా తక్కువ. అయినా తమ పనిని సంతోషంగా వారు చేస్తు న్నారు. ఏ ఫిర్యాదూ చేయడంలేమ. దీనివి మనం ఇతరులనుంచి నేర్చుకోలేము._ దీనివి మనకు బోధించగలవారు ఒక్క భారత (వజలే. ఏదో ఒకరు స్కూలుకు వెళ్ళగానే మరొకరు కాలేజీకి వెళ్ళగానే పట్టం తెచ్చుకోగానే వారంతా బుద్ధిశాలుర్లై పోయారని భావించరాదు. భారత (ప్రజలు పేద వారు. శతాద్దులనుంచీ వారు ఆణచిపెట్టబడి ఉన్నారు, అయినా వారు మనకన్నో పాఠాలు నేర్పగలరు ఏ సమన్యలున్నా మనం సనీబ్ళుకారి పోదాదని వారు మనకు పాఠం నేర్చుతున్నారు. అందుకే నేటి నానందేశ మిది; మన దేశంలోని సమైక్యాన్ని, బలాన్నిం స్టరతను విలుపుకానేందుకై. మనం ఇక్కడ సమావేశమైనాము. ఎవరినో ఖండించ డానికి కావి, ఎవరిపై నో ఒత్తిడి తేవడానికి కొని మనమిక్క_డ సమావిష్టులం కాలేదు. ఒత్తిడి, పలుకుబడి ఖఅండన దూషణ ఇలాంటి వాటిపై మనకు నమ్మకంలేదు. మన దేశం ఏకంగా బలంగా ఉండితీరాలని వ్యక్తం చేయడానికే ఇక్కడ మనం చేరాము. ఈ దేళం ప్రగతి సాధించి తీరాలి జాతీయ పడమైన కాంగ్రెస్‌ పార్టీ ఒక్కటే ఆ అభ్యుదయాన్ని సాధించగలదు. కాంగ్రెస్‌ తనకోసం తానెన్నడూ చూచుకోలేదు. ఈనకం'మె ముందు దేశాన్ని నిలుపుకొన్నది. ఏ ఇతర పార్తీలు అధికొరానికి వచ్చినా తమనవారిని పదవులలో నియమించుకోవడం ఆరంభిసారు. “ష్పమెక్కడా అలా చేయ లేదు. మీరు మాతో రావడానికి పిద్దపడితే మిమ్ములను మాతో కొనిపోతాము అని మేమెల్లస్పుడూ నర్వులకూ చెప్ప్తంటాము కాబట్టి కొ త్త ఆశలతో, ఆశయాలతో సుదూర ,(ప్రదేశాలనుంచి వచ్చిన మీరందరకూ _ నేను నొ కృతజ్ఞతను తెలియజే స్తు న్నాను. మీరెస్ప్సుడూ ఆశాభంగం చెందవదని మీ ఆందరకూ విన్నవి స్తున్నాను. మీకు తెలుసు. నేనీనాడు ఆశాభంగం చెందలేడ్సి, నా గుండె జారిపోనూ లేదు. (హర్ష ధ్వానాలు, నినాదాలు జూన్‌ [2న కొన్ని వృతికలలో నాఫొటో వేశారు. చాలా విపర్ణ వదనంతో ఉన్నట్లున్నదా బొమ్మ. నాకోనం నేను విచారపడ్డం లేదు. ఒక చిరకాల మ్వికుడు చనిపోయన సమయంలో మేమంఠా దుఃఖితులమై ఉండగా ఈ బొమ్మ తీకారు. నేనెప్పుడూ నాకోసం విచారపడను, ఆలా నన్నెవరూ చూడలేరు. నాకోసం నేను పాటుపడుతుంయే, ఫదవి కోసం స్వొర్హంతో నేను (పాకులాడుతుంకే బహాంళా నాకు వ్యతిరేకంగా అంటున్న మాటలన్ని టీసీ సహించి ఉండను, అలొ అందరినీ వాగనిచ్చి ఉండను, ఇవన్నిటిసీ నేను సహిస్తున్నానం కే కారణం నేను భారత (స్రజకోసం కృషి చేస్తున్నానని నాకు తెలుసు. ఇంతకుముందే నేచెప్పినట్టు నా కంఠంలో ఊపిరి ఉన్నంతదాకా, కా స్తంత బలమైనా నా ఒంట్లో మిగిలి ఉన్నంత

ఆదర్శాలకోనం పోరాటం 181 దాకౌ భారత (ప్రజకు సేవ చేస్తూనే ఉంటాను. ఇంకొక నమ్మకం ఠూడా నాకున్నది: నేను ఆణచివేయబడితే, నేను హత మారిపోతే ఆస్పటికీ భారత [ప్రజ ఇదే దారిలో నడుస్తుందని నమ్ముతున్నాను. ఈ నందేశాన్ని భారత్యప్రజ ముందుకు కొనిపోతుందని విశ్వపిస్తున్నాను. .

సోదరీ సోదరులార్హా మీ సమయం చాలా తీసుకున్నాను. ఇంకాసేపు ఓపిక పట్టండి. కొన్ని మాటలను ఇంగ్లీషులో చెప్పదలచుకున్నాను. కారణం దక్షిణాది న్తంచి వచ్చిన మన సోదరులు నాదృష్టికి తెచ్చారు__వారంతా హిందీ అర్థం చేనుకో

రని,

(ఇంగ్లీషులో. దక్షిణాదినుంచి నచ్చిన సోదర సోదరీమణులారాఃమీ అందరకూ స్వాగతం. మీరు కొని వచ్చిన కుభాకాంక్షలకు కృతజ్ఞురాలిని అవి మీతరపుననే కాక మీరు ప్రాతినిధ్యం వహించే లక్షలాది భారత (ప్రజల పక్షంగా కూడా మీరు శుభాకాంక్షలను కొని వచ్చారు నేడు నాముందు నా కనుచూపునకు అందనంత జన సమూహం ఉన్నది. నేను “దూరదృష్టి కలదానను* దగ్గరుంచుకొని జీసేవనికి నేను అద్గాలు వేసుకోవాలి. కానీ నేను అతి దూరదృష్టి గల వ్యక్తిని. ఆయినా కళ్ళు కూడా ఈ సభను కొసదాకొ చూడలేకున్నవి_.ఇదో మానవ మహాసాగరం. ఇంకొ చాలా చాలామంది, లక్షలాది (సజ రాలేకపోయారని, స్థలం చాలక ఇండియా గేటుకు ఆవల ఇరువె పులా ఉన్నారని విన్నాను, నేను వారందరళూ నా అభినందనలు తెల్పుతున్నాను. - కున పోరాటం కొత్త పోరాటం కాదని మీకు చెప్ప దలచుకున్నాను. అలాగే ప్రతివజెలు నాపై చేస్తున్న ఈ దాడికూడా కొత్తది కౌదని చెప్పదలచుకున్నాను. ఐదేళ్ళుగా నారి నినాదా లిలాగే ఉన్నవి. నన్నెలాగో వదిలించు కోవాలని వారు (ప్రయత్ని స్తున్నారు---అది మంచి మార్గమైన్సా చెడు మార్గమైనాః కాంతి మార్గాన అయినా హింసా పద్దతుల వళ్ల నైనా ఎలాగైనా సరే నన్ను వదిలించు కోవాలన్న 'హెర (ప్రయత్నం రహన్యంగ్గా, బాహాటంగా కూడా గత అయిగేళ్ళనుంచీ వాదోపవాదాలు కొనసాగిసూనే ఉన్నారు. అందువల్ల ఈ తీర్పును వారొక అవకా శంగా తీసుకోవాలని నేడు (ప్రయత్నిస్తున్నారని మాత్రమే మనం భావించాలి ఆ తీర్పును గూర్చి కాని, న్యాయపతులను గురించి కాని నేనేమీ చెస్పదలచుకోలేదు. అది న్మక్రమమూ కాదు, మనమిక్కడ చేరడానికి ఆది కారణమూ కొదు. మనలోవి ఐకమత్యాన్ని చాటడానికే ఇక్కడ మనం నమౌవేశమయ్యాం. భారత (ప్రజల ఐక మత్యాన్ని భారత (ప్రజల ళ క్రి సామర్ధ్యాలను, భారత (ప్రజల సైర్యాన్ని చాటడానికే మనం ఇక్కడ చేరాము. నున బలం ఎవరినో బెదిరించ డానికి కాదు, ఎవరిమీదా ఒత్తిడి తేవడానిక్రీ కాదు, కేవలం మనదేశంలో అస్థిరత లేదూ అని చాటడానికే, జాతీయ సమస్యల గూర్చి హిందీలో నేను చాలా మౌట్లాడాను. కానీ మిగత (ప్రపం శంతో ఏం జరుగుతున్నదో మనమొక కంట కనిపెడుతూనే ఉండాలి. అందుతో ఏ దేశమైనా (ప్రమాదాన్నె దుర్కొంటున్నప్పుడు విధిగా ఆ సవి చెయ్యాలి. అస్థిరత ఏర్పడినదని జనం అనుకున్నప్పుడు, దేశంలో ఏం జరుగుతుందో

168 ఇందిరా గాంధీ శెలియని సమయంలో ఏదో రావచ్చునని జనం అనుకున్నప్పుడు-తప్పకుండా జేళానికి (ప్రమాదస్థితి ఏర్పడిందన్న మాకే కాబట్టి దేశ [ప్రజలందరూ యువకులూ వృద్దులూ;ః స్రీలూ పురుషులూ అందరూ మా దేశం కోనం మేమంతా ఐక్యంగా ఉన్నాం అని 'వ్రపంచానికి చాటాలి బయటివారెవ్వరూ మనపై ఒత్తిడి తేరాదు, బయటివారెవ్వరూ మనలను భయపెట్టకూడదు. మనం కలిపి కట్టుగా ఉన్నాం గనుక తోపలా వెఎపలా ఏర్పడే అన్ని (ప్రమాదాలకూ ఎదురొడ్డి నిలువగలం, ఇందుకే మనం ఇక్కడ చేరాం, దీనినే మనం పదేపదే (ప్రజలకు వివరించాలి. మనం 'పేదవారం కావచ్చు, మనదేశంలో అధిక సంఖ్యాకులు పేదలు, కాబడ్షు మన కార్య[(క్రమాలలో దార్శ్నిద్య నిర్మూలనం గూర్చి నొక్కి చెప్పాలి, ఆర్థికంగా వెనుకబడినతనాన్ని తొలగించాలని మన సమౌజా న్నంతా ఉన్నతస్థితికి కొని రావాలని నొక్కి. వక్కాణించాలి పేదరికం కెండేళ్ళలో పోతుందని ఎవరూ అన్నారనుకోను. కానీ నిర్మల నేత్రాలతో భారత జాతీయకంగాన్ని చూచే వారెవ్వరైనా యథార్థాంశాలనూ లెక్కలనూ గమనించగల వారెవ్వరైనా భారత (ప్రజ (ప్రగతి పదంలో ముందుకు నడిచిందని (గ్రహించకపోరు. మనం సుస్థిర సునిశ్చిత చర్యలను తీసుకున్నాము? ఇకమీద ఇలా తీసుకుంటూనే ఉంటాము. మనం వాస్టానరి చేపిన అన్ని ఆరిక కార్య్య(క్రమాలకూ మనం కట్టుబడి ఉంటామని భకవసొ ఇవ్వదలచుకున్నాను__నిజమే మునకు చాలా చిక్కులు ఎదురైనవి. మన ధనాభావ౦ం మన (ప్రగతి వేగాన్ని తగ్గించింది. కొన్నిసార్లు కొన్ని (ప్రణాళికలను వదలివేయవలపి నచ్చింది. నామ్మితులు ముఖ్య మంతులు చాలా కలవర పడ్డారు. (పతి రాష్ట్రమూ తన యెడ పక్షపాతంతో ఉపేక్ష వహించడం జరుగుతున్నదని భొవిస్తున్నది. (ప్రతి కేంద్ర మంథత్రిత్వశాథా తన్ను ఉపేక్ష వహి స్తున్నారనుకొంటున్నది. అయినా ఇలాంటి పరిస్థితులను మనం ఎదుర్కోక తప్పదు ధైర్యంగా సాహనంతో ఎదుర్కోంగలిగితే నంతోషంగా ఇబ్బందులను ఎదుర్కోగలిగితే ఈ చీకటిలో నుంచి మనం బయట వడ గలం, ఇప్పటికే గాలివాటు మారినది. చెలరేగుతున్న సంక్షోభం కొంత అదుపులోకి వచ్చినది. పెరిగిపోతున్న నిరుద్యోగుల సంఖ్య అదే రీతిలో పెరగకుండా కొంత ఆగిసది. కాబట్టి ఇవన్నీ అదుపులోనికి శెచ్చుకోగలిగినవే కానీ నిరంతరం చునమీద దాడి చేస్తుంటే మనం అనవరతం సమాజాన్ని పునర్నిర్మించే (ప్రయత్నం చేస్తుంటే దబిలమూ, సామర్థ్యమూగల కొందరు మనం చే స్తున్న కృషిని భగ్నపరు స్తుంయే మనం వాటినెలా అదుపులో పెబ్లగలం? కొబిట్టి నేటి దృష్ట్యా మనం ఏం చేయాలో: జాతీయ (ప్రయోజనాల దృష్ట్యా ఏర చేయాలో, వ్‌శాల విశ్వ రాజకీయాల దృష్ట్యా ఏం చేయాలో మనం నిశృయించుకోవాలి, నేడు కొంతకాలం నేను గర్విస్టిని అని నిందించారు నేను గర్విస్టిని కౌనని మీకు నమ్మకంగా చె పున్నాను. నన్ను చూచి నేను గర్విం చడం లేదు, నా భారతదేశం చూచి నేను గర్వపడుతున్నాను; భారతజొతిని చూచి నేను గర్వపడుతున్నాను, భారత (ప్రజను చూచి గర్వపడుతున్నాను. (ప్రధానిగా నా విద్యుక్త ధర్మం" ఈ భోరత గర్వం అలా నిలపడమే అనుకుంటాను. ఈ భారత (ప్రజల ప్రవృత్తిని గూర్చి (ప్రపంచంలో ఏ మూలా ఎక్కడా ఎవరూ కించపరచి

ఆదర్శాలకోనం పోరాటం 183 మాటలాడకుండా చూడడం నొధర్మంగా భావిస్తున్నాను. కాబట్టి అక్షలావి భారత (ప్రజలకు (ప్రతినిధులుగా ఇక్కడ ఈనాడు సమాౌవిష్టులైన మీరంతా తిరిగి ఆ (ప్రజల వద్దకు వెళ్ళాలి, వారి సేవకై పునరంకితులు కొవాలి, కౌం(గెస్‌ దేవతోన్సై తే నిర్మిత మైనదో ఆ త్యాగ శీలాన్ని తిరిగి కొని రావాలి. ఆయితే దానిలోనూ తన రూపం, ఆధునిక రూపం ఇహ్వాలి. మనం జనం మరింత హేళువాద బుద్ధికలవారు అయ్యేలా మనం జూడాలి. వారెక్కువ వైజ్ఞానిక దృష్టీ కలవారు కావాలి. అయినా మన (ప్రాచీన సభ్యతను, మన సుదీర్ష చర్మికలోని సుదీర్హ కష్ట పరంవరలనుంచి మనలను నడిపించుకొని వస్తున్న మన పాఠ విలువలను మనం కోల్పోరాదు. మరి ఇక్కడికి రాపడానిక్షై మీరు సడిన శ్రమకు నేను కృతజ్ఞత తెల్పుతున్నాను.. ఈ సుడిర క్షామ సంవత్సరాలలో మన దేశాన్ని కమ్ముకున్న చీకటులు తొలగిపోవాలని మీ అందరితోపాటు నేను (ప్రార్థిస్తున్నాను. ఈ యేడు బాగా పండాలనిః వ్యవసాయ క్షేశ్రాలలో బాగా కృషి కొనసాగాలని, ఫాక్టరీలటో పనిచేసే మన కొర్మిక మిత్రులూ మన (ప్రక్కన నిలిచి ఉత్పత్తి పెరిగేట్టుగా చూడాలని మనందరం కలిసి ఉక్ప్తి అయినదానిని సమానంగా వంపిణీ అయ్యేలా-ఇందులో మన జనంతో ఆతి దరి్యద్రులను దృష్టిలో ఉంచుకోవాలని (ప్రార్థిస్తున్నాను. మిగత వర్గాలవారంతా మనతో ఈ కృషిలో శేరగలరవి ఆశిస్తున్నాను. ఎందుకంటే ఇది ఏ ఒక్క ప్య్టీకోనమో కాదు, ఏ వర్షం కోసమో కాదు, వే బక్క పేదలకోనం మాత్రమో కాదు _ ఈ కృషి అత్యున్నతస్థితికి ఎదిగిపోతున్న భారతదేళం కోనం? బలవ _త్తర మైన భారతదేశం కోనం జరుగుతున్నది. బలవ తరమం-యే ఇతరులపె దాడి చేయడానికీ కాదు. బల (ప్రదర్శనం కోనం కాదు ఆ బిలమంతా మనలను మనం చూచుకోగలిగేందుకు; ఏ (ప్రమాదం వచ్చినా ఎదుర్కొం నేందుకు ఆ బలం కావాలి. మనదేశ బలం మూలంగా శాంతిలత్యాన్ని చేరువకు శేగలం, మానవతా సుఖసొభాగ్యాలను జేరువకు తేగలం మరొకమారు మీఆందరకూ నా కృతజ్ఞతాభివందనా లర్పిస్తున్నాను- జైహింద్‌!

అత్యవసర పరిస్థితి యట

రాష్ట్రవతి అత్యవసర పరిస్థితిని (ప్రకటించారు. ఇది భయ,భ్రాంతులు చెంద వలసిన విషయం కాదు,

భారత సామాన్య స్త్రీ పురుషులకు సహాయపడే. కొన్ని అభ్యుదయ కార్య క్రమాలను నేడు ప్రవేశ పెట్టడం ఆరంభించినప్పటినుండీ లోలోన రాజుకుంటున్న కుట ఎంతగా పొతుకుంటున్నదో; ఎంత వి_స్ప్రతమైనదో మీ అందరకూ తెలుసుననే నా నమ్మకం. (ప్రజాస్వామ్యం పేరుతో అసలు (ప్రజాస్వామ్యమే పని చేయకుండా అడ్డు పడుతున్నదది. చట్టబద్దంగా ఎన్నిక అయిన (ప్రభుత్వాలు పని చేయకుండా

హం.

ఆటంక పరుస్తున్నారు. కొన్ని చోట్ల సభ్యులను రాజీనామా ఇవ్వమని బలాత్కారం ఉపయోగిస్తున్నారు. ఆలా (క్రమబద్ధంగా ఎన్నికయిన శాసన సభలను రద్దు చేయిం చాలని చూస్తున్నారు. ఆందోళనలు వాతావరణాన్ని ఉద్రిక్తపరిచి హింసాత్మక సంఘ టనలకు దారి తీస్తున్నవి నాకు మంత్రివర్గ సహచరుడు (శ్రీ ఎల్‌. ఎన్‌. మిశ్రా దారుణ జి ళ్‌ హత్య యావద్దేశాన్నీ భయభభ్రాంతం చేసింది. భారత (ప్రధాన న్యాయమూర్తిపై ఘాళు కంగా జరిపిన దాడిని మనం తీవ్రంగా నిరసిసున్నాం కూడా

కొందరు వ్యక్తులు మన సైన్యాన్ని పితూరీ చేయనుని, మన పోలీసు బలగాన్ని తిరుగబడమని రెచ్చగొశ్తేదాకా వెడుకున్నారు. మన రక్షణ దళాలు, మన పోలీసు (క్రమశిక్షణ కలవారు, సుదృఢ దేశభక్తి పూరితులు కనుక అందుకు లొంగలేదు కౌని? ఆంత మా(క్రంతో ఈ రెచ్చగౌట్టడంలోని త్యీవతను ఉపేషడీంచలేము,

విచ్చిన్నకర శక్తులు విచ్చల విడిగా చెలరేగుతున్నవి; మత విద్వేషాలు రెచ్చి పోతున్నవి. ఇందులో మనదేశ సమైక్యతకీ భంగం వాటిల్లుతున్నది.

రకరకాల అనత్య-ఆపవాదాలు నాపై వేస్తున్నారు. భారత (ప్రజలు చిన్నతనం నుంచీ నన్నెరుగుదురు. నా జీవితమంతా నా (ప్రజల సంసేవనంలో నే గడచినది, ఇది న్యక్తిగతమైన విషయం కాదు. నేను (ప్రధానిగా ఉంటానా లేదా అన్నది (ప్రధానం కాదు. అయినా (ప్రధావి పదవి (ప్రధానమెనది. అదే పనిగా ఆ పదవిని కిందపరచే (ప్రయత్నం అటు (ప్రజాస్వామ్యానికి గాని, ఇటు దేశానికి గాని (ప్రయోజనకారి కాదు. ఆలిండియా రేడియో (బ్రాడ్‌ కాన్టుం జూస్‌ 26, 1975

అత్యవసర పరిస్థితి 185

ఈ ధోరణులను ఎంతో ఓర్మితోః, ఎంతో కాలం కనిపెడుతూ వ స్తున్నాను. ఇస్ప్సుడు, యావద్దేశంలోనూ శాంతి భద్రతలను ధిక్కరిస్తూ కొత్త పధకాలు వేస్తు న్నట్టు వాటి ద్వారా మామూలు జీవితాన్ని విచ్చిన్నం చేయనున్నట్టూ తెలుసుకున్నాను. ఇలాంటప్పుడు ఏ (స్రభుత్వమైనా అలా చూస్తూ కూచోళలదా? దేశభ్యద్రత భగ్నమప్పు తుంటే మిన్నకుండగలదా? అల్బ నంఖ్యాకులై న కొందరు వ్యక్తుల చర్యలు ఐత్యంత సంఖ్యాకులై న (సజల హక్కులకు (ప్రమాదకరంగా పరిణమిన్తున్నవి దేశం లోపల సుదృఢంగా చర్యలు తీసుకోగల జాతీయ (ప్రభుత్వ శక్తిని దుర్చలపరిచే ఏ పరిస్థితి అయినా దేశం వెలుసలనుంచి (ప్రమాదాలు విరుచుక పడేందుకు తస్పకు౦డా దోహదం చేస్తుంది. దేశ సమైక్యాన్ని, సుస్టిరతను కాపాడడం మన (వ్యప్రధమ విద్యుక్త ధర్మం జాతీయ సమైక్య పరిరక్షణకై గట్టి చర్యలు తీసుకోక తప్పదు.

ఆంతరంగిక భ్యదతకు ఏర్పడే (ప్రమాదం కూడా ఉత్పత్తిని దెబ్బ తీసి ఆక్థ్రిక (ప్రగతి అవకాశాలను పాడు చేస్తుంది. గత కొలది నెలలలో మనం తీసుకున్న గట్టీ చర్యలు చాలా వరకు ధరలు 'పెరగకుండా ఆపగలిగినవి మన అఆక్టిక వ్యవస్థను మరింత సువ్యవస్థితం చేసే చర్యల గూర్చి, విభిన్న వర్గ్ణాల- ముఖ్యంగా “సేదలు దుర్చలులు, నికరీమెన జీతాలు వచ్చేవారు మొదలై న వారి కష్టాలను తొలగించే చర్యలను గూర్చి మేము త్మీనంగా ఆలోచిస్తున్నాము.. వాటిని త్వరలోనే నేను 'ప్రకటించనోతున్నాను.

ఈ నోతన అవనర పరిస్టితి (ప్రకటన ఏ విధంగానూ చట్టబద్ధంగా నడుచుకునే పౌరుల హక్కులను భంగపరచబోదని నేను హామీ ఇస్తున్నాను. త్వరలో నే ఆంత రంగిక పరిస్థితులు బాగుపడగలవని సాధ్యమైనంత త్వరలో ఈ (ప్రకటన రద్దు చేసే అవకొళం మాకు కలుగుతుందని నాకు సమ్మకమున్నవి

దేశం నలుమూలల నుంచీ, అన్ని వర్గాల (ప్రజల నుంచీ కున్పతిప్పలుగా నద్బాన సందేశాలు వచ్చి నన్ను ఉక్కిరి బిక్కిరి చేస్తున్నవి.

రానున్న రోజులలో మీ సహకారం ఇలాగే కొనసాగ గలదని, కొగసాగ నలెనని మీకు విజ ప్పి చేస్తున్నాను.

వ్షాలాం అాటీ

వింశత్యంగ (పణాళిక

(ప్రభుత్వం అనుసరించనున్న కొన్ని ఆర్థిక కార్యక్రమాల గూర్చి నేసీ రోజు మీకు చెప్పదలచుకున్నాను. వాటిలో కొన్ని కొత్తవి మిగతవి పూర్వమే నిర్జీతము లైనా మరింత స్ట్‌ సంకల్పంతో, మరింత ఉత్సాహంతో అమలు జరుపవలపినవి. దయచేసి ఏదో ఇం(ద్రజాలంతో చేసే పరిష్కార మార్గాలను గాని, ఆద్భుత ఫలితాలను గాని ఆశించకండ్‌. కేదరికాన్ని తొలగించే ఏకైక ఇంద్రజాలం ఒక్క కష్టపడి పని చేయడమే. నిర్మల దృష్టితో స్థిర సంకల్పంతో, చక్కటి కట్టుబాటుతో గట్టిగా పని చేయాలి మన మన కాఖీలలోనున్న మనం ఒక్కోక్కరమూ మనకోసమే కాక, మన తోడివారి కోసమూ మరింత కృషి చేయడానికి కంకణం కట్టుకోవాలి. (పభుత్వం ఆప్లిపాస్తులపై మరింత గౌరవం కనబరచాలి ఆ ఆ_స్త్‌ విధ్వంసనం నేర నిరోధక మైన జరిమానాలకు దారి తీస్తుంది అన్ని రంగాలలోనూ మనం మరింత కడుపు పట్టుకొని పనిచేయాలి బాహోటంగా జరిగే దుబారాను అణచివేయడం (ప్రభుత్వ విధి. కానీ పౌరులకు కూడా ఇందులో బాధ్యత ఉన్నది. జాతి జీవనాన్ని సుఖతరం చేయ డానికి అదొక్కటే మార్గం,

కాసన ధిక్కార (ప్రచారం: జాతీయ ్రియాకలాపాల సం_స్తభనం; మసరత్షణ దళాల కట్టుబాటు త ప్పేట్టుగా, తిరుగబడేట్టుగా వారిని రెచ్చగొట్టడం ఆర్సి క సంతోభానికి అల్ల కల్లోలానికి దారి తీసేవి అలా దేశం విచ్చిన్న శక్తులకు గుర అయి ఉండేది, వాహిర (ప్రమాదాలకు గురి అయి ఉండేది. కొంతవరకు విద్వేష ధూమం తొలగు తున్నందువల్ల మన ఆర్టిక లక్ష్యాలను మరింత విస్పష్టంగా, అవసరంగా చూడగలుగు శున్నాము. " మన ఆర్షీక క రవ్యాలను నిర్వర్హించుకుంటూ ముందుకు సాగడానికీ అత్యవసర పరిస్థితి ఓక్తొా త అవకొళాన్ని కల్పించింది.

మొట్ట మొదట మనం ఎదుర్కోవలపిన సవాలు ధరల రంగంతో. గత అయిదు రోహిలలోనూ అనేక వసువుల ధరలు తగ్గు ముఖం పట్టినవి, ఇదిలాగే కొనసాగి తీరాలి. ఇందు కోసం ఉత్పత్తి పెంచడానికి, సేకరణను త్వరితం చేయ డానికి; నిత్యావసర వస్తువుల పంపిణీని చక్క-బర చడానికి (ప్రభుత్వం అనేక చర్యలను తీసుకోనున్నది, పశ్చిమ జెంగాలులోను. ఒరిస్సాలోను వరి సేకరణను “అపుదల ఉత్తర్వులు” అరికట్టినవి, కపయమక నప అభిండియా రేడియో (బ్రాడ్‌ కాన్టు = జూలై 1, 1975

వీంశత్యంళ (వణాశిక 1387

విదేశీ మారక (ద్రవ్య సౌకర్యం సాధ్యమైనంత సంతృ_ప్రికరంగానే ఉన్నది+ కౌబిట్టి అవసర మైన చోట్ల దిగుమతులను ఏర్పాటు చేపి తగినంతలో సరఫరా ఉండేట్టు చూస్తాము. పర్తకులు ధరల పట్టీలను; తమ వద్దనున్న నిల్వల వివరాలను దుకాణాల ముందు (ప్రదర్శించవలపిందిగా సలహా ఇవ్వమని రాష్ట్ర (ప్రభుత్వాలను ఇప్పటికే ఆదేశంచి ఉన్నాము. వస్తువులు దాచిపెక్టు వారిని, నియమ సిబింధనలను ఉల్ల ంఘించే వారిని త్మీవంగా శక్షిస్తాము

నోట్ల ముమ్మరాన్ని ఆరికళ్హ్లు ఈ చర్యలిలా కొనసాగాలి అవనరమైన చోట్ల జాగ్రత్తగా పరపతిని ఒక పద్ధతిలో ఏర్పరచాలి. అనవసర ఖర్చులను తగ్గించు కొమ్మని (పభుత్వ శాఖలకు, (పభుక్వపర సంస్థలకు కొత్తగా ఉత్తర్వులు పంపొము,

మన జనంలో అక్యధిక సంథ్యాకులు (గ్రామాలలో నివపిస్తున్నారు. భామీ సరిమితి శాసనాలను గట్టిగా అమలుపరచి భూమిలేని వారికి ద్విగుణితోత్సాహంతో మిగులు పొలాన్ని సంచేలా చూడాలి. పొలాల రికార్డులు ప్పూర్తి చేయడంలో స్థానిక ప్రజల సాయం మాకు కావాలి గిరిజనులు తమ భూములను గోల్పోకుండా (వ్‌క్తేక గ్రద్ద పపిస్తామ

(గ్రామసీమలలో గృహవనతి కల్పనను ఇంకా విన్హృత సరుస్తాము ఓనిర్జీత కాలం తమ భూస్వాముల స్థలాలలో ఇళ్ళ కట్టుకున్న సొలం లేని కార్మికులకు పట్టా లిచ్చే చట్టాలు (ప్రవేశ పెడతాము వారిని తొలగించే చర్యలను గట్టిగా నిరోధిస్తాము

కట్టుకులాల పద్దతి పాళవికమైనది.. దానిని నిషేధిస్తాము. అలా కొందరు కట్టుబడికి సదుర్చుకున్న ఏర్పాట్లనన్నీటినీ చట్ట విరుద్ధంగా (ప్రకటిస్తాము

(గ్రామీణుల అప్పులను రద్దు చేసేందుకు దళలవారిగా చర్యలు తీసుకుంటాము, పొలం లేని రై తులకు, ఆ మగాళ్ళకు, 'పేదరై తులకు రెండు 'హెక్టార్లకం డె తక్కుద్ర పొలమున్న వారికి మరొక విధంగా విఖిన్న సంస్థలనుంచి అప్పు పుప్టేలా చేస్తామున అలాంటి వారు ఇప్పుడిన్వవలసిన బాకీల వసూలుక్సై వేసిన దావాలపైన డ్మిక్రీలపైన “మారటోరియమ్‌” విధిసాము. ఈ పధకంలోకి సహకార, వ్యాపార బాంకుల అప్పులు? ప్రభుత్వం తణకా అస్పురి లాంటివి రాకుండా మినహా యిస్తాము

మన సంఘంలో దారుణంగా పీడితులవుతున్నవారు వ్యవసాయ కార్మికులు. వారి కనీస కూలీని నిర్ణయించే (ప్రస్తుత శాననాలను పునఃపరిశీలిస్తాము, అవసరమైన చోట్లల్లా కనీస కూలీసోతగినట్లు 'పెంచే చర్యలు తీసుకుంటాము.

ఉత్ప త్తిని పెంచేందుకు మనం నర్వతోముఖంగా పనిచేయాలి. వ్యావసాయిక, పారిశ్రామిక అధికోత్స త్తి విద్యుచ్చక్తి వై ఆధార పడుతుంది. ఇస్పటికంచ మరొక యాభై లక్షల హెక్టార్ల భూమికి నీటిసాగు వసతి కల్పించే చర్యలు తీసుకుంటున్నాము. రుజువయిన భూగర్భ జల వసతులను వెంటనే ఉపయోగంలోకి తెచ్చి సాగుకు, నుంచినీటికి.._.ముఖ్యంగా కమ (ప్రాంకాలలో__కొ త్త సర్వేలను చేయిస్తాము,

188 ఇందిరా గాంధీ

విద్యుచ్భక్తి పరిస్థితి కొంత మెరుగైనది. మరింత 2600 మెగావాట్లు ఉత్పతి బేసేందుకు చర్యఎ తీసుకుంటున్నాను విమ్యవృదక్తి పధకాలప తగినన్ని నిధులు సమకూరుస్తాము. _ దీర్చకాలిక అవసరాలక్షై “సూపర్‌ ధర్మల్‌ స్టేషన్లను” కేంద్ర (ప్రభుక్వం (క్రింద ఏర్పాటు చేయనున్నాము. రాష్ట్ర విద్యుచ్చక్తి బోర్డులను సరిపరు స్తున్నాము.

ఆందులో పనిచేసే వారి సంఖ్యను బట్టి చూస్తే వ్యవసాయం తర్వాత వచ్చేది చేనేత పరిశ్రమ తగిన ధరలలో వారికి కావలపినవి సమకూరుస్తాము చేనేతకు ఓ (ప్రత్యేక ఆభివృద్ధి కమీషన్‌ను నియమిస్తున్నాము. చేనేత పనివారికి ఇంకొంత రుణ కల్పించేందుకై రిజర్వేషన్‌ విధానాన్ని చక్కగా రూపొందిస్తున్నాము.

మిల్లుల రంగంలో కంట్రోలు బిట్ట పధకం బాగుపరచి ధోవతులు, చీరలు బట్టి మంచి నాణ్యం గలదిగా చేపి (గ్రామపట్లణ (ప్రాంతాలలో ఇంకొంత పెద్దగా పంపిణీకీ ఏర్పాట్లు చేస్తున్నాము న

జాతి ప్రయోజనాన్ని ఉపేషీంచి పట్టణాల భూముల ద్వారా లక్షలాదులు అర్జీ స్తున్నారు. భూమిపై చట్టవ్యాపారం జేట్టణ ఆస్తుల కేంద్రీకరణ అసమానతలను అపరిమితం చేసినవి. పప్టిణాలు క్రమ పదతిలో పేరగలేదు.. థా స్థలాలు ఎంత ఉంచుకోవచ్చునో నిశ్చయిళచి ఓ పరిమితిని పిధించే శాసనం చేసి? మిగలిన భూమివి స్వాధీనపరుచుకునేట్లు చేస్తున్నాము కొత్త గృహస్థలాల వి స్పృతిలో ఒక పరిమితి విధీస్తున్నాము. 'పట్లణ 'స్తరాలను, పట్లణాలు కోటోయే స్థలాలను సంఘ సరం చేస్తున్నాము. దబ ౨ లబ ఖ

పన్నుల ఎగవేత నేరం. అలా ఎగవేసిన నల్ల డబ్బులో. ఎక్కువ భాగం విలాస భవనాలలోకి వెడుతుంది. సటణాల ఆసులను విపరీతంగా తక్కువ వెలి కమ్మడం జరుగుతున్నది. తిరిగి విలున కమ్మడం కోసం (ప్రత్యేక దళాలను తక్షణమే నియమి స్తున్నాము. శిక్షలు కరినంగా ఉంటాయి. అక్కడికక్కడ గబగబా విచారణలు జరిపేట్టు చూడాలనుకుంటున్నాము.

దొంగరవాణా దారులపై చర్యలను తీవ్ర పరు స్తున్నాము. ఏనో సాం'ేతికొం శాలపై వారిని విడుదల చేయడం కొంత అడ్డుగా ఉన్నది. కొన్ని కేసులలో వారికీ

అంటిసిపేటరోొ జామీను లిస్తున్నారు. ఈదొంగరవాణా వ్యాపారుల ఆస్తులను.

అవి తమ పేర ఉన్నా వినామీగా ఉన్నా_(పభుక్వం స్వాధినపరుచు కుంటుంది

లై పెన్సులిచ్చే పద్దతిని కొత్త పెట్టుబడులు పెట్టడానికి అడ్డు వచ్చి ఆలస్యావికీ కారణమవుతున్నవి. వాటీని నులభపరుసాము. దిగుమతుల అవసరం గాని, (ప్రభుల్వే నిహాయం గాని అవసరం లేని పరిశ్రమలలో పెట్టుబడి పరిమితిని 'పెంచుతాము.

అయినా ఒకటి చెప్పాలి. ఈ లెసెన్పులను దుర్వినియోగ పరు స్తున్నారు. ఎగుమతి దిగుమతుల నియమావళిని సవరిస్తాము. విచారణలు వెనువెంటనే జరుగు

వింశత్వంశ (వణాళిక 130 శాయి. నియమ ధిక్కారణం శిజెపాాత్రమవుతుంది. ఆవస్తువుల స్వారీనం కూడా జరుగుతుంది

పరిశ్రమలలో ముఖ్యంగా దుకాణాల స్థాయిలో కొర్మికుల భాగస్వామ్యం ఏర్పరచి, ఉత్పత్తిని పెంచే కార్య(క్రమాలు (ప్రవేశ పెడతాము.

తిండిగింజలు టౌగ్గు, ఉక్కు, సిమెంటు రై ల్వేలలో రవాణా గత కొద్దినెలలుగా 'మెరుగయింది. (టక్కులలో రవాణాపై ఉన్న నిషేభాలను తొలగిస్తాము ఇందుక్షై జాతీయ స్థాయిలో పర్మిట్ల పద్దతిని (ప్రవేశ పెడతాను.

నికరాదాయం కలవారు గత కొద్ది ఏబ్ళుగా తీవ్రమైన కష్టాలకు గురి అయ్యారు. వారికి వెంటనే సదుపాయం జరగాలి. ఆదాయస్పన్ను మినహాయింపు పరిమితిని 6000/. రూ. నుంచి రూ. 8000/-5కు పెంచుతున్నాము.

"సీదకుటుంబాల విద్యార్దులు తమ ఇళ్ళ వెలుపల నివపిన్తూ ఉన్నత విద్యాభ్యానం చేయాలంటే (ప్రత్యేక-ఇబ్బందులకు గురవుతున్నారు. వారి సహాయార్థం హాస్ట శృన్నింటిలో, గుర్తించిన “లాడ్డింగ్‌ హౌస్‌” లకూ కం(టోలు ధరలకు ఆత్యవసర వస్తుపులను పంపకం జేయడం జరుగుతుంది.

విద్యారంగంలో తీసుకున్న మరొక చర్య పాఠ్యపుస్తకాలు, నోటుబుక్కులు సరసమైన ధరలకు అన్ని స్కూళ్ళలోనూ, కాలేజీలలోనూ, విశ్వవిద్యాలయాలలోనూ విద్యార్థులకు దొరికేలా చేయనున్నాము ధరలను కఠినంగా కం(టోలు చేయడం, లుక్‌ బాంకులు ఆరంభించడం జరుగుతుంది.

విద్యాపంతులె న యువకులకు ఉద్యోగావకొశాలు 'పెరగడంకోనం “అ(పెంటిస్‌ షిప్‌" చట్టాన్ని తగినట్లు నవరిస్తాము. మన ఆర్థిక వ్యవస్థలలోని యాజమాన్యం

లా అటో ఎక్కువ మందిని శిక్షణ కోనం నిర్దిష్ట కౌలానికి నియమించుకొనేలా చేస్తాము. ఈ అపెంటిస్‌లను ఎన్నిక చేయడంలో హరిజనగిరి జనాదులకు, అల్బసంవథ్యాకులకు, వికలాంగులకు ఎక్కువ ఆవకొశం ఉండేలా చూస్తాము.

నచ్చే కొన్ని వారాలలో ఆరంభించనున్న నూతన కార్య(క్రమాలలోవి వివిధ భాగాలను సంగ్రహంగా స్థూలంగా మామే చ్మితించాను. మిగతా విషయాలుకూడా పరిశిలి స్తున్నాము. మిగతొ చర్యలను ఎప్పటికప్పుడు (ప్రకటిస్తాము. ఇవన్నీ కలిపి దేళ ఆర్థిక దృశ్యాన్ని బాగా మార్చగలననడంలో నాకు సందేహం లేదు, అన్నిటి కంచె ముఖ్యమేమిటంకే మనం సమిష్టిగా విన్సృహాయతను విదిలించి పార వేయాలి. గత కొడ్డినెలలుగా పెరుగుతూ వచ్చిన సంజోభంలోని విపరీత దుర్గక్షణం ఏమిటంకే జనంలో సంశయాత్మతను పురికొల్పి జొతీయ అత్మ విశ్వాసాన్ని దెబ్బ తీసింది, జాతీయ సాహస శక్తిని పునరుజ్జీవింప కేసుకునే అవకాశం ఇప్పుడు వచ్చినది, మన క ఆర్తవ్యాన్ని మనం నిర్వహిస్తాం పదండి, -

అత్యవసర పరిస్టితి ఎందుకు ?

(ప్రభుత్వ చర్య మితవాద అభ్యుదయ నిరోధకులపై కాక; అతివాదులపై ఉద్దేశించినదని, నిన్న ఒక ఆరోపణ వచ్చింది. ఆ (ప్రసంగాలలో (ప్రతిపక్ష సభ్యుడు ఏ 'మికవాద పార్చీలనుగానీ విమర్శించకపోనడం గమనార్హం. తన పాక్టీపారితో లావా 'దేపిలు ఏక్పరుచుకున్నపుడు ఆయన ఎలా విమర్శిస్తాడు నురి?

కొందరు బండీలయ్యారు. అత్యధిక సంఖ్యలో బంధితుల్లై నవారు రాజకీయా లలో వారు కాదు. మామూలుగా హింసాకృత్యాలలోః నేరాలలో పాల్గొంటూ సంఘ వ్యతిరేక శ క్రులుగా పేరందినవారు. ఆ తర్వాత ఆధికసంభఖ్యలో ఉన్నవారు మతకక్షీ లకు బృందాలకు చెంది ఖూనసీలకు, దారుణకృత్యాలకు పాల్పడేవారు.

కార్మికులపై (ప్రభుత్వం విరుచుకుపడిన దంటారు. బహుళా గోరవ సభ్యుడు గమవించలేదేమో కౌవి; దేశం నాలుగు చెరగులా కార్మికులు మా చర్యలకు స్వాగతం చెప్పారు పరిపూర్ణంగా బలపరిచారు. మేము (ప్రకటించిన కార్యక్రమం కొర్మికులకు సాయపడుతుంది. అందువల్ల నే కార్మికసంస్థలు అవ్యథికంగా ఈ ఆర్థిక కార్య(క్రమాన్ని హర్షించినవి. కొద్ది కాలంలోనే మా ఊహ కందనంకగా పారిశ్రామిక సంబంధాలు 'మెరుగుపడినవి.

(వ్రతిసక్షంలోని కొందరు మిత్రులు అతివాదాన్ని, సోషలిజాన్నీ మాకు టోధి స్తున్నారు. నే నేదో సోషలిజం సిద్దాంతినని చెప్పుకోవడం లేదు నా సోషలిజం నాది భారత సమాజవ్యవస్థ ఎలాఉండాలో నేను తీసుకున్నరూపం నాకున్నది. ఆ స్వరూస పాధనకే గట్టిగా కృషి చేస్తున్నాను. నడక నిదానమే అయినా ఇది చక్క-టిదారి. అందు వల్లనే సంక్లిష్ట సమయాలన్నిటా అన్నివర్గాల (ప్రజలూ మనవెనుక చెక్కుచెదర కుండా నిల్చున్నారు..._అస్పుడపుడూ కొందరు, కొన్నిసార్లు మామీద కోప్పడుతూ -_వచ్చినా,

మరొక సభ్యుడు ఆర్‌. ఎస్‌. ఎస్‌, క్తి క్యరకత్తి అన్నారు. మరి బొమ్మ కత్తి పట్టుకోవడంలో అర్ధమేమిటి? దానితో వారు ఏ మాటలు ఆడదలుచుకున్నారుః వారీ శాఖలలో యువకులకు వా రిచ్చే రకం శిక్షణకు; వారు బోధించే హింసకు నేను లోక్‌సభలో (పనంగ౦ = జూలై 22, 1975

అత్యవసర సరిస్థీతి ఎందుకు? 1కే విచార పడుతున్నాను. కానీ వారి నిజమైన ఆయుధం మరొకటి._-వదంతులు వ్యాపింపజెయ్యడం, నిన్న మరొక (ప్రతిపక్ష సభ్యుడు ఫాపిజం అం'పే ఏమిటి అని అడిగారు. ఫాసిజం అంటే దమనచర్య మాత్రమేకాదు పోలీసులు అతిగా బలం ఉపయోగించ డమో లేక (ప్రజలు బంధీలు కావడడమోకొదు. ఫాసిజం అంటే అనత్య(ప్రచారం. అన్నటికన్నా మించి పెద్ద అబద్ధాన్ని వచారం ఇెయ్యడం. కింవదంతుల వ్యాపకం, ఎవరి తలపైనో తప్పు తోయడం, ఇదే జనసంఘం, ఆర్‌, ఎస్‌. ఎస్‌. చేతిలోని పెద్ద ఆయుధం ఒకొక్కప్పుడు వారు ఆ రెంటినీ. వేర్పరుప జూచినా నిన్నటి ప్రసంగం (జనసంష సభ్యునిద్రి ఆ రెండు పార్టీలపేర్ణనూ పర్యాయనదాలుగా ఉపయోగించింది-ఇది చాలా కుతూహలం కలిగించే అంళం,. వారు ఏ అబద్ధాన్ని వదలిపెట్టారు, దేనిని (ప్రచారం చేయకుండా వదిలారు? నాలుగేచ్ళగా పగలూర్యాత్రీ ర్యాత్రీపగలూ వారాపాదించని దుళ్చింతన ఏమిటి? ఈ రోజు రూడా విపరీతంగా గుసగుసలాడుతూ నే ఉన్నారు;ఎవరో గృహనిర్బంధంలో ఉన్నారటః ఎవరో ఉపవాన(వ్రతం చేస్తున్నారటః ఎవరో మరణీంచారటః ఇదీ వారి (సజాతం(త మార్గానుసరణం ఇది వారి సత్యవ్రతం. ఇది మాదారికాదూ అని నొక్కి. వక్కా ణీస్తున్నాను. అబిద్ధాలమీదా ఆనత్యాలమీదా మాకు నమ్మక ౦లేదు ఈ రకం (వ్రజా స్వామ్యంపై మాకు విశ్వాసం లేదు " ఆర్‌. ఎస్‌. ఎస్‌. "లక్ష్య మేమిటి?

కమ్తూనవజాతి నిర్వచనం” అనే 1088లో (వ్రఠళమ (వచుకణ చెంది తర్వాత పునర్ము(దితమైన పు్తకంలో గోల్వాల్కర్‌ హిట్లర్‌ జర్మనీని గూర్చి ఇలా (వాళాడు"

“జర్మన్లు జాతి గర్వం (ప్రపంచం యావత్తూ చెప్పుకుంటున్నది. యూదు లను జర్మన్లు తమదేశంనుంచి వెళ్ళగొట్టారంచే తమజాతి న్వచృతను; తమ సభ్యతా స్వచ్చతను కాపాడుకోవడంకోనం మాతమే. మౌలికంగా వేరైన శెండు జాతులను ఏకంచేయడం కష్టమనికూడా జర్మనీ రుజువుచేపింది.. ఈ పారాన్ని ఇండియా నేర్చుకొని లాభవడవచ్చును.” దేశ విభజన తర్వాత ఇండియాలో మిగిలిన ముస్లింలను గూర్చి ఇలా చెప్ప

బడింది.

“పాకిస్తాన్‌ సవిష్టికగానే క రాతిలో వారంతా దేశభ క్తులుగా మారి పోయారని మనం (భ్రమపడడం ఆత్మహత్యా సదృశం తద్భిన్నంగా పాకీస్తాన్‌ _ఏర్పడ్డాక ముస్లిం ప్రమాదం నూరింతలు పెరిగింది. మన దేశంమీద వారికున్న భావిదురా[క్రమణాళ లన్నిటికి అది ఊతం ఇచ్చేదిగా తయారయింది.” నే నిపుడు అహమదాబాద్‌ విచారణ కమిటీ నుంచి ఉట్టంకి స్తున్నాను.

*ట్లీ ఇందీరా గాంధీ జక సాక్ష్యం తెలియజేస్తున్న దేమిటం'కే ముస్తిములమీదా, ముస్లి ౦ల ఆ న్తపా స్తులమీదా దాడులు జరుగుతున్నవి. జనం దొమ్మీలకు జనసంఘ కార్య కర్త ఒకరు నాయకత్వం వహించి నడిపి స్తున్నారు.” అశాట్‌ అణాట ఇదంతా 1869 పెష్టంబరునాటి మాట, తర్వాత డిసెంబరు 1871=న తెల్లి చ్చేరీలో అల్లరులు ఆరంభమైనవి. విదారణ నివేదిక ఇలా అంటున్నది.

ఆతల్లి చ్చేరీలోని హిందువులలో ముస్లి ౦ వ్యతిరేక భావాలను రెచ్చ గొట్టడంలో ఆర్‌. ఎస్‌, ఎస్‌ (వ్రముఖ భాగరి అనడంలో నా కేమాత్రం సందేపాం లేదు.) కై9స్తవులను గూర్చి ఆర్‌. ఎస్‌. ఎస్‌. ఇలా అంటున్నది:

“డై 9 స్రవుల నరకు చూ స్తే పై పెన చూచేవారికి వారు చాలా స్వాత్వికు లుగా కానవస్తారు. వారు మతరపికులే కాదు; దేశానికి అహితులు కూడా.” ఈ వాక్యం వారి వై ఖరిని తెలియజేస్తున్నది. గాంధిజీ నాయకత్వంమీద “*బంచ్‌ ఆఫ్‌ థాట్స్‌” అనే ప్తష్తకం 158 పుటలో

ఇలా (వ్రాసిఉన్నది:

“అసహ్యకరమైన మన (ప్రాచీనుల పరంపరలో అ్యగజణిగా ఆయన నాయకత్వం వచ్చింది వారంతా 1200 ఏళ్ళు మన జాతిగొరవాన్ని, స్వేచ్చను విదేశీయులకు అమ్ముతూ వచ్చారు మన దేశానికి, మతానికి దిద్దశళ్యక్రువులై న వారితో చేతులు కలిపారు. తస అహంభావ సంతృప్తికి? స్వార్దావికీ, వైరు ధ్యాలకు తమతల్లులు పిల్లల గొంతులు కోళారు. శ్రీలనుగూర్చి వారి పార్టీష్యత్రిక ఆక్షన్తై జర్‌లో ఇలా (వ్రాశారు:

“స్త్రీలకు ఓటుహక్కు ఈ దేశంలో అనవనర మైన పునరుక్రి దోష మన్నది ఆతి స్పష్టం.”

(ప్రజాస్వామ్యంపై 1985 అక్టోబరులో ఒక (ప్రసంగంలో ఇలా ఉన్నది:

“మనం (ప్రజాస్వామ్యు మనేది ఎరుపు తెచ్చుకొన్న అతుకుల బొంత ,. సామాన్యుల హృదయాలలో ఇది ఏస్పందనా కళిగించదు.” సర్వే సర్దార్‌ పశ్చేల్‌ 1848 సెపైంబరు 11 వ తేదీగల లేఖలో ఇలా రాశా

రని మీ కంతా తెలుసు. ల

“హిందువులను సహకరించి? వారికి తోడ్పడటం వేరు; కసికొద్దీ వారు పడిన బాధలకు బదులుగా అమాయకులై న, నిన్సృహాయుల్లై న స్త్రీ పురుష బాల థాలికలమీద పగతీర్చుకోవడం చేరు” -

అత్యవసర పరిస్థీతి ఎందుకు? 48 “ఇదికాక, వారి (ఆర్‌, ఎస్‌ ఎస్‌) కాంగగైన్‌ వ్యతిరేకత_ అందునా వ్యక్తిగత గౌరవం, సభ్యతః మర్యాద ఇవన్నీ గాలికి వదలిన తీవ వ్యతిరేకత జనంలో ఒకరక మైన అశాంతిని కల్పించింది వారి (ప్రసంగాలన్నీ మళవిద్వేష విషపూరితాలు. హిందువులను ఉక్పాహవరచడానికి, వారి రక్షణ ఏర్పాటుకు విషాన్ని వెదజల్ల నక్కరలేదు ఆ విషఫలితంగానే దేశం బాధపడ వలసి వచ్చింది అమూల్యమైన గాంధీజీ జీవితాన్ని బలిచేయపలసి వచ్చింది. ఆర్‌. ఎస్‌. ఎస్‌. విషయంలో (వభుత్వానికిగాని, [ప్రజలకుగావి లవలేళం సాను

భూతి మిగలలేదు,”

అసత్య (ప్రచారం

ఇలా అసత్యాలను గున గునలుగా (ప్రచారంచేస్తూ ఎవరినో తమ కపికి గురిచేస్తూ ఉండడమేకాక ఫావిజం (ప్రధానలక్షణంగా పూర్తిగా హింనను టోధిస్తూ, హింసాకృత్యాలలో, భయభ్రాంతి కల్పనలో యువకులకు శిక్షణ ఇవ్పడం. ఏ మురాలు వేడు హింసకు కట్టబడినవో మనకు తెలుసు. వారంతా “మోర్బా"లో చేరారు, కాంగైస్‌ ఒక్క యే నిరంతరాయంగా, నిర్మలంగా ఫాపిజాన్ని స్వతం(త్రానికి ముందు నుంచే వ్యతిరేకిస్తూ వచ్చింది, వ స్తున్నదికూడా.

ఈ అసత్య (ప్రచారాలను, ఈ దేళ(ద్రోహోన్ని ఈ హింసాకాండను ఏ జక్క దేశాధిపతి అయినా ఇన్నేళ్ళు సహించినట్టు ఒక్క ఉదాహరణ ఇవ్వగలరేమో (ప్రతిపతంనుంచి నేను తెలుసుకోదలచుకున్నాను.

"సైన్యాన్ని రెచ్చగొట్టడం

ఇస్పుడు కొందరు మాకు (ప్రజొస్వామ్యాన్ని గూర్చి ఉపదేళి స్తున్నారు 1007 మే 8వ తేదీ ఇండియన్‌ ఎక్స్‌(వెస్‌లో “శ్రీ జయప్రకాశ్‌ నారాయణ అన్నట్టుగా ఉటంకించిన మాటలలో ఆయన “భారతదేశంలో సైనిక నియంతృత్వ భావాన్ని” అమ్‌సరి స్తున్నారట 4|గ్రిర? ఎన్నికల మూలంగా ఏర్పడిన రాజకీయ అస్థిరతలో ధాని పూరించడానికి వైన్య నహాయంకోరి, ఈ అస్థిరతను సరిచేయవలసిందిగా” ఆయన సూచించారట.

మరొక గొప్పమోర్చా సానుకూతివరుడు ఈ (క్రింది (ప్రసంగం చేశాడు,

“మన మిప్పు డొక విష్తన పరిస్థితిలో (ప్రవే? స్తున్నాము కొంతకాలం రాజ్యాంగానికి ఆవలిళ కులు ఆధి కొరం తీసుకోవాలి తాత్కాలికంగా దేళభక్తిగల సైనికాధికారం ఏర్పడ్డం ఉత్తమ మనుకుంటారు అచరణయోగ్యమైన ఆర్థిక విధానాన్ని అనుసరించి జనానికో సుఖమయ జీవితం (ప్రసాదించి, జనాభా పెరుగుదలను ఆ పాలన ఆపదలచుకుంటారు. అసేన రాజకీయవే_త్తలను ఆహ్వానించ దలచుకుం'కే కొందరు (ప్రముఖులను ఆహ్వానించాలి. ఒకవేళ వారు నన్ను (అంక మినూను

144 ఇందీరా గాంధీ సానివిి పిలవవచ్చు లేక (శ్రీ జయప్రకాశ్‌ నారాయణను పిలవవచ్చు అలాంటి వారి నెవరినై నా ఆహ్వానించవచ్చు.

మోర్చానాయకులు [పటోధి స్తున్న (ప్రజొస్వామ్య స్వరూపమిది. వారిప్పుడు మనకు (ప్రజాస్వామ్యం ఎలా ఉండాలో ఉపదేశి స్తున్నారు.

అలహాబాదు హైకోర్డు తీర్చు తర్వాత కూడా బజారులలో పడమని వారు కోరారు. బజొరులలోపడమనీ సూచించింది నేనుగాదు;, ఆ మోర్చా అనబదేదానినుంచే వచ్చిందా సూచన వీహారులోని ఉద్యమం రాజ్యాంగ బద్ధంకాదని బాహాటంగా అన్నారు. ఆ ఉద్యమ నాయకుదే ఆన్నాడు, అవి రాజ్యాంగ విరుద్ధం గావచ్చుకానీ ప్రజాతంత్ర విరుద్ధం మాతం కాదన్నాడు అదేమిటో నా కంతగా టోధపడలేదు.

మన చర్యలు ఏ ఒక్కరిపై కీ గురిపెట్టినవికావు, ఏ ఒక్క వ్యక్తిపైనో, ఏ పార్టీపై నో శీసుకున్నవికావు మనం చే స్తున్నదల్లా భారతానికి అనుకూల మైనదే భారత (ప్రజకు అనుకూలమైనదే, భారత భవిష్యత్తును ఉద్దేశించి చేసినవే

పార్లమెంటును నమావేశపరచడమే భారతదేశంలో (ప్రజాస్వామ్యం పని చేస్తున్న దనేందుకు రుజువు. ఎంతోమంది. (ప్రతిపక్ష నభ్యులు ఇక్కడ హాజరు కావడమే వారిలో (ప్రతిఒక్కరినీ జె లులో 'పెటడమో డిమైన్‌చేయడమో జరగలే దనేందుకు సాక్ష్యం, ఈ చర్యపూ ర్రిగా మనీ రాజ్యాంగ చట్రంలో ఇమిడేదే. ఈ చర్య తీసుకొనడం రాజ్యాంగాన్ని ధ్వంసం చ్రేయడావికిగాదు. రాజ్యాంగాన్ని సుస్థిరం చేయడంకోసం, మన (ప్రజాస్వామ్యాన్ని సిలిపి, వరిరకించడంకోనం.

మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు దూరదృష్టితో చూశారు. బయటనుంచి దురాక్ర మజేకొక, లోపల అల్లరులు చెలరేగే ద్రమాదం రావచ్చు ననుకున్నారు. జాతీయ జీవిత్మక్రమం భగ్నం కావచ్చుననుకున్నారు ఆందుక్షై అత్యవసర పరిస్థితి అధి కరణం” అనే పరిపూర్ణ అధ్యాయాన్నే వారు నిబద్గించారు. (ప్రభుశ్వ చర్యలతో (వ్రజొతంతత్రానికి (ప్రమాదం ఏర డలేదు. కానీ (ప్రజాతం(త్రం దుర్చలనువుతున్నదీ (ప్రమాదపరిస్టితిలో పడినదీ, తుదకు విధ్వంసనంకూడా చెందపలసినదీ (ప్రతివక సమాఖ్యను అలాగే వదలి (ప్రత్యక్షచర్య తీసుకోనిచ్చివుం "ఏ ఆర్‌. ఎస్‌. ఏస్‌ పర్య వేక్షణలో విధ్వంసచర్యల _ (ప్రణాళికను కొనకసాగనిచ్చి వుంకే, సైన్యంలో అసంతృప్తిని రెచ్చగొపే ఆందోళనను ఆలాగే నడవనిచ్చి వుంళే, పోలీసులలో, మన కౌర్మికులలో ఆలోటిచే జరగనిచ్చివుంళే, అప్పుడూ వై అనుకున్న (ప్రజాతం్యక విధ్వంసనాదులు జరిగేవి కాబటి మనలో (ప్రతిఒక్యరం మన హృదయాలను వరిళోధించుకోవాలి (ప్రజాతంత్ర “వెధ్వంసనం క్రోరేదెవరో మనలను మనం (ప్రళ్నించు కోవాలింఈ దేశంలో పరిణామం చెందుతున్న (ప్రజాతర్యత _విధ్వంసకం ఎవరు కోరుళున్నదీ.

ఈ చర్చ ఏప్పుడు వచ్చీనా ఆ వ్యవస్లలో కొన్ని పొరపొట్లున్నవసీ, వాటిని గురించి మాట్లాడుకుందామనీ, వాటినెలా తోలగించాలో చూదామనీ మేము ఎప్పుడూ చెప్తూనే వున్నాము, ఎందుకంళే ఏ వ్యవస్తా లోపరహితంకాదు. మరి (ప్రతిదేశమూ

అక్యవననర పరిస్థితి ఎందుకు? కశ5 ముందుకు వెడుతున్నకొద్ది కొన్ని కొత్త పరిస్టితులు ఏర్పడవచ్చు. అప్పుడు వాటికి అనుగుణంగా వ్యవహరించే మార్గాలు చూచుకోక తప్పదు.

గుజరాతులోని హింసాత్మకమైన కల్లోలాన్ని గూర్చి నభవారికి తెలును, కొందరు గౌరవసభ్యులు దాన్ని గూర్చి (ప్రస్తావించారు. కానీ రాజీనామా లివ్వనుని" ఎలా బలాత్కరిస్తున్నారో, ఎలా వాటిని నంపాదిస్తున్నారో, ఎంత బలవంత పెడుతూ బెదిరించి బేరమాడుతున్నారో ఒక్క నభ్యుడై నా గుర్తుకుతెచ్చినట్టు నాకు జ్ఞాపకం లేదు ఒక తండ్రినిలా అడిగారు “ఈ రాజీనామా కాగికంలో ఇప్పుడే సంతకం పెట్టు కాదంటావా నీ నాలుగేళ్ళ పాపను ఎత్తుకొని పోతాము అది (ప్రజాతంత్రమా? ఓ కాంగగైస్‌ వృద్ధ నభ్యుడు; గుండెపోటుతో ఆసుపష్యత్రిలో మంచంపట్టి ఉండగా విద్యార్థులక్క_డికి వెళ్ళి కిటికీతోంచి ఆవలికి ఎత్తి పారేస్తామన్నారు. అది. (సజా తంత్రమా? ఆది మామూలు జీవితమా? ఇది (పజాస్వామ్యంయెడల, రాజ్యాంగళశాసనం ఎడలా గౌరవం చూపడమా?

గుజరాథఠ్‌ అసెంబ్లీ రద్దుకాగానే వ్రతిపకు సభ్యులు నభలలో బాహాటంగా. పార్ల మెంటకీ సంస్లలు భారతదేశానికి సరిపడవని (వ్రకటించారు,. మన రాజ్యాంగంలో. పేర్కొన్న ఎన్నిక్రీల పద్ధతిని తరుచూ ఖండిస్తూ వచ్చారు దీనికంతా ఎవరు వాధ్యులు?ః ఈ విచ్చిన్నకర మైన సవాలు నెదుర్కొలని నిలిచి రాజ్యాంగ శాసనం పార్ల మెంటుల పవి[త్రను కాపాడిన దెవ్వరు?

ఆ విధ్వంనకరమెన ఆంథడోళనకు నాయకుల్లై నవారు తమ ఆందోళనను నడిపే పెత్తనాన్ని ఆర్‌. ఎన్‌" ఏస్‌. కు అప్పగించడానికి వెనుడీయలేదు. మతఠకలహాలను, మతవిధ్వంసాలను శెచ్చగొట్టిడంలో ఆర్‌. ఎన్‌. ఎన్‌. చరిత్రనుతెలిసీ ఇలాచేకారు. చలికాలపు పార్ల మెంటు సమావేళశంపై ఘేరావో జరవమని కోరడంగాని తమ విష్ణనోత్సాహాన్ని సంపూర్త విష్ణ వార్థ మై వినియోగించమని నక్పల్లై ట్‌ నాయకులకు

త్త విజ్ఞప్తి చేయడంలో గాని (ప్రజొతం రాజకీయ పద్దత్రై ఉన్నదా?

కొన్ని రాజకీయ శక్తులు, ఏ విధమైన సమాన ధర్మతాలేనివారు చట్ట బద్ధంగా కలిపారని స్పష్టం కొవడంలేదా? తమ తమ ఆశయాలు ఉత్తర దక్షిణ (భ్రువాలుగా వున్న కొన్ని మురాలు, పార్టీ లు ఒకటిగా చేరినవి. స్థిరపడివున్న (ప్రజాతంత్ర పద్ధ శులకు, రాజకీయ [క్రియాకలాపాలకు స్వల్న్తి చెప్పినవి.

అరాజక (ప్రమాదం

('ప్రజాతంధశ్రాన్ని గూర్చి (ప్రజాతంత్ర సంస్థల వ్యవహారం గూర్చి తీన్రంగా (ప్రధాన సూత్రాలను మనం ఇప్పుడు అలోచించవలసి వృన్నది, రాజకీయవ్యవస్థ అన్న దున్నస్పుడే రాజకీయ స్వేచ్చ: రాజకీయస్వశ్వాలు నిలుస్తాయి. అరాజక స్థితి అతిత్వరగా వ్యక్తిగత స్వేచృలన్నింటినీ: రాజకీయ హక్కులన్నింటినీ కోపి వేస్తుంది. ఎన్నిక్తైన

10

క! ఇందిరా గాంధీ (ధ్రభుక్వంయొక్క రాజకీయ విధానాలకు వ్యతిరేకంగా కూడా (ప్రజల అసంతృప్తిని (క్రమబద్ధంగా (ప్రకటించే ఆవసరం ఉన్నదనడంలో ఏమాత్రం సందేహంలేదు. మేమిదే ఎప్పుడూ అంటున్నాము; ఆలాంటి విమర్శలను ఆపించడానికి (మే మెన్నడూ (ప్రయత్నించలేదు. ఏ ఎన్నికలోనో ఓడిపోతే ఎన్నికే తప్పవి, ఎవరో ఏదో చేశారని 'మేమెన్నడూ అనలేము, (ప్రతిపక్షం గెలి స్తేనేమో అది స్వేచ్చగా, న్యాయంగా జరిగిన ఎన్నికా, వారు ఓడిపో తేనేమో ఏదో రహస్యమైన సిరా, ఎవరో మాయచేసి ఎవరో గెలవడానికి తోడ్పడేట్లు చేశారనో లేక అలాటి ఊహాగానాలో (ప్రచుర పరచడమా?

ఏమయినా ఆసమ్మతులూ ధిక్కరణలూ అనలు సమాజ వ్యవస్థకే విధ్వంసం చేయాలని ఏర్పాటుచేపినప్పుడు రాజకీయ _ వ్యవస్థకున్న స్థిరతకీ నాశనంచేయవలచి అలాంటివి ఏర్పడినప్పుడు (ప్రజాతంత్రాన్ని వినష్టం చేయడానికి ఆ చర్యలు సాకులు మాత్రమే రాజ్యాంగం పొరలకిచ్చే (పతిహక్కూ. అతన్నిపె బాధ్యతను కూడా 'మోపుతున్నది. అలాగే బృందాలు సంఘటిత సంఘాలూ చజాతంట్ర వ్యవస్థలో రాజకీయ స్వేచ్చను అనుభవి స్తున్నప్పుడు ఆ హక్కులను ఏ పరిధిరో ఎంతవరకు ఉపయోగించుకోవాలో ఆ హద్దులను వారు గౌరవించాలి. ప్రపంచంలో ఎక్కడైనా సఠే పవిచే స్తున్న (ప్రజాతం్యక్రంయొక్క మూలసూథశ్రాలవి. (ప్రతి రాజ్యాంగ శాసనాలు (వౌపినా (ప్రతివారూ కొన్ని (ప్రతిపాదనలు చేసే ఉన్నారు. తమకున్న రాజకీయ "స్వేచ్చ నువయోగించుకొని (ప్రజాతంధత్రగతినే వినశంచేయ తలపెట్టిన వారినెలా అదుపు చేయాలో ఆ (ప్రజాతం[త (ప్రక్రమంద్వారానే సాధ్యపడేట్లు చేళారు ఏ ఆధునిక (ప్రజో తంత్రంలో నైనా ఆర్థిక సౌకర్య సమన్య, సాంఘికన్యాయం "స్మక్రమ వజాస్వామ్య (ప్యక్రమంనుంచి విడగొట్టడానికి వీలులేదు. " |

(ప్రజాశం్యత్రమంటే ప్రతినిథి సంస్థలున్నవన్నమాళే. తమ (ప్రతినిధులెవరో (ప్రజలు తమ సంకల్పాన్ని వెళ్లిడించాలన్నమాకే. _సజలు జాతీయవిధి నిర్వహణలో పాల్గొనాలన్నమాయే. అలాగే ఒకసారి ప్రతినిధుల నెన్నుకొన్నాక, అత్యధిక సంథ్యాకుల అనుమతితో (ప్రభుత్వం ఏర్పడిన తర్వాత తాను జనానికి వాగ్దానంచేసిన సాంఘిక, ఆర్థిక మార్చులను అమలుపరిచేందుకు ఆ (పభుత్వం స్వేచ్చగా పనిచేయొ లని కూడా అర్థం. -

మాకు మెజారిటీ ఉండగా, ఓట్లళాతం తక్కువగా ఉన్నదని సభలో మమ్ము ఎత్తి పొడు స్తున్నారు. వేళాకోళం చేస్తున్నారు. మరి గుజరాతులో మాకు శీ! శాతం వోట్లు వచ్చినా మోర్చా మొ త్రానికి 84 శాతం వోశ్లే వచ్చినా అక్కడమటుకు ఈ కళాతం సమస్యను చల్లగా జారవిడు స్తన్నారు.

ఆర్థిక క్రమశిక్షణా, సాంఘిక న్యాయం

ఇక్కడ, ఇండియాలో (ప్రత్యేక పరిస్థితులలో (ప్రజొస్వామ్యం పరిణతి చెందు తున్నది. అతి దర్శిదులై న కోట్లాది ప్రజలు మంచి మనుగడకోసం వేటాడుతున్నారు అవకాశ సమానత్వం ఇంకింత చేకూరాలని, సొంఘకన్యాయం జరగాలని వెంపర

ఆత్యవనర పరిస్థితి ఎందుకు? 41 లాగుతున్నారు. వారు (ప్రభుత్వాలను ఎన్నుకోని, (వభుక్వు వ్యవహారోలలో పాల్గొంటూ తమ కోర్కెలను తీర్చుకోవాలను కుంటున్నారు. కాబిట్టి వ్య క్రిగత రాజు కీయ 'స్వేచ్ళకు, జనసామాన్య సమిష్టి సాంఘిక ఆర్జిక హక్కులకూ మధ్య ఒక విధ మైన సమన్వయ తులనం జరుగవనలనిఉన్నది. వాస్తవస్థితిని గమనించకుండా (ప్రజా తర్మత్రాన్ని సంకుచితంగా నిర్వచించడం (ప్రజాతంత్ర విరుద్ధమైన రాజకీ యాభ్మిపాయాలో 'పెరుగుదలకే తోడ్పడగలదు. (పపంచంలో ఈ (ప్రత్యేక (ప్రభుక్వపద్ధతి ఎదుర్కొం టున్న సామాన్య సమస్యల దృష్ట్యా ఇండియా ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్ళను చూడ వలపిఉన్నది ఇండియాలో మరీ (ప్రత్యేక సమస్యలు కొన్ని ఎదురవుతున్నవి

(ప్రజలు రాజకీయ సాంఘికం ఆర్టీ క పరిణామక్రమంలో పాల్గొనడం, ప్రాకి నిధ్య (ప్రభుత్వాలూ సంస్థలూ అందుకు అవకౌశం కల్పించడం-_-ఇది (ప్రజాతంత్ర వ్యవస్థకు సారాంశం, ఇందుకే మేము కృషిచే స్తున్నాము. ఒకొక్కప్పుడిది పని చేయలేదన్నది నిజమే. ఒక స్థాయిలో (ప్రజలకు పాల్లోనే అవకాశం ఇవ్వడం కోసం పంచయతీ పద్ధతి ఏర్పడింది ఒకొకప్పుడు అది ఎలాసని చేయాలో ఆలా పనిచేయదు. అంతమా(శ్రంతో ఆవ్యవస్టే తనని అర్థంకాదు. దానిఆర్థం ఏమిటంటే దాని వ్యవహారాలను చక్కబెట్టాలి అందలిలోపాలను; దౌర్జన్యాలను తొలిగించాలి, అందుకు అవసర మైన మార్పులు చేనుకోవాలి

అదే నిర్వచనం (ప్రకారమే (వజాస్వామ్య (పభుత్వబాధ్యత ఆ సాంఘిక అర్థిక, రాజకీయ వ్యవహారాలలో అలాంటి -(ప్రజ్యాక్రియా శీలున్ని ఆటంక పరి ఇబ్బందులను తొలగించడమే మసముందున్న మహాజాతీయ కర్తవ్యం అందుకు తగిన సరిళూకం కలపద్దతికి అనుకూలమైన రాజకీయ వ్యవస్థను నెలకోల్పడం అవసరంగా చే స్తున్నది అత్యవసరమైన స్వాతంత్య సారాన్ని నిలుపుకుంటూ అత్యున్నత స్థాయిలో సాంఘిక [క్రమఃతణా ఆర్థిక (వ్రగతీ సాధించాలి. అందుకు తగిన పరి స్థితులను కల్పించాలి

(ప్రజల (పతిస్పందనం

అత్యవసర పరిస్థితి విషయంలో. (ప్రజల (ప్రతిన్పందనం నంతృ ప్పికరంగా ఉన్నది ఎందువల్ల? (ప్రతిపక్షం దేళాన్నేసణంగా ఒడ్డుతున్నదసీ అంతర్జాతీయ సూక్మపరిణామాలూ, అంతర్జాతీయ (ప్రభుత్వాల నంబంధబాంధావ్యాలు, వాటి స్వరూ పాలు మారుతున్న సమయరిలో మనలను దుర్చల పరుస్తున్నదని ప్రజలు చిత్త ఇద్ధితో విశ్వపి స్తున్నారు,

ప్రతి పక్షమేమో తనధ్వనికి (ప్రతిధ్వనులనే వింటున్నది కొన్ని వ్యత్రికల మాటనే వింటున్నది అదే (ప్రజావాణి అనుకుంటున్నది.. ఇప్పుడది ఆశాభంగం చెంది అలమటి స్తున్నది

అమునా కొన్ని సుదృఢశ క్తులు, మార్చ వీలులేని ఇ క్రులూ విచ్చలవిడిగా శిరుగుతున్నవి పనిచే స్తున్నవి (ప్రధాన 'పభుక్వకాఖలను, ఆతిముఖ్య మంత్ర

కిట ఇందిరా గాంధీ వ్యవస్థలనూ విధ్వంసం చేయడానికి పథకాలను (ప్రకటిస్తున్నవి. ఆనందమార్ల్‌ వంటి" నేరస్థుల సంస్థలకుచెందిన సాహసులు జనాన్ని బఖూనిచేయడానికి చంపడానికీ కుటలుపన్నడంలో మునిగి ఉన్నారు. మన దేశానికి ఆవలనున్న కొన్ని పత్రికలు, సరిగా (గ్రహింపులేకనో, తెలిపి బుద్ధి పూర్వకంగానో, ఒకవిధమైన నిరోధకోదప్హ మాన్నీ రెచ్చకొడుతున్నవి ఈ సమయంలో మనం మన జ్యాగ్రత్తలను నడలింప పీలులేదు నేటిదొక విశష్ట్రమైనస్థితి అయినా (ప్రతి పక్షంలోని కొందరికి సందింధిం చినంతవరకు ఏమార్చ్పులేదు. ఈ నాలుగేబ్యా నన్ను వారు నియంత అనే అంటు న్నారు. ఇంతకుముందూ నేను నియంతనే, ఇప్పుడూ సియంతనే

పళ్చిమ బెంగాలులో పి. పి ఎమ్‌ (ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పరచింది. అప్పటి పతి స్థితేమిటో (ప్రతివారికీ తెలుసు, చీకటిపడ్డాక జనం వీధులలో నడవ గలిగారాః అనాటి వార్తా ప్యతికలను ఎవరైనా చదవదలచుకుంయే ఎన్నిఖూసీలు జరిగాయో. వారి (ప్రభు త్వం అక్కడ ఉన్నప్పుడు ఏం జరిగిందో తెలుసుకోవచ్చును.

భారతదేళంలో వాక్స్వా తంత్రం (ప్రపంచంలో ఎక్కడా లేనంతగా ఉంటు న్నది. మనకీనాడు (ప్రజాస్వామ్యాన్ని గూర్చి పారాలు చెబుతున్న చాలాదేశాల ఎలాంటి రాజ్యూలను నై శికంగాా ఆచరణాత్మకంగా బలబరుస్తూ వచ్చారో అ బాలి శాను చూడాలను కుంటున్నారా?

మామూలు పరిస్థితి అంటహపే ఏమిటి?

మన మిక్కడనుంచి ఎక్కడికి పోతున్నాం: మనం తిరిగి మామూలు పరిస్థిికీ ఎస్పుడువస్తాం? అని (పళ్నిస్తున్నారు. ముందురోజే (ప్రశ్నను వివరించాను మామూలు పరిస్థితి ఆంటే ఏమిటో ముందు మనం విర్ణయించుకోవాలి. రోడ్లలో 'స్వేచ్చఅంపే కొందరు తామిష్టం వచ్చినట్టు కార్లు నడుపుకోవడంకాదు. అందరూొ ఇాటలమీది నిబంధనలను పొటించాలి,. అలా కానప్పుడు విషాదకరమైన (ప్రమాదాణ జరుగుతాయి

ఆత్యవనర పరిస్థితి నిన్న మొన్నటిది. ఆంతకుముందు నాలుగేళ్ళలోనే ఏం జరిగింది.

ఆత్యనసరపరిస్థితికి ముందుండిన రాజకీయ రుగ్మత మామూలు పరిస్థితి ఏ మా(శ్రంకాదు....ఏ ('ప్రపంచభాగంలోనై నా ఏ భావలోన్లై నాః సరిప్పూర్తిగా విచ్చల విడిగా వదలడం, ఏ రాజకీయాలకె న సహించడం కలరోజులకు తిరిగి మనమెన్నడూో వెళ్ళం. (స్రజాతంత్రం (ప్రతివారూ సంయమం చూపాలంటుంది. (ప్రతిసజెన్ని సని జేయనిన్వడం, వారికి స్వాతంత్ర్యాన్ని నభాస్వాతం్ర్యాన్ని ఇన్వడం (ప్రభత్వ బాధ్యత. గానీ అలాగే (పజాతంత్రాన్ని విధ్వంసం చేయడానికి, (ప్రభుత్వాన్ని స్తం థింప జేయడానికి? ఆ అవకాశాన్ని వినియోగించు కొనకపోవడం (ప్రతిపక్షం వాధ్యళ+

అత్యవసర పరిస్టితి ఎందుకు? 140 ఆర్థిక కార్యక్రమం

గౌరవ సభ్యులు కొందరు నిన్నఅన్నారు..మేము (ప్రకటించిన కార్యక్రమా లలో కొత్త ఏమీలేదని. కొత్తల్లా ఏమిటంచు మేమనుకున్నవి అమలు జరపడానికి సోౌలభ్యం కల్పించే వాతావరణం నేడు ఏర్పడినది. కౌర్మికులు మాకు హామీ ఇచ్చారు. ఈ హామీ ఇచ్చినందువల్ల వారు ఏ ఇబ్బందులకూ గురికాకుండా చూడ డం) వారిని పరిరక్షించడం మావిధి. అలాగే ఈ కర్తవ్య నిర్వహణలో అన్ని వర్గాల (ప్రజలూ ఏకంకావాలి.

మేము కొన్ని కార్యక్రమాలను (ప్రకటించాము కానీ, మస పట్నంలో, పల్లెలలో మన ఎడారి ప్రాంతాలలో, మన గిరిప్రాంతాలలో జీవితాన్ని మార్చేందుకు మరిన్ని సనులుచేయాలి.. చాలా చాలా చేయాలి. ఈ కృషిలో సహాయసడమని అందుకు (ప్రయత్నించమని (ప్రతిపజెన్ని నేను గౌరవప్పరన్సరంగాః సవినయంగా అభ్యర్చీ స్తున్నాను. అత్యవసర పరిస్థితిని విమర్శించినవారిలో చాలమంది అర్థిక కార్య (క్రమాలకు స్వాగతం చెప్పారు. కాబట్టి. కనీసం ఈ రంగంతో మేమేం వదిలి వేభామో, ఏం చేయవలసి ఉన్నదో తెలియజేస్తూ కొత్త సూచనలు చేయండి, అలా మాతన సలహాలి స్తే ఈ బాధాయుతమైన అవసరాన్ని కలిసి వనిచేసేందుకొక అవ కాళంగా, మనదేశాన్ని ముందుకు కొనిటోయేందుకు వీలుగా మార్చుకోగలమేమో (ప్రయత్నించేందుకు చూద్దాం. నమస్కాంరం*

(ప్రజాస్వామ్య పరిరక్షణ

థశ్న - మీ చర్య భారత (ప్రజ్యాపభుత్వానికి ప్రమాదకరం అయిందవి భావించే విమర్శకులకు; ఆమెరికాలోని మీమ్మిత్రులు ఇవ్వగల గట్టి జవాబేమిటి?

(ప్రధాని - ఇరవై ఎనిమిదేళ్ళ్లపాటు (ప్రజాతంత్ర సమాజాన్ని నిర్మించి, పనిచేయించడంకోసం_ మేము చిత్తశుద్ధితో (ప్రయత్నించాము. పేదతనం, వై విధ్యం౩ స్‌రక్షరాస్యతగల నాదేశం (ప్రజాతం్యడత్రం కావాలని ఆశించరాదన్నారు. అయినా మా (ప్రజలకు ఓస్వేచ్చా వాతావరణం కల్పించ గలిగాము దాదాపు ఏటా ఏదో ఒక సవాలో, సంకోభమో ఎదురయ్యేది విదేశ దురాకమణనుంచి అయిదుసార్లు మేము మాదేశాన్ని సంరక్షీంచు కోవలసివచ్చింది మా ఆంతర్‌ విదేశాల విధానాన్ని హర్షించని వారినుంచి వచ్చిన ఒత్తిడులకు తట్టుకోవలపసి వచ్చేది. (ప్రాంతీయ తత్వా లను తెలుసుకొని మృదువుగా రాజీ పద్దతిలోనే లొంగకుండా సరిపెట్టు కొనవలసీ వచ్చేది. వ్యక్తిగత పరిశ్రమను నిర్మూలించకుండానే (ప్రభుత్వం చొరవ తీసుకునే గొప్ప అభివృద్ధి కార్యక్రమాన్ని చేపట్టాము ఏన్నో బాధలు: ఎన్నో పరస్పర విరుద్ద తలు ఉండినవి. అయినా (ప్రజాతం్యత్రం ఆలస్యంగానై న తప్పనిసరిగా నిర్మితం కాగలదన్న విశ్వానంతో ముందుకు నడిచాము.

ఇందుకు మాకు వచ్చిన అభినందనలు అత్యాల్పం. మాది మరీ మెతక రాజ్యమసి, మా పొరుగునఉన్న నియం(త రాజ్యం సాధించిన ఫలితాలను అనుస రించాలనీ మమ్ము ఆడిపోళశారు. గకవారం కొందరు ఇండియా “ఒకవిధమైన (వ్రజొ తంథత్రం'గా ఉంది తుదకు దానికి వదలివేపినదని కన్నీరు కార్చారు.

విద్వంస ప్రమాదం స్పష్టంగా, తప్పనిసరిగా కానవచ్చినప్పుడు మేము ఆన నర పరిస్థితిని (వకటించాము. కర్షకులను కార్మికులను పనిచేయకండని ఉద్చోధించ డానికి సంఘటిత (ప్రయత్నం జరుగుతున్నప్పుడు, (స్రభుక్వ కార్యాలయాలు నడవ కుండా చేపినప్పుడు విద్యార్థులకు పాఠళాలలను పదలికమ్మని సలహా ఇచ్చినప్పుడు, చట్టబద్ధంగా ఎన్నిక్లైన శాసనసభ్యులను రాజీనామా లిమ్మన్నప్పుడు, దేశంలోని అత్యున్నత న్యాయస్థానం చట్టప్రకారం నేను (ప్రధానిగా చేయవచ్చునని తీర్చిచ్చినా నన్ను (ప్రధానిగా గుంర్తించటోమనీ, పార్లమెంటును పనిచెయ్య నివ్వమని బాహా మ్యాయార్క్‌ “సాటర్‌డే రివ్యూ” సంపాదకులు నార్మన్‌ కజిన్స్‌ వేశన (ప్రశ్న అకు సమాధానాలు = ఆగహ్హు కే 1975

(వ్రజాస్వోమ్య పరిరక్షణ 151 టంగా (ప్రకటనలు చేసినప్పుడు కట్టకడవట ఆయిదు పార్టీల నంభటన యావద్చార శంలో కాననధి క్కారం జరగాలన్నస్పుడు పీటన్నిటిపైన నై న్యాన్ని పోలీసులను ఐహో రంగంగా ఉత్తర్వులను ధిక్కరించనలపిందిగా కోరుతున్నప్పుడు పరిస్థితి (ప్రమాద కరంగా పరిణమించ లేదంటారా? ఏ పిచ్చివారు కొందరో చేస్తున్నపనులా ఇవి ఉసేకించడాసికి?

నిరుడు వీహారులో అల్లకల్లోలం రేగింది పాలన ఏిచ్చిన్నమయింది బాధ్యతా యుకులనుకోవనలపిన నాయకులు ఆ కార్య్మకమం దేశం మొత్తంమీద జరగాలన్నారు. రాజ్యాంగ విరుద్ధ పద్ధతులను అనుసరించడానికి సిస్టంగా ఉన్నారు వరిమితులను మసఃపూర్వకంగా అత్మికమించాలని (ప్రజాస్వామ్యానికి పట్టుకొమ్మలయిన ఆత్మ సంయమన, పరిమితులను ఆతి.క్రమించాలని వారు నిళృయించుకున్నారు. వారినలా వదిలివే స్టే దేశాన్ని ఏకంగా కట్టి ఉంచిన స్యూక్రాల విధ్వంసన (ప్రారంభానికి ఊకొట్టి నశ్హే కదా

మేము చేసినది (వజాతంశ్రాన్ని పరిత్యజించడం కాదు? దాన్ని సంరక్షంచో డానికి స్రయక్నం. ఏకోత్త జాతియొక్క- (ప్రోరంభదళలోనై నా ఎదుక్కొనవలపిన పెద్ద సవాలు దేశభ్యద్రతను సరిరకించడం. ఇందులోని శమస్యలను పూ శ్రిగా (గ్రహించిన మా రాజ్యాంగ శాసన విర్మాతలకు పెడరల్‌ పద్ధతుల ద్వారా విభిన్నతలకు కట్టుకొని వస్తూనే అన్ని వేళలా కేంద్రం ఐకమత్యానీకి భ్యదతకు (ప్రమాదం ఏర్పడినప్పుడు చర్య తీసుకొనేందుకు తగిన ఆధికౌరం దానికుండవలెనని వా తెరుగుదురు.. ఒక రాష్ట్రంలో పరిపాలన రాజ్యాంగ దిద్ధంగా సాగవి స్థితి ఏర్పడినప్పుడు యూనియన్‌.

న క్‌ ట్‌ -్‌ మౌ చీళశాసేకే

ఆ రాష్ట్ర పాలనను స్వాధీనం జీనుకుంటులది. "ఇదో ఉదాహరణం _ కా ప్రత్యేసమైన కొన్ని పరిస్థితులలో ఏం చెయ్యాలో మా రాజ్యాంగం చె స్తన, మరి ఇలాంటీ విశిష్ట పరిస్థితి తమెరికాలాంటి సుస్టిర పురాతన (వజాస్వోమ్యాలలో ఏర్పడక పోవచ్చును.” *

ఆంతరంగిక ఆరాచకం, బఐహి5 దురాక్రమణ ఎదుర్కొనడానికి ప్రతి దేశం తగిన అధికారాలను చేపటుకుంటుంది అలాంటి అధికొరాలను రాజ్యాంగ విరుద్ధాలని కొని, (ప్రజాతంత్ర విరుద్దోలిని కాని అనరాదు. మేము తీసుకున్న చర్య మా రాజ్యాంగ శాసనంలో ని" ప్రత్యేక "అధికరణం ($5) (క్రిందనే కనుక అది రాజ్యాంగ కానన పరిధిలోసదే దానిని పార్ల మెంటు ఆమోదించాలి. న్యాయస్థానాలకు వెళ్ళడం తాత్కాం రకంగా నిషిదమయినా 'బండీల శీసులను పునః పరిశీలించడానికి అవకాళమున్నదీ* (ప్రధాన ప్రజాశేంత్ర న్వరూపొన్ని కదల్బలేదు- “ఇంకొక సంగతీ చెప్తాను-మౌ రాష్ట్రాలు మూడింటిలో నా పర్టీకి విరుద్ధ మైన పార్టీలు ఏర్పరచిన ప్రభుశ్వాలున్నవి. ఆప్‌ పనీ చేస్తున్నవి. కొందరు (వళి హ్‌ నాయికలు. యావదే? శాసన ధిక్కారంతో (ప్రత్యక్ష సంబంధం కలవారు. తరెస్టు అమిరా ఆ పాక్టిల్‌ పెక్ట నాయసలెందరినో మేము ముట్టుకోలేదు ఆపాన్సీ క శౌనన బద్ధంగా నే ఉన్నవి; ఫ్రజాశం్రం షేవగాని అల్న *నంభ్యాకులకు సమౌన

$58 ఇందిరా గాంధీ హక్కుల మీదగాని, శాంతియుత చర్యల మీదగాని నమ్మకం తమకున్నట్టు చేప్పుకొని కొన్ని ఆతివాద ముఠాలను మాత్రమే నిషేధించాము. ఈ రెండువారాలూ ఇండియాలో ఉన్న ఎవరై నా పోలీస్‌ రాజ్య వాతావరణం లేదని చెప్పగలరు అంతేకాదు, ఈ చర్యకు అత్యధిక (ప్రజ స్వాగతం చె ప్తన్నది. సహజంగా (ప్రభుత్వాన్ని తొలినుంచీ ఎదిరి స్తున్నవారు రాజీ పడలేదు (ప్రారంభంలో గబగబా సాగిపోతున్న సంఘటనను చూచి. చకితుల్సై పోయినవారు కొందరు ఇప్పుడు పరిస్థితిని స్పష్టంగా గ్రహించ గలుగుతున్నారు. నిజానికి ఏదో ఓ నూతనారంభం, ఏదో [క్రమళిక్షణా దృష్టిః కొత్తగా ('ప్రజాసంబంధ బాంధవ్యాలు కొత్తగా (క్రియాశీలంపై ఉత్సాహం నేడు కనఐడుతున్నవి.

ఓ ఏడాదిగా నియంతృత్వం అనే మాటను నామీద వేస్తున్నారు. నాడు మౌ ఛాన్నను కూడా అలాగే అన్నారు.

ఈ సమన్య క్లిష్టం కాదు కోటీశ్వరులు, పెద్ద ప(త్రికలు_-ఇంకా. కొంద రన్నట్టు విదేశాలలో 'పలుకుబడిగల వరాల పొందూగలి నాయకుల అల్ప సంఖ్యాకుల కోనమా ఈ (ప్రజాతంత్రం? వీరి “అభ్మిపాయాలను అధిక నంథ్యాకులపై తోసి, చట్టబద్ధంగా ఏర్పడిన (ప్రభుత్వాన్ని..._రాజ్యాంగ విరుద్ధంగా చట్టాలను ధిక్కరించి, వైన్యాన్ని రెచ్చగొట్టి ఇంకా కొన్నాళ్ళలో నే ఎన్నికలు జరుగుతుండగా తొలగించడం (ప్రజా తం్యశ్రమా?ః

(ప్రశ్న :- మీ దృష్టిలో ఏది (ప్రజా తంత్రాన్ని చావుదెబ్బ తీయగలదు?

(ప్రధాని .. అత్యదివాద పాక్సీగాని అతి మితవాద పార్తీగాని అధికొరంలోకీ వస్తే ఇండియా (ప్రజాస్వామ్యం (బ్రమాద భరితమవుతుంది. తపింసా పరులమని, వ్రజాతం।త వాదులమని చెప్పుకుంటూ హింసా చర్యలకు ఆంకితుల్లై న మతోన్మాద సంఘాలతో చేరి వారికి గౌరవ స్థానమిచ్చే వారిపల్లు అది దుర్చలమవుతుంది. దేశం

వి అన్ని రాష్ట్రాలూ, అన్ని మళాలూ సరైన న్యాయం పొందగలవన్న నమ్మకం వెందియాలోఏక 0గా ఉంచుతున్నది. కేవలం జబ్బబలంపై ఆధారపడిన దారుణ రాష్ట్రీయ మ్‌ సే సంఘంపై ఆధారపడిన రాజకీయ మిత్ర మండలి "కేంద్రంలో అధికొ ఒవ్‌ అప్పుడు ఇండియా (ప్రజాస్వామ్యమే కాదు అసలు ఇండియా అ్తిత్వమే భద్రతే ప్రమాదంలో పడుతుంది హా త కద్‌ చిరకొలంగా అవి షొందూ జాత్యహంకారాన్ని టోధి స్తున్నది చూడాలి బోట్‌ కోటి నలభై లక్షల శై 9 స్తవులను రెండో రకం పౌరులుగొ కటు కూడా ఉవో కి అనధికార సైన్యాన్ని నర్మించుకున్నది మరి మాకు నక వధ నాలు శేవలం ని వారేమో మార్క్సిస్టు లెనివిస్తులమని చెన్సుకుంటున్నా వారి ఘసర్‌ జయ్రకాశానా కోరువి జనంలో ఎక్కున బలం సంపాదించుకొనలేక వీయకు గుజరతులోదుి రజ ౩ మిస్టర్‌ మురార్డ్సీ దేశాయ్‌ వారితో చెలిమి నెరపినవి, ననూ * వీహారులోనూ జే పి, అనుచరులు కానన నభ్యులను రాజీ ఇవ్వాలని దిలవంత పెట్టారు. వారి కుటుంబాలను బెదిరించారు. వారి ఇళ్ళను ఛగుల బెట్టారు. కాస్త చిన్న ఉదాహరణ ఇవ్వాలంటే వీహారు స్వతంత్ర సంగ్రామ

(ప్రజాస్వామ్య పరిరక్షణ 158 పీరుడు విభూతి మిశ్ర తన పార్ల మెంటరీ స్థానాన్ని బ్రహ్మాండ మెజారిటితో గెలుస్తూ వస్తున్నారు పోయినసారి 1 80,000 వేల ఓట్లు వచ్చాయి మరి ఆ నియోజక వర్షావికి చెందని యాలై మంది విద్యార్ధలు ఆయనను చుట్టుముట్టి ఆయన (ప్రణా విశ్వాసాన్ని గోల్పోయాడని కేకలు వేస్తూ నభాపతికి రాజీనామా లేఖ (వ్రాసి దానిలో సంతకం పెట్టనని ఆయన్ను బలాత్కరించారు.

ఇటీవల గుజరాతుతో ఎన్నికలు జరిగాక కూడా మూడు శ్రై9_స్టవ కుటుంబాల ఇళ్ళను తగుల బెట్టారు. ఎందుకంళే వారు మా కాంగగైెస్‌ ప్న్పోకి ఓట్లు చేశారని. ఆలాంటి ధోరణులూ, చర్యలూ (ప్రజాతం్యత్రం పునాదులనే కదిలించీ వేస్తాయి.

(ప్రశ్న: మఠి తన సమస్యలను పరిష్కరించుకునేందుకు ఇండియాకు మరింత నిరంకుళ (ప్రభుత్వం కావాలా?

(ప్రధాని ;:- శేవలం నిరంకుళ (వభుక్వం కాదు కానీ మరింత సుళ€కీితభావాన్ని ప్రజల్లో మేల్కొల్పగల పద్దతి ఇక్కడి ఆర్థిక, పాలనా సంబంధాలై న లోపాలను తొలగించ గలుగుతుంది.

మా న్యాయశాస్త్ర వ్యవస్తను కూడా నంన్కరించుకునే ఆలోచన కూడా మేం చేయాలి. గత రెండు భతాబ్దోలుగా ఆంగ్లో కార్డన్‌ న్యాయవ్యవస్థా పద్ధతిని మేము

ది అధ అనునరిస్తూ వచ్చాము. ఇది తరుచు ఆ స్తినీ న్వతంశశ్రాన్నీ సమానంగా చూస్తుంది. ఇందులో 'పేదలకు, దుర్చలులకు వారి అవసరాలకు తగిన సౌకర్యం లేదు న్యాయ వ్యవస్థ సమాజాని కొక విధమెన స్థిరత్వం ఇచ్చింది. కాని మా జూతీయానుభవాలను పూర్తిగా జీర్షించకొననూలేదు. సాంఘిక మార్పును ఊహించనూ లేదు, దానికి సౌలభ్యం కల్చీంచనూ లేదు మేము అనూచారంగా వస్తున్న భూస్వామ్య విధానాన్ని రద్దు చేయాలనుకున్నప్పుడు కొందరు కోటీశ్వరుల న్వత్వాన్ని భగ్నం చేయడం కోసం మా బాంకులను (ప్రభుత్వ సరం చేయాలనుకున్నడు; న్వదేశ నంస్థానాధీశ్వరులను తొలగించా లనుకున్నప్పుడు మా న్యాయళాస్తం అలా చేయ వీలులేదన్నది. కొబట్టీ ఆ న్యాయాన్ని మార్చవలపి వచ్చింది. మూ ఆర్థిక జీవనంతో చెలగాటమాడుతూ వచ్చిన (ప్రసిద్ధ దొంగ రవాణా వ్యాపాడులను పట్టుకున్నప్పుడు మా న్యాయం వారు తప్పించుకు నేందుకు ఆవకాశళమిచ్చింది. ఓ పది మంది నేర స్తులు తప్పించుకున్నా సరే ఒక విర్లోషి బాధ పడకూడదన్న బ్లొక్‌స్టన్‌ మాటపై మా సాక్ష్య న్యాయసూ(శ్రాలు ఆధార పడినవి. కానీ అది ఆమలు జరుగుతున్నప్పుడు మటుకు ఈ న్యాయం చాలా సారులు అమాయకులు బాధ పడేట్టుగాః దోషులు తప్పుకునేట్టుగా చేస్తున్నది. ఈ పరిస్థితిని మార్చాలి లక్షలాది (ప్రజలు సాంఘిక న్యాయం కోసం కాచుకొని ఉన్నారు. ఆ న్యాయం వేగంగా, తక్కువ ఖర్చుతో పని చేయాలని వాంఛిస్తున్నారు.

(ప్రశ్న: మీరు అమలు పరిచిన చర్యలు మీ అదుపు తప్పి క్రింది స్థాయిలో మారిపోకుండా ఏం చేసారు?

(ప్రధాని :. నియమ నిబంధనల పాలనలో అత్యధిక (ప్రజ పాల్గొనేలా చేస్తి ళస్పిస్తాం, అందుకే ఇప్పుడు ప్రయత్నిస్తున్నాం.

న! ఇందిరా గాంధీ ప్రశ్న '- విమర్శలను తట్టుకోలేని సున్నిళమైన మనసుగల (ప్రధాని మరీ అతిగా చర్యలు తీసుకుంటున్నదనే (ప్రకటన విషయంలో ఏమనాలి?

ప్రధాన్‌ = ఇంక దారుణంగా. నిందిస్తూ. పార్టమెంటులోనూ, బయటా నిరంతర దూషణలకు ప్యాతమైన ఏ ఒక్క వ్యక్షినైనా..._-ఇంత నిబ్బరంగా భరించిన ఏవ్య క్రి నై నా పేర్కొన గలరా? నేను కోప్పడలేదు కూడా అలా చిన్నదానికే నొచ్చుకొ నేదాన్నయితే ఇంకా చాలా ముందే ఎదురు తిరిగే దాన్నేగా? అయినా నాపై దూషణలు కురిపించేవారి ఆంతర్యం నాకు తెలుసు.

పత్రికల మీద విధించిన పరిమితులు కేవలం (పజలను రెచ్చగొట్టకుండా చూడడానికే. ఇక విదేశీ విలేఖరుల సంగతంటార్థా మా పౌరులకు అనువ రించే చట్టాలు తమకు వర్తించకుండా మినహాయింపు ఇచ్చి వారి 'కేవో (ప్రాదేశకాతీత వాక్కుల నివ్వడం సాధ్యమంటారా?

(ప్రపంచ పత్రికలలో ఒక సర్గం ఎల్లప్పుడూ ఇండియాను కించపరుస్తూ; దాని చర్యలను అవహేళన చేస్తూ ఇక్కడేం జరుగుతున్నదో దానిని వ్యకంగా చిథతిన్తూ వస్తున్నది మానాన్న (బతికి ఉన్నప్పుడు మరీ కొద్దిమంది ఇండియన్లూ అమెరికన్లూ ఆయనను ఆమెరికా వ్యతిరేకిగా చి(త్రించాలని (ప్రయత్నించారు. అదే ఆరోవణనే పీరు నాపై ఇప్పుడు చేస్తున్నారు. నేను అమెరికాకు స్నేహితురాథిని కానంటున్నారు ఇది సత్యానికి దూర మైనదని మీకు తెలుసు_అమెరికా (వజలం యే నాకెంతో అభిమానం మేము అందరి మై(త్రిసీ వాంఛిస్తున్నాము.. కానీ మేము ఏ దేశానికీ అనుచరులం కాము

భారత (ప్రజాస్వామ్యాన్ని గూర్చి. అంతగా ఆందోళన పడుతున్న వారిలో చాలామంది నిర౦ంకుళ రాజ్యాలైన దైనా వగ్లై రాలను (ప్రశంపిస్తుండడం విడ్డూ రంగా లేదా? _

(ప్రశ్న: మీ చర్యలు జవవాహర్గాల్‌ నెహ్రూ అభిప్రాయాలతో పొత్తు కుదరో వవి మీరనుకుంటున్నారా? -

ప్రధాని = మా విశ్వాసాలకు విరుద్ధమైన విధంగా నే నే చర్యా తీసుకున్నానని భావించను. దేశం విచ్చిన్న మైపోతుంకే జవాహరలాల్‌ నెహ్రూ చూస్తూ కూచునేవాడా?

ప్రశ్న: మీ రీ నిర్ణయానికి రావడానికి మీరు వస్తున్న వనుకున్న (ప్రమాదొ లేమిటి? ణ నన

(ప్రధావీ - వాటి నిస్పటికి స్థూలంగా చెప్పాను.

(ప్రశ్న: కోర్టుతీర్పు మీకు వ్యతిరేకంగా వస్తే మీ రేంచేయ తలపెట్టారు

(ప్రధావి;- సుప్రీంకోర్టు నా అప్పీలును వింటుంది. అ కోర్టు ఏం చేస్తుందో ఊహించడం న్యాయం కాదు.

నా కేసును గూర్చి ఏమీ చెప్పదలచుకోలేమ. ఇదిన్యూశత్రం చెప్పగలను. 1871 ఎన్నికలలో ఉ త్తర్యప్రదేశ్‌ (ప్రభుత్వం (ప్రతిపక్షానికి చెందినది? పోలీసుశాఖొ మంత్రి (ఇల్లూ సభావేదిక పరిశిలించిన తను. రాయబరేలీనుంచి వచ్చిననాడే...కాక;

(ప్రజాస్వామ్య పరిరక్షణ 155 నాతో పోటీచేసిన రాజనారాయణ్‌కు ఎలక్షన్‌ ఏజంటు.ఈ అంశం మాత్రం మీ దృష్టికి తెస్తన్నాను.

(పశ్న'- నిర్బంధంలో ఉన్న జయ్యప్రకొళ్‌ నారాయణ్‌ మొదలై న రాజకీయ నాయకులు త్వరలో నే విడుదల కాగలరని మీ రనుకుంటారా?

(ప్రధాని పరిస్థితిని (ప్రమాదభరితం చేయరని రాజ్యాంగవిరుద్ద చర్యలను, శాసన ధిక్కారాన్ని వదిలి వేస్తారని మాకు నమ్మకం కల్పింపగానే వారిని వదిలివేస్తాము, మామూలు పరిస్థితి తిరిగి నెలకొనడం అన్నది కేనలం ఏ సంఘటనలూ దేశంలో జరక్కుండా ఆగిపోవడం అన్న అర్జంలోనే కొక్క కోపోదేకాలు తగ్గి ఎక్కువ నిగ్రహం నెలకొంటున్నదన్న అర్థంలో కూడా నేను అంటున్నాను.

(పజాతంతంలో (కమగక్షణ

ఈ అంశాన్నిగూర్చి చాలా చాలా మాట్లాడుతూ వస్తున్నాను గనుక, మకీ కొత్తగా చెప్పవలపింది నిజానికీ ఆశ్హేలేదు. అయినా ఇలాంటి సదస్సులు చర్చలూ జరపడం మంచిదే. అధికాధికంగా (ప్రజలు తమ అభ్మిసాయాణు (ప్రకటించడానికి ఐహూాళా కొన్ని సలహాలు ఇవ్వడానికి కూడా వీలవుతుంది నుక్షిత (ప్రజాస్వామ్యం అన్న అంశంపై (ప్రయోజనకరమైన సదస్పొళటి పోయిననెల బొంబాయిలో జరిగింది. ఆశీర్షికకు “(ప్రజాతం(్యత్రంలో (క్రమశిక్షణ? అని మార్చమని సూచించాను, మీశక్షికనుగూర్చి సూచించాలం (ప్రజొతం్రం సవాలు అనికాక *“ప్రజాతంధ్రానికీ సవాలు" అం'పీ బాగుంటుందను కుంటాను,

ఇండియాలో మనం (ప్రజాతంధశ్రాన్ని వరించామం'ే అదేమరొక దేశాన్నో సంతోష పడ్డడానికికాదు. ఇండియా సంయు కంగా ఉండడానికీ అధునిక (ప్రపం చంలో అభివృద్ధి చెందడానికీ (ప్రజాతం(త్రం పనికివస్తుందన్న మన నమ్మకమే ఇందుకు కొరణం, ఏరకమైన (వభుత్వాన్ని ఎన్నుకోవాస్‌ అనేది ఆ (సజల వ్యవహారం ఇందుతో ఇతర దేళాలు (సప్రమేయంలేదు. మన్యప్రజలు (వజాతంత్రాన్ని ఎన్ను కున్నారు. దాన్ని విధ్యనంచేసే క్తులతో పోరి దానికి విజయవతం చేయడం మన అలీష్టం.

పొళ్చాత్యుల (ప్రజొతం[త్రం మనకు విదేశీయం కొదా అని కొన్నిసార్లు నన్ను అడుగుతుంటారు. పేదదేశం నిరక్షరాస్యులదేశం (ప్రజాతంశ్రాన్ని నమ గా నిర్వ హించగలదా అని (ప్రళ్నిస్తారు.

నాజవాబిదివి మనం (పజొతం్యత్రవాదులం కావడం బ్రటీష్‌వాప్ల (ప్రజాతంథత్రా పద్ధతి ఇచ్చిపోయారని కాదు. మహాత్మాగాంధి; జవహర్‌లాల్‌ నెహాల నాయ కత్వం (క్రింద మనం ఇండియాలో (పజాతంశ్రాన్ని నిర్మించుకున్నాము పా తంత్రం, ఏన్లరి సాత్తూకాదు. ఇతరదేళాలు డీనిని *పేపెంటో చేసుకోలేదు మన (ప్రజౌతంత్రం ఏ విజేశయాల లెసెన్పుతో పుచ్చుకున్నదికాదు.

గత రెండు శశాబ్ధులలో మనకు చిరపరిచిత మైన చెట్టూ చేమా చాలా ఏదేశాల చుంచి వచ్చినవి జామమధ్య అమెరికానుంచి అనలు వచ్చినదని అంళే ఏ అలహా తతత వనాలను న్యూ ఢిల్లీలో జరిగిన *ఛాలెంజొ ఆఫ్‌ డెమ్మోకసీ' సెమినార్‌లో [పసంగం * నూర్చి 23 1976

(వ్రజాతంథత్రంలో (క్రమశిక్షణ 16? వాదు ఫొరుడ్డై నా నమ్ముతాడా? ఏ ఆంధధ్రుడైనా మెరవకాయలు ఇండియావి కాదంశే జామ, మెరప బంగాళాదుంప, మొక్కజొన్న ఇలాంటివి భారతీచూలయి పోయాయి. ఆలాగే (పజాతం(త్రంకూడా.

పార్లమెంటరీ (వజాస్వౌమ్యం, కమ్యూనిజం ఈ రెండు గొప్ప విరుద్ధ వద్ద తులూ పొళ్చాళ్య (వభూతాలే. కానీ విభిన్న (ప్రపంచదేశాలు వాటీని తమవి చేను కున్నవి తమతమ నవరణబేమో తమకు అవనర మైనవి చేసుకున్నది

(పజాస్వామ్యభావం ఒకే దేశంలోనే కూడా మారుళూ పస్తుంది (గీకి (వజొ తంత్రాన్ని గూర్చి చాలా(వాశారు ఏదెన్సులో శ్రీలకుః పేదలకూ రాజకీయాలలో (ప్రమేయంలేదు. అన్నది జగద్విదికం అంతేకాక (ప్రస్తుతికెక్కిన ఈ (గీక్‌ (ప్రజొ తంత్ర వ్యవస్థ 70 ఏళ్ళలోపు మాత్రమే వక్టిల్లి ంది

పార్ల మెంటరీ _ప్రజాస్వామ్యానికి తనకు తాను నివాసభూమి అయిన (వ్రిటన్‌ గత శతాబ్దిలో (ప్రజాతంత్ర రాజ్యంగాదు పార్లమెంటరీ పాలనమా్యత్రం ఉండినది. యువజనుల ఓటంగును అంగికరించాకనే అది _ప్రజాతంత్రమైనది. స్రీలు పోరాడి ఓటుచేసే హక్కును సధమ యుద్ధానంఠరం._అంటే 60 [క్రితం సంపాదించుకున్నారు .

ఒక రాజకీయ పద్దతికి తొలి అవసరం అదెంతవరకు నియవగలళ క్రి గలదు అనేది గత కొద్దీ నెలలుగా మన (న్రజొళం(త్ర పద్ధతిని ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్ళను ప్రతిఘుటి స్తున్నాము.

రెండవది దాని గుణగణాలేవై నా ఏ పద్ధతిఅయినా అదలా గాలిలో ఉండిపోదుం (ప్రజాస్వామ్యం అఖిలషణీయమే. మరి దేశం అంతకంటి గొప్పది. ఏ పద్ధతికైనా వరీశ ఏమిటం సే దేళ సమైక్య భద్రతలను సంగా సేవింపగలదా అని ఇన్ని విఖిన్న థాషలూ; ఇన్ని మతాలు, ఇన్ని సం్యప్రదాయాలుఉన్న మనడేశాన్ని ఒక్క (ప్రజొ తంత్ర పద్ధతే ఏకంగా ఉంచగలదని తేల్చుకున్నాము. . అందరూ పాల్గొనేలా చేయ గలది ఒక్క (ప్రజాతంర్యత పద్ధతే.

మూడవది యావజ్ఞన యోగతేమాలను రాజకీయంగా. ఆర్థికంగా కూడా చూచు కోగలది ఆ పద్ధతి అయిఉండాలి. (సజాతంత రాజ్యాలకంకే నియంతృత్వ దేశాలు త్వరగా అభ్యుదయం సాధించగలవన్న భావాన్ని చర్మిత బలపరచదు, వై నా అఖి వృద్ధిని కొనియాడే వారుకూడా నియంతృత్య వద్ధతి[క్రింద అది సాధించిన ఆర్టికో (ప్రగతి (ప్రజొతం(త్రం (క్రింద ఇండియా సాధించిన దానికంచె మహత్తర మేమీ కాదని (గ్రహించారు. అయితే అక్కడ వర్ణన్యత్యాసం తక్కువగా కనబడుతుం దనేది నిజం.

తప్పనినర్‌గా ప్రజాతంత్రంలోని కొన్నిలక్షణోలను (స్రజొతంత్రంలో ఆతి(వ్రధాన లక్షణాలని తప్పుగా భావించడర6 జరుగుతున్నది. అనటోల్‌ ఫ్రాన్స్‌ ఓకసారి రాశాడు “దాని మహత్తర సనూనవరిధిలో ధనవంతులూ ధనహీనులూ వంతెనల

156 ఇందీరా గాంధీ క్రీంద చడుకోరాదనీ, వీధులలో అడుక్కురాదనీ? రొశ్షైలు దొంగిలించరాదనీ చట్టం నిషేధి స్తున్నది,” ఆంగోళాక్సన్‌ న్యాయనిర్ణయ పద్ధతి మొత్తంమీద ఆస్తిగల వర్షాన్ని వరిరక్షించడానిక్షై వినియుక్తం కావడ౦బేదా: రాచరికంపై సుదీర్ష మైన పోరాటం జరిపికదా ఇంగ్లాండులో వ్య క్తిగతస్వేచ్చను సంపాదించుకున్నారు? ఈ లక్షణాలు చాలా చేరితన్న మస న్యాయవ్యవ్థా సవరించుకోవాలి. అలా మన భూస్వామ్య వారసత్వలక్షణాలను (ప్రజాతంత్ర దృక్పధం తొలగించివేయాలి వ్యక్తి గత (వయోజనా పేక జనసామాన్య కేమా పేక్షతో తలపడినప్పుడు తప్పనిపరిగా ఎక్కువమందికి మంచి అన్నదే వీజయవంతం కావాలి.

ఇండియా పరిస్థితులలో (ప్రజాతంత్రం సోషలిజం, మతాతీతలను కలుపుకో వాలి మకపకిలు (పజాతం(త్ర విరుద్ధాలని ఆసలు చెప్పనే పనిలేదు,

మనమిప్పుడొక (ప్రత్యేక పరిస్థితిని ఎదుర్కొంటున్నాము. ఇండియా (ప్రజా తర్మక్రానికి స్వస్తి చెప్పినదని తోపించేట్టు ఓ అంతర్జాతీయోద్యమం. నేడు ఆరంభ మైనది, చంపేముందు కుక్కను వెరర్రిదని పేరుపెట్టడం చాలాచాలా పాతకథ. ఈ (ప్రచారాన్ని కొందరు భారతీయులు చేస్తున్నారు. ఇంచులోవారికే విదేశ శ క్తులేవో దీనికి అందిస్తున్నవని భానించకుండా ఉండలేక పోతున్నాను.

గతొసంవత్సరరా జూన్‌లో (ప్రజాతంత్ర రక్షణధర్మ నిర్వహణకనే ప్రతి కజెలు కొన్ని సంయుక్త పధకాన్ని (పకటించినవి ఈ (ప్రజాతంత్ర పరిరక్షణాయా[త్ర చిక్తులైన ఘనులను గుర్తించడం కుతూహల జనకంగా ఉంటుంది వారెవరను కున్నారు. తన సై నికదళంతో జనసంఘం, ఆర్‌ ఎన్‌. ఎస్‌. ఆనంద్‌మార్ష్‌, నక్సి లైట్లు పి. పి. ఐ (యమ్‌) డి ఎమ్‌. కె, సోషలిస్టు పార్టీ దాని చినచిన్న “భాగరులు కాంగగైస్‌ (ఓ) మరేమో బి.ఎల్‌ డి బల

వీరందరి చర్మితేమిటి? తొలినాలుగు పార్తీలూ హింసపై విశ్వాసంగలవి తక్కువమంది భావాలను పెక్కురపె భయపెటి ఒ తిడిపెట్లి అధిక సంఖ్యకులపై రుద్దడం వారి విధానం. జాతి పరిరక్షణాశ్సేక్ష డి, ఏమ్‌ 1 కు వంత ఉందో అనుమానొ స్పదం. సోషలిస్టు పార్టీకి ప్రజాతంత్ర పద్దతులపైనాః అహింసపై నఉన్న నమ్మకం పరిపూర్శంకాదు. రహస్య విధ్వంసనం, రహస్య జీవనం: దూషణ, ఇతరులపై దుమ్మెత్తి పోయడం, (ప్రజాజీవనాన్ని అధమస్తాయికి. దిగజార్చుడం పీటివైపు అదెప్పుడూ మోగ్గుకూనే ఉంది, అ

కౌంగెస్‌ (ఓ) మరి వ, ఎల్‌, డి, మట్లుకు రాజ్యాంగ బద్దపద్దతిపై నిజమైన విశ్వాసం కలిగిఉండినవి, బహుళా ఇంకా " కలిగిఉన్నవి. కొసీజెంసా కొంగెస్‌ సాయకూలు గ్గుజరాత్‌లోను, వీపోర్సరోను పూ ర్రిగా రాజ్యాంగ వ్యతిరేకమైన, (ప్రజా ఈంగత విరుద్ధమెన ఎత్తుగడలను అవలంబీంచడానికి సంకోచించలేదు

"ఘోరావోలు, ఐలాక్కారాలు, ఎన్నిక్లై నవారిని రాజీనామా ఇమ్మని బలవంతం

వ్రకొకం్రంలో (క్రమశిక్షణ 168 జేయడం; శాసననభల రద్దుకు ఉపవాసం చేయడాలు-ఇవన్నీ (ప్రజాతంత్ర (వవృ త్రికి చాలా దూరమైనవి, అనుమానాస్పదులూ? (ప్రమాధకారులూ అయినవారితో చేతులు కలిపేందుకు పిద్ధ్దపడడం వారి (ప్రజాతం[క్రబద్ధతను నిరూపించవు

భారత (వజాస్వామ్యుంకోనం కన్నీళ్ళు కార్చుతున్న విదేశ శక్తుల సంగతి ఆలోచి స్తే వాటీలో వేటిచేతులు మలిన రహికమైనవి నిరంకుకాలైన (ప్రభుత్వాలను వారు (పస్తుతించడం అంతలోకే మరచిపోతామా?

పెద్ద పత్రికలు వారివైపున్నవి-._మనదేశంలోని పెన్ద పత్రికల్గాగే. ఇవి మునుపెన్నడూ కనివిని యెకగని సంక్రిష్టత్సీవ ఆరక సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కొంటున్న తరుణంలో కేంద్ర (ప్రభుత్వాన్ని దుర్చులవరచి, మనస మైక్యాన్ని భంగవరచడానికీ సిద్దంగా ఉన్నపికదా,

ఒక అండన్‌ వార్తాప్యతిక ఏవో కట్టుకధలనూ రహస్యంగా ఉన్నారనే నాయ కులు విడుదల చేశారనే కరసథత్రాలనూ. విరివిగా (ప్రచారం జేన్తున్నది. మరి న్వ్యయంగా చూచినవ్రాసే సంప్రదాయనుగత గౌరవవ్య క్తుల వ్యాసాలకు మటుకు దానిలో స్టలంలేదు

అనేక దేశాలు మనకు వ్యతిరేకంగా ఉన్నవనుకోకండి (ప్రభుక్వాల శ్రేవో విధానాలుంటాయి, మనలను విమర్శించే పథత్రికలున్న ఆ దేశాలలోకూడా అత్యధిక సంక్యాకులు భారత దేశానికి మిత్రులుగా ఉన్నారు ఇటీవలి నెలల్లో చాలా పాశ్చాత్య రొజ్యులు తమకూ మనకూ మధ్యనున్న అర్జీక సందింధ వొంధవ్యాల విషయంలో ఎక్కువ సానుభూతిని సద్స్బావాన్ని కనబరుస్తున్నవి

= సోవియట్‌ యూనియన్‌, తూర్పు యూవోపు రాజ్యాలు, అనేక అలీస

రాజ్యాలు తొలినుంచీ మైత్రినే వెలార్చుళూ వ స్తుస్నది-

అన్నిదేశాలతోనూ మనం మైత్రినే కోరుకున్నాను కానీ తుట్టతుదకు మన ఆత్మవిశ్వాసం మన (ప్రజల ఐకమత్యం ఇవే మనకుసహాయ పడేవి మన బలంతో: మన కృషితో మాత్రమే ఆర్జిక రాజకీయ పోరాటాలను మనం గెలవగలం,

ప్రజా తంత్రం మనకు విలువైన దెందుకంటే ఇంకే పద్ధతికన్నా దానిద్వారా జనంలోని అన్నివర్షాలవారూ మనకృషిలో కలుసుకునే వీలు కల్పిస్తుంది ఆంతరం గిక బలాన్ని చేకూరుస్తుంది. జార్జి మార్షల్‌ అన్నట్లుగా “వ్య కిలో (ప్రజూసేవనా భావం) ఊహాపోకలు, శక్తి సామర్థ్యాలు ఎక్కువగా అపేక్షించేది ఇతర పద్ధతు లన్నింటికంచె (ప్రజాతంత్ర పద్ధతే.” (శ్రీ అరవిందులమాటలు 100% తో ఎంత ప్రస్తుశాలో నేటికీ అంతే (ప్రస్తుతమైనవి: “ఈ మనదేశ (ప్రజలపై మనకున్న (పేమ, పరన్పరసహకొర భావం, ఈ పరస్పర క్‌ ర్య నిర్వాహణాభిలాష మాయమై పోయినవి ఏ మనిషికి ఆమనిషే అయిపోయాడు. మన సోవరులకు ఏమైనా శేయాలంకే. (ప్రభుక్వంఉన్నది, ఆది మనపనికాదు అంటున్నాడు,” ..*ఆభునిక

100 ఇందిరా గాంధీ ఫోరాటంలో ఏ దేశమైనా (దితికి బయట పడాలంశకే, స్వరాజ్యం నంపాదించాలనో దానిని నిలబెట్టుకోవాలనో అనుపంటే తమ జనాన్ని చైతన్యవంతులను జీయాలి, జాతిజీవనంలోకి బుద్ది పూర్వకంగా (ప్రవేశించేలా చేయాలి. అలా చేస్తే ప్రతివాడూ తోను నివసిస్తున్న దేశాలలో ఆ దేళ సొభాగ్యంతోపాటు తన సొభాగ్యం (పియమవు తుందని తనదేశం స్వతంత్రంగా ఉన్నప్పుడు తను న్వతంథతుడుగ ఉంటాడనీ భావిస్తాడు

ఇండియాలో నేడు మనం చేయడానికి (వయత్నిన్తున్నదిదే. మనమెంత వరకు విజయవంతులం కాగలమనేది మనందరిమీదా ఆధార పడుతుంది అంతేకాక మన (ప్రజాతంశత్రాన్ని బలిష్టం చేయడానిక్టై ఉత్సుకులై దానిలో విశాలప్రాతిపదికా గంభఖీరార్ట్యం కల్పించాలని చూచే లక్షలాది ఇతర (ప్రజలందరిమీదా ఆధారపడి ఉంటుంది. ఈ మార్గంలో సదస్సులు-ఇలాంటి సదస్సులు మార్గ దర్శకాలు కాగలవని నానమ్మకం, కొత్త అభిప్రాయాలలో మాత్రమేకాదు, (సజలు తమంతట కాము ఆలోచించు కువేట్టు చేయడంద్వారా కూడా ఇవి ధారిచూపగలవు అదికూడా (ప్రజాతంత్ర పద్దతికి మౌలికావసరాలలో ఒకటి.

కాం (గెస్‌ పాత

విడిపోవడానికి శారణాలు విభు నహచరులకు

1. కొం[గైెప్‌లోన్తూ దేశంలోనూ నంక్షోభం వర్చడింది.

2. ఇదేదో హఠాత్తుగా వచ్చినది కాదు, చాలకొలంగా పెరుగుతూ వస్తున్నది.

3. ఇదేదో వ్య క్తలమధ్య ఘర్షణ కొదు. అధికారం కోనం పోరాటం అనలే కాదు

4, కొం[గైస్‌ ఆశయాల గూర్చి, అనలు కాం(గైెస్‌ ఎలా పని చేయాలన్న దాన్నిగూర్చి రెండు దృక్పధాలకు, రెండు వై. ఖరులకు మధ్య ఏర్పడిన వై రుధ్యమిది...

5, సోషలిజం, మార్పు, పరిపూర్ణ ఆంతరంగిక (ప్రజాస్వామ్యం; సంస్థలో చర్చా స్వాతంత్ర్యం కొరేవారికి మరొకవైపు యధాపూర్వ స్టితికోనం,-పొత ఆచారం- కోసం, కొం[గెస్‌లో సమ్మగ చర్చ తగ్గించడం.కోనం కోరేవారికీ మధ్య ఏర్పడిన " తగాదా ఇది

శ. కొందరు రెండవ బృందంలో ఉన్నా (ప్రధాన వివరణం దెబ్బ తినదు, అక్కడా ఇక్కడా ఒకోవ్య క్తి ఆ బృందం దృక్పధంతో ఏకీభవించకున్నా ఈ సరిస్థితి లోని (వ్రధానాంశాలు మారిపోవు.

7. ప్రజా తంగ్రం, మళొతీఠత దృష్టి? సోషలిజం, " విదేశ సంబంధాలలో అలీన విధానం = ఇవీ కాంగగైవ్‌ లత్యెలు.

8. మన సంస్థకు చెందిన విిన్న విధాన నిర్ణాయక సంఘాలు._._కార్యవర్షం గానీ ఏ ఐ పి. వింగాన్సీ (ప్రతినిధుల నభ గానీ ఈ ఆశయాలను ఎప్పటికప్పుడు పునరుద్దాటిస్తూ నే ఉన్నది. కానీ కాం(గెస్‌ లోపలనే ఒక బృందం ఈ ఆశయాలపై సంపూర్ణ విశ్వానం లేకుండా ఉంటూ వచ్చింది ఆ మురా సభ్యులు ఈ ఆశయాలను పైకి ఒప్పుకునేవారు. కాకపోతే బహిరంగంగా చెప్తే పార్టీనుంచి వస్తున్న అధికారం పరపతి ఇవన్నీ గోల్పోవలసి వస్తుందని వారికి తెలుసు,

$, ఈ ముఠా ఏదో కొత్తది కాదు. గత ఇరవై రెండేళ్ళుగా, ఇంకా ముందు నుంచికూడా మన పార్టీలో ఇదిలా వరుసగా ఉంటూనే ఉన్నది. తీవ ఆర్జికంసాంఘిక మాద్చలను మా నాన్న అమలు జరిపే (నయత్నాన్నిది ఆటంకపరుసూ ౨ ఫిరుగారిపో జేస్తూ ఈ బృందం కృషి చేస్తూనే ఉన్నది. మహాత్మాగాంధి కాంగగైస్‌ను నిర్మించాడు. శాంగైెస్‌ నభ్యులకు 'వాసిన లేఖ నవంబరు 6, 1969

న! ఇందిరా గాందీ సాంఘిక మార్పులకు (ప్రధాన సాధనంగా మా నాన్నను నిలిపాడు. పదవి నధిరో పించడం: (సభుళ్వ బాధ్యతలను అంగీకరించడం ఇంతకూ మనదేశంలో అహిం సౌళ్మక విప్తవాన్ని కొని తేవడానికే కదా. ఇదే చేయలేకపోతే కొంగైస్‌ ఎందుకు, (వభుక్వంలో ఉండడం ఎందుకు?

10. తన తుది రోజులలో మా నొన్న చాలా ఆందోళన చెందేవాడు. కౌంటగేస్‌ జసానికి దూరమవుతున్నదపీ. ఏ మాద్పునూ కాంగ్రెస్‌లో నే కొందరు విరోధి స్తున్నార వీ విచార వడేవారు. నాలుగో జనరల్‌ ఎన్నికలకుముందే నా అనుభవం ఏమం'కే యధా పూర్వస్థితిని కోరే శక్తులు బలవ త్తరమైన ఆర్జిక శ క్తులతో చేతులు కలిపి నాపై దూకు తున్నారని నాకు తెలుసు.

11. కౌర్యగైెస్‌. పెద్ద నాయకులు (ప్రభుత్వ వ్యవహారాలలో పొలనలో న్వతం[త్రం వచ్చాక విమగ్నుల్లై ఉండగా కొందరు వ్యక్తులు పదవీ వ్యామోహ మోహితులయ్యారు. శామే కొంగగెస్‌ అవి భావించసాగారు. శేవలం జనసేవ ద్వారా తమ అధికారం నిలబెట్టుకొనగలమని గాని కాంగ్రాస్‌ బలిష్టమైన (వజా ప్రాతిపదిక కలదై తేనే ఆది సాధ్యమని గావి మరచిపోయారు. తమ పెత్తనాన్ని గట్టిపరుచు కోవడం కోసం క్రమఃక్షణ పేర చాలమంది నిజొరుతీ 'పేవాన క్రీ గలవారిని; కాంగ్రెస్‌ నంస్థ మీద దాని ఆశయాల మీదా వారి విశ్వాసాన్ని ఏ మాత్రం శంకించ వీలులేకున్నా కొం్యగైస్‌లోనుంచి బయటకు నెట్టివేశారు. వారి అధికార దురహంకారం కొందరిని రాజీనామా ఇచ్చేట్లుగా చేపింది, కొందరిని నిరాస క్తులను, నిష్కయులను చేసివేసింది. కొత్త యువ కార్యకర్తలు కాంగగ్రైస్‌తోనికి రాకుండా నిరుక్పాహపరిచింది. కార కక ర్త కున్న సంస్థను రూపొందించే హక్కును తొలగించారు. దొంగపేర్స తో కాంగ్రెస్‌ రిజిస్టర్లు నిండిపోయిసవి. ఇటీవల సంస్థలో ఒక ముఠాను అదుపులో 'పెట్టుకోవాలనే ధోరణి మరింత త్మీవమయినది. దీనికి అనుబంధంగా (ప్రభుత్వ విధాన ధోరణిమై పెత్తనం వహించడం, ఒక పరిమిత వర్షపు (ప్రయోజనాల కోసం. దేశీయ ఆర్బిక జీవితాన్ని సంకుచితపరచడం జరిగింది.

12, నేటి నంక్షోభావికి పూర్వ రంగమిది. ఇటీవల నేమ బొంబాయి రాష్ట్ర కొం(గైస్‌ కార్యకర్తల నుద్దేశించి చెప్పినట్టుగా కాంగగ్రెస్‌ విడిపోతుందని నేడు విచార పడే కొందరు, మరి పూర్వం కాం(గైస్‌ బలం ఒక్‌ రాష్ట్రం తర్వాత రాష్ట్రంలో; ఒక ఎన్నిక తర్వాత మరొక ఎన్నికలో బుద్ధిపూర్వకంగా బలి ఆయిపోతున్నప్పుడు విర్విచారంగా కూర్చుండిపోయారు.

13. ఇదంతా బహిర్గతం చేయవలసిన సమయం ఆసన్నమైనది అలా ఆయితే కాంథగైెస్‌ నమన్యలనుగూర్చి సమగ్రంగా, "స్వేచ్చగా చర్చించడం వీలవుతుంది. మన జాతీయ సంస్థను, కొత్త సమాజాన్ని నిర్మించి తన వాగ్దానం నెర వేర్చుకోవలసిన దేళానికి స్వరాజ్యం కొని వచ్చిన మన మహా సంస్థను రెండుగా చీల్చి వేయడం అభిమతం కొదు. ఆయితే ఆశయాల మీదా, కారల్‌ విధానాల మీదా ఐకమత్యం ఏర్శడాలి. ఏదో భానం నిలవాలి. సోషలిజం గూర్చి; మఠాతీఠత తత్త్వం గారి

విడిపోవడానికి కారణాలు 165 ఉపన్యసించడం, సభలలో వాటిలో ఆమోదం తిల్పడం మరేమో ఇంకొక వైపు ఆ సిద్ధాంతాలకు వ్యతిరేకులైన వారితో చేతులు కలుపు తున్నార్‌న్న (ప్రజాభిప్రాయానికి ఆస్కార మిన్వడం కాంగ్రెస్‌కు సేవ చెయ్యడం ఎంతమ్యాకం కాదు.

14 (ప్రస్తుత సంక్షోభం నంపూర్ష వివరాలు మీ ఆందరకూ బాగా తెలుసు. మీ అనుకూల్యం కోనం ఫ్రీ విజలింగప్పకూ నాకూ మధ్య నడిచిన జాబుల నకళ్ళు (ఆయన మా శ్రీ ఫక్రుద్దీన్‌ ఆలీ అహ్మద్‌! శ్రీ స్యుబహ్మణ్యంల మధ్య నడిచినవి కూడ్రా ఇందుతో జత పరిచాను.

15. ఆ ఉత్తర (ప్రత్యుత్తరాలు పూర్తిగా “రిక్విజిషన్‌” పూర్వ రంగావ్నీ వివరిస్తాయి. అఖిల భారత కొం(గ్రెన్‌ సంఘంలోని ఆత్యధిక నంథ్యాకులై న నభ్యులు కాంగ్రెస్‌ కార్యవర్ణాన్ని నమా వేశం జరసమని ఆభ్యర్థిన్తూ కోరారు. ఆ కోర్కెను వెను వెంటనే నియమ విరుద్ధంగా అవిచక్షణతో (తోసి పృచ్చారు.

16. మీక తెలుసు,కళొందరు ముఖ్యమంత్రులు రాజీకోనం (వయత్నించారు కావీ వారింకా తమ (ప్రయత్నం చేస్తుండగానే గ్ర విజలింగప్ప నా “వ్రవ ర్తన”క సంజాయిషీ కోరాడు. ఈ నోటీసు ఇచ్చాకకూడా నేను నిజలింగస్పను కలుసుకొని ఫ్రీకె పసి? అబ్రహాం, శ్రీ పీరేంద్రపొటిల్‌ కలిపి జేస్తున్న కొన్ని (ప్రతిపాదనల గూర్చి చర్చించాను. క్ట

17. థీ నిజలింగప్ప వ్యక్తి గత గుణగణాలపై నాకు చాలా గొరవమున్నది* ఆయనేమో ఈ 'రిక్విజిషన్‌” తనపై అవిశ్వాస తీర్మానమన్నాడు. ఇది కేవలం అధ్యక్షుని ఎన్నికకు మాత్రమే చెంది మిగత ఎన్నికలను వదిలిచేసిందన్నాడు. నేను సూచించాను గదా తాత్కాలిక చర్యగా పి పి.సి స్థాయికి పైగా ఉన్న ఆన్ని పదపులకూ (క్రొత్తగా ఎన్నికలు జరపవచ్చును. మరి సభ్యుల జావిశాలను పున పరిశీలించాక, గొంగసభ్యుల పేర్లు తొలగించిన నికర జావితా (ప్రకరథ తర్వాత అన్ని సాయిలలోనూ ఎన్నిక జరుసవచ్చునన్నాను.

కి ఆయనేమో ఆలాకొక అప్పుడున్న జాబితా (నకారం అన్ని ఎన్నికలూ జరుపుదామన్నాడు. అది నంకోభావికి సమాధానం కాదు. ఎందుకంళే సంస్థలో అప్పటిక్షైనా పరిస్థితులను చక్క-టెశ్హుందుకు తీనుకునే చర్యలనది విరోధి స్తుంది.

3. ఆ అనంతృప్రికరమైన్‌ (ప్రతిపాదన గూర్చి గూడా శ్రీ విజలింగప్ప గట్టిగా మాట ఇవ్వలేదు. తనకిచ్చే చీ ప్రతిపాదన రేల్లస్హై, శా వర్కింగ్‌ కమిటీముందు "పడళానన్నారు. “ఆ మీటింగు కొంతనైన కమిటీదా? లేక పూర్తి సర్యులందరితో కూడినదా అనేది కూడా ఆయన వివరం చెప్పలేదు నేను నాకిచ్చిన “షోకాజ్‌? నోటీసు (ఎందుకు చర్య తీసుకోకూడదూ అనేను గూర్చి వేనాయసతో చర్చించ లేదు. దానీవి ఉపసంహరించుకుంటానవి ఆయన చెప్పనూ లేదు. మరి మిగత అలిజ్ష వర్గాలనుంచి తెలిపిందేమిటంళే నామీగా ఇతరులమీదా చర్య తీసుకోవాలన్న ఉద్రేకం గట్టిగా ఆయనకున్నదవ్వి -

66 ఇందిరా గాందీ

20. ఈ వివరాలనుంచి, దేశం ముందున్న (పధాన సమస్య వివరాలతోకి పొదాం_._.సంకుచితమైన మన పార్టీ కావల జనం మనసులలో గొప్ప సంచలనాత్మక “మయిన మార్పులు వస్తున్నవి. కొత్త కొత్త ఆలోచనలు చెలరేగుతున్నవి కొత్త ఆశలు తల సూపుతున్నవి. పాత ఉ(దేకాలు కాక మరికొన్ని నూతనో(దేకాలు పొడ సూపినవి. (ప్రజానీకంలో రాజకీయ చైతన్యం పరిణతమై లోతుగా పాతుకొన్నది. ఈ (కమగతిలో అనేక భావాలు-కొన్ని కొత్తవీ కొన్ని పాతపీ-(స్రచురితవుతున్నవి, ఒకవిధమైన న్వరూసంతో [క్రమంగా రూపొందుతున్నవి.

21. జాతీయ రాజకీయ వాతావరణంలో వచ్చిన ఈ నూర్పును గమనిస్తే మా పార్టీ తన రూపును పోగొట్టుకునే ప్రమాదం షర్పడింది. అదేమో ఈ పరిస్థితిని ఏదో పురాతన లాంఛనప్రాయ పదవుల ద్వారా ఎదుర్కోవాలని చూస్తున్నదే కాని భావి వర్తమానావసారాలను గుర్తుంచుకొని వారిని కొత్తగా అవగాహన చేసుకొని తన సజీవ విష్ణవాత్మక సం(ప్రధాయానుసారంగా నడవాలని చూడలేదు,

22. మూలో మాకు విశ్వాసం పోయింది. మనదేశం, పార్టీ భవితవ్యంపై నా నమ్మక్షం పోయింది అభివృద్ధి నిరోధకత సనాతనభావ పునరుద్ధరణం; స్వ(ప్రయోజ నాథిమానం పీనితో (ప్రభావితమవుతున్న ఒక దోరణి.తల సూపినది,

లి, ఈ పరిస్థితిలో కాంగ్రెస్‌ గురించవలపిం దేవం యే తాను పూర్వంల్లా జని భావాలను, వారీ భక్తి విశ్వాసాలను చూరగొనడం లేదని నిర్మొహమాటంగా ఒస్పుకొనవలప్తినది. _ దేశంలో పోటీ పడుతున్న ఆలోచనల దృష్ట్యా తన్ను సరిచేసు కొనకపోతే నాయకత్వ పా(త్రను మునుపటిల్తా నిర్వర్తించలేనని తాను గుత్తించ్య న్గ్లలపీనది, _ తన సభ్యత్వాన్ని పునరుజ్జీవింప జేసుకొని; తన కార్యశీల విధానాన్ని పృనర్రుజ్జీవింవ జేసుకొన్నప్పుడే జాతీయ (ప్రయోజనాలను సాధించగల చక్కని సాధనం కాగలదని (గ్రహ్మించుకోవలపినది.

24. తాను మూప్షివేసుకున్న తలుపులు తెరచివేసి కాంగెస్‌ కొత్త మార్పుల గాలిని రానిచ్చి తీరవలసినదే. ఆలా భాగత దేశంలో (ప్రతి పట్నం లోనూ. పల్లె ల్లోనూ కన్న జనంతో నణ్లీవ సంబంధాలను ఏర్పరచుకొనవలపినదే. మన స్వతం౦త్రా నంతరం పెరిగిన కొ త్తతరంతో (క్రొత్త సంబంధాలు ఏర్పరుచుకునేందుకై అదికొత్త (ప్రయత్న మొకటి చేసితీరాలి. మన సమాజంలోని.నూతన శ క్తులనది ప్రతివించించాల్సి ఆద్గునిక, విజ్ఞాస్తు సాంకేతిక సజీవ శక్తులను తనలోకి ఆకర్షించుకొని తీరాలి మన మేధావుల విళ్వాస్థాన్ని చోర గొనాలి. జన 'సేవాధుర ర6ద్రరమైన పార్టీ మనదని జనంలో ఓ విశ్వాసం ,మేల్కొల్చేందకో , జనాన్నది సంఘటితషరచాలి ఆ విశ్వాసం వారిలో ప్రబ్రుద్ధం చేయాలి..

ఒ 4 ఓర దేశీయ.సమన్యలను, విలిన్న భావరోరణులను జాతీయంగా ఛర్చించవలసి వచ్చినప్పుడు సహజంగా .అడి బాధలేకుండా, కొంత ఊద్రి క్తతబేకుండా సాధ్యంకాదు; కోనీ ఆచర్చావపర౦ మ్మాత్రం. ద్వాటమేయ వీల్లులేనిద్తి,.ఏ జక్కంర్లూ దాని గొంతు నులిమి వేయలేరు. (క్రమబద్ధంగా? సంయమబద్ధంగా నాగరికమైన చర్చద్వారా మన సమన్మ

విడిపోవడానికి కారణాలు 167 అను చర్చించుకొనడంలో రాజకీయనాయకత్వ _ చతురత ఉన్నది. నూతన చర్చ అనగానే ఏ వ్యక్తిమీదనో; బృందంమీదనో తిరుగుబాటుగా మనం చూడరాదు. 'స్వేచ్చాయతమైన చర్చను పాడుచేయడం పార్టీలోను దేళశంలోను (ప్రజాతంధశ్రావికి ట్రమాదకారి.

28 మిగత సమస్యలనుంచి ఈ ధోరణిలో (ప్రధాన సమస్యలేవో వేరు పరచాలి. అవీ ముఖ్యమే అయినా రెండవ వపణాళికలోనివి, అనలు (ప్రధాన నమన్య కాంగ్రెస్‌లో (ప్రజాతంత్ర వద్ధతి ఉండాలా వద్దా అన్నది.

ల ఈ ఘర్షణలో న్యాయశాస్తాంనికి? రాజ్యాంగ పద్ధతికి చెందిన రెండు వై ఇరులున్నవి; ఇవి నాకూ నిజలింగప్పకూ మధ్య జరిగిన ఉత్తర (ప్రత్యుత్తరాలలో చర్చించడం జరిగింది ఇవి ముఖ్యమైనవి, అయితే వీట్‌ వెనుక మరింత ముఖ్యమైన సమస్యలున్నవి. ఏన్నో త్యాగాలుచేపి కాంగగెస్‌ను విర్మించిన కాంథగెన్‌ కార్యకర్తలు కాంగ్రెస్‌ను నడపాలా, దానిని తమ ఇష్టంవచ్చినటుల రూపొందించాలో లేక నాయకులు తమ ఇష్టంవచ్చినట్లు దానిని నడుపాలా? ఎపడో పెత్తనం చేయడమా, (ప్రజొతం(త్రపద్ధతినే నడపడమా అన్న తగాదా ఎప్పుడూ ఉన్నదే. ఇస్పుడది సంక్లిష్ట డళకు వచ్చింది,

28. సాంఘిక విష్ణవంతో పోలిన సాంఘిక ఆర్జికమార్చులు అతి తీవ్రమైనవి: కొనిరావడం కాంగ్రెస్‌ అత్యంంఇవ్పటికీ. కానీ తన లక్యున్ని సాధించుకునేందుకు తగిన పాధనంగా అదిప్పుడు లేదు తన (వ్రయోజనాన్నే తాను విన్మరించినద్గి. దాని భొషు దానిదారి, దాని [ప్రాచీన విశ్వాసం అన్నిటినే అదిప్పుడు పోగొ ట్టుకున్నది సగటు కాం[గైస్‌ మాట ఇందులో. వినిపించదు. అన్ని స్థాయిలలో కమిటీలు అసలు పనీచేయడంలేదు,

29. నేటి తగాదా నేటిచర్చ దాన్నేమైనా అనండి కాంగగైెస్‌ ఇప్పటికే జనానికేదో చేయగలదా అనేందుకు నంబంధించింది. (ప్రజాతంత్ర సోషలిజం తన లక్ష్య మన్నది అవి రెండూ అవసరమైనవే ఒకటి లేనిది రెండవది మనలేదు ఈ దేశ పరిస్థితులకు (ప్రజాతం్యతం ఆవసరం, అలాగే సోషలిజమున్నూ. (ప్రజాతంతప్రగతీ, సోబ్షేలిజం(ప్రగతీ కలపి ముందుకు పోవచ్చును భారతానుభవం దానిని రుజువుచేసింది. ఈ రెండు (ప్రగతులనూ మనం కొనసాగించాలి. కౌదిళ్లు తన సోషలిజం లక్ష్యాన్ని ముందుంచుకొని, ఆ తరంగ _(వజొతం(త్ర వ్యవస్థను నిలుపుకోవాలి.

800 పాక్షకదృష్టికి తావులేదు. ఈ దేశంలో సోషలిజం బాహాటంగా భాకీ ఎత్తున నడిచే ఉద్యమంద్వారానే రాగలదు. ఒక ర్యాతిలో వచ్చేది కాదిది (ప్రభుత్వమూ (ప్రజలూ కూడా దానికై కృషిచేయాలి (ప్రభుళ్వం చేపట్టిన సోషలిస్టు కార్యక్రమాలను బలపరిచే జనసమీకరణ జరగాలి. శాసననిర్మాణం మాతే చాలదు.

81. సోషలిజం వేపు జననమీకరణ చేయడానికి సంస్థ ఆవసరం, ఎన్నికలలో మాత్రమే అది జీవిస్తే చాలదు. విధానోలగూర్చిః చర్యలగూర్చి జనాన్ని నిరంతరం ఉద్బోధిస్తూ సనిచేయాలి. రాజ్యాధికారానికి (ప్రోద్నలంగా సాంఘిక ₹ కక్రీని సంఘటితం

140 ఇందిరా గాందీ చేయాలి ఎన్నికలలో గెలవాలన్నా సాంఘికళ క్రి కావాలి. ఏ భాగంలోనూ నంస్థ దుర్భలం కారాదు. ఎల్లప్పుడూ అప్రమత్తంగా: (క్రమణశీలంగా ఉండాలి. అతివేగంగా మారుతున్న పరిస్థితిలో ఇటీవలచేసిన సవరణలతోనై నా రాజ్యాగం ఇందుకు చాలదు. ఏ కొంత వరకైనా వెంటనే వ్యవస్థను మార్చాలన్న కోరిక కలగడం ఎందుకంళే? మరిన్ని సంస్థకుచెందిన తీవ్రమైన మార్పులు ఎలా తేవాలో లోతుగా సమాలోచించే అపసరం కలదుకనకనే. సభ్యత్వం నిజమైనది కావాలికాని క్యుత్రిమమైనది కారాదు, లక్ష్యుకుద్ధి చిత్తశుద్ధి ఉండాలి. ఇదేదో వెంటనే జరగాలన్న ఆతురత ఉండాలి.

2. సంస్థలో ఒక భాగం (ప్రభుత్వం. నంస్థ (బతికిఉంశే (ప్రభుత్వం తన బాధ్యతలను గుర్తిస్తుంది సంస్థ ఎలా వుందో దాని స్వరూపం శాసనసభల పార్టీల లోనూ ప్రభుక్వలోనూ టప్రతిబించిస్తుంది. ఈ రెండు డళాలకూ ఘక్షణలేదు. ఈ రెంటి సంబంధాలను గూర్చి తరుచు చర్చించడం, బాగా అర్థం చేసుకోవడం జరిగింది.

88 నంస్థకున్న (ప్రాధాన్యాన్ని తక్కువచేసి చూడకూడదు. దానిని నిజమైనదిగా; నజీవమైనదిగా (ప్రజాతంత పద్రతిలోనడిచేదిగా, చేవగలిగినదిగా ఎలా చేయాలో ఆలోచించడమే ఢ్‌ల్లీ లో సమా వేళరిగానున్న ఎ. ఐ, పిపి. సభ్యుల సభాలక్యం. దానితో ఆసారశ కి వెలికిరావచ్చు ఆ శక్తి కొంగెస్‌నూ, (పజలనూ ముందుకు కొనిపోవచ్చు. లో

84. ఈ సమస్యే మన ముందున్నది. మిగతవన్నీ ఆ్యనధాన మైనవి,

శుభాకొంకలతోం

మీ ఇందిరాగాంధీ,

పునరంకితులు కావాలి

పార్ల మెంటులోని మన కాం(గెస్‌పార్టీ మామూలు నమావేళమిది అయినా మనమంతా ఇక్కడ ఒక అసాధారణ పరిస్థితిలో కలుసుకుంటున్నామని మీకు తెలుసు. మన మిత్రులూ, సహచరులూ. విన్న నాకు (ప్రకటన చేశారు. కాంగ్రెస్‌ సుదీర్ష చరిత్రలో ఇది అతిత్సీవ నంక్షోభమన్నారు అది నిజం. కొంగగెస్‌ అనేక సంక్షోభాల నుంచి బయటపడుతూ ఫోతున్నది. (పతి నంజోభాన్నీ పార్టీ న్యక్రమ్యవ్రగతిలో, మహత్తర కక్తిసముపార్ణనకూ ఎలా దారితీస్తున్నదీ అన్న దృష్టితో మనం పరిశీ లించాలి

నేనో సుదీర్ష (ప్రసంగం చేయవలచుకోలేమ. పార్శ మెంటులోని నా నహ చరులకు ఒక ఉత్తరం (వ్రాశాను మీలో కొందరికది నిన్నటిదాకా చేరబేదు,. కానీ, అదిస్పుడో, మరికొంత సేపటికో ఈరోజే మీకు జేరగలదని ఆశిస్తున్నాను ఆ ఉత్త రంలో నా భావాలుకొన్ని వ్య క్తపరిచాను. (ప్రతిదీ చెప్పడం సహజంగా అనంభనం,. మీ ఆందరకూ మకీ సుదీ మెన లేఖ (వాయడం నా అభిమతమూ కాదు. ఆ అంకా అన్నిటినీ ఇక్కడ పునరుస్థేదంచ దలచుకోలేదు. నాకు వ్యతిరేకంగా తీసుకోదలిచిన ఏ చర్యను గూర్చి ఇక్కడ చెప్పదలచుకోలేదు. నా సహచరులు తమ అభిస్రాయాలు (ప్రకటించారు. యావద్దేశంలోని అనేకులు తమ భావాలు (ప్రకటించారు. బహుళా ఇంకా (ప్రకటిస్తారు.

చిత్రంగా కనబడవచ్చుగావీ, నేను వ్యక్తిగతంగా ఏ క్షణంలోనూ ఆందోళన చెందలేదు ఇప్పుడు నాకేం జరుగుతుందో అని ఎప్పుడూ విచారపడలేదు, ఇది మీకు విన్నవించుకోవాలి. ఏ ఒక్క వ్యక్తిలో ఏం జరుగుతుందనేది పార్టీకిగానీ? దేళానికిగావీ పట్టించుకోవలసిన విషయంకాదు కాంగ్రెస్‌కు ఏనువుతుంది, ఇండియాకు ఏంజరుగుతుంది అనే విషయంలోమటుకు నేను ఉపేక్ష వహించలేను ఆలాఆయికే మా కాత, మూ తల్లి, మా తండ్రి దేనికోసమైతే తమ జీవితాలను బలిచేశారో చిన్నతనంనుంచీ నా జీవిత మెట్లా ఉడతాథ కిగా దేనికోనమైతే నేను కృషిచేళానో ఆలక్యాన్నే విడనాడినట్టి వుతుంది ఇప్పుడు నేవిలా కొవానిలతను కనబరచదలచలేదు. కాపీ, నర్తమానాన్ని గూర్చి. భవిష్యత్తును గూర్చి ఆలోచిస్తున్నప్పుడు ఎవరై నా గతాన్ని నరచిపోలేరు. ఈ దేశ చర్మిశలో మా కుటుంబం ఆక్రమించిన స్థానం విశష్టమైనది, ఇప్పుడు మూడు పేర్లే చెప్పాను, కానీ పేర్లు లెక్కపెడుతూ వస్తే 44 దాకా పేళ్లు కాంగైస్‌ పార్లమెంటరీ సమావేశంలో చేసిన ఉపన్యాసం = నవంబరు 13, 1969

170 ఇందిరా గాంధీ జ్ఞావకంవస్తాయి, ఇంకా చాలామంది ఉండవచ్చు. ఎందుకంళే _ దాదాపు అటు తండ్రివై పూ; ఇటు మా తల్లివై పూ బంధువు లంతా ఇందులో చేరినవారే సరే నా భర్తకూడా వీరంతా కాంగగైస్‌ ఏంచేసిందో, కాంగ్రెస్‌ ఏందుక్షై. పోరాడిందో అందులో భాగస్వాముటే. మా ఇల్లే (ఆధికారికంగా కాదనుకొండ్రి కాం(గెస్‌కు ప్రతీక. మా పొక ఇల్లే కాదుం కొత్తఇల్లుకూడా ఎన్నో గొస్పనిర్ణయాలకు; మనమీనాడు బలపరు స్తున్న ఎన్నో విధానాలకు అనధికార కేం్యదమైనది.

ఏ మురాకు చెందినవారై నా నేనేదో కౌంగెస్‌కు (దోహం చేస్తున్నామనిగానీ ఆ మహాసంస్థ (ప్రయోజనాలకు విరుద్దంగా ఏదో చేయదలచుకున్నానని గాని అంే అది న్యోయంకాదు. ముఖ్యంగా ఇందులో నంబధంమున్న వారందరు. పెద్ద నాయకులలో కాదుగాని చాలమంది చిన్న నాయకులలో చాలమంది 1842 దాకా కాంగ్రన్‌తో ఏ సంబంధమూ లేనివారే త్యాగం చేయడమో, బాధలుసడడమో అన్న సమస్య కాక్క శేవలం పార్టీనుంచి ఏ లాభంపొందాలి అన్నది సమస్యగా ఉన్న తరుణంలో వారు కాంగ్రైస్‌లో చేరారు,

ఈ సంఘటననేదో గొప్పగా అద్భుతంగా చితించడంకూడా నా కిష్టంలేదు. మౌలికంగా ఇది విధానంగూర్చిన పోరాటమని భావిస్తున్నాను సోషలిస్టు విధానాలకు, నిర్ణీత కార్యక్రమాలకు మనం కట్టుబడిఉన్నాము కాని ఈ తగాదా అంతకంశే అగాధ మైనది, గత కొద్దివారాలలో___బహుశా నెలల్లో కావచ్చు..._-ఏం జరిగిందంే నేను తరుచు మీ దృష్టికి తెస్తున్నటుగా ఇదేదో హరాత్తుగా వచ్చిన పరిణామం కాదు గత కొలది ఏళ్ళుగా ఒకొక్కదశ గొ ఈ పరిస్తితి రూపోందుతూ వచ్చింది. (పజాతం(ఠాన్ని చర్చమ' కాంగగైస్‌లో గొంతునొక్కి వేయడానికి చూచేధోరణీ ఒకటి బయలుదేరింది. నే నేదో నియంతనని, కమ్యూనిస్టుల వేపో మరొకరివేపో పోతున్నానని నన్ను నిందించే వోరు చర్చ కెప్పుడూ సుముఖులై నవారు కాదు మనం చర్చించాలని ఎందుకు కోరు తున్నాం? అది పార్టీకున్న హక్కు. సహజసిద్ధమైన హక్కు. ఆది పార్ల మెంటులోవి పార్టీకాని, అభీల భారత కాం(గెస్‌ సభ్యుల “సమావేశం కాని జిల్లా సంఘాల నభ కొని కాంగ్రెస్‌లోని అసంభ్యాక సామాన్య సభ్యుల సభ కాని ఏవైనా వీరందరనూ మవం సం(ప్రతించాలి. మన భావాలు వివరించి, వారి అభిప్రాయాలు వెళ్లి డించే ఆవకాశం ఇవ్వాలి నిజమైన (ఫజాతంత్రం పనిచే పేపదతి అదొక్క- పే. ఈ సమస్యలను చర్చించుకోవాలనుకోవటంపె నో వీటిపె వాదోపవాదాలు నడపాలనో కో రేవారెవ్వరూ నియంతలు కా వీలులేదు,చర్చలు కూడదనేవారినే నియంతలనాలి.ఈ అంశమే కాంగగైస్‌ వెల్లడిస్తున్నది, (వ్రభుత్వ పక్షంగా ఈ ఆంళాన్నే నేను వెల్లడిస్తున్నాను. మనం ఏం చేన్‌నా ఆందులో "దేశమంతా పార్లొనాలనీ మనం కోరుతున్నాం. జనం తాము బలంగా ఉంచే. తుట్టతుదకు (ప్రజాశ్రంగ్రం -పరిరక్షితమపుతుంది. ఎంత తమకు (ప్రణొ' న. విశ్షాసమున్నా, ఎంతగా దానిని వారు వాంఛిస్తున్నా ఏ కొందలరో దానీవీ రఉీందలేరు. జనసొమాన్య బాహుళ్యం సంకల్ప్చించుకుంటే ఈ నమస్యలలో కాను

ఎవృనరంకిళులు కావాలి 11 భాగరులుగా భావిస్తే తమ (ప్రజాస్వామ్య హక్కులను రక్షించుకు నేందుకు కృతనిశ్చయు అయితే _ప్రజాస్యామ్యం అప్పుడు పరిరఉిత మవుతుంది.

నే చెప్పినట్టుగా ఇదేదో వ్య క్రిగతభావాల సమస్య గాని, వ్యక్తిగత నమేస్యగాని కాదు. తాను తన్ను మీదుకట్టుకున్న గొప్పలక్యెల సాధనకు తాను శగిన సాధనం కొవాలి, అలా కాం[గైస్‌ను చేయడం నేటి సమస్య. మన దేశరక్షణకు ఆందరనూ సమీకృతం చేయడం ఈ కర్తవ్యపాలనక్షై నన్ను నేను పునరంకితం చేసుకుంటున్నా నని ఇక్కడున్న గౌరవసభ్యులకు హామీ ఇవ్వదలచుకున్నాను. దారి ఎంతదూర మైనో, కర్తవ్యం ఎంత కష్టతరమైనా "ఓ కొత్త పునరాంకిత క్రీయతో కాంటగెన్‌ తన్నుతాను పునరుజ్జీవితం చేసుకోవాలి. మన పార్టీ! ఈ మన మవోదేశ (ప్రజానీకం (ప్రజాతంత్ర పరిరక్షణకు, సోషలిజం సాధనకు సంఘటితు అగుదురు గాక, క

సభను సమా స్తం చేస్తూ;,ఇందిరా గాంధి ఇలా అన్నది.

ఈ సభను ముగించడం నభ్యుల ఇష్టమైతే నేను కొన్ని మాటలు చెప్పదలచు కున్నాను మనం 880 సభ్యుల సంతకొలు తీసుకున్నాము. చాలామంది నభ్యులు సమ యానికి సభకు రాలేకపోయారని చెప్పాలి. సాయంత్రం కొందరు వస్తారు కొందరు 14 న వస్తున్నారు. వారంతా దేశం విభిన్న (ప్రాంతాలలో చెల్లాచెదరుగా ఉన్నారు. కొందరు సముద్రాల కౌవల కొందరు ఖండోంతరాలలోను ఉన్నారు. నేను చవాన్‌ జీని తీర్మానం ఓటుకు పెట్టమని కోరుతున్నాను. తీర్మానం తర్వాత ఒకమాట చెప్తాను.

వై. వి చవాన్‌ నేను తీర్మానం చదివాను మీరు తిరిగి చదవా లంటున్నారు. తీర్మానం* మి ఓటుకు పెట్టాను ఇషమున్నవారు “జననండిం

ర! నే

తీర్మానం ఏకగ్రీవంగా ఆమోదించబడింది.

ఇందిరా గాంధి; ఎవరె నా తీర్మానాన్ని న్యతిరేకి'స్తున్నారా? ఈ తీర్మానాన్ని ఎవరైనా ఇండించదలచుకున్నారా? నరి. ఆది ఏకగీవంగా ఆమోడింపబిడినట్టు భావి న్తున్నాము (శ్రీ బకర్‌ఆలీ మీర్జా ఈ తీర్మానం ప్రై తటస్టులుగా ఉండదలచుకున్నారు

మరో రెండు నిమిషాలు మీ సమయాన్ని తీసుకోదలచుకున్నాను. కాంగగెస్‌ పార్టీ సభ్యులు కానివారు మనతో పాటు కూర్చొనిఉన్నారు. కొందరు మన పార్టీ నభ్యత్వం కోరుతూ కొంఠకాలం(క్రీతం, కొన్నినెలల (క్రితం అభ్యర్థనా పత్రాలు పంపి ఉన్నానుంవారి విషయం కార్యవర్గ నళలో చర్చించాము, వారి (ప్రవేాన్ని అనుమ

• “ప్రధానిని కాంగగైస్‌ ప్రాథమిక నభ్యత్వంనుంచి తొలగించాలని శ్రీ నిజలింగప్ప

ఆయన సహచరులు చేపిన విర్ణయం చెల్లదని, సక్రమం కొదని కాంగ్రెస్‌ పార్ల మెంటరీ పార్టీ (ప్రకటి స్తున్నది. థ్రీమళి ఇందిరా గాంధీ పార్టీ నాయకురాలుగా కొనసాగుతుంది, పార్టీ పరిపూర్ణంగా ఆమెపై విశ్వాసం 'ప్రకటి స్తున్నది.”

1 ఇందిరా గాంధీ తించాము. ఏఐ సి.సి. కి ఈ విషయం నివేదించాము. అక్కడి నుంచి ఇంకొ జవాబురాలేదు. వారిలో ఇద్గరిక్కడ కూర్చున్నారు. వారు అధికారికంగా సభ్యులు కొదని ఊరికే. (ప్రస్తావి స్తున్నాను.

మాట్లాడిన సభ్యులందరకూ నా (ప్రగాఢ కృతజ్ఞతను తెలియజే స్తున్నాను. వా రిచ్చిన బిలం ఏ ఒక్క వ్య క్తికో కాదన్న అంశం నాకు బాగా తెలుసును. ఒక (పత్యేక వైఖరికి? ఒక (స్రత్యేక విధానానికి, ఒక (ప్రత్యేక కార్య(క్రమానికి వారు తమ ఆమోదం శెలిపారుఈ విధానాలను; కార్యక్రమాలను పరిపొలించేందుకు మనమంతా ధృఢంగా ఏకంగా నిలవాలి. (ప్రతివారూ తాము దీనిని నమ్మి ఈ కార్య్యకమంలో పాల్గొనాలి. 'మేము చే స్తున్నవావివి అనుసరి స్టే చాలదు ఎలా బాగా పనిచేయాలో, ఎలా సమర్థంతో చేయాలో మీరు సీ సలహాల నివ్వాలి.

(పజాతంతం, పోషలిజం

జాతీయ'సంఘటన వేపు

మొదటి జాతీయ నమైక్య సమితి 1862 లో సమావేశమైనప్పుడు కొన్ని విర్హ యాలు తీసుకున్నాము. మన సరిహద్దులో చైనా దుర్యాకనుణకు చూరకొన్నప్పుడు పౌంగిపొరలిన జాతీయ సమైక్య నంరంభంచూచి మనం ఒక విధమైన సంతృప్తితో కొస్తు ఆదమరచి నిద్రించడం దురదృష్టకరం. అప్పుడే సమితి రద్దయినది. ఇప్పుడు పన రుజ్జీవితమైన ఈ సమీతి చక్కగా పవీచేసి చిరకాలనంస్థగా ఉంటుందని ఆశిస్తున్నాను మొదట కౌన్సిల్‌ చేసిన పనినే తిరిగిచే స్తే ఆది దండుగ. అన్నటికీ ఇప్పటికీ మధ్య చాలాకాలమే. గతించినవ్పటికీ అన్సుడెక్కడ వదలివేశామో అక్కడ మొదలుపెట్టి ఈ' నభ సవిచే స్తే మనకాలం మరింత ఉపయుక్తంగా వెచ్చించినట్లు కాగలదని వ్యక్తి గతంగా నేను భావిస్తున్నాను న్‌

నేడు మనదేశం ఎదుర్కొంటున్న గొప్ప (ప్రమాదర మతవిద్వేషం. ఇరవై యేళ్ళ స్వాతంత్ర్యం తర్వాత ఈ సనన్య దాదాపు పరిస్కృత మైపోయిన దనుకొన్న స్పృుడు చేశంలో విభిన్న (ప్రాంతాలలో తిరిగి కలహాలు తలఎ _త్తుతున్నవి.

రెండవ (ప్రమాదం (ప్రాంతీయత త్తం మతవిద్వేషం వెనుక ఏ భావాలుండి (ధేరకా లయినవో అవే దీని వెనుకాజన్న వనుకుంటారు. ఒక విధమైన అభావవి_స్ల రణే ఇది.

జాతీయ నమైక్యతకు వచ్చిన మరొక తీవ (సమాదం బహుకా మిగత (స్రమౌ దాలకు కూడా ఒక 'కొరణం అసమానతల అస్తిత్వం. చట్టరీథ్యా సిద్ధాంతరీత్యా ప్రాచీన వివక్షలుతొలగించాము, కానీ వెనుకబడిన తరగతులవారు: గిరిజనులు, అబ్బ సంఖ్యాకులు వగ్గె రాలు ఆశించనంత వేగంగా వారికీ అవకొళాలు లభించలేదు

ఈ సంధి (ప్రయోజనం నాకు తోచినంతవరకూ జాతీయ నమైక్యంపై దృష్టిని శేంద్రీక్సృతం చెయ్యడం, ఆ ఐకమత్యంకోసం చేళశంలో విఖిన్నప్రాంతాలలో ఏచర్యలు తీసుకుంటున్నారో వాటిని చర్చించి వాటితో సంబంధం పెట్టుకొనే వాటిని నడవడం, ఈ సమస్యపై వభిన్న బృందాలను ఏకొకృ్కతం చెయ్యడం. సరే ఇందులో రాజకీయ పార్టీలు చేరిఉన్నననుకొండి. కానీ స్వచ్చంద నంస్థలసు, సంఘటిత కార్మికులను, విద్యాద్ధలను; మేధావులను ఇతర తత్తులను వర్గాలను ఈ విషయంలో ఏకీకృతం శ్రీనగ్గర్‌లో జరిగిన “నేషనల్‌ ఇంటెగ్రేషన్‌ కౌన్సిల్‌* సమావేశంలో చేసిన (ప్రసంగం = జూన్‌ 20, 1968

178 ఇందిరా గాంధీ చెయ్యడంకూడా ఈ సంధిక_ర్తవ్యం. ఈ వేదికపై తీసుకున్న సలహాలను నిర్ణయా అను ఆతి త్వరగా అమల జరిపేట్టు చూడటం కడపటి కృర్తవ్యం. అన్ని నమాజొలలో ను, అన్నీకొలాలలోను జనాన్ని విడగొక్లు శక్తులు: వైఖ రులు ఉంటూనేఉంటాయి. స్వాతం౦ం(త్య సంగ్రామ సమయంలో కూడా ఇండియాలో ఈ శక్తులు తప్పకుండా -ఉండినవి. కానీ జాతీయోద్య మహాప్రవాహం మహాదిలిష్టమై వారినటు నెట్టివేపిః వారితోపోరి ముందుకు పోగలిగింది స్వతం్యకులమయ్యాక ఇరవై ఏళ్ళలోనూ ఏదోఒక రూపంలో ఈ శక్తులను నిరంతరం ఎదుర్కోవలపి వస్తున్నది. విజానికి సమైక్యంకోనం పోరాటం, జాతీయ నంఘటనపై పోరాటం; మన రాజ్యాం గంలో విబంధించిన ఆశయాలను, ఆశలను రక్షీంచుకునేందుకుు పోరాటం__.ఈ పోరాటం నిరంతరాయంగా విడువకుండా కొనసాగించవలసివ స్తున్నది. ఈ శ క్రులు తలఎ_త్తకుండా ఉండేకాలం ఎప్పటికైనా వస్తుందా? నే ననుకోను. ఆయినా అలాంటి అవకాళం రాకుండా ఒక వాతావరణాన్ని సృష్టించి కొన్నిపరిస్టితులను కల్పించేందుక్షై మనం కృషిచేయాలి. అవి తలసూ పే (ప్రయత్నం చేస్తే సమాజం యావత్తూ వాటిపై పోరునల్చేలా చూడాలి, మన జాతీయ రంగస్థలాన్ని పరిశీలించినప్పుడు భార తీయుల జీవితాలు వారిఇళ్ళ లోనే, వారి వ్యాపారస్థలాలలో నే మతం, కులం'పేర (ప్రమాదానికి గురికావడం చూ స్తే ఆందోళనా కలుగుతుంది, పిగ్గుపడేట్టూ చేన్తుంది. ఏ భారతీయుడై నా మన దేశంలోని. ఏ “ఒక భాగంనుంచో పారిశ్రామిక కేంద్రాల్నై న కలకత్తా, బొంబాయి, మదరాసులాంటి (ప్రాంతాలకు వచ్చినపుడు ఆప్వేతర (ప్రాంతాలలో తనకు తగినంతవై నా లేదని థావించేస్థితి రాకూడదు. దేశీయ పెట్టుబడి దేశానికంతకూ చెందినది. దేశంలోని సాంకేతిక వైపుజీ యావద్భారతావికీ చెందినది. కాబట్టి, (ప్రతి భారత పొరుడూ నిర్భయంగా (ప్రతి (ప్రాంతంలోనూ పనిచేయగలగాలి. జీవించ గలగాలి అది వాని హక్కు. సోదర మానవులను చంపడ మో, వారిపై దాడిచెయ్యడమో ఏ నమస్యనూ పరిష్కరించలేదు అలాటి నంఘవ్యతిరేక్క, జాతి వ్యతిరేక దుళ్చర్యలలో పాల్గొనేవారు మన పిట్టకథల లోవి కోతినంటివారు. అదేమో ఈగను చంపడంకోసం మూతి పగులగొట్టిందట అలాగే వారుకూడా కొంతకౌలానికి తమ్ముళామే గాయపరుచుకుంటారు. కాబట్టి జాతీయ నమైక్యాపసరం కేవలం నైతికంగా ఏర్పడింది కాదు. న్వై తిక (ప్రయోజనం తప్పకుండా వుంది కావి నేటి (సపంచం ఎలాఉందో, ఎలా అది పెరుగు తున్నదో చూస్తే మసతాతి అనలు అ స్పిత్వాని'కే ఇది అవసరం. మన అభ్యుదయ కారల్లక్రమాలను ముందుకు నడుపుతూ ఏకంగా; బలంగా? మనం (ప్రగతి సాధించా లంటే ఇది ఆచరణావసరం. ఆచరణలోనే దీని నిలా గుర్తించగలం. ఈ సమస్యా పరిష్కారానికి దేశం మొత్తంమీద ఒక భావధోరణీ మేల్కొల్పగలం. ఆలా దీనిని పరిష్కరించగలం, ఒక్కొకపుడు”-ఈ నమస్యలు ఒకదావినుంచి ఒకదానికి విడదీయ' లేనట్టు కౌసవస్తాయి. కానీ మన యావత్తు ఆధునిక భారత చరిత్రా విడదీయలేనట్టు+

జాతీయ సంఘటనవేపు [7 కనబడే దాటపీలులేని ఆటంకాలను దాటడంగానే కానవస్తుంది. మనదేశ సమైక్యాన్ని ప్‌ ఆలోచనా పరుడూ దుర్చలసరచాలని చూడడు, ఈ సంఘటన శ క్రులు బలిష్టమైనవని నమ్ముతున్నాను ఆయినా కొంత మార్గం చూపడానికి అవి కలవాలి. అలా చేయడానికి తగిన సొధనసంప త్తికి ఈ కౌన్సీల్‌ కల్పిస్తుం దనుకుంటారు. తన భవిష్య త్తుకూ, తన పిల్లల భవిష్యత్తుకూ (ప్రమాదకరంగా ఉన్న ఈ శక్తులను అధిగమించ డానిక్రై సగటు పొరుని మౌలిక సభ్యతను; మౌలిక సామాన్య వివేకాన్ని పురికొల్సేందుక్షై మన మో మార్గం చూడాలి.

మనకృషి కేవలం (ప్రభుత్వ స్థాయిలో మాత్రమే జరుగరాదు (ప్రభుత్వ బాధ్యత ఎంత గొప్పదై నా ఇది విస్తృత (ప్రోతీపదికపై నడవాలి. కేవలం రాజకీయ సజెలే కాక, పాలనలే కాక, విద్యార్ధులు, రచయితలు, కళాకారులు. విద్యావేత్తలు విథిన్న సాంన్కృృతిక సంస్థలూ, (ప్రజా సంబంధాలకు చెందిన (వాతకోతలలోసంబంధం ఉన్న (ప్రతివారూ ఇందులో పాల్గొనాలి దీనినెలా "సాధించగలమో ఆలోచించడం కోసమే మనమిక్క_డ చేరాము. ఈ పనికి తగీనంత భారీఎత్తున ఏదోఒక యంత్రాంగాన్ని నిర్మించాలి. మన సాంఘిక రాజకీయ అస్థిత్వానికే వనరుపెక్షే తామస శక్తులను (ప్రతి పట్నంలోనూ, (వ్రతిపల్లెలోనూ, (వ్రతివీధిలోనూ (ప్రతిఘటించేందుకు (వయోజన కరమైన కార్యక్రమంలో మన సమాజంలోని (ప్రతి (ప్రముఖ వర్గాన్నీ సమీకరిం ఆచరణయోగ్యమైన సాధనమొకటి మనం తయారు. చేసుకోవాలి. దేశ సమైక్య చింతనాయత్రా చిత్తులైన వారందరూ ముందుకు వచ్చి నంఘటితు లయ్యేలా క కౌన్చిల్‌ వారిని ఆహ్వానించ గలగాలి. జాతీయ సమైక్యానికీ మతాతీత తత్త్వా అంకితమై చిరకాలం సజీవమైఉన్న ధోరణిని అలాంటి ఒక సామూపి కోద్యమం మట్టుకే సాయపడగలదు, ఈ తీవ సమస్యకొక వరిష్కారం అదే చూపగలదు మన జాతీయ సంకల్పాన్ని లత్యెన్ని తొలిచివేసే మఠ (ప్రాంతీయ దుర్భావనలను ఇలాంటివాటితోనే. మన (ప్రజలు అర్థం చేసుకునేలా చేయగలం తప్పుడు విద్యా విధానంనల్లా? అనాలోచితంగా (వ్రాసిన పార్యపు _స్తకాలవల్లా మన యువకుల మనసు లెలా విషకిలుషీితము లవుకున్ననో (వ్రజలదృష్టికి శీవాలి. అందుక్షై దానిని సరిశీలించి, వాటిబండారం బయటపెట్టాలి. అర్థిక అసమానతలు, అస్తవ్యస్త స్థితులు కల్పించే విచ్చిన్నకర ఫలితాలను పరిశోధించి వావిక్‌ పరిష్కారం కనిపెట్టాలి. ఈ పరిశోధనా, పరిశీలనా ఆవసరమైనా అవి చాలాకాలం తీసుకుంటాయి. అందులో మనం తగుల్కొని ఆగిపోరాదు.

విచ్చిన్నకర శక్తులపై ఐబహుముఖాలా దాడిచేయడం నేటి మన అవసర౦. ఆర్థిక అమానతలు తొలగి కొంత సంమృద్ధిచే స్టే మన సమస్యలను పరిష్కరించుకో వచ్చు కాని అన్నంతమాతత్రాన బాలదు (ప్రతి సమస్యా తుదకు మనిషి మనసులోనే మొలకెత్తుకుందని మనకు తెలుసు. మన విద్యాక్రమం మనం చదివే పు _స్తకొలు,

17

1లీ ఇందీరా గాంధీ మనంవినే రేడియో, మనంచూసే సినిమాలూ మన భారతమనస్సును కలతపరిచేదిగా ఉండకూడదు. సమైక్య సంఘటనల కవి దారిచూపాలి.

_ఈ సమస్యకు మరొక రకమైన వివరణం, ఈ రుగ్మతకు మరొక విధానం బహుశా ఉండవచ్చును. ఎందుకంళే మన దొక మిశ్రమ బృందం. అయినా ఈసభ మూలంగా ఏదో ఒక సర్వాంగకృతవై ఖరి ఒకటి వెలువడగలదని ఏంచేయాలో (గ్రహించి, చికిత్స ఆరంభింగలదని ఆశిస్తున్నాను, అలా మన రాజకీయ సాంఘిక వ్యవస్థ ఆరోగ్యకరంగా బలిష్టంగా: ఆత్మవిశ్వానసపూరితంగా మారగలదని ఆఃస్తున్నాను,

నేను ముందే చెప్పినట్టు (పధాన బాధ్యకాభాగం 'కేర్యదప్రభుత్వంపై ఉన్నది. రాష్ట్ర(వ్రభుత్వాల సహకారం లేనిది వారెలా తమ విధిని సిర్వర్తించగలరుః కాబట్టి రాష్ట్రాలు ఏంచేయగలవో) రాజకీయపఠొలెలా సాయపడగలవో,పథ్రికలు ఎలా తోడ్పడ గలవో, జనావళి ఎలా తన పాత్ర నిర్వహింపగలదో (ప్రత్యేకించి ఈ సంస్థ ఇందుకై ఏర్పరచిన ఈ సంస్థ ఎలా వనిచేయగలదో మనం ఆలోచించుకోవాలి, మనం కమిటీలను 'కేంద్రస్థాయిలో నియమించాలా రాష్ట్రస్థాయిలోనా? కాశ్వత జాగరూకతక్స్షై ఏసమిష్టి (ప్రయత్నం చేయాలి? ఏదో ఒక ళాననం ఏర్పరచాలనిగానిః ఏదో ఒక నిబంధన ఏర్పర చాలనిగాని నేను కోరడంలేదు. ఎందుకంకే ఈ సభా ఉద్దేశ్యమే సలహాలను ఆహ్వానించడం, నికరమైన (వ్రతిపాదనలను ఆహ్వానించడం. మీరు మాట్లాడేటప్పుడు ఈ విషయంలో తోడ్పడగలదని, ఏవో సామాన్యవిషయ వివరణంకాక ఖచ్చితంగా ఆయా అంళాలను తీసుకుంటారని ఆశిస్తున్నాను. వాటిని చర్చించి (ప్రయోజనవంతంగా ఏ చర్య తీసుకోవచ్చో చూడవచ్చును.

ఈ కౌన్సిల్‌ను ఆసహ్వానిందాలని చాలా ఆతోచించాము. కొందరి సలహాలు తీసుకోవడంలో కొంత ఆలన్యమయినది. నేనీరోజు నాహృదయంలో ఎంతో దుఃఖపడుతూ మాట్లాడుతున్నాను. ఇది కేవలం అల్పసనంఖ్యాకులను, ముస్లిములను, కై0స్త వులను ఇంకా ఇతర ఆఅల్పసంఖ్యాకులను గూర్చిన సానుభూతి కాదిది, అట్టడుగున పడిఉన్న హరిజన గిరిజనాదులయెడ ఆందోళనా మాత్రమూకాదు. భారత స్వరూపం మలినమపుతున్నడవి, యుగ యుగాలుగా భారత దేశాన్ని గొన్ప దేశంచేసిన మౌలికమైన విలువలు, ఆదర్శాలు ఇవన్నీ మట్టిగొట్టుకొని పోతున్నవే అన్న గాఢ నిషాదంతో మాట్లాడుతున్నాను. ఆధునిక భారతదేశంలో మిగతవారందరి కంజే ఇద్దరు వ్యక్తులు తమ జీవిత శరమావధిగా భారతదేశాన్ని ఆవిష్కరించి దానిని, దాని విలువలను మన జనానికి, (ప్రపంచ జనావళికి కూడా వివరించి చెప్పడానికి (ప్రయత్నిం చారని నేననుకుంటాను, ఇందులో (సవ్రధమ కృషిచేసినది స్వామి వివేకొనంద, మా నాన్నా, ఇతర జాతీయ నాయకులూ ఈ కృషిని కొనసాగించారు. వారందరూ ఒకేరకమైన విలువలను నొక్కి. చెప్పారు. మన మాజీ రాష్ట్రపతి డాక్టర్‌ రాధాకృష్ణన్‌ ఇండియన్‌ అంహపే కేవలం ఇండియాలో జన్మించినవాడు మాత్రమే కాదని,

జొతీయ సంఘటనవేపు 1/0 యుగాంతరాలుగా భారతదేశం ఏ ఆదర్శాలకు, ఆశయాలకు కట్టుబడి ఉన్నడో ఆ విలువలను విశ్వపించేవాడే భారతీయుడు అన్నాడాయన.

ఇండియా మహోజ్వలంగా ఉన్న యుగాలన్నిటా అది సహనం, ఇతర్య వ్వసి నహనం లత్ష్యంగా పెట్టుకొన్నది ఇది మన రాజ్యాంగ శాసనంలో వనికి ప్పమైఉన్నదని మీకు తెలుసు. అయితే అసలు మన ఐళ్యశతా (ప్రాతిపదికను, తద్వారా మన భవి స్యత్తును తెగగో సేవారి విషయంలో సహనం వహించాలని 'దాని అర్ధంకాదు. కాప్‌ డానికి వీల్లే దు. (ప్రాంతంగా పరిశీలించవలసిన తీస్రనమన్య ఇది. కౌనీ (వ్రతివొక్క ఆదర్శం విషయంలోనూ అగాఢ విశ్వాసం కవాలి ఇదిస్పుడు ఆత్యంత అవసరమైన సమస్య, మన బలాన్ని నంకల్పశ కిని పూర్తిగా కూడకట్టుకొవి అన్యాయాన్ని “అసమానతను, వివక్షను, విచ్చిత్తిని ఎదిరించి పోరాడవలపిన బలవత్తర ఖాన్లో ఛ్రిక్తతఇది. భారతపొర నామదేయాన్ని పాడుచేయకుందుముగాక. ఈ నమావేశాన్ని శేఫలం శ్రీరంగనీతులతో, సామాన్య వచనాలతో నింవకో క ర్తవ్యపధాన్ని నిక్లే?ంచేద్లో చేద్దాం. అందుకై నియమించిన యంత్రాంగంలో ఆ కర్తవ్యాలను. నెర వేర్చాలని దృఢంగా నిశ్చయించు కొందముకాక,

నుతాతీత సంప్రదాయం

మన సంప్రదాయం మతద్వేషంకాని, 'పాంతీయాభిమానంకాని కొదు. అది సహనం, పరస్పర భాపవినిమయం; కాంతసమష్టి జీవనం. ఇదే మన మహాపురువులు ఉపదేశంచినది. తన మతఠంమీది భక్తి ఇతరుల మతంమీది భక్షిపైె ఆధారపడి ఉంటుందని అళోక చక్రవర్తి (సవచించాడు. అక్పర్‌ చక్రవర్తి కూడా అలాగే ,అన్నాడు. అలాగే మన కాలంలో గాంధీజీ అన్నాడు. తన ఏకొదళశ (ప్రతిజ్ఞ లతో సర్వమత నమానతను కూడా చేర్చారు మన సమైక్యానికి పునాది సహనమేనని, ఆ పునాదిమీదనే (ప్రపంచ కాంతి నిర్మించవచ్చని మా నాన్న విశ్వసించాడు.

జాతి అన్నది మొసాఇక్‌ వంటిది._అదొక కళాత్మక రచన. ఆనేకమూల (ద్రవ్యా లను; అనేక అరల్లికలను, అనేక వర్ణాలను తీసుకొని ఒక బలిష్ట సౌందర్యాన్ని కల్చిసోందది. భారతజాతి అలాంటి సమ్మ్‌ద్ధ కళశారచన. జనం, వారి దుస్తులు, వారి అన్నపానాదులు, వారి సభ్యతలు, _ వారి భాషలు, వారి విశ్వాసాలు ఇవన్నీ కలిపి అల్లిన రచన. ఆయినా ఈ విళిన్నతలన్నీ ఒక సంఘటిత భారతలక్షణ పరిధిలో ఇమిడి ఉన్నవి. మన నంప్రదాయం వివిధనదుల్క చిన్నాపెద్దా---సంగమం,. విభిన్న యుగాలలో భారత్మప్రగతి (ప్రవాహంలో ఇవన్నీవచ్చి చేరినవి. ఈ విభిన్న భాగాలన్నీ కలిపి ఓ సమ(గ్రస్వరూపొన్ని సృష్టించినవి. మొనమొన్ననే చేరిన అతిచిన్న భాగా వై్యైనానరే గమనించుకోవడం (తోపిపుచ్చడం అంశే భారతదేశాన్ని కించపరచడమే.

గతంఎంత సుదీర మూ సముజ్వలమూ అయినా భారతదేశం భవిష్యత్తు కూడా చెందినది. కాబటి"హారతమతమన్న భావం, భారతజాతీయత అన్న భాపంకూడా మన (సజల ఆశయాల్‌ ఆధర్శాల సముద్దీపనం, మనమంతా కలని నిర్మించుకోనల సింది మన భవిష్య త్తు, మతాతీత తత్త్వమంళే ఇదీ మన ఆర్భం.

భారతదేశంలో “సెక్యులరిజం? (మతాతీత తత్త్వం) అంహపే మతమంటే అయిష్టత, అంపే అన్ని మతాలనూ సమానంగా చూడడం, రాజ్యంనుంచి మకళాన్ని 'వేరుచెయ్యడం ఆ మాటలో ఆంతర్గర్చితమై ఉంది. మతానికి మాశక్రమే అది సరిమితమూకాదు ఇతర విభిన్నతలనూ విబేదాలను తుడిచివెయ్యడం కూడా._-కులం; మళఠం భాషువర్జం,విశ్హే తుక విశ్వాసాలు: విద్వేషాలు, అం తేకాక;ఆధునిక జీవితం యెడల న్వతం[త్య సాంఘిక న్యాయస్తూత (ప్రాతిపదికపై ఏర్పడిన హేతువాద దృక్పధం కొచ్చిన్‌లోని “కొచ్చిన సినగాగ్‌"వారి నాలుగవ శతవార్డికో త్సవాల సందర్భంగా చేసిన ఉవపన్యానం = డిసెంబరు 15, 1968

మళాతీక నం్యవదాయం 1!

ఆధిక నంథ్యాకవర్షం, ఆల్బ నంఖ్యాక వర్గాలు అవి మాట్లాడటం మనకొక అలవాటు యావద్భారత దృష్టిలో చూస్తే ఇడి అపోహలకు దారితీసే అసందర్భం, మెజారిట్సీ మైనారిటీ అనే మాటలు సాొ'పేక్షములు కేరళలోని యూదులు ఒకదృష్టలో అల్పసంథ్యాకులు కానీ మళయాళం మాట్లాడే (ప్రజలు అనుకుంటే దేశంలోని ఇతర గుంపులు ఎన్నిటోకండటే ఏీరి సంఖ్య ఎక్కువ. మరి అటువైపున హిందువులు మెజారిటీ అంజ భాషనుబట్టీ: కులాన్నిబట్టి మతాన్నిబిట్టి) (ప్రాంశాన్నిబట్టి ఇతరు లందరిలాగే వారూ ముక్కలు చెక్కలై నవారే నిజమైన అధిక సంఖ్యాక వర్గాలు ఇండియాలో రెండే బహుళా-ఒకరు పేదవారు, మరొకరు యువజనులు. వీరుకూడా ఖచ్చితంగా మెజారిటీలు కాదు. వారిలో 'పెద్ద చిన్న, సాంఘిక సంక్షిష్ట (శ్రేణులెన్నో ఉన్నవి,

సర్వసామాన్యమైన పోటీ నుంచి రణ కోనం అవి మైనారిటీలు అనేవారు ఏదో ఒక విధమైన (స్రత్యేక స్టానాన్ని తరుచు వాంఛిన్తుంటారు. పోటీపడే (ప్రజా తర్మత వ్యవస్థలో ఇలాంటి వేర్పాటు ధోరణి సహజమూం_ అర్థవంతమూ అయినా శుట్టకుదకు మ్వేనార్రిటీవర నంక్షేమంకోసం పరిష్కరించవలసిన విన్హృుత సాంఘిక రాజకీయ సమన్యలకు ది నిజంగా నమాధానం చేస్పలేదు. మన మైనారిటి బృందాల నేపన్నీ.మతపర మెనవి, భాషాసరమెనవి, (ప్రొాంతీయమైనవి: ఇళర మైనవి- అలాంటి పలాయన త్ర శ్రా్వాన్నీ విడనాడాలి. 'అయినప్పటికీ మనమొకటి నొక్కివక్కొణిందాలి అదేమంే తి 'మెనారిటీ బృందం కోర్కెలను వారి న్యాయమైన హక్కులను పరిరక్షించడం, కోపాడడం ఎల్లవేళలా (ప్రతి మెజారిటీ బృందం విధి ఈ మౌట గట్టీగా చెప్పక తప్పదు _

నేడు మన దేళంలో కనబడే అనేక విభాగాలు కొజక రాజకీయాలన వీలైన వానికీ అనుబంద్రంగా వెలసినవే. =

స్వేచ్ళగా తిరుగడానికి తగినంత లేదు గనుక (వ్రజలు (వత్వ్యేక బృందాలను పేర్కొవి. ఒక్‌ కారణంతో గాకపోతే మరొకకారణంతో వాటి యెడ పక్షపాతం చూపాలని క్రర్రత్రంటారు. ఇది పరిపూర్త నత్యం కాకపోవచ్చు కాని, నేటి పరిస్టితిలో ఇది 'ప్రధానాళచ్సే, మనం జొతీయ నంజేదను నమృద్ధం చేసుకోగలిగినప్పుడే మనలో పకి ఒక్క్యకీ కాన ఎక్కువ భాగం వస్తుంది, ఉన్న రెండు నిజమైన మెజారిటీలుం నున పేదలు, మన యువజనులుంమరింత సంతృప్తి చెందేట్టు, నఫలీకృతమళయ్యేట్టు భారతదేశాన్ని న్పిక్మించడానికి మనమంతా కలిపి కట్టుగా పనిచేయాలి.

మనం క్షుర్లో కొ త సంవత్సరం (ప్రాంగణంలో ఉన్నామా.భారతదేశ కథలో మరొక పృ ఆరంభమవుతుంది ఈ పుటలో మనమేం రాయాలి? మనం చూపే ఐక నుత్యం, క్రమశిక్షణ ద్వారాను మనం నిలుపుకొనే పరిణాల ద్వారాను మనం అంకీళులమృుడ్ర్యి మ్రత్రాతీత ఈ త్త్వం: అభివృద్ధి: కొంతి-వీటి ద్వారాను మనం దేనివి గ్‌ా దానినిబట్టి మన తర్వాతి తరంవారు మనలను పరికిస్తారు,

జనం కోరేదేమిటి?

మీ ఆహ్వానాన్ని అంగీకరించినప్పుడు, నేనేవి ఎదురు చూచానో తెలియదు కావి ఇలాంటి విద్యాహీనులై న వారి “బజారు మాటలు మ్మాతం కాదు.

చ్రజొస్వామ్యం, 'స్వేచ్చల గూర్చి మీరు మాట్లాడారు అయితే ఇటీవల

“ఆరంభమైన ఒక (ప్రచారావికి మీరూ మోసపోయారు దేశంలో ఏ విశాల (ప్రవాహాలు *ధ్రవహి స్తున్నవో, దేశంలో ఏ అభిప్రాయం ఉన్నదో తెలుసుకునే (ప్రయత్నం మీరేమీ జేయలేదు. ఓరిమి నశిస్తున్నదన్నారు- ఎవరి ఓరిమి, ఎంతమంది ఓరిమి అని నేను “వళ్నిస్తున్నాను. తమకే మాత్రం న్యాయం జరుగని కోట్లాది (ప్రజల ఓర్చు మాటేమిటి? 'సజరాత్‌ అనహనం గూర్చి మీరు మాట్లాడారు. జనంలోని అన్ని వర్షాల వారికీ న్యాయం చేకూర్చాలన్నారు ఈ అహ్మదాబాద్‌ నగరంలోనే నాతోపాటు మీరూ రండి ఇక్కడికి కాన్త దూరంలోనే ఉన్న జనాన్ని అడగండి. మీ నిర్ణయంతో వారు ఏకీభ 'ిష్తారాః మీకు జరిగిన న్యాయం వారికీ జరిగిందని వారనుకుంటారా?

“ఆచరణ సాధ్యం” అన్నారు. “((ప్రాగ్మాటిజం్స ఆ మాటకు అర్థ మేమిటి? వ్యాన్తవ స్థితికి అనుగుణంగా (ప్రఫర్థిండం. ఏ పరిస్థితిలోనైనా వా _స్తవాంశాలను ఎదుర్కొనడం. నేటి ఇండియా పరిస్టితి ఏమిటి? కొందరు క్లోటీశ్వరులు తాము తోచి సళ్లాల్లా ప్రవర్తించి తప్పించుకోవడమాః కేంద్ర (ప్రభుత్వ సమర్జతను గూర్చి వనం గించారు.. మీ మిల్లులను ఆధునికం జేసుకునేందుకు సాయం కావాలన్నారు. " ఈ మిల్లులను ఆధునికం ఎందుకు చేయలేదు? నాక్తా సంగతి శెలియాలి. చక్కెర మిల్లి లన్నీ వ్యక్తిగత రంగంలోనే ఉన్నవి. ఇది సమర్థంగా నడసబడుళున్న పరి(శ్రమౌ నేమ.కో 'టీశ్వరురాలిని కాకపోవచ్చు. విజినిక్‌ (ద్రవ్యాన్ని గూర్చి నాకు తెలిసింది చాలా తక్కువ; అయినా నా దేశంతో ఏం జరుగుతున్నదో చూచేందుకు కళ్ళున్నపిం నా ప్రజల మాటలు._విచేందుకు నాకు చెవులున్నవి. నేడు నేసేమాట అడుగుతున్నాను శారతి భద్రతలతో- మీరు జీవించాలనుకుంటున్నారు మరి దేశంలో అల్ల కల్లోలా ఫందుకో - పోలీసు బలగం తక్కువై కాదు సంఘంలో బాహాటంగా అసమానత పెన్నృస్పుడు "ఆల్లరులు జరుగుతాయి." తమకు న్యాయం జరగడం లేదని (ప్రజలను అహమ్మధాబాద్‌్‌లోని. “గుజరాత్‌ ఛ్యాంబర్‌ ఆఫ్‌ కామర్సు ఆండ్‌-మిల్‌ వోనర్సు ఎసోసియేషన్‌ మీటింగులో ఇచ్చిన ఉపన్యాసం = జనవ౦ 24, 1970 ళ్‌

జనం కోలేదేమిటి? 188 కున్నప్పుడు అల్లరులు జరుగుతాయి. శకొంతి భ్యదతల ననున్య ఒక్క ఇండియా లోనే కాదున్నది. ఆమెరికావై పు చూడండి. డబ్బు కొణత గావిం ఉద్యోగాల కొజక గానీ సమృద్ధి కొజతగాని విలాన వస్తువుల కొజతగాని ఏ మాత్రం లేని సంపన్న దేశాలెన్నింటి వేపో చూడండి. ఆసంపన్న దేశాలలోని నగరాలు చాలా వాటిలో కంఠ కలకత్తా వీధులలో మరింత (ప్రశాంతంగా త్తీలు తిరుగ్రులాడవచ్చునని మీకు భరవసా ఇస్తున్నాను.

మాట్లాడేముందు మీరు యథార్థాంశాలు నరిచూచుకొనండి గుజరాతుకు ఇచ్చిన సాయమేమిటి? మీరంకా గొప్పగొప్ప వారు కదా ఆ అంకెలను చూచే [శమ తీసు కున్నారా? ఆపు _న్తకాలన్నీ నేవిక్కడికి పట్టుకొని రాలేదు. కొని ఇండియాలోని రాష్ట్రాలు చాలా వాటికం'చె గుజరాల్‌ ఎక్కువ సాయం పొందింది. (లేదులేదు అవి కేకలు, అదేడో వెనుకదిడిందనో: ముందుకు వెడుతుందనో కాదు. బొను కౌదు అంపే లాభం లేదు. మీకా లెక్కలన్నీ పంపుతాము. నాదగ్గర కొన్ని లెక్కలున్నవిం సమ్మ్యగమైన జాదిశా నహజంగా నాదగ్గర లీదు. ఒకటి రెండు (సక్యేక (పణాళికలను గూర్చి మీరు (ప్రస్తావించారు. గొప్పవారి నమావేశంలో నన్ను జొననిసించవచ్చునని మీర నుకుంటున్నాలేమో నేడది సాధ్యం కౌదు. ఏ 'పాశెష్టనైనా దాని స్వరూన న్వభా వాలను బటి నమాలోచిసాము. అంటే ఒక కొర్జానాయోః ఒక ఇల్లో ఏదో సరై నదా కౌదా అవి కౌదు. అంపే ఆరం అది దేశం తన కాళ్ళమీద తాను నిలబడేందుకు నహాయవడుతుందా లేదా అనేదీ ముఖ్యం. మన దేశానికి ఎరువులు కావాలి. నాటివి సంపాదించుకునేందుకు శాయశక్తులా (ప్రయత్నిస్తున్నాను. కానీ విదేశీ కంపెనీలకు అమ్ముడు పోయి ఆ ఎరువులను నంపొదించుకునే స్థితిలో లేము. నే విక్కడున్నంత వరకూ. ఆలాంటి దానివి జరుగనీను = ఎంత ఒత్తిడి వచ్చినా సరే అందుతో నందేహం లేదు." గటిగా కేకలు వేయాలనుకున్నారా నాకు మించి కేకలు వేయలేరు. నా మాట నమ్మండి. ఎందులో మీకంక నా కేక్కువ అనుభవం ఉన్నది. (ప్రతిదీ అ సమయం నచ్చినప్పుడు సరిశీలిస్తాము. మరి తొతా (ప్రాజెష్టను గురించా అదింకొ (ప్రభుత్వం ముందుకు రాలేదు. అది వచ్చినప్పుడు అలాటి (ప్రాజెష్టలన్నింటివలెనే దానినీ తగిన విధంగా వరిశీలిస్తాము. కొన్ని పూర్వం తొందర సడి చేసివేళశాము అందుకిప్పుడు బాధ పడుతున్నాము.

చమురు నంగతే తీనుకోనండి. ఈ విషయంలో 'వ్రాపిన ఆనేక (గ్రంథాలను ప్రస్తావించగలను.. అవేవో ఇండియన్లు రాసినవి కావు, ఏ ఆదర్శవంతులో (హ్రాపినవీ కావు, ఆ చమురు వ్యవహారంలో నిమగ్నులై నవారు (వ్రాపినవి. బయా(్రాలో ఏం జరి గింది? మిగతచోట పం జరిగింది? మీ చేళొన్ని ఏ ఒక విదేశ చమురు కంపెనీకో అప్ప గించడం ఏం తమాషా కాదు (వతిఅడుగూ చూచివెయ్యాలి, కొన్నేళ్ళు ఆలస్యమయితే కావచ్చు; కానీ అది మీ స్వేచ్చను గోల్సోవడం కంటె మేలే కదా? - స్వాఠంత్ర్యం అంఫే. మనకు భున ప్రభుత్వం ఉండడం మాత్రమే కొద, నున విర్ణయాలు నునం

184 ౨ఇ౦దిరా గాంధీ భీనుకోవడం స్వేచ్చ; న్వతంత్రం అనుకుంటాను. "అవి పొరబాటు నిర్ణయాలు కావచ్చు కొనీ అవీ మన విర్ణయాలు, ఇండియన్‌ నిర్ణయాలు, భారత భవిష్యత్తును దృష్టిలో ఉంచుకొని చేసిన విర్ణయాలుగాని, ఏ ఒక్క కంపెనీకో సహాయ సడేందుకు జీపినవి కావు,

బట్టల పరిశ్రమకు చెందిన సమస్యలు మాక బాగా తెలుసు. దానిని ఆధునికం చేయడావికి ఆర్జిక సహాయం అవసరమని మేము గుర్తించాము. అందుకై ప్లావింగ్‌ కమిషన్‌ ఆ పరిశ్రమలోని వారితో ఒక కమిటీని వేపినట్లు బహుశా మీకు తెలిపి ఉండవచ్చు. ఆ కమిటీ ఆ సమస్యలను పరిశీలించింది. ఆర్థిక సంస్థలనుంచి దానికి తగిన ధనం ఒనగూర్చాలని ఇటీవలనే ఒక మీటింగులో నిశ్చయించాము. ఇందుకై ధనం ఇవ్వడంలో వారి షరతులు ఎంతవరకు ఉదారంగా చేయ వీలున్నదో ఆ ఆర్థిక నంస్థలతో చర్చలు ఆరంభించాము. మీరింకొ ఇతర సమస్యల నెన్నింటినో పేర్కొ ' న్నారు...ఎక్ల్ర్సైన్‌ కుంకం సమస్య, థధారాయ్‌ (ప్రాజెక్ట సమస్య.__..ఇందులో రాజస్తాన్‌ (ప్రభుత్వం కూడా కుతూహలం కనబరుస్తున్నది. సహజంగా వారి భాగాన్ని వారు వదులుకుంటారని మనం ఎదురు చూడరాదు. - ఈ విషయంలో ఇరిగేషన్‌ పవర్‌ మంతతిత్వ శాఖకు చెందిన మంత్రి ఇరుపురు ముఖ్య మం(త్రులనూ కలుసుకొని వారి ఈగాదా పరిష్కారం చేయవలసి ఉన్నది.

విద్యుచ్చక్తికి చమురు సరఫరా చేయడం విషయంలోనేమో బహుశా మీకు శెలుసుంగుజరాత్‌ (ప్రభుత్వం ఒక ఒప్పందం చేసుకున్నది. తర్వాత దానిని కాదన్నది ఇందుపై సుద్‌ర్హ చర్చలు కొనసాగుతున్నవి. ” బెంగుళూరులో ఏం జరిగిందో మీరు చెప్పారు. ఆ నిర్ణయాలు బొంబాయిలో తీసుకున్నామని మీరు మరచిపోయారు. వాటిలో కొన్ని నిశానీకి బొంబాయిలో తీసు కున్నవి కావు, 1087 జనరల్‌ ఎన్నికలు కాగానే కాం(గెస్‌ చేసిన నిరయాలవి. ఎన్ని రోజులో చర్చించి తుదకు కాంగ్రెస్‌ వర్కింగ్‌ కమిటీ ఏకడగివర్‌గా వానివీ ఆమోదించింది. తర్వాత ఎ. ఐ, సి, సి కూడా. అది బెంగుళూరులో గాని, తర్వాత గావి జరగలేదు; చాలా ముందుమాట అది, బెంగుళూరులో మేం చేసిందల్లా ఓ స్టూల మార్గదర్శక సూచనను రూపొందించడం. ఆమార్వంలో వెడితేగావి "ఈ బేళం ముందుకు పోలేదనడంలో నాకు అనుమానం లేదు. “వాస్తవ దృష్టిని ఆదర్శ దృష్తి

[నో ళల ల

నుంచి విడదీయలేము. అన్ని దేశాలూ తమ అభివృద్ధిని ఏవో కొన్ని మూలసూ(శ్రాలపే వీర్చరుచుకుంటాయి. అలా కాకపోతే భవిష్యత్తు లేదు. ఎక్కడెక్కడ కేవలం శార్కా-లిక' దృష్టితో పని చేస్తామో అక్కడ తగాదా తప్పదు. ఇక్కడ మీసనిలోనే కనబడుతుంది. ఈ నంక్షోభాన్ని ఎదుర్కొనేందుకు బట్టల పర్మిశమకు ఆవనరతి ఉండేదే కాదు కాస్త ముందేమవుతుందో అన్న ఆలోచనే ఉండి ఉంటే, మీరు భవిష్యత్తును గూర్చి ఆలోచించలేదు, ఏవ్లో కొన్ని తాత్కాలిక విషయాలు చాలను కున్నారు, మీరు, అలా మనదేశంలో ఆలోచించ వీలులేదు. మనమెలాంటి వ్యవస్థను

నం కోరేచేమీటి 1ణ విర్మించదలచుకున్నామో ఆలోచించాలి గాని ఏ అయిదేళ్ళో వదేశ్ళో ముందుకుచూ స్తే చాలదు, ఇస్పుడదొక మార్గాంతరం కూడా కొదు అవుననుకుం పే మీరు చాలా పొరబాటు పడుతున్నారు. 'షిండియాలో మాత్రమే ఏం జరుగుతున్నదనేది నమన్య కాదు? ప్రపంచమంతటా గాలి ఎటు పీస్తున్నదీ అనేది సనమన్యం మనం చాలా చాలా మాటలు విన్నాము-(క్రమశిక్షణ అసహనం ఇత్యాదులు విపరీతంగా సరసీడనకు గురి అయిన కార్మికులు, గనులలోకిపోయి తమ కనుచూపు పోగొట్టుకున్న పిల్లలు తిరుగు బొటు చేస్తే మీరు దానిని క్రమఃక్షణా రాహత్యం అని దబిహుశా మీరు అంటారు అలా అంటాను.అందుకే అది (ప్రపంచమంతటా విజయవంతమయింది (శ్రమఃకణా రాహిత్యం ఎక్కడుంటుందం'పే తక్కువమంది కోసం, ఎక్కువమంది తమ్ముతాము ఆణచు కోవడం ఎక్కువమందిని ఆణచివేయడం అదే. ఆధునిక జీవితంలో (ప్రసంచంలో ఏ దేశంలో కానీ-అదెంత పెట్టుబడిదారీ దేశమైనా? అదెంత సనాతన దేశమైనా నరే ఇప్పుడు ఆ పాత అర్థం పొసగదు వారి నెంక మీరు [కమశికణారహితులన్నా అమెరికా లోని స్నీగోలను మీరివ్వుడు అణచి ఉంచలేరు. ఎంత (గ్రమఃక్షణారహితులన్నా మీరిప్పుడు అమెరికాలోని విద్యార్డులను అణచి వుంచలేరు ఇలా (ప్రపంచం మారు తున్నది దానితోపాటు మీరు షగోరాలి లేకపోతే (ప్రపంచం మిమ్ములను దాటవేను కొవి పోతుంది మార్చును మీరు ఆపలేరు.

మీరంకా ఆ రాజు కథ వినేఉంటారు. సాగరతరంగాలను కానాపగలడన్నాడు- అతనలా చేయాలని యత్నించాడు. కౌనీ ఆపలేక పోయాడు ఇండియా ఇప్పుడు ముందుకు పయని స్తున్నది. ఇదేదో కొత్త ఉద్యమంకాదు. ఈ ఉద్యమం మీరిప్పుడు "పేర్కొన్నా, మహాత్మాగాంధీతో నే ఆరంభ మైందిం

మహాత్మాగాంధి సోషలిజంమీద ఏం రాళారో మీరెప్పుడైనా నిజంగా చదివారా అవి ఆయన చెప్పిన సోషలిజం చేననుకుంటున్న సోషలిజంక ంపే చాలా చాలా తీవ్రమైనది, చేవినై నా స్వాధీనం చేనుకుంటే ఏ విధమైన పరిహారమూ చెల్లి ౦చ నవసరం లేదని ఆయన అన్నాడు, ఆది ప్రజల ఆ _స్తిఅన్నాడుం వ్యాపార స్తులు పారిశ్రామిక యజమానులు పజల అ న్త్‌కి ధర్మకర్తలు మాత్రమే అన్నాడు, (వ్రజ తమ ఆ స్పిని తాము తీసుకునే అనసరం సండదనుకుంటే పరిహారం ఏదీ ఇవ్వనక్కర లేదు. "ఇలా ఇవ్వడం పాపం. ఇవన్నీ ఆయనమాటలు: నా మాటలుకావు మేము ఆ మార్గం అనుసరించడంబేదు, వ క్రిగతంగా ఇది అన్యాయమైన పరిహారం అను తున్నా.._అన్యాయమంకే అదేదో శక్కు-వనికొదుః ఎక్కువని__నేను భావించినా మేమేదో పరిహారం ఇవ్వాలవి చూస్తున్నాము. మేము పరిశ్రమలను స్వాధీన పరుచు కొని వాటిని వాటికాళ్ళపై నిలబెట్ట్‌ తిరిగి ఇచ్చివేశాము. (ప్రపంచంలో ఏ దేశం లోనూ ఇలా జరుగలేదు. మరి భారత వ్యాపారం ఎంత వృద్ధి చెందింది? స్వతం (శ్రల మయ్యాక మేము భారత వర్తకాన్ని సెంపొలగించ దలదాము, ఈ రోజా

186 ఇందిరా గాంకీ మీరు కంటట్రోళ్ళకు ప్యతిరేకులు. నిజానికి వీటిమూలంగా అత్యధికలాభం పొందింది మీరే. వీటిమూలంగా మీకు *“మొనాపలి” లభించింది. వీటి విషయంలో మీకు సహాయ పడితిమి గనుక మేమీనాడు బాధపడుతున్నాము.

మీరు ఆర్థికాభివృద్ధి "పేర్కొన్నారు. మన భారతదేశంలో ఉన్నంత అపార దారిద్ధ్యంలో సాంఘిక న్యాయంతో నిమి _త్సం లేకుండా ఆక్టికాభివృద్ధి సాధ్యమా? అది నిలనగలదా? ఏదో కొంతవరకే ఆదిసాధ్యం. బెంగాల్‌లో కమ్యూనిస్టు పభుత్వం ఎందు కేర్పడింది? ఇప్పుడు మనం దానిని తొలగి స్తే తిరిగి అది ఎన్నికకొదాః ఎందు వల్ల? ఇలాంటి అనేక (ప్రశ్నలు మీకు మీరు వేసుకోవాలి

స్టరతమ గూర్చి మీకు (ప్రస్తావించారు “పడగొట్టాలని అన్నదెవరుః నేను కాదే ఈ నాలుగేళ్ళులో ఎప్పుడూ నేననలేదు ఏ ఒక్క (ప్రభుత్వాన్ని గూర్చి అనలేదు. కాని ఇక్కడి మీ (ప్రభుత్వం, దానికి చెందినజనం కేంద (ప్రభుత్వ విషయంలో (అలా పడగొట్టాలన్నారు ఆమాట ఉపయోగించారు. అది భారత దేశంలో స్థిరతను ఏర్పరుస్తుందా? నేడు మీకు (ప్రశ్నలు మాత్రమే వేస్తున్నాను._- నేను చెప్పదలచుకున్నదల్లా కేంద్రప్రభుత్వం గుజరాత్‌ (ప్రభుత్వంకాదని. ఒకవేళ మీరు గుజరాత్‌ను బెదిరించి బేరమాడవచ్చు. కేంర్యద(ప్రభుత్వాన్ని బెదించలేరు. ఈ దేశంలో కొన్ని లమ్యెలకోనం 'మేమున్నాము, (ప్రజలు మాతో ఉన్నారు. ఆ విష యంలో ఏమాత్రం పొరబాటు పడకండి. మిగతా దేశంలోని (వ్రజలేకాదు గుజరార్‌ (ప్రజలుకూడా మాతోఉన్నారు.

మేము కంట్రోళ్ళను; కంటోళ్ళకోనమే పెట్టలేదు. ఎక్కడో ఏదో దుర్విని యోగం చేస్తున్నారని ఆందులో (ప్రజలకు హాని కలుగుతున్నదనీ మేము భావించి నప్పుడే కంటోచ్ళు విధి న్తున్నాము కమ్యూనిస్టులవలెగాని జనసంఘంవలెగాని. లేక స్వతం(త్ర పార్షీవలెకాని కొందరు (ప్రజలే (ప్రజలు, మిగతవారు కాదూ అని నేను నమ్మడంలేదు. వ్యాపార స్తులూ, తత్తుల్యులూ మాథత్రమే (ప్రజలని; పేదవారు (ప్రజలుకొదని స్వతం(త్రపార్ణీ అనుకుంటున్నది. మరి కమ్యూనిస్టుపార్టీ ఏతద్విరుద్ధంగొ కొందరు సేదలే (ప్రజలు, మిగత వర్గాలవారు (ప్రజలుకాదు అనుకుంటున్నది. కౌవి వీరంతా భారతవ్రజలే అని నేను భావిస్తున్నాను. శాంతియుక (ప్రగతి, నమృద్ధి మనం కావాలనుకుంయే ఈ (ప్రజలందరి (ప్రయోజనాలనూ పర్యవేక్షించాలి. కానీ ఇతరుల కంటె చాలా బాగా ఉన్నవారు నేడు త్యాగం చెయ్యాలి. ఉన్నదంతా వదులుకొమ్మవి వారి నడగడంలేదు కమ్యూనిస్లు దేశాలలోనే కాక్క మిగత చాలా దేశాలలోవలే మేము మీపన్నదంఠా తీసుకోవ్‌డంలేదు మీ లాభాలలో కొంత వదులుకొమ్మని మాత్రమే మేము కోరుతున్నాము, మీ ఆస్తిపాస్తులను స్వాధీనం చేసుకోవడంలేరు. ఇదికూడా మీరు అధికాధికం అనుకుంయే అది (ప్రజలు మాత్రమే నిర్ణయించాలి ఇలాంటిదానిని ఓరిమితో సషాించవలెనా అన్నది (ప్రజలే నిరయించాలి,. భారత దేశంలోని అనేకప్రాంతాలలో ఆలా జరగడంలేదు, కాంతియుకో సమృద్ధి ఎప్పుడు

జనం కోరేదేమిటి? 187 సాధ్యమం యే, ఎప్పురై తే. భారత విస్సుత (నజనాలను మనం మనదృష్టిలో ఉంచుకుంటామో అప్పుడే ఇప్పుడు మనం బయటనుంచి ఏదై నాకొంశే బాగా కన బడవచ్చు వెంటనే మనం కొంత ఎక్కువ ఉత్పి జీయనచ్చు. కానీ పదేళ్ళ తర్వాత చూచుకుంళే మనం పూర్వం ఎక్కడున్నామో అక్కదే ఉంటాము మనక్కు వస్తువులు చాలానేఉన్నా మనం యధాపూర్వంగానే ఉన్నాము ఆది అభివృద్ధి కౌదు. మనం త్యాగం చేయనలపి పచ్చినా, మనం కొడ్డి బట్టలనే వేసుకోవలసి వచ్చినా, తక్కుప తిండే తిననలసివచ్చినా, తక్కుప ఇళ్ళే మనకున్నా నఠే సదేళ్ళ తర్వాత మనకు మనం కొన్ని పనులు చేసుకునే స్థితికి వచ్చేట్టుంకే. అది అభివృద్ధి అని నాభావం. ఇందులో భారత వర్త కశ్రేణ్‌ సహాయపడాలి.

(పభుత్వ పారిశ్రామిక రంగంలో సమర్హతకు అవసరం చాలా చాలా ఉంది కేంద్రంలో నిర్ణయాలను త్వరిత పరచవలసిన అవనరం ఎంతైనా ఉంది జనం ఒకోసారి మనలను జపొనుతో పోల్చడం ఉంది. జపొన్‌ (ప్రళభుళ్వమెైనా ఒక నిర్ణయం తీన్తు కొనేందుకు తక్కువ సయమం తిసుకోదు. ఇది నా అనుభవం స్వయంగా మాట్లా డిన అనుభవం ఉంది అలాగే ఇతర (వభుశ్వాలతోనూ సంగతులు విన్నాను. (వతి (ప్రభుత్వమూ ఈ కర్మాకాండ అంతా పరుపపలపిందే బహుశా మనది మక్‌ పెద్ద దేశం గనుక ఈ ' రెడ్‌ పేవ్‌తో మరింత చిక్కువడుతున్నామేమో కొనీ ఇండియాలో వ్యాపారులూ పాఠిశ్రామికులూ. ప్రభుత్వం 'పేదీసడడం సార్వకొలికం. ఆటు (ప్రభు త్వాధీన సరిశ్రమలతోనో, శకేంద్రంతోగాని ఇలా కొనసాగే శ్పనీలు నంబంధాలు మెరుగు పడ్డానికి కాని? నిర్ణయాలు త్వరపరచడానికిగావి సాయపడపు. మీ లావాదేవీలలో మీరు మరొక కార్టానా దగ్గరకు వెళ్ళిః “మదేం జాగులేదూ అదీ ఇదీ ఆవి అన్నారంళే వారీ నహకేరం మేరు పొందలేరు. నరిగ్గా మీరు కేంద (వభుత్వంతో అలాగే వ్యవహరి స్తున్నారు ఇవేం పవి జీయవు మీరు వాస్తవికమౌ, ఆచరణ యోగ్యమూ అయిన దృష్టితో భారత(ప్రభుత్వంతో నేకాక+ ఈ సుపిళాల భారతదేశంతోనూ వ్యవహ రించాలి.

నినాదాలు సనిచేయవన్నారు; మీరు. ఎక్కువగొ నినాదాలిన్తున్న వారెవరూ అవి నేనడగనా? వ్యాపార స్తులే. వ్యాపార (ప్రకటనలే ఆ పవి చేస్తున్నవి. మన దేళావికి అవసరంలేని “అక్తిజిటివ్‌ సొసైటీని (తన ఆస్తిని "పెంచుకోవాలనే సమాజాన్ని నృష్టించడానిక్రై వారు (ప్రయత్ని స్తున్నారు. అది భారతదేళానికి అవసరంలేదు మనకు లేకపోయినా నరిపోయే కొన్ని వస్తువులు అవనరావ్ని, గిరాకిని సృష్టించడాసిక్సై వారు కృషి చేస్తున్నారు-ఎందుకంకే ఇతర దేశాలలో అలా జరుగుతున్నది గనుకా, తను కలా అయితే అధిక లాభాలు వస్తాయి గనుకొం

కాబట్టి వ్యాపార స్తులకు ఎక్కవ లాభాలువ స్తే అది వాన్తవిక దృష్టితో చేసే సని అనేందకు వీలులేదు. ఆది వాస్తవిక దృష్టికొదు. భారతదేశ నిర్మాణంలో అధికొధికంగా జనాన్ని ఎలా సమీకరించగలం అనే దృష్టి ఒక్కే వాస్తవ దృష్టి. తనుకు న్యాయం జరుగుతుందన్న నమ్మకం ఏర్పగడినస్పృడే వారు సహకరిస్తారు.

188 ఇందిరా గాంధీ

నేనేమైనా కఠినంగా మాట్లాడి ఉంటే మన్నించండి. అది నా ఉద్జే శంకాదు. అయిన్సా మీరిచ్చిన విజ్ఞాపన పత్రాలు చాల రెచ్చగొస్టేవిగా ఉన్నవి నేనిది మటుకు చెప్పగలను, నే నెవరిపైనా విందలు వేయటంలేదు. ఈ నాలుగేళ్ళలో నేను విభిన్న విధానాలు? దృక్పధాలు కల వారెందరితోనో కలిసి పని చేయనలసి వచ్చింది, పని నడపవలపి వచ్చింది. (ప్రతి దశలోనూ జనం అనుకున్నారు మన దేళ సమైక్యం నీలవదని. మన (ప్రజాస్వామ్యం నిలవదనీ; అయినా మనమా విషమదళ లన్నింటినీ దాటాము. మనం (బతికి బయటపడగలమని (ప్రపంచంలో ఎవ్వరూ అనుకోని కొమం నుంచి బయటపడ్డాము. ఇవన్నీ మనం చేశాము. ఏదో కొంత కలవరపాటుంకే అదే మంత ఆళ్చర్యకరంకాదు మరింత ఆశ్చర్యపడవలసిన విషయమేమంశే._విపరీత మైన వ్యళ్యాసాలున్నా, "పేదలకు దారుణంగా అన్యాయం జరుగుతున్నా, వారింకా ఓపికపట్టీ ఉన్నారు; వారింకా ఆశతో ఉన్నారు, వారికింకా మనపై నమ్మకం ఉన్నది. ఇద్‌ చాలా ఆశ్చర్యకరమైన విషయం, ఈ విశ్వాసాన్నీ, ఆశనూ మనం ఉంచుకో వాలనుకుంయే-మార్చ్పును తస్పక తీసుకురాగలమని వారు నమ్మే కార్యక్రమాలను మనం నడుపుకుంటూ వెళ్ళాలి. మార్చు కేవలం మంత్ర దండంతో వస్తుందని నునం అనుకోరాదు, మరి ఏవో కొన్ని మార్చులనుచేసి చూపితే తప్ప వారు మనతో ఉండటోరు,

మతద్వేష విష(కిమి

ఏదో వాదంలో గెలుపుకోనం నేను మాట్లాడడం లేదు. మాట్లాడుతుండగా

ఒక గౌరవ నభ్యునికి అడ్డురావడం మునుపెన్నడూ నేను చేశాననుకోను. ఇప్పుడిలా

అడ్డుపడుతున్నానం కే, అది భారమైన హృదయంతో, నా బాధ్యత ఎంతున్నదో గురై

రగడంతో. గౌరవ సభ్యుడు నేడీ దేశానికి చాలా అసకొరం చేశాడని, అల్పనంథ్యాక

వర్గాలకు ఆపకారం చేళాడనీ భావిస్తున్నాను. ఇది చాలా ఆందోళనకరమైన నమయం.

అతి (ప్రథానమైన విషయం. కొబక్షు ఆయన చెప్పిన ఏ ఒకటి రెండు ఆంళాలనో

తీసుకొని మాట్లాడంలేదు. ఆది నా డేద్దేశం కాదు? ఆల్ల రులను గురించిన ఆంకెలను, ఇతరంళశాలను గూర్చి ఫ్రే శుక్లా తర్వాత జవాబిస్తారు.

ఈ నమయాన్ని శ్రీ వాజఫాయీి (వత్యేకించి ముస్లిములను) మొ _త్సంమీద అందరు అల్పసంథ్యాకులను అండించడం కోసం వినియోగించారు. ఆయన చేతులెత్తి నుప్రపిద్దమైన హిట్లర్‌ పద్దతిలో (ప్రకటించాడు. అప్పుడు నేనక్కడే ఉన్నాను, ఆయ నెలా మాట్లాడాడో, ఎలాంటి పదాలు ఉపయోగించాడో నేనెరుగుదును,

ఆయన ఏ పదాలు వాడినా ఏడో ఒక విషయంపై నన్ను సవాలు చేశాడు. నేనీ నవాలు వచ్చినా వెనుకకు పోలేదు: ఇప్పుడూ వెనుకకంజ వేయనని ఆయనకు న్పష్టపరు స్తున్నాను. భారత(ప్రజల ముందు విలబిడదాం.

థ్రీ వాజపాయి ఆయన పార్టీ నన్ను దూషించడం: నాపై నిందలు వేయడం చూస్తూనే ఉన్నాను. వారు పత్రికల్లో దొరికిన అబద్ధానల్లా? దొరికిన అభూత కల్ప నలతో ఆరోపణలతో నాపె దుమ్మెత్తి పోయడం మామూలే. కొని, ఇప్పుడు ఆయన నా సహచరులలో ఒకళ్‌ న దేశీయాంగ శావామంతిపై దాడి చేశాడు. ఆ మంత్రి ఏదాసరికం లేకుండా తన మనసులోని విషాదం వెలిగక్కాడు, అందులోంచి మరేదో లాగాలని (శ్రీ వాజపాయీ కోరిక భివాండీలో ఏం జరిగిందో, ఇతర కల్లో లాలలో ఏం జరిగిందో అదంతా నిషాదకరమైనదే, ఏహ్యమైనదే. మనలో ఎవరైనా ఆ బాధ్యత నుంచి తప్పుకునేందుకు వీళ్లై న సందర్భం కాదది, నేను తప్పుకోవడం లేదు. అయినా మనం వాస్త్‌వాంళాలను గుర్తించాలి. ఈ కలహాలకు ఆరంభం._ఏది? ఫ్రీ అతల్‌ బిహారీ వాజపాయీ ఆ వ్రశ్నే వేశాడు, ఓరాయి విసరినా ఓ చిన్న మతోద్రి క్ర పరిస్థితిమీద లోక్‌నభలో జరిగిన చర్చల మధ్య చేసిన ప్రసంగం. మే 14, 1970

10 ఉందిరా గాంధీ క్మురాడు అల్లరులను ఆరంఖిస్తున్నాడా? కాక మనం నేడిక్కడ విన్నలాంటి (పసం గాల మూలంగా వ్యాపించే వాతావరణమా? ఇలాంటి ఈ వాతావరణమే ఈ అల్లరు లవ్నింటికీ మూలం. అదేం కొత్త సంగతికాదు. ఈ రోజు తొలిసారిగా జరిగినదికాదు. ఆర్‌. ఎస్‌. ఎస్‌. కో జనసంఘానికో చెందిన వారు ఎక్కడికో పోవడం, ఆ వెనువెంటనే అక్కడో, అ నమీవంలోనో. అల్లరులు చెలరేగడం కేవలం కాకతాశీయమా? అదేదో కాకతాశీయమేమో నాకు తెలియదు కానీ నాకు, ఈ పరిస్థితిని కనిపెట్టి చూస్తున్న ఇతరులందరకూ ఇదేదో చితమైన యాదృచ్చిక సంఘటన. గౌరవసభ్యులు (ప్రయ త్నించి ఈ పరిస్థితిని పరిశీలించి ఇలా ఎందుకు జరుగుతుందో కనుగొనడం మంచి చనుకుంటాను. 7 ఎవరి మీదికో తప్పు తోయడం ఆతి సులభం ఈ పరిస్థితిని ఇంకింత ఉత్తమ పద్దతిలో ఆదుపుచేయడంవీలేనేమో, అలా చేయడానికి ఆవకాశం లేదనను-నేనింకొ పరిశీలించలేదు, నేనక్కడికి వెడుతుండడానికి అదే (ప్రధాన కారణం, ఇంకింత బాగా చేసి ఉండడం పాధ్యమేమో. (ప్రపంచంలో ఏ సంఘటన జరిగినా అక్కడ మరింళఈ ముందు జాగ్రత తీసుకొనడం, ఇంకింత చెయ్యడం అసాధ్యంకాదు. (వభుత్వోనికి ఏ మాత్రం" ముందుగా దాని విషయం తెలుసుసో నేనెరుగను, కానీ ఈ (ప్రత్యేక పార్టీ _నభలోను, శానన సభలలోనూ కొన్ని సానాలు గెలుచుకున్నాక వారు మకీ మరీ ఈ విషపూరిత పద్దతిలో. మరీ బాహాటంగా ఇలా మాట్లాడుతూనే ఉన్నారు. శ్రీ ఆరల్‌ విహారీ వాజపొయీ మాట్లాడుతుండగా కొందరు గౌరవ సభ్యులు ఆయన ఆరోవణ లను రికార్డు నుంచి తొలగించాలని ఉద్దోషించారు ఉప సభాపతి వాటిని తొలగించ నందుకు సంతోషిస్తున్నాను. ఆ దూషణలన్నీ రికార్డులో ఉండి భావితరంవారూ, (వజలూ చదవాలి, చదివి జనసంఘం మనస్సులో నిజంగా ఏమున్నదో కనుగొనాలి. అతి మధురమైన నుందర సుశ్రావ్య హిందీభాషను తరుచు మనముందు (శ్రీ వాజపాయి (ట్రదర్శిస్తుంటారు. అది కొదు వారు చూడవలసినది మరి ఆ మాటల వెనుకున్న వ్వాన్సవం. ఈనా డామాటల వెనుక మనం నగ్నంగా ఫాసిజాన్ని దర్శించాముః చునుపటి ఇదే ఫాసిజం, శివాజీని గూర్చి ఎక్కునపేపు మాట్లాడారు. ఈ సభలో ఎవరుగాని;, ఇంకొ అనవలసిన స్తే ఈ దేశంలో ఎవరుగాని శివాజీయెడ గొరవంలేని వారు ఉండరు. కానీ మత ద్వేషం జనంలో శెచ్చగొట్టడానికి ఆయన పేరును ఉపయోగించడం శివాజీ సంన్మ తికి ఏ మాత్రం న్యాయం చేయడంకాదు. మత దురహంకారం ఆది హిందువులకైనా ముస్లిం౦లకై నా, శిఖ్యూలక్షై నా మరెపరిక్రైనా ఏహ్యమైనదే. పీ ముస్లి ౦. నసంఘమో, వ్యక్తో జనాన్ని శచ్చగొన్షుట్లో ఏదో అల్లరిలో హంగామాలో మూలమయ్యేట్టో ఏదో చెప్పినప్పుడు దాన్ని . కఠినంగా ఇండించలేదనిగావి, అనష్వ్యాంచుకోలేదనిగాని చెప్పడం సత్యంకొదు. కొనీ మెజారిటీ మత సభ్యుడు ఆలా మాట్లాడితే దాన్ని సహిస్తామని అర్ధంకాదు.

మళతద్వేష విషక్రీమి 101

ఇంతకు మునుపొకసారి నేనన్నట్టు ఎక్కడ (వజ అధికనంఖథ్యాకులుగా ఉంటారో అక్కడ వారికో ప్రత్యేక బాధ్యత ఉన్నది ఆక్కడవారు కేవలం (ప్రజల్లో ఒక మురాకాదు, వారికో (ప్రత్యేక బాధ్యత ఉన్నది. ఎక్కడైనా కొందరు జనం బతి మ్హలుగా ఉన్నప్పుడు దుర్చలవర్గ విషయంలో వారిలో బాధ్యత ఉన్నది మన దేళంలో చాలాచోట్ల హిందువులు అధిక సంఖ్యాకులు కాబట్టి వారికి ముస్లింలు కై9 స్తవులు వగ్గె రా అల్బసంఖ్యలోఉన్న వెవరిపట్లనై నా బాధ్యత ఉన్నది. మరి ఇతర వర్గాలలో ఇతరులు అధిక సంఖ్యలో వుంళే._ఒకచోట శిఖ్యులు అధికులనుకొండి ఆక్కడ వారికి ఇతర మైనారిటీల నిషయంలో బాధ్యత వున్నది, వారు హిందువులై నా? ముస్లిములై నా మరొకరై నా_అలాగే కాశ్మీర్‌లో ముస్లీ ములు మెజారిటీలో ఉన్నారు. అక్కడ తక్కువ సంఖ్యలోఉన్న హిందువులు శాంతిభ(ద్రతతో జీవించేట్టు చూడడం ఆ ముస్లింల బాధ్యత. కాబట్టి హిందువులు దీనిని ఓర్చుకోరు, దానిని నహించరు అని వీరాలు సలకడం ఒక విధంగా జనాన్ని శిచ్చగొట్టడమే. ఇచే దేశంలో వాతావర జాన్ని విషపూరితం చేపింది. ఇన్వుడిలాంటి భావాలు కొన్ని ఏత త్తుల్య ఆలోచనలు కొన్ని జనంలో, మన జనమనంలో మినుకు మినుకు మంటున్నవని మనకు తెలుసు. ప్రజలంతా పరమపురుషులుకారు. అలాటివారూ ఉంటారు. కొనీ వాధ్యతగల సదా లోచనాపరు అందరూ ఈ ధోరణీని అణచివేయడం ఎలాగో చూడాలి. ఇలాంటి వాతానరణాన్ని కాంతపరచడమేలాగో చూడాలి అలాంటి సంఘటన ఏదై నా జరిగితే మన శక్తి యుక్తులన్నిటికీ సమీకరించి బాధితులకు పొయవడాలి అలాటిది తిరిగి జరగకుండా ఏంచేయాలో అది చూడాలి. మరి అలాంటి నమయాన్ని శీవలం ఎవరినో నిందించడానికి, మెనారిటీ వరాల మనసులను నొప్పించే మాటలనడమేకాక్క ఇతర స్థలాలలోని మెజారిటీవర్గాన్నీ ఇతరులపై కమ్మించి అలాంటి నంఘటనలనే 'ఆచ్చగొప్లేట్టు మాట్లాడడర' పూర్తిగా అక్రమం

ఇలాంటి సంఘటనలలో చాలవరకు మొదట చాలా అల్పంగానే మొదలవు కాయని మననుంళా ఎరుగుదుము. మరి అవి అంత పెద్దగా ఎలా చెలరేగుతాయి? శ్రీ వాజసాయి తాను అహమ్మదాబొదులో (ప్రసంగిస్తూ జనం చట్టాన్ని తమ చేతులలోకి తీసుకోరాదని అన్నామన్నారు- ఆమాట వినడానికి నాకు అనందంగా ఉంది. కాస, నామట్టుకు నాకు కనీసం, మిగత ఉపన్యానమంతా వింటే దానిని తానే పోత్సహిస్తు న్నట్టుగా తోచింది “మేము సాడిమ్మాతులుగా ఉండదోము అంపే ఏమిటి? దాని అర్ధం చట్టాన్ని మా చేతులలో మేం తీసుకుంటాం చర్య తీసుకుంటాం అని. మేము చర్య తీసుకోవాలి మరింకేంటదిః నడుము నడుము చాలా గొడవవల్ల వినబడలేదు కనుక నేను సొరబడ్డానేమోకానీ, నేను విన్నంత వరకూ ఆయన (ప్రసంగఢోరణి చూసే ఆయన ఒకో విధంగా హెచ్చరిక చేస్తున్నట్టున్నది తానూ? తన పార్టీ కొవి పనులు చేస్తామని ఆ (క్రమంలో మైనారిటీల జీవితాలూ, వారిహక్కులూ సలిగీ పోయినాసరే___.అంటున్నారన్నమాట,

1$వీ ఇందీరా గాంధీ

నేనన్నట్టు. థ్రీ వాజసాయీ +వొజీ సంస్కృతికీ పెద్ద న్యాయం చేళూర లేదు. మరి మన (ప్రొదీన తత్త్వ కాస్త్రనికీీ మన సం(ప్రదాయాలకూ, ఈ దేశ మహా వారసక్వోనికి మరింత తక్కుస న్యాయం చేశారు. ఎందుకంటే అల్పనసంథ్యాకుల హక్కులను కాలబెట్టి నేలరాసేదికాదు, మన వారసత్వం. అంతేకాదు అనూచారంగా భారతదేశం తన తలుపులను తెరచి, తమ తమ దేశాలలో బాధపడి వచ్చిన కొంది శీకులకు స్వాగతమన్నది. వారంతా విభిన్న మతాలకు చెందినా, విభిన్న భాషలకు చెందినా, విఖిన్న ఆచార వ్యవహారాలకు చెందినా మన తలుపులను తెరచి, చిరకాలం (క్రిందకే వారికి ఆశ్రమమిచ్చాము. ఈనాటికీ ఆలా చేయడానికే యత్నిస్తున్నాము.

కాబన్లు గౌరవసభ్యుడు భారతదేశాన్ని గూర్చి పూర్తిగా తప్పుడు రూపాన్ని యావత్‌ (ప్రపంచంముందూ పెడుతున్నారు. మన దేశానికి చేసిన మరొక అపకారం ఇది. (ప్రపంచంముం దాయన మన త_త్త్వచింతనగా, మన సంప్రదాయంగా, మన భావాలుగా (ప్రదర్శిస్తున్న దంతా వాస్తవంలో ఆ సంప్రదాయానికి పరమవిరుద్దమైంది. నే డాయన పార్టీని పార్టీగా విమర్శించడం లేదు, దాని రెండు వై ఖరులను మాత్రమే విమర్శిన్తున్నాడు; ఒకటి మళవై ఖరి; రెండవది మరింత (ప్రమాదకరమైంది బుద్దిపూర్వకంగా చరిత్రకు అపవ్యాఖ్యానం చెయ్యడం, మనకు తెలిపిన చరితను మారుస్తూ పృన్హకొలు రాస్తున్నారు; (ప్రచురిస్తున్నారు. ఇది మనకు చాలా(పమాదకరం

ఈ అల్ల రులను ముస్తింలు ఆరంభిస్తున్నారని ఖీ వాజపాయీ (ప్రకటించారు. తర్వాత ఏందుకు అని (ప్రళ్నించారు? తానే సమాధానం చెప్పాడు: తాము ఇంఢియాలో జీవించలేమనుకుంటున్నారు గనుక,పోరాడుతూ చద్దానునుకుంటారు, నేను అర్థం చేసుకో గలిగినంత వరకూ ఇది ఆయన చెప్పినదాని సారాంశం.

గొరవనభ్యుడు తన పార్టీ సభ్యులు చేవిన (ససంగపాఠాలను కొన్నిటిని చదవ వలపిందిగా కోరుతున్నాను. సరిగ్గా వా రిదే చెప్పారు; తాము భారతీయు లై బోశే (ఇండియ నైజ్స్రాతప్పా ముస్లింలు ఇండియాలో ఉండలేరన్నారు మఠి తామేమో ఆర్‌- ఎస్‌. ఎస్‌. కంకే వేరన్నారు. వారు వేరని మే మనుకోము. ఏమా(తం అనుకోము* జనసంఘం పక్షంగా కొన్ని (ప్రభుత్వాలలో జేరిన సభ్యులు కొందరు ఆర్‌, ఎస్‌. ఎస్‌, సభ్యులుగా ఉండినవారవి విన్నాను.ఖచ్చితంగా నాకు తెలియదు. ఈ పద్ధతిలో నడిచిన అనేక (ప్రసంగాలను చూడవచ్చు ననుకుంటాను.

నే నొక పరిస్తితిని గూర్చి మాట్లాఢుతున్నాను. కేవలం భివాండీలోనో; జల్‌ గాన్‌లోనో, అహవమ్ముదాబాదులోనో జరీగిందానికం కే నేను చెప్తున్న దింకా లోతుకు వెడుతుంది. ఇవన్నీ ఇస్సు డుద్చుతమపుతున్న వాతావరణంలోని భాగాలు, అదే నేను చెప్పడానికి (ప్రయత్ని స్తున్నది. పార్ల మెంటు సభ్యులందరూ; అంతేకాదు. భారతపొరు అందరూ ఈ విషయాలను గూర్చి తీవ్రంగా ఆలోచించడం ఆత్యంతావసర మని న ననుకుంటున్నాను. దీనిని గురించిన అన్ని వివరాలనూ మీ కిస్తారు. తొలిరోజు కేల పీన అంశాలను చవాన్‌జీ చెప్పారు. ఆ తర్వాత మా ఎరుకకు వచ్చినవిషయాలూ

ఇుక్లాజీ మీకు చెప్తారు. అయితే ఈ సంఘటనలేవో అక్కడా అక్కడా జరిగే విడివిడీ నంఘటనలసీః మనం అలా చర్చించే సంభఘటనలనీ ఇకమీద మనం భావించరాదు, ఇలాంటి మతాలోచన, పత్రికల్లోని ఈ (పసంగాలూ: వ్యాసాలూ ఈ వాతావరణొన్ని సృష్టిస్తున్నవని మనం (గ్రహించవలసిన సమయం వచ్చింది. గబాలునలేచి “మే మలా చేపినట్టు రుజువు చెయ్యి” అని ఆడగడంవల్ల (ప్రయోజనం లేదు.

జనం ఇక్కట్టులపాలయ్యారు. వెంటనే ఏ సహాయం చేయాలో; కాస్ట్‌ దీర కాల ప్రాతిపదికపై వీం చేయగలమో మొదట మనంచూడాలి ఇన్పటికే ఒక విచారణ జరుగుతున్నది అదేదో కొన్ని తీర్మానాలకు వస్తోంది కానీ; ఆలాంట్‌ విచారణలు ఎంత్త వరకు సాయపడగలవో నాకు తెలియదని ఒన్సుకుంటున్నాను ఏమయినా అఆలొంటీవి అనసరం ఒకటలా జరుగుతున్నదని సంతోషిస్తున్నాను, ఇప్పుడిక భాషా నివారణో పాయాలూ, సహాయకల్పనా ఇత్యాదుల నలాఉంచిం నునంఆందరం కలిసి ఇలాంటి వొతావరణం వ్యాప్తం కొకుండా ఎలా నిరోధించగలమో చూడాలి మన మెలా జనం దగ్గరకు పోగలమో, (గ్రామ(గ్రామానికి మొహల్లా మొహల్లాకూ ఎలా వెళ్ళ్గగలమో ఇరుగు పొరుగులమనే ఆత్మీయభావాన్ని ఎలా నృష్టించగలమో ఆలోచించాలి కట్ల కడపటికి అదొక్క'కే నంరక్షకం కాగలదు ఒక పత్యేక పరిస్థితిలో పోలీసులు సాయ పడగలరు. కాసి తుటతుదకు తమ పొరుగువారే నిజంగా తమకు సాయవడగలరు. ఇలాంటి మఠకలహాలను, వివేకళూన్యమైన దాడులను నిరోధించగలది చేళంలోని వాతావరణం మ్యాతమే ఎవరో రాయి విపిరారా అన్నది ఆసలు (ప్రశ్న కాదు. (ప్రజి లెందుకు కోపపడరు. అక్కడే (ప్రజల పరిణతబుద్ధిని పరిశీలింపగలం.

జనం ఏదో తప్పుచే స్తే తప్పకుండా నేరస్థులను సట్టుకొండి. విజానికి నేరస్థులే ముందు తప్పించుకుంటారు. అమాయకులే లూటీలక్కు ఖూనీలకు గురిఆయ్యేది.

[3

భారత (పజాస్వామ్యుం

ఇంక విశిష్టమైన సమావేశంలో మాట్లాడే అవకాశం లభించినందుకు నేను సంతోషి స్తున్నాను 'భారతదేళం విషయాలలో విపుణు లెందరో ఇందులో ఉన్నారు నా (వ్రసంగాన్ని__భారత దేశంలో (ప్రజాస్వామ్యం అన్న ఒక్కం విషయానికే సరిమితం చేస్తాను.

మా న్వతం[త్ర సంగ్రామ కాలంలో స్వాతంత్ర్యం ఒక్కరు పరిపూర్ణ త్వంగా కానవచ్చింది. కానీ మేము స్వాతర్యత్యం సాధించుకున్నప్పుడు పతిపూర్తి ఒక ఆరంభమే అని _గహించాము ప్రాచీనమూ, నంక్లిష్టమూ, విశాలమూ ఆయిన జేశంలో. ప్రజాస్వామ్యాన్ని ఏర్పరచడంలో. ఇడోక ఓ గొప్ప (ప్రయొజగానికి ఆరంభంగా తోచింది.

భారత దేళాభివృద్ది చర్విత మిగత (ప్రపంచానికి కూడా విశేషవిషయం కొక పోదు. యాఖథ్టై అయిదుకోట్ల మానవుల ఆశలను, పోరాటాలను ఆవరించిన కథ ఇంకొకవిధం ఎలా అపుతుందిః రాజకీయ పిద్ధాంతజ్ఞులు చక్కగా దేవికదిగా విషయ వివరాలు (వ్రాసి నామకరణాలు చేసినవారు ఒకొకప్పుడు భారత (ప్రజాస్వామ్యం వ్యర్థాన్వేషణ అనడంకద్దు. వారివరకు (ప్రజాస్వామ్య మంకీ. రెండు పార్టీల పద్ధతి మా(త్రమే.' ఒక (వక్వేక వద్ధతిలో విద్యావంతులై నవారు నడిపేదది. వలనదేశాలు స్వాతంత్ర్యానికి సిద్ధంగా లేవని ఓ తరం ముందటి పాళ్చాత్య నాగరతలు అసమ్మతి కనదిరిచారు. కాబట్టి అశయా ఆప్రికాలలోని వెనుకబడిన సమాజాలు (వజాతంథత్రానికి ఆయత్తం కాలేవన్‌, ఏదో ఒక విధమైన నియంతృత్వం (క్రిందనో, మహో అయితే ఆదుపష్పచేయబడిన లేదా ఒకరు దారిచూపించే (స్రజొతం[త్రం [క్రిందనో పైకీ రాగలరనీ బహాకా వారి భావం. స్వేచ్చనెవరో ఎలా అదుపుచేయలేరో ఆలాగే (వజాస్వామ్యాన్నీ ఎవరూ నడపరు “గై డెడ్‌ చెమా(కసీ' అనడంలోనే పరస్పర వ్రైరుద్యం ఉంది. ఈ (ప్రశ్నలిష్పుడు బహుళా అస స్తుతాలేమో- ఎందుకంకే కొన్ని చేళాలలో (ఫజొ ఈంక్రం అనే మాటను స్వేశ్చానిరోధానికి, స్వేచ్చాభగ్నతకు ఒక తెరగా ఉపయో గి స్తున్నట్టున్నది. కానీ మేము (ప్రజాతం(తాన్ని మనఃపూర్వకంగా సర్యిగపొనన్తు అండన్‌లోని *“రాయర్‌ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ ఇంటర్నేషనల్‌ రిలేవన్సు” సంస్థలో చేసిన (ప్రసంగం - అక్టోబరు 29%, 1971,

భారత (ప్రజాస్వామ్యం 1% న్నాము. (ప్రభుత్వంలో అన్ని దళలతోను ఆందరు[వ్రజలూ పాల్లొనే నమానత్వ్నమే ఆ మాటకు ఆర్ధంగా మేము భావిస్తున్నాము. గ

రాజకీయ వ్యవస్థలను ఎన్నుకొనడంలో తన్నవిసరిగా గతం విర్థారకంకొదు,. మరి జనంయొక్క_ మారుతున్న జీవితాలూ, దృక్సథాలూ నాయకత్వం వపా న్తున్నవార్తి శ క్తిసామర్జ్యాలూ రాజకీయరూస వరిణామంలో అత్యధిక సనంభఖ్యాకులను కలుపుకొని రాగల వారి శక్రియుక్తులూ ఇవీ నిర్ధారకొలు. (బ్రిటీష్‌వారు రెండుపందల ఏళ్ళు మనపై రాజ్యం చేశారు. ఆఅ మొదటివాళ్ళలోని వలనదారులు తమ పతాకంతోపొటు తమ పెత్తనాన్ని విధ్వంసంచేసే వీజాలనుకూడా కొనివస్తున్నామని (గహించి ఉండరు. పాశ్చాత్య విద్యను. (ప్రవేశ పెట్లాలని ఆంత ఆవేశంతో వాదించిన మెకాలే తానెంతగౌనో శాశ్వతంగా నిలపదలచుకున్నకటడాన్ని తానే పడగొట్టి టోతున్నానని సరిగా ఊహించి వుండడు. పందొమ్మిది ఇరవె శచావాలు (ప్రాచీన భారతదేశాన్ని వర్తమాన (వ్రపంచావన" రాలతో ఎదుర్కొనేట్టు చేసినవి. మేము అతిత్వరగా మాకు పనికినచ్చినంతవరకు బెంఛామ్‌, మిల్‌, రూసో, వా లేరొల మొదలుకొని మార్కు వేబర్లదాకా (గ్రహించు పన్నాము, ఇదంతా భారత నంన్క్రతితో అంటిగట్టుకున్నాము ఆ తర్వాత కొన్ని 'షేర్లనే పేర్కొన్నా టాగూరు, గాందీ నెహూ మాతో వచ్చారు.

మా (ప్రజాస్వామ్యం (ప్రాణాళికాదిద్ధ ఆర్థిథివృద్ధికి అంకితమైనది.. పురాతన సాంఘిక న్యవస్థను శాంతియుకంగా మార్చడానికి ఉద్ధిష్టమైనది. సాంఘికంగా, ఆర్థి కంగా సాంకేతికంగా వెనుకబడిఉన్న కోట్లాది (ప్రజలను ఉద్ధరించడానికి ఉద్దిష్ట మైనది. అలాచూ సే మేమిషుడు భారతదేశంలో కృషిచే స్తున్నది కేవలం వెస్ట్‌ మినిస్టర్‌ పద్దతికి అనుకరణకొదు ప్పూర్తిగా. విఖిన్నమైన భారత సాంఘిక ఆర్థిక సమన్యలకితగినట్లుగా ఆరవంతమైన (వ్రజాతంధత్రాన్ని సృజనాత్మకంగా అనువ్నర్తింప జేయడం మేంచే స్తున్నపనీ యా

(ప్రజాతం(త్రం పూ ర్రిగా భారతదేశానికి .కొత్తకాదు మా పొత పంచాయతీ పద్ధతిలో దానివేళ్ళు కానవసాయి. ఈ వద్ధతి రానడం బహుశా (గ్రామాలు, (ప్రజలు రాజకీయాధికార కేంద్రాలకు దూరంగా ఉండిపోవడం కావచ్చును. నేడీ ప్రాచీన వ్యవస్థ మారినది జిల్లా. బ్లాక్‌ సాయిలలో న్వపరిపాలనకు సాధనంగా నూరినది (ప్రభుత్వ విధానాలకో (ప్రజలకూ మధ్య లంకెగా మారినది

శానన బద్ధమైన పరిపాలన, బ్రిటిష్‌ వద్ధతిలో పరిపాలనా వ్యవస్థ మనదేశంలో ఓక్ష భద్రతను నెలకొల్పడానికి తోడ్పడీ ఉండవచ్చును కానీ ఈ వ్యవస్థలలో చాల భాగం జడంగా, మార్పు లేనిదిగా నిలిచిపోయినది. (ప్రజాతంశ్రానిక్తి అభ్యుదయానికి. అవి అడ్డుగోడలే నవి

6 ప్‌

ఇతరాలలో వలెనే మా నమాజంలో అటులాగే శక్తులూ, ఇటులాగే శక్తులూ ఉన్నవి. (_పజాతం[క్రంలోని పోటీ, వర్తమాన జీవనం పైన కులమత (పాం

18 ఖ్రందీరా గాంధీ తత్వాలను బలపరిచినట్లు కొనరావచ్చును- వీటినే ఇప్పుడు సాంఘిక ఆర్థిక సమృద్ధికి వినియోగి న్తున్నాము. అయితే ఇది సంధి దశ. ఈ విభేదాలు భారతదేశ (ప్రాధమిక నమైక్యాన్నిగాని, భారతీయత అనే బలన_త్తర బింధాన్నిగాని దుర్భల పరచలేవు, పరస్పర విరుద్ధంగా వినవచ్చినా (వ్రజొతంథక్రాను సరణే (సజాతం[త మార్గంలోని ఈ ఆటంకాలను తొలగించగలవని మేము విశ్వపి స్తున్నాము.

విద్య అద్బుతంగా విన అతమైనది. బిళ్ళలో చదువుతున్న పిల్ల ల నంఖ్య 1951 లో 880 లక్షలుకాగా నేడది ఇరవై మూడు కోట్లా నలవై లక్షలుగా ఉన్నది. వయోజన విద్య విషయంలో మేము చేయవలసిన దంతగా చేయలేదని చెప్పడానికి విచారిస్తున్నాను, చదవడానికి చేతకానప్పుడు ఒక వ్యక్తి (వవంచం పరిమితమపు తుంది. పుస్తకాలద్వారా వచ్చే విజ్ఞానంలో అతను భాగరి కాలేడు. మేము (ప్రాధమిక విద్యకోసం మేము అధికంకా కృషిచేయాలి, చేస్తున్నాము. తద్వారా ఉన్నతవిధ్యకు వనయోజనవిద్యా కార్యక్రమాలకు (ప్రయత్నిస్తున్నాను,

ఆయినా పళ్చీమ దేశాలలోఉన్న నమ్మకంలో__ఆక్షరాస్యత మ్యాతమే మీకు శెలివికేటలను కల్పిస్తుందన్న నమ్మకంతో నేను అంగీకరించలేను. మా (సజలు ఒకప్పుడు నిరాక్షరాస్యులై నా. (ప్రాచీన సభ్యతకూ, తాత్త్విక వివేచనకూ వారనులు, అవి వారిని తమ సుదీర్చ చరిత్రలోని ఇక్కట్టులన్నిటిని తట్టుకొనేలా చేపినవి. తమ చుట్టూ ఏం జరుగుతున్నదో అర్జం చేనుకోడంలో భారత వోటిర్లు అసాధారణమైన (ప్రజ్ఞను కనబరచారు. కొందరు ద్యుసృృచారాలకు లోనయ్యారన్నా అ(పస్తుకాంకాలతో తప్పుదారిపడ్డారన్నా వారి నంఖ్య ఇతర దేళాలలోని అకతరాస్యులూ విద్యావంతులూ ఆయిన తమబోటివారి సంఖ్య కంక అధికమేమీకాదు. భారత వోటరుకు తన (ప్రయోజనా లెటువున్నవో తెలుసును. తన ఓటింగు హక్కును అతి రాజకీయ పరిజ్ఞానంలో వినియోగించుకున్నాడు. మరి వివిధ పార్తీల పోటా పోటీల వేదికలున్నా, తమ్ము బెదిరించినా హింసకు దిగినా బాగా అలోచించుకొని వోటు మరో మౌలికమైన మా (ప్రజల (ద్రుడిమవల్స నే భారతదేశంలో (ప్రజాతంత్ర

స్వతంత్రం రాకముందే కాం[గెస్‌పొర్తీ కొన్ని కార్యక్రమాలకు కట్టుబడి ఉన్నది. మా నాయకులు ఆతి సూక్మంగా స్వస్పంచేమిటంటే మేము విదేశీయ (ప్రభుత్వావికి వ్యతిరేకంగా మాత్రమే పోరాడ్డంలేదపీ, మరి మా సంఘంలోని కళ్ళలం మీదా, అన్యాయాలమీదా, దార్మిద్యంమీదా సాంఘిక అఆసమానతలమీదా కూడా తాము పోరాటం సొగిస్తున్నాము అని వీళశదంచేళారు. కొబిట్టి మా వ్యవస్త దీర్హ కాలిక దేశీయా భివృద్దిని ఉ పేకీంచపండానే మామూల(ప్రజల నిజమైన అపనరలకోసం కృషి చేస్తున్నది. [ప్రజాతం(త్రం సవాలుకు అభివృద్ది అన్నదీ ఓక కొత్త దృక్కోణాన్ని కల్పిస్తున్నది. ఠి జో

భారత (వజొస్వామ్యం 18

(జాతంత్రం యెడల భారత దృక్పధం అన్నది..-- అదంత సువి్ధిస్టం కాకపోవచ్చు.--సూడు రకాల విశిష్ట ఆలోచనా (ప్రవాహాల సంగమంలో ఉత్పన్న మైనది ఒకటి ఉదారవాదం, పార్ట మెంటరీ (ప్రజొస్వామ్యం...-ఇది బ్రిటీష్‌ వ్యవస్థలో మంచి ఉత్పన్న మైనది. పార్ల 'మెంటరీ సంస్థలు: రాజకీయపార్టీ లు స్వేబ్బాయతమైన ఎన్నికలు, (ప్రాధమికహక్కులు; చట్టరీత్యా సరిపొాలన ఇత్యాదులు-నూ (ప్రజాతం(క్రా రాజకీయ వ్యవస్థను రూపొంచినవి. మా రాజకీయ వ్యవస్థలో పార్ల మెంటు నాయ కత్వ కేంద్రం క్రీంద్రలోనూ, రాష్ట్రాలలోనూ (ప్రభుత్వం కానననభలకు బాధ్యతున్నది నిర్వివాదాంశం.

ఆధునిక సమాజంలో విర్నిరోధ వ్యక్తిగత (ప్రవ_ర్తనకొదు న్వతం[త్రమం టే. ఆలాగే పై9వేటు యాజమాన్యానికి, (ప్రయోజనాలకూ వ్యతిరేకమైన సొంఘికం (ప్రజాసౌధాగ్య సూత్రమూకాదు. వ్యక్తి హక్కులకూ నంషం హక్కులకూ. మధ్య వరంతరమైన. సున్నితమైన సమతులనం. మా రాజ్యాంగ కాననమూ, మొనా స్తవ రాజకీయాచరణా (ప్రపంచంలో ఎక్కడా లలించినంత స్వేచ్చను (ప్రసాదిస్తున్నవి మేము ప్యతికా స్వాతం(శ్రాన్నీ ఆ మోచిస్తాము కొవీ వ్రికొ స్వాతం(త్ర్యమం తే స్మశికలను పారిశ్రామిక యాజమానులు ఇీతబట్టుకోవనడమనికావి, ఆ . స్తహక్కుం అభ్యుదయకర అవనర సాంఘిక శాననాలను ధనవర్థక విలేదోల దారుణ అసమానతా నిర్మూలనకు చేయడాన్ని నిరోధించనని గొవి మేము భ్రావింసము. జనాభాలోవి ఆత్యధిక సంభ్యాకులకు ఆర్థిక స్వాతంత్య్రం వా న్గవంచేయడంకోన౦ జేపే ళఇాసనాలకు స్వేచ్చ ఆటంకం కాకూడదు. ఈ వ్యత్యాసాలను _తొలగించడావికి మేము చర్యలు తీసుకున్నాము, ప్రజాతంత్రానికి జీవంపోయడంకోవం మేము రాజ్యాంగశాననాన్ని సవరించాలని కోరినాము.

కెండన వధాన ఆలోచనా (వ్రహహం సోషలిస్టు దృక్పధం. పాంఘిక [ూ స్వామ్యం, ఆర్టిక (ప్రణాశికలు అభివృద్ధి పీటివిది నొక్కీ- చె స్తంది న చ్‌ షో ధ్యమం రాజకీయ స్వాతం(శ్ర్యాన్ని- (వ్రశాతం(శ్రాన్నిః సామాన్య నవ నంటేమంగా వ్యాథ్యానించింది. “స్విచ్చానంపాదనం తర్వొత ప! వ్యాఖ్యానం (ప్రజాకం వ్యవస్థలో (పధానాంశమైనది, బౌను మౌ (వ్రశాతంక యం(శ్రాంగమంతా సాంఘిక అర్జిక నమృడ్ధివేపు ఎక్కు పెట్టబడినది. యూరప్తలో మాకు తెలిపిన (ప్రజాతం్యత్రం పారిశ్రామిక విస్త వానంతరం నచ్చినది, ఇండియాలో (వ్రజొతం్యత్రం స్వేచ్చ, (ప్రజా కాంక్షలు ముందురాగా సారీ(శ్రామికీకర ణం, ఆర్థికొవివృద్ధి: భారీనంక్షేము కొర్య,కమాలు విన్న, సరస్పర విరుద్ధమైన ఒ శత్తీడులను ఎదుర్కొంటూ పవి చేయనలపి వచ్చినది.

ఈ విచ్శిక్ర సమ్మేళనం మా కర్తవ్యాన్ని మరింత సంక్లిష్టం చేపింది. సుసం ఫఘటిఠ (ప్రచారం లేక ఇతర సద్దతిలో ఇతరులు స్రొధించిన వ్రానికంటై మా విజ

198 ఇందిరా గాంధీ యాలు తక్కువ మెరుపులలో కానవ స్తున్నవి, అయినా కాలక్రమాన మేము ఫాధంచినవి భౌతిక తళత్తళలు కాకున్నా చాల ఉండుననడం నిజం అవి మేము సౌధించిన మానవతా విలువలు, మేను తప్పించుకున్న మానవబాధలు, వ్య క్రీసమాజం సమన్వితంగా వృద్దిచెందడం.__ఇనన్నీ. లక్షలాది (ప్రజల జీవనఠీతులూ, ఆలోచనా గతులూ లోన ఇముడ్చుకొన్న సాంఘిక పరివర్తనం.___చిరమూ స్థిరమూఅయిన పరి వర్తనం ఒక్క కాంతియక పద్ధతులతోనే సాధ్యమని నా విశ్వాసం,

ఇక మూడవ _సధానప్రవాహం మహాత్మా గాంధీనుంచి ఉద్భవించినది ఆయన చెప్పిన ఆహింసాత్మక విష్ణవతత్త్వ చింతనతో (ప్రభవించినది ఇండియాలోని (ప్రజా తంత్ర పద్ధతిపై గాంధ్మీపభావం పరోక్ష మైంది అస్పృళ్యమైనది, అయినా సూక్మ మైనది, పరివ్యా్త మైనది ఆది భారతదేశాన్ని విలబెట్టినది వృద్ధిచెందించినది. ఈ యావత్‌

పయోగం-_ఈ కృషి-ఇలా 'స్వేచ్ళను సోషలిజాన్నిశాంతియుక పద్ధతులను అతి సంక్షిష్ట పరిస్థితిలో సమన్వయపరచడం ఇండియాలో మిగకా (ప్రపంచంతో నిమి త్తంలేకుండా నడవడం లేదు. మరి అంతర్షాతీయ సహకారంతో, (ప్రపంచ పరివ్యాప్త (ప్రచార సృందీ_ప్తితో నడుస్తున్నది అంఠీర్హాతీయ సహకారం అన్నది భారతదేశం చే స్తున్న అభ్యుదయ ఆర్థికవ్యవస్థ, (ప్రజోతంశత్ర వ్యవస్థ అనేవానిలో కలిసివున్న అంశం, ఇ్మందువల్ల నే మా దేశం స్వతంత్ర మైనప్ఫటినుంచి 1పపంచళాంతి; ట్రంచ సహా కౌరం భారతదేశ జాతీయ (ప్రయోజనాలుగా మేము (ప్రతిపాదిస్తూ వచ్చాము.

ల అలీనవిధాన సూత్రాలను మేము నమ్ముతున్నాము వాటిని నిశ్చలంగా అనుస రీస్తున్నాము ఇది ఏకపక్షంగా సాధ్యమా? నేడు మా వ్యవహారాలలో జోక్యం కన దిడుతున్నది. స్థిరత్య అభ్యుదయం మా దేళశరక్షణ.__-ఇవన్నీ తీవ (ప్రమాదానికి గురి అయినవి. తూర్చు బెంగాలులోని విషాద సంఘటనల మూలంగా తొంఖె లతల మంది మా దేళంలోనికి జొరబడ్డారు. దేశ విభజననాటి కలవళపాటుకంజె మించిన కలవ రొన్ని కల్లించారు. పాకిస్తానులో సంక్షోభం ఆగాధమైనది ఆ విషజ్ఞదేశాన్ని పట్టిన భూతం ఇండియాను అడిపోసుకోవడంతో తొలగేదికాదు. కొన్నిప్రళ్న లుదయిస్తాయి. 'మొదటిద్‌ మతం తానుగా అధునిక కాలంలో ఒకజాతి-రాజ్య నిర్మాణానికి (సొతిపదిక' కోగలదా?._ముఖ్యంగా రాజ్యాంగం మామూలు రాజకీయాభివృద్ధి, సభ్యతా సమాకౌం తులకు లోబడి ఉండనలసినప్పుడు 'తెండవది తుపాకులు కాల్చడం మినహా ఏ చర్య" ఆయినా దేశభక్తి (ప్రజలకు అవసరం కొదా? మా మట్టుకు మేము ఇండియాలో బెది రిలప్పలకు; రెచ్చగొట్టడాలకో లొంగక సంయమంతో, (ప్రశాంతంగా ఉన్నాము కానీ నూ దేశప్రయోజనాల పరిరక్షణం మా విధ్యు క్త్రధర్మ౦ కాకతప్పదు.

ఏ దేళంకాని._అందులో భారతదేశం వంటీ వై విధ్యమూ, వైశాల్యమూ గల దేశం ఏడో ఒక పేరుతో పిలవడానికి అనువుకాదు భారత దేశాన్నిగూర్చి మహా జ్ఞాన నంపన్నుల మనగుకునే వారుకూడా భారతదేశ సంఘటనలను, బేరీజు వేయడంలో గురికి న్నారెడుదూరంతో ఉంటున్నారని నాకు.త్నోస్తుంది, -

భొరళ (ఫ్రజాస్వామ్యం [08

చాలమంది నిపుణులు ముందుగానే తా మేర్చరుచుకున్న ఓ సిద్ధాంతం చట్రం లోనికి ఇముడునట్లుగా వాస్తవాంశాలను నమకూర్చుకుంటారు. కులాన్నిగురించ్కి జఖి వృద్ధి రీతుల గురించి వారు చెప్పే సిద్ధాంతాలు వాస్త్రవాంశాలకు అంతగా నంబంధించి నవి కొవు అంత నన్నీహాత సంబంధ బాంధవ్యాలు మాతోఉన్నా (విటన్‌లోకూడా మౌ ఇటీవలి చర్విత రూపొందించిన శక్తుల అవగాషహనలోను; నేడు మమ్ము (వభ వితం చేస్తున్న శ్క్తులగూర్చిన అనగాహనతోను చాలా సెద్దలడ్డు ఉన్నది, ఫలవంత మైన సంభాషణలకు అలాటి అవగాహన అవసరం......[ట్రటనూ, ఇండియాకూడా పొతో మిధ్యావాదాలను వదలి మరింత హేతువాద దృక్చృదాన్ని అలనచుచుకోవాలి. ఇరు వాగులా అవసర మైన ఆతోచనొకృషి కొనసొగితే ఇండియా, బ్రిబన్లు నృజనాత్మక ఫలవంత నంబంధాలు పీర్పరుకోవచ్చునని నా నమ్మక. అలాటి బాంధవ్య వరికల్పవకే నేను లండన్‌ నచ్చాను; మీ విద్యాలయానికి వచ్చాను.

పాతికేళ్ల స్వాత్య్యత్యం సుదీర్హ విషాదకర భూస్వామ్యః విదేశ పరిపానలలో నుంచి. భారతదేశం? స్వేచ్చా వ్రజాతంత్రాలలో నాకు మేల్కాంచిన ఆ చారిత్రకా ముహూర్తంలో తిరిగి జీవించడంకోనం దేశం నలుమూలలనుంచీ మనందరం ఇక్కడ చేరాము. మనముందు విడిపోయిన ఓ సుదీర్హ పరంపరను కృతజ్ఞ తాభిరంతో సంస్మరించుకోవడంకోనం మన మిక్కడికీ వచ్చాము, మన (ప్రాచీనసభ్యతను, సంప్రదాయాన్ని అందుకో వీలు శీవి రాజకీయ చర్వా బలిస్టసాధనంగా పునర్‌ వ్యాఖ్యానించారు మన జూతిపిత ఆయన సందేశం (గ్రామాలకు; పట్నాలకు వ్యాపించింది. విద్యావంతులను (ప్రోత్సహించింది చిరకాలంగా అణగిఉన్న ఆశలను మామూలు మనుషులకు అర్థ మయ్యేలా చేపింది. మన ఉద్యమం అహింసాత్మక మైనది. మునుపెన్నడూ అనుకోని మనవారిలోని గుణాలను; బహుముఖ దైర్యాన్ని విముక్తం చేసినది. తనకం క గొప్పద్నై న లత్వ్యం కోపం పోరుతూ (ప్రతి భారతీయుడూ చాలాఎళ్తు ఎదిగాడు. కొన్నిబ్బందాలు సువరిచిళ మైన సాయుధ పోరాటాన్ని అనుసరించారు. ఎన్నెన్ని వైయక్తిక సాహస (ప్రదర్శకౌ బైన ఆత్మలులో జరిగిన ఉదాహరణ లున్నవి. మన సమ్యద్రాల కావల పనిచేసిన వారత జాతీయసేన చేపిన కృషినికూడా నేను జ్ఞాపకం చేసుకుంటున్నాను. నా మనసు ఇంకా పూర్వంలోనికి, వ్య క్రిగత స్మృతుల ఆవలకి వెళ్ళి 1851 వాటి గొప్ప తిరుగుబాటును తలచుకుంటున్నది. తాత్కాలిక లక్ష్యమేది అన్నది (గ్రభానం కాదు. కుల మత (పేరణల అడుగున మనసు లోతోతులలో బహుళా, ఒక గుర్తింపు కోసం అన్వేషణ జరుగుతూఉంటే ఉండపచ్చును. అది మరప్పరాని మనోజ్వల శతాబ్దం. అణచిసే స్తున్న చీకటిలో చాలమంది మేధావులు చిరుడిపాలు వెలిగించారు. మతగురువులు కూడా విష్ణవకారు అయ్యారు. కవులు: శాస్త్రజ్ఞులు అన్ని వృత్యు వరిధులలోని (ప్రజలూ అంతా ఏశై కలక్యం, జాతీయ పునరుక్జీవసంలో కలగలసిపోయారు. లా 25న స్వాతం(త్ర వార్షికోత్సవ సందర్భంలో పార్లమెంటు అర్థరాత్రి సమౌ వేశంలో చేసిన ప్రసంగం = అగస్థు 14, 15-]1972,

హీతిశేళ్ళ స్వాతంత్ర్యం 801 తుట్టతుదకు ఆనంఖ్యాక శ్రీ పురుషులు= తెలిసిసవారూ, తెలియనివారూ నంఖ్య లోను లక్ష్యశుద్ధిలోను అనంతంగా పోరి మజప్పునకు వచ్చిన అనంఖ్యాక స్త్రీ పురుషులు విజయం సాధించారు, మనబల మప్పు చెంఈ అణగారి అవమానపాన్టై న మనస్సు మన నాయకులు చయవిద్వేషాలకు అతీతంగా మనలను పై కెత్తారు. కష్టనస్టాలన్నిటిని అధిగమించి భవిష్య త్తువై పే మనం మన దృష్టివి 'కేంరద్రీకరించాము. గంథీరంగా, చ్రైర్యంగా ముందుకు నడిచే [పజలను ఎనరూ తలవంచ జేయలేరన్న నిశ్వాసం మనకుండగినడి. మేల్కొన్న భారతదేశం తిరిగి లొంగిపోవడం ఎన్నటికీ ఇహ జరుగబోదని మన మెఠగుదుము "స్వేచ్చ అన్నది విడగొట్టి వీలులేనిదని మన మెన్నడూ విశ్వవిస్తూ నేఉన్నాము. ఎక్కడెక్కడో జరిగే విమోచన పోరాటాలతో అనుదింధం. వీర్పరుచుకుని వాళ్ళకీ మనం తోడ్చడ్డాము మనతోపాటో, ఆ తర్వాత కోంతకాలావికో న్వతం(శ్రాల్హైన అనేక ఆశియా ఆఫ్రీకా దేళూలతో మన ఏకీభవావ్ని పునరుద్దాటి స్తున్నానము. వాబిన్ని టితో మొన మొన్న స్వాతం్యత్యమైనది బాంగ్లాదేశం.. ఇంకో 'స్వేచ్భాభ్యుదయాల కోసం పోరుకున్న వారియెడలా మన ఏకీభావాన్ని తెలియజేస్తున్నాము స్వాతంత్ర్యం. వచ్చిన తణంలో మన శక్తియుక్తులు పోరాటంలో నుంచి తక్షణ దేశవిభజన_సంజనిత నమస్యలవేపు మరలినవి. ఆ రసి జవాహర్‌లాల్‌ - నెహ్రూ ఏదో జోన్యం చెప్పు న్నట్లు అన్నారు; “భవిష్యత్తు ఏదో హాయిగా విశ్రాంతి తీను కోపలసిన నమయం కాడ అవా నిరర౦తరానుగతమైన అన్వేషణ. అలా అయినప్పుడే మనం తరుచు తీసుకుంటున్న స్వేచ్చా(గ్రళిజ్ఞ ను నర వేర్చుకోగలం'” అప్పటినుంచి పొతికేబ్ళ గడచి పోయినవి ఆ కొలంలో జయావజయోలలో మనం పాలుపంచు కున్నాము విషాదాలలో? విజయొలలో పొలుసంచుకున్నాము. నుదీర మైన ఈ (గతి పథంలో ఎన్నో సవాళ్ళు నెదుర్కొాన్నాం- జయినప్పటికీ నేడు మనం రాజకీయంగా, ఆర్థికంగా: సాంఘికంగా బలిస్టులమై వున్నామనడం శాదనబేవి సత్యం, అందులో మనం గర్వపడుతున్నాం. మన జాతీయ సమైక్యన్వఠావం; మన (పజాతం్యతం, మన మతాలీతదృష్టి: నమన సోషలిజం సుదృఢంగా సు(ప్రతిష్టాలుగా ఉన్నవి. అందరితోను మతి, ఎవరికీ లొంగిపోను...-వీటికయ్యే మనఆన్వేషణ... మన పోరాటం కేవలం మనకోసమే కాదు. మౌనవలోకం అంతటికోసం. ఆది సొంకచి శార్థంలో కేవలం మన రాజకీయ స్వేచృకోనమేకొదు పొత సమాజ వ్యవస్థను మార్చ డానికి. దారిద్ర్యాన్ని తొలగించడానికి నమౌజొన్ని ఊపిరాడనివ్వని గోతిలోనుంచీ విముక్తం చెయ్యడానికి, దురాబొరాలనుంచి దుర్విశ్వాసాలనుంచి సంఘాన్ని విమో చనం చెందించడానికి మనం నునిశ్నితులమై ఉన్నాము,

లిగ్రిల ఇందిరా గాంధీ

తొట్టతొలి మానవుడు బానిన అయినప్పుడు స్వేచ్చాసం(గ్రామం ఆరంభమైనది, తుట్టతుది మానిసి స్వతం (శతుడయ్యేదాకా కూడా సాగుతుంది. ఆ స్వాతంత్ర్యం కేవలం కనబడుతున్న సంకెలనుంచి మాత్రమే కాదు. జాతి, వర్ష, కుల లింగ విబేధాల మూలంగా ఏర్పడిన అల్బత్స్వభావం నుంచి కూడా స్వేచ్చ లభించాలి విము ఫక్తాత్ములే స్వేచ్చా మార్గదర్శక ఉపశ్వాలలై, భవిష్యత్తుగా కొంత దారులు వేయ గలరు.

మనం కృషిచేస్తున్న మహత్త్వస్థితి కేవలం సై వికబల దుర్గర్వం కౌదు, లేదా ఆర్జిక పరపీడనా దురాశాకాదు. అనూచారంగా భారతదేళం జరుపుతున్న అన్వేషణ నిజమైన ఆంతరంగిక మహత్వంకోనమే. అణుయుగంలో మానవుడు బాటిలకూడలిలో విలుచున్నాడు, అతి (పఢానమైన తన అదృష్ట చతురంగ9తలో నిలుచున్నాడు. బారత దేశ సంసేవకంకోసం, బారత మహాజన సంసేవకంకోసం మనం పునరంకితుల మపుదాము. అంతేకాక ఆవలి విశ్వుళాంతి; విశ్వమానవ కల్యాజణంకోసం పునరంకితుల మవుదాం అలాఅయితే ఇంకా (ప్రభవించని అనేకతరాలు తల ఎ త్తుకొని, సంతృప్తితో మహా (ప్రపంచ కుటుంబంలో బాగంగా జీవించగలదు.

ఆగని అన్వేషణ ఈ గొప్ప కామన్వె ! పార్గ 'మెంకేనియన్ల మధ్య ఉన్నందుకు సంతోషి స్తు న్నాను తను తమ దేశాల న్వతం(తోద్యమాలలో పాల్గొన్నవారు ఈ హాలుతో చాల మంది. ఉండవచ్చును. అలాంటి వారిలోనేనోక దాన్ని కావడం గోవ్పగా భావిస్తున్నాను. వలన పరిపాలనకు స్వ ప్రిచెప్పే ష్యతాలలో సంతకాలు చేయడం కనుగొన్న ఈ మా రాజధానీ నగరంలో ఈ సమావేశం జరగడం తగినదిగా ఉన్నది. ఏకమూూ వ్రముఖమూ అయిన నూతన కామన్వె ల్లు న్వరూపం ఇక్కడే (స్రథభవించింది. ఇందుకు చాలావరకు మూలం జవావహర్‌లాల్‌ న్నెహ్రూ మేధ; ఆయన (ప్రతీక అయిన భారత (వజల మేధ నూతన బాంధప్యం వై మనన్యలమీదా, విషాద స్మృతుల మీదా కాక, క్షమమీద, మైగత్రిమీద ఆధారపడవలెనవి ఆయన కోరిక, విభిన్న ఖండాలకు, నాగరక, అర్జీక్క, సాంఘిక జీవన విధానాలకు చేండిన దేశాలు న్వచ్చందంగా ఒకచోట చేరడం ఈ నంఘం యొక్క విశిష్ట లక్షణం. ఏ ఆవివ్యక్త-అనలివ్య క్ర రాజకీయ బంధనాలకు గొవి ఇది కట్టుదిడినదికాడు. ఇది ఏ (ప్రత్యేకవ్యవస్థకీ _చెందినదీకాదు ఏ ఒక్క న్య క్తికో, దేశానికో పెత్తనం అప్పగించినదీకాదు. పరస్పర భానవినిమయానికి; అను భవవినిమయానికి ఇది ఉపయోగకరమైన వేదికగా ఉన్నది. కామన్వెల్లు వర్ధ మాన పొ(తకు నిదర్శనం, డీవికి (ప్రధాన కొర్యదర్శిగా మిస్టర్‌ రాంపాల్‌ ఎన్నికే. మా శుభాకాంకలను ఆయనకు అందజేస్తూ తన కర్తవ్య నిర్వ హణలో ఆయన విజయం సాధించాలని వాంఛిన్తున్నాను. మా మట్టుకు మేము మా నంపూర్ణ సహాయ, సహకొరొలుండగలవని భరవసా ఇస్తున్నాము. అదెంత బాధలకు కారణమెనా? సా్వామాజ్య నందింధం మాకు యూరోప్ప రాజకియ; వె జానిక భావాలతో వంచయం కల్పించింది. తానన్నిటిసీ జీర్ణం చేసుకునే లక్షణం కలదిఇండియా అని అందరకు తెలుసు; ఇతరుల అనుభవాలను తనవిగా జేనుకునే సామర్ద్యం భారత దేశానికున్నది మూ రాజ్యాంగ కానన విర్మాణంలో మేము కోన్నీ కామన్వె స్తు దేశాల అనుభవాలను; ఇతర (ప్రజాతంత్ర దేశాల అనుభవాలను 21వ కానున్వెల్తు పార్లమెంటరీ సమావేశం (న్యూఢిల్లీలో చేసిన ప్రసంగం ఆర్టోబరు 28, 197

! ఇందిరా గాంఠీ వినియోగించుకొన్నాము కానీ మా రాజ్యాంగ శాసన (ప్రకటనకు; దాని ఆచరణకు అవసరమైన ఉ క్తేజానికి మూలం మా సంకల్ప బలమే; మా ఉత్సాహమే. అవేమో సుదీర్ధ మైన పోరాటంలో, పడిన బాథలలో సమాద్భూతమైనవి; రూపొందినవి.

మా పోరాటం బహుశా (ప్రపంచం కనివిని ఎరుగని మహోతత్తమ (ప్రజా ఉద్యమం. మాకు డబ్బులేదు; సౌకర్యాలు లేవు; ఆయుధాలులేవు. అదో వర్తమాన యగంలోవి మహాద్భుతం. బాధలకు గురై, అవమానితులై , విస్పృహాంకితులై ఉన్న (ప్రజలు తమ నిదురనుంచి, వ్మికియ నుంచి మేల్కొన్నారు. వారిని మేల్కొల్చినది మహాత్మాగాంధి. ఆయన వారిలో లక్ష్యుకుద్ధిని (పేరేపించినాడు దర్జాలు ధనం, మతం, భాష లైంగిక భేదాలు వీటన్నిటిని చీల్చుకొని అక్ష్యకుద్ది మేల్కొన్నది,

ఇండియా న్వతం్యత్ర మయినదం జే మా సంకల్చం, ఆచరణా మూలకారణాలు. 1022 లో మహాత్మాగాంధీ అన్నారు: స్వరాజ్యం. విటిష్‌ పార్ల మెంటు (వ్రసాదించే బహుంమతికాదు భారత సమ(గ్ర హృదయసనముస్మిలన మది, అది పార్ల మెంటుచేసే చట్టంతో ఏర్పడాలన్నది విజమే అయితే అది కేవలం భారతజాతి వాంఛ కది ఆమోదం తెల్పడం మ్యాత్రమే కాగలదు.” అదే 1047 లో జరిగింది. ఇరువాదుల సామరస్య రోరణీ, రాజనీతి కుశలతా అందుకు కారణం ఇప్పుడే రాష్ట్రపతి మిస్టర్‌ అట్లీ విర్య హించిన [ప్రముఖ పాతను "పేర్కొన్నారు. ఐం

జాతీయ మహాసం[గ్రామంలో కొన్ని కోట్లమంది (ప్రజలు చేరడమే తప్పని నరిగా న్వతం(త భారతం కొందరికే మీదుకట్లన దారివి విడనాడేట్లు చేపింది: (బ్రిటన్‌ కోసమని మేమీ పద్ధతిని ఎన్నుకోబేదు. లేకపోతే మా రాజ్యాంగ నిర్మాతలకు ఇతర (పజాతం్యత స్వరూపాలు తెలియనివనీ కాదు. ఇది భారత వాస్తవ స్పితికి చక్క-గౌ సరిపోతుందనే దీని నెన్నుకున్నాము. ఇది బుద్దిపూర్వకమే. మా తేపంసాపూరిక ఖఫోరాటం మూలంగా నిశ్చిత మైనదే. శాంతియితంగా; (క్రమబద్ధంగా మార్చు రావా లన్నదే మాకోర్కె. ఇందులో (ప్రజొవాణ్‌ విశ్చాయకం కావలెనన్నదే నమా దృఢ విశ్వాసం,

విద్య మీదనో, ఆస్తి మీదనో ఆధారపడిన పరిమిత నోటింగు హక్కుకు అనుకూలంగా ఒక భావం ఉండినది. ఏ ఇంత ఆ స్త్రీలేని మా సామాన్య భారత(ప్రజల యెడల అది న్యాయం చేయడం అవుతుందా? ఎంత ముఖ్యమైనా అక్షరాస్యత- బుద్ది పూర్వకంగా విస్తృతి చెందుతున్న అతరాస్యత మాత్రమే తనకుతానుగా రాజకీయ నిజాయితీకి, వివేకానికి పర్కారు పదం కాగలదాః చిరకాలానుగతంగా వాచిక సంప్ర దాయం, తరతరాలుగా వ స్తున్న నభ్యతా లక్షణాలు మా (వ్రజలకు నాగరక విద్యను, విచక్షణొశక్తిని (ప్రసాదించినవవి మేమనుకున్నాము. మా వ్వతంత్ర పోరాటం లక్ష్యం కేవలం రాజకీయ విమోచనంకాదు, దార్నిద్య నిర్మూలనం, ఆసమానకా నిర్మూలనం, బ్రూజుపట్టీ పోయిన మూఢవిళ్వాసాలు? (ప్రత్యేకాధికారాలు, అధికార బృందాలు పీనివి భద్రం చేయడం మా లక్ష్యం. తమ హక్కులను కాపాడుకునేందుకు (ప్రజలకున్న

ఆగని అన్వేషణ లీక్‌ అకి సమర్థ సాధనల వయోజన వోటింగు హక్కు రాజ్యాంగ శాననం అమలులోనికి వచ్చిన కొన్ని ఏళ్ళలోనే మా ప్రాచీన (ప్రజాతంత్ర సంవ్రదాయమైన (గ్రామీణ స్వపరి పొలనాన్ని పునరుజ్జీవితం చేశాము. పంచాయితీలు ఎన్నికోబిడతాయి. పునాదిస్టాయిలో విఖిన్న రాజకీయ విధులనవి నిర్వ ర్తిసాయి. అ

(ప్రజాతంత్ర మన్నది చాలా సాధారణమైన మాట. (వతి దేళశంలోను ఆ (ప్రజా తంత్రం మారుతూ ఉంటుంది. ఆ దేశచరిత, ఆ జాత్యిప్రవృతత్తీ. దాని వైశాల్యం, దానీ జనాభాలోని విఖిన్నతో, ఏకతో, దాని ఆర్థికాభివృద్ధి స్టాయి అలాంటి. అనేక లక్షణాలు దాని స్వరూపాన్ని నిర్ణ యిస్తాయి

వలస పాలనానంతర కాలంలో అనేక కామన్వెల్తు సభ్యదేశాలు బ్రిటిష్‌ (ప్రభుత్వ పద్ధతిని పర్శిగహించినవి. ఆ తర్వాత తమ తమ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా దావిని మార్చుకున్నవి రాజ్యాంగ చట్టాలు జడమైనవికొవు. మా రాజ్యాంగ కాననం ఆమోదితం అవుతూండగా జవాహర్‌లాల్‌ నేహూ అద్భుత దూరదృష్టితో ఈ మాట లన్నారు; “స్వేచ్చా భారతం ఓ బలవర్తర జాతీ శక్తి నిజృంభణను చూడగలదు. అదేం చేస్తుంది? అదేం చేయదు అన్నది నాకు తెలియదు. కానీ ఒకటిమా(క్రం నాకు తెలుసు దేనికిగావి ఆది బందీ కావడానికి మటుకు అంగీకరించదు. మనమిస్పుడు రచి స్తున్నది ఏ పదేశ్ళో, ఇరవయ్యేశ్ళో అలాగే ఉంటుందని కొందరు ఊపొస్తు న్నారు, ఈ నభవారు దీనిని సమాలోచించవలసిందిగా కోరుతున్నాను: మనం విస్త వాత్మకమైన మార్పుల ముంగిటనున్నాము; విస్లనొత్మక అం కే సర్వవిధాలా విస్త వాత్మకశే. ఎందుకంపే ఒక జాతి ఆత్మ తన శృంఖలాలతో (తెంచి వేసుకున్నప్పుడు, అది విచిత్ర మార్గాలలో పని చేస్తుంది అదలా విచిత్ర మార్గాలలో పని చేయవల సిందే. ఈ నభవారు విర్మి సున్న రాజ్యాంగం ఆ సేచ్ళ భారతాన్ని నంతృ ప్తి పరచక్త పోవచ్చు. ఈ నభ వచ్చేతరాన్నీ కట్టి వడవేయలేదు. ఈ కర్తవ్య _ నిర్వహణలో న్యాయంగా మన స్థానం ఆ(క్రమించుకేనే జనాన్ని ఇందుతో బంధింపలేరు.

సుదూరదృష్టిగల విచక్షణాజ్ఞానంలో జవహర్లాల్‌ నెహ్రూ రాజ్యాంగ కాన నాలు (ప్రజలకోనంగాని, (ప్రజలు వొటికోనంగాదని నొక్కివక్కొాణింఛారు. అలా (ప్రజాతంత్రం సంకుచితమూ, మార్చవీలులేని భావచ్యితంకొదనీ ఆయన అంటున్నారు ఒకొకప్పుడు తమ పద్దతిలోనవి (వ్రజాతం(త్రమే విశ్వజనీనంగా అనులుపరచ వీలైన దని కొన్ని దేశాలు అనుకోవడం కదు అది కాలానుగతంగా పరిణత మైనదని సంస్థా వకులకు సరిపడినది ఇతరులకు తర్వాత అంతయోగ్యమైనది కాకపోవచ్చునని వారు మరచిపోతున్నారు, ఆయాదేశాల భావితరాలవారు నూతన చార్మికక పరిస్థితులలో తమ వ్యవస్థలను పునః పరిశీలించు కుంటారన్నది ఊహ్య మే,

చిన్న దేశాలకు కొన్ని వెసులుబాటులున్నవి. జాతి; మతు భాషాపరంగా ఏకత్యం. చిరకాల సుసిరతా కల ఆ దేశాలు మౌదేశంలో వరుసగా చెలరేగే ఉ(ే కాలను సులువుగా (గ్రపొంచుకోలేరు,. మాదేళంలో 22 రాష్ట్రాలు, $ యూనియన్‌

కీ06 ఇందీరా గాందీ (ప్రాంతాలు ఉన్నవి. వాటిలో -చాలా వ్రవంచంలోవి కొన్ని రాజ్యూలకం క పెద్దవి (ఆ అన్నట్టు ఈ మహాసభలో (ప్రాతినిధ్యంగల అన్నిదేశాల సంపూర్ణ జనా టం భారతదేశ వ్‌నాధాలో కొంచే మించు మంచు మూడోవంతు) మూదేశంలో (ప లోని ప్రతిమత విశ్వాసమూ ఉన్నది. (ప్రధాన భాషలే పం(దెండుదాకొ శ్‌ వాటిలో (ప్రతిదానికీ ' చిరకాలా నుగతమైన లిపీ, ప్రావీన సాహీత్యమూ ల్యే! పైగా విఖిన్నస్థాయీలలో వాటి ఆక్టి కాభివృద్ధి జరిగిన (ప్రాంతీయాలిమొనా? స ఆశలు నిరంతరం జాతీయ సమైక్యాన్ని; సమ్మగ్రతను, స్థిరతను బలవరిచేవిగా _త్తగా సరిచేసుకుంటూ రావాలి. కొన్ని పెడరల్‌ (ప్రతి పత్తులద్వారా మౌ రాజల గం మా రాష్ట్రాలకు చాలా అధికారం ఇస్తున్నది కానీ ఏ పరదురా[క్రమనో? ల రంగిక కల్లోలమో ఏర్పడినప్పుడు. సమర్థంగా దానివి అదుపు చెయ్యడానికీ తగినం అధికారాన్ని కేంద్రగతం చేపిఉన్నది

గత పాతికేళ్ళ్గలో ఒకటికిమించిన సైనిక సవాళ్ళను; ఆర్జీక సంక్షోభాలను! విడిపోయే (ప్రమాదాలను మేము ఎదుర్కొని నిలబడ్డాము మా అయిదు సొరారణి ఎన్నికలు స్వాభిప్రాయ ప్రకటన విలువను; మా ఓటర్త పరిణతబుద్దిని (1871 పార్టు మెంటు ఎన్నికలలో ఓటర్ల సంఖ్య 27 కోట్లా, నలభై లతలు (ప్రదర్శించిన థారత రాజకీయాలు మతభేదాలతో: విశ్వాసాలతో నడు స్తున్నారని కొందరు నమ్మిన (వచారంచేపినా మా (ప్రజలు మళాతీత ప్యవస్లకే ఓటువేశారు. ఆత్యతివాదుల విజ ప్త లకు; అతిమతవాదుల విజ పృలనూ తిరోగ్‌ మనవాదుల విన్నపొలను:ః అతివిస్ణవ కారుల విన్నపాలను వాట్‌ తేరస్కరించారు సోషలిస్షు ఆభ్యుదయంకోనం ప్రశొ తంత్ర మధ్యే మార్గాన్నే వారు వరించారు. ఐం

యూరోపులోను, ఉత్తర అమెరికాలోను పారిశ్రామిక విష్ణవ నమయంలో నయోజన ఓటింగుహక్కులేదు; కార్మికుల హక్కుల గుర్తింపూ జరగలేదు. పరి శ్రమల నంస్థాపనం, పెట్టుబడి. పెంఛడం తమ _దేళాలలోను, సము(ద్రాలకొవాల (ప్రాంతాలలోను ఉన్నా స్త్రీలిను, పురుషులను; పిల్లలను దారుణంగా పీడించడంద్వారో జరిగింది, విపుణులై న కార్మికుల అవసరం వీద్యను (ప్రవేశపెట్టింది. అదేమో ఉత్తమ పరిస్థితులను, ఆధికాధిక నమానతలను అపేక్షించింది. అయినప్పటికీ అప్పటికే ఆర్థిక. ప్రాతిపదిక బలంగాఉండి ఈ వాంఛలను తీర్చగలిగింది. మరి ఇండీ యాలోను, ఇతర నూతన న్వతం(క దేశాలలోను ఈ చార్మితిక పరిణామ మనేది తలక్రిందులై నది. రాజకీయ స్వాతం(త్యంలో చిరకాలంగా అణగిఉన్న కో ర్కెలు. అవసరాలు పై కివచ్చినవి. ఆత్మోన్మీలనకు, ఆర్హిక సంక్షేమానికీ ఎగబడుతున్న రూపంలో అవివెల్లడై నవి. వారిని సంతృప్త పరచేశ_క్రి మాకింకా చాలాదూరంలో ఉన్నా జనం ఓరిమి చూపడంలేదు. బలాత్కోళ పదతిలో ఆర్సి కాభివృద్దిని వేగవంతం చేయడంలో విజయం సాధించిన వ్యవస్థలను గూర్చ మాకు తెలుసును. అయినా పొరహక్కు-లతోపాటు మార్చును సాధించడమనే మరింత సంక్సిష్టమైన మార్గాన్ని

జని అన్వేషణ టి? ణా క యా గా య పాతికేళ్ళ అనుభవం మా విశ్వాసాన్నిత్రోసి రౌజన పరచలేదు, అలక లి గాన? మా ఆధువికీకరణను గనీ (సజాతంక వద్ధతి కుంటు బాహ్య లక్షణాలు క్ట న్‌ దు వి కొన్నేళ్ళ్గలో పోయేదికాదు.. దాని ఉన్నది. మా లోవ నీ ప. వు సంపి విధానంలో నరిచేయనలపినది చాలా తు తలో చెపుకోదగి బె బాగాతెలుసు. ఇదిలాఉన్నా వ్యవసాయో వు వె న అభివృద్ధి జరిగింది. మా పారిశ్రామిక (ప్రాతిపదిక ఐల కాధివుది లా ్త్తం లి సాగుకున్నదై. నిరంకుళ రాజ్యాల విజయంతో పోలిస్తే ఆర్టి సద్ధిలో కనబదేంత భేదంలేదని మేము చెవ్చుకోగలం. నంపావన్‌ “ర, 'సేచ్చ రాజ్యాంగ కాసనామోదం, పార్ల మెంటరీ (వభుత్వ- ని ఖ్రాపనం తప్పనిసరిగా ఏకాభిప్రాయాన్నిః భద్రతను నూచించవు అమ త్తత త్యావసరం. (ప్రజా తంత్రంలో (ప్రతిఒక్కరి ఆమోదం ఉండక పోవచ్చు. వాని ఆచరణ (ప్రతివారికీ అర్హంకాక పోవచ్చు. అది విజయవంతం కొవాలని (వతివాడూ ఆశించక పోవచ్చు... పక బలవ త్తరమైన (ప్రజాపార్డీ స్వేచ్చను సొధించడమేకాక తన దూరదృష్టిలో శ క్రి యుక్తులతో అత్యధిక నభ్యాక (ప్రజానీకాన్ని నమార్శాహా సరుస్తూ వస్తున్నప్పుడు ఆ స్లానానికితై పోటీపడేవారిలో నిన్సృహ పెగిపోవచ్చును (వజాతం[త్రం అంపే అదొకీనుదూర్‌ లత్యమో గమ్యమోకాదు. _ఒకదేళం తన వ్యవహారాలను నడుప్పకునేందుకై.. కలిపిచే నున్న ఒక వద్దతి అది వర్ణమాన నమా జంలో తస్పనిసరిగా ఇది సాంఘక ఆర్బిక మార్చులకై కొన్ని చర్యలు తీసుకోవ డంగా రూసొందక తప్పదది. అది ఒక వర్గాన్నో మరొక వర్గాన్నో కదిలించి వేయ వచ్చు. కోరుతున్న పరిసతులతోపొటుగా. అంక వేగంగానూ నూరుతూ తన (ప్రజల సమస్యలకు పరిష్కరించేడంలో తన శ్రీని నిరూపించుకుంటున్నంత వరశే నీ న్యవస్థ అయినా నిలుస్తుంది. అత్యధిక నంభ్యాక (ద్రజాసీకం తమ అ న్తిత్వంకోనం పోరాడు -.. తున్నప్పుడు కొందరి భౌతిక విలాసాలను గాని విచ్చల విడిగా వారిస్టం వచ్చినట్లు వారు (ప్రవర్తించడా న్నీ కాని వారు అమోదిస్తారొ? నపహిస్తారాఃసారాణం ఏమీటం ఆటే ఒక్‌ పార్టీ గాని దానికి (వత్యామ్నాయమైన ప్రారీలుగొని ఎంతవరకు పజల ఆశలను ఆశయా లను (ప్రతిబించించగలవు, “అన్నే” ఏళ్ళు గడచినకొలది కొన్ని (ప్రజాతంత్ర వ్యవస్థలు రెందేరెండు (ప్రధానపార్టీణ రాజకీయంగా పనిచే సేరీతిలో పరిణానుం బెంది నవి * ఈ సూతశ్రాన్నుంచి ప్రక్కకు తిరగడం (ప్రజారంక సారాన్ని నీరసం చేస్తుంధా? (సజాతం్యత పద్దతిలో అధికొరానికి వచ్చే శక్రిలేని కొన్ని పార్టీలు రాజ్యాంగ బద్దంగాన్సి లేదా రోజ్యాంగ పరిది నత్నికమించిన సవాళ్ళను చేయవచ్చును వసిళనంలో ఉన్న (ప్రజాతం(త్రాలు అలాంటీ పరిణామాలురారుండా తమ్ము రడీంచకో వడం తప్పనిసరి. అప్పుడిక బాధాకర మైన రాజ్యాంగ నివారంజోపాయాలను దేనినో వినియోగించి (ప్రతీకారం చెయ్యడం పద్యు క్తరర్మం అప్పతుంది, ప్రజాతంధత్ర వ్యవస్థా పరిరతుజణం అన్నదొక్క పాలకపజెనికీ పరిమితమైన బాధ్యత మాత్రమే కాదు. ప్రతి పతిలకూ, జనం యీవన్మందికీ అది సమానంగానే అనువ ర్తిస్తుది*

వ్లీర్రీక్ర ఇందీరా గాంధీ

ఉదరవాధం, మార్క్చెజం స్టూల స్వరూపాలు రూపొందిన 18ళ తాట్టి మధ్య భాగం, ఇరవై శతాద్దిపు పూర గధాగాలలో కంచె. సాంఘిక; ఆర్థిక సమస్యలు ఆతి సంక్షిష్ణ్టమైపోయినవి (విటన్‌, అమెరికాలలో కూడా తమ (ప్రజాతంత్ర స్థ్టూలరూవం నూతన ఆర్థిక ఒత్తిడులను తట్టుకోగలవా అన్న వాదోపవాదాలు సాగుతున్నవి.

మనలో ఎవ్వరమూ ఒశేదేశానికి చెందినవారం కాదు సామాన్య మానవతా కటుంబంతోని పొరులం మనం. (ప్రపంచం సంకుచితమై పోతున్నది. కనుక అందు లోని సాంకేతిక ఆర్థిక; రాజకీయ శక్తులు, జాతీయ సరిహద్దు అన్నిటిని ఆతి(కమించి భౌగోళిక మవుతున్నవి; రాకకీయ వ్యవస్థకు, ఆర్థిక యాజమాన్యాలకు చెందిన సిద్ధాం తాలు ఈ వాస్తవానికి తగినంత పూర్తిగా ఎదగలేదు కొన్ని పరిస్థితులు సంక్షిష్టమైనవి. బాటలమీద తారు సీమెంటువేయక దుమ్ములేస్తుంళే అది వెనుక బడినతనానికి సూచన, కొని కార్జానాలో నుంచీ దుమ్మూధూళీ బయిటికి వస్తూం'కే అది అభివృద్ది సూచన, యూరోపులో లక్షలాది టన్నుల ఆహారపదార్థాలు విధ్వంసం అవుతుంటే అది (వగతి శీల ఆర్థిక యాజమాన్యం. తగినన్ని గోదాములు లేకనో, శీతరీకరణవసతి లేకనో తగినంతగా విలువచేసుకునే పొకర్యంలేని నూనెగింజలో ఇతర ఆహారపదార్హాలో మగ్గి పోకే అసమర్థత,

మా సుదీర్హ జాతీయానుభవంద్వారా భారతదేశం సహజీవన పిద్ధాంతాన్ని (పకి పాదించింది. అది చిన్నదేశమైనా నఠే తనదారిని తాను పోయే హక్కును మనం గుర్తించకపోతే సామరస్యం వుండదు మరి స్వతం్యతమంకే తనపొటికి తాను వేరుగా వుండిపోవడం కాదు పరస్పర సదవగాహన, సహకారం, శాంతి అనే లత్యె అను చేరుమనేందుక్షై సమాన (ప్రాతిపదికపై పరన్పరాశ్రయకకోసం మనం తప్పక పవిచేయాలి. కా

మనయుగం ఒకవిధంగా అనిర్జిష్ట మైనది. (ప్రతిచోటా సమ్మగ్రతకోసం అన్వేషణ కొనసాగుతున్నది.

మిమ్ములను ఇండియాకు ఆహ్వానిస్తున్నాను. ఇదో చిత్రమైన దేశం. విదేశాల నుంచి వచ్చినవారికే కాదు, ఇక్కడే తమ జీవితకాలమంతా గడపినవారిలో చౌల మందికికూడా ఇదో చిత్రమైన దేశమే. మా నాన్న భారత చరిత్ర, సంస్కృృశు లలో దూరి దాన్ని ఆవిష్యరించడంలో యావజ్డీవితం గడిపొడు. ఇండియాయే ఒక (ప్రపంచం___స్థలంలోను, కాలంలోనూ కూడి ఏ ఒక్క భాగాన్నై ననా చూచి దాని వై ళాల్యంపల్ల అదే అంతా అనుకోవచ్చు. అదయినా అది ఒక భాగంమా(త్రమే శతాబ్దాల సంగమల) వదులుకోలేని గతం, మారిపోతున్న వర్తమానం, ముందుకు చొచ్చుకొనివ స్తున్న భవిష్యత్తు వీటిమధ్య పరస్పరాశ్రయతా ఇవన్నీ అర్థం చేసు కోనడం మరింతకష్టం. వైవిధ్యంతో ఏకేభావంవలెనే) మా సంక్షిష్టకలో ఓ స్పష్టత ఉంది. ఏవో గణాంకవద్ధతులూ ముందే నిర్ణయించుకున్న భావాలూ చాటిపోలేనివారికి

ఆగని అన్వేషణ లీ ఈ సులభత కానరాదు. అయినా ఈ సంక్షీ ష్టతతోనే ఓపికలేనివారు మైపైన మరీ ఉచ్చి వచ్చి అభ్మిప్రాయాలను ఇక్కడ సమస్యలను గూర్చిః నంఘటనలను గూర్చి వెల్లి డిస్తుంటారు, మా (ప్రజల భౌతిక సౌకర్యాలను సంతృ ప్తిపరచాలనే కాదు మా కోరిక. సృజనాత్మక, ఆలోచనాత్మక అఆన్వేషణలకోసం వారిని విముక్తులం చేయడమే మా వాంఛ బాగా నిర్వర్తించిన కర్తవ్య నిర్వహణనుంచే హక్కులు వెలికివస్తాయని మా మహాత్మా గాంధీ నేర్పించినదావిని మేము నమ్ముతున్నాము (ప్రతి మనిషి "స్వేచ్చ తన తోటివారి స్వేచ్చనుంచి విడదీయరానిదని మా విశ్వాసం. ఇలొ అన్నప్పుడు తప్పని సరిగా ఇందులో అంతర్షర్భితమై ఉన్నదేమిటం టే తన స్వేచ్చావరిధిలో నే; తన విధ్యుక్త ధర్మ నిర్వహణలోనే మనిషి తన ధోరణిలో తాను? తనదారిలో తాను ఎదగడానికి వీలున్నది. అయినా వివత్షకు ఆతను గురికాడు,

మా సుదీర్హ చరిత్రలోని ఎత్తువల్లాలలో: సౌభాగ్య భాగ్యచర్ర నమ(క్రమంలో, 'స్వేచ్భాపరాధీనతలకో నూ ఆత్మను మేము ధారపోసుకోలేదు. అది మాఠు మౌననృని లోని మానవతాసారంగా కానవసుంది. తనకుతాను సమన్వితమై, నంఘర్షణారహిత మైనట్లు శాంతి మహానభలలో సమగ్నమైనట్టు (ప్రపంచ వాళావరణంతో సమన్వితం కొగల నమాజాన్ని మేము ఊహంచుకుంటున్నాము మా (ప్రవంచదృక్పఠంల్‌ అన్ని సంక్షోభాలూ (ప్రళాంతిలో ముగుస్తాయి అన్ని నంఘర్షణలూ సుస్థిరతలో మగుసన, అన్ని నంచలనాలూ నిశ్చలతలో ముగుస్తాయి. మనిషీ (వళవించడం; వించడం మహాదర్శాలకోసం, అదే మా ఆగని అన్వేషణ,

(1

సాంఘిక పరివర్తనం

(గామాలకు విజ్ఞానం

ఇంజనీర్ణ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ ను అభినందించే అవకాశం, వారు సువర్జోత్సవం జరుపు కొంటున్న నమయంలో భారత (ప్రజల శుభాకౌంక్షలను వారికి సమర్పించే అవకాశం అభించినందులకు నేను ఆనందిస్తున్నాను.

మన ఇంజనీర్లు చిత్తశుద్దితో సమర్దతతో మనదేశానికి సేవ చే స్తున్నారు. పరిశ్రమ లలో, విధ్యుచ్భక్తిలో, ర వోణొదులలో చేడు మనం చూ స్తున్న అభివృద్ధిలో చాలావాగం ఇంజనీర్ల పనితనంవల్ల కలిగినదే నిజానికి నమ్యగ్ర సర్వతోముఖా భివృద్ధివి నేడు సాంఘిక-ఇంజనీరింగు అంటున్నారు. జాతి నిర్మాతలుగా: ఆధునికీకరణ కార్యకర్త లుగా ఇంజనీర్లకు ఆ మాటలు గొప్ప యోగ్యకాపష్యతం.

అభివృద్ది, ఆధునికీకరణ అన్నవి కేవలం కొత్త పరిశ్రమలను స్థాపించడం లోనే ఉండవు” జాతి మౌలిక ఆర్లిక న్వరూపంలో వచ్చేమార్సు అలాగే (ప్రజల దృక్పథంతో వచ్చేమార్చు వాటీలో అనున్యూతమై వున్నవి. అవి సూచించే దేమంటేంసంఘంలో నిర్మాణ లోపాలను మనం గురి స్తున్నామని, వాటిని తొలగించ డానిక్సై కృషిచే స్తన్నామని,

అభివృద్ధి ఆంపే ఆర్జికోత్స్తి పెంపుదలో, జాతీయాధాయం. పెంపుదలో మాత్రమే కాదు. పెరిగిన వన్‌తులను జాగత్త అవసర మైన చోట్లకు; మనం దృష్టిని శేంద్రీకరించవలసిన చోట్లకు చేర్చాలి; ఇతోధి కొభివృద్ధికి మూలమైన కార్య[క్రమాలలో కృషిచేయాలి. అభివృద్ధి మంచి బెడ్డలతో నిమిత్తం లేకుండా జరిగితే అందువల్ల భావి ఆభ్యుదయమే (ప్రమాదభరితమవుతుంది.

గత ఇరవై ఏళ్ళలో మన ఆర్థికస్థితి విస్తారంగా (ప్రమాణంలోను; వైవిధ్యం లోను కూడా పెరుగుతున్నది. మీ విద్యాలయంలో సభ్యత్వం "పెరుగుదల డేశ(ప్రగతికి రూపకం, ఇంజనీరింగు అనేది నేడు ఒకానొక వృత్తిని సూచించదు అనేక వృత్యు సాధులకు అదొక సామాన్య నామదేయం. మీ సంఘాన్ని సంస్థాపించినవారు ఇంజ నీరింగు ఇన్ని రంగాలలోనికి అల్లుకొని పోతుందని ఊహించి అయినా ఉంఢరు. నూతన సాంశ్రేతికాంశాలు మహా వేగంతో తలసూపుతున్నవి కాబట్టి మీ ఆలయంలో ఇంకా ఎన్నో విభాగాలను బృందాలను ఏర్చరుచుకోవలసి వస్తుంది. కలకత్తాలోని ఇన్‌స్టిట్యూషన్‌ ఆఫ్‌ ఇంజనీర్సు వారి స్వర్ణోత్సవం సందర్భంగ్లా ఇచ్చిన ఉపన్యానం అ ఫ్‌బవరి క్మ్‌ 1970 ల

వ 4 ఇందిరా గాంధీ (ప్రత్యేక ళాథా ప్రావీణ్యం అన్నది పెరిగినకొలదీ విషయాలను మరింత విశాల దృక్పధంతో చూడవలసిన అవసరం ఏర్పడుతుంది. వైజ్ఞానిక నూతన ఆవి చ్కృరణలు పాత పవర్షీకరణలను, నామపట్టికలను ధిక్యరిస్తున్నవి అందువల్లనే సమన్వయావసరం పరస్పర విభాగ దృష్టీ అవసరమవుతున్నవి తమ సమస్యలను సరిష్కరించుకునేందుకు విభిన్న వర్ణాల ఇంజనీర్లు సమావేశం కావడం చాలదు. “ఇంజనీర్లు ఇతర విద్యా శాఖల (ప్రతినిధులతో కూడా సమావేశం కావాలి. ప్రతి ఇంజసీరూ తినలో తాను సాంఘిక విజ్ఞానం; కళాత్మక క్డానం "పెంచుకోవాలి. మీ బృందాలలో. ఒకటి వ్యవసాయ._ఇంజనీరింగునకు అంకిత మైనదని తెలుసుకునేందుకు సంతోషిస్తున్నాను ఇటీవలి కొలం వరకూ ఏనాటి వనరులకూ తత్పంబంధ విషయాలకూ తప్ప ఇంజనీరింగు అంకే అదేదో పట్టణ జీవితానికి ఆనుబంధంగా ఉండేది. (గ్రామాలలోని గృహ నిర్మాతలు తమ జానపద (ప్రతిభతో కట్టుకునేవారే తప్పా ఆధునిక ఇంజనీరు సహాయం పొందేవారు కాదు నేడు (గానూ లకు శాస్త్రీయమైన ఆవిష్కరణలు ఆవనసరమవుతున్నవి అవి వాటిని వాంఛిస్తున్నవి. సాంకేతిక నై పుణి (గ్రామాలకు చేరవలెనన్నద్గి నేటి తక్షణావసరం, ఇతరళత్రా ఆర్టి కాభ్యుదయం అంకే అనంతంగా పట్నాలు పెంచడం. మహా నగరాల విస్తృతి బహుశా భారతదేశంలో కూడా తప్పనిసరి కావచ్చు కానీ, మన ఛారీ ఆర్లిక సమస్యల శై న,డీర్చ కాలిక పరిష్కారం ఎలా సాధ్యమంయే (గ్రామం నివసించడానీకి మరింత ఆకర్షకంగా ఉండాలి, పట్టభద్రులకు కాకున్న పాఠశాల వదలినవారికి ఉద్యోగం చూపగలగాలి; వైద్య సౌకర్యాలను వినోద సౌకర్యాలను కల్పించాలి. = * విద్యుచ్చక్తి మూలంగా పట్నానికీ (గ్రామానికీ మధ్యనున్న దూరం. తగ్గించ ఇవీణన్నది. విద్యుచ్చక్తి మూలంగా వ్యవసాయం మరింత సాంకేతికంగా ఉన్నత స్థాయికి పెరిగి లాభసాటి పరిశ్రమ అవుతున్నది, వ్యవసాయోత్ప్తిపై ఆధారపడిన “లఘ్లు పర్మిశ్రమల నెన్నిటినో ఆది పోషించవచ్చును. అలాగే చిన్నచిన్న పరికరాల తయారీకి, రిపేరీలకు వినియోగ పడవచ్చును. మన దేశంతోని ఉత్తమ మేధావుల్నైన ఇంజనీర్లు (గ్రామీణ సమస్యల గూర్చి మరింత హెచ్చుగా? మరింత "సృజనాత్మకంగా ఆలోచించగలరని నేసు ఆ; స్తున్నాన్తు తమ సృజనాత్మక భావాల ద్వారా లక్షలాది (ప్రజలు లాభ పడుతుండగా వారు చూస్తే తమ కష్టానికి ఫలితం ఎంతగా దక్కి౦ద్లో బ్రహస్తారు. లా స్ట " మనమిప్పుడే ఒక నూతన్న దళకంళో 1పవేశించాము. ఈ డళాబ్లిలో మనపి బ్వయం సమ్మగఠను సాధించుకోవాలి, 60, దళాద్దిలో మొదలిడి పూర్తకాని అనేక కార్యాలను పూర్తి చేసుకోవాలి, వ. మన నాల్గవ పంచవర్ష్శ (వణాళికా _స్వరూప్తాన్ని, పరిధిని విశ్చయించు కోనడంలో మనం చిమగ్నులమై ఉన్నామ్థు.. (ష్టాక్నతిక అణసహూశాలు, ఇతర ఈతి

(గ్రామాలకు విజ్ఞానం కేక్‌ బాధలకు వ్యతిరేకంగా ఎన్నేళ్ళ నుంచో పోరాడి తిరిగి మనం సాధారణ (సగతికి సాధారణ రూపాన్ని గీసుకోగల స్థితిలో ఉన్నామంళే; ఆయా ప్రాజెక్టుల వివరాలను నిర్దేశించే స్థితిలోకి వచ్చామంళే ఎంతో సముత్చుకులమపుతాము. అభివృద్ధి వేగం అధికమైనకొద్దీ పాక్షికంగా నేడు మనల నెదుర్కొంటున్న ఒక జటిల సమన్య సరిష్కారమవుతుంది.__అది సాంకేతిక నిపుణుల ఇంజనీర్ల నీరుద్యోగ సమస్య ఎంత జాగ్రతగా తయారు చేసిన (ప్రణాళికలలోనై నా కానవచ్చే తాత్కాలిక ఆనమనవ్విత లక్షణం. యాభ్హైయన దళాద్దింలో మరిన్ని $క్షణా హైక్రర్యాలను కల్పించాం. €0 దళాబ్టి ప్రారంభంలోనూ పెంచాం. తీవ్ర జెమాన్ని కొని, అర్జిక సంక్షోభాన్ని కొని ఊహించడం అప్పటికి సాధ్యం కాలేదు. అప్పటి ముఖ్య ఆలోచనల్లా నిపుణులైన వారి కొలతను ఎలా తీర్చాలా అన్నదే.

నాలుగవ (ప్రణాళిక కేవలం ప్లానింగును కేవలం ముందుకు కొనిపోలేదు. అలి వృద్ధి ్రధను దళమి సృష్టించే అనేక సమస్యలనది పరిష్కరించ చూస్తున్నది. ఒక ముఖ్య అక్ష్యుం ఏమంటే వర్షాల మధ్యః (ప్రాంతాల మధ్య అనమానతలను సరి చేయడం. రెండవది మన కాళ్ళమీద మనం నిలబడే స్థితిని త్వరపరచడం౦ ప్రాకెప్ట అను; యం(త్రాలను, పరికరాలను డిజైన్‌ చేపి నిర్మించే సంస్థలు మనకు ఉన్నప్పుడే స్వయం సంపూర్ణత సాధ్యం,

పరికరాల కోసం, డిజె న కోనం ఇతరులపై ఆధార పడడడం డబుబ దండుగ పైగా మన అభివృద్ధి అనిశ్చితమవుతుంది. ఒత్తిడులకు లోనవుతూంది' ఒక (ప్రాజెక్టో, (ప్రోగ్రామో ఆమోదానిక్షైనా దగ్గరకు నచ్చినస్పుడు అడుగుతాడు ఇదంతా మనవారే చేసుకున్నారా? చేయడం లేదా అని. అనేక నమష్టి (వతివొ న్‌ విషయంలో మనం ఈ పరీక్షనే అమలు జరుపుతున్నాను. నిణొ నికి నిర్ణయం ఆలస్యమవుతుందనే కొన్ని ఆరోపణలకు ఇదే కారణం,

విదేశాలతో కలిసి చేసుకునే ఒప్పందాలు భారత సలహాపై నే జరగాలన్న. మీ సూచన అధ్యజె, చెవిటికి శంకూదినట్టు కాలేదు. సమర్ధులైన ఇంజపీరు. సలహా దారుల జావితాను' తయారు చేనేవని మీరు చేవట్టినందుకు. నేను సంతోషిస్తున్నాను. ఆది ఇచ్చే వివరాలన్నీ సమ్మగంగా ఆ బొవీతాలో ఉండగలవని ఆశిస్తున్నాను.

యాజమాన్యంలో, వరిపాలనలో ఇంజనీర్హ కు ఎక్కువ (ప్రాముఖ్యం ఇవ్వాలని కూడా మీరన్నారు. చాలా (వ్రభుత్వ రంగంలోని ప్రాకెష్టలలో వృ త్తిలోని మానే జర్గను తేవడానికి చి _త్తకుద్ధితో (ప్రయత్నించాము పీ5తో చాల మందికి సాంకేతిక (ప్రాతిపదిక ఉన్నది. ఈ కొర్యక్రమం ఇలా తప్పక కొనసాగుళుంది అయికే పల్లిక్‌ రంగంలో గాని, పై9వేటు రంగంలో గాని ఓ పెద్ద కార్ణానాను నడపడం శేవల౦ ఇంజనీరింగు విషయం కాదు. అదొక జటిలమయిన పరిపాలన కళకు చెందినది. లాజకీయ సరిజ్ఞానంలో, వైయక్తిక విశ్ళాయకతలో నైపుణ్యం కావాలి, దానికి,

818 ఇందిరా గాంధీ చున యువకులై న ఇంజనీర్లు యాజమాన్య కాస్రంలో, ఆర్జిక రాజకీయ (ప్రజ్ఞలో సుళిక్షితులయ్యేలా మీరు చూడాలి. యాజమాన్య శాస్త్రాన్ని (మానేజ్‌ మెంట్‌ సైన్స్‌) మీరొక శిక్షణ భాగంగా గుర్తించినట్టు కనుగొని సంతోషి స్తున్నాను. పరిపాలనా బాధ్యతలను నిర్వహించడానికి ఎక్కువ మంది ఇంజనీర్ల ను పిలిచేందుకు వీలైన భావ వాతావరణాన్ని సృష్టించడంలో ఇంజనీర్లే కృషి చేయాలి, చారు (ప్రజలకూ తెలియజెప్పాలి, తమ కింద పని చేసే కార్మికులకూ తెలియజెప్పాలి. నాకు జ్ఞాపకం___ఒకసారి ఒక పెద్ద (పాజెక్టను మా నాన్న దర్శించారు. అక్కడ పని చేసే కార్మికులకు అదంతా ఏమిటో, ఎందుకో, తమ ్రమవల్ల లభించే లాభా లేమిటో ఏమాత్రం తెలియదని ఆయన కనుక్కున్నాడు, ఇంజసీర్లు ప్రాజెక్టులు ఏర్మించాలి, అంతకం'పె ముఖ్యంగా (పగతిః అభ్యుదయ పధంలో చేయి కలపా లన్న భావాన్ని నిర్మించాలి. (ప్రభుత్వోద్యోగులు కొన్నిటికి బద్దలైన వారు మనకు కావాలీ అని ఇటీవల వేనన్న మాటలకు.___బహుళా బుద్ధి పూర్వకంగానే కావచ్చు. అపార్థం కల్పించారు ల్నవభుత్వోద్యోగులు నన్ను బలపరచాలనో, నా రాజకీయ పిద్ధాంతాన్నో బలపరచాలని నేను కోరుతున్నట్టుగా ఆసవ్యాథ్యానం చేశారు. అందుకు విరుడ్డంగా నేను చెప్పాను. రాజకీయంగా అనుకూలురో, అనుచరులతో అయిన (వభుత్వోద్యోగులు. నా కక్కర లేదు. వారి పని నిర్మొహమాటంగా సలహ ఇవ్వడం, అయితే పార్ల మెంటు ఆమో దించిన రాజ్య ఆదర్శాలకు తాము బద్హులెనట్టు వారు భావించాలి, తాము పరిపాలించ వలపిన కా ర్య(క్రమాళల'పై వారికి నిర్నిబద్ధమైన విశ్వాసం ఉండాలి. మతాతీత తత్వంపై సమైన, విశ్వాసం లేని అధికారి మత సమస్యను 'పరిష్కరించలేడు. చేశ (ప్రగర్‌కీ మనందరమూ బద్దులమై ఉండాలి. " మన (ప్రజలందరి సంక్షేమంలో మనం వ్యక్తి గతంగా థాగరులమన్న భావం మనకు కావాలి.

ఒక నూతన విద్యా విధానం మనం స్వాతంత్ర్యం సాధించుకున్న- తర్వాత మనం చేపిన గొప్ప పొరపా "పేమిటంయే మన విద్యావిధానాన్ని స్వరూపాన్ని పూర్తిగా పునర్వ్యవస్తీకరించక పోవడమే. అ తస్పునకు ఇప్పుడు చెల్లించుకుంటున్నాము. ౦ మనమేం చేయాలో తెలుసుకోవడం సులభం కాని, ఇంత నువిశాల వైవిద్య నంభరితదేశంలో _ విద్యకు రాష్ట్రాల జాబితాలో చేర్చిన మన రాజ్యాంగ కాననం -క్రీంద ఇలాంటివాటిని మార్చడం అంత నసులభంకాదు అయినప్పటికీ మన (సస్తుత విద్యామంత్రిత్వశాఖ కొన్ని మార్పులను చేయడానికి సాహసమైన (ప్రయత్నం చేస్తు న్నది మనం చేళూలనుకున్న మార్పులన్నీ చేయలేకపోయినా కనీసం కొన్ని మార్చు లను చేస్తున్నది త్వరలోనే మన యావద్దేశం అనుసరించ వీలైన దారిని చూపే మార్చులవి. ఇందుకు నేను సంతోషి స్తున్నాను. మొట్టమొదట విద్య అనగానేమిః అనేది ఆ విద్య మనకు ఎలా ఉపయోగ పడాలీ అనేదీ మనం ఆలోచించుకోవాలి మంచి విద్యాలయాలు, మంచి పాఠశాలలు, మంచి కకాళాలలు మంచి విశ్వవిద్యాలయాలు మొదలై నవాని అవసరంఉన్న మాటలో నందేహంలేదు. అయితే విద్య అన్నది కేవలం తరగతుల గదులలోనిక్‌ పరిమిత మైనదికాదు. అనలు పసిపాప పుట్టుకతోనే ఆది ఆరంభమై వృద్ధమూల్తి తుది నిశ్వాసం దాకౌ అది పరివ్యాప్తమై ఉంటుంది తనకూ తన పరిసరాలకూ ఏం జరుగుతున్నదో, తాను ఎవరితో కలుస్తున్నాడో తాను చదువుతున్న పుస్తకాలేవో వీటినుంచి తనకేం జరుగుతున్నదో సుదూరాలలోని స్థలాలలో జరిగే ప్రపంచ సంఘటనల నుంచి కూడా తనలో తన పరిసరాలలో వచ్చే మార్పులనుంచి మనిషి నిరంతరం ఏదో నేర్చుకుం 'టూనే ఉన్నాడు. ఈ అనుభవన శక్తినే నిజమైన విద్య అంటారు. ఏం జరుగుతున్నదో, మనం ఏం చూస్తున్నామో వాటినుంచి పొరాలు నేదు కోవడం ఎలాగో మనం తెలుసుకుంటే అప్పుడు ఎక్కడెక్కడ మంచో చెడో నంతోషమో, విషాదమో ఏం జరిగినా దాని నుంచి మనం నిజంగా లాభం పొంద గలం ఇదే. నేను నేర్చుకున్న విద్య అనుకుంటాను నేను చాలా పారశాలలకు 'వెళ్ళాను.._వాటిలో కొన్ని మంచఛివీ కొన్ని అంత మంచివికానివీ. (ప్రపంచంలోని తమిళనాడులోని “గాంధి గ్రామ్‌ రూరల్‌ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ ” వారి స్నాఠతకోత్సవ పీ సభలో చేనిన ఉపన్యాసం = జనవరి క, 1978

ల16 ఇందిరా గాంధీ అత్యుత్తమ విశ్వవిద్యాలయాలు రెండింటికి వెళ్ళాను కానీ నేనేం నేర్చుకున్నదీ అనాటి తరగతుల గదులలో కాదు, వాటివెలుసలనే అని చిత్తశుద్ధితో చెప్పగలను, నిజం చెప్పాలి, ఈ విద్యాలయాలు బయబనుంచి ఎలా నేర్చుకోవాతో నేర్చినవి స్వామి నివేకానంద అన్నట్లు విద్య ఆనగా ఒక వ్యక్తి ఏం నేర్చుకున్నాడన్నదికొదు, అతనెలా పరిణమించాడన్నది: అంకే ఈ భావాలు మనతో చాలాకాలం నుంచి నలుగు తున్నవి. మన జీవితాలలో వాటిని వాస్తవంగా ఎలా అనువ ర్హించాలో మనం చూడాలి. పిల్లలు విద్యార్థులు ఏ జనగణంలో జీవి స్తున్నారో ఆ జీవితంతో విద్య సన్నిహితంగా సంబద్ధమై ఉన్నదనడంలో అనుమానంలేదు మనలో (ప్రతి ఒక్కరూ ఒకవ్యక్తి ఇందులో (ప్రతిదీ సమన్వితం కావాలి అలా కాకపోతే మానవునకు చాలా కష్టం కలుగుళుంది. విద్యద్వారా మనం తమలో తామే కాక, తనతోటి వారితోకూడా సమన్వయం సాధించిన సమగ్రవ్య క్రిని, (ప్రకృతితో కూడా సమన్వయం సాధించిన మనిషిని మనం సృష్టించదలచుకున్నాము. నేడు మన దేళంలో విద్యావిధానాన్ని (ప్రశ్ని స్తున్నారంకే అబాంటిదే ఇతర దేశాలలో కూడా జరుగు తున్నది. విద్యావిషయక సంస్కరణలు జరిగినచోట్లకూడా తమ విద్యాపద్ధతి సరై నదా అని జనం సందేహం వెలిబుచ్చుతున్నారు. ఇదే పద్ధతిలోనే భారత విద్యార్థికొడా ఆలోచిస్తున్నాడు. వ్యక్తి గతంగా గావి, సామూహికంగా గాని అనేక విద్యార్థులను నేను కలుసుకున్నాను వారంతా భారతదేశంలోని విద్యయొక్క భవిషత్తునుగూర్చి చాలా ఆందోళన వెలిబుచ్చుతున్నారు. సిజమే వారిలో కొందరు దానిని సంకుచిత దృక్పథంతో చూస్తున్నారు. ఈ విద్యవల్ల తమకు ఉద్యోగాలు దొరుకుతాయా అనే చూస్తున్నారు; వ్యక్తిని ఉద్యోగానికి తగినట్టు తయారుచేయడం విద్యయొక్క కర్త వ్యాలలో ఒకటవడం తధ్యం, విద్యారంగంలో ఎక్కువగా వృ త్తిశకణకు అవకాశ మివ్వాలని ఒక సూచన ఉన్నది. ఆది మంచిసూచనే కాని అది పరిమితం చేసే సూచన ఎందుకంటే మనమొక (ప్రత్యేకవృ త్తిని గూర్చే ఆలోచి స్తే_.సమాజంలో గబగబా వస్తున్న మార్పువల్ల ఆ (ప్రక్యేకవృ త్తి మాయమైపోవచ్చు. అప్పు డా వ్యక్తీ ఏం చేస్తాడు? అతను ఆ పరిస్థితికి తన్ను మలుచుకోగలడా? ఆ సవాలు నెదుర్కొనే చాతుర్యం ఉండిన మరో వృత్తిని చేపట్టగలడా? కాబప్టే మనకు వృ త్రి?క్షణ ఉండ వలసిందే గానీ, అంతకంటే ముఖ్యంగా మనకు యువతీ యువకుడు-తమ హృదయొ లను, తమబుద్గిని, తమ చేతులను కలగలిపి తమదేళాన్ని సేవించేవారు మనకుకొవాలిం సదే ఆ “సీవక(క్రమంతో నే వారు తమపొట్ట పోసుకోవాలి విద్యాభివృద్ధిలో జరిగిన పొరబొట్లలో ఒక'టేమిటంపే మనం మరీ త్వరగా దానిని విస్తృతం చేశాము. ఈ గత ఇరవై ఏళ్ళలోను విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్ధలి సంఖ్య నూటికి 800 గా పెరిగిందని విన్నాను. ఈ యునజనులలో-పట్టభ్యదు లయ్యాక చాలమందికి ఉద్యోగాలు దొరకవు ఒకవేళ దొరికినా పీరిలో చాలమంది ఏ ఉద్యోగానికో ఖుద్దులై ఉండలేక పోవచ్చు. కౌబిట్టి మనం మన విద్యారంగాన్ని పునర్నిర్మించుకోవాలి దానిన్‌ బపాముఖం చేయాలి. విద్యార్థుల జీవిశానికి ఛానిని సన్నిషాళం చేయాలి అదే

ఒక నూతన విద్యావిధానం 910 సమయంలో వానికి కొత్తదారులను కొత్త కిటికీలను మనం కల్పించాలి. నేడు కన దిడుతున్న ఈ బందీజీవికం మనకు అక్కరలేదు (రౌామంలోగాని పట్నంగాని పిల్లలకు తమజీవికం సమన్త (ప్రపంచంవై పూ కిటికీలను తెరిచేదిగా ఉండాలి యావత్‌ (ప్రపంచ సంస్కృతికి? సర్వ (ప్రపంచ సంవ దాయానికి సర్వ విళ్వవిజ్ఞానానికి వారు వారసులయ్యేలా ఉండాలి "అదికూడా చాలదు. మా తరంవారు ఒకవిద్యను నేర్చుకున్నారు. మేము చాలా పుస్తకాలు చది వాము మేము చదువు ముగించాక చాలాచాలా జరిగింది. ఎన్నో కొత్తకొత్త ముఖ్య శాస్త్రీయ ఆవిష్కరణలూ అవీ జరిగాయి మసం మన సంఘానికి ఉపయోగపవడా లంపే, మన పనులను మనం బాగా చేసుకోవాలంటే ఈ నూతనాంకాలతో సంబంధం పెట్టుకోవాలి విశ్వవిద్యాలయ విద్యను మనం తగ్గించాలనుకుంటాను. మనం తప్పకుండా కొత్త విభాగాలు తెరవాలి. ఓ వ్యక్తి ఏదో (జనరల్‌ డిగ్రీ) సాధారణపట్టం పొందడం కంటే దా నుపయోగించుకోగల ఓక (ప్రత్యేకమైన దేడో నేర్చుకోవాలి అదే సమ యంలో తనబుద్ధి వికసించే ఆనకొళం ఉండాలి అప్పుడు తాను విజ్ఞానం (గ్రహిస్తూనే పోతాడు. తానేం చేస్తున్నా ఎక్కడ జీవిస్తున్నా. విద్య నేను ముందే అన్నట్టు, నీవు సీ పట్టం సంపాదించాక నీవు బడినో: కళాళశాలనో వదిలిపెట్టాక కూడా కొనసాగాలి నీవు కార్థానాలో పనిచేస్తున్నా క్షేత్రంలో సేద్యంచే స్తున్నా, చదునలా కొనసాగాలి. మరి (ప్రతి వ్య క్తి తనకు తెలిసినదానిని మరొకవ్యక్తికి ఎల్లప్పుడూ నేర్పుతూ ఉండేలా ఏదో విధానాన్ని మనం రూపొందించు కోవాలి. వీద్యావిధానంలోఉన్న ఒక దొర్పల్యం ఏమిటం కే ఐడికివేళ్ళగానే ఎవడైనా వెంటనే తాను అధికుడనుకుంటాడు అతను తప్పకుండా కొంత జ్ఞానం సంపా దిందు కుంటాడు నిజమే, కొని అంత మాత్రాన తనతోడివారికంట. అధికుడుకాదు. (ప్రతిమనిషీ అతను గిరిజనుగాని, నిరక్షరాస్యుడుగాని, ఎనరైనా తనలో ఎదిరిలో లేనిదేవో ఉంటూంది దానినతడు నేర్పించగలడు మనం నేర్చుకోగలము, కృషి, సేవ అనే పునాదిపె విద్యను కట్టుకొ స్తే అప్పుడు అది న్మక్రమ దృక్సధాన్ని కల్పిస్తుంది. అది వయోజన జీవితం దేశ సేవల సవాలును ఎదుర్కొనే శక్తి విస్తుంది విద్య సంగతేదో చూడాలి. అటు (ప్రాధమికదళ, ఇటు పిశ్వ విద్యా లయదళశ అనే రెండు కొనలనుందచీ చూడాలి వాటిమధ్యనున్న దూూన్ని వింపాలి మౌలిక విద్యనుగూర్చి నేను మాట్లాడం అవసరం అనుకోను. దాన్ని గురించి చాలా చెప్పారు. మౌలికంగా అది మంచివద్దతే అది పుట్టిననాటినుంచీ దిగివస్తున్న సంఘానికి అది చాలదని వ్యక్తిగతంగా నేను భావిస్తున్నాను. అది ఫనిచేయడానికి ఇంకింత వి సృతమైన పునాదికొవాలి. అయితే చదువులతోపాటు సని ఉండాలి ఆపనే విద్యార్థికి ఉపకారకం అనేదాని (ప్రధానస్మూశ్రాన్ని నేడు ఆమో గీసాను, తాలీ

20 ఇందిరా గాంధీ

నేడు ఆధికాధికంగా విదేశ విశ్వ విద్యాలయాలు తరగతులలోని చదువుతో కార్టాలోని పనికి, లేదా పొలంలోని పనికి కలిపేందుకు పనిచేస్తున్నాయి మన “మౌలిక విద్య" (బేసిక్‌ ఎడ్యుకేషన్‌) అర్ధంకూడా ఇదే అమకుంటాను; మన మెలాంటి పరిస్థితిని కల్పించాలంశే సివునీ పట్టం తీసుకున్నాక కూడా నీవెక్కడ పని చేస్తున్నా అదికూడా సీ బడికావాలి. (ప్రతి ఫాక్టరీలోను ఒక 'సెక్షన్‌లోనివారు మరొక సెక్షన్‌ లోవివారికి ఏదో నేర్పవచ్చును. అందులో ఆబోధనం (ప్రధానంకాదు. దృక్పధం (వధానం. అదేమిటంపే నీవెంత చదువుకొని ఉన్నాసరే, సీవితరులకు చెప్పగలది కొంతవుంది, అలాగే నీవు నేర్చుకోవలసినదీ ఎంతోపుంది శాస్త్రజ్తానం మనకు బోధించే ఒక సత్యం ఏమిటంకే మనం ఎక్కువ (ప్రగతిని సాధించినకోదీ ఇంకెంతో పీకు తెలియనిది; ఇంకెంతో తెలుసుకోవలపినదీ ఉంటూనే ఉంటుంది ” విధ్యద్వారా ఈనూతన దృక్పధాన్ని కల్చించేట్టు మనం చూడాలి.

పని; సేవఅనే మాటలు విధి, కాయకష్టం అనేవాటితో చేరినవని భావిస్తారు. వ్యత్రికలవారూ, ఇతరులూ తరుచు నన్ను ఆడిగేప్రశ్న “వినోదంకోసం విశ్రాంతి కోనం మీరేం చేస్తుంటారు” అవి. నాపనే నాకు వినోదమని వారిని ఒప్పించలేను. జనంతో ఉండడంహాయి తెలుసుకోవడం హాయి, ఏదో చేయవలసినపని నీవు చేస్తున్నా వనుకోవడమే. ఒక హాయి. సీపు చేస్తున్నదేదో నీవు పరిపూర్తి చేయ లేక పోవచ్చు. కానీ దానికై సీళశ క్రియ క్పులన్నిటినీ ధారపో స్తున్నావనేభావం ఎన్న బికీ అలపి పోజేయదు. అదేసంతృప నిచ్చేది? ఏది సంతృ ప్తినిస్తుందో అదెన్న టికీ అలపిపోనిన్వదు. లై హో

మనమెలా జీవించాలంకే మన జీవిత భాగాలన్నీ ఏకస్నూత బద్దములయ్యేలా మనం జీవించాలి. సని, వినోదం, విద్య ఇవన్నీ వేరు వేరు గావు అవన్నీ ఒక దానిలోని కొఠటి చేరిపోతాయి. ఒకరచయిత పాపను పనంటే ఏమిటీ అని అడిగితే (వ్రాయడం పనీ అని భావిస్తుంది. కార్మిక సంతానాన్నడిగితే (త్రన్వకంపని అవి, (వ్రాత పనికాదనే చెప్తాడు. కాబట్టి ఏది పనీ, ఏదికొాదూ అనేది జీవికాన్ని సీవు ఏకోణంనుంచి చూస్తున్నావు అనేదొనిపె ఆధారపడి ఉంటుంది. దీనినల్లి తేలేడేవంటే (ప్రతి పనిలోనూ విశ్రాంతి ఉన్నది. వినోదం ఉన్నది; అలాగే పనో దం విశ్రాంతి వాటిలోఠూడా పనిఉన్నది. ఏదో హోయికోసం సీవు ఏ ఆటో ఆడికే తరుచు అది [శ్రమకారిగానే ఉంటుంది. దాసిక్తై నీవెంతో కృషిచేయాలి లేదూ వీ 'వేదయిన కొండఎక్కాలన్నా, తుదకు వాహ్యాళ వెళ్ళాలన్నా శ్రమతప్పదు. కాబట్టి మనం జీవితాన్ని ఓ సమ్మగ స్వరూపంగా చూడాలి. దాని అన్ని వై ఖరులనుంచీ మనమెలా లాభపడాలో చూడాలి.

నేడు మరో గొప్ప వివాదం నడు స్తున్నది: విజ్హా సాంకేతిక పవిషయాలసాత్ర ఏమిటి అనిః నా చిన్ననాడు మేము (శాస్త్రాన్ని విజ్ఞానాన్ని (సైన్సును మంగళ దండంగా భావించేవారం. నై న్సుద్వారా శ్రమమార పోతుందనీ, పేదరికం, బాధలు కో ర్కెలు-ఇవన్నీ మాయనువుకాయనీ నూతన సమాజం ఉద్భవిస్తుందనీ అనుకునే

ఇకీ నూతన విద్యావిధానం లీల వారం అదలా జరగలేదని ఇప్పుడు (గహి స్తున్నాము. వైన్సు పెరిగింది. సాంకే. శక నై పుణి ఎదిగింది, కానీ ఇదంతా అనేక నూతన నమన్యలను నృష్టించినధి, పాతసమస్యలను సదా పరిష్కరించలేదు. అఆంహపే అవి నుంచివికావనా? లేక విజ్ఞా నాన్ని, 'ఇెక్నాలజీని సరైనప్రయోజనం కోసం ఉపయోగించుకునే తెలివి మన మనుషులకు లేదని మాత్రమే దాని అర్థమా? సరే తిరిగి మొదట అంళానికే వచ్చాము. అదంతా జీవితం గూర్చిన వీ దృక్సధంమీదా సీ పొరుగువాని గూర్చిన సీ దృక్పధం మీదా నీ జ్ఞానాన్ని నీవెలా ఉపయోగిస్తావనే దానిమీదా, నీవెలా ఇంకా బాగా నేర్చుకుంటాననే దానిమీదాః నీ చుట్టూ ఉన్నవారిని సీవెలా (ప్రభావితులను చేస్తావనే దానిమీదా_ఇదంతా ఆధారపడి ఊం టుంది. నీలోనే తాళంచేసి ఉంచుకోవడానికయితే నీవు చదువుకోవలపిన పనిలేదు. అదొకపనిలో వినియోగ పడాలి అలా వినియోగించుకో లేకపోతే నీవు హోయిగా ఉండలేవు. సీకు ఉత్సాహముం'పే ఆందోళన ఉంటే నీచుట్టూ జరుగుతున్న వాటీ గూర్చి అస్థ ఉంకే అప్పుడే నీవు దానిని వినియోగించుకోగలపు ఆధునిక జీవితం సృష్టించిన వాటిలో ఒకటి ఉసేక్షభావం, అనానక్సి- నగరం పెద్దదై నట్లల్లా ఇది ఆధికంగా కానవ స్తుంది, ఇదేమిగతా అన్నింటికంటె నిరాశవి కలిగిస్తున్న దను కుంటారు, = (పపంచంతో దాదాపు (ప్రజలంతా ఏదో ఒకవిధమైన హాయికోనం చూస్తూం టారు. కొందరు దానిని తన దరాపెంగికే పొందగలమను కుంటారు. కొందరు తమ ఆస్తి పాసులు పెరిగితే సుఖీపడతామను కుంటారు. కొనీ బహుళా (ప్రతివారూ కమ తమ మార్గాలలో తాము సౌఖ్యాన్ని పొందాలి. నిన్ను నీవు అర్పించుకుంటేనే సీకది లభి స్తుంటినుకుంటారు.___అది. 'శ్లానంకాని: (వ్రతిభకానీ, ఆందోళనకానీ, భావ స్పందనకాసే కొన్ని నీ విస్తే వర్డితోనప అవి తిరిగి నికు లభించేవి ఉన్నవి. విద్యయా పసం ఇవ్వగలిగే శ | నివ్వాలనుకుంటాను, మరి సీవెస్పుడు ఇవ్వగలవా అప్పు వితరులనుంచి పొందగలవు తనకోసమేకాక్క తన నమాజంకోనం, తన దేశంకోనం, ఇంకొ చళంకోన ఘేకాక యావత్‌ (ప్రసంచంకోనం అదుర్గాచెందే నమ(గ్రవ్య శివి సృష్టించడంకనం గాంధి[గామ్‌లో ఒక (వయత్నం జరుగుతున్నదని నేనెరుగుదును. మనం రాను రాను (ప్రపంచం ఏ శే కమనీ కనుగొంటున్నాము. (ప్రతివారినీ మన సోదరులుగా, సోదరీమణులుగ్యా ఇరుగు పొరుగులుగా భావించినప్పుడే మనం ముందుకు పోగలం, ఇతరుల (ప్రగతినల్ల మనమూ లాభపడగలం (గ్రామాలను; సర్వత (ప్రాంతాలను? (పతివాపి నివాసాలను మార్చివేయగల యవజనులకు సృష్టించే ఇంకిన్ని విద్యాలయాలను మనం స్థాపించుకోగలన్లుని మనం ఆశిస్తున్నాము. విసారంగా- ధనం' నేడు _విద్యమీద ఖర్చు పెడుతున్నాము. వైద్యవిద్య ఇంజనీరింగే, విజ్తానం వగ్గెరా విద్యలమీద చిసరీతంగా వెచ్చిస్తున్నాము. కానీ ఇదంతా అతికొద్దిమేందితే ఉసయోగపడుతున్నవి. అసలు అత్యల్ప సంఖ్యాకులకే

ల్లీలిప్త ఇందీరా గాంధీ శిక్షణ ఇస్తున్నాము. మరి రెండవది వారు అతికక్కువ మందికే సేవవేయ గలుగు: తున్నారు. (గ్రామాలలో, పర్యత (ప్రాంతాలలో: అడవులలో సేవచేయ దలచుకునే యువకులను, యువతులను మనం మరింతమందిని తయారు చెయ్యాలి. అలా అయితే జ్లానాన్ని మనం దేశమంతటా వ్యాపింపజేయగలం. అప్పుడొక నూతన భ్రారతదేశర (ప్రబుద్ధం అవుతుంది (ప్రాచీన సభ్యశా, అందుతోపాటు ఆధునిక దృక్పథం కూడా కలదేశం ఆవిర్భవిస్తుంది. ఈ రెంటికిమధ్య ఏ విధమైన వై రుధ్యమూ కలదని నే ననుకోను.

నన్ను మరొక (ప్రశ్నా అడుగుతుంటారు: “భారతదేశం ఆధునికమైతే, ప్రాచీన సంప్రదాయం వినిష్టం కాదాశి అని ఎందుకు వినిష్టంగొవాలో నొకు కార జం కనిపించదు. మన సంఘంలోని దురాచారాలన్నిటినీ మనం వదిలించుకోవాలి. పదే పదే గాంధీజీ చెప్పినట్టుగా అన్ని ఆంధ విశ్వాసాలూ, కులంవంటి అన్ని ఆచారాలూ వదిలించుకోవాలి. అవి శృంఖలాలుగా మన సంఘం పెరగకుండా నిరో ధించినవి. మనం అధికొధికంగా మన దృక్పధాన్ని ఆధునికం చేసుకోవాలి... అంటే మన దృక్పధం మరింత విశాలమై యావత్‌ (వపంచాన్నీ ఇముడ్చుకోనాలి. ఇదేదో ఆధునిక దృక్పధం అంటారు, కానీ మనదేశానికి సంబంధించి నంతవరకు ఇది ఆతి(ప్రొచీన దృక్పధం. వేదాలలో కూడా ఇలాగే చెప్పిఉన్నది. జయావఠ్‌ వపంచమూ ఒక కుటుంబం కాబపే మనం మన సంప్రదాయ వృకమూలాల నుంచీ నత్తం చేకూర్చుకోవాలి. అరుకే అందుతోపాటు మానవత సంపాదించు కుంటున్న నూతన విజ్డానమంతటికీ దానికీ అనుబంధం చేసుకోవాలి.

ఈ విజ్ఞానాన్నంఠటినీ మన ప్రజల సేవకోసం; మొత్తం మానవతా సం సేవనం కోనం మనం వినియోగించాలి. ఇతరుల క్షేమం కోరే నూతన జీవిగా మనం మనిషిని మార్చగలిగినప్పుడే విజ్ఞానాన్ని సాంశేతిక పరిజ్ఞానాన్ని సద్వినియోగం చేసుకోగలం: వానికి బానిసలు కౌకుండా ఉండగలం. ల _. కొదిట్టి తమ తమ పట్టాలు పుచ్చుకున్న వారందరకూ, ఇక్కడ చదువు కుంటున్న వారందరకూ నాకుభాకాంక్షలను అందజేస్తున్నాను. ఈ సుందర వాతౌ వరణంలో నివసించి, విద్యనభ్యపించిన మీరు అదృష్షనంతులని భావిస్తున్నాను ఈ వీద్యాలయం నుంచి మీరు ఎక్కడికి వెళ్ళినా ఈ ళారతి సందేశాన్ని కొని పోగలరని ఆశిస్తున్నాను,

మరొక మారు మన (ప్రాచీనులు ఏం చెప్పారో జాపకం చేయాలనుకుంటు న్నాను. శాంతి అంపే ఓనిరన నలంలో నివసించడం కాదో సీలో (పళాంతి కల్పించు కొనడం, అప్పుడు నీవు” ఎత గందరగోళంగా ఉన్న చోటనై నా (ప్రళొంతంగా ఉండగలవు. అలా సీవే చోటికి వెళ్ళినా దానిని శాంతిమ్మైక్రీ సంభరితంగా చేయ గలవు, అ నసల్లక్షణంతో వెళ్ళితే అస్పుడు మీరేం చేసినా పరవాలేదు. ఆందులో విజయం సాధిస్తారు. మీ చుట్టూ సౌభ్యాన్ని వ్యాపింప జేయగలరు,

భారత మహిళలు మన చరిత్రలోని గొప్ప మహిళల కధను_వేదయుగం నాటి మై(కేయి నుంచి నేటిదాకా పద్మిసిసేన్‌ గుప్తా చెప్పినది స్త్రీలు సామూహికంగా ఎదుర్కొనే సమన్య లను కూడా ఆమె చర్చించింది. జాబితా సమ్మగం కాదు. ఎన్నుకున్న మహిళలు (ప్రత్యేక లక్షణ లక్షితులు కారు. అయినా (పతి స్త్రీ భారత వస్తు సూత్రం నుంచి (ప్రాదుర్శవించిన వారు, ఒక కాలంలోనో, మరొక కొలంలోనో (ప్రముఖ స్థానాల న్యాక్రమించిన త్తీల సంఖ్యను బట్టి భారతదేళం విశిష్టం కొదు కొని వవిర చరిత్రలు అన్ని రకాల నే ఆటంకాలను; అసూయాలను (తెంచుకొని వెళ్ళగలగారన్నదే విశేషం. ఒకసారి వారలా చేసిన తర్వాత నోరెత్తకుండా (ప్రజలు వారిని పర్మిగ్రహించారు. శ్రీల గూర్చిన కారత భావం రెండు (పక్క (ప్రక్కల (వ్రవహించే భావాలలో (ప్రభావితం. ఒకటి బయటకు కనిపించే స్త్రీల అముఖ్య పాత; ఆమె అదిల- దాని లోవలిదేమో స్తీ శక్తిస్వరూపిణి, (క్రియాశీల. అలా (వ్రమదస్థిరతా మూలంగా? మార్గదర్శక రూపంగా కూడా ఊహిత మైనది, మామూలుగా స్త్రీలు గూర్చి చర్చించేప్పుడు అది ఉన్నత వర్గానికి చెందిన కొద్ది మందికే వరిమితమవుతుంది. తక్కువ అఆర్జిక స్టాయిలోవి శ్రీలు---పట్నాలలో గానీ పల్లెలలో గానీ, గిరిజన (ప్రాంతాలలో గానీ మొత్తంమీద ఎక్కువ న్వతం(త్రం అనుభవిస్తున్నారు, సాంఘిక అనమానత వారిలో తక్కువ... ఏమిటో గానీ మధ్య తరగతుల వారే అతి సంకుచిత అతి నిబద్ధ సాంఘిక దృక్పధాలలో తమ్ము బంధించు కున్నారు. ఇందులో కొన్ని మినహాయింపులున్నవి+ తొలిసారి నేను మణిపూరు వెళ్ళి నప్పుడు శ్రీలు పొలాలలో పని చేయడం) తమ బట్టలు శాము వేసుకోవడం మాత్రమే కొక తమ పైరు పంటలను [క్రయ విక్రయాలను కూడా తామే చూచుకోనడం, ఇతర పొర విధులలో పాల్గొనడం ఇవన్నీ చూచి నేను ఆశ్చర్య చకితను కావడం నాకు జ్రాపకమున్నది. మగవారేం చేస్తారూ అవి నేనడిగాను. వారు కూర్చొని పొగ తాగు వింటారు ఇది పురాతన కాలపు వారనత్వం. అప్పుడు నిరంతరం ఇరుగు పొరుగు (ప్రాంతాలవారు. చిన్న చిన్న పోరాటాల కొనసాగించే వారు వాటిలో మగవారు పద్మినీసేన్‌ గుప్త పుస్తకం, “ది స్టోరీ ఆఫ్‌ వుమెన్‌ యిన్‌ ఇండియా'8 వ్రాసిన పరిచయ వాక్సాలు-1974

గ! ఇందీరా గాంధీ పోరాడవలసి వచ్చేది. మరి అన్ని పౌర వ్యవహారాలూ ఆడవారికి సం(క్రమించినవి* దక్షిణాదిలోని మాతృస్వామిక వ్యవస్థలో కూడా శ్రీలకు ఉన్నత స్థాన మున్నది.

కొందరి పేర్లే పైకి వస్తాయి. ఎరుకకు రాని లక్షలాది లలనలు తమ [క్రియా కలాపాల చేతు తాము తమ కుటుంబాలపై వెలార్చే (ప్రభావాల చేతా దేశ చర్మితల గతిని రూపొందించారు ఇది (సపంచమంతటా సత్యం. మరి ఇండియాలో వర్త మానావసరాలతో తమ భవిష్యద్దృష్టివి సమ్మిళితం చేయగల పరిజ్ఞానం) దూరదృష్టి గరి నాయకత్వం లభించడం మన అదృష్టం. మహాత్మా గాందీ జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూలు బుద్ధిపూర్వకంగా అదేపనిగా స్త్రీలను జాతీయోద్యమంలోనికి కొనివచ్చారు. తమ సంఖ్యను బట్టి స్త్రీలు ఎంత అద్భుత (ప్రభావం నెరపగలరో వారు (గహించారు అంతేకాక స్త్రీల సానుభూతి, (గహింపు లేకుండా పోరాటంలో చేరడానికి అంత సముత్సుకాలయ్యేవారు కారు. ఆ పోరాటం మరి సుదిర మెనదీ, అనేక బాధలకు, త్యాగాలకు మూలమైనదీ కదా మరి అనేక మహిళలు జేళ్ళకు వెళ్ళారు. కాకపోతే సంస్థా నిర్మాణంలో, నిర్మాణ కార్యకమంలటో, పికిపెంగులలో, ఊరేగింపులలో, సభలలో పాల్లొన్నవారు అనేకులున్నారు అనుమానం లేదు___ఇతర మైన వాటన్నిటి” కంళె ఇది మన (ప్రజలను రాజకీయంగా మేల్కొల్పినది. వారి చైతన్యానికి పదును" పట్టినది ఇందులో ఆనుస్యూతాలై ఉన్న సమస్యలు, పని చేస్తున్న శక్తులు అర్థం చేసుకునేట్టు చేసినది. యా లో

మన జాతీయోద్యమం భారత స్త్రీల విమోచనను విపరీతంగా త్వరితవరిచింది.. అంతకు ముందది ఆంగ్లీకృతులై న నాగరక స్త్రీలు కొందరికే పరిమితమై ఉందేది. అంతేకాక, ఆ జాతీయోద్యమం, నేటీ భారత అభ్యుదయ కార్యకలాపాలలో శ్రీలు నిర్వహిస్తున్న (ప్రముఖ పాత్రకు పునాది వేసింది.

భారతనారి కధ వివిధమైనది. ఎందుకంకే మన సాంఘిక జటిలర్వం మన సంప్రదాయంలో అనేక విభిన్న సభ్యత (సవంతులు విభిన్న వర్తమాన ధోర ణులతో సమ్మి(శ్రణం చెందడంనల్ల ఏర్పడినది. అపోహు సాంఘిక అనమానత ఇ౦కా ఉన్నది. చాల మంది స్త్రీలకు మన రాజ్యాంగంలో ఉన్న తమ హక్కులు తెలియవు. అందరు ఆడపిల్లలూ బళ్ళకు పోరు నగటు ఆడది తాను సహజంగా సమాన స్థితిని అందుకోడానికి ఇంకా చాలా దూరం ఏగవలసి ఉన్నది. ఇది అర్థం చేసుకోవడం కష్టం కాదు. శెశవం నుంచి రంగుల ఎన్నికలో, బొమ్మల ఎన్నికలో) (ప్రవర్తనలో ఆడ పిల్లలకూ మగ పిల్లలకూ మధ్య భేదం చూపుతారు. అవి కొన్ని ఆష్లోహలను; అర్థం లేని భావాలను శిశు హృదయంపై ఓ ముద్ర వేసి దాని స్వేచ్చా పూరిత సమగ్ర ప్రగతిని కుంటు పరుస్తాయి. నేను చిన్నప్పుడు ఈల చేయాలని, సరుగెత్తాలని, చె క్లెక్కాలని సరదా పడేదాన్ని. అది ఆడపిల్లకు కూడనిదట. బహాకొ అందువల్ల నే నేటిదాకా అ-మాటంే ముఖం చిట్లిస్తాను. ఆడ పిల్లలకు శాము మగ పిల్లల కంయె తక్కువన్న భావం నూరిపో స్తే మగ పిల్లలకు ఇచ్చే €కణ మూలంగా

ప్రారత మహీళలు లీక ఆడపిల్లల కంచె వారికి ఆధిక్యమీచ్చి వివిధ రంగాలలో ఉద్యోగాలకు ఆవకాశం శల్చి స్తే మరి తస్పనిసరిగా ఉద్యోగాల కోసం పోటీ పడినప్పుడు ఆడపిల్లలు తొము తక్కువన్న భావంతో బాధ పడతారు. (ప్రజా జీవితంలోకి (సవేశించే వారందరూ ఒక విధమైన అస్థిరతను (ప్రదర్శిస్తారు అనవసర అహంభావాన్ని వెలారుస్తారు, ఆధునికత అన్నది సామాన్యంగా అనుకరణ, పొళ్చాత్య (ప్రభావ సంజనితం ఇది పరిస్థితిని మరింత సంక్ష్మీష్టం చేపింది. అభ్యుదయం సాధించిన సమాజాలలోని స్త్రీ విమోచనాద్యమాన్ని చాల మంది అర్థం చేనుకోలేకున్నారు. ఇండియాలో అలాంటి దానికి అవసవం లేదని నమ్ము తున్నారు__మన స్త్రీలు కొందరు విథిన్న కార్యరంగాలలో అత్యున్నతి సాధించారు గదా అంటున్నారు. ఒకవైపు ఈ ఉద్యమం శ్తీలను (వ్రక్యేక నమూహంగా నొక్కీ= వక్కాణించడం కోసం; మరొక వేపేమో చాల కాలం అటూ ఇటూ (తోయబడిన వారి అనేక పోరాటాలూ, అనేక ఉద్యమాలూ, రాగా వాటిలో ఒక భాగ మిది, (వతి శిపవూ. తాను వారనత్వం వహించిన జెనిస్‌తో నిర్మితమవుతుందని మనకు తెలుసును అలా (ప్రతి వ్యక్తి--్రీ గావ పురుషుడు గాని..విలిన్న స్థాయీలలో స్త్రీ పురుష లక్షణాలు రెండూ కలిగి ఉంటాడు (ప్రవృత్తి? నమర్థతా వాతానరణంలో తాము నంపొదించుకున్న అనుభవం. అది 6కణ ద్వారా, తన కుటుంబం, పరిసరాలు చూపే కుతూహలం ద్వారా ఆ అనుభవం సాధ్యమవుతుంది. ఒక జాతిగాని; ఒక లైంగిక విభాగంగాని అధికం అనుకునే భావం బూజు పట్టినది. కొబిళ్లే మహిళా విమోచనోద్యమం స్రీ పురుషుల మధ్య ఘర్షణ కారాదు న్తీ మరొక్ష జీవజొతిగా చూచేదానికి దారి తీయరాదు. మనం పురుషులను అనుకరించరాదు. పీ నలుగురు న్ర్రీలకో ఉన్నత స్థానాలు కావాలనడం లేదు. మనలో అణగి ఉన్న (వ్రజ్జను వికపింవజేసుకు నేందుకు నిజమైన సమానత్వం కావాలి. €క్షణలో గాని సాంఘిక దృక్పథాలలో గాని 'నెక్స మీద ఆధార పడిన వివకతి తొలగించాలి___ఇదే మనం కోరేది సహజంగా ఆన కులలో, సామర్థ్యంలో విభేదాలు ఉండనే ఉంటాయి. ఈ భేదం ఒక మగవానితో “మరొక మగవొనికీ మధ్య లేదా? ఈ వాదాలనే ఆశియా అఫ్రికొలలోని కొన్ని నర్గాల మగవారి విషయంలోనే ఉపయోగించడం లేదా? అక్షరాన్యతాా విద్యా-ఎంత తగినంతగలేకున్నా-కొన్ని కొత్త రహదారులను వేపినవి. న్య క్తి, తన కుటుంబ, సమూహ, జాతీయ వ్యవహారాలతో తన మాట ఇంకితంగా సాగవలెనని కోరుతున్నాడు ఈ వాంఛా పాత సంకుచిత నిరంకుశ సమాజ భావాలతో ఘర్గణ సడుతుంది. తొలిరోజులలో (ప్రతి వర్గానికి కొన్ని నియమ నిదింధనలు నిర్వచించీ ఉంచడానికి బహుశా ఏవో అప్పటి కారణాలు ఉండవచ్చును, అందులో స్త్రీలకు ఒకరి కింద ఉండనలపిన స్థితి నిర్దేేతమైనది. ఇందులో. వారు మగవానికి రవణ బాధ్యతను అప్పగించారు. కాసీ ఇప్పటి సమాజం చాలా నొగరక మైనది. చాలా కదలిక కలది. ఎవరుగానీ ఒకే ఒక్కం వృత్తికి కట్టుబడిపోయి. ఉండ స్‌

శై£6 ఇందీరా గాంతఛీ నక్కరలేదు మగవారంతా 'నైనికులు కోరు; శారీరక మహాకష్టాలకు లోనుకావడం లేదు. చాలమంది అనూచానంగా స్త్రీల వృత్తులుగా ఉన్నవానిలోవికి (ప్రవేశించారు. నగరాలలోని వర్తమాన జీవిత గమనవేగం. మరి దాని పునాది కుటుంబం తమ భార్యల నుంచి మరింత ఎక్కువగా ఆశించేలా పరుషులను బలవంత పెడుతున్నవి... సరిగ్గా పనిలోనే కాకపోయినా? కనీనం సాహచర్యంలో; తమ సమస్యలను బాగా అర్హం చేసుకోవడంలో స్త్రీ నుంచి పురుషుడు ఎక్కువ ఆశిస్తున్నాడు. చదువు, విశ్రాంతి, తక్కువమంది పిల్లలు, ఆధునిక సొకర్యాలు=ఇవన్నీ ఇంటి పనులను తేలిక పరిచినవి. వంటింటి ఆవలికి, తమ ఇంటికి ఆవలిలో చూడగల నమయం, ఆసా స్రీలకు లభించినవి. కొబట్టి ఒక మహత్తరమైన ఐకమత్యం స్టాపించేందు కిది తగిన నమయం. సహాచారిణులుగాంపనిచేస్తూ ఒక పరిపూర్ణతను పొందే అవకాశం స్త్రీలకు కల్పించాలి,

యుగయుగాలుగా భారత స్తీ: బుద్ది పూర్వకంగానో ఆప్రయత్నంగానో మన సంప్రదాయాలను; మన సంన్క్బృతిని పరిక్షించడంలో, సమన్వయపసరచడంలో వాటిని ముందుకు కోవిపోవడంలో సాయసడుతూ వచ్చింది. నేడు ప్రతిఇల్లూ అన్నివేపుల నుంచీ వస్తున్న (ప్రభంజనార్భటికి ఊగిపోతున్నది. మనలంగరులను విష్పకుండా మనం ముందుకు ఎలా వెళ్ళగలం? మనభవిష్య త్తు ముఖ్యంగా, చీనిని గొరవించాలో, దేనిని తిరన్కరించాలో తెలుసుకునే వివేకం భారత స్త్రీకి ఉన్నదా అనేదానిప్తై ఆధార్‌ పడి ఉన్నది. మన నభ్యతలో ఉత్తమగుణాలను;, మనం అపేషించగల ఆధునికతా ఫీని సముచిత సమన్వయాన్ని ఆమె సాధించగలదా అనేదానిపై మన భవిష్యత్తు ఆధారపడి ఉన్నది.

(ప్రపంచంలో సగం

ఈ ముఖ్యమైన రోజున మీ మధ్య ఉండడం నాకెంతో సంతోషంగా ఉంది, బొంబాయి వై, డబ్ల్యు పి, ఏ సంస్థాపకులు ఆ (వత్యేకమైన సంవత్సరాన్ని ఎన్ను కొనడంలో చాలా దూరదృష్టిని కనదరచారనవచ్చును ఎందుకంటే: ఈ ళత వార్షి కోత్సవం అంతర్జాతీయ మహీళావత్సరంతో కలిసింది కదా?

యంగ్‌ ఉమెన్స్‌ [క్రషియన్‌ అసోసియేషన్‌ పేరు (ప్రవంచ (నభ్యాతమైనది అందులో [క్రిష్టియన్‌ ఆనే మాట ఉన్నప్పటికి వారి సేవారంగం ఏ మతానికి వరిమి తంకాక ఆవలికి విస్తరించిందని నే నెరుగుదును ఇది అన్ని మతాల వర్గాలవారికి చెందినది ఇదీనాడు సామాన్యంగా కనబడుతుందిగానీ తొలినాళ్ళలో నంకుచితాలోచ నలను, అయిష్టాన్ని ఎదిరించడం ఏమంత సులభంకాదు. ఇప్పుడంటే మనం మకాతీత విధానాన్ని ఆనునరిస్తున్నాము (ప్రతివాడూ మఠ విద్వేష దూరులయ్యేందుకు వ్రయత్ని స్తున్నారు అందువల్ల నే మనం వారిని మరింత అభినందించాలి

ఈ సంస్థ కృషిని గూర్చి నాకు తెలిపినదానికంచ బహుకా ఇక్కడ చేరిన మీకే ఎక్కున తెలియవచ్చును. ఈ కృషి ముఖ్యమా; యోగ్యమూ అనడం కంటె దీన్నిగూర్చి నేను ఎక్కువగా మాట్లాడే అవసరంలేదు జనాభాలోని ఒక భాగానికే ఇది పరిమితంకావచ్చును ఆ భాగం మహిళలు (ప్రవంచంలోని అత్యధిక సంఖ్యాక మైన మైనారిటీగా. నేను వారిని భావిస్తాను. ఈ భాగానికి తోడ్పడ్డంలో ఈ సంస్థ మెజారిటీకి కూడా తోడ్పడినక్షు ఉద్యోగులైన స్రీలకు వసతి గృహనిర్మాణం; విద్యా వ్యాప్తిక్రై కృషి, యువతులకు ఉద్యోగ కల్పన, వారిని వివిధ వృత్తులలో తయారు చెయ్యడం (ప్రస్తావించవచ్చును.

చాలా ఏళ్ళ (క్రిందట నేను ఈ నంస్ధ నహాయాన్ని ఇక్కడ కాదు అండన్‌లో పొందానని ఇక్కడ చెన్పగలను, నేనప్పుడు ఇంగ్లాండులో విద్యార్థినిగా ఉన్నాను, అప్పుడక్క_డ ఇళ్ళు దొరకడం అతి దుర్లభంగా ఉండేది.

ఇది అంతర్జాతీయ మహిళానత్సరమని ముందే జాపకం చేశాను, కనీసం (ప్రపంచంలో ఆడవారున్నారన్న అంళాన్ని ఐక్యరాజ్యసమితి ఇప్పటిక్తైనా (గ్రహిం చడం నాకు సంతోషంగా ఉన్నది చాలా ఏళ్ళక్రితం నేను చరిత్ర పాఠాలలో చదివాను. బొంబాయిలో 'యంగ్‌ వుమెన్స్‌ క్రిస్టియన్‌ ఎసోసియేషన్‌' వారి శతవార్షికో త్సవ సందర్భాన చేసిన [పనంగం = ఫిబ్రవరి 1, 1975,

ల28 ఇందీరా గాంధీ తొమ్మిదో శతాద్టి (ప్రారంభంలో యూరోపులో ఎక్కడో ఒక శై9 స్తవ సమావేశం జరిగిందట = స్త్రీలు ప్పూర్తిగా మానవులా కాదా అని చర్చించడానికట ఆ చర్చా వేదిక. 4 జర ఓ స్త్రీ (వ్రాసిన ఒక చిన్న పద్యంకూడా జ్ఞాపకం వస్తున్నది, నా (ప్రభువునకు అవసర మైనప్పుడు పరువెత్తుతూ నేనంతదూరమూ వెళ్ళి ఉండేదాన్ని కానీ ఇది రాజ్య వ్యవహారం నేను ఆడదాన్ని కనుక ఉండిపోక తప్పుదు నేను తోటలో తిరుగుతూ మదర్‌ ఆఫ్‌ పెరల్‌ లిల్లీలను ఏరుకుంటాను రాజ్యాన్ని సంరక్షించే పథకం నావద్ద ఉండినది కొనీ నావి ఆడపిల్ల ఆలోచనలు. ఈ ఆలోచనే (స్రపంచంలోని అనేక భాగాలలో అనేక శ్రీల ఆలోచన అయిఉంటుంది. క్రీస్తు పూర్వం 875 సం లో ఒక వైనా అమ్మాయి ఈ పద్యం (వ్రాసిందంటారు. తమ చుట్టూ జరుగుతున్న దానిలో తాము ఇంకింత పెద్ద పాతను నిర్వహించాలని అనుకొని కాలం లేదని ఈ పద్యం (వ్రస్ఫుటం చేస్తుంది. ఆ€1 అన్నట్టు ఈ పద్యాన్ని అనువదించిన అమెరికన్‌ శ్రీ మిస్‌ వాడల్‌ అంటుంది, (ప్రపంచంలో ఏదైనా కొత్త ఉన్నదా అని! కాదిట్టి మనం స్త్రీల కేమైనా చేయదలచుకున్నామం కే నిజానికి (ప్రపంచానికి మనమేదో చేయదలచుకున్నాం అనే అర్థం. మన ఆందోళనంతా మానవునికోసమే. మనుషులకు తిండి తప్పక కావాలి, వారికి తలదాచుకునే నీడ కావాలి, వారికి ఉద్యోగం ఉండాలి-.మనమంతా ఇందుకై కృషి చేయాలి. అయితే ఒకటి మనం స్పష్టంగొ (గహించాలి-ఇంతటికి గమ్యం మరింత గొప్పది అంపే (ప్రతివ్యక్తి మరింత ఉత్తమ న్య క్తి కావాలి. ఆమె తనకున్న సామర్థ్యాన్నంతా ఉపయోగించి, తాను చేసే పనిలో సంతృప్తి చెంది, తన వాతావరణంతో తన చుట్టూఉన్న (ప్రజలతో సంతృ ప్త చెందాలి: వివిధ దేశాలలో నగరాలలో సభలు జరపడం కంటె మించి ఆంతర్జాతీయ మహిశావత్సరం ఏం సాధించగలదో నాకు తెలీదు. కానీ మారుతున్న స్తీ పాత్రను కొత్తగా పరిశీలించేందుకు ఇది అవకొశమిస్తుంది. (ప్రతివ్యక్తి, (ప్రతి గుంపూ ఒకరి మీదొకరు తప్పువేయడం ఎప్పుడూ ఉంటుంది. ముఖ్యమంత్రి ఎంత సులువుగా బొంబాయి (ప్రజలపై (తోపివేళాడో మీరు చూశారు. ఇక్కడ కొందరు పురుషు లున్నారు కానీ ఎక్కువమంది స్త్రీలు. వ్రీల యెడ సాంఘిక దృక్పథం కేవలం పురుషుల మూలంగా ఏర్పడిందే కాదు, మనవల్ల ఏర్పడిందికూడా. అంతవరకు మనం అంగీకరించవచ్చనుకుంటాను మనం మనలను ఓ (ప్రత్యేక రీతిలో చూసుకుంటాము." స్విట్టర్లాండులాంటి. దేశంలో అనేకంగా రెఫరెండంలు నడిచేచోట, తమకు ఓటు అక్కర లేదనీ ఆడవారన్నారం'పే చాలా అసాధారణంగా నాకు కనబడింది. మన్నిం

ప్రపంచంలో వగం జీ చండి నామాట కానన్త దిద్దుకోవాలి. ఆడవాళ్ళు బదులు మగవారన్నారు. కానీ ఇందులో తమకు స్త్రీల బలం ఉన్నట్లుగా వారన్నారనుకుంటాను మొత్తంమీద దాదాపు (ప్రతి దేశంలోనూ ఆసంభ్యాక స్త్రీలు ఇప్పటికీ విజమైన స్త్రీత్వం ఇంటిలో ఒకరి నీడలో ఉండిపోవడ మే అనుకుంటారు పోరాటం, కాయకష్టం అవసరమైన ప్‌ పెద్ద కృషితో గాని ప్రయత్నంలోగాని తాము భాగరులు కావాలనుకోరు. ఇదే వారిని వెనుక ఉంచు తున్నది.

యుగయుగాలుగా స్త్రీలు తెరవెనుక ఉండి చాలా ముఖ్యమైన పాత్రను నిర్వ హిస్తున్నారు. వారెన్ని విధానాలనో (ప్రభావితం చేశారు. వారు దారి చూపొరు-అలా ఎన్నో కానీ వర్తమాన (ప్రపంచంలో అణచివేయదడీ ఉండిన, ఉపేక్షీంపబడి ఉండిన వారంతా తమ వ్యక్తిత్వాన్ని స్థిరకరించుకో చూన్తున్నారు. చాలా నిందల పాలైన “వుమన్సొ లిబ్‌ ఉద్యమం వెనుకనున్న భావం శ్రీల వ్యక్తిత్వ స్థావనే అనుకుంటాను. ఆయితే దాని కొన్ని పద్ధతులను సదా ఆర్థం జీనుకోలేకపోతున్నానని, అందులోని నాయకత్వం తమ్ము (ప్రదర్శించుకునే తీరును అర్థం. చేసుకోలేక పోతున్నానని ఒప్పుకుంటున్నాను అవును కేవలం పురుషగుణాలే ఇవీ అన్నవి కొని, కేవలం స్త్రీల లక్షణాలే ఇవీ అన్నవి కాని ఉండవు మనలో చాలమందితో రెంటి సమ్మిశ్రణం ఉంటుంది... స్త్రీలు ఐహుకా ఎక్కువ సున్నితమైన. వారని నహనం కలవారనీ అంటారు, ఓ మనలో కొందరు కౌవచ్చు, అందరూకారు. అలాగే మగవారంతా సామాన్యంగా వారికి ఆపాదించే గుణాలన్నీ కలవారని మనం చెప్పలేము, అయినా ఇండియాలో మనం మన పురుషులపై దాడి చేయాలనుకోలే దెప్పుడూ. అదృష్టవశాత్తూ మన స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో మహాత్మ్కాగొంధీ వంటి నాయకుడున్నాడు. స్వతం[త్రపోరాటం కానీ, ఇంకే పోరాటం కాని? ఏ ఉద్యమంకాని జనాభా గా నగంఉన్న స్రీలు సానుభూతి కలిగి: అందులో పూర్తిగా పొళ్గీ ౦ టే తప్పా విజయ వంతం కాలేదని ఆయన (గ్రహించాడు. ఆయన విలుపే స్త్రీలను బయటకు కొనివచ్చింది అంతకు మునుపు ఎన్నో సంస్థలూ, సంఘాూలూ ఉన్నవి స్త్రీల విమోచనంకోసం ఒక ఉద్యమం నడిచింది. అయినా జాతీయోద్యంలోనికి రావలసిందిగా ఆయనచేసిన (ప్రబో ధమే వారిని ఇళ్ళలో నుంచి బయటకు కొనివచ్చినది విద్యావంతులనేకాక దేశం మారు మూలలలోన్‌ అందరు ఆడవాళ్ళనూ అది ఆకర్షించినది. మన దేశంలో స్త్రీలకిది గొప్ప విమోచన కారణమైనది. స్వతంత్ర్యోద్యను కాలంలో మనం ప్వరుషులతోపాటు ఏకైక లక్ష్యం కోసం పోరాడాము, అందువల్ల నే ఇతర దేశాల మహిళా ఉద్యమాలలో కొన వచ్చే సంఘర్షణ కాని, వై రుధ్యంకాని, పోటీ కాని ఎన్నడూ మనలో తలసూపలేదు. దీని నిలాగే కానసాగింపాలని మనమనుకుంటున్నాము. ఎందుకంటే ఇంకా మసం పోరాడవలపిన గొప్ప లక్యాలెన్నో ఉన్నవి. వాటిలో ఒకటి మహిళా విషాచన లత్యుం,

క్రై0 ఇందిరా గాంఠీ

ఉత్తమ కుటుందాలున్నవ్పుడే ఉత్తమ సమాజం ఉంటుంది. ఉత్తను కుటుంబ వృష్టిలో స్త్రీల బాధ్యత అతి తరమని (ప్రతివారూ ఆంగీకరిస్తారనుకుంటాను. చై తన్య వంతులైన స్త్రీలు, విశాల దృక్పధంకల స్త్రీలు సమష్టి కృషిలో భాగరుల్లైన స్రీలు కొత్త తరానికి కొత్త దారి చూపగలరు.

"మనదేశం చాలా ఆర్థిక కష్టాలనుభవిస్తున్నది. అలా చాలా 'దేళాలు అనుభవిస్తు న్నవి ధరలు పెరిగినవిః సిరుద్యోగం (ప్రబలినదిి అవసరవస్తువుల కొణత ఉన్నది. యావద్దేశమూ ఈ భారాన్ని మోస్తున్నది అయితే ఆడవారిప్టై మరింత భారం పడినది. మరి వారిదే కదా గృహ కృత్యనిర్వహణ. తగిన పోషణ కల్పించవలసినవారూ వారే కదా ఈ సమస్యలను మనమెలా పరిష్కురించుకోగలం? గోలచేసిగానిి ఆందోళనలు చేసిగాని కానేకాదు. మనం కూర్చొని ఆలోచించుకోవాలి వై డబ్ల్యు సిఎ కూర్చొని, ఆలోచించి విభిన్న సమస్యలకు పరిష్కారం కనుగొన్నది.

ఈ సంస్థ చాలా చేసిందని, ఇంకా ఎక్కువ చేయవలపి ఉన్నదనీ ఒకరు (ప్రసంగించారు. ఇది మన దేశం విషయాల్లోనూ చెప్పవచ్చు. స్వతంథత్రం వచ్చాక ఈ కొన్ని ఏళ్ళలో మనం చాలా చేశాము. మన జనాభా మరీ పెద్దదిగనుకాా మన సమస్యలు మకీ పెద్దవిగనుకా అదంతా కనబడదు. సాధించింది ప్రముఖమైనదే కౌని ఇంకా చేయవలపి ఉన్న దాని దృష్ట్యా చూస్తే ఇది సముద్రంలో నీటి బొట్టు ఈ భారంలో కొంత భాగాన్ని ఇదీ, ఇతర్‌ నంస్తటూ మోయాలి, ఈ కృషిలో మనమంతా ఏకం కావాలి. స్త్రీలు కొందరునా దగరక వచ్చి తామేం చేయగలం అని అడుగు తుంటారు. మొట్టమొదటిది నిర్మాణాత్మక దృక్పధం-_-వాడకందారుల ఉద్యమం ఒక (పత్యేక ఘట్టంలో సాయపడగలదా చూడాలి.

దొంగనిల్వలు, ఆతి లాభాలు, చీకటి బజారు వగైరా చెడుగులను నిరోధించ వచ్చును దొంగచాటుగా సంపాదించుకున్న వస్తువులను బహిష్కరించవచ్చును.

నేను విదేశవ స్తుపులకు వ్యతిరేకిని కొను. తుట్లతుదకు భూలోకమంతా ఏక (ప్రపంచ కావాలి. అందరూ అందరి విజ్తానాన్నీ, విజయాలనూ భాగం పంచుకోవాలి కాసీ ఒకానొక సమయంలో మనిషి తనీ అవనరాలను పెంచుకోరాదు. మన అవసరా లను తగ్గించుకొని కొనుక్కోవాలనే కోర్కె ను అణచుకోవలపిన సమయమిది. నేటి సంఘం అవసరాలను పెంచుతుంది. సుందర (ప్రకటన నినాదాల ఆకర్షణ మనం ఎక్కున కొనేలా, ఎక్కువ వస్తువులు ఉసయోగించుకునేలా చేస్తుంది. *ప్రసంచం మునుపెన్నడూ. కనివిని యెడుగని తీవసమస్యలనుఈ ధోరణి కల్పి స్తుందేమోఅని (ప్రపంచంలో మేధాపులందరూ భయయపథుతున్నారు. పూర్వం ఏ సమస్యకు ఆ సమ న్యగా విడగొట్ట వీలయేది. అవిప్పుడు విశ్వజనీనమైనవి. స్త్రీలనంస్థలూ, సంస్థలలో లేని స్త్రీలూ తను స్థానిక ఇబ్బందులనే కొక జాతీయ నదున్యలను, ట్రపంచ సమన్య లను కూడా ఆలోంచుకోవాలి. మనంఅంతా వాటిలో చిక్కుకొని ఉన్నాము.

శీ విమోచనోద్యమంతో ఏ సంబంధమూ లేని ఒకన్య క్రి థీ వినోవాభావే ఓ (ప్రశాంత (గ్రామంలో నివసిమ్హా స్త్రీ శక్తి అనేమాటను గూర్చి ఆలోచించాడు.

ఆయన ఆశమంలో అతివలు వివిధ సాంఘిక నమన్యలను గూర్చి (వమదలను మేల్కొల్పేందుకై ఒక ఉద్యమం ఆరంభించారు

భారత దేశం బలిష్టమైన దేశంగా మనం భావించము. సై నికళక్తిని సమీకరించి మనబలాన్ని చూపాలని కూడా అనుకోము అయినా మనదేశం బలసంపన్నం కొవా లనుకుంటాము ఎందుకంటే అదొక్కటే మన సమస్యలను పరిష్కరించగలదు. మన స్వతంత్రాన్ని నిలుపుకోగలదు. పటిష్టం చేసుకొనగలదు. అలాగే స్రీళ క్తి అంటే మనమేదో గొప్పవారం కావాలనికాదు మనకున్న శక్తియు క్తులన్నింటా క్షానం: వజ్జ అనుభవం ఇవన్నిటికీ మానవతా సామాన్యానికీ ఉపయుక్తం చేయా అనుకుంటాము. ఈ దృక్పథాన్ని నూరిపోయగలిగితే; ఇవన్నీ ఉద్యమాన్ని అంతర్జాతీయ మహిళా సంవత్సరంలో ఆరంభింప గలిగితే మనం చేసేదంతా (వయోజనకర మవుతుంది.

బొంబాయి పట్టణం ఎన్ని ఉద్యమాలనో తొట్టుతొలుత ఆరంభించింది." మన జాతీయోద్యమాన్ని, ఇతర (ప్రముఖ ఉద్యమాలనూ ఆరంభించింది. కాబళ్లే ఇండియాలోని ఈ సంసకొూడా ఇక్కడే శ్రీకారం చుట్టింది, ఈ నంస్థకు బొంబాయి (ప్రజలు సాయపడగలరనీ నా విశ్వాసం. ఈ ఏడు ప్రారంభించిన (పత్యేక (పజాళిక లోనే కాక; దీని అభిప్రాయాలకు ' ఆదర్శాలకు సార్టకత చేకూర్చడంలో తోడ్పడగల రని నమ్ముతున్నాను. అదే మన మీ సంస్థకు నమర్చించగల గొవ్న ఆభిశందన

నన్నాహ్వానించి మిమ్ములను కలుసుకునే అవకొశం కల్పించినం మకు మీకంద రికీ మరొకమారు కృతజ్ర తను చెప్తున్నాను. నా తరపునా, ఇండియా (పజల తరపునా ఈ సంవత్సరానికి రానున్దో వత్పరాలకు కుభాకొంక్ష లర్పిస్తున్నాను. మీ పని విస్తరించు గాక కొంగొత్త అవకాళాలను కల్పించుగాక వ్రకొళాన్నీ? ఆనందాన్నీ తనచుట్టూ సంవ్యాప్తం చేయుగాక. నమ స్తే.

నెనుకబడినవారి సంక్షేమం కాంగ్రెస్‌ పార్టీగా అన్న లళ్యశకు వ్యతిరేకం అనసనమానతకు వ్యతిరేకం, "పేద రికావికి వ్యతిరేతకం, ఏ రకమైన మత దురభిమానానితై నా వ్యతిరేకం. వాటితో మా పోరాటపద్ధతి ఎంతమందిని సాధ్యమైతే అంతమందీ మాతో కొనిపోవడం. వెనుకబడిన తరగతులు జాతులు, కులాలు వగ్లె రాలకోసం చేపశ్లు కార్యక్రమాలలో సంఘర్షణ వాతాపరణం లేకుండాచూడాలి. మిగతారాష్ట్రాలలో ఏం జరుగుతున్నదో నాకు తెలి యదు. కాని నా స్వరాష్ట్రం యు, పి. నుంచి వచ్చిన నివేదికలు చూస్తే ఆక్కడ తల పడే వాతావరణం ఏర్పడుతున్నట్టు తోస్తుంది. అది వ్యతి రేకఫలితాల సిస్తుంది

అసలు సాధించడం ఎంత ముఖ్యమో ఆపని నెలా చేయడం అన్నది కూడా అంకే ముఖ్యం ఇండియాలో (ప్రధాన సమస్య పేదరనం, ఆక్థికంగా వెనుకదిడిన తనం. 00 ఏళ్ళ ముందు ఆరంభమైననాటి నుంచీ కాంగగెస్‌ (ప్రయత్నం పేదరికాన్ని విర్మూలించడం, ఎక్కువ సమానతను సాధించడం; ఇవి అన్నిరకాల సాంఘిక దురాచారాలను నిర్మూలి స్తే తప్పా సాధ్యంకాదని మహాత్మాగాంధీ (గహించారు. ఇండియాను 'హేతువాదంనుంచి, విజ్ఞానంనుంచ్వి అభివృద్దినుంచి వేరు చేయడంలో అతి (సధానకం కులతత్త్వం కావచ్చు. అందువల్ల నే గాంధీజీ కులాలుకూడదన్నారు. సమస్య ఏమిటంటే (ప్రతివారూ ఈ విషయాలను సిద్ధాంతరీత్యా చూస్తారు. కులం చెడ్డది, కానీ వ్యక్తిగతంగా (ప్రతిఒక్కరూ చేస్తున్నదేమిట్‌?: మన కుటుంబాలలో ఆ అడ్డుగోడలను పడగొట్టడానికి చూ స్తున్నామాః మన యువజనంలో, దుస్తులలో; అలవాట్లలో చాలా ఆధునికులు. కానీ వారు కులం బూజుపట్టిన భావమని, దాన్ని తొల గించాలని_అది వివాహాలలోగానీ ఇతర(త్రాగానీ,అనుకునేంత ఆధునికులా వారుఃఅసప్పు డస్పుడూ (ప్రజలు కులాల పేళ్ల ను ఉపయోగించకూడదన్న (ప్రతిపాదనలు వస్తుంటాయి. కొందరు నాటిని వదిలివేశారు ఆయినా వారి కులత త్తం తగ్గిందాః కాబట్టి అదేడో పై పె మార్పు మాత్రమే. వింపవలపిన (ప్రాచ్యాత్య పత్రాలలో వానిలో కులాలను (ఫ్రస్తావిం చాలో లేదో నాకు తెలియదు. సరే వెనుకబడిన కులాలను, జాతులను 'పేర్కొనాలి.కొవి వ్యక్తిగతంగా వారు తమ వెనుకబడినతనాన్ని మరచిపోతే, వారు భారతీయులం మాత్రం అనుకుంటే నే శెంతో సంతోషిస్తాను. శతాబ్దులకొలది సరిగా చూడబడని న్యూ ఢిల్లీలో జరిగిన షెడ్యూల్డు తరగతులు, షెడ్యూల్డు జాతుల వారి కాన్ఫ

రెన్సులో ఇచ్చిన ఉపన్యాసం = అక్టోబరు 18, 1975

చవెనుకబడినవారి సంక్షేమం శ90 భారతీయులు వారు. అభివృద్ది ఆవకాశాలు వారికి లేవు. ఇప్పుడైనా ఆ అవకాకాలు వారికి దన్కాలి. వాటి నివ్వడానిశై మేము చేతన్నై నంతా చేస్తున్నాము. కానీ మనం కులవ్యవస్థను ాళ్వతంచే స్తే అప్పుడు మిగత కులాలవారిని తమ కులాభిమానాలు చూసకూడదని కోరడం కషం మనమంవరం భారతీయులం మనందరం సమానులం. లేదా (ప్రతివారూ తన కులోనికి ఏదో అపేక్షించాలి. ఇదంళా కొన్నేళ్ళ్గలో మనం సాధించగలది కాదు కానీ దీనికోసం మనం గట్టిగా పనిచేయాలి,

కులం ఈ నాడు పూర్వపద్ధతిలోని జనం తరతమ భేదాలకు; నృ త్తులకు సంబం చింది కాదు దాదాపు రాజకీయ, ఆర్జిక సంఘర్షణ కొఠ పరిహారంగా? ఎన్నికలలో గౌన్సి ఇతరశత్రాగాని పనికివ స్తున్నది జనం దీన్ని దుర్వివియోగం చేస్తున్నారు. అయితే అదృష్టవశాత్తు ప్రతిదఫా వారు విజయుణు కావడంలేదు మన విశాలలక్ష్యం ఎలా ఉండాలం'కే ఎవరు ఏ కులానికి చెందినవారో త్వరలో మనం మరచిపోయేట్టుగా మనం ముందుకు నడవాలి. ఆంతే కాని మనమంతా విశాల థారతకుటుంబానికి చెందిన వారమని మనందరకూ సమానావకొళా లున్నవని ఆత్మవంచన చేసుకోరాదు. అంద రకూ నిజంగా సమానావకాశాలు ఏర్పడేవరకూ మనకంలె వెనుకబడినవారికి మనం సాయపడాలి అలా అయితే వారు సమాన (ప్రాతిపదికపై మరిన్ని అవకాశాలు గల వర్గంతో పోటీపడగలరుఇదీ ననలక్ష్యం. అందుకే ఆ (వ్రత్యేక నిర్ణయాలు తీసు కున్నాము

హరిజనులకు ఇళ్ళస్థలాలు ఇవ్వడంద్వారా అ నిర్ణయాలను చాలా రాష్ట్రాలు అమలుజరుపుతున్నవి. కానీ వారు ఒక పాఠతదారిలో వెడుతున్నా రనుక్కంటాను, (గ్రామాని కావలనున్న స్లలాలను వారికి స్తున్నారు హరిజనులు (గామ ఇవితం విడదీయరాని భాగం కావడొనికి బదులు, (గ్రామాౌని కొవల హరిజనవాడ ఒకటి వెలు స్తున్నది. ఒకోసారి అది (గ్రామాని కెంతోదూరం కొనడంతో ఎవరూ ఆక్కడ ఉండా లనుకోవడం లేదు, ఇది ఎంతవరకు నిజమో నాకు తెలియదు కొని; ఒకటి. రెండు చోట్లనుంచి నాకు విజ్హపు అందినవి-.వారలాఊరికి దూర మైపోతున్నార న్‌, అలా. తమపై ఇతరులు పడవచ్చునపీ హరు భయపడుతున్నారు. _ (గ్రామానికీ గూరంగాడం వారికీ రక్షణ తక్కువనుకుంటున్నారు మనం అంతకంటే ఎక్కువ ఠలయికర సయత్నిం చాలి మన గృహపథకా లన్నిటా అన్నిరకాలవారూ కలిపి జీవించొలి. ఇది సంపన్న వర్షం; ఇది విసన్నవర్షం'” అని చూ సేపరిస్థితి రాకూడదు జనం కలగలుపు [ప్రాంతా లలో నివసిస్తే తప్పా జీవన్యప్రమాణాలను పెంచలేము.__ ఎప్పటికీ.

ఈ పద్దతిని పింగపూరులో చాలాఏళ్ళ (క్రీతం. నేను చూచాను కొ త్తఇళ్ళలో వారు అదేపనిగా విభిన్న స్తాయీలకు కూడా చెందినవారు, విభిన్న జాతులకుకూగా చెందినవారు._ఇండియన్లు చై నీయణు యూరపియన్లు, మలేలు అందరూ.__-కలిపి వివపించేలా చూశారు (ప్రభుత్వం అదేవనిగా అందరనూ కలగాప్పలగం చేసింది. ఆలా చేయడంవల్ల అలాంటి తావులకు అలవాటుపడని వారి జీవనప్రమాణాన్ని పేంచామని వారంటున్నారు, అక్కడున్నాక కొన్ని (ప్రమాణాలను పొటింఛాలి మరి, (ప్రతివారి

ర8॥ ఇందిరా గారక్రీ ఇల్లూ కభ్రంగా ఉన్నప్పుడు అందులో ఒకభాగం మలినంగా ఉంటుందనుకోలేను అలా (ప్రతివారూ ఇతరులకు సాయపడుతున్నారు అలాగే ఆ (ప్రాంతంలోకి జీవన (ప్రమాణాలను సపెంచుతూనూ ఉన్నారు.

కాబప్టే ఇవాళ స్థలాలివ్వగానే సరిపోదు. వారు మిగతావారితో కలిపిఉండేలా చూడాలి. అందువల్లనే హరిజన బాలకులకు హాోస్టబ్ళు ఉండాలనే నేనన్నా, మనం వారికి వేరుగా కొక మిగతావారితో కలిపిఉండేలా “మిక్సెడ్‌ హోస్టళ్ళు ఏర్పరచేందుక్లై (ప్రయత్నించాలి ఆలాగే (ప్రతి కౌర్య్యకమంలోనూ అవి గిరిజనులకో సమైనా, హరిజనుల కోసమైనా; ఇతర వెనుకబడిన వారికోనమైనా వారిని దూరంచేయడం తగ్గి ఎక్కువగా సమాజంలోని ఇతరులలో కలిపిపోయేలా చూడాలి, ఈ (పత్యేక భావాన్ని ఇలాగే శాశ్వతం చేపివేస్తే మన మెన్నటికీ ఈ సమస్యను పరిష్కరించలేము.

దీనికి ఎక్కువ చదువు పనిలేదు. కావలపింది కాస్త కృషి. చాలా ఏళ్ళ (క్రీఠం._.కుంభమేళా జరిగినప్పుడు అలహాబాదులో నేనొక స్త్రీని విడిదిని నిర్వహిం చాను. ఒకొక్క (ప్రాంతంనుంచి ఇద్దరు స్త్రీలను తీసుకున్నాము. ఆడామగా సమా నంగా ఉండేలా చూచాము. అంళే హిందువులు ముస్లి ములున్నారు. మరి హిందు వులలో విభిన్న కులాలవారున్నారు కొందరు శై) స్తువులున్నారు మేమదే పనిగా (ప్రతివారికీ ఫ్రొతినిధ్యం ఉండేలా చూచాము కాంపు కార్య(క్రమం ప్రకటించ గానే అన్నీ బాగున్నాయిగావి సమష్టి వంటఇంట్లో మేము తినమూ అని చాలా మంది అన్నారు బౌంబాయినుంచి వచ్చిన సాంచాలిక అన్నది నేను వెళ్ళిపోతున్నాను ఇదెలా నిర్వహీస్తాం? వ్యవధిలేకుండా కొరర్మ్మక్రమం నిర్ణయించాం, (ప్రతివారూ ఎవ రికివారు నంట చేసుకుంటే వారిక శిక్షణ పొందేదేమిటి? సరే నేను తిరిగి పోతాను ఎంతో కష్టంమీద ఆమెను ఆపాం “తీరికవేళలో ఎవరై నా నేరుగా వండుకోవచ్చు, కానీ కార్య్యకమం మారకూడదు ” (ప్రతిరోజూ వారితో మాట్లాడేవాళ్ళం._ వేరుగానో గుంపుగానూ కూడా. ఇది అర్జంలేనిభావం అన్నాం. కలిసి భోంచే స్తే ఏమిటి? మేం కలిసే తింటున్నాం. మాశ్తేం జరిగింది? రెండు మూడు రోజులలో ఎక్కువ మంది స్త్రీలు (ప్రతివారూ వేరు వేరుగా వండుకోవడం కష్టమని (గ్రహించారు. వారిలో ఎక్కువమంది సమష్టి తోజనం అంగీకరించారు. కోందరు వేరుగా ఉన్నారు శుట్ట తుదకు ముగ్గురాడవాళ్ళు నా వద్దకువచ్చి అన్నారు: “మీరు చెప్పేదానితో మేము పూర్తిగా ఏకీభవిస్తున్నాము నూకు అభ్యంతరంలేదు. ఆఅందరతోఫాటు ఇక్కడ మేం థోజనంచేపి తిరిగి మా ఊళ్ళకుపోతే మా (గ్రామస్తులు మా కుటుంబాలను వెలివేస్తారు.. నూ జీవితమంతా మమ్ముల నెక్కడో ఉంచగలమని మీరు హోమీ ఇన్వగలరాఇి నేనన్నాను ఆబ్బవ్వులేము: జీవితాంతం మూడు కుటుంబాలను మేం పోషించలేము కాపీ ఇందులో తప్పులేదని మీరు భావిస్తున్నంతవరకూ భాధలేదు. ఇదీచాలును. మీరు తిరిగి వెళ్ళినప్పుడు మీ కుటుంబాలను, మీ (గ్రామస్థులను ఒప్పించవలసిన భారం మీది.”

అదే సంవత్సరమే నేను రాజస్థాన్‌ వెళ్ళాను. ఫంచాయితీ 'పెద్దలనభలో పర్ణ

వెనుకబడీనవారి నంకేమం జ్‌ (ఘోష్వాకు విరుద్ధంగా మాట్లాడాను. ఆ వెనువెంటనే ఒక కుటుంబంనుంచి ఇలా ఉత్తరం వచ్చింది; “మీ మీటింగు తర్వాత మగని అనుమతితో మామగారి అను మతితో కోడలు ఘోషా వదిలేసింది మరి ఊరివారేమో ఆ కుటుంబొన్నంకటినీ ఆత్త మామలను; కోడుకును, కోడలినికూడా తన్ని వెలివేశారు.” ఇది చాలా ఏళ్ళకిందటి మాట. నేను నొక్కి చెప్పదలచుకున్న దేమిటం'యే భారీ ఎత్తున విద్యా కార్యక్రమం చేపట్టాలి. శికువునుంచే అది మొదలుకావాలి. ఏ కళాళాలా విద్యార్థో వెడితే లాభం లేదు. అతనిలో అప్పటికి కొన్ని అలవాట్లు వేరూని ఉంటాయి. మనం అసలు చిన్నెతనంతో ఆరంభించాలి. దీన్ని (ప్రత్యేకించి ఎందుకు చెపున్నానంయే విద్యా నుంటత్రి ఇక్కడున్నారు. కులం పద్దతిలా ఆలోచించేవాడు బుద్ధివొనుడని మనం తెలపాలి అతనిని మనం గేలిచేయోలి. మనం శిషీంచాలనుకోను. +క అంతగొ సాయడదు.. కొన్సి (ప్రతివారూ అతనిని చూచినవ్వితే, ఇలాంటి దేదో. చేశాడూ ఇతను మరీ చ్యితమైన మనిషీ అని ఈలోకానికి చెందినవాడు కాదని గేలిచే స్తే అతడు తనదృష్టిని మార్చుకునేందుకు అనుకూలమైన వాతావరణం ఏర్పడవచ్చును. నేనప్పటికి మఠీ చిన్నదాన్ని కానీ గాంధిజీ తొలుత కార్యకమం మొదలు పెట్టన నాటికి జ్ఞాపకం ఉంచుకోగలంత పెద్దదాన్ని నూ పట్నంలో నే ఒక ఇంటిలో ఇలా వండిన వంటల “నెలాతింటాంణో వగె రావగె రా అరునొ మేము ముందుకు వెళ్ళాం ఓ నెలో రెండు నెలలోపట్టింది. తర్వాత అదేదో గళంలో సంగతి అయిపోయింది ఉదాహరణకు చె ప్పన్నాన మూ ఇంట్లో హరిజనుడే వ౦టవాడుగా ఉండేవాడు. ఇప్ప టికీ ఒకడున్నాడు. ఆతను తన్న వండిజీ అనుకుంటాడు. అతనెక్కండికి వెళ్ళినా పండిక్‌ అతడు హరిజనుడనీ ఎవరిక్‌ తెలియదు! ఆతని కుటుంబమూ ఇంకో కుటుంబమూ వాళ్ళవూశ్ళో వంటవాళ్ళు కొవాలనుకున్నారట. రెండు కుటుం బాలలోని సోదరులంతా వంటవాశ్ళే- అందులో ఒక కుటుంబం కై9_ స్తవం పుచ్చు కున్నారు యుద్ధ సమయంలో (వ్రభుక్వం వారికి సాయం చేపింది. వైన్యానికి కలపా, కుర్చీలూ ఐబలలూ వగెరొ సరఫరాచేసే కాంట్రాక్టు లిచ్చారు- వాళ్ళు దాగా ధనవంతులయ్యారు. ' కాబటీ రెండో కుటుంబానికి సరంవడలేదు. వారనుకున్నారు; అిమ్వైదట ఇరువురం నమాస్‌ంగానే మొదలెట్టాం. వీళ్ళ మతం మార్చుకున్నారు గనుకా? మేం మార్చుకోలేదు గనుకొ బీరికి విటిన్‌ ప్రభుత్వంలో ఇన్ని సదు పాయాలు పొందారు మనమేమో ఎక్కడ బయలుదేరామో దాదాపు అక్కడే ఉన్నాము ౫” అనుకున్నారు ఏమయినా వారిలో ఒకతను ఓ అధికారికి వంటవాడుగా ఇంగ్లాండు వెళ్లాడు, అక్కడే నిలిచిపోయి. ఓ ఫలహారళాలను నెలకొల్పాడు. అరకు *పండిక్‌ అనుపించుకోవడ మేకాదు మేము కాశ్మీర్‌ వెళ్ళినప్పుడు-ఆ కొలంలో వేసవికి పిలలమంతా కాళ్ళీర్‌ వెశ్ళేనారంఎతమ ఊళ్ళో వాళ్ళనందరినీ చేర్చి? షారికి ఎన్నెన్నీ విషయాలనో ఓ గోప్ప పండితశుడులా (ఫ్రనింగించేవాడు._-ఆత ను బాగా చదువుపన్నవాడు మఠ. అతనితో ఫనిచేసే వారేమీ ఆక్షేషణ చేయలేదు. వారనే

రికీ ఇందిరా గౌంకీ వారు, *ఆతవికి మాకం'కే చాలా తెలును తనకు తెలిపింది మాకెందుకు చెన్న కూడదు?

సాంఘిక దృక్పధాలుమార్చే ఈ భారీవిద్యా కార్యక్రమాన్ని కాంగెన్‌ చేపట్టాలి ఇది మంకులతోనే ఆరంభంకావాలి నాకు స్వయంగా అనుభవంలేదు గానీ ఎవరోచెప్పారు. కొందరు అధికారులు ఒక విధమైన వివక్షత పాటిస్తున్నా రట, అ సంగకేమిటో నివేదిక సంపమనాలి అదే నిజమైతే వారినిగూర్చి రహస్య సమాచార పభ్రాలలో (వ్రాయాలి, ఏదో చర్య తీసుకోవాలి

కొంగగెన్‌ ఈ సంగలుకూడా తెలుసుకోవాలి జిల్లావారీగా అలాంటి వివక్ష తను పొటిస్తున్న టప్రాంశాలేనో తెలుసుకోవాలి__..మంచివాళ్ళ విషయంలోగానీ, 'దేవాలయ (ప్రవేళాలలోగాని దాపరికం లేకుండా చెప్పాలంళశే నాకు దేవాలయాలపై ఆస్థబేదు, మంచినీళ్ళు వగైరా (ప్రజల నిత్య జీవితావసరాలనుగూర్చే నాచింతం అవసరమైనప్పుడు వారు మంచినీళ్ల తోడుకో కూడదంయకే అది చాలా. చెడ్డది, ఇడేదో తప్పక కాంగగెస్‌వారు. తేలుసుకో వలపినట్టిది ఈ సాంఘీక విరతతను భగ్నం చేయగలిగీతే ఆర్థిక కార్యక్రమాన్ని అమలు జరపడం చాలాసులభం

అలాగే ఉద్యోగాలలో పక్షపాతం, అది కొంతవరకు ఎన్నిక చేసేవారి కుల తత్త్వం, మరి కొంత కుటుంబ (ప్రాతిపదిక. సంపన్న కుటుంబంలోనుంచి వచ్చిన వాని కుమారునికి మంచి అవకాశాలుంటాయి. అంతా స్కూళ్ళలో ఒకే చదువు చదివినా అవే పరిక్షలే పాసయిన్సా (ప్రళ్నాపషత్రాలకు సమాధానం (్రాయవలపి వచ్చినా, చెప్పపలసివచ్చినా వెనుకబడిన కుటుంబాల పిల్లలు ఒకొకప్పుడు తగిన యోగ్యత కనబరచరు. అందుకనే నేను ఒకవిధమెన అధిక బోధనం అవనర్‌ మంటాను.._అలహాబాదు, మదరాసులలో అలా బోధి స్తున్నారు. మౌఖిక పరిక్షలో ఉత్తీర్ణతకు సీ సహజళక్రిగాని, న్నత్త్యంగాని (ప్రాతిపదికకాదు. అదేదో పైపై పరిజ్ఞానం. ఆయినా కాస్త కలిగిన చోట్లనుంచి వచ్చేవారు టోధించకనే అస్రయ త్నంగా కొన్ని సంగతులు నేర్చుకుంటారు. ఇతరులు నేర్చుకోలేరు. ఇప్పుడు మనం వారికా అనకాళం కల్పించాలి.

పాతకాలంలో యూరోపులో ఆడపిల్లలకు ముగింపు బడులుండేవి అంటే "పెద్ద కుటుంబాలనుంచి రానిపిల్లలు స్కూల్లో మర్యాద మన్ననా నేర్చుకుంటారు అలా అయితే సమాజంలో సమానస్తాయిలో రావచ్చును. మన సమస్యా పరిష్కారంలో ఇలాంటిది చాలా ఉపయోగక్తీరం. ఇందువల్ల నే మన రాష్ట్రాలు కొన్ని ఇంగ్లీ షును వదిలివేసినప్పుడు నాకు సంతోషం కలుగలేదు. అ నమయంతో. నేను హెద్చరిం చాను; చేతనై నవారు తమపిల లను (ప్రత్యేక పాఠశాలలకు పంపుకోగలరు, అలొ వంపలేనివారే నష్టపోతారు.” '

నేటి సమాజం అవసరాలేవి? వెనుకబడిన వర్షాలనుంచి వచ్చిన యువజనం౦ ఆ సమాజంలో ఎలా పోటీపడతారు? ఈ సంగతులను మనం కనుక్కుని, ఆథా! లను భ రీ చేసుకోవాళి.__ఆది భాషకానీ, మరొకటికాసి, (స్రస్తుతం మన శొతీయ

వైనుకబడీనవారి నంకేమం ణీ వ్య క్రిత్వాన్ని నిలుపుకోవాలి. మనం చప్పకుండా నిలుపుకుంటాం, మరి మనం విదే కాలకు వెళ్ళినప్పుడు, కొంతవరకు వారెలా జీవిస్తారో మనం అలా జీవించాలి. ఉదాహరణకు కంచంలో నీవు భోజనం చేయలేవు ఫోర్కు, క్తి నీవు ఉపయో గించాలి మరి నీవు వానిని ఉపయోగి స్తే వారు నిన్ను అపహసించేలా ఉపయోగించ రాదు తమలాగా ఇతరులెవరో భోజనం చేయకపోతే అది వారికి హాస్యాన్సదం నేను ఇంగ్లాండులో కాలేజీకి వెడుతున్నప్పుడు తాతాలకు కొన్ని స్కాలర్‌ షిప్పులుండేవి వారు కొందరు యువకులను ఎన్నుకొవి ఓ (వ్రత్యేక శికణకై ఇంగ్లాండుకు పం'పేవారు వారు తిరిగివచ్చాక తాముఉద్యోగంలో ఉంచుకొనేవారు వారిని పర్యవేక్షించే ఒక మహిళ ఉందేది ఆమె వీరిని పిలిచి ఎలాదు స్తులు వేసుకోవాలో, ఎలా యూరపియన్‌' పదతిలో తినాలో అలాంటివన్నీ నేర్పేది ఈ యువకులు ఆ(గహం చెంది అనేవోరు; “మేమో చిన్న పిల్లలం కాదు ఈ ఉపదేశమంతా ఎందుకూ? * అనేవారు. అయినా ఇక్కడినుంచి ఇంగ్లాండుకు వొకలో వెడుతూ వారిలో (ప్రతి ఒక్కరూ ఆమెకు వ్రాసేవారు “మేం విచార పడుతున్నాం మన దేశంలో మీయెడ చాలా మోటుగా (ప్రవ్నర్థించాము ఇప్పుడు మీ కణ విలువ (గహిస్తున్నాము.” నేడు ఏ ఒక్క (గూసునూ. మిగత (ప్రపంచం నుంచి వేరుగా ఉంచలేము. మీరు అందరితో సమాన సాయిలో ఉండాలంళే నీవు ఇతర దేశాలకు పంపవలపి వస్తే వెళ్ళే సామర్యం ఉండాలి. విదేశి మహా నభలకు కొవచ్చు, మరెందుకో కావచ్చు ఆఫికో దేశాలనుంచి, ఆశియా దేశాలనుంచి వచ్చిన (ప్రజలు అతి త్వరగా పొళ్చాత్య పద్దతులు అలవర్చుకుంటున్నారు. మనం అలా కౌదలచు కోము మనం పూ ర్రిగా భారతీయులుగా ఉండాలనుకున్నాం. కౌనీ మనం విదేశాలకు వెళ్ళినప్పుడు మనమేం చేయాలో తెలివి ఉండాలి. నీవు కటీరంలో ఉంటే ఒక తీరుగా ఉండాలి. కానీ ఓ రాజప్రాసాదంలో అతిధిగా వెడితే. అలాగే ఉండలేవు, అక్కడ ఎలా మెలగాలో కూడా నీకు తెలిసి ఉండాలి అలాగే మనం ఏ ఉద్యోగాన్ని చేయడానిక్షైనా అందుకు తగినట్టు మారి సిద్ధంగా ఉండాలి “జ్లతను వెనుకదిడిన నర్గంనుంచి వచ్చాడు. ఈ పన్‌ చేయలేడు” అని ఎవరూ అనే వీలుండకూడదు. ఈ మాట నింతగా ఎందుకు గట్లీగా చెప్తన్నానంశే కొందరిని కొన్ని ఉద్యోగాలకు ఎన్నుకునే (ప్రక్రమంలో ఫలానా వానికి తగిన “వ్య క్తిత్వం” (పర్సనాలిటీ లేదూ అన్న కారణం చెప్పడం జరుగుతుంది “పర్పనాలిటీ” అంటే ఏమిటి? ముఖ్యంగా మర్యాద; చిత్తశుద్ధి అనుకుంటాను _ అదికొక మనిషి పెరిగినకొద్దీ నేర్చుకునే వివిధ బాహ్య ప్రనర్హనాదులూ అందులో చేరుతాయి. మన పాఠశాలల్లో ఈ విషయంపై దృష్టిని ఎక్కువగా కేంద్రీకరించాలి తమ ఇళ్ళలో ఇవి నేర్చుకునే అవకాశం లేని పిల్లిల విషయంలో మరింతగా ఇందులో (శ్రద్ధ వహించాలి నిజొనికి చై నా, సోవియట్‌ యూనియన్‌ లాంటి డేళాలలో పిల్లలను ఇళ్ళకు తిరిగి వెళ్ళినప్పుడు వారి తలిదండ్రు లకు ఇవన్నీ నేర్పవలసిందిగా కోరుకారు ఎందుకంకే చాలమంది నూతన విద్యార్థులు విద్యావంతులు కాని రైతు, కొర్మిక కుటుంబాలనుంచి వ స్తుంటారు. కొబిట్టి బాధ్యతను

వకిరీ ఇందీరా గాంకీ విద్యార్థులపై ఉంచుతారు. “ఈ విద్యాలయంలో మీరు ఏం నేర్చుకుంటారో అది మీ తలిదం[డ్రులకు నేర్పండి మీ అవ్వకూ తాతకూ కూడా నేర్పండి”___అంటారు

ఇవన్నీ ఏవో అ్యసధాన విషయాలని నాకు తెలుసు కానీ వీటిని (ప్రత్యేకించి ఎందుకు (ప్రస్తావించానంకు కొందరు వీటిని అల్ప విషయాలనుకోవడం లేదు ఇడి ఉద్యోగాలను ఎంపిక చేయడంలో కనబడుతున్నది. ఓవ్యక్రిని ఎన్నిక చేసినా_- ఇతను అందుకు తగినట్టు (ప్రవర్తించ లేకపోతే. అకనిలో ఓ అల్పతా భావం పొడ సూపుతుంది. అతను ఇతరుల జీవికంలో భాగరి కాలేడు మన సైన్యంలో (ప్రత్యే కించి ఇవన్ని నేర్పుతారు, మనలో మానసిక ఘర్షణలు తక్కువ. మరి మిగత వృత్యు సాధ్యులలో వారివన్నీ నేర్పరు న్‌

ఉద్యోగ సమన్య మన సమస్యలలో కెల్ల పెద్దది. అ్యపెంటిస్‌ షిప్‌ పధకొలలో గాని, ఇతర పధకాలలో గాని వెనుకబడిన వర్గాల యెడ (ప్రత్యేక శద్ధ చూపాలని మేము ఆదేశంచాము. వెనుకబడిన వారంటే హరిజన గిరిజనాదులు, ఇతర అల్ప సంఖ్యాకులు అంతా వస్తారు. బరువాజీ ఇప్పుడే నాకొక కేరా చూపించారు. విభిన్న రంగాలనుంచి వచ్చిన ఆంకైలను చూ స్తే ఈ తరగతులనుంచి *“రికూక్మెంట్‌” చాలా తక్కువనిపి స్తుంది. ఈ ఉద్యోగాలలో కొన్నిటికి కావలసిన (ప్రతిభా (పమాణమేమిటో నాకు తెలియదు. అదేమైనా అందులో ఎంతవరకు పాఠశాలల్లో నేర్పవచ్చుం ఏంత వరకు విద్యేతర కార్యకలాపాల ద్వారా నేర్పవచ్చు అన్నది చూడాలి. విద్యాశాొ మరశత్రి శాఖ, పారిశ్రామిక మంత్రిత్వ శాఖ ఇలాంటివన్నీ పరికించాలి. “ఫలానా ఫలానా తరగతుల వారినుంచి ఇంత మందిని తీసుకొండి” అని చెస్తే (ప్రయోజనం లేదు, వారు పూర్తిగా పోటీ చేయకపోతే, వారు పోటీ చేసేలా చూడ్డం మన బాధ్యత. ఆది ఆందరి విషయంలో మనం చేయలేక పోవచ్చు. అయినా ఎకైడో ఆరంభించక తప్పదు; ఆ సంఖ్యను త్వరగా పెంచకనూ తప్పదు

బరువాజీ టాగూరును ఉదహరించారు__అవకాశ రహితులెన వారి నమన్య కేవలం ఇతరుల కంటె తాము ఆర్తికంగా ఎక్కువ వెనుకబడి ఉన్నామనేది కాదు. రాజ్యాంగ శాననం (క్రింద తమ హక్కలనన్నింటిని వినియోగించుకోలేక పోతున్నా మన్నది, రాజ్యాంగం కింద తమ హక్కులను పరిపూర్తి చేసుకోలేక పోతున్నా మన్నది. వేళం ఎడల తమ విధులను పూ రిగా నిర్వహించలేక పోతున్నామనేదీ. ఇపీ వారి సమస్యలు, మన దేశాన్ని సముద్ధరించే భారవహనంలో పొల్లొనలేని అనంఖ్యాక (ప్రజలు మనకున్నారు. మనం వారికి తగిన పరిజ్ఞానాన్ని: అనకాళాలను, శక్తి సామర్థ్యాలను కల్పించాలి. ళా

అఖిలభారత కాంగ్రెస్‌ సంఘంతో కొన్ని బృందాలున్నవి, ఉద్యోగానకాళాలు 'పెరిగినవా?. శిక్షణా కార్యక్రమాలు సరిగా నడుస్తున్ననా వగైరా విషయాల గూర్చి వారికి (ప్రతి రాష్ట్రంనుంచి నివేదికలు వ స్తున్నవా.--నాకు తెలియదు నేను విభిన్న పొరి (శ్రామికుల నంఘాలకు వస్తూక్పత్ధిదారుల సంఘాలకు; మిల్లు యజమానుల సంఘాలకు నేను వెనుకబడిన తరగతుల నుంచి పనివారిని తీసుకోవలపిందిగా నేను (నాకాను,

పీనుకబడినవారి సంక్షేమం బిగ ఎప్పుడు ఏ ఫాక్ట రీకి [ప్రారంభోత్సవం చేపినా ఉద్యోగాలలో అధిక భాగం ఎక్కువ ఆవనరమున్న వారికి పోవలెనని నొక్కి చెప్పాను, అయితే అనలేం జరుగుతున్నదో నాకు తెలియదు. కావుననే మన బృందాలు ఒకొక్క పరిశ్రమలోనూ వా స్తవ ఫ్ధితి ఏమిటో కనుక్కొాంటూ ఉండాలి. అధిక సంఖ్యాకులను పనిలో పెట్టుకునే పరిశ్రమ ఉంళే వారిలో తగినంతమందివి మైనారిటీలనుంచీ వెనుకబడిన వారినుంబే చేర్చుకున్నారా అని మనం తెలుసుకోవాలి. అలా లేకపోతే విద్య లేకనా? శిక్షణ లేకనాః వారంటే అయిష్టం వల్లనా? అలా నమస్యను మరింత వివరంగా గుర్తి స్తే తప్పా ఏమీ జరుగబోదు. “ఉద్యోగాలివ్వండి అని ఓ మాట చెప్పి వదలివే స్తే ఓ సంవత్సరం తర్వాత ఆలా జరుగలేదనో, చాలా తక్కువ స్థాయిలో జరిగిందనో మనం కనుక్కుం౦టాము. చిన్న (ప్రాంశాలను చూచు కొనేవారు మనకు కావాలి. ఒక వ్యక్తి, 60 కోట్ల మందినీ చూచుకోలేదు. చిన్న 'పపాంతాలనుంచి అక్కడక్కడ పని చేసేవారు కేంద్ర బృందానికి (సెంట్రల్‌ సెల్స్‌ తెలియజేయాలి. ఓ కక్రా త్త ప్రాజెప్ట కడుతున్నారంచే అందుకు పనివారిని తీసుకొనే ముందే కొన్ని చర్యలు తీసుకోవచ్చును. ఒకసారి ఉద్యోగంలో చేర్చుకున్నాక ఎవరివీ తీసివేయ వీలులేదు మనమింతవరశే చెప్పగలమప్పుడు : “ఇక మీద ఖా! ఏర్పడితే మీరు వీరిని తీసుకోవాలి ౫” ఈ విధంగా మనకొక పొరాచేపే మంథక్రం ఉండాలి. !* వివక్షత గూర్చి, వ ఉద్యోగాల గూర్చి 8 ఇతర ఆరిక కార్యక్రమాలై న ఖభూమి పంపకం, ఇళ్ళ స్థలాల పంపిణీ లాంటివాని గూర్చి అదోచూడాలి.. ఒకొక్కప్పుడు ఒక సమస్యను పరిష్కరించదోయి కొ త్త సమన్యను నృష్టిస్తుంటాము. బుణాలపై మారటోరియం విధించడంలో అదే జరిగింది. బుకాలను తుడిచి వేయాలన్నాం. కానీ వారికి మరొక బుణ సదుపాయం కల్పించలేక పోయాం. ఒక వ్యక్తికీ వెంటనే ఓ చిన్న అప్పు కావలసి వస్తే అతనెక్కడినుంచి తెచ్చుకుంటాడు? స్థానిక కాంగగెస్‌ కార్య కర్తలు జాగరూకతతో ఉం'పే వారు సాయపడవచ్చును-. భూస్వామ్య వ్యవస్థ యావత్తూ చెడ్డదే. కొని; భూస్వాములకు వ్యక్తిగతంగా జనం తెలుసు గనుక ఒకొక్కప్పుడు "పేదవారికి కొన్త సాయసడకారు. ఏ పెండ్లో, రోగమో రొప్పటో వ సే వారిని ఆదుకుంటారు. అంతవరకు కొంత రక్షణ ఉన్నది ఇప్వుడీ పొత జీవిత శీులన్నీ పోతున్నవి అ బాధ్యతను సమాజం స్వీకరించాలి, పూర్వం ఇతర మనూర్షాలలో తీరుతున్న ఈ అవసరాలను తానెలా తీర్చగలడో సమాజం ఆలోచించాలి ఇసొంటివి చూచుకునేందుకు చిన్న బృందాలుండి "కేంద్రానికి సమౌ చారం అందిస్తూ న'స్తే మేము ముఖ్య మంకులను, ఇతరులను హెచ్చరిస్తూ ఉండ వచ్చును, పో 'ెండురోజుల [క్రితం కొందరు రైశులు నా వద్దకు వచ్చారు, చెప్పారు. కొత్త "సేద్యం పద్ధతులు చెప్పేస్పుడు, వారికి నేర్చించేది చాలా తక్కువట, “ఇలా చేయండి” అనే వారశేగాన్సి ఇలా ఎందుకు చేయాలో వినరించడంలేదట, దానివల్లి లాభమేమిటో

లీ(్రీ ఇందీరా గాంఠీ చెప్పరట. ఏ చర్యకై నా కారణమేమో తెలియకపోతే, అది చెడిపోవచ్చును ఎరువుల వాడకం విషయంలో అదే జరిగింది. కులత_త్త్వం పోవాలనడం కూడా అంతే. *ఇది మంచిదికాదు” అని మామూలుగా చెప్తాం. మరి మనం వారి దగ్గరకు పోయినప్పుడు, అదెందుకు చెడ్డడో విపరించాలి అసలిందులో బాధపడేవారిశే కొడిది చెడుగు.__వారు మైనారిటీలై నా వారు హరిజనులైనా _గిరిజనులైనా వారితోపాటు వారి ఇరుగుపౌరుగులకూ, (గ్రామ ఆర్హిక వ్యవస్థకు, తుదకు మొత్తం దేశానికే చెడు గిది.__ఇదంతా వారికి వివరించాలి. దీనిని (పాన కార్యక్రమంగా కాం(గెస్‌ చెప్పాలసీ నా అధిమతం. ఇందులో మనం విజయం సాధి స్తే కొన్నిచోట్ల _ పెరుగుతున్న వైరుధ్యం, సంఘర్షణ తొలగించవచ్చును.

అవకాళాలులేని వారికి సాయపడడం తమ జాతీయ కర్తవ్యంగా (పతివారూ భావించాలి నేడేం జరుగుతున్నదంకే ఏ మురాయో కస్త లాభపడికే చాలు, అలా లాభపడని వారిని గురించి వారు మరచిపోతారు. తనకే ఇంకా లాభాలు కొవాలని ఒత్తిడి పెడతారు. ఒక వలయంలో మరో వలయం ఉన్నదని ఎరుగరు, గత రెండు మూడేళ్ళుగా నేను కనుక్కొాంటున్నాను-వెనుకబడిన జాతులలోనే కొంత లాభపడిన హరు పై తరగతివారు, మిగత దుర్చలులు అధములు,

(ప్రతి మురాలోనూ ఇంకింత సమానతా భావం ఉండేలా మనం చూడాలి. మన కార్య[క్రమంలో “హరిజన గిరిజను'లన్న పెద శీర్షిక ఉంటే చాలదు. (ప్రతి (ప్రాంతం లోనూ ఎవరికి సాయంకావాలో నసీవుగు రింహలి వారుహరిజనులుగానీ గిరిజనులు గాపీః మైనారిటీలుగానీ, వెనుకబడిన రులాలు కానీ వారిలో అతి దుర్చలువై న వారితో నీవు నీ కార్యక్రమం ఆరంభించాలి. ఇలాంటి అతి వా నవిక కార్యక్రమం ఒకటి ఉంశే దానిని రెండుమూడు అంకాలకే పరిమితం జీనినా సమస్యను పరిష్కరించ వచ్చును.

హరిజన గిగిజన అల్పసంఖ్యాక వర్షకులాదులను గూర్చి ఆ సోదర సోదరు లకు నేను చేసే విజ్ఞప్తి ఏమంకే-స్వతం(త్రంి వచ్చినప్పటినుంచీ ఏమీ జరుగలేదని ర్యాతిందవళ్ళు అంటూ కూచోకండి అని అది నిజంకాదు. ఆలా అంటే అది మీ మీదికే అది ఎదురు తిరుగుతుంది (ప్రతిపత్షాల వారంటారు: “*మేమీ మాట అనడం లేదు, కాంగగైెస్‌ వారే ఆ మాట అంటున్నది-ఏమీ జరగడంలేదని అంటున్నది మీ వారే”, ఏం జరిగిందో గుర్తించడం మనం నేర్చుకోవాలి. ఇది చాలదని మనంద రకూ తెలుసు. ఇంకా చాలా చేయాలనీ మనకు తెలుసు. అయినా జరిగిందేదో జరిగిందీ అవి ఒప్పుకోవాలి ఏదో సర్వసాధారణంగా చెప్పే పద్ధతిని మానాలి ఏవో (ప్రత్యేక విషయాలు చేపట్టాలి (ప్రత్యేకించి మీరు (ప్రజలకు చేప్పాలి. ఇదీ మేము చేసినది. ఇదీ మేము చేయాలని సధకం వేసుకున్నది. ఏదో తేదీని ఖచ్చితంగా నిర్న యించడం నా కిష్ణంలేదు, కానీ మన మనసులో ఏదో ఉజాయింపుగా ఒక తేదీ ఉండాలి. కౌంగగెస్‌ అధ్యక్షుడు పాదరసంలాంటి మనిషి, ఎరేతో ఓరిమిగల మనిషి, ఇతర కార్య్యకమాలతో సంబంధం లేకుండా కేనలం దీనితోనే సంబంధించిన కార్య

'పెనుకబిడినవారి సంక్షేమం |! కర్తలను ఏర్పాటుచేయాలి. మనలోఉన్న "పెద్ద దౌర్బల్యం ఏమిటం కు ఎనరినో ఏపనిలో నియమించిన క్షణమో తానప్పుడు ఎమ్‌. పకా ఏ నో: ఎమ్‌ సి నో) మరొకటో ఎన్పుడు అవుతాడో తనకు చెప్పుకుంటాడు అసలు పనేమో దెబ్బతింటుంది. అతను తన శక్తిని సగం వరకు తనకు రాజకీయ బలం చేకూర్చుకుందుకే వినియోగిస్తాడు.

గాంధీజీ ఏర్పరచినట్టుగా మనమొక నిర్మాణ కార్యక్రమ విభాగాన్ని ఏర్పర చాలి. ఎడతెరపి లేకుండా అయిదేళ్ళు నిర్మాణ కొర్య(కమం నీర్వ ర్తించొక ఆవ్యక్తీ మార్చుకోరవచ్చును మరి రాజకీయాలలో వని చేస్తున్న వారు అప్పుడు నిర్మాణ కార్యక్రమ రంగంలోకి రావాలి. వీరు అక్కడికి పోవాలి- ఇది మీరు మంచిదనుకుం టే మనం ఆలోచించవచ్చును అయికే నిర్మాణ కార్యక్రమంలో అతడు ఒక సంవత్సరం వరునశా పనిచే స్తే చాలునని మాత్రం అనకండి అంత తక్కువ వ్యపధిలో అతనేమీ సొధించలేడు.

మీతో ఈ కాసేపు గడిసే అవకశం లభించినందుకు... నేనెంతో నంతోషిన్తు న్నాను. అత్యాచార యోగ్యములై న; సాధ్యములైన సూచనలెన్నో మీరు చేయగల రవీ వాటీని వెనువెంటనే ఆమలు జరుసగలరని మనసారా ఆశిస్తున్నాను అమలు జరపడానికి కొందరిని (ప్రత్యేకించి నియమించినా అది యావద్దేశ కృషిలో భాగమో, రాజకీయ పాళ్టీల పరిధినిగూడా దాటి అవతలకు మనం వెళ్ళేట్తు చూడాలి మనం స్వచ్చంద సంస్థలను ఇందులోకి చేర్చుకోవాలి. లాయర్హను నతే ఉచితంగా దుర్పలు లకు న్యాయస్థానాలలో తోడ్పడేలా చూడాలి మనకం'టి తక్కున స్థితిలో నున్న ను సోదరుల (ప్రగతిని సాధించడానికి ఇలొ ప్రతివర్గాన్నీ మనం వినియోగించు వాలి.

శాం

వ్‌, నా

ఇాస్త్రియ విజ్ఞానం: నూతన లక్షా విలు

ఈ శతాబ్ది నాలుగోపొదంలోనికి మనం ఇప్పుడే ఆడుగుపెట్టాము. పోయిన మూడు పొదాలలో చాలా చౌలా జరిగింది. 18 శతాబ్టిలొ విస్తరించిన సా్యమాజ్యాలు తుదకు పోయిన ముప్పై ఏళ్ళలో కూలిపోయినవి, గత శతాబ్లికి చెందిన పరిణామ వాదుల శాస్త్రీయ ఆవిష్కరణలతో గట్టి పడాలని చూచిన ఉత్తమ జాతి పిద్ధాంతం తుదకు సహజీవనం, సమానత్వం ఆనే సిద్ధాంతాలకు తలజగ్గినది. అంతకు మునుపు (ప్రకృతిని జయించడానికి, వినియోగించడానికి పవికి వచ్చేదిగా భావించేవారు. ఇప్పుడేమో విభిన్న రూపాలలో ఉన్న (ప్రాణికోటికీ జడ(ప్రకృతికీ మధ్య ఒక విదమైన అద్భుత మైన సమన్వయం ఏదో ఉన్నదని పూర్తిగా గుర్తించడం జరిగింది. సాంకేతి కంగా మన్‌షి ఎన్నడూ తన డేశకాలావిచ్చిన్న మైన ఆ_స్తిత్వంతో సంతృప్తి చెంద లేమ, తుదకు ఆకాళానికి ఎగిరాడు, ఆతని బుద్ధి (ప్రాభవం స్థలానికి కాలానికి మధ్య ఏవో "పేతు పున్నట్టు (గ్రహించింది. పదార్దాన్ని కక్తిగా పగులగొట్టిన తర్వాత అత విప్పుడు మరొక దై వలక్షణం అనుకునే దానిగూర్చి కొత్త పరిశోధనలను ఆరంఖిం చాడు..._.మూలపదార్థాల సమ్మి(శణంతో జీవాన్ని (పాజాన్ని సృష్టించడానికీ యత్ని స్తున్నాడు, వై జ్ఞానికులుంకొందరు పారవళ్యంతో: కొందరు భయ(భ్రాంతితో ___-జెనిటిక్‌ ఇంజసీరింగును; దానిలో ఆంకర్షర్భిత మై ఉన్న ఇతర శక్తులను గూర్చి మాట్లాడ సాగారు. లా క

అజది ద్రాదాపు 2000 సంవత్సరం” అని రాబర్డ్‌ (ఫ్రాస్ట్‌ (వాకాడు. కానీ 200 కోట్టమంది__(ప్రపంచంలో సగం జనాభా, ఇంకా దారిధ్యంతో బాధపడుతున్నది అద్భుతమైన విజయాలు సాధించిన విజ్ఞానం ఉత్పతత్తని పెంచింది, మనిషి వేగాన్ని 'వెయ్యింతిలు పెంచింది మనిషిదృష్టిని, కబ్దగ్రహనళ క్రివి విపరీతంగా వి_న్గరింస బేపింది_.ఆపరిమిత మైన ఆశలను రేకెత్తించింది. పైగా వాటికి చర్యగల సమర్థ తను సాధించింది. శాస్త్రజ్ఞుల ముందున్న సవాలు, జాతీయ అంతర్జాతీయ విధానాల నెదుర్కొంటున్న సవాలు ఎమంళే శాస్త్రీయ విజ్ఞాన పరమో_త్తమ ళక్తులను ఆకలిని తొలగించడంపై పు, ఆవసరాలను తీర్చడంవై పు? బాధాకర మైన రుగ్మతలను తొల గించేందుకు ఎలా వినియోగించాలి అన్నదే ఆ సవాలు, వాలేుులో "ఇండియన్‌ సైన్స్‌ కాం(గైెస' 68వ నమావేశంలో ఇచ్చిన ఉపన్యాసం - జనవరి 3 1976

శాస్త్రీయ చిజ్ఞానం: నూతన లత్మేలు లకి

ఈసారి వైన్స్‌ కాం(గేస్‌లో (ప్రధాన చర్జనీయాంకం వై జ్ఞానికులుగా తమ విజ్ఞానం పరిపూ ర్తిచేయని ఆంశాలగూర్చి తెలుసూ అని తెలియజేస్తున్నది. విభిన్న శాస్త్రీయ శాఖలకు చెందిన అధునాతన (గ్రంధాలను పింహావలోకనం చేయడం, వాటిని (ప్రచారంచేయడం కాక; అందుకుతోడు (గ్రామాభివృద్ధి సమస్యలవైపు విభిన్న రంగాల లోని సూక్మదృష్టిని, నై పుజీని మరలించాలని సైన్సు కాంగైస్‌ చూస్తున్నది. ఇంతటికంపె తక్షణావసరమూ, ముఖ్యమూ అయిన విషయం మీరు ఎన్నుకొని ఉండబేదు (గ్రామాలకు నగరాలకు మధ్య నంబింధం అన్నది నాగరకత తొలివాళ్ళు నుంచివస్తున్న సమస్య. నాగరకత అన్నమాటకున్న వ్యుత్పత్యర్థమే నగరాల పెరుగు దలను సూచి స్తున్నది, ఆది (గ్రామాలంటే కాస్త చిన్నచూపు ఏర్పడిసట్లుగా కూడా సూచిస్తున్నది. మొత్తంమీద (సైన్సు) విజ్ఞానం పార్విశ్రామికీరరణకూ. నగరాఖి వృద్ధికీ విచితంగా (ప్రవర్తి స్తున్నదేకొని (గ్రామ నమన్యలను సమ్మగంగా పరిశీలించే విషయంపై తగినంత దృష్టిని పరపలేదు [గ్రామాలనుంచి (ప్రతిభ పట్టణాల వైపు (ప్రవ హిస్తున్నది ఇది (ప్రాదీసరూవంలోని “టై 9నొరై)వ్‌”.. ఒక్క (ప్రాచీన భారత దేశంలో మటుకు పెద్దపెద్ద ఆశ్రమాలు (గ్రామసీమలలోనే వెలిసేవి నగర యువబను లకు (గ్రామీణ ప్రకృతిక “వాతావరణంలో చదువుకునేందుకు కొనివచ్చే |(పయత్నం_ తెలివిగా విద్యాలయాలద్వారా గొప్ప (ప్రయత్నం జరిగింది. మరి అలాగే (గ్రామాల నుంచి ఇప్పుడు పట్టణ (ప్రాంతాలకు ఆర్జిక (ప్రవాహంకూడా ఆరంభమైనది ప్రద మంలో పారిశ్రామిక ప్రగతికి మొదట పెట్టుబడి---అది పెట్టబడి దారిపద్ధథి గ సోషలిస్టు పద్ధతిలోగాని__ఎలా నమీకృత మైనదం కే (గ్రామాలకు న్యాయంగా రావల్న సిన సాంఘిక వాతావరణంలో భాగం రాకుండాచేపి బుద్ధి పూర్వకంగా వాటినుంచి ఈ పెట్టుబడి సమీకరణం జరిగింది మరి భారతీయఅభివృద్ధి పద్ధతిలో ఈ చెడుగును తొలగించాలని బుద్ది పూర్వకంగా యత్నించాము.

డాక్టర్‌ స్వామిగాధ్‌ అన్నట్టు గాంధీజీ అలుపూ సొలుపూ లేషండా వస్తూనే వచ్చాడు.__ధారత స్వేచ్చ, (ప్రగతి (గ్రామాల ఆర్థిక పునదక్ణీవనం ససరిపౌలనం అనేవానిలో పర్యాయపదాలు కావాలని, గ్రామం వినష్టమైతే భారత దశమూ వినష్టమై పోతుంది అన్నారాయన. పట్నాలు పల్లెలను వదిలివేసి పెరగడం ఆయనకు ఇష్టం. లేదు.

ఆయన అఆరిక భావాలు (గ్రామీణులకు ఎక్కువ వనీ కల్పించడంకోసం రూపొం దినవి యం(శ్రాలరికశే ఆయనకు వ్యతిరేకతలేదు; కానీ గ్రామీణులను సోమరితనం పాలుచేస్తాయనే ఆయన బాధ. బ్రామీణులు ఆధునిక యంత్రాలను పరికరాలను ఉపయోగించడాన్ని కూడా ఆయన ఆక్షేపించలేదు. అదలా జరిగినా (గ్రామీణ వర్ని శ్రమ స్వభావమైన స్వయం సమ్మగత 'దెబ్బతిన రాదనేదే ఆయన కోర్కె. పశ్చిమ దేభాలలో కార్మికులను తగ్గించాలనే ఉద్దేశంలో యంత్రాలను రూపొందిస్తూవబ్బారు, గాంధీజీ కోరేది (ప్రజలు ఏత్ప్రిచేయాలిని. ఆ ఉత్పత్తి అన్నది మామూలు భారీ ఉత్పత్తి (మాస్‌ప్రాడక్షనొ) అనే అర్ధంలోకాదు. (|

వ్ల44 ఇందీరా గాండ్లీ

భారతదేశం పారిశ్రామికీకరణ, ఆధునికీకరణ జవాహర్‌లాల్‌ నెహ్రూ జేసిన పనులు. అందుకాయన అభినందికుడు. గ్రామ సమస్యలఅనుగూర్చి ఆయన (గ్రహింపు, ఆసక్తికంగా గుర్తింపబిడలేదు. వ్యవసాయాన్ని ఆయన ఉపేక్షించో డన్న నిందవేయడంకూడా ఉన్నది. నిజానికాయన మన పరిశ్రమల పరివ్యా ప్తి వ్యవ సాయాన్ని దెబ్బతీయని రీతిలో ఆయన ప్లానింగును రూపొందించాడు. నీటివనరు లకు (ప్రాధాన్యమిచ్చాడు. వ్యవసాయాన్ని విస్తరింప జేయాలన్నాడు. అందుకు పరి శోధనలు సాగాలన్నాడు. అలాగే భూసంస్కరణలు మొదలైన గామ పునర్ని ర్మాణావసరాలు తీర్చాలన్నాడు మఠీ సనాతన (గ్రామీణ పునరుద్ధరణ భావాలతో ఆయన భేదించిందల్లా విజ్ఞానాన్ని ఉపయోగించి వ్యవసాయోత్సత్రిని పెంచాలని (గ్రామజీవి తాన్ని అభివృద్ధి చేయాలని ఆయన నొక్కి. జేప్పాడు. మనదేశం మన్నగామం (ప్రధాన సమస్యలకు సమాధానాలను చూడమని వైజ్ఞానికులను కోరాడు. ఆ (ప్రధాన నమస్య పేదరికం.

అధ్యక్షుడు ఇంతకుముందే (ప్రస్తావించాడు. (ప్రపంచంలోని వైళ్ఞానికులలో మూడోవ౦ంతుమంది వైజ్ఞానికులు మనదేశంలో ఉన్నా మనదేశం వేనుకబిడినదిగానే ఉండడంలోని వైరుధ్యం వివరించాడు. తగినంత ప్యపధినిచ్చి, తము ధ్యేయాలను ('ప్రాధమికా వసరాలను పునః పరిశీలించుకునేట్లు చేస్తే మన వైజ్ఞానికులు తమంత తామే ఈ వైరుధ్యాన్ని తొలగించి, దానిక్‌ చికిత్స చేయగలరు, దాగా అభ్యుదయ నంత మైన సమాజాలలోకూడా డబ్బు, పరికరాలు, శిక్షణ ఇవన్నీ ఉన్నసైన్సు జీవిత సమస్యలను పరిష్కరించలేక పోతున్నది బాగా సంపన్నమైన దేశాలలోకూడా ఆకలి పోషకాహారలోపం ఇంకాఉన్నవి సమస్యలు మాసిపోతాయా? మారిపోతాయా? మారిపోజాయి___అంతే; చాల సమాజాలలో సైన్సు (కెక్నాలజ్సీ సాంకేతిగ న్వైపుజి ముఖ్యంగా ఒక సమస్యగా తయారయింది వాతావరణ కాలుష్యం విజ్ఞాన సంజన తమే సర్వ (ప్రపంచ వినాశ ప్రమాదం మరొకటి. ఇప్పుడిప్పుడే సెన్సు తన రాత నంతానంగల్చీ (గ్రహ్‌ స్తున్నష్‌ పాపా లా

మనదేశంలో సైన్సు (గ్రామాల దృష్ట్యా పెళగాలి. మన జనంలో అత్యధిక సంఖ్యాకులు (గ్రామాలలో నివసిస్తున్నారు. ఇంకా చాలా ఏళ్ళలాగే ఉంటారు ఇంకొ ముందుకు వెళ్ళి ఆనలు వారి నక్కడినుంచి మార్చాలని కూడా అనుకోమని నేడు చెప్తున్నాను.

సంతాలుల కుటీరనిర్మాణంగూర్చి మీరిస్పుడే విన్నారు; చాలా చాలా పీళ్ళ నుంచి; నేను (ప్రధాని కాకముందునుంచి ఓ అంశం నొక్కి. చెప్తర్నాను మన ఇళ్ళ కట్టడాలు పాళ్ళాత్య భవననిర్మాణ పద్దతికి మార్చరాదు. అవి ఇంకింత మన్నిక కలవిగా, నురింత సౌకర్యంగా కట్టాలి. కానీ మన వాతానకణం. ఆ (ప్రత్యేక (ప్రాంత పరిస్థితులు వీటితో నిమి త్తంలేకుండా మార్చరాదు, ఇదే సంతకాల కుటీరం జేస్తుంది. రెండేళ్ళక్రితం ఢిల్లీలో ఒక పారిశ్రామిక (ప్రదర్శన "పెట్టాము. విఖిన్న రాష్ట్రాలకు చెందిన ధారీకట్టడాలణు మన పర్శిశ్రమలకు, విదేశీ (ప్రభుత్వాలకు చెందిన

శాస్త్రీయ విజ్ఞానం; నూతన లక్ష్యాలు గ కట్టడాలు మినహా మేము (గ్రామ ్రాంతం ఒకటి నిర్మీంచాము. ఆదిమనాసులకు ఇతరులకు చెందిన కుటీరాలందులో కట్టము హరాళ్తుగా కనివికి ఎరుగవి కుంభ వృష్టి కురిసింది. భారీ కట్టడాలు చాలా కురవసాొగినవి కానీ ఒక్క [గ్రామీణ కుటీ రంలో నీరు కారలేదు అయినా ఇప్పటేకీ చూస్తుంటాను మళత్ప [శాఖ వారి (దర్శ నలో పల్లెకారులు పూర్వం తమ అందమైన గుంఢడ్రటి గుడిసెల్లో ఎలా నివసించే వారో చూప్పుతారు. ఇప్పుడు పెట్టిల్లాంటి ఒంటి అంతస్తు గుడిసెల్లో ఎలా నివ పిస్తారో, ఇకముందు పెళైల్ధాంటి. రెండంతస్తుల కుటీరాల్లో ఎలా నివసిస్తారో (ప్రదర్శిస్తారు. స్థలం క్రోరతవల్ల మనం ఇళ్ళకు అంకస్తుపై ఆంకస్తుగా కట్ట వలపిందే. కానీ "ఇతర దేశాలను అనుకరించకుండా మన గఠంనుంచి నేర్చుకోని: దాని నింకింత మెరుగు పరుస్తూ డాక్టర్‌ స్వామినాధన్స్‌ అన్నట్టు కట్టుకుంటూ రావాలి,

'ప్రపంచమంకటా పట్నాల పెరుగుదల సొథ్యాన్ని, నముత్సాహాన్ని కల్పించి నవి కానీ అందులో కొన్ని జటిలమైన సమన్యలూ అవీ ఉదయించలేదని ఎవరు చెన్న గలరు? (గ్రామ జీవితాన్నిసంపన్నంచేపి జనం వలసపోకుండా (గ్రామనంవద సవట్నా లకు పారిపోకుండా చూడాలి. (గ్రామీణ జనాభా (శ్రామిక సముదాయంలో అత్యల్పంగా ఉండే ఇతర దేశాలతో పనిచేసే విధానాలు మన దేశానికి (ప్రయోజన కొరికావు మన సమ స్యలకు పరిష్కారం మనమే కనుగొనాలన్నది సుస్పష్టం.

తమ అధ్యాకోపన్యాసంలో డాక్టర్‌ స్వామినాధన్‌ ఇలాంటివి కొన్ని స్థూల రేబగీపి చూపారు. ఎండనూ, వీటినీ మ60తగా ఉపయోగించాలన్న ఆయన వావాన్ని హర్షిస్తున్నాను. చీడను నిరోధించే కష్టతరమైన విజ్ఞానాన్ని మన (గ్రామస్టలకు నే డం అవసరం. మొదట అపనమ్మకం కనబరచిన మన ర్రైతులు అధునిక వ సాయాన్ని ఆమోదించారు. ఇప్పుడు ఎరువుల మీదా గ్రీమివిరోధి కాలమీగా మ ఉత్సాహం చూపవచ్చు. ఐహుళా మనం (గ్రామీణ జాగ ల్తేనుః (ప్రాణులంపే సంవ చాయ పీదంగా కోలో+వసున) మనునను మనం కొంత (ప్రోత్సహించాలె. అలాం

ప్పుడు ఇ రే వవసలో మన్నిసారు ధాన్యాదులను

టప్పుడు వారు (ప్రాకృతిక వ్యవస్థలోని నరతూకాన్ని వూ /. ఎలా నిలవ చేయాలి. పంటనెలా నీలవ చేయాలి అనే సాంకేతిక వివ్యపై ఎక్కువ శ్రద్ధ చూపాలి వెంటనే చేవట్టవలసిన పరిళోధనలు: అభ్యుదయం వగ్గై రాలలో ముఖ్యమైనవి భూగర్బ జలాన్ని ఎలా ఉపయోగించు కోవాలి కోతల తర్వాత సాంశేతిక తర్ధః నై ట్రోజన్‌ ఫిక్సెషన్‌; సూర్యకాంతిలోవి శక్తీ ఉపయోగం వీటిపై దృష్టిని కే్యదీకరించాలి

శాస్రజులను నేను కలుసుకున్నప్పుడు నొక్కి వక్కాణించే విషయం (గ్రామీణ ఇంజనీరింగువ్‌ ఎక్కువగా దృష్టి పెట్టాలనేది (గ్రామీణ విద్యుదీకరణ చాలా త్వరగా అభివృద్ధి చెందింది. కానీ ఆ విద్యుచ్చక్తి ని ఎక్కువ (ప్రయోజనకారిగా ఎలా ఉపయో గించుకోవాలో మనమింకా (గ్రామీణులకు బోధించలేదు మనం సరిగా చూచుకోలేక అనేక వ్యవసాయ పరికరాలు నెలలకొలపి మూలబడి ఉంటాయి. (గ్రామీణ సాంకేతిక నిపుణులు బొత్తిగా లేరు. ఏదో సృజనాక్మక కృషీ లేదు. (గ్రామమూ గృహమూ

246 ఇందిరా గాంధీ వయోగ శాలలు కావాలి అటు పైన్సు, ఇటు పెక్నాలజీ ఇవి రెండూ కలివీ నూళతనావిష్కరణలు చేయాలి. ఇది (గ్రామీణ యువకులకు ఉద్యోగావకాశాలను అధికంగా చేకూర్చుగలదు (గ్రామ గృహిణి పడే శ్రమా, దిగులూ (ముఖ్యంగా తన కుటుంబం ఆరోగ్యం గూర్చి ఇవి తగ్గించగలిగితే ఆమె మార్చును మహోత్సాహంతో .చారం చేసే సాధనం అపుతుంది కుటుంబ నియంత్రణకు సుప్రపిద్ధమైన మూలికలను వినియోగించే విషయమై డాక్టర్‌ స్వామినాధన్‌ చెప్పారు. (ప్రాచీన వైద్యుడు చరకుని గూర్చి (ప్రసిద్ధమైన కథ ఉన్నది. బొత్తిగా పనికిరాని మూలికలను కొని రావనలపిందిగా తన గురువు ఆజ్ఞా పించగా వెళ్ళి వట్టి చేతులో వచ్చాడట అలాంటి మూలికేదీ లేదన్నాడట పూర్వం సుపరిచితాలై న గృహ వైద్యం మూలబడి పోతున్నది. వాటిలో కొన్ని ళాస్త్రం మీద కంక నమ్మకం మీద ఆధారపడి ఉండవచ్చు కానీ విజ్ఞానం (క్రమంగా ఆ చికిత్సలన్నీ "అళాస్త్రీయాలు కాదని కనుక్కుంటూ వస్తున్నది. (గ్రామ స్త్రీలు పిల్లలు విణవైన మూలికలను గ్పుర్ధించేలా దాచేలా (ప్రోత్సహించాలి మనం. విస్తృత వ్యవ సాయాన్ని మనం (ప్రచుర పరచాలి, పోషక పదార్థాల కొజకను తీర్చే మూలికలను ఉపయోగించడం ప్రచారం చెయ్యాలి, (గ్రామ పునరుజ్జీవనంలో (ప్రధమ సోపానంగా (గామీణులలో తమ వాతావరణం పైన) తమ స్తానిక వృతిదులూ, జంతువులూ మొద లైన వాని వైనాా తమ కళలూ చేతి పనులూ వగ్దెరాల పైనా గొప్ప గౌరభావం (ప్రబుద్ధం చేయాలి. ఆధునికత అంక ఉన్నది పోగొట్టుకోవడం కాదు. కానీ విశ్వ విద్యాలయాలు: (ప్రయోగ శాలలు (గ్రామాలకు దగ్గర కావాలి. మనం విశ్వ విద్యా లయాలకూ; (ప్రయోగ శాలలకూ ఇచ్చే విరాళాలలో అవి ఎంతవరకు సాంఘికంగొ, ఆలోచనాపరంగా మనకు (ప్రస్తుతం కొని పరిశోధనలకు వినియోగి స్తున్నారో, ఏమిటో మరి అలాగే యువ విద్యార్థికి ఆలోచనా శిక్షణలో ఎంతవరకు ఉపకరించేందుకు ఆ విరాళం ఉపయోగ పడుతున్నదో తెలియదు మన విజ్ఞాన, ఉన్నత సాంకేతిక కేంద్రాలు సైన్సును పొలాలకు కొనిపోయేవానికి కూడా సిద్ధాంత వ్యాసం (ప్రచురించే వానికిచ్చేంత (ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. శాస్త్ర విజ్ఞానానికి (గ్రామీణచ్చ్భాయ ఇవ్వవలె ననడంలో నేను పరిశ్రమలకు దోహదం చేపి, జాతీయ బలాన్ని పెంచే శాస్త్రీయ పరిశోధనల (పాముఖ్యాన్ని కించ సరుస్తున్నానవి ఆర్థం కాదు. వాస్తవానికి మన వ్యవసాయాన్ని బలపరచడంతోపొటు విద్యుచ్చక్తి, ఖవిజ శాళ్ట్రాదుల సమగ రంగాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకోవాలి. శాస్త్రీయ విజ్ఞానం యొక్క. ఆచరణ (ప్రయోజనం గూర్చి మాట్లాడుతున్నానంపటే మౌలిక భౌతిక కృషిని అభినందించడం లేదని అర్షం కాదు వీటన్నిటికీ ఆవకాశమూ ఉంది; (అవసరమూ ఉంది. అంకెలను పేరుస్తో కూచునే పరిశుద్ద గణిత కాస్రుజ్జునికీ, ఒక గంకు బదులు రెండు గంకలు వేసే మొక్కల కోసం పనిచేసే వ్యవశాయ శాఫ్రజ్ఞునికీ పమానావకాశాలూ: సమాన అవసరమూ ఉంది. విజ్ఞాన శాఫ్రజ్ఞాడు ఆంతర్జాతీయ దృక్పధం కథవాడే, కాని తన దేశాన్ని

శాస్త్రీయ విజ్ఞానం; నూతన లత్షెలు య! గూర్చి తలపోయ లేనివాడు (ప్రపంచం కోనం ఏం చేస్తాడు? ఒక జాతిగా మనమీద ఇప్పుడు అన్ని వేపులనుంచీ ఓ సంయుక్త దండయా[త కొనసాగుతున్నది, ఎన్నో ఏళ్ళుగా (గ్రామాలను మరచిపోయామని నిందిస్తూ వచ్చారు. కానీ నాలుగై దు రోజులముందు ఓ విదేశీ పత్రికా రచయిత నేను పట్టణ వ్యతిరేకినవి అన్నాడు. మనమొకటి జ్ఞాపకం ఉంచుకోవాలి. రాజకీయంగా, సాంకేతికంగా మనం బలపడుతూ ఉండడం కొందరికి ఇష్టం గాలేదు 1871లో రాజకీయ సైనిక సవాలు మనకెదురై నప్పుడు మన బలం మనం గట్టిగా చూపడంతో భారత వ్యతిరేక (ప్రచారం భారీ ఎత్తున ఆరంభమైంది. 1074లో మనం శాంతియు? (ప్రయోజనాలక్షై ఆణు విచ్చేవనం చేయడంతో, నిరుడు *ఆర్యభట్ట' ప్రయోగంతో ఆ (వ్రచారం మరింత బిగ్గరగా వినన స్తున్నది. ఏదో "పెరు కోసం (ప్రయోగాలు చేస్తున్నామని, మన (ప్రజలను ఆకలితో మాడుస్తున్నామని మనలను విమర్శిస్తున్నారు. కానీ 1872273 లలో వచ్చిన కౌమంలో ఆకలిని ఆరి కష్టేందుక్తై మనం చేపిన సంఘటిక మహా కృషిని గూర్చి ఒక్క మాట (వ్రాయడం లేము మన విజ్ఞానం స్వయం నంపూర్ణం కానప్పుడు మన (ప్రధాన సమన్యలను క పరిష్కరించుకోవడం సొధ్యం? ఇండియా అంతటి విశాల దేశం కేవలం సాం తి కంగా ఒకరిపై ఆధారసడి ఉండగలదా? గళ పదేళ్ళలో మనం (వ్రత్యేక (వయ నో చేశాము తతిలీతంగా వువసాయోత) తి ముఖ్యంగా 1180 నుంచి బాగా పెరిగిం ల శీ ఎఎ సొభమినాధన్‌ (పసొవించారు. ఆయిదేళ్ళలో గోధుమడఉత్ప త్తి రెట్టింపు అయినదిని డాక్టర్‌ స్వామినాధణ (౨ త నులు వరి ఉత్పత్తి 40 శోతం గళ పత్చ్పరంలో దాని సాయి 22. మిలియన్‌ టన్ను "సంకట అది పెరిగింది. పతి ఉళ్చో త యాఖభె శాతం పెరిగింది ఇదంతా దానం జరిగిందా? క నం ఉంచుకాను. బిక్‌, మిన్‌న్లర్‌ నేను స్వయం సంపూర్ణ మానపునిపై వళి 2“ ఇంచేదేమంళే విచిక9ిగో పుల్లర్‌ వ్రాకాడు “సాధారణ విజ్ఞాన పిద్ధాంతాలు వెళ్లి 9 ని ఈ అంశా ఒక దావిపె ఒకటి (పభావితం చేసే చినచిన్న వివిభాంకాలు కలవు-అ మ (౮ న నమగ జానంలో చేప్పకొనక లన్నిటిని గూర్చిన పరిజ్తాన భూవ్యత, దానివి మన మిం ఇ శ క్‌ జీయడానికి కారణమవుతున్నవి. పోవడం బలవంతంగా కొన్ని తప్పుడు నిర్ణయాలు ది కొంతవరకే మరి దాని మూలంగా ప్రత్యేక శాఖా నైపుణ్యం అవసరమే కొని ల అన్య విరపేక్షంగా భావించి తన ప్రతి (వ్రక్యేక విపుణుడూ తన శాబను మ్యూతమే అన్య వి వని తను తన పనికీ (ప్రయోగానికి తస్ప ఇతరావికి కొను బాధ్యుడు కారన్‌ భావిబ్ల అ న న్యాయం చేకూర్చులేడు తాను సంపూర్ణ వ్యక్తీ కాడు. _ ఇండియా, ఇండియన్‌ సెన్పూ ఎంకెన్ని దొడులకు పిస్ధంగా ఉండాలి. మన విజ్ఞానరంగంలోవి (ప్రధానవ్య క్తులను అవ(ప్రభావాణు చేసే (ప్రయశ్నాలు బరుగగ్గలపు ఎక్‌దుకం'టే వారు మన రాజకీయౌలలోని (వధానవ్య క్తులపై దుమ్ము చల్లేట్టు యాలి గనుక. అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలోని శాస్త్రజ్ఞాలు పలసవిధానంవల్లా, చరిత్రను చిర కొలంగా వ్రీకరించడంవల్లా ఏర్పడిన దృక్షథాలను అధిగమించేందుకు నానాయౌతనాా

లిక ఇందిరా గాంధీ పడుతున్నారు. సంసన్నదేశాలు ముందు మనం చాలా ఆలస్యంగా బయలుదేరినవారం, తమ (ప్రజ్ఞాపాటవంవల్లా, కృషివల్లా మన శాస్త్రజ్ఞులు (సక్యాతిగన్నారు. కాని మిగత చాలామంది విదేశాల గుర్తింపుకు అతి (ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నారు ఇండియన్‌ సైన్సు ఎదిగిరొగానే వై మనస్య దృక్పధాలు పైకివస్తాయి. అంతర్జాతీయ సహకారానికి మనం స్వాగతం చెప్పాం కాని, మనం మనదేశంలో గుర్తింపుమీద, గౌరవాలమీదా ఎక్కు వగా ఆధారవడడం నేర్చుకోవాలి

౪గ్రిసెర్చ్‌ అండ్‌ డెవలప్‌ మెంట్‌ క్లాసిపైడ్‌” అనే రాబర్జ్‌ (గీక్‌ పద్యం మీరు చదివారో లేదో మరిః అదిలా నడుస్తోంది. (మధ్యలో కొన్నిపం క్తులను వదిలివేళాను

ఉ_త్తమోత్తను రసాయన శొస్త్రజ్ఞుని

ఊపిరితో ఉండగా వండాలని ఉంది .

ఆ దయ్యాలు మనలో ఎవరు ఏమిటో ఊహిస్తూ ఆత్మ పరిజ్ఞానాన్ని గిల్లి పెట్టుకోవాలి

అలా కౌదా హతమార్చాలి”

ఇదేదో హెచ్చరించాలని ఈ పద్యాన్ని ఉదహరించలేదు. కాని, ఇంత అంత ర్థాతీయంగా ఉన్నా భారతీయుడు భారతీయుడే. ఎక్కడికి వెళ్ళినా ఆతనిని భారతీయ డనే చూస్తారు. విజ్ఞానానికి సేవచేసే శాస్త్రజ్ఞులు తమ దేశాన్నికూడా 'సేవించాలి...అని చెప్పేందుకే.

ఈ వార్షికసభకు (ప్రధాన చర్చనీయాంశంగా ఎన్ను కోవడంలో మీ (ప్రజ్ఞను 'మెచ్చుకుంటాను మన ట్రామాభ్యుదయ భాగమేదైనా సర్వదా మనకు (వ్రస్తుతమే, ఇది (ప్రభుక్వ విధానాలకు విషయాన్ని” మార్గదర్శకతను మరింత చేకూరు స్తుంది.

డాక్టర్‌ స్వామినాధన్‌ అనేకాంళాలను స్పృృశంచారు మీరు మీ సమావేళంలో వాటివి మరింత నిశికంగా సరిశీలిస్తారని, ఆచరణయోగ్యా లయిన అభిప్రాయాలను వెల్లడిస్తారని ఆశిస్తాను.

మన౦ కొ త్త సంవత్సరం ఆరంభిస్తున్నాము. ఇక్కడ సమావిష్టులయిన మీ అందరకూ, మన (ప్రముఖ విదేశీ అతిధులకు 18706 కు శుభాకొంక్షలు అందజేస్తున్నాను. చాగా కష్టించి విజయం సాధించే వత్సరం కావాలిది. విశ్వకుటుంబ లథ్మ్యెని కిది దారి చూపాలి. విజ్ఞానం ఆ (ప్రపంచాన్ని కళ్లు (పయత్నం చేస్తుంకే ఎందరో ఇతరులు దానిని విభజించాలని చూస్తున్నారు. మనమంతా కలసి వసురైక కుటుంబంవైపు ముందుకు పోగలమని ఆశిద్దాం. ఈ మహాసభకూ, మనకు ఆతిధ్యమి స్తున్న ఆంధ్ర విశ్వకళా పరిషత్తుకూ ఇవే నా కుభాకాంతలు.

జాతి ఆరోగ్యం

వైద్యులకు సంబంధించిన విషయం జీవితం? ఆ జీవితానికి అత్యవసర మైన వానిలో ఒకటైన ఆరోగ్యం, ఎంతకొలం మానవులు, సంఘాలు ఉంటాయో ఆంక దాగా ఈ వృత్తి అనవసరంకాదు ఆదిమనివాసులకు కూడా డాక్టర్లుండేవారు అతి ప్రగతిని సాధించిన వర్తమాన మానపులకూ డాక్టర్లున్నారు.. శేరతన కాలంలో వైద్యం, మంత్ర తం(శ్రాత్మకం. ఇప్పటికీ అది ఆగోచరమూ అద్బ్భుతమూ విజ్ఞానం ప్రాచీన అద్భుత విషయాలలోకి లోతుగా దిగి ఆవిష్కరిస్తున్న కొలదీ, ఒకటి తర్వాత ఒకటి బయట పడుతుండగా అదింకౌ అద్భుతంగానే ఉన్నది,

వైద్యవృ త్తి మరొక జీవిత సత్యాన్ని కూడా విర్దేఃి స్తున్నది: నమన్యలు మాయమైపోవు, అవి కేవలం రూపాంతరాలను మాత్రమే ధరిస్తాయణు అభివృద్ధి చెందని సమాజంలో మొదటి అఆదర్హా శళుమరణాలు. అభివృద్ధిచెందిన సమాజంలో వృద్ధులను పోషించడం, _వ్యాధినిరోధిక కార్యక్రమాలు: ప్రజారోగ్య పధకొలు ప్లేగును జయించాయి. ఆలాగే మళూవిక౦, మఠేరియొ వగ్జైరా దార్మిద్య నంజనిత వ్యాధులను నిర్దించాయి. తర్వాత నేమో ఆదుర్దా సంపన్నుల రోగాలవైపు (ఇదెంత నర్వైనదో. నోకు తెలియదు) మరలుతుంట్‌.. కొన్సర్‌ (పుట్టకురుపు): గుండె జబ్బులు; ((లినర్ర్‌ కాలేయం జబ్బులు వగ్జ్హైరాలవి. శ్రమథక్రమంగా వై ద్యులనుందులు మరణాన్ని వాయిదా వేయడానికి కళ జన్‌సాన్ని నిరోధించడానికి కూడా అనసరం అవుతున్నవి

మనదేశంలో అనేకరకాల వ్యాధులను మీరు చూడాలి ఎందుకంటే మన వాతావరణ విభేదాలు, ఆరిక వ్యత్యాసాలు, విఖిన్నతలు మనకెక్కువ, ఈ సువిశాల జేళంలో ఎన్నెన్ని రకాలస్టాయీ ద్వీపాలో ఉన్నవి. కాదిక్షే పోషకాహార రాహి త్యం వల్ల వచ్చే రుగ్మతల మొదలు, నంపన్నతవల్ల వచ్చే వ్యాధులుకూడా ఇక్కడ సహజీవనం చేస్తూన్నవి,

మనదేశ సంక్షేమం విషయంలో సంబంధమున్న వారందరి ముందూఉన్న సవాలు (ప్రధానమైన నవాలు సర్వవ్యా స్తమైన "పేదరికం మన అవసరాలలో పోలిస్తే మనకున్న డాక్టర్ల సంఖ్య చాలా తక్కువ. సగటు డాక్టర్‌ ఏంత ఎక్కువగా పవి న్యూ ఢిల్లీలోని 'ఎసోసియేషన్‌ ఆఫ్‌ ఫిజీషియన్స్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా” వారి 31వ సంయుక్త సమావేశానికి ప్రారంభోత్సవం గావిస్తూ చేసిన (ప్రసంగం * జనవరి 22, 1976

విర0 ఇందిరా గాంధీ చేస్తాడో, ఎన్ని ఇబ్బందులను ఎదుర్కొని అతడు పనిచేస్తాడో నాకు తెలుసు అందరు వైజ్ఞానికులూ; వైద్యులు ముఖ్యంగా దార్మిద్యంతో మననం జరిసే పోరాటంలో మనమ్మిక్రులు, వారిపవి బాధను నివారించి ఆరోగ్యాన్ని చేకూర్చడమేకాదు, వైద్య విజ్ఞానాన్ని వ్యాపింప జెయ్యడంకూడా. విజ్ఞాన మహో త్రమలక్ష్యమైన_-తక్కువతో ఎక్కువ పవిచేయడం అన్నదావిలో వైద్యులు కార్య వ్య్యగులు కావాలి. మనకున్న పరిమిత సౌకర్యాలతో చూపవలసిన నై పుణ్యమంతా ఎందులో ఉన్నదంటే ఉత్తమ చికిత్స తప్పనిసరిగా ఆతి వ్యయభరితంగా నక్కరలేదూ అనిచూపాలి. న్యాయ రంగంలో తక్కువ వ్యయంతో న్యాయ సహాయం చెయ్యడం అనే మాట వినవస్తూ న్నది. ఇంజనీరింగు రంగంలో మనకు తగిన సాంకేతిక విద్య అనేమాట వినవస్తు న్నది. వైద్య సాంకేతిక విద్యకూడా ఖర్చు తక్కునదిగాను,ు మనకు తగినదిగాను ఉండాలి. మన సాంఘిక ఆర్థిక పరిస్టితులకు అది అనుగుణం కొవాలి అయిడీ యోళ్ట్‌ సాల్ట్‌ గొంతుమీది కాయను రాకుండా చేస్తుందని డాక్టర్లకు తెలుసు. పచ్చని కూరగాయలు, ఆకుకూరలు దృష్టికీ అంధత్వానికీ మధ్య ఎంతగా పనిచేస్తాయో హెరికి తెలుసు. కానీ (గ్రామీణులు, పట్నాలలోని చాలమంది ఇంకా అలాంటి ప్రాధ మిక సత్యాలను కూడా ఎరుగరు.

ఈపారి పైన్స్‌ కాంగ్రెస్‌ ప్రధాన చర్చనీయాంశంగా (గ్రామీణాభివృద్ధిని ఎన్ను కున్నది. మన వైజ్ఞానిక బృందం గత పాతికేళ్లలో బహుముఖంగా అభివృద్ధి చెం దింది. (గ్రామీణ అజ్ఞానానికి వెనుకబడిన తనానికి త్వరత్వరగా పరిష్కార మార్గాల కనుగొన్నప్పుడే దాస్‌ అస్తిత్వానికి సార్ధక్యం. ఇది వై ద్య విజ్హానానికి అనువర్తి స్తుంది. సర్వ సాధారణాభివృద్ధి దానంతటదే నిరుపేదల, మీర్చలుల పరిస్థితిని 'మెరుగుపరుస్తుందన్న ఊహ'పై మనం ముందుకు సాగలేము. అలాంటి (ప్రకటన (ప్రభావం చాలా దూరం వెడుతుంది. ముఖాముఖి పోరాటం అవసరం. (వజారోగ్య విధానం.___మహాోరాష్ట్ర, కేరళ పంజాబులాంటి అభ్యుదయ (ప్రాంతాలలో పురోగ మిస్తున్నది. మరీ వెనుకబడిన (ప్రాంతాలైన బీహారు, తూర్పు ఉత్తరపదే్‌ వంటిచోట, ఆదివాసుల (ప్రాంతాలలో అధికాధికంగా తన దృషిని (పత్యేక దృష్టిని కేంద్రీకరించవలసి ఉన్నది. (ప్రభుత్వమూ వై ద్యబ్బందమూ శకలిసిచర్చించి: వైద్య పరిశోధనలకు, వైద్య విద్యను. వైద్య పరిపాలనకు, అందుకు అనుభం ధంగాఉన్న మందుల తయారీకి మందుల (క్రయ విక్రయాదులకు వీటన్నిటికీ (గ్రామీణ రూసమివ్వాలి

ఆఖరుదానిని తొలిదానిగా చె స్తే ఎక్కువమందికి ఎక్కువగా అవసరమైన మందులు అతి తక్కువ ధరలకు, అతి ఖచ్చితమైన (ప్రమాణాలకు కట్టుబడి తయౌ రయ్యేలా చూడాలి. మిగశా పాజాలు కాపాడే మందు ఆ పై లాభంళాతం తగ్గించు కోవాలి. ఈ దృక్పథాన్ని తగిన పరిశోధన (ప్రాతిపదిక బలపరచాలి. చిరకాలాను గతాల్హై నాజూకైన సం్యప్రదాయపిద్ధ చికిక్సలు ఆధునిక శాస్త్రీయ పరిశీలనకు అతి త్వరలో గురిచేసి ఏక్కడెక్కుడ సాధ్యమో అక్కడంతా అమలు జరపాలి,

జాతి ఆరోగ్యం జ్‌! స్వదేశీ వైద్యాన్ని, ఆధునిక వైద్యాన్ని కలిపి సనిచేనేలా చేయలేమా? ఇదేదో అపచారంలా వినరావచ్చు. కానీ మరి ఇంకేవిధంగా వైద్యాన్ని మారుమూలల్లో ఉన్న (ప్రాంతాలకు.__ఆసువ్యత్రులు అందుబాటులో లేనివారికి అందివ్వగలం? వైద్యు లలో; హోమ్‌లలో కూడా కొన్ని సద్దుణాలున్నవి. వారిక్‌ వారి వరినరాలు తెలుసు, ఈమ చుట్టూఉన్న (ప్రజలలో వారిపై బ్‌శ్వానం ఉంటుంది. వారు తమ (ప్రాంతంలో దొరికే వస్తువులనే ఉపయోగిస్తారు. తమ కయ్యే ఇతర అర్చులు కూడా తక్కువే అయితే వారిని ఏ నమ్మకానై ననా (ప్రళ్నించకుండా వాడుక చేయవద్దవికోరాలి. 'హేతు బద్ధంగా ఆలోచించేందుకు, పవిచేసేందుకు అలవడేట్టు చేయాలి. అన్ని పద్ధతులూ అనుబందింపజెయ్య వీలున్నది. పెట్టుబడి దృష్ట్యాకాకః మనిషికీ న్త్రీకీ చుట్టూరా సంచార (గ్రామీణ వై ద్య బృందాన్ని ఏర్పరచాలి. గత ళతాబ్లీలోని యూరపియస్‌ పద్ధతిలో మన నై ద్యవద్ధతి ఏర్పడిఉన్నది. మన విద్య ఇంజనీరింగులోను, వై ద్యంలోను దేళశంలోఉన్న చికిత్సా పద్ధతులను నిర్మాణాది సంప్రదాయాలను లేక్కాలోకి తీసుకోలేదు. వారికున్న నై పుణ్యాలను మెరుగు పరిచేందుకు బదులు వాటికి (పక్కగా మరో వర్గాన్ని? కులాన్ని 'పెంచడానికి చూదాం ఈ పాశ్చాత్య విద్యాపద్ధతి వ్య_క్రిగత (సగతే పునాది కావి? సాంఘ్‌క బాధ్యతకాదు, ఇందువల్ల పట్టణ 'కేంద్రాలవైపు సడిచినవి. (గామాలకు ఉ 'పేకించినవి. సాంఘిక దృష్టిలోపం మేధావీర్లమనం ముందుకువచ్చినవి. మన _ వైద్య వ్యవస్త సంఘప్రాతిపదికమీద ఏర్పడాలిగాని; అసుప్యతి పునాదిగా ఏర సడ రాదు. ప్రతేక నిపుణులు ఉండవలపిందేగాని, మరొక నూతన వైద్య బృందం కూడా ఉండాలి. వీరు మామూలు ఆరోగ్య సనమన్యలను పరిష్క-రించగల వారుగా ఉండాలి _ఎక్కడై నా అవసరమైతే విషమరోగులను దగ్గరలో మూడం త స్తులుగాఉన్న చిన్న అసువత్రులకు, సర్విస్‌ ఆసుప్యతులకు, (పత్యేక చికిత్సా కేంద్రాలకు పంపించవచ్చును. రోగ చికిత్స రోగనిరోధం అనేదానిని మరింత నన్ని హితంగా సమన్వయ పరచవచ్చును, ఆరోగ్యేవర్షత్ర చె నాన్ని నడిసేవారి గుణగణాలపైను వారి ఉత్పాహం౦ం పైన ఆధారపడి ఉంటుంద... వారికిచ్చే శిక్షణద్వారా. వారి స్వరూప న్వభావాలేర్పడ తాయి. ఉన్నత వై ద్యవిద్యా పరిశోధనాలయాదులకు మనం చాలాడబ్బు వెచ్చిం చాము. అయినా ఎక్కువమంది వై ద్యులు--ఆొడౌ మగాకూడా విద్యకోసం విదే శాలకు వెడుతున్నారు. (ప్రశాంతికి దూరులైన కోందరు ఈ సువిశాలభూమిలో ఉక్కిరి బిక్కి రై పోయి మనోవై కల్యంతో. విదేశీ వాతావరణం, టోధనంకోనం ఆ ఉ(ద్రిక్తతా పకోఎనంకోసం అస్తారు కావచ్చును, కౌవిి ఇది వర్ధమాన దేశంలో ఎంతగానో అవనరమెన బాధ్యతాయుత మన స్థితిని ఏమా[త్రం సూచించదు, మన యావద్విద్యా “విధానంలోను ఒక నూతన వాతావరణం మనకు కావాలిః ఓ నూతన జీవిత దృక్పధం కావాలి. అందులో మన యునజనులు సంతృప్తి చూరగొనాలి._ఎక్కువ సంపొదనలోనే కాక్క శాము చేస్తన్నసేవలో శమడేళాల

క52 ఇందిరా గాంధీ పునర్నిర్మాణంలో తమప్కాశ్రా ఉన్న దనుకొనడంళో నంతృ ప్తులు కావాలి నేను (ప్రధానంగా అంతర్జాతీయవాదిని, కానీ మనకు సమీపంలో ఉన్న పరిసరాలనే మనం బాగుపరచుకోలేనప్పుడు, ఇక ఉత్తమ (ససంచాన్నెలా సృష్టించగలం?

మనమౌలిక పరిశోధనాదులు చాలవరకు.___ఇది వైద్య పరిశోధనా విషయంలో కూడా వాస్తవమే.___అది విలాస్మప్రాంతాలవై పు గురిషెట్టబడినవి,. తక్షణావసరాలకు, ఆచరణకు ఎక్కడ ఆవనరమో అక్కడకి అది ఉద్దిష్టం కాలేదు. మనకింకా (ప్రజ్ఞా పాటవాదులలో స్వయనేకృత్వం పిద్దించలేదు. తరుచు ఈ మేధావిధుల గుర్తింపు తొలుత విదేశాలలో సంపాదించుకొన్నప్పుడే లభిస్తుంది వైద్య పరిశోధన యావత్తూ సాంఘికంగా అవసరమే. కాని అది కొన్ని (ప్రాంతాలకు మరికొన్ని (ప్రాంతాలకం టె అక్యంతావసకం అలాంటివాటిలో లోపాలవల్ల వచ్చే రుగ్మతలను కుటుంబ నియం (తణాన్ని చేరుస్తున్నారు___దానిని డాక్టర్‌ షా (ప్రస్తావించారు

కేవలం 28 ఏళ్ళలో మన జనాభా రెండింతలు ెరిగేట్లున్నది గనుక త్వరగా జనన సంఖ్యను తగ్గించడానికి మసం దృఢవిశ్వాసంతో వెంటనే కృషిచేయాలి తీవ మైనవని భావించే అవకాశంఉన్న చర్యలనుకూడా తీసుకునేందుకు మనం వెనుకంజ వేయదు. కొన్ని వైయ క్రిక హక్కులను అస్టేపెట్టాలి జాతి మానవ హక్కుల కోసం వీని నాపాలి. జీవించేహక్కు, అభివృద్ధిచెందే హక్కు అనేవి ళతి మానవస్వత్యాలు

అదేసమయంలో సంపన్నదేశాలలో కొందరు మన దౌర్భాగ్యాన్ని గూర్చీ, మనడేశం జనాభా, మరికొన్ని ఇతరదేశాల జనాభా పెరుగుదల మానవజాతి భవిష్యత్తుకీ మహా (ప్రమాదకర మంటూ మనకు (ప్రబోధాలు చేస్తుంటారు. ఆ అలవాటును మన౦ అంగీకరించరాదు. పపంచ భవిష్యత్తు చెడకుండా ఉండాలం పే ఆశియా, ఆఫికౌ, ఇతర లాటిన్‌ అమెరికా జనాభా పెరుగుదల తగ్గుతూ రావలపిందే. కాని, అంతకంటె ఎక్కువగా సంపన్నదేశాల వస్తువినియోగ వేగంతీ వంగా తగ్గుతూవావడం అవసరం,

విపరీతంగా జనాభా ఇండియాలో 'పెరిగిపోవడం- విజయం కొన్ని సమస్యలను కొనివస్తన్నదనే మాటకు నిదర్శనం అంటురోగాల నిరోధానిక్షై మన డాక్టర్లు చేసిన మంచిపని పాతకాలపు జననమరణ జమాఖర్చుల “బాలెన్సు”ను తలక్రిందులు చేసింది కాపీ మనిషి సృష్టించిన ప్రతి సమస్యకూ మనిషి సృష్టించే పరిష్కారమూ ఉంటుంది, కుటుంబ నియం్యకణం-మొ త్తం వై ద్యవృత్తికి చెందినది కావాలి కుటుంబ నియంత్రణ శాఖలోని న్యక్తులకే సంబంధించింది కాందు మా (స్రత్యేకరంగం ఏదై నా-మీరు హృ్యదోగ నిపుణులు కావచ్చు, మ్యూకకోళ వ్యాధి నిపుణులు కావచ్చు, ఆసుషకులలో పనిచేసేవారు కొవచ్చు, స్వంతంగా పని చేసుకునేవారు కావచ్చు__మీరంతా జనన నిరోధక (ప్రచారకులు కావాలి. డాక్టర్లకున్న పలుకుబకీీ, ఆధికారం ఎంత గొవ్పదంళే (ప్రజలు మిగతావారి సలహాలను వినకపోయినా డాక్టర్ల సలహాలను పాటిస్తారు

సమ_స్తప్రజల దృక్చ్పథాన్ని మార్చే మహాకార్యం వారికి కుటుంబ నియంత్ర జోద్యమంలో ఆశయాలను, లాభాలను వివరించే ముహాసయత్నం విజయవంతం

జొతీ ఆరోగ్యం లీ్ర0ీ ఎప్పుడవుతుందం పే__అందరు వైధ్యులూ, అన్నిరకాల అఆభ్మిపాయ నాయకులూ, (గామ (ప్రముఖునినుంచి, (గ్రామోపొధ్యాయుని నుంచి యూనియన్‌ మంత్రివర్షనభ్యుల నుంచి ఆందరూ తమకున్న జఒప్పించేళ క్తు లన్నింటినీ సంఘటితపరచి పనిచేసినప్పుడే. దేశం మొత్తంమీద గుణించిన ఆంకెలూ; వాటిశాతాలూ అక్షరాస్యులుకాని వారికి బోధ పడవు పైగా అంకెలగురించి ఎవరూ ఖచ్చితంగా చెప్పళేరు కాని నిరక్షరాస్యులైన (గామీణువాల్సై న తల్లికి మాత్రం తెలును తన కుటుంబాన్ని పరిమితం చేసుకుంళే, తనపిల్లి లను ఇంకెంత బాగా చూసుకోవచ్చు, తన కుటుంబం మకీ ఆంధోళన చెంద వలసిన అవసరం లేకుండా జీవనం గడిపేలా చేసుకోవచ్చు ఆ నంగతే ఆమె అర్థం చేసుకోగలదు సామాన్యంగా మగవాడే ఇందుకు విముఖులు, వారినే ఒప్పించాలి. ఈ సభలో చాలామంది లేడీ డాక్టర్లు అక్కడక్కడా కనిపిస్తున్నారు. వారిని చూడ్డం నాకు సంతోషంగా ఉంది అదృష్టవకొ త్తు త్తీలను వృత్తిలో తమతో సమౌ నంగా మగవారు అంగీకరించే రంగాలలో వై ద్యవృ్తీ ఒకటి ఈ రంగంలో శ్రీలు అధికార స్థానాలలో మన వై ద్యాలయాల్లోను: వై ద్యళాఖలలోను ఉన్నారు. కొన్నాళ్ళకితమే నే నెక్కడో చదివాను__ఇంగ్లాండులో కంటే. ఇండియా లోనే మొదట వై ద్యవిద్యాలయాలలోకి స్త్రీలను చేర్చుకొనడం జరిగిందట ఒక ఆంగ వనిత అంతదూరమూ వచ్చి మదరాసులో చదువుకొని వట్టం సంపాదించుకున్న దట కానీ విచారకరమెన విషయం ఏమిటంటే వై ద్యపట్టం పుచ్చుకున్న చాలమంది స్రీలు తమ విజ్హానాన్ని వినియోగించుకోవడం లేదు. అనువ్మకులలోనో, ఇంకా కొన్ని ఉద్రిక్త ఉద్యోగొలలోనో పని చేయలేకపోతే పోవచ్చును. మరి రోగవిరోధకంలోని ప్రాముఖ్యాన్ని జనానికి జోధించడంలోను, పరినర పారికుధ్యం; పోషణాహారం) వర్దె రొలను బోదించటంలోను వారు నేతృత్వం వహింపవచ్చును ఆరోగ్యకర మైన వ్‌ దేశ నిర్మాణానిక్తై స్వచ్చందసేవక సిన్యాన్ని 'నైన్యాన్నే వారు శిక్షణనిచ్చి తయా చేయవచ్చును. జూ ను గూరి నాకు (ప్రధానంగా తోచిన వైద్యవృ్తికి చెందిన కొన్ని అంకార్థ ఏ ప్రసంగించాను. కానీ సహజంగా ఇక్కడున్న మీ రంఠా నిపుణులు గ వవ భారతవై ద్యం, భారతీయారోగ్యం భవిష్యన్నిర్మాణంలో (వ్రముణస్థానం వహి ల నేను డాక్టర్ను కాను. కొని చాలామంది జనం (ప్రతిరోజూ రకరకాల రుగ్మతల చికిత్సలను తెలపసమంటూ నా దగరకు వ స్తుంటారు.-ఒక్క- శరీరబొధల విషయం లోనే సర్వదా కాదు జాతికి సాధ్యమైనన్ని విధాలా ఆరోగ్యవంతం చేయడంలో మీ సహకారాన్ని అభ్యర్ది స్తున్నాను. మిమ్ముల నందరనూ ఢిల్లీకి అహ్వాన్‌ స్తున్నాను. ఈ సభ విజయవంతం కావాలనీ వాంఛిస్తున్నాను. మీరు ఖచ్చితమైన, ఆచరణాత్మక మైన నిర్ణయాలను చేస్తా రని వాటిని త్వరగా, సమర్థంగా అమలుపరుస్తారని ఆశిస్తున్నాను, మడొకమారు మీ అందరకూ నా కుభాకాంక్షలు ఆందజే స్తున్నాను.

నిశ సంర్హ్మరణ ఆనీ.

(ప్రపంచ మంతటా అత్యధికంగా చర్చిస్తున్న అంశం నేడు, విద్య. మన దేశంలోకూడా సభలలో, వార్తా ప్యతికలలో జరిగే చర్చలు కాక, విభిన్న స్థాయిలలో ఎన్నెన్నో సభలు. ఒకొకమారు కొన్ని అంశాలను గూర్చి కొన్ని సార్ల మొత్తంగా విద్యను గూర్చి___జరిపి చర్చిస్తున్నాం.

ఇంతకుముందే విద్యామంగతి విద్యావ్యవస్థను గూర్చి ఒక విధమైన స్టూలరేఖా చిత్రం గీపి చూపారు. ఆయన ఆ వ్యవస్థనెలా ఊహిస్తున్నాడో చెప్పాడు. దానిని అమలు జరుపవచ్చునని నేను ఆ!ిస్తున్నాను. ఈ మంచి భావాలలో చాలా కౌగికాలి మీదనే నిలిచిపోతాయి. విభిన్న స్టాయీలలో అవి అమలు జరిపినప్పుడు రాష్ట్ర (పభుత్వం, లేదా స్థానిక (పభుత్వం, లేదా ఇతరుల ఒత్తిడులు ఆరంభమవుతాయి. ధాని ఫలికమేమంశే. అసలు తొలుత అనుకున్న స్వరూపం తరుచు గృుక్తించలేని విధంగా మారిపోతుంది. కాబట్టి ఈ (ప్రత్యేక సభను పెట్టినందుకు నాకు చాలా సంతో షంగా ఉంది, మీరీ విషయాలనన్నింటినీ చర్చించేప్పుడు, మనం ఏం చేయడానికి (వయత్నిస్తున్నామో, ఎందుకు మనం చేయదలచుకుంటున్నా మో, నేటి ఇండియాలోదీని (ప్రాముఖ్యం ఏమిటి? దీని అవసరం ఏమిటి.___ఇలాంటి విషయాలన్నిటి కూడా ఒక్‌ విధమైన స్టూలాభిప్రాయం రూపొందగలదవి ఆశిస్తున్నాను.

అన్ని దేశాలలోను విద్యలో అనేకమైన మార్పులు జరిగినవి ఇండియాలో కూడా కొన్ని మార్పులు వచ్చినవి. మొత్తంమీద మన విధానం ఇంకా ఒక విధంగా పాతబడి పోయినదే. దీన్ని సంస్కరించాలని విద్యామంత్రి? ఆయన మంథ్రిత్వశో థ చాలా సాహసమైన (ప్రయత్నం చేస్తున్నారనుకోండి. విద్యను ఎక్కువగా వృట్తి విద్యగా మార్చాలని ఆయన మాట్లాడారు. అలా అంళే మాభావం ఏమిటో మీకు చెప్పారు. ఈనాడు మనం ఎంతగా విజ్తానం మీదా, సాంకేతిక పరిజ్హానం మీదా

న క్లో

నొక్కి. చె ప్తన్నామం'ే నాటినేవో విషయాలుగా కాదు? అన్ని జీవిత విభాగాల మీదా విషయాల మీదా ఒక విధమెన దృక్పధంగా భావిస్తున్నాము స్త్రీ విద్య మీద మనం మరీ శ్రద్ధ వహి స్తున్నాము. వెనుకబడిన [ప్రాంతాల నుంచి, వర్గాల నుంచ్చి వచ్చిన వారికి “స్కాలర్‌ షిప్‌ పద్దతి సహాయ పడుతుంది. అలాగే [క్రియానుభవ (ప్రయోగం బకటి చేపట్టాము “

న్యూఢిల్లీలో జరిగిన జిల్లా విద్యాధికారుల ఆలిండియా శాన్ఫరెన్సులో ని ఉపన్యాసం = మార్చి 6, 1976

4బీ సంరడణ ఖర

ఓకొత్త ఫార్ములా 10-218 అనే కాన్స్‌ వివాదాన్పదమైన దానిని రూపొం దించాము (ప్రజా విద్యా [ప్రాతిపదికను విసృత పరచడానికి; విద్యార్థి ఎన్నికకు మరింత అవకాశం కల్పించడానికి ఇది పనికి నస్తుంది, ఈ కొత్త చర్య కొంత అ న్తవ్యస్తానికి దారి తీయవచ్చు. అందువల్ల నే మనం కొంత జాగరూకతతో ముందుకు నడవాలి అయినా మనం అవసరమనుకున్న కొత్త సంస్కరణలు శ్రేవడంలో తటా పటాయించకూడదు ఇప్పటికే మనం 26 ఏచ్ళ పోగొట్టుకున్నాము మన సంస్కరణ లన్నీ మనం న్వతం్యతులం అయిన వెంటనే (ప్రవేశ పెట్టి ఉండవలసిందని నేను అనుకుంటాను

విద్యను గూర్చి ఎప్పుడు చర్చించినా..-మహా నభలలో కౌదుగాని, చిన్న బృందాలలో చర్చించినా భవనాల సమస్య ముందుకు వస్తుంది నేను వెళ్ళిన విద్యా లయాలన్నిటి అనుభవం వల్లా? భవనాలకు తక్కువ ప్రాధాన్యం ఇచ్చానని నా మనసుకు తోస్తుంది, క

జిల్లా విద్యాధికారి పని, పూర్తిగొ వరిపొాలనా వ్యవహారం కొదని నాకు తోస్తుంది. జీతాలు, అలవెన్సులు, సిబ్బందిః బదిలీలు ఇవన్నీ ముఖ్యమే. అయినా ఇవి అనుబంధ చర్యలు. జిల్లా విద్యా కౌథొధి కొరి తరగతి గదితో విద్యారంగంలో వచ్చే నూతనాఖభి వృద్లితో, ఇండియాలోను ఇతర దేశాలలోను జరుగుకున్న (ప్రయో గాలతో సన్నిహిత నీంబంధం ఉంచుకోవాలి. వని బాగా జరగాలంటే ఈ అదధికొరులు తాము పర్యవేషించే ఉపాధ్యాయుల కంటె ఉ త్హమ్యశేశేకి చెందినవారు కొవాలి అలొ కాకపోతే ఉపాధ్యాయుల గౌరవం చూరగొనలేప పద్ధతికి (ప్రాధాన్యం ఉంది. కొన్‌ బోధనా విషయం కన్నా అది [ప్రధానం కానే కొదు బోధనా విషయాల్ని మన పిర్తిక ఎలా అందించాలి అన్నదే పద్దతి. నాకు తోచేదేమంటే ఏదో అటూ ఇటూ బాటు లేని ఏ పవతికీ లోను గాకుండా మనం రక్షణ కల్పించుకోవాలి. అలాం అతిగా అధికారుల పె తనం నుంచే మనం కొపొడుకోవాలి. పిన్నిల అవసరాలను గూర్చి మారుతున్న అపసరాల గూర్చి నిరంతర వర్శిగ్రహణ ళక్తి ఉండాలి. పి ల మౌలిక విద్య యావత్‌ దేశంలోనూ ఓకే ఒకటయినా స్టొనిక సరిస్థితుల న్‌ అందులో మార్పులు చేసుకోవాలి. తనకు తెలిపిన దానికీ: తను తన చుట్టూ చూస్తున్న దానికీ తన చదువుకూ పిలల మననులో ఓ నంబంధం: అనుబంధం ఉండాలిం అదే విద్య. లా ం

మనమే వ్యవసను అనుసరించినా, మనమే నంన్య-రణ తెచ్చినా ఊహాపోహలు లేని సానుభూతి లేసీ దృష్టితో అనుసరి స్తే ఆదంతా వ్యర్థమయి పోతుంది. అధిక భాగం ఉపాధ్యాయుని యోళ్యత మీద, "మరింత అర్ధవంతమైన విద్యా పద్దతి మీద. దానిలోని వస్తువు మీదా ఆధార వడుతుంది టోధించే వారి వ్యక్తిత్వం మీద అదె. క్యువగా ఆధార పడుతుంది. కణ ఎంత ముఖ్యమో న్యక్షిత్వం అంత ముఖ్యం. అక్యు త్త్హమోసాధ్యాయులలో . నేశు చూచిన కొందరి ఉపాధ్యాయులకు ఏ విధమైన శిక్షణా లేదు. కాని వారికి పిల్లలపై మహా (ప్రేమ ఉండేది ఆ ఫిల్లలను ఎలా పంచి

క! ఇందిరా గాంధీ పెద్ద చెయ్యాలో ఒక (ప్రాధమిక పరిగ్రహణ శక్తి ఉండేవి. అవే ఆ ఉపాధ్యాయులు జ్లానాన్నీ పిల్లలకు అందించడానికి వారి (ప్రవృత్తికి అవసర మైన లక్షణాలను రూపొం దించడానికి మన పిల్లలు ఎలాంటి పౌరులుగా రూపొందాలో తెలిసి అలా తీర్చి దిద్ద డానికి మూలమయ్యేవి. సహజంగా ఉపాధ్యాయుడో ఉపాధ్యాయురాలో జీవతం మీదా (ప్రపంచం మీదా తనకే కుతూహలం ఆశక్తి లేకపోతే వారు ఆకక్షక వ్య క్తులు కాలేరు, ఆలాంటి వారి టోధన పార (ప్రవచనం చచ్చుగా ఉంటాయి. మరి అవే అనుత్సాహ కరంగా ఉంటే ఎవరూ ఏమీ అక్కడ నేర్చుకోలేరు. అనేక అత్యుత్తమ విద్యావేత్తలు అన్నట్టుగా అతి (ప్రధానమైన అంశం పిల్లలను సమ్మగ ప్య క్తులుగా, తీవ పరిశీల కులుగా, ఎక్కువ సహకార శీలురుగా, బాగా సహాయ బుస్థి కలవారుగా తీర్చి దిద్దడం అంతేకాక తాను పరిశీలించి సంపాదించుకున్న జ్ఞానాన్ని ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో తెలిపినవారుగా కూడా వారు రూపొందడం ముఖ్యం.

ఆధునిక (ప్రపంచంలో మనం చాలా హింసా చర్యలను _సినిమాలలో గాని? ఇతరాలలో గాని=ఎక్కువగా చూ స్పుంటాము "కేవలం నేను ఇండియాను గూర్చే చెప్ప డంలేదుః దాదాపు అన్ని దేశాలలోనూ ఇదే పరిస్థితి పినిమా టి వి తుదకు పిల్లల కధలూ కూడా పూర్తిగా పాంసొా చర్యలతో నిండి ఉంబున్నవి. ఇది ఇతరుల మీదా చాలా ద్యుష్ప్రభావం కల్పిస్తాయి కాని, వ్యక్తిత్వం వికపిస్తున్న చిన్నవారి మీద ఈ చెడు (ప్రభావం మరింత ఎక్కువగా ఉంటుంది మన దేశంటో మరికొన్ని ఇబ్బందులున్నవి: మనలో జీర్చించిన అసూయాదులు మూఢ విశ్వాసాలు, మత కుల భేదాలు--ఇవన్నీ వారి తరిదంథడ్రులలో, బహుళా ఉపాధ్యాయులలో: పరిసరాలలో కూడా పరివ్యాప్తమై ఉన్నవి. మనమిస్పుడు వీటినుంచి విద్యార్థిని దూరం చేయాలి. ఇలాంటి వాతావర ణాన్ని నిర్మింప గలిగి, పిల్లలకు బాగా చదువు నేర్పితే అప్పుడు ఏపినిమా గాని ఏ పుస్తకం గాని, ఇంశేది గాని వారిని చెడసలేవు, వారిని హింసాపరునిగా, నేర న్తునిగా చేయలేవు_ఇది నా వ్యక్తి గశాభిపాయం. వారికి తగిన మార్గ దర్శకత (అంపే ఇవి చేయాలి, ఇవి చేయకూడదూ అని ఓవిధి నిషేధాల జావిల ఇవ్వడం కొదు, మరి సాఠళాలా వాతావరణంలో నుంచి విద్యార్హి ఆ(వయత్నంగా దాదాపు కొన్ని భావాలను పీల్చుకునేలా చేయడం) లేకపోవడరి వల్లనే, మన విద్యార్దులు హంసాకాండ వైపు ఆకర్షితులవుతుండడం అన్న వాస్తవర'వల్లనే మనకు బోధ వడుతువ్నది_ఏమిటం పే ఇవిటిలోనూ, పాఠశాలలోనూ; కళాశాలలోనూ ఈ మౌలిక శిక్షణ లేదూ అని.

కొబట్టి చి త్తశుద్దితో, బుద్ధిపూర్వకంగా ఓ పెద్ద (ప్రయత్నం జరగాలి. విద్యార్థికి సామరస్యం లోని విలువ నేర్పాలి తన భవిషజ్ఞుత్తునుః తన డేళభవిష్యత్తును పొడు చేపే ప్రాంతీయ, మఠ మౌఢ్యభావాలకు, ఎదిరికి హానికలిగించే భావాలకు వావిని చూరం చేయాలి. ఎందుకంకే ఒక వ్యక్తి స్వేచ్చ ఇంకొక వ్యక్తి స్వేచ్చతో సరి మితమై ఉంటుంది? ఎవరికీ మరొకరివి నొప్పించే హక్కులేదు. సహజంగా హింన ఛాలా బాధాకర మైనదింఆది కేనలం వ్య క్రీకే కాకు సంఘం మొ ర్రానికి హానికర మ్రైనది,

న. న!

శేకు నంరక్షణ జీర? మరి విద్యార్థికి సుపరిచితాలై న పరిస్థితులకు జీవితానికి చెప్పే పాఠాలు నందింధం కలవిగా ఉండాలి. వని చేయించడం అనుభవం సంపొదింవ జెయ్యడంకూడా విద్యార్థి అరం చేసుకొనేదిగాః తనకు పనికి వసుందని భావించేదిగా ఉండాలి. ఇ వకోగ

విద్యామంత్రి మనం ఎలాంటి విద్యార్థులతో వని చేయాలో ఇంతకుముందే మాట్లాడారు. నేను అపార్థం చేసుకున్నానేమో తెలియమగాని ఆలాంటి విద్యార్థికై విచారనడుతున్న సూచన నాకు కనబడింది. నా అభిప్రాయాలను నేను చెప్పదలచు కున్నాను. ఆలాంటి విద్యార్థికై నేను విచారపడ్డం లేదు. ఎందుకం శే అతను సంఘంలో ఒక ఉత్పత్తిదారు. అతను తన కుటుంబానికి, తన తలిదండ్రులకు సాయఫడు శున్నాడు. ఆంటే అందరు విద్యార్థులూ అలా పనిచేయాలనుకుంటున్నారని కాదు. ఆయితే. అది తన భవిష్యత్తుకు మంచి పునాదివే స్తుంది. ఒక విద్యార్థి పాఠశాలకు వెళ్ళి తన వాళ్ళేం చేస్తున్నారో ఆ పనితో పూర్తిగా వేరుపడి పోవడంక౦': సనిలో భాగం కావడం మేలు. "నా సంగతే చెప్తాను. నా చిన్నతనంలో నా తలిదండ్రులేం చేస్తున్నారో నేనూ ఆదే చేయాలనుకు నేదాన్ని---ఆదెంత కష్టమైనా, ఎంత (న్రమౌద కర మైనాంచాలామంది పిల్లలు అంతే అనుకుంటారు-వారి కారి తలిదండ్రులు చేపే దేమిట్‌ ఆనే దానిపె అది ఆధారపడుతుంది ఓ క(ర పనివాని కొడుకు ఆ వయసులో అదే పనే చేయాలనుకుంటాడు. అలా చేయాలని వానిని బలనంతం చెయ్యమని నేను అనడంలేదు కాసీ ఏదో కారణంవల్లి అతనలా చేయవలపివ స్తే అందువల్ల తనేదో తక్కువవాడూ అనే భావం వానికి కలగనీరాదు. *“చూశొవా సీవు నీ తలిదండ్రులకు సాయపడుతున్నావు కానీ నీవు ఇతర విషయాలూ నేర్చుకోవాలి. అదో వాధ్యత, అది మనం మేచ్చుకోవలసీన పని. అతనిపై ఇంకింత బరువు నూప్‌నా మనకు నవ్య కం ఉంటుంది ఆతడు తానుచే స్తున్నది కొక పైగా మామూబుడో మరొకటో, చద్దవ బి కుంటున్నాడు. ఇది వాని భవిష్యత్తులో అభివృద్ధికి పునాదివేస్తుంది ఇ కదు రర న్‌ విషయంపై ఒక దృక్పధం. ఇదంతా వానికి మాటలతో చెప్ప పన అ వ రం విద్యార్థిని చూచే తీరులో ఉంటుంది మన పిళ్లలంతావని చేయవలవ నేయడం లేనివారుకూడా-పనిచేసే (ప్రయక్నం చెయ్యాలి తమ సరిసరాలను బా ర్‌ లోనో; మరొక విధంగా తోడ్పడంలోనో ఏదో ఒక సనిలో నిమగ్నులు నీరస శే

నేను చిన్నతనంలోనే చాలా రాజకీయ కొర్య(క్రమూలలో వానిలో పనిచేస్తూ ఆదివారాలలో కుప్తు సోకిన వారి పిలిల నిలయంలో పని చేసేదాన్ని-ఇది మా కుటుం బంలోని కొందరిసీ కలవరపంచిందీ' కూడా. నేను చేస్తున్నదానికం కే ఎక్కువ చేయొ లనుకు నేదాన్ని. అదేదో కనబడింది గనుక అక్కడే సనిచే సేదాన్ని.__ ఆదివారాలలో. ఆయినా మన ఇరుగుపొరుగులోనే మనం చేయగలది ఎంతో ఉంటుంది.

ఇతర నందర్భాలలో నేను కొన్ని ఉదాహరణను చెప్పాను. (గ్రేట్‌ వ్రిటర్‌లోని పిల్లలు రెండో (ప్రవంచ యుద్ధంలో ఎలా సాయపడ్డారో అప్పుడు చెప్పాను. పారవేసే లోహాదులను, చి త్తుకాగితాల్నను, బట్ట సేలికలను అలాంటి అనేకొాలను వారు సమీక రించి (ప్రత్యక్షంగా. యుద్ధ కృషికి తోడ్పడ్డారు

117

సు! ఇందీరా గాంతీ మన దేశం నంగతికేవ న్తే__ అస్పృశ్యత గూర్చి గాందీజీ ఉపవానం చేషి నప్పుడు మా స్కూలు సిల్లలూ, ఇతరులూ అలాంటి కుటుంబాలకు ఏదో సాయం చేయాలనుకున్నాము. (ప్రతి సాయం[శ్రంవెళ్ళి ఇణ్గు తుడవడం, వారి పిల్లలను చూచుకోవడం, వారికి నీళ్ళు పోయడం వగైరాలు చేసేవారం. అసలు మేమో చిన్న వారం, మేం చేయగలది ఆస్టే లేదు. ఆసలు విషయం ఏమిటంటే సహాయపడాలన్న కోరిక అతి ముఖ్యం. వాస్తవంలో ఆ కోరికతోపాటు మేం సాయపడ్డాంకూడాంఆ రోజుల్లో చాలామంది పిల్లలకు ఉచికంగా విద్య నేర్చాం. చేతనైననారు చదువు చెప్పారు. చేతకానివారు బట్టలు: బొమ్మలు; వగైరా లిచ్చారు. నేను మరోమారు చెప్తన్నాను-సాధించిందనదెంకా అని కాదు ఆ పిల్లలంతా తామేదో చేయాలను కున్నారు. ఉపాధ్యాయులు చెప్పినది కాదది మాలోనే ఓ బలమైన కోరిక పొడమింది, ఇప్పుడు ఇలాంట్‌ భావవాతావరణం మన పిల్లలలో, స్కూళ్ళలో, కాలేజీలలో ఏర్పడాలి. తమ చదువుకాక;, తమ భవిష్యత్తును గూర్చి తాము చింతించడంకొకు తాము ఇతరులకు ఏదైనా చేయాలీ అని నిరంతరం అనుకోవాలి. ఆది తమ కుటుందిం కావచ్చు, తమ వీధి కావచ్చు, (ప్రక్కపల్లై కావచ్చు; వారెన్నుకున్నదేమిటీ, అనేది ముఖ్యంకాదు_ఈ వాతావరణం సృష్టించాలి, అక్కడ ముఖ్యంగా ఒక భావం ఏ వ్య క్రీత్వ వికాసానికైనా చెడ్డదనుకుంటాను.ఆదేమం'ే ఓ మంచిస్కూలుకో, కాలేజీకో వెళ్ళే అవకాశం ఒకవికుంది గనుక అతను అధికుడు అనే భావం వినాళకర మైనది. అంతేకాక వా _న్తవంకూడ కాదు చదవడం (వాయడం వచ్చినంత మాక్రాన, ఓ పట్టం ఉన్నంత మాత్రాన ఒకడు అధికుడవవుతాడని నేననుకోను. ఒక వ్యకి ఆధిక్యం వాని ఆంతర్యంప్తై ఆధారపడుతుంది దానిని పైకి తేవడానికి చదువు పనికీ రావచ్చుంఆది సర్వదా నిజమని అనలేము. కాబట్టి పిల్లవాడు ఉత్తమ వ్యక్తిగా పెరగ డానికి మనం తగిన కృషిచేయాలి. అలాంటి శారీరక, మానపిక శిక్షణ ఇ స్తే అన్న డఈను తన జీవితంలో ముందుకుపోతూనే మరింత విద్యను సంపాదించుకుంటూ పోతాడు, మరి అలాటి మౌలిక €క్షణ లేకపోతే ఏదో కొంత జానం నంపొదించు కుంటాడు. కొని; ఒక వయసు తర్వాత దాలమంది దానిని జ్ఞాపకర్‌ పెట్టుకోలేరు. ఇప్పుడు, శారీరక మానపిక మౌలిక ళ€క్షణగూర్చి మాట్లాడుకుంటున్నాం కనుక; నేను మరో విషయం (ప్రస్తావించదలచుకున్నాను. ఇది ఇండియాలో ఎవ్వు జైనా ఆలోచించారో లేదో తెలియదు. కానీ విదేశాలలో ఇప్పుడు దానిని ఆలోచిస్తు న్నారు. అదేమంయే___మగపిల్లలు, ఆడపిల్లలు తాము చేయగలదేన్నెనాసతే చేయ గలగాలి. ఈ సమానకా దృక్పథం పాఠశాలకువెళ్ళే ముందు నుంచే పిల్ల లలో నెల కొల్చాలి, మనం ఏమేం విన్నామో మనకు తెలుసు" “మగపిల్లలు ఏడవరు ఆడపిల్లలు ఏడుస్తారు; మగపిల్లలు ఒక రకమైన ఆటలు ఆడతారు; ఆడపిల్లలు ఆ ఆటలు ఆడ రాదు. ఆడపిల్లలు వంట చేయాలి, మగపిల్లలు చేయరాదుంఇలా ఇలా ఎన్నో ఎన్నో, అయినస్ఫటికీ మన దేశంలోను, విదేశాలలోను కూడా చాలామంది వంటవారు మగ

శట నంరక్షణ శంక వారే అత్యుత్తమంగా దుస్తులు డిజైన్‌ చేసేవారు, కుట్టువని వారు మగవారు విజావికి నా ముందేఉన్న డాక్టర్‌ కరన్‌సింగ్‌కు తెలను.

కాళ్ళీర్‌లో చక్కని చేతి అల్లిక పనీ అదీ చేపేదంతో ఆడవారుకొదు; మగ వారే, ఇందులో మినహాయింపులేదు. కౌబిట్టి మన మానసిక దృక్పధాలన్నీ పూర్తిగా అనత్యాలు మనం ఇలాటి భావాలు సిల్లలలో చొారదారకుండా తొలినుంచీ కృషి చేయాలి. ఈ మాటంే (ప్రతిపురుషుడూ వంట చేయాలనీ, అల్లికసని చేయాలనీ కాదు, (పతి ఆడదీ *ఇంటి పని నేను చూనుకోను” అని అనాలనీకాదు. అనలేమిటంళే వారిరుపురూ అన్నిరకాల పనులూ చేయగలమనుకోవాలి. జీవితంలో ఏపని సవాలు దేసినా అది చేయగలం అనుకోవాలి.

ఆ తర్వాత వచ్చేది నరే శరీరారోగ్య సమస్య, అందుకు శిక్షణ; అంధులో క్రీడలు వస్తాయి. దురదృష్షవళా త్తు ఆడపిల్లలు క్రీడల పీరియడ్‌ను తప్పించుకుం టారు, ఇందులో వారియెడ కఠినంగా ఉండాలనుకుంటాను ఎందుకం'ళే భావికృషికీ, పనికీ ఆరోగ్యం అత్యవసరం; (క్రీడలు ఇతర వ్యాయామాదులు మంచి ఆరోగ్యానికి అవసరం. ఒకవ్యక్తి 6 లోనో 20 ఏటో ఆరోగ్యంగా ఉన్నాడంకే అతను 80లో కోడా అలా ఆరో శ్యంగా ఉంటాడని అర్థంకాదు, తానింకొ 15, 18 లలో ఉండగానే [0కి 70 కి కాను సంపిద్ధుడు కావాలి కొబిట్టి అందుకు ముందే ఆవని జంగాల కనుక నిద్యామంత్రిత్వ శాఖకు నేనో సలహా ఇన్వదలచుకున్నాను. ఎన్‌ పివి ఇచ్చే. శిక్షణ విషయం పృనరాలోచించుకొమ్మంటున్నాను. నైనిక పద్ధతిలో కనాతూ అపీ కొవాలా? అంతకంక ఉపయోగకర మెన ఏడో పద్ధతిలో ఆ 6క్షణ ఇన్వబేమా? ఏదో పద్దతి అంకే కాయకసం అవనరమెన సాంఘిక కొరక్టక్రమం కొవచ్చుః ఏదో

ల లు నో మెన కాయకష్టం సాహనం చేస్తున్నామన్న ఉల్లాసం వారి కుంటుంది అదీ ఒక విధమై ల్‌ కచ్‌. ఆవసరమయ్యే దే. అసలు అత్యవసర మైనదదీ ఏవో సవాళ్ళు ఎదురొ్రర న న్‌, ఎవరూ. తన బుద్ధిని అభివృద్ధి వరుచుకోలేరు, అలాగే భౌతికంగా సవా లోనే ర్కొంే తప్పా శారీరకంగా (ద్రఢిమరాదు. మరి పొఠళాల కళారాలిర యసుల్యా అవకాశాలు కల్పించాలి తర్వాతి జీవితంలోవారు ఆరోగ్యవంతుల కొదుు ౨౦ జరిగినా ఎదుర్కోగలమన్న దృక్పథం వారిలో ఏర్పడుతుంది, ఇందుమూలంగా.

ఇవన్నీ పేరు విషయాలుకావు ఎవరేం నేర్చుకుంటున్నా-అది భాషకావచ్చు, భూగోళం కావచ్చు. పొరిళుధ్యం, పోవకొహారం ఇత్యాదు లేవైనానరేంపై చెప్పినవి కూడా అందులో భాగం కావాలనే నేనిక్కడ ప్రస్తావించాను. ఇది వేరు వేరు తరగతు లకు అస్పగించ పనిలేదు-సాధారణ విషయంగా చేరిస్తే ఇడి జీనితంలో. ఒక భాగం అవుతుంది,

కొన్ని దేశాలలో ఉపాధ్యాయులు? పెద్ద విద్యార్థులు చినచిన్న రోగాలువ స్తే చిన్న విద్యాష్టలకు చికిత్స చేయడం విషయంలో చాలా పని జరుగుతున్నది కొన్నేళ్ళ క్రితం నేను ఈజిప్టులో ఉన్నప్పుడో విన్నాను ఆ దేళంలో ఓ నేత్రవ్యాధి (టకోమా)వి పౌళళాలా కార్యక్రమాల ద్వారానే స్పూర్తిగా నిర్మూలించారట. ఒక డాక్టరుగాని,

ఓ00 ఇందీరా గాంధీ నర్ఫుగావి ఇందులోలేదు. ఒకసారి డాక్షరో మరొకరో సామాన్యంగా వెళ్ళి ఏం చెయ్యాలో చెప్తారు-ఆ తర్వాత స్కూళ్ళూ, కాలేజీలో ఆ వ్యవహారం చూచుకుం టాయి. ఆలాగే (ప్రపంచ అంధ మహాసభ అధ్యక్షులు గత నంవత్ప్సరం మన దేశానికి వచ్చారు, వచ్చే నెలలో ఇంకొకరూ వస్తారనుకుంటాను. భారతదేశంలో అంధులలో చాలమంది కోన్ని విటమిన్లు లేకనే అవి విన్నాను. మన (గ్రామాలలో చెట్లకూ, మూలి కలకూ కొదవలేదు. వాటి ఆకులు తినరానివీకాదు అపే చాలు ఆంధత్వం ఆపడానికి, అవి పెరగని తాపులున్నప్పటికీ అలాటి వాటిని వేయడం, పెంచడం ఏమంత కష్టం కాదు. మీ అందరికీ విద్యమీద ఆనక్రిజంది. మరి విద్యార్థి ఆరోగ్యంగా లేకపోతే ఆతను ఏక్యాగత చూపలేడు; ఎక్కువ సంగతులు (గహించనూలేడు. కాబట్టి ఆరోగ్యం విద్యతో చేయిచేయి పట్టుకొని నడుస్తుంది.

ఇంకొకటీ (స్రత్యేక పాఠ్యాంశం కాదు కొనీ పిల్లల సామాన్య జీవితంలో థాగం కావాలి. వారు పరిసరాలను చూచుకోవాలి చెట్లు కొట్టి వేయకుండా చూడాలి.

వన్య మృగాలు

ఇంకోసంగతి నేను చెప్పదలచుకున్న దేమిటం-పే అరణ్యమృగాదుల సమస్య ఇండియాలో ను; ఇతర (సపంచమంతటానూ జంతువులు త్వరత్వరగా తగ్గి పోతున్నవి* ఇది మానవులమీద కూడా (ప్రభావం కలదని ఇప్పుడు తెలుసుకుంటున్నాము వన్య మృగాలు అనేకజాతులు తగ్గిపోతే; చచ్చిపోతే వాటిని ఆయిదు వదిఏళ్ళలో గణీంచక పోతే భవిష్యత్తులో మానవులపై దారుణ (ప్రభావం కనబడుతుందట.

ఢిల్లీలోని ఒక స్కూలుపిల్లిలు, ఢిల్లీ జంతు (ప్రదర్శనళాలకు వెళ్ళిన విషయమై ఒకప్యతికలో (వ్రాసిన వ్యాసం నన్ను చాలా దిగాలుపడకేసింది. పిల్లలు జంతువుల విషయంలో అతి [కూరంగా (స్రవర్తించారని జూ ఆధికొరి అన్నాడు. ఆ అధికారుల్లో ఒకరు టీచరుకు ఫిర్యాదుచేశారట" ఒక కుర్రాడు రాయివేసి ఒక మృగం కాలు విరగ గొట్టాడని. ఆ టీచ రన్నదేమం'పే: “అది మృగమేకదాం దానికింత గొడవెందుకూ/ అవి. మరి టీచరే ఇలా భావిస్తే, పిల్లల సంగతి చెప్పేదేమిటి? ఇది చాలా ముఖ్య విషయం. ఒకమృగాన్ని చంపడమో, కొట్టడ మో అంగవికలం చెయ్యడమో ముఖ్యం కాదనుకుంయకే నా కిక మనుష్యులమీద కూడా అంత దయ ఉండదు. అలా నీవ మామూలు మనోవైకల్యం లేని మనసిషివిగా పెరగలేవు. అంటే అర్దం నీ మనసులో ఏదో లోసంఉంది. అది నూరువిధాల బయటసడవచ్చు. వీ సహచరులతో మెలగడంలో అది ఏ రూసమైనా పొందవచ్చు.

సాంస్కృతిక సం్యవ్రదాయం

అలాగే భారత సం్యవ్రదాయాల సమస్య, నేనేదో వేదాంతాదులను గూర్చి చెప్పడంలేదు. స్థానిక సంప్రదాయాలు, స్టానికకళలు, స్థానిక కట్ట డాలు వగ్లైరాలమాటి అంటున్నాను, శిన్నతనంనుంచే మన విద్యార్థులకు వీటిని గౌరవించమని బోధింబాలి,

శక సంరక్షణ ఫై01 ఇది గొన్చ సాంస్కృతిక వారనత్వం. ఇదే ఇతరదేశాలకంచి మన దేళావ్ని విశ ష్టంగా చేస్తున్నది, మనం దానిని గౌరవించాలి. వాటిని కొపాడుకునేందుకు మనం శ్రేయవలసిందంతా చేయాలి

సాధారణంగా పెద్దవాళ్ళకంే చిన్నపిల్లలు పరికిస్తుంటారు ఏదో దొంగ తనం చేస్తుంపేనో, ఏదో తొలగిస్తుంచేనో వారు పెద్దవారికి చెప్పాలని కోరవచ్చు. వాస్తవంలో నా దృష్టికి తెచ్చారిది జబ్బువిషయంలో కూడా..-ఇది నిజమనుకుం టారు.._.మనం ఇండియానుంచి మశాచికాన్ని పూర్తిగా తొలగించామన్నారు. కానీ సరిశీలనార్జం వెళ్ళే బృందం తమకు అరుదుగా గానీ నరైన నమాచారం తెలియదం టున్నది ఒక (గ్రామానికో డాక్టరు వెళ్ళింది. స్టానికాధికారులను అక్కడ మళూచికం ఏమైనా ఉన్నదా అవి అడిగింది వారు లేదన్నారు. అప్పుడు ఈ బృందంవారు మకొ చికం వచ్చినవారి ఫోటోలు చూపితే ఒక్కరూ జవాబిన్వలేదు. కాని ఒక క్నురాడు అలాంటి రోగిని తాను చూచానన్నాడు

మమ్ములను అక్కడికి తీసుకెడతావా అని వారడిగారు సరేఅన్నాడు కుర్రాడు పోమిచూడగా రోగం చాలా తీనవస్థితికి వెళ్ళిఉన్నది కౌబ్బ్ట్‌ ఈ రకంగా మనపిల్హైల సాయం తీసుకోవచ్చు. మనమో నూకన కార్యక్రమం చేవట్టాలం కే అంగబలం; అర్థ బలం చాలా కొవాలి. కానీ దీవికి ఆవేం అవసరంలేదు

అవనర మైనాదల్లా మనపిల్లలను, మన యువజనులను, మన (గ్రామీణులను నమీకరించి ఎక్కడ చెడుగుందో చూవమనాలి. దాన్నెలా సరిచేయాలో మనం చెప్పొచ్చుః వారు సరిచేయలేకపోతే ఆ పని చేయగలవారికి ఎలా తెలియజేయాలో చెప్పొచ్చు. అప్పుడు మూడింట 'రెండునంతుల పని తీరపోతుంది__ఇది ఆరోగ్య నమన్య కొనీః మన వినోదస్థానాలగూర్చి కొని, చెకుభావాలు వ్యాపించకుండా చూడ డమే గానీ ఉదాహరణకు మకవిద్వేషాణు, బాషా (ప్రాంఠ విభేవాలు ఇత్యాదులు, కాబటి మనం చిన్న పిల్లలను సరిగా చూడాలి నా అనుభవం ఏమం టే నాలుగేళ్ళ పిల్లి వాదనా బాధ్యకగా మనం మాట్లాడితే అతడూ బాధ్యతతో జవావిస్తాడు. మనం వారిని చిన్నచూపు చూచి కించపడేట్టు మౌట్లాడి స్తే వారిధోరణితలో వారు మనపని వడతారు, కావుననే నేడు మనం (ఫ్రతివ్య క్తివీ--స్తీనీ పురుషుని, పిల్లలను, ఆక్షరాస్యులను నిరక్షరాస్యులను అందరినీ ఈ జొతీయ విర్మాణ సాహస కార్యంలో పొల్గొనేట్టు చేయాలి. ఇది స్కూలుకు ముందూ స్కూలులోనూ ఆరంభం కావాలి మన పిల్లల కందరకూ మన దేశంమీద గౌరవ (పతివత్తి కల్పించాలి. ఆత్మవిశ్వాసం సంక ల్పించాలి వారు భారతఫొరులనీ, అదొకివిశేష్టక అనీ తమ దేళంయెవ వారికి (ప్రత్యేక బాధ్యత ఉన్నదనీ వారికి నేర్పాలి.

నేనొక భాగం ఉదహరించి దీవిని ముగించదలచుకున్నాను ఆది కాస్త సుదీర్బ 'మీమో! అయినా అదెంత సరిగా సరిపోతుందో చూచి మీతో పంచుకోవాలని చూస్తు న్నాను. ఇది స్వామి వివేకానంద చెప్పినది:

“ప్రపంచ దుర్మార్గాన్ని గూర్భి దాని పాషాలగూక్సి మాట్లాడకు ఈ దుర్మార్గం

వివి ఇందిరా గాండఠీ ఇంకా చూడాలే తప్పద్రే అని విలసించు. [పతిచోటా. పానం ఎదురపుశున్నదే విల పించు న్లీవు (ప్రపంచానికి పాటుపడదలచుకుంచే దాన్ని ఖండించకు. దాన్నింకొ దుర్భలపరచకు; ఈ బాధలు ఇపన్నీ దౌర్బల్య _ ఫలితాలుకాక మరేమిటి? అలాంటి బాధలవల్ల దేశం నానాటికీ ఇంకా ఇంకా దుక్పల మవుతున్నది. దృఢమైన, సహాయ కరమైన ఆలోచనలు వారితలల లోనికి (అంకే పిల్లల తలలలోనిక్కి చిన్నతనంనుంచే 'ప్రవెశించేలాచూడు. ఈ ఆలోచనలనే మీరూ పరిగ్రహించండి. దుకృరపరిచే, _న్హబ్ధ పరిచేవారికి తావీకండి అపజయాలను గూర్చి ఆలోచించకండి అవి నర్వ పహణాలు. అవే జీవిత సౌందర్యాలు, వై ఫల్యాలు లేకపోతే. జీవిత మేమిటి? పోరాటంకోసం కాకపోతే జీవితం ఎందుకు? ఏం లాభం? జీవిత కవీతకు ఆస్కార. 'మెక్కంట? పోరాటాలు, పొరబాట్లు లెక్కపెట్టకండి. వెయ్యిమారులు నీవు విపలుడవై నా ఇంకోమారు (ప్రయత్నించు. లోకంలోని శక్తి అంతా ఇస్పటికే మనది మనమే మనచేతులతో కళ్ళు మూసుకొని చీకకే అని ఆతక్రోళి స్తున్నాము, ఆ చేతులు అడ్డుతీపి వేయండి... వెలుతురును చూస్తారు. అది తొలి నుంచీ ఉంది.”

నా శుభాకాంక్షలను మీ కందరకూ తెలియజే స్తున్నాను నే నన్నట్లు మీ ఇబ్బందులను మీరు. దాపరికం లేకుండా చెప్పండి సృజనాత్మక సూచనలను చెయ్యలిడి. ఈ తర్వాత మీ జిల్లాలకు వెళ్ళి వాటిని అమలుపరచండి. తద్వారా విజమైన మార్పులు ఇాపబక్క విద్యలోనే కాదు మనస్తంఘంలో వచ్చేలా మాడండి. మనదేశం గొప్పదీ, దృడమైనదీ కొవాలంకే ఆ మార్పులు చాలా ఆవసరం.

విదేశాంగ విధానం

విదేశాంగ విధాన వాస్తవికతలు

ఒకదేశపు విదేశాంగ విధానం ఆంతరంగిక విధానమూ నేరు వేరుగా ఉండ

టానికి వీలుకాదు. ఏ దేశమైనా ఏ (ప్రభుత్వమైనా? ఏ రాజకీయ పత్తమైనా తను

కావలనుకునే దేమిటో ముందుగా నిర్ణ యించుకోవాలి. ఆ తరువాత దాని విధానాలు ఆ

ప్రాతిపదిక నమ్మికనుంచి రూపొందాలి. మన విదేశాంగ విధానమేమిటిః కొంద

రేమో “*అలీనత” అనేమాటను పట్టుకొని మన విదేశాంగ విధానమంతా అదే అని

అనుకుంటుంటారు. ఒకరకంగా చెప్పాలంశ1ే *అలీనతి అనే సదంకాదు. ఆమాట

దేనికి (ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుందో ఆది ముఖ్యం. అదేమిటంటే అన్ని నమన్యలను

గురించి మనం న్వతం(త్రంగా ఆలోచించుకొని నిర్ణయించు కోవాలనేది మన నమ్మకం, ఏదేశానికిగాని లేక కూటమికిగాని కట్టుబడి ఉండాలని మన మనుకోము.

ఇప్పుడు మనం [18వ శతాద్దంనుంచి చాలాదూరం వచ్చాము 20వ శతాబ్దికి చేరున అవుతున్నాము. కాని దురదృష్టవశాత్తు ఇప్పటికీ (ప్రపంచంలో చాలా (ప్రాంతా అలో ఆలోచనా ధోరణి చాలమటుకు 18వ శతాబ్దిలోనే ఉంటున్నది. (ప్రపంచం ఎంతో మారిపోయింది. భారత స్వాతం(త్ర్యోద్యమంవల్లనూ, భారతదేశం స్వతంత్ర 'మెనందువల్లనూ: ఆసియాలోనూ? ఐరోపాలోనూ చాలా దేశాలు న్వతం(త్రమైనందు వల్లనూ ఈ మార్పుకి ఎంతో దోహదం జరిగింది. ఇదే ఈ (ప్రపంచలో వచ్చిన మార్పులన్నిటిలోకీ గొప్పది. మనకు స్వాతంత్ర్యం వస్తుందనీ మన స్వాతంత్ర్యం ఇతర దేశాల స్వాతంత్ర్య పిద్ధికి తోడ్పడు తుందనీ మనకెలాగూ ముందే. తెలుసు. కాని ఈమార్చు వలనరాజ్యాలకు కొంత విన్మయం కలిగించింది.

ఈ విస్మయం వారిని కొంత కాలంపాటు విచలితం చేపింది. అయితే వారు దానినుంచి తేరుకోడానికి అ'్టేకాలం పట్టలేదు. అలా వారు తేరుకున్న తరువాత (పసంచంలో మరో పైకి కనపడని మార్పురావడం మనం గమనిస్తున్నాము ఇడి (వ్రమాదకరమైన మార్చు ఇదేమిటంకే బహిరంగంగా నిష్కపటంగా, నిజాయి తీగా ఉంటూ వచ్చిన వలనపాల నపోయి, దానిస్టానే మరో (వ్రచ్చన్నన యావలసవాదం చోటుచేసుకుంది. కొన్ని (ప్రాంతాలలో ఇది జరిగింది. మరికొన్నిచోట్ల ఇటువంటి ప్రయత్నం జరిగింది, న్యూ ఢిల్లీలో ఆలిండియా కాంగెన్‌ కమిటీవారూ, పార్లమెంటులోని కాంగగెస్‌ పార్టీవారూ కలిసి వీర్పాటు చేసన 'మన విదేశాంగ విధానంలోని కొన్ని అంశాలు” అనే సెమినార్‌లోని ప్రసంగం = ఆగస్టు 34 1970

266 ఇందిరా గాంఠీ

అంచేత వర్ధమాన దేశాలు ఎదుర్కొంటున్న కష్టాలు ఇంకా చాలా హెచ్చు గానే ఉంటున్నాయి. ఆదర్శవాదాలతోనూ; అభిమాన (ప్రకటనలతో మాత్రమే ఈ కష్టాలను తొలిగించలేము స్పష్టమైన ఆలోచన, విన్పష్టమైన పరిస్థికుల పరిశీలన కొవాలి.

ఆల్లీన విధానం మన కుపయోగించలేదనే వారూ ఆ విధానం ఫలించలేదనే వారూ కొందరున్నారు అయితే మార్గాంతర మేమిటి? ఏదో కూటమిలో చేరి పోవ టమేగదా? మనం అలాచేరి పోవాలంటే ఎవరితో చేరిపోవటం? [పపంచంలో ఉన్న రెండు పెద్ద కూటాలను (ప్రాన్‌పళ్చిమకూటాలని ఆంటున్నారు. మనం (ప్రాచ్య కూటంతో చేరిపోవాలా? కూటాలగురించి అనుకునేముుదు మనం ఒక విషయం గుర్తించాలి. గడచిన కొలది సంవక్సరాలలో ఈ రెండు కూటాలలోనూ చాలా వీటలు కనుపించాయి. మనం ఈ బీటలు వారినకూటాలలో చేరాలంటారా?

లేక “ప్రాళ్ళాత్య కూటమిలో చేరాలంటారా? వారి సైనిక కూటాలలో మనం చేరతామా? వారి 'సైవిక సంధులలో చేరుతామా?”ె స్పష్టంగా ఈ పరిస్థితిని చూడ గలిగిన వారికెవరికై నా ఏ కూటంలో చేరినా మన (ప్రయోజనాలకు మంచిదికౌదని వెం టనే అవనిసిస్తుంది. కనుక ఇక మూడో వైఖరికి వద్దాం ఇది ఈ రెండు కూటా లకూ వెలుపల ఉండాలనే వైఖరి. ఇదే ఉత్తమోత్తమ మైనదనీ నేననుకోవటం లేదు. ఇది వాస్పవికమైన, అచరణ యోశ్యమైన పద్ధతి అనీ, స్వతంత్రంగా ఉం డాలనుకునే ఏడేళానిక్తైనా ఉన్నమార్షం ఇదేననీ నేననుకుంటున్నాను.

ఇన్నాళ్ళూ అలీన విధానాన్ని వ్యతిరేకించిన చాలామంది ఈ విధానాన్ని అనుస రించినందుకు, మా తండ్రినీ నన్నూ విమర్శించిన చాలామంది ఇప్పుడు అలీన విరానం అనేదాన్ని విమర్శించటంలేదు. ఈ విధానాన్ని మేము నిజంగా సరిగా అనుసరించటం లేడిని అంటున్నారు. ఇప్పుడు జరుగుతున్న పెద్ద విమర్శు-మన విగేళాంగ విధానం మీద ఇప్పుడు దాడికి ఉపయోగి స్తున్న అయుధం పీమిటంయే మేము ఆచరణలో సోవి యట్‌ విధానాన్ని అనుసరిస్తన్నామనే విమర్శ బహాుళా, వారు అలా జని ఉంటే అందుకు భయపడి సోవియట్‌ యూవియన్‌తో మా స్నేహాన్ని వదలుక్తుంటామని వారి ఊహ కావచ్చు. ఈ విమర్శవల్ల మన్యప్రజలలోనూ ప్రపంచంలోనూ మాకున్న (వతిష్టను పోగొట్టవచ్చునని వారి ఆలోచన కావచ్చు. మనపెద్ద ప్యత్రికలవారు ఏమి (వ్రావినప్పటీకీ బయట్‌ (ప్రపంచంలో భారతదేశపు (ప్రతిష్ట చాలా స్పష్టంగా ఉంది. ఈ విషయంలో సందేహం అక్కరలేదు. ఒక దేశాన్నో, ఒక కూటాన్నో అనున్ల రించే ఒక దేశానికి ఉండే ప్రతిష్పకాదిది. తన సౌంతకాళ్ళపై తాను నిలబడుళున్న డేళొనికి అలా నిలబడడానికి ప్రయత్ని స్తున్న దేశానికి ఉండే (ప్రతిష్ట అయితే అన్ని కేళలా మనదే ఒప్పవి అంతా అనుకుంటున్నారని కాదు. మన9 పొరపాట్ల చేస్తో మని బాల దేశాలవారు అనుకుంటారు. చాల సందర్బాలలో మనం. పొరపొట్లు చేస్తాముకూడా. మనం ఫాళ్చాత్య రాజ్యాలను బలపరచినట్లు కనఐడి నప్పుదేమో మనం పొరపాటు జేశామన్నీ బలహీనత (ప్రదర్శించామవీ (ప్రాత్యకూటమి వారంటారు,

విడేశాంగ విధాన వాన్తవికతలు లి? మనం సోవియట్‌ యూనియన్ని బలనరచినవ్వుడు అంతకంళె గూడా ఆఫికౌ-- ఆసియా రాజ్యాలను బలపరచినస్పుడేమో మనం తప్పుచేశామని పాళ్ళాత్య (ప్రపంచం అనుకుంటుంది.

ఐక్యరాజ్య సమితిలో మనం ఇకరదేశాలను నమించిన దా౦కం కే ఎక్కువ సాష్ల సోవియట్‌ యూనియన్ని దిలపరిచామని ఒకసారి అమెరికారాయదారి ఫిర్యాదు చేశారు. ఆయన ఈ మాటన్నది ఒక విందుసంధర్భంలో. అప్పుడు మరి నాదగ్గ రేమో వివరాలు లేవు “మనం (ప్రతి ఒక్క సందర్భాన్నీ విడిగా చూడారి' అనీ ఆయనతో అన్నాను “సోవియట్‌ యూనియన్ని మేము బలపచిన సందర్భాలు తీసు కుం యే కనబడేదేమిటి? ఆయా నమస్యలన్నీ కూడా భారత దేశానికీ వర్ణమానదేశాలకూ చాలా ముఖ్యమైనవి కావా? మరి అలా అయితే సోవియట్‌ యూనియన్‌ వర్థమాన దేశాల ఆఫ్రికా ఆపియాదేశాలవై అరిని ఎక్కువసార్లు నమర్శించిందనటం మరింఠ నిజంకాదాః అంతేకాని సోవియట్‌ యూనియన్ని సమక్టించటానికి మేమేదో అతిగా సోయామని ఎందుకనుకోవాలి”” ఆ తరువాత దీనికి సంబంధించిన వివరాలు ఇవ్వ మని మన విదేశాంగశాఖను అడిగాను. తీరాచూ స్తే తేలిందేమిటంటే? ఇతర దేశా అతో కథిప్‌ ఓటుచేపిన నందర్భాలకంకే మను సోవియట్‌ యూవియన్‌తో కలిపి చేసిన సందర్చాలే తక్కువగా ఉన్నాయి కనుక ఆయనచేపిన ఫిర్యాదుకి ఆధారంలేదు.

ఇలా పెపె నెపాలువేసే ధోరణ్‌ చాలా ఎక్కువగా ఉంటున్నది. బహుశః (వ్రతిచోటా ఇది “నబడుతున్నది. మనడేశంలోనే ఇది చూస్తున్నాము. ఒక విష యాన్ని, ఒక (పత్యేక నమన్యను దాని పూర్వాపవాలు చూడకుండా పైపై నచూచి ఏదో అనేసే అలవాటు దశితవర్షాల తదికర ('ప్రజన్లో కూడా కనబడుళున్నది అందు జీత (పతీ విషయం కొంచం లోతుగా చూడటం ముఖ్యం

అసణ మన నిదేశాంగ విధానంునుంచి మశం కోరుకునే దేమివ? ఏ ఆశయం కోసం మనం కృ' చేస్తున్నాము? దేశవాస్తవిక ప్రయోజనానికి ఈ ఆశయానికి సం బందం ఉందాం లేక డేనికదేనాః మన ఆశయం, మన వాస్తవిక (ప్రయోజనాలూ ఒకటే ఏ (వ్రభుశ్వంగాని ఎంత అదర్శవాద (పభుక్వమైనానరే దేశ (ప్రయోజనాలను వమలుకోజాలదు. అలక్ష్యం చేయజాలదు స్వాతేర్యడ్యిం ఆవి భాజ్యమని అర్థిక సౌభాగ్యం అవిభాజ్యమని, శాంతి అవిభాజ్యమని మనం నమ్ముతున్నాము గకంతోనూ వ రమానంలోనూ ఇదే మన నమ్మకం ఇంటా బయటాకూడా మన విదేశాంగ విధానానికి ఆధారం ఈ (ప్రాధమిక నమ్మకాలే. మనం అన్నిదేశాలకూ స్వాకంశత్ర్యాన్ని కోరుతున్నాము. మనకు స్వాశం్యత్యం రాకముందుకూడా ఇతర దేశాలకు మనం ఏ విధంగామా తోడ్పడలేని స్థితిలో ఉన్న అ రోజుల్లో సైతం మనకు చేతనైన, నైతిక తదితరమైన అండదండలు ఆందివటావికి మనం మనళ కక్రిని మించే యత్నిం చాను ఆ మన నై తిక సహాయాన్ని ఆదేశాలు హర్షించాయి. అడి వారికి ఉపకరించింది. కూడా, ఈనాడు కూ డామనవై ఖరి అదేంమనం ఆఫ్రికా ఆసియా ధేశాలను బలపరచి నందు నల్లి తశ్షణమే ఆదేశాలకు ఎటువంటి బలమూ ఛేకూరటోదని నునకుతేలుసు. అయితే

268 ఇందిరా గాంధీ ఆంతకం"* మనం వారిని బలవరచగలిగిన మరో మార్గం లేదనికూడా మనకు తెలును వారికీ మనకూ ఉన్న నమన్యలు ఒకే రకమైనవి ఇబ్బందులూ ఒకేరకమైనవి (సమౌ దాలూ ఒకేరకమైనవి. మనకాళ్ళమీద మనం విలబడడం ద్వారామా్యత్ర మే, దేశంలో సుస్టిరతను నెలకొల్పడం ద్వారామ్మాక్రమే ఆర్టిక సౌభాగ్యాన్ని, 'పెంపొందించుకొనడం ద్వారా మాత్రమే వాటిని ఎదుర్కొన గలం. ఒకా నాక ఆర్థిక పంథాను ఎన్ను కున్నప్పుడేః మనం (వ్రగతీ సుస్థిరత సాధించగలమని అనుకుంటున్నాము. ఆ పంథా సోషలిజం. దాని ద్వారా మన ప్రజలకు సాంఘిక న్యాయం సమకూర్చ గలము, అంతర్జాతీయ రంగంలో కూడా ఇటువంటి సాంఘిక న్యాయాన్నే మనం కోరుతున్నాము, కొన్ని దేశాలు సంపన్నమై. మరికొన్ని దేశాలు దార్మిద్యంలో ఉన్నంతవరకుట్నది కతలు తప్పవని మన నమ్మకం. అసంపన్న దేళాల వారిమధ్య కూడా ఉ(ద్రిక్రతలున్నాయి. వర్ధమాన 'దేళాలమీద తమ అదుపు: (ప్రాబల్యాలు ఉండాలన్న వారి కోరికలే అందుకు కారణం. గతంలో జరిగిన చాల యుద్ధాలకు ఇదే కారణం. ఈనాటి ఉద్రిక్తతలకు కూడా ఇదే కారణం, అయినా ఈ ఊద్రిక్తతలున్నా ఈ దేళాలుపదేపదే మనం చెపు తున్న మార్గాన్నే అనుసరిస్తున్నాయి. ఈ మార్గం రాజీ మార్గం. సమస్యలను యుద్ధాల ద్వారా కొక రాయబారాల ద్వారా సరిష్కరించుకోవాలనే మర్ల మిది.

స్వాతం[త్య దినోత్సవం నాడు నేను చేపిన ప్రసంగంలో ెండు ఇటీవలి సంఘటనలను. గురించి చెప్పాను. బహుళా సోవియట్‌ యూనియన్‌, జక్కనీ పోరాడుకున్నంత త్మీనంగా మరే రెండు దేశాలు చేపి ఉండవు. చాలా యుద్ధాలు జరిగాయి... కాని ఈ రెండు దేశాల మధ్య జరిగిన యుద్ధమంతగా హోరా హోరి పోరాటం మరే రెండు దేశాలమధ్య జరిగిందనుకోను అది శైానికి డేళానిక్‌ మధ్యనే కాదు. రాష్ట్రానికి రాష్ట్రానికి మధ్యనే కాదు. స్టాలిన్‌(గ్రాడ్‌ నగరంలో ఇంటింటిమీదా ఈ యుద్ధం జరిగింది, బహుళా (ప్రతి ఇటుక ముక్క కోసం కూడా పోరాటం జరిగిం దనవచ్చు. ఒక (ప్రక్క యుద్ధం జరుగుతుండగా మరో (పక్క శ్రీలు ఇటుకలు (ప్రోగు చేస్తూ స్టాలిన్‌(గ్రాడ్‌ నిలబడి పోరాడగలదవి నిరూపించారు. కనుక ఆ ఇరు దేశాల జనులమధ్య ఎంతటి ఆవేశ, కావేషాలు ఏర్పడి ఉంటాయో ఊహించవచ్చు అయినా ఈ రోజున ఆ రెండు దేశాలు తమ ఇబ్బందులనూ సమస్యలనూ సొ రంగంగా, పాత కక్షలూ ద్వేషాలూ మరచిపోయి..కలకాలపు ఆ కత్ష్యలను మరిచ్ని పోయి చర్చల ద్వారా సరిష్క్టరించుకుందామని ఒప్పందానికి వచ్చాయి. ఈ చర్చలు ఫలిస్తాయో లేదో ఎవ్వరూ చెప్పలేరు. ఆసలది వేరే విషయం. మనం అవి ఫలించౌ లనే సహజంగా కోరుకుంటాము. ఒకవేళ, ఫలించక పోయినా, అలా చర్చులకంగీశ రించడ మే ఒక ముఖ్యమైన చర్య. మన విధానాల (ప్రకారం దేశంలోనూ బయటా కూడా మనం (వ్రయత్నిస్తున్న దిడే. అలాగే రాయబారాల పద్ధతిని పశ్చిమాసియొలో" (దీవినే పళ్చిమ రాజ్యాలు మధ్యప్రాచ్యం అంటున్నారు ) కూడా అంగీకరించడం జరిగింది,

విదేశాంగ విధాన వా స్తవికతలు ణి

విదేశాంగ విధానానికి దేశ చార్మిశక భౌగోళిక పూర్వాపరాలు (ప్రాతిపదికగా ఉంటాయి. అంక, మన దృష్టినుంచి (ప్రపంచాన్ని మనం చూస్తాం అలాగే ఇతర దేశాలు తమ దృష్టినుంచి చూస్తాయి. కనుక వారి దృష్టీ మన దృష్టీ ఒకే రకంగా ఉండాలని లేదు మనకు ఇరుగు పొరుగు రాజ్యాలు కొన్ని ఉన్నాయి. ఈ పొరుగు రాజ్యాలతో మన సంబంధాలు ఎలా ఉన్నాయనేది ముఖ్యం. దూర దూరంగా ఉన్న దేశాలను మనం చూచే దృష్టి మరో రకంగా ఉంటుంది. ఒక దేశపు విదేశాంగ విధానాన్ని ముఖ్యంగా మనదేశ విధానాన్ని రూపొందించుకొనటంలో మన వైఖరిని నిర్ణయించే కంటికి కనపడని అంశాలు కొన్ని ఉంటాయి ఐలసంపన్న రాజ్యాలకు బహుశా విదేశ విధానాన్ని నిర్వహించుకోడం: ఇతర్లతో నంబింధాలు రూపొందించు కోడం సుకువైన పని. మరి మనదేశం బలమైనదీ కాదు, భాగ్యవంశమైనదీ కొదు, ఈ మాట మనం మరచిపోకూడదు. అయితే? మనం ఈ బల-సంపదలు లేనిలోటును మరో గుణం ద్వారా భర్తీ చేసుకున్నాము,

ఇదివరలో, స్వాఠంత్య నమర ౦లో అ్యగ్రగాములుగా ఉన్నాము గనుక మనకు కొంత పలుకుబడి వచ్చింది అంతేగాక ఇతర దేశాలను కూడా ఉత్తేజ పరచగల (వ్రతిష్టగల నాయకులు మనకు లభించడం కూడా ఒక కౌరణం, మరి, ఇప్పుడా పరిస్థితి మారిపోయింది ఆ దేశాలన్నీ సలు సంవత్సరాలుగా స్వాతంత్రాన్ని అనుభవి స్తున్నాయి అవన్నీ తమ కాళ్ళపై తాము నిలబడడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాయి. ఏ ఇతర చేళమో తమకు దారి చూపడం వారికి ఇష్టం లేదు. దేశాలతో మైత్రిని వారు కోరుకుంటున్నారు. కాని ఏ దేశమైనా తమకంజే అధికమన్న భావాన్ని వారు అంగీక రించరు. బహుశా మనకు కూడా అటువంటిది రుచించదు కనుక ఇతర దేశాలకు ముఖ్యంగా చిన్న దేశాలకు అటువంటిది రుచించదన్న సంగతి మనం అర్జం చేసుకో గలము. కనుక పొరపొటున కూడా మనం నాయకత్వం కోసం చూస్తున్నామన్న భావం వారిలో కలుగకుండా జాగ్రత్త పడాలి అఆంకే వారిని ఏదో మనం వెనుకకు నెడుతున్నామన్న భావం కలుగసీయరాదు.

ఈనాడు నునమున్న స్థితిలో ఉన్నప్పుడు. అంయే అతి క్షిషమైన అఆర్టిక రాజకీయ పరిస్థితిలో ఉన్నప్పుడు, మనకు బలం లేనపుడు మన నమ్మకాలను గట్టిగా అంటిపెట్టుకొని ఉంటూ మన బలాన్ని మనం పెంచుకొవాలి. లేడా సైవిక కూటాలలో చేరి బలవడటాపికి (ప్రయత్నించాలి, ముండే నేను చెప్పినట్లు మనం ఏదో ఒక కూటంతో చేరిపోవాలని అది నునకు కేమనువి అనుకునేవారు మన డేళంలో కొండ రున్నారు. కావి ఈ అరువు తెచ్చుకున్న బలం సిసలైన బలం అవుతుందని నేనను కోను, అందువల్ల ఏర్పడే భద్రతా భావం మేడిపండు వంటిదని నాకనిపిస్తుంది. అది నిజమైన భద్రత కాదు. అంతేకాక అది మనలను భద్రంగా ఉన్నామన్న భరో పాలో పడవేయవచ్చు. ఆవిధంగా ముందు ముందు కొన్ని (ప్రమాదకరమైన పరిస్థితు ల్గోకి మనలను తీనుకెళ్ళవచ్చు, కనుక మన (ప్రజలను మనం బలపరచుకొనటం

జ0 ఇందిరా గాంధీ మనలో ఆత్మ విశ్వాసాన్ని పెంచుకొనట మొక్కే మనకు నిజమైన భద్రత నివ్వ గలదు.

కనపడని అంళాలు కొన్ని ఉన్నాయని ఇంతకుముందు అన్నాను. నమ్మకమూ, వైర్యమూ, జాతీయ అహమిక అనేవి ఈ ఆంళాలు అయితే ఈ అహమిక ఆనేది (ప్రాంతీయ తత్వంతోనో సంకుచిత జాతీయ తత్వంతోనో కూడుకున్నది కొదు ఇటువంటి అహమికను మన దేశంలో కొన్ని పతిణ అప్పుడప్పుడూ (ప్రదర్శిస్తుం టాయి. ప్రతి చిన్న దానికీ నొచ్చుకొనటం, ఆవమానం జరిగిందనుకోవటం వీరి కలవాటు, ఆత్మ విశ్వాసం లేని బలహీన దేశం మాత్రమే ఇతరులు ఎవరో మనల్ని అవమానించారన్న భావానికి గురి అవుతుంది. నేను పాళ్లమెంటులో చెప్పినట్లు మన సొంత చర్యలు తప్ప ఇతరులెవరూ మనలను న్యూన పరచలేరు మనలాగా సేద డేళశంగా బలం తక్కువ దేశంగా ఉండటంలో అవమానకర మెనవె ఏదీ లేదు ఇది మంచిది కౌని మాట నిజమే. ఈ పరిస్థితిని మార్చవలసిందే కాని దీరిక్షై ఇది అవమానకర మైనదేమీ కాదు. మన పేవతనంవల్ల మన ఆరక పరిస్పితులవల్ల సైనిక బలాల లేమివల్ల తదితర బలాల లేమివల్ల మన జాతీయ ప్రేయోజౌనికి అవసర మైన దాన్ని మనం వదులుకుంజకే, అదే అవమానకర మైనది.

మరి మనం ఏమి చేస్తున్నాము? బలపడటానికి (సయత్నిస్తున్నాము. ఈ బలం "పెంచుకోవటమనేది బహంకా, నిదానంగా న్నే జరుగుతుండవచ్చు అయినా అంచె లంచెలుగొ ఏపేటా పైనికంగానే కాకుండా, ఆర్తి కంగాకూడా మన ఐలం పెంచుకుంటు న్నాము. అంతే కాకుండా ఏది ఏమైనా “మన నమ్మకాలను వదులుకోకుండా వాటికే కట్టుబడి ఉన్నాం కనుకనే (పపరచంలో ఈనాడు మసికు గౌరవం ఉన్నది కొన్ని చిన్న డేశాలతో మనకు విభేదాలు ఉన్న సందర్భంలో ఆ దేశాలతో మన అవగాహన కదుర్చుకున్నందుకు మనల్ని గురించి. ఎవరూ. తప్పుగా అనుకోరు, అలా కౌక మనకు అభిప్రాయ భేదాలు ఉన్న దేశాలమీద మనం ఒత్తిడి తెన్షేనో, మనం బలం (ప్రదర్శి స్తేనో మనల్ని నిందిస్తారు అయితే జాతీయ (ప్రయోజ నానికి సంబంధించిన విషయాలలో మన జాతీయ గౌరవం (ప్రధానంగా ఉండాలి కావి దీనిని సంకుచిత (ప్రాంతీయ తత్వంతో నుడి పెట్టరాదు.

ఏ దేశమూ మతే దేశానికీ శాశ్వతంగా మిత్రమూ కాదూ, శ్యతువూ కాదూ అని చెప్పింది ఒక (బైటిష్‌ రాజనీతి వేత్త అనుకుంటాను. ఏ డేళశమైకా పీల్లై నన్ని ఏక్కువ దేశాలతో స్నేహంగా ఉండటానికి ప్రయత్నించాలి. ఏ ఐ.సి సి, నమా వేశంలో నేను చెప్పినట్టు ఉన్న స్నేహాలను పెంపొందించుకోవటం, వైరమున్న చోట దానిని తగ్గించుకోవటం, పట్ల పట్లనట్టు ఉన్నవారితో స్నేహం చేసుకోవటం మన విధానం. భారత దేశానికి మ్నళులే లేరని అప్పుడప్పుడూ కొందరు అంటుం టారు. మనకు వినపడే మాటలలో కెల్లా ఇది మరీ విడ్డూరమైనది ఆ మాటకొస్తే ఏ దేళానికి మాత్రం మితులున్నారు? " కొన్ని అ్యగరాజ్యాలు సహా (ప్రతి రాజ్యమూ తమకు మి్మితు లెవరున్నారని ఫిర్యాదు చేయటం నేను విన్నాను. ఇంతకూ ది

మిడీశాంగ వీధాన వా _స్పవికతలు న! అనుకునే వారి దృష్టిని బట్టి ఉంటుంది స్నేహానికి కొలబద్ద ఏమిటి? ఒక దేళం యుద్ధంతో ఉన్నస్పుడు ఎన్ని దేశాలు దానికి తోడ్పడ్డాయి అనే దానిని బట్టి, జనులు మి(్ర.లెవర నే విషయాన్ని లెక్క వేస్తుంటారు. అదీగాక మిత్రులు అన్‌ చెప్పుకునే ఎన్ని దేశాలకు ఈ తోడ్పడే శ క్రి ఉంటుంది? నిజానికి ఈనాడు భారత దేశానికి ఉన్న మిత్రుల సంఖ్య మరే ఇతర దేళానికి ఉన్న మ్మితుల నంఖ్యకూ తగ్గదు మనం ఈ "స్నేహాలను ఎలా నిలబెట్టుకుంటామనేదీ, ఈ మిత్రులందరూ మ్మితులుగానే ఉంటారా అనేదీ మనం ఏమి చేస్తాము అనే దానిని బశ్హే కాకుండా అయా సందర్భాలలో వారివారి జాతీయ పయోజనాలను బట్టి ఉంటుంది. మనతో "స్నేహంగా ఉండటం వారికి ఉపసయోగమనుకుంకే వుంటారు. లేక వారి జాతీయ (ప్రయోజనానికి అది కుదరదనుకుం కే మనవే.మి చేసినా వారు మారిపోతారు. కనుక మిళుల సంఖ్యను పెంచుకోటానికి మనం (ప్రయత్నించాలి. అయితే స్నేహంగా ఉన్న ఒక దేశం మారిపోవడం లేదా? వారివారి కారణాలవల్ల మిత్రులు కాని వారు మిత్రులు కావాలను కోవటం వంటి పరిస్థితులకు మనం ఎల్లప్పుడూ సిర్టంగా ఉండాలి. ఈ విషయాల న్నిట్‌లో మన వై ఖరిలో పట్టువిడుపులు వుండాలి ఎప్పుడుగాని అదేపనిగా ఎవరినీ తూలనాడటం మంచిధిగాదు, మనం ఒక దేశానికి వ్యతిరేకంగా ఎప్పుడైనా ఏదైనా చేయవలసివ స్తే కృతనిశ్చయంతో కొన్ని చర్యలకు పూనుకోవాలి. అటువంటి చర్యలకు పూనుకోకుండా అవి అవసరమని అనుకోకుండా ఏ దేశాన్ని గురించి అయినా అదేపనిగా తూలనాడుతూ పోతే అందు వల్ల మంచి ఏమీ జరుగదు అగరొజ్యూలలో అ(గరొజ్యంకూడా యుద్ధాన్ని నివారిం చటం అవసరమని గు రించటం జరిగింది మౌలిక విశ్వాసాలూ. కొన్ని ఆతోచనలలోగల నమ్మకమూ మారేవికాదు, ఆంతరంగిక విధానాల్లోనై నా విదేశాంగ వివానాలల్లోనై నా యిది స్థిరంగా ఉంటుంది. ధైర్యవిశ్వాసాలతోపాటు అంతర్జాతీయ వ్యవహారాలను, సంఘటనలను గురించిన స్పష్టమైన పరిశీలనాదృష్టి కూడా ఆవసరం ఈ పరిశీలన ఉదేకర పాతంగా నిర్మమకారంగా జరగాలి ఏ కొన్ని దేశాల చేతుల్లోనో సైనిక బలం అతిగా పెకగటం వల్ల ఆ బలం నిరర్ణకమయ్యే వింత పరిస్థితి ఏర్పడుతున్నది ఊహాతీత మైన విధ్వంసక శ కిగల ఆయుధాలను రాసులుపోసుకున్న డేశాలీనాడు వున్నాయి. కానీ అవి ఆ శ కని వుపయోగించుకోలేవు. వాటిని వువయోగి స్తే రాగల దుష్ఫలితాలను గురించిన ఎరుకవల్ల ఈనాటి మహామారణాయుధాలు ఒకనాటి సాధారణ ఆయుధాలపాటి కూడా సాధించలేక పోతున్నాయి. ఈ దేశాలు ఎప్పుడైనా చిక్కుల్లోపడినప్పుడు వారి ఇంత సైనికబలమూ ఇంత ఆయుధ నంసదాః ఇంత పలుకుబడీ, ఇంతళక్తి వారిని ఆ యబ్బందుల్లో నుంచి తప్పించలేక పోతున్నాయి ఈనాడు మనం అమెరికాతోనూ, రష్యాతోనూ ఇంకొ అనేక దేళాలతోనూ 'స్నేహంగా ఉన్నాం వీరిలో చాలమంది మనకు సహాయపడ్డారు. అయితే వారిలో ఏ ఓక్కరిమీదా ఆధారపడకుండా ఉండటానికి మనం (ప్రయత్నించాము. మనకు

ల్లీ7ీ ఇందీరా గొంధీ అవసరమైన వాటిని ఏ ఓక్కరి దగ్గరో కాకుండా పలువురి దగ్గిరనుంచి కొనుక్కు న్నాం, అలా చేస్తూనే, న్వయం నమృద్దిని సాధించుకొని మన కాళ్ళమీవ మనం నిలబడటానికి (ప్రయత్నిస్తున్నాం. అయితే ఈనాటి (ప్రపంచంలో ఏ దేశమూ అసలు ఎవరిమీదా ఆధారపడకుండా వుండజాలదు ఇది ఒకరికొకరు అవసరమైన ప్రపంచం. అయితే మన స్వాతంత్ర్యం పదిలంగా వున్నప్పుడే మనం పరస్పరం ఇతరులపై ఆధారపడి పుండనచ్చు. మన స్వాతంత్యంలో ఏ కొంచం ఒదులుకున్నా ఈ సంబంధం మారిపోతుంది. అప్పుడది పరస్పరం ఆధారపడటం కాకుండా మరేదో ఆవుతుంది. ఆదొకరక మెన-బానిసత్వం అననుగాని.వలసశత్వం అవుతుంది పూర్వకాలంలో 'ప్రతివ్య క్తికీ 'ప్రతివర్గానికి ఇప్పటికంకే చాల ఎక్కువ స్వయం సమృద్ధి వుండేది. ఒక (గ్రామం తనకు కొవలసిందంతా తానే ఉత్పత్తి చేసుకునేది.

జనులేమో తాము అలా ఉత్ప త్తి చేసుకున్న దానీతోనే తృ్తిపదేవారు (ప్రతి సనముదాయమూ ఒక సమగమైన యూట్‌గా ఉండేది. ఈనాడు అలాకాదు. (పతి నగరమూ ఇతర నగరాలమీదా, (ప్రతిదేశమూ ఇకర దేళాల మీదా ఆధారపడు తున్నాయి. ఇది ఈనాడు (ప్రపంచ మెల్లెడలావున్న పరిస్థితి మనకప కావలపిన కొన్ని వస్తువులను మనం సంపన్నదేశాల నుండి తెచ్చుకుంటూఎడవచ్చు. అలాగే అదేశా లకుకూడా ఇతరదేశాల నుంచి కొన్ని సరుకులు తెప్పించుకుంటే తప్ప గడవదు. అయికే వీటివల్ల మన (ప్రయోజనానికి అనువుకాని ఎబువంటి వై ఖరినికొని మనం అవలంవించవలసిన పరిస్థితి రాకుండా చూచుకళోవాలి ఈ నిషయంలోనే మనం ధృడ చిత్తంతో వ్యవహరించాలి. అందుకే ఆన్ని ముథ్యావసరాల విషయంలో మనం స్వయంసమృద్ధి సాధించగోరుతున్నాము. ఆలా సాధించినప్పుడు ఎవరుగాని; మన వైపు చూచి “ఇదుగో ఇది మీకు అవసరంకదా. ఈ పని ఇలా చేస్తే తవ్ప ఆది మీకు లభించదు;” అని బెదిరించగల అవకాశం లేకుండా పోదు. అటువంటి పరిస్థితి రాకుండా చూడటానికి మనం (స్రయత్నిస్తూ వచ్చాం, ఇకముందూ (ప్రయత్నిస్తాం

షునకు కావలపిన అవసర వస్తువులు ఇతర దేళాలనుంచి తప్పించుకున్న స్పటికీ ఎన్నడూ ఏ విషయంలోనూ మన విధానాన్ని ఏ విధంగానూ బలవంతంగొ ఎవరూ మార్చించలేక పోయారు. మనం నమ్మినదానికి కట్టుబడి వున్నాము. అందుకే (ప్రవంచం మనల్ని గొరవించింది కనుక అమెరికాగాని, రష్యాగాని మనకు బుణాల ద్వారానో = (పీటినే “సహాయం” అని పొరపాటుగా అనటం జరుగుతున్నది గాని లేక పారిశ్రామిక రక్షణ సామగ్రి ఉత్ప త్తిలోగాని తోడ్పడినప్పుడు వారు వారి జాతీయ న్వయపప్రయోజనాల దృష్ట్యా అలా చేశారని మనం అనుకుంటాం. అయితే మన జొతీయ (ప్రయోజనంకోసం ఎవరు ఆంది స్తే వారి సహాయంతో మన శక్తిని పెంసౌం దించుకోవాలి. కనుక మనం సోవియట్‌ వ్యతిరేకతా ఉన్మాదానికిగాని, ఆమెరికా న్యతి 'శేకఠా ఉన్మాదానికి కాని లోనుకారాదు.

నేను వచ్చేవారం, లుసాకాలో అలీనరాజ్యాల సమావేళానికి వెళ్ళుతున్నాను. “తః సభవల్ల ఒరిగేదేమిటి? దీనివల్ల మనకు వచ్చేది ఏమిటి?”ఆని ఇటీవలి వారాలలో

విదేశాంగ విధాన వా_స్తవికతలు జ కొందరు (పళ్నిస్తున్నారు ఇలాంటి సమావేళమంటూ జరీగీ ఇన్నీ దేశాల అధినేతలు ఒక చోఐ చేరి పరస్పరం ఒకరి అనుభవాలు ఒకరు తెలుపుకొనడమే చాలా ముఖ్య మైన సంఘటన అని నా మష్టుకు నేను అనుకుంటున్నాను మనం ఉత్తర (పత్యుత్త రాల ద్చారా మన రాయబార కార్యాలయాల ద్వారా ఆయా (సజలతో సంబంధాలు స్టైపంటూ ఉంటాము అయినా ఇవి ఏవీ కూడా ముభాముఖఫీ సమావేశాలకు చర్చలకు సరిరావు సభరోనే కాక అక్కడ విడివిడిగా ఇష్టాగోష్టిగా కూడా పరన్సరం కలుసుకునే అవకాశం లభిస్తుంది. కనుక ఈ ఒక్క కారణం చేతనైనా ఈ సభ జరగడం చాలా ముఖ్యం,

ఆపియా ఆఫ్రికౌ అరీనదేశాలు ఇలా సమావేశాలు జరిపినప్పుడల్లా కొన్ని సృతికలు “జంబోర ? “పిక్నిక్‌” వంటి వదాలు ఉపయోగించడం చూన్తుంకే ఆళ్ళ ర్యం వేస్తుంది కావి ఇకరదేశాలు నమావేశమైనప్పుడు మాత్రం ఈ వథ్రికలు ఇటువంటి పదాలు వాడవు వారు ఏదో పెచ్ట సమన్య పరిష్కారానికి తీవంగా (వ్రయన్నాలు చేస్తున్నట్టు (వాస్తాుు. మన దేశాలకు సామాన్య నమన్యలంటూ లేవనుకోండి. అయితే వారి ఊహాగానాలన్నీ తవ్ప్రైనప్పుడు కూడా మళ్ళీ ఆదే జోస్యాలు చెప్పడం మానరు అయితే ఈ రోజుల్లో ఇటువంటి వ్యాఖ్యల నెవరూ పట్లించుకోవటంలేదు. కూటాలుకట్టిన చాల దేశాలకు ఈ అలీన దేశాలవక్షం అంటూ ఉండటం ఇష్టంలేదని మనకు తెణుసు. ఏ కూటంవారికి అయినా ఈ చూట వర్తి నుంది, వారిలో ఏపక్షంవాలికీ ఇది ఇష్టంలేదు తమ తమ (ప్రయోజన మండ బాలను ఏర్పరచుకోవడం చాల ఆ్మగరాజ్యాలకిష్టం. మనం వారితో ఎంత స్నేహంగా ఉన్నావారి ఈ వైఖరిని అంగీకరించం అంతేగాదు, వారి (ఫ్రాబల్యమండలాల ఏర్పాటుకు మనం తోడ్పడం, మనంకోరే (ప్రాబల్యం మండలాలు స్నేహభావంతో ఇచ్చి పచ్చుకునేవి ఈ అలీక రాజ్యాల సమావేశాలవంటి వాటిలో పరస్పర సహా యం అనేవి ముఖ్యంగా ఆక్టీకరంగంలో ఉండగలదు, అయితే ఇది సుళువుకాదు. ఎందుకంటే సమస్యలు ఒకే రకమైనా పరిస్థితులు ఖిన్నమైనవి అదీగాక ఈ దేశాల మీద ఎన్నెన్నో ఒత్తిళ్ళు ఉంటాయి. అయితే కనీసం ఈ ఒత్రిళ్ళుగురించి అర్థం జేసుకోవటానికై నా ఒకరి కొకరం తోడ్పడగలిగితే ఈ మహానభవల్లి ఒక ఉపయోగ కరమైన లక్ష్యం పిద్ధించినచ్తే కనుక మన ఆశ్థెక రాజకీయ స్వాతం(త్ర్యాలను బల పరచుకొనటానికి, శాంతిని మనం బలపరుస్తున్నామని (ప్రపంచానికి చెవ్పడానికి సమావేశ మవృతున్నాము. బలాబలాలు సమతూకమనేది అధికారం కోనంగాక ఇాంతికోసం మనం కావాలంటాము.

వివిధ దేశాలతో మన వ్యవహారాలకు సంబంధించిన వివరాలలోకి నేనిప్పుడు పోవటంలేదు, ఎందుకంటే సర్పార్‌ స్వరణ్‌ సింగ్‌, నాకంపే ముందు మాట్లాడిన ఇంకా కొందరు ఈ విషయాలు చెప్పారని కాంగెస్‌ ఆధ్యతులు చెప్పతున్నారు అయితే ఒకమాట చెప్పగోరుళున్నాను. స్నేహంవ్వారా శక్రుత్వాన్ని జయించ

1

గ! ఇందీరా గాండీ గలం. మీరు ఈ దేశచర్శిత్ర చదివినట్లయికే బున్తుడికాలంనుంచి, ఆశోక చక్రవర్తి కాలంనుంచి మహాత్మాగాంధి కోలందాకొ; జవాహర్‌లాల్‌ నెహూ కాలందాకొ మన్‌ సంప్రదాయం ఇదే. ఈ విధంగా మన మహానాయకులు మన సం(ప్రదాయాళి సారాన్ని మనకు చూపించారు. ముఖ్యంగా గాంధీజీ ఈ ఆదర్శాన్ని దైనందిన జీవి తానికి ఆనువ_ర్హింపజేశారు. రాజకీయ అర్టిక జీవితానికి అన్వయించారు. దీవివి వదులుకోవటం గొప్ప తప్పిదమపుతుందని నా ఉద్దేకం. అప్పుడప్పుడు మన రై టిన్లుః లెఫిస్తు మితులు మనకు సలహా లిస్తున్నట్టు ఆందువల్ల తాత్కాలిక (చ్రయోజనం ఉంళే ఉండవచ్చు. అయినా అలా వదులుకోవటం తప్పు అని నా భావం. మన్‌ దేళ జీవితంలో కాం(గ్రెస్‌ఫక్టీ కేం్యద్రళ్నక్తి వంటిది. అధికారంలో లేనివారు ఏదైనా చెప్పవచ్చు. బాధ్యతలేని విధానాలను వెటినై నా చెప్పే స్వేచ్చ వారికున్నది. మన మలాకొదు. బాధ్యత మనమైన ఉన్నది.

మనదేశానికి సంకోళభం సంభవించిన (ప్రతి సందర్భంలోను మన (ప్రజలంకౌ ఒక్కమై పనిచేయటం మనం చూచాము. మన స్వాతం(త్రాన్ని అవసర మైతే పిడికీలి విగించి కాపాడుకుంటామన్న ఎరుక మనసు గురించే వేరే ఆలోచనలు కలవారీని కూడా నీరోధించింది. ఈ కృత నిశ్చయము; ఈ పట్టుదల అంతః కలహాలవల్లీ నడలినట్లయితే ఎన్ని అయుధాలుకూడా మనలను రకించలేవు, పటుదలలేని వారి చేతిలో ఆయుధాలు విదేశాంగ. వారి విధానాన్ని బలపరచజాలవు. “దురాక్రమణరి నుంచి దేశాన్ని రక్షించుకోవటానికి ఆయుధాలు అవసర మేకాని ఈ ఆయుధాల వెనుక మన ఆదర్శాలలో మనకు నమ్మకమూ, మనపట్ల మనకు విశ్వాసమూ అనేవి కొవాలి* ఇవి శెండూ చాలా గొప్ప ఆయుధాలు. ఇవిలేనినాడు మరే ఆయుధాలూ మనలను రత్షించజాలవు, పైగా అవి (స్రమాదంకూడా కావచ్చు.

ఇదే మన విదేశాంగ విధానంలో ఇమిడి*ఉన్న రహస్యం. దీనివి అర్థం చేసు కొవీ కాపాడుకుంటే మనకుకొంత పటు విడుపులకు అవకాశముంటుంది. కొన్నీ సందర్భాలలో మన (ప్రభుత్వం విస్పస్టమైన (ప్రకటనలు చేయాలని ఎందుకనుకోదు! ఎందుకంయే మన వైఖరి ఇది అని తెలియటం మన (ప్రయోజనానికి భంగకరం అను కున్నందువల్ల నే. మనం మొండి వై అరినవలంఖి స్తే మన వ్యతిరేకులకు అందునల్లి లాభం,

కనుక మన విధానంలో కొంతపట్లు విడుపు ఆవనరమైన మార్పుకు అవ కొం ఉండితీరాలి. అయితే ఇది మనజాతీయ ప్రయోజనాపిక్రీ గౌరవానికీ ఎల్లి స్పుడూ అనుగుణంగానే ఉండాలి. మూలవిశ్వాసాలు మూల ఆశయాలు, లక్యెలుం వీటికి నంబింధించినంత వరకు మార్పులు పట్టు విడుపులు అనేమాళే లేదు. ఈ విషయం మనం జ్ఞాపకం "పెట్టుకుంటే మనదేశం తన గౌరవాన్ని నిలబెట్టు కుండడమే గాకు దానిని పెంపొందించు కొనగలదుకూడా. మీరూ, ఇంత పెద్దదైన మనపార్టీ

విదేశాంగ విధాన వాన్తవికతోలు ఓ లోని నభ్యులందరుకూడా మనదేశానికి మన (ప్రజలకు ఈ విషయం తెలియ జేన్న గలరని ఆశిస్తున్నాను. చదువృకున్నవారికి మాత్రమే చెపితే చాలదు. (గ్రామాలకు వెళి అక్కడివారందరికీ ఈ విషయాలు తెలియజెప్పాలి దేశ ఆంతరంగిక విధ నానిక్కీ విదేశాంగ విధానానికి అతి సన్నిహిత నంబింధంఉన్న విషయం ఈనాడు ఏదూర దేశంలో జరిగే నంఘటనైైనా ఇక్కడున్న మనపై కూడా ఎంతగానో పని చేయగలదన్న విషయాన్ని మనం (ప్రజలకు తెలియజేయాలి. ఆలా అయితేనే మన సమైక్యశక్షిని నిలబెట్టుకోగలం ఈ 4 కే మన దేశానికి శ్రీరామరక్ష

ఆస్ట లట అలి అసంవూర్హ విప్టవం జాంబియా (ప్రభుత్వానికి (ప్రజలకు భారత (ప్రజల అభినందలు తెలిపే ఈ అవకాశం అభించినందుకు సంతోషంగా ఉంది, అలాగే ఈవేళ ఇక్కడ సమావేశ మైన దేశాల అధిపతులకూ, (ప్రతినిధులకూ భారత్మపజల అభినందనలు తెలుపు ున్నాను (పైపిడెంట్‌ టిటోకి మన మంతా (ప్రత్యేకంగా కృతజ్ఞకలు తెలపాలి ఆయన నిర్విరామకృషి వల్ల నే ఇప్పుడీ సమావేశం జరుగుతున్నది ఈసారి అలీన దేశాల మహానభ మొదటిసారిగా సదరన్‌ ఆఫ్రికాలో జరుగుతున్నందుకు సంతో షంగా ఉన్నది. ఇక్కడ, లుసాకాలో మనం అంగోలా మొజాంబిక్‌ దేశాలలో వలన పాలనా వశేషాలపై కొనసాగుతున్న పోరాటాన్ని దాని ఉధృతాన్ని చూడగలుగు తున్నాము జంబావెలో మైనారిటీ (ప్రభుత్వంమీద జరుగుతున్న పోరాట (పకంపనాలను ఇక్కండ చవి చూడగలుగుతున్నాము.. అలాగే నమీవిచూ, గినీ, బిశావూలలో సాగుళున్న జాతీయ ఉద్యమాల కలకలారావాలు ఇక్కడకు వినిపిస్తున్నాయి. కొలది సంవళ్స రాలక్రికం మనం సాగించిన పోరాటం వంటిదే ఈ స్వాతం[త్య యోధులు సొగిన్తు న్నారు. మనమంతా (ప్రియకమమైనవిగా భావించుకునే సూ(త్రాల వంటి వాటికోనమే వారు తమ (ప్రాణాలను పణంగా పెడుతున్నారు. ఈ యోధులకు మన మద్దతును అందచేద్దాము. మనకాలపు ఈ విప్లవం అసంపూర్ణ మైనది. దీనిని ముందుకు తీసుక వెళ్ళు టావికి స్పష్టమైన ఒక 'కౌర్యవివానాన్ని రూపొందించు కొనడమే ఈ మహానథ లక్ష్యం. ఈ దళాబ్టిలో అలీనదేశాలు ఎదురక్కోవలపిన సవాలు ఇదేం కొంత కాలం[క్రీతం వరకు యుద్ధము శాంతి సమస్యలనూ, మానవకోటి విధి; విలాసాలసూ కొలది దేశాల రాజధానులలో నిర్ణయించటం జరుగుతుండేది. ఇప్పుడు ఇక అదిసాగదు. ఎందుకంటే ఆపియా ఆఫ్రికా లాటిన్‌ అమెరిక: కెరీవియన్‌ చేశాలు మేలుకొన్నవి, ఈ దేశాల (ప్రజలు తమ హక్కులను తాము స్వీకరించారు. మనకు సంబంధించిన సమస్యలు అంటే యుద్ధము కాంతి సమస్యలు, మన ఆర్థిక సాంఘిక రాజకీయ అభివృద్ధికి కృషి ఏదారిన ఎలా సాగాలో అనేదానిని మనకై మనమే లుకాసాలో జరిగిన మూడవ అలీన రాజ్యాల శిఖర్యాగ సమావేశంలో చేసిన (వసంగం అ సెప్టెంబరు 9 1970

అనంపూర్ష విష్ణవం వ? మనడేళాలలో నే నిస్హేశంచు కోవాలని నిక్ణయించుకున్నాము దానిలోనుంచి పుట్టిందే ఈ అలీశ వివానమనేది మన వైయక్తిక సాముదాయిక సర్వ న త్తాక (ప్రతివ తినీ కాంతి స్వాతం(శ్ర్యాలపట్ల మన భజిః ప్రపత్తులఖనూ మన ప్రజలజీవన పరిస్థితులను మెరుగు పరుచుకో వలసిన మన తక్షణ ఆవసరాన్నీ శాంతి స్వాఠం(త్ర్యాలతో గౌర వంగా జీవించటానికి మన అవకాశాన్ని ఇదివ్య క్త పరచింది. (ప్రపంచంలో మూశో కూటమిని నిర్మించాలని మనం ఎప్పుడూ అనుకోలేమ

ఈ మన కృషికి పెద్ద పెద్ద అవరోధాలే ఉన్నాయి. అడుగడుగునా విమర్శలూ వ్యతి రేకతా ఎదురై నాయి. అయినా మన (ప్రయక్నం మనం కొనసాగి స్తున్నాము, నిరాశావాదుల మాటలు వినిగానిః బలమైన (వచారసాధనాలవ్వారా జరిగే న్యతి రేక (పచారంచూచి గాని మనం భయపడనవనసరంలేదు. మొదటినుంచి అలీనవిధానాన్ని హేళన చేసినవారు దానికి 'పెడర్భ్థాలు చెప్పినవారు చాలామందే ఉన్నారు ఇది నని జేయవని అన్నారు. అయితే (ప్రసిద్ధమైన గెలీలియో మాటలలో, “అయినా అది నడుస్తూనే ఉన్నది” అని ఇటువంటి వారికి జవాబు చెప్పాలి మనం

ఈనాడు అలీన విధానంమీద విమర్శ రెండు విషయాలలో మారింది (పవృన్న యున్టం రోజుల్లో ఆవీనవిధానం ఉపకరించింది ఆని అన్నవారు ఇక ఇప్పుడు దాని అవసరంలేదని అంటున్నారు. ఇప్పుడు విమర్శలు దాని ప్రాతిపదికను గురించీ, సూ తాలను గు50చీ గాక ఆచరణను గురించి జరుగుతున్నాయి.

అలీనదేశాలు సామంజస్యాన్ని కోలుపోయాయా? దీనికి జవాబు “కానేకొదు

ఆని (క్రిందట్‌ యుద్దం తరువాత పాతిక నంవత్సరాలు గడిచిన; (ప్రపంచం ఇంకా శాంతికీ చేరునకాలేదు. ఆశ్వాయుధాల సమతూక స్థితి మనల్ని భయకంపితులను జీన్తూనే ఉన్నదీ వియత్నాం యున్దంలో “సాంప్రదాముక ) ఆయుధాలనే వాడాకంటు న్నారు. ఆయినా ఆహారాన్ని సంటలను విషపూరితం చేసిన రసాయనిక ఆయుధాలు ఉపయోగం జరగకుండా ఉండటానికి ఏక్పైక మార్గం,

అంతరాతీయ. శాంతి భద్రతల విషయంలో అగ్రరాజ్యాలకు పెన్ప బాధ్యత ఉన్నది. విహిదాలను రాయబారాలవ్వారా పరిష్కరించుకునే (ప్రయత్నాలను మనం హరిసాము. ఆయితే వారివారి (ప్రయోజనాలకోనం వారు కొన్ని ఒస్పందాలకొచ్చి వూ్యహా ఆయుధాలను వారి మధ్యవారు “మీరిన్ని మేమిన్ని ఉంచుకోవచ్చునని అను కుంకే మిగతా (ప్రపంచం అంప మనమంతా చూస్తూ కళూక్పోలేము.. వారిలాగానే మనకూ శాంతికావాలి. ఈ కౌంతి మన స్వాతంత్ర్యాన్ని భద్రతనుకూడా పదిలపరచే దిగా ఉండాలి.

దేశీయ విదేశాంగ వ్యవహారాల విషయంతో మన నిక్ణయాలను ఇకరదేశాల ఇష్టాఇష్టాలకు తాకట్టు పెట్టామం'ే జాతీయ గొరవావికే కాక జాతీయ (ప్రయోజనానికి కూడా థ్‌ంగం ఏర్పడుతుంది మన అలీన విధానంలో ఇది ఒక అంళం. తదను గుణంగానే మన మాజీపొలకుల శతుశ్వాలతో మనకు సంబంధంలేదన్నాము మౌ తండ్రిగారు ఇలా (ప్రకటించారు “ఫ్‌ శివికంలోన్లూ లేము, ఏ సైనిక కూటంలోన్లూ

క! ఇందిరా గాంధీ లేము, మన కిష్పమైన €బికం ఒకే ఒకటి. అది కాంతి శవిరం, దానిలో వీళై నన్ని ఎక్కువ దేశాలకు అవకొళముండాలి ” ఈ నభవారు మా నాన్నగారిని సంన్మరించి నందుకు నభలో సలుపురు ఆయనను గురించి మంచిమాటలు చెప్పినందుకు నళథకు నా కృతజ్ఞకలు, ఇతర దేశాలను దాస్యంలో ఉంచటావికి మన మన భూభాగాలను ఎవరూ ఉపయోగించుకోగూడదనీ? అలాగే విద్రోహచర్యలు జరపటానికి? (ప్రాబల్యమండలాలు విర్మించుకోటానికి మన భూభాగాలను ఎవరూ వినియోగించుకోరాదనీ మనం వర్ష యించుకున్నాము భారతీయ (ప్రజల శ క్తి సంపదలను సాామాజ్యవాద లక్ష్యాలకు వివి యోగించుకోవటం జరిగింది. మాకు స్వాతంత్ర్యం రాగానే ఇక ఆలా జరగటానికీ వీలులేదని (ప్రకటించాము మనమంతా ఇకరుల పెత్తనానికి దోపిడికి జాతివిచక్షణానమానాలకి గురైన వాళ్ళమే. మరి మనం ఏ రకం జాతివిచక్షణ విధానానై నా ఎలా సహించగలం? ఒక వ్య క్తికంళే మరొకరు అధికమని జాతిని బట్టోః జన్మను బట్లో చె'స్పేపిద్ధాంతం అబద్ధమని తేలింది. అయినా ఇప్పటికీ పలువురు దానినే పట్టుక (వేలాడుతున్నారు. ఈనాడు [ససంచమంళా ఏకభఖండమయింది. సైనిక కూటాలకు. వెలుసల ఉన్నందువల్ల ఆలీనదేళాలు అన్నీ కలిసి తమ వివేకాన్ని పలుకుబడినీ వినియోగించి బిలాదిలాలను కాంతి అంతర్జాతీయ సహకారాలవైపు మొగ్గేలా చేయగలవని మనకు గట్టినమ్మక ౦ కలిగింది ఇవి ఆలీనవిధినం సాధించిన వా _న్తవిక విజయాలు. పె నికకూటాల ఉపయో గాన్ని గురించిన నమ్మకం ఈనాడు సడలీపోయిందం'ే చారికళ శక్రుత్వాల స్టానే మెతి సహకార (ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయంటకే వా _స్తవికదృష్టి ఆంతర్జాతీయ విధానాలను సయోధ్యవై పుకు మళ్ళిస్తున్నదంళే ఇక్కడ చేరిన నునమంతా ఆందుకు కొంతవరకు కారణమని చెప్పుకోవచ్చు. అయితే అంతటితో మనం (ప్రమ త్తులమై పోరాదు. పెద్ద రాజ్యాలు అలీనవిధానపు సామంజస్యాన్ని ఎప్పుడూ అంగీకరించలేదు, వలసవాదంగావి విచక్షణవాదంగాని ఆంతరించిపోలేదు. ఈ పాత తత్వాలు కోత్త రూపంలో శలెత్తుతున్నాయి. మన ఆత్మ విశ్వాసాన్ని తగ్గించి మనమధ్య ఆపనమ్మ కాలను విభేదాలను రేకెత్తించటానికి (సచ్చన్నమైన (ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి. బలమైన స్వ(ప్రయోజకులు నయావలన వాదపు కొత్త చట్రాలను నిర్మించటానికి ఏకమవుతున్నారు. ఇ _ ఇంతవరకు నేను కొన్ని సాధారణ అంళాలను మాత్రమే చెప్పాను. కావి ఇటువంటి సందర్భంలో (ప్రపంచాన్ని ఎదుర్కొంటున్న (ప్రమాదకర పరిస్టితులను గురించి చెప్పుకోకుండా ఉండలేము, ఈ నందర్భంతో (పెపిడెంట్‌ నాజర్‌ రాజనీతిజ్ఞతను మెచ్చుకోకుండా ఉండ లేము. ఆయన రై ర్యంచేపి యువవిరవముణకు ఒప్ఫుకున్నారు. ఇ్య్రాయల్‌ మొండి

అనంపూర్ణ విష్ణ్లవం 27/8 వై ఖరిని మేము నిరసి స్తున్నాము, ఐక్యరాజ్య సమితి .867 నవంబరులో చేనిన తీర్మా నాలను ఇశ్రాయల్‌ పాటించేలాగా దానిని ఒప్పించాలి. పరాగతంకారాని పాల స్తీనా (ప్రజల హక్కులను దునం కాదనరేము. వారి మ్యాత్రుభూమికి తిరిగి వెళ్ళేహక్కు నాలికున్నది ఆగ్నేయాపియాలో పరిస్థితి మరింత దిగణారిపోయింది యుద్ధం కంటో డియాకు విస్తరించటం మనకు చాలా అందోళన కలిగిస్తున్నది. అమెరికాతో (ప్రారం భించి అన్ని విడేశీసేనలు ఇండోనీనా నుంచి వైదొలగాలి, వివిధ నాయకులతో నూట్లాడిన మీదట మాక్షేమనిపిస్తున్నదంశే విస్తృత (ప్రాతిపదికపై ఏర్పడిన (ప్రభుత్వంందకిణ నియశ్నాంలో అన్ని పషెలకు (ప్రాతినిధ్యం ఉండే (వభుక్వం ఏర్పడితే పొరిస్‌ శాంతిచర్చలకు అది తోడ్పడుతుంది. ఇటీవల లావోన్‌లో జరిగిన పరిణామాలనుబట్టి అక్కడ ఉభయుల మధ్య రాయబారాలు జరిగే అవకొళశం కనబడు తున్నది, అంతర్జాతీయ కమిషన్‌ లో సభ్యదేశంగా? ఛైర్మన్‌గా మేము మా సద్ఫావాన్ని ఉపయోగించి ఉభయులను ఇందుకు ఒప్పిస్తామని అన్నాము. ఆక్కడ శాంతిని పదిల పరచి యుద్దంలో చితికిపోయిన ఆదేశాన్ని పునర్నిర్మించటానికి ఏదో ఒకరకమైన అంతరాతీయ ఒప్పందంగావి; ఏర్పాటుగావి జరగాలి, అక్కడి అన్ని పషెిల మధ్య అ(గలోజ్యాలూ, అఆనక్రిగల ఇతర రాజ్యాలూ నహా అందరి మధ్య ఈ ఒప్పందం జరగాలి. ఇండోబీనా దేశాలన్నిటి స్వాతం(క్రత్యమూ (ప్రాదేశిక సమైక్యత, తాటస్ట్యమూ వీటినన్నిటిని ఈ ఒస్పందం పదిలపరచాలి

బ్రిటను మరికొన్ని దేళాలు దడీణాఫ్రికాకు ఆయుధాలను ఆందించనున్నాయన్న వారను ఆందోళన కలిగిస్తున్నది. (ప్రమాదకరమైన ఈ చర్యవల్ల దక్షణ్యా(ప్రికా ఇటగుఫొరుగునగత దేశాలకు, హిందూమహా సముద్రప్రాంతానికి ప్రమాదం ఏర్పడు తుంది. దడిణ్యాఫికా వైనికబలానికి ఆవనంగా ఎంత కలిపితే దాని జాతివిచక్షణ విధానానికీ అంత తోడ్చడినట్ట వుతుంది. ఇతరుల భూభాగాలను ఆ్యక్రమించుకోవటంలో దానిని అంత (పోత్సహించినట్టవుతుంది, సమ్ముద మార్గాలను రక్షించుకోపటానికి ఈసనిచే స్తున్నామంటున్నారు? ఈ వాదన చెల్లదు. హీందూమహా సముదప్రొంతం ఛాంతిసహ కొర (ప్రాంతంగా ఉండాలని మన కోరిక. ఇక్కడ విదేశీ స్థావరాల ఏర్పాటు వల్ల ఉద్రిక్తతలు పెద్ద రాజ్యాల మధ్య పోటీలు ఏర్పడుతాయి.

స్వచ్చాభావం, సమానతాభావం చేయీ చేయీ కలిసి నడుస్తాయి. అసమగ్ర నిస వపు రాజకీయ సమస్యలను మించిన ఆర్థిక సమస్యలున్నాయి. ఇవి క్లిష్టమైనవి. అయితే వాస్తవిక దృష్టితో మన నహజ సంపదలను మన ళక్తిని సాషర్ధ్యాన్ని అంచనా వేసుకుంటే ఇతరులపై అధారపడటాన్ని తగ్గించుకునే అవకాశం లభిస్తుంది. మన సర్వస్వాతంశ్రాన్ని గౌర వించనివారు మన అర్జిక అవసరాలను తమ రాజకీయ అవసరాలకు మనకు వ్యతిరేకంగా వినియోగించే అవకాశం తగ్గుతుంది, మన కాళ్ళ మీద మనం నిలబడే శ్రీని మనం సొధించుకోవటం నయావలన వాదానికి సరి సడదు మనం ఎల్లప్పుడూ అసొకర్య పరిస్థితిలో ఉండేట్టు చూడటానికి అది (ప్రయ త్నిస్తుంది, అంతర్జాతీయ మార్కెట్లను (ప్రాధమిక ఉత్స త్రివారులకు నష్టదాయకంగా

280 ఇందిరా గాంఠీ ఉండేలా నడుపుతున్నారు. పెక్నాలజీ అనకాళశాలను గూడా మనతో బేరానికి ఉపయో గిస్తున్నారు.

కనుక మనలో (ప్రతిఒక్క దేశమూ తననుతాను పూర్తిగా అభివృద్ధి పరచుకునే అవకాశం కోసం ద్విగుణీకృత (ప్రయత్నాలు చేయాలి. ఇందుకు (పభానబాధ్యత (ప్రతి వర్టమానదేశం మీదా ఉంటుంది. అలాగే మనలో మనంకూడా పరస్పరం సహాయం అందించుకోవాలి. మన ఆర్థిక విధానాల మధ్య పరస్పరానుబంధత లేదన్న అపోహ మన సహకార కృషివల్ల లభించగల ఫలితాన్ని పూర్తిగా పొందలేకుండా చేస్తున్నది. సంపన్నదేశాల ఆర్ధిక వ్యవస్థలమధ్య కంట మన మన వ్యవస్థల మధ్యనే. ఎక్కువ అనుబంధళత ఉన్నది ఆయినా సంపన్న దేశాలు వారిలో వారి మధ్య జయప్రదంగా సహకార సాధనాలను రూపొందించుకొనటంలో మనకంటి ఎక్కున ఫలితం సాధిం బాయి. ఈ విషయంలో మనం ఇంకా (ప్రయళ్నాలై నా (ప్రారంభించలేదు మన దేశాలమధ్య వాణిజ్య ఆర్థిక సహకారకృషిని మనం దాదాపు పట్టించుకోకుండా వదలి వేశాము. మనం పరస్బరం ఒకరి అవసరాలను ఒకరం ఆదుకొం'టే మన వాణిజ్యాన్ని పలుముఖంగా సాగించుకొనటమేగాక (పపంచ అఆర్జీక వ్యవస్థలో మార్పులు కేగల శక్తి మనకు ఏర్పడుతుంది.

ఐక్యరాజ్యసమితి వాణిజ్య, అభివృద్ది విషయాల మహాసభ ద్వారా మనం (ప్రపంఛ ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఏనాడో రావలసిన మార్పులను ఇప్పుడైనా చేసేలా (ప్రయ త్నించటానకీ ఒప్పిరచాము, ఇప్పుడు ఈ విషయం (ప్రపంచమంతా బాగా అర్థం చేసు కున్నది, అయినా ఇప్పటికీ కొన్ని అంశాలను మాత్రం సూత్రప్రాయంగా మొశత్రమే అంగీకరించటం జరిగింది. వాటి విషయంలోగూడా అమలు అస్తబిస్తుగానే జరుగు తున్నది. సమితి సర్వ(ప్రతివిధీ సభ్యత్వంలో రండవ అభివృద్ది దళోబర (ప్రార ంథధించ నున్నది. ఇంతనరకు అంతర్జాతీయ సహకారానికి మార్గదర్శిక సూత్రాలను రూపొం దించుకొనటంలో రెండడుగురు కూడా ముందు వేయతేకపోయాము, స్రోమతగల పలు రాజ్యాలుంనిర్హాయక మైన దోహదం చేయగల ధర్మం తమపై గల. - దేశాలనికూడా అనవచ్చు-చే సే (ప్రకిటనలు అరమరిక లతోకూడి ఉంటున్నాయి. అంతర్జాతీయ సహాకొర మనేది పేద ధనిక దేశాల మధ్య ఏకమార్ష పడతిగానే భావించబడ.తున్నది.

విన్న గయానా (ప్రధానమంత్రి చెప్పినష్టు (స్రపంచ సహజనంపదలలో ఎక్కువ భాగం మనకే ఉన్నాయి మన అంగబల సంపద తక్కువైన దేమీకాదు. ఈ సంవ దలను అభివృద్రిపర చుకోనటం మన శక్తికి మించినపని కొరాదు. మన జననంపదను ఉత్పత్తి చేసుకోవటానికి మనం వినియోగించుకోగలం. చార్మికక కారణాలనల్లి మన దేశాలమధ్య నిన్నటి పెద్ద రాజ్యాలమధ్య ఆర్థిక సంబంధాలు పెంపొందలేదు. అనేక అభివృద్ధి రంగాలలో __పిద్యుచ్చ క్తి ఉత్సత్తిం వ్యవసాయాథిసృద్ది రోడ్డు, రైలు మార్గాలు అెలి కమ్యూనికేషన్ల అభివృద్ధి ఉన్నత విద్యావ్యాప్తి సైన్సు “"బక్నాలజీ రంగులలో శిక్షజవంటి విషయాలలో “సహకార అవకాళాలను మనం అన్వేషించాలి.

మన అభివృద్ధి కృషిని దెబ్బకొడుళున్న అవరోధాన్ని మనం గుర్తించాలి,

అసంపూర్ణ విప్లవం ర్క నంపన్న పేదదేశాలమధ్య తేడా ఉత్తరాది? దక్షిణాది దేశాలమధ్య తేడా సంపన్న దేశాల అలక్ష్యు వైఖరి తొలి అభివృద్ధి దళొచ్దిలో ఎదురైన ఆళాభంగాలు మనకు తెయసు. సంసన్న దేశాలు తమ జాతీయ (గ్రామ ఉత్పత్తిలో ఒక్కళాతమైనా (సవం చాభివృద్ది కృషికి వినియోగించలేదన్న విషయం మనకు తెలుసు. “సహాయం” అనే దానిలోని లోపాలేమిటో మనకు బాగా తెలుసు ఈ పేరిట ఇచ్చే అప్పులలో ఎక్కువ భాగం అప్పిచ్చిన దేశంనుంచే సరుకులు కొనాలన్న నిబంధనలతో యిస్తారు అదీగాక

కొ త్తరుణాలలో చాలాభాగం పొత రుణాలు చెల్లు వేయటానికే సరిపోతుంది. అయితే

ఏనాటి కయినా సంపన్న జేశాలలో హృదయపరివర్తనం వచ్చి (ప్రపంచంతో ఇంకటి

వ్యత్యాసాలు వారికి కూడ మంచిది కాదన్న గుర్తింపు రాకపోదన్న ఆళతో మనం

ఎదురుచూస్తూ కూర్చోవాలా ఆన్నది (ప్రశ్న, బౌదార్యం అమాంతంగా పుట్టుకొస్తుం దనుకోవటం ఆవాస్తవిక మవుతుంది అలా జరిగిందనే అనుకున్నా మన దేశాలలో సర్హైన పరిస్థిశులు లేకపోతే అందువల్ల కూడా ఉపయోగం ఉండదు గనుక మనకు మనం సహాయం చేసుకోటానికీ, త్యాగం చేయటానికి మన అనుభన సంపదలను

(ప్రోది చేసుకోవటానికీ మనం కృతనిశ్చయులం కావాలి

సీర మెన మనోబలం, నిరంతర (నయత్నం త్యాగళక్తి ఇవే మా రాజకీయ, స్వాతంత్ర సమయంలో మాకు తోడ్పడ్డాయని అనుభవంతో చెప్పగలను, ఇవే గుణాలు మన ఆర్థిక స్వాతంత్రానికి కూడా తోడ్పడతాయి

ప్రళ్నించగల శక్తి నమస్త మానవ (ప్రగతికి ప్రాతిపదిక మమ్ములను పరిపా లీంచే హక్కు. మీకు ఎక్కడిదని పన్నించాము గనుకనే ఇప్పుడు మనం స్వత౦తుల మెనొము. అయితే మన సాంస్కృతిక మేధా సంబందమైన విముక్తి ఇప్పుడే [ప్రారంభం అవుతున్నది. మనల్ని మనం ఎప్పుడే తెలుసుకుంటున్నాము (ప్రతిదేళం శన చరిత్ర) భూగోళందృష్ట్యా లోకగమనాన్ని పరిశీలించడం నేర్చుకొంటున్నది. ప్రపంచ రాజకీయ వ్యవహాలపై (ప్రాబల్యం సంపాదించి ఆర్థిక కంటోళ్ళను తమ చేకులలో పెట్టకొన్నవారు భావాలనుకూడా గుత్తకు తీసుకొన్నారు ఎన్నో సంవత్స రాలపొటు వారివిలువలను (సపంచాన్ని గురించిన వారివృష్టిని మనం అంగీకరించాం. అంతకంటె వింత ఏమిటంటే మనం మనల్ని గురించికూడా వారిదృష్టినుంచే చూచు కున్నాము మనం వారి అనుకరణతప్ప మరొకటి లేనిస్టితితో పడిపోయాము ఇప్పు డిక ఆ అరుపు తెచ్చుకొన్న పద్ధతులను పదులుకోవాలి. సార్ధక జీవిత పద్ధతులను రూపొందించుకోవాలి. ఇవి మనం మనపద్ధతులకు తగినవిగా ఉండాలి.

ఈ నాడు (ప్రపంచాన్ని ఒక (ప్రమాదం ఏకంచేపింది. ఇవి అణ్వాయుధ (ప్రమాదం. అంతకంటె (ప్రమాదమైంది మన పరినరాల కాలుష్యం. మనం సౌభాగ్య సాధనలో, వ్యక్తి వికాన సొధనలో ఏకంకావాలి రేపటి ప్రపంచ నిర్మాణంలో మానవ జీవితాన్ని మరింత అర్జభరితం చేయటంలో అనేక దేశాలు అ(గ్రగాములుగా ఉండాలి,

ఈ అసంపూర్ణ పిప్ణవం ఫలించాలంకే నలో మనకు విశ్వాసం ఉండాలి, మార్గం ఎంత క్లీష్ణవైనా గన్యూన్ని చేరుకొనగలమున్న ధీమా ఉండాలి,

మానవ కుటుంబ సంక్షేమం

ఐక్యరాజ్య సమితికి (ప్రపంచ జనాభాలో ఏడోవంతు గల భారత (వ్రజలి ఆభినందనలు అంది స్తున్నాను.

చరిత్రాత్మక మైన ఈ సమావేశానికి అధ్యకులుగా ఎన్నికైన మిమ్ములను అలి నందిస్తున్నాను. న్యాయవే త్తగా, రాజనీతి కోవిదుడుగా (ప్రపంఛానికి మీరుకేపిన విశిష్ట సేవలకూ మీ నార్వేదేళానికి మీ ఎన్నిక ఒక గుర్తింపు నమితి తొలి (సధాన కార్య దర్శినికూడా మీ దేశమే అందించింది. ఈ సంస్థంక్సిష్ప దశలో ఉండగా అప్పు డాయన దీక్షతో పనిచేళారు మరొక స్కాండినేవియన్‌, డాగ్‌ కూమర్‌ షెల్డు చేసిన సేవలను కూడా ఈ సందర్భంలో మనం జ్ఞాపకం చేసుకోవాలి. వారి ఆదర్శం అనేక దేశాల ప్రజలు ఈ (ప్రపంచాన్ని తమ గృహంగా భావించుకునేలా ఉ_శ్తేజపరు స్తుంది.

ఈ సందర్భంలో ఇప్పటి (ప్రధాన కార్యదర్శిపట్ల మనకుగల గౌరవాన్ని (ప్రకటిస్తున్నాను, సమితి ఆదర్శాలను నిలబెట్టటంలో: దాని (ప్రణాళికలోని దృక్పథాన్ని మన్నించటంలో ఆయన నిర్విరామకృషి క్లాఘించదగినది. ఆయన విశ్వాసానికి, వివేకానికి, ఓర్చుకి ఇది పరీక్ష, *ోజ్యోతిర్ణ మయా” అన్న నానుడీ వారికి మార్గ దర్శకం. ఆయన ఇంకా చాల సంవత్సరాల పాటు ఈ సంస్థను నడిపించాలని మనం కోరుకుంటున్నాము.

ఈ నెలలో ఫిజీకి సమితి సభ్యత్వం లభించినందుకు సంతోషంగా ఉన్నదీ అందమైన ఆ దక్షిణ సపిఫిక్‌ దీవులతో నూకు సాన్నిహిత్యంతో కూడిన నందిందాలు ఉన్నాయి మరొక పలస పొలిత ప్రాంతావిక్‌ స్వాతంత్ర్యం వచ్చినందుకు నంతోషంగొ ఉంది సమితి రజతోత్సవం జరుపుకుంటున్న ఈ సందర్భంలో ఒక ఆతురత, ఒక ఆత్మ పరిశీలనాదృష్టి కనబడుతున్నది. రెండో (ప్రపంచ యుద్థానుభవంనుంచి పుట్టింది ఐ క్యరాజ్య సమితి. *భ్రావితరాలను యుద్ధపీడనుంచి రక్షించాలన్న”” కోరికనుంచి ఈ విశ్వసంస్థ పుట్టింది. [ప్రాధమిక మానవస్వత్వాలను లోకంలో పెంపొందించటానికీ, అంతర్జాతీయ న్యాయాన్ని పెంచటానికి ఈ నంస్థ పుట్టింది అంతకుముందు నానాజొతి నమితి నవిర్మాకానికి జరిగిస [సయత్నమూ, అది విచ్చిన్నమైపోవటానికి కారణాలు ఏమిటో ఐక్యరాజ్య నమితి స్థాపకులకు తెలును.

ఐక్యరాజ్య సమితి ఆవరణతో “ఏక్రవక్ష చర్యాపద్దతీ: (ప్రత్యేకమాట సద్ధతీ, ఐక్యరాజ్థు సమితి జనరల్‌ ఎసెంట్లీలో చేసిన ఉపన్యాసం = అక్టోబరు 2 1970

చూనవ కుటుంబ నంనేమం 268 (ప్రాబల్య మండలాలసద్ధతీ, బలాబలాల సమతూకపద్ధతీ ఇంకా శతాబ్దాలుగా వస్తున్న ఇటువంటి ఇతర పద్దతులు అంతమయినక్లే నని ప్రాంక్లిన్‌ రూజ్వెల్టు ఆ నాడు (ప్రక టించాడు, జోపీట్రిస్టానే ఒక విశ్వనంస్థను, కాంతిప్రియ దేశాలన్నీ చేరగల సంస్థను విర్మించాలవి (పతిపాదిస్తున్నాముూ అవి కూడా ఆయన (ప్రకటించారు.

కౌని పాతికేళ్ళ తరువాత ఇప్పటికీ సమితిలో ఎవరై నా సరే చేరవచ్చునన్న స్తూకం చెల్లటం లేదు ఏకపక్ష చర్యాపద్దతీ, (ప్రత్యేక కూటాల పద్ధతీ ఇంకనూ విస రించబడలేదు [ప్రాబల్య మండలాలు, బలాబలాల సమతూకమనే ఆలోచనలూ ఇన్న టికీ చాలదేశాల విధానాలను కాసి స్తున్నాయి, వాటివల్ల ఆశించిన ఫలితాలు చేకూరక పోయినా,

కనుక్క ఐక్యరాజ్య సమితికూడా నానాజాతి సమితిని పీడించిన రుగ్మతలే వదల కుండా ఉన్నాయి సమితిమీద పెత్తనం చేయాలన్న (ప్రయత్నాలూ, దీనిని జాతీయ (ప్రయోజనాలకు సాధపంగా ఉపయోగించుకోవాలన్న (ప్రయత్నాలు జరిగాయి అలా ఉవ యోగపడినంత కాలం దానిని మెచ్చుకున్నారు లేదనుకోగానే దానిని ఆలక్ష్యం చేస్తున్నారు స్వయం నిర్తయాధికారం అనే దానిని మాటల్లో మాతం అంగీకరించారు. వాస్తవంలోమాత్రం అనేక దేశాల ఆంతరంగిక వ్యవహారాలలో చాలవరకు జోక్యాలు జరుగుతునే ఉన్నాయి బంవంతులు అనేక విధాల తమప్రాబల్య మండలాలను విస్తరిం చుకోటాపికి నిర్విరామంగా (ప్రయత్నిస్తూనే ఉన్నారు క్రొత్త (ప్రాంశాలకు తమ సైనిక ఒప్పందాలను వి స్పరిస్తున్నారు ఒకరలా చేయటం చూచి ఇతరులూ చేస్తున్నారు. గత పాతికేళ్ళలో జంిన్‌స్‌ పరిమిత యాద్ధాలన్నీ ఇటువంటి విధానాల ఫలితాలే.

వాటితో రెండు యుద్రాలు-ఒకట్‌ మధ్య (ప్రాచ్యంలో? మరొకటి వియత్నాంలో చాలా సంవక్సరాలు జరిగాయ. కొన్నాళ్ళు (క్రిందట నూ అల్నిపాయాలను ఇక్కడ పునరుద్దా టించాము, ఈ యుగంలో బలప్రయోగం ద్వారా ఒక దేశపు సరిహద్దులను మరొకరు మార్చవచ్చునా? అన్నదే మధ్య (ప్రాచ్యంలో వచ్చిన (ప్రశ్నః బలంతో అృకమించుకొన్న భూభాగాలను కాళీ చేసితీరాలి అందుకే 19%7 నవంబరునాటి భద్రతా సంఘ తీర్మానాన్ని మేము బలపరుస్తున్నానము న్యాయమైన పరిష్కారానికి దానిలో (ప్రాతిపదిక ఉన్నది. ఇరుగుపొరుగు తత్వం; అవగాహనలలోనే కాంతి భద్రతలుంటాయి,

ఇటీవల ప్రెపిడెంట్‌ నిక్సన్‌ వియళ్నాం గురించి కొన్ని (వతిపాదనలు చేశారు వియత్నాం తాత్కాలిక విస్తవ (వ్రభుక్వం మరికొన్ని ప్రతిపాదనలు చేసిందిం ఈ రెండింటి 'మధ్య సమాధానాన్ని సాధించాలి ఉభయులలో ఎవరూ తమ (వ్రతిపాదనలే ఖరారై నవి అని అనుకోరని ఆశిద్దాము అమెరికన్‌ సేనలతో [ప్రారంభించి అన్ని విడేశి సేనల పూ 8 ఉవనంహరణ సార్ధక సమాలోచనలకు దారితీయవచ్చు.

సమితి ఇటువంటి యాద్ధాలను అవలేకనూ పోయింది, వచ్చినవాటివి పరిష్క రించలేకనూ పోయింది. అయితే అనేక ఇతర సంఘర్షణలలో ఉపయోగ కరమైన చుధ్యవ ర్రిగా ఒప్ఫందాలు ధూపొందించుకొనే వేదికగా ఉపయోగపడింది, సమితి

ల! ఇందిరా గాంఠీ ఆదిలో పెట్టుకొన్న ఆళలను తీర్చలేక పోయింది అని అనేవారు కూడా (ప్రపంచానికీ ఇటువంటి అంతర్జాతీయ సంస్థ ఒకటి అవనరమనీ, వివాదాల శాంతియుక సరిష్కాం రానికీ (ప్రపంచ కాంతి కోనమూ పనిచేసే ఇటువంటి సాధనం అవసరం; అని అంగీకరిస్తారు. సమితిగనుక విచ్చిన్నమైపోతే ఇదే లత్యాలతో మరొక అఆంకర్దాతీయ సంస్థను ఏర్పాటు చేసుకోవటం అవసరం కాదా? కనుక ఈ ఉన్నదానినే కాపాడుకొని, దానికే కొ_త్స అర్జాన్నిః లమ్యాన్ని సమకూర్చటం మంచిది కదా బలప్రయోగం నిరర్ధకం కాగల వ్యవస్థను అది సిర్మించగలిగేలా చేయాలి మాలాగా (కొత్తగా స్వాతం(త్యం పొందిన దేశాలకు సమితితో ఒక (ప్రల్యేక అనుబంధం ఉన్నది దాని మనుగడలో (ప్రయోజనం ఉన్నది పాత వైఖరులు ఒక పట్టాన మారవని మాకు శెలుసు. ఆమునా, స్వల్పమైనదే ఆయినా ఒకమార్చు కనబడుతున్నది సైనిక దిలం వల్ల నే పరిస్థికులు పూర్తిగా అదుపులోకిరావని, జాతీయ మనోఖీష్టాలు చిన్నదేశాలకు వైతం ఉండటమే ఇందుకు కారణమని ఇటీవలి సంఘటనలు సూచించాయి,

సమితి స్యూత్రాలకూ; దాని (సణాశికా లత్యాలకూ ప్పూర్తి విబద్ధతను పునరుద్దా టించటావికే నేనిక్కడకు వచ్చాను భావత దేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పటీ నుంచి దాని విదేకాంగ విధానంలో ఐక్యరాజ్య సమితికి ఒక కీలక స్థానం ఉన్నదిం స్వాత౦(త్ర్యసిద్ధి అనంతరం మొట్టమొదటి విధాన (ప్రకటనలో నే జవాహర్‌లాల్‌ నెహూ ఇలా (పకటించారు, ళఎన్ని వైరాలు. ద్వేషాలు, అంతస్పర్థ లూ ఉన్నా (ప్రపంచం నన్నిహిత సహకారం వైపుకు సాగితీరుతుంది (ప్రపంచ కొమన్వెల్త్‌ విర్మాణంవై పు సాగితీరుతుంది అటువంటి వసురై క (పపంచం కోనం భారతదేశం కృషి చేస్తుంది.స్వేచ్భా (ప్రజలమధ్య స్వచ్చంద సహకారం సాగుతూ ఏ వర్గమూ, బృండమూ మరో దానిని దోపిడి చేయని (ప్రపంచమది.”' న

ఈ పాతికేళ్ళలో సమితిని బలమెనదిగా చేయటానికీ, నిరాశావాదం దానిని బలహీన పరచకు డా చూడటానికి ప్రయత్నించాము కొరియా, గాజా, కాంగో వంటి చోట్ల కాంతి కమిషన్‌లలో శాంతి రాయదారాలలో పాలొని సమితి భారంలో పాలు పంచుకున్నాము. ఇండోవై నాలో కాంతికి తోడ్పడ" యత్నించాము. సమితిలో అభిప్రాయ భేధాలను సర్దుబాటు చేయటానికి (ప్రయత్నించాము. బలమైన రాజ్యాల అిష్టానికి సమితి లొంగి పోకుండా చూస్తూ వచ్చాము. వా

ఇటీవల లుకాసాలో జరిగిన అలీన రాజ్యాల సభ నమితిపట్ల తమ విశ్వాసాన్ని పునరుద్దాటించింది. ఈ విశ్వసంస్తను బలపరిచే కృషి చేయటానికీ తీర్మానించింది. నమితి సభ్యులలో దాదాపు సగంమంది దీనిలో పాల్గొన్నారు. మాకు బక్నలాజికల్‌ శకి లేకపోవచ్చు అణ్వాయుధాలు లేకపోవచ్చు. టియినా మా మాటకూడా వినాలి, ఈ (ప్రభుత్వాలు తనకీ స్తున్న బలాన్ని నమితి పూర్తిగా వినియోగించుకోవాలి అన్ని దేశాల (ప్రజల హృదయాంతరాళాలలో ఉండే శాంతి కాముకతను అది వినియోగించు కోవాలి. ఇలానే సమితి పప్రచృన్న యుద్ధాలను తట్టుకోగలిగింది.

లట స్వాతం[త్ర సమరాలవల్ల సమానత్య్య కాంశ్రవల్ల నూళన సార్ధక జీవితాన్వే

కూనన కుటుంబ నంక్షేనుం జక షణ పల్ల (ప్రారంభమైన మహా విష్తవవృత్తం ఇంకా పూర్తికాలేదు. ఈకాలపు ఆనమ్యగ్ర విస్ణవాన్ని పూర్తిచేయటానికి లుసాకాలో మమ్ములను మేము అంకితం చేసుకున్నాము ఐక్యరాజ్యసమితి కొత్త ఉత్సాహాన్ని పూరించుకుని ఈ అసమగ్ర విస్తవ కృషిలో కలిగించుకోవాలి.. విస్తారమైన రాజకీయ మార్పులు నచ్చాయి. అయినా ఇంకా కొన్ని జేశాలు నలస పాలనలో (మ్రగ్గుకున్నాయి.. వాటి విము క్రి కోనం సమితి కృషిచేయాలి. జాతి ఆధిక్యత (ప్రభుత్వ విధానాలను నిక్ష యిస్తున్నచోట సమానవత్వం కోనం సమితి పనిచేయాలి. దక్షిణాఫ్రికాకు జరిగే ఆయు$్‌ సరఫరాలను మేము నిబ్బరంగా కూర్చొని చూస్తూ ఉండజాలము. సరిక్రొత్త (ప్రపంచ వ్యవస్థ నిర్మాణానికి వలస పాలనా; జాతి ఆధిక్యతల పూర్తి నిర్మూలన జరగాలి

ఆర్షిక సౌభాగ్యానికి దారితీయని రాజకీయ స్వాతంత్ర్యం అనమ్మగం. శాంతిలోనే ఈ అభివృద్ధి సాధ్యం. కనుక బాధా నివారణ భయం, అనిశ్చిత పరిస్థితుల వివారణతోపాటు, నిరాయుధీ కరణవల్ల (ప్రపంచ అభివృద్ధికే స్పష్టమైన మేలు జరుగు తుంది నంపూర్త నిరాయుధీకరణకు అంగీకరింప చేయటానికి భారతదేశం తనకున్న సలుకుబడిని ఎల్లప్పుడూ ఉపయోగి స్తున్నది. దాదాపు ఇరవై ఏండ్డనాడు మా కృషి ఫలితంగా ఆ (గరాజ్యాలమధ్య జరిగిన ఒక ఆంతరంగిక నమాచవేశం ఆ తరువాత అణ్వాయుధ పరీక్షల నిషేధ సంధికి దారితీసింది. ఆయితే ఆ తరువాత రూపొందించిన అణ్వాయుధ విస్తరణ నిరోధనంధి అణ్వాయుధ ఉత్పత్తిని ఆవజాలదు ఉన్న నిల్వలను తగ్గించజాలదు. పైగా అణ్వాయుధ రాజ్యాలూ, తదితర రాజ్యాల మధ్య ఒక శాళ్వత విభజన గీతనీ స్తున్నది-

(ప్రపంచం ఇప్పుడు అణ్వాయుధాల నిల్వలకు ఆలవాటు వడిపోయింది. వాటి (వ్రమాధాన్ని గురించి పట్టించుకోవటమూలేదు. అనలు వాటి దారుణ మారణ ళకక్తిని ఊహించబేక పోతున్నదికూడా నేమాః అణ్వాయుధాలను (క్రిమి ఆయుధాలను విషాస్త్రాలను మన దై నందిన జీవితంలో ఒక భాగంగా గుర్తించక తప్పనిస్థితి ఏర్పడింది. స్వల్పమైన దై నందిన సమస్యలలో మునిగిపోయి. ఆయుధ పోటీకి దారీకీసిన విధానాలను, ఆలోచనలను గురించి జాగ్రత్తగా సరిశీలించలేక పోతున్నాము,

విచత చమేమిటం కే ఈ ఆయుధ నిల్వలు ఉన్నవారుగానీ వాటినుంచి తమను శాము కాపాడుకోవాలనుకునే వారుగాని ఎవ్వరూ తమకు భదత ఉన్నట్టు థావించటం బేదు అధికొరం (ప్రమ త్తతకు? (ప్రమత్తత నిర్వీర్యానికి దారితీస్తుంది బుద్ధ భగవానుడు చెప్పినట్లు *ఇనుము తుష్పును ఆకర్షి స్తుంది, తుప్పు ఇరుమును తినేస్తుంది.” ఆయుధ ఉత్పత్తిలో స్వల్బభాగం తగ్గినా ఎంతో నంపదనూ, సొరకేతిక వనరులను మానవ సంక్షేమానికి మళ్ళించి ఆర్థిక వ్యత్యాసాలను తగ్గించవచ్చు. అనేది ఇప్పుడే మొదలైంది. పూవై ఫల్యాలూ మాకున్నాయి చట సందింధమైన తదితర ఇబ్బందులు మౌ అభివృద్దికి అడ్డువచ్చాయి. పాతబడిన సాంఘిక వ్యవస్థ

బూజుపట్టిన మనో వై అరులు విదేశీ పాలకులు తమ అవసరాల కోనం రూపొందిం

లకక ఇందీదా గౌంకీ చిన పరిపాలనా వ్యవస్థ ఇవన్నీ మా అభివృద్ధికి అవరోధాలు. 'పేదతనంలో ఇంకా ఇతర ఇబ్బందులు ఉన్నాయి. అయితే అన్నింటికంటే మాకు పెద్ద అవరోధం, బలమైన దేకాల వై ఖరులు వక్టమాన దేశాలప వారిచ్చే ఆర్థిక రుణసహాయానికీ విధించే షరతులు. 'పేదదేళశాలకు వారి మార్కెట్లు అందకుండా వారు నిర్మి స్తున్న అడ్డుగోశలూ మేము నమైక్యంగా ఉంళే మరింత సాధించగలం. అయితే సాంకేతిక నయావలన వాదం పోనంతవరకు మా _సయత్నాలు కష్టమే.

రేపు రజితోత్సవ నమావేళంలో రెండవ అభివృద్ధి దళాబ్దిని (ప్రకటించినప్పుడు మనం లాంఛన [ప్రాయంగా అంతర్జాతీయ అభివృద్ధి వ్యూహాన్ని ఆమోదించవలసి పుంటుంది. ఈ ప్యూహాన్ని సర్వ్యపతినిధి సభ యిదివరకే ఆమోదించింది. ఇంత పరకు సంపన్న వర్థమాన దేశాలమధ్య వుంటున్న పాతరకపు దాతృత్వ నంబంధం స్టానే భాగస్వామ్య భావాన్ని దేశాలమధ్య ఈ వ్యూహం యీర్చరుస్తుంది. సభ్య దేశాలన్నీ ఈ వ్యూహంలోని అంశాలన్నిటిని పూర్తిగా బలపరచినత్హై తే సమితి (ప్రణాళికా లజ్యెలకు వాస్తవిక దోహదం జరగడమే _ కొకుండా ఆంతర్జాతీయ ఆర్జిక సహకారం విషయంలో అందరికీ విశ్వాసం మళ్ళీ యేర్సడుతుంది.

అయితే ఈ వ్యూహం వలించినాా ఫలించకపోయినా వర్థమాన దేశాలు మాకం గుడ్తస్పగించి చూస్తూ కూర్చోరాదు మన సౌంత (స్రయత్నాలను మనం ద్విగుణీకృత మొనరించుకుని తీరాలి మన మన దేశాలమధ్య సాధ్య మైనంత హెచ్చుగా వాణీజ్య, ఆర్థిక సహకొరాన్ని పెంపొందించుకోవాలి, వదేళ్ళకేకక ఆ ముందు కొలానికికూడా మనం పథకాలను వేసుకోవాలి.

వచ్చే పొతికేళ్ళలో మానవుడి విసృత స్వేచ్చను గురించిన పిద్దాంతాన్ని మనం రూపొందించుకోవాలి నేను నంపన్న డేళశాలవారిని మాత్రమే తప్పుపడుతున్నా ననుకోరాదు. వారికంటే మనం పవ్విత్రులమనికాదు. మన శక్తి లేమినల్ల మనం మంచివారిలూా కనబడుతున్నామంతే. కోన్ని సందర్భాలలో మన వై ఖరులూ; పరిస్థితులే వారి యెత్తుగడలను (పోత్సషపొన్తూ వుంటాయి. మనం ఆవివేకంగా పొత దారులవేంట నడవడంతోనే తృప్తపడుతున్నామని (ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలను ఆలోచించడంలేదని నాకు బాగా తెలుసు పాత సామాజిక భావాలను (ప్రళ్నించే పుద్యమాలు నైతం (క్రమేణా పొత వద్ధతులలోకి జారిపోతూ వుంటాయి.

ఆంతర్జాతీయ సంస్థలు అర్థిక వ్యవహారాలకు సంబంధించిన చర్చలు, నిర్ణయాలు జరసడంలో కొన్న (ప్రమాణాలను (ప్రగతికి గుర్తుగా స్వీకరిస్తుంటారు, నేళీ వర్ధమాన దేశాలకు పూర్తిగా భిన్నమైన పరిస్థితులలో పెరిగిన కొన్ని దేశాల స్థితిగతులనుబట్టి నిర్ణయించే'స్రమాణాలవి,

కొన్ని దేశాలు తమ ఆర్థిక సిద్ధాంతాలను యితరులమీద రుద్దడానికి జన ధన, (ప్రచార సాధనాలను ఉపయోగిస్తూంటాయి.. సమితీ దాని కాఖలు ఇటువంటీ సిద్ధాంతాలను గుడ్డిగా అంగీకరించే లోకానికంతా మూఢ నమ్మకాలుగా వాటిని స్టిరీక రించరాదు. (తి ఒకో్క|ంక్క- నమన్యను దాని పూర్వాపరాల దృష్ట్యా పరిశీలించా భి,

మానవ కుటుంబం నంకేమం వీథ ఏదేళాన్నిగాని దాని (ప్రత్యేక వోరనక్వం నుంచి తప్పంచంాదు దాని (వగతి పథకొలు ఆ దేశపు స్వీయానుభవాల నుంచి రూపొఎదాలి. భారతదేశంలో మేము చారిత్ర కాధారాలను పునః పరిశీలన చేసుకొని మౌ నం్యవదాయంలో శాశ్వతమైన దానినుంచి తాత్కాలికమైన. దానిని వేరుచేసి ఒక విశిష్టమైన జీవిత విధానాన్ని రూపొందించుకోవాలని కోరుతున్నాము.

మాకిప్పుడు అన్నిటికం.ే (ప్రధానమైనది ఆర్జిక సాంఘిక ఆభివృద్ధి అయితే ఈ అభివృద్ధి ఎందుకు ఎవరికోసం ఆని తరచు మమ్ముల్ని మేము (వ్రశ్నించుకుంటూ వుంటాం. సాంకేతిక ళాస్తాలివృద్ధి (ప్రత్యేక పరిజ్ఞానాభివృద్ధి మాత్రమే మానవ జీవితాన్ని సుసంపన్నం చేయజాలవన్న గుర్తింపు (వ్రపంచంలో నానాటికీ. పెరుగు తున్నది (ప్రపంచ అనుభవాన్ని సంపదలను మానవుని ఉపజ్ఞను కలిని చూడగల సమ్మగదృష్టి యిస్పుడు చాలా అవసరం. ఈ లోకంలోవున్న యిన్ని జనవాతులలో మేమొకరం. మరి ప్రపంచం సంసదలన్నిటిని కొల్లగొన్లు హక్కు. మాటన్నదాః గాలివి సీటిని కలుషితంచే సే హక్కు. మౌకున్నదా?ః జంతునందను వృక్ష సంవదను" నిర్మూలించే హక్కు మాకున్నదా? చక్కని (ప్రకృతి అమరికను భంగవరచి దావి సొగసును చెడగాక్షే హక్కు. మాకున్నదా?ః విస్సృత నంక్షేమం దృష్ట్యా ఈ సమితి వంటి సంస్థ మన "ఆలోచనాధోరణీని నిర్దేకంచకూడదా?

జనభా పెరుగుదలను గురించి సైన్సు, టెక్నాలజీల ఆభివృద్దిని గురించి చౌలా వింటున్నాము. కొని ఈనాడు అన్నిటికంటే ముఖ్యమైన విష్ణవం ప్రవంచ మంతటా మానవుడిలో వచ్చిన ఆత్మ చైతన్యం ఆలోచనా వరుణ మౌనవులంతా ఒకే కుటుంబమని భావిస్తూ వచ్చారు. మాజేశంలో (ప్రాచీన కాలపుమునులు “వను థైవ కుటుంబకమ్‌” అస్‌ ఒక్క మూటలో ఈభావాన్ని చెప్పారు. నేటి సాంకేతిక పరిజ్ఞానం దేశాలన్నిటిని సన్నిహితవరచి ఈ ఐక్యకను నిరూపిస్తున్నది. మానవుడు అంకతచ్చక్షువుతో చూచిన దానిని ఈనాడు విజ్ఞానశాస్త్రం వాహ్య చతువుతో చూడ గలిగేలా చే స్తున్నది, వైన్సు “పెక్నాలిజీ కళలు జాతీయ ఎల్లలనుదాటి విస్తరిల్లా తున్నాయి. "అలాగే (ప్రజల ఆశలుకూడా. మానవ నాగరికతను గదులు గదులుగా చూచే దృష్టి నుంచి వసుదైక మానవదృష్టికి పుఠరోగమి స్తున్నాము మనకొలంలో అధిక్యత పొందిన పిదాంతోలు చూడగా చూడగా అంత సమంజసమైనవిగా కనబడపు, ఎందుకం శే అవేవోకూడా మన నమస్యలకు సర్రైన జవాబు లిన్వడంలేదు.

శతాబాలుగా వలసపాలిత దేశాలలోని కోట్లాది (వ్రజలు నిర్మమకారదృష్టితో నిర్లిప్తంగా కషెండిపోయారు. వారిలో చైతన్యం వచ్చింది. వారిఆశలు, అసనహ నము దాని ననుసరిందాయి. కొన్ని సందర్భాలలో యిది ఒకవైపు ఫాపిజానికీ మరొకవై పు అతివాద విచ్చిన్న తత్వానికి దారితీశాయి. మాదేశంసహా చాలా దేళా లలో ఇది చూస్తున్నాము. గకాన్ని వర్తమానాన్ని నిర్మూలించడానికి హింసా విధా నానికి లోనవ్వడం జరిగింది కాని గతచరిత్రను మార్చలేము, దాన్ని వుపయోగించు కోవచ్చు అంతే బలనంతులకు ఐబలహీనులకు కూడా నల్లేరు నఢక కాగల మార్షమేదీ

288 ఇందీరా గాంధీ లేదు. తన్ను సాధనాలు అక్ష్యలను తప్పుదార్లు పట్టిస్తాయి యేదో ఒక ధ్యేయం కోనం (ప్రారంభమైన పాంసావిధానం చివరకు హింనకోనమే హింన అనేస్థితికి దిగజారి ఫోతున్నది హింస చెడ్డది అంతకంళే చెడ్డవి దానివల్ల జనించే ద్వేషమూ, అల క్యము. అనంతృ ప్రిని వూరికే ఇండిస్తూపోతే అది నిన్సృహచర్యలకు దారితీస్తుంది కనుక అసంతృప్పి కారణాలను తెలుసుకొని వాటిని తొలిగించడం ఒకే మార్గం, అందుకు శాంతియుతమైన మార్పు విధానాన్ని అనుసరించాలి. తిరుగుబాటుదార్లు ఆసంప్రదాయవాదులు తిరచు మార్చుకు మార్షధర్శకులుగా, రూపకల్పకులుగా వుండి పోతుంటారు.

ఈ అసమగ్ర విప్లవం అనేది పేదనర్థమాన దేశాలకు మాత్రమేకాదు సంపన్న దేశాలకుకూడా యిటువంటి అసంపూర్ణ విష్ణవాలున్నాయి. మహిళావిముకక్తి వుద్యమం యువతరం తిరుగుబాటు, విశ్వ విద్యాలయాలలో అల్లర్లు. నల్లవారు;ు చామనచ్భాయ వారు తమ అధికారాన్ని నిరూపించుకునే (ప్రయత్నాలు యిటువంటివే. ఈ వుద్య, మాలు దేశీయ కార్యకలాపాల అంచులలోనే యెందుకు వుంటాయి ధైర్యము, చిత్తశుద్ధి భావసాం్యద్రత లేకకాదు. ఒక్కోక్క బృందం ఒక సమన్యలో ఒకో చిన్న భాగాన్ని మాథత్రమే తీసికొని వ్యవహరిస్తూ: మొత్తం నమన్యను సమగ దృష్టితో చూడనందువల్ల యిది జరుగుతున్నది వీరు అలా చూడగలిగితే ప్వేచ్చా (ప్రపంచంలో ఈ హక్కులు లోపించింది వారికి మాత్రమే కాదని అత్యధిక నంథ్యాక జనులు పాతరాజకీయ భావాలకు ఆరిక సాంఘిక వె ఖరులకు, వ్యవస్తలకు బందీ లుగా వున్నారని తెలుస్తుంది వారి ఈనాటి అనఏతృ పేని నృజనాత్మక లెఖలవైపు మళ్ళిస్టే వారు చర్విత గతిని నిర్దే[ంచి మానవకోటికి నూతన మార్గం చూపినవారౌ తారు మనంకోరే మార్పు రావలసినమార్పు గమనానికి రాని పద్దతికి మాత్రమే సంభి ధించినదికాదు మానవుడు యిప్పుడెలా వున్నాడు ముందెలా వుండగలడు అనే గుణానికీ సంబంధించినద్లై వుండాలి.

స్వేచ్చం (ప్రజాస్వామ్యం, న్యాయం, అనేభావాలు ఎప్పుడు ఒకేరకంగొ లేవు కాలక్రమేణా మారుతూ పరిణామం చెందుతూ వచ్చాయి. జనులు మరింత విండై న జీవితంకోసం చూస్తారు ఇది సహజం. (ప్రతివ్యక్తి తన (ప్రతిభను అర్థం చేసుకొని, తన విలువనుగు రించాలని కోరతాడు.

వచ్చే పాతికేళ్ళ్లలో మానవుని విసృత స్వేచ్చకు మనం పునాదులు వేయాలి. ఈ భావికొలంలో అన్ని దేశాల నాయకులు, ప్రజలు) ఐక్యరాజ్య సమితి నిర్వాహ కులు; చేయఅలపింది చాలా వుంటుంది క్లిష్ణపరిస్టితులలో వీరు చక్కని కృషి చేశారు. మరిప్పుడు ఈ సంస్త రూపంలోను: విధానాలలోను దాని లత్యుల ధర్మాల నిర్వచనంలో ను మార్పులు అప్‌సరమేమో చూడాలి సమితి (ప్రణాళికా అధికరణా లను, దాని తీర్మానాలను యింకింతబాగా అమలులో పెట్టడొనికంటూ అనేక నూచ నలు వచ్చాయి. స్వభ్యదేశాలు సమితి ఆదర్శాలతో తమ నిబద్ధతను పునరుద్దాటించుకో వాలి. అయితే ముఖ్యమైన (క్రొ త్తకార్య్యక్రమాలను గత (ప్రపంచపు పొరపొట్లను

మానవ కుటుంబం నంకేమం క8$ తప్పించగల కార $(కమాలను రూసౌొందించు కొనుట కూడా అంత ముఖ్యమైనదే.

మా స్వాతంత్ర్య పిద్ధితోపాటు కమ్యూనికేషన్ల రంగంలో గొప్ప అభివృద్ధి కూడా వచ్చింది అందుచేత మొట్టమొదటినుంచి మా విదేశాంగ విధానానికి, ట్య నమ్మకం ఆదారంగా వుంటూ వచ్చింది. అదేమిటంపే చిన్నదై పోతున్న, త, ('ప్రవంచలో విదేశాంగ విధానానికి యుద్దం సాధనం కొజాలదన్న నమ్మకం యాళ్లై కోట్ల పైచిలుకు (ప్రజానీకం ఆశలను ఫలింపజేయ వలసిన బాధ్యత మాకున్నది కనుక శాంతిపట్ల మాకు ఆవళ్యకమైన ఆస క్తివున్నది. ముఖ్యంగా నూ ఇరుగు పొరుగు దేశాలతో మాకు శాంతి కావాలి. (ప్రపంచానికి బలంకాక శాంతిమార్గం కావాలని 'మేమెల్లపుడు చెప్తన్నాము నంభఘరక్షణగాక సహకారం (ప్రవంచానికి మార్గం కొవాలని కోరుతున్నాము. ఈ (ప్రవంచంవుస్నాది విర్మూలనకు కాదు. అఖివృద్ధికోనం ఆది వున్నది. (1పపంచంలో (వ్రభుత్వాలు, రాజనీతికో విదులు అన్నిదేశాల పొరులు వైతం జాతీయ దురాశలను, వె రాలను మరిచిపోయి మానవకోటి మనుగడకోన౦ నాగరికతకోసం మనః పూర్వకంగా స్యక్ప్రయత్నాలు చేయాలి,

కాలము, అవధి, పదారము, జీవితమువంటి పాత నత్యాలన్నిటికి యివ్పూడు (ప్రశ్నించడం జరుగుతున్నది ౨ సరాంత రీజెన్వేషణ జీవ స్వభావవరికోధినల ఫలి తంగా మానవునికి కొ త్త బాధ్యతలు పం[కమిస్తున్నాయి. అనేక దేశొలివ్పుడు పాగరగర్భనిక్షి ప్ప సంపదలనై పు దృష్టిని మళ్ళి స్తున్నాయి.

ఈ అన్వేషణల ఫలిక్‌ంగా లభిచగల నంపదలు యే ఒక్క దేళపుపిరి నంప దలకో 'పెంచుకొనుటానికి గాక సకల మౌనవ నంకేమౌనికి; అంహేః లోకకల్యాణాని వినియోగపడేలాగా ఐక్యరాజ్యసమితి చూడాలి-

విచిత్ర మేమిటంచే మానవకోటికి అవకొశాలున్నాయి. ముందు చావనృది కొని ముందుకు పెద్ద ఆంగ వేయడానికి కొవలసిన మనోభీస్టమూ: న నికి చ్బ అివ్వునసు ల బానిసత్వా స్తున్నాయి. మైకేయీ. ఉపనిషత్తులో చెప్పినట్టు శదించుకొన మానవుడు మూలం, అలాగే విము కికి అదేమూలం” శృంఖలాలను షి పురోగమించగలడు. "*

ఐక్యరాజ్య సమితి, అందరి ఒప్పుదలద్వారా మార్పును తెచ్చి ఒక మాతన శాంతి న్యాయపూరిత యుగాన్ని సృష్టించడానికి కృషిచేయాలి.

19

లేమిళేని (పపంచం

(ప్రపంచ జనాభాలో మూడింట రెండువందలమంది సేదతనంలో ఉన్నారు. ఒకవైపు మానవుడు ఆంతరిక్షంలోకి సయనిస్తున్నాడు, మహావేగంతో పనిచేసే కమ్యూనికేషన్లు వచ్చాయి. జీవధాతు విర్మాణరహస్యాలను తెలుసు కుంటున్నారు. అయినా మరోవైపు ఈ దారిద్యం ఇలానేఉన్నది. (ప్రకృతిలో (ప్రతిదానికీ మనం కోరిన మార్పులూ డేర్చులూ చేసుకోగల తెలివిని 'క్నాలజీ మనకు ఇస్తున్నది. ఆయినా కోట్లాది జనులు చాలీచాలని తిండీ, బట్టతో: తలదాచుకోటానికి కొంపలు లేకుండా టైద్య సదుపాయాలూ, చదువూ నంధ్యలు లేకుండా సేదతనంలో (మగ్గుతున్నారు ఈ ఏడ్డూర సరిస్థితి ఎందుకున్నట్లుః సహజనంపదలు అనసమంగొ పంపిణీ అయి వున్నాయి, కొన్నిదేశాలు తమ సాంశేతిక విజ్ఞానంవల్ల అపారమైన ఆర్థికబలాన్ని నమకూర్చు కున్నాయి. వైయక్తిక జాతీయ స్వయంకేం[దిక లాభావం పైకొచ్చింది నమిప్పి బాధ్యకాభావం లోపించింది? ఇంకా ఈ (పపంచం ఆర్థిక జాతీయవాద దళ లోనే ఉంది,

వాల్యమూ యౌొవ్యనమూ కూడా మొలీక మానవ హక్కులకోనం గౌరవ (వతిష్టలుగల ఒక (ప్రాచీనదేశపు పొరులుగా అడుగడుగునా పోరాడుతూనచ్చిన తరంలో గడిపిన దానను నేను, త్యాగాలతో కూడిన, భద్రతలేని, కోసతాపాలతో కూడిన, సహనం నశించిన, కష్టతరమైన జీవితమది, ఆయినా మా దృక్కులలో?, మా హృదయాలలో ఆళాభావమన్నది ఎన్నడూ కొడిగట్టలేదు. ఎందుకంటే స్వాతంత్ర్య మనే ధృవతార, లేమి; దోపిడిలేని [వపంచ నిర్మాణమనే తేజబోమయమైన వాగ్దానం మమ్ములను ఆకర్షి స్తుండేవి. ఇదంతా ఇరవై ఏడేండ్ల నాటిమా మేనా? మేము ఆంతగా ఆరాటపడిన నూతన (ప్రపంచానికి కీలకమైన విజ్ఞాన శాస్తం, ఆవసరంలో ఉన్నవారికి ఉపయోగ పడకుండా చేయబడింది. అంతేకాదు 1 ఆధికలాభాలు కావాలన్న కోరిక తీర్చుకోవటావికీ, సంకుచిత మైన జొతీయ లక్యుల సాధనకు ఆది ఉపయోగించుకో బడీంది. పుష్కలమైన (ప్రపంచానికి బదులు (ప్రతిరోజూ (పసంచంలో ఆహారమొ మం రాబోతున్నదన్న జోస్యాలు వినిపి స్తున్నాయి. ఆతిసంసన్న దేశాలుకూడా ఏదో ఒక కొరతను ఎదుర్కొంటున్నాయి.

ఇప్పుడు వర్ణమానదేశాలు అని అంటున్న కొన్ని దేశాలలోనే నాగరికత 'వ్రైటానికా బుక్‌ ఆఫ్‌ ది ఇయర్‌” = 1975 క (వ్రాసిన వ్యాసం

లేమిలేవి (వపంచం వ పుట్టింది మానవచరితను సుసంపన్నంచేపిన ఇరాక్‌, ఈబీస్తః ఇండియా ఇరాన్‌ చై నాదేశాలు ఇస్పుడు పేదవై నా, ఆకాలంలో మేధానంపదకు నిలయాలుగా ఉండేవి మానవుడు వ్యవసాయం చేయడం, మొక్కలు పెంచడం లోహాలు తీయడం మొదట నేర్చుకున్నదీ దేశాలలోనే. గణిత వై ద్యశాస్త్రాలలో పారంగత_ విద్య వర్థిల్లినదీ దేళాలలోనే ఖగోళ శాస్త్రం వృద్దిపొందింది ఇక్కడనే, - భారత దేశంలో తొలి (స్రవక్తలు రైతుల నుంచివచ్చినవారు. పంచభూకొలను కీ క్తించారు భూమ తనుః శక్తిని ఆరాధించారు. సూర్యునివలన వర్షం, వర్షం వలన ఆహారం వస్తుందని వారు అన్నారు. ఆహారం అన్నిపప్రాణులకూ ఆధారం అని అన్నారు,

రెండు శతాబ్ధాల (క్రితం వరకు భారతదేశం సిరిసంపదలతో. తులతూగ్‌ తుండేది. దేశదేశాల వ రకులను, వాణిజ్యకులను; సైనిక సొహవీకులను ఆకర్ష స్తుండేవి అకృరు చ(క్రవ ర్తి సంపద రోమన్‌ చక్రవర్తి 5వ చార్లెస్‌ నంపదకంళే, (థెంచి చకవర్షి 14 వ లూయీ సంపదకంటి ఎన్నోరెట్లు ఎక్కువ"వుండేదట! ఆయినా అతన పరిపాలనలో సామాన్యజనులు దార్మిద్యంతో మాడేవారు. పాలకులు ఆడంబరంగా జీవిస్తుంకే (ప్రజలు పస్తులుండేవారు.. ఆ కొలంలోకూడా దైనో ఇండియా వంటి దేశాలలో పేధ్యపునీట్‌ పారుదల ఫొకర్యాలుండేవి, అయినా కరువు కౌటకాలు లేకపోలేదు. దేశాల (పజలమధ్య వలెనే దేశాల మధ్యకూడా పేధ నంవన్న తారతమ్యాలు ఎల్లప్పుడూ ఉంటూనే ఉన్నాయి వ్రనికళ్రి లూటీలు వరాజిత దేశా లను దార్శిద్యంపాలు చేళాయి. కొల్ల గొట్టిన దేశాలు సంపన్నమైనాయి సాంఘిక సమానక్వమనే ఆధునిక సిద్దాంతం వచ్చేవరకూ చిన్నచిన్న సమాజాలతో మామే దార్మిద్యం తక్కువగా ఉండేది తొలికాలంలో (ప్రభుత్వం ఎంత పెద్దది, ఎంతగట్టీది అయితే కొద్దిమంది నంసన్నులకు, అధిక నంథ్యాక (ప్రజలకు మధ్య ఆర్టీక తార తమ్యాలు అంత ఎక్కువగా ఉండేవి. పారిశ్రామిక్‌ విష్లవమూ, వలనపాలనా వ్యష్టి దేశాలమధ్య ఆర్థిక తారతమ్యాలను అధికం. చేశాయి. ఐరోపొలో కాత్రవిజ్జానం ముందుగా 'ెరిగినందువల (ఫజల ఆయురాయ విషయంలో పశ్చిమ ఐరోపాకీ: దక్షీణి అసియాకి మధ్య ఎంతో వ్యత్యాసం ఉంది= 19 న ళతాల్ది 'ప్రారంభంనాటి నరకు అన్ని దేశాలలో సగటు ఆయుర్గాయం కుడీఎడంగా నమంగానే ఉండేది ఈనాడు సంపన్న దేళాల సిరిసంపదలకు విం ఆధుకశాస్త్ర నంకేతిక విజ్ఞానం ఎంతకొరణమో, వలస పొలకుల దోపిడికూడా అంతగా కారణం

ఒక దేశపు సాంకేతికాఖివృద్ది ఆ చేశంలో ఎంత 'పేక్నాలజీ ఉన్నదనేదాన్ని బట్టి పుంటుంది, (ప్రపంచ (వ్రజలి ఆవనరాలనూ;, వాటిని తీర్చగల సాధనాలనూ సర్వే చేసిన _జైతే అతులిత థోగభాగ్యాలూ అమిత దారిద్యమూ (వక్కటప్రక్కనే ఉన్నాయని మనకు తెలు స్తుందీ. పశ్చిమ ఐరోపాలో, ఉత్తర అమెరికాలో పోషకా హారవినిమయాన్ని పరిమితం చేసుకోటం ఎలా అనేది వారి సమస్య _ ఎందుకంపే శరీరపోషణకు కాపలసినదానికంశు 22 శాళం ఎక్కువ వారు తరటున్నారువారు మరి

లగి ఇందిరా గాంధీ కొన్ని ఇతర దేశాలలోనేమో (ప్రజలు యావన్మందీ అపోషకత్వంతో బాధపడు తున్నారు. మా దేశంలో వానలుపడితే పండగ, లేకపోతే ఎండగ అన్నట్లుంటుంది. లేమికి అర్థం

లేమి అనేదానికి నిర్వచనం ఎస్సుడూ ఒకలాగే ఉండదు. మెక్నాలజీలో ఒక దళ నుంచి మరొక దశకు మారుతున్న స్థితిలో, ఆదాయాలు "పెరిగినప్పుడు (ప్రజల ఆలవాట్లలో చాలామార్చులు వస్తాయి. కావలపింది ఏమిటి అనే విషయంలోకూడ వారి దృష్టిలో మార్చువస్తుంది. ఆదనప్ప ఆదాయాలలో స్వల్చ్బభాగం మాత్రమే ఆహారంకోసం తదితర అవనర ఖర్చుల వనిమి_త్సం ఉపయోగించబడుతుంటుంది. కాగా ఎక్కువ భాగం నడమంత్రపుపిరి (ప్రదర్శనాలకు వినియోగపడుతుంది. ఉదా హరణకు భారతదేశంలో ఆదాయాలు పెరగగానే ఆ పెరిగిన వర్గాలవారు అదివరకు తింటున్న జొన్నన్నం మానేపి వరి; గోధుమ వంటకాలు తినడం గొప్పగా భావిస్తు న్నారు. పాతకట్టూబొట్టు మానేపి బస్తీ దుస్తుల ఆలవాట్లకు లోనవుతున్నారు. *“ఆవసరం' ఆనేదానికి ఆర్థిక న్వభావమేగాక; మానసికమైన స్వభావంకూడ ఉన్నది.

లేమిలో కనీసం మూడురకాలున్నాయి. జీపనాధార అవసరాల కొరత ఒకటిం అంపే కనీస పోషకాహారం, బట్ట ఉండటానికి ఇల్లు వగ్రైరాలు. శెండవదిః చదువు నంధ్యలకు అవకాశం లేకపోవటం, ఆంశే జీవిత వికొసొనికి అవకాశం లేకపోవటం. ఇక మూడవది మంచి ఖీవితోనికి అవసరమెనవనుకుంటున్న అదనపు పొకర్యాలు లేకపోవటం జూ

ఆన్నాతురులకు దేవుడు అన్నపు ముద్దలో కనవడుతాడని గాంధీమహోత్ముడు ఒకసారి అన్నాడు మరి కోట్లాదిజనులకు ఇప్పటికీ తిండి తప్పక దొరుకుతుందన్న హోమీలేదు వెనుక చిక్కివున్న దేశాలలో ఆహారధాన్యాలు నగటున సాలుకి తలనిరి 200 కిలో(గ్రాములుకూడాలేదు, సంపన్న దేశాలలో ఇది 1000 కిలో(గ్రాములుదాకొ ఉన్నది, ఇక్కడ మరో సంగతి కూడా జ్ఞాపకం పెట్టుకోవాలి, సంపన్నదేశాలలో ఖర్చయ్యే ధాన్యాదులలో $0 శాతం స్వయంగా (ప్రజలు తినరు. ఆ ధాన్యం పశుపత్యాదులకు పెట్టి వాటి మాంసాదులు వారుతింటారు. 18970 లో సంపన్న దేశాలవారు 875 కోట్ల మె(టిక్‌ టన్నుల తృణధాన్యాలను పళుగ్రానంగా ఉపయోగించారు. చైనా, ఇండియా 'దేళాలలో జనులు, పెంపుడు జంతువులు కలిసి తిన్నదానికంశ ఇది చాల ఎక్కువ 196? నుంచి అమెరికాలో మాంసాన్నిచ్చే జంతువులను మేసటానికి ఇండియాలో ఖర్చయ్యే మొత్తం ధాన్యమంత మొత్తం అదనంగా పెడుతున్నారిని ప్రముఖ అర్థిక వేత్త బార్బరావార్డ్‌ అంటున్నది ఇది ఇలా ఉండగా ఐక్యరాజ్యసమితి అంచనా ప్రకారం 18"0- 983 మధ్య (ప్రపంచ ఆదనపు ఆహార ఆవనరాలు సంపన్నదేశా లలో 27 శాతం వర్ధమాన దేశాలలో 72 శాతం పెరుగుతుంది.

శేమిలేని [వవంచం 208 మౌలిక అసమానత

(ప్రపంచ సంవదల పంపిణిలో మొదటినుంచి ఉంటున్న విస్తార వై రుధ్యాలను నేటి (ప్రపంచ అహారనమన్య ఎ త్తిచూపుతున్నది (ప్రసంచ సంనదలు ఆసరిమిత మైనవి కావని ఇటీవలే గుర్తించాము. భూమి సంపిణీ సమానంగా జరుగలేదు, ఆమెరికొ, రష్యాదేశాలలో వ్యవసాయ యోగ్యమైన భూమిళలకు 0 8 హెక్టారులు ఉండగా? కినడాలొ అలక 2 "హెక్షారులు, అస్త్రేలియాలో 8 హక్టారులు ఉన్నది ఇతర సంపదల సంపిణీ కూడా ముఖ్యంగా -జళ్సాలీజే వగ్రైరాలూ ఇలాగే ఉన్నాయి.

ఇన్ని అసౌకర్యాలు ఉన్నప్పటికీ వర్ణమాన దేశాలు ఒక బృందంగా, వ్యవ సాయ రంగంలో, పారిశ్రామిక దేశాలతో సమానమైన ఉత్నత్తి శేటును సాధించ గలిగాయీ అంక్షే విశేషం కాదా? అయితే ఈ దేశాలలో జనాభా సెరుగ్గుతున్నందు వల్ల ఆహార అలవాట్లు మారుతున్నాయి. (వ్రజల కోరికలు (తవనరాలు) ఆదాయాల కంటే వేగంగా "పెరుగుతున్నాయి. కనుక అహారోత్స్తికీ జనావనరాలకూ మధ్యగల తేడాను (ళొరతనుు (ప్రపంచంలో పండే అదనపు ఆహార నిల్వల న్యాయసంపిణీ ద్వారా తీర్చుకోవాలి. ఎక్కువగా ఈ అదనపు పంటలు _త్తర అమెరిక సంపన్న దేశాలనుంచి రావాలి. (ప్రపంచంలో అదనపు ధాన్యపుపంట ఆమెరికొ: కెనడా చేతులలో హెచ్చుగా ఉన్నది. మధ్యప్రాచ్య దేశాలవారి చేతుల్లో (వ్రవంచ నూనెనంసద ఉన్న దానికంటే వీరి చేతుల్లో ఇదే ఎక్కువగా ఉన్నదిః

ఆహార సహాయం అనేదానివల్ల అదనపు వంట సండించే నంపన్న దేశాలలో రైతులు, ధరలు పడిపోయి, దెబ్బతినకుండా కాపొడబడుతున్నారు కొన్ని దళాబ్గాల పాటు ఈ దేశాలలో పంటలు పండించే ఎకరాలను తగ్గించి పంటి పండించనందుకు (ప్రభుత్వాలు రై తులకు డబ్బు చెల్లించేవి. ఇప్పుడు ఆమెరికోలో సంటలు పండిం పొలం వి సీకంమీద వరిమితులు తొలగించారు. అఆయికే ఆ దేశంలో ఆహారధాన్యాల వాడకం 'ఏగ్రగంది, వారి వాణీజ్యవద్ధతులు మారాయి. వహాయం విషయంలో వారి వై ఖరులు మారాయి... కనుక ఉత్తర ఆమెరికా అదనపు వంటలమీద _ దీర్ధకాలప్ప ఆశలు 'సపెటుకునే ఆవకాశం పోయింది. అందుబేర వర్థమానదేశాలు శమ తమ పంటల ఉత్పత్తిని 'రూరుగా పెంచుకోవాలి. ఈ దేశాలలో ఇతర రంగాలలో అభివృద్ది కుంటు పడకుండా సాగాలంటే ఇదొక్క కే నమ్మకమైన (ప్రాతిపదిక.

1070 తో భారతదేశంలో పెద్ద కరువువచ్చి వడుతుందని సాంకేతిక శాస్తాంది విపుణులు అప్పట్లో జోస్యం చెప్పారు. నిజొనికి, ఆ నంవత్సరంలో నే మాకు పుష్క లంగా పంటలు పండాయి. మాకొత్త వ్యవసాయ విథానం ధారాశంగా ఫలితాల విచ్చింది. $0 లక్షల మెట్రిక్‌ టన్నుల ఆదనపు ధాన్యపు నిల్వలు మేము సీకరించుకో గలిగొము. కాని ఆ మరు నంనత్సర మే కొన్ని అనుకోవి నంఘటనలు సంభవించాయి. కోటిమంది శరణారులు మా చేళంలో వచ్చిపడ్డారు యుస్ధం వచ్చింది ఆ వెనువెంటనే దేళాన్ని తీవ్రమైన అశావృష్టి పిడించింది, విదేశీ సపోాయం విల్ఫి వేయబడింది, వూ

న! ఇందిరా గాంఢీ

అదనపు నిల్వలు కరిగిపోయాయి. అయినా కొద్దిపాటి దిగుముళులతో నరిపెట్టుకో

గలిగాము ఇంతలోనే (పపంచ వ్యాప్తంగా (దవ్యసంవోభం ఏర్పడింది మిన్ను ముట్టిన-నూనెంధరలం బెడద నచ్చిపడింది ఇవి చాలవు అన్నట్లు అనొవృష్టి ఆ మరు సంవత్సరం కూడ పీడించింది.

(పస్తుత ఆహార సంక్షోభం ఈనాడు (ప్రపంచాన్ని ఆవరించిన ఆహార కొరత పరిస్టితి 1079 ఈంచి జరుగు తున్న సంఘటనల ఫలితం అనేక ఖండాలను అనావృష్టి ఆవరించింది సోవియట్‌ యూనియన్‌, వై నా, భారతదేశం, ఆధ్రికొలో కొన్ని దేశాలు ఆగ్నేయ ఆసియా దేశాలలోంఇన్నిచోట్ల ఒకేసారి నంటలు పడిపోయాయి... (ప్రపంచం మొత్తంమీద తృణధాన్యాల శ్పొత్తి క ళాతం అనగా 8 కోట్ల మె[టిక్‌ టన్నులు ఉత్పత్తి తగ్గి ఖోయింది. ఇటువంటి పరిస్థితులలో ఆదనంగా పండించిన దేశాలు తమకు వీలైనంత ఎక్కువ లాభాలు వచ్చేట్టు చూదుకోనడం నహజం. ధాన్యం ధరలు మిన్నంటాయి. అనలే (ద్రవ్యోల్బణంతో ఇబ్బందిపడుతున్న (ప్రపంచంలో ఈ ధరల 'సెరుగుదలా, మానె ధరల పెరుగుదలా కలిసి వర్భమాన దేశాలకు కష్టాలను ఎక్కువ చేసాయి. ధాన్యాల వ్యాపారాన్ని (గ్రమబద్ధం చేసే అంతర్జాతీయ వ్యవస్థ ఏదీ లేనందువల్ల క౪జఅదనపు” సంటలు పండించిన దేశాలు వాటిని ఎక్కువ ధర ఇవ్వ గల్లిన ఏ ఒకటి రెండు దేశాలకో అమ్ముకోవటం జరిగింది స్ట భారత దేళావికిస్పుడు విదేశీమారక (ద్రవ్యం కొరత సమన్య వచ్చిందంటే

పెరిగిన ఆహారపు ధరలూ, ఎరువుల ధరలూ, నూనె ధరలూ-దాదాపు ఇవే అందుకు కారణం, మా దేశ ఇంధనావనరాలకు నూనెకు బదులు ఇతరాల నుపయోగించే అనకాకాలన్నిటిని పరిశీలిస్తున్నాము మరి ఆహారం ఎరువుల విషయంలో అటువంటి నూడ్గాంతరాలు లేవే నూనె ధరలు సెరిగినందువల్ల (ప్రపంచమంతటా ఎరువులకొరత 'ఫెరిగింది. వర్ధమాన దేశాలలో ఎరువుల వాడకం "అపారంగా పెరగటం కూడ ఈ కొాణతరు కొారణం అమెరికాలో పార్కులు, లాన్‌లూ వంటివి పచ్చగా, వుంచుకోన డావీకే ఏటా 30 లక్షల మెట్రిక్‌ టన్నుల ఎరువులు వాడతారని ఎక్కడో చదివాను 1871లో మా దేశంలో పొలాలన్నిటికి లభించిన మొ తం ఎరుపులకంళే కూడ ఇది ఎక్కువ. త్మీవఆహార సంక్షోభమూ, అధికోత్ప త్రికిగల అవకాశాలను వినియోగిం చుకోలేక పోవటమూ ఆఫ్రికాలో మనకు కనపడతాయ. అక్కడి సహేలియన్‌ మండ లంలో చాలా సంవత్సరాలుగా అనావృష్టి వుంటున్నది, ఆదే ఇండంలో తలనరి భూమి సంవదకూడ ఎక్కువే అక్కడి ఫొవ్ని తెగుళ్ళను వాటికి కారణమెన (క్రిమి క్రీబకొలను విర్మూలించగల్గి కే వ్యవసాయాభివృద్ధిక ఆపారమైన అవకాశమున్నది. ఇలా చ్చేయగల్లినప్పుడు దాదాపు 70 లక్షల చదరపు కీలోమీటర్ల" నేలను _-అంపే ఆమెరి కాలో పంటలు పండించే మొత్తం విస్తీ్రం కంటే 'ఏక్కున నేలను వ్యవసాయ యోగ్యం చేయవచ్చును, ణి

'శేమిలేవి నవంచం శ్‌

ప్రపంచంలో ధాన్యాల విల్వలు చాలా నడిపోయా 2. 1081ల 15.4 కోట్ల మెట్రిక్‌ టన్నుల ధాన్యాలు. విలవ ఉన్నాయి. అప్పట్లో కొవాలని పంటలు పండి౦చ్‌ కుండా పదిలివేపిన నేల కోట్ల మెటిక్‌ టన్నుల "వంట వివ్వగలది కొగా 1874 లో ధాన్యాల విల్వలు 8.8 కోట్ల మెట్రిక్‌ టన్నులు మాత్రమే ఉంది. అంటే (ప్రపంచానికి నాలుగు వారాలకు నరిపోయినంత మూశత్రమే అదికూడ అఆదనపువంటలు పండించే దేఠకాలలో మొత్తం పొలంలో వంటలు పళిడించగా: కనుక ఆకన్మకంగా ఏర్పడే (ప్రకృతి ఈతిబాధల సందర్భంలో ఆదుకోగల శక్తి ప్రపంచంలో బాగా తగ్గి పోయింది,

(ప్రపంచంతో పంటలు సండించగల ఆవకాళాలకం టే తెండి అఆవనరాలే చాటి ఎఖ్కవగా పెరగొచ్చు. సమితి అహార వ్యవసాయ సంస్ధవారి అందస్రాలి (ప్రకారం (ప్రస్తుతం ప్రపంచంలో తృణరాన్యాల ఉత్పత్తి 120 00,40,000 మెట్రిక్‌ చన్నుల మాస్రమే వృంది ఏటా 25 కోట్ల మెట్రిక్‌ బన్నులై నా దేవిమీద ఎక్కువ వంగే శే తస్స 'పెకుగుతున్న జనావసరాలకు సరిపోదు. - 1880 నొటికి నర్ధమౌన- దేశాలలో 8.5 కోట్ల మెట్రిక్‌ టన్నుల అహారదాన్యాల కొరత ఏర్పడవచ్చు, ఈ విధంగా పెరుగుశున్న అవసరాలకూ పెరగవలపిన పంటలకూ మధ్య తేడా "ఒక్క నర్ధమాన దేశాలకే కాదు సంపన్న దేశాలకూ "పుంటుంది, 1$74=85 మధ్యకాలంలో అమెరికాలో ఆర్థికావసరాలకు కావల్సిన 'పెట్టుదిడి 800 విరియన్లుదాకా తగ్గపోతుందవి న్యూయార్క్‌ "స్టాక్‌ ఎక్స్చేంజి అధ్యక్షులు కేన్స్‌, జే వీడామ్‌ అంటున్నారుం

కనుక మూడు స్పష్టమైన చరణ అవనర్యం ॥

= వక్షమాన దేశాలలో అధికోత్ప త్తీవి సొధించాల

జ్‌ అసాధారణ పరిన్తితులతో వంలచ దెబ్బ తిన్నందువల్స ఏర్పడే. కొరతల సందర్భంలో అంతరాతీయ సరఫరాల విధానావ్ని (శ్రమఐద్ధం- చేప్రేఎర్పాటుండాలి.

8 అవనరీన దిగుమతులకు డబ్బుండాలంటే వర్ధమాన దేశాలలో కొను గోలుళసక్తివి బాగా పేంచుకోవాలి.

ఇతోధిక ఆహార సరఫ్తరాలు -

ఈ విషయంలో మొదటి బాధ్యత వర్ణమాన దేశాలదే, అనటంలో సందేహం లేదు, ఈ దేశాలు తమ సొలాలను సారవంతం జేనుకొవి 'వేద్యపు పీటీవనరులన వివియోగించుకొవి, ఎరువులనుతత్ప త్రి చేసికొని, ఆధికాహారోత్స శ్రీకి తోడ్పడే కష్ణ పద్దతులను రూపొందించుకొని, ఈ కృషికి ఎక్కువ (ప్రాధాన్యమిచ్చి పని చేయాలి! సంపన్న దేశాలలో పారిశ్రామికోత్స త్తులవలెనే వ్యవసాయోత్స త్తులను కూడ" భీ ఉత్ప త్తి పద్ధతులలో నిర్వహించుకొంటున్నారు. ఆక్కడ వ్యవసాయంకూడ ఒక పది శ్రమగో రూపొందింది. "కొలదిమంది న్యవసొయవారులు యంత్రాల సహాయంతో ఎక్కుప ఎకరాల పొలంలో పంటలు వండీ స్తున్నారు, అధువిక యాంతిక వ్యవసాయ సద్ధతులవల్ల తలనరి ఉత్స త్రిేటు షెళిగీసందువల్ల- ర్షైతు లాదాయాణ సెరిగార్లు?

వ08 ఇందిరా గాంఢీ కాగా భారతదేశంలో మరింత ఎక్కువమంది రై తులు మరింత తక్కువ పొలంలో వంటలు పండించవలపిన పరిస్థితిని ఎదుర్కొంబున్నాము.

భారతదేశంలో విరుద్యోగుల సంఖ్య తలసరి ఉత్ప త్తిరేటు దృష్ట్యా చూచి వస్పుడు భయంకరంగా వుంటున్నది. మా లేమికి కొలమానం ఇదే. కనుక (ప్రతి ఎక రాలో పండించే పంటను శాస్త్రీయ సద్ధతులద్వారా మా సహజ ఎరువులను జనబలాన్ని ఉపయోగించుకొవి పీళ్నై నంత తొందరగా పెంచుకోవటం మా తక్షణ అవసరం.

మా (గ్రామీణ (ప్రజలు కాన్త్రీయ న్యవసాయ పద్దతులను ఎక్కువగా వినియో గించుకొని పీల్లై నంత ఎక్కునమంది పనిచేపినప్పుడే ఈ లక్ష్యాన్ని సాధించగలము. దురదృష్టపళా త్తు వ్యృవపాయరంగంలో కూడ మా (ప్రణాళికలు చాలవరకు సంపన్న దేశాలలో భారీఉత్పల్తి పద్ధతిలో రూపొందిన నమూనాలపై ననే, ఇక్కడి (ప్రత్యేక పరిస్థితులను గమనించకుండా రూపొందించటం జరిగింది. నిషణులూ, సాంకేతిక పరిజ్ఞానమూ ఈ పరిస్థితిని కల్పిస్తున్నారు. మా కార్యక్రమాలు, మా (గ్రామీణ స్త్రీ, పురుషులను (ప్రధానంగా లెక్కలోకి తీసుకోవాలి. కౌని వారిని పక్కకు నెట్టి వేయటం జరుగుతున్న దీ పథకాలలో.

• వై తులలో వారిభార్యలలో ఆన క్రినీ, ఉత్సాహాన్ని రేకెత్తించాలి. ఉత్పత్తిని పెంచటమే కాకుండా పండించిన ధాన్యాన్ని సకాలంలో మార్కెట్‌కి చేర్చేలాగ వారివి (ప్రోత్సహించాలి, (గ్రామాల సమగగ్రాభివృద్ధీలో కాస్త్రీయ వ్యవసాయం ఒకభాగం కావాలి. (గ్రామీణ జీవితంలో ఆర్థికంగా? రాజకీయంగా, సాంస్కృతికంగా కూడా స్రీలు చాలా ముఖ్యధూమిక నిర్వహిస్తారు, కౌని చాల అభివృద్ధి కార్య(క్రమాలు వారి (ప్రాముఖ్యాన్ని గుర్తించటంలేదు

భారత దేశంలో ఆధునిక భాకీసరిశ్రమలు చాలానేఉన్నాయి. ఆయినా దేశంలో విస్తార పాంతాలకూ; అనేకమంది (ప్రజలకూ ఇవి అందుబాటులో లేవు. అందుచేత ఇంకా చాలామందికి పొలంసనులే చేసుకోక తస్పటంలేదు. (గామ (ప్రాంతాలలో జీవితం కష్టంగా ఉంది. కనుక చిన్న సరిశమలను, (గ్రామీణవృ త్తులను అలక్ష్యం చేయకూడదు. వాటి అభివృద్ధికి మధ్యరకం సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని బాగా ఉపయో గించవచ్చు; ఈ మధ్యరకం 'వెక్నాలజీ ఆధునికీకరణకు సరిపోదన్న మాట సరై నడి కాదు. నిజావికది అందుకు తోడ్పడుతుంది. పనిలోసామర్హ్యం పెంచడానికి థ్రెక్కల చాకికి తగ్గిండానికీ ఇది తోడ్పడుతుంది (సజలు ఉన్నచోటనే తమ నృతత్తు లను పృద్ధిపరచుకోటావికి వీలుగా ఇది జరగాలి.వర్ధమాన నమాజాలలో (ప్రజలు ఉన్న చోటనే వారికి పనులు కల్పించే కార్య[(క్రమాలకు ఏప్పుడూ వీలుంటుంది స్టానికంగా లభించే వస్తుసామ్మాగ్రితోనే ఈ పని చేయవచ్చు. ఇరీదై న దిగుమతులు అవసరంలేదు.

సంసన్న సమాజాల పద్ధతులనూ (ప్రమాణాలనూ విచక్షణారహితంగా అనుస

ఠించటంవల్ల విలువలు నెలవులు తప్పుతున్నాయి. అంతర్జాతీయ పద్ధతులను అనుక రించటంలో ఉష్ణదేశాలవా స్తుిల్చులు, కొన్ని నంధర్భాలలో స్టావికశీతోస్ణ పరిస్థితు లను లెక్కలోకి తీసుకోట్లం కూడా మరచిసోళున్నారు.. ఏర్‌ కండిషన్‌గదిలో

శేమిలేని చవ్రవంచం శి? కూర్చోటానికి బాగానే ఉండవచ్చు కానీ పొలంలోనో, ఫ్యాక్టరీలోనో ఉత్స ్తికి అవసరమైన విద్యుచ్భ క్రిని దీనికి మళ్ళి స్తే జరిగేదేమిటి? అలాగే. వనివారి ఆవన రాన్ని తగ్గించే పద్ధతులు కాలాన్ని ధనాన్ని పొదుష్పచేసేవిగా మంచినే కొనచ్చు కానీ ఈ పద్ధతులు పనులు అవసర మైనవారికి పనులు లేకుండాచే స్తే ఏమవుతుంది? ఇ౦జి సీరింగ్‌ రంగాలలో ముఖ్యంగా వ్యవసాయ ఇంజనీరింగ్‌లో పరిశోధన జరిపేటప్పుడు స్టానికజనులళ _క్రి యుక్తులనూ, అనుభవాన్నీ; స్టానికవ స్తు సామగగ్రివి నిండుగా వివి యోగించుకోటానికి తోడ్పడే పద్ధతులు ఈ పరిశోధనవల్ల రావాలి. ఇవి నంపన్న, దేశాలపద్ధతులకు భిన్నంగా ఉండవచ్చు. ఆయినా స్థానిక అవసరాలకు సంతృప్తి కరంగా ఉపకరి స్తేచాలు. లి ఆధునిక వ్యవసాయ కార్య(కమాల ఆవళ్యకత

'సేద్యపునీటి సాగు సొకర్యాలున్న (ప్రాంళాలలో ఒకటికి రెండు నంటలు వం డించి మరింతమందికి పనులు చూపవచ్చు మెట్ట (ప్రాంతాలలో శాస్త్రీయ న్యవసాయ పద్ధతులు మరింత ఉపయోగం. " ఉప్తు ఉపోస్త మండలాలలో పుష్కలంగా సూర్య రళ్మ్ళి భూసారమూ ఉన్నందువల్ల ఏణొది సొడవ్సీనా ఏదో ఒక నంట నండించవచ్చు. సమితి ఆహార వ్యపససాయం సంస్ట రూపొందించిన (వవంచ వథకంలో: ఉష్ణమండల దేశాల (గ్రామీణ (ప్రాంతాలలో నిదేద్యోగాన్ని తగ్గించి ఇంకింఠమందికి పనలు చూపే లాగ సాలుకు రెండు మూడు పంటలపద్దతి ఉపయోగపడాలని సూచించబడింది. గంగానదీ మైదాన (ప్రాంతంలో భూగర్భజల వికేపాలు పుష్కలంగా ఉన్నాయిః ఈ పీటివి వినియోగించుకోవటానికి కొన్ని చొకపద్ధతులను మా రైతులు రూపొందించు కున్నారు. అయితే విద్యుచ్చ క్రిగానీ, డీసెల్‌ ఇంజన్లుగొవీ ఉంటే తప్ప గొట్టపు బావువంటి ఈ పదతులు ఏపశీయవు. ఇవి లభించకపోతే ఆమేరకు ననులు తగ్గి పోతాయి. ల

వ్యవసాయంతోపాటు కోళ్ళ పొడిపరిశ్రమలను కూడా విర్వవాంచుకునే అవ కొశం దేశమంతటా విరివిగా ఉన్నది. ఇందువల్ల రై తులకు పనులూ ఉంటాయి, ఆదాయమూ "పెరుగుతుంది. ముఖ్యంగా చిన్నరై తలకూ సొలంలేని రై తులకూ ఇదిలాభం. అయితే ఈ మిశ్రమపద్దతిగురించి సమ్మగమైన శాస్త్రీయ పరిశీలన జరగాలి పుష్కలంగా ధాన్యం వండేచోటనే కోళ్ళు పరిశ్రమ పెట్టదగును ఎందు కంళే కోళ్ళకు తృణధాన్యాలు కొవాలి? కోగా ఆవులు, గేదెలువంటి పశువులు మను వలు తినని తిండి తింటాయి. కనుక పళువులు మౌనపులకు తోడ్పడే వేకాని మనతో పోటీసడేవికావు, చె నాలో పందులు వంటివాటిని మురికినీటి శుద్ధివంటి పను లకు బాగా ఉపయోగించు పంటున్నారు. ఇటువంటివి ఆక్థి కాభివృద్ధికి బాగా తోడ్పడు శత్రాయు,

జూలై ఆగష్టు మాసాలలో ఇండియా తూర్చు రాష్ట్రాలలోనూ, బంగ్లా దేశ్‌నూ తరచు _నరగ్‌లువచ్చి విపరీతమైన నష్టం కలిగిస్తుంటాయి. (బ్రహ్మపుత్ర

288 ఇందిరా గాంఠీ లోయనంగతి పరేనరి. సరదలను అదువృచేయటం అన్నివేళలా సాధ్యమయ్యేపని కాదు. సాధ్యమైనా బోలెడంత వ్యయమవుతుఎది (ప్రస్తుతంలో ఈ (ప్రాంశాలలో వరదల తరుణంలో నే ముఖ్యపంటలు పండిస్తున్నారు అందుచేత తరచు పంటలు వరదలపాల్లై పోతుంటాయి. కనుక భూగర్భ జలాన్నీ “పేద్యపువీటి సాగు సొక ఛ్యాన్ని ఉపయోగించుకొని నరదలు రానీనెలలలో ముఖ్య పంటలు పండించుకునే ఏర్పాటు చేసుకుంయే మంచిది అయితే దీనికి కూడా విద్యుచ్భ క్రీ కావాలి.

ఆధునిక యంత్రాలతో చేసే వ్యపసాయంఉన్న విద్యుచ్చక్రిలో చాలాభాగాన్ని వినియోగించు కుంటున్నది. ఇండియాలో ఒక కితో[గ్రాము బియ్యపు ఫొటీను పదా ర్థాన్ని ఉత్పత్తి చేయటానికి 284 కిలో___కెలోరీల క_క్రిని వినియోగించగా సంపన్న దేశాలలో ఒక కిలోగ్రాము గోధుమ (ప్రొటీను ఉత్పత్తికి ? 800 కిలో.--3ెలోరీల శక్రీన, ఒక కిలోగ్రాము ఆవుమాంనపు (పొటీను పదార్థ ఉత్పత్తికి ర5 000 కిలో శెలోరీల శాక్టినీ వినియోగి స్తున్నట్టు లెక్కలు తెలుపుకున్నాయి.. పేద దేశాలు తమ న్యవసాయాభివృద్ధికి అపురూపమైన వ్యయపూరిత మైన, కాలుష్య కౌరక మైన రకాల శ_క్రిీమీద ఆధారపడకుండా చూచుకోవాలి.

బొగ్గవంటి ఇంధన ఆధారాలులేని వక్టమానదేశాలు క కిని పొదుపుచేసుకో నటం ద్వారాను, వృధాగా పోయేదానిని తిరిగి ఉపయోగించుకొనే పద్ధతులద్వారా స్యవసాయాభివృద్ధికి (ప్రయత్నించాలి ఇదే ఉత్తమమైన పద్ధతి. భారతీయరై తులు మొదట్లో చాలాకాలం ఆధునిక వ్యవసాయ పద్దతులను నమ్మేవారుకాదు కాని గతో వది? పన్నెండు సంవత్సరాలలో అధునిక పద్దతులను బాగా అనుసరించి కొత్త కొత్త సంటలు పండిస్తున్నారు. పారిశ్రామికీకరణ సాంప్రదాయక భ్రామీణనృ త్తులను పక్కకునెట్టి వేపినశ్హే ఆధువిక వ్యవసాయం వచ్చిన తరువాత రైతు పాతపద్ధతులలో మంచి వాటినికూడా వదలి వేస్తున్నాడు. వేయవలపినదానికం'ఓే ఎక్కువగా రసాయ నిక ఎరువులు వాడుతున్నాడు. సేంద్రియ ఎరువులనుకూడా ఉపయోగించవలసిన అవసరాన్ని గురించి రై తులకు తిరిగి తెలియచెప్పాలి అలాగే ఇతర విషయాలలో కూడా మనకు తెరిపినవీ, ప్తాతవ్కీ చొకగా లభించేపీ...-అన్నీ నిరుపయోగమైనవి ఆపకార మైనవీ కానక్కర లేదు.

వర్టమానదేశాలు ఎరువులకొరతకం శే. తెగుళ్ళ-.మందులకొరత మరింత తీవ్రంగా ఉంటున్నది ఉష్ణప్రాంత పరివితులు క్రిమికీటకాలకు మరింత అనుకూల మైనవి. స్థానికంగా పనికిపీచ్చే తెగుళ్ళ “నివారణ పద్దతులను అనుసరించటం వీటి నిర్మూలనకు ఒక మార్గం. తెగుళ్ళువచ్చిన తరువాత నిర్మూలించటంకం కే రాకుండా నివారించుకోవటం మంచిది కీబకొలను కీటకాలే చంపుకొనే పద్దతిని శాస్త్రీయంగా ఉపయోగించుకోవటం లాభసాటిగా ఉంటుంది, వేపవి_త్తనాలనుంచి తయారుచేసిన పాకాన్ని ఎరువులతో కలిపి ఉపయోగించటం ద్వారా తెగుళ్ళను తగ్గించవచ్చు. ఇటు వంటి స్థానిక పద్ధతులను (ప్రోత్సహించటం మంచిది. ళ్‌

రాను రాను ఇంధనం శరిగి పోతున్నది దాని ధరలు -పెరుగుతున్నవి గనుక

లేమిలేవి వ్రవంచం 290 సంవన్న దేశాలు కూడా దీనిని పొదుపు _చేనుకొనవలవిన స్టితి ఏర్పడింది. విజ్ఞాన సాంకేతిక వేత్తలు సూర్యరళ్ళి నుంచి, గాలినుంచి, 'నమ్ముదపు అలలనుంచి శక్తిని ఉత్ప త్తిచేపే పస్తగుంను ఇంకా దైనందిన ఉపయోగానికి శ్రేవలసిఉన్నడి. ఇన్నుడు దీవి విషయంలో అందరూ చాల శ్రద్ర చూప్పతున్నారు కొన్ని (ప్రయోగాలు జరుగు తున్నవి ఇంతవరకూ నూనపులు ఉపయోగించుకోకుండా ఉన్న (వ్రకృతిళ క్రి ఆధా రాలను వీవైనంత త్వరగ ఉపయోగంలోకి తెచ్చుకోవాలి. పెరుగుతున్న జనాభాకు పనులు చూపటానికి ఉత్స తి అవసరాలు తీర్చుకోటానికీ ఇది అవసరం. అభివృద్ధి వ్యూహాలు, వనరులకొరత (పకృతిలోపంవల్ల లేని సహజ నంవదలను పూరించుకోటానికి మూనవ ప్రయత్నమూ వ్యపస్టీకరణలో మార్చుమూత్రమే చాలదు పెట్టుబడి సాంకేతిక విజ్ఞానానికి బదులు కార్మికశ _క్రిని న్యతమే వివియోగించుకున్న వ్యవస్థలలో ఆహార కొరతలు తప్పలేదు. సోవియట్‌ యూనియన్‌ చైనాదేశాల ఆవారోత్ప _త్హిలో ఏర్పడుతున్న ఒడుదుడుకులు తత్ప్సలితంగా విదేళాలనుంచివారు పెద్ద ఎత్తున ధాన్యాలు దిగుమతి చేసుకోవలపిన పరిస్థితి ఏర్పడటమూ ఈ విషయాన్ని విరూవి స్తున్నది. గళ కొలది సంవత్సరాలలో (వ్రపంచంలో వివిధ (ప్రాంతాలలో అలివృద్ది ముఖ్యంగా అహారోత్స శ్రి విషయంలో కనబడుతున్న తేడాలు వినిధ నద్ధాంతాల మంచి చెడ్డలను తెలుపుతున్నాయి కొన్ని రకాల భ్రళుశ్వాలూ రాజ్యాంగాలూ ఇతర వాటికం'ళె సత్వర అభివృద్ధిని సాధించగలవని అంటుంటారు. అతిగా వ్యక్తి స్వేచ్చ మానవహక్షులపట్ల “గ్రద్ద న్యాయవ్యవస్థ ఆర్డికొలివృద్ధికి అనరోధమని వీరంటారు కొన్ని (ప్రభుత్వాలు) దేళవ్యవస్థలు ౪మెత్తనై నవి” అని అక్కడ సత్వరాభివృద్ధి అవకాళాలు తక్కువవి వీరివాదన కౌవి వస్తు అర్థిక సంక్షోభం ఈ పిద్దాంతాలు తప్పని శేల్చింది. ఆరి కాభివృడ్ధి ఒక్‌ నంక్షిష్టమైన కార్యం కొన్ని దేశాలకంే మరికొన్ని దేశాలలో ఆర్థికొభివృద్ధి సత్వరంగా జరిగితే అందుకు ఆయా సమాజాల (ప్రభుత్వ వ్యవస్థల రూపాలే పూర్తిగా కారణమనటానికి వీలులేదు పుష్కులమెన నహజ వనరులూ. వాటి సమర్థ వినియోగమూ అభివృద్ధి విష యంలో చాల ముఖ్యభూమిక నిర్వహిస్తాయి పశ్చళి విపర్యయాలవంటి అనూ శ ్తులవల్ల హెచ్చుగా మారుతుంటాయి ఎప్పుడో ఒకప్పుడు ప్రతిదేశానికీ ఆహా రోర్ప త్రీచెబ్బతిన మొ తం ఆరిక వ్యవస్థను బెబ్బకొళ్లే పరిస్థితులు ఎదురు అవు తూనే ఉంటాయి. ఉత్ప తిని “పెంచుకోటావికి ఉన్నదానిని సమంగా పంపిణీ చేయ, టానికీ కృతనిశ్చయంతో 'వసచేయాలి. నమాజంలో క్రమకిక్షణకూడా వీటంత అవ సర మైనదే, అభివృద్ధి కృషిలో ముందు వనుకలను సరిగా విర్ణయించుకో వొలి. సహణ సంపదలకు ఒక ఫర్షిమితి ఉన్నదన్న విషయాన్ని మరచిపోకూడదు. దేశాలు

&00) ఇందికా గౌండఠీ వట్టెక ఇండియాలో ఆహార ధాన్యాల ఉత్పత్తి 3930-51 1౪71-72 ధాన్యం (000 000 మెటటిక్‌ టన్నులలోో వరి 22 05 48 0? గోధుదు 682 లర 41 మొక్క. జొన్న 2 04 650 జొన్నలు 8 08 18 04 ఇతర తృణ ధాన్యాలు రి 605 0.46 పప్పు ధాన్యాలు 820 1109 మొత్తం 550] 105 1? 1950-51 31973074 మొత్తం సంటల పొలం “1819 మిలియన్‌ 168 మిలియన్‌ వి్వీర్ణం హెక్టార్ల హెక్టార్ల మొత్తం ఇరిగేషన్‌ విస్తీర్ణం 22560 000 "హెక్టార్లు 46 మిలియన్ల హెక్టార్లు క పాలంలౌ ] 17% 27% న్మత్రజని ఎరువుల 55,000 మెట్రిక్‌ 1070 000 మెట్రిక్‌ వినియోగం టన్నులు టన్నులు ఆహారోత్స్తిని పెంచుకోటానికి చే సేకృషికి అంతర్జాతీయచర్యలు._అం కే ఆనూ హ్‌త పరిస్థితులలో ఆదుకోవటంవంటి చర్యలద్వారా తోడ్పడాలి (సస్తుతం కొరతలనే చూచి వ్యవసాయరంగంలో ఇండియాసహా అనేక వర్థ మాన దేశాలు సాధించిన గణనీయమైన అభివృద్ధిని మరచిపోకూడదు, 1947లో ఇంజీయాకు స్వాతంత్ర్యం రాకముందు, దశాబ్ధాల తరబడి నలిపోయిన వ్యవసాయో త్పత్తుల పెరుగుదల, 1850 లలో పంచవర్ష (పణాళికలు (ప్రారంభించిన తరువాత, ఏటా 8 5 శాతం లెక్కన సెరుగుతూపచ్చింది. అంయే, ఇండియా జనాభా పెరుగు దలకం'కే వడిగా వ్యవసాయాభివృద్ధిని సాధించింది. ఆయితే మేము అనుకున్నంత పచిగా ఇది జరగలేదనుకోండి 1850 (ప్రాంతంలో ఇండియాలో ధాన్యోత్స త్తి 5 0.5 5 కోట్ల మెట్రిక్‌ టన్నులు మాత్రం ఉండేది 1070 లలో ఇది 105. 10 కోట్ల మెట్రిక్‌ టన్నులదాకా పెరిగింది (పై సట్టికచూడండి ) 20 ఏండ్లలో మాధాన్యో త్తి రెట్టింపు అయింది. మొదట్లో ఈ పెరుగుదల పంట పొలాల విస్తీర్ణాన్ని పెంచుకోవటంద్వారా జరిగేది, రాను రాను ఆలా విస్తీ్షం పెంచే అవకాశం తగ్గిన తరునాళ (ప్రతి ఎకరాలో పంటరాలుబడివి పెంచుకొనే ప్రయత్నం చేయనలపివచ్చింది

శేమిబేని వపంచం న! 1080 ల మధ్యలో కోత్త వ్యవసాయ పద్ధతులు ఎక్కువపంటనిచ్చే మేలురకం విత్త నాలు విరివిగా ఎరుపుల వాడడం, సాంద్రవ్యవసాయ సథకొలు వగైరా. దేశంలో కొన్ని (ప్రాంతాలలో ముఖ్యంగా వాయువ్య ప్రాంతంలో వ్యవసాయాన్ని పూర్తిగా మార్చివేశాయి, పంటల విస్షవం ఇండియావంటి భిన్నపరిస్టితులుగల దేశంలో ఉత్ప త్తి వద్ధతులను పూర్తిగా న! వా ఆర్థంచేసుకున్న వారికెవరిక్షైనా పంటల విస్ణవం అనేదాన్ని గురించి మితిమీరిన ఆళాభావంగాన్తి ఆ తరువాత మితిమీరిన విస్పృహగావి కలుగదు. ఆలా జరిగిం దంటే వారికి ఇక్కడి వాస్షవన పరిస్థితి తెలియదనుకోవాలి ఇటీవలి సంవత్సరాలలో రసాయనిక ఎరువుల వాడకంలోనూ తెగుళ్ళ మందుల వినియోగంలోన్తూ మైనర్‌ ఇరిగేషన్‌ సౌకర్యాలను ఉపయోగించు కొనటంలోనూ, మేలురకం వి _త్తనాల వాడకంలోనూ, రై తులకు బుణ సోకర్యాలు (క్రయవిక్రయ సౌకర్యాలు కలిగించటంలోనూ చాలా అభివృద్ధి జరిగింది. ఈ (వ్రగతి కృషి మంద గించకుండా చూచుకుంటూ ఇతర (ప్రాంతాలకు కూడా వ్యాపింపచేయాలి. ముఖ్యంగౌ ఇప్పుడు మెట్ట వ్యవసాయ వద్దతులకు పెద్ద ఇరిగేషన్‌ పథకాలకు (ప్రాముఖ్యం ఇన్వ చె వ భి రుగు తున్నాయి బడుతున్నది. అలాగే సాంద్ర అభివృద్ధి పథకొలు అమలు జి ద లో (గ్రామీణ (ప్రాంతాలలో ఉత్పత్తి వ్యవస్థ చాలా ముఖ్యమైనది అందుకనే ఇండియా వ్యవసాయ కార్యక్రమాలకు, భూ సంస్కరణ కీలకమైనవి ప్తానింగు, కెక్నాలజీ ౯7 వ్యవసాయదారులకు గళ ఇరవై సంవత్సరాలలో ఇరన్వై లక్షల మంది వ్య స్‌ సౌంత పట్లా భూములు లభించాయి. భూములు లేని కొర్మీకులకు ఇళ్ళు స్థలాలూ, త్త య భూములకు పరిమితులు ఇళ్ళు కట్టకోటానికి బుణాలూ ఇవ్వబడుతున్నాయి వ్యవసొ క్రునా'ము విధించబాయి. అలా మిగిలిన భూములను భూములు లేవివారికి వంచి పెడుతున్నా ౧ అయితే ఈ కార్యక్రమాలు కొంత, మందకొడిగానే సొగుతున్నారా అంతర్జాతీయ స్థాయిలో నంపన్న దేశాలు నైన్చు- "క్నాలజీలను సమర్థంగా వినియోగించుకో గలుగుతున్నశ్లు మా దేశంలో ఆధునిక వ్యవసాయ పద్ధతులూ న్యవసాయ విస్తరణ సౌకర్యాలూ 'సేవరై తుల కంటే, నంపన్న రై తులకే ఎక్కువగా లాభిస్తున్నాయి.. ఆ విధంగా కలవారికీ? లేనివారికీ మధ్య వ్యత్యాసఎ పెరుగుకున్నది. ఈ అసమ స్థితిని తొలగించటానికి (గ్రామౌలలోని సంపన్న రైతులు (గ్రామాఖివృద్ధికి తోడ్పడాలి ఇటీవల చిన్న రైతులకు మెట్ట ('ప్రాంశాలలో స్యవసాయదారులకు తోడ్పడే కొత్త కార్యక్రమాలు (ప్రారంభించాము ఇండియాలో ఏ [ప్రాంతంలోనైనా అనావృష్టి ఏర్పడినప్పుడు పంటల నష్టం కంటి ఎక్కువగా (ప్రజల కొనుగోలు క్తి పడిపోతుంటుంది, ఇది మరింత తీవమైన

త్రీ0క్లీ ఇందీరా గాంఠీ నమన్య ఇందువల్ల ఏమవుతున్నదం'కే; ఇతర (ప్రాంతాలనుంచి అక్కడికి ధాన్యాలు ఉరికించినా అక్కడివారు కొనలేక పోతున్నారు అందుచేక అటువంటి చోట్ల కరువు సథకాలు (ప్రాకెట్టలను (ప్రారంధించవలపి వస్తున్నది 885-686 లలో వరుసగా రెండేళ్ళ తూర్పు రాష్ట్రాలలో అనావృష్టి ఏర్పడినప్పుడు, 80 లక్షల మందికి ఇలా కరువు పథకాలలో పనులు కల్పించాము 187 -72లో మహారాష్ట్ర గుజరాతు, రాజస్తాన్‌ రాష్ట్రాలలో ఆనావృష్పి ఏర్పడగా $85 లక్షల మంది (ప్రజలకు ఇటువంటి కరువు పథకాలు (ప్రారంభించవలపి వచ్చింది. ఇటువంటి కరువులు వచ్చినప్పుడు ఆకలి మరడాలు సంభవించకుండా చూడటం సామాస్య విషయం కాదు

ఏ"పేటాః మారుతుండే శీతోష్ణ పరిస్థితులవల్ల ధాన్యం తదితర పంటల ఉత్పత్తి పెరుగుదల స్థిరంగా ఉండదు ఇప్పటికి కూడా మా వ్యవసాయపు పొలాలలో £5 శాతానికి మాత్రమే "సేద్యపు సీటి పారుదల సౌకర్యాలు ఉన్నాయి ధనాభానం వల్ల ఇరిగేషన్‌ పరకాలమీద పెట్టుబడులు మొదటనుంచి కూడా ధావాళంగా ఉండటంలేదు. గత కొలది సంవత్సరాలలో మాత్రమే ఇరిగేషన్‌ సౌకర్యాల నమ్మగ వినియోగానికి ఏర్పాట్లు జరుగుతున్నాయి. ఇరిగేషన్‌ సౌకర్యాల నిర్వహణలో మేలు పద్ధతులనల్ల నూ ఎరువుల వంటి వాటి సరఫరాలను నమ్మకంగా జరిగేట్టు చూడ్డంవల్ల నూ ఇండియా మరి పదిహేను ఏండ్లలో ఇప్పటి దానికి రెట్టింపు ఆహారోత్స త్తిని సాధించ గలదని అంచనా వేయబడింది కొన్ని వర్ధమాన దేశాలకు మాకంజే కూడా మంచి అవకాకా లున్నాయి. ఈ సంవత్పర౦ మేము ఎంత పయర్నించినా మౌ రై తులకు కావలపి నంత ఎరువులను అందివ్వలేక పోవచ్చు.

(ప్రపంచంలో ఏర్పడిన ఎరువుల కొరత అభివృది మధ్యదశలో నున్న వర్ధమాన దేశాలన్నిటికీ పెద్ద ఇబ్బంది కలిగిస్తున్నది ఎరువుల సరఫరాలో; లోటు పొట్లకు (ప్రకృతి మార్చులతోపాటు వీటి ఉత్ప _త్తికి తగినంత పెట్టుబడి వర్థమాన దేశాలు "పెట్టలేక పోవటం కారణమవుతున్నది దీనిని చక్కటచిద్రటోనికి అంతర్జాతీయ స్థాయిలో (ప్రయత్నం జరగాలి. ఎరువుల వంటి సరుకుల వ్‌షయంలో స్వేచ్చా మార్కెట్ల జూదాన్ని అనుమళించగూడదు ఎందుకంకే ఇవి కూడా ఆహారమంత ముఖ్యమైనవి ఉన్న ఎరువులను (ప్రపంచమంతటా సమంగా పంచుకోవటం (ప్రపంచ ఆహార భద్రతా వ్యవస్థలతో ఒక ఆంతర్భాగం కావాలి.

(ప్రపంచానికి ఆహారభదతా హోమి

దేశాలన్నీ కలపి ఆత్యయిక ఆహార నిల్వలను నిర్మించుకుంకే తప్ప లేమి లేని (పపంచమనేది సాధ్యం కాదని ఇటీవలి అనుభవం చెబుతున్నది అనపర సను యాలలో ఆదుకోటానికి ఈ నిల్వలతోపాటు ఆహారోత్స త్రిని ధరలను నిలకడగా ఉంచటానికి బఫర్‌ నిల్వలు కూడా అవసరం న

జాతీయ స్థాయిలో ఆహార ధాన్యాలవంటి ముఖ్య సరుకుల విషయంలో ఏ దేశమూ మార్కెట్‌ను స్వేచ్చగా పదఠి ఊరుకో జాలదు. ఉత్పత్తిదారుల రక్షణకు

లేమిలేని'[నవంచం లిలికి వారికి గిట్టుబాటయ్యే ధరలు వచ్చేట్టు చూడాలి. విల్వలమీద, వంవిణీమీద కంగటోళ్ళు వినిమయదారు కేమం దృష్ట్యా ఆవసరం. పంటల ఉత్ప త్తీలో ఏర్పడే (పకృతి ఒడు దుడుకులనల్ల కొంతవరకూ, దేళంలో (పజల ఆదాయాలలో వ్యత్యాసాలవళల్ల కొంత- వరకూ చిక్కులు ఏర్పడుతున్నాయి. దేశంలో పండే దానికంశే తినేవారి సంఖ్య ఎక్కువై నప్పుడు అటువంటి దేశంలో ఈ చిక్కులు మరింత ఎక్కువ అవుకాయి.

ప్రపంచం "స్వేచ్చా వ్యాపారం దృష్టితో కాకు ఉన్న ధాన్యాలను అచ్చగా కొనుగోలు శ క్రిని బశ్హు గాక్క అవసరాన్ని బట్టీ పంపిణీ అయ్యే ఏర్పాన్లను చేను కోవాలి. ఇందుకు ఐచ్చిక విరాళాల ద్వారా చేకూర్చే అంతర్జాతీయ దిఫర్‌ నిల్వల పద్ధతి అవసరం. లేదా (ప్రతి దేశమూ ఆత్యయిక పరిస్థితుల నిమిత్తం ఒక పరిమితికి తగ్గకుండా ధాన్యం నిల్వలను అటిపెప్తేలాగ అంతర్జాతీయ నిబంధనలను ఏర్పాటు చేసుకోవాలి. అంజపే వతి చేశమూ రెనంత ధాన్యం నిల్వలకు ఏర్పాటు చేసుకొని పంటలు బాగున్నప్పుడు కూడా వినిమయాన్ని [క్రమబద్ధం చేసుకొని, మిగులు నిల్వలను భవిష్యత్తు కోనం దాచి 'పెస్టేలాగ్య. జాతీయ స్థాయిలో: అంతర్జాతీయ స్థాయిలో చర్యలు ఆవసరం ఇది ముఖ్యంగా నంపన్న దేశాలలో అవనరం,

పపంచాహార భద్రత వ్యవస్థ ఎటువంటిదైనా ఆందుకు కొంత త్యాగాలూ వర్ధమాన దేశాలలో కొంత వినిమయ 'పరిమితీ అవసరం, నంపన్న దేశాలలో కొంత వరక్షైనా మాంసమూ, కోడి మాంసమూ తినడం తగ్గించి, కాకాలనే వినియోగించి నట్లయితే (ప్రపంచంలో తృణధాన్యాల కొరతను దాలవరకు పూడ్చుకోవచ్చు. (ప్రవం చంలో ఆహార ధాన్యాల అవనరం "పెరగటానికి వర్మమాన దేశాలలో జనాభా పెరుగు దల ఆజనుల ఆహారం వాడకం పెరుగుదల మ్మాతమే కొరణం కాదు సంవన్న దేళాలలో మారుతున్న ఆహారపు వినిమయ పద్ధతులు కూడా ఇందుకు కొరణమే. వారికి కొవాలనుకున్నది కోనగల శక్సి ఉన్నదిం ఆందుచేత పరిమితంగా ఉన్న ప్రపంచ వసరులు కొంత వృధా అయి అవసరమైన వారికి అందకుండా పోతున్నాయి. ఐచ్చికంగా తిండి తగ్గించుకునే వారివల్లాః కొద్దిమంది కాకొహారానికి మారినందువల్లా

ల మ! న!

మా(త్రమే. పెద్దగా [గ్రయోజనం ఉండదు. కండి అలవాట్లు ఉత్స శ్రి పద్దతులు (పభుత్వ చర్యల ద్వారా, (ద్రవ్య విధానాల ద్వారా నిర్లేంంచబడాలి? అప్పుడుగాని వివిధ వస్తువుల ధరలమీద దాని (ప్రభావం ఉండదు.

ఇటీవలివరకు (ప్రపంచ వ్యాప్తంగా. ధాన్యాల కొరతంటూ లేదు. అయితే అప్పుడప్పుడు కొన్ని దేశాలలో తీవ్రమైన కొరత ఏర్పడటం ఇతర దేశాలనుంచి తెప్పించుకోటానికి ధనాభావం అడు రావటం జరుగుతున్నది. "పేద దేశాలలోనేమో నిరుపేద వర్గాలమీద ఈ భారం వక్కువగా వడుతున్నది కనుక జాతీయ విధానాలు కూడా అంతర్జాతీయ చర్యులంత ముఖ్యమైనవే ఇంతసరకు అభివృద్ధి సిద్ధాంతం యావత్తూ ఒక దేశానికో (ప్రపంచానికో అదీ ఎలా న మర్తిస్తుందనే దృష్టితో అంటపే అర్జికాఖివృద్ధి పెరుగుదల రేటు తాలూకు సమస్యలను వర్థమాన సంపన్న దేశాలమధ్య స్యత్యాస్తాలు తగ్గించటం ఆనే దృష్టితో మ్నూతమే చూడబడుకూ వచ్చింది. ఇది

కీగ4 ఇంధిరా గాంధీ' చాలదన్న గుర్తింపు ఇప్పుడిప్పుడే కలుగుకున్నది. దేశాలలో లాగానే; దేశాలమధ్య కూడా దారిద్యంమీద (ప్రత్యక్ష పోరాటం జకగాలి. ఇది జరగాలంకే ఆరక అవకొ శాలను పెద్ద ఎత్తున పునపంపిణీ చేయాలి. సంపన్న దేశాలనుంచి పేన దేశాలకు ద్విపార్శ్వక బేదా బహుళ పార్శ్యక సహాయ కార్యకమాల ద్వారా ఎంతో కొంత ఇ స్తే నరిపోదు. సాంకేతిక (ప్రగతి పేదలకు నష్టదాయకంగా పరిణమించదని ఎల్లేడల ఆర్థికాభివృద్ధితోపాటు సాంఘిక న్యాయం ఉంటుందవి పేదలకు హోమీ ఉండే (ప్రపంచ వ్యాప్తమైన ఏర్పాట్లు కావాలి. అధిక జనాభా సమస్య

అభివృద్ధి లోపమూ, దారిద్యమూ ఆహా5ం కొరత_వీటికి జనాభా పెరుగుదలే కౌారణమవి తరచు భావించటం జరుగుతున్నది సంపన్న దేశాలలో పలువురు ఉదయప్ప ఉపాహారం వేళ వ్యత్రికలలో-అఫికాలో,, ఆసియాలో వ స్తుల వ్వార్తలు చదివి, అయ్యో అని ఒక నిట్టూర్చు విడిచి, మరి జనాభా అట్లా పెరుగుతుంకే ఏమవుతుంది అనుకొని, మర్చిపోతుంటారు

(ప్రవంచంలో జనాభా పెరుగుదలను అదుపు చేయాలనటంలో నంచేహంలేదు. 'పేద దేశాలు జనాభా వియం[త్రణ కార శ1కమాలకు. పెద్ద బడ్జెట్‌ బే వేసుకున్నాయి. ఆయితే ఇక్కడ నమస్య డబ్బు కొదు, సిబ్బంది. పద్ధతులు కోదు, (ప్రజల దృష్టిలో మార్చు కేవటం. దేశంలో తలసరి ఆదాయం ఎంత ఉన్నది; (ప్రపంచంలో అహార కొరత ఎలా ఉన్నది, అవి ఆలోచనలు చేసూ ఏదంపతులూ విడలను కనరు. తమ జీవన (ప్రమాణాల మీద దానీ (ప్రభావం వెమిటనేది ఒక్కటే “ వారు ఆలోచిస్తారు చదువుకున్న సంపన్న కుటుంబాలకు మరొక విడ అంళకే మరింత ఖర్చు, (శమ అని తెలును, మరి నిరుపేదలకు ఎంతమంది పుటినో వారికి తేడా లేదు. విజొనికి ఇంకొ

ల్‌

ఇద్దరుంయే మరి నాలుగు రాళ్ళు తెస్తారు లెమ్మనుకుంటారు. గూడా

ఇండియాలో (ప్రభుత్వం తల పెట్టినంత 'పెద కుటుంబ నియంత్రణ కార్య క్రమాన్ని మరే దేశ (ప్రభుత్వమూ నిర్వహించటంలేడు. రాష్ట్రానికి రాష్ట్రానికి మధ్య 'తేడాలున్నా మొత్తంమీద దేశంలో జననాల సంఖ్య తగ్గుతున్నది. తలసరి ఆదాయాలు "హెచ్చుగా వున్న వర్గాలలో స్రీలు చడువుకున్న వారైనచోట ఈ తగ్గుదన్నమరింత హెచ్చుగా ఉన్నది గడచిన పదేళ్ళలో దేశం మొత్తంమీద జననాల రేటు వెయ్యింట శీ1 నుంచి 81కి తగ్గింది. ఇది, చదువుకున్నవారు ఎక్కువగా, ఉన్న కేరళలో తమిళనాడులో (0 కొతగ్గింది. పంటలు బాగా పండుతున్న పంజాబులో 88 వరకు తగ్గింది, కుటుంబ వియం్యతణ ఒక్క దానినే విడిగా చూడటానికి వీలులేదు. ఇది మొత్తం అభివృద్ధికమంలో ఒక భాగం.

జనాభా పెరుగుదలకు కొత్త జననాలు ఒక్క-'కే కారణం కాదు (ప్రజారోగ్యాఖీ వృద్ధి కార్యక్రమాలు ఆనేక వ్యాధులను = పూర్తిగా నిర్మూలించక పోయినా = చాలా వరకు తగ్గించి వేశాయి. సగటు భారతీయుని ఆయుర్దాయం పెరిగింది. మరణాల సంఖ్య 1880 లలో వెయ్యింట 8! ఉండగా, ఇప్పుడు 175 తగ్గింది. అయితే ఇవి

భీమబేవి (వ్రవంచం ఖః చూచుకొని మురిసిపోతూ కూర్చోటానికీ లేదు, ఉదాహారణకు మలేరయా దోమలు మళ్ళీ కనపడుతున్నాయి. ఇవి మందులకు చావటంలేదు.

జనాభా దృష్ట్యాః పరుగుకున్న మందుల ధరల దృష్త్యా, వ్యాధులు రాకుండా నివారించటం ముఖ్యం ఇందుకు సరియైన పోషకాహారమూ, పారిశుద్ధ్యమూ అవసరం. అలాగే చదువులు కూడా. ముఖ్యంగా తల్లాలకు చదువులు కొవాలి, (ప్రాధమిక అరోగ్య సంరక్షణ విషయాలు వారికి తెలిస్తే చాలా జబ్బులను నీవారించవచ్చు. మన ఆకుకూరలలో సుళువుగా లభించే విటమిన్ల ను వపిపాపలకు పెడితే ఐదింట సణగురికి అంధత్వాన్ని నివారించవచ్చు.

వైద్య వివ్యావిధానంలతో మే మొక (కొత్త దృక్పధాన్ని సోత్సహి స్తున్నాము. ప్రజారోగ్య సౌకర్యాలు బి స్తీ ఆన్న్యకులలోనే ఉండిపోకుండా వాటిని [గ్రామాలకు తీసుకుపోయే పద్దతులను (ప్రోక్సషొ స్తున్నాము. మా దేశంలో అఆయుల్వేద యురూని వైద్యాలు శతాబ్దాలుగా ఉన్నాయి. ఉపహహవణకు సర్పగుధి మొక్క గుండేజబ్బులకు; నరాల జబ్బులకు మంచిదని చిరకాలంగా తెణనును కొని ఈ కాలపు మా డాక్టర్లు దావివిషయం మరిచిపోయారు. మరి పోళ్చాత్య వరికోధకు లేమో దానిని “లిన రైన్‌” అనే "పేరుతో ఒక బొషధంగా అధునిక వె ద్యాలలో (వవేళ పెట్టారు. ఆంతపర కూ దొనివిషయం మా డాకర్తు వటించుకోలేదు. ప్రానీన కాలంలోనే మా దేళంలో సిజే రియన్‌ ఆపరేషన్లు ప్రాస్దికొ సర్రరీలు ఉన్నట్టు చెబుకోరు. ఇలాంటివి ఇంకొ ఎన్నో ఉన్నాయి. వాటన్నిటినీ ఇవ్పుడు కాఫ్రీయంగా వరికీలిచ దగును, (ప్రావీన కొలపు చై నావారికి ఆకుపంక్సరొ వైద్యం ఇప్పుడు ఉన్నట్టుండి వ్రవంచమంతటా. వెలుగు లోకి వచ్చింది. మూఢ్రనమ్మకాలకు వై.న్చుకూడా ఆతీతంకొదు!

ఈనాటి ఏ సమాజమేెనొ తనకున్న విద్యావ్యవస్థతో తృ ప్రవడుతున్న దను కోను. ఆయితే వర్తమాన దేశాలకు ఈ రంగంలో (న్రత్యేక సమస్యుణు ఎదురవుతొయి, వలన పాలకులు ఇచ్చిపోయిన విద్యావద్దతులు వర్ణమాన ఆర్జీక వ్యవస్థకు వసీకిరావని శేలింది. ఛైనా తన విద్యావిధానొన్ని పూ ర్తిగొ ఘూళ్చివేనుకున్నదని వింటున్నాము.

డి ఆలా చేసుకో

ఒకతరం కాలంపాటు మిగళా (వ్రవంచానికి పూర్తిగొ దూరంగొడీ౦ గలిగింది అయితే ఆందరూ ఆలాచేయటం సొధ్యమూో కొదు. అది మంచిదీ కాదు,

ఇండియాలో విద్యారంగంలో రాిరీత్యా ఎంతో మార్చువచ్చింది చదువుకునే పిల్లల సంఖ్య 2 8 కోట్ల నుంచి కోట్ల దాకా పెరిగింది కళొళాల విద్యాష్టల సంఖ్య గ లక్షల నుంచి 80 లక్షలకు పెరిగింది. గుణొత్మకంగా కూడా చాలా మార్పులు వచ్చాయి, సైన్సు ఇంజనీరింగు వోధనావిషయంలో నో: శాస్త్ర పరిశోదన కేంద్రాలు జాతీయ లేబొరేటకీల నిర్మాణంలోనూ ఎక్కువ (ప్రాముఖ్యం ఇచ్చి కృషిచేస్తున్నాము. ఈ సంస్థలలో కొన్ని అంతర్జాతీయంగా గొరప వ్రళిష్టలు నంపొదించాయి. అయినా ఇస్పటికి దేశంలో చోలమండో పిల్లలు ప్‌ వృత్తులూ నేర్చుకోకుండానే స్తూళ్ళలో చదువులు పూర్తి చేస్తున్నారు. మేదాపులుగో శిర తెచ్చుకోవడానికి కొనలసిన న్హైపు జ్యాలం మాట ఆలావంచి (శుక చెరువుకు కౌవలపిన నేర్చుకూడా లథించటం లేదు,

20

806 ఇందీరా గాంధీ (వబాస్వామిక స్వేచ్చా సమాజం వ్యక్తికి ఆనేక హక్కులు ఇస్తుంది, నియం తృత్వ సమాజంలోకం'చె ఈ సమాజం తన వ్యక్తులనుంచి ఎక్కువ బాధ్యకను, పరిపూర్ణతను ఆః స్తుంది, దేశంలో చదువుకున్న నిరుద్యోగుల సంఖ్య పెరిగింది. అయితే వీరిలో చాలమంది ఏ పనికీ పనికిరానివారు. మార్చురావాలని (ప్రతివారూ అంటుంటారు. కొని చాలమంది మార్చునుచూచి భయపడతారు. దానిని వ్యతిరేకిస్తారు, వృత్తిః!క్షణ కావాలని కోరుతున్నారు. దేశంలో ఆనేక పాలి "చెక్నిక్కులు: వ్యవసాయ కళాశాలలు ఏర్పాటు అవుతున్నాయి, ఉన్నతవిద్యను పరిమితపరచాలని కొందరు సలహా ఇస్తున్నారు. కాని ఇందువల్ల ఒక సమంజనమైన సాంఘిక (పళ్న ఉదయి- స్తున్నది. ఇంతకాలమూ ఉన్నత విద్యావకాళాలు కొద్దిమందికే పరిమితమై ఉన్నాయి. ఇతర తరగతుల; వర్గాలవారుకూడా ఈ అవకాశాలకు చేరువగా వస్తున్న సమయంలో వాటిని మూపివేయటం న్యాయమా? అనేక దేశాలలో సంస్థలు, వ్యష్తులు విద్యను గురించి అనేక (స్రయోగాలు చేస్తున్నారు. యునెస్కోోవారు కొన్ని ఆ(ఫ్రికాదేశాలలో తలపెట్టిన విద్యా కార్య(కమం, నాకు (ప్రత్యేకంగా అనతి కలిగించింది. ఏమైనా నిరుద్యోగమనే సమన్యను గురించిన మన వేదన విద్యాసంన్కరణ తాలూకు మూలసమన్యలను మనం విన్మరించేలా చేసింది. చదువుల ధ్యేయం యువకులకు ఉద్యోగాలో, ఇంకొంచం నేర్చుకోవటం మాత్రమో కాదు. వారిలో వికానమ్హూ అనుకంస భావాన్నీ కలిగింపచేసే చదువులు కావాలి. వర్తమాన. భావిసమస్యలను ఎదుర్కొనటంలో వారికి శిక్షణనిచ్చే చదువులు: కావాలి. - వైన్సు సాధించిన గొప్ప అభివృద్దిని గురించి మానవావనరాలను తీర్చగల దావిశక్తిని గురించి మొదట్లో చెప్పాను, ఈ విర్మాణశళక్తిని జాతీయ (ప్రపంఛ ఆవన రాలకు ఎలా వినియోగించుకోవాలి. కాస్త్రీయ విజ్ఞానం తరచు జాతీయలక్ష్యలకు సాథ నంగా చేసుకోబడింది. ముఖ్యంగా ఇంధన, లోహేసరి శ్రమల విషయంలో ఇలా జరి గింది, అయితే బొషధాల విషయంలో మాకం అంతర్జాతీయ బాధ్యతను కొంతవరకు బాగానే గుర్తించటం జరిగింది. అలాగే వ్యనసాయం పోషణాహోర విషయాలలో జరిగే పరిశోధనలు. పొందిన అనుభవాలను మరింతగా (ప్రోదిచేయడం అవనరం, దేశ దేశాల నుంచి వివిధరంగాలకు చెందిన నంసలకు చెందిన సాంకేతిక నిపుణులతో ఒక బృందాన్ని ఏర్పాటుచేస్తే. విజ్ఞానళాస్త్ర" కార్యక్రమాలను (క్రియాప్రతిక్రియల దృష్ట్యా పరిశీలన జరిపించ వీలవురుంది (ప్రపంచ వాతావరణ పద్దతులలో మార్పులు ఉన్నట్టు చెబుతున్నారు. గత కొలది సంవత్సరాలలో మన అనుభవానికి వచ్చిన ఈ మార్పులు: దురదృష్టవశాత్తు, మనకు నష్టదాయకంగానే ఉన్నాయి. ఆఫికాలో సహే లియన్‌ మండలంలో ఇది మరింత అధ్వాన్నంగా ఉన్నది. కనుక ఒకకొ _త్తరతం జొతీయ విజ్ఞానళాస్త (ప్రయత్నాన్ని ప్రారంభించటానికీ, తుద్చాధ దార్మిద్యాలను తొల గంచగల ఆంతర్జాతీయ సహకారాన్ని (ప్రారంభించటానికీ మనం తక్షణమే పూను వాలి,

లేమిలేవి,[వ్రసంచం 0? చిన్నదవుతున్న (ప్రపంచంలో జాతీయ (ప్రయోజనాలు

మరీ పరస్పరాధారితమెన ఈ నాటి (వ్రవంచంలో ఏ జేళము నంకుచితంగా తన జాతీయ ప్రయోజనాలను గురించి మాత్రమే ఆలోచించరాదు, సంపన్న దేశాలు తమ బాధ్యతను విడనాడరాదు. అత్యధికులు దారిద్ర్యంలో (మస్గవం'పే వారిమధ్య కొద్దిమంది సిరినంసడలను అనుభవించజాలరు (వ్రవంచ శాంతికి (ప్రమాదం కలిగించేది పైవిక సంఘక్షణలు మాత్రమే కొదు.. ఆర్థిక అసమానతలు కూడా అంతగా ప్రమాదమే రవీంద్రనాధ్‌ టాగోర్‌ ఒక సందర్భంలో (వ్రాసినట్లు; బలాన్ని బలానికి వ్యతిరేతంగానే కాక, బలహీనతకు వ్యతిరేకంగా ఠూడా వదిలవరచుకోవాలి. కనుక ఇగాలికేరియన్‌ సమాజమనేది ఒక్క మానవతాశాకారణాలవల్ల నే కొక్క (ప్రసంచ వ్యవస్థ మనుగడకుకూడా అవనరమే.

దిహుశా వసుదైక సుంకొల పద్ధతి అటువంటి వన్నులద్వారా నంవద పునః పంపిణీ వంటి సార్హకవ్యవస్త ఇంకా మనకు చాలాదూరంలోనే ఉండవచ్చు. కొని అంతర్జాతీయ ఆర్థికే విధానం ప్రపంచ ఆదాయాన్ని పెంచేదిగా ఉండాలి (ప్రనంచదేశాల్ల మధ్య అవకాళాలలో మరింత సమానత్వం నెలకొల్పేదిగా ఉండాలి. వ్రవంచమంతా ఆర్థికభ్యద్రత ఉండే వ్యవస్థను: ముఖ్యంగా ఆహారభద్రత ఉండే వ్యవస్ధను నెలకొల్ప దిగా ఉండాలి. 1074 తో రెండు పెద (ప్రపంచ మహాశభలు జరిగొయి. ఒకటి జనాభొ విషయాలకు సంబంధించినది. మరొకటి ఆహార సరఫరాకు సందింధించింది, అనేక వర్థమాన దేశాలకు ఈ రెండూ చాలా (ప్రాముఖ్యంగల విషయాలు తోడిమానపవుల "పేదరికంలో ఉన్నవారికి నహాయవడగల ప్పీతిలో ఉన్నవారి ఆలోచనలను మనం అర్థం చేసుకోడానికి ఈ రెండు మహానథలు తోడ్పడినననుకుంటాను. చూచి

భూగోళందృష్ట్వ్యా చరిశ్రదృష్ట్యా పాంస్కలృతిక పర్ధతులద్భువ్వ్య-ఎలా | స్‌ యూరప్ప, ఉత్తర ఆమైరికా ప్రపంచానికి తమ రెండుఖండాణ కేద్ర కాలవ వని బహుకాలంగా భావించినట్లు కనబడుతున్నది. ఇదివరలో వారికి సంబంధించినంత గ ఆఫ్రికా ఆసియా ఇండాద్‌ తమచేత ఉసయోగించుకోబడటానికే ఉన్నాయ. వో బహుకౌాల౦ ఇదే జరుగుతూవచ్చింది. వలనపాలన పోయింది కొనితా ఘ్యల మనుకునే వారివె ఇరి మారలేదు. మా అభివృద్ధి విషయాలలో వారు శ్రద్ధచూపిం చారు అయికేమా (ప్రగతిని అంచనా వేయటానికి వారు ఉపయోగించే (ప్రమాణాలు ఈనాడు ధనికదేశాలలో ఉన్న "ధోరణులకు సంబందించినవి. విదేశీయులు ఇండియా వచ్చి ఇక్కడ దారిద్ర్యాన్ని చూచి విన్మయం (వకటిన్తుంటారు, 56 కోట్ల మంది ('ప్రజలవున్న (విపరీతమైన వై విధ్యం గల; ప్రాంతాల మధ్య అభివృద్ధి పై విధ్యం గల) ఇంత పెద్ద దేశంలో ముందు కెళ్ళటంమాట అలావుంచి ఈ పోట్రీల మారి (ప్రపం చంలో మేనుగడ సాగించటానికే ఎంతటి బృహత్స్రయత్నం అవసరమో వారికి తెలియదు. ఇండియా (ప్రజల జీవన పరిస్థితులను, అలాగే ఇతర వర్ణమాన దేశాల (ప్రజల పరిస్థితులను సంసన్న దేశాల పరిస్థితులతో పోల్చి చూడకూడదు, వలన

800 ఇందిరా గౌందీ పాలననుండి మాకు విముక్తి లభించిననాటి పరిస్థితి ఏమిటి? ఇప్పటి పరిస్థితి ఏమిట్‌? అన్నది వారు చూడాలి.

ఇప్పటి సంపన్నదేశాలు కూడా ఒకప్పుడు దారిద్ర్యాన్ని అనుభవించాయన్న నంగతిసీ ఇప్పటికీ తమకూ కొన్ని (పాంళాలరో దారి.ద్యంతలో ఉన్నమాటనూో సంపన్నదేళాలు త్వరగా మరచిపోతాయి. వారిని ఏందించాలని గాని; వారిమీద ఏదో నెపంవేమాలనిగానీ నే సీ మాట (వ్రాయటం లేదు మా దేశంలో ఇతర వర్థమాన 'దేశాలలోనూ___బఐ స్త్రీలకూ పల్లెలకూ మధ్య ఇటువంటి పరిస్థితే ఉన్నదన్న గుర్తిం పుతో ఇది వ్రాస్తున్నాను మా నగరాలలో నివపించేవారు ఇండియా అంటే తామేననీ అత్యదిక సంవ్యాకులు ఉండే (గామీణ (ప్రాంతాలు తమకు 1వాక వంటివని అనుకుం టుంటారు.

సంపన్నదేశాలనుంచి మేము అరువు తెచ్చుకున్న అభివృద్దిసద్దతి అసంత్భ వ్రని జనింపచేసిండి ఆళలు ఎక్కువగా పెంచుకున్న వర్గాలలో ఆళాంతి కొట్టవచ్చినట్టు కన పడింది. బ_స్తీలలోని చదువుకున్న మధ్య తరగతి వర్ణాలలో ఆధునాతన పరిశ్రమలలో నిపుణులైన పనివారిలోనూ ఇది ఎక్కువ కనుపించింది. ఒకరకంగా ఈ వర్గాల దృష్టి సంపన్నదేశాల (పజలదృష్టిని పోలినది, తమవిషయమే ముఖ్యమనుకొంటారు, (గ్రామాలలో ఉండే అసంఖ్యాక (ప్రజల సంక్షేమంపట్ల వీరికి ఆనక్తి ఉండరు, (ప్రజల మననులను కొ త్త మూసలోపోపి, వారితో సమ్మగదృష్టినీ, అత్యధిక సంఖ్యా కుల బాధలవట్ల కొరుణ్యదృష్టినీ కలిగి స్టేకన్స్చ (వ్రగతి అనేదే అవా_స్తవిక మైపోడుంది,

పాళ్ళ్చాత్య దేశాలలో ఆర్థిక విష్ణవం వచ్చి దానివెనుక రాజకీయ విస్ణవం వచ్చింది. మరిక్కడేమో రెండూ ఏకకాలంలో జరుగుతున్నాయి. శతాబ్దాల సుష్సుప్ల అనంతరం మేరువు మేలుకుంటే చాలా ధూళి రేగుతుంది. ఒకదేశం తరతరాల అల నత్వానంతరం మేలుకొల్సబడికే అనేకరకాల దొనగులు స్టైకి వస్తాయి. ఇప్పుడు మా సమాజాలు తుకతుక ఉడికిపోతున్నాయి. మా నమాజొలను కదిలించి వేస్తున్న మార్చ్పులవెనుక గల (ప్రాథమిక శ క్రులను అర్థంచేసుకోవాలి. చిరకాల నమన్యలను పరిష్కరించటానికి (ప్రభుత్వాలు చేస్తున్న (ప్రయత్నాలలో తప్పులు పట్టటం కంక ఈ అవగాహన ముఖ్యం సమస్యలు అసలే పాతవి. కొత్త అభివృద్ధి నమస్యలూ అంత ర్హాతాయ నమన్యలు తోడ్లై ఇవి మరింత చిక్కులమాతి నయినవి.

ఈ వ్యాసంలో చాలవరకు నేను ఇండియాను గురించే వాళాను. నా కున్న ఆనుభవమం౦ఠా ఇక్కడే కనుక ఆది సహజమే. ఇండీయా "పెద్దది గనుక దానీ జనాభా పెద్దదిగనుక ఇక్కడి (వ్రతినమస్యా బృహత్పరిమాణంలో ఉంటుందని శస్నం అన్ని వర్ణ మాసదేశాలకూ ఇటునఐటి సమస్యలే ఉంటాయి. వర్ధమాన దేశాలకు వివిధ దళలలో వేరువేరు ప్రమాణాలలో సహాయ మననరమే. ఆయితే వారి ఆళలనూ ఇబ్బందులనూ లోతుగా అర్హంచేసుకోవటం కూడా ఆంతగానూ అవనర మేం 1077 బ్రిటావ్‌కా బుక్‌ అఫ్‌ ది ఇయర్‌ వారి అనుమతితో పునర్ము[ద్రితం. కాపీర్షైటు 1076 ఎన్‌ సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా ఇన్క్‌ షికాగో, ఇలినాయ్‌,

జీవిత లక్షణం

నిజమైన అధునికత శాంతి వికేతనానికి రావడం ఒక యాత. జీవిత సరమార్జావ్ని ఆర్థం జేను కోవడానికి అన్వేషణ కొనసాగించిన తండ్రీ కొడుకుల నంన్మృళితో వెలుగొందు తున్న స్థలమిది. మహర్షి దేవేంద్రనాథ్‌ కాంతిని కేతనాన్ని తన తతోభూమిగా ఎన్ను కొన్నాడుంగురు దేవులు రనీండద్రులకు ధ్యానానికీ ఆచరణకు నమన్వయ (వ్రతీక ఇది* జీవిత నంక్షిష్టత 'పెరుగుతున్నకొలది, నాగరికత జటిలమై తన వేళ్ళలోనికి (గ్రామీణ జీవితం బడిలోనికి వెళ్ళి, దానిని సంసన్నం చేస్తూ, అందుకోపొటు వేళ్ళ నుంచి జీవన పర్నిగహణం చేయడంలో ఒక విధమైన నమన్వయాన్ని సాధించడావికిది నంశేతం,

ఈ సుపరిచితమైన మామిడితోట నా విద్యార్థి దళలోని రోజులను జ్ఞ టిక్‌ తెస్తున్నది. బహుళా 'ఆ కాలమొక్క'పే నా జీవితంలో (వ్రశాంత "సమయం కోవచ్చును. వసంతం వస్తుండగా శ్రీ భవనొలోఉన్న మేము ఆ(శ్రమవాసులందరికీ బట్టలకు రంగు 'వేసే ఆనందమయ కృషిలో మునిగిపోయేవారం. ఇన్చటికీ ఆంతేననుకుంటాను; గత్ర మాసం గంగా పరినర భూముల్లో నంచరిస్తున్నవ్పుడు చూచాను. అప్పటికే వనంశ్ర పంచమి రానున్నదని జనం వానంత వస్త్రాలను ధరించి ఉన్నారు. వారి వస్తాంలు గోధుము క్షేశ్రాలలోని ఆనమొక్కల పూలకొంతి (వ్రళతో చక్కగా కలగలిసి పోళున్నవి. ఆరంగు, ఆ రోజు నాకు చొలా ఇష్టం: ఆ రోజే నా తలిదండ్రుల వివొహం జరిగింది.

ఆధునిక నాగరకత (ప్రకృతిపై దురాక్రమణ నల్పతున్నది. ఎత్తైనచెట్లూ, పచ్చటిచేలూ పోయి ఆ శావున వికారమైన ఇళ్ళుతల ఎ త్తుతున్నవి. మనిషే తన (ప్రపంచంతో సంబంధ్రం పోగొట్టుకుంటున్నాడు. తన చుల్టూఉన్న (ప్రకృతిలో శానూ ఒక నహజ విద్ధమైన భాగమని మరచి పోతున్నాడు. ఈ సమన్విత స్థితినే గురుదేవులు పునరుజ్జీవింప జేయనెంచారు.

వసంతం (ప్రకృతి పునర్జన్మకు (ప్రతీక; పునర్జనన సమయం, దీనిని గురుదేవులు ముక్తకంఠంతో, పదేపదే అభివర్జీంచారు, “ఆయన రచనలతో పృనఃపునరు క్రమమయ్యే తనన. విశ్వభారతి స్నాతకొత్సవంలోని ఉపన్యాసం = ఫబనరి 7, 1970

18 ఇందిరా గాందీ నల్లవి ఏమంటే (ప్రకృతి ననంతంద్వారా? జీవిళం యువతద్వారా నూతన భావోద్రిక్త తలిన్సు నవీన భావాలను విరంతరాయంగా పునఃఫర్యిగ్రహణం చే స్తుంటాయన్న దే* *న్హూతన యుగేన్‌ దూత్‌ి-నూతన యాగదూతను ఆయన ఆకంతం (ప్ర్య్మెస్తుండే వారు=నిజానికి ఆయనే సవయుగదూత.

నిన్న రాజారామమోహనరాయ్‌ జన్మస్థలం దర్శించే భాగ్యం నాకు కలిగింది, అతనే తొలి ఆధునిక భారతీయుడు, జాతీయ పునర్వికాసనోద్యమ (ప్రారంలికుడు, ఆయనవేపిన బాటలో నే గురుదేవులు, జవహర్‌లాల్‌ న్నెహూ పయనించారు, ఆ మువ్వ రకూ ఆధ్యాత్మిక బాంధవ్యమున్నది ఆధునికతా సంరక్షకులై న వారే గతంలోని మౌలిక ఏవేకంపై విశ్వానముంచారు తమ సంప్రదాయం వారసత్వం చూచి గర్వ ఫడినారు. అందువల్ల నే అపవ్యాఖ్యానాల ధూళితో సమాచృన్న మైన దానిని వెలికితీసి మన నిత్యణీవితాలలో భాగంగా చేయడానికి వారు కృషిచేశారు. నీత్యమూ సత్యమూ అయిన భారతదేశాన్ని గూర్చిన వారి మహోన్నత్యపేము అగాధ పరిజ్ఞానం-- అ్మపదానమూ అనంగతమూ అప స్తుతమూ అయిన వాటినన్నిటా చూచి వారు ఓరిమి చూపలేకపోయారు. మన సంఘంలోని ఆనొచాలనూ, అన్వ్యాయాలమా నిర్మూలించి వేయాలని నిరంతరం పరిశ్రమించారు. మూఢవిశ్వాసాల పైన, కర్మకొండ పైన, కులంపైన, పరంసరాగక (ప్రభుకవైన వారు తిరుగుదాటుచేళారు. గురుదేవులిలా (వ్రాశారు; “తన వర్ణవ్యవస్థలో భారత దేశం విభిన్నతలను గుర్తించింది. కాని మార్పు నది కాదనలేదుంమార్చే జీవిత స్యూతం. సంభర్షణలను దాటవేయాలన్న (ప్రయ త్నంలో కదల్ప వీలులేని గోడలను సరిహద్దులుగా సల్సింది. ఆలా తనలోని అనేక జాతులకు అనిషప్రళాంతి (ప్రయోజనం చేకూర్చిందికాని, (క్రమానుశత వి స్థృతికీ? ప్రగతికి అవకోళాన్ని కల్పించలేక పోయింది.” 7

వారు మువ్వురూ పూర్తిగా భార తీయులు, ఉద్విగ్న దేశభ క్ర్తులు, అయినా వారు విశ్వకుటుంబులు. ఒకటిన్నర శతాద్దిం (క్రీందటనే రామమోహనరాయ్‌ (వ్రాశారు. మానవలోకమంశా ఒకేఒక (ప్రపిద్ధ కుటుంబం, విభథిన్నజొతులూ; తెగలూ దాని వివిధ శాఖలుఎఅని, అలా ఆయన తన కాలంలో నుంచి చాలా ముందుకు చూచాడు. కేవలం మన కాలంలోనే కొద్గిమంది తాత్త్వీకులు, రాజనీతి నిశారదులు ఈ. భావావికో రూపం ఇన్వడానికి " సాహసించారు. జాతీయతకున్న పరిమి తులను గుుర్తించమని గురుదేప్పలు మనలను నిరంతరం (ప్రబోధిస్తూ వచ్చారు. ఇండియా స్వతంత్రమైన క్షణంలోనే జవాహర్‌లాల్‌. నెహ్రూ మనలను. హెచ్చరిం ఛ్రాడు; “భాంతి అన్నది ఆవిభాజ్యం. 'స్వేచ్భకూడా ఆంతే. సొభాగ్యమూ నేడంతే. ఈ ఏకైక (వ్రపంచంలో విడివిడి ముక్క_లుగాచేయ వీలులేని సఏకథసవంచంలో (ప్రళయంకూడా ఇఅవిభాజ్యమే,

నిజమైన ఆధునికత శ్ర ఈ దృష్టితో మనం ఆధునికళను చూడాలి. డాక్టర్‌ రాథాకృష్ణన్‌ అన్నట్టుగా జప్రతి తాత్త్విక పద్ధతిరోని ఆధునికుడూ వృద్ధమైపోని ఫొఠదానిని పట్టుకునే ఉంటాడు. అందువల్లనే జరాజీక్ష మైన పాతను పరిక్యజించడానికి ఆతను పిద్దంగా ఉంటాడు, ౮ మన చుట్టూరా ఇంతదాకా అణచిపెట్టబడి ఉండిన *ఆధువికతా వాంఛ ఒక్క పొరి (పేలి బక్ధలయిపోవడం మనం చూ స్తున్నాము. నగరవానులేకొదు, (గ్రామీణులూ ఒకప్పుడు నిలిచిన సీటనుండిన వారు నేడు (సవాహంలొ కలుసుకునేందుకు నేడు ఉత్సుకుల్లై ఉన్నారు. వారి దృష్టిలో ఆధునికత ఒక నూతన వ్యవస్థను (ప్రసాదించ మన్నది. తమ జీవితాలలోని జడత్వాన్నుంచి విమోచనాన్ని (ప్రసాదిస్తానంటున్నది అంకే నూతన సాంకేతిక (ప్రగతి సమకూర్చే వస్తునంజాతం, వనతులు వారికీ లభిస్తాయన్నమాట. పాొడుచాకిరీనుంచి మోక్షం దొరుకుతుందన్నమాట. ఆధునికీకరణ మం'ే కేవలం సాంకేతిక పరిజానంలో మార్పు; పొరిశ్రామికీకణ౦ న్యూశమేకాదు. అది మన ఆంతరంగంలోని శకులను అభివృద్ది పరు స్తుంది-_-లౌతిక శ క్తులేకొదు మానసిక; ఆధ్యాత్మిక శక్తులనూ పెంచుకుంది వివరీత వేగంతో మారిపోతున్న మన కాలపు సవాళ్ళను మనం ఏదుర్కొ నేందుకు నమర్థులనుగా చే స్తుందది అణ్వాయుధ రూవ(ప్రళయాన్ని; మనం, మన మహర్షులూ దార్శవికులూ ఉపదేశించిన స్వాత్మవిజయ పద్ధతులతో నిమిత్తం లేకుండా తట్టుకొని నిలబడగలనూ? ఆధునికతను గూర్చి మనం మాట్లాడుతూనే పాఠపడిన మానసిక దృక్పధాలు క్రియాపద్ధతులు అనే శృంఖలాలతో దింధితులమై వెనుకకు నునమింశా లాగబడు తూనే ఉన్నాము (ప్రతి నూతన వై జ్రావికావిష్కరణం, (ప్రతి నరస పాం కేతిక (గతీ సంపన్నదేశాలకూ, మన హొమధ్యనున్న ఆఖాకాన్నీ మరింత విస్తృతం చేస్తుంది. మనం బలంకొద్దీ పరువె త్తుతున్నా ఇళరులు కొందరితో పోల్చిచూచినప్పుడడి తాబేటి నడకే కాగలదు. “అయినప్పటికీ నంవన్న దేశాలను బాటిఫోవొలన్న (పయ త్నంలోవారు చేపినతస్పుకే-తప్పించుకో వీవై. న-వానీవితిరిగీ చేయపండా జ్యాగత్తపడాల్సి ఇటీవలి కాలంవరకూ (ప్రాకృతిక సంపదను పైకీ లాగడమే అభివృద్ధికి సమౌ నంగా ఉండేది (ప్రకృతివి నిర్హించాలనే ఈ మన స్తత్వం శూన్యమానవులన్వు $ధల మైన భూభాగాలను కల్మషసరీభరితమై న వాతావరణాన్ని ఉత్పన్నం చేపింది, అభివృద్ది చెందిన దేశాలనేవానిలో కార్షానాల సౌగలు (శమ్ముకున్నవి. రెండుమూడు తరాలలో శతాద్దాల నుంచీ కాపాడుకుంటూవచ్చిన శిల్పాలను, చిత్రాలను పొడుచే స్తు న్నవీ అనేక ప్రాంతాల (ప్రకృతి సౌందర్యం: శాంతీ పాడుపడినవి, పతులు మాయ మయినవి. నదులలోనూ, సము(ద్రంలోనూ చేపలు చచ్చిపోయినవి, అనేక నదులు మురికి కాలువలయినవి. అనేక మహానగరాలలో మనం పీల్చుకునేది (ప్రాణావాయువు కాదు విషవాయువు ఊపిరితిత్తుల లోనికి పోతున్నది, ఈ (ప్రమాదాన్నీ పాళ్ళాత్య

శ్రః4 ఇందిరా గాందీ దేశాలు కనుగొన్నారు. ఈ పరిస్థితిని తప్పించడానిక్షై (నయతడ్ని స్తున్నారు. మార్చు రావలసిందే, కొని మనం అభివృది చెందుతుండగా మన భావనలు వాటి పరిసరాలకు అనుగుణంగా కట్టాలి. వృషొలు, పర్వతాలు ఇతర సుందర (ప్రకృతి భాగాలన్నీ ఆత్య ల్పంగా మాశతమే భగ్నమయ్యేలా చూడాలి. (ప్రతి పారిశ్రామిక కేంద్రమూ ఏ ఒక్క (ప్రాణి ఆరోగ్యానికీ భంగకరం కాకుండా -మనం అదుపుచేయగలగాలి. శాననాలు, వియమాలు చేయవచ్చును చేయాలి. కొసీ అత్యు త్తమమూ, అతి ఫలవంతమూ ఆయిన చట్ట ౦ మనుషుల మనస్పాక్షీ వారి జాగరూకత, తన పరిసరాలను గూర్చిన మనిషి పరిజ్ఞానం, తన భవిష్యత్తును గూర్చిన వాని ఆందోళన,

సంపన్న దేశాలతో యువజనులు తమకు తాముగా ఓకొ_త్ర సత్యాన్ని ఆవిష్క_రించుకున్నారు. కాసీ మన (ప్రవక్తలు కొన్నివేల ఏళ్ళ[కిందటనో దీనిని ఉదో షించారు. అదేమం'డే నంపత్సమృద్ధి హృదయంలో విషజణ్ఞతాపూరితం, తను నంజ దించుకున్న సంపదతో సౌఖ్యం చేకూరదు; తానేమిటో అనే దానిపై అది ఆధారపడు తుంది, ఈ అనేక దేశాలలో యువతా జిజ్ఞాసు సముదాయమూ ఆధ్యాత్మికతకోనం అన్వేషిస్తున్నారు. వారిలో కొంధరు తూర్పువైపు చూస్తున్నారు-మరి నున యువ జనులు సడమటివై పు తిరుగుతున్నా.

(ప్రకృతితో సాన్నిహిత్యం అనసరమైనప్పుడు నీతో నీవు సన్నిహిత నమ న్వయం సాధించడం ఇంకెంత ఎక్కువ అవనరమో చెప్పాలా? (ప్రాణులన్నింటి లోనూ మనిషి ఒక్కడే సంపూర్ణతకు నోచుకున్నవాడేమో. సమన్విత సర్వనమ్యగ వ్య క్రిత్వం అతనికే అబ్బునదేమో।

.. బీవిఠం ఒక్క టే, అదెన్సుడూ పొంగిపొరలి పారుతూ ఉంటుంది, (ప్రతి (క్రియా ఇతర(క్రియలోనికి అతివ్యాప్టి చెందిఉంటుంది. కళాకాలల గంటలు ముగి ఇాకకూడా మనిషి నేర్చుకోవడం మానడు, ్టక్రీడలకుకూడా ఏ ఇతర (క్రియకైనా అవసరమైన, ఏకాగ్రతా, ఉద్రిక్తత్సా (క్రమశిక్షణా అవసరం. హాయిగా పళాంతంగా ఉన్నప్పుడే ఎవరైనా బాగా పవిచేయగలరు. గాఢని[ద్రతోకూడా మనలో ఒకభాగం మేల్కొనే ఉంటుంది, అలాగే మనం వనిచేస్తున్న సమయంలోకూడా బహుకా ఒక భాగం సిద్రిస్తూ ఉంటుంది కొవచ్చు, నేనేదైనా సలహా ఇవ్వగలిగితే ఇదే. సీవేం జేపినా సరే, ఆపని ఎంత చిన్నదైనా ఎంత పెద్దదైనా సరే సంతోషంగా: ఇష్టంగా భెయ్యి, దానిమూలంగా నీవేం సంపాదించుకోగలవో దానివి గూర్చి కొక్క, ఆ పనికోనం విన్ను నీవెంత ఇచ్చుకోగలవో అదిచూడు.

సమన్విత వ్యక్తిత్వాన్ని [ప్రటోధించినవారు గురుదేవులు, అత్మను ముక్కంలు చేయడం కూడదని ఆయన (ప్రవచించారు. ఒక నూతన విద్యావిధానాన్ని న్పష్టించ డంకోనం ఆయన విశ్యభారతిని స్థాపించారు. ఆ విధానంలో బుద్ధిః చేయి ప్యూడ

నిజమైన ఆధువికత $్‌1ర్‌ యం కలగలిసి శిశ్షణపొందుకాయి. అందులో భారతీయత విశ్వజనీనత నమన్వితా లవుతాయి,

స్నాతకులను; తమ చదువు ముగించుకున్న వారందరనూ నేను అభినందిన్తు న్నారు. వారి భవిష్య త్తునకు శుభాకాంక్ష లందజే స్తున్నాను. అలాగే విద్యార్థులకు, ఆచార్యులకు శాంతి నికేతన్‌, (శ్రీనికేతన్‌లలో పనిచేస్తున్న వారందరకూ నా గుభా కాంక్షలు-.-ఈ సంస్థలు మహాపురుషుల (ఫోత్సాహాన్ని ఆశీర్వాదాలను పొందినవి.

జీవించడం ఒక పాహనకృత్యం. యుగయుగాలుగా కవులు దేని సౌందర్యాన్ని గూర్చి పాటలు పొడారో అ చందమామ కేవలం జడం, నిర్జీవం అని కను గొన్నారు కానీ మనభూమి...-చచ్చుగా; భావనా విరహితంగా దూషితమైనది కాస్తా మహా సుందర నక్షతంగా మారినది. ద్ద

నూనవ పరిసరాభివృథ్ధి

మానవ సమాజ వర్తమాన, భవిష్యత్‌ సంకేమాన్ని గూర్చి ఆందోళన చెందే ఈ మహాసభలో మౌట్లాకమే ఒక గౌరవం. ఐక్యరాజ్యసమితిని స్పష్టించిన హృదయానికిది మరొక సరికొత్త సం(్రకటన, ఇదేదో పరిమిత సమాధానాన్ని సాధించడం లఅక్ష్యంకలది కాదు. వివిధ జాతులమధ్య, (ప్రకృతిమధ్య శాంతి సద్భావాల సఎస్థాపనం దీనిఉద్దేశం. తన పరిస్థితులను ఆర్థం చేసుకోని ఈ భూగోళంపై తా వింకొన్నాళ్ళు ఉండేందుకుగా మనిషి చిత్తశుద్ధితో చేస్తున్న కృషికి ఈ సభ(ప్రతీక ఈ మహాసభ సమావేళ పరచడానికి ముందే ఆతి వివరమైన సన్నాహక చర్యలు జరిగినవి. వాటిని ఈ సభ (ప్రధాన కొర్యదర్శి మిష్టర్‌ మాస్‌ స్ట్రాంగ్‌ చ్చైతన్య శీలమైన వ్యక్తిక్వం దీవికి మార్గదర్శకత్వం వహించినది.

దాని బహుముఖ వికననంతోబాటూ (ప్రకృతితో ఒక విధమైన సాన్నిహిత్య భావంతో పెరిగే గొప్పభాగ్యం నాకు కలిగింది. పక్షులు, మొక్కిలు: రాళ్ళు నా నహచరులు. సక్ష్య్రస్థగిత మైన ఆకాళంక్రింద పడుకుంటూ చూస్తూ నతత్రాల సే్లను వాట్‌గతిని గూర్చి పరిచయం చేసుకున్నాడు. మరి మన భూమిపై నాకున్న అసక్తి అంతా కేవలం దానికదిగాకాదు, ఇది మానవాళికి నివిసయోగ్యమైనదనే నా ఆస్ట,

తన సహచరులందర నేకొాకః సృష్టినంతటినీ ఒక మిత్రుని దృష్పతో చూడ గలిగికే తప్పా ఎవ్వరూ నిజమైన మానవుడు; నాగరకమానపుడు కాలేడు. ఇండియా అంతటా రాళ్ళ మీద కాసనాణు చెక్కారు, లోహ స్థంభాలపైై (వ్రాశారు. అవి 22 శతాబ్దాల[క్రిందనున్న అళోక చథక్రవ ర్తి శాసనాలు. అందులో ఆయన రాజధర్మం విర్వ చింబౌడు? అతనివీధి కేవలం మనుషులను రక్షించడమేకాదు? నేరస్తులకు శికీండమే కాదు. పన్యమృగ సంరకతణం, అటవీ వృక్ష సంరక్షణంకూడా అతని విది = అని ఉన్నది. ఇటీవలి కాలందాకా చూస్తే అళోకు డొకందే--బహుకా ఆ ఒకే ఒక్క రాజు వేటకుగావి ఆహారానికిగావి అనేకరకాల వన్యమృగాలను చంపడాన్ని నిషేధిం చాడు. ఈ మహాసభ ఆందోళనల్లో కొవ్నింటిని ఆయన అప్పటికే ఊహించాడు. ఆయన ఇంకా ముందుకువెళ్ళి తన నైవిక విజయాలు చేసిన విధ్వంననకు విచారించి తన తర్వావవచ్చే రాజ్యాధినేశను “వవ్నిత్ర చర్మితవల్ల లభించే ాంతిలోనే వారి ఏక్సై కొనందాన్ని”” పొందవలెనని ఆదేశించాడు. స్టాక్‌ 'హోమ్‌లో ఐక్యరాజ్య సమితివారు “మానవుని పరినఠాలు అనే అంశంపై జరిపిన సమావేశంలోని ఉపన్యాసం = జూన్‌ 14, 1972

మానవ పరిసరాభివృద్ధి శ్ర?

మిగత మానవజాతివలెనే భారతదేశంలో మేమూ- అళోకుడు చెప్పినానరే___ మన (ప్రాణరక్షణకు అవసర మైన వాటిని అదేపనిగా తిరస్కరించి నేర స్తులమయ్యాము. వనాలూ, వన్యమృగాలూ త్వరత్వరగా నాశ మైపోతున్నందుకు మీతోపాటు ఆందోళన చెందుతున్నాము. మా దేశానికి చెందిన వన్యమృగాలు తుడిచి పెట్టడం జరిగింది. అతి సుందర (ప్రాచీన వృకు నంతతితో నిండిన మైళ్ళకొలది అడవులు చర్మితకు మూకసాక్షులుగా నిలచిన చెట్లు పూర్తిగా విధ్వంనం చేయబడినవి, మా పారిశ్రామి కాభివృద్ది ఇంకొ బాల్యంలోనే ఉన్నా? అతిక్సిష్ణదళలోఉన్న వాతావరణంలోని నరి తూకం పొడుకాకుండా చూచేందుకు ఎన్నెన్ని చర్యలో తీసుకుంటున్నాము ఎందు కంకే మా ఆందోళన మానవజాతికూడా ఇందుతో (ప్రమాద భరితం అవుతున్నదని. దార్మిద్యంలో పోషకాహరం లేకొః రోగాలతో బాధపడతాడు మనిషి. దుర్చలత్వంలో యుస్థం వానిని విర్మూలించవచ్చు మరి నంపన్నతతో తన సమృద్ధే తెచ్చిపెట్టిన వాతావరణ కొలుష్యం మనిషికి (ప్రమాదకారి ఆవుతుంది.

దేశం తర్వాత దేశంలో అభ్యుదయం ఆంచే అది (పకృతివై దాడి చేయ డానికి పర్యాయపదమని చెప్తూవచ్చారు; (ప్రకృతిలో భాగంగాఉన్న మనం; (ప్రతి అవనరానికీ దానిపై ఆధారపడుతున్న మనం (ప్రకృతిని పీడించి సంపదను పిండుకో వాలని నిరంతరం (ప్రనంగి స్తుంటాము. 1858 లో (ప్రవంచంలో కెల్లా ఎత్తయిన గిరి శిఖరాన్ని మనిషి అధిరోహించి నప్పుడు “ఎవరెన్టును నిర్హించినట్టు, "పేర్కొనగా జవాహర్‌లాల్‌ నెప్రళూ ఆల్నేపించాడు. ఆ మాట అహంకార పూరితమన్నాడు. ఈ కరుణాకూన్యత, నిరంతరం తన అధిక్యతను నిరూపించు కొనాలనే కోరిక మన తోడివారి విషయంలో మన (ప్రవర్తనపై (ప్రభావం చూపడంలేదాః ఇందులో ఆశ్చర్య మేమున్నది బ్రిటీష్‌ రచయిళ ఎడ్వర్డ్‌ థాంన్సన్‌? భారత మ్మికుడు ఒకిసారి గాంధీజీతో ఒకసారి అన్నాడు-..నన్యమృగ జీవితం త్వరత్వరగా మాయమపు తున్నదని. మహాత్ము డవ్వుడన్నాడు : “అది ఆడపుల్లో మాయమవుతున్నది. పట్నాలలో పెరిగి పోతున్నది?”

ల్‌ మనమిక్కడ సమికీ ఆధ్యర్యం (క్రింద నమావేశ మయ్యాము, మనమంతా

ఒక కుటుంబానికీ చెందిన వారమట మనవి నమాన లక్షణాలు, ఒకే మౌలిక వాంఛలు మనలను నడుప్పతున్నవి. ఐనా మనం విభజించబడిన (ప్రపంచంలో నివసిస్తన్నాము.

మరోలా ఎలా అవుతుంది? ఇప్పటికీ మానవులంతా ఒకే అన్న సూత్రాన్ని గు రించడంలేదు. అతనిని స్యక్రిగొ గొరవించడంలేదు, రంగు, జాతి, మళశిము, ఆచారవ్యవహారాలు ఇత్యాదులలో సంఘం "కేవలం వై మనస్యంతో పరిపాలిత మవు తున్నది. ఉదది క్తతలు హెచ్చడానికి మనిషిలోని దుందుడుకుతనం, స్వోత్కర్ష కార ణాలు, ఖడ్గందే రాజ్యం అన్న భానమలాగే ఉంది. దానిని న్యాయంకోసమో సౌం దర్యంకోసమో ఉపయోగించడంలేదు భావనామ్యాత్ర పరినిష్టిశాలయిన గాలిమిలులపై దాడిలో, ఇతరుల వ్యవహారాలలో జోక్యం చేసుకునే హక్కు అధీనం చేసుకునేందుకు సామాన్యంగా అనుమతించని "స్వేచ్చా చర్యలకు అధికారం సంపొదించుకోవడంకోసం

శ11 ఇందీరా గాంధీ దానిని వినియోగి స్తున్నారు. నేడు సంసన్న దేశాలుగా ఉన్నవానిలో చాలావరకు నేటి సంమృద్ధిని తాము ఇతర దేశాలమీద, జాతులమీధ అధికారం చలాయించడం ద్వారా సంపాదించుకొన్నవి. అంతేకాక తమ (ప్రజలకూ; తమ (ప్రాకృతిక సంప దనుకూడా ఉపయోగించి పెద్దవై నవి, తొట్ట తొలుత కేవలం నిరంకుళత్వంద్వారా వారు ముందు కురికారు. దయా భానంగాని, స్వేచ్చ, సమానత; న్యాయం అనే విశ్వాసాలతో చలించక వారలాచేశారు. వరు చాలా సమృద్ధిని సాధించిన తర్వాత గానీ పౌరుల రాజకీయ హక్కులకోనం, కోర్కెలకోనం ఆందోళనలు బయలు దేర లేదు. ఆలాగే శ్రామికుల ఆర్థిక హక్కులకోసం పోరాటాలు కూడా చాలా తర్వాత బయలు దేరినవి వలసదేశాలలోని సంపత్తి (శ్రమా._పళ్చిమదేశాల పారిశ్రామికీ శరణంలో; భాగ్యవృద్ధిలో అంత తక్కువ ప్మాతలేమీ నిర్వహించలేదు. ఇప్పుడు మా (ప్రజలకు ఉర్తమజీవితం సృష్టించాలని మేము పోరాడుతున్నామం కేఇది పూర్తిగా విభిన్న పరిస్థితులలో, ఇప్పటి దేశచూపు పరిశీలనలో, యోగ్యమైన ఆదర్శాలై నానరే మేము వారిలాగా (పవర్హించ లేము మా ఆదర్శాలతోనే మేము బంధితులమై ఉన్నాము. కార్మిక హక్కుల సూత్రాలకు మేము కట్టుబడిఉన్నాము. అంతర్జాతీయ సంస్థల చార్జర్హలో విహితాలైన సూ(క్రాలకు బద్దులమైఉన్నాము. పైగా మాదేశాలలోని రాజకీయ చైతన్య విలపితులై న లక్షలాది (ప్రజలకు మేము జవావివ్వ వలసిఉన్నది. ఇవన్నీ మా అభివృద్ధిని అధిక వ్యయభరితంగా మరింత జటిలంగా చేసి వేస్తున్నవి. ఒకవైపు సంపన్నులు మా పేదరికం అలాగే ఉన్నదని చిన్న చూపు చూస్తు న్నారు. మరొకవైపు కామవలంబించిన వద్దతుల గూర్చి మాకు హెచ్చరిక్షలు చేస్తు న్నారు. మా వాతావరణాన్ని ఇక ఏమా(తం నిస్సారం చేయబోవడం లేము. కాసీ ఒక్క- కతణమా(తమైనా మా అసంఖ్యాక (ప్రజల దారుణ దారిద్యాన్ని మరచిపోలేము. విరుపేదతనమూ, జీవితానసరమూ మహత్తర కల్మషకారులు కౌరా? ఒక ఉదాహరణ చెప్తాను. గిరిజనులకు, అడవుల సరిహద్దులలో ఆడవులలోను నివసించే వారికి నిత్యావసర వస్తువులను కొనుగోలు చేసుకొ నేళ క్తి కల్పించేవరకూ, వారికి ఉద్యోగం కల్పింపగల స్టితిలోకి మేము నచ్చేవరకూ వారు తమ జీవిక కోసం అడవులను అన్వేషించకురడా, చెట్లను కొట్టి, మృగాలను వేటాడకుండా మేము నిరోధించలేము. అసలు తమకే డిండిబేక వారు బాధ పడుతుంళే వన్యమృగాలను నంర&ంచాలని ఎలా కోరగలం? (గ్రామాలలోను; మురికివాడలలోను నివసించే వారికి సముద్రాన్ని నదులను, గాలిని పరిళుద్దంగా ఉంచమని ఎలా చెస్పం?---అసలు మూలంలోనే వారి జీవితాలు కల్కషభరితాలై ఉన్నవి గదా! దారిద్ర్య దడ్ధ పరిస్థితులలో వాతావరణాన్ని పరిశుద్ధం చేయడం సాధ్యం కాదు అలాగే విజ్ఞానం, సొంశేతిక జ్జానం వీటి సహాయం లేకుండా మేము దారిద్ర్యాన్ని రూపు మాపనూ లేము. సాంకేతిక పరిక్ఞానానికీ నిజమైన ఉత్తమ (ప్రపంచానికీ మధ్య ఘర్షణ తప్ప కుండా ఉండాలా? అధ్యాత్మిక వికాసావిక్రీ జీవిత (ప్రమాణ ఉన్నత స్థాయికీ మధ్య “ఘర్షణ తప్పనినరా? భారత దేశంలో అభ్యుదయం తన ఆధ్యాత్మికతా వినాళానికీ,

మానవ పరీసరాభివృద్దీ శ్ర10 కన సాంస్కృతిక విలువలు నళించడానికీ కారణం కాదా?.__అని కొందరు విడే శీయులు మరొక చిత్రమైన (పళ్న వేస్తుంటారు. ఆధ్యాత్మికత అంత బాహ్య లక్షణమా? భౌతిక సౌకర్య విహీనత మీదనే ఆది ఆధారపడుతుందా? ఒక దేళంగా చూస్తే మాది ఏ దేశం కంటే ఎక్కువ ఆధ్యాత్మికమూ కాదు తక్కువా కాదు. కానీ అనూచానంగా మా (సజలు నిస్సంగతనూ, నిక్మమతనూ గొరవిస్తూ వస్తున్నారు. చార్వితకకంగా మా గొప్ప ఆధ్యాత్మిక ఆవిష్కరణలన్నీ కాస్త సమృద్ధి ఎక్కువైన యుాలలోనే జరిగినవి. సంపదమీద మమకారం కూడదనే పిద్ధాంతాలు వెలువడిన వంటే అవి ఉన్న పేదరికాన్ని 'హేతుబద్ధం చేయడానిక్లై కాదు. విలాసాలూ, సౌభ్యాలూ ఇంద్రియాలను మొద్దుబార జేయకుండా ఆటంక పరిచేందుకే ఆ నిర్మమత, ఆధ్యాత్మికత అంకే అత్మ సమున్నతి; ఆంతరంగిక శక్తులను బలవ త్తరం చెయ్యడం, స్వానుభవ పరిధిని విస్తృత పరచడం (కియా కలాపాల మధ్య నిశ్చలంగా ఉండే శక్తి; నిశ్చల నిషష్పియకా స్థితిలో చైతన్య (సపూర్ణంగా ఉండగల పాటవం పరిస్థితులనుంచి సారాంశాన్ని "వేరు పరచడం; సఖ దుఃఖాలను సమానంగా సహ నంతో చూడడం నిజమైన ఆధ్యాత్మికతా లక్షణాలు జ్ఞానం, దయా.

మా గిరిజన (ప్రాంతాలలో ఒకచోట జరిగిన ఒక సంఘటన జ్ఞాపకం వస్తు న్నది. గిరిజన వృద్ధనాయకులు తమ ఆచార వ్యవహారాలలో జోక్యం తీసుకోరాదని ముక్త కంరంతో కోరుతుండగా దానిని (వథ్యాత ఆదిమజాతి శాస్త్రజ్తుడు బలవరచాడు, మా దేశంలోని అనేక జాతి, సం్యవ్రదాయ విఖిన్న బృందాలను అత్యధిక సంఖ్యాకులు ముంచి వేయరాదన్న ఆవేదనతో భారత (ప్రభుక్వం ఆ నలహాను అంగీకరించింది. దానిని పూ రిగా ఆమోదించిన వారిలో నేనున్నాను. అయినవ్పటికీ ఈళాన్య సరిహద్దు లోని ఓ మారుమూలకు నేను వెళ్ళినప్పుడు ఇంకో విథిన్న దృక్పధంతో సంబంధం కలిగింది. మిగత భారత చేశమంకా అధునికమవుతుండగా తమ్ము మ్యూజియంలో వ స్తువుల్లాగా ఉంచుతున్నారని యువకులు అసమ్మతి తెలియజేశారు. ఇదేమాట మేము సంపన్న దేశాల నుద్దేశించి అనకూడదా?

గత పాతికేబ్ళ్‌గా మానవ చర్వితలో అసద్భశమైన ఓ మహా (ప్రయత్నంలో "మేము నిమగ్నులమై ఉన్నాము. మానవ జాతిలో ఒకటింట ఆరో వంతు మానవా సీకానికి ఒకటి తండు తరాల కాలంతో (వధానావసరాలు సమకూర్చవలసి వచ్చింది, ఆ పయక్నం ఆరంభించినప్పుడు మా మొదటి (పణాళికాకారులు చాలా భాలీలను భర్నీ చేయవలసి వచ్చింది తగినంత సమాచారం లేదు సహాయపడే పుస్తకాలూ లేవు. పోనీ ఇతర దేశాల అనుభవాన్ని పురన్కరించుకొని అనుసరింతామా అంళే అ దేశాల ఆరిక, రాజకీయ, సొంఘీక, సాంశేతిక పరిస్థితులు పూర్తిగా థిన్నమైనవి. మేము కనిపె్లిన రీతిలో స్లానింగు మిశ్రమార్శిక వ్యవస్థలో ఎన్నడూ ఉపయోగించినది కాదు... కాస్‌్మేము కాచుకొని కూర్చునే వీలులేదు. మా (ప్రజల పరిస్టితులను బాగు పరిచే అవనకం ఒత్తిడి పెడుతున్నది. ప్టావింగు, అమలు పరచడం, ప్లానింగును చక్కబరిచేందుకు సమాచార సేకరణను మెరుగు పరచడం__ఇదంతా నిరంతరాయ

శ్ర20 ఇందీరా గాంధ్రీ మైన, ఒకదానిలో ఒకటి కలిసిపోయే కార్య పరంపర. మా పార్మిశ్రామికులేమో సంపన్న దేశాలు పూర్వం అనుసరించిన మార్గాలనే అనుసరింతామన్నారు. 0 దశా్టిలో ముఖ్యంగా గత ఐదేళ్ళలో విభ్రాంతి గొలిపే అనేక సమస్యల పరంపర మమ్ములను ఎదుర్కొన్నది. వాటిలో కొన్ని మా లోపాలవల్ల ఏర్పడినవి కనీ ఎక్కువేమో ఈ పరిణామంలో: ఇప్పుడున్న మానసిక దృక్పథాలలో సహజ విద్ధంగా ఏర్పడేవి. నూ కార్యక్రమాలలో ఏది ముందూ, ఏది వెనుక అనేది పునఃపరిశీలించి నిర్ణయించాలని ఒక ఆలోచన పెరుగుతూ వచ్చింది. అభివృద్ధిని కొన్ని పరిమిత కోణాలనుంచి మాత్రమే చూచే పద్ధతినుంచి దూరం కావాలన్నారు. ఈ పద్ధతివల్ల మనుషుల కంటె వస్తువుకు (ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం జరిగిందని, అందుతో మన అవస రాలు పెరిగాయే కాసే, ఉద్యోగాలు పెరగబేదనీ వారి వాదం. జీవితం గూర్చి మనకు మరింత నమ్యగ్ర దృష్టి అపనరం. మనిషినేదో జడపదార్థంగా భావించక బహుముఖ వ్యక్తిత్వం గలవానిగా చూడాలి. ఈ సమస్యల పరిష్కారం అ(ప్రధానంగా వేరుగా చూడ వీలులేదు. అభ్యుదయ పరిణామక్రమంలో ఒక విడిదీయంాని భాగంగా దీన్ని చూడాలి.

జనాభా సమస్య వాతావరణ కాలుష్యం వీటి విశ్వరూపాలు ముందుంచితే రాజకీయ _ ఆర్థిక, సాంఘిక పరిస్థితుల నమ్మగ్ర దృశ్యం అన్పష్టమై పోతుంది, అధికారికమైన జనాభా నియం[శ్రణ (ప్రణాశికగల కొన్నింటిలో భారత (ప్రభుత్వం ఒకటి. ఇది కొంత అభివృద్ధి చెందినది. పరిమిత కుటుంబాలు ఆరోగ్యపంకతంగా ఉంటాయని చైతన్యవంతంగా ఉంటాయని మా విశ్వాసం. విద్యలేకః జీవనస్థాయి కనిపించేంత పెరగకా కుటుంబ వియం(త్రణ కార్యక్రమం చక్కగా నెర వేరదనికూడా మాకు తెలుసు, మా కార్యక్రమం పట్నాలలోను, బ_స్టీలలోను విజయవంత మైనది బాగా విరుపేదల్రే న వారికి (ప్రతి విడ్డా ఒక సంపాదనాపరుడేః సహాయకుడే. కొన్ని కొత్త దృక్చథాలతో మేము [ప్రయోగం చేపి చూస్తున్నాము. (ప్రసూతి, శికుకంక్షేమం, పోషకాహారం__..సామాన్యాశివృద్ధి వీటితో కుటుంబ నియం[త్రణ (ప్రణాళికను కలిపి నడుపుతున్నాం.

(పపంచ సమస్యలన్నింటికీ జనాభా పెరుగుదలే కారణమనడం సులభతర పద్ధతి. (వ్రపంచ జనాభాలో ఆత్యల్ప జనమున్న దేశాలు (ప్రపంచంలో ఉత్పత్తి ఇయ్యే ఖపిజాలను బొగు వగే రాలను వినియోగించుకుంటున్నవి. అంక (ప్రకృతినుంచి లఖించే పదార్థాలొ తరుగుదల వాతావరణ కాలుష్యం అన్నవి సంపన్న దేశాలతో ఒక్కడు పుడికే అతను తన సాయి జీవిత (ప్రమాణంలో ఎంత కారణమవుతాడో ఆ$యన్లు; ఆఫ్రికన్లు, లాటిన్‌ తోమెరికన్లు ఇప్పుడున్న వారి భౌతిక సౌకర్య జీవన స్థాయిలో అనేకులు పుట్టినా అందుతో, సమానమే.

సహజ పీద్ధ సంఘర్షణ నిలవ చేయడం, "పెంచడం అనే వాటిమధ్య కాదు వాళావరణానికీ విచ్చలవిడిగా మనుషులను, భూమిని సామర్దత అనే పేర దుర్వి వియోగం చేయడానికీ మధ్య ఉన్నది. చార్విత్రికులు మనకు చెప్పేదేమంళే వ్యక్తి

మానవ పరిసరాభీవృద్ధీ శ్రీల! తన స్వేచ్చను కోరడం ఆరంభించినప్పుడే ఆధునిక యుగం ఆరంభమెనదని, మరి వ్య్షేమో బాధ్యతలతో నిమి త్తం లేని హక్కులు తనకున్నవని ' విశ్వసించాడు. అ్మగగామి అయినవా డెవడం'కే మెప్పుదల సంపాదించుకున్న వాడు అనుసరించిన పద్ధతులను గురించి (ప్రళ్నించినవారు లేరు. ఇతరులు ఇందుకై ఎంత నష్టపోవలపి వచ్చిందీ అన్నది కూడా అడిగినవాడు లేడు పార్విశామిక నాగరకత సమర్ద వ్యక్తి అన్న ఒకభావాన్ని (వతిపాదించించింది. సమర్థుడం కే అర్థం ఓ నర్జీతకాల జేశంలో, ఓ నిర్ణీత మానవ బలగంతో ఎక్కువ ఉత్పత్తి చేయడానిక్టై తన సర్వ శక్తులనూ 'కేంగద్రీకరింపజేసేవాడూ అని వానితో పోటీ చేయలేని వ్యర్తులు, బృందాలు ఈ మాప కంతో తక్కువ సమర్ధులు, తక్కువ జాతివారు - ఉదాహరణకు (ప్రాచిన నాగరకతలు, నల్లవారుు గోధుమరంగువారు, శ్రీలు, కొన్ని వృత్తులకు చెంధినవారు, అల్ప సమర్హులు కౌబిట్టి అల్పజాళులు. మరి ఉత్ప త్తిలోనేమో అనుపయుక్రత (ఫవే!ంచింది. సమర్ధతేమో వస్తూత్స్తిపై ఆధారపడింది గనుక ఆవి నిజంగా అవసరం కాక పోగా, వీటిని ఎలా అమ్మాలో తెలియక పాడుచేయవలస్‌ వచ్చింది. అలాంటి సమర్థతకు మనం అచ్చుకుంటున్న దెంత?। అలాంటిదానిని విచ్చలవిడితనం అనడం తగిన మాట కౌదా। -

ఆధునికయుగంలోని అన్ని *“ఇజంీలూ (పిద్ధాంశాలూ) తుదకు వ్యక్తి గత లాభ సూథశ్రాల్ని పరిత్యజించామనే సిద్ధాంతాలు కూడా__మనిషి (వ్రధాన లక్ష్యం నంపాదన. లాభసూూకం- అది వ్టైయ క్రీక మైనా, సామూహిక మైనా, మిగతావాని నన్నిట్‌నీ ఆచ్చాదించి వేస్తున్నది. ఈ స్వోర్ట్యపాబల్యం నేడు వాతావరణ సంక్షోభానికి థధాన కారణం,

కొలుష్యం సాంకేతిక సమన్యకాదు. లోవం విజ్ఞానళాస్రంలోనూ, సాంకేతిక జానంలోనూ లేదు వర్తమాన (ప్రపంచం దృష్టిలో ఉంది అదేమో ఇతరుల హక్కు లను ఉపేడీంచి, దూరదృష్టి నిరపేక్షంగా ఉన్నది.

ఈ వాతావరణ పరిసరాదుల నమస్యపై చర్చ యుద్ధ సమన్యనుంచి, దారిద్ర్య సమస్యనుంచి మన దృష్టిని తప్పి స్తున్నదన్న కొన్ని "ఘోర మైన అపోహలున్నవి. వెనుకేమీలేని [పఫపంచంలోని అత్యధిక సంఖ్యాకులకు వాతావరణాధి సమన్యల చర్చ వారి ప్రయోజనాలకు వ్యతీరేకం కాదని, వారి జీవితాలలో మెరుగుదలను కొని న సుందని మనం రుజువుచేయాలి. సాంకేతిక విజ్ఞానాన్ని వారికి దూరం చెయ్యడం, అపారళ క్ర, జ్ఞానసంపత్తి నుంచి వాటిని దూరం జెయ్యడమే. ఇదిప్పుడు సాధ్యమూ కాడు, అంగీకారయోగ్యమూ కాదు,

వర్థమాన దేశాల వాతోవరణ సమన్యలు విపరీత పొరిశ్రామికీకరణంతో వచ్చిన అనుబంధ ఫలితాలుకొవు. అభివృద్ధి లోపొవికి చెందినవి, సంపన్న ధవికదేళాలు అభి వృద్ధిని వాతావరణ విధ్వంసకంగా భావించవచ్చును. కాని మూమటుకు నూకు జీపి తానికి, ఆహారం, నీరు, పారిశుధ్యం, నిలువనీడ కల్పించడానికి ఎడారులను పచ్చ చేలుగా పరిణమింపజేయడానికి పర్వతాలను నివాసవసతులుగా మార సగానికి... ఈ

గ!

శ్రీ ఇందీరా గాంధీ అభివృద్ధి (ప్రాధమికావసరాలలో ఒకటి. పరిశోధన పట్టుదల అనువానికి అంకితుల్తై పనిచేపిన నిస్వార్ధపరులు మాకో అంతర్‌ దృష్టినిచ్చారు. మా భావిపణాళికలను రూపొందించడంలో అది (వధానపా(త వహించే అవకాశం ఉన్నది. భౌతిక వస్తుతతి కోసం మనిషి ఎంతగా వెంపరలాడిన్నా _ వేకారినా అవి వానికి సంపూర్ణ సంతృప్తి నివ్వవని మా భావం. కబట్టి జీవిత (ప్రమాణోన్నతి (ప్రజలను వారి వారసత్వంనుంచి దూరంచేయకనే, (పకృతి ఈన సౌందర్యాన్ని పొడుచేసుకోకనే, ఆ సుస్నిగ్ధతను, పవిత్ర తనుంఅవి మన జీవితాలకు అత్యవసర మైనవి___వికృతపరచక నే సాధ్యం కావాలి.

తక్షణావసరమూ మౌలికమూ ఆయిన సమస్యంళాంతి. అధునిక యుద్ధమంత అర్థరహితం అయినది మరొకటిలేదు. అంత వేగంగా, అంత పరిపూర్తి గా విధ్వంసం చేసేవి ఒక్క పై ళాచిక అజణ్వాస్త్రాలే. అవి చంపడమేకాదు, అంగవై కల్యం కల్పించి, వికృతాకారులనుచేసి వేస్తుంది. అదీ పుట్టటోయేవారినీ, పుట్టివున్నవారినీ కూడా నాళనం చేస్తాయి, భూమిని విషపూరితం చేస్తాయి. వికృత సుదీర్దచ్భాయలను వదలి; ఎడారులను; నై రాళ్యాన్నీ, నిర్జీ నతను అవి సృష్టిస్తాయి. ఏ వాతావరణ పెరి శుద్ధ్యాది ప్రణాశిక మాత్రం యుద్ధం నుంచి తప్పించుకొని బతికి బయట పడగలదా? స్వీడెన్‌ (ప్రధాని మిస్టర్‌ ఓలాఫ్‌ పామ్‌ ఇప్పటికే ఈ విషయాన్ని దిహు శ క్రీవంత మైన మాటలతో సభాదృష్టికి తెచ్చే ఉన్నారు.

('వ్రవంచాన్నెదుర్కొంటున్న వాతావరణ సంక్షోభం నన భూగ్రహం భవిషత్‌ భాగ్యాన్ని పరిపూర్తిగా మార్చివేయగలదు, మనదర్జా ఏదైనా, మన బలం లేదా వరిస్టితి ఏదై నా, మనలో ఒక్కురుకాని ఇందులో దెబ్బత్తినకుండా ఉండలేరు ఈ జరుగుతున్న మార్చు నేటి అంతర్జాతీయ విధానాలను సవాలు చే స్తున్నది. ఒక భూమి, ఒక వాతా వరణం అనే.వాని, గూర్చిన పరిణామశీల చైతన్యం *&ఒక మానవత అనే థానం వేపు మనలను నడుపుతుందా? వాతావరణ వ్యయాన్ని మరింత నమానంగా వంచుకునే అవకాశముందా? అంతగా అభివృద్ధి చెందని దేశాల అభివృద్ధిని మరింత త్వరపరచ డంలో మరింత అంతర్జాతీయ అఖిని వేశం కనబడుతుందా: కేవలం స్వయంనంపూర్ణత ఆనే సంకుచిత భావానికే అది పరిమితమవుతుందా?

ఆర్జీక; సాంకేతిక అసమానతలను తగ్గించడంలో తొల్మిసయత్నాలు ఫలవంతం కాలేదంటే కారణం సహాయ విధానాలు 'ఉధికార సమానతలకు లోంగిపోవలసి శావడమే-స్వయం నన్ఫద్ధిపై పునఃప్రసక్రి నహాయవాతావరణం మార్పునకు దారి తీసింది. అదే మానవ సంతృప్తికి నూతన (ప్రాతిపదిక. ఏదో అందుకైన ఆన్వేషణను కూడా అది 'షెంచగలదని మేము ఆశిస్తున్నాము. ఈలోగా, వాతావరణ సంక్షోభం దుర్చలదేశాల భారాన్ని మరింత పెంచరాదు. ధనిక దేశాల రాజకీయ. న్యాపార విధానాలలో మాతన న్యవహారాలను (ప్రవేశింపజే స్తే ఆది తప్పదు. కాలుష్యాన్ని నిర్మూలనంచేసే పోరాటం మరో వ్యాపారంగామారీ? దానినుంచి కొన్ని కం'పెనీలు, కార్పొరేషన్లు: లేదా దేశాలు అధిక నంభ్యాకుల పేరలాభాలు ఆర్తించడం ఆరంభమైతే ఆది విచ్శిక్రంగా ఉంటుంది. ఇక్కడే ప్రయోగించి చూడడానికో ఆవిష్క-రించడాసికీ

మానవ పరినరాభివృద్ధీ శక్ర అనువైన విజ్ఞానశాఖ ఉన్నది. అన్ని దేశాల వైజ్ఞానికులూ దీనిపై ఆన _కి చూపాలి. వారి పరిశోధనా ఫలితాలు “పేపెంట్‌ల పరిమితికి లోఐడి అన్ని దేశాలవారికీ లభ్యం కౌవాలి. నమన్యకు చెందిన ఈ వై ఖరినికూడా సభవారు నమాలోచి స్తున్నందుకు నేను సంతోషి స్తున్నాను. నా

జీవితం ఏక్లైకం, (ప్రపంచం ఏకైకం ఈ సమన్యలన్నీ ఒకదానితో ఒకటి ముడిపడి ఉన్నవి. జనాభా పెరుగుదల, దారిద్ర్యం, అజ్ఞానం, అనారోగ్యం; మన పరిసరాల కాలుష్యం, అణ్వాయుధాలు రాసులు పోనుకోవడం, మానవవిధ్వంసకారకా ల్లైన రాసాయవిక, (క్రిమిరూప ఆయుధాల ఉత్ప్తింఇవన్నీ ఒకానొక విషవలయం లోని భాగాలు (ప్రతిదీ ముఖ్యమే, (ప్రతిదీ తక్షణావసరమే. మరి వాటివి ఒకొక్క టిగా వరిశీలించడం కేవలం వ్యర్థ్యస్రయత్నం

గతావ్ని (తవ్విపోసుకుంటూ ఎవరినో విందించడంనల్ల (ప్రయోజనం కూన్యం. మనలో ఎవరూ నిందార్హతా దూరులుకారు. కొందరు ఇతరుల పె పెతనం చేయ

య్‌” చా న! గలిగారంయే కొంతవరకు కనీసం దానికి లోదిడినవారిలోని దౌర్మల్యం, వఐికమత్య రాహిత్యం, కొన్ని లాభాల (ప్రలోభం వగ్లై రాలు కూడా కారణాలే. సంపన్నులు ఆర్హలను ఉపయోగించు కుంటున్నారంటే మన సంభాలలోనే జనం దుర్చలవర్షా లను ఆనరా చేసుకొని లాభం పొందడంలేదా? ఆయా మనపొర నంఖూలు ఏ ప్రాఫ్‌ మిక సూథ్రాలవైై ఆధారపడినవో వాటిని పృనర్విమర్శించుకోవాలి. అని ఏ లత్య్యా లతో నిలబడుతున్నవో పునర్వి మర్శించుకోవాలి. హృదయ పరివర్తనం జరగా లన్నా; లక్ష్యుకుద్ది కావాలన్నా (క్రియాకలాస వ్యవస్థాదుల విధానాలు లత్యెలు మారా లన్నా; ఒక వ్యవస్థకావి లేక ఒక దేశంకాని అదెంత సదుద్దేశ పూరితిమైనా.___ దానిని సాధించలేదు. (ప్రతి దేశం తనకు ఆతి (ప్రనక్తమైన నమస్యాభాగం గూర్చి చర్చించుకోవాలి. మరి నర్వ సంపూర్ణ కృషితో అన్ని దెళాలూ తప్పక ఏకంకావాలి. మన సమన్యల యావత్సముదాయాన్ని భౌగోళిక స్టాయిలో ఒక నహకార దృక్ప ధంతో చూడడం కన్నా మరొక మార్గాంతరంలేదు.

మన నాగరకతలో ఏర్పడిన (ప్రస్తుత సంక్షోభానికి వెనుకనున్న వనుకున్న కొన్ని సమస్యలను నేను (ప్రస్తావించాను. ఈ మహాసభ అద్భుతాలను సాధి స్తం ధని కావి (ప్రపంచం కష్టాలనన్నింటినీ పరిష్కరిస్తూందనికావి అత్యాశతో "చేపిన (ప్రసంగంకొదిది. మరి ప్రతిదేశం అభిప్రాయాలూ (సదర్శితాలు కావాలి. ఈ సమ న్యలు యావత్‌ (స్రపంద దృష్టితో చూడబడాలి (ప్రతి ప్రణాళిక నమ్మగంలోని భాగ కావాలి.

(క్రీం దఫా మన దేశాలలోని ఆనంపూర్ణ విష్లవంగూర్చి (ప్రసంగింబాను, ఇది పరిపూర్తి చేయనీలున్నదని నేనిస్ప్రుడు (గ్రహించాను.__అది సాంఘీక దృక్పధం లోని విస్లవంతో జతపడితే అది తప్పక పూర్తి కాగలదు 1048 లో యానెస్కో 14 వ సాధారణ సభలో భారత (ప్రతినిధివర్గం ఇతరులతో కలిపి ఓ కొత్త (ప్రధాన వ్రణాశికను ప్రతిఫాధింఛింది, దానిపేరు గడిజ్లైన్‌. ఫరొలివింగ్‌? (జీనించేందుకు

శ్ర్‌లి4 ఇందిరా గాంధీ ఓ పద్ధతి ఓ సాంశేతిక 'పగతిఃవిభన్న వర్గాలపై బృందాలపై దాని (వభావం పూర్తిగా (గపహించుకోవాలంటే ఇదెంతై నా అవసరం. మేము గడియారాన్ని వెనుకను టత్రిప్పా లని కోరడం లేదు, కేవలం చేతులు కట్టుకొని కూర్చోవాలని కోరడంలేదు విజ్ఞానం మనకు (ప్రసాదించిన పరికరాలను, (ప్రజ్ఞను బుద్దిగా ఉపయోగించు కోవడంలో నూతన సూచనలు మాకు కొవాలి.

ఇదేదో ఒకానొక ఉజ్జీవనంకాదు కారణకార్య భావాన్ని గూర్చిన నిరంతరా న్వేషణ, శాళ్వత కృషి. దీనితో సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని ఉన్నత సమాలోచ నాస్టాయితో అను సంధానం చేయగలగాలి ఏ విధమైన (ప్రపంచం మనం కోరుతున్నామో అనే దాన్ని గూర్చి మాత్రమే మనం ఆలోచించరాదు. మరి అందులో ఎలాంటి మాన వుడు నివసించాలి__అనేదికూడా మనం సమాలోచించు కోవాలి. మన సంఘం తీర్చి దిద్దేవారు, దిద్దబడేవారు అనే రెండుగా విభక్తం కావడం నిజంగా షునం కోర డంలేదు. ఆలోచనా పరులు, తమకు తాముగా తామే ఒక కార్యంలోదూకి తమ్ము తాము నడిపించుకోగల సామర్ద్యం కలవారు, ఆసక్తి గలవారు. ఆసక్తిని కలిగించే వారు భూతదయా, పళ్ళ్చాత్తాప బుద్ధికలవారు.__అలా౦టివారు మనకు కావాలి,

పెద్ద సమాజాలు తమ జీవనరీతులను మార్చుకోవడం ఏ మంత సులభంకాదు. అలా మార్చుకొమ్మని వారిని బలాత్కరించలేము. (ప్రభుత్వ చర్యలు కూడా చాలవు, సంతకంటి ఉత్తమమైన రీతులలో పాల్గొానడంకోసం జనాన్ని అభ్యర్థించనచ్చు వారికా ఆస కల్పించవచ్చు.

(ప్రకృతితో సామరస్యం సాధించలేక శిక్షణపడే (ప్రజలు మానవత స్పై విశ్వాసం ఉంచలేరు. తమతోనే తాము సమరశంగా మెలగలేరు___ఇది నా అనుభవం, ఆధునిక మౌనపుడు పప్రకృతితోనూ జీవితంతోనూ అవిచ్చిన్న సంబంధాన్ని పునఃకల్పితం చేసుకోవాలి. అతను తిరిగి పెరుగుతున్న వానిలోనుంచి నత్త్వాన్ని సముపార్షి ంచుకో వచ్చు. వాటిని గుర్తించవచ్చు భారతదేశంలో శతాబ్లాలకు ముందు (ప్రాచీనులు ఇవన్నీ గుర్తించారు. భూమినుంచిః వాతావరణంనుంచి మసీషి కొంత తీసుకోవచ్చు. కానీ నాటిలోకి తిరిగి అంతా వేయాలి. భూసూ రక్తంలో అధర్వ వేదర్దులు అన్నారు:

“నీలోనుంచి నేను ఏమి (త్రవ్వి తీసుకున్నానో అవి తిరిగీ పైకి పెరిగి రావాలి

సీ ఆయువుపట్టులపై కాని,

వీ హృదయంపై గాని

నేను దెబ్బ తీయకుందును గాక

మరి మనిషి కానే ముఖ్యుడూ, మంచి మనసు కలవాడూ, తన భాధ్యత నెరిగిన వాడూ కావచ్చు.

నెను (సేమించే కొన్ని నేను (ప్రేమించే దేమిటి? మొట్టమొదటిది ఇందులో రహస్యమేం లేదు. అయికే (ప్రజలు అత్యద్భుత విషయాలనే చూస్తారు కాని సామాన్య విషయాలను చూడరు.__అంతే ఏమైనా ఈ జాబితా సూచనాప్రాయమే కావి, నమ్యగం కాదు. అవన్నిటినీ పేర్కొనడం నిజంగా ఏమీ. కష్టంకాదు. మరి నాకు చాలా చిన్న సంగతులు ఆనందమిచ్చినొ అవన్నీ చెసే సుదీర్టమవుతుంది, జావితా. పెద్దగా ఆతలోచించకుండానే చెప్పొచ్చు, నా భోజనంతో నేను సంతుష్టి ఇెందినా శేమిరచే వాని జాబితాలో ఏవీ చేరవు. నేను ఏ దేశానికి వెడితే, (ప్రాంతానికి వెడితే.___మకీ మసాలా వేసివవి కాదు గాని .. అక్కడి ఆహారాన్ని తీసుకుంటాసు నేను మామూలు రకొలను ఎన్నుకుంటాను.

స్ఫుగాలనూ, పతులనూ నేను (ప్రస్తావించడం లేదు. వాటిని నే నెంత ఇష్ట పడతానో: వాటికోసం ఎంత (శ్రద్ధచూపుకానో జగద్విదితం. రెండవ మహాయుద్ధ సమ యంలో అనేక (ప్రజలతో కలిని చాలాకాలం గడపవలసి రావడంవల్లి __వారిలో చాల మంది అపరిచితులు కావడంవల్ల రకరకాల పిచ్చిపిచ్చి ఆటలు (నచారంలోకి వచ్చాయి ముఖ్యంగా ని స్తబ్దతను తొలగించడానికి, ఒకరినొకరు తెలుసుకునేందుకు, మరీ వారి వై యక్షిక విషయాల జోలికి పోకుండా కాస్త బాగా తెలుసుకునేందుకు ఆ ఆటలు అఆలవామైనవి అలాంటి ఒక (ప్రశ్న ఏమంటే నీవు ఏమృగం కొవాలనుకుంటున్నాపు?

నేనిచ్చిన జవాబేమంశే. “ఇండియన్‌ బ్లాక్‌ బక్‌” ఆని చెప్పాను అది ఒక రన్నారు.-బహుశా అందుకు కారణం నాకూ పెద్ద కాళ్ళుండడం, సన్నటి అఆవయవా లుండడం) బాగా పరుగె త్తగలగడం కావచ్చు అని,

(ఫ్రళివారి ఇష్టమైన వస్తువుల జావికాతోనూ సాధారణంగా పుస్తకాలుంటాయి. నాకు నిఘంటువులంజపే, చాలా సరదా. ముఖ్యంగా పదాలు పదబంధాల వ్యుత్చ త్య్యర్థాదులు వివరించేవంశే మరీ ఇష్టం

నాకు వానంపే ఇష్టం. అందులో నడవడం, ముఖంమీద చినుకులు వడుతుం డగా ఎంతోయిష్టం, తొలకరించినప్పుడు గుబుల్కొనే వాసనుఇళ్ళూ వీధులూ న్వచ్భంగా కనదిగడం, తళతళ లాడే ఆకులు... ఎంత మంచివాన। చివృళ్శ్ళంకే లలికంగా వూలలా ఉండేవి, నాకు ఇష్టం. రకరకాల రూపొలూ వాసనలూ గల పూలు “నేషనల్‌ హెరాల్ట్‌' పత్రికకు (వ్రాసిన వ్యాసం * నవంఖరు-1%, 1975

ప! ఇందిరా గాందీ ముఖ్యంగా అడవి పూలు, భూమి, వాతావరణం వగైరా ఆసాధ్య స్థలాలలో (బతికి బట్ట కట్టి మూలలనుంచీ సందులనుంచీ కానవచ్చే ఆడవి పూలంటే ఇస్టం, చెట్టంపే మఠరీనూ.__పొత చెట్లూ, "పెద్దపెద్ద మొదన్ల గలవి? చుట్టూరా కొమ్మలు వ్యాపించినవి, ఇష్టం. ఎంత హాయిగా చల్లని సీడ విస్తూ ఓ గంభీర మూర్తులుగా నిల్చున్న చెట్లను చూస్తే ఓ చార్మితక భావన కలుగుతుంది. కొండలను చూ స్తే వాటికీ నాకూ అనుబంధ మేదో ఉందనిపిస్తుంది. దేవదారు తరు నంతానం పరిమళాలు వెదజల్లుతూ అడవులు కడుతూ ఉండే దేనదారు పొద ఎంతటి ఇష్టం వాటిలో పెద్దవి శాశ్వతంగా హిమాచ్చాదికాల్లై అళ్చర్య చకితులను చేసే దొరువులలో ఎంత బాగుంటాయి ఇనుకా రాయి గల నేలలూ ఇస్టమే ఇవన్నీ ఒక (ద్రఢిమను, ఒక నిరంతర శాశ్వత పరంపరను తెలియజేస్తుంటాయి.

కొండలలో: దారీ డొంకాలేని అడవుల్లో నడవడం అంకే నాకూ ఇష్టం, ఎృత్తెన (ప్రదేశాలకు గుజ్జంమీద గాని నడకతో గాని వెళ్ళడం, _ వేనవిలో ఈదడం ఇష్టం. నా కొడుకులు చదువుకునేస్పుడు, (ప్రతి వేసవిలోనూ రెండు నెలల సెలవుల్లో వాళ్ళు పర్వత నివాసాలకు వెళ్ళే వాళ్ళు. మాకు దూరతీరానికీ ఇతరాలూ ఆయి ఇళ్ళున్నా ఊళ్ళకు మరీ దూరంలోని తావులలో గుడారాలు 'వేసుకొని.___ దేవదారు తరు మధ్యంలో (ప్రక్కనే చల్లగా పారే పెలయేళ్ళలో స్నానం చేస్తూ ఉండేవారం. శారీరకంగా? మానసికంగా ఇదంతా పునరుజ్జీవనం కల్పించే అనుభవం,

సీళ్ళు..ముఖ్యంగా వేడి దేళంలో___చల్లగా హాయిగా ఉంటుంది. ని స్తబ్దంగా గుణివర్ష ౦లో ఉండే కొండ లోతులంపే నేను ఇష్టపడతాను. ఆడుతూ పాడుతూ ఆతి తీవంగా దూసుకొని వెళ్ళే కొండవాగులూ, సము[ద నిర్ణోషమూ ఇతర ధ్వను అన్నింటినీ ముంచివేస్తుంది. నాకు నదులం'పే ఇష్టం_నిలిచినవీ గబగబా పొరిపోయేవీ ఠరూడా; అలాగే అపార పారావారాలం'పే ఇష్టం మెల్లగా వినిపించే జల గమన శబ్దం, దెవులు గడియలు పడేసే శద్దిం, మనసును చల్లబరిచే శబ్దాలు అలాగే గుడ్జాల డెక్కల చస్పుళ్ళు (ప్రశాంతి కల్పించేవి కాక ఆకర్షించేవి ర్లైలు కూతలూ: నాకల హారన్‌లూ. నిజానికి నాకు "రై, చ్లా నాకలూ ఇష్టం.

నా (ప్రయాణాలలో పాత'అడవులను గుర్దించడం ఇష్టం. అవెంత ఆకర్షే కంగా ఉన్నతంగా ఉంటాయి।ః వాటికి సంబంధించిన కధ అంటే ఇష్టం, అవెన్ని ఆళలనూ, (ప్రమాదాలనూ 'తమ్షలో' దొచుకున్నవోః

పచ్చికప్టై కూర్చుండడం, అదీ పురుగులు పైన (పాకుతుండగా, ఇష్టం, మాతృ భూమికి _ఎంతో సన్నిహితంగా ఉన్నానన్న భావన తొలకరి స్తుందప్పుడు, హిమబిందు పరీతమైన గరిక ? కాళ్ళకు చెప్పులూ ఏవీ లేకుండా నడవడం అంశ నా కష్టం, తొలి రోజులలో "చీట్ట "చిటారకొమ్మలు ప్రకృతిలో నేనూ ఓ భాగమన్న "వాన్ని (పేరేపించేవి,

ఇదులుగ్యా ఉన్న చీరనంటి దావిని ధరించే వారివి గాలి గొడవ పెడుళుంది;

చేను (ప్రేమించే కొన్నీ శ్రీ? కానీ పైరు పంటలను చేలలో కదిలిస్తూ మెల్లగా ఆడిస్తుంచే. చూడడం ఎంత బాగుంటుంది, పొతకాలపు రోజుల్లో ఉండిన ఇళ్ళు అతి నిరాడంబర మైనవి. కుర్చిలూ బల్లిలూ పాతవి రాగి సామాను, పాతకాలపు భారతీయ పద్దతిలో ఉన్న పా(శ్రలు.- వియ్యం కొలనడానికి ఉపయోగించేవారు. నీళ్ళు తెచ్చుకునేందుకు ఉసయోగించేవారు అలాంటివన్నీ ఇష్టం అలాగే పొత పుస్తకాలూ: బౌమ్మలూ 'మేపులూ ఇష్టం. ఉషదేళ వొతానరణంలో నివాసం: విర్షిష్ణంగా కానవచ్చే బుతు పరివర్తనం చూడనియ్య్‌దు... చేని అందం దానిది. పోతున్న బుతువు విసుగు పుట్టిస్తుండగా మరో బుకువు మెల్లిగా వస్తుంది. భారత దేళంలోని విశాల భూముల్లో ళరదృతు వర విశేషాలూ? గోధుమ రంగులోకి మారిన పడకపై పడుకొనే మాయాజాలం, అడీంా మేల్కొనేసరికి తళతళ లాడే తెలుపగా మారిపోవడం ఇవన్నీ కానరావు. అప్పుడప్పుడే కురిసిన దళమైన మంచూ.- అలాంటి సుందర దృళ్యాలు కొన్నిమటుకు కానవస్తాయి. ఉయళలని రికార్‌ క్షామ శ్ర (గంథభాఆయం గ || గీ ౦. నె డ్ర([5 గ్య / స తై ష్‌ మాటలో

షన షమ. య షస న స. న గన్‌ . న. మ! స ట్ర మ. మ వ సయ గ్ర జన్‌ మ య . పీ వ న ము. ల స షం. మ. స యా... య. మ . ననే... మ, ర బ్‌. న. ప. | వ. ప | (నే వ మ! స స్‌ న్య [మ న న. ర. - హి న . స్మన్ల మ. మ. వ. సన వ. న. నా ము. స లన! నం. స. య . స్టేస షా! ప 2 .. వ. [| మ. న . ర్‌ వ న. ప (. వ వ. లం . క. న. ( సం మ. 1. న ( స. మ . య న. .. 1 టా వా ఈ: న (టన నభ / య రం 1 | 'ఘూశ మ | మా మ. స