Telugu Navya katha shilpi B. S. Ramulu katha vishleshana - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

న దాన ల స మ స న్‌; | లు నిల్చి |. 1. రాకు '1ఠావిశవణ య కే |? . [ల వ. నా స [లం . | న. మ ఈ! క. గ ష్య, వ. ,. ము: (00. ॥ ఖగ (1 య 17 ్‌. | శ కీ 1 కం. ఎ బె. ల | న 1 | ॥ , (౫ (గ! ||] ల స్ట ఖై; |. ॥,. ॥ 1. ర్త ౨|| ఇక న్‌ హ్‌ 7. ష్‌ న. | | 1% | _ / ము తో త గు టీ న. / ల ల ॥ సే. నో జ 1 టీ (లా. 1 స శ ల యళ స్ట సనో [ గ్గ [ నీ న కం. | ్క కం (స న్ని కే గ క్ల. - [1 న కీర 1. | , న ్జ్న్‌ చనా, ర | న... | . టీ ల ! గ్‌. నా ( స సట్‌ [0 య గ యే _ ద్ర హన స్‌ వ న్‌ ం ల. ట్‌ న న!

నవ్య కథాశిల్సి బి.ఎస్‌.రాములు కథా విశ్లేషణ రచన విహారి

॥ 1 / .. ॥ . | ౧ శ న. | / [10 , / . / / | ర మ! భే ల | సాన్యా? ? ౨. జనలు | శతక [గ్‌ లో. 7 'ఉ శవ క ॥ ర ఛాఃి ౮ . శీతకున కచ. ౬0 గ వ. [ న 4 1 ని ॥ (| | ౮4 / “| య్‌) శ్‌ బి చ" న శ గ కాం. ర. కం ః॥ మ. ః ల న ల వ. సస. ననన... తె... చు! టి ల యం జు వ శం న | | | స్తు ాం ళ్‌ || /| [1 (| ర స క; హా స శా, న్న య గ స నా స. జే ( ల స జాతి ః ( . 1 | | | నాం (్య్‌ శ | + స్‌ న. య. | శ సే ః| గళ. ల ( (ఇ ఇ! ష్‌ శ్‌ నం . న్‌్‌ | నం తీయి. న. య! ను వ 1 సల

నవ్య కథాశిల్సి బి.ఎస్‌.రాములు కధా విశ్లేషణ గ్ర రచన: విహారి ఫో భో గండ గట 5010, 8 5.[2౧౧016 ర + 6౫ 102/1 యా / ౪12/1 (కీ! ॥ గి 0.౦. 16-! |310/12/4/1/1, 621౧650 16౧౧౧16 56666 భ్‌ 52166000382గ=2, [12126066 [/66౧2026-500 036. ౧౧ 040-24552! | 7, 9848025600 8.5.గ101416 201, 5616102 6౦166) [04/85 2-2-186/53/5, [2౧౧2 గగ9002 స28ై2గ 6280 ఉగ౧౦6/౧6౯ [/662016 - 500 013, 62౧8102 50202 నిగ. 833! 966987 ఆ-౧౧౫|| : 0960౮౪14౧౩ ౧౦౧౫ 1ఇ/006 06518౧ : ౮6250 ఆప్కో మాజీ అధ్యక్షులు శ్రీ గడ్డం జగన్నాధంగారి ఆర్థిక సహకారంతో ప్రచురించబడినది గ్‌ంం ౬56000 2014 గరం" 224 న1౧66 26 0౧ 9 64౧౧16౮ గర. 9౧: 040-27560003, 27564141 ౯401150615 & 0156100005. ౪191212 520160/2 తింజరయ61౧07 201, 541442 6౦166౧ 1046౧5 2-2-186/53/5, గ2గ2 దగర సో? 838౧ ఉ0006/౧6౦ ర 202164 - 500 013 న. [౧ 0833 | 966987 గంధాలు వ్‌ యాం ర్చి ని166: గం. ! 60 ీ మగ ఇ క రం ). _ ఘః ఇం మాన్‌ హ్రాం లో

త్ర్‌ స్వకృతి వం భన హ్‌ శ ర ల వ యల సు ఆప్కో మాజీ అధ్యక్షులు సహృదయ మిత్రులు త్రీ గడ్డం జగన్నాధం కీ శే. రాధ గార్లకు అభినందనలతో... = వీ.ఎస్‌. రాములు

బి.ఎస్‌. రాములు పరిచయం

బి.ఎస్‌. రాములు (23-8-1949) సామాజిక తత్వవేత్త. సుప్రసిద్ధ రచయిత 175కి పైగా కథలు, నవలలు రాశారు. 1992లో ఏర్పడిన ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రచయితల, కళాకారుల, మేధావుల ఐక్యవేదిక వ్యవస్థాపక అధ్యక్షులు.

వీరి కృషి బహుముఖీనం. సామాజిక సాహిత్య, తాత్విక రంగాలలో నిరంతర కృషీవలుడు. 200కు పైగా గ్రంథాలకు పీరికలు... 80కి పైగా విభిన్న ప్రక్రియల్లో (గ్రంధాలు... వందలాది సాహిత్య, సామాజిక వ్యాసాల ద్వారా వీరు సుపరిచితులు,

1982లో 'బతుకుపోరు' నవల. ఆ తర్వాత 'పాలు', 'స్కృతి, 'మమతలు - మానవ సంబంధాలు, వేపచెట్టు, 'పాలు - ఇతర కధలు”, తేనెటీగలు, “బతుకు పయనం, “కాలం తెచ్చిన మార్చు, “చికాగోలో నానమ్మ, గెలుచుకున్న జీవితం” (ప్రచురించారు. “వ్యక్తిత్వ వికాసం), *జీవితం అంటే ఏమిటి”, 'సామాజిక న్యాయం, “తెలంగాణ కధకులు కథన రీతులు” 'తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆవశ్యకత, కర్తవ్యాలు గురించిన 20 పుస్తకాలు వంటి వైవిధ్యపూరితమైన సామాజిక శాస్త్రాలను, 'గతితర్మ తత్వదర్భన భూమిక), “జ్ఞానం పుట్టుక వంటి తాత్విక గ్రంధాలను రచించారు.

వీరి సాహిత్యంపై వివిధ విశ్వవిద్యాలయాలలో పరిశోధక విద్యార్థులు ఆరు ఎం.ఫిల్‌లు, ఒక పి.హెచ్‌డి. తీసుకున్నారు. మరికొన్ని పరిశోధనలు సాగుతు న్నాయి. ' మమతలు మానవ సంబంధాలు” సంపుటికి తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వారి పురస్కారం. ఇతర అనేక అవార్డులు అందుకున్నారు. “పాలు” కధల సంపుటి ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం, కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయంలో ఎం ఏ. పార్యాంశం

1998లో వెలువడిన 'కథలబడి - కథాసాహిత్య అలంకారశాస్త్రం' గ్రంధం, “కధా రచనకు కథకుడి పారాలు” (గ్రంధం వందలాది యువ రచయితలకు మార్గదర్శకం... ఎన్నో కథావర్శ్‌షాపు లను నిర్వహించడం .. తన పేరిట 'విశాల సాహితి కధాపురస్కారా' లను 1998 నుండి 60కి పైగా సుప్రసిద్దులతో పాటు, వందలాది యువ కధకులకు అందించి సత్కరించడం... యువకథకులను తీర్చిదిద్దడం ద్వారా కధాసాహిత్యానికి తనవంతు సేవలను అందిస్తున్నారు ర వివారి

మిత్రవాక్యం - నిజాం వెంకటేశం రి కధ కధకుని చూపు - విశ్వబంధు ఆనంద 12 సందర్భం = విహారి 19 1 బి.ఎస్‌.జీవనరేఖ ల! 2 కథావస్తు విస్తృతీ, వైవిధ్యం లర్‌ 8. శిల్ప సౌందర్యం కొన్ని పార్వ్వాలు 65 శీ బి.ఎస్‌ కధల్లో శిల్ప రీతులు 75 5. బి.ఎస్‌. కధల్లో సన్నివేశకల్చన 87 6 బి.ఎస్‌. కధల్లో పాత్రచిత్రణ - సంభాషణా బెచిత్యం 95 7 బి ఎస్‌. కధల్లో సంఘర్షణ - వర్ణనలు 101 & బి.ఎస్‌. కథల్లో ముగింపులు 105 9 _పాత్రచిత్రణ కొన్ని ప్రత్యేక పాత్రలు 117 10. కధా నిర్మాణ రీతులు 191 11. భాషా, శైలీ, పలుకు(బడి) 145్‌ 12. వస్తు శిల్ప మేళవింపు- 'నవ్య కథాశిల్బ' ఆవిష్కరణ 151 18 చారిత్రక, సామాజిక పరిణామ చిత్రణ 160 యేడ్త స్ధల కాలాల నిర్దిష్టత 172 15 నేత, కలనేత, ఆకలి నేత! 179 16 బి ఎస్‌. కధల్లో స్రీలు 'ఆకాశంలో సగం' కన్నా ఎక్కువ 185 17. కథ కధారచన కధకులు

బి ఎస్‌ అభిప్రాయాలు ఆకాంక్షలు 196

18. సమాజం దేహంగా, తెలంగాణ ప్రాణంగా- బహుముఖ సాహితీమూర్తి 203
19. అనుబంధం బి.ఎస్‌. కధానిక-బతుకు నేర్పిన పాఠం లగ గ్రంధకర్త, స్వీకర్తల పరిచయం బా? నవ్య కథాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు ౮

కృతజ్ఞతలు

'నవ్యకథా శిల్పి బి.ఎస్‌. రాములు - కధా విశ్లేషణ” పేరిట ఈ గ్రంధాన్ని రాసి “కధా విశ్లేషణకు కధకుడి పారాలు'గా, మహోన్నతంగా తీర్చిదిద్దిన విహారిగారికి హృదయ పూర్వక కృతజ్ఞతలు.

ఇంతమంచి విశ్లేషణ విస్తృతంగా పారకులకు చేరితే బాగుంటుం దని ఇందు లోని కొన్ని అధ్యయనాలను పత్రికలకు, విహారిగారి అనుమతితో పంపించాను. వాటిని “చినుకు”, “సాహిత్య ప్రస్థానం) మాస పత్రికల్లో “ప్రజాశక్తి, 'విశాలాంధ్ర?, 'ఆంధ్రప్రభు, 'నమస్తే తెలంగాణ, “సూర్య, 'నేటినిజం.. దినపత్రికల్లో ప్రచురించిన సంపాదకులకు కృతజ్ఞతలు,

ఈ పుస్తకానికి చక్కని ముందుమాట రాసిన దశాబ్దాల మిత్రులు, సాహితీ విశ్లేషకులు నిజాం వెంకటేశం గారికి.. , విశ్వబంధు ఆనంద గారికి .. చక్కగా తొలి ప్రతి కంపోజ్‌ చేసిన మను గ్రాఫిక్స్‌ భాస్కర్‌ గారికి... చక్కగా డిజైన్‌ చేసిన చేగిరెడ్డి వెంకటేశ్వరరెడ్డి గారికి... కవర్‌ పేజి అందంగా తీర్చిదిద్దిన అంకుష్‌ గ్రాఫిక్స్‌ ఉపేందర్‌ గారికి... , చక్కగా ముద్రించిన ఓంసాయి గ్రాఫిక్స్‌ అధినేత రాంరెడ్డిగారికి... నా ఛాయా చిత్రాన్ని అందంగా ఫోటో తీసిన నమస్తే తెలంగాణ ఆదివారం సంచిక బతుకమ్మ సంపాదకులు యువ మిత్రుడు కందుకూరి రమేష్‌ గారికి. . నా పుస్తకాలను డిజైన్‌ చేయడంలో ఎప్పటికప్పుడు సూచనలు అందించే జుగాష్‌గారికి... ఈ (గ్రంధం ప్రచురించడంలో ఆప్కో మాజీ వైర్మన్‌ మిత్రులు గడ్డం జగన్నాధం గారి ఆర్థిక సౌజన్యం మరువలేనిది. వారికి కృతజ్ఞతలు.

ఈ పుస్తకంతోపాటు 'చూపు” నవల, "లీడర్‌షిప్‌ - నిర్మాణం స్వభావం, లక్షణాలు, “బి.ఎస్‌. రాములు కధలు - సామాజిక పరిణామాలు నందిగామ నిర్మల గారి ఎం.ఫిల్‌ సిద్ధాంత గంధం, నా కధలతో “బి.ఎస్‌. రాములు కధలు అనే సంపుటి వెలువడుతున్నాయి వీటికి అనేక విధాలుగా సహకరించిన వారందరికి... కృతజ్ఞతలు.

= బి.ఎస్‌. రాములు ర్‌ విహారి

| = నిజాం వెంకటేశం ఫోన్‌; 9347828631 బి.ఎస్‌. రాములు కథకుడు, నవలాకారుడు, ఉద్యమ కారుడు, విస్తృతంగా జీవితం అధ్యయనం చేసినవాడు. చేస్తున్నవాడు. తెలంగాణా కధకుల పేర్లు చెప్పమనగానే వచ్చే మొదటి ముగ్గురు కథకుల్లో బి.ఎస్‌. రాములు పేరు వస్తుంది. తెలంగాణ మాండలికానికి వన్నెతెచ్చిన కధకుల్లో బి.ఎస్‌. ప్రముఖులు. 1982లో “బతుకుపోరు' నవలతో తెలుగు సాహిత్యం లోకి దూసుకొచ్చిన బి.ఎస్‌. రాములు ఒక్కసారిగా పాఠకులను విస్మయానికి గురిచేశారు. బీడి కార్మికుల మీద వచ్చిన అత్యద్భుతమైన నవల '“బతుకుపోరు'. ఆ నపల గూర్చి సమీక్షిస్తూ పురాణం సుబ్రహ్మణ్య శర్మ బి.ఎస్‌. రాములును “ఆంధ్రా గోరీ అన్నాడు. ఆ పేరును అలాగే నేటిదాకా నిలబెట్టుకుంటున్నవాడు బి.ఎస్‌. రాములు. ఈ నవలపై రెండు ఎం.ఫిల్‌ పరిశోధనలు వెలువడ్డాయి. ఇటీవల కె.బి. గోపాలం ఈ నవలను ఇంగ్లీషులో “స్టగుల్‌ ఆఫ్‌ లైఫ్‌” పేరుతో అనువదించారు. బి.ఎస్‌. కథలు ఊహల్లో విహరించవు. జీవితపు పలు పార్వ్వాలను స్పృశిస్తూ ముందుకు సాగిపోతాయి. సామాజిక చరిత్రను, పరిణామాలను, కథా ప్రక్రియలో నిక్షిప్తం చేస్తున్న గొప్ప కధకుడు బి.ఎస్‌. రాములు. కధా రచయిత నుండి సామాజిక తత్వవేత్తగా పరిణతి చెందిన బి.ఎస్‌. రాములు “బతుకుపోరు' నవల భారతీయ సాహిత్యంలో ఒక చెరగని ముద్ర. 1980లో “బతుకునేర్పిన పారం), “పాలమూరు లేబరు తిరుగుబాటు), “పాలు, 1984లో “అడవిలో వెన్నెల), 'సహజాతాలు వంటి కథలతో కథకుడిగా స్థిరపడ్డారు. ఇప్పటికీ విస్తృతంగా రాస్తూనే ఉన్నారు. జీవితంలోని వైవిధ్యాన్ని వైరుధ్యాల్ని, నవ్య కధాశిల్చి బి.ఎస్‌.రాములు ఖీ

సంఘర్షణల్ని విస్తృతిని మానవ సంబంధాల పరిణామాల్ని, సంస్కృతి పరిణామాల్ని ఒక తత్వవేత్రగా చిత్రిస్తున్నారు. వశ్లేషిస్తున్నారు. అలా 1991లో 'పాలు, 1997లో 'స్కృతి, 2000లో 'మమతలు మానవ సంబంధాలు), 2003లో “వేపచెట్టు, 2004లో “తేనెటీగలు, 'పాలు - ఇతర కధలు), 2005లో 'బతుకు పయనం కధా సంప్పటాలు వెలువ రించారు. 'మమతలు మానవ సంబం ధాలు' కధల సంపుటికి తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం 2002లో ఉత్తమ కధా పురస్కారం అందించింది బి.ఎన్‌, గారి ఒక్కొక్క కధా సంపుటి తెలంగాణా సనూజం లోని ఒక్కొక్క ప్రత్యేక పరిణామాలను, కోణ్రాలను ముందుకు తెచ్చింది.

అ క్రమంలో ఇటీవల 'కాలం తెచ్చిన మార్చు", “చికాగోలో నానమ్మ, 'గెలుచుకున్న జీవితం" అనే మూడు కధా సంప్పటాలు వెలువద్దాయి. వీటిలోని 47 కధలపై సుప్రసిద్ధ కధకుల్లు, క్రి, సేనియర్‌ సాహిత్య విశ్లేషకులు, విహారి చేసిన పరిచయం, పరామర్శ, విశ్లేషణే ఈ పృస్తకం

వివిధ విశ్వవిద్యాలయాల్లో విద్యార్థులు బి.ఏస్స్‌, రచనలపై ఆరు ఎం.ఫిల్‌లు, ఒక్ష పిహెచ్‌డి, తీసుకున్నారు. ఇంకా అనేక పరిశోధనలు జరుగుతున్నాయి. వేరు త్రిర్రిగ్య కథకుడు, విసృత మైన అధ్యయనం, అనుభవం కలవాడు క్రద్ధా సాహిత్య విశ్లేషణలో ఎంటో కృషి చేసి ఎన్నో పుస్తకాలు రాసిన అను భవంతో విహారి రాసిన త్మ గ్రంధం పరిశోధక విద్యార్లులకు మించి మరెన్నో విషయాలను విశ్లేషించి అలంకార శాస్త్ర జో ప (గ్రంధాన్ని ఒక మౌలిక గ్రంధంగా తీర్చిదిద్దారు (ట్రూ కోణంలో ఈ లోకైన న రచయితల, రననల ప్రభావం సమాజంపై పడేక్రమ్షుంల్రో మరింత

5న అధ్యయనం సాగ్పత్తుంద్రి. సహ్మదయ విమర్శకులు టిలోని బప ముఖీనతన్సు వెలికితీసార్స, గ్యా జ్ర సస్ఫదషు లని బహు స కథకునికి సహృదయ్హు

పుడు ఇలాంటి గొప్ప గ్రంధాలు వె ఎ నిమర్మకుడు తోదైన రాములు కధా విష. ఆస ససకకాయి 'నవ్య కధాశిల్చి బిఎన్‌, లా షి జరి నూత్రన పతిపాదనలన్స వెల్లడిస్తుంద్రి

70 విహార్రి

ఈ [గ్రంథంలో బి.ఎస్‌ రాములు కధలను అనేక కోణాల్లో ఫోటోలు తీశారు. విశ్లేషించారు. ముఖ్యంగా బి.ఎస్‌. కధానికల్లోని వస్తు విస్త్రృతీ, వైవిధ్యం, శిల్చ సౌందర్యం, శిల్ప రీతులు, సన్నివేశ కల్పన, పాత్రచిత్రణ - సంభాషణా జెచిత్యం, సంఘర్షణ ఆ వర్ణనలు, కధా ఆరంభం - ముగిం పులు, కొన్ని ప్రత్యేక పాత్రలు, భాషా, శైలీ, పలుకుబడి, చారిత్రక, సామాజిక పరిణామ చిత్రణ, స్థలకాలాల నిర్దిష్టత, స్త్రీల పాత్ర చిత్రణ - ఇలా బి.ఎస్‌. కధలను పరిశీలించి నూతన కోణాలను వెలికితెచ్చారు. ఒక క్రమ పద్ధతిలో పారకులకు అందించారు.

ఈ విశ్లేషణ చదువుతూ ముందుకు పోతుంటే కధల్లోని పాత్రలూ, సన్నివేశాలు, సంఘర్షణ, వైవిధ్యాలు మనను చుట్టుముడుతాయి. కధను చదివినంత అనుభూతి సాంద్రతను కలిగిస్తాయి. 80 ఏళ్ల కిందటినుంచి, ఇప్పటిదాకా ఆటు పోట్లకు గురవుతూ విస్తృతిని సంతరించుకున్న తెలంగాణా గ్రామీణ పరిణామాలు, మధ్యతరగతి జీవితం, ఉద్యమాలు, సమాజంలోని సంఘర్షణ, మారుతున్న మానవ సంబంధాలు, సంస్కృతి పరిణామాలు, వివిధ సామాజిక వర్గాల జీవితాలు, మనచుట్టూ తిరుగుతూ మనను ఉక్కిరి బిక్కిరి చేస్తాయి. మన బాల్యం, మన పల్లెలు, మనపట్టణాలు, మన ప్రాంతం నుండి విశాల విశ్వందాకా విస్తరించిన క్రమం కళ్లముందు కనపడుతుంది.

సహృదయుడైన విమర్శకుడు దొరకడం కధకుని అదృష్టం. విహారి వంటి గొప్ప విమర్శకుడు మూడు కధా సంపుటాల్లోగల “తెలంగాణా పల్లెనుండి విశాల విశ్వందాకా' విస్తృతిని, పరి శీలనను, అధ్యయనాన్ని పాత్ర చిత్రణను, సామాజిక ప్రయోజనాన్ని కధలకు, కధకులకు, పరిశోధక విద్యార్థులకు ఒక లోతైన చూపును, దిశను తెలుపుతూ రాసిన ఈ పుస్తకం కధకులకు, కధాభిమానులకు సాహిత్య పరిశీలకులకు ఒక కరదీపికగా భాసిస్తుంది అనడంలో సందేహంలేదు.

విహారిగారికి మిత్రుడు బి.ఎస్‌. రాములుగారికి హృదయ పూర్వక అభినందనలు. నవ్య కధాశిల్చి బి.ఎస్‌.రాములు 77

కథ టా! కథకుని చూపు క్ష ఇది కథగురించి కధకుని చూపు. ఇది బి.ఎస్‌. రాములు కథలపై విహారి రాసిన విశ్లేషణ. ఇది విహారి అందించిన కధా విశ్లేషణ గురించిన 'కధకుడి పాఠాలు". పాఠకులు కథలు చదవడంలో అవగాహన పెంచు కోవడంలో, తద్వారా అనేక విషయాలను తెలుసుకోవడంలో ఈ (గ్రంధం ఎంతగానో ఉపయోగపడుతుంది. కథతోపాటు కథకుడి హృదయాన్ని లక్ష్యాల్ని వెల్లడి చేసే ఇలాంటి గ్రంధం పాఠకులతో పాటు రచయితలకు ఎంతో ఉపకరిస్తుంది. కథను కధకుడిని పాఠకులకు, సాహితీవేత్తలకు మరింత సన్నిహితం చేస్తుంది. స్నేహాన్ని అభిమానాన్ని చిక్కబరుస్తుంది.

తెలుగు సాహిత్యంలో “సాహిత్య విమర్శ” తాలూకు “చూపు ఎక్కువ. ప్రాచీన సాహిత్యంలో 'కావ్య ప్రశంస, “అలంకార శాస్త్ర 'చూపు' ఎక్కువ. ఆధునిక ప్రపంచ సాహిత్యంలో “సాహిత్య ప్రశంస, 'ౌందర్య శాస్త్రం (ఈస్తటిక్స్‌) తాలూకు *చూప్పు ఎక్కువ.

“ఈస్తటిక్స్‌' అనే సౌందర్య శాస్త్రం ఆధునిక సాహిత్యంలో ప్రపంచ వ్యాష్తంగా మహోన్నతంగా ఎదిగింది. తెలుగులో 'సాహిత్య విమర్శ ఎక్కువ. “ఈస్తటిక్స్‌' రీత్యా సాహిత్య పరిశీలన చేయడం తక్కువ.

విశ్వవిద్యాలయాల్లో ఎం, ఫిల్‌, పిహెచ్‌డి పరిశోధకులు చేస్సే పరిశోధన సాధారణంగా సాహిత్య విమర్శ పరిధిని అధిగమిం్చి “సాహిత్య ప్రశంస, “అలంకార శాస్త్ర పరిధిలోక్రి విస్తరిస్తుంది. పత్రికలో వచ్చే వ్యాసాలు, అలాంటి వ్యాసాలతో వెలువడే సంపుటాలు, సంకలనాలు సాహిత్య విమర్శకే పరిమితం కావడం గమనించవచ్చు. సోవియట్‌ రష్యా నుండి 1885ల అనుకుంటాను

/2 విహారి

వి.బొరేవ్‌ రాసిన “ఈస్తటిక్స్‌' అనే గొప్ప (గ్రంథం ఇంగ్లీషు అనువాదం వెలువడింది.

'ఈస్తటిక్స్‌' లేకుండా జ్ఞాన శాస్త్రం లేదు. ఇంద్రియ సంవేదనల ద్వారా పంచేంద్రియాలు అని చెప్పబడిన అష్టేంద్రి యాల ద్వారానే స్పందనలు... ఆ క్రమంలో తెలివిడి, 'ఎరుక క్రమం పెరిగి జ్ఞానంగా మారుతుంది. ఇలా “ఈస్తటిక్స్‌' అనే సౌందర్య శాస్త్రం అనేక శాస్త్రాలను ఇముడ్చుకున్న శాస్త్రం. సాహిత్యాన్ని, కళల్ని పరిశీలించడంలో మనస్తత్వ శాస్త్రాన్ని సంగీత సాహిత్య కళా శాస్తాల్ని, పరివర్తన శాస్తాల్ని ప్రకృతి, సమాజ శాస్త్రాలను, సూత్రాలను, దృక్చధాలను, తన పరిధిలోకి తీసుకుం టుంది. 'సౌందర్య శాస్త్రం అభివృద్ధి చెందినపుడే సాహిత్యం, కళలు, మహోన్నతంగా వికసిస్తాయి.

కధలు ఎలా రాయాలో, ఎలా రాస్తారో, ఎన్ని విషయాలను ఆయా కధలు నేపధ్యంగా కలిగివుంటాయో, శిల్చంలో భాగంగా సామాజిక, తాత్విక, మనస్తత్వ శాస్త్ర, రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక అంశాలను ఎలా అంతర్లీ నంగా పొందు పరుస్తారో, పొందుపరుచాలో... కధ చదివితే ఎన్ని విషయాలు తెలుసుకో వచ్చో, ఎన్ని విషయాలు తెలుసుకోవాలో అనే వివేచనను పెంచే గ్రంధం ఇది. విహారి వందలాది కధలు రాసి, వేలాది కధలు చదివి పెంచుకున్న అనుభవ సారాన్ని విశ్లేషణా పరిశీలనను ఒక మహోన్నత “అలంకార శాస్త్రంగా ఈ (గ్రంథాన్ని రూపు దిద్దడంలో అన్వయించుకున్నారు. అలా ఇది విహారి గారు రాసిన 'కధా విశ్లేషణకు కథకుడి పారాలు'గా రూపొందింది. వీరు రాసిన 'కధాక్ళతి మూడు సంపుటాలు మూడు వందల కథల, కధకుల, పరిచయాలు, పరామర్శలు, వాటి అనుభవాలు పాలమీగడ పేరుకొన్నట్టుగా ఈ [గ్రంధంలో చిక్కగా పరుచుకుంది.

ర! ఒక రచయితల సంఘం వ్యవస్థాపక రాష్ట్ర అధ్యక్షునిగా, ఒక చారిత్రక అవసరంగా కధా రచన ఎలా చేయాలో అని ఉద్దేశిస్తూ... బి.ఎస్‌. అనేక కధా శిక్షణ శిబిరాలను నిర్వహించారు. శిక్షణా తరగతుల్లో కొన్ని లోపాలు... ముఖ్యంగా వక్తలు ఎవరికి తోచింది వాళ్లు చెప్తూ పోతారు. యువ రచయితలకు నవ్య కధాళశిల్సి బి.ఎస్‌.రాములు 72

అందించాల్సిన అనేక కోణాలు, ఇంకా మిగిలిపోతుంటాయి. ఇందుకు పరిష్మారంగా పాఠ్య ప్రణాళిక అవసరం అనుకున్నారు బి.ఎస్‌. అలా 'కధల బడి - కథా సాహిత్య అలంకార శాస్త్రం అనే (గ్రంథాన్ని 1998లో (ప్రచురించారు. అది వందలాది యువ రచయితలకు మార్గ దర్శనం చేసిందని వారి సంభాషణల్లో తెలిసింది. ఆ పుస్తకం అచ్చువేశాక శిక్షణా తరగతులు అవసరం లేదనుకున్నారు. అయినా 2004లో పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం ప్రాంగణంలో మూడు రోజులపాటు కధా శిక్షణా శిబిరాలను నిర్వహించారు. రాజధాని కావడంవల్ల సుమారు 70 మంది ప్రసిద్ధ సాహితీవేత్తలు తమ అభిప్రాయాలను, సందేశాలను కధారచనలోని వస్తువు, శిల్పం గురించి, తమకు నచ్చిన కధల గురించి అనేక అంశాలను బోధించారు.

1998లో వెలువడిన 'కథల బడి కధా సాహిత్య అలంకార శాస్త్రం” కాపీలు తొందరలోనే అయిపోయాయి. పునర్ముద్రణ అవసరం ఏర్పడింది. 2008 నుండి రెండో ముద్రణ వేయాలని బి.ఎస్‌. కంపోజ్‌ చేయించి ఉంచారు. అయితే అందులో ఉదహరించిన కథలు, రెండో ముద్రణ నాటికి పారకులకు అందుబాటులో లేకుండా పోయాయి. అందువల్ల ఉదాహరణలను మార్చాల్సిన అవసరం ఏర్పడింది. అంటే మొదటి ముద్రణ ప్రతిని సుమారుగా మొత్తం మళ్ళీ కొత్తగా రాయడం. ఆ పని కూడా కొంత చేసినాక తొలి ముద్రణ పుస్తక స్వభావం మౌలికంగా మారాల్సిన అవసరం కనిపించింది.

తె

సుప్రసిద్ధ సాహితీవేత్త, పత్రికా సంపాదకులు, మిత్రులు కల్లూరి భాస్మరం గారు నగ్నముని రాసిన 'కొయ్యగుర్రం” వచన కవితా కావ్యం పై సుదీర్ణమైన విశ్లేషణను పుస్తకంగా వెలువరించారు. ఆచార్య చేకూరి రామారావు గురజాడ 'ముత్యాల సరాల గురించి పుస్తకం వెలువ రించారు. కాళీపట్నం రామారావు రాసిన 'యజ్ఞం' కధపై పలువురి వ్యాసాలతో హైదరాబాద్‌ బుక్‌ ట్రస్ట్‌ తరపున ఒక పుస్తకమే వెలువడింది.

విశ్వవిద్యాలయాల్లో పరిశోధకులు ఎం.ఫిల్‌ పిహెచ్‌డి పరిశోధనల ద్వారా ఆయా ్రక్రియలపై విశేష పరిశోధనలు చేసి, అనేక అంశాలను, 74 విహారి

ప్రతిపాదనలను ముందుకు తెచ్చారు. కె. శివారెడ్డి కవిత్వంపై మిత్రుడు పెన్నా శివరామకృష్ణ చక్కని విశ్లేషణను ఒక [గ్రంథంగా ప్రచురించారు. గజల్లపై కూడా పెన్నా శివరామకృష్ణ చక్కని విశ్లేషణతో మరో (గ్రంథం వెలువరించారు.

వ్యాసుడు రాసిన 'భగవద్గీత'పై అనేక కోణాల్లో ఎన్నో ప్రశంసలు, విశ్లేషణలు, వ్యాఖ్యానాలు వెలువడ్డాయి. అనేక భాషల్లో భగవద్గీతపై వెలువడిన విశ్లేషణలు, వ్యాఖ్యానాలు ఆయా వ్యాఖ్యాతల, విశ్లేషకుల ప్రతిభను, పాండిత్యాన్ని సామర్థ్యాన్ని ప్రత్యేక కోణాల్ని అభిప్రాయాల్ని వారివారి స్థలకాలాల అభిరుచుల, అవసరాలను అనుసరించి వెలువడిన విషయం తెలిసిందే. బుద్ధుని బోధనలను, జీవిత చరిత్రను ఇలాగే అనేక కోణాలలో విశ్లేషిస్తూ, వ్యాఖ్యానిస్తూ, ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ఎన్నో గ్రంధాలు వెలువడ్డాయి. డా. బి.ఆర్‌. అంబేద్కర్‌ “బుద్ధుడు - బౌద్ధ ధర్మం” అనే పేరిట ఒక గొప్ప (గ్రంధాన్ని రాయడంతోపొటు, నవబౌద్దానికి ప్రాతిపది కగ్గా నిలిపారు. ఎం.ఫిల్‌ పిహెచ్‌డి పరిశోధనలు కూడా ఇలా ఆయా రచనల నుండి అనేక కోణాలను నూతనంగా వెలికితీసి తమ 'సిద్ధాంతం' (దాక్టర్‌ అంటే సిద్ధాంత వేత్త, సిద్ధాంతి అని అర్థం) రూపొందిస్తారు. బి.ఎస్‌. రాములు రచనలపై ఆరు ఎం.ఫిల్‌, ఒక పిహెచ్‌డి పరిశోధనలు జరిగాయి. కొన్ని పుస్తకాలుగా వెలువడ్డాయి. ఇంకా పరిశోధనలు సాగుతున్నాయి. వారికి ఈ గ్రంథం కొత్త 'చూపును ఇస్తుంది.

ఇలా అనేక మౌలిక రచనలపై పలువురు పలు కోణాల్లో తమ విశ్లేషణలు అందించారు. ఆయా వ్యాఖ్యానాలు, విశ్లేషణలతో నిరంతరం కొత్త అర్భాలతో, కొత్త అవసరాలకు అనుగుణంగా క్లాసిక్స్‌ ప్రాసంగికం అవుతుంటాయి. చరిత్ర కూడా నిరంతరం పునర్‌వ్యాఖ్యానించ బడుతుంది. సామాజిక చరిత్రను, పరిణామా లను తెలిపే కధా నవల సాహిత్యం కూడా ఇలా నిరంతరం పునర్‌వ్యాఖ్యానించ బడుతూ విశ్లేషించబడుతుంటాయి. అలా వేదాలు, రామాయణ, మహాభారత, పురాణాలు, బౌద్ధ అట్టకథలు, కధాసరిత్సాగరం, గాథాసప్తశతి మొదలుకొని ఆధునిక సాహిత్యం దాకా ఎప్పటికప్పుడు కొత్త అర్జాలతో, వ్యాఖ్యానాలతో, ప్రశంసలతో ముందుకు వస్తుంటాయి. నవ్య కధాళిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు 75

త్త ఈ పుస్తకానికి విహారిగారు 'నవ్యకథా శిల్పి బి.ఎస్‌. రాములు కధా విశ్లేషణ” అనే పేరు నిర్ణయించారు. ఆ కోణంలో బి.ఎస్‌. కథల నుండి అనేక కోణాలను, పార్య్వాలను వెలికి తెచ్చారు. వ్యాఖ్యానించారు. ప్రశంసిం చారు, విశ్లేషించారు. అలా 'కధానికల పరిచయం, పరామర్శ, విశ్లేషణ - ప్రవాహినీ వ్యాఖ్యాగా రూపొందించారు. కధలోని తాత్విక, సామాజిక నేపథ్యాలను, శైలీ, శిల్ప వైవిధ్యాన్ని మానవ సంబంధాల పరిణామాలను, ప్రత్యేక పాత్రల విశిష్టతను చర్చించారు. ఇవన్నీ కలిసి ఈ పరిశోధనా గ్రంథం ఒక ప్రత్యేకతను సంతరించుకుంది. ఇలా... ఈ కోణంలో... బి.ఎస్‌. నుండి *కధల బడి కథా సాహిత్య అలంకార శాస్త్రం మొదటిదైజే... రెండవది “కధా రచనకు కథకుడి పొఠాలు”. ఆ వరుసలో విహారిగారి 'నవ్యకథా శిల్పి బి.ఎస్‌. రాములు

• కథా విశ్లేషణ” మూడవదిగా పేర్కొనవచ్చు. విహారి గారి ఈ [గ్రంధం కథా పఠనానికి, పరిశీలనకు, పాఠకులకు, పరిశోధక విద్యార్థులకు, కథకులకు ఒక పీజీ కోర్సులాగ రూపొందింది. విహారిగారు సీనియర్‌ సుప్రసిద్ధ కథకులు, సమీక్షకులు కావడం వల్ల విశ్లేషణ అద్భుతంగా... ఎంతో బాగా వచ్చింది. అది వారి సహృదయ సంస్కారాన్ని విశ్లేషణా ప్రతిభని, సామర్భాన్ని తెలుపుతుంది. 500కు పైగా కధలపై, కథకులపై ప్రత్యేక విశ్లేషణా వ్యాసాలు రాసిన విహారి తమ భావ విశ్లేషణ సంపదను, అధ్యయన, అనుభవ సంపదను ఒక్కచోట కుప్ప పోసినట్లుగా ఈ (గ్రంథంలో పొందుపర్చడం గమనించవచ్చు. ఇందులో పేర్మొాన్న మూడు కధల సంపుటాల్లోని 47 కథలను చదివి, ఆ తర్వాత ఈ విశ్లేషణ చదివి మళ్లీ ఆ కధలు చదివి మళ్లీ ఈ విశ్లేషణ చదివే ఎక్సర్‌సైజ్‌ చేస్తే ఎన్ని అంశాలు బోధపడతాయో...! బి.ఎస్‌. మొహమాటంతో చెప్పని, చెప్పలేని అంశాలను, ఊహించని పార్య్వాలను, కోణాలను కూడా అనేక విధాలుగా విశ్లేషించి వ్యాఖ్యానించి ప్రశంసించారు విహారి ఈ గ్రంథంలో. వ్యాసుడు తన 'భగవద్దీతొపై, 76 విహారి

మహాభారతంపై, వాల్మీకి తన రామాయణంపై వచ్చిన వందలాది వ్యాఖ్యానాలను, ప్రశంసలను, విశ్లేషణను, నూతన అర్జాలను, అన్వయా లను, నమన్వయాలను కొత్తవి చేర్చి తిరిగి రాయడాన్ని చూస్తే ఎంత సంతోషించేవారో.. విహారి విశ్లేషణ అలాంటిదే...

“ఈస్తటిక్స్‌, 'అలంకార శాస్త్ర పరిధికి సంబంధించిన ఉన్నతమైన వ్యాఖ్యా నాలు, విశ్లేషణలు నూతన అర్జాలు, అన్వయాలతో తెలుగు కథకుల గురించి ఇలాంటి గ్రంధాలు రావడం ఎంతో అవసరం. 10-15 మంది విహారిలాగ రాసే సహృదయ సంస్కారం, అధ్యయనం, అనుభవం ఉన్నవాళ్లు తెలుగు సాహిత్యంలో ఎదిగితే, తెలుగు కథా సాహిత్యం నూతన ఒరవడిలో ముందుకు సాగుతుంది. కధకులు ఎదుగుతారు. కథలు చదివే పాఠకుల అవగాహన పెరుగుతుంది. ప్రపంచ సాహిత్యంలో తెలుగు కధ తీరేమిటో, ప్రత్యేకత ఏమిటో తెలుస్తుంది. తద్వారా ఆయా కధలను వారి వారి భాషల్లోకి అనువదించుకుంటారు.

ఇలా 'ఈస్తటిక్స్‌'లో భాగంగా కధలపై, నవలలపై వచ్చే విశ్లేషణలు, వ్యాఖ్యానాలు, ప్రశంసలు, నూతన అన్వయాలు, కథా ప్రక్రియ ద్వారా తెలుగు సమాజాన్ని ప్రపంచం తెలుసు కునేవిధంగా, విస్తరించే విధంగా ఉపయోగ పడుతుంటాయి. మీలాంటి ఒకరిద్దరి ముందుమాటలు చేర్చి ఈ పుస్తకం ప్రచురిస్తే బాగుంటుందని విహారిగారి ఆకాంక్ష అందుకని ఈ పీఠిక.

= విశ్వబంధు అనంద నవ్య కధాళిల్చి వీ.ఎస్‌.రాములు 77

75 విహారి

నా!

కధా సాహిత్య భాషా శాస్త్రవేత్తగా, సామాజిక తత్వవేత్తగా బి.ఎస్‌.రాములు గారు సుప్రసిద్ధులు. 'బతుకు నేర్చిన పారం” 'పాలు', 'అడవిలో వెన్నెలి వంటి అపూర్వ కధానికల్ని తెలుగు సాహితీ ప్రియులకు అందించిన ప్రముఖ రచయిత బి.ఎస్‌. రాములు.

బి.ఎస్‌. ఇటీవల వెలువరించిన

1. కాలం తెచ్చిన మార్పు

2. చికాగోలో నానమ్మ

3. గెలుచుకొన్న జీవితం

మూడు సంపుటాల్లోని కథానికల పరిచయం, పరామర్శ, విశ్లేషణ -'ప్రవాపొనీ వ్యాఖ్యగా సాగిన పుస్తకం ఇది.

రచనలో తనదైన విశిష్టమైన ముద్రని సాధించుకున్న కథకుడు బి.ఎస్‌ తన కధావస్తు నిర్వహణలో, కధా నిర్మాణంలో, శిల్చ సృజనలో కొత్త రీతిని సృజించుకొని, దాన్ని సహరచయితలు కూడా అభినందించాలనే ఆకాంక్షని వ్యక్తం చేస్తున్న చిత్తశుద్ధీ, లక్ష్య నిబద్ధతా కలిగిన రచయిత బి.ఎస్‌.

ఆయా కథానికా గుణ విశేషాల్ని ఈ పుస్తకం సమీక్షిస్తు న్నది. ఇది ఒక పరిశీలనాత్మక వివేచనా (గ్రంధం. కధానిక పట్ల ఆరాధనాభావంతో రచనాపధంలో నడుస్తున్న ఇద్దరి కథకుల ప్రమేయం కలిగిన (గ్రంథంగా ఇది ఒక ప్రత్యేకతని సంతరించుకున్నది.

నవ్య కధాశిల్సి బి.ఎస్‌.రాములు 70

ఈ పుస్తకంలో బి.ఎస్‌. ఆలోచనల ఉదహరింపూ, అభిప్రాయాల ఉటంకింపూ- విశేషంగా జరిగాయి. బి.ఎస్‌. 'నవ్య కధాశిల్చిగా పురోగమిస్తున్న సన్నివేశ నేపధ్యాన్ని పాఠకులకు వివరంగా పారదర్శకం చేయాలనే అభిలాషే దీనికి కారణం.

కధ, కధానిక-పదాలు రెండూ పత్రికాలోకంలో, పారక లోకంలో- నమానార్థకాలుగా ఈనాడు -చిన్నకధః'నే లక్ష్మ్యిస్తున్నాయి. అందువల్లనే వేను ఆ పదాల్ని అదే వెసులు బూటుతో వ్యవహరించాను.

ఒక రచయిత ప్రతిభని ప్రశంసించడంలో, మౌలికమైన దార్భనికతనీ మెచ్చుకోవడంలో, నూతన ('ప్రయోగాల్ని అభినం దించడంలో- సంపూర్ణ మనోభావ ప్రకటన ముఖ్యమనేది నా వ్యాస రచనా నిబద్ధత. ఈ పుస్తకంలోనూ నాదైన ఆ ఫజణితీ,

సరళీ అభివ్యక్తమైనాయి.

ఈ 'నవ్యకధా శిల్పి-బి.ఎస్‌.రాములు గ్రంథంలో వారి కధావీక్షణం చేయండి. వారి కధా సంపుటాల్ని కూడా కొని చదివీ ఆనందించండి.

అభినందనలతో... = విహారి ఐరి విహారి

|. ॥ ॥ బి.ఎస్‌.జీవనరేఖ

పుస్తకాధ్యయనం రచయితను మనస్తాపానికి గురి చేస్తుంది. జీవితాధ్య యనం రచయితను అలజడికి గురి చేస్తుంది. అనేకానేక ఆలోచనల సుడిలో తిప్పి ఉక్కిరిబిక్కిరి చేస్తుంది.

విస్తృతమైన పుస్తక పఠనం కలిగిన రచయిత బి.ఎస్‌.రాములు. ప్రాచ్య పాశ్చాత్య (గ్రంథాల్ని చాలా గాఢంగా మధించిన రచయిత. తద్వారా ఇటు భారతీయ సాహిత్య సంప్రదాయాల విజ్ఞతనూ, అటు విశ్వసాహితిలోని మేలైన అక్షరజ్ఞానాన్నీ సముపార్టించుకున్నవారు. ఆ మేధోపరిశమ వలన ఉత్తమ సాహితీ పరునిగా, ఉన్నత ఆలోచనాజీవిగా తనను తాను మలచుకున్నవారు.

తన కాలం తెచ్చిన మార్పు! కధాసంపుటికి ముందుమాట రాస్తూ బి.ఎస్‌. “సాహిత్యం చదవని వారికి సమాజంలోని వైవిధ్యం భిన్న కోణాలు, భిన్న ఆలోచనలు, మనుషుల్లో సాగే సంఘర్షణ, మానవ స్వభావాల్లోని వైరుధ్యం, ఆయా వ్యక్తిత్వాల, జీవితాల వెనుక గల సామాజిక సంబంధాల పునాది, వారికెదురైన సంఘటనలు, అనుభవాల ప్రభావాలు ఏమిటో తెలియవు” అంటారు. నిరంతర అధ్యయనశీలిగా వీటన్నిటినీ సముపార్దించు కుని తన సాహిత్య వ్యక్తిత్వాన్ని నిర్మించుకున్నారు బి. ఎస్‌.

అంత కంత విస్తృతంగా బతుకు పుస్తక పరనమూ వేసిన వారు బి.ఎస్‌. స్వానుభవంతో బతుకులోని ఎత్తు పల్లాల్ని కొలిచినవారు. ఒక తరంలోని తెలంగాణ సమాజం అనుభవాల పరిణామాల అనుభవమే తన అనుభవాల సమాహారంగా చలించిన వ్యక్తి బి.ఎస్‌. వాటితో పాటు సంచలించిన శక్తి కూడా బి.ఎస్‌. ఆరెస్సెస్‌లో ముఖ్య శిక్షక్‌. అందీ అందని ఉద్యోగాల నవ్య కధాశిల్చి బి.ఎస్‌.రాములు 27

పళ్ళచక్రంలో ఆరుక్కున్నవాడు. జై తెలంగాణ ఉద్యమంతో బతుకులు అతలాకుతలమైన సందర్భంలోనూ స్థిరచిత్తంతో బీడీ కంపెనీనీ, పేపర్‌ ఏజన్సీనీ జీవికగా (గ్రహించి రోజులు నెట్టకొచ్చారు. చివరికి సోషల్‌ వెల్‌ఫేర్‌ డిపార్ట్‌మెంట్‌లో (1975) ఉద్యోగం అందింది హాస్టల్‌ వార్డెన్‌ అయ్యారు ఉద్యోగ సంఘాల్లోనూ, విప్లవ సంఘాల నిర్మాణంలోనూ చురుకైన పాత్రని నిర్వహించారు. నిత్య సాహిత్య విద్యార్థిగా అంబేడ్కరిజంసీ మార్స్పిజంనీ చదివారు నక్సలైట్‌ ఉద్యమంతో మమేకమయ్యారు. తర్వాతి గమనం విరసంలో సభ్యత్వంకి తెలుగు పండిట్‌ శిక్షణ పొందారు. పౌరహక్కుల సంఘం కరీనంగర్‌ జిల్లా కార్యదర్శిగా, తర్వాక, ఆర్‌వైఎల్‌ రాష్ట్ర ప్రధాన కార్యదర్శిగా వ్యవహరించారు. ఉద్యోగాన్ని వదలి, ఉద్యమంలోకీ, అజ్ఞాతంలోకీ వెళ్ళారు. 12 రాష్ట్రాలు పర్యటించారు. ప్రభుత్వ నిర్బంధం అనుభవించారు 1990లో రెండో జీవితం ప్రారంభించారు. బీసీ ఎస్సీ, ఎస్టీల వేదికగా ఏర్పడిన “ఆం.ప్ర. దళిత రచయితల కళాకారుల, మేధావుల ఐక్యవేదిక” వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడుగా పనిచేశారు. పట్టువదలని విక్రమార్మునిలా పోరాట పటిమతో ప్రభుత్వ ఉద్యోగాన్ని సాధించుకున్నారు. 1992నుంచీ బి.ఎస్‌. సాహిత్య, సామాజిక తత్త్వవేత్తగా సాహిత్య సాంస్కృతిక కళారంగాల్లో అవిరళమైన కృషి చేయసాగారు. అనేక ప్రక్రియల్లో అసంఖ్యాకమైన రచనలు చేశారు. సామాజిక తాత్త్విక రంగంలో మైలురాళ్ళనదగిన (ప్రతిష్టాత్మక (గ్రంధాల్ని వెలువరించారు సాహిత్య విమర్శలో, కధా సాహిత్య శాస్త్రంలో, దర్శన శీలంతో గ్రంధ రచన చేశారు. 2002లో సామాజిక తాత్విక విశ్వవిద్యాలయాన్ని స్థాపించి సభలు, సదస్సులు, వర్క్‌షాప్‌లు, సమావేశాలు, పుస్తకప్రచురణ, అవార్డ్‌ల ప్రదానం వంటి అనేక కార్యక్రమాల నిర్వహణని తనదైన శైలిలో, ప్రతిష్టాత్మక ముద్రతో కొనసాగిస్తున్నారు. తెలంగాణ తల్లి రూపకల్పనలో ప్రముఖపాత్ర వహించారు ఆయన (గ్రంధాలు, గ్రంథభాగాలు ఉన్నత విద్యాభ్యాసంలో పాఠ్యాంశాలుగా చేర్చబడినాయి. 22 విహారి

బతుకులోని సంక్షిష్టతనీ, నడకదారిలోని సంకీర్ణతనీ జయించుకుంటూ రావటం వలన, ఆ శక్తియుక్తులతో తనను తాను నిలువెత్తు సాహితీవేత్తగా, సామాజిక తత్తవేత్తగా ఆవిష్కరించుకోగలిగారు. 150కి పైగా కధలూ నవలలూ రాశారు. 200 గ్రంథాలకు పీరికలు రాశారు. 80 గ్రంధాలు ప్రచురించారు. వందలాది వ్యాసాలు ప్రచురించారు

సాపొతీవేత్తగా కధా ప్రక్రియకు బి.ఎస్‌. కూర్చిన సంపన్నత శ్లాఘనీయ మైనది. 'కథల బడి-కథాసాహిత్య అలంకార శాస్త్రం), 'కధారచనకు కథకుడి పారాలు' వంటి గ్రంధాల్ని యువరచయితలకు మార్గదర్శకంగా అందించారు.

“ఎంతోమంది రచయితలు చిత్రించినప్పటికీ సామాజిక, ఆర్ధిక, చారిత్రక, సాంస్కృతిక పరిణామాలకు సంబంధించి ఒక సమ(గ్రతలో పాత్రల చిత్రీకరణ, సన్నివేశాల చిత్రీకరణ చేయడానికి ఆయా శాస్త్రాల అధ్యయనం అవసరం అది సామాజిక ఉద్యమాల అనుభవం కూడా తోడయినప్పుడే సాధ్యమవుతుంది అందుకని వైవిధ్యభరితమైన జీవితానుభవాలు, సామాజిక ఉద్యమానుభవాలు ఉన్న (తాను) రాయకపోతే ఎలా?” అనే ఆవేదనతో వేగంగా ఉద్వేగంగా సాహిత్య సృజన చేశారు బి ఎస్‌. ఇప్పటికీ చేస్తున్నారు.

“రచయిత - సామాజిక బాధ్యత” అనే నిబద్ధతను సాహిత్యం పట్ల ఆరాధనా భావంతో ఆచరణాత్మకం చేసిన విలక్షణమైన విశిష్ట రచయిత బి.ఎస్‌.

ఆ రచనా పరంపరలోని భాగంగానే బి.ఎస్‌. తనదైన ముద్రతో తెలుగు కధా సాహిత్తీకి విలువైన తొడవుల్ని సమకూర్చారు. నవ్య కధాశిల్సి బి.ఎస్‌.రాములు 23

నోట్స్‌ . న వా. బావా లాలా న నాం లా నా శ వా చా ననా నా చం అవా ననా ననా వవ నన వన. నన వన న. నం వ వన న. లో విహాషి

౭ అట జల్లి కథా వస్తు విస్తృతీ, వైవిధ్యం

“రాష ప్రాండితి కొందరిని రచయితలను చేస్తుంది. భావనా బలంతో కొందరు రచయితలుగా రాణిస్తారు” అంటాడు. బుచ్చిబాబు.

చి ఎస్‌. కధానికల్లో మనల్ని ఆకట్టుకునే గుణ విశేషం - ఆయన భావనాబలం. కధావస్తువుని తనకు తెలిసిన సమాజంలోని కొందరి బతుకు పుస్తకాల్లోనుంచి గ్రహించారు. లేదా తన అనుభవాల్లోనుంచీ ఎన్నిక చేసుకున్నారు. లేదా అధ్యయనం కలిగించిన గాఢ స్పందనం నుంచీ మూల కధని ఆకళించుకున్నారు.

ఇలా గ్రహించిన అనేకానేక అంశాల్లో దేనిని కధానికగా మలచవచ్చునో నిర్ధారించుకుని, అప్పుడు దాన్ని వస్తువుగా స్వీకరించారు ఇదీ బి.ఎస్‌. కున్న భావనాబలంలోని ఒక ప్రత్యేకత. ఈ ప్రత్యేకత వలన ఆయన కథానికల పునాది సమాజంలో వేళ్ళూనికొని వున్నది. ఆ పునాది నుంచి వ్యక్తుల బతుకు విశ్లేషణా, సమాజానికీ, ఆ వ్యక్తులకూ మధ్యన జనిస్తున్న ఘర్షణా - ఇతివృత్తాల రూపంలో కధనానికెక్కాయి.

ప్రతి ఇతివృత్తంలోనూ ఒక స్థిరమైన ప్రయోజనా కాంక్ష ద్యోతకమవు తుంది. ఆ ప్రయోజనాన్ని నిష్కర్షగా కధలో ప్రతిఫలింపజేసే సామాజిక తాత్త్విక దృక్పధాన్ని ఆయన పాఠకులకి అందిస్తారు. ఈ అంతస్సూత్ర సారాన్ని గ్రహించటం వలన కధారచయితగా బి.ఎస్‌- రాజకీయ సామాజిక ఆర్ధిక దృక్పధం పారకునికి కూడా తేటతెల్లమవుతుంది.

జీవితాన్నీ జీవితంలోని సంక్లిష్టతనీ, మనిషీ వర్సెస్‌ పరిస్థితుల, సమస్యల సంకీర్ణతనీ - విశ్లేషించుకొన్న కొద్దీ బి.ఎస్‌. కథల్లోని లక్ష్యం, దాన్ని చదువరికి నవ్య కధాశిల్సి బి.ఎస్‌.రాములు స?

చేరవేస్తున్న లక్షణం అర్థమవుతాయి. జన జీవితాన్ని (ప్రత్యేకించి తెలంగాణ జనజీవితాన్ని కధారూపంలో ఆవిష్కరించే ప్రయత్నంలో రచయితగా బి.ఎస్‌.'అడుగు పెట్టని చోటు లేదు పలకరించని మనిషి లేడు! అందుకనే బి.ఎస్‌. కథావస్తువులూ, వాటిని ఆధారంగా ఆయన మలచిన ఇతివృత్తాలూ, అనంత వైవిధ్యాన్ని సంతరించుకుని మనలో ఆలోచనల్ని ప్రచోదింప చేస్తున్నాయి. బి.ఎస్‌. కథల్లో వస్తు వైవిధ్యాన్ని స్థాలీపులాక న్యాయంగా స్పృశించటానికి ఆయన ఈనాటి కథా సంపుటులు - 1 కాలం తెచ్చిన మార్పు 2. _ చికాగోలో నానమ్మ 8. _ గెలుచుకున్న జీవితం - మూటినీ ఎన్నుకున్నాను. ఈ మూడింటిలో ప్రతి సంపుటానికీ ఒక ఉపశీర్షికని ఇచ్చారు రచయిత. వరుసక్రమంలో ఇవీ ఆ ఉప శీర్చికలు : 1 పల్లె నుండి విశాల విశ్వందాక. 2, తెలంగాణ పల్లెనుండి విశాల విశ్వందాక. 8. తాత్త్విక, సామాజిక, రాజకీయ కథలు. ఈ మూడు సంపుటాల్లోనూ బి.ఎస్‌. ముందు మాటలున్నాయి. ఆ ముందు మాటల్లో ఆయా సంపుటాల్లోని కధావస్తువుల నేపథ్యాన్ని తెలిపారు. ఉదాహరణకు, 'కాలం కిచ్చిన మార్పు” కధలు “నిర్దిష్ట స్ట కాలాలు, సంస్కృతి కేంద్రంగా పల్లె నుండి విశాల విశ్వం దాకా సార్వజనీనంగా సాగుతున్న గతం తర్వాతి చరిత్రకు సాక్ష్యాలు. క్రితం తర్వాత సాగుతున్న మానవ సంబంధాల పరిణామాలు” అనే వివరణని తమ ముందుమాటలో ఇచ్చారు. ఇక, పై మూడు సంపుటాల్లోనూ వున్న 47 కథల్లోనుంచీ ఈ అధ్యాయానికి ఎన్నుకున్న కథల్లోని వస్తు విశేషాల్ని పరామర్శిస్తాను. 26 విహారి

లెక. లక్ష్మమ్మ గెలుపు కథలో లక్ష్మమ్మ ఇద్దరు పిల్లల తల్లి. బతుకుటేరులో చాలా మునుగీతలు వేసి నెగ్గుకు వచ్చిన ఇల్లాలు. ఇద్దరు పిల్లలు. ఇవాళ, పెద్దవాడు సాత్యకి స్టేట్స్‌లో ఉంటున్నాడు. రెండవది సమీరజ మీటింగ్‌లంటూ, స్నేహాలంటూ నగరం మీద పడింది. ఇప్పుడు భర్త తోటి రోజూ ఏదో ఒక కోట్లాట పెట్టు కుంటోంది. జీవిత విజేతగా గెలిచిన తల్లి గెలుపు రహస్యాన్ని అనుసరించదు. లక్ష్మమ్మ తెలివినీ, గెలుపు రహస్యాన్నీ వినాలని ముఖ్యంగా హైటెక్‌ ఉద్యోగిని, రీనా ఇతర అమ్మలక్కలూ - కోరి చేరితే వాళ్ళకి తన కథని వివరించింది లక్ష్మమ్మ. తన భర్త. కృష్ణ ఎవరో పెళ్ళికాని అమ్మాయితో పంతులమ్మతో తిరుగు తున్నాదని తెలిసింది -లక్ష్మమ్మకు. తనకు పెళ్ళికాలేదని, ఇద్దరం పెళ్ళి చేసుకుందామనీ ఆ పంతులమ్మతో బొంకాడట! ఈ సమస్యని లక్ష్మమ్మ తన చాతుర్యంతో, తెలివి తేటలతో పరిష్కరించు కున్నది. సమాజంలో ఎక్కువమంది లాగా అమె చచ్చి పోదలుచుకోలేదు. 1 పిల్లల కోసం బతికుండే సాధించుకుంది. భర్త ఆరళ్ళని ఎదుర్కొన్నది. 'ఆయన అవునన్నదానికి ఆమె కాదని చెప్పేది. ఆయన కాదన్న ప్రతి దానికి అవునని శ చెప్పేది క్రమంగా పిల్లల్లో ఆయనంటే గౌరవం పోయింది. అమ్మ చెప్పిందే ॥ రైటు అని వాళ్ళు ఆమె వైపు నిలబడ్డారు. అతని ఓటమి ప్రారంభమైంది. ఓడిపోయాడు. తాను గెలవకపోయినా, అతణ్ణి ఓడించగల ఒక జీవిత రహస్యాన్ని అనుభవం మీద తెలుసుకుంది. మొండిగా వ్యతిరేకించేవాళ్ళు గెలుస్తారనే మాట నా పట్ల నిజమైంది. నా గెలుపు రహస్యం ఇదే” అనీ, భర్త సాగించుకోకుండా చూసుకుంటే అంతా మనం సాగించుకున్నట్టే గదా? అనే అసలు రహస్యాన్నీ గర్వంగా విప్పి చెప్పుకుంది లక్ష్మమ్మ! అయితే, ఇక్కడ కథలో ఒక 'యాంటీ కైమాక్స్‌'ని ప్రవేశపెట్టారు రచయిత. లక్ష్మమ్మ తన ఘనత అంతా చెప్పిన తర్వాత, ఆమె కూతురు సమీరజ - తల్లి నవ్య కథాళిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు 27

(ప్రవర్తనని విశ్లేషిస్తుంది. తల్లి స్వభావం, ప్రవర్తన ప్రతిఫలనం తమ జీవితాల మీద ఎంత విపర్యయంగా పడిందో వివరిస్తుంది. భర్త పట్ల లక్ష్మమ్మ ప్రదర్శించిన 'తెలివి, ఆమె గెలుపు రహస్యపు నీడలూ ఆమె సంతానం మీద ఎంతటి 'నెగటివ్‌' ప్రభావాన్ని చూప్రాయో విశదం చేస్తుంది. ఇది లక్ష్మమ్మకు కూడా కనువిప్పు. ఈలోగా రీనా భర్త దేవేందర్‌ తప్పు చేసినవాడిలా తల వంచుకుంటూ వచ్చాడు. మామూలు డైలాగ్‌ “నన్ను క్షమించు” వచ్చేసింది! సమీరజ గట్టిగా అంటుంది, “మనద్ది తప్పైనా వాళ్ళే సారీ చెప్పాలి

ఎందుకంటే పుట్టి పెరిగిన మన కుటుంబాన్ని తల్లిదండ్రులను వదిలి వాళ్ళ ఇంటికి వచ్చాం కదా! వాళ్ళ వంశాన్ని నిలబెడుతున్నాం కదా! అందుకని తప్పు తనదైనా వాళ్ళే స్తార్రి చెప్పాలి. అప్పుడే సంసారంలో అందం. మాదాడీకి ఈ రహస్యం తెలుసు, మా మమ్మీ గెలుపు రహస్యం మా డాడీయ్‌! అన్నిటికీ సర్జుకుపోతూ మమ్మీని గెలిపించాడు. లేకపోతే మమ్మీకి ఎప్పుడో డైవర్స్‌ అయ్యేది. మన భర్తలు ఇప్పుడిప్పుడే తెలుసుకుంటున్నారు” అన్ని! ఇదీ కధ! అర్ధమైనాయి! 9 ప్రవర్తనా తన విజయానికి కారణాలని కూదా ట్రూ సనైహలు మసషుం ఆలోచనాసరలిని, ప్రవర్తనా సరణినీ వెనుకటి త్రర్రం నుండి క్రొ క్‌. సౌనూజిక్రంగా ఒక తరం తన సమస్యనీ, సంష్పర్మన్ని క సారాలు నేర్చుకోవలసి ఇచ్చినప్పుడు - ఎన్నుకుంటుంది మ నా విశేషంచుకాని తనకు అనువైన “మంచిని నుండి గ్రహించే ఆలోచ వంటి వర్తమాన్స తరం యువత పెద్దవారి కందించిన “చాకచక్యం త్రో న ఫౌదా శాస్త సాంకేప్తక విజ్ఞానం తమ వింగడించుకుంటున్నార్చు. శ్ర అర ంగాంగలు!ంగ 222%/315 తో తల్లి చెప్పే “బామ్మ విశేషాల్ని మాత్రష్ర్య సమీర తన తల్లి ప్రవర్తనలో ఆ వితర్మించుకోగలిగ్య్వ. అందువల్లనే త ఖ్‌ రాతల్నీ చదువక్రోగలిగి సుగమంగా తేటతెల్లన్సర్పంద్ష తన ముందున్న మార్గం 2లో

విహారి

ఈ కధలో రెండుతరాల మనుషుల అనుభవాలనీ నిశితంగా చర్చింపజేసి

• “సమస్యని సమదృష్టితో చూసి, సరియైన సమయంలో, సరియైన నిర్ణయం తీసుకోవటం ద్వారా ఆ సమస్యని ప్రయోజనకరంగా, సరళంగా పరిష్క రించుకో వచ్చుననే సందేశాన్ని అంతర్లీనం చేశారు రచయిత. 2,2. కాలం తెచ్చిన మార్పు

మార్మండేయులు తన పెద్దమ్మ అండతో పైకి వచ్చినవాడు. ఆమె పట్ట, పెదనాన్న భూమయ్య పట్ల అభిమానం ఎక్కువ. చెల్లెలు కాస్త తక్కువ బతుకుతుందని పెద్దమ్మకు జాలి. మార్మండేయులు తండ్రి ఎప్పుడూ అయినవారి అవమానాలు దిగమింగుతూ బతికి, గౌరవంలేని ఆ యింట్లో వుండలేక ఇతర ప్రాంతాలకు నెలల తరబడి వెళ్ళిపోతూ వుండేవాదు. ఇవ్వాళ వ్యవసాయాధారిత భూమయ్య కుటుంబం కాలంతెచ్చిన మార్పులకు లోనయి చితికిపోయి వుంది.

మార్కండేయులు వూరుకు వచ్చాడు. పెదనాన్నతో కష్టసుఖాలు కలబోసు కున్నాడు. చదువుకున్న అమ్మాయి కావాలని పట్టుబట్టి, అనితని పెళ్ళి చేసుకుంటే తన బతుకూ నాన్న బతుకులాగానే అయింది. ఇద్దరు పిల్లలు. అనితను అదిలించే శక్తిని కోల్పోయాడు. కలిసి జీవించడంలో ఉండే సౌఖ్యం కోల్పోయాడు. ఒంటరితనం అనుభవిస్తున్నాడు. ఆ బాధతో అంటాడు.

“పెదనాన్నా! జీవితం అంటే కలిసి జీవించటం. సంపాదన కోసం జిల్లేడు పత్తి పగిలి గాలికి పోయినట్లు ఎక్కడెక్కడికో పోయి సంపాదించి ఏం జేస్తరు? ఎవరికీ కాని బతుకు ఎందుకు పెదనాన్న? మీకు అన్నీ లేకపోయినా ఎంత హాయిగా ఉన్నారు. పైసలున్నోళ్ళు ఇంత సుఖంగా తృప్తిగా బతుకు తున్నారా?” అని. అంతావిని, భూమయ్య అంటాడు.

“నువ్వే అంటివి గదరా - కాలంతోటి మారాలని! అనిత కూడ నీ అంత సంపాదిస్తుంది. తన మాట నెగ్గాలని పంతం కావచ్చు. మీ పెద్దమ్మ కూడా గంతే. నా మాట ఎన్నడన్నా సాగనిత్తదా? మీ అమ్మ మాత్రం మీ నాన్న మాట సాగనిచ్చిందా? నీ కాడికి వచ్చిన వోలె కష్టమనిపిస్తున్నది” అని విడాకులు ఆలోచిస్తే వచ్చే సమస్యనీ సూచిస్తాడు. నవ్య కధాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు 2

మార్మండేయులుకి కొత్త సత్యం అర్ధమైంది. పెదనాన్నకు జీవితమంతా పెద్దమ్మే ఆర్ధిక వ్యవహారాలు చూసేది. పెద్దనాన్న అది సహజమనుకున్నాడు. కాని పెద్దమ్మలాగే ప్రవర్తించే అనితను తాను ఎందుకు క్షమించలేకపోతున్నాడు

• అనే ఆలోచన కలిగింది. పెదనాన్న కుటుంబాన్ని ఆదుకోవాలనే తలంపుతో, ఆయన మనవజణ్ణి తన ఇంట్లో వుంచుకుని చదివిస్తానని కోరతాడు. అప్పుడు భూమయ్య తన జీవితసత్యాన్ని చెపుతాడు. “ఆడోళ్ళకు ఇష్టం లేకపోతే ఏదీ సాగదు. ఇంటి పేరొక్కటే మనది. మిగిలినదంతా ఆల్ల రాజ్యమేరా. మనం పేరుకే మొగోల్లంరా” అని! కథ ముగిసింది.

వర్తమానంలో నిలబడి - ముందు వెనుకల్సీ, పార్వాల్నీ చూస్తూ సామాజిక

పరిణామాల్ని అద్ధం చేసుకోమని కథా సందేశం. జీవన వాస్తవాల్ని వ్యాఖ్యానిస్తూ కొన్ని చేదు నిజాల 'కెలివిడిని అందిస్తున్నది ఆ సందేశం. “లక్ష్మమ్మ గెలుపు రహస్యం” కధలోని ఆంతర్యం వంటిదే “కాలం తెచ్చిన మార్పు” కధలోనూ బహిర్గతం కావటం యాదృచ్చికమేమీ కాదు. రెంటిలోనూ పారదర్శకంగా గోచరిస్తున్నది- ఈనాటి మనిషి మనుగడలోని వైరుధ్యాలే. అవన్నీ భౌతిక వాస్తవాలు. పాక్షిక సత్యాలుగా కనబడుతూ నాణేనికి రెండోవైపునీ ఆలోచింపజేస్తాయి అవి. కానీ, నిర్మోహతతో వింగడించినప్పుడు లక్ష్మమ్మలూ, రీనాలూ, సమీరజలూ, అనితలూ వంటి 'స్తీలు పురుషుల బ్రతుకుల్ని శాసిస్తారనే రహస్యాన్ని అంగీకరించవలసి వస్తుంది!

ఈ కథలో నిన్న ఉన్న స్థితిని చెప్పాడు రచయిత. గ్రామీణ, సౌభాగ్యం, కుటుంబ సౌభాగ్యం - లీలామాత్రంగా దర్శింపజేశారు. ఆ వెంటనే చలనాన్ని విశదం చేశారు. ఛిద్రమైన వ్యవసాయాన్నీ ఆర్థిక సమస్యల్నీ పారదర్శకం చేశారు. వాటి ప్రభావంతో చితికిపోయిన కుటుంబపరిస్థితినీ చూపారు. ఆ దశలో కుటుంబంలో స్త్రీ అధికార స్వరాన్ని వినిపించారు. స్థితీ, చలనాల గమనాన్ని పొడిగించుకుంటూ వచ్చి, ఇవ్వాళ మార్మందేయులికి రేపటి' స్పృహని కూడా తెలియజేశాడు. ఇదీ కధలో వచ్చిన 'కాలం తెచ్చిన మార్చు!

ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఈనాడు “మార్చు మాత్రమే శాశ్వతం” అనే నిర్వచనం ఏకంగా జాతుల్నే వెంటాడే వాక్యంగా నిలిచి గెలుస్తోంది. స్థితీ, చలనం, ౨౮ విహారి

గమనం అనే సూత్రాల ఏకీకరణాన్ని ఒకే కంరస్వరంతో “లక్ష్మమ్మ గెలుపు రహస్యం' కథలోనూ దృథీకరించారు రచయిత. ఒక సంక్షిష్టకని, ఒక సంక్షోభాన్ని

• శకలాలు, శకలాలుగా విచ్చేదించి సమాజ పరిణామ దర్శనం చేయించారు. దీనికి సమాంతరంగా వ్యక్తి నేర్చుకోవలసిన పాఠానికీ అక్షరాకృతి నిచ్చారు. అందుకనే ఈ రెండు కథల్నీ -యువ సమాజానికి ఆశాకిరణాలుగా భావించాలి మనం! 2.3. పెన్షనర్‌ - హోంమేకర్‌

రిట్రైరై పెన్షన్‌ తీసుకుని బతుకుతున్న రామచంద్రయ్య భార్య మాధవి తన పేరనా కొంత డబ్బూ, ఇల్లూ కావాలంటుంది. అలాగే, “భార్యాభర్తలు విడాకులు తీసుకున్నట్టు, నెలనెల మనోవర్తి ఇస్తున్నట్టు శాంక్షన్‌ చేయించు కోరాదా? మళ్ళా కలిసి సంసారం చేయరాదా?” అని లా పాయింట్‌ లాగి - భూ పరిమితి చట్టం నాటి పరిస్థితినీ ఉదహరిస్తుంది. ఆమె కోరికలిలా వుంటే - కొడుకులూ, కోడళ్ళూ, కూతురు మానసా - కట్టకట్టుకుని వచ్చి ఆస్తి పంపకాల కోసం రభస మొదలెట్టారు.

మానస తల్లిదండ్రుల ఆస్తిమొత్తంలో, తండ్రి రిటైర్‌మెంట్‌ డబ్బులో, సంపదలో తన వాటా తనకు రావాలని ఘాటుగా డిమాండ్‌ చేసి ఏడుపు అందుకుంటుంది. ఈ హక్కుతో చట్టాలు చెయ్యాలని వాదిస్తుంది.

తల్లి “మొత్తం ఆస్తి అంతా నేను నీకే రాసిస్తనే! మేము మంచాన పడ్డప్పుడు నువ్వే చూసుకోవాలె... ఏడ్వకే” అని సముదాయిస్తుంది.

రాజకీయ, ఆర్ధిక, సామాజిక అంశాలు విడివిడిగా ఉన్నట్టు కనిపిస్తూ వుంటాయి. కానీ, అవన్నీ ఒకదానితో ఒకటి పెనవేసుకు పోయిన సంకీర్ణతతో వుండేవే. అదొక గచ్చపాద. ఆ సంకీర్ణతలోని అంతస్సంబంధాన్ని కధానిక వంటి కళాత్మక ప్రక్రియలో చర్చకు పెట్టడం, పెట్టి ఒక కొసని బయటికి లాగి చూపటం, చిక్కు విప్పటం కష్టమైన పని, దీన్ని సాధించారు బి.ఎస్‌. స్త్రీలకి ఆస్తిహక్కు పూర్వాపరాల్నీ వాంఛనీయతా, అవాంఛనీయతల్నీ విశ్లేషిస్తూ

• చివరికి ధ్వన్యాత్మకంగా ఆ హక్కు ఆవశ్యకమే అని సూచించారు. నవ్య కధాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు ప

2శ్స నాగశాల

నాగపాల, నాగపుత్రిల కొడుకు నాగశాల. నాగశాల తన మేనబావ “ఇలా నాగతో కలిసి - తండ్రిలా గొప్పకళాకారుడు కావాలని దేశాటనకు బయల్దేరాడు. ఆ ప్రయాణంలో తారసపడిన మనుషులూ, ఎదురైన పరిస్థి తులూ - కధాగమనానికి చోదకశక్తులైనాయి. వారికి ఇలూచి తటస్థపడింది నాగశాల ఇలూచి మధ్య అభిప్రాయభేదం వచ్చింది. నాగశాల “మీ తోలుబట్టలు పాతసంస్కృతి. పత్తితో నేసిన నూలు బట్టలు వెచ్చగా ఉండటతో పాటు ఎంత చెమటనైనా పీల్చుకుని గాలి ఆడుతూ హాయినిస్తాయి” అంటాడు.

“నూలు బట్టలు వానకు తడుస్తాయి. బట్ట సంచిలో నీళ్ళు ఆగవు. తొందరగా చెదలు పడుతోంది. చిరుగుతుంది. తోలు వానకు తడవనీయదు. తోలు దుప్పటి కప్పుకుంటే దోమలు కుట్టలేవు. ఎక్కువ కాలం ఆగుతాయి...” అని ఇలూచి వాదన. ఈ వాదన తేవటానికి కారణం - “ఎల్లోరా గుహల్లో వేసిన రంగులు, అలంకరణలు, కళాకృతులు కొన్ని మా ముత్తాత చర్మం మీద నమూనాలు వేసి ఇస్తే వేసినవేనట” అని ఇలూచి చెబితే, “కొన్నిటికి మా ముత్తాత బట్టపై నమూనా వేసి ఇస్తే చెక్కారట” అంటాడు నాగశాల.

“మీ బౌద్ధగ్రంధాల్ని కాపాడుతున్నది మా తోలుబట్టలే! చర్మం కన్నా బెట్ట శ్రేష్టమైనదని నిరూపిస్తే మేం ఈ వృత్తినీ, కళల్నే వదిలేస్తాం” అని సవాలు విసిరింది ఇలూచి. “మా వెంట దేశాటనకు రా! ఏ రాజ్యంలోనైనా నిరూపిస్తా అన్నాడు నాగశాల. సరే అన్నది ఇలూచి. బయల్దేరారు. గాంధార, సప్తసింధు, కాళ్ళీరం, హిమాలయాల్లో వారికి ఎన్నో కొత్త అనుభవాలు కలిగాయి.

గాంధార అరణ్యాల్లో బౌద్ధ భిక్షువు 'అదీర తెలంగా” కలిసింది. ఆమెను చూసి నాగశాల మనసు చెదిరింది. వారితోపాటు అదీరకూడా ప్రయాణ మైంది. టిబెట్టునుంచీ చైనా వెళ్ళారు. బౌద్ధ భిక్షువు కావాలనుకుంటాడు నాగశాల. ఆనందబుద్దుని అడుగుతాడు. కొంతకాలం ఆగమంటాడాయన. అదీర, నాగశాల వివాహం జరిపిస్తాడు. వీరంతా కలసి నదీతీరంలో ఇల్లు నిర్మించుకుంటారు. వ్యవసాయాన్ని ఆ చుట్టుపక్కల విస్తరింపచేస్తారు. ఊరు ౨2 విహారి

వెలిసింది. నాగశాల రాజుగా గుర్తింపు పొందాడు. పొరుగున ఉన్న తల్లి నాగపుత్రి రాజ్యానికీ అధినేత అవుతాడు.

“నాగసా, మీ నాన్నలా గొప్ప కళాకారుడివి అవ్వాలనుకుని దేశాటనకు బయళల్టేరిన నువ్వు రాజ్యాధినేతవయ్యావేమిటి?” అని అడుగుతుంది తల్లి. నాగశాల సమాధానం ఇలా వుంది. “ఎక్కడ రాజ్యం శాంతి సుస్థిరత, పంటల సమృద్ధితో సుభిక్షంగా వుంటుందో అక్కడ సమస్త విద్యలూ, కళలూ వికసిస్తాయి..... నేనొక్కడిని ఎదగటం కన్నా ఎంతో మందికి నీడనీయడం నాకు తృప్తినిచ్చింది.”

“నాగశాల చివరి సంభాషణ తెలంగ పైశాచీ మిశ్రమ భాషలో ఇలూచి చేతిలో నల్లజింక చర్మంపై లిపి బద్ధమై నిలిచి మెరుస్తోంది.”

“నాగపాల వంశంగా ప్రసిద్ధి కెక్కిన చరిత్ర తూర్చుకనుమల దాడులతో అంతరించిపోయింది. అదీర తల్లి వారసులు, గాంధారంలో నాగపాల వంశం గురించి, తెలాంగుల గురించి గొప్పగా చెప్పుకుంటారు. ఆనందబుద్ధ శిష్యులు చైనా భాషలో రాసిన నాగపాల చరిత్ర టిబెట్‌లో మిగిలిపోయిందని కాల క్రమంలో పేర్లు మారి కాళ్ళీరు రాజతరంగిణి చరిత్రలో కలిసిపోయిం దంటారు” అనే వ్యాఖ్యతో కథని ముగించారు రచయిత.

చరిత్రని పక్కన పెడితే, నాగశాల కధ - ఒక సత్యాన్ని అవిష్కరిస్తోంది. ఆ సత్యం నాగశాల వచించిన సార్వకాలీనమైన ఆశయం ద్వారా వెల్లడయింది. “నేనాక్కడిని ఎదగడం కన్నా ఎంతోమందికి నీడ నీయడం నాకు తృప్తినిచ్చింది” అనేది ఆ ఆశయం! “ప్రవర్తితో దీప ఇవ ్రదీపాత్‌' అన్నట్లు ఒక దీపం మరికొన్ని దీపాల్ని వెలిగించటానికి ఉపయోగిస్తుంది కదా! కథా నేపధ్యంలో తెలంగాణకూ బౌద్దానికీ మధ్యనున్న సంబంధం అంతర్జ్వనిగా బహిర్దతం కావటం కథకొక ప్రత్యేక బెన్నత్యాన్ని కూర్చింది.

2.5. మలి యవ్వనం

“పనిచేస్తే నిరంతరం యవ్వనమే. పనిలో ఆనందాన్ని వెతుక్కోవాలి. విశ్రాంతిలో ఉండేది ఆనందం కాదు. బోర్‌డమ్‌'... 'మౌనం, నిశ్శబ్దం మానవ నవ్య కథాశిల్చి బి.ఎస్‌,రాములు 2వ

ప్రకృతికి విరుద్ధం.... మనిషి సంఘజీవి. మంచో చెడో అందరూ కలిసి మాట్లాడుకోవడమే మానవ స్వభావం అనుకుంటాడు రిటైరయిన విశ్వనాధం. మాట్లాడటంలో పడ్డాడు. పని చేయటానికి పూనుకున్నాడు. అదే 'మలి యవ్వనం! రిటైరయ్యాక మిగిలే మధురజ్ఞాపకాలు మరో మనుగడకీ దారి చూపితే, వార్థక్యానికి అవకాశం లేదు. 2.6. విలువలు ప్రపంచీకరణం, శాస్త్ర సాంకేతిక రంగాల అభివృద్ధి కారణంగా మానవ సంబంధాల్లో వస్తున్న మార్చుల్నీ విలువల భావననీ ఆవిష్కరించిన కథ ఇది. “మనీషి కోల్పోయిన జీవితాన్ని తిరిగి ఎప్పటికప్పుడు గెలుచుకునే అవకాశం ఉండే సమాజం, దాని విలువలూ గొప్పవని చాటే కధానిక స్వష్న జీవితంలో ఓటమిని రుచి చూసింది. ఆమె మళ్ళీ తల ఎత్తుకుని బతకాలని సిఈవో సరోజ మనస్ఫూర్తిగా కోరుకున్నది. గతాన్ని వదిలించుకుని పిఠాన్ని గెలుచుకోవడానికి స్వప్పకు తోడుగా నిలుద్దామనుకుంది సరోజ. వా సరోజని తప్పు పట్టింది స్వప్న అప్పుడు సరోజ జీవితాన్నీ మను గిన స్వరూప - స్వప్నను కౌన్సిల్‌ చేస్తుంది. కధంతా స్వరూప షన్‌ లో సాగింది. సరోజ జీవితానుభవాల్నీ ఆమె ఎదుర్శొన్న చేదు నిజాల్నీ వివరిస్తుంది స్వరూప. ఎందరో జీవితాల్ని తీర్చిదిద్దిన సరోజ మహోన్నత వన్ని ఆవిష్కరిస్తుంది. ఈ క్రమంలో స్వరూప - ఊహలు, వాస్తవాలు, రు, ఆళ్ళ య్‌ ప ఏలు గరించి దీర్జమైన విశ్లేషణనే స్వప్న ముందుంచుతుంది. చివరికి, ఇంది + విలువలనుంచీ విముక్తమై పుసీతమయ్యే అవకాశం నీకు దొ కరు రకదు యుఎస్‌లో అది సాధ్యం....” అని సలహా ఇస్తుంది తా సరోజ గత జీవిత పస సాగుకు లేన 0, ఆమె ప్రస్తుత వ్యక్తిత్వ జెన్నత్య్యం - వివరణగా చాలా ఆర్టంగా, క గ్‌గా స తో కదులుతుంది. “విలువలు పాల న్విన్సింగ్‌గా, సంభావ్యత సాగుతుంది. ఇార్వాపరాలనన్నింటినీ చర్చిస్తూ ఆలోచనీయంగా మారుతున్న కాలమాన పరిస్షిత్సుల్రో ల థి హ్‌ మానవ స స యాల్లో మనుషుల భిన్న మనస్తత్వ వైరుధ్యాల నం ప = ౨ వాశధ్యాల మధ్యన -నిన్నటి వారికి 34 విహారి

ఆరాధనీయమైన “విలువలు” నేటి వారికి ఎంత అనాచారంగా , అనాచార శీయంగా తయారవుతాయో తెలుపుతుందీ కధ. సంక్లిష్టమైన అనేక వర్తమాన భౌతిక వాస్తవాలు - 'సోకాల్డో విలువల్ని ఎంతటి కుదుపుకు గురి చేస్తాయో విశ్లేషించిందీ కధ.

వాస్తవ జీవితాన్ని చిత్రించటం మాత్రమే కాక, జీవిత వాస్తవాల్ని వ్యాఖ్యానించే కధని మంచి కధగా పరిగణిస్తాము. అలా 'విలువలు' మంచికథ! 2.7. చికాగోలో నానమ్మ

భూదేవి చికాగో వచ్చింది. కొడుకు ప్రభాకర్‌కి ఏదో స్టోర్‌లోపని. కోడలు సుశీల టీచర్‌. మనవడు భరత్‌కి కాలిఫోర్నియాలో ఉద్యోగం. మనవరాలు స్వప్న చికాగోలో సాఫ్ట్‌వేర్‌ ఇంజినీర్‌. చురుకైన పిల్ల.

భూదేవికి - అక్కడ అన్నీ మంచిగ ఉన్నాయి. కాని మాట్లాడటానికి మనుషులే దొరకరు! ఏమీ తోస్తలేదు! 'గంపకింద కోడిని కమ్మినట్టు ఇండ్రదిండ్లనే తిరగాలె”

భూదేవి ఆలోచనలూ, పద్ధతులు వేరు. కొడుకూ కోడలూ వేరు. మనవడూ, మనవరాలూ వేరు. వీరివి 'ఈనాటి'చిత్తవృత్తీ, పోకడా, (ప్రవర్తనా! భూదేవి గతాన్ని తలచుకుంటుంది. కోడలూ కొడుకూ, మనవడూ అ గతాన్ని వదిలేయాలంటారు స్వప్న నానమ్మ చెప్పే విషయాలన్నీ తెలుసుకుని రికార్డు చేయాలంటుంది. కానీ, ఆమెకు అమెరికా వారి జీవన విధానం, శైలీ నచ్చుతాయి అయినా మనవారి గతాన్ని గౌరవిస్తుంది. 'గతాన్ని నిరాకరించడ మంటే మన గతాన్ని, అనగా మన జీవితాన్ని మనమే అవమానించుకోవడం' అని వాదిస్తుంది.

(క్రమంగా, పిల్లల ఆలోచనల్నీ, లోకం పోకడనీ అర్ధం చేసుకుంటోంది భూదేవి. గతానికీ, వర్తమానానికీ మధ్య సంబంధం ఎలా వుండాలో తన అభిప్రాయాల్ని గిరిగీసి చూపుతూ వుండే స్వప్పని అశ్చర్యంగా పరికిస్తోంది. స్వష్న రిచర్జ్‌ని ప్రేమించింది. పెళ్ళి ప్రయత్నాలూ జరుగుతున్నై మనవరాలు తన గతాన్ని “రికార్డ్‌ చేస్తుంటే తృప్తిగా వుంది భూదేవికి. “ఇక అమెరికాలో కూడా వుండవచ్చు” అనిపించింది ఒకరోజు. హాయిగా నిద్ర పట్టింది. నవ్య కధాశిల్సి బి.ఎస్‌.రాములు శ్‌

సామాజికంగా తాము ఏఏ మార్పులకి లోనవుతున్నారో - ఆ మార్పుల్ని అంగీకరించటానికి కష్టపడతారు - కొందరు. కొందరేమో ఆ మార్పుల్ని అంగీకరించి, కొత్త వాతావరణంలో కుదురుకొని, ఆ జీవనశైలికి అలవాటు పడతారు. అంతేకాక, తమ గతాన్ని తాము తలచుకోవటానికి గానీ, ఇతరులకి తెలియటాన్ని గానీ భరించలేరు. “జీవితాన్ని గెలుచుకోవడం లక్ష్యమైనప్పుడు అది సాధించిన విజయమే వర్తమానం. అదే ముఖ్యం. అవమానాలూ, వైఫ ల్యాలూ, చిన్న చూపులను గుర్తు చేసుకోవాలా?” అనీ, సామాజిక వర్గాలరీత్యా, సంస్కృతి రీత్యా వివక్షనీ, చిన్నచూపునీ ఎదుర్కొంటూనే వుండాలా?” అనేవి వీరి ప్రశ్నలు. కొందరు గతాన్ని తెలుసుకోవటానికి ఉత్సాహం చూపుతారు. వర్తమాన తరంలోని భరత్‌, స్వప్న పాత్రల ద్వారా ఈ పరిస్థితుల మంచీ చెడుల్ని తర్మించారు రచయిత. 'గతం పట్ల కొందరు చూసే చూపు మారాలి. నూతనత్వాన్ని ఆహ్వానించాలి. దాన్ని వ్యతిరేకిస్తే వారిని వదిలివేసి సమాజం నూతన సంస్కృతి ముందుకు సాగుతూనే ఉంటుంది - అనే సందేశాన్నీ అందించారు బి.ఎస్‌. 28 పొతచీర ( లింగయ్య, రాజేశ్వరమ్మ ముసలి దంపతులు. రెండో కొడుకు విశ్వనాథం. లింగయ్య, రాజేశ్వరమ్మ చెల కోవలోకి మారుతూ వస్తున్నారు- వ ల [న అటకలో ఏం వున్నదీ కానరాలేదు ఏం వున్నాయో తెలుసు, ప్రాశ్ర రాట్నం, బట్టలు నే! ర పంటెలు, నూలు సరిచేన్స గ సై సిన దోనుగు, నూలు చుట్టిన పౌత బట్టలు, విరిగిన మంచాలు, పాత్ర నవ మ్‌ ఆధగ్కు, పాత సందుగలు, నాడెలు పాత మగ్గం... ప్రాత్ర వాసాల్బ = బమౌను, నేతకందెలు, నలబై ఏళ్ళ లింగయ్య బతుకు గీతని చ్చీ ౯న రీటికుర్నీలు...' అన్నీ చూపే సామగ్రి! తెర విహారి

సామానంతా తీసి వోమూల కుప్పబోశారు విశ్వనాధం, కళావతి. పాత సూటుకేసొకటి కింద పడింది. అందులో పాతబట్టలు. వాటిలో వొక పాతచీర. మేనమామ వీరన్న ప్రత్యేకంగా నేయించి తల్లిగారి తరపున ఈ యిల్లు కట్టి యిండ్లకు పోయినప్పుడు రాజేశ్వరమ్మకు పెట్టిన అద్భుతమైన తొమ్మిది గజాలజరీ అంచు చీర అది!

రాజేశ్వరమ్మ, లింగయ్య మనోనేత్రాల ముందు ఆ చీర గురించిన పాత జ్ఞాపకాలే ప్రత్యక్షమైనాయి. కొడుకుకీ కోడలికీ కూడా కొన్ని సంఘటనలు ఎరికే. రాజేశ్వరమ్మకి ఆ పాత చీర పట్ల వున్న (ప్రేమా, ఇష్టం కూడా కళావతికి తెలుసు. అయినా ఆమెకీ సెంటిమెంట్స్‌ పట్ల తృణీకారభావం. చీరని తీసి ఉతికి ఆరేసుకుంది రాజేశ్వరమ్మ,

ఎక్కడికో పోయివచ్చిన లింగయ్యకి పాతసామాను గుట్ట కనిపించలేదు. అవాక్కయ్యాడు. తన అనుభూతులు, అనుభవాలు, జ్ఞాపకాలన్నీ ఎవరో ఊడ్చి పారేసినట్టనిపించింది. పాత సామానుని అమ్మేశాడు కొడుకు.

తన పాత చీర కూడా కనిపించలేదు రాజేశ్వరమ్మకి. మూడోకూతురు లావణ్య ఆ చీరను చింపి తన కూతురు పీతిగుడ్డల కోసం ముక్కలు చేసింది.

“మూడు నెలల దాకా లావణ్య ఇకృన్నే వుంటది గదా. ఇల్లు సాల్తలేదు. మీరు ఇంటెనుక రేకుల కింద పడుకోని. మీ కోసం వచ్చే సుట్టాలు బాలెంత ఉన్న కాడి కస్తే ఎట్ల?” అంది కళావతి!

చేసేదేం వుంది? లింగయ్య, రాజేశ్వరమ్మల ఉనికి మారింది. మను గడలో మార్పులేదు!

మనుషుల పట్ల అనుబంధాల్నీ, మమకారాల్నీ “అవసరాలు శాసించే స్థితి చాపకింద నీరులా సమాజ పరిణామ క్రమంలోకి జొరబడింది. వస్తువుల పట్ల కూదా ఏళ్ళ తరబడి నిలుపుకున్న మధుర భావనలూ, పెంచుకున్న 'తమదన్నః ఉద్విగ్నతా కూడా ఆ “అవసరాల ప్రాధాన్యత కిందేపడి నలిగిపోయే పరిస్థితి వచ్చింది. నవ్య కథధాశిల్చి బి.ఎస్‌.రాములు 37

మానవ సంబంధాల్లోని సామీష్యం, సాన్నిహిత్యం, మాటామంచీలోని మార్దవం కనుమరుగవుతున్న పరిస్థితికి చక్కని అక్షరాకృతిగా వెలిసిందీ కథ. 2.9, వరుసలు 'షాతచీర కథ ఇతివృత్తం ఒక ఇంట్లో మనుషుల చుట్టూ, వారి స్వభావాల చుట్టూ తిరిగితే, 'వరుసలు' ఇతివృత్తం కూడా ప్రముఖంగా ఆ పంధిలోనే తిరిగినా, మరొక బయటి వలయంలోకీ (ప్రవేశించి ఆలోచనా ప్రేరకంగా సాగింది. పెళ్ళిళ్ళలో కూడా మొక్కుబడితంతు. బంధుత్వాలూ, బంధాలూ, ఆప్యాయతలూ - అన్నీ వెనక్కు పోయాయి. పలుకు తీరులో “బిగింపు, సంభాషణల్లో 'అరిమరకలు! స్వచ్చంగా హాయిగా, నవ్వుతూ, నవ్విస్తూ , ఆహ్లాదకరంగా తిరిగే సన్నివేశ్రాలు అరుదైపోతున్న వాతావరణం! అన్నకూతురి పెళ్ళి భార్యా పిల్లలత్రో ఆ వూరికి వచ్చాడు. ఆ వూరు అతని అమ్మమ్మగారి పుట్టినిల్లు. పల్లెటూరి జ్ఞాపకాలుకొన్ని బాల్యం కొంత మిగిలివున్నారు తనికి పిల్లలకి బీరకాయ పీచు సంబంధాల గురించి అసలు తెలీదు. ఆచర్యల్రో ్రేన్సి వరుసలు... నిజ్ఞాన్సిక్రి పాత్ర చుట్టాలనుకున్న ( లట హారిక తనను తాను “అమ్మ క్రొడ్షుక్షగగా “అమ్మమ్మ మనవడిగా పరిచయం చేసుకుంటున్నాడు. ఈం పంపితే ఆనాట్రి మిత్రుడు స్పరేష్ట్‌ ఇంట్రిక్షి వెళ్ళారు. వీడీల ఆకు ఎంసూ “ఆమె ఓస్త్వా వీళ్ళని చూసి, “ిక్రబ్రూస్టి్‌ ప నవ్వతూ పలకరించింద్రి_ “నన్న, స వవ్వులా పరాం ర మ గుర్తు పట్టలేదా బావా?” అంటూ ఆమె సరసతి సరవ్వ, 'నన్ను న్లీక స్‌ స్పకు యిమ్మని బ్రత్త అడగవస్తే బ్య న న ఎల్లగొట్టిండ్రు సూడు గా సరవ్వ ను అన్నద ఎ య్య పో అని మా నాయి స భార్య చూపులో ఎన్ని భావాలో. . అనుమానం. చిన్నప్పటి లవ్‌ ఎఫేరా?* మాటలు సాగినై. పెళ్చిళ్స ఎట్టు పలాలు. పిల్లల చదు ననన. టద్యోగం... బతుకు దారిలో పెళ్ళికెదిగింది. * వొధ్యతలూ... అప్పుడే కూతురు ౩త్రి విహారి

ప్రసంగ వశాత్తూ అడిగింది సరస్వతి. “నాయన పనికిరాడనుకున్న నువ్వు బాగుపద్దానికీ, బతుకు గెల్బుకున్నామనుకున్న మేమిలా వెనకబడి పోవటానికి కారణం ఏంటిది బావా?” అని! ఈ ప్రశ్నకి కారణాల విశ్లేషణని చాలా వివరంగానే చూపుకుంటూ వచ్చారు. బి.ఎస్‌. మధ్యలో పాత్రలపరంగా కధనమంతా పరచుకుంటూ ఎన్నెన్నీ సామాజిక పరిణామాలు. ప్రభుత్వాన్ని నిలదీసే ప్రశ్నల్నీ సంధించారు. “సరస్వతి అంత పేదరికంలోనూ తృప్తిగా నిండు వ్యక్తిత్వంతో జీవించడం మా ఆవిడకు అసూయగా వుందినుకుంటాడు. 'మనకన్నా వెనుకబడిపోయిన వారిపట్ల సహృదయత, చేయూతనిచ్చే గుణం ఉండాలిగానీ అసూయ దేనికి?' అనీ అనుకున్నాడు. ఇంటికి వెళ్ళాక అదే అడిగాడు. 'పెళ్ళికాకముందు సరస్పతికీ నీకూ ఏదైనా సంబంధం ఉండేదా? అంటూ నిలదీసింది అవిడ. నవ్వాచ్చిందతనికి ఇన్నేళ్ల సంసారం తర్వాత ఆ మాట అడగటం బాధించింది నీక్మూడా నీ మేనబావల్లో అలాంటి సంబంధాలుండేవా? ఎందుకట్లా అనుమాన పడ్డావు” అన్నాడు. అంతే. ఆవిడ వరస మారింది. 'మరుసటిరోజు ఆమె పుట్టింటికి వెళ్ళిపోయింది! అంటూ కధ ముగిసింది. మారుతున్న కాల పరిస్థితుల్లో కొందరి ఎదుగుదలకీ, కొందరి ఛిద్రజీవన విషాదాలకీ కారణాలు సామాజికమైనవా? వైయక్తికమైనవా? రాజకీయ మైనవా? మరేదైనా వ్యవస్థాగతమైనవా? చర్చ సాగించవచ్చు. చుట్ట చుట్టేం దుకు పట్టుకున్న దారపు కొస ఎక్కడో ఒక చోట జారిపోతుంది. లేదా తీయదలచుకున్న “చిక్కుల్లో మరికొన్ని పీటముడులూ పడవచ్చు! చర్చించే వారికి చివరికి పెనం మీద నుండి పొయ్యిలో పడినామన్న భావనా కలగవచ్చు. అయితే చర్చ ద్వారా వీటన్నిటి 'అవగాహనా" అందుతుంది! కధా ప్రయోజనం ఆ అవగాహన నుండే రూపమెత్తుతుంది కధ ముగింపు - శృపెన్‌ ఎండెడ్‌” చేశారు రచయిత! 2.10. మలుపులు

ఈనాటి ఆర్థిక సంబంధాల నేపథ్యంలో సాగిన (ప్రేమకథ ఇది. రాధను ప్రేమించి, పెళ్ళీ చేసుకోవాలని కలలుగన్నాడు అరవింద్‌. తండ్రి చంద్రయ్య నవ్య కధాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు తథ

జబ్బున పడ్డాడు. మగ్గం నేసుడు సాతనైతలేదు. తమ్ముడు ఇంటర్‌ ఫెయిలై బట్టల షాపులో జీతం ఉన్నడు. ఇంటికి రమ్మని ఉత్తరం వచ్చింది. వెళ్ళాడు. విషయాలు బయటికొచ్చాయి. అమ్మానాన్నలు బాకీ కింద తనను నారాయణ సేటుకు అమ్మేయదలచుకున్నారా? అనే అనుమానం వచ్చింది. కారణం నారాయణసేటు తన కూతురు నిర్మలని చేసుకోమని అడుగుతున్నాడు. మంది కొంపలు ముంచి పైకొచ్చిన వాడు సేటు. నిర్మలను తనకు కాక తన తమ్ముడి కిచ్చి పెళ్ళిచేసి ఏ బట్టలషాపో పెట్టించమని సలహా ఇచ్చాడు అరవింద్‌. సేటు అహం దెబ్బతిన్నది. కూతురుని ఒక లెక్చరర్‌కిచ్చి భారీ కట్నంతో పెళ్ళి చేసేశాడు.

అరవింద్‌ ఉత్సాహంగా “మా అమ్మానాన్నలు మన పెళ్ళికి సరే అన్నారు” అని రాధకి చెప్పాడు. ఆమె సారీ చెప్పింది. యుఎస్‌లోని ఒక కార్దియాల జిస్ట్‌తో తన పెళ్ళి నిశ్చయమైందని చెప్పింది. దీని ఆంతర్యం - అతని సోషల్‌ బ్యాగ్రౌండ్‌ ఆమెకు తెల్సిపోవటమే- అని అరవింద్‌ మిత్రుడు విజ్రాంత్‌ వివరణనిస్తాడు. 'ఓడిపోయి సింహాసనం దిగి పోయిన చక్రవర్తిలా అరవింద్‌ మొహం నల్లబడి పోయింది"!

ఎవరైనా ఉన్న స్థితినుంచీ ఉన్నతస్థితిని, జీవితాన్ని గెలుచుకోవాలను కుంటారనే ఆర్థిక వ్యవస్థా సూత్రాన్ని అన్నయిస్తారు రచయిత. నేతన్నల బతుకులు శిధిలం కావటానికి మూలకారణమైన ఆర్థిక శక్తుల విశ్లేషణా కనిపిస్తుంది కథలో.

విక్రాంత్‌ చెల్లెలు సావిత్రి అరవింద్‌ని (ప్రేమిస్తోందని తెలుస్తుంది చివరికి. ఆమె తల్లితోపాటు రోజంతా బీడీలు చేసి అన్న చదువు కోవాలని పైసలు పంపిస్తున్నది! 'ఇంకా జీవన వాస్తవాన్ని అర్ధం చేసుకోవలసే ఉంది- మెడిసిన్‌ చదువుకున్న అరవింద్‌!”

“మలుపులు చదువుతుంటే, బి.ఎస్‌. సమాజ పరిశీలనా శక్తీ, సామాజిక ఆర్థిక సంబంధాల ఆధారచక్రం గురించి ఆయనకున్న పరిజ్ఞానమూ, ఈ రెంటినీ విశ్లేషించి, ఆ ఫలితాన్ని కథాగతం చేయగల సమర్థతా అచ్చెరువు గొలుపుతాయి. కులవృత్తి పరుల ఇక్కట్లకు మూలాలు తెలుస్తాయి. న్‌ / విహారి

అరవింద్‌ తల్లి దేవక్క అంటుంది...

“వండిందానికి ధర కడ్తమని వస్తరు. మంచి సీరెలు నెయ్యిని అనే రైతులు మొత్తం పైసలు అడ్నాసు యిస్తే యింతకన్న మంచిగనేసి యిస్తుం టిమి. ఈ అప్పులు, వడ్డీలు అన్నీ తగ్గు” అని. అలాగే సామాజిక, ఆర్థిక అసమానతలు మనుషుల మధ్య సంబంధ బాంధవ్యాలు కలుపుకోవడం దగ్గరా బయటపడ తాయనే వాస్తవానికీ కధలో జరిగిన అరవింద్‌ - రాధ పెళ్ళి ఫెయిల్యూర్‌- ఒక ఉదాహరణ! అయితే “జీవితం కధ కంటే గొప్పది." కనుకనే విక్రాంత్‌ తన చెల్లెలు సావిత్రి అరవింద్‌ని (ప్రేమిస్తున్నదని చెప్పాడు! 2.31. వరలక్ష్మి

ఆంజనేయులుకి 14 ఏళ్ళు. వరలక్ష్మికి 9 ఏళ్ళు. పెళ్ళి జరిగింది. ఎనిమిదో తరగతి తర్వాత అంజనేయులుకి చదువు సాగలేదు. కిరాణాకొట్లో జీతం కుదిరాడు. అక్కడినుంచీ అంచెలంచెలుగా ఎదిగాడు. “డబ్బు సంపా దించే కిటుకులు తెలిశాక మిగితాదేన్నీ లక్ష్యపెట్టలేదు. చివరికి భార్యనీ పట్టించుకోలేదు. పంచాయతీమీద పంచాయతీ జరిగింది. వరలక్ష్మి చెవిటి పిల్ల, ఆమెని ఏలుకోనన్నాడు ఆంజనేయులు. వరలక్ష్మి తండ్రి లక్ష్మీనారాయణ. తల్లి ఎల్లమ్మ విలవిల్లాడాడు. వరలక్ష్మి ముగ్గురన్నదమ్ములూ పట్టించుకోలేదు.

చివరికి ఆంజనేయులు విడాకులు తీసుకున్నాడు. మళ్ళీ పెళ్ళి చేసు కున్నాడు. వరలక్ష్మికీ రెండోపెళ్ళి అయిందనిపించారు. వరలక్ష్మికి పిల్లల య్యారు. అనారోగ్యం పాలయింది. భర్తకు టీబీ సోకింది. తల్లీదంద్రి నెత్తీనోరూ కొట్టుకున్నారు. ఆమె గురించిన మనోవ్యాధితోనే తండ్రి పోయాడు. ఆరునెలల్లో ఆస్తులు పంచుకున్నారు కొడుకులు. ఉమ్మడికుటుంబం మూడు ముక్కలైంది! “వరలక్ష్మి పేదల్లో ఒక పేదరాలుగా కలిసి పోయింది' అంటూ కధ ముగిసింది!

ఆంజనేయులు లక్ష్మీనారాయణ మేనల్లుడే. నిజానికి పేదరికం నుండి (శ్రామికవర్గం నుండి కష్టపడి చిన్నసైజు పారిశ్రామికుడి స్థానాన్ని పొందాడు. పెళ్ళయిన తొలిరోజుల్లో తన హోదా పెరిగిందని తెలియజేయడానికి వరలక్ష్మిని సుజికీపై ఎక్కించుకుని టౌన్‌కీ వెళ్ళాడు. కానీ క్రమేపీ డబ్బు రాకతో చిత్తవృత్తీ, నవ్య కథాళిల్సి బి.ఎస్‌.రాములు శ

ప్రవర్తనా మారాయి. వరలక్ష్మిని పుట్టింట్లో దించి మళ్ళీ ఆమె మొహాన్ని చూడటానికే విముఖత చూపాడు .

తర్వాత ఆమెకు చెవుడు ఏలుకోనన్నాడు. చిన్నకథలో ఆర్ధిక, సామాజిక పరిణామాల ప్రభావాల్ని జొప్పించటం కష్టం. జొప్పించినా వాటిని కథాంతర్గతం చేయగలగాలి. ఈ కధలో బ్చి ఎస్‌. అదే చేశారు ఆంజనేయులు బతుకు నేపధ్యంగా జరుగుతున్న పరిణామాల్ని సోపానక్రమంలో అక్షరీకరించారు.

ఈ కధని 'ఒక్ర ప్రత్యేకాంశం చెప్పాలని రాశాను. ప్రతి కుటుంబం ఒక తరందాకా సోషలిస్టు సమాజాన్ని సామాజిక న్యాయాన్ని ఆచరిస్తుంది పెంచి పోషిస్తుంది. మలితరం దాన్ని వదిలివేయడం వల్ల అసమానతలు పెరిగే క్రమాన్ని చిత్రించాను' అని చెప్పుకున్నారు తమ ముందు మాటలో.

కానీ వేరే సందర్భాల్నీ సన్నివేశాల్నీ సంఘటనల్నీ శక్తివంతంగా అమర్చుకుని క్రద తయారయింది. ఉమ్మడి కుటుంబ విచ్చిత్తి ఒక వాక్యోక్తితో వచ్చిన ముగింపు. అసలు సిసలైన కద్ధ _ వ్యక్తి వర్సెస్‌ ఆర్థికాభివృద్ధి మధ్య నడిచింది. ఆ తర్వాత్ర వ్యక్తి వర్సెస్‌ సంఘనియమోల్లంఘన మీద కేంద్రీ కృతమైంది. ఆ తర్వాత స్త్రీగా వరలక్ష్మిని “చల రాహిత్య స్థితిలో పదేసి ఆర్థతని సమకూర్చుక్తుంద్రి, కడకు, ఆమె తల్లిదండ్రుల 'నిస్సహాయత' లో ముగిసి చదువరి గృండ్రెన్సి బిగింపజేసింద్ర!

ఎన్ని కోణాల్లో విశ్లేషించినా బ్రత్ర గొప్ప కద్ధ!

212. పారసైట్స్‌

పారసైట్స్‌ అంటే ప్ప ఆ ఇతర్తు ల సగము భుక్కులు. ఇతరుల మీద ప్రడ్డి బతికేవాళ్ళు.

న కావచ్చు, (థమ కావచ్చు, డబ్బు కావచ్చు!

ల్లైదంద్రుల మనస్త స

• వీటన్నిటి ప్రభావం పఫ్‌ సొవం, మాటత్రీర్తూ జీవనశైలీ, ప్రవర్తన న్నీటి ప్రభావం వారి పిల మీద ఎక్తువగ్గా 4 న సా ప్రతిఫలనం - ఆ పిల వ క్రిత పదరశః “రిసుంది. ఆ ప్రభావం శ “హు ప్రదర్శనలో ద్యోతకన్వువృత్తంది. శై విహారి

ఈ కధలో పక్కపక్క పోర్షన్స్‌లో ఉందే - రెండు కుటుంబాలలోని సభ్యుల “విలక్షణ” ప్రవర్తనా, ధోరణీ వున్నాయి. పిల్లల పెంపకాల్లో - దౌర్భాగ్యపు అలవాట్లూ, దుర్మార్గపు పనులూ, నీచపు మాటలూ, సంస్కార రాహిత్యం - 'కూరి” వండి వడ్డిస్తే - ఆ పిల్లలెలా తయారవుతారో చూపుతుందీ కధ! ఈ దౌర్భాగ్యానికి ఇడియట్‌ బాక్స్‌, వీడియోగేమ్స్‌, క్రికెట్‌ పిచ్చి - తోడయితే పిల్లలు కల్లు తాగిన కోతులవుతారు. కధంతా చదవగానే చదువరి మనసు చెడుతుంది. హృదయంలో అలజడి కలుగుతుంది. బాధ నుడి తిరుగుతుంది. తల్లిదండ్రుల్లోనే మృగ్యమైన ఉచ్చనీచాల తారతమ్య జ్ఞానాన్ని తెలుసుకుని ఆలోచనలో పడతాడు పఠిత. కధాంతర్గత సంభాషణలకి "సెన్సార్‌ లేకపోవటం వలన - మరీ ఎక్కువగా వ్యధాభరితమవుతుంది చదువరి మనసు!

ఈనాటి 'హైటెక్‌' సమాజంలో ఒక 'సెగ్మెంటొకి చెందిన వ్యక్తుల అవాంఛనీయ 'పోకడ'కి నిలువెత్తు చిత్రం -ఈ కథ!

2 18. వారసత్వం

ఈ కథ గురించి బి.ఎస్‌. తానే రాసిన విషయం ఇలా వుంది, “తెలంగాణ సామాజిక, కుటుంబ సంబంధాలను, చరిత్ర పరిణామాలను కథనీకరించడం కోసం ఈ కధను రాయడం జరిగింది. చరిత్రను సరైన పద్ధతిలో రాయడం కోసం ఇందులో ప్రయత్నించాను. ఆధునిక సమాజం ఆలోచిస్తున్న తీరుతెన్ను లతో పాటు వందేళ్ళ చరిత్ర క్రమాన్ని ఇందులో చిత్రించే ప్రయత్నం చేశాను. కథకోసం వారసత్వం పేరుంచడం జరిగింది. నిజానికిది చరిత్ర వారసత్వం. మా బంధుమిత్రుల చరిత్రను రికార్డు చేయటం జరిగింది. ఇందు కోసం ఎన్నో పాతగ్రంధాలను తిరగేయడంతో పాటు, 20మంది వయో వృద్ధులతో ఆనాటి చరిత్ర, సంస్కృతి కోసం సంభాషించాను. సుమారు 60పేజీల నోట్స్‌ రాసుకున్నాను.”

కధా రచనపట్ల బి.ఎస్‌ కున్న ఆరాధనాభావం, ఇతివృత్తానికి విశ్వస నీయతని కల్పించాలనే చిత్తశుద్ధీ ఆయన తెలుపుకున్న (మలో, ప్రయాసలో కనిపిస్తున్నాయి. అయితే పూర్తి చరిత్ర క్రమపరిణామ చిత్రణ కధలో వొదగదు. నవ్య కధాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు శ్రే

దానిలోని సంక్షిప్త సంభవాలు, వ్యాఖ్యలు మాత్రమే కధానుసరణమవుతాయి. అవి కూడా పాత్రోచితంగా, సందర్భోచితంగా కథనానికెక్కాలి. ఈ కధలో జరిగిందీ అదే! కిరణ్మయి ఎమ్మెస్సీ, ఎంఫిల్స్‌ బిఈడి చేసిన గోల్డ్‌ మెడలిస్ట్‌ టీచర్‌గా ఉద్యోగం చేస్తోంది. గ్రూప్‌వన్‌ లేదా లెక్చరర్‌ కావాలని ప్రిపేరవుతోంది. తల్లి గృహిణి. తండ్రి రాజేశం డిగ్రీ కాలేజీలో లెక్చరర్‌. అతని కుటుంబం కోరుట్లలో, ఉద్యోగం కరీంనగర్‌లో. వారానికోసారి వస్తాడు. వీళ్ళకి - కిరణ్మయికి ముందు ఇద్దరు కొడుకులు. పెద్దవాడు ముంభైలో ఏదో కంపెనీ. షోలాపూర్‌ అమ్మాయిని పెళ్ళి చేసుకున్నాడు. రెండోవాడు హైదరాబాద్‌లో సెటిలయ్యాడు విదేశాలకు వెళ్ళే ఆలోచనలో ఉన్నాడు 'ఆ పల్లెటూరు సంబంధం నేను చేసుకోను అన్న కిరణ్మయి మాటతో కధా ప్రారంభం జరిగింది. తాత గంగరాజం, నానమ్మ లింగమ్మ నోరు తెరవలేదు. వాళ్ళ పట్టుదల వల్లనే కిరణ్మయి తల్లిదండ్రులు ఈ సంబంధాన్ని అంగీకరించి, నిశ్చితార్ధం ఏర్పాట్లు చేస్తున్నారు. క్రాన్సీ కిరణ్మయి ఎదురు తిరిగింది "పెళ్ళికాని ముగ్గురు చెలెండ్లున్నవాన్ని చేసుకొని నేను సుఖపడే దేముంది అనీ “క ముసలివాళ్ళ క్రోసం నా నిండుజీవితం బలికావాలా?” అని తెగేసి 'పళ్ళించింది. బింకంగా స్కూలుక్తు వెళ్ళిపోయింది. ్వ ఇంకా నయం. పెండ్లి పత్రికలు అచ్చేసినంక ఇట్ల చ్రేస్స ఇజ్జతు పోయేది. వసా క! స చెప్పినా మీ మాట మీదేనార్చై* ఆ్రన్సి దెప్పుతూ అత్తమామల్ని కిరణ్మయి 0 చెప్పిరమ్మని విజథ్స్‌ వాళ్ళ ఊరికి ప్రంపింద్ర కిరణ్మయి తల్లి. న్యూణ ప విజయ్‌ కిరణ్మయి అంత చదువూ చదివాడు. పలైెలోనే పుకుంటున్నాడు, రాజకీయాల్లోకి ద న -గంగరాజం మేనల్లుడి పెద్దకొడ్రుక్షే! న గౌన్‌ వుంది. విజయ్‌ ఇక్కబ్దుంచీ గంగ; నావీ లే క్రి రాజం గతం, తెలంగాబ్ల చరిత్ర క్రల్లిస్సి నడిచాయి. జిక రాజకీయ, ఆరిక్ర పరిస్థితుల్ప్స క్రట్చ క్రమం తగ థ్‌ స ౧బంలో తెచ్చిన మార్చుల క్రమం తగులుతుంది. ఉద్యమాల్లో త్రిర్రిగ దేశానిక్తేద్లో ఉద్ధరిద్దా్సని కష్ట పడిన గంగరాజంకి ఈనాటి జ్‌ లు స్థతిగశులూ, మానవ సంబంధాల్లో విపర్య శశ విహారి

యాలూ, మనుషుల భావజాలంలో వైరుధ్యాలూ, (ప్రత్యేకించి యువతరం ఆలోచనలూ - అన్నీ అబ్బురపరుస్తూ విచారం కలిగిస్తాయి. మనవరాలి నిర్ణయాన్ని విజయ్‌ తల్లిదండ్రులకు తెలుపుతాడు. విజయ్‌ కూడా తెలుసు కుంటాడు 'ఇంగ్రీషు మీడియంల చదివిన ఆడపిల్లలు ఈ పల్లెల్లో ఉంటారను కొని ఖాయం చేస్కునుడే తప్పసలు' అనుకుంటాడు.

ముసలి దంపతులు తిరిగివచ్చారు. రాజేశం ఇంట్లోనే ఉన్నాడు. కిరణ్మయి స్కూలుకు వెళ్ళి పోయింది “విజయ్‌ యిక జీవితంలో పెళ్ళే చేసుకోదట” అన్నాడు గంగరాజం. కోడలు లక్ష్మీబాయి సానుభూతి చూపేబదులు కూతురును వెనకేసుకొచ్చింది 'ఆడపిల్లను మగవాళ్లు పీటల మీది పెళ్ళిళ్ళు ఎత్తగొట్టవచ్చు! ఏవో వంకలు పెట్టి చూడవచ్చే వాడల్లా అంటుంటే ఆడపిల్ల లకు ఎంత అవమానంగా ఉండాలో ఒక్కసారి మొగోన్ని ఆడపిల్ల వద్దని నిరాకరిస్తే యింత పౌరుషమా? అయితే గానీ, అని జాడించింది!” ఇదీ కధ!

ఈనాటి రీతీ రివాజూ ఇలా ఉన్నాయి. ఈ స్థితిగతులను పూర్వపు పరిస్థితులతో బేరీజు వేస్తూ - చారిత్రక పరిణామ క్రమంలో వ్యక్తుల్లో వచ్చిన మార్చుని విశ్లేషించారు రచయిత.

చదువూ, ఉద్యోగం, భావి జీవితాన్ని గెలుచుకోవాలన్న లక్ష్యం కలిగిన ఈనాటి యువతులకు పెళ్ళి గురించిన ఆశల్లో, ఆలోచనల్లో వచ్చిన, వస్తున్న మార్పుకి దర్పణం పట్టింది- “వారసత్వం కధ అంతర్లీనంగా, స్థూలంగా చారిత్రక వారసత్వ వివరణ కధనానికి నిండుదనం తెచ్చింది.

“కధానిక ఒక కళాఖండమే కాక రచయిత యొక్క వ్యక్తిత్వ ప్రకటనే అంటాడు హెచ్‌ జి.వేల్స్‌ (5105100 192 మై 0 0ంటు0/ బుంుం6 10 06 ౧611063 05561 ల్రు[8310%) 'వారసత్వం' కధానిక ఈ నిర్వచనానికి ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది!

2.14 బతుకు నేర్చిన పారం

మూడు సంపుటాల్లోనూ వన్న అన్ని కథల్లోనూ నిక్కమైన నీలం ఈ కథ! కథానికగా ఒక ఆణిముత్యం! నవ్య కధాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు శ్‌

ఎర్రగొల్ల మల్లయ్య గొర్లు కాసుకుంటడు. సారెదార్ల జులుం. రాస దొర గొర్లకి కూడా మల్లయ్యనే దండుగ గట్టమని దబాయింపు. దౌర్డ సం, దైహికమైన హింస, దొర పీడన. అక్రమార్దన కేసులు వీళ్ళమీద బనాయింపు. జైలుశిక్ష మల్లయ్యని విడిపిస్తామనీ, ప్రభుత్వం చేత సాయం చేయిస్తమనీ, నీ బతుకు నువ్‌ బతకొచ్చనీ - అఖిల భారత మానవతావాదుల సంఘం, జీవకారుణ్య సంఘం తరపున (ప్రతినిధులు వచ్చారు. వారిని అడుగుతున్నాడు మల్లయ్య, “అయికే ముందుగాల సర్మారు జేసిన తప్పుని సరిదిద్దునైి. నా యెకురం భూమి నాకిప్పియ్యినై. నా పెంద్లాన్ని నాకు బతకిచ్చియిన్రి. నా పోరగాన్లను మీ పోలగాండ్ల తీరుగ సదువియ్యని. మా పొలగాండ్లను మీ తరీక సదువుకున్నోల్లు జేసే మంచి నౌకర్ల పెట్టియ్యిని. గప్పుడు సర్మారు జేసే సాయం సంగతి మాట్లాడుకొందాం.” “కాలాన్ని వెనక్కి తిప్పడం ఎవరితో కాని పని వి దేవుడు కూడా కొలాన్ని వెనక్కి తిప్పలేడు. ఇంకేమన్నా అడుగు ౫ “అంతగనం నేనేమడిగిన? నా బతుకు నాకిమ్మన్న ఇది సాతగానోల్లు మాకెట్ల సాయం జేత్తరు? ఏమనుకొని వచ్చిన? ఇగ ఎందుకచ్చిను మరి?” ఆ పైన మరో తిరుగులేని, జవాబులేని()ప్రశ్ననీ సంధించాడు “గొల్వకులం ఇయ్యల పుట్టలే, గొర్లు ఇయ్యాలనే పుట్టలే శ్రీకృష్ణుడు ఫట్టకముందట్నుంచీ గొల్లోల్లున్నరు, గొర్లున్నల్చు' ఎనకట్నంచీ గొర్లను ఎవల యిండ్లల్లో అల్లు మేపలేదు. అందరు అడవిలనే మేషిన్రు. అట్ల అడవిల మేపినందుకు శ్రీకృష్ణన్ని దేవుడని మొక్కుతాన్ను. సేనదే స జేత్తె నన్ను గీ గతికి దెచ్చిన్రు..... మరి గంత గుణమున్న సర్మారు గొర్రెకూర తినద్దసీ, గొర్లను సాక్షద్దని అనచ్చుగద... గొర్ల క్లూర్ర ముద్దేగని గొల్తోడ్రు ముద్దుగాదా?” అనీ ముక్కుమీద గుద్ది మరి అడిగేశాడ్డు, “నీ తలతిక్క నీదే. అందుకే ఇక్కడ వృన్నాన, అసలు ఇవన్నీ నీకు ఎవరో నేర్చుళున్నారు ళ్‌ విహారి

“ఎవరు నేర్చేదేంది? నా బతుకు నాకు కావాలని అడుగుడు తప్పా?”

“నీదేం తప్పులేదు. మాదే పొరపాటు. ఎంతో కష్టపడి నిన్ను వెతుక్కుంటూ ఇక్కడిదాకా రావటం మాదే బుద్ధి తక్కువతనం!” అన్న ప్రతినిధుల మాటలతో కధ ముగిసింది!

ప్రక్రియగా కధానికకు వస్తువులో ఏకొంశ వ్యగ్రత, స్థలకాలాల ఐక్యత, మనిషి జీవితంలోని ఒక పార్వమో, ఒక కోణమో, ఒక ఘటనో, ఒక మానసిక వైరుధ్యమో స్పర్శించి - ఆలోచనా ప్రేరకంగా ఇతివృత్తాన్ని ఆవిష్మరించటం _- వంటి గుణవిశేషాలు వుండాలి. ఇవన్నీ కువ్నతతో కుదరాలి.

వీటన్నిటినీ ఈ కధానికలో 'పక్కాగా చూడవచ్చు. సంఘటన కదులు తుంటే - సమాజ నేపధ్యం, మనుషుల బతుకు నేపధ్యం, సమూహాల ప్రత్యేక రొద, వాతావరణం, పరిస్థితుల ధ్వని, మనిషి ఘోషు వ్యవస్థ హోరు - అన్నీ వినిపిస్తున్నాయి మనిషి బతుకంతా, అతనికీ సమాజానికీ మధ్య వున్న సంఘర్షణ అంతా, అతని అంతర్వేదన అంతా - చిన్న కధానికలో సొంద్రంగా కుదురుకున్నది. ఇదీ రచయిత చేయితిరిగిన తనం!.

కథానికా రచనలో తనకు తెలిసిందీ, తాను నేర్చిందీ ఎంతో అంతా చెప్పేయాలనే రచయిత తపననీ, ఆరాటాన్నీ పక్కకినెట్టి, కళాత్మక వాస్తవికతలో, నిబ్బరంతో, ఉచితజ్జతతో, సమయజ్ఞతతో, విజ్ఞతతో _ ఎంతకావాలో అంత మాత్రమే చెప్పే “నిగ్గు అక్షరాలకెక్కింది.

అందుకనే, కధానికగా 'బతుకు నేర్పిన పాఠం” - చదువరి గుండెని ఆర్ధంగా తాకుతుంది. వేదన కలిగించి అలజడిని రేకెత్తిస్తుంది. గొప్ప 'కథానికని చదివాననే తృప్తినిస్తుంది.

ఈ వ్యవస్థలో సమాజంలో మనుషుల్లో ఇంతకంటే మెరుగైన మంచి స్థితిని ఎలా జేవాలి అనే విచికిత్సలో పడేస్తుంది. మల్లయ్యని అన్యాయ 'పపతిఘటనకి 'రోల్‌మోడలొగా స్వీకరించేటట్లు చేస్తుంది. ఒక సాహిత్య రూపంగా గొప్ప కధానికకు ఇంతకు మించిన ప్రయోజనం ఏముంటుంది! నవ్య కధాశిల్చి బి.ఎస్‌.రాములు శ

215. సంబంధాలు

“మనుషుల్ని మానవ సంబంధాల్ని కూడా సరుకుల్లా అవసరమైనప్పుడు కొనుక్కొని, వాడుకొని వదిలేసే సంస్కృతిని ఆవిష్కరించిన కధ ఇది. మైత్రినీ, సంబంధాల్నీ అంటించుకోవటం, విచిత్రంగా తెంపేసుకోవటం - ఈ స్థితికి మూలం ఎక్కడుంది? ఈ గతికి కీలకం ఏమిటి? జవాబు: అహం, కులం, ఆధిపత్య భావన, అవి అన్ని ఆప్యాయతల్నీ ఆత్మీయతల్నీ మింగేస్తాయి హోదా, అధికారం, ఐశ్వర్యం, కులం - మనిషి ఆలోచనా సరళిని నియంత్రిం చటం ఒక భౌతిక వాస్తవంగా - కధాగతం అయింది.

ఇందులో కరుణాకర్‌ పాత్రలో ఇవన్నీ ప్రతిబింబిస్తాయి. కులం ఒక్కటే అయింది కాబట్టి, కూతురికి పై సంబంధం ఒకటి అతని ద్వారా వుంది కాబట్టి - ఇరవై ఏళ్ళ తర్వాత మిత్రుడు మధుసూదన్‌కి ఫోన్‌ చేశాడు కరుణాకర్‌. లేకపోతే ఆయనకు ఈయనను పలకరించే అవసరమే లేదు.

అలా ఎంతమంది స్నేహాలూ, సంబంధాలూ కొనసాగక శిధిలమై పోయాయో- అనుకుంటాడు మధుసూదన్‌. మధుసూదన్‌ పెళ్ళి సంబంధాలు చూస్తూ చూస్తూ ఉండగానే, అటు కరుణాకర్‌ కూతురి పెళ్ళిచేసేస్తాడు. తీరా ఇతనేదో ప్రపోజల్‌తో వెళ్తే, కరుణాకర్‌ చెబుతాడు - తన కూతురు పెళ్ళయిపోయిందనీ, స్టేట్స్‌కీ వెళ్ళిపోయిందనీ, అన్నీ అర్జెంటుగా జరిగి పోవటాన పెళ్ళి పత్రికలు కూడా సరిగ్గా పంచలేకపోయినాననీ!

మధుసూదన్‌ మిత్రుడు రాజేశ్వర్‌ ఈ పరిస్థితిని వింగడిస్తూ నవ్వుతూ అంటాడు, “కరివేపాకు ఉడికే దాకా ఉంచుకొని తినేప్పుడు తీసేస్తారు. మీ స్నేహసంబంధం కరివేపాకు కన్నా హీనమైపోయింది సార్‌. దటీజ్‌ యుటిలిటీ ఆఫ్‌ మార్కెట్‌ ఎకానమీ ధియరి' అని,

ఆ తర్వాత కొన్నాళ్ళకి కరుణాకర్‌ రెండో కూతురి బయోడేటాని తన కొడుకు సంబంధం కోసం అందుకుని అవాక్కయ్యాడు మధుసూదన్‌.

ఇవీ బతుకుల్లో వస్తున్న మార్పులు! సంబంధాల్లో వస్తున్న వైచిత్రి!

కధలు జీవన సాగరంలోంచీ వచ్చే ఆణిముత్యాలు. 'మనుషుల్ని శశ్ర్‌ విహారి

'పేమించేవారే మంచి కథలు వ్రాయగలరు అన్నారు మధురాంతకం రాజారాం. చి.ఎస్‌.కి మధుసూదన్‌ వంటి మనుషుల మీద వున్న ప్రేమ కొద్దీ 'సంబంధాలు వంటి మంచికధలు రాయగలిగారు. కరుణాకర్‌- మధుసూదన్‌ల వ్యక్తిత్వాల్లో వున్న తేడాని ఇతివృత్త పరిధిలో జరిగే సంభవాల ద్వారా కధలో గుణాత్మకంగా ఆవిష్కరించారు.

2.16. సహజీవనం

నలుగురు రూమ్మేట్స్‌. రెండేళ్ళు కలిసి వండుకుతిని డిగ్రీ పూర్తి చేశారు. అభిప్రాయాల్ని కలబోసుకుంటూ చాలా ఆదర్భాల్నీ కలల్నీ పంచుకున్నారు. ఎటువారటు వెళ్ళిపోయారు. పధ్నాలుగేళ్ళతర్వాత ఒక ఫంక్షన్‌లో కలుసు కున్నారు. అనుకున్నదాకటి జరిగిందొకటి అని తెలుసుకున్నారు. పరిస్థితుల్ని చర్చించుకున్నారు. ఫంక్షన్‌కి ప్రత్యేక ఆహ్వానితులుగా వచ్చిన ఉద్యోగాలనుంచీ రిటైర్డ్‌ దంపతులు సువర్డ - రాంరెడ్డి ఈనలుగురు మిత్రులతో మాట్లాడారు.

సువర్ణ అంటుంది “పరస్పరం గౌరవించుకుంటే ఎలాంటి భార్యాభర్తల మధ్యనైనా సంసారం సుఖంగానే సాగుతుంది. రాజీపడి సర్దుకుపోవడమే సంసారంలోని అసలు రహస్యం. ఆదర్శ దంపతులుగా మీరు మమ్మల్ని భావించడంలో, మేము ఆచరించిన రహస్యం కూడా ఇదే” అని.

ఈ 'సహజీవనం' మూలసూత్రాన్ని పొందుపరుస్తూ చిక్కని కథానికని రచించారు బి.ఎస్‌. ఇక్కడ సహజీవనం అంటే ఈనాడు మీడియాలో, కధల్లో గిరికీలు కొడుతున్న “లివింగ్‌ టు గెదర్‌ (దాంపత్య లేక సంసార) సంబంధంకాదు. ఇది సాంప్రదాయకమైన దాంపత్యంలో ఆరోగ్యకరమైన, ఆనందదాయకమైన (పొరపొచ్చాలు లేని) సహజీవన సిద్ధాంతం!

217. బందీ

ఉత్తమ పురుషలో సాగిన చాలా గొప్ప కధ ఇది. కధానాయకుడిది బాధిత దళిత వ్యక్తి దృష్టికోణం. ఈ కథానాయకుని సహానుభూతితో అర్ధం చేసుకోవడానికి చదువరికి కూడా ఈ దృష్టి అవసరం. ఆ బాధిత నేపధ్యం నుంచీ, ఆ సంస్కృతి గురించీ, ఆ జీవితం గురించీ, మాటలు దొర్లుతూ వుంటాయి. కుటుంబ సంబంధాలూ, సంఘటనలూ, సన్నివేశాలూ ఆ నేపధ్యం నవ్య కధాశిల్సి బి.ఎస్‌.రాములు శి

ఆధారంగానే తిరుగుతూ వుంటాయి. ఆ బాధిత దళిత వ్యక్తి ఆవేదనకు కారణమూ, అది ఏ ఏ రూపాల్లో వెల్లడయిందో - ఇతివృత్తాన్ని పరామర్శిస్తేనే గాని తెలియదు. స్థూలంగా కధని తెలుసుకుందాం.

ఎమ్మెస్సీ చదివి పల్లెటూళ్ళో టీచర్‌గా చేరాడతను. బాల్యం నుంచీ పడినబాధలూ, వ్యధలూ గడచి తానూ ప్రయోజకుడినైనా ననే సంతృప్తితో ఉత్సాహంగా వున్నాడు సహాధ్యాయిని రేణు. రెడ్డి కులస్తురాలు. పరిచయం, స్నేహం, ప్రేమ. ఈ మధ్యలో ఆవూళ్ళో అతని కులం వలన ఎవ్వరూ ఇల్లు అద్దెకివ్వని స్థితి ఏర్పడింది. మరో కులం వాడినని చెప్పటం ఇష్టం లేదు. అలాగని దళితవాడలో వుండటానికీ విముఖత. రేణు కూడా తన ఇంట్లో ఉండమనదు! ఇదీ అతనికి బాధ కలిగించింది. అతను వేరే ఊరికి బదిలీ చేయించుకుని వెళ్లాడు.

శేణుతో ప్రేమ కొనసాగుతోంది. అగ్రకులానికి చెందిన రేణుని పెళ్ళి చేసుకుంటే సామాజికంగా తనకు గౌరవమని ఇతని భావన. రేణు తల్లిదండ్రుల 'మోటివ్‌ వేరు. కట్నం బాధలేదు. తమంత తాము ఏ గుళ్ళోనో, పెళ్ళి చేసుకుని వస్తే అభ్యంతరం లేదు. పెద్దరికపు 'పోజుతో అంగీకరించ వచ్చు కానీ ఈ బావతు పెళ్ళికీ అతను వ్యతిరేకం. ఒకదశలో రేణు లేచిపోదామంటుంది. అతను ఒప్పుకోడు.

ఇతను ఆర్‌డీవో అయ్యాడు. ఇప్పుడు రేణు తల్లిదండ్రులు దిగివస్తారని ఆశించాడు. కానీ, వాళ్లకి పెళ్ళి ఇష్టమే కానీ అదేదో “సంస్మరణ బాగోతంగా జరిగితే “అగ్రకుల ఉదారత" తమకుపై మెరుపవుతుందనీ, అదనవు ప్రతిష్టనిస్తుందనీ భావన! దీనికీ అతను సమ్మతించలేదు. ఏళ్ళు గడుస్తున్నాయి. చివరికి అతను తన కులం పిల్ల - లెక్చరర్‌ మల్లికని పెళ్ళి చేసుకుంటాడు. రేణుని ఆహ్వానిస్తే వస్తుంది. తిరిగి వెళుతూ ఆమె తన కళ్ళల్లో జీవాన్ని అక్కదే వదిలేసి వెళ్ళిన భావనతో విలవిల్లాడు!

మల్లికకు తన ప్రేమా, పెళ్లిగాథ అంతా చెప్పేస్తాడు. ఆమె స్వచ్చ హృద యంతో, ప్రేమ స్వరూపిణిగా అతన్ని అలరించింది. ఇద్దరు పిల్లలయ్యారు. 50 విహారి

రేణుని భార్యగా పొందమని సలహా ఇస్తుంది. తాము సఖ్యంగా వుంటామం టుంది. అతను అంగీకరించడు. రేణు రాకపోకలు సాగుతున్నాయి.

రేణుని ఆర్టీవో ఉంచుకున్నాడని ప్రచారం లేచింది. అంతేకాక, కూతుర్ని తంద్రే బ్రోకరుగా మార్చి తారుస్తూన్నాడనే అపవాదూ వచ్చింది. రేణు తండ్రి దీన్ని భరించలేక ఆత్మహత్య చేసుకున్నాడు. “ఇప్పటికైనా రేణుకు జరిగిన అన్యాయం సరిదిద్దూ అంటుంది జానకి. ఈమెది పాత పరిచయం. ఆమె కూతురు లిల్లీకి ఇతను ట్యూషన్‌ చెప్పాడు. మధ్యతరగతి 'ప్రవర్తని అమె దగ్గరే అవగతం చేసుకున్నాడు. ఆమె అంటే అభిమానం, గౌరవం.

“నేను నిజంగా తప్పు చేశానా? నేను క్రూరంగా ప్రవర్తించానా? వాళ్ళే నా పట్ల నీచంగా ప్రవర్తించారా? నా అహం కోసం నేను రేణును దూరం చేసుకున్నానా? జరిగిందానికి రేణు తల్లిదండ్రులు, బంధుమిత్రుల బాధ్యత లేదా?”

ఇవన్నీ అతడు తనపై తాను సంధించుకున్న ప్రశ్నలు - కావు! సమాజంపై సంధించిన ప్రశ్నలు.

కధలో 'ఆత్మ' -అతని ఆత్మగౌరవం, సంఘంలో ఆ గౌరవ ప్రకటనం! అతను ఆశించింది అగ్రకుల ఆధిపత్య ఓటమిని. వారితో సమాన స్థాయిని. తపించింది దాని కోసం. అతను 'సోకాల్డ్‌ మూర్ధంగా - ప్రవర్తించింది కూడా అందుకోసమే! సంఘం గుర్తించని ప్రేమకి గుడ్‌బై చెప్పింది కూదా ఆ కారణాన్నే! చివరికి - 'మారదు లోకం, మారదు సంఘం” అన్న సినీ కవి నిర్వేదన అంతా మన కధానాయకునిలో గూడు కట్టుకొని వుంది!

ఆర్థికంగా స్టాయా భేదాన్ని అధిగమించి, మించి, హోదా, పెద్ద ఉద్యోగం పొందినా - “కులం” అడ్డుగోడ అతన్ని ఇవతలి బరిలోనే వుంచట మనే విషాదాన్నీ అవాంఛనీయ పరిస్థితినీ “బందీ అద్భుతంగా ఆవిష్కరించింది. “ఎందీి' ఎవరు? తన మానసిక భౌతిక వాంఛితానికి కట్టుబడి ఓటమి పర్యవసానాన్నే పొందిన కథానాయకుడు ఒక “బందీ* సామాజిక, ఆర్థిక, రాజకీయ “అభివృద్ధి డొల్లతనంతో, బోలు కబుర్లతో పైపైకి ప్లాస్టిక్‌ నవ్వులు నవ్య కధాశిల్సి బి.ఎస్‌.రాములు యో వే వ్‌

ఆ యర

పూసుకుంటూ తరాలు గడుస్తున్నా 'కులం'లోనే కూరుకుపోయి వున్న అగ్రకుల సంఘం - రెండో “బంది!

*డ్రేమ, పెళ్ళీ, కుటుంబవ్యవస్థ, సామాజిక సంబంధాలు, సంస్కృతి, ఇవన్నీ రాజకీయాలే. ప్రతి వ్యక్తి గత విషయం కూడా రాజకీయమైనదే” అనే కన్విక్షన్‌ వున్న రచయిత బి.ఎస్‌.

అయితే, కధ ఎప్పుడూ 'మనిషి చుట్టూ తిరగాల్సిందే. మనిషి అనగానే బండెడు భావోద్వేగాల, ఉచ్చనీచాల, మానవీయామానవీయ, ఆక్రోశాల, సంకీర్ణతల మయమైన విచిత్రజీవి! కధలో ఏం చెప్పాలన్నా - ఆ మనిషి మనస్తత్వపు లోతుల్ని ఆవిష్కరిస్తూ చెప్పాల్సిందే. సమాజం సంక్షిష్టతనీ, రాజకీయ, సాంస్కృతిక, చారిత్రక పరిణామాల్నీ విశ్తేషించాలన్నా ఆ ఆధారచక్రానికీ “మనిషి ఇతివృత్తమే కేంద్రం! అందుకనే, “బందీ” - మనిష్కీ సమాజం రెండూ బొమ్మా బొౌరుసుగా సాగిన - విలువైన నాణింగా మన ముందు కొచ్చింది!! కథానాయకుడి ప్రేమ-పెళ్ళి అనే వ్యక్తిగత విషయాల మూలం కూడా తరచి తరచి చూస్తే రాజకీయమైనదే తేలుతుంది!

2.18. పాలమూరు లేబర్‌ తిరుగుబాటు

తెలుగు కధానికా చరిత్రలో మలితరానికి వచ్చే సరికీ- 1276-2045 - 2/6 చేత ఎన్నెన్ని విధాల, ఎన్నెన్ని మార్గాల్లో పీడనకూ, హింసకూ, వంచనకూ, దుర్మార్గానికీ గురి అయ్యారో కధానికల్లో చిత్రించటం విస్తృతంగానే జరిగింది.

నిజానికి, చింతా దీక్షితులు (సుగాలీ కుటుంబం), వేలూరి శివరామశాస్త్రి (వ్యత్యయం) వంటి మొదటితరం కధకుల్లోనూ ఈ వస్తువుతో కొందరు మంచి కధల్ని రాశారు. దొరల స్వార్థం, స్వప్రయోజనం, అధిపత్యం అణగారిన వారిని ఇంకా ఎంత అట్టడుగుకు నెట్టాయో సామాజిక చారిత్రక నేపధ్యంతో తొలితరం మలితరం తెలంగాణ కధల్లోనూ ఆవిష్కృతమైంది. సువరంవారి “సంఘాల పంతులు, మందారామిరెడ్డి 'సర్మారు కిస్తు, భాస్మరభట్ల కృష్ణారావు “ఇజ్జత్‌, ఆళ్వారుస్వామి 'పరిగె, భాగ్యరెడ్డి వర్మ 'వెట్టి మాదిగి ... వంటి అనేక కథలు గుర్తుకొస్తాయి. వ్‌ విహారి

“పాలమూరు లేబర్‌ తిరుగుబాటు” కథ కాందిశీక కూలీల బతుకువెత. అనంతపూర్‌ నుండి హుజూరాబాద్‌ సమీపంలోని కొత్తగట్టుకు కూలీల్ని లేబర్‌ కంట్రాక్టర్‌ ఎల్లయ్య తీసుకొచ్చాడు. మేస్తిగా అతడూ పనిచేస్తాడు.

సూపర్‌వైజర్లు, కంట్రాక్టర్లు, అధికారులు- అందరికందరే పరపీడన పరాయణులు. దినం గడవడం కష్టంగా వుంది కూలీలకు. దీనికి తోడు ఒకరోజు రాల్లకు కట్టిన బత్తీలు రెండు ప్రమాదవశాత్తు తొందరగ పేలాయి. క్షణాలమీద బండలు రాజయ్య పెంటయ్యల మీద బడ్డయి. నెలోజులు దవాఖాన్ల ఉన్నారు. మధ్యలో టెటనస్‌కి రాజయ్య చనిపోయాడు.

ఎన్నిరోజులీ పాడుబడ్డ బతుకులు? అని తెగించి లేచారు. పని బందు పెట్టారు. డిమాండ్లు చెప్పారు “అడిగినయన్ని యిచ్చేదాక పన్దేసేది లేదు. ఇంకోల్లను జెయ్యనిచ్చేదిలేదు” అని తీర్మానం చేసింది కార్మిక సంగం!

ఈ కధ నేపథ్యం గురించి విపులంగా తన ముందు మాటలో ఇలా చెప్పారు బి.ఎస్‌. దాన్ని ఈ కింద పొందుపరుస్తున్నాను.

“భారీనీటి ప్రాజెక్టులను నిర్మించిన కాకతీయ కెనాల్‌ నిర్మాతల గురించి రాసిన “పాలమూరు లేబర్‌ తిరుగుబాటు" కథ ఇప్పుడు ఇలా రాయటం సాధ్యం కాదు. ఇందులోని భాష కథావస్తువు, ప్రజెంటేషన్‌, వ్యక్తిత్వాల చిత్రణ ఇపుడు చాలా మారింది. సామూహికతలో వ్యక్తులను ఒక బృందంగా చూడాలని చిత్రించిన ఒకనాటి అవగాహన తాలూకు శైలీ శిల్ప రీతిని ఈ కధ తెలుపుతుంది.

నేను 1978-80 మధ్య కరీంనగర్‌ జిల్లా హుజూరాబాద్‌లో పనిచేస్తుండే వాణ్ణి. 1979లో జరిగిన ఒక సంఘటన 'పాలమూరు లేబర్‌ తిరుగుబాటు కధకు మూలం. మా వద్దకు కొందరు కాకతీయ కెనాల్‌ లేబర్‌ వచ్చి తమ గోడు వెల్లబోసుకున్నారు.

వారితో ఉదయం ఆరుగంటలనుండి సాయంత్రం ఆరుగంటల దాకా పని చేయించేవారు. అనంతపూర్‌ కరువు ప్రాంతాలనుండి, ఒరిస్సానుండి, పాలమూర్‌ నుండి ఆ కెనాల్‌ తవ్వకం పనులకు వందలాదిమంది వచ్చి నవ్య కధాళిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు వ్‌

చిక్కుకుపోయారు. పని ఇంత కరినంగా చేయిస్తారని తెలియదు. చిక్కి శల్యమై కన్చించినవారి గోడు వింటే హృదయం ద్రవించిపోయింది. ఉద్యమాలు ఉవ్వెత్తున సాగుతున్న కాలం. విద్యార్థులు, యువకులు, తైతులు, కూలీలు, ఉపాధ్యాయులు, మేధావులు, పౌరహక్కుల ఉద్యమకారులు ఎందరో ఎన్నో రంగాల్లో ఉద్యమించిన చారిత్రక కాలం అది. అలా చురుకుగా పనిచేసే అనేక సంస్థల ప్రతినిధులం కలిసి కెనాల్‌ లేబర్‌ గురించి తెలుసు కున్నాము. కెనాల్‌ తవ్వకం పని ఎలా జరుగుతున్నదో క్షేత్ర పర్యటన చేసి, కూలీలను ఇంటర్వ్యూ చేసి, పరిస్థితులను అధ్యయనం చేసి, జిల్లా కలెక్టర్‌ను కలిశాము. వెట్టిచాకిరి నుండి విడిపించి స్వస్థలాలకు పంపించాం. ఆ సందర్భంగా వారి జీవితాలగురించి, కెనాల్‌ పని జరిగే తీరు గురించి అనేక విషయాలు తెలుసుకొని, ఒక వ్యాసం, రెండు పాటలు, ఈ కథ రాశాను ఇందులోని కెనాల్‌ కాంట్రాక్ట్‌ సాంకేతిక వివరాలు ఆనాడు కాంట్రాక్టర్‌గా పనిచేసిన మిత్రులు క్లాస్‌మేట్‌, ఆ తర్వాత ఆర్‌టిసిలో పనిచేసి రిటైరైన భీమానాతి 'ప్రభాకర్‌ అందించారు. ఈ ప్రభాకర్‌ పాత్ర 'మలియవ్వనం'కధలో పెన్షన్‌ లేదని బాధపడే సుధాకర్‌ పాత్రగా రూపొందింది. 'తెలంగాణ కధకులు - కధన రీతులు మొదటిభాగాన్ని ఈ ప్రభాకర్‌ మిక్రునికే అంకితం ఇచ్చాను. సృజన మాసపత్రికలో 1980లో రెండు సంచికల్లో “తిరుగుబాటు” అనే పేరుతో ప్రచురించిన ఈ కథను 1990లో ప్రచురించిన “భూమికి కధల సంకలనంలో ఎస్‌.రాములు పేరుతో చేర్చారు. 1982లో నా పేరును బి.ఎస్‌.రాములుగా స్టిరపరిచాను. అంతదాకా ఉషశ్రీ, రాంజీ. ఎస్‌.రాములు వంటి అనేక కలం పేర్లు ఉపయోగించాను. “తిరుగుబాటు కధను ఇప్పుడు సంక్షిప్తీకరించాను.

ఆ కాలంలో కరీంనగర్‌ సమీపంలోని లోయర్‌ మానేర్‌ డ్యామ్‌ నుండి కాకతీయ కెనాల్‌ పనులు వరంగల్‌ దాకా వేగంగా సాగాయి. కరీంనగర్‌ నుండి హుజూరాబాద్‌ వెళ్ళే దారిలో కొత్తగట్టు గ్రామం సమీపంలో జరిగిన లతో వివోరి

యదార్ధ సంఘటనకు కథా రూపం ఇది. కాకతీయ కెనాల్‌తో పాటు ఫపోచం పాడు ప్రాజెక్టు నిర్మాణాలు ఎలా జరిగాయో, ఆ నిర్మాణాల వెనుక శ్రామి కుల దయనీయ బతుకులు ఎలా ఉండేవో ఇది కొంతైనా తెలుపుతుంది....”

కధలోని దృశ్యాలన్నీ కళ్ళకు కట్టినట్లు కనిపిస్తూ వుంటాయి. శ్రామికుల దైనందిన పనిపాటలూ, ఇక్కట్లూ, వాటితోపాటు వారి మానసిక ఆందోళన, అలజడి- అన్నీ కధాగతంగా సహజమైన వాస్తవికతతో చదువరిని '“అవస్టు పెడతాయి!

“పాలమూరు లేబర్‌ తిరుగుబాటు కధ - చాలా 'ఉచితం'గా తిరుగు బాటుతో ముగుస్తుంది! సమ్మె పర్యవసానం ఏమిటి? అనేది చదువరి ఆలోచనకి వదిలేశారు రచయిత. సమ్మె ఫలితాంశం ఎప్పుడూ ఇరుపక్షాలకీ 'విన్‌ - విన్‌” స్థితిలోనే ముగుస్తుంది! శ్రామిక పక్షాన కథంతా కదిల్చిన రచయిత కంరస్వరంలో సమ్మె ముగింపుకు కూడా 'జయంి అనే ధ్వనించారని అర్ధం చేసుకోవాలి.

2.19. వయసు పిలుపు

హారిక, అశోక్‌ ఉద్యమాల్లో కలిసి పనిచేస్తున్నారు. “కలిసి పనిచేస్తున్న క్రమంలో, కలిసి మాట్లాడుకునే క్రమంలో పెరిగే అవగాహన, పరిచయం స్నేహం నుండి క్రమంగా ఇష్టం పెరగవచ్చు. ఇష్టం క్రమంగా (పేమగా మారవచ్చు. ఇదే నిజమైన వ్యక్తిత్వంగల ఢ్రేమనుకుంటాను.... ఏకపక్ష (ప్రేమవేస్ట్‌” అనే భావాలున్న హారిక అశోక్‌ని సూటిగా అడిగేస్తుంది, “నిన్ను పేమించవచ్చా?” అని. ఆ ప్రశ్నే కధ ఎత్తుగడ!

ఆ తర్వాత (ప్రేమ ప్రాధాన్యతలో కట్నాల, కులాల ప్రాధాన్యత గురించీ, ఆ తర్వాత విద్యార్ధి ఉద్యమాల గురించీ, రాజకీయాల గురించీ, సమాజం కోసం త్యాగానికి సిద్ధపడే ఉత్తేజం గురించీ, ఆత్మహత్యల గురించీ, వాటిని నివారించవలసిన ఆవశ్యకత గురించీ- చర్చలు జరుగుతాయి. కధలో.

కధాంతంలో అశోక్‌ 'హాయ్‌ హారికా! నిన్ను (ప్రేమించవచ్చా?” అంటూ రివర్స్‌ డైలాగ్‌తో హారికని పలుకరిస్తాడు. కధానేపథ్యం గురించి: నవ్య కధాళిల్చి బి.ఎస్‌.రాములు వ్‌

“ఈ కధ 1969 నాటి జై తెలంగాణ ఉద్యమతరానికి.... నేటి తరం మధ్య అంతరాలను పరిణామాలను, సంఘర్షణను, వైరుధ్యాన్ని తెలుపుతుంది. తెలంగాణ ఉద్యమంలో జరుగుతున్న ఆత్మహత్యలను ఆపడం... ఆత్మహత్య లకు మూలమైన మౌలిక కారణాలను విశ్లేషించడం ఈ కధా వస్తువు. పైపైన చూడ్డానికిది (ప్రేమకథ. యూనివర్శిటీ విద్యార్థుల యొక్క విద్యార్థుల చేత, విద్యార్థుల కొరకు... కధా వస్తువు మలచడానికి మూడునెలలు పట్టింది. ప్రా.లక్ష్మణ్‌, ప్రొ.పి.ఎల్‌. విశ్వేశ్వరరావు, విద్యార్ధి ఉద్యమ నాయకురాలు బాలలక్ష్మి మొదలైన వాళ్ళెందరో ఈ కథావస్తువుకు స్ఫూర్తి. నిజజీవితంలో జరిగిన బాలలక్ష్మి పెళ్ళి ఈ కధకు ప్రాణవాయువు” అన్నారు బి.ఎస్‌. 2.20, 'సంజరం”

ఒక వ్యాసకధ. ఉత్తరం రూపంలో వచ్చింది. మిట్టపల్లి కొమురయ్య ఆనంద్‌ చిన్ననాటి స్నేహితుడు. అతడు ఆనంద్‌కు రాసిన ఉత్తరం ఇది. ఆనంద్‌ కొడుకు అనిల్‌ ఇంట్లోంచి పారిపోయాడు. తొందరగానే దొరికాడు. వాడిని నీ దగ్గరికి పంపుతాను. వాణ్ణి మార్చే శక్తి నీకే వుందని అడిగిన అనంద్‌కి కొమురయ్య కుటుంబం గురించీ, కుటుంబంలోని మనుషుల మధ్య సంబంధాల గురించీ, పిల్లల పెంపకం గురించీ, వీటిన్నిటిలో తరాలు గడిచిన కొద్దీ వస్తున్న మార్పుల గురించీ విశ్లేషించారు రచయిత.

“ఈ కుటుంబ వ్యవస్థ ఒక పంజరం... ఇది ఎంత తొందరగా అంతరిస్తే అంత తొందరగా మనుషుల మధ్య అనురాగం ఆత్మీయత పెరిగే నవసమాజం ఆవిర్భవిస్తుంది. అది మునుపటి సోషలిస్టు వ్యవస్థకన్నా ఉన్నతంగా ఉంటుంది.”

“స్వార్ధమే కుటుంబవ్యవస్థలో.. పిల్లల పెంపకంలో మూలభాష, స్వార్ధం నశిస్తే కుటుంబవ్యవస్థ కూడా అద్భశ్యమవుతుంది. తోటివారికి తోద్బడే స్వభావం, వారిని (ప్రేమించే స్వభావం ఆచరణ కుటుంబంలో నేర్పితే సమాజం 'ప్రేమపూరిత మవుతుంది. నీలాగ మధ్యతరగతిగా ఎదిగినవాళ్ళు పరోప

కారంతో సమాజం పట్ల స్పందిస్తే తోటివారికి సహకరిస్తే ... సమాజం (పేమపూరితమవుతుంది...” వ్‌ విహారి

ఇవీ - కథలో వస్తువుగా చెప్పుకోదగిన అంశాలు. రెండూ రెండు భిన్నమైన అంశాలు. ఒకదానితో ఒకటి విభేదిస్తున్నాయి. అయితే ఈ రెండింటి సమన్వయం వాస్తవంలో సాధింపబడాలనే కల రచయిత ఆదర్శం. ముందు ఒక విప్లవాత్మకమైన భావనగా వెలువడిన ఆదర్శం, తర్వాత యధాతధస్థితికి “సవరణగా ్రతిపాదించబడింది.

కుటుంబవ్యవస్థ విచ్చిత్తికి రచయిత అను కూలుడు కాదు. అది అసాధ్యం అనే ఎజఖుక వుంది. అందువలన, కుటుంబ వ్యవస్థని (శేయోదాయకంగా మలచుకోవాలని ప్రతిపాదిస్తున్నారు. రచయిత సామాజికాభ్యుదయ వాంఛ, (ేమపూరిత మానవ సంబంధాల ఆకాంక్ష గొప్పవి. స్వాగతించవలసినవి! వాటి సాధనకు మనుషుల్లో రావాల్సిన మార్పు గురించిన విచికిత్స, ఆచరణ ముఖ్యమైనవి. వీటిని చదువరుల ఆలోచనల్లోకి ప్రవహింప జేయాలనే రచయిత లక్ష్యం కథా ప్రయోజనకరంగా వుంది.

ఒక సంకీర్ణమైన సామాజికాంశాన్నీ దానిలో యిమిడి వున్న 'ధన -బుణ మూలాల్నీ చర్చించటానికి లేఖావిధానంలో కధ నడపడం- ఎంతో బెచిత్య వంతంగా వుంది. వ్యాసాన్ని కథానికగా మార్చటానికి ఈ నిర్మాణపద్ధతిని సముచితంగా స్వీకరించి, సాఫల్యం పొందారు బి.ఎస్‌! 2.21. తులసి

ఈ కథ సమాజంలో ఈనాడు దృఢంగా వేళ్ళూనుకుంటున్న వృద్ధుల పట్ల నిరాదరణ ఇతివృత్తంతో వచ్చింది. 'తన పిల్లలే సర్వస్వం అని జీవితాన్ని వాళ్ళకోసం ధారపోస్తే తనకు చివరి ఘడియల్లో ఎలాంటి జీవితం ఎదురవు తోంది, తన బతుకు ఎంత హీనంగా మారిపోయింది...” అని ఆక్రోశిస్తుంది తులసమ్మ మనసు. అంతో యింతో సుఖంగా వుండగలిగిన కూతురు జయ దగ్గర వుండనీయకుండా తీసుకుపోతున్నాడు కొడుకు. 'స్వర్ణం నుండి యమదూత నరకానికి తీసుకుపోతున్నట్టనిపించింది! కధలో తొమ్మిదేళ్ళ (నాలుగోతరగతి చదువుతున్లు ఆదిత్య తన బామ్మని దారుణంగా తిట్టటం, కాలితో తన్నటం.. వగైరా దౌష్ట్య్రం- కథానికలోని అనుభూతి సాంద్రతకి దోహదం చేయటం కంటే ఆవేదన కలిగించాయి! నవ్య కధాశిల్సి బి.ఎస్‌.రాములు వ్‌

2.22. సదువు

సదువు కథలో ఈనాటి విద్యావ్యవస్థ విద్యార్థుల మనస్సుల మీద ఎన్నెన్ని సీలి నీడల్ని ప్రసరింపజేస్తున్నదో, ఎంతెంత గాధంగా మచ్చల్ని ముద్రిస్తున్నదో కళాత్మకంగా చిత్రించబడింది. పాఠశాల చట్రంలో లక్ష్యరహితంగా సాగే చదువుకంటే స్వయంగా ఏ జిడ్డు కృష్ణమూర్తో చెప్పినట్లు విద్య నేర్చే అవకాశాలు కల్పించటం సాధ్యం కాదా అనే విచికిత్స కథకి కేంద్ర బిందువు. సరి... ఆ విధానాన్నీ ఆ మార్గాన్నీ ఎన్నుకున్న ఉన్నత వ్యక్తిత్వం కలవారితో ఆశ్రమంలో పరిచయం కలిగింది గంగధరికి. అతని జీవితాన్ని చాలా మార్పులకి గురి చేస్తుందీ పరిచయం. చదువులో, వ్యక్తిత్వవికాసంలో అద్భుతమైన పురోభి వృద్ధిని సాధిస్తాడు.

ఆ తర్వాత నక్సలైట్లు తారసపడ్డారు. గిరిజనాభివృద్ధి అధికారి కలసి (ప్రజలకోసం పాటలు పాడితే మంచిదని తీసుకుపోయాడు. దళంలో వున్న బాల్య స్నేహితుడు సుధాకర్‌ కలిశాడు. ఎన్నెన్ని జ్ఞాపకాలు.... విప్లవం, పోరాటం, జీవన వేదాంతం గురించీ చర్చలు జరుగుతాయి. ఆ సత్యాన్వేషణ లోనే అతడు ఒకరాత్రి హరాత్తుగా నిద్రలోనే చనిపోతాడు.

“ఆదర్శాలు వేరు, వాటిని అనుసరించటం వేరు. సమాజంలో మరింత గుర్తింపు పొందాలనే మాయనుండి, సౌఖ్యాల వ్యామోహాల నుండి వారింకా బయటపడలేకపోవటాన్ని (గ్రహించింది గంగధరి (ప్రేమారాధనని పొందిన రత్న నిరాశతో ఆశ్రమాన్ని వదిలి వెళ్ళిపోయింది. గురువుగారూ ఎన్నాళ్ళో బతకలేదు. ఆశ్రమం పాడుబడింది!

'సదువు' కథలో వ్యక్తి బతుకు గమనంలోని పరిణామ వికాసాల్ని చాలా వివరంగా చిత్రించారు బి.ఎస్‌. ఈ కధాంశంలో అంతర్లీనంగా సాగిన తాత్త్వికత - సత్యాన్వేషణ క్రమణం - కడకు భౌతిక వాస్తవదర్శనంతో ముగిసింది! ఇదే కానున్నది కాకమానదు! మనిషి ఎన్నెన్ని పరుగులు పెట్టినా

• గమ్యం ఏది? అనే జవాబులేని ప్రశ్నే మిగులుతుంది! భౌతిక వాదం ఎన్ని కార్యకారణ సంబంధాల్ని తర్మించినా, “చివరికి మిగిలేది?”- శత సహ్ర శేష ప్రశ్నలే! వ్‌రొ వివోరి

వీటన్నిటి కలగలుపుని కథగా మలచిన బి.ఎస్‌.కథా శిల్ప ప్రజ్ఞ

శ్లాఘనీయంగా వుంది. ౨ అ ౨

2.283. బి.ఎస్‌. కథల్లో వస్తు వైవిధ్యం

బి.ఎస్‌. గొప్ప కథల్లో కొన్నింటిని పరిచయ పూర్వకంగా ప్రస్తావించాను. ఆయా కథల్లో అనంతమైన వస్తు వైవిధ్యం మెరుపు లీనుతూ మనల్ని అబ్బురపరుస్తుంది. ఆయన కథల్లో యాంత్రీకరణం, పట్టణీకరణం, నగరీ కరణం, ప్రపంచీకరణం - సమాజంలో తెచ్చిన మార్పులన్నీ పారదర్శక మైనాయి. సమాజంలో వచ్చిన, వస్తున్న పరిణామాలు మానవ సంబంధాల్లో ఎలాంటి, ఎంతటి అవాంఛనీయమైన వైరుధ్యాల్నీ, వ్యత్యస్తాల్నీ తెచ్చాయో, తెస్తున్నాయో కూడా చిత్రితమైంది.

గ్రామీణ సంస్కృతి మూలాల ధ్వంసం, కులవృత్తుల విచ్చిన్నత - ఎలా జరిగిపోతున్నాయో, వాటి పర్యవసానాలుగా ఎలాంటి ఇక్కట్లు కలుగు తున్నాయో, మనుషుల్లో 'దూరం” ఎలా పెరిగిపోతున్నదో చూపారు. నిన్న ఉన్న స్థితినీ, నేటి దుస్థితినీ (కొండొకచో మంచి పరిస్థితినీ) ఆవిష్కరించారు.

రైతులు, గ్రామీణస్త్రీలు, పట్టణ మధ్య తరగతి మనుషులు, అక్షరాస్యులూ, నిరక్షరాస్యులూ అందరూ బిఎస్‌ కథల్లో మనల్ని పలకరిస్తారు. ఆస్తి, అంతస్తూ, చదువూ, అధికారమూ కలిగించే వాస్తవాలు.... ఎన్నింటినో ఆ కథలు స్పృశించాయి.

రిటైర్ట్‌ పెన్షన్‌ లేనివారికీ, పెన్నన్‌ పొందేవారికీ వున్న సుఖసంతోషాల్నీ ఇక్కట్ల విషాదాల్నీ కూడా కధాత్మకం చేశారు. బి.ఎస్‌. హోమ్‌మేకర్స్‌ కోరికల్నీ ఉద్యోగినుల దినచర్యలో బాధల్నీ రికార్డ్‌ చేశారు. వలసపాలన, ఆధిపత్య ధోరణి, వివక్ష అణచివేత, కులం అసమానత, అంటరానితనం...

భూవివాదాలూ, భూవిముక్తీ, రైతుజీవన పరిణామాలూ, (శ్రామికుల ఆకాంక్షలూ, గ్రామీణపేదరికం - ఎన్నెన్నో అంశాల్ని తమ కథల్లో ప్రస్తావించారు బి.ఎస్‌. వెట్టి, దండుగలు, సాంఘిక దౌర్జన్యాలు - ఈ కథల్లో కనిపిస్తాయి. నవ్య కధాశిల్చి బి.ఎస్‌.రాములు వ్‌

నగరజీవనంలో వివిధవర్గాల ప్రజల ఈతిబాధల్నీ స్పృశిం చారు. పనిలో అనందం గురించీ, అవినీతి గురించీ, కార్మికశక్తి గురించీ విశ్లేషించారు. 2.24. అనితరసాధ్యమైన వస్తు వైవిధ్యం చిన్న చిన్న అక్షరాలు కళ్ళను బాధించినట్లే చిన్న చిన్న విషయాలు మనసును నొప్పిస్తాయి' అంటారు పూట్లర్క్‌ ఆ వెంటనే చెబుతారు. దాని వలన విసుగు, కోపం కలుగుతాయి. అప్పుడు పెద్ద పెద్ద విషయాలపట్ల అలక్ష్యం ఏర్చడుతుంది' అని. పత్రికల్లో మూసకథలు చదివి చదివి పారకులకూ, టీవీల్లో మోసకథల సీరియళ్ళు చూసి చూసి ప్రేక్షకులకీ విసుగూ కోపం కలుగుతూ వుంటాయి. అందువలన అసలైన విలువలు గల సాహిత్యం పట్ల అలక్ష్యం ఏర్పడుతుంది. ప్రస్తుత పరిస్థితిని సాధారణీకరిస్తే కనిపించే వాస్తవం ఇది! సాహితీ ప్రియులు అలాంటి అలక్ష్యం బారిన పడకుండా బి.ఎస్‌, వంటి బుద్ధిజీవులు రచనల ద్వారా మేల్కొలుపుతూ వుంటారు. అనితర సాధ్యమైన కధావస్తువు, శైలీ శిల్చం బి.ఎస్‌. కధల్లోని ప్రత్యేకత. లై లగ తాత్వికధార కథకుడిగా బి.ఎస్‌.రాములుగారు గొప్ప ప్రజా రచయిత. బహుజన హితాన్ని కాంక్షిస్తూ చైతన్య పధంలో సాగుతున్న వారి రచనా ప్రస్థానానికి సామాజిక తాత్త్వికత, దార్భనికతలే చోదకశక్తి...! అంబేద్మర్‌, పూలే తాత్త్వికధార ఆధారంగా సామాజిక, సాంస్కృతిక విప్లవాన్ని ఆకాంక్షిస్తూ శతాధిక రచనలు చేస్తున్నారు. 226, వివాహ వ్యవస్థ గురించి కుటుంబవ్యవస్థ గురించీ, వివాహవ్యవస్థ గురించీ కూడా ప్రాచ్య పాశ్చాత్య ధోరణులతో కలిపి చర్చించారు శాస్త్ర సాంకేతిక రంగాల్లో వేగంగా చోటు చేసుకుంటున్న మార్పుల వలన ఈనాటి 'విలువలు", నిన్నటి “విలువలు” తో ఏవిధంగా సంఘర్శిస్తున్నాయో చూపారు. ప్రపంచమే గుప్పిట్లోకి వచ్చేసిన సందర్భాన్ని అర్ధం చేసుకుని, ఆ సందర్భంలోకి ఒదిగి సర్టుకుపోవటమేగాక, సంతోషించే నిన్నటితరం వ్యక్తుల “లోపలి అలజడినీ చిత్రించారు రి వివోరి

“సెంటిమెంట్‌ పేరుతో నిరసించబడే కధల్లో ఉన్న అనుభూతి బలమేమిటో, అదెంత అనివార్యమైన భావభావనోద్వేగ పూరితమో, మావన సంబంధ వీచికో కూదా ఆర్తితో గాఢతతో తమ కధల్లో బి. ఎస్‌. ఆవిష్కరించారు.

ప్రేమ సంబంధాల్లో వైచిత్రినీ, వైరుధ్యాల్నీ వాటిని శాసిస్తున్న శక్తుల్నీ మనముందుంచారు. ఆర్ధికంగా ఎదిగిన మనుషులు, వారి జీవితాల్లో 'గతం” తాలూకు ప్రతిఫలనాల “ప్లస్‌ -మైనస్‌' గుణవిశేషాల్ని వితర్మించారు. ఉద్యమాలు నేర్చే బతుకు పాఠాల్నీ అవగతం చేశారు. మనిషిని బందీ చేస్తున్న కులాధిక్యత, అధికారం, ధనం - వీటి చిత్రవిన్యాసాల్నీ చూసారు.

“వి, ఎస్‌.రాములు కధల్లోని చరిత్ర శకలాలను ఏరి, ఒక క్రమంలో పెడితే! తెలంగాణా ప్రాంత ప్రజలు గెల్చుకున్న జీవితాలు తెలుస్తాయి. హత్యలూ, ఆత్మహత్యలూ తెలుస్తాయి. తెలంగాణాది భౌతిక హింసా, ఆధ్యాత్మిక హింసా వర్ణాల ముక్కల బీభత్సమైన కొలాజ్‌.... ఈ సంపుటంలోని కథలు ప్రేమ భిన్న పార్య్వాలను చిత్రించాయి. తల్లి'ప్రేమ, ప్రీ పురుష ప్రేమ, రాజకీయాల ప్రేమ, సమాజప్రేమ, ఈ (ప్రేమలన్నీ మనం సాధారణంగా అనుకునేట్లు సరళమైనవి కావు. అవి మమకారంలో భాగమా? అవి మోహంలో భాగమా? ఆపేక్షలో అంతర్భాగమా? ఈ మమకారాన్ని మోహాన్నీ ఆపేక్షనూ ఇప్పుడు శాసిస్తున్న శక్తులేమిటి?... బతుకును గెలిచే క్రమంలో వేదన, ఘర్షణ తప్పవు అని ఈ కథలు తెలుపుతాయి” అన్నారు- డా॥కేతు విశ్వనాథరెడ్డి. ఇది సత్యం!

2.27. వస్తు వైచిత్రి-విస్త్పృతి

ఒక రచయిత రాసిన కథలన్నింటినీ ఒక్కచోట, ఒక్కసారి చదివితేగానీ, ఆ రచయిత సాధించిన వస్తు విసృతీ, వస్తు వైవిధ్యమూ తేటతెల్లం కావు. బి.ఎస్‌.రాసిన 47 కధల్ని ఒకచోట దర్శించటం వలన - కథా ప్రక్రియలలో ఆయన సాధించిన వస్తువైచిత్రీ, వైవిధ్యం, విస్తృతీ- పరామర్శకి అనుకూల మైనాయి.

కథానికలో వస్తువు- ఒక చిత్రవర్ణపట్టకం. దాని విశ్లేషణలో కనిపించే రంగులతోపాటు, ఆ రంగుల వెనుకనున్న “పదార్థం” కూడా కథలో నవ్య కథాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు ఢ67

ఆవిషృతమవుతుంది. వస్తువుని పారదర్శకం చేస్తున్న మూలాలూ, ప్రధాన ద్రవ్యాలు కూడా మన ఆలోచనా పరిధిలోకి వస్తాయి. వచ్చి, మన చైతన్య పరిధిని విస్తరింపజేస్తాయి. 2.28. సమగ్ర సామాజిక కథ సమగ్ర సామాజిక విప్లవం అనేది బి.ఎస్‌ తాత్వికత. సమగ్ర సామాజిక వికాసమే సమగ్ర సామాజిక విప్లవం. ఈ క్రమంలో సాహిత్య రచనలో సమగ్ర సమాజ ప్రతిఫలనం, విశ్లేషణ జరగాలి. అప్పుడే సాహిత్యంలో సమగ్ర సామాజిక చిత్రణ. ఈ దృష్టితో బి.ఎస్‌ నవ్య కథా శిల్పాన్ని ముందుకు తెచ్చారు. ఏకాంశ కేంద్రీకరణ అనే కధ నుండి బహుపార్వ్వాల చిత్రణకు, ఏకైక కారణ వాదం నుండి సాహిత్యాన్ని ప్రతీత్య సముత్సాద దృష్టితో కథల్లో బహుముఖీన కార్య కారణాల పరిణామాన్ని, పర్యవసానాలను అనేక సంఘటనలుగా మానవ సంబంధాల పరిణామాలు, సంస్కృతి, సామాజిక న్యాయం, సామాజిక మార్చు పాత్రల స్వభావ చిత్రణ, ఆదర్శ పాత్రల చిత్రణ చేశారు. నేటి అభివృద్ధి వికాసాలు అందరికీ అందాలి. దీన్ని రేపటికి వాయిదా వేయడం సరికాదు. సంస్మరణ అనేది తక్షణ పరిష్కారం. ఆదర్శ మానవీయ సంబంధాలు తానున్న స్థల కాలాల్లోనే ఎప్పటికప్పుడు మానవుడు సృష్టించుకోవాలి. పరోపకారంతో చేయూత అందించాలి. సమగ్ర సామాజిక విప్లవం, సమగ్ర సామాజిక వికాసం పరిణామ శీలమైంది. విత్తనం మొలకెత్తడం, మొలక మొక్కకావడం, చెట్టు కావడం, మహావ్ఫక్షంగా విస్తరించడం... అలాగే మానవుల బాల్యం, కౌమారం, యవ్వనం, వృద్ధాప్యం అన్నీ పరిణామాలే. గీత గీసి చెప్పడం సాధ్యమా అని బి.ఎస్‌. విశ్లేషించారు. బి.ఎస్‌ ఏకాంశ కేంద్రక కథను బహుముఖీన కధగా విస్తరించారు. తద్వారా సమాజాన్ని సమగ్రంగా ్రతిఫలించాలని అభిలషించారు. 'సమ(గ్ర సామాజిక కధి అనే గ్రంథంలో దీని గురించి స్పష్టమైన వివరణ ఇచ్చారు. ౮2 విహారి

“సాహిత్యం అంటే సమాజ ్రతిఫలమే కనుక వ్యాసమో, కథో, సమీక్షో రాయడం అంటే ఆ చిత్రిత సమాజాన్ని దాని స్వరూప స్వభావాల్సి పరిణా మాల్ని అవి ప్రజల జీవితాల్లో, చరిత్రలో, సామాజిక వ్యవస్థలో, వివిధ రంగాల్లో, ప్రక్రియల్లో, దశల్లో, కోణాల్లో, దృక్పథాల్లో, ఆచరణల్లో తెచ్చిన మార్పుల్ని రాబోయే మార్పుల్ని తేవాల్సి వుండిన మార్పుల్ని ఎందుకు తేలేకపోయామో, ఎలా అయితే తీసుకురాగలమో సమీక్షించడం, విశ్లేషించడం, గుణపారాలు తీయడం, వర్తమాన కర్తవ్యాలకు (పేరణ యివ్వడం అని అర్ధం.

ఇవన్నీ కథల్లో కథ ద్వారా చి(త్రించడమే సామాజిక కథకుల నవలాకారుల కర్తవ్యం... అందుకు పలు శాస్త్రాల అధ్యయనం, సాధన, సామాజిక ఆచరణ, పలు ప్రాంతాల పర్యటన, విభిన్న సంస్థలతో, ఉద్యమాలతో సంబంధాలు ఎంతో అవసరం. ఈ సామర్థాన్ని సాధించి తమ కథల్లో సమాజాన్ని ఒక సమగ్రతలో ఒక మొత్తంలో విశ్లేషించి చూపే కధకులే సమగ్ర సామాజిక కథకులు. అలా విశ్లేషించే విమర్శకులే సమగ్ర సామాజిక సాహిత్య విమర్శకులు.”

“ఈ సమగ సామాజిక, చారిత్రక పరిణామ, మానవ సంబంధాల విశ్లేషణని ఏకకాలంలో ఒకే కధలో ఎలా సాధ్యమో నేను స్మృతి, దుస్తులు, తెల్లబట్ట, మెరుగు, దక్షయజ్ఞంం, (పేమ, మాయ, బందీ, రియల్‌ ఎస్టేట్‌, గాడిద, తల్లి సాలు పిల్లడు, చెలిమి, వరుసలు, వరలక్ష్మి, కొత్త చిగురు, వేదవతి, (ప్రేమధార, పంజరం, మలుపులు, (ప్రేమికులు, తల్లిపాలు, మమతలు, సహజీవనం, ఐదోవాడు, వేపచెట్టు, చేయూత, సంబంధాలు, ప్రశాంతం మొదలైన కధల్లో చిత్రించాను. వీటిలో ₹/1016 లో ౨2 గా కథా వస్తువు తాలూకు పరిమితికి లోబడి మొత్తం సమాజాన్ని దాని పరిణామాల్ని చిత్రించి, పరిశీలించి విశ్లేషించాను. ఒక చిన్న కధలో ఎంత సమాజాన్ని దాని పరిణామాల్ని ఎలా చిత్రించవచ్చో ఈ కథల్లో చూడవచ్చు.”

బతుకుపయనం, చేయూత, ఇంటల్లుడు, కాలం తెచ్చిన మార్చు, మమతలు, రాత్రిపూలు, రాజు, రాజగురువు, లక్ష్మమ్మ గెలుపు, పెన్ననర్‌ హోంమేకర్‌, విలువలు, వయస్సు పిలువు, భీమన్న మొదలైన కధల్లో నవ్య కథాశిల్సి బి.ఎస్‌.రాములు 63

బి.ఎస్‌.రాములు తన నవ్య కథా శిల్పాన్ని ఆదర్శ్భ సమాజ వ్యక్తిత్వాలను చిత్రించారు. వాస్తవిక పాత్రలనే కథాంతర్గతం చేసిన పాత్రలివి. వాటిని జీవితం నుండి ఎత్తిపట్టి కధల్లో పెట్టడంలో సమ(గ్ర సామాజిక చిత్రణలో భాగం చేయడం ద్వారా 'సమగ్ర సామాజిక కథి అనే నవ్య కధా శిల్పాన్ని వి.ఎస్‌. ఒక పరిణతికి ఎదిగించారు. బి.ఎస్‌. భావ ప్రపంచంలో సంచరించి, ఇన్నిన్ని విశేషాల్ని దర్శించటం, ఇంతింత కధావస్తు గ్రహణం చేయటం - ఒక ఆనంద (ప్రదమైన సాహిత్యానుభూతి! నోట్స్‌ . వ. రశ వివోరి

శిల్ప సౌందర్యం కొన్ని వార్వాలు తై

“డధాశిల్పం అనేది బ్రహ్మ పదార్ధం) అంటూ వుంటారు.

నిర్వచనాలు ఎన్ని చెప్పుకున్నా -యింకా అంతో ఇంతో మిగిలే వుంటుంది. అమూర్త భావ భావనలకు మూర్తత్వాన్ని సమకూర్చే ప్రక్రియ అది.

వస్తురూపాల్లో రూపం గురించి అలోచించకా, తెలుసుకొనకా కధానికా ప్రక్రియ గురించి చర్చించలేము. ఈ రెండూ కధానికలో అవిభక్త కవలలు! 3.1. కథానిక శిల్ప స్వరూపం

రాయిని విగ్రహంగా మలచటం ఒక ప్రక్రియ. అందునా ఒక కళాత్మక ప్రక్రియ. తగలకూడని చోట పొరపాటుననైనా చిన్న ఉలిదెబ్బ తగిలితే, సృజనకారుని ప్రయాస, (శ్రమ మొత్తం వ్యర్ధమై పోతాయి.

కధానికా ప్రక్రియలోనూ శిల్ప ప్రాధాన్యం అంతే గొప్పది.

ఆభరణాన్ని లోహంనుండి విడదీసి చూడలేము. ఆ లోహం, ఆ పదార్ధం లేకుండా ఆభరణం రూపుదాల్చ్బలేదు. కథానిక, ఆ మాటకొస్తే ఏ కళాసృష్టి అయినా అంతే. వన్తువు, శిల్పం వరన్సరాధారితాలు. రెండూ అంతస్సంబంధంతో బహి£ప్రకటితాలు!

“ఉద్దిష్ట ఫలితాన్ని సాధించటానికి అనువైన ప్రక్రియా పద్ధతులను వర్తింపజేసే దక్షత, లేక సాంకేతిక నైపుణ్యం అని చెప్పే ఈ లక్షణం కథానికలో (ప్రదర్శించే వివిధరీతుల సమావారమే కధానికా శిల్చస్వరూపంగా వ్యక్తమవుతున్నది. ఈ శిల్చస్వరూప కల్పననే సంవిధాన ప్రక్రియగా గుర్తిస్తాం. నవ్య కధాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు ర

ఇది కేవలం వివిధ రంగాల కూర్పులో నేర్పరితనం చూపడంతో సరికాదు. ఎన్నుకొన్న వస్తువు పట్ల రచయితకున్న విలక్షణ దృక్పధం, మానవజీవితం పట్ల అతడు చేసే వ్యాఖ్యానం - ఆ రచనలో వ్యక్తం కావాలి" అంటూ డా॥పోరంకి దక్షిణామూర్తి కథానికాశిల్బ వర్గీకరణని ఇలా ఇచ్చారు. వస్తు విన్యాసం శిల్పం సన్నివేశ కల్పనా శిల్చం పాత్ర చిత్రణ శిల్చ్బం కధన శిల్పం సంఘటన ఘటనా శిల్చం వర్ణన శిల్పం సంఘర్షణోత్పాదన శిల్పం శీర్షికా శిల్పం వీటిలో ఒకదానిలో ఒకటి కలిసి పోయేవీ, ఒకదానిని మరొకటి కొంతమేరకు ఆక్రమించేవీ.. ఉన్నాయి. సాంకేతికంగా ఈ వర్గీకరణలో ఇబ్బంది కూడా వుంది. ఎన్నివిధాల వివరించగలిగినా ఇవన్నీ “ముక్కలు - చెక్కలు” రీతిలో వింగడించటానికి కుదరదు. ఈ అవస్థకు తోడు పైనున్న అంశాల్లోకి, వేరే కొత్త అంశాలూ వచ్చి చేరుతాయి. ఉదాహరణకి కథనశిల్పంలో “నిర్మాణం తాలూకు వివరాలు వచ్చేస్తాయి. వర్దనలు వచ్చేస్తాయి. పాత్రచిత్రణవంటి పైన ఉదహరించిన అంశాలూ కలిసి నడుస్తాయి. శ్రీవిరించి గారి 'కెలుగు కధారామం'- పొ.శ్రీ.తె.వి.వి వారి (2000) పురస్కారం పొందిన రచన. దానిలోవారు 'ఈ శతాబ్టీతెలుగు కధ - తెలుగుదనరి గురించి చాలా చర్చ చేశారు. కథానిక వస్తురూపాల మేళవింపు గురించి ఇలా అంటారు. “రచయితకు విద్యార్థిలాగ ఎప్పటికప్పుడు కొత్త నంగతులు నేర్చుకుందామనే అభిలాష వుండాలి. అన్నీ నాకు తెలుసును- అనుకునే అహంకారం, సంకుచిత మనోభావం వుండగూడదు. రచనలో వైవిధ్యం, వేరువేరు దృక్కోణాలను ప్రదర్శించేటప్పుడు గూడా చదువరి చేత యిది చదివించగలగాలి అనే పూనికతో పట్టు విడవకుండా రాయాలి. రర విహారి

8.2. కథలు రచయిత అంతరంగంలో అంకురిస్తాయి

కథలు రచయిత అంతరంగంలో అంకురిస్తాయి. చుట్టూ వున్న సంఘట నలు అతని అంతరంగంలో మధనం అయిన తరువాతనే కథలుగా రూపు కట్టుకుంటాయి. నిర్మాణం అవుతాయి. స్ఫూర్తి ఒక పక్క వాటిని అక్షరబద్ధం చేయాలనే పూనిక మరొక పక్క - రచయిత మనస్సు యీ రెంటినీ చక్కగా ఉపయోగించుకోవాలి.

ఆలుచిప్పలో పడిన నీటిబిందువులాగా, కధావస్తువు ముత్యంలా తయారవుతుంది. తెలియకుండానే పడిన నీటిబిందువు జాగ్రత్తగా పాకి, సున్నితపరిచి ముత్యాన్ని తయారుచేస్తుంది- రచయిత మేధస్సు. ఒక ఘట్టం కావచ్చు. దృశ్యం కావచ్చు. సంభాషణ కావచ్చు- అది రచయిత మనస్సులో అంతరంగంలో పరిణతి పొందాలి కొంతసేపు. తెలియని జీవితాన్ని క్షుణ్ణంగా తెలుసుకునే ప్రయత్నం చిత్తశుద్దితో సాగాలి. తి8. వర్జనలు

వర్ణనలు ప్రత్యేక ప్రయోజనాన్ని చేకూరుస్తాయి. కథ రూపకల్పనకు దోహదం చేయడంతోపాటు రంగుకు రుచి, రుచికి వాసనతోడు నీడగా వుండాలి. కథాగమనాన్ని అడ్డగించకుందా, చదువరి ఊహకు లాలిత్యానికి సహాయపదాలి. వాతావరణ కల్చన ఎక్కువ జరగాలి. వాతావరణ కల్పన అంటే వర్జనకాదు. ఆకాశంలో నక్షత్రాలలాగ కధ వైశాల్యంలో మిణుకు మిణుకుమనే వర్ణనాంశము తళుకు తళుకున మెరవాలి. కనిపించీ కనిపించనట్లుగా ప్రత్యక్షం అవుతూ మరుగయిపోతూ వుండాలి.

పాత్ర మనస్సు, చదువరి మనస్సు ఉన్మీలనం అవాలి - చదువుతున్నంత సేపయినా. కథను 'బిల్బప్‌' చేయడం, నిర్మాణ వాతావరణం కూర్చడం... యిదీ శిల్పదృష్టి. కధాస్వరూపం చదువరి మానసంలో ఒకసారి కలిసిపోతే, అది తిరిగి తిరిగి అతడి మనోక్షేతంలో అతనికి తెలియకుండానే ఉబికి ఉబికి పైకి వస్తూ వుంటుంది. మళ్ళీ మళ్ళీ కథను చదవాలనిపించటానికి కారణం యిదే.” నవ్య కధాశిల్చి బి.ఎస్‌.రాములు రఠర/7

4 రచయిత కంరస్వరం టి ప్రస భసర్యకుడు సాంపిట్టు పత్రికా సంపాదకుడు గుదిపో 0' తన 'సంవిధానం! వ్యాససంకలనంలో తెలంగాణ కధానికలో శిల్పం గు సరామర్శలో అంశాల్ని కూడా ఈ సందర్భంలో గమనిద్దాం.

“రచయిత కంఠస్వరం ఎలా ఉన్నదన్నది చదివించే గుణానికి = నాంశం. కనుక కధన రీతికి ఎంత్తో ప్రాముఖ్యం ఉంది. ఇలివృదా ఎంచుకోవడమే గాక దానిని ఏ రీతిలో చెబిజే పాఠకుడు స్వీకరిస్తా ఇ స్పృహ ఉండాలి. ఇది ఎక్కువమందిలో కనిపించడం లేదు. చెప్పదలచుకు ం విషయం మీద 'థ్రద్ధ ఎక్కువే. కానీ ఏ రీ్రిన చెప్పాలన్న దృష్టి విస్తృతి సంతరించుకోవడం లేదు కధా శిల్పానికి సంబంధించిన ప్రయోగాలు అరుదు. కథన రీతుల్లో మెనాటన్సి వుంది. అలా అని అసలు కథనరీతుల్లో మార్పులు రాలేదని కాదు.

కొందరు ముచ్చట చెప్పినట్లుగా కద్ధ చెబుతారు. ఇంకొందరు జానపదుని

శంరస్వరంకో చెబుతారు. కాసీ ఎక్కువమంది “వర్తమానం - గతం- వర్తమానం అనే పర్ధతన అనుసరిస్తున్నారు ఇక్బడికే ప్రర్రినిక్రమ్రయితే కధనరీతుల్లో మార్పులు కనిపించవు, ప్రయోగాలు చేయడం ద్వారానే పాఠకుల్ని అకట్టుకోగలం. తెలంగాణ కద చదివించే గుణాన్ని సంతరించు కోవాలంటే కథనరీతుల్లో ప్రయోగాలు జరగాలి, ఒక విషయాన్ని ఎన్ని విధాలుగా చెప్పే అవకాశం ఉందొ చ్టరలించాల్సి. దీనికోసం ఎంత్రీ ఓపిక అవసరం. సహనంతో ధ్‌ యాలి, అధ్యయనం చేయాలి. కొత్తగా చెప్పాలన్న తపన ఉందాలి లఖన” 'పయత్నాలు జర్రిగిత్ర తెలంగాణ కథకి తగిన ఆదరణ ఇతర ప్రాజ ల బొ తొల వారికి తీసిప్రోక్షుండ్రా నిలబడగలుగుతుంది. ఉంది. క ల్చుకుంట్ర తెలంగా కధలతో వస్త వైవిధ్యం పుష్కలంగానే 0ది. కా శైలీ శిల్పాలు, కథనరీత్సల్చక్ష వచే టా తల ది బాగా చెప్పాలన్న తప్రన సారికి అసంతృప్తి ఉంది.

మైతపన బలంగా లేక్షన్రిళ్వ్య దీ ధ్‌ సెటప్పుడు చ్రూప్షక్రప్ర్వవడం దీనికి రతీ

విహారి

కారణం. తెలంగాణ కధకులందరూ ఇలానే ఉన్నారని చెప్పబోవడం లేదు. చదివించే శైలిలో కథలు రాయగలిగేవారు రాస్తున్నారు. చాలా శ్రద్ధతో రాస్తున్నారు . *

8.5. కధా శిల్పం గురించి బిఎస్‌ రాములు

ఇప్పుడు- ఒక కధానికా సాహిత్య శాస్త్రవేత్తగా, కధానికా రచయితగా, సామాజిక తత్త్వవేత్తగా - కధాశిల్చ్బం గురించి బిఎస్‌ ఆలోచనాధార వమిటి?- అనే అంశాన్ని ఆయన పలు సందర్భాల్లో ప్రస్తావించిన ఈ క్రింది విశేషాల ద్వారా మనం మనసుకు పట్టించుకోవలసి ఉంది.

“నేను నవలంత జీవితాన్ని ఒక కథలో రాయడం కోసం ఎంతో కష్టపడ్డాను శైలీ, శిల్పంలో, వస్తువు ప్రజెంటేషన్‌లో అందుకు అనుకూలంగా అనేక ప్రయోగాలు చేశాను. చందమామ, 'బాలమిత్రల కధలవలె చిత్రిస్తూనే, సామాజిక ప్రతిఫలనంతో పాటు, సమాజ సమీక్ష సామాజిక విశ్లేషణ, తాత్త్వికాంశాల (ప్రతిపాదన, ప్రాసంగికత, మానవ స్వభావ చిత్రణ, ప్రపంచీ కరణ పరిణామాలు, పల్లెలు, పట్టణాలు, నగరాలు, సంస్కృతి, జీవన విధానాలు, మార్పులు విస్తారంగా కధా ప్రక్రియ పరిధిలో, పరిమితిలో చిత్రించే ప్రయోగాలు చేశాను. (గెలుచుకున్న జీవితం” సంపుటి ముందుమాట)

3,6. చరిత్ర వారసత్వం ఇచ్చిన శిల్ప సంపద

“కవిత్వంలో లాగే కధా, నవల, సినిమా ప్రక్రియల్లో తాత్విక నిర్వచనాలు అందించవచ్చు. ఇలా పాత్రలు, సంఘటనలు, సన్నివేశాలు, సంభాషణల ద్వారా తాత్త్విక, సామాజిక అంశాలను నిర్వచించటం, చిత్రించడం రామాయణ, మహాభారత కాలం నుండి కొనసాగుతూనే వున్నది. గ్రీకు సాహిత్యం, షేకస్పియర్‌, టాల్‌స్టాయ్‌, ప్రేమ్‌చంద్‌, రాగూర్‌ మొదలైనవాళ్ళు మనకు దారి చూపారు

అయితే సందర్భం, సన్నివేశం, పాత్ర స్వభావం కలిసి రావాలి. అందుకనుకూలంగా ఆ పొత్రలను, నన్నివేశాలను, సంఘటనలను నడిపించాలి. సామాజిక శాస్త్రాల, తత్త్వశా(స్తాల అధ్యయనం చేయకుండా నవ్య కధాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు రల

సామాజిక ఉద్యమాల్లో, సామాజిక వరిణామాల్లో (క్రియాశీలంగా పాల్గొనకుండా, పరిశీలించకుండా నేను కూడా నిర్వచనాలు, వ్యాఖ్యానాలు రాస్తానని రచయితలు పూనుకుంటే పులిని చూసి నక్క వాతపెట్టుకున్నట్టు అవుతుంది. అధ్యయనం, జీవితానుభవాలు రెండూ జమిలిగా సాగడం ద్వారానే ఆయా తాత్వికాంశాలను, నిర్వచనాలను చెప్పే సాధికారికత అలవడుతుంది. అర్హత వస్తుంది. అలా సామర్ధ్యం సాధించుకోకుండా రాసే వారి గురించే ఈ అధ్యాయంలో మొదట చెప్పిన వాక్యాలు- కథలో స్టేట్‌మెంట్లు ఇవ్వకూడదు. పాత్రలను వ్యాఖ్యానించకూడదు. కధను చిత్రిస్తూ వెళ్ళాలి అనేవి వర్తిస్తాయి. అలా రచయితలు దానికే ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం మంచిది. రచయిత చైతన్యం, పాత్రల వైతన్యం పెరగకుండా దార్శనిక అంశాలను రాయడం మంచిది కాదు. ఆయా విశ్లేషణలు కధా కధనంలో వొదిగిపోవాలి. నగలున్నాయని అన్ని నగలు దిగేసుకున్నట్టుగా వుండకూడదు. నేను చాలా విషయాలు తెలిసినప్పటికీ ఆయా పాత్రలు, సన్నివేశాలు, సంఘటనలు, కధా కధనం అనుసరించి అవసరమైన మేరకే, కొంత మేరకే కూరలో ఆవాలు, జీలకర్ర, వెల్లుల్లి నూనెలో వేయించినట్టుగా కాస్త కాస్త వడ్డించాను. మొత్తం తెలిసిందంతా పెడితే అది మహా నవలలుగా, మహాభారతం, (గ్రీక్‌ నాటకాలు, షేక్‌స్పియర్‌ నాటకాల వలే వివరంగా బహుముఖీనంగా చిత్రించాల్సి వుంటుంది.” తిక. సమగ్ర సామాజిక కథ నిర్వహణ, నిర్వచనం ఆధునిక శిల్ప రీతులపై బి.ఎస్‌.రాములు ఒక సమగ్రమైన పరిశీలన చేస్తారు. 'సమ(గ్ర సామాజిక కథ' అనే నవ్య కథా శిల్పాన్ని ప్రతిపాదించడంతో పాటు ఆచరించి చూపారు. ఎంతోమందిని అలా తీర్చిదిద్దారు. సమగ్ర సామాజిక కథ గురించి సరళంగా 'కధా రచనకు కథకుడి పారాలు' పుస్తకంలో ఆపిల్‌ పండును కోసినప్పుడు ఎంత చిన్న ముక్కయినా మొత్తం ఆపిల్‌ పండు యొక్కస్వభావాన్నిి రుచిని తెలుపుతుంది. కధ కేవలం ఒకే అంశం చెప్పడం కాకుండా సమాజం అనే ఆపిల్‌ పండునుంచి ఎంత చిన్న ముక్క కధగా 70 వివోది

మలిచినా అది మొత్తం సమాజ స్వరూప స్వభావాన్ని తన పరిధిలో, పరిమితిలో చెప్పగలగాలి. సమగ్ర సామాజిక కథ సమాజం పట్ల సమగ్ర దృక్పథాన్ని అందించగలగాలి...* అని పేర్ళాన్నారు.

8.8. ఆధునిక శిల్ప రీతులపై బి.ఎస్‌.రాములు

ఆ క్రమంలో ఇంకా ఇలా అంటారు. “కొందరు సాహితీవేత్తలు, సాహితీ విమర్శకులు కథల్లో, నవలల్లో మంచి వాక్యాలు, వాఖ్యలు, వాఖ్యానాలు, విశ్లేషణలు, సూత్రీకరణలు చేయకూడదు అని చెపుతుంటారు. వారి ఉద్దేశంలో అవి అంతర్లీనంగా వుండాలి. వాటిని సాహితీవేత్తలు, ఉత్తమ పాఠకులు వెలికితీసి చెప్పాలి అని వారి ఉద్దేశం. కథ డాక్యుమెంటరీలాగా, ఫోటోగ్రఫీ లాగా మాటలు లేని వెనకటి మూకీ సినిమాలాగా ఉండాలని, అలాంటి కధా ప్రక్రియ గురించి వారు చెపుతున్నారు. కధ రాసే విధానంలో అదొకటి మాత్రమే.

కథ ఇలాగే రాయాలనే సూత్రాలు, సిద్దాంతాలు వ్యాకరణం వంటివి, అలంకార శాస్త్రాల వంటివి. వ్యాకరణం, అలంకార శాస్త్రాలు ముందు పుట్టవు. (ప్రజలు భాషను వాడుతున్న క్రమంలో, సాహిత్యం రాస్తున్న క్రమంలో వాటి నుంచి కొన్ని సాధారణ అంశాలను సూత్రీకరించడం ద్వారా వ్యాకరణం, అలంకార శాస్త్రాలు రూపొందుతూ భవిష్యత్‌ తరాలకు మరికొంత మార్గదర్శనం నిర్దేశిస్తాయి. పాత వాటిని అధిగమించి పాత సూత్రాలను, కధ నవల నిర్మాణాలను బద్దలు కొట్టి కొత్త శైలీ శిల్పాలను, స్వరూప స్వభావా లను ఆ తరువాతి తరం సాధిస్తూ వుంటుంది. పాత సూత్రాలు, పాత అలంకార శాస్త్రాలు ఈ కొత్తను అడ్డగిస్తాయి. వ్యతిరేకిస్తాయి. అందువల్ల వ్యాకరణాన్ని అలంకార శాస్త్రాన్ని సాహితీ వేత్తలను పక్కన పెట్టి ప్రజలు, సృజనాత్మక రచయితలు, కళాకారులు, ముందుకు సాగుతూ వుంటారు.”

“వస్తువే శైలినీ, శిల్పాన్నీ నిర్దేశిస్తుంది అని అంటారు. అనగా జీవితమే శైలినీ, శిల్పాన్నీ నిర్దేశిస్తుంది అని అర్ధం. అయితే ఆ జీవితాన్ని ఎలా చెప్పాలి? ఎక్కడ ప్రారంభించి ఎక్కడ ముగించాలి? దేనికి ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి? పాత్రల్ని, స్వభావాల్ని ఎలా రూపుదిద్దాలి? అనే అంశాలు రచయితల సామర్దానికి, నవ్య కధాశిల్పి బి.ఎస్‌,రాములు ౮

అభిరుచికి, అనుభవానికి సంబంధించినవి. కనుక కేవలం వస్తువు, జీవితం మాత్రమే శైలీ, శిల్పాన్ని నిర్దేశించదు. అధ్యయనం, అనుభవం, సాధన, ప్రపంచ సాహిత్య పఠనం మన శైలీ, శిల్పాల్లో గొప్ప పరిణామానికి మర్గం సుగమం చేస్తుంది.” (తెలంగాణ కథకులు - కధనరీతులు- 2) 8.9. జీవితం కోసం శిల్పం మార్చాలి

జీవితానిదే ప్రధాన పాత్ర. శిల్పానికి జీవితానికి మధ్య వైరుధ్యం ఏర్పడ్డప్పుడు శిల్చానికనువుగా జీవితాన్ని బలి యిచ్చే వాళ్ళు “కళ కళ కోసమే

• కథ కధ కోసమే” అనే కోవలోకి వస్తారు. జీవితానికనువుగా శిల్పాన్ని మలుచుకుంటూ సాగితే జీవితమూ శిల్చ్పమూ రెండూ కధలో ఎదిగి వస్తుంటాయి. కొత్త శైలీ శిల్పాలు కథన పద్ధతులు పుట్టుకొస్తుంటాయి.” (కధా రచనకు కధకుడి పారాలు) 8.10. తెలంగాణ కథా శిల్పం

తెలంగాణ కథకుల్లో ఎక్కువమందికి వస్తువు మీద తప్ప శిల్పం మీద పెద్ద పట్టింపు లేదనే భావన ఇంగ్లీష్‌ కోస్తా ప్రభావంలో పడిన కొందరు తెలంగాణ వాళ్ళలో కూడా లోలోపల ఉంది. ఎప్పుడో చిన్నప్పుడు ఒక సినిమా సమీక్షలో ఒక మాట చదివాను - “సినిమా చాలా బాగుంది అనే బదులుగా సినిమాలో ఫొటోగ్రఫీ, కెమెరామన్‌ పనితనం చాలా బాగుంది” అని చెప్తే అది కెమెరామేన్‌ వైఫల్యానికి నిదర్శనమని అన్నారు. 8.11. శిల్పం ఆహార్యం మాత్రమే

శిల్పం సినిమాల్లో, నాటకాల్లో వేసే వేషాలకు ఆయా పాత్రలను అనుసరించి వేసుకునే కాస్ట్యూమ్స్‌, ఆహార్యం వంటిది. ఫలానా కథలో కధా శిల్పం అద్భుతంగా ఉంది అని అన్నామంటే అందులో కథావస్తువు ప్రాధాన్యం కోల్పోయిందని, కథా వస్తువు, ఇతి వృత్తం కధా శిల్పానికి బలి అయి పోయాయని అర్ధం. చాలామంది వి. చంద్రశేఖర్‌ రావు కధలు చదివినప్పుడు బాగానే ఉంటాయి గాని ఏవీ గుర్తుండవు అనడానికి కారణం వస్తువు బలిపశువు కావడమే. 7బీ విహారి

3.12. తెలంగాణ శిల్పం సహజాలంకారం

తెలంగాణ కథకుల్లో చాలామంది ప్రీల అలంకరణ, నగలు స్రీలకు మరింత అందాన్ని తెచ్చి సహజమైన అందంలా కనపడేట్లు చేయాలని తపన ఉంది. అనగా వాళ్ళు ఎంత గొప్ప కధాశిల్పమైనా వస్తువు వెనుక అంతర్లీనంగా మార్చడం గురించి అభ్యాసం చేస్తుంటారు. ప్రయోగాలు చేస్తుంటారు. నేను రాసిన ఐదవవాడు కథలో శిల్ప ప్రయోగాలు చూడవచ్చు. అయినా అందులో కధ వెంటే పాఠకుడు నడుస్తాడు తప్ప శిల్చం వెంట నడవడు. 8.13. ప్రపంచ సాహిత్య క్లాసిక్స్‌ ప్రమాణాలు

క్లాసిక్స్‌గా ఎదిగే రచనలు ప్రధానంగా శిల్పాన్ని అంతర్లీనం చేసి వస్తువునే కనిపించేట్లు చేసి వస్తువే తప్ప శిల్పం లేనట్లు కనబడతాయి. రామాయణం, భారతం, కళాపూర్ణోదయం, కాదంబరి, అభిజ్ఞాన శాకుంతలం మొదలైన (ప్రాచీన సాహిత్యం నుంచి మొదలుకొని ఆధునిక, సాహిత్యంలో (ప్రేమ్‌చంద్‌, ఠాగూర్‌, శరత్‌బాబు, కొడవటిగంటి కుటుంబరావు, పాలగుమ్మి పద్మరాజు, చాసో, సురవరం, గూడూరి సీతారాం మొదలైనవాళ్ళ దాకా శిల్చ్పపరిణతిని సాధించి వస్తువులో సంలీనం చేసినవాళ్ళే. ౩.14 శిల్పం ప్యాకింగ్‌ కవర్‌ కాకూడదు

కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఆధునిక అభివృద్ధి వల్ల ప్యాకింగ్‌ కవర్‌కి ప్రాధాన్యం ఏర్పడింది. ప్యాకింగ్‌ను చూసి అడ్వరయిజ్‌మెంట్లను చూసి కొనడం పెరిగింది. శిల్పాన్ని ఇలాంటి ప్రాంతాల నుంచి వస్తున్నవాళ్ళు ఆకర్షణీయమైన ప్యాకింగ్‌ గా భావిస్తున్నారు. కాని బియ్యాన్ని. గోధుమల్ని కందిపప్పుని, కారంపాడిని, చింతపందుని కేవలం ప్యాకింగ్‌ను చూసి ఎవరూ కొనరు. వాటి నాణ్యతను ప్యాకింగ్‌ విప్పి చూసిన తర్వాతనే తీసుకుంటారు. తెలంగాణ కథలు వాటి శిల్పాలు ప్యాకింగ్‌ అవసరం లేని నిత్యావసర సరుకుల వంటివి. 315. వస్తువు బరువు కింద పడి నలిగిన తెలంగాణ శిల్పం

తెలంగాణ కధల్లో వస్తువు, ఇతివృత్తం బరువుకింద నలిగిపోయిన శిల్చ వైవిధ్యం ఎంతో ఉంది. దాన్ని వెలికితీసే సమీక్షకులు ఎదగాల్సిన అవసరం ఉంది. ఈలోపం కథ చర్చలో, సమీక్షలో స్పష్టంగా కనబడు తున్నది.” (సాహిత్యంలో సామాజికాన్వేషణ)” నవ్య కథాశిల్సి బి.ఎస్‌.రాములు ౮2

ఇదీ శిల్చ వివరణంలో, నిర్వచనం కూర్చులో ఎదురయ్యే అవస్ట! 8.16. శిల్పం గురించి స్థూల వివరణ

స్థూల విశదీకరణం ఎలా? ఇదిగో ఇలా! తన కధానికా లక్ష్యాన్ని రచయిత తన మనసులో ఎలా భావించుకుని, ఎలాంటి ఆకృతి కల్పించుకుని రచన చేయపూనుకున్నాడో, ఆ లక్ష్యం. ఆ ఆకృతి తానాశించిన స్థాయిలో పాఠకుడు కూడా గ్రహించగలిగేటట్లు వస్తువుని మలచటం - శిల్పం అనుకోవచ్చు. ఇది ఒకటి.

రెండవది - ఎత్తుగడ నుండి ముగింపువరకూ, పైన వివరించిన 'లక్ష్యంనీ 'అకృతినీ దర్శనీయం చేయటానికి రచయిత కథానికలోనికి ప్రవహింపజేసిన వైయక్తిక పనితనంనీ శిల్పం అనుకోవచ్చు.

ఈ 'పనితనం' కధానిక అంతటా విస్తరించుకుని వుంటుంది. వస్తువుని ఆశ్రయించుకుని వుంటుంది. అలా కథ పొడవునా, కథంతా ఆక్రమించుకుని ప్రవహిస్తూ వున్న రచయిత భావధార, రచనా నైపుణ్యం ద్వారా అనుభూతినీ, ఆనందాన్నీ ఆలోచననీ, ఆచరణ డ్రేరణనీ పారకుడు పొందేటట్లు చేయగలగాలి. కధా పరనంతో ప్రభావితం అయ్యేటట్లు చేయాలి. ఈ లక్ష్య సాఫల్యాన్ని ఏ కొలబద్దలతోనూ పట్టుకోలేం. అంతా పఠిత 'కాగ్పిటివ్‌ (మేధాపరమైన) స్థాయిలో జరిగే పరిణామ క్రమం ఇది.

ఇలా అనేక గుణ విశేషాల్ని వ్యక్తం చేస్తూ, ధ్వనింపజేస్తూ సాగుతుంది కధానిక. ఆ గుణ విశేషాలనన్నిటినీ - అనేకమంది కధానికా పండితులు - వింగడించివున్నారు. కనుక ఆ విశేషాల సమాహారమంతా ఒకదాని తర్వాత ఒకటిగా కథానికలో మనకు ఎలా గోచరమవుతున్నాయో పరిశీలిస్తే -ఆ రచయిత శిల్ప నైపుణ్యాన్ని అర్ధం చేసుకోవచ్చు. చివరికి అంతా రచయిత “ఏమిచెప్పాడు' అనే దానితో పాటు 'ఎలా చెప్పాడు' అనే దాన్ని విశ్లేషించటంలో వున్నది- శిల్చ రహస్యం! ఈ పరామర్శ మొత్తంగా శిల్చ సమగ్రతకు ఆధారంగా పరిగణింపబడే అంశాల క్రమంలో చేయడం అవసరం.

బి.ఎస్‌. కధల్లో ఈ క్రమాన్ని చూద్దాం.

74 వివారి

కే బి.ఎస్‌. కథల్లో శిల్ప రీతులు | శిల్ప రీతులను కధా శీర్షిక, కథా ఎత్తుగడ, సన్నివేశ కల్పన, సంఘటనా సృష్టి, పాత్ర చిత్రణ, సంభాషణ బెచిత్యం, సంఘర్షణ ఉత్పాదన, వర్ణనలు, ముగింపులు మొదలైన శీర్షికల ద్వారా పరిశీలిస్తూ పరామర్శిస్తుంటారు. త్తే శీర్షిక

4. 1. 1. కొన్ని కధానికల శీర్షికలు చాలా సూటిగా, ఇతివృత్తం ఏమిటో కొంతవరకూ ఊహించుకోవటానికి వీలుగా వుంటాయి. తెలుసుకోవలసిం దల్లా కథనం ఎలా సాగిందీ, ఇతర గుణ విశేషాలు ఎలా వున్నాయీ అనే. ఈ కోవకి చెందిన కధలు “చికాగోలో నానమ్మ, 'నానమ్మ? 'ఇంటల్తుడు, “పాలమూర్‌ లేబర్‌ తిరుగుబాటు, “మలి యవ్వనం”, 'వయసు పిలుపు, పెన్షనర్‌ - హోమ్‌మేకర్‌' వంటివి.

4 1.2. కొన్ని కథలు వ్యక్తుల (పాత్రల) పేర్లతో వుంటాయి. “వరలక్ష్మి, “తులసి, 'వేదవతి', 'ఖీమన్న!' వంటివి. ఇలాంటి శీర్షికలు - ఆయా పాత్రల జీవితాల్లోని వైచిత్రినో, మనస్తత్వ వైరుధ్యాల్పో అంతరంగ సంఘర్షణనో, వారికి సమాజం పట్ల వున్న సానుకూల లేక వ్యతిరేక స్పందనలనో, లేక వారి పట్ల సమాజ ్రతిస్పందననో- ధ్వనిస్తూ వుంటాయి. మొత్తం కథ చదివితేగానీ ఉద్దిష్ట కధా ప్రయోజనం అవగతం కాదు. కథని చదువుతుంటే

• ఆపాత్ర మనుగడలోని ఎత్తుపల్లాలూ, స్వభావం, జీవించిన స్థలకాలాల విశేషాలూ, ఇతర పాత్రలతో సంబంధ బాంధవ్యాలూ, వ్యక్తుల చర్యలూ, వాటిలోని వైచిత్రీ, పరిసరాలూ, ఇతర సామాజిక పరిస్థితులూ - అద్ధమవుతూ వుంటాయి. నవ్య కథాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు ౮

ఉదాహరణకు 'తులసి' కధలో తులసమ్మ పెద్దావిడ కానీ ఆమెను అందరూ విసుక్కుంటారు. తిడతారు. నిస్సహాయస్టితిలో కొడుకుల అధీనంలో తన బతుకుని వెళ్ళమార్చుకోవలసి వస్తుంది.

“వేదవతి” కధలో కుటుంబమంతా ఆమె మీద ఆధారపడి వుంటుంది. భర్త తిప్పాకర్‌ని ఆమె చిన్న చూపు చూస్తూ వుంటుంది. కులం తక్కువ వాడనే భావం. ఈమె చేసే చులకనని ఆమె ఫ్రెంద్సూ చూపుతారు. క్రమంగా వేదవతికి భర్త పట్ల గౌరవం కలుగుతుంది, విషయాలు సరియైన దారిలోకి వస్తాయి. భర్త పనిలో బిజీ అవుతాడు. ఆమె కూడా ఒక 'ఇల్లాలు'గా మారుతుంది. “నిన్ను గెలుచుకుని జీవితం గెల్బుకున్నాను. గెలుపునాదే? అని భర్తతో తృప్తిగా అంటుంది వేదవతి.

భీమన్న పల్లెటూరు రైతునుంచీ క్రమంగా పాముల భీమన్నగా, సాహస భీమన్నగా, వంటల భీమన్నగా, కార్యకర్త భీమన్నగా, కుంటి భీమన్నగా, వాచమన్‌ భీమన్నగ్గా, చివరికి హోటల్‌ భీమన్నగా మారిన వైనాన్ని తెలుపు తుంది - 'భీమన్న' కధ.

41.8, కొన్ని కధల పేర్లు చూడగానే ఉత్కంఠని రేపుతూ వుంటాయి. “లక్ష్మమ్మ గెలుపు రహస్యం” అనగానే, వమా రహస్యం? అనే కౌంటర్‌ ప్రశ్న చదువరి మేధలో మొలుస్తుంది. తెలుసుకుందామనే కోర్కె జనిస్తుంది. 'మెక్రీవనం' పేరు కనీసం రెండు అర్జాల్ని స్ఫురింపజేస్తుంది. స్నేహ సౌరభ్యమైనా గుబాళింపజేస్తుందీ కధ, లేదా (ప్రేమ వ్యవహారం చుట్టూ నైనా తిరుగుతుంది అనే భావన కలుగుతుంది. శీర్షిక పరనోత్సుకతని ప్రోదిచేస్తుంది.

'కాలం తెచ్చిన మార్పు”, “బతుకు నేర్చిన పారం, 'అసమర్థుని జీవయాత్ర, “బతుకు పయనం “గెలుచుకున్న జీవితం వంటివన్నీ ఇలాంటివి.

శ 1.4. ముగింపుని సూచించే కథాశీర్షికల్లోనూ ఒక అకర్షణ వుంటుంది. 'ప్యారసైట్స్‌' అనగానే ఈ కధలో ఒకటి రెండు పాత్రల స్వభావం తప్పనిసరిగా పరాన్నభుక్కు తత్వం కలిగి వుంటాయనిపిస్తూ వుంటుంది కదా! 'విడాకు లయ్యాక మొదటి భర్త మంచితనం” అంటే సహజసిద్ధమైన మంచితనమే 76 విహారి

కడకు నిరూపింపబడవచ్చు, లేకుంటే ఇతివృత్త విపర్యయాన్నిరూపిస్తూ చెడ్డతనాన్ని చిత్రించవచ్చు!

4.1.5. ఒక జీవన తాత్త్వికతనో, లేక ఒక ప్రాపంచిక దృకృథాన్నోో లేక ఒక ప్రవర్తనా సూత్రాన్నో లేక ఒక సామాజిక, ఆర్థిక, రాజకీయ, సాంస్కృతిక సిద్దాంతాన్నో స్ఫురింప జేసే కథా శీర్షికలూ ఉంటాయి. “వారసత్వం, 'విలువలు' 'జిజ్ఞాసి, 'సదువు, “బతుకు నేర్పిన పాఠం), వంటి వాటిలో ఈ తెలివిడి కలిగిస్తారు బి.ఎస్‌.

41.6. మానవ సంబంధాల బెన్నత్యాన్నీ, మమతానురాగాల్నీ ఆప్యాయ తల్చీ సెంటిమెంట్లనీ- ధ్వనింప జేస్తూనే మన ముందు కొస్తాయి - కొన్ని శీర్షికలు. 'మమతలు' “సహజీవనం, “సంబంధాలు, “వరుసలు, 'పొతచీర), “'పంజరంి వంటివి ఉదాహరణలు.

శీర్షికా శిల్పం గురించి అవగాహన వున్న బి.ఎస్‌. తన కథల శీర్చికల్ని ఆలోచనా (ప్రేరకంగా సమకూర్చారు. కథ చదవటం ముగించిన పాఠకుడు పేజీల్ని వెనక్కి తిప్పి కథ పేరుని చూసుకుని, ఇతివృత్తాన్ని శీర్షికతో సమన్వయించుకుని, అర్ధవంతంగా వున్నట్లు ఆనందించగలిగితే, కథా శీర్షిక పరమార్ధం సఫలమైనట్టే! తపు ఎత్తుగడ

శీర్షిక తర్వాత కథానిక ఎత్తుగడే పఠితలో ఉత్సుకతని జనింపజేసే సాధనం. కధలోని మొదటి వాక్యమే చదువరిని కథ వెంట నడిపింపజేయాలి. పరిగెత్తింపజేయాలి. మనసుని లగ్నం చేయించగలగాలి. ఆలోచనల "కీలని క్రమంగా రగల్బగలగాలి. ఈ ప్రయోజనాన్ని సాధించటానికి వి.ఎస్‌. చేపట్టి, నిర్వహించిన వివిధ విధానాల్ని చూద్దాం.

త ౫. 1. కథని వర్ణనాత్మక వాక్యాలతో మొదలు పెడతారు. ఉదాహరణగా 'నాగశాలి కథని చూడండి. ఇలా ప్రారంభమైంది ఆ కధ.

“దట్టమైన అడవి, ఏదో పిల్లబాట. దూరంగా వాగు ప్రవహిస్తున్న చప్పుడు. కనుచూపు మేరలో ఏదో గూడెం. రెండుగుర్రాలను జువ్విచెట్టు నీడలో కట్టేసి నవ్య కధాశిల్సి బి.ఎస్‌.రాములు 7

మ రావిచెట్టు కింద సేదదీరుతున్న 'నాగశాలికు అమ్మ, ఇల్లు ఊరు, త రాజ్యం గుర్తుకొచ్చాయి.”

ఈ ఎత్తుగడ వలన చదువరి కళ్ళముందు ఒక ప్రదేశం, కొన్ని స్థావర జంగమాలూ, ఒక వాతావరణం,. ఒక నేపధ్యం, దృశ్య స్ఫురణని క్త స్తున్నాయి. మేధకు కొంత ఎక్కడో గతంలో పరిచితమైన ప్రాంతం, స్థితీ, పరిస్థితీ అందుతున్నాయి. కొంత్ర కొత్త కొత్తగా అనిపిస్తున్న దృశ్యాలు గోచరిస్తున్నాయి. అతని భావావరణం - శ్ర స్పితితోనూ, తలపులతోనూ నిండిపోయింది. వీటన్నిటి కారణంగా అతని భావం కధన కుతూహలంతో పరనాన్సిక్తి సుముఖమయింది.

అలాగే 'పాలమ్తూరు లేబర్‌ త్రిర్రుగృబ్రాటు ఎత్తుగడని ఇలా తీసుకున్నారు రచయిత.

కరీంనగర్‌ నుండి హుజూరాబ్రాద్‌ నలఖై కిలోమీటర్లు, హుజూరాబాద్‌ నుండి హన్మకొండ్ర ముష్పై అయిదు కిలోమీటర్ల, వరంగల్‌ దాటి ఖమ్మం దాకా త్రీస్తుకెళ్ళాలన్సి కాకతీయ కైనాల్ర్‌ తవ్విస్తున్న 1978 79 కాలం. కొత్తగట్టు గ్రామం, కరీంనగర్‌ న్వండ్డి హుజూరాబాద్‌ దారిలో హుజూరాబాద్‌ వాపి కిలోమీటర్ల ముందే ఉంటద్ది. కొండల పక్కనుండి కెనాల్‌ పనివేగంగొ

గుతుంది దూరం నుంచీ చ్రూప్లే వార్రక్ష గొప్ప దృశ్యం నో | బి.ఎస్‌, వర్ణనత్తో మొదలెట్టిన మరీ గొప్ప కధకి కదాహరణ 'కాలం చ్చిన మార్చు, చూడండి ఆ వర్ణనని,_

“అది ష

ఆ ఇంటి వంట షకల పెందుటిల్లు ఇంటి ముందు పాత పందిరి. గు, జ చేసిన గూనల్సు శ్ర. కుటుంబం ఏసాటిద్రో తెలిసిపోతుంది. కుమ్మరి “౨ అరిచేయికన్నా వెడలు కనీసం నబ గూన అక్కడక్కడ శ్షర్త్మల్న ౨ కసిసం ఎనభైఏళ్ళ నాటి

రి పలు సర్దిన కొత్త గన బ్య ది ఒకవైపు గానుగ కాట స్య బగ్‌ చాలీచాలకుండా ఉంది.

ట్ర సై పట్టి నల్లగా బీదుపట్టినట్న ఉంది,

గొనుగ కొట్టంల్రో ఓ మూ

గ లకు చొప్ప, గడ్డి పాతవి, విరిగినవి అవీ ఇవీ /ల వివారి

పదేసి ఉన్నాయి. పందిరికి పాకిన కూరగాయల తీగలు ఎండిపోతు న్నాయి. పందిరిమీద తాటికమ్మలు ముట్టుకుంటే పొడిపొడి అయ్యేట్టు ఉన్నాయి. వేపాకు పడి పందిరి కూడా పాడుబడినట్టుంది. ఇంటి ముందటి వేపచెట్టు చల్లగా ఆహ్లాదకరంగా గాలి వీస్తోంది ఇంటిపక్కన తుమ్మచెట్టు, దడి అనాధలా కనిపిస్తోంది. గిన్నెలు కడిగే జాలాది దగ్గర కుక్క గతుకుతోంది. పెంటను కోళ్ళు తవ్వుతూ కోడిపిల్లలకు చూపిస్తున్నాయి. భూమయ్య మనుమలు ఇంటిముందు ఆడుకుంటూ అరుస్తున్నారు.

చాలా కాలం తర్వాత మార్మండేయులు పెద్దమ్మ ఇంటికి పనిగట్టుకొని వచ్చినట్టున్నాడు పెదనాన్న భూమయ్యతో అవి ఇవీ మాట్లాడుతున్నాడు. భూమయ్య నులకమంచంలో ఒదిగివింటున్నాడు. కుక్కి కుర్చీలో కూర్చుని ముందుకు వంగి మార్మందేయులు ఏదో అడుగుతున్నాడు.

పశువులమంద ఇంటిముందు నుంచి ఊళ్ళోకి వస్తున్నట్టుంది. నాలుగైదు మేకలు అరుచుకుంటూ వాటి వెనుకే పరిగెడుతున్నాయి. గొల్లాయన నిన్న పుట్టిన మేకపిల్లని మెడపై వేసుకొని వాటి వెనుక నడుస్తున్నాడు. ..”

శ్రద్ధగా చదివేవానికి, ఆ గొప్ప దృశ్యం కళ్ళల్లో కదులుతుంది. “అయితే ఏంటంట?” అనుకుంటూ వడివడిగా ముందుకు సాగుతాడు. అక్కడి కధేమిటో తెలుసుకోవాలనే ఉత్మ్కంరకి లోనవుతుంది చదువరి మనసు.

“రియల్‌ ఎస్టేటొ కధ కూడా చిన్న వర్ణనతోనే మొదలవుతుంది.

“వాన పడుతున్నది. ఎన్నోరోజుల నిరీక్షణ తర్వాత రాత్రి నుంచి మంచి ముసురు పట్టింది...”

వాన కురుస్తున్నప్పటి వాతావరణం, ఆహ్షాదం చదివేవాని హృదయా ల్లోనూ ముసురుకుంటాయి ఏనాటి అనుభవాలూ, జ్ఞాపకాలో, అనుభూతులో మనసుని ముప్పిరిగొంటాయి.

4 2,2. కొన్ని కధల ఎత్తుగడ సంఘటన నుండి మొదలవుతుంది. “మూడేళ్ళుగా చూడగా చూడగా పద్మావతి చెల్లెలు సాధనకు ఇప్పటికి పెళ్ళి ఖాయమైంది” - ఇది 'ఇంటల్లుడు కధ మొదలు! నవ్య కధాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు 75

అసలే కధ పేరు ఇంటల్లుడు! పెళ్ళి ఖాయమైంది- మూడేళ్ళ ప్రయతృం తర్వాత! పర్యవసానం ఇటునుంచీ ఎటువెళ్తుందో?.. ఇలా అనేక ఆలోచనలు కదులుతాయి చదువరి మనసులో. కథలోకి జొారబడతాడు. “తొమ్మిదేళ్ళ ఆదిత్య నాలుగో తరగతి హోంవర్కు రాసుకుంటున్నాడు” - తులసి కధ! “నేను సదువుకోను కన్నీళ్లు ధార కడ్డుంటే వెక్కుతూ ఏడ్చాడు గంగధరో

• “సదువు కథ! సంఘటనతో మొదలయ్యే కధలు వెనుక ఏం జరిగింది, ముందేం జరగబోతోంది - అనే ఉత్మంఠని సూటిగా మేధలో జనింపజేస్తాయి అంతకు ముందో లిప్తకాలం తెలిసీ తెలియని పరిత అనుభవాల దొంతర్లని కదులుస్తాయి. ఇదీ ఈ ఎత్తుగడలో వున్న గుణ విశేషం. తీల్లిన్చై సన్నివేశ చిత్రణతో మొదలైన కొన్ని కథలు; సంఘటనకీ సన్నివేశానికీ చాలా భేదం వుంది. సంఘటన ఒక జరుగుబాటు. ఒక [20+ ౦008. ఒక సంభవం సన్నివేశం ఒక సందర్భం. దాని వివరణ 56135 దాని విశదీకరణ. ఈ రెంట్రిసీ '్ర్చా! కథారాధన చేసే రచయితలు పారకులకి తమ రచనా వైవిధ్యాన్నీ నైపుణ్యాన్నీ పంచుతారు అలాంటి వారిలో అగ్రథేణి రచయిత మన బి.ఎస్‌, చ్రూడ్రండ్ష ళ్‌వా న డిగ్రీ ఇ ఒకే రూంలో రెండేళ్ళుగా కల్సివండుకు తింటున్నారు. బాగో పం సై రయ్యాయి. ఈ రెండేళ్ళల్లో వారి మధ్య సాన్నిహిత్యం వెళ్ళిపో నున్నారు” ళ్‌ రోజుల్లో రూం ఖాళీచేసి ఎవరింటికి వాళ్ళు నందర్భం. వెంటనే “సహజీవనం: కధలోకి ప్రవేశిస్తాం. ఇలాంటి 'ప్రారంభాల్ని ఇంకా “స్పై ను న న. క రహస్యం" వంటి కధల్లో చ్రూన్త్వా సర్‌ - హోంమేకర్‌' “లక్ష్మమ్మ గెలుపు ళ్‌. సంభాషణలతో మె కొన్ని కథలు పరితని క్రూ చలైన కొన్ని కథలు: సంభాషణలతో మొదలైన గా ఆ పౌక్రల మధ్య శ్రోతనూ, శ్రేక్షకున్సీ చేసేసాయి. కదలక మెదలక కథ చ్రదువక్షుంట్లూ పష: టేక్ష న్నీ చేసేస్తా తగి విహారి

'వయను పిలుపు ఒక విప్లవాత్మక() మైన సంభాషణతో మొదలవు తుంది, ఇదొక మూస మాటలకు భిన్నమైన సంభాషణ. ఒక నూతనమైన 2050401. చదువరిని ఆకట్టుకుంటుంది. అందునా (ప్రేమకథ రాబోతోంది కదా! ఉత్సుకతని రేపుతుంది! వశేయూతి కథ ఎత్తుగడ ఇలా వుంది. “ఎస్సెస్సీతో ఏం ఉద్యోగం దొరుకుతుంది అరుణా! చదువు మానేస్తా అనడం బాగాలేదు హాస్టల్‌ న్యూట్రన్‌ లలిత సముదాయిస్తూ అంది.” జుర్దంగా తగులుతున్నాయి మాటలు. ఎస్సెస్సీ విద్యార్థినీ వ్యాట్రన్‌ల రూపాలు కదులుతున్నాయి. అ పెద్దానిడకీ ఈ విద్యార్ధిని పట్ల, ఆమె చదువు పట్ల, ఆమె భవిష్యత్తు పట్ల ఉన్న శ్రద్ధ ధ్వనిస్తోంది ఆమె అన్న మాటల్లో ఆమె మనసులోని ఆర్తీ అలజడీ బపొర్గ్ణతమపుతున్నాయి. ఇదీ పశేషం, ఇదీ సంభాషణాత్మకమైన ప్రారంభంటోని శక్తి! ఈ శక్తిని తన ధీశక్తితో ప్రయోగించే రచయిత ఆలోచనాళీలిగా దర్శనమిస్తాడు. కధాశిల్పిగా అభినందనల్నీ అందుకుంటాడు, 'విడాకులయ్యాడ మొదటి భర్త మంచితనం” అనే కథ పూర్తిగా సంభాషణ పూర్వకంగా సాగుతుంది. దీని వలన కధకొక ఆగర్జత చేకూరింది అలాగే డైలాగ్‌తో మొదలై ఎందుకని కిరణ్మయి. తానా సంబంధం చేసుకోదలచు కోవటం లేదో వివరిస్తూ సాగుతుంది. ఎత్తుగడలో కధాకర్షణ వుంది. “ఆంటీ! మీ మేరేజీడే సందర్భంగా మమ్మీ ఈ రోజు మీ అందరికీ డిన్నర్‌ ఏద్చాట్లు చేస్తున్నది. ఒకరిద్దరు ఫ్రెండ్స్‌ను కూడా మిమ్మల్ని పిలుచుకోమంది”

• అనే కేశా “'స్యారపైట్స్‌' కధ ఎత్తుగడ. సాధారణంగా మేరేజ్‌డే ఎవరిదో సవ్య కళ్గాిల్ని బి, ఎస్‌ రాములు ర్‌

వారు పార్టీ ఇస్తారు. కానీ ఇక్కడ ఆ దంపతులకూ, వారి (ఫెండ్స్‌కూ - పక్కింటి దంపతులు పార్టీ ఏర్పాటు చేసి అహ్వానిస్తున్నారు. విలక్షణంగా వుంది. కధ పట్ల ఉత్సాహం కలుగుతోంది కదా!

“చికాగోలో ఇంత చలిగా వుంటదని తెలువది. నేను ఇండియా పోతనే” అంది భూదేవి. ఈ ప్రారంభం “చికాగోలో నానమ్మ కధలోనిది. ఆరంభ వాక్యం చదవగానే నానమ్మ చలికి కువకులాడటం ధ్వనిస్తోంది ఏమా విముఖత? అనిపిస్తోంది. కథాపఠనం కొనసాగిస్తాడు చదువరి.

42.5. మూడ్‌ను ప్రోది చేసే ప్రారంభాలు: కొన్ని కధల్ని గంభీరమైన వాతావరణాన్నీ 'మూడ్‌'నీ ప్రోదిచేస్తూ మొదలెడతారు బి.ఎస్‌. ఆ వాక్యాల్ని చదవగానే పాఠకుడు ఒకింత చలిస్తాడు. ఒక సందర్భంలోకి ప్రవేశిస్తాడు. తానొక సంభవానికి సంబంధించిన స్టల కాల స్పృహకి లోనవుతాడు. దృశ్యస్ఫురణంలోకి తోసి వేయబడతాడు. ఇదొక శిల్ప విశేషం.

“అన్నయ్య ఉత్తరం.... నానమ్మ సంవత్సరీకం . .తప్పక రావాలని...”

తనకు తెలిసిన ఘటన, తననుభవించిన విషాదం ఏదో అసంకల్పంగా స్ఫురిస్తుంది. మనసు దుఃఖోద్విగ్నమవుతుంది. మరుక్షణంలో కథాభిసరణం చేస్తాడు, పాఠకుడు.

ఈ ఎత్తుగడ 'నానమ్మ' కధది.

“రాపోలు ఎల్లయ్య స్వచ్చంద పదవీవిరమణ చేసి పదేళ్ళయింది. నిజానికి అప్పుడీ పధకం లేదు. ఈ పేరూ లేదు.”

'ప్రశాంతం' కథని ఇక్కడ ఎత్తుకున్నారు రచయిత. 'ఎందుకు ఆ నిర్ణయం తీసుకున్నాడు? “అయితే ఏం జరిగింది?” అనే ప్రశ్నలు జనిస్తాయి.

2.6. ఉక్తులతో, సూక్తులతో ప్రారంభమయ్యే కధలు. కొన్ని కథానికలు రచయిత ఉక్తులతో, సూక్తులతో, సహజోక్తులతో, హితోక్తులతో మొదలవుతూ వుంటాయి. అంటే, రచయిత “ఇంట్రో లాంటి పేరాలో వాక్యాలు కుదురు కుంటాయి. 'మైత్రీవనం' కథ ఇలాంటి 'ఇంట్రోతో ఆరంభమవుతుంది. చూడండి. ర్‌ం వివారి

'పోట్లాడుకొని స్నేహాన్ని వదులుకోవడం చాలా సులభం. స్నేహాన్ని హద్దులు మీరకుండా కాపాడుకుంటూ రావడం కత్తిమీద సాము”

• ఇవీ 'మైభత్రీవనం' ముందుమాటలు. ఆ కత్తిమీద సాము ఈ కథ ఇతివృత్త పరిధిలో ఎలా చేయబడిందో తెలుసుకోవాలనే ఆహ్వానం పాఠకుడికి అందుతోంది.

“ఎవరికివారే కధని కూడా ఇలాంటి వివరణతోనే మొదలెట్టారు బి.ఎస్‌.

“ప్రతి ఒక్కరికి తనదైన తర్మం ఉంటుంది. తనను సమర్ధించుకోవడానికి ఎన్నోతర్మాలు. ఎవరి లాజిక్‌ వారిది. ఎవరి జీవితం వారిది. ఎవరి జీవితాన్ని అనుసరించి వాళ్ళు లాజిక్‌ని తయారు చేసుకుంటారు. సమాజంలో బతుకంతా తర్మ విద్యతో ముడిపడి వుంటుంది.”

రచయిత ఒక లోకరీతిని సూత్రీకరించి కథాత్మకంగా వివరించబోతున్నా డన్న మాట. అదీ ఈ ఎత్తుగడ విశేషం. కధావస్తువు ఈ సూత్రం మీద ఏ ఆటనైనా చూపవచ్చు మనకు. ఆ ఆట ఇతివృత్తమవుతుంది. ఆ ఇతివృత్తం పట్ల ఆలోచన, ఉత్సుకత కలుగుతాయి పరితకు.

4.2.7. పాత్ర ప్రవేశంతో మొదలయ్యే కధలు: పాత్ర ప్రవేశంతోనే కొన్ని కథలు మొదలవుతాయి. ఆ మనిషి స్వరూపమో స్వభావమో ఎత్తుగడలోనే పారకుని ఆలోచనా పరిధిలోకి వచ్చేస్తుంది.

“భీమన్న ఒక పల్లెటూరి రైతు” అని “భీమన్న” కథ ఆరంభం. అలాగే “రాజు రాజ గురువు” కధ “స్వామి నిత్యానంద ఒక బుషి సాధువు. ఆయన హిమాలయాల్లో తపస్సు చేస్తూ వుండేవాడు...” అని మొదలవుతుంది.

“ఎల్లాకర్‌ విచిత్రమైన మనిషి. వాడు ఎపుడు దేన్ని విమర్శిస్తడో, దేన్ని ప్రశంసిస్తడో తెలువది...” అని “కామన్‌వెల్త్‌ కథ ఎత్తుగడ. ఆ ఎల్లాకర్‌. స్వభావంలోని విశేషాలూ, విలక్షణతలూ ఏమి-అనే విచికిత్స మొదలౌతుంది చదువరికి.

“వరలక్ష్మి దేనికీ ఆశపడే స్వభావం కాదు. అందితే ఆనందించే నవ్య కధాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు త్‌

స్వభావం...” అనగానే ఆ పిల్ల పట్ల ఒక సహజవాత్సల్యం జనిస్తుంది. ఒక అమాయకపు యువతి రూపం, సొమాన్య స్థితిగతులు- కళ్లకు కడతాయి. “వరలక్ష్మి కథా ప్రారంభమే ఆర్ధమైన వాక్యపంక్తితో చదువరి హృదయాన్ని కదిలిస్తుంది.

4 2,8. మనసులోని మాటతో ప్రారంభమయ్యే కథలు: ఒక పాత్ర మనసులో తాననుకునే ఏ ఆలోచనతోనో, భావనతోనో, తలపుతో, జ్ఞాపకంతోనో కొన్ని కథలు మొదలవుతాయి.

“డబ్బు అధికారం కులం స్వార్థం అంతస్థు ముందు (పేమలన్నీ ఉత్తవే” మనసులో మరోసారి అనుకున్నాడు కాంతయ్యా” ఇది 'మమతలు' కథ మొదలు.

ఆ పట్టికలోని అంశాల విన్యాసమంతా కథలో రాబోతోంది. కాంతయ్య అనుభవాలేవో అతన్ని నిస్బృహకి గురి చేశాయని స్స్ఫురిస్తోంది. ఆ అనుభవాలేమిటో తెలుసుకోవాలని ఉత్సహిస్తుంది పాఠకుని మనసు. తనకూ అలాంటివి తెలిసే వుండవచ్చు. కానీ, ఈ కాంతయ్య “అవస్థలో తాను తాదాత్మ్యం చెంది, సహానుభూతిని చెందటానికి సిద్ధమవుతాడు. అది ఇలాంటి ఎత్తుగడ బలం.

“ఇది నేను ఆర్టీవో కాకముందటి మాట. సమయం వచ్చింది కాబట్టి చెప్తన్నాను “బందీ” కథలో “నేనుగా సాగిన కథానాయకుని ఆత్మకథ మొదలు ఇది! ఏం జరిగిందనే దాన్ని అనుసరించదలచుకుని ముందుకు సాగుతాడు చదువరి. 'సంబంధాలు' కథ కూడా ఇటువంటి ఎత్తుగడకి ఉదాహరణే!

42.9. రచయిత అభిప్రాయాన్ని పాత్ర పరం చేసి ప్రారంభించిన కథలు: కొన్ని కథలు - రచయిత అభిప్రాయాన్ని పాత్రపరం చేసి చెప్పటంతో మొదలవుతాయి. దీనికి ఉదాహరణ “వరుసలు కథ. దాని ఎత్తుగడని చూడండి.

“ఈ మధ్య పెళ్ళి ముహూర్తాలన్నీ ఉదయమే పెడుతున్నారు. దీనివల్ల ఎవరికీ యిబ్బంది లేదు. ఇంటివద్దే స్నానాలవీ ముగించుకొనివచ్చి వెళ్ళిపో తశ విహారి

వచ్చు. ఏమ్మాట్లాడుకున్నా భోజనాలయ్యేదాకనే! తర్వాత పెళ్ళిపందిరి ఖాలీ” ఈ తర్వాత, కథలోని పాత్ర తాను వెళ్ళబోయే పెళ్ళి వివరాలు చెబుతూ మన ముందుకు వస్తాడు.

ఇలాంటి ఎత్తుగడలు సరాసరి రచయితకీ చదువరికీ మధ్య తక్షణ సాన్నిహిత్యాన్ని సమకూరుస్తాయి. భావైక్యత కుదరినట్లనిపిస్తోంది. తానూ చాలాకాలంగా అనుకుంటున్న విధానం హర్షణీయమవుతుంది. లేదా ఏ రాత్రి ముహూర్తానికో పడిన ఇబ్బంది మదిలో మెదిలి - ఈ ప్రతిపాదన పట్ల సుముఖతని కలిగిస్తుంది.

4.2. 10. కొన్ని ఎత్తుగడలతో తాత్విక స్ఫురణం కలిగించే కథలు: “ఒక సభ, నమావేశం ఎంతోమందిని పరిచయం చేన్తుంది. కొందరు సన్నిహితులౌతారు. పరిచయం స్నేహంగా మారుతుంది. ఒక పరిచయం అనేక పరిచయాలకు దారితీస్తుంది...” ఇలా వుంది “జిజ్ఞాస!

'మలి యవ్వనం” కథలోనూ ఈ గుణవిశేషాల్ని గమనిస్తాం.

ఇలా బి.ఎస్‌. కథానికల్లో ఎత్తుగడలన్నీ - వారి అధ్యయన పటిమనుండి, అనుభవ ్రజ్జనుండి, సాంకేతికాంశాల విశ్లేషణ నుండి, కథాసాహిత్య, శాస్త్రగవేషణనుండి వెలువడినవిగా కనిపిస్తాయి. 'కథా రచనకు కథకుడి పాఠాలు” గ్రంథ రచయితగా - ఆచరణాత్మక శాప్రీయతని పదిమందికీ చెప్పిన ఒజ్జ బి.ఎస్‌. కనుక, తన కథల్లోనూ ఆ లక్ష్యలక్షణ స్ఫూర్తిని నిబిడీకృతం చేశారు. నవ్య కథాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు ల్‌

కథా రచనకు కధా రచనకు కథకుడి పారాలు ఎమెస్కో ప్రచురణ తర వ

బి.ఎస్‌. కథల్లో సన్నివేశకల్పన | కధల సన్నివేశ చిత్రణ, సంఘటనా కల్పనను విశ్లేషించడం కథల శైలి శిల్పంలో ఒక ముఖ్యాంశం. లోకాన్ని పరిశీలిస్తున్న కొద్దీ వివిధ సన్నివేశాల అవగాహన కలుగుతుంది. చదువువేరు, అనుభవం వేరు. అనుభవం సాంద్రతనిస్తుంది. స్పర్శనిస్తుంది. గాఢతని కూరుస్తుంది. వీటివలన రచయితకి విభిన్న సందర్భాలూ, ఆవరణ ప్రాంగణాలూ, విభిన్న దృశ్యాలూ, నేపథ్యం, వాతావరణం, ప్రాకృతిక భిన్నత్వం అవగతమవుతాయి. సన్నివేశ కల్పనకి వెనుకనుండే అదృశ్యశక్తులు ఇవన్నీ, వీటిని ప్రోదిచేసుకున్న రచయిత కలం నుండి జాలువారే సన్నివేశాల్లో బిగువు వుంటుంది. సహజత్వం వుంటుంది. వాస్తవికత వుంటుంది. స్థలకాలాల నిర్దిష్టత వుంటుంది. అలాంటి రచయిత ఉరుము ఉరిమినా, మెరుపు మెరిసినా “ముసురు” వాతావరణాన్ని ఎంతో నైపుణ్యంతో సృజించగలడు.

బి.ఎస్‌. కధలనిండా వుండే ఈ సన్నివేశ సంపన్నత మనల్ని అలరిస్తుంది. కొన్నింటిని మననం చేసుకుందాం. ర్‌ 1. సన్నివేశ కల్పన సంబంధాలు కథ:

“కొంచెం జరగండి' అనడంతో అతనికేసి చూశాడు మధుసూధన్‌. కాస్త జరిగాడు. ముగ్గురు కూర్చునే సీట్లో నలుగురు కూర్చోవడం ఇబ్బందిగా ఉంది. పైగా మధ్యనున్న బొర్ర ఇద్దరి స్థలం ఆక్రమిస్తుంది. తను చోటిచ్చినతన్ని ఎక్కడో చూసినట్లు అన్పించింది. భాస్కర్‌ కదూ. తనకన్నా స్కూల్లో మూడేళ్ళ జూనియర్‌. వీడికి భలే నీలుగుడు. సీనియర్లని జూనియర్‌లు విష్‌ చేయడం నవ్య కధాశిల్సి బి.ఎస్‌.రాములు ల్‌/7

సంప్రదాయం. వీడి జన్మలో ఒక్కనాడూ తనను నమస్తే అని పలకరించి ఎరగడు. పోనీ అని తానే అప్పుడప్పుడు హలో అనేవాడు. దానికి వ ః పెద్ధవాడయినట్టు తానే చిన్నవాడినన్నట్ట ముసిముసిగా నవ్వి “హ అనేవాడు. ఏం చూసుకొని వీడికి ఇంత గర్వమో! కులమో, పెయ్యి మీది చేత్తనో...! వీదు చేసిన తప్పుడు పనులెన్నో వాడికేసి చూడ్డమే మానేశాడు కొద్ధికాలంలోనే ఇద్దరూ అపరిచితుల్లా అయిపోయారు. వీడితో తనకు ప పనేమీ లేదు. యూనియన్‌ రీత్యా తానే అతడికన్నా పై స్థాయిలో ఉంటాడు. ఇప్పుడు వీడికి ెల్సు- తాను ఎవరెందీ.. మాట్లాడించదానికి మొహం చెల్లడం లేదు.

'మాట్లాడించడానికి మొహం చెల్లడం లేదు” అనే వాక్యాన్ని చూడండి. అందులో మానవస్వభావం మొత్తం- భాస్కర్‌ అనే కధాంతర్గత ప్రత్యేక పొత్రలో సాధారణీకరించబడింది. ఆతని అపరాధ భావనకి పరాకాష్ట అదే సందర్భంలో మధుసూదన్‌ అంతరంగంలో భాస్కర్‌ పట్ల గతం కన్నా అధికంగా - తన స్వోత్మర్ష కూడా వెల్లడవుతోంది. “వ్రిడ్షిజ్ర తనకు పడ్తే పనేమీ లేదు.. - అనుకుంటున్నాడ్డు, మానవ సహజమైన బలహీనతల (౧౧21 1211ల) సమాహారం, ఇవి చాలా పెళ్ళుసైనవి, క్క ఆలోచనవలన ఇప్పుడు ఇతనేమీ, ఉద స్పందన, 'పతిస్పందనల భావ సముచ్భాయమంతా - సన్నివేశాన్ని పరున ని లేచి నిలబడింది! ఇదీ బని సన్నివేశ కల్పనలో వున్న వయస్సు పిలుపు

“వయస్సు వి, రం ల 'ప్రకటనం జరిగే సనక శ్ర అలోక్‌ ప్రేమికులు. వీరిద్దరి ఆంతర్య ఆలోచనా పేక స్‌ ఉత్సాహభరితంగా 16546 8106

ణ్బు ౦పబడింద్రి. ఆస శ చి లు సౌమ న ఖుట్టం హారిక స్పేపితురా

్య రాకత్రో మళలుష్ప తిరుగుతుంది ప షై

'పాలమూర్‌ లేబర్‌ తిరు

గుబాటు మయం. “చిక్రాణోల్రః నానమ్మ? న ఎరా 'కమానుగత్ర సన్నివేశాల తన రచనా నెప్ప పరఘష. షి వంటి ఏ కధల్లో సన్నివేశాల్ని తల్‌ వివోరి

నిజానికి ప్రతికథనుంచీ అనేక సన్నివేశాల్ని ఉదహరించవలసి వస్తుంది- ఈ అంశం వివరణకి. కానీ, విషయ విస్తరభీతి ఆటంకం కలిగిస్తున్నది. అన్ని కథల్నీ ఈ దృష్టితోనూ చదివి ఆనందించండి.

5.2. సంఘటనా సృష్టి :

కొన్ని కధల్లో సంఘటనలు 15012166 గా జరుగుతాయి. అవన్నీ హరాత్‌ పరిణామాలన్న మాట.

“బతుకు నేర్పిన పారం” కధలో ఒక్కొక్క దృశ్యం ఒక్కొక్క సంఘటనగా జరుగుతుంది.

“పెన్షనర్‌ హోమ్‌మేకర్‌ కథలో మాధవి కథాంతంలో - హరాత్తుగా కూతురితో అంటుంది, “ఇళ్ళు, ఆస్తి అంతా నా పేరు మీదే వుంది మొత్తం ఆస్తంతా నేను నీకే రాసిస్తనే! మేము మంచాన పడ్డప్పుడు నువ్వే చూసుకోవాలె.... ఏద్వకే. అడ్డాలనాడు బిడ్డలు కానీ గడ్డాల నాడు బిడ్డలా... ఎవల బతుకు వాళ్ళు బతుకుతరు. ఊరుకోవే...” అంటూ ఊరడించింది మాధవి.

స్వయంగా మాట్లాడే సొంత గొంతు హోంమేకర్‌ మాధవి మాటల్లో ధ్వనించింది. రామచం[ద్రయ్య, మాధవి ఆత్మవిశ్వాసాన్ని చూని ప్రశంసాపూర్వకంగా నవ్వాడు. దాంతో మాధవి మరింత ఉత్సాహంగా తన మనసులోని భావాలు బయటపెట్టింది

“అసలు తల్లిదండ్రుల ఆస్తిపాస్తులు. సంపద కేవలం కూతుళ్ళకే చెందాలని, కొడుకులకు చెందవు అని చట్టాలు చెయ్యాలె. వందల సంవత్సరాల నుంచి కొడుకులకే అన్ని హక్కులా . ! కనీసం ఇప్పట్నుంచి యాభయ్యేళ్ళ పాటైనా బిడ్డలకు మాత్రమే ఈ హక్కులుండాలి.”

“అప్పుడు బిడ్డల్నే కనాలని స్మానింగ్‌లుచేయిస్తారోయ్‌” అంటూ నవ్వాడు రిటైర్డ్‌ ఉమెన్స్‌ డిగ్రీ కాలేజి ప్రిన్సిపాల్‌ రామచంద్రయ్య.

కొన్ని కధల్లో సన్నివేశం, సంఘటన జమిలిగా కదులుతాయి. మొత్తం కధనం రసస్ఫోరకంగా, ఉత్తేజకరంగా కధా ప్రయోజనం వైపు పరిగెత్తుతుంది. నవ్య కధాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు ర్‌

పఠిత ఆ 'అనూహ్యతికూ, ఉత్కంఠ పోషణకూ - ఆనందిస్తూ అంతర్ముఖీను డవుతాడు. 'కాలం తెచ్చిన మార్పు'లో అలాంటి సన్నివేశాన్నీ సంఘటననీ చూడవచ్చు. ఇదీ ఆ ఉదాహరణ

“ఏదో నిర్ణయం తీసుకున్న వాడిలా మార్మండేయులు కుర్చీలోంచి ముందుకు వంగాడు.

“పెదనాన్నా! ఈసారి స్మూళ్ళు స్టారయినంక ఒక్కసారి నువ్వు మనవణ్ణి తీసుకునిరా! వీణ్ణి నేనే చదివిస్తా”

“ఎందుకురా! నీ సంసారంలో చిచ్చు పెట్టుకునుడు. ఎవల బతుకు వాళ్ళది అన్నాడు భూమయ్య.

“తాతా! వంటయింది. నానమ్మ రమ్మంటున్నది” అంటూ మనవడు పరిగెత్తుకుంటూ వచ్చాడు.

మంచంలోంచి మెల్లిగా లేచాడు భూమయ్య. యజమాని మీద (ప్రేమతో అక్కడే పడుకున్న కుక్క భూమయ్య కాలు తన మీద పడి కుయ్యోమంది. మంచం పక్కనుంచి లేచి తోక ఊపుకుంటూ నిలబడింది. మనిషి పట్ల కుక్కకున్న విశ్వాసం తనకులేదా? అని ఒక్కసారిగా మనసులో ఎవరో కొరడాతో కొట్టినట్టనిపించింది మార్మండేయులుకి.

“వీణ్ణి నా కొడుకుతో పాటు చదివించడానికి ఒప్పుకోకపోతే అనిత నాకక్ళల్లేదే. ఎవల బతుకు వాళ్లది. ఆమె వెళ్ళిపోతే అమ్మ, పెద్దమ్మ మీరంతా వచ్చి నా దగ్గరే ఉందురు. ఎవరికి ఏమీ చేయలేని ఈ బతుకు ఇంకా ఎంతో కాలం బతుకలేనే” అని కరాఖండిగా అన్నాడు మార్మందేయులు.

“తాను అలా ఎన్నిసార్లు అనుకున్నాడో! ఎన్నిసార్లు రాజీ పడ్డాడో? ఎవరికి తెలుసు?” భూమయ్య తన గతాన్ని నెమరువేసుకున్నాడు. దీర్హంగా శ్వాస వదుల్తూ అన్నాడు.

“వద్దురా! కోడలుకు ఇష్టం లేకుండా వీన్ని పెంచుకుంటే పనిమనిషి తీరుగ చూస్తది. నరకం చూపిస్తది. దానికన్నా ఈ బతుకే నయం. ఆడోల్లకు 4 విహారి

ఇష్టం లేకపోతే ఇంట్లో ఏదీ సాగది. ఇంటి పేరొక్కటే మనది. మిగిలిందంతా ఆల్ల రాజ్యమేరా .. మనం పేరుకే మొగోళ్లం రా!” అంటూ జీవిత సత్యాలను చెప్పుకొచ్చాడు. పెదనాన్న భూమయ్య.”

ఇలాంటి సంఘటనలు - నిజానికి - పఠితని “ఉన్న స్థితినుంచీ 'ఉన్నత' స్థితికి పయనింపజేసే చోదకాలు. అవి మానవీయ విలువల ఆకళింపుకు అవకాశాన్నిస్తాయి. వ్యక్తి నిర్మాణానికి అవసరమైన స్వాభిమానం, వాస్తవిక దృక్పధం, స్వప్రయోజనరాహిత్యం, అవకాశవాద రాహిత్యం వంటి ఉన్నత భావాల ఆశయానికి (పప్రేరకాలుగా నిలుస్తాయి.

ఈ సంఘటనలే చదువరిని, ఆ తర్వాత చాలాకాలం వెంటాడుతూ వుంటాయి. ఆయా విలువల పాటింపుకూ 79౫10665 గా పని చేస్తాయి. కొన్నిచోట్ల సాభిప్రాయమైన వాక్య ప్రయోగంతోనే సంఘటనా నృష్టి జరుగుతుంది.

“మళ్ళీ తమ పల్లెటూరు చూడాలని రెండు రోజులు ఈసారి తప్పకుండా ఉండాలనుకుని వెళ్ళాడు రాజేశ్వర్రావు.

దూరం నుంచి చూసి ముందుకు నడిచి మైసయ్య! మహేష్‌ బావున్నాదా!? అంటూ ఆనందంతో బిగ్గరగా కౌగిలించుకున్నాడు రాజేశ్వర్రావు.

౧

“నేనే మహేష్‌ను సార్‌. నాన్న చనిపోయి ఏడాదైంది” అన్నాడు మహేష్‌ మహేష్‌ కళ్ళలో నీళ్లు.

'మహేష్‌! నువ్వా! నువ్వు యింజనీర్‌వి కాలేదా! ఇంత ముసలివాడిలా అయిపోయావేంది! అసలేం జరిగింద” అంటూ ఆశ్చర్యపోయాడు రాజేశ్వర్రావు. వూళ్ళో తమ నాన్న సాగించిన దౌర్జన్యాలకు భిన్నంగా వుండాలని, తమ పాలేరు కొడుకు యింజనీర్‌ అయ్యాడని తాను సగర్వంగా చెప్పుకుందామనుకున్న రాజేశ్వర్రావు కళ్ళలో తడి.

“సార్‌? మీరేదో హైటెక్‌ సిటీ దగ్గర ఏదో ఫ్యాక్టరీ కడుతున్నారట! నన్ను మేస్టి పనికి తీసుకోని. తర్వాత వాచ్‌మన్‌ పని ఇచ్చినా సరే. నా పిల్లల్నయినా నవ్య కథాశిల్సి బి.ఎస్‌.రాములు త్ర

పట్నంలో మంచి న్మూల్లో చదివించడానికి నాకీ సాయం చెయ్యండి సార్‌ అంటూ దండం పెట్టాడు మహేష్‌

“ఇంజనీర్‌గా పెట్టకుందామనుకున్న మహేష్‌- వాచ్‌మన్‌ పని అడగడంతో రాజేశ్వర్రావు కళ్ళలోంచి నీళ్ళు జలజల రాలాయి. ప్రభుత్వం, సమాజం ఉన్నంతలో ఇంత చేసినా అణగారిన వర్గాలకు, కులాలకు అభివృద్ధి ఫలాలు ఎందుకందడం లేదో అర్ధం కాలేదు.

మనసు వికలమై రెండు రోజులుందామనుకున్న రాజేశ్వర్రావు ఎందుకో అదేరోజు హైద్రాబాద్‌ ప్రయాణమయ్యాడు.”

(రే

ఇది “వేపచెట్టు” కధా భాగం. కధ మొదట్లోనూ, మధ్యలోనూ మహేష్‌

చదువుకు ప్రతిబంధకాలైన శక్తుల విశ్లేషణా, పరిస్థితుల విశదీకరణా వస్తాయి.

రాజేశ్వర్రావు ఆశయానికి కారణం, అ ఆశయం వాస్తవంలో ముక్కలు

కావడానికి కారణం కథనంలో వచ్చాయి. ఇప్పుడు పర్యవసానాన్ని పైన చూపిన ఘటన తేటతెల్లం చేస్తోంది.

సంఘటనకు ఆర్ధతని అద్దుతూ సాగింది రచన. తెలిసిన జీవితమే కదులుతూ వచ్చింది. కానీ, ఆ జీవిత గమనంలో తగిలే అద్దుగోడల నిర్మాణ ప్రక్రియని ఎలుక చేసింది ఇతివృత్తం. సామాజిక జీవనంలో “ఆర్ధిక హస్తాన్ని చూపారు బి.ఎస్‌. ఈ కథలో. అందువల్లనే, ఈ సంఘటనకి అమితమైన బలం చేకూరింది.

“కల్చనా సాహిత్యం వాస్తవ జీవితాన్ని చిత్రించాలి. విశ్లేషించాలి. వ్యాఖ్యానించాలి. విమర్శించాలి. వాస్తవికత అంటే అసలుకు సరైన నకలు దించటం ఏమాత్రమూ కాదు. జరిగినది మాత్రమే కాకుండా జరగటానికి అవకాశం వున్నదీ, జరగదగినదీ కూడా వాస్తవికతలో చోటు చేసుకుంటుంది. ముఖ్యమైనదేమంటే జీవిత సత్యాన్ని వ్యక్తం చెయ్యటం” అంటారు కొడవటిగంటి కుటుంబరావు.

పైన పేర్కొన్న కథ - ఈ లక్షణాలకన్నింటికీ నిలువెత్తు ఉదాహరణగా నిలిచింది! ఠి విహారి

రచయిత నెరేషన్‌ ద్వారానే కొన్ని సంఘటనలు జరుగుతూ - పాఠకుల్ని అలరిస్తాయి. బి.ఎస్‌. కలంకున్న నెరేషన్‌” శక్తి అమేయమైనది.

“రియల్‌ ఎస్టేట్‌ కథలో ఈ పేరాల్ని చూడండి.

'ఆషాధమాసంలో సుధ అత్తవారింటి నుంచి తల్లిగారింటికి వెళ్ళి వారం రోజులుండి పెదనాన్న యింటికి యిటీవలే వచ్చింది. కొత్త పెళ్ళి కొడుకు సుధాకర్‌కు తొలి ఆషాధవిరహం యింకా తీరినట్టు లేదు. సుధ మాత్రం అపుడే తలారా స్నానం చేసినట్లుంది. తలకు గుడ్డ చుట్టుకుంది. వర్షంలో సుతారంగా మల్లెపూలు తెంపుతోంది. తనలా దానికీ వర్షంలో తడవడం అంటే ఎంతిష్టమో అని నవ్వుకున్నాడు మల్లయ్య.

సుధను చూస్తుంటే రాత్రి భోజనాలకాడ అల్లుడూ, సుధా సరదాగా పెట్టుకున్న వాగ్వాదం గుర్తొచ్చింది మల్లయ్యకు. హాయిగా నవ్వుతూనే చర్చించారు గానీ చర్చించిన విషయం సీరియస్‌ అంశమే. సుధ తాను పెదనాన్నయింట్లో ఉండి ఈ ఏడాది అంతా డిగ్రీ పూర్తి చేస్తానని అంది. అల్లుడికి పెళ్ళి తాలూకు కొత్త మోజు తీరినట్టు లేదు. ఏవేవో చెప్పి ఆ మాట దాటవేశాడు. మల్లయ్య జోక్యం చేసికోకుండా నవ్వేశాడు. రాత్రినుంచి అదే విషయం ఆలోచిస్తూ ఉన్నాడు.”

మొదటి పేరాలో ఒక సన్నివేశాన్ని చెబుతున్నాడు రచయిత. అందులో “సుతారంగా మల్లెపూలు తెంపుతోంది సుధ. తనలా దానికీ వర్షంలో తడవటం అంటే ఎంతిష్టమో అని నవ్వుకున్నాడు మల్లయ్య” పరస్పరాధారమైన రెండు అలతి అలతి ఘటనలు కదిలాయి ఇందులో.

అలాగే రెండో పేరాలో - రాత్రి విషయం స్ఫురణకొచ్చింది మల్లయ్యకి. ఆ మధురమైన సందర్భంలో “అల్లుడికి పెళ్ళి తాలూకు కొత్తమోజు తీరినట్టు లేదు. ఏవేవో చెప్పి ఆమాట దాటవేశాడూ చదువరికి కూడా ఆ కొత్తదంపతుల (అవ్యక్త) కొసరు చూపులూ, గోము మాటలూ ఆహ్లాదాన్ని పంచుతాయి!

పైన చూపిన రెండు పేరాల్నీ జాగ్రత్తగా చదివితే, కథా శిల్పానికి సంబంధించిన ఒక విశేషం గోచరిస్తుంది. జరిగిపోయిన సంఘటనల్ని నవ్య కధాశిల్సి బి.ఎస్‌.రాములు ల

కథనంలో, కధాగమనంలో - మల్లయ్య పాత్ర ఆలోచనల ద్వారా చెబు తున్నాడు రచయిత. అంటే సంఘటనల్ని వరసగా పూసకూర్పు చేయటం కాక, కొంచెం తారుమారు చేయటంజరిగింది. దీనివలన దృశ్యీకరణం జరిగింది. దానికి సా(న్నిహిత్య స్పర్శ కలిగింది! సంఘటనా శిల్పంలో ఇదొక ప్రత్యేక నైపుణ్యం! ఇలా ఎన్నో ఘట్టాల్ని విశ్లేషించుకుంటూ పోవచ్చు. న. ల. భారతీయ సాహిత్యఠ. ..' మ. భారతీయ సాహిత్యం తెలుగు కథలు లజ విహారి

6 బి.ఎస్‌. కథల్లో పాత్రచిత్రణ - సంభాషణా బెచిత్యం .

"1111016 15 & 0700655 అనేది టి.ఎస్‌. ఎలియట్‌ గొప్ప సూక్తి.

ఇతివృత్తం విస్తృతి పాత్రల్ని ఆహ్వానిస్తుంది. దాని బహిర్గమనానికి పాత్రలే ఆలంబనం. పాత్ర ఆధారంగానే ఎక్కువ భాగం - కథ సాగుతుంది. అందువలన కధలో పాత్ర ప్రమేయం ఎక్కువ. సన్నివేశాల్లోనూ, సంఘటన ల్లోనూ మనుషులే ఆలోచిస్తారు, కదులుతారు, తిరుగుతారు, ప్రవర్తిస్తారు!

6.1. పాత్రచిత్రణ

“*క్రద్రల్రో సంఘర్షణతో సంబంధంలేని సంఘటన ఉండదు. అలాగే సంఘటనతో సంబంధం లేని పాత్ర ఉండదు. కాబట్టి 'సంఘటని, సంఘర్షణ) “పాత్ర ఒక అవిభాజ్య త్రయం. ఈ మూడు అంశాలూ ఒకదాన్నొకటి ప్రభావితం చేసుకుంటూ ముందుకు సాగుతాయి” అంటారు వల్లంపాటి వెంకట సుబ్బయ్య.

పాత్రల చర్యలవల్లనే ఉత్మంర ప్రోదిెచేయబడుతుంది. “పట్టు (సంఘర్షణ, బిగింపు సాధింపబడుతుంది. విడుపు కూడా పాత్రల ప్రమేయంతోనే సాధ్యమవుతుంది.

బిఎస్‌ కథల్లో ఈ విధమైన నైపుణ్యాన్ని గమనిస్తాము. రాత్రిపూలు” కధలో ఒక ఘట్టాన్ని చూడండి.

“మొదటిసారిగా ప్రమీలకు సందేహం కలిగింది. రమేశ్‌ అన్నయ్య కుటుంబం కోసం చాలా చేశాడు. సమాజం కోసం కూడా చాలా చేశాడు. రకరకాల ఉద్యమాల్లో తిరిగాడు. ఎన్నో ఉద్యమాలు తానే ముందుండి నడిపాడు. నవ్య కధాశిల్సి బి.ఎస్‌.రాములు త్‌

ఉద్యమం ఒక నిర్మాణ రూపం తీసుకోగానే క్రమంగా నాయకత్వ పోటీ నుండి తప్పుకునేవాడు.

పోటీ బడ్డం అతని స్వభావం కాదు. పోటీనుండి తప్పుకోవడం అతని సహజ లక్షణమైపోయింది. పోటీ నుండి తప్పుకొని తనదైన దారిలో కొత్త దారి వేసేవాడు.

'రాజ్యం'ను ఈ పోటీలో గెలుచుకోవడం యిష్టం లేదు. పోటీపడి గెలుచుకోవడం నామోషి అనిపించింది. తన ప్రేమను, యిష్టాన్ని ఉదాసీనతగా మార్చుకున్నాడు.

రాజ్యం తన (ప్రేమను వ్యక్తం చేయలేకపోయింది. పైగా మీ '“అన్నయ్య' (ప్రేమించటం మానేశాడని రాజ్యం తనతో గొణిగింది. తప్పుపట్టింది. పోటీపడి (ఢ్రేమిస్తున్న లక్ష్మణ్‌ను (ప్రేమించానంది. పెళ్ళి చేసుకుంది.

అప్పట్నుంచి పోటీపట్ల, పోటీ పరీక్షల పట్ల అన్నయ్యకు ఆసక్తి పోయింది. అనుకోకుండా వచ్చిన ఉద్యోగంతో సరిపెట్టుకుని అందర్నీ యింతవారిని చేశాడు.”

పాత్ర చిత్రణలో ఇది పరోక్ష పద్ధతి. రమేశ్‌ పాత్రని చెల్లెలు ప్రమీల ద్వారా చిత్రించారు రచయిత. తన మనోభావాల్ని చెబుతూ, అన్నయ్య త్యాగాన్ని పఠితకు తెలుపుతోంది చెల్లెలు. జరిగినగాధ వలన , రమేశ్‌ వ్యక్తిత్వం వలన పాత్ర చిత్రణలో ఇర్జత వెల్లివిరిసింది. కథకుని 'చేయితిరిగిన తనం' ఇది!

దీనికి భిన్నంగా “రియల్‌ ఎస్టేటొ కథలో మల్లయ్య పాత్రను బి.ఎస్‌. ఒక ఆత్మీయతా ముద్రతో - ప్రత్యక్ష పద్ధతి పాత్ర చిత్రణని మనముందు నిలుపుతారు. సదువుకోనన్న కొడుక్కి శతవిధాల సదువు విలువ గురించి చెబుతాడు. 'సోషలిస్తు ఊహల్లో పడి వర్దదృక్పధం పేరిట తాను ఎంత

్‌ రం ౧ కోల్పోయాడో! అనే ఆత్మానుశీలనంతో గతం గుర్తు చేసుకుంటాడు. ఆ గతమంతా

• సైద్ధాంతిక సామాజిక వింగడింపుతో మల్లయ్య మననధారలో కదులుతుంది.

“కులం మానవ సంబంధాలకు విలువలు కట్టి వ్యాపారం చేస్తుంది. నాది ఫలానా కులం కన్నా పెద్ద కులం అనుకునే ప్రతివాడూ ఒక రియల్‌ తగ విహారి

ఎస్టేట్‌ వ్యాపారే. ఈ వ్యాపార సూత్రాల్ని సూత్రీకరించిన అర్ధశాస్త్రవేత్త మనువు. ఆచరణలో ఉన్నదాన్ని లిపిబద్ధం చేసినందుకు మనకు మనువు మీద కోపం ఎందుకు? అతన్నాక పస్లేటోలా, అరిస్టాటిల్‌లా అర్థశాస్త్రంలో భాగంగా అధ్యయనం చేయాలి. అతని సూత్రాల్ని అధ్యయనం చేసిన కొన్ని శూద్ర కులాలు తమ కులాల ధరలూ విలువా పెంచుకున్నాయి. కమ్మ, రెడ్డి, వెలమ వగైరా యీ పనే చేశాయి. మిగిలిన కులాలూ యీ పనే చేయకతప్పదు. తమ కులం విలువ పెరిగేదాకా తనకీ కష్టాలు తప్పవు. ఇప్పుడు తాను తన కులం విలువ పెంచాల్సిన చారిత్రక దశలో ఉన్నాడు. తద్వారానే కులాలన్నీ సమానమవుతాయి. అన్ని కులాలూ సమానమైతే కుల సమస్య ఎక్కడుం టుంది? ఇలా వేల వళ్ళ సమాజాన్ని మార్చాలనుకునే వాడు తన కులం కోసం పోరాడే వాడిగా రూపం కన్పించడం ఈ దేశంలోని వైచిత్రి అనుకు న్నాడు మల్లయ్య,

వర్గ దృక్పథంతో ఎన్ని కోట్ల మందిని ఆర్గనైజ్‌ చేసినా కమ్యూనిస్టులు ఆయా వర్గాల, మతాల ప్రజల మధ్య కులం, మతం తాలూకు అంతరాలు పోగొట్టలేకపోయారు. అన్ని కులాలూ సమానమే అనే దృక్పథాన్ని ప్రజలకు అలవరచలేకపోయారు. అందువల్లే రైతాంగ కార్మిక వర్గాల్లో, ఉపాధ్యాయ ఉద్యోగ వర్గాల్లో కుల ప్రసక్తిలేని పెళ్ళిళ్లు సర్వసాధారణం కాలేకపోయాయి. ఈ దేశంలోని మనుషులు ముందు ఆయా కులస్టులు - ఆ తర్వాతే మనుషులు అని యిలా ఎప్పుడో ఒకప్పుడు ఏదో ఒక విషయంలోనైనా స్పష్టం చేసికొం టూనే వున్నారు. కులం వదులుకోలేని అగ్రకులాల వారి మధ్యతరగతి సంస్కృతే తమ సంస్కృతి అని భ్రమ చెందారు. వారి కథలు, కావ్యాలు, కష్టాలు, కన్నీళ్ళే తమవీ అనేకుని సచిత్ర వార పత్రికల్ని తెగ చదివారు. తామిపుడు కులం వదులుకునే మధ్యతరగతి కార్మిక వర్షాన్ని రైతాంగాన్ని ఉపాధ్యాయ, ఉద్యోగ వర్గాన్ని నిర్మించాలి. అపుడే కులాధిక్యత అనే “రియల్‌ ఎస్టేట్‌ వ్యాపారం అదృశ్యమవుతుంది. వందల ఏళ్ళ యీ సాదా సత్యాన్ని తిరిగి కొత్తగా కొత్త రూపంలోంచి గ్రహించడానికి తనకు పాతికేళ్ళ జీవితాను భవాలు కావాల్సివచ్చాయే అని కొంచెం సిగ్గుపడ్డాడు మల్లయ్య. నవ్య కధాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు ఖగ

మల్లయ్య తాను యిన్నేళ్ళు కోల్పోయిందేమిటో తెల్సుకున్నాడు. ఈ

ఉద్యమాలేవో యిన్నాళ్ళు తనవాళ్ళ కోసం చేసి ఉంటే తండ్రి ఎంత సంతోషించే వాడో, వర్గ దృక్పథం పేరిట తాను కొనసాగించిన స్నేహం, ప్రేమ, సంస్కృతి, మర్యాద, త్యాగం, ఉద్యమాల నిర్మాణం అంతా కొత్త రూపంలో కొనసాగుతున్న శ్రామిక కులాల వెట్టి చాకిరీయే. అది సమాజానికో, యితర వర్షాలకో చేస్తున్న వెట్టి చాకిరీయే. అందువల్లే త్యాగాలెన్ని చేసినా పాలసీ నిర్దాయక నాయకత్వం శ్రామిక కులాల చేతుల్లోకి రాలేకపోతున్నది. అందువల్లే కావచ్చు. తమ త్యాగం, సహచర్యం ఎదుటివారిలోని కులాధిక్యతా భావాన్ని తొలగించలేకపోయింది. పైగా తమ త్యాగం, సాయం, (ప్రేమ పొందాక వారిలో అంతకు ముందులేని కుల అహంకారం కొత్తగా తల ఎత్తుతోంది. తన సాయం పొంది 'పైకొచ్చిన అచ్యుతరావు, రాజరెడ్డి కూడా... ఇలా ప్రతీ తరంలో కొత్తగా పుట్టి కొత్త రూపొల్లో ఆదరించబదకపోతే కులాధిక్యత ఏనాడో అదృశ్యమై ఉండేది... నిట్టూర్చాడు మల్లయ్య,”

ఇదంతా మల్లయ్య పాత్ర బాహ్యంతర చిత్తవృత్తికీ, ఆయన జీవన

గమనంలోని సరళరేఖలకీ, వక్రరేఖలకీ రూపకల్పన,

అందుకనే, “ఒక అవస్థనిగానీ, ఒక అనుభవాన్నిగానీ, ఒక్ర వైచిత్యాన్ని

గాసీీ ఒక్ర మనస్తత్వాన్ని గానీ చిత్రిస్తుంది కథా అన్నారు హితతశ్రీ . ఇదంతా వేస్తు కేంద్రంగా ఇతివృత్త వలయంలో, పాత్ర ప్రర్రంగా జరుగుతుంద్రి. పై పిన కథాభాగాల్ని చదువుత్త హితశ్రీ న రుంటే ముక్లయ్య పాత్ర ద్వారా - గ గ శతకం కావటాన్ని చూన్సన్చు. ఇదే బి.ఎస్‌, ప్రాత్రచిత్రణలోని బెన్నత్యం. స్తా పాత్ర చిత్రణలో “వచ్చీపోయే' అతిథిపాక్రల్పు ఇవన్నీ ప్రసక్తాను ప్రసక్తంగా తగులుత్ర్వ్వా. పాత్రలు =, వారంతా కూడా రక్తమాంసాలడ్రో నందన వసరసు నిండు మనసులే. కథతో అంతో ఇంతో ప్రమేయం వున్న వారే మనుషులే, వలన కథలో ఒక మలుపో, ఒక ముఖ్య స్త భవమో న (“త ప్రమేయం

• జరుగుతుంది. అంతవరకే ఆ పాత్రల కార్య శీలత గల ధాన ఆల్రో్యన్లో =: “ప్రస్తావన! తలిగ్రి విహారి

'మలి యవ్వనం' కథలో ప్రభుత్వోద్యోగం చేసి పెన్నన్‌తో రిటైరయ్యాడు విశ్వనాధం. ఈయన పెన్నన్‌ ఉన్నవారినీ, లేనివారినీ తులనాత్మకంగా - తన తలపుల్లో నింపుకుంటాడు. ఆ సందర్భంలో - రిటైర్డ్‌ లెక్చరర్‌ గాజుల నారాయణ, సింగరేణిలో వీఆర్‌ఎస్‌ తీసుకున్న లక్ష్మయ్య, బ్యాంక్‌లో రిభైరైన రామాచారి, ప్రిన్సిపాల్‌గా రిటైరైన అనంతం, రాధాకిషన్‌, సుధాకర్‌, ఇంకా రాజేశం, నారాయణ, వద్దేపల్లి వెంకటేశ్వర్లు... తలపుకొస్తారు. తన పరిస్థితీ, పెన్ష్నన్‌లేని వారి భవిష్యత్తు గురించీ ఆలోచిస్తూ వుంటాడు.

అసలు కథ - ఆయన పనిలో పడటం, మలి యవ్వనాన్ని పొంది శేష జీవితాన్ని ఆనందమయం చేసుకోవటం! ఆ కథాంశాన్ని ఈ చిన్న పాత్రల న్నీ ప్రచోదితం చేస్తాయి! ఇంకా ఎన్నో కధల్లోనుంచీ ఇలాంటి ఉదాహరణ ల్ని ఇవ్వవచ్చు.

6.2 సంభాషణ ళొచిత్యం

సంభాషణలు పాత్రల నైజాన్స్సీ స్వభావాన్నీ ఆంతర్యాన్నీ అంతక రణనీ, సమయ సందర్భాల తీవ్రతా సొంద్రతల్నీ - ఆయా పరిస్థితుల్లో పాత్రల భావోద్వేగాల్సీ స్పందనా (ప్రతిస్పందనల్నీ వ్యక్తికరిస్తాయి. 'మూడ్‌ొనీ సూచిస్తాయి. కంరస్వరాన్నీ వినిపిస్తాయి. సంఘర్షణని తెలుపుతాయి. తెలివిత్రేటల్ల్మీ మేధా పరిణతినీ, నిర్ణయసామరాన్నీ కూడా తెలియజ్లే స్తాయి. ఒక సంక్షిష్ట స్థితిలో, ఒక కీలకదశలో మనుషులు తమను తామ్లు ఏల్ర ఆవిష్మరించుకుంటారో తెలిసేది సంభాషణల ద్వారాణ. లు మాట్లాడుత్తుంట్రే, సమాజ్రంల్రోని మనుషులు మాట్లాడుతున్నట్లు వుండాలి. అప్పుడే సహజత్వం ఉట్టిపడుతుంది. లేకపోతే కృతకంగా ఉంటుంది. అందువలన సంభాష్ట్తా శిల్పానికి కథాగమనంలో ఎంతో ప్రాధాన్యత ఉంది.

సంభాషణా చాతుర్యంలో బి.ఎస్‌. సిద్ధహస్తుడు.

మళ్ళీ ఒక్కసారి “బతుకు నేర్పిన పారం కథనే గుర్తు చేసుకోవ్యా ఆ కధ స్పృస్తమూ సంభాషణల్లోనే సాగింది. నవ్య కధాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు ంం

అటు వస్తు శిల్పాల బెన్నత్యం, ఇటు కేవలం సంభాషణా కెచిత్యం - ప్రోది చేసుకున్న కథ కనుక, దాని గుణవిశేషాల్ని ఈ పుస్తకం పఠితలు కూడా ఆనందించేందుకు వీలుగా మొత్తం కధని అనుబంధంగా అందించాను. చదవండి. పరిశీలించండి. దానిలోని “అనిర్వచనీయతిని అనుభవించండి!

కధాకధనంలో ప్రతి కదలికలోనూ ఎక్కడో వొకచోట - పాత్రల మధ్య సంభాషణ అనివార్యమవుతుంది. ప్రతి కథలోనూ సంభాషణల ప్రమేయం, అవశ్యకత ఉంటాయి. కనుక, ఉదాహరణల్ని చూపలేను.

అయితే, బి.ఎస్‌. కథా సంభాషణల్ని చూస్తే చా సో తన రచనా పద్ధతి గురించి రాసుకున్న వాక్యాలు గుర్తొస్తాయి. ఆయన అంటాడు,

“నేను చిన్నప్పట్నుంచీ ఒకటి చేశేను. మనుషుల్ని పరిశీలించడం, మనుషుల తాలూకు ్రవృత్తులూ అవీ తెలీడానికి మనుషులు మాటాదకుంటూ వుంటే మనకి బోధపడుతుంది. చాలా లోతైన విషయాలు తెలుస్తాయ్‌ దీనివల్ల. ఆ విధమైన మాస్‌ అబ్జర్వేషన్‌ చేశాను. తరవాత, లోకంలో మనం తిరుగుతుంటాం కదా! ఎవరు ఏం మాటాడినా పరిశీలిస్తూ వుంటుంది బుద్ధి. ఆ విధంగా మనుషుల్ని చూసే రాశేన్‌ తప్ప పుస్తకాలు చదివి కాదు. భాష కూడా అంతే. పుస్తకాల భాష కాదు. ఇప్పుడు చలం రాసిన భాషే నేవ్రాయను. గ్రాంధికవేం కాదు. వాడుక భాషలో రాసిందీ నేను రాయను. నా చెవితో నేను గేదర్‌ చేసిందే రాస్తాను. ఈ భాషంతటికీ కారణం చెవి లాగిందే. శబ్దమూ అద్ధమూ కూడా చెవి లాగుతుంటుంది.”

ఇది సరిగ్గా బి.ఎస్‌. రచనా నిబద్ధతకి కూడా వర్తిస్తుంది!

700 విహారి

గా క్‌ బి.ఎస్‌. కథల్లో అల్ల ఎ ఆర్ష న సంఘర్షణ వర్దనలు | సాధారణంగా కథలో - వ్యక్తుల మధ్య సంఘర్షణ కలుగుతుంది. సంఘానికీ, వ్యక్తికీ మధ్యన కూడా ఈ రాపిడీ, ఒరిపిడీ కలుగుతుంది. ప్రత్యేకించి సంఘనియమాలకీ - మనిషి సిద్ధాంతాలకీ, నిబద్ధతలకీ, ధోరణు లకీ, విశ్వాసాలకూ - మధ్యన ఎక్కువసార్లు ఘర్షణ మొదలవుతుంది. వృద్ది చెందుతుంది, పర్యవసానాల్ని తేలుస్తుంది. 7.1. సంఘర్షణ

రెండు భిన్న దృక్పధాలనుంచీ సంఘర్షణ జనిస్తుంది. రెండు పరిస్థితుల నుంచీ సంఘర్షణ పుడుతుంది. రెండు భిన్న ధోరణులనుంచీ కూడా సంఘర్షణ ఆవిర్భవించవచ్చు.

వీటికి భిన్నంగా - ఒక మనిషి మానసిక స్థితిలో అనేక వైరుధ్యాల వలన కూడా అంతరంగ సంఘర్షణ రగిలి, వేదన కలిగించి, బాధించి, కొన్ని నిర్ణయాలు తీసుకునేందుకు ప్రేరేపించవచ్చు.

ఈ సంఘర్షణల స్టితికీ, గతికీ - ఉదాహరణలుగా నిలిచే చాలా సందర్భాలు బి.ఎస్‌. కధల్లో దర్శనమిస్తాయి. పాఠకుని మేథకు పని కల్పిస్తాయి. కధా కధనంలోని ఉత్మంఠకి పట్టు కొమ్మలవుతాయి. పఠితలో అనుభూతి తీవ్రతకి కారణాలవుతాయి.

ఒకటి రెండు ఉదాహరణల్ని చూద్దాం. చేయూత కథ

అరుణ ఎస్సెస్సీ అయిపోయింది. ఇంటర్‌లో చేరాలి. అయిదో తరగతి నుండి ప్రభుత్వ హాస్టల్లో ఉండి చదివింది. చదువు బందు పెట్టిస్తానంటున్నాడు నవ్య కధాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు 707

వ్‌,

య తండ్రి పోషయ్య. తల్లికి కూతురు చదువుకోవాలనే వుంది. కానీ, భర్త చెప్పె మాటల్నీ వింటుంది నిజమేగా అనిపిస్తుంది. ఇదీ సంఘర్షణ చిత్రణ.

రు

“నీతోటి సరవ్వకు పెంద్లయిపాయె. నువ్వ సదువుతానంటే ఎట్లనె ఇంట్ల ఎట్ల ఎల్తది?

నాయినా ఏట్లన్న ఆర్నెల్లు కష్టపడుండ్రి. స్కాలర్‌షిప్‌ వస్తది నేను ఉద్యోగం సంపాయించి తమ్మున్ని బాగ చదివిస్తనే”

'మనిండ్లల్ల ఆడపిల్లగాన్లు నీ అంత గూడ ఎవలు సదువలే. వాల్లకు లేకనా? మనం సదువుకుంటె ఊర్లె ఎవలూ ఓర్వరు బిడ్డా! ఆర్థిక భారం కన్నా సాంఘిక భారం, సాంస్కృతిక అణచివేత కుంగదీసి వెనక్కి గుంజుతున్నది.

అరుణ వాదించి ఓిడిస్రోం్చు ప్రద్భేసింది. తల్లి రాజవ్వ కూడా కన్నీళ్ళు పెట్టుకుంది. తండ్రి పాలం పనికి వెళ్ళాడ్రు, క్రాబ్రేజ్రీక్రి అప్లయి చేసే డేటు రేపటికి అయిపోతుంది. అరుణ ఎటూ తోచక త్రము ప్ర నుండి పది కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న తాలూకా సెంటర్‌కు హాస్టల్‌ మ్యాట్రన్‌ను కలుస్తానని బయల్టేరింద్రి, ఫు మీ నాన్నతో నేన్స మ్రూట్హదుత్ర నువు తప్పక కాలేజీ చదువాలె. సహో నేనిస్త, సీక్సు రూం ద్రాక్ష దౌకా నాతోనే కండు. నీ కోసం. చిల్లర ఖర్చులైనా పెట్టుకోలేనా?౫ అంది లలిత్ర నిష్టూరంగా కాలిం ౯వ ఆరుణని మ్యూట్రన్స్‌ బ్య ప్రోత్సహిస్తుంది. మార్గదర్శకు

౦ గుతుంది. జీవితాన్ని గ ది నలుగురి వరుసలు సరస్వతి. ఇద్రర్రక్త వ్ర స గొదనుకున్న మేనబ్లాన్షని పెళ్ళాడలేక పోయింది పెళ్ళిలో ఇద్దరూ కలి చు యు. పేల్లలయ్యార్తు చాలాకాలానికి ఒక శ్రా, న డ్రై రు మనస్సుల కేలబోస్పుక్షున్నారు వెతలూ, కతలూ 702 విహారి

సాగినై సరవ్వకు చొరవ ఎక్కువ. నిష్కల్మష హృదయం. కలుపుగోలు తనం. తన బతుకంతటినీ అతని ముందు పెడుతుంది. అతని పక్కన అతనితో పాటు పెళ్ళికి వచ్చిన అతని భార్య కూడా ఉంది.

సరస్వతి అంత పేదరికంలో కూడా తృప్తిగా, నిండు వ్యక్తిత్వంతో జీవించడం తన భార్యకు అసూయగా వుందనిపించింది అతనికి. భార్య ముభావంగా మొహం ముడుచుకొని వుండటం అతని ఊహకి కారణం. భార్యకీ, సరస్వతికీ మధ్యన మానసికంగా బాధ పడ్డాడతాడు. అప్పటి, అక్కడి పరిస్థితి ఇలా వుంది. పాత్రకూ పాత్రకూ మధ్య సంఘర్షణ ఇది!

“మనకన్నా వెనుకబడిపోయిన వారిపట్ల సహృదయ, చేయూతనిచ్చే గుణం ఉండాలి గానీ అసూయ దేనికి” అని అనుకున్నాను.

ఇంటికి చేరాక అదే అడిగాను.

“పెళ్ళికాక ముందు సరస్వతికీ నీకూ ఏదైనా సంబంధం ఉండేదా” అంటూ నిలదీసింది మా ఆవిడ. నాకు నవ్వు వచ్చింది.

ఇన్నేళ్ళ సంసారం తర్వాత ఆమాట అడగడం నన్ను బాధించింది.

“నీక్కూడా నీ మేనబావతో అలాంటి సంబంధాలుందేవా! ఎందుకట్లా అనుమానపద్డావు' అన్నాను. అంతే. మౌ ఆవిడ వరస మారింది.

మరుసటిరోజు తన పుట్టింటికి వెళ్ళిపోయింది. ॥ అసమర్థుని జీవయాత్ర

కొన్ని సందర్భాలలో బాహ్య పరిస్థితుల వలన కధలో సంఘర్షణ వచ్చే అవకాశం వుంది. 'అసమర్శని జీవయాత్ర కథ ఇందుకు ఉదాహరణ. త్రిశంకు వర్గానికి చెందిన వేతన జీవి. బడ్జెట్‌ బతుకు. ఆ బడ్జెట్‌ ఎప్పుడూ లోటు బడ్జెట్‌, ఆ దుస్థితిలో అనేక విరాళాలూ, చందాలూ, మొక్కుబడులూ, తప్పనిసరి త్రద్షినాలూ ..! జేబులు ఖౌళీ! ఇదీ సంఘర్షణ. ఈ కథలో చివరి

య

వాక్యం . 'ధైర్యం లేని మనిషికి దండుగలెక్కువి అనేది! నవ్య క్రధాశిల్సి వి,ఎస్‌.రాములు 703

7.2 వర్ణనలు

కథానికలో వర్ణన - పాత్రల్నీ సంఘటనల్నీ సన్నివేశాల్ని వాతావర ణాన్నీ నేపథ్యాన్నీ స్థావర జంగమ పదార్దాల్నీ, స్థితిగతుల్నీ స్పృళశిస్తుంది. అయితే కథా శిల్పంలో వర్ణన గురించి చాలామంది విజ్ఞులు చాలా అభిప్రాయాల్ని వెల్లడించారు.

“వస్తువుని బట్టి వర్ణనలూ మారుతుంటాయి. కొన్ని రకాల వస్తువులకి వర్ణనలు అట్టే అక్కరలేదు. కొన్నిటికి ఓ మాదిరిగా కావాలి. మరి కొన్నింటికి కాస్త ఎక్కువగానే వుండాలి” అంటారు శీలా వీర్రాజు.

బి.ఎస్‌. తన ముందు మాటలో స్థలాభావం రీత్యా వర్దనల్ని వదిలేశానని చెబుతూ - 'కధానిక పరిమితిలో నేనున్న స్టలకాలాల, సామాజిక పరిణామాలను పరిచయం చేయడానికి, విశ్లేషించడానికి రాశాను” అన్నారు.

పాత్ర స్వరూపం - ఆకారం, వయస్సూ, రీతీ - వంటి వర్ణన కధాగతం కాకపోతే, పాత్ర ఆకృతిని పరిత సంపూర్ణంగా దర్శించలేడు. దీనివలన పాత్ర చర్యలూ, కదలికలూ - చదువరిని స్పందింపజేయలేకపోవచ్చు

అయినా - బి.ఎస్‌. తన కథల్లో అవసరమైన చోట, అవసరమైన మేరకు, సమయజ్ఞతనీ, ఉచితజ్ఞతనీ పొటిస్తూ వర్ణనలు చేయనే చేశారు. అలాంటి వాటిలో కొన్నిటిని 'ఎత్తుగడ' శీర్షిక కింద ఉల్లేఖించాను.

ఇక, బి.ఎస్‌. కథల్లో ద్యోతకమయ్యే ఒక ప్రత్యేకమైన అంశం - సామాజిక చారిత్రక పరిణామాల వర్ణన. అవును. ఆ అభిప్రాయాల, వాస్తవాల విశదీ కరణని వర్ణన అనటమే సముచితం. ఎందువల్లనంటే, ఆ వివరాలన్నీ కధలోని పాత్రగతమైనవే అయినా అవన్నీ కొన్ని సంభవాల వర్ణనలే!

వీటన్నిటినీ కొన్ని కధల్లో అలతిగా, కొన్నింటిలో విపులంగా, మరికొన్నిట విస్తరంగా, ఇంకా కొన్ని కథల్లో అతి విస్తరంగానూ గమనిస్తాము. కథలో ఇతివృత్తం రీత్యా, పాత్ర పోషణ రీత్యా వీటి ఆవశ్యకతని అర్ధం చేసుకోవాలి మనం.

704 వివోరి

బి.ఎస్‌. కథల్లో ముగింపులు తె

కథానిక ఏ ప్రాంగణంలో తిరిగినా, ఏ ఆవరణలో పరిగెత్తినా - మనిషి జీవితం గురించే చెబుతుంది. మనిషి జీవితానికి ముగింపు అనివార్యం. కథకీ ముగింపు అనివార్యం. ఎత్తుగడతో ప్రారంభింపబడిన కథాకధనం 'ముగింపుతో అంతమవుతుంది. కథ సంపూర్ణమవుతుంది. అన్ని సంఘటనల పర్యవసానాలూ, అన్ని సంఘర్షణల, 'పట్టులూ ముడులూ విడిపోయేది ముగింపులోనే. కథానిక పరిమాణానికీ పరిమితికీ కూడా అదే ఉపసంహారం. కథా ప్రయోజనం సిద్ధి కూడా అందులోనే ద్యోతకమవుతుంది. చదువరి “ఉన్న! పరిస్థితి నుంచీ సంస్కారరీత్యా, మేధో చైతన్యవిస్తృతి దృష్ట్యా 'ఉన్నత' స్థితికి చేరుకొనే అవకాశాన్ని కూడా ముగింపే కలుగజేస్తుంది.

కధ 'ముగింపు'తో కధలోని “పాత్రల ముగింపు జరగదు. వారి జీవన కావ్యంలో అక్కడికి ఒక అధ్యాయం ముగుస్తుంది. అంతే. అదే అధ్యాయం మళ్ళీ వేరే సంఘటనలతో సందర్భాలతో, సంఘర్షణలతో కొనసాగవచ్చు. అందుకనే కధానిక ముగింపులో అనేక విధానాలు కనిపిస్తాయి.

కధారచన ఉపాధ్యాయుడుగా బి.ఎస్‌ కూడా తన కధానికలకి అనేక ముగింపులు చూపారు.వాటిలో కొన్నిటిని పరిచయం చేసుకుందాం. చికాగోలో నానమ్మ

ఈ కధా సూత్రాన్ని గురించి ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే ఉర్వయుయలు! ఇగురు 116 2041142016 అంగూంయిుఅుల నానమ్మ భూదేవి- చికాగోలోని జీవనశైలికీ, మనవరాలు స్వప్న భావాల్లోని సామంజస్యానికీ తృప్తిపడి సర్దుకుపోయేందుకు సిద్ధపడింది. ఆ ముగింపు ఇలా వచ్చింది కధలో. నవ్య కధాశిల్చి బి.ఎస్‌.రాములు 700

“రిచర్డ్‌, స్వప్నలు భూదేవి చెప్తున్నకొద్దీ వీడియోలో రికార్డు చేస్తున్నారు. ఇండియా గురించి మనవరాలు స్వప్న తెలుసుకుని రాయడం ఎంతో తృప్తినిచ్చింది నానమ్మకు. ఇక అమెరికాలో కూడా ఉండవచ్చు. ఇక్కడే అంత్యక్రియలు, పెద్దకర్మలు అన్ని ఇక్కడే జరుపుకోవచ్చు అని అనుకుంది.

అలా అనుకొని ఆ రోజు హాయిగా నిద్రపోయింది నాన్నమ్మ.

“నానమ్మ చాలా మంచిది... నా పెళ్ళితోపాటు నా బిడ్డ పెళ్ళి కూడా చూడాలి. నువ్వింకా నూరేళ్లు బతకాలె నానమ్మా!” అని మెచ్చుకోలుగా అంది స్వష్న

“నీకు ఇంకా పెళ్ళే కాలేదు. నువ్వు బిడ్డను ఎప్పుడు కనాలె? నీ బిడ్డ పెళ్ళి చూడాల్నా! అప్పటికి ఇంకెట్లుంటదో... ఇంకా ఎన్ని చూడాల్నో... మునుపటికి , ఇప్పటికీ ఎన్ని మార్పులో... అన్నేంద్లు నేనెక్కడ బతుకుతనే... నీ పెళ్ళి భరత్‌ పెళ్ళి చూస్తే చాలు. తృప్తిగా చచ్చిపోతనే. .” అంది నవ్వుతూ నానమ్మ

కాలం మారుతోంది. పరిస్థితులు మారుతున్నాయి. మనుషులు మారుతున్నారు. అలాంటి వారిలో ఒకర్తె - భూదేవి! బందీ

కథానాయకుడు ఒక ఆదర్శానికీ, వాంఛితానికీ బందీయైనవాడు. అంతస్టు, హోదా, అధికారం వంటి భౌతికమైన ఎదుగుదలలో సంఖుంలోని అనేకమందిలాగా, లేక ఉన్నతంగా ఉన్నా - పెళ్ళి విషయం వచ్చేసరికీ - కులం (అనేక రూపాల్లో) సమత్వానికి నోచుకోకపోవడం, గుర్తింపు పొందకపోవటం - ఒక విషాదం. అతనేమో ఆ అవరోధాలేమీ లేని విధానంలో, సమానత్వ ప్రాతిపదికన వివాహం జరగాలనే పట్టుదలని సాగించినవాడు. ఆ పెళ్ళి జరగలేదు. వేరే ఆమెని చూసుకున్నాడు. అదీ కథ. తాను (ప్రేమించిన 'రేజుని అతను పొందలేకపోయిన తర్వాత చాలా ఘటనలు జరిగిపోతాయి.

ముగింపుని చదవండి.

706 వివోరి

“బ్రోకరు పనిచేసి మందికి తార్చి కూతురి సంపాదనకు ఎగబడ్డాడనే సూటిపోటి మాటలు భరించలేక రేణు నాన్న ఆత్మహత్య చేసికొన్నట్లు తెలిసింది. విలవిలలాడిపోయాను. ఏం చేయాలో తోచలేదు. ఇంటికి వెళ్ళి ఓదార్చితే సమస్య జటిలమవుతుందనిపించింది.

లిల్లీ వాళ్ళమ్మను పంపాలనిపించింది. మొదటిసారిగా జానకికి విషయమంతా చెప్పేశాను. “నీలో పట్టుదలే వుందనుకున్నాను గానీ నీవు మరీ ఇంత మొండి మూర్చుడివి అనుకోలేదు” అంటూ జాడించింది. నీ అహమే ఇంత జరగడానికి కారణం అని తిట్టింది. చేతులారా రెండు జీవితాల్ని నాశనం చేశావంది.

“ఇప్పటికైనా రేణుకి జరిగిన అన్యాయం సరిదిద్దు” అంటూ నీవే రేణు దగ్గరికి వెళ్ళిరా” అంది. జానకి నన్మాక్మజ్ణే తప్పు పట్టడం బాధ కలిగించింది.

నా లిల్లీకి ఈ విషయం చెప్పుకొని ఊరట పొందాలనిపించింది. లిల్లీ మల్లెపూవుగా నవ్వి “దీనికింత వర్రీ అవుతున్నావేంది బాబాయ- అమ్మ చెప్పిందాన్లో తప్పేముంది” అంది.

జానకి, లిల్లీ ఇద్దరూ నన్నే తప్పు పడ్డున్నారు. అదే నన్ను కలచివేస్తుంది. నిజంగా నేను తప్పు చేశానా? నేను క్రూరంగా ప్రవర్తించానా? వాళ్ళే నా పట్ల నీచంగా ప్రవర్తించారా? నా అహం కోసం నేను రేణును దూరం చేసుకున్నానా? జరిగిందానికి రేణు తల్లిదండ్రులు, బంధుమిత్రుల బాధ్యతేమి లేదా?

ఈ రోజు ఆర్జీవోనయ్యాను గనుక అనునయిస్తున్నారు. అదే టీచరుగా వుంటే ఇలాగే స్పందిస్తారా? ఏమో! నాకా విశ్వాసం లేదు.

ఒకటి నిజం - నేను రేణును ప్రేమించింది నిజం. నా జీవితంలో (ప్రేమంటే తెల్సుకుని హృదయం విప్పారిన క్షణాలు రేణు సన్నిధిలోనే.

రేణు ఊరికి బయళట్టేరాను. ఆ యింటికి చేరేసరికి పెద్దకర్మ ఏర్పాట్లు చూస్తున్న రేణు నన్ను పట్టుకొని భోరున ఏద్బేసింది. నాకూ దుఃఖం ఆగలేదు.” నవ్య కధాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు 70/7

“గత జలసేతు బంధనంలి మిగిలింది. సమాజం మారుతోందా? మనుషుల స్వభావాలూ, ప్రవర్తనా మారుతోందా? ప్రశ్నలు ప్రశ్నలుగానే మదిలో నిలుపుతూ కథ ముగిసింది. కొన్ని కధలకి రచయితలు పరిషారాల్ని ఏమీ వాచ్యం చేయరు. జరిగిన వృత్తాంతాన్ని బట్టి ఆచరణీయమైన మార్పుని పారకుడు గ్రహించాలి. ఇలాంటి ముగింపులు చదువరిని నిరంతర చింతన లోకి నెట్టి, దారి చూసుకోమంటాయి.! పాత చీర

కథావస్తువుని ముందే చూశాం. దెబ్బ తింటున్న మానవ సంబంధాల వైచిత్రినీ, ఈనాటివారు తల్లి దండ్రుల పట్ల చూపుతున్న నిరాదరణనీ చిత్రించిన కథ.

కథాంతాన్ని అనుభూతి (ప్రేరకం చేస్తూ ఇలా అన్నారు బి.ఎస్‌.

“ఎక్కడికో పోయిన లింగయ్య వచ్చి పాతసామాను గుట్ట లేకపోవటం చూసి అవాక్కయ్యాడు. “ఈ సామాను ఏమైందే” అంటూ ఒక్కసారిగా అరిచాడు లింగయ్య. తన అనుభూతులు, అనుభవాలు, జ్ఞాపకాలన్నీ ఎవరో ఊడ్చి పారేసినట్లనిపించింది.

“మూడు నెలల దాకా లావణ్య యిక్షన్నే వుంటది గదా. ఇల్లు సాలలేదు. మీరు ఇంటెనుక రేకుల కింద పడుకోన్రి. మీ కోసం వచ్చే సుట్టాలు బాలెంత ఉన్నకాడికస్తే ఎట్లో అంది కళావతి. ఎంతో నొచ్చుకుంటూ చేసేదిలేక తమ పాతబట్టలు, మంచం తీసుకొని యింటెనుకకు నడిచింది రాజేశ్వరమ్మ.

“పోతనే అమ్మాయీ” అంటూ వీరయ్య మామ వెళ్ళిపోయాడు. లావణ్య బాలెంతమంచం ముందు గదిలోకి మారింది.”

ఈ వీరయ్య రాజేశ్వరమ్మ మేనమామ. కథాబిందువైన రాజేశ్వరమ్మ తొమ్మిది గజాల పెళ్ళిచీరని స్వయంగానేసి ఇచ్చినవాడు!

ఇవ్వాళ మౌనప్రేక్షకుడుగా ఆ ముసలి దంపతుల దురవస్థ గ్రహించి, సెలవు తీసుకున్నాడు. ఆయన దుఃఖోద్విగ్నతకి మరే మాటలూ చాలవు! 700 విహారి

1991-2000 దశకంలో తెలుగులో వచ్చిన మహామహా గొప్ప కథల్లో మరీ గొప్ప కథగా పరిగణింపబడవలసినది ఈ “పాతచీర*! వరుసలు

“వరుసలులోని కధ చెప్పాను. ఒక్క తీరుగా తిరగని కాలచక్రం చాలా దృశ్యాల్ని చూస్తుంది. చూపిస్తుంది. ఈ కథలో కథానాయకుడికి ఎదురైన దృశ్యాలూ విలక్షణమైనవి. కథాంతంలో అతని భార్య - ప్రవర్తననీ, మాటతీరునీ, మనస్తత్వాన్నీ - ఎలాంటి విశ్లేషణలూ లేకుండా రచయిత ఎంత ఆలోచనా ప్రేరకమైన ముగింపుతో చిత్రించారో చూడండి.

“మనకన్నా వెనుకబడిపోయిన వారి పట్ల సహృదయత, చేయూతనిచ్చే గుణం ఉండాలికానీ అసూయ దేనికి” అని అనుకున్నాను. ఇంటికి చేరాక అదే అడిగాను.

“పెళ్ళి కాకముందు సరస్వతికీ నీకూ ఏదైనా సంబంధం ఉండేదా” అంటూ నిలదీసింది మా ఆవిడ. నాకు నవ్వు వచ్చింది. ఇన్నేళ్ల సంసారం తర్వాత ఆ మాట అడగటం నన్ను బాధించింది.

“నీక్షూడా నీ మేనబావల్లో అలాంటి సంబంధాలుందేవా! ఎందుకట్లా అనుమానపడ్డావు” అన్నాను. అంతే మా ఆవిడ వరసమారింది. మరుసటి రోజు ఆమె తన పుట్టింటికి వెళ్ళిపోయింది!”

కథాశిల్చిగా బి.ఎస్‌. ఇక్కడ తన రచనా నైపుణ్యాన్ని ఇలా చూపారు. మలుపులు

(పేమ గురించిన ఆదర్హాలూ, ఆశలూ - ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థ కల్పిస్తున్న విషాదాలకు గురయి ఎలా నశించిపోతున్నాయో తెలిపారీ కధలో. సెంటిమెంట్స్‌కీ, జీవన దృక్పధానికీ, మానవీయ భావనలకీ, సున్నితమైన భావోద్వేగాలకూ తావు లేని ఒక వాతావరణాన్ని కల్పించింది- ప్రపంచీకరణ పరిణామం.

ఈ కథలో ఒక ప్రేమికుడు ఎదుర్కొన్న విషాదం ఇలాంటిదే. కథ ముగింపులో ఒక కొసమెరుపుని మలిచారు రచయిత. అయితే చివరలో నవ్య కధాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు 709

తనను ఒకరు నిరాకరిస్తే మరొకరు ఆరాధిస్తున్నారనే వాస్తవం తెలిసింది! చూడండి.

“మా అమ్మ, చెల్లె ఎంతో కష్టపడి, తినీ, తినక, రోజంతా బీడీలు చేసి నేను చదువుకోవాలని పంపిస్తున్న పైసలివి. బస్సు దొరక్కపోతే నడిచేపోతా!”

“ఒరే ఆరవింద్‌! కన్నీళ్లు తుడుచుకోరా! నా చెల్లెలు సావిత్రి నిన్ను (పేమించినందుకు నీలా ఏడుస్తూ కూర్చుంటే కష్టపడి పైసలు పంపునా? అపుడు నా గతి నీ తమ్ముడి గతి అయ్యేది. నేనిలా చదువుకోగలిగేవాడినా? సావిత్రిలా జీవితాన్ని నిబ్బరంగా అర్ధం చేసుకో. వాస్తవ జీవితాన్ని గ్రహించు.”

అంటూ వచ్చినంత వేగంగా వెళ్ళిపోయాడు విక్రాంత్‌. తన చెల్లెలు భగ్న(ప్రేమ గురించి విక్రాంత్‌ మాట్లాడిన మాటల అంతరార్ధం మెడిసిన్‌ చదువుతున్న అరవింద్‌ మూడ్‌కు అర్ధం కాలేదు.

రాధ అతన్ని నిరాకరించి మరొకర్ని పెళ్ళి చేసుకోబోతున్న విషయమే అతనికి ప్రపంచం మునిగిపోయే సమస్యగా కనపడుతోంది. తాను నిరాకరించడం వల్ల సావిత్రి కూడా తన కలలు చెదిరి యిలాగే బాధపడిందని అరవింద్‌ గ్రహించలేకపోయాడు.”

-ఇప్పుడు గ్రహిస్తాడు. ఆశావహ దృక్పధం అతన్ని సత్యాన్వేషణ వైపు నడుపుతుంది! అదే కధాత్మ! ప్యారసైట్స్‌

కథ ఇతివృత్తం గురించి ఇంతకు ముందు అధ్యాయాల్లో వివరించాను. పిల్లల పెంపకంలో తల్లిదండ్రులు చేసే నిర్వాకం - ఆ పిల్లల్ని దౌర్భాగ్య స్థితిలోకి నెడుతుంది. వచ్చీరాని వయస్సులో వారిమీద ఏర్పడే ప్రభావం చాలా 4660 5621696 గా వుంటుంది.

ఈ కధలో అందుతున్న చిత్రమైన పరిణామాన్ని చదవండి.

“సౌందర్య వాళ్ళనాన్న చనిపోయాడని వెంటనే రమ్మని ఫ్రెండింటికి ఫోన్‌ రావడంతో హుటాహుటిన తయారయ్యాడు శ్రీకాంత్‌. 770 విహారి

అతుల్‌, హిరణ్‌లు టీవీల వద్ద కూర్చున్నారు. “తొందరగా రెడీ అవ్వండి” అని తొందర పెట్టాడు శ్రీకాంత్‌.

“సారీ దాడీ! క్రికెట్‌ మ్యాచ్‌ నడుస్తుంది. పైగా దేంజరస్‌ డెవిల్‌ సీరియల్‌ మిస్సవుతుంది మేం వంట చేసికొంటాం. లేదా సతీష్‌ వాళ్ల మమ్మీ యింట్లో భోంచేస్తాం. మీరు వెళ్లండి అన్నాడు అతుల్‌.

“చచ్చిపోయిన వాళ్లంటే నాకు భయం డాడీ! చచ్చిపోయాక తాతయ్య డేంజరస్‌ డెవిల్‌ సీరియల్‌లోలా మారతాడా డాడీ!” భయపడ్డూ అడిగాడు హిరణ్‌.

శ్రీకాంత్‌కు ఒక పక్క దుఃఖం, మరో పక్క కోపం..!”

అంతకంటే నిస్సహాయతకి రూప ప్రదర్శనం ఏముంటుంది కనుక! స్వయం కృతాపరాధానికి మూల్యం చెల్లించాలి కదా!

నాణేనికి మరో వైపు చూస్తే - ఈ కథలో ఈనాటి పిల్లల 5102202653, 51200653 తెలుస్తాయి. టెక్నాలజీ తెచ్చిన అవకాశాలకీ, ఆకర్షణలకీ లోనైన పిల్లల ప్రవర్తన వారిని ఏ తీరాలకి చేర్చనున్నదో అనే బాధ, విచికిత్స కూడా కలుగుతాయి! ప్రశాంతం

కధానికగా చదువరి అంతఃకరణని కుదిపే రచన ఇది. “బట్టకు పొట్టకు నడిచే' బతుకు బరువుని మోసిన నేతన్న - రాపోలు ఎల్లయ్య, అతని బిడ్డ, అల్లుడు లక్ష్మణ్‌ గాధ. బొంబాయి మిల్లులు మూత, భివాండి వలస కార్మికుల వెతలు, పని పోవటం, అల్లుని ఆత్మన్యూనతా, నిరాశ... తమ చేతుల్లో బాహిరమైన సంఘపరిణామాలు కొందరు (శ్రమజీవుల ఆంతర వ్యథలకు, ఛిద్రజీవన విషాదాలకు ఎలా కారణమవుతాయో చూపిన కళాత్మక, కథాత్మక సృజన ఇది.

ఈ కథ ముగింపు చదివి పరిత అంతర్ముఖీనతతో వేదన పడతాడు. అంతేగాక, అతని గుండెమీద, సన్నని మేకుతో గీరిన మూగ విలాపాన్నీ అనుభవిస్తాడు. ఇదీ ఆ ముగింపు! నవ్య కధాశిల్చి బి.ఎస్‌.రాములు 777

డీలు

“విమల బీడీలు చేస్తుంది. గదే సంపాదన మీద ఇల్లు గదువాలె. బీథలు

నేర్చుకో. అకు కత్తిరియ్యి. అంటే ఇగ గదొక్కటే తక్కువ... అ డేది సంసారం ఎట ఎల్లదీసుడో అర్ధం కా మీ

పెట్టిండు లక్ష్మణ్‌. విమల సం ట్ల స గాలాలు

“ఏం పని చేయవా?” అని విమల ఊకె గులిగితే నాలు తీసుకొని చేపలకని బయల్దేరిండు లక్ష్మణ్‌. మ

చేపలు బాగనే దొరిక్షినై. తోవలో అది చూసిన బెస్తోల్లు ఊర్ల బషకాద పెట్టిను. ఆ చెరువును వాల్లె గుత్తకు తీసుకున్నరట. ఆ చెరువు కంద ఆ ండుగ చాపలు గూడా మావే అన్నరు, కాళ్ళు పట్టుకొని వాల్ల సంగా కట్టి బయటపడ్డడు లక్ష్మణ్‌. హు

“అట్ల సైకిల్‌ పోగొట్టినవు. ఇట్ల దండుగు కట్టినవు. నువ్వు ఏ చేసినా ఇగ గింత్తే ఉన్నకాడ్ర సప్పుడంట క్రూన్సః అన్నది విమల.

అల్లుడు లక్ష్మణ్‌క్సు భ్రంత్రా అయోమయంగా వుంది. డు

ఈ భూమి, నీర, చెరువు, అడవి, చెట్టు. కట్టెపుట్ట ఏదీ తనది కాదు.

ఈ ప్రకృత్తి ఏంత్ర అందమైనద్రో,..

ఈ పల్లె ఎంత్ర 'ప్రశాంతమైనదో...

కౌని ఇంద్రుల్రో తనకేమి చెందదు...

ఈ గాలి క్రూద్దా తనదవునోక్రాద్రో_

ఈ చెట్లు చ్చేన్సల్టు పక్షులు చ్లేల్చు పొలాలు

చెరువులు వల్లీ తనవి కార్య _

ఈ పల్లెన్స ఎట్లా 'ప్రేమించాలె

ఈ పల్లెల ట్ల వుండాలి,

ఇన్నాళ్ళు ఆ ఉద్యోగం తమద్ది అనుకున్నద్హ

ఆ ఉద్యోగం పోయింది. ఉద్యోగ ఫేద్రత క్షూద్దా పోయింది.

తనకు జీవిత్రంల్రః మిగిలింద్రేమ్సిి ఈ పాత్ర ఇల్లాక్షట్రేనా? 772 వివోరి

తన జీవితం ఇక అంతా ప్రశాంతమే. అల్లుడు లక్ష్మణ్‌ రోజూ ఆ వూరి చెరువు కట్టమీదో, ఈదుల్ల మర్రి కిందో వెల్లకిలా పడుకుంటడు.

“నాన్నా అమ్మ అన్నం తినరమ్మంటుంది” అని పిల్లలు వస్తే పోయి కాస్త తింటడు. మల్లా ఏదో చెట్టు కిందకి చేరుతడు.

ఎల్లయ్యకు అల్లుని స్థితి చూసి ఏం చేయాలో తోచలేదు. తన కండ్ల ముందే ఎదిగిన కొందరి జీవితాలు... శిథిలమై విధ్వంసమవుకున్న సమాజం. బైరాగితత్వాలు సమాజ విధ్వంసాన్ని ప్రశాంతంగా భరించే శక్తినిస్తున్నాయి.

ఆ తత్వాలు ఎందుకు పుట్టినయో ఎల్లయ్యకు ఇప్పుడు అర్థమైంది. విమలకు అర్ధం కాలేదు. తండ్రిని, భర్తను చూసి ఎవరూ చూడకుండా కన్నీరు కారుస్తోంది. ఆమె దుఃఖంలో కోపం లేదు... ప్రశాంతంగా ఏడుస్తోంది.

ఆ ్రశాంతంలో ఒక నిరాశ. ఒక నిర్వేదం... అది ఒక సమాధి దశ.

రేపటిసమాజం కూడా ఇంతేలే అని ఆశలన్ని సమాధి అవుతున్న దశ

తండ్రి ఎల్లయ్య బైరాగితత్వం రాగం తీస్తున్నడు.

ఇల్లంతా విధ్వంస చిహ్నాలకు బదులుగా విషాదం ప్రశాంతంగా చిక్కగా

అభివృద్ధి పేరుతో ఆశలు రేపి, క్రమేపీ ఆ వికాసాన్ని అ...ఖి...వ్పుం దగ్గర పుటుక్కున తెంపేసి, నేతన్నల జీవన విధ్వంసానికి కారకులు ఎవరు? ఆ దుష్టశక్తుల మూలాలెక్కడ? వీటిని తరచి చూపిన ఉత్తమ కథన శిల్పం: సంపద్వంతమైన కథ 'ప్రశాంతం'. పాలమూర్‌ లేబర్‌ తిరుగుబాటు

ముగింపుని ముందే, శీర్చికలోనే వెల్లడించిన విధానానికి ఉదాహరణ. కథా ప్రయోజనాన్ని పాఠకుల మనసులో గాఢంగా నాటటానికీ, కథ ఇతివృత్తం పదే ప్రదే స్ఫురణకు రావటానికీ, ఒక సామాజిక వాంఛితాన్ని నినదించటానికీ ప్రయోగింపబడే కథాశిల్పభాగం - ఈ ముగింపు. అది ఇలా ఉంది.

“ఎవల దాల్లను సొంతం అండుకోనియ్యాలె' నవ్య కథాశిల్చి బి.ఎస్‌.రాములు 772

“ఎవల పైసలు అఆల్లకు అంగడి రేపనంగ బట్నాడ పంచాలె”

“దేనిగ్గూడ పైసలు పట్టుకోవద్దు.”

'జరమచ్చి పంటె కూలి గట్టియ్యాలె

“గుత్తెదారుగాడు దెబ్బకు దిగిరావాలె మన దగ్గరికి... మనం పని బందువెడె.”

ఒరిస్సోల్లు గూడ బందు వెడ్తనన్నరు. ఇగ గట్లయితె మొత్తం పనే వంటది. పక్క పల్లెలోల్లు గూడ డబలు కూలిత్తనన్నా “మీరు పని బందువెడ్డె గిట్ట పన్మిరమ్మంటె పోం'” అని మాటిచ్చిను.”

“ఇగ గుత్తెదారుగాడు, యింజనీరుగాల్లు గాదు ఆల్ల తాతలు గూడ దిగివత్తరు మనకాడికి.”

“ఎవడచ్చినా మనను యిగ ఎవడేం జేయలేదు.”

“అడిగినయన్ని యిచ్చెదాక పశన్దేసేదిలేదు. యింకోల్లను జెయ్యనిచ్చేది లేదు.”

“కాల్వమీది లేబరు సంగం”

“వర్టిల్లాలె”

“గుత్తిదార్ల యింజనీర్ల దవురుజెన్నం, దోపుడు"

“నశ్చించ్చాభ్రైన

“గడ్డపారలె బెదురుతాయిరా! ఈ పాలమూరు లేబరంటే

మొండిరాల్లే పగులుతాయిరా!”

కాల్వమీది పాలమూరు లేబరు జీవితాల్లో తొలిసారిగ తొంగిచూసినట్టు ఆల్ల గుడిసెల మీది ఆకాశం ఎర్రవద్దది.

కాంట్రాక్టర్‌కు, కరీంనగర్‌ కలెక్టర్‌కు, లేబర్‌ ఆఫీసర్‌కు, ఎగ్జిక్యూటివ్‌ ఇంజనీర్‌కు, మెల్లమెల్లగ విషయాలు తెలిసినయి. పరుగు పరుగున కలెక్టర్‌ సూపరింటెండెంట్‌ ఇంజనీర్‌ను పిలిపించిందు. కాంట్రాక్టర్‌ను పిలిపించి మాట్లాడుమన్నడు. హైదరాబాద్‌లో ఉన్న కాంట్రాక్టర్‌ ఫోన్‌లు కలిపిండు.” 774 విహారి

“ఆ తర్వాత ఏం జరిగింది?” అనే ప్రశ్నకు పఠిత తన అనుభవసారంతో తనకు తానే సమాధానం చెప్పుకోగలడు! కాలం తెచ్చిన మార్పు

కథాంశాన్ని ఇంతకుముందు వివరించాను. తన వారి బతుకు వెతల్ని సమీపంగా చూసి, వారికేమీ సహాయం చేయలేకపోతున్నానే అనే బాధతో పెదనాన్న భూమయ్య ముందు ఒక ప్రతిపాదన చేస్తున్నాడు మారర్భడేయులు, ఆ ప్రతిపాదనతో, దానికి భూమయ్య జరిపే వింగడింపుతో ఇలా కథ ముగిసింది. చదవండి.

“ఏదో నిర్ణయం తీసుకున్న వాడిలా మార్కండేయులు కుర్చీలోంచి ముందుకు వంగాడు. “పెదనాన్నా! ఈసారి స్కూళ్ళు స్టార్టయినంక ఒక్కసారి నువ్వు మనవణ్ణి తీసుకునిరా! వీజ్జి నేనే చదివిస్తా.”

“ఎందుకురా! నీ సంసారంలో చిచ్చు పెట్టుకునుడు. ఎవల బతుకు వాళ్ళది” అన్నాడు భూమయ్య,

“త్రాతా! వంటయిది. నానమ్మ రమ్మంటున్నది” అంటూ మనవడు పరిగెత్తుకుంటూ వచ్చాడు.

మంచంలోంచి మెల్లిగా లేచాడు భూమయ్య. యజమాని మీద ప్రేమతో అక్కడే పడుకున్న _ కుక్క భూమయ్య కాలు తనమీద పడి కుయ్యోమంది. మంచం పక్కనుంచి లేచి తోక ఊపుకుంటూ నిలబడింది. మనిషి పట్ల కుక్కకున్న విశ్వాసం తనకు లేదా? అని ఒక్కసారిగా మనసులో ఎవరో కొరడాతో కొట్టినట్టనిపించింది మార్మండేయులుకి.

“వీణ్ణి నా కొడుకుతో పాటు చదివించడానికి ఒప్పుకోకపోతే అనిత నాకక్కర్లేదే. ఎవల బతుకు వాళ్ళది. ఆమె వెళ్ళిపోతే అమ్మ, పెద్దమ్మ వీరంతా వచ్చి నా దగ్గరే ఉందురు ఎవరికి ఏమి చేయలేని ఈ బతుకు ఇంకా ఎంతో కాలం బతుకలేనే” అని కరాఖండిగా అన్నాడు మార్మందేయులు, నవ్య కధాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు 772

తాను అలా ఎన్నిసార్లు అనుకున్నాడో? ఎన్నిసార్లు రాజీ పడ్డాడో! ఎవరికి తెలుసు?” భూమయ్య తన గతాన్ని నెమరువేసుకున్నాడు. దీర్ణంగా శ్వాస వదుల్తూ అన్నాడు.

“వద్దురా! కోడలుకు ఇష్టం లేకుండా వీన్ని పెంచుకుంటే పనిమనిషి తీరుగ చూస్తది. నరకం చూపిస్తది. దానికన్నా ఈ బతుకే నయం. ఆడోల్లకు ఇష్టం లేకపోతే ఇంట్లో ఏదీ సాగది. ఇంటి పేరొక్కటే మనది. మిగిలిందంతా ఆల్ల రాజ్యమేరా... మనం పేరుకే మొగోల్లం రా!” అంటూ జీవిత సత్యాలను చెప్పుకొచ్చాడు పెదనాన్న భూమయ్య.”

అటు భూమయ్యకూ, ఇటు మార్మండేయులికి కూడా ఆర్టమైన మానసిక స్థితి, పఠరిత మనసు కూడా అదే బాధతో ఆర్థమవుతుంది. మానవ సంబంధాల్లో కాలం తెచ్చిన, తెస్తున్న మార్పు మనుషుల్ని ఎలాంటి నిస్సహాయ స్థితిలో నిలుపుతోందో- తెలిపే చిత్రణ. పరిష్కారానికి ఆవశ్యకమైనది మనుషుల చిత్తవృత్తిలో మార్పు అనే- రచయిత ఆశావహ భావన కధ లోతులనుంచీ అందుతోంది!

కధాశిల్పంలో 'ముగింపు' ప్రాధాన్యతని ఇలాకూడా చెబుతూ ఉంటారు. “ఈ కథ ఇక్కడితో ముగిసిపోతే బాగుండు” అని పఠితకు ఎప్పుడు ఒక భావన కలుగుతుందో - ఆ కథ అక్కడ ముగింపుని పొందాలి. అయితే, పఠితకు కలిగే ఈ భావనని పట్టుకోవటం ఎలా? రచయితే పఠితయె, విశ్లేషణాత్మకంగా కధని ఒకటి రెండు సార్లు చదువుకోగలిగితే ఈ గుణ నైపుణ్యం అలవడుతుంది. ఈ చాతుర్యాన్ని, కథా ఉద్దేశంతో అనుసంధానం చేసుకుని తన కధకు 'తగిన' ముగింపునిస్తారు ఉత్తమ రచయితలు. పైన పేర్కొన్న వివిధ రీతుల 'ముగింపు'లు ఉత్తమ రచయితగా బి.ఎస్‌.ని ప్రశం సార్టుని చేస్తున్నాయి! 776 విహారి

పాత్రచిత్రణ కొన్ని ప్రత్యేక పాత్రలు .

పొత్ర చిత్రణలో మనిషి స్వరూపం, స్వభావం, నడత, వర్తన, సంభాషణ, మాటతీరు, ఎదుటివారితో నిర్వహించే సంబంధ బాంధవ్యాల రీతీ, వ్యక్తులకూ పరిస్థితులకీ, సంభవాలకూ, స్పందన ప్రతిస్పందనలూ, అన్నీ ప్రాముఖ్యత

కధానికలో పాత్రపోషణ పద్ధతుల్ని గమనిస్తే సాంకేతికంగా, శాస్త్రీయంగా రచయితలు తమ నైపుణ్యానికి ఎంతగా పదును పెడుతున్నారా అని అబ్బురం కలుగుతుంది.

పాత్రల అలోచనాధోరణి ద్వారా పాత్ర యొక్క జ్ఞానవిజ్ఞానాల స్థాయి చిత్రణ జరుగుతుంది. సంఘటనల్లో, సంభవాల్లో పాత్ర చర్యలూ, ప్రతి చర్యల వివరణ ద్వారా ఆ పాత్ర స్వభావాన్ని ఆవిష్మరించటమూ ఒక పద్ధతి. కేవలం ఇతర పాత్రల వర్తన ద్వారా ప్రధానపాత్రని వర్ణించటం ఒక విధానం!

ఈ విధానాలన్నీ బి.ఎస్‌. తమ కధల్లో సమయోచితంగా నిర్వహించారు.

ఒకేసారి బిఎస్‌ రాసిన 47 కథల్నీ చదివేసరికీ, కొన్ని (ప్రత్యేక పాత్రలు మనసంతా ఆక్రమించి, కళ్ళముందు నిలుస్తాయి. అలాంటి వన్నీ కొన్ని విలక్షణతలతో ప్రత్యేక పాత్రలుగా కథా సాహిత్యంలో ఉన్నత, ఉత్తమ స్థానాన్ని సంపాదించుకుంటాయి.

ఈ అసాధారణ పాత్రలు మనల్ని వేధిస్తూ వుంటాయి. మన ఆలోచనల్ని వెంటాడుతూ వుంటాయి. మన కళ్ళముందు తిరుగుతూ, కొన్ని భావాలకు నవ్య కథాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు 77/7

అసంకల్పంగా (ప్రేరణ కలిగిస్తూ వుంటాయి. కొన్ని ఉద్వేగాల్నీ ఉద్విగ్నతల్నీ తట్టిలేపి మనసుని ఒక అనిర్వచనీయమైన అనుభూతికి లోనుచేస్తూ ఉంటాయి. బి.ఎస్‌. కథా ప్రపంచంలోని అలాంటి రెండు మూడు అసాధారణ పాత్రల్ని గురించి ఈ అధ్యాయంలో ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటాను “బతుకు నేర్చిన పాఠం” లో ఎర్రగొల్ల మల్లయ్య ఈ కధలో బతుకుని అనుభవించినవాడు- ప్రధాన పాత్ర- మల్లయ్య. ఇంత చిన్న కథను ఎంతో అనన్య సామాన్యం చేస్తూ ఇతివృత్తాన్ని పోషించిందీ మల్లయ్యే. తన బతుకు పట్టకంలోని ఒక నలుపురంగుని, సమాజంలోని అనేక వ్యవస్థల్లోని, అనేకమంది మనుషుల్లోని కారు నలుపునీ, తారునలుపునీ - అమోఘంగా కథ కేన్వాస్‌మీద వెదజిమ్మినవాడు - ఈ మల్లయ్య. మల్లయ్య పీడత వర్గ ప్రతినిధి. గొర్లని కాచుకొని పొట్ట పోసుకునేవాడు. అడవిదారివాడు. గొర్లుని మేపుకోవటం అనే జీవికలో అతనికి అడుగడుగునా పరపీడనే! అందుకనే మెత్తని పులిలా సమాజం మొత్తం మీద గర్జించాడు. అధికార జులం మీద జూలు విదిల్బాడు. యుగాల వెనక్కి వెళ్ళి మరీ - మనిషన్న వాడి మీదల్లా ప్రశ్నాశరాల్ని సంధించాడు. న్యాయాన్నీ చట్టాన్నీ, నీతి అవినీతుల్ని రచ్చకెక్కించాడు! మా తెలుగు చిన్నకథ శక్తి ఇదీ అని జబ్బ చరిచి ఛాతీ విరుచుకునీ చూపుకోగల కధ ఇది! కధానికా ప్రక్రియకి ప్రాణమైన క్లుప్తత, స్పష్టత, ఆర్టత కలిగిన గొప్ప కధ ఇది! అలాగే వస్తుపరంగా - ఈనాటికీ 040123 కాని సామాజిక స్పృహని బిందువులో సింధువులా విస్తరించుకున్న కథ! శిల్చ్పపరంగా అన్ని గుణ విభాగాల్నీ విశేషాల్నీ 'కేంద్రీకరణం' చేసుకున్న కధ. బి.ఎస్‌.మూడు కధా సంపుటాల్లోని అన్ని కథల్లోనూ తిరుగులేని ధైర్యంతో తలెత్తుకు నిలబడిన పాత్ర - ఎర్రగొల్ల మల్లయ్య! “కధానిక అంటే ఇదే! ఇంతే! ఇది మాత్రమే! ఇంతమాత్రమే! - అని చెప్పటానికి ఒక నమూనాగా చెక్కిన శిల్చ భరితమైన వాక్య సముచ్చయం - ఈ 'బతుకు నేర్పిన పాఠం"! 776 విహారి

బి.ఎస్‌.కి శతసహ(స్ర హృదయపూర్వక అభినందనలు! “వరలక్ష్మి కథలో వరలక్ష్మే!

దేనికీ ఆశపడే స్వభావం లేని వరలక్ష్మి- అందితే ఆనందించే స్వభావం వున్న వరలక్షి- ఒక గొప్ప తాత్త్వికపాత్ర. స్టిత ప్రజ్ఞా దురంధరురాలు ఆమె. ఇది కావాలనీ, అది రాలేదనీ జుట్టు పీక్ళునే ప్రీ కాదు - ఈ వరలక్ష్మి!

వరలక్ష్మి పుట్టగానే యిది నా కోడలు అని మాట తీసుకుంది మేనత్త. పెళ్ళి గురించి ఏమీ తెలియని తొమ్మిదేళ్ళ వయసులో పధ్నాలుగేళ్ళ ఆంజనేయులుతో ఆమె పెళ్ళి జరిగింది. ఆంజనేయులుకి ఎనిమిది తర్వాత చదువు సాగలేదు. కిరాణా షాపు పెట్టుకున్నాడు. మామ సాయం చేశాడు. కిరాణా షాపులోనే చాయ్‌, పాన్‌, దుకాణాలు తెరిచాడు. ధాన్యం వ్యాపారం మొదలెట్టాడు. సైకిల్‌ కాస్తా సుజికీ బండి అయింది. డబ్బు సంపాదించే కిటుకు తెలిశాక మిగతాదేన్నీ లక్ష్య పెట్టలేదు. చివరకు భార్యనీ లక్ష్య పెట్టలేదు. ఇదీ వరలక్ష్మి జీవితంలో మలుపు. పుట్టింట్లో దింపి పోయి, తప్పించుకు తిరగసాగేడు భర్త. చివరికి ఆమెకి చెవుడు నేనేలుకోను అన్నాడు.

వరలక్ష్మి మూగగా నిలబడింది. పంచాయితీలు జరిగాయి. కడకు విడాకులైనాయి. తండ్రికి గుండెపోటు.

ఈ ఏడుపుల్లో వరలక్ష్మి దుఃఖాన్ని ఎవరూ గమనించలేదు. బయటికి పంటి బిగువున అదిమి పట్టింది. కాని “చీకటి నిండిన సామాను గదిలో పాతకుండల దొంతర పక్కన ఒదిగిపోయి వెక్కి వెక్కి ఏడ్చింది! ఆమె ధీర గాంభీర్యంలో ఇది ఒక సహజాతం. మానవ సహజమైన ఉద్విగ్నత, విలాపం!

వరలక్ష్మికి రెండో పెళ్ళి అంటే తల వాంచింది. చేనేత సంఘంలో కూలికి నేసే రాజయ్యతో పెళ్ళి జరిగింది. అన్నల ఉదాసీనత. వారు పట్టించు కోలేదు. ఆమెకు పిల్లలయ్యారు. భర్తకు టి.బి. సోకింది. ఆ జబ్బుతో అతనిక ఎన్నాళ్ళో బతకడనే స్థితికి చేరిందనీ తెలిసింది.

ఇక్కడ పాత్ర చిత్రణలో - పరిసరాలకూ, పరిస్థితులకూ అనుగుణమైన వరలక్ష్మి భావోద్విగ్నతని ఒక్క వాక్యంతో రసొత్మకం చేసి, పఠిత కన్నుని నవ్య కధాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు 772

చెమరింపజేశారు బి.ఎస్‌. “నన్ను అదృష్టరాలివంటివి గదవే అమ్మా! అదృష్టం అంటే ఇదేనా?” అంటూ వరలక్ష్మి ఏడ్చింది. వరలక్ష్మి ఏడ్పును ఎవ్వరూ ఆపలేకపోయారు. “నువ్వు అదృష్టవంతురాలివేనే. కానీ నీ అదృష్టాన్ని నీకు కాకుండా ఇతరులెత్తుకుపోతున్నారు” అంటూ విలవిలలాడింది తల్లి ఎల్లమ్మ. చదువరికి కూడా కన్నుల్లో నీరు క్రమ్ముతుంది. గుండెలో కొ(ర్రు దించినట్లువుతుంది! ఇదీ పాత్ర పోషణ నైపుణ్యం! వరలక్ష్మి ఇతివృత్తం ద్వారా రచయిత జీవితం గురించి వెల్లడించదలచుకున్న సాధారణీకరణ అంశం ఉమ్మడి కుటుంబాల్లో ఆడపిల్ల పట్ల తోబుట్టువుల నిర్లక్ష్యం. తల్లిదండ్రులు ఎంత వేదనపడినా, వడ్చినా, మొత్తుకున్నా ఆమెకు అందవలసిన సహానుభూతిగానీ, సహాయంగానీ అందవు అనే వాస్తవం! “వారసత్వం” కథలో కిరణ్మయి, గంగరాజం “వారసత్వం' కధ -కాలక్రమంగా సమాజంలో నెలకొంటున్న పరిణామాల్నీ తత్మారణంగా మానవ సంబంధాల్లో వస్తున్న మార్సుల్నీ చిత్రించింది. ఆ మార్చుల్లో ఒక పెనుమార్చు - స్తీకి అందుతున్న ఆర్ధిక స్వాతంత్ర్యం. ఎమ్మెస్సీ, ఎంఫిల్‌, బిఈడి చేసింది కిరణ్మయి. గోల్డ్‌ మెడలిస్ట్‌. (ప్రస్తుతం టీచర్‌గా చేస్తున్నది. భవిష్యత్తు మీద కొండంత ఆశగల యువతి. గ్రూప్‌వన్‌ లేదా లెక్చరర్‌ అవుతాననే ఆత్మవిశ్వాసం గలిగిన యువతి. పల్లెటూరి విజయ్‌ సంబంధం తనకు వద్దంటుంది. 'పెళ్ళికాని ముగ్గురు చెల్లెంద్లున్న వాన్ని చేసుకుని నేను సుఖపడేదేముంటుంది. ఇద్దరి సంపాదనా వాళ్ల పెళ్ళిళ్ళకు, ప్రసూతులకే చాలవు” అని నిష్కర్షగా చెబుతుంది. అంతేకాదు, ముసలివాళ్ల కోసం (తాత, నానమ్మ) నా నిండు జీవితం బలి కావాలా? ” అని కూడా కుండబద్దలు కొట్టి మరీ అడుగుతుంది. ఆలోచనల్లో, ఆచరణలో, భావజాలంలో వచ్చిన తరాల అంతరాల ప్రభావాన్ని నేర్పుగా కధా శిల్పంతో ఆవిష్కరించారు బి.ఎస్‌. 720 వివారి

ఆ అమ్మాయి- గంగరాజం తాతకి ఇంకా పెద్దలైన వారికి జవాబులేని ప్రశ్నల్ని ఇలా సంధిస్తుంది.

“తాతయ్యా! నువ్వేదో పెద్ద స్వాతంత్ర పోరాటం చేసానని గర్వం నీకు. నిన్ను నువ్వు ఢడ్రేమించుకున్న స్వార్ధంతప్ప నువ్వు నిజంగా ప్రజల్ని ప్రేమించిందెప్పుడు. ఎపుడో చేసిన దాన్ని చెప్పుకొని అంతకు ఎన్నో రెట్లు మీరే సుఖాలనుభవించారు. మీ పచ్చి స్వార్ధం వల్లనే అక్కడే ఆగిపోయారు. మీరింకా పోరాటం చేసి ఉంటే సమాజం యింకా ఎదిగి ఉండేది. సర్‌పంచ్‌ పదవే నీకు గొప్పదైపోయింది. ఎమ్మెళ్లేవో, ఎం.పీ.వో ఎందుకు కాలేదు. నీ స్వార్ధం కోసం కాకపోతే పల్లెల్లో ఉన్నదంతా అమ్ముకొని కోరుట్లలో ఎందుకు సెటిల్‌ అవుతావు. తద్వారా పల్లె సమాజం ముప్పయి ఏళ్ళు వెనక్కి పోలేదా[ొ అంతేకాదు. పల్లె గురించి, పల్లె వాతావరణం, మనుషులూ పరిస్థితుల గురించీ

• ఆమె అభిప్రాయాలు విపరీతంగా వున్నాయి.

“యిక్కడ పల్లెలో యింట్లో పశువులు, కోళ్ళు, రొచ్చు. పేడ, వ్యవసాయం. సంస్కృతి -కిరణ్మయికి భరించరానిదిగా ఉంది.

ఈ వ్యవసాయమే లేకపోతే దేశంలో పాడీపంటలు ఎక్కడివి.

అన్నీ తెలిసీ కిరణ్మయి ఏమన్నది...

“తాతయ్యా! పల్లెలు ఫోటోల్లో బాగుంటాయి. చూడ్డానికి బాగుంటాయి. ఉండటానికి బాగుండవు. పట్నంలో ఉంటూ పల్లెలు అద్భుతమైనవని నేనూ కధలు, వ్యాసాలు రాస్తాను. పట్నాల్లో సకల సౌకర్యాలున్న యిళ్ళల్లో, అపార్జుమెంటుల్లో, స్వర్గం లాంటి కాలనీల్లో ఉంటూ అభివృద్ధి ఫలాలన్నీ పోటీపడి ముందు లాగేసుకుని పైకి మళ్ళీ పల్లెలు బాగుంటాయి అని వాదించేవాళ్ళను ముందుగా షూట్‌ చేయాలి తాతయ్యా!” కిరణ్మయి అన్నప్పుడు యువతరం ఆలోచనా తీరుకు వణికిపోయాడు తాను. “అయిదు నిమిషాలు కరెంటు పోతే అబ్బ ఉక్కపోత- వెధవ బతుకు, వెధవ ప్రభుత్వాలు అని తిట్టిపోసే మహానుభావులే పల్లెలు బాగుంటాయని అంటారని కిరణ్మయి నిశ్చితాభిప్రాయం. నవ్య కధాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు 727

“తాతయ్యా! పల్లెటూరి మనస్తత్వాలు యిప్పటికీ క్రూరమైన ఫ్యూడల్‌ మనస్తత్వాలే. ప్రజాస్వామిక వ్యవస్థ వేళ్ళూనుకోకుండా ప్రజాస్వామిక సంస్కృతి పల్లెల్లో ఎదిగే అవకాశం లేదు. అంతదాకా యివే కుత్సితపు మనస్తత్వాలు- ఓర్వలేనితనం. కాస్త వరసైతే చాలు వయస్సు ఆధిక్యతతో ఏమే... ఓసే అని పిలుస్తారు. ఇంట్లో లెట్రిన్‌ ఉండదు. అదే చెరువులో స్నానాలు, అదే చెరువులో చాకిరేవులు., అదే చెరువులో కాలకృత్యాలు.”

“తాతయ్యా! పల్లెల్లో ఏదో ఒక కులానికో, యింటికో పరిమితం చేసి, నన్ను ఫలానా కులం అమ్మాయి, ఫలానా యింటి కోడలు అని చూస్తారే తప్ప వ్యక్తిగా నా వ్యక్తిత్వాన్ని తెలివితేటల్ని జ్ఞానాన్ని అప్రధానం చేసి చూస్తారు. నన్ను ఎవరికో మనమరాలుగా, కూతురుగా, కోడలుగా, భార్యగా చూసి గౌరవించడం అంటే నాకు అసహ్యం. నన్ను నన్నుగా గౌరవించాలి. అది పల్లెల్లో సాధ్యం కాదు” కిరణ్మయి యింకా ఎన్ని అన్నదో...

ఆ దెబ్బకి గంగరాజం తన గతంలోకి దూరిపోయాడు. పదిపేజీల “ఫ్లాష్‌బ్యాక్‌ ఆలోచనలు సాగినై!

విజయ్‌ తమ్ముడు అజయ్‌ కూడా ఈ తరం యువకుడు. అతనూ గంగరాజంని దెప్పుతాడు. ఎలా? ఇదిగో ఇలా :

“గా కందక్టరు పోస్టు యిప్పియ్యిమంటే చాతగాలేదు గానీ అందరు నా కండ్ల ముంగటి పోరగాన్లే అని మా అంటవులౌ” అని అజయ్‌ హేళనగా అన్నాడు. గంగరాజంకు చాలా కోపం వచ్చింది. తమాయించుకుని అన్నాదు.

“నాకు యిష్టం లేకపోయినా నీ కోసం అడిగితే పనీ గాకపాయె- నాకు అవమానం మిగిలె. అయినా మనం ఎపుడూ అడుక్కొంటూ, వాళ్ళేమో ఎపుడూ అధికారంలోనే ఉండాల్నారా! నేను నీ వయస్సులో యిట్లా వాన్ని వీన్ని కాల్లు మొక్కుకుంటూ ఉంటే ఈ పల్లె యిట్లా అభివృద్ధి అయ్యేదేనా! ధైర్యం ఉంటే కొట్లాడురా! నా కాలంలో నేను సర్‌పంచ్‌నైనాను. నువ్వు మండలాధ్యక్షునివో, ఎమ్మెల్లేవో కారాదుర. దిక్కుమాలినట్టు అరబ్బు దేశాలకు పోతానని పైరవీ చెయ్యవడివి. మీరు అరబ్బు దేశాలకు పోతే వాల్లు మీ పషెంద్లాలకు అలవ్వాటైతరు.

722 విహారి

ఏం పుటుకలురా మీవి. గింత రోషం లేని బతుకు. దేశం అమ్ముడుపోతుంటే ఒక్కడూ పోరాటం చెయ్యడేమిరా!”

అజయ్‌కు రోషం మొలుచుకొచ్చింది.

“ఈ దేశం నాకేమిచ్చిందని పోరాటం చెయ్యాలె తాతా! ఈ స్వాతంత్ర్యం వల్ల ఈ అభివృద్ధి వల్ల లాభపడ్డవాళ్ళు పోరాటం చెయ్యాలె. కనీసం కండక్టరు ఉద్యోగం యివ్వకుండా అరబ్బు దేశాలకు తరుముతున్న ఈ దేశం అమ్ముడుపోతే నేనెందుకు పోరాడాలె. దేశాన్ని అమ్ముక తింటే నా వాటా నాకు పారెయ్యమంటా. అంతే. ఈ దేశం ఏమైపోతే నాకేమిటి! మళ్ళీ విదేశీ పాలనలోకి పోతే ఎక్కువ సంతోషిస్తాను. నాకు లేని అభివృద్ధి, స్వాతంత్ర్యం మిగతావాళ్ళకందుకుండాలెక

సూటిగా ఆ మాట హృదయంలో బాణంలా గుచ్చుకుంది. విలవిలలాడి పోయాడు గంగరాజం. యువతరం ఆలోచనా తీరు చూసి అవాక్కయి పోయాడు తేరుకొని ఏదో చెప్పబోయేంతలో “నువ్వు వచ్చినట్టు చుట్టాలకు చెప్పి వస్తా” అంటూ బయళ్టేరాడు అజయ్‌.

తన ఆలోచనల్లోకి తాను జారుకున్నాడు గంగరాజం.

“సమాజ అభివృద్ధి కోసం పనిచేస్తూ తన బతుకు తాను బతకడం నేరమా?... తాను కష్టపడకపోతే తన కొడుకు రాజేశం లెక్చరరై కిరణ్మయికి ఈ అభివృద్ధి అందడం సాధ్యమయ్యేదేనా!” అనుకుంటాడు.

ఏమైనా, కిరణ్మయి తన పట్టుదలమీద, తన బెట్టుని సాగించింది. పెళ్ళి ఆగిపోయింది. కడకు నానమ్మ కూడా మనవరాలి భావాలకూ, నిర్ణయాలకూ మద్దతునివ్వడం - కథకి కొసమెరుపు!

ఈ విధంగా కిరణ్మయి పాత్ర తన వ్యక్తిత్వాన్ని కాపాడుకుంటూ ఎదిగి, ఆలోచనల్లో, మనస్తత్వ ధోరణిలో, ప్రవర్తనలో తన తరానికి ప్రాతినిధ్య పాత్రగా మెరుపులీనుతూ నిలిచింది. ఇదే సందర్భంలో గంగరాజం పాత్ర పోషణనీ ప్రత్యేకించి ('ప్రశంసించాల్సిందే! నవ్య కధాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు 722

ఒక స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడుగా, ఉద్యమ కార్యకర్తగా, కష్టజీవిగా 80 ఏళ్ళ అనుభవశాలిగా- ఆయన ఒక పరిణామశీలి, ప్రవాహశీలి. స్వాతంత్ర్యానికి పూర్వంనుంచీ సంభవించిన సామాజిక పరిణామాల్నీ, రాజకీయాల్నీ ఆర్థిక సాంస్కృతిక మార్పుల్నీ గమనించిన వాడు. అనుభవించిన వాడు ఈ గంగరాజం.

గంగరాజం జీవిత సారాన్ని పట్టుకుని తన అనుభవాలతో మేళవించి సాంద్రతరం చేసి - వాటి ప్రతిఫలనాన్ని పాత్ర రూపకల్పనలో ఒదిగించారు బి.ఎస్‌. అందుకనే నేనన్న ఆత్మీయతా ముద్ర ఆయన కధల్లోని ఇలాంటి కొన్ని పాత్రల్లో మరీ ఎక్కువగా పారదర్శకమైంది. దీనికి సాక్ష్యంగా అనేక వివరణల్లో గంగరాజం తలపుల్లోకి బి.ఎస్‌. పరకాయ ప్రవేశం - కనిపిస్తుంది! బెట్‌సైడర్‌గా కంటే ఇన్‌సైడర్‌గానే ఆయన కధావరణంలోకి దూకి కధనంతో, పాత్రతో మమేకం చెందారు. అదొక భావోద్వేగ ప్రకటనం! పాత్ర క్రమోల్మీనం అయ్యే ప్రక్రియల్లో రచయిత అనుసరించే అనేక కథాకథన విశేషాల్లో ఇదీ ఒకటి!

కిరణ్మయి ఒక క్రియాశీల పాత్ర! ఒక రాశీభూత చైతన్యం! కిరణ్మయి పాత్ర ద్వారా రచయిత అందించిన జీవనసూత్రం - సమాజ వికాసం, సాంస్కృతిక అభ్యుదయం, నాగరికతా వృద్ధి చెందాలంటే - విద్యా, విజ్ఞానం, వివేకం, కలిగిన యువత - ప్రశ్నించటం నేర్చుకోవాలి. భవిష్యత్తుని కాపాడుకోవటానికి అవసరమైతే గతంనీ, 'యధాస్టితినీ - నిరసించాలి, తిరస్కరించాలి, ఎదిరించాలి- అనేది!

కథా (ప్రయోజనం దృష్ట్యా ఆలోచిస్తే - చదువరి మనసులో కలకాలం నిలిచి వుండే పాత్రలు - ఈ కిరణ్మయి, గంగరాజం! కామన్‌వెల్త్‌లో ఎల్లాకర్‌

కామన్‌వెల్త్‌ కధలో ఎల్లాకర్‌ పాత్ర ప్రపంచీకరణ పరిణామాలను సమర్ధించే, విమర్శించే రెండు వైపులా పదునున్న కత్తి వంటిది. తనకు అవసరమైనప్పుడు ప్రపంచీకరణ వల్ల కలిగిన ప్రయోజనాలను ఏకరువు పెట్టి సమర్ధిస్తారు. తనకు ఇస్టం లేనప్పుడు అనేక కోణాలు చూపి ప్రపంచీకరణను 724 విహారి

వ్యతిరేకిన్తారు. అవకాశవాదానికి, అవనర వాదానికి తత్వం ఎలా ఉపయోగపడుతుందో ఎల్లాకర్‌ సమర్ధవంతంగా చూపిస్తారు.

“ఎల్లాకర్‌ విచిత్రమైన మనిషి. వాడు ఎపుడు దేన్ని విమర్శిస్తడో, దేన్ని ప్రశంసిస్తడో తెలువది. విమర్శించినపుడు యింతెత్తున గొంతెత్తి లొల్లి పెడుతడు. (ప్రశంసించాలనుకుంటే లొల్లి పెట్టినంత అలుకగనే ప్రశంసిస్తడు. ఇంతకు ముందోసారి విమర్శిస్తివ్‌ గదా అంటే అది అప్పటికి కరెక్టు. ఇది ఇప్పుడు కరెక్టు అంటడు తప్ప తనది ఎన్నడూ తప్పని ఒప్పుకోడు.

నరం లేని నాలుక ఎట్లయిన మాట్లాడ్రవులే అని ఎవలన్న దెప్పితే “అంతా మన మంచికేనేౌ' అని నవ్వుతడు తప్ప వాదనలకు దొరకడు. వాడు సగటు భారతీయుడు. విజయలక్ష్మి భర్త చనిపోయి ఏదుస్తుంటే అంతా మంచికే జరిగింది అన్నడు ఎల్లాకర్‌. చావు పందిట్ల నాతోని అన్నడు గాబట్టి సరిపోయింది. ఎవరైనా వింటే గల్లా వట్టి తరిమెటోల్లు. “ఛ నోర్ముయి నువ్వ మనిషివి కాదుర” అన్న విసుగ్గ.

“రోజూ తప్ప తాగి కొట్టే భర్ర ఆక్సిదెంటులో పోవడం మంచి కాకుండ చెడు ఎట్ల అయితది” అని చావు పందిట్లో ఎల్లాకర్‌ గుసగుసగా నాతో వాదనకు దిగడం ఆశ్చర్యమనిపించింది. వీడు నిన్నటి దాకా అందర్ని అదరగొట్టుకుంట విజయలక్ష్మి భర్త పోషేందర్‌ను సమర్ధించిన బాపతు.

“వోష్టేందర్‌కు ఏవో చెప్పలేని బాధలురా! ఎవరూ తన బతుకును, ఆరోగ్యాన్ని పాడుజేసుకోవాలనుకోరు. తన పైసలే పాయె. తన పరువూ, ఆరోగ్యమే పాయె. తనకు తానే శిక్ష వేసుకునె. విమర్శించి మనం దూరం గొడ్డె ఒకే తప్పుకు రెండు శిక్షలు వేసినట్టయితది. ఇంకింత తాగుబోతైతడు. వాని మీద జాలి చూపాలెరా, కోపం కాదు. అదే మానవత్వం” అని వాదించాడు ఎల్లాకర్‌. అదే మాట యాది జేసిన.

“అప్పుడది వాని తరుఫున కరెక్టు. ఇపుడు విజయలక్ష్మి వైపు నుంచి కరెక్టు. అరె వెంకులూ! కాస్త నిదానంగా, నిజాయితీగా, నిర్భీతిగా ఆలోచించుర. ఇపుడు పోయినోని గురించి ఆలోచించుడు కాదు. ఉన్నోల్ల గురించి ఆలోచించు. నవ్య కధాళిల్చి బి.ఎస్‌.రాములు 720

ఆ తాగుబోతు వెధవతో విజయలక్ష్మి ఎన్నడయినా సుఖపడిందంటవ? ఇపుడా బాధలన్ని తీరినై. వాని ఉద్యోగం ఆమెకిస్తరు. పెన్షను, (గ్రాట్యువిటి కూడా వస్తది. సోషల్‌ లైఫ్‌ పెరుగుతది. మునుపటి కన్నా ఈ జీవితమే ఆమెకు బంగారు జీవితం. పిల్లల్ని చదివించి పెద్ద జేయవచ్చు” నా మీద వానికి హక్కుందని అందరికి తెలువాలని వేంకటేశ్చర్‌ అనకుంట నన్ను వాడు వెంకులూ అని పిలుస్తుంటడు.

మాటల్లోనే శవం ఊరేగింపు బయళ్టేరింది. ఏడ్పులు మిన్ను ముట్టినై. చెరో పక్క జేరి పాడె మోసినం కొంతసేపు. దహన క్రియల్ని దగ్గరుండి జరిపించిండు ఎల్లాకర్‌,

చనిపోయిన మూడోరోజు పక్షికి పెట్టుడు. దగ్గరి వాల్లను పిలిసిను. కాలేసిన శ్మశానం వక్కనే చెట్లల్లో బోయినాలు. ఆ పని ఈ వని పురమాయించుకుంట ఎల్లాకర్‌ మల్ల అదే చర్చ మొదలు పెట్టిండు. విజయలక్ష్మి... ఏడుస్తుంటే మా శారద ఊకుంచి నా పక్కన ఏదో చెప్తామని చేరింది. మా శారదనే అడిగింది.

“మీరన్నది నిజమే అన్నయ్యా! కాని ఎంతైనా భర్త లేని లోటు తీర్చగలిగేది కాదు గదా! తల్లిగారైనా గట్టిగుండాలె. భర్తన్న ఉండాలంటరు. అన్ని సుకాలుండి ఏం లాభం భర్త పోయినంక”

అట్లా అడుగుతున్నప్పుడు మా ఆవిడ ముఖం ఏదో తేజస్సుతో వెలిగిపోతున్నది. ఎవరో పిలిచేసరికి మా శారద అక్కన్నుంచి కదిలింది. నా మిసెస్‌ గట్లడిగే సరికి నా గుండె గతుక్కుమన్నది. అకస్మాత్తుగా డౌటొచ్చింది.

“అరే ఎల్లాకర్‌! ఈ ఆడోల్లంత మొగుడు పోతేనే ఎక్కువ సుఖం అనుకుంటరా ఏంది? మా శారద “భర్త లేని భార్య ఉత్తమురాలు ఓయమ్మా! ఓయమ్మా!” అని పాట మార్చి పాడుతున్నట్టు ఆ మొహంలో అంత వెలుగేంటిదిరా?”

“నీ తలకాయ! శారద మొహంల ఉన్న కళ, వెలుగు నువ్వేరా! నా

మొగుడు నాకున్నడు అని తృప్తి, ఆత్మ విశ్వాసంతో ఆమె వెలిగిపోతుంటే ఇలా 726 విహారి

పెడర్థాలు తీయాలని నీకెట్ల బుద్ది పుట్టిందిరా” అని నోరు మూయిం చిండు ఎల్లాకర్‌.

మల్ల కొంచెం సేపటికి శారద మా దగ్గరికచ్చింది. ఎల్లాకర్‌ మల్ల మొదలు పెట్టిండు.

“శారదా! ఈ కాలంలో భర్త లేకపోవడం అనేది మునుపటి తీర్గ పెద్ద లోపం కాదు. అన్ని కావాలెగాని భర్తలు మాత్రం వద్దని ఫెమినిస్టులు ఉద్యమాలు చేస్తున్న కాలం ఇది. అంతగా అవసరమనిపిస్తే భార్య కోల్పోయినోన్నో. యువకున్నో చేరదీసి గుట్టు రట్టు కాకుండా ఎంతమంది సంసారం జేస్తలేరు. లోకం గూడ చూసి సూడనట్టుంటది.

...సమాజంల ఇపుడా సంస్కారం వచ్చేసింది. మీ లలిత చిన్నమ్మను ఇపుడు ఎవరైనా వేలెత్తి చూపుతున్నరా చెప్పు. సిద్దాంతం, రాద్ధాంతం చేయకుంటె ఎట్లయిన బతకచ్చు. “శుక్రనీతి” అని ఒకటున్నది. ప్రపంచంల చట్టాలు, నీతులు, విలువలు ఎన్నో తయారు జేస్తరు. దానికి కొన్ని మినహాయింపులిస్తరు. ఈ మినహాయింపులకు కూడా కొన్ని నైతిక విలువలు, సందర్భాలుంటయి. ప్రపంచంల వాటినే శుక్రనీతి అంటరు. ఎందరు ఎన్ని జెప్పినా చివరకు శుక్రనీతినే ఆచరిస్తరు. ఆ మాట ఓసారి ఒప్పుకుంటరు. ఓసారి ఒప్పుకోరు. గంతే” అన్నడు ఎల్లాకర్‌.

ఎల్లాకర్‌కు ఉదాహరణల కొరత లేదు. మా శారద వాళ్ల చిన్నమ్మను ఓసారి గొల్లెం బెట్టి రెడ్‌హాండెడ్‌గా పట్టుకున్నరు. “మా యిష్టం తోటి కల్సి ఉంటున్నం. మీరెవలు, మీరు మీ పెండ్లాల దగ్గర, మొగల్ల దగ్గర పంటలేరా! నేను గూడ మీ తీర్గనే బతుకుతున్న మీ తీర్గనే సిన్మాలు జూస్తున్న..” అని లలిత లొల్లి పెట్టింది.

రెడ్‌ హాండెడ్‌గా పట్టుకున్నది గూడ నయమే అయిందిర. ఇపుడామె బాజాప్తగ అతన్లోని కల్సి ఉంటున్నది అన్నడోసారి ఎల్లాకర్‌.”

మరో సందర్భంలో ఎల్లాకర్‌ ఇలా అంటాడు...

“కొంత కాలమైనంక రాజేశ్వర్‌ మీద ఉరుములేని పిడుగు తీరు నవ్య కధాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు 727

విరుచుకుపడ్డడు ఎల్లాకర్‌. విజయలక్ష్మి, నేను, మా శారద అందరం ఎవర్ని సమర్ధించాల్నో తేల్సుకోలేకపోయినం.

“గ్లోబలైజేషన్‌, అమెరికా సామ్రాజ్యవాదం ప్రపంచ ప్రజలకు శత్రువు అని కొందరు ఊదరగొద్దున్నరు. అంతర్గత వైరుధ్యాల నుంచి దృష్టి మళ్లించడం కోసం పాలకవర్గాల్లోంచి ఒక సెక్షన్‌ పనిగట్టుకొని ఈ (ప్రచారం చేస్తున్నది. వాల్ల నోరు పెద్దది. అదే నోరుతోటి భారతదేశ ప్రజలకు కుల వ్యవస్థ కులాంతరాలు అంతర్గత ప్రథమ శత్రువు... ఈ దేశం అగ్రరాజ్యంగా ఎదగకపోవడానికి కులమే ప్రధాన అడ్డంకి అని వీల్లెందుకంటలేరో ఎరుకేన? వాళ్లంతా కుల వ్యవస్థ వల్ల అన్ని రకాలుగా లాభపడేటోల్లు గాబట్టి” అని అన్నడు ఎల్లాకర్‌.

ప్రయివేటైజేషన్‌, గ్లోబలైజేషన్‌, ప్రపంచ బ్యాంకు, గాట్‌ వీటన్నిటిని ఎందుకు వ్యతిరేకించాలో ఇన్ని రోజులు ఊదరగొట్టిన ఎల్లాకర్‌ యిట్ల ప్లేటు ఫిరాయిస్తే మాకేం సమజ్‌ కాలేదు. అతని వాదన అతనికే విన్పించినం.”

మరోసారి ప్రపంచీకరణను సమర్ధిస్తూ ఇలా అంటాడు ఎల్లాకర్‌.

“అరె... వెంకులూ! ద్వేషించడం అనేది కోరుకోవడం యొక్క వ్యతిరేక రూపంరా! నువ్వు బాగా దేన్నయినా ద్వేషిస్తున్నవంటే దాన్ని మరో తీరుగ నువ్వు కోరుకుంటున్నవని అర్ధం. ద్రాక్ష పండ్లు అందనప్పుడు పుల్లన అని ద్వేషిస్తరు. అందితే తింటరు. అక్రమ సంబంధాలు గూడా గంతే. వాళ్లు ఎంత ద్వేషిస్తున్నరో వాల్లన్ల పడ్తమేమో అనే ఆ కోరిక వల్ల కలిగే భయం గంత ఉన్నదని అర్ధం...

*.- అయితే వెంకులూ... ద్వేషించాల్సిందే స్వీకరించడం... అనివార్య మైనపుడు అదే జీవితంలో భాగమైనపుడు ద్వేషించాల్సినదాన్ని కూడా (ప్రేమించడం అలవాటైతది. మంది ముడ్ది కడుగుమంటే నీకెంత కోపం వస్తది... కాని తల్లి తప్పది కనక కడుగుతది, డ్రేమిస్తది... అధికారాన్ని ఎందరో ద్వేషిస్తరు. అది అందివస్తే ఊకుంటరా! దాన్నే ప్రేమిస్తరు. అలవాటు పడతరు. లంచాలను, అవినీతిని అందరు ద్వేషిస్తరు. తనకు అ అవకాశం వస్తే అదే 728 విహారి

పనిచేస్తరు. ఇది లోక సహజం. రాజేశ్వర్‌ గూడ అంతేరా!” అని భగవద్గీత బోధించిండు ఎల్లాకర్‌.

మరోసారి (ప్రపంచీకరణను ఇలా వ్యతిరేకిస్తాడు ఎల్లాకర్‌.

“వాళ్లకు చరిత్ర లేదు. సంస్కృతి లేదు. రెడ్‌ ఇండియన్స్‌ అని పిలిచిన అక్కడి స్థానిక జాతులను, కోట్లాది మందిని ఊచకోత కోసి ఖండాలకు ఖండాలే ఆక్రమించుకున్న రక్తపిపాసులు. ఆఫ్రికా, ఆప్టేలియా, అమెరికా, ఆసియా ఖండాలను మన రాష్ట్రమంత జానాభా లేనోల్లు ఆక్రమించుకొన్నరు. ఆసియాకా పీడవోయినా ఆఫ్రికా, ఆస్టేలియా, అమెరికా ఖండాలు విముక్తం కాలేదు. చరిత్రను వక్రీకరించిన అధికార మదాంధులు, యుద్ధ వ్యాపారులు, ఉత్తబేకార్‌గాల్లు. అమెరికాయే ఆర్థిక సంక్షోభంల నిండ కూరుకుపోయింది.

అక్కడికి మనం పోయేదేంది. అది కర్ర పెత్తనంతోని, కరెన్సీ పెత్తనం తోటి, ఆయుధ బలంతోటి నెగ్గుకస్తంది. డాలర్‌తో జరిగే మారకవిలువల అవకతవకలతోని అది బతుకుతాంది మన రూపాయితోని డాలర్‌ నిజమైన విలువ ఏడు రూపాయల కన్న ఎక్కువ లేదు. మన గవర్నమెంట్‌కు చాతగాక చచ్చుదద్దమ్మయి డాలర్‌కు నలభయి అయిదు, యాభయి రూపాయల దాకా రూపాయి విలువ దించి కూసున్నది. నీకు తెల్సా! స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పుడు మన రూపాయి బ్రిటిష్‌ పొందడు, అమెరికా డాలర్‌ కన్న కొంచెం ఎక్కువే ఉందే. మన రూపాయి విలువను దించి నాశనం జేసింది మనోల్లే” ఇట్లా తిట్టిన తిట్టు తిట్టకుండ తిట్టిండు ఎల్లాకర్‌.

ఆయన కూతురుకు అమెరికా సంబంధం సెటిలై అమెరికా వెళ్ళాక మళ్లీ ప్రపంచీకరణను సమర్ధిస్తూ ఎల్లాకర్‌ మరో వాదన వినిపిస్తాడు.

_..రెడ్‌ ఇండియన్స్‌ నుండి గుంజుకున్న అమెరికా యూరోపోల్ల గుత్త సోమ్మా యేందిర! అది మనందరిది. ...ఆప్టేలియా కూడా మనందరిది. వాల్ల తీరు మనం గూడ అక్కడికి వలస పోతేనే అవి మనవైతయి. అన్ని జెప్పిండు గని రామ్మనోహర్‌ లోహియా ఈ దేశంలోని ఓసీల సంపదంతా వేల ఏండ్ల బీసీల కామన్‌వెల్త్‌ అని మాత్రం చెప్పలేదు... నవ్య కధాశిల్సి బి.ఎస్‌.రాములు 722

...అరే వెంకులూ...! నీ పిచ్చిగని సరుకుల గ్లోబలైజేషన్‌ అంటే ఏందిరా? సరుకుల గ్లోబలైజేషన్‌ అంటే శ్రమశక్తి గ్లోబలైజేషన్‌రా...! భ్రమశక్తి గోబలైజైనంక శ్రామికుల గ్లోబలైజేషన్‌ కావడం ఎంత సేపురా? సరుకులను గ్లోబలైజ్‌ చేసినంక మనుషులు గ్లోబలైజ్‌ కాకుంట ఉంటాగ్రా? అది ఎట్లనో ఒకట్ల విశ్వమానవ కుటుంబానికి దారి దీయక తప్పది” అన్నడు ఎల్లాకర్‌.

నాకు నోట్లె మాట రాలేదు. వాని బిడ్డ రమ్య, అల్లుడు నవనీత్‌ అమెరికాకు పోతే గాదు గని వాని అభిప్రాయాలన్ని మారుతున్నయి.”

ఇలా ఎప్పటికప్పుడు తన వాదాన్ని అభిప్రాయాలను మార్చు కుంటూ అవకాశవాదంతో లౌక్యంగా ప్రవర్తించే కన్యాశుల్మంలోని గిరీశం వంటివాళ్లు ఆధునిక సమాజంలో ఎలా ప్రవర్తిస్తారో ఎల్లాకర్‌లో చూడవచ్చని అంబటి సురేందర్‌ రాజు పేర్కొన్నారు. ఇలా ప్రపంచీకరణ పరిణామ దశలో నేటి జీవితంలో పెరుగుతున్న తర్మం, తత్వం, స్వభావం, అవసరం తీరుకు గురజాడ 'కన్యాశుల్మం'లోని గిరీశంలా కామన్‌ వెల్తొ కథలో ఒక ప్రతీకగా చిత్రించిన (ప్రత్యేక పాత్ర ఎల్లాకర్‌.

730 విహారి

10 | కథా నిర్మాణ రీతులు

తా లినాళ్లలో కధానిర్మాణం - ఉపోద్దాతం, పాత్రల పరిచయం, వారి ప్రవర్తన, ఆలోచనలు, మనస్తత్వం, కధనం, సమస్య పట్టు-విడుపు, ముగింపు

• అనే ఒక సాంప్రదాయక 'కట్టుబడితో సాగేది.

ఈనాటి కధల్లో వీటన్నిటి మిశ్రీకరణం జరుగుతోంది. ఒక ప్రణాళిక మీద ఆధారపడి లేస్తుంది నిర్మాణం. కనుక, నిర్మాణ రీతిలో రచయిత వైయక్తికమైన రచనా (ప్రణాళిక నిబిడంగా వుంటుంది. అందువల్లనే వర్తమాన కధానిర్మాణం లో కొత్త కొత్త విరుపులూ, మలుపులూ, నడకలూ, విన్యాసాలూ చోటు చేసుకుంటున్నాయి.

ఆధునికానంతర ధోరణివలన రచనల్లో మరి కొత్త కొత్త రీతులూ విస్తరిస్తున్నాయి. ఈనాటి వాస్తవికత పాత సూత్రాల్ని అన్నింటినీ పక్కన పెట్టేయిస్తోంది. కనుక వాస్తవికతని పరిశీలిస్తూ, అనుభవిస్తూ, సంకీర్ణతతో, అవస్థపడుతున్న పాత్ర కూడా ఒక చట్రానికి కట్టుబడి వుండటం లేదు. మనిషి అంతరంగంలోని అలజడి ప్రాధాన్యత కధల్లోనూ గోచరిస్తున్నది.

ఈనాటి కథలు ఎక్కువగా వర్తమానంలో ప్రారంభమై, కొంత నడిచి, గతంలోకి వెళ్ళి, మళ్ళీ నేటికి వచ్చి రేపటివైపు చూస్తూ ముగుస్తున్నాయి. కొన్ని కొన్ని కధల్లో వర్తమానం, గతం - ఒక విడివడని - అల్లిక తాడులా పెనవేసుకుని సాగుతున్నాయి.

ఇలా కథను నిర్మించేరీతుల్లో ప్రధానంగా ప్రథమపురుష కధనం (సర్వసాక్షి దృక్కోణం), ఉత్తమ పురుషదృక్కోణం (నేను, 'తాను,గా కధని ఒక పొత్ర చెప్పడం) కనిపిస్తాయి. అరుదుగా ఒక పాత్రఎదుటి పాత్రతో- మూడోవ్యక్తి నవ్య కధాళశిల్పి బి,ఎస్‌.రాములు 727

గురించి చెబుతూ కధనం సాగుతుంది. దీన్ని 'పరోక్ష సమీక్షా విధానం” అనుకోవాలి.

బి.ఎస్‌. తన కథల్లో ఈ మూడు నిర్మాణరీతులనూ ప్రయోగించారు. 10.1. ప్రధమ పురుష కథనం

ఇందులో ఎంత సౌలభ్యం ఉందో అంత కష్టమూ ఉంది. రచయితది పరోక్ష పాత్ర. కధలోని పాత్రలు ఏమి చేశాయో, ఏమి చెప్పాయో, ఏమి విన్నాయో, అస్నీ “రిపోర్ట్‌ చేయాలి కథకుడు. అంతకుమించి ఎక్కడా మధ్యమధ్యన తానుగా కధలోకి ప్రవేశించకుండా జాగ్రత్తపడుతూ- పాత్రపరంగా ఒక స్థితిని, ఒక పాత్రని, ఒక సంఘటనని లేదా ఒక సన్నివేశాన్ని విశ్లేషించవచ్చు. ఏ నేపథ్యాన్నో వాతావరణాన్నో పాత్రనో, పరిస్థితినో విశ్లేషించవచ్చు. అలాగే, కథా ప్రయోజనాన్ని తాను ఆశించిన స్థాయిలో పాఠకులకు చేరటానికి అక్కడక్కడా ఒక విశ్లేషణనీ, వ్యాఖ్యానాన్నీ తన కంరస్వర “ధ్వనితో చేయవచ్చు.

ఈ విశ్లేషణనీ, వ్యాఖ్యానాన్నీ బి.ఎస్‌. ఉపయోగించుకున్న సందర్భాల్ని చాలా కధల్లో చూస్తాము. రాజు-రాజ గురువు

ప్రధమ పురుష కథనంలోనే అద్భుతమైన డాక్యుమెంటరీ టెక్సిక్‌తో సాగిన గొప్పకధ '“రాజు- రాజగురువు” అనేది.

'స్వామి నిత్యానంద ఒక బుషి. ఒక సాధువు. ఆయన హిమాలయాల్లో తపస్సు చేస్తుండేవారు. వారి జ్ఞానం అపారమైనది. అప్పుడప్పుడు అటువేపు సందర్శకులు, భక్తులు వస్తూ వుండేవారు. కొందరు భక్తులు నిత్యానందను ఏవేవో అడిగేవారు... అంటూ మొదలవుతుంది కథ. ఆయన జ్ఞానబోధ చేస్తూ వుండేవాడు. ఇలా చదువుతుంటే ఒక వాతావరణ నేపధ్యం, అక్కడి పరిసరాలు కళ్లముందు కనిపిస్తూ వుంటాయి. మనుషులు కనిపిస్తూ వుంటారు.

ప్రజాభిమానం పొందాడు. రాజాస్టానానికి వెళ్ళాడు. ఆయన ఆభ్రయం పొందాడు. “అధికారం రాజుది కదా. అందరూ రాజు బెనన్నది బెనన్నారు. 722 విహారి

రాజు లాగే, రాజుకన్న ఎక్కువగా నిత్యానందగారిని ప్రజలూ అధికారులూ గౌరవించారు. కొలిచారు. రాజు - రాజగురువు - జ్ఞానులు ఒక కూటమి. ఆఅ ఆధిపత్యం పాలనలో కొనసాగింది. చివరికి నిత్యానంద అంతిమ శ్వాస విడిచారు. ఆయన వారసుడు రాజగురువుగా స్వీకరింపబడ్డాడు. ఆ వారసుడికి అంతకుముందే నిత్యానంద 'అవసరమైన' బోధ చేశారు. ఆ వ్యవస్థ నిరంతరంగా నిరాఘాటంగా సాగటానికి తగిన “జ్ఞానబోధ” అది!

“అలా రాజుగారు.. రాజగురువు.. రాజవ్యవస్ట... రాజరికం.. కొనసాగుతూ వచ్చింది. రాజు పోయినా.... రాజరికం పోదు.. అనే సామెత ఇలా రూపొందింది” అనేది ముగింపు!”

10.2. సర్వసాక్షి కధనం

కాలం తెచ్చిన మార్పు, చికాగోలో నానమ్మ, గెలుచుకున్న జీవితం అనే మూడు సంపుటాల్లోని 47 కధల్లోనూ, 41 కధల్ని సర్వసాక్షి దృక్కోణంలోనే నిర్మించారు బి.ఎస్‌.

కధనంలో తన నవ్య శిల్ప పద్ధతిలో ఈ కథల్ని 'నేడు-నిన్న- రేపు విశ్లేషణలతో, వ్యాఖ్యలతో సాగించారు.

ఈ రీతిని నడచిన కధల్లో “ప్రశాంతం, “వరలక్ష్మి, 'రాజకీయం', “చేయూత, 'చుట్టరికం), “వాళ్ళు గెలుచుకున్న జీవితాలు” వంటివి శిల్చరీత్యా ఉత్తమ కధలు. నాగశాల

“నాగశాలి కధానిక కూడా ఈ డాక్యుమెంటరీ విధానానికి ఉదాహరణే.

ప్రధమ పురుష కధనంలో 'పాత్ర చిత్రణుపై దృష్టిని కేంద్రీకరిస్తూ చేసిన మంచి శిల్ప ప్రయోగాన్ని మనం 'భీమన్ను 'జిజ్ఞాస' వంటి కథల్లో చూస్తాము.

ఉద్యమాల ఫ్లస్‌, మైనస్‌ పాయింట్ల గురించిన వివరణకి 'మలియవ్వనం'” “వయసు పిలుపు వంటి కధల్లో ప్రయోజనాత్మకంగా ఈ కధనవిధానాన్ని ఆవిష్కరించారు బి ఎస్‌. నవ్య కధాశిల్చి బి.ఎస్‌.రాములు 722

కాలం తెచ్చిన మార్పు

కాలం తెచ్చిన మార్చు” కథలో మార్మందేయులు ఆలోచనల్లోనుండి - అతని పెదనాన్ననీ, పెద్దమ్మనీ, తండ్రినీ, తల్లినీ - మన కళ్ళ ముందు నిలిపారు రచయిత. ఇక్కడ విశేషమేమంటే - గత సంభవాల మధ్యలో ఈ నలుగురి స్వరూప స్వభావాల ఆకళింపుని పరితకు కలిగించారు. రెండుమూడు పేరాల వివరణ తర్వాత-

“ఇలాంటి వాటి వల్లే తనకు, అమ్మకు నాన్నంటే లెక్కలేకుండా పోయిందేమో?” అనే ఆత్మ విశ్లేషణకి లోనవుతాడు మార్మందేయులు. ఆ వెంటనే రచయిత రాసిన వాక్యాలు “నాన్న ఎప్పుదూ అవమానాలు దిగమింగుతుందేవాడు. గౌరవం లేని ఇంట్లో ఉండలేక ఇతర ప్రాంతాలకు పనివెతుక్కుంటూ రోజుల తరబడి, నెలల తరబడి వెళ్ళేవాడు...” పెన్షనర్‌

ఆ తర్వాత ఆ తండ్రి పాత్రని సుమారు రెండు పేజీల్లో తన గుండె లిపితో “బొమ్మ” కట్టించారు బి.ఎస్‌! విశదమైన వర్ణనతో పాత్ర స్వరూప స్వభావాల్ని చిత్రించటం - సర్వసాక్షి కథనంలో వున్న ఒక వెసులుబాటు. 'పెన్ననర్‌- హోంమేకర్‌ కధలో రామచంద్రయ్యని చూడండి!

“రామచంద్రయ్య దినపత్రికలను తేదీల వారీగా చక్కగా అమర్చుతారు. నెల తర్వాత 16వ తేదీ పేపర్‌ కావాలనుకుంటే 15పేపర్ల తర్వాత పేపర్‌ను తీసుకుంటే వచ్చేస్తుంది. ఆయన జీవితమంతా ప్రతి విషయంలో ఇలా క్రమశిక్షణ పాటిస్తుంటాడు. ఆ క్రమశిక్షణే ఎస్‌జీబీటీ సెకండరీగ్రేడ్‌ టీచర్‌గా ఉద్యోగంలోకి ఎక్కిన రామచంద్రయ్య డిగ్రీ, బీఈడీ, ఎమ్‌ఏ, ఎమ్‌ ఈడీ, పిహెచ్‌డి పాసవుతూ స్మూల్‌ అసిస్టెంట్‌గా క్రమంగా జూనియర్‌ లెక్చరర్‌గా, డిగ్రీ లెక్చరర్‌గా రిటైరయ్యే ముందు కాలేజీ ప్రిన్సిపాల్‌గా ప్రమోషన్లు రావడానికి కారణమైంది. తనతో పని చేసే సిబ్బంది, ఉపాధ్యాయులు, లెక్చరర్లు, స్కూలు, కాలేజీ విద్యార్థులు తనపట్ల గొప్ప గౌరవంతో అభిమానిం చడానికి, సమాజంలో మంచి కీర్తిప్రతిష్టలకు అదే ఉపయోగపడింది.

7 పత విహారి

రామచం(ద్రయ్యకు ఎలాంటి చెడు అలవాట్లు లేవు. కనీసం సిగరెట్టుగానీ, మద్యంగానీ, పేకాటగానీ, పాన్‌గానీ ఎన్నడూముట్టి ఎరగడు. ఎవరినీ గట్టిగా తిట్టి ఎరుగడు. (డ్రస్సు కోడ్‌ కూడా చాలా గంభీరంగా జీవితమంతా కొనసాగించాడు సమాజంలో నడకకు, నడతకు, డ్రస్సుకు, మాటతీరుకు వున్న గౌరవం మరిదేనికి లేదు. పొదుపు, క్రమశిక్షణ, దయాగుణం, క్షమాగుణం మనిషిని ఉన్నతీకరిస్తాయి అని తాను ఆచరిస్తూ జీవితమంతా విద్యార్థులకు, సహచరులుకు వివరిస్తుంటాడు. రామచంద్రయ్య చెప్పిన ఈ సింపుల్‌ సూత్రాలు ఎంత గొప్పవో కాలం గడిచిన కొద్దీ వాటి ప్రాధాన్యత తెలుసుకున్న సహచరులు, పూర్వ విద్యార్థులు ఎంత ఎదిగినా వినయంగా ఆయనను ఎంతగానో గౌరవిస్తుంటారు.

“నేను అడుగుపెట్టిన ఘడియ. ఇదంతా నా అదృష్టం” అంది మాధవి,

“అవును, ఇంట్లో ప్రశాంతంగా వుంటేనే గదా నేను ఇన్నిపరీక్షలు పాసై ప్రమోషన్లు కొట్టింది. పిల్లలను నువ్వు చూసుకోబట్టి నేను నా టెస్ట్‌లన్నీ రాయడం వీలైంది. లేకపోతే నేను నాతోటి వాళ్ళలాగా హెద్మాస్టర్‌గానే గిటైరైవుండేవాన్ని” అంటూ మెచ్చుకుంటారు రామచంద్రయ్య,

ఇదీ ఈ ప్రధమ పురుష కథనాన్ని శక్తివంతంగా వాడుకునే నేర్పు!

సర్వసాక్షి దృక్కోణంలో కధ నడుస్తున్నప్పుడు రచయిత వ్యాఖ్యానం వచ్చిన చోటల్లా కధనంలో అర్ధం కంటే ఆంతర్యాన్నీ సారం కంటే గాఢ ప్రకటననీ మనం అవగాహన చేసుకోవలసి ఉంటుంది.

'ాజకీయం' కధని పరిశీలించినా పై అంశానికి ఉదాహరణలు కనిపిస్తాయి. నానమ్మ

“నానమ్మ కధ కూడా ఆత్మీయంగా సాగింది. కధానాయకురాలి స్వీయ కథనంలో “నానమ్మ” పాత్రలోని వివిధ పార్వ్వాలూ ఎంతో 'తెలిసినతనంితో చిత్రితమైనాయి. నేతన్నల జీవితాలను సుడితిప్పుతున్న వెతల్నీ వారి మౌనఘోషనీ - ప్రసక్తాను ప్రసక్తంగా కధలో యిమిడ్చారు రచయిత. నవ్య కధాళశిల్చి బి.ఎస్‌.రాములు 22

10.8 ఉత్తమ పురుష కధనం ఉత్తమ పురుష కథనంలో 6 కధలు సాగినై. 'వరుసలు కధ గురించి ప్రస్తావించాను. కథని చెప్పుకున్న నేను గమనించిన సాంఘిక పరిణామాలూ, తనవారి ప్రస్తుత స్థితిగతులూ, సరస్వతిమాటల్లో, ప్రవర్తనలో కనిపించే నిష్కల్మష హృదయం, తన భార్యతీరు - అన్నీ ఆత్మనివేదనంగా బయట పడినాయి. చివరికి ఆ “నేన అనుభవించిన మానసిక సంఘర్షణ - ఉత్తమ పురుష కథనం వలన చాలా గాఢంగా ఆవిష్టుతమైంది. ఎవరికి వారే “ఎవరికి వారే కథలో నిత్యం మనం చూస్తున్న జనం తటస్థ పడతారు. జీవిక కోసం ఎవరి పనిలో వారు తమదైన తర్మాన్ని ఆధారం చేసుకుని బతుకుతున్నవారు వీరంతా. వీరి జీవన శైలిలో నీతి -అవినీతిలకు గానీ, మంచీ చెడులకు గానీ, సూక్ష్మవిమర్శలకి గానీ తావులేదు. తమదైన తర్మంతో వాటిని నిరసిస్తారు. తిప్పికొడతారు. అయితే ఈ తర్మం, నిరసన- వివరించ టంలో, వెలువరించటంలో చిత్రంగా - ఒక సౌమ్యత ధ్వనిస్తూ వుంటుంది. ఒక నిస్సహాయత, తొంగి చూస్తూ వుంటుంది. చదువరి కూడా వారి తర్మంలోని 'న్యాయసూక్ష్మతిలోకి పోకుండా, వారి పట్ల సహానుభూతిలోకే ప్రవేశిస్తాడు. చివరికి కధానాయకుడు తన ఆలోచనల్లో అనుకుంటాడు. 'తనవెలుతురు కోసం తానే పరిగెడుతున్న బస్సులా ఎవరి జీవితం కోసం వాళ్ళు పరుగుతీస్తున్నారు. జీవితమే అందరికి అన్ని రకాల తర్మవిద్యలని నేర్పుతున్నట్టుంది అని! ఈ కధని మరే టెక్నిక్‌తో రాసినా పఠితకు కధా వస్తువు పట్ల ఇంతటి ఆర్తిని కలిగించే అవకాశం వుండేది కాదు. 'అసమర్భుని జీవయాత్ర” కూడా ఇంతకింత ఆర్తితో వచ్చిన కధే. 10.4 సంభాషణ కథనం బి.ఎస్‌ కథల్లో ఒక మణిదీపం “బ్రతుకు నేర్పిన పారం” గురించి వివరించాను. (ఎర్రగొల్ల మల్లయ్య కథ)ఈ కథంతా సంభాషణలో నడిచింది. ఈ కధని ఈవిధంగా రాయడం వలన ఇతివృత్తంలో శిల్బ్చపరంగా కేంద్రీ కరణం సాధింపబడింది. క్లుప్తత కుదిరింది. ఏకసూత్రత అమరింది. 726 విహారి

వీటన్నింటితోపాటు సామాజిక విశ్వసనీయత అద్భుతంగా మెరిసింది. కథాన్యాయం (అంటే పాత్ర పట్ల, పరిస్థితి పట్ల, విషయం పట్ల సంభావ్యత గురించిన అంగీకృతి) సాధింపబడింది. వీటన్నింటివలన పాఠకుడికి ఆ కధ అలాగే జరగాలి అనిపిస్తుంది. ఆ పాత్ర అలాగే మాట్లాడాలి అనిపిస్తుంది. ఆ కధలోని ఎదుటి వారికి అలాగే జరగాలి, “తిక్క కుదిరింది” అనిపిస్తుంది. ఈ అనిపించటం వలన పరఠితకూ, రచయితకూ, రచయిత సృష్టించిన పాత్రకూ-- భావ సారూప్యత, హృదయ సాన్నిహిత్యం కలుగుతాయి. కధా ప్రయోజనం (ప్రచోదితమవుతుంది. ఇదీ రచయిత విజయం!

10.5. లేఖా కథనం

ోంజరం” కథ ఈ నిర్మాణ విధానంలో వచ్చింది. ఉత్తరం ఎప్పుడూ మనసుని పలకరిస్తుంది. భావస్పందనల్ని వెలారుస్తుంది. దీనివలన రాసేవారి మనసు లోపలి అరలమూతల్ని తీస్తుంది. ఎక్కువ సందర్భాల్లో ఉత్తరం ఆత్మీయతతో (ప్రేమాస్పదం అవుతుంది. ఈ కధలోని ముగింపు 'పేరాలే ఈ విషయాలకి నిదర్శనం. చూడండి.

“మీ స్వార్ధం కనపడకుండా చాలా చక్కగా మర్యాదలు నటిస్తుంటారు. మాకది చేతకాదు. మాది హృదయపూర్వక ఆహ్వానం. అందుకే మా ఆవిడ మన పిల్లలు కలిసి ఆడుకోవడం చూసి కరుణను అనిల్‌కు చేసుకోని అన్నయ్యా! అని అడిగింది. అప్పుడు నువ్వు ఏమన్నావో గుర్తుందా? మన జీవితంలో ఎన్నడూ అద్దురాని మన కులాలు, గోత్రాలు, జొతకాలు అంటూ ఏవేవో గుర్తుచేశావు. నీ కడుపులో ఏముందో చెప్పకనే చెప్పావు. మాపట్ల మీకు లోలోపల ఎంతో చిన్న చూపు ఉందని, మా ఎదుగుదలను హృదయ పూర్వకంగా ఆహ్వానించటం లేదని, నీ మాటలే పట్టిచ్చాయి...

ఆనంద్‌! అవన్నీ తెలిసి కూడా నేను స్నేహానికి కట్టుబడి ఉన్నాను. అనిల్‌ను నా దగ్గరకు పంపు. నీ భారం తగ్గుతుంది. నా కూతురు కరుణతో పాటు కలిసి చదువుకుంటాడు. పెళ్ళిల్ల సంగతి తర్వాత... అది వాళ్ళ ఇష్టం. నువ్వు నేను నిర్ణయించేది కాదు. ఇక్కడ నా వద్ద ఉంటాడనే భావిస్తాను. కరుణతో నవ్య కధాశిల్సి బి.ఎస్‌.రాములు 72/7

పొటు మాచెల్లెలు కొడుకు, నీ కొడుకు కూడా మా యింట్లోనే ఉండి చదువుకుంటారు.

ఇంట్లో ఇక నీ కొడుకు అనిల్‌ గురించిన గొడవలు అక్కరలేదు. క్రమశిక్షణతో నీ కొడుకు జీవితంలో చొరవ పెంచుకుంటే నన్ను చూసి నాలాగ ఎదుగుతాడు. లేదా నీ లాగ ఉద్యోగం వెతుక్కుంటాడు. ఏదైనా మంచిదే. నేను చేయగలిగే సహాయం చేస్తాను. ఆనంద్‌! ఆమనిని ఒప్పించి అనిల్‌ను తీనుకొని ముగ్గురు కలిని ఒకసారి ఇంటికి రండి మీ కోనం ఎదురుచూస్తుంటాను.” 10.6 ముఖాముఖీ ప్రసంగ విధానం

ఒకవిధంగా ఈ నిర్మాణ రీతి ప్రధమపురుష కథనంలో కనిపించే భిన్నత్వమే. అయితే, బి.ఎస్‌. రాసిన “విడాకులయ్యాక మొదటి భర్త మంచి తనం' కధ చదివిన తర్వాత, ఈ కధని ప్రత్యేకంగా ఉటంకించాల్సిన అవసరం కలిగింది.

ఇటీవల కథలో ఏకాంశ వ్యగ్రతని పాటించకుండా - మనిషి జీవితాన్నంతా చిన్న నవలలాగా -రచయిత వివరించటం అవసరం అన్నంత విస్తృతమైన, పలుచనైన భావనతో, అర్ధంతో, శిల్పం గురించి అభిప్రాయ 'ప్రకటనం చేస్తున్నారు కొందరు. కథలో సామాజిక చారిత్రక గతాన్ని ఎక్కువగా వివరించి చెప్పటాన్ని కొందరు ఈ రీతి అనీ భావిస్తున్నారు.

కానీ, మౌభిక కథాశిల్బంగా పరిగణించవలసిన రీతి కేవలం పైన తెల్పిన ముఖాముఖీ ప్రసంగ విధానానికి మాత్రమే అన్వయిస్తుంది. విడాకులయ్యాక

చెలీ.. చెల్లీ.. విడాకులయ్యాక నా మొదటి భర్త మంచితనం గురించి అడిగితే ఏం చెప్పను? మంచితనంతో కలిసి ఉంటే విడాకులయ్యేవా? .. కలిసి ఉండలేకే కదా విడిపోయింది... విడిపోయే దాకా ఎలా కలిసి ఉన్నారో... చెప్పమంటే ఏం చెప్పను?

ఎందుకు విడాకులయ్యాయో చెప్పకపోతే... ఇక ఎందుకు విడిపోయి 7౮ల్‌ వివోరి

నట్లు... జీవితాన్ని నష్టపోయింది నేను... విడాకులయ్యాక చెప్పాల్సింది. నువ్వు అడగాల్సింది. నేను కోల్పోయిన యవ్వనాన్ని .... జీవితాన్ని...”

అని మొదలైంది కధ. చెల్లెలుకు అక్క చెబుతోంది. ఉత్తరం కాదు.. ఎందువలన? ఆ 'ఫార్మటొలో లేదు. చివర చేవ్రాలూ లేదు. కనుక, చెల్లికి, చెలికి -ఎదురుగా కూర్చుని ఆమెతో మాట్లాడుతోంది. ఇదీ ముఖాముఖీ.

ఆ తర్వాత - 'అది రాజీ అనాలో... రాజకీయం అనాలో.. తొలినాళ్ళ మాయామోహం అనాలో... మొగ్గ తొడిగి ఇంకా పుష్పించని వ్యక్తిత్వం అనాలో... రేపటికైనా మారుతాడనే ఆశ అనాలో... ఇంత సేవ చేస్తున్నాను... ఇంత (్రేమ గెల్బుకున్నాను... నా మాట వింటాడనే విశ్వాసం అనాలో... నాకే తెలియని దశలో ఏమని చెప్పను?... ఆనాడు అతనిదీ అదేస్థితి కదా....!

విడాకులయ్యాక మొదటిభర్త మంచితనం గురించి అడిగితే ఏం చెప్పను? నిన్ను చెల్లి అనాలో... సవితి అనాలో తేల్చుకోలేకపోతున్నాను. అతనితో నీ కాపురం చెడినప్పుడల్లా ... నీ అనుభవాల సారమేమిటి అని అడుగుతావు... అది నా కోసం కాదు. అతన్ని నీ దారికి తెచ్చుకోవడానికే అని తెలుసు.... ఒక అల్మీయ స్పర్శతో తిరిగి అతని ఒడిలోనే చేరిపోతావు... మళ్ళీ కనపడవు... అతని మత్తులో మైమర్చే నీకు లోకమంతా అతడై సాక్షాత్మరిస్తాడు...”

అని కొనసాగిస్తోంది భాషణని. ఆమె పలుకుతీరులో వ్యక్తావ్యక్త వేదన, నిస్సహాయత వినిపిస్తోంది కదూ?!

“అతడూ మనిషే... హృదయం ఉన్నవాడే... ఆనాటికీ ఈనాటికీ అతడు అలాగే ఉండపోలేదుకదా.... నీకు మా గతం ఎందుకు....?” అంటూ,

ఆ తర్వాత అమె చెబుతున్నదంతా- ఒక విషాదం. ఆమె తలపుల్లో అతడేమిటి అనేది. ఆమె బతుకు సూత్రం తెగిపోయిన వివరణ. మొత్తం కధని చదివి చూడండి. కథానికని రసష్లావితం చేయటం అంటే ఏమిటో అర్ధమవుతుంది. కవిత్వం 'బాబు'లా కథలోనూ అభివ్యక్తి తీవ్రతనీ, సాంద్రతనీ ఆ నిర్మోహతతో ఎలా నిర్వహించవచ్చో ఈ కథలో చూపారు బి.ఎస్‌. చాలా గొప్పు నైపుణ్యం ఇది. నవ్య కథాశిల్సి బి.ఎస్‌.రాములు 729

ఒక మిత్రునినో, మిత్రురాలినో ఎదురుగా కూర్చోబెట్టుకొని ఆత్మీయంగా కథ చెప్పటం-ఈ సంవిధానంలో ప్రముఖంగా పారదర్శకం కావాలి. ఇదీ అసలైన మౌఖిక కథాశిల్పం అవుతుంది.

దీన్ని ఒక వ్యాసకధ అనీ అనవచ్చు. అయితే, వ్యాసం కధ ఎలా అవుతుంది

• అనే సందేహం ఎదురవుతుంది. ఎలా అవుతుందంటే - ఈ వ్యాస రూపసంఘటనల్ని వర్డిస్తున్నది కాబట్టి. మనుషుల్ని గురించి చెబుతున్నది కాబట్టి. మనుషుల మధ్య నెలకొన్న సంబంధాల్లోని వైరుధ్యాల్ని చిత్రిస్తున్నది

“కల్పనా సాహిత్యం వాస్తవ జీవితాన్నిచిత్రించాలి. విశ్లేషించాలి. వ్యాఖ్యానించాలి. విమర్శించాలి. వాస్తవికత అంటే అసలుకు సరైన నకలు దించటం ఏమాత్రమూ కాదు- జరిగినది మాత్రమే కాకుండా, జరగటానికి అవకాశం వున్నదీ, జరగదగినదీ కూడా వాస్తవికతలో చోటుచేసుకుంటుంది. ముఖ్యమైనదేమంటే జీవిత సత్యాన్ని వ్యక్తం చెయ్యటం.” అన్న కొడవటిగంటి కుటుంబరావు నిర్వచనానికి ఉదాహరణగా నిలుస్తూ ఒక ముఖ్యమైన జీవిత సత్యాన్ని వ్యక్తం చేస్తున్నది కాబట్టి!

10.7. పరోక్ష సమీక్షా విధానం

“విలువలు కధలో ఈ పరోక్ష సమీక్షా విధానం అధిక కధా భాగంలో ద్యోతకమవుతోంది. సరోజ మేడమ్‌ గురించి స్వప్పకు కొంత తెలుసు. స్వరూపకు అంతకంటే ఎక్కువగా తెలుసు. తనకు తెలిసిన ఆ ఎక్కువ విషయాల్నీ సరోజ వ్యక్తిత్వ బెన్నత్యాన్ని - స్వరూప, స్వప్నకు చెబుతుంది. వాస్తవిక జీవితం వర్సెస్‌ విలువల గురించి స్వరూప చెప్పే విశ్లేషణాత్మక సలహా కథ చివరన ఇలా గమనిస్తాం!

“స్వప్నా! ఊహలువేరు... వాస్తవాలు వేరు. సరోజ మేడమ్‌ ఇప్పటికీ ఊహల్లో జీవిస్తోంది. ఇది నీ అభిప్రాయం. బహుశా నా అభిప్రాయం కూడా. ఆమె ఊహల్లో, భ్రమల్లో లేదా ఆదర్భాల్లో జీవిస్తోంది అనే అభిప్రాయం ఎవరిది? నీది... నాది.. కానీ మేడమ్‌ సరోజ గారికి అది ఊహ కాదు. అది ఆదర్శం కాదు. అది వాస్తవిక జీవితం. అందువల్ల ఊహ అనే పదాన్ని 740 విహారి

మనమే ఆమె మీద ఆపాదిస్తున్నాం. కానీ ఇప్పుడు సరోజ మేడమ్‌ను చూసి వాళ్ళ అమ్మ ఎంతో గర్విస్తుంది. ఆమెది తల్లి హృదయం. అమ్మ మనస్సు. అన్ని విలువలకు అతీతంగా (క్రేమించే, క్షమించే మాతృ మమత. ఇప్పుడు అమ్మ సరోజకు గొప్ప వరం. ఎందువల్ల? సరోజను వాళ్ల అమ్మ ఎలా అర్ధం చేనుకోగలిగింది? మనమెందుకు అర్ధం చేనుకోలేకపోతున్నాం? ఇప్పుడర్ధమైందనుకుంటాను. మన అభిప్రాయాలే సరోజ వ్యక్తిత్వంగా మన విలువలతో ఆలోచిస్తున్నామని!

ఇప్పుడు చెప్పు. ఎవరివి ఊహలు? విలువలంటే ఏమిటి? మనిషి కోల్పోయిన జీవితాన్ని తిరిగి ఎప్పటికప్పుడు గెలుచుకునే అవకాశం ఉండే సమాజం, దాని విలువలు గొప్పవా? లేక కాలు జారిందనో, పతనమైందనో జీవితమంతా బాధపడుతూ బతికే విలువలు గొప్పవా?

స్వప్నా! మన భావాలను, మనం ఆచరించే గౌరవించే విలువలను ఎదుటి వారిమీద రుద్ది వాటి మూసల్లోంచి వారి వ్యక్తిత్వాలను చూడడం అనేది మన రంగు కళ్ళద్దాలతో చూడ్డం కాదా? ఆమె గతం నీ వర్తమానం ఒకటే. మేడమ్‌ నీకు అర్ధం కావడం అంటే నిన్ను నీవు అర్ధం చేసుకోవడమే.

స్వష్పా! గతం గతః... గతాన్ని గుర్తుకు తెచ్చుకొని కుమిలిపోవడం వల్ల లాభమేమీ లేదు. అవన్నీ మర్చిపో. జీవితాన్ని గెల్బుకో. నీ జీవితం నీది. నీవు తిరిగి అమెరికాకు వచ్చేసెయ్‌! ఇండియా నీకు సరిపడదు. పాత భావాల్నించి, విలువల్నించి మళ్ళీ విముక్తమై పునీతమయ్యే అవకాశం నీకు ఇండియాలో దొరకదు. యూఎస్‌లోనే అది సాధ్యం. ఆప్రా లాంటి వారిని కలిస్తే నీ సమస్య నుండి డిప్రెషన్‌ నుండి బైటపడతావు., అయినా అదంతా నీ వివేచనకు, నిర్ణయానికి వదిలేస్తున్నాను. నీవు ఇండియాలోనే వుండి పోతావో... యూఎస్‌కు తిరిగి వస్తావో నీ ఇష్టం.” 10.8. రచయిత కంఠ స్వరం

కథా నిర్మాణం ఏ పద్ధతిలో నిర్వహించినా, రచయిత కంరస్వరానికి కధనంలో విశేష ప్రాధాన్యం వుంటుంది. నవ్య కధాశిల్చి బి.ఎస్‌.రాములు 747

సమాజంలోనూ, మనిషిలోనూ నెలకొన్న విభిన్న పార్య్వాల్ని కోణాల్నీ చూపుతూ, అదే సందర్భంలో - చారిత్రక పరిణామాల్ని వర్తమానంలో విశ్లేషించేటప్పుడు రచయిత - తన మనసులోని మాటను చెప్పకయే చెబుతూ వుంటాడు.

“కామన్‌వెల్తొ కధ భాగాన్ని చూద్దాం

“ప్రయివేటైజేషన్‌, గ్లోబలైజేషన్‌, ప్రపంచ బ్యాంకు, గాట్‌ వీటన్నింటిని ఎందుకు వ్యతిరేకించాలో ఇన్ని రోజులు ఊదరగొట్టిన ఎల్లాకర్‌ యిట్ల ప్లేటు ఫిరాయిస్తేమాకేం సమజ్‌ కాలేదు. అతని వాదన అతనికే విన్సించినం.

“ఒరే వెంకులూ! చరిత్రను అధ్యయనం చేసేటోల్లు ఒక విషయం అంగీకరిస్తరు. మన దేశంలో ఏ మార్చయినా విదేశీయుల రాకపోకలు లేకుంట రాలేదు. నాటి ఆర్యులు, మొన్నటిముస్లింలు, నిన్నటి యూరోపియన్లు, వీల్ల రాక వల్లనే నిలకడగా ఉన్న వ్యవస్థలు కదలబారినై. కుల వ్యవస్థలో మార్చులచ్చినై.

--- అంతెందుకు? మన దేశంలో వచ్చిన కబీరు, గురునానక్‌, రామానంద, రామానుజ, చైతన్య, గురు రవిదాసు, తుకారాం భక్తి ఉద్యమాలు గూడ ఇస్లాం ప్రభావం వల్లనే తమ మతాన్ని తాము సంస్మరించుకోవటానికి వచ్చినయే గద. రాజారామ్మోహన్‌రాయ్‌, కందుకూరి వీరేశలింగం సంస్కరణలు, బ్రిటీషోల్లు పరిపాలనలో లేకుంటే సాధ్యమ్యేటియేనా?” అని ఎల్లాకర్‌ అడిగితే ఏం చెప్పలేక ఇంకా ఏం చెప్తడో అని ఊకొట్టిన.

ఇగో శారదా! ఈ దేశంలో ఆధునిక విద్య, వైద్యం, పరిశ్రమలు యూరోపియన్ల వలస వల్లనే అభివృద్ధి చెందినై. వాల్ల ప్రభావం, వాల్ల పరిపాలన ఉండుట్లనే అందరికీ సమాన హక్కులు. ఇంత మంచి రాజ్యాంగం సాధ్యమైనై. ఎస్సీ, ఎస్టీలకు రిజర్వేషన్లచ్చినై. అదే దోపిడి కులాలోల్లు పరిపాలనలో ఉంటే ఇవేవీ సాధ్యమయ్యేటివా! బీసీలకు యాభయి ఏండ్లయినా రాజకీయ రిజర్వేషన్లు యిస్తలేరు గద. ఇది జాలదా మనోల్లు అవతలోడు లేకపోతే ఎంత కరుడుగట్టుకుపోతరో చెప్పటానికి. అందువల్ల సమాజాన్ని మళ్ళీ కృతయుగ,

త్రేతాయుగ, ద్వావరయుగ, వేదకాలంగా వెనుకకు నడివిన్తున్న 742 విహారి

హిందూవాదులకు విరుగుడు పరిష్కారం... విదేశీ సంపర్కంలోనే ఉంది. గ్లోబలైజేషన్‌లోనే ఉంది. పైగా దీన్ని అడ్డగించటం ప్రపంచంలో ఏ దేశానికీ సాధ్యం కాదు. సాధ్యం కానిది పట్టుకొని వల్లించుకుంట, వ్యతిరేకించు కుంట కూర్చునే బదులు, జరగగలదాన్ని ఊహించి అందులో ముందుండి నదవడం తెలివిగలోల్లు చేయాల్సిన పని. హిందుత్వవాదులే వాల్ల అవసరాల కోసం గ్లోబలైజేషన్ను ఆవ్వానిస్తుంటే నువ్వు, నేను వద్దనుడెందుకు చెప్పు?”

“అరే ఎల్లాకర్‌.. ఈ దేశంలో వృత్తి ఉపాధి అవకాశాలు కోల్పోయి పేదోల్లకు తిండి లేకుంట గాదా! వాల్లందరు ఎట్ల బతకాలె?” అని అడిగిన.

“ఆ... ఇప్పుడు పేదోల్లు మంచిగ బతుకుతున్నరనుకుంటున్నవా? అరవైశాతం జనాభా దారిద్ర్యాన్ని తలకెత్తుకొని బతుకుతున్నరని ప్రభుత్వమే చెప్తున్నది...” అన్నాడు ఎల్లాకర్‌.

“బావా! ఎల్లాకర్‌ వాదన దుర్మార్గం. ఈ దేశాన్ని అమ్మెటోల్లను సమర్ధి స్తున్నరు” రాజేశ్వర్‌ తన వాదన విన్చించిండు. ఇది గూడ రాజేశ్వర్‌ సొంత వాదన కాదు. ఎల్లాకరే ఎప్పుడో నూరిపోసింది. ఆయనకే అప్పగించిండు.

“బీసీలకు అన్ని రంగాల్లో రాజ్యాంగబద్ధంగా ఎస్సీ, ఎస్టీల తీరు పూర్తి స్థాయిలో రాజకీయ రిజర్వేషన్లీయకుందా... కులం ఈ దేశంలో అంతర్గత ప్రధమ శత్రువు అని కుల వివక్ష పరిష్కరించకుండా... గ్లోబలైజేషన్‌ ఒక్కటే మాట్లాడే ప్రతి ఒక్కడు నా దృష్టిలో దేశద్రోహి. ఎందుకంటే యిది మెజారిటీ ప్రజల సమస్య. దేశమంటే మెజారిటీ ప్రజలే గనుక ఈ దేశాన్ని అమ్ముతున్నది అగ్రకుల పాలకవర్గాలే. వాల్లను ముందుగల్ల గద్దె దించాలని చెప్పకుండ, పోరాడకుండ ఏం మాట్లాడినా దేశద్రోహం కన్న పాపం.”

“ఇంకా కులం ఎక్కడున్నదన్నయ్యా!” అన్నది విజయలక్ష్మి. తాను రాజేశ్వర్‌తో చేస్తున్న సంసారం కులాంతరమే. మాకీ కులం అడ్డం కాలేదని ఆమె ఉద్దేశం.

రచయిత కంరస్వరంలో చాలా స్ఫుటంగా ప్రపంచీకరణకి అనుకూల ప్రతికూల అంశాల గురించిన వింగడింపు వినిపిస్తోంది. నవ్య కధాళిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు 740

బతుకు పయనం

అలాగే, “బతుకు పయనం” కధలో అమెరికాలో వున్నారు మిత్రులు. వాళ్ళంతా కలిసి సాఫ్ట్‌వేర్‌ కంపెనీని ప్రారంభించాలని తర్జన భర్జనలు చేస్తున్నారు. అప్పుడు జరుగుతున్న సంభాషణలో...

“రిస్క్‌ తీసుకోకపోతే జీవితమే లేదు. రిస్క్‌ లేకుండా ఒక్కక్షణం కారు కూడా నడపలేవు. రిస్క్‌ లేనిదెక్కడ? ఈ ఉద్యోగాలు శాశ్వతమా? ఇదేమైనా ఇండియానా?” అన్నాడు మరో స్నేహితుడు విశ్వేందర్‌ రెడ్డి,

కంపెనీ పెట్టడం గురించి సాగే పూర్వాపరాల చర్చలో చాలా మాటలు కదిలాయి. ఇక్కడ ఒకరి అభిప్రాయం చెప్పిస్తూ “ఇదేమైనా ఇండియానా?” అన్న ప్రశ్న వదిలారు. ఇదీ రచయిత కంఠస్వరం! ఆ తర్వాతచర్చలో గతంలో ఉద్యోగాలు కంపెనీలు... వంటి విషయాలూ స్పృశించారు.

కథానికలో జీవితాన్ని అనుభవించేవాళ్ళూ; కథను పోషించేవాళ్ళు ఇలా తమతమ కంఠస్వరాన్ని వినిపిస్తున్నారు.

మానవ సంబంధాల ముడులన్నింటినీ విడదీసే ప్రయత్నంగా ఉంటుంది బి.ఎస్‌. కంఠస్వరం. పరిస్థితుల ప్రభావంలో పడి కొట్టుకుపోతున్న మనుషుల పట్ల కూడా (ప్రేమగా, మెత్తగా, ఆప్యాయంగా మైత్రీ పూర్వకంగా ఉంటుంది ఆ స్వరం. ఈ జీవితాన్ని ఎదిరి, పోరి గెల్వవచ్చు అన్న తీక్షణతని కూడా బుజం తట్టి చెబుతున్నట్టే ఉంటుంది ఆ సరళి. ఆ స్వరంలో రేపటి సమాజానికీ, రేపటితరం మనుషులకూ - ఆశాశ్వాసలూదుతూ వారిని కౌగిలిలోకి తీసుకుంటున్న ఆహ్వానం ఉంటుంది.

744 విహారి

భాషా శైలీ

యీ! పలుకు (బడి) | ఖాషా లీ పరస్పరాధారాలు. శైలి కూర్చు భాషతో జరుగుతుంది. అక్షరాలు పదాలై, వాక్యాలై, వాక్య సముచ్చయంలోని విలక్షణత వలన శైలి ఏర్పడుతుంది. శైలిలో ఏర్పడే విలక్షణత ఒక రచయిత రచనల్లో, రచన భాగాల్లో, గ్రంధ పరిచ్చేదాల్లో ఎక్కువగా ఒకే సామాన్య లక్షణంగా ప్రతిబింబి స్తుంటే - ఆ శైలి ఆ రచయిత శైలిగా గుర్తింపుని పొందుతుంది. అది ఆ

రచయిత ముద్రగా భావింపబడుతుంది.

ఈ కారణం వల్లనే శైలి వైయక్తికమైనది. తెలుగు కధా రచయితల్లో శైలి పరంగా ఈ ప్రత్యేక ముద్రని గడించుకున్నవారు వేళ్ళమీద లెక్కించదగినవారు మాత్రమే ఉన్నారు బి.ఎస్‌. శైలి బి.ఎస్‌.దే! కొన్నిచోట్ల చిన్న చిన్న వాక్యాలు

ప్రత్యేకించి సంభాషణల్లో -పాత్రలతో పాటు పారకుని మనసు కూడా ఆ సన్నివేశంలో భాగస్వామి అయ్యేటట్లు వుంటుంది శైలి. ఎంతో ఆర్ధంగా సామీష్యాన్ని కాంక్షిస్తుంది. ప్రేరేపిస్తుంది. సాధిస్తుంది. ఒక్క ఉదాహరణని ఇస్తాను. ఇది ' మమతలు” కధలోనిది.

• _.కాంత్‌! కాని నీ చూపులంటే నా కెంతో ఇష్టం. నీ కళ్ళు ఎంత నిర్మలంగా ఉంటాయి. నీ చూపు ఎంత ఆత్మీయంగా ఉంటుంది. ఆ చూపులే నువ్వు నిరంతరం నా వెంటే వున్నావనే ఆత్మ విశ్వాసాన్పిస్తుంటాయి.”

కాంత్‌ హాయిగా నవ్వాడు. ఆ నవ్వులో చిన్ననాటి స్నేహాల చొరవ... తిరిగి కనబడింది. 'సరూ! మాటలకేం గానీ నీ గౌరవం, ప్రతిష్ట నాకెలా వస్తుంది. నీకు అదృష్టం కల్సి వచ్చింది. అంచెలంచెలుగా ఎదిగావు. నీది నవ్య కధాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు 740

రహదారి ప్రయాణం. ఒకసారి బాటలో పడిందంటే అదే ముందుకు సాగుతుంది. నాది పిల్లబాట. ఎగుడుదిగుడు బాట. అవన్నీ అధిగమించి రహదారి చేరేసరికే ఎందరో అలసిపోతారు. నేల రాలిపోతారు. వయస్సు మీరిపోతారు. రహదారి దాకా వచ్చేది ఏ కొందరో .. సరూ.. మేం మట్టి అయితే వాళ్ళు మొక్కలుగా ఎదుగుతున్నారు. మేం ఓడిపోతే వాళ్ళు గెలుస్తున్నారు. కృషి మాదైంది. ఫలితం వాళ్ళదైంది. గెలవాల్సిన వాళ్ళ బాట పిల్లబాటగా కుదించుకుపోయింది.”

“కాంత్‌! ఏమిటి కొత్త గొంతు. నువ్వు చెప్పదలచుకున్నదేదో నాకు అర్ధమయ్యేట్టు చెప్పు ప్లీజ్‌.” కొన్ని సందర్భాల్లో దీర్థమైన వాక్యాలు

వాక్యాల్ని విరుస్తూ, చుక్కలు పెదుతూ, వాటి ద్వారా అర్ధస్ఫురణని గాఢంగా ప్రతిఫలింపజేస్తూ కధనాన్ని నడుపుతారు బి.ఎస్‌. మొత్తం కధల్లోని ఎక్కువ కథాభాగాలు ఈ శైలిలో నడుస్తాయి. “విడాకులయ్యాక.. .” కధలోని ఈ పేరాని చూస్తే - బి.ఎస్‌. శైలిలో కనిపించే ఈ పద్ధతి అర్ధమవుతుంది.

“అతన్ని ప్రశ్నించినప్పుడల్లా ... అతనితో విభేదించినప్పుడల్లా. . అసలు విష నిషయం వదిలేసి నన్నూ, నా శీలాన్ని... వ్యక్తిత్వాన్ని భావాల్నీ. . చిత్తశుద్ధిని (ప్రచారం చేసిన నీ భర్త. ఎప్పుడో ఒకప్పుడు నీమీద కూడా అలాగే ప్రచారం చేసే అవకాశం వుండదని నేనేమీ చెప్పలేను. అలా క్రూరంగా కించపరచడని గ్యారంటీ ఏమీ లేదు. అప్పుడు పూర్తిగా అతనికి సరెండర్‌ అయివుంటావో... నీ కోసం.. సత్యం కోసం... నిలబడతావో నీవే తేల్చుకో. . నీ మాటపై నిలబడితే నీకు నా గతే పట్టిస్తాడు ” కొన్ని సందర్భాల్లో ఏక పద వాక్యాలు

రెండు మూడు పదాలతో కదిలే వాక్యాలుంటాయి. ఇలాంటి శైలి ఎక్కువ సందర్భాల్లో ఒక సన్నివేశాన్ని దృశ్యమానం చేయటానికి ఉపయుక్తం చేసుకున్నారు బి.ఎస్‌.

చీక్షటైంది. చుట్టలంటుకున్నయి. అవి రాయలసీమ వాల్ల ఐదడుగుల ఎత్తున్న గుడిసెల గుంపులు. ఏడుస్తున్న పిల్లలను తల్లులు సముదాయిస్తున్నారు 746 విహారి

ఎవరో అప్పుడే అన్నం తింటున్నరు. ఎవరో గుడిసెల జ్వరంతో మూలుగు తున్నారు. గాలి విసురుగా వీస్తున్నది...”

“'పాలమూర్‌ లేబర్‌ తిరుగుబాటు” కథలోని పేరా ఇది. ఈ శైలిని అనుసరిస్తూ సాగే పరిత కళ్ళముందు ఒక పూర్తి సన్నివేశం, వాతావరణం, సందర్భం, స్థలం అన్నీ కదలాడుతూ హృదయాభిసరణం చేస్తాయి. దీనివలన కథ ద్వారా రచయిత పోషించి పంచదలచిన రసస్ఫూర్తి పఠితకు గాఢంగా కలుగుతుంది. ఎక్కడ, ఎప్పుడు అలాంటి సన్నివేశం, స్థలం తటస్థపడినా అతనికీ కధా భాగంలోని దృశ్యమే కనిపిస్తుంది. ఆ కథలో రచయిత ఆశించిన “ఉద్దేశ్యమే” వెంటాడుతూ వుంటుంది. ఈ శైలి పటిష్టత అంతటిది! తనదైన శైలి ద్వారా రచయిత కూరుస్తున్న కధనం ఒక్కాకృప్పుడు ఆ రచయిత కంఠస్వరాన్ని తేటతెల్లం చేస్తుంది.

“సరూ .. అరవై ఏళ్లుగా వాళ్లు అనుభవిస్తున్న ఉద్యోగ విద్యావకాశాల్లో అధికశాతం మాకు అందకుండా లాక్కున్నవే. వాళ్ళ జనాభా కన్నా అదనంగా అనుభవిస్తున్నదంతా ఎవరిది? మాకు చెందాల్సింది కాదా? జనాభా నిష్పత్తిలో ఎస్సీలది ఎస్సీలకు, ఎస్టీలది ఎస్టీలకు రిజర్వేషన్లు పోగా, వాళ్ళు అదనంగా పొందుతున్నదంతా బీసీలది కాదా?”

...ఇలాంటి అభిప్రాయాల్ని కథాపరం చేస్తున్నప్పుడు బి.ఎస్‌. కంఠ స్వరంలో ప్రాపంచిక దృక్పథం, రాజకీయాల అవగాహన, జీవన విలువలు, తాను గడించుకున్న వైయక్తిక భావజాలాల ్రతిఫలనాలూ ఖంగున మోగుతాయి.

పైన సూచించిన శైలిలోని కంరస్వర ప్రతిఫలనంలో మరో విభాగమూ వుంది. అది తన శైలి ద్వారా ఒక్కొక్కప్పుడు బి.ఎస్‌. వస్తువిశ్లేషణ సాగిస్తూనో, సంఘటనని, పాత్ర ప్రవర్తనని వ్యాఖ్యానిస్తూనో - ఏహ్యభావాఖివ్యక్తి ద్వారా

• ఒక సమూహ ప్రతినిధిగా, ఒక సామాజిక తత్త్వవేత్తగా, ఒక ఉత్తమ పౌరుడుగా -పఠితలో భావస్ఫురణనీ, చైతన్య విస్తృతినీ కలిగిస్తారు. బి.ఎస్‌. మంచి కథల్లో ఎన్నోచోట్ల ఈ విశేషాన్ని చూడగలుగుతాము. నవ్య కధాళశిల్సి బి.ఎస్‌.రాములు 747

“రియల్‌ ఎప్టేట్‌ కథానికలోని ఈ భాగాన్ని మాత్రం ఉదహరిస్తున్నాను.

“కులం మానవ సంబంధాలకు విలువలు కట్టి వ్యాపారంచేస్తుంది. నాది ఫలానా కులం కన్నా పెద్ద కులం అనుకునే ప్రతివాడూ ఒక రియల్‌ ఎస్టేట్‌ వ్యాపారే. ఈ వ్యాపార సూత్రాల్ని సూత్రీకరించిన అర్ధశాష్ర్రవేత్త మనువు. ఆచరణలో ఉన్నదాన్ని లిపిబద్ధం చేసినందుకు మనకు మనువు మీద కోపం ఎందుకు? అతన్నొక ప్లేటోలా, అరిస్టాటిల్‌లా అర్థశాస్త్రంలో భాగంగా అధ్యయనం చేయాలి. అతనీ సూత్రాల్ని అధ్యయనం చేసిన కొన్ని శూద్ర కులాలు తమ కులాల ధరలూ, విలువా పెంచుకున్నాయి. కమ్మ, రెడ్డి, వెలమ వగైరా యీ పనే చేశాయి. మిగిలిన కులాలూ యీ పనే చేయక తప్పదు” మల్లయ్య తాను యిన్నేళ్ళు కోల్పోయిందేమిటో తెల్సుకున్నాడు.

“వయసు పిలుపు" కథానికలో రచయిత కంరస్వరం ఇలా వుంది. .... “ఉద్యమం సాధారణంగా థైర్యాన్ని సమిష్టి చైతన్యాన్ని పెంచుతుంది. అదే నిజమైన ఉద్యమం. కానీ మునుపెన్నడూ లేని విధంగా ఈ ఉద్యమంలో ఆత్మహత్యలు పెరిగాయి. ఒక దశకు ఎదిగిన ఆవేశం, ఉద్రేకం, సమాజం కోసం, సామాజిక మార్పు కోసం ఏదో చేయాలని లక్ష్యం. త్యాగంచేయాలనే భావన మనిషిని నిలువెల్లా ఆవేశించినప్పుడు నాయకత్వం అందుకు సరైన కార్యక్రమం ఇవ్వలేకపోతే ఆ ఆవేశం, ఆ త్యాగం రివర్స్‌లో నిరాశలోకి ప్రవహిస్తుంది.

ఈ దశలో ఉద్యమాన్ని ఆరిపోకుండా ముందుకు తీసుకెళ్ళేందుకు తన ప్రాణత్యాగం ఉపయోగపడుతుందనే ఆలోచనలోకి మళ్లుతారు. ఇదంతా సామాజిక మనస్తత్వ శాస్త్రానికి సంబంధించిన అంశం ఇది మాస్‌ హిస్టీరియా అని కొందరు శాడిస్టులు అంటున్నారు. వాళ్ళు మూర్చులు. ఉద్యమ వ్యతిరేకులు. ప్రాణత్యాగం చేసిన వాళ్ళు పిరికివాళ్లు అనే వాళ్ళకు బుద్ధిలేదు. వాళ్ళే నిజంగా పిరికిపందలు, దమ్ముంటే వాళ్ళు ఉద్యమం కోసం రొమ్ము విరిచి మిలిటెంట్‌ ఉద్యమాలు చేస్తారు తప్ప ఇతరుల ప్రాణత్యాగాలను తేలికగా మాట్లాడరు. మీరు మంచి నాయకులుగా ఎదగాలని కోరుకుంటున్నాను”... 74ల్‌ విహారి

ఇలాంటి చర్చంతా పాత్రలపరంగా - ఆలోచనలోనో, సంభాషణలోనో

• సాగుతూ వుంటుంది. అయితే, ఆ సందర్భాల్లో ఆ పాత్రలో రచయిత కనిపిస్తూ వుంటాడు. ఆయన మనన ధారలోని ఈ అంశాల విశ్లేషణనే ఆలోచిస్తూ ఉంటాడు చదువరి. రచయిత ఆశించేది కూడా -పరఠితలో ఆ ఆలోచనని (ప్రేరేపించటమే! శైలిలో ఒక భాగం- వెంటాడే వాక్యాల ప్రయోగం

ఈ వాక్యాలు ఒక జీవన తాత్త్వికతని బోధించవచ్చు. ఒక భావాహ్లాదాన్ని కలిగించవచ్చు. ఒక సూత్రనిబద్ధతని వ్యంగ్యోక్తిగా వినిపించవచ్చు. ఒక సాధారణ లోకరీతిని, దివాజుని, లేక మనుషుల పోకడనీ, స్వభావాల తీరుని, ఆలోచన ధోరణిని - సాంద్రంగా కవితాభివ్యక్తితో కూడా ఉల్లేఖించవచ్చు. బి.ఎస్‌.కథల్లో ఈ వాక్యాలు సందర్భోచితంగా, బెచిత్యభరితంగా అక్కడక్కడా వెల్లివిరుస్తాయి. వీటిలో ఉక్తులు, సూక్తులు, లోకోక్తులు, హితోక్తులు ఉంటాయి. సామెతలూ వుంటాయి. నుడీ నానుడీ వుంటాయి.

“రిస్క్‌ తీసుకోకపోతే జీవితమే లేదు. రిస్క్‌ లేకుండా ఒక్క క్షణం కారు కూడా నడపలేవు....”

“పనిచేసే రెండు చేతులకు పని కల్పించని ప్రణాళికలెందుకు? ప్రభుత్వా లెందుకు?”

“కుక్కకున్న విశ్వాసం ఆ కంపెనీకి కార్మికుల మీద లేదు”

“చెరువు నీళ్ళు చెరువెనుక పడ్డాక చేయగలిగేదేముంది?'

(ఎండిన పేడపిడకలా ముడుచుకుపోయిన మొహాన్ని నిగనిగలాడే మామిడి పండులా మార్చేసింది...”

“స్వార్ధమే కుటుంబ వ్యవస్థలో... పిల్లల పెంపకంలో మూలభాషు

'మంచం ఉన్నంతల కాళ్ళు చాపాలె

“గాలికి పోయే కంపను తగిలించుకోవడం ఎందుకు?”

“ఆచరణలో లేని వరుసలు, వాళ్ళ అవసరాల్లో భాగంకాని చుట్టరికాన్ని పిల్లలు మరచిపోయారు.”

'ముందు పొడిచిన పొద్దు ముందే గుంకుతుందా నవ్య కథాశిల్సి బి.ఎస్‌.రాములు 749

• ఈ చివరి వాక్యం చదివి నేను అక్కడే ఆగిపోయాను. ఇది ఒక స్వభావోక్తి చాలా సహజోక్తి. చాలా సాధారణ అంశం ఇన్నేళ్ళొచ్చి, ఇంత చదివి, ఇందరికి పాఠాలు చెప్పిన నాలాంటివాడికి - వదో మనసులోపల ఒక అలోచనా వీచిక! ఒక 'పారవశ్య సుఖమో, వేదనో?- ఇదీ శైలిలో జలజల రాలే రచయిత అభివ్యక్తి శక్తి! కథానికలో భాష గురించి చర్చనీయాంశాలైన మూడు పద్ధతులు

ఒకటి - కథానికని మొత్తం పత్రికల (30621166 ప్రామాణిక) భాషలో రాయడం. రెండు- కథనాన్ని పత్రికల భాషలో రాస్తూ, పాత్రల సంభాషణల్ని మాండలికంలో (ఆ పాత్ర స్థల కాలస్వభావాలకనుగుణంగా) చెప్పడం. మూడు

• మొత్తం కధానికని రచయిత మాండలికంలో సాగించడం.

మూడు విధానాల్లోనూ రచనలు వస్తున్నాయి. మూడో విధానంలోనూ తెలంగాణ, రాయలసీమ, ఉత్తరాంధ్ర, దక్షిణాంధ్ర (ప్రకాశం, నెల్లూరు జిల్లాలు) రచయితలు చాలామంది కథలు రాస్తున్నారు.

వీటిలో ఏ విధానం ప్రయోజనం దానికి వుంది. దేని సౌలభ్యం దానికి వుంది. రచయితకి భాష వినియోగం పట్ల ఉన్న ఆలోచనా, అభిప్రాయం నిబద్ధత కథల్లో అతని భాషా ప్రయోగాన్ని నిర్ణయిస్తాయి. అలాగే, ఒక రచయిత తాను పెంపొందించుకోదలచిన పాఠక విభాగాన్నిబట్టి కూడా తన భాషని నిర్ణయించుకుంటాడు. కధానికల్లో భాష గురించీ, శైలి గురించీ, తెలంగాణ మాండలికాన్ని గురించీ, బి.ఎస్‌. అభిప్రాయాలు విలువైనవీ, ఆలోచనీయ మైనవి. వాటిని ఆయన తానిచ్చిన ఇంటర్వ్యూల్లో వెల్లడించారు. ప్రసక్తాను ప్రసక్తంగా చాలా చోట్ల చెప్పారు.

ఈ పరామర్శ్భలోని కధల్ని విశ్లేషణాత్మకంగా పరిశీలించినప్పుడు - తెలంగాణ మనుషుల జీవన వేదన సమస్తమూ - బి.ఎస్‌. తన కథన శైలి ద్వారా ఫలప్రదంగా ఆవిష్కరించారని నిస్సందేహంగా చెప్పవలసి ఉంటుంది. 700 విహారి

| శల! 12 జీ ఆ వస్తు శిల్ప మేళవింపు “నవ్య కథాశిల్చ్బ) ఆవిష్కరణ | “సామాజిక సాహిత్య తాత్విక రంగాల్లో నిరంతర కృషీవలుడుగా బి.ఎస్‌. కధా సాహిత్యం పట్ల క్రియాశీలమైన ఆరాధనాభావం కలిగినవారు. కధానీకా ప్రక్రియలో వస్తువు, శిల్పం, శైలి గురించి తనదైన నిర్దిష్టమైన ఆలోచనలూ, అభిప్రాయాలూ వున్న రచయిత. సమగ్ర సామాజిక కధ అనే కధా శిల్పాన్ని కధా వస్తు చిత్రణను (ప్రతిపొదించారు. చాలా కధల్లో నవలంత జీవితం పొందుపరచడానికి ఈ శిల్ప ప్రక్రియ ఎంతగానో ఉపయోగపడింది. అలా సమగ్ర సామాజిక కథ అనే వస్తు శిల్ప చర్చను ప్రతిపాదించడంతో పాటు ఎలా రాయాలో ఆచరించి చూపారు. ఇలా కధా శిల్చపరంగా బి.ఎస్‌... ఆలోచనలు నూతనమైనవే కాక, సమాజ హితకరమైనవి. రచయితలకూ ఆలోచనీయమైనవి. “భారతీయ సాహిత్యం తెలుగు కథలు - మొదటి సంపుటి లోబి.ఎస్‌ వెలువరించిన సుదీర్థమైన ఈ నూతన అభిప్రాయాలు ఇలా ఉన్నాయి: తెలంగాణ కధా శిల్పం తెలంగాణ కథకుల్లో ఎక్కువమందికి వస్తువు మీద తప్ప శిల్చ్పంమీద పెద్ద పట్టింపు లేదనే భావన ఇంగ్లీష్స్‌ కోస్తా ప్రభావంలో పడిన కొందరు తెలంగాణ వాళ్ళలో కూడా లోలోపల ఉంది. ఎప్పుడో చిన్నప్పుడు ఒక సినిమా సమీక్షలో ఒక మాట చదివాను- “సినిమా చాలా బాగుంది అనే బదులుగా సినిమాలో ఫోటోగ్రఫీ, కెమెరామెన్‌ పనితనం చాలా బాగుంది” అని చెప్తే అది కెమెరామన్‌ వైఫల్యానికి నిదర్శన మని అన్నారు నవ్య కధాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు 707

శిల్పం ఆహార్యం మాత్రమే

శిల్పం సినిమాల్లో, నాటకాల్లో వేసే వేషాలకు ఆయా పాత్రలను అనుసరించి వేసుకునే కాస్ట్యూమ్స్‌, ఆహార్యం వంటిది ఫలానా కధలో కధా శిల్పం అద్భుతంగా ఉంది అని అన్నామంటే అందులో కథావస్తువు ప్రాధాన్యం కోల్పోయిందని, కథా వస్తువు, ఇతివృత్తం శిల్పానికి బలి అయిపోయాయని అర్ధం. చాలామంది చంద్రశేఖర్‌రావు కథలు చదివినప్పుడు బాగానే ఉంటాయి గాని ఏవీ గుర్తుండవు అనడానికి కారణం వస్తువు బలిపశువు కావడమే. తెలంగాణ శిల్పం సహజాలంకారం

తెలంగాణ కధకుల్లో చాలామంది స్త్రీల అలంకరణ, నగలు స్రీలకు మరింత అందాన్ని తెచ్చి సహజమైన అందంలా కనపడేట్లు చేయాలని తపన ఉంది. అనగా వాళ్లు ఎంత గొప్ప కథాశిల్పాన్నైనా వస్తువు వెనక అంతర్లీనంగా మార్చడం గురించి అభ్యాసంచేస్తుంటారు. ప్రయోగాలు చేస్తుంటారు. నేను రాసిన ఐదవవాడు కధలో శిల్చ ప్రయోగాలు చూడవచ్చు. అయినా అందులో కథ వెంటే పాఠకుడు నడుస్తాడు తప్ప శిల్పం వెంట నడవడు ప్రపంచ సాహిత్య క్లాసిక్స్‌ ప్రమాణాలు

క్లాసిక్స్‌గా ఎదిగే రచనలు ప్రధానంగా శిల్పాన్ని అంతర్లీనం చేసి వస్తువునే కనిపించేటట్లు చేసి వస్తువే తప్ప శిల్పం లేనట్లు కనపడతాయి. రామాయణం, మహాభారతం, కళాపూర్ణోదయం, కాదంబరి, అభిజ్ఞాన శాకుంతలం మొదలైన ప్రాచీన సాహిత్యం నుంచి మొదలుకొని ఆధునిక సాహిత్యంలో ప్రేమ్‌చంద్‌, ఠాగూర్‌, శరత్‌బాబు, కొడవటిగంటి కుటుంబరావు, పాలగుమ్మి పద్మరాజు, చాసో, సురవరం, గూడూరి సీతారాం మొదలైన వాళ్ళ దాకా శిల్పపరిణతిని సాధించి వస్తువులో సంలీనం చేసినవాళ్ళే. శిల్చం ప్యాకింగ్‌ కవర్‌ కాకూడదు

కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఆధునిక అభివృద్ధి వల్ల ప్యాకింగ్‌ కవర్‌కి ప్రాధాన్యం ఏర్పడింది. ప్యాకింగ్‌ను చూసి అడ్వర్ధయిజ్‌మెంట్లను చూసి కొనడం పెరిగింది. శిల్పాన్ని ఇలాంటి ప్రాంతాలనుంచి వస్తున్నవాళ్ళు ఆకర్షణీయమైన ప్వాకింగ్‌గా భావిస్తున్నారు. 702 విహారి

కాని బియ్యాన్ని గోధుమల్ని కందిపప్పుని, కారంపాొడిని, చింతపందుని కేవలం ప్యాకింగ్‌ను చూసి ఎవరూ కొనరు. వాటి నాణ్యతను ప్యాకింగ్‌ విప్పి చూసిన తర్వాతనే తీసుకుంటారు. తెలంగాణ కథలు వాటి శిల్పాలు వ్యాకింగ్‌ అవసరంలేని నిత్యావసర సరుకుల వంటివి. వస్తువు బరువు కింద పడి నలిగిన తెలంగాణ శిల్పం

తెలంగాణ కధల్లో వస్తువు, ఇతివృత్తం బరువు కింద నలిగిపోయిన శిల్పవైవిధ్యం ఎంతో ఉంది దాన్ని వెలికితీసే సమీక్షకులు ఎదగాల్సిన అవసరం ఉంది ఈ లోపం కథా చర్చలో, సమీక్షలో స్పష్టంగా కనబడుతున్నది. పెద్ద చెట్లు చిన్న పంటనిస్తాయి

పెద్దవెట్లు చిన్న పంటనిస్తాయి. సొంతంగా నిలబడలేని గుమ్మడి పాదు పెద్ద పంటనిస్తుంది. బర్రెలు, ఆవులు వట్టి పోతుంటాయి. అలాగే వృద్ధ తరం వట్టిపోతూ ఉంటుంది. వయస్సు పెరిగిన కొద్దీ గౌరవం పెరిగి వారు చెప్పింది ఆధునికం అనుకునే ప్రమాదం ఉంటుంది. యువతరానికే స్వీకరణశక్తి ఎక్కువ. వృద్ధతరానికి స్వీకరణ శక్తి ఎక్కువ. సోషలిస్టు వాస్తవికత అంటే రేపటి గురించిన ఊహలు, ఆశలు

ప్రతి కధావస్తువులో, ప్రతి కథాశిల్బ్పంలో (ప్రారంభం కొనసాగింపు ముగింపులలో సోషలిస్టు వాస్తవికత అనగా ఎలా ఉందో చెప్పడంతో పాటు ఎలా ఉంటే బాగుంటుందో చూపే మానవ ప్రయత్నాన్ని కూడా సమన్వయించి చెప్పడం. (ప్రేమ్‌చంద్‌, షోలకోవ్‌, గోర్కీ రాగోర్‌ శరత్‌బాబు రాసిన కథలు వాస్తవికత వాద దృక్పథానికి సంబంధించినవి. ఆనాటికి అదే ఒక గొప్ప ముందడుగు. ఇవాళ అదే పరిధిలో రాస్తే వందేళ్ళు వెనకబడిపోయినట్లు లెక్క అందువల్ల ఆధునిక సాహిత్య విమర్శను, అలంకార శాస్త్రాన్ని పునర్‌ నిర్మించుకోవాల్సిన అవసరం మునుపటి కన్నా నేడు ఎంతో అవసరం.

150 యేళ్ళు ప్రపంచాన్ని ప్రభావితం చేసిన మార్క్చిజం దాని తాలూకు ఆదర్శ ప్రపంచ ఊహలు, అలంకార శాస్త్రాలు సోషలిస్టు కేంద్రాలుగా సోవియట్‌ యూనియన్‌ పడిపోవడాలు అమెరికా కేంద్రంగా ప్రపంచం ఏకధృవంగా మారడం వంటి పరిణామాలు సాహిత్యంలో వస్తువులో, నవ్య కధాశిల్చి బి.ఎస్‌.రాములు 722

శిల్పంలో, అలంకార శాస్త్రంలో సమూలమైన మార్పులతో కొత్త సమాజానికి అనువుగా తీర్చి దిద్దుకోవాల్సి ఉంది. ఇందుకు గాను గ్రీకుల ప్రాచీన అలంకార శాస్త్రాల్ని భారతీయ ప్రాచీన అలంకార శాస్త్రాల్చి చైనా అలంకార శాస్త్రాల్ని సమూలంగా ప్రజాస్వామికీకరించుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది. వి.బోరేవ్‌ సోవియట్‌ రష్యాలో “ఈస్తటిక్స్‌'లనే పుస్తకంలో ఈ ప్రయత్నం కొంత చేశారు. అయితే అది సోషలిస్టు వాస్తవికత, రష్యా పాలకవర్గాల పరిమితులను అధిగమించలేకపోయింది.

దేశీయ విషాదశిల్పకధనం

నామిని, ఖదీర్‌బాబు, పెద్దింటి, ఆడెపు, గోపిని, కాలువ, వీరపల్లె, చంద్రశేఖర్రావు మొదలైనవారి కథాశిల్పం ఈ మధ్య కొందరిని బాగా ఆకర్షిస్తున్నది. సత్యం శంకరమంచి అమరావతి కధల్లో దేశీయ శిల్చం విశ్వరూపాన్ని విస్తృతిని కధకులు పట్టుకోవచ్చు. ఇదొక దేశీయ శిల్పం. అయితే వీళ్ళు ఏం జరుగుతున్నదో ఎలా జరుగుతున్నదో చెప్పడానికి పరిశీలనాశక్తి పరిమితమై పోయింది. ఎందుకు జరుగుతున్నదో, అది ఎందుకు అనివార్యం అవుతున్నదో దాని నుంచి బయటపడి తిరిగి జీవితాన్ని గెలుచు కోవడం కోసం మానవ ప్రయత్నం ఎలా చేయాలో అనే మూడు ప్రధానాం గాలు మిస్సవుతున్నాయి. వారికి ఈ న్థాయి రావడానికి సామాజిక శాస్త్రవేత్త లుగా ఎదగవలసి ఉంటుంది. ఇలా ఎదగని వీరి రచనలు గతాన్ని (ప్రేమించే టట్లు చేసి మనిషిని ముందుకు నడిపే బదులు వెనక్కి నడిపిస్తాయి. మనిషి జీవితాన్ని గెలుచుకౌనే మార్గానికి బదులు ఓడిపోయే దారిని చూపిస్తాయి. జీవితాన్ని ఓడిపోయిన తర్వాత సానుభూతిని చూపిస్తాయి. ఇది ఇతరుల ఆధిపత్యవాదంలో ఒక అంశం.

“చికాగోలో నానమ్మ కథా సంపుటికి ముందుమాటలో బి.ఎస్‌. ఈనాటి తన కధారచనలో తాను ఆశిస్తున్న తెస్తున్న మార్పుని గురించి కూడా ఇంతే స్పష్టంగా ఇలా చెప్పారు.

రామాయణం), “భారతం”, “పంచతంత్ర కథలు, 'కధాసరిత్సాగరం', 'గాధాసప్తశతి, పురాణాల వంటి సాహిత్య ప్రక్రియల ద్వారా ఆనాటి సామాజిక 754 వివారి

రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక పరిణామాలు, పరస్పర ప్రభావాలు, సంబం ధాలు అవి మానవ సంబంధాలను నిర్దేశించే తీరు తెలుసుకుంటు న్నాము. ఆధునిక ప్రక్రియలైన కథా నవల తదితర సాహిత్య ప్రక్రియల్లో ఇది సాధించాలని నా ప్రయత్నం. ఈ లక్ష్యం ప్రత్యేకమైనది. అందువల్ల కథ స్వరూస స్వభావాలు, కథ ప్రజెంటేషన్‌ ప్రత్యేకంగా రూపు దిద్దుకున్నాయి. లక్ష్యానికి అనువుగా శైలి-శిల్చం, (థైజెంటేషన్‌

ఆధునిక జీవితాన్ని రాజకీయాలు, రాజకీయ నిర్ణయాలు, అభివృద్ధి పరిణామాలు నిర్వహిస్తున్న పాత్రను నిర్దిష్టంగా, విశ్లేషించి చూపకపోతే కథలు రాయడం దేనికి అనిపించింది. అలా చిత్రించకపోతే రాజకీయాలకు అతీతంగా మనుషులు, కుటుంబాలు, బతుకుతున్నట్లుగా మానవ సంబంధాలు ఉన్నట్లు భమ కల్పించినట్లు అవుతుంది. ఈ లక్ష్యంతో అనేక విషయాలను కథలో కలిపి చెప్పే శైలీ శిల్పం పరిణామం చెందింది. ఇటీవల ఇంటర్నెట్‌లో రాస్తున్న కథల శైలీశిల్బంలో కూడా కథానిక స్వరూప స్వభావాలలో అనేక మార్పులు ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి. బుర్రకథ, హరికథలవలె అనగా రాసే పద్ధతి కథలలాగ కాకుండా మౌఖికంగా ఎదుటివారికి, పాఠకులకు ప్రత్యక్షంగా చెప్పే కథలోలా కథతోపాటు, వర్ణనతో పాటు, వ్యాఖ్యానం, విశ్లేషణ, అభిప్రాయ ప్రకటన కూడా ఇంటర్నెట్‌లో రాస్తున్న కథల్లో కనబడుతుంది. ఈ శైలీ శిల్చం రోజురోజుకు వ్యాప్తి చెందుతున్నది. ఇది సినిమాచూసి వచ్చిన తర్వాత, ఒక నవల, ఒక కథ చదివిన తర్వాత దాన్ని ఎదుటివారికి చెప్పే కథన ప్రక్రియ వంటిది”.

ఇవీ బి.ఎస్‌. ఆలోచనలూ, అభిప్రాయాలూ. వస్తు శిల్ప ప్రయోగాలు, పరిణామాలు

శిల్పంగురించీ, శిల్చ్పప్రయోగంలో వస్తున్న పరిణామాల్ని గురించీ -

వివిధ అభిప్రాయాలు ఉన్నాయనేది వాస్తవం. స్థూలంగా - ఒక అంగీకార యోగ్యమైన అంశాన్ని ఇలా చెప్పుకోవచ్చు.

కథా రచనలో శిల్పం - పూసల్లో దారం లాంటిది. కవిత్వంలో అల్లసాని వారి అల్లిక జిగిబిగి వంటిది అది. నన్నయగారు దాన్ని 'ప్రసన్న కథా నవ్య కథాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు (2

కవితార్థయక్తి అన్నారు. ఈ యుక్తి వైయక్తికమైంది. కోణార్మలో సూర్యరధ చక్రం మీద ఆకు, బేలూరులో రాతిని మైనంగా మలచినట్లుండే చిలుకముక్కు

• ఆయా శిల్చకారుల వ్యక్తిగత ప్రతిభా వ్యుతృత్తులకు ఏ విధంగా దర్పణం పడుతున్నాయో - కథలో - ఏ రచయిత శిల్పచాతుర్యం ఆ రచయిత ప్రతిభా వ్యత్చత్తుల్ని బట్టి ఒక ప్రత్యేక ముద్రని సంతరించుకుని ఉంటుంది.

“కధారచనలో శిల్చ ప్రయోజనానికి గల స్థానాన్నిగురించి ఇలా ఆలోచించవచ్చు. పాఠకుడు అంతకుముందు తాను అనుభవించి వుండని అనుభూతిని రేకెత్తించటానికి శిల్చమే ఆధారం కథావస్తువు మూర్తమైనదైనా, అమూర్తమైనదైనా సరే దాని చుట్టూరా సంధించిన పాత్ర చిత్రణా, సంఘటనా కల్చనా, పడుగు పేకల్పుగా అల్లుకుపోవటం శిల్పం. ఆ 'కలనేత' కధ మొత్తాన్ని కనులకింపుగా, మనస్సుకు పులకరింపుగా చేస్తుంది. పాఠకునికి మంచి కధా పరనా అనుభవాన్నీ అనుభూతినీ, అనిర్వచనీయతనీ, ఆనందాన్ని కలిగిస్తుంది.

కాగా, “శిల్పానికీ రచన యొక్క ప్రయోజనానికీ అవినాభావ సంబంధం ఉన్నదని (గ్రహించినట్లయితే శిల్చంలో దోషాలన్నింటికీ మూలం కధా 'ప్రయోజనంలో దొరికిస్రోత్రుంద్రి. కనీసం శిల్పం బాగుండి ప్రయోజనం _బఎదవచ్చుగాని, శిల్పం పల్చబడి ప్రయోజనం విస్పష్టం కావడం సాధ్యం కాదు అన్నారు కొడవటిగంటి కుటుంబరావు

“ఉత్తమ కధలుగా పఖ్యాతి పొందినవి చదివితే వాటిలో మనకి కొన్ని లక్షణాలు కనిపిస్తార్ను, ఒకటి విషయాన్ని సూక్ష్మంగానూ, సూటిగొనూ చెప్పడం” అంటారు పాలగృమ్మి పద్మరాజు

“కధ చిన్న టార్చిలైటు వేస జీవితంలోని ఒక బిందువును, ఒక జీవిత శకలాన్ని చూప్పుత్తుంద్ర! అంటారు వల్లంప్రాట్రి.

ల్డ్‌ క్‌ న ల గన్‌. దృష్టిలో 'కథను ఏ రూపంలో రాసినా కథ ద్వారా పాఠకులకు ౧౦, వై ్ర ఛాన్నీ ఒక కొత్త దృష్టినీ కలిగించడం ముఖ్యం'

అయితె శ్ర 4, స్‌. ఆశిస్తున్న ఆచరిస్తన క లో అంతో బ్రంత్రో విభేదిస్తూ - బిఎ 76 వివోరి

“సాహిత్యంలో, సమాజాన్ని ప్రతిఫలించడంతో పాటు సమాజాన్ని దాన్ని సమగ్రతలో, సమస్త కోణాల్లో విశ్లేషించి లోకం నడుస్తున్న తీరును, మానవీయ సంబంధాలు, సంస్కృతి, జీవిత లక్ష్యాలు, ఆదర్శాలు ఎదగాల్సిన తీరును చిత్రించే రచనలు ఎంతో అవసరం. వాటిని తప్పనిసరిగా చదవాలి. ఆదరించాలి. అప్పుడే సమాజంలో అలాంటి రచయితలు గొప్ప చారిత్రక కర్తవ్యం నిర్వహించే రచనలు వెలువరించటానికి స్ఫూర్తినిచ్చిన వారవుతారు.”

బి.ఎస్‌. ఆశించి, ప్రయోగించి, సాధించుకున్న వైనం

ఈ శిల్ప విధానాన్ని వాస్తవికత, స్థానీయత, సామాజికత, అభ్యు

దయ కాంక్ష కలగలిసిన ఒక 'నవ్య కధాశిల్పం'గా నేను పరిగణిస్తున్నాను. అంటే, మరో విధంగా చెప్పాలంటే బి ఎస్‌. కధాశిల్పవిన్యాసం, విధానంలో 'నిన్న నేడు రేపు' గురించిన చిత్రణ, చర్చ, పధ నిర్దేశం. కధా కధనంలో 2క్ర అంతస్సంబంధంతో, అంతర్గతంగా కుదురు కుంటాయన్న మాట! *నిన్హు గురించి చెప్పటం అంటే చారిత్రక వాస్తవ చిత్రణ. 'నెడు గరించి వివరీంచటమంటే కధాంశంలో ఇమిడి ఉన్న వివిధ వ్యక్తుల మధ్య సంఘర్థ్మ్యభన చర్చించటం, రేపు' గురించి దర్భ్శించట మంటే భవిష్పత్తునుద ఆశాభావాన్ని అభ్యుదయాకాంక్ష వైపుకి ఆచరణాత్మక మార్షనిద్దేశం (|

ఈ స్పష్టతని దృష్టిలో వుంచుకుని పరిశీలిస్తే - బి.ఎస్‌. తన తు నను ప్రయోగంతో రాసిన చాలామంచి కధల్ని ఎన్నుకోవచ్చు. ఈ ఐరా శే గ్రంధంలోనికి తీసుకున్న మూడు సంపుటాల్లోని 47 కధల్లో -ఉదాహరణ పూర్వకంగా కొన్నిటిని మాత్రం ప్రస్తావిస్తాను.

దానికి అతను 'సంబంధాలు' కథలో కరుణాకర్‌ ఎదుగుదల కు అన్సస్య సూదన్‌ని ప్రశ్యేక అవసరం క సరించైిన పద్ధతులు అన్నీ “నిన్న గురించి. మధు యటిలిటి ఆఫ్‌ స్ప అవసరమైనప్పుడు మాత్రమే సమీపించడం, ఇదు ప జానోదయం ప్‌ ఎకానమీ: స్థితి. మధుసూదన్‌కి మిత్రుడు రాజేశ్వర్‌ కృర రావలసిన లేక రాబోయే మార్పు గురళి! వ 707 న్య కధాశ్చ్బి బీ.ఎస్‌,రాములు

“రియల్‌ ఎస్టేటొో కథ ఒక "క్లాసిక్‌ ఎగ్జాంపుల్‌

“రియల్‌ ఎస్టేటొ కధ ఒక క్లాసిక్‌ ఎగ్జాంపుల్‌! వర్ణద్భక్పధం, కులం, కులవృత్తులూ, మానవసంబంధాలూ -చారిత్రక గమనశీలత, మనిషి ప్రవర్తనలో చలనశీలత - అన్నీ బి.ఎస్‌. శిల్చ నమూనాలో ఒదిగిపోయిన కథనంతో మన ముందుకొచ్చాయి. చివరకి రేపటి తరాలకి స్ఫూర్తిదాయక మైన, ఆచరణీయమైన సందేశం ఆవిష్కృతమైంది. 'విద్య అనేది ఒక గొప్ప రియల్‌ ఎస్టేట్‌ తనకు విద్య అనే రియల్‌ఎస్టేట్‌ ఉన్నంతకాలం ఇతర రియల్‌ ఎస్టేట్‌లున్న వారూ గౌరవిస్తారు" అనేది ఆ సందేశం. కనుక, విద్య-విజ్ఞానం అనే రియల్‌ ఎస్టేట్‌ని సంపాదించుకోవడమే తమ కర్తవ్యం అని తనకు తానుగా, తన వారికీ ప్రకటిస్తాడు మల్లయ్య! చాలా ఆలోచనా ్రేరకంగా సాగిన మంచి కధ!

“బందీ కథలోనూ మనం ఇలాంటి సామాజిక పరిణామ పరిస్థితుల్నీ పాత్రల పరంగా ఈ నాటి స్థితిగతుల విశ్లేషణనీ చూస్తాము.

“వేపచెట్టు కథలో అర్హులకు అందని విద్యార్థనలో సదుపాయాల చర్చ ఎంతో గాఢతతో సాగింది. సదుద్దేశంతో ఏ రాజేశ్వరరావువంటివారో కల్పించదలచుకున్న సదుపాయాలు కూడా మహేష్‌ వంటి వారికి ఎలా అక్కరకు రాకుండాపోతాయో, దాని పర్యవసానంగా ఇంజనీర్‌ కావలసినవారు ఎలా వాచ్‌మన్‌లుగా మిగిలిపోతారో - ఆర్తితో ఆవిష్మరింపబడింది.

'కామన్‌వెల్తో కథ ప్రపంచీకరణ నేపథ్యంలో ఈ దేశ ప్రజల రాజకీయ ఆర్థిక సామాజిక స్థితిగతుల చర్చ చేస్తుంది.

“తల్లిపాలు” కధ తెలుగులో రాజకీయ కథలు రావటం లేదనే వారికి కనువిప్పు కలిగించే గొప్ప కథ. ఈనాటి రాజకీయం లాసుగుల్నీ రాజకీయ నాయకుల భావాల, నడతల సిద్ధాంతాల డొల్లతనాన్నీ, బహిర్గతం చేసిన కథ.

'రాజకీయం' కథ ఇంతకంటే కూడా వస్తు శిల్చ మేళవింపుతో సాగిన ఉత్తమోత్తమ కధానిక,

726 వివారి

“వారసత్వం” “పంజరం “వరలక్ష్మి “వరుసలు “పాతచీర” వంటి కథల గుణవిశేషాల్ని వెనుక అధ్యాయాల్లో పేర్మొన్నాను.

“వయసు పిలుపు కాలంతెచ్చినమార్చు” “ఎవరికి వారే' “పామూర్‌ లేబర్‌ తిరుగుబాటు" -వంటి కధల్లో మనం మాట్లాడుకుంటున్న బి.ఎస్‌. నవ్య కథా శిల్పస్పృహ, ప్రయోగం మరీ పారదర్శకంగా ప్రతిబింబిస్తోంది.

బి.ఎస్‌. రాములు వస్తువుకు, శైలీ శిల్పానికి మధ్య జరిగే రాపిడిని సమన్వయించుకుంటూ, సంశ్లేషించి తన శిల్ప విధానాన్ని రూపొందించుకున్న తీరును 'కాలం తెచ్చిన మార్చు" కథల సంపుటి ముందుమాటలో ఇలా ఉదహరించారు. 'తెలిసిందంతా కథలో చెప్పడం సాధ్యం కాదు. తెలిసింది, తెలుసుకున్నది, ఊహించింది కథలో చెప్పకుండా ఉండటం కూడా సాధ్యం కాదు. ఈ సంఘర్షణ, వైరుధ్యం, రచయితలు ఎవరికి వారు పరిష్కరించు కోవాలి. నాకు సాధ్యమైన పద్ధతిలో నేను దీన్ని పరిష్కరించుకున్నాను. అలా రూపొందిన కధలే ఇవి”.

ఇలా కథావస్తు, శిల్ప మిశ్రమంగా బి.ఎస్‌. తన కథల్లో స్పృశించిన -సామాజిక పరిస్థితుల వైవిధ్యం, మానవ సంబంధాల వైరుధ్యం, మనుషుల స్వభావాల్లోని వైచిత్రి- వీటన్నింటికీ వెనుకనున్న సాంఘిక చరిత్ర పునాదీ, పరిణామ క్రమంలోని దృశ్య అదృశ్య శక్తుల హస్తలాఘవం - నిజంగా ఉత్తమ కథాశిల్పి పనితనానికీ, ఉన్నత చింతనా పరుని సామాజిక తాత్త్విక నిబద్ధతకీ - నిదర్శనాలుగా నిలుస్తాయి.

నవ్య కధాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు 729

కత చారిత్రక, సామాజిక . పరిణామ చిత్రణ

సామాజిక తత్త్వవేత్తగా బి.ఎస్‌.కి ఒక ఆర్తి వుంది. ఈ సమాజం ఇలా ఎందుకు వున్నది? ఎలా ఉండాలి? అలా వుండాలంటే వం జరగాలి. ఇవీ ఆయనకు నిత్య చింతనాంశాలు. ఈ కారణంవలన ఆయన తన కధల్లో మొదటి ప్రశ్నకు జవాబుగా చాలా చారిత్రకాంశాల స్పర్శ చేస్తారు. ఆ అంశాల వివరణ ద్వారా, విశ్లేషణ ద్వారా చదువరికి ఆయన కొత్త దృష్టిని వర్పరుస్తారు. వి.ఎస్‌. ఆత్మీయతా ముద్ర-కొత్త దృష్టి

ఈ వివరణ, విశ్లేషణల్లో భాగంగా రచయితగా తన దృక్కోణాన్నీ తన భావాజాలాన్నీ కూడా ద్వనింపజేస్తూ వుంటారు అది బి ఎస్‌. ఆత్మీయతాముద్ర!

“రియల్‌ ఎస్టేట్‌ కథలోని ఈ భాగాన్నీ చూడండి.

“తాను ప్రపంచ అర్ధశాస్త్రాలు చదివి చదివి అర్థశాస్త్రంలో కులం నిర్వహించే పాత్ర మరిచిపోయాడు. చదివేస్తే ఉన్న మతి పోవడం అంటే యిదే అనుకున్నాడు మల్లయ్య,

అది అర్ధం అయ్యాక అతనికున్న జ్ఞానం కొత్త అవగాహనలోకి రూపాంతరం చెందడం ప్రారంభమైంది. అంత దాకా అర్ధం కాని లేదా మరిచిపోవాలనుకున్న జీవిత సత్యాలపై ఏదో కొత్త వెలుగు ప్రసరించింది. అంబేద్మర్‌ గొప్ప ఆర్థికవేత్త అయి ఉండి కూడా కుల నిర్మూలన తత్వవేత్తగా ఎందుకు పరిణామం చెందాడో కొత్త అర్ధంలో అర్ధం కాసాగింది. అంబేద్కర్‌ గొప్ప ఆర్ధిక శాస్త్రవేత్త కావడంవల్లే కుల నిర్మూలనా తత్వవేత్తగా ఎదగడం సాధ్యమైందనే విషయాన్ని తానే కనుకున్నంత సంబరపడిపోయాదు మల్లయ్య, కుల నిర్మూలనా తత్త్యవేత్త కాకుండా ఎవడూ గొప్ప ఆర్థిక శాస్రవేత్త కాలేడీ 766 విహారి

దేశంలో అని మల్లయ్య యిప్పటి విశ్వాసం. ఏమంటే కుల వ్యవస్థ గొప్ప అర్ధశాస్త్రం కూడా.

కులం మానవ సంబంధాలకు విలువలు కట్టి వ్యాపారం చేస్తుంది. నాది ఫలానా కులం కన్నా పెద్ద కులం అనుకునే ప్రతివాడూ ఒక రియల్‌ ఎస్టేట్‌ వ్యాపారే. ఈ వ్యాపార సూత్రాల్ని సూత్రీకరించిన అర్ధశాస్త్రవేత్త మనువు. ఆచరణలో ఉన్నదాన్ని లిపిబద్ధం చేసినందుకు మనకు మనువు మీద కోపం ఎందుకు? అతన్నాక ప్లేటోలా, అరిస్టాటిల్‌లా అర్ధశా(స్తంలో భాగంగా అధ్యయనం చేయాలి. అతని సూత్రాల్ని అధ్యయనం చేసిన కొన్ని శూద్ర కులాలు తమ కులాల ధరలూ, విలువా పెంచుకున్నాయి. కమ్మ, రెడ్డి, వెలమ వగైరా యీ పనే చేశాయి. మిగిలిన కులాలూ యీ పనే చేయక తప్పుదు.

తమ కులం విలువ పెరిగేదాకా తనకీ కష్టాలు తప్పవు. ఇపుడు తాను తన కులం విలువ పెంచాల్సిన చారిత్రక దశలో ఉన్నాడు. తద్వారానే కులాలన్నీ సమానమవుతాయి. అన్ని కులాలూ సమానమైతే కుల సమస్య ఎక్కడుంటుంది? ఇలా వేల ఏళ్ళ సమాజాన్ని మార్చాలనుకునే వాడు తన కులం కోసం పోరాడేవాడిగా రూపం కన్పించడం ఈ దేశంలోని వైచిత్రి అనుకున్నాడు మల్లయ్య. సోషలిస్టు ఊహల్లో పడి వర్గదృక్పథం పేరిట తాను ఎంత కోల్పోయాడో.

వర్గ దృక్పథంతో ఎన్ని కోట్ల మందిని ఆర్గనైజ్‌ చేసినా కమ్యూనిస్టులు ఆయా వర్షాల, మతాల ప్రజల మధ్య కులం, మతం తాలూకు అంతరాలు పోగొట్టలేకపోయారు. అన్ని కులాలూ సమానమే అనే దృక్పధాన్ని ప్రజలకు అలవరచలేకపోయారు. అందువల్లే రైతాంగ కార్మిక వర్గాల్లో, ఉపాధ్యాయ, ఉద్యోగ వర్దాల్లో కుల ప్రసక్తిలేని పెళ్ళిళ్ళు సర్వసాధారణం కాలేకపోయాయి. ఈ దేశంలోని మనుషులు ముందు ఆయా కులస్థులు - ఆ తర్వాతే మనుషులు అని యిలా ఎప్పుడో ఒకప్పుడు ఏదో ఒక విషయంలోనైనా, స్పష్టం చేసికొం టూనే వున్నారు. కులం వదులుకోలేని అగ్రకులాల వారి మధ్య తరగతి సంస్కృతే తమ సంస్కృతి అని బ్రమ చెందారు. నవ్య కధాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు 767

వారి కథలు, కావ్యాలు, కష్టాలు, కన్నీళ్ళే తమవీ అనుకుని సచిత్ర వారపత్రికల్ని తెగ చదివారు. తామిపుడు కులం వదులుకునే మధ్యతరగతి కార్మిక వర్షాన్ని రైతాంగాన్ని ఉపాధ్యాయ, ఉద్యోగ వర్గాన్ని నిర్మించాలి. అపుడే కులాధిక్యత అనే “రియల్‌ ఎస్టేటో వ్యాపారం అదృశ్యమవుతుంది. వందల ఏళ్ళ యీ సొదా సత్యాన్ని తిరిగి కొత్తగా కొత్త కొత్త రూపంలోంచి గ్రహించడానికి తనకు పాతికేళ్ళ జీవితానుభవాలు కావాల్సివచ్చాయో అని కొంచెం సిగ్గుపడ్డాడు మల్లయ్య.”

గత చారిత్రక రికార్డ్‌ ఇదంతా. వర్తమాన సామాజిక స్థితిగతుల విశ్లేషణే అయినా అతి వివరంగా వర్ణనాత్మకంగా సాగిన రచన. దీన్ని వర్దన అనటానికి ప్రధాన కారణం - వర్ణన ఒక 'స్థితిని దృశ్యమానం చేస్తుంది. వర్దనలో పోలికలూ, రూపకాలూ, అలంకారాలూ ఉండాలనే సాంకేతికపరమైన చర్చ వేరు. అసలు వర్ణన అంటే స్తోత్రము, పొగడ్త అనేది నిఘంటువు అర్ధం!

సమాజం, సాహిత్యం, సంస్కృతి, చరిత్ర“మనిషి పరిణామం. ఇదంతా శరీరంలోని నాడీమండల సముదాయం వంటిది ఒకదానితో ఒకటి పెనవేసుకు పోయిన భౌతిక వాస్తవ స్థితి మరో పోలిక తేవాలంటే - పెద్ద మహాసముద్రం! అధ్యయనం-అనుభవం

బి.ఎస్‌.కి ఈ అంశాలన్నింటిమీదా అధ్యయన సంపన్నత వుంది. అనుభవ “వెభవమూ” ఉన్నది. ఆ కారణం వలన ఈ అంశాన్ని కధాగతం చేసేటప్పుడు ఆయనకి లోలోపలెంతో అగ్గి రగులుకుంది. ఒక స్పందనతో, ఆయా అంశాలతో తాదాత్యం చెందుతారు. వాటి గురించిన వివరాలిస్తూ రచన సాగిస్తారు ఆ విషయాల గురించి పారకులకు తానుగానే తెలియ జెప్పాల్సిన అవసరం ఉన్నది అన్నట్లుంటుంది- ఇక్కడ ఆయన రచనా పద్ధతీ, నిబద్ధతా! అంటే, జ్ఞాన ప్రధానం విషయంలో సమాచార పంపిణీ విషయంలో ఆయనకున్న చిత్తశుద్ధ, నిజాయితీ, పరోపకార తత్వం నిఖార్సయినవి. ఈ కథా పరిచ్చేదాల్ని అన్నింటినీ - మనం ఈ నేపధ్యంతో స్వీకరించాలి. 762 విహారి

వరుసలు కథలో చరిత్ర పరిణామం

“వరుసలు కధాభాగాల్ని చూడంది.

“పూర్వం పెద్దనాన్నలు, అయిదారుగురు నువ్వులనూనె గానుగులు కట్టేవారు అప్పుడే కొత్తగా ఆయిల్‌ మిల్లులు వచ్చాయి. నువ్వుల నూనె బదులు, పల్లి (వేరుశెనగ) నూనె వాడకంలోకి వచ్చింది. కొత్తలో ఈ పల్లినూనె వాడితే శరీరమంతా దద్దుర్లు లేచేవి. పైత్యం చేసి తల తిప్పడం, పసరు వాంతులు జరిగేది నువ్వులనూనె వాసన కమ్మగా, రుచి అద్భుతంగా ఉండేది. ఇపుడు అది చేదుగా పల్లినూనె కమ్మగా అనిపిస్తోంది. రుచులూ, అభిరుచులూ ఎపుడూ ఒక్కతీరుగా ఉండవు. కాలం ఎన్నో మార్పులు తెస్తుంది.

మిల్లు నూనె ప్రవేశంతో గానుగ... నువ్వులనూనె వ్యాపారంతో రాజాలా బతికిన కుటుంబాలు కొత్త వృత్తులు వెతుక్కోవాల్సి వచ్చింది. వారికి బట్టలు నేయడం అనేది ఎప్పుడో మానేసిన కులవృత్తి ఏ వ్యాపారమూ, వ్యవహారమూ తోచక, చెప్పేవారు లేక పదిమంది దాకా బొంబాయి బట్టల మిల్లుల్లో కార్మికులుగా చేరారు. ఆ కాలంలో టీచర్ల కన్నా, ఎన్టీవోలకన్నా బట్టల మిల్లు కార్మికులకే గిట్టుబాటు ఎక్కువ.

కాని కాలం ఒక్కతీరుగా ఉండదు. బొంబాయి బట్టల మిల్లుల్లో రాజీనామా చేస్తే ప్రావిదెంటు ఫండు చేతికొస్తుందని, దాంతో పొలం కొనుక్కోవచ్చని పెద్దనాన్నలు రాజీనామా చేశారు. కాస్త పొలాలు కొన్నారు. ఇంటివద్ద ఏ గొడ్డూ గడ్డీ గాదం లేని మా మామ ఒకాయన రాజీనామా చేస్తే వచ్చిన ప్రావిడెంటు ఫండూ, మిగుల్చుకున్న పైసలు కలిపి భీవండిలోనే రెండు పవర్‌లూంలు పెట్టాడు. ఇపుడు యాభయి పవర్‌లూంల యజమాని అయ్యాడు. పెదనాన్నలకి దూరదృష్టి లేదు. ఎంతకూ వ్యవసాయం మీద ఆశ. ఉన్న ఊరు మీద మమకారం. ముఖ్యంగా మిల్లు కార్మికులుగా కోల్పోయిన స్వేచ్చ వ్యవసాయప్పనుల్లో అంతా తమ యిష్టం. పెదనాన్నలు యిలా ఆలోచించి ఇల్లు చేరినా, ఆ తర్వాత ఇంట్లో వెళ్ళక నగదు చూసిన కన్ను భీవండి వెళ్ళక తప్పలేదు. భీవండిలో ఏ కార్మిక చట్టాలూ, రక్షణలూ ఉండవు కూలీ తప్ప. నవ్య కధాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు 762

“అది సరే బావా! ఆధునిక అభివృద్ధి అందుకోవాలన్నావు. వ్యవసాయంలో ఎన్నో ఆధునిక పద్ధతులు వచ్చాయి. అనుసరిస్తూనే వున్నాము. బట్టల మిల్లులు కూడా ఆధునిక అభివృద్ధే గదా! అయినా మేం ఎందుకు వెనకబడ్డట్టు?”

“వ్రదైనా సరే కార్మికరంగంగానీ, ఉద్యోగరంగంగానీ, సంఘటిత రంగంగానీ యాజమాన్యంతో బేరం చేయగలిగిన శక్తి యాజమాన్యం తాలూకు అస్తిత్వంలో లాభాల్లో మనకు ఉండే కీలకస్టాయి ననుసరించి కూలీలు జీతాలు గిట్టుబాటవుతాయి. వెనకట వ్యవసాయం ప్రధాన జీవనాధారం. అందుకని అది లేని నాకు నిన్ను యివ్వనన్నారు. ఇపుడది గిట్టుబాటు లేనిదైపోతున్నది. వెనకటి బట్టల మిల్లు కార్మికరంగం దాని స్థానం బలంగా ఉన్నంతకాలం కూలీ బాగా గిట్టుబాటై ఆ కార్మికుల్లోంచే చిన్న పెట్టుబడిదారులు పుట్టి యిపుడు షోలాపూర్‌, భీవండి బట్టల మిల్లుల యజమానులయ్యారు. ఇపుడా అవకాశం లేదు. కంప్యూటర్‌ ఎలక్ష్ఞానిక్‌ రంగాలిపుడీ దశలో ఉన్నాయి. అందులో నిన్నటి ఉద్యోగుల్లోంచి నేడు వేల కోట్ల అధిపతులయ్యారు.”

“వ్యాపారమైనా, వ్యవసాయమైనా సంపాయించేటోల్లు సంపాయిస్తలేరా! దొరలు వ్యవసాయం చేసి, ట్రాక్టర్లు కాని, కాంట్రాక్టర్లయి, పెద్ద పెద్ద బిల్లింగులు కట్టుకోలేదా! దేనికైనా తెలివి కావాలె. సంపాయించింది పొదుపు చేసుకోవాలె. పెట్టుబడి పెట్టాలె. మా నాయన ఎనిమిదిమందిని వ్యవసాయం చేసుకుంటూ గుత్తలు పట్టి ఇండ్లు కట్టుకుంటూ మమ్ముల్నందర్ని సాదలేదా? ఎదగలేదా?” అంది మా ఆవిడ.

“అక్కా! నువ్వన్నది నిజమేగానీ, అందరు ఎదిగిన్రా?. . నాయినా అవ్వా ఒక్మరేమిటి మా యీ పల్లెలో వ్యవసాయాన్ని నమ్ముకొని బతికిన వాళ్ళున్నారు. గానీ బాగుపడ్డవారు లేరు. వ్యవసాయాన్ని నమ్ముకుంటే తిండికి కొరతలేదు. కాని జంతువులు కూడా ఏదో తిని బతుకుతాయి” అంటూ నా వైపు తిరిగి అంది సారవ్వ....

“మా మీద వేసే పన్నుల్లో అడ్డగోలు జీతాలు దొబ్బి మీరు సుఖాలనుభ విస్తున్నారు. మేమేమో వెనకబడి పోతున్నాం. ప్రభుత్వం మీ సౌఖ్యాల కోసమే 764 విహారి

పుట్టినట్టుంది. మాకోసమని పుట్టిన ప్రభుత్వం మీ సుఖాలు, సౌకర్యాలకి పరిమితమైపోయింది. అందుకే నువ్విట్లా ఎర్రగా బుర్రగా నునుపు తేలినావు. నీ పిల్లలు బాగా చదువుకొని ఎదుగుతున్నారు” అంది సరస్వతి.

అది నన్ను ఉద్దేశించిన మాటైనా మా ఆవిడ తననే అన్నట్టు ముఖం మాడ్చుకుంది. “సరస్వతీ! ప్రజలందరూ నీలాగా నిలదీస్తే ప్రభుత్వం యిలా ఉండదు. ప్రభుత్వ ఉద్యోగులూ యిలా ఉందరు. వాళ్ళు ప్రజల గురించి నిజంగానే పట్టించుకుంటారు” అన్నాను.” వారసత్వం కధలో సామాజిక చరిత్ర

ఇక్కడ మల్ల “వారసత్వం” కధను ఉదహరించాల్సి వస్తోంది. 'గంగరాజం దొరలతో పెట్టుకోవద్దు అని తన నాయిన చెప్తే వినలేదు. స్వాతంత్ర్యం వచ్చింది. అందరం సమానమే. లింగమ్మ తన మాటల్లో విషయ ప్రసక్తిని తెస్తే గంగరాజం జ్ఞాపకాలు అరవై ఏళ్ళు వెనక్కి మళ్ళాయి. అవి సాగిన తీరులో ఎంత సుదీర్హ చరిత్రనీ, ఎన్ని సామాజిక పరిణామాల్నీ బి.ఎన్‌. విశదం చేశారో గమనించండి.

“జగిత్యాల, కోరుట్ల, సిరిసిల్ల, మెట్‌పల్లిలలో జరిగిన ఆంధ్ర మహాసభల మీటింగులకు వెళ్ళడంతో తన అవగాహనే మారిపోయింది.

బూర్గుల రామకృష్ణారావు, స్వామి రామానందతీర్థ, సురవరం ప్రతాషరెడ్డి, మాడపాటి హన్మంతరావు, గుంటుక నర్సయ్య పంతులు, ఎక్కలదేవి లక్ష్మణ, గంగుల భూమయ్య, వట్టికోట ఆళ్వారుస్వామి, కె.వి.రంగారెడ్డి చెన్నరాజ గంగారాం, కాసం శివరాజు గుప్త, బద్దం ఎల్లారెడ్డి, బుట్టి రాజారాం, అంబల్ల రాజారాం, సోషలిస్టు తిరుమలరావు వంటి ఎందరో ఆంధ్ర మహాసభ ఉద్యమంలో పరిచయమైనారు.

అంతదాకా ప్రపంచం అంటే తన పల్లెనే అనుకున్నాడు. ఈ పలైను మించిన ప్రపంచం ఉంది ఈ దొరలను మించిన రాజ్యం ఉంది. రవి అస్తమించని బ్రిటిష్‌ సామ్రాజ్యం ఉంది. సోషలిస్టు రష్యా ఉంది. ఆంధ్ర మహాసభ ఉంది. కాంగ్రెస్‌ ఉంది. గాంధీ ఉన్నాడు. గ్రంధాలయ ఉద్యమంలో నవ్య కథాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు 76౮

భాగంగా పంచిన పుస్తకాలెన్నో చదివాడు. జగిత్యాలకు పోయినపుడల్లా గోలకొండ పత్రికలన్నీ తిరగేసేవాడు.

1921లోనే నిజాం నవాబు వెట్టిచాకిరీ రద్దు చేస్తూ ఫర్మానా (జీ.వో) జారీ చేసినా దొరల వెట్టి తప్పలేదు. పన్నుల వసూలు కోసం ప్రభుత్వ నిర్వహణ కోసం దొరల మీద, ధనికుల మీద ఆధారపడ్డం వల్ల అంతా చుట్టుకు వచ్చింది. ఉన్నత కులాల్లో పుట్టిన ఉన్నత వంశాల వారిని, ధనికులను ఉద్యోగాల్లో పెట్టుకుంటే డబ్బు కోసం కక్కుర్తి పడరని నిజాం ఆశించాడు. కాని వాళ్ళే ఎక్కువ దోచారు. ప్రజల్ని పీడించదానికి అధికారం, కులం, ధనం అన్నీ తోడయ్యాయి. ప్రజల్ని పీడించి, వెట్టి చేయించుకొని, మరిన్ని సుఖాలకు మరిగిసోమరిపోతులయ్యారు. వారి ద్వారా నిజాం ప్రభుత్వం ఎంతో అప్రదిష్ట పాలైంది. పేదోల్లకు ఉద్యోగాలిస్తే అటు ప్రజలకు, ఇటు (ప్రభుత్వానికి భయపడుతూ పని చేసేవారు. ఇన్ని ఘోరాలు జరిగేవి కాదు. నిజాంకు ఆ సలహా యిచ్చిందెవరో! అంబేద్కర్‌ను చీఫ్‌ సెక్రటరీగా తీసుకుందా మనుకున్న నిజాంను పక్కదోవ పట్టించిందీ వారే కావొచ్చు.

గంగరాజం అమ్మమ్మ గారిల్లయిన జగిత్యాల్లో ఉండి కొంతకాలం చదువుకున్నాడు. జగిత్యాల్లో 1927 నాటికే నిజాం ప్రభుత్వం స్టాపించిన హైస్కూలుండేది. గంగరాజం చదువుకున్నప్పుడు ఒక బెంగాలీ బెనర్జీ ఆ స్కూలు ప్రధానోపాధ్యాయుడుగా ఉందేవాడు. అతను 1905 నాటి బెంగాల్‌ విభజన వ్యతిరేక, వందేమాతరం ఉద్యమాన్ని దగ్గరగా చూసినవాడు. అతడు దేశమంతటా సాగుతున్న జాతీయోద్యమాల గురించి నమ్మకస్థులైన ఉపాధ్యాయులకు విద్యార్థులకు అపుడపుడు చెస్తండేవాడు. అలా విన్నవారిలో గంగరాజం ఒకడు.

అపుడు అవేవీ గంగరాజం తలకెక్కేని కాదు. కాని విన్నందుకు అవి ఊరకే పోలేదు. దేశమంతటా సాగుతున్న సంస్కరణ ఉద్యమాల గురించి, గాంధీ గురించి, సుభాష్‌ చంద్రబోస్‌ గురించి, జాతీయోద్యమం గురించి వింటుంటే ఏదో ఉత్తేజంగా ఉందేది. కాని అపుడు చేనేత మగ్గం నేస్తూ చదువుకుంటే సమయం ఎక్కువ దొరికేది కాదు. చదువైపోయాక కూడా 766 విహారి

మగ్గం గుంట ఎటూ కదలనీయకుండా కుదేసింది. ఎటూ కదలనీయని వృత్తిని వదిలి వ్యవసాయంలో దిగాడు గంగరాజం.

బొంబాయికి పోయిన గంగరాజం చిన్నాన్న చిన్నలింగం అక్కన్నించి పైసలతో పాటు బొంబాయి సంస్కృతినీ వెంట తెచ్చాడు. అందమైన మస్లిన్‌ ధోవతులు, చక్కని మెత్తని చెప్పులు, సారంగ వాయిద్యం, కోటు, భాదీ టోపి, మార్వాడీ నల్ల టోపీ, మొదలైనవి వెంట తెచ్చాడు. అంతమంచి బట్టలు ఆ వూరి తుక్కారావు దొరకు కూడా ఉందేవి కావు. తుక్కారావు దొరకు గంగరాజం తండ్రి నేసిచ్చినవే మంచి బట్టలు.

బొంబాయి బట్టల మిల్లులో పని చేసి వచ్చి ఇంత భూమి కొనుక్కొని అటు చేనేత మగ్గం, ఇటు వ్యవసాయం అని మొదలెట్టడంతో తుక్కారావుకూ, గంగరాజం తండ్రి లింగయ్యకూ మధ్యతగాదా మొదలైంది. అటు చేనేత, ఇటు వ్యవసాయం, మరో కొడుకు బొంబాయి మిల్లు సంపాదన చూసి తుక్కారావు ఓర్వలేక పోయాడు.

ఎండాకాలంలో చెరువు పూడిక తీయడంలో దొరకున్న భుములున్న పాలు మేరకు పూడిక కూలీ కట్టియ్యాలని లింగయ్య వాదించాడు. జనం సంగం కట్టారు. ఆ సమయంలో పుట్టిన గంగరాజం చెల్లెలుకు సంగమ్మ అని పేరు పెట్టుకున్నారు. ఆంధ్రమహాసభ లోని కమ్యూనిస్టులు లింగయ్యకు మద్దతు యిచ్చారు.

గంగరాజం చిన్నాన్న చిన్న లింగం బొంబాయి ట్రేడ్‌ యూనియన్‌ చైతన్యంతో బాగా చురుకుగా ఉండేవాడు. పెరదుకు పోయి వస్తున్నపుడు చిన్నాన్నను ఎవరో కొట్టి చంపారు. కేసు తన మీద పడకుండా తహసీల్టారుకు, పోలీసులకు, పోలీసు పటేలుకు ఏదో ముట్టచెప్పాడు తుక్కారావు.

దాంతో గంగరాజం తండ్రి లింగం కొంచె వెనక్కితగ్గాడు. కాని సంగాలు నడుస్తూనే ఉన్నాయి. టౌన్లలో సభలకుపోయి వస్తూనే ఉన్నారు.

గంగరాజంతో లక్ష్మిబాయి కాపురానికి వచ్చేనాటికి చిన్నాన్న పోయిన భయం యింకా తగ్గలేదు. చిన్నాన్నలా కాకూడదని భయం భయంగా ముందుకు నవ్య కధాశిబ్పి బి.ఎస్‌,రాములు 76/7

కదిలాడు గంగరాజం. భయం తేలిపోయింది. అటు ఆంధ్రమహాసభ, ఇటు ఆర్య సమాజం. దొరల ద్వారా, దొరల చెప్పుచేతల్లో ఉండే కుల పెద్దల ద్వారా జరిగే అన్యాయాలు, వెట్టి, కుల బహిష్మరణ, సాంఘిక బహిష్కరణ భరించలేక ఎందరో క్రైస్తవం, ఇస్లాం పుచ్చుకున్నారు. వాళ్ళను శుద్ధి చేసి కులంలోకి, వెట్టిలోకి రమ్మనడానికి తప్ప ఆర్య సమాజం తమకు చేసిందేమీ లేదని గంగరాజం గ్రహించాడు. చిన్నాన్న పిల్లలు తురక మతం పుచ్చుకొని ఊళ్ళోంచి వెళ్లిపోయారు. ఎట్లా మొదలైందో ఎందుకు మొదలైందో తెలియదు గానీ దొరలతో నైజాంతో తుపాకుల పోరాటం మొదలైంది. దాంతో ఊళ్ళో ఉన్నవాళ్ళు పారిపోవాల్సి వచ్చింది. ఆ తర్వాత దొరలు పారిపోయారు. పల్లెలు వదిలి పట్నాల్లో సంపాదించడం మొదలెట్టారు. రజాకార్లు మొదలయ్యాక మానభంగాలు, దోపిడీలు, నరుకుడు ఊళ్ళకు ఊళ్ళు తగలబెట్టడం వాళ్ల నిత్య కృత్యాలయ్యాయి. ఎక్కడా రక్షణ లేని స్థితిలో గంగరాజం జగిత్యాల అమ్మమ్మ గారింట్లో మలేరియా జ్వరంతో తలదాచుకున్నాడు. రజాకార్ల రూపంలో వచ్చి తుక్కారావు దొరను చంపి కూతుర్ని మానభంగం చేసి చంపి పారిపోయిన వారిలో గంగరాజం చిన్నాన్న కొడుకులున్నారని ఊరంతా గుప్పుమంది. జగిత్యాల్లో యింకా ఘోరంగా ఉంది. ఎప్పుడు ప్రాణం పోతుందో తెలియదు. కొందరు అరబ్బులతో కల్సి స్థానిక ముస్లింలు ఆయుధాలతో ఊరేగింపు తీశారు. ధనవంతుల్ని హత్య చేసి వారి ధనాన్ని యిళ్ళను, ఆడవాళ్లను ఎవరెవరు ఎలా పంచుకోవాలో ఒప్పందాలన్నీ పూర్తయి పోయాయి. తెలంగాణ అంతటా అన్ని ఊళ్ళల్లో యివే పథకాలు. హిందువులు కూదా ఆయుధాలతో ఊరేగింపులు తీశారు. రహస్యంగా ఎత్తులకు పైఎత్తులు సాగుతున్నాయి. లింగమ్మ జ్వరంతో ఉన్న గంగరాజంకు సేవలు చేస్తూ పక్కనే ఉన్నప్పటికీ గజగజ వణికిపోయేది. అనుకున్నంత అయింది. గంగరాజం ఉన్న యింటికి రాత్రి సందుల్లో పడి ఏదో పనిమీద పోయివస్తుంటే ఎవరో కోన్‌ హై అంటూ 76లీ వివారి

గద్దించేసరికి లింగమ్మ భయపడిపోయింది. ఉర్దూ రాని లింగమ్మ తెలుగులో మాట్లాడేసరికి అయిదారుగురు రజాకార్లు ఒక్కసారిగా చుట్టుముట్టారు. ఎక్కడికి ఎత్తుకుపోయారో తెలియదు. ఎంతమంది రేప్‌ చేశారో తెలియదు. రెండోరోజు అకస్మాత్తుగా ఆ యిల్లు నిర్మానుష్యమైపోయింది.

సైనిక చర్య జరిగింది. రజాకార్లు ఎక్కడెక్కడికో పారిపోయారు. సైన్యం రావడం మూడు రోజులు ఆలస్యం అయితే రజాకార్ల హాత్యకాందతో వందలమంది ఊచకోత, మానభంగాలతో ఊరంతా రక్తనిక్తమయ్యేది. లింగమ్మ బతికేది కాదు. రజాకార్ల యిళ్ళల్లోకి చొరబడ్డ రాగెల్ల లచ్చన్న లింగమ్మను గుర్తుపట్టి నలుగురు కల్సి మోసుకొని గంగరాజం యింటికి చేర్చడంతో లింగమ్మ మళ్ళీ పుట్టినట్లయింది ఏడాది దాకా మనిషి కాలేదు. ఆ తర్వాత గర్భ(స్రావమై లింగమ్మకు యిక పిల్లలు కాలేదు.

జ్వరంతో ఉన్న తాను ఎటూ పోలేక చనిపోయిన వారిలోనే లెక్కించుకున్నాడు గంగరాజం. సైన్యం రావడంతో ధైర్యం వచ్చింది. లింగమ్మ బతికి యింటికి చేరడం ఒక ఊరట. కానీ ఆ సంతోషం ఎంతోసేపు మిగల్లేదు. సైన్యం భయానికి అరబ్బుల రజాకార్ల బాధపోయింది. కానీ సైన్యం చేసిన దోపిడీలు, మానభంగాలు, హత్యలు అంతకు మించిపోయాయి.

పారిపోయిన తాము పల్లె చేరినట్టే కొందరు దొరలు తిరిగి పల్లె చేరారు. గంగరాజం ఊళ్ళన్నీ తిరిగి దొరలకు వ్యతిరేకంగా ప్రచారం చేశాడు. 1945 నుండి జగిత్యాల్లో, కోరుట్లలో చేనేత సహకార సంఘం నిర్మాణం కోసం ఎక్కలదేవి లక్ష్మణ, మచ్చరాజన్ను మిట్టపెల్లి నారాయణ, దాసరి ఎతిరాజంతో నిజాం రాజవైద్యుదైన హకీం నారాయణదాసు సహకారంతో నిజాం రాజును కలిశారు. అలా చేనేత సహకార సంఘాలు స్టాపించి వెట్టి నిర్మూలనకు, సబ్సిడినూలుకు, భాదీ ఉద్యమానికి కృషి చేశారు. దానిఫలితంగానే 1952లో గంగుల భూమయ్య ఎమ్మెల్లేగా గెలవడం. గంగుల భూమయ్య ఎమ్మెల్లేగా గెలిచినపుడు తానే గెల్పినంత సంతోషపడిపోయాడు గంగరాజం.

స్వాతంత్ర్యం వచ్చింది. దొరల పెత్తనానికి గోరీ కట్టేశామనుకున్నారు. కానీ గోరీ లోంచి తిరిగి కొత్త ఎత్తులతో దారలు ముందుకు వచ్చారు. తమ నవ్య కధాశిల్సి బి.ఎస్‌.రాములు 7689

లైన మెట్‌పల్లి ఖాదీ సంస్థ కూడా క్రమంగా నా జ్‌. వంటి దొరల పెత్తనంలోకి పోయింది తెలుగు దేశం పార్టీ వచ్చేదాక బీసీల నాయకత్వం అంటూ లేకుండా వలం ఎలాజరిగిందో చాప కింది నీరులాగా అంబల్ల రు అందరితో గెలిపించుకుంటే ఏదో చేస్తాడనుకుంటే తన కులం వారితో పా గ రజంకూ “దారి అని అనిపించుకున్న అహంకారంతో అతనికీ గం బెడిసికొట్టింది.

తాము బతుకు పోరులో ఎవరి గోచ్రీ వాళ్ళు సర్దుకునే లోపే పక్‌ చరిత్ర గడిచిపోయింది. తాను విజయరామారావును ఓడించి సర్‌పం సోమత స్ర్యోన్థక చల కు నల య్యూడు తుమ య్చుకంగా ఆ దమన లేక పోటీ చేయకుండా అక్కడే ఆగిపోయాడు గంగరాజం. అ పట్వారీ వాళ్ళెందరో సర్‌పంచులయ్యారు. కాని దొరలు, పోలీసు పటేలు, గునా ఒక్కటై అధికారుల్ని తమ చెప్పుచేతల్లో పెట్టుకొని తమకు అడు వు తన గోతులు తవ్వారు. గోత్సల్రు తవ్వే రాజకీయాలు తనకేనాడూ తెలం పిల్లలు ఎదుగుతున్నారు వారిని చదివించుకోవాలి అనుకున్నాడు గం గెత్యాల్లో వాళ్ళ అవసరాలు తీర్చాలి అని నిశ్చయించుకొని వారి కోసం చ కడు యిల్లు కిరాయికి తీస్తుక్షుని పిల్లలతో పాటు లింగమ్మనీ ఉంచి తా పలెలో ఉండ్విపోయ్రాడ్డు. కా

ఈ పోరాటాలు ఎన్ని చేస్సనా క్ష పల్లిబతుకుల్లో ప్రజాస్వామ్యం వచ్చేదాో అవి బావిలో కప్ప బతుకుల్సు కొకతప్పవు అని బతుకు పోరాటంలో పడ్డా జు చెరువులు, రోడ్లు కంట్రాక్టరయ్యాదు. లక్ష్మిరాజంతో కల్సి తునికి ఆకు, క్‌ న్న కాంట్రాక్టరయ్యాడు. ఆఫ్ఫీస్తుల చుట్టూ తిరగడానికి బస్సు సౌకర్యం ఊళ్ళో, తన పల్లెకు సబీష్రంల్రః ఉన్న కోరుట్లలో సెటిలయ్యాడు కొడు ఉద్యోగాలయ్యాయి.”

• ఈ కధాభాగాన్ని ఇంత విశదంగా చదివితే, అసలు కధావరణం నుంచీ తొలగిన భావన క్రల్రిగిన్రే కలగవచ్చు కానీ, చదువరి మేధకు వ చారిత్రక పరిణామమూ, సమాజ సితిగతులూ, మనుషుల బతుకు అలజు 770 వివోరీ

దృశ్యమానం అవుతాయి. తానాశిస్తున్న నవ్య కధాశిల్ప్బం ద్వారా బిఎస్‌ పరితకు పరిచయం చేయాలనుకుంటున్న దృశ్యాలు ఇవే.

సామాజిక బాధ్యత కలిగిన రచయితగా బి.ఎస్‌.కు తెలంగాణ ప్రజల జీవన పోరాటాన్ని చిత్రించాలనే ఆశయనిబద్ధత ఉన్నది ప్రజల రాజకీయ, ఆర్ధిక, సాంస్కృతిక స్థితిగతుల వివరణ ఆయన రచనా లక్ష్యం. కాబట్టీ వస్తువులో కలిపి ఈ చారిత్రకాంశాల్ని పూసగుచ్చారు. దానికి తోడు కధా స్థలాల మీద బిఎస్‌కు సంపూర్ణమైన అవగాహన ఉన్నది. ఆ స్థలాల్లోని రాయీ, రప్పా, చెట్టూ, చేమా చెప్పే ప్రతి కథనీ, గాధనీ, వ్యథనీ - చెవియెగ్గి విన్నవాడు ఆయన. అందువలన, వాటిని వర్ణించి వివరించే సందర్భాన్ని కధాపరం చేసేటప్పుడు ఉద్వేగ భరితంగా వాటిని విశదీకరించారు బి.ఎస్‌. నవ్యస్పృహ, నూతన కధా శిల్ప ఆవిష్కరణ ,

బీఎస్‌ కధా కథనంలో 'నవ్యస్పృహ: నూతన కధా శిల్ప ఆవిష్కరణ అన్న అధ్యాయంలో పేర్మొన్న 'నిన్న- నేడు- రేప' విశదీకరణని ఆశ్రయించుకుని సాగే శిల్చ విధానంలో - 'నిన్నటి బరువైన ఘటనలూ, నేడు ఇటూ అటూ అయ్యే సందర్భాలూ, శేపు' నిక్కంగా అక్షరీకరింపబడని అకాంక్షలూ - కొన్ని కధల్లో కనిపించటం అనివార్యమయింది. ఈ పరిమితిని సంప్రదాయశిల్ప భావనల ప్రకారం - ఒక బలహీనతగా చూడడం కంటే, వస్తు ప్రాధాన్యతా పకటనం పట రచయితకు గల బలంగానే తీసుకోవలసి వుంటుంది ఆ విధంగా బి ఎస్‌. వస్తు వివరణలో మూలాలకు వెళ్ళడం విశేషం! నవ్వ 777

శ కధాశిల్సి బి.ఎస్‌.రాములు

తెలకపిండికని ఎంతమంది మన ఇంటికి వచ్చేవాళ్ళో. నూనె బేరం మీరు ఇడ్సిపెట్టుడే తప్పయిందే...” అంటూ తనకు అసలు కారణాలు తెలిసినప్పటికీ వేరే కారణాలు చూపి ఊరడించాదు. పెదనాన్న భూమయ్యకు వాడు ఏమంటున్నాడో తెలుసు. ఎందుకు అంటున్నాడో తెలుసు. ఇది కొత్తకాదు. పాత చర్చే “ఇద్సి పెట్టక ఏం జేయమంటవురా! నువ్వుల నూనె పిరమని బందుపెట్టి అందరు పల్లినూనెకు ఎగవడిరి. అంత తక్కువ ధరకు గానుగ గట్టిన నువ్వులనూనె ఎట్ల ఇయ్యస్తదిరా? పల్లి నూనెకు గిర్నీలు పెట్టిరి. కరెంటుతోని, ఇంజన్‌లోని పల్లి గిర్నీ నడిపి నూనె తీసిరి. మనకేమో ఎడు దున్నపోతుల ఖర్చు ఎక్కువాయె. లారీల కొద్ది పల్లినూనె తీసిరి. అగ్వకు అమ్మిరి. పల్లినూనె పైత్యం చేస్తది నువ్వుల నూనెనే మంచిదని అనుకుంటనే ఉన్నరు. కాని అందరు పల్లినూనెకు అలవాటయిరి. వాళ్ళు లారీలతోటి నూనె దించితే మనం ఎడ్లబండి మీద నూనె పట్లుకొని ఎన్ని ఊర్లని తిరుగుతం. వాళ్లతోని పోటీపడుడు ఎట్లయిత్రదిరా!” -్‌ భూమయ్య జ్ఞాపకాలు గతంలోకి వెళ్ళాయి. వెనుకటి కాలంలో ప పంట తక్షువ. నువ్వు పంట ఎక్కువ. వంటకు, తలకు నువ్వుల గ తెలికపిండి వేడివేడిది బెల్లం ముద్దతో కలిపి తింటుంటే ఎంత 17 ఉందేదో, ఆ రుచి దేనికుంటుంది. నూనె గానుగలో నూనె ఊరుతున్త్‌. వేడివేడి ఆవిర్లు ఎంత కమ్మని వాసనో, అన్నం తిన్నంే ఉక కలై -) ఎంత లొల్లి వాసన కోసం ప్రిల్లలు గానుగ రాట ఎక్కుడు, గొ నుగ చుట్టో క నూన్సై ఖీ క్ష కపిండితవ్వి పెట్టమని ఎంత నె పీపాలకు ఎత్తీ ఎత్తక ముందే మెత్తని లేల వారలాగా తక తళ అల్లరో, తైలకప్రిండి తవ్వే ఇనుప గడ్డపార వెండి గడ్డ నేరిసేది తేలి ఎడ్లు పు తేలి కూ తెలకపిండి తిని తమ బర్లు బొగొ పాలిస్తారు స ్యళ్వమంకా వై మెరుస్తున్నాయని ఊరివాళ్ళకు ఎంత శ 8 త్రెలకపిందికీ, శదవోయిందో, గానుగలతో పొటు [| స్రోయింది. మక్కలు, వ్యవసాయ్రాన్సిక్రి విడదీయరాని అనుబంధం పెనవేసుకు న్వ 772 శీ కధాశిల్పి వి ఎస్‌,.రాములు

జొన్నలు పండిస్తే చొప్ప ఎక్కువ వస్తుందని వాటినే పండించేవారు. వ్యాపార పంటలు లాభం వచ్చినా పండించేవారు కాదు. గానుగ తిప్పే ఎడ్లే వ్య్యవసాయా నికి ఉపయోగపడడం వల్ల తమకు ఇతరుల కన్నా అన్ని విధాలుగా ఖర్చు కలిసివచ్చేది.

తెలకపిండి, పాలు, పెరుగుతో పిల్లలు ఎంతో నునుపుతేలి నూనె సమరుతో ఎంత అందంగా ఉందేవాళ్ళో. నల్లగా చూడచక్కగా నిగనిగలాడే వారు. ఎనుకట పైసల పుట్టుక తక్కువ. నూనెకు, తెలకపిండికి ధాన్యాలో, నువ్వులో ఇచ్చేవాళ్ళు. దాంతో ఏదీ కొనకుండానే ఏదాదంతా గడిచిపోయేది. ఇప్పుడా రోజులు ఏమైపోయాయి? అన్ని కొనాల్సి వస్తుంది.

తాను పిల్లలను చదువుకు పంపించలేదని కాదు. ఇటు వ్యవసాయం, బరన్లు, గానుగలు చూసుకుంటూ చదువుకునేసరికి వాళ్ల చదువు మధ్యలోనే ఆగిపోయింది. చదివి నౌకర్లు చేసేదుందా అని చేసుకునేంత పని ఇంట్లోనే ఉందని చదువుపట్ల అశ్రద్ధ పెరిగిపోయింది. తరాలు గడిచిపోయాయి. ఇప్పుడు కొడుకులు గల్ఫ్‌ బాట పట్టి అటు ఇంటికి కాకుండా, ఇటు దేనికి కాకుండా పోయారు. మనవలది అయ్యలు లేని ఉయ్యాల. కోడంధ్లు అక్కడ్నించి కష్టపడి పంపించిన పైసల్లోటి పనిమీద అభ్రద్ధ- అలా మనవల సదువులు కూడా అంత పూర్తిగానే సాగుతున్నాయి.”

• ఇలా గతంలోకి వెళ్ళిన జ్ఞాపకాల్లో ఆనాటి పల్లె జీవనం, వృత్తీ, స్థల (ప్రత్యేకత, కాల పరిణామం - అనీ తొంగి చూస్తున్నాయి మనుషుల బతుకు వెతల స్థల కాలాలు

“ఎవరికి వారేలో బస్సు కరీంనగర్‌ నుంచీ వరంగల్‌ పోతోంది కథ ఆ దారిలోనే సాగింది. వివిధ వర్గాలకూ, వివిధ కులాలకూ, వివిధ ఆదాయ వనరులకూ చెందిన “మనుషుల బతుకు వెతలు కధలో చోటు చేసుకున్నాయి ఒకరికి దోపిడిగా కనిపించేది - మరొకరికి అవసర న్యాయంగా కనిపిస్తుంది. ఎవరి తర్మం వారిదే! 774 విహారి

“పాలమూరు లేబరు తిరుగుబాటు కథలో స్థలమూ, కాలమూ కూడ స్పష్టంగా వెలువడినాయి. కొత్తగట్టు గ్రామం కథాస్థలం. 1978-79 కాలం. జరిగిన కధని ముందే చూశాము.

“అసమర్థుని జీవయాత్ర సందర్భం కరీంనగర్‌లో రైతుకూలీ సంగం రాష్ట్రస్థాయి రెండవ మహాసభల ఏర్పాట్లు, విరాళాల సేకరణ. 1983 మే రచనాకాలం.

'వయసు పిలుపు కధా స్థలం ఉస్మానియా యూనివర్శిటీ. ఉద్యమాల కాలం.

“చికాగోలో నానమ్మ" శీర్షికే కథాస్థలాన్ని చెబుతోంది కదా.

“వరుసలు' కధంతా కథానాయకుడి అమ్మమ్మగారి పుట్టినిల్లువున్న ఊరిలో జరుగుతుంది. అది జగిత్యాలకు నాలుగు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. చిల్వా కోడూరు, ధర్మారం మీదుగా పెద్దపల్లి, గోదావరిఖని వెళ్ళే రూటులో రెండో స్టేజీ ఆవూరు. భివండీకి నేత కార్మికుల వలసలు, వెతలు నేపథ్యంలో సాగుతుంది కథ.

“'మలుపులు'లో జగిత్యాల, హైదరాబాద్‌ల మధ్య తిరుగుతుంది కధ. మమతళల్తో స్తల కాలాల పరిణామాలు

'మమతలు' కధా స్థలమూ జగిత్యాలే. కధా నేపథ్యంలో మనుషుల చరిత్ర ఎలా కథనాన్ని సంతరించుకున్నదో చూడండి.

'సరవ్వతల్లి గౌరమ్మకు, చంద్రమ్మకు మధ్య ఉన్న అనుబంధం ఎన్నో ఏళ్ళ నాటిది. అది మూడు దశాబ్దాల అనుబంధం. తొమ్మిది పదేండ్ల వయస్సులో చంద్రమ్మ, గౌరమ్మ జగిత్యాలకు కొత్త కోడంద్లుగా వచ్చారు. గౌరమ్మ పెండ్లిలో ఏవో లొల్లులై ఊర్లోని చుట్టాలతో సంబంధాలు తెగిపోయాయి. చంద్రమ్మ, గౌరమ్మ అత్తల మధ్య అనుబంధానికి అది నాంది అయింది.

ఒకరికొకరు తోడైనారు.

అలా చంద్రమ్మ, గౌరమ్మల స్నేహానికి దారి పడింది. ఇద్దరు ఒకే ఇత్తడి ముంత తీసుకుని చెట్ల చాటుకు దొడ్డికి వెళ్ళేవాళ్ళు. పెద్ద మనుషులయ్యారు. నవ్య కథాశిల్చి బి.ఎస్‌.రాములు 7/72

ఎవరి సంసారాలు వాళ్ళవైనాయి. అనుబంధాలు పెరిగాయి. ఒకరు ఓరకుంటే మరొకరు ఉదుకు నీళ్ళు పెట్టుడు, స్నానం చేయించుడు, ఎవరి మొగుడు ఎలాంటివాడో చెప్పుకునుడు, నవ్వుకునుడు. కాంతయ్య కార్తీక పున్నమికి పుట్టాడు. సరవ్వ శివరాత్రికి పుట్టింది. వాళ్ళు కడుపులో ఉన్నప్పుడే వియ్యాలందుకోవాలని బాసలు చేసుకున్నారు. సరవ్వ పుట్టిన నాలుగేండ్లకు ఎవరినో ఉంచుకొని ఇంటిని నిర్లక్ష్యం చేశాడు సరవ్వ తండ్రి. ఇల్లు వదిలి తిరిగాడు. ఎవరినో కూడుకున్నాడు. అన్ని బాధల్లో గౌరమ్మకు చంద్రమ్మే ఊరట. అన్ని పనుల్లో కాంతయ్యే పెద్దకొడుకు. సరవ్వ, కాంతయ్య ఒకే ఇంటిపిల్లల్లా పెరిగారు. ఒకే తీరుగా పెరిగారు. ఆడమగా తేడా లేకుండా కలిసి తిరిగారు. ఒకేకాల పరిణామానికి బొమ్మాబొరుసు వాళ్ళు. చిన్నప్పటినుంచి ఇద్దరి స్వభావాలు, భావాలు ఒక్కటే. సరవ్వా కాంతయ్యా ఒకటే క్లాసు. కచ్చకాయలు, తొక్కుడుబీళ్ల ఆటల్లో సరవ్వతో పోటీ పడేవాడు కాంతయ్య మిగిలిన ఆడపిల్లలు కాంతయ్యకు అడోలల్ల బోడక్క అని పేరు పెట్టారు. గుడ్డిదీపం వెలుగులో కల్సి చదువుకునేవారు. ఊళ్ళోనే స్కూలు, ఊళ్ళోనే కాలేజి. ఒకరు లేకుండా ఒకరు విడిగా ఉంటారని స్నేహితులు, బంధువులు ఊహించలేరు. వారి మధ్య ఎన్నడూ ఏ అరమరికలు లేవు. ఒకే వ్యక్తిత్వానికి, ఒకే స్థలకాలాలకు, పరిణామాలకు ప్రీ పురుష రూపాలు వాళ్ళు. అభివృద్ధి పరిణామాలు వారి జీవితాలను రెండు పాయలుగా చీల్చాయి. సరవ్వ కుటుంబానికి వెనకటి నుంచి ఉన్న భూములు, వ్యవసాయం, కాలక్రమంలో ఇన్నీ మార్చులు తెస్తాయని ఎవరూ ఊహించలేదు కేవలం కులవృత్తిపై, రెక్కల కష్టం మీద ఆధారపడి బతికే చంద్రమ్మ కుటుంబం రోజు రోజుకు చితికిపోయింది. భూములున్న వాళ్ళకు అనుకోని అవకాశాలు, అభివృద్ధి కలిసివచ్చింది. సరవ్వ తల్లి గౌరమ్మ చంద్రమ్మతోపాటు బీడీలు చేసి కాలం వెల్లదీసినా కాలక్రమంలో ఆమె కష్టాలు తీరాయి ఏమీ పండని భూములకు పోచంపాడు ప్రాజెక్టు (శ్రీరాంసాగర్‌) కెనాల్స్‌ ద్వారా నీళ్ళందాయి. గౌరమ్మ థమతో మంచి పంట భూములయ్యాయి. 776 వివోరి

భూముల ధరలు పెరిగాయి. అన్నీ కల్సి వచ్చాయి. సరవ్వ తండ్రి ఇంటి దారి పట్టాడు. అభివృద్ధి కార్యక్రమాన్నంతా తన ఆధిపత్యంలోకి తెచ్చు కున్నాడు. గౌరమ్మకు అంతదాకా ఉన్న స్వేచ్చ హరించింది. భర్త పెత్తనం పెరిగింది. గౌరమ్మ ఇంటిదగ్గరి పెరడు ఇళ్ళు ప్లాట్లుగా మారాయి. భూముల్ని బ్యాంకులో చూపి సరవ్వ తండ్రి ట్రాక్టర్‌ కొన్నాడు. ఇసుక, ఇటుక కిరాయకు నడిపాడు.

కాంతయ్య తండ్రి చేనేత కూలి గిట్టుబాటు కాక బొంబాయి చేరాడు. దత్తా సామంత్‌ నడిపిన ఏడాదిన్నర బట్టల మిల్లు సమ్మెతో ఇంటికి చేరాడు. సమ్మెతో ఉన్న పని పోయింది. సైకిల్‌పై బట్టల మూట వేసుకొని, ఊళ్ళు తిరిగాడు. ఈ పని తనతో కాదని అరబ్బు దేశాలకు పోతానని అవీ యివీ అమ్మి ఎవరి చేతిలోనో పోశాడు. వాడు మోసం చేశాడు. అదే రందితో కాంతయ్య తండ్రి పోయాడు. గౌరమ్మ సంసారం కుదుటపడుతుంటే చంద్రమ్మ సంసారం చితికిపోయింది.

సరవ్వ తండ్రి ఉంచుకున్నామె వెంట తిరిగినపుడు లేని మగ పెత్తనం ఇంటిపట్టున ఉండడంతో ఇంట్లో కొత్తగా మొదలైంది. కాంతయ్యతో సరవ్వ పెండ్లి పట్ల జరాసంధుడయ్యాడు తండ్రి. సరవ్వ లేచి పోదామన్నా కాంతయ్య కృష్ణుడు కాలేకపోయాడు. దాంతో సరవ్వ రుక్మిణి కావాలనుకొని కాలేకపోయింది. ఆ పాత్రలను చంద్రమ్మ కూడా అద్దుకుంది. కులాంతరం పెళ్ళి చేసుకుంటే తన బిడ్డ పెళ్ళి జరుగుతుందో లేదో అని చంద్రమ్మ వెనక్కి తగ్గింది గౌరమ్మ చేతిలో ఏమిలేకుండ అయింది. అప్పుడు సరేనని అనకపోవడం పొరపాటయిందని చంద్రమ్మ ఇపుడు బాధపడుతున్నది. నడుమ కోడలు పద్మ ఎటుకాకుండా బాధపడుతున్నది. ఇలా ముగ్గురు బాధపడదడానికి తానే కారణమని చంద్రమ్మ ఆవేదన. చెరువు నీళ్ళు చెరువెనక పడ్డాక చేయగలిగే దేమిటి? గౌరమ్మ జరిగిన వాటికి రాజీ పడిపోయింది.

ఈ వివరణలన్నిటా స్థలం, ఆ స్థలంలో జరిగిన ఘటనలూ, తిరిగిన మనుషులూ, వారి స్వభావాలూ, ఆనంద విషాదాలూ- ప్రవాహ సదృశంగా నవ్య కధాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు 777

వారసత్వంలో స్థల కాల సంస్కృతీ పరిణామాలు “వారసత్వం” కోరుట్లలోనూ, దాని దగ్గరి పల్లెటూరులోనూ జరుగుతుంది.

కథనంలో ఎక్కువభాగం - తెలంగాణ రాజకీయ, ఆర్థిక, సామాజిక సాంస్కృతిక పరిణామాలే వివరించబడినాయి. ఒక ప్రాంతం చరిత్ర, దాని ఈనాటి పరిస్థితీ, మనుషుల స్థితిగతుల్లో వచ్చిన మార్పులు - వీటిని డాక్యుమెంటరీగా | ఆవిష్కరించారు బి.ఎస్‌. చాలా ముఖ్యమైన కథానిక. కళాత్మక విలువల్ని,

మానవ సంబంధాల్నీీ చారిత్రక సామాజిక పరిణామాల్నీ ఒక్కచోట దర్శించే

అపూర్వ అవకాశాన్ని పాఠకులకందించారాయన. ఏ స్టాండర్ట్స్‌తో కొలిచినా

ఒక గొప్పు కథ ఇది.

“ఇంటల్లుడు, “రియల్‌ఎస్టేట్‌, “సదువు, 'బంది), “వేపచెట్టు, కామన్‌వెల్తొ

“తల్లిపాలు, “చేయూత, రాజకీయం” - ఇలా అన్ని కథల్లోనూ ఈ స్థలకాలాల

నిర్దిష్టత, సామాజిక పరిణామక్రమం, మనుషుల మార్పు - స్పష్టతతో,

సమత్రగతతో, దర్శనమిస్తున్నాయి. ఆ వివరాలన్నింటినీ పరామర్శించాలంటే, ని కథా సంపుటాల్ని అనుబంధంగా ఇవ్వటమే అవుతుంది!! తనకు తానుగా ్రతిపాదించుకున్న నూతన శిల్ప గుణ విశేషాలకి జే ఉదాహరణ పూర్వకమైన కథల్ని సృజించి గొప్ప విజయం సాధించారు బి.ఎస్‌.

సామాజిక తత్త్వవేత్తగా అభినందనీయమైన కృషి చేసి బెనని పించుకున్న

బి.ఎస్‌. కథానిర్మాణ శిల్సిగా సాహిత్యంలో గణనీయమైన స్థానాన్ని

సముపార్దించుకున్నారు!

7775 విహారి

|. గ 15) బి.ఎస్‌. కథల్లో నేత కలనేత అకలి నేత... ఆధునిక అభివృద్ధి | కూడూ - గుద్దా అనేవి మనిషి బతుక్కి ప్రాథమికావసరాలు. కూడుకి రైతన్న గుడ్డకు నేతన్న - ఉత్చత్తిదారులు. వారి శ్రమతోనే ఆ రెండూ మానవాళికి లభిస్తున్నాయి. రైతుల కడగండ్ల మీద వందల సంఖ్యలోనే తెలుగు కధలు వచ్చాయి. నేతన్నల ఇక్కట్లమీద తక్కువ వచ్చాయి. కుల వృత్తిగా చేనేత

నూలుబట్టల తయారు, పంపిణీ, వాడకం - ఈ ప్రక్రియ అంతా ఎన్ని తరాలకు ముందునుంచో గ్రామీణ ఆర్ధిక వ్యవస్థలో ప్రాధాన్యత వహించింది. క్రమేణా, రాజకీయ, ఆర్ధిక, సామాజిక, సాంస్కృతిక పరిణామాల కారణంగా

• చేనేత బట్టలు నేయడం వృత్తిగా స్వీకరించినవారు - ప్రధానంగా పద్మశాలీలు, దేవాంగులు - ఆ జీవిక మీద మనుగడ సాగించలేని దుర్భర స్థితిలోకి నెట్టివేయబడ్డారు. అదొకచరిత్ర.

యాంత్రీకరణ, పారిశ్రామికీకరణ, ఈ నాటి ప్రపంచీకరణ - తెచ్చిన వరుస దుష్పరిణామాల్లో - ఒక పెను విషాదం చేనేతవారిని ఆకలి మంటల్లోక్తీ, ఆత్మహత్యల్లోకి నెట్టడం. ఈ విషాదాన్ని ఎగసన దోసిన మరో హస్తం ప్రభుత్వ విధానాలు!

ఈ దుస్థితి కలిగిన క్రమాన్ని గత చారిత్రక యశః కలాపంగా కాక, “వాస్తవాధీన సౌభాగ్య దౌర్భాగ్యాల విశ్లేషణ'గా- క్షుణ్ణంగా తెలుసుకున్నవారు బి.ఎస్‌. పైగా ఆ నేతన్నలు తన సామాజిక వర్గం వారు.

క్షేతస్థాయినుంచీ మాత్రమే కాక, నివాసస్థాయి నుంచీ వారి ఆనంద విషాదాల్ని సన్నిహితంగా తెలిసినవారు, అనుభవించినవారు బి.ఎస్‌. నవ్య కధాశిల్చి బి.ఎస్‌.రాములు 7/72

జనహితం కోసం కధారచనని చేపట్టిన బి.ఎస్‌. తన కథల్లో కొన్నింట

• తనవారి బతుకు గీతల్ని చిత్రించటం - ఒక చారిత్రక, సామాజిక, సాంస్కృతిక, సాహిత్య అవసరంగా భావించారు. తెలుగు కథా సాహిత్యానికే ఆయన నిర్ణయం ఒక మేలికూర్చు అయింది. ఎక్కువభాగం ఉపరిస్పర్శ్భతో, తక్కువభాగం గాఢగవేషణతో - అప్పటి వరకూ సాగిన చేనేత వృత్తికారుల జీవన చిత్రణను తాను స్వీకరించిన తర్వాత - మూలాల విశ్లేషణతో, జీవిత వ్యాఖ్యానంతో, 'లోచూపుని కలిగిస్తూ పారకులకందించసాగారు బి.ఎస్‌. 14 కధల్లో చేనేత బతుకుల చిత్రణ

కాలం తెచ్చిన మార్పు, చికాగోలో నానమ్మ, గెలుచుకున్న జీవితం.. మూడు కధా సంపుటాల్లోనూ కలిపి 14 కథల్లో చేనేతవారి జీవితచిత్రణ ప్రముఖంగా వున్నది.

ఆ కధలు ఇవి: 'పాతచీరి, '*వరుసలు, “వరలక్ష్మి, *'డ్రేమధారి, “'పంజరంి),'నాగశాలి), “మమతలు”, 'మలుపులు), “వారసత్వం, “నానమ్మ, 'బతుకు పయనం, *ప్రశాంతం), 'ఇంటల్లుడు, వాళ్ళు గెలుచుకున్న జీవితాలు”.

ఇవికాక ప్రసక్తాను ప్రసక్తంగా వీరి గురించిన పరిణామాలు చోటు చేసుకున్న కథలూ కొన్ని వున్నాయి.

పై కధల్లో చేనేత కులాలవారి జీవితాల గురించి 'క్లోజప్‌లో - చిన్న చిన్న వివరాల్ని కూడా కొట్టవచ్చినట్లు చూపారు బి.ఎస్‌.

ఒక ఉదాహరణ...

'పాతచీర' కధలో లింగయ్య మనస్సు - నలభై ఏళ్ళ గతంలోకి వెళ్ళింది. బట్టలు నేసిన బతుకు, నూలు రంగులద్దిన కాలం, పిల్లల పెంపకంలో విరిగి పాతబడ్డ మంచాలు... ఇలా... ఇలా!

ఆ తర్వాత కొడుకు అటకమీద పేరుకుపోయి బూజు పట్టిన పాత సామానుమొత్తాన్ని కిందికి దించి ఓ మూలకి చేర్చాడు ఆ పాత సామనుల వివరాల్ని చూపారు బి.ఎస్‌.!

750 విహారి

కధాశిల్బ్పంలో ఒక ముఖ్యమైన అంశం- రచయిత చిత్రించే పాత్రల జీవితాల వెనుక-మొత్తం సమాజం రొదని వినిపించకలగాలి. ఒక వ్యవస్థ హోరుని ధ్వనింప జేయకలగాలి. ఒక సామాజిక పరిణామక్రమం దృశ్యమానం కావాలి. ఒక ప్రత్యేకపాత్రని మనకు చూపింబి, కొన్ని వందల వేల సామూహిక బతుకుల్ని మన కళ్ళముందు నిలబడేటట్టు చేయాలి.

పాతచీర కథలో లింగయ్య ద్వారా, ఆయన కుటుంబం ద్వారా ఈ స్థితి

గతుల్ని అన్నిటినీ, విశేషాల్ని అన్నిటినీ మనకు వినిపించారు, కనిపింప జేశారు

• వి.ఎస్‌ బొద్దులోంచీ వచ్చిన సంగీతం, అలరిస్తుంది, అదిలిస్తుంది, కదిలిస్తుంది. అలజడి కలిగిస్తుంది! ఆ కధ కూడా వీటన్నింటినీ చేసింది! ఈ ప్రత్యేక కధల్లో బి.ఎస్‌. ఇంకా ఏం చేశారంటే

• పారిశ్రామికీకరణ పరవ్యసానాలు తెలిపారు. 'నానమ్ము, 'ప్రశాం తం, 'ప్రేమధారి, 'పంజరంి, 'మమతలు' కథల్లో వీటి పరిణామా లను చిత్రించారు.

ఈ బట్టల మిల్లు కార్మికులు సృష్టించిన చరిత్రని వివరించారు. దాంతోపాటు మిల్లు మూతవడడంతో బతుకులు ఎలా విచ్చినమయ్యాయో మానవ సంబంధాలు, సంస్కృతి, ఆశలు ఎలా పతనం అయ్యాయో “వరుసలు, “ప్రశాంతం, 'పేమధారి కథల్లో హృదయవిదారకంగా మనముందుంచారు.

అ మిల్లు కార్మికులు బీడీ చుట్టే పనులకు పోవడం చూపారు. “వారసత్వం, 'వరుసలు' కథలతో పొటు చాలా కధల్లో జగిత్యాల, కోరుట్ల ప్రాంతంలో బీడీలు చుట్టడం ఒక ప్రధాన జీవనాధారంగా ఎలా ఉంటూ వస్తున్నదో చిత్రించారు.

౨ వివిధ ఉద్యమాల క్రమానుసరణం చేశారు. “వారసత్వం” కధలో 1980ల నుండి తెలంగాణాలో సాగిన నైజాం ప్రాంత జాతీయ ఉద్యమాలను, (గ్రంధాలయ ఉద్యమాలను, భూస్వామ్య వ్యతిరేక పోరాటాలను సమకాలీన చరిత్రను సాధికారికంగా చిత్రించారు.

నవ్య కథాళిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు 767

“నానమ్మ” కథలో గాంధీ జాతీయోద్యమంలో చేనేతను, రాట్నాన్ని చిహ్నంగా ఎంతో ప్రతిష్టాత్మకంగా జాతి చిహ్నంగా మార్చినప్పటికి చేనేత బతుకులు ఎలా శిధిలమవుతూ వచ్చాయో ఆ పరిణామా లను అక్షరీకరించారు.

ఈ చేనేత కార్మికుల వలసల్నీ వాటిపర్యవసానాల్నీ ప్రధానంగా వివరించారు. “ఢ్రేమధారి, 'పంజరం), 'వరుసలు), “ప్రశాంతం, “వారసత్వం కధల్లో సర్‌సిల్మ్‌ సిర్పూర్‌, ముంబాయి, బీవండి, షోలాపూర్‌, సూరత్‌, అహ్మద్‌నగర్‌లకు 150 యేళ్ళుగా సాగిన వలసలు, వాటిద్వారా గెలుచుకున్న జీవితాలు, క్రమంగా శిధిలమవుతున్న జీవితాలు వలసల వల్ల మారుతున్న మానవ సంబంధాలు, కుటుంబ సంబంధాలు, సంస్కృతిలో వచ్చిన మార్పులు అనేకం చిత్రించారు.

4 ప్రభుత్వం వారి 'పనికిరాని విధానాల్సీ ప్రణాళికల్సీ వాటిలోని దొల్లతనాన్ని నిరసించారు. “ప్రశాంతం” కధలో సింగరేణి బొగ్గుగనుల్లో అన్‌ఫిట్‌ చేసి పనినుండి తొలగించిన తర్వాత వారి జీవితాలు ఎలా ఛిద్రమయ్యాయో కళ్ళకు కట్టించారు. కన్నీళ్ళు పెట్టించారు. వారసత్వం”, “నానమ్మ, 'మమతలు” కథలో అభివృద్ధి ప్రణాళికలు కొందరికి ఉన్నత స్థితిని కలిగించి మరికొన్ని సామాజిక వర్షాలను వెనక్కి నెట్టిన తీరేమిటో విశ్లేషించారు.

4 'నాగశాలి కథలో తోలుబట్టలనుండి ఉన్ని బట్టల నుండి చేనేత బట్టలకు మారుతున్న క్రమం... ఆ క్రమంలో శతాబ్దాల క్రితం జరిగిన వాటి మధ్య సంఘర్షణ ఏవి గొప్పవో, ఏవి ఏ అవసరాలకు ఉపయోగపడతాయో చర్చను ముందుకు తెచ్చారు.

4 చేనేత వృత్తికే అంకితమైపోయి, నిస్సహాయస్టితిలో, దారిద్ర్యంతో, అప్పుల ఊబిలో చిక్కుకున్న కుటుంబాల దైన్యాన్ని ఆర్తితో కధాపరం చేశారు. 'నానమ్మ? 'ఇంటల్లుడు, “ప్రశాంతం కథల్లో వీటి పరిణామాలను మనముందుంచారు.

7852 వివారి

అ కదకు వారిని ఆత్మహత్యల వైపు, సెక్స్‌ వర్మర్లుగా పతనం వైపు నడిపిస్తున్న మూలశక్తుల్ని “నానమ్మ, “పేమధారి, “ప్రశాంతం కధల్లో చూపి, విశ్లేషించి, వ్యాఖ్యానించారు.

అ “మలుపులు కధలో చేనేత సహకార సంఘాలు చరిత్రలో నిర్వహించిన పాత్రను, వాటిద్వారా కొందరు సబ్సిడీలను కైంకర్యం చేసి, స్వార్ధపరులుగా ఎదిగిన తీరును, ఒక కుటుంబంలో ఒక్కరే ఎదగడంతో ఎన్నిరకాల ఆశలు వారి చుట్టూత సమాజం అల్లుకుం టుందో వారి ఆశలు ఎలా విస్తరిస్తుంటాయో వివరించారు.

• చేనేత వృత్తిని వదిలి, వివిధ వృత్తుల్లో, ఆధునిక విద్య అందు కోవడంతో టీచర్లుగా, డాక్టర్లుగా, ఇంజనీర్లుగా, నాయకులుగా, లెక్బరర్లుగా ఎదుగుతూ వస్తున్న క్రమాన్ని అమెరికాలో ఉపాధి సంపాదించుకున్న క్రమాన్ని ప్రపంచీకరణలో అందివచ్చిన అవకాశాలను అందిపుచ్చుకుంటున్న క్రమాన్ని వారికి రేపటి బాగుగురించిన అత్మ విశ్వాసాన్నీ ఆశా శ్వాసనూ “ఐతుకు పయనంి, 'ఇంటల్లుడు, “మమతలు, 'పంజరంి “నానమ్మ, “చికాగోలో నానమ్మ, “మలుపులు తదితర కధల్లో అందించారు.

అ ఈ చేనేత వృత్తిపరుల పట్ల సమాజ ప్రవృత్తి ఎంత విపర్యయంగా తయారైందో - బి.ఎస్‌. తన కథానికల్లో చూపారు. ముఖ్యంగా “ప్రేమధారి, 'నానమ్మ', 'ప్రశాంతం' 'పాతచీర', 'మమతలు' కథల్లో చేనేత కార్మిక కుటుంబాలకు, సమాజానికి మధ్య సంబంధాల్లో అంతరాలు, అంతస్సంఘర్పణ పెరిగిన పరిణామాలు చూడవచ్చు.

౨ చేనేత సామాజిక వర్గాలనుండి ఆధునిక ప్రపంచీకరణలో సాఫ్ట్‌వేర్‌ రంగంలోని అభివృద్ధిని అందుకొని ఎదుగుతున్న ఆధునిక జీవితా లను 'బతుకుపయనం,, 'చికాగోలో నానమ్మ, కామన్‌వెల్త్‌ కథల్లో చిత్రించారు. అభివృద్ధిని అందుకున్నవాళ్ళు బంధు మిత్రులకు చేయూతనందించే ఆదర్శ పాత్రలను, వారి కర్తవ్యాలను “ఇంటల్లుడు”, “మలుపులు, 'బతుకుపయనంి, 'పంజరం' కధల్లో

నవ్య కధాశిల్చి బి.ఎస్‌.రాములు 7ల్‌ైై

చిత్రించారు. 'మలుపులు” కథలో చేనేత వర్గాలనుండి ఎదుగుతూ వస్తున్న డాక్టర్లను, వ్యాపారవేత్తలను చిత్రిస్తే, 'బతుకుపయనరంి, “చికాగోలో నానమ్మ, కామన్‌వెల్తొ కథల్లో సాప్ట్‌వేర్‌ ఇంజనీర్‌లుగా, “పంజరం కధలో పారిశ్రామిక వేత్తలుగా, ' మమతలు కధలో జర్చలిస్టులుగా, 'వారసత్వం), 'ఇంటల్లుడు”, 'వరుసలు'” కధల్లో టీచర్లుగా, లెక్చరర్లుగా ఎదుగుతున్న క్రమాన్ని చిత్రించారు.

ఈ విధంగా ఈ ప్రత్యేక కధలన్నీ - చేనేత వృత్తిపరుల గుండెచప్పుళ్ళు; వారి ఆకలికళ్ళు, ఒక దుర్భరచారిత్రక పరిణామ క్రమంలోని విషాద పర్వానికి నకళ్ళు! అభివృద్ధికోసం పోటీపడి ముందుకు సాగుతున్న తీరుకు దర్చణం!.

ఒకప్పుడు కులవృత్తుల బెన్నత్య సంపన్నతతో కళకళలాడిన ఊళ్ళూ, నాళ్ళూ ఈనాడు ఎట్లా వున్నాయో ఎంత దయనీయ స్థితిలో ఉన్నాయో దృశ్యపరంపరగా మన ముందుంచారు.

అంతేగాక అవి ఈ దయనీయ స్థితికి చేరడానికి ప్రోద్బలించిన పరిణా మాల్చి వివరంగా కథాగతం చేస్తూ మన ముందుంచారు. ఆధునిక అభివృద్ధిని సమాజంతో పోటీపడి అందుకోవాల్సిన ఆవశ్యకతను అనేక కధల్లో చిత్రించి స్ఫూర్తిని అందించారు.

754 విహారి

16 వో ల్‌ బి.ఎస్‌. కథల్లో స్త్రీలు “ఆకాశంలో సగం' కన్నా ఎక్కువ శి

బి.ఎస్‌. కథల మూలాలన్నీ తెలంగాణ పల్లెపట్టుల్లో ఉన్నాయి. ఆ కధల నిండా గ్రామీణ జనజీవనం తొణికిసలాడింది. అందునా కుల వృత్తుల వారు, ప్రత్యేకించి నేత పనివారు- తమ ఛిద్ర జీవితాల్ని చెప్పుకుంటారు. పట్టణ మధ్యతరగతివారు తగిలినా, వారి 'కుదుళ్ళు' గ్రామాల్లోవే. వారంతా పొట్ట చేత పట్టుకుని ఎక్కడికో చేరిన వారే. వారిలో కొందరు తమ జీవితాల్ని సాధించి గెలుచుకున్న ధైర్యస్థులు. బి.ఎస్‌. కధల్లో మహిళల స్థానం

ఈ మానవ రాశిలో - ఒక ్రత్యేకభాగం - ప్రీజనససమూహం. ఆ సమూహంలోని ప్రత్యేక వ్యక్తుల్ని బయటికి పిల్చి, పలకరించి, మాట్లాడి అక్కున చేర్చుకుని, కన్నీరు తుడిచి, ఆశలు నింపి - తన వాళ్లను చేసుకున్న ఘనుడు బి.ఎస్‌. తన మానవీయ విలువల (ప్రేరణని వారిలోనూ ్రోదిచేసి ధైర్యం గొలిపిన రచయిత ఆయన.

అందుకనే బి. ఎస్‌.స్రీ పాత్ర చిత్రణలో ఎక్కడా ఉద్వేగమూ, ఉ(ద్రేకమూ కనిపించవు. ఉద్విగ్నత ఉంటుంది. ఉత్తేజమూ ఉంటుంది. అలాగే ఆయన సృజించిన ఎక్కువమంది స్రీలు హడావిడి చేయరు. ఆడంబరాల్ని గలగలలాడించరు. ఒదిగి, అణకువతో, పొందికగా వుంటారు. దీనికి కారణం కధకుడుగా బి.ఎస్‌. బాగా అందుకున్న సామాజిక తాత్త్వికత దృక్పధం. వాస్తవిక సమాజ జీవితం నుండి తానెన్నుకున్న జీవితవాస్తవికతని ప్రతిబింబించే స్త్రీలందరూ కూడా ఆయన లాగే బతుకు పట్ల ఒక తాత్త్విక దృష్టిని సముపార్దించుకున్న వారే. అలాగే వారందరి హృదయ స్పందనలూ రచయిత హృదయస్పందనలతో తాదాత్యం చెందినవే! నవ్య కథాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు 760

అందుకనే బి.ఎస్‌. కధల్లో స్త్రీ పాత్రలన్నీ సంస్కార భరితంగా కనిపిస్తాయి. ప్రత్యేక పాత్రలుగా కధల్లోనికి వచ్చి, తిరిగి, మాట్లాడి, అనుభవాలు భరించి చదువరుల్ని రసానుభూతికి లోనుచేసిన ఆ స్రీలంతా సమాజంలో మన చుట్టూ మెదులుతున్న సాధారణ స్త్రీలకి ప్రతీకలు! వారంతా బి.ఎస్‌. పరిశీలనాశక్తికీ, అధ్యయన శక్తికీ కూడా ప్రతీకలు! వస్తు గ్రహణం చేసేటప్పుడే ఆయన పాత్ర స్వీకరణనీ - అర్ధయుక్తంగా ఎన్నుకుంటారు. అందుకనే ఆ ప్రీ పాత్రల స్వభావం, ఆలోచన, వర్తన అంతా సహజత్వంతో నిండి వుంటాయి. తన స్రీ పొత్రలన్నింటినీ - ఏదో ఒక కోణంలో, ఏదో ఒక పార్వ్వంలో, మూర్తీభవత్‌ చైతన్యమూర్తులుగా చేశారు బి.ఎస్‌. కాకుంటే,. అక్కడక్కడా - సంఘంలోని మామూలు మనుషుల్లో కానవచ్చే మానవ బలహీనతల్ని కూడా సహజత్వం కూర్చుతో కొన్ని కథల్లోని స్రీ పాత్రల్లో నిలిపారు. ఇది కూడా వాస్తవిక దృక్సథంనుంచీ వెలువడిన గుణవిశేషమే! బి.ఎస్‌. కథానికల్లో ఒక వెలుగు వెల్లువ - వరలక్ష్మి సాహిత్య ప్రపంచాన్నంతా ఒక కుదుపు కుదిపిన ప్రీవాద సందర్భంలో- వరలక్ష్మి పాత్రని ఇంత 'డొసైలొగా, ఇంత సంప్రదాయక బాధా సహిష్టువుగా ఎందుకు సృజించారు అనే ప్రశ్న మన మేధలో మొలకెత్తుతుంది. నేను తీవ్రంగా, దీర్ధంగా ఆలోచించాను. దీనికి ఒక కారణం ఈనాటి సామాజిక వాస్తవికత! సంఘంలో ఇప్పటికీ వున్న శత సహస్ర వరలక్ష్ములు! రెండవ కారణం : ఈ కథ గురించి బి.ఎస్‌ - * ప్రతి కుటుంబం ఒక తరం సోషలిస్టు సమాజాన్ని సామాజిక న్యాయాన్ని ఆచరిస్తుంది. పెంచి పోషిస్తుంది. మలితరం దాన్ని వదిలివేయడం వల్ల అసమానతలు పెరిగే క్రమాన్ని చిత్రించడానికి ఈ కథావస్తువుని తీసుకున్నాను” అని చెప్పారు. ఈ వస్తు స్వీకరణ ఉద్దేశానికి అనుగుణంగా తన ఇతివృత్తాన్ని కేంద్రీక రించలేకపోయారు రచయిత. ఒక ఉద్వేగంతో కధాచిత్రణని చేసేటప్పుడు ప్రతిరచయితకీ ఇలాంటి అనుభవాలు అప్పుడప్పుడూ ఎదురవుతాయి. ఇక్కడ ఈ కధలో ఆ ప్రమాదం ఒక విధంగా 'మంచికే జరిగింది. రచయిత ఫోకస్‌ 7ల్‌ర విహారి

అంతా వరలక్ష్మిమీదికి ప్రసరించింది. తెలుగు కథాసాహిత్యానికి ఒక నిక్కమైన నీలంగా అందింది “'వరలక్షి' కథ. ఆమె పొత్రని గురించిన విశేషమంతా ఇంతకు ముందు చెప్పాను.

బి.ఎస్‌. కథల్లోని స్రీ పాత్రలన్నీ - “మనిషికి ఎన్ని వికారాలూ, అశాపాశాలూ వున్నాయో, వాటన్నింటినీ ప్రదర్శిస్తూ వుంటాయి. ఆ పాత్రల్ని మలచటానికి వాస్తవికత, స్థానికత పట్ల బి.ఎస్‌.కున్న నిబద్ధతే కారణం. మరో ముఖ్యమైన అంశం - స్రీ పురుష సంబంధాల్లో వా “ఉన్నదీ, ఉంటున్నద, ఉండవలసినదీ ఏమిటీ” అనే వాటిపై నిశ్చితాభిప్రాయం ఉంది బి.ఎస్‌.కి. స్రీ పాత్రల్ని చిత్రించటంలో ఆయన కోరిక వారిని చైతన్యవంతులుగా చూడాలని!

ఈ భావ భావనల ప్రతిఫలనాన్ని ఈ క్రింది కథల్లోని స్తీపాత్రల చిత్రణలో దర్శించవచ్చు. “చుట్టరికం'లో భూదేవి

భూదేవి భర్త చనిపోయాడు. ఉన్న ఒక్క కొడుకు పటంల చదువులకని పోయి అక్కడే పిల్లను చేసుకున్నాడు. ఆ పెళ్ళితో పల్లెల్లో తల్లి పేగుతో సంబంధం తెగిపోయినట్లయింది. ఇప్పుడు నిర్మల పెళ్ళి చేయాలి. ఆ పిల్లకి చదువు మీద (శద్ధ. పదోతరగతిలో ఉంది. గంగత్త కొడుకు మేనబావ గంగాధర్‌తో పెళ్ళి ఖాయం అని వూరిమాట అందరి మాట కూడా అదే. గంగవ్వ వచ్చి ఈ ప్రసక్తి తెచ్చి “మేం చేసుకోకపోతే మళ్ళీ మీకు (కాలేజీ సదివిన) యింత మంచి పిల్లగాడు దొరకడు” అని వ్యవహారం చక్కదిద్ద బోయింది. భూదేవి పరిస్థితి అడకత్తెరలో పోకచెక్క చందాన అయింది.

ఆర్ధికంగా చితికిపోయి, ఏ అండదండలూ లేని భూదేవి, చదువుకోవాలనే కోరికతో వున్న ఆమె కూతురు నిర్మల, వీరికి సహాయం చేయాలనే మనసున్న గంగవ్వ- ఈ మూడు పాత్రల అంతఃకరణని ఈనాటి సామాజిక వాస్తవికతతో, అత్యంత క్లుప్తతతో, అసామాన్యమైన శిల్పంతో చిత్రించారు బి.ఎస్‌. నవ్య కధాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు 765/7

“ప్రతిభావంతుడైన రచయిత చేతిలో సాదాసీదా కథా వస్తువు కూడా అత్యద్భుత కళాఖండంగా రూపొందుతుంది. విస్తృతమైన లోకజ్ఞత, ఉన్నత మైన భావసంస్మారం, మంచిని మానవతను ప్రేమించే పహృదయనైర్మల్యం, అనేవి రచయితను విశిష్ట కధకుణ్జిగా తీర్చిదిద్దగలుగుతున్నాయి. కథా పరనమనగా పాఠకుడు కథకుడి దృక్పధంలో నుంబీ కంటికి కనిపించే బాహ్యప్రపంచంతో బాటు, బుద్ధికి మాత్రమే అందే పాత్రల మనో ప్రపంచాన్ని గూడా తిలకించడమే! ఈ అనుభవాన్ని ఏ మేరకు ఒక మరువరాని మధురానుభవంగా దిద్దితీర్చగలదో, ఆ మేరకు కధానిక - సాహిత్య ప్రపంచంలో కాంతులీనుతూ జీవించి ఉంటుంది” అంటారు మధురాంతకం రాజారాం, సింగమనేని నారాయణ జంటగా ఒకచోట.

“చుట్టరికం” ఆ లక్షణాల సమాహారం! “బందీ కథలో రేణుక

రేణుక పాత్ర పైకి ఒక 029316 పాత్రలా కనిపిస్తుంది. కానీ ఆంతర్యాన్ని వింగడిస్తే అమెది అభిజాత్య నిస్సహాయత అని అర్ధమవుతుంది. తనను ప్రేమించి, తానే కావాలనుకుంటున్న కధానాయకుడు, కిందికులం వాడు. ఆర్డీవో అయినా అతని కంటే ఆమె ఎక్కువ కులంలో పుట్టింది. తనకు ఉద్యోగం, అంతస్తూ వున్నాయి. తల్లిదండ్రుల మనసుల్లో తన (్రేమికుడి పట్ల గల చులకన అభిప్రాయాలూ తెలిసిన యువతే. అంతో ఇంతో సంస్మ్కారమూ, సమాజంలో ఈనాటి ఆడపిల్లల తీరుతెన్నులూ ఎరిగిన యువతే. కానీ ప్రతిఘటన తత్వం లేదు. స్టేజి మ్యారేజి చేసుకోమనీ పెళ్ళయ్యాక అన్ని సజావుగా జరిగేట్టు చూసుకుంటామనీ అన్న అమ్మానాన్నల మాటల్ని నిరసించదు తన ప్రేమికుని (ప్రతిపాదనలకి మద్దతు యివ్వదు. ఆ ధైర్యం లేదామెకు. అయితే, అతన్ని మరచిపోదు. మల్లికతో అతని పెళ్ళయినా, అప్పుడప్పుడు వచ్చి పోతూ వుంటుంది కూడా. “ఇద్దరూ హాయిగా అక్కచెల్లెళ్ళుగా కల్ఫిపోయారు' అంటాడు రచయిత. కానీ ఆమె అంత రాంతరాల్లో కులాధిపత్యం వున్నది అందుకనే పరిస్థితులు వికటించాయి. 76ల్‌ వివారి

కథా పరిధిలోకి ఇతివృత్తాన్ని కేంద్రీకరించిన విధానంలో కథానాయకుడి పాత్రని ఉన్నకీకరించటానికి మాత్రమే రచయిత రేణుక పాత్రని ఆ విధంగా ఆవిష్మరించారనుకోవాల్సి వస్తుంది. సహజత్వానికి కొంత దూరంగా జరిగింది ఆ పాత్ర ప్రమేయం. 'ఈ కధ ఇలాగే జరుగుతుంది అనే భావనని నొక్కి వక్కాణించటానికి ఉద్దేశ్య పూర్వకంగా రచయిత రేణుకకి నిష్కియత్వాన్ని ఆపాదించారనిపిస్తుంది. ఆమె పెళ్ళి చేసుకోకుండా నిలిచిందన్న సూచన ఆమె (యేమ - నిక్కమైనదనే భావాన్ని వెల్లడిస్తుంది. (మూడు సంబంధాల్ని తిరగ్గొట్టింది )

రచయిత అంతరాంతరాల్లో ఆ విధంగా ఆమె పాత్రపట్ల వున్న రవ్వంత సానుభూతిని తెలియజేస్తుంది.

“విడాకులయ్యాక* కథలో మొదటి భార్య

“నేను యొదటిభార్య) పాత్ర - స్తీ సామరస్య ధోరణికి ప్రతీక. తన సవతికి ఆమె చెప్పే గాధ అంతా ఆమె కరుణాంతరంగాన్ని ఆవిష్కరించింది. ఆమె గతజలసేతుబంధనాన్ని చేయకుండా చేసింది. సమాజంలో మగవాడి ఆధిపత్య ధోరణిని చెప్పకయే చెప్పింది. స్త్రీ తన సొంత వ్యక్తిత్వ నిరూపణకి తలపడినప్పుడల్లా ఓడిపోయేది ప్రీయే అనే ఒక నిత్యసత్యాన్ని సున్నితంగా చెప్పింది. ఈ కధ చివరి పేరాలు, ఆమె స్వభావాన్నీ తత్త్వాన్ని పారదర్శకం చేశాయి చూడండి.

“నేనిప్పుడు సుఖంగా ఉన్నాను... హాయిగా సంతోషంగా ఉన్నాను.... స్వేచ్చగా స్వతంత్రంగా ఉన్నాను... నా ఆలోచనలు... నా భావాలు నావే.. నా మంచి చెడ్డలు... కీర్తి ప్రతిష్టలు నావే... నాపై అధికారం నాదే.. నాపై ఇప్పుడు ఎవరి నీడలూ లేవు.... మునుపటిలా ప్రతి చిన్న దానికి చెలించి పోయేదాన్ని కాదు నేను...

విడాకులు నాకు తెగువనిచ్చాయి.... నా సొంత ఆలోచనలు వికసించాయి. నా స్వాతంత్ర్యం విచ్చుకుంది... నిన్నటి ఉదయం మసక బారింది. నేటి ఉదయం నా కళ్లకు కొత్త వెలుగు నిచ్చింది.... విడాకులయ్యాక ... అతని చెడ్దతనం గురించి చెప్పకుండా ఉండడం దేనికి... నవ్య కధాళిల్సి బి.ఎస్‌.రాములు 769

అతనిలో నా పట్ల పశ్చాత్తాపం కలిగితే... జరిగిందానికి అందరిముందు తప్పు తనదేనని క్షమాపణ కోరడం... సందర్భోచిత సందర్భం... కలిసి జీవించకపోయినా,.. స్నేహితురాలిగా కలిసి నడవవచ్చు . అప్పుడు రసోత్బత్రి విధానం మారుతుంది.

మీరైనా సుఖంగా ఉండండి... మాలాగా అనుభవ రాహిత్యంతో... అహంకారంతో.. ఇగోతో... ఆధిపత్యంతో... నాదే సాగాలనే... అభిజాత్యంతో చేసుకున్న దూరాలు... అవి జ్ఞాపకాలు అని... నవ్వుతూ కలబోసుకోండి.. నాతో కూడా అలా కలబోసుకున్నప్పుడు చేసిన తప్పులు ఒప్పుకున్నప్పుడు ... కలిసి స్నేహితులుగా... ఎవరి సంసారాలు వాళ్ళుగా . మళ్ళీ జీవించవచ్చు.... అది ఇతరులకు ఆదర్భమవుతుంది... నా యవ్వనం... నా జీవితం నాకు మళ్లీ రాకపోయినా... నాలాంటి స్థితి మరొకరికి కలగకుండా... లోకం గుణపారం నేర్చుకుంటుంది...”

అంటే - కుటుంబ వ్యవస్థ మనుగడకి భార్యాభర్తల మధ్య సదవగాహనా, సర్జుబాటూ, పరస్పర వ్యక్తిత్వ గౌరవం ఆవశ్యకమనే సందేశాన్ని ఇవ్వదలచారు బి.ఎస్‌. &! 16920606 స్త్రీ తన వ్యక్తిత్వాన్ని చంపుకుని, స్వాతంత్ర్యాన్ని బలిపెట్టి అలాంటి మనుగడకి పూనుకోవఖ్ఞల్లేదనీ స్పష్టంగా చెప్పారు. 'జానకి విముక్తి నవలలో రంగనాయకమ్మ అంటారు. స్త్రీల సమస్యల మీద స్రీలకు సరైన జ్ఞానం కలగటం అంత అవసరమే” అని. ఈ జ్ఞాన ప్రధానమే ఈ కథలోని “నేను ఉద్దేశ్యం! రాజకీయాల్లో, ఉద్యమాల్లో కూడా ఇలాగే కలిసి జీవించి విడిపోతుంటారు. పార్టీలు మారుతుంటారు. భావాలు మారుతుం టాయి. అపుడు మొదటి భర్త మంచితనంలాగే వదిలేసిన పార్టీ, విడిపోయిన ఉద్యమం మంచితనం గురించి చెప్పడం అంత సులభం కాదు. అదే మంచిదైతే దాన్ని ఎందుకు వదిలేసినట్టు అనే ప్రశ్న ఉత్పన్నమవుతుంది. ఈ కథ వెనుక ఇలాంటి నేపథ్యం కూడా ఏదో వుండివుంటుంది... ఇలా ఇది ద్వర్ధికావ్యం... అయివుండవచ్చు. 790 విహారి

“చేయూత కథలో అరుణ, లలిత

ఈ కథలో అరుణ, లలిత -రెండు అద్భుతమైన, చైతన్యవంతమైన పాత్రలు. లలితది ఉత్సాహ, ప్రోత్సాహకరమైన పాత్ర. ఆమె ఆచరణాత్మక వేదాంతి. జీవితాన్ని గెలిచిన పా(ఆత. అరుణనీ తనంతదాన్ని చేన్తుంది. అరుణని మానసికంగా ఆత్మన్యూనతా భావన నుంచీ, భౌతికంగా ఇక్కట్ల బతుకు నుంచీ బయటికి తేవడానికి అన్నివిధాలా చేయూతనిచ్చిన పరిపూర్ణ వ్యక్తిత్వం గల పాత్ర లలిత. అరుణ, లలిత - ఇద్దరి పాత్రల్నీ - స్త్రీ చైతన్యాకాంక్ష నిబద్ధతతో తీర్చిదిద్దారు బి.ఎస్‌.

“వాళ్ళు గెలుచుకున్న జీవితాలు లో కరుణక్క లక్ష్మి

ఈ రెండు పాత్రలు ఆత్మవిశ్వాస మూర్తులు. ఇద్దరూ రాజకీయాల్లో స్రీల విజయానికి ప్రతీకలు. రాజకీయాల్నీ సామాజికాంశాల్నీ తడవుతూనే, కుటుంబ విషయాన్నీ మానవ సంబంధాల్నీ ప్రస్తావించిన స్త్రీలు వీరు. నేటి పరిస్థితి గురించే కాక, రేపటి అభ్యుదయం వైపు కూడా చూపు పెట్టినవారు. “లక్ష్మమ్మ గెలుపు, "పెన్షనర్‌ కధల్లోని లక్ష్మమ్మ, మాధవి

లక్ష్మమ్మ, మాధవి ఇద్దరూ వయసు మళ్ళిన స్త్రీలుగా అనుభవశాలురు. సంసారంలో ధక్మామొక్కీలు తిన్నవారు. అలాంటి వారు ఆర్జించుకున్న జ్ఞానం, గడించుకున్న అనుభవం ముందు తరాలకి ఎంత ప్రయోజనకరంగా అందాలో నిరూపించారు.

“విలువలు కథలోని సరోజ, స్వపష్పృ స్వరూప

ఈ మూడు పాత్రలు వర్రమాన సామాజిక సందర్భంలో గోచరిస్తున్న స్త్రీల పరిస్థితికి దర్పణం పడతారు.

“అన్ని విలువలకు అతీతంగా (ప్రేమించే, క్షమించే మాతృమమత' సరోజది. ఎందరి జీవితాల్నో తీర్చిదిద్దిన ఉన్నత వ్యక్తిత్వం ఆమెది.

“స్వరూపా! ఇండియాలో శీలం అని పిలిచే విలువలు ఎంత అర్థరహిత మైనవో!... ఇప్పుడిప్పుడే తెలుస్తున్నాయి. అమెరికా సమాజం ఎంత హాయిగా జీవిస్తుందో గమనిస్తే... ప్రపంచమంతా ఇంత స్వేచ్చా సమాజంగా మారితే నవ్య కధాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు 797

ఎంత బాగుండేదో... ఎన్ని సమస్యలు పరిష్కరించబదేవో... కుటుంబం పేరిట, పెళ్ళి పేరిట ఇండియాలో కొనసాగుతున్నది స్రీల ఏకపక్ష బానిసత్వమే తప్ప మరొకటి కాదు. ఇండియాలో మగవారికి ఒక నీతి, ఆడవారికి ఒక నీతి. మగవాడు, నాకు పదిమంది స్రీలతో సంబంధం వుంది అని చెప్పు కోవడం గొప్పగా ఫీలవుతాడు. ఇదే మాట ఆడవాళ్ళు చెప్తే తిరుగుబోతు అంటారు. ప్రతి మగవాడు తన భార్య పతివ్రత అంటారు. అనుకుంటాదు. అందరి భార్యలూ పతివ్రతలైతే, మరి ఈ మగవాళ్ళు ఎవరితో తిరిగినట్లు? మగవాళ్ళు చెప్పుకుంటారు, ఆడవాళ్లు చెప్పుకోరు... అని కుండ బద్దలు కొట్టినట్లు ఒక ప్రజాకవి ఎప్పుడో చెప్పాడు. ఈ ద్వంద్వ ప్రమాణాలు మగవాళ్లకు గౌరవాన్ని పెంచి, ఆడవాళ్ళకు అవమానాన్ని మిగులుస్తున్నాయి. ఇలాంటి వ్యవస్థ జైలు కన్నా హీనం. యూఎస్‌ఏలో నీ స్వేచ్చను అపారంగా గౌరవిస్తారు. వారి స్వేచ్ళలో జోక్యం చేసుకోవడాన్ని ఎట్టి పరిస్థితుల్లో అనుమతించరు. స్వేచ్చకు స్వాతంత్ర్యానికి స్వయం నిర్ణయానికి అపారమైన విలువనిస్తారు.

మన సమాజంలోని కుల మత ప్రాంత వైవాహిక, కుటుంబ వ్యవస్థల విలువలు, గౌరవాలు, సంస్కృతికి అతీతంగా మనిషిని గుర్తించడం, గౌరవించడం జరిగినప్పుడే నిజంగా మనిషిని చూసే చూపు మనకబ్బుతుంది. అంతదాకా మనం మన మీద రుద్దబడిన విలువల చట్రంలో, ఊహల్లో బతుకుతుంటాము. ఎవరో నిర్ణయించిన విలువల్లో, చట్రాల్లో బందీలుగా జీవితాలు తరాల తరబడి లాగిస్తుంటారు. చివరకు మిగిలేదేమిటి? ఈ సమాజాన్ని విలువలను, సంస్కృతిని యధాతధంగా ఏ మాత్రం మార్చకుండా కొనసాగించడమేనా? అంటే మనం ఈ వ్యవస్థకు, విలువలకు, సంస్కృతికి యంత్రాలుగా మారి కట్టుబానిసలుగా, వెట్టిచాకిరీ వాళ్ళుగా, బతుకులీదు స్తున్నామా? మనకు స్వేచ్చ ఎక్కడ వుంది? ఇది స్వేచ్చ ఎలా అవుతుంది? స్వరూపా! నీకు విషయం అర్ధమవుతుందా?” అని (ప్రశ్నించే స్వభావం ఆమెది.

తన జీవిత గాధని వివరంగా చెప్పి, తానుగా వ్యవస్థను, పరిస్థితుల్ని ఎలా ఎదుర్శొన్నదీ విశదీకరిస్తుంది. 792 వివోరి

గతాన్ని తలచుకొని డిప్రెషన్‌లో పడిన యువతి స్వప్న ఆమె భ్రమల్ని వీడి వాస్తవాల్ని గ్రహించటం అవసరం అని కౌన్సిలింగ్‌ చేస్తున్న యువతి - సరోజనీ, స్వప్పనీ అర్ధం చేసుకున్న స్వరూప.

“విలువలు” కధ గురించి తమ ముందుమాటలో;

“విలువలంటే ఏమిటి? మనిషి కోల్పోయిన జీవితాన్ని తిరిగి ఎప్పటి కప్పుడు గెలుచుకునే అవకాశం ఉండే సమాజం, దాని విలువలు గొప్పవా? లేక కాలు జారిందనో, పతనమైందనో జీవితమంతా బాధపడుతూ బతికే విలువలు గొప్పవా?” ఈ ప్రశ్నకు స్పష్టమైన జవాబు అవసరం. ఆదర్శాలు చెప్పి ఓడిపోయిన జీవితాన్ని తల్చుకుంటూ జీవితమంతా ఏడ్చుకుంటూ కూర్చోమని చెప్పే సంస్కృతి జీవన విధానం నీచమైనది, క్రూరమైనది, అలా దుఃితుల పట్ల చూపే సానుభూతిలో నిజమైన సానుభూతి గనుక ఉంటే వారు తిరిగి జీవితాన్ని గెలుచుకునే సంస్కృతి, జీవన విధానాన్ని ఆమోదిస్తారు. ప్రోత్సహిస్తారు.”

“విలువలు కధ నేటి ఆధునిక జీవితంలోని సంఘర్షణలను, మలుపులను తెలుపుతుంది. ఈ కథలో నేను చెప్పిందానికన్నా చెప్పకుండా ఉండిపోయిందే ఎక్కువ. కావాలనే చాలా విషయాలు చెప్పలేదు. పాఠకుల ఊహకు అందేవిధంగా సూచనప్రాయంగా చిత్రించి వదిలేశాను. ఏ కాస్త వివరించినా అది నవలై కూర్చుంటుంది. కాగా కథావస్తువు, ప్రజెంటేషన్‌ తీరు ద్వారా దీన్ని కధగా మలచడం సాధ్యపడింది.” అంటూ వివరించారు బి.ఎస్‌.

“ఇదంతా సరే సారూ. అసలు స్వప్పకేం జరిగింది?” అని ఆలోచిస్తూనే వుంటాడు చదువరి!

“చికాగోలో నానమ్మిలో భూదేవి, స్వప్న

భూదేవి పాత్ర స్వరూప స్వభావాల్ని ఇంతకుముందు చర్చించాను. తనదైన ఇండియా సంస్కృతి గురించీ, తన గురించీ తెలుసుకుని మనవరాలు రాయడం భూదేవికి చాలా తృప్తినిచ్చింది. ఆ 'ప్రాసెస్‌లో అమెరికా గురించీ, ఆ సంస్కృతి గురించీ తెలుసుకుని, కొత్త జ్ఞానాన్ని సముపార్టించుకున్నది. 'పరాయీకరణ” బాగోగుల్ని విన్నది. సర్దుబాటుకు ఒడబడింది. మారుతున్న ప్రపంచంలో నవ్య కథాశిల్సి బి.ఎస్‌.రాములు 793

తానూ మారాల్సిన ఆవశ్యకత అర్ధమైంది. ఎంతో మంది నానమ్మలకి ప్రతీక భూదేవి. వారంతా మనసులో ఈ కొత్త పాతల భావ సంఘర్షణలో మునుగీతలు వేస్తున్నవారు! ఇక స్వప్ప! అవసరమైన మేరకు, తన మేధాసంపత్తితో, భౌతిక వాస్తవాల జ్ఞానంతో “ఎదిగిన యువతి. ఈమె ఎన్నారై యువతుల ప్రతీక! ప్రపంచీ కరణంలో అవసరమైనంతమేరకు 'మంచి'ని స్వీకరించటం వాంఛితమే అని కథాత్మ! “షాతచీరిలో రాజేశ్వరమ్మ, కళావతి రాజేశ్వరమ్మ కొడుకు కోడళ్ళ నిరాదరణకి గురై తన ఘోషని మనసులో దాచుకున్న అత్త. సంసారభారంతో, ఆర్థిక ఇక్కట్లతో నలిగి భౌతిక వాస్తవాల పళ్ళచక్రంలో ఇరుక్కుపోయిన మధ్యతరగతి ఇల్లాలు కోడలు కళావతి. ఈమె మానవసంబంధాల్ని అణగారుస్తున్న స్త్రీగా కనిపించినా, ఆమె స్వభావాన్ని అమె “ఉన్న స్థితినుంచీ పరిశీలిస్తే -సానుభూతి పొందే పాత్రే! సహజత్వాన్ని నింపుకున్న పాత్ర! రాజేశ్వరమ్మ వంటి స్త్రీయే 'తులసి' కథలో తులసమ్మ, 'వరుసలులో సరవ్వ, కథానాయకుని భార్య- పాత్రల వివరణ ముందే వచ్చింది. 'వేదవతి' అనేక రకాల ఆధిపత్య ధోరణులకి ప్రతీక. 'వారసత్వం'లో కిరణ్మయి ధృధమైన అభిప్రాయాలు కలిగిన ఈ తరం యువతి. ఈనాటి ఆర్ధిక, సామాజిక పరిణామాల్ని గమనిస్తూ, లోకం తీరుని అర్ధం చేసుకుని, తనకేం కావాలో తాను తెలుసుకున్న యువతి. ఎక్కడ నిరసన గళాన్ని విప్పాలో అక్కడ విప్పే తెలివిగల స్త్రీ విజయ్‌తో పెళ్ళి తన భావి జీవితానికి సుఖాన్నివ్వదని తెలుసుకుని దాన్ని తిరస్కరించిన ధైర్యశాలి. “మమతలు” కథలో సరవ్వ, పద్మ, చంద్రమ్మ.. అలాగే “ఇంటల్లుడు' కథలో పద్మ, *ప్రశాంతం' కధలో విమల, 'బతుకుపయనం' కథలో లచ్చుంబాయి, దివ్య, 'మైత్రీవనం'లో హారిక, 'వయస్సు పిలుపులో హారిక, సౌమ్య, 'నాగశాలిలో ఇలూచి, నాగపుత్రి, 'తల్లిపాలులో విమలక్క అరుణ, 'వాళ్లు గెలుచుకున్న జీవితాలులో సర్పంచ్‌ లక్ష్మి, కరుణక్క 794 విహారి

శృతి, “ామన్‌వెల్తొలో విజయలక్ష్మి, “లక్ష్మమ్మ గెలుపులో లక్ష్మమ్మ, సమీరజ, రీనా... మొదలైన పాత్రలు స్త్రీల చిత్రణలో వైవిధ్యాన్ని స్త్రీల స్వభావాల పలు పార్వ్వాలను చిత్రించారు.

ఇలా, బి.ఎస్‌. కధల్లో మొత్తం మీద స్రీలు ఎక్కువమంది ఆలోచనా పరులు. చదువు విలువని గుర్తించినవారు. శ్రమజీవులు. సహనం కలిగిన వారు. గుణవర్తన కలిగినవారు. మారుతున్న ఈనాటి సమాజాన్నీ పరిస్థితుల్నీ, విలువల్నీ అర్థం చేసుకోగలవారు. ఆర్ధిక స్వాతంత్ర్య రాహిత్యం వలన ఇక్కట్లకు గురవుతున్నవారు. స్వావలంబనని ఆకాంక్షిస్తున్నవారు. సమస్యల్నే కాకుండా, పరిష్కారాల్నీ చూడగలవారు. నిగ్రహంగా ఉద్యమాల్ని గురించి అయినా, రాజకీయాల్ని గురించి అయినా చర్చించగలిగినవారు. మానవ సంబంధాల్లోని వైరుధ్యాల్సీ, వైచిత్రినీ, విస్త్పృతినీ కూడా అర్ధం చేసుకున్నవారు.

“ఆధునిక మహిళలుగా “చరిత్రను తిరిగి రచించటం'లో తమదైన పాత్రని నిర్వహిస్తున్నవారు. ఇలా బి.ఎస్‌. రాములు కధల్లో స్త్రీలు “ఆకాశంలో సగం కన్నా ఎక్కువ.

రీధాసాహిళ్యీ 0050 ళం కథల బడి కథాసాహిత్య అలంకార శాస్త్రం నవ్య కధాళిల్సి బి.ఎస్‌.రాములు (సే

17 కథ కథారచన కథకులు

( బి.ఎస్‌ అభిప్రాయాలు ఆకాంక్షలు కథలో ఏమేం ఉంటాయి

“కథలో ఏమేం ఉంటాయంటే... కధలో కధ వుంటుంది. మనుషుల జీవితాలు, అనుభవాలు, ఆచరణ, ఆలోచనలు ఉంటాయి. మనస్తత్వ చిత్రణ ఉంటుంది. కథలో భాష ఉంటుంది. సంభాషణలుంటాయి. సంఘటనలు ఉంటాయి. సన్నివేశాలుంటాయి. పాత్రలుంటాయి. భావాలుంటాయి. ఖావావేశాలుంటాయి. కరుణ, శృంగారం, హాస్యం, సాహసం వంటి స్పంద నలు, సంవేదనలూ ఉంటాయి. మానవ స్వభావాలుంటాయి. వారి భావాలుం టాయి. వాటి మధ్య వైవిధ్యం, వైరుధ్యం మరియు ఘర్షణ వుంటుంది. ప్రకృతి చిత్రణ వుంటుంది. మానవ సంబంధాల పరిణామాలుంటాయి. కథలో కథ చెప్పే తీరు, శైలీ, శిల్పం ఉంటాయి. కథలో రచయిత దృక్పధం, విషయం, నీతి, ధర్మం, ధ్వని ఉంటాయి. కధలో సామాజిక, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక, చరిత్ర, పరిణామం వుంటుంది..

అన్నీ ఒక కధలో వుండకపోవచ్చు. ఉండనవసరం లేదు. కధననుస రించి చెప్పదల్బుకున్నదాన్ని అనుసరించి, పరిమితి ననుసరించి, పారకుల ఆసక్తి ననునసరించి కొన్ని వుంటాయి. కొన్ని వుండవు. కొన్ని సంక్షిప్తం చేయబడతాయి. కొన్ని చెప్పకుండానే చదువరులకు ఏం చెప్పదల్చుకున్నామో అర్థమవుతాయి.”

౧9౦౦౮

కధల్లో యదార్ధ చిత్రణ, ఆదర్శ పాత్రలు...

“కధల్లో యదార్ధ చిత్రణతో పాటు, పాత్రల ఆదర్శీకరణతో పొటు, 796 విహారి

సంక్షిష్టతనుండి స్పష్టతవైపు సాగాలి. చిక్కుబడ్డ దారాలను పోగులు తెగకుండా చిక్కులు తీయాలి. చూడగలిగే స్పష్టత ఉంటే సంక్షిష్టతలన్నీ రంగుల్లో, కథల్లో చిత్రించవచ్చు. జీవితాన్ని స్పష్టంగా చెప్పినప్పుడు అన్ని అంశాలను చిత్రించడం కూడా సాధ్యమే. వాస్తవిక జీవితాలకు జోడించిన కల్పనాశక్తి, ప్రయోగం, ఈ కధలో కూరలో ఉప్పులా పరిమితం. జీవితాల, సంస్కృతుల ఆదర్శీకరణ, వాస్తవీకరణ ఈ కథల లక్ష్యం. తద్వారా పాఠకులు, ప్రజలు అనేక విషయాలు తెలుసుకుంటారు. ఎన్నో విషయాలు తెలుసుకున్నామని ఆనందిస్తారు. మరిన్ని రచనలు చదవడానికి ఉత్సాహం చూపిస్తారు. కాలక్షేపం సాహిత్యం వల్ల ప్రజలకు ఈ ప్రయోజనం సిద్ధించదు.

సాహిత్యంలో మానవీయత అవసరం. మానవతా విలువలు, సంస్కృతి ప్రతిపాదించడం, ఉన్నతీకరించడం, సాహిత్య కర్తవ్యాల్లో ఒకటి.”

$ ౨ ౨

కథల్లో వాస్తవికత

“వాస్తవికతపై ఆధారపడి ఆదర్శపాత్రలను, ఆదర్శ జీవితాలను, సమాజం ఉన్న తీరును చిత్రించడంతో పాటు, అది ఎలా ఉంటే బాగుంటుందో ఆదర్శ సమాజ రూపురేఖలను చిత్రీకరించడం నా లక్ష్యం.

జీవితానికి లక్ష్యాలు నిర్దేశించి స్ఫూర్తినందించే రచనలు ఎంతో అవసరం. వాటిని పట్టుదలతో చదవడం ద్వారా జీవితంలో మంచి జరుగుతుంది. సమాజానికి కూడా మేలు జరుగుతుంది.”

అ ౪౮౦

సమకాలీన చరిత్ర రిసోర్స్‌గా కథలు

చరిత్ర అధ్యయనానికి రిసోర్స్‌గా పనిచేసే సమగ్రత, గాఢత గల రచనల ప్రాధాన్యత చరిత్ర పొడుగునా శతాబ్దాలుగా పెరుగుతూనే ఉంటుంది. ఆకలి చావులను, ఆత్మహత్యలను చిత్రించడం సులభమే. కానీ, ఆకలి చావులు, ఆత్మహత్యలన్నీ హత్యలే అనే మాటను నిర్ధారిస్తూ కధా నవల వాస్తవికంగా చిత్రించాలంటే ఎంతో నైపుణ్యం కావాలి. ఎన్నో సామాజిక కారణాలను, నవ్య కధాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు 79/7

పరిణామాలను, కధలో, నవలలో ఇమడ్చడం రావాలి. అలా చిత్రించడానికి సామాజిక శాస్త్రాల అధ్యయనం అవసరం. జీవితాన్ని నమాజాన్ని నంన్కృతిని, ఆలోచనా విధానాన్ని అలవాట్లను... రాజకీయాలు, రాజకీయ నిర్ణయాలు, అభివృద్ధి పరిణామాలు, సైన్స్‌ అవిష్మరణలు, ఆధునిక వ్యవసాయం, పారిశ్రామిక రంగాలు, మల్దినేషనల్‌ కంపెనీలు, సినిమాలు, టీవీలు, వాటిమార్కెటింగ్‌, వినియోగ దారీ వ్యసన్ట; ప్రచారం సామాజిక ఉద్యమాలు, భావాజాలాలు నిర్దేశిస్తున్నాయి. ప్రభావితం చేస్తున్నాయి. మనిషిని ప్రభావితం చేస్తున్న నిర్దేశిస్తున్న వీటి గురించి సాహిత్యంలో, కళల్లో చిత్రించకపోతే అది వాస్తవిక జీవిత చిత్రణ ఎలా అవుతుంది? అది వాస్తవాలను వదిలేసి, కాల్పనిక జగత్తును చిత్రించినట్లవుతుంది. తద్వారా రాజకీయాలకు అతీతంగా, ప్రపంచీకరణ పరిణామాలకు అతీతంగా మనుషులు, కుటుంబాలు జీవిస్తున్నట్లుగా మానవ సంబంధాలు ఉన్నట్లుగా (భ్రమ కల్పించినట్లవుతుంది. సాహిత్యంలో రాజకీయాలు వగైరా అక్కరలేదు అని భావించేవారంతా ఈ సమాజాన్ని పట్టించుకోకుండా తమ కుటుంబాలకు వారి అభివృద్ధికి పరిమితమై ఆలోచిస్తున్నవారే. వారి లక్ష్యం జీవితంలో దొరకనీ ఆనందాలు, ఊహాకల్పిత రచనల ద్వారా పొందాలని భావించడం అనుకోవచ్చు. ఇంటర్నెట్‌తో మారుతున్న కధా శిల్పం ఇంటర్నెట్‌, కంప్యూటర్‌, ప్రింటింగ్‌ టెక్నాలజీలో వస్తున్న మార్పులు కథా ప్రక్రియలో అనేక ప్రయోగాలను, మార్పులను ముందుకు తెస్తున్నది. కథా కథనంతో పాటు హరికధ, బుర్రకధలో వలె బౌద్ధ కధల వలె వ్యాఖ్యానం కూడా మేళవించిన కథలు మళ్ళీ పెరుగుతున్నాయి.” 9౦౦ సంస్కృతి చిత్రణలో సామాజిక వర్గాలు కార్మిక వర్గాల మధ్యతరగతి, వర్దాధిక్య మధ్య తరగతి సంస్కృతి వేర్వేరు: 79 విహారి

ఇండియాలో మధ్యతరగతి రెండు పాయలుగా ఎదుగుతూ వస్తున్నది. వ్యవసాయక సమాజంలో మధ్యతరగతిగా, సంపన్నులుగా వున్నవాళ్ళు పారిశ్రామిక, ఆధునిక సమాజంలో కూడా తిరిగి నూతన మధ్యతరగతిగా ఎదిగేవాళ్ళు ఒక వైపు... కులవృత్తులు వదిలి ఆధునిక విద్యనందుకుని ఆధునిక సమాజంగా ఎదుగుతున్న శూద్రకులాల మధ్యతరగతి ఒకవైపు... ఈ రెండో మధ్యతరగతి తమ కృషితో కిందిస్థాయి నుండి మధ్యతరగతిగా ఎదుగుతూ లేదా ఎదగకుండానే కొద్దికాలంలోనే స్వయం కృషితో పారిశ్రామిక వేత్తలుగా, సంపన్నులుగా ఎదిగే క్రమాలు కొన్ని సంభవించాయి.

వారు సాంప్రదాయకంగా ఎదుగుతూ వస్తున్న మధ్యతరగతికి భిన్నమైన సంస్కృతిని జీవితానుభవాలనుండి ఎదిగారు. వారికి కష్టం తెలుసు. సుఖం తెలుసు. అనేక డక్మామొక్కీలు తిని నిలదొక్కుకున్నవారు. వాళ్ళు మొహమాటాల 'పేమలకు లొంగిపోరు. అందులోగల స్వార్ధాన్ని వెంటనే పసిగడతారు. ఆ స్వభావాలు రెండు మధ్యతరగతి పాత్రల మధ్య సంఘర్షణకు గురి చేశాను. తాను ఎంత ఎదిగినా తన బాల్యాన్ని, జీవితాన్ని మరిచిపోలేని మిట్టపెల్లి కొమురయ్య తన జీవితం నుంచి ఇచ్చిన సందేశం. ఇలాంటిదే 'వారసత్వం" కధలో కూడా మరో కోణంలో చూడవచ్చు.”

అ ౦06౮

కధకుల కర్తవ్యం

ప్రకృతిలో చాలా ఆనందాలున్నాయి. వాటిని ప్రజలు అనుభవిస్తారేగానీ వ్యక్తం చేయలేరు. వ్యక్తం చేయడం అంటే అక్కడ అర్ధం - వాళ్ళు చెప్తే విన్న వాళ్ళు కూడా ఆ స్థాయి ఆనందాన్ని పొందేట్లు చేయగలగడం. కధకుడు యీ పని చేయడాన్ని నేర్చుకోవాలి. పాత్రలు అనుభవించే కష్టసుఖాలను పారకులు తమవిగా తమవాటితో కలుపుకొని స్పందించేటట్లు కథలు రాయాలి.”

“సజీవంగా చిత్రించాలంటే పరిశీలించడం ముఖ్యం

హావభావాల్లో కొన్ని కులాలవారు (ప్రత్యేకంగా ఉంటారు. వెలమ, కమ్మ, రెడ్డి, బ్రాహ్మణ కులాలవారు పురుషులు మాట్లాడితే తమతో మాట్లాడే వారిది ఏ కులమో వర్గమో ్రాంతమో ఇట్లే తెల్సుకోగలరు. ఎస్సీ, బీసీలు, అట్లాగే నవ్య కథాశిల్సి బి.ఎస్‌.రాములు 799

ఎస్సీ బీసీ ఎస్టీల్లోని వినయం సంకోచం, ఆకారం చూసి కొన్ని కులాలవాళ్ళు తమతో మాట్లాడుకున్న వారిదే కులమో వర్గమో ప్రాంతమో పసికట్టగలరు. అధికారం, అహంకారం గల వెలమ, కమ్మ, రెడ్డి కులస్తుల్లో కొందరిని ఇట్టే గుర్తు పట్టవచ్చు. వారి వినయం కూడా కులాధిక్యతలో భాగంగా కొనసాగుతూ వుందని రెండు మూడు సిట్టింగ్స్‌లో తెల్సిపోతుంది. కొన్ని కులాల్లో అన్నీ తెలుసను అజ్ఞానమే జ్ఞానంగా అహంకారంగా వుండడాన్ని చూడవచ్చు " అ ౦౦౮

కథలు ఐబతుకుదారి చూపాలి

“జీవితంలో సమాజంలో ఏం జరుగుతున్నదో చెప్పడం ఒక్కటే చాలదు... అవి ఎలా సాగాలో దారి చూపడం, చీకటికోణాల్లోకి వెలుగు ప్రసరింప జేయడం, కష్టాల్లో, కర్తవ్యంలో, నిరాశలో, ఆశ, విశ్వాసం కలిగించి జీవితం పట్ల ప్రేమను మొలకెత్తించి జీవితాన్ని గెలుచుకోవడం సాధ్యమే అని తెలుపడం సాహితీవేత్తల కర్తవ్యం. అప్పుడే సాహితీవేత్తలు సామాజిక శాస్త్రవేత్తలుగా తమ బాధ్యత నెరవేర్చినవారవుతారు.

'తెలిసిందంతా కథలో చెప్పడం సాధ్యం కాదు. తెలిసింది తెలుసుకున్నది, ఊహించింది కథలో చెప్పకుండా ఉండటం కూడా సాధ్యం కాదు. ఈ సంఘర్షణ, వైరుధ్యం, రచయితలు ఎవరికి వారు పరిష్మరించుకోవాలి. నాకు సాధ్యమైన పద్ధతిలో నేను దీన్ని పరిష్మరించుకున్నాను. అలా రూపొందిన కధలే ఇవి. ఈ కధలు నిర్దిష్ట స్థల కాలాలు, సంస్కృతి కేంద్రంగా పల్లెనుండి విశాల విశ్వం దాకా సార్వజనీనంగా సాగుతున్న గతం తర్వాతి చరిత్రకు సాక్ష్యాలు. క్రితం తర్వాత సాగుతున్న మానవ సంబంధాల పరిణామాలు.”

“మనిషి మనస్సులోని సెన్సారింగ్‌ని వదిలి రాసే రచనలు సమాజానికి అంత మేలు చేయవు. సెల్ఫ్‌ సెన్సారింగ్‌ ద్వారానే మానవ సమాజం పౌర సమాజంగా, నాగరిక సమాజంగా, ఉదాత్త మానవీయ సంస్కృతి ఎదుగుతూ వస్తున్నది.

అ ౦౦౮ ౨0౦6 విహారి

కధల్లో విశ్లేషణ, సూక్తులు “కొందరు సాహితీవేత్తలు, సాహితీ విమర్శకులు కథల్లో, నవలల్లో మంచి వాక్యాలు, వాఖ్యలు, వాఖ్యానాలు, విశ్లేషణలు, సూత్రీకరణలు చేయకూడదు అని చెపుతుంటారు. వారి ఉద్దేశంలో అవి అంతర్లీనంగా వుండాలి. వాటిని సాహితీవేత్తలు, ఉత్తమ పారకులు వెలికితీసి చెప్పాలి అని వారి ఉద్దేశం. కథ డాక్యుమెంటరీలాగా, ఫోటోగ్రఫీలాగా మాటలు లేని వెనకటి మూకీ సినిమాలా ఉండాలని, అలాంటి కథా ప్రక్రియ గురించి వారు చెప్తున్నారు. కధ రాసే విధానంలో అదొకటి మాత్రమే. కథ ఇలాగే రాయాలనే సూత్రాలు, సిద్ధాంతాలు వ్యాకరణం వంటివి. అలంకారశాస్తాల వంటివి. వ్యాకరణం, అలంకార శాస్త్రాలు ముందు పుట్టవు. ప్రజలు భాషను వాడుతున్న క్రమంలో సాహిత్యం రాస్తున్న క్రమంలో వాటి నుంచి కొన్ని సాధారణ అంశాలను సూత్రీకరించడం ద్వారా వ్యాకరణం, అలంకార శాస్త్రాలు రూపొందుతూ భవిష్యత్‌ తరాలకు మరికొంత మార్గదర్శనం నిర్దేశిస్తాయి. పాత వాటిని అధిగమించి పాతసూత్రాలను, కథ, నవల నిర్మాణాలను బద్దలుకొట్టి కొత్త శైలీ శిల్పాలను, స్వరూప స్వభావాలను ఆ తరువాతితరం సాధిస్తూవుంటుంది. పాత సూత్రాలు, పాత అలంకార శాస్త్రాలు వాటిని కొత్తను అడ్డగిస్తాయి. వ్యతిరేకిస్తాయి. అందువల్ల వ్యాకరణాన్ని అలంకార శాస్త్రాన్ని సాహితీ వేత్తలను పక్కనపెట్టి ప్రజలు, సృజనాత్మక రచయితలు, కళాకారులు, ముందుకు సాగుతూ వుంటారు.” 9 ౨ ౨ మామూలు కధ, మంచి కధ, గొప్ప కథ గురించి...

1. ఏం జరిగిందో చెప్పడం మొదటి దశ కధలు. ఇందులో మామూలు కధలుంటాయి. మంచి కధలుంటాయి.
2. ఏం జరిగిందో ఎలా జరిగిందో చిత్రించడం రెండో దశ కధలు. ఇందులో మామూలు కథలు, మంచి కథలు చేర్చవచ్చు.
3. ఏం జరిగింది, ఎలా జరిగింది, ఎందుకు జరిగింది సమీక్షకుడి అవసరం లేకుండానే అర్ధం అయ్యేట్టు చిత్రించడం మూడవ దశ నవ్య కధాళిల్సి బి,ఎస్‌.రాములు 2౮07

కధలు. ఇవి మంచి కధలు. తైలీ,శిల్చ్పం, పాత్ర నిర్మాణం, కధా నిర్మాణం, ఉన్నతంగా ఉన్నప్పుడు ఇవి ఉత్తమ కధలు, గొప్ప కథలుగా చెప్పవచ్చు. 4, ఏం జరిగింది ఎలా జరిగింది, ఎందుకు జరిగింది, అది ఎలా అనివార్యం, దాని వెనుక గల సామాజిక పరిణామాలేంటి, సామాజిక సూత్రాలేమిటి, తాత్వికత ఏమిటి? అనే అంశాలను ఎందుకు అనివార్యమయ్యాయో అనే సంఘటనల, సన్నివేశాల కల్పన ద్వారా, పాత్ర స్వభావ చిత్రణ ద్వారా, సంభాషణల ద్వారా పాఠకులకే అర్ధమయ్యేటట్టు చేయడం అత్యుత్తమ కధ. ఉదా: భారతంలోని కరుడు... కర్ణుడికి అనేక అనివార్యాలు. ఆయనకు ఏం జరిగిందో, ఎలా జరిగిందో, ఎందుకు జరిగిందో, అది ఎందుకు అనివార్యమైందో, దాని వెనుకగల సామాజిక పరిణామాలేమిటో, సామాజిక సూత్రాలేమిటో, తాత్వికత ఏమిటో, పాత్ర స్వభావం వాటి ప్రభావంలో ఎలా ప్రవర్తిస్తూ వచ్చిందో కర్టుని పాత్ర మహోన్నతంగా చిత్రించారు అలాంటిచిత్రణ చేయగలిగినప్పుడు అవి అత్యుత్తమ కథలు, గొప్ప కధల్లో గొప్ప కధ. గొప్పనవలల్లో గొ ప్ప నవల. గొప్ప సినిమాల్లో గొప్ప సినిమా అవుతాయి.” అ ౦౦

కథ రూపకల్పనలో జీవితం

'వస్తువే శైలినీ, శిల్పాన్నీ నిర్దేశిస్తుంది అని అంటారు. అనగా జీవితమే శైలినీ, శిల్పాన్నీీ నిర్దేశిస్తుంది అని అర్ధం అయితే ఆ జీవితాన్ని ఎలా చెప్పాలి? ఎందుకు చెప్పాలి? ఎక్కడ ప్రారంభించి ఎక్కడ ముగించాలి? దేనికి ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి? పాత్రల్ని, స్వభావాల్ని ఎలా రూపుదిద్దాలి? అనే అంశాలు రచయితల సామర్థ్యానికి, అభిరుచికి, అనుభవానికి సంబంధించినవి. కనుక కేవలం వస్తువు, జీవితంమాత్రమే శైలీ, శిల్పాన్ని నిర్దేశించదు. అధ్యయనం, అనుభవం, సాధన, ప్రపంచ సాహిత్య పఠనం మన శైలీ, శిల్పాల్లో గొప్ప పరిణామానికి మార్గం సుగమం చేస్తుంది. 202 విహారి

18 స దే సమాజం దజహంగా తెలంగాణ ప్రాణంగా బహుముఖ సాహితీమూర్తి |

సామాజిక పరిణామాల పట్ల బి.ఎస్‌.కి నిశిత పరిశీలనాదృష్టి వున్నది. సమాజం, ప్రపంచం గతాన్ని వదిలేసి నిరంతరం ముందుకు సాగుతూనే ఉంటుందనే ప్రాథమిక , ప్రాకృతిక భౌతిక వాస్తవం బాగా తెలిసినవాడు ఆయన ఆ పరిణామాల్లో వేటిని హర్షించాలి, వేటిని నిరసించాలి, వేటిని తిరస్కరించాలి, అనే వింగడింపు వుంది. కధాసంపుటాలకి పేర్లుగా వున్న గెలుచుకున్న జీవితం, “చికాగోలో నాన్నమ్మ, 'కాలం తెచ్చిన మార్చు” మూడు కధల్ని పరిశీలిస్తే చాలు బి.ఎస్‌లోని ఈ గుణ నైశిత్యం తెలుస్తుంది. గెలుచుకున్న జీవితం

“గెలుచుకున్న జీవితంలో దయానంద్‌ని తన ఇంట్లోనే తనని అంటరాని వాడిని చేస్తుంది - భార్య కులాధిపత్యం ధోరణి. ఈ దయానంద్‌ని ప్రేమించిన సుమలతని భార్యగా పొంది ఆమెనో మరమనిషిని చేసేశాడు రత్నాకర్‌. ప్రతి మాటకూ అతని పురుషాధిక్య ధోరణితో ఆమె వ్యక్తిత్వాన్నీ అందాన్నీ కించపరుస్తూ వుంటాడు. చివరికి రత్నాకర్‌ నుంచీ విడాకులు తీసుకుంది సుమలత.

రెండు 'చిత్రహింసిల్నీ ఆవిష్కరించారు రచయిత. దయానంద్‌ సుమలత కలిసినప్పుడు సుమలత కూతురు 'మమ్మీని పెళ్ళిచేసుకోవా' అని అడిగితే దయానంద్‌ చెబుతాడు, “దూరంగా ఉండి స్నేహంగా సహకరించుకోవడంలో ఉందే పవిత్రతను సమాజం హార్షిస్తుంది. కల్సి జీవిస్తే అదే సమాజం ఈసడిస్తుంది. ఈ విలువలు మారేదాకా.... సహనం తప్పదు. కాలమే సమస్యల్ని పరిష్కరిస్తుంది.” అని. నవ్య కథాశిల్చి బి.ఎస్‌.రాములు 2603

చికాగోలో నానమ్మ కూడా “చికాగోలో నానమ్మ” కధలో స్వప్న అభిప్రాయాల ద్వారా బి.ఎస్‌లోని వివేచనా దృక్చధాన్ని తెలుసుకోవచ్చు ము “అమెరికాలో ఉంటూ అమెరికన్‌లాగ బతకాలి పోనీ త షక కల్చరేమ్లైనా గౌరవిస్తున్నారా.. అంటే నానమ్మ ఏది చెప్పినా వద్దంటాలు. సం మీరు ఇండియాను, ఇండియన్‌ కల్చర్‌ను, ఇండియాలోని ీవిచాల గాణ గౌరవిస్తున్నట్లు? నానమ్మచెప్పేదే నిజంగా ఇండియన్‌ కల్చర్‌... తెల కల్చర్‌... ఇండియన్‌ హిస్టరీ ,” అని స్వప్న వాదిస్తుంది.” లా ----"అన్నయ్యా! గతం అనేది ఒక చరిత్ర మాత్రమే. దాన జరిగిందని గుర్తించడం మాత్రమే. అంతవరకే దాని దపయోగం తను ఆహ్వానించడం నాలక్ష్యం. అంతేగాని గతాన్ని గత సంస్కృతిని, వయం పట్టుకొని వేలాడటం గానీ, ప్రేమించడం గానీ, పనికిరాదని వదిలి గానీ అనవసరం.” లక్ష్మమ్మ గెలుపు రజ. “లక్ష్మమ్మ గెలుపురహస్యం' కధలో ఈ తరం యువతులుగా సమీరణ, రీనాల మాటల ద్వారా కూడా మనం బి.ఎస్‌. ఆకాంక్షా సరళిని అర్ధ చేసుకుంటాము. ఉదాహరణగా ఈ మాటలు చూడండి. నం “వీళ్ళ మాటలు మనలాంటి యువతరం వినుకుంటూ కూర్చుంటే మ ల కూడా వారిలాగే వండి పెట్టుకుంటూ, పిల్లలని కనుకుంటూ, ఉద్యోగొలు వదిలేసి వంటిల్లుక్షు పరిమితం కావలస్సి వస్తుంది. జీవితంలో ఉన్నత లక్ష శ వదిలేసి సంసారాన్ని నరకం చేసుకోవడానికే పనికొస్తుంది * అంటూ మమ్మీ ఈసడించింది సమీరజ, రీనా కూడా ఆ మాటనే సమర్ధించింది, “వెన్సక్రట్రి బుద్ధులు మారడానిక్రి ఒప్పుకుంటాయా? మనం కోరుతున్న దేమిటి మాతో సమానంగా ఇంట్లో కూడా పని చేయాలని! పిల్లలను ఎత్తుకొ రి చరిత విపో

ఆదించడం. స్నానం చేయించడం చేయాలని. వాళ్లతో సమానంగా మమ్మల్ని న దా గౌరవించాలని, మా (ఫెండ్స్‌ వచ్చినప్పుడు టీ, టిఫిన్‌లు చేసివ్వాలని అంటున్నాం. మా సంపాదన లెక్కలు అడిగినట్లుగానే మీ సంపాదన లెక్కలు చెప్పాలని అంటున్నాం. అందులో తప్పేముంది? ఈ మగ అహంకారం, క్‌ ధిపత్యం తగ్గించుకోకపోతే మేం రాం. మాకీ కాపురాలు అక్మల్లేదు. హాయిగా సింగిల్‌ పేరెంట్‌గా మా పిల్లలతో మేం బతగ్గలం” అంది రీనా. 9 9 ౨ సత్యాన్వేషణ “సాహిత్య వ్యవసాయమూ, సత్యాన్వేషణమూ జీవితంలో ఒకటైన కవి, రచయిత - తన దృక్పథంలో సమన్వయం సాధించటానికి ప్రయత్నిస్తాడు. రచయితకు సంబంధించిన ఆ “ఆత్మకథ'ను అతని సాపొత్య కృషి ప్రతిబింబిస్తుంది అంటారు ప్రసిద్ధ సాహిత్య విమర్శకులు ఆర్‌.ఎస్‌. సుదర్శనం. ఈ వాక్యాలు బి.ఎస్‌. కూ అన్వయిస్తాయి. బి.ఎస్‌లో కొన్ని భొావజాలాల పట్ల నిబద్ధత ఎక్కునగొ గోచరిస్తుంది. ఆచరణాత్మకంగా వున్నాయని తాను భావించే అలోచనల్నీ కథ ద్వారా వ్యక్తం చేస్తారు. ఒక ఉదాహరణని గమనించండి. న్థాయిలో రాజకీయ రిజర్వేషన్లీయకుందా.- కులం ఈ దేశంలో అంతర్గత ప్రథమశత్రువు అని కులవివక్ష పరిష్మరించకుందా... గ్లోబలైజేషన్‌ న్‌ మాట్లాదే ప్రతిఒక్కడు నా దృష్టిలో దేశద్రోహి. ఎందుకంటే య మెజార ప్రజల సమస్య దేశమంటే మెజొరిట ప్రబలే గనుక ఈ దేశాన్ని కస్య ర అ(గ్రకుల పాలకవరాలే. వాల్లను ముందుగణి గద్దె దించొలని చెప్పుకుంల: స బితంగౌ చాలా ప్రపంచీకరణం పట్ల అనేక అభిప్రాయాల సందర్భో (ః ని ఎలా కథ్ధల్షో ప్రసావించారు బి.ఎస్‌. 'ొ మనీవెళ్తీలో ౧40000 110 చెప్పేశారో ఇంతకు ముందు అధ్యాయాలో వివరించాను: 200 న వ్య కథ్రాశ్రిల్సి బి.ఎస్‌.రాములు

రసార్ధత

ఇంతింతగా కాల పరిణామ [కక్రమాన్నీ సామాజిక విపర్యయాల్నీ విశ్లేషిస్తున్నా, ఆర్ధిక చలనసూత్రాల ప్రాబల్యం కులమతాల అంతస్సంబంధం మనుషుల మీద ఉంటుందని లోతైన చర్చ చేసినా, బి.ఎస్‌. కథలో మనిషికీ మనిషికీ మధ్య - రాజకీయ, సామాజిక, ఆర్ధిక, సంబంధాల కంటే మిన్నగా ఆత్మీయతలే విలువైన వని విశ్వసించే మనుషులూ, సందర్భాలూ ఉంటాయనే స్పృహ కూడా సాంద్రతరంగానే ఉంది. “చుట్టరికం”, “'చేయూత' 'వయసు పిలుపు 'వరుసలు వంటి కథానికల్లో అంతర్లీనంగా మెరిసే రసార్దత, అంతః కరణ స్పర్శ - ఈ అంశాన్ని బుజువు చేస్తాయి.

£... గట్ల అనుకుంట కూసుంటే అయితాదో? ఇల్లో, తలమో ఏదో ఒకటి అమ్మనిదైతే కుదుర్తదా? మా అక్క ఎగిర్తపడ్తంది. వాడేమో రోజు రోజుకు, పంచాదులనుకుంట, సంగాలు అనుకుంట పని దిక్కులేనోల్లను నలుగుర్ని యెంబదేసుకొని ఊర్లు దిరుగుతాండు. అందరి దోస్తాని చేస్తాండు, పోరడు ఏగి అయ్యేట్టున్నడు, జెల్టి మెడకో లొటారం గడ్తెనన్న యింట్లవడి సత్తడని అక్క ఎగిర్హపడ్డాంది. దీంతోనన్న మల్లా మన సంబంధం కలుస్తదని అందరు ఆశపడ్తండద్రు. పెద్దవూల్లె పెరిగిందన్నట్లే గని సూడసకృనిపిల్ల. చెప్పిన మాటింటది. పెట్టుకపోతలకాడ యాడికో ఓకాడికి మా అక్క మా ఒప్పుకుంటది!” అంటూ వ్యవహారాన్ని చక్కదిద్దబోయింది గంగవ్వ.....

పోతూ పోతూ... “అసలు... ఆడపిల్లోల్లకు మీకుండాలె ఎగిర్తం...” విసురుగా అంది గంగవ్వ,

ఈ కొసమెరుపుతో కొరడాతో కొట్టినట్టు చెళ్ళున ఉలిక్కిపడింది భూదేవి. నిర్మలకు చదువుమీద మూడ్‌ పూర్తిగా చెదిరిపోయింది. కాని తాను అక్కడే వుంటే తల్లి ఏడుపు అందుకోకమానదని గ్రహించి కళ్ళొత్తుకుని బయళ్టేరింది..

నిర్మల వెళ్ళిపోవడంతో ఎక్కడలేని దుఃఖం వచ్చింది ఏవేవో తలుచుకొని తలుచుకొని ఏడ్చింది భూదేవి. చాలాసేపు నిస్సత్తువగా అలాగే కూలబడి పోయింది. కాసేపటికి లేని ఓపిక తెచ్చుకుని వంట చేసింది. ఆకలవుతున్నది.. 266 విహారి

“ఇంతదాక ఆగి యిప్పుడు తింటినంటే బిడ్డ రెండు బుక్కలన్న తినకుంటనే చెంగోబిల్ల అని మల్లా వురుకుతది. పొల్ల సరిగ్గా తిండితినక ఎండుకపోయి ఎట్లయిపోయింది... గంగు వదినె పెండ్లి ముచ్చట ఏదో ఒకటి తెల్లగోలు చేసుకొనుటానికే వచ్చినట్లుంది. వాళ్ళు ఎంత మంచోల్లు....! ఏం పెట్టినా పెట్టకపోయినా మా చేసుకుంటరు. కానీ ఇది పెండ్లికి ఒప్పుకునేటట్టు లేదు. సొమ్ములు కూడా లేవు., ఇంతమంచి సంబంధం ఎత్తిపోతే మల్లా దొరుకుద్దా..? ఎట్ల చేసుడు...”

ఏం చేయాలో తోచక కింద కూలబడి మంచం పట్టెకు ఒరిగి నిర్మల కోసం ఎదురుచూస్తున్నది తల్లి భూదేవి.”

అటు గంగవ్వ ఆప్యాయతా, ఉపకారచింతనా, ఇటు ఆడపిల్ల తల్లిగా భూదేవి క్షోభ- తడిగీతంలా - మనసుని తాకుతుంది.

౨ ౨ ౨ వ్యక్తి నిర్మాణం

రాజకీయాల్సీ సామాజిక వైవిధ్యాన్నీ, ఆర్థిక చలన సూత్రాల్నీ సాంస్కృతిక విస్తృతినీ, శాస్త్ర వైజ్ఞానిక అభివృద్ధినీ - ఎంతగా విశ్లేషించినా, విమర్శించినా, వ్యాఖ్యానించినా, వాటిలో వచ్చిన వస్తున్న మార్పుల్ని విశదీకరించినా; సంఘజీవిగా 'వ్యక్తి విలువ, ప్రాధాన్యత, ప్రామాణికత, విలక్షణత వంటి అంశాలు గురించి బి.ఎస్‌.కి వున్న ఆరాధనా భావం తక్కువైనవేమీ కావు. మనిషి కేంద్రంగా సాగాల్సిందే కథానిక. కడకా “మనిషి అభ్యుదయంతోనే ముడిపడి వున్నది. సమాజుభ్యుదయం, దేశప్రగతీ, విశ్వశ్రేయస్సూ - అనేది చిత్తశుద్ధి, సామాజిక బాధ్యతా కలిగిన అనేకానేక సాహితీపరులకు ఉన్నట్టే

• బి.ఎస్‌కీ వున్నది.

అందుకనే ఆయన ప్రతీ కథలోనూ వ్యక్తి నిర్మాణ ఆవశ్యతా, వ్యక్తిత్వ వికాస ప్రేరణా - ఒక సరస్వతిలా ప్రవహిస్తుంది. మరీ ముఖ్యంగా “విలువలు” “కాలం తెచ్చిన మార్చు) 'వయసు పిలుపు “చికాగోలో నానమ్మ, “మలుపులు “పంజరం” వంటి కధల్ని నిశితంగా పరిశీలిస్తే ఈ విషయం అర్ధమవుతుంది.

౨ అ ౨ నవ్య కధాశిల్సి బి.ఎస్‌.రాములు 2607

జీవన తాత్త్వికుడు న బి.ఎస్‌.లో ఉన్న సామాజిక తత్త్వవేత్త సరేసరి. అంతకు మించిన ఆధ్యా న్‌ న్నగా జీవనతత్త్వవేత్త కూడా ఉన్నా! త్త్వవేత్త ఉన్నాడు. అంతకు మిన్నగా తత్వవిత్త ఉన్నా సంకోచం వలన ఒక్కొక్క గ్రంథవిస్తరభీతి వలన, పునరుక్తి ఉదాహరణల సంకోచం కార అంశాన్నీ విశదీకరిస్తూ పోలేను. “నానమ్మిలో “బతుకు పయనం వరలక్ష్మి తెచ్చిన మార్పులో జీవన తత్త్వవేత్తనీ, 'వరలక్షి' కధలోని ఎల్ల త క్‌ పాత్రస్వభావాంతర్గతమైన చిత్రణలో ఆధ్యాత్మిక తత్త్వవేత్తనీ దర్శిస్తా ౨ ౨ ౨. నవ్య కథా శిల్ప నిర్మాతగా మార్గదర్శి ఎస్‌. గొప్ప కథానికా రచయితగా - నవ్య కధాశిల్ప నిర్మాతగా బి. పబ మార్గదర్శి! ఆయన పదే పదే చెబుతున్న విశ్లేషణాత్మక చారిత్రక, డూ పరిణామ వివరణ - ల్రన్లే కథా వస్తు ఆవశ్యకత గురించి ప్రతి క గా ఆలోచించాల్సిన అవసరం వుంది ఆ వివరణని శిల్పసముచ ల్ని ఎంతవరకూ - కధలో ఒద్రిగించాలో జాగ్రత్తగా ఆలోచించుకోవలసి ఉన్న! 9౦౦0౦ అర్ధశతాబ్టీ పరిణామాలు క తెలంగాణ సాంఘిక చరిత్ర కనిపిస్తుంది రాజకీయ, ఆర్ధిక, సామౌజి: సాంస్కృతిక రంగాల్లోని పరిణామాల వివరాలు కనిపిస్తాయి. స్థూలంగా ఆ సమాహారం ఇలా ఉంటుంది. (|

• పొట్ట చేత పట్టుకుని భివండికి వలసపోయ్పన చేనేత కార్మికు విషాద జీవన చిత్రణని చూస్తాము

• రాత్రి నాలుగ్గంటలకే లేచి న్తూనెగ్గాన్సగ కట్టి రెక్కలు ముక్కలు చేసుకుని, భార్య చెప్పిన ప్రనులన్నీ చేస్తూ, కడకు పల్లి నూ ది 2ధిత్‌ విహా

వాతబడి తన నూనె బేరం ఇద్సిపెట్టక తప్పని మార్చులు చోటు చేసుకుంటే -పిల్లల చదువుల్ని కూడా అశ్రద్ధ చేసి, వట్టిపోయి నిల్చిన భూమయ్యలు కనిపిస్తారు.

ఆ సమిష్టి కుటుంబాల్లో ఆత్మీయతలు తరిగిపోయి, ఆస్తులు తరిగిపోయి వేరు కాపురాలై పోయిన సంసారాలు మనల్ని వెత బెదతాయి.

4 భార్యాభర్తల బంధాలు తెగి, విడాకులయ్యి, మారు మనువులయ్యి _ అనుబంధాల వైరుధ్యాల్లో చిక్కిపోయిన స్రీ పురుష జనాభా కనిపిస్తారు

9 (ప్రేమ, పెళ్ళి మధ్య కులం, అస్తి అంతస్తూ అద్దుగోడలై నిలిచి ఈనాటికీ తరతరాల మూర్ధత్వాన్ని చూపుతున్న చిత్రం గోచరిస్తుంది.

ఠి విద్యావ్యవస్థ తెచ్చిన అవకాశాలూ, కల్పించిన అసమానతలూ కళ్ళకు కనబడతాయి.

• రాజకీయాల్లో అతి తెలివీ, అవకాశవాదం, కులప్రొబల్యం రాజ్యమేలుతున్న పరిణామ స్థితిని చూస్తాము నియోరిచ్‌
• దిగువ మధ్యతరగతి, మధ్యతరగతి, ఎగువ మధ్యతరగతి: ఖ్‌

• సాఫ్ట్‌వేర్‌ మనుషుల జీవనశైలీ, మారుతున్న ఆర్థిక పరిస్థితులూ, ఇలా, వీర విష ఎన్నెన్నో -మన చుట్టూ వుండీ, విజ్బంభించీ, 5 విహారం చేస్తున్న ప ము అలాగే, చాపకింద నీరులా (పవేశిం పరిణామాల్ని తెలుసుకుంటామా ౩ ల సరూపొల్ని కూదా ప్రవేత్‌ంచి బతుకుమూలాల్ని ఛిధం చేస్తున శక్తుల వికృత స్వ భ్‌ంవు చేసుకోగలుగుతొము. విశేషమేమంటే లా నవ్య కధాశిల్సి బి.ఎస్‌.రాములు

ఇన్నింటి మధ్యనా, బి.ఎస్‌. ప్రాపంచిక దృక్పధమూ, భావజాలమూ, కొన్ని ఆరాటాలూ, ఆకాంక్షలూ, తాత్విక కోణమూ, లక్ష్య నిబద్ధతా, దార్భనికతా అన్నీ విశదమవుతాయి. ౨ అ ౨ సమాజచరిత్ర, సాంఘిక పరిణామం - వీటి స్థితీ, గతీ, నడకా - సద్యః స్ఫూర్తితో, సర్వమూ ఆకళించుకున్న శక్తితో తన కథల్లో రికార్డు చేశారు బి.ఎస్‌. ఈ రచనా క్రమంలో తెలంగాణ సాహిత్యం చూసిన అన్ని ఉద్యమాల ప్రతిఫలనాలూ, అన్నివాదాల ఛాయలూ -ఆయన తన కథల్లో ప్రతిబింబిస్తూనే వచ్చారు. ఆ విధంగా బి.ఎస్‌ .కథానికలు ఒక చారిత్రక ఆవశ్యకతని పరిపూర్ణంగా నెరవేరుస్తున్నాయి. ౦9౦౦ మనిషి సమాజం, దేశం, ప్రపంచం - ఈనాడు ఉన్న స్థితినుంచీ, రేపటి ఉన్నతస్థితికి ఆరోగ్యకరమైన గమనం సాగించాలనే, తన దార్భనికతతో తెలుగు కథా సాహిత్యాన్ని బి.ఎస్‌. ఇతోధికంగా సంపద్వంతం చేస్తూనే వుంటారని ఆశిస్తూ శుభాకాంక్షల్నీ అభినందనల్నీ అందిస్తున్నాను! ద/థిీ విహారి

అనుబంధం క్షత్ర కం బి.ఎస్‌.రాములు కథానిక బతుకు నేర్పిన పాఠం “న్స్‌ ప్రేగు?” “ఎ(రగొల్ల మల్లయ్య సారు..”

“ఏం పని చేస్తావు?”

“మేం గొల్లోల్లం. గొర్లు కాసుకుంటం...”

“జైలుకెందుకొచ్చినవ్‌?”

“ఎవన్నో సంపినమట. ఎవడో యావజ్జీవ శిక్ష ఏయించిండు...”

“ఎంతమంది పిల్లలు? అసలేం జరిగింది? వివరంగా చెప్పు...”

“ఏం జెప్పాలె. ఎక్కడికెళ్లి మొదలెట్టాలె. మావూరి పాత సారెదారు సాబుకు అయిదు నూర్లిచ్చిన. రెన్నెల్లు గాక ముందే ఈ దొరచ్చిండు దొర. ఆ పోయిన దొర ఈ దొరకు చెప్తనన్నడు దొర. ఈ వచ్చిన దొర గదేం తెల్వది ఆరున్నాక్క నూర్రిత్తెనే సరె లేపోతే లేదంటే యిచ్చి మేపుకొంటున్న దొర. అవిచ్చి రెన్నెల్లు గూడ గాలేదు. ఇంక నాల్లు నెలదాక ఒక్క పైసడు గద్దు దొర.”

“ఏదీ నీ రసీదు తే”

“రసీదెక్కడిది దొర. రసీదిమ్మంటే యాడాడ్దాక మేపుకోనిచ్చె జిమ్మెదారి నాది అన్నడు దొర”

“అంతా అబద్ధం సార్‌”

“అవద్దం అనంగనే నేనిచ్చిన పైసలు ఉత్తగనే కొట్టుకుపోతయా? గొల్లరాజుడు, కిట్టడు, ఎంకడు అందరం ఒకటే సారిత్తిమి. ఇంకాల్లను పిలిపిచ్చి అడుగుని దొర” నవ్య కధాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు వ

“ఇరేయి. గవన్న మాకు జెప్పుకు. పన్నెండు వందల రూపాయలు దందు!] గట్టాలె లేపోతె గొర్లన్ని ఛలాన్‌జేత్త ఫో పోయి తీస్మరా పో”

“ఇయ్యాల ఏడ దొరుకుతయి బాంచెను! రేపు పొద్దుగాల యిత్త, ఏడుంటరు.?”

“దొర గడీల ఉంట. పొద్దున్నె తేవాలె. తిని పన్నెండు గంటలకే పోవాలో”

“అయ్య గొర్లన్ని నాయిగావు. సగం దొరయున్నై మిగిలిన సగంల సగం ఊరోల్లయి... సగం నాయి దొర. నా ముప్పయి గొర్ల మంద దండుగ నేనిత్త. దొరయి దొరనడుగునై బాంచెను. ఊరోల్లను గూడ మీ దగ్గరికి తోటేత్త. ఎవల్లయి ఆల్లనడుగుట్రి.”

“గవన్ని మాకు తేల్వయి.”

“ఊరోల్లయంటే నేను అడిగిత్త, నేనే గడ్డ దొరనయన్న మీరడుక్నోని"

“మల్ల గట్లనే అంటవు. గదేం తెల్వది మాకు"

“అయితే గొర్లని ఉంచుకోనై. ఏంజేత్తరో... నేను గూడ జూత్త”

“అరేయి బాగ మాట్లాడుతున్నవేందిర?”

“లేకపోతే ఏంది? దొరయింట్ల పంటరు. దొరయింట్ల దింటరు. దొర దండుగు నన్ను గట్టుమంటరు. మీకే సాగచ్చిన మాటలా?”

“ఈ లం... కొడుకును కట్టేసి జీపులెయ్యిటి....”

“ఏందయ్యో! ఊకున్నా కొద్ది లావు మాట్లాడ్డాన్నవు. నన్ను ఇదువరదాక చెట్టుకు గట్టియ్యమన్నవు. ఇపుడు కట్టేసి జీపులెయ్యి మంటున్నవు. ల... కొడుకు గింజ కొడుకు అని తిదుతున్నావు. మంచిగ మాట్లాదరాద?”

చెంప ఛెళ్‌ ఛెళ్‌ మన్నది.

“కొట్టుని. ఇంక గొట్టు. ఒంటిగ జూసి నలుగురు గలిసి కొట్టిన. మీకు గింత కన్న ఎక్కొ ఏం సాతనైతది. గొల్లొన్ని దారికిచ్చుకోని కొదుతాను. ఈ మందబ సగం గొర్ల దొరయి. గా దొరను గొట్టుని సాతనైతే.... నాకుకలూన్న యియ్యడదు... ఎట్టి గాయాలె. నేనంటె గరీబోన్ని.. ఈ ఊర్ల 22 విహాధి

బతికెటోన్ని వ్రీకేమైంది అడుగుటానికి దొర యింట్ల దినుకుంట దొర యింట్కల పండుకుంట ఉండచ్చు గని దొరనడుగ సొతగాద సదువుకున్నాల్లకు మీకు? సర్కారు నౌకరీ చేత్తాను? గరీబోన్ని బక్కసక్కటోన్ని గొట్టుడు సాతనైతాది?

ఛెళ్‌ ఛెళ్‌... చేయినొప్పి పుట్టి ఊకున్నడు. పండ్లల్ల ఇల్లి నెత్తురు గార్తాంది.

“సాలయిందా! కొట్టి కొట్టి సెయినొత్తందా? ఇంక గొట్టుని సంపున్రి. గా దొర నడుగుటానికి కలేజా లేని ఆడి గుల్లముం... కొడుకుల్లార కొట్టున. ఆదువెట్టింది దిని సంకలు గొట్టున్ర. దొంగ కట్టె తోటి పట్నంల అల్లుని కోటి, కొడుక్కోటి బిల్జింగు కట్టిచ్చిందు. గా దొరనేమనకుని. మమ్ములనే తన్నుని. అడివిల మేసే గొర్లకు దందుగులెయ్యిని. గొర్గు అడివిల మెయ్యక పోతె ఏడ మేత్తయి. పొలంల మేపన్నా? ధు! త్తెరి! సర్కారు కునా మొ...గిదేం సర్మారు?

అ అ ఈ

“అరేయి మల్లిగా తాగిందింక దిగలేదా? నిన్న బాగదాగి అల్లనేమో అన్నవట?*

“నేనేడ దాగిన బాంచెను”

“ఛత్‌! మల్ల ఎదురు మాట్లాడ్దవేందిర? ఊల్లే ఉందబుద్ధైత లేదా?”

“ఏదో మీ దయ బాంచెను. నా కేమ్మాట్లాడత్తది. గొల్లెక్కీ యిల్లెక్కిరోన్ని”

“పెయిల భయం బెట్టుకోని మెదులు”

“అయ్య...”

అ 6 ౨

“ఆ! మీరెటచ్చిను?”

“అయ్య గొల్లోల్లందరు మేమచ్చెదాక ఒకటే పట్టు పట్టిన.”

“ఏంటిదట?”

“దండుగ మేమెందుకు గడ్తం? కూలి దీస్కుంటలేడా? అన్ని అడివిల ఎవడు మేపమన్నడు?” నవ్య కధాశిల్చి బి.ఎస్‌.రాములు 273

“అడే గడ్డడు మీరు వోని... మొన్న పోచంపాడు కాల్వకింద వోయిన పొలం పైసలచ్చె గదర. ఏం జేసినవు? ఇక్కడిక్కడోల్లకు సిన్నోల్లకైతే నేను మా జెప్తుగని ఈ చెకింగు పార్టీ వరంగల్‌ నుంచి వచ్చింది. ఈల్లు చెప్తె యినెటోల్లు గాదు. తే... ఫో...”

“వరంగలోల్లు అచ్చినపుడు పన్నైెన్నూర్లు దీస్కాని యిచ్చిన రసీదు యిన్నూరుకే ఉన్నదట దొర! అవిచ్చి గూడ నాల్నెల్లు గాలేదు. మల్ల పైసలనవడ్తిరి?”

“గదంత నాకు దెల్వది. నీకు ముందుగాళ్నే జెప్తన్న. చౌకీదారుకిచ్చిన, సారెదారుకిచ్చిన అని ఆఫీసర్లకు చెప్పద్దు. ఆల్ల మామూల్లు వేరే. మల్ల దండుగలు వేరే గట్టాలె. నా కొప్పుకున్నయి నాకియి. నిన్న వమన్నవు. యియ్యాల తెత్తనన్లేదా? మల్ల మొదటి కచ్చినవు?”

“రాజిగాని దగ్గరున్నై పిలుసుకత్తాగు... రాజిగో.. రాజిగో... రారో...”

“ఎయ్‌రా ల.కొడుకును.. గొడ్డలి మెత్తగ లేదేమిరా.... సంపు...లం...”

“అమ్మో... సత్తి...” సారెదారు.

౮9౦౦౮

“అయితే మీ ఇరువై మందికి జైలు శిక్షలు పడ్డాయా?”

“నలుగురికే పడ్డయి. యిండ్లనే ఉన్నరు.”

“మరి యిపుడు మిమ్ములను విడుదల చేస్తే భార్వా పిల్లలతో పని చేసుకొంటూ సుఖంగా ఉంటారా?”

“నా పెండ్లాం సచ్చిపోయింది. పోరగాన్లు పట్నంల వోటల్ల సిప్పలు గడుగుతాన్రట. ఆడిపోర్ని మేనమామలు సాదుతాన్రట.”

274 విహారి

“మమ్ముల యింటిగ్గాకుంట, కాటిగ్గాకుంట జేసిన దొరను జంపినంక మాట....”

“దొరేమన్నడు?”

“అన్నిటికి అసలు కారణం దొర! దొర పొలంలకెల్లి పోచంపాడు కాల్వ వోతాంటె దాన్ని వంకర దిప్పిచ్చి నా పొలం మునుగొట్టిండు. దొరగొర్ల కోసం నా తోటి దండుగలు గట్టెచ్చి బాకీలపాలు జేసిండు. అడివిల సంపుతె ఎవడు జూత్తదని... అనుకుంటే... గిదే సందని దొర అడివిల కట్టెంత అమ్ముకోని అది మేం జారగొట్టినమని... దాన్ని పట్టుకుంటె సారెదార్పు మేం సంపినమని దొంగ గవాలు (సాక్ష్యాలు) పెట్టి మమ్ముల పోలీసులకు వట్టిచ్చి జేల్లేపిచ్చిండు దొర”

“జరిగిందేదో జరిగిపోయింది. మేం నీకు సహాయం చేయడం కోసం వచ్చినం. నీ అభిప్రాయం మార్చుకుంటే నిన్ను ప్రభుత్వం విడుదల చేసేట్టు చేస్తాం. ప్రభుత్వం ఏదన్న ఆర్ధిక సాయం చేస్తుంది. నీ బ్రతుకు నువ్వ బతుకొచ్చుగద?”

“గ్‌ సర్మారా! నా బతుకు బతుకనియ్యలేదు. మల్ల నా బతుక్కు సాయం జేత్తదా! కల్ల...”

“మేం వచ్చింది అందుకే. అఖిల భారత మానవతావాదుల సంఘం, జీవకారుణ్య సంఘం తరుఫున వచ్చాం. సాయం చేయిస్తాం. పునరావాసం చూపిస్తాం.”

“అయితే ముందుగాల సర్మారు జేసిన తప్పు సరిదిద్దున... నా యెకురం భూమి నాకిప్పియ్యిని... నా పెండ్లాన్ని నాకు బతికిచ్చియ్యిని... నా పోరగాన్లను మీ పాలగాండ్ల తీరుగ సదువియ్యిని. మా పొలగాండ్లను మీ తరీక సదువుకున్నాల్లు జేసే మంచి నౌకర్ల పెట్టియిని. ... గప్పుడు సర్కారు జేసే సాయం సంగతి మాట్లాడుకొందాం.”

“కాలాన్ని వెనక్కి తిప్పడం ఎవరితోని కాని పని. ఏ దేవుడు కూడా కాలాన్ని వెనక్కి తిప్పలేడు. ఇంకేమన్నా అడుగు.” నవ్య కధాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు 225

“అంతగనం నేను వమడిగిన”? నా బతుకు నాకు ఇమ్మన్న! ఇది సాతగానోల్లు మాకెట్ల సాయం చేత్తరు? ఏమనుకొని వచ్చిన? ఇగ ఎందుకచ్చిన్ర మరి?”

“ఏదో పాపం సాయం చేద్దామని వస్తే చాలా మాట్లాడుతున్నానవ్‌!... నీ ఆశకు అంతులేనట్లుంది..”

“లావు కోపమత్తాంది మీకు? ఏమి అడిగిన్నయ్యా? ... ఏదో పాపం అని అంటున్నరు?... మేం తప్పు చేసినం?... ఏం మాట్లాడుతున్నారయ్యా.... గొల్ల కులం ఇయ్యాల్ల పుట్టలే.. గొర్లు ఇయ్యాల్లనే పుట్టలే... శ్రీకృష్ణుడు పుట్టుక ముందట్నుంచి గొల్లోల్లున్నరు. గొర్లున్నయి. ఎనకట్నుంచి గొర్లను ఎవరల యిండ్లల్ల ఆల్లు మేపలేదు. అందరు అడివిల్నే మేపిను. అట్ల అడివిల మేపినందుకు శ్రీకృష్ణున్ని దేవుడని మొక్కుతాన్లు. నేనదే పని జేత్తె నన్ను గీ గతికి దెచ్చిను... ఎనకట్నుంచి అడివిల మేసె గొర్లు యియ్యాల్ల మేపద్దంటే ఏడ మేపుతరు? మరి గంత గుణమున్న సర్మారు గొరై కూర దినద్దని.. గొర్లను సాదద్దని అనచ్చుగద. నేను గొర్ల నిడిసిపెట్టె బర్లను సాదుతుంటి. గొరై కూర ముద్దేగని గొల్లోడు ముద్దుగాదా? ఆడుఎట్ల జాత్తడు అని ఏమన్న ఉన్నదా సర్మారుకు?”

“నీ త్రల తిక్క నీదే. అందుకే ఇక్కడ వున్నావు... అసలు ఇవన్నీ నీకు ఎవరో నేర్పుతున్నారు.”

“ఎవరు నేర్పేదేంది? నా బతుకు నాకు కావాలని అడుగుడు తప్పా?”

“నీదేం తప్పులేదు. మాదే పొరపాటు... ఎంతో కష్టపడి నిన్ను వెతుక్కుంటూ ఇక్కడిదాకా రావడం మాదే బుద్ధితక్కువతనం. ”

కథాకాలం 1974... రచనా కాలం 1979

“ఇంటర్వ్యూ” పేరుతో 'నూతన” మాసపత్రికలో 1980-81

సవరించిన నూతన ప్రతి. ఆదివారం ఆంధ్రజ్యోతి, 2011.

౨276 విహారి

కృతి స్వీకర్త పరిచయం గడ్డం జగన్నాథం

కొన్ని పరిచయాలు స్నేహాలుగా ఎదుగుతాయి. కొన్ని ఉద్యమాల సహచరులు స్నేహితులుగా కుటుంబాలకు సన్నిహితం అవుతారు. స్నేహం, ఆత్మీయత, సహృదయత అన్ని సంస్థల్లోనూ, అన్ని సందర్భాల్లోనూ, అన్ని వయస్సుల్లోనూ ఎంతో అవసరం, ప్రేమ, సహృదయత, సంస్కారం, మానవీయ సంబంధాలు లేని ఉద్యమాలు, స్నేహాలు, సంస్థల నిర్మాణాలు 'పెడసరంగా ఉంటాయి. అధికారాన్ని అనుభవించడమే గొప్పగా భావించే సంస్కృతివల్ల వారు సహచరులతో, అనుచరులతో సత్సంబంధాలను, స్నేహాలను కొనసాగించదాన్ని నిర్లక్ష్యం చేస్తారు. అలాంటివారు పదవి పోగానే ఒంటరిగా మిగిలిపోతారు.

అనేక సామాజిక ఉద్యమాల్లో, సంస్థల్లో కలిసిపనిచేసే క్రమంలో పరిచయమైన వారిలో కీ.శే. ఆచార్య కొండా లక్ష్మణ్‌ బాపూజీ, కందగట్ల స్వామి, గడ్డం జగన్నాధం, ప్రొఫెసర్‌ తాటికొండ రాజయ్య, కీ.శే. చిలివేరి ప్రహ్లాద్‌, ప్రొఫెసర్‌ కె. శ్రీనివాసులు, రాజ్యసభ సభ్యులు రాపోలు ఆనంద భాస్మర్‌, మాజీ శాసనసభ్యులు వన్నాల శ్రీరాములు, గోశిక యాదగిరి, కొండా వెంకటరమణ... తదితర మిత్రులు తెలంగాణ పద్మశాలి, అఖిలభారత పద్మశాలి, చేనేత సంఘాల కార్యక్రమాలలో, నిర్వహణలో, పాలసీల రూపకల్పనలో ఎంతో మంది పరిచయమయ్యారు...

కొందరు సన్నిహితులయ్యారు. వారితో నేను రాస్తున్న పుస్తకాల గురించి వాటికి అవసరమైన ఆర్ధిక సౌజన్యం ఆవశ్యకత గురించి చర్చించి నప్పుడు మిత్రులు శ్రీ గడ్డం జగన్నాధం, శ్రీ కందగట్ల స్వామి విశేషంగా స్పందించారు. చెప్పేటప్పుడు చెప్పానుగానీ, మళ్లీ గుర్తుచేసి అడగడానికి మొహమాటం అనిపించింది. అయితే గడ్డం జగన్నాధం గారు ఏమాయనే అన్నా ఏదో పుస్తకం అచ్చు వేద్దాం అన్నావు... నేను ఇద్దామనుకున్నాను.

నవ్య కధాళిల్చి బి.ఎస్‌.రాములు 277

నువ్వు కలుస్తనే లేవు అని ఆత్మీయంగా పలకరించి తానే ఈ (గ్రంధానికి ఆర్ధిక సౌజన్యాన్ని అందించారు. వారి సహృదయతకు హృదయపూర్వక కృతజ్ఞతలు...

మిత్రులు శ్రీ గడ్డం జగన్నాథంగారు “ఆదా” (గ్రామంలో అసిఫాబాద్‌ తాలూకా, ఆదిలాబాద్‌ జిల్లాలో 17-06-1954న చేనేత వ్యవసాయ కుటుంబంలో జన్మించారు. వీరి తల్లిదండ్రులు కీ!;శే॥ లక్ష్మమ్మ, కిష్టయ్య. ఉస్మానియాలో 1980లో బికామ్‌, ఎల్‌ఎల్‌బీ. చేసిన జగన్నాధం వ్యాపార రంగంలో స్థిరపడ్డారు. రాజకీయ, సామాజిక రంగాల ద్వారా సేవ చేయాలని వాటిలోనూ ప్రవేశించారు.

వీరి వివాహం శ్రీమతి గడ్డం రాధగారితో 10-05-1979న జరిగింది. 30-01-1961న జన్మించిన రాధ 28-02-2010న పరమపదించారు

1992నుండి వ్యాపార రీత్యా సింగరేణి ప్రాంతంలో ట్రాన్స్‌పోర్టు వ్యాపారం చేస్తూ, బెల్లంపల్లిలో లారీ ట్రాన్స్‌పోర్టు సొసైటి స్థాపించి, సింగరేణి లారీ ఓనర్లందరికి సభ్యత్వం ఇచ్చి వారి అభివృద్ధికై పాటుపడ్డారు

వీరు 1997లో తొలిసారి, 2003లో రెండవసారి అప్మో డైరెక్టర్‌గా, 2005-2008లో ఆప్కో చైర్మన్‌గా, 2013లో తిరిగి ఆప్కో డైరెక్టర్‌గా ఎన్నికై చేనేత కార్మికుల అభివృద్ధికై విశేష కృషి చేశారు.

1997 నుండి ఇప్పటివరకు అనేక చేనేత ఉద్యమాలలో పాల్గొన్నారు చేనేత కార్మికుల జీవనోపాధికై పాటుపడినారు. ఆప్మోకు 10౮ నిధులు మొదటిసారి తెప్పించడంలో వీరి కృషి ప్రధానమైనది వీవర్స్‌ యునైటెడ్‌ ఫ్రంట్‌లో ఉపాధ్యక్షులుగా జాతీయ స్థాయిలో అనేక ఉద్యమాలు చేసినారు

చేనేత రుణమాఫీ కోసం ఢిల్లీలో 2007లో జంతర్‌ మంతర్‌వద్ద 300 మందితో నిరాహారదీక్ష. ఇంకా వీరు వీవర్స్‌ సంఘాల్లో ఆల్‌

276 విహారి

ఇండియా వీవర్స్‌ యునైటెడ్‌ ఫ్రంట్‌ ఉపాధ్యక్షులుగా, అఖిలభారత పద్మశాలి సంఘం ప్రధాన కార్యదర్శిగా చేనేత కార్మికుల, పద్మశాలీల అభ్యున్నతికై కృషి చేశారు. 1992లో తెలుగుదేశం పార్టీలో చేరి పార్టీ అభివృద్ధికి పాటు పడినారు. 2005 అక్టోబర్‌లో కాం(గ్రెసు పార్టీలో చేరారు. వీరికి ముగ్గురు పిల్లలు. ఇద్దరు కొడుకులు, ఒక కూతురు. 6 పెద్దవాడు జి. కిరణ్‌కుమార్‌, హైకోర్టు అడ్వకేట్‌... కోడలు శ్రీమతి కీర్తన సిద్దిపేట వాస్తవ్యులు.

• రెండో కాడుకు కిశోర్‌కుమార్‌ హోటల్‌ మేనేజ్‌మెంట్‌ చేసి హైదరాబాద్‌లో హోటల్‌ వ్యాపారం... ఆ కూతురు శ్రీమతి హిమబిందు... అల్లుడు పొన్న శ్రీనివాస్‌ సాఫ్ట్‌వేర్‌ ఇంజనీర్‌... తాను చేస్తున్న వృత్తి వ్యాపారాల సమస్యల గురించి, తోటివారిని కూడగట్టి సంఘాన్ని ఏర్పరచి, వారి అభివృద్ధికి కృషి చేయడం అనేది గడ్డం జగన్నాధం గారి సామాజిక సేవా దృక్చథాన్ని తెలుపుతుంది. తనకు తాను బతుకుతూ సమాజంలో తనవంతు కర్తవ్యం నిర్వహిం చడం, కుటుంబంలో భాగంగా జీవిస్తూ తాను పుట్టి పెరిగిన సామాజిక వర్గానికి చేయూతనందించి వారి అభివృద్ధికి కృషి చేయాల్సిన క్రమానికి గడ్డం జగన్నాథం గారి జీవితం ఒక ఉదాహరణ. ఇలాంటి సామాజిక సేవా దృక్పధం ఉన్నప్పుడే ఇలాంటి ఆర్ధిక సౌజన్యం అందించడం జరుగుతుంది. ఈ సామాజిక సేవలో మరింత ముందుకు సాగాలని, మరిన్ని ఉన్నత శిఖరాలకు ఎదగాలని ఆశిస్తూ అభినందిస్తున్నాను. నవ్య కధాశిల్సి బి.ఎస్‌.రాములు 279

(గ్రంథకర్త పరిచయం: విహారి హైదరాబాద్‌ మలక్‌పేటలో స్థిరపడిన విహారి 15 అక్టోబర్‌ 1941లో తెనాలిలో జన్మించారు. విహారి సుప్రసిద్ధ కథకులు సాహిత్య విశ్లేషకులు. మానవతావాది. బహుగ్రంథ కర్త. పద్యాలు మొదలుకొని కధా నవల, వ్యాసాలు, సమీక్షలు దాకా అనేక ప్రక్రియల ద్వారా తెలుగు సాహిత్యంలో తనదైన ముద్ర వేశారు. విహారిగారు ఎం.ఏ.తోపాటు ఇన్సూరెన్స్‌లో ఫెలోషిప్‌, హ్యూమన్‌ రిసోర్సెస్‌ మేనేజ్‌మెంట్‌, జర్భలిజంవంటి ఇతర అంశాలలో డిష్లొామాలు, సర్టిఫికెట్స్‌ ఎన్నో... వివారి రిజిష్టర్డ్‌ హోమియో డాక్టర్‌గా కూడా సుప్రసిద్ధులు. ఇండియాతో పాటు అమెరికా దాకా వీరిసాహిత్యంలాగే, వైద్య సేవలు కూడా విస్తరించాయి. వీరికి కధా ప్రక్రియపై ఎనలేని (ప్రేమ. కథల గురించి అనేక దినవార పత్రికల్లో 500లకు పైగా వ్యాసాలు, సమీక్షలు... జాతీయ, అంతర్జాతీయ సదస్సుల్లో సెమినార్‌ పత్రాలు... తెలుగులోని అన్ని ప్రసిద్ధ పత్రికల్లో సుమారు 800 కధలు, కవితలు, నాటికలు, ప్రచురించబడ్డాయి. పలు టీవీల్లో, ఆకాశవాణిలో సాహిత్య చర్చల్లో పాల్గొన్నారు. విహారిగారు ఇప్పటివరకు 12 కధా సంపుటాలు, 7 నవలలు, 6 విమర్శనాత్మక వ్యాస సంపుటాలు, ఒక సాహిత్య కదంబం, ర్‌ కవితా సంపుటాలు, ఒక దీర్హ కధా కావ్యం - పుస్తక రూపంలో వెలువరించారు. స్పృహ, గోరంత దీపం, గుండెలో కోయిల, అమ్మ పేరు చీకటి, కొత్తనీరు వంటి కథా సంపుటాలు, చలనం, కలంకన్ను వంటి కవితా సంపుటాలు, సమీక్ష కధాకృతి వీక్షణం వ్యాస సంపుటాలు ప్రముఖ రచయితల, విమర్శకుల ప్రశంసల్ని పొందాయి. విహారి రచనలపై ఉస్మానియా యూనివర్శిటీలో పిహెచ్‌.డి. ప్రదానం అనేక యూనివర్సిటీలలో ఎం.ఫిల్‌ కి పరిశోధనలు జరిగాయి రామాయణంమీద పిహెచ్‌.డి.లో పరిశోధనలు జరుగుతున్నాయి 22౮ విహారి

“శ్రీపదచిత్ర రామాయణం” ఛందస్సుందర పద్యకావ్యంగా ఆరు కాండ ములూ వ్రాశారు. అచ్చయి అనేక ప్రముఖ కవి, పండిత విమర్శకుల ప్రశంసల్ని పొందాయి.

“ఆంధ్రప్రభలో 'పరిచయాలు-పరామర్భలు), “చినుకు మాసపత్రికలో “బతుకు గీతలు), వార్త దినపత్రికలో 'కధా విహారం” వంటి అనేక శీర్షికలు నిర్వహించారు. విస్తృతంగా కధలు, కవిత్వం, విమర్శనాత్మక సాహిత్య వ్యాసాలు.

వృత్తిరీత్యా యల్‌.ఐ.సి. హౌసింగ్‌ ఫైనాన్స్‌ కంపెనీ నుండి జనరల్‌ మేనేజర్‌గా పదవీ విరమణ. కధానికా సంపుటాలు కవితా సంపుటాలు

1 స్పృహ 1 చలనమ్‌ 2. గోరంత దీపం 2. కలం కన్ను 3 అక్షరం 2. చీకటి నాణిం 4 అమ్మ పేరు చీకటి 4 మనం మనం 5 గుండెలో కోయిల 5. మధ్యమా గతి 6. బొంగరం 6. మంజరి (పద్య ఖండకృతి) 7 కొత్త నీరు వ్యాస సంపుటాలు & హ్రాం 1. సమీక్ష 9, చిరంజీవి ఆశ 10. మౌన లిపి 2 సరాసరి 2 వదతాం 11 “విగతం ” 8. కధాకృతి-2 వంద కధల, కధకుల నవలలు పరిచయాలు, పరామర్శలు 1 సమ శృతి 4 కృతి 2. నవతరం 5. వీక్షణం (కొలకలూరి ఇనాక్‌ కథా 3 ప్రజయ 'నలం” విమర్శ) నవ్య కథాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు 227

6. సాహిత్య జీవి-శారద
7. కథానిక-వస్తు రూపాలు 8 సమీక్షా కృతి
8. “నవ్య కధా శిల్సి' బి.ఎస్‌.రాములు (కధా విశ్లేషణ) ఛందస్సుందర మహాకావ్యం: శ్రీపద చిత్ర రామాయణము (6600 పద్యములతో 6 కాండములు) పురస్కారాలు... సత్మారాలు... ఈ 'పళ్ళచక్రం” కధా సంపుటికి శాలివాహనతో జంటగా 1977లో ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు.

• ఆంధ్ర సచిత్ర వారపత్రికలో వరుసగా కథలకు 1980లలో క5సార్లు బహుమతి. రావడం అపూర్వ విశేషం. ఆ జాగృతి, నవ్య వంటి పత్రికల నుండి బహుమతులు € “'కవిపాదుషా' పువ్వాడ శేషగిరిరావు స్మారక సాహితీ పురస్కారం. ౨ మహాకవి డా. గడియారం వేంకటశేష శాస్రి అవార్డు 9 డాక్టర్‌ పరుచూరి రాజారాం స్మారక సాహితీ పురస్కారం 9 “కళావాచస్పతి' పోలవరపు కోటేశ్వరరావు అవార్డు అ గుంటూరు జిల్లా రచయితల సంఘం సాహిత్య పురస్కారం 9 'యుగకర్త గురజాడ నివాళి బహుకృతి అ పిలకా గణపతిశాస్త్రి అవార్డు ౨ మహాకవి కొండేపూడి సుబ్బారావు సాహిత్య పురస్కారం అ రాంషా సాహిత్య విమర్శ పురస్కారం (డా॥ అవంత్స సోమసుందర్‌ చే ప్రదానం) శి రాష్ట్ర రాష్ట్రేతర ప్రాంతాలలో అనేక సాహితీ సాంస్కృతిక సంస్థల నుండి సన్మానాలు.. సత్మారాలు.. 222 విహారి

బి.ఎస్‌. రాములు రచనల్లో కొన్ని క. కధలు-నవలలు వెలరూ. 1 కాలం తెచ్చిన మార్పు 120 2. చికాగోలో నానమ్మ 150 3 గెలుచుకున్న జీవితం 250 4. తేనెటీగలు - కధల సంపుటి 150 | 5 పాలు-ఇతర కధలు 100 6. బతుకుపోరు నవల 80 7. జర్నీ ఆఫ్‌ లైఫ్‌ (ఇంగ్లీష్‌ 160 8. వాల్యూస్‌ (ఇంగ్రీష్స్‌ 160 9. స్టగుల్‌ ఆఫ్‌ లైఫ్‌ (ఇంగ్లీషు 1560 10 బిఎస్‌ రాములు కధలు 195 11 చూపు నవల 195 తత్వశాస్త్రం-సామాజిక అంశాలు, వ్యక్తిత్వ వికాసం 1 డ్రేమ అంటే ఏమిటి? 380 2. నేను ఎవరు? గతితర్మ తత్వదర్భన భూమిక 100 3. బహుజనతత్వం (బిసీ, ఎస్సీ, ఎస్టీ సిద్ధాంతాలు-కార్యాచరణ) _ 250 4 భారతీయ సమాజం-నేటి రాజకీయ, సామాజిక పరిణామాలు 100 5 60ఏళ్ల తాత్విక, సామాజిక పరిణామాలు 75 6 సామాజిక న్యాయం అంటే ఏమిటి? 100 7 వ్యక్తిత్వ వికాసం సామాజిక నాయకత్వం 150 8 జీవితం అంటే ఏమిటి? 1560 9 సమగ్ర వ్యక్తిత్వ వికాసం 185 10 లీడర్‌షిప్‌ - నిర్మాణం స్వభావం లక్షణాలు 195 సాహిత్య విశ్లేషణ-అలంకార శాస్త్రాలు 1 సమగ్ర సామాజిక కధ 50 ఏళ్ళ తెలుగు కధ తీరు తెన్నులు 250 2 సాహిత్య చరిత్రను కొత్త చూపుతో తిరగరాయాలి 100 ౩ తెలంగాణ కధకులు-కధన రీతులు (రెండు భాగాలు) 100 + 100 5 కధా రచనకు కధకుడి పారాలు (ఎమెస్కో ప్రచురణ) 100 6 దళిత బహుజన సాహితీవేత్తలు 100 7. బిసి కధలు - విశ్లేేణ 2000-2010 110 నవ్య కథాశిల్పి బి.ఎస్‌.రాములు 2232

నోట్స్‌ . కనను మ నమన లా గా గ ళ్ళ న న. వనన. వ. . | నఖ మ నా. న నక వ ఆం న వ వ న న క న నం న విశ విహా౭

న్‌ గ్రకాయి నం.

సగం సడి! 14501101 . 00ఫీ, రధములు | 8.5. ౧41౮౬౮ రు 12002 ౪1516520 - కారిం తేచ్చి వల్చా 0౪ ౪/114[| మన గ శ్రి సీ తజ, (| ( || నం! న్టీఫత్రం | కాలా? లకు [ వ. 2. కా నలో సర స్‌ న. వన్న టా టా... మ... య! మస న జట శ చ 1 వనన ౧... / సం యు టల. ( ఉవతం పవి || న్య షో! || గ వం. న్‌ భావ జ్‌ ల వ " య న. శ 4! || / న "స్య || తు టు న క ఇ శ 01 యమం... ఆం నుం కు కసిప్‌: | స్‌ 1, క లం న మ. సాను టట భన. / * టి లీ?! య గాల శ్‌ కూ ప |! న న