Telugu Nannechouduni Kavitha Vaibhavamu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

యం యు మ ర

ల. ఆకివా టు తారయ ంా్టీ ల

(నస డున్‌ తడమతం

ఇ త "(త టం... పతి హాం. హర హూం. గ్గ పం. కా నష జ సస చో పు వార తాగ: వినం. న స // (౫ హో త్రం ల సలాోాఈ మ. ననూ, నం స మాం ఈఈ త్న

• ౯ న నహ

నన్నెచోడుని కవితా వైభవము (నన్నెచోడుని పద్యాలకు రుచిర వాఖ్యానము) వ్యాఖ్యా జ్‌; నిడదవోలు వేంఠటరావ్స్‌ న తుజసవూ లిజిష్చర్డ్‌ నం, 2/రొ్‌ జ స్లావాన్నాయం్రకి వస్త సుప డన

గినిసిసగా[ 6100౮01] (త 7౧8 ౪741914 దక ౯౭/20/7075 (70507 7౦౬౧6 190౧ క్వూ-గలీ 2 072764౧2౧౯ లా. గ 2612౪0 ౪ ౪6౧3౯2 [౧20 (అాంక4నక. 32000044 14-500 ౧03 తకెరమా ్హాయద డ్నావార్నార తికి | అప వచురణ : [(వచురణ : 47 షం కం న్‌స్నె (ధమ ముదణ (వచులు :; 2 £00 “బెరి తెదం 21-11-1076 ముఖబ్యిత రచన = యళ స్టా గ వ్‌ కలో అంప. మ్నుదణ 2 జా (ప్రక స త్త లల బ్‌! లలితా _పెస్‌ “న్వు వరా పాదరాబొ ల్‌ో ఖై రతాబాదు, పొదరాబాదు-500 00శేనననాడాణ గ మఖిబి/త మదో, "పెక పింటక్స్‌, హెదరాబాదు ౮ తష ౯ గ్రా గి ఓవతలప్‌ 4 0. అ 5 కింగ్స్‌వే, సికింద్రాబాద్‌ -500 008 లోదా యువభారతి కార్యాలయము ఆం(ధసారన్వత పరిషత్తు భవనములు తలక్లోజ్‌ , ైదరాాదు_లొ0€ 00 ఐల; రు. వి00 ఉల కనాలని ననా కుకాముామిన్యా, “లాలన నిలనా నా నినానననా ననన నాననా లలకకకదునకనననకనోని. వనన మతాం దానడ వశ9క8 లర80 70% 88 22రరాగాం 0౯22౭52 80013 ఇక్‌ కటక సాటంట్లాలక 32 63 6ం+లునటుగా 0౯ [014 శు ౧౮౫య3910౫41 2483 | ₹ల౪4కర4గిత"6! 1 64౧501 ననన

మనిషిలో అంతర్జీనంగా, నిడిప్పంగా ఉన్న [వతధాపరిమాణాలు పరివ్యాప్త్రం కాగల్లి నప్పుడే అతని సృజనాత్మక శక్తికి సార్ధకం చేకూరు చుంది. సమాజంలో సౌందర్యం, సౌజన్యం "ంపాందడానికి అనువైన వాళా వరణం ఏర్పడుతుంది. వరస్పరావగాహనం కలుగుతుంది. నిర్మాణాత్మక దృక్ప'ళాలకు పాచుర్యం లభిస్తుంది నమైళ్యభావాలు కుదురుకుంటాయి.

యువభారతి కడచిన వన్నెంజేళ్ళుగా సమాజంలో సామరస్యాన్ని "పెంపొందించేందుకు సాహిత్యం కొంకు ఇతరమైన సాత్విక సాధనం లేదనే విశ్వాసంతో ఇతోధిక కార్యక మాలను రూపొందించి కృషి చేస్తున్నది. సాధ్యమైనంక తక్కువ వెలకు వీలైనంత ఎక్కువ మందికి ఉత్తమ సాహి త్యాన్ని అందిస్తే సాహిత్యం పట్ట _పజానీకానికి అను ర క్షి పెరుగుతుందనే నమ్మకంతో (వచురణ కార్య్య(కమాన్ని చేవట్టింది. ఇంతవరకు 4ీరి [ప్రచు రణలఅను (ప్రచురించి శండు లతల యాశ్రే వేలకువైగా (వతులను సాధ్య మైనంత తక్కువ వెలకు పారకులకు అందించడానికి పూనుకొంది.

యువభారతి సాహితీమి[త వథకంలో దాదాపు తి,/700 మందికి వెగా సాహితీమ్మిత్రులు చేరారు, రానున్న ఉగాద్ని నాటికి ఈ నంఖ్య 10 వేలకు చేరుకోవాలన్న మా లత సాధనలో. తోడ్పడండి. యువభారతి శాళ్వత జీవిత సభ్యత్వ నథకాలలో ఐదువందల మంద్దికి వైగా భాంతీ మితులుగా, యా్రై మంది భారతీఘూపణులుగా చేశారు. ప ఒక్క వథకంలోవై నా నభ్యులుగా చేరి మా నందిని” మానప[తికను ఉచిళ్సంగా పొందే అవకాళం కల్చించుకోవలసింథిగా సప్ఫృాదయులకు విజ్ఞప్తి “*నందిని"లో యువభారతి కార్యుకలాస్టాల వివరా లేకాకండా సొహిళ్యానికి నంబంధించిన అనేకాంశాలుంటాయి

మా తవన్సు ఫలించి తెలుగు దేశంలో అధ్యయన కీలళతా సౌజన్యం "వెంపొంచ్శాలనీ ఆకాంతఊస్తునొ౦.

ఇరి వెంటి కృష్ణమూర్తి

ల1_11-19'76 అధ్యక్షుడు.

ఆంధ్ర సాహిత్యంలో పురాణేతివోసాలు వెలువడుతున్న రోజు లలో వర్షనాపధానమైన ఆలంకారిక రచనకు అంకురార్పణచేసి కావ్య మార్గాన్ని రనకుసుమోపేతంగా తీర్చిదిద్దినవాడు నన్నెచోడ దేవుడు ఇతడు |పభువు ఐనా ర"జ్య రచనతో తృ వ్రిపడక ళాళ్వతీమైన చావ్య రచనకు పూనుకొని రాజుల కాలం పోయినా కవిగా అలుగుల హృద యాల్లో నేటికీ చీ ఎచేసికొని కూర్చున్నాడు. ఆయన “కుమార నంభవము” ఏ సంస్కృత (గ నికీ అనువాదం కాదు. తమిళ కన్నడ సంస్కృత కావ్యా ల్లోని శివలీలలను ఇతడు జానుతెనుగులో అవతరింప జేశాడు. అలంకారాల ద్వానా ఊపహో లోకాలను నృష్టించ గల శక్తి నన్నెచోడున కున్నంతగా మరో తెలుగు కవికి లేదేమో అనిపిస్తుంది కావ్యాన్ని చదు వుతూఉంశు నన్నెచోడుని కవితలోనికొన్ని వన్నె లవన్నెలలను చూపాలని ఆచార్య నిడదవోలు వేంక[ట్రావుగారిని యువభారతి అభ్యన్టించింది వారు ఈ పుస్తకాన్ని మాకు ప్రసాదించారు... తెలుగు వాళ్ళకు నన్నెచోడున్ని కె త్త కోణంతో చూపించారు ఆచార్య వేంకటరావు గారిని ఎరుగని ఇెలుగువాడుండడు. పరిళో ధన పరమేశ్వరులు వారు కవులూ మృదుల పృాదయులూ. వెయ్యేళ్ల 'ఆలుగుసాహిత్య సాగరాన్ని పుడిసిట బట్టినఅగస్త్యులు ఆయన నడునస్తుంకేు ఆం[ధవాజ్బ్యయమంళా నడుస్తున్న బేమౌా అని పిన్తుంది తెలుగు, తమిళ, కన్నడ ఇంగ్హీషు, సంస్కృత భాషలతో తలన్పర్శి పరిచయ మున్న మనీషీ వతంసులు, మా అభ్యర్థనను వారంగీకరించుట నూ భాగ్య విళీవం నన్నెచోడుని కవితా వైభవాన్ని ఆం(ధావళికి అందించే అవకా ఛాన్ని మాకిచ్చిన ఆచార్యులవారి జాచాళ్యానికీ భాషాభిమానానికీ మా భక్తి పూర్వకాభి చాదములు. య22-=౮౭్రఆఆూ లి 11976 అధ్యక్షుడు

నన్నె చోడదేవ కవి

“వన్నెల జిన్నెలన్‌ కమనవై ఖరియున్‌ రసపుష్టిభావము ల్‌ (వన్నని జానుతెన్గును నుబల్కు_ల నవ్యకళాభికా మగా మున్నెతెలుంగువాణిని నమోఘముగా గయి సేసినెట్టి న న్నన్నియ చోడదేవకవితావిభవంబును నెన్నశక్యమే

నేటి కరువదియాటేండ్దనుండి ఆంధ సారస్వత పపంచము నతివేలముగా నాకర్షించిన కుమారసంభవమను కావ్యము రచించినకవి నన్నె వోడదేవుడు ఇతడు తెలుగు చోడరాజు సూర్యవంశ యుడు కాశుపగోోతుడు తండి చోడబల్లి పాకనాబిని పరిపాలి+చిన రాజు తల్లి శ్రీపతి ఈమె చ-్య్రపంశీయు డైన హైహయరాజు పుత్రిక-తన పూవ్వలలో కరికాల చోడని ఇతడు పేర్కొ న్నాడు_అతనికీ తమిళ దేళమువనున్న ఒరోయూరు రాజధాని

నన్నె చోడకవి తాను ఒరయూరున కధిపతి యని చెప్పుకొన్నాడు కాని ఈ ఒరయూరు తమిళదేశమందలిది కాదు అది కన్నడ దేళశమున-కన్నడ జెలుగు సరిహద్దులలో నున్నది కావున యీతడు దాక్షిణాత్యకవి _ కుమార సంభవమేకాక కళా విలాసమను మఆియొక కోతిని రచించెనని లక్షణ [గంథములవలన తెలియుదున్నది. తన పూర్వులు. తమిళదేశమువారు తన తండి తెఎగుదేోమున పాకనాటి? పరిపాలించిరోడి తాను కనా డంతెలుగో! సరిహద్దులలో నున్నాడు ఈనంకుటనవలన ఆతడు తన కుమార స-భవమున తమిళ కన్నడ దేశభాషా సౌం్యపదాయములను తొలిసారిగా తెలుగు కావ్యము లలో నెలకొల్పెనాడు

తెంకణాదిత్యుడని వివేక (బహ్మయని ,పసిద్దివహించిన నన్నెచోడకవి ॥ీ శ 60 [ప్రాంతముల నున్నవాడు

ఈతని గురువు జంగమ మల్లికార్టునుడు అతడు శ్రీకైల నివాసి వేదవే దాంగవే త్త, శివాగమ పారుడు; సకల కళాస్వరూప వాణీధరుడు సావాత్తు శివాపరావతారమగు నీగురువునకు తన కుమార సంభవము నంకితము చేసినాడు

నన్నె చోడనికి తన గురువే ఇష్టదైవము-అతడే తనకు పతి... స్వామి _ జంగమ మళల్టయ యని యీతనికి మజియొకపేరు ఈ జంగమ శబ్ద మూకాలమున కన్నడ దేశమున బసవన ,పచారములోనికి తెచ్చిన వీరశైవులకు మా్యతమే చెల్లుచుండెడిడి - కాని జంగముఐలో వాహ్మణులుండరు నన్నెచోడడు తన గురువును భూసురకులజు డని బ్ర్మానంవజుడని వర్ణించుటచే నాకాలమున వీర శై వులగు (వాహ్మణులును నుండెడివారని మనము తెలుసుకోన గలము-వీరక్షై వులగు సీ [బాహ్యణులు వేద మార్గానుసారులు శివుడు తప్ప వీరికి వేుదై వములేదు శివపారమ్యవాద్‌ యగు తన గురువునకు కృతినిచ్చుచు నన్నెచోడడు గురుస్‌ శివుని ఏకమూలర్తిగా అభేదవ్యవసాయము చేసీ తన కావ్యామునకు శిిమయత్వము దివ్యత్వము నాపాదించినాడు

కువూర సంభవము శివోత్కర్షను ప్రధానముగా నిరూపించు సీ కావ్యమునకు సంస్కృతమున (ప్రసిద్ధమగు కాళిదాసకవి కుమారసంభవము మూలము కాళిదాస కృతియేగాక సంస్కతమున ఉదృటుడు అని మజియొక కవి రచించిన కుమార సంభవము (95 భ్లీకములు గలద్పికూడ నన్నె చోడకవి యనుసరించినాడు పార్వతీ జననము మొదలు కుమారస్వామి తారకాసురుని జయించు వజపమ గల సుసృత కుమార సంభవ కథకు తెఎగున నన్నెచోడకవి 1 గణాధిప జననము 8 దకాథ్వరధ్వంసము అను మటి రెండుకథలను 'ప్రారంభముననే చేర్చినాడు _ కాళిదాసు మూలమున _ పార్వతీ పరమేశ్వరులు ఉతిమూర్తులలో గిరిజాళంకరులవలె సాఇాత్కరింతురు కానీ నన్నెచోడని కుమార సంభవము నందట్టుగాదు వారు జగదాదిమ మూర్తులు - శివళ క్తి స్వరూపులు వారు సతీశివులు వారే జగత్‌ సృష్టికర్తలుగా (పత్యక్షమగు చుందురు - ఇట్టి ₹ివద్తైవ పాధాన్యము కొఅకే నన్నెచోడడు వై రెండుకథలను నాదిని చేర్చినాడు అద చం శి నన్నెచోడడు ప్రబంధ సృష్టికర్త తెలుగు సాహిత్యమున నన్నయ కావ్యసం[ప్రదాయమునకు ఆది కవిగానన్నె చోడకళవి (ప్రబంధకవితకు [ప్రథమాచార్యుడు కుమారసంభవము తొమ్మిది రసములతో పది కావ్యగుణములతో పదునెనిమిది ( అష్టాదళ ) వర్ణనలతో ముప్పది యాజలంకారములతో సర్వలషణమై విరాబిల్దుచున్నది- ఇష్టదేవతాస్తుతి కాన్య (ప్రశంస నా సుక విస్తుతి-కుక వినింద-షష్ట్యంతములు-ఆళ్య్వాసాద్యంత పద్య ములు-ఆళ్వాసాంతగద్య-అను (ప్రబంధ రచనా [పాణాళక నేర్పరచిన కవినన్న్నె చోడుడే - ఇంకను మజికొన్ని (కొ త్తవానిని ప్రవేశ పెట్టినాడు కావ్య విశేషములు 1 కావ్యము “శ్రీ తో [ప్రారంభించి మంగళ వవి (శ్రీవృ త్తముతో ముగిం చుట ల్లి ఇష్టదేవతా స్తుతిలో-మన్మథస్తుతి- త _ ఆశ్వాసాద్యంతములు సంబోధనాంతములు లేకుండ విభ క్ర్యంతములుగా వేయుట. శీ కృతివతికి కృతి కధానాయకునికి అభేదవ్యవసాయ మొనరించుట 5 సంస్కృత కావ్యములనుండి సందర్భానుసారముగా శ్లోకముల నను వదించుట 6 తమిళ కన్నడ భాషా సాహిత్య నర్యపదాయములు (ప్రవేశ పెట్టుట 7 తెలుగు భాషా వ్యాకరణ చృందస్సులయందు ఆలంకారములయందు [వత్యేకత పాటించుట

8 కానీయ విజ్హానము సంతరించి సర్వజ్ఞత్వము (పకటించుట 9 చితబంధ కవితను తొలిసారిగా వెలయించుట 10 _ దేశీయములైన పలుకుబడిని _ జాతీయములను - సామెతలను వాడి. దేశీ యాచారములను వర్ణించి కావ్యమున - ఆంధ్రతామ్ముద (తెలుగు దనము] పదర్శించుట క్షే మార్ల-దేశి.జాను తెనుగు వస్తుకవితాసం[పదాయములను తెలుపుట నన్నె చోడుని (పతిభ వై దువ్యము-- నన్నె చోడని కవితా [పతిభ అసాధారణము అనను కరణీయము అతడు కవిరాజు- “థాషా విశేషములతో ఆయా ఘట్టములయందు- అయా. రసముల నావిష్య్మరించునపుడు సర్వస్వతుం[తుడై న కవిరాజూ- నన్నె చోడడు కవి రాజేకాదు అతడు కవిరాజ శథామణో రాజకవుల ఆద్యుడగుటచే రాజకవి శిథామణి- “కవి క్రాంతదర్శి" అనునది- ఈతనియందు సార్ధళము నన్నాచోడకవి కవిత అత్యంత భావరామణియకమైనది కళావిలాసమున మన్మధుని వర్రించుచు- “ఆతని ఇలుసొచ్చి వెడలని యత డుగల డొ అనునది - నన్నెచోడని మనోహరవ్యంగ్యభావ రచనకు మచ్చుతునక సంస్కృత సాహిత్యమున నన్నెచోడని వైదువ్యము సం స్త్రవనీయము- కుమార సంభథవమున వాల్మీకి వ్యాసుడు కాళిదాసు (కావ్యమూలము) ఉదృటుడు (కావ్యమూలము) బాణుడు-భారవి మాఘుడు భవభూతి _ [తివిికముడు = అను కవులనుండి యను సరణములు గలవు - దండి దళకుమార చర్మిత = కావా దర్శము వామనుని కావ్యాలంకార స్మూతవృత్తి యీతడు పరికిలించి యనున రించినాడు ఆద్వ్వైతాచార్యుడై శివస్తుతులను రచించిన శంకరాచార్యుని సౌందర్య లహరినుండిమహిమ్న స్తవ రచయిత పుష్టదంతునినుండి భావములు (గహషాంచినాడు. గజ కాస్త్రము - ధనుక్శాస్త్రము _ సంగీతము _ చ్నితకళ వీనియందీతనికి విశిష్ట [ప్రజ్ఞగలదు సంస్కృత కవులనేగాక మన పొరుగుననున్న కన్నడ కవియగు పంప మహీకవి భారతమును అనుసరించినాడుఎ తెలుగు సాహిత్యము నన్నెచోడని (వభావము తెలుగు సాపొత్యమున కుమార సంభవ మతవరించినది మొదలు--కవుల కనుసరణీయమైనది పాల్యు-రికి సోమనాథుడు శివకవియగుచే పాల్కురికి సౌమనాధుడు గేయమగుద్వి పదకు కావ్య కళ్శాపొఢి గల్చించుట కాధారము నన్నెచోడని కృతియే

ఫ్య 'కేఠకన కేతన దళకుమార చరిత్రముననన్నెచోడు ననుసరంచి ఇష్టదేవతాస్తుతిలో మన్మథస్తుతి చేపినాడు--ఆక్వాసాద్యంతముల యందు. విథ క్యంతములు పాటించి వాడు. కుమార సంభవమువలె తన కృతిని పం,డెండాశ్వాసములు రచించినాడు తిక్కన తక్కిన కవులందటికన్న నన్నె చోడస్‌ హెచ్చుగా ననుసరించిన కవీ తిక్కన ఉతృర రామాయణమున, నాతని ననుస్తరించి మనుమసిద్దికి ్రీకాము నికి ఇభేదవ్యవసాయము చేసినాడు, ఆక్వాసాదశ్షంత ములు విథ క్యంత ములుగా చేషేనాడు... అప్పటిక్తి నన్నయ భారతమున సంజోధనఠే యున్నవి కాని తిక్కన దానిని పాటింపలేదు. నన్నె చోడునే అనుసోంచినాడు ఆతని కవితా పద్ధతిని విమర్శించినాడు తిక్కన భారతమున యద్దవర్దనకో అనేక ఘట్టములలో నన్నెచోడుని మవఐంధములు. భావముదే కాననగును-- నన్నె చోడడు వరునికి శివునికై తన. కావ్యము నంకితము చేయగా తిక్కన సారి వారనాభునికి! తన భారతము నంకితము చేసినాడు మంచన మంచెనకేయారు బాహంచర్మితమున నన్నెచోడని-యను సరణములుగలవు- కొరవి గోపరాజు సింషానకుద్వార్రింంథకల్నోక్షారవి గోపరుజా నన్నెచోడుని. యన.సకించి వుడుం-నన్నెచోరకపి మొదటిసారిగా తెలిపిన ఆరునదినాలుగు వద్యులు (ఐచతు' ష్టష్టికళలు)ల వివరములు! నీతడిచ్చియున్నా డో కృష్ణరాయలు అము క్ష మూల్యదయందు నన్నెచోడని యను సరణజములన్నవి చెన్నెలకంటి వెంళటాచజకవి, క్రీశ 1760 ఈశడ్తు. నన్నావోడనియను కరించిన చివరక్రప్‌ నన్నె చోడడో సింవోసనమ నధిస్థ్యంచి. రొజ్యము నేతెనేమ్యో తెలియదు కాని కావ్యసింహాసనము నధిష్టించి కవితా సామాజ్యమేలిన.మాట తథ్యము ఆతడు కవి సార్వభౌముడేకాదు రాజకని సార్వభౌముడు అతని కృతి ఆంధ సరస్వతికి మణికిరీటమ్సు నిడదవోలు వేంఠకటరావ్వు

నన్నెచోడ కవి తావెభవము యోనా క తన జనకుండగు స్థాణువు జనని యపర్హాఖ్య దావికాఖుండన౯గాం దనరియు నవి మతభలముల జనులకు దయనొనగు చుండు షణ్ముఖ గొలుతునో (1-6) ఇది కుమారస్వామి వర్జ్టన- అతడు పార్వతీపరమేశ్వరుల కుమారుడు. తనతంథడి శివుడు స్థాజువు - (మోడు _ తనతల్హి పార్వతి ఆపర్డ్‌- ఆకులులేనిది _ తాను విశాఖుడు - కొమ్మలు లేనివాడు. ఆయినను - అతడు కోరిన ఫలముల నిచ్చును- ఫలము నిచ్చుటకు చెట్టుమోడుగా గాక - ఆకులు -. కొమ్మలు గలిగి యుండ వలెను = వై పద్యమున అట్టి వృక్ష స్వభావమునకు విరుద్ధముగా నున్నను - ఆ వృక్షము ఫలముల నిచ్చుట విశేషము శబ్దశ్షే్వమూలమున శివ పౌర్వుతులకు కుమారస్వామికి గల సవాజ నామములిచ్చట చమత్కరింపబడిన వి -- వృక్షపరముగా స్టాణువు అనగా [మోడు కాని దేవతాపరముగా [ప్రళయ కాల మందైన చలింపక నిలుచువాడు అని అర్ధము -అట్రే ఆపర్డ = ఆకులు లేనిది అని అర్థమైనను దేవతా పరముగా ఆకులనైనను తినక తపస్సుచేసిన పార్వతి అని ఆర్ధము ఆరీతిగానే - విశాఖుడు అనగా కొమ్మోలు లేనివాడై నను విశాఖా నక్ష్మతమందు జన్మించిన వాడగుటచే విళశాఖుడని దేవతా పరమైనది. విశాఖుడు అనే శబ్దమునకు ఇంకను మటి మూడర్థములున్నవి.

1. విశాఖమనగా_నెమలి అది వావానముగా గలవాడు _ మయూర వాహనుడు
2. విశాఖుడనగా పెక్కు. చేతులు గలవాడు ఆతనికి పన్నెండు బేతులు
3. విళాఖుడనగా వేదళాఖలు తెలిసినవాడు = కళా నిష్ణాతుడు విళాఖునకు = స్కందుడు అని మటియొక నామముకలదు = ఆతని గూర్చిన యీ పద్యము కందముగా నుండుటలో విశేషమున్నది _- కుమార

లి నన్నెచోడ కవితా వైభవము స్వామికి స్కందుడను పేరున్నది పార్వతీ నందన స్కంద స్ఫేనానీరగ్భి భూర్గుహః (ఆమరము) స్కంద శబ్ది భవము కందము = స్కందము. ప్రాకృత ఛందో భేదము పై సద్యమునకు మూల మీ[క్రింది శ్లోకములలో గనృట్టుచున్న ది. “కాచిల్బతాతరుః కశ్చిత్చీరి కాయాం సదద్భుతమ్‌ ఆపర్జాతు సఃస్థాణుః దదాఠేకాంశీతం ఫలమ్‌ “"లకా ప్యేకాతరు శ్చెకః కాళ్యామాళ్చర్య దంపతీ సాభాపర్జాన చస్థాణుః దదాతే వాంఛితం ఫలమ్‌ ఈ క్లోకముల యాళకరము లన్వేషణీయములు- ఆ అన్యదైవ వఏితతి నర్చించి కొలుపుకా డిడి ఫలంబు గొనుట పడయ గనెడి సద్య మిష్టఫలదు జంగమ మల్లికా ర్దనుని కొలుపు మొసర మును గ గోనుట (= 2) ఇతర ద్రైవములను కొలిచి కోరిన ఫలము పొందుట తాటిచెట్టు నాటీ జేసిన తరువాత ఆనుభ వించుట వంటిది జఎగమ మల్లికార్జునుని కలిచి కోరిన వానిని పొందుట సిద్ధముగా పెరుగు ఆవ్నము తినుట వంటిది అని పద్యార్థమ.+ ఇతర దైవములను కొలిచిన - ఫలము పొందుటకు - చాలా కాలము జంగమ మల్లికార్జునుని కొలిచిన వెంటనే ఫలము పొందవచ్చును = అసి కాత్చఠర్యము తాడిడి ఫలము గొనుట = తాడీ అనగా తాటిచెట్టు తొట్‌ చెట్టు నోటిన = 4 ముప్పయి ఏండ్లకు గాని = పండ్డులభింపవు అంత = దీర్ణకాలము మనము నిరీకింప వలెను మొనరు మునుగ గొనుట - మొసరు ఆన్నది కన్ఫ డ పదము - పెరుగు అని అర్థము పెరుగుతో నిండిన అన్నము అప్పుడే భుజింప వచ్చును మల్దికార్డునుని కొలిచిన వెంటనే ఫలము లభించును.

నన్నెచోడ కవితా వైభవము లి ఏదైన ఒక పని గావించి దాని ఫలితము కౌరకు దీరకాలము వేచి యుండుటకు తాడిడి పండు తిన్న[కియ అనునది జాతీయముగా పరిణమించినది దీనిని నన్నె చోడు డే తొలుతవాడినాడు. ఆవెనుక తక్కిన కవులను సరించిరిం “తాదిదిపండు తిన్న[కియ తద్ధయు కాలముగోరు = చుండంగాం (కేయారవావా చర్విత - కిటికి.) ముత్తాటిపండు తినుట _- అనగా - మూడు తాటిచెట్టునాటి పండ్లు తినుట చాలాకాలము జీవించుట. ఆను నర్ధమున _.పయుక్తము-తొంబదేండ్హ వయస్సు గి. భర్తతో గూడ ముత్తాటి పండు దినియె. యెత్తెమున్మన్మ గుజ్జుల నెందరేని. పాండురంగ మాహాత్మ్యము అ(ఉ-2థ్రి చం, పరగ సువర్డ ఐంధ మృదుభావము గల్గియు లోనంజూడంగా బొరపగు చిత్తరూపమును టోలె నసత్కవి కావ్యమిమ్మహిన్‌ బరుగు సువర్ణ బంధమృదు భావ విశేషములోన వెల్పలన్‌ సరియగు రత్నపుతికయు సత్కవి కావ్యము నాక్కరూపమై (1-88 మంచి వర్ణములు (రంగలు) గలిగి మనోహరమైనను అసత్క-వి (కవి కాని వాడు) కావ్యము చిత పటము నందలి చిత్తరువువతె, వెలుపలి భాగము మా[తమే ఆకర్షణీయమై యుండును, గానిసత్కవిర చించిన కావ్యమట్లాగాక రమణీయమైన వర్దములచే _ బంగారుచే పొదుగ బడిన రత్నప్ముతిక వలె వెలు పల లోపల నౌకేరీతిగా ఆకర్షణీయ మగును-ఇచట వర్జళబ్దమున శేష గఅదు చ్మితపట చిత్తరువుబాహ్యమగు నే్మేకానందము మాాతమే గలిగించును. “రత్న పుతిక బాహ్యమగు న్నేశానందముగానేగాక == ఆంత రంగీకమైన మానసికానందము గలిగించును _ ఈ పద్యమున కావ్యశిల్పము నిరూపితమైనది. వ్మిగహము నిర్మించుటకు శిల మెట్లావళ్యక మో కావ్యమును నిర్మించుటకు రిల్చమావళ్యకము -- కర్మయొక్క కళశిల్పము-- “శిల్పం కర్మకళాదికమ్‌” “స్టిర్యతే అభ్యస్యత ఇతి శిల్చం -- శీల ఉపధారణే _ ఉపధారణ మభ్యాసః అభ్యసింపఐడునది - వాత్స్యాయనుడు చెప్పిన సృత్త

శ్ర నన్నె చోడ కవితా వై భవము గీతాది చతుస్టస్టి (64)కావ్య (క్రియలును -- ఆలింగనాది చతు వ్యా భ్యంతర క్రియలు కళలన ఐడును అట్టికళలును స్యర్జకారాది క్రియలు శిల్పమన ఐడును (ఆమర కోళము) చతుష్టస్టి కళలు - బాహ్యములు = ఆభ్యంతరములు అని రెండు విధములు అందు కవితా కళ బాహ్మమునకు సంబంధించినది. ఆది శిల్పము మూలముననే వ్యక్తమగును. ళత్నపుత్రికా నిర్మాణము స్వర్ణకార [కియ. అది శిల్పకళ కావుననే నన్నె చోడకవి కావ్యమునకు రత్నప్ముతికా సామ్యము నిరూపించినాడు. శిల్ప్చశళబ్దము వాడకయే తాను కావ్యశీల్పమున నైపుణ్యము గలవాడని పె పద్యమున ధ్వనింప జేసినాడు, నిన్నెచోడకవి ననుసరించి యే తిక్కన తన ఉత్తర రామాయణమున (పస్తావించినాడు. “= అమలోదాత్తమనీషమైను భయ కావ్య (పొడి పాటించు శిల్పమ్లునం బారగుండన్‌ గలావిదుఃడ ” _ (నిర్వ. 1-9) తిక్కన యిందు కిల్చ- శబ్దిముతోపాటు “కళా” శొబ్దమ్స వాడుటచే కళా కెల్పములక్తు గల అవి నా భావ సంబంధ మిందు సూచితము వీనిత్తో మనీవ (పౌడి అనులెండు విశేషము లిందుగలవు. మనీష యనగా క్రవిరచనా శకి (ప్రతిభ = [ప్రాథి అనగా రసమయత్వ సిద్ధిగలుగజేయ నైపుణ్యము న శెండును గూడినగాని కావ్యశిల్బమున పారగత్వము సంఘటిల్లదని త్రిక నిరోపణ-- ై అ ఫ్రాన్‌ / మంచన శేయూరబావు చర్మితమున శిల్చ” (ప్రసక్తి యన్నది. స్థాయి రపము శ సంగారం బై యలవడ(గథలు నీతు లైెయెడనెడరా గేయూర బాహు చరితను సేయుము నీవాం్యధ కావ్యశిల్పము మెజయన్‌ ౬ క, చతురోక్తుల ముత పదబవా గతుల నలంకార భావకాంతి రసారో

నన్నెచోడ కవితావ్తైె భవము ల్‌ న్నతి(గృతీ నతిరసికులు వర నతిగతి నెజి;గెంప వలదె సౌభాగ్యమునన్‌ (1-8) నేర్పుగల మాటల చేతను పొగడ దగన నడకచేతను, అలంకారములు ధరించి, రన భావములజే మనస్సును- చూఆగొనెడిసతి- భార్యవలెకృతి. రసికుల నలరించును-ఇందు ఉక్తులు పలుకులు వదగతి, పద్యముల గమనము. అలం కారములు నగలు భావము "కాంతి రసము అర్థము అనునవి కృతికి సతికి సమానములే-సతి మూలమున నెట్టి రసానరదము గలుగునో కృతిమూలమున నట్టి రసానందము గలుగును గావున కృతి నతిగా నిరూపితమైనది. తెలుగు కావ్య సంప్రదాయమున -=- నొక నూతన మార్గము (దౌక్కెన తాలి కవి నన్నెచోడుడే- కావ్యము సరస్వతి స్వరూపము - కవి సృష్టికర్త కావున _- బహ్మ స్వరూ పుడు - ళద్ధార్థముల సమ్యేశనమే కావ్యము -1పవ్మా శబ్దము _ సరస్వతి అర్ధము 4 ఈ రెండు ఆవినాఖావ సంబంధములు అభ్రే-క వి_కృతియు నవినాఫోవ సంబంధము గలవి, మై వివేచన ననుసరించిన నన్నెచోడ కవి కృతిని సతితో పోల్చినాడు నతివలె కృతియు స్త్రీ లింగము. ఈ సందర్భముననే కవి _ దీనిని యిటు సమర్థించినాడు. “అనుర క్తయైన, భాషాంగన దక్కనేలిన మహత్ర్త్వము 'లోకమునం (ఐసిద్ధిగా (1-48) మును నిర్మించెదను"-- భ్రాషాంగన యనగా సరస్వతి = కృతి సతి యను సంప్రదాయము ననుసరించియే- పిల్చల-యజ్జిపీన వీరన.. జెమినీ భారత రచనా సందర్భమున ముం *వాణినారాణీ” అని రాజసథలో (పక టించినట్టు “'మనమూహింప వచ్చును,

6 నన్నెచోడ కవితా వైభవము. నన్నెచోడ కవి ననుసరించి (పొఢకవి మలన' _ తన రుక్మాంగద చరిత మున-కావ్యమును వరసతితో గాకుండ వారసతి =వేళ్యతో నిట్టు పోల్చినాడు. కా: సౌరభ్యంబును బంధచాతురి తగన్‌ శయ్యాచమత్కారళ్ళుం . గారంబ్యున్‌ వివిధార్థముల్‌ సంస సాంగత్యంబు నానాకళా . పారీణత్వము మంజువాగ్విభమున్‌ పాంచాల, రీతిన్‌ దగన్‌ వారస్త్రీయును బోలె నొప్పవలదా వర్టింపంగావ్యం విలన్‌ (1-24) వారసతి వలన గలుగునది ఐహికానందము-- వరసతి వలన గలుగునది ఆముష్మికానందము- ,.. కావ్యము కాంతా సమ్మితము = అని అలంకారిక సూక్తి నన్నెచోడ కవి దృష్టిలో కావ్యాంగన = ఇహపర .సాధకము కులాంగన ఇహపర" సాధ కము “=ఆహరహ రైధమాన శభమన్వయ వృద్ధికి సాధు బద్ధికిన్‌ విహితము (పేమ భావనకు వ్మిశుత కీర్తికి మన్కి పట్టునె ఇహపర సాధకంబగు కులేందుములీ సుఖమెంత వానికిన్‌ బహుతర పూర్వ పుణ్యపరి పౌకమునన్‌ ఫలియించు నెంచగన్‌” “(సత్యభామా సాంత్వనము) మః పహృదయాహ్ల్హాదముతోడ+ బాయక సదా నైక్కపకారంబులన్‌ మదనాస క్తి ౯ బెనంగుచున్న విలసన్మత్తే భవి[కీడితం బది దాశాయణి సూచి కౌతుకరతై కా లీన భావాఖిలా షదృగత్యుజ్జ్వల డీధితుల్‌ నెజపెనీ కానాన నాబ్దింబుపైన్‌ (1-100. పార్వతీ పరమేశ్వరులు గజవనమున_ విహరించు చుండిరి. ఆ సమయ మున _ అచ్చట గజ [క్రీడను పార్వతి చూచినది. అట్టు చూచినపుడామెకు.గజ రూపములతో ,క్రీడింపవలెనను సంకల్పము కలిగి తన యభిలాషను తన చూపు లచ్చే 'శివునికి నక్త షరచినది. ఈ పద్యమున నొక విశేషము గలదు. అది ము[దాలంకారము, ము[దాలంకారమనగా, వృత్త ముపేరు, కథా సందర్భము ననుసరించి, పద్యము నందిముడ్చుట - వై పద్యము మత్తేభ. విక్రీడితము. మత్తేభవి, ్రీడి

నన్నెచోడ కవితా వైభవము 7 తము అను నీ వృత్తముపేరు. చక్కగా _ మత్తేభములు [క్రీడించు పట్టున ఉప యు క్తమైనది, ఈ ము [ద్రాలంకారమును కావ్యమున (ప్రవేళ పెట్టిన మొదటికవి నన్నె చోడుడే _ ఇందీయలంకారము 5 పట్టుల కలదు.

1. వనవర్జనలో మత్తకోకిల వర్ణన - మత్తక్రోకిల వృత్తము. 4--108 £, వటురూప శివునకు స్వాగతము _- స్వాగత వృత్తము. "ర్‌ 8 మానిని - పార్వతి వర్ణ్షన _ మానినీ వృత్తము. 7-9 త, కౌంచ పక్షుల గమనము _ _ ,(కౌంచపద వృత్తము. 10-80 శీ. మంగళ మవో థ్రీ చెప్పట _ మంగళ మవిశ్రీ వృత్తిము. 12 - 280 తిక్కనాది కవులేగాక, [ప్రబంధ కవులు కొందలు నన్నెచోడు ననుస రించి ఈ ముదాలంకోర సం[ప్రదాయమును పాటించిరి, ఉదా. ఉత్పలము - “"ఉత్పలగంధి నిన్నుడుగు మొడ్డను బంపుము.

(భార. విరా, 2లికి) నంది, మల్లయ ఘంట, సింగయ కవల వరాహ పుాణమున _ నీ ము దాలంకొ రము గలదు _ తరువాత కొందరు కవులును నీ సం్యపదాయము ననుసవరించిరి వినర ఖీతిచే ఉదాహనణల నీయలేదు.

కథా సందర్భము ననుసరించి వై పద్యమున నింకొక విశేషమున్నది. వృ తములో నున్న ముల్తేభ వికీడితము వాస్త వముగా జరిగినది. ఇది గజాన నోత్పత్తికి కారణమైనది. పార్వతి ఇంగితమెలిగి శివుడు గజరూసము దాల్చి

క్రరియెనాడు = పార్వతి కరేణువు - ఆడగి యృేకుగ రూపము దాల్చినదిం

వారిరువురి సంగమము వలన -- గజముఖము మానవాకారము గల గణపతి జన్కించేను-

కుమార సంభవ కావ్యము - గణపతి జననము తోడనే (ప్రారంభమగు

జే

చున్నది ఇందునొక సం్యపదాయమిమిడి యున్నది.

ఈ నాడు మనమ్మేవతము చేసినను, ఏ కార్యము తలపెట్టినను [ప్రారంభ మన గజపతి పూజ చేసెదము. అట్లే కుమార సంభవ కావ్య [ప్రారంభమున _ గణపతి పూజకు బదులుగా = గణపతి జన్మ కథావృత్తాంత మన్నది,

8 నన్నెచోడ కవిళా/వైభవము క వనధి గల నగములన్నియు ననిమిష పతిమీ(ద నడవనని యెగ సెనొకో యన నాకాశము దాశలంగం దనరంగ నత్యున్న తోర్మి తతి విలసిల్లెన్‌ - ఇది సము[ద్ర వర్జన లోనిది, సము[దమున కెరటములు గుంపులు గుంపులుగా అకాళమంత యెత్తున పెరిగి దానిని దాకుచున్నవి _ భూమిమీద నున్న నము[దమున కెరటములు సాధారణముగ కొంచెమేత్తుగా మాతమే కనబడును. ఆ-ెరటముల యొన్నత్యమును కచియిట్లు చమత్కరించి మొదట నగ ములకు - కొండలకు _ టెక్కలుండెడివి. ఆ జెక్కుల మూలమున అవి యెగిరి లోకమునకు వోని గావించుచుండెడివి. అప్పుడు దేనతలు (ప్రార్థింపగా ఇంద్రుడు తన వ్యజాయుధము చేత - ఆకౌండల తెక్కలను ఖండించినాడు అప్పుడు కొన్ని కొండలు _ ఇంద్రుని బారినుండి తప్పించు కొనుటకు - సముదములో దాగినవి. ఈ సము దమున నురుగులాకాశమున కంటుచున్నవనగా = ఆ సముద ములో దాగిన కొండలు _ “ఇదిగో మా మీద నీవు దంగెత్తి వచ్చినావు ఇప్పుడు నీవై మేము దండెత్తు చున్నాము చూచుకొమ్మని వచ్చుచున్నట్లున్న వి. అనిమిష పతి (ఇంద్రుడు) స్వర్ణలోళకమున నుండును గావున నిడి యెం తయు చక్కగా నున్నది. ఇం[దునికి- వెజదిమెైనాక పర్వతము సము[దములో దాగుకొని హనుమం ఈశుడు సమ్ముదము లంఘించునపుడు కొంచెముసేపు ఆతనికి ఆశయ స్థానమైన యుదంతము రామాయణమున గలదు. క. శానటీ పశుపతి నుఅక వి తానమహారంభుడైన దకుండనున జ్ఞానికి మును కొని వచ్చువి మానంబన నమరసతి విమానము వచ్చెన్‌. (2-18) శివుని లెక్క సేయక ధిక్కరించి దక్సుడొక యజ్ఞము తలపెబ్టైను = ఆఅఆందజు దేవతలు వచ్చిరి _ శివుని పిలువలేదు -అందు వలన ఆ యజ్ఞము పూర్తికాలేదు సరేగదా దత్సునకు “భావు తప్పి కన్ను లొట్టయినది” అన్నంత పని జరిగినది దమ్షుని తలతెగవలసీనదే గాని తప్పినది.

విన్నెచోడ కవితా వైభవము బి దానిని కవి చమత్కారముగా నిట్టుచెప్పినాడు. తన భర్తని పిలువ లేదని సతీదేవి దక్షునికి బుద్ది చెప్పుటకు విమానము మీద వచ్చినది. విమాన శబ్దిమునకు; _శెవుల పరి భాషలో వేరొక యర్ధమున్నది. శైవులలో మృతులై నప్పుడు = శవమును ఇతఠులవలె పాడెపై కట్టి స్మళానమునకు తీసికొని వెళ్ళరు = శవమును కూర్చుండబెట్టి _- ఒక విమానము కట్టి ఆ విమానముతో తీసికొని వెళ్ళెదరు. దీనినే నన్నెఛచోడ కవి యిచట చమ త్కరించినది, "పితృవనంబునదాక పతి విమానమే వెంట గై సేసి కొలనాడ గదలు భంగి: ఆని (ఫ్రీనాళుడు కాశీఖండమున దీనిని సూచించినాడు- (శా౭6) పితృవన మనగా ళ్మళానముం శై వులు విమానముననే కైలాసమున కేగెదరు. క. 'హరళీలాస్తవ రచనా స్థిర నిరుపమ కీర్తి తనదు దేవూము తోడన్‌ సురుచిర విమానమున నీ పురమున కుదృటుడు (ప్రీతింటోవండె రుదా (వ తత్త్వసారము క10 ప్ర) వైపద్యమున విమాన శబ్దము శ్లేషింప బడినది విమానము _ అవమానము విమానము _ఆకాళమున (పయాణము చేయునది. గి. తల్లిదండ్రుల బూజించి తగ వెజింగి మన్నపొడవైననే ఆత్త మామలనియః (బియమెజుంగు డందిచ్చిన బిడ్డమనకు౯ వాసెనని యండుడింక నాపలుకు లేల? (ఓటి శివునికి మామయైన దక్యప్రజాపతికి కళ్యపుడు, చండ్రుడు, యముడు అను మజీ ముగ్రరు అల్లుక్టున్నారు. ఒకనాడు దక్షుడు, వారిని చూచుటకు వెళ్ళీ నాడు, తక్కిన ముగ్గురల్డుక్లు మామగారినెంతో గౌరవించి నంపీనారు. కాని శివుడు మ్మాతమట్టు చేయలేదు. తన మామగారెదురుగా వచ్చుచున్నను, తాను లేవక, ఆయనను అగౌరవ పరచెను, దక్షుడు వెంటనే తిరిగి ఇంటికివచ్చి భార్యతో

10 నన్నెచోడ కవిళా వైభవము శివుడు తన్నెంత మ్మాతము లత్యము చేయలేదని - కోపముతో చెప్పెను ఆహ్పు డానె వెరితిగానన్నదిం “లోకములో తల్లి దం[డ్రీ ఉన్నవారికి, ఆత్త మామా అనే సంగతి తెలు సునుగాని తక్కిన వారికి తెలియదు. మన బిడ్డను మనము- తల్లి తం డీలేని శివునికి 'ెండ్లి చేసినాము - అట్టివాడు మిమ్మలిని = లెక్కచేయ లేదంటే - అతని తప్పేమీ లేదు -అట్టివానికి పిల్చినివ్వడము మనదేతస్పు. కాబట్టి మన పిల్లికీ మనకూ సంబంధము తెగిపోయిందని అనుకొండి” ఇది ఆచ్చంా, తెలుగు ఇల్లాలు.మాటలాడిన మాటలు- ఆ. ఆధిపు జెట్ట లాడెనని దముంగని సతి కడరు కోపవహ్ని నొడలు గాలె వగవ నట్ట నెట్టివారికి! (బియునిరా కరుల౪/గాంచి యొడలు గాలకున్నె? ॥ దత్తుడు అల్లుడైన శివునిపై కోపము. చేత ఒక మహాయజ్జము తలపెట్టి, దేవతలనందఅను బిలిచి, ఈశ్వరుని పిలువలేదు _ అది సతీదేవికి తెలిసి శివుని ఎందుకు పిలువలేదో కెన గొందును అని తండి యింటికి వచ్చినది, యజ్ఞానికి వచ్చిన దేవతలందణు ఆమెకు నమస్కరించి - గౌరవించివారు. అయితే దవుడు మ్మాతము, ఇట్టి యజ్జములోసికి వచ్చుటకు ఎముకలు, కపాలము, రుదాషమలు విభూతి మొదలై న వేద విరుద్ధ వస్తువులు ధలించిన సీ భర్త వచ్చుటకు వీలు లేదు” అని శివుస్‌ తూలనాడెను అతని రాకను నిరాకరించెను. సతీదేవి తన భర్తను నిందించినందుకు తం[డిమై, మిక్కిలి కోపముతో తన శరిరమునుంచి ఆగ్ని పుట్టించుకొని, శరీరము నంతయు, ఆ అగ్నిలో దగ్ధము చేసినది, ఆమె ఒడలు, మండు చున్నపుడు కవి యిట్లు జాతీయముగా మని నిరాకరించిన ఒడలు మండిపోదా? అని వ్యాఖ్యానించినాడు. ఒడలు మండిపోవడమన్న జాతీయము ఈ నాడు మనకున్నది. “వాడిని చూస్తే నాకు ఒక్టమండి పోతుంది” గి సలలితంబగు శశకాంత శిలలరుచులు నింద్రనీలోత్పల ద్యుతు లెనసి వెడల పశు లెల్ల సికాసీత పక్షయుగళ సహితమై చూడనొప్పు మాసముల వోలె (0-11)

నన్నెచోడ కవితా వైఛభవను శ ఇది పిమవన్నగ వర్ణన యందలి పద్యము, కాళిదాసు కుమార సంభవ [ప్రారంభమున హపిమవ౭ంతమును వర్టించినాడు, నన్నెవోడ కవి అందలి భాగముల నొక్కటి మ్మాతమే _గహించి, తక్కిన భావ ములన్నిటిని న్వతం్యత్రములుగా నంతరించినాడు. అందు పె పద్య్మమొకటి బఐవు మనోహరమైన భావనగలది. హిమవత్పర్వతమున జక్కవక్క- ళెల్పిని చంటికాంత ళలలు గలవు, మజి యొక [వక్క నల్లని ఇం[దనీల శిలలుగలవు, ఆ మధ్య (ప్రాంతమున, పత అగరు చున్నప్పుడు ఆ పక్షుల రెండు తెక్కల పైన, ఒకవైపు తెల్పని చంద్ర కాంతముల కాంతి పడి మటింత తెలుపుకాగా, మటియొక (ప్రక్క జెక్కవై చళ్లని ఇం దసీలముల కాంతిపడీ వానిని నజ్దగా- చేయుచున్నవి. అప్పుడా పషు లకు, ఒక అక్కుతెలుపు; మతీయొక జెక్క నలుపు అయినది. ఈ విషయము, "న్సిద్రాసిత పకషయుగళ సహితము” అని చెప్పబడినది. అవి మాసములవభె నున్నచి, అని కూడ కలడు. మానమునకు శక్ట పక్షము, బహుళ పవము అని రెండు ఫక్షములు, శుక్టపవము, వెన్నెల తెలుపు ఇహుళ పడము చీకటి నలుపు ఆ పకులాకాశమున మాసములు పోతె ఎగిరిపోపు చున్నవని ఉపమింప బడినది, ఈ ఉపమానముకు [ప్రమాణము "పక్షము అనగా మాసభాగమ ననేగాక పక్సిటిక గ్రాంను "అర్థము కలదుం మనకు కాలగమనములో పదములెగిరి పోవునట్టుగా మాసము ల్ల ఎగిరిపోవు చున్నట్లు కనుపట్టట సహజము, ఇట్టు పక్షులతో మానముల కుపమానమున చమత్కారమేగాక చార్థకత థాసించుచున్నడి. కళ. గిరిసుత తొలుపలుకుల ను న్వరమొదవంగ “నోం నమశ్శివాయ సడాన్మ ద్వరదాయ నమళ్ళ్శంకర శరమవిదేవ” నీవ శరణనం జొచ్చెన్‌. (8.89) పార్వతిదేవి మాటలు నేర్చునపుడే "ఓం నమశ్శివాయ” అను మంత్రము వపఠించినదట, అనగా అవరావ్యాస కాలమునండే మరం్యతవదనము గావించినదని లాత్చర్యము=

[8 నన్నేచోడ కవితా వైభవము ఈ సందర్భమున కాళశదాసు మూలమున, = పపేదిరే పాక్తన జన్మ విద్యాః” (1-81) అని కలదు, పూర్వజన్మ సంస్క్తా రముచేత పార్వతికి అన్ని విద్యలు తమంతట తామే ఆలవడినవని భావము. కాని నన్నెచోడ కవి యిచట, నేటికిని వాడుకలో నున్న అవరాభ్యాస విధానము తెలిపినాడు, అక్షరాభ్యాసము. చేసినప్పుడు, మొదట “ఓం నమ శివాయ” అని షిల్లలచేత (వాయింతుము. నన్నాచోడని కాలమున (22 వళతాబ్టి) ఆడసఫిల్లలకు మగషిల్బలవలెనే అక్షరాభ్యాసము చేయచుండెడి వారని తెలియ చున్నదిః జయ రమాకన్యక చదువు పలక అని పొరిజాతపహరణము (1-26%)న గలదు. “కం నమశ్శివాయ” అన్నదే “ఓనమాలు”గా వాడుక లోనికి వచ్చినది. “స్సీష్తా నన్నయ్యవార లోనామాలు దిద్దుకొమ్మనినచో కడుపు నొప్పనుచు నేడ్చి, (హంస,ళి-14ఉ1) "ఓం నమశ్శివాయ” మంత్రములో అనరాభ్యాసములు ఆరు, పిల్లల మజ్జిపిన వీరన ఇట్టు తెలిపినాడు. ణి గీ. అహహః అభ్యాస వేళ బాల్యంబునందు గ్రాసి చదివిన యారక్షరములచేత వశ్యముగ(,జేయవచ్చు థానజ విరోధి ఏల యెల్వుగర ఈమర్శ్మ మితర జనులుం (శృం కా. టక క. స్తారము .లాశ్రిత భాషా సారము లాసకలవస్తు సంపూర్జాలం కారంబణుళు థ్రీవర్ణా కారంబులు చెవులు సుకవి కావ్యమునోలెన్‌ (267) ఇది పార్వతి చెవుల వర్ణన. ఆమె చెవులు “శ్రీ” అను వర్ణములేక ఆవరములవలే నున్న వీ, కాళిదాస మూలమున నీ వర్ణనలేదు. నన్నెచోడ కవి'యిచట తెలుగు లిపీ సంప్ర దాయమును తెలుపుట కిట్లు వర్ణించినాడు (పస్తుకము మనము “శ్రీ” అనురితిగ్లా [వాయుదుము. కాని పూర్వకాలమున సీ యకష్షరమూ తశ” అను రితిగా వ్రాసేడివారు, శాసనములందు_ దీనిని చూడనచ్చును. ఇది సరిగా చెవి అకారముననే యుండును.

నన్నెచోడ కవితా వైభవము 18

తెలుగున శ్రీ కారము బొల ప్రాధాన్యత వహించినది. వేదమునకు ఓం కొరమువలె తెలుగు కావ్యమునకు శ్రీ ప్రారంభము. ఫ్రీ తో మొదలుక్సాని కావ్యము పూర్వుకాలమున లేనే లేదు. అధునిక యుగములో న్వైన పద్య కావ్య ములు శ్రీ తోనే _ప్రారంభించినవి లేకపోలేదు.

పూర్వము కావ్యము (శ్రీ తో మొదలుపెట్టి మంగళ మవి్రీ వృత్త ముత్తో ముగింబెడి వారు మంగళ మహాథ్రీ వృత్తములో, శ్రీకారము చివరది ఈ సంహో దాయము వలననే, నన్నెచోడకవి చెవులు సుకవి కావ్యము వలె నున్నవి, అని (వాసినాడు, నన్నెచోడని తరువాత కవులందయిను, చెవులను ్రీ కారముతో పోల్చిరే గాని, కావ్యము వలె న్నన్నది యని వర్ణింప లేదు.

-ఇది యాతని కర్ణ వర్ణనా ప్రత్యేకత ద్పెలుపు చున్నది. చెవులు ్రీకార ములుగాన ్రీ.తో (ప్రారంభించి, మంగళ నువోశ్రీతో ముగించట యనగా, కావ్య మును మన మాద్యుంతము వినవలెను ఆని యర్థము, దం అంధీ స్తనాపహాసులు

సంధృతమధు పొజ్జముకుళసదృశము అతినీ

రంధములుు కుచము లఖభిలపు

రం ధీ జనతిలక మచల రాజాత్యజకునీ (టి హార్వతీదేవి పయోధర వర్జన.

ఆమెకుచములు, తుమ్మెదలు నిలిచి యన్న పద్మ ముకుళమును బోలి, మధ్య నేమ్మాతము నెడమలేక ఆంధధ్రీస్తములను నపహసించు చున్నవి

“అన్యోన్యము త్సీడయ దుత్పలాష్యాః

స్రనద్వయం పొండు తథా (వవృద్ధమ్‌

మధ్యేయథాళ్యామ ముఖన్య తస్య

మృణాల స్మూతాంకర మ ప్యలభ్యమ్‌ (140)

“*ఆమెస్తనములు నొకటి నొకటి ఒరసీ కొనుచు, వానిమధ్య నమృుణాల సూ[తము"(త్రామర తూడులోనుండుఅఆతిసన్నములగు నరము) దూర్చుట క్రై నను సందు లేకుండ నున్నవి. అని పైళ్లోక భావము.

“ఆంధధ్రీ స్తశాపవాసులు” అన్న విశేషణము అచ్చముగా దేశీయమైన వర్ణన ఆం్మధ శ్రీ స్వదూపమునకు యావద్భారత వర్షమున - నిండ యళ

స్సుకు సంపాదించిన ఆంధ వనితాపయోధర (పత్యేక వి?ష్టత- చక్కగా పైన విళదమైనది,

కేడీ నన్నెచోడ కవితా వైభవము ఆంధధ్రీస్తన స్త్రవనీయ మనోహరత, అజంతా శిల్చ కళాఖండములలో ఐహు (ప్రాచీనకాల మునుండి _పత్యశతమగు చున్నది ఇక శిల్పముల యందేగాక కవుల సూక్తుల యందును నివి వర్ణితములు. రాజ శేఖర కవి (1కి శ.920) చాటువు కర్ణాటీ, దళశనాంకిత మహా రాష్ట్ర కటాషుహతః పౌఢాంగధ్రీస్తన పీడిత [ప్రణయినీ [భూభంగ వ్మికాసిత! లాటీ బాహు వివేష్టితశ్చు మలయన్త్రీ తర్జనీ తర్జీతః సోయం సంపతి రాజశేఖర కవిర్వారాణసీం వాంఛతి” నేను కర్ణాట కామినుల దంతక్షతములను (పెదవి కొ లుకులు) దక్కించు కొన్నాను. నవ్వుచున్న మవిో రాష్ట్ర నారీరత్నముల (వేగంటిచూపులచే హతుడ నైనాను. [ప్రాఢములైన ఆంధ్రీ పురం్మధుల వషోజముల కౌగిలి ననుభవించి నాను. వారి కను బొమ్మల విలాసమునకు ముగ్ధడనై నాను లాటీ దేశపు లావణ్య వతుల బాహు పొళములబే బంధితుడనైనాను. మలయ మగువల చేతి బొటన వేలి మాటలకు మన్నికైనాను ఇట్లు నానా దే న్తీ సొఖ్యముల ననుభవించి, పవ్శితమైన వారాణసీ (కాశి) క్షేత్రమును కోరుచున్నాను. “ఆని రాజశేఖరుడు తెలిపి, కుచ నొభాగ్యమునకు (ప్రత్యేకముగా తెలుగు పడతుల కోపట్టము కట్టినాడు నేటి వ్యవవారము ననసరించి చెప్పవలసి వచ్చినచో కుచసొభాగ్యము, ఆంధధ్రకాంతల కాపీరైటు హక్కు. కన్నడదేశమున ఆదికవి యని (ప్రసిద్దికెక్కన పంప మహాకవీ పంపభారతమున నిట్టుగలదు. క, కేరళ విటీ కటీిసూ (గారుణమజీ, మలయ యువతి దర్ప్చణమాంధదీ నీరంధ బంధుర స్తన హారముదా రం సరన్వతీమణివారం, (1-26) నన్నెచోడ కవి దీకంద వద్యమే, సీరం శబ్దము రెండింటను సమానమే సీ, మొనలావులించి వాసన నల్లంబసిగొని లే(దేంటిగము లెంగు లింపకుండ ఎడసూఆ గొనివేచి నుడియ తెమ్మెరలచే. పొడము పుప్పొడి ప్రాల్రివోవకుండ

నన్నెచోడ కవితా వైభవము శల దరణికూటమున మేయురవి పద్మినిమన మొల తెంచుమధు మదమొలుక కుండ మేల్కని గోమిని మెలంగిమై మురిసిన! బొదిగొన్న యకరువు సెదర కుండ తీ. తెలిసి జక్కవ లౌండొంట కలయ దారు కలకలంబున టేకులు గదలకుండ మున్నకొని వచ్చి గణికా సమూపాతోడ గిరిజ! బూజీంచె. బసిడి తామర లవరదు (8-180) ఇందు పార్వతి వేకువజామున శివుని పూజించుట వర్దితము. వేకువ (ప్రకృతి కంటె విశదముగా నిందు. శతైవసంప్రదాయిక మగు షట్కాల శవ పూజ శివపూజాపువ్చ (ప్రత్యేక విశిష్టత వివరింప బడినది. వేకువ జూామనగా ఆరుణోదయము, ఇ౩ైవునకు, షట్కాల శివపూజ నియతము, ఆరుణోదయ తపనోదయ సంగమ మధ్యాహ్న, సాయంకాల అర్థనిళలు షట్కాాలములు ఇచ్చట అరుణోదయ మున చేయు శివవూజ వర్జితము. పార్వతి ఆరుణోదయమున, పసిడి తామరలతో శివుని పూజించెను. పసిడి తామరలనగా బంగారు తామరలు ఆకాశ గంగయందు జఐంగారు తామర లుండును. “*న్సీ పై చదలేటి బంగారు జలరుహంబుల తూండ్దు భోజనంబులు మాకు పువ్వుటోణి. (నైవ ఓలి) శివపూజ కుపయోగించు పువ్చము అరణోదయముననే కోసిపూజకు సిద్ధము చేయవలెను, తరువాత సూర్యోదయమైన అవి పనికిరావు ఈ సంపదా యము వై పద్యమున నిరూపితము. ఆ పూవులపై తుమ్మెదలు వాలరాదు, అవి పూటేకులను కాకిన, అవి యెంగిలి యగును పాల్కురికి సోమకాథుడు దీనిని గూర్చితెలిపినాడుం ద్వి తుమ్మెదల్‌ నెమ్మివాతులు దొల్చితొల్చి కమ్మని వేంగంపు గవియునో యనుచు విచ్చిషట్పదములు వెనగగోలి (గోలి ఆచ్చవాసన వెచిపుచ్చునో యనుచు, (పం పురా, 6కపుటం)

16 నన్నెచోడ కవితా వైభవము 2. వ పాదము, పూవులలో గాలిసొకి పుప్పొడిని నశింప జేసినవి నిషిద్ధములు సోమనాధున కీవిషయమున శుమ్మెదలే పుప్పొడిని నశింపజేసినట్లు చెప్పినాడు ద్వి. తొడరి భృంగములు పుప్పొడి రాల్ఫ రాల్బ+ గడివోయి రేకులు గందునో యనుచు $. వ పాదము సూర్యకిరణ (ప్రసారమునలన తామకనుండి మధుకరణములు (సవించును ఆవి నిషిద్ధములే. సోమనాధుడు సూర్యకిరణములుగాక తుమ్మెదలే వీనిని చేసినట్టు వర్ణించినాడు చ్వి. గడివోవ నజలానగా రేకు వెడలి యుడిదేనెవెన పర్యుషిళ-పుష్పములు *. ఏ పాదము, సూర్యకిరణ (పసారముచే పువృములలో అకరువు దుద్దు చెదరి అందున్న అత్ని పెకిలేచును ఈ పాదమున గోమిని యనగా లక్ష్మి. లష్మి తామర అకరువు దుద్దు నందుండుననుటకు. “భ క్రి ప్రహ్వుయదాతుం ముకుళపుట తటికోట ర కోడలీనాం లక్ష్మి మాక్ళష్ణు కామా ఇవ కమలవనో ద్ధాలనంకుర్వతేయే (సూర్యశతకము ఖిళ్టో) “*జకమ్సల వనమును పగులగొట్టి ముడుచు కొనియన్న శామరల కర్ణిక యందుండెడి లక్ష్మీని ఏ కిరణములు వైకివచ్చునట్టు చేయుచున్నవో, ఆ కిరణ ములు అని. తరువాతి పాదములతో అన్యయము- గీతము. జక్క్కవలు జంటగా ఎగురు చున పుడు వానిని కలకలఅము వలన జేకులు కదలిన పుష్పములు పనికిరావు సోమనాథుడు దీనిని భృంగ పక్షముగానే చెప్పినాడు “ద్వి పరిమక్షివృత భృంగ పకోపనిహతిం జిరిగిన జేకులు ఛిద్మ పుష్పములు” సోమనాథుడు సూర్యోదయమైన వెనుక, శుమ్మెదల (స్రభావము హెచ్చుగా నుండును గాన ఆట్టువర్డించినాడు కాని నన్నెచోడని వర్జన అచ్చ ముగా అరుజోదయమున నున్న పూవుల పరిస్థితి తెలిపి తన (ప్రకృతి పరిశీలన నిరూపించినాడు అకుణోదయముననే పార్వతి పూవులుకోసి పూజించినదని సౌరాంశము.

నన్నెచోడ కవితా వైభవము శ? శివపూజా పుష్టములపై తుమ్మెదలు (వాలరాదన్న విషయము, నాచన సోముడు తన యుత్తర హరివంళమున నిట్లు తెలిపినాడు. సీ పా. పూజార్జ నియమిత పున్న వాటికలందు, మధుకరంబుల(జోపు మమర్శ_టములు, (2-109) సోమునాథు డీ సందర్భమున నింకొక నియమము చెప్పినాడు పువ్వులు చెట్లనుండి రాలి [కిందపడినవి అసవ్మితములు ఆవియు పూజ కు నిషిద్ధములు. “అపవ్మితమైనవి యవియాదిగాగ నువహత పుష్టంబులోలి వర్షించి” నాచన సోముడు దీనిని తెలిపినాడు, పూవులు చెట్టునుండి(కిందికి రాల కుండ ఏనుగులు తమ తొండములతో చెట్టుకొమ్మలను పట్టుకొని నిలువు చున్నవి, సీ. పవన వేగ విశీర్ణ పాద పాాగంబుల మధుకరంబుల(జోపు మర్కటములు (2109) పై యదాహృళులనుబట్టి నాచన సోముని ఉత్తరవహరి వంళమింకను నెంత సూక్మముగా పరిశీలింప వలెనో తెలియ గలదు. ఉ. అతని ళరాసనమ్ము కనకాచల మిక్షుళరాసనమ్ము సీ కతనికి యమ్ముపాశపతమంటినం గందెడు పూవుటమ్మునీ కతండు పురాపహోరి విరవాతుర పొంథ జనాపహారి వీ వవనికి నీకు వహస్తీమళ కాంతర మెమ్మెయి నెన్ని చూచినన్‌ (19) శివునిపై దండెత్త టోవునపుడు రతీదేవి యన్నమాటలు కాళిదాసు మూల మున రతీమన్మథుల సంభాషణయే లేదు ఇందుడు ఎమేరేపింపగానే మన్మథు డాతనిపై దాడివెడలినాడు. ఈ సందర్భమున నన్నెచోడ కవి వారిరువురి నడుమ సంభాషణ [పవేళపెట్టి మూల కథ కెంతయో రామణీయకము సమ కూర్చినాడు. “ఫ్లిక్పు తశ్వురునికైకి యుద్ధమునకు బోవుచున్నావుగాని నీకు అతనికి వాస్తిమళ కాంతరము సుమా ఏనుగంత వాడతడు దోమ వంటివాడవునీవు, శివుని మహత్త్వముము నీ అల్పత్వము నీవు గమనింపలేదు అతడు మహత్తు

18 నన్నెచోడ కవితా వైభవము చికు మహత్తు: నీవు ఆణువులలో పరమాణువవ్వు నీకు అతనిని అంత వార యున్నది. ఆశని విల్దావంచుటకు వీలులేని మేరువైతే నీవిల్లు వట్టుకోగానే చిజిగి హ్యోయే చెజకు గడ అతని అస్త్రము అన్నింత్‌ని దహించే పాథుపత మైతే నీకు ఇంటికే కందిపోయే పూవుబాణము ఆతడు అజేయ్యులైన _ఓ౬పురాసురులను జయించిన సీవు ఆసహాయులై , దారిన పోయే బాటసారులను జయించెదవు ఇంతేకదా నీ శ క్తి. కాబట్టి నీకు ఆయనకు ఆబుమ్మాతము పోలికలేదు వియ్యా నికైనా సమానత్వ ముండవలెనన్న మాటమజచి పోయినావు స స్తిమళ కాంతరము తెలుగున ఒక జాతీయముగా పరిణమించినది దీనిని తొలుత వాడినవాడు నన్నెచోడుడే తరువాళ తిక్కినాచులు దీవిని వాడు కొన్నారు శిక్కన- “హస్తి మళ కాంతరము కలదరసి చూడ” భార కాంతి, ఈ 11౨ జక్ష్యన. *హ స్తిమళ కాంతకముగాదె యలవుక విమ” విక. ఈ,68 నంది బ్‌ హాస్తిమళ కాంతేరంబు సంళశయములేదు, వరా. 2=14&6 స్కీ కొని బాలురై నను తిని పిప్పి యుమిసెడి చెఆకు విల్చనినమ్మి చేతబట్టి- మెల౯తల తలవెం[డుకలం. బొంది కందెడం నలరు పువ్వులునమ్ము లనితలంచి తలిరాకు నైనకదల్పనోపని చ్దుంద పవనుండు నొక పెను పాప్తగాంగ నఐలలు సోపిన నాక్తాసగతి బాణు నంజకములు మూలబలము గాంగ గీ నెంత వేసవి మృట్టిన్న వెండగమరు నన్తు వనంతుండు తగునవోయుండు గాంగ కొకిపిల్ణల కోడునో పికములు బోటు మగలుగాను (గుపైం బోవదగునె మదన? (476) ఇవి రతి మాట్రలే = జొలుగువారిమి ఈళ్వరునిమై దుండెత్తుచున్నావు. అంతేగాన నీకుగల యర్ధపానా క్యూ న్న్వో చూచుకొన్నట్లులేదు.

నన్నెచోడ కవితా వై భవము శ్ర నీ విజ్ణు- చెణకువిల్తు.. వాలకులు సైతము కొని, తిని పిప్పి ఉమ్మివేసే టటు వంటివి.

నీబాణములు పువ్వులు -- ఆడవారు తలవెండు కలలో ముడుచుకొనగానే నలిగి పోయినవి.

నీపాపు -- గాది అది - చిన్న వేత చిగురునైనా కదల్పలేనిది.

చిమూలబలము=చిలుకలు అవి అబఐలలు "హుష్‌" అంటే అఆకొళానికి ఎగిరి పోయేవి.

నిసేనానాయకుగు వంసంతుడు తీకణముగా ఎండకాయగానే కంది, వాడి పోయేవాడు,

నీఐంట్లు కోకిలలు కాకిపిల్లలు కావు కొవు మంటే పారిపోయేవి.

ఇల్టీ వారి సవాయంతోనా, నీవి-ఆ మహోగ స్వరూపుడై న శవునివై యుద్దానికి వెళ్ళేది.

ఈ పద్యమున-చక్కని జుతీయ ధ్వనియున్నదచి మనము సాధారణ ముగా ఒక వస్తుచవుయొక్క_గాని- మనిషి యొక్నగాని |పయోజనాన్ని తెలిపే సంద రృముశఉపయక్త ముఠాని_వస్తువుగాని మనిషన్నిగాని గూర్చి చెప్పవలసివచ్చి నప్పుడు= |

“ళ్తిన్‌ అదీ ఒక వస్తువేనా వాడూ ఒక మనిషేనొ-అని అంటాము- వె పద్యమున-=

"ప్రజకు ఒక విల్దేనా.వనంతుడూ ఒక మనిషేనా అని ధ్వని.ఇబ్టే ఈక్కిన వానిని సమన్వమించుకావలెను, ం ఆ.వె. -ఆట దానన ఐలనైన నేనించుక *ో

చలిగి చూచు టకు భయమునదలరు

నుగు ను[గలోచనోద్భూత వహ్నికి

నెదిర్‌ నిలువ నీకు నెంతకొలంది - (శ-76)

నేను ఆడదానిని ఆనలను-ఐలిహీనురాలను -నిన్సహాయరాలినీ,అయినా చాకు కోపమువచ్చి నిన్ను త్మీవంగా చూచేసరికి.నువ్వు.పాపముః తళ్లికిందుల్తై ఛభయవడి కక్కిన పేనువలె-అయిపోళోవే-ఆలాంటి వాడివి.కోవమువిస్తే కూకటి వేళ్ళతో నాళనము చేసే ఉృాగన్మేతుకైన శివునివై దంజెత్తడానికి ఎలా సడ్డ పడ్డావు,

వి0 నన్నెచోడ కవితా వైభవము

ఆడదానిని నన్నే నువ్వు జయించలేక పోయినప్పుడు మగలకు మగడైన- మ హేశ్వరునిపై యుద్ధానికి వెళ్ళి అతని జయించడము-_ అసంభవము...అని చివర చెప్పినది.

అదిమ్‌ పట్టిన కరులైన చదియునట్టి

కదింది బలులగు మగలొత్తి కౌంగలింప

కుసుమ కోమలు లగు సళుల్‌ కొసరు చునికి

కనియు నెజు(గవె విపరీత కామళ క్షి = కీ_79

భర్త రతీదేవి చెప్పిన మాటలన్నీ మన్మథుడువిన్నాడు. ఆయో్యో ఈశ్వరు నిపై దండెత్త డానికి సిద్ధపడు తుశ్నాడే-ఏమై పోతాడోగదా_అని మనస్సులో తహతహలాడి పోతున్న రతీదేవి మనస్సును మన్మథుడు (గ్రహించి నట్లే లేదుఎకోముకులు-ఎదిరివారి మనస్త త్త్వ్వము (గహింపలేరు కదా అందును అసలు కాముడే-మన్మథుడే యిప్పుడు రతితో పైమాటలు చెప్పినాడు-అవి సహ జములే-_

బలవంతులైన మగవారు ఆదిమి పట్టినట్టయితే ఆన్నింటికన్నా బలమైన ఏనుగులుకూడా' ఆణగారి పోవలసినదే-అట్టి మగవారు కౌగలించు కొన్నప్పుడు అంటితే కందిపోయే పుష్పసుకుమారులై నటువంటి ఆడవారు-"ఇంకా గట్టిగాకాగ లించుకొండి-కౌగలించుకొండి కొసరి కొసరి ఆడుగుతూనే ఉంటాలే.ఆటి మగవారిళకి. సంగతి నీకు తెలిసికూడా ఇలాగ అనడము వింతగా నున్నదేఎ

ఇచట విపరీత కామళక్తి-అనుమాట సార్థకము ఆదిపరీతము._హద్ధు ఆటంకములు-అవధులు లేనిది-ఎట్టివారినైనా వళశసఅడు కొను సామర్థ్యముగలది (తిమూర్తుల కతీతుడైన శివునే మన్మథుడు చలింపజేసి తన కిని చూపుట తరువాత జరిగినది=

వై రతీదేవి సంభాషణ లో-సతీధర్మము నిరూపింప బడినది-భార్యు యెపుఎ డును-ప్రతిపాతమునే కోరును-ఆతని [శేయస్సునే యాకాంక్మించును-ఆదియే ఆమె జీవిత ధ్యేయము-రతీదేవి, మన్మథుడు తలకుమించిన పనికి పూనుకౌన్నా డనిగఆతనికి అపజయము తవృదని (గహించినది-అపళ కునములు కూడ ఆమెను బలవంతము చేసినవి-అతనిని శివునిపై దండెత్తవద్ధని ఈళ్వర మావిత్య్మ్మము వివరించి జోధించినది. కొని మన్యుథుడు వినలేదు. శివుని.కంటిమంటల కాహతి యెనాడు.

సిన్నెచోడ కవితా వై భవము లి! ఉ& ఆలసి తస్మితాస్య లలికామల కోమల చంచలాల సౌ

లోల విశాల సంస్ఫురిత లోచన దృష్టి రస ప్రవాహమం

దోలిన పర్వి వెల్లిగొని, యొక్కట (గక్కునముంచి మీదికిం

దేలణగ నెత్తీచుటై హరు€ 1దిష్పుల. బెట్టె మనోజు డుబ్బ/గాన్‌. (5-ళి4

శివునిపై మన్మథుడు బాణము వేసినాడు. ఆతడు పార్వతిపై దృక్షి నిలిపి

నాడు-అప్పుడు పార్వతి తన చూపులచే నెట్టు శివుని వళపజచుకొన్నది వర్ణించు నది పై సద్యము-

వనితల చూపులను వర్ణించిన కవులు గలరు, కాని ఇంత నిశితముగా, ఇంత ళాస్త్రీయముగా, ఇంత సరసముగా వర్జించిన కవులు లేరుం

పార్వతి చూపులకు - లభితములు - అమలములు-కోమలములు-చంచల ములు-అలసములు _ లోలములు -- విశాలములుస్సురితములు . అను.ఏనిమిది లతణములు చెప్పబడినవి అవి అందములైే తెల్టనివియె సుకువూరములై , చంచల ములై మందములై కదలికలు గలవై విశాలములై అనురాగమును స్పురింస జేయుచున్నది.. అంతేకాదు అవి ఒక (ప్రవాహముగా పరిఐమించినవి, ఆ దృష్టి (ప్రదావాము శివుని వె ఓక్‌ ప్రమౌరు వెల్లివలె వచ్చి అతనిని అందు ముంచి “పకి లేవనెత్తినది-శివునటు ఇటు (తిప్పిచ్యతిన్వుల బెట్టినడి-దానితో మన్మథు డ్రుబ్చిపోయినోడు_ అతనికి పట్టరాని సంతోషము గలిగినది.

పె శ్లోకమున వర్ణితమైన మాలతి మానవ నాయిక నన్నెచోడకవి వర్ణిం చిన నాయిక దివ్యనాయిక అందువలన నన్నె చోడకవి.మానవవరములై న కంటి నల్లగుడ్డు దట్టములగు కనుజెప్పలు వీనిని విరిచినాడు-ముగ్గత్వము_ స్నిగ్ధత్వము శెండును-_మానవతా గుణములే-కావున ఆ శెంటిని పరివారించి నాడు-చూపులలో తక్కిన లక్షణము లనుసరించినాడు.

“=వాలతి నా హృదయమూలము లేకుండ చేసినది” అను భానమును పూర్తిగొ విస్మరించినాడు నన్నెచోడుడు-హృదయముమ లోగొనుట మానసిన వ్యాపారము-అది అంతరంగికము-చూపులచే లోగొనుట-లేక నాయకుని వశము శేసికొనుట బాహ్యవ్యాపారము-

తొలుత దృక్సంగమము-చూపుల కలయిక-దృఢముగా కలిగినగాని-= వృాదయసంగమము_హనస్సంగ మగుట తటస్థింపదు-కనుక. గృక్పంగమ భావ ములకు మనస్పంగమ భావములకు ఖేదమున్నగి-

లవి నన్నెచోడ కవితా వైభవము నన్నెచోడకవి ఈభేదము నెజిగినవాడు గావుననే-యిచట--దృక్సంగమ భావ లక్షణములను [గ్రహించి వానిని కేవలము వేజ్వేణుగా గాక-వాని నన్నిం టిని సమ్మేళనము చేసి-ఒక వెళ్దువగా నిరూపించి.శివుని ముంచి యెత్తునట్టుచేసి ఆతడు పార్వతికి పూర్తిగా దేహముతో వశుడై నట్టు-మనకు [ప్రత్యక్షము బేసి నాడు-ఇది కవితా శిల్పమున కొక కమనీ యోదాహరణము. ప్రెపద్య మాలంకారళాస్త్రము ననుసరించి "అనుభావము” అన్న రసధ్వనికి లక్ష్య్యముం క, కారణమైన విభావము చేర సముత్పన్నమైన( జెలంగెడి దానం (వొారూఢ కటాఖదిక మార యనను భావమయ్యెనది యెట్టన్నన్‌. (2-78) (కావ్యాలంకార సంగ్రహము) ఉచ్దీపనాదివి భావములచే ఉదయించిన స్థితిని చూపులచేతా నాయిక మనో భావమును వ్యక్తముచేయట' అనుభావము-- ఇచట పార్వతి చూపులచేతనే శివునిపై తనకు గలిగిన అనురాగమును అనుభవ గోచరము చేసినది ఇందు మనస్సుకన్న చూపులకే [పాధాన్యము-అందువలన నన్నె చోడకవి విశేషణములన్నియు చూపులకే వినియాగించినాడు_ ఈ పచ్యము భవభూతి మాలతీమాధవమం.లోని శ్లోకము ననుసరించినది నార్లుకయగు మాలతి నాయకుడగు మాధవుని చూచు ఘట్టమున నున్నది-- ఆలసవళిత ముగ్గ స్నిగ్ధ నిష్ఫృందమందై రధిక వికసదంతర్విస్మయ స్మేరతోరైః . హృదయ మళశరణమ్మే పవ్మలా ఇ్యాః కటాతై రపహృత మప విద్దం పీఠమున్మూలితంచ గుజినుండి- మరలి; మరల" దానియందు - ప్రవర్షింటీనవియు ఆవా్యజి భావము గలిగి, స్నే హముతో, గుజినుండి యవ్వలికి దొలగనవియు, ఇటునటు కదలక_ అధికముగా విస్తరిల్లదున్న తన మనస్సులోనున్న విన్మయభావమును వికసించిన కోను(గుడ్డులు. కలవియు మిగుల దట్టములగు కనురెప్పలుగల (మాలతియొక్క) (క్రీగంటి చూపులచేత నా చిత్త ము-వహారింపబడినది కొట్టబడి

నన్నెచోడ కవితా వైభవము తికి నది మూలము లేనిదిగా చేయబడినది మై క్లోకమున అనుభావమునకు లత్యము లైన చూపులకు ఎనిమిది లక్షణములు గలవుం క గిరిసుత మైకామాగ్నియ వారుమై రోషాగ్ని యుందదంగజు మైను ద్దుర కాలాగ్నెియు రతిమై యురు శోకాగ్నె యును దగిలి యొక్కాట నెగసెన్‌, 5-52 పార్వతి సేవకు రాగానే అప్పుడే తపోయోగము వడి కన్నులు తెజచిన శివునికి పూలదండ నర్చించు నప్పుడు మన్మధుడదే సమయమని యాతనిపై తన బాణము పయోగించెను శివుని ృదయముచలించినది తన మది చఅనమునకు కారణ మేమని నలువై పులు చూచినాడు-ఒక పొదరింటిలో దాగుకొన్న మన్మ థుడు--అఆగుపడినాడు తత్‌క్షణమే తన మూడవకన్ను తెంజచినాడు- ఏమున్నది? మన్మథుడు దగ్గ్దమగుచున్న మంటలు పైకిలేచినవిం శివునకు మూడవకన్ను కూడా కలదు. అది అగ్నిన్మేశతము తక్కిన కెండ్లు చల్లదనము వర్షించిన మూడవది కాళ్చివేయను. అ న్నేతాగ్బి. 'స్వాలావికు ముగా మూడు రూషములు గలదిం ొశాపత్యాగ్ని ఆహవనీయాగ్ని దకిణాగ్నిం కాని మన్మథ దవహనమున నది నాలుగు రూపముల నందినది- అక్కడ నున్నవారు నలుగుర్తు+-వారియందాయగ్ని యీ కకిందిరీతిని పరిణమించినది- పార్వతీదేవియందు కామాగ్ని శివవయందు రోషాగ్ని మన్మరునియందు కాలాగ్ని రతీదేవియందు శోకాగ్ని పద్యము ఛిన్నదియైన ళావగంఖీరమైనది మశ్మధుడు దగ్ధమైనను- పార్వతి మనసుళో జీవించియే యున్నాడు. ఆమ విరహాగ్ని ననుభవించినది హరుని యందు రోషాగ్ని తాత్కాలి కము అతడు వెంటనే మూడవ కన్ను మూసినాడు. తపళ్ళాలులు తమ శక్తిని ఆదుపులోగు* చెదరు మన్మథునికి కాలము ననుసరించి మరణము కలిగినది. కాని కాలముననుసరించి అతడు తిరిగి జీవించును ఒకటీవి కాలవశమున మరణించినను ఆతడు మటియొక గర్భమున (ప్రవేశించి జనించుచున్నాడు ఇను.

లశ నన్నెచోడ కవిశా వైభవము నది భారతీయ సిద్దాంతము రతీదేవిది కోకాగ్ని-ఇప్పటికి కొడుకుచనిపోయినతల్చి “నాకు చిచ్చుపెట్టి పోయినాడు” అనును అట్టి మహో[గకోపదహ శాంబకు డవై దయాగుణంబుదా బుట్టి మనోజు నిచ్చునటె పోలదు నాజన ద్మభపంక్తిలో6 బున్లై నిరమ్మదాగ్ని యును భూరితరామృతవృష్టి దీని చొ ప్పిట్టిదినా గ నెవ్వరికి నీళ్వరు తత్త్యమెజుంగ టోలునే 5-97 రతీదేవి తాను సహగమనము చేయు సందర్భమున ఆకాశవాణి పలికిన మాటలు మొదట ఆకాశవాణి శివుడు నీ భర్తను చంపినను ఆతడే తిరిగి నీ మగని సీకు నిచ్చును-అని పలికినది కాని రతీదేవి నమ్మలేదు-ఆది గమనించి ఆకాళో వాణి పైరీతిగా నిశ్చయముగా పలికినది ఉ్మగుడు ఆగ్నిహోత్రమే కన్నుగాగల _ ఆివుడు నాపెదయదలచి - నా (ఫియుని నాకిద్చునా అనిసీవు ఎంతమాత్రము సందేహింప ద్దు మేఘము లలో మెజప్పమెజసినపుడు వేడిమిగల అగ్ని ఉదయించును=కాని ఆమేఘములే చల్దనై న- వానమ (పసాదించునుగదా కాబట్టి ఏమగడు జ్లీవించును వై పద్యమున-అమృతవృష్టి-అను పదము_సార్ధకము - ఈశ్వరునకు. అగ్నిన్మేత మేకాక_సూర్యచం దన్మేతములుగలవు- అందు సూర్యుడు వేడి నిచ్చి నను చందుడు మా తము-అగ్ని సూర్యులవేడిమిని ఉవసంహరింపజేయ శీత లఅమునైైనఎవెన్నె ల వర్షించును చం్యదునియందున్నది అమృతము-అది దేవతల కావారము-శివుడే అమృతము వర్షించినపుడు నీమగడు జీవించియే యుండును_ అనిధ్వని దీనికి మూలము-- “ఇతి చహన ధర్మయాచితః న్మరళాపావధిదాం సరస్వతీమ్‌ ఆళ నేరమృతస్యళోభయో ర్వళిన కృాంబు ధరాశ్చాయోనయ (445) నన్నె వోడడిందు -సరస్వతీమూలమ.న మన్మధునికిగల (బ్రహ్మళాప వృక్తా తమును పరిహరించుట- ఆతనియౌచిత్యము [ప్రకటించుటయేగశాక మూలమునకు._ మెటుగు పెట్టుచున్నది

నన్నేచోడ కవితా వైభవము ల్‌ క, కరువునం బూరితమై లో హరసములోగాలు నట్టులంగజళోకో ద్దురశిఖర తితను విమ్ముగ+ గరంగియు బొడవజకలోన గాలుచ్చునుండెన్స్‌. (5-99) ఇందు మన్మథుడు దగ్ధమైన వెనుక -రతీదేవి జీవించియన్న స్థితివర్రితము- ఆమెను_తనభథ ర్తపోయినవాధ అగ్నిహ్కోతమువలె _- మనసులో దపాంపవేయ చున్నదేకాని-ళరీరమును మాతమథ్ణే విలిపినది. మననులో నట్టున్ననుఎ_ఆకార మున మార్పులేదు. ఇచ్చట కవి-బంగారు ప్రతిమలను చేయు కాస్ర్రీయ విధానమును తెలిపి నాడు. బంగారుతో పతిమను దయారుచేయటకు తొలుత - ఆ బంగారమును కరిగించి-మజియొక లోవముచే చేయబడిన మూసలోపోసి-బొమ్మగా అచ్చులో రూపొందించెదరు-దీనినే కరువున బోయటయ్రందురు-మూసలో కరిగిన ఐంగా రము కరుగుచునేయుండును కాని.మూసమా్యతము పైకి అన్టేయండును. ప్రెసద్యమున రతీదేవి.మూసవంటి శరీరముతో లోన ఆమె కరువు_వలె- కరుగుచున్న దాఅని ఉవమింపబడినది-కరువే బొమ్మయగునుగాన- ఆమెమూ క్రీభ వించిన శోకదేవతా స్వరూపముతో జీవకళ దక్కి యున్నదనియు, కోకమాగి శోగానే తిరిగి యెప్పటివలె కలకలలాడు చుండ్రుననియు [గ్రహింపఫనగును ఇందు 6క్చర్రువు” = అను చిితకళ సంప్రదాయము తెళపబడినది చ, కంకర నవ్వునట్టు తమకంబునంగన్లవ విచ్చి (్రూలతల్‌ వాలయఃగ+ జూచునట్లు దనివోవంగ దెల్చియు. గౌ.గలింపం జే తులు పచరించు నట్టదటుతో రతి కేళికి నప్పళ€ించున బలమి నటించుచుండె సతి క్రీశ్వరు రూ 'పెదురం (బసన్నమై- (6-110) ౨ షార్వతికి విరహతాపము గలిగినది, ఆమె తాపము నుపళమింప జేయు టకు చతురిక యను నామెచెలిక త్తె శివుని రూపము ఒక చిత్రపటమున చితించి ఆమె ముందర బెఫ్లైను, ఈళ్య్వర రూపము చితపట రూపమున నెద్గురుగా నిలు వగానే ఆమె శివుడు వాస్తవముగా తనయెదుట నిలిచిన భావమునే పౌంది “బ్రత్రడు కలకల నపమ్వినట్టుు తమకముతో కన్నులువిచ్చి చూచు చున్నట్లు, ఆత్యాన క్రితో ఆమెను కౌగిలించుటకు చేతులు చాపినట్టు రతికి కేక నుత్స హించినట్లు 49 తన్మయత చెందినది

26 నన్నేచోడ కవితా వైభవము పె పద్యమున నాలంకారిక సిద్ధాంత మొకటి (పతిపాదింపబకినది. ఆలం కార శాస్త్రమున వ్యభిదారి భావములు అను భావ వ్యంగములు, చేష్టలను న్మరింప జేయును, అవి సజీవములు ఇచట కదలిక, మెవలికలేని చిత్తరువును చూచి నపుడు వ్యభిచార భావము లెట్టుదయించును. అను సంశయము కలుగుట సహజము. చిత్తరువున బొమ్మ కదలిక లేకున్నను. రంగుల మూలమున ఆచిత మున గల బొమ్మ అవయవ విన్యాసములు వ్యక్తమొలగుచున్న రీతుల వలన అవి జీవకళ గలిగి వ్యభిబార భావముల నుతృన్నము చేయును =... చిత్తరువునకు జీవకళయే జీవము నన్నెచోడని రచవకానందించి డీసిని మేలుబంతిగా గొని పింగళి సూరన వాసన ఈ క్రింది పద్మము చూడుడు చ. కలకల నవ్వినట్లు తెలికన్నుల నిక్కమ చూచినట్లు తో6 ఐలుక కడంగినట్లు వలుభావ గభీరత లబ్బినట్లు, పెం పొాలయఃదనర్చి జీవకళ యుట్టిపడన్‌ శివవాసియిచ్చెనా చెలువున కాభిముఖ్యము భజింపదలంకెను దానుబోటియున్‌ (ప్రభావతీ పద్యుమ్నము ( -186) పె పద్మమున 'జీవకళి స్పష్టము చేయ బడినది చ్మితము సజీవము కాక పోయినను జీవకళ యున్నది. గావున రూపసౌష్టవము వలన, ముఖపసొదాదుల వలన మనోభావములు వ్యక్తములై రసాను భూతి కలిగించును. దేవతా వ్యిగహములతో బాటు దేవతా బి తములను మనము పూజించు చునే యున్నాము. వాని వలన మనకు రసాశుభూతి కలుగుచునే యన్నద్ది, ఇండువలననే చ్మితకళకు కావ్యమున స్థాన మేర్చడినది. ఆ వె. అలిగి మరునేర్చు హరుండు తానట్టిసాహ సాక్మునొడ గూర్చి యా యంబుజా&ి నంత విరవా వేదన బెట్టెడు విధిగడంగె ముసలి తాదండ గుండము నుంచున్నట్టు (5- శల శివుడు మన్మథుని దహించి వైచినాడు, కానీ తిరిగి ఆ మన్మథునే పార్వతికి తనయందత్యుత్మట మైన అనురాగము గలిగించి, విరహ వేదన ఫొందునట్టుగా చేసీనాడు, ఇదియెట్టున్నదనగా ముసలిని గుండమ.న ముంచివట్టు న్నడి. అని పద్యభావము,

చన్నేచోడ కవితా వైభవము త శివుడు మన్మధుని శరీరమును దగ్ధముచేసినను, ఆతనిని పార్వతి మన స్సున జీవింప జేసియున్నాడు. కాని లోకిమున కది తెలియదు, పార్వతి విరహ వేదన పడుచున్నది. ఆ యవస్థను కవి ముసలి గుండమున మునిగినట్టు చమ త గ్రారించినాడు, పూర్వము కుమ్మరి గుండయ యను కివభ క్తుడుండెడివాడు, ఖభార్యతాను యువతీ యువకులు ఒకనాడాతడు వీథిలో పోవుచుండగా, మేడమీదనుండి ఓక ఆమె ఎంగిలి కంచము కడిగిన నీళ్ళను పరాకుగా ఆతనిమీద పోసినది. వెంటనే (క్రిందికి వచ్చి ఆతనిని తీసికొనిపోయి. స్నానము చేయించి భోజనము పెట్టి తాంబూఅమిచ్చి తను చేసిన తప్పిదము క్షమింపుడని వేడుకొన్నది ఆతడు కాంబూల చర్వణముతో ఇంటికి రాగానే భార్య “*ఓవో పీర్రాక్ష వేళ్య యింటికివెళ్ళి వచ్చు చున్నట్టుగావున్నార్గు, నన్ను తాకకుడు” అనిచెప్పి, భర్తతో కలియక (వతము పట్టినది యౌవన వంతులు ముసలివారై నారు. పాపము వారు యౌవన మనుథవింపలేదు. ఈళ్వరుడు వారి దీక్షను మెచ్చుకొని ఆ ముసలి దంపతులను, ఒక గుండమున మునుగమని చెప్పి, వారినిద్దజను మైకి లేవనెత్రైను వెంటనే వారిరు వరు నవయౌొవనులై విరహమనుభవించి నన్నాష్ట సుఖించిరి, శివుడుతొలుత వారికి మన్మథ భాధలేకుండ చేసియు తరువాత, వారిని త్రరిగి మన్మథ వళాత్ములనుగా చేసినట్టు మొదట మన్మథుని దహించి, ఆవెనుక పారంతికి విరహావస్థ కల్పించినాడు. అని సారాంశము. ర్‌ పూవో పూవో యనిచే (84 శేవిన గందునని యోసరిల్లెడునామై జీవంబు నిలుచునే నిను బోవిడిచి మహోోగ దుర్గముల పాల్చడ గన్స్‌ (1౨9) ఈ పద్యమున తల్లిపేమ వర్ణితము- పార్వతి యేవనమున-దుర్లమమైన అడవిలో తపస్సు చేయటకు వెళ్ల చుకొన్నది. ఆమెను చూచి కన్నీరు *ెట్టుకానుచు తఠియన మాటలు నిళ్చయిం టబ ఠా ఆన్సిన్ను పువ్వువలె- ఎంతో సుకుమారముగా 'పెంచుకుంటున్నాను-_ ఎప్పుడైన పొరపాటున నాచెయ్యి తగిలినట్టయి తే _పూరేకువంటి అతి మృదువైన నీ శరీరము కందిపోతుందని-దానిని తప్పించుకొనే తిరుగుచున్నాను, ఇంక

లి” నన్నేచోడ కవితా భవము నువ్వు. వెళ్ళిపోయిట్టయితే_నీమీదనే పంచప్రాణాలు నిల్చుకొన్న నేను జీవించి యుండగలనా ఉండలేను. ఆనిభావము పువుబోణి,పూవుంబోణి-అనునవి తెలుగునయువతికి పర్యాయపదములు. శ్రీ వర్ణనలో- పుక్పసదృళములు. సంబంధములు గలవు- కన్నులు_తామర పూరేకులు-ముక్కు సంపెంగ పూవు? స్తనములు పూల చెండద్లు- మేను-లతాసద్పుళము ఉ. ఈకల హంసి బెంపుముది నేమ అకీవు మయూర పోతముం (85) కేకొని పెంపు మీవుగన చిల్కల( బెంపుము నీవు పెంపుమీ కోకిల నీవు వేంపుమెల గోరట నీవెదమెచ్చ గొల్బియే నా కజకంరు. దోడ్కొనిరయమ్మున వచ్చునంతకున్‌- (6-28) పార్వతిదేవి.తవస్సు చేయటకు వెళ్ళు సందర్భమున_తన చెలికత్తె లతో- తాన్‌ "పెంచిన పతులను 'వారికప్పజెప్పి-వానిని పెంపు సేయమని- ఆజ్ఞచేసినది. తాను శవుని తోడ్కొవి వచ్చు పరికును ఆట్టవారు చేయవలయినని కోరినది- ఈ పద్మమున భావము చమత్కారముగా కూర్చుబడినది. ఇందు కృజ్ఞక్రంర శబ్దముతో పాటు పముల పేద్ణను, భావధ్వనిగలవిల కలహంసి - హంస - మధుర కంరముగలది. మనోజ్ఞముగొా మాట లోజునది మయాూారము-నెమలి= వషడ్డమస్వరముగలది చిలుక. -- చక్కౌరపలుకులవలె మాటలాడునది కోకిల యూ తీయనైన పాట పాడునది పై వన్నియు- మధుర కంరము గలవి_ తీయనైనవి- ఆస్వాదనీయము లైనవిశాని వానితో (ప్రస్తుతము పశిలేదు- వానిని మీరుంచుకొనుడు నాకు కాఫలనడి, తీపుకాదు-చేదుఎ= చేదు కంరము కలవాడు కటకంరుడు శివుడు _ అతనినే తీసుకొని వచ్చెధను? శివుడు మధురాతి మధురమైన అమృతము విడిచి హాల వాల సన్నిభ విషమును కంఠమున ధరించినాడు- అందుచేత నాతడు చేకుకుత్తుక వాడు_ గరళకంరుడు అయినాడు అయినా అతడు నాకు కావలయును శివుని సుఖము ననుభవింపకపోయినను శివుడే నా భర్త-అని ఆమె నిళ్చయమిందు [పదర్శితము శా. ఆక్రొక్కారను రాజు (మౌల నీజరా రావానంత గేయా[భవా దై కాతోద్యము(గూర్చి (మోయ సురగోపాం భోజరాగ(తిణా

నన్నెచోడ కవితా వైభవము 29 సీ కోద్యద్దరి దళశ్న్శక స్థల లసన్నృత్యోరు రంగస్థలిన్‌ గేకి షాతములాలి యాడెనవి నుతిక్షిప్తా (గఫింఛంబుల్లై 6-108 ఇది వర్షాకాల వర్ణన. వర్షాకాలమున నెమళ్ళు తమ పింఛములను విప్పి నాట్యము చేయటకవి సమయము. దానిని నన్నెచోడకవి నాట్యపదర్శనముగా నవ్యరితిని సంతరించి నాడు. వర్షాకాలము అను రాజు ఎదుట . నెమళ్ళు పింఛములె త్తి ఆడుచున్నవి. నాట్యమునకు_ వాద్యము. కావలెను... పెళపెళ గర్జించు మేఘధ్వనులే, వాద్యములు, ఇది నాద -- ఏక + ఆతోద్యము, అను సమాసను మూలమున వ్యక్తము ఆతోద్యమనగా వాద్యము, నాట్యము రంగస్థలమున (ప్రదర్శింప బడును. ఆ స్థలమున, ఓక తివాసీ వేయబడును. ఇచట, వర్షము పడిన భూమియే రంగస్థలము, అందు వర్షము పడగానే చరించు సురగోపములు, అనగా ఆర్డుద పురుగు లనుపద్మరాగమణులును, వారిదళ్మ్శ్మములు, పచ్చిక పట్టులను పచ్చరాళ్లును, దట్టముగా పడియుండుటచేత అది ఆకపచ్చ, పద్మ రాగములతో పొదుగబడిన తివాసీవలె నున ది శేకి పృాతములన్నప్పుడు మనకు నాట్యక త్తెలు స్ఫురింపుదురు. పా[(త లనగా నాట్యక తెలు, ప్యాత శబ్దెము నాట్యముచేయు. స్త్రీలకు నాటకమునందలి పాల్గౌనుచారికిని వ ర్రించును. అము క్తమాల్తుదలో రాయలు వర్షాకాల వర్ణనయందు పె నన్నెచోడుని పద్యము నిట్టనుకరించినాడు. మ. అల పర్జన్యుడు కేక ప్యాతముల గుంపొడించుచో మేఘమం డల పున్మద్దెల (గుంగలేవను మరున్మార్దంగికుండర్థి నొ త్తలవిన్‌ నేలకు [వాయుచున్నె గయుచున్‌ దారాడున _ల్రెల్ల జి నన్నె చోడని పద్యమునకు మూలము వాల్మీకి రామాయణము, “బాలేందు గోప్తాంతర చితితేన విభాతి భూమి ర్నవళాద్వలేన గా(తాను వృత్తేన శుక పభేణ నారీవలాషోక్షిత కంబలేన. ఆాకిష్కిం 28సం, వీథళ్లో

తి0 నన్నెచోడ కవితా వైభవము సురనది యుషములు డిగ్గంగ శరనిధి కాశరధిలోని రుషముల కెక్కన్‌ సురనది కిబైడపడకయ కురిసె మహావృష్టి కుండ గూల్చిన భంగిన్‌ (8. 104 ఇది వర్షవర్ణన, వర్షపాత వేగ లిందద్భుతముగా వర్ణింపబడినది పైనుండి వర్షము పడునప్పుణాకాశగంగలోని చేపలు [కింద సము,దమా లోనికి వచ్చుచున్నవి సముద్రములోనున్న చేపలు ఆకాశగంగలోని కెగిరి పడు చున్నవి. వర్షము పడుచున్నంత సేవు_చేపలు ,క్రిందినుండి మీది కెక్కుట మీది నుండి కిందికి దిగుట జరుగుచునే యున్నది - ఇది వర్షధారా వేగము మూల మున నేర్పడి యా వేగము సూచించును. వర్షధారవలన _ భూమి అకాళశము రెండును కలిసినవని ధ్వని. ధారాపొతము -- కుండ గూల్చుట+ ధారాపాతము _ కుండ గూల్చిన రీతి నున్నది - అని నన్నెచోడడొక యుపమానము చెప్పినాడు. ఇచట కుండగూల్చుటేమియని సందేహము కలుగ వచ్చును _ ఈ చిన్న వాక్యములో పూర్వము వర్షపాతసు.ను కొలుచు పద్ధతి సూచిత మైనది వింత వర్షము పడినది అను సంగతి తెలుసుకొనుటకు పూర్వము _ అరువది మూడంగుళముల మూతిగల పెద్ద మట్టిప్కాతను _ వర్షము వచ్చుటకు ముందు బయలున నుంచెదరు వర్షము వెగిసిన వెనుక ఆది పూర్తిగా నిండిన "నాలుగు తూములగును దీనినే - (దోజమందురు - నాలుగు తూములు పట్టు కుండ యని యర్థము. ల కుంభదదోణముగాగ హర. వ,2$, “కుంభ[దోణముగాగ వాన గురిసెన్‌ ఘోరాంబుధారా కృతిన్‌- "వై జయంతీ విలాసము” (&46) అనుచోట = వై పద్దతి యే సూచితము. జా థి వర్షవర్జ్దనలో పై పద్యమున కుండకూల్చుట యనగా ఆ వర్షపాతము ఆ కుండ వర్ష (వమాణమును దాటి _ ఆ కుండనే బద్ధలు చేయనంత జోరుగా పడినది- అని భావము. (ఈ వర్షమును గొలుచు పద్ధతి “సస్యానందము” అను [గంథమున నిట్టు చెప్పగబడినది, ణ

నన్నెచోడ కవితా వైభవము లి! క. కొలువణలగ నరువది మూడం

గుళములు ముఖ వృత్తమైన కుటడను దైవ

జ్జులు బయల నిలిపి వర్షము

వెలసిన నవినలుతుమైన వెస [దోణమగున్‌

వొ లై ఆళ్వాసము.

(ముదిత (గంథమున కలళమని కలదు _ ఆట్టయిని యతి తప్పును ఆందుచే కుండ యని సవరింప బకినది, ఈ శాస్త్రీయ (గథమును తొలుత నీ (గ్రంథ రచయితయే సాహిత్యలోకమునకు పరిచయము చేసినాడు,

“కుండ గూళల్చిన భంగి వారక వర్షంబు వలుగొని గురియో అని పాబ్కారికి సోమనాథుడును వాడి యున్నాడు (పండితారాధ్య చర్విత. దీఇు. పు, 146.

చ. ఉదుటం దెమల్చి [మింగు సరసొదక విందుల మేజక్రి కంబులం

గద! గబళశించు! బీల్చు వడగండులకుం దనువోసరించు డో

యదము లదల్చి దూరు నచిరాంకు లతాాగములెక్కు. మెల్పునం

జదలకు నుపష్పరం బెగయు, జాతక పోతకముల్‌ సెలర్బుచున్‌ వర్షకోలమున చాతకముల వర్ణన -- ఇందు కవికి చాతక పకులనుగూర్చిన సూక్ష్మ పరిజ్ఞానము = స్త్రవనీయము-

చాతక పక్షులు వాన నీటిని (తొగును _ అవి వాన వచ్చు కాలమున, మేనములకై యెదురుచూచుచుండును వాన పడగానే - అవి యెట్టు (తాగినవో తాందు వర్టితము

అకలిచేత -- అ వానబిందువులను -- కబశించుచున్న వి - నీటిని పీల్చు చున్నవి _ మధ్యమధ్య వడగండ్లు పడుచున్నప్పుడు వానిని తప్పించుకొను చున్న వి. మేఘములడ్డుపడిన వానిని (తోసివేయచున్నవి -_ మెలుపులు మెలిసి నప్పుడు వాని పైకెక్కి ఆడుచున్నవి = మెయిపులు తీగెవలెనుండును -- మెజుపు తీగొ అని వాడుక -- కావున -- చాతక పక్షి దాని యందాడుచున్నది - ఇది స్వాభావికమే = ఆ పైని చాతకములాకాళమున ఎంతో ఫైకి గూడ యెగురు చున్నవి.

ఇది యంతయు బాతక పక్షిజాతి సవాజస్థితి = నన్నెచోడుడు నై పుణ్య ముతో దినిని సంతరించినాడు -- పర్షకాలము _- చాతకములు వర్ణించిన కవు లున్నారు కాని ఏకవీము పె రీతిని చాతక స్వభావము సరసముగావర్జింపలేదు

82 నన్నెచోడ కవితా వైభవము క. పరువడి కులగిరు లిడి వా రిరుహా సనులడు గండరించెడ కో నాం గర మమరి తత్పురంబున నురుతర మణి హర్మ్యనికర మోలి వెలుంగున్‌ (7106) హమవంతుని రాజధానియగు ఓవరీ(ప్రస్థపుర వర్ణన ఈ పురమున భవనము లెట్టున్నవనగా యు (బబహ్మకుల గిరులను -ఆనగా కుల పర్వతిములను గండరించినట్టుగా నున్నవి _ అని పద్యభావము, ఇచట రాతితో భవనములను మలచుట చెప్పబడినది. ఇది యంతయు స్వాభావికము. భవనములు కట్టుటకు రాయి (పధానము - అది పర్వతముల మూలమున విశేషముగా లభించును - ఇందు శిల్ప కళాసంకేతమగు గండరువు (క్రియగా నుపయిక్త మైనది మ కమనీయాత్మక సర్వలోహమణజి సత్కాస్మేష్టికా నిర్మితో త్తమ హర్మ్యంబుల గండరించిన కపోత [వాత పంక్తుల్‌ బిడా లములో లింగని వానిమీ6ది కలుకన్‌ లంఘించి కాకున్నంద [దృమః బై.నూ గిన బల్కవొండెడగడీపారావ తానీకముర్‌ (7-111) ఇది పురవర్ణ్దనలోనిదే _ ఆందలి రాజమందిరములలో గువ్వగూళ్టు నిర్మించి _ అందలి కొణిగెల చూణుల) మీద కొయ్యతో పావురములను చేసి (గండరించి) నిలిపినారు _ అందు కొయ్యచే చేయబడిన పిల్పలు గలవు ఆ చెక్కిన కొయ్య పొవురములను చూచి నిజముగా అవి జీవించి యున్న పావరములే యని - పిలిలు వాని సైకురికి:. వానిని పట్టబోయి అవి కదలకపోయినందున చెవులు నిక్కబెట్టకొని కొంచెము వెనకకు సాగి నిలు చున్న సిల్దులవలె నున్నవి ఇచట పావురములు _ పిల్లులు రెండును _ కొయ్యతో చేయబడివే _ అయినను = అవి జీవకళతో నున్నవన్న (భాంతి కల్లించుచున్నది _- ఈ 112వ పద్మము - మాఘకవి శికపాలవధ నుండి (గహింప బడినది. ల్లో చికంసయా కృతిమ ప త్రింపం క్తేః కపోత పాశీషు నికేతనానామ్‌ మార్దార మవ్యాయత నిళశ్చలాంగం యస్యాం జనః కృతిమ మేవ మేనే శిథపాలవధ (8-51)

నన్నెచోడ కవితా వైభవకు త్రి నన్నెచోడని పద్యమువై క్లోకమునకు తెలుగు. గళనాదంబులు మంజుగానములుగా. గాంబీ లసత్కింకిజీ కలనాదంబులు హృద్య వాదర్థములుగా కాంతోరుపీ నోన్నత స్ధలం రంగంబులు? గొము డన్నటకు డోజం గూడ నాడింపగా లలనా పాతములాడి గొప్ప రతిలీలా లాస్య లోలాస్యలై (8 80) శ్రీలు చేయు నృత్యము లాస్యమనబడును _ ఇది సాధారణము వసం తోత్సన సమయములందే చేయబడును లాస్యమునకు సంగీతము వాద్యుములు -- రంగస్థలము ముండషలిను. నటకుడు ప్నాతల నాడ్సించును = ఆ పాత్రలు నాట్యక్షత్తైలు - వారు నాట్య విద్యాశిష్షణ బడసినవారు నన్నెచోడకవి మై పద్మమున - మన్మథుశే నటకుడుగా చేసి - స్రీలనే లాస్యరంగమ ల పా(తలుగా నిలిపినాడు సంగీతము -- స్త్రీల మశోజ్జమెన కంరధ్వనులు వాద్యకులు _ శ్రీల యొడ్డాణము నకు కట్టుకానిన గంట ధ్వనులు రంగస్థలము = శ్రీల వమోజములు. పె పద్యమున కాశ్త్రీ య విషయము గలమ - నృత్త రత్నావళి యందు “మ్పనసిజుని పుశకకవళకశోక్సష సమమయమునందలి వసంతోత్సవముము, అందలి వివిధ కార్యక లాపములును వర్ణించిన తొలికవి నన్నెచోడుడ) చెప్ప వద్చుకు (కుమారస భవము (5 -1 8)ఇందు నృర్యముబొౌక భాగము” పుట అనీ పైెపద ముదాహరింప బడినది ” (పీరిక-47) వసంతోత్సవమున వవితలచేత లాస్యము చేయింభిన నన్నె చోడకవి- నృత్యరసజ్ఞత _ సిరపమానము= ల క్ష్‌ నన్ని చోడడింతకుముందు వర్షవర్డనథో నాట్యము వర్టించినాడు - కాని ఆందలి పా శలు నెమళ్ళు _ భూమి రంగస్థలము - మేఘ గర్జనలు వాద్యములు ఇట్ట నాట్య పరికరములన్నియు ఖఫిన్నములు పె పద్మమున నృత్యువర్డన యందు అందట్లూ అండగి శ్రేల్తెన లలన్లలే లాస్యముచేయ నై పుజిగల వారని నన్నెచోడకవి వక్టించుట బాలిళ్య భావము స్ఫురింపజేయుచున్ని

ల$ నన్నెచోడ కోవితా వైభవము చ. అంంయలు న్‌ల్చ వాస్తమున - హస్తవితానముతో(బెనంగ( జూ . చులు తెలిచూడ్క్హలందెలమి గూడి. రమింపనునంబు, తన్మనో బలమున నుల్దసిల్లి నిజఛావము భావ విశేష సంపదల్‌ వెలయ రసంబు లందభినవింతి దసంబులు సాగగికంబుగాన్‌ (2-28) ఇచి రంభ నృత్యవళ్టనము = ఆలువ్లీ _. ఆలతి'- రాగాలాపన వా స్తములు విన్యాశముతో చూపులు కలిసినవి, చూపులతో మనస్సు లీకమైనది. మనస్సులోని భావములు - రసమును నుదయిందజేసినది. అని పద్యాళ్థము, నన్నెచోోడుడిట, నాట్యనృత్యములక్షు గల్బ.ఖక విశిష్ట భేదమును చక్కగా సూచించినాడు, ఇది భరతనాట్య కాస్త సంభంధమైన గంభిర విషయము, పై సద్యమునకు మూలము, నందికేశ్వురుని అభినయ దర్పణము నంధదిట్టున్నది. యతో హస్త స్టతో దృష్టిర్యతో దృష్టి సతో మనః యతో మన స్తతో భావో యతో భావస్తతో రసః లి? క్లో నందికేళ్వరాది పూర్వ నోట్యాభినయ కాస్త్రక_ర్తలు నృత్యము రస ఛావ వ్యంజకమని నిర్వచింపగా ౨ తర్వాతి వారైన ధనిక ధనంజయాచులు, నృత్యము రసహినమైన ఫావవ్యంజకయే'యనీ-నీర్వచించిరి. నన్నెచోడడు = నృత్యము రసభావ వ్యంజకమని బెప్పుటదే. నాతడు పూర్వ నాట్యకాస్త్రు క ర్తలననుసరించి యుండుట గమనార్హ ము. క. మదనోత్సవ మ్యధువమని 'సథమల మతి బంధు జీవసంఘల బచిరా సృ్పద్గమనీ య్లన్నిటినాక యలి ఏదలి జషా నక్తినిలివె వరముని వోలెన్‌ (9-08) వనముతో బెలిక త్తెలతో గౌరీదేవి వచ్చినది, వసంతమున మదనోత్సవము [ప్రారంభించినారు ఆ సమయమున వనవర్జనలోనిదీ మై పడ్యము. అందు తక్కిన చెట్టకోపాటు, బంధుజీవములు, అనగా మంకెనపూవు బెట్టు జపావతరులు, అనగా ధాసనపు పూల చెట్లకలవు, ఆ నమయమున, ఒక తుమ్మద దాననపు పువ్వుపై నిలిచినది. తుమ్మెద పూవునందు నిల్చుష సహజమే, కాని కవి బిట్టు దొనినిట్టు చమత్కరించినాడు, ఇచటిను భబ్దికేషయే.

నన్నేచోడ కవికా మైభవము ఖగ

మీరు మదనోత్సవము. - మన్మథోత్సవముు_ కాముని పండుగ చేయు చున్నారు గాని ఆది చిరకాలము జరుగదు; ఆస్టిరము = ఇక? బంధుజీవమ.లు, క్స్‌ చుట్టపక్కై ములున మీ సంబంధులందబును మరణించవాసిన వారే, + పొరును శాశ్వతముగా నుండరు. ఇట్లు చంచలములై న వానిని విడిచి, ఆచలమైన-_ఆణ్మా నందము పొందవలెను. అదియే ముంక్రి ఆది జపమువలన సిద్ధించును. అని ఒక తుమ్మెద, జపాతరువు-(దాసన పుచెట్టు) మీద సలివినద అ ౩-కవీ హితటోధ. దీనికి “మదనమన. లోక్య నివృల

మసత్యశాబంధు జీవమ్‌ కుసుమానామ్‌

వన ముపగమ్య భమరః

జాతస్సంటవతి జపాసంక్షః” అను-మూలము గలదు.

వసంతమున, మదనోత్సవము చేయుట చాలా పాచీశమైన సర్మపదాయము

నువసంతో మదనోత్సవః ఈత నృత్యగ్షేక వాద్య మాయ? కీడాః ఏకా ఆపిమాన్వ కీడాశో వాత్స్యాయన కొమ న్నూత్రములు నాగరక వృ తము శ=ళ-4ఏ జయమం భు వ్యాఖి్థ

తేరుతర శనండరు_కద్భట

వరునట్ట నిభంబు శిరము వడినదికి ఇలో

త్మరమున! (బతి వీరభయం

కరు(డై యుద్ధంబు చేసెగజపతివోలెన్‌ (01-179)

యుద్ధములో ఒకచోట, ఈక స్థూలకాయుడగు భటుని- మొండేము ఫడి యన్నది. మటియొకచోట, ఒకయేనుగు తలపడి యున్నద్ని అప్పుడక్నడి బంటొకడు, ఆ మనిషి మొండెమునకు వనుగుతిల.నళిక్షినాడు, తల .ఈకుకగానే అతడు లేచి గణపతివలె యద్ధమొ చేసినాడు.

ఇచ్చటనాక చమత్కారమున్న దీ, నరునకు వాశనరమునక, ఉంజరఘు నకు అనా మనుష్యునికి. కోతికి, ఏనుగునకు మ స్రిష్మమేక్క చే. వానిక తలలు సమానము, అందువలన తలలేని మనిషికీ ఏనుగుతలు నళికిశ్‌ అమనిషి మనిషివలె యద్ధము చేయునని తలచి, ఆ కట్తుశట్టతికినాడు, కాని ఏనుగు. ఈలి

8 నన్నేచోడ కవితా ద్రైభవము అలికింత మాక్రముజేత, ఆతడు మనిషివలె" యద్ధము. చేయలేడు ఆది అసంభవము ఇక్కడ గణవతివలె, యుద్ధము చేయట. చ్నితమి. ఇంతకు పనుగుతల గల మానవస్వారూపము మనకు పుూణములయం ము కనుపడినది గణపతి స్వరూపమొక్క టే గణ శబ్దమునకు సేనాసమూహము అని యర్థము కలదు (అమర కోశము పుట 511) దానిని పుంస్కరించుకొని నన్నెచోడడు గణపతి సనా నాయకుడుగా నిరూపించినాడు కాని గణపతి శబ్దమునకు వ్యుత్వత్తి వేయి గణానాం పమథాదీనా మధిపో గణాధిపః _పమథాది గణములకు నాయ కుడు (అమరకోశ ల 89పుట్స ఇందువలన గణపతి సేనా నాయకత్వము నన్నెచోడని నవీన కల్పన. కి. దురమున మెడ దొడ మొల బరిశిరముర మక్కుపక్కు బడుమములుంగ డ్చెరమై యేర్పడ కతి లీ కర మయ్యె ౦జముడు కుడిచి కక్కీన భంగిన్‌ ( 104) యుద్ధరంగమున, శరిరావయవములన్నియు ముక్కలు ముక్కలుగా ఖండితములై , ఇది మెడ. ఇది తల ఇది మొల ఇవి చేశులు ఇవికాళ్లు అనీ ఏర్పఆచడానికి వీలులేకుండా కలగాపులగముగా పడియున్నవి, ఇది ఫీభత్స రసమును వ్యక్తము చేయచున్నది అయినను నన్నెచోడ కవి యింధును చమత్కారముక పజచినాడు యుద్దమున మరణించిన వారందఖయు యఘలోకమునకు పోవుట యిందు యముడు తన లోకమునకు వచ్చిన వారందజిీని మింగుచున్నట్లును (మింగిన ఆహారము జీర్ణించుకౌనలేక ఆతడు వానిని (కక్కివేసినట్టు క్షవి వర్ణించినాడు. ఇది సహజమే మనకాహారము జీర్ణము కానప్పుడు [మింగిన ఆహారము ఎట్టు (మింగినామో, ఆ న్వరూపముతో నమనము (కక్కు) మూలముగా కమెకి వచ్చును. నన్నెచోడళవి అవయవములు ఖండితములై చెద్దాచెదురుగా. యద్ధరంగ మున దిడియన్నప్పుడు, యుద్ధరంగఘు యముని యింటీ వంటశాలగా నున్న

నన్నెచోడ కవితా వై భవము 87 ట్హును; అందు ఖండితావయవములు. .- వండడానికి" తరిగిన కూరముక్కలవలె నున్నట్టును -వర్షించినాడు (11 త్రి చ కడితలవారు వేయ! గడి ఖండములై వడి వరడదర్లిన ట్లడ గొనియుండె. =. .రణభూమి కృతాంతకు బానసంబునాన్‌ తిక్కంన' దీనిననుసరిం చాడు సీ, అవయవభేదంబుల దురక తునియలై యున్న గాాతంబు లొక్కాక్క చొట గి కల్పాంతమున జము బానసంబు నింటీలోవల బోలె నొప్పెనంగంజూడ (నిర్వ త్తు ్న. సీ కమలజు పాశళంబు గాలాపు [తాడుగా ౬77 కాల్యోగ దిండంబు గడయు గాగ దనుజారి చకంబు గొనివచ్చి గాలంబు గా పవమాను మృగంబు కొమ్ము బలు విడిగొని ధ్మాతి బాతళమున బడ గగొచ్చి నాగేర్మదుని దెచ్చి తలలు సిదిమి యందెజణ[గుబ్చి యదథధిలోపల వైవి మహదాది మత్స్య కూర్మములం దిగిచి ఆఅఆవె హరు లలాటాగ్ని లోపల నెజియబెట్టి నమలు నిజభుజ భూరి విక్రమము మెజయ వాని బలు విడి నీవెర్లవేని కాని తారకాసురు నెలుగ రె వీరు దొల్లి (11-170) ఇది తారకానురుని పరాక్రమమును వర్చించు పద్యము. "షందులో వీగ్ర రసమే కాక కవి లోకజ్ఞతయు _పదర్శితమగుచున్నది జాలరి పమ్ముదములోని చేపలను గడకు చివర (తాడుతో గాలమునక్తు గట్టి ఎఅబెట్టి చేపలను బట్టి వానిని (గ్రహించి అవి నిప్పులోవేసి, వానిని ఆహారముగా నమళి [మింగును తారకాసురుడ ట్రే అష్ట క్కా- కుల-దజిని జయించి ఏ విధముగా వారిని వళపఅచుకొనినాడో అద్భుతముగా వర్షితమైనది. తారకాసురుడు వరుణుని

తి నవ్నెచోడ కవితా వైభవము పాళములు తీసికొని అవి గాలాపు తొడుగానుయమునిదండము గడగాను చేసినాడు విష్ణువు చక్రము గాలము వాయువుకు వాహనమైన లేడి కొమ్మును తీసికొని దానిని పాఠాళమున ఐడవైచి అందు నివసించుచున్న నాగేం దుని తలలు చిదిమి వానిని గాలమున కెజుగాచేసి- సమ్ముదములో వెసినాడ.- అ గాలమునకు పెద్దపెద్ద మత్స్యములు చేపలు కూర్మమిలు, తాబేళ్లు చిక్కుకొనినవి చి ళా ఇచ్చుట మచత్స్యములు కూర్మములు అనగా విష్ణువు మత్స్యావతార కూర్యావ తారములు సూబితములని టపాంప వలెను అట్టు లభించిన చేపలను తాబేళ్ళను ఈశ్వరుని మూడవ న్మేతమందలి అగ్నిలో కాల్చి కారకాసుడు నమిలి మింగును ఇందు. జాలరివాని సాధనములను పౌరాణిక దేవతలఆఅయుధము లనగా నిరూపించుట నన్నెచోడని కావ్య కకానై పుజ్యమున కొక మచ్చు తునక నీతం్యడి అగ్నీన్నేతమునుపయోగించి ఆతని వళపజఅచుకొన్న నాపై అతని కుమారుడు దండెత్తిన నేమగునో తెలిసిళొనుడు అన్ని ధ్వస రానా ఇ! చా / శ్రా (షూ సబై | /' స. ర్షషైదాలాడనోి చఅంనవన్లాకనవవననా

ఘుయరముూ సన్నగా ఉక జి మాతత్త్రయుదిల ఉనారంనంభుకాాండ | ఉక కూంలంకో నంలిళి ంకువ్యది కేనబం ఉక్క రూనిరుతో- శారతనేకందాళా.. మో ఈత్తుయిణ ఎక్కకున్నాన 2 వం నల్సరం వొటం వొళ్ళు మిన్తుల్స్నై గరంయుకనఓణా 2 యా ఆజ్హీయడకు కొత్ర్ర ఊను/1దద్రాన్న్ని ఎననోక్లూ _ యువఫారతని నాంక వంరందుం బౌరీరంను కం మద్యూన్ని అఖవంసింబబా చౌక్తూ _ నస్పుంధృు నెలబూ మూ తత్షీయుల్ని వలకర్తంయ 'నపురు? అట తంభ/మన్న నాక ఈనంధొల్తే, ౨౮6౮ ధి నున్న మాకు నంత్త్సక్రనీనమానగొనంజవ2డంబ్ల. గి క అటో ఎ ఆంసిం ల. మరు వైన దనంణళటు నంనభజ్ఞు అన్హ జడవాచాబానంపోలలి గ్య ంబి2/ ఉత్రకవత్తతేనాలకు... స ని 2 కీన్‌ యానభాగతి చేసన మము "౯ . దొకిండ్స్‌వొ నాకిందచరాలాయ, ఏంం౦03 వ న్వయంనావబ్టు అమనటాతతి న్‌ మ్యాలయుల వసే మంది ౯౪ కలవవలిన్త : కన తైవిననత తయ... అన్నవాక్ష్యమ మా యవబాళతికి టల