Telugu Nagarkurnool panduranga vittala thellaralapalli thirumalesha shethakalu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

| శని మేం మదన మం న? చయం సమయమున మం నటట తి 1! న , ల, పగ ౫ ర. న నగ స దేవే! ట్‌ శప హో రా న్‌ ను ్గ్‌ | సక స. త ర సగ స | [ “శ క. స ఎల్లి స. స సలేగే గ సకస స స స 1 గ న. మ య. ళం క. జ | న. క సి 1. స. న న. | . ర మ. న న. ట్‌. 1 భర జ ౧. వ, ॥ . ! ఏ. గాం. నం మ ప | గ్ర సక్‌ స వ ల ర. నం ర త శ శశీ లి న. (క 4 “ఎం తార్‌ిం:కలూ గల పాఅటుతలన అతత; నన ష్‌ న క స [టో |; తెబ్రరాళ్చపల్లి అఆతుములేశ ఎతకాలు ౨... న్‌ (స . ” న , కాడ కదం క టో పనై న ఫ్‌ |. |. ం 7 గం వ? క జీ 4 | . | ల “ఎట వః న నక గ్‌! = /. | (న ల్లీ ల ళు 27 న గ | / ఎ 9 ల మ (| - ఇ | | - లే ,. న్‌ పం నేం... / ఎ 1 భే చి క్‌ , ॥ శు , ॥ “ / 74 పలక ం | ॥ శ / ళ్‌ | శ శ ॥ | స జి న బిల్లి రామచం(ద్రరా గాం శతజయంతి సందర్భంలో క్‌ ఆక “ + శ | వార స్మ ఎ్యక్టంగా శునర్ముద్రితం ( కఎలవాయి లింగమూరి అల

నాగర్‌ కర్నూలు పాండురంగ విఠ్ధల తెల్లరాళ్ళుపల్లి తిరువములేశ శతకాలు స్వర్లీయ శ్రీ చిక్కేపల్లి రామచం(ద్రరావుగారి శతజయంతి సందర్భంలో వాం స్మృత్యర్టంగా పునర్ము[ద్రితం కర్త కపిలవాయి లింగమూర్తి

నాగరు కర్నూలు పాండు రంగ నిర్ధల శతకం - ప్రథమము(ద్రణ _ 1972 అక్టోబర్‌ తెల్లరాళ్ళపల్లి తిరుమలేశ శతకం - ప్రథమ ముద్రణ 1974 మే ద్వితీయ ముద్రణ: 1999 జనవరి ౩ క

(ప్రతులు ] 1,000 ఖో గ! శృ

వ. వెల: రూ. 30/- ద్భు గ జీ గో (౧

ప్రతులు లభించు చోటు : ॥ ల స్మా

(శ్రీ చిక్కేపల్లి సీతారామారావుగారు ర స. హనుమదాలయం దగ్గర నాగర్‌ కర్నూలు. ఎ య్‌

ఖవ్దై ॥/ ల

కపిలనాయి లింగనూర్తి " ల! ం

వాణీ సదనం 17-110 స్తో /

విద్యానగర్‌ కాలని, నాగర్‌ కర్నూలు - 509 209

ఠ్డ ర్‌

(గ్రాఫర్స్‌ : యై శ

యస్‌. రాజేందర్‌, ఏ. చంద్రమోహన్‌ (౬ ౮

ఇన్‌స్తంట్‌ గ్రాఫిక్స్‌

'ప్రీట్‌నెం. 10, హిమాయత్‌ నగర్‌

హైదరాబాద్‌ - 509 216, ఫోన్‌: 7645863

ముద్రణ వ్‌

శ్రీ దుర్గా ఆఫ్‌సెట్‌ ప్రాసెసింగ్‌ ల్‌ ప్రింటింగ్‌

గాంధీనగర్‌, న్యూ బాకారం

హైదరాబాద్‌ ఫోన్‌ :7615174

అభినందనలు -- ఆశీస్సులు ముందుగా నేను నా ప్రాథమిక రచనలైన ఈ శతకాలను ముప్పరేంద్రనాడు తమ తర'డ్రిగారుగయుగద్రిర్రచగా వారి స్మృత్యర్థం యిపుడు దీనిని పునర్ముద్రిస్తున్న ఇశ్రీ, చిక్కేపల్లి సీతారాంరావు గారికి అభినందనలు. దీని ము[ద్రణాన్యవహారమంతా దగ్గర ఉండి సొంత పనిగా చూసుకున్న అభిమాన ఛాత్రుడు చరంజేవీ ముషామ్మద్‌ ఇమాముర్దీన్‌కు దీవెనలు. ఈ పద్యాలను మరియు విషయాన్ని ఓపికతో నిర్హుష్ణంగా (ప్రూపు చూచిన (శ్రీ కృష్ణ శాస్తి, గారికి- తమ గ్రాఫిక్స్‌ లో అక్షర విన్యాసాన్ని చక్కగా కూర్చిన యస్‌. రాజేందర్‌, ఇన్‌స్టంట్‌. (గ్రాఫిక్స్‌ గారికి సకాలంలో దీన్ని అందంగా ము(ద్రించి అందజేసిన శ్రీ దుర్గా ఆఫ్‌సెట్‌ ప్రొసెస్సింగ్‌ & ప్రింటింగ్‌ వారికి కృతజ్ఞతలు. నొకృె్లప్పుడు అన్ని విషయాలలో చేదోడు వాదోడుగా ఉంటున్న మా చిరంజీవులు కపిలవాయి కిశోర్‌బాబు మరియు అశోక్‌ బాబులకు ఆశీస్సులు పలుకుతున్నాను. ఇట్టు కపిలవాయి లింగమూర్తి

అభినందన ఈ పుస్తక ముద్రణకు శ్రీ చిక్కేపల్లి రామచంద్రరావుగారి సంతానంతో ముఖ్యంగా కుమారుల కంటె వారి పెద్ద కూతురు సావిత్రమ్మగారు “ప్రధాన (ప్రేరకురాలై ఎక్కువ శ్రద్ర వహించింది.

ఆమెకు యుక్త్రవయస్సులోనే భర వియోగం కలుగగా తల్లివారింట నిలచి అ కుటుంబానికి చేసిన సేవ విలువ కట్టురానిది. వృత్తిపరంగా ఆమె స్ట్రానికంగా బాలకొన్నత పాఠశాలలో ఒక ఉపాధ్యాయురాలు. ఇల్టు నివాసమైతె పాఠశాల ఆమె ఉపాసనామందిరం అందలి విద్యార్హినులామె ఉపొసనామూర్తులు. ఈ విధంగా

ఆమె ఆబడిలో అత్మరాలకంకిత మైపోయిన ఆదర్శోపాధ్యాయిని. (ప్రస్తుతం విశ్రాంతి వంది ఇంటి దగ్గర కాలకేసానికి కొదువలేకున్నా తాను నేర్చినది విద్యార్థులకు బోధించటమే మంచిదని మళ్ళి అదే పాఠశాలలో వేతనం లేకుండా గౌరవోద్యోగం చేస్తున్న నిస్బ్వార్హురాలు. ఇట్టివారెందరో ఉండరు కనుక

ఈ సందర్భంలో నేనోమెను మనసార అభినందిస్తున్నాను. ఇట్టు సాహిత్యారాధకుడు కపియలవాయి లింగమూర్తి

ప. ్‌. త్న్‌ ల లగ శే 4

• ల శ + కనా స్తో ష్‌ . టు యే. ఎ లు కక్‌ =

• . సచర్త్‌ చయ విన్నా స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు నాగర్‌కర్నూల్‌ పంచాయతి సమితి జ్య ర్రి సర్వ (శ్రీ, సి. రామచంద్ర రావు

తాతయ్య స్మృతి శాతయ్యా। అన్ని యెన్నో మాకిచ్చినావు అనురాగాల్ని - ఆస్త్రీపాస్తుల్ని నీకని ఏం మిగుల్చుకున్నావు. అన్ని అందరికి - ప్రతి ఒక్కరికి పంచావు నిస్వార్ధ (ప్రేమని - నిర్విరామ కృషిని నీవెంట తీసికువెళ్లినావు. హౌను. నీ స్వార్దాన్ని మాత్రం. యిక్కడ భరించలేం. నీవు తీసికెళ్లింది ఒకే ఒక చిరునవ్వు ఐతే - మాకు మిగిల్చింది మాత్రం తరగనన్ని కన్నీళ్లు, 3-3-1987 యం. నిర్మల

శ్రీ, పెద్ద మందడి వెంకటకృష్ణ కవిగారు రచించిన (1937లో ముద్రణ అయిన శ్రీ పాండురంగ నిర్వచన మహాభక్త విజయం ద్వితీయ సంపుటము నుంచి) (శ్రీ (శ్రీ/ నిర్వచన మహాభక్త విజయము మహారాజపోషకులు

(శ్రీ చిక్కేపల్లి రామచంద్రరావు హైకోర్టు నకీలు నాగరకందనూలుగారి వంశక్రమము సీ శ్రీవేంకటేశ్వర - సేవా పరిప్రాప్త, విజ్ఞాన చతురు లా - ర్వేలవారు

సకల రాజన్యభా - సత్సభాబుధనుత, విశ్రుతోదారు లా - ర్వేల వారు

సప్త్పసంతానసం - చయలబ్ద్బసత్కిర్తి, విలసిత ప్రభువులా - ర్వేలవారు

నవ నవరసపద - నివహల సత్కావ్య, విరచన 'ప్రాఢు లా - ర్వేల వారు. తే. అట్టి యార్వేలవారియం - దనఘశీలు

రమల కౌండిన్యసాన్వయ - ఘనులు సుకవి

నికర సన్నుత సద్గుణ - నిధులు పరమ

పావనాత్ములు నాగుల - పల్లైవారు క్షే తే. వసుధలో నట్టి నాగుల - పల్లైవారి

యందు నుదయించెం బరమని - స్తంద్రయశుండు

మాధవధ్యాన విలసిత - మానసుండు

రమ్యశీలుండు కొండమ - రాజు ఘనుండు ౭

శ

సీ... ఏరావుకుల మని - సూరిచాతకములం ధనియించుటకు మేటి - వనదమయ్యె నేసరసుండుక - వీశ్వరేచ్చాలతల్‌, సవరించుటకు మేల్వ-సంత మయ్యె నేసుగుణాఢ్యుండు - వాసు దేవధ్యాన భోగంబునకునింద్ర -పురమయయ్యె నేసత్యనిరతుండు - భూసురాశీర్వాద, వాక్తతరంగములకు - వనధియయ్యె. తే. ననుచుసత్కవి శేఖరు - లనవరతము వినుతి సేయంగ విలసిల్లె - విశ్వసాంద్ర పావనయశుండు సజ్జన - పాలక్రుండు రమ్యశీలుండు కొండమ - రాజు ఘనుడు, తె క్త ఆలకొండమరాజసుధీ తిలకుని వంశమున బొడమె _ ధీవై భవని స్తులుండగు గోపాల్‌రాయుండు కులపావముండితండటంచుం - గోవిదు లెన్నన్‌ సీ అనవద్యహృధ్యవి - ద్యాశౌర్వపటిమల, నాఖర్గతిక్కన- యనయందగండె రాజ్యతంధ్రాదిని- ర్వహణప్రవీణత నపరయుగంధురు- డనలందగండె భారతదేశసే - వాస్తక్త సన్మతి, ననఘుండైన శివాజి. యనంగందగండె సలలిత నీతివ్వ; (ప్రబోధమ్మున, ఘనుండైనచాణక్యు డనంయందగయె. తే. యనుచు విద్వవత్క వీళ్వర్రు _ అభినుతింప వెలసె. గౌండిన్యపాన్వయ ఆ జలధిచంద్రుం డసమసద్గుణబంధురుం - డార్యహితుండు వైభవపురందరుండు గో పాలరావు త్తే 2

క్షు అగోపొల్‌రావునకుం, ద్యాగార్భ తనూజుం డమిత - దాంతాత్ముండు స త్యాగారుండు ఘనదురితని, రాగుండైవెలయు కృష్ణ - రావు జనించెన్‌. 5 క ఆరమ్యగుణమణి (వ్రజ రారాజు ద్వార్ధికృష్ణ - రావునకు౯ ల క్మ్మారావు జనించె౯దగ, శౌరికి సుమళరుండు గలుగు - చందుము మెజయన్‌. 6 సీ. సజ్జననికరపో - షణ మేదయా్టికి , నిత్యకృత్యంబయి-నెగడుచుండుం శరణాగతార్దింటో - సలుపుట యెవనికినుత్తమ(వ్రతమయి - యొప్పుచుండు (ప్రభుసర్వకార్యని- ర్సహణ మేమంతత్రికిం (బ్రాణపదంబయి-పరయచుండు కేశవనామసం- కీర్తనం బెవనికి, ననవద్యసుధ యయి- యలరుచుండు. తే... నతండు సత్కవిలోకవ-ర్లితపవిత్ర, కీర్తికాంతా నిరంతర - గేయచరిత భరితహరిదండరుంతని- వార్యధెర్య, రాజితఘనుండు లత్మణ-రావుమౌళి. 7 క్త అలలత్మురావు గనెక్‌, జలజాతుండు మరునిం గనిన-చందంబున ని స్తుల సద్గుణసాంద్రునిధై, ర్యలలితుః బట్టాభిరామ - రావు౯ (బ్రేమన్‌. 8 సీ ధ్రఖ్యాతిగనినగో-పాల్‌ పేట సంస్టాన, మంత్రియైయే రావు - మణి చెలంగెం 'బ్రథిత విద్వతక్క వీ-శ్వరనుత సత్కీర్తి, సాంద్రుండై యేమహా-చతురుండలరె సూరిలోకస్తుత- సుగుణరత్నములకు, జలధియై మేబుధ-చంద్రుడలరె సప్తసంతానభా- స్వత్రసూనములకు, ద్యానమైయేసుధీ- ధన్యుండొప్పె. తే... నతండు ధృతిమంతు. డతిదయా- స్వాంతుః డమలు౬ డహిత గర్వాంధకారచం _ డాంశు6 డనఘు€ డనుషమోదారుండార్యలో - కైకహితుండు రమ్యసద్భావు పట్టాభి - రామరావు. ర్త 3

సీ. భాష్యాధిక గ్రంథ - భావ గ్రహణజక్తి భగవద్దుణానుభ- వానురక్తి 'ప్రతిత నిద్వత్క వీ శ్వరపాలనాసక్తి 'ప్రభుసర్వకార్యని- ర్వహణయుక్తి భాగవతోత్తమ- పాదపంకజభక్తి, సంతతదివ్యదేశ ప్రసక్తి నిరుపమధర్మసం- భరిత విఖ్యాతోక్తి జనమనోవిప్రియ-గుణనిరక్తి. తే... కలిగి విశ్వంబు వినుతింప వెలసె సౌర 1 చిక్కెపలి పురవాసుడ శేషసుకవి వినుత సత్కీర్తి సౌంద్రుడు విబుధవరుడు (ప్రాజనుతభావు పట్టాభిరామరావు. 10 తే. ప్రాజ్ఞ ఘనుడైన పట్టాభి రామరావు రామ మాంబను వరియించే రఘుకులావ తంసుడౌ రామచం ద్రుండు ధన్య చరిత యైన సీతను బరిణయంబాడినట్టు. 1 సీ. పతిపాదసేవ సద్గతియని మదినమ్ము సాధ్వీమణుల్‌ దన్ను సంస్తుతింప బాంధవాదరణమే పరమధర్మంబని పల్కు నింతులు దన్ను (బ్రస్తుతింప దేవ భూదేవ పూజా విభవమె లెస్స యను నెలంతులు దన్ను వినుత్రి సేయ హరికథా సంశ్రవణానందమే మేటి యను వనితలు దన్ను నభినుతింప టే

తే. సతము వర్తించె నిరుపమహిత గుణాల్దీ యైన పట్టాభిరామ రావార్యపత్ని చారువదన కలాజిత చందద్రబింబ ప్రధిత సద్గుణ నికురంబ రామమాంబ. 12 సీ పలుకనోపదాకింత పరుష వాక్యంబులు తన్ను దూషించు దుర్దనులనైన జలుపబూన దొకింత సంకట కృత్యముల్‌ దనకు గీడొనరించు జనుల్టైన నానరింపబోదు దండన మొకించుకయేని" పనులొనర్చని, స్వసేవకుల నైన గలిగింపదలపదు కార్యవిఘాతంబు దన పనుల్‌ సెర్చు ఘాతకుల కైన. తే. యిట్టి శాంతంబు గలిగిన యిందువదన పుడమినుండునె యని, తన్ను బుధులు పాగడ బ్రబలు సతతంబు పట్టాభి రామరావు రమణి సద్గుణ నికురంబ రామమౌంబ. 13 ఆ. రామమాంబయందు (ప్రధితుడౌ పట్టాభి రామరావుగాంచె (బబ్రముద మొసగ సుతులనేవురను విశుద్ర యశస్కులన్‌ పుత్రికా త్రయమును బుణ్యులలర. కేశ వ్‌

కం. ఆరమ్య చరిత్రులలో రారాజత్కీర్తి శౌర్య రంజితుడు మహో దారుండగు వేంకటల ఇ్మారావగ్రజుడు ప్రతిభ జగతిన్‌ బజుపెన్‌ షక్‌ * చం, తెలుగున బారిసీని గడి దేటీన వేంకటలక్మ్మారావు మే త్తిలివిని నాలకించి బలధిక్చృత శూరుడు గద్దవాలరా ట్తిలకుడు పీల్యబంచి యిడెదీజని కూరిమి బెద్ద హోదనా యలఘుని కార్యఖడ్గ విజయంబు గణింపదరంటె యేరికిన్‌, 16 ము కనెనా వేంకట లఇ్మారావు సుగుణాగారుల్‌ మదిన్‌ మెచ్చగ ల్లింశీలున్‌ రఘునాధరావు బుధు లక్ష్మీకాంతరావున్‌ దయా ఘన రంగాంబను బుచ్చమాంబను మహకార్యుణ్యయౌ శామమాం బను నిర్వేల నిజాన్వయోదధి విభాస్వత్కీర్తి యుష్పాంగన్‌. క్ష సీ అతని సోదరుడు పండిత రాజమాన్యుండు రామకృష్ణారావు రమ్యయళుడు దద్భుధానుజుడు విద్వన్నుత శీలుండు వేంకట నరసింహ విబుధవర్యు డతని శమ్ముడవు నీ వవఘగుణాబ్లివి (ప్రాట్టేంద్ర వేంకట రామరాయ । నీ సహోదరుడు విద్యా సముల్లాసుండు 'ప్రధితుడు కోదండ రామరావు, 6

తే. సుగుణరత్న కదంబయౌ చూడమాంబ సర్వ సద్గుణ నికురంబ జానకాంబ రంగనాధ కృపోత్తుంగ రంగమాంబ యను సుశీలలు నీ స్వస లనఘమతులు. 18 చ. అనఘ చరిత్ర! నీ జనని యర్శ కులాంబుధి సోమురాము పా వనతర నామక్తీర్తనము భక్తి నొనర్చెడి సాధ్విగాన యా వనరుహ నేత్ర నీకిడె నపార ముదంబున రామచం1ద్రరా వనియెడి దొడ్డ పేరదియె ఖ్యాతివహించె జగద్రితంబుగన్‌. 19 మ. గుణరత్నాకర! నీ సహోదరుడు దత్కోదండ రామార్యు డొ య్యన బియ్యస్సు నెలెల్చి నేర్చి సరివారాశ్చర్యముంజెంద స జ్రైను లెన్నంగ వకాలతున్‌ సలుపు దక్కన్‌ హైదరాబాద ప త్తన రాజంబున నిమ్మహావిధికి నుద్యన్మూల మీవే కదే. 20 సీ. ప్రభు సర్వకార్య నిర్వహణ ప్రవీణతన్‌ మించిన మేధ మేల్మెజుపుగాగ (బ్రజలు సేబాసను ్రాపంచికోక్తులు శ్రావ్యమైై నెగడు గర్హనలు గాగ గలిత మనీషనర్థులకిడు రూప్యము లమితమౌ వర్షోపలములు గాగ నాచార్యవర్యుల నలరించు శాంతంబు జనులు మెచ్చెడి చల్లదనము గాగ.

తే. నలరు మా రామచంద్ర రావాంబుదంబు సత్కృపారస వృస్టిచే సకలసుకవి చాతకంబుల దనియించి ఖ్యాతి మించె నంచు బొగడుదురయ్య నిన్నార్యవరులు. 21 సీ. _ క్రోలినావయ్యా ! కందాళ భావన గురు (ప్రభు కృపామతి మంత్రరాజ సుధను బడసి నావయ్య 1 భవంబుల దోలెడి పంచ సంస్కార భాస్వద్దనంబు భక్షించినావయ్య ! భాష్యాధిక గ్రంథ పరమ రహస్యార్ధ పాయసములు గుడిచినావయ్య మేల్‌ గూరగ నాళ్వార్ధ విజ్ఞాన సూక్తులన్‌ వీడ్యములను. తే. _ నలదినావయ్య ! భాగవతార్చన్నార్హ పుష్పు సారంబు దిక్కుల బుగులు కొనగ నంచు బుధులెల్ల వినుతింప నలరితయ్య సద్గుణనికాయ శ్రీ, రామచంద్రరాయ. 22 సీ, _ ఎనలేని నీయాంధ్ర-జనహితమతి కీవు, సవరించు వివిధాంధ్ర- సభలెసాక్షి ప్రతిలేని నీరామ- భక్తి కీవుపఠించు, రాఘవేశు చరి- త్రంబెసాక్షి జతలేని నీసప్త - సంతానగరిమకు, శోభించుచున్న నీ-సుతులె సాక్షి సరిలేని నీయీవి-సిరి కీవు ముద్రించు, సలలితభక్తవి- జయమె సాక్షి, 8

తే. యని కవీంద్రులు వినుతింప - నలరితయ్య | నిఖిల విద్వజ్ఞనస్తుత - నిరుపమాన | కీర్తి కాంతాలలామ సం - గీతలసిత చారుచారిత్రకా ! రామ - చంద్రరాయ. 23 చ. _ విమలగుణాలవాల యయి - వెల్లిన వేంకటనర్సమాంబను త్తమమతిచే వరించి యల - ధర్మ పరాయణ చిత్తయందు. గూ ధిమి మెజీయంగం గంటివి గ - రిష్టవరిత్రులం బుత్రుల౯ మహా సుమళుల మువ్వురక సుగుణ - శోభిత యౌ నొకపుత్రికామణిన్‌. 24 సీ అంద(గ్రజుండు సు-స్వాంతుండు సత్కలా, రమ్యుండు జానకి - రామరావు తద్రన్యచరితుసో- దరుండు సద్చాషాభి, రత్యుండు సీతారామ- రావు మౌళి యతని ప్రీయానుజుం- డతులితధీరుండు ్రాజ్ఞుండు పట్టాభి- రామరావు తత్సుగుణాత్ము సో- దరి యతిహితశీల, విములమనోజ్ఞ సా-విత్రిదేవి. తే. ఇట్టి సంతానసంపద - నెసంగి వంశ పావనం బగుకార్యముల్‌ - (ప్రజలు మెచ్చ జలుపుచున్నట్టి నిన్ను శ్రీ - చక్రధరుడు పండరిశుండు రక్షించు. - బరమకరుణ. 25 అనంతరాభ్యుదయము రచన ; (శ్రీ, కపిలవాయి లింగమూర్తి సీ సావిత్రి పిమ్మట సాధుశీల సుమిత్ర సంతాన శాఖనా జనన మందె ఆ సుమిత్రాదేవి కనుగు సోదరుడయి దశరధరాంరావు తగ జనించె 9

అతనిని పెద తండ్రి యగు రాంకిషన్‌రావు ధార్మిక ప్రవరుండు దత్తు గొనియె దత్తు వెళ్ళిన మీద దశరధ రాముండు వారల కూరిమి వడసి తిరిగి పరముగన వారు బ్రహ్మకపాలమందు గయను (శ్రాద్ధంబులను సల్సి, ఘనముగాను పితరుల బుణంబు దీరిచి పేరు చెందె (ప్రజలు మెచ్చగ తమ వారు బాగనంగు కే కం. నామమునకు దగ జానకి రామయ యుద్వాహమయ్యె రమణిని గుణస ద్చామను సీతాదేవిని భూమినితాధర్మభంగ, మునుగాకుండన్‌. 2 కం, గుణమును శీలము రూపము గని నిజముగ సీమె సీతగాక యన్యయా యని జనులెన్నగ నాయమ తన వారలయందు, దనరె తల మానికమై 3 స్సీ ఆ దంపతుల పంట ఆదిగర్భేశ్వరి విమల యశోలక్ష్మి విజయలఖ్న్మీ అద్వితీయ గుణంబులమర ద్వితీయ స న్మాన్య చరిత్ర కొమ్మ జయలత్ష్మీ మూడవ సంతు నిమ్ముగ పెద్ద కొడుకయి కలిగె శ్రీధరరావు కఠలిమిరావు 10

నాల్గవవాడయ్యె నలినాక్షు వరమన చెలగుచు రాంరావు చెలువు తావు వారలకు తోడబుట్టైను భాగ్య లక్ష్మీ ఆమె తమ్ములు శ్రీనివాసనగ మరియు వేంకట రమణులనుచును వెలయగాను గలిగిరనురాగముల పంటఫలములగుచు. శీ కం. సీతారామారా వుప వీతుండై బ్రహ్మచర్య విధిచేతను సం ప్రతీని గడుపును జీవిత మేతరి విషయాళి వాసనెరుగక మునిర్మై. క్‌ స్టీ తండ్రుల వారసత్వము తాత పేరును పట్టాభి రాంరావు పంచుకొనియె రాముండు పట్టాభిరాముడై ప్రజలకై శాంతి చేపట్టిన, సరణిదనర గురుజనరబుల నెల్ల మరవని గుణమణి వెలది శాంతాదేవి పెండ్రి యయ్యె న్యాయవాదిగ జిలా నగనరంబునందున సాటివారలలో ప్రశస్తిగాంచె గాంచెయిల సూర్యచంద్ర తారకలనంగ కళలు గల్గిన చంద్ర 'ప్రకాళరావు కాంతి గల్గిన సూర్య ప్రకాశరావు తనర వేంకటలత్న్మ్మీ రాధా సుధలను. 6 [1

కం పావిశ్రీదేన పత్రీ సానిత్రిని బోలి పతిని శమనుడు గొంపో వొ విధి వ్రతశీలంబ్యు నే విభవము లేక తండ్రి యింట మెలగుచున్‌ కర ఆ నిగమళర్మ యక్క య చానయి కొపురమునెల్ల తగ్గద్రీ ద్దుచుస మ్మానితుతితో తంగ్రిక్షి తొ నొక చేర్నుగ్యు సంతతంబును మెలగున్‌ సే. తరుణి సుమిత్రన్సు దనర షెద్దాపురం హాన్మంతరావన్వ యార్యనుతుడు పకవైద్య నిష్పుల్సుడ్సు పరిణయంబాడెను నా దంపతులను రాగమనలుసాగ తొలి చూలునంద్రున గొను కూత్తుర్తు శారదయని బంధుజనులు పాగడ్ల అక్కను సోదరియత్ష్యు శెండన బిడ్డ నిర్మల యన క్లభ్ఞా నిధిని నా. సోదర్వడ్సు చౌరలిక్షు వ్వధ్ధన్య, దనుండు ఆతని తమ్ముడు వాస్వుదేవ్రాభ్ధిధ్భ్యా శ్రీనహిమదంట యా తల నోముపంట, ప్ర సీ రామచంద్రుని (భ్రాతరమ్మ్యు డెన్కేరా ను హ్లైదరాబాదలో నధివసీం్ర పెద్ద లాయరనంగ పేర పెంప్పులు జొందె 12

నిద్యాభిమానిడ్నై వెలిగి యచటు పరగ సీతారామబాగున సంస్కృత పాఠశాలను దాని పాదుకొల్పి ఆంధ్ర భాషా సేవ కాంధ్ర విద్యాలయ మును నిల్సి కృషి సల్సె ముదముతోడ స్వార్దితమ్మెల్ల వానై పంచి పెట్టి నట్టి ఘనుడుదారుండు విద్యాధికుండు బూరుగుల కాలమున నున్న పుణ్యతముడు తరమె యాతని నెన్నంగ తరచిచూడ. 10 సీ _ జానకిరాంరావు సంతు విజయలక్ష్మి యయ్యె విద్యావతి యంతమీద వెలయగ కోడేరు వేంకటేశ్వరరావు ఎమ్మెస్సితో వివాహమ్ము జరిగె హన్మంతరావును, హరిణి మైథిలియనన్‌ కనిరి బిడ్డలవారు కడుపుబండి జయలతక్ష్మీనిన్‌ వల్పె, శశి జగన్మోహన రావున కిచ్చిరి రీవి మరయ ఆమె బియస్సి జేసియు నా పిదపను రాఘవుడును శ్రీకాంతుడన్‌ రమ్యగుణుల కొమరులను గాంచె నిర్వుర కూర్మిబండి సాటి వారల కాదర్శ సరణి దనరి. [11 13

తే. సతి సుమిత్ర కుమారికి శారదకును బి ప్రభాకరరావు ఎమ్మెస్సి తోడ ఆయె పెండిలి పిదప నాపెయును ఎమ్మె 12 గొనియ పుత్ర త్రయంబును గనియె నెమ్మి. తే. ప్రీతి కొడుకులు కోడం(డ్రు కూతురులును అల్జురును మన్మలును మన్మరాం(డ్రతోడ ముప్పదారున్నొకటియయి ముదము చెందు 13 రామచందు కుటుంబంబు రహిని నేడు. సీ ఈ వంశమునకెళ్ల నిమ్మకుదురు వేం కట నర్భమాంబ ప్రకట చరిత్ర అపరంజి కాశించి యన్యుల న్‌ొల్లక తొ రొమచంద్రునే గోరిన సత్ర ఐదు పదులు ద్రాట్రి యరువదిలో బడ్త ముత్తైదువ గనున్న పుణ్య ఫ్ట్‌ల మూడ్తు తరాలుగా ముత్తైదువ; బోవు తన యింటి రీత్త్వి జనిన యింతి రహిని చుట్టాల సురభి సారాహ్రిట్మ పేద సాదల పాలిట్రె పెన్నిధి యయి పతికి దగినట్టి సతి య్వు వాసిగాంచె కరము జనులెన్న పతిహితాచరణమ్ర్యుల్స. కశ సీ. రామషంద్రుడు కీర్తి రాజుల నాగర కర్నూలు నందున కాపురముగ [4

స్వాతంత్ర్య సమరాన సొటి యోధులలోన సర్కారు గుర్తింపు సరణి మరియు తామ్ర పత్రంబున తగయోధ సంఘంబు బహుమానములు శాలువాలు మరియు ప్టేటు సర్కారుతో చెలువుగా పెన్షను మొదలై నవందియు ముఖ్యముగను సమరయోధుల స్మారక స్తంభమందు 'పేరుకెక్కియు షీల్హంది, పెద్ద యనగ ప్రజల మన్నన బొందియు పాటి విడక తనదు ధర్మంబు దప్పుక దనరునెపుడు. 15 కం. ఈ రామచంద్రు బలగము నా రాముడు (బ్రోచుగాక ననిశము సుశ్రీ లారోగ్య విభవములు నిడి గారామున సతతవృద్ది గడలుగొనంగన్‌. 16 వవహ వ, కేం

ద్వితీయ ముద్రణ నివేదనం ఈ రెండు శతకాలునేను శ్రీ చ్కొపల్లి రామచం ద్రరావుగారి కోరికపై రచించినాను శ్రీ రామచం(ద్రరావ్సగారు స్థానికంగా పేరుపాందిన వకీలు గారైనా ప్రప్రథమంగా నన్ను ది గుర్తించి నాతో ఈ శతక్రాలు రచింపజ్తేి ముద్రింపించిన సహృదయులు. దీనిలో మొద నేనువారు క్రీ 4 1972ల స్టానికంగా హనుమదాలయావరణంలో పాంథురంగస్వామి ప్రతి చేసిన పిమ్మట రెండవది వారు తమ గ్రామమైన తెల్లరాళ్ళషల్లెలో శ్రీ, వేంకటేశ్వరస్వామి ప్రతిప గావించినపుడు రచించినాను, త్మ రెండు శతకాలకు వారు నాకు శ్రీ పాండు రంగస్వామి సన్నిధిలో కూర్చుని పిలిపించుకుని ఈ శతకాలు ఏ యే నాటి వరకుకావలెనో ఒకకొగితం తేదీతో కూడ్ర (వ్రాసి లిఖితపూర్వకంగా రచించవలసినట్టు ఆదేశించినారు. మొదటిది పొం ఆజ్ఞ పారం 1972లోనే ఒక వారం పది దినాలలో పూర్తి చేసి యిచ్చినాను కాని అవ రెండవ దానికి గూడ అజ్ఞాపించినారు. అది తొందరగా ఉండటం చేత ఆ సమయం: అంత తొందరగా మరో శతకం కూర్చలేననిపించి అంతవరకు మకుటరహితంగా శతకం కొరకే వ్రాస్తున్న పద్యాలు కొన్ని ఉండగా వానిని పట్టుక్సు వెళ్ళి మిత్రుడు శ్రీ వె్దందో వెంకటరావు గారికి వినిపించినాను. ఆయనగూడ కవి. అతడు (వ్రాసిన పట్వారీల శతకం (పతి ఎక్కడ వేసినాడ్షో లభించకుండా పోయిందిగాని అది కరణం పటేండ్ర కవితగా ఉండేది. ఆయన నా యొక్ష్మ క్ర పద్యాలు విని విమర్శనాధోరణిలో బళ్ళాన్చ వున్నవి ఇక ఇపుడు నీవు కొత్తగా మరో శజ్రక్రం (వ్రాయనక్యృరలేద్చు. నేను రామచంద్రరావు గారితో చెబుతాను. ఈ పద్యాలే తెల్ల రాళ్ళపల్లి వెంకటేశ్వర శతక్రంగా చక్కగా ఉండగలవు అని ఆ మరునొడే రామచం ద్రారావ్ర గాాత్రో లింగమూర్తి గార్ర దోర యింతవరకు రచించిందే ఒక శతకం ఉంది. చక్కగా ఉలది. దాన్న మీరిపుడు రెండవదిగా వేయించండి అని చెప్పినాడు. ఆయన సే నని అందుకంగీకరింి ఒకనాడు శశ్రక్ర వినటానికి నిర్ణయించుకొని నన్ను జలిపించినాడు* ఆ నాడు వారింటిలోని పీీపై వా రు, నరసింగరావు వకీలుగారు, వెంకటరవుే మీ నెలత ంమాంవలో బితుకు బితుక్షు మంటున్న గుండెతో నా యొక్క క్ష పద్యాలు న్న ఇవి విని నవ్వుకొని వారు ఒకొక్క పద్యాన్ని విమర్శించి ఆమోదించినార్సు. అప్పటి నా భావాలు కొన్ని యింకా అవేశపూరితంగాన్సు, నిందాత్మకాల్నూన్స గూడ్ద ఉన్నవి, అ ట్టివి వారే వద్దనగో తొలగించినాన్సు అదే విధంగా కొన్ని శృంగారంలో గూడ అతిగానే ఉండేవి. అవి తొలగించినాన్స ఇపుడు చూసుక్సంద్ర ఇంకొ ఒకటి రెండు వింగిఫీపోయినవే 16

అనిపించిందిగాని నేనీ శతకం దాదాపుగా 1965-1966 ప్రాంతంలోనే కూర్చినాను కాబట్టి ఆనాటికి యింకా నాలో కవితా దశలోగాని, భావపరిణతిలో గాని అపక్పత మరియు ఆవేశం వున్న కాలం కాబట్టి ఆ నాటికి అవి అట్లా దొరలినవి వానినిపుడు సరిచేయగలనుకాని ఒక సారి ముద్రణలో వచ్చినవి కనుక యిఫుడిక యధాతథంగా అలాగే ఉంచినాను.

నాగర్‌కర్నూూలుకు వచ్చి స్టిరపడిన పిమ్మట సుమారుగా 1960 ప్రాంతం నుండినేను కొంత లక్షణావగాహనతో పద్యరచన (ప్రారంభించినాను. అంతవరకు వ్రాయలేదని కాదు కాని నాకింకా లక్షణమే అప్పటికి సరిగా తెలియదు. నా శతకాలలో రచన ననుసరించి మా గ్రామం పై గల హనుమంతుని శతకం 'జనుకుంట రామ బంటు శతకం' మొదటిది. ఇది ఆతర్వాత ఈ కూర్చిన శతకమే. దీన్ని ఊహ వచ్చినపుడల్లా ఒక పద్యంగా అట్టా కూర్చుతూ ఉంచి చిక్కేపల్లివారు కోరగా పద్యాలన్నింటిని విమర్శించుకుని దీనికీ తుది రూపం యిచ్చినాకను.

ఇప్పుడు కుమారులు శ్రీ, చిక్కే పల్లివారి శతవార్షిక జయంతి జరుప సంకల్పించినారు కనుక వారి కుమారులైన శ్రీ, సీతారాంరావు గారు కూతురైన సావి త్రమ్మగారు ఈ శతకాలనీ వారీ సందర్భంగా జ్ఞూాపకారలం పునర్ముద్రిస్తున్నందులకు వారి నభినందిస్తు కులదైవమైన ఆ పాండురంగస్వామి, శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి వారికాయురారోగ్యాల (ప్రసాదించవలెనని ప్రార్ధిస్తున్నాను. వాణీసదనం ఇట్టు విద్యానగర్‌ కాలని సాహిత్యారాధకుడు నాగర్‌ కర్నూలు - 509 209 కపీలవాయి లింగమూర్తి

వవహాన. 17

తొలి పలుకు

అం(ధ్రసారస్పతమునందు శతక (పక్రియ బయలు దేరిననాటి నుండియు ఆ జాళికే చెందిన రచనలు మానవ సమాజమునకు చేసిన సవ అపారము. నీతి భక్తి, లోకవృత్తము హాస్యము, దుర్గుణవిమర్శనము మొదలయిన అంశములను గురించి శతక వాజ్మయము చేసినంత ప్రచారము మరి యే యితర వాజ్మయ ప్రక్రియ కూడా చేయంజాలక పోయినదనుట నిర్వివాదాంశము. ఆబాల వృష్టముగా నందరి బజీహ్వాగములందును శతక వాజ్మయమున కు చెండిన కొన్ని పద్యములయినను నిలిచియుండుట నున మెటుగుదుము.. సప్త సంతానములలో ఒకటియ్టైన “కృతో శతక రూపమున వెలయుటలో మంచి (ప్రయోజనము కలదు. అదియు మరిగొుక సప్త సంతానాంతర్లతమైన “గుడుతో విడరాని సంబంధము కలదై యుండుట మిక్కిలి విశేషము. బంగారమునకు పరినుళమబ్సినట్టు.. నాగర కందమూలులోనే క్రాక్ట చముహబ్లూబ్ల్‌న్లర్య బెళల్ళు అంతటను సుప్రసిద్ద న్యాయవాదిగాను, తళంగాణవటున జాతీయోద్యషం నాయకుడుగాను పేరుగాంచిన త్రీ చిక్కేపల్లీ రామచంద్రారావుారు నిరంతర గితాపారాయన లైవధ్యాన పరులై యుండుటయే కాకీ పండరీపురముసక్కు వళ్ళి, వైద్స రంగని సేవించివచ్చి తచ్చిప్నాముగా నాగరకందనూలులో తమ /)హామునకు సమీపము నన్న శ్రీ పానుముదాలయ 'ప్రాకారమునందు శ్రీ, పొండురరో విరలేళ్చరువి గుడి కట్టింది అందు శ్రీ విళలేశ్వరుని ప్రతిష్టగారించిరి. తేది 24-2-1922 పరీధావి సంవళ్ళర వైత్ర శ, ద్య బ్వకాయు నాడు జరిగిన ఆ విఠలేశ్వరుని ప్రతిష మహోత్సనమునక్షు వేన్సు క్‌ూడా వెళ్ళి పాళ్ళాన్స భాగ్యమును శ్రీ రామచచి(ద్రరొవుగో రే కల్చించినారు.. అధిక సంఖ్యలో ఆదియమునకు వళ్ళస్వ్వి పురప్రముఖుల యొక్కయు, విద్యాంనుల యొక్కయు సమశమున శ్రీ రామచం(ద్రరాషు గార్డు స్వామివారిని ప్రతిష్ట గౌవించినమ్ముడు భ్‌క్తుల జఉయజయధ్వానముల్స మిన్నుముట్హిన్సి,

సప్త సంతొనములతో నాకియ్టైన దేవాళయమ్సున్సు దేవతా (ప్రతిష్టను అప్లై చేయుటయేగ్గాక్ష దోనిక్లి సంబంధించిన కావ్యరత్నమ్నన గూర్తో స్వల్పకాలచులోనే

(్ష

• పండరినాధ విరలశతకము అను పేరుతో వ్రాయించుట మక్కిలి శ్లాఘపాత్రము ఇట్లు తాను ప్రతి్టించిన దైవముపై శతకమును వ్రాయించిన వారు మిక్కిలి అరుదు.

శతక రచయితర్చైన శ్రీ కపిలవాయి లింగమూర్తిగారు సంస్కృతాంధ్ర సాహిత్యముల మర్మము నెటిగిన విజ్ఞులు. తెనుగుకవితా రచనము నందు మంచి యనుభవమును సంపాదించినవారు సిద్దహస్తులైన లింగమూర్తిగారు ఈ శతకమును ఒక నూతన మార్గమున రచించిరి. నూట యెనిమిది పద్యములు గల యీ శతకమునందు ఆరు 'ప్రణుతుల ఒక షష్ట్యంతము, పది విభక్త్యంతములు ముప్పది కథలు, పది యవతార కథలు, ఏబది ప్రపంచ రీతులుగా విభజించి శతక రచనమునందొక (క్రొత్త పోకడను జూపిరి. ఇది మిక్కిలి (ప్రశంసాపాత్రమ్రై యున్నది. ఇక వారు కూర్చిన ' “నాగర కందనూలు పఫురనాయక పండరినాథ విఠలా * అను శతక మకుటము సరళముగా నుండి ధారణకు యోగ్యముగానున్నది. శతకమును నేర్చుకొనువారికిని, భజన సమాజములందు ఈ పద్యములు పాడువారికిని మిక్కిలి యనుకూలముగా నున్నది.

ఇక శ్రీ లింగమూర్తిగారి రచనా వైదుష్యమును శతకము నందలి పద్యములన్నియు దెలుఫుచున్నవి. ఈ శతకమును ““సరళ 'ప్రాసను నల్లితి'' నన్నారు. ఇచ్చఉ ''గ* కారము సరళ సంజ్ఞ గలదగుటచే చమత్కృతి యున్నది. ఇట్టి చమత్కారముల నచ్చటచ్చట జూపీయున్నారు. దేశ్యపదములను, తద్భనములను, తెలంగాణా జాతీయములను సముచితముగా వాడి పద్యముల నన్నిటిని చక్కని శైలిని నడిపిరి. ''గాధాత్రింశికలో?' భక్తులకును, ముఖ్యముగా పాండురంగ భక్తులకును సంబంధించిన కథాంశములను నేర్పుతో నిమిడించిరి. '““లోకపంచాశిక లో తాత్త్విక విషయములతో పాటు భక్తియు, సమకాలిక సమస్యలును తొంగి చూచుచున్నవి. ఇట్లు సమర్ధ వంతముగా రచింపబడిన ఈ శతకమును శ్రీ రామచంద్రరావు గారికిని శ్రీ విఠలేశ్వరునకును అంకితము చేయుట విద్వజ్ఞన మనోరంజకమై యున్నది

19

శ్రీ చిక్కిపల్లి రామచం ద్రరావుగారుతను ధర్మపత్ని శ్రీమతి వేంకట నరమాంన సహితముగా నెన్నిటినో పుణ్యకార్యములను, తీర్టయాత్రలను, ధర్మకార్యములనుగా, న వైజూము 'ప్రభుత్వకాలమున సాగిన జాతీయోద్యమములలో ఆంధ్ర మహాసభకు రర కార్యదర్శిగా నుండిరి. ఖద్దరు (ప్రచారము, హరిజన సేవ మొదలయిన కార్యకలాపముల ద (శ్రజ్ఞాసక్తులతో పాల్గొనిరి. తెలంగాణా నాయకులలో సుస్రసిర్దులైన కీ। ఖే ఎన్‌. కే. రవ వీరి తమ్ములు. వారి నంతవారినిగా తీర్చిదిద్దినది వీరే, ఇప్పటికిని నాగర కందనూలుల్‌ శు, తత్పరిసరములందును ఏ విధమైన ప్రజోద్యమములు జరిగినను. ఏ దైవ కార్యక్రమములు జరిగినను, సాహిత్య సభలు జరిగినను శ్రీ రామచంద్రరావు గారి సహకారము లేక జరుగవు. అట్టి ఏరు శ్రీ, ఏఠలేశ్యరుని ప్రతిష్టించి, ఆ స్వామిపై శతకమును వ్రాయించి కృతి నందుటచే ధమ్యలైరి. మృదు మధుర చమత్కార పదభూయిష్థమైన శతకమును గాసి దైవముతో పొటు శ్రీ రామచం'ద్రరావుగారికిని అంకితము చేయుటచేత శ్రీ కపిలవాయి లింగమూర్తిగారు కృతకృత్యులైరి. ఇట్టి పుణ్యకార్యమున కాస్పదమైన నాగర కర్నూలు ధనస్యతమమైనది. స్టే శ్రీ దుకూలాంచల శ్రీల నందము లొల్కు జాళువా వలువ పై జారుచుండ, అమ్మాన వనమాలిక్షాభిరావ్వమూ కట్టుపుట్టము నేలంగ్రాలుదుండ, శంఖంబు, చ[క్రంబు, శార్ణబ్సు, గదయును బాహుచతుష్టయ (ప్రభల వెలుగ తిరుమణి శ్రీచూర్ల దీర్టోర్ద పుండ్రంపు మొగమున చిజునవ్వు ముంగలింప గీ సదయహృదయుడు విఠల స్వామి మీకు శాళ్వతైశ్వర్య సుఖముల సంచరించి పుత్రపొత్ర పరంపరన్‌ బోచ్చుగాత సకల జనగేయ ( శ్రీ రామచంద్రాయ | 20

స్టీ మెత్తని తరగల పాత్తికల్‌ పరచుచు మున్నీరు పెంచిన ముద్దుబిడ్డ తులసి పేరుల యంద మొలుకు వక్షంబున నచ్యుతుండునిచిన యందకత్తె కడుపు పంటగ ముద్దు కమ్మ విల్తుని గని కీర్తించిన మేటి గేస్తురాలు కొలుచు భక్తుల యిండ్ర మెలగి ముప్పొద్దుల తులలేని సుకమిడు దొడ్డతల్లి గీ. స్వామి విఠల సహధర్మ చారిణియయి మెలగు రక్మమ్మ సతక్కృపాకలిత యగుచు నేలుకొను మిమ్ము సంపదలిచ్చి యెపుడు సాధుజనగేయ ! శ్రీ రామచం(ద్రరాయ 1 కం. కృతికర్త లింమూర్తికి శతకస్వీకర్త రామచం'ద్రార్యునకున్‌ పతి పాండురంగ విఠలు డతులిత సౌఖ్యంబు లిచ్చునాతారముగన్‌. ఇట్టు విద్వజ్ఞన విధేయుడు తేది. 17-9-1972 శేశవపంతుల నరసింహశాస్త్రి బర్కత్‌పుర, హైదరాబాదు. విద్వాన్‌ శిరోమణి, ఆకొళవాణీ కార్యక్రమ నిర్వహణాధికారి. ౯హహవ 211

అభిప్రాయము డా. దివాకర్ణ వేంకటావధాని, ఎం. ఏ (ఆనర్పు), పిహెచ్‌డి. ఆంధ్రశాఖాధ్యక్షుడు, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము

మిత్రులు శ్రీ కలపిలవాయి లింగమూర్తిగారు రచించిన పండరినాథ విఠల శతకము చదివి యానందించితిని, + నాగరకందనూలుపురవాయక పండరినాథ విఠలా” అనునది యౌ శతకమునందలి మకుటము. పండరినాథుడే శ్రీ చిక్కేపల్లి రామచం(ద్రరావుగారి 'ప్రారనపై నాగర్‌ కర్నూలున వెలసి వారి 'సేవలందుచున్నాడు. భవానుండు భక్తపరాధీనుండు కదా! ఈ శతకము నుతిషష్టము - షష్ట్యంతము _ సుబంతదశకము - గాధాత్రి శతి - లోక పంచొశిక అను భాగములుగా విభజింపబడినది. (ప్రతి పద్యము నందును భక్తి భావము నిండారి యున్నది, కాన్ని పద్యములలో భగవద్దాధలును, కొన్నింట సంఘ పరిస్టితులును వివరింపబడినవి, ఇక మాద్యంతము గకార స్రాస్వుత్రో నిర్వహింపబడుట ్రళంసింపం దగిన విషయము. ఇందలి పద్యములు ధారాశుద్ధి శోభితములును, సులభసుందరములును, భక్తి భావ నిర్భరములునై సహృదయానంద సంధాయకములుగా నున్నవి. శ్రీ లింగమూర్తి గారింకను రసభా గంభీరములైన కృతులు వెళలయించి ఆంధ్ర భాషాయోష్మ కపూర్వాలంకృ తులు సంతరింతురనియ్యు, పరమేశ్వరుంజ్వై పండరినాథుండు భక్షి చత్పరుల్లైన '్రీ రామచంద్రరావుగా రిని వారి కుటుంబమును, నాగర కందనూలు 'పురవాసులను,

(ప్రపంచమందలి సకల మౌొనస్టులన్స రక్షించు ననియు నాశీంచ్చున్చు ముగించుచున్నాను. హైదఖ్లిబాదు, 15-9-72

శ 22

స... గ్గ నా పరిచయం నేను కొల్దాపురం తాలూకాలో చేరిన చిక్కేపల్లి (గ్రామంలో కరణం నాగులపల్లి వంశీకులైన పట్టాభిరామారావుగారి ద్వితీయ సతీమణి శ్రీమతి రావమ్మ తొమ్మిదవ గర్భములలో విళంబినామ సంవత్సరపుష్య బ 3లు (1899) జన్మించినాను. నామకరణం రోజు నా తండ్రిగారి ఆచార్యులు, తిరుపతి నివాసస్టులు మా యింటికి వేంచేసి వేంకటేశ్వర నామకరణం చేయించినారు. కాని నా తల్లిగారి పిలుపుచే పేరు మారినది. తదుపరి పుట్టు (గ్రామమే వంశనామముగా పరిగణించబడినది. ఆరు మాసముల నయస్సున హైద్రాబాదు పెద్ద మహారాజు గంజిలో మేనమామగారి ఇల్డుకూలడము. అందులో నుంచి నేను సజీవముగా వెళ్ళడమువల్ల సువూరు 14. సంవత్సరములకు తిరువుల-తిరుపతిలో (వైయుక్కు చెల్లించుకొనడం జరిగింది. సుమారు రెండు సంవత్సరములు కొల్లాపురం, ఒక సంవత్సరము గద్వాల, మూడు సంవత్సరములు నాగర్‌ కర్నూలులో 16 సం అ వయస్సున ప్రాధమిక విద్య తెలుగు ఉరూ భాషలలో పూర్తి చేసుకొనినాను. తదుపరి వకీలు పరీక్షకు అవసరముండే మిడిల్‌ కాసు చదువు మహబూబునగర్‌లో సుమారు 8 మాసములలో పూర్తి చేసి ఉత్తీర్ణుడనైనాను. ఆర్థికముగా చాలా ఇబ్బంది యుండటముచే పై పరీక్ష ఇవ్వగానే జిల్లా ప్రభుత్వంచే (వ్రాతపనిై నియమించబడి, ర మౌసముల తదుపరి పాతపాలమూరు బ్రాంచ్‌ స్కూలు టీచర్‌గా ఒక సంవత్సరముండి, వకాలత్‌ పనికి సహాయ పడగలదని జిల్లా సివిల్‌ కోర్టులో బెంచ్‌ క్షర్ళగా 23

రెండు సంవత్సరములు పనిచేసి, హైద్రాబాదులో సర్గీయ శ్రీ కొండా వెంకటరెడ్డిగారి "లౌ! కమెటీలో రెండు మాసములు, శ్రీ ఇబ్రహీం అలీగారి *లా' కమేటీలో ఆఅరుమాసములు చదివి వకాలత్‌ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణుడనైనాను. ఈ మధ్యకాలములోనే ఇన్‌ప్లూయంజూ రోగానికి గురియై దసరాపండుగరోజున సంగారెడ్డి పట్టణములో నిరాశతో యింటిబయిట వుంచబడికూడ యమధర్మరాజు గురి నుండి తప్పంచుకున్నాను. జాన్‌ 1919 నుంచి వకాలథ్‌ స్వంతముగా మహబూబ్‌నగర్‌లో ఆరంభించి ఏఫ్రిల్‌ 1922న నాగర్‌కర్నూల్‌ మృున్ఫిబ్‌ కోర్టు యేర్పాటు కావడముతో నేను మహబూబ్‌నగర్‌ వదలడమృ్ము, నాగర్‌ కర్నూలు నివాస స్థానము కావడము జరిగినది. ఇక్కడ సుమారు ఓ5 సంవత్సరాలు స్రైక్షీస్‌ బాగ్యా జరిగినది. 1936లో సవ్వర్గీయ ఆంధ్రపితామహ శ్రీ మాడపాటి హన్మంత రావుగారు మరియు

• నామిత్రులుశ్రీమం రాంచందర్‌రాన్టగాగ్ర 'ప్రోత్సాహమువ్ల రాజకీయములో ప్రవేశించితిని. ఆంధ్రమహాస్ర్య్య జిల్లాశాఖ కార్యాలయము నాగర్‌ కర్నూల్లో ఏర్పాటు అయి, నేను కార్యదర్శిగొ నియమింపబడితిని. ఈ సంస్థ కార్యక్రమాలు, సభలు అప్పటి ష్టైద్రాబాదు నవాబ్‌ (ప్రభుత్వము మరియు అధికారులకు సరిప్రడ్రక్ర పోవడమువల్ల 1939లో క్రొత్తగా ఏర్పడిన హైద్రాబాదు స్టేట్‌ కాంగ్రెస్‌ సంఘము చట్టు విరుద్దమ్రైనద్రన్సి (ప్రభుత్వము ప్రకటించినది. నేనుమవూ ఇంటి సమీపంత్రో వన్న హనుమదాలయముత్రో హనుమజ్జయంతి రోజు కాంగ్రెస్‌ సంస్టకు విరాళాలు ఇవ్వవలసినదిగా ప్రజలను కోరినానను నెపషముతో అరెస్టు చేసి కృష్ణ జన్మస్టానానికిపంపడము 5 మాస్పల్ప జైలుశికవిధంచడము జరిగినది. తదుపరి (ప్రభుత్వం ఆర్షరుతో విడుదలకావడమ్రైనద్రి. కొని ప్రభుత్వాధికారులు ప్రత్యేకంగా నాకునా ఆస్ట్రికి చేసిన కష్టనస్ట్రైల ఫలితము ఇప్పుటిక్తి అనుభివించడ్లమ్చు జరుగ్సన్చున్స యున్నది, 15-8-1947) ఈ స్వాతంత్ర్యము సం'్రమించలేదు. ఈకాలములో రాజకీయ కార్యకర్తలు, ఇత్రర్ర (ప్రజానీకము (ప్రభుత్వము యొక్కయు, రజాకర్ల డత

యొక్క దౌర్హన్యాలకు గురియై వారి జీవితమే దుర్లభమై యుండెను. తుదకు 11 సెప్టెంబరు 1948న పోలీసు యాక్షన్‌ జరగడంతో స్వతంత్రము కావడము జరిగినది పై సందర్భంలో 32వ మార్చి 1948న అరెస్టు చేసి జైల్లో డిటెన్షన్‌గా వుంచినారు. 15 రోజులలోనే అనారోగ్యమువల్ల ఉస్మానియా ఆస్పత్రికి పంపడము, నెల తదుపరి జీవించననే భావంతో వదలడము జరిగినది. కాని అప్పటి పరిస్ట్రితుల దృష్ట్యా సెప్టెంబరు తుదివరకు అజ్ఞాత వాసము గడిపి ఆరు మాసములు పూత్తికాగానే యిల్టు చేరుకోవడం జరిగినది.

25 సంవత్సరాలకు పైగా ఆంధ్రమహాసభలో పై విధముగానో, మరియు కాంగ్రెస్‌ తాలుకా సంఘ అధ్యక్షునిగానో వున్నప్పటికి నాకు మొదటి జనరల్‌ ఎన్నికలో పోటీ చేయుటకు కాంగ్రెస్‌ టికెట్‌ లభించలేదు. స్వాతంత్ర్యము తదుపరి కోర్టు భాష ఇంగ్రీషు కావడం వల్ల నా అడ్వకేటు ప్రాక్టీస్‌కు స్వస్తి చెప్పవలసి వచ్చినది.

ఇప్పటికి రాజకీయబాధితునిగా నాకు ప్రభుత్వం నుండి ఏలాంటి ప్రతిఫలము లభించలేదు. వ్యవసాయములో అధికనష్టైలు వచ్చినను భూములు పరస్వాధీనము కాగూడదని దాన్ని కొనసాగించక తప్పలేదు. భూముల విక్రయముతో జీవితము జరపడమే చాలా కష్టముగా వున్న పరిస్ట్రితిలో భూములు వి[క్రయించకూడదనే ఆర్షినెన్సు, తదుపరి చట్టము రావడము వల్ల మరింత కష్టమైనదని వేరుగా చెప్పనవసరములేదు. ఇందులో క్రొత్త భూసంస్కరణల చట్టం ప్రకారము వున్న భూమినికూడ (ప్రభుత్వము తీసుకొనడము మరీ విశేషము. ముకుందమాలలో కులశేఖరాళ్వారులు రాయించిన శ్లోకము : నాస్ట్రా ధర్మేనవసు నిచయేనైన కామోపభోగే యద్యద్‌ భవ్యం భవతు భగవన్‌ పూర్వకర్మాను రూపమ్‌ ఏతత్‌ ప్రార్భ్యం మమ బహుమతమ్‌ జన్మజన్మాంతరేపి తత్పాదాంభోరుహయుగగతా నిశ్చలా భక్తిరస్తు 25

ఈ శ్ఞోకానుసారము భగవంతుని పాదాలపైన నిశ్చలభక్తి వుంచి స్మరణచేయుట తప్పుదు. మా యింటి సమీపంలో వున్న హన్మదాలయములో విష్ణువు లేకపోవడము ఒక లోపమని చాలాకాలము నుండి తలంచి యుంటిని. అక్కడ ఆంజనేయులకు ప్రక్కన వున్న గదిలో కన్యకాపరమేశ్వరి విగ్రహముండెను. సుమారు రెండు సంవత్సరముల క్రితము ఆ విగ్రహాన్ని వేరే ఆలయానికి మార్చినందున అప్పుడే ఆ గదిలో శ్రీ, పాండురంగస్వామిని (ప్రతిష్ట చేయవలయునని సంకల్పించితిని. అమ్మవారితోపాటు రెండు వి'[గ్రహములూ రాగానే ఈ పరీధావి సంర చైత్రశుద్ధ 10 లకు ప్రతిష్ట్రకాగలదని పత్రికలలో తెలుపబడినది. అంతకు కొన్ని దినముల క్రితము ఆ గదిలో పుట్టపర్తి సాయిబాబాగారి పటాలు మరియు షిర్షిసాయి బాబాగారి విగ్రహముంచి భజనలు జరుపడము నాకు తెలిసి ఉగాదిరోజు పంచాంగశ్రవణ సమయమున అదే ఆలయములో చర్చకు తీసుకురాగా ఒకరు నన్ను వేరే ఆలయము కట్టించి (ప్రతిష్ట చేయమనిరి, అక్కడ ఉన్న వారందరు మౌనము ధరించిరి. మరుదినమే ఆ ఆవరణములోని వేరే స్థలములో గర్భగుడి ఆరంభించి ఒక వారమువరకే సిద్రము చేసి నిర్ణయించిన దినమే ప్రతిష్ట జరిపితిని. దాని ప్రక్కన మహీళా గీతా మందిరము, ముందు భజనమందిరము నిర్మాణము జరుపటములో మొదట వేసుకొన్న 5 వందల వ్యయం అంచనాకు బదులు మూడు వేలకుపైగా వ్యయము జరిగినది. ఇది కూడ కరువుకు అధిక మౌాసములాగా వుంది.

శ్రీ పాండురంగస్వామి దేవస్థానమునకు ఏలాటి ఆదాయము లేనందున శ్రీ కపిలవాయి లింగమూర్తిగారు తమ పాండిత్యము ఆదాయం కల్పించుటకుగాను పాండురంగ శతకం రచించినారు. వెంటనే వారి వేతనము నెలసరి వందరూపాయులు పెరిగినది. ్శ్రీ సంజీవయ్యగారు భక్తి శ్రద్ధలతో దినము పూజలు జరుపడమేగాక పై ఆర్రిక ఇబ్బందల దృష్ట్యా నిర్ణీత వేతనము సగము తామే తగ్గించుకొన్నారు. ఈ విధంగా భక్తులలో ఉత్సాహము, త్యాగము కల్లిన ఏలోటు లేకుండా దేవస్రాన కార్యక్రమాలు జరుగగలవనే నమ్మకముండడము సహజమే. పై ఇద్దరు మహనీయులకు 17-9-72నాడు హైదరాబాదులోని గాంధీభవనంలో నన్ను సన్మానించిన స్వాతం త్రయోధుల సన్మానసంఘంవారికి, ఈ శతకమునకు తాలిపలుకు సమకూర్చిన శ్రీ కేశవపంతుల నరసింహశాస్త్రి, గారికి తమ అమూల్యమైన అభిప్రాయము 26

నొసగిన డా డివాకర్ష వేంకటావధానిగారికి ఈ గ్రంధం ఈ రూపంలో వెలువడటానికి ఎంతగానో తోడ్పడిన పాలమూరు జిల్టా సాహిత్య సాంస్కృతిక సమితి ' జ్యోతిర్మయి" అధ్యక్షులు శ్రీ ఎస్‌. వి.రావమారావుగారికి కృతజ్ఞతావందనవులు సముర్పించుతూ ముగించుచున్నాను. భవదీయుడు,

స్వామివారి భృత్యవర్గములో చేరిన 1-10-1972 విష్ణ్వాలయములు, జాతీయోన్నత పాఠశాల నాగర్‌ కర్నూలు గాంధీ స్మారక హరిజన వసతిగృహముల అధ్యత్రుడు

వహహ్నవ 27

తనో , పాలమూరు జిలాను, గ్రాలునచ్చమపేట తాలుకన్‌ జినుకుంట మూలమగుచు విశ్వజ్ఞకుల మొండు వెలసె 'మై(త్రీయస గోత్ర కాత్యాయన సూత్ర కపిల వాయి నా బరగి రామయ యందు వర్షిలే సాహిత్యకృషిసల్సి సంతతంబు అతని కుమవూరుండు నగు సింగపట్నంబు సంగీత సాహిత్య శాస్త్రవేత్త అంతమాంబా సతీమణి యందు నలుపు రాత్మజుల గాంచె నందు మూడవ సుతుడుగ నెగడు వేంకటాచలము మాణిక్యమాంబ తనయుడను లింగమూర్తి నా దనరువాడ విమలయశుడగు మాతులం డమరబాద యందు చేవూరు పెద్ద లచ్చయ్యగారు వారి సొహిత్యశిక్షను వర్షిలుటను పండితుడనంచు కవినంచు పలుకబడితి. 286

రహిని వెబ్దండ వేంకటరావు మిత్రు

డిచ్చు ప్రోత్సాహబలమును మెచ్చుకోలు

శాణితత్వము నూతగా సల్పినాను

దీనినొక్క (పప్రయోగముగాను నేను.

షట్రిల్రైకాదశిని కృతిసలుపుమనగ

జీసితిని శయనైకాదశీవరకును

కామదైకాదశిని నచుకై నాసంగ

గనియె నావిషృతమున వైకాదశినిది. హవ్హానవ

29

కృృతిభర్త మహబూబునగరున రహీని నాగరకంర నూలువాసి నియోగి, మేలుబంతి రామానుజమతానుగామి కౌండిన్యస గోత్రు డాపస్తంభసూత్రవరుడు, షెతియజుళ్ళాళి చిక్కేపల్లిగృహమేధి పట్టాభిరామయ్య వరసుతుండు రామచందరరావు నామంబుగలవాడు తా న్యాయవాదియు, ధార్మికుండు ఈనకు వేంకటనర్భమ ధర్మపత్ని ఘనుడు కడుదొడ్డసంసారి కర్మపరుడు ఉత్తమకుటుంబి మరియు బహూదక్సుండు జాతకము మంచి బ్రతికిన జాతకుండు. పండరీపురి సేవించి, పరమభక్తి స్వామి శతమయూర హావనిసదనమందు సుస్రత్టింది శతపత్ర సుమసరముల నెమ్మి నర్చింపదలచి నన్‌ 'దెమ్మటనిన - 'ప్రణుతులా రొకషష్టీ విభక్తులు పది కథలు ముప్పది యవతారకధలు పది ఫ్ర పంచరీతులు నేబద్రి ఫలశ్చతియును గలిపి తిరుపతి లెక యాకలువపూలు, 30

ఒండుతొమ్మిది యేడును రెండుగలుగు (క్రెస్తవాబీ పరీధావికాలమందు సరళ ప్రాసను నల్లి తీసరులు రామ చంద్రరావిచ్చ పండరీశ్వరుని కొజుకు 1 ధర్మకార్వాభిరతి సదా దప్పుకుండ సంతతోదారగుణములు సడలకుండ నిత్యము పరోషకారిర్టై నెగడుచుండ మత్కృతిపతిని రంగడు మనుచుగాత. హహ 31

నుతి షష్టము

1. శ్రీగలవాడవై యిటుకవ చిన్మయపీఠముపై వసించి, సు శ్రీ గనుపింప సాదర శేషమునన్‌ నత భక్తలోక క ల్పాగమరాజమై వెలసి హాళినిలోకము (బ్రోచు మాధవా నాగరకందనూలుపుర నాయక పండరినాధ విఠలా.
2. ఆగమమస్తకాగ్ర విపినాళి నలౌకిక వేళకాళికా భోగి శిరోగ్ర భూరిమణి బూములు లౌకిక వేళ దివ్యలీ లాగతి తాండవించిన పరాత్పర త్వత్సదమా(శ్రయించెదన్‌. నాగ
3. రాగుల కాది కావ్యము విరాగులకైదవవేదమిచ్చి, రా యాగమ ్రష్టలన్‌ బుషుల నాదిమ(ద్రష్టల, భవ్యకావ్య లీ లాగురులన్‌ ప్రచేతస పరాశరసూనులనే భజించెదన్‌. ॥ నాగ ॥
4. వాగనుశాసనుండు కవి 'బ్రహ్మయు నా పరమేశ్వరుండు, నా పైగన సోమనార్యుడును భాస్కరుడున్‌ మునుగా బుధుల్‌గురుల్‌ తాగని జొప్పులేదు తవ తత్వము నేనురుగన్‌ వలంతినే. ॥ నాగ।
5. శ్రీగనలేదు సిద్దులసలే గనలేదు, గురుండు లేడు. తా నేగతి నాంధ్ర భాగవత మెల్లరచించెనా పోతరాజు, ఆ భాగవతా [గ్రణ్యు కవి పండితుగొల్తు కవిత్వసిద్రికై. నాగ
6. _ తాగనపుట్టు గ్రుడ్తీ యవతారమునైనను లోకచక్షువై దాగిన నీదులీల విశదమ్ముగ కమ్మగబాడ ద్రష్టయైై నీగుణభక్తి శాఖిపయి నెమ్మిగ బొల్చిన సూరునెన్నెదన్‌. నాగ 32

ష్ట్య్రంతము

7 త్యాగ విధాన బోధికిని ధర్మ సముద్దరణాధికారికిన్‌

ఆగమ మార్గచారికిని, ఆర్యనికాయనుత (ప్రవృత్తికిన్‌

శ్రీ గుణరామచంద్ర నయశీలిక్షి నీకు (ప్రశస్తి బల్మెదన్‌ నాగ

సుబంత దశకము

8. _ శ్రీగుణనామ దివ్యముని సేవితనామ జగత్రృపూళత, ది

వ్యాగమనామ దుఃఖపరిహారకనామ, సమస్త పాప దూ

రాగతనామ, పంకజభవాభవందిత భద్రనామశ్రీ, నాగ 9. _ యాగవిహారు, భీతిపరిహారు సమస్త విచారధీరు, నా

నా గుణతారహారు. నవనారదనీలశరీరు ప్వూర్ణతే

జోగణనీయసారు, వనజోదరు, నిన్‌ భజియింతుగావవే, నాగ 10. మాగినభక్తిచే విమల మార్గముచే, నరుదైన రీతిచే

త్యాగముచే మనోనియమ యాగముచే దనరన్‌ జపంబుచే

యోగముచే, పలుశ్రమల నాందగజాల నుతింతుగావవే. 1 నాగ 11. పాగకు శాలువా కొరకు పంట పాలమ్ములకున్‌ ్రశస్తికిన్‌

జాగకు జాళువాకొరకు చందురుసాలకు జున్ను పాలకున్‌

వేగులకున్‌ గజంబులకు, వేడను, వీడను నీడనీయవే. నాగ 12. _ వొడుకంతుపూవలన వీడినహ్రీవలనన్‌ ప్రకోపిర్టై

రాగిలుకాంత భ్రూవలన రాగభీవలనన్‌, జికాకుచే

కాగల కాలమేవలను గాగలదో నను గావవే(ప్రభూ. నాగ 13. నీగురుతుల్‌బుతుల్‌గనుచు నీ కొలువున్‌ నిరంతంబొనర్చుచున్‌

నీ గుణముల్‌దలంచుచును నీ కథలన్‌ విని నీకుదాసుడై

నీ గణమందజేరుతమి నెక్కొానిజిక్కితి గాంచవేప్రభూ. నాగ

33

14. _ జాగిలమందు, గోవులను ఛాందసునందు జడాత్మునందునన్‌ భోగినియందు పత్నులను బూచులయందును, వేల్చులందునన్‌ సాగిననాక్క తీరుగ నిజంబగు తాత్వికుడాత డారయన్‌. నాగ

15. _చాగురె! సత్వమోహో | తవ శక్తియటంచును, చారణావళుల్‌ బాగు |! మహాత్వమున్‌. భళి! ప్రభావమటంచు మునీంద్ర సంఘముల్‌ నీగుణ మెన్న ప్రస్తుతికి, నేరగజూల ననుద్దరింపవే ! నాగ

16. ఓగురుదేవ।! యన్న శివ, ఓరి! యటన్న యశోద తల్రియున్‌ ఓ గుణరూప ! యన్న బుషు లోరియటన్నను చేదిపాలుడున్‌ శ్రీగతినిచ్చినావు కడు, చిత్రములెప్పుడు నీ ప్రవర్తనల్‌ నాగ ॥

17. _ఆగురుయుద్రమందు నరునంజికధీవలనన్‌ జయంబ్రై, బోగునమాన్సి బాణమును బూనగజేయవె యోముకుంద ! నా కాగతి మార్గదర్శివయి యాదుకొనంగదె మోహబద్దుడన్‌. నాగ గొధాత్రింశిక

18. _అగనికోపమంది నృపుడంపు విషంబును భక్తి మీర, నా వేగములేక “మీర** కడు వేడుక 'ద్రావినదాని నీవు. వే వేగభరింపలేదె, నిను వేడెడు వారికి నాశముండునే. నాగ

19. ఆగని యాకటంబడిన యధ్వగుడైజని యాసుశీలనున్‌ వేగిరపెట్టి చల్లితిని వేడకయే సుఖమిచ్చినావు, నీ యాగడమే యనుగ్రహమయా | నెరనమ్మిన భక్తకోటికిన్‌. నాగ

20. ఆగజరాజు పాహి యనినంతట నక్రముబాధమాన్సగా వేగమెలక్ష్మీదేవికిని వెళ్ళుట జొప్పకయేగవే దయా సాగర ! నన్యదైవములు జాలరు నీవలె భక్తరక్షకున్‌ నాగ 34

21. ఆగమమౌా(శ్రయింప సుఖమందును పక్షులుగాని యావగం బూగుచు తల్లి క్రిందులగుచుండినచో నెటలింతగానకే | ఆగహనంపు(మ్రూను విడనప్పుడు శాంతికి మార్గముండునే 1 1నాగ | 22 _ ఆగమవేద్య ! నీ కరుణ నందినవారి మహత్వమేమనన్‌ బాగుగదున్న చేనయిన ్రామినుకుల్‌ పఠియింపజేతురా. భాగ్యవతార్యులన్‌ కులము వ్యర్ణముజూచి గణించుటొప్పునే. నాగ

22. ఆ గహనంబునందు గుహుడత్తరి గంగనుదాటజేయగా ఈ గహనంబునందు భవమీదగజేసి యనుగ్రహింపవే 1 బాగెముమీర | నీ వొసగు పణ్యముబండెను పుణ్యరూపమై. నాగ।

23. ఈ గలశక్తి యుండి ద్రుపదేశుడు వెక్కసమాడె ద్రోణునిన్‌ రాగనెనీవు గోరకనె, రైదనియించితి వా కుచేలునిన్‌ భోగులు త్యాగులీగతిని బొల్తురు నీ భువియందునెప్పుడున్‌. 1 నాగ

24. _ ఏగతి నామదేవు కరుణించి నివేదన మారగించితీ వాగతి నా నివేదనములారడిబెట్టుక యాలకింపవే. నాగభయాపహార | సురనాయక।! కేళవ 1 లోకరక్షకా ! నాగ

25. ఏ గతిరామదాసు బుణమిచ్చితివప్పుడు తానిషాకు, నిం కేగతి దామజీబుణము, నిచ్చితి ! భక్తులు నీకునిత్తురే లాగున ; నీవు నిచ్చుటకు. లక్యము జూపగనెంచినావొకో. నాగ ॥

26. ఏగతి సక్కుబాయి కరుణించితి వత్తయు నాడు బిడ్డయున్‌ రాగతనంబుచేత కడు తాయిడిబెటగ జూడలేక న న్నాగతి నేలుకొమ్ముయిల, నారడి బెట్టెడకామమోహముల్‌. నాగ

27. ఓగిరమిచ్చినట్టి బుషియోషల కకయలాభమిచ్చినా వోగిర మేడ ! వీవిడు దివౌకసమేడ ! యనుగ్రహింపవే ! నాగుణ మెన్నబోక భవనాశక | నీ గుణముల్‌ తలంచెదన్‌ 1 నాగ 35

29 _ కాగలదే తలంపయిన కారణమవ్వలి జన్మకా, తుకా యోగి సహస్రకోటినుతు లొప్పగ బాడదలంచి, మధ్యలో సాగక నామదేవుడయి జన్మమునందడె మళ్ళి ధాశత్రిపై.. నాగ 30. చేగయు పావురంబు శిబి డెందమునారయవెళ్ళినట్టు, నీ వేగతి నేవిరూసమున నెప్పుడు భక్తువి పరీక్షసేయగా నేగిదో నాడునిన్ను గ్రహియించెడువారలె విజ్ఞులీభువిన్‌ 1 నాగ 31. తూగుచుఖ్తితో సుతుని(ద్రొక్కిన కుమ్మరి మట్టితోడ, ను ద్వేగుడు గోరకుంభరుడు, వేడకయే సుతుప్రాణమిచ్చి, యా భాగవతార్యు వంశమును పాలనజేయవె కీడడంచియున్‌. నాగ 32. తూగితివీవు రుక్కిణికి తోడనె సత్యవశుండవైతి, వీ వేగతి నిన్ను జూడవలె నెంచగ విస్మయమంచు కొందరున్‌ ఉళెదరిట్టునట్టు తగవో | నగవో | గననీవి చిత్రముల్‌. నాగ | 33. _తూగుదువీవు భక్తిగలదో | తులసీదళమైన, లేనిచో ఆగుదువే నగంబిడిన నైనను రుక్మిణి సత్యభామలున్‌ బాగుగదేల్చినారు విను బట్టి నిజంబు జగంబునందునన్‌. [నాగ 34. _ నీగుడిమెట్టి సేవయననేరని సేవ యొనర్చినంతనే ఈజయు, కాకి పాము, శుక మింపగునంచవి శుద్రజన్మముల్‌ తాగనె మానవుండు, తవదాసుడుగా నికనేమిగాంచునో. 1 నాగ। 35. నీగుడిముందు జచ్చుటను నీ గణమంబొకడై జెలరా, తా నాగమవాస నల్లుబులు నచ్చపునామము నేతిబీరగా సాగ చరించి యానిగమ శర్మ, నినున్‌ భజియింప లోపమే. నాగ 36. నీ గుణవర్ధనంబు గన నేర్తునె తెల్లనో, పచ్చనోయికన్‌ జేగురొ, చామనో, బుషులు చిత్రముగా యుగమొక్కరీతిగా భాగవతంబు నాదురని పల్కుచునుందురు. నూటిమాటికిన్‌. 5: ౬8నాగ 36

37 _ బాగుగనిన్నారుంగుటకు బ్రాహ్మణజన్మమెగాదు యర్దమో యాగమవేద్య రైక్వుడును, వ్యాధుడు నెవ్వరు నట్టివారెపో నాగను (బబ్రాహ్మణోత్తములు నారదముఖ్యులు నంతియేగదా. నాగ 38. _బాగుగనిన్మదిన్‌ గొలుచు భక్తునకెప్పుడు నీవుదాసుడై ఎగుదు వేకనాధునకు, నేగితివంటలవాడవై మరిన్‌ యేగి నృసింహ మేధు కరునించితివాదృతి భక్రభూషణా నాగ 39 _ బాగుగనున్న పార్రజుని వైరులుజం పెడుచో తటఫ్రివై చాగతిలోపరిక్షితుడు జన్మమునంద సజీవుజేసినా వేగతి యీ సమన్వయము నెట్టెరుగందగు నీదులీలలన్‌ నాగ 40. భోగముబట్టి కర్మలను బొల్బగవచ్చునె ధర్మజుండు వై భోగముమీర యాగమును బూనినయప్పుడు సక్తు ప్రస్తు, న భ్యాగతుభోజనంబునకు పాటిగ ముంగిఫలంబునందెేనే. నాగ 41. మాగినభక్తియో పషగయొ మానక నిన్ను దలంచజాలు, సు శ్రీగనవచ్చు భిష్ముగతి ఛేదిపురీశునిరీతి, లేనిచో కాగతిజెందువేనువలె గాంచగ రెంటికి జెడ్డ రేవడై. నాగ 1 42. మూగలు వేదవక్తలయి మూఢులు సైతము కాళిదాసులై రాగలు శాంతచిత్తులయి రాగులు 'గోసయి' గారలై యికన్‌ భోగులు వేమనార్యులయి నొల్తురు నీదయసోకినంతటన్‌. నాగ ॥ 43. రాగిలిగోపికల్‌దరియ రాసవిహారము పేర మెల్పునన్‌ ఆగమతత్వముదెలిపి యాశలు మాన్సి ప్రపంచవాసనల్‌ లోగొనకుండ జేసిన, విలోలుడ నన్‌ దయజూడవే ప్రభూ. నాగ 44. _ఆగనుభర్తబేసి పలు రాయిడిగోవగునాసుశీల, కే లాగలిగించినావు, నపరాధియెజూడగకొన్నివేళలన్‌ శ్రీగుణనీవు భక్తులను జేయుపరీక్షలు చిత్రముల్‌ ప్రభూ. 1నాగ ॥ 3

4వ... రేగియు ధార్తరా స్హుల పరీక్షకుజిక్కియు దిక్కు దోపకన్‌ హాగణినీసయలచు ద్రుపదాత్మజు నిన్ను సభన్‌దలంపగా నాగవిమర్షనా |! యపుడు నారినిచీరళొసంగిగావవే | సాగే 46. లొగమువీడి యెంగిలిఫలంబులు మంగళమౌఫలంబుతో దూగెను చూడగా శబరితో సరియెవ్వరు నీదు (ప్రేమకున్‌ నాగరికాశి కానన జనంబులటంచు విభేదముండునే. 1 నాగ 47. సాగి నరుండకార్యముల సల్బపురాణము విప్పు నా నరుం దొగనలేడు వాపివలె దారిన యూర్వసివంకజూచెనే ఆ గురిలేనియప్పుడిక, నౌనెపురాణములన్‌ దలంషగన్‌. నాగ 48. ఆగమజాలమే జగతి కాదరు పొగద చేదహీనమై ఏగతిసాగులోకనుని యెంచిహరించిన రాక్షసాధమున్‌ మేమి మీనమై దునిమి వేదములెల్లను (బ్రహ్మకీయనే. నాగ 49. శ్రీగను యత్నమున్‌ బుధులు సేయగ విఘ్న ములావహిల్లినన్‌ జోగునమద్దరించుటకు బూని ధులీం[ద్రుడనై ముదంబుతో ఆగిరి వీపునన్నిలిపి హర్షము గూర్చవె దేవతాళికిన్‌, ॥ నాగ ॥ 50. ఆగడమైన కార్యమున కాకొని భూమిని ముంచిమించియున్‌ వీగినరాక్షసాధముని వీడుటయేలని సూకరంబవై ఈగి రసాతలంబున వధించి వసుంధరనుద్దరింపదే. +నాగ ॥ తశ... వీగుచు భక్తుడైన సుతు వేయివిధంబుల బాధపెట్ట నా లాగుచరించు రాక్షసకులంబునకున్‌ గుణపాఠమీయ, ను ద్వేగముతోడ కంబమున వెల్వడవే నరసీంహమూర్తివై. | నోగ 1 52. సాగుచునున్నదంచు బలి స్వర్గము సైతము వా[క్రమించషగా 'సేగినిజొంది దేవతలు జేయునదేమియులేక వేడగన్‌ ఓ గరుడధ్వజా 1 బలిని నొప్పుగ వామనుడై యణంపదే ) నాగ 38

53. ఆగడమైన రాజకుల మాపదబుట్టునటంచెరింగి, యా ఆగలద్రుంపగా పరశురాజముబూని వధించి నెత్తుటన్‌ దోగవె భార్గవుండవయి దోచినయప్పుడు తోయబేక్షణా. నాగ |

54. _భోగుల కేకపత్ని వ్రతమున్‌ గరపన్‌ రఘురామమూర్తివై యాగముగాచి రాతికి సహల్యకు శాపము బాపి జానకిన్‌ రాగము మీర పెండ్రియయి, రావణు (ద్రుంపవె పృథ్వికోసమై. 1నాగ।

55. బాగుగ తొల్లి తమ్ముడగు (బ్రధ్నున కిచ్చిన బ్రహ్మవిద్య పెం పాగి ననుద్రరింప భరతావని కౌరవయుద్రమందునన్‌ శ్రీగల వశ్చరూపము కిరీటికి జూపవే కృష్ణమూర్తివై. నాగ ॥

56. యాగము హింసపూరితమునై పళుఘోషణ మిన్నుముట్టగా త్యాగమె యాగమంచు పరతత్వము దెల్పగ బుద్రమూర్తివై నైగమమార్గమున్‌ దిరిగి నాణెముగా నొనరింపవే ప్రభూ 1 1నాగ 1

57. _ నాగరిక ప్రపంచమున నాధులు పెక్కులురై (ప్రభుత్వముల్‌ బాగునుదప్పి మ్లేచ్చతతి పాలనచే నిల తల్లడిల్లై నీ వేగినినెక్సి భానుడుప వేగమరాగదె కల్కి రూపమై. నాగ లోక పంచాశిక

58. ఆగదు కాలమేరికొణ కాపయి తామనుకొన్న రీతిగా సాగదు ఏదిగాని కొనసాగును కాగలరీతివెంట నీ వేగద సర్వమున్నడుప యించుక నీదయ జిల్కరింపనే 1నాగ

59. _ ఆగమరూప భక్తిగలయంతట నంతట నుండకుందువే ఆగురి లేకయున్న భవదాలయమందున 'సైతమందువే | ఏగతిజూడ నిన్నుగన నెక్కటిభక్తియె కారణంబగున్‌ నాగ 39

60. ఈగలు పూతిగంధమున కేగు నిరంతర మట్టుగాక, జుం

టీగలు పూల తేనియల కేగును లోకమునందు నట్టుగ

ఓగులు యోగులీజగతి నుందురు తీరాకటైన నేడుగా నాగ 61. _ ఏగతి మచ్చు తిండిపయి కేగును నిమ్మళమందు బోనులో

నీగిన మూషికంబు తననెంజిలి నెంచినయట్టు దేహియున్‌

భోగవిదూరుడై మెలగ బౌందగవచ్చును నిన్ముముక్షువై. నాగ 62. ఏగిర దాటినప్పటికి నెప్పుడు నీగిర దాటలేను న

న్నాగము గాకయుండ దయనారయవే నరుడన్‌ స్వధర్మమం

దేగతి గానలేక, దరనెక్కుట గానగలేక కుందితిన్‌. నాగ ॥ 63. ఓగితమైన భక్తులిడు నొక్కొక చాగిలి నొక్కతాపగా

బాగుగ మోక్షమౌర్గమున బారులదీరును కల్లగాదు కా

నీ గనలేరు మూఢులిది నిన్ను దలంపరు మోహబద్దులై. ॥ నాగ 64. కాగినవీరు కాగున కుకాతుక (ద్రైచ్చెడురీతి కామముల్‌

వేగుచు (ద్రైళ్ళుచున్న తగవించియు, పాడిదలంచి ధీరుడై

ఆగముగాక యాగునెడ నాతడుపో నిజమౌ మనుష్యుడున్‌. నాగ 65. జోగని జోలెగట్టుకాని సొక్కుచు నిల్లిలు సంచరించుచున్‌

యోగులమంచు జెప్పుకొనుచుండెడు వారి కదేడముక్తి, తా

మే గనలేరుగాని తమకెందుకు శిష్యులు భక్తకూటముల్‌. (నాగ 66. తీగకు పందిలిన్‌ మరియు తీగియబోడికి సందిలిన్‌ సదా

రోగికి మందులున్‌ మనసురోగికి సందులు, రోవెలందికన్‌

బోగులపొందులున్‌ వలయుపో నవలంబముగా జగంబునన్‌. నాగ 67. _ దాగుడుమూత లాడుదువు తత్వము దోచియు దోచనీక మా

యాగుణ మాతశ్రయించి, జగమందున నీ తెరదీసి నన్ను నీ

లోగిలి బంటుగా గొనవె బ్రోవవె జన్మభయంబు దీర్పవే నాగ 1

నీ

68. దోగుట మానినప్పటికి దోగను నింతకు గంగయందు బా

గోగు లెజింగినప్పటికి ఓగులె బాగులెరుంగలేరు నీ

వే గురువంచు జోరితిని, నెంజిలి బాపి యనుగ్రహింపవే నాగ 69. _నాగతి సర్వమీవె యని నమ్ముటయో యటుగాక నేనెపో

నాగతియంచు నిల్చుటయో న్యాయముగాకను రెండు దారులం

దేగిన నెట్టు మోక్షపద మెవ్వరి కందత డెంతనేర్చినన్‌. నాగ | 70 _ నాగము మందత్రబద్దమగు నాడును కోరలుగీరలున్న భూ

నాగముగాక నాగమగునా యటు కాలము దప్పినప్పుడున్‌

తాగన ఎంతవాడయిన తప్పును దర్పము గీప్పుతిత్వమున్‌. నాగ 71. నీగుడి జొచ్చువేళ మది నిశ్చలమూనక యున్న మానవుం

డేగిననేమి యచ్చటికి నేగకనేమి చలించు దివ్వెలో

నేగిన చీకటింట గననెంచిన వస్తువు గాంచగల్లునే. నాగ। 72. నీ గుణగానకీర్తనము నేర్చున జేసెడి మానవాళికీన్‌

యోగములేల యాగముల యోజనలేల వృధాప్రయాసలే

యౌగద | గంగలో నిలిచినప్పుడు దప్పికి బావియేలనో. నాగ 73. _ పోగులు సోగులెప్పుడును పుట్టము లంతగ ముఖ్యమా ధరన్‌

నీ గరిమంబు యట్లారులు నిక్కము హారములట్లు ధీయుతుల్‌

ఈ గుణతారతమ్యముల నెంచి భజియింతురు దేవతాదులన్‌. నాగ 74. బాగెము గాదు కానుకిడు పట్టున భక్తియెగాక ముఖ్య మా

బాగెమె యైన లత్మీయెదపై నివసించిన నీకునెంత యా

భాగము, లోకులిచ్చు ధనమాదత్రము నల్పముగాదె చూడగన్‌. నాగ 75. _ బీగము వేసి దాచినను పెద్దగ పెత్తన మాచరించినన్‌_

పోగలకాలమున దరియ బోగములెవ్వియు నిల్వజ్ఞాలునే

భోగికి కూసము న్విడిచిపోవుట (క్రాత్తలె! యేరెళుంగరే నాగ

శ]

76. భూ గగనంబులందు పరిపూర్చుడవై వెలుగొందు నిన్నహోే తా గనలేడు మూర్చుడు, మదస్రేతు డంధుడు జూడజాలునే వాగులువాకలై వెలుగు బండిన పున్నమి నిండువన్నైెలన్‌. నాగ | 77 భూ గుణమాశ్రయించి ఫలభూజము వద్రిలునట్టు కర్మ ము ద్యోగుని చిత్తశుద్రిపయి నొప్పి ఫలించు నిదిం తెజుంగకే బాగునుదప్పువేళ తమస్రాప్తము దైవము దూరుచుందురో. నాగ

77. భోగము బూని పన్నగత బొంది భుజంగత దాల్ఫి చక్రియ్టై వేగము వక్రవర్తనము జేర్చి సదా నిల సేవనంబకై యేగుచు భోగి, భోగిగతి నెప్పుడు నీ భువిలో వసించెడున్‌. నాగ

78. _భోగములందు మున్లి నిను పూజయొనర్పని జన్మమేల ఆ భోగము భోగమే విషయపూరిత భోగముగాక, దుఃఖపుం భోగముగాక, ఘోరఫణి భోగముగాక (ప్రపంచమందునన్‌. నాగ

79. _ఛాగమునోలె కామమున సాగుచు దైవమురోసి మానవుల్‌ వేగుచునుండ్రుగాని నిను వేడగజాలరు నొక్కనాడు, నీ వేగద యెంచి చూడ పరుడెవ్వడు గల్గును ముక్తినీయగా. నాగ |

80. మాగిన భక్తి యొక్కటియె మార్గము నినన నీ యుగంబునన్‌ భాగవతంబునందు నిది పల్కె పరాశరసూనుడైన యా యాగమవేత్త తానెరిగినంతకు లోకహితంబు గోరియున్‌, నాగ

81. మాగినమీద పండు తొడిమన్‌ విడిపోవక యుండనట్టుగా యేగతి గాచినన్‌ తనువదేల తిరంబగు నెల్లకాల మీ లాగు నెరింగెరింగియును అత్యము సేయరు లక్యసిద్రికై. నాగ

82. యోగవిభుండవీవు పలుయోనుల బుట్టినవాడ నేను, ్రే యోగతి దాతవీవు శుభయోజనలేవి యెటుంగ నేను, న న్నేగతి గాచెదో | కినుక నేచెదో | భారము నీయడదే ప్రభూ 1 నాగ తై

83. _ రాగమునున్న కంటి కనురాగము గప్పిన నీజగంబునన్‌ యోగముగా నుపించునె వియోగముగాక దలంచు కాంతసం యోగముగాక సాందగ ప్రయోగముగాక మరెంతవారికిన్‌. నాగ

84. రాగము నున్నయప్పు డనురాగము జూపిన బంధుజాలమే రోగము గొన్నవేళ నవరోధము బల్కి తృణీకరింతుపో రాగము రోగమే సుమి విరాగపు మార్గము లోకమందునన్‌. 1 నాగ

85. రాగము మూడువన్నియల రంజిలుచున్‌ హరిణీ(ప్రియంబునై కాగుణమై నఖంబులును కాంతులు కోరలు గీరలొప్పుచున్‌ దాగును మెత్తనైన పులి తానయి హృద్గహయందు నెప్పుడున్‌. 1నాగ

86. రాగిలి చెక్కు చెక్కునకు రాసినయప్పుడు రాజయోగమై సాగి నఖక్షతంబులను సల్పిన తారకయోగమార్లమై భోగుల యోగసాధనము పాల్తి సుఖంబులయం దిటుల్‌ జనున్‌. నాగ

87. _రాగిలి రాత్రియున్‌ పగలు రాతిరిగా సుఖసుప్తి నందుచున్‌ యోగ మహర్షిశంబు పవలున్నటు సాధన మాచరింపుచున్‌ రాగులు యోగు లీగతి ధరన్‌ తమకాలము బుత్తు రెప్పుడున్‌. నాగ

88. రేగిన యింద్రియంబుల పురే యని వంప తపింప నింపుగా రేగుల కానకేగి యటు రూపునుమాపు వసింపలేను నీ వేగతి యంచు జేరితి రహిన్‌ తిరమున్‌ సమకూర్చువే ప్రభూ. 1 నాగ 90... రేగుల కాన కాపురము లేక శ్రమంబిట లేవు సౌఖ్యముల్‌ గోగులపంట భోగములు గోముగ బండిన నెండు పిమ్ముటన్‌ రాగుల చేను ఫున్నెములు రంపిలు నొక్కొాక దంటుగంటయై. 1నాగ

89. _రోగపుపుట్ట యీతనువు రూపముజూచి భ్రమించనేల వై భోగము శాశ్వతంబనుచు పాంగగనేల యశాశ్వతంబు దే వా గతి సీవెయంచు శరణాగతి జెందితి నా దరింపనే 1 నాగ ణప

92. _లాగలు తొమ్మిదిన్‌ గలిగి లాగొక లాగునలేని పుట్టు యీ భోగశరీర మిందుపాలుపాందు గుణంబులు నాగుబాము లే లాగున దీని నమ్మనగు లక్షణధామము జూడకుండగన్‌. 1నాగ॥

93. _లోగినవాని జూడగను లోకము వెక్కసమాడు ఠీవిలో దూగినవాని జూడగను త్రోవదొలంగును వీనికెప్పుడున్‌ గోగులు తామతీతులయి యుందురు నుండనియట్టు లీధరన్‌. 1 నాగ॥

94. _లోగిలినుండు భోగములలోన నహర్నిశమున్‌ మునుంగుచున్‌ కౌగిలిలోననుండు వలకాంతల మోహములందు దేలుచున్‌ శ్రీగల నాళులందు నిను చింత యొనర్పరు మూఢమానవుల్‌ 1 నాగ॥ ఏక్‌ పాగుడుకాయలెప్పుడును వత్తసుగా నిను వాడుకొంచు తా మేగతి సంచరించినను, నేమనిపల్కుదు రట్టిభక్తులే మూగిరి నేడమాయకుల ముంచగ మించుగ పుట్టిమున్కగా. నాగ! $6. వాగులు వేలుజొచ్చినను వారధి మేరలు మీరనట్టుగా భోగములెన్ని బొందినను పాంగక యెల్లపు దేకరీతిగా సాగినవాడు యోగి గనజాలు నతండొకడే గదా నినున్‌. 4 నాగ।

95. వాగురలందు మచ్చు గని వ్రాలెడు పక్షుల తీపిపాకముం దీగలరీతి లోభముల కింపుగ జిక్కుచు నుందురీ(ప్రజల్‌ శ్రీగుణ నిన్ను జేరుటకు జేయరు యత్నము మందబుద్దులై. నాగ

96. _ వాగెనువీడు వారువము బారెడు రీతిగ నింద్రియాశ్వముల్‌ వేగముచేత దుర్విషయ వీధులు బారుచునుంజె వాని నే నేగతి నొంతు నిన్నెటుల నెంతు కనుంగవ నెట్టు గాంతువో. నాగ ॥

97. _వేగమ గుర్తుబట్టు నెటు వేషము వేసినగాని యేలికన్‌ దాగన జాగిలంబటుల దా గనలేడు నరుండు చిత్రమౌ భూగగనంబులందు చెలువొందెడు రూపములెల్ల నీవెగా. నాగ ॥ త్య

98. (వేగు సహింపజాల నెటు వేగగజాల ప్రపంచమందునే వేగు టెరుంగలేను చెలువేగును యేగును నాయురర్రముల్‌ వేగరివీవ దీనిగన వేగమనన్‌ గరుణింపవేప్రభూ ! నాగ 101 శ్రీగన బుద్దికిన్‌ భుజము చిత్తుకు సత్తును కర్మకున్‌ మనీ షాగతి తోడుగావలయు చాలవు నొక్కొాకటిన్‌ సమర్రమై యేగతి బండి రెండు జతయెద్దులు లేకయెసాగు చక్కగా. [నాగ ॥

99. సాగక కార్యముల్‌ ప్రజ నిశాసమయంబున వేగినంతనే జాగొనరింప నట్టితర జన్మములందున నిన్ను గొల్వగా సాగునె శ్రేష్టమైన నరజన్మము నందియు నిన్ను గొల్వరో. నాగ

100. సాగరతీరమం దిసుకచాడ్పున దీర్చుకొలంది కోరికల్‌ మూగుచునుండు గాని తుదముట్టుగలే వాకనాటికైన ఈ భోగములింకజాలు నినుబొందెడి మార్గము జూపవేకృపన్‌. నాగ ॥

101. సాగిననాడు యేండ్లు కొనసొగిన నాడును చిత్తుచిత్తుగా (త్రాగినాడు మంచికిని దాగినవాడు విశేషసౌఖ్యముల్‌ మూగినవాడు మానవుడు ముక్తి నిధానము గాంచజాలునే 1 1నాగ ॥

102. సాగిలి (మైొక్కినాను భవస్తాగర మీదగలేను దీనితో వేగగలేను యాత్రలకు వెళ్ళగలే నెటువంటి ఫున్నెముల్‌ నేగనలేను నీవెగతి నేరములెన్నక (బ్రోవవేదయన్‌ | (నాగ

103. సాగొనరించు వేళ తను జాగొనరింప ఫలంబు నిప్టులం బౌగతి నిన్ను గొల్బుటకు యౌవనసంపద దాటినంతటన్‌ యేగతి బుద్దికిన్‌ తీరము నేర్పడు పాఠము నొంద తోడ్పడున్‌. 1 నాగ ॥

104. సోగ కనుంగవన్‌ సొలసి జూచిన ప్రేయసి తాగరంగడే యేగతి రక్తుడౌనతడు నెప్పుడు నీ గుణగానముల్వినన్‌ ఆగతిగా గరంగ డెవడాతని భక్తుడనంగ జెల్టునే ! 1నాగ ణ్‌

ఫలశ్రుతి 108. లే నరుండుగాగ శృతిఠీలల బిండిన నీవలెన్‌ కృతిన్‌ చాగను నల్ఫశళబ్రముల ధాత్రి మహార్హములాగి శ్రోతలన్‌ బాగనుపించు బోధకుల భవ్య దయామతి బ్రోవవే ప్రభూ నాగ హహహవ. 46

పీఠిక

అనేక జన్మల పుణ్యపధిపాకాతిశయముననే సత్కవియై జన్మించునేమో! నెలతకు జన్మతోనే వలపించు సౌదర్యము లభించినట్టు సత్కనిత గూడ పుట్టుకతోనే పుట్టివచ్చుననుకొన వలసి వచ్చుచున్నది. రత్నమునకు కాంతి, కుసుమమునకు పరిమళము, ఇక్సువునకు మాధుర్యము, కోకిలకు సుస్వరము ఆజన్మ సిద్రమై వచ్చినట్లే సక్తవిత్వము సహజాతమై రావలసినదే కాని కొని తెచ్చుకొనునది కాదు శ్రీ సౌందర్యము, యౌవనాగమముతో రత్నద్యుతి, సానయొరిపిడితో ప్యూర్ణప్రకాశమును గాంచునట్టు (ప్రతిభాజన్యమైన కవితాళక్తి, వ్యుతృత్యభ్యాసములతో నిండుగా వెలుగీని నిర్భరానందము చేకూర్చు గలదనుట నిర్వివాదాంశము. గురూపదేశాదధ్యేళుమ్‌ శాస్త్రం జడధియోప్యలం. మందబుద్దినైనా గురూపదేశము వలన శాస్త్రజ్ఞునానర్చవచ్చునని గాని,

ఉత్తమ కవితాలేఖన

చిత్తమ్మెల్లరకు నురక జిక్కునె కూర్చన్‌

విత్తమ్మా నేరిచికొన

పొత్తమ్మా పూర్వజన్మపుణ్యము దక్కన్‌ ఇంతకు చెప్పవలసిన దేమన కవిత తనంత తావలచి రావలసిందేకాని సాధించరానిది అది శ్రీ కపిలవాయి లింగమూరర్తికి చేకూరినదని నిస్సంశయముగా జెప్పవచ్చును. మిత్రుడు లింగమూర్తి సహజకవి, చక్కని పండితుడు ఉన్నత విద్యావిలసితుండు. వినయభాషణుడు. ఇతనిదివరలో కొన్నికృతులు వెలయించి పండితామోదమును వడసెను. ఇతని కవిత రసవత్తరమై, (ప్రసన్నమయ్యును, (ప్రాధమైయలరారును, శ్రీకాసుల పురుషోత్తమ కవి ఆంధ్రనాయక శతకమువంటి ప్రొఢమైన సరసమైనది. ఇటీవల రచించినదియీ తిరుమలేశ శతకము

త

శ్రులింగ రటార్తి నుంచ భావుకుడు అనుటకు నిశతక వంందలి (లపవ్య వు సొక్యమొసంగుచున్నది. ఇందలి పద్యమొక యన్యర్దరత్న మనవలసినదే. ఇంతటి కనితాశక్తిగల యీతడొక మహాకావ్యము రచించి మహాకన యనిపంచుకొన నర్హుడని నాఎశ్వాసము ఇతినికి లోకానుభవము మెండు. బలవంతుడు బలహీనునెట్టు మోసగించునో ఈ శతక పఠనముతో మనకద్దము పెట్టిన ట్టగపడును. ఇందలి యన్ని పద్యముల నుదహరించిన పాఠకుల ప్రథమ రసానుభూతిని గికురించుటేయగును. కొన్ని రత్చములవంటి పద్యపంక్తుల చెప్పుక తప్పుదు. ఈ గ్రంథమును చిక్కేపళ్లి శ్రీ, రామచంద్రరోవుగారికంకితమొసోను. ఇది శ్రీ, తెలరాళ్లపల్లి తిరుమలేశుని గూర్చి రచించిన శతకము. ఈ తిరుమలేశస్వామికి శ్రీ, రామచం (ద్రరావుగారొక మందిరమును నిర్మాణ మొనరించి స్వామి వారిని ప్రతిష్టించి తమ భక్తి ప్రపత్తుల జాటినారు. శ్రీ రామచంద్ర రావుగారు అద్వకేటుగా నుండి, శ్రీ, తిరుమలేళున క్షీక్రింకర్య మొనరించి తాము ధన్యులైనారు. వీరి గూర్చి వీరివంశ (క్రమమును గూర్చి శ్రీ, పెద్దమందడి వేంకటకృృష్ణ కవిగారు తమ నిర్వచన పాండురంగ మహా భక్త విజయమున వ్రాసిన పద్యరత్నముల ఈ శతకము మొదట చేర్చినారు. ఆ పద్యముల జదివిన వీరు కళ్యాణగుణ మణులని యమతము కాగలదు. ఈ శతక్షాదిలో రైవప్రార్ధన పద్యములు ప్రాఢరచనోద్దీప్తీ. జాటుచున్నవి. తరువాత, “ఆంధ్రదేశంబు పుణ్యప్రభూమియాంగ్రుడై ప్రభవించుటతన తపుఫలంబు'' అని గర్వంగా చెప్పేమాట నేడు సందేహాస్పదముగా నున్నదని విమర్శనమునకు శ్రీకారము చుట్టినాడు కవి. ““నకృ-వినయములు, కుక్క పంచాయతి, పిల్లి శీలము, పీతనడక, కోడి యళ్లరి, మేక పోతు “గాంభీర్యము, గాడిదగత్తర, కోడెపాగరు, మర్నాగిబుద్దులు, మకరపు పట్టు, నల్రికుట్టు, ఊసరవల్లి రంగులు, మీను మిడిసిపాటు, మిడుతాట, కొంగజపము, గొట్టెదాటు. ' మాననంత వజకీ మానవునకు ఆ జంతువులకు భేదమేలేదని (ప్రస్తుత సంఘములోనున్న కుళ్ళును, దురాచారమును ఎతో చతురముగా జెప్పినాడీకవి. “'కనుపించు ప్రతివాని గనినైదు పధిం జేసి ఏ యెండకాకొడూగత్తి యెత్తి? 4

అనుపద్యములో మనిషి నేడవకాశవాదియగుచున్న వైనమునెంతో ముద్దుగా వెల్లడించినాడు. దాని తరువాతి పద్యంలోగూడ నాభామమే ప్రదర్శించెను. ఈ క్రింది పద్యము తిలకించదగినది. ““వరి వడ్డునకు వేసి గరికను మడినాటు బాధ్యత పై బడ్డ పాటునందు కుండలదుమ్మురో కండ్లతో దులుపును అధికారమిచ్చిన యవసరమున త్రాడు కొంచెంబైన పూడవేయున భావి ఆచరణము సల్పునట్టివేళ.....?” నేటి పెత్తన మీరీతొనెగడు అందరగుదురె పదవికి నరులు? అని నేటి నాయకుల బండారము కడు చాక చక్యముతో నుడి కారపుసొంపులతో బయట బెట్టిన రీతి యపురూపము. కులమత తత్వాల చోట ఆర్ధిక భేదాలు, మత పచ్చి స్థానములో పార్టీల తత్వాలు, వర్ణవిభేదాలు పోయిన, ప్రాంతీయ భేదాలు పోలేదని వెత పడినాడు. ఛందస్సు తెలిసిన వారంతా కవులే అంటారు. ధ్వని శాస్త్రము తెలిసిన వారు గదా కవులని తన కవితా మర్మజ్ఞతను తన కవితా ఫణితిని పరోత్షవలుగా చెప్పుచంన్నాడు. '“తనకు తానదుపున మానలేని వంనుజూండు తనకుటుంబమునెట్టు మనుషగలుగు'” - తన కుటుంబము దిద్దుకొనలేని వాడు సంఘమును సరిదిద్ద గల్లునా? సంఘమును దిద్రలేనివాడు దేశమునుద్రరించునా అని దేశవాయకుల స్వరూప స్వభావములు విప్పి చెప్పినాడు. ఆఫీసునకు అవసర పడిపోయిన మొదలు ప్యూన్‌ ఆపైన యల్‌ డీ.సీ క్రమముగా యూ. డీసీ సూపరింటెండెంటు, మేనేజరు ఆపైన ఆఫీసర్‌, మొదలగు వారిని సంతోష పెట్టవలన వచ్చును. ఈ మధ్య ఈ వైకుంఠ పటములోనేదో ఒక పాము మంగకుండ నుండునాయని చెప్పుచు సామాన్యుడెందరిం దృప్తిపరచిననో తన కార్యము నెరవేర్పు కొనలేడు అని నేటి (ప్రభుత్వ యం[త్రాంగపు వైకుంఠ పటము నెంతో నేర్పుగా చిత్రించినాడు. “పేదకు నామంబుబెట్టుకుండిన చాలు తిరుచ్యూర్ల రేఖలు దిద్లినట్టె, పారుగునెత్తిన బూది పులుమకుండిన జాలు వీభూతి రేఖలు వెట్టినట్టు వం

ఆడువారల జూచునభిలాష విడనాడ దేవళంబుల చుట్టు తిరిగినచ్లె, అని పొడుపనులు చేయుచునే బాహ్యాచారముతో తమను పవిదత్రులుగా నిరూపించుకొని మోసగించు వారిని చక్కగా ఎత్తిపాడిచినాడు. ఈయన యేది చెప్పినా చమత్కార ఫణితాలో నుండును. మరొక పద్యరలో సంసార స్వరూపమును చిత్రించిన తీరు అపురూపముగా నున్నది. ““ అండనుండెడువాడు రెండుగేదెలదూడ సఖుడెత్తువారలచంక బిడ్డ తమ్ముడు యం(బ్రహ్మ, తనబిడ్డరణపెంకి, రహిపుదత్రుడుద్యోగ రాఘవుండు, చెలి (ప్రత్తిగిరక చెల్లెలు రంకురాట్నము చాకిరి సాయెబు శకునపక్షి. ఐననాకాపురంబింక నడుగ దగునే' అని యింటివారు తమ కర్తవ్యమును గుర్తిటుగకున్న సంసారమెట్టు చెడునో క్రొత్త పద్దతిలో లోకానుభవముట్టి పడునట్లు సూక్త్‌వైదర్ధ్యము జొప్పుడ జెప్పినారు లంచముల యనేకావతారంబులను చిత్రముగా నిర్వచించినాడు. “' పెరుమాళ్లికెచ్చిన తిరముగొముడుపండ్రు ధరణీ సురునకిడ దక్షిణయగు షార్రివారికి నీయబడినప్పుడది చంద ఆఫీసరునకీయ నది రివాజు అతడు గుమాస్తాగా నగునదిలంచమ్ము ఫ్యూనైన మామూలు పాసగు పేరు. మరి యాచకుండైన యరయముష్టి, 50

ఇచ్చునది యొక్కటేపేరు అన్నియగును. దక్షిణలకివి రంగాలు. అని వాని యవస్త్రాభేదముల నించుమించు అన్ని లంచములే యన్నట్టు చెప్పినాడు.

• రాజకీయములండు రాణించువారికి యొత్తుకుచేతకు పాత్తుసున్న” అదెట్టంచే, డబ్బింగు పిక్చరు డైలాగులందున ళా పెదవికి మాటకు అదుకుసున్న యో ా న్‌ వ టో అనియుపమించి చిత్రంగావెప్పినాడు. భీ ్‌ ల్‌ య కాపురంబును వీడెకాంతనేడు గి ఫ్యాషను పేరిట వేషమ్ము వేయును దాపనమ్మేలేక దైతనేడు.' అనుచో, స్త్రీతాను పాశ్చాత్య వేషభాషలతో దాచుకొనదగిన శరీరభాగములను పైతము సరం దాచలేకపోవుచున్నదని భారత నారీమర్యాదల నతి|క్రమించి పెదవిని మించు పయన వలుకు అసహ్యమును గలుగజేయుచున్నదని తనవేదన తెలియ జేయుట క్‌9 సముచితముగానే యున్నది. “ఆసుపత్రి సీటు అందులోపల రోగి” స్వర్గం చేరవచ్చునని, “కోర్టులో తన తీర్పు గుర్తించులోపల (ప్రత్యర్రితో రాజి పడగవచ్చు"' = అని ప్రభుత్వ యం'త్రాంగములోని జాష్యఫలితమును తెగవేసి చెప్పినాడు. ““వైక్టింగు మౌస్ట్రరు చేతి కండక్తరు గాలపుటెరమింగి (వ్రేలు చేప వ్‌1

అని యనుట అంచముగొని పట్టుబడిన నరుని నిజస్వరూపము నున్న దున్నట్టు/ చూపుచున్నది. ఎంతో చక్కని యుపమానము నిచట కవి వాడినాడు. మనిషి భూత భవిష్యద్వర్తమానములలో నెట్టు తన దృష్టి ప్రసరింపజేసి కార్యసాఫల్యము గనవలెనో యీ (క్రీంది పద్యముతో దెలిసి కానవచ్చును. ““భూతకాలమ్మున పొలసిన ఘటనల సింహావలోకమ్ము జేయవలయు వర్తమానమ్మున వరలెడు ఘటనల (గ్రద్ద చూపులచేత గనగవలెను భావికాలమ్మున బరగనుండినవాని కాకావలోకనం గాంచవలయు'* నని దూరదృష్టిని చెప్పుటలో మెలకువ నగపఠచి నాడు. “పదిమంది చేనిది పసిడియో సీసమో పలికించగల్లెడి (ప్రభువునీవ* అని క్షవి తిరుమలేశుని వేడుకొనుచున్నాడు. నిజముగా నీ కవి సీసములు సీసములు గావు పసిడితునకలు. వేమన ఆటవెలదులు నీతిని వేదాంతమున బోధించునట్టు, ఈ కవిసీసములు బంగారు విలువలనొసంగుచున్నవి, (ప్రతి పద్యము లోకానుభూతికి ప్రతిబంబము. ఈ కాలమునకు పట్టిన నిల్వుటద్ధమీ శతకము. (ప్రతి పద్యము రసమయము చమత్కారప్యూర్ధము, ప్రొఢ్లూలింగలిగియున్నది, కాని భాష యింకను నిర్లిష్టముగా నుండుటకీ కవి ప్రయత్నించ వలసిన బాధ్యత గలవాడు. “కుండలి, గుండులు, కొడలంతగగావు పోకలంతే నేటి పొలతిచనులు, రథచ(క్ర మంతయ్రై పృథుమండలముః గాదు చొట్టయు, చట్టయు సుదతిపిరుదు.: వ్‌2

అనుపట్లు వర్ధనాంశము అనౌచిత్యదోషమునకు పాల్పడిన దనక తస్పుదు. ఇవి కొంతవటకు జుగుష్సాకరము లఅనిపేంచును. అట్లే ప్రతిభహీనులు, నాగరీకము, భూమ్యాకసములు, వీబూది, వెందలగు చోట్ల నప ప్రతెోోగవలటలగపడుచాన్నవి. కొన్ని యన్య దేశీయములుపయోగించినను అవి నేర్పుగా పాదుగబడిన వనవచ్చును. శతకములెన్నియున్నను ఇది తాను తన సాటి తానే గల్లియున్నది. ఏది యెట్టున్నను ఇంత చక్కని చిక్కని కవితలనల్టు నీ కవిని పరమేశ్వరుడగు తిరుమలేశుడు ఆయురారోగ్యభాగ్యములొసంగి రక్షించుగాత. ఈ శతకము విబుధ ప్రశంసల నొంది వెలుగ గలదను విశ్వాసము దృఢముగా గలిగి యుండి యీ పీఠిక నింతటితో విరమించుచున్నాను.

ఇతిశమ్‌

ఇట్ట, తేది 07-05-1974 వానమామలై వరదాదార్య 34౬6 చెన్నూరు,( వయా) మంచిర్యాల జిల్లా ఆదిలాబాద్‌ (ఆం. ప్ర హహహ నవ 53

అభినందనం

పాలమూరు జిల్లాలోని తెల్లరాళ్ళషల్లిలో వెలసిన శ్రీ, తిరుమల నాథస్వామిని సంబోధిస్తూ మిత్రులు శ్రీ, కపిలవాయి లింగమూర్తిగారు రచించినారీ ' తిరుమలేశ శతకా'న్ని.

శ్రీ లింమూర్తిగారు సంస్కృత భాషాసాహిత్యాలను చక్కగా అధ్యయనం చేసినవారు. తాము గడించిన వైదుష్యాన్ని పాలెం ప్రభుత్వ వేంకటేశ్వర (ప్రాచ్య కళాశాల విద్యార్థులకు (ప్రత్యక్షంగానూ, తమ (గ్రంథాలద్వారా తెలుగు పఠితృలోకానికి పరోక్షంగాను పంచిపెట్టుతున్నారు.

సాహిత్యం, సౌహిత్యం శ్రీ, లింగమూర్తిగారి వ్యక్తి త్వానికి రెండంచులు.

శతక ప్రక్రియ తెలుగులో కాన్ని వందల యేండ్ర నుంచీ పండిత పామరులను అలరిస్తూ నేటికీ వెలుగు వీడని మణిదీపంలా (ప్రకాశిస్తున్నది. భక్తి, నీతి, శృంగారం, అలంకార శాస్త్రం, అధిజ్షేపం, నిఘంటువు, హాస్యం, వేదాంతం ఇలా ఎన్నో అంశాలు శతకాల్లో పాదిగిపోయినవి. మకుట, రస్క ఛందస్సంఖ్యానియతి, ఆత్మాశ్రయానుభూతి వంటి కట్టుబాట్లకు లోగి ఉంటూనే స్వచ్చందమైన భావాలను వెదజల్లగలిగినవీ శతకాలు.

కోవెలలో దైవం వెలిసిందే తడవుగా శతకం పుట్టుకొస్తుంది. ఒక కవి పుట్టి శతకం చెప్పంది ఉండడు. తెలుగు నేలలో ప్రతి గుడికీ కనీసం ఒక్క శతకమైనా ఉంది.

శ్రీ, లింగమూర్తిగారి ఈ తిరుమలేశ శతకంలో సమకాలిక సమాజంలోని వింతలపై విసుర్దున్నవి. దురాచారాలపై కొరడా చురకులున్నవి. నీటి సూక్తులూ ఉన్నవి. చక్కని కవితారసం అందమైన సీసాల్లో ఒదిగిపోయింది ఎగుడు దిగుళ్చులేని మాటలనడక, అందరికి తెలిసిన మాటల్లోనే అధిక్షేపం ఈ శతకంలోని ద్రైత్యేకతలు.

వ్‌త

ఈ శతక (ప్రచురణకు బాధ్యులు శ్రీ చిక్కేపల్లి రామచంద్ర రావుగారు. ఆయన స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు స్వాతం(త్ర్యసమర తామ్రపత్ర గ్రహీతలు. జనవరి 1981లో హైదరాబాదులో జరెగిన స్వాతం(త్ర్యసమర యోధుల సభలో సమ్మానితులైన పన్నెండుగురు యోధుల్లో ఆయన ఒకరు. స్వాతంత్ర్య సమర యోధులకు సమర్పిస్తున్న "పెన్సను ఆయనకు లభిస్తున్నది. నిరాడంబరులు, భాషా బంధువులు, సదాచార సంపన్నులు. త్రీరావుగారి ప్రోత్సాహంవ్లనే శ్రీ లింగమూర్తిగారు తమ సాహితీ వ్యవసాయాన్ని నిర్విఘ్నంగా కొనసాగించుకోగలుగుతున్నారు.

వీరిరువురూ నాకు నిత్రులు. ఈ నాలుగు మాటు (వ్రాయడానికి ఈ మై'త్రీబంధమే కారణం. అంతకు మించిన అధికారం నాకుందని నేననుకోను.

శ్రీ లింగవమూర్తిగారినీ, శ్రీ రావచంద్రరావృగారినీ ఈ కావ్యాన్ని (ప్రచురిస్తున్నందుకు మనసారా అభినందిస్తున్నాను.

డా. ఇరివెంటి కృష్ణమూర్తి రీడర్‌, తెలుగుశాఖ, ఉస్మానియా విళశ్ళ విద్యాలయం "'ప్రాదరాబాదు. ౯వహహనవ 5్‌5్‌

ఆఅవతాదిక

1. కం, శ్రీలలనా క్రీడాకల నాలంకృత మృగమదా(ర్షృ (ప్రాపితవక్షుం డౌలోకరకుకుండుద యాలోకన నిచ్చు గాతనఖిల సుఖంబుల్‌. 2... కం. కరిమొర విని తత్తరమున సిర్టై నను జొప్పకుండ జేరిన యటులన్‌ కలివర్తనమున గలగిన నరుల కరుణగావనెంచి నలినాక్షు డొగిన్‌. తె దవ్య స్థలము వీడి దేశసప్టలము గోరి నిలిచి పాలన నల్పదలచెననగ తిరుమలగిరి వీడి చిరుమలదరి గోరి వెలసి భక్తుల గావదలచెననగ “+ నలరాళ్ళ మఠ వీడి, తెలరాళ్ళ పల గోరి చెలగి దేశము జూడదలచెననగ మినువాక దరి వీడి, మనువాకలను గోరి తలచు వారిని గావదలచెననగ స్వామి తెలరాళ్ళ పల్లెను వాగుపొంత కొండ కొమ్మున దరియందు కోరి వెలసె గుట్టతన పేర బిలువగా గుట్టు మట్టు మహిమ జూపుచు ఖేచరావళులు గొలువ.

2. కం. ఎంతో కాలము నుండిగు హోంతర మందటుల నున్న హరి కర్చామూ ర్త్యంతర మొకటాలయమా ప్రాంతంబున గట్టి నిలువ, భక్తి దలిర్సన్‌. 56

3. కం. చిక్కేపల్లి నివాసుడు ప్రక్క యూరు రామచంద్రరావు వకీలా చక్కిని ఉత్తరమున, దా చక్కగ నాస్వామి కొరకు సదనము గట్టెన్‌. వ. మరియు నమ్మహా భాగుండు తన (ప్రస్తుత నివాసంబగు నాగరకందనూలు నందు.

4. రామాలయమున గీతా మందిరంబును పౌరుల్టై గట్టై మమత కొలది వావని గుడియందు పాండు రంగ స్వామి కోవెల నిర్మించె కోర్కి కొలది పాండురంగని ముందు, భజన మందిరమును భక్తులై నిల్చి, పటిమ కొలది వు. మరియు నిప్పుడు

5. తెలరాళ్ళ పల్లిలో తిరుమల నాథుని సదనంబు నిర్మించె శక్తి కొలది గ్‌. ఇంక నెన్నియో సత్కర్మ లెలమిమీర సలిపి సజ్జనుడను పేరు నిలుపు కొనియె చిక్కెపలి రామచంద్రరా వక్క జంబు గొలుపు నట్టి వకీలు సద్గుణపు జాలు

6. పాండు రంగ స్వామి పావనాలయ్గమున తాలి నవరాత్రులు సలుపు వేళ శతకమ్ము నొక్కటి స్వామిపై నా చేత చెప్పించి ముద్రింప జేసెదాని తెలరాళ్ళ పల్లిలో తిరుమల నాథుని ఆలయమును గట్టి నట్టి వేళ వ్‌

మరల నీశతకంబు విరచించు మనిజిప్పు సంగీ కరించితి హర్షమంది గీ. సుగుణ ఖనికిని బధజన స్తోత్రమతికి అభ్యుదయ వృద్రికరము గా నారంభించి నా యొనర్చెడి శతకంబునకు బదులు పృథివినానా ననగ వస్తు వెట్టిదనిన. నహహను న్య

ఆరలంభవనుము క 'శ్రీశదేవేశవిశ్వేశ సర్వేశ్వరా జలజా ప్తతోచన శరణు శరణు తెలరాళ్ల పల్లితో తిరుమల గిరపైన చరియలో నెలకొన్న చక్రపాణి నిలయము వలెను, వెలుపలికేతెంచి పాలించుకలికాల వేళ జూడు చూచినంతకు నేను చోద్యంబులెల్లను వినిపింతు సీసముల్‌ వీనులొగ్గు కలిని విపరీత వర్తనకలత మాన్సి (శ్రేష్టగతి నిల్పిపాలించు సృష్టినెల్ల భక్త జనపోష తెలరాళ్ళ పల్లి వాస దితిజవిద్వేష బుధతోష తిరుమలేశ. 2. అన్ని యెరుంగువా, డని పేరుగలవాని ! పది వేషముల పాట్టు బడీనవాని* నాల్గు మాటలు నేర్చి, నట్టి వాడనువాని* కొమ్ములు దిరిగిన, కోడెగాని* ఒడలంత కండ్గుగా, నడువ నేర్చినవాని* బుద్ది మంతుడటన్న, పెద్దవాని* తలపైని బరువెల్ల, దాల్చిన వానిని * అందరి నాకకంట, నరయువాని'*

1. శివుడు. 2 విష్ణువు 3. (బ్రహ్మ 4. వినాయకుడు 5. ఇంద్రుడు 6 బృహస్పతి 7శేషుడు 8 శుక్రుడు వ్‌

పనికి పనికిని సాత్యమై, బంగువాని * దలచి సేవింతులోక, వర్తనము నెరుగ భక్తజనపోష తెలరాళ్ళపల్లివాస దితిజ విద్వేష బుధతోష తిరుమలేశ 3. అందరాఇత్రైన, అతడొకెత్తనువాని కళలతో రంజించ, గలుగువాని *! కాలము నొకరీతి, గడపీనాడను వాని తను నాల్గుకాలాలు, మనినవాని 13 జగమూపు గాడయి, సంచరించెడు వాని * తన మేకదాటక, తనరువాని ఏరికి గనిపింప, కిలనుండు వానిని * పేరు లేకుండిన, పెద్ద్రవాని &7 అన్నిటికి మూల పురుషడయి యలరు వాని దలచి సేవింతులోక వర్తనము నెజుగ “భక్త 4 పరమేశ నీలీల, కిరవు భారత భూమి భరత భూమిని బుట్టు, భాగ్యమంచు దక్షిణ దేశంబు, దివ్య ప్రదేశంబు దశ్షిణంబున బుట్టు, ధన్యమంచు ఆంధ్ర దేశంబుపు, ణ్యపు భూమి యాంధ్రుడై 'ప్రభవించుటన తపః, ఫలమటంచు తెలుగు దేశము మేటి, వెలుగు దేశంబిట పుట్టుటదృష్టమై, సాలుచునంచు 9 సూర్యుడు 10 అగస్త్యుడు 11. చంద్రుడు 12 హనుమంతుడు 13. జాంబవంతుడు 14 వాయువు 15 సముద్రుడు 16 మన్మధుడు 17. అగస్త్యభ్రాత 18. విరాట్టు 60

గర్వమున జొప్పు కొానునట్టు, ఘనతనేడు వ్‌, రాజుల పాలన, భూజన ప్రియమైన బూజుబట్టుటగదా, పాలుపుజొాడియె తురకల పాలన, నెటీమెటుంగులనున్న కరకు దనము చేత గాదె చెడియె యవనుల పాలన, నవనవంబుగనున్న అవినయమున గాదె, యదియుజెడియె యీ ప్రజపాలన, యెంతగా బాగున్న నిదిదేని చేతను, యిరపుజెడునొ ఇంక గూడన్సు బుద్దుడై యెసగనేల కలికి వై రాగదే దీని, గాచు కొజకు “* భక్తు: 6. గీత బోధించెడు, రీతిగా నడవక హిందువు నేనన్న, కందుగాదే పిటకముల్చోధించు, విధులు పాటింపక బౌడద్దుడననియున్న, పాటియగునె అలకొరాను వచించు, నట్టులనడవక మహమదీయుడనన్న, మాయగాదె బౌబిలు జొప్పెడి, పద్రతి విడిచియు (కైస్తవుండనటన్న, కల్లగాదే మతము మనుజునిహితమునే, కుతుక పడెను గానియీనాడు దానిని, గాంతురెవరు భక్త! 7, తనవారిలో నెత్తు కొనగల్లు తలయును అందరినొక తీరు, నరయుకనులు 601

'పైనగాకనులోన, బలుఎశాలపు టెద యేవేళ చల్లగా, నెసగుకడుపు పది యిందు నిలబెట్టు, బలమున్న చేతులు పనికి ముందుగ గట్టు, బడిననడుము కయ్యంబునకు దువ్వ, కనుజెలలొడు కాళ్లు నిత్యమారోగ్యంబు, నెగడు తనువు స్వార్ధమును లేని బ్రతుకును, జగతి కవస రంబునేడు ప్రబంధయం దంబులేల “భక్త 8 నక్క వినయములు, కుక్క పంచాయితి పిల్లి శీలంబును, పీతనడక కోతి యల్లరి మేక, పోతుగంభీరము గొడిదగత్తర, కోడెపాగరు మర్నాగి బుద్దులు, మకరపు పట్టును నల్లీకుట్టూసర, వెల్లిరంగు మీను మిడిసిపాటు, మిడుతాట మరియును కొంగ జపంబును, గొజ్జెదాటు మౌాననంతకు జంతువే, మానవుండు నాగరిక మెంత పెరిగన, నాటకంబె “భక్త క జూలువంకర గోళ్ళు, జూపట్టువే గాని చండుడే పురుషసిం హుండునేడు కోరలు చారలు, గుదురకుండిననేమి దుష్టుడే మనుజశా, ర్టూలుడిపుడు చెక్కుల మదధార, జింకుండిన నేమి జటిలుడే మనుజకుం, జరుడునేడు 62

తలపైని కొమ్ములు, మొలువకుండిన నేమి గర్వొయే మనుజపుం, గవుడునేడు (శ్రేష్టునంచును తానెంత, జప్పుకొన్న జంతుగుణములు విడలేదు, జనుడు పూర్తి భక్త? 10. ('ప్రతిక్రియల్సింతించు పట్టు విశ్వామిత్రు డశనంబుముందగ, స్త శ్ట్‌ర్సి వరుడు అ(గ్రహంబు తలెత్తి, నంత దుర్వాసుండు కనుగ్రుడ్డు నురుముచో, కౌశికుండు సభలోన గూర్చుండ, జాబాలి వర్యుండు పోరు బుట్టెడు చోట, నారదుండు అధికార మబ్బిన, యప్పుడు భృగుముని శతృ శషంబున్న, జామదగ్ని యగును సంసారినేడడు, గడుగునందు తగునె మునిముచ్చుతనము నా, తనికినిటుల “భక్తు? 11. తాపైకి వచ్చిన, తనకష్ట, ఫలితంబు ఇతరుడైన నదృష్ప మీళ్చెపైకి తాబాగు పడినవో, తన బుద్రి ఫలితంబు ఇతరుడైనప్పుడు, హితులఫలము తానింతవాడయ్యు, నానికాల సు'ప్రజ్ఞ ఇతరుడైనను పరుం, డెత్తెపైకి తాకాపురము జేసె, తనశక్తి యుక్తిచే ఇతరునికన వార, లిడిరినూత 63

నంచుతన గొప్పనే జెప్పు, మించి మనిషి ఎదుటి వ్యక్తిత్వ మెంతేని, యదటుగొనడు “భ్తో” 12. ఆదర్శ మనుగడ్డి, యాపుదూడల జూసి పేద గోవులపాలు, పిండిపిండి పాప పుణ్యములను, పాదు బొందని గిండ్లు నేర్చిన తీరుగా, నిలిపి నిలిపి నీతి శాస్త్రమటన్న, పాత పాచికలెత్తి విపరీత తృప్టక్రె విసరి విసరి కర్మంబులను ప్రాత, కవిలె కట్టులు దీసి తానమాయకులచే, దనిసిదనిసి తోడి వానిని భ్రమదోయు, నేడునరుడు దేని నిజమెట్టిదో సుంత, దెలియనీడు “భక్త” శే3. కనిపించు ప్రతివాని, గననైదు పదిజేసి ఏ యెండకాగొడు, 'గెత్తి గెత్తి ఎదురైన ప్రతి వారి, కల్లడబ్బా గొట్టి ఏ యేట బొమ్మన్న, యేగి యేగి అధికారెటాడిన, యటుతాళమును వేసి అతని చాకిరిక్రింద, యరిగి యరిగి అడ్డ మౌప్రతివాని, గడ్డుచిక్కులలోన తలదూర్చి తసవిగా, దలచి దలచి పలుకు బడిగోరి యీపాటి, పాట్టుబడుచు నాయకుల వెంట బ్రతుకును, నరుడు నేడు “భక్త 64

కే, యానియనన్నష్టు, డుబలాటమందని దేళమైకృంబయి, తీరెనంచు రాష్ట్రంబులగు వేళ రాజిగా నుండిన భాషా ప్రయుక్తమై, బరగునంచు పంచాయితీ రాజ్య, పద్రతి మురిసిన ప్రజలెగా ప్రతి నిధులగుదురనుచు కేంద్రాధికారవి, కేంద్రీకరణవేళ పొంగి పోయిన మేలు, వాందునంచు నేడు సామాన్యునకు, నేమికూడె సుఖము అన్నియవకాళ వాదులే యందుకొనిరి 15. కాంగ్రేసు తాగోరు, గాంధి మార్గము గాని అది పెక్కు, చీలికలయ్యెనేడు సోషలిజము గోరు, సుఖము పేదకు గాని అది రెండు, చీలికలయ్యె నేడు కమ్యూనిజముగోరు, కార్మికోన్నతి గాని అందులో భేదంబు, లవతరించె ఇండిపెండెంటన, ఇష్టమందరికిని గాని వారొండొరుల్‌, గలువలేరు జనుడు సభ్యిత నెరుగక, గనడు విలువ సబ్యుడగుటకు చీలని, సంస్ట్రలేదు భక్తు? 16. వరివడ్డు నకువేసి గరికను మడినాటు బాధ్యతపై బడ్డ, షాటునందు కుండలదుమ్మురో, కండ్లలతో దులువ్సును అధికార మబ్బ్చిన, యవసరమున 65

కోడి పిల్ల గురించి, గొత్సెను దిగదుడు చాలోనము జేయు నట్టి వేళ (త్రాడుకొాంచెంబైన, పూడవేయును బావి ఆచరణము సల్పు, నట్టి వేళ నేటిపెత్తన మీరీతి, నెగడు చుండు అందరగుదురె పదవికి, యర్జ్హులుగను “భక్త” 17. పందెపుగుజ్హంబు, ఫస్టు వచ్చునా లేదొ పసిగట్టి ముందుగా, బలుకవచ్చు చీట్లాటలో ముక్క, చేరనేదెవరికి ప్రతిభతో యోచించి, పలుకవచ్చు 'బ్రాకెట్టు కంపెనీ, ప్రకటించు బొమ్మలో అంకెలపై పందె, మాడవచ్చు లాటరీ టిక్కెట్టు, లాగగొనెటువచ్చు జోస్యమ్ముతో ముందు, జూపవచ్చు గాని నేడు మనుష్యుడే, కార్యములను యేది యెందుకు జేయునో, యెరుగలేము “భక్త 18. విజ్ఞాన శాస్త్రంబు, విస్తరిల్లు కొలది సర్వేశ నీభూమి, చవటబారె నాగరికతమించి, సాగినచ్చుకొలంది (ప్రాచీన సభ్యత పారిపోయె స్వాతంత్ర్య దీప్పులు, (ప్రాకివచ్చు కొలంది భయ భక్తి విధులన్ని పాలిపోయె సర్వ సమానత పర్వివచ్చు కొలంది 66

చిన్న పెద్దను రీతి, చిన్నవోయె అర్హమునకు నపార్ధ మీ, యవనిబుట్టై నరుడు తన హద్దు మీరియు, నడువ సోగె “+ భక్త? 19. చదువు పెంపొందెను, చాలినంతగగాని సారంబులందులో, సన్నగిల్లె వైద్యంబు పెరిగెను, వలసినంతగగాని అమృతంపు శక్తులం, దారిపోయె చట్టముల్‌ పెరిగెను, చాలినంతగగాని సౌకర్యమందులో, సన్నగిల్లి బేరమ్ము పెర్‌గిను, కోరినంతగ గాని శాకధరలు నేడు, సమసిపోయె కుజము ముదిరిన కొలదియు, కుక్కమూతి ఏందెలిడి నట్టు జగతిని, పెంపుజెడియె (భక్త? 20. కుల భేదతత్వంబు, గోలి పోవు చునుండ అఆర్హికభేదంబు, లఅలుమసోగె మత పీచ్చితత్వంబు, మాయమై పోవంగ పాన్టీల తత్వంబు, (ప్రబలసోగె వర్ణ విభేదంబు, వాడిపోవు చునుండ ఉద్యోగ భేదంబు, లూరసెగె శాఖల భేదముల్‌, నమసి హోవుచునుండ (ప్రాంతీయ భేదముల్‌ బలియసొగి మూనవుల మధ్యగల తెరల్మ డిచివేయ గోడలును లేవసోగెను, గొడవరేప భక్తు: 6

21. అంగవైకల్యంబు, అరసి దిద్దునుగాని చిత్తవైకల్యంబు, నొత్తలేడు ఆస్తులు విరిగిన, యతుక నేర్చెనుగాని మనసులు విరిగిన మాన్సలేడు గతిదప్టుగుండెకు, నదుకు యంత్రముగాని ఎడద కింతదిటవు, నిడగలేడు గ్రుడ్డివానికి కను, (గ్రుడ్డు బెట్టునుగాని సత్యమ్ముగను నట్టు, సలుపలేడు భౌతికము లెస్సగాదిద్ద, బడునుగాక అంతరము దిద్రలేకున్న, నాతడెంత “భ్త' 22, శని చుట్టువలయాలు, గనజాలు నేగాని తన చుట్టుగల శనుల్‌, గానలేడు గాలి మిశ్రమమును, గాలించునే గాని యేగాలి నెటువీచు, యెరుగలేడు పరమాణువుల లెస్స, బట్టునేర్చెనుగాని పరమార్ధ మెట్టిదో, బడయలేడు జలబిందువున భూత, ములుగాంచునేగాని తనచుట్టు భూతముల్‌, దలపలేడు నేటి చదువుల సారమీ, పాటిదం(డ్రు తరచి జూచిన పెద్దలు, తత్వమెరిగి “భర్త '
22. చంద్రమండల యాత్ర, సల్పనేర్చినగాని చల్లని శాంతులు కల్ల'ప్రజకు 68

వాయునేగంబున పయనించిననుగాని ఆలస్యమును దప్పు, దవనిప్రజకు దలదీసి యతికించ, గలిగి నప్పుటైన అమరత్వ మబ్బద్కు అవని (ప్రజకు సంజీవితో మందు, సంతరించినగాని జాద్యంబు మొదలంటు, జనదుప్రజకు ఎంత ముందుకు నేగిన, నేమినేడు నరుని లోటింక పూర్తిగా, తరుగ లేదు 24, కావలెడి(గ్రీలు, కాదు సమర్థత ఉద్యోగమందగా, నుశనకైన కావలె పోల్లికల్‌, కాదు ధార్మికరీతి గౌరవంబందగ, ఘనునకైన కావలె కాసులు కాదు సచ్చీలంబు అధికొారమందగా, నజునకైన కావలెటక్కరి కాదు, సన్మార్గంబు సంసార జయమంద, శంభుడైన సారమార్దిక దృష్టితో, పరమమైన గాని ఈనాడు మంచికి, గాదు దినము “భక్తు! 25. సామాఠర్హ్య మొకనాడు, చదువులలో నుండె నేడు సర్టిఫికెట్టు, తోడనుండు అందంబులొక నాడు, ఆరోగ్యమందుండె నేడుకేళపు బుట్టి, నీడనుండు సత్తువయొకనాడు, జనుని మేనుననుండె నేడు టానికుళందు, నిలచియుండు 69

ఆరోగ్య మొకనాడు, ఆహారమందుండె నేడలోవతి యందు, నెగడుచుండు నరుని యందుండ వలసిన, వరములె గ! య నేడు వస్తువులందు, నెగడు సుమ్మి “భక్త 26. వీధి వీధుల యందు, వెలసెను ష్టీలు ('ప్రజలందు చీలికల్‌ ప్రబలిపోయె వీధి వీధులలోన, వెలసె మందులకొట్టు (ప్రజలందు రోగముల్‌, ప్రబలిపోయె వీధి వీధులలోన, వెలసెను హోటళ్లు ('పజలందు నాకలి, ప్రబలిపోయె వీధి వీధులలోన వెలసె, విద్యాలయాల్‌ ప్రజ నిరుద్యోగంబు, ప్రబలిపోయె ఎంత యభివృద్ది సాధించి, యేమినేడు టం వెలుగునకు నేడు చీకటి, వేయిరెట్టు “భక్త 27. పురుషునకుద్యోగ మును లక్షణము నాడు సుదతికి లక్షణ, మదియునేడు పొలతికి సీమంతమును అతక్షణమునాడు పురుషుని లక్షణ, మరయనేడు సూటు బూటు మొగాని, సోకులొక్కాకనాడు అతివకు అతణ మదియు నేడు చీటి జాట్టింతి, చిహ్వ్నమొక్కొాకనాడు మొగవాని లక్షణ మదియునేడు నేటి స్వాతంత్ర్య మీగతి నెగడు చుండు '్రీ పురుష భేదముల జాడ చిన్నవోయి “భక్త” 70

28. ఆచార విధులెల్లు నార విద్యలపాలు మతము లెల్లనుసైన్సు మాయపాలు కర్మకాండ విధులు కానూను గిరిపాలు నియమముల్‌ నిర్హత్య నీతిపాలు కులవృత్తియుద్యోగ, ములఅకోరికల పాలు (క్రమశిక్ష లీనాటి కళల పాలు పాప పుణ్యంబులు పలు తర్భుముల పాలు విశ్వాసములు తమ స్వేచ్చపాలు పామరుల యఖభిరుచి సినిమాల పాలు ఇరువదవ శతొబ్లి చదువరిష్టంబు పాలు “భక!

29. చెరగు మాసిననారి దిరుగు గీమున నేడు కడకనుండక యున్న, గాదు తప్పు దొరవేషమున నున్న, నరుడు తిష్టన్యూత్రు డిప్పుడారీతియు, తప్పుగాదు పుటపాకమున్నుచె, ష్పులతో డ వంటింట తిరుగు లాడగచచ్చు, అరుదు తప్పు ముఖమార్దనకు కాఫి ముందు (ద్రావగవచ్చు నవనాగరికునకు, నాస్తి తప్పు తప్పు వప్పులకీనాడు, తగవు లేదు నరుడు తలక్రీందుగా, నేనడువసొగె “భక్త

30. 4 ౩.0.2 లను ఎరుగజాలని వాడు ఏ కన్యదృప్టికి నెక్కలేడు గ]

31. ₹/ క్షబ్బు దెలియనేరని వాడు ఆధునిక యుగదృష్టి కాన లేడు

32. విటమిను లేక యెంతటివాడైన అహ్హాద సుఖముల నందలేడు వేడీ. &. కె. & దాక ఏగనేరనివాడు ఈ యుగమందేమి చేయలేడు స్వరసమును లేదు పొడి పొడి చదువుబ్రతుకు క అందు ఈ నాటి జగతిని మందఃకైన ట్‌ న. వద్దనలేకుండ వంకలు జూపనే ఇంటరువ్య్యూ కాలు, నిచ్చుటెల్ల కాదన లేకుండ, కడమాట జొప్పునే అతకని బేరంబు, లాడు టెల్ల చెప్పక చాకిరి, చేయించు కొనుటక్తే పిలిచి యుద్యోగంబు నిలుపుచెల్ల అడుగ లేనక్కర, వడయనే కనిపించి నపుడెల్ల దండంబు నడుపు లెల్ల స్వషప్రయోజనమును లేక సలుపడేది తత్వమిట్టిది యీనాటి తలపులందు “భక్త

33. కట్న ముండని పెండ్లి, కాపిలేని పరీక్ష 'క్రాపులేని మొగాడు, కరువునేడు ఖర్చులే నెన్నిక కలతలుండని యిల్డు కష్టముండని వాడు, కరువునేడు కళగాని వృత్తియు, కల్తియుండని సొద కాసుజేరని నగ, కరువునేడు 72

కల్లలాడని వాడు, కలలు గాల్పెచని వాడు కసి యెరుంగని వాడు కరువునేడు కక్కురితి విడిన వాడును, కరువునేడు కాలమీరీతి వచ్చెను, కలియుగమున స్థం 33. 'మొగవారి జీతంబు, మగువల యీడుల నలుగురి లోపల దెలియదగదు చీకటి సరుకులు, వేకటి కోర్కెలు పది మందిలోపల, బలుకదగదు పల్లీక్సరీక్షనెంబరు, జాతి భేదంబు అందరి యెదురుగా అడుగదగదు స్వాముల వైనంబు, చాటునవ్వులతీరు సభవారి యెదురుగా చాటదగదు కటిక నిజ మందరుండగా, కదపరాదు కదిపెనా చెప్పటకు చిక్కు, గలుగునేడు “భక: 34. కాపీగొట్టి పరీక్క కడతేరగా వచ్చు గాని యద్యోగంబు, గాంచటరుడు ఉద్యోగమెట్టులో, యొకటి జిక్కగవచ్చు గాని యంతస్తుగా గడుపుటరుడు అంతస్తు నెట్టులో, యమరించు కొనవచ్చు గాని జీతము చాల గలుగుటరుదు కలుగు జీతంబున నెల గడుపగ వచ్చు గాని యత్యవసరాల్లడు చుటరుదు మధ్య తరగతి యద్యోగి, మనగనేడు ఒకటి యమరిన వేరొకట మరుటరుదు = భక్త 73

35. సతి సుతాదులబట్టి, సంసారులందరు ఆశ్రమ ధర్మాన ననుట యరుదు ఆల్మోగల్పెండ్రితో, అవని యందందరు (ప్రణయ రీతులనన, బడుటయరుదు చంధస్సుగనకవు, లందరీ జగతిని ధ్వని శాస్త్ర మతమున, ననుటయరుదు మహి బుట్టు కతమున, మానవులందరు మను మౌర్షవిధమున, యనుట యరుదు శాస్త్ర రీతిగ నాటి జనుడు జడుడు నేటి నరులిట్టు లైరిపో, పాటివీడి “భర్తా”
36. చెప్పు నేర్చినదెల్ల, చేయునప్పుడు గాని కార్యాచరణ శుద్ది, గానరాదు భోగముల్‌ తనచుట్టు, మూగినప్పుడు గాని వైరాగ్యమెంతదో, బయలుగాదు తనధన మొరులకు దరలు, నప్పుడు గాని సహనమదెంతదో, చాటబడదు ప్రత్యర్థి కవ్వించి, పలుకు నప్పుడు గాని ('క్రమశిక్ష యెంతదో, కానరాదు నరుని నిజరూపు సంఘట, నముల దెలియు గానిపెరవేళ నారూపు, గానబడునె “భక్త
37. మాంసాశనము పాప, మైనవో పశుమేధ మేలకో యింధద్రాదు, లిష్టపడిరి సుర సేవనము దోష మరయగా నైనచో కళ్యపుండేటికి, కళముద్రావె గాత

పరదారగమనంబు, పాపమే ర్లైనచో వాత్సాగ్టయ నుండేల, వలదనండు సత్యంబె సర్వత్ర, జయమొసంొడు వేళ పోరధర్శ్మజుడేల, బొంకవలసె నంచు చదువరి వాదించు, కానినేడు తనకు వారికి గల భేద, మునుగనండు శః భక్తా: 38. అన్యాయములగాంచి, యరికట్టులేనినా డిదిలోకమని (ప్రక్క, కొదిగిపోవు కష్టాలకొకదారి, కనిపెట్టులేకున్న సంసార మిది యని సౌగిపోవు ఎదురౌ సమస్యల, నెటు విప్పులేకున్న తత్వచింతన చేత, దరలిపోవు చేత బూనిన పని, జొడిపోయినట్టైన కాల దోషమటంచు, కదలిపోవు నరునికిది నేడు పరిపాటి, యైన విద్య గాని దాని విమర్శించి, కనగలేడు “భక, 39, తనకు తానదుపున, మనలేని మనుజుండు తనకుటుంబము నెట్టు, మనుషగలుగు తన కుటుంబము దిద్దుకొనలేని మనుజుండు సంఘావళుల నెట్టు, చక్కబరచు తనసంఘమును దిద్దు, కొననేని మనుజుండు దేశమ్మునేరీతి, తీర్చిదిద్దు తన దేశమునుదిద్దు, కొననేని మనుజుండు నసుథభైక భావన, వలచునెట్టు 775

ఇట్టి వారలె ఈనాడు, ఎక్కువైరి ఐక్య భావన లేకున్న, సౌఖ్యమెట్టు “భక్త 40. పల్లీకుటాస్తుల పాడు కందరు సిద్ద మరి భద్ర పరపషగా నరయడెవడు సమ్మెలకుసిగొల్ప జాలుదురందరు మరి సమస్యల దీర్చ నరయడెవడు వలదన్న పనిజేయ జొలగు దురందరు అది యెందు కోసమో అరయడెవడు ఏదెరుంగని వారి కెక్కింతు రావేశ మతడేమి జేయునో యరయడెవడు యేది యెందుకు వలయునో యెంచడెవడు తెలిసి తెలియని స్వాతం(త్ర్య ఫలము నేడు “భక్త? ట్రే బాజారువెంబడి పడుచుది వెళ్ళిన కొన చూపులను నంజు, కొననివాడు ఒంటరి పాటున, నుండిన యువతిని పలికించ తీవర్శ పడనివాడు తనవైపు జూచెడు, వనితను గాంచిన మోజుతో పోజున, మురియనతడు తన్రక్క సీటున తరుణి గూర్చుండిన తనమేను గగరు పాటు, గొననివాడు 76

అట్టి నిష్కాముడీ నాడు అరుదు సుమ్మి లాలసులునైరి మగటిని, లావు దరిగి “భక్త? జై ఆఫీసు పనులకు, నరుగ మొదట ప్యూను పిదప య్రీసికి, ప్రియము బలికి యూడీసి కాచార, మొనరించి ఆపైన సూపహరెండెంటును, జూచిపిదప 'మేనేజరుని చెంత, మెలగి కొండొకసేపు పదప నసిస్టైంటు, పెద్ద జేసి ఆపైనడిప్యూటి, యాఫీసరుని గని నంత యసళలాఫీస, రప్పుడిటుల పరమ పదమందు, సోపాన పంక్తి ప్రాక ఎక్కడో (మింగు నొకపాము, యిపుడునరుని “భో” 4 అనువైన పని జిక్క, నతనికి గ్రామాలు నడిబొడ్డు లోపల, బడినయట్టు అధ్యక్ష పదవితా, నందగా నప్పుటి కదృష్ట మదియున్న, యబ్బినట్టు సర్పంచుగానైన, సర్వగ్రహంబులు ఏకాదశస్ట్రాన, 'మెక్కినట్టు ఎన్నికలం గెల్వ, యేనాటిదో పూర్వ పుణ్యంబుతను గావ, బుట్టి నట్టు నాయకున కిద్ది జోస్యంబ, నాకతంబు అగును నేడు ప్రజాస్వామ్య, యుగము నందు “భక్త 77

త్య నాయకునకు క్రింద, నాయకుడుండెనా మజ్జి (క్రిందను మణి, మనినయట్న్లు సాకు పలుకలెల్ల జతగూడ నొక చోట జమ్మి నొారయు జమ్మి, కొమ్మ యట్లు పనివాని పొరుగున, పనివాడు నుండెనా దొండ ప్రక్కన తోడు, నుండి నట్టు మంచివాడయి చెడ్డ, మనుజుని గూడెనా పొట్టు ప్రక్కన పొదు, బోసినట్టు ఇరుగు పారుగులు నెరుగక, తిరుగువార లధిక తరులైన కష్టంబు, అలదు చుండ్రు “భక్త త ఏవేళ తలిదండ్రి, సేవ జేయుట యన్న తన యిష్టదైవంబు, దల చినట్టు ఆర్జాంగి సలహాల, నాదరించుట యన్న పురుష్షార్ద సాధన, మ్మూనినట్టు సంతానమును బెంచి, చక్కదిద్దుట యన్న అత్మోన్నతికి మార్గ మరయు నట్టు తోడి మానవు (ప్రేమ, తోడ జూచుట యన్న మనుజుడు మనుజుడై మనినయట్టు తనను గనలేక తత్వంబు, గముట కొరకు నరుడు నెందెందొ వెదకుట, నవ్వుగాదె 1భక్ర | తీర్‌, సంత విత్తంబు, సమకూర్చు చున్నసో మరులుగా వారిని, మలచి నట్టు 78

పెట్టైల కేవే* బెట్టిన, ఆ ఛముల్‌ నెలదొంగతన మింట, నేర్పినట్టు అలివపై నేవేళి యనుమాన పడుచున్న జుడుదారి నామెక్సు, జ్ప్పోనట్టు తన గొప్పు తనమును, తాజెప్పుకొనుచున్న పరిహసించెడి తీరు బలికినట్టు చెప్పుకొన కుండ జేసెడు, చేప్టలివ్వి నరుడిని యెరుంగ కుండిన, నవ్వులాట “భా తా "పేదకు నామంబు, బెట్టు కుండిన జాలు తిరుచ్చూర్ద రేఖలు, దిద్రినట్టు పొరుగు నెత్తిన బూది, పులుమ కుండిన జాలు వీభూది రేఖలు, బెట్టనట్టు సందులు దూరుట, చాలించినను జాలు సంధ్య ముప్పూటలు, సలిపినట్టు ఆడు వారల జూచు, నభిలాష విడజాలు దేవళంబుల చుట్టు, తిరిగినట్టు ఉన్న నేమిటి పైకిలే కున్న నేమి అంతరంగము మంచిదై, యమర వలయు “భ్త” త్ర పాకంబు లెల్లను, ప్రతిది నాషధములు అదిగన్న రోగంబు, లౌదపునెట్లు స్నానాంగరాగముల్‌, సమయో పచారంబు లవియున్న తాపంబు, అడరునెట్టు వేష భూషణములు వెలయు సుద్దీపంభు లనవిగల్లగా 'వెగ టగును యెొట్టు 70

మౌటలెల్లను (ప్రేమ, మంత్రంబులగు వాని యొరిగిన పట్టింపు, పెరుగునెట్టు సత్య మెరిగిన యాపైని శంకలెట్టు యెరుగకే విక్కులన్న, యునరునకిపుడు "భక్త" త్ర పదవి జిక్కనియట్టి చదివిన మనుజుండు ప్రభువుల దోషముల్‌, పైకిదీయు కడుపునిండని యట్టి, కార్మిక ప్రవరుండు యజమాని సంపత్తి, నాడిపోయు ఆశించు పదవుల, నందని నాయకుం డంతరంగిక కుట్ర, అందుదురు కోరికలకు దూప, గొననిట్టి చినవాడు ఇంటి పెద్దలకును, ఎదురు దిరుగు కడుపు నిండని వాడుయ, క్రమము మరుగు గాని తనధర్మముల నేడుగాంచు నెవరు “భక్త: 50. ఇతర యుద్యోగంబు, లేవి బిక్కనివాడు బడిసంతులై పోయి, బ్రతుకోరె ఆస్తీ రక్షణ కొ, కట మటించెడు వాడు యేపార్చిలో నైన, యేగజూచె ఏవ్యాపకము లేక ఈగదోలెడివాడు కవియయి (బ్రతుకంగ, కాంత్షడోసె ఏ చిన్న పనికైన, యెప్పుడో పనివాడు నాయకుడై పోవ, నాదుపెట్టె నేటి నరులకు నిదిపరి, పాటియయ్యె పదంకిని చేయుపనికిని కుదురదెపుడు “భక్త? 80

51, (ప్రైవేటు మాష్టారు, పార్టి చందాదారు దక్షణణజై వచ్చు, ధరణీసురుండు ఇంటే పెద్రల్డ్లుడు, యిలవేల్పు కనకమ్మ ఆస్తి గల్లిన నాటి యాడు బిడ్డ కలనాటి బంధువా, కలిగాన్న బానిస వెళకక్కరబడు, వేళ్ళ్వపడుచు పట్టిన దయ్యంబు, పనివిను పెరనాడు మరి మరి వచ్చుభీ, మాయెజంటు ఇల్టుగని పెట్టుకుండు, వృత్తిగాడు ఈ తిభాదలు నరునకు, యీరలిపుడు “భక్త? క్‌2, "పెరుమాళ్ళ కిచ్చిన, తిరముగా ముడు పండ్రు ధరణీ సురునకిడ, దత్షిణయగు పార్టి వారికి నీయ, బడినప్పుడది చంద ఆఫీసరునకీయ, నదిరివాజు అతడు గుమౌస్తాగా నగునది లంచంబు ప్యూవైన మామూలు, పాసగుపేరు సర్వెంటు గాటిప్పు, చాకిరి గాయినా మది యాచకుండైన, యరయు ముష్టి ఇచ్చు నది యొక్కటే, పేరు లిన్నియగును దశ్షిణలకివి రంగులు, ధరిణిలోన “భక్త? వ్‌3ె, అదృష్టముండక, ఆడుషిల్లల సంతు కర్మ చాలకయున్న, క్షర్కుజాబు 81

సైప్తంబు నాలక్క సంతులు పనియిను దళశబాగు లేకున్న, తగనిపాత్తు తల(వ్రాత చాలక్క తగని యుద్యోగంబు అంశ చక్కగలేక, అతకని జత గ్రహగతి జాలని, కతన లోయర్‌ గ్రేడు విధిలేక టెంపరర్‌ వేకినిసియు దంట పడుచుండు జూడగా, ధరణి నరుడు ఇపుడు విధి చేతి కీల్పొమ్మ యేనుజేయు “భక్త? వ్‌డీ (బ్రహ్మ చారుల్ముదిరి, మసలు చుండిన యింట సతుల పెత్తనములు, సాగునింట మిక్కిలి విధవలు, మెలగు చుండిన యింట ఆలు బిడ్డలు యెొప్పు, డలుగునింట పెద్దవారల మూట, పెడ చెవి నిడునింట అందరు పెద్దలై, యలరునింట ఆలుమొగల మధ్య నతుకు లుండని యింట ఆదమించిన ఖర్చు, లమరునింట " శాంతి లేకుండ నెప్పుడు, జగమునందు అట్టి కాపురమునకంటె, యడవి మేలు “భక్త! క్‌5్‌, అండ నుండెడివాడు, రెండు గేదెల దూడ సఖుడెత్తు వారల, చంకబిడ్డ తమ్ముడు యం(బ్రహ్మ తన బిడ్డ రణపెంకి రహి పుత్రుడుద్యోగ రాషువుండు వెలి పత్తిగిరకచె, ల్లైలురంకు రాట్నము పారుగింటి నారంత్క పొబ్హు పసులు 82

(ప్రియమైన చుట్టుముల్‌, పితలాటకులు సదా చాకిరి సాయెబు, శకున పత్ని యైన నాకాపురంబింక నడుగదగునె సన్యసించుట మేలు సం, సారి కపుడ ** భక్త వ్‌6. అత్త కోడండడ్రకు, పాతుకళ్లు గుదిరిన ఆయింటిలో శాంతి, యవతరించు సవతి తల్లికిదయ, సంతుపై గల్గిన స్వర్గమచీటికి వలసవచ్చు ఏరాండ్ల లోపల, నెపుడు సహనమున్న సుఖములా యింటికి, చూడవచ్చు సవతిక్షీర్ష్యలు లేక చాడీలు మానిన సంతసం బాయింట, సంచరించు ఇవ్వి(ప్రతి వారెరింగిన యింటియందు 57. ప్రేయసి భార్యగా, తీయని కలలేల సంసార మమరిన, స్వర్గమేల సంఘాలలో బడ్డ, సన్యా సమికనేల వేదాంత మమరిన, వెజ్హీయేల ముదితనోటి రహస్య, ములకు చాటింపేల మనసున్న వానితో, మర్మమేల చట్టుంబు లెరిగిన, సర్కారు భయమేల మాట చక్కగ నుండ, మూటలేల ఎరిగి తన లోపమును, తాను తిరిగిదిద్దు కొనగ నేర్చిన నరునకు, కొదువలెవ్వి (ల భక్త 83

వ్‌గి నవ్వ గలిన మోము నలుపుండి నను నేను ఎడు గొట్టు ముఖంబు ఎజుప దేల చిక్కని పాలున్న చిన్న హోటలు చాలు పాడిసాలుగా పెద్రి, మేడేలేల పూచినపుూల్సిన్న పుడొకెడైనను చాలు కత్తిరింపుల పూలు, గంపె డేల అర్తికక్క.రరాగ అతడెవ్వడైజేమి తనవాడు మంత్రిగా తనకునేల గుణము దోషము పరికింప్కు గుణములున్న ఎట్టి దగునేమి తనకుగా, బట్టునదియే “భక్త 59. ఆఫీసు లోపల నన్నింటే మన్నించు 'పైయధికారులు, బరగు చున్న ఏ వేళయందైన, యెదురు మాటాడక అనుకూల మగు భార్య, దనరియున్న సమయమ్ము వచ్చిన, సందేహ పడకుండ అక్కరపడు చుండు, నాఫ్టులున్న కాపురంబందున, కర్చు పద్దులు దెచ్చు కలతలు నేవేళు గలుగకున్న అది మహద్భాగ్య మదృష్ట్ర మంతవరకు సహకరించిన జాలు, నీ జన్మలకును “భక్త 650. నరులకు నిప్పుడు, నాగరీకము లావు పాశ్చాత్య పద్దతి, పైకిలావు పబ్లీకృరీక్షలో, పడి పోవుటలు లావు చదువు వారల సంఖ్య చాలలొవు 84

ఇంటరువ్యున విప్పు, దంటు ప్రశ్నలు లావు (ప్రజల్లో నిరుద్యోగ ప్రశ్నలావు ఆఫీసు అందున ఆలస్యములు లావు ప్రజలపై పన్నుల బరువులావు తెలుగు వారల కారంభ ములునులావు లావు గావిది మంచియే, లావు చెడుగు ల భక్తు: 61. నాటకాలాడిన, నమ్మికలును పాడు (త్రాగు బోతైనచో తనువు పొడు సీనిమాల్టూచిన, చిత్త స్టీరము పాడు డాబునై నేగిన, డబ్బుపాడు నవలలు జదివిన, నైప్టి కంబులు పాడు మేడీ జీతో టెస్టు, మెదడు పాడు క్షుకవి నోటనుబడ్డ, సుకవి భావము పాడు, మకు లెక్కువయైన, సాగసుపాడు నల్వురును పెత్తనము సల్ప, నాడు పాడు ఇప్పుడీరీతి యింటింట, నేగడు నేడు ల భక్టుః 62. పార్టి వానికి పెద్ద పదవులపై చింత ఠీడరునకు సాటి తెంకచింత వాదికి ప్రతివాది, వాక్ళి'ద్రముల చింత పళ్లెవానికి బస్తీ, పైన చింత ఒకటవ తేద్దై ఉద్యోగునకు చింత పామరునకు, పొట్టు బట్టు చింత (ప్రతిభ హీనులకును పైకి వచ్చెడి చింత చదివిన సర్కారు, పదవి చింత 85

వెసరిటైరైన శేషబీ, వితము చింత నిన్ను చింతించ దీరదు, నేడు ప్రజకు ““భక్త'' 63. ప్రైవేటు బాడీని, పనికి జీతము లేటు రైటు టైమైనను, రైలు లేటు గౌర్నమెంటాఫీసు, కార్యంబునకు లేటు పనిమీద మనమెక్కు, బస్సులేటు నెరిపెద్ద యగువాని, తిరుదర్గునము లేటు పెరిగి పోయిన వారి, పెండ్రి లేటు అతి ప్రయత్నంబుల, కగుఫలంబును లేటు ఎదిరి చూచెడి, దాని కెపుడు లేటు లేటు కేకున్న దేనికి, లేదు రేటు రేటు లేకున్న దేనికి, లేదు వెయిటు ““భక్త' 64, రాజ కీయము నందు, రాణించు వారల యొళ్తుకు చేతకు, పాత్తు సున్న డబ్బింగు పిక్చరు, డైలాంగులందున పెదవికి మాటకు, ఆదుకుసున్న ఇంటర్‌వ్యూ చొప్ప, దంటు ్రశ్నలకును పుస్తక విద్యకు, పొత్తుస్తున్న ఆఫీసు పనులకు, ఆ చార కాండకు సంసార మందున, జతలు సున్న కార్య కారణముల కల, గలుపు సున్న పొత్తు లుండవు ఈ నాడు, పుడమియందు భక్త 86

65 వేతనానికి దిన, వెచ్చపు ధరలకు భూమ్యా కసములంత పొలు చుతేడ ఉత్పత్తికిని జనాభో, త్పత్తికిని నేడు ఒకటి రెండింత, లుండు వార (ప్రకృతి శాస్త్రమునకు, పరమార్ధ చింతకు ఉట్టి స్వర్గము లంత్క నుండు మేర తరగతి విద్యకు, తన జీవితమునకు (ప్రాక్సృళ్ళి మములంత బరగుదూర మనని యీనాటి యంతర మమరునిట్టు అంతరంబున నికశాంతి, యమురు నెట్టు “భక్త” 66. మిక్కిలి జదివిన, మెలతయు బ్రేకులు ఫేలైనమోటరు, బోలనొకటి కాల దోషమునకు, పాలైన సూక్సియు మరలరిగిన యంత్ర, మనగనొకటి వారులూడిన చెప్పు, వరుస లిట్టు టైన వారల 'స్నేహంబు, పరగ నొకటి గ్యారంటి యుండని, కంపెనీ నరుకులు షార్రీలు మార్చెడు, ప్రవరు డొకటి ప్రజలు ప్రజలంద రొక్కటి, ప్రభువులొకటి నేటి నిర్వచనంబిట్టు, నెగడు చుండు ““భక్హ" 67, ఓటు ముందరి మాట, బోటి ముందరి మాట నటన కాడిన మాట, నవ్వు మాట 87

రంకు లాడుల మాట, బొంకు లాడుల మాటు తిరుగు బోతుల మాట, మరుగు మాట కూటికుండని మాట, కోటికుండిన మాట త్రాగిన పుటిమాట, సాగు మాట గతి లేనిప్రజ మాట మతిలేని నరుమాట ఏటిలో పలిమాట, కాటిమాట మాటలో మాటగా జూడ, మనుజులందు మాటతీరులు నేడిట్టు, మహిని వెలయు న! 68. తెలియనే తెలియదు, తెలియ డ్బాక్టరు వ్రాత కాంపౌండరు నకుగా, కన్యునకును తెలియనే తెలియదు, తెలియగాన కౌంటు ఆఅడిటరునకుగా, కన్యునకును తెలియనే తెలియదు, తెలియరైటరు వ్రాత కంపో జరునకుగా, కన్యునకును తెలియనే తెలియదు, తెలియగజిదెడు వ్రాత ఆపీసు క్షర్కుకుగా, కన్యునకును ఎవరి(వ్రాతలు నెవ్వరు, 'నెరుగగలరు నేటి ప్రజన్రాతలిట్టుండు, నీరజాక్ష “భక్త? 69. పేపరు వ్రాయక, 'ఫేలైన నాడుప రీక్షల వైరాగ్య, లక్షణంబు (గ్రభూూగతుల్‌ దప్పిన, కర్మ జాలనిభయో ల్పణపు వైరాగ్యంబు, అతక్షణంబు ఎన్నికలందోడ, ఎగతాళి దప్పనె అక్షను వైరాగ్య లత్షణంబు విష్లవంబులు రేగ విత్త రక్షణకుని 88

లత్మణ వైరాగ్య లక్షణంబు సమయ వైరాగ్య మేగాని, సత్యమైన భక్తి వైరాగ్య మిప్పటి, ప్రజకు లేదు భక్త 70. జీవితంబున తప్పు, జేయనేర్చిన వాని కే తాత్వికా భిఖ్య, కిలను హక్కు శాస్త్రీయ దోషముల్స లుపనేర్చిన వాని “కే పండితాభిఖ్య కిలను హక్కు ప్రజల కష్టముచేత, (బ్రతుక నేర్చినవాని 'కేనాయకా భిఖ్య కిలనుహక్కు తప్పు నొప్పుగ జూచు, తాహతుగలవాని క్రే మహాత్మా భిఖ్య, కిలను హక్కు హక్కు కోసరమారాట మందు నేడు బాధ్యతల జూడ జాలడు, మౌనవుండు భక్త! ల బుతుకాల నియమంబు, మతి దలంపకగదా అతి సంతతీనాడు, అలుముకొనియె వారము వర్ష్యము, పొటింపక యెగదా యసుర సంతతి నేడు, నధిక మయ్యె జిహ్వ చాపల్యపు, చిరుతిండి చేగదా యల్చ్బసత్వపు ప్రజ యధికమయ్యె "సెక్సు సాహత్యంబు చెలరేగుట నుగదా పసి యీడుకే సంతు, ('ప్రబలమయ్యె చేతులారగ నొకవైపు జేసికొనుచు అధిక జనమని యడలుచు నుందురిపుడు “భక్తి 89

72. (బ్రహ్మ చర్యమునకు, భయపడి యేగదా ఛీ ప్రజాతంతువి, చ్చేదనంబు పథ్య పానములకు, భయమంది యేగదా అరయ నాయుర్వేద, నిరసనంబు వర్ణా శ్రమ విధుల, భయముననే గదా ఆర్జోయ పద్రతి, కారటంబు పనికి కష్టమునకు, భయ మందియే గదా అందరుద్యోగంబు, అందుకోర్కి ప్రాత రోతని యనుటలో, పాడి నేడు తర తరంబుల తమరీతి, తప్పులగునె “భక్త? 73, సంసార మనునది, స్వార్ధంబునే నేర్పు కన నెంత లోకోప, కారజైన చాలని జీతంబు, నోలిలంచమే నేర్పు కన నెంతన్యాయపు, కాన్జైన రాజకీయము పాల, సీజేయుటే నేర్పు కనగనెంత సమాయ, కునకు నైన బంధుత్వ మనునది, పక్షసోతమే నేర్పు కననెంత తీర్సరి, కాన్లైన వీని అక్షణ మిట్టిది, వేత్త లైన తప్పుకొనలేరు నాక్కొ క్క, తరిని నేడు “భ్రక్ధః
73. ఆలు బిడ్డల నెల్ల యపరాత్రి విడుచుట యొక తథాగతునకే, యొప్పెగాని ఒక చెంషగొట్టువే, రొక చెంప జూపించు శాంతంబు నేసుకే, సోగెగాని 90

విషమిచ్చు వానిపై, పేను ప్రేమ జూపుట ఆ సో(క్రటీసుకే యమరె గాని తన్నిన పగవాని, తప్పు మన్నించెడు చిత్తంబు గాంధక, చెల్లెగాని జగతి సామాన్యుడి టువలె, సల్సెనేని వానినగు బాట్టుగా నేడు, వాడు కొనరె “ భక్త" 75, తానెంత శాంతుడై, దరలు చుండిన గాని ఎవ్వడో కవ్వింప, నెదిరిచూచు తానెంత గొప్పయై, దనరు చుండిన గాని తలదన్న నెవ్వడో, గలిగియుండు తానెంత తగవరి, గానుండినను గాని తప్పు జూచెడు వాడు, నెప్పుడుండు తానెటు జూడక, దరలు చుండిన గాని అడ్హమౌ నెవ్వడో, దిడ్డిగాడు నెంత మెలకువ యున్నను, నేమినేడు లోకమున నెట్టులున్నను, లోకువయగు “భక్తు 76. ధర్మంబు చెడగొట్టు, తత్వంబు గనిపెట్టు వేత్తకుగాకున్న వ్యర్థుకగునె చీకటి బాజారు, జూర్చగా సరుకును "పెద్ద వానికి గాక, పేదకగునె విష్ణవాలెత్తించి, వికటంబు గల్చింప నాయకునకు గాక నాసికగునె పార్టీకి పార్టితో, పల్టీలు గొట్టించ చాణక్యు నకుగాక చవట కగునె 91

శ్రేష్టులకు ధర్మ రక్షణ చెల్టుగాని కంచెయే చేనుమేయగా, గడగె నేడు “భక్త 77. చట్టుంబు బుట్టుటే, జాగువానికి డొంక తిరుగుడు చట్టుంబు, దీయుకొరకు సామగ్రి బుట్టుటే, జాగుదానికి కల్ల కంపెనీ సరుకులు, దింపు కొరకు సంఫ్ట లేర్పడుటయే, జూగు దానిని జూచి చెడగొట్టు యత్నంబు, జేయుకొరకు శాస్తార్ధ మేదైన, సాగుటయే జాగు విపరీత వ్యాఖ్యలు, విసరు కొరకు ప్రజల యందున జ్ఞానంబు, (ప్రబలు కొద బలిసి విపరీతములు నేడు, పాపమటుల “+ భక్త? 78. పెండ్లి యేగాకున్న, పెసల పండువుగాక బాపని నెవ్వడు, పలుకరించు రోగుమోకాకున్న, రొంపచేతను గాక వైద్యుని నెవ్వడు, పలకరించు పని బడ్డపుడు గాక, పాత బాకికిగాక పని వాని నెవ్వడు పలుకరించు ఎన్నికలో లేకు ఏ సంబరమొ గాక పండితు నెవ్వడు, పలుకరించు కాలమీరీతి వచ్చెను, కలియుగమున 92

79, ఉద్యోగముల కిప్పుడుత్తర దక్షిణాల్‌ గన వలసెను యెంత ఘనునకైన పెండ్లింద్ర కిప్పుడు (ప్రేమలు కట్నాలు వలయు పోనెటు వంటివాన్స్‌కైన వ్యాపారమున కిప్పుడన పగల్‌ రాత్రులు చూడవలసె యెంత సుజనుైన అవకాశముల గోర నటుమీన మేషముల్‌ గన వలసెను యెంత కాలమైన చదువు సామర్ధ్య మీనాడు సాగలేదు రూలుగానే దలచిన, పూలు నేడు “భ్త? 80. సీనిమాల నగను, చెప్పనక్కర లేదు నాట కంబన్నచో, నడుము నొప్పి నవలా పఠనమన్న, నవనవోత్సాహంబు భారతాదు లటన్న, బరువువళ్ళు లలిత సంగీతంబు, పిలువని యజ్ఞంబు కర్ణాట కంబన్న, కర్ణళూల పడిదల ముచ్చటల్‌, పచ్చి మిర్చి పకోడి పౌరాణీకపు గోష్టి, పాచి సరుకు చప్పిడివి సాధు గోష్టు, లీసమయ మందు పామరుల కట్టి యభిరుచుల్‌ పాతుకొనియె 1 భక్త? 81. సీనిమాలను జూచి, చిత్రమౌ వేషంబు సెక్సు బుక్సుంజూచి చెడ్డ చేష్ట హోటలు రుచి జూచి, బూట కంబుల తిండ్లు చదువుల పేరిట సాయవాకి రా

(పేమ సేరిట వావి, లేని చుట్టురికంబు హక్కుల పేరట, నారటంబు మాయ మాటని సాంప్రదాయ తిరస్కృతి షార్టీల పేరదు, బార ఖర్చు అతినవీనము పేరతా నర్హరహిత చేష్టమర్‌గిను ఈనాటి, చిద్విలాసి * భక్త 82. రామాయణంబును, (వ్రాసి రెవ్వరనంగ వావిళ్ళ వారని, వదరు నొకడు పంచశీలన నేమి, పలుకు మంచడుగగా పట్టణమని యను, వ్యర్దునాకడు లండనెక్కడ నుండు, రాయని యడినగిన ఆసియా యందను, నంధు డొకడు గాంధి గారే రాష్ట్రమందు బుట్టె ననంగ దక్షిణాఫ్రికయను, పక్షియొకడు ఇపుడు జర్నలు నాలెడి, బిట్టు జెలగు ఇట్టి విద్యా ధికులెనేడు, నింట నింట ' భక్త" 83. ముడి విప్పయడుగుల, బడునంత పెరగవు జిట్టెడే ఈనాడె, చెలియకురులు కుండలు గుండులై, కొండ లంత గగావు పోకలంతే నేటి, పాలతి చనులు అణువై యభావమైై, అతి సన్నమును గాదు గుమ్మి యంతగనేటి, కొమ్మునడుము రథ చ(క్రమంతర్జొ, పృధుమండలముగాదు చొట్టయు చట్టయు, సుదతి పిరుదు !

స్రీ్వ మీగతి మొదలంట, బెడియెనేడు నాగరీకము ముదురంగ నాట నాట * భక్త 84. చిన్న పాపెట బొట్టు, చేర్చుక్కయును లేదు ముక్కున రవ్వల, పుడక లేదు చెవి కమ్మలును లేవు, చేతి గాజులు లేవు మెడయందు పూసల, పేరు లేదు సందిటి కడియాలు, సరిబందులును లేవు సొగసు వద్ద్యాణపు, చొప్పులేదు చికిలి మంజీరములు, మొకరి మట్టెలు లేవు రవణించు నూపుర, రవణి లేదు నాటివే భూషలును లేవు, నాతికిపుడు ఇంక నీనాటి వేషము, నెట్టులగునా “భక్త” 85. పయనమ్మునకు దాల్చు, పడతుల వేషమ్ము ఒక పరాశరునకు, నులుకుగజుపు వాహ్యాళి వెళ్ళెడి, వనితల వేషంబు అసలు విశ్వా మిత్రు, నైన కదుపు సభలకు నేతెంచు, సఖియల వేషంబు ఎ మహా భిక్షునైన, కాము జేయు ఆఫీసులకు నేగు నేగు, నతివల వేషంబు కనవ్యాసు నైనను, గరగ జేయు నేటి యువతుల వేషంబు నెన్న లేము దేవతా వస్త్ర యుగమిది దేవనేడు “భక్తు! 95

86. ఆఫీసు లోపల, చూపుల గుజ్డమై కాపురంబులు వీడె, కాంతనేడు హక్కుల పేరట, నందరి నొరయుచు హాయిగా దిరుగును, అతివ నేడు ఫ్యాషను పేరిట, వేషమ్ము వేయును దాపురమ్మెంచక, దైతనేడు నాగరికత పేర, నడివీధి నూరేగు మొగని ప్రక్కకు నెట్టి, మగువ నేడు ఆడు వారల యభ్యుద, యంబులిట్టు సాగు చున్నవి యీనాటి, జగతి యందు “భక్త?
87. కారు వారను విన్న, కదలునా నడి రోడ్డు పైనున్న మహిషంబు, భయముబుట్టి నకలు జరుగుట మాను, నా పరీక్షల యందు గార్డు లెంతగ కండ్లు, కలిగియున్న నరుడరాచకచేష్ట్ర మరచునాయెప్పుడు పోలీసు చేగజ్ణ, బూనియున్న న్యాయంబు ఈనాడు, నడచునా వేదికల్‌ చేరి నేతల్‌ గొంతు, చించు కొన్న కంఠ శోషను ఈనాడు, గావు పనులు చింత కాయలు రాలునా, మంతరముల “భక్త”
88. కథ బలంబును లేని కలగూరపిక్సరు చిలిపి పనుళ్లేని చిన్నతనము ౦96

పాల యల్క లెప్పుడు పొందని ప్రణయంబు కలగలు పెరుగని కాపురంబు గొప్పుల కుప్పలు, గుప్పుని (ప్రకటన కావ్యత్వ ముండని, కఠిన శైలి నవ్వుల రవ్వలు, రువ్వని వాక్యంబు మర్యాద లెరుగని మనిషి చనువు బోసి బోయిన మనుజుల, పుట్టువులను సరసులకు నింపుగావు యీ జగతి నేడు * భక్త? 89. ముద్దు పళని కృతిన్‌, మురిసిరే ఎంతైన శుద్ర శోత్రి యులెల్ల, చారవ జేసి గుడుగు వాదము విన్న, సడలిరే ఎంతైన గ్రాంథిక ప్రియు లెల్ల, గర్వముడిగి సూరి వ్యాకరణంబు, సాబగించిచే మరి వ్యవహార వాదులు, హర్షమొంది ప్రాబంధికపు ఫక్కి, పరిణతి గనినేటి విజ్ఞాను లెంతైన, వేడ్కుపడిరె ఈ ప్రజా రాజ్యమును, జూచి యిప్పుడటుల సంత సంబందలేడు సనాత నిష్టు భక్తు! 90. డెడ్రైటు రాఫీసు, టిరవు జేరిన కార్డు అరుదుగా నొక తెప్క, నంద వచ్చు చచ్చి కాలుని పురి జొచ్చిన నజీవుండు తాలుమేన నొకపరి, దూరవచ్చు కనగ యావజ్జీవ, ఖైదు నొందిన వాడు పుడమిని విడుదల బొందవచ్చు 97

ఆళ వీడిన మొండి, కాసయున్నటు లుండి కొమరొప్పు నొకసారి, గుదురవచ్చు గాని మధ్య మతరగతి, మనుగడలకు సుఖము ఈనాడు గలిగెడు, చాప్పుకల్ల 91, ఆసు పత్రిని సీటు, అందులోపల రోగి పడిగాపులను బాగు, పడగవచ్చు నాయకు సాయంబు, నందులోపల నార్హు డదృష్టమున పైకి, నరుగవచ్చు కోర్టులో తనతీర్పు, గుర్తించులోపల (ప్రత్యర్హితో రాజ్హి పడగవచ్చు బస్సుకై చూచుచు, పడి యుండు లోపల నడకతో పాంథుండు, వెడలవచ్చు ఇంత యెరిగియు తమ పట్టు, యెవ్వరైన విడుప జాలరు ఇది నేటి, వింత వింత “భక్త? 92, ఫ్యాక్టరీ యెరువుతో, బండిన పంటల ఆరోగ్య శక్తుల, నణచి వేయు పాషాణతోయమై, బరగిన మందులు ఆయువు పట్టుల, నణగ ద్రొక్కు అతి వాస్త వికతచే, నల్లిన గ్రంథముల్‌ సత్య మందలి శక్తి, చప్పబరచు అ్రాచ్య సంస్కృతి, నాధారమగు నుద్య మంబు జాతి యత, మాయజేయు విష్ణవము శాంతి సుఖముల, వెలితి జేయు అన్ని ఈ రీతివే నేటి, కమరె జగతి “భక్త? 08

ఉం తల తెల్ల బడుటను, తగ్గించునను మందు నలుపు సైతము రాల్ఫు, పులుముచున్న పోయిన యవ్వన, మును నిచ్చు ననుముందు గల పటుత్వంబును, గయగలుపు ఖర్చు పడిన శక్తి, గలిగించునను మందు ఉన్న శక్తిని గూడ, సున్న జేయు పొట్టి వారిని పాడ, వుగజేయునను మందు కండ పొంకం బెల్ల, కరుగదీయు ఒకటి జౌొప్పడు మందువే, రొక్కరీతి సల్పు వ్యతి రేకముగ నేటి, జగతి యందు “భక్త ప్రశ బాజారు వస్తువ్యుళ్లాకు మార్కుటు కెక్కు కంట్రోలు ధరయన గంటయందు చౌక దైనను సరే చాలిన వెల హెచ్చు అత్యవసరమను యదునునందు పారవే సెడిదైన పాటిగా ధర బల్కు ఉపయోగమును జూచునురువు నందు పుచ్చు ధాన్యంబైన పెచ్చుగా ధరవచ్చు వరగాల మైనట్టి వరుస యందు అవసరము బట్టి విలునిప్తుడమరుగాని సరుకు సారములను బట్టి నిరకు లేదు భక్త ర్త ఆడిటరు చేతు, లందు జిక్కు గుమాస్త అడప కత్తెర యందు, నణగు పోక రం

చదువు నేర్చిన భార్యా నదుపు సేయని భర్త తిరుగలిలో బడి, తిరుగు గింజ చెక్కింగు మాష్టరు, చేతి కండ్థక్షరు గాలపుటెర (మ్రింగి, (వ్రేలు చేప తప్పు సాతవ్యమునకు, తంటాలు బడువాడు ముగుదాడు బోసిన, పొగరుగిత్త ఎంత కనికల్లి దిరిగిన, నేమినరుడు నూతికిని గోతికిని మధ్య, నుండు నేడు * భక్త 96. కల్టు ద్రావిన వాడు, కనత్రాగు బోతగు నీర గ్రోలిన పూజ, నీయుడతడు బీడి పీల్చిన వాడు, బకిరంపు సన్యాసి సిగరెట్టు లూదిన, శ్రేష్టతముడు సారద్రావిన వాడు, చాల దుర్మార్గుడు (బ్రాంది దావిన గౌర, వార్డుడతడు పందెంబులకు వెళ్ళ, పరమవ్యసని వాడు "పేకాట దొరలైన, పేరు గొప్ప తారతమ్య ములిట్టుండు, తరచి చూడ మనిషి మనిషికి మధ్యన, మహిని నేడు భక్త కో ఎవ్వని తల బిర్హు సెట్టిదో యెరుగంగ మంగలి గుండయ మాంచివాడు ఎవ్వడు బలిసిపో వెరిగి యేకరు వెట్టు సూదేటి బక్కప్పు, సూటిగాడు ఎవనిలో వాసన, యెట్టి దో తెలియంగ చాకలి సౌడన్న, చాలినోడు 100

ఎవ్వడెట్టుల నడు చెరిగి జోసెము జొవ్పు గోసంగి మాసడు, గొప్పవాడు అనుచు నీరీతి, యల్పుల ఘనత జెప్పి వాసి నెన్నును పెద్దల, వదరు బోతు “భక్త 98, కదలక కూర్చుండి, కైతవాసెడి వ్రాడు కన బుజ్ఞు పనివాడు, గాకయున్నె మెదడు శస్త్రము జేసి, కుదిరించగలవాడు కన బుజ్ణు పనివాడు, గాక యున్నె పాది గొని క్షారమేస్రాద్దు, జేసెడివాడు కన బుజ్ఞ పనివాడు, గాకయున్ని మనసు మరమ్మతు, మాటతో జేసిన కన బుజ్ఞ పనివాడు, గాక యున్నె బుళ్ఞు పని గాని దేదియీా, పుడమిగాని గట్టి పనిజేయు వాడె పో, ఘనుడనంగ * భక్త ః 99. భూదానమని తొండ, బొరియగ్రుడ్తిడు భూమి దాన మిచ్చిన వాడు, దాతయగునె ధన దానమని మూడు, తరముల పత్రాలు తలలు జించిన వాడు, దాత యగునె శ్రమదాన మని పెత్త, నము జూపి వెట్టితో పని గొన్న మనుజుండు, ప్రాజ్ఞా డగుని జీవన దానమం, చేవి జేయకపైకి 'మెరుగున దిరిగిన, మేటి యగునె ఈ నిదానంబు లెరుగవే, ఈ వుబలిని దాన మడిగిన వాడవు, దైత్య మదన “భక్తు: 101

100. ఎంగిలి చేగాకి, నెపుడు వేయని వాడు అపర కర్టుండని యనగ బరగె మనిషిని గన నూరు కొని త్రావురక్కసి . పరమ శాంతుండయి, బరమసోగె ఏ పన్గైన తా, నెదుట దుమ్మిన వాడు కడక తానే మొదల్నుడుము గట్టె తనకు లొంగని వారి, తల పాదమిడు వాడు తలవంచె ప్రజలకు, తనకుదానె చోద్యమగునీ బుధప్రకా, శోదయమ్ము తొలుత కీడెంచి మేలెంచ, వలసియుంట “భక్త? 10]. పై వారె లంచంబు, బట్టినచో క్రింది అధికారులను నింక యడుగనేల అగ్రవర్డుల వారె, ఆశించ మధు మాంస మన్య జాతుల నింక నడుగనేల విద్య నేర్చిన వారె, విపరీతములు జేయ అజ్ఞా నులను నింక్క నడుగనేల సంసారి యేనేడు, సానిగా మెలగిన అల్పగుణము వారి, నడుగ నేల శలే (భ్రష్ట మార్గులై, చెలగు నపుడు పామరుల నాడి పోయగా, ఫలము గలదె “భక్త!
101. రావణుండును లేక, రామ చంద్రుడును ధార్త రాష్ట్రడు లేక ధర్మరాజు 102

చెనటి చెన్నుడు లేక, సిద్దార్ధ బుద్దుడు ఇ(స్కైయుడును లేక యేసు ప్రభువు రాక్షసుండును లేక, పక్షిలస్వామియు షూమేకరును లేక, సోక్రటీసు నాగమ్మ లేకున్న, నాయడు బ్రహ్మన్న గాడ్సేయు లేకున్న, గాంధిగారు ఎట్టులుండెడి వారలో, యెరుగలేము (శృతయు లేదు మంచికి, చెడుగులేక “భక్త? టో 103. ఇనుము బంగారంబు, గని కొక్కటే గాని ఇలనరునకు వాని, విలువ వేరు బొగ్గును వజ్రంబు, పుట్టు వొక్కటె గాని జగతికి నుపయోగ సరణి వేరు ముత్యంబు గవ్వ్చయం, బుధి కొక్కటేగాని అవని వానికి మహాత్యంబు వేరు పూలును ముంద్దును, పాదకొక్కటే గాని కళకు వానికి గల, విలువ వేరు పుట్టుకను బట్టి విలువలు, బుట్టునెట్టు గుణము లుపయోగముల బట్టి, గూడు గాక “భక్తు? 104. భూత కాలంబున, పొలచిన ఘటనల సింహావలోకన, జేయవలయు వర్తమానంబున, వరలెడు ఘటనల గద్ద చూపుల చేత, గనగ వలయు భావి కాలంబున, బరగనుండిన వాని కాకావలోకనన్‌,గాంచవలయు మూడు వేళల యందు మోసంబు లేకుండ హంసావ లోకన నరుగవలయు 10

ఇట్టు పాజిక దృష్టిని, నెల్లవేళ పనుల గను చున్న జనులకు, భయము లేదు "భక్త" 105. కన రామచం(ద్రరావునకు నీశతకంబు జెప్పించు కోర్కి నిచ్చినదినీవ మొద లెరుంగని లింగమూర్తిని నా చేత కైత వ్రాయించిన ఘనుడ నీవ వేంకట రావు చే విమర్శింషగ జేసి సలహా లిప్పించిన శౌరి వీవ పది మందిచేనిది పసిడియో సీసమో పలికించ గలిగెడు ప్రభువువీవ అన్ని నీవని దలచి నీ యవనిరీతి చెప్పితిని నీకు కన్నంత చిత్తగింపు “భక్త! 106. ధరను నూటెనిమిది, తిరుపతులందున వెలసి పాలించెడు వేంకటేశ మీనమై గాదు తామేటి వైగాదు సూ కరమంత కంటెను కానెకాదు నరసింహ మైగాదు తిరుహమెత్తు చుగాదు గండ్ర గొడ్డలి బట్టి కానెకాదు శ్రీరాముడై గాదు, శ్రీ కృష్ణుడై గాదు ా ను. గౌతమ బుద్దుడై కానె కాదు ప స్‌ స న _ వచ్యాదగోరిన కలియుగ చోద్యమెల్ల స్‌ు టి 'శత్తాస్షైరమ్ము కలి దోషములను జిమ్ము “భక్త'' “శేరు వం _నీదకణ్తుకటాత్ష నిర్మల ద్యుతి జిమ్ము మ లు శ = ఓన్‌ _ “అల సుదర్శనమున కగు జయమ్ము 7” ఫేదువామ కటాక్ష మేదురచ్చ విజిమ్ము పాంచ జన్యమునకు బరగు జయము 104

నీ భూజాశ్రితమయి నిస్తుల గుణ గాన 'మొనరించునా శార్ణమునకు జయము హస్తావలంబ నంబంది నిశ్చల ధార నినుగొల్ఫు నందకమునకు జయము పార్శ్వ వర్తి కౌమోదకి ప్రభకు జయము హృదయ వసివై జయంతిక కెప్పుడు జయము “భక్తు: 108 పురుష్తోత్తము డవయి పుడమి పాలించెడు మాధవ గోవింద మంగళంబు ఎద చూరగొని పతికెప్పుడు ప్రియమైన మానినీ మాదేవి మంగళంబు పతి భుజాశ్రయమును బాయకతిరమైన మహానీయ మహిదేవి మంగళంబు ముద్రరాలివి పతికి ముద్దుటాలి డైన మగువ నీళాదేవి మంగళంబు మహిని గల భక్త కోటికి మంగళంబు మరువ కుండగదయ చేయు మంగళంబు భక్త జన పోష తెలరాళ్ళపల్లి వాస న దితిజ విద్వేష బుధతోష తిరుమలేశ ల త ళ నో హి (ల 109. ఐదువేల్‌ డెబ్బది యుమూడు నరుగకలిని _ ్లో న్‌ (5 గ శ్రీ, పరీధావిదసర కీకృతిని గోర | ల్‌ ్గ గ నాగ పంచమినాటి కొనర్చి నాడ శా యో వచ్చేరథ సప్తమికినిది యచ్చులోన శే వవహ వ! 105

|