Telugu Naa Ratna Chakram ( Anubhavalu Gnayakalu ) - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

న్‌ ఆ లు న్‌ క్త ట్ల. ళ్‌ “౯ వ - నేనో స భై. ల్‌ | య * 1 క. % (౧ వ _ ఫం ను. (అనుభవ లూ-జ్ఞాపకాలూూ . ల లీ షన సం. సే స ఫ్య. న. తా నప న. | ఇ త్త యూ. క క . గొ స్‌ క్‌ కో + న త్‌ ల్లాాప గడ్‌ వ కాశరాయడు య

నారాట్లుచక్రం నా. (అనుథవాబూ జ్ఞాపకాలూ) వో తలాపగడ [పకొశరాయడు ళం వచురణ గాంధేయ సమాజ సేవాసంస్థ గాంధి కే తం, అవనిగడ్డ - 521 128 కృష్ణాజిల్లా * ఆయ్యధ్యపదేశ్‌

నథమ ముద్రణ డిసెంబరు 84 ౧౨0 గ మమ [సకం నొ రాట్న గాంచేయ సమాజ "సేవాసంస్థ అవనిగడం యి ర్‌వ (వ చురణ వెలరూ.20/- ( ద్ర( 49 ళా పై! త 7 = ఈ మ ॥ ళ్‌ 1 ల క్ష * నం. ముుదణ ; రూత్‌ -డైైక్‌ మన్‌ (ప్రింటింగ్‌ (వెస్‌, గాంధీక్షేతం్య అవవిగడ్డ521 190.

జ్‌ (ప సావన అాణాతీ

ఉవూర్వ జ్ఞాపకాలు; నా రాట్న చ్యకం”అను "లెండు లాగాల జీవితకథ యిది. ఇని (వాసియుంచమని చెప్పి నా కుమా_ళ్తై శ్రీమతి చిరంజీవి గాడేపల్లి శేపాలమ్ము గ%. 56, కొన్ని యేండ్ల క్రితం నాకు సలవహోయిచ్చి, పమ్‌, వాయడం పూక్తయించాయని అప్పుడపుడు ఉత్త రాలువాస్తూ నన్నడు గుతూ వుండేది. తనకర్త డాక్టరు 6. |. రావుతో ఆమ ఢి లీలో వుంబుంది. ఆయనకు ఢిల్లీలోని 1౧6 2౧ 1౧516616 0

ళు

7661౧0 ౦07 లీ రసాయనికళా(న్హ్ర (పొ ెసకు పనిం

కాని యీ కథను 1వాతలో పెట్టడానికి నాకు ఇవాల కాలం పట్టింది. ఎందుకం ళు టలాయడం యిష్టం లీకళాది. యీద్దలేకన్సు విషయాలు వమనగా జ్ఞాపకంరాకను. అవ్చుడవుడు కొంచెకొంచెం , వాసుకొని ఎటానె తేనేమి పూ గచేశానుం

యం ఊలు తొ ఈలోగా నాయందు (వత్యేక స్నేవావాత్సల్యళావాలు సూ గల అవనిగడ్డ గాంధీ మేత నిర్యాతలు, నిర్వాహకులు, మౌొజీ త, శాట్‌

రాష్ట్ర (వజాహిత మం(త్రివర్యులగు ళీ మండఠథి వంకటకృష్టా రావుగారు. వారికుమాకుడు చిరంజీవి బుద్ధపసాద్‌ చేని (వామ్తున్న సంగతి వినికాబోలు బుద్ధపసాద్‌ బాబు దినిని చూడకుండానే అతనికి నాపట్లగల ఫక్తు _పేమాభిమానాల చొప్పున దినిని పుస్తకరూపంలో. (వచుకిచాలనే ఆనక్తిపెళ్టు

[1 కొని దీని నింతవరకు తెచ్చాడు. ఈ యాలోచన నాకు తెలుప డానికిగాను న్వయంగా అతడు నావద్దకు రావడ మేగాకుండ, జేనిందు కంగీకరించేట్లు చెన్నమనిి ఇక్కడి 51319 88౧8 01 1౧008(ఓ౬. గే. 0.) ఉద్యోగిగానున్న నా కుమారుడు ర+జారాంకి ఉత్తరంకూడ (వాళాడు...మధ్యగా మళొకమాట : ఇంతా వేసి ఈ (వాతలోనున్న సకుశేమిటి? నా తల్లితం్టడులు అందకి లాగునే నేను చదువుకున్నన్కూళు, వూళు సహాధ్యాయులు, ళు ళా

స్కూలుమాస్త్టప్ట మున్నగుతల్సీశ్లేకచా ! కాని నన్ను అవనిగడ లిగా ణం ళ్‌

గాంధీ కమ్యేతపు తండి కుమారులిద్దరూ నన్నిహితంగా ఎరిగి యుండటంచేతన్వు నాకు |, పియమెన వసువు చకా (రాట్నం)

ఆ న్‌ా ఆని ఖు శావడంచేతను, పుస్తకంయొక్క 116 చర్భాకు నంబంధించి యు౨శ్రే మంచిదని బుద్ధ్మవసాద్‌' జాబు నాకు సలహోయిచ్చాడుం అతడు అడుగులో ఆడుగుగా పితృవాక్యపాలకుడని నిత్యాను భవంగా నేను చెప్పగలను. గాంధి మేత వివిధశాఖల నిర్వాహ కత్వం తండిగారితోపాటు నగానికినగం అతని అజమాయిషీ. లోనే వుంటుందని నా అంచనా_ ఆ (పెన్సులోని ,పచుశణల వా పనితోనహే* ఆతను వీవు, డ్నిగీశరువాత్క దినదివంపె ళి ః ఛం బందరులో బి. యల్‌ డ్నిగీకితయావవునున్నాడు. 1921 ఆవెగా గాంధీయుద్య మంలో నాకున్న సామాన్య కార్యక _ర్భృత్వంతప్ప మశేపనీ లేనందువల్లను, తరుచుకాకపోయిన్నా అవ్పుడవుడు అవనిగడ్డ వెళ్ళి గాంధి షమ్మేతాన్ని దర్శెంచే నా అలవాటుచొవ్చు నను ఆ కేశపాలకులతోో నాకు మెంచిపకిచయ మేర్చడ్డదిం యె

11 ఇటీవల శారీరకశక్తులుడిగి నేను 'వెళశడంలేదు. ఇారిక్కాడికివస్తే చూచి ఆనందించడ మే పరిపాటయింది. నిజమైన గాంధీ మనుషు లను చూస్తూండటం, వారినిగూర్చి వినడం. ఇంతే నా కిటీవలి స్వయంకల్పిత యుద్య్యోగం ! ఇట్లాగే ఈ తం డిళొడుకు లిరు వరూ నా కాతబంధువులై నాకు. యాశావాళా ఒకనాడు చిః బుద్ధబాబు యిక్కడికివద్చి వు_స్తకంపేకునుగూర్చి నాకు యిచ్చిన నలవోను ఒక బోధగా పరిగణించి పున్తకం లెండీ భాగానికి “నా రాట్నచకం” అని 'పేకుపెట్టాను నామంద మతికి తోచనిమాట అతశనిికితోచినందుకు కృతజణి. రాట్నానికి ల ఇణ నాకూ గల సంబంధం వాగా తలిసినకుటులబం వారిది, వదె లేకపోనిండు.. ఈ యోగ్యళాప్టతం నాకు ఛాలుం అప్పటి (బిటిషు సర్కారు నన్ను మూడేండ్ల పాటు కఠిన కాళాగారంలొ' "పెట్టి పళోతంగా నాకిచ్చిన యోగ్యత నిజానికి (పత్యతంగా నా కీఠరాట్నం వల్ల నే దక్కింది. ఏలనం శే (6 లు రమారమి మొదటి వయస్సు £0యేండ్లు పోగా _ కడచివ పడు దశళొాబాలకాలం నేను |పధానంగా రాట్నచ క (గాంధి _ చేశ యం నా టా నిర్శాణకార్య్ర) (ప్రణాళికా పతపాతిని. ఇందు కించిత్తత్యుకకి లేదు. గాంఢీ స్వాతంత్య్ర పథకంలో గూడ (పధానం గాను అత్యవసరం గాను నన్ను ఆకర్షించిన విషయాలు (1) హిందూ అ ముస్లిం వై) స్తవాది మతాల సామవన్యం, సఖ్యత పాచ్చు తగుల పరమెన కులకతమల (భేదాల నిరూ్యాలనం కూడ ఇంమ లి మాలు ఈ

(౪ లోనిచే (2) ఖాదీ అందులోనిదే బౌమ కుటీర పర్మిశమలు (శ) అస్పృశ్యతా నిరూర్తూలనం (4) మద్య నిషేధం _ ఇందులో పొగాకు గంజాయి మున్నగు మత్తువదాస్థాల నిషేధం కూడ శలిసియుంది (5) జాతీయ విద్య అంళే ఆంగ పభుత్వ విబ్యా 0 పరతుల నిరవన_ ఈ యొదు వివయాల మీదను (వత్యేక కద 0 తా కదా "టుకొని చేతనే నంత పవని నేను చేసినటు నాకు జాూవకం, చు ము భాం ళు ఇందుకు సంబంధించిన తల్బీళ్లు ఈపు_స్తకపుటలలో కనబడళాయి. పిటితేో సంబంధంతేని కాం నేను 'యెొన్నికలు, కశాజకీయాలు మున్నగు కార్య కలాపాలతో నా శన్నడూ ఎట్టి సంబంథం లేకుండెను. వాటి మీతనాదృష్టి వొరకుండటం నా అదృష్టంగా భావించాను, ఈ యదృష్టానికి తోడు గాంధీ సళాన్థ్టగహం కూడ రాట్న చ్మకపు పునకుజ్జీవంతో వే _పారంభ మయింది చానిని నా పునర్జన్మ యనుకొనడంలో 'యేమాతం అత్యు జి లేదు. 1౪0౮4 160౧00౪6 ౧౧౫౪ 00౧౩౪౮౮1 ౪ ౧007800006 "001 ౧6 $ 8౧౧ య16861 అన్నటు గాంధి అనేకసాకు పపంభానికి వకటిం ౦ వ ౯ టు

వాడు, గాంధి (వణాళిక ద్విముఖం (1) నవోయ నిరాకరణం [100౧ ౧౦౦౧6౦8 €0౧) ఆంశు (వతిక&వై ఆధారవపడిని స్వయం సహాయం (2) అవస రాన్ని బట్టి నిర్మారు శాసనాలను కచ్చి తంగా ధిక్కరించి శ్యతుబాధలను ఒగ్టతో సహించడం శెంమా కలిని నళ్య్యా(గవా మనబడుతుందె,. ఇది అత్మప్హైానుకాకపో నే_ కాదు. యిక్కడనే మరోమాట, ఈ మూడేండ్ల కరినసిర్భంధ కాలంలోనూ క్రైలువాళ్ళిచ్చే దఠ్శిదపుతింకితోను ఖైదీల

నడవడినిగూగ్చిన నిబంధనల . నతికమించకుండాను చాటున, దొంగతిండు తినకుండాను శాలజేపం చేయగలిగానన్న న బ్రిఫిశేట్‌ నాకు నే నిచ్చుకో'గలను. బయట తిరి నేటప్పుడేగాక, జైళే ఇనివాసంలోగూడ మనిషి తాను సళ్య్యా. గహి యనిపించు థో వాలి. కేవలం రాజకీయదృష్టికీ, య్‌ పజాసేవకు. సంబంధించిన చేశని ర్మాణదృష్టికీ పొత్తుకుదరదు, నేరుగా యన పభుత్వశాననాలను ఉల్లంఘించే (పసక్తిపెట్టుకొనకుండ భ_కిశద్దలతో, పట్టుదలతో, దేశ బ్యా ప్తంగానడిచే ఒక్కనిర్మాణ కార్యం ద్వారానే సులభ 'నూత్మంగా. లేశస్వాతం(త్యం చేపడుతుందని మవోత్ముడు పొడుగునా చెపుతూనేయుంజెను. కాని ఇంగితం లేని మామూలు (వజలమే అనిపించుకున్నారు ఉద్యమ నాయకులు, ఇదే అపి ఘాతయింది దేశానికి! టో తప్పో అనేస్తున్నాను నాకు తోచినమాట 1 ఈ న్వతం(త యిండి యాలో (వజలుకాదు వకుత్వాలను _ పెడమాన్గాన నడిపినవారు.. (1 పభుళ్వాలే 'శలియకన్సు. .శెలిపికూడ (ప్రజలకు తప్పుడుపాఠాలు బోథిం చాయి. అది వ్యక్రిగత స్వార్థమంటారో, పీహ్రాంాల పేర వచ్చిపడిన దోషమంటారో అనండి ఏ గాంధీ గురుత్వాన్ని అంగీక రిస్తూనే గాంధీ మార్గంళోని అసలు (పాణాన్ని ఈనాయకులు హాం3ంచారు. ఒక శేమాటగా గాంధి యేమన్నాడు? ” 8౪ ౪౭౧/ ౧౭1/6 2౧౮ 1౧ ౧౯౩00106, 1! 2౧ 2 6౦౧౩౯౮౧౪౧౪8 ౪0756౯ 0౪10 9008 గం065517, ! [46 €0 6౧1% ౭౦111039.“ మఠొక శండోమూాట: “1 86౧(ఈ ౯0116409 6౧/90 138౯861067 86/66 ౪10 ౧౪ 613810౧7" "రెండూ కలుప్పకుం ళు గాంఢీమతం కష్తంగా మనకు తెలుస్తుందిం

౪1

మొదలూ చివరా ఏకబిగిని దడీణాఫికాలో నళ్యాాగవాం క్వేేట గాంధీజరిపిన (ఛజాపేవయే అప్పటికక్కుడ పూర్శవిజయం పొంద్కి ఇండీయా ఉద్యమంకూడ గాంధీ (ఒక్కవ్య క్రీ) ఆత్మ శి (వ్రళావం వల్లి ఆరంభంలో ఒక్క "పెద్దములుపు తిరిగిందిం ఐతేనేం గాంధి జీవించి యుండగానే ఐదువ తనంశాస్తా అది కోల్లోయింటి ఇది నాఅనుభవాలను గూర్చిన పుస్తకం కనుక ఇక్కడ అనివార్యంగా మనలను కలవర వెడుతున్నా ఈమాత్రం చెస్పుకొనడం తప్పనిసరి. ఇకజాలుం -

గాంధి నావంటి కొంతమందికి , చేతంబెట్టిన చస్ధాను “నారాట్న చ కం”గా దన్టాగాఉవ యోగించుకున్నాను. బుద్దుని తకువాత గాంధి ఒక నూతనావతారంగా ఈగడ్డపై “రెంటవ భగీర థునివలెప్పుట్టి (పపంచం మఅచిపోయిన అహింసా సత్యా (గవోలక్కాడ _ నే నెక్కడ “*నాతరమా భవసాగరమీద” నన్నట్లు, ఎంతదూరంలోనున్నానో నేను చాటి కనిపిస్తుంది 1 అవతార మన్నానుక చా. అతనికతనే సాటి! ఆయినా వాటి (పభావంవల్ల జీవితాలను పరిణతి నొందించుకున్న కొన్ని (వత్య మోదావారణలు ఇక్కడ నాదృష్టికి తగులుతున్నాయి

అనాటి. దమిణ్యాఫికా. గవర్నరుజనరల్‌ “న్మట్సుణ. సేనాని ఒకడు ఇండియా పళ్ళిమోత్తరపరగణా “లెడ్‌ వర్త్రూల నాయకమణి _అల్టుల్‌ గఫార్‌ భాన్‌ ఒకడు. న్మట్పునేనాని దఊీణ్యాఫికాలో గాంధిన్మీ - వేలాది గాంధి అనుచరులనూ

+11 "పెట్టినబాధలు యిన్నన్నిశావు-, ఆబాధలను కావలనని 'యెక్ను కొని పాకీదొడ్రు ఊడ్చాడు మహాత్మగాంధి 1 నముశేంకావాలి! | ఉం దఠీిణా, ఫికాలో ఇండియన్లను కాను పెట్టిన అమానువు హింనల ఆ కయి పళ్ళాత్తాపంపొ౦ చా డు నృట్ఫుదొర చానితో గాంధి సత్యా గహం ముగింపుకువచ్చింది. స్మట్సు చివరకు లజ్జతో. శాక మళశేమిటి?_ న్వయంగా గాంధీయెదుటికి రాలేక గాంధికి కబురంపుళాడు తన కార్థదర్శిద్వా రాం “50, 1౯. 63౧6౧ ( అంటాడు ఆ కార్యదర్శి, “మేము మీ జాతికి చేసినఅవమానాలకు య పతీకారంగా (కొందరుతల్లుల చంక నున్న చంటిబిడ్డలతోసవో 'చారిలోని నీట్మిపవావోలను. కాలి నడకను చాటిపోవలనసీన ఆకువేలమంది .్కి పుకుషుల రమారమి శ0 మెళ మవో, పసానమది క్ష ఘీ వ పునుండి ఏదేని రవంత ఈ టం ఆఖ లా హింసాచర్య్య జరిగియుండినచోో మీదండునంతను నుపిచేసి యుందుము, మే మెప్పుడును కనివినియుండని దృశ్యమిది 1 తదుపరి కొంతకాలానికి రెమురయి ఇంగాండుకు చేరిన స్సు మా క సాత్యుమింకొకటుంది ; 1042 లో గాంధిన్తి పరివారంతోనవో, ఆగాఖాస్‌ భవనంలో ఖైదీగా మంచారు. ఇండియా గవ్నూగు జనరల్‌ : కాన్సిల్లోవి మొదటి (ముఖ్య సభ్యుడు టాశున్‌ వోకు “గాంధియే. కేశంమొత్తానికి "పెద్దదోహి (5410 6016గ౧19) యన్నట్లు ఖ్రహిరంగంగా ' (పకటించాడు. " కనీ గాంధిని నే నెకగినంతగా మశెవ్వరూ ఎనగరు. ఆంత పెద్దమనిషిని, నిజాయితీవరుణ్ణి అ మాటతో . అవమానించడం 'వేనుమా తం

౪1

నహించ”వని చెప్పి ఇండియా నర్కారును అంతకం చు వ్‌సరగా ఖండించాడు నస్రట్సు దతీణా ఫికా స్మట్చుపా్యతను పం సిస్తూ ఒకపాదరతులజోడును గాంధి న్వయంగాకుట్రి దతీణా ఛిశాలోనే న్మట్సుసేనానికి బహూకరించాడుం మవోత్ముడు స్వయంగా తయారుచేసియిచ్చిన పాదళతలను కొడ “డానికి సిగ్గుపడి నట్టు చాని నేం జేశాడోశాని యిది చరితాంశం. చేక్‌స్పియర్‌ తన సనొటకంలో నొకచోట దయ (76/0) ను గూర్చి “(50895560౧౧ (౧౧44 ౮౪65 8౧6 ౧ గ 986 18869” అని వానిన మాటలు ఎల్ల కాలనతస్యలుం ఈ పాదరతలకథ వాటిని సారి కంచేస్తోంది. ఆ సందర్భంలో అది “చయ”అనబడ్డదిం ఇక్కడ యిది వశ్శాత్తస్త ప్యాదయంనుండి జాలువారిన పూజ్య భా వమయి౦ది. ఇకువజాూలా సళ్య్యానుర క్రియొక్క- పరిశుద్ధరూపమిదిం

ఇకో నేటిల పాచ్య, అనభ్యపపంచాని! ఎదుెక్తుగా సంఘటించిన నరివాద్దుగాంధి మోవాన్‌ చదాసుగాంధీల అపూర్వ యేకత్వంకూడ అటువంటిదే. "708 గాగిత 1౧ 15 0౪౧ 01306, 08౧ ౧౧౭6 8 ౧64౪6౧ 0 [6 ! 8౧6 8 ౧6101 [౧68౪6౧ (8 30)” అన్నది మ్‌ల్రన్‌ మహాకవి పవచనం,. ఇందలి శెండో విషయం ఇక్కడ మనకక్కరలేదు. మోహనదాసుయొక్క అహింసోద్యమకథను విన్నంతమా[ శాన “అ్య్మఫడీ”లనబడే తన ఆసాధుజాతిళోని లజుూ యేబకొవేలమందిని అహింసా వతులుగ

౫

తయారుచేసిన పరమసాధి, విస్పవధీరమతి అబ్బుల్‌ గఫార్‌ ఖానుం అట్టి సత్యమఃశా_క్తి సాధువర్తనుడు, ఇప్పటి కింకను సజీవుడయి పాకిస్థాన్‌ డ్రై ళ్ళలో స మగ్గుతున్నాడట! ఈ విషాదవ్వార్త మానవలో కానికంతకూ సిగ్గుచేటుం పాకీస్టాన్‌ కు మరింకను | పండ్రకుపూర్వం ఖాన్‌ సాపొబ్‌ అవహ్వోనంమీద గా*ంధి, మవాడేవ దేశాయ్‌లువెళ్ళి, సరివాన్దు రాన్ట్రిసళ్యా_గవా శాంతివైవ్యంతోొ నెలరోజులుగడపి “ఇండియాకు స్వాతం త్యం పశ్చిమోత్తక దిశమీదుగా వే రాగలొదనే ఆశాభావాన్ని వ్యక్తపరిచాడు మవోత్కుడు. ఈ గాంధీలిక్వురకూ పుట్టినపుడు మోహన్‌ చాన్‌, అబ్జుల్‌ గఫార్గనే వేర్వేరుపేస్ట వారితల్లిదండ్రులవల్ర వచ్చినా, పుట్టుకపూర్వమే లె వమేర్నాటు చేసియుం చిన అహింసా సత్యా్యాగవా (వన్లోదనామం ఇక్వురిది ఒక ళేం

ఇక మూడో ఉదాహరణ. వెనుక నొకసారి *గుకు ద్వారా” శిక్కుఆలయం౫ముందు కాం గసు నియమించిన గాంధి €.!. ఆం డూస్‌, మూడోవఐవారు మాలవియా (అను కుంటానులు గ పత్యవనాతులుగా _ జరిగిన “అశాలీనత్యా హంగ ఈ మూడూ బాలు సత్యఅహింసల బలిదానాన్ని నిర్చ్యృంద్వంగా నిరూపించడానికి. = . నాల్గవది శావలిస్తే అద యింకను పురాతనగాధం వశిష్టుని అ శమంలోనున్న శావు భీనువును దొంగిలించడానికి విశ్వామిి తుడు (పయోగించివ అన్ర్రశస్తాలను ఎమస'పెట్టి చప్పుడులేకుండా మింగివేసినదట వశిష్టుడు భూమివై నిలువబెట్టిన ఒకే ఒక కొయ్యదండం

స “ప శేన్నబలవ్యాదం జేన సళ్వాస్త్రాణి హళానిమొ ఒక్కా క క్హైపుల్లి కూడచేత లేకుండ సూర్యుడ స్తమించని సా మాజ్యాన్ని నిలువరించింది ఆ యొముకలగూ"డు (౧౪/16 9810౧ 8౧4 $0౧611) గాందీ ఆత్మశక్తి 1 ంల6 సత్య్థవాగ్భలంతో యమధరగ్టరాజును నిలువబెట్టి తనభర్త సత్యవంతుని (అతని పేశే “నత్య్శమాయి మృతక శబరానికి (పాణమిప్పించ్చి ఉ(తికించుకొన్న సళ్యా గహి సావి తి ఉదంతం యిక్కడ జ పికి వసోందిం క ఆ ఇ ఆవి ౌర్యమెకుగని అమాయకుల వాలర్థిచేస్టలు రాతసబలాలను జయిసాయి 1! భయమెటబుగని మేకపిల్ల వెళ్ళి వ్యా(ఘంపక్కలోే నం. వ్‌

పండుకుం "1 పులి దానిని చంపకుండా "తెల్లబోయిచూస్తుంది 1 సింహం పేకుు వ్చాగరాజు అయినా, వదెవచ్చి తనవైనబడు తుందోననే జెదకుతో అటునిటు చూచుకుంటూనే నట్టడవిలో సడమ్తుందట 1! మృగాలై తేనేమి, మానవులై తేనేమి, భయ మొక |, భాంతి, థకయంవంటి బలహీనత వేరొకటిలేదు. గాంధి అంటాడు టా

స్వీయచరి తతో, పాములు, దయ్యాలు మరొక శ్చుదోవుంది మూడోది. తన అాల్యంలో వాటి పేమ౭పితేనే ముశ్చెమటలూ పోనేవట 1! తరువాత లయయుక్తవయస్ముడైన పిదప "8౧6% 8 1౧6 ౧౧౦5 188? 659 8౧౧000 811 [౧౧౭౧౬ ౧6 ”” ఆంటాడు అనుభవ పూర్వకంగా, సిగ. ఓ 0౧81! 00౪13, వెనుకటిరోజుల్లో ఒక "పెద్ద

ల శ్‌ ఇక, అతా ఇండియా. పళుళొ సద్యోగి ! స్ఫృష్టిక ర్తదృష్టిలా (పాణులన్నీ సరిసనమానముః, *అభయం సత్త్వసంకుస్టెఅ నే నామాంతరాలుగల సత్యఅహింసలపరీడలో నే జన సార్థక ఫ్రై పొందాలి. డు

న!

వె నపేర్కొన్న నాలుగైదు ఉదవారణలూ మానవేతర జీవుల నటుంచి ఇవి ముఖ్యంగా మానవ జీవిళాని కాదర్శ ఉపాయాలు అందునూ యింకా ముఖ్యంగా, వామేషూ నా కండ్ల యెదుట మనులుతున్న మోహన్‌ చాస్‌, మహాతుగ్తడు, (ఆతని అడుగుజాడలలో శానవస్తూన్న సరివాద్దు గాంధి జీవించి చూపించిన అహింసా నళ్య్యాాగవా మంతం వేత విమో హితుడనయి వయన్సు 2? చాటీదాటకుండా ఆరుదశాజాలకు పూర్వం నేను గాంధీపజ్టి చేరాను, చేరినందుకు అసలు, వడ్డీ కూడ నాకు పూర్తిగా గిట్టుబామై నాయి “పూ _రొొఅన్నా నేగాని అనగానే అయించా? గాంది విద్యకు అంతులేదు, పాపంచిక 0౧ 60 0౧63[0౧లతో అది తుదముట్టదు. అవన రాన్ని బట్టి అవి అందొక జాగంమా తమే* ఇటువంటివెర్నో కలిస్తేనే సళ్య్యాాగహవినబడుతుంది. అది శీవలం భగవంతునికి పర్యాయ పదం, అవి జీవేశ్వకులమధ్య జరిగే రసపూర్ష్రమగు. సల్గాపవ ని శాకు తోచినమాట. ఇందుకు నరిపడే వదాన్ని 560969 చేయ మని దడిణా ఫికాలో మగశ్‌ లాల్‌ మున్నగు వారిని అడిగాడు మవోత్ముడు. వారుపవేవోచెప్పారుం కాని మవోత్సుడే చివరకు “నళార్థగవా” మచేమాటను 6౦౧ చేశాడు. నత్యంవపట్ల ఆనక్తి చాయకమగు పట్టుదల అని చానిజబావం. ఈకేకు మునుుందు (తరువాతనే మళశెవరికై న్యా వైన వీర్కొన్న హిందూ మున ల్మాన్‌ సోదరగాంధఢీ లిద్దరికే వర్తిస్తుంది. వీరి (ఫభావం తలవని తలంవుగా ఈసకీ పై బడ్డదిం కుష్పిగంతుల చిన్న వానరంగా

1!

ఉద్యమంలో చేరాను. చేరగానే సరికాదు, -వాయ్యు అంజనీ దేపుల పుశుణ్ణి కాగలగటానికి నేను మరెన్ని జన్మ లెత్తాలో జన్మ పరంపర ఉంళేను ! .

వెకి చెప్పుకున్నా " చెప్పుకొనక పోయినా. అంతక్ముఖ పరమాత్మకు చెప్పుకోవలసిన మాట ఒకటుంది “వర్మి తాణాయ సాధూనాం వినాశాయ చ దువ్మృళామ్‌” ఇక్కడ తెలిసినంత వ5కు కొంచెం స్వయం పరిశీలనచేసుక్‌* వాలి. ఆదినాకు మంచిది. (పతి వ్యక్తివైన తలకు తగిలితగలకుండా వాడిమొనతోడి ఒక ఖడ్గం '(వేలాడు తుంటుంది. అది తలకుతగిలి గాయం వడట్వ తగలక పోవడం అవ్య క్రియొక్క కరస్ణఫలం |! అసలు మానవ జీవిశమె పావపుణ్యాఅ మిలనం _అత్మానాత్మల కలయిక. శరీరాన్ని ఆత్యమయ మొనర్భృడ మేజీవితలత్యం, సాఫల్యంకూడం అందుకనియే కుక మళాయ మ్మువణం ఆస్నావీరం శుద్ద మపావవిద్ధమ్‌”?. అగు పరమాత్మ వస్తువును సర్వ దష్ట్రగాను కర్మసాతిగాను ఉంచుకున్నాడు మానవుడు అయినా ఈర క్త మాంసాలఅ శరిరం ఎప్పుడ తే వుందో అక్కడ ఏదోఒక మూల నుండి పాపం (ప్రవేశం గంటుంద్కి పాపానిది ఒక వేరుకాదు. ఒకచోటులేదుం అది వేయితలల శిఖండి. శాలు కదిపిళే, కన్ను మూనసీన్కా తెరచినా మనను మళ్లినా ఆక్కడెల్ల అదే! [0౯ 116 6006 081 ౪౦6164. |! రంగ౧౦౮ 96౯09 6౪11] ౧1౦0 | ౪౦౪14 ౧౦ 81. 1రం... ౦౪౫10066 ౧౭౧ 0211851 అరం 908441 6611767 గ 0౧) 116 006౪ 0 19 ళం 7” అవి వాపోతాడు

౫111

సెయింట్‌ పొలంతవాడు! ఇక నాలాంటి పక్షుల లెక్కే ముంది ? శరీకంపినా ఆత్మ “హిల్‌ నహీసక్తా”; అత్మ వినా అస లేడీలేదు ! ఒకచానిద్య్వార*" ఒకటి నిలబడాలి. “త్రస్మార్‌ జాత జారగత” అన్నది నిత్యం మెలకువగా పనిచెయాగ్టలిం అదంతవరకు అయింటో నాలోనొకూ, (2 పవంభానికీ ఆెలిసి రావాలి. ఈ చెప్పుకునేడంతా నావిషయమే. ' పనిపాటులేని విద్యాశాలల చదువు కొంతమట్టుకు అవిచ్శిన్నంగా జరిగిందిం ఇదె నొ తంగడిని మించిన మేనమామ "ప్రసాదం. తదుపరి అప్పటికప్పుడు నన్ను వై కిలాగినది గాంధీవిద్య-- (ఇది నా అర్భష్ట్రం) (బతుకు "తెకువువిద్య (6640860౧ 0? 1116 ) మితం తప్పి ధసనార్జనకు పాల్పడే అవసరం గాంధీవిద్యలో లేదుం అవసరాలు పెంచుకొని బుణాల పాలయ్యే దురవస్థ నా దరికి “చాలలేదు దువారా ఖర్చుకు ఎగబడకుండ, ఉన్నంత మట్టుకు బగా పొదుపుచేనుకొని, యః బతికిన వాళ ఛలో 'నేనికడను* నాకు ధర్మాంపట్ల లై రోత్సవోలున్నను, పెద్దయెత్తున ఉద్యమాలను లేవదిసి నడిపించిన సంఘసంన్కర్తనుగూడ కాను “లేనత్య శ్తేన భుం జీథా; మాగ్ళృధః కస్యప్విద్ధనమ్‌” అన్న దే, అన్నిటను అన్ని _ వేళల, నా మతమనీ ఇప్పుకోగలనుం కాని ఛివరకొక ఒప్పుదల (00౧1858107 )తప్పదు “తెలియకను, తెలిసికూడ, “యదహ్నాత్‌ _ యదా, తియాత్‌ కురు తేపాపం”ను దులిపివేసుకునే కోరిక్క యత్నం, ఆంతో యింతో ఉన్నప్పటికీ దౌర్బల్యం (పాపమే అనండి) నన్నింకను' ఆంటుకునేయుంది. బా కాలం కూడ

దగ్గలో వుంది! త్‌.- (పకాశరాయడు

మవూనూట శీ తల్లావగడ వకాశరాయకుగారు తొంఒది సంవత్స 'రాలునిండి అనుభవం పండించుకొని ఆశయాలు నెజవేర్చు కొని యింకారాట్నచ[కం లిషుతున్న గాంధీమాగ్గానుగా మిం కర్మవీకుడుం విద్యా వివేక సంపన్నత్వంతోపాటు ఆశ్రమజీవనం అధ్యాపక పవృత్తి అభిమానంతో ఆశయించి ఆదర్శం నెలకొళ్ని ఆధి భెతిక అధ్య్యాతిగ్టికవ_ర్తనం ఆచరించి చూపన ధన్యజీవి రఘుపతి వెంకటరత్నం నాయుడుగారి శుకూషు ఫలితంగా సౌజన్యం, 'నీవాభావం, మానవతాదృక్పథం వకాశ రాయుడుగారిలోపరిపూర్ణ తృ నందుకొని జీవితాన్ని (వకాశవంతం చేశాయి (పకాశంపంతులుగారిప్రోళ్సావాంతో ప్రభుత్వరంగంలో కూడ నంవూర్మశక్తి సామన్టాగ్ధలు చూపించిన తల్లావగడ వారిజీవిత విశేషాలు ఈకాలవపు యువలోకాని కుత్తేజం ఉళ్చా వాం కలిగించి జీవితరంగంలో పురోగమించటానికి ఉపకరి స్తాయనే అశయ౦తో వారి ఆత్మకథ (పచురిం చాలనే సంకల్పం కలిగి అది (వాసియిమ్మని వారిని మేము కోరాం. తమజీవితమే ఒక రాట్నచ్మకమని భావించి సఫలంగా సాగిస్తున్న శీ [(వకాశరాయడు గారు మాథోరిక మన్నించి తమరాట్న చ కాన్ని మా (వచురణ కందించీ నందుకు వారికి మా కృతజ్ఞళాఖి వందనలతో “*నాళాట్న చ కం” పారక లో కానికందిస్తున్నాం. గాంధీ వాదుల సాధుక్వాన్న్‌ అవగావాన చేసుకొని దీనిద్వారా యువలోకం ఉళ్చావోన్నందు కొంటుం దని ఆశిస్తున్నాం. మండలి బుద్ధ్యపసాద్‌ శ కార్యదర్శి. గాంధేయ సమాజ "సేవాసంస్థ, అవనిగడ్డ,

భకత ము య న న. న స వల స ఆం టా క్‌ సాం పి ర పా న న టి క్‌ న వ మ ల ల లం. ల పం. న నాటు. నే మ స హి వం ప ్గ యన ప ల్‌ తల్గావగడ 4పకాశరాయడుగారు

తాళప్యత ణు జూతకచకం [ఎ ణొ పుట్టుక 156093 వ్మపిల్‌. 15. చానినిగూర్చి ఒక చిన్నకథ వుంది మా అమ్మై పుట్టిల్లు ఉంగుటూరు (వక శ్రానున్న రావులపల్టు కుుగామం* (గొమజనాఖా "వేయిమంది నుమారుం అప్పుడవి కృష్ణాజిల్లావూళ్లు తరువాత అవి పశ్చిమగోచావం అయినాయి లావులపజ్డం గు నాకు నూ మేనమామయేీం మా అమ్మకు తమ్ముడాయనం తంగ డీ వా 6.7 వయమృుమధ్య చనిఫోవడంవల్ల మా అమ్మ చేను నా వెళ్లెళ్ళిద్దరు = నలుగుకి బాధ్యత ఆయనవైన పడ్డది. మమ్ము తనయింటనే “పెట్టుకొని పోషించడం యింకా విశేషం, ఈం డివృల్హి ఫక్తు ళూ సేద్యం ఉంగుటూరు మాగాణిపొలం. మావ ఫలవంతమెస సుమాకు కీ౦ యకరాలు, .మశేవో పొరుగూంలో మెట్టపొలాలుం డేవి అయన ' ఎందుకుచేళాడో . వీడువేలు అప్పువేపి పోయినాడు. పోగానే అప్పులవాళ్ళొచ్చి బాకీలు ద్ళోమిని ఒ_త్రిడిచేళాకుం చేను అశేండ్ల మైనక్ను మేనమామ (ఆదూరి శేషయ్య) వయస్సు ఇరవై శయొండ్లు చాటియుంటుంది. అక్షింగు [గామ కరిణీకం పనిచూస్తున్న పినతం[డి శామళాజుగారికుండి కరిణీకవు ద_స్తరం తీసుకొనియుంటాడు. కామళాజుగాకు. గొప్ప నంగీత పాటకుడు కవిగూడు ఆయన కవిత్వం సంగీతం ఒకరివద్ద చేచ్ము కున్న వికావుం సవాజింగా అవీ ఆయనను వించాయి.ఆశ చరం!

ల్డి అదికూడ వట్టి గాలినంగీతం కాదు. | పక్క మద్దెలవాణ్రీ తిక యి కా ది ళం మకలు'ెట్టి ఓడించి ఇాధెన్రేవాడు, ఆసాయిల పాటకులు అయనను “లయ 1౬వ” అనేవాముం_శ్తాగా ల్హావ్వసి చేస్తూ అ పయత్నంగా చెలి, ఒక్కొక వేళ _గండుచేతులు వై..శెత్తే వాడు. శరీరంకూడ పైకి లేవ నుంకించేది. ఆ యావేశంచ్చూచి అంధరి కానందమయ్యేదిం చేను చంటిబీడ్రనే యుండ్మ్‌ (పాకు కుంటూవెెళి ఆయన "కరిణీకపు కాగితాలు చింజేచాడీనటం అప్పటికప్పుడు నామీదో నొకపద్య మో పదమో ఆకువుగా కల్పించి, ళ₹ాన్తవెద్దవాడ్‌నై న తరువాత దానిని _ మరఠ ఆల పిన్తూ తాను నవ్వి నన్ను నవ్వీంచేవాడు. కార్‌.దువన్నపోతు నల్లగున్ననీవు - నొకాగికాల్‌ +జింపెదవేలరా ఫ అన్న చరణ మొకటి నాకు జ్ఞాపకముంది. ఒకరిద్దరు శిష్యుల్ని దగ్శరనుంచు ళు గమ! కొని ఇంట్లో అన్నం పెట్టి సంగీతత చెప్పేవోడాయనం పోఠరగా చెప్పుకున్న సంగీతం చెప్పుకున్న క్లే 'వుంటుంది.రక్రికట్టదు. వ కశైనా అంతే చానిని శిష్యుడు తన స్వంతం చేసుకోగతిగితే తప్ప “పెట్టివుట్టాలి ౯ * అంటారు. చూడండి. . అసలు అసలే మిగతదంళా కెండోరకం, అయిదోరకం* పోనిండు.” మా ఇత నిక్కూడ వదలివే రోం 6౧+

, అప్పులవాళ్లబాధ మేనమామ ఛిన్నతవం-_ వేమ ఆరేండ్ల మైవర్ను! నా అ న్లీ కొనడానికి ఎవ్వరూ చొరబడరు. ఒకపట్టావం వేను పెద్దవై మైనరుదాభా. తెస్తానని భయం, ఆయనకొక తమ్య్ముడుండెను_ మబ్బయ్యం అతడూ మనవే. అదొక అడంకి

కా 6

అవేమీ తన. ఆలోచనకు ఛానివ్వ లేదు "శేషయ్యగారు. " తమ

లి జూయంటు ఆస్లిని హామీ పెట్టి వరుసపెట్టి అప్పులవాళ్ళందరికీ దస్తావేజులు (వానియిచ్యేశాడు, అ లెగువు అ్యాగం ఏ మేన మాను కుంటుంది 1 అస్లులు వారించి అన్న తమ్యుల్ని జావనురు దుల్ని వాతమాశ్ళే దుర్యార్గులున్నారుం మొగలాయీ జొరంగ జీబు క్లూపకంవస్తున్నాడు. రాజ్యకాంతతో సోదరవారనుల్నే వాత్య చేశాడు. " "శేమయ్యగారు నావట్ల'నేగాదు " తన ((గామం అందరిపట్లను పుణ్యాత్ముడు, " నా ఫొటోఆల్బంలో ఆయన బొమ్మ శ్రంద “10 ఈడం ౧0౧6 98౧ 1801ఈ 8౧౮ గ౧౦౧6౯€0 ౧6 ఆని (వానుకున్నాను* ముణబాధను మించిన కస్టం వడి లేదంటారు, జీవితంలో అఇాధ యేమిటో అతకువాత నాకు బోధపడ్డది. "నే నెప్పుడూ బుణాలు చేయనూ లేదు అప్పులు ఎగబెట్టమా లేదు. ఉన్నమట్టుకు తిని (ఏతకడం దానంతట అదే అలవాటబింది, “ఇప్పటికీ అం లే. ఇదొక అదృష్టం ! లాటరీిటి క్కెట్లుకొవే వ్యూ మోవాం ఎన్నడూ నాదరి చేంలేదుు అదొక భాగ్యం. అపవ్ఫులవాళ్ల నమన్యను మేవమామ అద్భుతంగా కీర్ళాడుు. చాల ఫలవంతమగు ఉంగుటూరు మాగాణిళూమిని యకరం రు 250. చొప్పు తెకవమ్మేశాడు. ఉమ్మడి ఆస్తిని హోమీ పెట్టివందుకు అయనతమ్ముడుగాన్ని ఇటు నేనుగాని కోప్టకెక్కలిదు. 10 806౫ 50816 సీగ్గువాట్లు కదా! మాతం డీకి "ళోగా పిఠిచయక్టుల్లు, ' ఐంధువులుకూడ వలివేటి సుబ్బయగ్ట్‌? పినతల్లికొడుకు వళ్లేపట్ల సుబ్బయ్య వధ్య అరుగుమీద “జై శాయించ్‌ = పదీడలగ్స్‌ ఏప్పుడిస్తారు ౪౯ పేని నిర్భంధించడం.. వడేండ్లబాడనై నా వే నెరుగుదును.. మమ్మల్ని ఒడిగ్టుకొాని - బోషింది -షెంచివ. కునమామను అమ్మను

కీ

తలుచుకున్నప డెల్ల ఈనాటికిగూడి "చేను ' ఆచ్చెంవోందు తుంటొనుం అట్లా గడిచింది నా జాల్యంం

చా ఆాళష్మతపవు జాతకాన్నిగూగ్చి పూర్తిగా చెప్పు కోలేదు. 1910 (పాంతంలో "నేను వీశేశలింగయ పంతులుగారి రాజవంటది హితశారిణీ హైస్కూలులో 5.5 ౬6. చదువుతూ పచో "సెలవులకు యింటికి వచ్చారు. వెదుళ్ళతో కట్టిన అటుక పై కెక్కి చూస్తున్నాను. ఫమీ తోఛకం పాతకరిణీకపు ద_న్తరాలు గుడ్డలతో మూటలు కట్టబడి తోలుమూసీన గుఇ్మడని కోలం "పెళ్లైల్లో కవబడ్డాయి. ఒక మూటవిస్ని చూడగా మధ్య్ధన ఒక కాటియాకు ముక్కు కనబడ్డది అంధ్నూది నొ జనతిథిని ార్చిన తల్సీళ్లు. ఉక్కుగంటంతో చ్చితిం బడిన నీమైవ పంక్తులుగానున్న అచ రాల ముత్యాలసం౦ ఉండెను బాల్యం నుండి నా దస్తూరీ కూడ ఒకరకం లాగానే ఉండెనని -చెన్న గలను మా అన్నయ్య (వెదతండి కోడుకు) శీ మేశ్వరశరాపు దన్తూరీ కూడ నాచాని కంశును కాగుండేదిం ఇది | వాసుంళ్ళే “నత్యగోవు” అనదగిన మా అన్న జ స్తికీ వస్తున్నాడుం అ తాటాకు ముక్కుమీద మా తం్యడే నా జాతక వివయాలు (వాసీయుంటాడు. అటుతకువాత [కమంగా శాగితపు (వాతఠే గాన్కీ కాళవ్యతాలు అడుగంటొయిం ఆ కాటాకుల్లు గూడ మరీ ముదురుప్సీ మరీలేతవీ కాకుండ సంగ్రహించ్సి . వలుమూలలూ సున్నితంగా చెక్కియుంచుకువేవారుం మా తండి లచ్మయ్య ఈ పనులన్నీ చేసుకొవడం కీ? వయన్నులో చే నెరుగుగునుం (వాతకోనమని పదునుగా అరగదీయబడ్డ గంటంకూడ నాకు

ల ల న నే వ సం. మ ను. య య భి య త న ల పం. న మో ల ఫ్‌ సం ఖ్‌. మ ఆ ర న పాగ . య. మ. నా. ప... నే. సే నం వ... శే శ సా ప లే నూ న స్‌ స్ట . న న అనై. త ా క మా మేనమామ (శీ, ఆరూరి శే మయ ఫ్రగారు

ఫ్‌ వరిచయమే, అ పిదప అవతరించిన నెమలి గద్దయీకఅ జీనాలు శరళశ్క్యాయ పిరాలు కూడ నాకు 'అలనుం + = అలతన్టయగ్టి వని వుండి ఉంగుటూరు శావులవ్మరుల మధ్య తిరిగేటప్పుడే గాక్క రోజూ పొలాలకు వెశ్ళేటవ్వుడు ఎడమ చేతితోపట్టుకొని వడి చిన వైవవెండికట్టు అడుగున మశేదోకట్టు గల వల్లని నున్నని చేతియెత్తున నుండిన విరుగుడు చేవకల్ణు; భోజన నమయావ విస్తరి (పక్కన మంచినీళ్ళకు "పెట్టుకొన్న మెరెసే మొదటిరకం కంచుబుడిచెంబుట వీటన్నిటిని నాయింట జా! గ _త్తపెట్టుకొని, కావలసిన వాళ్ళకు / (వదర్శిస్తూ " ఉండేవాడనుం = కంచుచెంబు 10949 వరకూ మాయింటవే ఉపయోగంలో ఉండేది “నేను వలూరువద్ద గోపన్నపాలెంలో “ఆంధ శేనరి” స్థాపింవ జేసివ అవ్నటి మాను _శాష్ట్రి (వళుత్వ స్రామ'సేవక (ఓ. మొదటి విద్యాలయ (పిన్సిపాలుగా నుండిన కాల మదిం లిమ్ము డవేమాల కులస్థుడు విచ్యాలయ నెకరుగ నుంగడేవాడు*, వానీ నొకనాడు నాయింటికి పిలిచి (విచ్యాలయ శార్య క రృలతే యిష్టమున్న యిద్దకుముగ్గురను కూడ అవ్వోనించి) లత్మునితో కలిని భోజనంచేసి, అ చెంబును అతనికి దఉణగా యిళ్యిం చానిని సర్వినియోగపరచాను. అత డిప్పుడు జీవించియున్నోడో కేడోశావి ఆ చెంబు యిప్పటికీ లమ్మని యింట్లో పనిచేస్తూ ఉండనోపు లభ్ముని వేతికో వడటంతో చానిజన్ము మా తంగ డి ల్లిచ్మయ్య పేకు పార్థక మైనాయిం మనుషులు మరణించినా వూ వాహానాలు ముఖ్యంగా లోహాప్మాతలు తరతరాలుగా నిలిచి యు9ంటాయి. అంతకు పూర్వం అర్థకతాబ్ద మో శతాబ్దమో దళాబ్దాఅ వరుసను ఇంటి మనిషిలాగువన మా తాతలకు గూడ

క అది ఉపయోగప శీయురిడవచ్చు. గగే* మవోకవి ఒక సమా ధులదొడ్లో పాతలడిన అాళ్ళకు పంిశలీన్తూ “50౧16 [62/1 0168 హ69౧8౧1 ౪110 0665181 1?9..,. 80౧9 ౧౫౮19 1౧210౯ 0౪8 గ 108.. .. 07 80గ౨ ౧౧౪౫౨1, ౮౪111658 0 ౧19 604౧౯౪ 8 ఫీ 006, [619 గ8౪ !631.,2." అని మరో భావనా ; పపంచంలో (వవేశించి మనసార తలపోస్తాడు తన 51697 కవీతలో[ అట్లాగే మా తండి కాతలనాటి. కంచుచెంబు, + డబ్బునిలువలో ఆతి సామాన్య వస్తువై న్యా నాదృష్టిలో, "దానికుండిన " పాతకాలపు నిలువ సమ్ముదగకృ్భంలోని 54 గగ తి (6౧౩౦6౧) ం6గా 8౧౮ ఇఅడవిగాచిన వన్నె లవంటి శ4| గొ౭గి౪ తి (౧698018964) క04ఆ/" కున్నంతగా వుంది. అతిధిగా లమ్ముడు యింటికివచ్ళీవరోజ్లు నా కెక పర్వదినం మా నాన్నకూడ వచ్చేయుంటాడు..ఎన్నో 'యేండ్లనాటి . సంఘటన యిరి _శలుచుకుంళేనే : నంతోభు మవుళ*ంది ఓ! ... మరొకవ్తువ్యు మా తంగడి అలవాటుగా పొగపీల్ళ్చడంకోసం పొగాకుంచుకొచి "యి తడిగొటం వమ ముందో ఎమికైన. యిచ్శివేశానో గు న్తులేదు. “మాటలో మాటగా పుట్టినచాదిగా నేబవరకూ పొగాకు వరూపంలోనూ నానోటి కెక్క లేము. -" న్లా బంధుసహోధ్యాయు లఎుదరూ అంత కాలమో కొంతకాలమో చానికి ఆఅలవాటువడ వా శే, "స్వాతి శయంకోనంకాక * ఈమాట సంటీర్భవకాన = శాగేతంపీ.ర వడుథోంది.. అళతే. నా భావమరది _చిన్నగంగళాజు. గాండీ జాతీయ పొళశాలలో (1921-2423) నావద్దచదువుకుంటూన్సు తకువాతగూడ + బెవ్వుధూ ఈ దు5ంలవాటుకు “లోబడలేదుం అతని యోగ్యతనుషూన్శి చెప్పుకొనడంకఇళు -.అవస్తువును

7

గూర్శి నాకున్న ఆనివోగ్టళ ర కాందున్న- ఉద్దేశరశోరానుశాను ఈళాలంలో విచ్యార్థిదశనుండీ నిగళట్లకు అలవాటుపడేవాళ సంఖ్య (మొదట సరచాహోనం, "తదుపరి గొంతుగుం జీసేటట్ల.) శ0 కాళానికీ తక్కువుండదు. “అలోపతి” డాక్షర్లు వీగరెట్లపాగ నోటనుంచుకొనియే రోగులకు మందుచీట్లు షవొస్తుంటారు._ అది నోటనుంళేనేగాని _ ప్రవనీ_ అరగనట్లు |!" మందు ఒకటి (వాయబోటి ' మరొకట్మివాసే (పమారంకూడ వుండవచ్చు నని శిష్టులు చెప్పగా నెను విన్నమాటం రమ్యాతత్వష్ఞడు టాల్‌ స్టాయి ఈళకఠరకాల-పొపజీవితంనుండి తన్నుళాను సంస్క రించుకొన్న జగర్లుర్తు వనిపించుకొన్న వ్లాడ్డు - ఫొాగాకుమైకంలో కాను (వానుకొన్నవాతలు తరువాతచూచుకుంళచు. తనకూ తదితరులకూ ప్గనికిరాక ఇత్తకుండుళలో పాఠరవేయవలసివచ్చేదని చెప్పుకుంటాడు. సాకొయ్యి కాగుడుకంును. పొగా+కుపీల్చడం ఎక్కువహోనికథ--మంటాడుం--- ఏలవం'ళే....యిది. అనుడణం జేబులోవుంటూ, పిలి చ్లేవలుకుతూ. వుంటుంది. "ఇది స్వాను భవంగా అతడు చెప్పుకున్నమాట,. ..నా అదృన్హేంకొద్ది అది నావంక చూడలేదని వ నచెప్పొను:" వైకలెక్కడర్క చీట్రాడిటం వే నెస్పడూ వేర్చుకోలదు. ..ఆగంతుకంగా అటుకమీద కనబడ్డ నా జాతక వివరాలలో “కీ, విజయనామసంవత్సర దచై్యత ఐహుళ సీరవాళం పగటిపూట ౪౧-౩౬ ఉత్తరాభాద్ర ౧౯.౨౭ అనీ, మటీకను “యేదేదో ; వాయబఐడీ, తల్ల్యాపగడ €లక్మైయ్య గారి (వధమప్కుక జననం అనీ వుంది చాన్మికింద “రాళ, అంక” అన్న "ధెండుచటకాలుగూడ ఉన్నాయి వాటి నిక్కడ నక లుచేస్తున్నానుః + శ

ర రాం / రౌంబం ర | శ/ క్ష వం / భాంపం "గు "చం. / / కు. రా బు / ల రాశి వాహ మ.ప./ఆ-ప ం/ *కే_ | అ.వ/కోంప (ళు జ (1893--4--15, 11-30 8 గ. రొ-/ ర శ , శ./ | శో క అంళ ” గు. / -| బు. | “చం/ కే అళాళష్థతంమండి ఈ్టవాతను కాగితంమీద నకలు వాని యిచ్చిన జో్యోతిమపండితులు చేబోలు నివాసి శ్రీ వజయ వామయ్యగాకు _ అచ్చే. -యిపుడు చాపర్దనున్నది, తాటాకు ఎక్కుడనో జారిపోయింది కాటియాకు మవ గంధాలు తగిన ఆ

గి రకణపరికరాలతో ఎఎతకాలమైనా వుంటాయి అ నాటి వారి కళాభి జ్ఞత్య త్‌ అంత నున్నితంగాను, కట్టుదిట్టంగాను ఉండే “గాడీ” లీంఖాలనల డేవి ఎన్ని కళాళ్టాలనాటివొ చెప్పగలళా ? అందులో అతకవుతపవ్పులు ఎవరై నొ పట్టి చూవ గలరా? కారిదోమంవల్ల వవైన అతరాలు మసకబాొ'తే పల్ఫని శాకళాకుపసకుతో పాల నొకసారి తుడిస్టే అత రాలన్నీ మరల 'తేటపడతాయటం తాళప్టతగంథాలనుగూగ్చి చెప్పుకో తగ్గవిచ్మితసమాచారం బోలెడంత ఉన్నట్లు కొందిరు చెప్పగా విన్నాను, పొడుచదువు లెక్కువై పొయిన ఈకాలమెక్కడ! ఉన్నది కొంచెమైనా గట్టిచదువు క్‌ లవా్శావిద్యగా పారాయణకు పనికివచ్చే ఆ కాలపు సత్యంవద్న ధర్యంచర,: బోధించే కాళ ప్యత్మగంథపరన మెక్క్టిడ 1 ఫం విఇంతపి-కు "నాజాతకకథ చాని అనుబంధాలు. అయినాయి, ఇక ముందుకు వడళ *ను, -నాజాతక చట్రాలమరధ్య పంచాంగాల లెక్కకట్టి యింగ్రీషువుట్టుక తేదీ సమయం వేసినవారు నా పియమి, తులు శ్రీ కస్తూరి సూర్య టా లా పాతి

(పకాశశావుగాకు విప

ఈ అల్బవిషయాలు ఎవరికోసం. పీటి. నివముచూస్తారు చదువుతారు. వృదాయానసంకాచా * అనేపశ్న * నాకులేను పేర 6062 106 11౧౧6౬ 9౧౦ 77" ఉ(అశేదో) పిట్‌ ందుకు ఇ ఓ లు పాడుతుందనే (వక్నకు జవాబేమిటి? “అందుకే 5మందుకూ అకు + క్‌” తా శాటం ౧౨౧ శ శ్‌ 4 క్లే శ జా కాదు అఆనిన్తూతం. జవాబు ఇెప్పుకోవాల్సి తన్ను “తోను

2]

10 ఈ | వశ్న వడుక్కుంటూన్న " కవియ్‌ “6862699 11 గాలల[ 1” హీ గై మే అవీ జవావిచ్చుకుంటున్నాడుం అట్లా న్యావాత వాక్‌ కిం కత హెగిం౧1 ౧1930౮6 84 లాం 15 ౫ 9 ఇ ఉవఘుంశే ఎపుడైనా కొడుక్కూ. కూతురూ "చూస్తే చొసారు లేకుంకేులేదు _ వాళ్లకొరశే డివివి [వాయిస్తోంది బాలా నా ల

చాకుమా శె శషాలట్మ అమెసేకవే యిదిం

శాక్‌

ఇవీ మాకుటుఆబ౦

|| శల్లితం్య్యడులు _ 'బేను ఇనువుకు లెశ్లెళ్లు ]

మఘాజాసితలన్మృథి శఈత్తుళ్యంగా చెళ్లిళ్లను గూర్మిన జ్జాప కాలు నా మవననమువన ఈనాటివర కూ. చెకగిపోలేదు ఫపొవు “ఫిసశరతిగతి" అనే నా యింగ్లీషు వ్యాపాలపు నాన్ని మై ముగ్గుకకూ అంకితమిచ్చుకుంట్నూ ఈంగడిని _ గూర్చి సిం సిరంంల" ౧ ౧ంతాంు రంకంతటలిల 10 గళ సింలపిలి 5011010164. ₹0గ౪ లల ౧౦, ర5జ6 టంంాగం 09 తిగిం65 ౧96 గ"5, ఏ864 [000104 ౧6 కాలిగ 11009. అ100ట్ళ గం ౮9601 860004 806 13102 నాల 1౧10 స46 6 130 ఈ రం8గగ.లీఆ 6:66, 0/9 | ఇతని 900650... 0/77 ఆగణగరకా ఇ66 గాం. ఆగం [లే ఆని 10 993౧1 ఈ గారల ౩౧4 *ఆ00368 ౩019 6816 [౧36 ౨96౧ 10 గాంంల!డ ౪3 6౧౫8619 ౮ ౧ఈ ాగ869 0111690౧ €0 6 065 01 ౧8 1[౧081[09౧06 ౩౧4. ఈ901001069464

1!

తోంంగంగి, .. .శిగిల ౧0 58 గ 10౧6 తగి ౧౯౦౮౮6 ౧2గ౧౧౭గ9తగం అగా? ఓజిలి ₹0౪0109ఈ 910029. అసలి రనిర 0౪౧9, కనని అంటి టోాజఖటాం 1000౧ గాం (౧0౮౪ 8౦96 610147 940) తగల ఆగం (119 ౧౫౦ ౨0౧001) సాల గ, ంంటం జం త౧ఈ4 ౫9౧౫6 ఉ౦౧9”". అని ొసుకోన్నానుం

శతం,డి లత కుగూకి ఇతకుల కక్కాంలేవీ వీవో కోన్ని మటలు లనీ వపచ్నాయి బైసయున్నాయి కమక్ష చెపుతున్నా వంకే. కుటుంల గెకఐాన్ని నిలుపుకుంటూ కక్షకుడుగో తన భూముల్లో సిద్యంచేస్తూ చేయించుకుంటూ "శేవలం "వేర్యంమిద అధాకవడీ షబశికక వాడాయవం పొలం పనివాళ్లు ళ్యూ దులు మాలలుకూడ్‌ ఉండేవారు. మాళలను దూరలగా తొలగిపామ్మువడ౦ం క్యూ దులవట్ల ఆంటళానితనం ఆయన పనిబూని పాటించేవాడుశాడిని ఆడా ప్రాయంలో చే చాకు అాగాకుక్తు ల జాహ్మాణ భేమకాలకు గపెంరుకొని వీళ్కాకు ఉద్యోగాలునేవే "పక్టింటీ నియోగులవశను మంగశతర్శాశాలే చరువుకొని గృపాకార్యాలుచేయించే వైదిక (కావ్యాణుల వము ఈయన అంతగా కులశ్రేచాలు పాలించేవాకుశాను ఇట్టి యూయన వడవడి నాకు జాగా క్ఞైపకముంది. సంఘంలో అన్నృళ్యేతే ఉండి రారవే వంక్కాకణచృష్టీ కలవాడు కాడా యనం జాశ్షముండ్సి యెడం పాటించకులడ్‌ ర్గరగా తిపగుకూు డటం. అయవకుండిన అలిపొటుమ్మాశ్ర మే పొలంపవియ్‌ ఆయన వ్శృళ్తిళావడిం; “ దినమంళా. పాలికావల _ (పొలేళ్తుతోవే అయనిశీవిశం. గడరీయుండటమ్మే " వాళ్ళతో ఎట్టి ఆంమిక శళవోవడానికీ ముఖ్య కోరవమవి తోస్తుంది. తన వివివాళ్లీ కన్చే

లి స్ధుఖాలన్ను. కనుగౌంటూ, వాళ్ల కన్నివిధాలా సాయపడే గుణం ఆయనలో భాలావుండేదిం కొన్నేండ్రపిమ్యట వేనక్కడో చదువుకుంటూ, ' యింటికివళ్ళి, గ్రామంలో కనజడీతే, అ కూ, దులు మాలలుగూడ అతి 'ఇెరవ | పేమలతో వన్ను పిధిలోఆపి, నే నవరశ్నే అడిగి ఆలునుకొని “కాళ్యా లచ్చయ్య దొరగారి కొడుకువా నీవు. నీకు దళ్ణమంటు" ఎంథో వినయ విధేయతలతో ఫలుకరించేవాుు...మొతం, డి చదువుకున్న పండితుడూకాడుు తీ శెలియనివాడూ. ” కాదు...ఉంగు టూరు స్కూల.లోని పుఠాతవ (పయమళీతో ఆయనచదువు అయిపోయింది. ఆయన పాపిణ్యమంతా మాగాణిపొలం 'సేద్యంపిదను, సీల్మాద్రిపురం ఆడవి శెట్లతోట మీదను చూపించే వాడుం తనకుండిన వరిపొలాల కుష్పనూగ్నిళ్లకు, నువ్వువంట కళ్గాలకు . రెం డెడ్డబండిమీద తవతోవాటు పన్నుతీసుకొని వెళ్తే వాడుం కానే బండితోలేవాడు.- దిర్ధ మైన ఆ బండి [వయాణా లలో ఎద్దుల మెడలకు కట్టబడే గంటలుం డేవి. ఒక 'యొద్దుకు శేవలం ేకుతో చేయబడ్డ "పెద్ద బొణగొగంట లెండోచ్తాని మెడకు కంగుమని కంచుధ్వనినిళ్చే చిన్నగంట' ఉండే. ఎద్దుల్లు "పెద్దవీ మరీచిన్నవీ గాకుండ పుష్టిగాను చ్రుకుకుగాన్ను ఉండేవి కనుక గంటలు రెండూ కలివి ఏకనమయంలో చేసే రమ్యమగ్గు ద్వంద్వరవళి ఈనాటికిగూడ నా కర్థవుటాల్లో ధ్వనిస్తూన్నదంగక్సే వమ్మండి ! ముఖ్యంగా నీల్మాదిపురం తోటకు వెళ్లే ఇసుక చారిలో బండిచకాలువేసే గరగరచప్పుడు ముందూవెనుకా అతి దంగా కన్నన్తే ఆ కి8ి?3 16! 796 2గ6 ౪9! 0౪ బండి వాటఎ అవి నా_కొనమే 'యేర్శడ్డాయా అమకుచేటంత

19 1 ఆహ్లాదం పొం దేవాణ్ణి. పైగా నాది బాల్యం కావడంచేత, ఆ యానంచానుళూతి చెప్పకుం శీను, | వాళుకుం'కును- తీరదుం అ తోటలో ఏవేవో (అంటుమామిడి” పెద్దపండ్లవికాక) _రళ రకాల మామిడీచెట్లు వెల్లగ్య, చింత, మున్నగు తినుబండపు ఫలవృళూలు విస్తారం తాళవృచాలు ఉండేవి. - ఆ కాలం మండీ 'చేటివరకూ తోటపనియం కే నేను చివికోనుకుంటాను.".అట్టి (ప్రీతి చాకు చదువుమీద అన్నంమిరకూడ "ఉండదు. నీవానీ . గృహానికి కా_స్త "పెరడు లేక వాకిలి ఖాళీ దొరకితేచాలుు అరి శుభంచేసుకొని వవైనా వనికివచ్చే పాదులు మొక్కలు) నీళ్లుపోసి "పెంచుతూ. కలువుతీస్తూ వాటిమధ్యకూోర్చుని కాల యావవచేయడం ' నాకిష్టం...ఉంగుటూరు ' (గ్రామజేవత పేరు “చల్లాలమ్మ”= ఆ మెపుట్టింది మాయింటనేయని ఒక వాడుక ఇంటియజమానీ మాతం, "జీకనుకో (గామదేవతనేవలు ఊ రేగిం పుల్లు (జాత్య్లుట్లారు వాటిని) జరిగే, నీవ యాల్లో వీధిలో బాజా(మో"గేనరికి మాతంథడి యితిటిజయటికివచ్చా 'ఒక సేం జ్వేత్తీం వేపాకు. చేతబట్టుకోస్‌ కండుమూనుకొని ఇంటముకగిట నిలవడం;' అవింనరాల గర్రీలు బిందెలతో నీళు తెచ్చి ఆయన పాదాల్తవె. కుమ్మురించడం. నేను కల్లార చూచిన దృక్థంం ఆనాడు టభౌమదవతా శే అన్నికులాల " వాళ్లకూ థయమె. మొకుగ్రబళ్లూ, "సేవలూ, కొలుపులూ చేయించకపో శే ఆతభ్లీ ఏంచేస్తుందో, " ప్‌ కీడు "మూడుతుందో ఓ అనే గుండె బెదరు ముఖ్యంగా. కలరా మహాచికాలమీద ఆమచే ఆధిపత్యం అ కాల్ట్టంల్లో నాదికూడ " జవసామాన్యవు “అభి పాయమే ఆయియృంటుంది. కాని 1910 _రాజమంగది వీరేశలింగం

క్రీ పంశులుగారి _ ఫోతకారిణీ స్కూలు 8.8. ఓ,6. చదువుతో పొటు, భొమచేవకలకథలు చాటి భయాలు పిచ్నినమ్మ కా అనిపించి వాటిమీద నాకొక న్నిర్ణత్యు నినన భావం యేర్చడ్డిది. చళ్లాలమ్మయొక్క. భక్తుడు గణాచారి అయియిండిన మో తర్మడి ఛివరకు కలరాసోకి చనిపోయినాడు నమిశైనభక్తుణ్ణీ యుంత మోసం చేసిందనిచెప్ఫి మా అత్తయ్య (నాన్న అక్క గార్కు చల్లాలమగను. తిట్టిపోయడంగూడ నాకు జ్ఞాపకముందిం ఆయన చనిపోయినది ముమాకు 1900 ని అయియుంటుంది. ఆయనపట్ల ఏదో .కార్చణ్యం ఛొప్పున ఆయన చోవుకు వదో ప్రయోగం ఆచేశ్రడి? చేయించాడనిచెప్పీ టమస్థు లతినిని (అదినా రాయణట అతని'పేక్సు. పట్టుకొని బలిమినీ వళ్లు పీకీంచారని చెస్పాకునేవారు. పళ్లుపీకి స్ట్‌ కలళారోగం. కుదురు శుండా మాతంగి (లలీకిందల్లా శళమాళమీ కీలీ యేండ్లు. ఆయన అచ్చ గామీణుడు, అరురుగా పొకుగూశ్లకు ట్‌యూణ మప్పుడే చొక్కా తొడుక్కునేవాడు, గ్రామంలోను యింటను పంచెకట్టు వైన ఉపవాన్త్రుంతోనే త5గేవాడు. సోమవారం టాముంలో సంతకువెళ్లి కూరగాయలు పంచేకోంగునే వేనుకోని 'ఆెచ్నేవాడు. కేవలం సేద్యవృళ్తీ! అలచాటుపడిన ఇారిళే నుండే సాదాగుణమికి. ఈ వృల్తిలోచే ఒక వీధమైన వై వత్వముంటుందని నాలో 'యేర్చడియున్న ఒక పమ్ముకంం కర్షకుడే ఈ వృధ్వివై భగవంతుని మొదటివారరుడ్సు అవగా (వకినిధి అప్పటి పళ్లైటూకి గురువులవద్ద. 'నేళ్ళిన బాలుగు అలుగు అతళాల పున్తకపు అచదువే మా తంగడిదని వవ చెప్పినాను. అయినంతమట్టుకు భక్తీ శద్ధలతోను పొపఫీతితోను

15

యింటివనుల్కు పొలంవనులు చక్కజెట్టుకుంటూ ఆందరికీ నమ్ముకస్థుడుగా (ల బలికీనవాడని ఆయననుగూర్ని నాకు “నేను చః తించుకొన్న వెమ్మం ఆకాలపు కొందరు (కొద్దిమంటే అనండి నియోగులకు ఇంట్లో భార్యగాక ఊల్లో వశే అన్య కులాల ఉంపుడుక'త్తెలుండేవారు ఇటి రవాన్ట్థంగాక, బహి రంగచ్యాపాఠమై యుండేదీ._ ఆ దుగరలవాటు మో ఈ డికి ఫట్టలేరుం

వా చిుుత్యపాోయంలో నాకు అవరజ్ఞానం కలిగించడం ఆయవ విస్మరింఛ లేదుం ౬౪ “పెద్దకాలకిత”* పువన్తక౦ి భియననద్ద తుం డెవని వాకు జ్ఞావకంం దానివి మొధట కూర్చిన నువానీయు ఇెవరో శావ్సీ ఆద అలుగు విడ్డల పాలిటి విఘంటువే నిజంగా? అందులోలవి విమయమేలేదుం ఇటీవల శాగిళాలను ఖళరాబ్‌ జ్లేస్తున్న ఎంగిలి ర్వుస్తకాలు పుడితేనేమి .చస్తేనేమి ? “పెద్ద ఇాలశథ” ఇప్పటికే 'ఫెద్దలిపితో అచ్చుపడుళూవే వుంది, జుద్ది గలచేట చూడఖడుతూ వేవుంధి*. ముద్దుముద్దుగా మూ ఢేండ్ల కానల (ప్రాణాలు తీస్తున్న ఈ పాడు ముంగ్రీషు “ప్పీడియం?? చావావలంళో . కావిముఖం చూచేవారెనకు ! ముఖ్య్ధంగా గేశస్యాతం[ తనువే తప్పుడు మాటతో ఇండియనుల ఆం ణ్‌ అసో వ్యా మోహవాదు వెజ్టీ ముదిరింది. “టం నమళ్శివాయోతో “విద్యారంభం కరిష్యామి” ధ్వని పమూలనై నొ వినవస్తోంచా? వొ చెళ్లెళ్ళికువురూ నత్యనసంధులన్మి అమాయకులని వారి ఫఫి వాల్టంనుండి నాకు తెలును. వారి శీలనంవదనుగూర్శి ఛము మాత్వ్పమూర్తికుండిన ఆశలు ఆశయాలు తీృపోయి

16 నాకు, వివాపామైన కొచివారాళ్గోనే విషజ్వరంతో ఒక ౭ వెళిపో యింది. మహా అయితే 14 ఎండ్లకు మించియుండన్వు పేకు సుందరమ్మ జశ్సీకుకు తగినశ్తు క్‌[ఠ ఈరిక 8 వ్‌! 14150౪4 అనడమే ఆమెకు తగిన మాటు ఆ జ్వరానికిగాను జాదంవూడి నుండి ఆయ్యు'్వేదటొపధం 'తెప్పించివేసేవాడు మా. మేనమామ, జ్వరం తగ్గకపోగా సంథిగుణం (అపసాస్టరం) కూడ" 'ప్రవేశిం ఛింది అస్థితిచూచి "మేనమామ మనన్ము ఇదిరిపోయింది, మా తండి చనిపోయేనాటికి ఆమె ఐదేండ్ల అాలికం "ఆ జ్వరంతో ఒన్లైమగనిస్టితిలో తేనెతోకలిపి- మందియ్యడానికి (వియత్నిం ఇచాడు + మెనవూమం ఒళ్లు తలియనిస్థితిలో ఆమె గుడ్లు మిదెకి పోతూండటం భరించలేక 'మేనమావము అమె క16% ీళళే నుండి కిందపడి విలపించటం :ఆకంభథించాడు కొద్దిసేపట్లో. అమె య పొణం పోయింది హితకారిణీస్కూలులో 5,5.ఓ€. చదు వుతూ అమెను చూడాలని యింటికి (ఛావులవ్మక్రువచ్చి వున్న శు మా "పెత్తం డికొడుకు ఫీమేశ్వ[ రావు ఆ మంచంవక్కశే వుంటిమి. మా మేనమామ కన్నీరు శ్లార్భింది తన" పోవణలో నున్న మేనకోడలు చనిపోయిందనియేకాదు, * ఆ చిన్నవయ నులో అంత గుణవంతుఠాలిని ళాను చూడలేదనుకుంటూ విలపించాడాయన 1 విశేషం అది! అమె క, 7 వండజాలికగా నున్న కాలంలో “అమాన్టై అత రాలున్న కాగితాలను కాలితో (శొక్కకూడదునుమూ అని మా_ అమ్మ అమెకు జగత శేప్పిందె అ మాట మనసులో , నెట్టుకొని నుందరమ్మ జక ఉపాయం యోఛించింది చూడండి." ఆ శేండ్లవయక్కులో | అక్భశ్టం_. ఒక అచ్యుకాగితాన్ని మడతలు'వెట్టి "తన పరిక్తితీ

[7 బొందు[కింద - ఫవామేషా - వుంచుకొని కాలిశేదివ కాగితం తగిలిన అనుమానం కలిగినపుడు బొడ్డువద్దనున్న కాగితం మడ తను తీసి "రెండుమూడుసార్లు కండ్లకద్దుకొన్మి మరల 'చానిని యథాస్టానంలో 'పెట్టళొని జ్యాగళగా నడవడం . అలవాటు చేసుకుంది. కాగితం తొక్కితే తల్లిచెస్పిన పాపఖీతి ఆబాలికలో అంతగావుంచేది! అమ ఇావుకు మా అమ్మ ఏండ్లతరబడి నసంతతభారగా యేడ్భింది 1 ఇక "రెండోచెల్లైలు "వెంళమ్మను గూడ సుందరమ్మళ_ర్తశేయిచ్చి "పెండ్లిచేళారు. అమ ఒక బిడ్డను కనీ వానిని (సుజ్యారావున్సు "పంచుకుంటూ కాపురం చేస్తుండగానే (ఇది రాజమం డిలో జరిగిన సంఘటన 1921) భర్తకు వదో పిచ్చికోపంవచ్చి నేను అఫిము (కాగితపు ఫ్యాన్షరీ- ఇపుడున్న దే) నుండి వచ్చేసరికి నీవు యుంట్లోకనబడ్డావ్మా నిన్ను (వితుకనియ్య (వండుకుతింటా!) వని వదో రాతస రావణ భామ ఉపయోగించాడటం ఆ తిట్టుతో (బతకడం యిష్టం లేక ఎవ్వరికీ ఇలియకుండ పగలు 10 గంటళలవేళ ఖర్తను ఆఫీనుకు. సౌగనంపి . వెంట వెంట చేవె శీ "మేము కాపురమున్న ఆర్యా పురం గోచావరిశేవులోదిగి ఊదిలో చిక్కుకొని (పాణళ్యాగం చేపింది, అన్పటి ఇామెకు 20.21 వీళ్లు * ఉఊాటీయుంటొయిం ఈ యుదంతం విని భర్త గో-చావరిగట్టున కూోర్యుని శవాన్ని" చూన్తూ పిగ్గుపడి వడుస్తాడు ఏమి (వయోజనం 1 అ పిళ్లివాడు (నుబ్మారావు) అ శేండ్లు (బతికి దట్టంగాఫోసిన మకూచికంత్నో మరణించాడు. మళూచికవు రపీకారుత న్నపిల్లావాని కవాన్ని లి]

16 భుజంచెన “వేరుకొని (అట్లావర్దువద్దని అందరూ వారిస్తున్నా) కోటీలింగాలకు మోసీకోనిపోయి గోతిలో పెట్టి 'కప్పివచ్చాను. తమ ఆయుష్టునుగూడ నావైవవేసి జాలికరంగా ఆవిధంగా గతించిన * అ యిరుపురు " తి౧౫6116 - చెల్లెళ్ళను 'గూష్బాయే నా యిం గ్లీషువు _స్తకపు అంకితంలో (వానుకున్నానుం అయమ్మల నత్య సంధత, అమాయకత్వం, నాలో - లేకపోయినా” పారి జ్ఞాపకాలు: నువర్థాచరాలైై, శిలాదరాలనలె వన్నే రోజునా వదలలేదు, నేనింకా ఈ భొందివి కని'పెట్టుకొనే వున్నానంశ్సే, మన ఆయుఃపశమితి మన చేతిలోలేదని అందశరిగన నంగతిం అ వై వాని “్పిల వయ్యేవరకహా ఉం డేతీరాలీ. ఒక్కొక్కరి థ్‌ పాణ ( పయాణానికి ఒన్కౌాక్కూ. నిమిషం పర్చామై క నిపెట్టుకొని వుంటుందని కొంతకాలంగా నాలో సిరవడియున్న నమ్మకలం అది అనన్నమైనవుడు ఆయన వ్యవథీ నీయడు. అది గయమ) ధర్మ శాననంఇ యముణ్ణి మించిన ధర్మరాజు వేరొకడులేడుం దయాపూర్ష మగు నికర నిర్దిష్ట ధర్భ్దామతనిది. =, నొలో కాలా (కమాన వర్నడియున్న నమ్మకం మరొకటుంది. అదీ "మన ఇావు బతుకులకు నంబంధించిందేం [వపంచంలో జర్‌ గేదంతా రై వక్సతం... ౬1! 88 ౪6 88 9౦0౦6. 0౧ వ౪4/౧౦౩, 64 8 1048 4౪11 10 అ)౧౨1 1౧ 1118 ౪/౦/|4- ౧6౧౧809 3౧64 041గ8 స +0 018౪ 18 81106664 ౧8/౧1 ౧66. చీకటి లేనిదే 'వెలుగ్గు రాదట. “౧ 06 గ'రేకళ 05 68110౧0698, 1 0౧+ ౧6౯8 56 అన్న గాంధి అనుభవవాక్ధం వైచాక్యాన్ని మించింది... వెలుగు శాన్వతం సి రమన్సీ చీక టిఉన్నన్లే వుండి వెళి గ్థపోయేడది (కఈ 6480980600 అనీ నాకు మృరించిన తాత్పర్యం “ఉండేదే రాము డొకడు ఊరకచెడిపో శే మనన! మృతి లేని తాగ రా ఆ యొక్క

కేరి

అమృతగీతం జ్ఞాపకం వస్తోంది. “తమసో మా జోలి రమయ!) అనే [పాక్థన అవార్నికలు జీవితం పొడుగునా మన వ్మాదయా లను కదుపుతూ మోదుతూ వుండాలి. అంతా శివునియాజ్జ్ఞ = గ ిహ్మైనత్యం, జగన్మిథ్య” అన్న అదిళ్తంకరు ని గణితం సళ్యాల్లో కెల్ల సతస్టం= ఇదొక మూర విశ్వాసం (5406౯8040౧) అని ఆంకే అందుకుగాక! “౦1 8 198 181160 ఇంటల ౧8 ఈ. సంగ0850 080౧8664 8 0491 10 ౧8 918006 106 ౪87 ౧81/8 0౧ ౪౦౮౯ [6864 8/9 గ౧౮గ౦6౧664'' కనుక జాగ తుడవై్వై (ఐతుళమన్న దే తికుగులేనిమాటం. వీటన్నిటి తాత్పర్యం ఒకశేం మరి పురు [పయత్నమనేది అక్కరలేదచా అంశ ఉంది; నీ మెడకు వేయపడ్డ' ఉర్మిళాడేలనుడు నీ' శిరమ్స మై . 'ఈగుతూన్న ఖడ్గపు మొవలమ౬.ఉంది_ లేశేమదయుంది! తళ 0 రేం 8౧401 119 వాధ్యతయనే ధర్మిం నిన్ను కట్టికుడువురుంది! నీ జీవిత _ఫలం నీ చేతిలోనూ ఉంది. గాలిలో దిపంచెట్టి కేవుడో నీ దయ యం శీ కుదరదుం ఆ దిపొన్ని ఐందోబస్తుగా వుంచాలీ". అంత వరశే నీ న్వేచ్చ. ఆన్వేచ్య అల్లరి చిల్లగిపి కాగూడదుం “తస్మిన్‌ సన కార సారనంగకా వాలి అంమే స్వార్ధం లేని ఛర్భుంకోనమే

రం కావాలి. “కర్మ ణ్యీ వాధికార_స్ట* వరశే నీకు తస్నని విధి్శి ఆవేనీ, అంక చానీ ఫలితం దైపానికీ విడీచివేయిం శార్లేల్వేకి హా 606 తంత రం 1061000. ₹0కూకలిసే జీవన ధర్మస్మూత మవుతుంక. [౯96 ౪1|| ఆనేవ 81! ఆ||! ఛాగూడదుం కనుకనే “౦|| ౪114 టక ౦౮8 66౪ 10 ౧౧8౬6 €0ంగా 106” "అని కవియన్న దే చుదిమాటం “నాచేమిం లేకురా, నీద యేకదరా[ అన్న దానికి నకిపోతుంది. యిండలియ్థం, _ ఇంతదూరం చిప్ప

ల్లీగ్ర కుంశేవేగాని దై సళ దైైళ+ల కఠయిక తత్వం నాకు బోధ వడ లేదుం పకంనడ్‌. ధకుంచరకొు. లవి పరస్పర పూరశకాలుం "శెండుగా కనబడతాయ్‌గాన్ని రెండూ ఒకచోటశే చేుళాయిం _“ఈశావాస్కాగ్టోని కిది క్థుప్తానువాదం క! అతరాభ్యాసం = (పాఠమిశ పాఠశాల "పెద, చిన్న మూడో మాసరు:; న! న! నా మూడోయేటకాబోలు దేళాచారరీతక్యా పుట్టు వెండుకలు తీయించారు మాపాళ్ళుం దతీణవ్రైపు యింటి అరుగు (పక్కనున్న వసారాలో చిన్నధాన్య రాశివైన పీట వేసి కూర్చోబెట్టారు. జుట్టు కలిచి ఆ ఠాన్యాన్ని _ పట్టుకు పోయినాడు మంగలి, ఇంటి మంగలి రంగడు "పెద్దమనిషి అతని తమ్ముడు పుల్లయ్య కోపధార్మి ఎందుకీ మంగళ్ళ, చాకళ్ళ "వర్ణన అనకండి. ఎందు'కేమిటి_జ్ఞాపకమున్నారు కనుక్క” నాన్ని అమ్ములవలెనే వాళ్ళుగూడ యింటి మనుషుల్లాగువ ఉంజేఛారు గనుక పాలేళ్ళ ేరుహూడ ఒంటబట్టియున్నాయిం మాల పాలేరు కొంచెం కొంచెమే దూరంగా మనలిన్కా' అతడూ యింటో మనీషీలాంటివొజ్చ్వే వసివీల ల ద్భొష్టిలోం స! ళు అ

లి,

1000 నంవత్సర ;పాంతంలో ఉంగుటూరు పాథమిక పాఠశాల దోనేపూడి శేవయ్యగారి ఖాళీయింట్లాకీను దొడ్డి “వసారాలోను ఉండేవి చుందూరి వెంకయ్యగారు 'పెరమూష్టసు, చిన్నప్పుడు ఈతచెస్తైక్కిపడితే ముళ్లుగుచ్చుకొని 'నెలలువేసి కుడిచెయి్యి. సగం తీనివేశారటం నాటినుండి అన్నిపనులూ ఎడమచేలితో వే ఆఅ ఎడమచేతిదస్తూరీ ము జ్యాల శోవలా గిం జేదిః ఇ వకప్పుకున్న కండువా చెంగులు ఆ కుంటి కుడిచేతి- గ్యేకింద దూర్చేవాడు* దాన్మికిందనే ఒక్‌ ఫేంజెత్తం జూకకూడ ఉండేది. ఆయన పురాతన మెటిక్యులేసున్‌ పొాష్టనయినాడటం ఆ కాలంలో అదేగొప్పం పిల్లలకు వేశ్చేది "తెలుగుభామ నూతమేం గ.కి.6.5లు లేవేలేవు. ఇప్పుడిక” మూడేళ్లు చాటకుండా పిల్లల్ని లలవంతాన ఐబళ్ళోవడువేయడం వడ వేయ డం. కాదు... పారఠరవేయడమేం (వతియింటి తల్లితం[_ డులకు పరిపాటి అయిరది* అందుకు నూ్యూలువాళ్ళకు * ముందు చెల్లించవలనీన డొవేమన్లు (ఉళయ్యత్రా పిగ్గుమాలళినపని 1) అడ్మివన్‌ ఫీజులు తలమునకలై న నేలజీతాలు; మంచి చదువు కవి చెప్పి పిల్లల్ని దూరపున్కూళ్లకు (మాతృళామ వినబడని, వినరాన్సి ఆంగ్లాన్ని ముద్దకట్టి బలవంతాన మింగించే క540 16 8000013 అనీ పీటికో-పేరు పంపడానికి రోజూ రోజూ రిణాల్కు అటోరిజూల్తు బమ్బలు, (విటికి ఖర్భ య్యేడబ్ము ఎంత అవుకులదడో అందళరెరిగిన సంగతి ఈ “జ్ఞాపకాల” క్‌ వాత మరచిపోళానేమా యనుకొని అక్కడక్కడ అప్పటప్పట చిత్తుగా [08 చేసుకుంట్లూ వీడమర్చి మళ్లీ వాసుకుంటూ వుంటాను. ఏమిటి (వాయడం అయిందా అని మా అమ్మాయి

లలి ఉత్తళాలు వామ్తుుటుంది ఎవ్నటికవ్వుడే యిదిమూలఐడుతూ వుంటుంది. ..ఉంగుటూకు వై 9మరీస్కూలు హెడ్యాష్టరు, కుంటిచేతి 'వెంకయ్యగారిని మరల జ్ఞాపకం చేసుకుంటున్నాను, ఆ స్కూలు మొదటితరగతి నేలజీతం రెండరాలుు నాల్గవతర గలికి నాలుగణొాల్లు మొదట కొన్నాళ్ళు పేడతో అలికి క్యుళంచేసిన నున్నని నేలమీద వెలిబూడ్తిదచల్సి చానివై శేలి కగా అవళాల్సు దెద్దించేవాకుం ఇదంళా నిన్న మొన్నటి విమ యంగా పై _ప్తిలోవుందిం నామనాధస్యాస్త్రిగారు (చివుకుల నెండోమాస్టకు.. చిన్నమాస్తరనేవారు మూడోవారు పమ్మి సూరయ్యిగారుం శాసిగారు సంన్క్బ్భతపండితులుకూడ. ఉదయస్నానం, + జవంచేనుకొని పొడుగైన పిలకజుట్టుచివరి ముడిలో వ్యరని _ నిత్యమల్లివున్వొకటి [వేలాడుతుం డేదెం ముగ్గురవీ అనాటి (1 బావ్మాణపద్ధతి దుక్తులు... కిందపంచిి వైన ఉపవన్తుం. స్కూళ్ళఅధికాళ్లు పరీజకు వద్చీనవుడు మ్మాతం చొక్కాలు 'వేుుకొనేవారు వెంకయ్యగాలరికి రు 15/. నెల జీతం, పోస్టాఫీయుం జేవె ఫోట్టుమాస్టకు ఆయ్యన్నగారి జీతం రు 7/_లుం పోప్టుకాస్త ఖరీదు ఒక కాని మూడుదమ్మిడీలుం కవకు అక్థనాం "ఇన్‌ స్పెక్టృప్టు మాస్టర్లు ఆకాలంలో "అందరూ (్రావ్యాణకులబ్థులి. ఒక చొన్ననంఘటన్మ యిటివలిది ! ఒక క్‌ బావాగణేతర కులస్టుడు (మెడ్యూలుజాతి ఆయియుంటుంద్రి ఇన్‌ స్పెక్టరుగా న్తూలుపరీకకువచ్చి 1౧56610౧ ?68071 లో “ఆంళా కాగానే వుంది కాని పి ని “ఉళ్ళాకణొ, (అంటే మౌాటలి పలుకుబడ్తి జాగుండలేదు. అని ాగాడట శ ఇందు విషయమై ఉప్రశ్యాయులు. (శ్రస్థవహించాలనిక్తూడ వాళ్ళా

లీ

డట! ఆశ్చర్యం లేదు. భాషబాగా రాని వాళ్ళను పరీతకులుగా పంపితే వచ్చేేపమాద మిది. మొ ఐబడియంతలో ఆడపెలలు కూడ లుంర్టరొ ముగ్గరో వుండేవారు. అనాటి విచద్యాక్టల "పేస్ట బహంకోపెగా జ్ఞాపకమున్నాయిం లల్రకట్టునడి'పే ల్‌ళ్ళ కవకయ్య కొడుకు “స్వామి”, కొం డెడ్డి సీతమ్మ; కోమటి రంగయ్య రంగయ్యను మమువిలేను, చివ్నప్పుడు రంగయ్య ముక్కు. నంతసారగా, కారుతూవుం డేద్‌ | పెద్దవాళ్ళనై న తకువాత శాలువ వం తనపక్క రంగయ్య మిళాయిదుకాణం "పెట్టి ఎవురై నా చేను పొరముగూకుజెడుతూ వంతెన చాటుతూ న్నప్పుడు లంగయస్త నన్ను ఆప్పి వదోచిగుతిండి పోట్టంకట్టి నా చేత బెట్టి “*ఏండదుకిద్యి రంగయ్యా్యా!?" అనీ నేనంతే, “తినండి అాబూ! మళ్ళీ ఎన్నాళ్ళకో మీ కనబడటో మంటూ, దుక్తాణ మెవరికో అప్పగంచ్చి దిగివచ్చి వన్ను కొంతదూరం సాగనంపే వాడుం అతని [పేమాతిశయం మరువడ మెట్లా? చెప్పడం మర చాను. అయిదోయేట నాకు అవళాభ్యానం _ చేసీన వారు మూడోమాస్టరు వమి్థి , 'నూర్తయ్యగారు. అతళాళ్యాసపు పూర్వుల పద్దతి నాకు బాగ్యా జ్ఞాపకముందిం చానిని అస్టువర్షిం చను (గంళవిన్తర్‌ణ భయం చొప్పున. బాగా వయన్సుముచి రివ యిటీవలి కాలంలో నేనేపిలువబడి చేయించాను" నా పద తిలో అటువంటో గృహెఖాళ్య్యాలుం జాతకర్మ, బోరఫాల (ఉంచ నామకరణం) అతరాభ్యాసం, ఉపనయనం, సళజే పీవాహం మున్నగునవి ఒకటి "కాదు బాలాను;

హింద్వూ ఆర్యుల ధర్మునం్ధపచాయంలో దేన్ని అవసరం, (పాముఖ్యం చానిశేవుండీ. హిందూ ఊలు వోములు పడతారు

లక్షీ చూడండి! ఒకటారెండా లెక్కకు 50, 608 మించి యుంటాయి లెక్కవే_స్తే వాటిలో “మూగనోము అన్నది కూడ ఒకటుంది అదేమిీచోశాని.. అందలి భావం తెలునుకొని అచరక్తిస్తే దాని [ప యోజన౦ చానికుంది. 865 రోజుల ఆ మొత్తంలో యిక పండుగుల పజ్ళాల సంఖ్యే బోలెడంత! ఇవన్నీ కలిపి ఒక విశాల ధర్మరంగస్థలం. వకోళానా స్వార్షల, (్రౌర్యం వ! శూద్ర

లేని వేడుకలతో గూడిన ధకనజీనన (నవంతిగా జీవితాలను తయాకుచేముకున్నారు మనవారు. పిటన్నిటికీ (పాతిపదిక్క ముఖ్య్మపాణం సరిమైన విద్యాళ్యానం అట్టి సాం పదాయక +పాధమిక విద్యాఖిత నా కొనగినవాకు మా మూడే ళ్‌ ఇ

మాస్టరు నూరయ్యగారుం సరస్వతి (పార్టన మళేదో ఆదియిది పఠించి “విచ్చ్యారంభం కరిష్యామి” అని న్ప్దంగా నాచేత అని పించి కథ నడిపించారు. ఏమిటి ఆయన (వాయించివ ఆడు రాలు! అ ఆ, ఇ ఈలు గూడ కావు, నా" నోట అనిపిస్తూ (వాయించిన ళ్‌ నమశ్శివాయ” లోవే లేక అందలి మొదటి ముంశాతకంళా నే మానవున్మిపాణంమానం, చదువులన్నిటిలోని సారభూత్త నత్యమని తకువాత ఆపహించానుం ఇంళశా లప్‌ స్తూ నె వుంటాను, “కుర్వన్నే చేహ కర్మాణి జిజీవిచేర్శతం సమౌః*** ఏవం త్వయి నా న్యభేతో స్త ఇడి చానివ్యాఖ్యా నం, విపులార్థం. 'నేర్చుకునేవాాడు, నేర్నేవాడు విద్యనిట్లా బోధ వకుచుకుం టే (వజలూ యివ్వు డున్నట్టుండర్వు [ప్రభుత్వాలూ ఉండవు, అద్‌లేక నే (చపంచ మిట్లా భూత “బీశాల పరమె యుందిం అకరాభ్యాసదినం. నుండి నూరయ్యగ *దే నాకు స్కూలు గురువు నూరయ్యగార్ని గూర్చి మరొకమాట జ్జపికి

ల్‌ వస్తోంది. నేను ఏ యింటర్‌ మీడియేట్‌కో వచ్చిన తకుచాత్య ఉంగుటుకు గుకువుల నొకఫారి దర్శించి వమస్కరించి పోయే అలవాటుం డేది అవుడు నూరయ్యగాకు నమ్ను “ఏమండీ” యని నంజోధించేవారు. నా కదియేదడో ఫ్‌డ్లూరంగాతోచి “మాస్తాకూ వవ్నేట్లు చలకరించవరద్దండి అ నేవార్ణిః “అట్లాకాదు నాయసా! సీవెంతో పె కివెడుకున్నావు- నిన్ను పమండి అనే అనాలొ అవే పారాయనం *కాదు మీరు నాశెస్పటికీ గురువులే, మీమ అట్లొ అంటూం కే మిన్నకుండటం నాకు పొపం. వద్దువద్దు? అని 'వేవవే నరికి ఎంతో వాత్సల్యం ఉట్టిపశేటట్టు "పెద్దగా వవ్వుతూ అట్లాగా చాయన్యా సశేలే, చదువుకుతగిన వినయం నీలోవుంద్కి గొప్పమాట! అని ఊరకుం జే వారాయనం, *ఘీ యోగ్యతా వ్యతం యిది నాకు చాలు నన్నట్లుగా నేకూ ఊ రకుం డేవార్డిం ఈ వీివయం నా శకెక్కుడనుండి అల్ఫిందో కోంచెం చెవ్చకో నియ్యండి. నేను కాకినాడ కాలేజిలో 'వెంకటరత్నర6 నాయుడు గారి శిష్యుడను. ఆయన గుకుత్వంవల్ల కొన్ని మంచిఅలవాట్లు శిష్యుల కవ్న్చియుంటాొయి. =. ఉంగుటూకు "పేుచెప్పి *లీ0,60 (గ్రావ్మాణ కుటుంలాలుం డేవి అంచెక్కువమంది వై దికులుం కుభాకుభ కార్యాలు చేయించే పురోసితులు, ఆ పనులు ఐవా నియమనిమలతో -చేసేవాళ్ళక్కూ " చేయించుకునే. వాళ్ళకూ తృప్తికరంగా ఉం డేవిం ఇన్పుడట్లాకాదు చాలామంది వట్న వాసాలకుచేరి పౌరోహిళ్యాన్ని డబ్బుగుంజుకువే వర్తకంగా మార్శివేశారు.. చేశికి " రిప్టవార్‌తో నైైకిళ్ళెిక్సి. మస్తుగా శ]

ల్లగ

ప్రూవ్మాణికా లుండటంవల్ల, (వావ్యైడు మధ్యాహ్నాం చ యింటికి ఎన్నిగంటల కొస్తాడో ఇలియదు. వచ్చేవుకూ గృహ స్టుల్టు వడిగాపుల పడి వీశఘుక్కుంటూ కగూర్మోవలీనిం దే అంతే శాదు_ తనయింటివద్దనే. కూవ్చుండి. ఫిలవడానికివచ్ళే గృహ పనితో డబ్బు బేరం ముంద.మాట్ల"డు కుంటాడుం "

చేకం కుదరకపోతే ఛానేరాడు. మా"చిన్నప్పుడు న్వ్యః గామాళ్లోవుంటూ, వమ్యకంగా వై దికకర్శాలు చేయించిన వార్‌ సంతతివాళే వీకంందరూం వుఠాతనం, వునీతం అగు వరో హీత ధర్మం ఇండియాలోనే కాదు (వవంచమంతటా_ నశించి డబ్బు లేరుకునే కు&ంభరత్వంగా తయారయింది. ఈన్నాడ్డు యూ విధంగా మతం నంఘం రాజ్యం మృతవనష్టపవు సంస్థలుగా ఒకే సెకనను నిలిచి యున్నాయి! పురాతన పుణ్యళాలపు గ్రామ పురోహితుడు (6 ౪111806 ₹680[60, గ్లామోపాధ్యాయుడు (1/1)1909 50%001 గజం ఎంత అమోథుంగా వనిచేపవేవారో 18మ శతాన్చిపు ఆంగ్ల కవివుంగవుడు గోల్డువ్మిత్‌ మరపురా కుండ చ్విరించాడుం నేటి దౌర్భాగ్యపు (లావ్మాణీకవు వృత్తి శీవలం రూకలసంపాదన కోసం నడున్తూన్న వాణీజ్యవృష్తి; (వ్రజకి అజ్ఞానాన్ని ఊతగా చేసుకొన్న రాజకీయపురొంపీ దేశాన్ని 'నవ్వులపాలుగాదు, దుఃఖభాజనంగా చేస్తున్నాయి! అప్పుడే మొదలు'ెట్టాడట అమెరికా (ట్రననిడెంటు వచ్చే _ఎన్ని కల్లో వోట్లమెతకోనం (వయత్నాలు! ఇండియా రాజకీయ జీవుల [బతుకు అంత కేవా తం తీసిపోలేదుం (| పమిదలోచముకు

వ్‌ అయిపోయి్యి వనణంలో యముని ఫిలుపు వస్తుందో, ఈ పదపి పోరాటపు కోడిపుంజులకేం తెలును! అది వచ్చేవరశే:, ఈ మృళ్యుఖేల, బా ఇడి ప్రల, అబ అక ఇగ పల్లయ్య 'ప్రె వేట్‌ స్కూలు

=. ఇట్లా ఉంగుటూకు వ్రాధమిళ పాఠశాలతోని 30డో తరగతికి వచ్చానో లేదో అ మధ్యకాలంలో _ఎటనుండి వచ్చి వడ్డాడో దివాకర్ల వల్ల య్యశామ్తు ఏలు మాకు యింగ్లీ షు బోధిం చడానికి మా పెద్దల్ము ఈ పిప్పర (ప్రాంతపు మనిషిని ఉంగు టూరకుకు లప్పించాకు. -పెల్లయ్య వై వేటు స్కూల్లో నుమాకు 15 మింది వర్శిచేరారు 'తన చేతిలో వదుంశు "దానితో మక్టించ్కీ తొడపాళాలు పెట్టి (చరువు కాగారావ డానికి ఆయనచేసే (వయోగాలివి) మానోళ్లు అరిగిపో యేటట్లు పాఠాలు అనిపించి (వాయించేవాడు అ కాకివ్యం మాకు ఉప 'యోగించిందనే చెవ్చాలి. పిల్లబందకికీ పల్లయ్యం కే. నింవా చన్వపష్న౦ ఒక పింహంకాద్యు ఫ్‌! వెధవల్లారా చంపేస్తా వవే వాడు మా అందింకీ తలో "పేరూ పెట్టి (పాక్కుడను డి తెర్చాడో ఆ స్‌న్నిఫి అ డేకుతో పిలిస్వేవే మేము పలకాలి. అక్కల్‌ చాన్‌ నక్యల్‌ చాప్‌, 'సుల్వాస్‌, శాజారసాల్సు కుక్కల్‌ చాప్‌, బావాజ్సీ మండియ్హా టండియ్యా ఫై కల్‌ బాత్‌, అల్హాండర్స్‌ కళావతి... ఈ విధంగా వుండేవి మా పేళ్లు ఇవి 50 యేర్లనాటి మాటక్లైన్కో ఆనాడు మా మఫమృల్లో జీర్షిం చివని కనుక్క కొన్ని జ్ఞావకమున్నాయిం ఈపేళ్ళ వాళ్ళందర్వూ

లర్‌

చీన్నప్పుజే కొందరూ "వెద్దలై. కొందరూ న్వర్గస్టులినారుం నే నొ క్కణ్ణితప్పం కళావతి పేరు మద్దుల అమ్మన్నకు (కోమటి కురావాడు) దక్కింది. అమ్మన్న మరీ వల్లగా ఉంజేవాడు కనుక షల్లియ్యమాస్టరు చాడికా నామకరణం చేసియుంటాడు. చివరి రోజుల్లో చదోవూరు నుండి ఒకడువచ్చి కొద్దినెలలు బళ్లో వున్నాడు. పలనికాన్ని *ోపంగనామాల లోడివెధవి అని “వల్లయ్య ఎాడీకిల్ళిన పేరు! ఇాల్యగలో నాకు ” దగ్గర నేస్తం "'పెంటపాటి సుబ్బయ్య (“మండియాో”). మౌ యిర్దరి న్నేహ సమౌొచారం చెప్పుకుంశు ఓక కథే అవుతుంది. మా యిద్దరివి (శావ్మాణవీథి మంచినీటి చెజువుగట్టుయిళ్లు, ఆ గట్టు పొడు గునా ఒక వైపు పెద్దన్నైన రావిచెట్లు గ్రామరతక వృద్ధులా అన్నట్లుం డేవి."

ఆ చెట్ల కిందను వాటిచుట్టూను సుబ్బయ్య "నేను ఆటం ఇెట్లమీద 'స్వేచ్ళగా రకరకాల పకులు-చిలుక, గోకువంక, “కాక్కి. కోవెల మున్నగునవి వీధియంళా 'ధ్వనించేలాగున కూస్తుండేపి ముఖ్యంగా. -వేనవిర కిజుల్లో ఉదయంపూట, మా తండి తనతోపాటు నన్ను బెటువుకు తీసుకొని వెళ్ళి - విందెడు చీళ్లు జవ్విచెట్టుక్రింద'పెట్టి నాకు కంఠస్నానంచేయంచి, _వన్నిం టికి తోలివేసీ తరువాత కాను స్నానంచేసి వచ్చేవాడు. నేను వాషారుగా కుడిచెయిగ. ఎగురవేసి కౌండుగా ' తిప్పుకుంటూ యింటికి పరుగెక్రేవాల్ల సుబ్బయ్య జీను ఒకే వయకు వాళ్లం ఆాటాకుకు ఇాడుకట్టి (అడే మాబండిి ఒకడు కూర్మో డం శెండోవాడు లాగడం... అది మా బాల్య కీడ, మా అవ

లం చృను చూచి మామిడిచెక్కల్య చ్యకాలతో “ఒక్ష చిన్న, తొట్టి చేయింవాడు మా తంగ డిం మాయిళ్లు ఊరుచివర నుండటంవళ్లి ఆ ఖాళ్ళవదేశంలో మాయిద్దరి'శే ఖాగా ఉపయోగపడ్డది ఆ బండీిం చెజువుగట్టున ఒక చివర ఆటిచెటునుమించి ఎత్తయిన ఈతవెట్టాకలబుం డేదిం "ఇల్లవారి లేవగానే నుష్బయ్య నేను (వేసవిల్లో) ఆ చెట్టుకింద చేశేవాళ్లం. మాకంశు ముందు ఇెట్టు మీదికి కాయార య్యువి కాకులు మేఘము అడుక్కుం శే (అని యనుకు నేవాళ్ళం మేము ఫ్‌ ,1 కొన్నివండ్లు కిందికిలాల్ఫేవి కాకమ్థులుం ఆ పండ్లుకూడ ఖర్జూరాలంత "పెద్దవిగా ఉం డేవిం అమృతోపమానంగా కొన్నితిని కొన్ని యింటికి తెచ్చుకొనే వాళ్ళం (పక్కామన్న నీటిబోచ్తలో మెత్తని ఒంగడుమన్ను తీపి అగ్గివెచ్హా చృటాలతో_ యిటుకల్పుతీసి ఎండబెట్టి ఇంటికి ఆచద్చీ వాటితే యిళ్లో గుళ్లో కశ్టువాళ్ళంం వర్షం రాగాబచే అవి కూలిషోయేవి. నల్లయ్య -న్కూల్లో బాగా దెబ్బలుతిన్న వాళ్ళలో సుబ్బయ్య ఒకడు వీధలడిచదువంళా అయి మేము "పెద్దవాళ, మైన తరువాత పాతశిష్యుల్ని చూశిపోవడానికి పల్లయ్య ఉంగుటూరు వచ్చినట్లు మబ్బ య్యే నాకు చెప్పాడుం మేము కొందరం “ పె చదువులకని పట్టణాలకు పోయినాం. అప్పటికి పల్లయ్య మ్సీది భయంత్సీరి _ సుబ్బయ్య అన్నాడట “వం పల్లియ్యా, సీయమ్మకడుపు. వింగారంకాను. నీవు పెట్టిన తొడపాళాలతో చరం - కొంధిపోయిందికదయ్యా !” అనిం “అవునురా మరి_ దెబ్బలు ,పడళప్తోతే చదువెల్లా వమ్తుంది 1” అన్నాడట వ శ్రయ్య= ం నుష్బయ్యకు పో్క్కూలు దెబ్నల జెదరు తీరింది కనుక యిద్దరూ నవ్వుకున్నారుం నుఖ్బయ్య తమువాత

80 హరికథలు నేసృకొని, "పెద్ద పఖ్యాత భాగవతార్‌ గా రాణిం చాడు. సుబ్బయ్య స్కూలుచదువు పల్లియ్యవద్ద క్కుకూమతో మర్తబుం సల్లయ్యసూూలులో కుబ్బయ్య నేర్చుకొన్న యింగ్లీషు తిట్టు బక్కసు. 'గితిం8' అవేమాటీ అ ఒక్క మైనా నులయ్య నోటికి నిరగారాక “ర్తాన్కిల్‌” అనేవాడు. .] సల్లియ్య చెత పోతుకూచి సాంబయ్య (*టండియా”ొ తిన్న దెల్బలు ఇన్నీ అన్నీ కావు, ఒకనాడు చెబ్బలు వాగాతిని బడి విడవ గోనే కనబడకుండా పొంపోయినాడు *, తోటలు, దొడ్ల్గుకొంత వరకు కాల్వఅవతల నున్న ఆడవి [980/8 10105) వెదకి నా సాంబయ్య దొరక లేదు. ఛివకక్కు య్రిటిలో చీకటిమూలను్న చిట్టు పొణకలో ముచ్చెమటలుపోషి (అనలు సాంవయ్యది అ పాదమస్తకం చెమట శరీరం. చాపమీద కూర్చుని " అేచేశకికి చావంళా తడిసిపోయేప)'. నానుతూ _ముణిగికూర్చున్నో డు. అయాసంతో. బుసకొడుతునాన్షైడటం మర్నాడు "పల్లియ్య ఈ కథవిని టరి వెధనాా (యికకొట్టనులో అని" బడికి _తీనుకెని వెళ్ళాడు... ఒకనాడు నరనింవొన్ని “కొట్టడానికి ఆాటికమ్మ ఎత్రిపట్టుకున్నాడు పల్లయ్యం "ఇంట్లో వుటచేసుకుుటూన్న మా అ శృయ్య (మా తండి అక్కగారు. అప్పటికే అమెకు 60 "యేండ్లు అమాంతంగి వీధి అకుగువద్దకువచ్చి (ఆ అరుగులే మాడి 6ప్రం పల్ల య్యా, చమనిషీప్కా. పళువ్వా! పిల్ల పాద్ది చంపేస్తావా యేమీటిగొ అంపూా పల్లియ్యను శీట్టడం ప్రాట్‌ భించింది. *బాబో, బాబో! అని యేడున్తూన్న ' వరనింవాంరోద విని సూళమ్మగారు - బయటికివచ్చింది.. “లేదమ్మా. ఒంటిమీద దెబ్బపడకుఎడావే కమ్మిఎ శ్రేసి'కే వెధవ “కేకుస్తున్నాడున అనీ

లి1

ఆమెకు తమాపణ చెప్పుకున్నాడు పల్లయ్య! మూ అందరికీ పల్లయ్యంశు భయం? పల్లయ్యకు మా- అ_త్తయ్యం"కే ఛథయం! పల్సియ్య బడిపిల్లన్ని కొట్టినా మేమం శు అతనికి అయిష్టం లెదుం అవ్వుడపుడు వీసకుతక్కువళాకుండా _ తాజాగా తయ్మాలున పకోడీలు ఆెప్పించి. (ఉంగుటారులో పకోడీలతయారు అచే మొదలు) పిల్లి లందకీ "పెట్టి తాన్తూ తినేవాడుం శిష్యులందరికీ కంరపాళమయ్యేటట్లు పల్లయ్య శాగయుక్తంగా “మందార మకరంద...” అవే.భోగవత సీసపచ్యాన్ని గం కెత్తి పాడి పాడ గల కొందరి పిల్లలచేత పొడించేవాడు. ఆ ఫణితి పిండికర్ల సూరన్న (కుకల్‌ చాక్సుకు శాగాపట్టుపడింది, అ వకోడీలను మాచేత తినిపీన్త్య వల్లయ్య మమ్మల్ని నవ్వించడానికి “కడుపు వీండ 'మెక్కూడంఎ కడుపునొప్పీ ఛావడం_ కోవటింటి శెళ్ళడం శొరికొమ్ము తేవడం. బుగ్గనెట్టి కొరకడం కడుపునొప్పి పోవ డం అన్నదోో మరొకటో ఆలపించేవాడు, “మేకు మేక మేక, మేకతోక!” అన్నపదం మరొకటి. _ పూర్తిగా జ్ఞాపకర లేదు, ఇట్లో వుం డేదీ వల్లయ్య్‌ స్వీయకివిత!. ..

పల్లి య్య 190592 సంవత్సరమంళా , మాతోవుండి ఎక్క డికి .వెళ్ళిపోయాడ్నో చెప్పలేవో ,మరచినానో! న్వ(గామం_పివ్న రశే వెళ్ళనేమో! *.దెలిలు కొట్టినా పిల్లి వాణ్ణి పాఠంరానిదే వదిలేవ్లాడుకాదు. ఆయనవస్థానే ,రాజమంగ్యడి మండీ పీసపాటి సుబ్బయ్య గారిని రప్నింళ్తోడు క్తాని; ఆయన" నుండి _విల్లీలకు దెబ్బల్ల గండం తప్పిశా, ఏదో సుుప్తితోవుండి మబృయ్యగారు సెమ్మదిగా వదేదో కొద్దిగా వెపుశుండేవాడు. ఆ తరువాత

89 ఎవ్ఫుశో మేము శాజమర్మడి 5.5.ఓ6లో నుండగా (ఆయనది రాజమండియే కనుకు) కంకాల_.'చెలీవ్పు ఆవలియొడ్డున పర ళదపుకం మొళలో నివసిస్తూ నుమ్ము మ్మ! శుడుగా పలకి స్తుండేవాడు, వల్ల య్య ఒకసాలెవ్చుడో వన్నుగూడ గట్టిగా తొడ పాశం "ెట్టినస్టు చరం అాగా: కమీలిపోయినట్లు చాకు జాపకంం ణి

_ "ఉంగుటూరు (పాథమిక పాఠకళాల్క తదుప$ి దివాకర్ష పల్లయ్యశాస్తు9లు వై వేటు ఇంగ్లిషు చదువు అయిన. తకు ఎవాత వా -చదువు నికరంగా ఒక చారిని వడ్డదిం ఉంగుటూకుకు పడుమైళ్ళ దూకంలోనున్న పూళ్ళ ఆఊొమంలోని - లోక్డు లోయర్‌ సెకండరీ స్కూలుకువన్ను వంపించాడు మేనమామ మౌ కుటుంభానికి (యిద్ధర శెళ్లెళ్ళు మా అమ్ముతోపవో] ఒక లంధువుల యింట కాపురం. పళ్చాటు చేశాడు (వతి దినం మూ నలుగురికీ నరిపజే "పెరుగు రావులవ్మకు నుండి వచ్చేవి ఐయా రప్పు నీకాశామస్వామి ” [వడవతాగే కళాను] "శావులవ్మరు నుండి వడిచివచ్చి, ఉంగుటూరు. నుండి వడుమైళ్లు రవాచారి వడవ లాగి ఆ "వెరుగుబుడ్డి పూళ్ళలో శ మా యింటికి అవ్న 'జెప్నేవాడు. తం్మడిలేని బిడ్డలని చెప్పి మమ్ము. విధంగా మేనమామ కని"పెడుతూవుండెనన్ని _రేలువడానిశే ఈ _"పెకుగు మాట వెపుశున్నాను. న్కూూలు పృశడ్ష్యాస్ట్రకు | చిలకమ క్త

ని లమ్మేనవపింపాంగారి బావమరిపె మధునాపంతుల శామస్య్యామి గారు, పేకుకుతగిన హుంచాగల నిడ్నువైన మనిషి, "(వతిమాట స్పష్టంగవినవచ్చే కందుకంథంం వమువువచ్చాని శరీరబ్య్భ్భాయు వక్ష్తాసు ఎట్లాజరుగుతోందో చూడడానికి తరుచు అజమాయిషీ. చేసేవాడు. పల్లయ్యవంటి కఠివశ్‌శుకుడు ఆ స్కూలులో మాకు కనఐబడలేదుం నాధి మల్లా విశ్వనాధంగారి మూడోతరగతి, ఆ కాలంలో క్లాఘుమాన్త రే అన్నిపొళాలు చెప్పేవారు. విశ్వ వాధంగారి పాళాలు గూడ క్లానువిల్లల గుండెకు బాగాపన్షేవిం ఆ తరువాత అన్నిసగ్కాళ్ళలో నా కటువంటి ఉపాధ్యాయుళై తటస్థపడ్డారు. ఒక కాలనిర్ణయపట్టిక [మెైంచేవిల్‌ .. పాఠ్య (మం ఏర్పాటయిందెం ఉపాభ్యాయునిలో అన్ని "పొాళాలు (560)606] నమర్థతతో చెప్పగలక కీ విచ్యార్భుళ్లో గుకువువట్ల ఒకగుర్శి గౌరవభావం ఉంగవి పరోజూ! యింటివద్ద చేసుకు "రావలసిన శవాతపన్సి లెక్కలు యిచ్చేవాకుం ఆశచేసిన పని క్లాసు లోనూ మౌస్టరు తన ఇంటివద్దను నరిదెజ్టేవారు. ఆయవ మూర్తి చా కిప్పటికీ కండ్రయెదుట ఉంది. పిల్లల్ని కళినంగా దండించ వక్కరలేని గురువువట్ల భయం క్తి ఉండేవి గుకువు నడవడిని బట్టీయ్యే శిష్యునిలో [1 కమశకీచతణ చానంతట అడే ఏర్పడు తుందన్నమాట సత్యం. అ ఛిన్నతనంలో వా పూళ్ళే అనుభ చాటో ఇదొకటని ఇెప్పగలనుం అక్కడి 1908, చదువులో ముఖ్యంగా ముగ్గర్డు క్లాను * పిల్లలు నాకు జ్ఞాపకమున్నారుం చెకలవాడ చంథదందొస్లో గులాబివువ్వులు మమ్తుగా పూచే వను కుంటానుం తమచు ఓక "వెద్దగులావి వృవ్వుతెళ్చి నాకు [వాకు క

కనీ

మాత్రమే] యిస్తుండటం అతనికి అలవాటు "ఈ జన్దలో గులోలి పువ్వును చూడటరి సాకు ఆదే మొదలుం వచ్చిపులుకు వీరయ్య నాకు బాగా జ్ఞాపకమున్న శెండోవిచ్యార్థి + కోమటి కనుకు ఇంద్రో ఓక మిళాయిదుకాణ ముందేనిం అప్పుడవుడు నామీద యిష్టంకొద్ది ఒక కోల్ళరినెజు వీళ్ళ తేచ్చి” నా కిచ్చే వోడుం ఎగుకుకుంటూ. నంగితంలేని పిచ్చిపోటలు పోడుతూ కాను పేల్లల్ని వవ్వించేవోడు! ఇక మూడో విచ్యోర్డిని గుండు వాలి మంగమోస్షి_కాదుు మాణిక్టమా_ అద్‌కాదు! అవే వాళాత్తుగా మనకులో మెదిలింది. బుచ్చెమ్మ ! బుశ్ళామ్మ లిపుబుస్ధిమంతురాలుం క్షామపిల్లలతో ఆమె మాట్లాడటం వేను చూచీయుండలేదుం నెమ్ముదిగా. ఒకచివర కూళ్ళుని నందడి చేయకుండ పున్తకాలు పుచ్చుకొని యింటికి వెళీ గరు ఆమే యిల్లుకూడ స్కూలికి చోల' దగ్గర మంచి ఆడపిల్లల లతిణ మది యనుకు నే వాణ్ణే. సై

చిటుక్కుమని లేచి చిటుక్కున తన్‌ యింట _,వవేశిం

లిక

చేది, చదువులోకూడ ఎవ్వరికిని తీసిపోయేదికాదు.. ..-పూళ ఇ యునికిళో మరకొకవిషమయం. ముఖ్యమో, అముఖ్యమో౬ నాకు ాగో జ్ఞాపకముంది. పూళ్ళకొకటి "రెండుమైళ్ళలో వల్లి పూరు [[మల్కీ. మహామ్మద్‌ పురం] అనే క్కుగామం*.. అందోక “ జేవళా వ్య్‌గహోముం చేది. ఇప్పటికీ ఉండియుంటుంది. అందులో “వత్తు భవావమ్మూ. వేరుగ పెద్ద చాఅ'పెద్ద ఎల్జని అక్కరంగు వి్యిగవా ముండేది, పది చేతులతో "ఇల్లన్సి "పెద్దకంధ్లుగల వ్మిగ వామి | పతి చేతిలోను ఒకో ఖడం, కాలికింద గటిగా తొకి

టం ణ్‌ మ గ్రా

లిథ్‌ "పెట్టబడ్డ రాషసివంటిబొమొుకటి! ఆవిళాల గూఢ నేశద్వంయుం భయంవున్తు తెరఛియున్న "పెద్దదాలుక చూచ్మి మాతోవర్శిన క్యురవ్నా డ్రొకఢు విద్యార్థి ]] భయనఢి “అమ్మ య్య్యో,. ఎంత ఆడదో!” అని కెవ్వున కేక'పెట్టాఢు,.*- అట్లా ఒక యేఢాదిపాటు పూళ్ళళాపురం్య వివ తరగళి చదువు. ముగిశాయిం సై

వూళ్ళినుండి అకసిక ఉద్వాసనకు ఒక కారణముంది మో ఉంగుటూరులోనే వూ కోనమనిపప్ని ఒక 2 యము మిడిల్‌ స్కూలు స్లాసీంచార్ను శొందకు "పెద్దలు చొ ?సేస్ల జ్ఞాపకం చేసుకొవడం గూడ ఈ కథనానికి నా కవసరం కమా జ్ఞాలికుటుంళాలళోని ఒకో (వయో౭కుడ్డు గ్రామంలో "షబుకు ఇబడికలవాడు తల్లాావగడ సర్వాశాయుడ్డు ల్డ్‌ (పకంైను "భూస్వామి వంశన రామాళాయడ్డు 8, "రావులప్మకు గ్రామ శరణం మా మేననూమ్క అరూరి శమయ్యం ముగ్గురూ పాతిక మువ్చై వయకువాళ్ళు; మరచి ఉత్చాహావంతులుం వాళ 7 ఆక్థి క్‌ నమర్తతగ్గాక్క “శేవలం ఉళ్చాపామే వారిచేత * స్కూలు స్థాపష చేయించింది. ఒకటి లెండుు మూడుఫొళాలు వకుసణా అక్కడ మూడేళ్ళూ వడిచాయి ఛిలకమక్తి లత్మీనరపించాలి గాలి వీరవాసరం స్కూలు ఎత్షివేయగాా చానికుగ్చిలుు బెంచీలు

మ! (కోయక్షు, శ్‌ లోర్టులు ఖండాలు దేశాలగోడవటాలు ఒక మంచి (ప్రపంచగ్గోబు (కొని కాజోలుు మా ఎడ్వర్జులోయర్‌. "సెకండరీ న్కూలుకు తచ్యోరు. . న్కూలు జక యేజాది దోసే పూడి శేషమయ్యగారి పాతయింల్లో వుండేవి. రండు, మూడు సంవత్సరాలు వే కేయిండ్ర్తలోనికి మార్ళాకు. ఫస్టుఫారం (1904) శ్తానుకు ఒకే మాస్టరుగా సూరంపూడి సీళారామయ్యగారిని కీరుకొనివేచ్చానుు. ఆయన పూర్వపు [౯-4 కాబోలు చదువు కున్నారు సనేలకురు* 80/_లు మాత్రమే జీఠశ మిశ్నేవారు. కుటుంబ వరివారంతో ఆయన మా యింటనే కావురం, విచ్యా ఫ్టలపేక్లు క్టావకమున్నా యిక్కడవాటిని ఏకరువు ెట్టడం అవవసరంం నేను పూళ్ళలో చదివింది మూడవతరగతి మొనా, నాల్గవ తరగతి చదవకుండానే నన్నిక్కడే ఇదవ తరగతి (1౯౪ ₹07గ్భాలో వేశాము. ఆవాటితో ఛాగణితం 56401668 _నున్న చుటడం ।పారంళముయిందిం గామ పాథమిక పాఠకళాలలో లబ వ్‌ లీ సెల్‌ జ “కెండో మాస్టరుగా. నుండిన చివుకుల 'రామనాథశాన్తి గారు వచ్చి మాకు అలుగుపాకం చెప్నేవారుం వీరేశలింగంగారు వ్రాసివ "శెలుగురీడన్లే మనగా మాకు మూడు ఫారాలలోను ఇచబక్ట్సు పున్తకాలుం వడ్డాది సుబ్బరాయ కవిగారి చిన్న *నుగుణ థ్‌ వదర్శకం” ౯౬ *ంథిలో. మాకు పచ్యాలా ప్పున్తకంం అందలి మొదటిపద్యం, ఏనాటిదో, నాకు నుమాయేగ కంఠస్థ మయింది. నా ఛందన్ను తప్పులుండవచ్చుం అశ్రీకరుడు దయా రన్‌ నీ శాకర్కు డసమాను డనఘు డభవుడు లో సీకకుటుం బుడు నిత్యు డనేకనుగుణు డాచిచేపు డిచ్చుత ? కుభముల్‌ క” నరిగావున్నదో లేదో. మాటలు మాతం యివే. 'యిండియా

సక

చర్మితకు తోడు అదేవసహాయం”? లెక్కల' "ప్పున్లకం' కూడ ఇంగ్లీషులో వుండటంచేత లెక్కల న్ఞిళ్టు మరీగత్జై " పోయింది. ని?00ఈ 8౧6 (1గ౧౧౯౦౧౫ 18080౧6, గా౫66 ౧౮౧౫౦6౪ వాటి కూడిక, తీసివేతు ౧౮౧౧6౯860౯, ఈగ౦గా;౧౭1౦౯లు మున్నగునవి నాకు పరమళతువుల్లై యుండేవి!. లెక్క తలియకపోశే ' సీళా రామయ్యగారు గట్టిగా కనురుకోడం్య. అప్పుడవుడు దెఖ్బతగి లించడంత్నో ఇక్కలపాఠం భయావవామైపోయింది.

జపకాశరాయుడూ _మొద్దుళాయుడ్తూ ?”.. అని మానను గర్థి ంచేనరికి ₹ెంవమిదనో పీవమిదనో చెబ్బపడివశ్తే వుంతేది నాకు లెక్కూలళాధ ఒక్కళుగాన్‌, ' మొ గోపరాజు మూర్యనాళ్తాయణకు “(పొడికి వల్లయ్య:వెట్టినాపేరు “బావాజీ) ఆయింగ్నీషు 95110౧09 ఉచ్చారణ అన్నీ,' పాళాలన్నీ, (పాణ కంటకంగా'నే ఉండేవి. ' ఇండియా చరి, తలో ఒక"పేరా చివర 10680 కళొల8' అవే మాటలను' నోటబట్టలేక “ఇండియా ఎంపోయ్‌” అవే చదివేవాడు. మాస్లకు ఎన్నిసార్లు సరిబిద్దినా విట్టనా “ఎంపోయి”యే కాని ఎంవచైర్‌” అని వాడి నోటికి వచ్చేదిక్థాద్గు, ఇక నిషటి, పాడుకాలంలో ఒకటవ్న తరగతికి పూర్వం ! “లోయర్‌ , అవ్నర్‌ _కే, జీ. లని చెప్పి రాడేళ్లు నాశనం (నాశనం. కం లు మరొకమాట దొరకడం లేదు నాక్సు చేని తెలుగుమాట్ల వివఖడిన్సి కనబడని "రెండుక్షానులు తయారు చేశారు విద్యాశాఖాధిపతులు 1" |

కొన్నా శృ కీతం “నేను ఒక ఇంగ్లీషుమీడియంనూ.లుకు వెళ్ళవలసి వచ్శింది. పిళ్లలచదువు చూడడానికి కాదునుమండి-

చరి

అ పాఠళాలాధిపతితో పనివుండ్శి అమైెగారము ఇం తష చదుపు కొన్న డ్రీం “మేము. తెలుగుల్లానను " మూడ్గవత్తరగత్తివ కే వేచ్చుతాము, అవవ తెలుగు నిలిపివేప్తాము. అంతా యిం గమ్‌ అని ఆమె "ఎనేవఏ)కి నాగుండే , ముళ్లుమన్నదిం నే వేదేశంలో వున్నానో చాశే తెలియలేదు. అమ్మా్మా |! మీకేమంటున్నారో వాక్కు బోర్గపడటం లేదు. ఇషి తెలుగుదేశం. తెలుగు మాతృ భామ పదున్నా 'లేకపోయిన్నా 'తైలుగ్గుచరువు చిట్టచివరివకకూ 'వెళ్ళవలసనిందేం కాకుంచు అభాను అవతిష్టు న! అనీ 'నెలవుచ్చు కున్నాను. = 4కొడళా”న నే మాష్టకుభయ లెక థాల్లో వన్నింకా కిందికి ది సేసింది అలోటు ఫ$.ఏ. ఓ. ౬.లివరవ5కకూ వదల లేదు. ఆంకగణితానికితోడు తణుకు (౪ [0గ లో ప్రీవైగగితం (౬199018) ఒకటొచ్చి న్యాప్లాణం, కీపిఇవవే చెప్పాలి. అతరగతి లోనే ఫలిసీద ప్కుటలాగున్ల సేశ్రగణిత్సం (690౧౭౪౯౪) ఒక టృందుకుండి. ఇందులో శేనలం అంకెలు అతరాలు గాక్ళ గీతలు సున్నల్యు (డాయింగులు, ఉంగ్లటంచేత _మొదళ్లో...ఇఢియేడో +కొంళ నరచాగా వుం జేదె

మళ్ళీ కథలో కొంచెం వెనక్కు వస్తాను మా క్‌251 1[0గా ల్లోనే ఆ (పాఇిపు జ 1౧96010 ల. 50019, త: &- 8165 (కెళ్లివాడ్డు) మ్‌ మౌాస్కూలు "పెద్దలు స్కూలుకు శీసుకొనివచ్చాకు. అతడు వాల్ల సామ్యుడ్డు _కన్తుక్త అట్లాగే వస్తావనిచెప్ని నతోమంతో వచ్చాడు ఈ యుత్నవం చూడడాన్నీకి పొాశుగూళ్ళచారుకూడ కొందరొచ్చాకు " ఆ రోజున మాయిం బ్లోనే విందెలతో కాఫీకాది. అందరికీ ఫోశాకు,. చేను కాఫి చూడటం ఛ్తాన్మి ర్లుచిచ్తూడటం అరే, మొదటి కోజు! నూ

శిరి మాస్టరు సీళారామయ్య గారు [88892639 నాటకం స870%8- ౧౪౦౪6౧10 లోని 7/18! 808౧6 మా విద్యాష్ట్రలచేత కంఠస్థం చేయించి 89% 'యొరుట (పదర్శింవ జేశారు. గియేట్సు” దొరకూడ చానివిచూచి వంతపించి. కొన్నిగంటలుండి , వెళ్ళి పోయినాడు, అక్కడచేరిన (పేవకులందరూ "పెద్దగా చప్పట్లు కొట్టి ఈ8189 కు ఘనంగా పీడ్కోలు చెప్పారు.

' శైెచశలింగంగారి 111 €ఈగా తెలుగువాచకంలోనీ ోశకుం తల-దుష్యరంతుడు” పొఠళంలోవి కొన్ని. వచద్యాలు “నా శ్రిష్నటి వరకూ కంకస్థమేం- ర 96, గ6౧౧6గ౧10ఈ ఓరి నిక ల౪86 అస "నూక్తి మా చేత ౧౮ క66%8 లో (వోయించి ' మరచీపోవద్ద సహ్నారు ' నూస్టరుగారుల "అది యిప్పటికిని నామన్‌నుకు "వట్టి యుందిం ళూగోశ 'గోడవటాన్నీ తిరగవేప్కి మోచేత, గతిన ?01౧6గ౧8 చేయించేవారు సీళారామయ్య గారు 'అదొక మంచి ఈ౫:%01ణ8 గా వుండేది మాకు చిన్నప్పటినుండి. ఇండియా, అ! ఫికోలవంటి దేళాల ఈ౮11౧68 వైటుగా గీయడం 'ఆలవడించి నాకుం-మళ్ళీ కొంచెం. వెనక్కివస్తాను. మంచిప్పున్తశాలవిచెప్పి 96౧92 "6861౧0 క్రి “3851076 తిగితీ సిగ ఈ 10౧" + ౬౪801006 2 10౧6”. వంటి రెండు మూడు పుస్తకాలు. మాచేత ' కొనిపిం ఇారుం అయన లేర చూడండి. శ కాషాజ్టానం వృద్దిళావడానికీ 01050౧8 చూడటం . " చేతగావడానికీ * "మో అందరిచేతను శీ?-8౧608169 "పెద్ద ఈంగ0౧57198 కొనిపించారుం “-కళ9౧1౧08 తిః .కంగాత” లోనివి చిన్నచిన్న నీతికథలు. అందలి 41920667 8౧6 (18 గిందలిఆ౯” ఎల్తళాలానికి వనికివచ్ళే నితికథం మంచి

శీగ్రి

సాహిత్యం మిఏషిక్షి ఐగన్నపానాల _కంకును మిన్నం ౦౧ కిట కక(గి వావిన ““5కతిగ్గొళ్త తిగిరే ఈం” నైెండోభాగం “౮66౧5 6జరక7 లో నున్న విషయమంళతా మంచిసాహిత్యంయొక్క మహళ్వాన్ని హూక్ని యే. =, ఒకసారి కొన్ని జేల్లాలమీద లకన్‌ ఫం 81801 1౧౭౪0107 ర 5000019 మంశతపూడి కామేశ్వరరావు గాకు స్కూలు పరీతకు వచ్చాను 19005 లోం “సత [0౫ గిర ౪౧6 6780685" అన్న కథ పవి పన్నేండు చిన్న వాక్యాలలో మాకు వినిపించి అచె మరలి మాకు చేతనైన చిన్న వాళ్యాలలో ు చూసించమన్నారుం శ్లాసు -అంఆ* కలిపి పవిమంది ముంట్‌మేమోం మా పలకలన్నీ = తీనుళఖొన్ని తప్పులుదిద్ది. మింగి వాటిని - మాకిచ్ళేవేశాకు _చాళలక ; నాలేతబెడుతూ “౪6౯ 2౩006!" ఆని అయన వాకిచ్చిన నోటి. ఆగగం8. ఆ చిన్నతనంలో ఆ రిమాక్కు. నాశెంతో గర్వకాఠరణమయిందిం ఉంగుటూరుకు.. ఒక మైలుదూరంలోనున్న “వాచుగుంట) ఆౌమెంనుంచి నుళ్బార్తాయుడ్డు అతవి శమ్ముడుకూజా నేమో చదువుకోసం మాస్కూలుకువస్తూ ఒక "వె ద్రమతల్లె పూవుల పొట్లం తెచ్చి సీతారామయ్య గారియింట్లో యిశ్శేవారు. అడే 'నాక్తు మళ్లిపూవులతో “"కలిగివ 1(వళమపకిచయం. " ఈ స్వీయ. గాధళో *పూపులు.వతులుూ” అవే అధార్థయమొకటి " యి తకు ముంచే రావలసింది మరువువళ్ర “మధ్యగా. అది. చాటి పోయింది దిని.తరువాతనై. నా అదిరావాలి _

1906 చివరలో మా మిడిల్‌ న్కూలు ఎ _బ్రివేయబడ్డకె అవ మాకోసమే వచ్చింది కనుక మా ॥॥ గింగ్యావదువుళోనే

త్తే అది ఆఖకయింవెం ఈ మూ డేంద్లూ అది కాగావే పనిచేసింాని చెవ్చకో వాలిం సీతారామయ్య గారు న్కూళ ఛ సూవర్వ్వైలరు వని పంపాదించి వెళ్ళిపోయినాకు 4. 8 పొరాళ్లో ఆయనకు అసిస్తెంట్లుగావచ్చి పనిచేసినవారు ఎవరిచారి వారు చూచు కున్నాము జక్క నా లెక్కల 80964 మతం దిక్కుళే కుండా వెనుకబడిపోయిందిని ఎన్నిసాఫ్లు చెప్పుకోహాలి 1 డైవి కంగా తటస్థించిన మకొకవిమయం. . నిజంగా . దైవికమే మూజేండ్ల విచయ ఫలితంగా సీతారామయ్య గారిక్కి ఘా 'మేవమాను శేషయ్యగారికి ఒకర్నివీడిచ్సి మరచి ఒకకు ఉండ అేవంత “*బావ్యా బావా ఆనుకునేటంత అక్మీయత వర్చడ్డది. క! పూవులు = పవపలు | వెన వ్రాసుకొన్న నా ఆకుతరగతుల__ఐడిచదువులో చెవృకోతగిన శ్‌ ప్రత్యేక విశేషం నాకుక్రనవిడద్యు, శేవలిం ఐడీ “గోడల మధ్య జరిన వృస్తక పాళాల చదువు విర్యేకాదు! చకువుకం"ళు విద్య విశాలమయింది లోతైవఏ, దై వమిచ్చిన అన్న్నిశక్తుల సద్వినియోగుతో నంపావెంచుకొన్న బే _ విద్య అన దగిందచె, అందుకే చానిని “ఏెవ్యధన మన్నారు. వట్టిరూకల వంపాదవతో జీవితం కఢతేరదు అంలేకాడు. విద్య చాచిపోస్ట 6]

శ్రీకి

కొచే వన్తువుళాదు. *విద్యయను. దివ్యరనం ఐభాలార్డికోటికేస్‌ లూ ర్తిగనిచ్చినన్‌ బెరుగు బోదు యుగాంతపువేళనై వు. యావక్‌ నృన్టితో నేకమై “అ రంల 01 1౧౧౧౨ ఎల [8గు/9” (లతిశే కళ పేరే విద్య అట్టి ప్రాణంపోనే లేక స్రాణంవుచ్చు కువే నర్వచనమీది! *ఎవయాగ్టి నీవుగా అని ఓక. నుఫీ యోగినీ (ఠేవమరచామ్ము తడ్‌గారట ఒకరు. “| లికి ౧౦ గి8గా6”__£810ఊ 8౧6 గాం06? ఏతిల్‌ ౧0౧6. 1800 ఈంగ0ఆ8 06 [6010౪965 1079 గంళ06. 607% ౧౧06 8౧6 $ 10౮60౧6 గాాా6 ౧6016!" అని జవావిచ్చాడతడ్సు ఇట్టి వీడ్యాధకులు సర్వత ఉండిర్తి ఉన్నారుకూడం స్వామి రామతీర్థ అట్టి విద్యాపారం గతుడేం అందరిన్‌ మించిన (పస్లోదుడు మన కుండినే వున్నాడుం తానుచచ్చి లోకాలకు వెలుగుచూపిన వాడతడు. దినినే *చచ్చి (ిశుకు విద్య్శశ్నాడు. 'వేమనయోగ. “[10౪4ఈ 12 1౧6 6౯2గ౧- నిర ౪81, * 1000౮6 6 6౧6౪ 11669 ౧001 8౧౮ ఈ800స = 4 గా 8 $3000౮ 6 [౧0% ౧84 0౦6 &గ6ే ౧౧8౧ 6" ఆంటాడు శ₹నినన్‌ మవోకవిం అది యేపోడుగోడ వీటి - నుతులో మొలిచి వికని న్తూవ్న వ “విష్టు( కాంతం వువ్వోో! నిజమైన్మదష్టలే కొవులుం శరప్షలే (986/8) విద్యాపారంగతులు ₹06౪ 81006 తీర 106 ౪౮6 9019181078 0 ౪06 ఈ౦)64” అంటాడు మెలీ మవోకవిం 0౧9 917౧58. (0౯ 9 గాగాంల కంల 99 +ఆగక ఆంంఠ అంటాడు వ్‌దో సందర్భంలో ₹/07ర్రకళం/్క నృష్టి మాతనుండి శాస్త శుభసం దేశం పొందడమే యిందున్న భాగ ట్‌

"(వపంచంలొ వుట్టి ఐతీకేది పక్క మానవపాతి మాతమె కాదు. మానవ “2వితాన్ని సాధ్యం, సార్ధకంచేనే

తలి

చవృష్టిజాలం బయట ఆఅప్తారంగావ్సుంది జంతు పతీ, వృక టవ్రఫంచాలళో మ్యెతికుదుక్ళుకొన్ని వాటికి సేవచేస్తూ. వాటి "సేవను పొందనిద్కే మానవుని (లితుశే సాగదు వాట్టి శేమల శోనే అళవి మేమం, సుఖం మృుడివడియుంది., ల్తంతనరనూ యందుకు. వ్యాటిని కండ్లార చూస్తూండటమే. (మన్నిమికౌక అనందం. మన మప్పుడప్పుడు “₹00 ౩కు వకుగెత్తుతూ వుంటాం చూడండి ఎందుక ది శ) యిందుశే! కలకత్తా బిం8611621 9జరంగకను మవోకాతుకలతో దర్పించడమూ అరదుశే! - యకశాలమేగ అవ౦ంచియున్న కేక్కవవ్య కాన్ని వదలిళశాలే మెందులేత? ఇంధదుశే! చఛొలంచున్నుతూవోో” నూలు వడుకుతూన్న్తో బట్టలు చేన్తూనో, వులేరైవ ఉళ్చాధక పర్మి శమ చేస్తూనే, దుఃఖాలను మరచిపోయే బారున్నారుళ జీవజంతువుల అలవాట్లు మనలోని దచురఖ్యాసాలను' మా క్ష గలపుం “౬00% 81 116 [11469 ఆ 9 46 “బర కల 01858 మెరీ 116 శీరాగటి ఆ హల 8141104 గ67 ఏ0 8౧6 41౪81 అని మోనవుని నిలబెట్టి అడుగుతాడు జీసనుం న్ఫృప్టీ వికాసాన్ని భయభక్తులతో దర్శి స్తెచాల్సు మొకడువారిన మనుష్వుని మనోవ్చూదయాలు విళానం పొందుతాయి.

చచోక్రైన్ని అనుభవ పూర్వక ఆలొచనలు నాల? నుండ శుంఛల్లి కే గోవువ్వుల్కు పులు? అని "పేట్టి ఈ యధ్యాయం (నాసుకుంటున్నాను. జ్లోర్గళ రిల కవి వాతల్లో”నిజండ॥18” నివే పద్యం ఒకటుంది ఒక -చైమన్లుల్లోని నీటి అంచున, ర్రట్టుకు చేర్కి కాలెళో ఊమ్లూన్న _ఈ మొక్కలు వాటి చివళ్ళను

శ్రీశ

వికసించిన వనుపువచ్చని పువ్వులను ఆ సరన్బుగట్టు వెంబడే వడిచి వెడుతూ “76౧ 110628౧6 184 1 818 918౧09" అంటూ అలో “శశిక పరమొనంచాన్ని పోందుళాడు కివి. ఒక్క చూనుతో "యిట్టి ఆనం చాన్ని పొందడం శ బహ్మావిద్యలో భాగం కాదా? ఆ ద్భృక్కుతో అతని విద్యానేతం శఇకువఐడ్తి ఆ పుమ్నరాళితో

పాటు అతని ఆనంద మువ్నితిల్లుతుంది! . _ మా తండి స్వయంగా - వేసినవే అంతకు పూర్వం నుండ్తీ ఉండినవో యేమోశకాని అనేకరకాల వృ్యబూలుగల “నీలాదిపురం” తోటనుండి ఆయా బుతువుళ్లో పంటకువచ్చే శాయలన్నీ యింటికి వచ్చేవిం అమ్మ, నాన్నలు సానోటి కంథిం చిన సువాననగల మామిడి రససూధుర్యం మనసుకు వస్తోంది. . ఎన్నో దళొబ్దాలు గడిచిన పీదవకూడ మానవుని మెదడులో యిన్ని 8380681 0/9 నృష్టిక ర్త ఎట్లా 2 పొందువరచియుంచు తాడో ఆశ్చర గ్రం మామిడిపండ్ల వట్లావుంచ్కీ' చిరులిండికి చిన్న -చిన్న అడివిఫండ్ల చెట్టు కొల్లలుగా నుండేవిం మధ్య మధ్య రం డెడ్డబండిని నిలిప్కి అవికూడ నాక్రైపుణికి నాచేతి ళందిచ్చే వాడాయనం ఆయన గతించిన పిదవ నా 10%, 18 వయస్సులో ఒకరిద్దరు ఊఊ అడవిపండ్ర రకాలను వేకువేకు ఆాటాకు బుట్టలతో "పెద్దకట్టలో "పెట్టుకొన్సి చివుకుల కృొష్ణయ్యగా రింటి వద్ద నడివీధి గోడ వక్కాను "పేట్టుకొని అమ్ముకునేవారు.. ఒక నల్లి మునలిచాని ముఖం, అమే పండ్రశేక యివ్పుడు నా మవస్సా కనఐడుతోంది! నా “వువ్వులు..వకులు*? అధ్యాయానికి సంబం ధించినవే కచా పండ్ల దినునుల విషయము కొంతవఃకు జంతు

శీగ్‌

సంశతి విషయం కూడ! ఆ నడివీధికి వచ్చే పండ్లు డబ్బుల కమ్మబటేవి కావు; ఆ ఆ వాటిని మశవరినుండీయో మాకు జేరానికి కొనితెచ్చేవి కావు న్వయంగా అడవిలో తిరిగి ఉద యంపూట వాటని సంగహించ్కి తిండితిని, * మధ్యాహ్నానికి వడివీధికి తయార య్యేవాళ్ళు ఒకరో యిగ్లరోం 'నడివీధిని పండ్ల “శ్చీక్ల (పిలుపు) వినలడినంత నే, జాల్గురం ఇంటికి పరుగులెల్లిచిన్న బుట్టల్లోనో కొలప్యాశల్లోనో వరి ధాన్యం ఆచ్చియిచ్చి మా / క్‌పష్టమెన పండ్లను పుచ్చుకునే వాళ్ళం అప్పుడు మార్పిడి వస్తువు డబ్యులుకావుం మాయిండ్ల నున్నది ఛాన్యవు " నరుకు; అమ్మ

• కవు తట్టలో"నుండినది తీయనిపండ సరుకు.

ట్‌ ౮ ఓ ఒక చిన్నమాట: అప్పుడు డబ్బులు, అర్ధణాకాసులు (5831 1౧౮68 00౧౧4౧౪ వీంవోల ము చగఅవి వైసలు (దమ్మి డీలు) ఎరరని రాగిలోవాంతో చేయబడేవి. తరువాత దర్‌ (వభుళ్వాల నాణేలన్నీ "పెంటమీద పారఠరవేయడానీకి* కూడ పనికిరావు. వెన నుండి రూపాయ వరకూ!" పిల్లి లవద్ద వడ్లు పుచ్చుకొని సోలెడు ధాన్యానికి మేమడిగిన సోలెడు పండి చ్చేడి అ వృద్ధవనిత. ఆమెవద్ద బుతుధింళ్ళా _న్ననుసరించి వా ఆ 4 గు ౨ "కిగు, వు ర్త్‌ేగు, దుద్దుకు _ పండ్లగుత్తులు బహు - ఎక్జ్టగాను వ క్కేరుపండ్లు గచ్చకాయలవై జలోను గొల్లుగువండ్లు గులాబి ఓ వా థి ల్‌

రంగుతోన్ను ,, నేశేడువండ్లు , వల్లగా. కొంచెం వగరుతోను ఉండేవి. కొంచెం వగరు కొంచెం చేదు " జేనికుచి _చానిదైనా జాలజాభికల ' నోటికి అన్నీ . అమృతోపమానంగా _ ఉండేవి! 10921," 28 గాంధి ఉద్య ళూరంభంలో కాంధీ జాతీయ వాక

ణీకి

ఛా లాధ్యతోప్తాళ్యాయుడుగా .. వేను - శొందడ్డు _ ెద్దక్లాను విద్యాస్థలిను వెంటడ్దిసుకొన్సి రాజమం డ్రి సమీపంలోని రిజర్వు ఫా య్య్టుకు వెళ్ళిగూడ్యా కృష్ణుమ్యూర్త్‌ .మద్ధూరి శృన్నమూర్త వావి ఊచ్చుతరామయ్య్య- ముంజాలూర్జి జ నార్టనర్తావుు ఒం శొద్దు పార్వతీశం య పభ్ళతులతోసహా_ అడివి దారులలో (దెన్ము ధొరకినంశమల్టుకు అడవిపళ్ళన్నీ . ఇనీరుకొని తిన్నన్ని తిని కొన్నిటిని సంచులలో నింపుకొని నీలిరంగు చాలుకలళతో (అల్లిపండ్లైగన్నం (గుంఖ్ల రంగు అధి (యింటికి శేకేవాళ్ళం. న్యాజూతీ య.వారక్షాలామఘభ వాలకథ గాంది జాతీయ మహో ద్యమ సందర్భంగా తరువాత వమ్తుంధి. గ్ధూడా క్ళన్ణమూూ. ల్సి నా విద్యాష్టలందరిలో కొంచెం "పెద్దవాద్యు | పజావంకుడు కూడం “నింకాటలు” ఇ పాటలు " కల్పించిన “విబ్భాళావు (యేలూర్వు గారివలెచే అద్భుతంగో అత్యుళ్చావాంతో”' పొడి ల శోతరల వమవయ్కులను_ తఈల్దూతలూగించేవాడుం, అతనినలె పాడాలన్సి మేము అతన్ని కంరధ్వనిని _ చేతవై నంతగా అనుక లించే వాళ ఛం

ఇది చిన్న శఈనుళవ మేశ్యావచ్చు కాని వ్యాట్‌రచయిత అ నండూరి ముబ్మారావుగార్షిన్మీ పొాట్లలమ " శిలపిస్తూ నయన చేసే ఇాగ్షీరకకనటనన్సు వేను మరచిపోలేను, అయనపాట్రలను ఆయనయే. పాడాలి! చాలశాలం " గడలీపోయిన "ఈనాటికి వ'మూలనుండో జ్ఞాపకంవస్తోందిః శగోవుమాలచ్చిమిక కోటి దండాలు. మనిసితై నాలేని మంచిప్టోకిళు ఇనిన్నది అంతబాగా పొ కేవాకుగూడా కృష్ణ్టమూ_ర్లికాడం నాకంచె భిన్న వా౭నా

ళ్ళ క. చా

శ్ర కష్యులిందరూ వృసొడ్తో స్రన్నువీడిద్‌ వెళ్ళిపోయి చాలి యేళ్ళ యింది. ఆంగ కబ్‌ 0/64 అం/1% (వాసుకున్న “20807 ర187= శీ! 6 [£6|1, ళ్‌ 86 56౪6౧” మున్నగు అణిముత్యపు ఆనుఖ వాలు ఉబునుపోనీ పిచ్చిసోదియంటారా; జీవిత మూలంలె అనివార్యంగా అంటుకొనియున్న అన్ఫుతకన గుళిక రంటూరా? నన్ను వేను ఆ/07ర౯40గ%తో పోల్ఫుకొవడం సాహనసమవుతుంది. కాని అతని అనుచరుణ్హీ _ నేనని మాత్రం చెప్పుకోగలీను. “08౯ ౪8 17 1! 0౧1౧0100 ౧68౪90. గిగర 10 (116 గం8801/6 0 ఈ8 ౧68౪6గ-ర0౯౧ 101 90106 18 7 ౧1806 8౧౮ ఏం 00౧18౧1.. గీ!! 878 1016 ౪౧౮౫ ౧౮ ౦/80 ౧౦ 0 0౧6818. 706౧ 10 16 0685౮679 01 9 1౧ ౪౦౪౦5866, 8౧1౧6 1౧ 1౪ వ|1కంళ 8౧6 06 00౧19౧౯”. అని ఆ కవిస్మ; మాట్లు మతం? జీవితర కూడం ఈ చిన్హైలుక అశకూఢడ అదేకాని చానికె కావలసిన పుకుషకృషి. యేది! చివరీకొచ్చింది వయ్య్తావరిమాణం! ఇజ్వూకులనాటి మవ శాజ్సు మహానుభావుడు 5/7 గం, (10 స్‌ 9 61౪6 ఓ 6018 ౧0106 గొంంగడే ₹4016 ఈ క వపంచాన్ని విడిచీవెళ్ళపోయే నమ యంలో అతని శిష్యుడు రః రంర6౪ఈ8తో అఖరిమొాటగా అంటాడు నిశృయుంగా నీదచానంగ్యా నిర్ణలంగాం వమని? “1 సకాల గ6లే ౧౪ 116 తగిలే ఆగక గత ౪64 (6008 గ గతా 06 ఆంగ 11009918 గారి గిం?8 ౧88 ౧౪| గో అటని ఈ యేలు కతోకగాడు (అంశ చేవ నిబ్బరంగా తనకుతాను ఇప్పుకో గలడా? నా దృష్టికి ఈ౦రణ్యళంగగ మవోకవుల్లో వాడుక చా! *కావ్యక ళయొక్కు మాహాళ్ళ్యాన్ని గూర్చీ, తద్విషయకంగా తన మతాన్ని .గూర్చీ నాలుగు సువ వాక్కులు ట/07ర$40710 చెప్పుకున్న వివిశో: ₹069 కఇం౪1౧09 తం0166౧8 (8 ౧౦+ క ౪866

శీర

0 6629 కళ రీ 006 108౪9 ౧౦ ౧686౪ 19 ల ౧౧౪౮9 131% 510౧6 1౧ 5000గ6౯ క[8ిర6; 0 0106 8 91౧౧౧19 9000 0౯ 101గ- క100 గంత". ఇంతకు మించిన కని హృదయం, కివి శాసనం శావ్యాను శఛాననం మళశేరైన ఉండగలదా అనీ నేనడుగు తున్నాను చెప్పండి! ఈ పంక్తులు నా జ్ఞాపకాల్లో చెదరకుండా ఇరిగిపోకుండా వాక్తకొని ఉన్నాయి , ఎందుకున్నాయి?! నా అదృష్టం కనుక. నా జీవన మతళాస్త్రేంలో త మవోకవి భావ నతో నేను పకమైపోయినట్లుంది!, ..

అఆ సీల్మాదిపురం చిట్టడవిలో నుండిన మా ఫలవృజాల తోట విషయం కొంత వై నచెప్పుకున్నానుం విదువైన ఐండి చాశిపొడుగునా చ్యకాలనుండి వినవచ్చిన గరగర్మకుతి ళశమ్య మగు పాటగా నా చెవులకు సోశేదని కూడ - అన్నానా? అ అడవి (వయాణపు సరచా యిప్పటి , కింళను లీరన శ్షువుందెం ఆకు కవబడక్యుడా పూగుత్తులతో నిండియున్న తురాయి "కేల," నేల తం గేడుచెట్ల ఎలుపు వసువు రంగుల పౌందర్యం ఇంతింతా! చిన్నతనంలో ఆ చెట్లపేసప్ల నాకు 'శైలియకబోయిన్మా తరువాతి కాలంలో అవి అక శ్రాడక్కడ రోడ్డు పయాణాలలో కవబడినపు జెల్ల అవేవో కొత్తవస్తువులుగాకాక " చిన్ననాటి. , మ్మిశులుగా తోచి 58,60 యేళ్ళవాడవై యుండినా అప్పటికప్పుడు ాలుగ్లె పోయినట్లుం డేది! వయః కాలపు "వాజావరణమంళా" మటుగున పక్కి పూర్వపురోజులు డె వ్రికవద్చి,'” అవే శాశ్వతమనే స్ఫురణ కరి గేప్‌ కుచేలుడువెళ్ళి (శీకృషుని కలునుకున్న పుడు డో వాడు మొరటి వానికి మం! “సుడటిమా నషం శల్య విషయంం ఇకవురూ గురువైన పూందీపునీవద్ద చదువు

త్తి

• కున్న “చిన్న బాలి” పొళాల నంగలిం అప్పుడిరువురిలో "పన గాన్న అనందం ఎంతగాఢమై యుంటుందో ఊహించుకో గలంం కుచేలోపాఖ్యాన మంతటిలోనూూ (1) సాందీపునివద్ద వాళ్ళిద్దరూ. చేసిన కుళూమకూ (2) శీ కృస్ణునిచే తినిపిం చాలని చెసి కుచేలుడు ఇచ్చిన చిన్న అటుకుల పొట్లానికీ ఎల్జమాక్కు "పెట్టుకోవాలి! తన ఉపన్యన్ర్రపు కొంగున మూటకట్టుకొనివెళ్ళివ చేరెడు అటుకులను వెకితీవి తినమని చెప్పి కుచేలుడు (శ్రీకృష్ణుని కిచ్చాడ్యా లేదు! జ శ్రికృష్ణుని యంత మహోవ్యక్షికి నేను కట్నంగా యిచ్చేసి ఈ యటుకు గింజలా అని పిసుపడి ఊరకొవి యుండెనేమో 1! కాని కమ్ము డూరకొంటాడా__కుచేలుని భుజాన (వేలాడుతున్న ఆయటుకుల కొంగును ఆచూకీ కట్టి తావే మూటవిప్పుకొవి . ఆకలిగొన్న వానివలె ౩, తినడం మొదలుపెట్టి ,సొందివుడు మున్నగు వాల్యంనాబి కథలన్నీ ఏకరువుపెట్టాడు! ఈ కథ చెబ్బకుం టున్నా నేను | శ్రీకృష్ణుక్ణీ కాను కుచేలుణ్తే _. కాటోను నుమండీ! “706 60| 4 0612104 ౮ గ౩౧”. అంశ. అర మిదేనా ? మా పెంటపాటి = నుబ్నయ్య వేను ఇఆలువుగట్టుడ. అశ్వత్ధవృజాూలనీడను ఆడిన ఆటలు "పెద్ద ఈతచెట్టు పండ్తకోేసం చెట్టుీది కాకులకు చేసివ్ళప్యానలు వయన్సు ముదెకి మేమీ ద్ఞరం కలిపివప్పుడు మరల ఓకరికొకరు చెప్పుకొని మవస్సా = పిల్లవాళ్ళమెపోయేవాళ్ళం. నుఖం, చుఃఖం రెండూ మానవుని మానపికష్టికులే. అట్లా వయోవృద్ధుడు అతినవాజంగా అమా యకుడగు బిడ్డవలె అంతట్లో దై. వన్వరూపుడు కాగలడు. చిన్న ; న ]

ల్‌రి

వాటినుండి శినణ నెకుగవివాకు 'పెర్టయివకొక్టి (పావంచిక లంవటంలోవేక్కి. [శష్తుడవతాడు. జీవిత వ్వక్షవరకాలు అంత దగ్గరలో ఒకచావితో ఒకటి కలి వేవున్నాయి.. ఇట్లా చివ్నచాటి వంగతులన్నీ తిశగదోడుకొవడం "అచ్చమైన "ఒక అవందఖేల,

వా వయిమ వాళ్ళు ఉంగుటూకులోన్ను _-మశ౭ెక శ్రెడ గావి ఐహు బవ క్నమందె యింకను విమిచియున్నా శేమో! ఉంచు వారి కీ జ్టాపళా 'లున్నాయో లేవో! ఆనాటి చికువుల సబ్బయ్య,' (శ్రీపాద మల్నయ్య, గుంటూశి మళ్ళ్నయ్య ఛివు కుల వత్యం్క చుంకూరి నత్యం, వలళ్లియ్యశాష్తై _శిష్యులందరు చవిపోయినార మే వింటున్నాను. వాళ్ళు లేకపోయినా వాళ్ళ 'పేళ్లైనా మనసున విలిచియుండటమే చాలు వనిపిష్తందిం వనాటి వాళ సం! జఅఆయ్యోో, నవిపోతున్నా వే వమయిపోతావో కచాకొ ఆని దుఃఖవడే మ్మిశులతో అంటాడు పోక కటినువ “ఆనా కట్టి దుఃఖంలేదే! నాకంళె ముందువెళ్ళిన మవానీయు లందరో, “పఖిలిస్స్‌ ఎగమెంనాన్‌, యులిసీవ్‌* మువీ గు పూజ్యుల దర్శ వం అక్కడ నాకు దొరుకుతుంది! సాశేం జాదలేదు. మీకు దుఃఖవడరాదు”. అని చెపుతూ. ఇహవశాలను నమన్వయం,' నమౌావం పమ్మిశితం చేస్తున్నాడు చేయనమర్థుడు పోోకటిను! అయన శిష్యుడు _పేటోకూడ అంతే! ఇహమం'ు వెజ్టినంతనం, వరమంళేే (ఈ లొందిని విడిచిపోవడం) చుఃఖం లేని మపహాస్టులు వారు! పుమ్నజాతుల్లో నా మననున నిండియున్నవి (దాగి యున్నవి తురాయి రేల్కి నేలతంగేడులు మ్మాతమే. కాదు. మాది ఉంగుటూరు అని ఇెప్పుకొనడమేకాన్ని ఛావులవ్య కే వా

(ప్‌ై జ్‌ ర్‌1 శ్‌ ఘా శ్రా టీ ఛిన్నశవవు స ఎవ్రైనమైయుం జెనుం పువ్వులతో = మొవట నా కక్కడనే కలిగింప. వమూలనుండో మరల బయట వడి మవకుకు వస్తోంది. ఒక ఫాతకాలపు వవ్వుు తొలకరి మొఎటి వంతో భూమిని శీల్ళుకొనివచ్చే పొడూూవ చెంగల్వ జో మలా

మింశాక్కు ఆకుతోచే (శస్టగల పిల్లలము నంతోవమవిచే కర్‌ అంగుళాల కాడవువ్వుం పువ్వుకు ఆవకణమో అన్నట్లు హాడ పొడుగునా 'దానిలోపలి ష్మరని ఒకరకం కింజల్కాల్సు " హాటీ చివర తెల్లని వుష్నాడి! ఇదంత్కా యిట్టికె మళెంతంతో న్శృషి లోని చ్యితవైచ్మిశ్యం! మానవుడు 'ఫ్టినకొద్ది కళ్లు కవవడవ్పు అుస్టమందగిన్తుంది

వదోవుంది నంన్కృృతంలో ఒకజవవాక బ్ర వమాయానీకి మవమకు _ రావడం లేడు ాణివానవ్వుస్తీలు వియటికివళ్శి నూర్యుణ్ణి చూడ వేచూడ5టక! వర్యసమృస్దిని గూర్చిన - గర్య మొకటి “నోమా” శుగ్మైశ ఒకటి! మార్యదలర్శావం చెనుకుందచా మని శక్రీకైనా _కోరకఉన్నా (ఉన్న ఉేఆనుకోండు) ఇంటి మగవాడు అమెను ఖయటికి కరలనియుకు! " ఓవ! " శాళకం

ఇ య న సళ్ళ వచ్ళ్శింది (అన్నిజ్ఞావకాల్లాగ్సే “*అమాక్య్థంవశాగ్దా రాజదాలాో.' లో లి ఆవలుమాటఓ_ రాజభార్యో, లేకళార్యలో మాక్యుని దర్శించే భాగర్టం వాళ్ళకు లేరట మార్యవర్శశానికి వోచుకోవి మానవు లకు కొ _తృచేంగల్వపూదర్భవం "ఎట్లా ద్‌్సు కు శు ఆదికి. “జ! అలి? గంజి స్‌ పింంంం కీటక ఆగంలదిగ పల ఇతి 3 వాశలితగా953 0౧ ఆ08 ఢలలగ వజ అని మనుమ్యుకు "చాషో " శాడేకాన్మి అది యిది యవకుండ మూక్య్యవథ వర్వ్యత నా

లలి

వ్యాపీంచేట నే, భగవంతునికి ఇది రాజహర్యం యిది పెంట కువ అని లేడా లేవన్లు గులావీ పువ్వు వనితల తలమీది శెక్కిన్యా నూనపుని కంటబడకుండ ముండ్లపొదలో వుట్టి వికసించి ఆక్క డనే అణగిఫోయినా అది పుమవ్చురాజమే చాని సొందర ట్ర పౌర భం భగవంతుని శే అర్హ ఛం గాజు తన రాణిని (ోరాజచారూ) సూర్యదర్శ్థనం " చేయనీవ్వడు.న'కే! అనుదినం లాభసాటి ఐహిక వ్యాపారాలలో ముగినియో, రాజకీయ వదపవీవ్యామో వాంలో తగుల్కొనియో మగవాడికి గూడ నూర్యోదయాన్నీ అ_ప్హమయాన్నీ దర్శించి ఆవందించడానీకి నమయమే' దొరకదు పాపం! '0%649 ఇంగ కవియే అన్తమించే నూర్యవించాన్ని చూస్తూ కానుగూడ దానితో వెళ్ళనై తినని విచారపడళాడు | వసి అాల్యంలో రవీం్యదుడు ఇంటివనివాం[డ జాగతకు అన్న "జిప్పబడ్కి తలుపులు మూయబడిన ఒక వరాండా కిటికిగుండా బయటికి చూసాడుం ఆ వళాండా నమీవపంలో ఒక నఠన్ను' వంటిది చాని గట్టువకాలోలు చారిశేశ వృజాల ముసా (ఆ కుురవాని బశ రవిబాబు ఆ వృతాల మధ్యనుండి దూరంగా వెలుగుతూన్న భానువీింబాన్ని దర్శించి ఆ వెలుగు ఆానెన్నడూ అనుభవించియుండనంత అనందాన్ని గొల్నిందని తన జ్ఞాపళాల (19౧0121906౧6898) (గ్రంథంలో చెప్పుకుంటాడు,

సూర్యరశ్మి యొక్క వభావం వృత జంతు వక్క, మావవ జీవితాల మీద అంతగావుంది. కారు చీకటింట్రో "పెరిగే మొక్క వవైవు రం(ధంగుండా నూర్యకిరణం ళోవల (వవే శిస్తోందో కనిపెట్టి, ఆ వైవుశే సాగుతుంది. ' చీకటి మయమైన

ర్‌ి

బురదలో పుట్టిన పద్భవువ్చం ఆడుగుమన్న ఆ బురదను, చానిచై నున్న నీటిని ఛేదించుకొని లేచి కమలాప్తుని దర్శనం కోసం నిరిమిన్తూ నే వుంటుంది నట్ట నృృష్టిక_ర్త మొదటి ఒకటిరెండు వక్హాలతోపాబు (వతి యింటిదొడ్డిని వియశ్శను గడ్డిపోచలతోను వేయిరకాల పుమ్చుజాశులతోను అలంకరీస్తాడుం మొదటి వష్షంపడిన ఒక వారంలోపలి ఇెంగల్వదుంపలు ఎపుడు చిగురిస్తాయా అని మేము కనిపెట్టుకొని కూర్చోడం చిన్ననాటి నా రావులప్మకు అనుభవం, తరువాత నేనెప్పుడో యొరిగియున్న “గుల్‌ మబ్‌ * కూడ చెంగల్వవంటి డే థొలకరి వానవచ్చి దానిని 'మేల్కొల్చుతుంది. చిన్ననాటి “*మభధ్యావ్నాం._మం కన్న” నా (వియ మ్మిళత్రాలలో ఒకటి. ఉదయమంతా ముడుచుకొనియుండి, సరిగా మధ్యాహ్నా మయ్యేనరికి వికపించే రూపాయపై జు ఎరనిపువ్వు అది= రావులప్క కు యింటి దొడ్డిగుమ్ముపు వందిరి నిండా ఒకప్పుడు చూపట్టిన ఫేరపువ్వుల శతసంఖ్య తలపుకువచ్చి నపుడెల్ల నా మనను కాళాడుతూనే వుంటుంది ఈ దృశ్యం దానిని వైకి చెస్పకొనకుండ యిన్నేండూ మనసున లోగుట్టు గానే వుండిపోయినా యిపుడీ కాగితంతో చెప్పుకునే నిమయం వచ్చింది

మా అమ్మకు అమ్మ; 33 శమస్టోంత అమాయకు కాలిని వేను చూచియుండలేదుం భఅచ్చా, _ పులుసులో కారం ఎక్కు వగా పా లేశావేంతల్లీ 1? అని ఆమె "పెద్దకొడుకు నా మేన మామ ఎప్పుడో ఒకసారి ఆ నుమీద విముక్కొన్నట్లు నాకు జ్ఞాపకం. ఏమోరా నాయనా !” అన్నదొక్కాళు అవె.కు చేత

నీకే

వైన నెన్ముద్దైన జవోబు, ఆమేకు అసలు వచ్చినవే ఒకటి శేండు పూర్వకాలపు పొట అనుకుంటాను, వనాడో-* కాలధికస్థ్రం పొోందివ మా అమత్ష్రమ్మ మఅంన్రామన్నాా “నాకు మణఅప్పళాదుం అటువంటి అమ్మమ్మలు భాలనుంది కుండను, అంక అనాటి (పపంచ మింతగా పొడ్రైయ్యుండదు, లీరపువ్వుతోపాటు అమె కూడ జ్ఞాపకం వస్తోంది. నా వినికిడలో ఆమెలో అమే పాడు శొన్న ఏదో యిజ్వూకులనాజి పాటలో “లీ రాయిపువ్వుల్లు పూ నేటివేళళ అన్నది ఒక చరణంలో సగభాగం. అది ఆనాటి కీనాడు మరల నాచెవికి వినవనేశిందీ 1 ఆ దొడ్డిగుమ్ముం వందిరి నలంకరించివ లీరపువ్వుల సాయంశాథ నమయూచితంగా నాకు గుర్తొస్తోంది. సాయత కాల మియ్యేనకికి ఎక్కుడెళ్ళూడి లీక మొన్షలూ కన్నుల వంథువుగా విఘృకుంటాయిం ఒక్కొక థా ముతువుకు ఒక్కొక్కాకాయ పండువలెలే ఒక్కొక థా ఉదయం మధ్య్యాహ్నాలి సోయం కాలాలకు ఓక్కొాక్కవువ్వు పుట్టడం, వికసిలిచడం రాలీపోవడం._ వేళతప్పని ఈ నృష్టి నియమవిధోన మేమిటో ఆ సృష్టికర్తకు మొకమ తెలియాలి కానీ ఏ (గ్రుకృతళ్నాన్రు నిపుణుడు విస్పిచెప్పగలడు-? “వడమటనున్నాయి పాడావుల (పొడి-౬అవ్వు మందలు" అక్నది మా అమ్మమ్మ పాట మరొకటి

మరి చిన్నప్పుడు నో పపంచయాన్‌కి వలి ఎయుండనిరై నా అ పారిజాళాన్ని. చూడండి! సరిగా సాయంకమయానికి వెట్టంళా సందులేకుండో వందలు వేలు ముకుళాలితో నిండి యుండి (ఎపుడు రవాస్యంగా అమొగ్గలు వచ్చుకుటాయో

ర్‌5్‌ యేమో) నేలంజా ఘువఘునులతో నిండీ, ఉదయమయ్యే నరికి ఒక్కవువ్వు చెట్టునంటుకొనియుండదువి అంతవరకే దాని ుతుకుం చాని సౌరథమ్కా నిరుపమానం, ముట్టకుం ళు వలిగి పోయేటంత ఆల్బం, మున్నితం 1 (వ్రవంచం చముత్తంలో మాన వుల సంఖర్ధి ఎంత .2ెరిగిన్యా కొన్ని ళీట్లుమాతమెం ఈ భూమిమీద ఏరోజుకారోజు మొల కెళ్తే అంకురాలసంఖ్య, "చెకుగుతూన్న మొక్కలసంఖ్య మహోవృ జూ లసంఖగ్ధ మానవుల నంఖ్యకంళు ఎన్ని రెట్లంటారు ? లతల రట్టా +ళెట్టరెట్లా 1 (ప్రపంచానికి హానిచేయని వోనినెరుగని (పాణి సంచయం ఎన్ని ళ్తూతే ఏమినప్షం ! అందుచేతనే జంతు, వృడజాతులవలెగాక మనుష్యజనాభాను ఎప్పటికప్పుడు ఒక లెక్క(వకారం పృధ్వి వెవ ఉంచుకున్నాడు నృృష్టిక_ర్తం “మానవజన్మ ఉత్తమం” అనే న్యూూక్సి బహు కొద్దిమంధికే వర్తిస్తుంది. ఏలనంశ్స్కు మానవజాతి పుట్టినంతముట్టుకె నా భూమికి, భారమే వలవంళే" అక్కా డక్కడ భగవంతుడెన్నుళొన్న (వియనసంతానం తన్న, కోటాన కోట్లు కొన్నివిషమయాలలో వలుగాకులే. రకరళాల వ్యభిచార బుద్ది ఇలిిసీ ఇఆలియని అత్భమ్తుత్సి వరనింద పాండిత్యాడి. గుణ గర్వం పనికిమాలిన అధిక్కవసంగ రోగం తిండిపోతుతనం," నిలకడలేవి తొందరపాటు ర కమాంసాల పొగరుబోతుతనం ఇటువంటివి ఎంతో కొంతలేని మానవులు సాధారణంగా కనబడరు. టాల్‌ స్టాయి అంటాడు... కాను చేయని పాపమే 'లేదనిం మానవునిలోని అత్మ గౌరవం ఆత్మవంచన ( పక్క వక్క-నే నిలిచియుంటాయిం గితవరే!క8ి ఓ0ఏ1 లో చెవ్పబడ్డ 'దెర్చుల్యాన్ని తీరేత?) 8౧6 6౪6 లకు, భగవంతుడు ఆదిలోవే (వానిపెట్టాడూ.

ర్‌కీ

ఈ ఇాపానికి విరుగుడుగా “8౨85 గింంతగళ64" ను కూడ “వేయి వెలుగులతో చూపిస్తున్నాడు.

"రెంటిమధ్యపడి కొట్టుకొని "లేవాలి (వతి మానవుని య ఇిశుకూ! ఆందుకు తగినట్టుగ్యా జీసనుైైై రు తవ అఖరి రోజుల్లో జకునలేం గుడియెడుట నిలిలి భగవ్య॥ క్చార్ధన చేుు కుంటూ, “ఈ గుడి తప్పక శిధిలమైపోతుందెం చేను వెళ్ళి పోశున్నానుం కానీ మరల మంచిళ"*లం రానుంది ॥ ఈలోగా మనుష్యులు విధంచెడి అనేక ఇాధలను కల్ప్నించుకుంటారు అంటూ తనువు బాలిస్తాడు ఈ పాపకాధలు మానవేతరజీవులకు లేపు చూడండి! వాటిని పుట్టిచినట్టు (బతికి గీటుతప్పకుండా తమపని పూర్తిచేసుకొని వెళ్ళిపోతాయి! “అడవిని వెట్టునే, లేక పుట్టనై లేక అాయినై చుట్టకపోతలినే? అనే పావళాపంతో వడ్వవలసినవాడు మానవుడు. ,, పుమ్నజాతులు అసంఖా్య్థకము లైనా వాటన్నిటిలో పసిబాల్యం మండే నా కెక్కువ యవియ మైనద్కి అందమైనది *ోలంతివువ్వుో,. అత్తి సవ్మితతను సూచించే “ఈ87 9016" చాని పేమ. ఇంతిపువ్వును మించిన మొవాంమొ క్తే నువాననలు చా కక్కన్లేదుం

వడెనిమిచేళ ఛవాడనై. ఉంగుటూరు చదువులో పడ్తతము వాత మా యిల్లూడొడ్డీ నా దృష్టిలో సరిసమానమైనాయి. ఇంల్లోనాకు వపనీయేముంది. అంచా దొడ్లోనేపని. దొడ్డో యింటి చూకునంటి మంచి యొక్డగుంజపండ్త జామచెట్టుం డేది. కొన్ని దోర కాయలను రామచిలుక ముక్కువ్‌ కరచుకొని ఎగ3

ర్‌? పోతుంళే ఒక్కొక్కకాయ కిందపడేది. అది కొంచెం కడు శ్కొంని పిల్లలం లివేవాళ్ళం మా బుల్లితణాతయ్య ముక్కు చివర కొన దేరియుండటంవల్ల ఆయనను చిలకముక్కు. తాతయ్య అనే వాణ్ణి నేను. జామవెట్టుకు ఎదురుగా కొంచెం దూరంలో లెండు ఎశ్రైన నోరికేళొ లుంజేవి వాటివైడంగా ' ఎడమవైపున రెండు మూడు కూర అరటి చెట్లుం డేవి. వాటికెదురుగా కొల్బరిచెట్ల వకుసనే శెండు చదరపు గజాలమేర మరీ చిన్నవీ స్వావికాని చేమంతిపూలమడి యుంజేదె. అరట్వి చేమంతులకు య పతిధినం శిళ్లపోసిపెంచడర్‌ నాపనిం అరటి చెట్లవవవలో పచింతగింజో యంటిలోకన్ని అమర్నాడో మూడోనాడో మొలకె త్తిందో లేదో అని మట్టి "పెకలించి చూచేవాళణ్ణి. నీళ్లు ఎక్కువపో స్తే త్వరలో మొక్కవస్తుంరని నాభాననం సా అజ్ఞానంచూతి మా అమ్మ కోన్నివిషయాలు” నొకు బోధించేది_.తోటకూర గింజలు మూడురోజుల్లో మొల కక్తుళాయనీ ధనియాలు “కండుబవ్పీలయ్యే టట్లు శివ్పుతోరాచి చల్లితే తొమ్మిదిరోజులలో మొలకైక్తు శాయనీ యిట్లా తనకు ఇలిపిన సంగతులిన్నో నాకు- ఆలియ

• బెప్పేదిం అమ బోధయే నా కిప్పటికి పనిచేస్తోంది. అంక కాపురమున్న _యింటిదొడ్లోనిొ, వాకిట్లోవో కా_న్త, వున్ను +ర్హొరికినచోటల్లా యద్నే నా పని ఇక -"పెద్దవృజాలతో నాకున్న ఆనండ సంబంధం యింటినపుసంలో _ఛెమవ్నగట్టునుండివ నావి, జువ్వి వెట్లత్నోగపారంభమయిందిః మరచాను,$ మాది 'ఫెంకు -టిల్లుం. ఆ యింటి. +బూమ్ముకూడ్వ ఎక్కడో ,ఒక పేజీలో టాసు కుంటానుం.ఆ యింటి ,ద్భొడ్డిచూకుకింద . చూరనీళ్లు మొక్కల 8ఎ).

ర్‌రి

కిందికి పారేటట్లు ఆ చిన్నప్పుడే ఒక ప్లానువేసీ చూకుపోడు గునా ఖంఠలిమొక్కల. వాచి * "పెంచేవాల్డీ. ఈ సోది య6ఆా ఎవికి కావబాలంటాశేమో, దినిని చూచే కొందకు మ్మ్‌ఈులో టఏంధువులో! ఏం ఇిస్నను ణి పోనియ్యండి. ఈ కలం, చెయ్యి, కాగితం నాలి, అంతే నాకున్నతృ ప్హి* |

ఈ యధ్యాయాానికి “*వువ్వులు, పకులూ అని పేరు "పెట్టాను ఇక చవాటకి బంధువ్పలైన పతులన్సు జంతువులను కాస్త పలు కరించుకొని తరువాత కథకు పోళానుం ఐదాశేండ్ర వయన్సున పిట్టలతోను వాటికూతలతోను కొంత పరిచయం నాకుండెను. కోవెల గువ్వ, వెముడుకాక్తి కంసాలిపిట్ట మున్నగునవి చూళావముంచళే కంటికగపడవు. నీల్మా! ద్‌పురం తోటలో శెట్లథోపుల మధ్యనుండి ఓక వింతధ్వని వినిపించేదిం పిట్టటూ తం కనబడరు !. అయినా పరీక పెట్టి, చూశేవాల్ణీ. దట్టమైన ఆ శెట్లనమూహంలోపలనే ఒకచోటనుండి వేరొక చోటుకు ఎగి కేటప్పుడు తణనూ్య తం అది కనబడేది.

• చానికూత నన్నగాము యింపుగానుగాక బొంగుకుగా నుండి ఆ వయన్నులో నాకు భయం గొల్బేది. ఆ పతుల పేర్లు మాతండి నడిగి నేను ఆలుకుకోలేదు. కూతలు వివడంతశ నాషని తీరిపోయేది. గువ్వకూత కొంచెం దిర్త మైనా వినసోం పుగా వుంటుంది. ఆ ధ్వనిలో శెండుస్వ రాలుండటంవ ల్లి చానీ ఆందం ద్భొిగుణీక బ్రత౦ం అవ్పుడప్పుడు చానినీ ఐహిళంగంగా చూన్తూవుండ్‌నా అదే “గువ్వ* అని నాకూళిలీయదు. 10%, 19 వండ! కితం పాలు ఇచ్చిపోనే క్యు! రవాడెళడు ఉఆద్రే "శలీయ'దా?

59

జదేగువ్వ 1” అవి చెప్పాడు. అదొక లే 300౪9 నాకు చానిది బూడీదరంగు , సావురంనై జు “గువ్వా గూడెక్కెం రాజూ మేణెక్కె”అని పిల్లల నోటిపదమైనా. గువ్వకు గూడున్నదని నాకు తోచదు, కోవెలకు గూడు నిర్మెంచుకునే నేక్పులేక శాబోఖలు కాకి గూట్లోనే ఎగుడ్లు పెడుతుందట. ఇవన్నీ వినికిడి విషయాలనై నా విన్నంతవకకు 'నేను గుక్తుంచుకున్న సంగతులు వుస్తక - పాళాలకం తు = ఈ నృష్టిపిశీలన నా విద్యలో ఒక కెగంగా నాపంగణన, ఇందులో గొవ్నతనం లేకపోయినా ఇవె నాకు స్వభావసిద్ధం_ అంటే! సొమాాన్టంగా “డ్త్య రపిచ్చు కలు” కాన్తగడ్డి లేక పీచు ముక్కున పోగుచేసుకొని గోడ ళంగఛాల్లోనో ఇఆాటాకుయిండ్త కప్పుల లోవలిభాగుళోనో కాస్తసందు. దొంకికేశాలు గూడునమక్చుకొని అనువణళ 'చానిలోనికే. వన్తూపోతూంటాయి._ మా “పిదతం డికొడుకు ఫీమేళ్వ్యరావు3. తాటాకుయిల్లు... 'పిచుకలి వడవడి వాటి అలవాట్లూ -పరీకీంచడానీకి. నేను కోంత పెస్పన పీదివకూడ ఫొంతసేవు అన్నయ్య , యింటికిజెళ్లి ఈ నిశ, దృశ్యాలను తిలకించేవాడముం ఎంద్రుక్తం శు ఎందుకని ఛెష్పాలి 1 “౧౮19 8 ౪06 11౧౧61 8 ౧౩౩" అందే.

ఈ రకమైన ఊరపిమృకగాక; వేలొకరకమెవ */ఐంగామ పిచ్చుక ఈశ ఛాడ్‌ * తమ్ము” (ఎక్కువగా ఓఈత+) ఆకుల కొమ్ముల కొనలపే శ వేలాడేటట్లు అల్లుకునే హోండ్ల “ సోంపు చతురత చూచేతిరాలి. ఆ ప్రావీణ్యం ఏ మోవవునికీ ఒట్టలు వేసే సాళవానికిణూడ లేదు, ఫాళపుకుగు చులిషికంసికగ పడకుండా

60

అద్భుతంగా. నిర్ణించుకునే గూదొక్కశే చానికి సామ ట్ర్‌ పే నేద్తైనా వైల్యువయాణంలో. నున్నవ్పడు మాగ్గోని* కిరు (వక్కులా- ఈ ఖంగారు పిచుక గూళక్కడ కనణడత*యా యని చూమషుంటానుం చిన్నప్పటి ఈ యాకలి ఆవందం యిప్న టికీ వన్ను వదలలేదు చిన్ననాటి బడిచదువు కాలంలో వరైనా ఒక గూడు ఆకునుండి నడలి కిందపడితే చానినొక మవోవక్తు వుగా అచ్చి యింట్లో నుంచుక్తొసే అలవాటు సాకు ! చానిలో 'శెండు'"అరలు - ((గుడకోనం కాబోలు ఒక్‌ అరలో కొంచెత మెత్తని దూఏవంటి పీచుకూడ ఉండేది. "బంగారు పిచ్చుక రంగుముక్కు తోక అదోరకం. తోక ముక్కు మామూలు పీచికవలెగాక కొంచెం పొడుగనుకుంటాను- వెలుత.కుకోనమని ఒక మిణుగురును తెచ్చి గూట్లో ముంచుకుంటుందని కొందరచే మాట నిజమో లేక కల్పనో !

ఒం నొకుండిన పడిమి్యశుల్లో కోడి (పుంజు 'పెట్టకూడ) కోవెల కాకి - యివి మూడు కేడివుంజు మిశుడుకాని దెవరికి? = 'తెల్ఫవారుజామున మనిషికం ను ముందులేచ్రి గంటఅ లెక్కను. .ర0డు మూడుసార్లుకూవి [ పాణిల్లోకాన్ని 'మేల్కొల్నుతుంది కదా! ఎవరు వేర్చిన అలవాటిది ! కేవలం నేర్చుకున్న _ పాఠమైతే ఒక్కొకసారి, మరచిపోవడంకూడ ఉంటుంది. “"కిళం/9 68 6005 ౧౦౪8 10౧0706౪, ౪04 ౪14 రంగ ౧6 105108 1” అవి (కీస్తు నికరంగా పీటరుకు - ఇెప్పీన జోన్యం౬ నికరంగా కోడికూయడ మెంతనవాజమో, . పీటరు చేసినవని అంత నీజ2ంగా జరిగింది...ఇక కోవెల" కూత

61

ఉంగుటూరు. చెటువుగట్టు చెట్లమీద నిండియుం డేది. కోడి

తరువాత నిదలేచి కూసేఏ కోవెలే! పకులను తోటివమానవుల

కం₹ను మిన్నగా గౌరవించి చేసిన వమవోకవుల అప్వాయఫు

వర్ణనలు ఆచం చార్కం నిలిచియుంటాయిం “౦6౮6160 |

5౧841 1681 1౧998 “616, 0౯ ౪31 8 ఈతిగరం1౧0 ౪0 ౧6!”

అంటాడు కవిపాన్య భెముడు 0౯69 ౪01౧ 1 వతికంబ చాని ధ్వనిశే ఎక్కువ గణ్యత నిస్తూ. ఇక 5 12% (భరకపతి)ని సెంబోధిన్తూ = 509! 6౪ * మహాకవి ఎంత వినసొంవైనమాటి అంటాడో చూడండి ! 811109 ఇ౧11 9076 ౧00౪ ౧6౪8 ౪6౯ ₹081 0౪ 84 6 ఓగం* ౧౦1 "౯" వలనం శు చఛాని యునికి దినంలో చాలపేపోఅంతరితంలో వే పాటమా[తం ఆకాళాన్ని నీంవుతుందికాబోలుం చానిని వినేవారెవరో అక్కడ 1, ఎవరూ లేకపోయినా 'శతనపాట తనకోసమేనేమో 1!" 'అదే నంభవం, నవాజం[ నరిమైన్న నంగీతనివుణునిపాట (శోతలను పాటకుని గూడ మైమటజపిస్తుంది. కవిలో మరొకశక్రికూడ ఉంది. అాను మాట్లాడకుండ యితకులచేత “(నో రెకుగని జంతువులచేతను, వదులచేతహాడ] - మాటలాడించగలడు.* ఆత్తని'ది “వట్టి 18091౧810౧ అనుకుంళే మనదే పొరపాటుం ఇదిగో యిబు చూడండి ! "0౪% ౧19 0౪4౧ 1౪4/6061 ౪01౧ 116 51064 రం౪6 0065. 706 18 ౧౫౨69 తిగకళుం? తక 1౧6 గాతిస్తం1€ 6[8గ69"" అంటాడు ౫68 ౪౦౧. కొందరు. మనుషులకు ' "వకుల భావతో పరిచయముంటుంటని ఒక య వరీతిం ఆట్టివాళ్లు ॥ వాటి (వపంచాలలోగూడ జీవించగలరు. ఆవిధంగా , వారు "వడి, వృవ, జంత్కు మానవ సంతతులను ఒకటిగా " కఓపి 'పాణు9

69

ఫన్నిటిని ఏకకుటుంబంగా భావించి చేయగలకుకూడం, కోకిల కూత మధురమే కాని ఒకరకంగా గువ్వరవళి అంతకుమించి దగ్గరమనిషిని _పిలుస్తోంచా అన్నట్లుంటుందిం ఇట్లా పత జ్ఞాపకాలు చిన్ననాటివి నన్నంటుళొని , యున్నాయి, అవి ఇెరిపినేయబడవు. ఒకసారి వైన అన్నదే మళ్ళీ అంటానుం “కిీలగ0౯? ఈ" 86 17685066, ౪౧౦౧ ౧౦ 0౧9 085 91828” అని. ఈ సామ్యం నాలోనాకు సత్యం ఈ సత్యాన్ని యిట్లా ఎంతైనా పొడిగించవచ్చు. కానీ కాగితాలు భాలవు |!

జా ో*పువ్వుల్తు పకుళుు చెట్టుచేమలు” గురించి చూచా యగా చెప్పుకున్నాను. , చోటులేకళోయినా'” + జరతుసలితతి విషయం టూకి/గా జ్జాపకం చేషుకోవాలి “తీదఠ008 [850 65" ను మించిన కథలు మళశేవీ మనిషిని రంజింపలేవంటారు వినోబా వంటి జ్ఞానులు, వలనం"ే అవి మనబుద్ధిన్ని విశాలపరచి పీకసింవ జేసే సిలికథలు... మనుష్యుని జీవితం నీత్మిపధావం అయిన్గా మన _దుమ్కర్ములవల్ల అదే లోషించివందే!, అన్నిటికంచు చిన్నదైన చీనుయొక్క , నిత్యపర్మిశమనుచూచ్చి మానవుడ్డు నేర్చుకోవలసిన దెం్యతెనా వుంది. అందువ న్రినే. చీమమొదలు, పమగువం కూ, వృక్నపపుచంతోనహో, న్‌ పాణులన్నీ అన్నీ ఓ శేకుటుఇబంగ్యా చూచుక్‌ోగ్గల వాడు మానన్లోత్తముడన్నాను వై వాక్యాలలో, _ చీము, మాట్లాడకుండా చేసిచూపిస్తుందిం మనిషిలో మాటళలెక్కువ (కోటలుచాటుతాయవి *క సామెతే వుంది %) సని స్తున్న _ అట్లా. "వేను నేర్చుకున్న మొదటి. లేక ఇంతో పాఠ పుస్తకంలోని (1 చీమ _ సోమకి రంగయ్య (2 కాకి వోటి మాంనపుముక్క _ చెట్టు్టకింది నక్క (త) నాలు

6కి శెర్గులు వసింవోం. (శ) నింవాం- చిమైలుకో (౯) "రెలడుపిల్లు అ మధ్య కోశితీప్పు "వఎన్నగు. ఒక్కకుమించిన ఉదంళాలనుండి మనం... నేర్యవలసించి బోలడంతవంది. నే ఛం టేదో ఆ చిక పాయంలోనే షేము నే్చకున్నావము. కాని హీనుష్యుని వ్యకబుగిని కుక్కతోక వంకరతో పొలారుం 'వెదురుఒగ్టివేని ఒక్‌ వడి నిడుపుగా నరిచేసినా ఇద్దతీని వేయగా వే మళ్లీమళ్లీ అది వంకే! “ఎలుగుతోలుడెచ్చి. ఎన్నాళ్లు ఉదికినా నలువు వలుపేగాని తెలుపురా, దన్నది శునకము గూర్ముండ బెట్టి (శుభ లగ్నమునన్‌ _ కూడాను ...వెనుకటి గుణమేలమాను 1” అన్నది ఎవరు? మసకండ్డు ఆరపించి చూపించే ఆది కోలవు ఉపాధాస్టయులు. మాటాడలేని మృగాలతో కథల న్లిడపుమిటనీ పక్కుర వాడూ అమకొనడు శీక౬300'8 [850 ౪8 వంటిదే “పంచతంత్రం: అము మాట్లాడుతూ తదితరములచే నూట్లాడించడం._. ఈకథ అ చ్వానా జీవజంతువులు' మనకుచేసే బోధ ప బహ్మవిద్య”లో యిదంళా భాగమేం (ఒవ్మామంశు ఎక్కడోలేడు. మనిషిలో నున్న జ్ఞాన విజ్ఞానాలు తదనుగుణములగు చేష్టలే “*(బవహ్మై” పళబవా్యై! - అత్మతత్త్వ భూతతళ్వాల నమావ మ్‌లనమే దై వమానవుడు లేడా మనువ్యుదై వం." ఇంతవరకే నాకున్న "టై వకావనం దీనిని మించి వ కెగురలేను+ వై శెగిరన (బహు

• నమాజికులో వరియేనమాోజికులో. వుంక బారియెదుట కూర్చుని చేతనై చే పునరాలోచన చేస్తాను. ఆత్మతళ్యోన్నీ విసర్టించిన భూతతత్వం నిస్తేజమై నిరుపయోగ మవుతుంది

రిక్త

భూతతత్వంతో సంబంధం "పెట్టుకొనకుండా ఊరక కళ్లుమూసు కుని కూర్చునే ఆత్మతత్వం కదలికలేని కుద్ధమొద్దుతో సమాన మువే శిష్తుల అభ్మిపాయం నాకు నచ్చిందిం అమధ్య = పాదరా ఇాద్స్‌ ేడియో సవాజానందులు “మళ్టీజీవిస్తే అనే విషయం ఘీద 10, 1£ నిమిషాలు మాట్లాడమని నా కుత్తరం (వాశారుం వెళ్లి మాట్లాడినాను.. అందులో ఒకమాటచెప్పాను.. నాకు పునర్జ న్మేవుండి నరశానికో న్వన్గానికో పోవలసియుం శు నాకు అవకాశమి స్తే వెశ్లేటస్ప్సుడు కొన్ని ధాన్యవుగింజలు కొన్ని వ_కిగింజలు పట్టుకొని ెళ్లి ఆ పరలోకంలో చల్లి మొలిపించి పండించాలని నా కోరిక. ఈపని భౌతికంగా అసాధ్యమని నాకు శలిసిన్సా నా అశాభావంలోని సత్యం వై ఘే. ఇంతకుమించి చాన్ని వ్యాఖ్యానించమ._.వ్యాఖ్యానింప బనిలేదుు ఇపాపళా లకు అంశ శరిరసౌహవానికీ - అళ్నోన్నతికీ వరన్న్పరసంజఇంధ మున్నదని లేకుండపో లేదని నో శాత్సర్యంం సరిలెండి |

మరీ శై శవంలోగాక 16,17 పండ్తపాయం మించ కుండానే నే నిక్కడ సరియగుఖాషతో వీవరించలేకపోయినా ఇాల్త్వయేండ్లు గడిచిన పిమ్ముట మహాత్మాగాంధి "పేరు పెట్టిన “క6604410గ 10/1 8" _ బతుకును సాక్టకపషతే విద్యకు - ఆధ్యా త్మిక. _పాతిపదెకగా,. (భగవర్గితభాపలో “అధి .ళూశాధి వై వాధి యజ్ఞరూపమైన అత్మార్నణగా భగపవ్‌ంచు డొక్కడే యనీీ భూమార్టకాళాలలో నిండి నివిడికృతమైయున్న + సృష్టి జూరిం యావక్తు ఒక శేయనీ$* అందు ్రధానంగా అసంఖ్యాక జీవకోట్టలోని వైవిధ్యం పకత్వాన్నే (పదర్శిస్తోందనీ; దిని

రక్‌ చరమ సాఫల్యానికి అంశళే దీనినొక పరిపూ శశ నొందించ డానికి సత్యం కజ్డానం అనంతరూపుడై న పరమాత్ముడు తన లెక్క పకారం ఉకృళమహమ్తు కీ అంటూ ఒక బృహత్చఏ9ణాళికను చేతనుంచుకొని యున్నాడనీ; ఆ (వణాళిక అమలుజరగడాని క్రెర్త వత్యేక (పారంభ మంటూ. లేక యుగయుగాలుగా చానిపని అవిరామంగా జరుగుతూనే వున్నదనీ అశుభాలు అజ్ఞానం అశాంతి మున్నగు నమ్మస్గ ఆటంకాలు ఉడిగి సర్వం భగవంశుని సథ్‌ సంకల్చా న్ననునరించి 42 6068 (006 1 గ౧8 సంపూర్షం శానున్నదనీీ ఈ యనుళాననాన్ని. గుర్తెరిగి ధర్మాన్ని జవదాటక జాగతుడై నవానిదే నరిమైవ (బతుకనీ ఇన్నితల్సీళ్తతోగాక ముక్తనరుగా ఒక జీవన ధర్మస్య తం నాలోపల యినుమంత కదలిక చూపింది. అడే తదుపరి లభిం చిన గుకువుల సదోధలవల్లనుు వారి (పశ్యత జీవిత విధానాల [వళానం వృళ్టినుు ఏదో శాన్తళాన్తగా నాలోవల చొరబడిన ఆనుభవసిద్ధమైన ఆలోచనల అభిపాయాలవల్లను కొంత మార్చు అంశ నునోవై శాల్యం కలుగుతూ వచ్చింది. వున్త శాల చదువు మీద వెజ్టిఆసక్తిగొన్న విదాహిచదువరిని కాక పోయినా అద్భష్టవళశాన విధిఐడి మొదలు విశ్వవిద్యాలయం వరకూ నాకు అభించిన ఉత్తమ లో ఖాలినుండియు దాటిస్‌ (శద్ధతో పఠింప జేసిన ఒజ్జలవల్లను వై కళ4081101 10 118 యొక్క సౌరళం నాకు తగిన మోతాదులో అబ్బింది. అనవచ్చు నై జే అవడానికి సావాసిసాను. త

66 ౮ తణుకు హాస్కూలు

యూ ఉంగుటూరులో మా గోమ విద్యాష్థలకి*నమే నెల కొల్పలడిన వైవేటు. £4క/ర. లోయర్‌. “సికండరీస్కూలు లోని (౫496 దొర దయతోవళ్చిచూచి మాకూ (గొమస్థు లకూ స్కూలు పెద్దలకూ అపంిమితోళ్చాపా మిచ్చిన స్కూలు అది ఏ చదువుముగినినపిమ్ముట (మా చదువుతోచే అ స్కూలు ఎ _త్తివేయబడినట్లు వె వచెప్పుకునే యున్నాను మాకుటుంబ (పాణదాత మేనమామ. శేషయ్యగారు ఎట్లాతీముకొని వెళ్తాడో (్తైలుమీదనేమో 1) నన్ను తాడేపల్లిగూడెం తీకుకొని వెళ్ళి అటనుండి " ఒంకెద్దుబండిమీద తణుకుతీసుకొనివెళ్ళి అక్కడి తాలూ'కాబోర్లు “విక్టోరియా మెమోరియల్‌ హైస్కూలులో”? చేర్చాడు. ౪ 50% లో. (గామకరణం * కనుక ఆయనకు తాలూకా ఆఫీసుకు రావడం పోవడం కొట్టినపిండి "దారిలో నున్న * అందరు (గామకరణాలతోనున్న పరిచయాన్నిబట్టి దువ్వ గామంలో కొంతసేపు బండి ఆపి ఆ కరణం గారియింట్ల్రో నాకు అపరాహ్ల భోజనం "పెట్టించాడు, శేవలం భోజవంకాదు యిక్కడి విమయంం 11,12 యేండ్ల కు్కురవాని అకలివి ఆహారాన్ని మనసులో పెట్టుకొని పరాయియింట నాకు అన్నం వెట్టించిన మేనమామ దయయే ముఖ స్రవిషయమిక్కడం అందువలననే తండడిని మించిన తండి ఆయనయని శిలాడరంగా నా మననున వడియుంది. నా (పాణ్యవయాణంతోనే అది చెరిగి పోవాలి. తణుకు న్కూలులో చేరిన కొద్దిరోజులకే చిన్నతిరు

6%

పతికి తీసుకెళ్ళి అక్కడ నా ఉపనయనం నా 'పెద్దచెల్లెలు సుంద మ్మ వివావాం జరిగించడానికి పర్చాటయింది. మా హెడ్‌ రూనకు ౪ |. కృష్ణారావుగారుం ఆయన దఠతీణాదివాడుం రాకీనం మూడురోజ్‌్లు నెలవడిగి పుచ్చుకున్నాడు మేనమామ నాలుగోరోజు ఉదయానికి తీసుకొనివచ్చి స్కూల్లో అప్ప తెవుతా నన్నాడు. అన్న(వ్రకారం నాలుగోరఠోజుకు న్కూలుకు హాజరు పెట్టాడు. పాడ్‌ మూస్తకు నన్ను క్లాములో అందంకి చూపింఛి “ఒరే చూడండి వీడు అన్న వేళకు నరిగా ఎట్లావచ్చి వోజ్బర్తై నాడో! వాళ్ణిచూచి "నేన్నకోండి” అని ఆయన విద్యాస్టలను "పొచ వించి యుండటం నాకు జాగాగుర్తుంది. ఆ నాడట్లా నన్ను వోజన పెట్టిన బాధ్యత నమయ పాలన మళ్యాద మా "మేనమామది

మరచి పోయిన మరొక వివయం ఆయనను గూర్చి ఇప్పుకోవాలి. నేను [౧0 8600౧464 10/గ ఉంగుటూకుల్లో చదువుతూన్నప్పుడు ఆయన పదోపనిపీద ఉంగుటూరు వచ్చారు. వచ్చి చెకువుగట్టున తురగా సోమయ్యగారి యింటి ముందు నిలబడ్డాడు రావులప్టరు భామం ఎట్టయెదురుగా దకిణాన ల మైళ్ళ దూరంలో వుంవెం అవృటికప్పుడు ఆ గ్రామ మాలవల్లి నిపష్పంటుకొనడం చూచాడు, "రెండ్లు (గామాల మధ్య వరిచేలే ఉన్నాయికాన్సి ఒక్కచెట్టుకూడ అడ్డం లేదు మంట "పెద్దదయింది. ఆ నుహవోజ్వాల చూచి అతడొక్కుతణం నిలవలేదుం నిప్పంటుకొన్నది న్మ్యగామం రావులవ (రు మాలవల్లి. వేసవి కాలమై యుంటుంది." పయమగుపుచ్చుకున్నాడు. కొన్నినిమిషాల్లో తన యింటికైనా వె శ్రకుండ మండుతూన్న

68

మాలప లికి చేశాడు, మాలవ లి సమీవంలో కండు ([ౌామచెఅువు లున్నాయి, ఓకటి మరీదగ్గరం ఏమిచేశాడో ఏమిచేయించాడో "ఆభధియనుం ఇండ్లు చాలామట్టుకు దగ్ధమెనాయిం 40, 560 కుటుం ఇాలై నా వుంటాయి. లీ రోజులు ఆ కుటుంబాలన్నిటికి అన్నం "పెట్టించి పోషించే బాధ్యత ఆయన "పెట్టుకున్నాడం శు పరార్థ బుద్ధి ఆయన కెంతవుండెనో నా కథలో చేర్చుకొనడానికే ఈ వివరాలుం

తణుకు పాడ్‌ మాస్టరు అ నాటి పాడ్‌ మాష్టర్లలో సమక్టుడు, ప్రసిద్దుడు. వచాను పాంతవు తమిళుడైనా తెలుగు ధారాళంగా మాట్టాడేవాడు. తన విద్యార్థిశణంవట్ల ఎంతో వాత్సల్యంతో నుండేవాడు. లెక్కలమాష్రకు ,వోడూరి సోమయాజులుగాగుు పిల్లల్ని కోవ్నడి తవనచేతిలోని "పెద్దస్కేలు _బద్దతోనే శస్ధలేని పిల్లల్ని అప్పుడప్పుడు తగిలించేవాడు. కాని ఆయన లెక్కలలో నిధి. అయినా ఆయన పఏమిబోధించినా లెక్కలంచనే చెదిరిపోయే నాశేం (వయోజనం! 'దాజీణా త్యుడు కనుకనే యేమో పౌడ్యాష్టను అంగ్లభామను గోవ్పగా ఉచ్చగించి బాగా బోధించేవాడు. విద్యాక్థులపట్ల ఆయనకుండిన (ఆసేమాభిమానాలకు ఒక చిన్న ఉదాహ5ణ ఏ నేనొక చేనవిలో 10,12 రోజులు జ్నరపీడుతుడనై లంఘనాలతో మంచాన బడియున్న నమయంలో మేమున్న అద్దెయింటికి న్వయంగా నడిచివచ్చ్ని నామంచంమీద'నే కూర్చుండివ “ఏం రా జ్వరం వచ్చిందా ? పోనీ ఆదేపోతుంది.భయం లేదు, నెమ్మదించిన తరువాత స్కూలుకు రావచ్చు. వరీతల బెంగ 'పెటుకోకు ౫” మని నాశెంతో రర్టంచెప్పి వెళ్లాడు. పెడా ్రన్టరు'మాయిం

లు

609

టికి రావడ మే.విటనిచెప్పి మాఅమ్మ మున్నగువారు అశృక్యంతో సిలుచున్నాకు, ఆ న్య్కూలులోనే వై న్చుబోధళోే ఉద్దండుడు, ఇవటురి మొ క్యుంజయుడుగారు నరిగా పొరం చదివని విద్యా రులను ో*గాడిద ముండావెధవా!ో అనిమా తం మందలించే హీడు, !౪10/గ లో మాకు కొంత యిం నే హి చీ వెప్పే ఇాఘవాచార్డుగారుం డేవాడుం శిష్యులమీద ఆయనకు కోవం పచ్చినప్పుడు ఏడిచావులే వెనకపప్పులాగు మొహాంనువ్వ్వూను” అని ఒకల్లీ ఉట్టి పాశత్రచింతపండూ! అని యింకొక్జీ వేరొకళ్ణి పంరోయ్‌ సో %0. 21 అనేవాడు,

ఆ మేంగనీప్‌ డై అక్కెడ్‌ పొడిన ల్లగాఉంటుంది శాబోలు అంతనల్లిగా మా గోపరాజు నూర్యు నారాయణ ఉండేవాడు. కనుక ఆచాళ్లు "పట్టిన ేమ వాడికి నరిపోయిందిం ఇట్లాగే ఉండేవి రాఘవాచార్డు విద్యా స్థలకు "పెట్టినపేప్లు! మా కాను లోని ధూళివాళ సత్యనారాయణకు “బిషప్‌ * అని ఆచార్లి చ్చివ “పీచు మా ఇంగ్లీషు హిస్టరీలో ఎవడిదో ఒక బిషప్‌ బొమ్మ ఉం జేదిం అచ్చు ఆ బొమ్మలాగునే ఉండేవాడు ధూళిపాళ. కనుక వాడికా పేరు. అనలు మనిషి పొట్టి; మెడ యింకా కురచ తలమీద అల్లికఊలు డిప్పటోపీ తలకు అతుక్కుని చెవులవ5కూ దిగబడివుం డేవి. ఇదంళా కనీ పెట్టి ఆచారిమాప్లము వానినెప్పుడూ “ఓకే బిషప్‌ 1? అవే సిలిచేవాడు “బీమ్‌” ఎప్పుడూ గణితపాఠంలో ఫన్హే నురి నా౭క్కాల నశ్హైైమాట అడ గవద్దు...అదెప్పుడూ లాస్త యింకాతక్కువో 1!,...పానుగంటి అన్నా జీరావు క్షానందరిలో అన్నివిషయాల్లో ఆందగికం కును ఆక్‌వైన వాడనిపించుకున్నాడు, వాడికీనాకూ. (అకారణంగా

70 2 వమటా విధిసాడుకాబోలు 0) అతి దో స్తీ_విధిలో న్కూల్లోో య. “హా అంజలి జాన్‌ ళం వాడి మేడయింటోం ఆ అస్జైజీో అనీ. ముద్దుగా పిలిచేవాడు ళం

అట్లే పాడ్యాష్టరమం

అ మూజేళ్లూ మేమొక జంటజతగాల్లమని శ్రాసందకు అనుకు నేవాళ్లు. వాడివుస్తకాలు నోట్‌ బుక్సు దన్తూరి చాల కుభంగా నుండేవి. ఒక్కతవ్చులేకుండ పెమమాల్‌ చెట్టి

టా "పెన్సిల్‌ తో 0౪8 (వాసేవాడు, ఆ గి౦188 కూడ పక్యూర వాడూ ఉపయోగించని 'ఇల్లని నున్నని “పాలకోవా” కాగి ఆాల 'పెద్దవై జు నోట్‌ బుక్చులో ₹వాసేవాడు తరచు సాయం శాలం మే మిద్దరం (ఇద్దరమే) కలిసి “నో స్తనదింళాల్వయొడ్డున షికారుకు వెళ్లేవాళ్ళం. మా శదుకుగా లంక ళివరావుు య్యరమిల్లి దివమీతులు వాళ్ల వావ్మ్యోళినుండి తిరిగివన్తూూ *అకు గోరా నలదమయంతు లిద్దము 1 అని మమ్ముల్ని పరామర్శించే వామ మామట్టుకు మాకది చాగానే ఉండేది ఈ యూతపదం వాళనోటికటా ఎందుకు వచ్చిందం కే ఆరోజులో తి దమిణా ల! రా = ఈ మూరి శాతఆగొరు ( వాహస్టణహాడెం వారు మా కాముకు అలాత్‌ టా రా

నలోపాఖ్యానం పొారంగా చెప్పేవారు, అందలి మొదటి పద్యంలోని 'మొవటిమాట విని ఆయనబోధ ఉచ్చారణకూడ అద్భుతంగా వుంజేవెం పారంచెప్పేటప్పుడు నిరాఘాటంగా ఆయన నస్యంపీల్చడముండేవె.. వై దెక గాహ్ముణ పురుషులకు అచెప్పుడూ లైసెన్నేం చాలమంది నియ్యోగుల్లోను (వావ్యూ అేతర "తెగల్లోను పొగాకు పొగచుట్టలరూపం ఆాలుస్తుందిం కొన్ని మర్కీక్రిందివముున కులాల్లో పుకుములకేగాక 'ీలకుగూడ

ళో

యిది దరిచావు ఆహోవవస్తు వయింది! ఇక నీ దేశంలో సిగరెట్టు, వీడి ఉత్ప్షికి మరీ యేపరి శముకూడ చాలదు,

సేనెకసార8ి 1040-51 సింవతృరాలలో వలూరునమీపం లోని సర్కారు ఆౌమసేవక విధ్యాలయ ట్రిన్సిపలుగా నుండి వప్పుడు తద్విచ్య్యా కార్య కమాన్ని” "గ్చి ౯ బోలు విజయ వాడ "రేడియోలో _వనంగంచమన్నారు.. అంతకు కొద్దిరోజుల పూర్వుమ ఒక "పెద్దనర్కాకు ఆఫీసరు విద్యాలయాన్ని చూడ వచ్చి, (పక్కనున్న రెండు _గామవర్శిశమ కేంటదాలకు తీకు కొని వెళ్లమన్నాడు, అందొకవూళ్లో పొగాకులీడీలు అతి ముమ్ముకంగా తయారుకావడం చూచాడు. “ఈ చుట్ట-పట్ల లీడీలు మంచి గామువరి, శమగా వృద్దిచెందడ మెంతె నో | పశంన వీయాూవ ని చప్ప అక్కడున్న ౪ 510/8" రింంగల* ఈ ఆసామీ (వాశాడుం భామసేవాభివృద్ధి ఆఫీసకు ఈ పాడుపనిని యింతగా కొనియాడటం అన్యాయం, అపాచ్యం అంటూ తరువాత వచ్చిన నా రేడియో వసంగంలో ఆమ.నిషిపేుు ఉదహరించ కుండా చేర్చిశాను. నా (వాత్మప్రతీలో ఈ వీడీల భాగం కొట్టి వేసి మిగతది మ్మాతమే చదవడానికీ అనుమతించారు "రేడియో వారు. వారూ నర్కారు ఆఫీ పన్హేక దా పాపం! అప్పటికి కాదవలేక చారి యిష్ట్మ్రవకారమే (పసంగాన్ని చదివేస్తి చేను (వాసిన విషయం నైటో తప్పో. తేల్బకుని శేందరేడియో అధికార్లక్యూ నావైనున్న (గామాౌభివృగ్ధి (మ (టా క అధికారికీ (శ్రీ, వెంకటాచలవతి అయన పేరు.) _( చాతమూల కంగా ఫిర్యాదు పంపాను, అయిందేదో అయిందికద* యిక చచ్చాయేలననిచెప్పి (శ్రీ, వెంకటాచలపతి మ్మాతం 0068 గా

72 జవాబు పంపారు_పోనియ్యండి ! + తరువాత అన్నాజీ నేను "పెద్దవాళ్లమై మా చదువులు ముగించుకొన్మి అతడు పీడ తణుకు గాంధీ జాతీయ పారశాలకమిటీ "పెద్దగాను, "నేను చాగల్లు వారిజనా శమ స్థాపకాచార్యుడుగాను ఉండి అప్పు డప్పుడు యిద్దరం తణుకుల్‌*ను మలిక్కాడనో కలుసుకుంటూండే వాళ్లం ౯ ॥

*... అన్నాజీరావుకీ నాకూ ద్రైవమేర్చరచిన దోస్తీకి యీ కథలో ఒక (వత్యేకత వుంది. *... తణుకు చదువుకాలంలో మరొకటి "రండు జ్ఞాపకాలు 2 సెజైక్టు లన్నిటిలోను చితలేఖనం (డాయింగ్యు నాశెక్కువ యిష్టం. ఆొయింగు మాస్టరు దగ్గరనున్న పై డిప్టరురోడ్డుకు విచ్యామలను తీసుకొని వె శ్రి ఒక్క్కాక్కణ్లి ఒకచెట్టు, లేక మొక్క లేక పువ్వువద్ద కూర్చో బెట్టి ఈ ౧8౧6 ళో చాని అకృతి కాగితంమీద | వాయమనే వాడు, నరిగా వచ్చిన్నా రాకపోయినా ఆపనికి ముందుగా "నేను శయారయ్యేవాళ్ణి. హిస్టరీప్పున్తకంతోనున్న మొగల్‌ సుల్తాను శబిటిష్‌ వై (సాయిలు మున్నగువారి బొమ్మలను దళసరికాగితాలమీద 80106౪06 చేయడం, చాటి నితమలకు చూపించి జాగున్న వనిపించుకొని ఆనందించడం నాకలవాటుం క్లాములో గణపతిలింగం ఆనే ఒక జంగం క్కురవాడుం డెనుం చి తలేఖనంలో ఎప్పుడూ. అతడు ఫస్టు నేను సెకండు ., మరొక సంఘటన యుమంశళు కొ _త్తగా నేను [౪05లో చేనపుడు తణుకు కంచిచేలమధ్యనుండిన "రెండు మూడు మామిడిచెట్లవద్ద నిలబడి చూస్తున్నాము. నేను మరొకరిద్దరు నహాధ్యాయులుం అందొకడు (మహఎశాళిర+ వనుకుంటాన్తు)

క్రై

శెట్టునున్న శాయకోసి, నా'కేబులోనుండిన ఛాకులీని శాయ చెక్కుతున్నాడు, తోటయజమాని యో్లూ మరవడోవచ్చి, చాక్కు కాయ లాక్కొని మమ్మల్ని బండబూశులులిట్టి వెళ్ళిపోతు న్నాడు ఇక 'నేముంది.నాది యేడ్చు, నొతోవచ్చిన నాళ్లది విరగబడినవ్వు ! అవ్పుడు తెలిపింది... చేసినతప్పుకు (పాయ శ్చిత్త మిట్లావుంటుందని _ అక్కడికదిసరి...నొ శానంచాశళ్ళ క్యాలు గొల్సినే విమయం స్కూల్లో మరొకటి జరిగింది స్కూలు మౌొస్టక్తు కూడ ఆ (పదర్శవంలో కూర్చుని చాల అనందించారు, ఏక్కడమండి వచ్చాడో ఒక చ్చితలేఖన నివు ణుడుం ఎదుటి గోడకు వరునగా నిలబెట్టాడు ₹ెండు మూడు వల్ల బల్లలు, కొన్ని సీమనున్నవు కణికలు. దగ్గరమంచుకొన్మి ముందు ఛేతితోన్యు తదుపరి 'వెదవుల__మధ్య నిముడ్భుకొన్న సున్నపు కణికలతోను, తదుపరి కుడియెడమ పొాచాల మొదటి "కెండు (వేళ్ళమధ్య వమమ్భుకొన్న కణికలతోను, నల్లబల్ల మీద చెజువుళ్లు, దిద్దువాట్లు లేని .్డీ పురుషుల ఆఅ పొడమ్తక నిండు అకృకులు . (ఆతడు (వాపినవి) చూచి: అక్కడి వారందరు అబ్మురపడి కరళాళ ధ్వినులు చేశారు అనాటి ఆ దృశ్యం ఈ వాటికీ కళ్ళకు కట్టినట్లుంది. మరొకటి సమయానికి _ గుర్తుకు" వన్రేంది 'మేమప్పుడు మె ట్రిక్‌కు వచ్చా?

మా యింర్టిషు 5518౧644 కొంత "ెరగియుంటుంవెం. గం06:1 870౧03. అంగ మహా కవులలో... పేరొంచెవ, ఒకు, వివిధ. నామాలతో, అతడు కూ్య్నూన్న క్షధాశావ్యాలు ,_చాల్మా

తేర]

శాత వున్నాయి “క186 5106 0 [4౫ గ” అనే మనోరంజకమైవ కట్టుకథ వాటిలో ఒకటి. కల్పితకథతో పారకుల మనస్చులను , ఉల్దూతలూగీంచడంలో కవియొక్క-. శక్తియుక్తులు " కనఃడ తోయ కవియం కనే ల డన్షం: ఊరక -చరీ శ్రచతువులతో చు?లీ ఎకడిచాని వ్రక్కడే వదలివేసి" వెళ్ళిపోవడంలో మిగిలేశేమీ లేదుం గులోవి వువ్వును ఈ భిత్తోపుణికి" ముక్కుతో ఆఘ ణించ్కి ఆచేత్తో ఆవ్‌లపొర వేసీ స్యోర్టవకముడు* శరష్ట అనబడడు. అందొక నృష్టివె లిశ్యాన్న్‌; శవాస్యోన్ని] లోచూవుతోకని బెట్టి చానితో కాచొాత్మ్యళ పొరదగళిగినవాడే కవిం కనుకనే జ్‌ర్రబ్రీ గాననీచోట్లు" కనిక కరతలామల శాలట! అట్లా కవిత్వం కాని మజియ్మే ఉత్తమ సాహిత్యంగాని చూచిప్తార వేసేవెళ*క్క ఉద్దశే (దాత్మ నాళ్యానమ్‌. =. ఆత్మనే వాత్మనా” తుష్టఃకిగా నుండాలి. సందర్భం వచ్చిండి కనుక కలమిట్లా వెళ్ళింది ఇక కోథావిమయం: మూల మూలలకంటా “18౧2 1౧” పట్టణమంతా నిండి" ఊపీళాడకుండా ప్‌ట్టణవాన్తుల 'నేడ్చించుకొని తింటూన్న పంది కొక్కు, 'యెలుకలకథ యిది. చానినెంత చాకచకర్టంగా పర్శెంచి మన కండ్లకు కడళాడో 'ఆ కవి” చెవ్పతరంశాదు:" 60, ?0 పండ్లకు పూర్వం ' మా హపాడాగస్టరు ముఖతావీన్న ఈ కథ మరల ఈనాడు _చదువుకుంళ్సే లేక వింశళే లేక ఇత” రులకు తిరిగి ఇెపితే అతి అకర్షణీయంగ్లాన్సు నీతిచాయకంగాను ఉంటుంది. అసలు కథే ఒక పిల్ల వాణ్ణి నంబోధిస్తూ , చెవుళాడు కవి. “50 ౪1110, 1 ౪6 ౧8౮6 గా౭౮6 8౧౪ ౧౯౦గ౧౧194 €0 8౧౪ 0౧6. ౯1౧6 ౪0౮, ఈఆ గా౮51 [960 0౮౪7 ౧7౦౧౩6” ఇవీ కథలోని శివి పంక్తులు ఒకనాడు. పనిబూని ఈ కథను శ్లాసులో. ఛదివి విని

75

పీ చాడు [686౧8918 ౪. 1, కృస్త్రారావుగారు మధ్య మధ్య అఆాను నప్వుత్తూ మమ్ము నవ్విస్తూ , కొంత వొంత - దినం18౧ ఖేస్తూను! నళ్కాలజచేపం కోనం "ఆయన. చేసిన పనీయిది తణుకు విద్యాస్థ్రల శేగాదు తణుకు (ప్రజలకుగూడ అచ్చివచ్చిన మనిషి అయవం*.

శణుకు స్కూలులో నాతో, సవాధ్యాయుడై యుండి నన్నూ అన్నాజీరావునూ నలమయంతులన్న మనిషి దీ&ితులు తరువాత డాక్ట్రరై నిడదవోలులో -నర్జన్‌ గా నుంజేవాడుు అప్పుడు మాది నిడదవోలు .కోపురమేం తరుచు కలుసుకునే వాళ్ళం, ఆతనిని గూర్చిన ఒక సందర్భం యిక్కడ చెప్పుకొవక పోతే తరువాత మఅపుకు.రావచ్చు. ఒకనాడు వేను అతనివద్ద వీధివాకిబ్లో, కూర్చుని యుండగా నన్ను అతని యింటిళోపలికి తీసుకొని వెళ్తౌఢు “లోపలి కెందుకు దీఓీశులూ”, అంటిని. చా మరి చెపుళానన్నాడుం తన వృద్ధమాత ఆ గదిలో, పండుకొని యుందీం “వకాశరాయుడూ క సంగతి అడుగుళాను చెప్పు”, మంటూ *పపంచంలో అమ్మువిటి వస్తువు మశేరై నావుంచా?౫” అవి ఆకస్మాత్తుగా నన్ను (ప్రశ్నించాడు వృర్ధాప్యంతో వండు కొనియున్న అయమ్మ 1ఎమి టా_పన్షిపెట్టుళొని: ఆయన్ని పిల్ను కొనివచ్ని ఎందుక్సీ (వక్న?” అన్నని, ౯అం కేమర్శి అవునుమం!” అన్నట్లు ఆమెగారికి జవాలిచ్చాకు కొడుకు. దీడిశులూూ నీవు మ్యాయింటికివచ్యినా మొఆమ్మను నీకు చూపించి నేనునిన్నడిగే వక్ష కూడ య్యిర్చేమన యిద్దరి అమ్ము లికూ _ప్పూర్తిగా వర్తించే సుగుణ సంప్పత్షి'యిదియన్ని, నా యుద్దేశ్యం.. అమ్మ

76 అమ్మే-అమ్మకు మళశే వస్తువూ ' నరిరాదూ” అన్నాను నేను. మొ యిద్దరి మాటలూ ఒకమైనందుకు వాకు నంతోమమయింపిం క “హితకారిణి” -- వీరేశలింగం

గణికం పళ్లేక్టులో 061501 వల్ల తణుకుతో (1909) మె! టిక్క్యులేమన్‌ వరీకలో తప్పి, 19] జనవరి నుండి 1911 విల్‌ వరకూ 14 నెలలు 'రాజిమర్మడి పి-రేశలింగంగారి హిత శారిలీ మైనుశ్కాలు 5 5.%6. చదువులో (వవేశించాను మ్యెటిక్‌ “వద్ధతిపోయి 5.53 ౬౮. శావడంవల్లి ఆ సంవతృరపంిమొ, ణం మరికొన్ని. నెలలు " పొడిగింపఒడ్డమీ.. " 5.5.౬6ల్పో "పండ్యాఅ వత్యనాళాయణశావు (తదుపరి లి.5. గతం 65). నేనూ అత్యంత (య వియమి[ తులం=: అతడు వనాడో రిమ్తైరయి ఇప్పటికీ మైదళాఖాద్‌. వివానిగా నున్నాడు. దేశవిఖ్యాతి నొందిన నంఘనంన్కక్త వీరేశలింగంగారు. అనేక సాంఘిక యిబ్న్మందులన్సు దూమణ తిరస్కారాలను ఎదుర్కొని నిర్ఫతితో నిలిచిన ధీరుడు వీశేశలింగం. ఆయన (పధానంగా చేపట్టి నిర్వ హించినవి నాలుగైదు నంస్థలు శి (0) విక్టోరియా హిందూ వితంతుశరణాలయశళ, (9) ఆయన నంస్థ్‌ లన్నిటివై అజమా యిషీకిగాను తవేతో కలిసివచ్చే పట్టణ "పెద్దణటతో యేర్శడిన * పాత్ర కారిణీ నమాజంఖలో (8) ముప్పది యకళాలకుమించిన ఫలవ్మజాల తోటలో న్వంతభవనం - వితంతు శరణాలయం

7

నిర్మించుకొని ఇార్యాన మేతుడై, దశాజ్టాల వకు సను అందు సివసిస్తూ ఆయనచేసిన రకరశాల ఉత్తమ సాహిత్య చవ (4) తాను న్వయంగా చాలవరకు స్వంతఖర్భృతో నిర్మింప "జేసిన పుకమందిరం, స పార్టనసమాజమందిరం (ళా సర్వజనులకు ఉవయోగవడే "వెద్దీ పున్తక 'భాండోగారం ఇట్లా నవ్యాం్యర నిర్మాతగా. అయవ * ”పీకుపడ్డాడు విద్యార్థిదడశలో అయన స్కూలులో _ వేను _ చదువకొన్నది' ఒక్క 5 5.6౬6. యే అయిన్నా నొవంటి మరికొందరు (కొద్దిమంది యే కావచ్చు) ఆయన కార్య కమాలతోను, అక్నిపాయాలతోము అతుక్కొని పోయినాం. అంతకుపూర్వాం నేను చదువుకున్నస్కూళ్లు ఆ చదువులు ఒక యెత్తు పీశేశలింగంన్కూలు అనుభవాలు ఒక 'యొక్తు, ఇక్కడ ఒకవంక "స్కూలుషాళాలు. నేళ్ళుకుంటూవే, (కొంతమందిమి) మాకు చొవ్పడిన మోతాదులో మనసా కర్మణా ఆయన అనుచకులమైయుంటి మనడంలో అత్యుక్తి లేదు. చదువుపేరిట_ ఇందుశే చేమ రాజమహేంద్రవరంలో పడవేయబడ్డాను. _ తతృర్యవసానంగా “నీ దేవూరు గొ అని యవైన అడిగికే ఛాజమహేం(ద్రవరమే నాయూరని భెవు' కొవడం నాకలవాటయింది. _ఒకవుక నీశేశలింగంయొక్క సంభునంస్కలణోద్యమం, “జేళొకవంకు 1921 లో గాంధి జాతీ యోద్యమం అందు వేను నా జీవన్ము క్రికోసం వహిళచివ చిన్న పాత - మ్యుఖంగా ఈ రెండూ అండుకుగల కారణాలు: పి-శేశలింగంగారి (ప్రాక్థననమాజ నమావేశాలు వాన్కూలు చదువుకం]టెను వెక్కువ విలువైనవిగా ఉందేవి.

0ంం కాకినాడకాచేజి

రాజమండి_ 5.5.1ఓ.6€. . తరువాత పాభారణంగా ఆందరివలెచే వెచదువు. యింటర్‌ మీడియట్‌ కు పోవలెననే అలోచన నాలో కలిగింది. కాని యిక నన్ను వైకిచదివించ వ౭ిననే ఉస్హాం మా వశ్రైక పోమకుడు మేనమామ కున్నరో లేదొ. నాకు ఇలియదుం - ఇంటర్మీడియేట్‌, వి యేం అంకు మాటలా * డబ్ముఖకృుళోకూడినపని. కనుక ఇంతటితో నా చదువును ఆయన విరమింపచేఫే తఅంపుళో నముండటంలే ఆశ్చర్యం లేదు. వైచదువు అవైవన ఉద్యోగం విషయం అట్లా వుంచ్చి వీశేశలింగంవంటి నింఘనంన్మి_ర్త ,కాకినాడ కాలేజి (విన్సిషల్కు కి. వెంకటరత్నంనాయుడుగ్గార్లవద్ద కుకూనుచే స్తే జీవితం కొంత వన్నె లేవగలదవే 'ఇలిసీ ఇలీయని కాంత ఒకటి లోపల (ప్రవేశించింది. అ వేసవినెలవుల్లోనే నేనూ మా కామేశ్వ అళావూ కలిని కాకినొడ శ్రాలేవినీ చూరిరావడానికి (వయాణ మయ్యాముం ఒక ఐంధువింట భోజనంచేప్తి కాలేజి లిల్లింగులు పారజూచ్చి తిక9గి రాజనుం[డి వచ్చా? అంతకు పూర్వం ఒకనాడు మాపొత పొతకారిగే మ్కూలుచదువులో వీరేశలింగం గారిని వెంటదినుకొవి వాయుకుగాకు న్కూలుకువర్చి, తాటాకు పాకలలో ముడిన మా క్షాసులను వియటనిలఐడి వరిశ్‌లిస్తు న్నాషు క్లాశుళో, వ్యావక్కకూర్భుండిన విద్యార్థియొకడు. చాయుకుగాంవుకఛూన్తూ ఆయనే కాకినాడకాలేవి (పైన్నిపల్‌ 9

79 ఆన్నాడు నాయుడుగారి అ నిండు వ్మిగవోన్నిచూరి వాశేదో చెప్పలేని సంతోమం నలిగింది. ఇలని నిఫేడ్‌ లాంటి మరాయి, లని లాంగ్‌ కోట్టు వాటివై వ లలని తోకతలపాగా, అమధ్య వాటితో సమావమైవన తెల్లని మీసాలు, : తెలైవి గిరటోలజ్టు, చూచి *ఒవోే్‌ ఈయినేనా వాయుడుగారంళు.. కాకినాడ కాలజి యాయవడేనా.. నశే శి వవి ఆనందించాను. తరువాత ఆ కాలేజీలో అడ్మిమస్‌ కు వేను దరఖాన్తు చేయడం, “7/0౪ ఇగ!! ఈ6 తరగ౧114964'". అని 1 పిన్సిపల్‌ వాస్తా ఊరితో ఒక్త, గ05[ 9864 జవాలు రావడం జరిగింది. వాకు మశళేంకావాలి_.. ఎట్లాగె వావెళ్లి వారిచేతుల్లోపడి చదువుకోవా లనే బులలాటం రోజురోజుకూ అధికమయింది. కాని డబ్నొ కటి , నా$0!9 గారియన్‌. మేనమామ అనుమతియొకటి- న్‌ ఉం కావాలి. +(గామకరణంగా, అఆయవ. అనమయంలో శణుకు జమాలందిలీన నుండెనుం అవుడు డబ్బుళావాలి. వేమిప్తారు[ 11 వయక్సువచ్చి, డబ్బుకోసం మెవమామను యుఖ్బంది'పెట్టడం కూడద్తనే (వపంచక్షానంకూడ ,నాక్టపుడు నీకపోయింది. ఇపుడా మాట తలుచుకుంచనే అక్చర్య మవుతుంది. తఈమవాత విన్నాను ఒక సంగతి; క5,5,ఓ.6. తే నాచదువు ప్హూళ్తిచేయించల్ళి తాలూకాకశేరిలోనో మరిడేంట్లోవో గుమాస్తాగా (వవేశ

• "పెట్టాలని ఆయన అనుకున్నాడట అప్పుడు తాలూకా గుమా స్తాల నెలజీతత పదిపానురూపాయలు. మామకుండిన ఈ తలంపు నాకు "తెలియదు. కాని కాకినొడపోయి నాయుడుగారి వద్ద చదువుకో వాలవియే సా ఆరాటం “స3నం868 0011696 [88

50 ౦ సగం! 6606, 00౪8 86 గ౧౦౧ట౬68, 1680061 819 ర0౧[69"" అనే ఒక కట్టుపద్యం ఎవముకూర్యాడోశాని, ఆరోజుల్లో కొం దరు విద్యావులనోట వినబఐడుతూ ఉండేవ పద్యం వినడానికి సనరచాశానే వుంజేపెశాన్సి అవి ఎందుకు పుట్టిందో లియనుం అందరు ర0౪3 గాంగ౧|6౪8 ఎట్లా అవుతారు ? పద్యంకూర్చినవాజే ఇఇ౦౧£8% అయి యుండాలి. ఏదియేమైనా. నెను నాయుడు గారి శిమ్యుత్లి ఇావాలీం నాభవిమ్యత్తు నాయుడుగారి గురుత్వం తోనే ముడవడియుందిం ఇంట్లో మాఅమ్మను పట్టుకున్నానుం *ఏంచేయమంటావుర్యా నాయనా ! "నాకేం పొలుపోవడం లేదు మామయ్య ఊల్లోలేడుం 'వేనేం చేసేది ? ' అతను వర్ని ఏమను కుంటాడో యేమో మనను 'ఫెంది పోషించేవాడు ఆతఘం స్వతంతించి నేనేమిచేయగలను ? అదిగాక వాళాత్తుగా నాకు డ బృెక్కడపుడుతుంది ₹ అంటూ నన్నూరడించడానికి (వయ ల్నించింది తల్లి. *నాకు మళేం తెలియదమ్శ్మ. చేను కాకినాడ పోవాలొన్నదొక్క'కే నాఘోమం ఇక నాపోరు పడలేక్క, దొడ్డి గోడఅవతల సున్న కోమటిపాపమ్మను. పలకరించి అమెతో య్రమాట చెప్పింది మా అమ్ము *అబ్ఫాయి పోళానంశు పోనియ్యి-- ఆపకుం శేషయ్య వచ్చినతరువాత చెపుచాంలే! ఇన్చుడు డబ్బెంతకావాలో. చెప్పమంది. పాపమ్మ “ఇవుడు రు 15 /_ ఇవాలుం అది ళలాజాగారి కాలేజా డబ్బు లేనివాశ్ళనుండి జీతాలు తీనుకరటం ఆవిధంగా నాకూరావచ్చు స్కాలర్‌ షివ్ప?ః అని మాఅమ్మకు ఓచాచ్పుమాటవెప్పి, నెండుమూడుగుడ్డలు మూటకట్టుకొని. "పెట్టిలేదు, నసంచిలేదు. ఒక్కజ్లే అక్రాకినాడకు " బ మలుదేరి పోయినాను. ఒకమాట " మరచాను | అంతకు

61 కొన్నా శ్లకు వూర్వం కాకినాడకాలేవీ అవరణచూరి తగి రతి న 'లిక్కిరావడంలో, చీకటిర్యాశిళాబోల్సు, శ లుకిటికి వద్ద కూర్చుని బయటికి చూస్తున్నాను. ఎన్నెన్నో మిణుగుళ్లు గాలిలో ఎగురుతూ నే తపర్వంచేసినద్భశ్య యీరోజాకీ నాకు జ్ఞాపకముంపిం రాజమం డిస్టేమన్‌ లో 2 లుదొగేవరకూ. నాకే షని 1...అప్పట్‌ వైలుచార్జీలు చాల తక్కువ. కనుక నావద్ద నుండిన రు 15/లలో (జ్ఞాపకం లేదు ఒక రూపాయో మరి కొంచెమోకాన్సి ఎంతో ఖర్ఫ్చుకాలేదుం ఉెగ్లగావే ళా లేజిలో (ప్రవేశం దొంకింది. ఈలోగా మేనమామ జమాబంది ముగించు కొని యింటికి వచ్చాకు మామకంశు మా అమ్మ వయసులో "పెద్దదై నాం అయన మగవాడు 'కుటుంబపోనుకుడు కనుకను, ఈమె "7 కనుకన్వు అయన మాటకు చేతకు సహజంగా ల్లోబడియుం డేదేం ఈఆకాలపు సంఘమర్య్యాదలవీ. కప మో-రా్యా నొయోా +అన్నదట తమ్మునితో “నీతో ఏమిచెప్పాళ్తో. ఆలి యడం లేదు కాకినోడచదువుకు పోయితీరాలంటాడుం అక్కడ చేక్ళుకుంటామని వీడికి ఉత్తరంకూడ వచ్చిందట చదువుకు ముందు డెబ్బుకావాలికఛా 1! అడబ్బూ మనదస్షర యేది! వద్దుర్నా బాబూ మామయ్యనుళానియ్యి.” అవి “నే నశేకవిధాల ౭ెప్పి చూచానుం వీనడు ! ముందుకాలంలో నీవు వీడ్ణి ఏం కేయాలను కున్నావీ* యేమో! తొందరపెడ్తాక్కు సీమకు ర్ల పొపమ్మవద్ద రు 1ల్‌/. బదులుచేపీ యిచ్చాను. "పదిపాను చాలువన్నాడదూి” అంటూ ఒక విదమైన జంకుతో. తమ్మునితో చెప్పింది. అక్క గారితో ఆయన ఒక్కశేమాట అన్నాడట ఏ తకమువాత నాకు 11%

ఫైన

'శెభినిండిం ఉష్టోనీ. .మంఛిపనిచేశావుం - వాడికి . చ్లదువుక్‌* వాలనే శాంతవుంళ్సే, - చదువే చెప్పించలేక్షటోతమా !” . అన్నాడట, అ మాటల్లో హూఅన్మకు, దైర్యజ . ఛిక్కింధిం జయవనను హారి పమ వైన చెప్పుకున్నన్లూ కు మరొకసారి. మగన్నిసార్లు చెన్న కున్నా న్లాణు(ంయతీరడు. జాఆరవయలే మావం్లి చనిపోగా, నమ్మ, అమగ్దను, ఖ్బురువ్తుకు ఛెళ్లైళ్లము- పువ్వుత్సా వెట్టి, తం కల్పన మిక్షగాంవెలిన్లిన క్రం్యక్కి శేమయ్యిగ్తారు.

నక్క నునె. కారినాడలో ల తనమరాంు నిని లాంగ్‌ కోటు _ తెల్లినితోకతలపాగ్యా అెల్లని క త్రింంపుమిన్వ? తెల్లని _ గిరజ్రాజుట్టుకో. నుండిన, అ పాదుషా (్రపిన్సీపలుకు శీష్యుఢనై నాను కృకి, ౬ 6. “వైల్లకపరితల్లో బామ, అక్కల పళ్టేక్టుళో మూర్యులు జాగా తక్కువ వచ్చిన్యా, నో అదృన్హుం వస్త వేరు. బూఇలగంషతో పడ్డాను! అప్పటికింకను పతి న బ్జైక్టుల్లో య్రుంత్తింతశాతం మార్కులు వచ్చితీరోల నే నిబంధన దు. ఆశే 'నా'వీద్మష్టం. క్రీ వేమ్తూరి రామకృష్ణాళ్తావుగార్లు ఖ్లంటర్‌.. చదువుకో అధ్యాపకుడుగా _ నాయుడుగారి _తరుబాతీ "పెద్దల బందరు న్వైక్నెన్నవ మిమన్‌న్కూలులో. స్వాయుడుగ్గారీ శిష్యుడే ఇరామకృృష్టైరావుగాళుం,, శుల్ణంగా. ఇంగ్రీషుప్యాళం నూ జివీోయడంలో “ఐవ్యుపవీణుడూ. . .కొన్నేండ్ల "పిదప వాయాడుగారు. రిమైనై న తకుజ్ఞాతు _రామక్ళస్తైచ్యావుగ్గారు. శా లేజీ - అధ్యతపీ కొన్న అలంకరించారు ఆయన చదువుకువన్నడి నయ్మొదమంశచదువుం ఆయన్‌ * ఆజన్మ ఐవైచార జేనుకున్న కార్య విన్నతనంలో నే ఇాలధరస్రల పొందడంవల్ల ఆయన నడిపి

ఈ వర్తి యావజ్జీవ (టవ్వాచర్యరం అభ్యాపకుడూగాకు - కద్దు ల్రేజ్జీ నిర్వహణలోను ఆయన పొటించిన (కమెలితణ' పాలనా విధా నం, అనన్యం పచ్యార్థులకిచ్చే "భరీతమార్కులు, " (చ్రమోహన్లు మున్నగు విమయాలలో ఎట్టి వడపాతలు = మొగమాటం - అన ళాదు బినరాద్సు ఎవకి శిఫొర్సులు- ఖభొతరువేయది. ఆయన కట్టక దిట్టంవల్ల ఆయవ ,విన్సిపల్‌ గిరీ ఎస్టేట్‌ "వెద్దల శేకంటకచుముందా ఆయన పట్టతుళికు, ఆర్డం తగిల్తే. దున్షవేడిని భరంచలేక్త తవంతట కానే విన్నిషాళ్‌ వదవిని వరలుకొని. ఇెశ్లిపోయిబారటం వ్యకి పోయి (తీల్యు రా _శేమగిర్థిావుగారితో ఉకవాడు భూట్లా డుతూ “0 ఆ 1016216 061౧9 టైళ8196 అ౦/5% ఇ08గ త వీం0గా 500% 1 అని ల్లామక్ళష్ణా రావుగారు “అన్నారటం ఈ సందశ్శంతో వైన్ను ఒక అాధపట్టుకోని యినృటికీ బదదలకుండా వే వుతది. వమది * అట్టి నిజాయితీపరుడు" ఆవీధ౫గా ఉద్యోగాన్ని" వదలుకొనివొయినప్పుడుు ఆనస్థో వే ష్మపిన్సిపొల్‌ పనికి పేబ్భాడ శామస్వామిగారు ఎట్లా. అవ్వుకున్నారని ఉాలోచాశే.' ఉక" అభ్యంతరం ఇాభుకృషాక్తాచుగార్తి “శ్‌ ఘ్యమాొ్ళాత. చైవ, రాను స్వామిచార్వు. ఇజదరుల్లో మొడటి వారకి | స్టియగుకు వై యుండిన వాయుడుగారు. _న్టేట్స్‌వారి , లిన్యాయత్ర: మీర .. తందుక్లు నవోయనిశాక్షర్‌ణ? చేయలేదు 1 రామికృృష్ణారావుగారు. అత్మ "గవంకోనల చేపిన రాజీనామా అ 'శలీజ్‌ మొ తృం 'చరీత లోనే ఒక కఅకూక్కుు ఇం జేసీ ఆయనసానం అకమిలయ్‌్‌ శాషముస్వామిగారి ట్టి అంచేఅయింకా?. వవోశీశకయాల చొప్పున అయవనూ 'వశగొహ్టైకు ఎన్సేప్‌ తొంలు! శాముకృష్ణారావూూాకి వంటి పంతితన్సై” సర్దువిఖీనూ "శేవలం ఆద్దిశోఠ - జలంతో

ర్క అవమానించడంవంటి అళమాన్ని మనమెక్కడనూ , వినికని యుండము= అట్లా ఉద్యోగాన్ని గడ్డిపరకగా విసరిప్తార వేసిన 'దశిరాజ్లూ "పెదళాసయ్య తరువాత నామకృష్ణారావగారొక్కగే కనబడుతుస్నారుం, ఆయన (కచుశీతణ విద్యావిమయంలోను శాలేజీ " అవరణలోను.. మాతమేకాన్ని" తదితం - నమయాాల్లో సర్వుల[మొడలను; తనవి ద్యార్డులపట్టువగూోడ అయన చూపివ పేమ మర్యాదలు' * ఇవ్చకావలసిననోటం "వెంకటచలం... (గ్రచలర, ) వేను ఇంటర్‌ వరికకు. మ్ముదాను సెంటర్జుక్తు వెళ్ళి ఇస్పురక్కడ కంద మతో, నుంరివ గ్థురుమ్యుడు, లా మకృష్ణా శ్తావుగారిని దర్శించడానికి 'వెళ్లామ్ము ఆయన దృష్టిబాగా లేక్య మా _పేష్టోచెప్పకున్నాం. చేతులుచాల్తి మా యిద్దర్నీ దశ్శరకు, చేర్చుకొని బివచ్చార్మా నాయనా! నా మీద " మీకింత్యసేమా?, ఎవ్పుడొచ్చూరకు? వరీవకు మీ సీట్లు ప కాలేజీలో వేళారు? చాళ్వి నంతోమంళా జాబూగొ అంటూ _ మమి శ్రంతగాపో ఆదరించా రాయనం నమయాానికీ _ క్టాపకంళానివి _యిట్టివింకావుంటాయి ఆయనను గూర్చి, ఆయన ళా లేజీ అధ్యతత విరమించిన తరు వాత, లేదవకుండ ఎక్కడికి పిలిస్తే అక్కడికివెళ్ళి కుటుంవో పాననలు ధార్మిక్క లహిరంగోపశ్యాసాలు చేసేవారు. ఆయన కాల్యంనాటి కధ. ఒకటి నాతో చెప్పారొకసారి. లందరు జే్రిస్తవ వెద్యాశాలలో అయన విద్యార్థి వెంకటరత్నం నొయుడుగార్లు ఆయన శధ్య్యాపకుడుు. నాయుడుగారి దన్తూరీ , బాగుంటుందని చెప్పి ఉలనుండి వడ్య్యాస్టులు న్‌మకొత్త

హే

పుస్తకాల మీదు తమ పేళ్లు ఆయనచేత వాయించుకు చేవారటం అట్లా తన “వకు (వాయవ.నిచెప్పి ఒక పుస్తకాన్ని గురువుగారి ముందుంచాడట, ళిష్యుడు. “నర+తే! నీ 'వీకుకచా వ్రాయాలి? అని పున్తకం తీనుక్షొని దానిని అడ్రఆగచ్నాతిస్పి మొదటి. జెల్ల ఆజిశిసీద “పొట్టివాడ్లూ అనే నాలుగు "పెద్ద అవమరాలతో పేజీ లంకానింపి శిష్యుని చేత బెట్టారట వాయుడుగారు. అది చూఛు కొని “ఇకేమిటండీ నా పే! గ ఖని శిష్యుడు కుయ్యో మొర్రో మంకు 6 పోర్యా అదే.ఆంతే నీపేరు ఆ న్నాడట గురువుగారుం గుకుళ _కికొద్ది, సరచాగా సంతోమంతోే అందరికీ చాన్ని “చాపీంచుకున్నాడా యేమో తి “పొట్టి శిష్యుడు రామ కృష్ణారావు"అంతపోట్టి వ నిషిళాజే! మ౭ెందుకొచ్చిందో అట్లా టాయడం!.౨ ఇట్టిదే మర్శొకచిన్ని హోన్నకధ ఆయనే నాకు" సప్పారు

ఆంఫవన 'షువల్లుడొళకు .(టేకు కోట సుజ్ళారావు అన్ని జ్ఞాపకం) అప్పుడప్పుడు వేనమూమను 'చూచి పోవడానికి శాక, నాడకు వమ్తుండేవారు అఆయఫయే కొంతశాలర కృష్ణాష్మ తిక సంపాదకత్వం కూడ వహించారనుకుంటొను, వ వివయాన్ని గూర్చికాని శామక ఫప్రారాపగారు కొంచెం టక్కున మాటశకా6. అది కనిపెట్టి ఆయనను వేళోకోళ్తం చస్తుంజేవాడు మేనల్లుడు. ఒకనాొడ్డు కాళాల్యూ అాళం చెవులూ _అమ్ముకునేవాడు. వీధిని పోతుండగ్యా వాడ్హి లొపలికి పిలుచుకొని , వచ్చాడు నుభవ్ళా రావుగారు “అతడు మన కెందుకురా?? అంటూనే (నన్నాడు రామకృస్ణాళావుగ్తారుం “చూడబ్బాయ్యూ మాకు వవెన్టైలేంలేవు

న!

గాని నోటికివేసే " శాళాలేమైనో. "వున్నోయమోచూడు నీ దగ్గరగా అన్నాడు మేనల్లుడు. ఈ మాటతో మామ అళ్లుళిర్దరూ పకాలున ఇక్క శేనవ్వు! అదేమీచో, బోధవవక్‌, శాళెలవాక్తు కూడ నవ్వుకుంటూ వెళి సపోయినాడు. =, లామక్ళొస్తాళాపుగారి “పస్టిపూల్తి? మీాట్క నాకు జ్ఞాపకంబేస్తూూ వన్నొకసారీ కాకి నాడకు రమ్మంటూ. ఉత్తరం | భాశాకు నాయుడుగారు. “1 ఇంథ 19 10 90009011 0౪ 80౧9 05౧ ఇళ గా౭గల" అని కూడాను, వెశ్లేపుంటాను ౪ని, ఆయన 009 డ్తద్దేశం. నాకంతగో శతోధపడ లేదు ఎంచుకు , చెపుతుత్నానం క్కు రామ' కృష్లారావుగారి వస్టిపూ_ల్లి నాయుడుగారు. నస్వయంశా జరు పుళోలోగడంలో పూర్వశిష్యునిపట్ల అయనకున్న పరత చాత్చ ల్యణ “ిఘ్యుడు గుకుభాయుూ వన్నట్లుగా తకముఖాత తుకువంత వాడైవ శిష్యునికుండిన పరమపూజ్య భావం... రెండూ నో్గోక మవుతున్నాయిః నాయుడుగారు తలలిన వష్పిపూ ర్లు వ్రఎవం ఏనుయిందో నాకు తెలియదు, అదే సందళ్ళిండాన అంచకులో ఒకటి జరీగంధిం సాధిన్మాశమ సమ్మేళనం స్యా ఇం['ర్యబహ్మా సాధన్శాశవు సకుగ్టిలందరినీ అక్కడికి తోడ్కొని వోఘయునోకు మో గరొమెళ్లి సర్యవీఠభకళావుగారు.'

ఈ నిమ్మేశనాల యేళ్చాటుకు సూూతఖారి శ పెగ. భదళావుగారని గూర్మి (| షత్య్యేకంగ్యా. చెప్పుకోవలిన్తించి కొంత, వుంవి మా సమ్మేళనాలు వమసగ్జా, ఏ నెల,వ వూళ్లో జరగ వలేశో ఆయనయే ముందుగా నిర్ణయించి సాథన్యాశేమ నభ్యు లకు అక్కడికి నడూ్ఫుకొని ఛెళ్ళవాడాయనం "అట్లా బరంవుకం " 'మొవలు సిడదవోలు 'మాభవకం (గాచూఆ "వక ఒక్కోక

శ?

జల బవ్కొెక చోట కు=లకికి బపు భోజసౌఏకాలు, ముందు గావే ఆభయాయూళ్ళ వారికి ఉ_తఠాల్యున్లాసి వళ్చాటుచ నేవి ఆయన యే* కొంత కాలం అట్లాగాక ఏడాదెపొడుగునా పన్నేండు చశెలల్లూ ఉనేవూళశ్లోో ఒటె్కెకటు అశమసక్యువీయింట ఫమ్మ్‌ళ చాలు పుణ్చాట య్యేవిం గిం01017 స్రభన నమ్మేళన ఉఅఫీన్‌రు అని సే చాయనకు సేషుఫెట్టాన్ము ఖక యేతాదలఖా బః అర్భ వంళొడ్డీ విడధవోలులో భఘుఇయింట' వమ్మేళబాల్లు జరిగోమిుం ఒధ సళివత్సరఘతలళా ,క్రామురోజు, వొనుమంతరావు -డంపకుల (సాఖ్యిమ తల్లీ - ముందరమ్మగారూ. వ్తానునుంతకావుగారి. సవా ధగ చారిణి): ఖర్చుమీద భోజనొద్రి; వీనేక్షలంగంగారితోట. వెట్ల వీడను ఇకిగాయిళ్ళన్నా మీభ వీరళ్యకళావుకు గాఢమైన = సోదళ లానంఇ మిరు మ్యితుల సోదన్తా?” అనీ ఇవరై జాం అడిగితే రెండూకాదు - కాళ్యాభ_ర్తలోమవే ఏ -జూడాయన్స!. సౌఢన సమ్మేళనం శేండుపూర్త " ఈోజులు " జరిగేదే. సొభారణంగా శనివాశాథీ పోరాలు కకవోరం సాయం కాలానికి వచ్ళేవోరం" దరు ఆయూరుచేర్కే సోమవారం ఉదయానికీ _అందర్వూ "లేచి పోవాల సమ్మ ళననముంశే గతిర్యాలి ద్దియ) అనేవాడాయనం' భోజన్తానిక్తి పయే పచార్థాలునముడాల్లో. కూడ ఆయవయే శెన్ని వండించేవాడ్డు.. ఫికళ్యదళావు ' నోటిదుకుసుతనర్హా మాట తొందరపాటు ఒకటితప్వ అతడు+ కకుణావ్యాతయుడు శార్ణ దరతుడు -స్తాధన్నాశమానికి అనేక విధోఅ అయన చేసిన సేన, మరపుశ్తాలికి ఒక నెల సమ్మేళనం వాఫి జగనన్నా థకావుగాగి యీంఖు- బరంక్వులంఖో జలిగికడిం

608

"అ ఆెండు రోజులేగాక 'మరొకరేోజు కూడ అక్కడనే మేమిద్దరం నిళివున్నాల; ఉంచానున్నోడు ఆయనయే, ఎందు కం ధర్మళ్యోతి వ్యతికకోం “తీరా ముంతదూలళం వచ్చాం పర్టికకు చంచాచ్యారను చేదాం” అన్నాడుం అద్దరం కలిసి ఎక్కేగుమ్మం. దిగేగుమ్ముం. అగ్భహాస్టులు మ్లాకూ పరిచ యసఘ్రులా ? ఒక్కరూకారు. చరి యొందుకిట్లా తిరగడమని నే నం ఆయన థోట తరుచు వినబడే పద్యం (భాగవతవద్య మనుకుంటాను) “లేదని 'యెవ్వరినడుగను శాదని చింఠింపను వపకులు రప్పించినచో, వలదని 'యొద్దియు. మానను భేదము 'మోదమును లేక (క్రిడింతు మదిన్‌” ఎక్కడికక్కడ నా కవ్చ "ఇపుతూ “రావయ్యా. వెడదాం నిుళ్చాహపడకూమంటూ చెయ్యిపట్టిలాగి వడిపసించేవాడుు ఆయన వచ్యానికి 6070112గ/గా కగి బ్రాం బలి? (ఆదిపూడి పోమనాధరావుగాలి అమవాదం)లోని "రెండుపాదాలు ; *పరచయములేనివాని సోదరుని'జేస్తి దూర మును దగ్గరగచేయు దొకవు నీవు” నాకు జ్ఞాపకలవచ్చి, “ోఅవు నయాస్థ్ర మీఠరన్నమా'ళేనరి పరిచయాలతో నునశేంపని ? మన ప్మతిక పేమ “ధర్భజ్‌ క్య్‌తి) అదే మనకూచాల్సు . నడవండి (మరి కొన్ని గడప లెక్కుదాం 0 అనే వాడను అట్లా నుమారు £0 మంది వ్య తికకు చంధాద్యా్షైనారు ఎందుకు చెపుతున్నా నంశ్షే విరళ్యదరావుగారి కారో్యోళ్చాహాం సవాకాళబుడ్ధి ఎట్టిదో 'తెలువడానిక్కి (| సిన్సిపాల్‌ శామకృొప్తాలావుగాలి వష్టి పూ ౨ మూట వెపుకూ వీరథదరావుగారి జీవితోపాఖా్యానంలో పడ్డాను. నా జ్ఞాపకాలకథకు ఇదీ అవపర మేం తన -పష్టీపూర్తికి పూరృపుకా తంతా ళామక్ళృష్టారావుగాళు బందరు. (కావ్మా

869 సమాజ మందికంతలో నే ఉండిరి ఆరెండురోజులూ అశమ సమ్మే ళనం అక్కడ జరిగింది. రతి యొక్కడనో నిదించి త్ల వారుగట్ల అందరం కలిసి ఆయనవద్దకు వెళ్లాము. మేమ. వచ్చి నట్టు కూడ ఆయనకు తెలియకుండా ఆయన "వెనుక చేరి కూర్చున్నాం. ఆయన కండ్లుమూనుకొనీ కుమిలి కుమిలి 'యేడుస్తున్నాడు! అరవై యేండ్ల జీవితంలోని లోటుపాట్లను మనస్సుకు తెచ్చుకుంళే కలిగిన అనుతావ మది. రామక్ళప్తా _ శావుగారివంటి జ్జన కర్ణ తపొనిస్టునిశే అంత దుఃఖభారం వెనలడికే. నావంటి సామాన్య జీవులగతి వమికావలిసిం రనిపించింది ! కొంత సేపయినతరువాత (పక్కన నిశ్శబ్దంగా కూక్నున్న మమ్మందరినీ తిలకించి పరవకుడై ఒక్కొక్కరినే పలకరించాడాయన, అంతదనుక చేరొక పరవశత్వంలోనుండిన ఆ దైవ పార్ధనాశీలునికి మమ్మల్నిచూచిన అనందం తోడ ఆ భఖ యింది, ఆ సాయంకాలం ఆయనవద్దన్నా వినక (బహ్బాసమాజ మందిర అవరణలోనే మష్టిపూలర్తి లహిరంగసభ ఏర్చాటుచేశారుం ఆయన అావగార్కు ఉొెనరు కాజ కీవరామక ఖప్పాళావు గారిని సభాధ్యకుడుగా కూర్చో బెట్టారు మరభాను రామ కృష్టారావుగారు అసలు బందరు మనిషి. జాతీయోద్యమా లన్నిటిలో బందరు గాంచిన (పసిద్ధి,అందరెరిగినదే. రామకృష్ణా రావుగారి సర్వాంగీణ (పతిభమచూర్చి వారూవీరూ. సభలో ముచ్చటించారు... ఆయన అత్మ ౫ "రవనిష్ట్ర యే ఆయనచేత తడుముకొనకుండ కాకినాడ కాలేజి (విన్సిపల్‌ గిరీకి నిమిమంలో రాజీనామా పెట్టించి యుఆటుందని మధ్యలో మరొక మాట 12)

రిం క్‌" పల్లె పొనుమంత రావు, _ ముట్నూరి. వెంకటకృష్ణారావు, భోగరాజు పట్టాభి చకుుకువాడ నరసింవాం వళ్ళతులు జట్టు, గా నిలిచి బిపిన్‌ చంద్రపాలును బందరుకావ్యోనించి అప్పటి కప్పుడు జాతీయ. కళాళాలను అక్కడ స్థాపించిన పవి్యతోన్నశసాన మది, ..వష్టిపూ_క్రినభలో ముట్నూరి కృష్ణాకావుగా రుకొడ మాట్లాడవళనని కొందరు కోరారు అందెరిగిన మనిషినిగూగ్ని నేను వత్యేకించి చెప్పవలసించేమున్న దనిచెష్పి ఆయన కూక్ఫు న్న వాడు కూచ్ఫాన్న ళ్లు ఉండిపోయినారు.. కాని మాట్లాడక తప్పదని సదఘ్యు ల*యన్ను లేవదీశారు. దానితో ఆకోర తలపాగా మ వానీయుడు కృష్ణాప్టతికాధిపతి వేదికవద్ద లేచి నిలిబడి (ఆయన నిలబడటంతో నథకొక (కొత్త పాణం వచ్చి నట్టయింది ) “మంచిమాటలు చె ప్చా రు విన్నామసిశే, కానీ యిక్కడ చాలమందికి తలియని మాట ఒకటుంది, *ఫ16 15 *₹ 751 8౧6 1851 8 ౦74౧౧౧౧౬౭౧ తగి ఆయన ఒకి వార్ట్రకకణ పిద్ధాన్థి యని. మీకు తెలియదేమో” అన్నారాయన. అధ్యా వకుడుగ్యా ఆయన వార్ట్రకరణ శాత్రంవలె రూఢిగా భాషా బోధ చేస్తాడిన్నట్ల్టు అర్ధంచేసుకొని కొందరు నవ్వేరు “నవ్వ కండ్కి అంత నీతి నిజాయితిపకుణ్ణి కరృవ్యనిష్టుని వే నెక్కడిను చూడలేదు, అ జీవిీతమలతా ఒక గడియాంంలాగున, వార్థికరణ నూ తమంత 60గ౭6| గా నడిచింది... ఆయన "నేలజీతంలో 'అెక్క్య్రకాగం తనకు అవనరమైనంతే ఉంచుకొని మిగతదంతా కానెరిగిన పీదవిద్యా స్టలకో అట్టి యిళకులకో జీతం రాగానే పొట్లాలుకట్టి యుంచేవాడు. పొరుగూ శ్లీకు కొన్ని మనియార్డళ్లు కూడ వెళ్లేవిసుమండ్‌. అటునూరుగ్టు డిటుపొడిచినా. దేనికది

ర్ట నియకగానుసారం _ జరిగిఫపోవలసీం దే. ఆయన అధ్యశతకింద శాలేజీ చదువుల్లోను, తదితర కాలేజి వ్యవవోశాల్ల “ను ఆయన పాటించిన ఉ4860 ౧6 మరెక్కడను మనం కనం, వినం”, అన్నారు కృష్ణాపత్రిక వారుం అంతేగాక ఆమిలద్ధంగా విళరాళా లిస్తూ ఆస్థికంగా దిక్కులేన్మి వెనుక మనిషి ఆసరా లేని లొవ నమాజికుల సవోయాక్ట్రం “| వావ్మాబంధునిధి"ని కొన్ని వేలకు "పెంచి చానికి ధర్మకర్తల నంఘా న్నేర్చాటుచేశాడు, ఇతర మిశులందరు కలిసి “నిధి” కెంత మొత్తాన్నిస్తారో తానొక్కడూ అంత యిస్తాననిచెప్పి యిచ్చాడు. వడ్డీతోనహో, చానిమొత్తం యిపుడింకను రు 12000/ నిలవున్నదని ధర్మకర్తల సంఘా ధ్యతుకు యిటీవల నాకు చెప్పారుం ఇట్టిత్య్యా గనిన్య రామకృష్టారావుగారిదె. , నీ వేతప్ప నితఃపరం జెఒగ్య శావే మయూశ్వకః? అనే భాగవతప ద్యాన్ని మాటమార్శి, . వేరొక విధంగా అలపించేవారట కొందరు విద్యార్థులు“ రా వేశామ కృృన్ణ వంరతించు శిజాత్ణకా [0 అని విద్యాన్థుల కాయనిచ్చే మార్కులు లెక్క్మ్పపకారం- తూచినట్లుం డేవి, అరిచిచచ్చినా పడవలసినచానికం ఈ ఒక్కూమార్కు "పె నపడదుం “భి కూతకు డన్న దానికి ఆయన (్రమశిమణా నియతియే కారణం, ఈవేడి ఎస్టేటు 'పద్దవ్య క్తులకుగూడ తగలడం చేతనే ఆయన ఉద్యోగాన్ని విసర్జించవలసివచ్చి౫దని చెపబ్బుకుస్నారు. రామక్యష్టా రావుగారి సోదకునికొడుకొో మ్‌నల్లు డో ఆయన యింటనుండి చదువుకు నే వాడు (వశ్నప్యకాలు దోంగిలించి బయల్ప కరచిన నేకంకొద్లి ఆక్మురవానీని రామక్ళొష్టారావుగారు. కాలిజినుండి డిపి త్‌ చేశాాట్క ఎవకతడు ? స్వంత మేనల్లుడు ! ( క మశీకణతోపాటు

రల

ఆయనలో హోస్యరసం కొల్లలుగా ఉండేది. ఆయనకు భార్య లేదు కనుక యింట్లో వంటలక్క ఉండేది. వీధివాకిట్లో బాగా "పెరిశీ అరటిచెట్లుం డేవి, భోజనం నిమిత్తం బజారునుండి అరటి యాకులు వచ్శేవిగానిి _ యింటిచెట్ల ఆకులు కోయనిచ్చేవాడు ఇాడు..--వాకిలి అందం పోతుందనిచెప్పిం ఒకనాడు వంటలక్క ఖజారునుండి అరటాకులు "తెప్పించడం మరచిపోయి ఆయన యింట లేకుండాచూళచి, వాకిటచెట్టును క _లిపీటతో ఒక అకు కోసింది. నరిగా అదేనిమీమవంలో ఆయన వీధిగేటు తీసి లోపలికి వళ్ళి మరల గేటు వేశాడు. అసలెప్పుడూ. గేటు నుకాయబడే వుంటుంది. “ఏమమొనై ఆ క్షిపీట ఎందుోకన్నాడు. కోసిన అరటాకును నడ్డి వెనుక చాచి'పెట్టుకొని, “పప్సీలేదు బాబుగారూ, లోనికివచ్చిన మెకను బయటికి కొడుతున్నానంది “ఏమమ్మా సలేకాని గేటు మూసివుందడే! మరి మేక ఎట్లా వచ్చింది? మేళను కత్తిపీటతో కొట్టినావ్యా వెనక బెట్టుకున్న అరటాకుతో కొట్టావా?౫” అని ఆయన అనేసరికి గత్భ్ధంతరం లేక నిజం బయట పెట్టింది. నిజాన్ని కప్పిపుచ్చడం ఆయన ఎంకటివారిలోను వార్షించేవాడుకాడు. 6 “అం ధలవ్మాసాధన్యాశమంలో ఆయన సభ్యత్వం తీసుకొనకపోయినా అప్పుడపుడు సిమ్మైళనాలకు హాజరవుతూ, నిడదవోలులో నాయింట జరిగిన సమ్మేళనాలలో ఒకదానికి వోజరై నాడు “వీరభదళాపును నీవే పొడుచేస్తు న్నావు ౯” అని ఆయన నాకిచ్చిన మందలింవు నా కిప్పటికీ జ్ఞాపకముందిం అంటీ నామీద ేమ "గౌరవాలు చూపే పికభదఠావుయొక క్రానోటికి బుద్ధిచెప్పి చారికి తీసుకొనిరా లీక పోతినని గుకువుగారి అభ్మిపాయం నివమే!

ర

ఇక మాగుకుశేష్టుడు 'వెంకటరత్న ంనాయుడుగారిని కూర్చిన జ్ఞాపళాలు కొన్నిచెవ్చుకోవాలి. అవి యెందుకు ముఖ్యమం ళ, 'జేను . చదువుకొన్న న్యూ ళ్ళ కాలేజీల యూనివర్పిటి చదువులన్నిటిలో నా సహాజస్వభా వాన్ని బట్టీ అజ్ఞాతంగా నాలో యేర్చడిన ఆకయా అనుబట్టీ మొదట ఒక మోతాదులో వీలేశరింగంగారి పితళారిణీ స్కూలు చదువు అది యాధభధారంగాన్సు అంతకు యినుమిక్కిలిగాను కాకినాడలో 'వేంకటరత్నంనాయుడుగారి ఆధ్యాపకత్వం ఆయనవద్ద నాకబ్బిన అం లేవానిత్వం, రెంటికిరెండూ ఆయినంతవరకు నన్ను పెకి "కేల్చడాని శెంతైనా పనిచేశాయి. ఆయన, రామకృష్ణారావు గారు నాకు శీవలం టీచక్టు "చేను వారి స్టూజెంటును అనుకుంళు ఇారిదుు ఆదికాలపు భారతీయ గుకుశిష్యలంధం కాకినాడ విచ్యావ్యాసంగంలో (పతివింబించింది. పున్తక పొాళాలకయి నేను పీరేశలింగత గారివద్ద కూర్ళోకపోయిన్యా ఈ మువ్వురను అనేకవిధాల నేనిక్కడ మరిమరి జ్ఞాపకం చేసుకొనకపోతే యట్లా ళ్గి

మధ్యవొకమాట 3 జాకినాడచరువు అయిన తరువాత వలం మ్మదాసుకు వెళ్లి ీష్టీయన్‌ కాలేజీ 5 గి. లో చేరాడు చే నెవ్పుడో ఒకసారి మదాసుకు వెళ్లి అతనితోనుంటిని. అప్పుడు యిద్దరం 83౯0918” 8? రేర6 మీద నడుస్తుండగా ఒక సంభామణ జరిగింది. ఎందుకు ఈ జ్ఞాపకాలు నంబంధం లేకుండా మధ్య వచ్చిపడుతున్నాయం శే జవా బేముంద్సి “౯౦? గాఖ 0౪4౧ 5819 01 10౯ 91౯ 0౪౧ 98%6” అనే చెప్పుకోవాలి. “4/07 రేం68 106

ర్ట 1౧౧౪౪8 ౧౮? 86086489 11 ౧౮5.1” అని వైన ఉదవారించు కున్నా నొకసందర్భంళో వచ్చిన జ్ఞాపకాలన్ని వకరువువెడితే చోటుచాలద్యు చెప్పనక్కరయూ లేదు, ఈ కింది చాని కొక విద్యావిలువున్నది కనుక మొదలుపెట్టాను 68370675" 8! 6౮6 కి ఆదిలో గగ! 10౧ కగ6ం6 ఆనే పేపండెనని ఓచలం” చెప్పిన మాకే నాకు, కొంతకాలానికదెఅంటన్‌ విడిగా మారిందట. ఆ బె “అంటన్‌* అంశే తమిళంలో మంగలిపనివాడట తెల్లవారే సరికి ఆవెపు మంగళ్లు తమతోలుపొదిళ్ల తే ( జూరపుపరిక రాలు వచ్చి (గామస్టుల పిలుపులక్‌"నం నిరీతస్తూ ఆవం నమీద చేరె వారట. అట్లా మంగా అది “ఆ్రంట్రన్‌ వృుతెన* అనే సార్థక నామం పొందింది. స్వభామనుమరచిపో యే మళ్యాదననుసరించి తమిళదొఠరలు తను అలవాటుననునరించి ఆల్టదొరలుకుడ దానిని 84/09: కగ696 అని పిలవడం పరిపాటి అయింది. అట్లా చాని వ్యుతృత్తి మారుతూ వచ్చింవె_పోనియ్యండిం అధి కాదు అసలిక్కడివివ యం... వెకటాోచలం”కీ నాకూ జరిగిన సంభావణలో “5196 ౪/ " వ్యక్తి స్వే అంతే పురుమ్మపయ త్నంకూ ద్ర వేచ్ళ లేక నియతి లేక (ఒవ్వా(వాత (౧7౦6951 = ౧౭.౦౧) కూ గల నిమృ _త్తిలేక కారతవ బ్ర గౌర్చి వెంకటచలం నన్ను (వళ్నించింది ఈ మంగళ్ల వం తెనమీదనే-, అదేమాట "రెట్టిన్తూ మరల నేనతణ్ణి అడిగిన (పక్నకూడ అదే. అతనే నాకిట్లా (వత్యుత్తర మిచ్చాశు; మానవ్యయిత్నంయొక్క ఆవశ్ళకత్క _వె"ముఖ్టం ఉండనేఉంది. చివరకు ఈశ్వశేచ ఇదే "వె చేయికచా!? అన్నాడు. వలనోగాని అప్పటి శే నామనమ్ము లోని నమ్మకంగూడ అదే, తరువాత అడి మరింత బలపడుతూ

805

వర్శ్భింది. ఎవరో అన్నా రనివెప్పి చేనినిగాని ఖాయవరచడం కొదుం ధిఎన్టివిదుడు, నళ్య్థాగహి యగు గాంధి కూడ కించిస్టడగు మానవునిమీద సర్వజ్ఞుడు సర్వనియంత ఆగు భగవంతునికే సర్వాధిపత్య మిస్తాడు, “భగవంతుని వేణుగావం మీదనే నా జీవితపు అట ఆధారవడియుంటుంోదని “ఆయనను కాదనే నాన్వంతం అణుమా(శం లోదని అంటాడు, ఆయన ఉేమున్వరూవుడుు దయాసాగరుడు మాతమేశాదు. ఆయన ఉపేమలోనే కారిన్యంకూడ ఉంది, ౪6 5016 [౭౧4656 (18న ౩౩18౯ 1 ౧8౪6 9౪697 నగంళగ. ౪16 01160 688069 1౧6 ౧౪౧ 70౧) ౪౦౪ నక, పు ఆవేమసాగరుడా 19 అని ఊరక మవంచేసే నోటి పార్ధనలు భగవంతుడు వినడు. మన మాటలు వట్టివో, నిజమైనవశ ఆయన కనిపెడుతూనే -వంటాడు. పెదవుల శె త్తి పట్టుకున్న నీ పాలగన్నెను అమాంతంగా లాగిపార వేస్తాడు, మనం తలచే తలపులన్ని ఆయన సాగనీయడు, ఈ కాఠిన్యం ఆయన పుత్యపేమతో కలిసేవుంది. మన తుంటరితనానికి ఆయన విలపిస్తాడు. విలాపమం శే మెతకతనంకాదు. అది తిరస్కృతి తిరుగులేని శాపం. అజ్ఞావంకూడ అవళాధమ్మే శినగూడని తీినహాడనంత ఆవో రాన్నిగూడ అతడు తిననివ్వడుం తిన్నామా వెంటవే (పాయళ్ళి త్త ముండవేవుంది! కనుక “కరణే వాధికార_స్డే 1౫_నీ _విధికృళ్యాలను నీశ్చ చురుకుగా 'నెరవేర్చేటంతవర కే నీకున్న స్వేచ్చ. కయభ క్తులతో నీవిధులను నీవు నెఠ వేరుస్తూ నే “నాడేమిలేదురా నీడేపరాత్సరా[? అంటూ న్మీలఐతుకు కడ లేరాలి. ఇదీ కడకులేలే సత్యం. _

96

నాయుడుగారి అం చేవాసిగా నాకుకలిగిన యించుక ఆనుభవజ్ఞానం కొంచెం శెప్పుకోవాలి. అధ్యాపకుడుగా ఆయన కుండినది అసాధారణపక్ష్మ విద్యాప్థ లాయన బోధను భక్తి (శద్ధలతో మనను శెక్కించుకోవాలేగాని ఆయననుండి మా కబ్ళింది వున్తకవు చదువొక బ్రాశుకాదు. యిశు కును ాగుపరతచే విషయాలెన్నో ఆ చదువుచ్వారానే మాకు లభించేవి. అప్పు డపుడు సాయంకాలం చీకటిసడ్డతకు వాత "పటోమాక్క్ళులై ట్లు 'శెప్పించి మమ్ము కూర్చోలె క్రువారుం స్వభావసిద్దంగాను, అను భవంవల్లను అన్నివిపషయాలు ఆయనకు కొట్టినపిండి. విశేషమేమంకే, పారంలో మధ్యమధ్య ఆయనచెప్పేపిట్టకథలు, హాన్యలవారి అసంబద్ధంగాగాక పాఠానికి అముబంధంగానే ఉంజేవి వాటిని విన్నవాళ్ళు వరి మరచిపోవడముండదు. ఆయన బోధించే 5[8569068/6 761 8008 అదోరూపంలో " నుంజేది. కొశ్తపు న్తకం కుట్టువిప్పించి (వతి రెండుపుటలమధ్యను ఒక్కొక్క "ఇల్లకాగితం వేయించి తిరిగి పున్తకం బైండు చేయించేవాడు. పాళానికి సంబంధించి మాకు కావలసిన విషయాలన్నీ ఆ ఇల్లపేజీలవై ౧౦16 చేనుకొనేవాడు. అండ్తు వ్ల పొధఠం కట్టుదిట్టంగా సొగేదిం కానులో అలజడి అల్లరి పమాతం ఉం డేదిళాదుం నిశ్శల్చంగావిని విద్యాష్టలు నోట్సు (వానుకు నేవారు. విద్యార్థియొక్క భవిమ్యజ్జీవితోపలబ్టికి ఉపక రించే విషయమేదైన వచ్చినవుడు కొన్నినిమిషూలు దాని మీదనే ఖర్చుపెట్టి సవిన్తరంగా వ్యాఖ్యానీంచేవారు “0/6 58806! 0 గ్రం060699 1౧10 ౧౮96౪1 ౧౧6౧ ౦0536గ/ ౧౮ ౪ 65111067 అనే వాకస్ధం వచ్చిందనుకోండి. చాని ఆంతర్యం

ర పూర్తిగా మాకు తెలుపనిదే చాటి ముందువాక్యానికి వెళ్లడుం ఇన్ని_దళాజ్టాలవ్యవధిలో మరల చదానినెవుడైన' చూభానా |! చదివానో నేనూ! అది యిప్పటివవకూ మనసున పన్హువుందం"ే ఆనాటి ' గుకుబోధయే చానికీ కారణం, అది మరపురాని సత్యంకావడం మరొక కారణం. అట్లాగే మరొక్షటిం - 6౦ 118 1౧0560 1౧ ౧౧8౧౪ ఈ813, 1094 0౧6 పం0ంథ 6౮910౧) 9౧0౪416 ౦0౯౧౪౧౬116 ౪౦గ6” అనే 7₹6౧౧750౧'8 838806 కి చేయవలసినంత వ్యాఖ్యానం చేసి మరీ విడిచిపెడతాడేకాన్సి విషయాన్ని తొందరగా చాటవేయడు* విద్యా థ్టీయోగమేమం అధ్యాపకుడు కనిపెట్టడమం శే . యింతకుమించి మళేముంది! అ చెప్పేది యాదాలాపంగాగాక తనజీవీళానికి “కావలసిందే యని విచ్యాన్థి అనుకోవాలి. 78౧౧౮50౧ లో ఆయన 'చెప్పీన ౮1౪5568 పాఠం మాశే గాక మేముకూర్చన్న బెంచీలకుగూడ పక్టేటట్లుం డేది. ఉచావారణకు అందులోని “శీ! ఈ౫0611808 19 8౧ 8౯0౧ ౧6౯6 1౧10౪601 9166౧౧8 11081 ఆ౧1/8౪61166 ౪/0/14 “౧౦058 ౧౧౫7౮1౧ +8 669 29 | గొ౦౪6”. అనే వాక్థమో లేక అందులోనే ఛివరవచే ఏ “(6 9861, (0 [1౧06 8౧౮ ౧6౪6౯ 10 ౪16164 అనే ఫిడుగువంటి (పతిజ్ఞో, గ శబ్చాభువుల మననుకుపట్టి మరి. వదలదు. 0168 ౪౦౫1౧ లోని, కథాకవిత “683881 (06 06037 08966 అనుకుంటాను చానిమకుటం. . దేశంనుండి శ్యతువులచే త౦ిమివేయబడిి అడవులపాలైై. అనేకకషా అనుభ వించి మరల చేశ్యప్రజలచే అహ్వానింపబడిన రాజకునూరుని . 18

00 గూర్చి కవియంటాడు : "ఓం౪8 [౧86 ౧6 ₹06406 1౧ ౧౮+ *గం/6 లింం/గ౧9౧ 6. ౧5౮81 102006౯5 ౧86 566౧ ౪ం౦ంర5 తగిలే 718,౧98 9౧౦౦ 08119 1౧ 16 81877 867. ౧0 6 680 1౧81 13 8౧౧0౧0 106 [0౧6 ౪ ౧1118 1!“ ఇటువంటి వ్యజపుతునకలు మన సుకు వచ్చినపుడు మనం ఆ వాళావనరణంలో లీనమైపోళాము, ఇట్టి దివ్యవర్థనలు కండ్లకద్దుకునేటట్లు చేయథఢంలో. ౪/0/ర65- *ంగగ మహవో్యదష్ట నిద్దవామ్తుడుకచా ! గినితోపాట్సు ఆఅవిమ యాలు మాకుతెలియ జెప్పిన నాయుడుగారి విజ్ఞావమ్తూలర్తి "'యెదుటికివచ్చి నిలుస్తుంది. ఆయన ౪/0/68 ౪01% వెన పూర్వ మెప్పు డో టా సిన €0౧958 లో “01/69 ౦౧౧8 ౪౦౧% 88 8౧061 80౧6 ౧ 0౧ ౪816౯ ౧౭౯8 0 ౬౧౩! 59% గ౦61౧/ అని శానియుండివట్లు వినియుంటిని. కొంతస్వభావం చేశన్వు కొంత కాకినాడగురువులపట్ల భ క్తిచేతను, నేనుకూడ కొంత అభిమానంతో అ కవిప్ఫాదయంలో వవేకించి అదే మాటను పోషించుకుంటూ నా 19280 యూనివర్చిటి వరీక వ్చతంలో మూడుగంటల సేపు (ఆ వ్యాసరచన కీయబడిన నిమయమదిి మనస్ఫా ఆ గుకునన్నిథిని పరీవవోలులోకూర్ముని ఆనసలుకవి. గొప్పను ఉగ్గడిస్తూ (వాయగలిగానుం అభ్మిపా యాఖిమానాలలో గురుళిష్యులికువురూ ఒక మైనందుకు నాకిష్న టెకీ అనందం ఉవలికివచ్చి “ధన్యోస్మి” అనుకుంటాను, నా ఉడుకాజీవితకథకంతకూ మిణుగురు వెలుగునిచ్చే చిన్న, చిన్న ఘట్టాలు యివే. ఈ మిణుగురు నాలోనికంటా చొచ్చుకొని “పోవడంలో నే వాటిపట్ల నాకున్నవిలువ వైన మహాకవి కింద "నేన్కు మధ్య మా (ప్రిన్సిపాల్‌ ఆవెక్షి ముగ్గురం ఒకలైన్‌లో

09 పడ్డామని నా అమాయకగర్వం._అంి తే, మళేముంది ! అట్లానే మరపురాకుండ మనస్సున పాతుకొనిపోయిన 6౧౧౫౩౦౧ మహా వాకస్ధం ఒకటుంది. 0౯ 6-11 1౧9 8౧6 ౪౦ ర-9287100 1 61 0 113 అనిపిస్తోంది వాకు! “56 +-%ఓ౧00౪/1664069; 881-75౪9/8౧06, $8 +=00[00/00989 11196 80౧6 1686 116 10 30౪6769166 ౧౦౪69” యావన్నానవకొట్ల జీవన్యుుక్రికిసరిపడిన సం చేశమిదిం దినిని నాయుడుగారివంటి సద్గురువు అెట్లాబోధపరుస్తారో ఊహించుకోండి |! ఇట్టిబోధామృతమే అయనవద్ద మాకబ్చిన భాగ్యం. ఎన్నిచోట్ల ఎన్నికళాళాలలు లేవు మలెందరు అధ్యా పకులులేరు ! రాను రాను ఈకాలంలో య పిన్సిపాళు "సెడ్‌ మావ్టక్లు క్లానుకువచ్చి పాళాలువెప్పరట ! సూపర్‌ విజన్‌ పని మీద న్లౌ ములచుట్టూ తిరగడమే వారి పనియట 1! శానీ మా నాయుడుగారి ఆ చల్రినిచూపులో, ఆయన చల్లని వ్యృాదయ స్పర్శలో (బిలికినఅం కేవాసులు అద్భస్ట్రవంతులుం అట్లి భాగ్యంలో నాపాలునాకుదక్కిందిం విజ్ఞానం, శీలంగ__అనే "రెండుమూలసూ[ ళాల సాధనయే మనిషిని మానవుడుగా చేస్తుందనీ తనశిమ్యగణానికి వై రెండుగుణాలూ అలవడితే తన జన్మ సార్థకమవుతుందనీ అయన ెప్పుకునేవాడుు నాయుడు 768 గురుత్యంలో రవితికిన శిమ్యబ్భృంచాలకు అట్టివిద్యా (వసాదం అంతోకొంతో లభించింది. కా లేజిలోపనిచేసిన ఉపా ఛ్యాయులకం శె తాను అధికుడనని ఆయన ఎప్పుడూ భావించ లేదు... కొంతవయమనముదిరిన తన నవోయోపాధాగయులు తనకునమస్కరించడానికిముందు కానేవారికి వందనంచే కీ వాడు అది వేనుచూచానుం కాలేజినెక ర్తను "పేక పెట్టిపిలవడమేగాన్ని .

100

వాఏని “ఓరి ” య3 నంబోచెంచడం నేను చూచియుండలేదు శిమ్యగణంలోన్సు. తోడిఉపాధ్యాయులళోను ఆత్మస్వాతం (శ్యాన్ని ఆయన రగుల్కొల్చేవాడుం అట్లని ఆయనకాలేజీలో 'పస్వేచ్భాచారం, అరాచకం ఎన్నడూలేదుం విద్యాశాల నొక ఉపదేశగ్భృవహాంగాన్యు 'దేవమందిరంగాను ఆయన మార్చివేళాడు. ఆయన మతళానికొకపేుులేదుం అదొకపేమాలయమనండి.. అంశ! ధనవంతుడగు ఒకమహోారాజును చేశనుంచుకొనిగూడ

ఆయనగడిపినదొక నిళాడంబరజీవితం “పొన్నేరి” రై ఒ స్టేషన్‌

చెట్లకింద ముస్టైత్తుకుంటూన్న దిక్కుమాలిన ముగ్గుకు బాలిక _ లను తెచ్చి పెంచి విద్యావతులను, గెరవనీయులగు గ్బృహి

ణులన్వు సత్సంళానవతులనుచేయడం; మహారాజును పోళ్చాహ

పుచి ఎన్నో ధర్మునంస్థలను స్థాపింప జేయడం; తవకు ఆరోజుల్లో

ముక్త స్వల్బనెలజీతంనుండి విద్యార్దులకు, తదితరులకు సహాయ

పడటం; అధ్యాపకళ్వా న్నే ఉ_త్తమవృ త్రిగ" నిన్నుకొని యువతీ

యువకుల పృాదయాలలో ఉన్నతశభావాలను చొప్పించడం_

యిళ్యాదులు ఆయన వంచిపెట్టిన (పేమధశానికి కొన్ని

ఉదాహరణలు,

వె నచెన్పుకున్నదంళా ఇతరులతోపాటు నమ్నును

ఉ శ్తేజపరచినదై నప్పటిక్తి వ్య క్రిపరంగా నామీద ఆయనకుండిన

కారుణ్యాన్ని కొం వెంచెప్పుకో వాలి. ఒకనంఘటన వ ఆశీర్వాద

శావు అనే మాన్లాసువిద్యా రి మాళ్లాసుపెద్దణ- నుండేవాడు.

చదునులో మావంటిసామాన్ను[ డే యైనా, ఒడ్డుపొడుగుల్లో అందరి

కంఠె బాగామిన్న. వయస్స్ఫునగూడ మాకం కెపెద్దవాడే

101 ఛావచ్చు. నేను క్లాసులో అ న్రిరిచేస్తుక్నానని చీట్‌ వాన్‌ మకో బిల్లింగులో వదో[(వాతపనిలోనున్న ,పిన్సిపల్‌ నాయుడుగారి ముందుంచివచ్చాకు. అవిచూచుకొని ఆయన నన్ను పిలువ నంపారు. భయళ క్తులతో వెళ్లి ఆయనేబిల్‌ | పక్క నిలబడ్డానుం గ వకాశరాయుడూ నీవుఆ న్లిరచస్తున్నా వంటాడేమిటి ఆశీర్వాద రావు!” అన్నారు. ఏంచెప్పాలో తెలియలేదు. భ_క్రితోగూడిన భయం ! పమోనండి_ - పంచేశానో నాకుతెలియదన్నాను_ అదే నాకూ ఆశృర్యంగావుంది. సశేవెళ్లు”? మన్నాశాయన . మా “యింటర్మీడి యేట్‌ * అయివతకువాత ఈఅల్లరి అభాగ్యుత్ణే “6006 ౧౦౧6౮౦౯ నః 269 కి అక్మ్ముణ్ణి చేశారాయన క శిష్యుణ్ణి బాగా 'యెకిగున్న గుకువన్నమాట, . .చాలకాలంతకువాత కొంత తడవు నేను వీశేశలింగం హైస్కూలులో అధ్యాపకత్వం చేస్తుం డగా వీళేశలింగంగారు స్కూలుకువచ్చి రామమోహనరఠాయ్‌ జయంతి లేక వర్టంతి కార్య కమానికి ఉపాధ్యాయవగ్గమందరూ . వోజరయశావాలని ఓక అజ్జ్మ గా చెప్పి వెళ్తాడు రామమోాహానుని జయంతి అందరికీయిష్ట మమొనా వీనేశలింగంగారు అంతనిమృర్ష చేయడఎ ఉపాధాగ్థయులకు జాగుండలేదుం మర్యాదగా నే " ఆయనమాటకు అభ వ్రత రాన్ని తెలుపుతూ ఉపాధ్యాయబ్భందం - ఒక మహజరు[ వాసి ఆయన కేవంపించాగు, అందు నేనుకూడ సంతకం"పెట్టాను. 'చానిమీద ఆయనమృళ్లీస్కూలుకువచ్చి ఎవరు వచ్చినా రాకపోయినా లామనమోహనరాయ్‌ గె5కవానికి లోటు రాదని విష్టూరంగా ఉపాధ్యాయులతోచెప్పి వెిపోయినాడుం పి-శేశలింగం జీవితచర్శిత మవానీయమైనా తాత్కాలికంగా ఆయనకు ముకో్కోపమొకటుం డేది. మకమకణంలో మరల అది

108

మటుమాయమయ్యే]ది, మవాజరుమీదో నానంతకంచూచి “మన (వకాశరాయుడుకూడ చానివై సంతకం పెట్టాడని తరువాత 'యెవ్సుడ్నో నాయుడుగారితో చెప్పారట వీశికలింగంగారు. నాయుడుగా రెప్పుడో రాజమం డివచ్చి రాజాగారిబంగా ళాలో మకాంచేసి వున్నట్లు తెలిసి నే నాయనదర్శనంకోసం బంగాళాకు వెళ్లాను. నాసంతకంమాట ఆయనకు జ్ఞాపకంవచ్చి *దశాక రశాయడూూూ నాతోవీరేశలింగంపంతులుగా శే చెప్పాకు. అటు వంటిచానిలోో పోన్కీ నీవు సంతకం పెట్టకుండా ఉండి లేకపోయి నావా + అన్నానుునాతో, ఆయిరువురివట్ల అప్పటికీ యివ్నటికి నాగౌరవభావం నరనమానంగాఉిండినాా *ఏమోనండి అనమయ సందర్భాన్ని బట్టి "దానిమీద సంతకం'పెట్టడం తప్పుగా నా కని పించలేదండి” అని నేను అనేసరికి నాయుడుగారు మరిమాట్లాడ లేదు “అట్లాగునాో అన్నుట్టు నామననును (గ్రహించి ఊర కొన్నా రాయనం ఈ విమషయాన్నిక్కడ ఎందుకుకెచ్చానం కే మరాగదతోగూడిన ఆత్సస్తాాతం, తంరా (961=76506900 మొక

అవక్యకతను "గహాంలీ వలు యని ఇెవ్పడానిశే. "నేను వీరేశలింగంగారిహిత కారిణీ నూలు $.5. ఓ. €. చదువు పూర్తిచేసుకొని కాకినాడ 1౧19౧66 818 చదువులోనున్నవ్నటి మూట ఒకటి జ్లావక మొస్తోంది ఒకవిధంగా దానివిలువచాని కుంది సనుజనుడు శ్రీ ముడియం సనీళారామారావుగారు అప్పటి " కింకను హిత కారిణీ పౌన్కూలు పాడ్యాష్టరుగానే 00౧౪౧౪౪ అవుతున్నారు. మరి ఆయననుతప్పించి జయంతి గంగన్న గారిని హెడ్‌ మాన్టకుగా నియమించారో్కో లేక సీతకారామాళావుగారు తమంతటళామే పనివదలుకొవివె గ్లీపోయినారో శీ నెరుగన్ను

108 ఎవరినీ అడిగి తెలుసుకో లేదుకూడం. పనిచేస్తున్న మ ర్యాదస్టుణ్ణి అమాంతంగా వెళ్ళిపొమ్మునేటంత కూరుడా ఫి-శేశలింగంఅం శు శాదనియే నాకున్ననమ్ముకం, కాని సీళకారామారావుగానే తన ష్థార్వశిష్యుళ్లైననాతో__-నాతోనే ఎందుకు చెప్పుకోవలసి వచ్చిందో అదీ నాకాళ్ళర్యమే._ చెప్పుకున్న 60౧౨18 ౧4 వా కివటికీ న్పష్టంగా జ్ఞాపకముంది. ఇఅదేమం శే, కపార్థననమా జంలో నభ్యుణ్ణి కాకుండా జీనిక్కడపనిచేయడం వీరేశలింగం గారికిష్టం లేదట” అని | (పార్థననమాజనభ్యత్యానికీ స్కూలు అధ్యాపకత్వానికీ నంబంధమేమిటో నాశేమా తం బోధపడ లేదు |! వయుపాధ్యాయుడుగాని మొదట స్కూలులో చేరినపుడు అటువంటిమరతు లేనేలేదే! సీతారామాశావునై నా ముదట అమరతుమీద పాడ్యాన్తరుగా తీనుకొనలేదే! నురియివ్న॥ 'డెందుకువచ్చింది అట్టినిర్భంధచర్య 1 పోనీ సీతారామాళావు వైవంలో విశ్య్వానంలేని న్నాస్తికుడా ? కాడే ! వీరేశలింగంగారి (పార్టనసమాజనభ్యత వ మొక్కళునా ఆ _స్తిక్యానికిగు ర్తుశి చండ్రవకునన్వు ఈనాడుకూడ అందుపనిచేస్తూన్న అధ్యాపకులు శప్రార్థననమాజనభ్యులుకా శే |! మొదట ఉదో్యోగాలిచ్చినవుజే ఆవరతు విధింపబడిలే అదోరకంగా మేలే, *అదేదీ లేకుండ, వాశాత్తుగా. ఆ లేనిపోనిషరతు . మీకంశానికిముడి పెట్టి “నీవు వనికిరావు వె శీపొొమ్మని పి-కేశలిం గంగా రేఅనియుం కే, నైతి కంగా ఆయవనదేతప్పు ముమ్మాటికీతప్పు. మీశిష్యుడుగా మిమ్ము చేనెరుగుదును”అని ఆయనకుజవాబిచ్చాను. సీళారామారావు గారిని మొదట పెడ్మాన్టరుగా ఎట్లాఎక్కడనుండి వీలేశలింగం

క. గారు ఆప్పించారోగాని ఆయన కోస్తాజిల్లాలవాడుకాదు, ఆయనది మదనపల్టిపొంతం అనుకుంటాను కాకినాడ కాలేజిలో నాకుుకశకూము యింతటితేసరి ట్ట కవసరమని _నాయుడుగారికి తోచినపున్తకాాలు అప్పుడవ్పడం ” రిజిస్టర్టుపోస్టులో ఆయనవనాకువంపించేవాగా, మవార్షి చేచేం్టద నాధటాగూరుయొక్కా ఈ వావ్మూధళ్య? "తెలుగుఅనువాదం (వతావచం_దముజం దాకుది “5 6౧ గ85107 అప్పటివి యీనా టికీ నావద్దనుండి నన్ను వే ల్కౌాల్పుతూవుంటాయి. నకలమళాల సమన్వయమనదగు _ ఉవినిమత్‌ సార “భాహ్మాధర్భంొ. నాకు గురుువపాదంం అమాశకే చానిమీద వాసుకున్నా ను. నాయుడు గారు ఎపుడైన నాయోగశేమమడుగుతూ నాకు ఉత్తరాలు (వాస్తుండేవారు అవికూడ వట్టిలాంఛన పాయాలుకావుం అవి నాపురోగతికినసంబంధించి యుంగేవిం గురుళిష్యులజీవిళలను కరివి వేస్తూ, "రెండుమూడువాక్యాలఉిత్తకమొకటి చాలకా లంగా చావద్దవుంది...-అత ళా లుకూడ వాడిపోయిం. అయాచి తంగా అది నాళకాయనయిచ్చిన దస్తావేజు; నే నెప్పటికీ బుణం తీర్చుకోలేని పోమిసరినోటుం ఇదిగో అధి 1 5610౪66 8258787866,

70౪ 119 రంత 10 ౧9. 1 8౧8 069 ౧8౧౧౫ 10 90౧89 సంగిలీ!6 9 14681! 6009 8౧౦88 ౪ 9 ౪0౪. 81 9 ౧౧6౯౦౫-ఏ౨681 6047౯ ంంగొగాంగ ని॥16౧1 ౧౮ 1౧9౧ 16

౪ ౧ 60768! 000౧6 *ఈ౩9౧63. +*0౪6/8 ౪. 8101801 0[౧816 ౪. ౬౧. ౪9౧1808 గ8౧8గా

105

ఇంతగాముద్దుచేసి స్వామిసన్నిధానంలో తనతోకలిపి వేసుకో లడ్డ ఈవథీకి గురుప్ఫాదయంనుండి యిలంతకుమించిన (ద్రియవచన్వం ఆశీస్సు ఆనందం, అమృతం మశళకేంకావాలి! అయ్యా ఎప్పటికీ సీఅం లేవాసి...తం (వ ఓ

ఇంతవరకూ. ఫలకుతిచెప్పుకుం క్షే "నేనుచదువుకొన్న పాఠశాలలన్ని టిలోవి ద్యామాత (&ి1గాడి గా౭(6౧) స్థానం కాకినాడ శా లేజికీ అందుండిన నాగుకువర్యునికీ యిచ్చుకుంటానుం

వాలా రాజమండి కాలేజి

ఆమకునటి యేడు "ాజమం,డికా లేజీలో నాకు కొగీ క్లానుసీటు దొరికింది. " అప్పటికి కాకినాడది 500076 0/86౦9 శాలేజిమ్మాత మేం రాజమం్మడి * ళా లేజిచదువునుగూర్శ్చిగావ్కి అనుళవాలుగాని - ఇఇవ్వుకోవలసివ _ - పెద్దవిశేషమమీలేదు. రాజమం డిఉనికిపట్టును _ వండ్లతరబడి . బాగాఎరిగియుండిన దొక్కళశే. విశేషం" ఆ౦ గ్లేయుడు : 0.3. 6061641 కాలేజ పినిపల్‌ = అతచే "అక్కడి చివరిఆంగ। పిన్నిపల్‌ అని

॥ టే

జ్ఞాపకం. సజ్జనుడు కళ్శాపియుడు, శాంతస్వభావుడుఅతడు. కొందరుకశాళశాలాధ్యమలకుండిన ఉద్యోగాధిక్యత, శ్వేతజాతి గర్వం, అటోపం పకోళానా _అతనిలోకనఐబడవు. " ఒకసన్నని

14]

106 అట్టగొట్టంలో నాలుగుసీమనున్న పుకణి కెలువేకుకొని క్లాసుకు వచ్చేవాడు, వృల్లనిమీసాల్యు _ చిరునవ్వుముఖం! మి వ్రిన్‌ఏ' “క్లోమస్‌ ” 'షేక్‌న్పీయర్‌ నాటళాలు శెప్నేవాడు. మిగత 'లెక్ళరర్లతో అతనికి అనవనరనంలంధమూ లేరు; వారందరివట్లను మర్యాదకు లోపమూలేదు. ఎవరివనివారు విధాయకంగా నేరవేర్చుకుంటూ. (పిన్సిపల్‌వట్ల విధేయతతో మసలేవారు. కా లేజిఅధ్యాపకుల్లో (శీ రామచంగదశావు, గణితశాళన్తు నిపుణుడు, కాకరప్మకునివాసి నంస్కృతపండితులు (శ్రీవ్యాన మూ్తిశాధస్కిగారు. ఉండేవారు. వయస్సులెతోగాని కడు వృద్దులుగా కనివించేవారుం వారితోనాకు వనిలేకపోయినా, "616౪ ౧8 8 ౧౮౩ ఈ 7638060166 అనే ఆర్యోక్తి ననునరించి వారిని శా లేజిలో చూసన్తుండటమ్నే నాకొక్త పుణ్యతీర్థసేవనంలా గుండేది! అందుశే నాకథ కది కావలసివచ్చింది. వారిద్దరు "కేవలంపుణ్యమూ ర్తులుగా వామనసనసులొ మిగిలియున్న పాళకళాలపుస్మృతీం నాకా లేండ్ల పాయమప్పటి మాతం, డి మవణం_తరువాత దై వమొసగిన 'మేనమామవంటి సహృదయుల వుణ్యన్మృతులే ముఖ్యంగా ఈకథం ' (పిన్సిపల్‌ కూల్‌ (చేమాట వై వచెప్పుకుంటున్నాను. అతడు కళా పియుడన్నాను విచ్యా ర్థులు దామెర్ల పెంక్కటావు వక్కలంక చినకామరాజ్కు వీశేశ లింగంన్కూలు అవినెంట్‌్‌ జయంతి గంగన్న మ.న్నగువారిని తయారుచేసి వారిచేత ఇంగ్లీషు నాటకాలు శ పదర్శెంప జేయ డంళో ఈ ,పిన్సిపల్‌ కు ఎక్కు.వ్‌ అభిరుచి. '(పదర్శనాలలో తనదికూడ ఒకముఖ్యపాాత మైయుండవచ్చు జ్ఞాపకం లేదు. అకాలవువిచ్యాక్టల అధ్యావకులశకం తరువాతికాలంలో

107

ప_ర్తిగమారిపోయింది. స్వభాజ్యమ వేది చాపరించినతరు వాత చదువులబొమ్మ పూర్తిగ మాచకమైై పోయింది, మొన్ననే ఒక పెద్దమనిషి 6, పండ్ల తనలిడ్డను మోటారునై కిభ్‌ ఎక్కిలదు కుంటూ, ఆమె యేుడో "తెలుగున మాట్లాడబోగా స0, ౧0, 068% గ 5౧911801” అంటున్నాడు. అ పాచ్చంకనాచెవినిబడి న్మాపాణం చచ్చిపోయింది ! ఈపావవుచదువులు మాత్యళాషలనుచంపి వేసి బిడ్డల ప్తాణోలను బలిగొంటున్నాయి ! == = చిత లేఖనం, శిల్పం మున్నగూ అలితకళలంళు. ఇెరికొనుకొనేవాడు కూల్‌ (డె వెద్దయెన్రైన స్వారిగుల్తంమీద వావ్యోళికివెశ్లేవాడుఈళ్చ్ళశ్యం యిప్పటికీ నామనసుళే*ే మెరులుతూనేవుంది. ఒకనాడు నేను రాజమం(డీ కూరలనూశక్కెటట్టులో నుంటిని, అది వినాయక చవితిరోజుం మాగర్కెట్టంళా మనుష్యులతో కిటకిటలాడుతోంది మామిడాకులు. లేత వెలగ కాయలు, కలువతామరపువ్వుగుట్టలు, మా రేడుకాయలు, రకర కాలఆకులప్మ! 8__.మాక్కెట్టువీధంళా [్యకిక్కిరిపియుంది. మా కళారాధకుడు (పిన్సిపాల్‌ , ఆద్భృశ్యాన్ని చూచి ఆనందించడానికి బజారుకువచ్చియుంటాడు. శాకుంశు అతనికి బజారుపనివముంటుంది | అంతజనసన్ముర్దంలో కశెంచేత బట్టి గుళ్టాన్ని ఒక్కొక్క అడు గేవడుపుకుంటూ, చవితివాటి విలాసమంతా "చూస్తూ, *టపవ్‌ కోటప్‌ కో? మంటున్నాడు, “టఫ్‌ కో” అంశ తవ్పృకోమన్న మాట ఆ నిరాడంలర విమష్క్మవపట మానవుణ్ణి అస్థితిలో చూడటమే నాకావందంగొల్పి ఓహోహో అనిపించింది, 50ండుముళాడురకాల వినాయకవి్నిగహాలను కొనీ వట్టుకొనిపో యేయుంటాడు |

108 6 మేమక్కడ చదువుకొన్ననళ్ఞెక్టు తత్వశాన్తం.....ఓ౬లి9 ఇృక్‌[ 08, క/0౧0100%7 మాతమేగాక్క' యింళా యేవోకొన్ని (పత్యేక్కగంథాలుకూడ ఉంచేవి, _ వెంకటచలం కిగి.కు మాసి న్టీయన్‌ కాలేజిలోచేర్కి " అక్కడి తనతత్వళా్థ్రు (ఫావెసర్‌, 11పిటిండిగ్‌ నుళూర్శి ఉత్త ళాల్లో వాకు కసూ దేవాడు. ఎప్పుడు ఎవకు ఏమాటచెప్పినా ళాదనిచెపస్పి 0౧౯౭6168 శే సేవాడుకాడట ఆయనం ఎవడై నవచ్చి “ఇప్పుడే నే నొాకశె న్లికాకినిచూచివచ్చానం శే, “18 1 (087 20, ౧౪ +0౮6౧0 ౧4౧, ౪0౪ ౧౧8౪ 9 1001, ంంంగి 1 ౧8౪/9 ౧0 ౪6 8890 0౧8" అనేవాడట అంతే, ఎన్జైనముంశేతెడ్డెమనే కుమ్క వాదాన్ని అణచివే శీసొమ్యువద్ధతి పిటింటడిగ్‌ దిని మాచలం? నాకొకసారీ ఉత్తరగ్యవాశాడు. అవువుతే, కుమ్మవాదంనల్ల మనిషికి మైంవేఘు ఊపిం (018861) వేస్టు అనిచఠలింతో నేనంటిని. అనుభవంవల్ల నాకు శెలియవచ్చిన విమయమిది. వపనీలెని వాచాలురకు. పిటిం | డిగ్‌ పతి చాలపనిచేస్తుంది ... మారాజ మం,దికాలేజి తత్వశాన్త ఫొఫెనర్‌ శ్రీ తీర చ్మక్రవర్తిగారు నాఅనుభవంలో ఒ కవిశీష్ట వ్యక్తి. ఆయనతత్వకా(నృ్రృబోధ ఎట్లాగో ముక్కుచినర బెట్టుకొని చీదిపారవేసేదికాదు. ఆయన పలికే (వతిమాట అనుభవజ్ఞానంతోకూడినదిగా నాకుకనిపించేదె. ఆయనమాటలన్నీ ముదలుగ నానోటుపు_స్తకంలో పడియుం డే వని సగర్వంగా 'వేనుచెప్పుకోగలను, ఆయవకు నవోయలెకృ రరుగా శీ కీ. లథీ శనారాయణశరావుగారుం డే వారు. ఇద్దరికిద్దరూ తగిన అధ్యాపకులుగా నాకులభించడం నాఆద్భష్ట్రంం రాజమం్మడి కా లేజిచదువుళలో యిదొకఎజ్జమార్కుం 706 019810 9869 1౧

109 స 911664 (పకాంత) వి౯6/6 &€ 681005గ6౧6 0866౧ ౧680 = ౯66 0 ౦06” అన్న చ్చకవ _ర్తిగారి 61 ౧0౧66 63101895 0గ తరుచు నామననుకొస్తూ వుంటుంది. 06 గా౭గి 08077044" అనే నామాంతరంగల , కీస్తుజివనవేదమంళా, ముద్దకట్టి ఈ యేకాంత (పార్టనలో ఉన్నదని నాకుతోస్తుంది. ..శదుపరి చాలయేండ్లకు (1967) అం ధశేనర్టి పకాళం అంధమ్మ చాసునంయు _క్షళాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిగానుండి నన్ను అనంత ప్వరంజిల్లా 61 6 00గ- గ౫1$81009? గా నియమెంచ్కి ఓక యేడాదిపొటు నన్నక్కడికి పొమ్మన్నాడు, (లిటిషునక్కాకు. ఇండియానువిడిచి వెళ్లిపో తున్నసమయ మది, ఆకమిషనకుపని చేతినిండలంచాలుమనే ఉద్యోగం, అందుకని వనాడూ సర్కారు ఉదో్యోగముఖమెరుగనీ, లంచగొండిపాపానికిపొల్నడనీ నావంటి పళ్దిటూరోగబ్బి లాయి”? లను ” అమాంతంగా”. గె జెశుడ్‌ అఫీసస్లగాచేసి. ఒక్కొక్కణ్ణి ఒక్కౌక్కజిల్తాకు పొమ్మన్నాడు. నేవడుగకుండ, దరఖా్రు చేయకుండ్య నేనెుగకుండ, దినపతికల్లో ఒకమి(తుడుచూచి, నాకు చూపింఛినవని యిది! అవంతపు5రంవె శీ న్యాకిందిఆఫీస ర్త నడిగి ఉద్యోగో 6౮1166 "నేను తెలుసుకున్న పనియిది ఆం! ధశేసర8ి నమ్మకంతో బాళస్పగించినవిధ్యుక్రాన్ని గౌరవనీయంగా నిర్వ హించి, - ఎట్టిచెడ్డ పేరూ - శచ్చుకొనకుండా విధ్యు _కృధర్భాం నిర్వహించాను, ఆ రేడాదిపొడుగునా నాయందత్యంత_పేమా దరణతో నాయెదుటనేకూర్కుని పనిచేసిన ముగ్గుకుడెప్యూటి తవొాశీల్‌ చాకు లోడ్‌ న్‌ ఆర్టినేట్‌ ఆఫీసక్తుగని, 79 మంది అప్పర్‌ * లోయర్‌ డివిజన్‌ గుమాసాలుగాని ఎట్టిఅవినీతి (60//4గ- €ంగ్రి క్ర దై వకటాడంవల్ల, పాల్పడకుండాన్యు 58న ర 901010

110 8౩౫ గా నామవైనుండిన యురోపియన్‌ కలెక్టర్‌ ఏ5. 61116646 వామీదచూపిన వ క్యేకఆదరాఖిమానాలవ్రను, 966 రోజులు వనిచేసి ఆత్భసుఖాన్ననుభవించి బయటపడ్డాను నాకుటుంబం, జీను అనంతపురంలోగడిపిన పొదుపుజీవవంవన నొ జీతంలో “ెండువేలరూపాయలుమిగుల్యుకొని యింటికిచేళాను, నమి(ి గూడెం (నిడదవోలు)లో మేము ళాపురముండినగడ్డియింటిని, ఆడబ్బుతో ెంకుటింటినిచేశాను క్లుప్తంగాయిదీ నాణవంతపుర ఉదో్యోగవృత్తాంతంం కలెక్టరు 6681186 గుణగణాలనువ ల్తిస్తే వరిశెండువుటలి నాపడుతుందిం. కనుక ఆపనిచేయను, ఇండియా కాం్యగైనుమనుషుల వాయాంకింద "గౌరవంతో (బతక లీనేమోనన్న వయంచొప్పున గీ! 62! 6516, నేనక్కడ వుండిన సెంవత్సరంముగియకుంణా నే 151% శీంర్రజ8 1947 వ్ర రాజినామా చేసి ఇంగ్లాండుకు వె శిపోయినాడు, ఆత్మ గౌరవమం కేఅది 1 అతడువె ళిపోయేముందు అతనితో నాకుకలిగిన అనుభవాలను -ఫీర్కొంటూ, ఒక మై 0వేటు ఉదత్తరంచాస్కి (వశ్యేకంగా ఒక . క య! కట్టి అతనీబంగళౌకు పంపించాను, అథి కవరు మూయుని 006౧ 816౯ అవడంచేత్వ ౧011860610 యింటి 06౯ చానినిచదివాడుకాబోలు, నన్ను ఆంతరంగికంగాకళలిష్కి. అశ్ళ ర్యానంచాలను. వెలిబుచ్చాడు, దాని 60౧9 తకువాళనావద్ద నుండెను కాన్సి యిపుడదెక నబడదుం ఉత్తరంకొంత పెద్దిడేయని నాజ్ఞాపకంం ఆగ త్తరంలో “0౪ 8౯6 8 గ౭గ౧ గంగకి ౧6౧ 1" అని అతణ్ణి నేనువృుదయపూర్వకంగా నమ్మ్మానింపగలగటలలో అతనివిలువవమ్మాతం "వెరిగిందోకాని చానితో నాకువనిలేదు. అతనిప్రట్లచూపవలసినధరసంగా ఇావిలువను'చేను పెంచుకున్నా మ.

శేష లేకుంశే అతడెవర్కో నేనివడనో! తలవనితలంపుగా అతడు నా లీం5కక గాను ఆ 6 లెక్టమ ఆఫీ ుులోని (స 560గ0గ) 700119 90/8౧05 $ వేనుముఖో ఫ్‌దో ఫ్రగిగామ, ఆంధ శేసరిపంపున పనిచేసిన పుణ్యాన నాజ్ఞాప కాలకథలో మధ్యగా వచ్చిన ఘట్టమిది... శీ ౬ చ్మకవర్తిగారితోపాటు రాజమం డీ శాలేజీలో 11. లక్ష్మీనారాయణ రావుగారు. తత్వకా్హ్ర= నిస్తెంట్‌ (పొఫె సర్‌ గా నాకులఫించడం నాఅద్భృష్టమని 3 న్యవాసుకొన్నానుం లక్మీనారాయణరావుగారు మాకు ఒక రోజువ పొారంచెపుతూ, ఒకనందర్భంవచ్ళి ఒకఆరోగ్యనూ తం మాకుఆందించఛారుం ఆరోగ్యనస్తూ( తాలు కుండ తత్వజ్ఞానానికి దూరపువివయాలు కావు ఒకవిధంగా ఒక దానికొకటి అనుబంధాలే. ఆశత్శతత్వం వినా భూతతత్వం ఊకబొక్కిన ట్రుంటుండి._అం శు దవడలు నొప్పేకాని నిష్ట్రయో౭జకం. అట్లాగే భూత తత్వాన్ని విసర్జించిన ఆత్మతళ్వానికి కదలిక యేలేదన్న గాంధినూ తంలో సంపూ శ్థనత్యముంది. పాలకంు చక్కగాచిలికినతియ్యని లేళ చవృనిమళ్డిగ ఎక్కువఆరోగ్యకరమని లత్మ్బీనారాయణావు గారు. శేసినతత్వబోధలోని" ఆరోగ్యపారం. ఆయనయొప్పుడో రినైరె నేను అనంతపురంలోవుండిననం వతృరంలోో ఆయనకూడ అవంతవుగని వాసి మయైయుండ్తి, పూర్యశిష్యునిచూడడానికవన్నట్లు నూయింటికివచ్చి 24 గా౭౧. 706 9607 €0 ౧2౪9 2౦౪౧ 016 ౧80౧1961 అని నన్నుపరామర్శించినవాక నొ నాకింకాజ్ఞాపకముందిసుమండి 1 అవుడు _ నావయన్సు ల4 మాతమేం గురువుగారివయస్సు ఆంతకం శొఎక్కువై యుండాలి కదా అయినా నేనట్లో కవబడ్డానేమో ఆయనకంటికి ! లత్నీనా

112

రాయణరావుగారు. ఈసరికి "ఇవా జీవనయా త ఇదాలించే యుండవచ్చు.

రన నాఅనంతవురంవయక్సు శీశ* వరకూ వెళ్లినా కధలో నింకా శాజమం[డిళా లేజచదువువయన్ను 21 లోనే (1914) వున్నాను. రాజమం డిడి పెద్దకాలేజీమైన్సా బియే. క్షానువా 'శ్లకుగ్తూడ కా లేజియెగుటనుండిన 'పెద్దఆవరణలో యిల్లు క్లానుంజేది.. కాకినాడ ఇంటర్‌ మీడియేట్‌ లో ఉడిల్లు లేదుం రాజమంగడి (డిల్లుమాస్టరు శామచం[దశావు "సేకమగల మధ్య వయసుచాటిన తట్టతలపాగాముదుసలిగా కనబడేవారుు నా జ్ఞాపకాలలో ఆయనమూర్తి ముఖం. ఇవ్పటికీ నాకుగు శ్తేం ఆయనసాధుశీలం మంచితనం ఈజ్ఞుపకానికి ముఖ్యకారణం మాటవకునకన్నట్లు మాచేతులు కాళ్లు అటునిటు తిప్పించి మమ్ముల్ని వదెలేసేవారు._ కాకుంళు ఏ0 యేండ్లుచాటిన 8డీ. వాళ్లకు (డిళ్లేమిటి ! నర్కారురూల్చులో అదొకటికాబోలుం ీట్లుమాటఅటుంచ్చి - ఆయన విధాయకంగా మాకిచ్చిన _ హెచ్చరిక _ ఒకటుండేనె.__ నిలుచున్నపుడుు వడిచేటప్పుడు ముఖ్యంగా పంచెకట్టు లేక వంట్లాం లోపల లిగువై నగోచీయ్యో లంగోటియో ఉండాలన్ననలవో అది. చానిపేరు *కాచా” అనేవారాయనం లజాకులో విద్యార్థుల మెవరమైన కారసిల్లితే ఒకె్కెక ్రాడినక్కుచేఆపి “లోపల కాభాఉన్న దా - బాబూ) అని ఆయన మమ్మల్ని పలకరిం చేవద్ధతి ఆయనదృష్టిలో కాబా థారణ, అరోగ్యానిక్తి నసుఖానిక్కీ చురుకుదనానికి సాధనం... ఇక ౩౦డోది ళాజమం్యడి క.4 చదువులో క4811064 ఉగాం!6'8

118 0411478 806 నీగ8గ00?” సగీంగాయం18 661604గా నుంటజేది మాకు. గీ81(06౪/ గీ[గ౧౦రే తం (డీ శ₹[0గాడం శ॥౧౦ డే ఇంగ్లాండు లోని గలం5* 500001 11686 ౧8౩6౯ ఆయినపేు. ఇక్కడ మననుకుశాగానే వదో ఒక అనిర్వచనీయ అనందంలోపల ఉప్పతిల్లుతోంది అట్టివాడు ఆమహాత్ముడు చదువుల్లో నాకు తటస్థ్రపడిన ఆంగ్ల సారస్వతంలో, మాతూఅర్నోల్లుది ఒక ఉన్నత పాతం సాహిత్యవిమ న (1478౧ 6౯(౦ఆగ) ను గూర్చి అశతనివి రెండువకుననం వుటాలుం అవిచదువకొనడంవల్ల నాకున్న క్నాన్త అలివి జ్ఞానరూపు చాల్మిందిం ఏమనిమెతేనేమి, వదేశీయు డై తేచేమి జ్లూనులు, జ్షూన దాతలు అట్లావుంటామ. జ్ఞానదాత లకు “పాణదాతలొనియే చేనిచ్చేగౌరవం. అవుస్తకాల పఠనంచ్వారా విమర్శకునిలో ముండ వలసిన విశాలదృషప్టిచూ పెట్టిన మాత్యుఆర్నోల్డు; శేలనంపదకు, ఆదర్శ *ధ్యాపక శ క్రిసామన్ధ్యా లకు కుగసితీక మైనిలినిన తండిథావస్‌ ఆర్నోల్లు..అట్లా తంటడి కుమారులిచ్వురూ నాకుగురూ త్తములై నారుం ముఖ్యంగా “04 1౪౮/6 8౧6 జీగ8గ001౪" నా కన్ను తెరిచింది. ఇద్దరికిద్దరూ ఆత్మవంతులు భ_క్రిపరాయణులుం “ఆళార్టావై పుతనామాసి” తంగ డేపుతుడై, జన్మిస్తాడ నే ళా నువాక్యం వింపట్ల సార్టక మయింది. శిలువపై వేలాడుచుండిన (| కీర్తుశరీరాన్నితలచుకొని “ఇందులో, దైవదర్శనం దొరకడంలేచా.. ఇదేఅదికచా ?” “అన్నంత పత్య జూనుకూతిపొం దుతూూ, పున్తకపొఠకులుగూడ తనళత "ళా దాత్ష్యం పాందేటట్లుచేస్తాడు. “గీ ౧016102601 0౧ ర౮( 709 సీం(0167 818౧41౧0 [€0/ ౧6౯ $0/006--50678198 61౧- కేర్‌]

శే] ఓ ౧౦ 116 ౧6౧ ౦001-నీగిరే ౮65659 0౧1౧6 006డ-50గా6 68 1 ంగ౧5667810[--0106/౧6 64 1606” అనే నాల.గు వాక్యాల పద్యముంది ఒకచోట, మైనాలుగువాక్యాలపరమా్యాం ఒక్క మాటలో “త్ర్యాగమనబడుతుంది. సకలధ'్ట్ట్ట_గంథాల్క నకల నూ. మవోమానవుల జీవితసారమే త్యాగమనవడుతంందం “డ్డూనాగ్ని దగ్ధ కరార్ట్రణం” జ్ఞానాగ్ని జ్వాలస్పర్శతో పెరిసమా వ్వినొంబె కరగ యే యజ్ఞ కర్మ అనబడుతుంది అవుతుంద. వేదాధ్యయ నులు ఉపయోగంచే, అగ్ని, నిమీధలు ఒకనం కేశంకావచ్చు గాన్సి జనలుమాటయొక్క-ల బ్యాం త్యాగం నొక్కి నొక్కి చెప్ప2డదె ఈమాట గీతా శా ర్ర్రుంతో, అనలు ఆశా న్త్వఎప్పుట్టిదే యిందుకు ! “గీత? మాట ఎన్నడూశెవినిబడని “గ౧టిమవో శయుని జీవనివేవషుమిటి ? "ఓ1+8 569 ౧8 ఈ 10 ౧6౧౮౧౦ 2/0౧” అని. “ఉత్సీచేయు. రిమేలోకా న కుర్యాం కర్మచేదహమ్‌” అంటూ యజ్ఞవ సమణ్లినిచెప్పి తననుతానే ఉదాపహారణగా చూపించుకుంటూ “సహాయజా? [పజాఃసృష్ట్వా” అనికూడ మా ఆ లు చెపి మను ష్యు ని అఆ పకాఠం (వితుకి మంటున్నాడు న! ఓ భగవుత డు, *నీవేనే నై తిస్వామి”_ లేచా “*సెవామ స్మిగా (బతికిన! 8౧6 ౧౪ [21067 8౯60 0౧6” శీనును మనముందుకు ఇచ్చిచూపిస్తున్నాడు క861064 4/౧౦ 6. ఈవిషయమై యింకా నాఆ ర్హి తీరడంలేదు కవియొక్కతోచూవులో శిలవమీదనే భగవంతుడు దర్శనమిచ్చాడు. కక్తునివీవునఒడ చింతబరికె దెబ్బలు పండరినాధునిశరీరంచై న తట్లుగా తేలనవన్న కథకూ పాపులపాపాలనుతా వేభరిస్తున్నట్లు ,కీస్తునుడివినకరుణావాక్కుకీ మనమీసందర్భంలో సామ్యంచూచుకి"వాలి. పశ్ళాత్తావము

15 నీజమెనపావ పాయళ్ళ్‌ తమచశేమాట సామాన్య సత్యం తన మా లు వి విడ్డలుచేసేపాపాలకు భగవుతుజే=-ధనొందుతాడి నేం దానిని మించిన కష ణామయనత్యం. కుమాకునిదుక్టబున్దికి దుష్టచర్య లకు కుమిలి కుమి* యేకుస్తున్న త గినిచూచ్చి “ోఅమాస్ట్ర. నీ కన్నీ తే సిఏడ్డగు బున్గివుంతుణ్లే చమ్తుంద”ని చాంనిపో యేదయాీలి ఓచాన్చుని= ఎడిట 1! అలిదయే తకువాత మహాపుచ షుడై న సెయి-ట్‌ “గసైనట 1! తశ్లికన్నీ కే. విర్ణపాపాలను. దగ్ధంచేసిన ర ళ జ్‌ ఇస

అగ్నిహోతమిక్కడ. వృూగయాన్ని ఉదవింవశే సేదై వృప్వాన వ హాశకిమంతం (8 గ 9౧1 16౯.౯) ఎని మవోళ్యాగాంధి అను భవపూర్వకసాత్యం. ఈక్వ విశ్చాసంతోకూడిన తీవవైన వ నన్బంకల్పంతో వళ్కార్యాలు అ్మపయత్న గా వాటంతట అవే సాగిపోవడం నమెనమెుుగి దము, ]గ౧6 గాగరే ౧ 19 0౪/౧ 0206 68౧ గొ౭గం 8 ౧68౪6౧ ౦0 ౧6|| 8౧64 &0%౧6 1 ౦0 ౧98౪6గ 8501 మనో నేళ నీకున్నశక్తి చర్మచతువుకు లేదు, జ్జాన్క భక్రి కర్మ వై రాగ్థ శాధనలను నఫలంచేసేవి అంతఃక_క్షేం ని వేరొండుశాదు.. ఇన్నిమాటలమధ్య, గావునస్సు ఎందుకు గుంజులాడుతోంగం చ. కీలువవోను, శి. వై: నన చై వదగ్థు నాన్నిచేసుకున్న యోగి మాత్యుఅర్నోల్తు +నివెప్పుక *నడంతో నొతృష్ట కొంతడీిఏంది.. చాలు

మ! ఇ

నాఠాజమం[డిచదువునమయంలో" నాకంట౭ డ్లఒకకర ణా దృశ్యం ఎవ్నటి!ిని మరవ రాడు. మూనవునిళలోవలి మాతృత్వాన్ని. మేల్కొల్చే ద్నృశ్యమదిం యని కొన్త “ీదావివరదకాం ఇ గోచావరకిగట్టు కిందచే మాకా లేజి కా లేశీకక్కవీధిలోవే ఒక

చ

116

“పెంకుటింటికొట్లవముస, నదీ పవావాంతో "పెద్దపెక్టకజ్డ, కంప నీటిమరుగుతో కొట్టుకొవివస్తున్నాయి.. వెగా ర్యాతివేళ! ఎట్లాయీదుకొనివచ్శిందో, ఒకపెద్ద చాలపెద్ద నాగుపాము వచ్చి గట్టునబడ్డదిం గట్టువదలి కిధినిఐడ్తి ఆ ఇావు“పుకొటలో ఒకశాస్తి్సగారి. "పెంకుటికప్పులోనికి చేరింది. చానికీ కంగ" శే కచా! అర్థరాాతివేళ భారళ్యళ_ర్తలు న్యిమ్తున్న ఎ త్తెనపట్టి మంచంవైన పడ్డది. భార్య తుళ్లిపిలేచి వెద్దకేకచెట్టి కర్తను లేపుతుంది. భ_్రలేచేలోగా పామ.భయపడి నేలవైఐడి గిదిగోడ నంటి యిద్దకముగ్గకుపిల్లలు న్నిదట్హండిన గచెమూ6కు పాకి వెడుతోంది, త ల్లి శఈతణం మంచంనుండిద.మికి పొమునడుము గట్టిగాఅదిమిపట్టి వేసింది. మరివవలలేదు. అంతట వమయిందో ఊహించగలం. పాముమధ్యభాగ మకచా ఆమెచేంలకు దొరి కింది ! చేతికిచుట్టవేగుకొని ఎన్ని కాట్లు వేసిందో_నడ రేయి _గిడ్డి దిప మొకటి ఒకమూల వెలుగుతోం ధి. ఎవకుదిక్కు! జము గనున్న పాప కర్మనువలెనే సత్కరస నెవకముఅడ్డుకొనగలకు 1 బిడల ఖః బదికారుం పిల్లలరొదవిన్మి ఇకుగుపొకుగులువచ్చి ఎంతకష్టంమీద పామును చంపివేశారుం వీడ్ణల్మపాణరకణ కై. చేపాళ్య్యా%ంచేసిన అమాతృ 'దేవిఆత్మ న్వర్షానిశెగింవీయింది ! మర్నాటిడయం. మము కా లేజిచదువుకువన్తూ యింటిముంకు చచ్చిన కియుండినపామును చూచి జరిగిన కథంళా విన్నాము, ల వడ్డాడి నుబ్బాచలాయకవి తనచాటువుల్లో కరుణారనభతంగ* ఈనృత్తాంళాన్ని వరిం చానుం 'దానీనిచూచిన అక్కడ గుమిగూడిన కాలేజి విద్యాస్టలను, కొందరు అధ్యాపకులను ఆదిదుఃఖ పెట్టింది,

1! వ్‌ ా.. రాజమం్మడి = హరిజన సేవ

బి. ఏం ప్యానై రాజమంటడిలోనే నివసిస్తూ వీశేశ లింగం ఆస్తిక కన్న తపాఠశాలలో కొన్నాళ్లు "నేను అధ్య్యాప కత్వం చేశాను. “వెళ్లు వీశేశలింగంగాకు మనల నేరిగినవాకేకచా! స్కూల్లో మాన్టపవనియియ్యండని ఆయననడుగుమన్నాకు మా రాజమం డిగా ని యన్సు దగ్గరబంధివు, అఆన్మూలులో నే అంతకు పూర్వంనుండీ ఒకఅధ్యాపకుడు శీ రామా ప్రగడ వెంకటా మియ్యుగారు. వెంటనే వెళ్లిఅడిగ -ను+ ళ్‌ మ్స పూ_ర్తయించా? ముచిక. మీకాలేళపిన్సిపల్‌ నుండి ఒక యోగ్యకాప్టతం (1656౧౧0౧ 2) న్‌్‌! అాగుంటుందని వుతకుఖగాకు నలవో యిచ్చాగు. నంతోషంతో వెళ్లి యోగ్యళాపష్మ్యతందయచేయమని (పిన్సిపల్‌ కూల్‌ (జేదొర వడిగాను,. “నువ్వు ఈ కాలేజీలో చవివావా +” అన్నా డు (పిన్చినల్‌. నా కాశ్శశ్యమయిందిం “ర జ్రేళ్లపొకుు చ, గే లరీఅట్ట కుకు తె చిసీద కూర్చుంటూ ఉండిన విద్యాళ్థలలో 'చేనొకళణ్ణికదా 193 అంటిని, "పెద్దగా నవ్వుకున్నా డతడు, నాటకాలు మున్నగు కళా కారన్టికమా లలో తనకుదిగ్గగగానుం డే కొంద విద్యాస్థలుమాతమే అతనికి మాగాగుర్తు, నావంటిమి గజా వాళ్లందరూ ఆంతగా అతనిద్భషిలో నుండకపోవడంవ లై “నీవిక్కడ చడివినవాడవేశా? అన్నాడు ముందుగా, వెంటనే నవ్వుకొని, “*నిరేకాని మీశత్వళా వ్ర య పొాఫెంర్‌ నుండి ఒకన శ్రీఫి కేట్‌ పుచ్చుకొని చూపించమన్నా కు

118 ఎక్‌ వెళ్లి తెచ్చిమాపించాను, క్ల చ్మ్యకవ్త ఆయనఅసిస్పైట్‌ లమ్మీనారాయణరావుగాక్లు తమతత౧ళొా న్త్వక్తానులోని జగ గా తు లగ గణ్యవిచ్యాక్టులలో" చ కశళాయడొకడని యో* వ్రౌప తాలు (వాసి నాచేత బెట్టారు. వాచినికిముకు వెళ్లి పిన్నివలుకు ష్‌ శే చూపీంచాను, అవిచూచి వెంటనే ఒక 61187 ౧8౭౧౦6? తీసి ఆవిధం గానే తానుహూడ వాసి “గ 38 60గ644160 9 69%06 6౧8 ని ు చేర్చి నాకిచ్చా డతడు, అవన్నీళానుచూచుకొని వీశేశలింగం గారు నాకు అ ధ్యావకోదో్యోగ మిచ్చాగు.. కాని నాఅవద్యాప కళ్వాన్నిగూగ్చి చెప్పవాసినవిశేషు. చేమీలేదు.. క్షాహుల్లోకి నా వ లా రగ వెళ్లడం. ెలిసిం దేదో చెప్పడం, తిరిగియింటికి కెళ్లడం _ ళం మామూళతే! ముఖ్యవిషయ మొకటి జ్ఞ స్పిలోవుంది. , శ పొడమున్న్నూరు రామచం దరావుగారిని ఉడిపి పాంతంనుండి కుటుం బఐనహితం గా ళశాజమం దెకి రప్పించారు విశేకగెంగంగాకుం రామచ౫గద రావుగాక ఆ న్హీః *న్నతపారశాలలో (మత) ధష్వాబోధకుడు గాను, ఆయనభార్య- లమ్మీ కాంతవ్ముగాకు పి-కక ఎగంగారి “విక్టోరియా వితంతాశ కజాలయ” పర్య వేతకురాలు ౧ను నియమింవపబడాకు. వా3పకె కనంళ నం పచ్యావలి, ఇంటర్జీడి గ్‌ డ్డ న "యేట్‌ చదువుతూ రాజమం ఏఖొనే వివావాచై. నకొప్దెరోజుల కే మృతినొందింది. మృతితకమువాతవర్చితచి మొదటితరగిలిపరీక్నా ఫలిత6ం కుమా_-రైళావుబుభరించ లేక తల్లి ఇచావరిలోపడీ చనిపోయిందిం సంఘనంప్రార్మపియుడై న రామచ (ద్రశావుగారుః కొందరుమి శులనుకఅుపుకొని “నిమ్న జాత న్టర అఇనంఘ*మనే

119 కపిత (06౧౯౧65566 0 88568 గ 98 0౧) రాజమం డిలో ఒక సంఘాన్ని సాపించారు, నిమ్నుజాతుల ఛాలజాలిక రకు రి పారశాలలస్థాపన ప్రధానంగా అక్కడజరిగినపిని, కోలమూరు, కొళతమూర్తు గాడాల్క సింగవవంం మున్నగు మాలలో మాల మాదెగపిలలకోనం పారకాలలు పం స్పటయినవిం నంఘొ నికి నేను కార్యగర్శిగ ను వీ లేశరింగోన్నతపారళాలాధ్యాప కులు (శీ కోటకి డ లింగమూగ్రిగాల అధ్యకుడుగాను నియమి౩.లమైతిమి. ఒకాక్కపారశాల పర్య వేతణకు వారాని కొకనిర్హి రామచంవరావుగారివెంటట నేనుగూడవెడుత్తూ రా తికక్కడనే వ ండివే యేవాళ్ళం, ఉపాధ్యాయుల జనెలజీళాల కోనం ఆయా _గొమాలలోను, ళాజమం[దిలోను, ఇంటింటికీ తంగ చేచూూ నాకుతోడు తే పాలకో జేటి సూర్య పశాశేశావు గారు (డాకగ ఇముమూ ర్షిగారి సోదరుడు వనెలచంచాలు పోగుచేలుకు నే వాళ్లం. ఆత్మస్తుతి ఇందు, కాళ్లు నొప్పులుపు క్రేటట్లు అవసరంకొద్ది యింటింటికీ తిరిగే వాళ్లం. రామచం_దశావుగారు కూడ తరుచుమాతోతి శీవారుు వయసులో ఆయన మాళం ళు "పెద్దవారైనా, ఈవిషయంలో ఆయనచూపినది వికముగువిరామం లేని శద్ధం ఇందులో నేశాదు ఆయనచేపిచూపించిన ఉవతిపని లోనూ ఆచువయొక్క కాకో(త్సావాం, శశ్చమాకందరికీ జీవితపారాలబుగా నుంజేపిం ఆయన పోత్చావామే, చలవయే మాకి పేవామాన్గాన్ని చూపి ధన్యులనుచేసింది= అతిచురుక్కు మ్యుదల్క సేవానురక్రికి 'పట్టిందిపేకు అవవానీయుడు. నిమ్న జా3.లసేవ ఆయన _ మాకునేర్చివెళినపారం. ఆయన పేరే వైర్యం, సావానం, ఆత్మ గ"రవంం ఆయానపడకుండ్కు వడివడిగా

120 వడిచిపోగల ఒక చీిన్నపరుగుపద్ధతి అందరకూ నేర్చేవాడాయనం ఆరోగ్యాన్ని కాపాడుకునే చిన్నచిన్న ఆయక్వేదచిట్కా భౌొమథాలమ నూచించి, చేసియిచ్చేవాడు. కొన్నినులువైన బా్థయామాలు నేన్పడంపట్ల ఆయనకు అభిమానం (ప్రపంచ దేశాల భూగోళివిమయాలన్నో ఆయనకు కొట్టినపిండి. అన్ని దేశాల, ఖండాఆ 0౪41 ౧68, వాటిలోపలి నదులు, సరన్బులు, పర్వళాలతోనపహా కొద్దినిమిషాలలో వైటుగాగీచి చూపించే వాడు... ఒక్కగీత ర బృరు తో చెకపనవవరం లేకుండాను ! ఓ810666 8౧6 0౧౫ (366 శేఖలసహాయంతోను, వాటిమీదనుం 'లెక్క(ప్రకారం వాటివధ్యను కొన్నిగుర్తులు పెట్టి, వాటినహో యంతోను అద్భుతంగా, అతి 60/66 గా పటంతయార యేది భూగోళజ్ఞూనం ఆయనవద్ద నేర్చుకు*చామనిచెప్పి,. దానికొక ఆాయింగుబుక్కుపెట్టి కొన్నాళ్లు నేనూ సాధనచేశాను. కాని న్మాపయత్నం ఫలించలేదు. బవువిపాదకరమగు ఆతల్లివిడ్డల ఇావ్వతనమువాత నే ఆయనచేసిన వజానేవయొక్కపతిభ మా "కెక్కువగా విపితమయి నాచేత యిన్ని మాటలుపలికిసోంది. = అంతటితో ఆయనవర్మ శమ ఈదముట్టలేదు. చివరికాలంల పి5ళదపురం (ాజమం్నది చివరిసరిహద్దులోపలి ఒక పేఏ్సిలో ఆకువందలచశురపుగజాల విశాలని వేశనస్థలం 'వెలకుతీుుకొనిి చానిలోని _ఒకఎత్తుదిబ్బమీద _ నివాసమేర్చరచుకొన్నాడు, తత్చూర్వం వీశేశలింగంగారు. ఉపయోగించే ఎర్జుస్వారి బండి వెభాగం అంశే పెద్దచెక్కలపెన్రైను ఆయనవద్దతీసుకొన్సి దానిని ఆయొత్తుదిబ్బమీద అమర్భుకొన్మి అందులో ఒంటరిగా నివనీంచేవాడు శామచందరావుగారుం చూచేశారికి ఆశ్శర్య

21 మయ్యేది ! స్వర్లీయకుమా_క్తి పద్మావతి పేర అన్థలంలో జరుప దలచిన పున్తకభాండాగార౦ పఠథనాలయం మున్నగు కార్య కమాల నిస్వవాణకుగాను వాతోసహా ఐదుగురు ధరసక_ర్తలసింఘాన్ని_ వర్చాటుచేశాడు. పచ్మావతి ఆ_స్తీకలు స్థలంవధ్యగా ఈగాస్టాపితం చేశాడు. పుస్తకాలయం పద్మావతి ీరన్సు విద్శ్శావలిని వివాహమాడిన శ నాఖి రామకృష్ణా రావు "పేకుతళో ఆ యా[శమాన్ని నిర్వహించమని (ట్ర ఫైపత్రంవాని రిజష్టముచేయించాడు. (టస్టీలలో ఎక్కువమంది చనిపోవడం వల్లన్యు చను రాజమండినివిడిచి ఇతరస్థలాలలో స్టైవపడటం విలన్వు _ శామచం్యదరావుగారు. కోరిన్మప కారం అస్టలాన్ని వినియోగపరగచ లేక్క _చివ5కు దానిని (శ్రీమతి దుళ్గాజాయ్‌ డక్‌ ముఖ్‌ ద్వారా లాజమం దిలో 'యేశ్చాటయిన *కన్తూరిబా గాంధిధంస్టసంస్థంాపేక దస్తావేజు వాసి, ధర్భుక_ర్తలలో కలికి యుండిన నేను, శ్రీ పాలకో జేటి సూర్య వకాశళావుగారు పకస్టులమై దఖలుపరిచాముం కొద్దెయండ్లకు పూర్వం సూర్య ప్రకాశ రావుగారుకూడ పరమపదింభఛారు. శామచం[ద శావుగారు తమ టీష్రష్టతంలో ఆాసికెట్టిన ముఖ్యషరశులు మేము_వాసియిచ్చిన దస్తావేజలో నృష్టంచేశాము. కన్తూరివా (టస్టునంఘం వారు ఆస్టలంలో ఏ యే పనులు నిర్వహిసమ్తున్నారో (వాశమూలకంగ్నా నేను వాకబుచేన్తూనే ఉన్నాను, _ వేటి రోజుల్లో పధర్మవంస్థలోగాని నానాటికి శద్దతగ్గిపోవడం ఆఖరి చూస్తూ నేవున్నాముం 16]

129

“నాజ్జూపకాల” పేరిట మవోనుభావుడు శ్రీ ౮"మచం ద రావుగారి జీవితాశయాలనుళూర్చి, ఆయన యొనర్శిన నిస్స్వార "సేవముగూర్మి యిక్కడ రికార్లుచేకుకొనడం నాకొరకు నేను చేసుకొనే విదాయకంగా భావిస్తున్నాను. నాబోటి సామావ్య జీవితాలకు కాస్తో కూస్తో విలువనుచేకూర్చినది ఆయనచేత్మ కింద లభించిన సేవాలాగ్య నేం శాజమంటది వై లురోడ్డు కావలితట్టున ఒక "పెద్ద పాకీ వారిపేట ఉండేది. తరుచు రాఖశిపూట ఆపేటకు వెళ్లి చేతనై నట్లు వారి యిఖ్బందులను తీగృడానికి (సయత్నించే వాళ్ళం. *రామచం[ద రావుగారు ముదునలిమై న్వళాష్టానికి వెళ్ళిపోయినాడు. ఆనిలో ఆయన రాజమం,దికి వచ్చేటప్పుడు మొుస్గుకు అనా ధబిడ్డలను 'వెంటగొనివచ్చి, కాకినాడ అనాధ శర,శాలయంలో. చేర్చాడు, . అందొక శేమైనారోశాని, యికవుకు వివాహితులై. యిప్పటికిని బాగున్నారు. *ఆనంద?? ఒకడు “ఇందిర మ” ఒక లెం రామచం దళావుగారివంటి (వజొ ఐం ఘువులు_ సామాన్యులలో అసామాన్యవ హోపురుషులు.__ ఈ పసంచంలో బహుఅరుదు! .ఆయన వెళ్లిపోయేముందు ఆయునతోకలిసి మేము తీయించుకొన్న 6౧౦౪౧ ౧౦౪౦ ఒకటి; అంతకుపూర్వ మెప్పుడోో ఆ త ల్లికిమా _రెల్కు అత్మీకాంతమ్మ, పచాగ్చివత్సి ౧.ఎనుువురూకలిసియున్న ఛాయాపటమొకటి నాకు మిగులు! పద్మావతి జీవించియుండిన కొలనిళాలంలో ఆమది అపూర్వమగు కీలనంపద. ఈమాటస్వాను భవంగా (వానుకొనడం నాకానందంమ్మాతమేకాదు. నాకొక గుణపారం అదిం ౧0599 ౪౧౦౧౫ ౪౧6 6౦69 10౪6 ఠ66 ₹66౧9ఫస్టుఫా కం(1904€)లో మా ఉపాధ్యాయునినోట మేము మొదటిసారిగా విన్న

128 సత్భ్ధవాక్కుయి వెం 18, 17 పండ్రవయస్సుగల ఆ పద్మావతికి సరిపడినట్ట్లు యిప్పటికి 80 యేండ్లు చెడ్యలతికిననాకు వప్ప దిది 1 ౧౩ కలశ తా న! (2) నొ పుస్తకపుచది వుల పూ క్తికి ఈ యధ్యాయమొుక్క.టి మిగిలియుంం, చాఎతొో “నాజ్ఞైప కాల” మొదటిభాగం ముగెం పుకు ఆెస్తాను. అట్లా రాజమంి వో వీశేశలింగం పాస్కూలు అధ్యాపకవృత్తి అయిన తరువాత ఆపె డ్సిగీ చదువుమీదికి వెళిందెబుద్ధి. తంధడినిమించివ తండిగా మమ్ము పెంచిన మేనమామ శేషయ్యిగానము. 1815 లో మహాళ య అమావాసస్ర రోజున చివంగతుడై నాడు, ఒక విధమైన నా అెఓవితక్కువ వలనే ఆయనకు మరణంతప్ప లేదు, జబ్బుశగిలివ వెంట వే ఆయానను సాగామంను )డి లాజ్రమింధికి తీరుకొనివ చ్భారు. అప్పటిశే కొంతకాలహ "ణ మయింది. వనువెటవే శన్త చికిత్స పొండవలపిన 57206418166 [6౧8 అద. అరోజువరకు చానిపేవై నా వినియుండని అజ్ఞానం నాధి. సాయంసమయం. శేనరిగిన - 5. ౪. రామారావు" డాకరుకు చూపించాను. ఆయనతో ఇంకొక డాక్టరు కామవాపాకూడవచ్చి మంచుగడ్డ కట్టి, అరా తంళా రోగిని నాయింటోవద్దనే ఉంచేశారు. మర్నాడు ఉదయంవచ్చి చూచి అఎాష్మతికి తీసుకు వెళ్ళమన్నాగు. సర్కారు అముష్మతి గి. 14. 0. డాక్ట్షు. గుదమూ_గెగారుం అప్పటిశ్తే

కేవశ రోజున్నర ఆలన్యం జరిపినందడుకు నాకు సోదకునియంత నన్ని హితుడగు గి. 0. నన్ను మొవంవాచేటట్లు చివాట్లు "పెట్టాడు. సిగ్గుపడ్డాను 1 డ్యూటీమీద 'సింటల్‌ జైలులో నుండిన సిపిల్‌ సర్జన్‌, డాక్ట్యరు ఇెన్హర్‌ కు వంటనే రమ్మని కబుకంపాడు డాక్షరుగురు మూర్తిగారు, ఛెస్టకువచ్చే టప్పటిశే ఆప'రేమన్‌ 'ళేలిల్‌ మీద పకుండ బెట్టియున్న రోగిస్టితి కొవయూపికి చేకుకుంటోంది. జరిగిన ఆలన్యంకథ విని “4/౧100 100! ౧8౩ గాంరయర!164 ౪ 11 7” అని సివిల్‌ సర్జన్‌ ఇె న్గరు విచారపడ్డాడు. శేషయ్యగాకు నన్నుదగ్గ౫కుపిలిచి “ఒర! వై జాగ్‌ కుతీసుకొనివెడిలే ఏ మెనా పయోజఎనము౦టుంచే మో! అంటూనే (1పాణంవవిలాడు |! రోగియొక్క నిరర్ధకమైన అభా భావం; రామారావు కామరాజు చేసిన 1, 18 గంటల ఆలస్యం; ఈ మొద్దు మేనల్లునియొక్క అజ్ఞానం... అన్నీకలివి శూలంలాగున నాగుండెల్లో గుచ్చుకున్నాయి! ఆయనను ఛాజమం మదికి తీసుకొనివచ్చిన కుటుంబం, బంధుజనులు, కొందరు (గామరైశులు బయటకూక్క్చుండి విలపించారు. ఏమనుకుం శే ఏముంది తంగ డినిమించినమేనమామను__ నేను బతికుండి_ ఆయననుపంపివేళాను 1! ఈ విషాదగాథ నే నివ వాముకుంటూన్న ఈ నిమిమంలోకూడ _ ఓకపీడకలగాా గుంజెమిది కుంపటిగా, నన్ను బాధ పెడుతూనేవుంది. ఇది నా అజ్ఞానంవల్ల జరిగినపనియని నన్ను నేను కమించుకోను, ఇది నా పాపఫలితమే, ఆనాడు గోచావరిగట్టుళోపల మేనమామ థవదవానజ్వాలనుచూస్తూ పొందిన నామననేైవవం నా శవదహనంవకకూ మరపుళాదుం ఆతరువాత యేవ. వముందో 1! ఎవడు. చూడొచ్చాడు,

నో చూసివచ్చాడు ! చావు ఏతుకుల లేడా నెకుగనిి ఎకుగనొ లని అనూయక ఐ లిక యొక్క “౫91 ౪8 86 56౪6౧17” ఆనే నిశ్నృయ, నిర్మల, నిస్యపంశోమ ఇహెలో కానుభవం కావచ్చు. ”| 8౧ ౧౦౪ $8౧ ౧౦1|1౧ 8గ ౧౦ 87 | ఉగరీ 208౧ 1౧ 2౧౧ [౧౧౧౦11 70 ఏ "5 2౧ ఆ౧6౧ 6558 03గ౫౦ ఓ గ 06 8౧69668. 7౧8 $60164 90౧0 13౧౦ 8౧6 8 ౧9 1” అనీ అనుడణం కవాపరాలను పకంచేన్తూ నూఫీయోగి షాలతీఫ్‌ కచ్చిశంగానుడివిన సత్యం కావచ్చు" నిజానికి 3ఎడదూ ఒకళశు. అటువంటి అమాయక బాలికల్లోను? ఇబువంటి షాలకతీఫుల్లోను, నా చిన్న మోతాదులో నేనొకల్లి. “ళ్తాద్రిది నాద్కె కాదది నీవె. నీచే నేవ తిదేవ (1? అనుకో గలిగిన చోట యికభేదమేది._ అంతా*భే“మ |! “*వివం ఆాగి, బాబో నీవువెళ్లిపోతున్నావా ?” అని (పక్కనుచేరి ధోదించే మ్మ బృందంతో “అశ! నే నక్కడికిలా పోయేది! నాకంశుముందరి పజలీస్‌్‌ ఏగమెంనానవ్‌ యూరిసెస్‌ (పళ్ళకులుు నాకోసం 'దేచియుండి వన్నుపిలుస్తున్నారు ?% అని సో[కటేను వారిని ఓచాకుస్తాడు! అట్లా నూమేనమామ ఎక్కడికి వెళ్లాడు ? నాతో నేవున్నాడు! జరగవలసి. లేదో జరిగిం ది_ తప్పదు శి అంటే! 05 518065 85 గ౪ 91000 & 1251 [6006 0౧ 8 0101 ₹ఆ-1 ౧౧౩. ఇహాన్నిపరాన్ని యేకంచేసుకునే దివ్యకళ పేశే ముకి! రాబప బొనింగ.లోని జానవుడుఠాబె న చింపిందుసుల జాకీ కుం ఇగ అధ జా జాలి చిన్న కాలిక పాడుకుంటూ వెడుతుంది చూడండి. “౧6 ౪98 13 &[1౧6 90౯ ౧౮-౮-౩౧64 ర౭౪ “9 26 1౧98 గొంగాాాసీంగి ౧6 15 (8 ఉంళ౮౭ంగ౧-- 106 ౧1-366 16 ఉం6--౧98 ఆర -09 ఓ87% 18 0౧ ౪08 ఆ1౧ం్రలా06 5౧8 90౧౧614 0-6౦6419 1౧ గ౩ ౧6౩౪8౧౮

126

శి! 8౪6! ౪౧1౧6 ౪0/6" అనిం ఇం కేముంది_బోహామపిస్ణ | అదే నేను ఇదే అది!

ఇక కలకత్తాలో నాలెండేండఉనికిసంగత్సి నాచిట్టచివరి చదువువంగతి. ఈలోగా మేనమావుఅవశొన ఘట్టం జ్ఞాపకం వచ్చింది... అయింది. "తెలుగు వాళ్లకుద గరగ = మాము యూనివర్సిటీ ఒకటుంది. వై9వేటుగా పరీకకుహాజనై | గ లైనవారుండిగి. కాని దూరప్వుపయాణమైనా నేను కలకళ్తా వెళ్లి అక్కడి యూనివర్చిటీ పొఫెనర్లవద్ద రెండేళ్లూ శుకూష చేయడానిశే నిశ్ఫయించాను, 'రెండేడక్కడ గడపదలచడలలో చదువుకుమించిన ముఖ్యకారణం 'వేరొకటుంజెనుం అప్పటికే ాహ్మపార్ట్రన నమాజ పెద్దలవద్ద లభించిన శుుశకూషాపౌరభం జీవితానికి కాస్త పట్టియుండటంచేత కలకత్తాకు ఎళ్లడానిశే నిశన్న్మయించుకున్నాను. అక్కడి (౯ వైధర్మ వ-తావరణంలో 80 డేండ్రపాటు బతికితే జీవిళానికి (పయోజనముండ గలదే అశ నన్ను కలకత్తాకు పంపించింది, టావ్మానమాజికులు శానివారు తక్కువవారని వారికి ఆధ్యాత్మికొన్నతి యుండదినే పౌ&కదృష్టి ఆనాడుకూడ నాకులేదు. *పకంనత్‌; వ్‌పాః బవుధానదంతి”అ నే సార్వజనికనత్యమే నా జీవితాదర్శంం ఈనాటికి చూడ ఎట్టిపాడీకవ తభావం నాలోలేనందు వక్త నేను అద్భష్టవంతుడనుం ఏమళానికిగాని బొడ్డుకోని పేకుపెట్టడం; అందరు వచ్చి దానిలో చేరవలెననిచె ప్పే హోరాహోరీ వీథి (వచా రాలుచేయడం నాకు అాధాకరమైనవిషయం, అన్ని మళాలూ ఆపూర్హాలేం పూర్తళ్వానికి మెట్టుకట్టుకుంటూ

197

పోవడమే నిజవ్వైన మతధర్మంం లేదా మరొకళాషలో చెప్పుకో వలసివ స్తే ఆ్య్యాగమూక్తులగు మవాన్షలుు మవోత్ములు సత్యాన్నితరిచి నిస్బ్వాగ్ధంగాపెట్టుకున్న, చేరుకున్న ఒక హద్దు అక్కడికక్కడ ఆదిపూర్ణ్హమే. మనం ఎన్నిమట్లు 3 కెక్క గలిగిచే అన్ని మెట్లు అదే మనకోనం (క్రిందికిదిగివస్తూ, యింశా కొంచెం పూ త్రమవతూవుంటుందిం ఇది ధర్మాన్నిగురించి నాకు నేను నిర్మించుకునే చీతణ (౧0116). రారవ ఛ్రనిపిలుస్తూ లోపల ఒకభావముండది కాని నాభావు మరి చానిని వ్య క్తపరు నీందో లేదో ! నాలోనాశే సువ్యక్తంకావలసింది యింకెంతో వుంది అదట్లావుంచండి,

పీరేశలింగం, వేంకటరత్నంగార్లతో నే ననుభవించిన అనుచరత్వం, అందుముఖ్యంగా "రెండవపారివద్దచేసిన అంతే వో సిత్వం నాద్భష్టిని కలకత్తావె పు మరలించింది._ కలకత్తా నీవాసానిక్తై కొంతడబ్బునర్జుణానని నరసింవాశర్థు క్డైర్య మిచ్చాడు. అన్న శు చేళాడుకూడం "రెం డేండ్ల్రపిదప తిరిగివచ్చి, మాొకుండినయిల్లూ దొడ్డీకాళోలు అమ్మువేసి వడ్రీలేకుండ అసలు మతం తీర్చివేశాను. కొద్దిగామిగిలివుండినమూమి. (మూడు ఎక రాలుుమీవ కొంచెంశిస్తువచ్చేది. ఉన్నపొలనుంళా మాతండడి చేసిన బుణాలతీశ్ళావానికి నాచిన్నప్పుడే వెళిపోయింది, 118

శం

చీండ్లవయస్పుగల _నాలార్యతోనవో కలకత్తాకు వయాణమై నాను, 191% జూలై, ఆగస్టులలో ఆ (పయాణంజరిగింధ్కి ర“*స్టవచాకానికి జీవితాన్ని అంకితం జేనుకొన్న ఇాబూపహేమ చందనశ్కొరు గ. &.. మాకు కలత్తాలోగా ర్హియన్‌. ధగ

1298 (వచారశార్య మీద తముచుతెలుగు బేశానికివ చ్చి వెడుతూన్నందు వల్లి ఆయన నాకు సన్నిహితుడు, భ_క్రిభాజనుడుం వ్‌ల్యాత వృవకాద్హ్ర ఆవిష్కర్తమైన నర్‌ జె సి, బోకుగారి జబావగా రాయనం సుకియావీధి *“రాధాాపసాద్‌ గ ఖ్రీలోని _ ఒక బెంగాలీ కుటుంబఎతో మాకు రెండుగదులవమకాం పర్చాటుచేశాడు ం ఆ కుటుంబం వారి మంచితనంచొప్పున "రెండేళ్లూ ఇాలనముఖంగాం గడిచిపోయినాయి చదువుకోనం ఉామ్‌ఐండ్రమీద యూనివర్శ్చి టీకి హొజర్యు ఆదివారాలు సాయంశాలం సాధారణ లావా నమాజనమావేశాలకు వె శ్లడం; కొంతమంది ఆావా్యై బెంగాలి "పెద్దలతో నర్కారుబాబు చ్య్వారా పరిచయ మేర్చడటం; వారి యిండ్లలో జరిగే (వివోస్తపాననా సమావేశాలకు వెళ్లడం (అక్కడనే భోజనంకూడ); సల వ్యాసాధనా ళ్‌ మంలో భార్యలతోసపహోవచ్చి [శుయినింగుపొందుతూన్న కొందరు ఆం ధమి తులను తరుచు కలునుకొనడం; నావళలెనే తెలుగు పా )తంనుండి. చదువునిమి_త్తువచ్చిన పాళళొత్తవారితో పరిచయం, స్నేహం. ఈవిధంగా "రెం జేండ్ల కాలంగడిచింది... మరవురానినంఘటవ మరఠొకటుందిం (వావ్యాధరర్మ సౌ ధాన్ని వుఎనవెంబడీి నిర్మించినిలిపిన నాలుగ్ను ముఖ్య న్తంభాలలో ళీ శివనాథశా 'ఈ మహాశయుడొకడు. రానుమోవాన దేవేరదనాథ, 'శీశవచం దులతగువాత అగ పీఠం శాయీమవే శయునిచే 19198 నాటికే ఆయన శతవృ దృడాయెను. ఉపాసనామందిరంళో ఆమహాశయుని ఈ శ్వరోపాననా యసంగాలతో ఆ వోలు మాకుమోగి సమావిష్టులహ్చాదయాలు స్యదవీళూతముల య్యేవని మేము వినియుండినమాట. వృర్రాప్యం

129 వళి కొంతకాలంగా ఆయన మందిరానికి వెళ్ళడం మాను కున్నాడు కనుక మేముముగ్గుకం_ళామస్వామి, శామమ్వూర్తి, "నేను. కదిసి ఆయననివాసానికి వెళ్లాం నమస్కరించాముం శయ్యవై లేచి కూరని, సంతోవంతో మా కాయన స్వాగతం వలికాడు, *యువకి నోదరులాఠా నాకాలం నిండింది. అంతే గాక శరీరం ర6ీగభూయిష్టమయిందిం పీకు శరర విశ్వానులై యుండ/ంనాకు ఆనందదాయకం. ఇంశేమిచెసప్పేది._ ౪76. 1౪6 10? 8120448 ర౧6/౧౫౭ | 664 0699 ౪0౪ 811 అంటూ మాకువీవ్కోలు చెప్పాడు. నేశక్కడ ఉన్నరోజులలో నే ఆయన నిర్యాణంపొందాడు. మ్య్చాతక శేబరం వెంట "ముముగూడ శృళానవాటిక (నీంతొలాఘాట్‌ )కు అందరితోపాటు పాద చాకులమై వెళ్లాము, ఇప్పటికీ చాకొళనంగతి జ్ఞాపకం. శ్మశాన వాటిక చా౭దూరం కవపేటిక పవీధులవెంట వెడుతూవుండగా, యిక్ముపక్కాలా పురజనులు, ఊఊ పురుషులు, వీధిగుమ్మూలపద్ద నిలబడి, వీధి వెంటనడిచిపో యేవాళ్ళుకూడ, “హరిబోల్‌ వారి బోల్‌” అనే దై వస్మ్రరణచేయడం చాలచోట్ల వినవచ్శిందిం ఈ నవోనుభూతిలోని అాత్పర్యం దానికదే శెప్పుకుంటోందిం ఇతరరాష్టాాలనూట చాకు ఇలియదుకాన్సి తెలుగుదేశంలో కంశ్కు. ఉత్కళ, వంగళాహ్టాల సామాన్య పజలలో భక్తి (వప్తి అధికమని నాకుతోస్తుంది. "గెరాంగునీవంటి మహా భక్తులకు పుట్టినిల్లు ఆ (పాంతం. వివేకళూన్య వైన గంజాయి. భ_క్థికూడ ఆక్కడ నేవుంది. కలకత్తా విద్యారిగా విజారునుండి కూరలబుట్ట చేతబట్టుకొని, యింటికి వెడుతూ "నేనుచూవేవాత్ణిం 17]

130

బొ"డ్డ్యు కిందికి ఇల్లని పొట్టిపంచెకట్టా, హెన చొళ్కాలేని గుం డనివెద్దపొట్టు వేతిలోవబళశ్యాబు( పట్ట కొని బీధిజమగుల హీద లిష్టవేసుకొని పొగపేల్ళేసంసార్లను చూచేపార్ణి. కోని ఆసంసార్డు ధనధాన్య రాబడులను'పేంచుకోని కీర్‌ గాళాలయా వనలేనే నికుద్యోగులై. యుంటాక, ఛారికిహోడ్‌ వలికటలిలజూకు వృశైనో ఉం కేవుంఉివచ్చు.. ! కాలుకదనకుండా. ఉబ్బుపోగు శ్రేతుకుచేవ్యాపారం, ల పన్వచ్శందొవృ శ్రీ పెట్టుకొనవి నోమరి జీవులవల్ల వే దేశంపరఠాధినమయింది 1

శానీ చేశకమంతో ఇఅట్లాగొడ్డుపో లేదని నాకలకళా అనుభవాలే నాకుపోత్ష్యంం పరమవాంన (శ, ళామకృష్ణదివ్య జ్హాననమాజం; _ ఆర్యసమాజం; భారత జాతీయ కాంటైను మున్నగు. సంఘెనంన్కరి శోద్యమొలతో "బయలుదేరి. జాతి జీవితాన్ని "ఉగరీంప కంకణం గట్టుకొన్న " ఉద్దండులెందరో, నిర్భయువై, నత్వగుణసుపన్ను లై , వివిధంంగాలలో ముందుకు వర్శానవారిని తనివిడీర దర్శించి 'వారినిగూర్మిన విశేషాల విని వై ర్య నెర్యాల.పొందడం " వోకలకళ్తా *” అనుభపొోలలో 'ఒకటిం

టు క _

ఆం తేకాదు_ కార్మికులు కూలిజనులు _అంగకతగా చిన్న పృచెకట్టు, వె నతుండుగుడ్డ వేసుకొని విధిళట్లవె “ కూక్కుండి, శొళవంటి పచ్చి ఇనగ్గింజలు ఒడిలోజోసుకొన్మి ఉప్పు పచ్చి మిరపకాయ అనుపానంతో వాటినినములుతూ పిచ్చాపాటీ చెప్పుకుంటూ కూలిపిలువులకైై. నిరీతించడం తరుచు నాకండ్ల బడిన దృశ వ్ర మెట్ట పచేళాలనుండివచే సీ కష్టజీవులు (60 000గ- 1౪ ౧౪౦౧16) వాళ్లు. ఇనగలు ఆ పాంతపు పకువులదాణాం

[301 దానికి ౧010 9/80 అని అత్కఢి.ేరు.. మనేదీలేవవ్పుడు లీవల భోజవంకూడ అదే, ఛమవుకున్న వాడికంు. చాక లేమేలన్న సామి ఒకటుంధి వేరొక్ససందర్భంలోేం. ఇక్కరథ బేనంతడబ్బు, మిక్కుశేంగా తిండిఉన్నను, నైళశికంగా దర్శిద్గుల్క చెార్ళా గుల సంఖ్య శఈుదశంలా” యిప్పటికిని బాలావుందిం నవీదలళో వెలిమివల్కు వారికష్టాలను తవుమిాచేఘకొని కొద్దితో ఆకలి తీర్చుకుంటూ, ఐళ్ళిక ఛార్మిడ్యూవ్ని ్వీకరించేతారుకూడ నకృతుగాడన్నాను. పండ్లుండి పచ్చి శెనగలువమిల్రిమిం గే కూలి వాడు కండబలిసివ తిండిపోతుకంతై ఖాయంగా ఎక్కువ ఆరోగ్యంతో వుంటాడు. ధరత్చజీవనవిష్టుడు, శిష్టాచార్యుడు, టి ఖహోస్టవంద క్షేశవచం దఫేస్‌ అంటాడు ఏ (శ అం095, (25128 8౧6 ౧౧0౪౪౪౨, ౧౪ చటంండరే గిరి గా యగు, 811 ఫీల్ష0గం 10 ల! ౧/66 01 116 ౧౦౦౯; సీ 801 115 గ 901౯6౯0619 ౧౦౦౯ సీ శంగ* ౫ 6 9067 01 1స్టం ౧౪౮౧౧ఏ త అని “తనజీవననేదిమనే (పసంణాలలో ఐహిరలంగంగా (వానుకొంటాడుం ఇక్కడనే మరొకమాట అేస్తున్నాను. చవానీయుడు (ఇవో్మోనందునితో నన్నునేను పోల్బుకొనడం “కేవలం సావాసమేమైన్నో ఐహం శిన్న మోళాదుల్‌", ఈ జల్పళీవి, గ వకాశరాయని -18811005, 566 8౧6 గొం౮ాలి8 610. కూడ శా _న్త్రజానంఅబ్బివ వయను నుండి అవే, అవేయన్నుట్లు నామనసు వాకు చివుతోందిం భానికి, జోడింపుగా.. లేక అదనంగా తాను 1945లో చనిపోయేవరక్కూ 70 యేండ్లకువైగా (బతికియుండిన మా -ఖమ్బు వాబయటిి . శోపల్సివాల కాన్ని బట్టి _వాకిస్తూవుండిన “కచెట్టుకిందడవ్ప రాడు” ఆవే యోగ్యకావాక (కం లేలోపల

192

నాచేత “ధన్యోస్మి !” అనిపిస్తూవుంటుంది. అమ్మమాటను మీంచిన అ్ర్భత "వేరొకటి నాకువద్దుం నా అరేండ్లప్పుడు చనిపోయినతంగడిని నేనంతగా యొకుగకపోయిన్నా నన్నూ, నాచెల్లె ల్లిద్దర్నీీ తననర్వన్వంగా ఒడిగట్టుకొగ్కి తనతమ్ముని పోమకత్వం[ కింద్య నాచదువులనిమి త్తం ఊరూరూ తిప్పుతూ (శోమలవందిన మా ఆమ్మేఅమ్మ ! అతకంముక్క, లోకవ్యవవో శాలు ఎకుగనీ ఆమెకు తవతమ్మునిఅం డే అండ! నూతండడికి మాతం "ఇెలిసించేమీటి....- నాల్గవతరగతివరకూ ఉంగుటూరు పల్లెచదువు; పల్లె యబశుకు! పంటపొలాలు తిరగడంతో చానంతట అదే అబ్బిన ేద్యక ఖ్య నాకు కొంత పాయంవచ్చినచాదిగా మా అమ యిచ్చిన ఆశీర్వాదిడ నామానసికతళ్వాన్ని ఇట్టి నాకు గర్వకారణమయిందనే చెప్పుక" వాలి.

వినికిడివ్యును, ముఖాముఖిదర్శనంవల్ల న్యు నన్నాక ర్ధించిన బంగాళ పెద్దల పే రు వారిరేశనేవాభిజ్ఞ తను తలవుకు ఇచ్చు కొనడం నాజ్ఞాపకాలకథకుకొం చెంవన్నె పెడుతుందనుకుంటాను, “గ! 6016 69 8/9 16859౮6766 ౧౦ ౦౧4 608౧ 8168!" మను ష్యు ల శీలాన్ని, నడవడిని వాగుపరచే మంచిజ్ఞాపళాలన్నీ బతుకులోని ముఖ్యభాగంం అవి టైవదత్తమైన ఉ_త్తమసాధనాలుం అన్నాడు కదా గే, ఓ. ఓంగ౧ం 18 04% తన “౧84౧౧౦ €|6” లో ౩ "౬1౪698 0 1681 ౧౧6౧ 79౧ ౧6 ౪౮9...” అని! ఒకసారి వ్యార్గతమై తే మరపురాని కవిపాచ్చరిక యిదిం ( ఆధునికయుగంలో, ఆధునిక నంఘనసంస్కార్య రాజ కీయాది వివయవివేచన్మ ధర్మవ్యాప్లివేరట రాష్ట్ర్రాలన్నిటిలో

138 ముందు పేర్కొనవలసీంది వంగరాష్ట్రిం, భా:తజాతియొక్క స్‌బ్యుగ్‌. సంస్కి్యియకు. అంకురార్పణచేసిన. దేళికాచార్య్రుడు రామమోహనళాయలు అందుకే ఆయనకు నవభారతపితయనే "నామం సార్టకమయింది. తదువరి కొంతకాలానికి 16565 ళో భారతజాతీయకాం గెచురట్టుకతోను, దాని జాతీ ధర్మనంబేశ వ్యా ప్రితోను 4 'ర, 40009, 5౯౪4/113% "వెడర్‌ ఐరస్‌, దొాదాళాయ్‌ నారోజీ (పెళ్ళతల హపహతఛోవబదేశాలతోను 'దేళశంలో ఒక నూశతనచై_తన్యం అందుకుంది. ఆమీదట (ాహ్మధర్మ విజ్ఞాననిధి తీ ఆనంద మోవాన్‌ బోను భారతజారీయళాం( 7ను అధ్యతత వహించడంతో పంశుధ్రాస్తిక థర్మం, దేశ సేవాధరం. శెండూకలిసీ జాతికొక సంపూర్హ జీవితపధాన్ని కనబరిచాయి. చాలకాలుతకువాత మహాళత్మాగాంధివచ్చి. అకేసంధాలో అరేపనిచేశాడుం “త్యా గవా”మనే.. పేకుతో (ఈ జ్జ మవోత్మునికి "రండో-పేముు.. ఈపేాకూడ ఆయనన మిం చివదేశ రాజకీయాలను ధర్మబద్ద మొనర్భా డాయనం "50 1168 ఈ౪0[066 ంగ (381 9 ౦౧ 15 80901౮46 రగ" అని అతనినిర్వచనంం అట్లాగే మతంపేంట మిడికట్టుకొని " “రాజకీయా లెట్లావుంశు మాశేమి ? వాటితే మాకింపని ? యంటూ రాజకీయదొంగ లకు దోపిడిగాండకు దోసిలొగ్గి పబృ్బంగడుపునే మెట్టవే కాం తులు గాంధిదృ్టిలో ఒక విధంగ మాతృ(దోహులే. బైవం మాట విననొల్లని నాస్తిక పార్టీని " జృంసోందెంచే సంఘనంన్క _ర్తలజాతీ యిదొకటి 1 (వ్రకృతిపరిళొధనయని చెప్పి " 1ధువనతు త్ర దూళాన్ని 'స్కేలుబద్దతో కొలిరి 185140 లలో చేవీలను తయారుచేసే విజానజీవులది యిదొక నె నిఎతండా 1! విజావ ఖా న న డూ

కేవ4 మంకే యిదేనా! క్ఞానం వి కూన ౦, చమానంప్రాణం, మర్యాద మంచితనం బీటికిపెడన్రాలు తప్పుడర్థాలు వృష్టించే స్వేచ్ళ వీళ్ల 3వరి చ్చారు? “0408138801” అవే శపశ్నకు “4/౧1 066111 0031814/51100 ౪6 1౧, 1౧8 8100612౯ 8) అవి జవాలిచ్చిన పెద్దమనిషి గట్టి గడ్డునై న్లిస్తే అయియుంటాడు. , “₹౧9 8010౧181 ౪గ6 0018౧01368 ౨౪6౯ ౧19 ౧౦1౧678 978౪” అని కుహానా న్చుకా్యన్మి యొక్కఅఖజానానికి, పొగరుబోతుతనానికి 3 మహన చక్‌లల! మవోకవి. ఆ గుడ్డి నై న్టిస్టుకి (గుడ్డితనమం ₹ే మెక్కడుంది !) వృా లపఠిళోధవక ల్లా మూలం తవనతల్లిసమాధ్ళివె వ పాతియున్న తులనిచెట్టు దొరికిదట1! *ఇది ఆయన ఫరిళోధక సాధన౦ నైతికంగా యిదెంత అకృత్య మో చూడండి ! అతల్లిఆత కోడుకుదుండగానికి ఎంతళోళిన్తుందో ఊహించండి ! తల్లికి నింభవించిన మొదటిచావుగాళ కొడుకు యేసి "రెండోవానన, మిది ఇక విష్పుడు కొవ్చిరాజా్యలు త యాకుచేయించుకులటూన్న 'అణ్వ(హ్ర్రృరాతసత్వంతో _ నైన్టి ఇన్దుల దుష్టత్వం వరాకాష్ట్రచేకుకుంది. వీటినన్నిటివీఖండించి ఒక రక జీవనపూ, ఆాన్ని ఒకరచజామం(ాన్ని మొత్తం (ప్రపంచా వికి వినిపించినవాడు మవేత్మాగాంధి అంతకు కొంచెంపూర్వు జే వంగదేశ విజ్ఞానజ్యోతి ' ఈశ్వరచంద్ర విద్యాసాగకుడు. కలకత్తాలో నేను దర్శించిన చువానీయులు అప్వటికింకా శొంద రుండిరి; వాబూకష్ణుకుమార్‌' మిత, -అలితమోవాన్‌ దాస్‌, రామానందభాటక్టి, = సీకానాధతత్వకూవణ్‌, - హేరంజచం[ద మె! ళా. (వళ్ళతుల దర్శవపరిచయాలన్టృుతులు ఇప్పటికిని

185 నాలో నిలిచియున్నాయి. తలచినమ్మా కాన అవి నాజీవీతాన్ని వె శెత్తుశున్నాయి. మొదటియిరువురూ 19007.8 సంవత్చళా అలో ిర్భయిళతై పాళ్లూని పనిచేసిన వంగే మాతకోద్యమం ఆరగ పాయమై వన్నేంతగానో ఆకస్థించింది. పూర్వకాలపు ఇంగ్లాండుష్మలిక “6౪ 6౪ 0 గ౧6౪6౪క్రకు ఆధివత్యం వహించి యుండిన ఆ. 7. 51886 వంటివాజే మన “సీంరం) గికగ6* బృహిశ్స లిళాధిపలి, (శ్రీ రామానందచటర్జి, ఈయన నొకసారి న! హేం్యద్రవక పా్థ్థ్‌న మందీర _వేవకవై నను తదుపరి కొన్నిసార్లు పారిక లక త్తా నివానగృవాంలోను దర్శించాను. హైళోస్టన్యాయాధివతి (అని జ్ఞాపకం) (శి అనళోమ్‌ ముఖర్జీని, యూనివ్యొటి ఉవాధ్యతుడుగ్యా. పలుసార్లు యూనివర్శిటీ వాడాలలోనే చూస్తుండేవాడనుం ఆయన ఎదురై నప్పుడు యూనివా్థుటీలోని అెంగాల్మీపొ"ఫెనర్లు “శేవ్టలం పొచాలకొరిగి ఆయనకు పణమిల్లిడం నేనుచూచానుం ఆంతటి విరాడంబరుడు సత్వగుణసంవన్నుడు ఆయచవం యూనివర్శిటీ థవనంలో వే ఒక అంతన్తై మెట్ల వక్కవ శ అసుతోమ్‌ యొక్క పొలజూాతి "పెద్ద వ్చిగవాం నేలకొల్పవిడియుంది. . చాన్మికిందిల్తాగంలో “?౧6 గంగ ౧౦ 8౪6 8 ౧౧౦౧౫1౧6౧1 9180 10 16 గ౧0౪౧6౯140౧2౮6 11 16 5160-౧౧06 ౧81” ఆనేమాటలు ఇెక్కబడియున్నాయి! ఈక్వ “చం” విద్యాసాగకుడు సాతాత్తు విచ్యాసాగరుజేకచాా ఒకనందర్శ-తో కళాళాలాధి కారులు (పిన్నిపల్‌ పదవినిచేపట్టమని ఆయవను€*రగా *చనేనుళాదుం సాకం శు? ద్దు (59౧107 68౧౮1 ౭16) కండ్లకగపడుతూండగా 'వేనట్లాపిన్సిపల్‌ నవుళామ * ఆయన పిదప నేను (్రఇతికియురశ1ే "-వాసంగతి అప్పుడుచూడ

106 వచ్చుగనని జవాలిర్చిన వహ గాజు విద్యాసాగళాడుం అతడు వితంతుపువర్వివాహాలు చేయ్య? పారంభఖి. చినపుడు *ఇదేంవినిరా నాయనా 1% అని తల్లి యవవక్నంచినవుడు, “ఇదిగోనమాన్చచూడు- ఈ వివావోలపట్ల ధకన్టశాస్తాంల "పూర్చాంగీకాకమిదిగో 17 అని చెప్పి (గంథ(పామాణ్యాల నె 'ల్తిచూపించి, ఆ. పువగ్వి వావా లకు ఈదేశంలో ఇాంచిపరికినవాడు విద్యాసాగర్‌ = చిన్నచిన్న ఆ న్ధైకసహాయాలుతచేస్తూూ ఆయవనిల బెట్టిన బీదకుటుంబా లెన్నో వుండె. అవ్పుడవుడు వారి నివాసాలకు వెళి వారియోగ చేమం ఇలు నుకుంటూవుండిన పీదలపాలిటి కల్పతరు వతడుం ర్రైలు స్లేమన్‌ నుండి ఒకనవనాగరికునిపెళ్లై, నంచి. కూలివానివలె 'మోనుకొనివెళి గుమ్ముంలోపలదధింపి కూలిడబ్భ్బులీయడాని॥ి ఆ నాగరికుడు డబ్ముసంచితీషమ్తుండగ్యా అక్కడ నిలవకుండా కనబడకుండ అంతన్ధానమైవవాడు విద్యాసాగరుడు. విపున చొ క్కాకూడ లేకుండ, అంగవ న్ర్రృంమాషతంధరించి వీకఘులలో కనబడుతూ గవర్న గ్రనమస్కృతు లందుకొన్న అవళారమూ్తూలరి వి ద్యాసాగకుడు. పములపొగ డ్తలుు అభినందనలు ఆవ వానీయు నికి తృణ్యపాయం- అ మనీషియొక్క_ జీవితకథచదువుకొని, జ్లూపకం పెట్టుకొని, _ బుద్ధితెచ్చుకొనడమే ఈజన్మకొకలాభం._. ఎవికై నాం అట్టిలాఖం ఎంతోకొంత నాకు దక్కింది. ..కలకళ్తా విశ్వవి చద్యాలయాధ్యాపకులలో. నాకుదర్శునమిచ్చిన . వివయ శీలుడు యీ (ల చేష్యదనాథసీల్‌ = (యూనివర్శిటీ తత్వశాస్తాంధి వత్యపీఠం ఆయనది. అతడింగ్లాండువెళి చేసిన విద్వత్ప్రసంగం విని కోత లతణ్ణి ఘనంగా(పశంపించారటం అప్పుడతడు

137 “సి8(8గ 17 | 8గాంగ౧౪ 8 5603 ౧08 2౧06 ఆ౧809 1౧ ౧౫౪ 6౦౪౧౯౫ అని [ల జేం దనాథ్‌ సీల్‌ జవాలిచ్చాడటం విజ్ఞాన నిధులు నికృయులుు సాధువుంగవులు వీరందరు. తీ పీతానాథ్‌ తతృమామణ్‌ పేరు వె జాబితాల చేష్చానానో లేదో, ధర్మశాస్త్ర ంథాల నిన్నిటినో ఆమూల్మాగం పఠించి. సరిచూచి, విమయాలను | కోడీకరించి తనవ్యాఖ్యానంతోనవో, తిరిగి ఆయన్ముగంథస్థంచెసిన " వళ్ళో వున్నాయి. చానినీ దీనిని ఇండించి. ఊరకరీపీపార వేసినవీళావు ఆ.మన్న వాతలు; గుడ్డి తనంగా అన్నిటినీ సమర్టించే మండనాలూ కావు, మనుష్యు లనూ వార్కివాతలను విష గ్భించడంలో, ఏముర్థుకునిమానవత, ఆంనిదృష్టి వె శాల్యం పరీవకువసాయిం - అట్లా పురాతన వేదళా్త పు ర+ణాలను పరికలిచడంలో, అప్పటి దేశశాల పాదుల స్థితిగతులను మనసున బెట్టుకొని, వాటీబాగోగులను నిర్తయించాలి. " వలనంశ్తే భాప్కు భావం రెండూ పరమేశ్వరు డిచ్చినవేయైనా, లాషవల్లవచ్చే "లేడాలు సంచేవోలు భావంలో విడిపోయి. మవనన్నును కుదుటపరుసాయిం ఒక్కాక్కప్పుడు వాచ్యాాన్థాన్ని దెగదుడువుపెట్టి అజాస్ట్రసత్యాన్ని ఖాయంచేసే చిమితీక్పు ఆంతః మృరణలో విండియుంటుందిం (క్రీముమవోత్ముడు (వవచించినట్లు, సత్యం (ధం) వయోవ్యద్ధుల చమళ్కారవాద య పతివా దాల్లోగాక, చంటిబిడ్రలచు"పుల్లోన్యు మాటలురానివారి “ెద్రవ్ప లహీడను ఆాండివిస్తూ వుంటుంది. ఆవెన ఆఅ శీకఘువులను తొట్టిలోనుంచి లాలించే అమాయక తల్లులపాటల్లో తొణుకా 18]

1లిర్‌ డుతూవుంటుంది. వంశీయుడగు తస్యభూమణ్‌ మహాశయుతణి అవ్పుడప్పుడు వారినివానంలో నే మేముదర్శించడంకలదు. ఆయన నికరమైనతత్వశా న్ర్ర వ్యాఖ్యాత, విమళ్శకుడు అనినాఅభిస్త్రాయం. ఆయన (గంథాలలో కొన్నిటిని చూచియుండిన అనుభవంవల్ల ఏర్పడిన అభిపాయం నాది ఆయనరచనలలో నిర్వజనాంగీకృత విశాలద్భప్టి, సకలమత సమన్వయం కావవస్తుంటుంది, ావ్యా ధర్మదిగ్గజాలలో మళ్లీ అట్టిసమన్వయదృష్టి శేశవచం[దసేన్‌ లోను, కవి దష్ట రవీుదునితోను కనబడుత 03 (వవ్మోానందుని ధర్మ తత్వం'పేరే “గి6! 0౦౧౦ 88౫౦౧౫ కచా 1! ఒవ్మాసమాజం "50డుగా విడిపోయిన విబాగాలఅతో సంబంధం "పెట్టుకొావకుండ, రవిర్ళదుడు వాటినవున్నయాన్ని నమళ్వాన్నిపాటించాడు, “నత్నవుల్‌ వోలికులై ని నేమి 1? అన్నట్లు “ఇాంతిని కేతనం ీనికే3నం (వ్యవసాయ జే తం) "రెంటినీ జోడించి నడిపించిన హాలికుజే రవీళ్ళదుడు. . .జ్ఞాప కాలున్నంతమట్టుకు యిట్టిపూర్వ నొర్ట్ర్రతులను నాకు నేను ఇెప్పకోగలగడంకోవమ్మే సాజీవితోప కృృతికి వాటిని వినియోగించుకొనడంకి"సమే నేను యూనివర్సిటి చదువుకు కలకత్తాను ఎన్నుకొన్నయుర్దేశం. ఈయాశయం కూడ కొంతవకకు నిక వేరింది. (0)

ఇక అక్కడిచదువులో నేనుపొందిన అనుభవలాభం కొంచెంచెప్పుకొని ఈ పుస్తక (వశమభాగాన్ని ముగిస్తాను అక్కడ నామనసును బాగాచూరగొన్న కొద్దిమంది అధ్యాపకుల 'వేర్గ్షనుమవూతమే ఉదవారిస్తాను *. పిటీకాతేజి (పిన్సివల్‌

139 శీ హేశంబచం దమై కా మాకు - 0౯64940711 చెప్పడానికి కొన్నిదినాలకొక సారి యూనివర్శిటీకి వచ్చేనాముు అనలు యూనివర్చిటీ జీతాలుప చ్చుకునే - (పా ఫెసస్తుకొందకుండగా, ఇతర ముఖ్యకా లేజీల అధ్యక్షులు, వ వాశాధ్యాపకులుగూడఢ, ఇౌరవపూరుకంగా యూనివర్సిటీకి ఆహ్వోనింపబడేవారు. ఇట్టి వారిలో నొకరు హేరంబచం దమ్మెళాం ఆయనది నింజైన తెల్లని సుుదరవి గవాం. నడీమీవయసుచాటివ వృర్థస్వరూపంం పలిశ్మేవతిమాట స్పష్టాతిన్పష్టంగా, గట్టిగావినవచ్చే కంచుకంరంం జర్మన్‌ గ శేయొక్క (వివచను అప్పుడపుడు విధాయకంగా ఆయననోట వెలువడుకుం చే. యావన్మానవాళికి పాణావ నకమగు “౬116 పీ6ం ౧6 ౪110౧ 18౧౮౧౦ 81 0౧ అచే జీవనోదా:క మిం్మితం మొదట అఆయనన"టనే నేకు వినియుంటిని. నాటీసుండి మశసునపట్టియుంది. ఆయన మాకు బోధించేవిషయాలుకూడ._ అందులోనూ అవి 060540 11 పాళాలు._ గ శేకత్వానికి రగ్గరచుట్టాలేకచా | టొసెనర్‌ మెకాగారి వ్య క్తిజీవికసరళి కూడ యిందుకునరీపడి యేుయుండువని నా ఆంచనా. ..ఇకపోతే శ్రీ అరవిందఘోమ్‌ యొక్క సోదరుడో, నిన్నిహిచుడో (అని వినికిడి ఒళానోొక ఘోష్‌ “&!2 8౧48 10 08 ౪40౧” చాటళం బోధించేవారు. అతినేన్యువమైన కంఠధ్వని, బవాసా_త్రైక స్వరూపం ఆయనది జట్టు (కాపింగువంటినెగాక్క అదేదో అరవిందునిగికజాలవల్క మడమీదెకి వాలియుం డేది. ఆయన చూపులో ముఖంలో, మాటలో ఒకవిధమైన బుష్యూళారం నాకు గోచరించేడె. ..అందరినీిమించి నన్నెక్కువగా ఆకస్సించిన అధ్య్యాపకప్యాత డాక్టర్‌ స్టీఫెన్‌ ద, వయవ్పైంతోగాన్మి ముదు-లి

140 వలి కనిపించేవాడాయన. పండ్లు డఓపోయియుంటాయి. అ బోసినోటిమాట నరిగావినిపించేదెకాదు క్కీ 5్‌ సీమకున్నవు కణికెలు నల్రనికేటు జేబులో వేసుకొని వచ్చేవాడు. తానుపళిే (వలిమాట న్వయంగా కి 80%5008/6 మీవ వసేవాడు, అది చూచి మాకుకావలసినమట్టుకు - మేము న"టువు న్తకాలలో టొనుకొనడం. పద్యకావ్యం (00615౧) చానిస్వరూపంకు ర్చి వ్యాఖ్యానిస్తూ “1 58౪4 8 ౧౧౭౧ ౦౧106 518౧06, (౧8౧21 ౧ [౧8[౧8౧6*' అనే ర30ండువణగునపాచాలు బోస్టమిద( వాసి “19 11 5 ౧౦6౧/ 7 అుటూ పెద్దగా నవ్వి మిమ్మునవ్వించేవా కు, దరిదాపు వందమందిముం జే వాళ్లం క్లాసులో, మమొుచూచి ఆయన బోనినవ్వు మరింతఎకు్కువయ్యేచి. తనపారం బోస్తునిండా తెగ్యవాస్కి డ న్తర్‌ గుడ్డతోతుడిచ్చి. మళ్లీ ఒవౌని సున్నంతో ఖరాబైన కుడిచేతిని నల్లనికొటు అతుగు జేబువర్ద దులిపివే నే, ఆ భాగమంతా ఆల్లబడిపోయేది.. తానే జే్తున్నాడే తనశే గమనిక లేనట్లుం డేవాడుం కోటుకొసఅంఆా సున్న పుయాడిదతో "తెల్లబడియుం జేవె చాని నాయన చూచుకొనేవాడా _ యేమ న్నానా- ఆ దృ అతనికి లేదాయ ! అడేచ్మితం__ అంత అమాయికుడగు "పెద్దయూనివర్సెటీ ఇంగ్లీషు పడాన్మపా-ఫిఫరు డాక్టర్‌ స్టీఫెన్‌, గే గి శా సవిచ్యాప్టలు అతిభక్తిగెర వాలతో "ఆయనను “స్టీఫెన్‌ మోపాయ్‌”. (మహాశయ) అని ఇప్పుకునే వారు. అమాయకుడగు ఆ లేజో రశ్‌పట్ల ని ద్యార్టిగణానికుండిన అపారమగు భక్తివినయాలకూూ ఆయనమపళేన్న తశీలసంపదకూ సరిపడిందని అరవై ఏండ్లువై గా" గడిచివిియిన ఈరోజువరకూ నేను ఆన౦ చాన్ని ఫొందుకున్నాను-, అక్కడి మిరత్మపాఫె

.. సర్గలో వాలమంది యిపుడు నాదృకృథులో లేనే లేరు. డాక్టరు స్తీ ఫె న్‌ స్కాట్లాండుడేశవుమనిషిి అతని కలకళామశాం కగాండ్‌ పో శేల్‌”*ల్తో ళ₹ననిలజీతంలో, తనకుముఖ్యావస ౫ మున్నంతవం కే. తీనుకొన్మి నేలఖర్భృ కింద దానిని (గాండ్‌ వొ శేలుకిచ్చివేసి మితడబ్బు యూనివగ్శిటికి జమకశ్హువాడని 'మేమువిన్ననూల”ఉ- ...డాక్టర్‌ స్టీఫెన్‌ విషమయమైనమ యానికి మనసులో ముందుకు తోనుకొని వస్తోంది. ఒక నంఘటఓనం వొాలమందికదే సామాన్యవిమయంగాతోచిన్తా సీఫెన్‌ మవకిశేయుని జీవి తొన్నత్యాన్ని ఐట్టి చానివిలువ అమోఘు. నమయోచితంగా ఆది నావవలఎకురావడం నా అద్భష్టభాగ్యంం ఒకరోజున డాక్టర్‌, న్రీఫెన్‌ మోషాయి మామూలుగా. క్లాసుకు వచ్చి బో ప్తమీదపారం[వాయడం మొదలుపెట్టాడు. నేనూ మరికొందరు విచ్యాస్టులూ అధ్య్యావకుని యదుట ముందరి బెంచి స ీదనే కూర్చునేహాళ్లం. నాప్రక్కను నాతోకూక్కు డే “గాన్‌ * (గాన్‌ కాబోలు దానివ్యుత్పత్తి) అనే విద్యార్థీమి తుడు సనమ్మదిగా నా వివతట్టి “మిస్టర్‌ రాయడూ చాయథూ 539, 969 1! 00% 8% 5 5౧068 |” అన్నాడు చ్యూస్షినిగదా, ఒకపాదరతకుకట్టియ-న్న తాడు బజారువస్తువు కాదుం ఆవ్పువు ఎట్లాఎక్క.డదొరికిందో ఆ సొకరుక్కు పాతమంచవు పొగచూరిన నులకతాడుగా కనబడ్డది. అది యేమితాడో వరీషీంచిచూచుకొ నే ఆలోచనై నాలేని అమాయకసా_మాట్టు మా డాక్టర్‌ స్ట "ఫెన్‌ 1. ఈ తప్పీళ్లి క్కడ నే నుదుకుపెడుతున్నానం శే 26౪671 56౧0061 కోసంకాద్యు యూనివ్ఫిటీ [పథాన (పోఫెసమైన స్టీఖన్‌ మవోత్మునిది ఎట్టినిరాడంబర సాచాల తుళో ఇప్పుకొవడం

42 కోనమే ఇన్నిమాటలు పొకుకుంటున్నాను. “13%6 ౧9 10౮0౧1 01 ౪౧81౪0౪ 9[8 ౭62816౯6౧౧ 8౧64 ౪681 ₹0! ౪064౯ ౧8 ౧౭౧1 566% ౪6 11781069 ఓ ౧౮6౦౧ ౦1 6064 8౧6 4! 169 1931808 06 తరర66 ౮౧1౦౪౦౮. ఓం0% 2816 6901౧666 8160 "అని శ్రీస్తు చూపినమార్షమే 50. 516006౧0 తన జీవితంచ్వారా మాకుచూపించాడు వ గెపేయొక్క_ జీవనపూ తసౌరం యిక్కడి కేచేరుతుంది. వాదరతలు పొదానికి గట్టిగాపట్టియుండ టానికి లేముళాడైై చే నేమి, నులకళాడై లేనేమి+ ౮౦౧౧ గ౮88 ౧ తనఆర్థిక వేదమైన “౮౧10 ౪18 125 లో మంగలివృ ల్తిక్కీ లాయకువృ లికి అణుమ్యతం తేడా లేదంటాడుం అర్ధెకంగ౧+ను, నై తికంగాన్సు ెంటిదీ ఒకేవిలువు ఒకేమర్యాదం రెంటిలో భేదంకల్పిం చేదృష్టి అ కమం, అమానుషం 1! "పేకును గ్షవధా నంగా చూచుకునే మతనసం[వచాయా అన్నిటినీమించిన సజీవ నన్మతం డాక్టర్‌ స్రీఫెల్‌ది! అతనిని కె నవుడంచామా, అది జీననుజీవించిచూపిన శిలువధర్థంం ఆంరయన దేశపు గిం86914 84౯౧5 యావత్కాలానిక్రీ సర్వ వపంచానికీ సర్వాధికారమైచెప్పన “౧6 4౧118 001 1౧9 8౮౪ ౧౮6౬ 518౧౧౧0, గీ8౧ 15 గా౭గ౧+0౯ 811 18 [07/8 1౧8168౧6 10౯ 81 1౧84 గగ3౧ 19 ౧౩౧ +0౯ 811 126౯” అని నొక్కినొక్కి నిస్సం దేవాంగో చెప్పిన మానవధర్మం 90౯. $46009 మహాశయునిది. బెంగాలీ పెద్దలందకితోపాటు మొఖ్యంగా డాక్టర్‌ ప్రీెన్‌ జీవితమనే _పత్యనపారాన్ని (ఆది నాకంతమట్టుకు ఒంటబట్టిందో కాని) కండ్లారచూడడానికే నా కలకత్తాచదువు వర్చాటయిందో యేమో 1! *మైమళపించే వింతచేతలు నీవి ! అన్నట్లుగా భ “వన్మహిమను గూత్చి అచ్చెగువొందుతాడు

1శ3్ర

మా తెలుగుకవి. నిజమంతే! ఇంతటితో బా కలకళ్తాచదువు కథను ముగించుకుంటున్నా నుం

మా యూనివగ్చృటీ తుదిపరీకలు మామూలుగా. 1020 వ్యపిల్‌ లో జకుగకుండి ఆయేడు "సెడ్టైంబరులో జరిగాయి ప్పిల్‌ పాంతంలో నగరంలో మళూచివ్యాధి వ్యాపించడం వల్ల వ.మ్మైందగ్నీ ఎవకియూళ్లకు వాళ్ళను పొమ్యున్నారుం ఏలనో కాని నేరూ నాచిన్ననయసుభార్య్యా పరీశలవరకూ కలకత్తాలో ఉండిపోవడాస్‌కే నిశృయించుకున్నాము, " మాకు మశూచి రాలేదు," కాని, యికువురకూ ఏకకాలంలో ఒకరకమైన గ౭౩919 96 250 అంటాక్ర)తగిలింది. ఎట్లావిన్నా డో యేమో కాసులో నాతోవిచయుకూడ లేని ఒక బెంగాలియువకవి ద్యా రి ఇ+రిసాల్‌ జిల్లా “జెయిసారోగామ నివాసి నతీమ్‌చ్యక వ ర్త ఉడయా న్రమాన్తాబు మామశాంకువచ్చి మా'కేమం విచారిస్తూ, మాకు అవర మైన “ఓం! 619" మొన్నగువస్తువులు బఐజారునుండి 'తచ్చిపెడుతూ నాకు చాలదగ్గరబంధువె శాడు, పరిచయములేని వానిని సోదకుని జేస్కి దూరమునుదగ్గరగచేయు. దొరవునీవు 1” అన్న రపి.(దుని పెద్యపా దాలవంటి వే వేవోజ్ఞైవకంవద్శి మనమకు ఊరటక8ఓ గేద. ఆ చెయిసాకిబవిడ మావటచూపిన సేమ, సేవ నాకు మరవురాడుం నాక్లాశులోని సేవాధ్యాయుడే. కాని శాపులోని మిగత? ద్యాస్రలేవరు కాని మావద్దకువచి ఎహోతూండిన జ్ఞావకం లేదు. "సివైంబరుపరీకలుపూ_ లె న్వస్థానాలకు _ వెళ్లిపో యిన పిదవకూడ ఆ చ్మకవ ర్రికినాకూ మధ్య బలి సార్లు ఉత్తర (వత్యుత్తరాలుజరిగ్కి ఆతడు.వాసిన ఒక పోస్టుకార్డు నావద్ద

[144 చాలకాలం 'దాచిపెట్టుకొని యితరులకుగూడ చూవిన్తుంచే వాడను. చరిగిపోని వనాటిజాపకాలు డె వమా లివి! ఆటాటా క్‌ యా మెలా ౧౧ (౧ అతని (వ త్యక నీవానహోయాల మూలంగా ఆ రుగ్మతను తట్టుకొన్ని "ఇ ప్రైంబకులో జిగిన పరీక్షలకు నేను హాజరై మా పశ్చిమగోచావరి నివాసాసీకి చేకుకున్నాం._. భార్య, వేను. వరీతలుజరుగుతూన్న నమయంలో నే ఇండియాచరి తన మార్చివేపిన ఒకకలకళ్తాసంఘటవ _ ఇండియాలోపుట్టి సూర్యుని ెదుకుగా. వశ్‌ఫిక్‌ చాట్ని వళ్ళిమారభూగొ ళ₹న్నిచుటి అటాం న! ఉం శ్ర ౧ టిక్‌ మీరుగా కూ్యవదతీణంచేసి మొత్తం వపంచాన్ని నివ్వె” ప“చిన అపూశ్వనంఘటవ__ ధిక్‌ ఒల4) వమ్యతియబలం, వె కేజోబలం బలం, వ శేవ(లవ్మాద౦ చేవ, సర్వాష్తణి వాతానినే!? అనే నత్యశాన్ర్రుం సాత్యంగా. ఇండియా (దకాండనళ్య్యా(గవాపై న్యాన్నినత్యంవై పు నడిపి ఒక్క ఊవు ఊపిన నంఘలవ.__ తలుచుకుంజు లు పృటికిని ఒడల కంపించి ఆనంద వాస్బాలుకాళ్చించే వ హోజ్జలనంఘటఓవన జరిగింది. ₹నీి 'దానమా వాత్భ్యం అ నెన్టైంవర నవయఃణలళేోే నాక. ఇలియలేదు యూవనివక్సిటీపితీతునిచ్చి, యింటికిపోయి, రాజమందిని వావినై , పీశిశలింగంన్కూల.లో వే స్కూలు మాస్తకువని చేశుకుంచామ.విమా[ తమే అప్పటికి నా ఆలోచన. గాంధిశలపులోపల మెటుపుగాబయలుడేర్తి బయలుడేరడంలోే నే ఉన్పృతంగా అమలుపరచ=డ్ర గాంధీజాతీ యోద్యవ పాళంక 0 ఉం

నంఘటవ అది పరీతప, కాలు, వాస్తున్న అసనమయంలో నాద్యప్‌ స త నే!

అవైె వు మరలనేలేదు. అంతేగాక ఆంతదనుక పుగ్తకపుచదువు లలో ఐడియుండిన నాకూ దేశరాజకీయాలకూ ఎట్టిసందింధ:

145 జేకుండెవనియే. చెప్పుకోవాలి...పరీకలమధ్యలో చవిపోటు (పారంభమై. పరీడుకుఅంత రాయంకలుగు వే మోయన్న జంకుతో రగ్గరనున్న ఒక లోపో, ఘఫోషో పేకముగల పెద్దడాక్షరు అస్ప్థతికి పెళ్లి మందువేయమన్నాను. నాొవూరూ్యూ పేరూ చదువూ అడిగి దయతో బల్ల వె పకుండ బెట్టి నేను జెంగాలీవాడ ుశానని 'అలుసుకున్నాడు. 2ఇవిపగికచేయలోతూ “90 ౪౦౪4 ఓ౧0౪4 1081 8 5080131 60౧07658 885510౧ 18 9౦1౧౮ 0౧ 6౧6, 8 ౧8= ౧4౧187 జఅన్నాడుం *| రంగ నగ౦ం౪ 95౯ అంటిని, వై ణా చెవిపోటుబాధఒకటి.. ఒక పక్కా పరీక్షల. జాధనివారణకోసం అదన... అ వ్రావుంది అహోజున నా పరిస్థితి నా జవాబుతో ఊగకుండకొ " 58, గిలి ౪06 6౪5 [౧6864 01 63౧611] 7 అన్నా డాయనం “9కి ౪65. 1 ౧63806 ౦4? 601606 కిగగం041 5093% 0% ౧1౧ ౩౯ 8 ౧౮9110 ౧౧6౪ ౧౮ &| న2న;౧8683, 1౧ 6౧0౧౧౯- 6౦౧ ౪1౧) 06 10౧6120౧ గ 65" గంగా౪01656 *1004 ((696- క8౧06) 80౮3 ౧51 106 50౮00 గిగ!08౧ 60767౧౧6౧1 బగిరణ ౧18 టైఆారేజగం8 "" అన్నాను "వేను. “*064 సగం అసం ౧98 గ౦౪౫ అతిగా 10 రం7” ౪/36 లం ఈం రం6010౯6 ౧656 (149910౧. “| రంగ" ఓగంళ ౪29 80231౧ 116 8౧9౪68 ౦0₹ 1౧9 ౮౧౦౧౬గ౮ 01 [౧636 ౧౦౪౧1౧6 0 64౧౮6౧1 1౧ 1667 1గ౧౧౭౪ ౧0౯ 0 ౪6 5౧60141 ౧0౧౮౧659 6౧ 01000౧. "గం ఆ౭ంగిటి 10 గ0౧- 600౧6౯౭౩16 ఆగని 2౧64 ₹ 6% 16 8౧1001 ౬0౧. 18 [9 8 గా౭రీ 16110౪ 7 ౪85 9 రం010ఈ8 ౧౮౩౯ 1౧ ౪15 820% 99. “4021 ఈం! 100౪4. 917 ఈక 3831౧ 1015 10018 2౧9౪౭7, 0౯ 5? 84 ఓగం. ౧9 100% గాం 10 09 28 001001! 29 1! ౪23 162117 ౦౧౦! శం ]]

146

అప్పుడు నాళెవిలోమంద. వేసి మరికొంచెంమందిచ్చి నన్నుపంపి "వేశాడు అట్లా గాంధిపేరుతో మామే నాకు పరిచయం చేశాడాయన. నాశవిపోటుమూలా"న. అంతేకాని డాక్టరు అభి పాయపడ్డ ఆ “౫౭౮ 18110౪" యే ఒక్క చేతిపీదుగా ఎల్లి పట్టుకొన్న ఆ గోవర్థనగిరియొక్క. రఠాశ్వక్తి (అనగా వచ్చి పడుతూన్న ఆ మహోద్యమంయొక్క. విశ్వస్వరూపం) చూచా యగా నైనా అ!౧6లో బొత్తిా” అశీతీతమెయున్న నా మనకుకు తిగులకుండా నే వపదోచదువకొని పదొఉదో్యోగా న్వే మణకళోనంపోయీ నిర్వసామ *న్యదృష్టితో కలకత్తా విడిచి పోయినాను

ఇంతాచెపష్టుకొని ఒక్కమాట గ018 చేయడంమరచాను. మాపెండ్రిసమయం (1914 లొ నాభార్యకు తల్గితం డులు "పెట్టిన బంగారువస్తువు లుండేవి. మా కలకత్తానివాసం నాటికి ఆ మచిన్నప్నిల్లేనా, అవన్నీ ఐళ్ళికంగా అ మ్మ శానికిచ్చి నాచదువుఖర్చుకూ యింటిఖగ్నకూ. ఆ డబ్బును వినియోగ వరిచించి. అమె! నగలను కలకతా బఐజారులోన అమ్మి పెట్ట డంలో పూర్వసవాధ్యాయి. పెండ్యాల సత్యనారాయణ రాను

1. ( 5. ఆసమయంలో కలకతాలో నాతోనుండిసపాకరిం చాడు సనహాధ్యాయులుగా మామధ్యనుండిన గాఢ మెటినిచాగ్భి 1910.11 వీశేశలింగంగారి పాతకారిడీహైోన్కూలు.చదువు సందర్భంలో 3న చెప్పుకు నేవున్నానుం

వమరొక్కమాటతో నాచదువులకథ ముగిస్రైను, నా గృహిణి వెంకాయమ్మకు ఇం ట్రీషురాదుం కనుక నేయేమో,

14 పగాలీకుటుంబంతో అనువణం కలిసియుం డినందువ్ల జంగాలి మాటలాడటంలో నంద్మిపాపవీణ్యం నంపాదించింది. కొంచిం ఎోేకూడ నేగ్ని'చేమో! చానియవనరం లేనందువల్ల అదీ యి-దీకొడి నాకుపెట్టుపడి లేదు. ఆ మజ్ఞాపకార్థం ఈ బెంగాలీి విషయం యిందు చేచుస్తున్నాను..*అయి 0 దిక్కుడికిం బ/ జే ఎ

రండవ కాగం నారా ట్స చ క్ర అ (అనుభవాలు అభి పాయాలు, అశయాలుు (దా

కలకళతా నుండి నలైలుదిగి. భార్య కను. ఒక రాతి వేళ, రావులవ(రు స్వగ్భవోనికి చేముకున్నాముం ఫలానా ఠరేజు ఫలానా మము నావి చెప్పి ముందుగా ఉత్తరం డాసే వచ్చాము, మా అవ్య యేడుస్తూ పండుకొనియుందె. అంతకు ముందురోజుల్లో నేను యజ్ఞోపవీతం త్యజిం చివ అయుత్త రంలోనే చెప్పియుంచానుం ఆ సంగతి ఆలంపియుండటకు మా అమ్మ దుఃఖానికి కారణం. జందెం వీసివేయడమంశు సంమ ఐహిష్కారంం. అందుకు నేను పిద్దపడే యుంటిని. అన్నం వాకిట్లో పెట్టినా తింటావన్సి కుటుంబానికి దూరంకానవ్కి వమ్ను పరాయివాడుగా మాతం చూడవర్డిని ఆ జూబులో ాశౌనుం మా అమ్మ రోదెస్తూనేవుంది. మే మింటికి చేశే;రికి మా చిన్న మేనమామ. (మమ్ము (ైవేమదో "పెంచిన. పెద్ద వేవమాహె 1015లో చనిపోయినాడుఎ) గదిలో పండుకొనియుండి *ఎందు కమా యేడ్చు-.వాడు మనవాడుకాడు”. అని ఒక్కమాటతో నన్నుశపించి ఊరళొన్నాడు. నేను జఆదెం వర్తి చడంలో అఘా యుత మేమీలేదన్సీ ఎవి యిష్టంవాలిదననీ ఇప్పి నా చిన్న చెల్లెలు (పెద్దచెళ్లైలు 1౪! 0లోనే పోయింద్భె 'పంకమ్మ మా

119

అమగ్ణకు వచ్చ చప్పగలిగిందె. “| ్టింళ్ల ౪6/66 10 1116 8౧0615, 8౧0019 తగరే [౮650౪6 66” _ని నా “స1౪863౧8” ఆంగవృ స్త అంకితంలో శ వాసుకునేవున్నాను. చదువుళాకో పోయినా మా ఎమి ఎజ్హాని కాదు, కనుక మా క, లిచ్చిన ఓచార్ను బాగా వనిచేపసిందిం

జందెంభారణ వినర్షనగూర్చి మరి కొంచెం చెప్పుకో వారి చాన్‌వి “యజ్ఞోఎపితో మన్నారుం జజ్ఞానయడ్జ్ఞ *వవి చానికి క్రి ంట్రాశ్‌ మహోత్క్యృప్మమెవ అ్యముందెం “నివాయజ్డా। (వజా నష్టా” అనీ *అనేవ (పసవిమ్యధ్వం” అని కూడ వుంది అట్టి క్ఞానయక్షి భావానికిగుర్తు యజ్ఞోపవీతం. రవీం్ళడుని “విశ్వభారతి” అభ్యావకుడు విధుశేఖరభట్రాచార్య “09 830766 ఇఛ/884 ఆనే మకుపంళతో 1 వానీన వాస్రసం యొక్కు ఆంగ్లాను వావం సోంరల౧ గిం౪ ఆళలో దశాజ్తాలకు పూర్వం వేను చది వాను. తక్కువతో పోల్ఫుకొవవలసీవ స్తే జాతీయ పతాకం వటి గు జుట్రె కావచ్చు. అర్యసమాజ చభాసాచారమ్యుడు స్వామి (శ్రద్ధావంద ఒకనాడు గాంధిని (పశ్నించాటడ: నీ జందెం ఎందుకు తీవివేశావని, కులభేన నిర్మూలవ మాచకంగా ఆ సమాఃకు అందరికి (మా౯లమాదెగలకు చూడ) యజ్ఞోపవీత ధాకణ, నిత్యాొన్నహో్యత వేదమంగత పఠనంతో గూడిన ధర్మ విధి. ఒక వత సాంఘిక నంస్కార ద్శొప్టి కనలడుతోంది యిందులో “నమత్వం యోగఉచ్య లే” అనే గీతా స్యూూళాని కిద సరిపడీియుంది. కాని *ోనా శరీ రాన్ని చుట్ట వేసిపళ్ట కున్న ఒక విషనర్పంవకె కనబడటంచేత దానిని వేను వక్టించా"వని

150 (శధ్హావందునికి గాంధి యిచ్చిన జవాబు అంళకేు కులభేవు జాలన్కు ద్వేషాలను నంఘంలో నిలిపివుంచిన విషసర్పమని గాంధి అభ్టిపాయంం. జంచెమున్నవాడు అఏలేనివాణ్ణి చిన్న చూపు చూచే కాకృణ్యం. రానురాను నంఘశరీరంలో వ్యాపించివుందిం ఈనాదు 95 శాతం క బావి ణనామభధాకుల్లో ఆఅ వస్తువొక తెలియని అవాంకృతి॥ి తోడ్చడుతోంది అంట 'రానితనం చూడ రాగితనం, చెప్పరానితనం అట్టి అక్తానాహం కార విమవృవలీజాలు- పూర్వం మా యించ్లోమునలమ్మ ఉమ్హాల వాడొని కూడ అనిలేక్క చెవ్నరాని వా డనేవె! అందు లకనియే “08518 గ౮౪ 0” అని ఖండించి వెప్పాడు గాంధి కానీ అదికాలపు “వర్ష ధరం” “గుణకర్మ విళలాగశః? __అచె మరల వవన్తేగి సే ళలాకతదేశానికేగాక మొత్తం (వపంచానిశే శాశ్వళాదర్శ మన్నాడాయనం కాని స్వాకవరతవ్గూ మానవుని (పకృతి మారి మా ఇకమీదట అట్టి రవామం[తం అఆచక ణకు రాదని నిశ్చయించాడు. ఈ పుట్టినింట్లోనే అది తిరిగి రాళ పోతే మరెక్కడాళాదని చెప్పిచెప్పి, (వాస్టి వాసి. యిక ఇప్ప డం మానుకున్నాడు గాంధి! సేవశబుదికొలి శంగిగ? గెలంట్‌ ౧ యొక్క ”అగ(౦ం 109 1850 ధర్మానికి డా విధంగా నరివచ్చే ఆర్థికసిర్రాంగ మిదం వర్షధరకనంలాగునే “ఆ(శమధ ర్యా” విమష్మ రణకు ఇండియాయే పుట్టనిల్లుం “08 1080 6 ౪8౪ 0 1౧౮6 8” అనిచెప్పి మన రవిం్ట! చుడు ఉపమానాలతో ఉదాహరణలతో జక మనోవారమైన వివరణ (వాశాడు సగింరం/0 గెఆళ6ళఈిలో దళాస్రాలకు పూర్వం ఆ చ్మతణ నా మనసుకు వట్టయుంది ఇప్పటికీ “*వర్హ్యా! సమ ధర్మా లనిచెస్పి అంతగా గౌరవింపవిడ్ర

11

ఫి గడమిరు 'ఓం0్ట 0౧ గౌ84 వ00006 త౧64 0౧ ౧న! - 70 9069 0౯ ౧౦నే ఈ!” అంటూ పట్టరాని దుఃఖకంకళొ మతో గత! బాలుడు విలవించినట్లు, ఆనాటి వుణ్యవ్యవ్వులకూ ఇవ్నటి మత సాంఘిక్క 'రాజకియారన్టిక కుష్క్మనాట కాలకూ పోలిశీ లేకుం జజేవుడు లేదూ అని నోటవలికేవాడు మ్యాతమే కాడు నాస్తి కుడు ధ”స్టంపేక వ్టిగొడ్డామ్నులరచే అస్తికనాము. అందరు మొదటి రకం నాన్షికులుం

తకువాతి కథ వ ఇంటినుండి ఒకపారి నా శెంషో న్వస్థానం. రాజమం్యడికి.. వెళ్ళిరావాలి కచా! వదోకా_న్త చదువు మిపమీద నా కచ్చివర్చిన యూరు ఆది విశేశలింగం పాన్కూలు కార్యదర్శి నుందరికివరావుగారు. కనిపించి “రండ య్యా, మవ నూలు పీ కనం ఎదుకాచూస్తోం39 దంకళా నాకోనం అభ్యాస్థపకస్టానం ఒకటి చూపించారు. 1903. జనవ% నుండి వ పిల్‌ వకూ జరిగిన 5౧011 19౫ అది, న్కూల్లో చేరావేకాని మువన్ను చానిమీద నిలవలేదు మద్దూరి అన్నెపూర్ణయ్యగాకు మొదలిడిన “కాం గను” (వాతహ్మతికను పై కొన్‌ తీయడం తోచిన్యు అందులోనే ఏదేదో వాయ డం) లహారంగనభలకు వోజరుకావడం__ లయిట్లాగడిచాయి ా! 50051 18:గ స్కూలు నెలల... యూనివ్చెటీ చదువు తరువాత ఐడిపంతులుగా (ఎది విశేశలింగం న్కూలులొనే మళ౭ెక్కడనో కాము) జీవితం గడపవలెనని వా విశ్చయం. లుద్దికలిగిచే స్తే అదే ఉత్తమవృచి, ఈ రెండేళ్ళ ీ.గకు తోడు మరొక్క సంవత్సరం కష్టపడితే ౦డు డ్నికీలు నంపాకించి “లాయకు”వు

159ి

కూడ కావచ్చును కదా యని కలకత్తా నవిధ్యాయుణు నన్ను "'పాచ్చగించేవాము లాయకు పని నాకు భగించదని సమాధానం చెప్పేవాడ్డి. కలకళ్తా రోజుల్లో నే నెగుకో ఒకరింటికి వెళ్ళ వలసి వచ్చింది. ఆయనది లాయరువృ ల్రి ఆయన ఆఫీసు ఒల వెన ఒక గాజు 9806 ఈ 006 న కండ్రలడ్డదెం దానిలోపల “7౧8 9 గంగి” అనే వాక్యం చెక్కబడియుంది. అంశ ప్లీడరు వృత్తిలో డబ్బునంపాడన'కే ఎక్కువ (పాఠరాన్యమని నా కర్థమయింది. అట్లాగునా, అఎతేనా! అనుకున్నానుం, రాజ మండిలో నేను బాగా ఎరిగిన ఒక స్టీడరు మి_తుడుం డెను. ఒకవళాలడ్‌ పట్టి ఫీజు చాలవరకు ముండే వనూలు చేసు కున్నాడు. ఆ చావాలో తన పార్టీకి వ్యతిచేకంగా తీక్పువెవ్ప బడ్దదిం “అయా, చా దావా ఓడిపోయిందికదా నిన్న తమరు పుచ్చుకున్న నూజు రూపాయలైనా నా కిచ్చివేయంిడని (పా భేయపడ్రాడు, క్ష్‌ యంటుః, *చచ్చిపోయినవాడు (అంచు చెల్లించివేనిన డబ్బు) తిరిగి వస్తాడా?' అని స్టీడరు. వేసిన తికుగు _పశ్నతో మరిచేనేది లేక క్షయంటు పళ్ళిపోయినాడు.

1920 సెఫైంబకులో ఒకనాడు నా చెవినొప్పికి మందు వేస్తూ గాంధీఅనవో యూద్యమాన్నిగూర్శి 19 | 8 ౧౧౭6 6 0౪/9 866౧017 అని డాక్ట్రరుచేసిన 76౧8౫ వవిధంగానూ అటుగాని యిటుగాని నామీద పనిచేయలేడని పెన ఇప్పుకునే వున్నాము, అప్పుడుకాన్సి అంతకువూర్వు మేనాడుకాని. చేశ రాజకీయాలలో. నేను అడుగు ట్టియుండక పోవడమే అందుకు కారణం, ఇక యీనాటి న్వతంశత (నిజానికి అస్వతంగత

153 పరావలంబ్శి యిండియా పొర్టీమభిత రాజకీయరొంపిమీద నాకు అమితమైన రోత! 1950 (పాంతంలో తయారైన యిండియా రాజ్యాం గచట్టం (00౧5(+46(0౧) నాదికాదన్సి అది భారతసంస్కృృతీనం_ పచాయాలకు విరుదం (అంశ "116౧0 106 తగగ) అనీ మాప తిక “ధర్మ జ్యే తి)లో అనేకసార్లు (వాసుకునేఉన్నాను. పొశ్ళాత్య స్వే చ్భాస్వాతం తాల పేర, అధునాతన పార్ల మెంటరీముష్టియు ద్ధాలకూ, రోషద్వేషాలకూ అలవొల్మ్నమెయున్నదదిం పవ్మితమైన కుటుంబమ రస్టచ దైవ మిచ్చిన రేశధక్శం దేశభక్తి చెల్లా లెద రై పోయాయి! పూర్వవు 112 2౧ 87౦, ౦5600 గీీ82 ౧| చెప్పిన “6086 [6౪6 ౪0౪6 2 008౧౪౪" గాని “6064 (2౪/89 ౪04 & 3/౧౧ కాని ఇక్కడ సార్దక్య్యానికి శాలేదుు. “5౯681008 1079 108 ౧౩౧ ౪ 9061! 50 రేంయిరే, ౪౧౦ గ౧6౪8 10 ౧ ౧941 ౧80 986 “గం ఆ గ 0౪/౧, గా ౧8౦౪8 186౧64 2” అన్న కవికీ (5 ₹/81[07 500% అని జ్లూపకం) యీనాటికీ అయోమయంలోనున్న పాశ్శ్ళాక్య ఇండియా రాజకీయాలకూ పొలిశేవి పొశ్రేది! “నేను న్వతః మతధరస్దవాదిని పాణావసరంకొద్దీ లాజకీయాల్లే _వవేళించాగనంటాడు గాంధి ఈ చిమ్టైలుకతోక, ఉడుతతోక 'పకాశరాయని. జీవితంకూడ అట్టిదే. ఈ యొక్తుగడ, భారత జాతిని అన్నివిధాలా ఉగరించడోనికి గాంధి లేవగీసివ అత్మోసైైర కోద్యామమని నావంటివాళకు (దువవ యిందె.. బోఇండియా ఛాజకియస్ప్వేచ్చకె.. నే నెంతకాలమైనా వేచియుండగలను, కాని అన్నృశ్యళ నివారణపట్ల ఒక్కకోజుకాలహరణాన్ని కూ ౫ వ0 ]]

154 "నేను నహించలేన” అన్నాడు మహాత్ముడ్డు “నం భ్రవామి యుగేయుగే 1% అన్న భగవంతుని వాగ్దత్తానికి సిపచ్చే ధర్మ విప్పనం గాంధీధిం అట్లా తాత్కాలికంగా వచ్చిపడ్డ నాస్కూలు ఉపాధ్యాయత్వం మూలళలవబడ్డది* గాంధీయుద్యిమంకూడ పూట ఎూటకూూ గంటగంటకూ ఆసనేశతుహిమాచలం ఉల్జూతలూగింది. ఇక అటా యిటా అనే తటపటాయింపుకు లేశమాతం నాలో చీటులేకపోయింది. " నావంటి వేలాది మానవులను సము ద శెరటంలాగున తనలోకి లాగివేసుకుంది_ నాలెక్కేముంది! బుద్ద దేవుని బోధామృతస్పగ్శ, ఆవీధి దాటకుండానే అశని తమ్ముడు నందుణ్ణి లాగివేసింది ! అన్నతోకలిని నాలుగడుగులు వడిచేసరికి అవివ్యస్పర్థు తమ్మునికి ఐచ్చి“ చార్మి ద్యం, నిజమైన నిన్న్య్యాసఖాగ్యం యిప్నించింది. నేను నందుణ్ణిక "వడానికి ఎన్ని జన్మ లెత్తాలో కాని, ఆనాటి గాం ధీథభవతారకిద్య్ధమ బుద్ద వాణి ఈ యాధునికయుగంలో అపూర్వం, కనివినియెలుగనిద. కొందరుఅవిశ్వానులకు చానిచాలుు మూలం అందకపోయిన్మా బవాకొద్దిరోజులలో అది చేళానికొక మవో వనరమయిందిం అతి తెలివిగల ౧19 1600083 సంశయాత్యులుు స్వార్ధపరులు ఉద్యమానికి దూరమైనారుం అమాయకులు ఆతరాలురాని వాళ్లు, ఊడుగువిత్తులు మాతృవృవానికి అంటుకొనిపోయినట్లు చానినే నమ్ముకొని దానితో . ఏకమైనారు! ఒక్కభగీరథుని చయయత్నంవల్ల (ప్రపంచానికి దప్పితీంినట్లు, ఒక్క. ఒశేగాంధి ఇ్య్యాగంవల్ల నళ్యాాగవాసారన్యం ఐదుఖండాలకూ విదిత మయింది...నా స్కూలుమాస్త్రకీ ఉవ్యోగంతోపాటు రెండు నెలలలో వేసంగి సెలవులుకూ డ అయిపోయినాయి. ఐడి

155 (006౧1౧8 రోజు వచ్చింది. దేశానికి గాంధియిచ్చిన పిలుపు అందంతోపాటు నాకును అనుల్లుఘనీయమై ఆరోజునే నన్ను స్కూల షెడ్‌ మాష్టమువ్వకు వంవింది. “బాలూ! ఇక్కడి నొ యుదోస్టాగం యింతటితోనరి_ సెలవియ్యళడి 1 అన్నానుం “సమినోయి. ఏమి టీ సెలవు ? ఈనూ్కూలు మనవి. ఇందులో వనిచేయడాని "కే మనం రాజమం,డిలో ఉన్నాంటఎి అన్నా డాయనం. నేముజేరబోతూన్న గాంధీయుద్య మపారశాలముందు ఈస్కూలు ఒక లక్కకురామం అందులోచేి నేము వంచేయ గలనోో లేదో కాని అదొక విశాలజీవనదీ లా గృవాం, యావత్తు 'డేశంయొక్కద్యృష్టి దానిమీద నేవుంది. నేను వెనకవఐ3డళాదు. "సెలవిచ్చి పంపండి అన్నాను, వెనుక 1010లో పీశేశలింగం హిత కారిణీ హైనక్కాలు 5.5.ఓ.6లో ఇంగ్లీషు అధ్యావ కుడుగా ఆయన శ్రి జయంతి గంగన్నగాక , మాకులోధించిన 600౧780౧ 9 ౧౦6౧౫ ( €౧8:869 0౪16 ఓ 6% 58/9866) లోని “౧66 5 ౦8 10 ౧౧౭6 76011) 678 (8 ౧౦1 10 76850౧ ౪0౪, 1678 15 548 10 ఉం తిగిళ ర 61” అనే 1౧998 జావక ౦చేశుకొన్సి ఆయనశే అప్ప జెప్పాను. గ వశ్నలక్కు పర్యు త్తరాలకు చోటులేని శాంతి సమరంలో పాఖ్తొనబోతున్నాను. ఇక నమయంఎలమ ఆశీష్యదించినవంవంొడన్నాను. నా అఖీస్టం, ఆశయం మౌ %ంగన్నమాన్షకుగారికి జాగా అర్థవంయిందా నిండా ఆశీర్వదించి వంపివేశాడు, అవు

ఆరోజు నాకొకపవర్వదినంం సూ్క్క,లునుండి యె చేసుుణా

ధవ శీశ్వరం నడిచిపశ్లాను అనడక ఆపిదపి నిశ్ను తరచు

156 పాదచారినిచేసిన నడక, అదృష్టం అందుకుంది, నేనుచేసీన ధవశేశ్వర్మ్య ప్రయాణం ఎందుకు ? అది యాదాలాపంగా తట స్థించినది ౪ దుం అని వార్యంగా తోయుకొనివచ్చిన సంఘటన, నన్నావహించిన “రాట్నచ్యకళపుదప్పి నన్నువడుపుకొని పోయింది. అప్పటిశ్సే అంశ ఉద్యమవిబృ్బంభణతోపా శే చేశం పుద రాట్నా లు ఎక్కడికక్కడ తయారవురున్నాయి ధవ శీశ్వరం కా స్థానాకు వె శ్లి 8 ఆకులరాట్నం తీసుకున్నాను. నేనిచ్చినఖరీదు రుళ/_లు మాతం. ఒకటో శెండో కదుళ్లు, కన్ని యేకులు, నూలుచున్తుపంటికల్ద, ఒం శెద్దుబండిమ్‌ద వేసుకొని యింటికిచేరానుం చేశతనయిి కాకుండాను చకాన్ని లిస్పడమేతిప్పడం ! సళ గహోద్యమవు "కఆడంగాలూూ (సహాయని ఠాకర ణం,శాపనో ల్రంఘనం) రాట్నంతో[పాంంభమై రాట్నంతోనే సాఫల్యంపొంచాయి. గాంధితలచిన ఇ"రతాభ్యు దయానికి. రాట్నమే పునాది (_పారంభం) ాట్బ్మ మే ఉద్యాపనం. గాంధియిచ్చిన నూతనళాంతినం దేశం అ౭ెంటికీ ముఖ్య పాణం, అవనులులెండూ చేసిచూడగలిగిన బేశలటులకు అదొక తికుమం తభికం న్యూతయజిం చూస్తే ుులభసూద్మ మైన వడ్ల గింజలో వియ్యపుగింజపని; ఫలితంమట్టుకు శతనవాస మొఖాల సిమ్మగమగు భారతజాత్యభ్యుదయం | ఇది (పతి భారతీయుని వీధ్యుక్తం ఈ యజ్ఞ దీమతో మత భేచాలన్నీ మడసిపోవాలి. “రుజలాం, సుఫలాం. = .నన్యశాస్థమలాం, వందేమాతరమ్‌గా భారతమంతా ఒకతల్లిన్న సంతానం కావాలి, అందకుకలిసి చీకకంరంతో “నగ ణమనఅధినాయకు” వికి జయంపలకాలి, అట్లవుతుందని ఇప్పి ఆ (చక ద్‌కయే

157

రుజువుపకుప్తుంది, కిస్టరవణచేనే (దుష్టశికణకూడాను విస్తు చ్మకంయొక్క పితీక మె, కొయ్యగాకానవచ్చే ఈ చ్మకం అడి అత్ముయొ తే ఇది చానిశరీకం,. ఇక్కడి వృత్తల్లో యిదొక వృత్తిః-దు.. అనలు డబ్బులుతెచ్చే లేక పోగుఇెట్టుకునే పర్మిశమలు భారతసంస్కల్ధలిలో లేనేలేవు, పరి శమలన్నీ ధంచ్హలే యిక్కడ రాట్నం, సెద్యం వీడివడని భారతజాతి (వధొన ధరాాలుం కసా్య్బావలంబని” యే యిక్కడి వేదం, కాతుంలా "రెండూను. దానిరెండునేతాలుు నెండహాస్తాల్తు. రెండు పాదాలు అన్నం, పానం, ఉచ్చ్య్వానం నిశ్శ్య్వాసం భారతావని యొక్క. బలం, ఖాగ్యం |

రాట్నచ కంయుక్క జాహ్యూరూపాన్ని కొంటజూడక పూర్వమే పదో కార్యార్థం గాంధి దడీణా ఫికానుండి ఓర 669౪180౧ మీద ఇఎగ్గాండుకు వెళ్లి తిరగివ్తుండగా ఇండియా విముక్తికి రాట్నమే ఏకైకసాధనమనే పఫావి నత్యం గాంధి మనోవీధిని దో్యోతకమయిందట. అంళకుమునుపు నేతమస్షమే రాట్నమనుకునేవాడిటు న్వదేశానికిచేరనపంటనే గుజరాత్‌ మూలమూలల చానికోనం గాలించగా గంగాబెప అనే ఒక వృద్దవినిత తనయింటి. అటుకవై బడియున్న పశాటిదో. ఒక కొయ్యచ టాన్ని తీఘుకొనివచ్చి గాంధిముందుంఛింది.. ఇండి యాకు పునస్జిన్ననీయనున్న వస్తువిదేయనే. ఆవిష్కరణ (6 900౪607) అతనికి నేత్రపర్వంగా దర్శనమిచ్చింది. చానితో రాట్నంయొక్కా వునః పతిన్థ, ఆధునికచరి త (పారంభమయి నాయి, నిిడశళో్ళథతో ఆనాడు వికసించిన ఈపుష్పు రాజం ఈకోజున పమయింది_ ఎబ్లుంది! "ేకలుల'"లిపోయి తొడిమె

158

మీగిలించా; లేక సమూలం మాడిపోయించా ? ఇందుకు కారకు అవరు? ఈ స్య రాజ్యఇండియా వభువులు! ఇక అడుగకండి. అడిగితే చాల చెప్పుకొ"వలసీఉంటుంది. అజ్ఞానం,

కమించుగాక 1 తరువాతి నా ముఖ్యజీవితఘట్టం : నీవె తే న్కూలుపనికీ రాజీనామా పెట్టావు ననే. కానీ తరువాత కార్థ కమ మేమిటని సోదరుడు డాక్టర్‌ గుకుమ్వూర్తిగారు అడిగారు. నాకు పనే ఉండదా మీగకేంచేస్తారో అధే నేమాచేస్తానని తడుముకొవకుండ వెంటనే ఆయనకు నాజవాబు* 1007.03 “వం చేమాతరో”ద్య మంలో వెలసి మూలబడిన జాతీయపారశాలము (8౪4116 చు న్నామన్కీ చానికి నన్ను మ. భ్యాధ్యాపకుడుగా పనిచేయమనీ అన్నారు, సవాయనిళాక:ణోద్య మమ్మి కులు. ఆవ ! నాకో సమే ఈ త్యీ మదురై ందనుకొన్నాను, ఆంగ పభుత్వ విద్యా పద్దతికి ఎదు కెక్తుగా సహాయనిరాకరణ పంచవిధరబహివమ్క్మరణ లలో ఇదొకటి. జాతీయ వి ద్యాశాలలస్థాపన; విద్యా స్టలచేతనే గాక అభఛ్యాపకులచేతగూడ (పభుత్వపాఠశాలల ఓ౬హిమ్క్మరణ; విదేశవన్త్ర, వస్తుుహిమ్మరణ; విటిషుకోస్టల ఒహిమ్మరణ; _ దానితోపాటు ఉద్యమంలో చేరిన న్యాయవారులద్వారా న్వదేశీవై వేటు న్యాయస్థానాలస్థావన_. ఇవన్నీ ఒక్కు--పెట్టున అందుకున్నాయి. ఈ రాజమండి జాతీయపారశాల 1907.08 లలోవే ఐందరులో నెలకొల్పవఐడ్డ ఆంధ జాతీయకళాళాల వంటిది. అర్క్‌ ఇదికూడ ఆ*లో “లాల్‌ బాల, పాల్‌” ఉద్యమంలో నెలకొల్చ్పఎడ్డ వే అది వరపగావ్దెల్లం దెం ఇవె

159 అప్పుడు మూతబడి మరల గాంధిజాతీయపారకొలగా పునరుద్ధ రింపబడ్డది. ఆలో నే దివికోసం జాంపేటలో చాజమండడి వర్తకులు 14 ఎకరాల ఐతాాయితోట్య అందులో ౩౦డు పక్కా"వెంకుటిళ్ళుకొన్నార్కు తోట ఇండ్లు 1021 లో గూడ బాగున్నాయి దెనికి మరల ఒక నూతనత్వం పించింది నాతోను మరిముగ్గురునలుగుకు ఉద్యమాభిమానులతోను (అభి మౌానులే శారు దీకవహించినకార్యక ర్హలు)ఒక ఉన్నతపారశాల ారంభమయిందిం అభ్యాపకులలో (శీ మద్దూరిఅన్న పూర్థయ్య, గరికిపాటి సూర్య్మవకాశరావుగార్డు ఉద్యమదృష్ట్యా నాకు బాగాతోడ్పడివవారు. సూర్య పకాశరావుగారు మొకటిరకం న్వచ్శంద సేవకులు, ఆయన జీవితం శీలం నాకొక అదర్శంగా పనిచేసిందిం మహాత్మునిపిలుపు దేశ వ్యా_ప్తమగు కంఖా రావనం అస్టునుని"రేవద_త్తం”అయింది. తృల్లిదండులమాట వినకుండ [౮0౧౪ 107గ%ల లోని విద్యార్టులుకూడ పాఠళాలలువదలి బయటికినచ్చేశారు. అందకుకలిసి రమారమి నూళ్లు రుంటారు. వారి విద్యావసరాలు శీర్నటానికి ఈపిద్యాలయం చేవినన్నాళ్ళు పూ్రిగపనిశేనిందెం. విద్యిం శు పు _స్తికపాకాలుమా త మేకాదు. అదికూడ అందు ఒకభాగమే. విద్యార్థులలో వాతో కలవి నాపక్కవే మెలగివ గూడా కృష్ణమూర్తి, చావలి అచ్యుత రామయ్య, ముంజ లూరి జనార్టనరావ్వు చిన్నకుణ్ణవాడు

• వడ్డూరి మందర రామమూ ఫి, ఒం చుద్దు పొ తకం మేంధ్రై నున్నా మరపుళాకు వీకందరూ దివంగతులై నారు అయినా చనాకనుపాపలళ * మనలుతున్నారుు కొంచెం 'పెద్దవ్నాళ్ళె, కొంతకాలం తవ.పనులుతాముచేసుుకొంటూ నన్నువిడిచి

180

పోయినారు. విధివిలానం ! ఈ కథలు ఛెప్పుకొనడానీకేనా నేను మిగిలియున్నాను!

గాంధీఅసవా యోద్యమం జాతిజీవితంలోవచ్చిన ఒక ఉవ్వెత్తుఊవు. “నం భవామియుశోీయు గే? కాలచ్మకం ఎప్పుడూ ఎక్కడా అంతే! బుద్దుడు, కీస్తు మహమ్ముదు, మహావీరుడు ఇవుజేర? వారి ధర్మసంస్థాపన (వనక తంతో వెలిమిచేస్తోంది. అదే డానిస్టి నివాసం, అయితేనేమి ? అన్నీ నశించినా తిరుగులేనిది చానివెలుగుం “పెద్దదాలళివ౫లోని “అమ్మమాట” దానిది అన్నీ అంతరించినా కాలమున్నంతవరకు అమ్మపలుకు ఫాన్వత్రంం 00 (606) 3964667౯౫8! గాంధి యొక్క సత్యకోధనకు అంతమొందని విలువ లున్నాయి. అతడు (వశ్యతబు ద్దావతారుడు, ఐహికతారీకుల తేడా యేగాని వస్తుతః నోటీసు గాంధి కలి సేపుట్టారు_ ౪/0 60/65 “0౧౫ 116 58౧౧06 960 శ్రీ ఆదిశంకరుల &హ్మాసత్యం, జగన్మిథ్య ఇవవచనానికి ఇదే నికరమైన అర్థం. 591018 గీర![80300 ౪89, 13౧” అన్న కీస్తునిత్యనళ్యానికి తికుగులేదు. స్థలకాలభేధాలు లేకుండ, ఉలివ్మాజ్ఞైనులందరిదీ ఉివ్మాలోనే నిత్యని వాసం గాంధీ జాతీయ పారశాలనుగూర్చి మరికొన్నిమాటలు, తోట నిండాబత్తాయిచెళ్ల్ర, మోటతోనీకుతోడటానికి ఒక 'పెద్దపని వాడు; బోచెలుచేసి చెట్లకు నీకుపెట్టటం; దోమపోటుత గలకుండ వకువుకువచ్చిన రంగు దేరిన కాయలకు బుట్టలుకట్టటం; కాయల కోత్త వాటినిలవ అమ శ్రైకం; గడ్డజారల్క పాఠరల్క తొళ్ళికలతో తోటలోని ఖాళీవదేశాలను అద్దంలాగున శుభపరచి, మళ్లుకట్టి,

శగ్ర1 గుమ్మడి. సొర కాకర్య టమేటాలతోనవా కూరగాయల "పెంపకం; అమ్ముకొనే వాళ్ళకు వాటివిడుదల మున్నగు పని అంతా విద్యాష్థులది, మాప్టర్లది. నర్విగింజలుపాతి మొక్కులు తయాకుచేయటం మరొకవని, సుమాగు ఒకపూటంళా మా కిరేపని, పి నిలు వేళకువోజ నై. ఈవనులలో పాల్గొనాలి ఆలస్యాలుు నాగాలు పనికిరావు రాట్నా లమీద చేతనై నట్లు ముతక్క నన్ననూలు వడకటం, పం శెలకుచుట్టటం, "తెగిపోయిన చోట్ల ఒకపద్దతిని అతుకులుపెట్టటం మొదలగునవన్నీ విద్యలో ఒక ముఖ్యలాగం- కా లేమ గామనివాసి తాతయ్య అనునతడు వస్తాఏల నేతకు పర్చాటుచేయఐడ్డాడు. అతనిది పూర్వశాలపు గోతివగ్గంం “*ఇదెట్లాగ్కు అదెట్లాగు తకాతయ వ్రగారూ” అని విద్యాన్తులు అడిగితే, *వేనేం ఇప్పేన, చెయ్యండయ్యా, నేత చేచ్చుకోండొ” అని ఊరకునేవాడు. పల్లిటూరీమనిషికనుక లోధించటం చేతన య్యేదికాదుః నూలువడకట౦లోకూడ కొందరువిద్యాష్టులు అఆలోచనాపరుళైైై కదుగువై నూలు పోయటఓంలో ఎయోజనకరమైన ౧18 96౧09 చూొపించేవాక; బాలబాలికల ఉపాధ్యాయగణంతోనవో తీయబడిన జాతీయ పారశాలఫొాటోఒకటి ఇప్పటికీ నావద్ద జ్యాగత్తగా ఉంది. దానిని చూచుకొనీ ఆనందించటం నాకొకపని ! దానిని ఎదుట నుంచుకొన్నప్పుడు ఇందులో నేను వాయని పాతజ్ఞాపకా అన్నో వన్చాపడళాయి. అందలి స్వయ కీ గరికిపాటి సూర్య ప కాశ రావుగారిబొవ. గ్ర(- అం శేఆయనని ఫ్చ్వార్థ జీవితం) నాకానందంగెలవుతుందిం 1!

162

50000! ౪0% ౧8 చూడటానికి ఒకనాడు మ్మదాసు వద్ద. (శ్రీ 6 శాజగోపాలాచారిగాగిని.. తీకుకొనివచ్చారుం సూ్కూలుస్థాపనకు, 'దానినిర్వవాణకు మ.ఖ్యుడు డా య్‌ జోన్యుల సు బవ్మాణ్యంగారుం ఆయన గ8/646 8౧ 6/0గ19 త్రో ఉస్సీజ్రాన గరం) గాంధీనళ్యాగవో శమం జేశవిఖ్యాతిగాంచింది. అక్కడజరిగినచి మరి ఏకాంగెసునాయకుడూ. చేసియుండని _వివోస్తండ మెనపని. గాంధియుద్యమ మేటిపిులలో ఆయన ఒకడుం గాంధీని ర్శాణకార్య కమానికంతకూ ఆశ్రమాన్ని బృపహాత్‌ కేం దంగా ఆయనచేళాడు. ముఖ్యంగా రకరకాల కాదీఉత్సల్సికీ ఆ యా కుటుంబాల నభ్యులందరి నూూతయజ్ఞ్ఞ దీకకూ పేకుుతెచ్చినది సీళానగరవిశాలనళ్యా గహా శమం. ఆపని దళాళ్తాలుగా జరిగింది అనాటి నత గవావట్టలలో సృుబవ్మాణ్యం పేరు మొదటిది బహిరంగనభలలో ఆయన ఉపన్యసిన్తూ కుడిపాదం కొంబెంపె శెల్తి, తొడకొట్టి గాంధీ ఉద్యమాన్నిగూగ్భిపలికిన 60౧8 6౧96 పలుకులు నాకు అగా జ్ఞూపకంఉన్నాయిం పార్షీస్వాతిశయంతోను, 'బెదరింపులతోను గాక్క _నిరార్టణ కార్యసాధనలో అంతచురుకుగాను సమర్థత తోను. పనిచేసిన సళ్యా[గవానాయకుడాయన, చుట్టువట్ల కా గామసులకు ఆయనచెప్పినదే "వేదం. అంతపలుకుబడి అయన నంపాదించాడు. 1921, 99 దశాన్చంలో పళ్ల పజల ఉత్సాహం ఎంతగాఉండేదో చూవటానిశి ఈమాటలు వాయవలసీ (వాన్తున్నానుం గాంధీకి తటస్థించిన మరణంలాటిచే డాక్టరు నుహ్మాణ్యంగారికీవద్చిందిం మున్తఫాలీఖాన్‌ అనే "పెద్దపోలీసు

168 ఉద్యోగి కొటిన లాక్రీదెబ్బలవల్ల ఎముకల. విరిగి కొన్నాళ్ళు రుగ్జతతో కుశీంచి ఆయన మృకడై నాడు. శ్ర మెటా

ఒక రాజమం డియేశ్రాక (పలిళాలూకా పట్టణంలోను

ఆకాలంలో ఒక్కౌక్క జాతీయపారశాల నలకొల్చ” డ్రదం [ఆ తణుకులో ఆతాలూశాలోని (పత్మిగామ భూస్వామినుండి విరాళాలు పోగుచేసి (పట్టణ) బ్రాన్‌ హోల్‌” అనుపేకుుతో ఒక మంచిభవనం కల డ్రదిం దానిని జాతీయపారళశాలకు ఉపయోగించవచ్చునా లేచా అని తణుకు పట్టణశె ష్టిలలో కొంచెం భేధాఖ్టిపాయం వచ్చింది. అందుకొక కమిటీ ఎర్చడి విఠరాళాలిచ్చిన | పతిఒక్కరై త.వ కు వెళ్ళి జాతీయపారజ*లశే ( జై భవనాన్ని వినియోగించాలని తీర్యానింప జేశాకు, "0౪0 ౪8 (6౪9) కని ఒక గదిమా ళం శకేటాయించినట్లున్నాకు. అనసనవపహాయో ది మంపట అప్పుడు గావ పజల కుండిన ఛా సా నా! ఉత్చావామ.ట్రివ ట

సెర్కారుపారశాలల వి ద్యాస్టులుమా[తనే* క అధ్యాప కత్వం మానుకొని ఉద్యమంలో చేంన అధ్యాపకుఇందరో ఉండిరి. అటాగే డొకకుు. పీడకుకూడ ఉద్యమ కాళ్యక గ్ల

గో బగా ౧ గా ణి లై నాకు, ఇక్కడి చదువు పూ_రయినతరు వాత కొందకు విద్యార్థులు ఒందకు నేషనల్‌ శాలేజీలోను రవీ ధుని జ!

విశ్వభారితిలోను చేరారుం మావిద్యాలయంనుండి ఒక గిద్దర అప్పటికింకను విద్యా 'స్రైదశలోనుండిన ? శీ బెడవాడ గోపాల రెడ్డి విశ్వభారతిలో చేరివవాశే. తీ విశ్వనాథ నత్యనాంాయయణగారు (్రళమతః బందరు జాతీయక ళౌళశాలాధ్య్యాపకు లే. ఇక్కడ ఒకో

164

మాట చెప్పుకోనియ్యండిం ఇది అత్మక్షాఘకోసం కాక అమాయక గర్వంతో వెప్పుకొనేమాట. ఈరోజు 15-4_68 నేను పుట్టిన తిథి. గాంధీ వమైనా (ఆయనకు చివ5కు నిరాశతోకూడిన మరణం తవ్నలేద్రు, గాంధీ ఉద్యమమమైనా (ఆయన కిక ఉండగానే చానిని ఈ స్వరాజ్యసర్కారు ఎంతచిన్న చూపు చూడాలో అంతాచూచింద్రి ఈ పపెమ్మ ((వకాశ రాయడు) చేయి రాట్నంమీదనుండి యిప్పటికీ నడలలేదు, అందుకు గుర్తుగా యీ మండలి కృష్ణారావుగారి “గాం ధ్రీ షే, త ౦లో ఇటీవల ఒక చ్చితకారుడు తీసిన చి్చితపటం ఈ శిండోనంపుటం మొదట్లో చేర్చుకొంటున్నాను. చిితపటాలవల్ల ఏపనీ కాదు కానీ (శ్రీ కృష్ణారావుగరి కుమారుడు శ్రీలు ద్ధ్‌పసా డ్‌ నాకిచ్చిన బఐవుమాన మిది. అనుకొనకుండ 'దానినిప్పుడు ఈ పు_న్తకంకొిో*నం పినియోగించుకొంటున్నాను

శ్రి 6. శాజగేపాలాచారి మా పాఠశాలకు వరి శనట్లు పెన (వాసుకొన్నాను విద్యా ష్ట్రలనుక్షేశించి మాట్లాడుతూ ఆయన పిల్లల నొకపశ్న అడిగాడు ,,.063౧0 ౪04161౧6 ౪౧౦ ౪౦౮౯ [686 [18318౯15 7” అని “వశాశళా య డూలఅని కొందరు సులువుగా (వ్రశ్యుత్తర మిచస్బను. “౦౧11౫0. సీ? ౪0౪౧2 ₹ 6865 6064 8౦౧6 1 ౪0౪౯ 11946 గ 35167” అని ఆయన అనేసరికి విచ్యాక్థులందరూ ఆనందంతో కరళాళధ్వ కులు చేళాకు. నాకూ అదొకపాఠమే అయిలదిం

వి ద్యాలయాధ్య్యాపకుడుగా పీళై నంతనుం3ె "పెద్ద విద్యలను వెంటనిడ.కొని పట్టణపరినరాలకు 640౪67510౧ వెళ్ళటం నా అలవాట్లలో ఒకటి, గోచావరిముధ్యను న్న ఇసుక

165 తిన్నెలు సారంగధర మెట్ట గి5878 10881, ధ్రవళీశ్వరం వా శ్లిక తీర్టంవంటివి. ఒకసారి విద్యా్థులతో లీర్గానిక వెళ్ళి తిరిగె వస్తున్నాం. (పతిధ్వనించేటట్లు 'జాతీయగీళాలను పొడుళెంటూ వస్తున్నాం. లాజమం(డి [50 06 ౨90౪/ 560067 ౧16౧౮6౧1 తన సిబ్బందితో ధవశీశ్వరంవెడుతూ మాకు ఎరురొప్తుస్నాడు- మవహామ్మదీయుడు, (వజలలో అతడి మాకుపేకు “అగ్గిదొరం౫ కరినస్వళావాన్నిబట్టి అతని శాపేము సారకమయిందిను కొంటాను. మమ్ముల్ని, మా జాతీయగీళాలకను 'అటకాయించ టానికి (పోలీసు వాడుకచా మరి) చేయిపై కెత్తి “ఆగండి, ఆగండి అంటున్నాడు, కాని అరోల్లో పోలీనువాళ్ళ అటకాయింపులు ఎవరికిలక్క * అతడు చేయి ఊపుతూనే ఉన్నాడు, అతనిని తప్పించుకొని మాాచారిని మేము పాటలు పాడుతూ వస్తూనే ఉన్నాం, (శీ గరిమళ్ళ నత్యనారాయణగారి “మాకొద్ది తె న్లాదొ5తనము”పాట "తెలుగుదేశం మ+కరుమూలల కంటా మోగిపోతూనేఉంది. *జాతీయగీకాల మవోకవి? అయన గాంధీ ఉద్యమంతోనే, అందుకోనమే ఆయనకు కవిత్వం అవ్బీందిం 680098“ 776 ౧1౧౮౦ 601 696 లో చరువుతూ ఇక నందుండలేక్క, చదువుమాని బై టికి వచ్చేఎన ధీరవీవశీభావ ణి ఆయన. ఆ రోజుల్లో ఆయన జాలీయగీతాలు. ఇెలుగురేకాన్ని ఊపివేశాయంు నమ్మండిం అరోజన మొతో ఆయనకూణా ఉన్నారు మాకెదుకువస్తూగ్న “అగ్గిదొర నుచూచి అప్పటి కప్పుడు అకువుగా అఆపాటకు ఆయన మరోచరణం చేర్చారు. అవసరాన్నిబట్టి అట్లా (కొ_త్తచరణాలుచేర్చటం ఆయనకు పంపాట్సి అవలిల, ఓఒక్కెౌక్క కొత్తచరణంతే ఆపొట (కొత్త

1668

[పాణం పోసుకొ నేవ “పిగ్గూలజ్జా లెల్ల బుగ్గిలో కలిపేసి జగ్గీ దొరలై పోవుళారు._. మా ఖొద్ది "తెలదొ తనము. అన్నద ఆనాటి నమయస్ఫూ క్షి. చానీతో మావిచ్యాష్టలలో ఆనందం వెల్లివిసిందిం కరళాళధ్వనులు అకాశాన్నంటాయి. అగ్గిదొర, పాపం ఏంచేస్తాడు * లారీ పయోగిస్తాడా, ఉద్యవమమింకా "కిగపోతుంది. వమీచేయలేక తనదారినిత ను పోయినాడు మరొకసారి (శ్రిగరిమెళ్ళను నికృంధించి, ఏదో క్రైలుకు తీసుకొని పోతున్నారు. గోచావరి స్తే మనువద్ద _ర్లైలఆగింది, 5 810/7” నిండా మేమందరం నిలబడ్డాము నత్యనాంాయణగారి చేతినంచిలో వామేషూ ఒక ఇత్తడిచెంబుు చేతిలో కాళపుచిన్నలు ఉండేవి. తాళాలువాయిస్తూ. రైలువెస్టైగుమ్ముంవర్ద నిల౭డి అప్పటికప్పుడు కల్పించాడోపమో “*క్రూలిపోతున్నాదె కూలీ పోతున్నాదె! మూలమట్టముగా, నీ మకార (వళుఖ్పమ్ము”అని ఆయన అనసేరికి ౧౭84౦[/౫ అంతా దెక్కోలు పిక్కటి లేబట్లు చవృట్లు ఎవతిధ్వనించాయి, అప్పుడప్పుడు వోస్యానికి ఆయన అనేవాడు; “వాడమ్మకడుపు బంగారం కాను, చిప్పచేతికిచ్చా డండీ గాంధీ! అంళశు అడుక్కుని తినమన్నాడని ఒక అరం, “దిన్నం లే మళేంలేదంటూా కాళపుచిప్పలుచూపించి నోటి నిండా వవ్వేనేవాడు. ౬0౯4 ౧౫1౧ వై్యసాయిగా.. నున్నంత కాలం లారీ దెల్బలముమ్మురం లేడు. అతనితరువాత్క అంకు గి 1. 6౧౦౧1876౧069 తరువాత [౬076 ౪/61! ౧ం౮౦౧ రాకతో లాఠీ కౌస్టన్యం, కాల్పులుకూడా ఎక్కువయినాలు"; ఈ న్యా (గహ లై వెప్పగా"ని పోకీము అళర్థచా రాలుకూడ బొంచాయివై పు. ఉం శేవట 1

167

అంతకుపూర్వమెప్పుడో జిల్లాకి “ర్లు *అస్ఫెస ర్లోలిస్టులో నాపేరు పడిఉ-జెను. ఒకానొక ఖూనీశేసులో నన్నొూకఅస్నె నిర్‌గా నియమించి కోర్టుకు వోజగుకమ్మన్నారు. అప్పటికి నేను జాతీయపారళాలకు వచ్చేశాను. జిల్లాజడ్డీ పేర ఒక ఉత్తరం లిఖంచి స్కూలుకుల్జ వానిచేత కోర్టుకుపంపించాను. తప్పకుండా జడ్డీబల్లమీద పెట్టి వస్తానన్నాడు కుల్జవాడుం అతనీరై ఛ్యానికి మెచ్చి. పంపించాను ఉత్తరంలొ నేను ొసించేమంశ్సే కలయా బడ్డీగారూ, "జీను కోర్టుకువోజరు కావడానికి మా గాంధీఉదర్య మం అంగీకరించదు కోర్టుగుమ్ము మెక్కి లేను కుక్కతోలు నమం జాబు, దండాలండోయిిఅని గరిమిళ్ళ పాటలోని చరణంకూడ (వౌాశానుం “దయచేసి ఆప్పెసర్లజాబితా నుండి నాజేకు తీసివేయండి. లేదా మీచీత్త వశారం చేయ వము. నేనుమూ(తంవచ్చి కోప్టలో కూర్చోమలు అని ఉత్తరం. జద్రింప్రివే చువచ్చునా దీనిని? అని బెంచిశ్లాక్కు. అడిగినాడటం “అయ్యో అన్హైతే వలాగు”నని “క లెక్టరును సం పదించా”లని అన్నాడట జస్ట- తమువాత ఏమైందో కాని ఉత్తరం చింపి వేశారని విచ్నాను. అస్బెనిర్‌ పనికిరానం కు జరిమానాయో, మ'శేదో వ లుశీకొ ఉన్నదట. గాంధీ ఉద్యషుం ఆనాడట్లా పనిచేసీంది 1 జడ్డీలకూడ అట్లా మన్ని౦చారు ఆ ఉద్యమాన్ని, శాకుంళు ఆ శిత నాకూ వడియుండచేడేమా !

నేషనల్‌ న్కూలు అధ్యాపకుడుగా. విధిలేక మఠొకపని చేకు చేయవం సివబ్భింది.. హైన్కూలుక్తానులుకాక్క చిన్న క్షానులలో శీ వీరభద్రరావు నత్యనారాయణ అనే ఇరువురు

168

అధ్యాపకులు ఉండేవారుః, పీ నిలపరీవలల్‌* వీరిద్దరూ, విడివిడిగ "కండు అకమాలకు లోఒడ్డాను, పీ+ళ్టదరావుగారు ఒక క్లాసు (పశ్నప(తానికి జవాబులు తాన్నేవాసి కా పీచేసుకొమనిచెప్పి చాటుగుండా విద్యార్థిచేత బెట్టాడు. ఆ కోమటి మొద్దబ్బాయి. అది కాపీచేసుకొవనటంకూడ చేతకాక మాష్టరు వానిఇచ్చిన జవాబులు ఉన్నవున్నట్లు తన పేపకషలోకలిపి నాభెతి చెట్టాడు, అప్టళాలు నిరిచూచినవాడను నేను. అది వీీళభ్యదరావుగారి దన్తూరీయని ఘవపంచకొనటానికి నాళాడు శెగినంతపనయింది. అప్పుడు ఆయనకు కబురంపి *పఏమండీ ఈ్టవాత పీదేకదా, పంచేయమన్నాకు ? మవది. గాంధీపారశాల. సర్కారు ఉద్యోగాలకు, అధికాళశాలకు పనికివచ్చేగకాదుం ఆ పిల్లవాడు ఏవర్తక మో చేసుకోవలసినవాడు. మీగీపనిచేసేయుండటం శుద్ద అకమం. ఈస్కూూల.లో మీరై నాఉండాలి, నేనై నాఉండాలి, నేనుపోన్నా మీరుపోళారా నిర్ణయిం చిచెప్పండి” అన్నాను. “ప్సీరెందు కుపోవాలి, 'నేనేపోళాానన్నారు వీరభ్యదరావుగారుం నశేనని న్కూలుక మిటీతోచెప్పి ఆయననే తప్పించాను_ నైటోో తహ్బా! గాం ధీవిద్య పేట ఇటువంటి అకమాలు జకరుగకూడదని నా అభ్మిపాయం. "పెద్దక్షానుల జాశతీయవిధ్యా లయం అంతరించి నేను వెళ్ళిపోయిన పిదప ఆ వీరళ్యదరావు గాకే కమిటీనియాచించీ మళ్ళీ మాష్టరువని నంపాదించు కొన్నాడు!

అప్పుడు జాతీయో ద్య మ చిన్నపారళాలలేకావ్ను కాశీలో "పెద్దవాళ్ళకు * కాళీవిద్యా పీఠం: ఒకటి్కి నే నెంగినంత

169 వ'కు అహన్ముచాబాదులో “వల్లభ్‌గుకుకులవిశ్వవి ద్యాలయ" మొకటి నెలకొల్బలడ్డాయి. రండవచానికి వల్లభ్‌ భొయిప శేలుదే అధ్యతపీఠం. దానిమ.ఖద్వారంపక్కవన ఒక తెల్లని పెద్దచలువ 'రాతిఫలకంమీద ఆ విశ్చవిద్యాలయాన్ని గూర్చి, దాని స్టాపనో ద్లేశాన్నిగూర్చి వల్లభ్‌భాయ్‌యొక్కు చక్కని నం దేశం చెక్కలడి ఉంది, ఆ విశ్వవిద్యాలయంయొక్క క6౮గ౧౦98 ఏమిటని ఎవరో అతని వడిగారట. “ఇంతవరకు ఈ యువకులందరు. నేగ్చిన చదువును మరచిపోవటమే గినిఆశయ”వమని అతడిచ్చిన జవా లట! గాంధీ అమలుజరంిపివ బఐహిమ్మరణలు అంతఒలంగా పనిచేశాయన్నమాట 1 ఉద్యమంలో చేిన కొందరు పెద్ద నార్ట్రయవాదులు (కొందిశే అనండి) నిగ/816 న్యాయవిచారణా లయాలు (దెలకొల్ని స్థానికంగా వచ్చే చావాలవై చక్కని ప్రీశ్చలుచెప్పి పార్టి లమధ్య ఇవ్టపూర్వక మైన సమాధానాలు కుదుర్చేవారుం దడిణాఫిళాలో ఇద్దరు ఇండియన్‌ వ్యాపా రస్టలమ ధ్య గాంధికుదిగ్బిన అట్టి అదర్థ్శ పాయమైన శాజీ ఒకటి ఆయన స్వీయచర తలొ*నే ఉంది. బద్ధకతువువ్వై న ఇద్దరు బంధువులవి ధ్యనుండిన ల్‌? చేల పెన్నబాకీ చావాను సులభ సూవమ్ముంగా తీనృవేశాడు గాంధీ. ఇందుచిక్కుకొన్న పార్టీలు షేక్‌ అబ్టుల్లా ఒకడు వేజీఖాన్‌ వ'వామ్మద్‌ ఒకడు. ఈ రెండు పార్టీలమధ్య "పెద్దపెన యూరోపియన్‌ లాయస్సు వనిచేన్తూ, 3 గ స్‌ ఎప్పటికీ తని చావ?" ఇది. డబ్ముఖరైపోతోంది; శత్రుత్వం పెరిగిపోతోంది! ఇర్టరూ గాంధీశగణుజొచ్చారు గాంధీ 22]

170 చెప్పిన తీక్వు మూనవ కల్పిత జిత్తులమారితనాన్ని' నోరు మూయించ్వి భగవంతుని సత్భళాస్తా9న్ని జయ వెట్టింది!

1928 జాతీయ కాం్ట75ు వమవోసభ మహమ్మదాలీ అధ్యతళను కాకినోడలో జరిగింది 'నేనువోఎనరైన అఖిలభారత | కాంగెను వార్షికనభ అదొక్కళే. మహర్షి. (శ్రీ బులుసు సొంబమూ_గ్లిగార ఆధ్వర్యంకింద అది జయ వదంగ"* నడప బడ్డది, 901లో గాంధీ రాజమండివచ్చినప్పుడు నిలవచోటు లేక వేవకులు గోడలు మేడలు, చెట్లుఎక్కి చూచారు, అవి ఉద్యమ ంయొక్క కొ తరోజులు, ౪ కినాడలో ఆయన *వాక శాంత ల)వీధికికూడ వెళ్ళినట్టు విన్నాను, అప్పుడు దుర్గా బాయమ్మగాకు- 19, 18, చండ్లబాళలికగా ఆనాటికే మించి ఉళ్చాహంగల కార్యకర్తగా త జూారయిందిం ఆ మతి గారి నుండి వళ్ళిన ఉత్చాహామది..,19£2 లో గాంధికి ఆరేండ్ల శ్రైలుక్‌శ విధింవబడ్డది. “ఇదిగో ఆ 3 లుతాళంచివి నాచేతిలో ఉంది. గాంరిని విడుదల చేయిస్తాం౫అని 1988 కాకినాడ కాంగెను అధ్యతుడు మహమ్ముచాలీ అన్నాడు. శలవని తఅంపుగా గాంధీకి “అవెండినైటిస్‌” కన్ర్రచికితృజరిగి వ వామ్మదాలీ అన్న న్స అయింది

(వ!

కుమారు అదేసమయంలో అంధరాష్ట్ర్ర వివిధ (వదేశా

లలో గాంధీఆ శమాలు వెలిశాయి. ఛాగలుంె ల్వేశేషనువద్గ (1 ణా ౩ ట్ర ది మూోఅనందనికేతని హరిజన అ(శమం (1924), పోలవవం

171

ళ్‌జాం గ్ర ఆశమంొ సీతానగిరం “ణాతమీనత్య్యా(గవే శమం, నెల్లూరుజిల్లా లో దిగుమర్తి పానుమంతరావుగార “పినాకినీ కలం, ఇర కలి తి ల! సళ్య్యగప య్‌మిం , కలాణకావూరుల్‌ శీ సీళాశామ శాసిగారి “లినయా్యాశమం:? మ.న్నగునవి నెలకొన్నాయి. టన్నిటితో నాకు ఇంచుమించు నన్నిహిత వరిచయముంటెను, ఆ యా శమస్థావకు లందరికంశును వయములేీ నేను కొంత చిన్నవాడనై నా ఆందరికిని "వేను [(పేమాస్పదుడిను, మా మధ కాకపోకలు, శార్యనిర్వవా౯ లో ఇచ్చిషచ్చుకొనడాలు ఉం డవిం ఒకరియా శమం ఇంకొక అవ ౦వాం6కి యా ఆా స్ట్రంగా ఉండేదని మా అశమ బాలురందరినీ వెంట బట్టుకొని కాలినడకను £0 వైశ్ళవై గా ఒకసారి పోలవళానికి చ్రయాణ మెనాము. (శ్రీ, బులుసు సాంబమూర్తి మవార్షిమాడ ఎఒనుండి వచ్చారో సమయానికి తయానై నాకు. గ౧+?ంధీఆ[శమాలన్నీ ఒక్క మినహాయింపు లేకుండ చరఖ్యాశమాలే., చరఖా వినా అ్మశమస్థాపన యేలేదు.. అదియే. మొదటి విఘేశ్నరపూజం అదే గాంధీ బోధ అతని జీవితసారం. పోలవరంనుండి తిరుగు (పయా ఎంకూడ పాదయ్యాతయే.. వివిధ బిల్లాలళోనుండిన ఈ యా శబూలన్నీ “సూ( లే మణిగణాఇవోలాగున సన్నిహిత నంబ-ధఎ కలిగియుం జీవి

మా *“ఉనందని కేతన” హరిజనబాలుర

జే ఆ(శమ ఉదంతం

మొ.ట పేచుులేకుండ రాజమం పడి నోదావరి గట్టున

నా 60౪5 ౧ 9౯0006! ఈ వరపింహశర్ముగారి అద్దెఇంట ఆమం

$72 (పారంభమయింది, పింగవరంనుండి నేను తీసుకొని వచ్చిన వారిజనవాలుడు చిగుసుపాటి ఖీమయ్యృతో చాన్నిపారంభం. 1925లో అది ఇాగల్లునై లుస్దేవన్‌ కు ఎదుట ఒక పంట పొలంలో _ “ఆనంద నిశేతన” పారిజనబాలుర అశమంగా స్థీరపడ్డది. తణుకు జాతీయపాఠళాల అధ్యాపకుడు థీ తల్లా వగడ నారాయణమూర్తిగారు యావళ్కాల కార్యక _ర్పగా ఇక్కడకువచ్చి చేరారు. జిల్లాలో అక్కడక్కడనుంచి వచ్ళి చేరిన వారిజన జాలుర్వు సుమారు వది పన్నెండుగురుం డేవాకు.. మొదట్లో బాలురకు అన్నంవండి"పెశ్చుపనితోనహా పర్చాట్లన్నీ నారాయణమూూ_ర్రిగారు చూచేవారుం పిల్లలపోఎణఖర్నుకు కావలసిన ఆ ర్థికనవోయానికిగాను జిల్లాల్‌* తిరిగి ధనవస్తు విఠాళాలు పోగుచేనేవాళ్ళం మహమ్మారిగిన జిల్లామ్మత్రులు ఈపనికి పూనుకున్నారు ఆ శమనిళ్మాణానికి మల్లవరం "పెద్దరె శులు ముగ్గురన్న దమ్ములు తమ జాయంటుఆ_స్తి ఒక యకరం చానంచేళాము. విశ్వదాత శీ కాశీనాథుని నాగేశ్వర రావు వంతులుగారు ఒక పక్కా పెంకుటిభవనం అందు నిర్మింప "జేశారు... ఆశ్రమ కార్య(కమం దర్శించడానికి ట్రా ౬ కుమారవృ, ౪ గె. షించ్చే అర్భసమాజముఖ్యుడుస్వామ్‌[శద్ధా నందు €6/ అం డూసు మున్నగు మహామహులు అప్పుడపుడు చయచేస్తూ మాకు ఉళ్చావామిచ్చేవారు ఆ శమంఠో కొన్ని చేతిసర్ట శమలు నెలకొల్బలడి హాఆురకు శిమణఈయబ చేది. బట్టల నేత నూనెగానుగు చర్ముపర్మి శమ, పొదరకలతయారు. . ఉన్నయకరంలో నే కూరగాయల పండ్తృ పువ్వులపెంపకం ఉం డేది, కార్యక _ర్హలంమ.గ్గురం కుటుంబాలతోనవో అశ్రమ

కి/3 ఖర్చుతో గృవావనతు లేర్చరచుకొని అ_శమావరణలో నే నివాసం, ఆశ్రమంలో నా కుండినవీ ముఖ్యంగా శండో మూడో పనులు; (0) విచ్యార్గులను కలువుకొని నూతినీకు తోడి తోటకువోయడ్లం (2) అ, శమానికిచేరియున్న వేరొకరి మామిడితోటలో కూర్చుని ఆ_శమజబాలురకు పుస్తక నిద్య గఆఅపడం (8) సామూహిక నూతయక్లం, వంసగ వ్యవఫాయ శేళాల ర తులందరు ఆ శమాభివృద్ధినిక కే మి ఈల్రై యుండిరి. ఆ కాలంలో ఏళశేటా పంటలు మార్ని పండించే వారుం లూమి ఐహుఫలవంతవ్నైనది. అ (ప్రాంతమంతా నూతినీటి ఆధారంగా ఫలించే మెట్టభూమి. ఒక సనంవత్చరం అయిదు దీనునుల విత్త్సనాలుకలిపి ఛల్లేవారు.. కుంచెడు (అనుకుంచాం) మెట్టవరి (బుడమ) విత్తనాలలో నాలుగోవంతు “కంది విత్ర నాలు యింకా తక్కువ (వత్తిగింజల , జఅుంతకం కును తక్కువగా గోగు జనపగింజలుకలిపి ఒశేసారం గుచ్చిళతో వెదజల్లే వారు, వరిధాన్యం మూడునెలలలో చేతికివప్పు ది. వి కోత తరువాత కందిమొక్కలు విజృంభించి డిశంబరకునాటికి ఫలిస్తాయి. _వత్తికెట్లుకూడ (కమంగా ఇద్దవై మేనిలవరకు [ప్పల్ట్‌విడున్తూనే ఉంటుంది. ఈలోగా గోపు జనపమెొక్కలు నిడుపుగా పెరిగి వేళ్ళతోసవో పీకివేయలడి చిన్న చిన్నక్ళుల గా నీటిగుంటల్లో ఊర బెట్టటడళాయి, కెఎగ్న ళ్ళయినతను వాత వాటిను౨డి మంచిరకం తెల్లినినార వస్తుంది. శుభమైన ప్తి జూ(గత పెట్టుకొౌనటానికి మేమే ౨ తుఅంగి కారంతో పొలంలో (వవేశించి, ఖరీదిచ్భి వ త్తికోనుకొనేవాళ్ళం. (వ బితూకంలో ఖ/ వుతు గింజలుంజేవి చానిని ఆరె శుళాలూకు ఆఊళకిన్తే

కశ

వారు (న్నత్తిగింజలనువూ తం కూలిగాతీసుకొని దూదిమాకిచ్చేసే వారు. దానిని పక్కనున్న చం్టదవరనివాన్స, ముస్లిం అబ్బుల్‌ రషీద్‌ చేత పకులు చేయించుకో నేవాళ్ళం, పిసెడు పకులకి కూలిగా కొన్ని అణాలు మాతమే అతడు తీనుకొనేవాడు. ఆశ్రమం పక్కనున్న పటిలొ (రాళ్ళమడుగ్యు విల్కకట్టు (౧9/7౪ 5080 నడిపేవాడుకూడ రపీచే. బల్లకట్టుపనినిచూగ్మి ఇన్ని తల్సీళ్ళు ఎందుకుచేకుమ్తున్నానం శే [0 1168 ౧౧౧ 6 8౧6 1౧౧౦౦8౧4 ౧౦896౧9 1181 ౧098 18 "౧ 1(6 1156 శ అనండి లేచా ఈ జీవితకథకు ఒక _రకమెన రంగు కేల్చటాని కనండ్కి కుటుంళాలతోనవా ఆశవనివానులు కళిసివశీ శే నూలును వన్హ్రంగా తయారు చేయటానికి మల్లవం*. పారిజన నేశపనివాడు సిద్ధంగా ఉం జేవాడుం

మాలో యిగ్దకి తల్లులు 70 యేండ్లు చాటిన రాజమ్మా, యళోదమ్ములు అస్పృశ్యతను వూలర్తిగ విడనాడి మాతో పాటు విధిగా నూ తయజ్ఞ్ఞ 3 చేసేవారు, 2ల్‌ఏండ్ర నా లార్యతోపాటు వారిద్దరు. ముగ్గురూ. కలిని అ_శమంలోనే తమ విదేశవస్తా? లన్నిటిని తగుల బెట్టారు, వేను కై ళృలోనున్నవుడు నా భార్య 'వెంకాయమ్ము దగ్గర ౮ గామాలలో ఖద్దరు అమ్మకం తనపనిగా చేనుకొంది. అ కాలంలో మాలవారి మగ్గాలు యవేస్తిపాం చాయి మాలలచేత ఫొలంసేవు (గామసేవ, ఇంటి సేవ యావక్తూ చేయించుకొంటూ అంటరానితనం ఎట్ల్టాసమర్చింప బడేదో బేోధపడని విషయం, సంఘభయం, నిష్కారణ దుం-+ చారం, సాగివసోన్న దుక్షనత్వం అది కొందరు అశమ అాలుక* బట్టల నేత నేర్చుకొన్న తరువాత ఆశ్రమ మగ్గంపిదనే పస్తాంలు

105 తయార య్యేవి, అ కవుంలో. "పెంకుటి భవనం స్వంతఖర్నునో నిర్మింప జేసిన శీ కాశీనాథుని నాగేశ్వరళావు వంతులు ఆశ మావిష్కరణోత్సవానికి కొవ్వూరులో మెయిలు బండీదిగి మూడుమైళ్ళు "వెనుకకు నిడిచి ఆకమానికి వచ్చారు ఆశ్రమ నిర్మాణం 1024లో కాబోలు జరిగ్‌ంది. మొదటిరకం జాతీయ వాది త్య్యాగనిధి నిక్భయుడు నిష్కామశీలి అగు శ్రీ, కనక దండి సోవియాజులుగారి (శమచానం ఈ ఆవ భవన నిర్మాణ మని చెప్పాలి. ఆయనొక్కడూ ఆ నిర్జిన (వదేశంలో నివానం చేస్తి ఆ పని పూర్తిచేసి ఆ తరువాత ఎప్పుడో ఉత్తగహి.ధూ స్థానంలో స్థిపడి సింధునది పుట్టినచోటువకకు వెళ్ళి (శత్చూ ర్వం సరిగా ఆచోటు [4081 ౧౦ ౧౧] గులర్పించినవారేలేరట |) ఏ మానవుడూ చేసయిండని వ హత్కార్యం నెకవేర్ళాకు, తరువాత “6 పణవానందు”డై న ఈ సోమయాజులు, ఈ 6 800౪76౪ మీద (శీ (పణవానంద ఒక పుస్తకం తాగరు దానిని కలకళతా విశ్వవిచాగ్ట్రలయం (వచురించింది, ఆ శమా విష్కరణ రోజున పలనో నేనచ్చట వోజరుగాలేను. “విశ్వ చాత” నాగేశ్వంళావుగారి అనేక భాతృళ్వాలలో ఈ భవన నిర్యాణం ఒకటి, 1021_28నాటి గాంధీ జాతీయ పాఠశాల, ఈ ఆనందని కేతన వారిజనాశమనేన = లెండూ గాంధీపేవా నిలయాలై నా చాల విషయాలలో చానీ!కీ దీనికీ పోలికలున్నా జాతీయ పారశాలాధ్యాపకత్వం దానిశేకృడిన ఒక కమిటీ ఆధ్వచ్యాన మూ డేండ్లపొటు. వేను చేసిన వని; ఇదట్లాకాదు. మూడు కటం౦బాలు కలపి చేసిన నవాజీవన న్వచ్భ్శంద స్వామి కార్య మిది. ఇందు నరనింహశర్మగారి నతీమణ్‌ (శ్రీమతి విశ్వ

16 నుందరమ్ముగారు ఇంగ్లీ షు భావమరాని నిపాజపుడికురాలుు, కవ యి కోరుకొని గాంధి జాతీయో “్యమంలో నిర్భయంగ-= శైలుకు వెళ్ళినమనిపి. కెలుకు వెడుతూ మేళిస్టీ 9టుముందు ఆమె యిచ్ళిన వాబూస్ఞలం నళ్యాగవుల చిరు చదువుకోవలి సంది, గాం ధీయుద్యమం నుండే ఆమెకావె ర్య స్టెర్య్రాలు అధి సా రక్ష ల కాధికంగా అక్రాళ్చాయిం అ్యశమ బాలురకు విశ్వముందరి మ్మగారు "పేఫమాగ్ని కొ త్తపేఫు "పెట్టారు. గంగన్నకు విస్తుఅని చింత 00 లి అ లబ ణా న్నకు చిత్తగంజన్‌ అని, చిన్నయ్యకు మోవానచాను అని పేప్ల మార్ళాశు, అశమవాలురందరిలో విష్ణునామ డొక్కాడే ఇంగ్లీషు పరిచయం ఎక్కువగా లేకపోయినా హింద్కి తెలుగు భాషలో (ఎవీణుడై + ఢీలి *హరిజన నివాసంలో అధాాపకుడు ల! చా గా లి అ సంస్థ యొక్క అసిస్టెంటు 'మేనేజర్రై యుండి యిపుడు రిమై రయి. అక్కడి శేదద వారిజన సేవాసంఘ నివా సయె యున్నాడు, అనాటి స్వాతంత్య సమర యోధుల్లో యిత డొఠడు. _ పత్రికలకు ధర్మసంబంధమై న వ్యాసాలు (వామ్తం టాడు, ఆనాటి “*ఆనందనికేత”? నా్నాశమ నిర్వాహాకులలో ఓటకడను, ముఖా్యధ్యాపకుడను అగు నా కిప్పటికీ తరుచు ఆద రిణీయులగు “గురుదేవులకు అనే సంబోధనతో ఉత్తరాలు

• వాసుటాడు, అవి నాకు అత్యంత | పియమన స్వాగత న . ఓ... ప్యతాలు, మానవని అధ్యాత్మికొన్న తికి పనికివచ్చేవి తప్ప చెత్త (వాత అతనికి భసంచవుః గాంధి వికోబాలు, వారి అనుయాయి గుకరుదయాల్‌ మల్లిక్‌ వంటి దేశ "క్రారకులు మావిషుకు జీవితా మ! దర్శాఅుం నీ “ఢిల్లీ పనులన్నీ చుదముట్టినాయి కచ! ఆరోగ్య ళు లు వంతుడవుకావు కూడం వయన్నుకూడ మించింది. ఇక్కడ

177 (పళుళ్వాశుష్మతి డాక్టరుగా నున్న చెళ్లెలివద్దనుంటూ శేష క్‌వితం గడపళాదా” అని నావంటిహితులు నలహా యిళ్శ్ళినా ఢిల్లీ వరలికాడు 1! ఢిల్లీలో ఇావలసిన వాళ్ళివరూ ఆేకపోయినా అదే అతనిళాణాచి (అచ్చివచ్చిన స్ధ్‌ం) అయింది. నాతో అతని చిన్నశవంనుండీ 'యేకృడియువ్న అత్మీయతను గూర్చి ఈ మ్మాతమైనా చెప్పకుండా ఉండలేను... అ శమంలోని చిన్న పిల్లలకు మాతోవాటు విశ్వమందరమ్మగారుకూడ కొన్ని పొాళాలు శెప్పేవారవి నా జ్ఞాపకం, వారణాసి శేషయ్య అనే అర్భకుడు అక మ 'జీవికాన్నిపరించి మాతోపాటు అశ మనివా పియె యుండేవాడుం అతడుకూడ అశ్రమబాలురకు పాళాలు చెప్పేవాడుం ఆడకువ అమాయకత్వం అతవి సీలనంవదయని చెప్పాలి. కొంతకాలం తరువాత అతడు అశమంలో నే దివం గతుడై నాడు. (పక్కనువ్న యేటియొడ్డుకు మోసుకొనిపోయి వీటియంచున ఉచితమగు (పేమగౌరవాలతో దవాన్మకియ జరి పాము. ఈ శవమయాఖ్యుడు ఎవరం శే 1991_28ల్లో రాజ మహేంద్రవర గాందీ జాలీయ పాఠశాలలో నాతోపాటు అధ్యావకత్వం నెజపి పాఠశాలలోని అందరి పూజ్యితను గడ్‌ం చిన (శ్రీయుత గరికిపాటి సూర్య(ప్రకాశళావు కి. శ, గారి బావమరడి (భార్యసోదరుడు అవి న జ్ఞాపకం "ఆయనయే ావమరిదిని మావడ్డకు పంపాకుం శ్‌మయ్య జీవవనతి ఈ వా జీవితకాథాంశంగా వాకు చాల విలువైవవ వలనంళే "మా ఆశ్రమ నభ్యుడుగా అత డంత విడివడిని వ్యక్తి ఉండిరి ౭]

176

కొందరు యితరులుగూడ. వారు ౧౪౪8 ౨1/68 0% ౧౭53366 వచ్చిపోతుం డేవారు+

“మైన చెప్పిన బదు విత్తనాల్న వర్కి కంద్మి (ప్రత్తి గోగు, జనుము సంవత్సర పంట. వైవీధంగా అయిపోతుంది, మరుసటి సంవత్సరం ప రుమార్చి, వైరు నువ్వు, అచికోసి జొన్న చల్లు తారు. ఇదే విధంగా కొన్నీ జిల్లాలలో జొన్నతో కలిసి "పెనర్క లేక మినుము "లేక బొబ్బర్య లేక ఉలవ చల్లుతారు. పనిఒక్క మైనా ఫలితం పదిరెట్లు. కర్ణకుని జీవితం ఈ విధంగా హోయిగా కడ'తేరుతుంది. ఇది అప్పటి న్నా కండ్ణ ఎదుటి దృశ్యం. మని షికి సంపూర్మ జీవనాధారమైన = ఈ ఆవోరపు ఈ60[0౧౪ అ వం చుట్టూకన్ను లపండువుగా చూచియుండటమే ఒక(అద్భష్ట్ర భాగ్యంగా "నేను భావించేవాడను. అడు వాలురలో కుటుం బరి సంపత్తి అనే ఇద్దరము అన్నదముగ్ర లుండేవారు.. వోకు అందరికం మెను "అల్బవయన్కు-లు. "కాని “కుటుంబం” అందరినీ మించిన నిర్భయుడు. ఒకనాడు అశీమ 'సరీవాద్దులోని వుచేలో పడి ఒక ఖొల్లని తాచుపాము (మరీ చిన్నదికాద్కు "పేద్దదీకాదు) " పాకిపోతోంది. చానిని చూచీ కుటుంబం చానివెంటట బడ్డాడు. ఒక చిన్న కళ్డపుల్ల మ్యూతం చేతికి దొరికింది. " వరిచేను అప్పటి కింకను అనే ఎదగలేదు, నేల కనబడుతూనే _ ఉంది. పాము ఎదురులికగ లేదుకాని వడగ విప్వింతి. వెళ్ళవద్దు, వద్దని కురి వాణ్ణి "నే నంటూనే ఉంటిని కాని వాడు చానిని పవంటొడటం మానక ఆ కన్పైపుల్లతో చానిని కొట్టివేశాడు_. అంతే ఆ కథం తినుమని చెప్పి అరటిపండు కుటుంబం చేతబెడితే "వల్బనేవ

179

ఇఇ తొక్కకుం శళోపళిపండుకు మధ్యనున్న వగరుకుంజు పొరను కూడ గీకి గీకి నోటవేపుకొని వండిన లాగ "న్ని తరువాతే తిని వేసేవాడు. ఈ పని కుటుంళాన్ని చూచి నేను చేష్ళకున్నానని చెప్పవచ్చు. వృలుసులో వేసిన వచ్చిమింపకాయ తొక్కలవట్ల గూడ అదే వాడి అలవాటు ఈ శెండోది. నేను అల్వవర్భ కే లేదుం

1029 వేనవితే . ఆం_ధచేశపగ్యటనలో ఒక రాతి గాంధీమహోత్యునిమకాగ ౭ మా ఆనంద _. ని కేతన! ఫమంలో పర్చాటుచేశారుం అర్భధనాయకుళందరూ ఆర్యాతి ఆయనళో ఆశ్రమంలో నే మకాం వారితో మడి ఇతకులెందరోకూడ వచ్చారు వీకందరికీ అ్మశమంలో' వంటచేయనీయలేద్యు అ! త్ల మానికి యకరంపొలంవి తాళ మిచ్చిన మ్మలవరంర్రై తులు ముగ్గురు గంగళాజు అన్నదమ్యుులుం భఖ్యూలన్నీ వారకి తయారు వేయించారు. ఆ మృల్చవరం వార్కు "మేము కలసి వేనవికాలపు మోశాటిలోతు పకముడాటి వంటకాలను. ఆశనూనికి చేర వేశాం. నువేత్ముడు, తతిమ్మా పరివాగమందరూ సొలయంకాఖటం 6 గంటలకు అశమానికి చేరాము. సాయం య పార్థనలో 'నేశ్తు, విశ్వముందరమ్మగారు. కలిని 'తెమగుక్సీర్తనలు- పాడాము. అందులో అదేమిట్సి ఇచేమిటి అని మవోత్ముడు కుశల్యవక్న లడిగాడు. మహాత్మునికి ఆశమభవనందియట వడక పచ్చా టయిందిం ఒకపట్టిమంచం, చానివైన ఖర్దుపరువు వేశారు, కొంత సేపు వారూపీరూ మవోస్థతుడిని వశ్నేరడగటం, ఆయన జవాబులు చేన్నటం' జరిగిందీ. నొజ్జాపక మేమః ₹ే నేకుుకూడ దగ్గరనున్నా నేకాని, ఆనంభావణలో కొంచెంకూడ పాల్గూన

180 లేదు, నేనేమిటి మవోత్మునితో నంభాషించటం మేమిటి అనిం స్వళావజన్థ మైన అది. నాగుణమనండి ఆయనను ఆడీగి 'ఇెలునుకొవలసింది చాశేమీ కనబడ లేదుకూడ,. ఆర్మాతే మా ముదుసలితల్లి ఒకవందరూపాయలు 'వెండిగిన్నిలోపోసి ఆయన కర్చించింది. * 'ఇల్లవారుజామున ఆయనతోపాటు అందరూ న్నిదలేచారుం ఒక్ట్పపశ్న ఎవరో అడిగారు. అశమంచుట్టూ ఇాటిచెట్లుండేవి. “అక్కడికక్కడే ఆచెట్ల కిందనే కూర్చుని కల్లుతాగుతుంటారు తాగుబోతులు వమిచేయమంటారు ?% అని అడిగారు, "856 ౧౦ 106 8 6 8౧ 3560007659 $ అన్నాడాయన. మర్నాడుదయం వెళ్ళలోయేముందు ఆ శమవిచ్యా థి చిగురుపాటి భీమయ్య ఒక ఖద్దరు జంపుకానా ఆాను'నేసిందె మడత పెట్లి మవోత్మునిచేత బెట్టాడుం విప్పిచూచ్చి నేతబాగున్న దని గాంధీ ఖీ మయ్యకొక నోటి యోగ్యళావ తమిచ్చాశు, “ఎల్లకాలం దీనిని మీకే ఉపయోగించుకోవాలి సీ కాబోలు ఫీనుయ్య గాంధీతో అన్నాడు, “*మరి చేను చనిపోలేనో అన్న శ్షుదోమాట అన్నాడు గాంధి. అందకూ నవ్వారుం అటనుండీ గాంధీవయాణం సీతానగరం ఆ శమాననికి "నేను ఆయనతో సంభాషించకపోయిన్మా ఆమూ ర్తిస్‌ వదలలేక నేను . కూడ సీళానగరం వెళ్ళి ఆయన అక్కడ మళాంచేసినంత సేపూ (ఒకరోజు కాబోలు) ఆయన కార్య కమం తిలకిస్తూ అక్కడనే ఉండి మా ఆశమానికి తిరిగి వచ్చేశాను సీఆానగరం మకాంలోో గాంధీని ఒక్కవాక బ్రాలో వ న్రీంచమని పట్టాభి సీతారామయ్య గారిని ఎవరో అడిగారు. “౫19 19 8౧౧౦౧౪ 1౧16 1606౪ 01 & ౧ 00౯6౯ ౧68” అని * కేవాక్య౦లో ఆయన

శేరి]

వెంటనే జవాబు చెప్పారుం మా అశము నివాసళాలంలో అందరి పనీ రాట్నంమీద నూలువడకటం, ఉన్నయకరంలోచే 1౧6౧5౪4 తోటపని, ఆ స్థలంలోని మొక్కలన్నీ నేనుపాతిన వేం స్థలంచుట్టూ సీఆ+ఫలం ముఖ్యం ఒకచోట ఆఅకాశమళల్లి (60గ ౪66) వేరొకమూల సీవ బాదం, మళేవేనోం అశమం చాలపళ్ళు నడిచింది. 190లో కొందకువిద్యార్టులతోనహా ఇాసనోల్లంఘనం చేసి "మేము కె ళ్ళకు వెళ్ళాం. తరువాత మ శీ కొంతకాలం అది వేరొకరూపంలో నడిచింది, వేనప్పుడు లేనుః

వారిజనబాలురూలేరుం

ళ్‌ .

నాకు ఒకనంవత్సరం కరినకె లులీత వేశారు. ఆకాలంలో రాజమంశ్థడి "సెంట్రల్‌ కెలు పరిపాలనంళతా అవినీతిమయం ! జైళ్ళు ఆఫీసులు మా తమేశాదు_ వ్యాపారం (వళుత్వో _ ద్య్యోగం నమన్తం ఈరోహన లంచగొండితనానికి ఆలవాల మయుందిః !1 ౧89 60/౧౩ 10 5127. అది పొమ్మంశు పోతుందా కవ్రపంచంలో అదిలేనిచోశేది 1 అన్నట్లు (ప్రస్తుత ఇండియా (వథాని అన్నదని ఇటీవల ఒకమి॥ తుడన్నాడు, *అన్నదా- ఎప్పుడు ఎక్కడన్నది?” అని నే నాశ్చగ్యం 'వెలిబుచ్చగా వార్తాప, తికల్లోనే వచ్చిందన్నాడు సకే పొండి !...నన్నెరిగిన డివిజనల్‌ మేజిన్ట్రటు మంత్రిపగడ నరసింహాంగారు నాకిచ్చినదె "8" శ్లాసుఖైై దు వళభుత్వానికి "రెండుసార్లు అర్జీ పెట్టి చానిని కం క్లానుకి మార్చుకోగలిగానుం నాకు €. శ్లాను అక్తరు గవర్న మెంటునుండి శాకుండా'నే, వామీదకోపంతో కాళత్కా

1092 లికంగా నన్ను 6 క్లాసులో "వేయించాడు ఎక లసూవలెంటు తెల్లవాడు, [41 ఆ౮౧98౧. అతడు బపసుకోపిష్టి. నీచకృత్యాలు చేయడాని కేమా(తం జంకని దంపితియుగ్భం అది. మాకోనం వండబడ్డ అన్నపు లేషన్‌ ముద్దలు (ములు), చోడ్కి జొన్న అచ్చులు, _ ఉదయం " మాకిచ్చే మూడుకకాల గంజినీళ్లు సూవరెంటుయింటివద్దకో శ్లక్తు జాతులక్కు పందులకు ఆహారంగా ఇైలుజవాన్‌ లనుబంపి తీసుకొనిపో యేవారు. బై.లుకిచన్‌ పర్య వేడకుడుగా 6 శ్లాసు కై దీలకోరిక మె న నేను పర్చా టయినాను. ఖై దీలతిండికి ఉపయోగపడవలసిన గోంగూర, తోటకూరలతోపాటు నగానికినగం పచ్చిగడ్డికూడ కోోయబడ్వి 'యేకమోవులుగా. కిచన్‌లోవద్భివ జేదె, గడ్డి యేరివేనుకు నేపని నొద్కి నాతో మరియిద్దరు సళ్య్యాష(గవళులది, వంటపని

• మామూలు ఖై దీలకొందరు చేసేవారు. నూ పులుశుతాలింపు” లోనికి ఈయవఐబడే సీసాడునూనెలో సగభాగం దొంగలించి, కిచెన్‌ వార్లరు తనయింటి కెత్తుకొనిపోయేవాడుః, ఈ చోరీలను నేను అటకాయించి నమూపళశింటుకు శ కువునై నాను. సూప రెంటుయొక్క యూరోపియన్‌ భార్య గయ్యాళి దొంగ ఘటం, ఆమెవరంగానే ఈ నిచకా ర్యాలు జరిగేవి- మరియే _ శ్రైల్లోను యిటువంటి _ చాకుణకృళ్యాలున్నట్లు 'నేను విని యుండలేదు చూచియుండలేదువి ” “జే నేం జేసేదమ్మాా 1 కిచన్‌ లో కాం_గెసోడొకడున్నాడు*!: 'అన్నాడట' కిచన్‌ ముసలి వార్డరు... సూప రెంటుభార్యతోం “ఆకాంగెనమువాడెవడో నావద్దకు తీసికొనిరా 1” అన్నదట దొరసాని. ఎంత ఒశ్లైరుగని గర్వపోతో ఆయాడుద్కి చూడండి! “అమ్మగారు. నిన్ను

168

నీసుకొని రమ్మన్నారు” అన్నాడు వార్షరుు నావద్దకువచ్చి? నొ కాశ్చర్యమయింది. అయినా “మరి తీసుకు వెడళావా ?” అన్నాను. నన్ను వెంటబెట్టుకొని జాటర్‌ మైన్‌ గేట్‌ కూడ "ఆరిపించాడు, చమవుతుందో చూళామని నేనూ బైటకు వెళ్ళానుం అక్కడ కూర్చొన్న కొందరు - వార్డస్లు బాడిని చివాట్లు పెట్టి మళ్ళీనన్ను లోపలికి పంపివేశారు. వాడికి ఏడుపుపర్యంతం అయింది ఒకనాడు ఈఆవోరవదాన్టాల చోరీనిగుళ్ళి నూవలెంటుతోవే ఫిర్యాదుచేశాను,. -తనశేమీ 'తెలియవట్లు నాకు జవాబిచ్చాడు, -.కానీ - అతనికి ఆలియకుండ ఏపనీ జరుగదు ఒక్కొకనాడు నూపరెంటు ఇంటివార్డరుచచ్చి అమాంతంగా 2 లువంటపొయ్యిలోనుండీ కొరకంచులులాగి బొగ్గులు దులువుకొని పోయేవాడు! ఇంశేం చెప్పుకో ఖాలి ?) ఇబితే ఇట్టి వెన్నో ఉన్నాయిం

వాతోపడలేక నన్ను "కో క్లానుతోనేకలివి రాయ వెళ్లారు జైలుకు. బదిలీచేశాడు. అక్కడకివచ్చింది నా “6 న్లాసు అనుమతిప తం [౩ “కె 0859 9 00౧ /గగ౩ర, 506 1 ౪106 5౯150౧6 జ205 10 రం “210 8 04౭౯౦ 255, [6 08౧ డే 80 8 ౧9 0౪౧ ల౯॥10౧-- అని ఉంది అందులో. నన్నుపిలిచి అడిగాడు నూవళింటు మేజర్‌ ఖాన్‌. _అశాశంచంకచూపి అదేనాకు - అచ్చివచ్చేచోటుం ఇన్నాళ్లూ చానికోన మేవే దియున్నాగనన్నాను నావలెనే మొ పక్సిమగోచావకి గాంధీయుద్యమ నన్దార్‌ శ దండు శారాయణళాజుగారు "8" నుండి "౮కి మార్చమని పిటీమన్‌ "పెట్టారు. ఆయనను. “రో కి దింపోరు. అంధశేసరి

154

(పళాశంకూడ తనకీయబడ్డ "తి 61858 నుండి '"క్షి దింప మన్నట్లు, అందుకు (వీటిమ్‌సక్కారు అంగికరించ లేదని విన్నాను

కొన్నో ళ్ళతరువాత అక్కడినుండి బళ్ళారి 68౧0౧౧6౧ శే లుకు "ర క్లాసువాళ్ళతోకలిపి నన్నుబదిలీచేశారు. అక్కడ సుమారు తొమి శైదినేలలుంటిని. గగ? 67986౧౪006, 8౧ 1౯9% [8 (అక్కడి నూవ రెంటు, న్వతహా (కూరన్వళావుడు. అందుచేతనే నుమారు మూడు జేలమంది మాషస్తామహమ్మదీయ ఖైదీలను అణచిపెట్టటానికి అతనికింద ఉంచారు. 1928లో మౌస్తాల తిరుగుబాటు సందర్భమది. 1980తో రాష్ట్రింలోని నత్య్థ్యాగవా "లో క్లాను గాంధీ ఖైదీల నందరిని అక్కడ 001౧06౧819 చేసేసరికి ఈ 6, 7 యేండ్ల మధ్యకాలంలో మాస్టా ఖైదీలను నానాహింసలపా ల్బేసి పద్కి పన్నెండువందలసంఖ్యకు తెచ్చాడు 41, 061860౪006. మా నళ్యాగవా "6" క్తాను వాళ్ళం మొత్తం అప్పటికి 400 మాతమేం (శ్రమంగా పదకొండువందలై నాము మేమక్కడికి వెళ్ళిన వారంరోజులలో నే " ఒక అపూర్వసంఘటన జరిగింది. దానిని యిక్కడవర్షి స్తే కథ మరికొంతచోటు ఇక్రమిమ్తుంది. అందుకని కొంతక్తు ప్తపరుస్తానుం కొద్దిరోజులకుపూర్వం అక్కడికివై దిగా వెళ్లిన నాజోక్యంకూడ అందు కొంతవుంది. ఆరోజు సోమవారం నూపశెంటు 1౧8060600౧ దినం. అపలు ఆమనిషిది వటాటోపస్వభావం కనుక్క "పెద్ద చచిన్నక్రైలుసిబ్బంది 40,50 మందిని 'వెంటదినుకొని గడబిడచేస్తూ వచ్చాకు (గీన్‌వుడ్‌ = వ్యవవారం కొంతముదిరిన

శీరి5 శగ్గున్గాత కొందరు పీబ్బంథి పరు గెత్తుకొనివెళ్సి తుపాకులుకూడ తెచ్చారు ఆ ని వాడైన గొంర108! 0111061 కూడ సీబ్బందిమధ్య నిలబడి నివ్వెకపోతున్నాడు. , మావరెంటుచే్తున్న వొంగామా చూచి శ్‌ ఇఅప్నట్టికక్కాడున్న | సుమారు _ క00 మంది కాజకీయ' ఖైదీలు పిట్టగోడలుధూకినచ్చి ఈ 50 మండి 28 లుపిబ్బృందీని చుట్టవేశారు. _ 788౧౪006. తలుచుకుంళే అస్పటికప్పుడు "పెద్ద గెంం8గ0/6 $01109 చు_ పిలిపించి - మమ్మల్ని క1/8 చేయించ యుండవచ్చు_ లేక -చావాచితళా వచ్చడిచేయించవచ్చు, కోని ఏమిచేయాలో _ అతనికీతోచ లేదు. _ అంకా రైవ్రికం! అశసి జీవితంలోనే _ యిదొక _ నరికొత్త నంఘటన " మొస్తాలను మాడ్మివేసిన చాతవి అతడు ! అయినా ఆ సమయంలో అతన్ని ఆవహించింది (పాణభయనశుంచ్తామా, అదీకాదు |! _ ఎదుట కనబడిలే నలుగురున్నసింవచోవళారాలను కట్టగట్టి మింగివేయ మంకించే _ హిరణ్యకశిపుడతడు, + చంకళలయొత్తున - కెండు చేతులూ పొడుగ్గాచాచి ఊపిరందనట్లు 'రోజుత్నూూ వెనుకడుగు వేస్తున్నాడతడు... నోరుకూడ ఆెంచాడేమో ! తెచ్చిన తుపాకు లనుచూచి మాళని నారాయణళావు అవే 'ఒకడు్కు గోమనల్ని తపాకులతో._ సేలుస్తారట... అదేమిటో చూద్దాం. ముసగా' కూర్చోండి 1 అని "పెద్దగా అరిచాడు, ఆశేకలోమన్న మహి మేమిటోకాన్సి గుంపంళా విడివడి, ఒక్కవకుననుకూల్మున్నారుం ఐబవాకొెద్‌మందిమి నిలఐ డేవున్నాం. ఇ దీలలో యింతడిసి సిస్‌ - ంంి ? = రా అల్ర చూచి గీన్‌ వుడ్‌” ఆకృళ్యపడ్డాడు. | ముందుకువళ్ళి “రంం 8౧1 వీంరే 1౧0౪ కగం150 ౧6/97 అని ము క్త సరుగా. ఒక్కా లో |]

186 వాళ్యం వలిళాడు. ఇం గ్షీషుచాలమందికి జెలిపీన్యా వన్ను ముందుకుతోళాంరన్షరో “ఈగల సా! సళళ ఉంగా, అగి నాం! ల్యవాన్ష దము కళంఈం తో '“మాపీశీరు. 2 చన్ను కొట్టికాడవ్ని చెవ్వండొళబ్మా థు క*ఒకస్థూలశాయిడు. కోట్ల మళ్నార్గాను “లింగ కం, 1 06 రేంంగ ఈం 1102 116 సితక్‌ ౧6 ఫంళం0ంర *2౪ క్‌ం అని కిగ్గరగా: వను. శేశాపెట్రాకు: ఎవేమన్తుకున్నా రో] అంత్తా నికల్పమయినిది.. మరెక్వరూనోరే శ్తలేదు. సూపరంటు కమ్మదిలా? ఫీస్తునై వు." చితీళాడు. =పెబ్నంద్‌ అంతా అత్తవి వదత నే వడిన వెళ్లాట్‌న (అతయంత "అతవిలో - నీవో మయ్య వర్భింది.! ఆశగ్యర,: అద్భుతం!" కారణం "రె వానిశే ఈలును." మేమ్నా3ె లుమండివిడుదల య్య్యైపత్యలతం, 6 నెలలు, ఆతడు మ్లూనద్దకూోరా తేరు. "పోకు వారత యల మోనుకున్టుడువ ఖైదీల యిబ్బందులే వై వూ-చివ్వకోకలసివ స్తే మ్మేమిద్దరం నేను మరొకమలయ్యాళీ... అతనివద్దకు వెళ్లొ మాట్లాడేపాళ్లం. అవకాశ మున్నంతల్లో .డళ్లాదువ కియ్యానఅనివ: - తిండిసోక ర్యాలన్ని మాడు. స్నా చాంసొకి సృణ్యు “తలకు న్యూన్కి" ళ్కుభమైన వియాస్టం పులటునులోకి వవ్వు కహరఆకుల్యు" శాయల్వు.కంపె నీల్లక్కువాసి శావజసిన ప్పున్తతాలు పోస్టులో ళప్నించుకా వి స్వేచ్చ అన్నీ కల్ళైంచాడు. డెప్యూటి2ై లర్‌ | పొవిఇకర్రోను? మండి అవోరవన్తువులు తూపించిలెచ్చేవనిశాది. కొద్దిరోజుల (్రైతర్లాజకున. గలాటాల్లో. డిప్యూటీనైలకుకూడ్న ఉన్నాడ్డూ, అత్మడ్పు నాక్సు (ప శ్యేకమి[ తురైై.గ౦౪ జి క ఈ19681 0% [00 అవేవాఢు.నమ్న. _3లులో చవిషోయిన్స ఖై, దీలఫవాలన్య్యు జిలులైట గోతులురీవి పూడి శ పెట్టటం మామ్యూబ్ళు ఒక

167

కోబన ఘోలో ఒక మలయాళీన్హై ది చనిపోయివాదు “పోయిన వాడు ఒక వెద్డిమనిషి ల ఆవ! 19 _టెంగాత్తోత శరత టేంతిడీ వీంర/ ౧ 0౮ తముం! ౭ అన్నాను "వేనువెళ్ళా - వంటనే "రం 23 70౪] 16" అస్నాడుం శవఎహాననికి శశఏలీసీన్‌ క శ్టైలు పిడళల్పు మొదలై వివన్నీ సస్రైరేయంచాడు* కేముకోందర్య శవుతో పెళ్ళి పనివూర్తిచేసుకోని రావీటానికిహాడో అంగీకరించాడు. _ ఇంతమంలేతనన - - 2 ళ్ళలో "శే సళ్ళడ్దా చూడలేదు. దినికీ ర్రైవకృప, అని వేను వైమువస్ట్రాను. ఖైదీ లందడూ వీడుధలైనరోజున (ఆకి గాంధీఇర్విన్‌. పేక్ట్‌ వల జరిగిన పని) _ (గీన్‌వుడ్‌ ను మా మధ్యకువచ్చి నిలుళమని” " కోళ్తోంఎ అంతకుపూల్వం- 0 11081 ఖైదీలు అతణ్హిచూచ్చి చాలాసనిత లయింది. నంతోషుంఛోవచ్చి కొన్ని వ్యదలిఘందినీలుచువ్న ఉ్పక్ట ఆ౦169 మధ్య నిలవిడ్డొడు అతడు మోవట్లచూపిన్‌ మంరీతన్తాన్ని ఉగ్గడ్‌న్తూ. ఉద్దరు. ముగ్గుకం మాట్లోడ్‌ సాము, అంతసేపు! జ నతనిమభంవంక చూస్తూ చేతింటీని. " కూ మూటోత్‌ అళ్‌కీ జవాబు చేప్పలేదు శనీ మోవంగో బీలచ్జానడు మూ కం తేలారు ఫీనుకొన్నాను. మామీదపెట్టఐడిన క8నచేళ్తాల , వేముమలము బట్టి ముగ్గురు నలుగురనుతప్న అనాడు అందరేనీ విడుదలచేని మపగ్మాల్ని మట్టుకు ఐళ్ళార్యి 08౧౮2! శికకు పవి తకువాత మమకూడ విడుడిలచేళారు...మ్హాా విడుదల అయినప్పుడే మధ్యదాణిల్‌ శెనాలి కండ్రడొక్టవ, వెంపటి స్యూర్యనారా యణగారితో వాకు పరిచయ మయిందిం

160

ఆనాటి బళ్ళారి సెంట్రల్‌ లు సూవ రెంటు లీ మంకర్‌. ఆతడు కన్ననూకుజై లునుండి ఐదిలీ౪యి బళ్ళారికి వచ్శాడుం అతడు * కన్ననూరులోనుండగా “* ఒక సంఘటన ; వే నెరిగిన (ఐవ్మా దేవశ్శానస్తి ఆఅవేవాడుం డేవాడ్కు విడుదలై ఈళాస్తి రాజమం డికివచ్చి గొవ్పళ్‌*సం . నాకొకకథ వినిపించాడు స్తూపరెంటు . మంకర్‌ ఎంతసజ్టనుడో ఈకథభవల్రి 'కెలుస్తుందిం (్రేమంకర్‌ అన్నాడట తనఖై దీలతో “చేను మీశేమిలోటు వెయ్యను _ అదిగో _ కెలుతోట్క ఇదిగో కావలసినంతనీు. నంగ మొదలైన కూరగాయలపాదులకు నీుపోపి తోటను జొంచుకోండి. మీకు రాట్నాలుకావలి స్తే అవికూడ కొన్ని నృష్హైచేస్తాను వంతుల్టవకారం నూలువడకండి” అని. ఇంటికి వర్మి నాతో యః వవ దేవళా,(న్తి అనిన ఒకమాట వ *నీవు మాకు శాట్నాలిచ్చే వాడవు మేమువడి కేవాళ్ళమూనా శి మేము వడకంం పో పొమ్మన్నాములఎొ అని శా జీవిత.లో అసలు రాట్నందృష్టి ఉండియుండదు. నళ్యా[గవామం వై లులో పడితే చాలునని చాఅమంది నిఘంటువు, మా,తయజిం అక్కలశ్లేనివాతు (వాడు _ ఇండియా " వధానమం (క్ర, ర్‌ (వెసిడెంటు అయినాకానిండు) గాఠ ధీమనిషికాడని నా విఘంటువు రాట్నం వభానంగా నిర్శాణళార 8లో మంలోని 16 న్యూజాల (పాశిపరిక యే, అళియే విజమైన ఇండియా పూ కస్వాతంతృసాధనమని గాంధీ. వేయిసార్డు చెప్పాడు. (వమాణపూర్వకమైన ఇంటింటి కక్ష శద్దల న్మూతయజైమే స్వాతంత్యమన్నాడు. భారత్మప్రజలచేతి రాట్నాన్ని వారెంప జేపి ఇంగ్లాండు ఇండియాను " కానిసమచేపింది. ఇండియా వన్త్రపరి

160

(శ్రమను లిటిమక్లు బలాళ్కారంగా మాంచెప్టరుకు ఎత్తుకొని పోవడాన్ని “లి కరరేరం5! 6౧8018 1౧ 8౯1180 1౧౮ 8౧ ౧1610౧ అన్నాడు గాంథఖి. “ఇన్నాళ్ళు మమ్మీడిని ఎక్కడ పోయా వే” అని" ఈ గరి మళ్ళపాఓ లో ఓక (్రీ అతుగుతుంది రాట్నాన్ని “రీకూటడవులలోన 'చేరీపోయా నే”అని రాట్నం జవాబు... ఆం(ధరా, వ్రళోని ఖద్దమవనిఆంళా శి భోగరాటు పట్టాభి సీళారామయ్య గారికి అవ్నగించాడు గాందీం గాంఢిఆజ్ఞాను సారం " ఆదేశనకార్యనర్వన్వంగా పర్శిగహించి. పనిచేశాడు తీ పట్టాభి గొట్టిపాటి య లవ్బాయ్యగారు_ (ఘంటసాల) ఈ విమయంలో వట్టాభిగాలికి నమ్మివఐంటుగా వనిచేశాడు. అరోజుల్లో ఢీ వట్టాలిగారు ఎక్కడవర్యటించీనా "పెట్టి. రాట్నం అఆయనచేలిలో ఉండేది. ఆవవార్‌ లాల్‌ వంటి ౪6518౧6? కు అది “11/8౧/ 01 (?860గ" మాతమే అయింది. స్వరాజ్యసాధవకు మ్యాతమే వ వేషం (వస్త్రం) అయింటని జవవార్‌ లాల్‌ అర్ధం జానోపుం “ఆంగ ధ శేసరొచేతిలో వే నప్పుడూ చర్జాచూడలేదు శాన, స్వళాజ్యంవచ్శేముందు అయన మ్మ్యదాసు ఆం సంయు క్త కా స్ర్రముఖ్యమంృతిగా, (ప్రారంభించిన, ముఖ్యంగా ఖాదీ విళాాణ కార్య(కమ వణాళిక దేళానికొక అపూత్వభిత ఇట్టింది యిల పోదై టీసాపవ, మరకదుళ్ళ (ఐట్రలమిల్లుల) విరాకరణ, 87% పొగాకు తిరప్కృతి.. ఈమూడుసంస్కిరణ లను సహించలేక ఆయనళా వ్ర్రమా! శిళ్వాన్ని ఎకరగొన్హైశాకు వెన్నపట్నాన్ని వాస్ట్తయంగా ఆ౦(ధళ్తా ట్‌ ఉలో చేర్చాలని (ఐవా్ర(వయత్నం చేశారు ఆ౮ం(ధశేనర్కి. బులుమ సాంలమూూర్తిగార్డుం

క్షం

కొంఛ్సి. చివోశాలదృస్టిల్పో ఇాట్నావిక్తి బేసిక్‌ విద్యకు అనివాభావసంలిం ధముంభిం మభూజాంచజి కే “త కిలోమీర్గ వివోలా ఒకన్న సక మేళాశాడు. రాట్నంమీద్య మూల్పునడి శేటంక వడూగా 18 వినోజా తకీలీమీద్వనూకుతీనే వాడు... తకిలీవనిలో వినోబా సవ్యసాచి, రెండుచేతుఖా సరిననూనంణా తకితీ ఆయవచేతిలో వనిచేసేది గాం టి ఒకసారి ? వినోవాకు. ఊబ్యూవాస్తూ “కృతయుగ వినోవా”అని అతణ్ణి సంబోధిస్తాడ్యు అవిశేషణం వినోలాశకేగాక ఇకువురిపట్ల _ ఎంత తినగా - నరిపోతుందో చూడండి. 0661 9019౧09 మూనవజీవిళానికి ఉపశారళాదని నే నను. కాని ౩06౧09 మొక్క జన్మ గౌరవం అరధార్ధత్మిక సాధనతో కలిసేఉండాలి. . . (వకృతిపరిశోధనకు _ అత్భలజ్డావల క్‌ ఉండాలి. వైన్సు వవేవో పరకోధనలుచేప్‌ ఎక్కడిదక్కా ఢే విడిచివేస్తుంది. ఆభ్యాత్సికళా, వణ) వక్పతి “పపషర్రోక్కప్తుట ద నటన 'హస్తాతీచే అణ్నన్హు రాతవికోసం ... వెదుకులాడుతుందిం .. అత్మేజ్ఞాసంతో (వకృరిని పరిశోఢించినవా్సే మనమవాస్తుళ్కు వారిసంతతినాజే నిన్న మొన్నటి" మన్న ఇగదిశచంగదబోసుం “-మర్యన్నకమాట వ్‌ 'కాట్ట్టంయొక్కు. . వనళవకరణదేసము అన్నింఛాడుః ఇప్పుడు ఇండియాఫొలిటీషియన్లు అనుళవిస్తూన్న తీస రాజ్యం” కొనం జాంఠీవుట్టలేదు. ఇాంధీని ఉటళయాగిందుకోని పొలీటీపి యన్లు ఈరాజ్య్యూన్ని నంపాదించోరు? నీజానికీ గాంధ్‌ తలచిన 'దేశస్త్వాతం( త్యం ఇప్పటికిని శానేళేదుు అశ్నీవమ్తుత ఇండియా నళ్కార్లుచ్చ్వేన్న ఘవళాక్యం శోజకీయప్యార్ట్‌ దొమ్ము౭గిద లే, (బిటిషువాడు రాట్నాన్నిచంపివే స్తే వీళ్ళు ఇాంధిపీద్రాంళాన్నీ

|!

చంపివేశారుయ ఒకసారికాదు పదీసార్లు! గోంధీచావు 1947లో మ్మాత మే, జరిగొనదికాడుం. అంతకుముందు ' దీనాటినుండయోో గాంయ్మషకా మా వరుగుతావచ్చింది, వచుశుకుం ఏముందీ కీ కశ గళోు.అఖిలభారకళచతభఖానంఘం. (4 ళ్‌ శ్‌) అధ్యతు ఢుణ్లా గాంధి, ఆ నంఘనమా వేశంలో చేయించిన కం ని ఇండియాడ పొలిటీమియన్‌ఆ (వకువ్పులూ ఖాతకుచేయకహోవటం ఏక్‌ ాంవత్యల

అ్వశాట్నాన్ని, దేకంతో (వతీఆటన్వు,ప్రతికుటీరంలోను సవ పతిస్టించి సూ. తయక్ఞాన్ని.. + పిగృహిణివీ- అలివర్భటానికి. ధ్రేటేత్షంచేయమవటయే ఇ ఆ రర్మోవంయొక్క. పాలాంశల, మర్తొక్కమ్లాట్న ఆ తీర్యానాన్ని అమభఖుజరపకుంజా చేసింది. జాత్తీయపళాక్ళంమీడు రాట్నచ(ాన్ని - మీఫివేసియుండ 4 వే! అకోకచ్థ కం చేడ్డదభ్‌క్రాధు. ఇండియాకు. ౧ంఛ్‌పోయదలుదు- కొవర్ష (ప్రాణంకాస్తావారిం ఛిండిఎ, జెండామీద్యర్తాట్నవళ్ళికానిై , ఎందుకుత ఫి లాలో తవ కర్థంకా లేదని గాలధీయేతూడాయగా; అన్నాడుం_ ఈళ్టలనటం సాయణకాలప్పు జక? 1పార్ధనాన్తుతళ్వు (వ్రవగంలో జగిగింధ్యి న కానీ ఎవరై తే నాకేమి $౯.అవట్లుః అన్తాట్మివభుత్య పెద్దజు. అలిమతానికే. ' వధిజేకాడుం పవరు ఆ పభుత్వ పెద్ద ? ,_మెడట్లో (వధ్యావమంధత్రియేం ఇప్పటికీ. ఆ వారసత్వం కలిసీవస్తోక్‌దిం శావచ్చుగాకం పార్షీకతలుమాతం, అకాశొన్నంటుత్యున్నాయ్యి | _కకో _పోనీయండి.]!

బొ భాజయ స్టూం(2 చవర" గాంధీ జాతీయ: పాఠకొ లాధ్యాప కత్వర్ధినాటే ర. మరొక చివ్ష -(మంచ్చి జ్హైపకల రాజమహేం దీ

192 వర నివాసంనుండి అప్పుడప్పుడు మేముముగ్గుకంకూడి గాంధీ సం దేశాన్ని . వినిపించటంకోనం జిల్లాలుతిరగట మే పనిగా "పెట్టు కొన్నాం్క ముగ్గురం ఎవరు 1? (1) ప్లీడరీపానయిన థమిడిపాటి సత్యనారాయణ క శీ, 2 అర్థంతరంగా మై 9నింగుకా లేజీ విడిచి వచ్చేసిన గరిమెళ్ళ నత్యనారాయణకవి, శ్రి జేనుం ఎక్కడికక్కడ దొరికిన ఏడో ఇంత అవోరంలింటూ పర్యటించే వాళ్ళం కంఠంమొదలు పాచాలవరకు ఒకే అంగరకా కొన్నాళ్ళు వేసుకొచేవాడు శ్రీ గరిమెళ్ళ ఒకనాడు పట్టాభిగారు గరిమెళ్ళ పాటలను విని అభినందిస్తూ - వ బురఖా యేనా, లోపల _గోచీఉం చా”అనీచెప్ని 'అందకినీ నవ్వించాడు. తరువాత ఎన్నోవళ్ళకు 1905_40ల " మధ్య _ చేను నిడదవోలులో. ఉన్నప్పుడు మా ఇంటిముందరినుంచి " (శ్రీ, కొండయ్యగారి “కమికల్బ్‌గవై పుకు నడిచివెళ్ళిపోతున్నాడు (క్రీ గరిమళ్ళం మేము చూచుకొని బహు కాలమయిది. ఆగంతుక పువర్షర్శనం! పదోలోకంనుండి ఆయనను నాకోసం పళపాడ్డా దైవు అన్నట్లు పరమానందంపొంచాను _ ఎటనుండ్సి ఇట్లాఎక్కడి”కన్నాము.- పూర్వపు 1 తాళపుచివ్వలు చేతిల్లో లేవు, గ్‌ _త్తడిచెంబు లేదుం కంటిచూపు చాలతగ్గిలోయింది. _కంళధ్వనికూడ ' అంతే. అయితేనేమి ! పూర్వపు దివ్యన్మృశులెన్నో మవనుకువచ్శి ఆయన _(పస్తుతస్థితికి నాకు దుఃఖంవచ్చిందిం', గురుచేవునిగా తలచి ఆకాలువగట్టువ ' ఆయనపాచాల కొరిగానుం గాంధి, ఉద్యమదినాలే మేమునిజంగా బతికి ఉండినరోజులుం * ఆయన భార్యాబిడ్డలు పమైనారో ? ఒంటరిగా వచ్చాము “కొండయ్య గాము వమైనా సహాయం చేస్తారేమోనని . ఇట్లావచ్చాన్తు "

1983 గావ్యాడికున్న దేకచా ఈ యాచన” (అంక "అధికారంతో అడిగిపుచ్చుకొడం) అని ఆయన అవేటవ్పటికి బాదుఃఖం ఆధికమయింది, . “ఆవస్థాపూజ్య తే రామ” " జ్ఞూపకంవచ్చిందిం ఒకపూట నాఇంటికి తీనుళొని వెళ్ళాను. పాతకథలన్నీ జ్ఞాపకం చేసుకొన్నాంం ఆయనది సహాయనిరాకరణ పాటలపుస్తికం ఈరోజునకూడ పాతబడి వావద్దనున్నది_. 60 వండ్లనాటిది 1 ఆందులో ఉన్నదంతా మవర్షశిలాత రాల జాతీయోద్యమవేదం. అరి గాంధిధర్మయుగం ! తోనుకొవివచ్చిందిి మ శ్రీ అంశట్లో ఆంతన్రానమయింది ఆ న్వర్హయుగం 1 మొత్తం (దపంచానికి ఈ కలి కాలాన్నప్పగించి అది వెళ్ళిపోయింది! ఈ వెడగరపు హిరణ్యకశిప్పు హిరణ్యావ రాజ్యాల (012 గ౦౪8౪”) మూలాన మొ త్తం (వవంచవినాశ కాలం దగ్శరపడిందని బుద్ధివ.౦తులు జో్యోళలిమం చెబుతున్నారు "1 అడగ ! ౪౪ 4 రం అని నానునసుకు వమ్తున్నమాట ! న!

గాంధీ లవ గింం౧6 ₹8016 ౧0119౯6౧68 కు కాంగెను. యొక్క వకైక చళినిధిగా వెళ్ళి తప్పీగ్రిచ్చే న్వరాజ్యం మా కక్కరకేదూ” అని ఇంగ్లాండు (పభుత్వానికి స్పష్టవరచి న్వ చేశాని$ వచ్చేశాడు, అక్కడితో మొెరల నిరగ్భంధాలు

లిక్‌ ]]

కేరి4ీ (87౪319) మొదలయ్యాయి. గాంధీ అతనితోపాటు మరల అందరూ శై ళ్ళలో పడుతున్నారు. ఈ మధ్యకాలంలో మేము ఊళ ఇవెంట తిరిగి ఖద్దరు స్వే! వస్తువులు ఇమ్యుతున్నాము. నురల, "ఆ వని ఆాళ్కాలికంగా విలిపివేసి శావనోల్ల ౧ఘనో ద్యమంలో, ధిగవలపింే కచ్చా! ఫీమవరం* నమీవంలో సుబ్బ ఆాథళాహీగారి. “వేండ (గామంలో ర్యాలి భోజంవేని ఎవ కంటబడకుండ ఛిన్నన్తావస్టీద క్రీమవరం చేరుకున్నాం. (14/9) చై (సాయల్టీ అంతమై ఓ0/6 1/6॥ గిర్పరేంగి (వ్రభుత్వం వచ్చింది. ఉర్యమాన్ని అణచడానికి "ఇర్విన్‌ -చాలడని ఇప్పి లార్డ్‌ వెల్లిఇగ్‌డన్‌ ను ఇండియాకు పంపింది ఇంగ్లాండు. నర్కారుం నత్యాాగవు అందరిని చితక గొట్టడం ఈసార్షి తస్పదు. అందు" వల్లి బెబ్బలకు అందరము నంపిద్దులమయాగ్థం. అయి తే అందుకు ' మనుష్యులను పోగుచేయడం మాకు కొంత కష్టమయిందిం గెౌమాధి కార్ల పోలినుళలి కంటబడకుండ గ్యాతులు ఊళ్ళు లిరగి .0మందిని సమకూళ్చాను. 18ివంది * మగవాళ్ళు] ఇద్దరు తీలు తీంళో ధిశాలి, ఛ్రైర్యాాలి అగు (శ్రీమతి (దోణంళాజు లత్మీబాయమ్మగా రొకరు.సాయం కాలానికి ఎవికి వారు నుబృకాతరాజుగారింట వేండలో పోగుపడ్డాం.గట్టిమీగడ "పగుగుతో మా కాయన భోజనం వెట్టారు* ఆయనను గురించి ఒక్క కు మాట; ఆజిల్లా సళ్య్యాాగహి దళాలకు ముఖ్యనాయకు ఉజాయన.శానీ ఆనాటిమాజట్టులో ఆయనరాలేదు. 'వేండ్రకాలు నలో నావనెక్కేముందు మేము చేకుకొన్నదొక శు (వమాణం; పోలీకుల లాఠీదెబ్బలకు ఎవ్వరూ పారిపోకూడదు. సొమ్ము సిల్లి పోయేవరకు ఎవ్వరూ* 'నేలవై పడకూడదు. 'మే మెందర

105 ముంటిమో మమ్మల్ని కొట్టటానికి మావె బడ్డ పోలీసులు అంత కంళె ఎక్కువ ఉన్నారు క్‌ సబ్‌ ఇన్ఫ్స్వెక్టరు, సక్‌ _ వెద్ద ఇన్ఫ్వెక్టీ రు, వాళు వచ్చి ౪70౪౮ 906/98 01 ౧౦౪ అన్నారు “1౧ ఆ౦రేక'8 ౧8౧౧9, ౪8 అంగి” అన్నాడు కస్తూరి. నూర ఫ్‌ (వకాశం, కల్లలతో చాలమూందివి నలుమూలలకు బకలిమిని తరిమివేశారుం య్రేలను మా తం కొటలేదుం ్డ్‌ు నిలబడారుం సా ము! ల యె *మమల్ని కూడ కొట్టండి” అన్నది లడీబాయమ్మగారు చివరకు నన్నొాక్కడినే పోలీను స్లేమనుకు పట్ట కొని వెళ్ళారు. వెంటనే నర్కాగు అపమ్మశ్రికి తీసుకొని వెళ్ళారు. దెబ్బల రుచీ జాగా చూడాలనిచెప్పి ఆ రోజున నేను చొక్కాకూడ వేసు కొనిరాలేదు. చిన్న కండువా మాతం వెన కప్పకొన్నాను ఎడమచేతి ఎమ.కచిట్టింది. వంటిమీద లేలివ 68౧6 తట్టుసూమారు ఎనరై అని డాక్టరు లెక్క వేశాడు. కనికరంతో “అబ్బా! ఎన్ని రెబ్బలు” అని విష్తుపోయిన్తాడు, ఒళు, ఖ మొక్దిక్కి ఛాక్కుబాధ అని పించలేదు. _తరిమివేయఐడ్డే, సత్యాాగవ్వాలు తిర్తిగి ఆచోటుకు రా వయత్నించార్లు శానీ. వారిని పోలీసు చేరవియ్య్ధి లేదు ఖీమవరం అదివారం బజారులో జరిగినపని ఇది. ఇక్కడ ఒక మాట: నన్ను జిల్లా మున్గుసుబు కోర్టు ఆఅవకణమీదుగా అను ప, తికి వడుపుకొనిపోతుండగా కోర్దువోలునుండి ప్లీడరు జోళ్ళ్యుఅ సు ల ని యా! అచ్యుత రామయ్య గారు బయటికివచ్చి నిరాంతపడి నిశ్శస్తంగా కన్నీరుకార్భారు.. ఆయనిది ఐవు జాలిగుండె. అవ్పుడో, అ తరువాతనో తన్ను తీసుకొని వెళ్ళి డివిజనల్‌ మే జిస్ట్రేటు ముందు వోజరు "పెట్టారుం అతడునాకు రెం డేడ్ల కరవ డె లుకిడ

108 విధించాడు. కోర్టులో కూర్చున్న ఒకప్లీడరు (శ్రీ ళగన్నా రాణగారులేచి *ఈయన- ఘళానా మనిషి, "పెద్ద క్లాసులో 'వేయదగును?? అన్నాడు, "706%, 04౧ ౧6 ౧8౪ 1 ౧9.అన్నాడుం మేజిస్ట్రేటు, ఆ పశ్నమీద నేను కల్పించుకొని “నా ఆెప్పుడూ అచ్చివచ్చినది “6 నేం వెక్లాను నా కిష్టం లేదు.మీరు నాకు “6 కాసే ఈయండి” అన్నానుం ళం

మళ్ళీ ఏముంది * మొదటి రాజమం డి 66౧౯8! 18 | నివాసమే, అది దొంగలముళా అని వైన చెప్పాను. ముఖ్యంగా అక్కడి సూపశెంటు అప్పన్‌ దంపతులు జ్జూపకం వస్తున్నారుం ఆ జే లు 6008౪510 గా ఒక ౧61766 06౧౮౮/ 60 66107 ఉండేవాడు. పేరెందుకులేండి దేశిరాజు _పెదబాపయ్య గారికి పిల్లనీచ్చినమామ ఆయనం ఒక్కునాడూ కూతుర్ని భ_ర్హవద్దకు పంపిన పుణ్యం కట్టుకో లేదు ఆ పెద్ద మనిషి ! ఏల? "పెద జాపయ్య (_బహ్మాసమాజికుడు కనుక ! ఇలు విజిటర్‌ మివమీద 'నెంటటల్‌ కిలుకు వర్చి _౩ెలుతోటలో పండిన కూరగాయల్ని రిజాలో నింపుకొని ఇంటికి వెళ్ళేవాడు ఈ కలెక్టరు... నూపరెంటు అవ్పనీకు నాకు ఎప్పుడూళిళా మనవడి వరసే, తరువాత 1017లో చేను అనంతపురం 794 6 6౦౧౧౫ 59 0౧6 గా నున్నప్పుడు అక్కడి జిల్లాక లెక్ట్రరు నుండిన [1- 6861186 మామయే ఈ అప్పన్‌. గెలిటీకిచ్చిన అప్ఫన్‌ కూతుళు తల్లి నంటి దుర్మార్గులు కాదని నా పియమైన 62060181 0౧. 0[8/8016/లో అల్లుడు.మామల మధ్య పఏివేల అంశలులేడా |! అప్ఫన్‌కు మళ్ళీ నా మీద కోపంవచ్చి నన్ను

197 కోయ.౦లత్తూరు 2 లుకు ఐదెలీచేశాడుం నే నక్కడికి చేరగా వే ఇక్కడి జె లునూవలెంటు ఎవరని వాకబుచేశాను. 4! 6796౧ ఈంండీ బళ్ళారి "కంటోమెంటు నుండి: కోయంబత్తూరుకు వచ్చాడని వినగానే నాకెంతో సంతోషమయిందీ. ఆ మళ్నాడే నూవలెంటు సోమవారం 1౧౩96౮610౧. లై దీలమధ్య వన్ను చూచి తనచేతనున్న క జను అడ్డు 'ెట్లి “65 ౧8౪8 704 6౦గాత్ర గ౦0.7" అన్నాడు. గస0 అంటే గగ౦ంగ రం??86310/_ మళ్ళీ మళ్ళీ జె లుకు వచ్చేశాడన్నమాటం “౫౦౪ 18 11/704 60గా6 ౪11 8 ౪౪ 020% 76007 (70౧ గొితి౭ంగీగింగిరం/ 18 అన్నాడు. 41. 6౯680 ౪౦౦. ఛాజమండి నుండి నాకు అ!180క (౧8౧౧8 గాక మంచఛిదెలా వన్తుందన్నా ను. "$18188 ఈంగింం[0649 (6 0౪. ర0౧ 6189 ౧౯ ౪ ౧6 ౧౦ 1068 0 30౧065” అని ఆ౩౦గ| నన్ను కూర్చి యిచ్చిప)పిని అయోగ్యళా ప్ట్తంం కాని [1 61ఆ౧౫౦౦4 బళ్ళారి కంటో మెంటు లో నన్నుళాగా యె53గి యుండినవాడు కనుక్క తకువాతి సోమ వారం (౧5066107 లోపుగావే నన్ను సళ్యా(గహభఖై దీలతో కలిపివేశాడు, తనకు నమ్మకమైన పాతవనిషిగా (పూర్వ మి_తుడుగా) చేసుకున్నాడు. 1930 వరకూ న్వతివేగా కూంగుడై యుండి కందోన్మెంటులో జరిగిన 1౧066౧1 వల్ల ఆతిసౌమ్యుడుగా (గాంధీమనిషిగా అనగళలను) మార్పు చెందెన మిర్యాదస్టుడు. సీ! 696౧-4004. నన్నతడు (ళోయం బత్తూరులో) పాతమి్యతుకుగా. చేసుకొన్న ఉచావాంణలన్నో ఉన్నాయి అందొకటి మొతం ఉదహారిస్తాను. అకమంగా అల్లి రికోనం గీఆగిం౮6 51 16 చేస్తున్న [50 108! ౧? 30౧ఆ ఇవాగంటి సుందరశివరావు వద్దకు నూపరెంటు నన్ను పంపిం

1086 వాడు. “అతనికీ నేనే) చేశాను? ఆ $140౧0 క$7 6 ఎందుకో త్తం* ఇస “తెలుసుకో” మన్నాడు సూవశళెంటుం (ొవ్విడి లింగరాజు గారిని (8౧౦౪6౯సళ్యాహ వైర్‌ వంటరినుకొని _ వెళ్ళి నుందరశ్‌వరావు 11౪౧96: 5118 యిద్ధరంచెప్పి మాన్నించాము. "ణి * క ఉక్కే (| ళా న. శ్న్ల న. *ఈ పళాన వన్ను 506% కు వంపి, అన్నంముద్ద తినమంటా జేమో వ ర_క్త్యగవాణో పట్టుకొని వన్ను బాధిమ్తుంది. రెండు మూడు రోజులు అస్న నిలో "పటి పొలోో సగుజావో వ వానే గ. నా! ళు గ యిప్పించిమని నూపరెంటుతో చెప్పమని కోరాడు నుందర శివరావు “590 1 ౧0౪1౧౦౪ ౪181 ౪౦౪ 68౧ 0౧౧8 1 గా 70౪6౧౮” అని సంతోషించి అతణీి కొన్నిరోజులు అస్ప చికి ఐంపాడు నా వ యా! కా జ సిగ? 0798౧౪౦౦ర. అట్లా చివరవరకూ (నా "రెంజేడశీకు ముగిసే శం వరకూ) 4౯. [గిన్‌ ఉడ్‌ వద్దనే రమారమి 16నేలలు ఉన్నాన్ను అతడు నాయెడల చూపివ నచ్భావం అధి-ధికమయింది. జె లుసూపశెంటుగా 1851నుండి అతడు "పెంచుకున్న శౌంత భానం ఆతర్లీ, తస్ప్వాఠా అతని లైద్సీ బృంచాలనూ అద్భష్ట్ర వంతులనుచేపిందీ. ఆతని జీవితపరిర్తనాన్ని గూర్చిన కృతజ్ఞత ల ఎవ హై త్‌ అనందం బళ్ళారి కంటా *న్మెంటు "జె లుళాలం (1980) ముండి లతలా శక భకక! నేటి (1968) వరకూ నన్ను విడువలేదు. _కూరస్వలావులు సజ్జనులుగ మారిన చానిని మించిన నువ్నార్హమలేముంది ! ఇంతకుమించి మరిచెప్పను. నా కథ దిర్టవప తోంది. ఖులా

1909 _ వేను 1988 లో కోయంబత్తూరు కై లునుండి విడుదలయి వచ్చిన _ త్తకువ్భాత్న 1ల2ిశీ/, వరకు "వేను స్వస్థానంవిడిచి ఎక్కడికినీ: వెళ్ళియుండల్వే దనుకుంటాను. నిడదవోలు (పక్కమన్న సమ్మిశి గూడెం పొలాలల్లో, మరియిద్దరు మి(తులతోకలిపి “యిండ్లు కట్టుకొన్ని స్థిపడ్డానుం అనివాస్తాలలో నాదొక అరయకరం సలం ఇల్లువిర్లాత్రణంకోనం కొంచెందొడ్డి, వాకిలికిందమ శకానన్త పేలంపోయీనా. మిగతజాగ్తాయావత్తు 1౧150౧5148 6౮10౪840౧కు గాంధీ “జాతీయ విద్యాలయ 14యకళఠాల దొడ్డిలోన్సు *ఆవందనికేతన. హరిజన్మాశమ యకరంభూమిలోను.. వాకు అలవడిన భూ సేవాభికుచి ఇక్కడి. అరయకరంలో వన్న త్పి దిద్దింది. ది. 1921 మండి ఈరోజువరకు బా వివఐాసా+ లో (అద్దెయిం డ్లలోకూడి) _ కా న్తఖాళీస్థలం దొరికితేచాల్సు, చదు వుకే, (వాతకో, తిండికో ఇంట్రోకూర్న్చోడంకం మె మొక్కలో పారులో పెట్టి నీళ్తుపోప్తి వాటిని "పెంచుతూ వాటిమధ్య దొడ్లో _కూర్చోడమే నా అఖీష్టంం -1921 మెదలుగా గాంధీదయవళ్లి నావేతికివద్చిన రాట్నపన్మి దొజ్లోనీలులేక్క, యింటిలో నే జరిగేదె చదువుల డ్మోగీల్మపపంచంలో, వేను పడియూండకపోతే (తీరా చరువులుచధివి . వేనుచేనిన. (పభుత్వోద్యోగాలూలేవు) మా

• తండడివలెచే కక్షకుడుగా (ఐతుకుపాగిం చియుందు వనుకుంటానుం ఈనాటి కక్షకవృ శ్రిలొగూడ, (వ్యాపా స్టుల్లోను, (పళుత్వో దోఏగాలోనుు స్వరాజ్నపాలకయం, తకం, తాలోవలె) అవినీతి తగిలీ చు పరాటా? అ అఆలు )

(00194100) నిలువెళ్లి (వవేశించింద్తి. కర్షకుడవై యుంశ్లు

200 నామళ్యాదను నేను కాపాడుకొనియుం జేవాడనని న్వభాన సిద్దంగా నా 8౫0661810౧. ఇప్పుడిక్కిక హ్రైదం-బాద్‌. 51818 53౧% 01 [1౧68 ఓ008!1 116864 0106లో [686 ౧0 6౯6 పనిచేస్త్వన్న నాకుమారకుడు రాజారాం గీ గీ. పూర్వం రాజమం డిలో రష, పా్యానై నాడు, మేము రాజమండిలో నున్నప్పుడు *రాజాళామూ! నామనఘలోనున్నది ఒకమాట; నీవు ఉద్యోగాలలో గ వవేశించడంకం మై నేనూ నీవూ కలిసి అహార దినుసుల, స్వదేశివ్తుసుల చిల్లరిదుకాణం ఒకటి మనయింట్లోనే “జెడ్రదమా 17? అని సలవోయిచ్చానుం అప్పుడాకు రవాడుకూడ అందుకు వ్యతిరేకత కశనబరచలేదు. కాని యేలనో మాచ్చిరి దుశాణం ఆ మలులోనికి ళాలేదు. తరువాత అతడు యూనివర్సిటి చదువుకు నాగ్‌ పూర్‌ కువెళ్లి (అదీ కొంత తలవని తలంపే ఇక్కడ పాదరాబాదు కి8ిగకలో గుమాస్తాగాచేరి హెడ్‌ గుమాస్తాగానున్నాడు., “ఇంతకుమించి నాకు(వమోవన్‌ అక్కర లేద్యు ఇట్లాగే రిటెరవుళా”నని క8గని చారికి (వాసి యిచ్చాడు! జ్యాంకు మై ముకుముం దే వెళ్ళి మెంతరువాతగూడ ప్యాదయజవూర్వకంగా పనిచేసి లాలి యింటికిచేకుుతాడు, తన 84౧£ 6౮6/ చేనుకుంటూ నే 88౧8 ళో తనవద్దకువచ్చే " అనేకుల 1౧6౪ ౧65 కు వినుక్కోకుండా నమాధానాలువెవుతూ వా ల్లు సవోయపడుతుంటాడు, ఇక యింటి వాకిలితుడుపులదగ్గరనుంచీ వెంటపోగులు ఎత్తిపారవేయడంవరకూ. యింటి ,క్రీలకు సాయపడుతుంటాడు, పరిచయములు బంధువులు ఎవరువచి ఎనాః వాళ్లు తీనుకొనివచ్చినరోగులను "పెద్దాముప్ట తులలో చేర్పించి, అప్పుడపుడు వెళ్లి వా శ్లయోగ క్షేమం 'ఇలుసుకుంటూవుంటాడుం

901

ఇపయవెయవకుండ _ వీరై వట్లల్లా పక్వులకు పాయవడటమే జేవితలత్ట్థంగా పెట్టుకొన్న వరార్మవావకుడు, -వాకథలు చెప్పుకుంటూ మధ్యగా . కుమారునినంగతివఖవని ఎవరైన అముకుందు కేమో 1 తవు! తో తృావాముతండికి ప్యుతుడు జవినంచినపుడె పుట్టదొటం *జము లా వ్యుతునిగమగ్గాని పొగడిగ (అం శేనంతని స్తే ప్యుతోత్చాపాంలుశాడూ అనియన్న “మిమతిశతళ”రన్ట యే - చాకుసాతి. కమక "వై మాటలు నాపిచ్చి.పేమక్ష్తాదు.. జనుఅతనివి కమగొవిచేన్తూన్న అలభిన్టుతి యిది, ఇక్కామాటలో ఆశతవ్మిపన్నర్తన వామట్టుకునాకు ఆదర్శ

అన్థశళాళ్రానికిపూర్వం 'ఇనాలీకంర్రడాక్ష్రరు. వెంపటి సూర్య వా రాయణగాలితో వా'కేరృడిన వరిచయలకూడ్డా టక | (ప్రాయమైనది.. “వతిపారవిమవృవమువకు "రెండిమ్యతి ఫల ములొంటాడు -వోహచతం్యతంాఉోవి. వీమ్ణుశరసవ “హప్టైననంగతి యొకట్వి పక్షి 1థపకన మొకటిో* ఈ డాక్ట్ర రుగారి ౯" మై! తలో. వాకు "“రెండూ. లఖిరాదాయిం... ఆ మైలి 'వేటివకకు , అట్లాగే విలిచియుంది. ఆయవ. చాల యేంళ్తైయిక్కడ హెరళాళారులో ఫ్రిరవడ్కి వయన్ను 80 మేండ్రికుమించి యావాడుకూడ అన్ని రకాల క ౨టిఆవ కేవన్లు _ఆవ్యావాతంగా: చేస్తున్నారు] ఇదొక విశేవం. -రోగులు అయమ్న వెదుక్కుంటూ కువతిస్పలుగో వస్తుంటాను సాంకీ వివికాల అనుచకు *జాయన.. అయన తీనుకువే ఫీజాకూడ దొళ్లదోపిడిగా గాక ఒక చౌక ళక్కలో

౭]

202

వుంటుంది. అన్న కికార్యకర్హల కియ్యనలస్లిందియ్యగా మిగిలిన దంళా ఆయన న్వంతానికి తినివేయకు. ధృళ్మార్థం వెళ్లే మొక్తా లుంటాయి... నెలనెలకూూ "ఆ పకారం అవి ఖర్భ్చుపడళాయి_ మామై[ళ ఆదిలో " ఆగంతుశమైనా. తదుపరి ద్రేవన్తంకల్ప

ఇశాళ్వతంం జన్మతోపుట్టిన నాకర్థక (ళూసేవ) న్వళావాన్నిగూగ్ని విప్పుకుంటూ ఈయధ్యాయాాన్ని మొదలు'పెట్టాను చిన్న వ్వుడు తంగ్మడిచేసిన అలవాట్లనుబట్టి యేవైశా అధి నన్నిప్పటికిని వదల లేదు శీక! 886 561019, 1 (8 88 ౪౧-౪౦|6|౪ ౧1686679, 88 976010౮8 85 116 11988 1, కొన్నిసంవత్సరాలకుపూర్వం యిక హెడీ “శేడియోలోనుండిన (యిపుడు స్వర్గీయ) మహనీయ “నహజా నంద”గారు. “మశ్రిజీవిస్తే అనేవిషయంమీద హైదరాబాద్‌ "రేడియో పసంగం చేయమన్నారునన్ను, విషయం నాక రం కాక్క అందలి భావమేమిటో ఇలుపమని వారికు_త్తరం్యవాళాను. “పముంది._పునర్జవ్భనె త్రి తే ఏం జేస్తాన్నే 1? అని దానియస్థమని ఐదులు(వాళారు--- [ఈ (వనంగమే " అంతకుపూర్వం. రిమైకు "కేడి యో డైరి క్ట్‌రు శి ఆయ్యగాకి వీరభ్యదరావుగారిక్కీ యూనివర్శిటీరిమెర్దు తలుగు 6018! వెంళటావధానిగారిక్‌ యాయ బడ్డట్టు, నేను విన్నాను] నేను వారంతవాడనుకానుకాని నాకు స్ఫురించివవిధంగా 10%, 18 చిన్నపుటలు._వాసుకొని "కీడియో సైన్‌ కువెళ్లిచది వానుం “ వేను ఈలోకంవిడిచి వ శ్రిపో యేటప్పుడు, సీళై తేసుమంఢి కొన్ని దాన్యపువిత్తనాలుు కొన్ని ప్తిగింజలు 'వెంటదీనుకొనిపోయి, అక్కడనాటి మరలివస్తానని న్వా్యప్రసం గంలో ఒకకోరికగా (వ్రాముకున్నాను ! న్నాశమవ్ల నలుగురికి

208

అన్న వస్తాాలు దొరశాలన్నడే ఉద్ధేశం, నొ(శమ భూసేవ రూపం దాల్మాలని నా శెండో ఉర్దశంం ఇదీ అనలునంగతి 1 బామాటలు నవ్యంగాపున్నాయా, . పిచ్చిగావున్నాయా అని (శీ) నహజానందగారిని అడిగాము. (వసంగమైనతరువాతం “దానిశీమి.... బాగున్న దన్నా రాయను ఆయన అభిప్రాయంతో నేను పూర్ణతృ ప్లినొం జానుం

_ 1998 నుండి 47 వరకూ యి)టిచుటూవుండిన అర యకరంస్థలంలో పొలంపని, సూతయజ్ఞం్య తే నిపట్లపెంపకం._ ముఖ్యంగామూ శే 'వేను'పెట్టుకున్నపనులని నాజ్ఞాపకం. మళశేడి బ్ఞూపకం రావడం లేదుః వస్తే తరువాత వానుకుంటాను, ఒక్క (ఒక్కడే) కూలిమనిషిని_ పనిళోసహాయకుడుగా "పెట్టుకొని, పనియంళా మేమిద్దరమే (కూలీనేనుు చేనుక్కునేవా ళం, “బుడమౌ. (మెట్ట)వ్కి రకరశాల[ వృత్తి తొలకరి 3కు "కెండురకాలనువ్వుణ. లీక " పొట్టు కాళరమున్నగుపాదుల , వాటికిపందిళ్లు కొంతలరటిి కొంతభాగం గోగు తోటకూరలు, బ్లూప్పాయి, ఈ విధంగా _ మధ్యమధ్య శాలిళాటలుతప్ప భూమి ఖాళీ పెట్టకుండా నద్వినియోగవరిచాను. మకీ ఎండవేళ తప్ప యింటినీడనుకంళు పొలంతో వసీచేస్తూ కూర్చోడమే, నాకిష్టం్య నొఅభ్యాసంం , ఆత్యవసరమైనపుడుమా[ తమే కూలి వాళ్లు (ఒకరిద్దదుం లేకుంళు వే వొక్కూడ వే” ఎండలో వీవు వేడెక్కుతూ. కూర్చుని పనిచేయజానికి నేను అల వాటుపడ్డాను. అప్పు డా పనిలోవుండిన ఆనందం, యిప్పు డా విమయాలు చెప్పుకొనడంలోకూడ ఉందే. అది మెట్ట్యవదేశంకనుకో స్ధలానికి చేరియున్న _ 'వెద్దకాలువనుండ్కి ెండుచిన్నబిందెలు. రెండు

2౭01

చేతులా పట్టుకొని, వ న్షంకురుస్తూన్నప్పుడుతప్ప ,నేను మోసిన నీళ్ళవిం దెలచేతిపర్మిశము నాకు శమయనిపించేదేశాదు. ఆవిధంగా 10 12 ఏండ్లు అవలీలగాగడిచాయని' నాకం డ్లోయెద్దుటిజ్ఞాపకం, "కాకినాడ కా లేజివోస్ట్రల్‌ చిన్నదొడ్డో నవోధ్యాయులుగ్నా నేనూ “వెంకటచలం (“చలం”) - వరునగామూ డేండ్డుచేసినది (1901110 18) యూ తోటపనీయే. అయితే అది మా తిండికుపయోగ పడలేదు ఉండబట్టక చేరుకున్న 0057 |

19% జనవరిలో 'మెరుపుతీగవలె ఆకసి శ్రకంగా. వచ్చి న్మ్నావై బడ్డ ఒకవ్నార్తం (శ్రీ వీశేశలింగకవి సమాజ వార్షి కోత్స వానికి - కుముదవల్లి కివెళ్ళి తిరిగివస్తూ '" నిడదవోలు స్టేషన్‌లో దిగినాను, " ఒక్‌ ఇంగ్లీషు గం43 ర809౯ చేతలట్టుకొని శర్మ 'న్లేషన్‌లో నిలుచుశ్నాడు. " శాన్ట్రంలో ఎ జిల్లాకాక్కొక్క 1౧90661౧06 తక 918౧1 76116 60౧౧139 0౧6౯ ( “1 ₹6)ను నియమిస్తూవేసిన మ(దాను నంయు క్ష రాష్ట్రప్రభుత్వ 01646 అందులోవుంది. ఆ జావీళాలో “వకాశేరాయుడి "పేుకూడ ఉందె. “ఇది నీవేనా ౩ అన్నాడు శర్మ. పమో! నాకు 'శలియొదన్నాను, ఏ నందేవాం. తీండానికి' రామ .]ట4 8 00౧౫౫ 55 0౧౪౯ శీ) = వర మేశ్వరన్‌ కని ఉత్తరం ాంను. అప్పటికింకను అంధధజిల్లాలు మ చాను నంయు క్రరాన్త్రంలోనే కఠలిసియుం డెను. "30 4౧6 [60051 ౪0౪౧5611 ₹08 6౮67 $81076 తీగితగ౧180647 90151101 6౦॥166107 "అని 16 63/8౧ వళ్చి:ది ము_దానునుండి. రాట్నం శేతబట్టకొని,, నాద్గొడ్డో వండించు కొన్న ఎజ్జదూది (నూలు) చొక్కా వేసుకొని " చింపి జట్టుతో అనంతపురానికి " ర లెక్కాను. -79)4 6 60౧17012 ఆఫీపెర్ష లో

205 కయ ఇశ్రి-గ ౪. నుళ్నారావు శిస్టేమన్‌ మండి" ల! వల్లూరు ధామౌ ర్థావుగారి యింటికిచేర్చి తరువాత కలెక్రకుఇంటికి * తీసు .కొవివెళ్ళాగు. ఈ యాద్యోగానికి చేను. వియమింవబడళానని వేమ కలగూడ కనలేదు, నాకు అెలియకుండ, నన్నడగకుండ, వా దరథామ్తులేకు,డ శక) ఆస్మధ్రశేసరి నాకు కల్పించిన పని ఇది అప్పుడాయన మచాను సంయుక్త రాష్ట్ర ముఖ్యమం (తి. “క లెక్టరును దర్శించ్ని నామళాళికు వెళ్ళి మళ్ళా శే ఉద్యోగంలో (వవేశించాను. ఆనాట్రి వరకు ఎట్టి (వభుతళ్వోదో్యోగముఖం ఎరు గని మనిషిని నేను. ఆ జుల్గా కలక్ట్రరు పేరు [1 ఆర్‌ * కలిట్టిం నాయుద్య్యోగం ఈ కెల్ల వానివద్ద పడ్డ దేమిటని ముందర మవస్సు కొంత దిగాలు వడ్డద్కి కాన్ని క! అతనివద్ద వనిచేసిన ఏడు నెలలలో అ౫ని యోగ్యత అద్భుతమైవ న్‌మర్థత నన్ను ఆశ్చర్య్థపవచాయి. అతడు కబెక్టృ రుగ్గా రాజీనామాచేసి 1917 ఆగస్హ్ము 15 తకువాత న్న దేళానికి వెళ్ళిపోయినాడు చాని! కొక రోజుముందు నాకు తోచినట్లు _. నేనతనికి ఒక "పెద్ద ఉత్తరం య చాసి అఫీసునుండే అతని ఇంటికి పంపించానుం “గంళ, వ్‌. 811067 968౪6౧ 0 6 0౧1 ౧౧౦౧౧౧9 *0౯ఓ ఆగియం? ౪0౪ " 1[గ6 10 గ &5100150[006౧6( ౪౧88 ౪0౪౮ 29 & గంగ తగ౦౧౦ . గంగ " లని"ఆ ఉత్తరంయొక్క సారాశంం “06 ?త01 కి ఏం 116 2౮ ౧64 818002. కీగీ8గ 9 ౧౧౭౧ 0“ 8 |! ౧8౮" అన్న రాఐష్లు లరన్సు ఫపద్యవాకర్ధంకూడ ఆందులో ఉటవారించాను.” * మధ్య కాఐంలో వేను సీ? 64116118 వద్ద పొందిన అనుభనాల: (వాస్తే మరికొన్ని కాగితాలు వడుతుంిదిం? అ 'డిశంబకుతో నే న్లాపడాది 60౧11464 ఉద్య్యోగంకూడఅంతమయింది, ఆంధ కేనరి వమ్ము ఈ కాళ్కాలిక “యుత్యోగా లకు ఏపంపించినది. అంచ

లి06 పంచాలుపట్టని ధకనిర్వవాణకొరకు. నా 9088, 417. 68 616 "తెలవాడై నా నాజీవిళానికి నూర్గదర్శకుగ్రే నాడు, _నలెట్టి వాకు మరపురాడు. నాకు వచ్చిన నేలజీతంనుండీ రెండువేల రూపాయలు మిగులకొని ఇంటికివచ్చి నమ్మిశగూడెం గడ్డికప్పు ఇంటిని "పెంకుటిల్లు చేయించాను. ఉద్యోగళాలంలో నేనెప్పుడూ అలవాట్లుచొప్పున థర్డ్‌ కానులో'నే (పయాణంచేసీ కొంతఖక్కు (్రకుళ్వానికి తగ్గించాను. మొదటినుంచీ నాది పొదుపరి జీవితం. వెైనవై సకూడ బెట్టి కుటుంబాన్న్‌ పోషించిన సొమౌొవ్వే సంసారిని అనంతపురంలోనులడిన సర్‌గ్గా సంవత్చరకాలంలో ఇవుళి(వ(న్ర్ర)నూలువ _ర్తీకులెవకుగాని నేతగాండుగాని (వభుత్వో ద్యోగముఖ మెరుగని నన్ను వీమా[తం ఇబ్బందులు పెట్టలేదు. నావద్ద పనిచేసిన గుమౌొస్తాలు ఆగేడుగు రుండేవారు. 1601 6 60౧౮౦! ఆఫీవక్లు ముగ్గుకు. ఒకరు నూలుపంపకానికి ఒకరు వ్యాపాళస్టులకు వ్హ్రృవంపకానికి ఒకరు దోంగ వ్యాపారులనై కోర్టులో శేసులు నడపజానికి ఒకరు వెళ్ళగా ఒకరు వస్తూ కంగటోలు ఆఫీసర్లు నమ్మకరగా పనిచేసి నా మర్యాదను కాపాణారుం మొ అందరివైన నోవాల్తక్తాన్నీ “*బోగాఎకిగి యుండిన కలెక్టర్కు గెలిట్టీ ఉండేవాడు. ఒక ఉచావారణ వ "నేనుపనిపుచ్చుకొన్న నెలరోజులలోవల ఛర్మావకంలో జరిగిన ఒక్‌ జిల్లా [006 00గ౧౧11669 ౧6౪ ౧౮ ముగియగానే నమ్నుచూచి “*గి?9 ౪0౪ 8487100 ౧౮6 16గా6గ౦౪ అన్నాడు కలెక్టర్‌. “| *06 అ8గ1 గ6 10 6 1 0811 అన్నాను" చేనుం “|? ౪0౪4 ౧8౧౧6౧ 10 5183. *! ౪0౪ 60106 8౧6 806 ౧౧౪?” అన్నా డతడు “57 811 గాం౭గ3” అనిచెప్పి; మర్నాడు ఉదయం

వ్‌ శ. 58.లో ఉన్న అతనివక్షకు వెళ్ళొనుం “సిం తన 004 6864006 ౨౧ అగ 0 0గుం జంగ? టం ఆం ఇం ₹. 609? 19 ఆం౭గలనంం 6.౬7 అని వన్నడిిన అతని మె! పిజబావం వన్నాశ్చశ్య్థవరచింది.. కెండుకేశులు ముకుళించి ఒకరండం "పెట్టాను 1 లవగిగిం అజ? కంంలం ౯1/ కంగన" అనే అవవనరపుమాట ఒకటి నానోట 'వెలువడ్డది “0౯౧౦, ౧౦౫ే తగా ౧0 90009 ఇగాంగళ తగ *గిఆణి, 9 గిం! గం అ8 గేలం 0౧౪6౪4; ౪0౪6 ౧౧౮౨ లల ౨165 తిలిడ ఆఅగ తిగంగిగంల హౌ ఈళాళగ! కషం క్‌ అని నాకు అ8/౧109 ఇచ్చాడుం వయనులో ఆతడు నాకంళశు చిన్నవారడై యుంటాడుం అప్పటికి నావయన్ను కొలు న. 508 చాటింది. అయినా తంగ డిలాగున ఆతడిచ్చిన ఈలి!గ150 నన్ను కృతజ్ఞుణ్ణి చేసింది, మరొకసారి హాస్తాలు మోడ్చి, నమస్కరించానుు. “0408 ౪04 91! 8౫ ఆగ ణల!) అని. ఛెవ్ని వెళ్ళిపోయాను _.. ఒకసారి ఆఫీ మ గోరంం॥0గ క 1౯. £169₹౪, మరికొందరు అక్కడికి వచ్చాము కలెక్షర్‌ ౫౭ిల్రీ ల ఆ న! క! ఆఫీనుకుళావటం ఐవుఅరురు. , చాలనేపు వగలు కా లిరూడ అతనీ ఆఫీ కువని ఇంటివర్టి నేం అర్థర్యాభివరకు కూర్చొని 1048 ర ఈ జంగ 016501 *ం?॥. కూడ వరిశీలించే వాడటం అ-!౧5060/00 రోజున ఎలావచ్చాడో ఆఅఫీనుకు వచ్చాడు ఆఅరోజునే నా "౫% 560400" [౧9౧6010౧. 1౧966605 అడిగిన స పశ్నలకు ₹౮౦. 0.లు జవాబులు కెలుతున్నాకు,

ల058 మధ్యన కల్చిరచుకికెని 'నేకు ఫల్యాసా అనీ "క్రొత్తగా" 8000 గ అయినాననీ, అట్లా విదోపదో నన్నోగూరి ఎక! అః ర్ల తో వై మ మొదలుపెట్టాడు, 95117" తలఊ పుతున్నాడ్డు సర్షివోయింది. .. ఇతడు కలెక్టరుగా అన్గేంతపురానికివచ్చేముందు గూడ్డూరులో నబ్మ్‌ కలెక్టరుగా ఉంచే పాడే: చది 1040 వసవకృర్యపాంశంఅయియు? టుందీన్‌ వర్ణ క్తి సత్యా గహశాలం. కద్దు "రెడ్లు తగుదునమ్మా అని” నిళ్య్యాగవపులుగా' శాసనద్ధి హారం చేసి "” ళన్ని , వరకు 2% ౩ శర్యబ బై 2 సిగ ౨ 9060131 1.7 6? (కోట్టక్సు వచ్చాను. అంక వీళ్ళను పోలిములు. తీనుళొనివచ్చి విచారణకు, ఇతనిముంద్తు వెట్టార్సు వీళ్ళను... గెలెట్టీ, ఆడిగినది. ఒకే ఒక (ప్రశ్న “మీకు రాట్నం వడకటం వచ్చునా ?౫ అని, అదేశాచా! అని వీళ్ళు దజాయించారు. అప్పటికప్పుడు. ఒక రాట్నం ఏకులు తెప్పించి జిప్రద్రీ వడకండి” అన్నాడట *ళట్ట్‌. కాని చాళ్ళకు- శాట్నోం "పెట్టుకోనట్‌!ే పేటీ పట్టుకొనటంకూోడ ెలియదు. 1ెంటనే ీాగితం' “చేట్టుకొని విచ్ళ గాలీ మనుషు్ధలుళారు. బిళ్ళను "తై లుకు పంపీ 'అన్నం'వెట్టి మేపటం' గవర్న మెంటుకు నష్టం” అని హార్విపి' వాళ్ళను. ఇ0టికి పొమ్ము న్నాడటం..,. బలేవు నేమ. ఉరవకొండ వెడుతున్నాను. ౧6/69 866/7 *€0 06 $0గ6 ౧౦౧౫౧121౧3 +608/6 గ్‌ర్ర ఖ8గ లే 50 00310౧0 11816. ౪/ 1౪064 8 50 0% 10616” అని నాకు చీటీ వాసి వంపించాడో ఒకరోజున నేనూ. వెళ్ళాను, " అందులోకొన్ని 6€0గ౧ 41౧ మశేదీ వనిలేని కోంగెకు నాళ్ళు చేసిన ౯816 60౧౧ 81౧ అని క లెక్టకుక్షుతోచి వాళ్ళమీద నా 'యెదుటనే

$09 నికుుచుకువడాడు. “౯1649 19 |! గ౭౧ ఆగం ౪గ! 60 ఈగ 11౧06 గతందకంగ” అని నన్ను ' చూపించి వాళ్ళను పొమ్మ న్నాడు అక్కడికది నరిం..4.. నా ఆఫీసు మొదటినెలల్లో ఊకునుధ్యగా ఉండేది. “కలెక్టరు అఫీనులో ఒక 8౮6106 ఖాళీ అయింది. !.4&. 7. €. 6/1066 అక్కడికి మారవచ్చు” అనీ ఒక కాగితం “పెట్టాడు హుజూర్‌ సిరస్తాదారో మశివరోం “౫౦ 6 14. 1. 6.102 15%8గ9” అని ఆ శాగితం మీద ళలెక్టృ రు ₹0గాజిగ! (వాశాడుం “ఇదేమిటండీ ? వేను "పెట్టివ కాగితం మీద మీశేదో అన్నారట 1!” అనీ భయపడుతూ ఆ సాయం(తం వా గదిముందు వళ్ళి కూర్చొన్నాడు కిరసాదాకు *ోనా అఫీను వై ల్వేస్తేమనుకు దగ్గరగా ఉంది. వ _ర్హకులకు వేను ద్‌్గరగా ఉంటాను అనియన్నా నేకాని మళేమీ అవలేదే” అన్ని శెన్పి శిరస్తాదారును పంపివేశాను. తరువాత కొన్ని నేలలకు నా అఫీనును కలెక్టరు ఆఫీ నములోశే మాన్శవలవి వచ్చింది. ఆ వందర్భంలో *నా 06 ఎక గాడున్నా. ఒక్కుళే.. 01102 దూరమైనా రోజూ వడిచిరావటమే వా అలవాటు ఐండికూడ ఎక్కనువో అవి వేను కలెక్టరుకు వాసిన ఉత్తరం కొతం1౧లో “6006 10 16810” అని (వళొడు కలెక్టరు! అది నాకెంతో ఆశ్ళేర్యం, అనందం కలీగించింది...... ఈ లిం వారినర్వో త్తమరావుగారు నా అఫీసుకు ₹.€6. గా శాకపూర్వం £/]

౭10

కళ్యాణదుగ్గంలో రంల 1180517218 గా ఉండిం. ఒక 6/౫ ౧8|| 2858 తో ఆయన ఒక 'నేరనునికి ఒకటో శ6డో నెలలు ఖైదు చేశారటం ఆ 1౪60౧6౧1 మీద “6౪76 60గగ౧౧ 1 8 1154 0/6గ- 66౧40 141” ఆని 681 9/16 (608% క వాళొడని వారికర్యో త్తమ కావుగానేే.. చాతోచెప్పారు...ఒకసారి. ఉరవకొండనుండి “మడకళీరకి” బన్ను పయాశంచేశాను, చా (వ యాణమ లిల్గులో చా అఫీను పౌడ్‌ శక్లాక్కు 8 కల్యాణఘందరం దూరం ఎక్నోకొన్ని మైళ ఇని ఉదవారించాడు. ఆబిల్లుచూచిసో?, 68 616 “గం* రం ౪0౦౪ 6 $0 [౧8౧౪ ౧౧1 రివ ధం అని ₹0గాడగ ఛస్తే అదితిిగినావద్దకు వచ్చింది. అందుకు వేను శ్లార్కునుదండిస్తూ “1 8౧) 081641 (0 ౪౦౪, 81, 107 6077601 ౧౩ ౧౪ ౧51880" అనీ తిుగ్యవాయించి గ ర! కలెక్టరుకు పంపించాను... మరొకసారి చిత్తూరుజిల్లా వాయల్‌ పొాడులో వదోఅ_ కమం జరిగిందనిచెప్పి చానిని విచారించి !60071 పంపమని నన్నక్కడికి వంపించాడు కలెక్టరు, అయూరు వెళ్ళి ఆందుకునంబంధించిన బట్టలన_ర్తకులన్తు పోలీకులను కబురంపాను. కించామీదా'పెట్టి సాకుచేతనై న 60071 (వాసి కలెక్టకుకుపంపాను, చానిమీద శీ౪ా౦ ర 1104685 0 906300. 801! 16 ఆగం!8 ౧౮ రంళగా 10 ₹8013 8౧౮ ₹౮4/65,”” అన్నివాసి [8005 నాకుతిరిగివంపించేశాడు. చానిని కువ్తంచేసి మళ్ళీ పంపించాను. సీ! 641616 కి నావంటి వాళ్ళయెడల ఎంత్టపేమ నద్యావం న్యాయం, ధర శై దూరదృష్టి ఉండెనో అతనివద్ద నా ఎనీమిఏినెలల ఉద్యో ళంవళ్ల 'తేటశామయింది.

ల] అనంతపురంలో ఉన్న మొద్తత్తం వడాదిలోను ెండుసా ననా “చేను వడికిననూలుతో బట్ట నేయించుకొనిఉంటాను= సిక. 6816016 194? అగస్టులో రాళజీనామాపెట్టి వెళ్లి పోయినతకు వాత గూడ చేను అక్క-డున్న సంవతృరఠాంతంవరకూ మరొక క లక్టరుండే

వాకు. జోసఫ్‌ ₹ెడ్డికాలోలు వేను

వ

1047 జవవం ఆఖరుళో అనంతపురంపని ముగించుకొని నిడదవోలుయింటికిచేర 1918 అంళి" న్యూతయ జాం, దొడ్లో "నేద్యంచేసుకుంటూ ఓ న్లికున్నాముం వలూరుకు నమీవంళలోని గోపన్న పాలెంలో అప మ్మదాన్సు ఆం(ధపంయుక్ష రాన్ట) ముఖ్యమం్శతి ఆంధ కేసరి ఫి ల్యా డెవలప్‌ మెంటు [వణాళిక౫ అనే కొ శపేుుతో వర్చాటుచేసిన “గామ సేవకవి ద్యాలయ” [౮ ఓ తోం న్కూల్సు ్‌ పిన్నిపాలుగా శావలసిందని నాకు పిలుపువచ్చిందిం మొదశే చెప్పుకున్నట్టున్నాను - 1 ర్టై1 గాంధి జాతీయ పాఠళాలతో (పారంభించి కడవరకు నేను నిర్వహిం చిన పనులన్నీ చేను ఒకరిని అడిగిశెచ్చుకొనకుండ నాకు దైన మప్పగించిన జన్మపియోద్యోగాలేే స్వామి సేవక్సె వియోగింస్త వడ్ల క _రృవ్యకర్శలే. అందు రెండుమొ[ తం, అనంతపురంజిల్లా 74116 60గగ 510౧656019 ఒకటి. ఇప్పడు చెప్పుకోటోయే (గామనేవక (౬ ఈ). విద్యాలయ (వధానాధ్యాపకత్వ

వేం

మొకటి పేకుకు సర్కారువనులై న్యా అవికూడ “రారా 1” యన్న _ ఆంధశేసరిపిలువుమీద 1947, 1949 లలో నాకు కల్పింపబడ్డ బాధ్యళాయుత కార్యాలే ముఖ్యంగా 1947 ఉద్యోగాన్ని లంచపంచాల ఇవినీతికి లోబడకుండ (వకాశం ఆశించినన్లై నమ్మకంగా నెక వేర్చివచ్చానని సగర్వంగా చెప్పుకో గలను. అదికూడ నకిలీలేని యమకింకరుడగు 14. 68 61166 అధ్వర్యం [కింద ఆనందంతో వేరవేర్చిన ధర్మవిధి

19049.51 (రమారమి "కెం డేండ్లు) గోపన్నపాలెం విషయం కొంచెం వివరిస్తాను, య గామనేవనిమిత్తం వచ్చిన “రెండుమూడు బిట్లు ( 810068 ) వయనసువచ్శిన విద్యాష్టల కీయబడిన తిర్బీదుసని అది, నేను పని పుచ్చుకోగా'నే చేసినవని 'యేమంశ,. మై 9ినింగుకు వచ్చిన (వతివాని దుస్తుల "పెక్షైలు నస్వ్యయంసోదచాచేయడం,; వతి (గామ'నేవకుడు న్వంతఖర్భు మీద 'రెండుసెట్లు ఖద్దరు దుస్తులు కుట్టించుకొనేటట్లు చేయడం; ఖరీదుపుచ్చుకొని ఒక్కొక్కరికి రాట్నం నై చేయడం. భోజనం, మధ్యాహ్న విశ్రాంతి అయిన పిమ్ముట (గామ 'సీవకుల్తూ వివిధవివమయాలు బోధించే అధ్య్యాపకులూ తదితర ఉద్యోగుల కుటుంబాలూ సామూహిక సూ తయజ్ఞ్య ౦లో పాళ్ళ్లూనాలి. (గామపేవకుల నివాసం భోజనవనతి విద్యా లయ ఆవకణలో నే. వాకునేర్వవలసిన ఒక్కొక్క విషయానికి (పాశానిక్సి ఒక్కొక్క నోట్‌బుక్‌ వారివద్దనుండాలి. ఈ విద్యాలయంలో అనుభవపూర్వకంగా వారు 'ఇలునుకొన్న విషయాలు వారి (గామసేవకు నవాయశారులు కావాలి వె లైథరీ పుస్తకాల చదువంతగా అఆవనరంకాదు. (గామాల

218 లోని “పజా సామాన్య జీవిళాన్ని ఒక చారని బెట్టి ఛారి పౌర స్వాతం త్యాన్ని నిలబెట్టడమే “ఫి ర్కాలఖివృద్దన యొక్క ధ్యేయం, శీవలం పున్తకాల చదువుతోన్ను కాగితపు పరీక్షల తోన్సు_ డ్మగీల నంసాదనతోను పనిలేని ఫక్తు జీవిత సాఫల్య కర్ణ తత మిది. నేనడుగకుండ యిట్టి విద్యాలయంలో నాకు పని'పెట్టడం నా అర్భషప్టమనుకున్నానుం (వజలమధ్యవడియుండి [గామసేవకుడు వదిచెప్పినా, ఏదిచేసినా ొమ స్వరాజ్యానికి అదే (వథమసోపానం. (గామ న్వరాజ్యమే భారత రాజ్యం కావలెనని ఆంధ శేసరి ఎత్తుగడ ఒక్కమాటలో యిజడే గాంధి కలగన్న న్వళాజ్యస్వరూపం. అది న్వవ్న మే అయింది చివరకు! కల్తీలేని గాంధి (పణాళిక శీ నుండి 2 వరకూ అంతా కలిపి యిదే! అది అస్ధంకాకను, యిష్టం లేకను చానిని ఈ స్వ రాజ్యా ధిష్టాతలు చీలదిని విదుకుల పాలుచేశార, గాంధి అని యున్నట్లు దాని గ8౦౧ ౧౦౧౧ వె వాలకమంళా -, (వ్రళా రాజ్యమే + మళ్ళి ఆయనయే అన్నట్లు అది (పాణంలేని అస్తిపంజరం; అయిదవతనం లేని శుష్కువ్నర్తకో వ్యాపారం | పోనిండు. *-.. గోపన్న పాలెపు భొమసేవక విద్యాలయం కథ చెప్పుకుంటున్నాము, గాంధి నిర్శాణశార్య క మానిక్కి అం [గామసపేవకు (పధానాంగమైన ఖాదిపర్మిశమకు యిరు వుం అభధ్యాపకులు- ఒకరు దూదియేకి ఏకుల తయాకికి; చేనేశకు వేరొకరు. సత్యనారాయణరాజు కోటయ్యగార్షు. వారానికొకసారి లేక రెండువాళరాలకు నాతోనహా (గామ శీవకులు ఒక పరిసర లగొమానికివెళ్ళి (సాయం కాలం భోజనం తరువాత (గామసేవను గూగ్చిన (పసంగాల్కు చర్చలు

లశ

అయిన తరువాత విద్యాలయానికి తీరిగి వవ్చేవాళ్ళంం ఉదయం (పార్టన; నిన్నటి పాఠాలను నెమరుకు తెచ్చుకొన డం; తదుపరి వివిధ 5601860 మీద అధ్యాపకులు వేక్చే పారాలు కొంత విశ్రాంతి; భోజనం తరువాత సామూహిక సూ తయజ్ఞ్యం; కొన్నాళ్ళకొకసారి గామసేవకులకు పత్యేక సం చేశాలనియ్యడానికి ఒక్కౌక్కూ "పెద్దవారిని రప్పించడం దరహాంమీద యిది విద్యాలయ శారస్థ్మాికమం పాయోప వేశంలో అసువులర్పించి (పత్యేక అంధ రాష్ట్రమీప్పీంచిన మవోళ్యాగి. పొట్టి (శ్రీరాములు మాపిలుప్పుమీద దయచేసిన "పెద్దలలో ఒకరుం

ఆయన ఇచ్చిన [గామ శే వాసం దేశంలోని కొన్ని ముఖ మెనమాటలు నాకుజ్ఞ ప్తికివమ్తున్నాయి, (పా ధేయపూర్వికంగా విద్యార్థుల కాయనచెప్పినమాట లివి; “కొన్నినెలలలో మీకీ (కెయినింగు పూర్తికానున్నది* మనమందరం గాంధీిచలువ నీడను ఒకజాతిమనుష్యుల మైనాము, మీరు వెకివె శి [గామ శీవకులుగా పనిచేస్తారుం భారతగామ'సేవలో సూ తయజ్ఞానికి (వధానస్థాన ముందినుమండి ! చ ఫా ను నాశనంచేసుకొని, అ ర్థికస్వాతం[త్యాన్ని, అత్భస్వాతం। తక్యాన్ని కోలో్సోయినజాతి మనది. మరల దానిని శేవకితేనే స్వాతం త్యంయొక్క నిజరూవం కానవక్తుందిం మనగామాల (వజలకు హ్స్‌ నొక్కి చెప్పవలిసినవి (0) అత్మపారిశుధ్యం (2) గృహ (గామపారి శుధ్యం (8) దేశవ్యాప్తంగా నిల వవలసిన నూ తయజ్ఞం, ఈ విమయాలు మీరు (॥ గామ్మవజలమనసుకు పట్టించకపో త్వే పట్నవాసుల కృ్యతిమభావాల్సు వాళకి జీవితపద్ద్ధతులు మననత్తి

£1ర5

"కెక్కి నర్వం నాశన మవుతాము._ జగత! ఈ విషయాలు మఖజచిపొకుండడానికి రోజుకు కసీనం. అయిదునిమిషాలతో సూ్యతయజ్జాన్ని పారంభించి చానిని వృర్ధిచేసుకోండి.? అన్నారాయన గాంధథీజీఏతంలోని బోధలోని (1) “01688౧1 ౧668 15 ౧౦౫1 10 60611౧8955 (8) చనా మన కావ. భేనువు ("1109 60౪ 01౧16౧07) (శ) ఐహికాముషి శ్రికనుఖాన్ని మన చేత బె్హు ఆనీచ్రామాత్ర)? ఈ మూడుమాటలను (గామ సేవకులకు

జ్జ ప్లికి తెచ్చింది పొట్టి (శీ/ ళాములుగారి నండేకం. మా విద్యాలయం చూడడానికి ఒకనాడొకో (వథుత్వ "పెద్దఆఫీనళెవరో వచ్చారు. ఆయన నొక దగ్గర్థగామానికి నీసుకొవి వెళ్తాను, అక్కడ ముమ్మరంగా పనిజకుగుతూన్న ఒక లీడి (పొగాకు) పర్మిశమను ఆయనచూచి ఆఇదొక “ఇ ంచి (గామపర్మిశమగా ఈ (పాంతంలో వృద్దివెందితే బాగుంటుంది చాలమందికి చేతినిండా పనిదొరుకుతుంోదని ౪1911018" లింంకలో నిరభ్యంతరంగా (వానేశాడు! అదిచూచి నామనస్సు చాలి సంకటపడ్డది. ఆ తరువాత కొద్దిరోజులకు టెౌమాభివృద్ది విమయమై ఒక్యపఫంగం చేయనున్నారు విజయవాడ"ేడి యో వారు. అయాఫీనరుపేరు ఎత్తుకొవకుండ, పొగాకవీడీల పర్థిశమ | పిజల కుపయుకక్తమవి | పభుత్వాఫీనక్తు చెప్పడం శ (ఆ సు ళా _్‌ తప్పుపనికా'చా యవ్నవివయాన్ని నానంగంలో చేళ్ళానుం న్మావసంగంలో ఆ భాగాన్నికొట్టివేసి మిగిలినదే చదువమన్నాకు "శిడియోవారు. శేడియోజూరి లు ట్ర్‌ కుం నమంజనమా అని చెప్పి వారిపై నున్న అఫీసర్లకు భ్యూటెన 60౧0 41౧4 ౧08 చేశాను, నొకు జవాబేరాలేదు. ఆఫీన శ్తమీద ఆఫీసర్లకు చే సే

ల186

ఫిర్యాదులగతి యింలేకచా అని ఊరకొన్నాను. అఫీసర్డువేరు, పజలువేకుగానే (బితుకుతోందింకా ఈదేశం 1! పోలీినుజవాన్‌ టుద సూప శెంటుకు ఫిళా బదు పెడితే దిక్కుం డేదికాదు పూర్వం, ఇప్పుడెల్లావుందో మరి! చిత్తూరుజిల్లా వాయల్‌ పొడువ్యవవో రంలో _ వేను' కలెక్టరు స! 64269468 వంపిన (6200/1లే పోభలీసులమీద ఈమాటకూడ వాసినజ్ఞాపకంం పోలీసునుగాని, మశెవరినిగాన్ని అన్యాయంగా సమళ్చించని వాడు ఆ కలెక్టరు ! “కలి బద్ద” మనిషి !0. 62 818 [1౧ 68 8౧181047 ఆగహ్హులో రాజీనామాచేసి యింగ్లాండుకు వె శ్రీపోయినపిదప్క శాష్ట్ర 1.4 7.6€.ల శాన్‌ ఫరెన్ను ఒకటి మ్మ దాసులో జరిగింది, అందులో రాట్నచ్యకం,' ఉద్యోగుల ఖద్దరుధారణ నిమయ మైన ఆలోచననుగూడ 80668 లో, చేచ్చమని రాష్ట్రిఅఫీనరుకు నేనొక సలవే ఉ త్సృరంవా9ిళాను. విమయం సభ 886868 లో చేర్చారు కానీ అది ఆలోచనకు రాకుండానే ౧0౧18౧8౧06 ముగించిబడ్డది. అం తేశాదు. నాపిచ్ళేకాని అనాటి ' కమివన ర్స అప్పటి ఇప్పటి మం్మతులకు శాట్నంళోన్సు ఖద్దరు తోను వనియేముంద్వి ఎవరికి కావాలి ?

(కుయినింగు వూర్తిమైన తరువాత (గామసేవకులకు న్‌855 (ఉ_క్ష్వైత) సెర్చి ఫి కెట్టియ్యడాన్ని గూర్చి నా అఖ్మిపాయం "ఆలువుమని శాన్ట్ర ఫి్‌ర్కా అభివృద్ధి ఆఫీసరు శ్రీ వెంకటా చలపతిగారినుండి నాకొక జాబువచ్చింది. “*అనలీదేశంలో '(బిటిషు అధికారం అంతమయిన తరు వాతగూడ) తలాతోకా లేకుండా మొద్దుపారిన ముండమోపీ విద్యావిధానానికితోడు మార్కులు సర్టీఫిశేట్టు వై 9జులుయిచ్చి కొందర్ని వె శెత్సి

ల? చూపించడం, కొందర్ని €0గ౧6౭గాగ చేసి కిందకు తోసివేయడం " నమంజనం కాదు. ఇక్కడ మనం తలపెట్టిన పని ఆ రకం కానే కాదు, సళ్వాంగీణమగు దేళోద్దణ "మన ధ్యేయం, భక్తి (శద్ధలతో యిక్కాడ తర్చీదుపొంద్కి ఆంతకుమీంచిన చేశఖక్షితో జాత్యభ్యుదయానికి పాటుపడే (గామసేవకులు "పేద్ద "పెద్ద అధి కారపదవులను శతలదన్ని రాణించవలసియున్నారుం అధికా శావొంకాళాలులేనిసేవ శాగితపు న భ్రీఫీ శెట్లను కోరదు. నిరసిస్తుందికూడం. నిజమైన ఆెమసేవకుడు తన (పజలను మెప్పించి ₹"రవింపబడళాడుం సోమరి, పనికిదొంగమైనవాడు తన (వజలచేతన్నే గర్భింపబడతాడు. అట్లా ధరస్మవిజయం, ధర్మ (రోవాం వాటికథలు అవే చెప్పకొంటాయి. అఆ 'యెొత్తునుండి చూస్తే (గామవేవక సర్టిఫికెట్ల పద్ధతికి వేను పూ గా. వ్యతి “కని. “1009 8 19 0౪4౧ 648/6 ౫ 06 ౪౮6 గాంతంం 8 వి!4ల15 తగిలే 3౪5౧) ౪౧676.” అని నేను జవాలిచ్చానుం..... మేమున్నంత కాలం. (గామసేవా నింగువారికి కేవలం” శాళాహోగవసతి కల్పింవబ డేదెం తదుపరి : కావాలన్న వారికి మాంసావోరంకూడ యేశ్చాటయిందని విన్నాను * వెనుక - ఒకప్పుడు నేనెంగినంతలో వారిజన సేవక సంఘ వోస్టళ్ళ విద్యా రులకు శేవలం శాకాహారమే యిచ్చేవారుం తరువాత ఆనాటి "పెద్ద లీర్లా చామధేయుడు గాందీ అనుయాయి, “బాపూ” అనే పుస్తక రచయిత ఒకడుండెను.. లేనిపోని కెబ్బగిచెట్టు బొమ్మను ఇప్పటికీ డబ్మ్బాలవై మ్యుదస్తూ, వేపనెవగనూనెనో 28]

కర వరీశాని వేరొక “దిబ్బ నూసినో 1 “డ్తాల్లా” అనేపేరుతో ఆసేకు హిమాచలం ఆ విన్లాలే (వవహింప జేస్తున్నారు ఇంకా పోతే అజ్ఞైూవ అమాయక యిండియా (వ3ను మభ్య పెట్ల డానికి చాల్డాకు పూనలు పూసలుగా పరిశుద్ధమైన ఘృతరూప మిప్పించి వర్తశాన్ని పెంచుకుంటున్న వారు విర్లాలుం (టపజలు చానిని నెయ్యిఅనుకొని మోసపోకుండ చానికొక (వ పత్యేక రంగువేసి అమున్షకొ సేటట్టు చేయమని గాంధిమహోతు శ్రైకు పట్టు దలతో జవవాల్డాల్‌ (వళుళ్వానికి "పెట్టిన మువాజర్‌ ను తిరగ" దో9యించిన వకక్తకుడు బిర్లా, ఇదొక (వత్యేక కథం ఇతడెక సారి వారిజన్‌ 'పేవక నంఘానికి అధ్యమడైైనాడు “హరిజన ఇాలబాలికల హోస్ట ళ్ళలో శ్చీవలం శాళావిరాన్నే యివ్వాలనే నిన బెందుకు? కావలనీనవాళ్ళకు మాంసావోరంకూడ వర్శాటు చేయవచ్చుననే రూలింగ్‌ యిచ్చాడట ! మాంసాహారులు మాంనంమీద రోతపుట్టి శాకావోశానికి మరలడం ఒకో ఉత్తమ_ నంస్కాఠంగా [వ్రపంచంలో పరిగణింపలడ్డదిం కాని (మానవ సొభాిత9ిమును “ మిజువు వరచడానికట 0) వద్దన్న వాళ్ళకు గూడ శాన్త-ళాన్త (ఇనగగింజంతట శాళాహారజీవు లన్నిటి రక్రమాంనవు తిండిని ఆలవాటుచేయాలన్న ఆసక్‌ ల్రా33 విద్దాంాన్ని వ్యాఘా9లుకూడ వార్షించవుు. అవుచేత ఆవు రక్తాన్ని (ఆాగించే కూరరాతుక్టల దుష్ట్టపక ఎతీకూడ ముందె పుడైన రానున్నదేమో 1! ..- (గొమవేవామై)నీల మూడు వీ810[063 తర్భీదువరకుమా[తమే వేను విద్యాలయంలోపనిచేస్తి కారణాంతరాలవల్లు అక్కడి . కొందరిపనులు నాకుసరివడక్క వి ద్యాలయంవదలి యింటికిపోయినాను. మవోత్మూనిదృప్టిలోని

వ19 (్రామసీమలఅభ్యుదయంకోనం అంధ కేనరివేసిన ఈ (వణాళక (మంగా ఖద్దరునం స్మృతికి ఖద్దరుజీవిళానికీ (అంచు నిర్భయ, నీస్ప్వార్ధజీవితం) _ దూరమై. ఏదోసళ్కారుళాఖకిందికిలోయి, ఇప్పటికిని ఆసంస్థ అపేరుతో ఉన్నదేమో! (గామసేవకులు థు చె గ వట్రినర్కారుగుమాస్తాలై (441 6/౪ఈ5) యున్నారని నా శు జు నస. ౯ అంచనా, సూతయజ్ఞ 6, ఖద్దముభారణ, నిర్రీత మెన దై వ్యపార్తన, ఇ ౧ అ హా ఈం జ

పొగ్మళాగుడువుట్సి (శాగుళ్లవిసర్టవ కడగొట్టు పజలపట్ల వీకోదరభావన-_ యివి (కమంగామృగ్యమైయుండవచ్చు. నేను విద్యాలయంపనిలో నున్న పుడు పొగ శాగుడుకువాగాఅలవాటు వడిన ఒకచిన్నవానినిబ ర్ర్హర ఫ్‌ చశేయతా ని కి సిద్దవడ్డాను. ఆంధకేవర్మిపాకంభించిన స్వచ్చమైన ఈ _గామసేవావణాళిక యీనాటికీ ఆపేుతోడంశే, అది యేరూపంలోవున్నదో ?

చేను గోపన్నపాలిపు విద్యాలయంపనిమానుకొనిపోవ డానికి చెప్పుల్లోకాళ్లు పెట్టుకొనియుండినతగుణంలో, నా అభవ జట్టు [గామసేవకులకు వీడ్కోలిచ్చిపంపివేసే [400108 కూడి వచ్చింది. మామూలువద్దతిని ఆనాటివీడ్కోలు 1౮౧010 న్లు జరుపడానికి -_ అనంతపురం (హిందూపురం గాంధీనిర్యాణ ారర(కమ పెద్ద శీ కల్లూరి సుళ్ళారావు?ారు ఆవ్వ్వానింప బడ్డారు. ఆయన (1951) అధ్యతవనంగంలో నన్నుగూర్చి పలికిన ఒక వాకగ్టం జ్ఞాపకంవస్తోందిి “ఈ (వ కా శరాయడు యిక్కడ రాజీనామా ఇెట్టి ఎందుకువెళ్లిపోతున్నాడో.. నాకు "తెలియదుకాని ఆయన యిక్కడమా(త మే అధ్యాపకుడుకాడుం 1947లో ఆయన అనంతపురంజిల్లా క6%1116 అధికారిగా

ల20 నున్నపుడుగూడ ఎవరిమీదను. * అధికారంచెలాయించ లేదు అధ్యాపకత్వమే. చేశాడు ఆసమయంలో 'నేనాయవను జాగా ఎరిగియుంటిని?? అన్నాకు నువ్భారావుగారుం ఆచెట్లాగు నంభథవ మని” నేను. అన్ఫెుునొందలేదు. ఏలనంకే నాతినంతపురం నివాసాన్నీ అక్కడ నావనినీచూర్మి అయన జాగా ఎనుగునుం నాఆఫీ ుుకు అరడజన్‌ కువై గా గుమాస్తాలుు అంతకుకోంచెం ఎక్కువమందిలంట్లు _ (90౧9 ముగ్గును ₹9041 6 60౧౯౦| ఆఫీసర్లు ఉండేవారు... అందులో యిద్దరు 60౧8 జాఫర్‌ “రెండోవాడు మొహిద్దీన్‌ ఒకనాడు మేడమెట్లమీదనిలబడి పడపడ కొట్టుకుంటున్నారు. ఆ ధ్వని నాకు కిందిహాలులోనికి వినబడి ఇరువుర్నిపిలిపించి ఎందుకయ్యా పోరాట మన్నాను. ఒకరూ మాట్లాడరుం అప్పటికింకా గెలట్టీయే కలెక్టరు “మకియిందుకు (పాయళ్ళిత్త మేమి*టన్నాను వమీమాట్లాడకు 1! “జరిమానా 'వేయన్నొ. మీమీద రిపోక్టుచేయనా 5% అన్నానుం మీయిష్ట మన్నారుం “రిండూకాదు నామనసులో మాట చెప్పమన్నాళి-[? అన్నాను, తలలూపారు. *ఇపుడు 11 శి.గీకచా. ఈ నీమివం నుండి ేవు మీకు ఆఫీసుకువచ్చే 10. శి. వరకూ కాఫీ, ట్సీ సిగరెట్‌ తోనవో వయావోరం ముట్టుకొనమన్వి మీఅల్లావా ముందు [వమాణంచేయగలరా ? అన్నాను, తప్పక అమాటకు నిలబడి యుంటామని (పమాణంచేశాగు. ఇక వె శ్లండవిచెప్పి వాళ్లు వెళ్ళబోతుండగా మృళ్లీవెవక్కుపిలిచి “మరొక్కమాటః:

లలి అన్నాను, మీ “అల్లాగకు "నా “*ోఅల్లా"కు నమ్ము జెప్పడానికి మీతోపాటు నేవు ఆఫీస్‌ మైమ్‌వరకూ నేనుకూడ వయావోరం ముట్టను. ఇవె మీకుచేసిన (వమాణానికి బలంచేకూరుమ్తు? దన్నానుం"

నా సమీపంలో కూర్ళున్న సెడ్‌ గుమాస్తా కళ్యాణ సుందరం లేచి "౫౧౩ 91౯, ౧88 ౧ అగ! 6 1!" ఆంటూ నా మాటను అట ళాయించబోయినాడుం “అం లేనయ్యా ఆసంగతి నీకు తెలియ*"దని అతనిని ఊరకుండ బెట్టాను. మొహిర్దీ5 ం జాఫర్లు 'మళ్నాడు 'అఫీసుకువచ్చి తమ టప్రతిజ్రైను నెర వేచ్ళుకున్నట్లు నంతోమంతో చెప్పారు. అంతకుమించిన నా సంతోషాన్ని చారికి వెలిబుచ్చాను ఈ | 9476థ నా మిత్రలు ఈ కల్లూరి సుబ్బారావుగారు వినియుండి యే'మో!*అఫీసరుగా' కూడ ఈయన అద్యాపకు డే” యన్న అభినందన వాక్‌ వృతం 1951 గోపన్న పాళెం వీడ్కోలు సభలో "నాకు ముట్టజెప్పియుండిరి. చిన్న మాటవ రొకటి ఏ చాలాకాలం మో “*ధర్భజో్యోతి”? ప్థలికకు చందాచారుగానుంటూ ఒకనాడు మా యింటికివచ్శి “70౪4 8౯9 2 ౦0/7 188008 ౯ అనీ నాతో చెప్పి వెళ్ళిన శ దిగుము9ి రామస్వామిగారు; నా 101ఈగా66 46 చదువు చివర నాకు “౦06 60౧6౮౧1 ౧౯28 ప్పున్తళాలిచ్చిన మా గుర్నూత్తముడు ఆ ఈ త్త 'వెంకటకత్నంనాయుడుగారు జ్ఞాపకంవమ్తుశ్నారు.. ఇవన్నీ నా ౧168%,_ చిల్ల రిగళ్వానికి శారణాలు కాలేదు. వన్నె ఆిగిన ఇెద్దలనుండి వచ్చిన (పేమనచనాలుగా యివి నాకు శిరో ఛా రాస్టలుం అదే వాటివిలువు అదే నాకుపది వేలు నూకువేలు!

2922 భా నేను గోపన్నపాలెం విడిచిపోయిన 1951లోనే డాక్టరు

“వెంపటి సూర్యనారాయణగారు ( అనాలి కండ్రడాక్టృరని ఆయన సార్ధకనామం) నన్ను శెనాలికాహ్వానించారుం ఎందుకం కు ఆయన తన యింట నిలకొల్పదలచివ స్కూలు అధ్యాపకత్వం నిమిత్తం 1981 వేసవిలో చేను బళ్ళారిజ్లైలునుండి విడుదకై ఇంటికిపో యేచారిలీ*ీ అనుకొనకుండ ఆయనతో నాశేర్చడిన అవాజ వ్రమెటతి విషయంవైన ఒక పేరాలో చెప్పుకొన్నట్లుళ్టాపక రిం అది ఈనాడెంత సిరపడియున్నదో అనాడుకూడ 81 117986 8 ౧1 (పారంఖేమై అంకీగాఢంగా నిలిచిపోయింది. ఆయన ఆస్న్మతిలో పది వన్నేండుగుకు వై ద్యసనహాయక కార వ్‌ మర్తలు (35581206) ఉండేవారు. అందరకు చెతినిండ పనియుండేది. చారి విడ్డల నంచరిని స్కూళ్ళనుండి తీసివేసి వన్ను నిడదవోలునుండి రప్పించి వాళ్ళను నాపద్ద "పెడితే సంమైన విద్వాగంధం నడవడి అబృ్భుతాయని ఆయన అఖి(॥ పెయపడ్డాము పిల్ల అను పెట్టుకొని పుస్తక చదువుచెప్పే అలవాటు నాటుకుపోయిందనీ, ఆ పద్దతిలో మరల నేను ఇముడలేననీ మళ్యాదగా అయనతో ఇప్పి అట్లా ఒక ఏడాదికాలం జరిపివేశొను. నన్ను ఇళ్మంకి "పెట్టటం ఆయనకూ ఇష్టంలేదు, ఒక ఏడాది ఊరకుండి ఒకనాడు ఆకస్మికంగా నిడదవోలుకు వచ్చి *నా కోరికను పునరాలోచన చేస్తాశేమానని వచ్చా” నన్నాముం అఆయననట్లా మరల రప్పించ టం బా కిష్టం లేకపోయింది. ళ్చ్సి ఇష్ట (వకారం వచ్చి ఏపని చేయమంశే ఆ పని చేస్తానని డాక్రరుగారితో -3ప్పేశానుం 1952లో వెళ్ళి న్కూలు పని [పారంఖించానుం ాంపౌండర్ల

198

లిడ్ణలతోపాటు మరి కొందరు పిల్లలను కలిపి నాకొక అనీ స్టైటును శూడ ఇచ్చారు నుమాకు మూడు సంవత్సరాలు నకుటుంబంగా. 'శెనాలిలో నివసీస్తూ + నాకుతోచినట్లు విద్య వథ్యసింవ జేసి నూ్య్యూశయజ్టం, తోటపరి శమలతోనవో వని చేయించి కొందరు పిల్ల లను ఆంధ 'మెటక్యులేమిన్‌ పరీతకు వఫంపించానుం బొ వని పూర్తిచేసుకొని “*డాక్సృ రుగార్యూ నేనిక ఇంటికిపోవచ్చుగా” అవ్నామం “ల్చ్చెక్సు వెడళావం కే. నేను వద్దంటానా 2 అన్నారాయన

అదే నమయంలో అఖిలభారత (గ మోత్యోగబోక్టులో దంపుడు వియ్యపుశాఖకు ఓక ఇన్న్వేక్సరు- కావలసి వచ్చాడని ఖాదేకమిమన్‌_ డై ఆక్టరు ట్‌ రాఘవన్‌ డాక్టరు సూర్య నాళాయణగారతోచెస్పి చానికి నన్ను సిఫారలు చేశారుం [0/౧8 గా నాచేత ఒక దరఖాస్తు (వాయించారు. గుజల+త్‌ రాస్ట్రం నడియాడ్‌ తే. 15రోజులు మాతం 17410126 కు వెళ్ళి, విజయవాడను ఉఖ్యోగ కేస చంగా _ చేసుకొవ్నానుం-. జెలజీత మెంతకావాలో ఆ'దరఖాస్తులో వే (వాయమన్నారుు. ఆెండు వందలుబాలునని ల చాశానుం ఆంగ ధర కోస్తాజిల్లాలకు క. వం౪౧ర1౧0 0 ౧౭66౪ 1౧9069610౯ గా నన్ను నియమించారు. జిల్లాలలో వా వద్ద వని చేయటానికి ముగ్గుకు నూవర్‌ వై జన నిచ్చారు వారూ నేనూ కలిసి చేతనైై వంతగా దంపుడు వియ్యపు పర్మిశమవ్యా_ప్రికి జిల్లాలు తిరిగి శక్రివంచనలేకుండ వనిచేశాము. అఖిలభారత బోడ్డులో సి!ంగాసం?- ౧ - 608706 +0౯ $1206006౧6ఆర గం8 ఛీ రావుజీ భాయ్‌ పకశేల్కు ఆయన అసిస్టెంట్‌ మెంబరు బాబూపళేల్‌ ఉండేతారు. నేనమువయన్సులో

లిలిక్ష వెద్దవాడనగుట చేత నేమో వారికువురకూ ఇ -నాయం౦దు వరిపూ ర్థ(పేమ గౌరవాలు | వరృడ్డాయి “జ్జూన వృద్ధా అని క జబాబూభాయ్‌ " నాకు "పేను పెట్టాడుం నా వయస్సును ఇట్టి, ఖాదీ బోస్తులోని ఒక సభ్యుడు అడిగాడట రావుజీళాయ్‌. పళ్షేలున్ను "౪/08/6 6064 4 ౪0౪4 964 9600 86 0164 ౧8౧10? 1 8 ),050” అని “ణ0౪/ 04 15" గరంగరం సంం8॥ 8888౧0) ?” అన్న -వేరొకళ (వశ్నత్తో శావుజీభాయ్‌ ఆయనకు జవాబు వెప్పాడట 1 శీ శావుజీ భాయియే ఈ మాట నాతో చెప్పగానవ్వుకొన్నాను, రావుజీభాయ్‌కి నేనూ నావద్ద పనిచేసిన నూపర్‌_వెజర్లూ అం శే,సదభ్మిపాయం." ఒకప్పుడు ఇండియా అన్ని రాష్ట్రాలలోను ఒకేసారి దంపుడువియ్యపు 5834 యొక్క తదభిమానులయొక్క. 60౧1976౧66 లుగ జరిగాయి. " “మిగళా* అన్ని రాష్ట్రాలకు ఇతరులనుపంపి మీళే, మా విజయవాడకు వచ్చారా? అని (శీ రావుజీిళాయ్‌కి నాసంతోషాన్ని వెలిబుచ్చాను, “1 ౧౩౪6 నిం7౧0:6 ౫7 60౧6 1+0 89 "క ఆ అన్నాడాయిన.. 6౦౧1618౧06 జరిగిన "ఒకటిన్నరి రోజులూ శ్ర” రావుకిభాయ్‌ " నేను "పెట్టినదేదో తింటూ నాఇంట్లోనే ఉన్నాడు. ఆయన గాంధీజీకి దగ్గర అనుచరుడు, చివరి కెక్కడో. ఒక మోటారు 800 68౧1లో ఆయన చనిపోయాడు! ఆయనపోయినో ఆయన ' రూపం ఒక ఫొటోలో నా వక్టనుండటం నా అదృష్టం. ఊళ్ళ పర్యటనలో నూతయజ్ఞ్యం నాకు బాగా జరగటం లేదన్నాను (శ్ర రావుజీళాయ్‌తో నే నొకసారి. నామాట ఆయనకు విచ్హూరంగా తోచింది. “కేనసేక్కడున్నా, ఏ సి తిలోనున్నా ఆఫీ ుులోన్సు (వయాణాలలోను నా మొత యజ్ఞానికి భంగం

కలర్‌

కలుగదు" అనిచెప్పి నామాటను పూర్వపతం చేశాడాయన నేరన్నడే పొరపాటుమాటయని చెప్పి 'చేనప్పుడు.. కెలును కొన్నాను అంత నిష్టాపపుడాయన. ఒక డంపుడులియ్యవు పనిలోనే కాదు, బోర్తుమెంబరుగా అయనవంటి శనుజీవి శా కగపడ లేదు. ఆయన అసిస్టెంటు (క్రిళలావుళాయ్‌పశేలూ అంతే. నేను పనివిరమించిన తరువాత (శ్రీభావుళాయ్‌ రాజమం డి మీదుగా 'వెడుతూ. చూడటానికివచ్చి నన్నుకృతజ్ఞణ్ది చేళాడు. శాజమం డి మి తులందరినీ తయ.నకు పరిచయంచేశాను. "నేను విజయవాడలో గ5౧66[0/ గా ఉంటూనే, *డబ్భుచాలక, ఇక్కడ ఆహారదినుసులు కొనుక్కొనటం కొంచెంకపవ్టంగా ఉంటోంది నాకు బోకుఇచ్చే -రెండువందఅ జీకాన్నీ మరొక ఇరవై కో, ఇరవై అందుకో పార్మింపగలరా” అని చను వుతో శ్రీ రావ్రుజీభాయ్‌కి ఉత్తరం [వాళానుం

. అది వెళ్ళిన పదిపది హేనురో జులలోపతే “ల,86688/8376664 $ ౦౧౧1 (౧౧౮౧౦౯210౧ 18 ₹60౫96 81 140 ౧౪4౧౮664 8౧6 గ” అని ఉ_త్తరంవచ్శ్ళింది [! _ ఆంతమంచితనంతో నాశా మవోనుభావుడు భక్తిలాజనుడై నాడు, నా అవనళాన్ని గుర్తిం చియే ఆయన ఆపనిచేశాడనుకోండి. అంతేకాదు నాపట్ల అఆయనకుండిన _ నదభ్శిపాయం _ అంతగా ఇనుమడించటమే అక్కడిముఖ్యవిషయం. వాకుండిన ముగ్గురునూపర్‌ వై జర్ల దైనిక సూ(తయజ్ఞ్ఞ* వివరాలు _వారినుండీ 'ఇప్పించుకొని, ఆ రికార్డు నావద్ద వేఉం చుకొనేవాడినో శీ శావుజీఖభాయ్‌కి

క

226 సంపేవాడనో వాగాగుర్థులేదు.. దంపుడుబియ్యం, నూత యజ్ఞం. శెంటిదీ 'దేళాభ్యుదయ, ; పణాళికలో ముఖ్యస్థ్రానం. = ఆజఖ్రలభారత ఖాదీబోరు” ఖాద్మిగా మోద్యోగ ఆకరి వన్‌ గా మౌొర్చువెందగా నే ఉదో్యోగనిబంధనలన్ని వళభుత్వవరం కావటంవల్ల ను శా వయస్సుకూడ మించిపోయినందువల్లను, (4 ఇావుజీబాయ్‌ చేనింకను కొంతశాలం దంపుడుబియ్యపు శాఖలో 600౧1 ౧౪౪ కావభిననుకొన్నా) "చేను పనివిరమించవలనసి వచ్చింది. అ ౪గొఆ గుర్తుపెట్టి కమిషన్‌ వారు నన్ను పనినుండి చప్పుకోమన్నారుం కా (8) దంపుడువియ్యపుపనివిరమించి నేను యింటికివచ్చే .

శాను. కాని శాకినాడలో ఖాదికమివన్‌ డై "కెక్టరు, శీ రాఘవన్‌ (నన్ను ఖాది &॥ 1౧6 & 8086లో "పెట్టినవాకే) నన్ను విడిచి "పెట్ట లేదు. నూతనంగా యేర్చడ్డ కగ86 8౧6౪ 118069 1౧౮౧౮౩౯ 63 ంగాగా 910౧ యొక్క 66618? $86106 లో గాక చాని అధ్వళ్యంతోే జరుగుతూలడిన “గామన్వ రాజస కార్య క ముంతో నాకతిపియం, యుష్ట* అయిన పనికల్పించారు, ఒక్క శుమాట ఆయన అన్నది..చీటి వాసి పంవింఛారుం. జీవిత మంళా గాంఖథిని రాణ (వణాళికకు అంకితం జేసుుకొన్న మీకు అదే [౧9లో చేయగలిగిన (ఓపికున్న*తవరకు) ఏదోపని

లల్లి? ఉంటూనే ఉండాతో అన్న శీ *ఉాఘవన్‌గాకి మాటతో నా జీవిళాన్ని సరిగా ఆంచనాొవేసినవారీళలో ఆయన ఒకరను కోన్నాను, ఆయన నాకు పుంమాయించిన కార్యం అచ్చు3గా నాచేయన్నంత ఉబలాటం కలిగింటి. ఏదోయింత మానీక భృతి కూడ కల్పించారనుకోండిం ఆదితీశకుకుంటూ మల నొరొన్తై నేతిలోపడ్డటయింది, ఇక (శ్రీకాకుళం, పొందూర్కు అనకాపల్లి విజయనగరం మొదలుగాగల అంధఖాది ఉత్ప త్రి కేం్టదాలకూ, వాటి ఇాఖలకూ నెలలవారీగా ఒక శ్పేతికుగుడు | అప్పటికి నాకు 72 యేళ్లు చాటిన వయసమృు. సుమారు అదేశాలంలో జా ఈశండేకొడుకు లాజూళాం ఇక్కడ హైదళాబాద్‌ 51418 88౧4 011౧063లో చేల నాకేదో చెప్పిపోవడానికి గుంటూరుజిల్లా, "లేవళ్లెళాలూకాలోేని ఓక ఖాదీఉత్స త్రిశే్య చానికి (అదొక పళ్లైగామం) వచ్చాడు. టి దేమిటిట్లావచ్యావు, ఏమిటివి శమ” మంటిని. “ఏమీలేదు. నీవయస్సు మిందిపోతోంది. నీవిక జిల్లాలలోపడి లికగలేవు. చేను ఉద్యోగంలో (వవేశించాన్తు అర్ధికంగా కుటుంబానిశేమీ లోటుండబోదుం అమ్మాయి యూనివర్సిటిలో చే3న ఆ ఖర్చుగూడ పదోవిథంగా [౫66 అవ గలుగుళాం. నీవీ పాటికి ఈవనివిరమించివచ్చి యింటిపట్టువ కూర్యోదగునని శిప్పడానికివచ్చాగనన్నాడు. నామీడ కుమారుని కున్న 860610౧ కు గాను నాలో సంతోపం పొర్లివళ్ళీనెా చే నతని నలవో కియ్యకొవలేదు. “ఈ పర్యటనలు న న్నే మాతం కష్టవెట్టడం లేదు. నావయస్సు మించిపోతున్నదవే ఆలోచనయి నాలో లేదు, ఆందిరిళో నన్నే ఎన్నీకచేపి (శ్రీ, కాఘవన్‌ ఈపని

వి£8 నాపెన బటారు, ! గ౮౩(60 ]468(06 10 ౪/౧8 5 8౫10060166 01 గాం. ఎప్పుడుచేయ లేకపో తే అవ్పుడే పనివిరమించి వచ్చేస్తాను. అని రాజారాంను ఒప్పించి పంపివేశాను, నన్ను చూడమన్న వన్ని ఖాదిఉత్ప లి కేం దాలేశావు కొన్ని ఆామోద్యోగ (పెరి శమల) 'సెంటర్టు, ఉదావారణకు రాజమం డిలో ఖాదీ న కయశళాలవేసూ చరఖా మున్నగు పరికరాల, కొండపల్లి బొమ్మళలవంటి ఆటవస్తువులతయార్సీ అమ్మకాలపని 'వేుగా నుంజేవి. ఒకసారి నాతోపాటు రాఘవన్‌ గారుకూడ అక్య- డుండ్కి *నూలువడిశే పరికరాలు, ఖాది ఉత్ప త్తియీ మనకు ముఖ్యమనుకోండి. ఈబొమస్టలుు అం కు ఆటవస్తువుల అమ్మకం మన కెందుక నే అభ్మిపాయం (పకాశరాయడుకుఉండవచ్చు”ననే రిమాక్కు వవ్వుతూూ ఆ సమావేశంలోనే ఆయన చేశారు, నేను దర్శించిన వాటిలో వాడీ ఉత్పతి శేదాలు, వాటి శాఖలు ముఖ్యమైనవి. అందు పనిలో ట్‌ ఇెన్యత వహించఛినవి పొందూరు “నన్న ఖాది” కేం దం; తుని, కేపళ్లెదగ్గగ బొబ్బ గ్గంక్క కందుకూరు - 'కేంటదాలు. బీరు నాకు నన్నిహితులై నారాక కోనం చూస్తుండేవారు. పొందూర్కు పరిసరాలలోని వ త్రి పరిశ్కుళమైన వకులతయాక్కు వెద్దద్యళ-లమీద పన్నెంజేండ్ల వాలికలుగూడ_ దారంవడి కేవర్టతి _-యిదంతా చూచితీీవలసిన దృశ్యం |! పుఠాతన యిండియాలోని ఖాది క లౌభిజ్టైత ఆ పొందూరు “(శ్రీ శాకుళంజిల్లా పరిసరాలలో యిప్పటికిని నిలిచియు౦ది గుంటూరుజిల్లా బొబ్బ ర్లంకలోని ఖాదిపగి శమకు 951820 50౧౧6౧1 (ఆఫీసు గుమాస్తాలుు బంటోతులు) లేదు. ఒక్కమనిషిచేతిమీదుగా - పనియావర్తు

ల్రి2రి చెప్పినట్లు జరిగింది. ఆయన ఇం ట్రీషమఅతరం కాని. వెనిగళ్ల నారాయణగారు. పట్టణనాగరికత యేకోళానాలేని స్వ గామీ ణుడు, సామాన్యకస్షి కుడు. ఖాదీఉత్చ త్తి చేయించి ల'భాలు గణిద్దామనే ఆలోచన కించిత్తుకూడలేదు. ఈ చిన్న వ్యవసాయ చాననిబుద్ధై ఖాదీ ఉత్ప త్తిమీ వెకిమరలడం ఆశ్చర్యకరం. పోనీ ఆపఫాయిల భఖాడి ఉత్ప త్రిశేయించమని (శ్రీనాశాయణగారిని ఎవ్వరె న (పోళృహించా 7" అంచ అదీ కనబడదు. ' పొలం దున్న డానికీ, లాట్నం (లిప్పడానికీగల నవాజవంబంధం ఈ కాలపు కద్షకుల 'కెవ్వరికీ "తెలియనట్లు ఆయనకు చానంతట అదే 'ఇెలియవచ్శింధి. ఆశ్చర్యమే కాని నిజమంతే! ఖాదిడై ెక్టరు (శీ/రాఘవా గాకు _పయాణసౌొకర్యం లేని పీ బొబ్బర్లంక శేంచదానికి స్వ్వయంగావళ్చి పి (వయళ్నాన్ని వట్టుదలను అభినందించాకు . ఆంతకుమునుపు నన్నూ, డాక్టరు "వెంపటి సూర్య నారాయణగాళత్ని న్వయంగ*దగ్గగవుండి బొబ్బ ర్రంకకు తీసుకొని వెళ్లారు నారాయణగారు. ఆ "డు సుమారు నూకు (గౌమెయ్రీలను రాట్నాలవద్ద కూర్చో బెట్టి సూరయ్య జై యపదర్శ్గ నం చూపించారు. చూపించడమంశే, ఒకబీధి. వేడుకగా ళాదుం వారందరు ఖద్దముభారణ దీ&ితులన్నమాట. అదొక పెద్గపీ శేషం, చోటుఛచాలక కొందరు .ుు ఎండటో కూర్చునే నూలు వడికారు ! దీకథు అంళశే అది. ఆ దీకయావత్తు శీ నారాయణ గారిలో మ్హూర్తిమంతమయింది. వారి కార్య కమంలో ఒకగకం ఎజ జాతి పెద్దతిక గళ్లమీద ధాన్యం విసరి మొక్కవోనిబియ్యం తయారుచేసే పెరి శమ, ఒకటి అహింసామధువును తయారుచేసే 'శేనె-ెస్టైల పర్మిశమకూడ ఉండేది. అంశ

230

"లేచేటీగలకు హి*సకలిగించని సౌమ్యపర్ధతి. నా ఖాదీ కేం! చాల పర్య వేషణలో (శ్రీనారాయణగారి న్వయంచోదిత మహో కార్య కమం ఆదర్థ్శ్పపాయంగా నాకుకనబడ్డదిం ఆదర్శమం శే అదర్శమె- వున్తకచదువులు నేర్వని వళ్లెటూరి నారాయణగాగు గాంధియుద్యమంయొక్క పూర్హ్మ్యపతీకాన్ని తనపరినరాఆఅలో చూపించాడు. ఇచ్చిన యేకులు పుచ్చుకున్న చిలపల్కు వడికిన ఊాేకు ఊరు లెక్క వాయించుకొనడంతప్పు ఆయన కొక అఫీస్కు గుమాస్తా లేరని వైన (వాసుకునే యున్నాను, అ పరిసరాల (॥ గామీణులు ఆయవయింటి'పేుు *వెనిగ శ్ర” మళచి పోయి వకులనారాయణగారని పిలిచేవారు ఆయన అనారోగ ల్‌ కారణంగా అక్కడి పర్మిశమ యిప్పుడు నిలిచిపోయింది. కాని శీ నాశాయణగాము యిప్పటికిని సజీవులై యింటిపట్టునే శాలమేపం చేస్తున్నారు. ఇక్కడనున్న తవకొడుకును నన్ను చూడడానికి "రెండునెలల కితం హైరరాజాద్‌ వచ్చారు.

నేను వర్యవేతుంచిన తదితర “గామ న్వరాజ్య” ఖాది ఉత్పత్తి శేంథదాలలో న్‌ని "కేందం, కందుకూకు శ్రే్య్టదం ముఖ్యమైవవి. తూరక్చు, పశ్చిమగోచావరి జిల్లాలలోన్సు విశాఖ పట్నం జిల్లాలోను తుని నెంటర్‌ కు 18 (బాంచీలున్నాయి ఇందు కొన్నిటిది ఉత్పత్తి, కొన్నిశిది వకయం మాతమే. ఇంతపని ఆం ధదేశంలో మశరెక్కడాలేదు. . ఇదంతయు తుని "కేం్యడానికి నిన్న మొన్నటివరకు ప్యకటరీగానుండ్కి యిటివల రిమైవై న క) వెంపరాల సీతాశామమూ ర్హిగారి (శేమఫలితం. అ శాలంలో నేను తుని వెడితే, స్మెకటరిగారితో కలని కాంచీ లుండిన (గామాలను దర్శించడం నాకు న్నేతపర గ్రంగానుం జేదిం

వై] చారి నాయకుడు శీ సీతారామమ్హూర్షిగా రిపట్ల గాంచీల మేవేజళ్లుచూే అనువ్వర్తన్మ్న విధేయత్య కొ _ర్తవ్యపాలవచూడగా వేను వెళ్ళి చేసేది పర్య వేవణ (5629౧/5 0౧) శాదన్కీ వారి ఖాదినిష (అంశు విరాడింబర (వన్నర్తన) మండినా (ప్రవర్తనను సరిదిద్దుకొవడ మేయని అనిపించేది. తుని శేం! దం దివచర్థ ముము్రందు కార్యకర్తల సామూహిక సూ తయజ్హంతో హ్‌ ళా (పారంభమయ్యేది. వారి 16 ల బాంచీలలోకూడ అదే పద్దతి అమలు జరిగే3ం మరొక సంగతి అప్పుడుళానిది యిష్పుడు గర్హుకు వస్తోంది. (క్రీ రాఘవ$్‌ గారు కాకినాడలో రై "రెక్షకుగా నున్నంతళాలంలో రోజూ ఆఫీను మూసే పూర్వమో లేక మూవిన వెంటవేనో (జ్షాపకం లేదు) 60 నిమిషాలలో కక్‌ నిమి పాలో విధిగా రాఘవవ గారిశోవహేీ శార్యక_ర్తలందరూ సొమూ హిక సూ(తయడజ్ఞం జరిపే నియమమొకటి ఉండేది. నేనేందుకో ఇారి ఆఫీసుకు వెళ్ళినపుడు ఒకావొక కాళ్యక_ర్తనుగూర్చి శాఘ వన గారిని (పశ్నీంచాను? “ఫలావా శకార్యక_ర్స మీ అఫీసుకు వచ్చిన తరువాత అాగా పనిచేపున్నాడుకచా” అనీ. “ఆఫీసుపని శీమిజాగానే వుంటుందిశానిి సూ(తయజ్ష్యంపట్ల ఆతని అలత్యం కొంత కనబడుతూంటుంది. వలాగునం శు సూ్యూతయజ్డ్మ త మౌనవంగాచేప్కి మౌనంతో ముగించాలి. శానీ యూతడు యింటికి పోవాలని తొందరోయేమో తవపెట్టి రాట్నాన్ని "పెద్ద చప్పుడుచేన్తూ మూసివేయడం చూస్తుంటాను. అదిమంచి వనిళాదుకచా!* అన్నారు శాఘవన్‌ గారునాతోం (శ్రీశాఘవన్‌ మొదట'వే అఫీనరుగా ఖాది కమీమన్‌లో వచ్చీపడ లేదుం ఉత్యో గావికి రాకపూర్వం కొంతకాలం గాంధీ ఆశ్రమంలో ఉండి

లలి గాంధితత్వాన్ని బోధివరచుకొన్న కార్భకర్తి కనుక నే మౌనంతో నూూతయజ్ఞ ం చేయుటలోని మర్యాద ఆయనకు బోధపడ్డది, 'నేశుండిన రాజమం డి గాంధీ జాతీయ విద్యాల యింలోన్వు తరువాత నేను పని పెట్టుకొన్న “ఆనందగి కేతన్‌ * వారిజవా శేమంలోను గోపన్నపాలిం _గామసేవక విచ్యాలి యుళోన్తు తాలి డాక్షరుగారి యింట నాకోసం 'యేక్చడిన విద్యాలయంలోను); కొంతకాలం నాతో నంబంధముండిన “| గామస్వ రాజ్య” ఖాదీ శేప్టదాలలోను నూ తయ జై నమ యులో మౌనమే పాటించబడేదె, సూ తయ ఖింలోని పవిితత అదొక యషజ్ఞంగా తలంపబడటంలోనే వుంది మహవోత్ముడే అన్నాడు; “ ౬4ఈ/ ౪8/64 0₹4గ ౧84 1 ఇగ, ౯6౧ ౧6౩ ౧౪ ౦ ౪౧9 ౧౦౪6౯౧/-84౧౦16గ ౧900 60 గ64 8 ౪౧౦ ౧8౪6 ౧00064 €0 ఈ3గ అని తన *గిత్రా? (“అనాస క్రియోగ) వ్యాఖ్యానంలో '““కనాటి యిండియా ఆర్థిక స్థితిగతులను బట్టి “య జ్ఞ మంశే సూ(తయ జైమొక్కశే. నరివళ్శే అర్థమని _చెపుళాడాయన, ఈ ్రస్పన (పసవివ్యధ్వం ఏవః వః ఇష్టకామధుక్‌ ౫ తీణదశకు వచ్చియున్న భారతజాతి మరల దానివల్ల నే - వృస్టికి వస్తుందని, అదొక్క ళు యిండియాకు కామ ఛేనువ్రు కల్చవృతమని -మవో తుని జోగ్టితివం.- అదెకాకుండా చేనుకొని నేటి రాజకీయ (౧౦ 108) యిండియా అత్మనుకోల్లోయి ఇడుమలుకుందు తోంది! సల్లు కటున్లు చెప్పుకుంటూ లేక కునికిపాట్టు పడుతూ నూలువడికడం యజ్జకర్శకా నేరదు. నోటి నిశ్శన్దత అంతర్జా గృతి (16871 84856) తో వడి కే దారంవల్ల ఇండియా రతణ జరుగుతుంది. రై వ పార్టనలోకూడ = నోటిమాటల కం, 'మేల్మొ-నియున్న మౌనమే ఈశ్వరుని చేరుతుంది. దాని

లి9ిఫి మహిమను మన మవోశత్ముడు అనుభవపూర్వకంగా ఆలునుకొ న్నాడు...... గోపన్నపాలెపు (గామసేవక విద్యాలయం ఒక స ర్కారుసంస్థం అక్కడనుండి ఒక గుమాస్తా వేరొక ఆఫీ చుకు బదలీ అవుతూ తన వద్దనున్న చక్థాను చానిమీద అయి ష్టంతో విద్యాలయంలో విసరిపార వేసివోయినాడు! ఆ దుషిక్కి యయొక్క దెబ్బ ఎక్కడ తగులుతుందో అతనికి ఆలియలేదు, పాపం! ఇంకా ఈనాటికి ఖాది ఉత్పత్తి వాల్టపారనరళిలో అమ్మకం,కొనుగోలుకోసం యెొడారిలో ఒయాసిస్‌ లాగు లింగు లిటుకుమంటూ అక్కుడక్కడకనవఐడుతూన్నా వె గుమాస్తాకువలే జేశాని కదిగిట్టనివప్తువయిపోయింది. వసంర్భంలళ* అన్నాడోశాని రాట్నాలన్నిటినీ నాచితివై వేగి తగులబెడళారని ఎప్పుడో మవోత్యుడే అనియుండినమాట.. లేక “తగులబెడకారా?” అన్నాడా?. ఇండియా గుద్యనిపేధాన్ని ఎత్తి వేపినశ్లే రాట్నాన్నిగూడ ఈ దేశం తొలగించిన న్లుఅయింది! ఇక దొంగ వ్యాపారస్టుల చౌర్జన్యాన్నిగూర్చి ఒక్కమాట._గట్టిదై వసవ్నని మిల్లునూలుపొందూరుపేకుతో బొంజాయిలో అమ్మడ య్యేదట అటువంటి అసురవర్తకులే శాట్నాలతో మవోతులచితులు "పేరుస్తారు. “పులిమీదపు(ట్ర”లం కే వాళ్ళే! ఈ మోసాన్ని కనిపెట్టి అవ్నటి అంధధ్రఖాదిడై రెక్టరు (శీ) పి.వి-రాఘవన్‌ గారు రాట్నం మీదనూలువడి కేపద్దతిళో ఒకనూతనఫక్కీ (పవేశ పెట్టారు. మిల్లు చారపు పురికాకుండ రాట్న6కదురవద్ద తద్భిన్నమగు ఎదురు పురి (0490 యేచ్చాటుచేశారు.. ఇవ్పటికిని ఆనూతనవిధానం 80 శే

ర!

శొనసొగుతోంది. ఆయన వందనీయుడు. అయినా మోనగాళ్ళ ఇప్పుడూ చోటుంటూ చే వుంటుంది వాళ్ళచేనా ఈ్టపపంచం! రాఘవన్‌ మహాశయుడు బొంబాయి "శేంద అఫీసరుగా రిమై రయి ఇవ్నజెక్కడనున్నారో ఉ త్తరంటవానసి 'కేమవ్నార్త తెలును కో వాలిం

(09) 1960 1పాంతంళోనని జ్ఞాపకం_ ఓక “తివిధ కార్య కమాన్ని (ప్రతిపాదించి దానినీ అమల పఠచమనిచెప్పి అంఖభాం ఖాది గా మోద్య్యోగ కమివన్‌కు అప్పగించాడు తీ సంత్‌ వినోబా, అప్పటికి నేను చేస్తూవుండినో* గామస్వ రాజ్య” ఖాదరీసంమాల పర్య వేకణతోపాటో, లేక ఆపనిఅయిన తరువాత వేరేవనిగాహో, శీ వినోవా నూచిత నూతన వణాళికా పచా రకుడుగా నన్ని పర్చాటుచేళారు తే రాఘవన్‌గారుం పనులు వెకి వేశ్వితైనా 19081 మొదలు గాంధి నిర్యాణళార్య (వచారకుడనియే. నాకు 'నేనుపెట్టుకున్న పేక. నాకు మిగిలి యున్న స్వల్పకారీరకశక్రిటో యిప్పటికిని అదే పేగు వాంఛకూడ.. ,.ఖాద్కీ కాంతిసేన్క (గామచానాలు (తివిధా లుగా కనబడ్డా ఒకే ఉద్యమంయొక్క (తిముఖాలు అవి. ఈ మూడుమాటలను “ఇండియా రతణి అనే ఒశేమకుటంగా చేర్చి" మా “ధరజ్యేతి” పతికలో (1965-60) మూడు వ్యాసాలుగ" టానుకున్నాను. (1) ఖాదీ గంగావతరణం కోసం. భగీరథుకు పుట్టినట్లు, (గామపునర్ని శ్చాణంద్వారా ఇండియా రతణకోనం గాంధి అవతరించాడు. గాం థీ లెక్కల్లో యిండియా రతణంకు యి6డియా దురదృష్టవశాన కోల్పోయిన రాట్నవర్మిశమను పునరుద్దరించుకొనడ మే ముందు

£865

జకుగవలనసీనవన్కి ఇండియా అంళకే అంరగలి పడులతల((గామా లలోని [వజానీకమేం అందు నూటికి 80 కుటుంబాలు సేద్యం న్గు జీవిస్తున్నారు. ఈ దేశంలో నిమద్కోగమం'ే ఛచాలినంతగా అన్న వస్తాంలుఖేని సోమరితనం

ఇందువల్ల అసెకల, ఆంతకుమిక్కిలిగా నైతికం అయిన దార్మిద్యం జాలిని ఆవహించిందిం భారత పజల మానపాణా లను తవ.గుప్పిట బెట్టుకొని కూరపద్దతుల నవలంబించి భలిటి మస్తు యిండియా వన్త్రుపర్మెశమిను దొంగపోటుగా ఇంగ్లాండుకు తరలించారు, చానితో దేశమంతటా నిుుక్చావాం, నిన్నవే యత నిరాశనిండి దేశీయపర్మ శ మలన్నీ నశించాయిః ఇంతేనా! యింకావుంది. ఆంగ్రచదువులు అలవడ్డ అధిక సంఖా్య్యాకుల్లో స్వార్ధపరత్వం, దొరలవద్ద పేవకావృత్తి బాగా అలవడ్డాయి? ఇంకా చెప్పాలంశు వై కారణాలవల పట్టణాలకూ పల్లెలకూ, ధనికులకూ. లీదలక్తూ (నభుత్వోగులకూ. (ప్రజలకూ మధ్య చెవ్పరా"నంత యెడం (ఇదొకవిధమైన అంట శానితనం) చర్చడి ఒకతికొకరు దూరమైనాము పల్లెలను పీడించి వాటి య శమ ఫలితాన్ని పట్టణ వల్లదొరలు తినివేయడం యీనాడుకూడ జగుగుతూనేవుందిం "తల్లదొరలూ వారిసౌళర్లగు నల్లదొకలూ సరిసమానంగా ఈ పాపంలో భాగస్వాములై నారు ఈ పాపం నిమిపాలమీద నిర్మ్శూలం కావాలనివెప్పి " వడుముకట్టాడు మహాత్ముడు, ఉ త్తరదతీణాల, తూర్పుపడమరల చివరహాద్దుల పర్యంతం అంశ₹ే దేశవ్యాప్తంగా నూలువడి కే పర్మిశమకం కె సులభం చౌక, ఉత్తమం (పాణావసరల అయినపని వేరోకటి లేదని (పకటించాడుం ఇక్కడ ఒక్కమాట చెవ్వుకొవకుండ

86 గాంధివిమయు. మకేదిచెప్పుకున్నా (మవానీయుడు శంకరా చార్యుడు తన “క్రాపీనాష్టకం”లో శాబోలుచెప్పినట్లు) ఆస్తర్వం శూన్యమే” ఆశూన్యంనుండి సర్వసమృద్ధిని తీసుకొని రావడాని శే గాంధి నడుముకట్టాడు. ఆత్మసాడఊగా (వశాభ్యుదయానికి నడుముకట్టడమం 1 ఎంతత్యాగాని కైనా సిద్ధమై చావుబతు కులను మనసుకు ానీయకపోవడమన్న మాట అధునిక యిండియాచరి తలో అట్లా వడుముబిగించిన నిక్భృయుడు సత్త్వసంపన్నుడు మరొకడు కేడ్కు లేడు, లేడు! మిగతవన్నీ వట్టిమాటలు. ఇదొక్కకే గట్టిమాట. 1921 (పారంభదినాల శే అ సేతుహిమాచలం పశైపళ్లైకూ వాస్ట్రపించిన కొంతియుత సవాయనిళాకరణోద్యమానికి నూ శయజ్ఞ్ఞం్క ఖద్దరుుఉత్ప్సి, ఖద్దరుదారణ, వి దేశవ(న్త్రదవానం చనాందిఅయినాయిం ఉద్య మారంభకుని'శే ఆశృర్య్యానంచాలు పొడమి ఆకాశవాణి యన్న ట్లు “5*౫8] 1౧ ౦||౬౯౯౬%4గ” ఆచే ఒక్కుధ్వని ఆకాశ మంటింది! వదేశంలోనూ వరాజశాసననం ఇంతవాయువేగంతో , ఈవిధంగా జాతివృాదయాన్ని ఆకర్లించియుండలేదు. ఆనాటి మవోవిప్లవాన్ని కంగ్లార చూచినవాడను కనుక ఈనూటలు (వానుకొనగలుగుతున్నానుం న్వయంపోషక సాదధ్రవమైను నూలువడిశే 5 అంగుళొలకదురు గాంధివిప్ల వానికి (పా౭ిపదిక శావడంలో ఆశృర్యం లేదుం వతళివనంళశు శాంతియుతమైన స్వధర్థు నిర్వవాణ అందలి విశిష్టత పీడిత ప్రజానీకం కష్టాలను భరించి బాపుకొవడానికిగాను శాంతియుతంగా శతువునెదుక్కొని నిలవడాన్నిమించిన విప్లవం ఉథయతారక మయింది, ఈకీఅళాన్ని ఎక్కడ పట్టుకున్నాడితిడు ? చానికి “నత్య్యా గవాం” (నత్యం

లి? వట్టుదల్స అని (వియమైన "పేశుపెట్టుకున్నాడు. జాతియొక్క ఆత్మ గర వాన్నీ జీవనాభాళాన్నీ అపహరించిన విదేశీవస్తాలను తగుల బెట్టడ మ “6 9౦౪8 రేం అన్నాడు. “౧ ల౮/౧౧0౦ గ 0 0౧ ౧౦౮10౧6 1! 8470 ౧౪ 80౧8గ6” అనడంలో ఒకధ ర్మ నూత్యుం యిమీడియుందిం సళ్ళ్య్య గవోన్ని గాంధికి శ్వేర్చిందె ఆతనికోపలి అత్మసాతి యే. ఇందుకు బయటి గురుబోధలతో పనిలేదు. అట్టి (పత్యత ఆదర్శమూక్తులకుగూడ ఈ దేశంలో కొరత లేదు. యవపంచానిశే (చ్రథమాగురువు (పన్లోదుడు, ఇంకా వున్నారు వసిష్ట, హారికృందాదులుం ఆవకునలో చివర మనకు "లేలినవాడు మన మహాత్ముడు. కండ్లయెదుటి ఆగ్భృశ్యం మనం మరువకూడదు. మవోతుడు మనలను కటికి చీకట్లో పొర వేసీ పోయిన 10+8 జనవరి 80 వ లేది ఉదయంపూటకూడ ఆతని చేతిలో చరా తిరిగేయుంటుంది.. నిస్పందేవాం! వందలాది గాంధీచి "త పటాలను, విధుల్లో అాతిబొమ్ములను మనం చూస్తుంటాం. శాని రాట్న ౦పీ ద నూలువడుకుతూన్న గాంధియు నాకు అనవైవ గాంధి సుమండి! గాంధి శవాన్ని బిర్హాయింట్రో చూచిపెళివ (! శీ జవహర్‌లాల్‌ “106 1 0౧1 ౧88 బ్రంగిత 0౮11/0గ 0౪4? గా 65" అంటూనే “౪61 1౧88 ౧౦€ గ్ర౦0గ౧6 07 6౪87౯ అంటూ తన్నుతాను సరిదిద్దుకున్నాడు. క... 166౧ 8౧ ౧ ౧౩ 0? 8౮65” అనికూడ చెప్పినట్టున్నాడు. మంచిదే ఇ*ని “గాంధి మరణించలేదు అతడు అమరుడు. అతని చరా, ఆ చరా సంస్కృతి (ఆ 81/9 010, ౧౭8౧ 1౪౧౮ 2౧౮ నీ శసగ6ం9) 'యొప్పటికీ భారతావనియొక్క. భాగ్యంగా నిలిచి యుండాలి. ఇది *గాంధీయిండియా” అన్నసత ఫం జవహర్‌ లాల్‌

బరి యొక్క “069 18౧1 15 1060౯6 ౧౦౪ 8౧౮ 1078౪67లో స్పష్టంగా సూటిగా ఉండియున్నగ్మైతే ఈదేశమిట్లా ఉండియుండదు_ నమ్మండి నమ్ముకపొండి !

(సాలెపురుగు తనపొట్టలోనుండి తనగూడు నెట్లానిక్నంచు కుంటుందో అట్లాగే గాంధి తాననుకున్న భారతజాతి జీవితాన్ని ఏవిధంగా తీర్చివళ్హాలో తనలో తాసు యోచనచేనికొని తయారకుచేసినది 18 అంశాల నిర్శాణకార్య కమం అందలి (వరానాంళాలు. రెండు. (1) మత, వగభేదాలనెంచని జాతి ఐక్యత (2) ఇంటింటను జనుగవలసిన సూ తయజక్షెం 18 అంకొ లను మళ్లీ వరుసపెట్టి వాయడానికి మరి చోటులేదు. కాని అళ్య్యావక్యకములగు కొన్ని 191౧0 ౧6012310౧5 వ ని గంధి మతం మనకు 'లేటశెల్లం కాగలదు. ఎప్పటివో పూర్వ ళ-లవు స్మ్కాట్టండుముహాకవి గింక61 86/౧8 పంక్తులు రెండు జ్తాపకం వస్తునగ్నెయి ; ౧6౧ తరంగ 66 ౪66 8౧6 ౪8 508౧-౪౧0౦ ౪/25 (౧69౧ 1౧69 6౧1 6౧౫౭౧ 1" =పొకుపుపో రాటాలులేని జాన వదుల పొందిక జీవితానికి గాైనగుక్తు ఈ రెండుపం క్రులు “కీ 1669 0౪6౯01 గగతరే ౪ | ౧01 ౪1167 116% ౪౧ ౧౦ ౧6౮ గం 1౧ 8౧౪7 ౪౦6౧0908 రం6061 8౧4 ౪ ౧౦ ౨6 8౪061౧౫ 10 1౧౧౪౮౯9 €౧౦౮౦౩౧19 8౧6 ౧౭5 15" ఇట్టే బావో బ్రొతరవారికుద్ద్యం ఖాదికి రెండోపేుు. “గీీ8ంగర ౧6౧/ 18 116 006 ౩౪౧౨౦! 0 గాంరేంగా 6౪ 2800౧. ౯900698515 & 9౯9898౧. 113 ౧౭౦౧౧ ౧6౯౪ 1౧81 ౧88 గ౧౧౦౪6౦౯౩౧6౮ 1౧౦4... 5006 690 8౧౮౩1 61 ౯640 (5 8౪/6గ/ 10 €౧6 గొ౭ంగ!గ౧6” పదవ్కీ అధికారం, ధనాశ్సే పోటీపోరాటాలు యంత్రనాగరికత యొక్క ముఖ్యలతడాలు,

ల్ర్రిర్టి “సీ 18 876 9/౧౧5018 01 ౪1౦16౧౦6 1౧1౧86106౪ 50856 60౧98౧1 1౧70868 0౧ 1౧6 ౧4౧౮ 016816, ౧8౧1100618౯7 0॥ ౧8౧౮6 90 ౧౧ ౧౮ 8౧6 850 ౪౧౦౧ ౪9 ౧8౧6-|00గ ౫|| గ||- 04౧614 6 క?20% ౪ ౧0౧౭౪ గా౭గ6/8, అన్నది గాంధీమతం. ఇది అపవాడు అని చెప్పి శ జవపార్‌ లాల్‌ వంటి 1౧16 66108 2 అక్యంత రాలు "ఆలువుతా కమోం అట్టి వాద పతివాడాలకు గాంథితో ఆయన ఎపుడైన తలపడ్డాడా ? పడియుండడు. ఆయనవేర్కు ఈయనవేరు, ఆం+ళ8/౧గ౧69౧4 (6౧6౮6 క0గ౧9 ౧00 10 సగ8ిర! 8190. శి 66 గం సజ౧౦౪ సం ౧19 ర౪1ర664 10810 18 శ1486₹206. 1! ౧8౪6 8 ౪/౩9 ౧6164 118001౧0౦౧ 81 ౧6౧ 10 +ఏ6 ౪68౪89 ఆగం ౪56 10/6 9౧ 8౧64 1౧౮ ౭గ-గ౧) 1 ౪8౯౧ 9 8316 0 ౧౦౧౦౫ 2౧6 ౭071... 1౧ ౧6 10౧0 ౯౮౧. ౧116 106 3౧- ౪68౪69౯8 0౧౪ ౧0౧6 1199 1౧ 106 ౪౧ ౪67881 6౪ ౪౭1 0 ౧8౧6 501౧ ౧8.” అన్నాడు గాంధి. 1938లో వతురాష్టాల జాతీయ _పభుత్వాలేర్పడినప్పుడు గాంధి చెప్పిన మాటలివి... ఇన్ని దశాళజ్టాలుగా నేల్తీ నోరూ కొట్టకొంటబూ ఈ స్వతంత యిండియా (పజలక్యూ (వభుశ్వాలకూ జాఠిపీత యిళ్చియుం డిన హెచ్చగకలను దిగదుడిచి ఈరోజునకూడ ఇండియా (పభుత్వం మహోళత్ముడు వద్దన్న పొగాకును గంజాలు. నీ, నల్లి మందును కల్లు సాఠాయిలను ఐజారున బెట్టి అముకుంటూ నే వుంది. ఎటొచ్చీ (రూలు పకారమట ') గోవధని మేధచట్టానికి మైమ్‌కాలేద్కు పాపం! ... బుడ్డి లేని కుక్శంకలకు మాతం ఈ దర్శిదదేశంలో లోటులేదుు. “అయ్యా, స్వాతం త్యం వచ్చిందికచా! ఇంకను మేము నూలువడుకుతూ ఉండివలసిం 'శేనా!౫ అని ఒకడడిగినాడటం ఎవడో మవమం తివర్యుజే

ఓ40 అయియుంటాడతడు 1! ఇఖాదిఖరిదు మిల్లుబట్టలకం ళు ఎక్కు వయింది కనుక కొనడం కష్టమన్నాడట మరొకడు. “౬18 19 గ0౯6 8౧ ౧౧0౧౦౪” అని వెంటనే మవోతు శైడి్బిన జవాబు! “లిండిక్సీ బట్టకూ కష్టపడనలసిన అవసరం నాకు లేదు. నే 'నెందుకు రాట్నం తిప్పాలి? అని గాంధీతో నే అనియుంటాడు, మరొక జాతీయవాది! “నీ జేబులో వేనుుకునే వ్రతిరమ్మిడీ నీ శెట్లావస్తుండో బాగాయోచించావా ** అని గాంధీ యిచ్చిన (వ్రశ్యుత్తకం “ఆపశక్యం కాకుండ లోకమంళా నిండిపోతున్న యంత నాగరికతనులడి విడివడి యిండియా (లతకగలదా జాం అని యొక కువింభరుని [పశ్నే * “యం(తనాగరికతయం శే కొలదిమంది ధనికకూటం కోట్లాది దర్శిదులను గుప్పెటపెట్టు కొని నలిపివేయడమేకలా[) అని గాంధి అడిగిన తికుుగు (పశ్న = .ఇక్కడిశే నాపేజీలు నిండిపోతున్నాయి... యోచనా పసులందరికీ నాదొక చివరి విజ్ఞప్తి వ ఖద్దరుకు కశాం రగీిమనుషుల గుడ్డొఅని దిక్కులేని "పేకుపెట్టి కనుక చానికీ మనకూ సంబం ధం తేదనుకొవడం (వమాదకరమైన నంకుచితదృష్టి గాంధి విశ్వమానవుడు (41౧6౪81581 గ8౧). ఆయన *హిందూధర శ్రి కూడ సకలమళాలసారాన్నందుకువే విశ్వ ధరస్త్రంయొక్కా వ్యాబ్యానమేకాని ఎంతమా తం సంకుచితంకాదు, అట్టి విశ్వ ధర్మ (_వజా)జీవనసూతంయొక్క కాహ్యారూపమే ఈఖద్దరని; చాని (పతిరూపంగా దానితోపాటు (ప్రథవించినదే మవాత్వ పూర్త్హమై సూర్యవింవింవంటి శాట్నచ్మకమనీ ఒకశాడు లలి వండ్లకుపూర్వం చానితో థ్‌ పకాళించిన మూడురంగుల జాతీయ పండా ఖద్దరుకు తోబు ట్టువవీ (పాణచాతయగు

ల

నూ తయజ్ఞత యింటింటను జరిగి లేనేగాని భారత (వజానీకపు కడ గండ్ల్తుతురముట్టవనీ; అంతవరకూ ఇండియాకు అత్మ గౌరవం, నిజమైసెరవమణ లేవనీశెస్పి మవోత్ముడు కంఖంపూరించి ఆమదళా బ్రాలో, పడుకళా న్హాలో అయింది * ఊపిళాడుతున్నంతవరకు ఉనలన్కరణకూ సమయం చాటిపోవనడమనేదిలేదు.. "118/9 109 ౯౦౧ 2౧౮ 16 ౧౦౦? ౧8౪6 ౧౧6. 10౯ 606 19 1001౯ సీంజలా 8౧6 1061౬౮౧౯ అని గాంధీ అశ్నాడో మశెవరన్నారో 1! ఎవరని యువ్నా వ్‌ గామలటథీ. థ్‌ అందు రాట్న లవీ త్త _ఈెంటి పునపతిష్టయే గాంధివేదం. ఉత్తిష్టత ! జ్యాగత | 1

" ఈవిధంగా (శీ శాఘవవ్‌ గారు వాకప్పగించిన శ్రీ ఏనిలా (తివిధకార్య కమ (పచారతి ఆంగ ధళిల్లాలలోని (గామన్వ రాజ్యనంఘాల సమావేశాల్లోను తదఖభిమానులగు ఆయా (గామవానుల (వత్యేక నభల్లోను యథావిధిగా సాగించిన క తతార్థుడను, ఈశాళ వి చాకు పురమాయించిన ఖాదీకమీవన్‌ "పెద్దలపట్ల కృత జడనుఅయినాను. అంతకుపూర్వం నేను వీ&ించుచుండిన _గామన్వళాజ్యసంఘాల స్థితిగతులను గూర్చియు. తరుపరి (ఆతశ్వాశ వేయవి జ్ఞాపకం) 1శ,వినోవా (శిముఖకార్య(కమ (పచారాన్నిగూర్చియు. నివేఏకల్యు వాసి ఖాదీకమీవన్‌ ఆఫీసుచారికి పంపుతూంజడేవాడను. చాటిని డైరెక్టరు. (శీ శాఘవన గాళుకూడ చూస్తూవుండిశేమో 1! ఆ యాఫీనులోని తీ నుందరంగారు. (పెద్దఆఫీసరూ కాదు, శేవలం గమాస్తాకాదు) వా రిపోర్షను చడివి గ వకాశే శాయడ్యూ

శా య! |]

లలి

మీరచనలు ఏవోనవలలలాగు ఛాలా 1019631 ౧౮ గా వుంటా" యని నాతో అనేవాకుం “అట్లాగున్నా అయితే అవి నానిళ్యాను భవంతో గూడిన నిజాన్నిచెస్పే నవలలిని జ వావిచ్చేవాళణ్ణిం

(8) య శి విరా కాత్య్క॥ కమంపేర శాకప్పగించిన వచాళంళా"ని శెండోవిమయం “శాంతిసేన? దీని ఆలోచన చుహాత్యునిమన స్పులో ఎప్పుడూ ఉంటూనే యుండేను. కాని దానికొక వత్యకరూపమిచ్చి గాంధీవినోఖాలు దేశవ్యాప్తంగా అమలుజరిగంచినట్టు నాగుర్తులో లేదు. భారతదేశంతో ఖాది యుత్ప తి ఖాదిధారణవలెనే పెద్దయెత్తున ళాంతివై నిక బృందాలను ఎక్కడికక్కడ నెలకొల్పడంకూడ ఓక్‌ యుద్య్యమ రూపం చాల్బాలనిచెప్పి ఏనాడో మవోత్ముడి ద్నిన సిందేశం... లేళానిళొకవిధమైన స్వేచ్చ (భాజకీయస్వేచ్చ్ర). లభించింది. ఎవరో కొంజరు ని శ్హయించుకొన్న రాజాస్ట్రంగవిధావవరంగా దేశవిపాలన జరుగుతోంది, కోట్లాడిడబ్ను సంగహించి (ప్రణా భివా కార్యాలు జగుపుతున్నాకు, సర్కారులెక్కాల ప్రకారం దేశంలో ఆహారధాన్యాలపంట పెరిగింది. విద్యుచ్చ క్రిపరఫర్యా పోస్టాఫిసులు రోడ్డుకం వాణాసౌకర్యాలు వృద్ధిచెంచాయి [పపంచ "పెద్చళాజ్యాలనలడే అమెరిక్కా రష్యా, చైశా మున్న గునవి శతుకూటాలుగా చీలి వరన్నర వినాశానికి వన్నాగాలు వపన్నుతూశ్చ్నా, ఇండియా తానేకూటంలోనూ చేరక అన్నిటి యెడలను తనమై తిని (వకటిస్తూ కాలంగడుపుతోంది. ఆయినా ఇప్పటికింళా ప్రజకు కావలసిన కనీనవు మనశ్శాంతి మనో బలం ఈదేశంలో కనబడటం లేదు (గామపునర్ని ర్మాణ పథ కాన్ని. అతళాలా అములుజరుపుతామని (వనూణాలుచేపి

లవి48

అందుకు విరుద్ధుగా సంచరించే మన (పభుత్వసనభ్యులు, దిన దినం "పరుగుతూన్న ఈ అశాంతికి ఒక ముఖ్య కారణం. పదవీ వ్యామోహితులగు స్వార్తపకములను కాననసభలకు పంపించే మూర్థప్రజానీకంవల్లి కలుగతూన్న దేశారిన్టం చెప్పఠానంతగా ఉంది. ఇందువల్ల “పృధ్వీశాంత్సి అంతరితంకాంలి కాంతిరాపః, ఇాంతిరోమధయః” ఎప్పటికై నా నమ్తుంచా? “0419 9 [0064- గొంగ18 ౪ 8 ౧౧౦౪౭౧౧6౧4 ₹0/ 396 + ౧౮|౦840౧. =, సీ* ౧0౧- +10 6౧1 ౧౦౧౧౧౦౦౧68 0౧ 18, 1౧ 8556౧069, 19 9౧ 0౧16౧6 6౫/933 0౧ 0 8౧౮౮ 8004 0౪79101109 ౪౦౧౮ 606 ,... 06 ౧౦౪/6? 01 ౧౦0౧౪ ౦ 9౧06 ౧౫౮౩1 09 రంగ౧౧౦౧5(8(66 10 1౧6 618౧410 116 ౧ 5౧” అంటాడు గాంధి శివమెత్తినట్లు జుట్లు పట్టుకొని పీకెలునులుముకొ నే శాసనసభల తదితర పాలకనసంస్థల ఎన్నికలలో జరిగే మృక్యునృత్యాన్నిపట్టిచూస్తే కాంతి అశాంతుం వ్యత్యాసం వాటిముఖంమీదనే వ్య క్తమవుతోందిం నై తికవిలువలను నాశనంచేసే (వయోగాలను న 85౧౧8. లను గాంధీధరస్టశా(న్త్రంవా ర్లించడు, మన్నించదు. స్వార్థరాహిత్యమే మె తిని పంచుతుంది. 4 ౪6 10౪9 116౧ ౪౧౦0 0౪6 ౪0౪, ౪౧81 న్‌ 60౪౪ గ౧౧౦|6౦ 12౧ 0/1109789. 66 ౪68 06161018 న6గ౧౭౮౦1( 6౪76 29 ౪0౪? 121(16 1౧ ౧68౪6౧ 8 067601 0 గ౭గ౧ 08౧ 86౧/6 0 ౧౧౩51819. ౦6 8౧6 ౧౫౧౧౧౧౦౧.” అని మపానుభావుల 'పహాచ్చరికం

శాంతినై నికుని 'యోగ్యతలు కొన్నిటిని విశదపరచాడు గాంధీ (1) శాంతినై నికునికి అహింసయంద్యు ఈశ్వరునియందు, పూర్హమైన విశ్వాసముండవలె (2ృళాంతిదూతకు (పపంచటవధాన

బైశత్త మతధర్మాలన్నిటియందు సమానగారవముండవలెం అన్నిమత సిద్దాంతాల పరిచయం, అనుభ వజ్జ్ఞూనం కూడ ఉండవళలిం “ట్ర ఓక రొకరుగను కొంచరు జట్టుగా నే న్పడికూడ, శాంతిస్థాపన చేయ వచ్చు. సహాచరులు దొరిశేవరకు శాంతి సాధకుడు 'వేచియుండ నక్కరలేదుం (4) శాంతి సాధన సాధారణంగా స్వస్థలాలలో స్థానికుల చేతనే జముపబడివలె, (5) శాంతి సెనికుడు తనసేవ మూలమువ తన తే్యతంలోని _పజలందరికిని సుపరిచితుతైై యుండవలె (రినిష్కల్మమమైన క్‌లము, నిచ్నా&ీక బుద్దిశౌంతి వైనికునికి కవచంగా పెనిచేస్తాయి. () శాబోవు తుఫాను సూచనలు కనబడి మంటలులేచే వరకు ళాంతి సాధకుడుచూస్తూ ఊరకుండడు. (8 శాంతి యుద్యమం సీంట యావత్కాల నేవకులు కొందరు విలువలో నుండటం అవసరం. అయినిావారు కూడ అనుకణం ఆపనిమీదనే కూర్న్చోవలన'నే నిసృ్చంధం లేదు కాని అవసరం వచ్చినతక్షణం అందుకు సంసిద్ధులయ్యే నచ్చ శు లగు ఆ పుకుషులు ౧గెౌమంలో ఎందకుంశేే. ఎంత మేలుం (9) కాంతి వైనికులుగ గుర్తింప ఐడుటకు వారు ఒశేరకవ్వెన దుస్తులు ధరించటం మంచిది (10) వేవాళాళ్యానికి కావలసిన ఆరోగ్యం, ఏలం, అవకాశం (అనగా నతుయం) కలవారందరూ ఇందుకు కృృషిచేస్తారు (11) కా సనెప్పుడూ కాంతి శితణలోీ విద్యార్థిగ నుండగలవినమతనుకాంతి నై నికుడు సంపాదించవళలె స్వానుభవం స్వీయశిడణ వంటిగుకువు వేరొకటి లేదు. (19) ఆనొక నాయకుడనశనే ఒల్‌మకు ఇంంతీ సె నికుడు లోనుగా కూడదు అతని స్వీయ జీవితమే ఇతగాలకు యవ్యేత నిదర్శ వముగా గోచరింవాలిం (1ళ) శాంతి నైనికుని లకర్థిం ఎంత

లకర మట్టుకు దినులుు దర్శిదుల్తు పతితుల మీదనే కేం్టదీకరింప బడవలె, (14) అయినప్పుడూూ ఇజానవ్పుడూ శాంతి నైనికుడు ఆతానధికంగా మాట్లాడక మౌనధారిమై యుండవలిం ధర్మ నికూవణ అవళ్యక మైవప్పుడు శాంతి దూత నిర్భయుడై_ భగవచాదేశంగా సత్యప్రకటన చేయవలె (15) పది మంది చేంవచోబ హెచ్చు తగ్గులు పాటించని న్నేవా ళెవాన్ని నిరా ఘాటంగా ఎవరి మాటవారు ఇెవ్వుకోగల స్వతంత వాతావరణాన్ని శాంతి నైనికుడు కల్నించాలి. (16) “్పీవాః మౌళ్షంలో ఎమరయ్యే కస్ట నిస్టుంాలను సిహిన్తూ తన ఇబ్బందులను ఇతరుల సుభాసకి విఎయోగ పరభాల్సి జిహ్వా చాపల్యాన్ని జయించి ఎక్కడ ఎంత దొంకితే చానితో కుతీ నింపుకొని కొలదిపాటి దుష్తులతో కాల జపం చేస్తూవిలాసాలను వర్జించి సామాన్య ,పజానీకంతో కలసి మెలసి ఉతకటం కాంతి సైనికుని లవణం. (17౧) శాంతి సైనికుడు తన గృహ్క లేక కుల వృత్తిలో (పవిణు డెతాడు, సేద్యం చేసాడు, వ్యడంగం, కుమ్మురంచేస్తూ _గామ (ప్రజలకు (పాణ ఐంధువొళాడు. ఒకరికి భయపడ కుండ ఒకర్ని థశయపెట్ట కుండ “అవ పేకక్కుచ్విత...?” కోరికలు లేనివాడు, పరిశుద్దుడు కర్మకుశలుడై. తాను (లికి అనేకులకు (బతుకు తెుువు చూపిస్తాడు. (18 ఖాది (గామోద్యోగాల వంటి ఆర్టిక విప్లవోద్యమ మంతా అస్నృ శ్యతా నిరూ్యూలనవంటి సంఘ సంస్క-రణమంళా జేనిక్‌ విద్య (వయిళాలీమ్‌) వంటి జ్ఞావయజ్ఞ మంళా శాంలివై నికుని కార్య కేతం. ఇట్లా దినదెనం పవెంట తొమ్మిదివంతులు దేశని ంళ్ళణ కార్యంలో నిమగ్నుర్రైయుంటూవే ధర్ధగ్గాని నంభవించినవుడు

246 దై వదూతగా ధర్మాధికారంతో “క్ష్విట్‌ ఇండియా” అని చెప్పి పనై కాను (వభుశనై నను కాసించి సాగనంపే ఇాంతినై నికుని 'చీశం మరచిపోదు, అట్టి కుకైన (ేమబలం (ప్రదర్శింపబడిన చోట రాతిగుండెలు (దవిస్తాయి. భయంకర మేరువులెన్నో సాధువులవుతాయి. శాంతినై నికశికణయొక్క మొదలు చివక కూడ ఇదే (19) శిక్షణ అంకేనే _పతిజ్ఞాపాలనవని నేనసు కొనే మాట, కుల, మత వగ్గభేధాలను, వై వన్య్యూలను సు క్తిపెట్లతో సమయింప చేయవలసినవాడు శాంతినై నికు డన్నాడు నమవోత్యుడుం ఈమాక్కు ెట్టినచోట అవశ్యం ఒక మాట చెప్పుకోవాలి ఏ ఇప్పటి పొలిటికల్‌ పా ట్రీలకు ముఖ్యంగా “కాం్టగేన్‌ ఐిక్సి దానికున్న రాష్ట్రాలలో యువకవిభాగంగా ఒక ట్టు వర్చడియుంటోంద్వి ఈ బృం దాలపని పార్టీలను ఐలపరగచుకొనడ మేనా గాంధి శాంతినై న్యంచే పే మొత్తం యిండియా రతణా? యావన్చైశ కాంట్రాస్‌ ఐ యువక విభాగ (వధాన, (వచండనాయకుడుగా ఒకప్పుడు మంశా. క్రీ స-జయ గాంధి ఉండెను ఇాబోలు! అవునా ఇాంతిన్నెనికుని సేవా న. నేడు ముఖ్యంగా ఈ రాజకీయపార్టీ మహామానివవై దాడిసల్బవలనీయుంది. అన్నిటినీమించి పార్టీ దురభిమానం ఇవ్చుడు శిఖర్యాగమక్కి కూర్చుంది ! ఇట్టి అపాయాన్ని, ఆపదను (పాణంతోే ఎదుర్కొనే నత్యా్యగహిదళాలే గాంతి 'సేనయ్యే నాటికైనా ఇండియాకు నిజమైన రతణ నీయగల వని గాంధీ విశ్వాసం. వెడుతూ వెడుతూ ఆయన (పలిపాదించిన లోక సేవకనంఘం ఎప్పటికైనా అవతరిష్తుందా ? గాంధీ వౌ "నీవ దడిణాఫి కాలోన్స, ఇండియాళోన్తు అంతా కలిపి

లశ?

50 యేండ్లే అయినా అదొకయుగానికి సరిపడియుంది. కొని ధర్మాయుగాలు మొటిమాటికీఠావు. వాటివిలువను గుర్తించే మనుషులే ? ఇండియా తన న్వప్నంలోని ఏకభారతఖండమెతే ఒకకన్ను ఇటువేర్రామని చూస్తున్నాడా ? అట్లా ఒక్కూమైన ఇండియా కాజ్య మేడి ? ఇండియా (వజ లేకి 9 4/0 819 8 ౪౯- 1806 000% 1111

(గామదానం ః-ఫేయిస్‌ పూర్‌ కాంగెనుమహో సభలో జాద గామోదోన్టగ _పదర్శనాన్ని (పారంభిస్తూ శాహోలు మవిే త్యుడె క ధర్మనూతం వినిపించాడు. “ఎజ్‌ జమీన్‌ గోపాల్‌ కీ హై”. తూమియాతత్తూ గోపాలుని సొత్తు అని “ఆనన్కీ జన్మలూమి స్వన్గాన్నిమించినవస్తువు”ల నే మవోవాళస్థం ఒకటుంగిం జన్మకూమి కింత ఆధిక్యత వలనం శే పుట్టింది మొదలు చచ్చేవకకు తన బిడ్డలను పోషించి (ఐతికిం చేది కష్టసుఖాలచ్వా శా జీవితాన్ని ళోధించి సార్టళపర చది జవ భూమియే, *దేశమంకు మట్టికాదోయ్‌”! అనేమాట ఒక దృష్టిలో నిజమైనా అది మట్టీ మనుషులూకూజానని శెంటినీ కలిపే చెప్పుకో వాలిం ఆమట్టియొక్కసారం (గుజలాం నుఫలాం) నుంజే మనుష్యులు తయారుకావాలి. అట్టిసారభూత్నమెన మట్టిమీద ఆతలల్లివిడ్డలందరికి నమానమైన వాక్కులుండాలని మవోత్యుని కటవలోని అాత్పర్యం. "దేవుడు విరివిగా నృష్టించి "పెట్టిన “పంచళూతాలామీదకై నా (పజకు వాక్కులేకుండాచే సీ స్వార్ధపరులు నియలితలు ఎక్కడికక్కత్క (పపంచమంతటా నిండియున్నారు. వలనరాజ్య (పజానీశాలకు అన్నవస్తా్శలు తేకుండచేస్తున్న దుండగీడు అెల్లజాతిదుర్ణయాల కిప్పటిశే

[48

ధూ చేవిగుండె ఉవయ్యలైయుంది. ఇండియాలో వతివాదూ (=నగా (పశికుటుంలం) (ప్రజకు అన్నం ళు 'నేద్యనృ ల్రిలో ఎంతోకొంత పాల్గొనవలసే యున్నాడు, కాని స్వామి సేవక భావం బాగా బలిని వీగిసిపోయినచోట ఇండియాలో కూలివాని కడ్రగండ్లకు వాద్దుండదు. మవోత్ముని తపోబలంవల్ల రాజ్యాం గపు నం కెళ్లు తెగిపోయినా వజకు సుఖం కాంతి ఈనాటికీ దొరకటం లేదు

ఈ శతాబ్దం పేముచెప్పి గాంధీఒకడ్తు అతనితోపాటు, అతని తరువాతను సుంత్‌వికోబా ఒకడు ఇండియా (వ్రజకు రత ణమాన్గాన్ని పెదకిలీనిన ధీులు గాంధి నిర్ధాణ (ప్రణాళికలో నిగిష్టమైన భూసంన్కరణలకు (వ త్యేకస్థానం యియబడ్డదో లీదోశాని ఆయన నిర్యాణం తరువాత కారణాలు కలిసీవచ్చి వినోవాకు వండ్రతరబడి యిదే (వ్రధాన కార్యమయింది. భూ చా కోద్యమం పేరుతో ఆయన పళ్లైపళ్లైకూో అన్ని రాష్ట్రాలూతిరిగాడు. స్వయంగా 'సేద్యంచేసుకొని (కి శే ఏఒక్కుడూ. మూమిహీనుడుగా ఉండరాదనే పౌచ్చరకత. “వినీ బా_భూ చానోద్యమం” పారంభమయింది. భూచడాన సిద్దాంతం (గెమదాన విద్దాంతంగామారిందిం అంళే భూమివై యాజమాన్య పవువక్కు వ ఒక్కునిది లేదనీ (గౌ మభూమీ యావత్తూ అందరిదీ అనీ (గామదానంలోని ముఖ్యోద్దేశం. సరియైన వివ్లవాత్మక భూసంన్కరణ ఇచేయనీ ఇటువంటి గౌముచాన కార్య కమం ఒక్కుళు గాంధీ తలచిన భామ స్వరాజ్య (రామ రాజ్య) వ్యవస్థకు నాందిశాగఅదనీ (శీ విని" బానం దేశం నరళ్ళగామదానగమవే మకుటంతో వినోఐ* (వవచనమొకటి పుస్తకరూపంలో (పచురణమయింది.

లి9

భూమినీ చానంచేయండని భూస్వాముల నడగటంతో క్‌ పారంభమైన పద్ధతిలో సమ్మగత లేదని వినోబాకు తోచింది. శేవలం భూచాన విదానంలో భూఖామందులనే తెగ ఒకటి వారికి దయ కలిగి చానంచేస్తే దానివల్ల బతకవలనిన తెగ ఒకటి. --_ఈచీలిక వల్ల కలిగే అసమానత్వం చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయే వమాదం ఒకటుందిం ధర్మ రాజ్య వ్యవస్థ పర్పడాలం శు ఈ వక్షభేదం ఎప్పటి నా నళించ వలసిందేం*,.* మరొక విమయ మేమిటంశు ఒక్కొకడు భూమి దున్ను కొనటమే వృత్తిగా "ఏట్టుళోడుం ఒక్కొకని వద్ద ఒక్కొక రకం

అతి ల (రో

శక్తులుంటాయి. (వతివాడూ తనకుగల శక్తి సామన్ర్యాలను

అగ జల క్‌ న ఆక జి (గామ పరం చేసినప్పుడే (గామ శాజ్యూనికి పూర్ణత్వ మేర్చడు తుంది. ఎవనివద్ద ఏవంటే ఆది స్వంత సొత్తో లేక ఇంటిసాత్తో కాక (గామ భాగ్యంగా ఎంచి పని చేయటంలో గామ చానాని కొక సమ్మగత సౌందర్యం వర్పడళాయిం ొౌమంలో ఉన్న (శ్రమశక్తి బుద్ధిబలం, " శారీరక బలం- అన్నీ (గామ ॥ శీయాననికి అర్నించ బడదే [గావు రాజ్య మనబడుతుంది* నూ (02 కా ఇట్టి నంఘ వ్యవస్థలో ఖాదీ మొదలగు (గామ పర్మిశ్రమలన్నీ తమతమ ఉచిత సానాలను ఆ కమించి స్వయం పోవకళ్వాన్ని

వ్‌ న! ఇ వా ఎ

సాధించ గలుగు తాయి. పరన్నర నవొా౪*ర బుద్ధితో కూడిన స్వావలంజన (న్వయంకృషిి వలన అహింసా యుత సంఘ నిర్మాణానికి మంచి పునాది పడుతుంది

82 శ

250

వై వాధతను మోసే సంస్థ _గామనభ అనబడుతుంది. భౌమ చానమయిన వంటే లగామ నభ వర్చాటు జరగాలిం ఇవివరలో కొందఠ నర్వోదయ ళాళ్యకర్తలు భూమి హీనుల కోసం భూచానాలు నీకరించేవారుం ఇకనట్లాకాదు, గ్రామసళదే (అంటే [గామ వాసులందగిదీ) శగామ భూమి యావత్తూ లామంలోని ఇంటి కొక్కొక్కా (పతినిధినీ తీనుకొని వారితో “గామనథ పర్చడుతుందిం లొను నళ వతాన ఐచాదుగురు నభ్యులతో కూడిన “గామ నమిత ఒక టుంటుందిం _గొమానికి నిస్వార్ధ వేవ చేయటమే ఈనమిత్సిపని. కనుక దినిని (గామ "సేవక సమితి అనటమే సరి. (గామ నథ వారందరూ కలసి ఈనేవక బృందాన్ని ఏకివంగా ఎన్ను కొంటారు. "సేవక సమితి ఎప్పుడు ఏ నలహాలిచ్చినా వ నిగ్యయం చేసినా అది పాఠిక మో మళారిటీ నిర్ణ 'మో కాకూడదు. పతివిమయంలోను వారు ఏకాభి పాయాననికి వచేతీరాలి. తుది నిషయం చేసే అధికారం (గామనభ కున్నపస్పటికిని (పజా సేవకు అంకితమైన (గామసమితి ని్రయాలను (గామనభ తోపివే సేస్టితి శానేఠరాదు. ఉగౌమంలో నూటికి ఎనవ్రై మంది [వజలు తనకున్న భూమి అంళొ (గామనభకు స్వాధీనం చేసి మొత్తంగా గామ భూమిలో యాశ్రై. శాతం దానంగా ఇచ్చినట్లయితే అది టగూమ దానంగా పరిగ ణింసబడుతుందిం (గామ 'చానం జరిగి టగామనళ ఏర్పడిన చానికి (్రధమనూ చనగా (గౌమ్మవజలలో ఒక నిదర్శనం కనబడ వలెనంటాడు శి వినోబా. స పతిరోజూ నియమ కారం టగెమాభ్యుదయాన్ని గూర్చిన మంచి విమయాలఅను వినిపించి. వాటిని చర్మించే అలవాటు

లిర1

బ్రామస్టులకు చేయవలె. ప్రపంచ సమాచార పిచయం._ ధర చళ్ళు భగవక్చెవయిక వ్యాసంగం దివ దినం సాగుతూ 6ఉఇడాలిం

టొమావసకాలఅగురింద్సి అవశ్యం జరుగవలసిన ఆమ అర్య శ జగ ఇకీ సంస్కరణలనుగూర్ని ఒక్కాక్చ-ఇంట్ల ఉన్న ఇబ్బందులను 'హార్భి, వాటిని నివారించే ఉపాయాలనుగురించి వర్యాలోచన ఎల్లప్పుడూ జరుగుతూ ఉండాలి మొత్తం (గామం శ్థిమంతం ఆత్మనంతం శావాలనేది ట్‌ పఠానవిమషయం. ఒక్కమాటలో (గొమధర్మం స్ట్రాపింపబడాలి. గామజనాభానుఐట్టి భామం లోని అశేషజనానికి సనరివడిన ధాన్యాలు ఖాదీవ్య్త్రం వశుటొ (౮ గామంలోనే నిలువఉంచటం ఆౌమనలఠవిధులలో ఒకటి ౪భౌామంలో మావనతి ఉన్నవారు, లేనివారు అందరు లమ నభలో సభ్యులే కనుక (వతికుటుంబంనుండి ఏశకుటా న్‌ మ నథకు కొంత 'చానంమ్మాతం విధిగా చెల్లుతూ ఉండాలిం భూస్వాములు తమకున్న భూమిలో ఇరవయవవంతు తమ (ేమకానుకగా భూమిలేని 5 ర్లకులకొరకు దఖలుపరచవళె, మిగిలిన భూమి ఎవరికివారు తమ అధీనంలో ఉంచుకొని శామే సాగుచేసుకళొనవచ్చు.

ఇటువంటి (గామచాన్మ గామాలలో (ప్రభుత్వజోక్యం ఎంతవ5రకుంటుంద నేవ ఒకపశ్నం క్తుప్తంగా చెవ్చకొం శే (వభుత్వలెక్కలలో.. ఒక్కొక్కా. (గామునభ పేున్మూతమే నమాదుఅయి ఉంటుందిగ్గాని ఇప్పటివలె విడివిడిగా భూమి పట్టాడాక్ష వేస్ల (దాసుళొవేపర్దతి రద్దవుతుంది. టి పభుళ్వాసికి వళ్ళవలనినపన్ను ముత్తం | గామనభద్వారా ఇ లీంపబడటం

నాతొ న ళం

€్‌రి9

తస్ప (గామ్మ_శేయానికి ామసభచేనుకొనే మరి వవిధమెన వర్చాట్లతోను (వళుళత్వానికి _పసక్తిఉండదుం (గామింలో నార్ట్రయవిచారణాధికారం లామనథభశే ఉంటుంచా అనే3 మరొక ప్రశ్న (ప్రస్తుత (వ్రభుత్వాలు చీటికీ మాటికీ చేసే దండనవిధానాన్ని భెమనభ అనుసరించదుం* అనుకతణ- (గామ హితాన్నిగూగ్చి చింతనచేనే (గామసమితి తన _పేమవిధానం వల్ల ప్రతివానిని నిసన్సృంలేవహాంగా చారికిలీసుకొనిరా గలదు. భూనసమస్య పరిష్కారమె (ప్రతివానికీ చేతినిండాపని, చాలినంత అన్నం, వ(న్ర్రుం, విజ్ఞానబోధక మైన చక్కని విద్యావిభానం ఉన్నచోట (గామంలో తగాదాలు రానేరావు వచ్చినా అవి అవ్పటికప్పుడు సునాయానంగా నరికిద్దబ్బడళాయిం

అనలు పునాదిలో నై తికపేకణలేనిదే తలొమచానమే పొసగదు. ముళారాజకీయాలలో మునిగియున్న వాకు అధ్యా ల్మిక భూమిక వై నిలబడనేలేరు. మవా_త్తరమైన ఈగామచాన భావాన్ని, దాని కార్యపణాళికను ఈతరుణఇంలో మనం ామ్యగామానికీ అంద జేయవలసియుంది. జాతి కులభేదాలు, మతకలహాలు భాషావాచాలు, వర్గవై వమ్యాాలు పా బ్రీకతలు అంతరించి భారత మవపోదయానికీ జౌన్నళ్యానికీ చారిచూ పే నులఖ (పణాళిక ఇదిం గృ పొసమ న్య బుమొదలు జాతినమన్యలవరకు ఇాంతిపద్ధతులలో పరిమ్మరించేది శాంలిసేనం కోట్లాది (వజానీకానికి గౌరవ | పదమైన గృవాపర్శిశమలను కల్పించి ధనిక్క దరిద్ర భేదంలేని (వజాస్వామికాన్ని సార్ధకపరిచేది ఖాదీ గా మోదో్యోగ ఉద్యమం. ఎవరివద్ద ఎంతవన్తుసంవద్క ఎంతశ క్రిసంపదు బువిసంపద ఉన్నదో

లివిలి వాటిని ఆామళశేయానిశైై నమక్సించి 'దేళఠంతో అర్ధిక నమా నళత్వాన్ని సక్వులకు నమాన గోరన మాఠ్యాదలను నంపాదించి "పెట్ట్టల పఏక్తైకసాధనం సరళగామచానం_ అని నునికిత దృష్టితో త్రీ వినోజ్నా వలిశే అభయం. ణం

నా బాది గా మోద్యోగ చణాళికా (చచారశార్య (కమం అయినతరువాత (సరిగ్గాఎన్నాళ్ళతమవాతవో చెప్పలేను) అంరరాన్ట) “గాం ధీసాన్టరకనిధిొతో నాకు బంధుత సమేక్చ డింది. తిలక్‌ మవహారాజ్‌ పోయినప్పుడు గాంధీ (పోళ్చావాంవో కోటిరూపాయల “తిలక్‌ న్వరాజఖ్యఫండు” వోగువడినళ్లు గాంధి నిం్య్యాణంతరువాత అంతకుమించిన “గాంధి శ్మారకనిధి” పర్చ డింది. అట్లాగే కన్తూరిబాయ్‌ స్మారకనిధికూడ. మవోత్ముల చ్చీఠ్ర పోగువడీన నిధులళాలూకుడబ్ను ఖమ్చుఫడిపొయినా వారి జీవితచరి తలు ఎన్నటికి తకుగులేని నిధినికేపాలుగా నిలిచి యుంటాయి. గాంధిదంపతులపేర వచ్చినడబ్బులు పనాడోే ఖమ్చుపడిపోయినాయి. ఖక్ములకు చాలక ఆ సంస్ధల కూడ నిలిచి పోయినాయి గాంధీభెతికకాయంకూడ ఒక్కతుపాకిగుండు చెబ్బతో ఎగిరిపోయింది ! అతని జీవితం మృతిలేని పుణ్యకథ 1 ఆ కథలోని ఒక అధ్యాయం వివిధ రాష్ట్రాలలోని “నిధి కార్య గ వణాళికంం *ఈ రాష్ట్రంలో అకార (| కమానివి రండుముఖాలు? ౯ గామసేవాశేం చాలు “త త్స్వ(పచారశేం దాలుూ

టు (టా కూ

లైర్‌త్తీ (1) (శ్రీకాకుళం జిల్లా, నర్చాపురం అగవోరం; (2) పశ్చిమ గోచదావి, *ఆనందని కేతనం” (9) శా ర్వేటివగరం (4) కృష్ణా జిల్లా "ఎెనమలూకు (€) నల్గొండజిల్లా భూజాన వోచంప్లీ (6) చాగలమబ్జే (7) మెదక్‌ జిల్లా పొన్నాల (5) మళ్ళీపళ్నిమ గోదావరి పోలవళం గామసే వాశేం దాలుగా వనిచేశాయి. (1) విశాఖపట్టణం (2) వరంగల్‌ వర్ద వహానుమకొండ (8) విజయ వాడ (4) హైదరాభాద్‌ (₹) ల్‌షసతి (4) కాకినాడ పట్టణాల లోని శేషదాలు గాంధీతత్వపచారానికి వనిచేశాయిం (గామ 'సేవాశేం దాలలో యిర్ద రేసీ కార్యక_ర్తలుం డేవారు. తత్చ (ప్రచార కేంటదాలలోకూడ (పథాన కార్యక కలకు కొన్నిచోట్ల అపిస్తెంట్లు ఉండేవారు. సాధారణంగా టామపేవాశకేంటచాసికి చేరి కొంతభళావసతికూడ ఉండేది. అందు "నేద్యపం శ్రమ వల కొంత ఆదాయం లభించేది. ఆవి, యివి, మొత్తం 14, 15 శేం్యదాలలోను కార్యక_ర్తలపని ఈ (క్రిందివిమయాలకు సంబం ధించి యుండేది వ (1) అన్నృశ్యతాని వారణ (2) వయోజవ విద్య (8) ఖాడ్మీ ప్రచారం (4) పారిశుద్ధ్యం, ఆరోగ్యం (5) (గామ, కుటిరపరి శమలు (6) 1వకృతిచికిత్స (7) హింది (ద్రచారం (8) వమష్టిపేద్యం (9) “వఫామూూ, కంపోస్టు” తయారు (10) మర్యనవి షేధం (11) బేసిక్‌ విద్య (1 ) స్కూళ్లు, కాలేజీలు యూనివర్సిటీ విచ్యార్థిబ్భం'దాలలోకూడ గాంధీ తత్వ్యవచారం మున్నగునవి. వయోజవప్‌ర్య అం-ే శేవలం చదవడం, (వాయడం నేగృుకొవడమేళాదు. శాని వాటి అవసరంకూడ లేకపోలేదు. 206 0౧|/ ౪106 1! ౧ 11104 01 10 5౧౧8 ౦0 “రం కరంం400" 5 10౧1611136%4 8౧6 ౧0౧651 1300637” అని గాంధియిచ్చినవ విశాలనిం పచనం. ఇండియా

ల25్‌ర్‌ ముఖ్యంగా కరగ కేతం_ అందులోవి ముఖ్యంగా థతూసేవు (గోమజీవనానికి సంబంధించిన చేతిపనులుం చేతివనులను పూర్వ కాలపు పాతపద్ధతులిలోగాక, సులువు ఉపయుక్తం అయిన నూతన పద్దకుల నవలంలించి చేసేకొనడమే మవో త్ను ని “1౧19 106౧1 1800౪7" అన్న మాటలలోని ఖావంగా నా కర్ట్‌ వ.యింది, కు కార్య మే తాలకు శీ, చాలని పేకుపెటిన్తా అవి న్‌ సు (కా ళు నిజానికి ఆశమాలే. మానవ జీవితంయొక్క పవి తతన్యు ఉత్కృవ్టతను కశాపాడుకొంటూూ, చానిని ఉవ్నతస్థాయికి తీసుకొని వెళ్లేటందుకు వ్య క్రిపరంగాను పొమూహిళంగామ నిత్యం శవయళట్నిస్తూ జ్ఞాన భక్తి కర్మ్శలరూపేణ కృషిచేసే సాధన చేతమ్మే అశ్రమంం ఈ భారతదేశంలో అనాదినుండి వినవస్తూన్న ఈ వవి తనామం మరఆ గాంధికాలంలో వాడుక వయా. టా | లోనికి వద్చింధిం దఉీణా ఫిశా టాల్‌ స్తాయ్‌ఫారం, సజర్భతి అక్రమం, 'సేవ్లాగాముం సము న్తజేవుల గోయాన్నిళోరి పనిచేసే అ(శమాలే, ఆ యా శమాలద్వారా చే మహాశతుుడు (వసంచా నికి వం గుచూపాడుం [గామ నీవయ్యే ₹0గ 4102. మవోత్మువి విఘంటువు కనుక సార్టగకనిధి కార్యక _ర్తలుకూడ క, గామసేవకులో అవబగశేవారు...ఈసేవకులు భారత గామ పూ నా సేవకు నందింధించిన సాహిత్యమంతా తోద్ధతోపకించి హోట్ట్పు వానుకో వాలి. గాంధి జీవితచరి త (అంశేే ఆయవ అరశళాఇపు టి ఆ (స ౧ అవికళ ప్రజా సేవలొని చిన్నతల్పీళన్నే) ("మ సేవకులకు వ్యాగ్గ తమై యుండాలి. ఆయన జీవితంతో కలిసియున్న ఆమ నియమాలు (ఆంశ్షే, అహింసా నత అ_స్తేయాదులు) అయి

256 నంతవరకు వారి జీవితాలకు మౌగ్గదర్శకాలై. యుండాలి. “వె వవజనతో”, , అవే నర్చీమెహళా కీర్తన గాంధికి కల్పవృకుం. చానితో, (గామసనేవకులమనన్సులు వహామేషా నిండియుండాలభి, “606 8౪76011” అంతకుమించి సినలై నది “00 9 ఉండీ, "606 18 71౧6” (భగవంతుడు కాలస్వరూ వుడు; వై రెంటికిని సాక్యమీయవలనిన "6064 9 4/06” (భగవంతునికి “క ర్మాధస్థ యాడ నేది మరో'పేకుకచా !)_ ఈ మూటినీ కోలువుకుంశు ఒక పూ ర్తనిర్వచనం మనకు దోొగుకుతుంది. టగెమసేవకునిగుణకీలాలు దినికి. బాసటగా నిలవాలి...ఆజ్‌ శా విచార్‌ా అనే చిన్నపు న్తకం ఒకటుంది చాలకాలంగా. ' గాంధివాతలు ఆయన బోధలు అన్నీ వెదకి రోజుకు "రెండు చిన్న వనచనాల చొప్పున 865 రోజులవి అందులో (వచురించారు. ఇపాపరాల జ్జాన, విజ్ఞాన నిఘంటు నంటాను చానిని చేను, (వతి వజానేవకునికి అదొక గా రోధీ స్యారకనిధి యే, (శీ, రామక్ళష్ణవరమవాంనసూ కులు వేరొక పున్తకంలోనివై నా రెండువున్తకాలుకలిపి పకంచేసుకొ" దగినవి వందలాది మహావాక్శ్యాలుగల వేమనశేతకం, చిన్న సుమతి శతకం. ఈ కెండూ శతకనంపవుటియంతటిలో నాకు (వధాన మైనవీ, “గాంధీజీ” “ఆజ్‌ కా విచార్‌” (నిత్యచింతన) ఒక్క లగౌమనేవకులశే కాదు (గామన్థులందరికి వేదమనవచ్చు. వేదాల లోని మంత్రాలు అర్ధంకాని ఆ కాశకునుమాలుకావు, అత రాలు రాని పళ్లిపామరులకుగూడ ఆవి నితస్థజీవితపాళాలు= ఇండియా బనిడెంటుకు యింగ్రీషుకామ కానక్కరలేదని మొదటి లెనిడెంటు ఎవక నేేవశళ్న వచ్చినపుడు గాంధి అన్నట్టూ;

లిగ్‌7

వృ త్తియొక్క విలువలను నిక్ణయిన్తూ లొయరనువృ త్తిక్కీ మంగలి వృ్తికీ నమాన'గౌరవ ముండవలెనని జాన్‌ ౦ప్కిన్‌ మహాశయు డన్న ట్లూ, (మళ్లీ గింం6!1 86౯7౧8 కవియే మనసుకు వస్తు న్నాడు? మానవత ఒక్కుశు మనిషియొక్క నిజవిలువను నిగ్గయించేదె ఇచే వేచాలన్నిటిసారం 1 ఎం, గాంధీ భౌమ సీవకుడ్కు తన ఆ శమానికి కొంతదొడియుం శే, దొడ్డినిండాను; చోటులేకపోతే, షంటిసరివాద్దుగోడ పక్కనై నా కొన్ని పత్తి మొక్కలను (1188 60/0౧) పెంచి వాటి పయో జనంపొంచాలిం “ గీ 80 ౧౧ ౧౮౦ ర6గ౫౦౧౩/81 08 (69౪6౧ ౪86 0 ౪8౯౧) గ ౮5 76౧ గిర గాం ౦ 16 0686659 గ 0౧9 1౧ గ 60౪6౧17 8౧6 (1౧6౧6 01639 92౪69 10 16 [౧౧ 9” అన్న గాంధీమాటను పెన ఒకచోట చెప్పుకునే యుంటాను. = గాంధీ గామ చదీవా "కేంటదాలలో. “ంర్వోదయపా తను _పవేశపెళ్తు ఆలోచన గూడ క్రి వినోబాదే, ఇష్టమున్న వారి ఇంటింటిలో ఒక బుట్టను తగిలించి గృవాస్టులు అందులో దినానికొక గువ్పెడో, చేశడో వేపే వియ్య్యాన్ని " వారానికొక తడవ పోగు చేసుకొని సర్వోదయ కాళ్యాలకు వినియోగించడ మే “నర్వోదయపా త” లోని ఉద్దేశం. అది యివ్పటికిని చానిపని అది చీనైకది కొన్ని చోట్లం

గాంధి స్మారక విధి ఆం్యధ శాఖ నిర్వాహణ 1080వ సంవత్చర (పాంతంలో (పారంభమయిందని నాజ్ఞాపకం, 1062 రత 64 సంవత్సరాలలో చని 51213 80816 సభ్యుడుగా

లశ]

ల౭ర్‌8ి నాకు చానిలో దగ్గరసంబంధ మేర్చజెను. అప్పుడు బోర్డు కార్యదర్శిగా నుండిన శ్రీ 5. శరామానంద్‌ గారితో కలిసి నంస్థ "శేస్టదాలను పర్యవేించే పని నాకు అవ్న జెప్పబడ్డ దె ఆ పర్యటనల యొక్క తల్ఫీళ్లు యిప్పటికీ నా కండ్లకు కట్టిన ట్లున్నాయి.. ఒకగిద్దరు ముఖ్య కార్యకర్తలవల్ల (ఒక్కశే అనుకుంటాను) సాస్టారక నిధికి ఆర్థికంగా ఆప తిష్టవాటిల్లి న నందగ్భృంలో 'చానీని సరిదిద్దడానికి మేము. చేసిన (వయళ్నాలు వీఫలమ్మైనాయిం ఆకార్య కర్త దివాలా (ప్రకటించగా. సర్వం వ్యక్టమయింది. గత్యతరం లేక ఆమనిషిని వదిలివేయక తప్పింది శాదు.., ఆ కాలంలో నిధిపజాన కొన్ని "పెద్దపుస్త కాల గాంధి సాహిత్య (తెలుగు అనువాదాలు) (చ్రచురణ అయింది, అందు "అఆండు "పెద్ద పుస్తకాలు (గాంధి అహింసా సిర్రాంతాన్ని గూగ్చినవ్సి నాలుగు కాగాలుగాను. బేసిక్‌ విద్యను గూర్చికవి "రెండు నంపుటాలుగాను అనువాచాలు నేను చేసియుంటిని.... విజయవాడ వైైలుస్టేవన్‌ వెనుక వైపు నుండిన కొండను సాక నిధికి సంపాఏంచి'పెట్టాను శీ క ఓ రావుగారు. చాని వైన కొన్ని వృ్‌ళూలను "వంచి వానయోగ్యం చేశాకు, కొండ కొనను గాంధి పేట ఒక న్తూపాన్ని నిర్మించి ఆ (వదేశానికి “గాంధీపర్వతం” అని "వేస పెట్టారు. "రండు మూడు భవనాలను నిర్మెంచి ఒక పెద్ద పున్తకాలయాన్ని నెల కొల్ప్చారుం చానిని వె 9వేట్‌ నంస్థగా నుంచకుండా మొత్తాన్ని (వజలపరం చేళారుం “గాంధిపర్వత"” నిర్మాణంతో నాకు నంఖభంధం లేకపోయినా నేను 57478[804[%0 596 గా నున్నపుడు జరిగిన పనిగా దిని నిక్కడ పొందు పరుస్తున్నాను.... నేను స్వీకరించి

౭50

చేసీన వని ముఖ్యంగా నిధి కింద నుండిన 14 శేస్టదాల పనిని గూర్చిన పర్య వేతణ యే. 1068లో "శేర్టదాల (ఆశ మాల్ర)కు తిక5ిగి వాటిసితి గతులను గూర్చి, సేవకులు పొటించ వలసీన నియమ నిస్టలను గూర్చి కాత్కాలికంగా. యేస్పడిన సబ్‌ కమిటి సమావేశ కర్తగా నేశోక నివేనిక తయాకు చేసి నిధివారికి సమర్చించాను, నా దృష్టిలో అదొక విలువగల వీవయం, ముదింప బడియున్న ఆరిపోర్టు యిప్పుడు కూడ నా. వద్దనున్నది. శేంరదాల పర్యవేతకుడుగా.. నేనుండిన కాలంలోనే శీ 65 ములకొశు (నిధి అం ధళాఖ ఆద్యులు) అద్యవతను మవాబూబ్‌ నగర్‌ లో “నిధి? వజూన చాలా మంది హాజరైన ఒక "పేద్ద ౧6౦%౧౯౧౯౫౦౯ ఇంగింది. ఆనంద నిశేతనా శడముంలో నెలకొల్న బడ్డ ఉన్సిద్ధి” తాలూకూ టగ్రామసేవా. కేంద పర్యవేతణను (తత్చూర్వ్యు అది మా వారిజన అ శమానికి నెలవె యుండెను కనుక చేను (వత్యేకంగా పని పెట్టుకొని, నా రామంద్రి నివాసం నుండి విధిగా వారానికొక సారివెళ్ళి (గామ జఓవకుల వపనిపాటలను పరిశీలించే వాడను. అక్కడ (7 గామసేవకులు ముగ్గురిలో నొ యం దెక్కువ (ేమాళి మానాలుగల శీ సోమలంక శేషయ్య ఒకడు, ప్రత్యేకించి అతని పేరు ఇక్కడ ఎందుకు ఎత్తు కున్నానంచ్కే అతనికి నేను అప్పగించిన పనులు రెండు, అఆశమానికి కొన్లెఫర్తాంగుల దూరములోనున్న వాకిజన వళ్లైలోని కూతిపనివాం డకు రా తిపారశాల వడపటం ఒకవని.

280

అ శమంలో కంపోస్టుతయారుకు పరిసరపుంత లలో దొరిశే పకువులపేడ పోగుచేసుకోనివచ్చి నిలవచేయడం "రెండవ పని, నా కోరికననుసరించి రెండుపనులూ పూ" ర్తిగా నేర వేర్చాడు మా పొట్టి శేషయ్యం పొట్టివాడే కాని చుకుకైనవాడు! శీషయ్యనుగూర్చి నురొక్కవిశేబుం వ గాంధి పెట్టిన పాఠశాలల బహిమ్యంణలే 10, 14 ఏం డ్రవయసృషప్పు డే శేషయ్య బడి చదువు మాని వేశాడు. ఎందుకు? గాంధియుద్యవుంలో చేరడానికి. అతనివె మాధవరం అనే మిలిఒర్టీగామం, బడికి పంపడానికి తండి సోదసులు కరినపయత్నాలు చేశారు. తిట్టారు ామస్థులచేత లిట్టించారు. దెబ్బలళిత వేశారు తలగొరి గించి నుద్దబొట్లు పెట్టిగాడిదవై నెక్కైం చివీధుల్లోలిప్పి ఆవమానిం చారు. దేనికీ అతడు లొంగలేదు | పమ్లోమడని అతనికి నేను "పేకువెట్టాను. ఆ ప్రహ్లాదుడు వయచ్మ్‌వద్చినతము వాత “నిధి” టగొమసేవాశేం, దకార్యకర్త అయినాడు. ఆదర్శ్భవుముషుడని చెప్పి అతనిని నేను అవ్వ్వానించి (గామసేవకుడుగా తీుకొని వచ్చాను. శీశే మయ్య ఎంతనినయశీలుడో అంతగా సత్యా గవావీరుడు. , పూర్వపు *ఆనందని కేతనిహ:3జనా శమ స్థలంలో “స్మారక నిధి” ౌమసేవాశే దం వినిచేస్తున్న కాలంలోనే *గాంధీగురుకుల విద్యా శవ ౦% ఆనేపేపతో ఒక గురుకులపారశాల అకువబడి కొద్దిసంవత్స ళాలపాటు నడిచింది, (శీ గక్టే రామమూర్షిగారుకె-డి చానినిసాపించి నిర్వహించారం 'నేనవ్పుడు కాజమ హేం్టద్రవరంలో నివసిన్తూ, వాళానికొకసారి వచ్చి “నిధి” (గామసేవాశేం దంతోపాటు ఆీరామమూ _రిగారి (విద్యా శమ (ప్రిన్సిపాల్‌) కోరిక చొప్పున వారి పారశాల

ల81 'యోగతేమాన్నిగూడ కనిపెడుతుండేవాణ్ణి. అదీ నర్కారు విద్యాశాఖతో ఏమా తం సంబంధం "పెట్టుకొనని న్వచ్శాంద సంస్ట్యయని వేసుుగ పప్పనక్కర లేదు. ఆడు మగ విచ్యాస్టులు భోజనానికీ యిండ్లకు వెళి రావడంతప్ప రోజంతా విద్యాలయం లోనే ఉండిపోయేవారు. మగపిగ్గలు ర్మాతికి అన్నం ఆచ్చుకొని విద్యాలయంలో నే న్నిదించేవారం రామమూర్తిగారు. చాల యేండ్లు వలూకులో ౪. ఓ. ౪. వనిచేపీి అది తనకు భర్జించక, ఈ విద్యాలయాన్నిక్కడ నిలకొల్చారు. గాంధి సిర్రాంతాల కనుగుణంగా* ద్ధతోనడుపబడినసంస్థ అది ఇంటిస్టిలంవోగా మిగతభూమిలో అరటితోట మూమిచుబ్టూ కొబ్బగిమొక్కలువేసి "పెంచి తోటఆదాయంతో భూ గర్భజలసబ్యున్దెని (“బోరింగు”) కల్పించి పాతద్వైయుండిన యింటికప్పును 150881 చేయించి, సర్వవిధాలా పాటుపడి ఆదికాలవు అనందని కేతనం "పేచుపతిస్టు అను నిథిపినవారు శీ గత్హే రామమూర్తిగారు. స్మాగకనిధి ఆౌమనేవాశకేందం, తాను నడిపిన గురుకుల విద్యా శమం "లెండూ యిఫుడు రూపుమాపినా ఆస్థలం, తోట, యిల్లూ అన్య్యా_౪*ంతం కాకుండ అక్కడ ఓక పనిమనిషిని పెట్టి వాటి మర్యాదను నిలువుతున్నారు. ఖాళీగానున్న ఆసలంలో జిల్లా పరినత్‌ హైన్కూలు స్థాపింప జేయడానికి ఆ(గామకులు కృమిచేస్తున్నారు...1965-68లో గాంధీ స్మ్యారకని ధి. సంస్థ 5006౪50౧లోో గాంధీ స్మా రఈకని ధి తాలూకు ఆగామసేవాశేందంలో శరీ రోజుల లేక రెండునెలల *(సఫాయ్యీి పారిక్ర్య్ర ము ఏనింగు పారశాలోనడిచింది. దానికి వేశే ఒక (పిన్సిపాల్‌ (యితరరాస్ట్రీ యుడు) పళ్చాటయినాకు.

282 సాన్టరకనిధి పథాన ఆకాఠర్య కమ పర్యవేకకుడుగాన్సు నొ మనసుకు తట్టినంతవరకు నఫాయీ విధానాలను మైంనింగు విద్యాష్టలకు అలవళ్ళేటందుకు; విద్యార్ధులను పరింం గామా లకు తీసుకొనివెళ్తి ఒక్కొక్కాచోట కొద్దిరోజులు (ఓ3దినాల ) నుళాంచేసి, గ్రామనఫాయి (పదర్శనాలపు చూపించి. తిరిగి పొన్నాలకుచేశేవాడను. కొన్నిరోజులకొకసారి తగిన "పెద్దలను పాదరావాదునుండి పొన్నాలకు రప్పించి వారిచేత విద్యామ్థు మూటా గం లకు ఉపన్యాసా లిప్పించడంకూడ జరిగింది. దరఖాస్తులు టి అటా సఫాయి మై9నింగులో చేంన వారు 20,80 మంది ల ౧ హ్‌

ఉం డేవారుం సాంస్కృతిక పదర్శనలుకూడి (నాటి కలు మున్నగునవి) జరుగుతూం డేవి,

ఇట్లా గాంధీసాన్టారకనిధిపని (చాకకార్యం ముగిసిన పిదప "రెం డేండ్రపాటు మాఅమా్మాయి(కుమౌా క్ష యూనివర్శిటి చదువుకోసం విళాఖపట్నంలోగడిపిి అటనుండివచ్చేసి, అబ్బాయి 'రాజారాంవద ఇక్కడ పాదళావాద్‌ ల" సి“పడాను.

చి మిలా (ఇ; 0 ౧౧

ఇక నేముంది వానుకునేది* వివిధ వజాసంస్థల “జేర చాకు కల్పింవబడ్డ "నేవాళాగ్యాన్ని యింతవరకు (వాతలో "పెట్టాను వృనర్రాప్యపు మణపువల్ల అక్కడి దిక్కడ, యిక్కడి దక్కడ '"పెట్టియుంటాను. అయినా మళ్ళీ చదువుకుంళే ఈ

268

కధ నా కంత అనభ్యంగా కనబడటం లేదు ఇదంళా ఆరంథంలో మా అమ్మాయి పెట్టిన పేటనయని వైన ఒకసాఠి చెప్పుకున్న టున్నాను. తీరా కలం కాగితం చేతబుచ్చుకున్న తరువాత ముఖ్యంగా ఈ రెండోభాగంళలోని పాత విషయాలు జ్జ్తికి "ఇచ్చుకొని (860/8 చేయడం నాకూ ఇాగా'నేవుంది. ఏలనంళు ప సర్కాగు నెౌకరీకీ పోకుండా ఈ చిన్న నొ (బతుకును గాంధీ ఉద్యమానిక్కీ దాని పచారానికీ అకింతం. చేసుకొన్న విశిష్టత నాకు చాలును. ఇానని నస్వరాజ్యరాజకీయాలలోనికి జారిపోనీయకు:డా నిరా శ్రా కార్య్య్మ్మకమమవబడే 00౧8/66- 76 5700786౯౧6) నరఠ్వాంగీణమగు జాత్యుద్దారక (వణాళి కకు అంటి పెట్టియుంచుకొన్న నా *ఉడుతతనం”లో నా కున్న తృప్తి నాకే తెలుసుం జడేశస్వాతం త్యం కోనం తాాగాలు చేసిన నీవంటివాళ కు యీాయవలసివంత [9009౧10౧ ఈ జాతీయ (పథుత్వం ఈయళలేదని చెప్పి కొంటరు మిళతులు (కొందకే.ఆందరూ కాదు) లేనిపోని విచా3ం 'వెలిబుచ్చుతూం టారుం నాకా ఇిచారంలేదు. లేనట్లు వాళికి జెలియదనిచెప్పి చేను విచారపడుతుంటాను. “౪ ౧౧931 6 18౪11 గా 06 28౧6 ౧0౪౧౦ 68 6156” అనే 11069 13 1?) ఈయవసాన కాలంలో కూడ నాతోబాగా సి రపడలేదు సి కపడలేదని చెప్పి యేడుస్తూ కూర్చుంళే పం (ప్రయోజనం. ఊపిళాడుతున్నంత వరకు ఆశే ఉంటి నేవుంది, కనుక ఆది యింకను 817080 తగి 8౯0౧969౯ ఆఅగు గొకయని నా (పార్టన

"వేను పున్తక రూపంలో వక వా9ినుకున్నా, పది చెప్పు కున్నా దానినీ ధక పచార మనుకొనడం నాకు (ప్రియం.

వ64

మధ్య గాంధీయుద్య్యమ మనే దొళటివచ్చి ఈ జీనితానికి కొంచెం పదును పెట్టింది కనుక దినిని గాంది ధరస్ట పచార మనడం యింకా. దగ్గర మాటు నేను 1981లో ౪6 019 ెలులో నున్నప్పుడు శీ మల్లాది యజ్ఞ నారాయణ (నళతాస్థ్మగవాఖై దీ) గారి నద్ద న"కొక యింగ్లీషు పుస్తకం దొరికింది. అది “68 6% ౧౮ 0 ౮65౪8” అనే టాల్‌ స్టైయి పుస్తకం. అదియొక అధ్యా త్మిక ధనాగారంగా తోచి దానిని తెలుగులోనికి అనువఏించానుం చానీని చదువుకోగా అందలి నా కుంటితెల.గుతో నాకు తృప్తి కలుగలేదు. ఉనినిపటి వటి దిది దిది ఒక చారినిచెట్టి మి తుడు

ఇ అ ౧ ౧ ళు ేా నా సిళ్యాాగవావైదీ శ సోబురాజుగారి డబ్బు సహాయంతో అచ్చు వేయించాను. ర్‌ి చిన్న అధ్యాయాలుగ 100 పేజీల పుస్తకం అది. మొదటిసారి జె లునుండిరాగానే ఉద్యమావేశం తోనిండి “నవయుగ సంచేశం౫” అనే నుకుటంగఆ కొన్ని పేజీల చిన్న పున్తకం వాిశాను.. భీమవరం ముదాపకులొకర్చు సర్కారు శయం లేకుండ ము దించి వేయి (పశులు నా పరం చేశారు. అవి అనేకుల చేతిలోపడినా అది సర్కారు ఆంచకుగురి ఇ₹ంలేదుు. నా ఆశేయం మాతం 'నేరవేగింది. ఇక తరువాతి పుస్తకాల "లేదిలు సందర్భాలు నాకు జ్ఞాపకాలులేవుం “గాంధి సా్మ్యారకనిధి” చారికీ [ వాసియిచ్చిన ఆనువాద |, గంభాలేరు

నా య కా శ ళం వెన పేర్కొన్నాను. టాల్‌ స్థాయి తత్నజ్ఞుడు (అతడు తత్వ వండిశుడు మాతమేకాడు. నత్యాగవా పీషలలో మేటిప్మాత్ర యావబ్లీవిత సమవ్యలను ముణ్ణంగా చర్శించి | పవంచానికి

జ మ! ఆ

ప్రాణం పోసిన అతని సాహిత్యం నిండుబండె డుంటుందిం. కధలు నవలలు, వ్యాసాలు, టైవీలు మున్నగు ధర్మ గంధాలవై

265

నునిసికమగు చర్చలు, తుదితీక్పులు, అ వ్యాసాల ,కధలు కొన్ని టిని నేను తెలుగులో "పెట్టకుండటం' ఎట్లాగు ననిసించి ఆ పని కూడ చేళానుం సత్యాన్ని బయటపెట్టకపోవడం ఓక బుణభొార౦* చానిని తీళఘ్ళుకొనడం త్రరింపుకు మాగ్గం. అట్లా మాననాళికి చాొచూపినవాడు టాల్‌ స్థాయి: ఆతడు గాంధికి సమశాలికుడుం 106లో టాల్‌ స్టాయి దివంగతుడై నాడు. అతడు గాంధికి 81% ౧౮6౯ అయితే నాబోటి అల్బమతులకు గురూ _త్తముడుం తరువాత నేను _వాముకొన్న (గంథాఅలో జిగి త్రాని వేదికలు” అగ్నదొకటి. మా బావగారి (పెర్టకుమారుని మొమృ (పోశు హాంవల్ల ( వానుకున్న 800 పుటల టగంళమదిం +ల్స్సీర్రు జోగిత్ర” షీద వ్యాఖాన మెందుకు వాయి రన్నా నాయన, ఒక రోజున “నాక నంస్కృత మొచ్చునా యేమన నా! నే నేమిటి గీళా వ్యాఖ్యాన మేమిటి౨ అనీ నేనంశు. ఆయన అంగీకరించక మీకు సాసే తీరాలి నేను _చూచేకీరాలి!?. అన్నారాయన శీ) కాశీనాధుని నాగేశ్వరరావు వంతులుగారి ్రతిపచార్ట కాత్సర్యాల ౪0 ౮౧౧89 ద్గ్గక "ఇెట్టుకొని, అధ్యాయాల వరు సను నేను _వాసిన (గంధాన్ని (శ్రీమతి ఆలపాటి సీతమ్మ, "పెద వెంకటకృన్ణయ్య దంపతులు ( తెనాల్సి అచ్చువేయించారకుం

నాళనివేదికలగ*మీద "పెద్దల్దువాసీన ర్క్‌ఠి అభి పొయాలు పుస్తకం మొదట్లోనే వున్నాయి. వాటినిజట్టిచూడగా నా గతా వ్యాఖ్యానం చచ్చుశా లేదని నాకు న్రైర్యంకలిగింది.. నేను

లక]

266 వ్యాఖా్ట్టనం (వాయబోతున్నానని పండితమితులు. (శీ సీతా రామవ్మాంగారు “మీరేదో వాస్తున్నారట_ గ్ర అరవింద ఘోష్‌ "£585874 (7) 0౧106 618” ముందుచదివిలేగాని ఈ పయత్నానికి పూనుకోవదుని నాకొక *, బేక్‌ వేశారు. “అర న్‌ ర ద్‌ శ్‌ విందఘోమూ, ఆచార్య తయంవద్దకుపోతె అవి నన్నెందులో ము.9చుకాయో అనేభయంవేసింది. “అవన్నీ శాశెందుకు ఐాబూ! సంస్కృతంళాదు కనుక (పకిపదార్థం చూచుకొని, నా చిన్నబుద్దికిళో చినట్లు సామానమానవునికోనం (10 119 ౧౧౭౧ 0% ౧6 1026) శనాసుకుంటా"వని తీ ఒవాగ్టైంగారికి (ఆ

జవాలిచ్శాను. నా *గీతానివేదిక”లంశే ఆది! ౨... తరువాత ఎప్పుడో కానీ నేను (వానుకున్న (1) “ శావో్ట్టధర్మంగ (2) “మూర్తిపూజ” అనె చిన్నపుస్తకాలు మొదటిది చీళాల (పాన్థనసమాజంవార్సు ండోది పూజ్యసోదరులు శీ "పెండెం కృస్ణయ్యగాకు విజయవాడ) ప్రచురించారు. = .తముపరి! 975లో ననుకుంటాను. నా £60 "పేజీల “౫ ౪౯౨4%4 అశే ఆంగ్రపులన్త కం మూడు అంతర్భాగాలుగా వెలువడింటి. పూజ్యసోదకులు పూర్వపు శీ, కొండవల్లి కల్యాణస్వామిగారి “సాధన” ఆం ల్‌ మానష్మతికకు నేను అప్పుడప్పుడు [వాసియు౭డిన ఆంగ

( గా వాస్ట్రసాలు మొదటిభాగం; అవసరాన్ని బట్టి శేనుు అఆడపదడప (వానికొన్న కొన్ని "పెద్దవ్యాసాలు "రెండవభాగం; మావరెన రికో నేను నాసియుండిన లేఖలు మూడవళాగంగా గుదిగుచ్చి ఒకపు_న్తకం తయారుచేనుకున్నాను. చాని మ్య్ముదణకు మరి డట్నేది ? మొదట కొంత !4గారకళగి గా వచ్చిన నా ౧01 ౯08 08౧8 0% ఆ పుస్తకముుదణకు కలిసివచ్చింది... ఈ వరుసలోనే

లిం (ఎప్పుడో సరిగా జ్ఞాపకం లేదుళాని) శాజారామమోహాన్‌ రాయ్‌ కగ6 3% ఇంక నుండి ఈరోజుకుకూడ పనికివచ్చేకళొన్ని తలు ఎంపికచేసి, 800 పేజీల, చామమోపహానరాయ్‌ రచనలు అనేపేుతో ఒక తెలుగు (గంధాన్ని తయారుచేశాను. చానిని విజయవాడ యువకీజన (పార్థననమాజం ఖర్చుతో సమాజా ధ్యకులు పూజ్య సైండెం కన్నయ్య గారు ముదింపీించారు, ఈ పుస్తక _వచుుణయొక్క పూర్వో త్తరానికివెడితే ఒక చిన్న కథవుంది. నేనోకరోజున థ్రీ గి గ అప్పారావుగారితోకలిపి యుండగా ఆయన ఒకమాట అన్నారు! “*ఎక్కుడచూచినా, ఎవకువావినా రామమోహనరాయి జీవితచర్మి తతే కవఐబడ కాయి కాని, ఆయన న్వ్యయంగా చెప్పినమాటలు, (వాసిన (వాతలు ఎవరికీ తెలియవు. ఆపని మీముచేయం”డన్నట్లు అప్పా రావుగారు నాకు సలహా చెప్పారుం ఆఅ కాగణంచొప్పున నేను ఆపనికిపూనుకున్నాను. ఒకనాటి రాజమహే )[_దవర వీరేశలింగం పంతుల గారితోటలో జరిగిన మవోసభలో (శ్రీ మండలి కృష్టా ళావు భాట్టం [శీరామమూ ర్తిగా ర్లికువురూ కూర్చుని నొ పున్తకాన్ని ఆవిమ్మరించారు. తోడోడ మరొకసంగతి జ్ఞాపకం వస్తోంది ఏ; రాజమహేం(దవర “వి కమవేలు”లో (శీ గోపాల కృష్ణమూ_క్రిగారు జరిపిన వరళట్న నీ షేధమహానభలొ శీ కీ. గి. అప్పారావుగారు భవిమ్యత్‌ కార్య(కమానికి గౌర వాధ్యతులు గాను నేను 0౯% ౧0 నిజెంటుగాను నియమింపబడ్డాముం ఆసండర్భంలో నే పెండ్లికట్నంతీసుకోవనే (వమాణపతుమీద నా కుమారుడు రాజారాం సంతకంచేశాడు. ఇవన్నీ నా మన నులో ము. దిత మైయుండిన పూవ్వనస్ట్రైశులు. = ఆతరువాత

268 (వచురింపబడ్డ 800 పేజీల నాపున్తకం “గాంధిపురాణ౦%”, అందు మొదటి ళాగానీకి 'సేకరింపబడిన కొన్నివిషయాలు గాంధీస్వీయచరి తనుండి మరికొన్నివిషయాలు గంధి (సిన "58020208 ౧ 50660 గ? 68'నుండి; రెండవభాగంవిషయాలు అక్కడక్కడ చూచి వానుకొన్నవిం ఈవు న్తకాన్న్ని కొవ్వూరు ఆంధగీర్వాణవి'చ్యాపీరం వారు యచురించారు.

“వికృతి ఆధ్యాత్మిక శాస్త్రాల సమన్వయం?” (వేకు నరిగా జ్ఞైపకంరాదు అనే పుస్తకం యొక్క నా అనువా దాన్ని డాక్టరు వెంపటి సూర్యనాలాయణగారి సర్వోదయ వచరణ టస్టువార ఉపచురించారు... ఇది శీ వినోఐ? రచన, *జీనను బోధలు” అని గాంధిచే (వాయబడిన (శ్రీ హింగోరాణిచే. ప్రచురించబడిన ఆంగ్ల పుస్తకానికి నా "తెలుగు అనువాదం ధాని కడపజిల్లా అనంచా శమసాపకులు నిర్వాహకులు శ వీరబిహ్యాంగారు కావాలంకే (వాసి పంపాను 10 'యేండ్లయిందో, లి0 'యేండ్లయినదో తికుపతికి మార్కుకున్న ఆయన అశ్రమస్థావరానికి ఆయన ఒకచోట నుండరు చేశ దిమ్మరి. ఎక్కుడున్నారో అసలున్నారో, లేరో చశలియదు, ఆయన కడపజిల్లా ఆనందా శమంలో నుండగా నన్ను తీసుకొని వెళ్ళి తన సర్వోదయ ళశాజ్యమంతా ఒక జీప్‌ 11 మీద (శిప్పి ఆనందింప జేశారు, ఆ సీటిన ప్లై నూతులు; గామ ఊళంచరూ కలినీ పొలాల్లో కలుపుతీస్తూ కూర్చుండిన వ్యవ సాయద్భృశ్యాలు; ఎక్కడో ఒక రోమన్‌ శే౭లిక్‌ క) స్తివుల (గామ జీవిత దృశ్యం నాకు మరవురావు, ఆయనకుండిన అగ్ష నైజింగ్‌ శక్తి బహావిశిష్టమెనది, “(౭౯ 0౧ ౪8౧౯ అనే ఒక

విం ఆంగ్లదేశపు ధర్యుశంస్థనుండి ఈయనకు వేలకొలది ధనవ్హం కు౦సీంది.' అంతకుపూర్వ మే ఏనాడో ఈయనకు విళాలమగు కడపజిల్లా, ఆనం చాశమస్థలం, చానికిచేయుండిన సుక్ష్మ త మగు 40 యకరాల మెరకళూమీ ఉచితంగానే లభించాయని నా జ్ఞాపకం. “తీగలాగి తే డొంకంళాకదలివచ్చినగట్లు వీర్యబ వ్మాంతో నా కేక్చడిన ౧"ఢవరిచయం ఈ _వాతలో ఉట్టిపడు తోంది. హిందూమతంతోనపహో, మిగత మత ధర్మాలపట్ల ఆయన కుంగిన “గౌరవ ్పప్పత్షికం కు సక్వజనులకూ అరటిపండు ఒలిచి చేశ బెట్టినట్లు ములువుగా _ చేతికందివచ్చే కె ఫి _స్తవధర్యంపిట్ల (బవాైంగారికి ఎక్కువ పీతి, వాళ్మె-ట్‌, రోమన్‌ కేశలిక్‌ విభాగాలమధ్యనుండిన ఆ+రతమ్యాాన్ని ఆయన పాటించడు. ధర్మదృ్భష్టిలో ఆయన కన్నీ ఒకళేం ఇంళాబేసి ఆయన క్‌. ర న్తవమతస్థుడుఇాడు. నేనుపంపిన (వాత అనువాద పుస్తకం అచ్చుపడ్డదో లెదోహూడ తెలియదు. ఒక్కశికూడ. నాకు రాకేదు. ఆయనదొకలోకం నాదొకటి అన్నట్లు విడిపోయినాం మరల కలుసుకునే అవకాశేం మృగ్యం 1 ౨. మవాష్టలు, మహాత్ములు” అను సుమారు 400 పేజీల ల గంథం ముదణ పుూ_ర్రిఅయి (వచురణకు సిద్ధంగావుంది, ఇందు (దపంచ మవోమానవుల 0 సండి_ప్త జీవిత చరి తలున్నాయి. దీని ము దణకు న్వగ్గీయ డాక్టరు క ధర్భురాజులు (బొంబాయి రి (గవ్యనవోయం లభించింది. =... ఇపుడు నేను.వాస్తూ _పచుర ణకు తయారవుతూన్న 500 పేజీల “లాహ్యధర్మనుధ”ఈ సంవత్సర (1998) అంతానీకి పూ వెలువజేటట్లుంది. ఇవన్నీ నాలోవలనున్న ధ“స్ట్ట వచారతృన్షను _తీకృుకొవడానిశేగాని,

ల్ల0 పుస్తకాలు అమ్ముకొని డబ్బుచేసుకొనడం కోసంకాదు. మరి కొంతతడవు భగవంతుడు నన్నీప్ఫధ్వివై నుంచికే, మరొక్క (గంథ ప్రచురణ నామనస్సున తూగాడుతూవుంది.. దానిపేరు “గాంధీ గామస్వ రాజ్యం”. .చివరికివస్తూ ఒకవిషయం. మరచే పోయినాను*, మా“ఆ౦ (ధి వ్యాసాధనా ళో మి తెలుగు మానప్టతిక “ధర్మజో్యో తినిహూర్చి నాలుగునూటలువ దీని (వచుకణ చాఅకాలం[ కిందట (పారంభమఖి ఇపుడు. క్రివివం సంవత్సరనసంపుటం నడుస్తోంది. ఆ_శమనభ్యులమైన శీ కామ రాజు వపానుమంత శావుగారిని, నన్ను సంయొ క్ష సంపాదకులుగ ఆదిలో ఆ(శమంవారు నియమించారు. ఇకువురం చాఅ యేండ్లు పనిచేసినతరువాత తీ వానుమంత రావుగారు నంపాదకత్వంనుండి తప్పుకొని తరువాత స్వర్షన్తు లై నారుం (పజావసరములగు సమ్తవిమయాలు నిక్కచ్చిగా చగ్చించడమే ప్మతికయొక్క ఆశయం లీ మాచిరాజు సీళాపతిరావుగారు *వొమ శ్రంగి” తూర్చుగోచావరిజిల్లా యికమీదట *ధక శ్రైలోోత సంపాద కత్వం వహిస్తారు. శే_క్రియుడిగిన్నా సాధ్యమైనంత కాలం వేను నంయుక్తనంపాదకుడుగా వార్మి పక్కనే ఉంటాను. ౧౨౨

ఇది నా కథలో ముఖ్థమగు. చివరి ఆధ్యాయము దినిని కిక శ్ష కలుగా విథజించుకుంటాను. నా మత మేమిటనేని యిందు మొదటిది.

జ. (84)

19002 58లో "00గ9౯ 8౧ 1౧614668 €07 16 914640 01 గెల "606 ౩౧6 8066౧8 స౦0 ఐం ధించిన శీ గ;౦ం౧876 4. 78107 బెంగుళూరు నుండి నాకు ఉత్తరాలు వాస్తుం జేవారుం వాటిల్లో వాకునన్ను ముఖ్యంగా కోరిందిం “ఆహ ధబహ్మూసాధ నాశ9మ చరిత లనీ వంపాను, అందులో నామతం వమిటో కొంచెంగా అయోసకు వరిచయంచేన్తూ ఈ (క్రింది మొటలు వాశిళాను. కోఇది మీకు నా మనవి. నుమారు నొ 17వ యేట నుండి నా మతానికొక "పెట్టుడుపేకుతేదు. వానినొక “విశ్వ ఛర త్రం అనవచ్చు. ఆయిహవే అందు విశ విభావన (చరానమెనా, నేను భారతీయుడనన్మీ సినాతనహింధూ వంశజుడనీ చెప్పుకునే (వన్యేకత లేకపోలేదు. దేశంలోవలి మతశాఖలన్నీ నళ్యాంగీణ మగు భారత సంస్కృతియ'నే మహావృతం యొక్క ఛిన్న క్‌ొవస్దలు, శమ్ములు. ఆ సంస్కృతి యొక్క బిడ్డను కావడం నా అడ్భష్టం అంతేకాదు. 'హేతుబద్దుజెన పరికుట్ట జ్ఞావమూూర్తి యగు సో! కటీను పొారళేణయివును నేను, చారి తక యుగంలో నెమ్ముదిచెడి కలతనొందుచుండిన (పపంచానికి అహింసా నంచే కాన్ని _పసాదించిన బుద్ధ. మవోవ్‌ీులు. నా గుకున్నత్తములు; 1వపంచ ఇాధవేదనలను స్వయంగా అనుభవించి అమరుడై మానవులకు శాంతిబోర గావించిన (కీస్తు యొక్క అనుయా యిగా (విలికిపోవాలని నా ఆకాంతం మానవ శేణికంతకూ పరమాత్హ ఒక్కడన్కీ మానవాళికంతకూ ముుక్తిమాగ్గం. కూడ ఒక్క'కేయనీ గట్టిగానమ్మి చకించిన వై గంబకు మవామ్మదు నాకు వామేషా వంద్య్టుడు. పప్మితుడు పుణ్యశీలుడు అగు

పలి జో రాస్ట్రరు కూడ నాకు దైవసమానుడు, “109 86 0౪86” అగు భగవంతుని వృాదయాంతగవ ర్తిగ చేసుకొని, అ యావ్తునిచేరే మార్షం మవఠతోపలనే యున్నటన్న సింధుసుఫీయోగులు నాకు ఉపియతములు... పూజాగృవాంచొచ్చి, తలుపులు మూసు కొని జగత్‌ స్వామియొక్క యేశాంతసేవలో నిమగ్నుడవు కమ్మునిన _ క్వేకక మహార్షినావాడు. అంత ర్ముఖుడవైై ట్రై వాన్ని _అర్భీస్తూ, బయటకనబడే ఆయన భక్తకోటితో పకంకమ్మునే “బవోయి"* ధర్మసాధకుడు నా సర్వస్వం= ధర్మ దిస్వను చేతబూని _ప్రపంచ మానవులకు దారిచూపిన నానక్‌, కబీరు తుకాఠశాం మున్నగు భక్తిశిభావణు లందరు నాకు చారి దీపాలు. ఇదే నా మతవనిశెప్పి మీ వాడనగునేను మీతో మనవి చేస్తున్నాను, “౬168 0౪౧6 అనేది యిపహపశరాలలో సర్వత ఒక. పీ యఖిపాయం కూడ యిదే ననుకుంటానుం మిమ్మొకచిన్న క్రీస్తుగా నేను భావిస్తాను. నా దృష్టిలో గీతా శాత్రుం. కొండమీది క్రీస్తు ధర్మ్హపసంగత లెండూ. వస్తుతః ఒక్కరు. క కుుకశు న్యూయార్కు లివవ్‌ ౮. గ. 110 గ6౩ గాంధీయుద్యమ (పాకంభం (1981)లోనే తన చర్చిలో ధర్మ ఉవనంగం చేస్తూ “4/090 1 49౧8 0 68౧60౧ | 1౧8 01 61? 51 ౮68565”. అని యెొట్లనగలుగుతాడు? గాంధీ జీససులు (వతి విమయంలోను ఒకటి కాకపోవచ్చు, ప్రపంచ మతాల పేస్ట, వాటి దేశాలు వేరైనా నిజానికి మతధర్మమనేది ఒక్కళుం మానవులందరు ఆత్మసంభవు లే. అట్లని "కలునుకో వాలిగాని అందరు జగన్మాత బిడ్డలే, 'ఆలునుకున్న వారికి ఒక మవోకవి

వ్ర శెప్పినట్లు, ఇదొక ఆనందం, స్వేచ్చ, విజయం “౮౦౪, 9 0౧ ₹౯6660గ, ౪6౦౧”. మీకు తెలియిని విషయంలేటు, ఈ మాటలు టసేడి పీ కోనంకాదుు మెంవరికోసంకాదు, ఇది వా జ్ఞాపకార్థం నాలో నాకిక పాచ్చింక. నన్ను చేను "తెలుసుకొని నేను నేన్నై బతకడానికి లోపలినుండి ఉబి కుబికివచ్చే ఆరాటం నా శరీరాన్ని, మనసును పరికుద్ధ పరచు కొండునుగాక! నా (పతి అవయవం మీదను నీ స్పర్శ తగులు చుండుగాక!%” యని భగవంతుని కొక థక్తకవి పాం్టవం నాది కూడ అదే! (0)

సంఘపారిశుద్ధ్యం :_ న్వర్గధామంతోని మీ తండి వరిపూర్తుడయి యున్నట్లు మీరును పరివూర్డులుకండు. సీపొరుగు వానిని నీవలె | “జీమించు. నిన్నుదూషించేవారికి మంచిచేసి పంపించుమని ఏసు ప్రభువుసం దేశం, ళభగవ౦తునిమాటగా మహమ్మదు యిట్లా సాత్యుమిస్తున్నాడు. “1 ౭8 8 ౧ రరంగ (68506, 561 | ౪౦౮6 8౧969 నగంళగ. 56 | 0798466 గాగ.” అని. ఎందుకు ? మానవుడు తన్ను కానుతెలుసుకొంటూ, తనను తదితరులను సంస్కరించడానికే జన్మించాడు. ఇది స్వ్యపయ త్నంతో జరుగవలెనన్నది దై వేచ్చ, ఆయనక్ళప నిరంతరత్యా గంలోనున్న ఆనందం మానవునికీయబఐడిన వరం క్యాగమం శు (బతికుండేకాలమంళా జీవ్యపపంచ 'తమంకోనం, ల్ర్రోయం

లిల్‌ క

లకీ కోసం చేయవలసిన పని. “€0 11768 19 84 8౧61౪96 0/16 1౧ 60071 0€ 60గ౧56౧16౮6౧66”" మనిపిళోని జంతుత్వం మానవతగా మాళాలి మనలోని ర క్తమాంసాలకు ఆత్మభాగస్థం అబ్భాలి మన (పతిచిన్నపన్కీ సేవారూపంళోల్భాలి, అది హేశుజ్ఞానాన్ని; అంతరాత్మను. తృప్తిపరచాలి. జీవిత్మక్రియలన్నీ సామాజిక హే యోచాయకాలు కావాలి. సంస్కరణయొక్క విశాలార్థ మిదే ఇందువల్ల మతం, సంఘం రాజకీయాలు. పరికుద్ధ మవుతాయి ఒక ఠతామోటలో, పిడచ గట్టుకొనిపోయిన పాతసంస్థె లకు కొత్తవిలువలు రావాలి. మానవాత్మ న్వేచ్చతోగూడిన సుఖంకి*సం ఆగటిస్తోంచి. మతదురభిమానాలు, పరన్పరరోమ జ్వేషాలు సాంఘిక చాస్యాలు అంతికం చాలిం స్వార్టంలో దురాశ రుఠరాశలో పాపం, పాపచింతనలో మృత్యుప ఉన్నదని జ్యాగతచెపుతున్నారు ముషుల్కు సంఘసంస్కరణ యి జా! గతతో (పొారంభంకావాలి *అనతో మా నగ్గమయ-- తమసే మొ జోోజిిమయ._ మృతో్యోళా మమ్మృతంగమయ * లోకళాంత్సిక్రై వ్య క్రిపరం సంఘపరమైన పార్థన యిది (6౬)

ఇక ఈ యభధ్యాయంలోని కల శీర్షికకు వదాం. గాంగేయ స్వాతం తోస్థద్యమంలో ఆగం అ౪*గం?” అనే శర్టికతో ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ చరిత పొఫెసర్‌. నరోజనిశిగానీ కిగీ.తి, ౯|| ర గాకు యిండియా స్వాతం త్య సమరోద్యమంలో నా అనుభవాలను చెప్పమని నేనిచ్చిన

లిక్‌

జవాబును "రెండేండ్ల కితం (806 [60076 చేయించుకున్నారు ఆమెగారు నాకు బంపిన ల! పశ్నలకు నాజవాబులే ఆ 1806 ₹060/6. అందలి కొన్ని జవాబులను మాతమే కు _ప్తపకచి ఇక్కడ "పీర్కొంటున్నాను వ

[ప్రశ్న కి. ఆనాటి దేశరాజకీయాలకు సంబంధించి, ముఖ్యంగా ఆం(భలో, మితవాదులు అతివాదులు (9%19గ $19) ఎవకుండిరి ?

జవొబు వి అంత గడ్డుమిత వాదను ర్యాద్య్థులు ఈ రాష్ట్రంలో అన్టేమంది లేకు ళాజమహ్‌ాం [రదవరంళోని ళీ న్యాపతి సుబ్చారావువంతులువంటి మిశవాద మిర్యాదస్థులు కొద్దెమంది ఉంచేవారు. పంతులుగారికి గాంధియండు చాల గౌరవముండజెడిది ఆరోజులో మరాస్ట్రదతప్పని అతి(తీ వ)వాది

గ! తు గాంధియేయని నా అభి పాయం. అప్పటికింకను జనక తె ట్‌)? న; నటల భిబత్సముళాలు బయలుదేరలేదు. గాంధిని త్మీనవాదియం కే చురుకైన కార్య వాదియని యే నా భావం. అప్పటిన ర్కాక్షు మీద అతడు తఅ పెట్టిన “నవియనిరాకళరణంగి “శాననో లంఘ ళం నం అధునిక ఇండియా చర్మితలోను అతఃపూర్వము మనం కని విని యుండలేదు. _బిటిషు *నై తాను పభుతి2ైన సి మలాల ల ఈల

ఆతడు ఉపకటించిన లికుగుబాటులో లయికుమంత చార్జన్య (హింస, లేదు. ఆత్యజ్టానం, ఆత గౌరవం, అశత్దసంయమం చాని గుక్తులుం

లగ (పశ్న శీ కష్టనష్టాలను గణించక స్వాతంత్య పోళాటానికి నడుముకట్టవలెననే నిశ్చయం (ప్రజలలో ఎట్లా కరిగింది? జవాబు ఏ గాంధి దమిణాఫికావదలి ఇండియాతో

అడుగు వె క్షేవరకూ దేశంమొ త్తంమీద వాతావరణంలో వై తన్యం

లేని ఉదాసీనత య్యే అలత్టమే నిండియుంజెను, మవోేతు శు

యిండియాకువచ్చి నబర్మతియొడ్డునచేసిన ఆ శ్రమని ర్మాణంతో

ఇండియాచరి తలో నూతనశకం _సారంభకులుందిం రాజకీ యాలు తదితర సమస్యలు అటుంచి, ఈ అ(శ్రమస్థాపనతో నొక అహింసా విప్లవం అందుకుంది నిమ్మదిగా అదే *చంపారన్‌, యి ళాోనజార్టగహాలకు వారితీసింది. అదేచారిని “ఠౌలట్‌” ఇాననాన్ని ఎదుర్కొనడం జరిగింది. ఆవెంటనే పంజాబ్‌లో (బిటిమ్‌డయ్యర్‌ అమాయకులగు పజల (తల్లుల బిడ్డల) వె చెసిన మూకుమ్మడిసంహారంపట్ల "దేశమంతటా అగహావేశం బయలుదేరింది 'రాజాన్టింగ సమన్యలపట్ట తట్ట్టులై యుండిన సామాన్య ప్రజానీకం ఈ దుకంతంయొక్కవాలర్త వినగా నే మొత్తం ఇండియా ఉడికిపోయిందిం స్వలళాఎసిద్ధంగా ధర్మనిష్టు డగు మహాత్ముడు ప్రజలలో భావస్వాతంత్యం, కర్మ (8! 0౧) స్వాతం త్యం రగుల్కొల్బాడు. ధనాఢ్యులగు వై తరగతులూ అట్టడుగు విచ్చగాం,డూకాక్క మధ్యతరగతి పజలు కనివిని యెరుగని ఉత్సాహోచ్వేగాలతో ఉద్యమానికి దోవాదం చేశారు. ఆకస్ఫికంగా యావరత్తుదేశంలో వాతావరణం అద్భు తంగా మారిందిం నావంటివాళ్లతోసహా (వజానీకం గాంధి పళాకంకింద నిలిచారుం

ల!

(పశ్న త్‌, భారత స్వాతం (ళ్యోద్య మాన్ని (ముఖ్యంగా ఆంధలో) అడ్డుక*డానికి బయలుదేరిన అవకో భాలు ఏవి? కొన్ని ముఖ్యసంఘటనలను పేర్కొ నండి

జవాబు ఏ అవును, చేశమంతటిలోవలెనే ఆంధలో గూడ గాంధీ అహింసా స్వాతంత్య (వణాళికను కలవక బెట్టి వుచించడానికి స్వార్ధపరులు చాటుగాను బహిరంగంగాకూడ విశ్వ పయత్నాలుచేశారు.. గాంధి జీవించియున్నపుశే అతని అహింసోదర్థమానికి వ్యతిరేకంగా కాం గెనులోవలనే ఉద్య మాలు బయలుదేరాయి ఉదాహారణకు (1) గాంధివలదన్న శాసనసభా ప్రవేశం (ఇ ఆయన కిష్టం లేని హింస అహింనల కలగలుపు (8) గాంధినుండి విడిపోయినవారు (608౧6979) 8౧6 విడనివారు (౧౦ 6[8౧86/5) మున్నగునవి. వీటినిచూచి గాంధికి కలిగిన విశఘుగు విలాపం అందళెరిగినదే. ఇట్లా కొందచుు నాయ కులు "పెడ దారినిపడ్డపుడు అతడు అపొరమగు ఓర్మివహించాడు, ఒక్కొకప్పుడు వారికి నెమ్మదిగా నలహాలీయడం; వేరొకప్పుడు అవస రాన్ని బట్టి వారిని తీవంగా మందలించడం; చేయిదాటి పోయి పరిసికులు వివమించినప్పుడు ఏమీచేయలేక కంటతడి 'పెట్టడంకూడ జరిగేదె. వాంవు* తన కాం్టగెను కాగ నిర్వావాకనంఘమువాశే ! ఇంకొకసింఘటన యేమంశే, అతని స్వరాజ్య పణాళికను ఎగురగొట్టడానికి జిన్నాసాహేబు నాయ కత్వాన మున్లింలిగుచేసిన అ ర్రిివయత్నం.

278 ఇళ్ళ వశ్న 6, స్వాజ్య ఆండోళన చర్మితలో మీకు వహించిన పా ళత యటిది? ఆ పాషతలో మీవ ౧జరిగిన ఏవేని కా లు రు (వ్రత్యేకసంఘటనలను కొన్నిటిని ఆెల.పండిం చేశస్వాతం త్య సంపాదనలో అవలంబవింపబడిన అహింసాపద్ధతియందు పీకు పూర్తమగు నమ్ముకముం డెనా ళి జవాబు ; సామూహిక అహింసాపర్దతిపట్ల నాకున్న నమ్మకాన్నిగూర్చి నాశే మా తపుసంశయం లేదని నామనసులోని మాట నేనువెప్పగలను, అహింసను విశ్వాసంతో చక్కగా వినియోగించుకోగల కళ ఇజాగుగ శఆెలిసియుంకు అంతకు మించినసాధనం వేరొకటి హానవునిచేతిలో లేదని నాదృఢమైన నమ్మకం చారుణమగు హింసాకృళత్యాలతో పపంచం ల ఆ ఈవరశే విసిగిపోయియుంది. “8౫0౧-౪౦ 6౧06 18 ౪౧6 801౪891 శం06 1౧ 1౧6౪౧074, 0౧0080 ౪/664 (౪6 అని మహో త్కుడు ఛరుచుగా అంటూవుండినమాటను నాజీవిళాన్ని సరిదిద్దు కొనేటందుకు ఎవ్చుడూ. నేను జ్ఞ ప్తికితచ్చుకుంటూంటాను, అయితే ఇక్కడనే నేనొక 60౧185910౧ చేసుకోవాలి, నావంటి దుర్శలమానవులు అహింసలో తమకొకవిధమగు నమ్మక మున్నప్పటికిన్తి ఆ నమ్మకాన్ని “+కిళ య్‌విపర్‌ , కిథయ్‌ మరణ్‌ అనగల దృథవిశ్వాసాన్ని సిరపరచుకొనగలగడం బహుకవుం. తు లు

ల్ల

పశ్న స్థ శేశ్లలోమీ అను థ వాలను కొంచెం విపరించండిం

జవాబు ; బళ్లారి కంటోన్‌ మంటు కె లుసూపలెంటు గ1[. 6186౧ ౪౦౦4 తో నాకు తటస్థమైన ఒకే ఒక మరువళాని మవోద్యుత అనుళథి వాన్నిగూర్చి వేరొక నందర్భంలో చెప్పుకునే యున్నాను, అది అతనినెట్లా మనిషిగామార్శ్చిందో నాకును ఆంత 1౧6 1801 గా ఉపయోగపడ్డిది. ఈ ఒక్కసంఘటనముందు మరియే లుతర నా 2ైలుఅనుకవాలూ పనికిచావుం

[పశ్న 8. ఆనాటి కాజకీయ ముఠాలమధ్య పమైన భిన్నాఖి పాయా లుండెనా?

జపాబు* అన్ని చోట్ల లోవలెనే ఆంధలో కూడ శాజకీయ నాయకుల మదస్థి (రాజకీయ వివ యాల్లో మట్టుశే సుమండి! నిళశ్శాణ కార్య కర్తలలో ఎట్టి విఖేధాలకును అవకాశమే లేదు) థిశ్నాథిపాయా లుంటూవే వుండెను. వుండక మానవు. అరమరిక అున్న చోట అవి వారివారి వ్యక్తిగత న్వభావాలకు సందంధించినవే కాని స్టిదమైన ఉత్యమ సిర్రాం ఆాలకు నంబంటించినవీ కావు, అది నాకు తెలిపిన విషయం. వలనం కే దేశానీ కానాటి ఉద్యమాశికి ఏకైక నాయుకుడు మహాత్ముడు, శారసకర్త లందరికిని వారివాలి విధులను పూన గుచ్చినట్లు తేటపరచి యుండెనతడు. కార్యక_ర్తలకే గాదు నాయకులకును, దేశ్ఞవజి లందరికిగూడ గాలధి స్పష్టీకరించి

80

"పెట్టిన మాన్షాన్ని అందరు తుచ తప్పకుండ అనుసిరిం చి యుంశ్ష, (ఆ దేజయమగ లేదు పూర్వ కాలపు అళోక చ్టాన్ని ఇండియా సర్కారు దన మాగ్గదర్శిగా ఎన్ను కున్నందుకు చాని యడుగు జాడల్లో నారు నడిచి యున్న న్తైతే (అది మాతం జరిగిం వా?) గాంధి తన నిర్యాణానికి ఒక్క రోజు ముందు 1948 నం॥ జనవరి 29వ ేది "తెల్ల వారక ముందు ర్యాతియంతా మేల్కొని తయారు చేసిపెట్టిన తన చివరి విల్లు నామా (౯౪ ఓగి5. */ ౬౬ &ఉ%॥౫౦ 76౯574145%.₹)కు అవసరమే లేకుండ పోయేది, నుమారు ఆదే సమయంలో (అంతకు కొన్ని రోజులపూర్వం) మహాత్మునికి వేకు గతితోచక నెహూ, వల్లభ్‌ళాయిల మద్య ెముగుతూన్న వికసాన్ని దయచేసి సరిచేసి. వారిని దేశ శే మం కోసం కలిసి పాటుపజే టట్లు చెప్పమనో వరాయివాడగు మౌంట్‌ బేటన్‌ను (మహాత్ముడు) అర్టించినట్టు

మనం వినలేదా? అట్లుంది ఇప్పటికిని దేశదురద్భృష్టం! (పశ్నలు 9,110 స్వాతంత్య సమర సమయంలో వివిధ రాజకీయ పార్టీలు నిర్వహించిన పాతలేవి? ఇండియా రాజకీయలలో ఎప్పటి నుండి *వామవతొమనేది (వ పొారంభమ

మముంది ముఖ్యంగా అంధలో?

జవాబు :గాంధి యొక్క స 06.0. ఉద్యమారం భంలో కొందరు బేశజుల పద్ధతి హింసాయుతమై యుండెను వావపేుు భయంకరకులు 1907813 వారు ముఖ్యంగా బెంగాలు చవారుం గాంధీ శొంతి పద్ధతులు వాళికి సరిపడవుం వాక ఈనాటి

ల

నక్సల్‌ బరీ భయంకరులా? గాంగిని ₹ా-జకీయరంగంనుండి తప్పుకోమన్శాము. తనకు అడ్డుతగఅవర్దని గాంధి వారిని (పా ధఛేయపడ్డాడు. అప్పటిశే గాంధీయుద్యమంళో చేరబోతున్న (శీ చిత్తరంజస చాను సలహాలవల్లనేమో ఇష్టముండి, లేకను గూడ తమయుద్య మాన్ని కొంతకాళఅం మానుకొనడాసీకీ ఆ 187/0 519 గాంధికి మాటయిచ్చాగుం అట్లా వారిచ్చిన వాగ్దా నంలో దై వహస్తాన్ని చూచాడు గాంధి. అంతటితో తృ్తిచెంది తనయుద్యమాన్ని నిరాఘాటంగా వడుపుకున్నాడు, వమైనా హింసాపర్టతుల కభ్యంతరం లేని కొందరు కాం[్రసునువీడి కమ్యూూనిస్సులనే పేరుతో బయటికిపోయినారు. తదుపరి మరి కొందరు సామ్య వాదుల్రై (5068 9౪5) శాం్టెనును విడిచి "పెట్టారు. ఇకముతగలూ నా _పికవాదులే. ఇర్వురూ [కమంగా తమ సంఖ్యాబలాన్ని "పెంచుకున్నారుం అప్పటినుండి వారికీ గాంధి యుద్యమానికీ పొత్తులేదు. వాకే వామపతీయులుం

(ప్రశ్న 11. అకాలంళలో దేశ రాజకీయాలమీదను, దరవాంమీద సంఘవ్యవస్థ్రపట్లను గాంధి పభావం ఎట్టిది గి (8) దేశస్వాతం్యత్యం (0) హరిజకోద్దరణ (9) ముస్లింలిగు.

జవాబు వ ఒక విధంగాచూ స్తే గాంధీయుద్య మం వస్తుతః ఇండియాదిమా తమేకాదుం నై తికదృష్టిలో అది యావశ్‌ సవ పపంచానివీనుం (పపంచ (వజానీకంయొక్క పాత ఆలోచనలను ఆశయాలను అది మార్శివేసిందిం స్వేచ్చ,

€6

4వ 2.

న్యాయాన్యాయాలు, త్యాగం భయ, అభయాలు, దేశభక్తి మున్నగుమాటల అన్ధాలను చాలవరకు మార్చివేసింది. 'దేశ జనాభాలో అల్బనంఖ్యాకులగు మునస్లింలయెడ గాంధిహృాదయం సౌమ్యతకనబంిచింది, కాని వారిలో నుండిన హింసా (చాక్టన్య) (పవృ త్రిని ఆయన ఖండిన్తూనే వుండెను. విదేశసమస్యల, సంబందాలలో కూడ ఇండియా గృక్నధంలో మార్చువచ్చింది. జాతిసమన్యలన్నీ హింసాపద్దశులలోగాక్క శాంతియుత సంవ దింపులద్వారానే నిరిచేపుకోవాలనేభావం అంతరించింది నవగుుషులతోసమానంగా 'ఊ*నాలకుగూడ సమానగొరవ (ప్రపత్తి చేకూరాల నేభావం వచ్చింది. సారన్వత సాహిళ్యాల మీదకూడ గాంధి పభావం పడ్డది. పాతపద్ధ కులుపోయి, నూత నత్వం (వవేశించింది. స్వాక్టాలు కొంతవరకు నమనీపోయి సర్వజనీనభావం కలిగింది. “2 హింద్‌ %, “జై జగత్‌ ౫గా మారింది,

(పశ్న కలి, గాంధితోను తదితర జాతీయనాయ కులతోను మీకు వ్య_క్షిపరంగా పరిచయముండెనా ?

జవాబు: మహాత్య్మునితో నాకు ఎట్టి (ప్రత్యేక వరిచయమూలేదు. మా వారిజన ఆ_శమంలో ఒకరి ఆయన మకాంచేసినపుడుగూడ నన్ను నేను ఆయనకు "తెలుపుకొని పరిచయం చేసుకొనవలన'నే అతతగూడ నాలో లేకుండెను. ఆయనతో చాలమందివచ్చి ఆ రాతి అక్కడనే యుండిరి ఆయనళశోనుండిన ఆం_ధనాయకులందరు వనన్నెరిగినవాశే.

ల88

ఆనాడు ఆయనవెంటనుండిన నాయకులు రాజకీయ *ీపా జ్తీ జ మోవాం” లేనివారు, “గాంధీగా మన్వళాజ్యగస్టాపనపెట్లు అత్యంత అపేతతో నుండినవారుం

(ప్రశ్న కతి. కారతకాంగెసనుయొక్కు.. నిర్మాణ కారస్ట్యకమ యానం అప్పటి సంఘవ్యవస్థపై ఎంతవర కుంజెను *

జవాబుః నిజానికి ఆ ఇార్య కమమే గాంధరిని ఇండియా ద్రజానీ కానికి (ేమాస్నదుశ్ణి, 'గౌరవనీయుణ్ణి చేసింది. రాజకీయకంగంలోని "పెద్దద్దాయకులూ ఎన్ని కలక*సం వజడాదిపొడునునా వారివుటతికిగే అనుచరులు గాందీ నిర్మాణ (వణాళికపట్ల సవతిత ల్లీ సేమనే చూపుచుండిరి *ముందుగా చేళానికి రాజకీయ స్వేచ్చరావాలీ, నిర్మాణ పశాళికవిమయం తరువాతచూధ్రైం” అనే పొఉకదర్శషీ వారిది. మొదటి ప్రధాన మంతి. మొదలు ఆాష్ట్రవిశాసననసభ మెంబరువవకూ యిదే ధోరణి. గాంధి పణాళికను తొదటినుండి వీుు ఇట్లా మళ్య "పెడుతూనేవచ్చారు,. వీరిది కుద్ధఅజ్ఞానంగా. లక్కవేశాడు గాంధిం రాజ్య్యూంగబలమ పదవులి సర్వస్వంగా చూచుకువే రాజకీయజీవులను ఏమనగలడు ఒక్కూగాంధి |! “నాది చివకు అరణ్యరోదనమయిపోయిం”దని ఛివవళ"లంలో అతడు ఫొంద్‌న నిస్పృవాకు భారత రాజకీయజీవుల తప్పుడుఅంచనాలు కూడ ఒక కారణమైయుండక పోదని నౌ నమ్మకం గాంధి కాలంలో పాణతుల్యంగా.. తలపబడ్డ మద్యని పేధాన్ని _గాలికితుడిచి

లైర్రథీ “సట్రాయి *స్వతం తః శే ద రాషి వథుత్య్వాలు! ఇవ డిలటెంటను క్‌ బ్‌ దం న నిండముచ్నాయి చేశ సౌభాగ్యానికి ధానరణూ మంతంగా గాం ధి చెప్పి పెట్టీ కొంతవరకు అమోఘంగా అమలుపరచిన బేసిక్‌ విద్యను నిలువునా పాణంతీసి ఎత్హివేళాలయి న్వతంత యిండియా (వభుళ్యాలు ! మాతృ్ళభామ అసలేలేని ఇంగ్లీషు పెంటతో బాలబాలికలకు అత రాభ్యాసం చేస్తున్న దెవరు * ఇంతకుపింంచినపాపం మేదేశం లోనూ కానరాదు. గాంధికాలంలో జాలికి పవెస్నముకగా కళకళ లాడుతూ వృన్ధికివచ్చిన వడ.కునూలు ఖద్దరమువ్నన్త్రం యిప్పుడు చచ్చీచా వకుండ కొనయూపిశి తీసుకుంటోంది. ఇది స్వాతం[త్యమని ఏమానవుడంటాడో అనమవండి ! ఇట్లయింది దేశనిర్మాణ వణాళికగతి 1 తిన మానం క పొణంపోనీ దేశంలో ఇాంతిన్తీ నుఖితతను నెలకొల్ననెంచిన గాంధిసణాళికను సమూలం తిళఠగదోసిన నచ్కారుజీవులు అతల “ోజాతిపితోయని ఎట్లనగలరు ? ఇంకాఅంటున్నారు.అదే నా కాశళ్ళగ్యం 1 తన నిరా్శాణ పణాళిక ఒక్కటీ నాలుగుపా దాలానడి స్తే కాసనో న్లిం ఘనంతోను ౩ శ(వవేశంతోను వనేవుండదని అతడు వచ్చే పడే, పదే చెవుతూనేయుండెను. మరి ఈవాయకులు జాతికి అలవక్శిం “దేమిటి ? (తాగుడు మిల్లుచదువుల్సు మిల్లుబట్ట్ర మిల్లుబుద్ది 1 ౧

ఇక పోనియ్యండి 1

పశ్న 15. మొరటిశాలప్ప గాంధీయుద్యమాలక్కు 1049 ఉద్యమానికి భేదసుక్కుడుంది ?

285 _ జవాబు: దకిణా(ఫి కాలోనీ గాం ధీనళ్యా గవాంలో

అక్కడి వేలకొలది ఇండియాకూలిజనులు, అక్కడి యిండియా వర్తకులతోసవో ఒక్కమనిషివలె గాంధీవెనుక బలంగానిలబడీ ఆనన ఆజ కుబదులే చెప్పరాని కషపాలనుభ విం చాకుం ఉద్య

నో లా! శు మౌాన్నినడీపిన అక్కడి మవోత్ముని అనుచరులుకూడ ఆతని "శెదురుచెప్పక అతడుగీచినగీత వ నిలబడ్డాము అట్లాదతీణాాఫి కా నత్య్యాగవాం (పపంచానిశే అదగ్భమతుంది. కనుకనే గాంధిని రాచిరంపాన బెట్టిన అక్కడి గవర్నర్‌ జనఠల్‌ “సృట్సు”నేనాని రిశైరయి గాంధికి శిమ్యుడై సాడు! ఆశ్శర్యం |! ఇండీయోా నిత్యాాగవహం అంతనై తికబలంతో సాఫీ గానడవ లేదు అడ్డ చాస్టు తొక్కి అవేకవిధాల గాంధిని రొష్టుపెట్టిన వాము కాం్టగెసు లోనే వుండి; అయినా దై వనియతివల్ల అతనీ సళ్యాహింనతే (బిటిమ్‌కధికారాన్ని వైదొలగ'జేసింప్‌! అట్లాళాక 1099 ఉద్యమం శీవలం శాం గెసుదే అనశేముం దేశస్టులమధ్య

లి టు ళఖి 'భేదంలేని, పార్టీ ఆమధ్య 'భిదంలేని, భా=“తీయులందకుకలిసి పాల్గొని పభుళ్వాన్ని లేచిపామన్న “0౮ 11౧68 ఉద్యమం 1942 ది. చానికి తుదిపోశాటం (901101061౧ 90) ఎని "పేకుపెట్టాడు నువోత్ముడు. అయితే ఉద్యమం అహింసా వమరతకుమా తం కటుపడియుండాలన్నాడుం టా గ!

ప శా కే6. ఇండింకూకు స్వాతం ఇన్ని త్వగగా

క కి. అల వీసుకొనివచ్చిన పగిస్థికులు ఏవి ?

జవాబు? తీ అట్లీ (వధాన మంతిగా. నుండిన అనీ ఆగ గి ఇ శ న ళబరకు పార్టీ (వ్రభిత్వమే సత్వర స్వాతం త్య టకఓనకు ఓక్‌

206

ముఖ్య కారణం, వ చర్చిల్‌ గాని (బిటిష్‌ ధానమం లియై యుండినచో ఇండియా యిడుమలు యింతత్వరగ" తీర యుండవు, [బిటిషు సాామాజ్యంయొక్క బలం, పరపతి &ీణించి నీరసపడట మొక్కళే . ఇండియా ప్వాతం్యత్య ప్రకటనకు (ధాన కారణమని కొంది రంటూంటారు, శాని నానమ్మక మది కాదు. ఆధునిక కాలంలో కనిపీనియెకుగని మహాత్య గాంధీ యొక్క. తపళ్ళ క్తియ్మే అహింసాకర త్రయోగ బలమే (“సంభవామి యుగేయుగే" అన్నట్టు, ఈ మహో సంఘటనకు ముఖ్య కారణమని నా విశ్వాసం,

ప్తశ్న 18, భారత కాంెను పొర్టీవో వచ్చిన చీలికను గురించ్నీ పార్టీ యొక్క భవిష్యత్తును గురించీ దయచేసి కొంచెం వ్యాఖ్యానించండి.

జవాబు వ 19/0 తసువాత వచ్చిన దశా విం లో కాం గెను పార్టి చీలిపోవడం కాం గను (వతివ్యకు గొడ్డలి "పెట్టు లజ్ఞారకం చేశరాజకీయాలతో ఎట్టి సంబంధం పెట్టు కొనియుండని నావంటివాని వ్యాఖ్యానాలకు విలువళీక పోవచ్చు. కాని నేను ఈ దేశంపౌరుళ్హేకనుక విజయాన్ని గూగ్చి కెంచెం అభి పాయం చెప్పడానికి నాకును కాన వహాక్కుండక పోదు. పార్టీ రాజకీయాలం శే మొదటినుండీ నహించ లేనంత తలనొప్పి నాకు! రాజకీయపార్టీ పోరాటాల అశనిపౌతంవల్ల నే ఈ దేశం వై శికంగా మృతక శేబరమైపోయిందని నా అభి పాయం. లి? యేంద్లుగా ఈమృతనష్ట్రప్పు పార్టీ బీవులవల్ల ఎన్నిక య్యేఒక్క

౭8?

వ్య_క్రీియొక్క (ఇండియా(పధానమం తి శక రావ్ట్రముఖ్య మంతి) యిష్టానిష్టాలమీడ కాలీకాలనిరొట్టివంటి మన అజీర వు రాజ్యంగవిఢానంలో ఎన్నోలడల్కకోట్ల పజానీకవ్వుబతుకు ఆధారపడియుండటం దేశానికి మవోరిష్టం. ఈవిధానంలో దేశొ నిశెప్పటికీ విము _క్షియుండబోదు. ఈవిషయమై గాంధీ (వాత మూలకంగాయిచ్చిన రెండు వాబూ్యలాలను ఇక్కూడ్‌ "పీర్కొం టున్నాను. ఇండియాకాంగెనును ఎవ్వరును చంపలేరుం కాని అది వళింపనలసివ స్తే తవగోతిని తా నేతవ్వుకుంటుంది.ంఅన్నాన్నా డాయన, వేరొకనందరృంలో అయనమాట యిట్లుంది “అధికార వార్థమోపహాంతో అది (శాం_గెన్ము మోటతరవో విళారపు పోరాటాలకు దిగిననాడు ఆ నొటితో (“0౧6 1౧6 గ౧౦౯౧|౧9)” డాని బతుకు సరి! గాంధిగారిచివరిరో జుల్లో వైమాటలు ఆయన క్రలంనుండి 'వెలువడ్డా రుని మనం మరువరాదు+ ఈమాటలు శకాంగెనువైన కోవంతోవచ్చిన దూవణవపచాలుళావుం ఆయన హృదయంనుండివచ్చిన శుఃఖభరితమగు రోదన యిదిం భారత సంస్కృ్భ్భృకీపధంళో కాం గసుకు నూతన్మపాణంపహోపేవ (అందుశే “*బాతిపిత?) మహామాన్యు డాయనం నూ జేండ్లపూర్యపు (1889) పుణ్యపురుషులచేత నిలకొల్పబడి నేడుపోరాటాలలో పడియున్న ఈకాం_గెనుభప్యత్తు పూశ్హానుస్వారం. లోతుగా గొయ్యి తవ్వబడి కప్పివేయడంకూడ అయిపోయింది! తలపడి పోతున్న సిగ్గుతో ఈ విషయమిక్కడితో వదలివేష్తున్నానుం

(పశ్న 19. ప కే క శళంగాతొ, (వల్యేక ఆంధ నినాచాలనుగూర్మ్చి ప్పి అభ్మిపాయం "ఆలుపండిం

288

-జవాబు ఏ రెండూ విడిపోవడాన్ని గూర్చిన నినాచాలు ఇరువై పులా అంతులేని పోరాటాఅకు కారణమయింది. ఈ ద్వేషాన్ని మొదట్లో ఎవరుశే కెత్తించారో యేమోశాని ఇరు పజూోలూ భయంకరమగు పశుత్వాన్ని (తదర్శించాయి. లిని, తీంక గా కూర్చున్న నాయక మ్మున్యుల చేత వే యీ మిత భేదం కల్పింపబడియుంటుంది. పళ్లైపట్టుల ( పజానీకం సహజంగా అమాయకులు ఆంధ తెలంగాణాలలోని (శ్రజలు ఎప్పటికిని ఒ'కే రాష్ట్రంగా (శతకాలని ఆఏనుండీ నా ఆశయం, ఇకువతాల "త మలాఖాలకూ అదొక్క కే మార్గం విడిపోతే సాంస్కృతికం గాను నైతికంగాను అెంటికీ అత్మవాత్య అయిపోతుంది ! (వపంచంలో అవి నవ్వులపాలై పోతాయి. పెళ్లైవజలు పకమై నాయకులవె న తిుుగబడినప్పుడే స్వరాజ్యం వస్తుంది. నాయ కుల గురుళ్వానికి పళ్ల పజలు ళోబడ౮'*దు. *గురువులు తమకు లాభించే శెటువులు చూపిస్తొరంటాడు వహ్లారుడు 1! తెలుగు 'దేళశాన్నంతను వకంచేస్కి కావలిస్తే చాన్ని “*శలుగునాడు) అనండి లైవం ఏకంచేసీన (ప్రదేశాన్ని మానవులు ముక్కలు చేయకూడదు.

(పశ్న శి0. *పా ర్లమెం టర (వజారాజ్యాాన్ని గూర్చి మీనలవోవమి ?

జవాబు ఏ; ఇండియాలో ఆమాటకు అర్ధ లేదని నా అభ్మిపాయం. భారతనంస్కృృతికి ఆ పద్దతి భర్చించదు. మనకు సరిపడని విదేశీయం అది. అళతివురాతనంనుండి మనకు అచ్చి వన్తూన్నది _గామపంచాయనీపద్ధతి. ఇప్పుడు మననేత్తివై నెక్కి

టి చ సా! సట పళ ధు శక్త. ట్‌ క్ల ం ల ఫం సత వం నీ బక్‌. ల, జ ను 4 (ర్‌ స శ, (లై మ త్‌. లా వ య లు! .. కేం చే ను నీ టో సక. టీ బ్య వే “రమిణస్టైన్‌ ౫ ఆశ్రమం న్‌ టు కీ గ లిరువన్నామకై -_ 1072 ల్‌ ల సం ఎడమ నుండీ ; ఆం. నం ఆ. 1. తల్లాాపగడ (పకాశరాయడు

2. గుడిపాటి వెంకటచరిం శన ననన సనససనకనన సాయం, పాక్టన-విచ్యారి నమావేశం కాలేజీ వనతిగృహం, వ వి + కాకినాడ - 1012 కుర్చీలో , . (పివ్చిపాల్‌ వెంకటరత్నంవాయుడుగారు

విలవిడ్డవారు తల్లాసగడ (నకాశరాయడుగారు, గొరి నరపింహళంగారు

(కిందకూర్చున్నవారు గుడిపాటి వెంకటచలంగారు. -

ఓ900 కూర్చ “స్వ రాజ్యంలో కూడ * గామపవంచాయతిఅనే లా టా మాట వినజడుతూవుంటుంది ! అయితే యిప్పుడు మనకున్నవి గాంధి నిర్వచించిన గామాలుకావుం ఇవి పంచాయతీలూకావు , ఇవి ఎండిపోయిన క శీబరాలు., 1948 జనవ 28 తేది “రా తంత మేల్కొని మవోత్ముడు (వాని పెట్టిన యావద్భారత పంచా లు యతి రాజ్యవిధానం అతిసులువుగ్యా సహజంగా, నిస్సంకోచంగా ఈ చేశేపరిపాఅన'ు నిర్ధయిస్తుంటి, నిర్వహిస్తుంది. అయితే అటి ఎవరికికావా. లిప్పుడు ?1! కొన్ని (ఎర్నో) శళాన్టాల కితం (క్రీస్తు చెప్పినట్లు "జెరుసలేంగుడి పూర్తిగ శిధిలమైపోయినప్పుడు జనకమహోరాజువంటి జన్మపీయావళతార గాంధి పుట్టుకొని రావాలి. భారతకాం(గెను పార్టీ లపెంటను తుడిచిపెట్టి ఫక్తు “లోక సేవకనంఘం”గా నూతనరూవం చాల్చా లన్నాడు. గాంధి అప్పటి కెల్లుండి స్వగారూఢుడు కాబోతూనుం రా లి చివరికొచ్చాను. ఈ చివరిలో నే నిచ్చే వివ్యమ, విన్నష్ట ఆ ౬ సలవో ఈ౪/ యేండ్రపొడుగునా ఇండియా ధర్మ రాజ్యాన్ని పాడొనర్భిన ఇ-డియా జొలిటిషియ న్తకు, 'యేమంశేే, “నాయనా అమ్మా (వజాపాలన పేరిట మీకు శేస్తున్న వ్యాపాగాన్ని పచ్చివ రాన్ని ఈపాటిక్‌ కటి'ెటండి. జ్‌ చాతి బబ € ఇప్పుడు ఎవడుపడి తవాడు (పతివీధి (దిమ్మకి దొంగవోటతో స శల అధికారానికి రావచ్చు. ఈమాటలు (టవాస్తుంశు నాతల దిమ్మొక్కుళోంది. ఇక (వాయనుం

లిం 1 (పశ్న శిక్షే, న్వత ౦ త యిండియానుగూర్శిన మీ న్వవ్నం యీడేరందా ? జవాబు :ః నాొన్వప్నాని కేమొళ్చెగాని చేను ఐఖహు ఆల్బుత్ణే. ఆ మవో రాజు, నునశల డి, కనివ లోకర జాస్వప్నం, ఆయన డివికిచేసంనా ఆయనకనిన “ఇండియా.(గామస్వ రాజ్య ! స్వప్నం మన అంత ర్నే[తంముందు ముదితమైయుంది. ఇ డియా జాతకాన్ని శెళ్వతంగా (వాని పెట్టిన నుస్వవ్నం ఆయనది 1 *న న్నిక్కడ మానవునిగా పడవేసిన నీకు నమస్కారం 1! ఓ నృష్టికర్తా ఇళ్లు మరిమరిచేస్కి నీవని పూర్తిచేకుళో |! నీ వేమిచేసిశా నిన్నే నమ్ముకొని యుంటానుం౫ అన్న వవోకవితోపాటు ఒకమూల చేనూ ఉన్నాను “స్యాతం త్య యోధు”డనల డే ఈ ముదునలి “ఇదే నేను” అంటూ తన అనుభవాల నీటొ చెప్పుకుంటున్నా డుం ళు ఇట్లు త్‌. (ప కాశరాయడు

లు చ ర న క ల స ట్ట నే టు ప న మాం టో ర న ట్‌ నర శ్‌ టీ స స న ము ళో ట్‌ పే తీ స. ర న ర్ట మ క న యటం టి సస యు. సన ళో త. టం టి టో చ న్‌ శ టి. గ ను న ? లనే చట న ల. 1! సట వం అం చం శ్రీ గ శ్‌! న ళు వ నాయ ఇ

న టం ఎ హం శక | నాం పం టీ. స్యా |

ప. నం. వక సట టం ల మ్‌ న్‌. టా యయ.

టి న క న న శ లే అము శ్‌ అటానే న్‌ క్‌ ్స శ, వా! ష్‌. నో వ న్‌ వల. య. ల! కు న యయ న మున సయ. శ యా. కామాయ నా నన్‌ ౨ వీశేశలింగంగారి యింట్లో = 1914 కుక్చీలలో ఎడమ నుండి ; 1. నరసింహదేవర సత్యనారాయణగారు ఇ. కందుకూరి వీరేశలింగంగారు. 8. చల్లా నత్యనారాయణగారు , వెనిఖ్ళనిలబగ్డవారిలో కుడ్యిపక్కాన ; తల్లాపగడ (పకౌశరాయడుగా రు ంకె న (కింద శద్ట్రున్నవారు ఎడమనుండి ; జోస్యుల అచ్యుకరామయ్యగా రు మొక్కపాటి రామమూ రిగారు. చాన

౭98 6౧౩ ముమ్యూరులు వాతో

ఈ కింది ముమూ్య్శూర్తులు నా కత్యళత శ క్రికాజనులుం వాము నా కెన్నటికిని మజపురారుం (1) డాక్టృరు చల్లా ము బవాణ్యం గారు 190300-లి1ళో బల్గాంకం టో న్మెంట్‌ జైలు డాక్టరు గ! 6186౧ ౪౦౦6 ఆప్పుడు జై లునూపరెంటుం ఆ సిమయంలో ఖె దీలలో, నాతోసవో కొంతమందికి కఈజ్ఞానిస్స్‌ 39 (వచ్చ కా మిక్లు)వచ్చి "జె అుఆఘుప్టతిలో ఉంచబడ్డాముం అన్వేకు ఈ సు॥హ శ్రణాంవ.వహానీయుడు మాకు చేసినపేవ అనన్యం. ఆనుపలిలోనుండియే ఒకఉత్తరంద్వారా చే నాయనకు నా కృతజ్ఞతను తెలుపుకొనకుండా ఉండలేకపోతిన్మి నావు త్త రానికి ఆయన బదులు వాసిపంపిన ౧/౧౪64 లేఖలోని కొన్నీమాటలు యిట్లున్నవి $ “దె6 2౧/౯ ౧౭౧౪౦౧౧౭౧1 = 8) సంగ00 1931. గి! ర68౯ ని26458/67/26౮6 62౯౮, ౪౮౪౯ ॥౧౮ 16407 | ౧8౪8 8౧6 [ఏ[08 9౪76 ౧౧౭56౧౧౩ €85 8౧ 8060౮5 (౦గ, [040789 బైగిరేరి- 56౯౪86 ౪ 0/౦6౪/86 09 0౯691085 06064 0 ౪0౪౯ కం! 60౧96 ౦౪9౧653, 56! ౪9 ౧౧౭, * 1 ౨6 గొ 9౪ 69 (07 106 1 ౧69 ౧060౧006. 5401 4/6 1019 10% ౧౮ 8651 ౧౧6౧18 ౪0౪౮ గీ8*ళ6 80 ఓ ౧౮ ౫7 ౭౫0/695566 10౪2763 ౯౪ [౧౮౯౨18 ఆగ౧౪౦[1-86 ₹, 8౧6 1 508] 6౪97 507 ౪6 10 రేం 6౯ స010౧0 ౧8౪8 169 ౧౮7౧౫. 107 281 13 1౧9 8939006 056064 ౨68 514 సగర ౪ 1010౪8 గ శిం48/4౧655 1 ] 8500౮6 2008౧ ౧౧౫ నిగ0౦లడే 58050801 0౧, 1౧68 62920 గ ₹84 0 తిక ౮0౦6 10౧ ఈం 14040614 ఓ 541141740గె8ిగ 5, ౧88 066౧ (60%0౧66 88 80

లంత్తీ

౧౧౮౦౧ 7 6 66౧116౧౧8౧ 0€ ౪0౮౪? 5186 గ్ర. ౧౦ 81౧0 6 568౧1 ఈ818 58 9016 10 006౪807 8౧ 2౩0౦9 604660౧ గడగాంగితగిరే& 0౧841604 8౧6 6 8631 64౧6౧]. 7466 1౧౮666, 116 600% 8 8౪3 1 ౧౬౦1 8006, 89 106౪ 86 1౧౦౫౩౧8016 ౦0 60౧౮ 010614 98. గీీజ౪ 6064 0655 ౪౦౮ 8౧4 10616 0౪704 5 019 ౦0౧౩18౧1 ౧72౪6౯ 01 69౪89౯ ౪౦౮౯ ౧౮౧౫౨౦ 176౧64. 0. 50600181

మ (2) ఇక "రెండవ మహానీయుడు, నాకత్యంత భ_క్రిభాజ నుడు లే భాకళానంద, మదనవల్రి. మధ్యవయనువాటిన పోలిష్‌ ఇంజనీర్యు శ80 06 [౯ 86౧8౧. (ప్రపంచంలో ఒక్కౌక్కని జీవితం ఎట్లా అమ్మృతపశివర్తనం బెందుతుందో చెప్పలేము." ఈయన గాంధిచే ఆక ర్లింపజడి న్వదేశం పోలెండును పూ ర్తిగా వదలివేసి మదనవ ల్లిలో ఒంటరిగా నివాస మేర్చరు ఎకున్నాడు. నేను భారత ఖాదీబోస్టపనిచేస్తూ (19857) శెండుమూడుసారు ళు అయనవద్దకు మడశపల్లి వెళ్లాను. (శ భారళానంద ఇండియాతో "పెట్టుకున్న ఒకే ఒక వని ఖాదీసేవు తన యింజనీరింగు పాపీణ్య

టం ముంళతా రకరకాల రాట్నాఅు కని పెట్టడంలో వినియోగించాడు. “*ధనుమ్‌తక్షీ” “కుటుంబచరా”. మున్నగునవి తాను 1౧౪9౧1 చేసిన "నాలుగణాల ధనువ్స్‌ తక్టీని వై నారాణీకి 11260801 6[౧౪౧9ఓ౬6 508 &౬ (అప్పటికింకా కమ్యూనిష్టులు చె నాను న ఆ ల మ్‌ ఆ(క్రమించ లేదు) బహూకరించాడు, ఆ దంపశులు ఇండి ఇళ న్ని చాన్ని స్వీకరించారు ఇక నావపట భారతానందుని ళం

205 శేష్పడ్డ (ేమాతిశయం (జై వకృప [౧ అపారం, " భోజనం, ఫలహారం నిద అన్నిటను_ రోజంతా. నాకు నమస్తోప కారాలు స్వయంగా చేసేవాడు. నేను ఐ స్పెక్కి పోయేటప్పుడు బస్బుకదిలేవరకూ. తాను [కిందనిలబడి నాతో మాట్లాడుతూనే వుంజేవాడు, శీ రమణమపారి, బిడు కృనమకార్తిగా రబోధలు ౪ నా య్‌ యె మ! నాని ళ్‌ బావరతానందునికి పరమ_పమాణాలు, అంత లోతైన మనిషి, అంత సాచామనిపి భారళానంద'! ఒక "తెల్లని పొట్టచొక్కా, లాగు, ఎల్రివుడు ఆయనద సులు, "ఇ ల్లనిశరీరం, కొంత నెరిసిన బోడిజుట్టు *భ్రాద్రిమనిషి” అని ఆయనకు నేను "పెట్టిన పేరు. నా భారత ఖాదీలోరు పనిఅయినవెంటనే ' 1౫7 698౯ 5! గ౧౭౬89౧17” ౮ అని ఆయన విజయవాడకు నా కొక జాబు(వాస్తూ “4౦౮ రే ౪0౪ [56 10 6౧౦౧౭ 60౪/౧ 10 గీ8ర8౧8౧8 6 8౧౮ *ంగ6 ౧678? శీ ౪8౪7 ౪ | 06 106౧64 10 [669౧0 046 800౪6 ౪8౧ గం6౧ 6 1. “0095 00/604 ౪ 8027/83008౧68&.”” ఇంతగా నన్ను తమ వాణ్రీచేసుకున్న వారెందరున్నాకు క 6౧ ౪60 66/18 1. హా! (8) చివర నా వృద్రసోదరుడు శీ కిలారు లమ్మీనారా (నో ఆ

యణగారు,ు. ఇం గ్లీషులఆతరంముక్కరానివాడు. భూస్వామి ఆస్తి యాయవలసినంతగా భార్థ్థకిచ్చేశాడుం “ండుయక రాలు నమూ తం విడదీస్తి అందులో ఒక యకరం గాంధీ గామవేవా శేందానికి దఖలువరిచాడుం ౦ండో యకర౦0లో తన “వేవ్యా శమం” నిర్మించుకున్నాడు ఆక్కడే భోజనం, 'రాటతిం బగక్తుఉినికి ఉన్నంతలో ఆయన చానధర్మాలకు 'పెట్టిందిపేరు.

296 ఆయనకున్నవి శండేరెండు పనులు; చిన్నగొడ్డలి, పార తొళికతో ఆ శవమకూమిలో నిత్యవకి శమం అపరాప్తావ ంతా ఛం టా కూ ళా పూర్వ ప్రస్తుత ధళ్మ్రగంథాలపరనం పకిశీలన, వృద్ధాప్యంలో యిట్టి య గామీణ్నశ ద్ధాళువులను మతొకరిని నేము చూడలేదు ఆయనది కృష్ణాజిల్లా ఉననవ లూరుం నేను ఆయనవద్దకు. వెళ్లి నప్పుడల్లా నన్ను ఊల్లో తిప్పి అందశిలోను వునఃపరిచయం ళు ఎక చేసేవాడు ధర్మజోోతికి చంచాలీయడంతోేకాన్సి అదనపు విరాళాలియ్యడంలోగాని అలడ్ధితి చేసినా ఆలస్యం చేసినా వాళ్లను మంకలించి త్వరగా యుప్పించేవాడు, "శలుగుభఖామలోని న గాంధిప్పున్తకాల్తు “జీససుసంచేశంొ అనేనాపు స్తం ఒకటి కోరుకొని వునర్కు.దణ చేయించాడు. కొన్నివందలరూపా యలు నామీది ఒవేమూళిమానంకొద్దీ “ధర్మజో్యతి) మూలవిధికి చానమిచ్చాడు.. నేను 'వెనమలూరులో నున్నన్నిరోజులూ తన సన్నిహితులయింటికి భోజనానికి తీనుకొని'వె శి నాభోజనం అ య్యేవరకూ నావద్దనేళూర్చుని మరల తన ఆశమానికి తీసుకొని వెశ్లేవాడు, అట్లా యీ ముదుసలిమి తుడు లత నారాయణగారు' నకిలీలేని ఖశారుమనిషి. య నెంైష . రానా మ ర్త కతి) + వే 44 ఏటో | సుని" రారో /౮ (/ ౮6 21 (య

• వాం ర్ర-/ (206

,. గం ౧౭20౧2 (౧౭4/2 గ్‌ ౧జి గప | వాచా మన్‌ అల్లి | మూపచురణలు | 1. ఆచార్యవినోబా జోక్యుల సూర్యనారాయణ మేన్నాత్తి క! | ౯. అస్పృశ్యత వియోగిహరి ఓ! . క. నా రాట్నచ్యకం తల్ల్యాపగడ (పకొశరాయడు కక! | ' 4. అపింసామూడుల మండలి బ్‌ 4 ;| అటి సో .. 4. అమరవాణీ బుద్ధ్యపసాద్‌ వ టీ! ] 5641014148 [ 1 60౫57౧0071౪7/6 5. జంట. | నిగ౦౦గ41114౬ ఓరషగింంగందంట.... ఈ

| /. . ఇ జా ్‌ | | - ॥ ళం | . శ వా(వతులకు: ః . ॥ (| . 1 ” న | గాంధేయ నషమాజ సేవావశలి స్థ గాంధిమేతం అవనిగడ్డ _ 591 128. , న్య కృష్ణాజిల్లా. (ఆంధ్యపదేశల్సి _ ష్ముష్తు. లవడ డడదడడడడడడయయడా