Telugu Naa America Yatra ( Vyasa Sankalanam ) - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

= త్‌ సంద్ర. వహల్య్యద్రిగు జన + | నా అవాురికా యాత లాలా సో (వ్యా స నంకలనం౦) మ. శ్రీమతి పొసిశెడ్డి కొశీరత్నం

ణి | పద్మా పల్లికేషన్స్‌ | ఇ ౯. స 12-2-720/2, నందినగర్‌, =. య / న ..... సైదరాకాద్‌-500 028. ( |

ముృుదణ : 1988 డత! న్‌ ణా / గ వెల = 1ేని./-రూ (అ(ట య. కళ్ళా న్‌ లే తి తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఆర్థికసాయం పొందినది

లో ముందుమాట జ్తో్ణు 1988లో నేను ఆమెరికా వెళ్ళటం జరిగింది. తానా తెలుగు సభలు [పతిరెండు సంవత్సరాలకు ఒకసారి జరుగుతుంటాయి. అనేకమంది. తెలుగువారు ఇక్కడనుండి వెళుతూనే వుంటారు శేళ్ళు తిరుపతయ్యగారు 88లో తానా సభలకు చైర్మెన్‌గా వుండగా హైదరాబాదు రావటం నేనూ వాసిరెడ్డి సీతావేని వారిని కలుసుకోవట మైనది, వారు సభలకు ఆహ్వాన ప_రాలు పంపగా నేనూ, వంశీ ఛామరాటు, డాక్టర్‌ కె. వి. కృష్ణకుమారి మాల కొండారెడ్డి తదితరులు వెళ్ళాం. కాని అసలు రావాలనుకున్న వాసి రెడ్డి సీతాదేవి కారణాంతరాల వలన రాలేకపోయారు. 88లో సభలు ఆమెరికా రాజధాని వాషిండ్డర్‌ లొ జరుగుతున్నాయి మేము ముందు న్యాయార్కు-చేరి అక్కడినుండి వాషింగ్టన్‌ వెళ్ళాం. వాషింగ్దన్‌లో కిమీరాదేవి ఇంట్లో మాకు ఆతిధ్యం దొరికింది. సభలు. రెండురోజులు జరిగాయి. ఈ రెండుకోజులలో అనేకమంది తెలుగువాళ్ళను కలుసుకోవటానికి మాకు అవకాళం దొరికిండి అందుకు మాకెంతో సంతోషం కలిగింది. అనేక విషయాలపై వేరువేరుగా మళ్ళీ చర్చలుకూడా జరిగాయి. ఆ చర్చలలో మేంకూడా పాళ్లొన్నాం. ఈ రెండురోజుల తరువాత మేము దాదాపు 15 క్రోోలు నివిధ పాణాలలో పర్యటించాం. వీటిలో కొన్ని వ్యాసాలు వన్నిక్రొజ్యోతిలో ఫోటోలతో సాహా _పచురింపబడ్డాయి. వాటికి మరికొన్ని వ్యాసాతు జీతచేసీ =, ఈ చిన్న పుస్తకంగా _పచురించడమవుతున్నడిం రచయి_తి గీరత వాని రెడ్డి కా చం

య న స ర్య చ యా... స న. వ గ న. న స. మ. ప. న. వ న తగగ ౪/1౧ ౧9 1౧0120౧ [46808౧6 8౧6 6౧11676౧

వాలి ను బ్రైవులూ - పెళ్ళళళ్ళా - విడాకులు

న్యూయార్కు-లో మాట. స్వేచ్చ్భాదేవత వి్మిగవాన్ని చూడాలంటే ముందు నదీతీరానికి చేరాలి. మన్‌వొట్టన్‌ పాంతంలో ట్యూబ్‌లో ఎక్కి తీరానికి చేరుకోవాలి. భూమిలోపల నడిచే రైళ్ళు అమెరికాలో అన్ని పెద్దపట్టణాలలోనూ వుంటాయి. అందులోనూ నీటికి [కిందుగా తవ్వి ట్యూట్‌ ఏర్పాటుచేసి ఆ ట్యూబులో పట్టాలమీద రైలు నడిపించటం ఆడొక గాప్ప*ఎడ్వెంచర్‌. (ఈమధ్య కలకతాలో అలాంటి ట్యూబు చేయబోతున్నారని విన్నాం 1. టూ ట్‌ లో పేమ జంటలు

ఇంతకూ చెప్పబోయే విషయం ట్యూబ్‌ గురించి కాదు సుమాః ఆ రైలులో వెళ్లే (పేయసీ (పియుల జంట గురించి.

నిజానికా అమ్మాయిని నా పక్కనే కూర్చున్న యువకుణ్ణికూడా అంతవరకూ నేను చూడనేలేదు. నా (పక్కన కూర్చున్న యువతి అందంగా వున్నది. ఏ బ్యూటీ క్లినిక్‌లో ఆలంకరించుకున్నదో గాని నడుస్తుంటే రాగిరంగు జుట్టు ఎగిరిపడుతున్నది.

నేను తక్కిన [పయాణీకులను గమనిస్తూ ఎదురుగా చూస్తే నా (పక్కనున్న ఆమ్మాయిఎదురుగావున్న అందమైనయవకుని జతచేరింది. రెండుమూడు నిమిషాలలో ఆతని కాలరు సర్డ్థి తల నిమిరింది. ఆ తరు

వాత చేతిమీద చేయివేసి నిమిరింది. కాసేపటిలో ఇద్దరి నవ్వులూ పువ్వు లయ్యాయి. ఆ మ్రైన్‌లో ఎవరూ అది గమనించటంలేదు. ఒకళ్ళు నొకళ్ళు కౌగలించుకుని ముద్దులు పెట్టేసుకున్నారు. అక్రడ అది అర్య్థంత సహజం కాబోలు: ఇండియానుంచి వెళ్ళిన నాకే కొత్తగా అనిపించి వుండవచ్చు

ఇది మొదటి అనుభవం. ఆ తరువాత చికాగోలో మిసిసిపి నదిలో నౌకా విహాకం చేస్తున్నపుడు డిస్నీలాండ్‌లో వింతలూ విశేషాలూ చూస్తున్నపుడూ లిబర్టీ స్క్వేరొలో హైడ్‌ పార్కులో యవతీ యువకుల శ్చంగార [క్రీడలు సర్వుసామాన్యంగా కనిపించాయి

మనకు ఆశ్చర్యం వేస్తుంది శృంగారానికి పైంవసీ దొరకలేదా" ఇలా పబ్లిక్‌గా ఎందుకు- అవి కాని అక్కడ అనేక కారణాలు వాళ్ళు నలా (గేరేపిస్తాయి

ముఖ్యమైన కారణం యువతీ యువకులకు లభించే “స్వేచ్భు- పదహారు సంవత్సరాలు దాటిన తరువాత పిల్లలు మాకసికంగా ఆశి కంగా కూడా తల్లి వం డులమీవ ఆధారపడరు ఏదో ఒక పంిచేసి నంపా దిస్తూ తమ అవసరాలు గడుపుకుంటారు.

ఉదాహారణకు చికాగోలో లీసా అనే అమ్మాయికి 18 సంవత్స రాణ అందంగా వున్నది, తల్టీ తండీ ఇటాలియన్స్‌* తక్కిన యూరప్‌ దేశాల యువతీ యువకులకన్నా ఇటాలియన్‌ యువతీ యువ కులు డేబింగ్‌ (అబ్బాయి అమ్మాయి కలుశుకోవటం) కొంత ఆలస్యంగా మొదలెడతారు. మొదట ఫోనులో మాట్లాడటం ఆ తరువాత కలిసి ట్లేవీలు చూడటం, కలిసి నౌకా విహారాలు 'హేర్కులో షికారు సినిమాలు

లి

(కమంగా కొనసాగుతాయి. సాధారణంగా అబ్బాయిలు ఖర్చు పెడతారు, ఈ ఖర్చుకోసం షాపుల్లో పద్దులు రాస్తారు. అప్పుడపుడూ అమ్మాయిలు కూడా ఖర్చుచేస్తారు. కొంతమందికి తలిదండ్రులు పాకెట్‌ మనీ ఇస్తారు. ఈ డేటింగ్‌ ఒక జంటకు పరిమితంకాదు ఒక అమ్మాయి అనేకమంది అబ్బాయిలతో తిరగవచ్చు అబ్బాయి చాలామంది ఆడ స్నేహితుల్ని సంపాదించుకోవచ్చు. ఈ డేటింగ్‌కి ఎవరూ అభ్యంతరం పెట్టరు. అసలు డేటింగ్‌ చేయకపోతే తమ పిల్లల్లో ఏదో లోపం ఉందనుకుని డాక్టర్‌ దగ్గరకు పరుగులు తీస్తారు.

అమెరికా వంటి దేశాలలో హోమో సెక్సులాంటి అసాధారణమైన కేసులు అనేకం, అందువలన యువకులిద్దరుకాని, యువతులిడ్దరుకాని కలిసి తిరగటానికి సిగ్గుపడతారు

ఎప్పుడో కెన్నెడీ చెప్పినట్టు అమెరికా అమ్మాయి ఆనేకమంది యువకులతో తిరిగినా కౌ మార్యానికి భంగం కలగకుండా కాపాడుకుం టుందన్న మాట ఇప్పుడు వర్తించటంలేదు. అనేకమంది అమ్మాయిలు పెళ్ళికాకుండానే బిడ్డల్ని కంటారు. ఇష్టంలేకపోతే. గర్భస్రావాలు చేయించుకుంటారు.

వివాహం లేకుండా ఆడామగా కలిసి జీవిస్తారు.

డేటింగులు, కలిసి జీవించటాలూ ఎన్నివున్నా అమెరికాలోకూడా శ్రీ పురుషులు ఆతి [ప్రావీనమూ, సార్యపదాయసిద్ధమూ అయిన వివాహ

తి

బంధంలో తమను తాము బంధించుకుంటూనే వున్నారు. ఈ బంధల క్రాంతమందికై నా సొగసుగా అనిపిస్తుందేమో! ఉదాహరణకు 'ఆన్‌* అనే ఐరిష్‌ యువతి వంటరిగా విమానం ఎక్కా. అమెరికా వచ్చింది ఆమె నర్సు. చాలా లేలికగా జాట్‌ దానితో హైటు నివాసంకూడా. దొరికాయి. ఒక స్కెట్టండ్‌ మ్మిళురాలి దారా ఈ జాట్‌ దొరికిందట. స్కాాట్టండ్‌ మ్మితురాలు తిరిగి తన దేశానికి వెళ్ళి వివాహం చేసుకోగా ఆన్‌ మాతం ఒక ఇండియన్‌ వివాహం చేశుకుని ఆమెరికాలో స్థిరనివాసం ఏర్పరచుకొంది. నవాహం చేసుకున్నా పూరు ంలాగా ఆడవాళ్ళ కుటుంబాన్ని ఇిలబెట్టాలనీ వుద్ధరించాలనీ త్యాగాలు చేయటం లేదంటుంది ఆన్‌. అందుకే అనేకసార్దు వివాహంలో ఇమడలేక పోతున్నారట. మనలాగా ఆక్కడ వివాహాలు తల్లితం(డ్రులు కుదర్చరుకదా! అందువలన వాళ్లకేమీ బాధ్యతలేదు. పూర్వం ఎక్కువమంది. గ్భిపొణులుగా స్థిరపడేవాళ్ళు కానీ ఇప్పుడు ఎక్కువమంది ఆడవాళ్ళ ఉద్యోగాలు చేస్తున్నారు విడాకులు మనిషంటే మాటుండదా? అన్నంత సహజంగా అమెరికాలో వివాహమం టే విడాకులూ అనడం మామూలై౦ది అక్కడ ముస్తరిలో ఒకరు విడాకులు తీసుకుంటారు నా చెల్లెష ఇద్దరూ విడాకులు తీసుకున్నారంటుంది ఆన్‌ మ్మ్‌తు శీ

రాలు క్లారా. విడాకులు తీసుకున్న కొత్తలో జీవితమే ఖిగ్నమయిందనీ వాళ్ళు వాపోయారట. కాని ఆ తరువాత అలవాటయిందట.

వివాహం జరిగిన తరువాత గృహిణికి ఇంటిపని, ఆఫీసు పని, పిల్టల్ని సాకటం ఆన్నీ కలిసి భారమనిపిస్తుంది. అమెరికాలో ఎవరికీ పనివాళ్ళుండరు ఎవరి పని వాళ్ళు చేసుకోవలసిందే. అక్కడ కూడా చాలామంది మగవాళ్ళు ఇంటివనిలో భార్యకు సహాయం చెయ్యరు. ఇంటి బాధ్యత భార్యదేనన్న భావం ఇప్పటికీ అక్కడ అలాగే వున్నది. బయ టికి వస్తే మ్మాతం పిల్లల్ని భర్తలే ఎత్తుకుంటారు,

ఆశ్చర్యకరమైన విషయమేమిటంటే ఆమెరికాలోకూడా నూటికి 5ఠమంది పరకు భర్తలు భార్యలను కొడతారు. వారి లెక్టృల (వకారం ఎనిమిది మందితో ఒక చ్రీ దెబ్బలు తింటుంది. ఆరు మిలియన్హమంది స్త్రీలు పాంసించబడుతున్నారటం నిజానికి వాళ్ళ సాహిత్యం, సినిమాలు అన్నీ హింసకు (పేరణ ఇచ్చేవే- వాళ్ళు జీవితంలో వేగం, దానినలన వచ్చే టెన్షన్‌ అన్నీ కలవోలకు దారితీస్తాయి.

గృహ విషయాలలో సహాయ నిరాకరణ, హింస కలవోలు అన్నీ కలిసి విడాకులకు దారితీస్తాయి.

పూర్వం యూరప్‌లోకూడా వాడి పెళ్ళాం వాతూ కొట్టుకుంటే మనదేం పోయింది-_అనే ధోరణి వుండేదట. ఇప్పుడా సిద్ధాంతంమార్‌నా భార్యను కొట్టడం నేరాల జాబిళాలోకి రాదు. అది గృహకలవిల [కింద తీసుకుంటారు.

శ్రమంగా ్త్రీలలో మార్పు వన్తున్నది. వాళ్ళ బాధలను భరించ మరటున్నారు. అనేకసార్లు విడిపోతారు. కొన్నిసార్హు భర్తలనుచం పేశారు =

ర్‌

1977లో ఒక గృహిణి భర్తపెట్టే హింస భరించలేక ర్యాతిపూట అతని వడకగదికి నిప్పే పేసింది.

“లిక్‌” అనే గృహిబి. 18 సంవత్సరాలు ఓర్పుతో బాధలు భరించి దెబ్బలు తిన్నది, ఒకరోజు బజారులో వమలను కొచ్హే పిస్టలు చెచ్చి న్నిదపోతున్నపుడు కాల్చేసింది.

ఆశ్చర్యకరంగా వుండే మరో విషయం భారతీయ గృహిణి సాహసగాథ ఆమె భర్త ఆక్కడ (పరాయిదేశంలో) ఆమెను అమె బిడ్డలను భళింపరాని హింసలకు గురిచేశాడు, సహనం నశించిన ఆ స్రీ ఒకరోజు ర్యాతి అతను నిదిస్తున్నపుడు చెట్టునరికే గొడ్డలి తీసుకుని 'ఆతని కంరాన్ని-వుత్తరించేసి పోలీసుస్టేషనుకు వెళ్ళిపోయింది... కేసు జరిగింది. కాని ఆమె మానసికస్థితి సరిగాలేదన్న కారణంతో ఆమెను విడిచిపుచ్చారు.

ఒక్కోసారి అమెరికాలో ఆడవాళ్ళకూడా విపరీతంగా | పవ్నర్షించే ఘట్టాలుంటాయి

విలిన్‌కు కోపం ఎక్కువ ఆమె ఒకరోజు సాయంతం స్నేపాతు రాళ్ళతో కలిసి బయటకు “వెళ్ళింది. ఆరోజు ఆమె భ్నర్త టామ్‌ తనకు మీటింగ్‌ వున్నా మానుకుని పిల్లల్ని చూసుకున్నాడట- వాళ్ళుకు స్నానపాన భోజనాలు అమర్చి ని్మిదపుచ్చాడు. వంటగదంతా శభం చేశాడు. కాని ఎలిన్‌ ఇంటికివచ్చి కూరవండిన గిన్నె భర్త కడగలేదని కోవంవచ్చి దెబ్బిలాట పెట్టుకుంది. ఇద్దరికీ విడాకులు తప్పలేదు, వాళ్ళ జీవితాలలోకూడా మనలాగే హిప్యోకసీ వున్నది. బయటికి కనిపించే

6

జీవితం వేరు. లోపల వేరు. బయటముచ్చట్టాడుకుని ముద్దులు పేట్టు కుని ఇంట్లో త్మీవమైన కలహం పెట్టుకోవచ్చు.

అనేకసార్లు దంపతులు విడాకులు తీసుకోవటంవలన పిల్హలూ మానసికంగా దెబ్బతింటారు. తల్లో, తం్యడో ఒక్కరే వాళ్ళకు దక్కు తారు. సవతితల్రివలనా, సవతి తర్మడివలనా పిల్లలు దెబ్బలుతీని హాస్ప టళ్ళ పాలవుతుంటారు. మానసిక రో సలు పెరుగుతారు. కోర్టు పిల్లలను తండికిపే ఆ పిల్లలను తల్లి ఎత్తుకుపోతుంది. అలాగే తల్లికి స్తే తండి ఎత్తుకుపో వచ్చు-

అక్కడి లక్కల్మపకారం స్కూళ్ళలో మంచిమార్హులు యూదుల పిల్లలకూ, భారతీయుల పిక్టలకూ లభిస్తాయట దీనికి మ్యృుఖ్యమైనకారణం భారతీయ దంపతులు కలిసివుండి పిల్ల లకిచ్చే రవణ.

ఇండియాలోకూడా నాగరికత పెరిగేకొద్దీ ఈ నమస్యలన్నీ * ఎదు రవుతాయేమో, భారతనాగరికత , (పాచీన సంప్రదాయాలు అని ఎన్ని సొల్దుకబుర్లు చెప్పినా యాండతిక నాగరికతను ఆపటం కుదరని పని- ఆనాగరికతను స్వీకరిస్తూనే అనువయిన పరిషైర మార్గాలు వెతుక్షోవాలి అలాగైతేనే మనం (వపంచంలో ఒకదేశంగా నిలబడి మనుగడ సౌగించగలుగుతాం.

ళా

జా

వెట్‌ హొని అందచందాలు

నీవు వర్షాశరత్ర్తుల నివిడ సంగమమున వొడమిన సంధ్యాకుమారి. అక్తృడ ఊహలు రేపుతున్న (పకృతి పచ్చని పచ్చిక తివాచీలు ఏవో సేరుకెలియని పూలచెట్టు, ఆ పూవుల రంగులు మనోహరంగావున్నాయిం

చిశచ్మితపు పూలు చై[తమాసపు పూలు ఊరూర ఇంటింట “వూరికే పూచాయి. 'ఫెన్సింగ్‌కి ఇవతల హిమ. లోపల పూలు, క్యూ ఎంతకీ తరగటంలేదు. అక్ష్తృడ నానారకాల, జాతుల [పజలు. మెక్సికన్లు, స్పోనిష్‌, ఆ ఫికొ, ఇంగ్లాండు జాతులు, మా వెనుక ఎవరో క్మురవాడు శల్తిని అడుగుతున్నాడు

లు

ళ్‌ స్రీలెవరు 7” “వాళ్ళు ఇండియానుంచి వచ్చారు" “మరి తలపై ఈకలేవీ (డస్పేది ఇ” తల్ది ఇండియన్స్‌కీ, రెడ్‌ ఇండియన్స్‌కీ తేడా తెలియజెపుతున్నది. మేము క్యూలో ముందుకు కదలిపోతున్నాం.

మేము వైట్‌హౌన్‌ లోపలికి [పవేశించాం. అమెరికన్లు దీనికి వెట్‌ హౌస్‌ ఆని పేరు పెట్టారు, కాని ఆది పూర్తిగా తెల్లగాలేదు, కొంచెం సిమెంటురంగులో వుంది.

భవనం లోపలికి వెళుతుంటే రకరకాల త్థాసకాలు మమ్మల్ని చుటుముట్లాయి

బ్‌ మ! రి

| త. నన స. చన మ

ను ప వ ప. మ వ. జ్తె న నం మ వ ల మ త జ్జ య. వ మ మ స. శ మ న. న వ. ల స. టే ట్ల య ప ళా వు... షి న్‌. య పు ప ర్తి న ము సస శ వు. శ న న. వ వ న వ [ న స్ట ప... ప క! తా |] త ప ప య. య య | న స నా న న య మ చ. ప

1814లో దిటిషువారితో స్వేచ్చకోసం జరిపిన పోరాటం (పపంచానికంతా తెలుసు. మాడిసన్‌ రాష్ట్రపతిగా వున్నప్పుడు [బిటిష సెనికులణ ఈ భవనానికి నిప్పుపెట్టారు. మాడిసన్‌సతీమణి డాలీమాడిసన్‌ ఈ భవనంలోవున్న వాష్షింగ్గన్‌ త్రైలవర్ణ చ్చికా (నిలువెత్తు) న్ని కాపాడింది

అమెరికాకు మొదటి (పెసిడెంటు జార్జి వాష్మింగ్లన్‌. మేరీలాండ్‌, వర్జీనియా [ప్రాంతాలు ఆయన జన్మస్థలాలు. పోటామిక్‌ నదికి దగ్గరగా టెసిడెంట్‌ నివసించే భవనం వుండాలని ఆయన కోరికి. ఇంతకూ ఆయన అక్తృడ వుండనేలేదు. పునాదిరాయి మాషతతమే వేళాడు,

వాష్షింగ్దన్‌, జఫర్సన్‌ ఇద్దరూ అమెరికన్‌ [ప్రజలకు నాయకులుగా క్రిర్తిగాంచారు. కాని వారినికూడా విమర్శకులు వదిలిపెట్టలేదు. వాళును నియంతలుగా అభివర్డి చారు

భవనం పూర్తికాకుండానే [పెసిడెంట్‌ జాన్‌ ఆడమ్స్‌ ఆయన భార్య ఈ భవనంలో (వవేశించారు.. వాళ్ళు అసౌకర్యానికీ, చలికీ గురయ్యారు. నెమ్మదినెమ్మదిగా వర్నీచరూ, వాహనాలూ వచ్చాయి. అడమ్స్‌ చై ములోలాగా తూర్పువైపు గదిలో బట్టలు ఆరవేసుకునే పని లేదు. ఇప్పుడు ఇతరదేకాల అతిథులు వచ్చినపుడు భోజనాల గడిలో ఎలుకలు తొంగిచూడవు. గాన్‌ దీపాలకు ఐదులు కరెంటు దీపాలు, రేడియో, టెలివిజన్‌ సౌకర్యాలు వచ్చాయి. [పెసిడెంటూ ఆయనభార్య చెలివిజన్‌లో కనిపిస్తుంటే జనానికి వైట్‌హౌన్‌మీద అనకక్తి పెరిగింది,

1902 నుంచీ (పెసిడెంట్స్‌ సతీమణుల చ్మితపటాలు తగిలించట మనే పద్ధతి వచ్చింది.

రి

సిక్సన్‌- సతీమణి చిితం చూడగానే వాటర్‌గేట్‌. గురించిన జ్ఞాప కాలు మనసులో మెదలుతాయి. నిక్సన్‌ భరించిన ఆవమానం, థరించలేక వైట్‌హౌస్‌లో ఐట్టలుకూడా వూడతీసుకున్న వైనం తన తమ్మునికి వచ్చిన అపథ్యాతివలన దెబ్బతిన్న కార్టర్‌ జీవితం అన్నీ గుర్తొస్తాయి ఇంకా ఆ కిటేకీలలోనుంచి లింకన్‌ తొంగిచూస్తున్నట్టు, జథర్సన్‌్‌ వరండాలలో పచార్దు చేస్తున్నట్లూ అనిపిస్తుంది. పద్దెనిమిది ఎకరాల స్ధలం పచ్చని పచ్చిక పెరిగివుంటుంది, అనేకసార్డు (పదర్శకలు ఇక్కడనిలిచి స్టోగన్స్‌ ఇస్తారు. నిరంతరం సి ఐ. డిలు కాపలా కాస్తారు. దక్షిణంవైపు లాన్స్‌లోకి హెలికాప్టర్హు వచ్చిపోతుంటాయి. భవనానికి ఉత్తరంవై పుపార్దు. అక్కడే యుద్ధవీరుల శిల్మాపతిమ లున్నాయి గీన్‌ రూమనీ రెడ్‌ రూమనీ, ఎల్లోరూమనీ, చైనారూమనీ విభాగాలు ఆ రూముల్లో తిరుగాడుతూ ఫర్నిచరూ గాజుసామానూ ఆ పురా తన భవనాన్నీ చూస్తుంటే మరో లోకంలోకి వెళ్ళిన అనుభూతి కలుగుతుంది. జాక్విలిన్‌ పత్యేకంగా కిచెన్‌గార్జెన్‌ ఏర్పాటు చేసిందట. ఆదిప్ప టికీ పచ్చగా వున్నది లోపల గదుల్లో ఎక్కడో ఇప్పటి (పెసిడెంట్‌ రీగన్‌ ఆయన సతీమజి వుంటారు ఛి

నో స. స మ న న్‌ ము మ న హు ను నం వ. ప. స స ప. ము సే చ చ జ టు. వ. న టట. త స స. య మ స న వు త న. మ. ప ప. మ న ప ను . వ య మ జగ్‌ డిస్నిలాండ్‌లో విచ్విత వేషధారణ

అటు వెళ్ళుటానికెవరికీి అనుమతిలేదు. వచ్చిన టూరిస్టులంతా ఎంతో ఆసక్తికరంగా చారి. రాత్మకమైన ఈ భవనాన్ని సందర్శిస్తారు. ఈ భవనం అందచందాలు, బయటి లాన్స్‌, రకరకాల పూలచెట్టు, ఫౌం టెన్స్‌ అన్నీ అలరించేవే నిరంతరం ఈ అందాన్ని తమ కెమేరా లలో టూరిస్టులు బంధిస్తూనే వుంటారు. అస ఇద అద్య అదం అదం, ర్హీఒద ప్రపంచాన్ని ఆకర్షిస్తున్న న్వప్న్టణమవు

ర్తి డిస్నీలాండ్‌. *"ఏప్‌కాట్‌' అంజు భవిష్యద్దర్శనాన్ని జేయించే నిర్మాణాత్మకమైన పయోగకాల

ఆమెరికాలో బఫెలో నుండి ఫ్రారిడా వరకు కొనసాగింది మా (పయాణం. ఈ పగయాణంలో నిజంగా మేము అలసిపోయాం. ఆయినా (పపంచ ఖ్యాతిగాంచిన డిస్నీలాండ్‌ చూడాలనే ఆకాండత అలసటను వెనక్కు నెట్టేసింది.

నేనూ,డాక్టరు కె.వి కృష్ణకుమారి, వంశీ రొమరాజు, మైసూరుయూని

వర్శిటీ నుండి వచ్చిన సుందరం కలిసి డిస్నీలాండ్‌ని దర్శించాము.

మేము ఉదయం డిస్నీలాండ్‌ వద్ద బస్సు దిగేసరికి ఆకాశం మేఘావృతమఘయింది. సన్నగా జల్లులు, టూరిస్టులంకా రంగు రంగుల రైన్‌కోట్స్‌ కొనుక్కుని కప్పుకున్నార్తు. అవి మేమూ కొని ధరించి డిస్నీలాండ్‌ రంగుల సీమలో కలిసిపోయాం,

నిజంగా వాల్డ్‌డిస్నీ దీనినొక స్వప్నసీమగా మలచాడు. డిస్నీ

ఖీ!

మాటల్లోనే చెప్పాలంటే (వపంచంలో ఊహలున్న౦తికాలం కల్పన వున్నంతకాలం ఈ "సెంటర్‌లో (క్‌త్త విశేషాలు పుడుతూనే వుంటాయి.

1966లో వాల్డ్‌డిస్నీ చనిపోయినపుతు ఆతనితోనే ఏప్‌కాట్‌ పగ కము ఆగిపోతుందనుకున్నారు. కాని ఆతను చాలా పకడ్చందీగా ఈ ఆర్గనై జేషన్ని రూపొందించాడు. ఈ సెంటర్‌ దినచినాభివృద్ది చెందుతూనే వున్నది. భవిష్యత్‌ దర్శనం

కార్టూన్‌ వీలిం నిర్మాత వాళ్ళ్‌ డిస్నీ సిర్మించిన ఈ లోకంలో 20వ శతాబ్దంలోనే 21లో కనిపించబోయే దృళ్యాలనూ మనుషులనూ (సాజెక్టలనూ ఊహించి చూపుకాడు డిస్నీ.

కేవలం అమెరికాలో ఒకనాడు నిరుద్యోగిగా బాధపడి మిక్షిమౌస్‌ (చిట్టెలుక) జౌమ్మలను వ్యంగ్యంగా మలచిన ఆడిస్నీ చి(తాలే (పపంచ (పథ్యాతి పొందాయి,

డిస్నీలాండ్‌లో (ప్రవేశించగానే 180 ఆడు%ల ఎత్తున ఓ పెద్ద గ్లోట్‌ కనిపిస్తుంది చినిలో ఏముంటుందా అని ఆశ ఏర పోతాం. కాని ఈ గ్లోవ్‌లో'శేవలం ]థ్‌ నిమిషాలతో నలబై వేల సంవత్సరాల యాతా దర్గునం లభిస్తుంది.

అనాడు పాదయ్యాతతో (రాజకీయ నాయకుల యా[తలు కాదు సుమా) కాళ్ళు బొబ్బలె కీ ఆలసిన మనిషినుండి ఈనాడు విహంగ యానం చేసే మనిషిదాకా నడుస్తుంది కధ. గుహలలో మానవుడు మలచిన శేథా చ్మితాల నాగరికతనుండి గగనతలంలో దూసుకుపోయే

గేలి

న వ న. ను మ వ స స సనన పరస సనన వను మ ను న ల స! గ... న. సో వపను న్‌... ఘఫెంటసీలాండ్‌

రాకెట్లను రిపేరు చేస్తున్న ఆస్టోోనాట్‌ దాకా పరికిస్తాం. మన చూపులకొక దిగ్భ్రమ కలుగుతుంది. వూహలకు రెక్షలొచ్చాయా అనిపిస్తుంది.

యా తలో రెనిపించే పట్టణాలు వివిధ నాగరికతల వాటి కను గుణంగా వినిపించే వీడియో టేపులు మనల్ని మరో లోకంలోకి లాక్టు పోతాయి. ఈ య్యాతనంతా మనం వంకరటింకరగా పోయే రైలు పెదైతో కూర్చుని గమనిస్తాం. ఈ ఒక్ష మండపంలోనే పద్ధెనిమిది మజీలీలున్నాయి. ఎన్నో పై9వేటు కంపెనీలు తమతమ [(పచార నిమిత్తం

ఎందరో రాజులు, మహారాజులు, మంళులు, రాష్ట్రపతులు అందరూ దీనిని చూసి పులకించినవాలే. మొరాకో రాజు పగలు చూసి ముగ్ధుడై ర్మాతిపూట మకల మారువేషంలో వెళ్ళి తనివితీరా చూశాడట. ఫాంటసీలాండ్‌

హాంటెడ్‌ హౌస్‌లోకి వెళ్ళగానే లైట్టారిపోతాయి. లేజర్‌ కిరణా లతో నిర్మితమెనభూతాలు మనల్ని వెంటాడుతాయి.మనం భయపడుతుండ గానే అవి మరల వెనక్షి పోతాయి. లస్తిపంజరాలు, దెయ్యాలు, గబ్బి లాలు, బూజు అన్నీ మనల్ని భయకంపిళుల్ని చేస్తాయి వంకరటింక రగా పోయే రైలుకు ఎదురుగా కధలోలాగా ముసలిదెయ్యం వస్తుంది. మా వెంట వస్తున్న య్యాతికులు కొందరు కెవ్వున కేకలుపెట్టి ఆంత లోనే (భాంతని తెలిసి పకపక నవ్వుకున్నారు. ఆంత చ్మితమైన వూహాలోకమది.

18

ఆల్‌ బెసిజెంట్స్‌ ఒక గదిలోకి వెళ్లి మనం కూర్చోగానే తెర తొలగి కమ (క్రమంగా. వెలుగురేఖలు (పసరిస్తాయి. ఆంతా కుర్చీలలో కూర్చుని వుంటార్గు మకు తెలిసిన మొహాలు అనేకసార్దు మనం పేపర్లలో చూసిన మనుషులు కనిపిస్తారు కెన్నెడీ, నిక్సన్‌, జాన్సన్‌, రూజ్‌ వెల్డ్‌, జఫర్సన్‌, వాషింగ్బన్‌ రీగన్‌ అంతా కెనడీ మొహం కా_స్ర పత్యేకంగా స్విట్‌గా ఆశపిస్తుంది. లేక మనం అట్టా ఊహిస్తున్నామో అంతలో లింకన్‌ లేచి ఉపన్నాసం ఇస్తాడు. తక్రిన (పెసిడెంచ్సింతా ట్రద్దగా వింటుంటారు. మనకు ఆశ్చర్యం వేస్తుంది, ఇదేమిటి? చచ్చినవాళ్ళు లేచి వచ్చారా? లేక ఎవరైనా మేకప్‌చేసుకుని నాటకం వేస్తున్నారా: ఆని కాని అవన్నీ తయారుచేసిన బొమ్మలు. కంప్యూటర్‌ ద్వారా. నడుస్తు న్నాయి కళ్ళు తాదించటం. చేతులు తిప్పటం ఆంతా మనుష్యుల్లాగే ఇదొక అద్భుతమైన అనుభవం. మిక్కీనౌన్‌ ఊరేగింపు ఏప్‌కాట్‌ సెంటర్‌లో వాల్డ్‌ డిస్నీ వూహించిన మిక్కీమౌన్‌ రకరకాల పూవులతో అలంకరింపబడి వుంటుంది ఈ సెంటర్‌లో మిక మౌన్‌ వూరేగింపు ఒ ప్రత్యేకమైన ఆకర్షణ. డిస్నీలాండ్‌ చూడటానికి వచ్చిన వారంతా ఆ వీధిలో బారులుతీరి ఇరువైపులా నిలిచి వుంటారు. మిక్కీ మౌన్‌తోపాటు ఆయా కథల్లోని ప్ళాతలను అలంకరించి రకోరకాల భంగిమలతో వాహనాలపై నిలుపుతారు సిం డడిల్లా హంపీ డంప్టీ స్నో వైట్‌, సెవెన్‌డ్వార్క్స్‌ అన్నీనూ బ్యాండు మోగుతూ వుంటుంది, క్ష

వాహచహాలపైన నృత్యం కొవసాగుతుంది. ఆదంతా చూస్తుంటే ఒక్త షణం మన మనస్సులో చ్యితమైన వూహ మెదులుతుంది. అమెరికన్లకు కాస్త వేలంవెరా? అని. కాని పతిదాన్ని తేలికగా తీసుకుని ఆనందించే వాళ్ల స్వభావం, ఆఅతంఅ్పమెనదాన్ని ఆనల్బంగా చూపే పద్ధతి మనలి్న మురిపిస్తుండి లిబర్జీ "స్క్వేర్‌

అమెరికన్‌ అడ్వె ంచర్‌లో లిబర్టీ స్వ్వేర్‌ చూపించబడుతుంది. 'స్వేచ్భాదేవత వ్మిగహం దానిపై నిల్చుని బెంజుమస్‌ (ఫౌంక్టిన్‌ మార బ్రె కన్‌ ఉపన్యాసమిస్తాడు. అమెరికన్లు తమ దేశాన్ని రూపొందించుకోవ డానికి .వడ్డపాట్టు వారి భయాలు, బోస్టన్‌ జీ షార్టీలో డిక్లేర్‌ చేసిన స్వాతం [త్యం అన్నీ బొమ్మలే చెపుతాయి. ఆవి వింటుంటే మనకు నీగోల దానిసత్వమూ వియత్నాం యుద్ధం, ఆ దేశంలోని నేరాలూ అన్నీ గుర్తొ స్తాయి కా౨ అవి అమెరికన్ల జీవితాలలోని చీకటి కోణాలు- వాటినెందుకు చెప్పటంలేదని అడ లేము. సి వరల్డ్‌

సీ వరల్డ్‌లో డాల్చిన్‌ షో చూపెడతారు. డాల్ఫిన్స్‌ బంతులు ఆడతాయి. నవ్విస్తే నవ్వుతాయి.. రింగుల్లో దూరి సర్హన్‌ చేస్తాయి.

ఫైంటెన్స్‌లో నీళ్ళకూడా డాన్స్‌ చేసినట్టు బయటికి దూకుతాయి. పాదముల ఆకారంతో. చేపల ఆకారంతో నీళ్ళు చిమ్మటం కనిపించి (ఖిల్లింగ్‌ గా అనిపిస్తుంది.

కేర్‌

దొంగల రాజ్యం మనం టోటులో వెళ్తుంటే ఆరేబియనె న్సైట్టు కథలోలాగా దొంగలు తగులుకారు. దూరంగా ఓ కోట, దానిపై పురెవుండి అక్కడి నుండి ఫిరంగులు 'పేలినట్టు, మోత వస్తుండి. అంతా పొగమంచు. మనకు కనిపించీ, కనిపించకుండా ఏదో లోకంలో వున్నట్టు వుంటుంది. ఓడదొంగలు భయంకరమైన ఆకారాలలో కనిపిస్తారు. నవ్వుతూ, బెది రిస్తూ- నిజానికి వాళ్ళు దొంగలూ కారు, అవి ఫిరంగులూ కావు. అంతా మాయాజాలమే. అన్నీ బొమ్మలే. విశ్వదర్శనం మనం బోటులో కొలనుదాటి ఆ వొడ్డుకు చేరతాం- అది ఓక ద్వీపంలా వుంటుంది. ఒకప్పుడు జూల్స్‌ వేర్న్‌ “80 రోజులలో [వపంచ యాతి అని ఒక నవల రాకాడు. కాని ఈ ద్వీపంలో మూడు గంట లలో అనేక దేశాల సంస్కృతినీ, భశనాలూ, మనుషులనుకూడా పరిశీ లించవచ్చు. కెనడా ఫాన్స్‌, జర్మనీ, జపాను, ఇటలీ చైనా, ఆ (ఫికొ, (బిటన్‌, మెక్సికో దేశాల రూపురేఖలను అచ్చు ఆయా దేశాలలోవున్నత్లే చూపుఠకారు ఒక్కొాంకగ్టా దేశ సంస్కృతిని చూపటానికి అరెకరాల స్థలం కేటాయించబడింది. చైనాదేశీయల ఆరువేలనాటి సంసృతి, పీజింగ్‌ పట్టణం, జపాన్‌లోని కోటలు, పగోడాలు, వుద్యానవనాలు, 'సెలయేన్ళ, ఆపురూపమైన బౌద్ధవ్శిగ హాలు, మెక్సికో బజార్హలో అమ్మే పూలగుత్తులు, జలకన్యల నృత్యాలు, కెనడాలోని టోటమ్‌ పోల్స్‌, (రెడ్‌ ఇండియన్స్‌ 16

నిర్మించి నవి) (_ఫాన్సులోని ఐఫిల్‌ టవర్‌తో సవి కనిపిస్తాయి. డిస్నీ లాండ్‌లో పతియేటా ఆయా దేశాలనుండి యువతీ యువకుల్ని [పతి నిధులుగా పిలుస్తారు. వారంతా ఒకరినొకరు తేలుసుకోవటాని కెంతో అవకాశం. కాని ఇక్టృడ ఇండియా పెవీలియన్‌ కనిపించదు అభివృద్ధి చెందుతున్న మన దేశాన్ని వాశ్హైందుకు విన్మరించారా అని మనకు ఆశ్చర్యం వేస్తుంది.

ఏది ఏమైనా (పేకకుల్ని వూహాలోకాలలో విహరింపజేసి, రంగు లతో మైమరపింపజేసే స్థలమిది వినోదమేకాక, విజ్ఞానానీన్న అందించే సుందర (ప్రదేశం. జలాంతర్షామినే ఒక పబ్దణంగా రూపొందించి మను మలను సీళ్ళలోపలికి తీసుతెశ్ళే ఆ తీరు, స్పేన్‌లో కాలనీలు రూపొం దించి అక్షృడే కిస్టల్స్‌ తయారుచేసే విధానాలు తెళిపేతీరు ఆన్నీ వినూత్నమైనవి. ఒకసారి కాదు అనేకసార్దు చూసి అశందించగల లోకం డిస్నీలాండ్‌. ఉస్నిలాండ్‌ విశేషాలు

ఏప్‌కాట్‌ సెంబర్‌ స్థాపించటాసికి ఎనబై కోట్టు ఖర్చు పెట్టాంట స్టారిడా రాష్ట్రంలోని అర్జాండొలో 1972లో _పారంభింవబడి 1982లో ముగిసింది. 860 ఎకరాల స్థంంలో నిగ్మాణం జరిగింది. ఇంకా ఏన్నో ఎకరాల స్ధలం భవిష్యత్‌ నిర్మాణంకోసం మిగిలివున్నది, వాల్డ్‌డిస్నీ 1955లో కాలిఫోర్నియాలోని లాన్‌ఏంజలన్‌లో డిస్నీలాండ్‌ నిర్మిం చాడు అది ఇప్పటికీ వున్నది

డిస్నీ వరల్డ్‌లో మనంచూ సే అద్భుతాలూ, ఆకర్షణలూ, అన్నీ కంప్యూటర్‌ ద్వారా చూపుతారు.

1

ఏప్‌కాట్‌ (వయివేటు సంస్థ (ప్రభుత్వంతో ఎట్టి సంబంధమూ లేచు. ఏప్‌ కాట్‌ కేం్రదంలో పద్ధెనిమిది వంవలమంది కళాకారులు ఇంజనీర్లు డిజై నర్లు పనిచేశారు. మొత్తం నాలుగువేంయంది ౨ర్మాణ క్నారద్మికమంలో పాల్గొన్నారు న్యూయారు్యూ నగరంలొ కి నావ్‌ అద ఇగ ౧ప్రచ్బాకువూరి వైభవం (స్టాట్యూ ఆక్‌ లక్టీ ) న్యూయార్జు నగరం టు చికాగోలాగా కాని ఇటు వాషింగ్దనలా కాని లేదు. దాని తరహా దాఎదే. నువ దేవంలో బాంబేలా ఎవరైనా ఒకసారి వెళ్ళి చూడవలసిందే తప్ప నివాసాని కుపయోగించదు. నిరంతకంం న్మూయాడ _ నగరం ఇతవ దేశాల కుండి వచ్చి శ టూకిస్తులతో కిబకిటలాడి పోతుంది ఎపురికెవళరూ వపటని నిరవత బ త లబ సమటూ ఒకిటీ గాలిలో వ్యాపించి వుండి ఆనేకసార్హు మనిషిని జడత్యంలోకి లాగేస్తుంది. [8

మన దేశంలో దగ్గర [పాంతాలకు వెళ్ళాలంటే ఆటో వాలాలు రానంటారు. ఆలాగే న్యూయార్కులో కూడా టాక్సీలు దగ్గర [పాంతా లకు రావు ఒకసారి టాక్సీలో ఎక్కి కూర్చుంటే మాతం దిగమని చెప్పరు. అలాగే మశం కదిలిస్తే పట్టణం కబుర్లు చెప్పే వుత్సాహవంతు లైన దై 9వర్జూ వుంటారు

కార్డున్నా సరే చాలా మంది భూగర్భ రైల్వేలో (వయాణం చేస్తుంటారు. మేము (బూక్‌ లైన్స్‌ నుండి మన్‌హొట్టన్‌ వరకూ నడిచి వెళ్ళి సబ్‌ వే ట్రైన్‌లో లిబర్టీ ఐలాండ్‌కి వెళ్ళి చూళాము

మన్‌ వోట్టన్‌ (ప్రాంతంలో భవనాలన్నీ ఆకాళంలోకి లేచివుంటాయి. కానికింద పుట్‌పాత్‌ల మీద కొళ్ళు కింద గాజు పెంకులు నలుగుతుంటాయి. న్యూయార్కు నగరవాసుల అనేక మంది విస్కీ, బీరు లాంటివి తాగి ఆ సీసాలు బాట [(పకంనే విసిరేస్తారు. నిజానికి న్యూయార్కులో రోడ్డు కూడా అంతంత మాతంగా వున్నాయి మనలాగే వాళ్ళ మునిసి పాలిటికి డబ్బు తక్కువట. బడ్జెట్‌ గొడవలు అక్షృడా తవ్పవన్న మాట కాకపోతే అక్కడ వాళ్ళు కొన్ని సదువాయాలు వర్పరచుకొన్నారు. ఫలానా రూటులో కారు వెళితే డాలరో అర్ధ డాలరో మిషిన్‌ ళో వేయాలి వేసేంత వరకూ ఆ మిషన్‌ కారు పోకుండా రోడ్డుబ్లాక్‌ చేసి వుంచుతుంది. అలా వచ్చిన డబ్బును రోడ్డ రిపేరుకు వుపయోగిస్తారట.

ఆ మాటకొస్తే న్యూయార్కు నగరమంతా లోపల డొల్ల, ఏడు పందల ఏఖ్ళె ఆడుగుల దాకా తవేేసి వుంటుందట. భూగర్భంలోన్తూ నడి గర్భంలో కూడా రైభృనడుస్తాయి ఒకగా రైలు మార్గమే కాదు జెలిఫోను వైర్ద, నీళ్ల పైపులు డై9నేజ్‌ పంపులు, గ్యాన్‌ కనెక్షన్హు, కొలి బాటలు కూడా వుంటాయి.

19

సవ్‌వే చైంన్‌లో వెళ్ళటం ఆద్భుతంగా ఆ౨పిస్తుంద్‌ నీళ్ట్యకిందుగా గుంటి గొట్టాన్ని చొప్పించి దానిలో రైలు నడుపుతారు

మనవాళ్ష్ళలాగా వాష్మ పట్టణంలో గోడలమీద ఏడి రాయరు. కాని రైలులో మాతం కురవాళ్ళు అసభ్యమైక రాతలు రా-శుటం రైల్వే వాళ్ళు చెరి పషేయటం జరుగుతుంటి.

న్యూయార్కులో ముఖ్యంగా టూరిస్టులందరూ చూడాలని అభిల షెంచేది లిబర్టీ స్టాచ్యూం

సమ్నుద తీరానికి వెళ్ళగానే వెరీ “బోటు). 'సనకోసం. ఎదురు చూస్తూ వుంటుంది అకఇద ఒక అద్భుతమైన చదృవ్యం దనకు కనిపిస్తుంఏ సము[దంలో ఓవలు వుయ్యాల లూగుతుంటాయి. చిన్న చిన్న ద్వీపాలు తిన్నెల లాగా చృగ్గోవరమౌతాయి. ఆకా*ళంలో సీగల్‌ పక్షులు పహరిస్తూంటాయి.

బహుశా ఈ దృశ్యం మొదటిసారి చూసిన శిల్పి ఆగస్టీబార్డోలీ ముగ్ధుడెపోయి వుండవచ్చు. ఇఆళందమూ ఊ్యదేకమూ అతని మనస్సులో ముప్పిరిగొన్నాయట.

ఆ ద్వీపం మీదే తన శిల్చాన్ని [పతిష్టించాలని అతనికి కోరిక కలిగింది, ర్‌

“ పపంచానిక స్వేచ్చనూ. వెలుగునూ _వహేదించాలి శా ?ల్చం”

ఆ శిల్పాకృతి ఎలా వుండాలో అప్పటికే ఆతని మవసులో ఒక ఊహ స్థిరపడిపోయింది. కాగితాల్నపై కాను ఊహించుకున్న చి,తాన్ని గీకాడు.

వి0

(ధెంచి శిల్పి బార్జోల్చీ ఈ శిల్పం తయారుచేయక ముందే శిల్ప రచనలో అతను మంచి పేరు సంపాదించుకున్నాడు. అమెరికా, (ఫాన్స్‌ రెండు దేశాలూ కలిసి స్వేచ్చా చిహ్నంగా వదైన శిల్పాకృతిని తయారు చేయాలపకున్నపుడు బా రో ల్జీ తనకే ఆ అవకాశం లఅభించాలని కోరుకున్నాడు,

బార్జోల్చీకి తల్హంటే బాలా అభిమానం. ఈ వ్మిగహానికి తన తల్లినే మోడల్‌గా తీసుకున్నాడు.

[ఫాన్సులోని పిల్లలూ, కళాకారులు". పేదలూ, భాగ్యవంతులూ అంతా దీనికోసం చందాలు పంపారు, నాటకాలూ, పదర్శనలూ జరిగాయి ఎంతో మంది కవులు పాటలు రాశారు. దీనికోసం ఓ కమిటీ తయారయిం3.

హెరిస్‌లో బార్జోలీ తయారుచేసిన మోడల్‌ ముప్పయ్‌ ఆరు అడు గుల ఎత్తున వున్నది. ఆసలు విగహం దానికన్నా నాలుగింతలు వుండాలి. మూడు వందల ముక్కలుగా తయారుచేసి విశవాన్ని అతికించవలసీ వున్నది. దానిపై మొదట ప్టాస్టర్‌ అతికించి చెక్కు కావడం చెయ్యాలి. ఆ తరువాత దానిపై వంద టన్నుల రాగి కవచాన్ని ఆంటించపలసి వుంటుంది. అప్పటికిని ఆది మానవ శరిరమంత సున్నితంగా తయారవలేదుఓ.

188లో జ్యోతిని పట్టుకున్న చేయిని ఫిలడెల్ఫియాలో [పద రించారు. ఈ చేతినే దాదాపు తొమ్మిది లక్షల మంది దర్శించారు ఆ చేయి మనిషంత ఎత్తు వున్నది. తల వెర్యటుకలలోని ఒక వంపు గదంత వుండగా పెదవి విరుపు గజం పొడవున్నది.

వ

1884లో వ్మిగహం పూర్తయింది. విలేఖరులు దినిని దర్శించి ప్యతికలలో వర్ణించారు. కాని ఇంకా అమెరికాలో దీనిన (వతిష్టించేందుకు పీరం తయారవలేదు. అక్కడి (ప్రజలంతా అది న్యూయార్కు కిస్తున్న కొనుక అనుకున్నారు. కానీ ఆ తరువాత పులిట్టర్‌ అనే రచయిత అభ్యర్థన వల్ల చందాలు “బ్బాయి. పీరం తయారవగానే ముక్నలన్నిటినీ ప్యాక్‌ చేసి అమెరికాకు తరలించారు. దాదాపు 90 ఓడలు ఈ వి7హంతోపాటు అమెరికాకు తరలి వెళ్ళాయి 1886లో ఈ విగ్రహాన్ని |పతిష్టించారు ఆ రోజు న్యూయార్డలో చలి వర్షం అయినా జనం లె చేయలేదు. తండోప తండాలుగా వచ్చారు. మిన్‌ లిబర్టీ మొహం మీదనుంచి ముసుగు తీయగానే జనం ఈలలు: వేసి కోలాహలం చేభారు స్టాట్యూ గౌరవార్థం తుపాకులు పేలాయి. బ్యాండు (మోగింది ఆనాటి నుండి ఈనాటి దాకా రెండు దేశాల మైడతీ) బంధాన్ని సూచించే ఈ వ్యిగహం (ప్రపంచానికే సేైచ్చా దేవతగా నిలిచి పోయింది, దాన్ని దర్శించిన జనమంతా వ్యిగహంగా కాక నిజమైన మనిషిగా భావిస్తారు. 1956లో ఈ ద్వీపానికి లిబర్టీ ఐలాండ్‌ అని పేరు వచ్చింది వ్యిగహం [కింది భాగాన ఓ మ్యూజియర కూడా స్థాపించబడింది. ఎమ్మా లాజరన్‌ అనే కవయిత్రి రాసిన కవిత (ఈ వ్యిగవోన్ని గరించి) ఎంతో (పథ్యాతి పొందింది, లి

అవెంరికాలో ఆంధ్రులు

ఇవ్పుడిపుడు ఆమెరికా వేళ్ళటానికి వీసా కష్టమౌతున్నది. కొన్నేళ్ళా [కిందట ఇంత కష్టంగా వుండేది కాదు. ఆం్మధులు అనేకమంది భు కోసమో, లేక (కొత్త అవకాకాల కోసమో, దూరతీరాలమై వుండే మక్కువతోనో అమెరికాకు వం సవెళ్ళారు. ఇంజనీర్డు డాక్టర్జు, మైం టిస్టులు వ్యాపారస్తులు నర్ఫులు ఎందరెందరో,

చలి దేశం కావటం వలన మనవాళ్ల వన్ర్రధారణలో మార్పులొ స్తాయి. స్ర్రీలుకూడ పాంట్లూ షర్టులూ ధవంచక తప్పదు. మాంసానికి మద్యానికి అలవాటు వడతారు ఎవరో కొద్దిమంది ఈ మార్పులకు దూరంగా కూడా వుండ పుచ్చు.

ఇండియాలో పురుషుని చూడగానే సిగ్గుపడి తలుపు చాటున దాగి వుండి మన తెలుగు యువతులు ఆమెరికా వళ్ళి వుద్యోగినుల్లై ఇంటా బయటా సమర్భత పెంచుకుంటే ఆశ్చర్యపోవలసిందేమీ వుండబటోదు. పిల్చలూ అంతే మన దేశంలో యువకులు చాలామంది తమ స్వంత నంపాదనలేక ముందే వివాహమాడి తమ భార్యా బిడ్డల్ని కూడా - తల్లి దండుల రకతణలో ఇరికిస్తారు

దీనికి పూరి వ్యతిరేకమైక వ్యవస్థ అమెరికాలో వున్నది. సహజం గానే ఆమెరికన్హ పిల్లలు నస్వతంత ఖావాలు పెంచుకుంటారు. కొంత'

వక

వయిసు రాగానే తల్పిదం్యడుల నుండి వేరుపడి స్వతంతంగా టీవించాలనీ (సయత్నిస్తారు మన తెలుగు పిల్లలు కూడా ఈ వద్దతులు అలవర్ను కుంటున్నారు.

అమెరికాలో వున్న మనవాళ్లు తెలుగు సభలనీ తెలుగు జాతీయతని జ్ఞాపకం చేసుకుంటూ తంటాలు పడుతున్నారు. రెండు మూడు తరాలు పోయాక యువతరం వారు ([కమంగా అమెరికన్‌ వాతావరణంలో కలసి పోతారు. ఇటాళియన్స్‌ మెక్తికన్స్‌ 'పె9ంచి, స్పెయిన్‌, ఇంద్రీషమ వారంతా అమెరికన్హగా మా౭పోయారు. అమెరికాలోవున్న తెలుగువారు కూడా అమెరికన్యగా పరివర్తనం చెందటోతున్నారు

కొని తాను పుట్టిన గడ్డనూ, దాని క్షేమాన్ని పూర్తిగా మంచి పోవటం మేమంకాదేమో* తెలుగు సభలలో మ్మితులొకరు సూచించినట్టు యూదులు మన కాదర్శం కావాలి. ఏ దేశంలో ఎంత సంహాదించినా ఆ ధనాన్ని తమ దేశంలో పెట్టుబడిగా ఉపయోగిస్తారట. తెలుగువారు కూడా అలాంటి సాహసం చేస్తే బావుండును.

మాడిసస్‌లో వేల్చేరు మాలతి గారింట్లో గోష్టి జరిగినప్పుడు యువ తరం వారు రకరకాల అభ్మిపాయాలు వెలిబుచ్చారు. అందులో జ్ఞ అభ్మిపాయం: చాల వింతగా వున్నది. అమె[కా రాకముందే ఈ దేశం మీద జోలెడంత గ్ధామరు కొని ఇక్టడ కొచ్చి కొన్నాళ్ళ నివసించాక్ర అంచి నంతగా ఇక్కడేమీలేదని అర్థమవుతుంది

ఆ యువకుని మాటల్లో కొంత నిజమున్నదా ? అమెరికన్‌ (ప్రజా జీననపు మహారణ్యంలో అమృత నిష్యందిని వంటి రస్మపవాహంల్లు పువ్వై డొల్లగా మారుస్తున్న ఒక వ్యధ లేకపోలేదు.

లిడీ

ఆం ధులు కట్టు గురించి, బొట్టు గురించి అమెరికన్ల కెంతో వింత ఆహా, మీ ఇీర ఎంత బాగుందని మెచ్చుకోవడం, బీర అంత పొందికగా కట్టుకోవటం కష్టంకాదా అని ఆళ్చర్యపోవటం మనకి (ధిల్లింగ్‌ గా అనిపిస్తుంది

మేము పెట్టుకున్న బొట్టు కొంచం చెదరినప్పుడు ఆయో్యో రక్తం కారి పోతున్నదని అమెరికన్లు పడ్డ కంారు మాకు చిత్రమైన అనుభ వాన్ని కలిగించింది

"పెళ ఛయినవాష్ళు నల్ల బొట్టు పెళ్ళికాని వాళ్ళు వక బొట్టూ పెట్టు కుంటారా, లేక పెళ్ళయినవారు ఎ్మర బొట్టు ....హతోస్మి ఇదిహ పొడిగించను. భేతాకుడి (పశ్నల్లా వున్నాయి కదా? మా దేశంలో మా తల వెంటుకలన్ని రంగుల బౌట్టులున్నాయని సంజాయివి ఇచ్చుకో వలసీ వచ్చింది.

ఈతరం ఆంధులు అమెరికాలో నం్యపదాయణఒద్దమైన ఆచారాలు కొన్నింటినైన పాటిస్తున్నారు ముందు తరాలవారు పాటించ లేకపోవచ్చు

తెలుగువారు చాలా మంది ఉద్యోగాల కోసం అమెరికాలో సెటీల వుతున్నా తమ పిల్లల్ని ఇండియాకు పంపీ చదువు చెప్పిస్తున్నారు. తమ సిల్రలకు ఇండియాలోనే జంటలను వెతికి పట్టుకొని వివాహాలు జరిపిన్తు న్నారు కొన్ని దాంపత్యాలు సజావుగా సాగినా కొన్ని సాం్యపదాయా లలో, సంస్కారాలలో తేడాలు వవ్చి విఫలమయ్యాయి వది ఏమైన సముదాలు దాటి వెళ్ళిన మనవాళ్ళు కులమని మతమని తేడాలు లేక మనుగడ సాగించ గలుగుతున్నారు.

ల్‌

ఏ దేశంలోనైై న చీకటి వెలుగులు తప్పని సరి కదా అనేకమంద (వతిభాఎంతుల్లైన అంధులకు ఇక్కడ ఆవకాశం దొారక్కపోయినా ఆమెరికాలో ఆ గౌరవం దక్కింది

చికాగోలో, వాషంగ్దన్‌లో, న్యూయార్కులో ఎటుచూస్తే ఆటు తెలుగువారి మాట వినిపిస్తుంది పట్ట చీరల గదగరలు. బంగారు న" ల మిలమిలలు దర్శనమిస్తాయి. ఆనేక సార్లు ఆన్ని మైళ్ల దూరాన కూడా అతిధు.. జోరు మశ వాళ్లకు తప్పటం లేదు

కమీరాదేవి శకుంతలా దేవి వెల్చేరుమూలతీ దేవి, వద్మ కృష్ట కుమారి లాంటి గృహిణుల ఆతిధ్యం మరువరానిది. అలాగే త్లేఖ తిరుప్‌

ళా తయ జక్కంపూడి మధుసూదనరావు, (వసాదుగార్హ ఆదరాభిమానాలు మాకు ఇహ్హదాన్ని కలిగించాయి, దా

వాషింగ్గన్‌లో జరిగిన తెలుగు సభలలో ఆంధులు అరుదుగా కి నిపించే మితుల్ని కూడా కలుసుకుళ్నాం. కలకాలం క్లావకం వృండే ఆనుభవాలవి.

=౧౦౦- బిగి

అవెరికాలో ఆర్య ఆాత్ర్రలూ అఆతృహత్వలూ

ఆమెరికాలో చాలా దేశాలకన్నా నేరాల సంఖ్య ఎకు్రమ ఇది అందరికీ తెలిసిన విషయమే. కాని మైనరు పిల్లలు కూడా ఎలాంటి అఘాయిత్యాలు చేసి జైళ్ల పాలవుకారో వూహిసై విభాంతికిలోనవక తప్పదు. నూయరు;ంలో సంగతి ఇది. ఎలినార్‌ వౌొటి అనే మహిళ సీనియర్‌ జర్నులిష్టు ఆమె రీడర్స్‌ జై జస్టుకు ఎడిటరుగా ఉండి రిదై రయింది. ఆతరువాత లింకన్‌ హౌన్‌ అనే రిఫారమ్‌ స్టూల్‌ దిక్టులేని పిల్లలకు చదువు చెప్పే స్కూలుకు తన సేవలు అందించటం మొదలు పెట్టింది. టెరీ వాలిస్‌ అనే ఇద్దరు కు రవాష్ట ఆ స్కూల్లో చదువు చున్నారు. ఒకరోజు అర్ధరా[తి ఎలినార్‌ ఇంట్లో జొరబడి ఆమె ఇంట్లో లైట్లు బద్దలు కొట్టి జబ్బుగా వున్న ఆమె భర్తను గాయ పరచి ఆమెను చంపివేశారు. ఇంట్లో దొరికిన డబ్బు తీసుకొని పారి

పోయారు. వెరి వయసు 17. హలిస్‌ వయసు 16 మ్మాతమే. టెరీ వాఠీన్‌ ఇద్దరి జీవితాలను గురించి అధ్యనం చేయగా మన మనస్సులకు వ్యధ కలిగేంచే నిజాలెన్నో బమట పడతాయి. ఏడుగురు పిల్లలు కలిగిన తరువాత టెరీ తల్లిదర్యడులు విడాకులు తీసుకున్నారు మొదట కొన్నాష్ట ళా చి

వి?

లిల్లి కూడా మరొక భర్తను వివాహము ఆడి. పిల్లల్ని విడిచి పెట్టి వెళ్లి సోయిండి. డికుగ్రాదివాణం లేని చెరి అనేవ మండి 'పెంపకాలలో చేతులు మారి నానా ఇకగ్రాట్లూ పడి చివరకు శరణాలయానకి చేరాడు ఇక హాలీస్‌ బతుగు మరీ ఘోరమైనది. తండి లేకండానే పుట్టాడు. తల్లి “రగా పెంచలేక పోయింది హలీస్‌ కూడా శరణాలయంలో చేరాడు. కాని ఆకగ్రాడా వీశ్టిదరూ మరింత నేర (పవృత్తిసి అలవరుచుకున్నార్ను చి వయసులోనే మళ్తు పదార్థాల సేపనం బందిపోటుతనం, హత్యలు అనైతివ _పపఒర్ష నకు ఆంవాటు పడిపోయారు. జెరీ, వాలీస్‌ ఇద్దరు జైలు లో శిక్షణ ననుఖవిస్తున్నారు రంగు భేదం వలన అనేకసార్లు అమెరికాలో ఘోరమైన అత్యాచా రాలు జరుగుతాయి. నల్లజాతివారు అమెరికాలో ఇప్పటికి రండవ రకం పౌరులే తమ హీనమైన ఆర్థిక పరిస్థితుల వలన వారు కిక్కిరిసిన గదుల లో (బతక వలసి వస్తున్నది. సుఖం కరువైన జీవితం వారిని నేరాలకు పురికొల్పుతుంది. నేరాలు పెరగటానికి మరొకటి పురికొల్పుతుంది. నేరాలు పెరగటానికి మరో కారణం సామాన (పజలు చేతుల క్కూడా మారణాయుధాలు ఆందటం, తుపాకులు చూపి విమానాలు దారి తప్పించటం. కాదంటే అందరినీ నిలువునా ప్రాణాలు తీయటం అరుదైన విషయమేవీ కాదు. అమెరికాలో మేమున్నపుడే ఎవడో తేలియక చేసాడో తెలిసి కావాలని చేళాడో కొని బాత్‌రూమ్‌లో సిరెట్‌ కాల్చుకొని అగ్గిపుల్ల హైరేయటం వలన విమానంలో నిప్పులెగసి నిలువునా కూలిపో యింది. ఆ భయంకరమైన దృళ్యాన్ని అందరూ టీవిలో తిలకించారు. ఆధునాతన నాగరత మనిషిని ఏస్థాయికి లాక్కొచ్చిందం టే ఆపద సమ యంలోనైనా ఒకరినొకరు పట్టించుకునే వ్యవధి కొని ఓర్పు కాని వుండవు రితి

మేమందరం కలిసి అమెరికా వెళ్లినప్పుడు తెలుగు మిళులొరరికి చి త్‌ మై. ఆమభఎం “లిషెంది. అమెరికాలో చాలానుంది డబ్బు ఎక్కున వున్నవాష్ట దొంగల శయానికి ఇంట్లో సిగ్నల్‌, అమరుస్తారు [కొత్త వారు ఇంట్లోకి అడుగు పెట్టగానే చెవులు ఐద్ధలుయేటట్టు అకారం మోగు తుంచి ఇంటివారు ఈసిఇ్నాల్‌ సంగతి బంధువులకు తెలియజేయలేదు. వారు శేనప్పుడు బంధువులు అడుగు పెట్టగానే సిగ్నల్‌ మోగడచమే వాం. పోలీను స్టేషకగ కూడా వినిపించి వారు పరిగెత్తి రా-4ం జకంది. ఇంటివారు విచ్చి స్విచ్‌ ఆఫ్‌చేస్తే కాని ఆగలేదుట. ఇంతకూ ఇరుగు పొరుసువారు ఈగోలేమి ఎని కాని అపాయమేమిఓటని కం అడగ లేదు. ఐఫేలో నుంచి ఆర్హాండో వెపతున్నప్తుడు మార్గమధ్యంలో ౨౦గిన ఒక విషాద సంఘటన మమ్మల్నెంతో కలఐర పరిచింది. మేమంత వరకూ *" మనంచలేదు, కాని మాముందు సీట్రోనే మిలటరీ యూ%ఫొరం లోవున్న యువకుడా వడు మరణ వేదన అకుభవిస్తున్నాడు యువకుని తీరు గమనించిన డై9వరు ఐన్సు ఆపి వై రాలెన్‌లో చెప్పటం తోనే పోలీ సులూ డాక్టర్లు అంబులెన్నూ అన్ని కృణాలు మీద వచ్చేశాయి. అప్పుడు కెలిసింవ అతడు విషం తాగాడట,విషం సీసా ఆతని కాలీబూటులో దొ3 50ది. ఇంత జరుగుతున్నా ఐన్నులో _పయాణికులె .రూ ఆ ఇభాగ్భుని దగ్గరకు వెళ్ళి చూడలేదు. మన దేశంలో అయితే తప్పక అతని చుట్టూ దడికష్టేవారే.. ఇది మాకు [పత్శక్షంగా అనుభవంలోకి వచ్చిన మట =

కాని. నితం అమెరికాలో ఇలాంటివెన్నో జరుగుతూనే వుంటాము సియర్‌, టర్‌ నుంచి దూకి పాణాలు తీసుకునేవారు. కొందరయితే శయాగరాకు బల్లెపోయే వారు మరి కొందరు అమెరికాకు (సేసీడెంఎ యినా వరే అక౬డ ప్రాణా-కు భదత లేదు ఆతి చిన్న కారణాలకు ప్రాణాలు తీసుకునేంత వొత్రిడిని అనుభవిస్తారు వాష్ట

విఫి

(పకృతి రమణియతతో పరవశింపజేసే నయాగరా జలపాతం

చికాగో, మాడిసన్‌ వాష్మింగ్దన్‌ పట్టణాలూ ఆయా వింతలూ చూస్తున్నా నయాగరా జలపాతం మమ్మల్ని పిలుస్తూనే వున్నది. ఎందరో కవులకు పేరణ ఇచ్చి కవితలు రాయించి: ఈ జంపాతం పపంచం లోం ఏడు వింతలలో ఒకటి.

ఈ జలపొతిం ఎన్నో యుద్ధాలు చూసింది. ఈ రీరం మీదనే ఆడ్‌ ఇండియన్స్‌ స్వేచ్చకోనం త్యాగాలు చేసి అసువులు కోల్ప్చోయార్య, (థెంచివాకికీ ఇంగ్లీషువా 5కీ స్పావిష వారకీ అధికారం కోసం ఇక్కడే యుద్ధాలు జరిగాయి. జంటలు విహంస్తే నయౌా)రా వలె దాంపత్య జీవితం ఆమరణాంతం కొనసాగుతుందని ఓ నమ్మకం [పపంచంలోనే మొదటిసారిగా ఇక్కడ హ్మైడో ఎలక్ట్రికల్‌ [ప్రాజెక్టును నిర్మించారు. ఏభై వేల సంగతృరాల [క్రితమే గ్లేషయర్స్‌ (మంచు శిలలు) కింగి ఈ నీరు తయారౌతూ వుండి వుండవచ్చునని చరి_తకారుల వూహ

ఈ ఫాల్స్‌ని గమ'ించిన మొదటి వృక్తులు రెడ్‌ ఇండియన్స్‌ నాలుగైదు వందల సంవత్సరాల [కిందట సనేకా అనే జాతి నయాగరా

శం

రన రన న ను న మ! ర ప న న య. మ. మ. వ... న న. న ను ప చ... వ. వ. . న. చ మ వ న మ స స వ. . మ ననన య. ప. ల. న. ల వ. న వ. టు. మ స హమ షు. ప. న. స. పను న సమ స వ వ ప వ వ డు సు న ప. న న. ప. న సస. చ య. యాగఠాఫాల్భొవద్ద రచయ్యితి న ద్‌

(ప్రాంకాలలో నిపసించింది. ఐదు తండాలకు ౩లిసీ ఓ నాయకుడుండచే వాడు.

సనేకా వాతివారు జల దేవతగా నయాగరాను కొలిచారు [పరి సంపత్సవం ఒక ఆంవమైక కవ ను దొన్నెలో కూర్చోబెట్టి దేవత ప్రీత్యర్థం తినుబండారాలతో సవా 2లపాతంలో వదిలేసే వారట, ఈ బలిదా-ం వలఖక పంటలు బాగా పండుతాయని వారి నమ్మకమటఓ

చి .రకు తండా నాయకుని ఒకే ఒక్క కూతుర్ని బలి ఇన్వవలసి వచ్చేసరికి తండా నాయకుడు బలి ఇచ్చే పద్దతిశే రద్దు చేశాడు.

థె ద్‌

1678లో మొదటిసారి కెష్టియన్‌ ఫాదర్‌ హిన్‌పిన్‌ తశ మవ (ప్రచార య్యాతలో ఈ ఎలపాతాన్ని చూశాడు ఈయకఫెంచి దేళ న్తుడు హోరెత్త పోతున్న ఈ జలపాతాన్ని చూడగానే లూయిన్‌ హిశ్‌పిన్‌ అ్మపతిభుడై పోయి భగవంతునికి (వణమిల్లెనట ఇలాంటి జలపాతం మరెక్కడా లేదని భావించాడు.

ఆ తరువాత _ఫెంచివారే నయాారా కోఎను కట్టారు ఇప్పటికీ ఆ కోట చెక్కుచెదరకుండా వున్నది. ఆ తరువాత జరిగిన యుద్ధాలలో ఈ కోటకు (పము మైన స్టానం వున్నది

యా తీకుల విహారార్థం బోట్లు వచ్చాయి. పూర్వం చెక్క బోట్లు వుంటే ఇప్పుడు స్టీఘు బోట్లు వచ్చాయి. వీటినే “మెయిడ్‌ అఫ్‌ ది మిస్ట్‌" (మంచు 3న్య) అంటారు ఈ బోటులో ఎక్కి ఫాల్స్‌కి సమీపంగా వెళ వచ్చును. మన మీడ నీళ్ళ జల్లులు వడతాయి. చలికి వణికిపోతాం.

81

దాదాపు నూరు నూూటఏభై మంది ఈ బోటులో ఎక్రగ్రావచ్చు. అందరికీ నల్లని రైన్‌ కోట్స్‌ ఇస్తారు వాడ్డున నిలిచి ముందు ఆ టోటు చూడ్యే మనుషులంతా నల్లగా కనిపించి ఆశ్చర్యం వేస్తుంది ఎవరైనా దొంగలా లేక యుద్ధానికి పెచ్చారా అనిపిస్తుంఎ. కొని బోటు ఎక్కా: మ.కళ్కూడా ఆ కోట్టు తొడుగుతారు అమెరికాకూ కనడాకూ మధ్యగా ఈ జలపాతం [వవపిస్తున్నది అమెరికన్‌ ఫాల్స్‌ 180 అడుసు ఎత్తునుండి వడా ఫాల్స్‌ 170 ఆడు ల ఎత్తునుండి దూకుతాయి ఈ జలపాతాలకు మధ్యా ద్వ్వీపాలుంటాయి వీటినే 1) ,పాస్పెక్స్‌ పాయింట్‌ లి కేఎం ఆఫ్‌ ద విండ్స్‌ 8) చెరఫిక్‌ పాయింట్‌ 4) త్రీ సిస్టర్స్‌ ఐలాండ్‌ 5, దివైడింగ్‌ పాయింట్‌ అని పిలుస్తారు. వీటన్ని టెకీ మధంగా గోట్‌ ఐలాండ్‌ వుంటుంది. ఫాల్స్‌ దృశ్లాన్ని పూర్తిగా వీక్షించటాళికి ఎలివేటర్‌ వుంటుంది హెలికాప్టర్‌ ద్వారా కూడా ఫాల్స్‌ని వీక్షించవచ్చు హార్స్‌ షూ (గ్యురపు నాడా) అనీ జై9డెల్‌ వైైల్‌ (పెళ్ళికూతురు మేలి మునుగు) అనీ ఫొల్స్‌కి బహు చ్యితమైన పేర్చున్నాయి టమ బ్తన్నాయ్య్మి ఈ పౌల్స్‌ని సందర్శించిన వారిలో వికోరయా మహారాణ్‌, చార్లెస్‌ డికెన్స్‌, ఆస్కార్‌ వైల్డ్‌ లాంటి గొప్పవారున్నారు లిల్లి

నాహసవంతులు ఈ జలపాతంలో తమ నైపుణ్యాన్ని చూపి (పజలను ఆశ్చర్యచకితులను చేశారు. కొంత మంది జలపాతం పైగా తాటిపైన నడిచి చూపారు. అన్నే వైలర్‌ ఆనే యవతి 1801లో పీపాలో కూర్చుని జలపాతంలోకి దూకి తనను కాను రశ్నించుకుంటూ (వదర్శన ఇచ్చింది ఆ తరువాత కూడా అనేక మంది సొవాస కార్యాలు చేయిబోయి తమను తాము అంతం చేసుకున్నారు. [వభుత్వం ఇప్పుడు ఇలాంటి సాహస కార్యాలు చేయకూండా నిషేదించింది.

కోట్టాదిమంది య్యాతికులు నిరంతరం ఫాల్స్‌ని దర్శిస్తూనే వుంటారు. బఫెలో పట్టణం నుంచి నయాగరాకు అనేక రకాలైన (ప్రయాణ సౌకర్యాలు ఏర్పరచ బడ్డాయి. ఈ జలపాతం వలన నయా గరా పట్టణం ఎంతో వృద్ది చెందింది. నగరంలో ఎన్నో మ్యూజయమ్స్‌ ఏర్చరిచారు. ఇక్కడ మమ్మీలను (పూర్యకాలం భ్యదపరచ బడిన శవాలు) (ప్రదర్శిస్తారు ఇండియన్స్‌ వాడిన సామ్మగిన్మిపదర్శన ఇస్తార. మ్యూజియం హాలులో రెడ్‌ ఇండియన్స్‌ నృతర్మిపదర్శన ఇస్తారు. ఈ నృత్యపదర్శనలోకి మమ్మల్నికూడా ఆవ్వానీంచి నృత్మ్మవదర్శన చేయించారు.

88

అవెంరికాలో ఆడ ఇండియన్లు

ఆమెరికా వెళ్ళినపుడు దాదాపు ముఖ్యమైన నగరాలన్ని చూళాం. అమెరికాలో రెడ్‌ ఇండియన్స్‌ నిచూడాలని మా ఆకాంగ్ష్క. వాళ్ళను గురించి తెలుసు కోవాలన్న ఆరాటం. కాని వాళ్ళ గుర్తు తెలియటం ఎలా! ఒకసారి ఎవరో ఒకరిద్దరిని వరిచయంచేశారు. వాళ్ళ మాములు వర్ద, పాంటుతో వున్నారు- మమ్మల్ని ఇండియన్స్‌ అని పరిచయం చేయగానే తామూ ఇండియన్లమే నని సంతోష పడ్డారు.

మాకు నవ్వు వచ్చింది. కొలంబస్‌నౌకలో అమెరికా వెళుతూ -ఇండియా వెళుతున్నా ననుకున్నాడు. అతనుపొరపాటుగా పెట్టిన పేరు వాళ్ళకు స్థిరపడి పోయింది.

మేము పట్టణాలు చూస్తూ నయాగరా చేరుకున్నాం. అక్కడి ఆడి లోడియం లో రెడ్‌ ఇండియన్‌ నృత్యం [పదర్శిస్తున్నారు నృత్య మంటే కష్టపడి (ప్రాక్టీసు చేసి సం[పదాయ బద్దంగా న్నర్తించడం కాదు, కాళ్ళకు గజ్జె టి వంక్కుు ముందుకు లయ బద్ధంగా ఎగరడం. మమ్మత్ని కూడా వాళ్ళతో కలసి గెంచమని బలవంతం చేశారు. ఓ మారు వెనక్కు ముందుకూ గెంతి వూరుకున్నాం. ఇంతకూ నృత్యం (పదర్శి స్తు వాళ్ళు రెడ్‌ ఇండియిన్లో లేక యూరోపియన్లో మాకు సరిగా అర్థం

క!

న.

పనన ననన న న! స నట న స . ప గ్గ వ. స న . న న ! న. న

మాన్క్‌ధరించి రెడ్‌ ఇండియన్స్‌ చేసే నృత్మం.

కాళలీదు. ఆసలైన ఇండియన్‌ (ఆదే రెడ్‌ ఇండ్‌ యన్‌) నృత్యం టివిలో చూశాం. మతి పోయేంత గొప్పగా ఉంది. అయవిన్యాసం, దరవు, వేగం. ఓహ్‌. మనం కూడా మబ్బుల్లో జేలిపోతున సట్తుగా వుంటుంది.

మేము అమెరికాలో ఓ చ్మితం గమనించాం. అక్కడి పొరులంద రికి రెడ్‌ ఇండియన్స్‌లాగా నగలు బట్టలు “ధరించుటం, వాళ్ళను అను కరించటం ఫాషన్‌గా మారింది (ఇండియలో మనం ఇపుడు పూర్వపు కలంకారీ అద్ధకాలను ఫావన్‌గా మార్చుకున్నట్టు. )

పూర్వం అమెరికాలో రెడ్‌ఇండియన్స్‌ ఎలా జీవించే వారో ఆ జీవన విధానం లోని కొన్ని విశేషాలను వుదహారిస్తూ దుప్పట్లు, తువాళ్ళు కర్టెన్టు, టేబుల్‌ క్లాత్స్‌ వీటిన్నిటి మీదా చికాలు (సింటు జేయించుకుని వడు కోవటం ఇష్టం. ఇండియన్స్‌ గురించిన బుక్స్‌ చదవటం ఫాషన్‌, 'జెలివిజన్‌లోను, వెండితెరమీదా ఇండియన్స్‌ గురించిన సినిమాలు చూడ టం మోజు. కౌబాయ్‌ వేషాలు రెడ్‌ ఇండియన్‌ వరవడిలో వచ్చినవే.

1పొద్ధున్నేతినే ఆల్పాహోారం సిరల్‌ దగ్గర నుండి అన్నిపాకెట్ల మీదా రెడ్‌ ఇండియన్‌ బొమ్మవుంటే చాలు ఇన్టేఅమ్ముడు పోకాయి,

అమెరికాలో రెడ్‌ఇండియన్స్‌ స్థానికులు. అంటే భూప్ముళులన్న మాట. ఆర్యులు ఈ దేశంపై దండ య్మాత జరిపినపుడు నరకుని వంటి వారు, హిరణ్య కళ్యపునివంటి వారు భూప్పుతు లేకదా.

చాలామంది రెడ్‌ ఇండియన్స్‌ రిజర్వేషన్స్‌లో వుంటారు మా ర్పులకు అంగీకరించలేని మనస్తత్వంవారిది. మార్పు వలన [పకృతి

ల్‌

వెక్పత మవుతుందని వాళ్ళభయం అందు వలనవాళ్ళున్న [పాంఠాలలో కొన్న సాలవంతో మైనభూములు సహజవనరులున్న (వాంతొాలువుపయో గించ కుండానే మిగిలి పోయాయి వరిస్థితులంకను గుణంా తమను తాము మలచు కోకపోళరటంవలన 1609లో పది మిలియన్లుగావున్న ఇండియన్లు ఉరటిన్నర మిలియన్దుకు తగ్గిపోయారు గృృుహవపసలి, వెత నాలు విద్య ఆకోగ్యం అన్ని టిలోను హీనమైన స్థితిలోవున్నారు

యూరో పియన్లు భారతదేశానికి వచ్చినపుడు మనం ఎలాంటి శి దావస్థలో వున్నామొ రెడ్‌ ఇండియన్స్‌ కూడా ఆదే అవస్థలో వున్నారు అనేక తెగలుగా చీలిపోయి కలహించు కని యూరోసియన్లున అ_కాశం లల్సాంచాపు. ఈ తెగలలో ముఖ్యమైనది నవాహూతెగ [వస్తురందీని వైంక్నన్‌ మెక్టోనాల్టు ఇతను కొత్తతరానికి చెందినవాడు. పూర్వ్దమెవ్పు తొ యూరోపియస్తు అకమించిన భూములకోసం ఇప్పుడేడ్చి లాభమే షు ౨ అరి వుద్దేళం చాలా తెగలు (వభుత్యం ఇస్తున్న నవ్సిడితో తెనె పాకెష్టలు నడుపు కుంటున్నాయి. ఇపుడిపుడు కొంత మంది వ్యాహకవద్ధతులు కూడా నేర్చుకుంటున్నారు.

ఒకప్పుడు క్రిన్టవర్‌ కొలంబస్‌ కొత్త దేళాలు కకుగొనాలని సాను యాాతల్తు వేశాడు. ఆసియా ఖండాన్ని ముఖ్యముగా అప్పటికే [పవంచంలో గొప్పగా చెప్పుకుంటున్న ఇండియాను దర్శించాలని ఆతని కోతకు. కో అతని ఓడ ఆసియా వై పుకా: అమెరికా వైపుపోతుక్నదని అల ఎకి తెలింపదు. అమెికాలో [పజల ఆచారవ్యవహారాలు అలవాట్లు అల్న చూచి అతని అనుమానం వచ్చింది, వాళ్ళెవరికి బట్టలు లేవు ఇంచెయా అంటే ప్రత్తి పండే దేశమని అప్పటికే పేర్తు వచ్చింది. బట్టలే

వథి

కట్టని వారు కండియన్సెలా అవుతారు? కొని అప్పటికే స్థానికులకు “ఇండియన్స్‌ అన్నపేరు స్థిర పడిపోయింది,

నాశరికత అకగ్టాడింక |పవేశించ లేదు. చాలాజెగలవారు బట్టలు కట్టు కునేవారు కారు. తల్లికడుపులో నుండి ఎలావచ్చరో ఆలాగే వుండి పోయేవారట _ న్త్రీలుకొన్ని (పత్యేక సమయాలలోచెట్ట ఆకులుకాని తోచ్ళకాని చుట్టుకునే వారట

బట్టలు కట్టవంతమా కాన రెడ్‌ఇండియన్స్‌ పరిక భత ఎరు! న వారుకొదు తులరలోయలో నివసించిన ఇండియ న్స లెండు పూలా స్నానాలు చేసేవారట. చేప ఎముకలతో కాని కొమ్ముదువ్వెనలతో కొని తలదువ్వుకునేవారట న్త్రీలుకనుబొమలపై నొసటపై రంగులు డిద్దుకునే వారట

ఈ భూప్వుతులు ఎక్కడి నుండి లిరుగుతూ ఇక్కడికి వచ్చారో సరిగా తెలియదు చైనా జపాన్‌ కొయీటన్‌ ఎక్కడినుండ్తైనా కావచ్చు కాని ఎన్నోళతాబ్దాల [కిందట వచ్చిన వారు,

ఇక్క_డచేరినవారిలో ఎన్నోతెగలు ఏర్పడ్డాయి. యూ సూయిసాన్‌, తులరే, మెర్సిడ్‌ మరి పోసాలాంటివి ఈ త ల్లో వీరాధి వీరులుపుట్టారు .మలాకా పామా పాంపినోచల్‌సింఛ్‌, పకామియో లాంటి వీరులు సర్జారులువెలుగులోకివచ్చారు. వీళ్ళు తమలఅస్తి త్యంకో సం స్వాతంయ్యతంకోసం యూరోపియన్లతో హోరా హోరీయద్ధంచేశాణ తుపా కులు ఫిరంగులతో యూరోపియన్టు యుద్ధం చేస్తుం పే'ఇండియన్‌ వీరులు కొయ్యదాణాలతో తమ శరీరం మీదఅచ్చాదన లేకుండా యుద్దంచేశారు.

శి

అసలువషస్తాలు వుంటాయని తెలియకపోవటంవలన వాళ్ళు నగ్నం గానే (బతికారు. బట్టలు లేకుండా ఎండలో పడితిరగటం వలన శరీరాలు ఎరుపురంగుకు వచ్చాయి. అందుకే వాళ్ళకు రెడ్‌ఇండియన్స్‌ అని పేరు "పెట్టారు

1498లో కొలంబస్‌ తనమితృలకు ఆమెరికాలో స్థానికుల గురించి ఊత్తరాలురాస్తూ స్రీపురుషులు నగస్మంగావున్న మంచి ఆజానుబాహులనీ, అవయవసొస్టవం కలవారనీరాళాడు. ఆడవాళ్ళకు పొట్టలు పెరగటంకాని? రొమ్ములు వేలాడపడిపోవటం కొనిలేదుట. అసలు బిడ్డలుకన్న తల్లికీ, కన్యకూ తేడాతెలియదట* (పకృతి ఆంతగావాళ్ళను రక్నించి ౨ది.

కొత్తవాళ్ళను చూస్తేవిపరీతంగా భయపడతారని కొలంబన్‌ తన ఉత్తరాలలో రాకాడు. ఒక్కసారి ఆ భయంతీరితే వాళ్ళంత సౌజన్య మూర్తులు మరొకరుండరట,

వాళ్ళ వ్మిగహారాధన చేయరు. గుళ్ళుగోపురాలు కట్టలేదు. కాని ఎక్కడో స్వర్గంలో ఏదోవుందని వాళ్ళకోనమ్మకం కొలంబన్‌ ఓడలో మశుషుల్ని ఎక్కించుకుని రావటంవలన అతడు స్వర్గం నుండి దిగి వచ్చాడని వాళ్ళ భావించారు. వాళ్ళ అనుమానాలుతీరాక కొలంబన్‌కి చాలా మర్యాదలు చేరారట. వాళ్ళ బట్టల్ని కట్టుకున్న మనుషుల్ని చూడక హోవటం నలన ఆళ్ళ్చర్యం కలిగింది, నిజానికి వాళ్ళకు తెలివి తేటలు తక్కువేమీ లేవు. నౌకలు తయాడచేసి సమ్ముద జలాలమీద ఆదిపత్యం సంపాదించి నవాద్గ- ఒక పురుషునికి. ఒకస్త్రీ అనే నియమం వుండేదట, కాని నాయకునికి మ్మాతం ఎక్కువమంది న్రీలనిచ్చేవారట*

80

అమెరికా వెళ్ళకముందు యూరోపియన్లు అక్క-డ రాత్షసులుంటా రని వూహించేవారట. కాని సరమాంసభక్షకులు ఒకగ్రాకొరిట్‌ ద్వీపంలోనే వుండేవారని కొలంబన్‌ తెలియజేశాడు.

కొలంబస్‌లాగే అమెరీగోవె స్పూచీ గూడా లెడ్‌ ఇండియన్స్‌ గురించి విపులంగా రాశాడు. ఈ తనిపేరుమీదగానే రెడ్‌ఇండియన్స్‌ నివసించిన సంయుక్తర్శాష్టాలకు అమెరికా అన్న పేరువచ్చింది. పోర్చుగీసువారు 'స్పెయిన్‌వారు. పంపగాప్లో రం బెయిన్‌ నుండివెళ్ళాడతను. అప్పటికి (బెజిల్‌లో నివసిస్తున్న భూప్యుతులగురించి విపులంగా రాళొాడతను.

అమెరీగోకు అక్కడ చాలావిచిితంగా కనిపించిన విషయం బుగ్గలకు, చెవులకు, పెదవులకు, ముక్కులకు రం్యధాలు పొడుచుకో వటం, ఒక్కొా-క్కమనిష్‌ మొహాన ఏడు రం[ధాలు కూడావుండేవట, ఈ రంధాలలో వాళ్ళు నీలం, చలావ, ,శెస్టల్స్‌ ఆఖరిక్‌ తెల్లటిఎముకలు కూడా. అమర్చ్నుకునేవారంట అంతంత పెద్దరం (ధాలు మొహం నిండా పోడుచుకోవనటం ఆపెరీగోకు చాలాభయంకరంగా, రాక్షసంగా అనిపిం చేదట, స్రీలుమా[తంకేవలం చెవులకే రంధ్రాలు సోడుచుకునేవారట. బట్టలులేకపోవటం వలన విషజంతువుల విషంసోకి మర్మాంగాలు దెబ్బతిని నపుంసకులయ్యేవారట. -

ఒకరాజుకాని, రాజ్యంకాని లేక ఎవడికివాడే మవోరాజట. ఇష్టమైన: వారితో వివాహం ఇన్టంలేకపోతే విడిపోవటం. స్వంతసహోదరి, తల్లితో నైనా సంబంధాలుండేవని అమెరీగో రాశాడు, (జేజిల్‌ దివితో నరమాంస భక్షణ అత్యంతసహజమైనదని అమెరీగో'రాళాడు. యుద్దంలో వోడిన వారిని గెల్బినవారు చంపితింటారు. కొంతమంది భార్యావిడ్డల్ని కూడాతినే

89

వారట, మూడువందల మందిని తీన్నవాన్ళ కనీపీంచారట, మనుషుల మాంసాన్ని వప్పురాసి తాళ్ళకుకట్టి ఎండబిష్టేవాళ్ళుట. అమెరీగో మనివ్షి మాంసం ఎందుకుతినటం లేదని వాళ్శ ఆళ్చర్యపోయినారట, మనిష్‌ మాంసమే రుచిగావుంటుందని వాళ్ళఅభ్మిపాయం. ఆరోజుల్లో రెడ్‌ ఇండియన్స్‌ నుటయాళఖ్చై సంవత్సరాల వంకూ (బతికేవారట. జబ్బుపడటం అనేడి చాలాతక్కు-వ రోగాలువచ్చినా దుంపలతో, వనమూలకలతో నయంచేసుకునేవారట, శరీరంలో ఏభాగాస్నీ కప్పుకోకుండా ఆలాయుద్ధం చెయ్యటం యూరోపియన్లకు ఆశ్చర్యంగా వుండేడి. అయితే రెడ్‌ఇండియన్తలో యూదు తెగవారు వ్యవసాయం చేసే వారు. కొలరాడో నదీతీరాన పంటలు పండించేవారట. ఈ పంటలలో సూర్యకొంతపూలుకూడా వున్నాయట. చెట్టటెరడుతోకాని గడ్డితోకాని నేసిన లంగాలు ధరించేవారట. స్రీలు, మగవారు చర్మాన్ని గోచీగాపెట్టు కుని ఆదే ముక్కఎడమచేతికి చుట్టుకునేవారట. వెదుళ్ళుపేర్చి పొగచుట్టల రూపంలో పడవలు తయారుచేసేవారు. అవి దొన్నెలలాగా వుండేవి ఆమెరికాలో తేలవారికి రెడ్‌ ఇండియన్టతో త్మీవనమైన అంతర్యుద్ధం వచ్చినది. ఈ యుద్ధంకోసం తెల్పారు బోలెడంత డబ్బుఖర్చు పెట్టవలసీ వచ్చింది. అయితే 1870 కల్పా ఈ అంతర్యుద్ధం ముగిసింది. తెల్లవారి క్ష ను! లిం షూ! ఆధిపత్యం కొనసాగి వారిచట్టాలు, శాసనాలు, వచ్చాయి. తెల్లవారిద్యష్టిలో రెడ్‌ ఇండియన్‌ వూరూరు తిరుగుదిమ్మరి (మనలం బాడీలవలె) జకస్ట్థావరమును అభిలవించనివాచు. ఇతరుల ఆధిపత్యంకన్నా త్త౦

పనన పన న సు వసన . న న న య. వం మ న పు చ వ. ప నా. న నన న ని పపము రష మా. భ్‌. క న న వ. చు న. న మ ప న న. న. మ. య. న. మ ప న సన ట్‌ ప మ వ ప ప వ . తయారవుతున్న రెడ్‌ ఇండియన్స్‌ నృత్యాాని కీిముందు

ఆత్మత్యాగమే మేలని భావించినవాడు కొని గత్యంతరంలేని పరిస్థితులలో వారు తెల్లవారి శాననాలకు తలవాగ్గారు: హారిస్థావీరోల కొరకు రీజర్వేషన్టు వర్పరచబడ్డాయి. నగరాలకు దూరంగా పారికొలనీలు ఏర్పడ్డాయి. అక మణ జరుగకుండా చూస్తారు కాని స్టానికులై న వారు తమనగరాలను విడిచి. ఆడవులలో నివసిస్తుంటే నగరాలలో యూరోపియన్‌ నాగరికత వర్ధిల్లు తున్నది. క్మరవున్న వాడిదే బజ్జె ఆన్నపరిస్థితి. విధివై పరీత్యం [కొత్త నాగరికత పాతదాన్నితుడిచివేసి ముందుకుసొగటం అనాదిగా [ప్రపంచంలో చూస్తున్నదే. ఆ నాగరికత అమెరికాలో రైలువట్టాల రూవంలో (వవేించి ఈనాటికి కంప్యూటర్లతో ముందుకు సాగుతున్నవి, అప సర్దార్‌ వులాకా సర్దార్‌ మలాకా తెల్లవారిని ఎదిరించి నిలిచిన రెడ్‌ ఇండియన్‌ వీరుడు. 1817నాటి మాట, ఆమెరికాలోని కాలిపోర్నియా రాష్ట్రంలో రెడ్‌ ఇండియన్స్‌ అనేక తెగలుగా నివసించేవారు. ఆ రాష్ట్రంలోనే కొన్‌ ఫా9న్సిస్కోో అనే _పాంతంలో సూయిసాన్‌ తెగవారు నివసించేవారు. వారి నాయకుడు మలాకా, గొప్పసాహాసి, పొరుషవంతుడు కూడా ఎవరి' జోలీ జోక శం లేకుండా ఈ తెగవారు సుఖంగా (బతుకుతున్నారు. వేట వారి జీవనోపాధి. నృత్యం వారికానందం. కాని కాలమొక్కరీతినుండదు కదా. కాలిపోర్నియా రాష్ట్రంలో (కమంగా యూరోపియన్లు [పవేశిస్తున్నారు. ఒకనాటి మాట, సెనికుడో కడు మలాకా కోసం ఒక వార్తను మోసుకొచ్చాడు. శ్రే

“సర్దార్‌, కొలరాడోనదికి ఆవోడ్డున ఎవరో కోటకట్టారు. కోటలో సైన్యం కూడా వున్నది” సెనికుని మాటలు విని సర్డార్‌ మలాకా కను బొమలు ముడిపడినాయి. “ఎంత సైన్యం వున్నది? ఎక్కడినుండి వచ్చారో తెలుసుకున్నావా? వాళ్ళనాయకుడెవరు?”” (పశ్నలవర్షం కురి పించాడు మలాకొ. మైన్యాం కొంత బయటవున్నది. కొంత లోపల వున్నది- ఎక్కడినుండి వచ్చారో తెలియదు. కొని వాళ్ళు బాలా విచిత్రంగా వున్నారు. ఏదో వేషం వేసుకున్నారు. కాని వాళ్ళ దగ్గర బాణాలు లేవు*

'సెనికుని మాటలు విని మలాకొ ఆశ్చర్యపోయినాడు. “బాణాలు లేకుండా మైన్యమాః ఏదో విచి[తంగా వున్నది. మరివాళ్ళ ఆయుధాలేమిటి? నువు చూడలేదా?”

“దూరంగా దాక్కుని చూకాను. ఆయుధాలున్నాయి. కొని అవేమిటో నాకర్థం "కాలేదు." వెనికుని మాటలు విని అలోచనలో పడి పోయాడు మలాకా,

ఏది ఏమైనా మనజ్యాగత్తలో మనం వుండాలి. శ్యతువులు నది దాటి రాకుండా చూసుకో వాలి. మనవాళ్ళ నందరినీ పిల్చుకురా. “సని కగు తీలపూపి వెళ్ళిపోయాడు. కొని మలాకా తనవారితో సమావేశం జరిపే సమయం దొరకనేలేదు, ఆ రోజు అర్థరాతి. మనక వెన్నెలలో నదికూడా న్మిదఫోతున్నడి. కీచురాళ్ళరొద_ తస్ప మరోధ్యని లేదు స్పెయిన్‌. స్తెనికులు వెదురు తెప్పలు నతుపుకుని వస్తున్నారు. ఒకదాని" వెనుక ఒకటి తెప్పలు పవాహాన్ని చీల్చుకుంటూ వస్తున్నాయి. కాని ఆ నిళ్శబ్దంట్లో ఠెడ్డ చప్పుడు సుస్పష్టంగా వినవస్తున్నది.

శనీ

సూయిసాన్దు చూడనే చూశారు. “సూయిసోన్ల గడ్డపై పగవారో? మన అనుమతి లేకుండా అడుగు పెట్టటమా?ః ఎంత ధైర్యం

[కోధంతోనూ, అవమానంతోనూ సూయిసాన్లు రగిలిపోయారు. అంచెలమీద సర్దార్‌ మలాకాకు కబురు అందింది. “తెప్పలు తీరానికి చేరకముందే వగావరిని వెనక్కు. నెట్టండి. ఒక్క తెల్పసైనికుడు కూడా వొడ్డు కు చేరటానికి వీల్లేదు” సర్దార్‌ మలాకా (కోధంతో గర్జించాడు ఆతని కనులు నిప్పుకణికలవలె మెరిశాయి... ఆతని కనుసైగతో సూయిసానులు పిల్ణంబులుతో కదిలివచ్చారు.

కాని అప్పటికే స్పెయిన్‌ సైనికులు తీరానికి చేరారు. సైనికుడు చెప్పినట్లే వారివద్ద కొత్తరకం ఆయుధాలున్నవి, అవి తుపోకులు. పిల్చి నపుడళ్లా సూయిసాన్‌ వీరులు నేలకొరుగుళున్నారు. ఈ పద్దతిలో తెల్ల వారిసైన్యాన్ని ఎదరించి నిలువగలమాః: దూరదృష్టిగల మలాకా యోచించాడు, యుద్దం ఆపండి. తొటలోవున్న మనసైన్యాన్ని కలుపు కుందాం. మనకు వీరాధివీరులున్నారు. భయవడవలసిన పనిలేదు సూయి సానులు గాయపడ్‌న తమ సైనికులను తీసుకుని స్థావరాలకు చేరుకున్నారు

తూర్పున తోలిరేకలు విచ్చుకుంటూ వుండగానే మలాకా అరు వందల మంది సైనికులతో యుద్ధరంగానికి చేరుకున్నాడు. ' సైనికులతో వుళక్సాహాన్ని పురికొల్పుతూ అంతటా తానై తిరుగుతున్నాడు. యుద్దాన్ని ముందుగా మనమే మొదలు పెడదాం. వాష్ట చర్మకవబాలు తొడుక్కు న్నారు. వంటి మీద జాణంవేసి లాభరలేదు. వాణాలన్ని మొహాలకు గురిపెట్టివేయండి.

శం

మలాకా మాటలతో సూయిసాన్‌ సైనికులలో రణోత్సాహం పెళ్లి వికింది. వారి యుద్దతీ వతకు 'స్పెయిన్‌ సెనికులు వెనక్కు తగ్గవలసీ: వచ్చింది. వెనక్కు. తగ్గినట్లే తగ్గివాష్త తుపాకులు పేల్చారు. అనేకమంది మహావీరులైన సూయిసాన్‌ తెగవారు నేలకొరిగారు. కొంతమంది గాయా లతో రక్తపు మడుగులో కొటుకుంటున్నారు మిగిలినవారు రక్షణకోసం మలాకా ఇంటివైపు పరుగులుతీశారు.

రాని ధీరుడైన మలాకా క్షణంలో వారందరిని ఒక్క చొటికి చేర్చాడు. “వీర మైనికులారా మన మనుగడకోసం యుద్దం ఎలాగూ తప్పదు, తెగించి పోరాడటమే చివరిమార్గము. విజయమో వీరస్వర్గమో చివరిసారి సూయిసాన్హ ధైర్యసాహసాలు చూపించండి. మళ్ళీ అతని మాటలతో సైనికులు వృుదిక్తులయ్యారు, తాత్యాలింకంగా కోటను తయా రుచేసుకుని యద్ధానికి తలపడ్డారు.

ఈసారి "స్పెయిన్‌ వారు కత్తులతో కూడా యుద్ధంచేశారు. సూయిసానులు కూడా అసమమానమైన ధైర్యసాహసాలు చూపొరు.కాని తుపాకుల ముందు కొయ్య బాణాలు ఏపాటిః స్పెయిన్‌ వారే గలు పొందారు,

"స్పెయిన్‌ నాయకుడు కాంకహెఖ్‌ మలాకా వద్దకు రాయబారులనో దుబాషీలనో పంపాడు.

“యుద్దం చాలించి లొంగిపొండి. యుద్దం చేసి మీరు గలు పొందడం అసంభవం.”” మలాకా అవమానంతో కృంగిపోయాడు అతని ఆత్మాభిమానం దెబ్బతిన్నది,

“ఇన్నాష్ట సూయిసౌనులు గొప్పగా, స్వేచ్చగా (బతికారు హీనంగా శతృవుపలొంగి పోవటమా?”

జీత

తనలోతానే అనుకున్నాడు మలాకా కానిఅప్పటికే మలాకా నిర్మించిన కోట దిగ్బంధంలో వున్నది. బయట స్పెయిన్‌ సైనికులు కాచు కుని వున్నారు. ఆకలి దప్పులతో ఎన్నాళ్ల కోటలో దాగి వుండగలరు?

కోట నుండి బయటకి వచ్చి యుద్దం కూడా చేశారు. కాని (వయ త్నాలన్ని విఫలమైనాయి. చివరకు ఒకే ఒక్క [గామం మలాకా అధీనంలో వుండి పోయింది. అతను తానేంతో ఆప్తులైన సైనికులను చెంతకు పిలిచాడు.

“మిత్చులారా' వోడిపోయి హినంగా (బకికే కన్నా చశనిపోవటమే మేలు మనం శత్చువుతో యుద్దం చేసి గెలిచే మార్గం లేదు. అందరం కలసి ఆత్మాహుతి చేసుకుందాం, స్త్రీలు, పిల్లలు అందరూ అగ్నికి బలై పోవలసిందే, అగ్నిని రగిలించండి.””

ఇది చాలా కరిన మైన నిర్ణయం జాతి మొత్తం నశించే పోయ్యేవ మాదం కొంత మంది (పతిఘటించారు కొని మలాకా వాళ్ళకు నచ్చ జెప్పాడు

“పగవారి అధీనంలో జీవచ్చవాలవలె [బతుకుతారా? బానిసలు గా కలకాలం (బతికే కన్నా 'స్వేచ్చతో చనిపోవటం మేలు. సూయిిసాన్హు బానిసలవరు అది అసంభవం.

అతని బోధనలతో వాళ్ళతోని ఆత్మాఖిమాశం చెలరేగింవి తమ ఇళ్ళల్లో తలుపులు బిగెంచుకుని అగ్నికాహతు.లైపోయారు. కొద్దిమంది సూయిసాన్‌ తెగవారు పారిపోయి. మరో తండాలో తలదాచుకున్నారు.

స్పెయిన్‌ సైనికులు ఆతి (నయత్నం మీద కొద్దిమంది సూయిసాన్‌ శ్రీలనూ, పిల్లలనూ, రక్మించ గలిగారు. ఆవిధంగా కాన్‌ ఫాన్నిస్కో వట్టణంలో వీరాదీవీరడూ మానధ నుడూ ఆయిన సర్థా ర్‌ మలఠాకా (ప్రాణత్యాగం చేసి స్వేచ్చను తన వారి స్వేచ్చను నిలుపుకున్నాడు. శీర్‌

ఒడ వీరాధిపవీరుడు సర్దార్‌ పొవూ మేము అమెరికా వెళ్ళినపుడు చికాగోలో మ్యూజియమ్‌ చూసాం ఆ మ్యూజియంలో ముఖ్యంగా మమ్మల్ని ఆకర్షించిది టోటకుపోల్స్‌ తల ఎత్తి చూసేంత ఎత్తుగావున్నాయవి. పొడవైన కొయ్యదుంగలపె గొప్న పనితనంతో చిత విచ్శితమైన ఆకారాలను మలిచారు. ఆవన్నీ ఎన్నోఏళ్ళు (క్రిందట అమెరికాలో రెడ్‌ఇండియన్స్‌ నిలుపుకున్న విజయ చిహ్నాలు. వాటినే దేవతలుగా కొలిచేవాష్మ- యూరోపియన్సు అమెరికాను ఆ[కమించకముందు నిలుపుకున్న విజయ చిహ్నాలు. ఆ టోటమ్‌ పోల్స్‌ గురించి చర్చిస్తున్నపుడు ఎంతొ మంది రెగ్‌ ఇండియన్‌ వీరుల గాధలు మదిలో మెదిలాయి. అలాంటి మహపీరులలో పామా ఒకడు. ఈతని తెగపేర్తు యూమా కాలిఫోర్నియా రాష్ట్రం అతనిది. ఆ రాష్ట్రంలో “కొలరాడో” ఆనే నది (పవహిస్తుంది. ఆ నది తీరాన పామా తన యూమా తెగతొ నిర్భయంగా సంచరించేవాడు. అతడు గొప్ప ధీకాలి, పౌరుషవంతుడు, వారి ఆయుధాలు కేవలం విళ్హంబులు, బాణాలు. మృగ చర్మమే వాళ్ళ [డస్సు తటి

1774 సంగతి స్పెయిన్‌ దేశస్తుడయిన అంజా కొలరాడో తీరాన పాసూను కలుసుకున్నాడు. అంజా ఎన్నో తీపి తీపి మాటలు చెప్పాడు షపామాకు. తన తెగతో కలిస్తే ధనమూ, గౌరవమూ ఇప్పించగల నన్నాడు. _కల్లలాడుట ఎరగని ఆ రెడ్‌ ఇండియన్‌ పామా అండా మాటలు నమ్మాడు ఇద్దరికీ సఖ్యత కుదిరింది.

వాగ్దానం చేసి నాలుగు నంవతరాలు గడపినా అంజా మాట నిలబెట్టుకోలేక పోయాడు. పామాకు కోవం వచ్చింది. అంజుపై ద్వేషమూ పెరిగింది,

కొలారోడో నది తీరమంతా సర్దార్‌పామా ఆధీనంలోనే వున్నది కదా. కాని అక్కడే అంజా నియమించిన మనిషి కోయిక్స్‌ రండు మిషనరీ సంస్థలు స్థాపించాడు 'సెనికులు, ఆయుధాలు కూడా వచ్చాయి" పౌడీ పంట చూను కోవటానికి మనుషులు కావాలి కదా. స్పానిష్‌ వారికో పాటు కొంత మంది యూమా తెగవారికి అదిస్తాము ఇదిస్తామని ఆళలు చూపారు, వారిని [కిష్టియన్‌ మతంలోకి మార్చి పనులు చేయించు కున్నారు,

కొన్నాళ్ళు యూమా తెగవారు ఆళలు పెట్టుకుని ఆ మిషనరీల

కోసం నమ్మకంగా పనిచేశారు. కాని స్పానిష్‌ వారికే వారీ దేశం నుంగ్ర్‌ చాలినన్ని ఆహార పదార్ధాలు అందేవికావు. రెడ్‌ఇంయన్స్‌ శ్రేమివ్వ గలరు? ఈ నిరాదరణ వలన యూమాతెగవారిలో కోపంచిచ్చు లాగా రగులు కుంటున్నది. [1781లో హరాత్తుగా స్పాన్సిష్‌ తేగవారికి (సమాదంముంచు కొచ్చింది. నాయుకుడు పొమాతన తెగవారిని కలుపుకొని అపూర్వ ప!

ధైర్యసాహసాలతో ఆ మతనంస్థలపై విరుచుకు పర్ధాడు. స్పానిష్‌ వార్తి వద్ద మందు గుండు సామానూ ఫీరంగులు కూడా వున్నాయి. కాని ఏంలాభం? పామా ఈన కొయ్యబాణాలతో వాళ్ళను హడలగొట్టాడు. చర్చి లోవున్న ఫావర్సొనీ, సైనికులనూ, పొడలనూ వారు, వీరనక వూచకోత కోకారు. స్రీలు, పిల్లలను మాతం చంపకుండా వదిలేశారు

అతి ఘోరమైన ఈ యుద్దం గురించీ చావుల గారించీ మరోచర్శి కి కబురు వెళ్ళింగి. అక్కడి నుండి కాలిఫోర్నియా గవర్నరు సెనికు లను వంపాడు. వాళ్ళను కూడా తరిమి కొట్టారు యూమా తెగవారు అంతకు ముందు పామాను కరినంగా శిక్షించాలను కున్న గవర్నరు ఆ [పయతాన్ని విరమించుకున్నాడు,

స్పానిష్‌ సైనికులు ఎలాగో తంటాలు పడి చాటుమాటుగా వెళ్ళి పిల్లలనూ, స్త్రీలనూ, మరో చర్చికి చేర్చారు చనిపోయిన ఫాదర్స్‌ కోవా లన్సు తీసుకొచ్చి సమాధి చేశారు.

వాళ్ళ పామాకోసం కొలరాడో నదీతీరమంతా గాలించారు. కాని పామాను పట్టుకుని శిక్షించ లేక పోయారు అంతే కాదు, ఆ తీరాన ఒక్కుమత సంస్థనూ స్థాపించ లేకపోయారు.

ఆతరువాత పామా నాయకత్వంలో యూమా తెగవారు అనేక సంవత్సరాలు (వళాంతంగా హాయిగా (బితికారు అంతటి గొప్ప వీరుడు సొమా గురించి ఇప్పటికీ అమెరికాలోని కాలిఫోర్నియా రాష్ట్రంలో కధలుగా చెప్పుకుంటారు.

శీర

చోస్టన్‌ టీ పార్టి న! ళలు

మొదటిసారి అమెరికాను కనుగొన్న ఖ్యాతి కొలంబన్‌కు ఇవ్వు నలసిందే. సువిశాలమైన దేశం ఆది, ఎపి చూసినా పచ్చిక బయళ్ళు చున్నని భూములు అడవులు, స్వచ్భంగా పారుతున్న సెలయేష్ళు, నదులూ కనిపించాయి. కొలంబస్‌ వెళ్ళింది 1402లో. అప్పటి కక1-డ పదకొండు లషల పదిహేనువేల మందిదాకా రెడ్‌ ఇండియన్‌లు వుండెవారట.

కొలంబన్‌ తరువాత అమెరిగో అనే వ్యాపారి అమెరికా వెళ్ళాడు 1607లో శెపైన్‌ జాక్‌ స్మీక్‌ అనే ఇంగ్బాండు. నిహసి కొంతమండి వ్యాపారులకు (పకినిధిగా ఓడలో మహాసము[దొన్ని దాటి అమెరిక చేరుకున్నాడు. ఆతడు మొదట అడుగు పెట్టిన రాష్ట్రం వర్జీనియా మంచి సారవంతమైన నేల, వక్తినియా పొగాకంటే గొప్ప పేరున్నది, అక్కడినుండే పొగాకు విత్తనాలు అన్ని దేశాలకూ. వెళ్ళొయని చెపు తారు. ఆ నేలను చూసి ఆ సీష్ళ తాగినవాళ్ళు ఆ దేశాన్ని వదిలిపెట్టి లేరు, కెస్టైన్‌ స్మిల్‌ తనంతట కాను అక్కడ స్థిరపడటానికి ఐదులు మళ్ళీ అదే ఒడలో ఇంగ్లండు తిరిగి వచ్చి ఇకగ్రాడున్న వాళ్ళుండరీనీ (కొత్త దేశానికి పోదాం రమ్మని లేవగొట్టుకు వెళ్ళాడు. 1614కల్లా వీళ్ళందరినీ వోడల్లో మూట ముళ్లైలతోసవో ఎక్కించుకుని వర్డీనియా చేరుకున్నాడు, _ వీళ్ళందరికీ ఆహారం, నివాసం పర్మిళనులు, గుష్ళ

శ్రి

గోపురాలు అన్నీ ఆవనరమే. వీళ్ళంతా కలిసి ఈ కొత్త [పపంజాన్ని నివాసానికనుగుణంగా మార్చుకున్నారు. కేప్‌కాడ్‌నుండి 'పేనాదాస్కట్‌ చాకొ సర్వే జరిప్‌ దానికి న్యూ ఇంగ్లాండ్‌ అని పేరు పెట్టుకున్నారు. (యార్క్‌. అనే ఇంగ్లాండు. పట్టణం పేరు అమెరికాలో న్యూయార్క్‌గా మారింది. 1620లో * ఇంగ్లాండు నుండి ఫాదరిలు వచ్చి చర్చీలు నిర్మించారు.

ఇంగ్చాండులో ఆరోజుల్లో ఫాదరీలు చాలా నిరంకుశంగా వ్యవహ రించేవారు. వాళ్ళకు ఇష్టంకాని పని ఎవరు చేసినా కఠినంగా దండించే వారు. ఈ దండనకు భయపడి అనేక మంది పౌరులు ఈ (కొత్త దేళానికి వచ్చి స్థావరం ఏర్పరచుకున్నారు. ఆ స్థావరం పేరే బోస్టన్‌. నిజానికి ఇది ఇగ్బండ్‌లోని ఒ పట్టణం పేరు.

ఈ (కొత్త దేశంలో ఇంగ్రీమవారు ఎన్నో [శమలకోర్చి సౌక ఠ్యాలు ఏర్పరచుకున్నారు. జీవన్యభుతి కల్పించుకున్నారు. వోడలను తయారు చేయటం ముఖ్యమైన వృత్తి. సమ్ముదంలో చేపలు పట్టి అమ్మే వారుం వోస్టన్‌లో వాళ్ళ కంపేనీ బాగా లాభాలు అర్జించడం మొదలు: 'పెట్టింది, ఈ (కొత్త దేశంలో వాన బాంకులు, విశ్వవిద్యాలయాలు . వోస్పటళ్ళు నిర్మించారు. 1886లో మొదటి విశ్వవిద్యాలయం మెసాబుసెట్స్‌లో నిర్మింపబడింది.

ఒక కొత్త వుత్సాహాం, (కొత్త వూపు, పాత ఇంగ్లాండుకన్నా ఈ (కొత్త ఇంగృండులో ఎక్కువ మార్పులు, బోలెడంత అభివృద్ది ఇక్య్థాడ వలస వచ్చిన పైరులు ఏర్పరచుకున్న ఈ సొకర్యాలు, స్టావ భాలు (బిటిషువారికి కన్ను కష్టేటట్టు చేశాయి. . ఇంగ్రీషవారు తమ

ర్‌0

బేశానికి చెందిన చట్టాలన్న్‌ బోస్టన్‌ (చజలమీద రుద్దారు. పన్నులు పెంచి వారి జీవితాలను దుర్భరం చేశారు, బోస్టన్‌ [వజలు గోడవ మొదలు "పెట్టారు.

(బిటి పార్లమెంటులో బోస్టన్‌ (వళివిదులకు శావులేదు.. కాని [బిటిషువారి చట్టాల జోరునూూ పన్నుల వోరునూ బోస్టన్‌ (వజలు భరించవలసిందే.

మొదటిసారి లెక్సింగ్‌టన్‌లో 1775లో విష్ణవనీరులు (ఖిటిష సైనికులతో యుద్ధం చేకారు, విష్ణన వీరులు కొంతమంది ఈ యుద్ధంలో ఆభువులు బాశారు, కాని విష్ణవానికి నాందీ పస్తావన జరిగిందిః

ఆ తరువాత కొద్దిరోజులకే తేయాకు నింపుకున్న ఓడలు బోస్టన్‌ రేవుకు వచ్చాయి. ఆ(గహంతో పరవచ్శ తొక్కుతున్న విప్ణవవీరులు ఓడలలో తేయాకుని సముద్రంలో పారటోకారు,. , రేవులో "నీరంతా తేయాకు రంగులోకి మారిపోయింది. ఈ ఘట్టిన్నే పొపో*బోస్టన్‌ టీ పార్టీ” అని పిలుచుకుంటారు.

దీని తరువాత (బిటిష సైనికులు అమెరికన్‌ ప్రజలపై నిర్భందాన్ని మరింత పెంచారు. లెక్సింగటన్‌లో మరోసారి స్థానిక క్షైతులమా, (బ్రిటీషు సెనికులళూ కృద్యు యుద్ధం జరిగింది. ఈ యుద్ధంలో చని పోయిన రైతుల స్మృత్యర్థం వంతెనకు దగ్గరగా శిలా వ్మిగహం సాపించారు, శ

1776 జులై సెలలో. అమెరకన్‌ కాం[గెస్‌ నుజి సభలు జరిగాయి ఆ రోజే జఫర్‌సన్‌ బార్మికాత్మకమైన వుసన్యాసం ఇచ్చాడు, ఈ భూమిమై

ర్‌

పుట్ట్‌న (పజలందరూ సమానులేననీ, అందరికీ సుఖంగా (బతికే వాక్కు- వున్నదనీ వుర్ధ్దాటించాడు, (ప్రజలు సమ్మతితోనే (ప్రజా [పభుత్వం ఏర్పడుతుందని హామీ ఇచ్చాడు. మొత్తంమీద చివరి వరకూ (బెటిము (వభుత్వం తమ పెత్తనం కోసం పెనుగులాడుతూనే వున్నది.

1778 మళ్ళీ ఒకసారి బిటిమ మైనికులకూ అమెరికన్‌ మైసికు: లకూ యుద్ధం జరిగింది ఈ యుద్ధంలో ,బటిమ _సనికులు గెల్బివుంటే వాప్నింగ్గన్‌ మొదటి రాష్ట్రవతి అయివ్సండేవాడు కాడు, యుద్దంలో గెలిచిన తరువాత పది సంవత్సరాలలోపలీ అమెరికా సంయుక్త రాజాళి లకు కాసనాలు తయారయాయి. 1789లో (పభుత్వం పదవీ స్వీకారం చేసింది. అపుడే వాస్కింగృన్‌ మొదటి రాష్ట్రపతి యైనాడు-

విదేశీయుల మూఢవిశ్వాసాలూ

హత్యా రాజకీయాలూ

మనదేశంలో ఆధునికు లందరికీ భారతీయులు చాదస్తులనీ, మూఢా చోరాలకు బానిసలనీ బలమైన ఆభ్మిపాయం వున్నది. ఇంగ్లీషు వాళ్ళు చలా అఆధునికులన్న అభ్మీపాయం కూడా వున్నది. నిజుం చెప్పా లంటే వాళ్ళకున్నన్ని మూడా బారాలు చాదస్తాలు మనక్కుడా లేవేమో.

వుదాహరణకు ఇంగ్బాంట్‌ విషయమే తీసుకుందాం. ఈ ఆణుయు గంలో కూడా నాళ్ళకున్న చాదస్తాలు చూస్తే ఆశ్చర్యం వేస్తుంది, టవర్‌

5్‌లి

ఆఫ్‌ లండన్‌ అని ఓ పాతకోఓట వున్నది వాళ్ళకు (వతిరోజూ అచారం _పకారం ర్మాతిపూట కోటతలుపులు జవానులు మూసివేస్తారు. ఆంళ వవకూ సబబే కాని 700 సంవత్సరాలనాడు కోట తలుపులు మూయటా నికి నూనెదీపాలు వుపయో%ంచే వాళ్ళట. - ఇప్పటికీ ఆదీపాలే వువయో గిప్తున్నారు

ఏనాడో ట్యూడర్‌ రాజులు పాలించిన్లనాటి పడద్దతులవి, సరిగ్గా తొమ్మిది గంటల వఖైమూడు నిమిషాలకు చీఫ్‌గార్డు ఏడు వరదల వీళ్ళ నాటీ తరహాదుస్తులనే ధరించి వస్తాడు, కోట తాళంచెవులు తీసుకుని కోట చుట్టూ తిరిగి సర్వే చేస్తాడు, ఆ తరువాత ఆ లాంతరు వెలుగులోనే గేట్టన్ని ఐందు చేస్తాడు,

ఇన్నీ వందల సంవత్సరాల నుండి కరంటనేది ఆవిష్కరింపఐడ లేదు అన్నట్టుగా వుంటుంది వాళ్ళ పద్దతి.

లండన్‌లో మేంచూసిన ముఖ్యమైన చర్చి వెస్ట్‌ మినిస్టర్‌ అబే. ఈ చర్చిలోనే అలనాడు ఇంగ్బాండును ఏలిన రాజులవీ, రాణీలవీ, శవాలు పాకి పెట్టబడి వుంటాయి. ఈ సమాధులపై ఆయా అధినేతల విగహాలు కూడా మలచివుంటాయి. అలనాటీ స్కాట్టండు రాణి మేరీ నుండి ఎలజ బెత్‌ దాకా, హె్మనీ నుండి, ఫిలివ్స్‌, విక్టోరియా, జార్డ్‌ వరకూ అన్ని సమౌ ధులు దర్శించ వచ్చు.

ఈ చర్చిలోనే కారొనేషన్‌ చైర్‌ అని ఓ కుర్చి వుంటుంది. ఆద్రి ఎంత పాతదంటే దాన్ని అమ్మితే వట్టుమని హెతికరూపాయలు కూడారావు. కాని ఇంగ్బాండులో రాజికాని రాజుకాని ఎవరైనా సరే సింవోసనం అధి వ్లించాలం టే ఆపాత కుర్చిలో కూర్చోవలసిందే. ఇంకా ఈ చర్చిలో ఓ రాయికూడా సింహాసన మంత వయసు వున్నది. ఈరాయి ఓ గజం

ల్‌లి

పొడవు ఒక ఆడుగు మందం, ఓ అడుగు వెడల్పు వున్నది. ఆ డొక్కు- కుర్చీలో కూర్చుస్‌ ఆ పొత కాలంనాటి రాయి మీద కొళ్ళు పెట్టుకోవాలట దీనిని కారొనేష్మన్‌స్టోన్‌, అని పిలుస్తారట.

ఓ మాటు లండన్‌లో కొంటి వాడొకడు ఈ రాయిని ఎత్తుకు పోయాడు. ఇంగ్గాండులో జనమంళా భూకంపం వచ్చినంతగా గగ్గోలు పడిపోయారట. రెండవ ఎలిజబెల్‌ రాణ్‌ సింహాననం అధిష్టించ వలసిన కాలమది, రాము లేకుండా ఎలా కుదురుతుంది గనుక? చివరకు వాడి శేతిక్క- కుదిరిందో కాని వాడి పుణ్యాన రాయి తెచ్చి మళ్ళీ అక్కడే పడే కాగట,

టవర్‌ ఆఫ్‌ లండన్‌ ఓ విధంగా హత్యల శిఖరమని అన వచ్చు. మొత్తం డెనవ్ఫైఐదు మంది స్రీ పురుషుఐని అక్కడ వురి తీకారటం 20దాకా పెద్దకోటలు మళ్ళీవాటి కింద చిన్నకోటలు వున్నాయి. ఈ కోట లన్నిటికీ బోలెడన్ని కధలున్నాయి. మళ్ళీ వీటన్నిటిలోను బ్రడీటవర్‌ అని రక్తరంజితమైన కోట ఒకటి వున్నది పదమూడవ శతాబ్దంలో మూడవ హెనీ దీనిని నిర్మించాడట, దీనికో గేటు కూడా వున్నది. దానిన “ట్రాయిటర్స్‌” గేటు అంటే విశ్వాన భూతకుల గేటని విలుస్తారట. మొద టిసారి ఇక్కడ 1488లో ఇద్దరు పిన్నవయసు రాజ కుమారులు చంప బడ్డారు. మూడవ రిచర్డ్‌ ఈ రాజ కుమారులును చంపించాడు.

1555లో ఇక్కడే _కైస్తవ ఫొదరీలు ముగ్గురిని ఖైదీలుగా వుంచి ఒకరినిక్కడే వురితీకారు. మిగతా ఇద్దరినీ ఆక్స్‌ఫర్డ్‌ తీసు కెళ్ళి గోతంలో మూట కొట్టి చంపారు, -

మెత్తంమీద ఈ టవర్‌ గురించి కదిలిస్తే బోలెడన్ని కధలు- అసణు లండన్‌ నగరం చూస్తుంటేనే మొత్తం హిస్టరీ అంతా గుర్తొస్తుంది.

రక

చికాగోతో బోలెడన్ని ఇండియన్‌ షాపులుంటాయి. వస్త్రాలు? నగలు, తినుబండారాలు అన్ని సరసమైన ధరలకి దొరుకుతాయి. ఇండి యన్‌ హోటళ్ళలో ఇడ్లీలు, సమోసాలు, దోసెలు తినవచ్చు. అవి తినటం పాళ్ళాత్యులకూ ఇష్టమే.

కొన్ని ఇండియన్‌ షాపుల్లో జపాన్‌ నుండి దిగుమతి చేసుకున్న వ్యస్తాలు కుప్పలుగా పోసివుంటాయి, డాలరు కొకటి చొప్పున అమ్మే స్తుంటారు. కొన్ని వస్రాలు సీజను దాటిపోయాక కారుచౌకగా అమ్మి వదిలించు కుంటారు.

'పేపురికార్డర్టు రేడియోలు, వాచీలు, ఎలక్ట్రానిక్‌ వస్తువులన్నీ బహుచౌకగా లభిస్తాయి.

షాపుల్లో తిను బండారాలు, పచారీసరుకులు పరిషభంగా. వుంటాయి. సూదినుండి తివాచీదాకా కూరగాయల నుండి చెప్పుల దాకో ఒకే ఒక పెద్ద మార్కెట్లో లభించటం ఒక విశేషం. సరుకులన్నీ పాక్‌ చేసి గాజుతలుపుల్టో భ్మదపరచ ఐడివుంటాయి. కూరగాయలు కానీ పండ్హు కాని పుచ్చువీ, కుళ్ళువీ వుండవు, నిలవవున్న సరుకు కూడా అమ్మరు.

ఏ మాతం నాసిరకం సరుకు అని పించినా, సరివభితలో పించినా ఆహారనియం_ తణ కాఖవారు, నిర్దాషీణ్యంగా షాపుమూసిసీలు వేస్తారు. పౌరులకు ఆ మ్మాతం వినియోగదారుల బాధ్యత తెలిసివుండటం వల్లనే వ్యాపారులు భయ భక్తులతో వ్యాపారం చేస్తున్నారేమొ.

మొత్తం మీద ఒక్కసారి చూడవలసిన నగరం చికాగో.

ర్యుగ్షంధా కళ (ర్ధంయ్‌ సాలంన్న

వటి

వూకు నచ్చిన పటణం చికాగ

చికాగోతో ఉన్నంత మంది ఆంధధులు ఆమెరికాలోని ఇంకే పట్ట ణంలోనూ వుండ రేమో. ఆసలు ఎటువెళ్ళితే అటు ఇండియన్స్‌ దర్శాన మిస్తుంటారు, తలపాగాలతో సీక్కులు, చీరెలు ధరించి మహిళలు కనిపి స్తుంటారు.

చాలా పెద్ద పట్టణం చికాగో. అమెరికాలో రెండవ పెద్ద పట్టణమట మిచిగాన్‌ సరస్సు ఈ పట్టణానికి ఆభరణం వంటిది. సరస్తీరాన ఆకాశం లోకి లేచిపోయిన వృషూలు గంభీరంగా నిలిచి వుంటాయి. నీడలు పర చిన ఆ దారులు జన సందోహానికి దూరంగా వుండి వివారయ్యాతికులకు ఆప్లోదాన్ని కలిగిస్తాయి. లింకన్‌, ,[గాంటు పార్కులు, జూలా జికల్‌ పార్కులు అక్కడికి దగ్గరగానే వుంటాయి. మిచిగాన్‌ సరస్సులో నౌకా విహారం యాత్రీకులందరికీ ఆనందాన్ని అందిస్తుంది.

రెడ్‌ ఇండియన్స్‌ భాషలో చికాగో ఆంటే పెద్దవుల్లిపాయి లని అర్ధం కే9ివళతాబ్దంలో చికాగోలో నిజంగా పెద్దవుల్టిపాయిల సంత జరిగేదట, అందుకే ఈనగరానికి ఆ పేరు వచ్చింది.

1871ళో ఒకసారి ఈ చికాగోలో అగ్న్వివమాదం జరిగిందిట. ఆ_వమాదం కూడా చాలా విచ్మితంగా జరిగింది. పజువులకాలలో ఓ

క్‌6ి

ఆవు తనగెట్టతో కిరొసిన్‌ దివం తనే సిండె-. మంటలు - ఆంటెకునె ఊరంతా వ్యాపించాయి. దాదాపు పదిహేడువేల ఇష్ట తగలబడి పోయా యట. ఆ పట్టణంలో మూడువంతుల మంది నిర్మాశయులెనారు.

ఆలా ఊరు ఊరంతా తగల ఐడిపోవటం ఒక విధంగా మంచిడే అయింది. మొత్తంమీద చికాగోలోని ఇంజసీర్ణంతా కలిసి పునాదుల దగ్గర నుండి స్టానువేసి పట్టణాన్ని నిర్మించారు. అన్నీ ఆంతస్తుల భవనాలు,

అసలు చికాగోలో అన్నీ పెద్దమైజు గానే కనిపెస్తాయి ఈ పట్టె ణాగికి చాలాపెద్ద ఎరెల్వే స్టేషను వున్నది. పెద్ద ఓడరేవు, ఆఖరికి బస్సు "సెంటరు కూడా పెద్దదే, చికాగోలో హోటల్స్‌ కూడా పెద్దవే, ఒక్క హేల్టన్‌ హోటల్లో రెండువేఆ ఆరువందల రూములు వున్నాయట.

చికాగోలో గాలికూడా ఎక్కువే, అచ్చు మన డెల్లీలాగే చలికౌాలల కాగాచలి వేస్తే వేసవి కాలం తక్కిన పట్టణాలకన్న్నా వేడి ఎక్కువ. ఈ క్షణంలో వున్నవాతావరణం మరోత్షణం వుండక [కొత్తగా వెళ్ళిన యాష్రికుల్ని ఆశ్చర్య చకితులను చేస్తుంది. జనవరిలో మంచు ఆంతులే కుండ కురుస్తుంది.

ఒకోసారి య్యాతికులు చలిగా వుంది కదాఅని స్వేట్టర్లు, కోట్లూ వేసుకెళ్తే మధ్యలో “ఎప్పుడో వుక్కపోసి స్వేట్టర్దు అవీకేతి మీదవేసుకు తిరగవలసి వస్తుంది.

ఈ పట్టణంలో (గీకులు, మెక్సికన్స్‌, సీ[గోలు, రోమన్‌ జిప్పిలు కూడా వుంటారు. చికాగో పట్టణాన్ని అనుకుని పొరుగు [గామాలు.ఐదారు

ల్‌?

వున్నాయి. వాటిలో ముఖ్యమైన మాడీసన్‌, ఇల్లినాయిస్‌ కాస్త భాగజ్ఞ వంతులూ, సంత ష్ణ కట్టుకోదలచిన వాష్ట్ర (పకగానే వున్న ఈ పల్లెటూళ్లకు వెళ్లిపోయి నివసీస్తారు. న్నీగోలు, పేదవారూ సట్టణంలో వున్న ఆషార్టమెంట్స్‌లో వుంటారు నీ[గోలింకా హపీనంగామే (బతుకు తున్నారు,

చికాగోలో. నేరాల సంఖ్య ఎక్కువే. ముఖ్యంగా న్మ్‌గోలుండే వరియోలలోకి తక్కిన వాష్టవెళ్తటానికి భయపడతారు. ఇక్కడ నీీగో్‌ లంకా చెడ్డ వాళ్లనీ, తక్కిన జాతులన్నీ మంచివనీ కాదు. ఇన్నాళ్లు న్మీగోలను బానిసలుగా చూసి వాళ్టను అజ్ఞానంలో వుంచటం, వాళ్టక్తు సౌకర్యాలు అందకుండా కాజేయటం జరిగింది. వాళ్లమనన్సులో ఈ కసీలేకపోలేదు,. ఏదోఒక సందర్భంలో వాశ్తమశసు ఎదురు తిరిగి దౌర్దన్యానిక (పేరణ కలిగిన్తుంది. ఆసలు అమెరికాలో ఎవ్వరూ వారిని నర్దవాతి వారని అంటారు తప్ప న్మ్‌గోలని పిలవరు.

1020 పొంతొలలో చికాగో నేరాలకు ముఖ్యమైన వట్టణం, పూర్ణ కోలంలో లాగా ఇప్పుడేవరూ బాహాటంగా రౌడీవేషాలు వేసుకుని తిరగరు. కొని ఒక పద్దతిలో లోపాయ కారీగా నేరాలు జరుగుతూనే వుంటాయి

చీకొగో పట్టణంలో ముఖ్యంగా చూడదగినవి. మ్యూజియమ్స్‌, నొచురల్‌ హిస్టరీ మ్యూజీయమ్‌,. సెన్స్‌మ్యూజియమ్‌, ఇండస్ట్రియల్‌ ఘ్యూజీయమ్‌, ఈ మ్యూజియమ్స్‌లో ఏదీకొద్ది గంటలలో చూడటానికి ప్నీలెనది కాదు, చాలాదైము. తీసుకుని చూడవలసి వుంటుంది. రోజ్‌ వెళ్ట్‌రోడలో వున్న నాచురల్‌ హస్టరీ మ్యూజియమ్‌లో రెండు లక్షలదాకా

రథ

ఇటమ్స్‌ [వదర్శెస్తారు ఆంధ్రపాలజే బాటనీ, జెయాలజే కూడా ప్రేళటాయి చాలా. పురాతన అవశేషాలు డైనోసార్స్‌ అస్థిపంజరాలు కూడా చూపుకారు. సైన్స్‌ మ్యూజియమ్‌లో. రెండవ" పసంబ్‌ “యుద్ధంలో జరిగిన ఘట్టాలు ఆనాటి ఆయుధాలు కూడా చూపుతారు, సల్‌మెరీన్స్‌ వొమ్మలుా మయోడా వుంటాయి. చికాగోలోని ఎక్వే రియమ్‌ అన్ని టి కన్నా ఆద్భుతంగ్లా వృుంటుండిం ఇది ఆదిఆనకాక అన్ని జలచరాలను చూపుకారు. ఒక పెద్ద అక్వే రియ మ్‌లో మనిషి నీళ్లతో ఈదుతూ జలచరాలకు మేతవేస్తుంటాడు. అవన్నీ ఆవనిచుట్టూ తిరుగుతాయి. జనమంతా ఆకసడ గుమికూడి వింతగా చూస్తారు. కెన్నెడీ కుంటుంబం వ్యాపారం కోసమని కట్టిన భవనం చికాగో అోనేవున్నది. స్వామి వివేకానందుడు వృపన్యసించిన భవనం కూడా చికాగోలోనే వున్నది. ఆర్డ్‌గాలరీన్‌లో అద్భుతం అనిపించే | ఫెంచి చిశ్రాలు, నం దాయ రీతుల్లో సుందరమైన (పొచీన చ్మితాలు చూడ దగ్గవి. మిచిగాన్‌ సరస్సు చొడ్డునే పజల కొసం ఎదురుచూసే ఫార్యులు, |[గ్రాంటిపొర్కుం లింకన్‌పార్టు (పేమికుల విహారాలకు నిజంగా అను వై నవి, య!

నూ సుందర కాశ్వీర య్యాత రో(త్రి చాలా (పొద్దుపోయి. థ్రీనగరో. చేరిన మేము. తేల్లవారి తక్పరగా అేవలేక పోయాముం- కాసి తొల్టవోరి నద పట్టడమూ లేదు. ఆలా కళ్ళు మూసుకుని పడుకుని వుండగానే ఎండో అల్టంత దూరంలో తీయని పాట ఓకథ వీనిపంచిరది. మృదువుగా, మెత్తగా పసివాళ్ళ నౌంతులు. అపసి వాళ్ళుకు పాట నేర్పుతున్న మరో గంఖీవమైన కంఠం. సుసైంబరు నెలలో కూడా కాశ్మీర్‌ చలి వజణికిస్తున్నదీ- చలికి వెరచి ఆ చిన్న గదికున్న ఒకే ఒక్క కిటికీ మూసివేశాము. చూసిన కిటికీ సందులనుంచి ఆ పాట మమ్మల్ని తట్టి లేపుతున్నది- సారే జహసే అబ్బా హందూస్తాన్‌ హమారా హౌమ్‌ బుల్‌ బులేహో ఇన్‌క జిగుల్‌ సితాహమార్చా గురబఠ్‌ మేహో ఆగఠ్‌ రామ్‌ రవాతా హై దళ్‌ వతన్‌ మేం హిందూదేశం అన్ని దేశాలకన్నా మీన్న ఈ దేశం ఓక పూల తోట, మనం దీనిలో బుల్‌ బుల్‌ పములం. పరాయి దేశంలో వున్నా మన మనసిక్కడే ఇక్కడే) 60

ఆ పాట వింటుంటే, ఇంత దూరం ఈ కాశ్మీరాన నా మోన్సు చిన్ననాటి వూహలేవో మెఏిలి పరవళమౌతున్నది. నేను కూడా సూ్కల్లో చదువుకు నేటపుడు పీల్చలతో కలిసీ ఈ పాటలు పాడాను. ఆ పాటా, ఆ లయా అచ్చు అలాగే

ఏమయ్యాడు ఈ పాట రాసిన ఇకజభొల్‌? దేశమంతా ఒకటే నన్నాడు. ఇది హిందూస్తాన్‌ అన్నాడు. కొం అవ్వుడే దేశ విభజన జరిగి హిందూస్తైన్‌, పాకిస్తాన్‌గా విడిపోయి బకరినొకరు నరుకున్నారు. ద్వేషంతో రక్తం ధారలు కట్టించారు. పాట రాసిన ఇక్‌బాల్‌ మట్టిలో కిలిసిపోయాడు. కాని ఆ పిల్లలకి ఇవేమి తెలియవు, టీచరు చెప్పింది వాళ్ళ చిలకల్టా వల్లిస్తున్నారు. రజాయిలో ముడుచుక్తుపోయిన నౌ శరీరాన్ని మెల్లిగా కూడదిసుకుని కిటికీ రెక్కలు విప్పి తొంగి చూశాను. దాదాపు ఏబ్చైమంది పిల్లలు, ముగ్యరు టిచర్డూ ఆ [తికోణంలో ఉన్నారు. హోటల్‌ వెమక భాగంలో ఈ స్థం ఉన్నది. మూడు భవనాల నడుము పై కప్పు లేని కాస్తంత జాగా, అక్కడే ఉదయర. (ప్రార్ధనలు జరుగు తున్నాయి. వున్న ముగ్గుకు టిచర్చలో ఒకాయనకు కాస్తంత దేశం గురించి భావశలేవో వున్నట్టున్నది, ఆయన పదే పదే మననం చేసు కుంటూ ఆ పాటను మనసారా పాడుతూ పాడిస్తున్నాడు. అందరూ మగపిల్లలే. నిక్కర్లు .మైకి లాక్కుంటూ, ముక్కులు ఎగబీలుస్తూ జారిపోతున్న పుస్తకాల సంచినీ భద్రంగా పట్టుకుని కూర్చున్నారు.

వ్యారగా పువ్వులా వున్నారు ఆ పిల్టలు కొంతమంది మరీ మంచు అద్దిన బొమ్మల్టా ఉన్నారు. -వవరజ్టోరా ఆ రంగులు? బుగ్గలపై గులా వీలు పూస్తున్నాయి. _ బిలకకున్నట్లు కొంచం వంగిన ముక్కులు లేటగా, అమాయకంకా విచ్చుపన్న కన్నులు, కొని ఆ పిల్లలు ఎంత మురికిగా వున్నారు?--వాళ్ళ చుట్టూ మురికి కాలువలు చెత్తా చెదారమరితా

61

అక్క్థాడ పారేసి వున్నది. తడితడిగా నేల ఆ మట్టిలోనే వాళ్ళు కూర్చుని చదువుతున్నారు. అక్కడే గోడమీద ఆ బీచరుగారు వుర్ణూలో రాసి చూపుతున్నాడు. ఇదేమిటి ఈ కాశ్మీర్‌లో ఇంత దరి దమా? తిండీ బట్టా సరిగా అందకుండా ఎవరు వంచిస్తున్నారు? అండంలోనూ ఆకర్షణ లోనూ దేశానికి అభరణం ఈ రాష్ట్రం పామాలయాలకు పుట్టినిల్లు ఇక్యాడ మూడు వంతుల మందికి తిండి సరిగా లేదు ఈమాటే మా కాశ్మీరు మృతులు కెంగ్‌ గారితో ఆంపే ఆయన మాతో వకిభవించలేదు,

ఆసలు దర్శిదం ఇండియాలో ఎక్కడ లేదు? ఏ రాష్ట్రం సుఖి శ్షంగా ఉన్నది. ఒక్కా రాష్ట్రం సీర చెప్పగలరా” 2

కింగ్‌ గారి సూటి (పళ్న అది “కాని కాఖ్మీరంలా ఎన్ని నదులు? కొండ వాగులు? లోయలు ? ఎవరికి ఎకాడా దొరకని వల వృతాలు,. గులాబీల తోటలు, పంట పొలాలు, ఎక్కడికి పోతున్నది ఈ సంపద ? కాసేపు మనసులో మదనవడ్డా పైకి ఈ (పళ్న ఆడుసు తున్నాం. కాని జవాబు దొరకటం లేదు.

మా హోటల్‌ వెనుక భాగంలో ఏవో పేరు తెలియని వృషులు ఎన్నడూ చూడని ఫర్‌ వృక్షాలో ఫాల వృషాలో తెలీయదు. పొడవుగా నిటారుగా వున్నాయి కాశ్మీరులో సూర్యుడు సిగ్గుపడుతూ తప్పు చేసినట్లు కారట్లాడుతూ చెట్టచాటుగా తపక్‌ మంటాడు. మంచు పడిన ఆ చెట్ట ఇకులపై సూర్యకాంతి మెరిసిపోతున్నది.

ఇంతకీ మేమున్న హోటల్‌ పేరు స్వప్న ఆ వీధి పేరు కరణ్‌ నగర్‌, మా మి్మితులంతా, మీరు స్వప్నా హోటల్‌లో ఉంటున్నారా,

62

అకగ/డ కలలు కంటున్నారా?ః ఏమిటి ఆ కలలు అ-టూ సరదాగా టీజ్‌ చేశారు, మేమున్న వీధికి కూడా ఓ చర్మిత ఉన్నది. మహారాజా కరణ్‌ సింగ్‌ గారి పేరు మీదుగా ఈ కరణ్‌ నగర్‌ ఏర్పడి ఉన్నది థఅ్రీనగరొలో ఒక వీధి వీధంకా కరణ్‌ సింగ్‌ గారిభవనాలు, తోటలు ఆవి సుందరంగా తీర్చి దిద్దబడి ఉన్నాయి.

చాలా రోజుల నుంచి కాళ్ళీర్‌ చూడాలని కోరిక. కొంతమంది కాళ్మీరాన్ని స్వర్గమని కూడా అంటారు. చూడకముందు ఆ రాష్ట్రాన్ని గురించి ఏవో వూవాలు, కాశ్మీర్‌ను గురించి రాయని రచయిత మన దేశంలో లేడేమో। ఇంతకూ నేను మా శ్రీవారు కలిసి ఒకేసారి కాళ్మీర్‌ వెళటానికి కుదరలేదు. కాశ్మీర్‌లో డిపార్డ్‌మెంటు. "సెమినార్‌. జరుగు తుంటే (పభుత్వ (పతినిధిగా ఆయన విమానంలోనూ స్వంత ఖర్చుతో నేను ర్హైలులోనూ (ప్రయాణం చేళాము ఆయన మా కోనం ఢిల్లీలో వేచి ఉంటే ఇద్దరం కలిసి జమ్మూ వెళి ఆక్యాడినుంచి శ్రీనగర్‌ వెళ్లవలసి ఉన్నది. ఇంతకు పూర్వం ఢిల్టీ ఎప్పుడు వెశ్తీనా ఎవరో ఓకరు మాట్టాడటానికి తోడు దొరికేవారు. ఈ సారి ఏవరూ దొరకలేదు. నేను చాలా పతికలూ, పుస్తకాలూ పట్టుకెళ్ళాను కనుక కొలం కోంత గడు స్తున్నది. నేను కూర్చున్న సీటుకు రండు (నక్కలా, ఎదురుగానూ 'హైదరాబాదునుంచి బయలుదేరిన ముస్టీములున్నారు అందులోనా (పక్కనే కూర్చున్న ముస్తీం యువకుడు అచ్చంగా నవాబులా వున్నాడు తెల్లటి సిల్కు- కుళ్తా పైజమా, చిరు గడ్డం, వ్ప్టూ పుస్తకాలు ఓకదాని వెనుక ఒకటి చదువుతున్నాడు. నా చుట్టూ వున్న మహమ్మదీయలంతా సూర్యోదయానా, సూర్యా స్తమయానా కూడా (ప్రార్థనలు జరుపుతున్నారు

ఖోపాలభ్‌నుంచి ఇటార్సీ వెళ్ళే దారిలో వింధ్య పర్వతాలు కూడా వంగి ఏ దేవతనో ,ప్రార్థిస్తున్నట్టుగా పరుచుకుని ఉన్నాయి. బీనా దాటిన

రిఖి

తరువాతకాని తెల్లవార లేదు, రైలు కిటికీ నుంచి సూర్య కిరణాలు చొచ్చుకుని వచ్చి కళ్ళు జిగుల్‌మనిపించాయి.

అంతలోనే ఐవీనా కంటోన్మెంటు అక్కడన్ని మిళిటరి కార్టర్సు- రుళు[పథావమేమో చెట్టు పచ్చపచ్చగా ఉన్నాయి. ఐచేనా దాటగానే రూస్నీ వస్తుంది. అక్కడ మహరాష్ట్రలో పార్టా రాగానే పరనార్‌ ఆశమం నడుపుతున్న వినోబా, శిధిలమైన గాంధీ అడుగు జాడలలో మ్మాతమే మిగిలిన 'సేవా[గామ్‌ గుర్తొస్తాయి. ఇక్తడ రూన్మి రాగానే మహారాణి లక్ష్మీబాయి గుర్తుకొస్తుంది. రూన్సి వట్టణం వైపునా కళ్ళు కుళూహలంతో తొంగిచూకాయి.. రంగు వెలిసినట్లున్న రూన్సీ నగరం _ రైలులో ఉంటే ఎంవదూరం చూపులు (వసరించినా రూస్సీ రాణి గ్మురం ఎకిగిన నిలువెత్తు వ్యిగహం కసపించదు ఎకగ్టడో పట్టణం మధ్యలో ఉన్నది కాబోలు. రైలు ్రేమనుకు అల్టంత దూరంలో సిరోలవారి పూలతోట ఒకటి కనిపిస్తున్నది, ఆందులో కాఖోపళాఖలుగా వ్విస్తరించిన చెట్టుమీద నెమలి ఒకటి ఎవరో ముహరాణ సవిలాసంగా కొంగు జారవిడిచినెట్టు పింఛం వెనక్కు జార్చి కూర్చుని ఉన్నది.

ఈ రూస్సీ నుంచి గార్పలియర్‌ వరకూ ఒక్క- టే గురరం మీద వెళ్ళి రూస్సీరాణి కోటలో మళ్ళీ యుద్ధ సన్నాహాలు చేసిందట. గ్యాలి యర్‌లో పర్వత శిఖర్మాగాన కోట ఒకటి పాడుబడిపోయి. ఉన్నదిం కోటగోడలన్నీ శిథిలమైపోయాయి. దిక్కు దివాణంలేని వృద్దునివలె కృంగిపోయాయి.

రైలు శరవేగంతో దూసుకుపోతున్నది, నా |పక్క్టానే ఎవరో పిందిలో నాకే వినబడేటట్టు చెపుతున్నాడు - “చూశారా అదిగో అదే చెంబల్‌ లోయ”

ర్క

నేను ఆశ్చర్యంగా కిటికీలోనుంచి (శద్ధగా బయటికి చూకాను. “మీరు కధలు కథలుగా ఐందిపోట్ట దొంగల గురించి వింటున్నారే ఆ చంబల్‌ లోయ ఇదే. నేను ఆసక్తిగా అన్ని (వదేశాలనూ గమనించడం ఆయన చూస్తున్నాడు కాబోలు. పరిచయం లేకపోయినా నాకు చెప్పడం మొదలు సెట్టాడు. చినచిన్న గ్రామాలు ఆ తరువాత ఎగుడు దిగుడు కయ్యలుగా నేల, చిక్కని అడవి (ప్రాంతం. ఎంతమంది ఐంది పోట్టయినా ఆ అడవిలో దాక్కోవచ్చు. నాకు మాన్‌సింగ్‌, పాన్‌సింగ్‌ మళల్ధాన్‌సింగ్‌, పూలన్‌దేవి లాంటి బందిపోట్టంతా గుర్తుకొచ్చార్కు పెత్తందార్ల దౌర్జన్యానికి పోలీసుల హింసకు గుర్తై తనకు తాను (కూర క్వాన్ని ఆపాదించుకున్న పూలన్‌దేవి ఈ చంబల్‌ లోయలోనే ఎక్టడో వుంటుంది కాబోలు.

(గామాలలో మామిడి తోపులు, చిన్నచిన్న నీటి కయ్యలు వాటి చుట్టు కంకులు వేసిన రులు మబ్బులు, గోధుమ చేలు, సింగారించుకున్న యువతివలె వున్నది (పకృతి. అక్కడక్కడా వాంటెలు, గ్మురాలు, ఆలిమందలు వాటిని కొస్తున్న కాపరులూ కనిపించారు,

ఢిల్లీనుంచి జమ్మూ మేమిద్ధరం ర్రైలులోనే వెళ్ళాం. పొనిపర్‌, సోనేపర్‌ అనే స్టేషనులు వస్తాయి. మూడు యుద్దాలతో చర్మిత సృష్టించిన స్టలం పానిపర్‌. అట్టాన్‌ సైకిల్‌ షానిపర్‌లోనే తయారవు తుందట. దాని తరువాత కురుష్నేతం స్టేషన్‌ వస్తుంది. అతి సామా న్యంగా కనిపించే ఆ స్టేషన్‌ చూసి కౌరవ పాండవ యుద్ధం గుర్తుకు వచ్చి తమాషాగా అనీపీస్తుంది.

మేము జమ్మూ చేరే సరికి జాము (పొద్దెక్సి పోయింది. కాశ్మీర్‌లో మేము అనుభవించబోయే చల్చననమేమో కాని ఇక్కడ మాత్రం తీక

65

ఇంగా వండ కాస్తూ చమటలు పోస్తున్నాయి. రైర్వే సేవన్‌ ఆ వెనుకనే బస్సు స్టాపు వున్నది. అక్కడ కాశ్మీరొ వెశ్ళే య్యాతికులు అఫంఖ్యా కంగా సూట్‌ కేసులూ, బట్టలూ, సంచులు పెట్టుకుని కూర్చుని ఉన్నారు. ఆ జనాన్ని అందరినీ చూస్తే బస్సు ఎలా దొరుకుతుందాన్‌ మాకు భయం వేసింది. ఆరోజు రాతికి శీనగర్‌ చేరకపోతే తెల్లవారి సెమినార్‌కి మావారు అందుకోలేరు. ఏం చేయడమాని ఆలోచిస్తూనే టికెట్టు తీనుకో వడానికి క్యూలో నిలబడ్డారు. నేను దేళంలో అన్ని రాష్ట్రాల నుంచి, శాళ్ళ్మీర్‌ ఆందాలను డెలకించాలని వచ్చిన య్యాతికుల్ని వరిశీలింవటం్ర మొదలుపెట్టాను. ఆప్పుడే (వళుత్వం వారి వాహనం ఒకటి వచ్చి ఆక్కడ అగింది. నాకెందుకో ఆ వాహనం డిపార్దుమెందుకు చెంీనవి కావచ్చునని అనుమానం వేసింది. డై9వర్ని ఆడిగితే వశునం పర్టకకాఖ వారి వావానమని చెప్పాడు, సరి ఇంకేమున్నద్‌? కా సేపట్లో మా ఆఫీసర్లతో చరిచయాలు, [శీనగర్‌కి టిక్కెట్లు లభించాయి,

కొండపైకి మాయ్యాత [పారంభమయింది. అవి శుమూలీ టె రెన్‌ కొండలు. కొండపైకి వెళ్ళేటపుడు బస్సు అతి నెమ్మదిగా మలుపు లిరు గుతూ వెళ్ళాలి. (వతి మలుపుకూ దిగువన ఒక లోయ ఆక్కడ వచ్చని వచ్చిక నిటారుగా కొండను అందుకోవాలన్న అ్యతంతో లోయనుంచి పైకి దూసుకు వస్తున్న చెట్టుకొన్ని, వున్నచోటనే అల్లిబిల్లిగా అల్లుకు పోయిన తీగలు కొన్ని. ఈ కొండ చరియలలో ముఖ్యమైన పంట వర్శి మొక్కజొన్న, కొండల పెపోడు వ్యవసాయం, ఆడవిలో దేవదారు వృష్నులు నిటారుగా నిలిచి వున్నాయి, కొండనానుకుని ఎక్టడో ఒక ఇల్లా మనం వెళుతున్న రోడ్డుకు ఎత్తుగా ఉంటుంది. [కింద లోయలో ఇళ్ళ ఆ ఇచ్ళు పైన ఉన్న రోడ్డును అనుకున్నట్టుగా ఉంటాయి. ఆ ఇంటి కవ్వువై చిరుత (ప్రాయంలో వున్న చిన్నారి ఒకలర్తె నిలిచి చ్మితంగా మనం పోతున్న బస్సు వైవు చూపులు సారిస్తోంది

66

వచ్చని పచ్చికలో చెక్రతో కట్టిన ఆ ఇచ చూస్తుంటే మనకు ఆశ్చర్యం వేస్తుంది, ఇలా అడవిలో కొండలమై వాళ్ళకు సౌకర్యాలెలా దొరుకుతాయి. మనిషన్న తరువాత రోగాలొస్తాయి.. ఎన్నో ఆవసరా లుంటాయి పిల్లలకు చదువులు కావాలి. నాళరికతకు దూరంగా [పకృతి వొడిలో ఈ దిడ్దలు పెరుగుతున్నారు,

ఎ.క్షదో కొండపైనుంచి జలపాతం ఒకటి దూసుకువచ్చి లోయ లోకి జారిపోతుంది. స్వచ్చమైన హిమాజలాలవి. మనం ఎప్పుడో సినిమాలలో చూసిన చృశ్యాలు గుర్తొస్తాయి

నగరోతి, రామబన్‌, వూధయ్‌ పూర్‌, బలివాట్‌ రామ్‌సూ వూష్ళ దాటి వెళ్ళిపోతాం. మధ్యలో జవహార్‌ టన్నెల్‌ కొండ తొలిచి ఏర్పరచిన బాట దాదాపు ఒక గంటసేపు బస్సులన్నీ నిలిచిపోతాయి. టన్నెల్‌కటువై పున నిలిచిన ఐస్సులన్నీ దాటి వెళ్ళిపోతేగాని మనం మళ్ళీ ఇటునుంచి అటు వెళ్ళడానికి వీల్లేదు.

పఠాన్‌కోట దరిదాపుకు రాగానే కాశ్మీర్‌ వాళానవరణం మొదలవు తుంది [గామాలలో ఆ.క్షడ కడా టూరిస్టులకోసం చిన్నచిన్న వోటక్ళు తెరిచి ఉంటాయి. ఆలుగడ్డలు గోబి కలిపి మసాలావేసి కూర తయారు చేసారు. వుల్లిపాయలు పలచగా తరిగి నంజుకోవటానికి ఇస్తారు, గొప్పగా సంతోషించతగ్గ విషయం _ తందూరి రౌద్దైలు అప్పటికప్పుడు వేడివేడిగా పొయ్యి గోడకు పెట్టి కాల్చి ఇచ్చేస్తారు. కాళ్ళీర్‌ చలికి అలాంటి వేడివేడి తిండి బాలా హాయిగా అనిపిస్తుంది.

67

ఈ య్మాతలో మాకున్న ఒక ముఖ్యమైన భాధ మా వారికి యాత మధ్యలో కండ్రకు కంబైభెనిస్‌ వారిధి రావటం, తెలుగులో చెప్పాలంటే అది కండ్డ కలక వంటిది. (ప్రయాణంలో దుమ్మూ, ధూ+ీ పడటం వలన కంటి భాద పెరుగుతున్నది. ఏవేవో మందులు వేసు కుంటున్నారు. ఈ మందు వేసుకోవటంలో మాకు పరిచయమైన బెంగాలీ స్రీలు సాయం కూడా చేకారు.

నేను గమనించినంతవరకూ బెంగాలీలు కలుపుగోలుగా వుంటారు, వాళ్ళ చూపుల్లో. స్నేహభావం కనిపిస్తుంది వాళ్ళు బీర కట్టూ కొంగుకు కట్టుకున్న తాళం చెవులూ చూడగానే శరత్‌బాబు నవలల్లోని కథానాయి కలు గుర్తొసారు. నేను చాలాసార్జు కుతూహలంతో బెంగాలీ స్త్రీల మాటలూ, చేష్టలూ కట్టూ బొట్టూ గమనిస్తూ వుండిపోయాను.

కాశ్మీర్‌ కొండలమీదుగా యాత చేస్తున్నప్పుడు నాకు ఆశ్చర్యం కలిగించిన విషయం ఒకటున్నది. వూర్వకొాలం అధునాతన సౌకర్యాలు లేళకముందు య్యాశికులు ఈ కొండలు దాటి శ్రీనగర్‌ ఎలా వెళ్లారా ఆని. ముఖ్యంగా జహంగీర్‌, నూర్జహాన్‌ సెనిక బలగంతో ఒంబెలు, ఏనుగులు

గురాలతో ఈ కొండలపై (పయాణించారట. బహుకా రోజులతరబడీి మధ్య మధ్య మజిలీలు చేస్తూ (పయాణం కొనసాగించి వుంటారు. వాళ్ళు మవోరాజులు కనుక సౌకర్యాలకు కొరత వుండేవుండదు. ఏమైనా ఇంత కష్టపడి _పయాణం చేసిన తరువాత కాశ్మీర్‌ _వకృతి సౌందర్యం వాళ్లను ముగ్ధులను గావించి వుంటుంది. వప పు 68

కాశ్చీరీల జీవనవిధానం

కాశ్మీర్‌లో ఐదారు నెలలు విపరీతంగా మంచు కురుస్తుంది. మనిషి వయట తిరగటానికి వీలుండదు. ఇక్కడ వని చేసే ఆఫీసులన్నీ జమ్మూకు మారుస్తారు. అక్కడ సీతోన్టస్థితి మామూలుగా వుంటుంని. ఛ్రీనగర్‌లో చాలామంది స్థానికులకు లభించే ఆడాయం యా దతికుల వళ్దినేః హోటబ్ళు, ఇళ్ళు యాతికుల నివానాలుగా మారతాయి. సినిమా యాక్టర్లు ఎంతో మంది వౌన్‌జోట్టలో వుండిపోతారు. ఎన్నెన్నో సినిమా షూటిం గులు ఇక్కడ జరిగాయి, ఎంతో (పసిద్ధి చెందిన చిితఠ పరదేశీ ఇక్కూడే తీళణరట,

ఇక్కడొక చిన్న హౌన్‌టోట్‌ కధ కూడా చెపుతారు. బాగా చబున్న సేర్‌గారొకరు భార్య చనిపోగా మరల వివాహమాడెనట. అమె ఆతగికన్నా మరీ చిన్నది. కాలేజ్‌లో చదువుకునే అమ్మాయి. సేర్‌కి థార్యం పే చాలా ఇష్టం. కాశ్మీర్‌లో భార్యతో కథిసి తిరుగుతూ సుఖాలు అనుభవించాలని ఆతని ఆశ. లకలు తెచ్చి అక్కడ కూర్చున్నాడు, ఒకరోజు సేఠకి బాగా తాగించి ఆవిడ ఆ డబ్బంఠా తీసుకుని పారి పోయిందట,

కాళ్మీరొిలో హౌన్‌బోట్‌ కఠలెన్నో వున్నాయి,

గుల్‌మార్డీకి వెళ్ళేటపుడు ఎత్తుపల్పాలుండి అకస్మాత్తుగా ఎత్తుకు వెళ్ళిపోయి లోయలోకి జారిపోతుంది వాహనం.

649

1947లో పాకిస్తాన్‌ పైన్ళ్యం గుల్‌మార్గ్‌ వరకూ. వచ్చిందట, అలాగే చైనాసైవ్యాలు కూడా అక్టృడే సరిహద్దులు దాటే [ప్రమాదం పొంచి వున్నది.

మశపుక9ాణ కధ_లో పాండవులు జీఎతంలో ఆంతిమ యాత్ర కోసం హిమాలయాల పైకి ఎక్ట్యటం (ప్రారంభిస్తారు పామాఎయాలకు ఆవలివైపు స్వర్గం వుంవని కూడా భావిస్తారు. ఆవలివైపు ఏమున్నదో చూడ లేదు కనుక స్వర్గం వుందని భావించి వుండవచ్చు. నిజానికి హిమాలయాలకు అవతల మనుగడకు అలవికాని మఎచు భూమి, ఆ తరువాత చైనా భూభాగం ఏమైనా కాళ్మీరపు మంచులో మన పైనికులు నిరంతర జాగురూకులై వుండ వలసిందే.

కాశ్మీర్‌లో తరచు మతకలహాలు కూడా సంభవిస్తాయి. బారా ముల్లా [ప్రాంతంలో ఎక్టృవగా హిందూ ముస్లిం కలహాలు _సారంభ మవు తాయి. పాకిస్తాన్‌కి, చైనాకి కూడా దగ్గరగా వుండటం వలన ఇక్టృడ గూఢచారి చర్యలుకూడా కొనసాగుతూ వుంటాయి.

మనం వహల్‌గావ్‌ వేశ్ళేటప్తడు కొండ వాగులు ఉధృత వేగంతో మన వాహనంతో పోటిపడి (వవహిస్తూ వుంటాయి. వాగుకు రెండు వైపులా నీటేజోలు నలన నున్నగా గుం[డంగా మారిన గులక రాష్ళం టాయి. దారికిరు పక్టృలా యాపిల్‌ పండ్ల తోటలు, సీమరేగు తోటలు కనిపిప్రోమి. వాటిని తినటమే కాదు. కంటికి కూడా విందే. ఫోటోలు కూడా తీసుకోవచ్చు.

వహల్‌గావ్‌ వాగులలో అమ్మాయిలు చాలా మంది కాళ్మీర్‌ (డస్‌ లో కడవ నీళ్ళలో ముంచుతున్నట్టు అభినయిస్తారు. ఫోటో (గ్రాఫర్లు ఫోటోలు లాగేస్తారు.

ఇల

పాంపూ వద్ద కుంకుము పూవుల తోటలు తగులురాయి వంట పండే కాలంలో ఈ పూలతోటల నుండి మృత్తెక్షించే సువాసనలు వస్తాయి. ఉజహంగీరు వయాణం చేస్తున్నపుడు అతని వనుగు మత్తెక్సి వూగి పోయే ఉట తన జహంగీర్‌ నామాలో ఆ విషయాలు ఆయశ రానుకున్నాడు. [వపంచంలో స్వర్గం ఎక్టడైనా వుంటే అది ఇక్టడేవని కూడా ఆయన రాసుకున్నాడు.

కాశ్మీరం అంటేనే తిండీ, తిరుగుడూ. రోద్దుమీద బండిలో ద్ని ణాది దోసెలు వేఏ అమ్ముతారు. చలికాలమంకా కాళ్మీరీలు బయటకు వచ్చే వీలుండదు. అంతలా చలివేస్తుంది. వాళ్ళ ఆ కాలంలో ఇంట్లో కూర్చు రకరకాల కళాకృతులు తయీరు చేస్తారు. రంగు రంగుల తివాచీలు బుపే దారుకాల, దేవదారు చెక్టృతో చేసిన కొయ్య సామ్యగి, చిత విచ్మితమైన బుట్టలు, తట్టలు, కొయ్యగరిటలు నళరం నండా షాపు లలో పేర్చి వుంటాయి. రం గంపల బట్టలతో స్త్రీలు ఇంద్ర ధనుస్సుల లాగా మెరిసిపోతారు. ఎంబాయిడరీ చేసిన చొక్సాలు, వాటిపై వెండి నగలుంటామిు. కొంత మంది ముస్త్రీం యువతులు నల్లని ముసుగులు వేసు కుని వుంటారు.

గుండె ఆకారంలో వున్న తడ్డ్లతో అలంకరించిన పికారాలను నావి కులు నడుపు తుంటారు. ఖరీదైన సిల్కి తెరలు గాలికి వూగుతుంటాయి,

దాల్‌ సరస్సులో వెన్నెల పడుతుంది. మననులో వూవాలురేగు తాయి. వెన్నెల మనత్ని మంత ముగ్ధుల్ని చేస్తుంది. నవదంపతులు తమని తాము జహంగీర్‌గానూ నూర్జవోన్‌గానూ వూహించుకోవచ్చు నేమో. -

రులమ్‌ నది గునగుసలాడు తుంది. (పతి ఉదయం థ్రీనగర్‌ నవ వధువులాగా మనకు దర్శనమిస్తుంది.

11

కాశ్మీర్‌లో వూలవొటలు :

గౌరిమార్స్‌కు అస్మభంశమే గుల్‌మార్గ్‌- గుల్‌మార్డ్‌ అంటే పూల వాటఅన్‌ అర్థం. పూర్వకాలంలో ఇక్కడ. కాళ్మీర్‌ సజలు గౌరీమాతను పూజించే వాళ్శట కాళ్ళీర్‌ని మహమ్మదీయులు ఆకమించుకున్న తరు: వాత యూసఫ్‌థాన్‌ తన [పియరాలు వాబ్బాథాటూన్‌తో కలిసి [ప్రాం తాన్ని సందర్శించే వాడట. హబ్బాథాటూన్‌ గొప్ప కవయి(తిగా సిద్ధి గాంచింది కొండలమై ఆందంగా వికసించే పూలుచూసి యూసఫ్‌థాన్‌ ఈ దారికి గుల్‌మార్గ్‌ అని పేరు పెట్టైనట. గుల్‌ పూవు. మార్గ్‌. దారి

(శ్రీనగర్‌కి 24మైళ్ళ దూరంలో గుల్‌మార్ల్‌ వుంటుంది. సముద్ర మట్టానికి 18 క4విఆడుగుల ఎత్తులో అవరావల్‌ పర్వతాల చరియల లో వుంటుంది. రహదారి పొడుగునా పోవలార్‌ వృక్షాలు బారులు తీరి వుంటాయి. వడ్డు మొక్కజొన్న లాంటి పంటలు పండుతాయి.

మేము జీప్‌లో వెళతుంటే పంట పొలాలు దృగ్గోచరమవుతూ రక రకాల పతులు కొన్ని కరెంటుతీగలపై మరికొన్ని సీళ్ళలో చేపల్ని వొడుపుగా పట్టి తింటూ కనిపించాయి.

గుళ్‌మార్ల్‌ నుండే ఒక బాట చీలి తంగ్‌మార్స్‌ వైపు పోతుంది. ఒకటి ఏటవాలుగా పోయే కాలిబాట. మరొకటి మెటల్‌ రోడ్డు పొడుగునా నిశ్శబ్దంగా నిలిచిన పెన్‌ వృషాలు వింతైన అనుభూతిని కలిగిస్తాయి- ఆ దారిన వెళ్ళే య్యాతీకుల మాటలు వింటే అనుభవాన్ని జీర్ణించుకున్న తత్వవేత్త లలాగా వుంటాయి,

గుల్‌మార్గ్‌లో మనల్ని ఆకర్షించేది అక్కడ గోల్స్‌మైదానం" (కృతి సహజమైన ఎత్తు పల్గాలతో గోల్ఫ్‌ అడేందుకు అనువుగో

72

వులటుంది. చలికాలంలో మైదొనమంతా మంచు పేరుకు పోతుంది. దాని మీవ స్కైయింగ్‌ చేయివచ్చు. (పపంచంలో కెల్టా (పసిద్ధి చెందిన మ్కై- యింగ్‌ సెంటర్‌ ఇవిం

గుల్‌దూర్స్‌ నుండి ఖిలన్‌ మార్గ్‌కి గ్యురాల మీద వెళ్ళవచ్చు. కొండపైకి వెశ్ళేదారి ఎగుడు దిగుడుగా వుంటుంది. గ్యురంకాలు కొంచం జారినా (పమాదమే, కొని ఆగు రాలు బాగా అలవాటు పడివుంటాయిం గుట్టలను తీసు కెళ్ళే వాళ్ళు రక, రకాల కధలు చెపుతారు, పాటలు కూడా పాదుతారు. పైకి వెళ్ళాక నంగా పహాడ్‌ (నగ్న పర్వతం) కని పిస్తుంది. ఆకాశం అంచులతో కలిసినట్టున్ను నంగా వవహాడ్‌ మీద మబ్బులన్నీ వాలి వుంటాయి. మొదట మనకది వర్వతమో అకొళమో అర్థంకాదు. అంతా మంచు ముద్దలుగా పేరుకుపోయి వుంటుంది. హిమాలయ పర్వ తాష్న అంత దగ్గరగా చూడటం ఒక గొవ్ప అనుభూతి. (వ్రపంచాన్నంతా ధీరో దాత్తంగా పరిపాలిస్తున్న సామాటు ముందు నిలిచిన అనుభూతి అది.

ఈ హిమాలయాలను చూసే కదా కాళిదాసు కధలల్లించి. ఇక్టడి జలపాతాలను గురించేనా పెద్దనగారు మను చర్మితలో మృదంగాల ధ్వనిని వర్ణించినది? ఈ పామాఅయాల మీదేనా గడ్డకట్టించే చలిలో బట్టలు లేకుండా శివుడు వీబూది పూనుకుని తిరిగినది? చితమైన కధలు న్ల్యాయి మనకు.

మబ్బుతెరల గుండా సూర్యకాంతులు తకుర్టుముని ఎండ కొండపై పడితే కనులుకు విందైన దృశళ్యమిది. ఈ నంగా పహాడ్‌ అంచుల నుండే అఫరావత్‌ పర్వతాల వరుఫలు కనిపిస్తాయి. వారముఖ్‌ పర్వతం, ఫిరోజ్‌పూర్‌ వెళ్ళే ఎగుడు దిగుడు వాటలూ కనిపిస్తాయి. పర్వతాలు ముక్కోణాకారంలో ముదురు నీలం రంగులో కనిపిస్తాయి. పల్లింలోకి జారుకున్న సరస్సులన్నీ ఉపనదులతో కలిసి (ప్రవహిస్తాయి. ఫిరోజ్‌ పూర్‌ నల్హా అనే చోట నదులన్నీ శలిసి పోతాయి.

గ

ఉక్ష డే బావారీషీ గుడి వుంటుంది. అందంగా చెక్సిన దేవదారు పలకలతో ఈ గుడీని నిర్మించారు. కాశ్మీరు (ప్రజలు ఇక్షృడ పిక్నిక్‌ చేసుకుంటారు. తంగ్‌ మార్ష్‌, గుల్‌మార్ష్‌ రెండు బాబారుషి గుడితో కలిసి వుంటాయి. థ్రీకగర్‌లో 1400 సంవత్సరాల నుండీ యీలమ్‌ నది (ప్రవ హిస్తూనే వున్నది. శ్రీనగర్‌ మధ్యగా పోతూ వుంటుంది. దీనిపై ఎన్నో వంతెనలు కట్టారు. కాశ్మీరీ భాషలో 'కదల్‌' అంటే వంతెన అని అర్ధం ఈ వంతెన లన్నిటికి రకకకాల పేర్తుంటాయి. శశి స్తు కాకఖ్మీర్‌ లో తొలి ఉదయం సోర్యుని కిరణాలు అంత హాయిగా వుంటాయని మొదటిసారి కాశ్మీరొలోనే తెలిసింది. "స్వెట్టర్‌ వేసుకుని హోటల్‌ బాల్కనీలో కూర్చుంటే నులివెచ్చని సూర్యకిరణాలు చలిని దూరంగా తరిమికొడుతూ ఆహ్లాదాన్ని కలిగిస్తున్నాయి. మా హోటల్‌ సప్నా నుండి వీధిలో తిరుగుతున్న కాశ్మీరీలను చోడవచ్చును. చోలాముంచి కాలేజీలకు వెళ్ళే అమ్మాయిలు కుర్తా, పైజమా, దువట్టా (మన వోణి లాంటిది చేసుకుని జస్సుకోనం కూరలో సిల్చుని వున్నారు. కొంతమంది మహిళలు చీరలు కూడా. కట్టుకుని ళ్గ్‌డ్తి

వున్నారు కాశ్మీరీ [1డస్సు ఎక్కడా కనిపించటం రేదే అనినా కాశ్చర్యం కాని ఆ తరువాత కొంతమంది పెద్ద వయసు స్త్రీలు కిని పించారు వాళ్ళు ఆంగరథా ఫివనీ (తలకు కట్టుకునే గుడ్డ) వేసుకుని వున్నారు. అచ్చు మం ఫోటోలలో చూసే కాశ్మీరీ వనితల్లా కాక పోయినా ఆ టైపులోనే వున్నారు. ఆడవాళ్ళ అంగరథా మీద ఎంబాయి డరీ చేసి వుంటుంది. మగవాళ్ళు అంగరఖా సాదాగా వుంటుంది- చేతులు చాలా వదులుగా వేళ్ళాడుతూ వుంటాయి. ఇంత వదులుగా వున్న ఆంగగఖా లోపల కొంతమంవి సా్యపదాయ బద్ధులు కాంగడీ తగిలించుకుని వున్నారు, కాశ్మీర్‌లో చలి ఎక్కువ కదా. చాలా మంది ఈ చలి పులి పార్మదోలటం కోసం ఒక కుండలో వరి వూకా నిష్పులూ వేసి చుట్టలో పెట్టుకుని ఆ బాట్ట మెడకు తగిలించుకుంటారు. ఆపైన అంగరఖా వేసుకుంటారు. దానే కాంగడీ అని పిలుస్తారు.

కరణ్‌నగరొలో బస్సులే కాదు టాంగాలు కూడా నడుస్తున్నోయి. ఆ టాంగాలు నడిపే క్మురవాన్మ గులావీరంగు కలిసిన తెలుపుతో రాజ కుమారుల్లా వున్నారు. చిలక ముక్కులా కొంచం వంగిన ముక్కులు కాని చింకి ఫేలికలు కుట్టుకుని వున్నారు. ఆమాటే నేను ఢిల్లీనుండి కాన్ఫరెన్సు కోసం వచ్చిన మహమ్మద్‌ కాజ్మీతో అన్నాను* కాని ఆయనకు కాశ్మీరీ ఆమ్మాయిలే అందంగా కనిపించారటః

“ఇక్కడి అమ్మాయిలను చూకారా? మగవాళ్ళ ముక్కులు కొంచం వంగి వుంటాయి. కాని అమ్మాయిలకెవరూ సాటిరారండి.

““అయితే మీరు అమ్మాయిలనే చూస్తున్నారా ఏవిటీ ౩”

“ఆది _పకృతీ సవాజం, అడవాన్మ మగవాళ్ళనూ మగవాస ఆడవాళ్ళనూ పరిశీలిస్తోరుో

గల్‌

ఇద్దరికీ నవ్వుకు వచ్చింది

కాజ్మీ “అగికల్చర్‌” అనే ప్యతికకు సంపోదకులుగా వున్నారు, డిపార్టమెంటల్‌ మాగతై న్‌ అది. కాని కాజ్మీ హిందీలో మంచి కవితలో రాసారు మంచి సహృవయులు.

ఆ రోజు అీనగర్‌లో పచసంవర్థ కశాఖ వార్‌ కాన్ఫలేవ్స పది గంటలకు (పారాంభం కానున్నది ఈ కాన్ఫరెన్సులో పాల్లొనటం కోనల భోపాల్‌, బెంగాల్‌, మహారాష్ట్ర కర్నాటక, కేరళ గుజరాత్‌, ఆంధ అన్ని రాష్ట్రాల కుండి డై రక్టర్లు వచ్చివున్నారు. కొంతమంది హోటల్‌ సప్నాలో, మరి కొంతమంది హోటల్‌ ఇంటర్‌నేషనల్‌లోనూ దిగారు= ఉదయం 9 గంటలకే కాన్ఫరెన్సు మొదలవుతుంది. మగవాళ్ళు కాన్స రెన్సులో పాల్గొంటే కాన్ఫరెన్సు హాలుకు పక్కగా వున్న గదిలో మహి శల చర్చలు నడిచాయి. శ్రీనగర్‌లోని ఓ మహిళా ఆవీసరూ ఇద్దరు ముగ్గురు డై రక్టర్హ భార్యలూ కబుర్లలో పడిపోయాం. నగలు, చీరలు, కాశ్మీరీ పెళ్ళిళ్ళు, డౌరీ, వైఫ్‌ వీటింగ్‌ కండి రాజకీయాల దాకొ వెళ్ళిపోయాం.

కాశ్మీర్‌ జనాభాలో ఎక్కువ మంది ముక్టీములు, పది శాతమే హిందువులు ఈ సుందరమైన కాశ్మీరాన్ని మొగలులు, అఫ్‌గనులు; పరా నులు ఆ తరువాత సిళ్ధులు కూడా పరిపొలించారు, పాలకులను బట్టే అనే కుల మతాలు మార్చుకున్నారు కాశ్మీర్‌లో ఇపుడు ముస్లిములుగా నిక సించే అనేక మంది హిందూ మతం నుండి మార్చుచెందిన వారే. చివరకు ఈ రాష్ట్రానికి ముఖ్యమం్మతిగా వున్న షేక్‌ అబ్దుల్లా తాతలు కూడా హిందువులేనట.

అక్కడక్కడా కొద్దిమంది కోళ్మీరీలు పూర్వ సం్యపదాయంగో కనిపిస్తారు. పాందూ వనితలు చెవులకు బంగారపు చెంపసరాలు తగి

76

లించు కుంటారు ఈ పద్ధతి ఆం[ధలో కూడా వున్నది. కాని [శీనగర్‌లో ఈ చెంప సరాలు పత్యేక పద్ధతిలో కనిపించాయి. మహిళా ఆశీసర్ని ఆదే అడిగాను. ఈ చెంప సరాలు నివాహ చివ్నోలని చెప్పిందావిడ. అన్ని రాహ్టాలలో లాగే కాశ్మీర్‌ లోనూ థార్యల పై దౌర్జ్దన్యంచేసే భర్త లున్నారు భార్యనుకొట్టి వంటిమీదున్న నగాన్మటా పట్టుకుపోతారు. నగ లన్నీ పోయినా కనీసం పెళ్ళి పేరుమీద ఈ చెంపసరాలన్నా మిగులు తాయను వాళ్ళఆశ.

నాతో మాట్లాడిన యువతులలో భోపాలీ యువతి ఆందంగా నాజూ కుగా వున్నవి. మెత్తని స్వరంతో మాట్లాడు తున్నది. * అచ్చగా కుడు రైన గృహిణి ఆమె. మహిళా ఆఫీసరు [శీనగర్‌ నివాసిని కాళ్ళీరీ అందం ఏ కోశానా ఆంటని మహిళ ఆమె. అయినా కాశ్మీర్‌ వంటి వెనుకబడిన [ప్రాంతంలో మహిళలు పెద్ద చదువులు చదివి పైకి రావటం అపురూపమైన విషయం. కాళ్మీరీల పెళ్ళిళ్ళును గురించి అవిడే కొన్ని వివరాలు ఇచ్చింది. ఆది కేవలం హిందువుల వివాహాల గురించి

కాశ్మీరొలో వివాహానికి ముందు ఆబ్బాయికి; అమ్మాయికి కూడా జన్మప్మతి (జాతకాలు) చూస్తారు. దీనినే కాశ్మీర్‌ భాషలో బెక్కిన్‌ అంటారు మీడియేటర్‌ [పెళ్ళిళ్ళు పేరయ్య] అమ్మాయి ఇంటికే వెళ్ళి అన్నీ _ తెలుసుకుంటాడు. ఇష్టమయితె 'సం్మవదోయ పద్ధతులలో అమ్మాయి, అద్బాయి ఒకరి నొకరు చూనుకో వచ్చును. దీనినే మువా దిథాయీ అంటారు. అల్లుడికి కట్నం ఇస్తారు. కోని డబ్బు తీసుకుని అల్లుడు ఖర్చు చేయటానికి వీలులేదు ఈ డబ్బునే కొళ్మీరీ భాషలో "సెజ్‌ హోరూ అంటారు. మువాదిఖాయీ అయిన తరువాత నిశ్చితార్థం [గండున్‌] చేసుకురావటానికి పేరయ్య గారు వెళతారు. హంగులన్నీ

లాగా

పూర్తయ్యాయికదా,. ఇంక చఢావ్‌ అంటే కొనుకలు సమర్పించాలి. దీనినే కాశ్మీరీ భాషలో డివగోక్‌ అంటారు, రంగోలి [ముగ్గులు] వేసి వరుణ్జి దానిమీద నిలబెడతారు. హారతి పళ్ళెంలో దీపాలు వెలిగించి వుంచుతారు. అమ్మాయి తలమీద పల్చని ముసుగు వేసి వధూవరు లిడ్డరికీ పత్యేకంగా తయారు చేసిన కిరీటాలు పెడతారు. నరుస చుట్టూ మూడు సార్టు హారతి తిప్పి స బరఫీ (తీపి తినిపిస్తారు. పూజారి పూజలు చేయించగా నవయువతులు మండపంలో పరదాలు పట్టగా వధూవరుతా వుంగరాలు మార్చుకుంటారు. పెద్దలంతా పూరేకులు చల్లి ఆశీర్వ -స్తారు.

మొత్తభమీద ఇంకా కొన్ని తంతులతో వివాహం ముగుస్తుందటం- అన్ని హిందూ వివావిల కన్నా ఇదిపెద్దగా వమీలేదు కాని వివాహాలలో ధరించే చెంప సరాలు మాతం (పత్యేకమైనవి.

వివాహాల గురించి చర్చజరుగుతూ వుండగానే మహిళా ఆఫీశరు కాన్ఫరెన్సుకు పిలుపురాగా వెళ్ళిపోయింది. కాజ్కీగారు నన్ను పశు (వదో రన చూపటానికి తీసుకెళతారని కబురు వచ్చింది జీవితమంతా వళు [వదర్శనలే చూకాను, కాశ్మీర్‌లో కూడా ఆ పదర్శనే చూడాలంటే విసుగే కాని ఏం చేయటం? కనీసం కాజ్మీగారితో పొంది కవితర్చం గురించి మాట్టాడవచ్చు.

కాజ్మీ నేనూ ఇద్దరం ఓ మాటు (ప్రదర్శన చుట్టూ తిరిగిచూకాం- (పదర్శనలో మమ్ముల్ని ఆకర్షించినవి లడక్‌ నుండి వచ్చిన యాల్స్‌ [జడరలబ్కరెలు] పశ్శీనీ గొత్జెలు. ఈ గొట్టెలు లడక్‌లో మ్మాతమే శెరు గుతాయట. ఒక్టొక్క- గొట్టె నుండి వూలు తీసి భ్మదపరిచి షాల్‌తయారు చేస్తారట.

ఆ రోజు పదర్శనలో పదివేలు ఇరీదుచేసే అ షాల్‌ అబ్దుల్దా భారశ్టి సక్రీమణి వేగమ్‌ అబ్బుల్దా కప్పుకున్నది.

70

ఆజ్జుల్లా వృద్ధుడై పోయినా నిటారుగా నిలిచి హుందాగా కనిపిం చారు నెెహూలాగా కోటుకు గులావీపువుక్త తగిలించు కున్నారు. ఆయన సతీమణి ఆయన కన్నా వృద్ధుకాలిలా కనిపించింది. దాదాపువి౦నం వత్సరాలు అబ్బుల్టా జైళ్ళలో మగ్గారు. ఆయన దేహమూ, వ్యక్షిత్వమూ దా; వలన దెబ్బతిన లేదు. కాని సుకుమారమైన బేగమ్‌ ఒంటరితనంతో కృంగిపోయి వుండవచ్చు.

కాశ్మీర్‌లో అబ్దుల్దాకు మంచి. గౌరవ భావం వున్నట్లు అర్ధమ యింది. కాని కార్మీర్‌లో కూడా అంతే- పేదవారు నిరు పేదలవు తున్నారు. థాగ్యవంళతులు మరింత థాగ గవంతులుగా మారుళున్నారు.

[వదర్శన చూసి మేము వెనుకగా వున్నటీ స్టాల్స్‌ వైపు వెళ్ళాం అక్కడే గడ్డిలో కుర్చీలు వేసుకుని టి కప్పులతో కూర్చున్నాం.

అస్తమయ _ సూర్యకిరణాలు (కమంగా చూరంగా వెళ్ళిపో తున్నాయి. వచ్చని వచ్చికలో నిలిచి కాస్తంత దూరంలో రెండు గ్భురాలు మేస్తున్నాయి. రెండు మూడురైన్లు (పకృతి గురించిన కవిత్వం విసిపించాడు కాబ్మీ-

కాజ్మీ కొడ్డినేలల [కిందటే హైదరాబాదు దగ్గరలోనే ఎదో పల్లె టూళ్ళో స్నేహితుని పెళ్ళికి వెళ్ళాడట, ఆం(ధులపై కాబ్బీకున్ను అభి మానం గొప్పది. చామనచాయరంగుతో, తీరైన కను ముక్కు తీరుతో తెలుగు పడుచులు అందంగా వుంటారసి కొజ్మీ ఆఖిప్రాయం.

మా సంభాషణలో మేమున్నాం వెనుక నుండి నా కుర్చీకడిలి నట్టయింది. నాకు భయం వేసింది.

79

“కాజ్మీణాయీ, కుర్చీవెనుక గ్యురం వున్నదా ఏమిటని అడీ గాను

కాబ్మీనావై పు ఆళ్చరంగా చూళాడు. గృురాలుచాలా దూరంగా వున్నాయి.

“అరె, నా కుర్చీకూడా కదులు తున్నది. భూకంపం కాదు కదా?”

ఇద్దరి మనసులోనూ ఒకే సారి మెరుపులా ఆ వూహ మెరిసింది. మా గుండెల్లో భయం పరుగులు తీసింది. కుర్చీలింకా కదులుతూనే వున్నాయి. మేము కంగారుగా టీస్టాల్స్‌ వైపు దృష్టి సారించాం, వాళ్ళివరి లోనూ కదలికే వున్నట్టు అనిపించలేదు, హాయిగా ఎవరి పనులు వాళ్ళు చేసు కుంటున్నారు |

“అదేమిటి? భూమికదిలి నట్టుగా అని పించ” లేదా?”

“భూమి కదలటమా? ఓహ్‌ అదా? అదో పెద్దవిచితం కాదు. అలా అప్పుడప్పుడు కొంచెం కదులుతూనే వుంటుంది.”

వాళ్ళ మాటలు మాకు ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించాయి. ఇదొక కొత్త అనుభూతి. కొండలు, లోయలు సరస్సులు వున్న ఆ రాష్ట్రంలో ఈ కంపనాలు సహజమేనేమో.

యస్తు కు త్న్‌ సింధుళోయళలోని అందచందాలు

కాశ్మీరానికి వుత్తర దిక్కున సింధు లోయనున్నది. ఈ లోయకు మూడువైపులా సింధు నది వ్యాపించి వుంటుంది. మధ్య వషీయా నుండి బయలుదేరిన వ్యాపారులు సింధు లోయగుండా భారతదేశంలోకి చేరారు.

800

నెళ్ళబ్దంగా నిలిచి ఆవ్యూవిించే ఈ పర్వతాలు, 'సేడలు కళిప్తించే నర స్సులూ. [కొత్తగా వచ్చిన యాతీకులకు విిథాంతిని కలిగించి వుండ వచ్చు.

ఈ సింధు లోయ మార్గాన్నే సోన్‌మార్‌ అని పిలుస్తారు. శ్రీనగ ర్‌కి ఎనభై మూడు కిలోమీఓర్హ దూరంలో వుంటుంది. చుట్టూ పర్వతాల వరుస తో పరివేష్టింపబడి, వచ్చిక మైదానమంతా బంగారురంగు పూ తో నిండి వుంటుంది. అందుకే ఇడి బంగారు బాట. [సోన్‌మార్ల్‌ అంటే బంగారు మాట అని అర్థం ]

కొండ చరియల నిండా, వర్‌, పెన్‌, సిల్వర్‌ భిర్చిచెట్టు పొడుగ్గా కాళ |వమాణంతో నిలిచి వుంటాయి ఆ వృషాల నీడలు నిశ్చలంగా నిలి చిన సరస్సులకై పడతాయి, హోయిగావీచే కొండగాలి. దూరదూరాల నుండి వచ్చిన య్యాతీకులు తమ ఈతి బాధలు మరిచి ఈగాలిని పీల్చి బతకవచ్చు.

విసన్‌సార్‌ కృష్ణసార్‌, గంగాబల్‌ ఇక్కడ ముఖ్యమైన నదులు. చలికాలంలో నీట్‌పై మంచు గడ్డలు తేలుతుంటాయి.

చక్కని యవకి అందంగా అలంకరించు కున్నపుడు కనుల వింద చూడాలని అని పించఓం సహజం. ఈ సుందరమైన కాశ్మీ రాన్ని సౌందర్యో పాఫకులై న మొకలుబ, ఆర్బీలతో, శుందరమైన వుద్మా నవనాలతో తమవంతు ఆందాలను కూర్చి పెట్టారు.

కాశ్మీరీ అందాలను చూడటానికి (పవంచ యా,తీకులే విచ్చే స్తూంటారు. శ్రీనగర్‌ చుట్టూ సరస్సులు, పూలతోటలు, కొండలు లోయలు, కంటికి ఆవ్టాదం వొంటికి వ్మిశాఎతి. ఇక్కడ కాలానికి రెక్టలు మొలుస్తాయి, గంటలు నిమిషాలుగా, నిమిషాలు సెకన్లగా మారిపో తాయి. మనకిష్టమైతే నీటిలో ఈత కొట్టవచ్చు. స్కేయింగ్‌ చేయవచ్చు. బోటుషికార్లు ఇంకా వోపిక వుంటే చేపలు కూడ పట్టవచ్చు.

నాదొక తీరని దావామని సినిమాలో పాట ఒకటి తరచు వినిపి స్తుంది. అచ్చు అలాగే కాశ్మీర్‌లో ఎంత తిరిగినా తనివి తీరదు ఇంకా

రి

ఏదో చూడకుండా మిస్పయ్యా మేమా అన్న అసంతృప్త కలుగు తుండే- (శ్రీనగర్‌ పట్టణమేకాదు. చుట్టు వక్కల పల్లెలు మరీ అందంగా వుంటాయి.

ఫ్రీశగర్‌ పట్టణంలో దాల్‌సరస్సు చూడతగ్గది. మూడు సరస్సులో కలయిక ఇది, గగరీబాల్‌ లోకత్‌ దాల్‌, ఐడ్‌గల్‌, నాగిన్‌ అతహర్‌ వంటి సరస్సులు కవులకు సపేరేపణ ఇచ్చి కవిత్వం రాయించాయి, చిత కారులజే బొమ్మలు గీయించాయి. దాల్‌ సరస్సులో చిట్టి పొట్టి అలలు పెకీ లేస్తూ కనులకు ఆహ్హాదాన్ని కలిగిస్తాయి. శ్రీనగర్‌లో [వవహిస్తున్న యులమ్‌ వుప నదులు దాల్‌సరస్సుతో కలిసిపోతాలు. సరస్త్టిరం నుండి పట్టణ ముఖంగా చూస్తున్న పుడు తూర్పువైపు చార్మి తాత్మక మైన శంకరాచారళ్‌ పర్వతం, పడమట హరి పర్వతం వున్నాయి. హరి పర్వతంపై పాడు పడిన కోట ఒకటి వున్నది, పురాణ వరంగా ఈ కోటకు ఒక విశిష్టత వున్నది. పార్వతీదేవి ఒకానొక దైత్యుణ్ణి సంహ రించుట కొరకై నీటి బుడగను పిసికెనట, అదే ఈ పర్వతమై నిలిచెనని ఓ నమ్మకం.

ఈ పర్వతంపై అక్కరు చ్మకవ్తి కోట కట్టించాడు కోట +ిధి అమైనా గోడలు మాతం ధృఢంగానే వున్నాయి. కాలం గడిచిన కొద్ది కొండ చుట్టూ పొందువుల దేవాలయాలు కూడా వెలిశాయి.

చల్‌రేక వాడ్డునే హజరల్‌ ఐల్‌ మసీదు వున్నది. ఇది మహమ్మదీ యుంకు చాలా పవ్నితమైన మసీదు. ఇక్కడ హజరత్‌ మహమ్మద్‌ వెంట్రుక ఓకటి నిక్షిప్తము చేయబడేనట. 17వ శతాబ్దంలో థ్వాణొ నీరుద్డిన్‌ భీజపూర్‌ నుండి ఈ వెంట్రుకను తీసుకొచ్చినట. సంవత్స రానికొకిసారి ఈ వేం్యట్రుక భక్తులకు చూప బడుతుంది

కాశ్మీర్‌ చూడటానికి వచ్చిన వాఖ్ళ ఎక్కువ మంద్‌ దాల్‌ సర న్సులోని హోస్‌బోట్టలో నివాసం ఏర్పరచు కుంటారు. ఈ హౌొనవోట్లు వదులుతున్న గృపహాలవలె వుయ్యాలూగుతూ వుంటాయి. హౌన్‌బోట్లలో ఫారెన్‌ చైపు బాత్‌రూములు, టీవీ, రేడియో, సోఫాలు, పడకగదులు? మాంఫౌవోర శాకొవోర భోజనాలు అన్నీ వుంటాయి. రంగు రంగుల

62

ఇరలతొ హౌన్‌బోటుని పెళ్ళికూతురు లాగా అలంకరిస్తారు. కొన్ని హౌన్‌బోళ్టలో ఉెలిఫోను సౌకర్యం కూడా వుంటురిడి,

దాల్‌సరస్సుపె తేలియాడే షికరాలపై కూర్చుని బేరగాళ్ళు కూర శాయలు, పూలు పండ్లు వున్నికాలువాలు, తివాబీలు, నగిలు అమ్ము తుంటారు. తేలుతున్న మార్కెట్‌ ఒకటి అనిపిస్తుంది. దిగువనే నాశిన్‌ సరస్సు (పవపిస్తుంది. ఇక్కడే బార్ల్హూ క్షబ్బులూ వుంటాయి.

మేము దాల్‌సరస్తీరం చుట్టూ జీప్‌లో తిరిగాం ఈ పరి్మిభమణం వింతైన అనుభూతీనీ ఆనందాన్న్‌ కలిగించింది. మన మనస్సులో చాలాదృళ్యాలు గుర్తుండి పోతాయి. కాళ్మీర్‌ల జీవిన వీధానం, వారి కట్టూ బొట్టూ అర్థమవుతాయి.

కాశ్మీర దేశం సము[దచ మట్టానికి చాలా ఎత్తుగా వుండటం సర మస్సుల చుట్టూ పర్వతాలు పరివేక్మించి వుండటం వలన వాటిపైనున్న చెట్లు చేమలు మనోహరంగా కనిషిసాయిం

దాల్‌సరస్సుకు ఒక (పక్కగా చిన్నద్విపంవున్నది- ఇక్కడే నాలుగు వీనార్‌ వృషాలుంటాయి. అందుకే దీనిపేరు బార్‌బీనార్‌.

ఇండియాలో కెల్లా న్షచ్చమైన నీటిలో [పవహించే సరస్సులలో పెద్దది వూలార్‌ సరస్సు, మూడు ఉపనదులు దీనిలోకి వచ్చి కలుస్తాయి. మీలమ్‌నది దక్షిణాన వారుములా వైపు [ఫవపాస్తుంది.

వూళార్‌ వెళ్ళేదారిలోనే మానన్‌ఐల్‌ సరస్సు కనిపిస్తుంది. వేస విలో ఈ సరస్సులోనే తామరపూలు వికసిస్తాయి. రక రకాల పక్షులు వచ్చి ఇక్కడ చేరతాయి. వమతులంచే (టేతి కలవారి కిదొక కనువిందు,

కాన్మేర్‌ నిండా చిన్నచిన్న నరస్సులు ఎన్నో వున్నాయి. గుల్‌ మార్ష్‌చివరలో అభరావత్‌ సరస్సు కనిపిస్తుంది. ఆఫరావత్‌ సరస్సుపై మంచు ముక్కాలు తేలు తుంటాయి. గుల్‌మార్స్‌ ఆంటే పూలదారి అని అర్దం.

టు 69

కాశ్మీర్‌లో ప్రవహించే ఈ సరస్సులూ కొండవాగులూ మొగల్‌ చ్మకవర్తులకు భావోదేకాన్ని కలిగించి వుంటాయి. అసఠే సౌందర్యా రాధకులు కదా శ్రీనగర్‌ చుట్టూ పూలతోటలు వేముందారు ఎక్కడి నుండో బీనార్‌ వృషాలు తెచ్చి కాశ్మీర్‌లో నాటాఐ షాలిమార్‌ బాగ్‌ వెనుక భాగంలో ఆకాశ మంత ఎత్తుకు ఎదిగిపోయిన చీనార్‌ వృ ఇలు ఇప్పటికీ కనిపిస్తాయి దావాపు నాలుగు వందల సంవక్సరాల [కిందట జహాంగీర్‌ ఈ వృష్షాలు నాటించెనట.

చలువ రాళ్ళతో కట్టించిన విలాస గృవోలు ఆర్బీలు జల యం్యఠాలు కొలనులు, వాటిలో విహరించే బాతులు యాతీకుల కదొక స్వప్నలోకం.

షాలిమార్‌ అందం తగ్గిపోయిందని అక్కడి. వాళ్ళు చెపుతారు. బహశ జహంగీర్‌, నూర్జవోన్‌ కాలంలో ఇది భూలోక స్వర్గంలా వుండ్‌ వుంటుంది.

షాలిమార్‌ బాగ్‌లో రంగు రంగుల గులాబీలు సువాసనలు విర జిమ్ము తుంటాయి. డాలియాలు మన దోసిలికన్నా పెద్దవి పసుపు, గులాబీ ఎరుపు ఇంగారు కాంతులతో బరువుగా వూగిపోతాయి.

షాలిమార్‌లో ఫోటో (గార్డు య్యాతీకుల వెంట పడతారు. వాళ్ళ దగ్గర ఎంబాయిడరీ చేసిన కుంతా పైజమా వెండినగలు అన్నీ రడీగా వుండాయి. ఫోటో కావాలనీ ఆం టేవాలు అవన్నీ తగిలించేసి డాలియాల దగ్గర నిలవెట్టి ఫోటో లాగేస్తారు. అదుగో ఆ బొమ్మ అచ్చుగుద్దేసే కొళ్మీరీ అందం ఇదేనంటారు నిజానికీ సాం్యపదాయిబద్ధమైన కాళ్ళీరీ ఆందం (ఫిరనీ లూజ్‌గా వున్న ఎం[బాయిడరీ కుర్తా) పర్లైలలో తన్న శ్రీనగర్‌లో బహు అరుదుగా కనిపిస్తుంది,

(శ్రీనగర్‌లో తెల్పవారే సరికి అమ్మాయిలంకా ఢిల్లీ బాంబే యువ తుల్లాగా కొత్త రకం దుస్తులు వేసుకుని కాలేజీలకూ వుద్యోగాలకూ పోళూంటారు.

జసు జ ర్త

కాశ్మీరంలో సుందరదృక్యాలుచూసి మడి వుప్పొంగేడి మననులో ఆనుకోకుండానే ఏవేవో గితాలు మెదిలేవి. హిమాలయ పర్వతాల సొగసులు మనస్సులు మైమరపించేవి. ఏది క్షైలాన పర్వతం? ఏడి నగ్నపర్వతం? ఏది నందాదేవి?ి ఇచ్చోటికి మనుషలెలా ఎక్కారు? ఏపసరు పూసుకొని (పవకాజ్యుడు మంచుకొండమై వ్‌హరించొాడు! మన వాళ్ళు శినపార్వతులకు ఇచ్చోట స్థిరనివాసం కల్పించాకు కదా. హిమా లయంగురించే మనరు ఎన్నెన్ని కధలు. కధలన్నీ కాక్టీరంలొనే పుట్టాయా? పండితులంతా ఇక్కడే _వభవించారా? నామనస్సులోను వూహలు మెదిలి కవిత్వం వుబికివచ్చింది. ఎన్నో పొటలు కాక్కీరంలో రాసుకున్నాను అవే ఈపాటలు. నగాధిపతి ఓవో రజతికిరీటధారీ ఓయి నగాధిపతీ సీడుపణయను మోహథరితము రాగరలఅబిత మధురకొవ్యము. మబ్బుకన్నెలు నొయలు చిందగ నీదువొడిలో సోలిపోయిరీ ధవళ కాంతుల తుహిన కణములు సూర్య కాంతికి మెరుపులీన 85

కితిఖరెఖమె పణయగృ్భహము సాక్షియొకడే భాస్కరుండు ఓహో హిమకిరీట ధారీ

ఓయి నగాధిపతి

ఎంతచిలిపివి ఎంతగడసరి అందరిని సివలినె ఎంచితి బూది పూసిన శివునివెతికి (పణజయమం[తము ఫూదితీవు కంటిమంటకు జడుపులేదా? (పళయనాట్యపు భయములేదా? కాళ?చాసుని కవ్యీంచిమలచి సీదుతనయను భవృనకిచ్చి శాగమాలో పరాగముచల్లి కుంకుమ పూఆని వాళలి స్తివి ఓవో రజతి కిరీటధారీ

ఓయి నగాధిపతీ

ఏమి మోహమొ ఎమి కాపమొ జడుని వూపి మరులు గొలిపీ [పియవరూధిని దేవకన్యను చిత్తవిభమ పాలుజేసితి మనువునోకడిని మాకు జూపితి శార్త్ర రచవకు శ్రీకార మిడితివి ఓహో హిమకిరీటధారీ

ఓయి నగాధిపతీ

ఏమి మం(తమొ ఏమి శ_క్రియొ

ర్‌ం

నిన్నుచేరక మనసు నిలువదు భువికినీవు పస్థాన మార్గము రక్తి మ క్రియు నీవెమాకు ఓపహో రజత కిరిటధ్వారీ, ఓయి నగాధిపతీ కడలి పిలుపు ఎవరహో ఈనిశీవని ఎవరపహో నను పిలచి తలతురు ఎవరహో కడలిఆంచున నేను నిలచి పిల్వపువింటూ కలతచెంది మూగవోయను మననునేడు రాగజఅధిని దాటగలనా * ఎవరహో ఈ నిశీధిని ఎవరవో నను పిలచి తలతురు ఎవరణశో సీలిసం_దపు అలలు ఎగసి వెలుగు వెన్నెల కలలురేపి తెలియరాని వ్యధలు మదిలో కానరాని తీరమేగో ఎవరహో ఈ నిశీథిని ఎవరహో నను పిలచి తలతురు ఎవరహో హోరుగాలిని ఆపలేని దిక్కు-లన్నియు మూర్చపోయె అడుగు తడబడి వాలిపోయ కనులనీరు _కమ్ముకొనియ

87

ఎవరహో ఈ నిశీవిని ఎవరహో నను పిలచి తలతురు ఎవరహో దూరదూరము తీరమెఐతో పిలుపుకందని ఆళలెన్నో తెల్పసీ తెరబావి ఎత్తి నావికా ఇటురమ్ము వేగము ఎవరవహో ఈ నిశీధిని ఎవరహో నను పిలచి తలతురు ఎవరవో స్వపస్నసొధం అనలేదే సఖీ నీవనలేదే సఖీ స్వప్నసౌధపు అంచులపైన మంటల సెగలు మసిచేస్తాయని అనలేదే సఖీ నీవనలేదే సథీ సకియా ఓ సకీయా కాపురమంపే కత్తుల బోనని కన్నెలు భయపడు కాలిమిదియని అనలేదే సథీ నీవనలేదే ఫ్రఖీ సకియా ఓ సకియా [పేమ చవషకము కట్నపు విషముతో ఆరడి పొంది మలినమగునని అనలేదే సఖీ నీవనలేదే సఖీ సకియా ఓ సకియా

88

పూహలపల్లకి వూరేగినవేళ వాద్యపు తం_తుల శృతి సరిలేదని అనతలేడే సఖీ నీవనలేదే సఖీ సకియా ఓ సకియా [(పణయ జలధిలో జీవననౌొక నుడిగొని అలసినివేశలు క్షలవని అనలేదే సఖీ నవనలేదే సథీ సకియా ఓ సకియా రెక్కలు తొడిగిన వూహలు నిలిపి (శితుకుబాటను సరిచూడమని అనలేదే సథీ నీవనలేజే సఖీ సకియా ఓ సకియా చి న్నారి చిన్నారి పొన్నారి పాపా ఓ పాపా వెన్నెల కన్నుల ఓ పాపా అన్నులమిన్నా మాయమ్మ పాలబుగ్గల పసిడితల్లీ తామ్మిదినిండని పొన్నారీ పాపా ఓ పాపా మండుటెండలో కంకరరధాయి తిరుగుచున్నది రోలరులోన మంటల సెగలు కంటికిసొగలు కరుగుచున్నది నల్లని తారు

శ

చిన్నారి పొన్నారి పాపా ఓ పాపా రోలరువెనుక నీళ్ళ కడవతో నడిచే పాపా ఎండకు కండే పాపా గజ్జలందియలు తొడిగే కాళ్ళకు గోతపు ముక్కలు కట్టిరెవ్వరూ చిన్నారి పొన్నారి పాపా ఓ పాపా తండికి తాగుడు తల్లికి కాన్పులు గుడి సెనిండకూ పిల్ణలగోల 'పెరిగిన ధరలూ తరిగిన నూకలు సీవైబడెనా కుటుంబ భారం చిన్నారి పొన్నారి పాపా ఓ పాపా శాస్త్రములెన్నో సూ_తములెన్నో చేతికి శోటికి అందని ధర్మం కూలికి నాలికి వయను వచ్చెనా ? లోకంతీడూ తెలిసివచ్చెనా ? చిన్నారి పొన్నారి పాపా ఓ పాపా మూయనితలుప్పలు తారకరి మబ్బును పిరిచీవుంచితి చల్చగాలికి కబురంపితిని నింగిన మెరప్పలు పరుగులుతీయ వర్షపు జల్లులు పచ్చివాలును మూయకుమో (పియా ఈ గవాశము రానీయకు మా కన్నుల నిదుర

90

ఇర్మదధనసుల వంపులవూయలఅ రసరూపగంధ రమ్యాలోకము మోహప్ప మొలకలు సంజె వెలుగులు పూవుల రేకుల జోలపాటలు మూయకుమో (పియా ఈ గవాక్షము రానీయకుమా కన్నులనిదర చం[దుని పిలచి వెన్నిలనిలిపి గగనమునిండా తారశునింపి మోహన మురళీ వూదినరెవరు కొయిల పాటలు పాడినదెపుడూ మూయకుమో (పియా ఈ గవాషము రానీయకుమా కన్నులనిదుర కలువభామలు, మందారాలు సన్నజుజులు, మల్లెలు మొలలు విరిసి విరియని కన్నెల మవసులు ఆందీ అందని కాంచృల బరువ్సలు మూయకుమో [పియా ఈ గవాష్షము రాసీయకుమా కన్ను లనిదుర మెత్తనిపూవుల వెన్నెలవొంపి మూగమనసున భావమునింపీ పూవులద్వారము తెరచివృంచితి మూయకమో [పియా ఈ గవాష్షము రానీయకుమా కన్నులనిదుర కాసారమున కలవాంసల బారులు నాహృదిలో మెదలిన ఆశఅ (వొవ్లులు గహణాంతరముల పరచిన సీడలు నే మరచినగాధల _స్ముతులజాడలు మూయకుమో (పియా ఈ గవాత్షము రానీయకుమా క న్నులనిదుళ

త్ర

కురునుగాలలచిన్నది యిని

కిరకిర సెప్పు కన్నెరనాగుల

కురమగొాల్లల చిన్నదానా

నువుపొయ్యే తోవలో

సేనగవేసిన దెవరేపిల్లా

'సనగసేలో సెబ్మతవ్వినదెవరేపిల్లా

'సెల్మసుట్టా బంతిపూవనను వేసిన దెవవేపిల్డః

వనముసుట్టూ మిరప సెట్ట ఆంచుకట్టి

అంచుకాడ నిలచివున్నదె ఎవరేపిల్హా

కుచ్చులపాగా చుట్టుకొని

ముల్దుకర' పట్టుకొని

నిలచివున్నడి నేనుకాదా?

పిల్లా ఓ పిల్లా కురుమగొల్లల చిన్నదానా

పొద్దు పొద్దు కూకినీవు

వంకతిరిగి వాలుతిరిగి

అడ్డదారి పట్టుకోని

గొర్హగుంపు తోలుకుంటూ

వూరివైపు సొగినావె

ప్‌ల్హా ఓ పిల్లా కురుమగొల్లల చిన్నదానా

శళకకు బేసరి కులుకునడక

కడియాలందెలు ఘళ్లుమనగ

వంకలోన వాలులోన

నిన్నుచూసి వోరకంట

నిలువలేనే చిన్నదానా

పిల్లా ఓ పిల్లా కురుమగొల్హల చిన్నదానా

త్తిడై

వ.

త మ స చ ప మ. ల. చ.

న స. స న మ వ్‌ ప య వ . న మ ల. న న న నన న న ననన న న. న వా వ.

లండన్‌లోని ఒక చర్చి

మాకు ని చ్చి న లండన్‌

అమెరికానుండి వస్తూ మధ్యలో మే? లండన్‌లో దిగాం ఇంకియా నుండి ఐబయిలుదేరేటపుడే మాకు లండన్‌లో ఎక్కడైనా ఊండటానికీ ఆవకాళం దొరుకుతుందనే ఉద్దేశ్యంలో [కిష్టియన్‌ సోసైటీ మెంబరుగా పేరు నమోదు చేయించుకున్నాం. కాని తూలకడన్‌కో దిగిన తరువాత మాతో కలిసివచ్చిన వారిలో ఒకరు "బాక్‌! వెళ్ళిపోయారు, లండన్‌లో వున్నమాకు ఎక్కడికివెళ్ళాలో తోచలేదు. రిషెష నిష్ణు దగ్గరకు వెళ్ళి ఎక్క-డ్రైనా రూములు దొరుకుతాయేమో చూడమని చెప్పాం. కాని ఎన్ని ఫోనులుకొట్టినా కిస్టియన్‌ సౌఫైటిలో రూము ఒలేవనే జవాబు మాతమే వచ్చింది. మాకు మొదలు ఏంచేయాలో తోచలెదు.. కాని తరువాత ఆలోచించాం కనీసం లండన్‌ వచ్చినందుకు సిటీచమూడాలని నిశ్చయించు కున్నాం, సామానంతా క్లోర్‌ రూమ్‌లో పడేణం ట్యూబ్‌లో వెళ్ళాలని నిశ్చయించుకున్నాం ట్బావ్‌లో ప్రయా+ం చాళా సుఖంగా తేలికగా అనిపించింది ట్మూద్‌ (భూమిలోపల వోయెర్రైలు)లో అన్ని స్టేషన్ల శేర్దూ రాసివుంటాయి 'ఫ్రేషన్‌లోకూడా ఆ స్టేషన్‌ పేరు రాసిఉంటుంధి" ఆవిధంగా బస్సులు అగేచోటికి వెళ్ళిపోయాం బస్ఫుస్టాపునుండి టూరిస్టు బస్సులు అనేకచోట్లకి వెళ్శ్గపోతున్నాయి. మేము లండన్‌ గురించి తెలుపు తున్న మ్యాపు తీసుకున్నాం. అందులో ముఖ్యంగా చూడిదగిన (పదే శాల "పేర్దకూడా వున్నాయి. మొత్తంమీధ టికెట్టుకొన్ని ఓ బస్సు పట్టుకున్నాం,

ఇంత అవస్థపడ్డా లండన్‌ నూకు చాలానచ్చింది విజానికి అమెరికాలో ఒక నగరంచూసి మరోనగరం చూడనక్కరలేదు అన్నీ

త్త

మూసపోసినట్లు ఒకే ౯ వుంటాయి. కాని ఇంగ్రాండు అలాకాదు. చాలా కలర్‌పుల్‌గా వుంటుంది. చార్మి రాత్మకమైన కట్టడాలెకర్నో వున్నాయి. [బిటీషువారు అనేక సంవత్సరాలు మనల్ని పరిపాలించడంవలన అక-కి భవనాలు సంస్క్టూతి రోడ్డు పద్దతులు అన్నీ మనకు తెలిసినట్లు మనివేనన్నట్లు అనిపిస్తూ వుకబుంది. కాన్నిసాక్టు మనం మ_దాసులోకో బొంబాయిలో రో తిరుగుతున్నామా అనిపిస్తుంది.

బస్తులో తొోకుగుతున్నపుడు మనకన్నీ వివరించేందుకు ఓగైైడు కూడావంటాడు. అతని చేతిలౌ ఓ గొడుగు, అందరికీ విశపడేం చెప్ప టానికి ఓమైకుకూడా వుంటుంది. కాస్త హుషా3్రైనగ్లై డు చమక్కారంగా మాట్లాడి నవ్వించగలడు చూడవా. ఆనూ (ప్రదేశాలను గురించి ఇంగ్తీషు భాషలో వివరిస్తాడు

ఇండియా ఎలా ఆవేకసాళ్లు విచేశీయల" దండయ_తలకు గుర యిలదో ఇ -గ్దాండుహాా దాదాప్పు ఆన్నిసాక్ట దండ యా_తలక్ష గుర యిం. మొవట రోమన్లు దండమయా_తలు జరిపారు. సీ*పటెము నుండీ ఈవండయ్యతలు కొనసాగాయి... ఫాశ్సుతో కూడా ఇంగ్షాఎడు అంతులేక్‌ యుద్ధం చేయవలసి వచ్చింది. దాదాపు నూరు నంవత్సరాలు ఈ యుద్ధం కొనసాగింది. ఆ తరువాత లంకాస్టక్‌, జ్యూడర్‌ రాజరికాలు కొనసాగాయి. ఎంతమంది వరిపాలించినా ధేమ్స్‌నదిచుప్టూ వాళ్ళు నాగరి కత పరిఢవిల్సింధి. అనదిలి ఆనుకుని భవనాలు నిర్మించాను. మన గంగానదీ తీరంలోనూ, మన భారతీయ నాగరికత వుల్దినదిం కాని (బిటిషువారు నడిని నదీ పరిసరాలను కూడా ఎంతో పరిసుభంగా కాఫొడుకుంటున్నారు. అక్కడ లండన్‌లో ధేమ్స్బనది ఒడ్డున నిలచివుంటే ఓడలు వచ్చినపుడ, (విడ్డిలేవ్‌ దారీఇవ్వడం, ఓడ చాటిపోగానే మళ్ళీ మామూలుగా నిలవిపోవ.ం. బాలా- అద్భుతంగా అనిపిస్తుంది.

ఫశ

లండన్‌లో వువాతన క్షట్టడాలన్నీ గోధికవై లిలో కట్టారు ఈ పద్ధతి ఇంగ్రాండ్లులో నాలుగు శతావ్రాలు కొనసాగిందట. ఇంగ్లాండులో పరిపాలన మారినప్తుడట్ట కట్టడాల పద్ధతి కూడా మారింజి. సౌధ నిర్మా ణాలలో ఆలేడాలు కనిపిస్తుంటాయి.

ఇలా రెండు రకాల సంస్కృతులకు [ప్రతీకగా వెస్ట్‌మినిష్టర్‌ ఆబే సెయింట్‌ పాల్‌ కె ధ్యడల్‌ నిలుస్తున్నాయి.

విక్టోరోయా మహారాణి చనిపోయేనాటికి లండన్‌ ఉనాఖా విపరి తంగా పెరిగించట. మొదటి [పపంచయుద్ధంలో [బీటన్‌ విజయాన్ని సాధించింది. కాని రెండివ (చపంచయద్ధంలో లండన్‌ నగరమంతా దెబ్బతిన్నది సెయింట్‌ పాల్‌చర్చి తప్ప నగరమంతా యుద్ధభీభత్చా నికి గురయింది. నగరం అనేక విధాలుగా మారుతూ వచ్చింది. కాజ లండన్‌ (పజల్దు తమ పూర్వాభారాలనూ, పద్ధతులనూ పూక్తి గా ఎపుడూ మార్చుకోలేదు సం్యప్రదాయబర్దులెనంత మ్లాత్గాన ఫావన్లనో, (కౌతత్త పద్ధతులనో అనుసరించరనీకాదు, మొత్తంమీద గొప్ప వై విధ్యంకల పట్టణంగా వృద్ధిచెంది (సపంచాన్ని ఆకర్షిస్తూనేవున్నది.

లండన్‌ నగరమంటే మనిషికి వీనాటికీ విసుగుపుట్టదట. ఒకవేళ అలా ఎవరికైనా విసుగుపుడితే వాళ్ళకు జీవితంమీదకూడా విరక్తి పుబ్ది నష్టేనని శామ్యూల్‌ జాన్సర్‌ కాబోలు ఆంటాడు,

లండన్‌ వాక్రులకు ఇప్పటికీ వాళ్ళరాజిఅరపే అమె కుటుంబం అంే విషరీతమైన మోజు ఈమధ్య ఎలిజబెల్‌రాణి కుమారుడు భాక్రెన్‌ క్రిడయానోకు వివావహమ్సు జరిగినపుడు వాళ్ళక్న ఇంగైండ్లు పజలనుండి

కి

లభించిన ఆదరణ అపూర్వమైనది. రాణి కుటుంబం ఎటుకదిలినా ఏంచేననా వాళ్ళుకు అంతులేని ఆసక్టి. (పతికోజు వందలమంది లూతి కులు దేశవిదేళశాలనుండి వచ్చి బకింగ్‌ హోమ్‌పాలెన్‌ని అక్కడ ఊరుగు తున్న భేంజ్‌ అఫ్‌ గార్జ్స్‌ చూసి వెళుతుంటారు. (పతిరోజు ఉడయం సాయుధ్నుళైన మైనికులమార్పు జరుగుతుంది ఎరుపు నలుపురంగు యాని ఫౌరాలలో మిలటరీ బాండు మోగుతూఉండగా ఫైనికులు బకింగ్‌హామ్‌ ఫాలెన్‌ వద్దకు వస్తారు ఏనాడో మొదలైన ఈ పద్ధతి ఇప్పటికి కొనిశాగు డూనేవున్నది. కొంతమంది డ్యూజీలో నిశ్శబ్దంగా నిలచితన్న మైనికు లతో ఫోటోలు తీయించుకుంటారు మరి కొంతమంది లోపలిభవనం బాగా కనిపించేందుకోస మై తమ (_పియురాళ్ళను భుజాలమీద కూర్చోబెట్టుకుం టారు. ఇండియన్స్‌కి మాతం ఆద్భశ్యం చాలా హాస్యాస్పదంగా అని పిస్తుంది. ఏమైనా కోలాహలం, అసక్షి కలిగించే దృశ్యామిది.

రాణి ఎలిజబెక్‌కి రెండు సార్డు పుట్టినరోజు జరుపుకునే అవకాశం వస్తూంది, ఆసలు ఆమె పుట్టినరోజు 81 ఏ్వపియల్‌ కారి జూన్‌ లో ఆఫ్‌షియల్‌ గా వుట్టినరోజు జరుపుతారు. “గాడ్‌ సేవ్‌ ద్‌ కింగ్‌" (రాజిని భగవంతుడు దక్నించుగాక) ఆని బాండ్‌ మోగుళలూ ఉంటుంది అ రాణికి మైనికవంద నం సమర్పిస్తారు.

40 ఎకరాల తోటలో బకింగ్‌విమ్‌ ఫాలెస్‌ భవనాలు నిర్మింపబడి వున్నాయి. 176ిజిలో బాన్టిరాజు ఆతనిరాణి కలిసి ఈభవనాన్ని యిరవై ఎనిమిదివేలకు కొన్నారట, తరువాత మరల 1820లో పార్లమెంటు నులడి డబ్బు అప్పుగా తీనుకుని భవనాన్ని తీర్చిదిద్దారట. బాత్‌ నగరం నుండి రాళ్ళుతెప్పించి మరింత ఆందంగా మార్చారట.

తి

వెన్ట్‌ మీనిషర్‌ అబే న! ఖు

వెన్ట్‌మినిన్టర్‌ అదే లండన్‌లో చాలా [పసిద్ధిచెందిన చర్చి ఎర్నో వళ్ళనాడు కొట్టినా ఇప్పటికీ పజలను ఆకర్షిస్తూనే వున్నది. ,కీన్తు జనన మకణాలను గురించిన గాధలు _పత్యేక శ్లే లిలో గాజుపలకలవై చిితించి కిటికీ=కు అమర్చారు. ఏనాడో అమర్చిన గాజుపలకలు నూతనం వున్నట్లనిపైస్తాయి. అపద్ధతిలో వున్న గాజుపలకలు మనకిక్క-డ మెదక్‌ చర్చిలో కనిపించి ఆహ్హదాన్ని కలిగిస్తాయి.

వెస్ట్‌ ఎెరిష్టర్‌ అబే చర్చిల్తో ఛాజవంశీకుల సమాకు లన్నీ కనిపి స్తాయి భూగర్భంలో మృతీబేహాలిన్సు నిక్షిప్తంచేసి ఫైన వారి ఆకారాలను శిలల ళాపంలో చెక్కివుంచారు. మూడవ హెనీనుండి మొదటి ఎలిజబెత్‌ వరకూ అందరి సమాధు లూ' వ్రాటిమై వారి అకృతులు కూడా కనిపిస్తాయి. మొదటి ఎలిజబెర్‌ ఆకారం కన్హ్లారీగా , మొగరాయుకిలా అనిపిస్తూ వుంటుంది. ఆమె (పక్కనే “ఇన్నాసెంట్‌ కార్నర్‌” అని పసివాళ్లు స్వమారు లుంటాయి. రాఖరికంలో తగున్సృలతో పసివాళ్ళ (పాణాలను ఛేసైనట్లు తెలియవస్తుంది,

ఎలిజబెత్‌కి దగ్గరగానే స్కాంబ్బండ్‌రాణి మేరి సమాధి, అమె పక్త కొడుకు జేమ్స్‌ సమాధికూడా వున్నది. మొదటి ఎలిజబెక్‌రాజ్‌ వివాహం చేసుకోకపోవటం వలన స్కాట్టండ్‌కీ, ఇంగ్లాండుకీకూడా జేమ్స్‌ రాజుగా వ్యవహరించాడు. జేమ్స్‌ళల్లి మేరీ విిగవాం చాలా ఆందంగా ఆపురూ పంగా అనిపిస్తుంది. పిన్న వయసులోనే మొదటి ఎలిజబెత్‌కి వ్యతిరేకంగా కు[టలు జరిపి గెలిటన్‌కి బలిఆయింది. అంత అందమైన యువతి అలా చంపబడిందా ఆని జాలికూడా వేస్తుంది, కొని చర్వితలో నిలకడ లేని ఆమె మనస్త త్వాన్ని మార్చిన భర్తలనుగురించి చేసిన క్ముటలను గురించీ చదివినపుడు ఆ శిత సరి నదనే అనిపిస్తుంది,

క్రి

చర్చిల్‌ సమాధికూడా వున్నది కాని వ్మిగహాలు నిర్మించే పద్ధతి ఎపుడో మారిపోయింది.” జ్ఞాపకార్థం సమాదిపై ఒకరాయిని నిలిపారు 1985లో రెండవ ఎలిజబెత్‌రాణి ఈసమాధిపై మొదటి పుష్పగుచ్భాన్ని వుంచాకుం వీఠ జె ల్లీ సర్క న్‌ లఅండన్‌నగర నడిబుడ్డులోపికో డెల్టీ అనేవీథి ఒకటివున్నది. ఈ వీ3 నిజానికి ఒక పద్ధతిలో పెరిగినట్టుగా కనిపించదు దాని ఇష్టం వచ్చీనట్లు వున్నదేమోనసపిస్తుంది. కాలంనాడు (బిటిషువారిది రవి ఆ స్తమించని సౌషూజ్యీం.. _పపంచేంలో ఆన్ని దేశాలనండీ (చజలు లిండన్‌ వచ్చిపోతుండేహరట' _విటిమీహరి వూవా పకారం _పపంచంలో ఎవక్తై నోనలే పికడెల్లీలో ఒకసారి తమ పాతమితృల్ని కీ లసుకోవచ్చునఓ. అంతగా ఆ్యపొంతం (వనిద్ధి దెందిందీ అనేక్‌ రకోల ఫాషన్లు, జాతులు, మళౌలు సంస్కృతులు ఇక్కడ దర్శనమిస్తాయి. ముఖ్యంగా రాతి పూట నేయోన్‌ లై ప్ల వేలుగులో పికడెల్లీ 'సెంటరుచాలా అపురూపంగా అనిపిస్తుంది. లండన్‌లో ఎటపోవాలన్నా పికడెన్టీ వీధిలోగుండా తిరగవలసీందే. చాలా త్రమాషాగా అన్నిపించేసామ్యం ఒకటి ఫ్రైదరాబాదుకి ఇండన్‌కీ కనిపించి నాకు ఆళ్చర్యందేసింధి, 'మైదరాబాదులో అబిడ్స్‌ అనే బ్రేంరు వాస్తుపేడు మీకుగా ఇనిడ్స్‌ సెంటరు పేరు వచ్చిందని అంటాడు, అలాగే లండన్‌లో ఓ శకైలడు ఆరోజుల్లో *పికడ్‌ల్‌! అనే లేసుతో కొలడ్డే కుష్టేవాడట్‌, ఈందశకి ఆలేసు నచ్చి ఆతనితోనే కుట్టించకునేవాళ్ళటం దానితో ఆసెరటిరుపేరు పిక డెల్లీ సర్కస్‌ అని పడిపోయింది 98

ఈ "సెంటర్‌ మధ్యలో జలయం[తొం వున్నది. దానిపై ఒక ధర్మదేవత వ్మిగహంకూడా _ఫేక్తి్టం పడివున్న ది. పేదలకెంతో సాయం చేసి లబ్ధ (పతిష్టుడ్తైన కూపర్‌ పేరు మీదగా శ వి_గవోన్ని _పతిష్టించారు.

పాడ్‌ పార్కు విశేషాలు

మషైడ్‌పార్కు [వపంచమరితటా _పథ్యాంతిగాందిందీ, (విటిష వారు ఈ పాచష్కూని అండశ్‌ నగరానికి వూపిరితిత్తులని థోవిస్తారు. వీని వైశాల్యం మొతం 690 ఎకరాలు. పూర్వం ఇటీ వెస్టమినివ్టర్‌ ఆదే చర్చి ఆధీనంలోవుండెది... ఆ తరవాత డీన్నిని రాజీకుటుబంవారు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. రాజుహెనీరాణి ఎలిజిబెత్‌ కూడా ఈ అడవిలో క్షేళ్గనూ దుప్పులనూ వేటాడేవారట. అ తరువాత మేరీకొడుకు జేమ్సు వచైములో మొదటిసారి దీనిని పొర్కుకింద్‌ మాక్చి (పజలకోసం వదిలేశారు

ఒకప్పుడు ఈపార్కులో చీకటి రాజ్యమేలి దొంగలకు ఇశయంగా వుండేదట. మూడవ విలియమ్‌ అనేరాషపి దొంగల దారినుండి (పజలను రత్షింణచటానిత్తై ఈ పొర్కులో 800 నూనెకీపాలు 'పేట్టించాడ్‌ట. 1780లో ఆరోలిశ్‌ అనే రాణి 87 ఎకరాల వి స్తీర్ణంలో కృతిమమైన సరస్సు తవ్వించింది.. 19వ శతాబ్దిలో ఈ పార. _పేయసీ వియుల విహారాలకు, ఆత్మహత్యలకు కూడా _పసీద్ధిగాంచింది

లండన్‌లో ఈపార్కు. గురించిన (ప్రత్యేకత ఒకటి వున్నది _పభుత్వాన్ని విమర్శిస్తూకాని, సెక్కు సమస్యల గురించికాని, సా౭ఘక విషయాల గురించికొని, ఏద్పైనాసరే పార్కులో వెట్టకింద నిలబడి ఉపన్యాసాలివ్యవచ్యును. అండిన్‌లో ఇంకెక్కడా బయట ఆంత్యనీగా మాట్టాడే అవకాళశరలేట్‌ట, మొత్తంమీద (పపంచంలో ఎవరీక్తేనా ఇవ మంచి అవకాశమే

క్రి

మొత్తంమీద లంటన్‌లో పట్టుబట్టి ఏదోకాంత చూడగలిగాం. ఐక్కారోజు రాతికి ఒకరూము తీసుకుంటే మాక్షు చాలా ఖర్చయింది. మరొకరోజు రాతంకా మేను విమాన్మాశయంలో నోఫాలలో గడపవలసి వచ్చింది. దానితో గొడవపడిపోయి వబాంబేవెళ్ళే విమానం ఎకంావలసి వచ్చింది. లండన్‌ చూడటానికి చాలా ఆందంగా ఉంటుంది. చారి తాత్మక్ర్ష మైన కట్టడాలుకూడా వుంటాయి కాని ఖరీద్దైన నగరం, మన రూపాయి లకు వాళ్ళ పొండుతో పోల్చిచూస్తే విలువలేదు. వాళ్ళదేశంలో వాళ్ళ కూడా ఆర్థికంగా ఏమంత సుఖంగాలేరు. అమెరికాతో పోల్చిచూస్తే డబ్బు కోసం కటకటలాడి పోయినట్టు లెక్కం మేము లండన్‌లో ఒకరూము కావా లని అడిగితే “అమ్మో రూమా” చాలా ఖరీదుఅవుతుందని వాళ్లే ముందు ఆగ భయపడిపోయారు. లండన్‌లో మనుషు లు అమెరికాలోలాగ ఆందరితో _ఫీగా మాట్టా డలో. అనేక దేశాఆను తను అధీనంలోకి తెచ్చుకోవటం, తమది చాలా నాగరికమైన జాతిఆని తమకుతామే భావించటం వలన ఇతలోలత్రో మాట్లాడాలంటే వాళ్ళకు ఆభిజాత్యం అడ్డంవక్తుంది. బహుళ ఇండియన్స్‌ నికాని అ(ఫికచ్స్‌నికాని చూసినపుడు వీన్న మనకింద బానిసలుగా 1బతికాలోకదా! అని వాళ్ళకు అనిపిస్తుందేమా, ఆ నిజాన్ని మనం విస్మరించలేము. ఇస్పుడు మళ్ళీ (పధానమంతి ధాచెర్‌ నాయకత్వంలో (బిటన్‌ అభివృద్ధి చెందుతూనే ఉన్నది రాజ్యాలన్నీ పోయినా, పంటలు గొప్పగాపండే దేశంకాకపోయినా వ్యాపార వాజిజ్యాలతో తమకుతాము నిలదొకు్కుూగోగలిగిన జాతివాళాది. 100

'మేము చూసిన నాటకం మౌన్‌ (టావ్‌

లండన్‌ ఐబన్సుచ్చాపులో టూరిజంగురించి అనేక కరవ(తాలు [పచార సాధనాలుంటాయి.. ఆకౌంటర్‌ వద్దనిలబడి చూస్తుండగా మౌన్‌ [టాప్‌ గురించిన కరప్టతం ఒకటి నోచేతిలోకి వచ్చింది. ఆగాధ్మాకిప్టీ గురించి, ఆమెరాసిన డిటెక్టివ్‌ నవలఅగురించి, ముఖ్యంగా “"మౌన్‌_టావ్‌ ” గురించి నేను అంతకు పూర్వమే పుస్తకాలలో చదివి వుండటంవలన ఆందరంకలిసి ఆనాటకానికి వెళదామని ఆనుకున్నాము.

నాటకం బాలా నాచురత్‌ గావున్నది. అయికే”" మరీ మేము ఫవూహించుకుని వెళ్ళినంత గొప్పగాలేదు. మౌన్‌లట్రాప్‌ అంటే ఎలుకల బోను అని ఆర్ధం. అమెరికాలో (టామన్‌, రవ్యాలో స్టాలిన్‌ [పథాన మంటతులుగావున్నారు.. ఆలా మొదలైన అనాటకం 21 సంవత్సరాలు _పతిరోజూ నీరాటంకంగా (పదర్శించబడింది. అశేషమైన 1పజాసీకం ఈలడామానుచూకార్యు.. 174 మంది యాక్టర్హు ఇందులో నటించారు. £86 మంది హీరోయిన్టు నటించారంటపి, మొత్తం రవ్యాతో సహా 4ఉ8 లేశాలలో ఈ నాక కం (_పదర్శించబడింది.

అగాధా (కిష్టికి ఎన్నో అవార్డులు వచ్చాయ్యి. 1974లో ఆమె చనిపోయేవరకూ ఆమె డిటెక్టివ్‌ నవలలు రాస్తూనే వుండేది. మొత్తం 80 పైగా పుస్తకాలు ఆమెరాసీంది.

నాటకమంలా ఒక సరాయవంటి దాంట్లో జరుగుతుంది

101

అసలు ఈ నాటకం రాయడమి కొంతనాటకీయంగా జరిగింది [బిటన్‌లో దివంగళతురాత్తే న మేరీరాజిని ఒకసారి వి. ఒ. సి. విలేఖరి ఓపళ్న అడిగాడట. మీ ర0వ పుట్టినరోజు వండుగ మీరు షేకస్పియర్‌ [డామాతో సెల్యవేట్‌ చేసుకుంటారా అని. ఆమె అగాధ్యాకిష్టీ నాటకం కావాలని అడిగిందట. ఆవిధంగా అగాధ్యాకిష్టీ “తీబ్బయిండ్‌ మైస్‌” అని _ రేడియోకు పసికొచ్చేటట్లుగా ముత్చై నిమిషాల నాటకం రాసింది. దాసిషేరే తరువాశు మౌన్న్‌టాప్‌ అయింది. ఈ నాటకానికి వచ్చే మొత్టం రాయుల్టీ ఆగాధా తన మనుమడి కీచ్చేసింది. 1ళగ్లల్రితలో మొదటిసారి ఈ నాటకం (పదర్శించినపుడు _బిటన్‌లో చర్చిల్‌ (పధానమంతిగా ఉన్నాడు రాం? గర ఓ! 102

/ | ః చన టి వ 4 ల, ॥ , వానీరెడ్తి కొన్సీరత్నం మిగతా రచనలు -. ణి ॥ “ ॥ న త. దూర తీరాలు నాం 'మగువ-మనసు న్‌ ముత . = కథాసంకఏలనం వ సయ.

• సృష్టరహస్యం వ వన్‌ స్తీ! = వ్యాససంకలనం నం ట్‌ స్త . ఇ | | వనితాజ్యోతి కరస్పాండెంటుగా పనిచేశారు 1988లో వాషంగ్దన్‌లో " జరిగిన “తానా' తెలుగు. సభలకు, హాజర్లై సాహిత్య చర్చలలో పాల్గొన్నారు, మాం షీ. లు స