Telugu Minee Kavithvam Nirmaana Shilpam Bhaavabhivyakthi - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

యోనా న నంతా నూ ల సాలానాచతీ లా - _ అట ళురంటంట నం చను పంల టు మ లై - | ల్‌ ల మస్తా నాక క | బ్‌ శై య క ఉత వి ననా న. ” నం హద సాం ము న న్‌ సా డం ప లన మము క న న. / 7 మ స్మా _ ల మం న న్న శభ | గా పం నం (. మాలను నక కిన ను త న. శే సే 1] ప య లే గ్‌ ర జం ర టా [4 చక ప స త ల న తా న శ స. |.

త. జు ఎ జము! స ఎ =. సో స్టా ఆడా . యగ టాం హు. 2 నశ . | న నా టు లమ ల. _ (| " యాంతి ర త్తు కల న గక ర క.

శక ని బన. ఈ ౨ | వంటల చం - సా చ నట ే డం , న నా... క్ష జు | వ. | ॥ | ట్టు / | రా + = నా (| | “. చ " తీ న. టు ను. య డా టం కే తి జ చన చ చం. ఆ కం రాట నం కల మసక హ్‌ న వ య , న్‌ నా జ న ౮ నం

• య న న టం లు కథం డా _ ॥

• మ నాం టం ల చ కోక చ చ ము - హన న జే గ. ఇ వి యకక క |. | గే న: -! ల్‌. ల క 7 " + ఇ గే త్న య |. వాయి ఎల శీ

జీల సావనం శ ఎత శ య పళ, ఆడాళ్ళ హత శపదూర్‌ ౨జీ క రివర్‌ ప్రాఫనక్‌ తెలుగు దిపారమింటి శ మినీ కవిత్వం నిర్మాణ శిల్పం"భావాఖివ్యక్తి “౧11011 4/10 4జ-సి!8సీగిగిడి 561ఓ04స-8 8448814811) గాయలీ సగ్గిషర్స్‌ ఆంది సారణ్లత వంషత్తు డిస్టూబ్మాట్స్‌ 4 బున ప్ల్స్‌ తిలక్‌ రోడ్‌ హైదరాలార- 503 0014 యం. చంద్రిక 1087 హైదరాబాదు విశ్వవిద్యాలయానికి సమర్పించిన ఎం. ఫిల్‌ సిద్ధాంత వ్యాసం

మినీ క విత్వం-విర్యాణ శిల్పం-ఫావాభివ్యకక్రి (||| నా4జి-స12సగష%క ప... ( వి “లయం వారి ఆర్తిక నవాయంలో వచురితం (తెలుగు విశ్వవిద్యా లం వాం లం నత్త భవ ) మ క న వ వ్‌ క ష్‌ నాలాల ఎ అ= రా” "లీ తమ ముది లద చాల చణ సెపెంబరు, 1౯౯" షా స్‌ో ర ( "దడి వర ల మిల రం గిర, వతులు [ వెయి ఆ సర్వ హక్కులు రృచయ్యితివి. న వెల: 1500 / 4 ది ) ప సం బా ర్న సో ం న్‌ శ్వ ల క్‌ వతులవ్‌ = . ॥ (క జ ౪ ల జ తనా జ విశాలాం(ర్ర బుక్‌ హౌస్‌, ర హైదరాబాదు, విజయవాడ, గి నవయుగ బుక్‌ హౌన్‌, (// సుల్తాన్‌ బజార్‌, హైదరాబాదు. / హా (ల రాఘవేంద్ర (వచరణలు, కీ.5-706, బకీచౌడి, సుల్తాన్‌ బజార్‌, హైదరాబాము-57. ం ర. మష్యుదతి లి రాజేశ్వరి [పింటర్స్‌, హైదరావాదు-[౯€00 027.

దర్శనమ్‌ ఆద్దేపల్లి రామమోవాన్‌ రావు క్షే

మినీ కవితపై మరొక పుస్తకం వచ్చింది. యింతకు ముందు 1080 (ప్రాంళాల్లో నేను రాసిన “మినీ కవిత, రావిరంగారావు మినీ కవిత గూర్చి రాసిన చిన్న పుస్తకమూ వచ్చిన, చంద్రిక రాసిన “మినీ కవిత్వం-నిన్మాణశిల్పం- భావాభివకక్తి” ఆనే ఈ పుస్తకం నాకు తెలిసినంత వరకు మూరో పుస్తకం. ఆయితే మొదటి గండు పుస్తకాలూ మినీ కవిత ఒక ఉద్యమ రూపంగా (పచలితమవు తున్నప్పుడు రాయబడ్డవి, మినీ కవిత ఆధునిక కవిత్వంలో స్థిరపడి, వాదోవ వాదాలు అణిగిపోయిన తర్వాత వచ్చింది ఈ పుస్తకం. సహజంగానే ఇలాటి పరిస్థితిలో వచ్చిన పుస్తకంలో ౯క సమ్యగపైన అంచనా ఉండే అవకాశం ఉంది" ఆంతచేగాక చం(డ్రిక చేసిన పరిశోధన ఫలితం ఈ పుస్తకం. ఆందుచేత ఆమెకు మినీ కవిత పై జరిగిని వాదోవవాదాలు, కొన్ని వందల మం మినీ కవితా రచయితల కవిరలూ, సీద్ధంగా ఉన్నై- అందుచేత అన్నికోణాలనిందీ మి* కవితను పరిశీలించి, విశ్లేషించి సిద్ధాంతరూపాన్ని సాధించే ఆవకాశం ఆమెకున్ఫది. ఈ ఆవకాళాన్ని సంపూర్ణంగా వినియోగించుకో గలిగింది ఆమె. ఫలితంగా సాధికార కమైన టక్‌

పుస్తకం బయటకువచ్చింది.

తి

సుమారు 1975 నుండి 1988-84ల వరకూ-మినీ కవిత ఒక ఉద్యమ రూపంగా వ్యాపించింది. ఆ సమయంలోనే మినీ కవితపై ఎన్నోవ్యాసాలు, వాదోవ వాదాల్తూ జరిగిన్నైం చండిక కూడా ఈ పరిస్థితిని ఉద్యమంగానే దర్శించారుః నేను “మినీ కవితొ పుస్తకాన్ని వెలువరించినవ్పడు, (1960లో) నా వ్యాసాలపై

కొన్ని ఖండనలు వచ్చినై, అందులో ఒకటి మిసీ కవితను ఉద్యమం అని అనడం దోషమని, వారి ఉద్దేశం. సామాజిక భావజాలాన్ని గూర్చిన చైతన్యమైతేనే దాన్ని ఉద్యమం అని అనాలని. 1986లో థ్రీ ఎస్వీ అంటారు *ోపద్ధరూపవాదం ఏనాడు ఉద్యమంకానీ, విన్షవంగానీ కాశాలదు- రాజకీయోద్యమాలకి ఆర్థికపునాది ఎంత అవసరమో...” నతోద్యమాలకూ, "సాహిత్యోద్యమాలకు తాత్త్విక పునాది ఆంతే అపసరం. =. “తాత్వికపునాది కల దానినే ఉద్యమం అనాలని ఆయిన ఉద్దేశం. కాని ఉవ్యమమనే. పదం. అనేక సందర్భాలల్లో వినియోగపడుతూ ఉంది. ఉదాహరణకి 57౧1001151 [10౪6౧6౧ 5676811510 ౧410౪4౧౫6౧ మొదలై న వాటీని తెలుగులో ఉద్యమాలు గానే వ్యవవారిస్తాం. వీటికి త్నాత్తికమైన (ప్రాతిపదిక ఉందా! ఇవి కొన్ని ధోరణులు మ్యాతమే. ఆందు వలన ఒక త్మీవమైన దశలో ఒక ధోరణి పిరివ్యాప్రమైనప్పుడు దానిని “ఉద్యమం” అని పిలవటం తప్పుకాదు. కుంద్పుర్తిగారు ఒకప్పుడు వచన కవితనే ఒక ఉద్యమంగా భావించారు. చం్నదిక తన పుస్తకంలో యిళా అంటారు, “మినీ కవితను గురించి ఎవ్వరేమను కున్నా అది యిష్పుడొక ఉద్యమ స్ఫూ ర్తినండుడన్నది. మినీ కవిత్యావ్మకియ ఉద్యమం కాదశనటం సమంజసం కాడు...” ఎస్వీయే “మినీ కవిత-ఒక విశ్తేషణ” అనే తన వ్యానంలోనే నేనన్న ఒక నినాదాన్ని ఖండించారు... నేను మినీ కవిత ఉద్యమ స్ఫూర్తిని పొందుతున్న కాలంలో ఒక నినాదంచేశాను. ఆది “మినీ కవిత వచన కవితా యౌవన రూపంొ ఆని ఎస్వీ యిలా ఆ౨టారు. “ఇది వచన కవితా యౌవన రూవమైతే.. .త్వరలోనే “వృద్ధావ్యం -- మరణంధృవమ్‌” అన్నమాట. _ ఇదెంత హాస్యాస్పదంగా ఉందో ఆలోచించగలిగే (పతి మేధకీ సులభంగానే అవగతమౌతుంది. మినీ కవిత ఎక్కువగా యువతీ యువకుల్ని చైతిన్యవంతులుగా చేసిందికాబట్టి, రాత్కాలికంగా, చమ త్కారంగా పైనున్న నినాదాన్ని చెయ్యడం జరిగింది అనినాదాన్ని అక్కడి వరశే ఉచితం అనికోవాలిగాని దాన్ని విశ్లేషించి ఏవేవో ఆర్థాల్ని లాగడం ఆనావళ (కం. క్ర 1985 ఫ్నిబవరి “భారత్‌లో శ్రీ చేకూరి రామారావు మినీ కవితను గూర్చిన నా అభిప్రాయాలు కొన్నిటిని ఖండించడం జరిగింది. అందులో ముఖ్యమైన వాటిని పేర్కొంటాను మినీ కవితకి ఏ పత్యేక లవ్షణాలూలేవనీ, కేవలం మైజు

మ్యాతమే దాని లక్షణ మనీ ఆయన అంటారు. ఈ విషయం చందదిక తన పుస్తకంలో వివరించారు. చేకూరి రాసూరావు యిలా అంటారు. “బ్బంత్రకీ మినీ కవిత్వానికి ప్రే లక్షణా లేమిటి? అని చూస్తే ఒకటేనని అనిపిస్తుంది. అది సైజు మ్మాతమే-అయితే యిది కూడా అబ్బల్యూట్‌ వాల్యూకాదు, రిలటివ్‌వాల్యూ. కవిత్వం ఏసైజులో ఉన్నా కవిత్వమే” ఈ సందర్భంలో చంద్రిక యిలా అంటారు- *ర్రామారావు గారి విమర్శ మినీ కవితానుశీలంలో ఒక గందరగోళాన్ని సృష్టిస్తుంది. ఈ లెక్కకు వస్తే మినీ కవిత్వం, వచన కవిత్వం, పద్య కవిత్వం, కావ్యక విత్వం, ఆపకవిత్వం వీటన్నిటిలో కూడా కవిత్వం అనేదానికి వాటి సైజుకుగాని,_వాట్‌ కాయా పేర్పు వచ్చిన స్వభావానికి గాని సంబంధం ఉండదు...*ఇలా చందదిక చెప్పిన సమాధాశం తర్కసహంగా ఉంది. “సైజుక్టుప్తతని నిర్ణయిస్తుందనడాసికి నందేహించ నక్కరలేదు” అంటారు రామారావు సైజుకీ క్హుప్తతకీ ఏమీ సంబంధ్రంలేదు. సైజువేరు, క్లుప్తతవేరు. పెద్దసైజు కవితల్లో గూడా భావాన్ని యీడ్చిపాడుచేయవచ్చు. అటువంటి చోట క్షుప్తతలేనట్లే. నేకు మినీ కవితకి మరొక లక్షణంగా “*ర్వని" అనే అంళాన్ని చెప్పాను. రామారావు “ధ్వని లేకుండా బలంగా చెప్పడం కుదరదా” అంటారు. చెప్పవచ్చు, కాని (ప్రాచుర్యం దృష్ట్యా ఒక్‌ లక్షణం నిర్ణయించబడుతుండి. కాబట్టి మినీ కవితకి తవ్పకుండా కొన్ని లకృణాలుఉన్నై. ఈ సందర్భంలోనే చం దిక చెప్పిన ఈ మాటలు గమనార్హాలు. “వచన కవితలో ఉన్న కొన్నిలోపాలకి (్రతిగా తిరగఐడితన ఆ స్తిత్వాన్ని నిలుపుకొన్నదే మినీ కవిత”. క్షీ

చంద్రిక తన పుస్తకంలోని విషయాన్ని నాలుగంకాలుగా విభబిందారు.

1. మినీ కవిత్వం-ఆవిర్భావం-వికాసం, ౨. మినీ కవిత్వంంవర్లీకలణం, 8. మినీ కవిత్వం-నిర్మాణ శిల్పం-భావాభివ్యక్తి, 4 మినీ కవిత్వం-ఒక ఉద్యమం.

వీడిలో మొదటి రెంటిని ఉపోద్దాతం గానూ, చివరిది ఉపసంహారం గానూ రీసుకుందే మూడవ అంశంలో, తన సూవ్మసూవ్మమైన విశ్తేషణశకిని, చండిక (వదర్శించారు. మినీ కవితకి ముఖ్యంగా కావసినవి రూపం, ఆకృతి, నిర్మాణం అనీ విభజించారు... రూపంలో భావానుగుణమైన వస్తువు, వౌలిక రూపం, విశ్వజనీన దర్శనం అనే మూడు పొరల్ని గుర్తించారు. ఆకృతిలో కవి లాను

చెప్పదలచు కున్న భావానికి ఆనుగుణమైన ఆకృతి (వయత్నరహితంగా సిద్ధించడం, కవి తానుచెప్పడలచుకున్న భావానికి ఈ ఆకృతి ఉండాలి అని నిర్ణయించుకుని దాని ఆకృతి రూపుడిద్దడం, అనే రెండంళాలుగా విభజించారు. యిక నిర్మాణశిల్పాన్ని పన్నెండు విధాలుగా విశ్లేషించారు. ఈమె పరిశీలన పరిధిలోకి రాని శిల్పం లేద నేటంత సమ్యగంగా ఈమె విశ్తేషణసాగింది. మరో ముఖ్యమైన విషయమేమిటంటే (వతి అంకానికీ యిచ్చిన ఉదాహరణలు. ఈమె తీసుకున్న మినీ కవితలన్నీ ఊత్తవస్థాయికి చెంది ఉన్నవే. పైగా (పతి కవితలో ఉ్నభావాన్ని, ధ్వని విశేషాల్ని విపులంగా వివరించిన వద్ధతి వఠితని నిమగ్నం చేసుకుంటుంది. అంతే , గాక ఆమె ఫళానాచోట ఫలానావివంగా శిల్పం ఉందని వివరించడం ఎంతో ఉవయోగకరంగా ఉం. ఈమె తీసుకున్న ఉదాహరణలన్నీ సామాజిక చైతన్య భావాలకి నిదర్శనాలుగా ఉండడం గవమనించగగిస విషయం. దాదాపుగా మిసీకవితలు రాసే యవకలండరు సాదూజికో స్పృహనీ, తిరుగుబాటునీ లక్ష్యంగా పెట్టుకొని రాయడం జరుగుతోంది. ఇతర భావాలతో వచ్చే మినీ కవితలు గూడా ఉన్నైగాని అవి అరుదుగా కనిపీసై. చండిక తన ఉదాహరణలుగా తీసుకున్న మినీకవిత లన్నీ దాదాపు సామాజిక చైతన్యానికి సంబంధించినవి కాబట్టి, ఈ విమర్శ [గంధం గూడా సామాజిక [పయోజనాన్నినెర వేరస్తుంది. ర్‌

మిసీ కవితను గూర్చి తెలుసుకోవాలనే వారికీ, ఆధ్యయనం చేయదలచిన వారికీ తప్పక చదవ వలసిన పుస్తకం చర్మదిక “మినీ కవిక్వం-నిర్మాణశిల్పం- భావాలివ్య క్రి”

కృతజ్ఞతలు యే ఆకురాగంతో (ప్రోత్సహిన్తూ పూర్తి సహకారాన్నం దించిన అమ్మా నాన్నలకి, ఆప్యాయతతో ఆవరించి అభిమానించి నా పరిశోరనరు తోడ్పడటమే కాక, కృతిని స్వీకరించటానికి అంగీకరించిన మా మాష్టారు ఆచార్య జి, వి. సుబ్రహ్మణ్యం శ్రీమతి సుక గార్డకి, (పతి పనిలోనూ చేదోడు వాదోడుగా కొండంత అండగా నిలిచే తమ్ముడికీ, కోరిన వెంటనే పీ3క [వాయటానికి ఆంగీకరించి, తమ అమూల్యమైన అభి(ప్రాయాళల్ని ఆందిందిన అడ్డే పల్లి రామమోహనరావు గారికి, ముఖష్మతానికి శోభను చేకూర్చే ఆక్షర విన్యాసం చేసిన శె. ర మేష్‌బాబు గారికి, సమయోచిత సలహాల్నందించిన రావి రంగారావు గారికి, తేజస్పిత గారికి, ఏం, ఫిల్‌. వఠిశకోధనా సమయంలో రనసహాయం అందించటమే కాక, _వచురణకు ఆశసుమతించిన హైదరాబాదు కేంద్ర విశ్వవిద్యాలయానికి, పుస్తక (వచురణకు ఆర్థిక సహాయం అఆండించిన తెలుగు విశ్వవిద్యాలయానికి, నిర్ణీత సమయంలో [పతుల్ని అండించిక రాజేశ్వరి పింటర్స్‌ వారికి, సహకరించిన మితులందరికీ-

విషయ సూచిక పుట

1. మినీ కవిత్వం-ఆవిర్భావం- వికొసం 1ేంనిని
2. మినీ కవిత-పుట్టుక £. ఏది మినీ కవిత?
3. మినీ కవిత .నిర్వచనం
4. మినీ కవిశ-లక్షణాలు
5. నేటి కాలంలో (వచాకం పొందుతున్న (ష్మకియగా మినీ కవిత
6. మినీ కవిత్వం-వర్గీకరణం శినింజీ1
7. మినీ కవిశ-_వస్తువు £. మినీ కవిత-ఆకృతి గ. మినీ కవిత్వం-నిర్మాణ శీల్పం-ధావాఖివ్యక్రి శ్రీవి.89 1 మినీ కవిత-స్వరూపం ౯. మినీ కవివ-అక్కతి
8. మిస్‌ కవిత-నిర్మాణం శ మినీ కవిత-శిల్పానుశీలనం గ. మినీ కవిత్వం-ఒక ఉద్యమం 88-88 స, అథన్వూచికలు 80.101
9. మినీ కవిశ్వం-అవిర్భావం-వికాసం లి మినీ కవిత్వం - వళ్ళిక/ ణం శ. మినీ కవిత్వం-నిన్మాణ శిల్పం-భావాభివ్యక్తి 4 మి కవిత్వం-ఒక ఉద్యమం

ఇ తల. ఇ " . శ ం స | హతా. య) ఇ ణి | కీ ్లోగ్తట. యుము్తవమలల ఎ యయ యుత ల యులు ఆయకు. కట ల్‌ ఇలు. విమర్శక లోకంలో (ధువతారగా (పకాశిస్తున్న ఆభిమానాదరణలకు మారుపేరుగా నిలిచే, మా మాష్టారు ఆచార్యం టి. టా న్యభివ్యాత్యాం (తమ నుళీల గౌర్గతీ నమస్సులతో ఆంకితం

ఆశీస్సులు. (

అలనాడు ఆర్‌.బి వి ఆర్‌.ఆర్‌, కళాశాలలో సాహితీ కార్యదర్శినిగా సాహిత్య సౌరభాన్ని వెదజల్లిన చి | చం్మదికను మొడటిసారి చూదాను. నిండుగా మాట్లాడే నేర్పును గమనించాను. ఆమెకు మంచి భవివ్యత్తు ఉంటుందని ఊహించాను. ఆ తరువాత మా హైదరాబాదు విశ్వవిద్యా లయంలో ఎం. ఏ. చదివినప్పుడు, ఎం. విల్‌. కోసం పరిశోధ్రన సొగించినప్పుడు సహజంగా తశకున్న సాహితీ సంస్కారాన్ని సారవంతమైన అధ్యయనంగా మలచకోవటం కూడా గమనించాను. చి॥ చం్చదికలో నాకు నచ్చినది- ఎవరికైనా నచ్చేవి [పధాశంగా మూడుగుణాలు $) ఆలోచించి నిర్ణయం తీసుకోవటం, ల్సి చేపట్టింది సాధించటం, లీ కొత్త వెలుగును అఆవ్వోనించటం. ఉత్తమ పరిశోధకులలో ఉండాల్సిన ఈ మూడు లక్షణాలు ఈ చిరంజీవికి ఉండటం ఆమె అదృష్టం. నామీద, నా ్రీమతి మీద గౌరవంతో ఈ (గంభాన్ని అంకితమిస్తానని అడిగినప్పుడు చందిక ఆప్యాయతను చూచి కాదనలేకపోయాం. చి॥ చందిక సాహిత్యాధ్యయనం వన్నె తరుగని వెన్నెల కావాలనీ, ఆమె కృషి త్వరలో కళాపూర్ణత్వాన్ని సాధించాలనీ మా ఉభయులం ఆశిస్తున్నాం, ఆ$ీర్వదిస్తున్నాం.

నా వూట

అది 1978. ఇంటర్మీడియట్‌లో చేరదలసి వచ్చినపుడు అభిమాశవిషయంగా తెలుసుకు ఎక్నుకున్నాను. మానాన్న గారికి సాహిశ్యం లంటే ఏంత్యోపీకి, తరగతి గదుల్లో అధ్యయనం చేయటం ఎంత అదసరమో, సాహిత్య క్మేతంలో జరుగుతున్న సాహిత్య కార్యకమాలకు కూడా అవగాహన చేసుకోవఓం అంత ముఖ్యమని మాకాన్నగారంటూండే వారు. జంటనగిరాలలో సాహిత్య కార్య్మ్మకమాలు ఎప్పడూ ముమ్మరంగా జరుుతూంటాయి. అందులో కనిసమ్మేళనాల మరీ, నేను సాహితీ వేత్తల ఉపన్యాస కార్య కమాలకు, యువతీ యువకుల కవి సమ్మేళనాలకు తరచుగా హాజరౌతూండేదాన్ని. అందులోనూ యువతీ య వకులు శక్తిమంతమైన అభివ్యక్రితో మినీ కవితలు చదుపుతున్నపుదు నాకెంతో ఆస్రి కరంగా ఉండేది. 1078 నాటికే మినీ కవిత యువతీ యువకులకు బాగా ఆకర్షిస్తోంది. నేకు బి. ఏ, పూర్తిచేసే నాటికి బాగా బలాన్ని కూడాపుంజువుంక. అప్పుడప్పుడు మినీ కవితలు వాని కవిత్వం మీన ఉండే అభిలాషను రీర్చుకుంటున్నా కొత్తగా వెలువడిన ఈ ప్మకియకు గురించి కొంత సమాలోచనం చేసి, కొన్ని వ్యాసాలు వెలువరించాలనే అభిలాష నాలో వివ్పడూ జ్వలిన్తూండేది.

హైదరాబాడు విశ్వవిద్యాలయంలో ఎం. ఏ. లో చేరిన తరువాత తెలుగు సాహిత్యంతో గాఢమైన పరిచయం ఏర్పడటానికి ఆవకాళం దొరికింది. మా మాష్టారు ఆచార్య, జి. వి. సుబహ్మణ్యం గారు,శా మనస్సులోని ఆసక్తిని కనిపెట్టి మినీ కవిత మీద పరిశోధన వ్యాసం వ్రాయటానికి ప్రోత్సహించారు. మొవట శక్తి బాందేమోనని భయం వేసిండి; వెనుకంజ వేశాను, కాని, ఆసక్తి ఉన్న విషయాలలోనే పరిశమ చేస్తే మంచి ఫలితాలు సాధించటానికి వీలుంటుందని మా మాష్టారిన్చిన (ప్రోత్సాహంతో ఎం. ఫిల్‌., కోసం ఈ వ్యాసాన్ని వాయటానికి పూనుకున్నాను.

సనుకాలీన సాహిత్యరంగంలో శక్తిమంతంగా సాగుళున్న (ప్యక్రియకు స్పండించి, దాని జీవితానికి దోహదం చేయఓం ఆదృష్టంగా భావించాను. నడుస్తున్న

చరితతో కలిసి ఆడుగులు వేస్తున్న అనుభూతినీ, వేస్తున్న అడుగుల గుర్తులే కాల పులినం మీద మొదటి సారి పడుతున్న ఆనందాన్ని అప్పుడప్పుడు పొందాను. ఒక కొత్త వొరవడిని, ఓక కొత్త ఆలోచనను, ఒక కొత్త చేవను సృజనాత్మక (ప్రతిభచేత (ప్మక్రియకు కల్పించవచ్చుంలేదా, ఒక కొత్త వివేచనన్కు నమన్వయాన్ని, ఒక అకుశీంనాన్ని అ వ్మకియకు సంతరించవచ్చు. సమకాలీన సాహిత్యరంగంలో |వయోగం సాగినంత వేగంగా దాని అనుకీలవం సాగటం లేదు. మినీ కవిరరు కూడా అటువంటి పరిస్థితి ఐదారేళ్ళ (క్రితం ఉండేడి.. ఇప్పుడు కవులతో పాటు విమర్శకులు కూడా మినీ కవితను గురించి ఆలోచిస్తున్నారు, అను శీరిస్తున్నారు. ఈ తరుణంలో నాకు ఈ ఆంశం మీద పరికోధించటానికి ఆవకాశం దొరకటం ఆ సష్టంగా భావిస్తున్నాను. పరిశోధనలో మొదటి మెట్ట సామ్యగిని సేకరించటం. ఇంత వరకు ప్యతికలలో (ప్రచురించబడిన మినీ కవితలనన్నింటిని ఒక్కచోటు పోగుచేశాను.. ఈ 15 ఏళ్ళలో వివిధ వృతికల్లో వేయికి మించి వెలువడ్డాయి. ఇవికాక రచయివలు (ప్రచురించిన కవితా సంపుటాలు వేరే ఉన్నాయి, వాటినీ సేకరించాను. మినీ కవితా నభల్లో చిత్రాలతో సహా రచించి _పవర్శించిన మినీ కవితల వివరాలను పోగుచేకాసు- అంటే, 19085 వంకు వెలువడిన దాదాపు రెండు వేల మినీ కవికలు నా సమీషా త్షేేతానికి సాక్షులవుతున్నాయన్న మాట “పదిహేనేళ్ళ మినీ కవితొ అని ఒక పెద్ద సంపుటని వేస్తే బాశంటుందేమోనన్నంత ఆసక్తిని పెంచురుంది ఈ సామి. మినీ కవిత పొందుతున్న (ప్రాచుర్యానికి అడి ఒక నిదర్శనం మ్మాతమే. మినీ కవిర్వం ఆగగానే దానిసైజు ముందుగా అందరి ఆకర్షిస్తుంది. “సైజు” అనేది చాలా భౌలికమైన అర్థంలో నిర్మాణానికి సంబంధించిన చారిభామిక పదం భౌతికమైన రూప విర్మాణం, దానిలో ఒది*న భావాభివ్యక్తి, దానికి శక్తినిచ్చే అనుభూతి అనే మూడు పొరలు మినీ కవితను రూపొందిస్తూ ఉంటాయి. మినీ కవితను అకుశీలించా లంటే ఈ మూడు పొరలను జవిష్కరించాలి. అలా ఆవి మ్యరించే అనుశీలన పద్ధతి వకక్తీకరించే విధంగా పరిశోధన వ్యాస శీక్షకను ఎన్ను కోవటం జరిగింది. “మినీ కవిత్వం-నిర్మాణ శిల్పంంభావాథివ్య క్ర అన్నది ఈ అనుశీలన విధానానికి ఒక సూతవ్యాఖ్య.

ముప్పేటగా కుదిరిన శీర్షికకు తగినట్టుగా ఈ పరిశోధనా వ్యాసాన్ని మూడు అధ్యాయాలలో నిర్మించాలని పణాళక సిద్ధం చేసుకున్నాను. మినీ కవిత్వం, దాని చరి తకమైన స్థితిగతులకు వివరించి చెప్పటానికి “మినీ కవిత్వం-ఆవిర్భావం-వికాసం” ఆశే పేరుతో మొదటి అధ్యాయాన్ని వాళాను. మినీ కవిత్వ ఆవిర్భావనికి గల కారణాలకు ఏది మినీ కవిత్వం అనే అంకం మీది మీషాంసను మిశ కవిత్వాన్ని గిరించి విమర్శకులు చేసిన నిర్వచనాలను, లక్షణాలను చర్చించి పది హేనేషగా (ప్రచారం పొందుతున్న ఈ ష్మకియ నాధిందిన పరిణామ వికాసాలము ఈ మొదటి అధ్యాయంలో వివరించాను. నిర్మాణ శిల్పాన్ని వివేచించటానికి [ప్రాతిపదికగా వర్గీకరణాన్ని ర0డన అధ్యాయంలో చేపట్టాను. వస్తువు ఆకృతి అవే అంశాలను ఆధాం౦ చేసుకొని వర్గీకర ణాన్ని చేశాము. (పధాశమైన ఈ రండు వర్గాలలో ఆంతర్విభాగాలుచేసి దాదాపు 25 భేదాలను విశ్చేషించి నిర్మాణ శిల్పాన్ని అఆనుకిలించటానికి అవి ఎలా దోహచ కారులౌతాయో రెండవ అధ్యాయంలో నిహపించాకు. మూడవ అధ్యాయం భావాభివ్యక్తికి నిర్మాణ శిల్పానికి గల అవినాభావ సంబంధాన్ని వృక్రికరించేడి, అపభవంనుండి ఆకృతి, ఆకృతి నుండి నిర్మాణం అలవోకగా ఎలా ఏర్పడటాకి వీలుంటుందో ఈ ఆధ్యాయంలో వ్యిక్రీకరించబడింది. వర్ష్య వస్తువు రచయిత హృదయంలో అకభవదైతన్యంగా స్పందించినపుడు మిస కవితలగూత్మకమై వాక్య వృత్తిగా అషరాకృతి దాల్బటానికి అనువైన లయాత్మక వాగ్వ్యృత్తిగొ మొదట రూపుకడుతుంది. దాన్ని అనుభవ స్వభావా*కి సంబంధించిన రూపంగా నిర్దేశించటం జరిగింది. లయాత్మకమైన వాగ్వృ్తి అక్షరాకృలియైన వాక్యంగా (ప్రవహించివపుడు స్వీయ వ్యక్తిత్వ ముద్రతో దాన్ని కవి అవిష్కరించి నప్పుడు మినీ కవితకు ఆకృతి ఏర్పడుతుంది. కవివ్యక్తిత్వలతో రూపుక ట్రే అనుభవ స్పందనం మినీ కవితమ అకృతి ఆన సంభావించటం -జరిగిండిం అృపయత్నంగా ఆఅ౩౦కృతం చేయటానికి కవిసార్థకమైన శబ్దాల సామిని సమకూర్చి మినీ కవితను ఇిల్పసుండరం చేస్తాడు. ఇలా అందంగా ఏర్పడిన నిర్మాణ సంబంధమైన శిల్చం భావ వ్యంజకంగా ఉండటమే మినీ కవితలోనున్న కవిలా శిల్పం. ఆది ఒకప్పుడు (ప్రత్యయాన్ని కాని, పదాన్ని కొని, వాక్యాన్ని కాని లేక రచనా శిల్పాన్ని కాని అ్యళయించుకుని ఉండవచ్చు. చమత్కారం కొని, ధ్వని కాని, వ్యకత కాని, శబ్దాలం

కొరాదులు కొని కవితలో భావాభిన్యక్తిని కల్లించటాికి దోహదంచేయవచ్చు, అల్పా తరాలలో అనల్బార్థ రచనం భావవ్యంజకంగా [వవంచించటానికి ఈ మూడవ ఆధ్యాయంలో _పయత్నంచేకాను.

చివరిది ముగింపు దూట, మినీ కవిత్వాన్ని గురించి (పతీకులంగా మాట్టాడిన విదుర్శకుల అభిప్రాయాల్లో కనబడిన గుణ దోషా.ను సృ్పఃన్తూ, మినీ కవిత్వం నేడు జ్తీవంగా సాసుళున్న ఒక ఉద్యమం అని, దానికి వివర్శరంగం, పరిశోధ్రనరంగం ఇంకా పరిపుష్టిని చేకూర్చాలనీ భావిస్తూ ఈ వ్యాసాన్ని ముగించడ మైనడి. మినీ కవిత రూపానికి వామకుజ్జి తలపించినా, దాని అర్థవ్యకక్రిలో (తివిక మత్వాన్ని (వకటిస్తోంది. ఆంటే మినీ కవిత్వానుశీలనం విశ్వరూవ సందర్శనం వంటిది. యథాశక్తి ఆ (స్టకియసు గురించి ఈ వరిశోద్రనా వ్యాసంలో అకుశీలించ టానికి (పపయత్నం చేశారు, ఈ చిన్న [పపయత్నం మినీ కవిత్వార్యయనానికి, అవగాహనకు, ఆకశీలనకు ఏ మ్యాతం సహకరించినా నేకు కృతకృత్యురాలను.

య మినీ కవిత్వం ఆవిర్భావం"వికాసం “పెద్ద చేపలు చిన్న చేపల్ని మింగుతుంటాయి, కొని ఈనాడు చిన్న చేపలే పెర్ద చేపల్ని మింగుతున్నాయి అందుకు |పబల సాక్ష్యం...” మార్పులు లేని సాహిత్యం పురోభివృద్ధిని కోరదు. సాంఘిక చైతన్యంకొరకు సమాజాన్ని బట్టి సాహిత్యం కూడా మారుతూంటుండి. (కొత్త పుంతలు (తొక్కే సాహిత్యం అభ్యుదయ భావాలు కలిగినదౌతుంది, సమాజంలో. మార్చు సంభవిస్తే తద్వార సాహిత్యం కూడా మారితే డాని విలువ మరో మెట్రైక్కుతుంది.. వేరు విధంగా (వయోజనం మారుతుంది 2. శ ర1806 (0 6౪6౧101008 8౧6 ఈ౪7ఈ౧/ 1౧0 1౧ 16 ౧8౦6” సాహిత్యంలో వస్తువు ఏదో ఒక (ప్యకీయను ఆశయించీ బహీర్గతమౌోతుందీ, సామాజికమైన అనేక పరిస్థితులను బచ్జి, భావాన్ని ఆభివ్యక్తల చెయ్యడంలోని [కొత్త

కొరాదులు కొనీ కవితలో బావాబీవం కీని కలియ డీ దోదులోం లకే ఎం

ఆల్య వింనీ కవిత్వం * ఆవిర్భావం = వికాసం

1. మినీ కవిత పుట్టుక “నిన్నటి మహాకావ్యం పద్దెనిమిది పర్వాలైతే, నేటి మహాకావ్యం పద్దేనిమిడి 'పీజీతొ ీలీ తడీవాత పద్దెనిమిది వాక్యాలు కావచ్చు పద్దెనిమిది పదాలు కొవచ్చు, పద్దెనిమిది అమషరాలే కావచ్చును. ఇక్కడ మనం గమనించాలసింది చార్మితక పరిణామం, మారుతున్న కాలానుగుణంగా మార్పులు సంతరించుకుంటున్న సాహిత్య స్వరూపం, సాహిత్యంలో మార్పులు వచ్చుట సహజం. 1, “7౧6016 0866౯ 0౧8౧0601 ౪161641౧00 ౧1806 10 ౧6౪ తిగిడే 604 141119 ౧1౧9611 11 గ8౧౫ ౪౭౪69, ఓ61 016 8౦౦4 04591011 69౧0౪16 60/700% ౪16 ౪౦1164” మార్పులు లేని సాహిత్యం పురోభివృద్ధిని కోరదు. సాంఘిక చైతన్యంకొరకు సమాజాన్ని బట్టీ సాహిత్యం కూడా మారుతూంటుంది. [కొత్త పుంతలు (లొక్కే సాహిత్యం అభ్యుదయ భావాలు కలిగినదౌతుంది, సమాజంలో మార్పు నంభవిస్తే తద్వార సాహిత్యం కూడా మారితే దాని విలువ మరో మెచ్టైక్కుతుంది.. వేరు విధంగా (వయోజనం మారుతుందిం
2. 4 ర1806 107 6౪6౧1011౧0 8౧6 6౪6౧ 106 1౧ 19 ౧1806” సాహీత్యంలో వస్తువు ఏదో ఒక _ప్మకియను ఆశయించీ బహీర్గతమౌతుంది. సామాజికమైన అనేక పరిస్థితులను బద్దె, భావాన్ని అభివ్యక్తల చెయ్యడంలోని (కొత్త

శొత్త అవకాళాన్ని బై [(పచలితంగా ఉన్న (వ్మకియల్లో మాక్చులు వస్తాయి ఉన్నట్టుండి ఒక శత కూవం ఉదంమ సితికి వనుంది. ఒక (వకియ ఒక కాలండో బ్‌ అటో ల! ్‌ న్‌. బు ఆధిక [ప్రాచుర్యం పొందటానికి గాని, సిరిసింపజడటానికి "సాం కొన్ని పరిస్థితులు సహకరిసాయి. స్తాం ॥ అందుకే పాల్కురికి సోమనాథుడు లె, “*ఆల్పాక్షరముల ననల్బార్థి రచన కల్పించుటయె కాం కవి వివకంబుో. ఆచ్నాడుం ఆంగ కవి ౪౦49౪01౧ కూడా * ౬£0000గ౪/ 0 ౪౦609 28౧6 న్‌! ళల తొ జ ల న. ఆ (౧060౧18 అని అన్నాడు. అన్ని రింగాల్లోము మార్షులు వస్తు న్న్రే కాలా గుణంగా కవిత్వంలో కూడా మార్పులు వచ్చి తీరుతాయి ఇడి రాకెట్‌ యుగం, యంత యుగం. తీరిక లేని పజలు వాడాపుకా తమ తమ పనులకు వళ్ళిపోపన్న కాలం, నేటి ప్రజలు బతుకులో వేగానికి, యాంతికమైన జీవనానికి అలవాటుపడ్డారు. అటువంటి వారికి ఎక్కువ సమయాన్ని వెచ్చించి సాహిత్యాన్ని చదవటానికి తీరికరో హెటు ఆసక్తి కూడా లేదు... ఈ శమ యంలో మినీ సాహిత్య రూపాలు”. (310/1 1 16120/ 10౧౫8) ఆవిర్భవించాయి. ఆవి నవల నవలిక; కథం-కథానిక, కవెత-మినీ కవిత “మొదలగునవి. ఈ విధంగా ఆవిర్భవించిన మినీ కవితప చదవటానీకి ఆంత పెద్ద సమయాన్ని వచ్చించా ల్సిన వనిలేదు తక్కవ నమయంలో మినీ కవితలకు చదివి పాంకులు ఆర్థం చేసుకో గలరు, అంతేకాక మినీ కవిత పాకకులము ఆరోచింపజేస్తుంది తద్వార ఆకండింవజేస్తుంది. " శీ “పారి కామికీకరణం, మార్హ్ప్విజం జీవిత విధానాన్ని సామాజిక వ్యవస్ట్రస, రాజకీయ ల్థిక సిద్ధాంతాలను ఊచముట్టుగా కడిలించి ఆలోచనలకు, ఆచారాలను, ఆలవాట్లను గణనీయంగా మార్చిచేసాయి"”. ఈ మార్పులు సాహిత్య రంగాన్ని కూడా (ప్రభావితం చేసాయి. [కొత్త [కొత్త వాదాలు (కొత్త [కొత్త వ్యకియలు వచ్చాయి... వాటిల్లో “మినీ కవితొ ఒకటి. 2

1 సాహిత్య (వ్మక్రియల్లోని మిగతా ్మవకియల కంటే కవితా రచన యువతరాన్ని ఎక్కు వగా ఆకర్షిస్తోంది.

ఓ. రాకెట్‌ యుశంలో వేగానికి అలవాటు పష పాఠకులు సాధ్యమైనంత తక్కువ కాలంలో ఎక్కువ ఆ౩ందాన్ని పొందే మార్గాల కోనం అన్వేషించటం మొదలు

శి సామాజిక పరిస్థితుల వలన యువతరం గుండెల్లో రగిలే లోలోపల అలజక్షీని, అప్పటికప్పుడు కొచ్చిరో తమ తమ భావాల్ని త్మీవంగా బహిర్గతం చెయ్యటానికి ఒక వాహిక కావలసి వచ్చిందీ

శ. జీవితాసుభవాలకుు, సామాజిక స్పృహను సమన్వయపరచుకుని మ్యాతమే కవిత్వం వాయాలొ, అది “పూర్వజన్మ సుకృతం” వల అబ్బే విద్య అనే స్ధితి గలించింది.

5 వచన కవితలో కేవలం కొన్ని భావాల్ని వచార రూపంలో చెప్పాలన్నవాదం విశ్వరూపం పొంది కవితలన్ని ఒక దాని కొకటి (పతిధ్వనులుగా, స్పందన కంటీ వర్ణన వ్యంగ్యం కంటే వాచ్యత ఎక్కువై పోయి భరించరాని విసుగు కలిగించింది.

ఈ కారణాలే కాక మినీ కవిత్వార్భావివానికి స్థలాభావం ముఖ్య కారణమని కొందరంటారు 6 “మినీ కవితావిర్భావానికి కారణమేమి? దీనికి నికారసైన సమాధానం వుంది. దిన వార పృతికలు కవిత్వానికి కేటాయించిన స్థలాభావం మినీ కవిత జన్మించడానికి కారణమైంది". మినీ కవిత ఆవిర్భావానికి పృతికలే కారణమైతే “మినీ కవితో సాహిత్య ధర్మాన్నే కోల్పోవలసి దస్తుందిః పురిటిలోనే వాణం విడిచి ఉండేది. ప్యికలు కవిత్యావిర్భావానికి ఎప్పుడూ కారణం కావు కవితా వికాసానికి మ్మాతమే దోహద పడతాయి. అయినా పృతికలలో వచ్చే కవితలను పరి!లిస్తే కథాంతంలో స్థలం మిగిలి హోతుంవని వేసినట్టుగా కనపడదు కథకు మధ్యలో ఆపి కవితలు వేయటం జరుగు తోంది. అంటే కథతో పాటు పాఠకులు ఒక “రవ్వ” (508/0)లాగా ఆశందం కలిగించటానికి కవితలకు వేస్తున్నారనవచ్చుకు. ఏది ఏమైనా మినీ కవితను తె

పథతికలు ఆదరించాయని చెప్పటం ఉచితం కాని వ్యతికల వళ్లే. మినీ కవిత పుట్టిం దనటం సమంజసం కాదు.

“మినీ కవితొ అనే పేరు వినగానే మనకు రెండంళాలు స్ఫురిస్తాయి. “మినీ” అనే విశేషణం దాని ఆకృతికి రూపానికి సంబంధించినదని. “కవిత” అనే విశేషణం దాని స్వభావానికి సంబంధించినదని; ఆకృతి లఘువు, స్వభావం స్వాడువు.

శన్చిసీక్రవిత* అనే పదం కొందరు

6. మినీ స్కర్డ్‌ ఫ్యాషన్ల మీద మోజులో పుష్లీయి” అన్నారు. కొని ఇలా అనటం భావ్యం కాదు, ఎందుకంటే ఫ్యాషన్లు వన్తూ- ఉంటాయి, పోతూ ఉంటాయి. దాన్నే [పమాణంగా తీసుకుని ఒక వ క్రియకు పేరు పెట్టడం అనేది జరగదుం -

“మినీ కవితి అంటే “చిన్న కవితొ అని అర్థం చిన్న కవిత్తంలో చిన్న భావమే ఉండదు. (బ్రహ్మాండాన్ని బద్దలు చేసినా అణువును బేదించినా వచ్చేది శక్తే. చిన్న కోవితలో ఆనంతతత్త్వాన్ని ఇమడ్చవచ్చును

మినీ కవిత 1070 (ప్రాంతం నుండే వెలువడుతున్నా అదొక వెల్లువగా రావటం 1975 [పాంతం కుండకి జరిగింది. తెలుు కవితాంంళంలో దాదాపు పదేప్హగా మినీ కవిత సరికొత్త [పయోగంగా తక వ్యక్తిత్వాన్ని పకటిస్తోంది. మినీ కవిత తన (వాన్వత్వంచే మ్మాతమే కాదు ఆకర్షి చింది, ఒక భావాన్ని బలంగా చెప్పటానికి ఒక (కొత్త వాహికగా అవతరించటం చేతనే ఇంత ఆదరణ పొందింది.

" మినీ కవితకు సి. నారాయణరెక్డి “సౌదామినీ కివితొ అని ఎల్లోరా మెరుపు కవిత (51150 క0610౧ అని, రావి రంగారావు “మెకో కవితొ (110/0 ౯061౧౧ అని అన్నారు. నేడు మినీ కవిత *షార్‌ బట్‌ పవర్‌వుల్‌ొగా (5౧0/1 041 ౧౦౪/6౯- [[) ఉంది. శి, ఏది మినీ కవిత ?

మినీ కవితకు గూర్చి ఆరద

“ఎన్ని గజాలు రాసాడన్నది కాదు ఎన్ని నిజాలు చెప్పాడన్నది-ముఖ్యం” అన్నాడు. గ్‌

మార్చు వకృతి నహజం. మనం నిత్య జీవితంలో ఎన్నెన్నో మార్చుల్ని గమనిస్తున్నాం. సాహిత్యం కూడా జీవితంలో ఒక భాగమే కాబట్టి ఈ మార్చు సాహిత్యానికి కూడా పర్షిస్తుంది. కవిత్వ పరమావధిని గురించిన విలువల్లో నిన్నటి భావం వేరు, మొన్నటి ఆలోచన వేరు, 7... “కవిత్వమే మినీ కవిత్వంతో ఆరంభమైంది. నడుమ విశాలమై తిరిగి యథాస్థితికి వచ్చింది. చరిత పునరావృత్తమౌతుందని నిరూపించింది”. ఈ విధంగా కవిత్యమే మినీ కవిత్వంతో ఆరంభమైందశటం సమంజసం కాదు. ఇలా జరిగి ఉంటే కవిత్వానికి ఒదులు మినీ కవితా రూపమే పిర్పడి ఉండేదేమో మినీ కవిత గురించి చర్చలు సమావేశాలు అప్పటి నుండే మొదలై ఉండేవి, ప్రాచీన నాహిత్యమంతా ఎక్కువగా పబోధాత్మకమైంది. చిన్న చిన్న పద్యా లలో ఉపదేశాలను సూప్తలవలె కవులు చెప్పారు ఉదాహరణకు నన్నయ నానా రుచిరార్థ సూక్తి నిధిత్వాన్ని చెప్పుకోవచ్చును. ఈ పద్యాలు క్లువ్హంగా వ్రాయణడ్డాయి కనుక పిటిని మినీ కవితలని అభి పాయవడుతున్నారు. కాని ఈ పద్యాలు మినీ కవితలు ఎంత మాతం కావు కాలేవు ఇది నియతచ్చందంలో (వ్రాయబడ్డాయి అనియతచ్చందంలో వాయబడీశవే మినీ కవితలు, 8. “సంస్కృతంలో ముక్తకాల నుండి శతక వాజ్మయింలో మూడేసి పంక్తుల ఆటవెలదుల నుండీ నేడు మనం పిలుచుకుని, కొత్త [పష్యకియగా చెప్పుకొంటున్న మినీ కవితలో” = కొంత మంది విమర్శకులు సంస్కృతంలోని ముక్ష్తకాలను, తెలుగు చాటువులను, శతకాలలోని పద్యాలను మినీ కవితలని అంటున్నారు. 8. చిన్న చిన్న రాష్ళ చిల్లర దేవష్మ నాగులేటినీళ్ళు నాపరాషృ సజ్జ జొన్న కూప సర్పంబులును తేళ్ళు పల్లెనాబి సీమ పల్రెటూక్ళ” మ! లి విమర్శకులు నాలుగు పంక్తుల్లో సంక్షిప్తంగా ళు వతి పద్యాన్ని మినీ కవిత అంటున్నారు. కాని చాటువులు మినీ కవితలు "కావు. చాటుప్తలు మినీ కవితలవలె ఆలోచనను రేకెతత్తించుట ౭దుం క్‌

10. కనకపు సీంహాసనమున పనకము గూర్చుండబెట్టి శభలగ్నమువన్‌ గే లు దొనరగ బట్టం గట్టిన వెకుకటి గుణమేల మాను విశరాసుమతీ! శతకాలను కూడా కేవలం క్టుస్తంగా ఉండటం చేతనే మి కవితలని ఆంటు న్నారు, కొని ఇవికూడా మినీ కవితలు కావు. ఈ విధంగా ప్రాచీన నంస్కృత సాహిత్యంలోని ముక్తకాలు తెలుగు సాహిత్యం లోని చాటువులు, శతక పద్యాలు మినీ కవితలనబడవు. 11 “కొన్ని నాటకాల్లో, కావ్యాల్లో భావవ్య క్రీకరణలని మినీ కవితలుగా దర్శించవచ్చు” ఉదాహరణకు “మృచ్చ కటికం"”లోని వద్యం 1వ. మరణమందుకు దారి ద్య భరమునందు మరణమే మేలు దారి (ద్య భరముకంటెం దత్సమయ మాత దుఃఖపడంబు చావు. చచ్చినందా(క దుఃఖమొసంగు లేమి, నాలుగు వంక్తుల్లో ఉన్నంత మాత్రాన పై పద్యం మీనీ కోవిత కానేరదు. ఆధునిక యుగంలో గేయ ఖండికలు వచన ఖండికలు మొదలగునవి ఖండ కావ్య ప్మకియను నిర్మించటానికి చేసిన [పయోగాలు. ఓక భావం యొక్క నమగాభీ వ్యక్తి ఖండ రొవ్యంలో ఉంటుంది. సాొంగమైశ భావం యొక్క సమ్యగతకు రవి చేసేది ఖండ కాన్యమైతే, భావం యొక్క నంక్షి వ్రతను చెప్పేది మినీ కవిత, సాంగ మైన భావం సమగ్రంగా చెప్పటం ఖండకావ్యం. నమర్థ్యవంతమైన భావాన్ని నర్మగహంగా చెప్పేది మినీ కవిత. ఈ విధంగా ఇండకావ్యం, మిఠీ కవిత వేరువేరుగా ఉన్నాయి, శ్‌ సేన
11. “*సురజాడ కోర0ం నుండి వెలువడీన కవిత్వంలో కూడా మినీ కవితా లక్షణాలను అక్కడక్కడ చూడవచ్చును” 6

ఉవాహ*ణ ;: 14. “మనిషి చేసిన రాయిరప్పకి మహిమ కలదని సాగి మొక్కుతూ మనుషులంటే రాయి రవ్పల కన్నా కనిష్టంగా చూస్తావేల బేలా” కాని గురజాడ ఈ పద్యాన్ని మినీకవిత వాయాలనే దృన్టిలో _వాయలేదు. గురజాడ కొలంనాటికి మినీ కవిత ఆనే దృక్పథం కవిత్వంలో లేవలేదు మినీకవితా ఉవ్యమం వే్యానిన తరువాత మినీ కవితా లక్షణాల గురించి చర్చలు జరీగిన పిదప వీటిని కూడా మినీ కవితలని విమర్శకులు అంటున్నారు. కాని ఇవి ఆ దృష్టిలో వాసినవి కావు కనుక మినీ కవితలు కొవు. 15. “ఇప్పుడు బాగా ప్రాచు్యం పొందిన మినీ కవితా లక్షణాలను దృష్టిలో ఉంచుకుని చూస్తే “థ్రీ ప్రో *మవో (వస్థానం”లో *ఆః” మొదటి మినీ కవితగా పేర్కొన వచ్చును. 16. “నిప్పులు చిమ్ముసంటూ నింగికి నే నెగిరిపితే నిదిడాశ్చర్యంవో వీరు- నెత్తురు కక్కుకుంటూ నేలకు నే రాలి పోతే నిర్ధాషీణ్యంగా వీరౌ. ప! కొని శ్రీఖ్రీ కూడా ఈ కవితను మిస కవిత వాయాలనే దృష్టితో వాయలేదు. మినీ కవిత సాహిత్యరంగంలో స్థిరపశిన తరువాత దాని లక్షణాలను శ్రీశ్రీ కవిత్వానికి ఆన్నయించి ఆఃకొను. మొదటి మినీ కవితగా పేర్కొంటున్నారు. అ్రీథ్రీ కవిత సంక్షిప్రతలో సారూప్యం ఉన్నా మి కవితలో సహజూత్యం లేదు. కనుక దీనిని మొదటి మినీ కవితగా పేర్కొనగూడదు. 17... “వచన కవిత్వంలో “తిలక్‌” అన్ఫుతం కురిసిన రా(త్రలో కొన్ని మినీ కవితా రూపాలను చూడవచ్చును” "౯

ఉదొహర్‌ణ.- 18. “*అగుగో పోస్టుమాన్‌' ఒక్క ఉదుటున వీధిలోకి నువు అతని మోహం మీద లేవని చెప్పటానికీ బదులు చిరుగవ్వు వెళ్ళిపోతున్న తపాలా బంటోతు వెనుక విచ్చిన రెండు కల్హార సరస్సులు” వచన కవిత్వంలో కొన్ని చిన్న చిన్న భాగాలను మినీ కవీతలనీ అంటున్నారు. కొని అవి ఆ దృష్టితో (వాసినవి కొవు వచన కవిత్వంలోని వినృృతికి విసుగు చెందిన పాఠకులు ఇటువంటి కవితా భాగాలను ఆదరించుటరో మినీ కవితావిర్భావం జరిగింది వచన కోవిత్వంలోని ఈ కవితా భాగాలు మీనీ కవిత పుట్టడానికి దోహదవడినాయి. ఈ విధంగా మీనీ కవిత పూర్వ కవిత్వాల పరిణామంగా కాని, వాటి (కేరణవల్ల కాని రూపొందింది కాదని తెలుస్తుంది. మినీ కవిత ఆధునిక (ఫ్యకియ ఇది వచన కవితకు ఆధునిక పరిణామం వచన కొవితలో కేవలం కోన్ని భావాల్నీ వచారరూపంగా చేప్పాలన్న వాడం వీశ్వరూవం పొంది కవితలన్ని ఒకదానీకొకాటి (వతివ్వనులుగా స్పందన కంటే వర్ణన? వ్యంగ్యం కంటే వాచ్యత ఎక్కువైపోయి భరించరాని విసుళను కలిగించింది. సమయంలో ఉబ్బా్వానం “ఫ్లప్తత”, నిశ్వానం “ధ్వనిగా మినీ కవిత పుట్టింది. వచన కవితలో ఎక్కువగా భావ (వచోరమనే అంళాన్ని పురన్కరించుకుని నినాదాల స్థాయికి దిగజార గానే వాచ్యం అయ్యే లక్షణం ఏక్కువ అయిపోయింది. కొవితాశిల్చం అనావళ్యకమనే వివరీత వాదాల (వభావం ఎక్కువై వచనానికి దగ్గరే పోతుందీ. అప్పుడు మినీ కవత వ్యంగ్యంతో, ధ్వనితో, (పత్యేకమైన +ల్పంతో ఆధునిక వచన కవితలో అస్పష్టత అధికం కొవటంతో దాని నుండీ పాఠరులను కాపాడటానికి మినీ కవిత పుబ్టింది. వచన కవులు భావంలో ప్రత్యేకత, కవిత్వంలో వైచ్మీతీలేనప్పుడు భాషోడంఐ రొలు చేయసాగారు. దాని నుండి పాఠకులను రక్షించటానికి మీసీకవిత ఆవిర్భవించింది. 8

ఒక ఓడ కావ్యంలో కాని, వచశ కవిత్వంలో కాన కొన్ని పంక్షలు విడిగా తీసి చదివితే మినీ కవిత వలే భాఫంచవచ్చును. కాని అలా మధ్యలో నుండి లీసిన పంక్ష్తలు వీ* కవితలనబడవు

ఆధునిదు క విత్వంలో సామాన్య మానవుడు కథానాయకుడయ్యూడు. సి. నారాయణ ౩క్డి “*పేది మాశసికి వేదిక లభించింది అన్నారు. (ప్రజలనుద్దేశించి వారి కోసం వాయబడుతుస్ప కవిత్వం _పజల దగ్గాకు వెళ్ళలేకపోతే దాని ప్రయోజనం సిస్థించదనే ఉద్దేశ్యంతో కవిత్వం (ప్రజల భాషలో వాయబడుతోంది. కవిత్వానికి వ్యావహారిక థాష (పధాగమైంది ఈ సందర్శంా [187/౧ 611166 ఆను విమర్శ కుడు కవిత్వంలో ఉండవలసిన భాషను గురించి ఈ విధంగా చెవ్చారు.

19. “డి! ౧౦౫ | 16/4౧ ౧౦౮౦౧౫6౧13 [౧8౪76 8 క 185 070.౧ 8౧6

918140 8 8౧14 2౧ 0 0/1910216 ర'558115180600౧ ౪10౧ 16 దత 8౧6 8౧౧ 8 “007౧౧౫ ౦౪6౧ 8 ౧6౪౫ 168 ౪౧ 01 1౧ (౧6 0839 00061[౧/ గ6౭౧8 8౧ 806౧౧1 0 ౯6167౧ €0 16 ౧౧6౧౦6 8౧6 ౧౩౧౧౦? ౦0/64 ౧8/ ౧4౮౧8! $06801"

మిస కవిత వచనంలో [వాయబడి ఖండకావ్యానుభూతి ఇవ్వాలి. ఇందులో వస్తువు ఆధునికం కావాలి కవితలో సామాజిక చై తన్యం ఉండాలి. ఇవన్నీ కలిపితేశే నేడు మనం (స్మకియగా చెప్పుకుంటున్న మినీ కవిత అవుతుంది.

“ఏ గతి రచియించినా సమకాలము వారు మెచ్చరు గదా”, అనే ధోరణిలో మినీ కవిత వట్ల ఎన్నో విమర్శలు రావటం, ఇంకా వస్తూండటం జరుగుతోంది. అయినా ఓక నాట్‌ (వయోగం_ మరొకనాటికి సం్యవదాయంగా మారినట్లు వయోగ దళలో ఉన్న మినీ కవితాప్యకియ ఈనాటి ఆధునిక కవితాయుగంలో (పచారం పొందుశున్న (వ్మకియగా మారింది.

20. “*టెవిటి, నేటివిటి, ఇండివిడ్యుయాలిటీ ఉన్న ముక్కంటి కవులు

వీష్ణు | వెన్నే వీళ్ళకు _వజ్రాయుధ్ధం, భాషాఢమరుకం ధరించి భావతాండవాన్ని వరించి గంగామృత శ్లైలితో ప్రవహించి పదార్థ నారీశ్వరత్వం వపాొంచి కావ్య (తిహలం (వయోగిస్తారు.” అన్నారు మినీ కవితలు వాస్తున్న యువపలనుద్దేశించి ఎమ్వీయల్‌. తి

ఒక విషయాన్ని బట్టి, దాని అభివ్యక్తిలోని (పత్యేకతను బట్టి రచనా పక్కి యల్లో భేదాలు వస్తాయి. మినీ కవిత తనకొక విశిష్టత సంతరించుకున్న (పత్యేకమైన (ప్మకియ. మినీ కవిత భావ వ్యక్తీకరణలో నూతన అవకాశాలను కలిగించింది, శొటత్త తలుపులు తెరచింది.

8, మినీ కవిత-నిర్వచనం ౨1. “ఒకే. ఒక్క భావాన్ని సాధ్యమైనంత శక్తిమంతంగా హృదయంలో ముద పడేటట్లు ధ్వనిపూర్వకంగా చెప్పడానికి సాధ్యపడే _వ్యకియ మినీ కవితొ, ల2. “కవితా సారాంళాన్ని కొద్ది పంక్తల్లో కుదించి బలమైన భావంతో కవితలో ఒక మెరుపు చూపించే “మినీ కవితొ పారకుల హృదయాలలో స్పందించి ఆలోచనలను రేకె త్రిసోంది.”

వ8. _సమకాలీశ చైతన్యాన్ని సమీక్షిన్తూ పద్యస్ఫూర్తిగా ఒక వెలుగు

లాంటి వివేచనను మెరుపులా జిగేలుమనేటట్టు తకుక్కుమనిపించి దాన్ని ఆలోచనామృతంగా వర్షించి, భావుకల హృదయాలను రంజింపకజే సేటట్టు అభివ్యక్రీకరించటం మినీ కవితో

లీక. “సున్నితమైన భాషలో నుందరమైన భావవ్య క్రీకరణతో

సామాన్యుని మనస్సుకు హత్తుకునేటట్టు చేసే వ్యంగ్య లక్షణం ఉన్న (వ్మకియ మినీ కవిత

లిఠ. ఆతి చిన్న హోమియో మ్యాతలో మిలియన డిగీల శక్తి రుదిం

చుకుపోయి ఉన ఎట్లు మినీ కవితలో అకరాలనిండా భావం దట్టింప బడగారీ, వ్యర్థ ఆకరమనేది ఉండటానికి ఆవకాశం లేదు”

ఈ విద్రంగా మినీ కవితలో చెప్పవలసిన ఆంళం సూటిగా క్లుప్తంగా చెప్పబడు తుంది. భావం అత్యంత స్పష్టంగా సూటిగా ఉండి పాఠకుని హృదయానికి హత్తుకు ఫొతుంది. ముగింపు పఠితను రగుల్కొలుపుతుంది. కవిలోని భావనా శక్తి తక్కువ పాదాలలో ఆలోచనను రేకెత్తించే విధంగా స్పష్టంగా మినీ కవితలో పస్ఫుట మౌతుంది.

10

కవి తాను పొందిన మెరుపుతీగ వంటి ఉత్తేజకరమైన అనుభూతిని సాధ్య మైనంత తక్కువ పదాలలో ధ్వనిపూర్వకంగా ఆలోచనను రేకెత్తించే విధంగా అందించటమే మినీ కవిత వ6. “*మనీ కవితల = స్టీరియో అట్టహాసాలతో మూగబోయిన గుణ = శాలీనుల సేద తీరిచే _ మోనోసుగాలు - మినీ కవితొ ఆన్నారు. శబ్దాలంకారాలు, ఆట్టహాసాలు, అర్థాలంకారాల చమత్కారాలు మినీ కవితకు అక్కరలేదు. సుగ్యాతిలా సహజ సుందరంగా భావా వేశాన్ని కలిగించగలిగిదే ఆదే ఆసలయిన మినీ కవిత. శీ. మినీ కవిత - లగణాలు మినీ కవితకు గల లక్షణాలను అనేకులు అనేక విధాలుగా చెప్పారు. వాటి నన్నింటినీ క్రోడీకరిస్తే మినీ కవితా లక్షణాలు ఈ విధంగా ఉంటాయి. శ నంశీవ్దత భావ (పకటన కోసం సొధ్యమైనంత అత్యల్ప సంఖ్యలో పదాలు తూచి తూచి వాడబడటం,. సమాఖ్య (చంద సేన్‌)- “కంటి తెలివి" 27. “కన్ను తెరిస్తే జననం కన్ను మూస్తే మరణం రెప్పపాటే గదా ఈ (సప్రయాణంో పె కవిత సంవిప్తతకు నిదర్శనం. పొదాల్తైతే మూడు ఆశ్షరాలైతే ఇరవై అయిదు, ఇందులో కవి మనిషి జీవితానికి చక్కని వ్యాఖ్య చేశారు. కన్ను తెర వటాన్ని జననమని కన్ను మూయటాన్ని మరణమని కవి అన్నారు, శికవు పుట్టగానే కన్నులు తెరుస్తుంది అలాగే మానవుడు మరణించగానే కన్నులు మూస్తాడు. మానవ జననానికి మరణానికి మధ్య కాలం రెప్పపాటని చెప్పటం ద్వార క1

జీవితం క్షణికమని తెలుస్తుంది. “*రప్పపాటే గదా” అనటం ద్వార మనిషి జీవితం ₹ప్పవాటే అయినా. అతడు చేయు చెడ్డ పకులు అనగా పాపమెష్క్లవని తెలుస్తుండి. ఈ జనవ మరణాల మధ్య గల వంవ సంవత్సరా జీవితాన్ని శెప్పవాఓని మన సం్మపదాయజ్ఞులెంత గొంతు చించురుంటున్నా అందులో హేతువాని, ఆంం౦దాను భూతి గాని త్వరగా (ప్రజలకు ఆందడు, కాని ఈ కవిత వల్ల (ప్రజలకు బోధపడు తుంది “*పయాణంొ అంఓం ద్వార పువర్దస్మస్న్ఫూర్తి కలుగుతుంది. “కంటి పలివొ శీర్షిక వల్ల ఇచ్చఓ తెలివి కంటికి సంబంధించింది. సానూన్యంగా ౩లీవి బుద్ధికి సంబంధించి ఉంటుంది. తెలివి గల కళ్ను అంటే అామాన్యంగా దర్శించే న్నేతం అది మామూలుగా కనిపించే కచ్ను గాదు... దివ్యడృష్ట న తా ధ్దూని మినీ కవితకు హైణఐం ధ్వని గోరంత వ్యక్తం చేసి వ్యక్తి విజయం మీన కొండంత అవూహం "తృటిలో "కళ్గించఓం ధ్వను “సవషన్‌ో. (5689600) ఆన్న పదానికి నరిపోయే పదం ధుని. 'చెప్పిన దాంట్లో చుంచి చెపని అనే (| ళ్వా టు. స్సడంనలను హత్తుకుశఓట్టు చేయటం ధ్హని. కొం వంకలో కవిత వాసే కవికి ఈ క. త బు అజ గో ర. (ఇ ధ్వని రహస్యం తెలిస్తే రాని మీన్‌ కవిత విజయవంతంగా |,వాయ-_డు. కాఫిజి. “బీపి” విం పుటు5 నీవి చావు సీది (బతుకంతా దేశానిది” శీవితమంతా దేశం కోసం త్యాగం చేయఓమనే భావం ఇందలోని ధ్వనిం ఈ త్యాగాన్ని (పతి పదం "వెలిగిస్తోంది. పుట్టుక, చావు ఆనేవి యాంతికంగా టరిగేవి అందులో మానవుడి సంకల్పం, (ప్రమేయం లేవు. న్వ్యయం (వేరణ లదు. (్రతుకు మ్మాతం మనిషి మలచుకునేది. అడి దేశానిదిగా జేసుకున్నాడు జేపి. కవిత చిన్నదైనా జే.పి త్యాగనిరతి జీవక, ప్రయోజనం విపులంగా ధ్వనించింది, 12

లా. వ్య ట్తేరళణలో షూబోవనొం వాతి రంగారావు రావి “* పవాస్వామ్యం” వీ9, నాడు రాజులు కొందరు కికీటాలు పెట్టుకు పాలించారు ప్రజలకు కికిటాలు పెడుతూ, నేడు నాయకులు అందరూ టోపీలు పెట్టుకు వాలిస్తున్నారు (వజలకు టోపీలు పెడుతూ” ఆ$ాడు రాజులు కికీటాలతో _వజలసు గౌంవిన్తూ వరిాలిస్తే, ఈనాడు రాజులు [పజల టోపీలు వేస్తూ వాలిస్తున్నారు. మి 5వితలో శీక్షికగా కవితలో వాడిన పదాలనే కాక (కొత్త వాటిప పెట్టడం అగా భావ విశేషాషకూ: మైన వాటిని శీర్షి కలుగా పెట్టటం ఓక్‌ (వ్రత్మేకళ. “*పజా్వామ్యం” ఆలాంటిడే ణః శే. వ్యూవవోరంవ్యానవోరిక ఖొవ మామూలుగా చదువుకున్న (పజలు నిత జీవితంలో వూవహరించే వా్థివహారిక్ర వి భాష కలిగి ఉండఓ౦. గోపీచంవ్‌- “గంగి గోవు పాలు 80. “*ఆడరాలు నవలకు నాలుగు కిలోలు కథకొక్క కిలో కావాలి కవితకు కవితను బట్టి కొని మినీ కవితకు గరిటెడే బాలు” వేమన పద్యంలోని ఒక పాదాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని సాగిందీ కవిత. దీనిలో మినీ కవిత యొక్క (ప్రాళ స్తం పరిణామ (క్రమంలో వర్షించబడింది. |

లొ శవ్యూ వండు క్లైలి కవి వాడిన ఏ పదాన్నైనా తీసివేయటానికి గాని, లేదా అలా తీసివేసి మరో వదంతో పూరించటానికి గాని లేదా మరో నూతన పదం అదనంగా చేర్చటానికి గాని, ఏ విధంగాను ఆవకాశమివ్వని సరికొత్త దిగింపు నవ్య బంధుర శైలి రమణమూర్తి వి. వి. _- *ఆయుధం” శి1. సోచీకటి ఆకు పండిపోయింది గాలుంటే చాలు రాలిపోతుంది” ఇందులో ఖావానికీ తగిన ఖచ్చితమైన వదాలే ఉన్నాయి. ఈ వదాలకు ఏ ఇతర పర్యాయ పదాలు పనికీ రావు అంతే కాదు ఇందులో ఏ మాటను తీసీవేయ టానికి వీలులేదు. మరో పదాన్ని అదనంగా తీసుకొచ్చి పెట్టాలిసిన పని కూడా లేదు. రం కీర్తకో | కవితలో చెప్పిన మాటలు కాకుండా భావ వీశేషానుకూలమై ఉండేటట్టు నూతన వా లు వదాలతో శీర్షికలు నిర్ణయింపబడటం మిసీ కొవిత (పత్యేక లక్షణం. రమణ కె. యస్‌ - “జీవితం” లలి మీ వ్యాకరణం ఎట్టా వుంటేనేం ఈ వాక్యంలో క్రియే ముఖ్యం నొక జీవితం ఒక్‌ వాక్యం లాంటీది. భొవలో వన్నో వోక్యాలుండీ భావ (పకటన కోసం సహాయవడతారు. అలాగే ప్రపంచంలో ఎన్నో జీవితాలుండి (వపంచ మను గిడకు సహాయపడి. తీరాలి భాషలో వాక్యాన్ని వ్యాకరణం వల్లమాలిన నియమా లతో శాసిస్తుంది. ముఖ్యమైనివ్యావవికిక (వవావోన్ని ఆది పట్టించుకోదు. అలాగే జీవితంలో కొందరు వ్యాకరణ కాసనాల వంటీ నీతులు బోధిస్తూ ముఖ్యమైన ఆచరణ గురించి పట్టించుకోరు... వాక్యంలో “కియా. ఎంత ముఖ్యమో. జీవితంలో 14

“ఆచరణ” అంత ముఖ్యం ఇక్కడ కవితకు *టీవితంొ అనే శీర్షిక లేకపోయి నట్లయితే వ్యక్రీకరణలో స్పష్టత లోపించి ఉండేదిం 7. టొ త్తదనం ఇతర కవులు చెప్పిన ఉపమానాలు కాకుండా ఖావంలో [కొత్రదనం ఉండటం, జంగయ్య, టోయ - “పావురాలు” వీత “*చూడు- పూజారి చేసిన గుడిగంటల సందడికి ఆలయపు గోపురాల నుండి ఎగిరిన పావురాలు (వభువు 1పార్థన కోసం పాన్టర్‌ చర్చి తలుపులు తెరిచినపుడు ఎగిరిన పావురాలు ఆల్డా-ఓ. అక్‌ ఐర్‌ మౌజన్‌ హృదయ నాదానికి మసీదు మీనాడల నుండి ఎగిరిన పావురాలు అన్నీ కల్సి తిరుగుతున్నాయి కొని= పూజారి: పాన్షర్‌ : : బ్‌ మౌజన్‌ వ 2” పాందూ, క్రైస్తవ, ముస్లిం మతాలలో ఆయా సిద్ధాంతాల కోసం మతాధికారులు, (వపజలు పోట్లాడుకుంటున్నారు కొనీ పావురాలు మాతం కలిసి మెలసి తిరుగుతున్నాయని అంటున్నారు కవి. ల్‌ం గట్‌ ఒకే రకం పదాన్నో పద బంధాన్నో, ఒకే కవితలో లిన్నార్ధంలో [పయో గించటం మినీ కవితా రచనలో మరో లక్షణం కక్‌

శ్‌ఖామణ్‌ _ “తలలు”. 84. చెదిరిన పుట్ట నుండి జెదిరిన చీమలు పరుగె త్రినట్టు, లమి కొలిమి నుంకి ఆకలి పొగ తెగబడింప్పుడు ఆకలి తీర్చలేని మంచి సీళ్ళు కూడా ఆసహాయతలో మెడబడతారు పొల మాఠిందని మీ తలల మీద మీరే బాదుకుంటున్న ఆన్నా ర్హలారా ॥ బాదవలసిన తలలు తెలుసుకునేదెప్పుడు?ో పొలమారినప్పుకు తలలు బాదుకోవటాన్ని, బాదవలసిన తలల గురించి ఒకే వదబంధ (ప్రయోగంలో పారషడికి సృహ కలిగింపజేయటంలో విశిష్టత వృదయాన్ని కదలింపజేస్తుంది. అన్నార్తుు వెదరిన పుట్ట నుండి బెదరిన చీమలతో ఉపమించటం- లేఐుని కొలిమితో, అఆ కొలిమి నుంది తె%బక్‌* పొగతో పోల్చటం కవితలో విలక్షణత. (ఈ ఉవకార్డ నొదొతో కొటొత వ్యక్తుల అభిరుచిల్ని బట్టి, ఆ౩యా౬కు బట్టి అనేకర్ధాలు చెప్పబడేదే బహుళార్థ సాధక కవిత. ఇది పాఠకుల ఆనభవాల్ని, ఆభిరుచుల్ని బట్టి రకరకాల పొాఠకులచే రరరికాల ఖావాలఏ న్మురింపజే సేవిగా ఉంటాయి రోంగొరావు. రావి _ 'గుగ్‌ మార్య్మీంగ్‌' శక “ఆకాశం కృచ్చీంది ఆపల్నీ; చీకటి తెచ్చింది వక్కల్ని; | వెన్నెల కలివీండి సున్నం; ఖర్‌

తాంబూలం వేసుకొంది సమ్ముదం; (ప్రొద్దున్నే వన్తూ పలకరించాడు బాల భానుడు నవ్వులో, నమ్ముదం కూడా నవ్వింది ఎరగా పండిన నోటితో” ఈ కవితను ముగ్గురు మూడు విధాలుగా వ్యాఖ్యానించారని కవే చెప్పుకున్నారు. కవితలో ప్రకృతి వర్ణన ఉంది. చికటి తరువాత వచ్చే ఉదయ వేళను గురించి కవి చెప్పారు. చాలా ఆందమైన భాన కవిత్వం ఇది. ఉదయ సూర్యుని నుండి వచ్చిన అరుణ కాంతులు సమ్ముదం మీద వడి (పతీఫలించిన సన్నివేశం, సూర్యుడు నమ్ముదం పరస్పరం నవ్వుకుంటూ శకజ్టన్మ్‌ మార్నింగ్‌” చెవ్చుకుంటున్న ట్రిందులో వర్ణించబడింది లాంబూలంలోని అకు, వక్క, సున్నం లాగా ఆకాశం, చీకటి, వెన్నెఖ,- సముద్రం నోటిలో ,పతిబీంబ రూపంలో కలిసాయి. తాంబూలం వల్ల కల్గిన అరుణిమగా సమ్ముదంలో వడిన ఉదయ కాంతి భావింపబడింది. క. ఉదయం అభ్యుదయానికి గుర్తు. ఆకులు అంటే సుకుమార హృదయం కల వాష్న వక్కలంటే దైర్యం గల గట్టి గుండె కలవాళ్ళు. సున్నం ఆంటే అన్యా శూదుల్ని సహించలేని ఉదిిక్త మనస్థత్వం కలవాళ్టుు ఈ మూడు రకాల వాళ్ళు నజ్జనులే తాంబూలంలోని ఆకు, వక్క, సున్నం లాగా వీరంతా ఒక్కటిగా కలసిన నాడు దేశంలో అభ్యుదయం సాధించబడుతుంది. ఇలా ఇందులో (పగతి శక్తుల ఐకమత్య ఆవళ్యకత గూర్చి చెప్పబడింది. ఈ కవితలో సామాజిక స్పృహ ఉంది. సమ్ముడం _పజలకు గుర్తు జన సమ్ముదం అని సహజంగా అంటూ ఉంటాం. సూర్యుడు విస్ణవానికి గుర్తు. వివ్లవం వల్ద జనం వొర్షించటం జరుగుతుంది. నోరు ఎ్యరబడాలంటే. ఆకులు, వక్కలు, సున్నం బలి కాక తప్పదు. అలాగే విష్ణవం రావాలంటే రకరకాల వ్యక్తులుతమ జీవితాలను త్యాగం చెయ్యక తప్పదు. ఇలా ముగ్గురు మూడు రకాలుగా భావించారు అందుకే ఇడి బహుళార్థసాధక కవితం (7

-₹0, లొవ గౌంటీ ర్‌ం

కవిత కొద్దిగా కనిపిస్తున్నా ఆలోచించే సవృాదయులకు ఎంతో గంభీర భావం స్ఫురించేటట్లు ఉండటం, లోతుగా ఆరోచించే కొద్ది భావం మరీ లోతుగా ద్యోతకమై పాఠకుడికి ఆనందానుభూతి కల్పిస్తుంది

రా భగ్వాన్‌ అ “కార్మికులు”

86, చేతులు

తమ కంఠాలకు

దారం ఉరితాడు బిగించినా

మల్లె పూలు

సురఖిళాన్ని వెదజల్డుతూనే ఉన్నాయి”

ఈ కవితలో శీ కను ఆశ్వయించకుండా కవిత చదవగానే మల్లెపూల గురిరిచీ కోవి చెబుతున్నాడనిపిస్తుంది. శీర్షి క వలన కార్మికులను కవి డిద్దేశీరచాడని స్పష్ట మౌతుంది. చేతులంటే దోపికిదారుల చేతులు సురభిళం అంటే (శ్రమ ఫలితంగా [గ్రహించ వచ్చును. పూలను దారంతో గొరితుము బీగించినో సువాసనలు వెదజల్గుతున్నళ్లే ప్రత్య కతృంగా కాని, పరోక్షంగా కాని కార్మికుల గొంరుల మీద దోపిడీదారులు కూర్ప్చొంటున్నో (శ్రమ వలాలను అందజేస్తూనే ఉన్నారనేది ఈ కవీతలోని సామాజిక వాన్తవీకత* ఇలా గంలీరమైన భావాన్ని పాఠరుడు ఆలోచించీ తేలికగానే (గహాంచవచ్చును.

ర. చమతొ్యరం

మినీ కవితను చదవటం [ప్రారంభించి ముగించే లోపున పాఠకుడి వృదయం న్పందించోలి. ఆహా. ఏంత బాగా చెప్పాడని కవి అనుభూతిలో లీనమైపో రాలి. కవిత్వానికి అనుభూలతీయే కదా ప్రాణం.

హరినాథ్‌, పి, ఆర్‌, = 'వేకవి 87. “ఎవరో చీకటికి తూర్చు వైపున నిప్పంటించారు 18

కాలిపోతున్న చీకటి వేకువై వెలుగుతుంది”, ఈవ్చీ్ట జ్రెక్సి నిప్పంటించటం” ఇందులోని చమత్కారం. ఈ కవిత మొదటి మూడు పాదాల వరకు మ్మాతమే ఉంటే ఇంకా బాగుండేది. చివరి మూడు పాదాలు వ్యర్థంగా అర్థం కోసం ఉపయోగించబడ్డాయి. ఎడ, వీదల్లులు కొన్ని మినీ కవితలు భాగాలుగా భావానుసారం విడిగా వ్యక్తం చేయబడి శెండింటి కలయికలో నుంచి శీర్షికను ఊతగా చేసుకొని విషయాన్ని బలంగా ధ్వనిస్తాయి. (వభాకర్‌, అలిసెట్టి - *చెమట వ్యాపారరో శీ9. “నీ శమ వలం సీ సమక్షంలోనే పాతి పెట్టబడ్డ విత్తనం దాన్నే డబ్బు చెట్టుగా పెంచి దక్కించుకున్న వాడిదే 'పెత్తనంొ 1శామిక్రుడి ళమను విత్తనంతో పోల్చి అందులోంచీ ఆంకురించిన ధన వృషిన్ని పెంచ్చి ఎవరో దక్కించుకోవడాన్ని ధ్వనించటంలో వ్యవస్థలో దోచబడుతున్నది? దోచుకుంటున్నదడి ఎవరో స్పష్షంగా తెలుస్తుంది. గ్‌ బాట శల. ముగింత చరణం నుండి చరణానికి సొగిపోతున్నప్పుడు అందుతున్న ' ఆవగాహన తుది చరణం దాక వచ్చేసరికి ఒక అనూహ్యమైన మలుపు * విచితంగా తిరిగి ఆ మెలిక మలుపులో మెరుపు విరుపుతో జిగేలుమనిపిస్తుంది సృజన్‌ క్షుమార్‌ = *పోటీ 89. రెక్కలు తనుకూ వున్నాయనీ జీతాల శోస్ల ధరల పక్షులతో పోటీలో 19

వానెడెగిరి, ఓడి = [కింద బడ్డాయి గర్వంతో పక్షులు ఇంకా పెశెగిరాయి” ఈ కవితలో ముగింపు వలన సమకాలీన సామాజిక స్వరూపం, జీవిత సత్యం తెలుస్తున్నాయి. శజీ. అలోబోనో మినీ కవితలో కవితామయమైన ఆలోచనలను వ్యక్రం చేయడానికి ఎక్కువ ఆవకాళాలు కలవు, సెరథి = *కాదు" 40. జీవిత మనే వాక్యంలో (గశేమ పుల్‌ స్టాప్‌ కాదు కొామా?ొ ఈ కవిత అనేక ఆలోచనలను రేకె త్రించే విధంగా ఉందిం పె మినీ కవితా లక్షణాలన్నీ అన్ని కవితలతో ఉ న్నాయని “చెప్పడం ఉద్దేశం కాదు. కాని ఇప్పటి వరకు వెలువడ్డ మినీ కవితలను పరిశీలించిన "పిదప ఈ లక్షణా అను వీర్పరచుకోవచ్చును. కవిత సమాజ పరిస్థితిని (పతివింబించి సామాన్యులలో తెలివిని పట్టించాలి. వారిని మంచి |తోవకు (తిప్పాలి. ఇందుకోసం అది సులభ (గాహ్యం కావాలి. ఏవరెన్ని విధాల వ్యావ్యానం చేసినా కవిత లక్ష్యం, ధర్మం, వయోజనం ఇదే. ఈ వయౌజనం సిద్ధింపబడాలం టే కవికి సామాబిక స్పృహ తప్పనిసరిగా కొవాలి, 41. “స్మూతపాయం గాను, సామెతలు గాను, ఉన్న కవితలు మాతమే (టతుకుతాయి” ఎగోర్కిా ఆందుకే *ోమినీ కవితకు ఉచ్చ్బా్వాసం క్పుప్తత, నిశ్వాసం ధ్వని” అన్నారు అద్దేపల్లి శీల. “ఎవరెంత వ్యతిరేకించినా, ఎవరెన్ని శాపనార్థాలు పెట్టినా “*మినీ కవిత” వచన కవితా యోవనరూపమై దూసుకుపోతోంది. రోజురోజుకి (వవాదరణ అధికంగా సాధిస్తోంది” “20

5, _ నేటి కాలంలో ప్రచారం పొందుతున్న ప్మకియ-మినీ కవిత

1970 పాంతాల నుండే మినీ కవిత్వద్భ్బాయలు అక్కడక్కడ రూపుదిద్దు కుంటున్నా ఆదొక వెల్లువలా రావటం 19175 (ప్రాంతాల నుండి జరిగింది.

మినీ కవిత్వం మీద కృషి చేస్తున్న యువకుల్లో బహుళ కొల్లూరి మొట్టమొదటి వాడు, 1980 సంవత్సరంలో “మిని కవితా వివ్లవం” అనే పేరుతో సుమారు రెండు వందల మంది కవుల మినీ కవితలతో థ్రీ కొల్లూరి సంపాతకత్వాన సంకలనం వెలు వడింది. అద్దేపల్లి 1980లో “మినీ కవితొ అనే వ్యాస సంపుటిని" రచించారు రావి రంగారావు “గుడ్‌ మార్నింగ్‌” మినీ కవితా సంపుటిని, “*ఏది మినీ కవితొ బులిబెన్‌ను, మినీ కవితా వ్యాసాలను వ్రాశారు. ఎల్లోరా మినీ కవితొ కవితా సంపుటిని “మినీ కవిత” వ్యాసాన్ని పాఠకులకు అందించారు. నల్లా నరసింహమూర్తి “మినీ కవితా (పభంజనం” అనే వ్యాస సంపుటిని రచించారు. ఇంకా అనేక మంది రచయితలు అనేకానేక వ్యాసాలను కవితలను వాసారు.

మినీ కవితా (పదారానికి వ్యతికలు చాలా దోహదం చేస్తున్నాయిః మినీ కవిత లను ప్రచురించటం, మినీ కవితా (ప్యకియపై వ్యాసాలు (ప్రచురించటం, చర్చలు జరపటం, పోటీలు నిర్వహించటం మొవల్సైన వాటిని వివిధ ప్యతికలు చేవడుతున్నాయి. అంతే కాక కొన్ని పతికలు “మినీ కవితొ - కొరకే నడవపబడుతున్నాయి. మినీ కవిత కొరకు కొన్ని పతికలు (పత్యేక సంచికలను కూడా వెలువరిస్తున్నాయి.

పషతికలే కాక మినీ కవిత (వచారానికి సాంస్కృతిక సంస్థలు కూడా బాలా దోవాదం చేస్తున్నాయి. ఈ సంస్థలు వివిధ సంకలనాలను వ్యాసాలను ము(దించాయి.

పాఠకులపైె మినీ కవిత చూపుతున్న (వభావాన్ని గుర్తించి (కమంగా [పతి వట్టణంలోను మినీ కవితలను ఆకర్షణీయంగా (ప్రదర్శించే బృహత్తర పథకాన్ని ఆంధ సాహిత్య చర్మితలోనే (ప(ప్రథమంగా విజయవాడలోని “విజయ సాహితొ అనే సంస్థ చేవట్టింది. మొట్టమొదటగా విజయవాడలోనే 1980 ఆగస్టు 17, 18 తేడీలలో మినీ కవితా (పదర్శనను (పయోగపూర్వశంగా నిర్వహించి “విజయ సాహితొ విజయం సాధించింది.

21

ఆ తరువాతన్కో281 ఫ్మటవరి నీవ తేదీన బలిడరు ముట్నూరు కృష్ణరాయపుర మందిరంలో ఆంధప్రదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమి సౌజన్యంతో “స్పందన సాహితీ సమాఖ్య” మినీ కవితా (పదర్శన ఏర్పాటు చేసింది. ఈ (దర్శన (వజల్ని విశేషంగా ఆకర్షించగలదనటంలో ఎటువంటి సందేహమూ లేదని మరోసారి బుజువైంది అటు తరువాత అవనిగడ్డ, నాగాయలంక, కడప, హైదరాబాదు, తిరుపతి, విజయ నగరం; గుంటూరు, ఆమలాపురం మొదలైన ,ప్రాంతాల్రో (ప్రదర్శనలు జరిగాయి.

మినీ కవితా [షదర్శానలలో ఆయా మినీ కవితల భావాలకు తగినట్లు చ్నితాలను గీయటం కనిపిస్తుంది. ప్రబంధ యుగంలోని శృంగార వాయికలకు చిత్రాలుగీయటం మనకు వివిధ పక్రికల్లో కన్పిస్తుండి. ఇ తరువాత చిత్రాలు గీయటమనే గౌరనం మినీ కవితకే దక్కింది.

శీల. “ోమన తరం కవిత మినీ కవిత”

ఇన్ని రకాలుగా మినీ కవిత సచారం చెందుతోండి కాబట్టే దీనిని మన తరం కవిత అన్నార, 19?! నుండి మినీ కవిత హెచుర్యంలోకి వచ్చి నేడు నిండు యౌవనంలో ఉంది.

గత పదేళ్ళుగా మిని కవిత మన మధ్యలో బాగా మసలుతున్నది* (ప్రయోగ గౌరవం బాగా పొందుతోంది. సూజక్తిలా కనబడ్డా సూక్తి కంటే విలక్షణమైన అభి వ్యక్తితో దర్శనమిస్తోంది... జీవిత విమర్శకు అద్బంపడుతోంది, సామాజిక చైత న్యానికి శక్తివంతమైన సాధనంగా ఉపయోగ పడుతోంది. ఒక మహి కావ్యం వ్యూహం లాంటిది; మినీ కవిత ఒక బాణం లాంటిది

అందుకే సి వా. కె మినీ కవితను గూర్చి-

శశ, “మినీ కవిత ఆయుస్సు

మెరువంత శొని అది _వసరిస్తుంది కాలమంత”ొం అన్నారు. మినీ.కవితలో మెరుపులా మెరి సేది భావ్రాభివ్య క్రి, కలకాలం నిలిచేది భావనా కోక్‌. నే ల2

మినీ కవిత్వం వర్గీకరణం *బుక్షరాలు నవలకు నాలుగు కిలోలు కథకొక్క- కిలో కావాలి కోవితకు కవితని బట్టి- కానీ, మినీ కవితకు గరిటెడే బాలూ

గౌరవం బాగా పొందుతోంది. సూకక్తిలా కనబడ్డా సూక్తి కంటే విలక్షణమైన అభి వ్యక్తితొ దర్శనమిస్తోంది... జీవిత విమర్శకు అద్దంపడుతోంది. సామాజిక చైత న్యానికి శక్రివంతమైన సాధనంగా ఉపయోగపడుతోంది. ఓక మహా కావ్యం వ్యూహం లాంటిది; మినీ కవిత ఒక బాణం లాంటిది. అందుకేసి వా. రె. మినీ కవితను గూర్చి శశ “మినీ కవిత ఆయుస్సు మెరుపంత శాని అది (వసరిస్తుంది కాలమంతా”. అన్నాడు. మినీ.కవితలో మెరుపుల్నా మెరిసేది భాన్రాభివ్య క్రి, కబకాలం నిలిచేది భావనా శక్ర. లే ల

స్త్‌ లాలా ఆర్టీ లె ఆక శ్రీ శై ల 1 థి లే శ ౪2 ॥ క్రీ ల్ల య్‌ వే | వీ 0 ళీ ళో ఖా కి గే జ 0 ఖ్‌ 0 గ్‌ ర ఇ్ది లుం ప్‌ 00 ణమ సై అట మీ టై నో ల్సి శి ఇం ఆ తి ప ఇం ॥ 63 ఇ గీ హ్‌! ళం లే ఫి చ క రి న్‌ త ఖం యు లే భై రత ర్‌ జ ళం జై సి దై నం నె కు! న్‌ జజ్జీ పే క జా స్ట? _ న! ణే యబై దే ర్‌ నన క్‌ ర ల్లి త్తం లకి టకం కే ౦ న 1 న స స నియత ఎ 424 తిం గడ శో ఢ- అఫ్‌ 4 అశ త లరోయ య్‌ జ్జ ప ఇని వ ర_6 6 చల! చ్చి సా ఇదే సు జే శ శి వ శోపి ప ఏ6 050 గ్‌ లి ౪ ౭ శి రాచి. హవ పలచ చంక ౧2౨ రిస ఉ శి కీ ణి ౧౯౪1” ల 16 చయ ర6రాల రయ ర్ల

తెలుగు కవితా రంగంలో దాదాపు పదేళ్ళుగా మినీ కవిత తన వ్యక్తిర్వాన్ని (పకటిస్తోంది. మినీ కవిత స్మకియకు వ్యక్తిత్వం వచ్చిందంటే దాని అర్థం ఆది సమాజంలోని రక రకాల వస్తువులను కవితా వస్తువులుగా తనలో ఇముడ్చుకుంటున్న దన్నమాటః దీనితో మినీ కవితలను వాసే కవులు రకరకాల వస్తువులను తమ కవితలకు ఇతివృత్తాలుగా తీసుకొని (వ్రాయటం మొదలు పెట్టారు అందువలన మినీ కవిఠా వస్తువులో అనేక భేదాలు వచ్చాయి. మినీ కవితల స్వరూపాన్ని పరిశీలిస్తే వస్తువును బట్టి వైయక్రికం సామాజికం అని రండు రకాలుగాను, ఆకృతిని బట్టే తిప్పదులు, చతుష్పదులు, వషట్పదులు, దళశపదులు ఆనీ నాలుగు రకాలుగాను విభజించుకో వచ్చును కవి సమాజంలో తాను పొందిన అనుభూతిని స్వపరంగా అంటే “నేన్స” అని (పత్యేకంగా అభివ్యక్రీకరించటం వైయక్రికం. కవి తన ఆకుభూతిని వర్గానికో, దేశానికో, సమాజానికో అన్వయించే టట్టు వ్యక్తీకరించటం సామాజికం.

1. మినీ కవిత వసువు వాత వ్లైయజక్తికాలుగా కల మినీ కవితలను పది రకాలుగా వింగ డించుకోవచ్చును*
2. రాజకీయం- ఎ. ఎన్నికలు వీ. రాజు, 2. మానవత్వం, ల. నిరుద్యోగం, శ. ఆకలి, ర. వరకట్నం, రి, పిప్టవం, "7. శాంతి, 8 ధర్మం, 0. మతం, 10, (గేమ. శే. రొవితీయం కవి తన రాజకీయ అనుభవాన్ని తనకు తానే 'నేను' అని అభివ్యక్రీకరించే కవితలు కొన్ని ఉన్నాయి. సాంబశివరావు టీ. - “సీసిందది"
3. మొన్న జరిగిన ఎన్నికల్లో నేను= ఓడిపోయినందుక్కాదు ఏడుపు, వాడు గెలిచి మేడలు కడుతున్నందుకు.ొ 24

ఈ కవిత ఎన్నికలకు సంబంధించీనది. ఇందులో ఓక రాజకీయ నాయకుడు తాను ఓడిపోయినా ఫరహలేదు కాని, గలిచిన నాయకుడు బాగుపడుతుంటే చూడలేడు. ఈ విధంగా మన రాజకీయ నొయకుల మన స్తత్వాన్ని (పతిబింబిస్తోందీ కవిత,

చందదశేఖర్‌ టి. * “అధికారం

వి “నేను ఆడే చదరంగంలో రాజు నా మాట వినలేదు, అందు కేఎ సెనికుడినీ రాజుగా (పకటించానుో

ఈ కవిత రాజ్యాధికారానికి సంబంధించినది. దేశ పాలనను చదరంగంతో పోల్చాడు కవీ. అందుకే రాజును తీసేసి రాజ్యాధికొరాన్ని సైనికుడి కిచ్చాడు, అంటే కవి మిలటరీ పాలకను సమర్థించినట్టుగా కనిపిస్తుందీ కవితః. లి మాశవత్పూతి

మానవత్వాన్ని కవి దృష్టిలో వైయక్తికతగా చెప్పే కవితలు ఉన్నాం.

రాఘవ - "ప్రగతి పునాది'

కి. కవిత్వతివా తత్వం ! కవిత నా మమత! భాషనొ శ్వాస! ఆకభవాలు నా భావాలు! ఆశయాలు నా ఆలోచనలు! అవర శిల్పాలు నొ కవితా తరంగాలు ! నేను! మానవతా వాదిని! (వగతికి పునాదిని 1 25

ఈ కవితలో చేప్పిన లక్షణాలన్నీ కలిగిన కవియే మానవతావాది. ఆతడే (వగతికి పునాది. ఈ లవణాలు గలి కవుల కవిత్వమే దేకాన్ని ముందుకు నడి పించేందిగా ఉంటుంది. ఆదే మానవతను (వతిదిందిస్తుంది, తొ. నిదద్యోగం

నిరుద్యోగ సమస్య సమకాలీన సమాజంలో ఎంత త్మీవరూపం. దాల్చిందో, నిరుద్యోగులు ఎటువంటి ఉద్యోగాలకు ఎగబాకుతున్నారో కవి వైయక్తికంగా చెప్పే కవితలు ఉన్నాయి.

బయ - “నిరుద్యోగుద్యోగం”

4. సో్మోకలటీస్‌ నించి సాతే వరకు మాచియవెల్లీ నుంచి మార్క్స్బా వరకు బట్టీయం వేసి అత్తెసరు మార్కులు స్కోరు చేసి శమవృత్రిని నల్ప చూపు చూన్తూ వైట్‌ కాలర్‌ జాబ్‌ కోనం

కొంగ జపం చేస్తున్న నిరుద్యోగిని నేమో

ఈ కవితలో నిరుద్యోగులు వ్యవసాయం, కుటీర పర్మిళమలు వంటి వృత్తులను చన్న చూపు చూస్తున్నారని, ఆఫీసులలో, బ్యాంకులలో గుమాస్తా ఉద్యోగాలకే ఎగ (బాకుతున్నారనే కవి ఆవేదన కన్పిస్తుంది జీ అతలి ॥

ఆకలితో విసిగి వేసారిపోయే భావాలు కన్నించే వైయక్తిక కవితలున్నాయి

భారతి వీ - బాకి

5. ఆకలితో చన్తున్నా! ఆళలతో దపాొస్తున్నా బాబూ ఒక చపాతి కాదు. ఇలా పారెయ్యండో తుపాకి ! చెల్సించుకోనివ్వండి నా తరతరాల బాకో

26

కవి ఆకలి తీరటానికి కావలసింది చపాతి కాదు తుపాకి, చపాతి అయితే లాళ్కాలికంగానే ఆకలి తీరుస్తుంది. కొంచెం సేపయిన తరువాత ఆకలి తలఎత్తు తుంది. కొని తుపాకి వలన శాళ్వుతంగా ఆకలి అన్న మాపే ఉండదు. సమాజంలో ఈ విధమైన ఆకలి బావులు ఎన్నో ఎన్నెన్నో " ల. వరళట్నిం నేది సాంఘిక సమస్యలలో వరకట్నం ముఖ్యమైంది జవాని _ తం(డి 6. బట్టల షాపులో ఆందమైన గౌనులు చూచినపుడు ఆడపిల్లలు లేని తండ్రిగా ళా ఆవేదన చెండిన నేను కన్నెపిల్టల జీవితాలకు కట్నాలు సమస్య అన్నప్పుడు ఆనందించాను ఆడపిల్లలు లేని తండ్రిగా” ళా ఈ కవితలో ఆడపిల్లలు లేని తం్మడిగా కవి బోధ పడటం మొదటి భాగింలో కన్పిస్తుంది. కొని రెండవ భాగంలో వరకట్నం సమస్య అయినప్పుడు కవే ఆడ పిల్లలు లేని తం్యడిగా ఆనందించటం కన్పిస్తుంది. దీనిని బట్టి నేడు సమాజంలో వరకట్న సమస్య ఎంత తీవ రూపం దాళ్ళిందో తెలుస్తుండి. ల. బెవవోం సమాజంలో వీప్ణవం (ప్రజలు ఆణచివేతకు గురి అయినపుడు వస్తుంది. విప్లవాన్ని (వబోధించే కవితలున్నాయి అజయ్‌ కుమార్‌ ఎ “రివల్యూషన్‌' ళా అనేనూ నా పెన్నూ గ్గ.

నువ్వూ నీ గన్నూ కలిస్తే" వాడు రివ్వు రివ్వున ర్‌ న్నూ ॥ లేదా శెవ్వు శెవ్వున మన్నూ !” సమాజంలో విష్ణవం కలం, తుపాకి కలిస్తే వస్తుంది. అప్పుడు ఆణచివేతకు కారణం అయిన వారు నాశనం కాక తప్పదు 7, కొంత భారత మాతకు సంబంధించిన కాంతిని (ప్రతిబింబించే కవితలున్నాయి. న్యూటన్‌, కొలికపూడి = *ళాంతి” 8, చెదరిన తిలకం చెరిగిన కాటుక వాడిన జాజులు వగిలిన గాజులు చెక్కిలి పైన గాట్టు ఒళ్ళంతా మచ్చలు అయినా నవ్వుతున్నావు నవ్విస్తున్నావు “అమ్మా = నీ పేరుగా *నా పేరు. కాంతొ ఈ కవీతతో భారత మాత మొదటి భాగంలో అఆశాంతీతో కూడుకునీ ఉంది అయినా భారతమాత సహనశీలి కావున అశాంతిని భరిస్తూ అందరికి కాంతిని నవ్వుతూ 29

లొ ధరం

దాన ధర్మాలతో కూడిన కవితలున్నాయి.

సుధాకర్‌ రెడ్డి, తిరమూరు - “వీలనామి 9. “నేను పోయాక

నా కళ్ళకు చూపుంటే

వాటిని

“*న్యాయాని”కి ధర్మం చేయండి !

నేను పోయూక

నా కాళ్ళకు నడకుంటే

వాటిని

ధర్మానికి దానం చెయ్యండి! !”"

ఈ కవితలో మొదటి భాగం న్యాయం లేని దేశాన్ని, రెండవ భాగం ధర్మమే లేని దేశాన్ని గూర్చి చెపుతున్నాయి. అనగా దేశంలో న్యాయం (గుడ్డిగాను, ధర్మం కుంటిగాను కూడా నడక సాగించటం లేదని కవి వైయక్తిక బాధ ఇందులో (వన్ఫుట మౌతుందిం - ఠి మళం

హిందూ మతాన్ని (పతిబింబించే కవితలున్నాయి.

కృష్ణ పియ ఎ. = “హిందువును”

10. నా సీమ స్వర్గసీమ

వా నిలయం దేవతల ఆలయం నా తల్లి కల్పకమ తల్లి న! ల

నా మాత భారత మాత నేనొక హిందువును నీతి నిజాయితీలకు బంధువును ఆశశ్రీతువులకు సింధువును వీరులకమృత బిందువును నేనొక హిందువున”

29

ఈ కవిత మొదటి భాగంలో తనకు సంబంధించిన వాటి 1పాశస్తాన్ని రెండవ భాగంలో తినకు సంబంధించిన గొప్పతనాన్ని చెప్పటం జరిగింది. (వత్యే కంగా ఈ కవిత “నేను హిందువును” అని హిందూమతాన్ని పటోధించినా అన్యమత ద్వేషం లేదు. ైంి. (వేము

పవిిత (కేమ భావాన్ని ఆండించే కవితలున్నాయి.

విజయచం[ద్ర = “అమాయకత”

11, “నీ నిర్మలమైన [క్రేమ

నా హృదయాన్ని బాధాకలితమైన ఉదేకంతో మాధుర్యంతో కలచి వేసినపుడు

, నా కంఠం రుద్ధమై నా కచ్ళ అజవులతో నిండీపోయి కాంతివంతమైన ఈ _వపంచాన్ని నేను ఆ చీకట్లోనే తడిమాను”

ఈ కవితలో స్వచ్చమైన (పేమ చెప్పబడింది ఈ (పేమ _ప్రేయనీీపీయల మధ్యనే కాక, ఇరువురి స్నేహితుల మధ్య గాని, మరెవరి మధ్యనై నొగాని ఉండ వచ్చును ఆందుకే కవితలో కవి “నీవో అనేది ఎవరో (వత్యషంగా నూచించలిదు,

ఇకో సామాజీకంగా గల మీనీ కవీతలను తొమ్మది రకోలుగా వీథ బీంచ వచ్చును

1. రాజకీయం : ఎ. ఓటరు, బీ. (పభుత్వం, సీ, పదవులు, డి నేటి రాజ కీయం, ఇ పార్టీలు, ఎఫ్‌. ఎన్నికలు

2. సాంఘిక సమస్యలు ; ఎ. కలం, వీ, మతం, సి. ధరలు

లి. విష్ణవం

4, కాంతి

ర్‌, విజ్ఞానం £ విః లెక్కలు, బీ. టెలిఫోను, సీ. వ్యోకరోణం, డీ. [పక్రియ

6. మానవత్వం

?. స్నేహం

ళం

8.(పేమ:; ఎ. బంధుత్వ పేమ, వి, (యడేయసీ (ప్రియల (పేమ ఖం రౌదకతీయం కవి తన రాజకీయానుభవాన్ని సమాజవపరంగా కొని, దేశపరంగా కాని చెప్పే కవితలున్నాయి. రామనాథ్‌ _- 'శర సంధానం” 1వ “*ఓటరాః రాజ్యాంగం నీ చేతికిచ్చెను ఓటనబడే అస్త్రాన్ని ఆలోచించి సంధించు లష్యాన్ని భేదించుో ఈ కవిత ఓటరుకు సంబంధించినది. ఓటర్‌ ఓటునాలోఛించి వేస్తే దేశ భవిష్యత్తు దెబ్బతినకుండా ఉంటుంది, రాజేం[ద్ర, ఆను = “సిసింసది" 10. “కఠరిచే జోడును కనికరంతో వదిలేస్తే ఆది నీ కాలునే తినేస్తుంది కరిచేది జోడైనా (వభుత్వమైనా ఓఒకటేలొ ఈ కవిత (వభుత్వానికి సంబంధించింది. కరిచే జోడు కాలును మాతమే తినేస్తుంది. కాని కరిచే పభుత్వం దేశాన్నే తినేస్తుంది. (పభుక్వాన్ని జోడుతో పోల్చాడు కవి. రాజేంద ఆసు = '“సిసింది" 14. “మన దేశంలో జలగలు సిటీలో ఉండవు. 21

ఎవక్కషన చేరా పదల్లోనే. ..”

ఈ కవిత వలన జలగల వలె రాజకీయ నాయకులు. [ప్రజలను " పీడిస్తున్నారని ధ్యీని. - “పదవ అనటం వలన్‌ రాజకీయ నాయకులే కాక పీడిత స్వభావం ఉన్న ఆధికార వదవి ఏదైనా కావచ్చు.

యాస్క్సస = 'సీసింది"

15. పదవి కోనం కాదు

(వజల కోసం అనడం దేహం కోసం కాదు దేశం కోసం ఆనడం

న దేశాన్నీ వ్రజల్నీ నిలువునా లూటీ చేయడం నేటి రాజకీయ (వవాసనం'

ఈ కవితలో రాజకీయ నోయకులు కాము చేసే కుతంటతోలన్నింటినీ తమ కోసం కాదని, దేశం కోసం (పజల కోసం ఆనటం పరిపాటి ఆయిపోయిందగని చెప్ప బడింది. దీనితో దేశం, ,పజలు సర్వనాశనళి అయిపోతాయిం

ఎల్లోరా _ "కన్నీరు

18. “*భరత మాత కన్నీటికి

_కొరణాలు లవేల్ను. మనిషి మనిషికి పార్షీ 'పీర కవషలుో

ఈ కవిశలో పార్టీ లున్నవి “కత్వల కొర శేగో అని సరూపీంచబడింది. మనిషీ! మనిషికి మధ్య మానవత్వం బదులు పార్టీలుండటం వలన కొక్షలు చెలరేగి తద్వార కన్నీరు మిగులుతుంది

క్ర

కమలాంబ బి. = *డిపికలు"

కేం ఈన్సేే మీద మాట మీద నిలబడలేని వాళ్ళంతా ఎన్నికల్లో నిలబడతారు”

ఈ కవితలో రాజకీయవేేత్తల మాటలు నీటి మీద మూటలు అని చెవ్పబడింది* నేలపైన మాటపైన నిలబడలేని వాళ్లే ఎన్నికల్లో నిలబడతారు. అంటి రాజకీయ వేత్తల వాగ్దానాలు ఎన్నికల్లో గెలిచేంతవర కేనని తెలుస్తుంది. భి నొంమీతో నమన్ధులు

నేటి కాలంలో సాంఘిక సమస్యలధికమౌతున్నాయి వాటిని (ప్రతివింబించే మినీ కవితలున్నాయి.

కులానికి సంబంధించిన మినీ కవితల్లో కొన్ని కవితలు కులం వద్దంటున్నాయి. కొన్ని కులం వద్దంటూనే వ్యంగ్య రోరణిలో కులాన్ని చెస్పేవిగా ఉన్నాయి

నారాయణ రావు, పట్నాయక్‌ - “హద్దు

18. “ఈ కులం మతం

మనకొద్దు; మనిషన్న వాడికి మనసన్నడే వుంటే ఆదే ముదు*

వే అప్పుడు ఆ నింగే మనకు వాదు'ో

ఛి

ఈ కవితలో మనిషికి కుల మఠాల కంటే మనసే ముఖ్యమని చెవ్పబడిందిం

పరాపరావు = *సిసింది"

19. వీరే వీరే కుల నిర్మూలన

సంఘాధ్యష్షులు- 33

వది మంది కులాలను వట్టి చెప్ప గల దక్షులుూ” ఈ కవితలో ఒక వైపు కుల నిర్మూలన కొవాలని కోరుకుంటూనే మరొక వైపు కులాలను చెప్తారని చెప్పటం వలన వ్యంగ్యమైన ఎత్తిపొడుపు గలదు. మతానికి సంబంధించిన మినీ కవితల్లో (పత్యేకంగా ఒక మతానికీ సంబంధించి నవి కాకుండా సర్వమత సామరస్యాన్ని వెలారుస్తూ కనబడుతున్నాయి. జంగయ్య, బోయ - “పావురాలు 20. చూడు పూజారి చేసిన గుడిగంటల సందగికి ఆలయపు గోపురాల నుండి ఎగిరిన పావురాలు (వళభువు ప్రార్థన కోసం పాష్టర్‌ చర్చి తలుపులు తెరచినపుడు ఎగిరిన పావురాలు; అల్ల్హా-ఓ-అక్సర్‌ మౌజన్‌ హృదయ వాదానికి మసీదు మీనొారుల నుండి ఎగిరిన పావురాలు; అన్నీ కల్సి తిరుుుతున్నాయి అన్నీ కల్సి తింటున్నాయి కానీ పూబటారి : పొష్టర్‌ :: మౌజన్‌ : $1 ఈ కవీతలో పొవురాలు మ్మాతమే సర్వమత సామరస్యాన్ని చొటుతున్నాయి కాని మఠాధికారులు (పజలు మళొల పేరిట పోట్టాడుకుంటున్నారు 34

ధరలకు సంబంధించిన కవితలలో ధరల పెరుగుడలను సూచించేవే ఉన్నాయి లలితా దేవి తిపురం - "ధరలు" 21. “ఆర్యభట్‌”, “*ఇన్సాట్‌”లయినా ఆకాళాన్ని ఆండుకోగలుగుతున్నాయ్‌ ఎటొచ్చి *ధరల” ఎవరికీ ఆంవకుండా పోతున్నాయ్‌”. ఈ కవితలో ధరలు ఆకాళాన్ని కూడా అందకుండా ఇంకా పెపైకి పోతున్నా యని కవి భావన, లొ, ఎన్లనోం సమాజంలోని నిత్యావసరాలకు కావలసిన వస్తువులు కోరబగినప్పుడు విప్లవాన్ని (వబోధించే కవితలున్నాయి. మన్మధ - “విప్లవం” న! లీల, “రూక లేక నూక లేక పాక లేక పోక లేక వినిపించే ఆ గావు కేక ఏమగును. ..విప్లవ భేరి కాక” సమాజంలో తిండి, బట్ట, ఇల్లు లే వ్యక్తి అసహాయ పరిస్థితులలో వేసే గావు శ్రేక విష్ణవభేరిగా పరిణమించును. జీ నొంలి ఆకాంతి ఎక్కువై నపుడు శాంతి? (పబోధించే కవితలున్నాయి. వెంక చేశ్వర్లు, చింతలపూడి = “ఆలయం” వ8. “భౌతిక కాంతికి వ్తైద్యాలయం బౌద్ధిక శాంతికి విద్యాలయం మనశ్శాంతికి దేవాలయం 35

ఆత్మ శాంతికి (వణయాలయం లేక పళయాలయం”

ఈ కవితలో వ్యక్తి, వాని ఒక్కొక్కం కాంతికి ఒక్కొక్క ఆలయం (పతీక లుగా ఉన్నాయి. వ్యక్తి అన్ని రకాలుగా శాంతిగా ఉంటేనే ఆతడు సంపూర్ణ కాంతి పౌందగలుగుతాడు. అప్పుడే సమాజంలో కూడా సంపూర్ణంగా శాంతి నెలకొంటుంది. లొ. బిస్రానము

మినీ కవితలలో లెక్కలు, 'చెలిఫోను, వ్యాకరణం (వకియలకు సంబంధించిన కవితలు విజానదాయకాలుగా ఉన్నాయి. షొ వేదగిరి - *మంచిరోజు 24, “ోమైనస్‌ను మైనన్‌తో గుణిస్తే ప్లస్‌ వస్తుంది కష్టాలపై కష్టాలు వస్తే మునుపటి క హ్టెలే కుభాలవుతాయి రోజు గిడిచి రోజు వస్తూంటే ముందు రోజే మంచి రోజనిపిస్తుంది” ఈ కవితలో లెక్కలలోని న్యూతాన్ని ఆధారంగా తీసుకొని వ్యక్తి జీవితంలోని ఆఅంళాలను చెప్పటం జరిగింది. కొల్లూరి = “జీవితం” ౨8. " బెలిఫోను డ్లైలు మీద పది ఆంకెల్లో (పపంచం న! (వపంచం డైలు మీద ఎన్ని అంకెలో తెలియని జీవితంగె ఈ కవితలో ఆంకెలతో ప్రపంచాన్ని, జీవితాన్ని కవి పోల్చాడు అయితే టెలీ ఫోను తైలుపై పది అంకేలే ఉండగా _వపంచం డ్లైలుపై అంకెలు ఆనంతం. 36

రమణ కె. ఏన్‌, - “జీవితం 28. మీ వ్యాకరణం యెట్లా వుంటేనేం యూ వాక్యంలో క్రియే ముఖ్యం నాకూ” ఈ కవితలో వ్యక్తి జీవతంలో నియమాలకు స్థానం తక్కువని వ్యక్తి చేసే పను కే ప్రాధాన్యత అధికమని చెప్పబడింది. భగ్వాన్‌ = “చిరంజీవి” లం “మల్లెపువ్వు ఆంగుళమంత గుబాళింపు తోటంతాం మినీ కవిత బెత్తెడంత (బతికేది కాలదుంత.లొ ఈ కవితలో కవి మినీ కవిత (ప్రక్రియను మల్లెపువ్వుతో పోల్చాడు. మల్లె పువ్వులోని పరిమళం తోటంతా వ్యాపించినట్టు మినీ కవిత (బశుకు కలకొలం నిలు స్తుందని కవి భావన, (సా మానవత్సూం మానవత్వానకీ సంబంధించిన కవితలున్నాయి* థీధర్‌ = “దీపావళి 28. “*సమతలో మమత మమతలో సమత శెండు కలసీన నాడే మానవత మనిషి మనిషిలో మధ్య సమత మనసు మనసులో మధ్య మమత రెక్కలు విప్పిన విహంగాల్హె నపుడు [క్‌

లోకమంతా మానవతా దీపావళి టిలుగు మెరుగులు” ఈ కవితలో కవి మనిషిలో సమత, మనస్సులో మమత కలబోసుకున్నపుడే వ్యక్తిలో మానవత (ప్రతిబింబిస్తుందని చెప్పెను 7, స్నేవాం ఇరువురు వ్యక్తుల మర్య గరి స్నేహాన్ని చెప్పే కవితలు న్నాయి. లక్ష్మికమారి, ఆచంట = “స్నేహం” 29. “*విడివడనిది మన స్నేహం ఆవినికి లేదిందులో స్థానం ఇచ్చి పుచ్చుకోవాలి పాణం అప్పుడే గుర్తుంటుంది జీవితాంతం పతి తరానికిది శాశ్వతం కాదంటావా మి[తం? ఇదే నిజమైన నా మాటల పవ్మతం నువ్వెక్కూడున్నా సీకే అంకితం” ఈ కవితలో కవి స్నేహ స్వరూపాన్ని చెబుళూ స్నేహానికి గుర్తుగా కవితను 'స్నేహితునికే ఆంకితమివ్వటం కలదు. (ప్రేమను (ప్రకటించే కవితలలో బంధుత్వ (పేమ, (ప్రేయసీ ప్రియుల (ప్రేమన చెప్పే కవితలున్నాయి. కిశోరు బాబు, కె = నిర్ణోషాకరం 80. “*సుధాకరునిలోను కళంకం ఉంటుంది ఆ మసక కన్చించంది ఒక్క మాతృ (ప్రేమలోనే” ఈ కవితలో మాతృ (పేమ యొక్య పవ్మితతను తెలుపబడింది. 38

రఘునాథ రెడి, జెటిగుండ - *విశేషణంి వ! బ్‌ న! యణ $1,. “వానలా కువ్వు వరించు వ ఎండలా నేఏు (వహిస్తాను నీలోకి అప్పుడే మన (యేమ ఫలిస్తుంది ఒక ఇం్యద ధమవు ఉదయిస్తుంది” ఈ కవితలో ఎండా వానల్లా ప్రేయసీ (పియలు వకమైనపుడే వారి పేమ వలించి ఇంద ధనుస్సు ఉదయిస్తుందని చెప్పబడింది చ్‌ తి భో భక్తికి సంబంధించిన మినీ కవితల్లో ఎక్కువగా భక్తిని వ్యంగ్యంగా చతించి నవే ఉన్నాయి. జానీ, యస్‌. కె. _- *ఒకే వర్షం లి2 “కర్పూరాన్ని వెలిగించినా నా దేవుడు కరుణించలేదు కర్పూరంలా కరగిపోయినా యజమాని దయతలచలేదు అంటే ఇద్దరి వర్షం ఒక టేనన్న మాట” ఈ కవితలో దేవుణ్ణి పూజించటం, యజమానికి పనులు చేయటం వలన కలిగే లాభం ఏమి లేదని ఒక అభ్మిపాయం- పస్తుపరంగా మినీ కవితలకు పైవిధంగా విభజించటం జరిగింది. శ. మినీ కవిత - ఆకృతి ఆకృతిని బట్టి మినీ కవితలను సొలుగు రకొలుగా వీభజించుకో వచ్చును,

1. త్రిపదులు 9 చతుష్పదులు 8 షట్పదులు క. దళపదులు 39

లేం (ీవడులు

మినీ కవితలలో కవులు మూడు పాదాలలోనే గంభీర భావాన్ని ఇమిడ్చారు.

విజయ గోపాల్‌ టి. = “తత్వం

88, “నిన్నటి అనుభవం చర్మిత

నేటి సంఘర్షణ జీవితం కేపటి వెలుగు ఆశొ

ఈ కవితలో భూత, వదర్తనూన, భవిష్యత్‌ కాలాలలో వ్యక్తి (పవర్తనలకు నిర్వచనం కన్పిస్తుంది. ఖా చతథవ్చదులు

నాలుగు పాదాలలో ఒక వస్తు ఉపయోగాన్ని చెప్పారు.

జగన్నాధం, జూగంటి - “హృదయంి లిక. “ఘనీభవిస్తే

కరిగిపోతే

ఒక దీపం”

ఈ కవితలో మైనం ఘనీభవించినా ఉపయోగమే, కరగిపోయినా ఉపయోగమే కొవ్వొత్తి తనను తాను కొల్చుకొని లోకానికి వెలుగునిస్తుంది. అలాంటి వ్యక్తుణ (వవంచానికి కావాలని కవి భావన త వట్టుడులు

ఆభ్యుదయాన్ని ఆరు పంక్తుల మినీ కవితలో చెప్పారు.

లక్ష్మీనారాయణ, యస్‌ పి, _ “అభ్యుదయ గితంి

85. *సమత నా [ప్రాణం

మమతనా న్నేహం

సమానత్వం నా లక్ష్యం

సర కి మానవ సొభాతృత్వం

నా ధ్యేయం

ఇదే నా అభ్యుదయ గీతం 40

ఈ. కవితలో కవిపైలక్షణాలు గ్రేయాలుగా కలవ్యక్రే ఆధ్యుదయంలో వయనించగలడని భావించెను" జే. దళవదులు పది పంక్తుల్లో కవులు మూడు యుగాల సారాన్ని చెప్పారు. 86. “చేసుకున్న థ్రీమతితోనే ఉంటే థ్రీరామ చందుడు ఇంకొక కళ్యత నుంటే వేంక టేశ్వరుడు వేల సంఖ్యలో ఇెళ్ళితే వేణు గోపాలుడు ఎంత చెడ్డా మగవాడు ఏదో ఒక దేవుడు ఇంట్లో పతి దేవుడు ఈ కవితలో కవి మూడు యుగాలలో గల దేవుళ్ళను పరిహసించుటయే గాక మగవాజ్ఞీ దేవునితో పోల్చి ఆకని (ప్రాశస్త్యాన్ని వ్యంగ్యంగా వ్య క్రీర రించాడుం ఈ విధంగా మినీ కవితలను ఆకృతిపరంగా విధజించటం జరిగింది. మినీ కవితలు ఆకృతిలో “మినీ” అయినా అనేకానేక వస్తువులను తీసుకుని కవితలను వాయటం జరిగింది. ఆందుకే మినీ కవితను వర్గీక రించటం సాధ్యం అయింది. మినీ కవితను స్వరూపాన్ని బట్టి విభజించటం ఈ అధ్యాయంలో జరిగింది. ఫై తళ |!

మినీ కవిత్వం “ నిర్మాణ శిల్పం = భావాభివ్యక్తి

మినీ కవత నిర్మాణాన్ని బజ్జి చూస్తే దాని యొక్క రూపాన్ని (50గా) ఆధారంగా చేసుకొని వచ్చిందే. ఆకృతిని బట్టే కాక ఆకృతి వెుక ఉన్న మెరుపు వంటి అనుభవమే మినీ కవితకు (ప్రధానం. రూపంలో చిన్నదైనా మినీ కవిత ఇలాగే ఉండాలనే నియతమైన నిర్ణయం లేదు. కాని సృజింపబడే (పతి పదార్ధ స్వరూపానికి రూపం అనేది ముఖ్యంగాఉంటుంది కదా !' ఆటువంటి రూపం వీర్చడినప్పుడు, దానికి ఆకృతి, నిర్మాణం తోడ్రై కవిత్వంగా భాసిస్తుంది= ఇలాగే _పధాశంగా మినీ కవితకు కావలసినవి రూపం, ఆకృతి, నిర్మాణం అని తెలుస్తుంది.

రూపం _... గుణానికి సంబంధించింది.

ఆకృతి -- వ్యక్తిత్వానికి సంబంధించింది.

నిర్మాణం _- భౌతికానికి సంబంధించింది.

ఈ మూడింటిని చూస్తే రూపం సహజసిద్ధంగాను, ఆకృతి సాధన సిద్ధంగారు: | నిర్మాణం (ప్రయత్న సిద్ధంగాను ఉంటాయని తెలుస్తుంది. కవిత్వాన్ని కవి అభి వ్య క్రీకరించటానికి తోడ్పడే అనుభవ స్థితి కవిత్వానికి సహజంగానే ఏర్పడుతుంది, కవి యొక్క. ఆనభవాన్ని వ్యక్తీకరించేటప్పుడు ఆతడు పొందిన అనుభూతి) పాఠకునికి అందించగలిగే శల్బ విశేషం ఆకృతికి తప్పనిసరిగా ఉంటుంది. మిస కవితా ని్మా ణంలో కవి పయత్న పూర్వకంగా (పదర్శించేదాన్ని బస్టే నిర్మాణ శిల్పం ఆధారపడి ఉంటుంది.

శం బొనీ కవిత _ దొవం * రూపం అనే దానికి మూడు పొరలున్నాయని భావిస్తే ఆ మూడు పొరలు 1) భావానుగుణమైన వస్తువు, 2) మౌలిక రూపం

రో

మినీ కవిత్వం నిర్మాణ శిల్పం-భావాఖివ్యక్తి “మల్లెపువ్వు అంగుళమంత గుబాళింపు తోటంతా- మినీ కవిత బెత్తడంత, (బతికేది కొలమంతొలొో లలల అ చప రట ప రా డా పలాయన తాలం. బాలు ల టలు వాలటులల పాం [కమభథంగం కాకుండా, మాటలు అంతరంగికంగా వస్తువును నిర్దేశిస్తూ ఉంటాయి. ఈ వస్తువు, రూపం పదాలలో సృజింవబడి ఉంటాయి. వస్తు, రూపాలు అవినాభావ నంబంధ్రం కలిగి ఉంటాయని వీరి అభ్మిపాయం. మినీ కవితలో కూడా వస్తువును రూవం నుండి విడిగా చూడలేం. కవి తాను పొందిన అనుభూతిని సహృదయులకు ఆందించేదే కవిత్వం. ఆ అశకుభవం కవి యొక్క వ్యక్తిత్వంతో కూడకున్నద్దై ఉంటుంది. అటువంటి అభి వ్యక్తిలో ఆమభవం, వాక్యం, లయ అనే మూడు అవస్థలు ఉంటాయి. వీటి సమా _వోరమే కవిత్వ స్వరూపం. కవి మనోగతమైన అకుభనం పరిత హృదయంలో జాగృతం చేయగలిగిన లయాత్మకమైన భావాన్ని మోసుకుని వచ్చే వాక్య వృత్తుల చరణ విన్యాసం రూపం. ప

న. వ్‌ అల్లం క ఆ ౪జి (ో తౌ . టి ఈ 8 గళశభ్ద్ట్డెంటులణక్ర్ల0ం ల ్‌ క్‌ స్వత తండ ంఆి ట్రం] య తంల మై సా లకి (| క్‌ త్న కట కల లా నిర్మాణం _ భౌలికానికి సంబంధించింది.

ఈ మూడింటిని చూస్తే రూవం నహజసిద్ధంగాను, ఆకృతి సాధన సిద్ధంగారు: నీర్మాణం [1ప్రయత్న సిద్ధంగాను ఉంటాయని తెలుస్తుంది. కవిత్వాన్ని కవి అభి వ్యక్రీకరించటానికి తోడ్పడే అనుభవ స్థితి కవిత్వానికి సహజంగానే ఏర్పడుతుంది, కవి యొక్క అనుభవాన్ని వ్య క్తీకరించేటప్పుడు ఆతడు పొందిన ఆనుభూతి) పాఠకునికి అందించగలిగే శిల్చ విశేషం ఆకృతికి తవ్పనిసరిగా ఉంటుంది. మిస కవితా నిర్మా ణంలో కవి పయత్న పూర్వకంగా (పదర్శించేదాన్ని బస్టే నిర్మాణ శిల్పం ఆధారపడి ఉంటుంది,

2 మినీ కవిత - దానం * రూపం అనే దానికి మూడు పొరలున్నాయని భావిస్తే ఆ మూడు పొరలు 1) భావానుగుణమైన వస్తువు, £) మౌలిక రూపం

42

శ) విశ్వజనీన దర్శనం, ఈ మూడు మినీ కవితల్లో అవిభక్తంగా ఉంటాయి. ఇవి సద్యోయౌవనం లాగా ఉంటుంది

1. “70400 39 0౦౧6౩1. 46063 ౧౦1 0981000 10 ౧౦ 410౧6, [04౧3 ౧6, [60 ౧౦1౦౪౧1౬ గగ ర[006// 19 16 ₹0గ1 ౪౧00 15 ౧౪ 901081 1౧ర1౪1668 శ" జాసనషగ 1 4గ్షిగ డీనిని బట్టి మార్క్స్‌ దృష్టిలో కవితా స్వరూవం విశ్వజనీనమైం దిగాను, వయ క్రికం గాక సమాజానికంతటికి సంబంధించిందిగాను, (ప్రత్యేకతను సంతరించుకునేది గాను ఉండాలని తెలుస్తుంది. అయితే మార్క్స్‌ రూపానికి చెప్పిన అభిప్రాయాలు మినీ కవితమ అన్వయిస్తాయి. 2 “10 10 606౧6౧06 0 ౧06(౫ 1౧9 ౭76 ౧౦1 ౧661 ౧16040769౧ 0 "౧/66060669౧1" 0౯ ""91%01- 12౧6005” 0? 6౪6౧ "46966 107 64801 0 11856 ౪0169 56026319 2౩ 6644 10౧. 067 8౯8 1౧౮1౪౮90 8. 706 876 50 60౧౧16161౪ 1౧1670/681176 181 16౪ 869 ౧౦౯ “6౪” లం -తంగ0గాం 8630, 110% గ. 10001. రూవమనేది కవిత్వాన్ని అనుభూతి చెందటంలో వస్తువుతో ఆధారపడి ఉండక, [కమభంగం కాకుండా, మాటలు ఆంతరంగికంగా వస్తువును నిర్దేశిస్తూ ఉంటాయి. ఈ వస్తువు, రూపం వదాలలో నృజింవబడి ఉంటాయి. వస్తు, రూపాలు అవినాభావ సంబంధం కలిగి ఉంటాయని వీరి అభ్నిపాయం. మినీ కవితలో కూడా వస్తువును రూవం నుండి విడిగా చూడలేం. కవి తాను పొందిన అనుభూతిని సహృదయులకు అందించేదే కవిత్వం. ఆ ఆనుభవం కవి యొక్క వ్యక్తిత్వంతో కూడకున్నద్దై ఉంటుంది. ఆటువంటి అలి వ్యక్తిలో ఆనుభవం, వాక్యం, లయ అనే మూడు అవస్థలు ఉంటాయి. వీటి సమా వోరమే కవిత్వ స్వరూపం, కవి మనోగతమైన ఆకుభవం పరిత హృదయంలో జొగ్భృతం చేయగలిగిన లయాత్మకమైన భావాన్ని మోసుకుని వచ్చే వాక్య వృత్తుల చరణ విన్యాసం రూపం, కు!

ల మిల్‌ కవత _ అత్యతి మినీ కవితకు గల ఆకృతి? పరిశీలిస్తే అఏ రెండు రకాలుగా ఉంటుందని భావించవచ్చును. 1). కవి చెప్పదలచుకున్న భావా)కి ఆకుగుణమైన ఆకృతి ప్రయత్న రహి తంగా సిద్ధంచటం. లి కపి తాను చెప్పదలచుకున్న భావానికి ఈ ఆకృతి ఉండాలని నిర్ణయించు కుని దాని ఆకృతిని రూపుదిద్దటం. అనుభూతి, స్పందన, అభివ్యక్తి ఈ మూడింటి మిశ్రమమే ఆకృతి. భావమే ఆకృతికి వీజం. భావం లయను నిర్దేశిస్తుంది. ఆ లయ కవితా వాక్యంలో (ప్రవ హిస్తుంది. లయ (ప్రవహిస్తున్న వాక్యమే అనుభవం యొక్క అభివ్యక్తి. లయాత్మక మైన వాక్యమే మినీ కవితకు ఆకృతి. వాక్యాల యొక్క అమరిక మాతం బహిరా కృతిగా ఉంటుంది. ఇది ఇ౮ా కనబడుతున్న అంతర్వ్యక్తికి బహిర్వ్యు క్రీ రూప రహితమైన భావానికి చైతన్యవంతమైన ఆకృతి లయ. చ్హైతన్యవంత మైన కవితాకృతి దాల్చటానికి ఆలంబనగా తీసుషనే వాహిక వాక్యం. భావ లయను మోసుకుని వచ్చే వాక్యాల యొక్క అనుభవ వ్యక్తీకరణ స్థితి మినీ కవిత యొక్క ఆకృతి. భావం అనుభవ స్థితిని ఆందించే ఆకృతిగా రూపొందటమే మినీ కవితలో భావ వ్యంజక మైన ఆకృతిం సర్వ వ్యంజక (ద్రవ్య సమాహార సంపుటి (౮౧1166 1018110) ఆస్వాదించే ఆకృతియే భావ వ్యంజకాన్ని సాధిస్తుంది. ఇది మినీ కవిత (ప్రత్యేకత తొ మినీ కవిత _- నిర్యాణం : మినీ కవితకు నిర్మాణం (పధానం అమి నప్పటికి లక్షణాన్ని దృష్టిలో పట్టుకొని కవితా నిర్మాణం చేసేవారు అరుదు. అయితే నిర్మాణం భావాన్ని సిర్జేశించే పద్ధతి కూడా అక్కడక్కడ కనిపిస్తుంది. అనియక మైన రూసంలో భావం నిర్మాణాన్ని నిరూపిస్తుంది. మినీ కవితా నిర్మాణాన్న దృష్టిలో పెట్టక వాసే కవి కవిత్వంలో కొన్ని చోట్ల భావం దెబ్బతింటుంది. నిర్మాణానీ ళా హద్దులు ఏర్పరచుకోకుండా కవి చెప్పదలచుకున్న భావానికి అనుగుణంగా నిర్మాణం ఏర్పడితే భావం సమ్మగంగా ఉంటుంది. శీడీ

౩. ౯0౧౧౫ ౦0౧౪6౪9 1౧6 1868 0908056 113 ౪16 "ర68, 1/6 5068 0 1౧9 10౫ 0౯ 106 90001476 0 & ౧౦౦౧౫ 06908456 18119 06! ౪8౪ 0000౪76100 (16 1౧౩1 ౮౧|1/ 0 ౪౧866768 6 ౪656 61606౧9 ౧8౪ ౦00౪4 ౪10౧౧ 19 10121 ౧8116707" -ఆవీగి0[46 66 11401 ౧. |4ఉగ0ంగది!. రూవం ఆలోచనను కలిగిస్తూ ఆ ఆలోచన వల్ణ కలిగిన భావాన్ని తనలో ఇముడ్చుకుంటుంది. కవిత్వంలో రూపం లేదా నిర్మాణం ఈ రెంటిని ఏ కోణంలో చూసినప్పటికి కవి అనుభూతి? తనలో ఇముడ్భురుంటాయి.. దీనిని బట్టి వీరి అభి [ప్రాయంలో రూపం, నిర్మాణం ఒకటేనని తెలుస్తుంది. అయినప్పటికి మినీ కవితలో రూపం, నిర్మాణం వేరువేరుగా కనిపిస్తున్నాయి.

ఏ మినీ కవిత ఆవిష్కరింపబడుతున్నా అది కవి అనుభవాంకి అభివ్యక్తి రూపమే- అటువంటి భావాభివ్యక్తి మినీ కవితగా సృజింపబడిన రూపం. భావ వ్యంజకత్వమే అది సాధించే ్మవయోజనం. అటువంటి అభివ్యక్తి సుస్పష్టంగా సాగితే వ్యంజకత్వం సమర్థవంతంగా సాగుతుంది.

పై విషయాలను బట్టి చూస్తే మినీ కవితలో రూపం, అకృతి, నిర్మాణం ఈ విధంగా ఉంటాయని తెలుస్తుంది.

కే చెప్పే వస్తువు -[- మినీ క్రవిక అనుభవ స్వభావం = రూపం.

వ చెప్పబడే వస్తువు--కవి చెప్పే విధంలోని అభివ్యక్తి = ఆకృతి.

రం శిల్పం -.-వస్తు స్వభావం (కవి అభివ్యక్తి స్వభావం తా నిర్మాణం.

కవి అనుభవానికి కళాత్మకమైన అభివ్యకక్త రూవం కవిత్వం. అఆ కవిత్వంలో (వతిపాద్యాంళానికి (వతి ప్రత్యయం, (వతి పదం వ్యంజకంగా ఉండటమే ఆ రచనకు పరమార్థం. [పత్యయం, వర్ణం కూడా అర్థ వ్యంజనకు తోడ్పడే విధంగా ఉండాలి.

క! లి ఖు | వ్యంగ్యానికి పనికిరాని పదం కవిత్వంలో ఉండకూడదు. రచయిత లాను పొందిన అనుభవాన్ని సహృదయులకు అందించటమే శిల్పం.

శీ

త మినీ తబల _ కిల్భొానుళలీలళం వ కవి భావాభివ్యక్తిలో వర్ణనా వస్తువును (వత్యక్షర శిల్ప సుందరంగా (పంపాదించటమే నిర్మాణశిల్పం. కొవ్యం చిన్నవైన కొద్ది అండులోని (పతి ఆవ్షరానికి విలువ వస్తుంది. సంస్కృతంలో “అనుష్టుప్‌” చిన్నది ఇందులో వ్యంగ్యాన్ని సమర్థించే అభివ్యక్తి? సాధించటమే కవి శకి. అలాగే. తెలుగు కవిత్వంలో “కంద పద్యం” చిన్నది, ఇందులో భావాభివ్యక్తికి తోడ్పడే పదాలను కూర్చటం కవి (పతిభ. డే? కవిత్వంలో “ద్విపద” చిన్నది దీనిలో పదాల కూర్చు “అల్పాక్షరములననల్బార్థరచన”ొగా ఉంటుంది. వచన కవిత్వంలో “మినీ కవిత” చిన్నది. దీని ని్మాణం “ఉచ్భా్వాసం క్టుప్తత నిశ్వాసం ధ్వనిొగా ఉంది. కాబట్టి మినీ కవిత్వంలో వ్యర్థమైన అక్షరం అనేది ఉండదు, ఉండ కూడదు. ఉన్న అక్షరాలలో కూడా భావం దట్టింపబడాలి*

నిర్మాణ శిల్పం గూర్చి బంగారయ్య ఇలా అన్నారు.

శీ “కావ్యమునకు వట్టవలసిన ఉత్తమ లక్షణములలో ని్మూణ శిల్ప మొకటి, కావ్య వస్తువుకు వవచించు చాతుర్యమును నిర్మాణ శిల్ప్వమనుట యుక్తము.

కావ్యంలో వలెనే కవితలో కూడా కవి వస్తువును అభివ్య క్రీకరించటంలో (పదర్శించే బాతుళ్యంలోని వైవిధ్యమే ఆతిని ్మవతిభకు నిరూపిస్తుంది. దీనిని బట్టి కవిత్వంలో నిర్మాణ శిల్పానికి ఎంత ప్రాధాశ్యం ఉందో తెలియగలదు.

వ్యంజక రూపాన్ని సృజించటమే కవి కర్మ. (కవే కర్మ కావ్యమ్‌) సృజన వ్యాపార ఫలమే మినీ కవితాకృతి. సృజన వ్యాపార (ప్రయోజనం వ్యంజనం అటువంటి వ్యంజనొన్ని సాధించేదే మినీ కవితాకృతి. కవి యొక్క అనుఢూతి కవిత్వం. ఆ ఆశుభూతి వ్యక్తీకరణమే ఛల్పం. దీనిని చర్చించటమే శిల్పానుశీలనం

మహో కావ్యానికి వలెనే మినీ కవితకు కూడా శిల్పమయమైన నిర్మాణం ఉంటుంది. అనుభవ స్పందనం భావావేశంతో శబ్ధ వృత్తిని భజించే అవస్థ రూపం అయితే దానిని భావ స్పందనకు అనుగుణంగా అర్భవంతం చేసి పదాల కూర్చ్పుతో కూడుకున్న వాక్యంగా జాలువారినట్టు చేయటం అకృతి అవుతుంది. రూపానుగుణమైన ఆకృతి

శం

విన్యాసమే అక్సతి శిల్పం కవి వృాదయ స్పందన తత్తుల్యమైన భావ స్పందనను కలిగించే చేతన అనే ₹0డూ ఆకృతి శిల్పంలో ఆమరి ఉంటాయి. ఈ రెండింటిని శ్యరిమంతంగా సంవదించటమే శిల్పం. ఈ విధంగా రూపుదిద్దుకున్న మినీ కవిత భౌతిక నిర్మాణ వైభవంతో (వకాశిస్తుంది. ఈ నిర్మాణానికి నియతమైన చరణ విన్యాసం పద్యంలో వలె గోచరించదు. మినీ కవిత ఆవతరించేటవ్వుడు అమరే ఆకృతి _వధానంగా కవి ఇచ్చ మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. తాకు స్పందించిన అను భూతి తాను సృజింపకలచుకున్న అంశాన్ని పరితలో అనుస్పందింప చేయటానికి తానెన్నుకున్న శబ్ద వత్తిని ఆలంబశంగా చేనుకుు అనుభవ [వత్యక్షీకరణ సమర్భమైన వాక్య విన్యాసాన్ని కవి స్వపయత్నంగా సాధిస్తాడు. స్వపయత్నంగా చేసే ాక్యం విన్యాస (పవృత్తియే నిర్మాణ శిల్పానికి మూలళ క్తి. నిర్మాణంలో భౌతికంగా కన ఐడేది చరణాల అమరిక. ఈ అమరిక కంటితో గను)ంచే విషయం. ఉత్పలమాల, చంపకమాల వంటి పద్యాల్లో అయితే చరణాల అమరిక చదువుతుంటేనే తెలిసిపోతుంది * మరి మినీ కవితల్లో అలా సాధ్యం కాదు. అంతేమినీ కవితను చదివేటప్పుడు కూడా భావ వ్యంజకంగా చదవాలి, ఒక విధంగా ఈ లక్షణం వచన కవిత్వం అంతటికి వర్తించినా మినీ కవితకు మ్మాతం మరింత గట్టిగా వర్తిస్తుంది. మినీ కవిత్వం (వాసే కవి ఆ కవితా ఖండికను (వాసి చూపిస్తే పరిత మీద ఎటువండి వభావాన్ని కలిగింప వేస్తాడో చడివి వివిపిస్తే కూడా అటువంటి (పభావాన్ని కలిగింపజేయాలి. |శవ్య+ దృశ్య (వభావాన్ని ద్వంద్వంగా కలిగి ఉన్న మినీ కవిత ఉభయ కవితా శిల్చాలను సంతరించుకుంటోంది. ఆ కవితను కళ్ళతో చదివితే రూపకంలా ఉంటుంది. చెవులతో వింటే (శ్రవ్య కావ్యంలా ఉంటుంది. వర్డించే వస్తువు లాగా చరణాలను అమర్చే పద్ధతి మినీ కవితలో అక్కడక్కడా కనబకుతున్నా అది అక్షరాలతో అమర్చిన పిండి ముగ్గులాగా పరితకు తోచవచ్చుకు. ముగ్గుగా అమర్చటం కాదు వర్జ్య వస్తువు యొక్క భౌతిక రూపాగకి పతిబింబంలా పాదాలను అమర్చటం. కాడు మినీ కవిత భౌతిక ఆకృతిలష్షణం. వర్మ వస్తువు భావ స్ఫూర్తిరో నిలిచే చరణ విన్యాసం ముఖ్యం కాని భౌతిక స్పూర్తితో (ప్రదర్శించే పాదాల కూర్చు కాడు. కవి యొక్క భావ స్ఫూర్తిని వ్యక్తికరించేది, వ్యక్రీకరింపబడ్డ భావ స్ఫూర్తిని ఆపభవింపజే సేది ఆయిన మినీ కవిత నిర్మాణాన్ని శిల్పవంతమైన నిర్మాణమని. లేక నిర్మాణ శిల్పమని పిలువవచ్చును. అంటే రూపానికి అనుగుణమైన అధివ్యకికి అనువైన నిర్మాణాన్ని క్‌

అనుశీలించటానికి యోగ్యంగా కవి మినీ కవితను రచిస్తే, అందులో ధావాభివ్యక్తి! దోహదకారి అయిన నిర్మాణ శిల్పాన్ని నిరూపించటానికి వీలౌతుంది. ఈ అధ్యాయంలో భావాఖీవ్యక్తికి నిర్మాణ స్పూర్తికి నడుమనున్న సార్థక్యాన్ని, కవి పదర్శించిన; స్మృవయత్న కళా న్తైపుణ్యాగ్ని వివరించటమే (ప్రధానాంశం.

నిర్మాణ శిల్పంలో కవి సృపయత్నంగా సాథించే అంగాలను లేదా ఆంశాలను ఈ (క్రింది విధంగా పేర్కొనవచ్చును.

క్షే శబ్దం, లి. అర్థం. 8. సమాసం, శీ. (వత్యయం, ర్‌. వాక్యం 6. ఎత్తుగడ, '?. ముగింపు, 8. అలంకారం, 09. భావచ్నితం, 10. [వతీక 11. సంభాషణం, 12. చరణ విన్యాసం మొదలగునవి. కవితావేశంలో పొంగులు వారిన వాక్యమే మినీ కవితగా జాలువారుతుందం ధావించిన కవి ఆవేశాన్ని ఆర్థవంత మైన శద్దాద్యాంశాలతో అనుభవ వ్యక్తీకరణకు చేసే కళా వ్యాపారమే. శిల్పంగా భావింపబడుతోంది,

స్పందనకు స్వరూప కల్పనమే ఆకృతి, నిర్మాణ శిల్పం రమణీయమై: భావం చెప్పుట వేరు ఆ భావాన్ని రచనా నిర్మాణాన్ని ఆలంబకంగా చేసుకుని పరిత హృదయ రంగాల [వత్యశ్షీకరింపదేసి అభినయించునట్లుగా ఆందగించటమే శిల్వ! కాశదానుని కవితా కళా వైభవాన్ని (వళంసించుచు నండూరి బంగారయ్య గా! కళాలిజ్ఞుడై న కవి మాతమే నిర్మాణ శిల్పాన్ని వేలార్చగలడని వ్యాభ్యానిం దారు

5 _ “కళాభిజ్ఞుడు కాని కవి తన కావ్యమున ఆస్వాదయోగ్యములై న

భావములనెన్నింటినో గుప్పించును, కాని నిర్మాణ శిల్పమును (వదర్శింపజాలడు”,

ఆష్లే మినీ కవితలో కూడా కవి మరుపు వంటి" భావం చెప్పినాడా? లేక మెరుపు వంటి భావానికి ఉచితమైన అధివ్యక్రిని సంతరించినాడా? అను (వళ్నలు ఒక దొని తరువాత ఒకటి నిలుస్తాయి. మెరుపు వంటి ఖావం కవి (వతిభకు (పకాళ వంటిది. భావాభివ్యక్తికి అనుగుణమైన నిర్మాణ శిల్పం కవి కళాళ క్రికి కరదీపిక వంటిది. భావం రూపాన్నాాశయించి నిర్మాణ కోభను వేలారిస్తే కవితకు ఆస్వాడ

లీల

యోగ్యమైన ఆకృతి ఏర్పడుతుంది. ఆస్వాదింపదగిన భావం, ఆస్వాదయోగ్యమైన అవస్థను కల్పించువది ఆకృతి. ఈ ₹0డింటికి మినీ కవితలో విభజించుఓటకు శక్యం కాని లేక అవినాభావ సంబంధం సహజంగా అమరి ఉంది. అట్టి స్థితిని విమర్శకుడు వ్యాఖ్యానింపవలసి వచ్చినపుడు 16/81605067౧ వాక్యాలు స్ఫురణకు వస్తాయి. 6 "౪/0/468 0₹ 8/51 08౧౧౦ 6 6656/1066 0౯ 6౫13 ౧6౮. 0౧6౪ ౧౮4౩ 06 ౧6౯06౪66. 4౧61౧6” ౧౧0౩ 19 07౪0 043౧౮60 (5 (00/6 ౧౫౩ 8౧౮6 61/60/0౧09 0! +0065'౧0 06 219౧౯౦౧ 1౧ ౪6౧/ 6 గ₹ం6411 8గ 0 69౫8019100 8౧౮6 6౮[[1741౧9 6 9%"! €0 ౧6౧౦6౪6.” ఖం. మనీ క్రబితలో వద్దం మినీ కవిత వాసేటప్పుడు కవి శబ్దాలను చాలా జా్యగత్తగా తూచి తూచి వాడు తాడు. శబ్దాల పొదుపరితనం ఈ కవితా నిర్మాణంలో మొదటి సూతం. సమర్థు డైన కవి శబ్దాన్ని ఎన్నుకునేటపుడు దానిలో ఒక్కొక్క వర్ణాన్ని ఒక్కొక్క రక మైన అర్థశ_క్తికి ఉపకరణంగా వాకుకోవటానికి (వయత్నిస్తాడుః ఒక శబ్దాన్ని వసలగొప్టి ఆయవుకు భేవంచినంత శక్తిం (పకటిస్తాడు. నిత్యం వాడుకుంటున్న శద్దాలలో నుంచే విరుపులు (ప్రదర్శించి వి?ష్టమైన అర్ధాలను వ్య క్రీకరించటం నేటి ,. కవులు సాధిస్తున్న సభంగ శ్లేష సామర్ధ్యం. “సీరియల్‌”. అనే వదాన్ని రెండు చరణాలుగా మార్చి “సీ” “రియల్‌” అన్నపుడు “ఆమెన్‌” అనే వదాన్ని రెండు చరణాలుగా మార్చి *ఆ” “మెన్‌” అని చమత్కరించినపుడు, తై వైలులో వ్లైలును సందర్శించినపుకు, వెన్నెలలో నెలలు పొడిపింపజేననపుడు శబ్ద చమత్కారం కంటే శబ్దింలోని వర్దాలను సహితం శక్తిమంతంగా వాడుకునే శిల్ప దృష్టి మినీ కవిత రచ యితలలో గోచరిస్తుంది. - రాజేంద్ర, అసు _ *జైజైలు" 7, పులి మేకను చంపితే బైతైలు మేక పులిని చంపితే జైలు” 49

ఈ మినీ కవితలో సార్థకం కొని శబ్దమంటూ లేడు శీర్షికతో సహా, మినీ కవితలో శజ్ఞాన్ని ఎన్ని రకలుగా వాడుకోవటానికి. వీలుందో సూచించటానికి కూడా ఈ రచన తోడ్పడుతుంది. ఇందులో ఐదు శబ్దాలు వాడబడ్డాయి పులి, మేక, చంపితే, జ్లైజ్రైలు, జ్లైలు ఈ ఐదు మాటలనే వాడుకుంటూ తొమ్మిది చూటల కవిత్వాన్ని (వ్రాసాడు. ఇదొక విశేషం. ఇందులో పులి, మేక వాచ్యార్థ (పధానాలు కావు. (వరీక (వయోగాలు, పులి [క్రూర మృగము) కాదు. పాలక వర్గమని ధ్వం- మేక పీడిత వర్గానికి (పతినిధి.. పులి మేకను చంపితే దౌర్జన్యం. మేక పులిని చంపితే తిరుగుబాటు. కాని ఫలితం మా(త్రం దౌర్జన్యానికి వైైద్రైలు? తిరుగుబాటుకు జ్లైలు. సామాన్యంగా “*ప్హైజేలూ అనే పదం వాడటం లోకంలో కనబడుతుంది. జై కొట్టడం అని కూడా ఉంది. జైైజ్లైలు ఆనే పదాన్ని వాడినపుడు రెండు “చై ”ంకు మధ్య విరామం తీసు కుంటే “జైలుకే *న్లైో” కొడుతున్నట్టుగా స్పష్టమౌతుంది. నిజానికిది కవితరు శర్షిక కవి ఉద్దేశంచిన భావం ఆవే, తిరుగుబాటు చేసి దౌర్జన్య వర్గాన్ని హతమార్చి వ్యూడల్‌ వ్యవస్థలో కటకటాల వెనుక చిక్కిన విన్లవ వీరుని జైజేలు ఆని కవి చెప్పదలచుకున్న భావం. వ్యక్తీక రింపదలచునన్న అనుభవం. శీర్షికతో ముకలు పెట్టిక మినీ కవిత మేకను చంపిన పులికి దై జేలు కొట్టినట్టుంది. అందులోనే జైలుకు వై కొడుతున్న అర్థాన్ని పిండి సమాజంలో రావలసిన పరిణామాన్ని ధ్వనింవజేయఓం ఆ పరిణామాన్ని వ్లైజేలు, జైలు, వ్లై-జేలు అనే పద్ధతిలో సమన్వయించుకుశేఓట్లు వ్యక్తీకరించటం ఆకృతి శిల్పం. బింబ (ప్రతిబింబ భావంగా మినీ కవితలోని పూర్వో _త్తర ఖండాలను నిర్మించటం నిర్మాణ శల్చం. (క్రియ ఒకటే ఆయినా కర్తలు వేరు వేరు ఫల వేరు అని చెప్పటం శబ్దాలను అమర్చటంలో కనబడే వైశిష్ట్యం సమాంతర నిర్మాణ శిల్పం భౌతికమైన ఆకృతిని సంతరిస్తున్నా శబ్బంలోని వర్ణం _సెతం కవి హృదయాన్ని ర్వనింపజేయగలదు ఆన్న రూప వై భవాన్ని వెల్లార్చే రచనా శిల్పం ఈ మినీ కవితతో అణువణువునా వ్యాపించి ఉంది.

శబ్దాలకు చవ్పుషగా వినిపింపజే సేవి ధ్వన్యనుకరణ శబ్దాలు. “డాండకఓ డాండనిసదమ్ముల జాండమునిండ” అన్న వద్య పాదం, గోపన్న చప్పున జ్ఞాపకానికి వస్తుంది ధ్వన్యనుకరణ శబ్దాలనగానే. ఉత్పలమాల లాంటి పద్యంలో కొంత భాగం ధ్వన్యనుకరణ శబ్దభూయిష్టంగా ఉన్నా నాదవంతమైన కొంత సౌందర్యాన్ని రచనకు కల్గించింది అని చెప్పుకొని సంతోషించవచ్చును. మరి మినీ కవితలో కూడా ధ్వన్యనుకరణ శబ్దాలను వాడి దాన్ని ధ్వృమయం చేయటానికి వీలుంటుందా? అనే

ర్‌0

అనుమానం రావచ్చును. శిల్పదృష్టి ఉంటే ధృన్యనుకరణ శద్దాన్ని ధ్వనిమయం చేయవచ్చునని శ్రీనివాస్‌ నిరూపించాడు.

థ్రీనివాస్‌ వి. = *వివ్షవ కవిత్వం'

8 *రుటా రుట్‌ ఫటా ఫట్‌ లల నరాల స్వ య నె రుటక్‌ రుటక్‌ టం “చొ ఫటక్‌ ఫటక్‌ గన./ అచ గి0€ 130 ్టి ల్‌ | ధనాధన్‌ శస గళ డిషుం డిషుం స్య న. ర.

ఈ కవితలో ధ్వన్యనుకరణ శబ్దాల ద్వార వర్గపోరాట స్వభావం వ్యక్త వొతుంది.. రుట్‌, రుబ్‌ శబ్దాలు యజమా) తిరస్కారానికి. ఫట్‌ ఫట్‌ శబ్దాలు యజమాని (ప్రకీకార చర్యకు, రుటక్‌, రుటక్‌, ఫటక్‌, ఫటక్‌ శద్దాలు (శ్రామికుల తిరస్కారానికి, ధనాధన్‌ శబ్దాలు లిరిగి యజమాని (ప్రతీకార చర్యకు, డిషుం డిషుం శద్ధాలు వరస్పర హోరాటానికి, గుర్‌, ఫట్‌ శబ్దాలు సంఘర్షణకు, ధన్‌ డిష్‌ శబ్దాలు తిరుగుబాటుకు ఆముకరణగా భావించవచ్చును.

ఈ కవితలో వర్గ సంఘర్షణ, తిరుగుబాటు, విప్లవం అనేవి _పర్యక్షంగా

ళం యె మ! లి కన్చిస్తున్నాయి. అనుకరణ శజ్దాల ద్వార భావాన్ని [ప్రదర్శించటం మినీ కవితల్లో కనిపించే (వ్రత్యేక శిల్పమని చెప్పవచ్చును,

ఈ కవిత కంటితో చూచి స్వయంగా చదువుకున్న దాని కంటే కవి థావా యుక్తంగా చదువుతూంటే వినదగినదిగా కనబడుతుంది. రేడియోలో (ప్రసార మౌతుంటే శబ్ద శ్రవణం ద్వార వన్తు స్వభావాన్ని స్వరూపాన్ని స్వాయ_త్తం చేసుకొన గలిగే ప్మకియ ఈ కవితలో సహజంగా భాసిస్తోంది,

61

లి, అర్థం సెర్ధక శబ్దాలకు (పయోగించబడుతూనే శద్దాలు అర్ధాన్ని సమర్పించి తమ వ్యక్తి త్వాన్ని నిలుపుకోకుండా కరిగిపోతున్నట్టు అనుభవాన్ని కలిగించే రచనను అర్థ పథాన రచన లేదా భావ (ప్రధానమైన రచన అని చెప్పవచ్చును. సుదర్శన్‌ ఆర్‌ - 'ఆకలి రాగం 9. “కడుపు పీణ రేవ తం్యతుల మీటి చూడు వినిపించు ఆకలి రాగంోొ ఈ కవితకు మూడు పొరలున్నాయి. ఆకలి బాధతో ఆరున్తున్న (పేవుల రోదన కవి చెప్పదలచుకున్న వస్తువు దీనిని వ్యక్తికరించటంలో కవి స్వభావం స్పష్ట మౌతుంది. ఈ అమభూలిని ఆకందకగా స్ఫురించేటట్లు వ్యక్రీకరించవచ్చుసు. రాగంగా వినబడేటట్లు వ్యక్తీకరించవచ్చు. ఒక పద్ధతి బీభత్సంగా ఉంటుంది మరొకటి రమణీయంగా ఉంటుంది. ఆకుభూతిరోని పొర అయితే దాన్ని వ్యకక్తీక రించటంలో సృుటమయ్యే కవి స్వభావం రెండవ పొర, సుడర్శకం ఆకలి ఆంద నను రాగంగొ వలికించదలచుకున్నాడు. కాబట్టే థావాన్ని అలంకరింపవలసి వచ్చింది రూపుదిద్దటంలో రూపకమనే అర్థాలంకారాన్ని కవియొక్క అభివ్యక్తి అందుకోవలని వచ్చింది. కడుపు “వీణ” అముంది, (పేవులు “తంతులు” ఆమునాయి. మీటటం తప్పనిసరి ఆయింది. ఆర్థాలంకారంలో అందంగా కవి ఆవిష్కరింపబడిన ఆకలి రోదన ఈ రూప రాగం. ఈ కవితకు భౌతికమైన నిర్మాణం కన్నా, వినిపించే శబ్దం కన్నా, పరిత భావింపదగిన ఆర్థం ముఖ్యం, ఆకలి రాగం సైతం పరివలో జాలిని కరుణను రేకెత్తించగలుగుళుంది. ఆ అర్థ సమర్పకమైన శబ్ద రచనంరోని [వసాదం ఇందులో (పతి సహృదయనికి (పత్యక్షమౌతుంది. ఈ కవితలోని చివరి పాదం శీర్షిక ఒక్కూటే కావటం వల్ల కొంత వరకు శిల్పం దెబ్బ తింటుంది. ఏమైనా చదువుకునేటపుడు “ఆ -కలీరాగం” ఆకుకుందే కొంత చమక్కారం వస్తుందేమో. ఏమైనా శీర్షికను చమత్కారం కోసం వాడుకోవటం శిల్ప శక్తికి తార్కాణం కాదు, శర్షికో మాట ఆటుంచితే మినీ కవిత మ్యాతం అర్థ శిల్పానికి అద్దం వట్టిన రచన* 52

మినీ కవితలో అర్భాంకి [పాధాన్యాన్ని కల్పించే పద్ధతులు అనేక రకాలుగా గోచరిస్తున్నాయి. “ఆకలి రాగంొ కవితలోకర్త వాచ్యం కాడు. ఒక వే అయినా ఆది నొమం కాదు సర్వనామం. నామం కంటే సర్వ నామాన్ని వాడటంలో మినీ కవితా రచయితలు విశ్వజనీనతను సాధిస్తారు. వాడు, వీడు, నేను, నీవు మొదలగుశవి ఈ కవితలలో వ్యక్తి నిస్టం కావు ఒక సమూవోన్నో, ఒక స్వభావాన్నో, ఒక జాతినో, ఒక వర్గాన్నో (పతీకగా వ్యంజింపజేన్తూ ఉంటాయి. అటువంటి వ్యంజనాళ క్రికి ఒక ఉదాహరణం. రాజేంద, ఆసు - *రచయిత' 10. “ఎముకల గూళ్ళు మీద దార్శిద్యాన్ని దాచుకోలేక వాళ్ళు ఫుట్‌పాత్‌ మీద అఘోరిస్తుంటే వీడు- వాళ్ళని కథా వస్తువుగా చేసుకుని (వతిష్టని పారితోషికాన్ని కొ ప్టేస్తున్నాను.” ఇది ఒక రకంగా వ్యంగ్య రచన, దారిద్యంతో పీకింపబడుతున్న అనాధ జీవితాలను కథా వస్తువులుగా తీసుకుని పారితోషికాన్ని (పతిష్టను గడిస్తున్న రచయితల మీద వ్యంగ్యంగా వినరిన విసురు ఈ మినీ కవితలో ఈ పని చేస్తున్నది రచయిత అని కవితలో వాచ్యం కాదు. అందులో పయమోగించబడ్డ సర్వనామం వ్పీడ్సు? వాడు ఎవడో శీర్షిక నిర్జేగస్తుంది.. ఆంటే కవితలో వాచ్యం కాని కర్త శీర్షైకలో సూచించ బడుతున్నాడన్న మాట. ఇది ఈ కవితలో ఉన్న శిల్పం. ఇది అర్థ (ప్రాధాన్యంగా సాధించబడింది. కాబట్టీ అర్థపిద్ధమైన శిల్పంగా చెప్పవచ్చును. ఈ అర్థ (వధానమైశ శిల్పాన్ని కోభింపజేసేది సవాజాలంకారం. “ఎముకల గూష్ట అన్నది తెలుగు జాతీయం. కాని ఇందులో జాతీయమిచ్చే అర్థంతో పొటు “ఎముకలతో చేయబడిన గూష్ళ” అనే ఆర్థం కూడా వస్తుంది. ఆందులో చమత్కారం ఏమిటంటే వీదలు దాచుకునేది దార్మిద్యం. దాచుకోవటానికి వాళ్ళకు సహజంగా ఉన్నడి ఎముకల గూస్ల. దార్మిద్యాన్ని దాచుకో లేకపోవటం ఆంటే శరీరాలను బట్టలతో కప్పుకోలేక పోవటం అనీ, ఆకలితో ఎండిపోయిన ఎముకలు బయటపడ్డాయని చెప్పుకో వచ్చును. ఇదంతా “దాచుకోలేక ” ఆనే [క్రియ యొక్క అర్థళ క్రి వలననే ఏర్పడుతున్న వ్యంగ్యం 53

ఇటువంటిదే “ఆ ఘోరిస్తుంటౌ అనే కియ. బీదలు పడుతున్న బాధలు మూర్తి మంతంగా వ్యజక్తీకరింపగలిగిన శక్తి ఈ (క్రియకు ఉంది. “పవుట్‌పాత్‌” అనే శబ్దం వాళ్ళుకు తింటానికి అన్నంతో పాటు తలదాచుకోవటానికి గూడు కూడా లేదని అర్థ వంతంగా వ్యాఖ్యానిన్తున్నాడు. ఇదంతా ఒక ఎత్తు “వాళ్ళ ఆన్న సర్వనామం ఒకటి ఒక ఎత్తు బహు సంభ్యాకులనే భావం బహువచనం చెపుతుంది. సార్థక శద్దాలు, అలంకార ఛాయ కల్గిన సమాసం, (వతీక స్ఫూర్తిని వెల్దార్పగలిగిన సర్వ నామం ఇందులో అర్థశక్తిని వ్యక్రీకరింపగలిగిన అంగజాలు. చిట్టచివరి క్రియ “కొ ష్టేస్తున్నాడు” (క్రియాళక్తి వలన దోపిడీ చేస్తున్నాడన్నంత అర్థం స్ఫురిస్తోంది. వాళ్ళని వాళ్ళని కథా వస్తువుగా చేసుకుని అన్నపుడు వాళ్ళని వెట్టి చాకిరి బానిస అన్నంత అర్థాన్ని మినీ కవిత సృష్టిస్తోంది. మొబ్తత్తం మీద ఈ మినీ కవితలో రెండు చిన్న పాదాలున్నాయి. ఆ రెండు రెండు వర్గాలను సూచిస్తున్నాయి. ఆ రెండు సర్వనామాలు. ఆ రెండే ఈ కవితకు కళ్ళు. అర్ధవంతమైన కషం రచయిత చూసింది, మన చేత చూపింపజేస్తున్న గీకవిత. మినీ కవితలలో నిర్వచన కవితలు సౌమాన్యంగా శబ్ధ ్మవధానంగా గాక అర్థ (వధానాలుగానే కనబడుతున్నాయి. ఇటువంటి నిర్శచన కవితలు (వాయటంలో ఆను రాజేం్యద చేయి తిరిగిన రచయిత. రాజేంద, అను - "కోరు" ట్‌ 11. " జోనల్ల కోట్లో న! ౮ కళ్ళు తేలేసిన న్యాయానికి సజీవ సమాధి” రాజేంధద, ఆసు -_ “పిచ్చివాడు" “లీ “సంఘం నిఘంటువులో జీవితానికి అర్థం వెతుక్కునేవాడు” ర్‌శ

ఇందులో విశషం శీర్షిక లేకపోతే ఇవన్నీ పొడుపు (వళ్నలుగా ఉంటాయి. శీ్షీకతో కలిపి చదువుకున్నపుడే. పొడుపు (పళ్న విడిపక్నట్టుంటుంది. సమాధానం ఒక్క పదంలో ఊహించగలిగి అర్ధవంతమైన వాక్యాన్ని కూర్చటమే ఇట్టి రచనల్లో?

న! ళా శిల్పం,

కొందరు అన్య ధాషా పదాలకు వాడి మి! కవితను శబ్ద సుందరంగా చేసే వారున్నారు. అనువుగా వాడిన ఆవ్య ధాషా పదం ఒకటైనా మినీ కవితనంకా మిరు మిట్లు గొలీపింపజేన్తుంది.

వెంకట రావు, ఎ - *పమోషన్‌

18 “*ఊవా తెలిసే వయనులో

పునాదులు (తవ్వే కూలీలను చూచి జాలి పడ్డ నేను

ఈహ తెలిసాక సంపాదించిన డిగీతో

వునాదులు (తవ్వే కూరీగా (వజాస్వామ్యపు జీవితంలో “*ఫమోషన్‌” తెచ్చుకున్నా ”

ఈ కవిత సహజంగా శబ్దం కంటే అర్థం _పధాగమైన రచన. పూర్చార్థంలో కనబడే పునాదులు [తవ్వే కూలీ, ఉత్తరార్థంలో కనబడే పునాదులు (తవ్వే కూలీ శబ్దం చేత ఒకటిగానే కనబడుతున్నా, అర్థం చేత భిన్నం అవుతున్నాయి. ఒకరు వట్టి కూలీలు మరొకటు విప్టవ వాదులు, విప్ణవ వాడులు చదువుకుని ఉద్యోగం లేని యువకులు. అతడు డిగ్రీతో సాధించిన ప్రమోషన్‌ వ్యంగ్యార్థాన్ని సూచిస్తుంది. (వమోషన్‌, డ్నిగి అన్న ఈ పదాల కంటే మరే పదాలు వాడినా కవి అందించదలచు కున్న ఆనుభవం పఠితకు అందదు. ఇక్కడ శద్దానికొ! అఆర్జానికొ? (ప్రాధాన్యం అన్న అనుమానం వచ్చినపుడు సార్థకమైన ఆంగ్ల పదం సమర్థవంతమైన అర్ధాన్ని అందిస్తున్నది కాబట్టి శబ్దార్జోభయ (ప్రాధాన్యం కనబడుతుంది.

55

ఒక్కొక్కసారి అన్య భాషా పదాలను మి* కవితలో విరివిగా వాడటం జరుగు తుంది. వాటి వలి ఒక్కొార్క-సారి శబ్ద చమత్కారం మళొకసారి అర్థ చమత్కారం కూడా కలుగుతూ ఉంటుంది. ఇక్కడ గమనింపవలసింది చమత్కారం కోసం మ్యాతమే అన్యదేశ్యం వాడబడుతున్నదని= రానా = 'స్తీ కింగ్‌" జా శక, శఇన్‌ స్టేషన్‌కి సాల్వేషన్‌ వెదుకుతూ ఈ నేషన్‌ పెద్ద నోట్లను డీమాటి టైజేషన్‌ చేసిన వాడు పిచ్చి త్తిన జాక్‌ మనీ గాళ్ళు ళు వెసన్‌ సెల్‌లో స్పీకింగ్‌ ో జ్‌ ' చేస్తే చూడాలని నా లైకింగ్‌” ఇందులో ఇన్‌ ఫేషన్‌కు బమదులు (రవ్యోర్బణం ఆని నేషన్‌కు బదులు దేశం అని ఆలాగే మిగతా ఇంగ్లీషు వదాలకునరియైన తెలుసు పదాలకు వాడీ రచయిత రక్తి కట్టించ వచ్చు, కాని ఆంగ్ల భాషా పదాల వల్ల పుట్టి చమక్కారాన్ని మనకు చూపించటమే ఆయన ఇష్టం (లై కింగ్‌). ఒక మాటలో చెప్పాలంటే ఆయన లైకింగ్‌ అన్య భాషా పద చమక్కారం- అర్ధాన్ని గౌణం చేసి శబ్ద చమత్కారానికి (పాముఖ్యమివ్వటం. ఇది ఓక రకంగా ఉత్తమ శిల్పం గాదు. కొందరన్య భాషా పదాలు వాగినా అవి ఆక్కడ తప్పనినరీగా ఉంటే తప్ప వీలుపడని విధంగా వాడతారు. రాజేంద్ర, ఆసు - 'వార్తా ప్యతికలు” 15. ోక్షృళ్ళి పోతున్న రాజకీయ కూరగాయల్ని సైతం తాజాగా అమ్మేసి సొమ్ము చేసుకుంటాయి.” మినీ కవితా రచనల్లో అన్య భాషా పదాలతో శీక్షైకలను పెట్టడం ఒక విశేషం, బి “రియాన్‌, ౫ పమోషన్‌”, ఆక్ళృమితో నాస్తి దుర్భిక్షం”, ఇంటర్వ్యూ, *ర్రీ గ్త్‌ గా “డ్డాక్టర్‌”, “కం ట్రాక్టర్‌”, “*ల్బెఫ్‌ లాంగ్‌”, “టాక్స్‌”; “గ ర్రీవీ హొట్రావో”, 56

“*క్రస్మాత్‌ జాగ త్త్రొ, “బడ్జెట్‌”, “ఫర్‌ యువర్‌ ఇన్‌ఫర్‌ మేషన్‌”, “టేక్‌ కేర్‌”, “భాహభ్రాప్‌, “*వమర్జన్సీ” మొదలగునవి ఈ శీర్షికలు వ్యవహారంలో బాగా నలిగి పోయి ఉన్నాయి. అన్య భాషా పదాలు భావ వ్య క్రీకరణకు తోడ్పడుతాయి. అవి నమయోచితంగా వాడినపుడు అర్థవ్యకి తేలికగా జరుగుతుంది. ఆయితే ఇది చదువు కున్న వారికి మ్మాతమే అర్ధమౌతుంది అన్న విమర్శ లేకపోలేదు. ఆ మాటకొస్తే మినీ కవితలన్నీ మధ్య తరగతి మందహాసాలే ల. నమానం మినీ కవితకు సమాసాలకు నిజాంకి చుక్కెదురు. ఈ కవితలో సమాసాలు ఆసలు ఉండవని కాదు. ఉన్నా రెండు మూడు సమాసాల కన్నా మించి ఉండవు. సమాసం వాడిన చోట రచయిత ఒక భాన వ్యక్తీకరణకు (వయత్నిస్తున్నాడన్న భావం ద్యోతమానమౌతుంది. స్మృవయత్నంగా సాధిస్తుస్న రచనాంగం కొబిబ్టీ దీన్ని సమాస శిల్పం ఆనవలసి వచ్చింది ఒక్కొక్క సమాసాన్ని ఒక్కొక్క చరణంగా నిలిపి మిశీ కవితకు ఆకార వైభవంతో పాటు, అలంకార వై భవాన్ని కూడా సాధించిన మినీ కవితలు కనబడతాయి. ముని సుందరం, ఎస్‌. = ఊర్పు" 16. గాలి నంర్యపదాయ కలుషితం సరు కల మత విష భరితం మద్ద స్వార్ధాంధ్ర పరిపూరితం ఆమంకే మార్పు నా ఊర్పు ఇందులో గాలి, నీరు, మట్టి అనే [ద్రవ్యాలు మూడు మూరు చరణాలు. ఇప్పటి వాటి స్థితి తెలిపే స్వభావ వర్జగాత్మకాల్లై న చరణాలు మూడూ మూడు నమాసాల కూడిక. ఆ సమాసాలను విరిస్తే ఆ కవితకు బీగువు లేదు. అంత్య ప్రాసలు, ఆలంకారాలు వాడివల్ల కలిగే వాక్య లయ సౌందర్యం లేడు. ఒక పదం ఒక సమానం ప్‌?

కలిసి ఏర్పడిన ఒక వాక్యం. ఈ కవితలో నాలిగింట మూడు వంతుల ఏర్పడిన నిర్మాణ సౌందర్యం. అందుకే మార్పు నా ఊర్పు అని తీర్చుగా చెప్పిన చివరి వాక్యం నమాసంగా అమర్చబడలేదు. అలంకృతంగా ఉన్న చివరి చరణం సమాసం కాదు. సమాస రూపాలుగా ఉన్న చరణాల కంటే భిన్నంగా ఉండటమే మార్పు. సమాస విరహితమైన శబ్దాల కూర్చే మినీ కవితకు ఊర్పు కూడా. ఈ కవితలో సమాసం ఉండటం ఎంత శిల్పమో; సమాసం లేకపోవటం కూడా అంత శిల్పమే. సార్థక్యమే శిల్ప రహస్యం మినీ కవిత నిర్మాణ శిల్పంలో సమాసాల సందడి తక్కువైనా సమాసాల పొందిక ఎంతో రమణీయంగా ఉంది. ఒక విధంగా ఇది రచనా సంవిధానానికి సంబంధించిన విశేషంగా కనబడుతోంది. మురశీకృష్ణ = “బతుకు చావు కే "పెద్ద వన్నీ కంటబడక తిరుగుతుంది చిన్న పిట్ట! పెద్ద చనిష్ని వెంటపడే తిరుగుతాడు సగటు మనిషి! లేకుంటే చాపు భయం తెలుసుకుంటే (బతుకు సుఖంోొ, అన్న మిసీ కవితలో రెండు పదాల సమాసాలు, రెండు పదాల్హాగా భాసించే పదబంధాలు మధ్య ఏక పద (క్రియలు చితంగా ఒదిగిపోయి ఉంటాయి. ఇందులో అర్థ గాంభీర్యం కఠళటే పదాల పొందికే (పధానంగా పథితనాకర్షి స్తుంది. ఆచ్చిక సమాసాలు ఎక్కువగా ఉండటం ఇందులో విశేషం, జీ (వత్యాయం ధ్వని వాదులు వాద్యార్థం శబ్దాన్ని మా[త్రం ఆ్మశరయుంచీ ఉంటుందని, వ్యంగ్యార్థం శబ్దాన్ని శబ్దెక దేశాన్ని అంటే (వత్యయం మొదలగు వాటిని, అర్థాన్ని, ర్‌8

నర్జాలను, రీతిని ఆ్మశయించి ఉంటుందని -వివేచిస్తారు.. మినీ కవిత వ్యంగ్యార్థ (పధానమని విమర్శకులందరు అంగీకరించిన విషయమే. ధ్వనివాదులు చెప్పే శబ్టెక | దేళమే ఒక విధంగా [ప్రత్యాయాల వల్ల ఏర్పడుళున్న రచనా శిల్చమని భావించవచ్చు. | ఆకృతి, పత్యయం, ఉపసర్గ, నిపాతం, కారకం మొదలత్సై నవన్నీ శబ్దెక దేశాలుగా లాక్షిణికలు పేర్కొన్నారు. వాటి వల్ల వ్యంగ్యార్థం స్ఫురిస్తుందని నిరూపించారు కూడా. అల్పాత్షరాలలో అనల్బార్థ రచనను సాధించే మినీ కవితకు 'ఈ లక్షణం వర్తిస్తుందని చెప్పటంలో అతిశయోక్తి లేదు ఒక్కొంక్కు దానికి మచ్చుకు ఒక్కొక్క ఉదాహరణాన్ని మాతమే ఇక్కాడ పేర్కొనటం జరుగుతుంది... తెలుగులో (వత్యయం | లేని పకృతి స్త్రీవాచకమైనా అవుతుంది." న వళాకర్‌. ఎస్‌, = “సిసిందది" - - 19. “పదవిలో . ఉన్నప్పటి గొంగళి పురుగు ఎన్నిక లొస్తే జౌతుంది సీతాకోక చిలుక” ఇందులో గొంగళి పురుగు సీకాకోక చిలుకగా మారటం (భమర కీటక న్యాయం లాంటిడి. మై మినీ కవితలో బలమంతా ఈ రెండు జాతి నామ వాచకాల మీదనే ఆధారపడి ఉంది. అయితే వీటికి ప్రత్యయం లేడని చెప్పటానికి వీలులేదు. శ్రీ సమం కాబట్టి వత్యయం లోపిస్తుంది. తెలుగులో (ప్రధమ (ప్రత్యయం లోపించీన ఏ వాచకమైనా సంస్కృతంలోని (ప్రకృతి లాగా భాసిస్తుంది. ఒక్కొక్కసారి విధ్యర్థక మైన (క్రియ నినాదంలో ధాతు రూవంలా భాసించ వచ్చును. .. రామ్మబహ్మం, బి - “పరిష్కారం . శేరి, “*బతుపని బాధలతో నింపకు +" " బాధలను (బ్రాందీతో చంవకు + ం భవిష్యత్తుకు పునాదులు వెయ్‌ " భయాలను సమాధి చెయ” క్ర

చివరి రెండు వాక్యాల్లో. చివరి [కియా వాచకాలకే ఉనికి ఎక్కువ ఉంద్చి ఉపయోగం ఎక్కువ ఉంది... తెలుగులో తత్సమ పదాలను వాడేటప్పుడు విభక్తి (వత్యయాలు తప్పనిసరిగా చేరూళూ ఉంటాయి. గీలాదేవి, ఆదిరాజు - “స్వార్థ పిశాచం 20. అవినీతి లోకపు స్మశానంలో దిక్కులేని శవం న్యాయం దాన్ని పీక్కు తినే పిశాచం స్వార్థం, ఇందులో శవం, న్యాయం, పిశాచం, స్వార్థం తత్సమ పదాలు, ఈ కవితలో (వతిపాద్యాంశం న్యాయాన్ని ళవంగాను స్వార్థాన్ని పిశాచంగాను చెప్పటమే. ఇవి (ప్రత్యయాంతాలయిన పదాల వల్లి సాధింపబడటం స్పష్టం. తెలుగులో డుజ్‌ తత్పమాల మీదనే కాక ఆచ్చికాలయిన నామ వాచకాలలోను సర్వనొమాలలోను కూడా కనబడుతుంది. తత్సమాచ్చిక శబ్దాల మీద చేరే డుజ్‌ (ప్రత్యయం మినీ కవితను మిరుమిట్లు గొలిపేటట్లు జేసే ఈ ఉదాహరణ గమనించదగి నది. 21. “ఒకడు మంచి వాడు ఒకడు మనుష్యులలో దేవుడు ఆంధ సినీ (ప్రేక్షకుడు అయ్యో! ఇంఇలా (బళుకుతాడు”

ఈ మినీ కవిత నిర్మాణంలో మొదటి మూడు పంక్తులు ఒక (ప్రయోజనాన్ని, నాలుగో పంక్తి 8క్కటి మరో _(పయోజనాన్ని సాధించటానికి కూర్చుబడ్డాయి. వస్తు వివేచనాన్ని చెయ్యటానికి నామ వాచకం మీద చేరే డుజ్‌ను వాడటం జరిగింది. నాలుగో చరణానికి క్నర్త వాడు. కాని అది లుప్తంగా ఉంటుంది. “అయ్యో” అనే విచార వాచకం కవి చెప్పదలచుకున్న భావానికి గవదీప్తిని కల్గిస్తుంది. వివేచనకు (వత్యయాన్ని, విచారానికి విచార వాచకాన్ని ఉపభోగించి కవితను నిర్మించటం పై కవితలోని శిల్పం.

60

(వ్రత్యయాల్లో పథమా. విభక్తైక [ప్రత్యయమే కాక బహు వచన (ప్రత్యయం తదితర (ప్రత్యయాలు మినీ కవిశలో అర్థవ్య క్రికి వ్యంజకాలుగా ఎన్నో విధాలుగా వని ఉదయ -_ “సిసింద్రి" 22. “ఓట్ల మన్దికై. వస్తారు రాజకీయ భివకులు వారిలో కొందరు [ప్రజాస్వామ్య భకకులు!” ఇందులో బహు వచన (వత్యయం వాడటంలో నైపుణ్యం స్పష్టంగా కనబడు తుంది. ఇటువంటివే అలనోకగా ఎన్నో చూపవచ్చునుః సోమసుందర్‌ - *రాలిన ముత్యాలు ౨8... “ముదుసళ్ళ నొసవ్మ వెక్కిరించే మొసన్మ చక చక లాడే యవకుల కాళ్ల చెంపన దుమికే లేష్ట” బహు వచన (ప్రత్యయం కంటే మిగిలిన విభక్తి (ప్రత్యయాలు కవుల [వయోగా లలో వైవిధ్యంతో కూడిన వ్యంగ్య శ్రి వెలార్చుతూ ఉంటాయి. ఎల్లోరా = “అగ్ని” ల, “అగ్ని అన్నిటిని దహిస్తుంది చుధాగ్ని సమాజానే దహిస్తుంది” ఇందులో ఆర్థ వంజకత్వం ద్వితీయా విభక్తి (వత్యయం మీద ఆధారపడి ఉంది. కాని “సమాజాన్నే” అని ద్వితీయా (వత్యయం మీద ఏ వార్థకాన్ని వాడినపుడు రచయిత అంత సామర్థ్యాన్ని (వకటించలేదేమో! ఎందువలనంటే సమాజం మొత్తాన్ని దహి స్తుంది అనే అర్ధమే కాకుండా సమాజాన్ని మాత్రమే దహిస్తుంది అని అర్ధం వచ్చే 61

ఆవకాశం ఇందులో ఉంది. ఏ _పయోగమైనా కవి శక్తి మీద కదా ఆధారపడి ఉండేదిం ... దర్తారాం, పి = ోడీపికలు” లర్‌, “డబ్బుతో అన్నీ కొనవచ్చు . నమ్ముకోవలసిన

ఆత్మాభిమానాన్ని

అమ్ముకుంటే చాలు

డబ్బునే కొనవచ్చు"

ఈ కవితలో కరణార్థకంలో వాడబడిన తృతీయాకారకం మొదటి చరణంలో బలంగా కనబడుతుంది. చివరి చరణంలో డబ్బునే కొనవచ్చు అన్నపుడు తృతీయ కంటే ద్వితీయ శక్తిమంతంగా భాసిస్తుంది. ఏమైనా ఇందులో వ్యంజకళ క్తులు (వత్యాయాలే.

రామకృష్ట, మిరియాల - ోనగరంలో”

£6. “వెన్నెలకు తరుగు' లేదు నగగంలో |!

ధరలకు సిద్దలేదు నగరంలో! ర్మాతులకు న్నిద లేడు నగరంలో ! **+ధ్రనానికి వెన్నెముక లేదు నగరంలో 1”

ఇందు చతుర్ధీ, వష్టీ విభక్తి [వత్యయాలు అర్థ శక్తికి డీపకాలు... పునరుక్త మయ్యే “నగరంలో” అనే శబ్ధంలోనే షష్టీ [పత్యయం కంటే మొదటి పదం మీద నిలిచే చతుర్ధ ప్రత్యయం వైవిధ్యాన్ని, ఆసక్తిని, వైచి।తిని (ప్రకటిస్తున్నాయి.

సారధి = “కలం .

27, “వలం కోనం కాగితాలు దున్నే హలం -నాకలం!” . అన్నపుడు ప్రయోజన నిర్జేశేకమైన ఆబ్ఞోస్యర్ధుా చతుర్ధీ విభక్తి లాంటిడీ. ట2

రామకృష్ణ చం్చదమౌళ _ “*ఒకటి-రెండు” ౨8. “కుండలో

ఏటి నుండి ఇంటికి |

నిష్పుంటే

ఇంటి నుండి కాటికి 11” _ యాస్కస య “*సిసిం ది”

£9. “*వదవి కోసం కాదు

(వజల కోసం అనడం

దేహం కోసం కాదు

దేశం కోసం ఆనడం " దేశాన్ని [పజల్నీ

నిలువునా లూటీ చేయడం

నేటి రాజకీయ [(వహననం”

ఈ కవితా నిర్మాణంలో మొదటి. నాలుగు చరణాలు ఒక ఎత్తు ఆపై రెండు చరణాలు ఒక ఎత్తు చిట్టచివరి చరణం ఒక్కటి అన్నింటి ఎత్తు, ఈ కవితలో పునరుక్తి ఆసక్తిని పెంపొందింపజేస్తుంది. చివరి వాక [0 తీర్ప లాగా (వకటిత మౌతుంది అందులోను చివరి మాట కొస మెరుపులా మెరిసే మాట “ప్రవాసనం” అనే ఉపసర్గ. అది ఉపసర్గతో కూడుకున్న పదం కావటం చేత ఈ విభాగంలో చెవ్చ వలసి వచ్చింది*

బసలింగప్ప = “సిరా చుక్కలు”

80. “అఆలు ఒట్టి అక్షరాలే కాదు

అనుభవాల ఆరాటాల (ప్రతిరూపాలు ఆక్షరాల ఊపిరి అనుభూతి అవేశం అవరాలు లేని కాగితం అనుభవాల చారలు లేని జీవితం 603

ఆందుకే ఆశతరాలు అవరాలే 1” కిశోరు బాబు, కే = “వెలమగడు”ో ఆకోక్‌ బాబు కె 81. “మూడు ముళ్ళ వేసేంత వరకు ఆగాం ద్ధి”! ఆ పైన “గాడే” కమలారాం, జి = “దిప్‌కలు శిల, “నేల మీద మాట మీగ నిలబడ లేని వాళ్ళంతా ఎన్నికల్లో నీలబడతార” ఎల్లోరా య “తోడేష్‌ రిలిం అడవుల్లో తోడేళ్ళ సంతతి కనుమరుగ్గెందట చూడ నగర వీధుల్లో తారసపడుతోన్నదట” (వభాకర్‌, తె _ “దీపికలు కిక... గుండె తీగలను మీటితే నాదం పలుకుతుంది గుండె లోతులను తరచితే నినాదం వలుకుతుండి గుంజ గాయాలకు కెలికితే ఆర్తనాదం పలుకుతుంది” రశ

కొల్లూరి - “జీవితం 85. “టెలిఫోను డైలు మీద పది ఆంకెల్లో వపంచం (వపంచం డైైలు మీద ఎన్ని అంకెలో తెలియని జీవితం!” సంస్కృత భాషలో ఉపసర్గలు చేర్చటం వల్ద పదాలకున్న అర్థాలు మారు తూండటం, దీనివల్ల ఒక్కొక్కసారి అర్థ చమత్కార మేర్చడి వ్యంగ్య రమణీయార్థం కవితకు వర్పడుతూండటం కనబడుతూంటుంది. మినీ కవితల్లో కూడా ఉపసర్గలు చేరిన సంస్కృత పదాలకు, సమాసాలను తత్సమాలుగా వాడుతున్నపుడు ఈ చమ త్కారాన్ని కూడా మనం గమనించవచ్చును. లొ . వాత్ధొం మినీ కవితలలో కవి తన భావాన్ని వాక్యాల్లో అభివ్యక్రీకరిస్తాడు. ఆ వాక్య విన్యాసంలో గల వాక్యాలను అనుశీలిస్తే అవి స్వరూపాన్ని బట్టి మూడు రకాలుగా ఉంటాయి. 1. ఒకే వాక్యం గలవి. లి. రండు వాక్యాలు గలవి. $8. మూడు వాక్యాలు గలవి, అని విభజించుకోవచ్చు. ఈ వాక్యాలు భావానుగుణంగా విరిగేవే అబు ఉంటాయి... భావం విరక్కుండా వేరే వాక్యం ఏర్పడదు.

• మినీ కవితలలో వాక్యాల స్వభావాన్ని బట్టి 8. నిర్వచన వాక్యాలు, 2. నినాద వాక్కాలు, 8. ఆశ్చర్యార్థక వాక్యాలు, ఈ. వ్యతిరేక వాక్యాలు, క్‌. బింబ (ప్రతిబింబ వాక్యాలు, కి. (వ్రబోధ వాక్యాలు, 7. అధిక్షేప వాక్యాలు, 8. ఆత్మాథశయ వాక్యాలు అని విభజించుకోవచ్చును. చే వొక్ష్యాం క్రలవి

మినీ కవిత సంక్షివ్రతకు మారు పేరు. ఒక వబాక్యరలోనే విస్తృతమైన భావాల్ని వ్యక్తీకరించే మినీ కవితలున్నాయి. 65.

రాజేంద, ఆసు - *క లీకాలం” 86. “కలుపు మొక్కలకి కాళ్ళూ నోహ్‌ పుట్టుకొచ్చి ఈ దేళానికి లామే అధిపతులమంటున్నాంప”

ఈ కవితలో సమాజంలో అల్పులే అధిపతులుగా చలామణి అవుతున్నారని కవి భావన. ఆధిపతులను కలువు ముక్కలతో పోల్చి చెప్పటం వల్ద వీరి (పయోజకత్వం వ్యంగ్యంగా చ్చితించబడింది. ఈ దేశంలోని దుండగులు, అవినీతిపరులు, దేశ (దోహులు పీరు దేశానికి కలుపు మొక్కలు. కలుపు మొక్కలు రూపకం* ఇక్కడ రూపకం (పతీకగా పరిణమిస్తుంది. పంటను కలుపు మొక్కలు ఎలా ఆ కమిస్తు న్నాయో అలాగే కాంతి కాముకులను, (ప్రగతి వాదులను అరాచక శ క్తులు ఆకమించి దేళాన్ని నాశసం చేస్తున్నాయి. “కలి కాలం” లోకంలో ఒక కవి సమయం లాంటి అనుభవాన్ని చేకూరుస్తుంది. లోకంలో జరగని పనులు జరిగితే కలికాలం. లోకంలో ఆరాచకం (పబిలింది అనటం సర్వసాధారణ స్పందన. ఈ కవితలో అవినీతి శక్తురే సీత శక్తులను ఆవరించి వేస్తున్నాయి. దీన్ని రూపకం ద్వార చెప్పాడు. “దేశానికో అన్న వదం కేతాన్ని-దేశాన్ని అనే రెండర్థాల్రో సార్ధకం చేసుకున్నాడు. చెప్ప దలచుకున్నది దేశం. కల్పన “చేనూ”. రూపకస్స్ఫూర్తి కల్లిన (పతీకతో సమకాలీన దేశ పరిస్థితులను వ్యాఖ్యానించే వైఖరి ఇందులో ఉంది. ఈ కవితలో భౌతికమైన నిర్మాణం కన్నా, వినిపించే శబ్దం కన్నా, వఠిత భొవింవగలిగే అర్థమే మిన్న. ఈ కవితలో కలుపు మొక్కలు వ్యాపించే విధంగా (ప్రచారం ఉన్న అధిపతులు ఉన్నళులుగా అవుశున్నారని చమత్క్మారం* ₹0ఢు వాక్యాలు శ్‌లబి

హనీఫ్‌ = 'పగతి”

శ?. “నా దేశంలో

అవినీతి ఏనుగంత వ్రగతి . దాని కన్నంత”ొ.. 66

ఈ కవితలో దేశంలో పగతి కంటే అవినీతే అధికంగా ఉందని కవి భావం, ఆలా దేశంలో” అన్న పదం కవితలోని రెండు వాక్యాలకు సమానంగా వర్తిస్తుంది. “నా దేశంలో” (వజలందరికి (ప్రాతినిధ్యం వపాస్తుంది. “నా అనేది అభిమాన వాళకం. “నా చేశంలో” అనే భావాత్మక వస్తువు అర్ధం కాకపోతే కవిత అర్థం కాము నా దేశం అన్నపుడు ఆత్మాశయ భావం తెలుస్తుంది. - ఈ కవిత ఏమాత్రం వ్యంగ్యం లేకుండా వాచ్యంగా ఉంది. పకితలు కవితను చదవగానే ఏ మాతం కష్టం లేకుండా ఆర్థం స్ఫురిస్తుంది. ఈ కవితా నిర్మాణంలో “నా దేశంలో” అనేది శీర్షికగా ఉంటే కవితకు వ్యంగ్యస్ఫూర్తి కలిగేది. ఇక్కడ (వగతి ఆనే శీర్షిక పెట్టి (వగతిని తిరిగి వాచ్యంగా చెప్పటం కవితలో శిల్పం లోపించినట్టుగా ఉంది. ల్వయివా అవినీతిని ఏనుగుతోను. (ప్రగతిని దాని కమ్నుతోను పోల్చిన కవి భావనాళ క్రి అభినంద నీయం. ఇలా చెప్పడంలో శబ్ధశిబ్పం కంటే అర్ధ శిల్పం, భౌతిక శిల్పం కంటే భావ శిబ్చ్బం ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది. మూడు వాక్యాలు త్‌లవీ |

రంభా భాస్కర్‌ = *నైై జం

88. గతమెంతో మేలని

మురిసిపోతాడు

వ్నర్తమానం చేవని

దుమ్మ త్రిపోస్తాడు

భవిష్యత్తుపై ఆశల్నిమాతం వదులుకోలేడు”

ఈ కవిత సామాన్యుని మన_ప్రక్వాన్ని పకివీందిస్తుంది. మూడు వాక్యాలు మూడు కాలాలుగా చెప్పడం ఇందులోని ఆకృతి శిల్చం. గతమే మేలనే భావాన్ని మొదటి వాక్యంలోను, రెండవ వాక్యంలో వ్యక్తి అనుభవించే వర్తమానాన్ని గూర్చి అది' చేదని తిట్టుకుంటాడని, మూడవ వాక్యంలో భపివ్యత్తుపై ఆశలు పెంచుకుంటాడని సౌర్వ్యశిక మైన భావాన్ని చూపించాడు. ఈ మూడు కాలంలో ఉండే స్వభావమే నైజం. మూడు వాక్యాలలో మూడు కాలాలకు చెప్పి దానికి “న్నై జం అని శీర్షిక పెట్టడం ఇందులోని నిర్మాణ శిల్పం, ఈ కవిత మానవుల సహజ గణాలను వ్యక్తీ రిస్తుంది .”

67

మినీ కవితలలో ఈ విధంగా వాక్యాల నిర్మాణం ఒకటి నుండి మొదలై, ఆరేడు వాక్యాల వరకు సాగుతుంది. మినీ కవితలలో వాక్యాలు పెరగటానికి కవి భావళకక్రితో పాటు దానికి తగ్గ ఉపమానాలను (గహించటం కూడా కారణంగా భావించవచ్చును. కవి చెప్పదలచుకున్న విషయాన్ని పాఠకులకు అందింపదలచుకోవటం ఒక కారణం కావచ్చును. తక్కువ వాక్యాలున్న మినీ కవితలలో వ్యంగ్యం ఎక్కువగా పోషించ బడుతుంది. శిర్ణూవన వాక్యాలు (0611081006) మినీ కవితలలో నిర్వచన్నప్రాయమైన వాక్యొలున్నాయి.. నిర్వచనాలు అతి వ్యాప్తి, ఆవ్యాప్తీ దోషాలు లేకండా సార్వకాలికమయినవిగా ఉన్నాయి. కాళిదాను జి* వి. యమ్‌ - 'దీపికలు శీ9,. “మనిషి మననుకు జాపకాలు కే మరువలేని వరాలైతే వతి శణం పరిమళించే పారిజాతం స్నేహం ఈ కవితలో కవి పరిమళాన్ని వెదజల్లే పారిజాతమే స్నేహంగా నిర్వచించాడు, ఈ నిర్వచనం వృర్తించేదెప్పుడంటే మనిషి మనసుకు జ్ఞాపకాలు మరువలేని వరాల్తై నపుడే అని కవి సాభ్మిపాయంగా. చెప్పాడు పారిజాతం ఎంతటి పదిమళాన్ని వెద జల్ధుతుందో ఉత్తమ స్నేహం కూడా అంతటి నూధుర్యాన్ని ఆందించగలదని నిర్వ ళా మూట లాం చించాడు, నిర్వచన వస్తువుకు కావలసిన ధర్మాలను ముందుగా చెప్పి, దానికొక ఉప మానాన్ని జోడించి, వస్తువును చివర చెప్పటం ఈ కవితలోని నిర్మాణ శల్చం దీపికలలోను స్నేహంలోను దీపించే గుణ సామ్యం ఉండటం వల్లి దీపికలు అనే శీ రైక (కింద ఈ కవిత (ప్రచురించటం ఎంతో బొచిత్యవంతంగా ఉందిః 68

బినాద వొక్కొలు సామాన్యంగా నినావ వాక్యాలు సమాజాన్ని చైతన్యవంతం చేయటానికి వాడ తారు మినీ కవితల్లో నినాదప్రాయమైన వాక్యాలున్న కవితలున్నాయి. ర్చ మి సువర్చలారాణి అ “జాగృతికలు" 40. “వానపాము వలె ఆండు మూతులతో ఊగిసలాడకు ఆన్యాయం పై సింహంలా ధైర్యంగా గర్జించు” సమాజంలో సొధారణ మానవుడు రైధీళావంతో ఊగిసలాడుతూ ఉంటాడు, కాని ఇక్కడ కవి వారిని ఇలా కాక ఆన్యాయంపై సింహంలా గర్జించమని నినదిస్తు న్నాడు. ఈ కవితలో ముందు అకర్తవ్యం చెప్పి, తగువాత కర్తవ్యం చెప్పటం ఆకృతి శిల్పంలో ఉన్న వ్పైలక్షణ్యం. సామాన్యునిలో ఉండే సద్డుబాటు మన _స్తత్వాన్ని వానపాము లాగాను, ఆవ్యాయంపై తిరగబడాల్సిన మనస్తత్వాన్ని సింహంతోను పోల్చి చెప్పటం వల్ల అన్యాయాన్ని ఎదుర్కోవటానికి సింహం వంటి ధ్లైర్యం కావాలని కవి భావన, సింహం ర్రైర్యానకి (ప్రతీక. దైర్యంగా అని మళ్ళీ చెప్పటం కవితా నిర్మాణంతో వ్యర్థపదంగా కన్పిస్తుంది. ఈ కవితలో (ప్రతి పదం భావాన్ని వ్యంజింపజేన్తూనే ఉంది. అళ్ళర్యా ర్థత వొక్యొాలు ఆశ్చర్యార్థక వాక్యాలు ఎబ్బురపాటును పకటించేవి, ఆబ్బురపాటును కలి గించేవిగా అయి ఉంన్నాయి. ద్వా- నా. కార్టీ - “ఎక్కడ చూసిన. శీ]. “ఈనాటి సమాజ మకషచక్శితలో ఎక్కడ చూసినా అవినీతి వరూధినులే 1 ఎక్కడ చూసినా మామా (ఫవరులే”" 69

ఈ కవిత వల్ట పాఠకునకు నేటి సమాజ పరిస్థితి తెలుస్తుంది. సమాజంలో అవినీతి వరూధిని (పవ్నర్తన లాగే మితిమీరిపొయిందని, ప్రతివారు ఎక్కడ చూసినా మాయా (ప్రవరుడు వరూధినిని ఆశ్రయించిన స్టే అవినీతి ద్వారనే లాభం పొందుతున్నా రని పాఠకుడికి ఆశ్చర్యాన్ని కలిగింపజేస్తుండి- శీర్షిక "ఎక్కడ చూసినా...” అనటం వల్ల సమాజాన్ని ఏ కోణం నుండి చూసినా అవినీతే కనిపిస్తోందని కవి భావిం బొడు. “ఎక్కడ చూసినా...” అని శీర్షిక పెట్టడమే కాక కవితలో అదే పద ఐంధాన్ని రెండు చంణాలుగా చెప్పటం వల్ల శిల్పం లోపించటమే కాక భావ వ్యక్తీ కరణకు కూడా తోడ్పడటం లేదు. వ్యతిరేక వాక్యాలు

వ్యతిరేక వాక్యొలు రెండు రకాలు. నిషేధం చె ప్పేవిగాను. విపరీత వ్యంగ్యం శలవిగాను మినీ కవితలలో ఉన్నాయి. ఇవి వంతల హృదయాల మీద (వలావాన్ని చూపిస్తాయి... నిషేధ వాక్యం ఆశయ వాక్యానికి ప్రాతిపదిక, పోషకం ఇలా లేక పోతే కవితకు రాణింపు లేదుం వెంకటేశ్వర రెడ్డి. కోట్ల = “ఆశయం” శల “వెయ్యేళ్ళ జీవితం కాదు నా లక్ష్యం ఒక సిరాచుక్కూ కావాలి సొక్యం” జ్రీవతమంటే నూరేళ్ళ పంట ఆని సాధారణొర్భం. ఇక్కడ కవి జీవీశమంటే మనిషి లేకున్నా ఆ మనిషి సమాజం కోసం చేసిన తన జీవిత సార్థ్‌కతే జీవితంగా భ్రావించోడు. ఈ కవితను కోవి ఒక రచయిత జీవితాన్ని ఉద్దేశించి వాసివనట్టుగా కన బడుతుంది. ఈ కవితా నిర్మాణంలో పరస్పర వైరుద్ధ్య శిల్పం పోషీంచబడింది* దీనిలో ఒక్కొక్క. వాక్యర చివర “లక్యం-సాక్ష్యల”. అని చెప్పటం. వల్ల జీవిత లవ్యానికి సాక్ష్యం ఒకటి ఉండోలని తెలుస్తుంది. శీర్షిక “ఆశయం” అనీ పెట్టటం వల్ల జీవివ సార్థకత ఒక కవివే కాక (పతి మనిషికి ఉండాలనే కవి భావన తెలుస్తుంది+ 70

వెయ్యేళ్ళ జీవితం కంటే సాహిత్యానుభవాన్నందించే ఒక్కు మినీ కవితను సృష్టిస్తే చాలు అన్నట్లుగా ఈ కవిత ఉంది. ళు థీంవి (వలీలింవి వావ్నాంలు మినీ కవితల్లో కవి అనుభవాలకు బీంబ రూవంలో చెప్పి ఆ తరువాత తాకు చెప్పదలచుకున్న ఆంళాన్ని (వతిబింబ రూపంలో వ్యక్తం చేయటం ఉంది. రాజేంద, ఆను - “ఆగస్టు ఫది హేను శీ$,. “*మన దేశానికి స్వాతం[త్యం వచ్చి చాన్నాళ్ళయ్యింది ఆందుకే వత్సరానికోసారి వైభవంగా వర్థంతి జరుపుపంటున్నాం.ొ ఈ కవితలో బింబ (వకిబీంబ వాక్యాలు సారూవ్య లావ శిల్పానికి సౌజన్య రూపాలు. దీంట్లో సారూప్యం వైరూప్యాలను చూడవచ్చును. ఈ కవితలో కవి “అగస్టు పదిహేను” జరుప్పుకునే వేడుకను వర్థంతిగా భావిస్తున్నాడు. స్వాతం్యత్యం వచ్చి చాలా కాలమైనా దేశంలో అభివృద్ధి మ్మాతం బాన్యం అని ఈ కవిశ ద్వార తెలుస్తుంది. ఈ కవిత శర్షిక “ఆగస్టు వదిహేమ” ఆ? పెట్టడం కవి భావనా శక్తి? వ్యంజింపడేస్తుంది. మినీ కవితల్లో సమాన లక్షణాలున్న బింబ (పతిదింబ వాక్యాలను, విరుద్ధ లక్షణాలున్న బింబ పలిబింవి వాక్యాలను చూడవచ్చుకు. (లోభ వాక్కాలు మినీ కవితలలో (ప్రబోధ వాక్యాలు ఒక ఆదర్శప్రాయమైన వాక్యంతో కూడు కుని సున్నితంగా చెప్పేఏగా ఉన్నాయి. (ప్రబోధ వాక్యాలు సంహ్కౌరానికి, భావ విస్ణవానికి తోడ్పడతాయి ట్రా సువర్చలారాణి - “రక్షో ర్రిక్రి శశీ “మండుటెండలో మలమల మాడురున్నా 71

చలసి నీడనిచ్చే స!

చెటు లాంటి మనసున్న బ్‌

మనిషివి కావాలి సివు”

ఈ కవితలో మనిపి ఎన్ని కష్టాలనుభవిస్తున్నా మనసున్న మనిషి కావాలని కవి భావన ఈ భావాన్ని చెప్పటానికి కవి మండుబెండలో మలమల చూడుతున్నా చెట్టు చల్చని సీడనిచ్చే విధంగా అనే ఉపమానం (గహించాడు. ఈ కవిత ఒకే వాక్యంలో సాగింది. అందువల్ల (వబోధంలో ఎంత క్లుప్తత ఉంటే అంత సూటిగా (వజల హృదయాలను ఆందుకుంటుంది. ఈ కవితా నిర్మాణంలో “*న్సల మలొ అనే పద వునరావృ త్తి “మాడుతున్నా” అనే దీర్ధాంతం వల్ల భావవ్య క్రీరణంలో గట్టిదనం

అజాటీ పు. ళా | అవాతీ బ్‌ = కన్పిస్తుంది* *ఆచ్పల్రన్ని సీడనిచ్చే చెట అనటం వల సమాజంలోని వ్యక్తులు కూడా నే ళు ట లు లీ ఆశోక వృషాల వలె కాకుండా మ క్రిచెట్ల వలె కొవాలని కవి (వబోధం. ఈ కవితను శీర్షిక అన్వయించకుండా చదివిజే పటోధాత్మకంగాను, శీర్షికాపరంగా చూస్తే కవి కోరిక గాను ₹0డు విధాలుగా కన్పిస్తుంది. అధికేన వాక్యొలు

మినీ కవితలలో సాధారణంగా అధిక్షేప వాక్యాలు రెండు మూడు వాక్యాలూ ఉన్నాయి. మొదటి వాక్యాలలో స్తుతి తరువాతి వాక్యాలలో నింద లేదా అధిక్షేపం వ్యంగ్యంగా భాసిస్తున్నాయి.

సుధీర్‌ = *వ్వైతంి

శీను “పగలు వీధుల్లో

పూలదండలు - సన్మాగోలు రాత్రి బంగకాల్లో వీర చిరుగులు - ఆ ర్రనోదాలు.”

ఈ కవితలో సమాజంలో పెద్దమునుమ్యులుగా చలామణి అవుతున్న అవిసీతీ పరులను వ్యంగ్యంగా చేప్పబడింది. నిర్మాణంలో అన్ని పదాలు పరస్పర వైరుద్ధ్య భావాల్ని (పకటిన్తూ అధిక్షేపాల్ని వ్యంబీంపజేస్తున్నాయి.. "చీర చిరుగులు- ఆర్తనాదాలు” ఆనటం వల్ల పెద్ద మనుష్యుల దౌర్జన్య కృత్యాలు ధ్వనీస్తున్నాయి. ఈ కవితా శీర్షిక “ద్వైతం”. అంటే “రెండు. ఈ కవితలో కూడా ఒక వ్యక్తీ

72

(ప్రవర్తనలోని రెండు పరస్పర విరుద్ధ భావాలు ఎత్తి చూపించటం వల్లు శీర్షిక ఎంతో సార్థకంగా ఉంది. అత్యాా(ళయ వాక్యాలు

ఏ కవితా (వ్మకియలోనై నా ఆత్మ్యాశయత్వం అనేది ఉంటుంది. ఆత్మా (శ్రయత్వం మినీ కవిత్వంరో వ్యక్తిగా, సమాజానికి పతినిధిగా, వర్గానికి నాయకుడిగా కనిపిస్తుంది-

బుచ్చిరాజు - “దోపిడి

కఠ నేను

వెచ్చించిన

(ప్రతి చెమట చుక్కా నాదే !

నేను వండించిన (వతి వడ్డ గింజా సీదే! 1”

“నేనూ” అని ఆత్మాశయ రితిలో చెప్పుకున్న కవిత ఇది. ఇక్కడ “నేనూ అనేది దోపిడీ చేయవడుతున్న బడుగు వర్గానికి (వతీకగా చెప్పబడ్డది. ఈ కవితలో (శ్రామికుడి నిర్వేదం కనిపిస్తుంది. ఆతడింత కష్టవడ్డా వడ్డగింజలే కరువౌతున్నాయని తెలుస్తుంది. ఈ కవితా నిర్మాణంలో “నేక” అని రెండుసార్హు చెప్పటం వల్ల భావం బలంగా ఉంది. దీనిలో శమ ఒకరిది, ఫలితం మరొకరిది అని దోపిడీ వ్యవస్థను విమర్శించటం జరిగింది. అంతేకాక కవి శీక్షక కూడా “*డోవడీ”.అస పెట్టడం వల్ల పైమాన్యుడు దోపిడికి గురి అయ్యే విధానాన్ని కవితలో చెప్పాడు,

ల బేత్తుగడ

మినీ కవితా ఎత్తుగడలో మొదటి చరణం క్లిష్ట వదాలతో కాకుండా, చి్న చాక్యంలో కవి తాను చెప్పడలచుకున్న భావాన్ని పాఠయల హృదయాలకు సూటూ అందించే రీతిగా ఉన్నాయి. ఎత్తుగడలో నిర్మాణ శిల్పం కోసం 1) (కియా పదాలతో (ప్రారంభించటం వీ నామ పదాంతో [పారంభించటం, 8) భావ బోధకమైన పదాలతో (ప్రారంభించటం కనిస్తాయి.

73

రాజొ - 'హెవు(రం)” 47. “కావాలి మతం సర్వజన సమ్మతం ఆచే నా అభిమతం కాకూడదది మౌధ్యపు కదుతం అయినా నేనెందుక్కావాలి సతమళం?”

ఈ కవిత “కావాలొ అనే కియూ పదంతో (ప్రారంభించటం వల్ప కవి అథి మఠాన్ని నొక్కి చెప్పుతున్నట్లుగా ఉంపి “కావాలి మతం” అనే చిన్న వాక్యంతో ఎత్తుగడ (ప్రారంభించి మతం” ఆశే పదానికీ భిక్న అక్షరాలు చేరుస్తూ భిన్నార్ధాలను పార్రించటం ఈ కవితలోని నిర్మాణ శల్పం, ఈ కవితలో మొదటి మూడు వాక్యాలలో కవి తన అభిమతం చెప్తూ తరువాతి వాక్యంలో అది “మౌఢ్యపు కమతం” కాకూడ దని చెప్పి చివరగా కవి తనకు తానే నేనెందుకు మతం కోసం సతమతమవ్వాలనే నిర్వే దాన్ని వ్యక్తపరుస్తున్నాడు. ఈ కవిత “కావాలొ అని ప్రారంభించి చివరగా “నేనెందుక్కావాలి” ఆం (వళ్నార్ధకంగా ముగించటం కూడా (వత్యేకతగా కన్పిస్తుంది.

రాజకుమారి = “వాగ్దానం”

$ర08. గోదాన కర్ణులు పుట్టిన

పుణ్యభూమి మశది ఆందుకే అందుకుంటున్నాం ఎడతెరిపి లేని వాక్‌...దానాలను”

ఈ కవితలో పూర్వ (పళ స్తిని ముందు చెప్తూ అది లేదని చెప్పటం తరువాత జరిగింది. దీనిలో దానకర్టులు అనే నామ వాచకాన్ని వ్యంగ్యంగా వాడటం జరిగింది దాన కోర్టులు పుద్టిన పుణ్యభూమి మనడి అనేది సత్యమైన వాక్యమే కాని ఈనాడు దాని ఆర్థం వ్యర్థంగా పరిణామం చెందింది. ఆందుకే వాక్‌ దానాలను మ్యాతమే అందుకో గలుగుతున్నామని కవి భావన. ఈ కవితా నిర్మాణంలో పూర్వోత్తర వాక్యఖండాల సమర్థన వ్యంగ్యపూరితంగా ఉంది. “ఎడతెరిపి లేన అనే పదం వల్లి వాగ్జానాల

74

న్యూనత్వం తెలుస్తుంది. మినీ కవితలలో ఎక్కువగా (పఖ్యాతమైన నామ పదాలనే ఎత్తుగడలో (వ్రయోగించటం కోన్నిన్తుంది. రాజేర్యద, ఆసు _ “తాజ్‌ మహల్‌” శె “పేమ ఎక్కడ పుట్టిందో గానీ ఇక్కడ సమాధ్లై నా ఇంకా (ఒతుకుతూనే ఉంది” ఈ కవితలో కవి తాను చెప్పదలచుకున్న సంపూర్ణమైన భావానికి అమకూలమై ల. జా యమ్‌ పదం ఎత్తుగడలో ఉంది. దీనిలో పేమ పుజ్జిన చోటు తెలియటం లేడు కాం, (పేమ నమాథిఅయినా కొని ఇంకా (బతుకుతూనే ఉందని కవి భావశ ఈ కవితా నిర్మాణంలో “*గ్గానీ_సమాదైై నా-ఇంకా-[బఖతుకతూనే” ఆనే పదాలు కవితాను చెప్పదలమకున్న భావానికి బలాన్ని చేహ ర్చేవిగా ఉన్నాయి. కవితా శీర్షిక “తాజ్‌ మహల్‌” అని పెట్టడం, తాజ్‌ మహల్‌కు సంబంధించిన భావంతో కూడిన పదంలో కవితను [ప్రారంభింవటం వారి (పేమ చిరస్థాయిగా తాజ్‌మహల్‌ రూపంలో నిలిచి ఉందనే భావం తెలుస్తుంది. 7. ముగింత్లు

మినీ కవితలలో ముగింపు పైవాశ్యాలనన్నింటినీ నిమక్థించేటట్లుగాను, పైవాక్యాల

సారాంశాన్ని చెప్పేవిగాను కనిపిస్తున్నాయి, న కలాం లకీ

మన్మధ లా ఆబ్బఎం

50. “రూక లేక నూక లేక

పాక లేక కోక లేక వినిపించే ఆ గాపు కేక ఏమకును!... విప్లవ భేరి కాక”

ఈ కవితలో సమాజంలో విప్లవం ఎప్పుడు సంభవిస్తుందో చెప్పాడు. నమా జంలో మనిషికి నిత్యావసరాలు లోపించిసపుడే విష్తవం సంభవిస్తుంది. దీంట్లో జీవి తంలో నిత్యావసరాలేమిటో. చెప్పటం జరిగింది. “రూక-నూక పాకం-కోక” అనేవి లేనవ్వుడు వేసే గావు కేకలు ఏమగునని (పశ్న వేసి అవే విష్పవ భేరి ఆగుననే సమా

. ధానాన్ని సమర్థించాడు. ఈ కవితా నీర్మాణంలో (వతి పదం కూడా “క కారాంతం 75

కొవటం విశేషం. అయినా కొని ఈ కవితలో పదాల [ప్రాముఖ్యం కన్నా ఆ పదాలు వెల్లార్చే భావమే పాధార్యాన్ని వహిస్తుంది. దీనిలో మాండలిక పదాలు వాడటం ల్దా య వల్ల సామాన్య జనుల జీవితం పతిబింబిస్తుంది కవితలో కవి కొస మెరుపుగా పిప్లన వ! భేరి అం [వయోగించటం ద్వార వ్‌ప్ణడ వస్థాశం (ప్రారంభమై అది సంపూర్ణితను చెందాలని శీర్రిక ద్వారా వ్యకక్తీకరించాడు. జ లా లి. అలంకార (యోగం కవి ఏదైనా ఉక భావాన్ని (పత్యక్షంగా ఉన్నది ఉన్నట్లు చెప్పటం కంటే ఒక అలంకారాన్ని అృశయించి చెప్పటం ద్వార పాఠకులలో ఆసక్తిని రేకె్తిస్తాడు, తన భావాలకు ఉపబలకంగా, శోభోదాయకంగా ఆసక్తికరంగా ఆలంకారాన్ని పయో గించటం కనిపిస్తుంది. ఈ అలంకారం శజ్ఞాశితం, ఆర్థాశిత ఆని రెండు రకొలుగా కనిపిస్తున్నది. చందన్‌ రావ్‌ = *“వపయోగం'” ₹1, _ఇద్దరున్నారు న! ఒకరు తన ధ్యానంలో మరొకరు వరధ్యానంలో తన ధ్యానంలో ఉన్నవాడు యోగీ! ఉప్పర్ర% ధ్యానంలో వ్పండే వాడుద్యోగి క ఈ కవితలో యోగి ఉద్యోగి అనే ఇద్దరి మానసీకావస్థ తెలుస్తుంది. ఇద్దరిలో సమానధర్మం ధ్యానమే. కాని ఒకరు తన ధ్యానంలోను, మరొకరు పరధ్యానంలోను ఉన్నవారు *తన ధ్యానంొ అని చెప్పటంలో తనకు సంబంధించిన మోకు సాధన దృష్టిలో ఉన్న యోగి అని, *పర ధ్యానం” ఆనటంలో సాంసారిక చింతనలతో నలిగి పోయే ఉద్యోగి ఆ) తెలుస్తుంది. ఈ కవితా నిర్మాణంలో ధ్యానం అనే శబ్ద పుశరా నృష్తి వల్ల శబ్దాశితమైన అలంకారంగా. భాసిస్తుంది. “ధ్యానం” అశే పదానికి ఉప సర్గలు చేర్చి విన్న (వయోజనాలను సాధించాడు *యోగం” ఆశే అర్థం క్రోం శీర్షిక “పయోగల” అని పెట్టడం జరిగింది. అర్థాన్ని ఆశయించి అలంకారాన్ని చెవ్నటం అర్భాశ్నితం, 26

రంగనాథ్‌ - “సారూవ్యం'

52. “*ఇంద ధకునస్సులా క్షణికం ఆనందం సీటి బిందువులా సామాన్యం జీవితం కాంతిచ్చటంలా ఉజ్జ్వులం ఆనందం తమోతతిలా నితాంతం జీవితం నారికేళ ఫతోదకంలా గుంభనం ఆనందం విరికెన్నె మధూదయంలా తారళ్యం జీవితం”

ఈ కవితలో కవి వకృతిలోని రెండు పదార్థాల మధ్య పోలికలు చెప్పాడు “క్షణికం, సామార్యం, ఉప్జ్వలం,; గుంభనం” అనే పదాలు కవి సమగభావాన్ని వ్యక్తీకరిస్తాయి. కవి సాధారణంగా సార్ధక పద (పయోగాలు చేస్తూ అక్కడక్కడ వ్యర్థ పదాలు పయోగించటం కనిపిస్తుంది. అలాంటివి ఈ కవితలో *నితాంతం, తారశ్యం” ఆనే పదాలు. ఈ కవితలో (ప్రతి చరణంరోను రెండు పదార్థాల మధ్య పోలిక చెప్పటం చేత శీ్షక “సారూప్యం” అని పెట్టడం సమంజసంగా ఉంది. తీ భావో బితం

భావ చ్మితం యొక్క పరమార్థం వ్షణిక కాలంలోనే హృదయానికి, బుద్ధికి సం్యపీతిని కల్గించటం. ఇది హృదయానికి ఆనందం, బుద్ధికి ఆలోచన కల్గిస్తుంది. మినీ కవితలో వర్జ్య వస్తువును సాక్షాత్క్మరింపజేయటం జరగటమే భావ చ్మితం.

నాగరాజు, క్తి యు *వేళ్య దగ్గరికి"

58. “*సూటు బూటు ఏసుకొన్నావు

'సేలతిలో పైసలు సూసుకొంటున్నావు మా జోరుగా ఉన్నావు, ఆప్రంటబ్రి కథ? “ఏం పిల్పని సూడ్డానికా!” కాదు, వేళ్ళ దగ్గరికీ ఛీ, వంటా పాడు బుద్ధులు ఉఆబ్నంత్రక్సు పే రేమితో తెలుసా?” “ఇంటర్వ్యూ!” కట్‌!

ఈ కవితలో వ్యక్తికి నిరుద్యోగికి మధ్య జరిగే సంభాషణ మాండలిక భాషలో సాగింది. వేశ్యకు ఇంటర్వ్యూకు పోలిక తెచ్చి సమాజంలో జరుగుతున్న అన్యాయా లకు అద్దం పట్టాడు. ఈ కవితా నిక్కాణంలో మూడు (పళ్నార్ధక వాక్యాలు ఒక విధంగాను, చివరి |ప్రశ్నార్ధక వాక్యం మరో విధంగాను కనిపిస్తున్నాయి. మొదది మూడు |పళశ్నార్ధక వాక్యాలు ఒక వ్యక్తి నిరుద్యోగిని (పళ్నించిశట్టుగాకు, చిదరి (వళ్నార్ధక వాక్యం నిరుద్యోగి తనష తానే ్యపశ్న వేసుకుని తానే సమాధానం చెప్పు కున్నట్టుగాను ఉండటం ఇందులోని శిల్పం. ఈ కవిత (ప్రశ్చార్థకంగా సాగటం వల్ల కవి చెప్పే అంశమేమిటో చివరిదాక అర్థంకాదు. వేశ్య దగ్గరికి అనే శీర్షిక వల నేడు ఇంటర్వ్యూల స్థాయి ఏ విర్రంగా డిగజారిపోయిందో తెలుస్తుంది. నేడు పల్లెటూరి (ప్రజలు తను తమ వృత్తి విద్యల్ని వదలి పట్టణాల్లో ఉద్యోగాలక్షై ఎగ్మబాకుతున్నారని వారికి ఆ సమయంలో ఎదురయ్యే కష్టనష్టాలు వ్యంగ్యంగా తెబుస్తున్నాయి. ఈ కవి తలో (పతి శబ్దం వ్యంగ్య వ్యితణను మోసుపని వచ్చేదిగా ఉంది. ైలి. (వలీక

నేటి సాహిత్య స్మకియల్లో కవిత్వాన్ని ,పతీకాత్మకంగా చెప్పటం ఒక ముఖ్య లక్షణంగా కనిపిస్తుంది. మినీ కవితల్లో కూడా _వరీకాత్మకత శీరికల్లోను, కవితల్తోను

అతి ల! బె ళా ఛు కనిపిస్తుంది.

రావేం[ద, ఆసు = “డబ్బు”

56. “ఎన్నో రోగాలకు

అది మందు మరెన్నో రోగాలకు ఆడి ముందు.

లోకంలో ఫ పనిక్తైనా డబ్బే పధానం. దోన్నిక్కొడ (పతీకొత్మకొంగో చెప్తున్నాడు కవి. ఈ కవితా నిర్మాణంలో రోగోలకు ఆంటే ఇక్కడ ఏ పనిక్తైనా అని పతీకగా చెప్పాడు. “మందు-ముందుోో అనే అంత్య ప్రాస వల్ల లయ సిద్ధిస్తుంది. ఈ కవితాత్మలోని విషయానికి “డబ్బు” అనే శీర్షిక ప్రతీక ఇక్కడ శీర్షికను [ప్రతీకాత్మక వవృ త్తితో రూపొందించటం కొన్నిస్తుందీ

78

రాజేం[వ, ఆను _ *లాలూచి 55. “ఒక సామాన్య వీమ పుట్టలోకి దూరి పాము కాటుకు చచ్చింది. ఒక రాజకీయ చీమ అదే పుట్టలోకి దూరి పడగెక్కి పాముతో సహ బయటకొచ్చింది”

ఈ కవితలో మానవునికి చీమను, రాజకీయ రంగానికి పాముపుట్టను, పదవికి పడగను (పకికలుగా చెప్పటం జరిగింది. వర్గభేవం మొదలైన కుతంత్రాలు తెలియని సామాన్య మానవుర్తైతే పాము పుట్టలో దూరి మరణిస్తాడు. అదే కతం్మతాలు పన్నటంలో (ప్రావీణ్యుడై తే నాయకుడై పదవినలంకరిస్తాడని కవి భావన. ఈ కోవికా శీర్షిక *లాల్రూచిో. దీనివల్ప సామాన ణే అవినీతితో కూడిన రాజకీయ రంగాన్ని ఎడిరించి మరణిస్తాడు. అదే కుతంతంతో కూడిన రాజకీయ నాయకుడై తే అవినీతితో లాబూచివడి పదవిని అలంకరిస్తాడు అని శీర్షిక వ్యంగ్యపూరితంగా ఉంది. శై. నంఖావణ

మినీ కవితలలో కూడా సంభాషణాత్మకమైన కవితలను శిల్పంగా చెప్పుకో వచ్చును.

సుబహ్మణ్యం, జి వి, = “అప్పు కూడు”

54. “ఏం తుపాకి! ఆగి ఆగి

అప్పుడప్పుడు పేలుతున్నావ్‌?

అమ్ము౧వన్‌ అయిపోవచ్చింది

ఆ తరువాత ఏంటి గతి?

కొత్త మందు దిగుమతి అవుతురీది

దిగుమతి కూడా ఆలస్యం అయితే

శీలకపోయినా శుపాకీ తుపాకే

ఎగుమతికి కావాలి ఎగ్జిస్టిన్స్‌

దిగుమతికి చాలు ఎక్స్పీరియన్స్‌” 79

సంభాషణ శిల్పం మినీ కవితకు ఇచ్చిన శక్తి అవల్పం. కవిత మొత్తం నంభాషణ రూపంలోనే సాగుతూ మధ్య మధ్య ఆంగ్ల పదాల కూర్చుతో సౌందర్య వంతంగా భాసిస్తుంది. ఈ కవితలో “*తుపాకో ఆలోచనకు, ఉద్యమానికి, వ్యవస్థరు పరీక సంభాషణ శిల్చం వల్ల మరింత భావాభివ్ణిక్తి బోధపడుతుంది. -₹వి చరనం కవి తాను చెప్పదలచుకున్న భావాన్ని అభివ్య కీకరించేటప్పుడు భావం విరుపులో ఏర్పడేదే చరణం. భావానుగుణంగా చరణం విరగటం మినీ కవిత (వత్యేకత. భావానుగుణంగా చరణాలు విరగటం ద్వార పాఠకులకు భావావగాహన సులభంగా కలుగుతుంది. భారతి, వీ - “బాకి” 57. “ఆకలితో చస్తున్నా! ఆశలతో దహిస్తున్నా! బాబూ! ఒకో చపాతి కాదు ఇలా పారెయ్యండో తుహెక్షి! చెల్లించుకోనివ్వండి ళం నా తరతరాల బాకోం ఈ కవితలో అన్నార్తుని ఆవేదన వ్యక్రీకరించబడింది. ఈ కఏతతోని చరణాలను భావానుగుణంగా విడదీస్తే “8.1. 1.1.8”గా కనిపిస్తున్నాయి. “కాదూ అనేది పై మూడు చరణాలకు, [కండి మూడు చరణాలకు అన్వయిస్తుంది. కవి హృదయా వేదన ఈ కవితలో అభివ్యక్రీకరించఎడింది. ఇలో పారెయ్యండో తుపాకి అనటం ద్వార విష్ణవిస్తే జయం నాదేఅని అన్నార్తుని భావన. ఈ కవితలో (పతీ కాత్శకంగా విష్ణవించమని పీడిత (ప్రజలను (పటోధిస్తున్నట్లు తెలుస్తుంది. మినీ కవితలలో ఆకృతి రెండు రకాలు, ఒకటి భౌతికమైన ఆకృతీ, రెండూ భొవుకమైన ఆకృతీ, 80

కవితా చగణ నిర్మాణం, వాక్య నిర్మాణం వద వయోగం, ఆలంకొరాల ద్వా భౌతికమైన కవితాకృతిని చితించటం మొదలై నవిగా ఉంటుంది. ఉవాహరణకు అలిసెట్టి వభాకర్‌ కవిత. 58. *ోనూచి మొక మీద ఆవగింజని మోపటం వృధా (శ్రమ సియంతృత్వపు తుపాకీ గొటం బట పెం ఘాగోళాన్ని ఆపటం (వమ ఈ కవితలో “*సూది-మొనఎమీదొ అశేవి మూడు చరణాలు. దాని మీడ నిలిపే *ఆవగింజని మోపటం” ఒక చరణం, “వృధా శమ మరో చరణం అలాగే “రుపాకింగొట్టం- పెళ ఆపై చరణాలు *భవొ అశేపవం ఒక్కటి ఒక చరణం- ఈ నిన్మాణం కవితకు భౌతికాకృ్ళతిని కల్గిస్తూనే, భావనతో సూది, తువాకీల ఆకృతిని నిర్మింపజేస్తుంది. వాటే మీద నిలిచే వస్తువుల వి_సృతిని వ్యంగ్యంగా స్ఫురింపజేస్తుంది. ఈ విధమైన ఐహిరాకృతిని ఇర్మించటం సొమాన్య కవులు చేసేపని. ఇది చమ త్కారాన్ని కల్గించేది మృాతమే. మినీ కవితలలో (ప్రతీకలు, ఆర్థాలంకారాలు, భావ చితాలు మొదలై నవి భావుక మైన ఆకృతిని నిర్ణయించేవి. భావుకమైన నిర్మాణాన్ని బస్టే మినీ కవిత్వంలో కవిత్వపు విలువలు నిర్ణయింప బడుతాయి. కవితకు అనుభవింపజేయటానికి భావుకమైన ఆకృతి ఆపసరం. అడే మినీ కవితా ధ్యేయం. 8

కాళోజీ = జేపీ 59 “*పుటుకనీడి లావు నీడి ఒతుకంలా దేళానిడో జీవితమంతా దేశం కోసం త్యాగం చేయడమనే భావం ఇందులోని ధ్వని. ఈ త్యాగాన్ని (వతి పదం వెలిగిస్తోంది. “*పుటుక” “ోదావు” అనేవి యాంత్రికంగా జరిగేవి. అందులో మాశవుని సంకల్ప (ప్రమేయాలు లేవు (బతుకు మాతం మనిష మలచుకునేడి. అడి దేళానిదిగా చేసుకున్నాడు దే, పీ. ఈ కవిత చిన్నద్దెనా భావుక మైన అకృలిలో జే. పీ. త్యాగ నిరతి, జీవన [వయోజనం విపులంగా ధ్వనించింది ఈ విధంగా మినీ కవిత మశ మధ్యలో పయో" గౌరవం బాగా పొందుతోంది. మహా కావ్యం ఓక వ్యూహం లాంటిది. మినీ కవిత ఒక బాణం లాంటిది. దీన్ని (పయోగించటాగకి కవికి సమాహిత బుద్ధి కావాలి. అపూర్వ వస్తు వ్య క్రీకరణ, సమర్ధ వంతమైన (వత్‌భ కావాలి. ముంజేతి కంకణంలో మహా పర్భతాన్ని (పతిబింబింప జేసే (వజ కొవాలి, ఇవన్నీ ఉన్న కవే మినీ కవితను సమర్థవంతంగా (వాయగలడు. అతని కవితే సమగమైన నిర్మాణ శిల్పం కలిగి భావాభివ్యక్తికి తోడ్పడుతుంది. వ తఈ। 82

మినీ కవిత్వం ఒక ఉద్యవుం *రాలంలా, ఆనంతంగా సాగే మహా కావ్యాలకు కాలం చెల్లిపోయింది | బెలిగాంలా కలవర పెళ్లే కవితల కాలం ఇది [ొ

ఫై టళ। 82

మినీ కవిత్వం'* ఒక ఉద్యవుం

దాదాపు ఒకటిన్నర దశాబ్దం నుం॥ మినీ కవిత తెలుసు హెహిత్యంలో తన (వత్యేక (ప్రతిపత్తిని నిలజెట్టపంటూనే ఉంది. మినీ కవితకు వాసే కవులు నానాటికి పెరుగుతూనే ఉన్నారు. ఈనాటి వరకు పచుకించబడిన. మినీ కవితా సాహిత్యాన్ని సింహావలోకనం. చేస్తే దావాపు 600 మండ రచయితలు ఈ _ప్మకియ మీద కృషి చేస్తున్నారని నృష్టమౌతుంది. దాదాపొక వచిమంవ విమర్శకులు ఈ సాహిత్య (వక్రియను సమక్థిస్తూ. అపశీలిన్తూ విమర్శలు కూడా [వాయటం జరిగింది. ఎవరు ఆహ్వానించినా, ఎవరు తిరస్కరించినా, ఎవరు విమర్శించినా ఒక కొలంలో ఒక (ప్మకియ వేగాన్ని చై తన్యాన్ని పుంజుకొని పజఎ అవరాన్ని పొందుతుంది ఆలా పొందిన కవితా శాఖ మినీ కవిశం

మినీ కవిత ఆధునిక కియా రచగల్లో ఒక ఉద్యమం అనఓంలో అమమానం లేదు. ఇలా అంటున్నపుడు కొండదరీ అభ్విపాయాన్ని వ్యతిరేకించవచ్చు కూడా. అలా వ్యతిరేకించే వాళ్ళలో మొదట పేర్కొనడగిన వారు మినీ కవిత్వం అనే పేరు మీద సహొనుభూతి లేనివారు. దాన్ని ఒక (వ్యకియగా గ్నుర్తించని వారు. ఇందులో కూడా ఒకటి రెండు రకాల విమర్శకులున్నారు. మొదటి రకం వారు అసలు వచన కవిత్వం మీద గా?, ఆధునిక సాహిత్య (వ్యకియల మీద గాని ఆంతగా గౌరవం లేని ఛాందసవాదులు. వీరికి పద్యం, గేయం మొదలై న వాహికలలో చెప్పిన కవిత్వమే కవిత్వం. వాహమని కంటే వాహనానికే ఎక్కువ _ప్రాముఖ్యమిచ్చి చూచేవారు. ఇట్టి ఛందోవాదుల అభిప్రాయాఎ ఆధునిక సాహిత్యంలో అంత వ్రామాణిక గౌరవాన్ని పొందటం లేడు. రెండో రకం వారు వచన కవిత్వం మీద గౌరవం ఉన్నా మినీ కవిత్వమన్నది (వత్యేక శాఖగా గుర్తించటానికి ఇష్టపడని వారు. మూడో రకం వారు మినీ కవిత్వాన్ని ఒక వ్మకియగా గుర్తిస్తున్నా, దాన్ని 'సెద్ధాంతిక వగా అమర్థించ రక, దాని (పత్యేక ప్రతిపత్తిని స్తంచి కూడా (పళంనించలేకపోతున్నాకు.

మినీ కవితకు సమర్థించే విమర్శక వర్గం ఒక వైపు ఉంది. మినీ కవితస వ్యతిరేకించే విమర్శక డర్గం మరోవైపు ఉంది. అనుకూల వర్గం మినీ కవిత స్వరూప స్వభావాలను, లక్షణాలను, విలతణాలను, వయోజనాలకు, (వయోగాలను వివరిస్తూ మినీ కవితా వ్మకియ యువలోకంలో వ్యాప్తి చెందటానికి, దానికి వ్యాఖ్యానం చెప్ప టానికి (పయత్నిస్తున్నడి. మినీ కవితను విమర్శించే వారిలో మినీ కవితా రచయిత లను, వారి |పయోగాలలో లోపాలను పేర్కొనేవారు కొందర్తై తే, మినీ కవితఒ సమ ర్థించే విమర్శకుల వివేచనకు విమర్శించే వారు కొందరున్నారు మొత్తం మీక మి) కవితల మీద వచ్చిన విమర్శలకు చూస్తే (పధానంగా చెప్పదగిన విషయం ఒకటి ఉంది. అదేమిటంటే. కొత్త వ్యకియ వచ్చినపుడు చార్మితకంగా అది పుట్టిన వరి స్థితులను బట్టి, అది సాధింపదలచుకున్న (కొత్తదనాన్ని బట్టి, ప్రయోజనాలను బజ్జి ప్రయోమక్తలు దానికొక కొత్త పేరు పెట్టుషంటారు. ఆ పేరు వారి ఆశలను ఆశయా లను పతిధ్వనింపజేస్తుందే కొని వ్యుతృత్యర్థాన్ని, నై ఘంటిక నిర్వచనాన్ని పరిగణన లోకి తీసుకోదు. మినీ కవితమ ఈ చార్మితక పరివేషంలతో గడగునించే వైఖరి విమ రృకులలో కొంత లోపించటం వల్ల మినీ కవితను గురించి కొన్ని ఆపోహల, కువిమర్శలు, త్మీవ ధోరణులు ఏర్పడటానికి వీల్తైంది. ఉదాహారణకు శ్రీ సర్దేణయి తిరుమలరావు అభిప్రాయాన్ని గమనిద్దాం.

1. “మినీ కవితా ష్మకియ చాలా పాతది అధర్వణ వేదంలో మినీ

కవితలున్నాయి. “చమత్కారం” ప్రాతిపదికగా తీసుకొంటే

మన సామెతలు, ఒడ్డుకతలు, పొడుపుకతలు కన్నడంలోని

“*ఒగుటులు” మినీ కవితలలో జమకట్టవలసి వస్తుంది. ఇంగ్రిమ

లోని “ఎప్టిగం” మినీ కవితయే. ఇడి స్పప్త వాక్యం, క్థుప్త

కావ్యం. దీ; దేహము పొట్టి అత్మయను “విట్టోొ. ఇంగ్రీషరో

అలగ్జాండరు పోపు, చేకను, “*ోఎపిగంగ”కు ప్రసిద్ధ, తెలుగులో

వేమన, కన్నడమున సర్వజ్ఞుడు, అరవమున వళ్ళువరు మినీ

కఏితాకారులు. ఇంగ్రీషులోని “లిమరిక్కులు” “క్పిరిమాలు”

మినీ కవితలే”

84

వీరి విమర్శ ధోరణి చార్మితకంగా మినీ కవితకున్న ఆధునిక అస్థిత్వాన్ని గుర్తిస్తున్నది కాదు. వారు పేక్కాన్న (పథక్రియలన్నింటికి ఆయా పేర్ణన్నాయి. వాటినన్నింటిని తుడిచేసి మినీ కవితల [కిందజమ కట్టాలని ఉద్దేశమో లేక అవి అన్నీ ఉన్నాయి కాబట్టి. మినీ కవిత ఆనే పేరు ఆవసరం లేదని వారి అభ్మిపాయమో తెలియదు. మినీ కవితా వ్యాఖ్యలు రావి రంగారావు గారి విమర్శనంలో గజిబిజిగా ఉన్నాయన్నారే కాని చార్మితక సృహ లేని తిరుమల రావు గారు తమ గజబిజిం గుంర్తించుకోలేకపోయారు.

ఇది ఇలా ఉండగా మినీ కవితా లక్షణాలను చెప్పిన విమర్శకుల దృక్పథాలను విమర్శిస్తూ వ్యాసం వాసిన చేకూరి రామారావు గారు తిరుమలరావు గారి అభిప్రాయాన్నే కొంత సమర్థిన్తూ కొంత విమర్శిస్తూ వలా అన్నారు.

2. “మినీ కవిత అంటే చిన్న చిన్న కవితా ఖండికలు అనే అర్ధం ఆయినట్టమితే వీటి మూలాలు వెదకటం అర్థం లేని పని. భాష పుట్టినప్పటి నుంచి కవిత్వం ఉందనుకుంటే కవిత్వం పుట్టినప్పటి నుంచి మినీ కవిత్వం ఉందనుకోవచ్చు. బాలా తెలుగు సామె తలు చిన్న చిన్న కవితా ఖండికలో”.

ఈ వాక్యాలలో చేకూరి రామారాపుగారు మినీ కవిత్వం వేదాలలో కూడా ఉంది చెప్పే తిరుమల రావు గారి అభిప్రాయాన్ని ఒక వైపు ఖండిస్తూ తెలుగు సామెతలు కూడా కవితా ఖండికలే అనే అభిప్రాయాన్ని వెలిబుచ్చారు. ఇలా అనటానికి గల కారణం క్రోడీకరించి చూస్తే వారే ఆ వ్యాసం చివర పేర్కొన్నట్టు

8. “ఇంతకీ మినీ కవిత్వానికి మామే పటే లవ్షణాలేమిటి! అని చూస్తే ఒకటేననపిస్తుంది.. ఆది ఘైజు మ్మాతమే అయితే ఇది కూడా అబ్బల్యూట్‌ వాల్యూ కాదు, రిలటీవ్‌ వాల్యూ- కవిత్వం ఏ సెజులో ఉన్నా కవిత్వమే”.

రామారావు గారి విమర్శ మినీ కవతానుశీలనంలో ఒక గందరగోళాన్ని సృష్టి స్తుంది. ఈ లెక్కకు వస్తే మినీ కవిత్వం, వచన కవిత్వం, పద్య కవిత్వం, కావ్య కవిత్వం వీటన్నింటిలో కూడా కవిత్వం అశే దానికి వాటి సైజుకు కొని వాటికాయా

85

పేరు వచ్చిన స్వభావానికి కాని సంబంధం ఉం=దు. అంటే వచన కవిత్వానికి ళు కో త వచనంళో ఉండటం కూడా ఆబ్బల్యూట్‌ వాల్యూ కాదు. మిగతా వాటికి అంతే, (వ్యకియడ కవితా లక్షణం అబ్బల్యూట్‌ వాల్యూ. చథక్రీయా లక్షణం రిలటీవ్‌ వాల్మూ* మినీ కవిత్వంలో కూడా మినీత్వం రిలటీవ్‌ వాల్తూయే- అబ్సల్యూట్‌ వాల్యా ఆపి అపకోవటమే పెద్ద పొరపాటు, మినీ కవిత్వానికి ముఖ్యమైన లవణం సైజు కావచ్చు అయితే ఆ మైజు వచన కవిత్వ (వ్యకియలలో కృషి చేస్తున్న రచయితలు కావాలని సాధించుకున్న ఒక రూపం... దానిలో వారు చేసిన (ప్రయోగాలు మినీ కవిత నిర్మాణ వైవిధ్యాన్ని చాటుతున్నాయి. చేకూరి రామారారావు గారు శ. “మినీ కవితకు 'సెజు (వధానం కాదని మినీ కవితాభిమానులు బుకాయిస్తున్నా _సెజు _పధాన గుణం అని ఒప్పుకోకతప్పడులి ఆని పేర్కొన్ని వాక్యాలు వాస్తవాన్ని కొంత వక్రించి చె ప్తున్నవిగా కనబడు తున్నాయి. మినీ కవితకు సైజు మతమే పధానం కాదు* మిగతా కవితా లక్షణా లన్నీ దానికి వర్తిసాయి. ప్రత్యేకించి కొన్ని (విశేష లక్షణాలు మినీ కవితా (పయో గంలో కనబఐడుతున్నాయని మినీ కవితాభిమానులు చెప్పారే కాని రామారావు గారు (చ్రమించినట్టు వారు సైజు (ప్రధానం కాదని నిర్లేశంచలేదు. ఈ విషయాన్నే అద్దేపల్లి రామమోహనరావు గారు న 5. “*క్తుప్తత ముఖ్యమై ధ్వనిక విపంతెమైన ఆఎకా? మున్న మినీ యువా లలా ూా కవిత వెంటనే ఆకర్షించటంలో ఏమి ఆశ్చర్యం లేదు” వీరి అభ్మిపాయం. (ప్రకారం మినీ కవితా లక్షణాలలో క్డప్తత కూడా ఒక దుఖ్యమైన ఆంళమేనని తెలుస్తుంది. ఈ ఆభ్మిప్రాయాన్నే నరసింహమూర్తి గారు ఈ విధంగా అన్నారు. 6. “కవితా సారాంశాన్ని కొద్ద పంప్తల్లో కుదించి బలమైన భావంతో 86

కవిఠరలో ఒక మెరుపు చూపించే మినీ కవితి పాఠరుల హృదయాలలో నృందించి ఆలోచనలను రేశెత్తిసోంది” వీరి అభి పాయాన్ననసరించి కూడా మినీ కవితకు సైజు (పరాకం కాదని చెప్పి నట్టుగా కనబడదు. తదితర సినీ కవితా లవృణాలరో పాటు సంక్షివ్లత కూడా ఒక ముఖ్యమైన లక్షణంగా భాసించక తప్పదు. శి అంతే కాక మినీ కవితొ అనే వద బంధంలో సైజుకు ప్రారాన్యమిచ్చే విశేషణం నమాసంలో పొరపాటు పడటానికి ఎక్కూడ ఆస్కారం లేమ. రామారావు గారు పారహెటుపడ్డారేమోననే ఆకుమానం వస్తుంది. పై వివేచనను బట్టి చూస్తే. మినీ కవితా విమర్శకులు కొందరు మినీ కవితను సదవగాహశతో సమీక్షించవలసిశ అవసరం ఉండదని స్పష్టవౌతుంది. (పతి ప్రియ గతంలో నుడి (వత్య్మవంగా పెరిగిందే. అంతేకాదు, గతానికి (వతి [క్రియగా పతిఘటించిందే. ఈ మాటలు గమనించండి 7. “౬16౯8౧7 ౧6౧౦౮9, ౧౦౪౭గా4౧18 8౧౮6 91/63 02౧ ౧౦ 06 ౧౦౮౪౮6౧1 0 89 ౦౦గ౧౫౧౭గ౧౧౧౭౧19 110006౪7 668166 01+ 1/0గా 62౩0౧ 016౯. ౬20% 1116/48౧/ ౧౦౪6౧౧6౧ 13 501% 2 61౯601 0641 9/0౪1౧ ౦0 118 ౧4౩18౧4 8 [623010[ &02'౧91 1. న జో క్‌ ఫా నా 1 ఈ దృక్పధంతో మిని కవితను ఆర్థం చేసుకుంటే వచన కవితలో నుండి టం పుట్టిందేనని తెలుస్తుంది. వచన కవిశ్రోటాళ్ని కొన్ని లోపాలప (వతిగా తిరగబడి తన అస్థిత్వాన్ని నిలుపుపన్నదే మినీ కవిత. వచన కవిత్వంలో ఏర్పడిన విసృృతి మీద కలిగిన వినుగుకు దానిపై యువతరం చేసిన తిరుశుబాటుకు ఫలితంగా మినీ కవిత క్ట్రువ్తత అంటే సైజును ఆధారం చేసుకుని వచ్చింది. వచన కవిత్వంలో వచ్చిన పరిణామం మినీ కవిత. దాన్నే అద్దేపల్లి “వచన కవితా యౌవన రూపం మినీ కవితొ అన్నారు. దాన్ని ఆ దారితక పరిణామ దృష్టితో చూస్తే తప్ప సరియైన అవగాహన ఏర్పడటం సాధ్యపడదు. ౭87

మినీ కవితను గురించి ఎవ్వరేమనుకున్నా అడి ఇప్పుడొకి ఉన్యడుస్ఫూ ర్తినండు కంది. (ప్రవాహం కొట్టుకు వస్తున్నప్పుడు సిటితో పాటు కొంత చెత్త కూడా కొట్ట కుని వచ్చినట్టుగా ఉద్యమ పవాహంలో మినీ కవితలలో కూడా కొంతి అన్బష్టత, అసమర్థత మొదల్సై న దోషాలు ఎడనెడ కొన్ని కవితల్లో డొద్దతూ. ఉండవచ్చును, ఆయా లోపాలు కవి వైయక్తికమైనవి కాని _ప్మకియకు సంబంధింవినవి కావు అందుకే మినీ కవితా (ప్మక్రియ ఉద్యమం కాదనటం సమంజసం కాదు. చివరగా మినీ కవితా ఉద్యమాన్ని గురించి ఆఅదేపలి రామయోహన రావు గారి మాటలు న్మరణియాలు- న 8. మినీ కవితకు ఈనాడు ఉద్యమ రూపం వచ్చింది. ఉద్యమ మంటే దాశంతటదే సమాజాన్ని మార్షేస్తుందని కాదు. ఒక త్మీవస్థితి పొందిన పయత్నం ఏదైనా ఉద్యమం ఆకవచ్చు. ఏ ఉద్యమమైనా శాశ్వతంగా ఆదే ఉద్యమ రూపంగా నిలిచిపోదు. తీవస్థితిలోనే దాన్ని మలచటానికి తగిన పరిశోధనలన్నీ జరగాలి. ఆది అ ధూపం యొక్క భవివ్యద్వికాసానికి తోడ్పడుతుంది.” జ్జ తే 88

అథస్వూచికలు మినీ కవిత్వం-ఆవిర్భావం-వికాసం

1. ₹6౧౧750౧--[6 ౧859100 ౦0 ఉ[౧0 --7%16 గం0%61800% 0 ౧౮౦౯4110౧9. ఎ=ా[1511[7 4౪10016 = 1953
2. 580661 5గ/+169--7111[--7%6 కింం!:61 800601 06018110౧5 జార 5సగ7/ ౧4౪/|1౦018.1953 శ. సోమనాధుడు, పాల్కురికి = “*ఐసవ పురాణము- ఆం వ, సా. 1060,
3. ఈశ్వర చరణ్‌, ముదిగొండ = *మిసీకవితో _ భారతి-మార్చి-1985. ల్‌. కాంతారావు టి. ఎల్‌, - “మినీ కవితావిర్భావం-ఆం (ద్రజ్యోతి- అక్టోబరు . 19080,
4. షమాలోమిసీ కవితలు-మెస (వళ్నలు"-భారతి.జనవరి 19091, "7. ఈశ్వరచరణ్‌, మువిగొండంగమినీ కవితొంభారతించూర్చి-1939 = 8 _ ఎల్లోవా-గమినీ కవిత”-దీప్తి పబ్లికేషన్స్‌. హైవరావాడు- 1908.
5. థ్రీనాథుని చాటువు. 10 ళూపాలుడు, బద్దెనం*సుమతీ శతకము-సిద్ధేశ్వర పల్ది కేషన్స్‌ 1]. చందశేఖర రెడ్డి - “మినీ కవిత-మరో వరిశీలనొ-భారతి-జూన్‌, 19038,
6. వేంకట కవులు, తిరుపతిలోమృచ్చ కటికము” (ఆకువాదం) = ఆర్యన్‌ బుక్‌ డిపో పన్లిషర్స్‌ = 1040
7. చంద్రశేఖర రెడ్డి, టి. - “మినీ కవిత = మరొక పరిశీలన = భొరతి _ జూన్‌, 19088. వ

శేక్సీ అప్పారావు, గు“ూజాడ . గురజాడ రోడనలు - కవితల భాగం _ విశాలార్యద్ర పబ్లిషింగ్‌ హౌస్‌ - 88. ళల చందశేఖర రెడ్డిట్‌ - హోమినీ కవిత - మరొక వరిశీలన* అ భారతి _ జూన్‌, 1088. గా 18. భ్రీత్రీ = “మహి (వస్థానం”_ విశాలార్థధ వచ్లివింగ్‌ హౌన్‌ _ 1031 17. . చందశేభర రెడ్డి టి, ఎోోమినీ కవిత మీరొక పరిశీలక _ భారతి _ జూన్‌, 1000, 8. తిలక్‌ _ “అమృతం కురిఫిన రాత్రి” _ విశాలాంధ్ర వబ్దిషింగ్‌ హాస్‌ ం 1906, / 9. _వీరభ్యదరావు కొ త్తపల్లి = రెంటాల “సర్ప యాగం” కావ్య పీరిక, 20. రోజూ వొస్సేన్‌ ల “బలవడుతున్న ఆెలుగు మినీ కవిత” _ తెలుగు విద్యార్థి = నవంబరు, 1080, లి! రామ మోహనరావు, అద్దేపల్లి _ “మినీ కవిత” _ సాంస్కృతీ వీల. నరసింహారావు, నల్లా - “మినీ కవితా వభంజనం” _ సాంన్క్యృతీ సమాఖ్య = 1908 విల. స్కుబవ్మాణ్యం - జి వి. _ “మినీ కవిత హానీ 'కవిత” _ తెలుగు వెలుగు _ ఆంధ వధ _ లర 1. 190. £4 రత్న శేఖర్‌ _ ఎన్‌. _ “మినీ కవిత ఒక వరిశీలన” _ (సవంతి _ సెపైంబరు 1958. £5.. రామమోహనరావు, అద్దేపల్లి. “మినీ కవిత” _ సాంన్కృతీ నమాఖ్య 1905ల, లికి... ఈశ్వరచర్తణ్‌ ముదిగొండ _ మినీ కవిత = భారతీ _ మార్చి, 1085. 2. సమాఖ్య (చం్మదసేన్‌) = “కంటి తెలివి. ఆం. జ్యో వావ 175-19074. ॥ వీరి. కాళేజి - “లే. పీ” = మీనీ కవిత్ర సాంపృృతీ సమాఖ్య; రామమోహనరావు అద్రేవలి _ 08.) ౨ (౧ 90

వి9. రంగారావు, రావి - “పవాస్వామ్యంో = గుడ్‌ మార్నింగ్‌ - స్పందన సాహితీ సమాఖ్య = 1908

80 గోపీచంద్‌ - గంగిగోవు పాలు” -_ ఆంధ జ్యోతి వార పత్రిక = 6-11-198, "

81. రమణమూర్తి వి. వి. - “ఆయుర్రం” = మినీ కవితా (ప్రభంజనం -_ సాంస్కృృతీ సమాఖ్య = 19088. |

89, రమణ కె. ఎస్‌ - “జీవితంో-ఆంధధజ్యోతి వార ప్మతిక = 80-1-01

లలి. జంగయ్య, బోయ ౨ *పావురాలూో = ఈనాడు - 10.80.1976.

8. శిభామణి - “తలలు”. - (చంద్రశేఖర రెడ్డి “మినీ కవిత మరొక పరిశీలన) భారతి - జూన్‌, 1998. సా

9. రంగారావు రావి - “గుడ్‌ మార్నింగ్‌” _ స్పందన సెహితీ సమాఖ్య

శి8. భగ్వాన్‌ - “కార్మికులు” _- (రంగారావు, రావి _ “*న్చిసీ కవిత _- పాద విభజన) - భారతి = అక్టోబరు, 1909.

87. హరినాథ్‌ - *వేకవ” = బలపడుతున్న మినీ కవిత-తెలుగు విద్యార్థి-

89. [ప్రభాకర్‌ అలిసెట్టి - “చెమట వ్యాపారం” _ (నరసింహమూర్తి నల్దా)

• మినీ కవితా [పభంజనం - సాహితీ సమాఖ్య - 19088.

89... సృజన్‌ కుమార్‌ = “పోటో = ఈనాడు - 97-11-76.

10. సారధి _- “కాదు - మిస కవిశా విప్లవం - సాంస్కృతీ సమాఖ్య -

శ్రీం ఎస్వీ = “జీవ జ్వాలొ - సాంస్కృృతీ సమాఖ్య = 1055.

429. రామమోహనరావు, అడ్జేపల్టి = మినీ కవిత్మ - సాంస్కృతిక సమాఖ్య -

శీలి, కొల్లూరి ౨ “మినీ కవితకు మరణం లేదో” ౨ ఆంధ్యవళ ౨1908.

శశీ. రాజా - *మెరుపంతా - అభినందన సొంస్కృృతిక సంస్థ = 1081.

ఫైట గా రశ

మినీ కవిత్వం “ వర్గీకరణం

1. సాంబశివరావు, జీ - “*సిసిం్ధది” - జాగృతి = 15-1-88. 2 "చంద్రశేఖర రెడ్డ ట్‌ - “ఆధికారం” - జాగృతి - 28-5-88.
2. రాఘవ - “గతి పునాది” - ఆం. వ వా ప = 4-90-85. శ జయ ల “నిరుద్యోగుద్యోగం” = ఆం, జ్యో, వాప = 16-58-84, ర. భారతి, వి - “బాకి” - ఆం, జ్యో వా. ప- 15-2-44.
3. జవ్వాది - “తండ్రి” = ఆం, జ్యో, వా. ప - 16-2-79,
4. ఆజయ్‌కుమూర్‌ - గోరివల్యూషన్‌” = జయఖేరీ (సం) - 19092.
5. న్యూటన్‌, కొలికపూడి - “కాంతొ _ ఆం.జ్యో.వాప - 15-52-74, 0... సుధాకర్‌. కెద, శరుమూరు _ “వీలునామా ఆం, జ్యో. వా. ప. ౨5-9-04. . |
6. కృష్ణపియ, ఎ - *వాందువుకు” _ జూగృతీ - 19.239. "
7. విజయ చంద - *ోఆమాయపకతో _ ఆం. జ్యో వా. స, = రిం
8. రామనాథ్‌ - *ళర సంధానం” - జూగ్యతి = 1-1-889
9. రాజేర్యద, ఆసు = ోోసిసింది” _ జోగ్భతి = త1-7-రలి 14... రాజేరద, అను - “సిసింది” _ జాగ్భతి = 23-5-52.
10. యాస్కస = పసిసీరడ్రో జాగృతి = 2క-9_6డ 16, ఎల్లోరా - “కన్నీర” - ఆం. ప వా,ప = 12.12.70 శ, కమలాంబ, టీ, = “దీపికలు” - జాగృతి = 8-6.808, 18... నారాయణ రావు, పి = “హద్దూ = జయభేరి (సం) - 19082, 19... పరానురావు = ససిసింది” _ జాగృతి = 80-788. 92

౨0. జంగయ్య, బోయ = *పావూంాలుూ - ఈనారు - 10-876. 21. లలితాదేవి, తిపురం = *ధరలు = జాగృతి - 21-5-69, వ9. మన్మధ - “విప్లవం” = అం. జ్యో. వా. ప, = 27-6-80. 28, వెలకటేశ్వరుబు, సీ - “అఐ౭ుం” ఒ అమృత వర్షిణి (సం) 1081. £4 వేదగిరి = “మంచిరోజు” = ఆం. జ్యో, వావ - 10.5.7ఓ లిం కొల్లూరి = “జీవితం” _ ఆం, వ వా ప - 29-6-84. వికి రమణ, కె ఎస్‌ _- *జీవితంొ - ఆం, జ్యోం వా, వ = 80-180. 27. భాన్‌ = “చిరంజీవ” = భారతి - జూన్‌ - 1984, ౨8, శ్రీరర్‌ _- ోోడీపావళోొ = జాగృతి = 20.11.02, ౨0. లశ్ష్మీకుమూరి, ఆరంట - *స్నేహంగ”-ఆం, పపువా వ = 1-9-81" 80. కిషోపబాబుం “నిర్టోషాకారం”. = భారతి = జూన్‌ = 1983, రం ర ఘునాథశెకి, బి. = “విన్హేషణం” = భారతి = ఆగస్టు = 19080, శివ. జాని, ఎస్‌. తె - “ఒకే వర్గంొ - ఆం. జ్యో+వా-ప - 21-801. 88. విజయగోపాల్‌,టి. “తత్వం” = జొగ్భతి = 201192. 84. జగన్నాధం, జూకంటి - *హృడదయం” = ఆం. జ్యో, వాప, = 27-6-60. లిర్‌ం లక్ష్మీనారాయణ, ఎస్‌. వీ= “*ఆభ్యుడయ గితంో _ జాగృతి - 15-11-586, తిరి. నెల్దుట్ల = “దేవుడ = ఆం. జ్యోం వా. ప= 11-10.85, న. 93

మినీ కవిత్వం | ్యుగాళ న! నిర్మాణశిల్పం-భావాఖివ్రక్తి

1. 566౧60౧618 5[8గ౫4 - '0౧ [01% 8౧౩ ఓ8006869 (౧ కొం61గ౧/- 83004109 ౮౧|౪6౯511/ - 1980.

2. తం/0గ౧౦ 86800 111802 [18100611 = 'గిం61౧/ గాంగ 514316గ6౧1 0 గ6౭౧౧౦ + ౦౫౦0౧6 ఆ౧|౪6౯914/ ౯౯653, సిజి +ం/% - 1905.

3. ఆ6౧౦౧౦ 8680 /11113గొ గగ 31006(1 = రింం[౫/ ౧౯౦౧) 56816౧6౧10 ౧౦౭౩౧1౧౮ = 0౫1౦0164 ఆ౧|౫౭౬11/ ₹8655, 6౪ ౪07% - 1965. శ బంగారయ్య, నండూరి = కాకుంతల విమర్శనము. ర్‌ం బంగారయ్య, నండూరి _ శాకుంతల విమర్శనము.

4. ౪816౧46164 09007౧--౬66106109 8౧6 0/1/109గ0--౯806 320. జీ ర న! ఆంద చీ

5. రాజేంద, అసు - “గుండె చప్పుళ్ళు” - లీథీ పబ్టి కేషన్స్‌ ఎ వికలాంగుల సంవత్సరం = శ1వివ మాసం.

6. _ భ్రీనివాను, జి - “విప్షవ కవిత్వం”-ఆం. జ్యో. వా. ప. = 7-11-75,

7. సుదర్శనం, ఆర్‌ - “ఆకలి రాగం”. రవ్వలు యువభారతి =

9. రాజేంద, ఆసు - “రచయితొ-ోగుండె చప్పున" - శ్రీశ్రీ పబ్లీ కేషన్స్‌- వికలాంగుల సంవత్సరం = విన మాసం. || 11, రాజేంద్ర, ఆసు - “కోర్ట _ గుండె చప్పుళ్ళు - ్రీశ్రీ పన్లికేషన్స్‌ = వికలాంగుల సం; = 12వ మాసం.

10. రాజేంద్ర, ఆసు - “పిచ్చివాడు” = గుండె చప్పళ్ళు = శ్రీశ్రీ పబ్లి కేషన్స్‌- వికలాంగుల సం॥ = 12వ మాసం, 964

11. వెంకటావ్‌, ఏ - = పమోవన్‌” = రవ్వలు = యువభారతి - 1058.

12. రానా. *సీకింగ్‌ొ . ఆం. జ్యో వా, ప్‌ = $1-5.76. లీ

15... రాజేర, ఆసు - “వార్తా షృతికలొంగుండె చప్పుళ్ళు =

భ్రీథ్రీ పన్లికేషన్స్‌ - వికలాంపల సంవత్సరం - 12వ మాసం, 16. ముని సుందరం, ఎస్‌ = *ఊర్పు” - భారతి = ఆగస్టు = 19080. కే, మురశీకృష ఎ చీటతుకు చావు” = జాగృతి = 15.2 రిబి,

ణి

18. పఠాకర్‌, ఎన్‌ - “సిసింది” - జాగృతి - 25 6.88.
19. రామబహ్మాం, బీ = “పరిష్కారం” -ఆం. భూ. వాాప = €6.9.85
20. గీతాదేవి, ఆదిరాజు = “స్వార్థ పిశాచం” _- ఆం.[పం.వాంవ - 2.7.8. లి! రామకృష్ణారావు, ఆవసరాల - “ఒకడు మంచివాడు” - ఆం.జ్యో,.వా.ప-

కవక,ర5. 76. ల29. ఉదయ “*నిసిం ది" అ జాగృతి = 11.12.52. 28. సోమసుందర్‌ - ోోరాలిక ముత్యాలు” ౨ ఆంస.వా.ప = ఖి9.5.76. 24 ఎల్లోరా - “అగ్ని” - ఆం. సవా. ప - విక్‌ రీ.80. లిర్‌ం చల్తారాం, పి - ోడిపికలు” - జాగృతి = శీలి ల8.58. 26. రామకృష్ణ, మిశియాల _ *నగరంలో” - ఆం జ్యోం వాాప-

లిక.6.76. 27. సారధి -*కలంో _ ఆం. భూ. వావ - 68.12.70. 28. రామకృష్ణ, చండమౌళి - “ఒకటి-₹0డు” = ఆం జ్యో వా.ాప-

లిర్‌.శ.76, 29. యాన్కస = “నిసీంది” _ జాగృతి = 26.90.53 80, బినలింగప్ప, ఎ _- *సీరా చుక్కలు” అ ఆం.[పవా.ప = క.ర.900. $1.. కిళోరుబాబు, అశోడబాలు - *వెలమగడు' - భారతి-.నవంలరు,.1986. 89. కమలారాం, జి - *డీపికలు' - జాగృతి - 8-క-రీలిం 88. వెల్తోరా - “తోడేద్గ' - ఆం. ప వా.ప - 16-4080

ళా ల్‌శీం (వభాకర్‌, శై = *దీపికలు' - జాగ్భతి = కీలి.2. 88 95

88. రాజేర్యద, ఆసుం*కలి కాలం” - గుండె చంప్పుష్మ'=శ్రీల్రీ పబ్లి కేషన్స్‌ వికలాంగుల సంవత్సరం ౨ 1£వివ మానబ,
89. హనీఫ్‌ _- “ప్రగతి = ఆం, జ్యో వా, ప. 15.11.75,
90. రంఖా భాస్కర్‌ అ “నై జంొ = రవ్వలు - యున భాంతి _- 1909.
91. కా?దాసు, జి. వి, ఎమ్‌ - *దీపికలు” - వాగ్భతి అ 14.055. శీ0. సువర్చ్భలారాణి న్‌ “శ్రాగృతికలు” = దొగ్భతి - లీ3.11.05. 41, ద్వా,నాః కొన్తి - *ోఎక్కుడ చూసినా... - ఆం జ్యో వాాప = 29.10.01. కల్తీ వెంక టేశ్వర రెడ్డి, కోట్ల = “*అఆశయంో = రవ్వలు = యువభారతి = $90568. శీలి. రాజేంద, అసు = “ఆగస్టు పదిహేను” - గుండె చప్పుళ్ళు - శ్రీశ్రీ పబ్లికేషన్స్‌ _ వికలాంగుల సంవత్సరం - 1వివ మాసం= శశీ, సువర్భలారాణి ఎ గోర్తోర్రిరి _ జాగృతి = ల9.5.09. శీర్‌. నగురర్‌ _ “ద్వైతం” = ఆం క్‌, వాాప = 16 9.866 శర, బుచ్చిరాజు = ఆద్రోప్టీక్తీ” _ ఆం, జ్యో వాాప - 56.8 829 47, రాజా - పావురం _ మెరుపంత _- వంశీ ఆర్ట్‌ ధియేటర్స్‌ = 19068.
92. రాజకుమారి = వాగ్దానం = రవ్వలు = యువభారతి - 1059. శం రాజేంద, ఆము.- *తాజీమహల్‌”ొ-గుండె చప్పుష్మ-ల్రీ ఫ్రీ వ్షి కేషన్స్‌- వికలాంగుల నంవత్సరం = 1లివ మాసం,
93. మన్మథ = *విపవంొ - ఆం, జ్యో. వా. వ -౨£? 68.60. యణ
94. చందన్‌ రావ్‌ _ “ప్రమోగం” జ రవ్వలు = యువ భొరతి _- 19998
95. రంగనాథ్‌ = “సారూప్యం” = ఆం. స, వా, ప* .1.771 96

ర్‌రి. నాశరాజు, క్తి అ ఆవేఖ్య దగ్గరికి”, ఆం. జ్యో వా. వ -=-£3 శ 5.

54. రాజేంద్ర, ఆను - “దబ్బు” = గుండె చప్పప్ట _ శీశీ పల్షికేషన్స్‌ - వికలాంగుల నంవత్సరం _ 12వ మాసం.

ట్‌ ళ్‌ ఇ య

ర్‌5. రాజే, ఆసు లాలు పొ-గుండే చప్పుళ్ళు ఖీ తీ పల్లి వేషన్స్‌- వికలాంగల నంవత్సరం = వివ దూశం.

లర. సుుబహ్మణ్యం, జి, వి - ఆప్పుకూడు” = మిీ కవిత - హనీ కవిత_ ఆం ధ్య్మవభ = 88.1 683.

57. భారతి, ది - *ఐవాకొి - ఆం. జ్యో, వా.వప * 15.22.74,

ర్‌8ి. (లాకర్‌, అలిసెట్టి = మిశీకవిత - రాదుమోహ+రావు _ అడ్జేపల్లి ల సాంస్కృతీ నమాశ = 1090,

59. రాళోజి - జే. పి - మినీ కవిత - రామమోహనరావు - అడ్జేవల్లి = సాంస్కృతీ సమాఖ్య = 1900.

97

మినీ కవిత్వం - ఒక ఉద్యవుం

1. లిరమలరావు, సక్టేణయి = మినీ కవిత * భారతి - ఆగస్టు = 1900, ల. రామారావు, చేకూరి. కవిత్వమూ, పరిమిరీ _ భారతి - వి ఐవరి . 19085= 8... రామారావు చేకూరి-కవిత్వమూ, పరిమితీ_ భారతి - ఫి బకరి - 1985. శ రామారావు, చేహరి కవ్లిశ్సమూ, వరిమిరీ_ భారతి = ఫిబవరి - 1౪08905.
2. రామమోహనరావు, అడ్జేవల్లి - మి కవిత . సాంస్కృతీ సమాఖ్య _ 1090
3. నరసింహమూర్తి, నల్టా = మినీ కవితా (వభంజనం _ సాంన్కృతీ సమాఖ్య, 1080 ల, ఓ66. 7. ౬60/౧౧గ౧ - గీ 6109927/ ₹0 6 5060640 01 ౬౧8130 - 0౫౦౧6 ఆగ౧౫/650/ 699 = 1971. ఈ రామమోహకరావు, అద్దేపల్లి మినీ కదిత = సాంస్కృతీ నమాఖ్య _

98

అల్లో ఉపయుు త్త వ్యాసాలు వాత మినీ కవితా వ్యాసొలు

1. ఈశ్వరచరణ్‌, ముదిగొండ = మినీ కవిత = భారతి _ మార్చి = 1985- లి. ఎల్లోరా - మినీ కవిత - సమీక్ష = డీప్రి పన్దికేషన్స్‌ = 1985,
2. కొల్లూర్‌ - మినీ కవితకు మరణం లేదు - ఆందృ్మవథ - 11-9-60. 4 చందకశేఖర శెక్తిటి - మినీ కవిత మరొక వరిశీలన = భారరి _

జూన్‌ - 190059. ర. బింటో - మినీ కవిళ్వం - భారతి = సెప్టెంబరు - 1980. 8... తికుముం, ఆచార్య *- అభునిక కవిత అవ వాయ వదిక =

కిన్నెగ పబ్లికేషన్స్‌ - 1281. 7... లిరమం కావు, నర్జేశాయి = మినీ కవిత - భారతి - ఆగస్టు = 1180 8 నరసింహమూర్తి, నల్లా = మినీ కవితా [పపభంజనం -

సాంస్క్టతీ సమాఖ్య - 19008. ౧... పద్య, వాసిరెడ్డి " మినీ కవికరో “మెక్‌” భావాలు = తెలుగు విద్యార్థి

'ససెపెంబరు = 1955.

ట్‌

10, భాపన్‌ - మిన్‌ కవిత - (సవంతి * 1964. 11. రంగారావు, రావి * మినీ కవిత - భారతి * ఏపిల్‌ = 1980. 12. రంగారావు, రావి _- ఆధునికళ్ళం = మిసీ కవిత - భారతి -

ఫిబవరి = 19031.

99

18. రంగారావు, రావి - ఏది మినీ కవిక। - స్పందన - సాహితీ సమాఖ్య = శ=4-81,

19. రంగారావు, రావి * మినీ కవిత ఆధునికత = తెలుగు విద్యార్థి - ఆగస్తు = 19082. జ

20. రంగారావు, రావి * ఏమిళ మినీ కవితల స్థాబి = అర్మధట్యోతి = 150-?2-02. 16, రాంగారావి, రావి - మినీ కవిః భవిష్యత్తు = విశాలాంధధ = 5-90-859.

21. రంారావు, రావి + మినీ కవిత పాద విభజన = భారలి అక్షోఐరు = 19088. న!

22. రంగారావు, రావి * మి కవిత సాచూజిక కారణాలు = వికాలాంధ్ర - 5-12-59. 19, రంగారావు, రావి - పతికలు _ యువ కవిత (సం క్‌ సాహితీ మ్నితులు - మచిలీ వట్టంం - 1935-86. £0. రజా హుస్సేన్‌ - బలపడుతున్న తెలుగు మినీ కవిత = తెలుగు విద్యార్థి - నవంబరు = 1900.

23. రజా హుస్సేన్‌ - మినీ కవిత్వావిర్భావం - ఒక అవగాహాన = స్రవంతి సెప్టెంబరు = 1౯81, వివి. రత్న శేఖర్‌, ఏన్‌ - మినీ కవిత - ఓక పరిశీలన . (స్రవంతి _ సెపెంఐరు = 1908, న! £8ి. రవి కుమార్‌, సూర్యదేవర = మినీ కవిత - భారతి = మార్చి-1082. తథ రవి కుమార్‌, సూర్యడేవర = మినీ కవిత = ధారతి = మే - 1008.

24. రామమోహన్‌రావు, ఆద్దేవల్లి = మినీ కవిత _ సొంస్కృృతీ సమాఖ్య -

25. ః 100

26. రామమోహన్‌రావు, అద్దేపల్లి = మినీ కవిత లక్షణ చర్య. భారతి = ఏపిల్‌ - 1998. 27, రామమోహనరాయ్‌, కడియాల - మినీ కవిత _ తెలుగు కవితా వికాసం- ఆం (వ. సాహిత్య అకాడమి *- 1082

27. రామానుజాచార్యులు, ఎస్‌ = ఎల్లోరా మినీ కవిత = (స్రవంతి - అకోఐరు - 1905. ల్‌

28. రామారావు, చేకూరి _ వచన పద్యంలో వ్యాకరణం - భారతి = ఫవివరి - 1980.

29. రామారావు, చేకూరి - కవిత్వమూ = పరిమితీ = భారతి . ఫిబ్రవరి - 1985.

30. మామా _ మినీ కవితలు మెనీ పళ్నలు = భారతి " జనవరి * 1981.

31. సుబ్రహ్మణ్యం, జి. వి-మినీ కవిత-వానీ కవిత -ఆం[ధ(పభ-28- 1-85 18... సురేష్‌ బాబ్జి, హాచ్‌. వి * మినీ కవితలకు లభిస్తున్న ఆదరణ = రత్నగర్భ (పక్ష పవ్యతిక) = 15.98.5005. "$84. సూర్యారావు, డి.వి - మినీ కవితా (వ్యకియ : పరిశీలన = తెలుగు విద్యార్థి = నవంబరు = 1955. న నే ని న స). శ (త్రీ 1 / లలో ర్‌ వాం ల స్కై ఎ ఫి ఆళ్ళ క!

ల న న శ్‌ఖాటే జల ఆ. జనో ల మొల చు అట న ఇ వౌనం కవ వవచివ్వందె లా నానీ చో లా తెరిచింతొ- సనా. ఆ వావ చలవ కళ ఇ న!