Telugu Manuvu manava dharmalu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

వ షా నా లై బ్‌ ఇర! నో జ స... ట్ల షః న] 11! న [ _ క్త _ /[₹ య. న / న తు 6. [స గ. ౮్తె నా. . స ణే తర ళన: య ఖో ౧ స . వెంపటి లక్ష్మీ సారాయణశాన్త్రి రః య. ర ప.

చ! ] యా ళ |] ॥ (౮ ్ట్‌ స! రచన వెంపటి లక్మీనారాయణ శాస్త్రి

పంచను ము[దణ అక్టోబర్‌ - 1998 (పటల - 1000 గ్‌ రాక హక్కులు '/ 1 [| శౌస్తవి [ ను మూల్యము ఈ 28 00 /. సె (ప్పప్తి స్థానము క్‌ 1 [గతి నంగా సై ఖీ లలికా ఏద్యా ఫా న వ; ఫా కేదారేశ్వర పేట ఏజయరవాడ్లంస్థ్‌ని0 003 స 4 ౦౮ ఫ్‌ న రఢగీ/ శ నో ము(దణ మైకం తరుమల ఆర్జు (ప్రింటర్స్‌ మ్యూజియంరోడ్స్‌ గవర్నరు పేట్క విజయవాడ-ర్‌£20 00%

నా జీవన 1సవం౦తి

మన జీవితంలో జరిగే (పతి సంఘటనా భగవంతుని సంకల్పము ననుకరించే జరుగుతుందనే రహస్యం (ప్రతివారి జీవితంలో ఏదో ఒక సమయాన అనుభవానికి రాక తప్పదు అలాగే నా జీవితంలో గూడ చిన్న పెడ్డ సంఘటనలు దై వసంకల్పాన్ని యనుసరించే జరగుతాయనే రహస్యం అనుభవానికి వచ్చింది

నాకు బాల్యంలో నే పితృవియోగం సంభవించింది అందుచేత చునమామల యింటో సపెరుగవలసి వచ్చిందీ వారందరు సంస్కృత సాహిత్యాలలో నేగోక శాస్తా9లలో నిష్టాతుల్తై (పసిద్ధి కెక్కారు వారి దగ్గర ఒకటి రెండు సాహిత్య(గంధాలు చదవటం దైవాయత్తంగా సంభ వించింది సామాన్యవయసులో అనగా 15 16 సంవత్సరాల వయసులో చైవనంకల్పంగా విజయవాడ చేరటం సంభవించింది ఇక్కడికి వచ్చి నప్పుడు దేని విషయంలోను దృఢ సంకల్పంలేదు అయినప్పటికి దైవ సంకల్చంచేత ఒక మహత్తర సంఘటన జరిగింది

ఒకరోజునంఅనుకోని విధింగా ఒక దీవ్య పురుషుని దర్శనం అభించిందీ ఆయన శరీర శోభ ముందుగా నన్నాకర్షించింది రాముని సౌందర్యం మనకు తెలియదు. గాని పుంసా మోహన రూపాయ అని "పెద్దలు అంచే వింటాం. అయితే రొముడు మాతం ఈ దవ్ఞాపురసుని కంఠ ఆందంగా పుంటాడా అనిపిస్తుందీ ఆయనకుగల కంర మౌధుర్యం శరీరంకంు మించిన ఆకర్షణ శక్తిగలద్‌ ఆయనకుగల పోండిత్యం పొరబోధన అనితరసాధ్యం అయితే అవియన్ని ఆయన దీగ్గరగల సద్గుణాలు అవి ఆయనకు శోభను చేకూరుస్తాయి. వాటివలన యితరులకు లాభం లెదుకదా వీటియన్నిటికలశు మించింది యాయనకు శిష్యవాత్స

కెఇ

ల్వ్యము ఆ వాత్సల్యాన్ని దేనితో పోలుస్తాం పోల్చటానికి నరియయిన ఉదాహరణ దొరకదు తల్చి కూడా కుమారుని పేమిన్తుంద ఎందుకని తనకు జన్మించాడు కొబట్టి కొకిపిల్ల కొకికి ముద్దుకదా తర్మడి కూడా (పేమిస్తాడు. వృద్ధాప్యంలో అక్కరకు వస్తాడని "పేరు (వతిష్టలు తెస్తాడని తఈ్యడికికళూడా కుమారుని విషయంలో (పేమతోబాటు కొంచెం స్వార్ధం ఉందీ భార్యకూడా (సేమిస్తంద ఆక్కడ స్వార్థం సగపాలు ఉంటుంద తనను పోఎస్తాడు అనందం కలిగిస్తాడు అన్ని ఆత్మనస్తు కొమాయ సర్వం (సియం భవతి కదా కాబట్టి ఆ శిష్య వాత్సల్యంతో పోల్చటానికి సరియయిన ఉదాహరణ లేదు గురువు శిష్యుని విషయంరో అతి జ్యాగ్నత్త వహించాలి బరువు తనది మార్జాల కిశోరన్యాయం శిష్యువికి చదువు రాకపోతే గురువుకు బాధ తనకృషి ఫలించలేదు తన (శమ వ్యర్థం అయింది మళ్ళీమళ్ళీ (పయత్నించాలి ఎంతవరకు శిష్యాదిచ్చేతృ్పశాజయంొ అన్నంతవరకు ఆలాగే ఆ దీవ్యపురువుడు వాగ్య్య్యయముచేసి వ్యాకరణ శాస్త్రాన్ని ఆభాష్యాంతం బోధించారు ఆయికే మా యిద్దిమధ్య వారధివలె ఒక నుహాపురువుడు సిలీచాడు ఆయనకు ఒకే విషయం తెణిసు రెండవద తెలియదూ ఆది దానగుణం ఆయనకు ఏ మంచి పనిశ్రైనా దానం చేయకపోశే న్నిదపట్టదు అది ఏ మతనుయినా ఫరవాలేదు ఎవరయినా ఫరవాలేదు దానం చేసీతీరాలి దానం భోగో నాశ్నస్టసో గతయో వీత్తస్య అనేదానిలో మహాస్పరుషులు దానానికే (సధానస్థానమిచ్చాడు ఆదీ (గహించిన మహాప్పరుషు డాయన్న ఆయనకు గురు సేవా ఫలితంగా అసారధనం లభించింది ఆయితే ఆయన రఘువంళంా కాళిదాస మహాకని రభువును వర్ణించిన రీతిగా ఆయన నర్వన్వత దానంచేసొరు ఆయన'సేరు శ్రీ చుండూరు వెంకట రెడ్డిగాడ ఆయన కేవలం దాతగాదు మహాష్థాని ఆయనకగల తత్త వ్‌జ్ఞానం

ళ్‌

శష్కం వేదాంఠంకొదు అనుభవై కవేద్య౪ తన గురువు ఆదేశాన్ననున రించి (ప్రాచీన భారతీయవిద్యల సంరక్షణకు నడుం బిగించారుం సర్వ తంత స్వతం(త కళాశాలనుస్టాపించి ఆచార్యుల, విద్యార్థుల పోషణకు ఒక్కం-డుగ నిలిచారు ఆ కళాశాల పదీ సంవత్సరాలు మూడు పూలు ఆకు కొయలుగా వెలిగిందీ అచ్చట మన దివ్యపురుషుడు వ్యాకరణకాస్త బోధకులుగా నేగాక (పధానాచార్యులుగా నియమించబడ్డారు. యధార్జానికి ఆ పారశాల ఆయన పేరణతో స్టాపించదిడిందన్నా ఆతియోబక్త్‌ లేదు. ఇంత వరకు ఆ దివ్యపురుషుని పేరు చెన్సనేలేదు. ఆయన పేరు శ్రీ తాడేపల్లీ పాంబమ్నూరర్తి శాస్త్రిగారు ఆయనకుగల శిష్యవాత్సల్యం అపారమయింద్‌ ట్రీ కాస్రిగారి విద్యాభ్యానము , వీరికి వీరి పెదతం(డియగు తాడేపల్లి వెంకటప్పయ్య శాస్త్రిగారు ఆక్షరాభ్యాసము చేసిరి వారి కుమారులయిన ట్రీ రాభువ నారాయణకాస్తిగారు సాహిత్య (గంథములను బోధించిర్జి ఆటుపిమ్మట వీరు కొల్లూరు (టగౌమనునందు శ్రీ _(పఠాప హనువమచ్చాత్రి గారి దగ్గర వ్యాకరణమునందతి సిద్ధాంతకొముదీని చదివిరి, పిరాపురము వెళ్ళి బాలవ్యాస థీ వారణాసి నుుబహ్మణ్యశాస్రి మరియు థీ వేదుల సూర్యనారాయణశాస్త్ర గార్ల వద్ద అఆభాష్యాంతము చదిపిరి అకిరిపల్లియందు థ్రీ వేమూరి రామ(బ్రహ్మళాస్త్రిగారి వద్ద న్యాయళాస్త్రము చదివి విజయ నగరంవెళ్ళి శ్రీ తాతా సుబ్బరాయశాస్తి (రాయుడుళాస్రి) గారివద్ద వ్యాకర అమునందలి ఆర్జిః (గ్రంథములను ఆలంకొరళాస్త్రము చదీవిరి ఇంతటి పొండిత్యమును ౨2 సంవత్సరములలో సన నే సంపొదంచుటయేగాక పద్మ వ్యూహము (శ్రీకృష్ణరాయబారమువంటి నాటకములను గురూవహారము రసమంజరిలాంటి కావ్యములను రచించి కవలమన్న నలను పొందరిం

కళాశాల సంగతి కొంచెం చెప్పాలి. ఆ కళాశాల నలుగురు వెద శాప్త్ర సండితులతొ నలుబడిమందీ కాస్ర్రపార విద్యార్థులతో వెలగొందందీ

ళా ఇంతమా్యత మేగాదు ఆచట జరిగిన జయంతియుత్సవాలకు కాశీనుండిం పుడిత (దావిడ రాదేశ్వరళాస్తిగారు కలకత్తానుండి దేవనాయకాచార్య “మొదలగు పండితులు వచ్చేవారు ఆంధ దేశంలోగల పండితులందరు వచ్చెవారు ఆ పంకితుల సంభాషణలు నన్ను మన భాఠతీయ సంస్కృతి లోనికి ఆకర్షి చాయి లె వ్యాకరణం ఒక అద్బుత కొస్త్రం ఆ శాస్తం చదువుతున్నప్పుడు ఒకమంచి స్వార్‌ చేయగల యువ్షకుడు. మద్చిచిన అక్వముపై నెక్కి వరు గెత్తుచున్నట్లుడంటుంది. అఆ పొరం ఏకదీక్షగామూడు గంటలు జరుగు తుంద్క అదె తపోదీత్షనుమించినదీ ఎంద్ధుక్టంచు తపస్సుకు ఒక ఏకా(గత్త చాలు కొని యిచ్నట ఏకా (గృతతోపాటు విషయ[గ్రహణ శక్తి కూడ "కొవాలి ఏమా[తం మనస్సు చల్సించినా కొన్నివందల మైళ్ళు మనం వనుకపడిపోతాము మళ్ళ్‌ ఆ విషయం ఆందదు ఆ విధంగా ఆ దీవ్య పురువుడు ఆ మహాళాస్తాాన్ని సామగానంలా వినిపించి నాతోగూడ ముస్థురు విద్యార్థులను కృళార్జులనుచేసి తనకు బుణ్మగస్తులనుగాచేసి వెళ్ళి బోయారు వారు నాకు మితులేగాక చెరియొక వై పున చేయి పట్టుకొని ముందుకు నడిపించారు వారి సహకారము మరువరానిదీ వారు పురాణం ఆంజ నేయళాస్త్ర బాపట్ల కొమళాన్త్రి బుణం (వణంలాంటిదే కాబటి దానిని తీర్చటానికి నేను (పయత్నించుచున్నాను దేవతలకు (తిదపటి అని "పేడ, అందుకనే గాబోలు ఆ దివ్యపురుషుడు ముప్పదీ సంవత్స శాల వయసులో నే దీవ్యలోకావికి వెళ్ళిపోయారు సుమారు 80 సంవత్సరాలు వయనుకల నా విషయంలో మర8ియొక నంభఘటన జరిగిందీ ఆంధ దేశంలో మరియొక మహాప్పరువు డున్నాడు, ఆయనకు రాజకీయ దై తన్వంతోపాటు తం డ్రిగాతి కారణంగా ధార్మిక వైతన్యంగూడా లభించింది ఆయన జాలగద వస్థ ఆరికాకూడా ధార్మిక

ళా

చింతనలో నే గడిచేడి ఊరూరా తిరిగి ధర్మ వైశిష్ట్యాన్ని తెలియచెప్పుదిం ధార్మిక (గంధాలు (వాయటం ఆయన నిరంతర కృషి ఆయన పేరు (శ్రీ జటావల్లభుల పురుషో త్తంగారు. ఆయన సంశ్కృతంలో గతి న్ని పట్ట భ(దులైకూడ సనాతన ధర్మా పేక్షను వదలలేదు హిందూమతం వంటి ను పసిద్ద (గంధాలు పదిదాకొ (వాశారు ఆయన ఆకోచనాధోరణిని అనుస తించి తూర్చుగోచావరిజిల్లాలోని కొకరప్యరు (గామంలో ధిర్మశాస్త్ర విద్యాలయం స్థాపించి ఉన్నతుళయిన పండితులచేత నా పంటి సంస్కృత సాపాక్యాభిమామళకు ధర్మళాస్త్రాాధ్యయనం చేయించారు ఆ సమయం లోనే మనుధర్మశాస్త్రం నిర్ణయ సింధుపువంటి ధర్మశాస్త్ర (గ్రంథాలు చదవటం సంభవించింది మనుధర్మశాసాొన్ని నిత్యం పారాయణం చేయటం జీవితంలో భాగమబింద దానికి కారణం ఆ (గ్రంథంలో మహర్షి మనువు చెప్పిన ఉదారవిషయాలను రసవంతమయిన కొవ్య ఫజీ తీలో చెప్పటం దానిని చదివిచదివి తృప్తి పొందలేక దానిని నలుగురికీ ఆందీంచాలనే కుతూహలంతో మనువు మానవ ధర్మములు అనే (గ్రంథం సమకూర్చుటం సంభవించింది అర్థిక పష్టిలేని నాము ఆ (గంథ ముద్రణకు కొందరు వదాన్యుల సహాయం కోరవలసి వచ్చిందీ దానికి తికుపతి దేవ స్థానంవారుకూడా కొంతసహాయంచేసారు ఆ (గ్రంథం విసృత (ప్రబారఖ

ఫొందడంచేత అయిదవ తడవకూడా ము[ద్రీంచటం సంభవించింది ఆదేవిధింగా విర్ణయ సింధువునుగూడ చదివిచదివి ఆందలి విషయ ములను ముఖ్యమయినవిగ భావింటమే. గాకుండా ఆ (గంథరచయితళి గళ సమస్త పురాణసరిచయం నన్ను ఆళ్చర్యచకితుల్జి చేసిందీ. పండు గలు సౌమాన్యపండితులకుగూడ ఆంతుపట్టని పండుగల రహస్యాలు అందువోచోటు చేసుకున్నాయి. అందుచేత “సండుగలుంయమన కర్తవ్యం అనే (గంథం వాయటం సంభవించిందీ (గంధముమీద యభిషూననప్త

య.

చేతను నాయందలి యభిమానము చేతను ఆ (గంధానికి ఉదారుల సహా యను లభించి ముద్రణ జరిగింది

రామాయణ విషయం _పత్యేకంగా చెప్పాలి

చిన్నప్పుడుపరుల యవసరమునశై సుందరకాలిడ పారాయణచేసి సంకృప్టిపౌందిన నాకు రొమాయణం పారాయణం చేయాలనే కోరక కలీగిందీ దానిని పారాయణం చేపినప్పుడు రాముని యౌదార్యం రూర దర్శిత్విం (వశాంతత వాగ్ర్వైథపంతోపాటు వాల్మీకి రచనా. విశేషం నన్ను పూర్తిగా రామాయణదాసువి చేసిందీ ఎంతగానం'కే దానిని కొన్ని వేల మది చేత చదీవించి తీరాలనే దీక్షపెరిగింది అయితే ముదించటం సామాన్య విషయం కాదు లక్షరూపాయలను మించుతుంది బహిరంగ 'వేదకలలో జనసమ్మోహనంగా ఉపన్యాసాలు చెప్పి ఆక రించటం నాకు

చె

చజేతగాదు పారములు చెప్పుబయందే అసక్తి ఎక్కువ అందుచేత "నన్ను గురించి తెలుసుకోవటం కష్టం పారము చదివినవారికి మాతమే హా 'వెషయం తెలుస్తుంది పరిచయం తక్కువ కావటంచేత రామాయణ ము(దణ కష్టసాధ్యం, అయితే ముందుగా రామాయణంచూచి కెలకాగితాల ష్స్‌ద (వాయటం (పాఠరంభించాను బొల అయోధ్య, అరణ్య, కిష్కింధా కారడలు నాలుగు (వాళాను దాని పుణ్య ఫలిత మేమో నాలుగు కాండల ముు[దణ సాధ్యం అయింది, వాటిని యోగ్యులకు ఉచితంగా యివ్వటానికి ఉవయత్నిస్తున్నాను ఇంకా సుందర యుద్దకొండలు ముదణ కావలసి భమున్నది దానికి ఉదారుల సహాయం ఆవసరం

రాబోవు తరాలవా౭కి భారతీయ సంస్కృతిని అందించాలనే విష ుంలో ఎవరికి సందేహంలేదు అందుకోసం బాలరామాయణం శోకాలలో పోటీలు ఏర్పాటుచేసి బహుమతులు యివ్వటం జరుగుతున్నద "దానితో పొటుగ వాల్మీకి జయంతినీ జరపటం ఆచారమయిందే వాల్మీకి జయంతివి

12

ఉత్తర దేశీయజ చేస్తున్నారు. కొని ఆంధ్రదేశంలో ఎక్కువగా జరపటం లేదు కేంద _సభుక్వ ౨ వాల్మీకి జయంతిని ఆశ్వయుజి శుద్ధ పూర్ణిమగా నిక్ష యించి అకాళవాణి దూళదర్శశంలో (పచారం చేస్తున్నా చాలమందీ దా౦ిని విశ్మరించారు ఆందుచేత వాల్మీకి చిితపటాన్ని అయిదువందల రూపాయల వ్యయంతో చితింపజేసి భ్యదపరచటం జరిగింద

మన సంస్కృతి శాశ్వతం కావటానికి (వధానమయినవారిలో (శ్రీ శంకరాచార్యులువారు ఒకరు ఆయన చిన్న వయస్సులోనే భాష్య ములు స్రోోతములు ఇతర (గంధములు (వాని అసేతు శీతాచలము పర్య టించి వైదిక మతిమును స్థాపించి దానినిశాశ్వతము చేయుటనై నాలుగు దీక్కులందు నాలుగు పీరాలుస్థాపించారు ఈ విషయములు బాలబాలికలకు తెలియటానికై (శ్రీ శంకరాచార్య చర్విత సంగ్రహంగా వాసి ముుదించ టము జరిగింద శంకర జయంతి రోజున ఆ (గంధమును యింటింటికి అందచేయటం బాలబాలికలకు పోటీణ ఏర్పాటు చేయటం జరుగుతున్నది శంకరాచార్యులవాతి సిద్ధాంతానికి అనుకూరిమయిన శీతిలో వేదాంతవ్యాన రత్నావళిని ము(దించి (పచారం చేయటం జఠుగుతున్నది దానిని పెద్దలు మెచ్చుకొని తమ అభిప్రాయాలు తెలియచేసారు ఆవనరమయిన వారికి తమ యింటిదగ్గర్క ఆస్పక్తిగలవారల యింటిదగ్గర సంస్కృత పారములు చెప్పుట సర్వసాధారణమయింది నేను (వాసిన వ్యాననులను సప్తగిరి తరాధన్య ఆర్ష ధర్మ, విశ్వ హిందసంపాదకులు (పచురించారు (వస్తుతిం రామాయణ సచార మే _పధానంగా పెట్టుకొని మారురూపాయల మూల్యముగల రామాయణమును స్వల్ప మూల్యమునకు ట్రావజణమానము నందలి సంస్కృత జయంతి సందర్భముగా వినియోగించటానికి నిళ్ళ యించి (పచారము చేయుచున్నాను

గ్‌

(వస్తుతము. శ్రీ వేంకటాచల మాహాత్మ్యమును తెలుగులో నికి అనువోదము చేసియున్నాను దానిని వచాన్యుల సహాయముతో ము(దించి శ్రీనివాసునికి ఆంకితమీచ్చి అమూల్యముగా భక్తులకు అందంచ దళతిచి

ఇవవ

యున్నాను ఆంతయు భగవంతుని సంకల్పమే

ఈ విషయములను తెలియజేయటానిక్‌ ముఖ్యకారణం, నా గొప్చ తనమును చాటి చఇప్పటానికి కొదు నాకు నిస్వార్థ భావవతో ఉపకారము చేసిన 'పెద్దలన్సు గురువులను స్మరించి వారి బుణమును తీర్చుకొనుటయే కొని మరియొకటి కొదు, అటులవారీని స్మరించుటతో నాకుగల ఆనంద షే ఈ విషయములను (నాయుటకు (కేరణ కలుగ్‌ జేసినది

8 వు 46

వుహర్షి వునువు సందేశవుం

ఈనాటి [బాహ్మాణుడు తన పూర్వవై భవమును తెలియని వాడగు టచే తిన శక్తిని మరచినవాడయి సామాన్యునికంచ హీనస్టేతిని అన్ని విధముల అనుభవించుచున్నాడు తమ జాతి కిని గురర్తించినణారు తమ పూర్వ స్టే భవమునుగురించి తెలియనివారికి చెప్పవలసిన యననర మెంతయో గలదు

(ాహ్మణ జాతికిగల శ క్రిసామర్ధ్యములను కెలుసు కొనుటకు మహర్షులు రచించిన (గంథములను చదివి అందలి విషయములను శెలుకు కొనవలయును తెబుకుకొనినవో (బాహ్మణుడు ఆక్మాభిమాన మును పెంచుకొని సమాజగొౌరవమును బొందును మహర్షులు చెప్పిన విషయములు అన్ని కొలములయందును అనుసరించతగివవి వాటిని తెలుసు కొని ఇతరులకు తెలియ చెప్పి నవారికి సమౌజమున ఉన్నత గౌరవమును కలుగును

అందుచేత (పాచీన మహర్షులు చెప్పిన విషయపరిజ్ఞాన మునకు (ప్రాచీన (గంథములను చదువుట ఆత్యంతము ఆవశ్యకము ఈ చాటి విద్యావిధానము ఆ నొటి (గ్రంథములను చదుపుటకు అవకొళము లేకుండా చేసినది అయినప్పటికిని తీరిక సమయములందు తెస్పక చదువ వలయును

చిన్న మంచి విషయము, నమాజమున గౌరవము. కల్లుటికు అందరికి తెలియనిదీ మనకు తెరిసినదీ సమౌజహితమయిన (యవ్‌క్యేక విషయము తెరిసియుండ వలయును

ఈ నాటి జన సామాన్యము స్మతికలు, సినిమాలు రొజికీయనులు మొదలగు విషయములలో మునిగి మహర్షులు, మహాత్ములు ఇప్పిన విషయ

క! ములను తెలిసి కొనలేక పోవుచున్నారు అట్టివారికి మనకుగల విజ్ఞాన సముదాయమునంధలి కొన్ని విషయములను తెలియ చేసినచో మనలను గౌరవించి నెత్తిన పెస్టుకొందురు. మన బుద్ది నసునరించి పురాణముల యందు కావ్యములయందు ధక్మళాప్త్రములందు గల విషయములను ముచ్చటించినచో మన గౌరవము పెరుగును మహర్షులు చెప్పినవిషయములు ఆందరి హిత మునుగోరి చెప్పి నవి అన్ని కొలముబకు పనికివచ్చుసవి అందరికి ఆనందమును కల్గించునవి ఆ విషయమును (బాహ్మణ జాతి మరచినది ఈ విషయముళను పురుషు లకే గాక స్త్రీలకు కూడ తెలియజేయవలపి యున్నది మహర్షి మనువు తాను రచించిన మనుస్మృతి అను ధర్మశాస్త్ర (గంథమునందు ొహ్మఇజాతిని ఈ విధముగ 'హెచ్చరించెను (ాహ్మణస్య చ దేహోఒయం న కద కామాయ కల్చతే తపసే బహురూపాయ (పేత్యానంత సువాయచ ఈ (బాహ్మణ దేహమును నీచమయిన శారికక భాగములు అనుభ వించుటకు (ఇహ్మా సృష్టించలెదు అనేక విధవములయికష తపస్సులు చేయటకు నిర్మించెరు. ఈ నిషయము దాహ్మణళరిరమును గురించి వెప్పినను అందరకు వర్తించును ఈ శ్లోకమున త్లుద్రకొమములు ఆని తెలుపబడినది అనగా అల్ప సుఖముల నిచ్చునవి క్షణకొలము మాత మే విలుచునని యని యరము, ఆనగా "దేనిని యాచరించిన సమాజమున గౌరవము తగ్గునో వానిని ష్‌ క్నొమములని తిలుసుకొనవలయును సామౌన్యముగ అసత్యము, దొంగ తనము జూదము, వ్యభిచారము మొదలగు వానితోపాటు వ్యర్థములగు సంభాషణములతో కొల్రము గడుపుటగూడ తుద కామమే యగును అమూల్యమయిన కాలమును సడుపమ్రూగము చేసికొనినచో శంకరులవళె

పం.

వివేకొనందులవలె గౌరవమును పొందవచ్చును ఆ కాలమును తవసే బహురూపాయ అనగా ఆనేక విధములయిన మంచి పనులకు వినియో గించుకొన వచ్చును ఆవి సామాజిక (సయోజనమును కల్సించునవిి కుబుందిగాౌరమును 'పెంచునవ్కి ఆత్మగౌరమును కల్గించునవి అని అనేక విధములుగా ఉన్నవి ఉపన్యాసములుచెప్ప వచ్చును (గంథములు [నాయ వచ్చును విద్యార్థులకు పారములు చెప్పవచ్చును ఈ పనులవలన ఉన్నత లోకములలో అంతులేని ఆనందము పొందవచ్చును, దానికి కారణము మనము అందించిన విషయములు పరంపరగా లోకమునందు శాళ్ళతిముగ నిలచుటచే మనకు ఉన్నత లోకమున శాశ్వత తత్వము లభించును

ఈనాడు ధనముగలవారికి గౌరవము. 'పెరుగుటవలన ఈ విషయ ములు ధన సంపాదనకు అనుకూలములు గాకపోపుటచే న్యర్థములని కొందరందురు ఆదీ విజమేయయినన మీ శక్రియుక్తుల ననుసరించి ధన నంపాదన జేయుచు మన ధర్మ విషయములు తెలుసుగొని చెప్పినచో సమౌాజమున గౌరవము 'పెరుగును ఆత్మ నంతృప్టియు జీవిత పరమా రము పిద్ధించును మహర్షి యయిన మనువు చెప్పిన విషయముణ అన్ని కాలములయందు ఆందశికి అనుకూలమయిసవి వానిని చదీవినందువలన మన మనసునకు ఒక నిర్జిష్టముయిన అక్ష్యసిద్ధి దృఢదీక్ష ఏర్పడును, అనగా మనకు తెలియ నంతగా పైకి పెరిగిన వారమగుదము అందువలన స్వాత్మాభిమాన ముతో ఇతరులకు మంచి విషయములు చెప్పుటకు ధై ర్యము ఏర్పడును.

ఈ భావనతో నే మనువు ఇటుల చెప్పెను

ఏత దేశ ససూతస్య స కాశాద్యగజన్మ వః

స్వం స్వం చర్మితం శిక్షేరన్‌ పృధివ్యాం సర్వ మానవాః

ళా ఈ దేశమున పుట్టిన (వాహ్మణునివలన సమ_స్ర భూమండల వానులు తమ తమ చరి్య(తను నడవడికను నేర్చుకొందుళుగాక ఇది అహంకారముతో చెప్పినదీకాదు తాను నిర్దేశించిన ధర్మశాస్ర (గంధము చదవిన వారికి అంతటి శి కలఎగునని భావము మనువు తన ధర్మళాస్ర [గంథ విశేషమును గురించి మరియొక మాట చెప్పేను ఇదం స్వస్త్యయనం (శేష్టమిదం బుద్ది వివర్ధనం ఇదం యశస్యమాయుసష్య మిదం ని _(శేయసం పరమ్‌ ఈ ధర్మశాతస్త ఆగంధము చదువుటవలన శుభములు కలుగును జ్ఞానము "పెనుగును క్తి కలుగును, ఆయువు వృద్ది యగును మోక్షము గూడ లభించును కొబట్టి (బాహ్మఖునికి తన జాతి యభివృద్ధికొరకు దేశాభివృద్ధి కొరకు సర్వ _పపంచ కేమమునకు పాచీన భారతీయ వైదీక (గంథ ములు చదువవలసి యున్నది లలితావిద్యామందరము 'కేదారేశ్వ ర్‌పేట రచన విజయవాడ, వెంపటి లక్మీనారాయణశా స్త్రి 10-10-98 త్త

గ౧9౦థ (పశ౦సలు ౧ 7 రషళాూజము20078 వ్‌జ8కపాంాః 6264 01 +%9 ౨6022601 01 కొం1081 ఉండక ౮0176316, 10-10-98 ౪ వడగ14షంిన 14-530 003 శ్రీ శివాయ గురవే నమః

థ్రీ వేదమూర్తులయిన (బహ్మ(శ్రీ వెంపటి లక్ష్మీనారాయణకాస్తీ గురుపాదులకు నమస్సుమనసొఒ౦జలి ఉఊ॥ కేమపూర్వుకముగా తాము ఆదరముతో నొసగిన మమవు-నూనవ ధర్మములు వేదాంత వ్యాస రత్నావళి అను (గంధములురెండును అమూల్య టగశిఠములుసాంత ము పరించితిని

నిత్యజీవితమునకు పరమావశ్యకములయిన _ మనుస్మృతిలోని పధాన విషయములను వివరణ పూర్వకముగ లోకమున కందించిన మీకు హార్ధిక కృతజ్ఞతాభివందనములు లోకము మీ బుణము తీడ్బకొన జాలదు సర్వమౌనవ జీవిత సముద్ధరణకు ఈ (గ్రంధము పరమోస కారకము భిన్నభిన్న విషయములను గైకొని సులభ సుళందరముగ వేదాంత వ్యాసరత్నావళిని మీరు రచించుట అత్యంత (ప్రళంసార్హ ము సుఖము శారీరకమా మానసికమా, ఆదై వ్రతము అంతుపట్టని విష యమా మోళ్సం అంపే సమిటి నిత్యానందము అను వ్యాసములు ఖోణ్నీ ముత్యములు మే వంటి పండితులు లోకమునకు తప్పక అందించవలసిన విషయములు అని హృదయపూర్వక కృతజ్ఞతలు

వేదుల స్ముబహ్మణ్య శాస్త్రి

తెలుగు భాషలో ధిర్మళాస్త్ర విషయములంకగాలేవని వ్యధవందన శ్రీ వెంపటి లక్మీనారాయణశాస్రిగారు మనుస్మృతి యందలి శ్లోక తాత్స ర్యాలను సం్య(గహముగ సొమాజికులకు పరిచయంచేయాలన్తే సామాజిక తోద్దతో తలపెట్టిన పుస్తకమే మనువు.మానవ ధర్మములు". మనుష్యుడు (నాహ్మముహార్హమున లేచినవ్చటినుండి ఎలా చరించాలి ఎలా వ్యవహశకంచాలి అను విషయము మొదలు ఒక బండి [(పమాదములో ఎవరైనా మకభబిస్తే ఆ బండి తోలువానికి లేదా ఆ బండి యజమానికి ఎలాంటి శిక్ష వేయనగుననే మారుమూల విషయమువరకు ఇందు (వస్తావించబడింది వ్య క్రినియమములు సమిష్టి నియమములు సంపదాయములుు పాలితుల సయనుములు, పాలకుల ధర్మములు ల ఎన్నెన్నో చెప్పబడ్డాయి. నేటి సమాజమును నులిమివేస్తున్న అవిసీత్మి ధర్మరావాత్యంవంటి వానినుండి సిష్క్యుతి యేవి.టి అనే విషయంలో ఇందు మౌర్గ్షదర్శినం కంపిస్తందీ. ఇలా ఎన్ననీ పప్పాలి _. మానవ జ్తీవితింవాని అన్ని ఆంశములు ఇందు (పస్తావించబడ్డాయి అంపే ఆతి శయ్లోక్తీకొదు మనకున్న సంస్కారమంతటికి మూలమిదీ ". శాత్రగారి న్లైలి మృదుమధురము (దాషెరసము (తావుతున్నట్లు నడుస్తుంది ౯ "ఈ పుస్తకము సామాన్యులలో ఆవళ్యక పరనీయమునకు ఉపక రొంచునట్టిది కనీసముగా ఉండవలసిన విషయజ్ఞతకు దోహదము చేయు నట్టిది ఈ కృషిద్నారా ళాస్త్రీగారు ధన్యత పొందినారు కాము ఆరికాది విషయములకు సామాన్ముళయ్యు ఎంతో [శమచేసినారు దినిని స్‌దవి పదుగురిచే చదీవించుటిద్వారా శమ కర్తవ్యము నీడేర్చుకొనుట పరితుల కర్తవ్యము (పజానీకమునకు హితికరము = తూములూరి అట్మీనారాయణ

ఇదియే వునస౦పద మహర్షి యయిన మనువు గౌతమ మహర్షి పరాశర మహర్షి, మొదలయినవారు ధర్మశాస్త్ర (గ్రంథములను రచించి సమాజక్షేమనునకు అంకురార్పణ చేసిం ఈ ధర్మశాస్త్ర్రగంథములన్నియు వేదముళలయందలి ధర్మ మాత్మ ములను విశదపరచుచున్నవి ఆ ధర్మములను కధారూపముగ మహర్హులమిన వ్యాసవాల్మీకాదులు వెలణుంచి సామాన్యులలో క్తి (వపళ్తులను వృద్ధిపరచిరి ఆ కధలనే కాళిదాసు భారవి మాషఘ్యు భాస దండి భవభూళి భోజ మొదలయిన మహాకవులు కాన్యములను రచించి సమాజమునందు ఆనందరసమును వర్షించిరి వీరలేగాక పాణిని? కాత్యాయన పతింజలి మహర్షులు వ్యాకళణ శాస్త్రమునకు ఆదారభూతు లయిరి కణాదమహర్షి న్యాయ శాస్త్రమునకు, శబరమహర్షి పూర్వ మిమాంనక్కు పతంజలి యోగళాస్రమునకు కారకులయిరి వీటిని ఆధారము జేసుకొనియే నన్నయ తిక్కన ఎత్తాాపగడ్క శ్రీనాధ ఆల్లసాని పెద్దన ముక్కు తిమ్మన్న నాచనసోమన మొదలయిన మహాకవులు (పాంతీయ భాషలో కావ్యరచవ చేసిరి వీరు మనకు అందచేసిన వాజ్బయమే నున సంపద మన సర్వస్వము దీనిని రక్షించి యనుభవించి తరతరాలక ఆందించవలఅసిన భారము మన్నపై యున్నదీ రామాయణమునందు వాల్మీకి మహ ర్థి వొక్యము. ఆవును ఈయ వలసినదని రాజర్షి విశ్వామి్యతణు యాచించిన సమయమున పిస మహర్షి చెప్పుసమాధానము ఇది. ఏత దేవహి మే రత్న మేత దేవహి మే ధనం ఏత దేవహీ నర్వన్వ మేత దేవహి జీవితం ఈ కోమధేనువే నాకు రత్నములతో సమానము నాకున్నధనము, నా సర్వస్వము అంతియేగాదు ఇదీయే నా జీవితము అటులనే మన మహర్దులు అందచేసిన జ్ఞానభాండార మే మన జీవనసర్వస్వ ము అని(పతి భారతీయుడు గుర్తించవలసి యున్నది రచయిత భానము

విషయ నూచిక తతత 1వ అద్యాయము సృష్టి.కమము కే లవ అధ్యాయము (బహ్మచారిధర్మములు లి ఫి వ అధ్యాయము గృహస్థా_శమ ధర్మములు 27 శప అధ్యాయము జీవనవిధానము స! గ్‌ వ అధ్యాయము మాంనభక్షణము 600 6వ అధ్యాయము యతిధర్మములు 68 7 వ ఆధ్యాయము రాజదర్శములు 78 8వ ఆధ్యాయము న్యాయపాలనము 87 $ వ అధ్యాయము శ్రీ పురుష ధర్మములు 110 10వ అధ్యాయము నృ తిధర్మములు 1ద8 11వ అధ్యాయము దాన ధర్మములు 1982 12వ అధ్యాయము కర్మ ఫలితములు మీస్‌

థ్రీ నునుమహర్ష యే నమః వునువ్లు=వానవ ధర్మవుులు ఒర టవ యధ్యాయము

ఈ యధ్యాయమున సృష్టి _కమము జీవుల పుట్టుకు జీవుల యందలి భేదనులు జీవధర్మములు సమ్య(గమముగ చెప్పబడినవి

మను మేకొా_గ మాఎన మభిగమ్య మహర్షయః

(ప్రతివూజ్య యధాన్యాయ మిదం వచన మబువన్‌

త్వ మేకొహ్యస్య సర్వ న్య విధానస్య స్వయంభువః

అచింత్య స్యా(పమేయస్య కార్యతెళ్తా వ్‌ర్చ్‌ వితృ్సభో

మహర్షలందరు ఏకొగచిత్తముతో నాసీనుడ్డై యున్న మనువును న్గమీఎ-చి తగినవిధమున పూజించి ఈ విధముగ పలికిరి (బహ్మ సృష్టిం చిన ఈ నృష్టియంతయి. అచింత్యిముు అపమేయము ఆయియున్నదే ఇది యంతయు. తెలిసిన మహానుభావుడవు సీవు ఒక్కడివే మాకు సృ ధర్మిములన్నియు శతెలియచెస్సుము

అ మాటలు విని మనువు వారిని గౌరవిలచుచున్నవాడ్రై వారితో చీ విధముగ చెప్పెను

మొదట ఈ నృష్టియంతయు ని్యదంచినవానివలె తమోమయమై యుండెను ఈ చీకటినంతయు నశింపచేయచున్న వాడై స్వాయంభువుడు ఆవిర్భవించెను

వీ మనువు.మా నవధర్మ ములు

ఆయన మొదట నీటిని సృష్టించెను దినినుండి నారనులు ఆనగా సీరు స్థానముగా గల నారాయణుడుదృవించెను నారాయబుడు నృపష్దకర

ళు అవత.

మైన (బహ్మను సృష్టించెను ఆ (బ్రహ్మ స్వర్షమును, భూమిన్సి దిక్కు లను ఆకొళమును సృష్టించెను పిమ్మట మనస్సును అఆహం౦కారదును సత్త్వ రజ స్తమోగుణములన్ను పంచేం్యదియములను సృష్టించిను యజ్ఞ ములకొరకు అగ్నినుండి బిగ్వేదమును వాయువునుండి యజురేేద మును సూర్యునినుండి సామవేదమును సృష్టించెను అటుఎమ్మట కాలమును కాలగతిని తెలియజేయు నక్ష్యతములన్ను గహములన్వు నమలను సము[(ద్రములను పర్వతములను, సృష్టించెను. పిమ్మట తపస్సును వాక్కును రతిన్తి కామమును (కొధమును సృజించెను ఛర్వ్యాధర్మములు సుఖదు ఖములుగల సజలను సృజించెను

ఆ _బహ్మ్‌ మొదట ఎవరిని దేనియందు నియోగించెనో ఆడ్ష మరల మరల పుట్టుచు ఆ పనినే చేయుచున్నదీ బుతువులు కాలము నమసరించి మరలమరల వచ్చిపోవునట్లు శరీరములు మరలమరల అ శరీరములనే పొందుచున్నవి అనగా పతులకు పళ్లులు మానవులకు మానవులు నను విధముగ సృష్టి (కమము తస్పకుండగ నడచుచున్నద్‌

ఆ (_బహ్మమే తన శరీరమును ర0డుభాగములు చేం శ్రీిపురుష జాతులను సృష్టించెను ఆ (బహ్మయే తపన్సుచేని నన్ను నృష్టించెను

నేను (పజలను సృష్టించదలచినవాడనై దుష్కర మైన తపస్సు చేసి మొదట మహర్షులను సృష్టించితిని వారల నామధెయములు_

మరీచి మత్యంగిరసా పుల్నస్త్యం పులహం [కతుష్‌

(వచేతసం వసిస్టం చ భృగుం నారద మేవచ వీరందరికి (పజాపతులని పేరు

ఒకటవ యధ్యాయము |

వీరు దేవతలను మహర్షులను యకరక్ష పిశాచములను గంధర్వా ప్పరసఠఅను రొక్షసులను సర్చ్‌ ములను, గరుడుడు మొదలగు వారిని సృష్టించికి అటులనే మెరుపులను మేఘములన్సు పిడుగులను ఉల్యాలను కిన్నరులను వానరులను్కుు మత్స్య్యములను పక్షులను పశుపులను మృగములను మనుష్యులను సృష్టించిరి మరంియు [మి కీటకములన్వు ఈగలను నల్లులను ఫ్టావర జంగమములను సృద్బంచిరి ఈ వృక్షడాతులన్నియు సుఖదు ఖములు గలవిమైయున్నవి కాని వీని సుఖదు ఖములు బయటకు కన్నించవు ఆంత సృంజ్ఞ కలవిగా నుండును

ఆ (బహ్మ్‌ మానవధర్మ శాస్రమును రచించి నాకే చెప్పెను నేను మళశీచ్యాది మునులకుచెప్పితిని మీకీ శాస్త్రమును భృగుమహర్షి వివరించి చెప్పగలడు, ఆ విధముగ మనువు చెబ్బనసిమ్మట ఆశొస్త్రమును భృగువు సంతోషముతో మహర్దులకు వినిపించెను

స్వాయంభువమను వంశమున పుట్టిన మనువులు మరియు అరు గురు కలరు వారు.స్వారోచిషుడు ఉత్హముడు, తామసుడు దై వతుడు చాతనుడు వైవస్వళుడు అనువొరలు

పదునెనిమిదీ నిమేషములుగల కాలమునకు కష్టా అని "పీడ నిమేషమనగా రెప్పపాటకొలము ముప్పదీకాష్ట్రములు = ఓక్‌ కఠి, ముప్పది కలలు _ ఒక ముహూర్తము ముప్పదీ ముహూర్తములు ఒకదీనము లేక ఒకరా[తి ఒకపగలు సూర్యుడు మానుష దై వికము లయిన రాతిసగలు విభజించును రా తినిదకొరకు పగలు కర్మల కొరకు నిర్మించబడినవి పితృసంబంధమైన ఒకరా(తి ఒకపగలు మనకు ఒక మాసమగువము ఆందు మనకుగల కృష్ట పక్షఎయివాళంకిపగలు మన ు క్షపత్షము వారికి రా్యతికొల మగును మన సంవత్సరకాలము

క్షీ ననుపు,హాూనవధర్మ ములు దేవచలకు ఒకరా(తి ఒక వగలు అగును మన ఉత్తరాయణము వారికి పగటి కాలము మన దక్షితాయనము వారికి రా్యాతికాలము మూల(గంథ మున ఈ కొల వివరణము మిక్కిలి విస్పృతముగ గలదు చతుష్పాత్సకలో ధర్మ సత్యంపై వ కృతయుగే నాధర్మే జాగమః కశ్చిన్మనుష్యా నృఏళివర్తతే కృతయుగమునందు ధర్మము నాలుగుపాదమలతో నుండును ఆధర్మపరుడు ఒకడును ఉండడు మిగిలిన (తేత్సా ద్వాపరకలియుగము లందు ధర్మము ఒక్కాక్క పాదము చొప్పున తగ్గును ఈ యధర్మము చౌర్యమ ఆజద్ధమ్ము మోసము అనునాటితో కూడియుండును అరో గా సర్వ సిద్ధార్థాః చతుర్వర్ష్య శతాయుషః కృతే (కేశాచిమ హ్యేషా మాయు ర్హ్రనతి పాదళః కృతయుగము స౭దలి (వజలురోగములు లేనివారై సన్న స్ట వాంఛలు తీరినవార్తై నాలుగువందల సంవత్సరముల ఆయుర్దాయము కలిగి యుందురు మిగిలిన యుగములందు (శ్రమముగ వారి ఆయుర్దా యము పొదపాదనముగ తగ్గచుండును అన్యే కృతయుగే ధర్మాః (తేతాయాం ద్వా వశేఒపళలే అన్యే కలియుగే నృణాం యుగ్మ్యహాసొను రూపత; యగయుగమునందు ధర్మమున మౌర్చులులడును, ఈమ్మార్పు లు ఆ యా యుగమునందలఠి నోనవుల ఆళక్షృత కారణముగో మారినవి ఈ మార్చును ఈ విధముగ సూచించీనారు కహఃావరం కృతయుగే (తెళాయాం జ్ఞానముచ్యకే ద్వాపరే యజ్ఞమేవాహుర్చానమేకం కలౌ యుగే కృతయుగమున తపస్సు, (కేతాయగమున జ్ఞానము ద్వావరమున యౌగవు కలియుగమున దొనము ఉపఠానధర్మములుగ పెప్పబడినవి

ఒకటవ యధ్యాయము $్‌

ఇదం శాతస్త్రమధియాన (వాొహ్మణ శంసిత (వతః

మనో వాగ్దేహతై ర్నిత్యం కర్యదో షె ర్నలిష్యతే

పునాతి పం్పక్షిం వంశ్యాశళ్చు సప్త స్త పరావరాన్‌

పృధివీమపి బ్టైవే మౌాంకతా్స్వృ్న్షా మేకోపి సోర్ట్యతి

ఇదం స్వస్త్య్యయనం లేష్ట మిదం బుద్ధి విపర్ణనమ్‌

ఇదం యశస్య మాయిష్య మిదం నిశ్సేయనం పరమ్‌

ఈ థర్మళాన్తాాధ్యయనము చేయుచున్న పండితునకు మనస్సు చేల వాక్కుచేత శరీరముచేత చేసిన కర్మదోషములు అంటవ తన (వక్కనగల వారిని పవి్యతులపచేయును ఎడుతరముల పూర్వులను రాబొప్పు ఏడు తిరముల పుతాదులను పవి్యతులను చేయను శ శొప్తు పరనము శుభమును కల్షించును బుద్దిని "పెంచును కీర్తిని ఆయువును మోక్షమును కల్షించును

విశేషార్టము _ మానవుడు వెల్లప్పుడు దేనిని తలంచుచుండునో దాశియం దే బుద్ధియు ఆదరణను కలవాడగును ఈ ళాబ్చుము చదువుట వలన మొనవుడు ధర్మాధర్మ విచారణ గలవాడగును అంతియేగాక ఆధర్మాచరణము మానును ఆ కారణమునుబిట్టియె మనోవాగ్దేహకరగి దొషము లుండవని చెప్పబడినది అటులనే శాస్త్రపరనమువలన బుడ్డి "పెరుగును దానివలన శుభములు క్రీర్రియ సహజముగనే కలుగును

ఆచార పరమోధర్మః (శుత్యుక్త స్మార్త ఏవచ

తస్మాదస్మిట్‌ సదాయుక్తో నిత్యంన్యా దాత్మవాన్‌ ద్విజ

ఆచారాద్విచ్యుతో విపోన వేదఫల మబచ్నతే

అచారేణతు సంయుక్తః నంపూర్ణ ఫలభాగ్భ వేత్‌

ఎవ మాచారతో ద్యష్ట్వా ధర్మస్య మునయో గతిమ్‌

సర్వస్య తపసో మూల మౌచారం జగ్భవా ఫలమ్‌,

సే

8 మనువు.మా నవధర్మ ములు

ఇచట ఆచార వై శిష్ట్యము సంపూర్జ్చముగ ఇప్పబడినది. ఆచార మనగ నడవడిక యం ఆర్హము 'వేదముచేగావి ధం్యాశాత్తుమచేగాని చెన్సబడిన ౨చారము ననుశవించవలయును ఆచారహీనుడై నవాడు వేద ఫలమును సంపూర్ణముగ పొందలెతు అనగా వైదికకర్మలను చేసియు వాఎవలన పొందదగినంత ఫలము పొందలేడు ఆచార సంపన్నుడైనచొ ఆ కర్మల సంపూూరఫలము పొందగలడు ఈ కారణము చెతనే మును లందరు ఆచారమును తపస్సునకు (పదానలక్షణముగ చెప్పిరి లెొకము నందు కోరికలు కలిగియుండుట (సశస్తమగాదు కొవి కోరికలు లెక యుండుట సంభవించుటలేదు ఆందుచేత వేదమౌర్షము ననుస3ంంచీ కోరి కలను పూ ర్తిచేసుకొనపలయును ఆ విధముగ వై దీకమార్గము శనుస శించి కోరికలు పూ రిచేసుకొనినవాడు సర్వకొమములను పొంది చివరకు అమరలోకమును జేర గలడు

'వేడొఒఖిలో ధర్మమూలం స్మృతి శేలెచ తద్విదామ్‌

ఆచారన్ర్చైవ సాధూనా మాత్యన స్తష్టిరేవచ

ధర్మమునకు మూలము వేదము ఆ వేదము తెలిసినవారి వాక్య ములు సాధువుల యాచారము తమ తృప్తియు ధర్మమే యగును

యః కళ్చిత్కిస్య చిద్ధర్మో మనునా పరికీర్తితః

స సర్వోభిహితో వేదే సర్మజ్ఞాన మయో పిస

మనువు ఎవశికి ఏ ధర్మము చెప్పెనో అది అంతయు వెదము నందు గలదు ఆ మనువు సర్వ వేద జ్రానము గలవాడు గదా

(శుక “్చ్ర్రత్యుదితం ధర్మమనుకిష్ణన్‌ హి మానవః

ఇహకీర్మి మవాప్నోతి (పేత్యచా ను త్తమం సుఖమ్‌

మానవుడు వేదముచేతము ధర్మశాప్రముచెతను చెప్పబడిన ధర్మము నాదరించుచున్నవాడై ఈ లోకవునందు కీర్తిని పరలోకము “ఎమి ఉత్తమ సుఖమును పొందుచున్నాడు

ఒకటవ యధ్యాయము

శృతిన్తు వేదో విజ్లేయో ధర్మాళాస్త్రంతు వై స్ప్యృతిః

శ్ర సర్వా స్లేష్వ మిమాం'స్యే తాభ్యాం ధర్మో హి నిర్నభౌ

వేదమునకు (శుతి యని పేరు స్మృతికి ధర్యశాస్త్రమని పేరు. ఏ విషయము నందును అవి విమర్శించదగినవికొవు ఆవి అనాదరించ తగినవి కాఎ వాటిచేతనే ధర్మము నిర్వ ర్తింప బడినది

యో౬ వమ న్యేత శే మూల హేతు శాస్రాఫ్మశయా ద్ధివజికి

స సాధు; రృహిష్కార్యో న్నాస్తికొ వేదనిందకః

ాతుశాస్త్రజలము ననుస౦ంచి వెదమును ధర్మశాస్త్రమును నిందీం చిన పండితుడు సత్పురుషులచే దిహిష్కరించతగినవాడు వేదనిందకు డైనవాడు నాస్రికుడనబడును

వద స్మృతి స్పదాచారః స్వస్య చ (వియమాత్మనః

ఏత చృతుర్విధం _పాహు స్పాతిద్ధర్య స్య లక్షణమ్‌

వేదము ధర్మశాస్త్రము సత్పురుషులఆచరణము తన ్రియము అను ఈ నాలుగు (పత్యక్షముగా గన్పట్టు ధిర్మలక్షణములు

(శతి ద్వ్వైధంతు య్యతస్యాత్త్యతి ధర్మా వుభౌ స్కృతౌ ఉభావపిహి తొ ధర్మా సమ్యగుకా మనీషిభిః

'వేదవాక్యములకు పరస్పరము విరోధము కల్ళినచోట అ శండును (పనాణములే యని పండితులు చేప్పియుండిరి. ఆ రెండు ధర్యములు తమ తృప్రిననుసరించి ఆచరించతగినవై యుండును

సరస్వ తీ దృషద్వత్యో స్లేవనద్యో ర్యదంతరమ్‌

తం దేవనిర్మితం దెశం _బబ్యోపర్పం (దచక్షతే

తస్మిన్దైశే య ఆగారః పారంపర్య (కమాగతః

వర్ణానాం పొంతరాకానాం స సదాచారి ఉచ్యతే

క్‌ మనువు మాన“ధర్మములు సరస్వతీ దృషద్వ తీ నదులదుధ్యగల (ప్రదేశము దేవవి్మితము దావికి (బహ్మాన్నర్హమని పేరు ఆదెళమునందు పారంపర్యముగ వచ్చు ఆచారము సమస్త వర్షములవారకి సదాచారము అగును కురుకే్య[తం చ మళ్చ్యా శృ పొంచాలా కూర సేనకొః వ్‌ష (బ్రహ్మాళ్షి దేశోవై (బహ్మావర్తా దనంతరః పేత స్టైళ _పసూతస్య సకాశా ద్యగజన్మనః స్వం స్యం చరితం శిక్షేరన్‌ పృథివ్యాం సర్వ మానవా శ్రాహ్మావర్తమునకు అవత లగల కురుకషే్యేత మత్స్య పొంచాల కూర 'సీన దేశములకు టాహ్మర్ని దశమని "పేరు ఆఈదేశమున జన్మించిన ఫండితునివలన భూమియందలి మానపులంచరు తమతమ ధర్మమును 'తెలిసికొ నవలసినవార్రై యున్నారు హిమవద్వి ంధ్యయో ర్మధ్యం య (శ్వా౦గి్షనళనా దపి [వత్యగేవ వపదూగాచ్చ మవ్య దేళ (వ్‌కీర్తిత శా ఆ సముదాళత్తు వైపూర్వా దా సము దొత్తు పళశ్చిమాత్‌ తయో 6వాంతిరి0 గి్‌ర్యొ దార్యావరర్హం విదుర్చుధాః కృష్ణసారస్తు చరతి మృగో యత స్వ భావత నడ్రేయో యజ్లియో దేశొ మేచ్చ దేశ స్వతః పరః న శా వే ఎక్‌ఎ హిమవత్ప్సర్వ తముసకు వింధ్యపర్వ తమునకు నుధ్యగలదియ్యు సరస్వతీనదికి పయాగకు మధ్యగలనెయగు. దేశమునకు మధ్య దేశమని "పేరు. తూర్చుసముుద్రమునకు పశ్నిమసము[ద్రమనకు మధ్య+ల దెళ మును ఆర్యావర్తమని పండితులు చెప్పిరి సహజముగ లేడి సంచరించు దేశమునకు యజ్ఞి దేశమని పేరు. ఇవి సత్పురుషులు నివసించదగన దేశములు మిగిలినవి మ్లేచ్ళ దేశములు

"ండప యధ్యాయము (పాజ్నాభివర్థనా త్పుంసో జాతకర్మ విరీయకే మం(ళవత్పా9ళవం చాన్య హిరణ్య మధు సల్చిషామ్‌ నాభిచ్చేదమునకు పూర్వా మే మగ+కువునకు జాతకర్మ చేయ వలయును ఈ బాలుని నోటికి మం్యతపూర్వకముగ మధువును గొని నేతినిగాని బంగారముతో తాకించవలయును నామధేయం దకమ్యారతు ద్వాదశ్యాం వాన్య కారయేత్‌ పుణ్యే తిధా ముహూగైే వా నక్ష్యతేవా గుకాన్వితే ఈ బాలునికి పదీయవరోజునగాని పం్యవెండవదీనమున గాని మంచితిథియందు నక్ష్యతమునందు ముహళొర్తమునందు నామకరణము చేయనఅయును శ్తీజాం నుఖోద్య మకారం విన్పష్టార ల మనోహరమ్‌ మాంగల్యం దీర వర్ణాంత మౌశీర్వాదాభివాదనమ్‌ బాలికలపేకు సుఖముగ ఉచ్చరింద తగినదగన్వు (మూరొర్జమ లేనిదీగను నృష్ణమైన అర్జ్హము గలడీగను, మంగళకరమైనదీగను ౪ దీర్చాకరము చివర గలదీగను నుండవలయును చతుర్జైమాస్‌ కర్తవ్యం +ళోర్నిష్క)మణం గృహాత్‌ షష్టేబన్న (ప్రాళనం మాసి యద్వేష్టం మంగళం కులే నాలుగవమానమునందు శిశువును సూర శ్రదర్శనార్థ ము ఇంటీనుండి బయటికి తీసుకొని వెళ్ళవలయును ఆరవమాసమునందు అన్న (సొళ నెము చేయవలయును అటుల కుదరనిచో తమ కులాబారముననుసరించి మంగళకర దనమున చేయవచ్చును కి

0 మనువు.మూనవధర్మ ములు చూడాకర్మ ద్వ జాతీనాం సరేశ్రషామేవ ధర్మతః (వధమేఒ్బె తృతీయే వా కర్తవ్యం (కుతిచొదసాత్‌ చెవులు కుటించుట అందరకు మొదటి సంవత్పరమునందుగాని మూడవ సంవత్సరమునందుగాని చేయవలయును ఆయుష్యం (పాజ్ముఖో భుంశ్తై యశస్యం దక్షిణాముఖ9 జయం (వత్యజ్మువో భుంక్తై బుతం భుంశ్తే హద జ్మాఖః ఆయువును కొరినవాడు తూర్చుముఖముగలవాడుగను కీర్తిని గోతినవాడు దక్షిణఅముఖముగలవాడుగను సంపదను కోరినవాడు పళ్ళి మాభిముఖుడుగను భుజింపవలయును సత్యమును కోరినవాడు ఉ_త్రరాఖి ముఖుడుగ భుజింపవఅయును పూజయే దళనం నిత్య మధ్యావ్నైత దకుత్పయన్‌ దృష్ట్వా హృ్‌ష్యే త్స9)సీదెచ్చ (వళినందెచ్చ సర్వళ పూజితం హ్యాశనం నిత్యం ఐల మూర్జం చ యచ్చతి ఆపూజితం తు తద్భుక్త మభయం నాశయేదీదమ్‌ నోచ్చిష్టం కవ్యచి ద్దద్యాన్నా ద్యాచైవ తధాంతరా న వైవా త్యళనం కుర్యా న్నచోచ్చిష్టః క్వచి (ద్వజేత్‌ అనారొగ్య మనాయుష్య మస్వర్ష్యం చాతిభొజనమ్‌ అపుణ్యం లోకవిద్వీ ష్షం తస్మా _త్తత్సరివర్డ యేత్‌ ఆహరమ్మును పూజించవలయును అసహ్యభావము లేక తిన వలయున్సు చూచి సంతసించ వలయును నిర్యాుల స్వ భావమును పొంద వలయును అభినందంచ వలయును శఎ్లజించబడిన యాహారము బలమును, వీర్యమును ఇచ్చును పూజించబడని యాహారము ఈ రెండింటిని నాళశనముచేయును ఉచ్చిష్టఫోజనమును అనగా మిగిలి నదానిని ఎవరికిని పెట్టరాదు తొను తినరాదు అధికముగా తినరాదు అన్నము

రెండవ యధ్యాయమసు క్ష తినుచు ఎచటకు వెళ్ళరాదు అధికభోజనము ఆరోగ్యభంగమును గల్లిం చును ఆయుర్జాయమును తగ్గించును పొపరోకమునకు తీసుకొనిపోవును తొకముచే నిందీంచబడినది అందుచే దానిని విడిచిపెట్టవలయును

(బహ్మారంభేఒవసానేచ పాదౌ (గాహ్యా గురో స్పదా

సంహత్య హస్తా వ ధ్యేయం న హి (బహ్మాంజలిః స్మృతః

వ్యత్య స్తపాణీనా కొర్య ముపసం గ్రహణం గురో

సవ్యేన సవ్యః (వష్టవ్యో దక్షిజేన చ దక్షిణః

విద్యారంభమునం దును అవసానమునందును శిష్యుడు గురు పాదములకు నమస్క 30చవలయును చేతులు ఒకవొట చేర్చి కూర్చొన వలయును దానికి (బవ్మోంజలియనిపేరు. గురువు కుడిపొదమును కుడి చేతితొను ఎడమపాదమును ఎడమచేతితోను స్పృశించవలయును

అకొరించా ప్యుకారంచ మకాఠం చ (ప్రజాపతిః

వేద(తయాన్నిరదుహ ద్కార్చువ స్వరతీతిచ

(తిళ్య ఏవతు వేదేభ్య పొదం పాదమదూదుహత్‌

తదిత్యృచోఒస్యా సావి (త్యాః పర మేష్టీ (పజాపతిః

ఎతదత్షర మేతాంచ జపన్‌ వ్యాహృతివూర్వికొమ్‌

సంధ్యయో 'ర్వేదవిద్వి (ప్రో వెదపుణ్యేన యుజ్యతే

సహ (సక్ళత్వ స్త్వ భక్టిస్య టెహి రేతత్తింకం ద్వీజః

మహతా ప్యేనపో మాసొత్త్వచేవా హి ర్విముచ్యతే 8

(బ్రహ్మ అకార ఉకొరో మకాళములను భూః భువః స్వః అను వ్యాహృళులను (కమముగ బుగేవ్రాద4 యజు ర్వే ద సామవేదముల నుండి (గపించెను (టహ్మ మూడు వేదములనుండి ఒక్కొక్క-పాదముచొప్పువ గొయ్యతియొక్క. మూడు పాదములను (గహించెను. వ్యాహృతులతో

2 మనువుంమా నవధర్మ ములు గూడిన గాయ్యతిని ఉదయ సాయంసంధ్యలయందు చేయుచున్నద్వీ జుడు సమస్త వేదపరన పుణ్యమును పౌందును. ఈ గాయ్యతిని ఊరఠి వెలువల వదితీరమున వేయి పర్యాయములు చేసిన ద్వీజుడు కుబునమును విడిచిన పామువలె మహాపాపనునుండి విడువదిడును

ఓంకారపూర్వికొ_స్తిసో మహావ్యాహృతయోఒవ్యయాః

తిపదావైవ సొవి్యత్రీ విజ్టేయం (బహ్మణజోముఖమ్‌

మయోఒధీకేఒహ న్యహ న్యేతాం (త్రీణివర్షా ణ్యతం౦దిత

స్యబహ్మపషరమభ్యేతి వాయుభూతః ఖమూర్తిపాన్‌్‌

ఏకొకరం పరం (బహ్మ పాణాయాసాః పరంతపః

పావి(త్యాస్తు పరం నాప్తి మొనాత్పత్యం విశిష్యతే

క్షరంతి సర్వా వై దక్యో జుహోతి యజతి కియా

ఆక్షరం త్వక్షరం జ్జేయం (బహ్మబైై వ (వజాపతిః

విధియజ్ఞా జ్ఞపయజ్ఞో విళిస్టో దళ భిర్ముణైః

ఉసొాంళు స్యా చృత గుణ స్పాహ(సో మానస స్స్మృత॥

యే పాకయక్ఞా శృత్వారో విధియజ్ఞ సమన్వితాః

సర్వేతే జపయజ్ఞస్య ళలాం నార్లంతి షోడశీమ్‌

జసపేనై వతు సంసిస్థ్యే ద్భా్రాహ్మజో నా్యాత సంశయః

కర్యా దన్యన్నవా కుర్యాన్నై(తో (వాహ్మణ ఉచ్యకే ౫

ఈ శ్లోకములయందు ఓంకార (పభావము జప(పభావము చెప్ప బడినదీ ఓంకొరిము పూర్వ ముగాగల భూః భువః సువః అనునవి _బహ్మ (ప్పాప్తికి కారణములు మూడుపదములతో గూడిన గాయత్రీ మంత్రము వేదమునకు ముఖమువంటిదీ ఈ మం[తమును మూడు సంవత్పరముళలు జపించినవాడు పర బహ్మను పొందును ఓలికార మొక్కాటియే పరబహ్మ

రెండవ యధ్యాయము కరి (ప్పాప్తికి కారణము గాయ్యతీమం(తముతోగూడిన (పాణాయామములే ఉత్కృష్టమైన తపస్సు చాం(ద్రాయణాది (చతములకంజ లేష్టమైనవి గాయతి మంతముకంపె గొప్పమం[తములదు మౌన నతముకంబ సత్య(నతము గొప్పదే వేదవిహితములై న హోమాది [కియలన్నియ్యు నశించునవి, ఒక ఓంకారము మాత మే నశించని [బహ్మాస్వరూపము దర్శపొర్జమాసాదీయజ్జ ములకం'పె జపయజ్ఞము పదిరెట్లు ఆధిక మైనదీ అపయజ్ఞముకం'అ పెదవులుమూత మే కదుపుచుచేయ ఉపాంపయజ్ఞము నూరురెట్లు అధికమైనదీ వైశ్య దేవహోమబలికర్మ నిత్య (శాద్దాతిథి భోజ నాత్మకములైన నాలుగు పాక యజ్ఞములు దర్శపౌర్టమాసాదులుగూడ జపయజ్ఞముయొక్క పదువారవ భాగమునుగూడ పొందలేవు ఇం(దియాణాం విచరతాం విషయే ష్వపహాతిషు సంయమే యత్నమాతిష్టే ద్విద్వావ్‌ యంతేవ వాజినామ్‌ ఏకాద శ్రేం(దియాణ్యాహుర్యానిపూ ర్వే మనీషిణః తాని సమ్య(క్పవక్ష్యామి యధావదనుపూర్వ స! శొ(కం త్వక్‌ చతుషీ జిహ్వా నాసికొచవైైవ పంచమి పాయూపస్థం హస్త పాదం వాక్సైవ దశమీ స్మృతా బుద్ధీం(దియాణి పంచ్చైషాం (శో(తాదీ న్యనుపూర్వళఈః క ర్యేం్యదియాణి పంచైషాం పాయ్యాదీని (వచక్షతే ఏకాదళం మనోజ్జేయం స్పగుణే నోభయాత్మకమ్‌ యస్మివ్‌ జికేజితావేతౌ భవతః పంచకొ గుణౌ ఇచ్చట ఇండియ _సంచము వివరించబడుచున్నది విషయము లపై (వసరించు స్వ భావముగుల ఇం(దియములను సారథి గుట్దములను నియమించునట్లుగ పండితుడైై నవాడు నియమింపవలయునుః, పండితులు ఇంద్రియములను పదునొకండని చెప్పిరి ఆవించెవ్కి చర్మము కన్ను నాలుక నాసిక యనునవ్వి గుదము లింగముచేయి కొలు వాక్కు-అను శీ

. మనుప్ప.మా నవధర్మములు నవి (శో(తాదులు బుద్ధీర్రదయములన్మి గుదాదులు క ర్మేండియములని ఛెవ్చ విడినవి పదునొకండవది మనస్సు ఇదియే ఇన్ని ఇంద్రియము లను (వవర్తింపచేయును దీసిని జయించిన అన్ని ఇం్యదియములను జయించి నవహాడగును ఇర్మడియాణాం (వసంగేన దోషమృచృత్యసంశయమ్‌ సంనియమ్యుతు కాన్యెన తత స్పిద్ధిం నియచ్చకి నజాతు కొమ, కొమానా ముపభోగేన శాన్యుతి హవిషా కృష్ణవన్మ్మేవ భూయ ఏవాభివర్భతే యశ్హైతాన్‌ ప్రొప్పయాత్పర్వాన్‌ యహ్హ్రైతాన్‌కేవలాం స్త్యజేత్‌ (పావజాత్పర్య కొమానాం పరిత్యాగో విశిష్యతే ఇంద్రేయముల 1వళావమిట్టా చెన్సబడినది ఇం్యడియముల భోగమువలన నిస్పందేహముగ దోషము కలు దును వానిని వియమించినవాడ్రై మోత్షమాపమైననిద్దిని పొందును కోరికల ననుభవించుటచేతి కోరికలు పెరుగునేకాని కోరికలు నశించు నేతిని పోయుబచేత అగ్ని ప్రజ్వరించునెకొని చల్లారదుకదా. కోరిక అన్నియు అనుభవించినవావికం'మ వాటిని జ్యాగము చేసినవాడే ,శేస్టుడుం న తై తాని శక్యంతే సంవియంతు మసేవనయా విషయేష (ప్రభుష్టాని యధా జ్ఞానేన నిత్యశః వేదస్త్యాగశ్న యజ్ఞాళ్ళ నియమపాశ్చు తపాంసి చ న విష "దుష్టభావస్య సిద్ధిం గచ్చంతి క్షి చిత్‌ కు9ళ్వా స్స ఖ్ట్వాచ దృృష్ట్వాచ భుక్త్వా ఘాఇిత్వా చ యోనరఃి న హృాష్యతి స్లాయతి వాస విజ్టేయో జితేంద్రియః ఇందియాణాంళు సద్వేషాం యద్యేకం క్షరశిందిియం శేనాస్య కరతి సజ్జా దృతేః పొదాదవోదకమ్‌

'రెండవ యధ్యాయము క్ష

వశీకృత్వేందిఆయగాంమం సంయమ్య చ మన్నస్షథా

సర్వాన్‌ సంపాదయేదర్జా నక్షిజ్వాచ్‌ యోగముత్తమమ్‌

ఇంద్రీయ జయానశ్యుకత నిట్లు చెప్పుచువ్నాడు :

ఇం్యదియభోగములను అనుభవించ కపోపుటచేత అనగా నిరో ధించుటచేత ఇం(దియములను జయుంచ లేము ఇం్యదియభోగములవలన కలుగునష్టములను తెలిసికొనిననే జయించగలము వేదాధ్యయనము త్యాగము, యజ్ఞములు, తపస్సులు మొదలగునవి యన్నియు ఇం(ద్రీయ జయముగలవానవికే నిద్ధించను. కొని ఇందంయజియము.. లేనివానికి సిద్ధించవు వినియ్యు తాకియు, చూచియ్యు తినియ్యు వాసనచూచియు ఏ మనుష్యుడు సంతోషమును దుఃఖమును పొందడో ఆతడే జితేం్యద్రీయుడని చెప్పబడును. ఏ ఒక్క ఇందియముస్వా ధీనము తప్పినను రంధ్రము పడిన తోలుతిత్తినుండి సీరుకారిపోయినటుల వ౦జ్ఞయతయు నశించి పోవును నిజముగ శరీరము తోలాతి _త్తియేగదా! కొవున ఇంది ్శ్యియములను మనస్సును నియమించి సర్వపురుషార్తములను సాధించవలయును

పూర్వా ౦సంధ్యాం జపం స్తిషేత్సావిత్రిమార్క-దర్శ్భనాత్‌

పశ్చిమౌంతు సమౌసీనః సమ్యగృుక్ష విభావనాత్‌

పూర్వాం సంధ్యాం జపం పస్తిష్టనె్నెళ మేనో వ్యపోహతి

పళ్చీమాంతు సమౌాసీనో మలంహంతి దవాకృతిమ్‌

అపాం సమీపే నియతో నై త్యికం విధిమాస్థితః

సొవిత్రీమప్యధీయీత గత్వారణ్యం సమాహితః

జపము చేయవలసిన విధానము నిట్లు చెప్పుచున్నాడు :

ఉదయకాల జపమును సూర్భ్యోదయపర్యంత ము విలువవిడి చేయ వరయును, సొాయంకొలసంధ్యను కూర్చొని 'నకతఏదర్శన = పర్యంతము

క్షి మనువు.మా నవధత్మ ములు చేయవలయును ఉదయకొాలమున జపముచేసి శాతిచేసిన పాపమును, సాయంకాలమున జపముచేసి పగటిపాపమును త్యజించుచున్నాడు. ఆరణ్యమున నదీతీరమునందు గాయతీ9జపమును చేయవలయును.

నా పృష్టః కస్యచి ద్చూ9ంయాన్న చాన్యాయేన పృచ్చతః

జానన్నపి హీ మేధావీ జడవల్లోక ఆచశేత్‌

అధర్మేణ చ యః ప్రాహ యళ్చాధర్మేణ పృచ్ళతి

తయో రన్యతరః పై9తి విద్వేషం వాధిగచృతి

ధిర్మార్డా యత నస్యాతాం శుుళూషావాపి తద్వీధా

తత విద్యా నవప్తవ్యా శుభం వీజ మివోషరే

విద్యమైవ సమం కామం మర్తవ్యం (చహ్మావాదీనా

ఆపద్యపి హి ఘోరాయాం నత్వేనా మంజే వచేథ్‌

విద్యానాహ్మణ మేత్యాహ శేవధిష్రేజన్మి రక్ష మామ్‌

అసూయకాయ మామాదాస్తధాస్యాం వీర్యవ_త్రమా

యమేవళు కుచిం విద్యాన్నియతం (టహవ్మాచాజమ్‌

తస్మై మాం (బూహి విప్రాయ నిధిపాయా (వమాదినే

లౌకికం వై దీకం వాసి తదాధ్యాత్మిక మేవచ

ఆదధీత యతోజ్ఞానం తం పూర్వ మభివాదయేత్‌

సావితీ మా్యతసారోపి వరం విప స్పుయం(తితః

నాయంటతితస్ర్రివేదో ఒసి సర్వాశీ సర్వవి[కయీ

ఇచ్చట విద్యా_పదాను విద్యాాగహణ విషయములు చెప్పబడు చున్నవి ,-

బుద్ధిమంతుడై నవాడు విషయము తెలిసినప్పటికి అడుగకుండగ ఎవ్వరికి చెప్పరాదు. అటులనే అశ్యోయబుద్ధితో అడిగినవానికిగూడ

'రెండవ యధ్యాయము క? ఇప్పరాదు మూఢువివలెి లోకమునందు నంచఏంంచవలయును. అధర్మ ముగా అడిగినవాడుగాని అధర్మముగా చెప్పినవాడుగాని చనిపోపును లేనిచో పరస్పర ద్వే షభావము పొందుదుకు. ధర్మార్ధములుగాని శుశ్రూష గాని లేనిచోట ఊనరక్షే[తమున మంచి విత్తనములా నాటినటుల విద్యను చెవ్పరాదు గ్రహ్మావేత్తమైనవాడు విద్యతో సమముగ నశించవలయునే గాని అయోగ్యునికి చెప్పరాదు. విద్యబాహ్మణు3 సమీపించి యిట్లు చేప్పెను_నిన్ను సేవించగలను నన్ను రక్షించుము ఆసూయగల వానికి నన్ను ఇవ్వకుము. అప్పుడు నేను ళక్రిగందాన నగుదును, కుచియ్రు నియమవంతుడు, (బహ్మాచారియు, జాగరూకత గలవాడు [(వమాదరహికుడు అగు (బాహ్మణునకు మాత్రమే ఇమ్ము లౌకిక వై దికాధ్యాత్మిక విద్యలను టోధించుగురుపునకు ముందు నమస్కరించ వలయుసషు, నియమవంకుడ్రైన (ొహ్మణుడు గాయతిమా్య(తము గల వాడ్లై నప్పటికి (శేషుడు అన్నియు తినుచు అన్నియు అమ్ముచున్న వాడు మూడు వేదములు చదివినప్పటికి (కేష్టుడుకాడుం

ఊర ౪0 |పాఠణాహ్యూ[త్యామంతి యూనః స్లవిర ఆగతే

క్త భానీలివాదాక్నా్‌ పుసస్తాన్‌ (వతిపద్యోశే

ఆభివాదనశీలన్య నిత్యం వృద్ధోప సేఏినః

చత్వాశి పరివర్థంతే అఆయుక్పద్యా యళోబలమ్‌

అభివాదాత్సరం వి,పో జ్యాయాంప మభివాదయన్‌

అసౌ నామాహ మస్మీతి తిన్నామ పరికీర్తయేత్‌

ఆయుష్మాన్నవ సౌమ్యేతి వాచ్యో వి (పోఒభివాదనే

ఆకొరళ్ళాస్యనామ్నోంతే వాచ్యః పూర్వాక్షరః ప్లతః

వృద్ధుడు వచ్చినపుడు చిన్నవాన్నిపాణములు పైకి లేచిపోవును. లేచి వముస్కరించుటవలన తిరిగివాటిని ఫొందును,. ఎల్లప్పుడు వృద్ధుని "“సీవించువానిక్కి నమస్య-రించువానిక్షి ఆయువు విద్య యశము్తుు బలము

ర్‌)

18 మనుపుం-మానవధర్మ ములు వృద్దిచెందును. [కాహ్మణుడు నమస్కరించి తన పేరును చెప్పవలయును. నమస్కరించిన తర్వాత “ఆయుష్మంతుడవు కమ్ము అని ఆశీర్వ దంచ పలయును చివరగల అకొారమును ప్లతముగ ఉచ్చరింపవలయును

పరపత్నీ తు యా న్హ్రీస్యా దసంబంధా చ యోనిత

తాం (బూయా దృవతీ త్యేవం సుభగే భ్‌గినీతి చ

మౌళులాంళ్ళ్న సితృవ్యాంశ్చ శ్వశురా నృత్విజో గురూన్‌

ఆసావహమితి (బూయా(త్ప త్యుక్తాదు యవీయసః

మాతృష్వసొ మాతులాని శ్వ యూరథ పితృష్వసా

సంపూజ్యా గురుపత్ని వత్సమస్తా గురు భార్యయా

పితుర్చగిన్యాం మౌతుళృ జ్యాయస్యాం చ స్వసుర్యపి

మాతృవదృృ త్తి మౌతిష్టే న్మాతా తాభ్యో గరీయసీ

విత్తం దింధుర్వయ;ః కర్మవిద్యా భవతి పంచమీ

ఏతాని మాన్యస్టానాని గరీయో యద్యదుత్తరమ్‌

బంధు గౌరవమును ళార్చి ఇచ్చుట చెప్పబడుచున్నదీ ,.

పరుల భార్యను దాంధవ్యములేని న్హీని భవతీ, సుభగే, భగినీ యను సంబోధనలతో పిలువవలయును, ేరులతో పిలువరాదు, అనగా పూజ్యురాల్కా సోదరియని పిలువవలయును మేనమామను, తండి సోదరులను మానును, పురోహితుని గురువులను చూచి విలువబడి నేను ఫలానివాడన్సు నా శేరు ఇషి _ ఆవి చెప్పవలయును త లిసోదర్కి మేనమామభార్య, అ _త్తడౌర్కు తండి సోదరి.వీరందరు గురుపత్నివల పూజించ తగినవారు గురుపత్నితో సమానులు తం(డిసోదర౦ తన అక్క తల్లివలె పూజించత గినవారు తల్లి వారందరికంజ గౌరవించతగినది. ధనము బాంధవ్యము కార్యాచరణము, చదువు అనునవి ఒకదానికంబను ఒకటి ఉత్త్సరో త్తరము ేష్టమైవవి,

రెండవ యధ్యాయము 10 చ్టకిజో దళమీస్థన్య రోగిజో భారిజః స్రయాః స్నాతకస్యతు రాజ్ఞ్చో పంథాదేయో వరస్య చ బండిపై వెళ్ళువావిక్కి "వయోవృద్ధునికి రోగికి బరువుమోయు వానికి శ్రీకి స్నాతక (నతముచేసీనవానిక్తి రాజునక్కు నివాహము కొరకు వెళ్ళువావికి తొను తప్పుకొని దారం ఈయవలిను ఉపనీయతు యశ్శిష్యం వేదమద్యాపయే ద్ధి వటి! సకల్చ్పకళం సరహస్యం చ తమౌాచార్యం (పవక్షకే పిక దేశంతు వేదస్య వేదాంగాన్యపి వాపునః యోఒధ్యాపయతి వృత్యర్థ ముపాధ్యాయ స్ప ఉచ్యతే నిషేకాదీని కర్మాణి యః కరోతి యథావిధి సంభావయతి దాన్నేన సవిసో గురు రుచ్యతే ఆగ్న్యాధేయం పాఠ యజ్ఞానగ్ని ష్టోమాదికాన్‌ మథాన్గా యః కరోతి వృతో యన్య స తస్య ర్త్విగిహోచ్యతే యః ఆవృణోత్యవితథం (బహ్మణా శవణా వుభౌ స మాతాపితాజ్టేయస్తం న్యదు హేత్కదాచన ఉపాధ్యాయాన్‌ దళాచార్య ఆచార్యాణాం శతం పితా నహ (సం తు పిత్తూన్‌ మాళా గౌర వేడొతించ్యతే ఇచట గురుస్వరూపఖేదము చెప్పబడుచున్నదీ ; ఉపనయనముచేసి యజ్ఞపిద్యతోను ఉపనిషత్తులతోను గూడిన వేదమును చెప్పి నవారు *"ఆచార్యు"లని చెప్పఐడుదురు. వేదముఅందుగాని శాస్త్రములందుగాని కొద్దిభాగమును వృ్తినిమిత్తము బోధించినవారు ఉపాధ్యాయులు, గర్చాధానాదకర్మలనుశాస్త్రము ననుసరించి చేసి ఆన్నం పెట్టి సెంచినవారు “గురువు లగుదురు సానాన్యముగాతం(డియే ఇచ్చట

ల్ల మనుపుఎమానవధత్మ ములు గురుళబ్టవాచ్యుడగును. ఆవహనీయము ఆగ్నిష్టోమము మొదలగువానిని బశేయించినవారు “బుత్విక్కు లనబడుదురు ఎల్లప్పుడు వేదాధ్యయనము చేత తన చెవులను పూ3ంవినవాడు తల్లియు తం్యడియు యగును ఉపా ధ్యాయు౨కం'పెను ఆవార్యుడు పదీరెట్లు ఆధిక మైనవాడు ఆచార్యుని కంజటను తండి నూరురెటు అధికమెనవాడు తం(డ్రిఠకంబెను తల్లి లగి ము ళు

'వేయిరెటు అధిక మెనది

ళ్‌ న.

ఉత్పాదక (బహ్యదాతో ర్లరీయాన్‌ (బహ్మదః పితా

(చిహ్మజన్మహి వ్మ్‌పస్య లేత్యేహచ కాశ్వుతమ్‌

ఆచార్య స్త్వ్వస్య యాం జాతిం విధివ ద్వేదపారగః

ఉత్పాదయతి సావి త్య్యా సాసత్యాఒజరామరా

ఆల్బం వా బహువాయస్య (శుతిస్యోపకరోతి య

తమపీహ గురుం విద్యాచ్చుంతోప[కియయా తయా

భాహ్మస్య జన్మనః కరా స్వధర్మస్య చ శాసితా

బాలోఒపి విపో వృదస్వ పితా భవతి ధర్మతః

౮ శ్రద్ధ ఆజోభవతి వె బాలః పిఠా భవతి మం[త్రదః మా చ్‌ులు

అజ్జం హీ బాలమిత్యాహు? పితే త్యవతు మంతదమ్‌

నహాయనై ర్నపలితై ర్నవి శ్తేన న బంధుఖి

బుషయశ్ళ కరే ధర్మం యోఒనుభావ స్పనోమహాన్‌

వ కేన వృద్ధోభవతి యేనాస్య పలితం శ4రః

యోవై యువా ప్యధీయాన స్తం దేవాః స్థవిరం విదుః

యః౮ా కాష్ట్రమయో హస్తి యధా చర్మమయో మృగః

యశ్చవి_పో నధీయాన స్త్రయశ్సే నామ బిథభతి

జన్మ యిచ్చిన తండికంళును (దిహ్మజ్ఞానమునిచ్చిన తండియే (శేస్ట్రమైనవాడు. వ్విపునకు ఉపనయన సంస్కారరూసమైభ (చాహ్మణ జన్మయ ఈలోకమునందును పరలోక మునందును శాశ్వత మైనది, వేద

శెండవ యధ్యాయము శ! వ్వేత్తయైన ఆచార్యుడు సొవి్శితీ మంతోప దేళముచేత ఏ జాతి నిచ్చునో అదీ ఆజరామర మైనదీ, ఆనగా సావి్యతీ మంథతోప దేశముచేత లభించు నది (వాహ్మణజన్మయని యర్థము కొంచెముగాగాని శాస్రో9వ దేశము చేసివవారిని గురువనియే తలంచవలయును ఉపనయనము చేసీనవాడును స్వధర్యోప దేళము చేసిన వాడును బాలుడై నను వృద్ధుడైనవానికి తం్యడియే యగును తెలియనివాడు బాలుడు, మం(తదానముచేసినవాడు తిల్యడి, వయస్సు చేతగాని, కెల్లనివెం్యటుకలచేతగాని ఎవడు గొప్ప వాడుకొజాలడు ధర్మాచరణముగలవానినే మహర్షులు గొవ్పవాడని చెప్పిరి యువకుదై నను వేదము వెప్పువానిని దేవతలందరు వృద్ధుడని చెప్పిరి కొయ్యతో చేసిన ఏనుగువలె చర్మముతో చేసిన మృగమువఠతె వేదము చదువని ాహ్యణుడు నామమా (తమునశే టొహ్మణుడుం ఆహింసమైవభూతానాం కార్యం టేయూఒనుశాసనమ్‌ వాక్రైవ మధురాళ్ళ జ్లై (పయోజ్యా ధర్మమిచ్చతా నారుంతుదస్యా దార్లోఒపి న సర (దోహ కర్మధీః యయాసోోద్వి జకేవాచా నాలోక్యాం తాముధీరయేత్‌ సంమానాద్భాంహ్మణో నిత్యముద్వ్నీ జేత విషాదీవ ఆమృత స్యేవ చకాంకే దవమానస్య సర్వదా సుఖం హ్యావమత శ్ళేజే సుఖం చ _పతిబుథ్యతే సుఖం చరితి లోకేఒస్మి న్నవమంళా వినళ్యతి ధర్మమును కోరినవానికి ఆహింపచేత నే _శేయన్ను సంపొదించ వలయును మధురమైన వాక్కునే పలుకవలయును బాధితుడ్తై నప్పటికీ పరులకు _దోహము తలపెట్టరాదు ఇతరులకు బాధను కలిగించు వాక్యములు పలుకరాదు (బాహ్మాణుడు నిత్యము సమ్మా నమునుచూచి విషమునుచూచినటుల భయపడవలయును అవమా ర సాం కం॥

22 మనువు.మానవధర్మ ములు నమును అమృతమువలె స్వీకరంచవలయువు అవమానమును పొందిన వాడు సుఖముగ ని్యద్రంచి సుఖముగ మేల్కొౌసును సుఖముగ సంచ రించును ఆఅవమౌనము చేసినవాడు నళించును

వేదమేవ సదాభ్య సేత్తపస్తప్యన్‌ ద్వెజో త్తమః

'వేదాభ్యాసో హి విప్రస్య తపః వరమివోచ్యతే

(దాహ్మణుడు ఎల్లప్పుడు వేదమునే చదువవలయును వేదపర నమే _బాహ్మణునకు గొప్పదైన తపస్సు

వీనాన్నవస్త వేషః స్యాత్పర్యదా గురుసవ్నిధా

ఉ్తిష్టే _తృధమం చాస్య చరమం వైవ సంవిశేత్‌

(పకి శవణసంభాషే శయానో న సమాచరేత్‌

నాసీనో న చ భుంజాశళో న తిష్టన్న పరాజ్మఖః

ఆశీవస్య స్టితఈః కుర్యా దభిగచ్చ్భంస్త తిష్టతిః

[పత్యుద్గమత్వా _వజ3ః పళ్ళాద్ధావంస్తు ధావతః

పరాజ్ముఖ స్యాిముఖో చూరస్థ్మస్త్యైత్య వాంతికమ్‌

(పణమ్యుతు శయానస్య నిదేశేవైవ తిష్టతః

నీచం శయ్యాసనం చాన్య సర్వదా గురుసన్నిధా

గురోస్తు చత్పుషయే న యదేష్టాఫనో భవేత్‌

గురోర్య్యత పఠీవాదొ నిందావాపి (పవి రే

ళర్డా త్త పిధాలవ్యె గంతివ్యం వా తతోఒన్యతః

గురు సేవ చేయవలసిన విధము వివరించబడుచున్నద్‌ :

గురుసమీపమునందు గురువునకంచెను తక్కువదై న భోజనము వస్త్రము, వేషము ఉండవలయును గురువునకంకొను ముందర నిద లేవవలయుమ గురువు నిదించినపిమ్మట న్మదించవలయుమ, పరుండియు

రెండవ యధ్యాయము ల్‌ కూర్చుండియు. తినుచు విముఖుడై గురువునకు సమాధానము చెప్ప రాదు కూర్చుండిన గురువునకు నిలువబడియు నిలుచున్న వానిక్‌ ఎదురుగ నుండియ్యు వచ్చుచున్నవానికి ఎదురుగ వెళ్ళియ్యు పరుగెత్తుచున్నవానికి పరుగెత్తుచు సమాధానము చెప్పవలయును విముఖుడుగనున్న గురువు నకు ఎదురుగ నిలువబడియు దూవముగనున్నవానిని సమీపించియు పరుండినవానికి నమస్కరించియ్యు దగ్గర నున్న వానికి విలవబడియు సమాధానము చెప్పవలయును గురువు ఆసనముకంయె తక్కువదైన ఆసనముపై కూర్చుండ వలయము గురువుశకమీపమున స్వేచ్చగా కూర్చొనరాము. గురునింద వినిపించినపుడు చెవులు మూసుకొన వలయును లేక ఆచ్చటినుండి ఎచ్చుటిక్షై నను వెళ్ళవలయిను

కొమంతు గురుపక్నినాం యువతీనాం యువా భువి

విధివద్వ ౦దనం కుర్యాదసావహ మితి (బువన్‌

నిపోష్య పాద్యగహణ మన్వహం చాభివాదనమ్‌

గురుదారేషు కుశ్విత సతాం ధర్మ మనుస్మరన్లా

గురు భార్యను గౌరవించవలపిన విధము |

యౌవనదశ యందున్న గురుభార్యను యువకుడు భూమిని స్పృశించి తన సేరు చెప్పుడు శాత్రపకొరము నమస్మ్కారముచేయ వలయును అనగా యువకుడ్దైన శిష్యుడు యువతిమైన గురుభార్య పాదములు అంటరాదు (గామౌాంతరమునుండి వచ్చిన శిష్యుడు గురుపత్ని పొదములాతాకి నమస్కశింపవలయును (ప్రతిదినము చేతులు జోడించి నమస్కరించినచాలును ఇదియంతయు సత్చురుషుల ధర్మమును స్మరించుచు చేయవఅయును,

ల్‌ మనువు-మానవధర్మ ములు

యథా ఖనచ్‌ ఖని,కేణజ నరో వా ర్యధిగచ్చతి

తథా గురుగతాం విద్యారి శుుశూషు రధిగచ్చతి

మౌనవుడు పలుగుతో (త్రవ్వి భూమినుండి నీరు సంపాదంచి నటుల శిష్యుడు గురు సేవచేత గురుపునందుగల విద్యను సంపాదించ వలయును

ఆచార్యశ్ళ పితాచైవ మాతా (భాతాచ పూర్వ జః

నార్హేనా ప్యవమంతవ్యా (బాహ్మజేన విశేషత:

ఆచార్యో బహ్మాజోమూ ర్తిః పితామూల్చిః (పజాపతేః

మౌతా పషృధివ్యామూర్తిస్తు (ధాశాస్యో మ్నూర్తిరాత్మ న;

యం మాకళాపితరౌ శ్లేశం సహేతే సంభవే నృణామ్‌

న తస్య నిష్కృ3 శృక్యా కర్తుం వర్షళతైరపి

తయోర్నిత్యం (పియంకుర్యా దాచార్యస్య చ సర్వదా

తేష్వేవ్యతిషు తుష్టేషు తప న్పర్వ౦ సమాప్యతే

తేషాం (తయాజాం జ్యశూషా పరమం తప ఉచ్యతే

నతై రనభ్యనుజ్ఞాతో ధర్మమన్యం సమాచరేత్‌

తఏపపిా (తియోలోకొ స్త ఏవ[(తయ ఆశమాః

ఈ ఏత హి తయోవేదాస్త ఏవోకా సప్రయోగ్నయః

ఇమం లోకం మాతృ్యభక్ష్యా పితృభళక్ష్యా చ మధ్యనుమ్‌

గురుశుకూషయా కేవం (బహ్మలోక౦ం సమట్నతే

నర్వేతస్యాదృశాధర్మా యస్యైతే తయ ఆదృకాః

అనాద్భతాస్తు యస్వైతే సర్వా స్త్యతాఫలా (కియాః

మాతాపితరులను గురువును 'పేవించుటవలన కలుగు ఫలితము ఇట్లు చెప్పబడీనది __

రెండవ యధ్యాయము నల్‌ ఆచార్యున్మి తంటడిన్సి తల్లిని అన్నను ఎంతట్‌ కష్ట్టమయము వచ్చినను ఆవమౌనించరాచు వాధించరాను ఈవిషయ సును (ొ్‌హ్మ ణుడు (పత్యేకముగ గృుర్దింంవలమయును ఆదార్యుడు (బహ్మా స్వరూపుడు" తండి సృష్టికర్తయైన (ప్రజాపతి స్వరూప్పుడు తల్లి భూమివంటిద* అన్న తశన్వ హూపుడు వు_తులు కల్గినపువు తల్లి దండులువడు (శమ మూరు సంవక్సరములు సేవిందినను తీకకు అంమజచే తల్లిదం(డ్రులకు ఆవార్యునకు నంతశము కల్లునవ్లుగ ఎల్లప్పుడు (_పపర్తించ వలయునుః వారు ముగ్గురు ఫంకసించిన తపస్సు ప3సమౌ వ్రియసపను వా సీవయ గొప్ప తపస్సుగ చెప్పబడినద వారి యమజ్ఞలెక ఏ యితక ధర్మ మును ఆచ5౨చరాదు. వారు ముగ్గుకు మూడులో క ములవంటివారు మూడు ఆ్మశమ ముల వంటివారు మూడు వేదముణ్య మూడుఆగ్నులు అయియున్నారు, మౌత్మ 'సేవచే ఈ లోకమును పికృ సేవచే మధ్యలో కమును, గురు సేవచే [బహ్మలోకమును పొందును ఈ లోకమును పొందుట అనగా ఈ లోకమునందలి సుఖభోగ మ9ను పొందుట వీ3 ముగ్గురిని ఆదరించిన వారు ఆన్నిధర్మ ములను చేసినవోరగుమురు ఇవి చేయనివారు ఎన్ని చేసియు చేయనివారగుదురు టిద్దదానః శుభాం విద్యా మాదధీతొ వరాదపి ఆంత్యాదపి పరం ధర్మం స్త్రీరత్నం దుష్కులాదపి విషాద ప్యమృతం (గౌహ్యూం వొలాదపి నుభొషితమ్‌ అమి(తొదపి సద్వ్భృ త్త మమేధ్యాదపి కాంచనమ్‌ త్రీయోరత్నా న్యధోవిద్యా ధర్మ శ్ళౌాచం నుభాషితిమ్‌ వివిథాం చ శిల్చాని సమా దేయాని సర్వతిః 7]

లిక మనువుుమానవధత శ్రములు" మంచిని (గ్రహించవలసిన విధము ;

శుభకరమైన విద్యను చిన్నవానినుండియు టోొద్దతో (గహించ వలయును తక్కువవానినుండియు ఆేష్టమైన ధర్మమును, సీచకులము నుండియు (ేష్టమైన ఊ్రీని (గహించవచ్చును విషమునుంచి అమృత మును బాలునీినుంచి మంచిమాటనుు ₹€ ఉతఈువునుండి మంచిని, అళుచి పదార్థ మునుండి బంగారమును గహంచవచ్చును స్రిలు, రత్నములు, విద్య, ధర్మము శౌచము మంచిమాట శిల్ప విశేషములు ఆందరినుండి (గహించవచ్చును

ఇదీ రెండవ యధ్యాయను న!

మూడవ యధ్యాయము ఈ యవహ్యాయముశందు గృహస్థా శన ధర్మములు చెప్పబడు చున్నవి అసపిండొ చ యా మాతురసగో[(తా చ యా పితుః సా(పళస్తా ద్వీ జాతీనాం దారకర్యణి మైధునే నోద్వ హే త్కపిలాం కన్యాం నాధికాంగిం న రో *శ్రీమ్‌ నాలోమికాం నాతిలోపూ6 న వావాలాం న పింగలాం నర్షవృక్షనదీనామ్నీ ౦ నాంత్యపర్వ తనామికామ్‌ అవ్యంగాంగిం సౌమ్య నామ్నీం హంసవారణ గామినీం తనులోము కేళదళనాం మృద్వ౦గి ముద్వ హేత్‌ శ్రియమ్‌ యస్యాస్తు న భవేేద్భాతా న విజ్ఞాయేత వా పితా నోపయచ్చేత తం ప్రాజ్ఞః పు(తికా ధర్మశంకయా వివాహమాడతగిన కన్యాలక్ష ఇముల నిట్లు చెప్పెను _- తల్లి వంశమునకుచెందని పయు తం(డిగో(_త మునకు చెందనిదీయ నగు కన్య వివాహమాడతగినద తపిలవర్షము కలదియు అధికొంగము గలదియు. రోగ్యగన్తురాలును బహుపరుషథాషిణియు. ఆధికముగ వెం్యటుకలు గలదియు వెం్యటుకలులేనిదియుయగు కన్యను వివాహామాడ లాదు నక్ష్యతముల, వృక్షముల నదుల పేర్లు గలదియ్యు పర్వతాల పేర్లు గలదయ్యు సర్పాదులపేరు గలదియ్యు భయంకరనామము గలదయు అగు కన్యను ఏవాహమాడరాదు, అవీకలములయిన ఆనయవములు గలదనయు

క మనుపు.మానవధర్మము సొమ్యమైన పేరుగలదీయు, హంసవలే నడుచునదియు, చిన్న వెం్టటు కలు దంకములు గలదీయు షృమవైన శరీరము గలదీయునగు కన్యను వివాహమాడవలయును సోదరులు లేనిదీయు ఆజ్ఞాతపిత గలదియు అగు కన్యను వివహమాడరాదు

టబాహ్మోడద్దై వస్త్యధ్రెవార్షః (పాజాపత్య స్టధాసురః।

గాంధర్యో రాక్షసశ్ర్రైవఃపైశాచ శ్చాష్టమోఒధమః

ఆచ్భాద్య చార్చయిక్సా చ (కుతిశీలవతే స్వయమ్‌

ఆహాయ దానం కన్యాయా (బాహో్క్మోధర్యః (పకిర్తితం

యడ్జేతు వితతే సమ్మ గృత్విజే కర్మ కుర్వతే

ఆలంకృత్య సుళాదానం దైవం ధర్మం (వచక్షతే

పికం గోమిభునం ద్వే వా వరాదాదాయ ధర్మతః

కన్యా (పదానం విధివదార్షోధర్యోః స ఉవ్యతే

సహోభౌ చరతాం ధర మితి వాచానుభాష్య చ

కన్యా_పదాన మభ్యర్చ్య (_పాజాపత్యోో విధిఃస్యృత:ః

జ్ఞాతిల్యో (దవిజం దత్వా కన్యాయ్యెదైవ శక్తితః

కన్యా్య(వదానం స్కా చృంద్యా దోసురోధర్మ ఉచ్యతే

ఇచ్చయాన్న్యోన్య సంయోగః కన్యాయాశ్చ పరస్య చ

గాంధర్వ సతు విజ్ఞేయో మైధున్యః కావసంభవ।

హత్వా ఛిత్వా చ ఛిత్వా చ (కోశంతీం రుదతీం గృహాత్త్‌

(పసహ్య కన్యాహరణం రాక్షసో విథి రుచ్యతే

సుప్తాం మళ్తాం (పవత్తాం వారహోయ్యత స గచ్చతి

సపాపిష్టో వఏివాహానాం పై శాచః ధితో ఒధమః

వివిధములై్లైప వివాహములు వావి గుణదోషములు చెప్పబడు చున్నవి,

మూడవ యధ్యాయము క్రి విహహములు (బాహ్మమః దైవము, ఆర్షము (పాజాపత్య ము ఆసురము గాంధర్వ ము, రాక్షపము పై శాచము అని ఎనిమిదవిధములు విద్యావార ముళుగల నరకుని స్వృయముగ పిలవి వస్తాందులచే నలంకరించి కన్యనుగూడ నలంకరించి దానము చేయుట (బాహ్మవివాహము యజ్ఞము చేయించిన బుశ్విక్కునకు సాలంకృత కన్యాదానము చేయుట దై వవివాహము ఒక గోమిధునమునుగాన్మి రెండింంంగాని తన ధర్మకార్య నిమిత్తము నరునివలన (గహించి కన్యవిదృుట ఆర్షవివాహము. మీ%ద్దకు ధర్మాచరణము చేయుడు అని చెప్పి పూజి+-చి కన్య నిచ్చుట (పాజాపత్యము కన్యయొక్క- పతరులకుగౌని జ్ఞాతులకుగాన్ని కన్యకు గానిశక్యను సారము ధనమునిచ్చి స్వేచ్చగా వివాహము జీసుకొనుట ఆనురవివాహము వధూవరులు తమ యిష్టము ననుసరించి వివాహము చేనుకొనుట కామనంభవ మైన గాంధర్వ వివాహము, కన్యకు సంబళదంచినవారిని చంపియు శేదంచియు్యు. భేదించియు ఏడ్చుచువ్న కన్యను బలాత్కారముగ గృహమునుండి తీసుకొవివచ్చి వివాహామాడుట రాకన వివాహము ని్మద్రించుదానిని (సమత్తురాలిని స్పృహాలేనిదానిని బలొత్కార ముగ అనులళవించుట పైశాచ వివాహము అదీ అన్ని వివాహముల లోనికి ఆధమము పొసిష్టిది దశపూర్వాచ్‌ పరాన్‌ వంక్యా నాత్మానం వై కవింళకమ్‌ బాహ్మ్‌్పు(తః సుకృత కృన్నో చయత్యేవ సః పిత్తూన్‌ దై వోఢజ; సుతశ్న్చైన నప్పస్తప్టపరానరాన్‌ ఆర్షోఢణ శ్రీంస్తీన్‌ పటొషట్‌ కాయోడణజ స్పుతః 8

శ్ర మనువుఎమౌా నవధర్మ ములు

(వొహ్మోదీము వివాహేష చతురేష్వా నుపూర్వ ఈః

(బహ్మవర్చసినః పు్కుతా జాయంతే శిష్ణ సమ్మతాః

రూవసత్వ గుణో పేతా ధనవంతో యశస్వి నః

పర్యాష్టభోగా ధర్మిష్టా జీవంతి చ శతంసమాః

ఇతరేవ చ శిషైషు నృశంసాన్ఫత వాదన;

జాయంతే దుర్వివాహేషు (బహ్మధర్మద్వి షన్సుతాః

అనిందీతై ॥ స్రీవివాహై రనింద్యా భవతి _పజా

నిందితై ర్నిందీకా నణాం తస్మాన్నింద్యాక్‌ వివర్జయేత్‌

పూర్వము చెప్పిన వివాహముల వలన కలుగు ఫలితములను చెప్పుచువ్నాడు లా

(బాహ్మనివాహమువలన జన్మించిన పు(తుడుతి పకు పదితరములు పూర్వులను, తననుంచి రాబోవు వదీతరముల వంళజులను తనను పాపమునుండి విముక్తి కలుగచేయును, అతనివంళమునందు పుట్టువారు పాపముచేయని వారగుదురు దై వవివాహమువలన పుట్టినవాడు ఏడుతర ముఠఅ పూర్వులను, రాటోవు ఏడుకరములవారిని పాపవిముక్తుల చేయును ఆర్ష వివాహమువలన కలిగినకుమారుడు మూదడుకరముల పూర్చు లను, మూడు తరముల పౌ తాదులను పాపవిముక్తుల చేయును పాజా పత్యము ఆరుతరముల పూర్వులన్సు రాబోవు ఆరుతర ములవారినిత 80ప జేయును

వైన చెప్పిన నాలుగు వివాహములయందు సదాచారము (దిహ్మ వర్శస్సుగల పుతులు పుట్టుదురు వీరందరు మంచిరూపము స్త్వ గుణము గలవారై, ధనవంతులు, కీర్తి వంతులు అయి ధర్మములు చేయుచు సమృద్ధమునై న భోగముల ననుభళవించుచు నూరు సంవత్సరములు జీవింతురు

మూడవ యద్యాయము 81

మిగిలిన ఇతర ఏవొహెముఅలయందు నీచఫ్వ భావముగలనారు, అసత్యము కలుగువారు (బిహ్ముధిర్మ ద్వేషులు పుట్టుదురు పూజించ తషనవివాహముచే పూజించతగిన సంతానము కలుగును అందుచే నింద్య మైన వివాహములు పనికిరావు

బుతు స్వొాభావికః వ్రీణాం రొ(తయః షపోడళ స్మృతాః

చళుర్శిశిత రై స్పార్థమహో భిః సద్విగ్లితై 8

తాసా మాద్యాళ్చత (సస్తు నిందితైకొదశీ చ యా

(త్రయోదశీ చ శేషా (యస్తా దశరా(త్రయః

యుగ్యాసు ప్కుతాజాయంతే స్రియోఒయుగ్మాసు రొషతిషు

తహ్మాద్యుగ్మాసు పుటతాన్ట్రీ సంవిశే దార్హవేస్తియమ్‌

పుమాన్‌ పుంసోఒధికే కే స్ర్రికవత్యధికే స్త్రియః

సమే పుమాన్‌ పుంస్త్రియా వాక్షీణీఒల్చేచ విపర్యయః

నింద్యాస్వష్టాసు చాన్మాను స్రయోతా(తివ వర్ణయయీన్‌

టిహ్యాచార్యేవ భవతి య్యత తఈ(శ్రాశమే వసన్‌

బుకుధర్మమునుండి పదియొారురోజులు బుకుకొలముగా చెప్ప బకినది అంచు మొదటి నాలుగువన ములు విడిచి పెట్టతగివవి ఎకాదశియు టఆమోదశియుగూడ విడిచిపెట్ట తగినవి మిగిలిన పదరా్యతులు ్యపళస్త మైనవి అందును సిసంఖ్యయగు రెండు నాలుగు మొదలగు దీనము లందు ప్కుతులు బేసిదీనములగు ఒకటి మూడు దినములందు పతి కలు జన్మింతురు కావున పు(కులనుకోరినవాడు సరిదనముళిందే ఫ్రీ సంగమమున (_ప్రపర్తించవలయును పురుషుని శకము అధిక మైనపుడు ఫురుషసరకానము, స్తీవీజిమధిక మైనవుడు స్త్రీసంతానమును రెండు నమ మైనపుడు నపుంసకుడుగాని కవఅపిల్లలుగాని జన్మింతురు ఈ విధమైన నియమములు పొటిశచినపుడు గృహ స్టుడును వాన్యపన్హుడును టివ్మా చారియే యగుచున్నాడు

82 మనుపు.మా నవధత్మ ములు, న కన్యాయాః పిళా విద్వాన్‌ గృష్టాయాచ్చుల్కమణ్వపి గృహ్హుళ్చ్చుల్క౪ హి లోభేన స్యాన్నరో ఒవక్యవి(కయా త్రీధనాని తు యే మోహా దుపజీవంతి బాంధవాః నారీయానాని వస్తి వా కే పాపా యాంత్యధోగతిమ్‌ ఆక్షే గోమిధునం కల్కం కేచిదాహుర్మ పైవ తత్‌ అల్బో ప్యేవం మహాన్‌ వాపి వికయస్తావ దేవ సః యాసాం నాదదతే కుల్కిం జ్ఞాతఆయో న సవి_[కయః ఆర్హణం తత్కునూరీణా మాన్సృళలస్యం చ కేవలమ్‌ కన్యావి_కయమును ఈ విధముగ నిషేధించుచున్నాడు పండితుడైన తండ్రి కన్యనిచ్చి కొంచెమైనను శుల్కము

(గహించరాదు ఏ కొంచెము (గహించినను సంతావవి_కయము చేసన వాడగును స్త్రీధనము నిమిత్తము చేసుకొని జీవించువారు ఖోగవ్సు లనుభవించువారు ఆధోగతిని పొందుదురు ఆర్షనివాహమునందు గోవిధ్య నము _గహించవచ్చునని కొందరు చెప్పిరి. ఆది ఏజము గాదు కొంద మైనను అదీ విికయసమే యగును వరునిబంధువులు కన్యకిచ్చిన ధనము వి[క్రయము (కిందకు రాదు కన్యలట ధనమిచ్చుట వారిని గౌరవించినటుల పూజించినటులే యగును

విశేషము. అక్ష వివాహమునుగూర్చి. చెప్పుచు మనువు పూర్వము

ఒకటిగాని రెండుగాని గోమిధునములు (గహించుట అర్జవివాహ లక్షణ

మని చెప్పెను, అదీ ఆర్ష వివాహలక్షణ మేగాన్‌ ఆది మనువునకు ఇష్ట మైనదకాదు. అందుచే పూర్వాపర విరోధములేదు. పితృభిర్మాతృభివ్హైతాః పతిభిర్టేవరై స్తథా పూజ్యా భూషయితవ్యాళ్ళ బహుకల్యాణ మిప్పుిః

మూడవ యధ్యాయము [0

యత నార్యస్తు పూజ్యంతే రమంతే త్యత దేవతాః

యతై 9కాస్తు నపూజ్యంతే సర్వా_స్త్ర్యతాఫలాః (కియాః

శోచంతి జామయో యత వినశ్యత్యాకు తత్కులమ్‌

నళశోచం3 తు య_శైతా వర్ధతే తద్ది సర్వదా

జామయో యాౌనిగేహోని కపంత్య (పతిపూజితాః

తాని కృత్యా హతాసీవ వినశ్యం3 సమం తత;

తస్మా దేతా సదా పూజ్యా భూాషణాచ్చాదనాళనై 8

భూతికామై ర్నరైర్నిత్యం సత్కార్యేమాత్ప వేషు చ

స్త్రీకి చేయవలసిన ఆదరసక్కాలముల గుక0చి మనువు విశేష ముగ చెబ్బనాడు

కుభమునుకోరిన తండి. సోదరుడు, భర్త, మరదీ మొదలగు వారందరిచేవ స్రీలు గౌరవించత గియున్నారు. స్త్రీలను పూజించుగృహము లందు దేవతణ సంతోషముతోనివసింతురు వారినిగారవించని గృహము లందు జరుగు పుజ్యకార్యవ..లన్నియు నిష్ప ఏయోజనము లగును

జామమ్య్మ యనగసోదరికుల మునందు పుట్టినస్త్రీలు మేనకోడండు మొవలయిన వారు. వాతిని బాధించుకులము నశించును వారిని సంతోష పెట్టు కులము వృద్ధిచెందును వీరందరు గొర వించబడనివార్రై శపిఎతురు వారి శాపము పొందిన కులము అభిచారళాపము తగిలినటుల నశించును అందుచే వీరందరిని ఆభరిణములచేత్య వస్త్రములచేత్య భొజనములచేత ఉత్సవసమయములందు పండుగలయందు సత్కరించవలసి యున్నదీ ఐశ్వర్యము కోరినవారికిది తగిన విషయముం

సంతుష్టోభార్యయా భర్తా భర్తా భార్యా తదైవచ

యస్మిన్నేవ కులేనిత్యం కల్యాణం తతివై (రువమ్‌

0]

84 మనువు-మూనవ ధర్మముత్తిక్లే యది హి స్రీ నరోచేత పుమూంఠంన యమోదయేత్‌ అ,_పమోదాత్పునః పుంసః _పజనం న (సవ ర్తతే స్రీయాంతు రోచమానాయాఎ సర్వ౦ త(దోచతే కులమ్‌ ఈఊఫ్యాం త్వరోచమానాయాం సశ మేవ నరోచతే దాంపత్య ధర్మము స్‌ట్లు చెప్పుచున్నాడు ___ భార్యను చూచి భర్తయు భర్తనుచూచి. భార్యయు సంతసించ్చై

గృహమునందు శుభములు నిశ్చయముగ జరుగును భర్తనుచూచి భార

సంతసించనిచో భార్యనుచూచి భర్తయు సంకసించలేడు ఆపుడు వారి్తి సంతానము కలుగదు స్త్రీ సంతసించినచో ఆ గృహమంతయి సంత్త సించును ఆమె సంతసించనివో గృహమంతయు సంతోషరహిత మగున్సు

ఆయాజ్య యాజనై శ్చైవ నాాస్తిక్యేన చ కర్యణామ్‌

కులాన్యాశు వినశ్యంతి యావి హీనాని మం్యతతః

మంటతతస్తు సమృద్ధాని కులాన్యల్బ్ప ధనాన్యపి

కులసంభఖ్యాం చ గచ్చంతి కర్షంతి చ మహద్యళః

కులాభివృద్ధిని గురించి యిట్లు చెప్పెను

యోగ్యత లేనివారిచే సత్కర్మలు చేయించుటచేత తాను సత్క రలు చేయకపోవుటచేత కులనాశనము జరుగును మం తసమృద్ధిగల

"కులములు ధినహీనము అయినప్పటికి ఉన్నతకులములే యగును.

మవాత్తరమైన కీర్తిని సంపాదంచును అధ్యాపన౦ (దిహ్మయజ్ఞః పితృయజ్ఞస్తు తర్పణమ్‌ హోమోదై వో బలిర్భౌతో నృయజ్డో ఒతిథిపూజనమ్‌ పందై తాన్‌ తహాయజ్ఞా న్నహాపయితి శర్థిత॥

స గృహేఒపి పసన్నిత్యం సూనాదో షైర్నలిస్యతే

మూడవ యభ్యాయము కిర్ర్‌ దేవతాతిధి భృత్యానాం పిత్తూడా మాత్మన శ్చయ।ః న నిర్వపతి పంచానొ ముచ్చ సన్న సజీవతి స్కాధా్యాయో నిత్యయు క్త స్య్చ్యూద్ధెవే వై వేహ కర్యాణి బైవకర్మణి యుక్తో హి భిభర్తీదం చరొచరమ్‌ ఆగ్నొ (పొప్తావబాతి సృమ్యగాదీత్య ముపతిష్టతే ఆదీత్యాజ్ఞాయతే వృష్టి ర్వ్రృష్టేరన్నం తత (ప్రజాః గృహస్థుని కర్తవ్యము నిట్లు బోథించుచున్నాడు _ చదువు చెప్పుట్యబహ్మయజ్ఞమ. లర్బణముచేయుట పితృయజ్ఞము సోమము దైవయజ్ఞమ. బలిదానము భూతయజ్ఞము అతిధిపూజ మచుష్యయజ్ఞము ఈ అయిదుయజ్ఞ ములను శ క్తిననుసరించి చేయు గృహసు నకు సూనాదెదోషములు అనగా పాకొదులవలన కలుగు హింసాొది వ! దోషములు కలుగవు ఆ విధముగ దేవతాతిధిసితరులకు అర్చన చేయనివాడు జీవించియు జీవించనివాడే యగును వేదాధ్యయనమునందు చెవకర్మ యందును (వవర్తి చి గృహస్థుడు చరాచర మైన (పపంచము నంతయు భవంచినవాడగును అగ్నియందు చేసిన హోమము సూర్యువి చేరును హార్యునివలన వర్షము కురియును వర్ష మువలన అన్నము, అన్నమువలన (జలు సంభవింతురు యథావాయుం సమౌ (శిత్య సర్వేజీవ౦ఓ జంతనః తధా గృహస్థ మాశిత్య వర్తంతే సర్వఆశమాః యస్మా త్త్పంయో ప్యా(శమిణో జ్లానేనాన్నేన చాన్వ హమ్‌ గృహ స్టేనైవ ధార్యంతే తస్మా జ్జ్యేస్టాశమో గృహ బుషయో పితరో దేవా భూతాన్యతిథయ స్తథా ఆశాసతే కుటుందిభ్య _సుభ్యః కార్యం విజానతా వాదీ

18 మనువు.వూ నవధర్మ ముల్లు గృహస్థా శమ వైశిష్ట్రము ఇప్పుచున్నాడు (పాణులన్నియు. వాయువునా_ శయించి జీవించినటుల ఆశవే వాసులందిరు గృహస్థునాశయించి జీఎంచుచున్నారు మి"*లిన మూడు ఆ_శమములవారు గృహన్థుచేత నే జ్ఞానాన్న పద నములచే పోఎబంచ బడుచున్నారు అందుచే గృహ స్థా శమము మిగిఠిన ఆ్మశమములకం౦క్కె టేషమైనదీ మునులు పితరులు దేవతలు మిగిలిన _పాబులుచూడ గృహస్టులనే ఆశించుచున్నారు కునాంచ పళితానాం చ శ్వ పచాం పాపరోగిణామ్‌ వాయసానాం కృమీణాం చ శనశైర్నిర్వ పేద్భువి ఏవం యసృర్వభూతాసి _బాహ్మణో నిత్యమర్చతి స గచ్చితి పరం స్థానం తేజోమూర్తి పధర్దువా కృతైవతదృలి కర్యైవ మళిధిం పూర్వ మాళయేతొ భిషాం చ ఖిక్షవే దద్యా ద్వీధివదృంహ్మచాంణే యత్చుణ్యఫల మాప్నోతి గాం దత్వా విధివద్గురో తత్పుణ్యఫల మాప్నోతి భికం దత్వా ద్వీజోగ్మవా శునకములకు పతితులకు పొపులకు రోగులకు కొకులకు పర శుద్ధమైన భూమిపై భోజనము 'పెటవలయును ఈ విధముగ సర్వ భూత ములను పూజించినవాడు తేజస్వ రూపుడై బుజుమౌర్షముచేత ఉత్కృష్ట స్థానమును పొందుచున్నాడు ఈ విధముగ బలికర్మచేత ముందుగ అతిథికి భోజనము 'పెట్టటలయును సీమ్మట భితువునకు (బహ్మచారికి 'పెట్టథటలయును శాస్త్రవకారము గురువునకు గోదానము చేసిన పుణ్యము భిక్షము పెట్టటచేత లభించుచున్నదీ విద్యాతప సృమ్మద్ధేషు హుత౩ వి_ప్రముఖాదీమ విస్తారయతి దుర్గాచ్చ మహత నైవ కిల్చిషాత్‌

మూడవ యధ్యాయము న! సంప్రాప్తాయ త్వ తిధయే (పదద్యా దాసనోదశకే అన్నం స్టైవ యధాశక్తి సత్కృత్య విధి పూర్వకమ్‌ తృణాని భూమిరుదకం వాక్చతుర్ధీ చ సూనృళా ఏతాన్యపి సతాం గేహే నోచ్చిద్యంతే కదాచన ఎకరాత౦ తు నివనన్న తిధిర్బాాహ్మణ స్మృతః అనిత్యం హి స్థితో యస్మాత్తస్మా దతిథి రుచ్యకే ఉపాసతే యే గృహస్థాః పరపాక మబుద్ధయః తేన తే పేత్య పళుతాం _వజంత్యన్నాద దాయినామ్‌ అతిధి పూడా విశేషము చెప్పబకినడీ విద్యాతపస్సులు గలవారికి పెట్టిన భోజనము మహత్తరమైన పాపమునుండి తరింపచేయును ఇంటికి వచ్చిన ఆతిథికి ఆసనమ్యు ఉదకమ్యు భోజనము శాస్త్ర(పకొారము గౌరవించి యథాశక్తి 'పెట్టవల యును ఆసనము పాద్యపక్షొళనార్థము నీముు సత్యవాక్యము సత్చురుషుల గృహములందు. ఎప్పుడు లోపించవు ఒకర్వాతి కొలమే నివసించు వానిని అ౩థి యందురు తిధియంతయు యుండనివాడు కొవుననే అతిథియని చెప్పబడుచున్నాడు బుద్దిలేని గృహస్థులు పరగృహములకు వెళి అచ్చటనే భోజనము చేయుటకు అలవాటు పడినచొ వారు మరు జన్మలో అన్నముపెట్టిన వారింటిలో పళశువురై జన్న్మింతురు నవ్వై స్వయం తదళ్నీయా దతిథిం యన్న భోజయేత్‌ ధన్యం యళస్య మాయుష్యం స్పర్ణ్యం వా తిధిపూజనమ్‌ ఇతిరానపి సథ్యాదీన్‌ సం(పీత్యా గృహమాగతాన్‌ (వకృళ్యాన్నం యధాశక్తి భోజయేత్స హ భార్యయొ 10]

కిక మనువు మానవధత్మ ములు సువాసినీ కుమారీశ్ళు రోగిణో గర్చొణీః వ్రయః అతిధిభ్యోఒ[గ ఏవై కాన్‌ భొజయే దవిచారయన్‌ ఆదక్వాతు య ఏకేళ్యః పూర్వం భుందక్తె విచక్షణ? స భుంజొనో న జానాతి శ్వృగృదై)ర్షన్ధి మౌత్మనః భుక్త వపత్ప్యథ విపేషు స్వేషు భృత్యేషు చైవహి భుంజీయాత్తత। పళ్చాదవశిష్టం తు దంపతీ అతిధిపూజలయందుగల భేదము చెప్పబడుచున్నదీ అతిధికి "పెట్టక తాను తినరాదు అతసికి 'పెన్టనభోజనము ధన మును కీర్తిని ఆయువును, స్వర్ణమానుగూడ కల్లించును ఇంఎకి వచ్చిన ఇతర బంధువులనుగూడ (ప్రీతితో యధాళ క్తి భోజనముపెస్టి సత్కరి చ వలయును (కొత్తగా వివాహమౌడిన సువాసినీస్త్రీలక్కు బాలికలకు చ్‌గులకు గచ్చాణ్‌స్త్రేాలకూ అతిధులకం కె ముందుగానే భోజనము పెట్ట పీలయును పేరికిపెట్టకుండ భుజించినవారు రాబోవు జన్మలో తనను అకకైలుు. (గద్దలు చినునని తెలిసకొనలేకున్నాడు (నాహ్మణులు భృోత్యులు తినినసీమ్మటనె గృహస్థుడు మిగలినదానిని భార్యతోగలసి తినవలయును దీవిపలన మనువునకు సేవకులయందుగల ఆదరము శేలియచున్నది (శో(తియామైవ దేయాని హవ్య కవ్యాని దాతృిభి; అ(ర్లత్తమాయ విప్రాయ తప్కై దత్తం మహాఫలమ్‌ ఏై కమపి విద్వాం౮సం దై వే పిలక్యేచ లోజయేత్‌ పుష్కలం ఫలామాప్నోతి నా మం్యతజ్ఞాన్‌ బహూనపి దూరా దేవ వరీక్షేత _బాహ్మణం వేదసారగమ్‌ తీర్థం తద్ధమ్య కవ్యానాం (పదానే సో౬తిధి స్మృతః సహసం హి సహ్ససాణా మనృచాం యత భుఠిజకే

మూడవ యధ్యాయము క్ర

ఎకస్తా న్మం(తవి క్పీతః సర్వానర్హతి ధర్మతః

జ్ఞాన న్‌స్టాః ద్విజొః శేధిత్తపో నిష్టాస్తథాఒపరే

జాన నిష్టేష కవ్యాని (పతిస్టాప్యాని యత్నతః

హవ్యాని తు యధాన్యాయం సర్వేష్వేషు చతుర్ష్యపి

పహన్యకవ్యముల యందుభో క్తల కారతమ్యుమును చెప్పుచున్నాడు

దేవతల పీతిళ్లై ఇచ్చునదీ హవ్యమనియు పితరుల (పీతికై యిచ్చునది కవ్యమనియు చెప్పబడును హవ్యకవ్యములను వేదాధ్యయ నము చేసినవారికి ఇవ్వవలయును యోగ్యున కిచ్చినదీ విశేషఫలము నిచ్చును మంతహీనులను ఆనేకులను అర్భించుటకంపు మంత వేత్తను ఒకరిని భోజనముచే ఆర్భ్చింమట (శేష్టము వేదాధ్యయనము చేసినవానిని దూరమునులిడియే గుర్తించవలయును హవ్యకవ్యములకు యాగ్యుడయిన అతిధిగా నతనే చెప్పబడ్‌నొడు మంత విహీనులకు వేలకొలదిమందికి భోజనము పెట్టుటక ౦ టె ఒక వేదవే త్తకుపెటట (శేస్టమ (బొహ్మణులు జ్ఞానవిస్టులు తపోనిష్టులు స్వాధ్యాయవిస్టులు కర్మ నిష్టలు అని నాలుగు విధములుగా నుందురు జ్ఞాననిష్ట లకే కవ్యమును సమ్చి౦ంపవలయును హవ్యమును యా నలుగురియం దెవరికైనను సమర్చింపవచ్చును

పూ ర్వేద్యురిఎరేద్యు ర్వా ొద్ధకర్మణ్యుపస్థితే

నిమం(తయేత _త్యవరాన్‌ సమ్యగ్వి (ప్రాన్‌ యథోచికాన్గ్‌

నిమం్యతితో ద్విజ పిత్రేనియకాత్మా భవేత్సదా

న చ ఛండాంన్య దీయిత యస్య (శాద్దం చ తద్భృ వేత్‌

నిమం(తికాన్‌ హి సితర ఉపతిష్టంతి తాన్‌ ద్వీ జాన్‌

వాయువచ్చానుగచ్చ్భ౦తి తభాసీనా నుపొనతే

శ నమనువు_మానవధర్మ ముల్లు

టౌద్దమునకు ముందురోజునగాని టౌద్ధమురోజునగాని తగిన (వాహ్మణులను ముగ్గురక తగకుండ పిలణవవలయున్ను నిమం(తితు డైన _బాహ్మణుడు వియమముగలవాడై యుండవలయును నిత్యిజపాదు లను మాత మే చేయవలయును వేదాధ్యయనము చేయరాదు క రయు ఇటులనే యండవలయును నిమంతితులయిన టొహ్మణులను పితరులు వొయురూనమున ఆ_కయించి యుందురు

య దేవ తర్చయత్యదృః పిత్తూన్‌ స్నాత్వా చ్విజోత్తమః

త్తైవ కృత్న్న మాప్నోతి పితృయజ్ఞ (క్రీియూఫలమ్‌

వసూన్గ్‌ వదంతి తు పిత్తూన్‌ రు(దాంత్హ్చైవ పితామహాన్లొ

(శపితామహాం _సకాదీశత్యాళ్యృ తిరేషాసనాత నీ

స్నానోనంతరము చేసిన తర్చుణముచేతనే పితృయజ్ఞఫల మంతయు వచ్చును సనాతనమైన వేదము పితరులను వనువులనియ్యు పితామహులను రు దుఠలనియు (వపితామహులను ఆదీత్యులనియు చెప్పుచున్నద

ఇదీ మూడవ యధ్యాయము జ

నాలుగవ యధాకర్ట్రాయము చతుర్ధ మాయుషోభాగ ముషిత్వాఒజఒద్యం గురౌ దః ద్వతీయ మాయుషో భాగం కృతదారో గృహే వసేత్‌ ఆదో హేణ్రై వ భూకానా మల్చ (దోహేజ వా పునః యా వృష్తిస్తాం సమాస్థాయ వి,పో జీవే దనాపదీ యా.తా నూత (ససిద్య్వరం స్మ కర్కభిరగరితె; అశశ్‌న శరంన్య పక్వకో ధననీవయక వా- ఖగ గార్హస్థ్య జీవన విదానము చెప్పబడుచున్నది గురుగృ్గుహమునందు ఆయువునందలి మొదటినొలుగవ భాగమును గడవవలయును పిమ్మట వివాహితుగ్లై ద్వి తీయభాగమును గృహము నందు గడపవలయును ఎ (ప్రాణికి ఎటువంటి బాధ కళ్ళించకయే జీవించ వలయును ఆదీ సాధ్యము కానిచొ సాధ్యమైనంత తక్కువ బాధ కలుగునట్లు చూడవలయును జీవయ్యాత గడుపుటకు వలసినంత (ద్రవ్యమును యోగ్యములగు సనులచేత శరీరమునకు బాధ కలుగనట్లుగ సంపొదించవలయును ఆల్బ (దోహమనగ వివరణము _ ఇతరులనుండి ధనము తీసుకొనునప్పుడు ఇతరులకు బాధకలుగును ఆ బాధను తగినంత తగ్గించుటన్సై చేతన్నై నంత తక్కువ తీసుకొనవలయును బుతా మృతాభ్యాం జీవేత్తు మృతేన (సమృతేన వొ సళ్యానృతాభ్యా మపి వాన శ్వువృత్వా కదాచన బుత ముంచశిలం జ్జేయ మమృతం స్యా దయాచితమ్‌ 11)

4వ మనుపు మానవధత్మ ములు మృత౦తు యాచితం వైక్షం (చమృతం కర్షణం స్మృషమ్‌ సత్యానృతం తు వాణిజ్యం తేన షై వాపి జీవ్యతే "సీవా శ్వృవృ త్తిరాఖ్యాళా తస్మాత్తాం సశివర్థయేత్‌ వృషత్తిధర్మ ములు ఇపస్పబడుచున్నవి రోటిదగ్గర గాని మార్గమునందుగాన్వి కైాలమునందుగాని ఎవరు ఆశించనిధాన్యమును (వేళ్ళతో ఏ8 తెచ్చుకొనుట ఉంఛవృత్తి ఆటుల గాక కంకులను తెచ్చుకొనుట శిలానృత్తి ఆయాచితముగ వచ్చిసదీ ఆమృృతము యాచించగా వచ్చినది మృతిము వ్యవసాయము చేయుట (వమృతము సత్యానృత ము వాణిజ్యము ఈ పైన చెప్పిన వృత్తులలో ఒకదానికంయె మరియొకటి ఉత్తరోత్తరము హీనమైనదీ అవకాశము ననుసరించి ఈయన్ని వృత్తులచేతను జీవించవచ్చునుకాని శ్వవృ త్తిచే మా్యతము జీవించరాదు శ్వువృత్తి యనగా నితరులకు "సివచేయుట న లొకవృ త్తం వశ్తేత వృత్తిహితోః కధంచన అజిహ్మా మశరాం శుద్ధాం జీవెద్బాంహ్మణ జీవికామ్‌ సంతోషం పరమాస్థాయ సుకార్టీ సంయతో భవేత్‌ సంతోషమూలం హి సుఖం దు ఖమూలం విపర్యయ అతో ఒన్యతమా వృత్యా జివం స్తు స్నొాతకో ద్విజః స్వర్గ్ణాయుష్య యళస్యాని (దతానీమాని ధారయేజ్‌ జీవికకొరకు లోకవృత్తమును అనుసరించి అనగా విచితపరి హోన కథాదికములు చెప్పుచు జీవించరాదు కౌటిల్యములేని పరిళుడ్ల వృత్తిని ఆగ్రయించవలయును. సుఖమును గోరినవాడై నియమమురీ నాచరించుచు సంతోషముతో నుండవలయును సంతో షమువలనవచ్చున దే

నాలుగవ యధ్యాయము శి సుఖము సంతోషము లేకపోపుటయే దు ఖము ఈ పెన చెప్పిన వృత్తు లకో జీవించుచు స్వర్గమును ఆయువును కీర్తిని కలిగించు (వతాదులను శేయవళయును వేదోదతం స్వకం కర్మ నిత్యం కుర్యా దతిం్యద్రతః తద్ధికుర్వ న్‌ యధాశక్త్‌ _పాప్పోతి పరమాం గతిమ్‌ ఇందేయాగన్టేషు సర్వేషు న (పనజ్యేత కొమతః ఆడి పస క్షిం వై కేషాం మనసా సంనివర్తయేత్‌ సర్వాన్‌ పత్యేదర్జావ్‌ స్వాధ్యాయన్య విరోధిన। యధా తధాఒధ్యాసయంహ్తు సా హ్యాస్య కృత కృత్య కా పయసః కర్మిణోఒర్థన్య _శుతస్యావిజనస్య చ వేషవాగ్భుద్ధి సారూప్య మాచరన్‌ విచరే దిహ ఆఅలసత లేనివాడ్డై వేదోక్త కర్మను నిత్యము చేయవలయును దానివి యధాళ క్షి చేయుచు ఉత్కృష్టగతిని పొంధును ఇం్యదయవాంఛల యందు అతిగా _పవర్శించదొదు మనస్సును నియమించు కోనవలయును వేద విరోధములగు ధనసంపాదన విషయము అన్నియు విడిచిసెట్ట వలయును సాధ్యమైనంతవరకు వేద (సవచనము చేయుభుండవలయును అదియేకదా జన్మకు సార్థకము వయస్సునకు కర్యొక్కు ధనమునక్కు పొండిత్యమునకు వంశమునకు తగినవేషము, మాట తెలివిగలవొగ్హై లోకమునందు సంచరించవలయును బుద్ది వృద్ది కరాణ్యాకు ధన్యాని చ పాతాని చ ధి [్‌్నో విత్యం ళాస్త్ర్రాాణ్య వేషేత నిగమాంశ్హైవ వై దకాన్‌ యధా యద హి స్పరుషః శాస్త్రం సమధిగచ్చతి తధా తధా విజానాతి విజ్ఞానం బొన్య రోచతే

శ్రీశ మనువుఎమూ నవధర్మ ములు బుషయజ్ఞం 'దేవయజ్ఞం భూత యజ్ఞం చ సర్వదా నృయజ్జ్ఞం పితృయజ్ఞం చ యరాళ్నక్రి నహోపయెత్‌ బుద్దిని వృద్ధి జేయినటువంటియు ధవమును హితమును కలుగో చేయునటువంది వైదీకములయిన శాస్త్రములను (పతిదీనము పరించ వలయును శాస్త్రమును చడివిన కొలదీయు పురుషుడు విజానమును నంపసాదించును శాస్త్రము మిక్కిలి సంకోషము కలిగించును బుషి యజ్ఞమును దేవయజ్ఞమును భూతయజ్ఞ మును మసుష్యయజ్ఞమును పితృయజ్జ్ఞమును యథాశక్తి చేయవలయును ఆననాశ నశయ్యాభి రద్పిర్మూలఫలెన వా నాస్య కశ్చిద పేస్టేహే శ క్షితో ఒనర్చితో చిథిః వేదవిద్యా (వతస్నా శాన్‌ శో(తియాన్‌ గృహ మేరినః పూజయే ద్దవ్య కవ్యేన విపరీతాంశ్ళ్చ వర్థయేత్‌ శక్రీతోఒ౬పచమా నేభ్యో దాతవ్యం గృహ మేధినా సంవిభాగళ్చ భూతేభ్యః కరవ్యోఒనుపరోధత, ఆసనము భోజనము శయ్య, మంచినీరు ఫలముణ మొదలగు వానిచేత నర్చించబడక యతిథి గృహస్థుని గృహమునందుండరాదు వేదవిద్యారతులనుు విద్యాధికులను (ళో (తియులను హవ్యకవ్యములచే పూజించవలయును ఇతరులను విడిచిపెట్టటలయును వంటచేసుకొనని (బహ్మచార్తి పరివాజకుడు మొదలగువారికి విభొగముచేసి యథాళ కి భోజనము పెట్టవలయును సా ని సీదేత్‌ స్నాతకో విిసః తుథాళ క్త కధంచన న జీర్ణ్వమలవద్చాసా భవేచ్చ విభవేంతి క్ల స్త కేళ నఖళ్య కుర్ధాంత। జక్షాంబర శుచిః

నాలుగవ యద్భాయను శ్‌

స్వావ్యాయెన్నైవ యుక్తః స్యాన్నిత్య మాత్మహితేమ చ

వైణవీం ధారయే ద్యష్టం సోదకం చ కమండులుమ్‌

యజ్ఞోపవీతం వేదంచ కుభే రౌక్మేచ కుండలే

స్నాతబటడదై న విపుడు ఎప్పుడూ ఆకలిచే బాధపడరాదు సంపద యున్నచొ జీర్ణమును మాసినదీ యగు వస్త్రమును ధరించరాదు వెంటటు కలు గోళ్ళు పెంచుకొనరాదు తప క్లేశమును సహించుచు తెల్లని వస్తు మును ధ*ంచి శచిదై యుండవలయును వేదాధ్యయనమునందును అఆత్మహితమునందును త్‌ వవబాంచవలయును వెదురు క్టరిను ఉదకముతో నిండిన కమండలమును యజ్ఞోపవీతి మును వేదమును బంగారు కుండలవిలను ధరించవలయు.ను

నెక్షేతోద్యండ మాదిత్యం నా స్తంయంతం కదాచన

కోపసృష్టం న వారిబ్ధం న మధ్యం వభసోగతమ్‌

న లంఘయే ద్వత్స తింతీం న (పధావే చృ నర్షతి

న నోదశే నిరీకేత స్వం రూప మితిధారణా

మృదం గాం దైవతం విపం ఘృతం మధు చతుష్పధమ్‌

[వదక్షిణాని కుర్వీత (వక్షాతాం శృ వనస్పతీన్‌

సూర్యుని ఉదయించు చున్నప్పుడు ఆ_స్తమించుచున్న ప్పుడు (గ్రహణము పట్టినప్పుడు, ఆకొశమధ్యనున్న ప్పుడు చూడరాదు వర్షము నందు పరుగెత్తరాదు తన (పతిబింబిమును సీటియందు చూడరాదు ఆనుద్దూత మైన మృత్తికను ఆవును ద్హైవని(గ్రహమును (బాహ్మణున్సి నేతిని తేనెను చతుస్పథమును గొప్పవిద్రైనవృక్షములను (సదకీణనము చేసి వెళ్ళవలయును

నోపగచ్చే తృమత్తోఒపి స్రియొౌ మృార్తవ దర్శనే

సమౌానళయనె చైవన శయీత తయా సహ

11

48 మనుపు చూనవధర్మ ములు: రజసాభిప్ణుకాం నారీం నరన్య వ్య్యాపగచ్చతః (వద్జా తేజో బలం చకు రాయుశ్చ్చైవ (సవాయతే జాం విసర్టయత స్తస్య రజపా సమశళిప్లు వాష్‌ (వజ్జా తేజో బలం దతు రాయిశ్హ్రైవ (పవర్థశ వమత్తుడయినన బుతుమతియైన స్త్రీని పొందరాదు. అమెతో ఒక శయ్యయందైై నను శాయనించరాదు బుతుమకియైన శ్రీని పొందిన వానికి _పజ్ఞ శేజస్సు దిలము న్నేశతము ఆయువు నశించును ఆమెను పొందనివానికి _పజ్జి తేజస్సు బలము చూప్పు ఆయువు పెరుగును నాశ్నియాచ్భార్యయా సార్జం వైనా మొక్షేత చాళ్నతీమ్‌ క్లువతీం జృంభమాణాం వొ న చాస్సీనుం యధా సుఖమ్‌ నాంజయంతీ స్వ కే నేకే న చాభ్యక్తామనావృతామ్‌ న పశ్యే త్పంసవంతీ౦ చ శేజస్కామో ద్విజోత్తమ నాన్న మద్యా చేకవాపా న నగ్నః స్నాన మాచ రేత్‌ న మూ(తం పధి కుర్వీత న భస్మని న గో(వజే న పాలకృష్టే నజలేన చిత్యాంన చ పర్వతే న జీర్ణ దేవాయతనే న వల్మీకె కదాచన నస పత్వేష గర్జేషు న గచ్చన్నాపి చ స్టితః న నదీతీర మాసాద్య న చ పర్వత మస్టకే వొయ్వగ్ని విపమాదిత్య మప పళ్యం స్తద్దెవ గాః న కదాచన కుర్వీత విణబ్మూ (తస్య విసర్జనమ్‌ భార్యతో గలస్‌ భోజనము చేయరాదు భోజనము చేయుచున్న భార్యను చూడరాదు తుమ్ముచున్నదానిని ఆవులించుచున్నదానిన్మి సుఖ ముగాకూర్చున్న దానిని అనగా వి(శాంతినిమిత్తమై యధేచ్చ గాకూడ్చున్న

నాలుగవ యధ్యాయము 4 దానిని చూడరాదు కన్నులకు కాటుక పెట్టుకొను చున్నదానిని అభ్యంగన స్నానము చేయుచున్నదానిని వస్తములులేనిదానిని (ప్రసవించు దానిని చూడరాదు

ఒకె వస్రముతో భోజనము చేయరాదు వస్త్రము లేకుండగ స్నానము చేయరాదు మార్షిమునందు మూతవిసర్థనము చేయరాదు భస్మయంమ అఆవులమందయందు చేయరాదు అటులనే పంటపొలము లందు నీటియందు అగ్నిసిమి త్తముంచబడిన ఇటుకలయందు పర్వత మునందు. శిధిలమైన దేవాలయమునందు. పుట్టయందును మూతి విసర్జ నము చేయరాదు [పాణుబుగల గోతుఎయందు నడచుచు నిలువబడియు నదీతీరమునందును మూతి విసర్జనము చేయరాదు

విశేష విషయము కొందరు ధర్మశాస్త్రము కెవలము మోక్ష (పొప్తికే యని భావింతురు కొని అటులకాదు మనకు ఈ లోకమునసుఖ జీవనము చేయుటకుగూడ ధర్మశావ్రము ఎంతయో యవయోగపడును

మొదటి రెండు ళ్లోకములు భార్యవిషయమున చెప్పబడిన నియ మములు ఈ నియమముల నతి్యకమించిన భార్యవిషయమున ఏహ్య భావము కలుగవచ్చును (తి తగ్గవచ్చును అందులకే మనువు అంత గట్టిగ చెప్పెను తక్కినవి ఆరొగ్యమునకు స్వ దేహరక్షణకు సంబం ధించినవి ఉదాహరణము-పుట్టపైమూ _తము పోసిన లోపల ఉన్నపాము బయటికివచ్చి కరవవచ్చును అందులకే నిషేధింప బడినది వాయువును చూడరాదు అవి చెప్పెను వాయువు కనిపింఛదుగదాయనిన వాయుపుచే మిక్కిలి చలించుచున్న మొక్కలకు చెట్లకు ఎదురుగా చేయరాదని కుల్లూక భట్టు వ్యాఖ్యానించెను

తిర స్కృృతోోచ్చ రే క్కాస్ట లోష్ట పత తృణాదివా

నియమ్యు (వయతోవాచం సంవీతాంగోఒవ కుంరితః

శీర మనువు మానవధత్మ ములు మూత్రోచ్చార సముత్పర్షం దివాకుర్యాదుద జ్ముఖ॥ దక్షిణాభిముఖో రా(కే సంధ్యయోశ్చ యధా దివా

వత్యగ్నిం (పతిసూర్యం చ (పతి నశిమోదకద్ని జాళ్‌

(వతిగాం ప్రశతివాతం చ (పజ్జా నళ్యతి మేహత।

మలమ్మూత విసర్జనము చెప్పబడుచున్నది ;

“ఉమ్కైస్తదైర్వా కాశెర్వా పర్షెర్వేణుదలేన వా మృణ్మయై ర్భాజనై ర్వాపి అంతర్థాయ “వసుంధరాం” ఆనీ వాయు పరాణమున గలదు భూమిని (తవ్వి గొయ్యిచేసి అందు మలమూత విసర్జనము చేసిన పిమ్మట ఆ గోతిని కాస్టములతో గాస్‌ మట్టితో గాని గడ్డితో గావి కస్పవలయును ఆ రెండు పనులను మొనముగ వస్త్రమును కప్పుకొని చేయవలయును పగటికాలమున ఉ త్తరాభిముఖముగను రా(తియందు దక్షిజాభిముఖముగను చేయవలయును, సంధ్యాసమయములందు గటి కాలమందునలెనే చేయవలయును. అగ్నికి, సూర్వ్యునిక్కి చంద్వునిక్రి సీటికి (వాహ్మణులక్కు అవులకు్కు గాలికి ఎదురుగ కూర్చొని జీయ రాదు. అటుల చేసిన (జ్జ నశించును.

విశేషము ;. మనువు కేవలము 'మాక్ష (పదములై న విషయము లను మా్యతమే చెప్పలేదు, ఈ లోకమునకు సంబంధించిన ఆరోగ్య నిషయములనుగూడ చెప్పెను,

వాగ్నిం ముఖేనోపధమే న్నగ్నాం నేకేత చ స్త్రియమ్‌

నా మేధ్యం (సక్షిపే దగ్నా న చ పాదా టతాపయేజ్‌

నాశ్నీయా త్సంధివేలాయాం న గచ్చేన్నాపి సంవి శక్‌

న వైవ టపలిఖే ద్భూమిం నాత్మనోపహాశే (తృజమ్‌

నాప్పుమ్మూ తం పురీషం వా స్టీవనం నా సముత్సృృజేత్‌ ఆమేధ్యలి_ప్ర మన్యద్వా లోహితం౦ వా విషాణి వా

నాలుగవ యధ్యాయము శతి

చై క సుప్యొచ్చ్యూగేహే (శేయాంసం న _పబోధయేక్‌

రోదక్యాఖిభాషేత యజ్ఞం గచ్చే న్నచావృతః।

న వారయేద్గాం ధయంకిం న చాచక్షేత కస్యచిత్‌

న దివీర్యదాయుధం చృష్ట్వా కస్యచి ద్ధర్భుయేద్చుధః

న కుర్వీత వృధా చేస్తాం న పొర్యంజలినా పిబేత్‌

య

నోత్సంగే భతయే దృష్షాన్‌ న వొతు స్యోత్కుళూహాలీ

అగ్నని నోటితో ఆర్బలాదు. దిగంబరన్ర్రీని చూడరాదు, ఆగ్ని యంమ ఆజుచి పదార్థము వేయరాదు నిస్పుతో కొళ్ళు కాచుకోనరాదు సంధ్యాకాలమున భోజనముచేయట్క (పయాజముచేయుట్క ని్యద్రంచుట, పనికిరాదు, భూమివ కారితోగీకుట, తన మెడయందలి హోరమును న్వయముగ తీయట చేయ౮దు. అశచిపదార్థమును రక్తమును విషములను నీటియందు కలుపరాదు పొడుపడిన గృహమునందు ఒంటరిగ ని్యద్రంచరాదు. తనకంజను పెద్దవారిని మేల్కొల్పరాదు రజన్వ లరయైన స్త్రీతో మాటాడరాదుం వరణము ఇవ్వకయే యజ్ఞమున బుక్విక్కుగ వెళ్ళరాదు మేయచున్న అవును బయటకు తోలరాదు ఇతరులకు చెప్పరాదు. ఇం్యద్రధనుస్సును చూచి దాన్ని నెవ్వరికి చూప రాదు. వ్యర్హముగ కాలు సేతుణు కదపవాదు. దోసిలితో నీరు త్రాగరాద్దు భళ్యుములనుతొడల పై నుంచుకొనితినరాదు, (పయోజనములేని ఏ విషయ మును గురించియు తెలీసికొనుటకు _సయత్నించరాదు.

విశేషము ఇందు అరోగ్యవిషయముళలు ధార్మిక విషయములు వివరమగ చెప్పబిడిసవి,

2]

క్ట మనువు.మానవధర్మ ముల

ఉపొనహౌొ చ వానళ్చ్ళ ధృతమనై్యై ర్న ధారయేత్‌

ఉపవీత మలంకారం (సజం కరకమేవచ

దాలాతపః (పేతధూమో వర్జ్యం భిన్నం తధాసనమ్‌

న ఛింద్యా న్నఖలోమాని దంతై ర్నోత్చాటయేన్న ఖాన్‌

లోష్టమరక్టీ తృణచ్చేదీ నఖగాధీ చ యో నరః

స వినాశం (నజత్యాకు సూచకోఒకుచిరేవ చ

సర్వం చ తిలసంబద్ధం నాద్యా దస్తమితే రవా

నచ నగ్న శ్ళయీకేహ న చోచ్చిష్టః క్వచి.ద్వజేత్‌

అర్హ్రపాధస్తు భుంజీత నార్ట్రపొదస్తు సంవి శేత్‌

ఆర్హ్రపొదప్తు భుంజానో దీర మాయు రవావ్చ యాథ్‌

ఇతరులుపమ్రోగించిన చెప్పులు వస్త్రము, యజ్ఞోపవీతము ఆలం కార్మదవ్యముు పూలదండ కమండలము, ఉపయోగించరాదు లేత మెండను, (పేతధూమమున్సు పగిలిన ఆసనమును, విడిచిపెట్టవలయున్ను వెంటుకలన్సు గోళ్ళను కొరకరాదు. గోళ్ళను నోటితో తీయరాదు. వని లేకయే మట్టిని నలుపువాడు, గడ్డిని ఛచేడించువాడ్కు గోళ్ళను తినునట్టి వాడు ఆపచియగును. అట్టి దుష్టుడు వెంటనే నశించున,, సూర్యుడు ఆ స్త మించిన పిమ్మట నూనెతో శేనీన పదార్థమును తినరాదు దిగంబరిటై ని్యద్రించరాదు అపచిమై ఎచ్చటికీ వెళ్ళరాదు, పొదముణ కడిగికొని భుజీించవలయున్సు పాదములు కడిగి భుజించువాడు దీర్చాయష్మ ంతుడు అగును,

టాహ్మేమహా కి బుధ్యేత ధర్మార్థ చానుచింతయేథ్‌

కొయశ్లేశాంక్చ తన్మూలావ్‌ వేదతలత్తా సరమేవ చ

బుషయో దీర్జ సంధ్యత్వాత్‌ దీ శ్రచూయు రవాప్నయుః

ఓవజ్ఞాం యళశళ్ళ్చు కీరించ (చిహ్మవర్చస మేవచ

నాలుగవ యధ్యాయము థ్‌! తెల్లవారుజామున లేచి తాను ఆచరించవలసిన ధర్మ మునుగూర్చియు సంపాడీంచవలసిన ధనమును గూశ్చెయు వాటికి తగిన శళరీరశమను గూర్చియు వేదార్రమునుగుతించియు ఆలోచించవలయును, బుషులు దీర కొలము సంధ్యను ఉపాసించుటచే దీర్హాయువును (వజ్జను, శాశ్వతమైన యి నన! వ్‌ కీర్పైన్మి _బహ్మవర్నస్సును సంపాడించిరి. అమావాస్యా గురుం హంతి శిష్యం హంతి చతుర్షశ్‌ (టహ్మాష్టకా పౌర్ణమాస్యా తస్మాఠ్తాః పరివర్జయేత్‌ అమావాస్య గురువున్సు చతుక్షశి శిష్యుని నశింపచేయును. అష్టమీ పొర్టమౌసీతిధులు విద్యను విస్మరింపచేయును. అంమచే. అ తిధులయందు చదువరొాదు బుగ్వేదో దేవవై వత్యో యజుర్వేదన్తు మానుషః సామవేదః స్మృతః పి(త్యః తస్మా త్తస్యాశుచిర్ధ్వ్యనిః బుగ్వేదము దేవతలు దైవముగా గలదు, యజుర్వేదము మాన పులు దెవముగా గలదీ సొమము వితృదేవతలు దైవముగా గలది అందుచే శొమవేదధ్వని ఆకుచి యయ్యెను. ఇచ్చట బుగ్వేదము దేవతలనుగూర్చి చెవ్పుననవియు యజుర్వే దము మౌనవులు చేయవలసిన కర్మకొండను గురించీ చెన్సుననియు సొమము పితరులనుగురించి చెన్పుననియు వ్యాఖ్యానమున గలదు. న హీదృశమనాయుష్యం లోకే కించన విద్యతే యౌద్భశం పురుష స్యేహ పరదారోప సేవనష్‌ నాళ్మాన మవమన్యేత పూర్వాళి రసమృద్ధిథిః అమృళ్యోః (శియమన్వి చ్చే వై ఎనాం.మమేడ_దుర భామ్‌ అంతక

ర్ట్‌క్లి మనువు-.నూ నవధర్మవ్వులు

సత్యం (బూయా(_త్చియం _బూయాన్న (బూత్ప్సత్య మ పియమ్‌

(పియం చ నానృతం (బూయాదేష ధర్మ స్పనాతనః

హీనాంగా నతిరిక్తాంగా న్వి ద్యాహీనా న్వ యో౬ధికొన్‌

రూప్యదవ్యవిహీనాంశ్చ నావమన్యేత క్టిచిత్‌

పరుల భార్యనుపొందుటవలన ఆయువు క్షీణించును ఆయుపునూ కీణింపచేయు దుష్కార్యము ఇంతకంశెను మరియొకటిలేదు పర్యాజ మైన సంపదలులేవని తక్ను తాను అవమానించుకొనరాదు. వుంణు పర్యంతము సంపదకొరకు (పయత్నిలచవలయును ధనము ఫ్రొంద శక్యముగాని వస్తవుగాదు సత్యము పలుకవలయును (పియము పలుక వలయును ఆ(ప్రియమైన సత్యము పలుకరాదు, ఆబద్ధమైన (సీయమును చెప్పరాదు ఇదీయే సనాతి నమైన ధర్మము అవయవలో పముగలవాాన్ని అధికావయవములు గలవారిని, విద్యలేనివారిన్తి ముసలివారిన్కి ఇను లేనివారిని అవమానించరాదు

మంగలాచారయుక్తానాఎ నిత్యం చ పవయతాత్మనామ్‌

జపతాం జుహ్వతాం చైవ వినిపాతో న విద్యతే

వేదమేవ జసేన్నిత్యం యధాకాల మతందితః

తం హ్యాస్యాహుః పరం ధర్మ ముపధర్మోఒన్యఉచ్యతే

ఆభివాడయే దష్ర్రైద్ధాంశ్చ దద్యా చ్ట్చైవాసనం స్వకమ్‌

కృళాంజలి రుపాసీత గచ్చతఈ పృష్టతో ఒన్వియాత్‌

ఆచారాల్లభతకే హ్యాయు రాచాతా గీప్పితాః (పజాః

ఆచారాద్ధన మకయ్య మాచారో హ_స్మ్యలక్షణమ్‌

దురొచారో హి పురుషో లోకే భవతి నిందిత;

దుఖభాగీచ సతతం వ్యాధితో ఒల్బాయు శేవచ

నాలుగవ యధ్యాయము !

సర్వ లక్షణహీనోపి య సృదాచారవా నృపః

(ద్ధదానో ఒనసూయశ్చ ఖతం వర్షాణ్‌ జీవతి

సదాదారవంకునై నియమితమైన మనస్సుతో జపహోమాదులు చేయుమన్నవా3కి ఎటువంటి పతనము కలుగదు సోమరితనము లేనివాడై టబాహ్మణుడు ఎల్లప్పుడు వేదపరనము చేయవలయును అదియే క్ష్‌ మైన ధర్మము. మిగిలినవన్నియు సామాన్యధర్మ ములే యగునుం 'పెద్దలకు నమస్కరించవలయును, తన యానన మియ్యవలయును. దోసిలి కట్టి -సీవిచవలయును. వెళ్ళుచున్నవారివెనుక వెళ్ళవలయును, సదాచార పరుడు దీర్హాయివును, ఇష్టమైన సంతానమును, సమృద్ధమైన ధనమును పొందును సదాచారము అయోగ్యవ3ను నశింపచేయును దురాచారుడు, విందితుదు, దుఃఖనవ౦తుడు, వ్యాధిబాధితుడు, అల్బాయువు అగును? సమ_స్టయోగ్య లక్షణములు లే అివొడయినప్పటిక్‌ సదాచారపరుడు తవ్‌ద్ధగల వాడు, అసూయారపితుడయినచో నూరు సంవత్సరములు జీవించును.

యద్యత్పరవశం కర్మ తత్త ద్యక్నేన వర్షయేత్‌

యద్య దాత్మవళం స్యాత్తత్త శ్సే వేత యత్నతః

సర్వం పరవళం దుఃఖం నర్వ మౌత్మవళం సుఖమ్‌

ఏతద్విద్యా త్సమా సేన లక్షణం నుఖదుఃఖయో!

ఆదావ్యం చ టవక్తారం పితరం మాతరమ్‌ గురుమ్‌

న హింశ్యా (దృాహ్మణాన్‌ గాళ్ళసర్వా౦ శ్ల్చైవ తపస్వినః

ఇతరుల స్వాధీనమున నున్నదానిని (ప్రయత్న పూర్వుకముగ విడిచి పెట్టవలయును, తనవళమువందున్నదంతయు _(పయత్న పూర్వక ముగ చేయవలయును సుఖదుఃఖముల సొమాన్య లక్షణమునిట్లు తెలుసు కొనవలయును, పరులస్వాధీనమునందున్న దంతయు దుఃఖము, తన

శే4]

న మనుపు.మా నవధత్మ ములు స్వాధీనము నున్నదీ సుఖము ఉపనయనాదులు చేసినవానిని, వేదాధ్యయ నము చేయించినవానిని, తండ్రిని, తల్లిని, విద్య నేర్చినవానిన్తి (బాహ్మణు లను అవులను తపోవంతులను బాధించరాదు.

ఆధార్మికో నరో యోహి యస్య చాష్యనృతం ధనమ్‌

హింసారతశ్చ యో నిత్యం నేహాిసౌ సుఖమేథతే

న సీదన్నపి ధర్మేణ మనోఒ౬ధర్మే వివేశయేళ్‌

అదార్మికాణాం పాపొవా మాళు పళ్యన్‌ విపర్యయష్‌

నా ధర్మశ్చరితో లోకే సద్యః ఫలతి గౌంవ

శనై రావృ త్తమానస్తు కర్తు ర్మూలాని కృంతతి

యద్‌ నాత్మని ప్వకేషు న చేత్పు (తేషు న్నషృష

నక్సేవతు కృతోఒ౬ధర్మః కర్తుర్చవతి నిష్పలః

అధర్మఫలము ఇట్లు వివరించబడినది _

ఆధార్మికుడు, ఆసత్యముడే ధనసంపాదన చేసినవాడు, నిత్య హింసయందాసక్షి గలవాడు ఈ లోకమునందును సుఖమును పొందలేడ్షు, ధార్మికుడు ధర్మాచరణముచే బాధపడుచున్నను అధార్మికులకు కలుగు చున్న కష్టములుచూచి ఆధచ్మ (పవ్నర్హనయందు మనస్సు నిలుపరాదు ఆధర్మాచరణ ము ధేనువువలె వెంటనే ఫలించదు మెల్ల మెల్లగా ఫలించి కర్తను సమూలముగ నశింపచేయును. ఆ పాపాచరణ ఫలము తనను బాధించనిచో తన పుుతులను_వారిని విడచినచో. పౌషళులను బాధించునే గొని వ్యర్థముగ పోదు.

విశేషము ౩ తంగడిచేసన పాపము కొడుకునేల బాధించును అని యవగా కొడుకులద్వారా తండికి బాధ కలుగచేయును. తంశడ్రిచేసిన అప్పునకు కొడుకులు, దాధ్యులుకద్తా ఈ విషయమున్యాఖ్యానమున గలదు

బుత్విక్పురో హితాచార్వ్యై ర్మాతులాతిధి సంశికై 8 బాలవృద్ధాతుర్తై ర్రైై దై యత సంబంధి బాంధవై8 మాతాపితృభ్యాం జామీభి ర్బా(తా పుత్రేణ భార్యయౌ దుహితా దానవ గ్లేణ వివాదం న సమాచరేత్‌ ఏతై ర్వి వాదం సంత్యజ్య సర్వపాపైః (వముచ్యతే ఏభిర్జిత్తై శ్చ జయతి సర్వాన్‌ లోకానిమాన్‌ గృహీ బుక్పక్కు, పురోహితుడు, ఆచార్యుడు, మేనమామ, అతిధి, ఆ్మశయించినవొడు, బాలురు, వృద్దులు, రోగులు, వై ద్యులుం పితృవంళ మునకు చెందిన. జ్ఞాతులు, తనకుచెందీన అల్లాడు, బావ మొదలగు సంబంధీకులు తల్లి పక్షమునగల బంధువులు, తల్లి దండ్రులు, సోదరీ మబణుళు, ప్వతుడు, భార్య, కుమా ర్ల “సీవకులు అను వీరితో వివాదము చేయరాదు. వీశితో వివాదము చేయనివాడు సర్వ పొపవిముక్తుడగును* ఆంతియేగాక సర్వ పుణ్య లోకములను పొందును, ట్రతిగహ సమర్థోఒపి (ట్రనంగం తత వర్జయేత్‌ (పకి గహేణ హ్యాస్య్యాకు (వాహ్మాం తేజః [పళామ్యతి న (దవ్యాణౌ మవిజ్ఞాయ విధిం ధర్మ్య్యం (వతిగహే పాళజ్టః వతి్యగహం కుర్యా దవసీదన్నపి తధా హిరణ్యం భూమి మళ్వంగా మన్నం వొస న్తీలాన్‌ ఘృతమ్‌ భతిగృహ్హన్న విద్వాంపు భస్మ్నీభవతి దారువత్‌ హిరణ్య మౌాయురన్నం చ భూర్లో శ్చాప్యోషత _స్తనుమ్‌ ఆక్క శృతు స్త్వ్వచం వాసో ఘృతం తేజ్న_స్టిలాః (ప్రజాః తస్మా దవిద్వాన్‌ విఖియౌ ద్యస్మా త్తస్మా (త్పత్విగహాత్‌ స్వల్బ కేనాప్యవిద్వాన్‌ హి పంశే గౌరివ సిదతి

06 మనువు_నూనవధర్మ ములు! వత్మిగహణ విషయము వివరించబడినది ; దానము పట్టుబయందు సమర్దుడయినస్పటికి ఆ (పసంగమువిడిచి 'పెస్టవలయును దానము స్వి కరించుటవలన బహ్మతకేజము నశించును, సండితుడ్రై నవాడు ఆకలిచే బాధపడు సమయమునగూడ (ద్రవ్యసంబంధ మైన విధికిలియక (పత్తిగహము చేయరాదు బంగారము భూమి అశ్వము అవ్వు ఆన్నము, వస్తమ్యు తిలలు, నెయ్యిని గహించిన ఆఅపండితుడు కొష్టమువలె భస్మమగును, బంగారము, అన్నము ఆయుపును కీణింపచేయున్ను భూమి, గోవు, శరీరమును : అశ్వము చక్షువును, వస్త్రము చర్మమును. నేయి కేజస్సును, తిలలు సంతొనమును, నశింప చేయను అంమచే అపండితుడు ఎట్టి పత్యిగహము చూచిమైనను భయపడవలయును్కు అదీ అత్యల్ప మైనను బురదలో దిగిన ఆవునువథె చాధించును. ోద్ధయేష్టం చ పూర్తం చ నిత్యం కుర్యా దతం(దితః (శద్దాకృతే స్యాక్షయేతే భవతః స్వాగతైర్థనైః యక్కి-ంచిదసి దాతవ్యం యాచికేనా నసూయయా ఉత్పత్స్యతే హి తత్చా_(తం యత్తారయతి సర్వతః సర్వేషా మేవ దానానాం (బహ్మాదానం విశిష్యతే వార్యన్న గో మహీవాస _స్తిల కొంచన సశ్చిషామ్‌ యేన యేన తు భావేన యద్యద్దానం (పయచ్చతి తత్త శ్రేనైవ భావేన పాప్ప్నోతి _పతిపూజితః యోజఒర్చితం (పతిగృష్జోతి దదాత్యర్చిత మేవచ తావుభౌ గచ్చతః స్వర్ణం నరకంతు విపర్యయే దానము చేయు విధము వివరించబడినది ;

నాలుగవ యధ్యాయము శ్‌? అలసత లేనివాడై ఇష్టాపూర్తములను అనగా వేదకయందు చేయ

తగన యాగాదులను బయట చేయ తగిన తటాకాది నిర్మాణములను న్యాయాక్తైత వీ త్తముతో చేయవలయును. (శోద్దతో చేసిన వారి కవి మోక్ష కాలమున ఫలించును యాబించిన వారికి ఏ కొంచెమైనను అసూయా రహితుడై ఈయవలయును. ఎల్లప్పుడు దానము చీయువానికి తనను సంసారమునుండి తరింపచేయు దానయోగ్యుడు. లభించును. ఉదకము అన్నము, ఆవు భూమి, వస్త్రము తిలలు, బఎగారము నేయి మొదలగు వానికంక వేదదానమే (శేస్టమైనదీ ఎవడు ఏ భావముతో దానము చేయునో దానినే యుత్తరజన్మయంమ పొందును. పూజించి దానము చేయువాడు, పూజించబకి దానము (గహించు వాడు ఇద్దరు స్వర్గమును పొందుదురు

న విస్మయేత తపసా వ దేదీష్ట్వా చ నాన్ఫతమ్‌

నారోఒప్య పవదే ద్వి [పొన్‌ న దత్వా సరికిర్తయేత్‌

యజ్ఞోఒన్నతేన కరతి తవః కరతి విస్మయాత్‌

ఆయు ర్వి (ప్రాపవాదేన దానం చ వరికీ ర్తనొత్‌

ధర్మం శవై న్పంచినుయా ద్వ ల్మీక మివ పు్తికొః

పరలోక సహాయార్థం సర్వ భూతా న్యపీడయన్లా

నాము(త్రిహి సహాయార్థం పితామౌతాచ తిష్టతః

న ప్యత దారా న జ్ఞాతి ద్ధర్మ _స్తిస్టతి క్రేవల$

ఏక (పజాయతే జంతు శేక ఏవ (పలీయకే

ఏకోఒనుభుం క్షే సుకృత మేక ఏవ చ దుష్కృతిమ్‌

మృతం శరీర ముత్సృళ్ళి కాష్ట్ర తోష్ట సమం కితౌ

విముఖా బా౭ధవా యౌంతి ధర్మ మనుగచ్చుతి

15]

క్‌రి మనువు.మానవధత్మ ములు? తస్మాద్ధర్మం సహాయార్ధం నిత్యం సంచినుయొచ్చ నైః ధర్మేణ హీ సహాియేన తమస్తరతి దు_స్పరమ్‌ ధర్మం _పధానం పురుషం తపసా హత క్‌ల్చిషమ్‌ పరలోకం నయత్యాళు భాస్వ౦త౦ ఖఇశరీరిణమ్‌ తన తపస్సునుచూచి యాళ్చర్యపడకూడదు. యాగముచేపి అబద్ధ మౌడరాదు. బాధపడియు వి్యపులను నిందీంచరాదు. దానముచేసి ఎవరి తోను చెప్పరాదు. అబద్ధముచే యజ్ఞపలము నశించును, ఆళ్చర్యపడుట వలన తపః ఫలము నశించును. పరలోకమున నహాయముచేయుటకె సమస్త్రపాణులను దాధించకయే ధర్మమును మెల్టమెల్లగా చీమలు పుట్టను పెట్టినటుల సంపొదీంప వలయును, వకలోకమున సహాయము చేయుటకు తండి, తల్టి పు_తులు, భార్య, బంధువు ఎవరు ఉండర్ము ధర్యైము మా్యతమే యుండును పాణి ఒక్కడే పుట్టును. ఒక్కడే నశించును. ఒక్కడే సుకృత దుష్కృతముల ననుభవించును బంధువు లందరు చనిపోయినవారి శరీరమును కాష్టమువలెను మటిపెడవలెను వ నో భూమిపై విడిచి విముఖులై వెడలి పోవుదురు. ధర్మ మొక్కటియే కూడ వచ్చును అందుచే పండితుడు సరలోక సహాయముకొరకు ధర్మమును నిత్యము సంపాదింపవలయును. ధర్మ సహాయమునేతన్సే దాట శక్యము గాని అజ్ఞానమును దాటును, ధిర్మమే (సధానముగా గలిగి తపముచే పొపము నశించినవానిని ఆకాశమువంటి శరీరముతో (పకాళించువానిని ధర్మము పరలోకమునకు తీసుకొనిపోవును. మహర్షి పితృ దేవానాం గత్వాన్మణ్యం యదావిధి ఇట ల జ వీ జ ప్వుకే సర్వం సమౌసజ్య వసే న్మాధ్యస్థ మా ఈ

నాలుగవ యధ్యాయము గ్‌0

ఏకాకి చింతయ న్నిత్యం వివిత్తే హిత మాత్మనః

ఏకాకీ చింతయానో హి పరం (శ్రేయోఒధిగచ్చతి.

శాస్త్ర(పకొారను బుషిబుణము, పితరులబుణము దేవబుణము తీర్చుకొని పు్యతునియందు గృహ భారముంచి మధ్యస్టునివలే ఉండవల యుశు నిర్హన (వ దేశమునందు ఒంటరిగ కూర్చుండి జీవాత్మల స్వరూప

జ మును గురించి ఆలోచించవలయును ఒంటరియై ఆలో చించువొనికీ మాకశ్షము కలుగును, ఇదీ నాలుగవ యధ్యాయము ఖ్‌

అయిదవ యధ్యాయము

అనధ్యా సేన వేదానా మాచారస్య చ వర్జవాత్‌

ఆలస్యాదన్న దోషాచ్చ మృత్యు ర్వి (పాన్‌ జిఘాంసతి

'వేదముల నభ్యసించక పోవుటివలన్వ ఆచారము విడుచుట వలన ఆలసతవలన అన్నమునందలి దోషమువలన మృత్యువు ఏవిపులను చంపదలచుచున్నదీ,

సంవత్సర స్యైకమపి చరే తృృచ్చ9ం ద్వజో త్తమః

అజ్ఞాత భుక్త శుద్ద్యర్భం జాతస్య తు విశేషతః

టబొహ్మణుడు తెలియక చేసిన ఆన్నదోష పరిహారార్థము సంవ త్స్పరమున కొక పర్యాయమైనను కృచ్చాం దాయణ (వతము చేయవల యును, కెలిసిచేసిన దోషసం3హారార్థము విశేషముగ చేయవలయును,

యావంతి సపరోమాజణి తావత్కృత్వో పా మారణమ్‌

వృదాపకమ్నుః (పాప్పోతి (పేత్య జన్మని జన్మని

వ్యర్థముగా పకుమారణము చేసినవాడు పళువుృనకు ఎన్ని రోమ ములు కలవో అన్ని పర్యాయములు జన్మలు పొంది వధించబడునుం

యో బంధన వధశ్షేశాన్‌ (పాణీనాంన చికీర్ణతి

స సర్వన్య హిత _పేప్పుః సుఖ మత్యంత మన్నకే

సమస్త (పాణులహితమును కోరి పశువుల బంధనము వధ జీయని మానవుడు అత్యంతసుఖమును పొందుచున్నాడు.

ఆయిదవ యధ్యాయము 81 నాక్ళత్వా (సాణినాం హింసాం మాంస ముత్సద్యతే క్వచిత్‌ న చ (పాణివధః న్వర్గ్య స్తస్మా న్మాంసం వివర్జయేత్‌ (పాణులను వధించకుండగ మాంసము లభ్యముకాద్యు (పాణుల వధ స్వర్గమును కలిగించదు. అందుచే మాంసభత్షణమును విసరించ వలయును న్‌ న భక్షయతి యో మాంసం విధిం హిత్వా పిళాచవత్‌ స లోకే _పియతాం యాతి వ్యాధిఖిళ్ళ న పీడ్యకే శాస్త్రమర్యాద నతిికమించి పిశాచమువలి మాంసభక్షణ చేయని వాడు లోళమున _సేమపాాళు డగును ఆతడు వ్యాధులచే సీగించ బడడు, స మాం భతయికాఒము(త యస్య మాంస మీహాద్మ్యహమ్‌ ఏతన్మాంసస్య మాంసత్వ 0 (పవదంతి మనీషిణః ఏ (పాణ్‌ మాంసమును నేనిచట తిందునో ఆ (పాణి నా మాంస మును మరియొక చోట తినగలదు, అందుచేతనే పండితులు మాంనమును మాంన శబ్దముతో పిలుతురుం కొంత్యా శుద్ధ్యంతి విద్వాం౦సో దానేనా కార్యకారణ (వచృన్న పొపా జప్యేన తపసా వేదవిత్తమాః ఓర్చు చేతనే పండితులు శుద్ధులు కొగలరు, అకార్యము చేసిన చొరు దానముజేతను రహన్యముగా హపిపాచరణము చేసినవారు జపము చేతను వేదవేత్తలు తపస్సు చేతను శుద్దులగుచున్నారు. ఆద్భి ర్షాకాణి కుద్ధ్యంతి మన స్సృత్యేన శుధ్యతి విద్యా తపోభ్యాం భూకొత్మా బుద్ధి జ్జానేన ఘుధ్యతి 16]

61 మనుపు-నూ నవధర్శు ములు

ఉదకముచే శరీరాంగములు, సత్యవాక్యముచే మనస్సు, విద్యా తపస్సులచే లింగశరీరముతో గూడిన జీవాత్మ, త త్తవవిజ్ఞానముచే బుద్ధియు శఇృద్దమగును

ఊర్ధ్వం నాభే ర్యాని ఖాని తాని మేధ్యాని సర్వశః

యాన్యధస్తా న్య మేధ్యాని దేహాచ్చైవ మలాళ్చ్ళ్యుతాః

నాభికి పైనగల ఇ(ద్రియములు పని(తములు, నాభికి (కింద గల యవయవములు అసవి_(తములు, దానినుండి వెలువడు మలములు అపవి(తములు

ఇదీ అయిదవ యధ్యాయము స

ఆరవ యధ్యాయము గృహాస్టస్త యదా సశ్యే ద్వలీ పలిత మాత్మనః అపత్య ప్యైవ చాపత్యం౦ తదారణ్యం సమా గశోయేత్‌ సంసృజ్య (గామ్య మాహారం నర్వంచైై వ పరిచ్చదమ్‌ పు(కేషమ భార్యాం నిక్షిప్య వనం గచ్చేత్సహైవ వా అగ్నిహో [తం సమాదాయ గృహ్యం చాగ్ని పరిచ్చదమ్‌ (గాచూదరణ్యం నిన్ఫృత్య నివ సేన్నియతేం(ద్రియః స్పార్యాయే నిత్యయుక్తః స్యూడ్దాంతో మై(త సృమాహితః చాతా నిత్య మనాదాతా సర్వ భూతాను కంపకః గృహస్థుడు ముడతఅపడిన తన శరీరమును, తెల్లబడిన వెంట కలు, తన పుుతుని నంతానమునుచూచి యరణ్యమునకు వెళవలయును భౌమ సంబంధమైన ఆహారమును ఆవులు మంచము మొదలైన వరి తరములను విడిచి వెళ్ళొవలయును భార్యను పుతులవద్ద ఉంచిగాని భార్యను తీనుకొనిగాని వెళ్ళవచ్చును. అగ్నిహో(తమును (సుక్‌ (సువాదీ పరికరములను తీసుకొని వెళ్ళవలయును అచ్చట ఇండియ నియమ ములు గలవాడై నివసించవలయును నిత్యము వేదాధ్యయనము చేయుచు శితవాతాసముల సహించి మె_తీభావముగలవాడై. యుండవలయును దానము జేయవలయునే గాని (సతి(గహము చేయరాదు. సర్వ (పొణుల యందు దయ గలిగి యండవలయును సర్వః (పక్షాలకో వాస్యాన్మాస సంచయకోపి వొ షణ్మాస నిచమయో వా స్యా త్పమానిచయ ఏవవా

84 మనువు.మా నవధర్శ ములు

చార్యదాయణవిధానై ర్వా శుక్ల కృషే చవ రయిత్‌

నూ. న. ణు నక

పకెంతయో ర్యాష్యశ్నీయా ద్యవాగూం క్వ ధితాం సకృత్‌

ఒకదినమునకు మా్యతమే సరిపోవు ఆహారమును సంచయము చేశుకొనవలయును, ఆటుల కుదరనిచో మాసమువరకు సరిపోవునదిగావి ఆరుమానములవరకు సరిపోవునదిగాని సంవత్సరమువరకు సలిపోవునధి గాని నిలువచేసుకొన వలయును “*ఏకై కంటహాసయే త్చిండ్తం శున్లేకృసే చ వర్ధ్థయేత్‌” అవి చెప్పటోపు రీతిగ చాంద్రాయణ (వతము చేయ వలయును. పూర్ణి మయందు, ఆమావాస్యయందు ఒక పర్యాయము భుజించవలయును.

టనే పంచతపాస్తు స్యా ద్వర్షాస్వ _భావకాశిక॥

ఆర్ష్రవాసాస్తు హేమంతే _కమళో వర్థయం _స్తపః

అసాం మహక్షిచర్యాణాం త్యరా౭ ఒన్యతిమయా త్‌నుమ్‌

వీతశోక భయో వి_పో _బహ్మలోకే మహీయతే

టీష్మమున అయిదు అగ్ను లమధ్యనుండ్తి వర్షాకొాలమున వర మునందుండి, హేమంత మున తడివస్తము ధరించియు, తపము వద్దే

థి

చేయవలయును, ఇట్టి మహర్షి చర్యలచే శరీరము విడిచిన వి్యపుడు శోక భయములు బేనివాడయి (బహ్మలోకము పొందును

వనేష చ విహృతై్యైపం తృతీయం భాగ మాయుషః

చతుర్ణ మాయుషో భాగం త్యక్తా నంగాన్‌ పరివజేత్‌

ఆ(శమాద్మాశమం గత్వా హుతహోమో జితేం్యదియః

భిషి బలి పరి(శాంతః (స్యవజన్‌ొ లేత వర్దతే

బుణాని (శీన్యపాకృత్య మనో మోక్షేనివేశయేత్‌

ఆఅనపొకృత్య మోక్షం తు సేవమానో (వజత్యధః

ఆరవ యధ్యాయము కిక్‌

అరీత్య విధివ ద్వే దాన్‌ పుతాంశ్ళ్చో తృాద్య ధర్మతః

ఇష్ట్వా చ శక్తితో యజైర్మునో మోక్షే నివేళయేత్‌

అనధీత్య ద్విజో వేదా ననుత్చాద్య తది సుతాన్‌

ఆనిష్ట్వా చైవ యజ్ఞైళ్ళ మోక్ష మిచ్చన్‌ (వజత్యధః

సంన్యాసా టోమ విధానము విపులముగ వివరించబడినదీ

ఆయువునందలి తృతీయభాగమును వాన్మపస్థమున గడిపినాలుగవ భాగమున సర్వసంగ పరిత్యాగముచ్వారా సంన్యాసమును స్వీకరించ వలయును పురుషుడు బికేందియుడైై _కమముగ ఒక అశమమునుండి మరియొక ఆ(శమమున (పవేశించుచు పహోమాదులచేతన్సు భికిబలుల చేతను వరి(శాంతుడయి ఆశమస్వి కొారముచేసి మృళుడై. మోక్షమును పొందుచున్నాడు మూడుబుణములు తీర్చి మనస్సును మోక్షము నందు నిలుపవలయును అటుల తీర్చక మోవ్షర్టి యగుచో అథ,పతితు డగును. వేదాధ్యయనముచేసి ధర్మానుసొరము ప్యతులను కని యథాళ_క్షీ యజ్ఞములుచేసి మోజెర్టీకొ వలయును, వేదములు చదువక సంతానముకనక మాగములు చేయక మోజిర్టిమైనవాడు అధః పతితుడగును

యో దళ్వా సర్వ భూశేళ్యః (ప్యవజత్యభయం గ్యహాత్‌

తస్య శీశోమయా లోకొ భవంతి (బహ్మావాదిన;ః

యస్మా దణ్వపి భూళొనాం ద్వి జొన్నో త్పెద్యతే భయమ్‌

తన్య దేహాద్వీ ముక్తస్య భయం నాస్తి కుతశ్చన

ఏక ఏవ చరేన్నిత్యం సిద్ద్యర్థ మసహాయవాన్‌

సిద్ధి మేకస్య సంపళ్యన్‌ స జహాతి న హీయతే

శే]

[8 మనువు.మానవధక్మ ములు ఆనగ్ని రనికేత స్ఫా్యాద్గాొము మన్నార్ధ మా (శయేత్‌ ఉ'పేకకోఒసంకుసుకో మునిర్భావ సమన్వితః కపాలం వృక్షమూలాని కుచేల మసహియతా సమకశావై వ సర్వస్మి న్నేత న్ముక్తస్య లక్షణమ్‌ సంన్యాస విధులు ఉప దేశంచబడుచున్నవి _ సమస్త (పొణులకు అభయమిచ్చి సంన్యసించిన (బహ్మవాదీకి

'తేజోమయములయిన లోకములు వచ్చును ఏ (బాహ్మణునివలన సర్వ

(పాణులకు ఆణుమా(తము భయములేదో అట్టివాంకి చనిపోయిన పిమ్మట ఎట్టి భయముండదు. సక్వసంగ పరిత్యా*మై ఏకాంతనివాసము చేయువారికి మోక్షము సిద్ధించునను విషయము తెలుసుకొని ఆసహాయుడైై సంచరించవలయును, ఏకాకి మైనవానికి విడిచిపెట్టతగినదిగాని విడిచి పెట్టబిడుటగాని యుండదు మమకార రహితుడగుటచే నుఖముగ మోక్ష మును పొందును. అగ్ని సంయోగము (వంట) గృహము లేనివాడ్రయి ఆహారముకొరకు (గామములో నికి వెళ్ళవలయును. (బహ్మ భావముక్షలిగి యుండవలయును భిక్షాపాాత్క వృకా[శయమ్ము జీర్ణవ త్రమ్ము ఒంటరి తనమ్ము అందరియందు సమభావము ముక్తుని లక్షణములు,

నాభినందేత మరణం నాభఖినందేత జీవితమ్‌

కొలమేవ (పఠీక్షేత నిస్ణేళం భృతకో యధా

దృష్టిపూతం న్యసేశ్చాదం వస్రపూత౦ జలం పిబేత్‌

సత్యపూతం వదేద్వాచం మనః పూతం సమాచరేత్‌

ఆతివాదాం స్తితిక్షేత నావమన్యేత కంచన

న చేమం దేహ మా్యిత్య వైరం కుర్వీత కేనచిత్‌

కృధ్యంత౦ న (పతికృధ్యే దాకృష్ణః కుశలం వదేత్‌

నృష్పద్వారా వకీర్ణాం చ న వాచ మనృతాం వ దేశ్‌

ఆరన యధ్యాయము గ నంన్యాసులకు సంబంధించిన విశేషధర్మములతోపాటు ఆంతరకు అనుసరించతగిన సొమాన్యధర్మ ములుగూడ చెప్పబడినవి, భృళ్యుడు నెలజీతమున తై ఎదురు చూచునటుల తన మరణకాలము నకు ఎదురుచూడ వఠలయుగాని జీవితమునుగాని మరణమునుగాని అసే ఉంచ రాదు దృష్టిచే పవిితమైన [వదేశమన నడువవలయును, వత్ర ముచే పవి్యతమైన నీరు _తాగవలయును సత్యముచే వవి(తమైనమాట పలుకవలయును మనస్సుచే పవితమైన పనిని చేయవలయును. ఇత రులు చేసిన నిందారోవణము సహించవలయును. ఎవనిని అఆవమానించ రాదు, ఈ శరీర నిమిత్తమై ఎవనితోను విరోధము పెట్టుకొనరాదు, కోపగించినవొనిని కోవగించరాదు ఆవమానించిన వానితోగూడ క్షేమ పూర్వ కముగ నూటాడవలయును; ఈ శరీరావవములతో ఆదిద్ధము అడరొాదు అంగా పంచేందింయ విషయమునగాని మకోబుద్దుల విషయ మునగావి అబద్ధమాడరాదు, క ప్తేశ నఖిశ్యు కః పొతీ దండీ కునుంభవానా వ్‌చళే వ్నియతో నిత్యం సర్వభూతా న్యపీడయన్‌ ఆలాబుం దారుపా(తం చ మృణ్మయం వై దలం తధాం ఏతాని యతిసా్యతాణ్‌ మనుః స్వాయంభువోఒబవీత్‌ ఏకకాలం చరేద్చైకం న వనంజేత విస్తరే వైత్యవసక్తో హి యతిః విషయేస్వపి సంజతి అలాభే న విషాదీ స్యాల్లాభేవ్టైవ న హర్ష యేత్‌ పొణయా(తిక మాతః స్యా న్మాతాసంగా ద్యీనిర్ణతః ఆభిపూజిత లాభాంస్తు జుగుప్ప్సేతై వ సర్వశః అభిపూజిత లాభ్టైశ్ళ యకళి ష్మక్షోపి ఐధ్యతే

88 మమవు.మానవ ధర్మ ముత యతిధర్మ విశేషములు చెప్పబడినవి

యతి గడ్డములు, మీసములు 'పెంచక భిశాపాట(తన్తు దండమును కమండలమును ధ8ంచీ సమస్ట్మపాణులను దాధించక సంచరించ వల యును సొారకాయబుజ్ఞ కొయ్యచెంబ్బు మట్టిచెంబు వెదురుచెంబును గాని ధరించవలయును __ ఆని మనువు చెప్పెను ఒకసారి మా తమే భిషిచరణము చేయవలయును అధికముగ చేయరాదు. వికొాచరణకారణ ముగ యతి విషయములయందు లగ్న మైన వాడగును బిక్ష దొరక నప్పుడు విషాదమునుగాని, దొతికినప్పుడు సంతసమునుూాని పొంద రాదు (స్తాణధారణ నిమిత్తము భుజించవలయునుగాని . ఇద అరుచి యని విడుచుటగాన్సి రుచియని (గ్రహించుటాని పనికిరాదు, గౌరవ పాత విషయములన్నియు ఆసహ్యభావముతో విడిచిపెట్ట వలయున్ను గౌరవ సక్కారముణు లభించుటచే ముక్తు ందెన యతియు. బంధితు డగును.

ఇందీయాకాం నిరోధేన రాగ ద్వేష కయేన చ

అపహింసయా చ భూతానా మమృతత్వాయ కల్పతే

అవేక్షేత గతీ ర్యడాం కర్మదోష సముదృవా,

సిరయే చైవ పతనం యాతనాశ్చ యమక్షయే

వి(ప్రయోగం (సిమ్మెళక్సైవ సంయోగం చ తదాఒ (పిమైః

జరయా చాభిభవనం వ్యాధిభి శ్బ్చోప సిడనమ్‌

దేహాదుత్కఏమణం చాస్మాత్చునర్గ ర్చే చ సంభవమష్‌

యోనికోటిసహ (నేమ సృతీ శ్చాస్యాంత రాత్మనః

సూజ్మీతాం చాన్వ వేకేత యోగేన సరమాత్మనః

దేహేష చ నముత్స త్తి ముత్తమే స్వధమేషు చ

అఆరన యధ్యాయము 88

పంసారవిషయక మైన దుఃఖమంతయు చెప్పబడినది ఇం్యద్రయ ములను నిరోధించుటచేత, రాగ ద్వే షములను విడుచుటచేత (సాణిహింస చేయక పోవుటచేతనుు యతి ఆమృతత్వ మును పొందుచున్నాడు మానవు లకు కర్మ దోషమువలన కళ్లినక ప్పస్టితులను పరిశీలించవలయును నరకము నందు పడుట్క, యాకనలననుభ వించుట గుర్తించవలయును, (పియలతో వియోగము, అ[పియులతో సంయోగము ముసలితనమునందలి బాధ రోగములచే బొాధకలుగుట గుుర్తించవలయును కోట్లకొలదియోనులయందు పుట్టుట, చనిపోవుటి అను విషయములను చించించవలయును యోగము చేత పరమాత్మ సర్వ(సాణుల రూపముకో పుట్టుట గమనించవలయును* ఆనగా పరమాత్మ సర్వా ంత ర్యామిత్వము గుర్తించవలయును,

దూషితోఒపి చరేద్దర్మం య్యత త్యత్మాళమే రతః

సమః సర్వేషు భూలేషు న లింగం ధర్మకారణమ్‌

ఫలం కతకవృతస్య యద్య ప్యంబు (వసాదకమ్‌

ననామ(గహణా దేప తస్యవారి ట్రసీదతి

సంరక్షణార్థం జంకూనాం రా_తావహవి వా సదొ

శరీదస్యాక్యయే చ్హైవ సమీక్ష్య వనుధాం చరేత్‌

ఆహ్నా రొ్యాచ మూన్‌ జంతూన్‌ హిన_న్యక్ఞావతో యతః

శేషాం స్నాత్వా విశుధ్యర్థం (ప్రాణాయామాన్‌ షడాచరేత్‌

[పాణాయావా (బాహ్మణస్య చయమయోపి విథివత్క్యృతా!

వ్యాహృతి (సణస్టై ర్యుక్తా వి్టేయం పరమం తపసః

యతి ధర్మ విశేషములు వివరముగ చెప్పబడినవి $

ఏ యాశ్రమమందున్నను అ యాశమధర్మ ములను దుస్థితియం చైను చేయవలయును ఆశ్రమ చిహ్నాములను ధరించుట మౌ తే

18]

"0 మనువు.మూనవధర్శ్మ ములు ధర్మ సంపాదకముకొదు సర్వభూతములయందు సమబుద్బితో నుండవల యును, చిల్లగింజ పేరు ఉచ్చరించుటచేతనే నీరు నిర్మలము కాదుకదా శరీరము బాధతో నున్నప్పటికిని రా_తిం బవళ్ళు (పాణిహింస కలుగ కుండుట క్రై భూమిని చూచుచు నడువవలయును యతిరా_తింబవళ్ళు వడచుటచే ఆజ్ఞానమువలన కలిగిన (పొణిహింసా దో షపరిహారార్థము ఆరు (పాణాయామములుచేయవలయును వ్యాహృతులతో శాస్త్ర[పకారము చేయబడిన మూడు [ప్రాణాయామములే దాహ్మణునికి గొప్ప తపస్సు దహ్యంజే ధ్యాయమానానాం భాతూనాం హి యధామలాః త ధేం్యదియాణాం దహ్యంతే దోషాః పాజస్య ని్యగహాక్‌ 1పాణాయామైర్షహే ద్దోషాన్‌ ధారణాభి ళృ కిల్చిషమ్‌ స్రత్యాహారేణ సంసరాన్‌ ద్యానేనా సీళ్వ రాన్‌ గుణాన్‌ ఉచ్భావచేషు ధూ తేషు దుళ్టేయా మకృతాత్మ భిః ధ్యానయోగేన నంపశ్యేద్దతి మస్యాంత రాత్మ నః సమ్యగ్దర్శవసంపన్న। కర్యభి ర్న నిబధ్యతే దర్శనేన విహీన స్తు సంసారం పితిపధ్యతే. ప్రాణాయామ ప్రభావము చెప్పబడినద్‌_ వెండిబంగారముల యందలి మాలిన్యము అగ్నితో గాల్చుటవలన దగ్గ మైనట్లు ఇంది్రంోయ దోషములన్నియు దాాణాయామమువలన ద్ద మగున్యు బ్రాణాయామమువలన రాగాదిదోషములను పరబం౦ిహ్మయందు మనస్సు నిలుపుటవలన పాపమును ఇంది9యములను విషయములనుండి నిగ్రహించుటవలన సంసర్గ దోషములను ఈశ్వర ధ్యావమువలన కో9ధలో భాదులను పరిహరించత గును, దేవపళ్వాది జన్మలయందు శాస్త్ర

ఆరవ యధ్యాయను శ సంస్కారము బేకపోవుటచే చూడళక్యముగావి పరమాత్మ స్వ రూపమును థ్యానయోగముచే చూడతగును (బహ్మసాక్షత్యారముపొందిన జీవుడు కర్మలచే బంధింపబడడు, పొందనివొడు మాాతము సంసారబంథితు డగును

నదీకూలం యకా వృక్షో వృక్షం వా శకుని ర్యధా

తథా త్యజన్నిమం దేహం కృచ్చా 9ద్గాాహో ద్వి ముచ్యతే

(పియేషు స్వేష సుకృత మ(ప్రియేషు చ దుష్క్యృతమ్‌

విసృజ్య ధ్యానయోగేన (బహ్మా భ్యేతి ననాతనమ్‌

యదాభావేన భవతి సర్వభూతేషు నిస్పృహ;

తదా సుఖమవాస్త్నో త (సేత్య చేహచ కాశ్వుతమ్‌

అనేన విధినా సర్వాం _స్టక్తా్యా సంగాం శ్చనైశ్ళనైః

సర్వద్వ ద్వ వినిర్ముక్షో (బవ్మాణ్యే వవతిష్షతే

వృక్షము నదీతీరమును విడిచి పెట్టనటుల్క పక్షీ నృక్షమును విడిచి నటుల జ్ఞాని ఈ శరీరమును విడుచుచున్నాడు, జ్ఞాని తాను చేసిన సుణ్య విశేషములను (ప్రియమైన వారియందు పాపమును ఆ(పియులయందు విడిచి సనాతనమైన 1బహ్మాను పొందుచున్నాడు సర్వవిషయముల యందు కోంకలు లేనివాడు ఈ లోకమునందును వరలోక మునందును ఘఖమును పొందుచున్నాడు ఈ విధముగ మెల్ల మెల్లిగొ సర్వ సొంగత్యములను విడచి మానావమానములనుండి విముక్తుడై టబహ్మయందే లీనమగు చున్నాడు

ఇద౦ శరణ్య మజ్జానా మిదమేవ విజొనతామ్‌

ఇద మన్విచ్చళఠౌం న్వర్షమిద మానంత్య మిచ్చ కామ్‌

(బహ్మాచాతీ గృహస్థ శ్చ వాన (స్టో యతి _స్టథా

ఏతే గృహస్థ్యపభవా శృత్వారః సృథగా,శమౌః

7/2 మనువు.మానవధత్మ ములు

నర్వేషా మపి వై తేషాం వేదస్మృతి విధానతః

గృహస్థ ఉచ్యతే _శేష్ట స్ప (త్రీనేతాన్‌ భిభర్తిహి

యథా నదీనదా స్పర్వే సాగరే యాంతి సంస్థ్రితిమ్‌

తరై వాశమిణ స్ప్రే గృహే యాంతి సంస్థితిమ్‌

ధృతిః క్షమా దమ _ప్రేయం శౌచ మింద్రయ వి,గహః

ధి ర్విద్యా సద్యమ(కోధో దళకం ధర్మలక్షష్‌

దళలక్షణాని ధర్మస్య యే విప్రాః సమధీయతే

ఆధీత్య చాను వర్తంకే యాంతి పథమాం గతిమ్‌

వేదాధ్యయన మే అర్థము తెలియనివావిక్కి అర్ధము తెలిసినవారికి స్వర్గము కోరనివారికి స్వర్గము కోరినవారికిని శరణమగుచున్నదః టహ్మచాం గృహస్థుడు, వాన _పస్టుడు, యతి అను నాలుగు ఆశ్రమ వాసులు గృహస్థాశంమమునుండి పుట్టినవారే యగుచున్నారు. మిగిలిన మూడు ఆ(శమవానులను భరించుటవలన గృహస్థాశంమ మే శేంషమైన

క్‌ దవి చెప్పబడుచున్నదీ నదీనదములన్నియు సముదశిమునందు “నలక డను పొందీనటుల మిగిలిన ఆళమవానులు గృహాన్తుని గృహమున నిల కడను పొందుచున్నారు. ధృత్మి క్షమ మనోనిగూహము దొంగతనము చేయకపోవుట, పరికద్ధతం ఇంద్రియని([గహము శాస్తాదీత త్త్వ జ్ఞానము ఆత్మజ్ఞానము సత్యము, కోంధరాహిత్యము అనుపదియు. ధర్వ్షాలక్షవ ములు ఈ పదివిధములయిన ధర్మలక్షణములసు తెలిసికొని వాని ననున రించిన విస్త్రలు మోక్షమును పొందుచున్నారు. ఇదీ ఆరవ యధ్యాయము న

ఏడవ యధ్యాయము ఆరాజకే హి లోకేఒస్మిన్‌ సర్వతో వి్యదుతే భయాత్‌ రక్షార్థ మన్య సర్వ న్య రాజాన మనృజ త్స్రభుః యస్మా దేషాం సురేందాణాం మౌాతాభ్యో నిర్మితో నృవః తస్మా దభిళభవక్యేష నర్వభూతాని తేజసా తప త్యాదత్యవ వ్రైష చకూంషి చ మనాంసి చ న వైనం భువి శక్నోతి కళ్చి దవ్యభి వీక్షితుమ్‌ బొలోఒపి నావమంతవ్యో మనుష్య ఇతి భూమిపః మహాతీ దేవతా 'హ్యేషా నరరూపేణ తిష్టతి అరొజకమయినపుడు లోళకమంతయు భయమువలన కంపించును అట్టి లోకమును రక్షించుటకు భగవంతుడు రాజును నృష్టించెను ఇంద దీ దేవతల యంశముతో రాజు నృష్టించబడెను. అందుచేత నే రాజు తన పరాాకమముచేతి సర్వ భూతములను తిరన్కరించు చున్నాడు రాజు సూర్యునివలి కంటిని మనన్బునుహడ తపింస చేయును ఇతనిని ఎనరును నంపూర్ణముగ చూడలేరు రాజు బాలురై నను బాలుడు గదాయని తిరస్క-80చరాదు గొప్పదై న దై వతేజము మౌానవరూవమున నున్న దని (గహించవలయును తస్మాద్ధర్మ౦ యమిష్రేషు స్‌ వ్యవ స్యే న్నరాధిపః అనిషం చా ప్యనిషేషు తం ధర్మం న విచాలయేత్‌ ళు తస్య సర్వాణి భూతాని స్టావరాణీ చరాణి చ భయాద్భోగాయ కల్పంకతే స్వధర్మా న్న చలంతిచ 9]

7 మమవు.మౌానవ ధర్మ ములు

దండళ్ళా_స్పి (పజాస్సర్వా దండ ఏవాభిరదతి

దండః సుప్తేషు జాగర్హి దండం ధన్యం విదుర్చుదాా

సమీక్ష్య సధృతః సమ్యక్‌ సర్వా రంజయతి _వజాః

ఆసమీక్ష్య (పణీతస్తు వినాసయతి సర్వత,

యది న (సణయే (దాజా దండం దంద్యే ష్వత౦ం(ద్రతః

శూలే మత్చ్యానినా పత్ష్యన్‌ దుర్చలాన్లా బలవత్తరా।

రాజదండ (పాశ ్సస్త్యము చెప్పబడుచున్నది :

రాజు సత్పురుషులయందు శాస్త్రానుహాలమైన ధర్మమును విధించును ఆహితులయందు అనిష్నమైన దండమును విధించును. దాని నెవరును అతి(కమించరాదు. ఆ రాజు భయమువలననే స్థావరములుు చరములయిన రూతములు సర్వులకు భోగ్యవస్తువు లగుచున్నవి ఆవి ధర్మమును అనుసరించుచున్నవి రాజదండమే అందరిని శాసిలచు చున్నది. మరియు రక్షించు చున్నది. నిదించువారి విషయమున జాగ్భతమై యున్నదీ. అందుచేతనే పండితులు దండమును ధర్మమని చెప్పిరి న్యాయదిద్ధముగ వినియోగించిన ఆ దండము ఆందరిని రంజింప చేయును. ఆన్యాయముగ వినియోగించిన సర్వమును నాశనము చేయును, రాజు అలసుడై దండింప తగినవారియందు దండమును తగినటు ఉప యోగించవిచో బలవంతుల దుర్భలులను మాత్చ్యన్యాయము ననునంంచి బాధింతురు

సరో దండజితో లోక్షో దుర్లభో హి శుచి ర్ననః

దండనస్య హి భయాత్సర్వం జగద్భో గాయ కల్పతే

దేవ దానవ గంధర్వా రక్షొంసి పతగోర గా,

శేఒపి భోగాయ కల్చంతే దండేనైవ నిపీడితాః

సడవ యధ్యాయము [1]

తం రాజా (పణయనా సమ్యక్‌ (తివన్టేజాభివర్జకె

కొమాత్మా విషనుః కుుదో దండేనై వ నిహన్యతే

దండో హి నుమహత్తేజో దుర్భర శ్చా కృళాత్య్మథిః

ధర్మా ద్వచలితతి హంతి నృపమేవ సదాంధవమ్‌

తతో దుర్తం చ రాష్ట్రంచ లోకం చ నచరాచరమ్‌

అంతరిక్షగతాం శ్రైన మునీన్‌ చేవాంళ్ళు పీడయేళ్‌

కుచినా సత్యనందేన యధాళాస్తాినుసొరిణా

(దజేతుం శక్యతే దండః సుసహాయేన ధీమతా

దండ నిధానము చెప్పబడుచున్నదీ

లోకమంతయు. దండభయముచేతనే సన్మార్గమున నడచు చున్నద్‌ స్వ భావవిశుద్ధమైన మానవుడు దుర్గభుడు దండభయముబేతనే లోకను8కతయు భోగొనుకూల మగుచున్నదీ, దేవతలు చానవులు, గంధిర్వులు, రాక్షసులు పక్తులు, సర్పములుకూడ పర మేళ్వరుని దండ భయముచేతనే వర్షాదులద్వారా భోగానుకూలు రగుచున్నారు ఆ దండ మును నకమముగ ఉపయోగించిన రాజు ధర్మార్థకొమిములను సమృద్ధిగ పొందుచున్నారు విషయాఖభిలాష్కి తు్యదుడు అయిన రాజు అ దండము చేతనే శిక్షింపదిడుచున్నాడు దండము గొప్ప తేజస్సు గలది. సంక్కార్‌ హీనులచే ధరింసకశ్యుముగానిది. ధర్శ్హము తప్పిన రాజును సదాంధవ ముగ నశింవచేయును. దుర్గమును, రాష్ట్రమును;, చరాచరమైన లోక మును ఆకొళశమున సంచరించు మునులను దేవతలను భూడ బాధించును* అనగా యాగాదులు లేకపోవుటచే వారును దుఃఖమును పొందుదురు కుచియ్యు సత్యసంధుడు, శొత్రము కనుసరించువాడు, శుభవర్హనుడు ఆగు రాజుచేతనే దండము ధరించుటకు ళక్యమగుచున్నది,

70 మనువు.మానవధర్మ ములు

ఏవం వృత్తస్య నృపతే॥ శిలోంఛేనాపి జీవతః

వి_స్తీర్యతే యశోలోకే తై లబిందు రివాంభసి

ఆతస్తు విపరీతస్య నృపతే రజిజాత్మనః

సంక్షిష్యకే యళో లోకే ఘృతబిందు రివాంభసి

వృద్ధాంశ్చు నిత్యం సేవేత వృిపాన్‌ వేదవిద ళ్ళుచీన్‌

వృద్ద సేవీ పొ సతతం రక్షోభి రపి పూజ్యతే

తేభ్యోఒధిగచ్చే ద్వీనయం వినీతాత్మాపి నిత్యశః

వినీశాళ్మా హి నృపతి ర్న వినళ్యతి క్షిచిత్‌

పరిపాలకుని ప్రవర్తనా విధానము చెప్పబడినదేీ __

ప్రైవ చెప్పిన విధముగ (పవర్తించురాజు ధనహీనుగై నను ఆతని కీర్తి ఉదకమునందు నూనెవలె లోకమంతయు. వ్యాపించును ఆజికేం [దీయుడై దీనికి విసరీతముగ (పవర్హించు రాజుక్షీర్తి నీటియందు. నేయి వల సంక్షిప్తమగును వేదవేత్తలు, పరిశుద్ధులు, వృద్ధులు అయిన వి_ప్రలను సేవించవలయును వృద్ధులను సేవించినవాడు శాక్షసులచేత గూడ పూజింపబడును వినయము గలవాడయినప్పటికి రాజు "పెదల వలన వినయము సంపాదించవలయును వినయముగలరాజు ఎప్పుడూ సశించడు

ఇం(ద్రయాణాం జయేయోగం సమా తిష్టే ద్రివానిళమ్‌

జితేందియో హ్‌ శక్ష్నోతి వశే స్టాపయితుం యసజాః

దళ కామసముక్థాని తదాహ్టై (కోధజాని చ

వ్యసనాని దురంతాని వయక్నేన వివర్జయేత్‌

కామజేషు వపసక్షోహి వ్యసనేషు మహిపతిః

విసృజ్య తేఒర్థకొమా భ్యాం (కోధజే ష్వాత్మ న్దైవతు

ఏడవ యధ్యాయము (1 మృగయాక్షో దివాస్వాపః పరివాదః స్త్రియో మదః తౌర్య(తికం వృధాట్యాచ కామజో దళకో గణః పైవన్యం సొహనం (దోహ ఈర్ష్యాసూయార్థదూషణమ్‌ వాస్ధ్టండజం చ పారుష్యం (కోధజోఒపి గణోఒష్టకః ద్వయో రప్యేశయో ర్మూలం యం సర్వే కవయో విదుః తం యక్నేన జయే ల్లోభమేతజ్ఞాతా వుభా గుణా రాజుచే సరిత్యజించదగిన వ్యసనములు చెప్పబడినవి ; రా(శింబవళ్ళు ఇం్య(ద్రయజయమునబదు _[పయత్నపరుడు కొవల యును జితేర్యదీయుడగు రాజు తన (ప్రజలను వళమునందుచుకొన గలడు కొమమువలన పుట్టిన వ్యననములు పదీ మరియ (కోధమ వలన పుట్టిన వ్యననములు ఎనిమిదంవీటి నన్నిటి న్నిపయత్న పూర్వకో ముగ విడిచి పెట్టవలయును కొమజములైన వ్యనములందు (వవృత్తుడైన రాజూ అర్థకొమములచే విడిచి'పెట్టబడును [_కోధజములైన న్యసనము లందు _పవృత్తుడ్తై న రాజు తనచేతనే విడువబడుచున్నాడు అనగా స్వయముగా నశించును వేట, జూదము పగటినిద్య పరనింద, శ్రీ సంబంధము, మదము నృత్యగీతాదులు, వ్యర్థముగ సంచరించుట। అను అనునవి కొమమువలన కలిగిన వ్యసనములు, లౌభ్యము, సాహసము టోహము, ఈర్ష్య అసూయ, ధనాపసారణము వాక్పొరుష్యము దండపారుష్యము అనునవి ఎనిమిదీ (కోధమువలన కలిగిన వ్యసనములు ఈ వ్యసనములకు మూలము లోభమనియే పండితులు దెప్పిర్కి కొన అట్టి లో భమును విడిచిపెట్ట వలయును

పాన మజిః న్రియన్హ్రైవ మృగయా చ యధా (కమహ్‌

ఏత త్కష్టతనం విద్యా చృతుష్కం కొమబే గణే

20]

ం! మమవు.మొనవ ధర్మ ముథట

దండస్య పాతనం చైవ వాక్సారుష్యార్థ దూషణే

టోధజేఒపి గణే విద్యా త్కష్ట్ర మేతత్త్రికం సదా

వ్యసనస్య చ మృతో్యోశ్చు వ్యసనం కష్టముచ్యతే

వ్యసన్యధోఒధో (వజతి స్వ ర్యాత్యవ్యసనీ మృతః

మౌలాజ్‌చ్భాస్తవిదః శూరాన్‌ లబ్రలక్షొన్‌ కులోధృవాన్‌

సచివాన్‌ స్పప్త చాష్టా వా ,పకుర్వీత పరీక్షి తాన్‌

తై స్పార్థం చింతయే న్నిత్యం సామాన్యం సంధివిగహమ్‌

స్టానం సముదయం గుప్తిం లబ్ధి టళమనాని చ

తేషాం స్వంస్వ మభి (పాయ ముపలభ్య పృథక్‌ పృథక్‌

సమసానాం చ కార్యేషు విదధ్యాద్ధిత మౌత్మనః

కొమజములై న వ్యసములందు మద్యపొనము, జూదమ్ము, ప్ప్రీలు 'వేట అనునవి నాలుగు మిక్కిలి శ్లేశదాయకములు ోధజములై న వ్యసనములందు దండనము, వాక్సారుష్యము, ధనాపహరణము అను నవి మూడు శ్లేశదాయకములు వ్యసనము, చావు ఆనువానిలో వ్యసనమే భయంకరమైనది వ్యసనము గలవాడు పతనము చెందుచుండగ వ్యసన రహితుడు చచ్చియు పైకి న్వర్షాదిలోకములకు వెళ్ళును వంశపారం పర్యముగ వచ్చునట్టివార్కు శాస్త్రజ్ఞులు, శూరులు ఉ త్తమలక్షణములు గలవారు ఉన్నతకులమున పుట్టినవారు అగు పురుషులను పరీక్షజేని ఏడుగుకినిగాని ఎనిమిదమందీనిగాని మం(తులుగా నియమించవలయును. వారితో గలసి నంధ్వి వి[గహము దండకోశ పుర రాష్ట్రముల స్థితి హెస్త్యళ్వపదాతి రక్షణమ్యు ధాన్యహిర ణ్యాద్యుత్చ త్తి నత్సా_తదానము అను వానిని గురించి విచారింపవలయును. వారియభి పాయములను వేరు వేరుగను తెలిసికొని హీతమగు దానిని ఆచరించవలయును

పడన యధ్యాయము శ దూతంచ్ఞైవ (కుర్వీత నర్వశాస్ర్ర విశారదమ్‌ ఇంగికాకార చేష్టజ్ఞం శుచిం దతం కులోద్భవమ్‌ అనుర_క్తః శువీర్టక్షః స్మ ్పతిమాన్‌ దేశకొలనిత్‌ నప్పష్మావ్‌ వీతఖేర్వొగ్మీ దూతో రొజ్టః (సళ న్యకే దూత ఏవ హి సంధ క్షే భినశ్యేవ చ సంహశతాన్‌ దూత స్త త్కురుతే కర్మ భిద్యంతే యేన మానవాః దూత అక్షణను లిట్లు చప్పబడినప్‌ సర్వ శాస్త్రవీశారదుడు , పరుల యిశిగిత ములను ఆకొరములన్యు చేష్టలను శెలినికొవగలవాడు * కుచి దకుడు, ఉన్నతకులోదృవుడు అగువొనివి దూతగ నియమించవలయును ఛాజునందనురక్తుడు, భ్‌చ్చీ దతుడుం విషయవిన్మరణలేనివాడు, దేశకాలములు తేలిననవాడు, మంచి శారీరముగలవాడు, థభయములేనివాడు, వాగ్ర్వై భవముగలవాడు ఆగు దూత రాజునకు (పళస్తుడగును దూత శ్యకువులను గలిపి మ్య్మితులను చేయ గలడు. మి్యకులను చేరు. చేయగలడు, దూత మానవులను భేదించ గలడు పాాతస్య విశేషేణ (కద్ధదానతయైవ చ అల్బంవా బహు వొ (పేత్యదానస్య ఫలమవ్నతే సంగామే స్వనివర్హత్వ ౦ (్రజానాం చ్హైవ పౌలనమ్‌ శ్యకూషా (వాహ్మాణాసొం చ రాజ్ఞాం బేయస్కరం పరమ్‌ అహచేషు మిధోఒనోోన్యం జీఘావనంతో మహీక్షీతః యుధ్యమానాః పరం శక్యా స్వర్గం య్‌ పఠొజ్యు కః నచ హన్యాత్‌ స్థలారూఢం న శీ న కృళాంజలిమ్‌ న ముక్త కేళం సానీనం న తవాస్మికి వాదీనమ్‌

80 మనుపు.మానవధత్మ ముళు (వతి(గహీత యోగ్యత ననుసరించియ్యు దానముచేయువాన్‌ శద్ధ ననుసరించియు దానఫలము ఆల్పముగాగానిి ఆధికముగాగాని యుండును. ఈ ఫలము జన్మాంతరమున ఫలించును, యుద్దమునందు వెనుకకు మరలకపోవుట, (వజలను పాలించుట, హ్మజ్ఞాలను "సేవించుట రాజునకు (శ్రేయస్సును కలిగించును వెన్నుచూపక పఠసృరజిగీషతో యుద్దముచేని మృతిబొందిన క్ష్యతియులు స్వర్గమును పొందుదురు, భూమియందున్నవానివి నపుంసకున్సి చేతులు జోడించినవానిన్సి జుట్టు ముడి యూడినవానిన్తి కూర్చున్నవానిన్మి నీ దాసుడనవి చెప్పినవానిని చంపరాదు, అలబ్బం చైవ లిప్సేత లబ్బిం రక్షేత్‌ (పయత్నత; రక్షితం వర్ణయేచ్చైవ వృద్ధం పా్య్యతేమ ని&ి సేత్‌ ఆమాయటమైవ వ గ్తేత న కథంచన మాయయా బుధ్యేతారి సయుక్తాం చ మాయాం నిత్యం సుసంనృత।ః నాస్య ఛిద్రం పరో విద్యా ద్వీద్యా చ్చి(దం పరస్యతు గూహేత్కూర్మ ఇవాంగాని రక్షే ద్వివర మాత్మనః సామాదీనా ముపొయానాం చతుర్జామపి పండితా? సామదండౌ (పళంసంతి నిత్యం రాష్ట్రాభివృద్దయే రాజధర్మములు వినర ముగ చెప్పదిడుచున్నవి ; లేవిదానివి సంసొడించవలయును సంపొడించినదానిని (సయత్న పూర్వ కముగ రతీంచవలయును రక్షించినచానిని వృద్ధిచేయ వలయును వృద్దిచేసినదావిని సత్సా_తయందు. వినియోగించవలయును, మోసము చేయకయే _పవ్తించవలయుమ. ఎప్పుడును మోసము చేయరాదు. రక్షణతోగూడినవాడై శ్యకువులమాయను తెలుసుకొనవలయ్యున్హు తన ఛాజ్యమునగల భేదభావమును శతువునకు తెలియసీయరాదు. కతు

ఏడవ యధ్యాయము 81 రాజ్యమునగల భేద భాపమును తెలుసుకొనవలయును, తాబేలునలె తన రాజ్యాంగములను తన స్థానమును రక్షించుకొనవలయును ఫామమ్యు దానము మొదలగు నాలుగు ఉపాయములలో సామదండములనే వతిడి తులు రాష్ట్రాభివృద్ధికి యోగ్యములని ఇెప్పిరి.

మోహా (దావా స్వ రాష్ట్రం యః కర్షయత్యన వేశయా

సోఒచిరా(దృళ్యశే రాజ్యాజ్జీవితాచ్చ నబాంధవః

గొమస్యాధిపతి౦ కుర్యొద్ధళ 6గౌమాధిపతిం తథా

వింశతీశం శశ్రేశంచ సహ (నపతిమేవ చ

(గామదోషాన్లా నముత్సన్నాన్‌ (గామికః ళనక్తై & స్వయమ్‌

శం పేద్దామ దశేళాయ దశేళో వింసతీళినే

వింశతీశస్తు తత్సర్వం శలేశాయ నివేదయేత్‌

శంపేద్ద్రామ కకేళస్తు సహ్యనపతయే న్వయమ్‌

తన రాజ్యమునందలి పజలను అజ్ఞానకొరణమున రక్షించనిరొజు కొలదకొలములో నే బంధువులతో గూడ రాజ్యమునుండియు. జీవితము నుండియా ప్తుడగును ఒక (గొమమునకు ఒక అధిపతిని నియమించ వలయును ఇట్టీ పది (గామములన్రై ఒక అధిపతిస్తి ఇరువద (గామ ముల పే ఒక అధిపతిని, నూరుగామములపై ఒక అధిపతిని సహస (గామములపై ఒక అధిపతిని నియమించవలయును అనగా (గామౌథి కొరి. పది(గొమముల ఆధికొరియ్యు పది ట్రామముల యధికొరిపై ఇరువది (గామముల యధికారియు అతనిపై నూరు (గామముల యధి కొరియు ఆతని పై సహస ట్రామముల యధికొరయు ఆధికొరము కలిగి యుందురు ఆందునలననే _గామౌధికొరి తన (గామమునందలి కష్టనష్ట

211]

శ మమవు,*మానవ ధర్మ ముల్లు ములను దశ (గామౌధికారికి దశ (గామాధిపతి వింశతి (_గామాధిపత్తికి వింశతి (గామాధిపతి శత (గామాధిపతిక్తి శత (గామాదిపతి సహన (గామాదసతికి చెప్పవలయును రాజ్ఞో హి రకాధికృతాః పరస్వాధ యినః శరా భృత్యా భవంతి (సాయేణ శేభ్యో రక్షేదిమాః _పజాః (య వికయ మద్వానం భక్రంచ సపంవ్యయమ్‌ యోగకేమం చ సంపేక్ష్య్య వణిజో దాపయే త్కరాన్‌ యధాల్బాల్బ మదంత్యాద్యం వార్యేకో వత్సిషట్పదాః కధాల్ప్బాల్పో (గహీతవ్యో రాష్ట్రా (దాజ్జాద్ధికః కరః నోచ్చించ్యా దాత్మినో మూలం పరేషాం చాతితృష్టయా ఉచ్చిందన్‌ హ్యాత్మనో మూల మాత్మాసం తాంశ్చ పీడయేత్‌ తీక్టశ్చైవ మృదుశ్చ స్వ్యాత్కార్యం వీక్ష్య మహీపతిః తీక్టనశ్చైవ మృదుశ్హ్రైవ రాజాభవతి సంమత, రాజ సేవకులు తరచుగా _(పజలధనము నపహరంచు బుద్ధిగలవార్వై యుందురు వారినుండి (పజలను రక్షంచవలయును వ్యాపారులపై పన్ను వేయనపుడు ఆతడు అమ్ముచున్న వన్తివు కొన్నవిధము మార్గమున దొంగలనుంక రక్షించిన విధమ్కు అడవులనుండి సంపాదించిన విధము మొదలగు ఎన్షిషయములను. తెలుసుకొని పన్ను వేయపలియును, పద్మ మరదు నివస్తేంపెడు తుమ్మెదపిల్లలు మక కందవిందువులను స్వి కరించి నటులు రాజు (ప్రజలనుండి ఆల్బాల్పముగ పన్నును (గ్రహించ వల యును వజల మూలధనమును ముట్టరాదు పన్నులను స్యకమముగు టోహించలేకపోవుటచేత తినమూలచ్చేదమును అత్యాశచేత (పజలమూజ చృేదమును చేయరాదు తన మూలచ్చేదమువలన తినను తన [పజలను పీడించినవాడగును. రాజు ఆవసరమును (గహించి తీవమైన వాడుగను

ఏడవ యధ్యాయను గ. (వవ్నర్థించ వలయును తీక్టస్వ భావము గలరాజు (ప్రజలకు సమ్మతు డగును

వి[కోళంతో్యో యస్య రాష్ట్రాద్ద్రియంతే దస్యుభిః పజొః

సంపళ్యతః సభృత్యన్య మృతః న నతు జీనత్తి

క్ష(తియస్య పరోధర్మః (వజానా మేవ పాలనమ్‌

నిర్జిష్షఫలభోక్తా పొ రాజా ధర్మేణ యుజ్యతే

గిరిషృష్టం సమారుహ్య (పొసాదం వా రహోగతః

ఆరణ్యే నిశ్శలాశే వా మం్యతయే దనిభొవితః

యస్య మంతం న జానంతి సమాగమ్య వృధగ్గనాః

స కృత్సాష్నారి పృధివీం భుంక్తే కోశహినో ౬పి పార్టివః

మధ్యందినేఒర్జర్లా [తే వా విశాంతో విగతిక్షమః

చింతయే ద్ధర్మకామార్థాన్‌ సార్ధంరై రేక ఏవ వా

దూత సంపేషణం చైవ కార్యశేషం తిరైవ చ

అంత;పుర (పవారం చ (పజిధీనాం చ చేస్టితమ్‌

అనుచరులతోగూకిన రాజు సమక్షమురో నే దుఃఖితుడైన (జలు దొంగలచే బాధపడినచో ఆ రొజు మృతుడే యగును (వజలను పరి పాలించుటయే రాజునకు ఉత్కృష్టమైన ధర్మము తనకు తగినఫలమును మాత మే అనుభవించు రొజు ధర్మయుక్తు డగును పర్వ తశిఖరను నందుగాన్మి రహస్యగృహమునగాని నిర్ణనవనమునగాని, మంతా లోచన చేయవలయును రాజు కోశహీనుడై నను తన యాలోచన (పజ లకు తెలియకుండగ నుంచగల్లినచో భూమండలమంతయు. పరిపాలించ గలడు, మధ్యాహ్న సమయమునగాసి, ఆర్ధరా(తమునగాని శ్రమకహితు డయి విథశ్రాంతిగు కూర్చొని మంథతులతో గలసిగాని ఒంటరిగాగాని

84 మనువు.మాన వధర్మ ముల ధర్మార్థ కామములను గురించి విచాశంచవలయును. రాయదారములు, అంచిపుర విషయములు, గూఢచారిచేష్టలు, 'మొదలగువానిని విచాతంచ వలయును

యదా మన్యేతి భావేన హ్మష్టం పుష్టం బలం స్వ కమ్‌

పరస్య విపరీతం చ తదా యాయా [దీపుం (పత్తి

యదా తు స్యాత్సరికీణో వాహనేన బలేన చ

తధాసిత (పయత్నేన శనతైః సాంతూయ న్నరీన్‌ొ

శతు సేవివి మి్యకే చ గూఢే యుక్తతరో అవేత్‌

గత (పత్యాగతే చ్చైవ స హి కష్టతరో రిపు,

అనితో్యో విజయో యస్మాద్దృళ్యతే యుధ్య మానకూః

పరాజయళ్చ సంగామే తస్మా ద్యుద్ధం విసర్జయేత్‌

(తయాజా మప్యుపాయానా పూర్వ్వోక్తానాం మసంభవే

తథా యుధ్యేత సంపన్నో విజయేత రివూన్యధా

తన సై న్యము ఐల సంతోషములతో నిండియున్నదనియ్ము పర దిలము బలహీనమైనదనియు భావించినపుడు శ్యతువుపై యుద్దమునకు వెళ్ళువలయును. తాను బలహీను డమినపుడు శతువును _పయత్న పూర్వ కముగ శాంతింసజేయుము కాలము గడుపవలయును శతుపులను "సేవించు మిత్రుల విషయమున ర హస్యాతిర హస్యముగ నుండవలయును ఆతని గమనాగమనమ. లు గుంర్తించవలయును అతడు మిక్కిలి భయ కరమైన శొతువు యుద్ధమునందు జయాపజయములు ఆనిత్యముగ గన్చించుచున్నవి, అందుచే యుద్ధము విడిచిపెట్ట్దథలయును, పూర్వము చెప్పిన మూడు ఉపాయములు విఫలమైనప్పుడు విజయముపొందు విధముగ యుద్ధమునకు వెళ్ళవలయును

ఏడవ యధ్యాయము 8 సర్వం కర్మేద మాయత్తం విధానే దైవ మానుషే తయోర్టైవ మచింత్యం తు మానుషే విద్యతే (కియా హిరణ్యభూమి సంటప్రొప్త్యా పార్ధివో న తదవైధకే యథామి్యతం (ధభువం లబ్ధ్వా కృళ మప్యాయతి క్షనుమ్‌ ధర్యజ్ఞం చ కృతజ్ధం చ తుష్ష (పకృతి మేవచ అనురక్తం స్థిరారంభం అఘుమి (తం (పళన్యతే (పొజ్టం కులీనం శూరం చ రక్షం దాతార మేవచ కృృతిజ్ఞం ధృతిమంతం చ కష్ట మౌహు రరిం బుధ$ జయాపజయములు రెండును దైవమానుషళ క్తుల్నపై నాదారపడి

యున్నవి అందు దై వవిషయము ఆలోచింసళక్యముగానిది అందుచే

మౌానవశ_క్షీని గురించియే నుదీర్హ ముగ ఆలోచించవలయును రాజునకు భూమివలను బంగొరమువలన పొందినదానిక ౦'మె స్థిరబుద్రిగల మితని వలన మికిగ్రలి యభివృద్ధి కలుగును ధర్మాజ్జుడు, కృ3జ్ఞాడు, (పటా రంజకుడు, అనురక్తుడు, స్తీ మైనకార్యారంభము కలవాడు అగు మిితుడు

(హశంసార్డుడు (ప్రౌజ్డాడు, ఉన్నతకుల సంభూతుడు, కూరుడు, సమ

ర్దుడు, దాత, కృవజ్జాడు ధై ర్యవంతుడు అగు శ్యతువను జయించుట

కష్టము త (తాత్మభూ తై! కాలజ్జై హార్ష్యైః పరిచౌరిజ్రైః సుపరీక్షితి మన్నాద్య మద్యా న్మంత్రైర్విషాపహైః విషఘ్నై రగదై శ్చాన్య సర్వ (ద్రవ్యాణి యోజయేత్‌ విషష్నాని చ రత్నాని నియతో ధారయే త్సిదా పరీక్షితాః స్త్రియశ్హైనం వ్యజనో దక ధూపశ్రై £ వేషాభంణ సంశుద్దా స్ప ృశేయః సుసమౌహితా॥ 22]

86 మనువు.మానవధర్శా మ్లుణ

ఆత్మీయులు, కాలజ్ఞులు, భేదబుడ్ది లేనివాడగు పరిచారకులచే పరీఓీంచబడిన అన్నమును భుజింపవలయును దానివిగూడి వనిషహరము లగు మం(తములచే పద్ధిేచేయవలయును అన్ని వస్తువులను విషహ రము లగు ఓషధులచే శుద్ధి చేయవలయును విషహరములగు రత్న ములను ఎల్లప్పుడు ధరించవలయును ఠాజును "సేవించు శ్రులందరిని పరీక్షించవలయును. ఆటు పిమ్మ'పే వింజామరలచేతు ఉదకములచేత్క ధూపములచేత రాజును "సేవించుటకు అర్హులగుదురు

ఇదీ పడప యధ్యాయము ఏ

ఎనిమిదస యధ్యాయము

ప్యవహారాన్లా దీద్భుకు స్తు భాహ్మాజై న్పహ పార్థివః

మం (తష్జైః మం(తిభిన్చ్ఫైవ వినీతః (వి శేత్సఠామ్‌

త (తాసీనః స్థితో వాపి పాణి ముద్యమ్య దక్షిటమ్‌

వినీత వేషాభరణః పశ్యేశ్కార్యాణి కౌర్యిణామ్‌

(ప్రత్యహం దేశదృషై శృ శౌస్త్రదృషై శృ 'హేతుభిః

ఆష్టాదశను మాగ్ధేసు నిబద్ధాని పృథక్చ్యృథక్‌

శేషా మాద్య మృణాదానం నికేపోజస్వ్వా మి మ్యిక్రయః

సంభూయ చ నముక్దానం దత్తస్యానవకర్శ్మ .చ

వేతనపై ్యవ చాదానం సంవిద శ్చ వ్యతి[కమః

టప్రయవి (కయానుశయో వివాదః స్వా మిపాలళమూ!ః

సీమా వివాదధర్మ శృ పొరుష్యే దండవాచకే

సీయం చ సాహసం చైవ స్త్రీ సం్యగహణమవేవ చ

స్టేపం ధర్మో విభాగళ్చ ద్యూతి మాహ్వయ మేవచ

పదాన్యస్టాద శై తాని వ్యవహారస్థితౌ విహ

రాజు న్యవహారమును చూడదలచినవాడ్దై (బాహ్మణులతోను, ఆలోచనా శక్తిగల మం(తులతోను విసేత వేషుడ్డై సభను (వవేశించ నలయును సభయందు ఆసనమలంకరించి దక్షిణహస్తమును పైకెత్తి న్యవహారనిమి త్తమై వచ్చినవార౦దరి వ్యవహారములను వినీత వేషముతో చూడ వలయును (ప్రతిదినము దేశశాస్తకారణముల ననుసరించి పదు నెనిమిదీ విషయములను వేరువేరుగ నిచారించవలయును, బుణదానము

లి నుమవు.చూనవ ధర్మ ములు న్యాన,దవ్యము, చనదికొనిదానిని అమ్ముట్స వ్యాపారుల ఆఅమ్మకమ్ము దానము చేసిన డదాఎవి మకల అఆగహీంచుట్టు వనిజేసినదానికి ఇవ్వ వలని నదీ ఇవ్వ కపోవుట, చెప్పి నదానినిచేయకపోపుట, అమ్మక ము.కొనుగోల్ను యజమాని "సేవకవివొాదము సరిహద్దు పీవాదము, వాక్చారుష్యాదుల్యు దండ పొరుష్యము చొర్యము దిలాక్కారము, స్రీసరిబంధము, భార్యా ఛర్తల కలహమ్ము స్మతొడి దాయథాగమ్ముు జూదము్ముు పశువిషయక వివాదముఎఆనునవి పదునెవీమిది.

ముజాదానను ఆనుపదమునకునారద వాక్యములు ఇట్లు వివరణను చెప్పెను.బుణం చేయ మదేయం చ యేన యత యదా చయత్కొ దాన ఆగవాజు భర్మా కృ తదృణాదాన ముచ్యక్రేఅనగా ఎవడు ఎచ్చట్క ఎటు దేవిని విచ్చెనో, దేనిని పుచ్ళుకొనెనో, దాని వివరణము ముణాదై భజ్దమునే చెప్పబడును

ఈ విషయముతఆయళదు వివాదపడుచున్న వారి విషయమునశాళ వచ్‌ మైన ధర్మము న్మాశయించి విషయనిడ్షయము చేయవలయును

ధర్మో నిద్ధ స్వధర్మేణ నభాం య్య్మతోపతిష్టతే

శల్యం చాన్య న కృంతంతి వద్దా సత సభాసదః

సభాం వాన (సవేష్టవ్యం వక్తవ్యం వా సమంజసస్‌

దువ వ్వి్యబువ న్వాపి నరోభవతి కిల్చిషీ

యత ధర్మో హ్యాధర్మేణ సత్యం చానృకేన చ

హన్యకే (పేకమాణానాం హతా వయ సభానదః

ధర్మ ఏవ వహొతో హంఠలి ధర్మ్యోరక్షతి రక్షితః

తస్మాద్ధర్మో న హంతవ్యో మానో ఛర్మో హతో౬ఒవధిళ్‌

ఎనిమిదవ యధ్యాయము 80 వృషో హి భగవాన్‌ ధర్మ న్లన్య యః కురుతే హ్యాలమ్‌ వృషలం తం నిదుర్దేవా స్తస్మా ద్ధర్మం న లోవయేత్‌ ఏక ఏవ సుహృద్దద్మో నిధనే ప్యనుయాతి యః శరీరేణ సమం నాళం సర్వ మన్యద్ధి గచ్చతి పాదోఒధక్మన్య కర్తారం సొాదః సొక్షిణ మృచృతి పొదో సభాసద న్సర్వాన్‌ పొదో రాజొన మృచ్శతి "భా * యనగా (నకొాళము.,దానితో కూడినద నభ ఏ నభయందు

ధర్మము ఆధర్మముచే తిరస్కరింవబడునో ఆ సభయందలి యధర్మము సభయందలి సభ్యులను శల్యమువళతె బాధించును నభయందు (వవేశించ లాదు. (పవేశించినచో ధర్మము చెప్పవలయును ధర్మమునకు న్యతిరేకముగ చెవ్పినవాడున్వు మొనముగ నున్నవాడును పొపాత్ము అగుదురు ఏ సభయందు ధఠత్మము అధర్శ్మాముబేతను నత్యముఅనత్కము జీతను బోధింపబిడునో ఆ సభయందుగల నభ్యులు ఆపాపముచేత నే వాధించ బడుదురు ధర్మమును తిరన్కరించినవారిని ధర్యమే చంపును రక్షించిన వారిని రక్షించును అందువలన మనము ధర్మమును చంసరాదు, ఛర్మము మనలను చంపలొదు, కోరికలను వర్మి ంచుటచేత నే ధర్మమునకు నృషమని శీదు అటి ధర్మమునకు విరుద్దముగ (ప్రవ ర్తించినవానిని దేవతలు లబ ఛం నాల సృషలుడని పిలుతురు అందుచే ధర్మమును విడువరాదు ధర్మముయొక్క టియే స్థిరమైన మ్మితము; అదియే మరణకాలమున వెంటవచ్చుచున్నది? మగలినవన్నియు ళశీరముతో సమముగా నళించుచున్నవి. పొవమునందలి పొదము కర్తను, మరియొక పొదము అబద్ధము చెప్పిన సొకీవి (కమ ముగొ మిగిలిన రెండుసొదములు సభ్యులను లాజును పొందుచున్నవిి ఏ3]

(0 మనుపు మానవధర్శ ముణు ధర్మాసన మధిష్టాయ సంసీళోంగః సమాహితః ప్రణమ్య లోకపాలేభ్యః కార్యదర్శున మాచరేత్‌ బాహో ర్విభావయే ల్లి ౦గ7ైర్భావ మంతర్గతం నృడామ్‌ స్వ రవర్హేంగిశాకొ వై శృకుషా చేష్టితేన చ ఆకారై ల్లింగితై గ్గత్యా చేష్టయా భాషితేన చ నేతతన క్త్రువికార్తై శ్చ గృహ్యాతేఒంతర్షతం మనః బాల దాయాదీక౦ం రిక్టం తావ దాజానుపాలయేత్‌ యావత్సస్య్యా తృమావృతో యావ చ్చాతీత "కై శవః వళాఒపు,తాసు చైవం స్వాృదకణం పిష్కులాసు చ వతిివకాసు చ ఫ్రీష విధవా స్వాతురాసు చ జీవంతీనాం తు తాసాం యే తద్ధరేయుః స్వదాంధవాః తాజ్బిష్యా చ్చౌర దండేన థార్యికః పృధివీపతి న్యాయ విచారణ విషయము చెప్పబడినది రాజు ధర్మపర్యవేక్షణకొరకు ఆసనమలంకరించి వస్తాచ్చారన కలవాడ్డై లోకరత్షృకులగు దేవతఅప నమస్కరించి ధర్మవిచారణ చేయవఅయును న్యాయ నిమిత్తము వచ్చిన మానవుల కంఠస్వారము ఆక్స్‌రముల స్పష్టత శరీరాకొారము చేష్టలు, కన్నులు మొదలగు బాహ్య చిహ్నాములచే వారల మనస్పునందుగల భావమును గు్తించ వలయును. అకార ములచేత్త చేష్టలచేత్య సంభాషణచేత, కన్నులయంద్యు ముఖము నందు గల మౌర్చులచేత మానపులందు దాగిన మానసభావము గు్తించ బడు చున్నది. రకజలేని బాలలయొక్క- ఆస్టిని వారు గురుకులమునుండి వచ్చువరళ్కు భాల్యము గడుచునంతవరకు రక్షించవలయును. వంధ్యలు పర్‌ దేశమునకు వెళ్ళిన భర్తలు గలవారు, దాయాదులులేనివారు పతివ్రతలు విధపలు రోగ్యగస్తులు అయిన ్త్రిలధనమును వాలురధనము వలెనే

ఎనీమిదవ యధ్యాయము 1|| రాజు రక్షంచవలయును. ఆట్టివారలు జీవించీయుండగ వారల ధనమును అపహరించినవాంని చోరులవలెనే +కించవలయును మమేదమితి యో (బూయొ త్సోఒనుయోజ్యో యధావిధి సంవాద్య రూపసంభ్యాదీనొ స్వామీ తద్గ౦ంన్వ మ రతి ఆవేదయనో నష్దన్య చేళం కొలం క. వర్షం రూపం (పమాణం చ తిత్సమం దండమర్లతి మమాయ మితి యో (బూయా న్నిథిం సత్యేన మానవః తస్యాదదీత షడ్భాగం రాజూ ద్వాదశమేవ వా నిధీనాంతు పురాణానాం ధాతూనామేవ చ కతా ఆర్థభా(గక్షణా _దాడా భూమే రధిపతిర్లి స్క దొాతవ్యం నర్వవ ర్లేభ్యో రాజ్డాచో రై ర్బ్రుతఅ ధనమ్‌ రాజా తదుపసయుంజాన శ్చారస్యాప్తోోతి కిల్చిషమ్‌ జాతి జొనపదాన్‌ ధర్మాన్సా లోజీధర్యాం శ్చ ధర్మవిత్‌ సమీక్ష్య కులధర్మాం శ్చ స్వధర్మం (వతిపాదయేత్‌ స్వాని కర్మాణి కుర్వాణా దూరే సంతోఒపి మానవాః (ప్రియూ భవంతి లోకస్య స్వే స్వే కర్మణ్యరం(ద్రతా దొ8కిన (ద్రవ్యమును గురించిన రూపము, కొలత సంఖ్య యధా తథముగ చెప్పినవాడు అ (దవ్యమును టహించుటకు అర్హుడు ఆటులి కొక తనదీకొని (ద్రవ్యమును తనదనివెప్పినవాడు ఆ (దవ్యవివరణము చెప్పలేనివాడు ఆ [దన్యమునకు సమమైన (దవ్యము చెల్లి ంచుటద్వారా తన తప్పునకు తగిన శిత యనుళవించవలయును భూమియందు దొరికిన నధిని గురించి నాదీయని చెప్పివవాడు ఆ (ద్రవ్యము పొందుటకు అర్హుడు చావి నుండి రాజు ఆరవభొగమును గొని పం(డెం్యడవభాగము గాని

రిప్‌ మమవు.మానవ ధర్మ ములు టగహించవచ్చును. రాజు భూమికి పభువుగావున భూవియందు దొరికిన నిధియందుగాని లోహాదులయందుగాని సగభాగుము (టగహించుటకు అర్హుడు దొంగలచే నవహరించబడిన ధనమంతయు ఎవరిద వారకి ఇవ్వ వల యును, రొజు దానిని ఓటగహించిన దొంగతనమువలన కలుగుపావమును పొందును, జాతిధర్మములను టగౌమధర్మములను, వ్యాపారధర్మ ములను, కులధర్మములను గుర్తించి ధఠత్మపరిపాలన చేయవలయును తమ తమ ధర్మములను పాలించువారు దూరముగ నున్నప్పటికి లోకమునకు (వ్‌య మైన వారే యగుదురు.

యధా నయత్యసృక్పా తై రృగస్య మృదయుః పదమ్‌

నయే త్తధానుమానేన ధర్మస్య నృపతిః పదమ్‌

సద్భి రాచరితం యత్స్యాద్ధాసై శై శ్చ ద్వి జాతిభి।

త ద్ధేళ కుల జాతీనా మవిరుద్ధం పకల్పయత్‌

అధమర్జార్థ సిద్ధ్యర్థ ము _త్తమర్షైన చోదతః

చాపయే ద్దవిక స్యార్థ మధమర్డా ద్వ భావితమ్‌

మెర రుపాయై రర్షం స్వం _పాన్నయా దుత్తమర్షికః

శైసై రుపాలై స్పంగృహ్య దావయే దధమర్డి కమ్‌

వేటగాడు బాణపుదెబ్బ తరిలిన మృగముయొక్క_ ర క్తవిందువులచే దాని మౌక్షమును కనుగొనినటుల రొజు అనుమాన (వమాణములచే ధర్మమును గుర్తించవలయును. పెద్దలచే నాచరించబడినది, ధార్మికులై న (వొవ్మాణులచే నాచరింసదడినద, దేశకులజాతులకు తగినది యగు ధర్మమునకు ఆవిరుద్దముగ (వవర్తించవలయును ముణదాత తన బుణ నిమత్తమై రాజునకు నివేదంచినచో బుణ(గాహకునినుండి ఆ బుణ (దవ్యము నిస్పించవలయును అతడు సహజముగ నిన్వవిచో తగిన యుపాయము నాలోచించి యిప్పించవలయును

ఎనిమిదవ యధ్యాయము ల! గృహిణః పు(శిణో మొౌలా, క్ష్యతవిట్‌ ళూ(దయోనయః అర్జ్యుక్తాః సాక్ష్య మర్శంజి న యే కేచి తనావద్‌ ఆస్తాః సర్వేషమ వర్జేష కొర్య్యాః కౌ ద్యేషమ సాక్షిణః సర్వధర్మ విదోఒలుస్దా విపరీశాం న్హు వర్ధయేత్‌ నార్హ సంబందినో నాప్తా న నహాయా న వైరిణః న దృష్ట దోషాః కర్తవ్యా న వ్యాధ్యార్తాన దూ షితాః నా ధ్యధీనో న వ్యక్తన్యో న దస్యు ర్న వికర్మకృత్‌ న వృద్దో న శిశు రైకో నాంత్యో న వికలేర్యదియః నార్లో న మత్తో నోన్మత్తో న కుత్తృష్టోప పీడితః న శ్రమౌర్లో న కామార్తో న వృద్ధో నాప్‌ తస్కరః శ్తీడాం సాక్ష్యం న్రియః కుర్యు ర్వి జానాం సద్భృజా ద్వీజొః శూదా కృ నంత ళ్య్ళూ దాణా మంత్యానా మంత్యయోనయః

సాత్యుము చెప్పుటకు తగిన యోగ్యులను గురించి చెప్పబడుచున్నదేం గృహాస్టులు, పు(ళవంతుల్లు ఆ దేశమునందు పుట్టిన కతియ

వ శ్యగొంయళలు సాక్ష్యము చెప్పుటకు తగినవారు. పూర్వము రాజదండ

పము ననుభఏంగువారు సాక్ష్యము చెప్పుటకు తిగరు యదార్థము. బెప్పు

వారు సర్రధర్మ ములు తెలిసినవార్పు లౌభ్యము లేనివారు సాక్ష్యము చెప్పు టకు తగుదురు ధనసంబంధము కలిగినవారు. ఆప్తులు కొసివోరు, నింద్యుల, సాక్ళుమునకుత గరు అన్వత 6తుడు, దొంగ నిషిద్ధకర్మలు శజ్రీయువొడుం వృద్ధుడు, శిశువు, ఒంటరివాడు, వికలమైన ఇంద్రియములు గలవాడు, సొత్యము+కు తగరు అర్హుడు, మళ్తుడు, అకలి దప్పికలతో బొధపడువాడు (శమపీడితుడు, కామసీడితుడు, కోపిష్టి సాక్ష్యమునకు తగరు వ్త్రీలవిషయమున సొక్ష్యము చెప్పుటకు స్రీలు ద్వి జాతుల విషయ బడ్డ]

క! మనువు మానవధర్మ ముళా మున ద్వి జాతులు, శూూదుల విషయమున యోగు్యులకు శూ(దులు సాత్ష్యు మున కర్గులు, సమక్ష దర్శనా త్పాక్యం (ఇ వణాచ్చైవ సిధ్యతి త(్యత సత్యం (_బువన్‌ సాక్షీ ధర్మార్థాభ్యాం న హీయకతే సత్యం సాక్ష్యే ఉబువన్‌ సాక్షీ లోకా వాప్నోతి పుష్కులాన్‌ ఇహచానుత్తమాం కీర్ణిం వాగేషా _(బహ్మపూజితా సత్యేన పూయతే సొక్షీ ధర్మః సత్యేన వర్జతే తస్మాశ్సత్యం హీ వక్తవ్యం సర్వవర్హేషు సాక్షి భిః ద్యౌ ర్ఫ్భూమి రాపో హృదయం చం(దార్కాగ్నియమావిలాః రాతి స్పంధ్యే చ ధర్మశ్చ వృత్తజ్ఞా స్పర్య దేహినామ్‌ టఅహ్మఘ్నోయే స్మృతాలోకా యే చ స్త్రీబాలఘాతినః మిత (దుహః కృతఘ్నస్య తే తే స్యు రృువతో మృషా జన్మ పభృతియత్కించి త్చుణ్యంభ(ద త్వయా కృతమ్‌ త శక్తే సర్వం ళునో గచ్చే ద్యది (బూయా _సఏమన్యధా (పత్యతముగ చూచుటవలన వినుటవలన సాక్ష్యము చెప్పుట సిద్ధించును. సాత్ష్యమున నిజము చెప్పి నవానికి ధర్మార్థముల లోపము ఎప్పటికిని కలుగదు సొత్ష్యమున సత్యము చెప్పినవాడు సమృద్ధములైై న లోకములను పొందను ఈ లోకమున, పరతోకమునగూత్త కీ0ని సంపాదంచును ఇట్టివాక్కు (టబహ్మచే పూజించబడును సత్యివాక్యముబే సాక్షీ పవి(తుటగును సత్యముచే ధర్మము వృద్ది యగును. అందువలన అన్నివర్ణముల వారిచేత సత్యమే చెప్పతగి యున్నది సమ స్తజీవుల టపవృత్తిని ఆకాశము, భూమీ ఉదకము, మనస్సు, చంద సూర్యులు అగ్ని, యముడు వాయువు, రా్యతిం బవళ్ళు, ఉభయసంధ్యలు, ధర్మము తెలిసికొనుచున్నవి, అబద్ధము చెప్పి నవాడు (బహ్మఘ్నులు చ్త్‌దాల హంతకులు, మి(త(దోహులు, కృతఘ్నులు, పొందులోకముఅను

ఎనిమిదవ యధ్యాయము లిక్‌ ఫొందుదురు అబద్ధము పెప్పినచో పుట్టినదీ మొదలు సంపాదంచిన పుణ్యమంట యు కుక్కలను చేరును, న వ్యధా శపథం కుర్యాత్సత్వే ఒవ్యర్థే నరో బుధః వృధా హి శపథం కుర్వన్‌ (పేత్యచేహ చ నశ్యతి చిన్న చిన్న వషయముల నిమిత్తమై [పమాణము చేయరాదు, వ్యర్థముగ (పమాణము చేసినవాడు ఈ టోకమున పరలోకమున గూడ నాశనము పొందును ఆధర్మ దజడనం లోకే యళోఘ్నం క్రీర్తినాశనమ్‌ అన్వ ర్యం చ వర్య్థతాపి తస్మా త్త తత్పరివర్జ్ణయేత్‌ ఆదండ్యాన్‌ దండయనొ భొజా దంణ్యాంళ్ళా ప్యదండయన్‌ ఆయళేో మహ దాస్నో త నరకం చ్లై వాధిగచ్భతి వొగ్దండం (వథమం కుర్యాద్దిగ్ధండం తిదనంతరమ్‌ తృకీయం ధనద్‌ండంతు వధదండ మతః పరమ్‌ అన్యాయముగ శిక్షించుట ఈ లోకమున క్షీర్తిపతిష్టలనుు పరో లోకమున స్వర్గమును నశింపచేయును దండింప దగనివావివ్‌ దండించుట వలన దరడించ తిగినవారిని దండించకపోపుటవలన, రాజు ఆవక్షీర్తిని నరకమును వాడ పొందును మొదట మాటిలచే శిక్షించనలయును. అటు పిమ్మట (క్రమముగ. నిందావాక్యములచ్చే ధనదండనముచ్చే. శారీరక దండనముబే శిక్షించవలయును యత్కించి ద్దళవర్షాణి సన్నిధౌ టేకకే ధనీ భుజ్యమానం పరైస్తూష్టీం న న తల్లల్ధ మర్లతి తన యా సిని పరు లనుభవించుచున్నను సదీసంవత్చురముల కాలము మాటాడక యూరకున్న ధనికుడు దానిని పొందుటకు అర్లుడు కాడు అదీ అనుభవించువావికే చెందును

న! మమపు.మానవ ధర్మ ములు

బుణం దాతు మశక్షోయః కర్తు మిచ్చే త్పున। (కియామ్‌

స దత్రాా నిర్జితాం వృద్ధిం కరణం వరివనర్తయేత్‌

సము(దయాన కుఠలా 'దేళశకాలార్థ దర్శినః

స్థ్టాపయంతి తుయాం వృద్ధిం సా త (_తాధిగమం (పతి

(పతిభాష్యం వృధాదాన మాకికం సౌరికం చ యత్‌

దండశుల్కావశేషం చన పుథతో దాతు మర్డతి

మత్తోన్మత్తారా ద్యధనైై ర్పాలేన స్థవి రేణ వా

అసంబద్ధకృతైై శైవ వ్యవహారో న సిద్ధ్యతి

సత్యా న భాషా భవతి యద్యపి స్యా తుకిప్పితా

బహిశ్చే దృాష్యకే ధర్మా న్నియతా దవ్యవహారికాత్‌

(గహీకా యదీ నష్టః స్యా త్కుటుంబాన్టే రృతోవ్యయః

దాతివ్యం భాంధివై స్తశ్చ్యాత్స9విభక్తై రపి స్వతః

కుటుందాన్టేఒద్యధీనోఒపి వ్యవహారం య మాచేత

స్వదేశేవా విదేశేవాతం జ్యాయా న్న విచాలయేత్‌

వడ్డి వ్యాపార విషయము వివరించబడినది.

అప్పు తీర్చుటకు సామర్థ్యము లేనప్పుడు వడ్డినియిచ్చి కాగితమును ళరగ (వాయవలయును సము(ద (పయాణముజేయువారు దేశకాలములు 'తెలిసినవారు నిర్ణయించిన వడ్డీని స్థకరపరచవలయును. పెాహాసముగ నీయబడిన దానమ్కు జూదమున బుణపడిన ధనమ్ము మద్యపానమున కై న అవ్వు, (పభుత్వము విధించిన శిక్షారూపమైన ధనము ప్పుతుడుు ఈయ నక్కారలేదు మత్తుడు, పిచ్చివాడు అర్హుడు, అస్వతంతుడు బాలుడు, వృద్ధడు చేసిన వ్యవహారము, ఆధర్మముగ చేసినవ్యవహారము, సిద్ధింప నేరదు. స్థిరమైన వ్యవహారమునకు విరుద్ధముగ చేసిన వ్యవహారము

ఎ౨ిమిదవ యధ్యాయము ఫి ధర్మమునకు విరుద్దముగ బేనిన వ్యవహారము స్యతముగ నున్నప్పటికి సమర్థనీయముగాద్యు అప్పుచేసిన వాడుచనిపోయినను కుటుంది నిమిత్తము చేసినఅప్పును పుుళులక్కు బంధువులకు తీర్చవలసియున్నదీ సేవక నృత్తియందున్న వారు స్వ దేశమునందుగాని వి దేశమునందుగాని కుటుంబ నిమిత్తమై చేసిన అప్పును కుటుంబ యణజమావి తీర్చవలయును.

బలాద్ధత్తం బలాద్భు క్త బలాద్యచ్భొపి లేఖితమ్‌

సర్వా నృలకృశానర్జా నక్కతాన్‌ మను రబివీత్‌

అనా దేయం నాదతీత పరీక్షీణోఒపి పొర్టివః

నవాదేయం సమృద్ధోఒపి సూక్ష్మ మప్యర్థ ముత్చృేత్‌

ఆనా దేయన్య చాదానా దాదేయన్య ఉ వర్జనాత్‌

దౌర్బల్యం క్యాస్యతే రొజ్జః న ఓపేక్యేహ చ పళ్యతి

స్వాదనా ద్వ ర్ద్ససంసర్డా దబలానాం చ రకత్షణాత్‌

బలం సంజాయతే రాజ్రఃస (సేక్యేహ చ వర్ధతే

తస్యా ద్యమ ఇవ స్యామీ స్వయం హ్‌త్వా (పిచ్యూపిమయే

వశ్తేత యామ్యయా వృత్యా జిత కోధో జితేం్యద్రయః

యస్త్ర ధర్మేణ కార్యాణి మోహో త్కుర్యొ న్నరాధిపః

ఆచిరాత్తం దురాత్మానం వశే కుర్వంతి శళతవః

కామ్యకోధొ తు సంయమ్య యోబఒర్జాన్‌ ధర్మేణ పళ్యతి

(వజాన్త మనువర్హంతే సము_ద మివ సింధవః

బఐఇవంతముగ నిప్పి ంచదిడినదీ బలవంత ముగ ననుభవించబడినదీ బలవంతమనుగ (పాయించబడినదీ చెల్లనేరవుఎఅని మనువు చెప్పెనుం రాజు దారి ద్యపీడితుడ్తై నను తాను (గహించరానిదానిని (గహించరాదు.

ల్‌]

ఎనిమిదవ యధ్యాయము శి ససమ్మద్ధుడైనను తనకు రావలసినదానిని కొంచెమైనను విడువరాదు, తీనుకొనరానిదానిని తీసుకొనుటవలన్క రావలసినదానిని విడిచి'పెట్టుటవలన లోకమునందు బలహీనుడను పేరునుపొందును ఈలోకమునందును పర లోకమునందును సష్టమును పొందును తనకురావలసినదానిని ఆగహించుట వలన్కఆందలశిని శాస్త్రముననుసరింపచేయటవలన్క బలహీనులను రక్షించుట వలన రాజునకు బలము 'పెరుగును అట్టివాడు ఈలోకనునళదును పర లోకమునందును అభివృద్ధిగాంచును. రాజు యమునివలె తన (పియా (పియములకు విడిచి జితేం్యదియుడై జితకోధుడై పరిపాలించవలయును రాజు అజ్ఞానకారణమున అధర్మకార్యములు చేసినచో ఆతని శత్రువులు కొలదీకాలములోనే స్వాధీనము చేసుకొనగలరు కామ (ోధములు నిగ్రహించి ధర్మముననుసరించు రొజును (పజలు నదులు సము్యదునివలె ఆనుసరింతురు

వికీణేతే పరస్య స్వం యోఒస్వామీ స్వా మ్యసంమత।

న తం నయేత సొక్యంతు స్తేన మ స్తేనమానినమ్‌

అస్వా మినా కృతో యసు దాయోవికయఏవనా

ఆకృత స్పతు విజ్టేయో వ్యవహారే యధాస్టితిః

సంథోగో దృశ్యతే యతి న దృశ్యేతాగమః క్వచిత్‌

ఆగమః కొరణం తత న సంభోగ ఇతి స్టితిః

తనది కొనిదానిన్తి ఇతరుల య్హ్రిని, వారి యనుమతి లేకుండగ ఆమ్మినవాడు సాక్యమునకు తగడు ఆఅ ట్టివాడు తనను దొంగను కాదని యనుకొనుచున్నను దొంగయే యగును తనది కానిదానిని దానము చేసినను అమ్మినను అది చెల్లనేరదు పూర్వము ఎవరిదో వారి దేయగును, [(కయవి_కయములద్యా రా లభించనిదానిని అనుభవించినంతమా తమున తనదకొాద్కు ఆది ఎవరికి చెందినదో వారి దేయగును

రి మమవు.మానవ ధర్మముల

ధర్మారం యేన దత్తంస్యా త్కస్యైచి ద్యాచకే ధనమ్‌

పళ్ళాచ్చ న తథా తక్స్యాన్న దేయం తస్య తద్దనమ్‌

భృతో నార్లో నకుర్యా దో్యోదర్పా తత్కర్మ యథోదితమ్‌

స దండ్యః కృష్ణతాన్యప్టా న దేయం చాన్య వేతనమ్‌

ఆర్తస్తు కుర్యా త్స స్థ్‌ః సన్యధా భాషిత మాదితః

స దీర్చ స్వాపి కాలస్య తల్లభేకైవ వేతనమ్‌

యో (గొౌమ దేళసంఘానాం కృత్వా సత్యేన సంవిదమ్‌

విసంనద న్నరో లోభా త్తం రొష్ట్రా ద్వి (పవానయేత్‌

(కీళావ వి్యకీయ వా కించి ద్య స్యేహానుశయో భవేజ్‌

సోఒంతర్థశాహా త్తద్ద్యివ్యం దద్యాచ్చ్రైవాదదీత వా

ధక్మనిమిత్తము దానమడిగినవారు, తాము చెప్పిన విధముగ ధర్మ నిర్వ హణముచేయనిచో వారికాదానము చేయ నక్కారలేదు. సేవకుడు స్వస్హుదే తాను చెప్పినవిధము గ తనపనిని నిర్వత్నింపనిచో నతనికి వేతన మీయనక్కర దు ఎవివి. దికృష్ణల పైకము దండనము విదంచవలయును ల్రోగపీడితుడై నవాడు కాను చెప్పి నవిధముగసకాలములో వెనిపూర్తి చేయక కాలాంచరమునచేసినను ఆతనికీ మవలసినధనము పూక్తిగనీయవిలయును (గామ దేశవాసుల నమశ్షమున కౌను నిర్వ ర్రిచపలసిన పనినిగురించి స(వమాణముగచెప్పి చెప్పినట్లు చశేయనివానిని రాజు తన దేశమునుండి 'వెడలగొట్టవలయును (కయవి(కయవిషయములందు కొంచెముధ నమిచ్చి పిన్ముట తనకది నచ్చనిచో పదదీనములలో పల ఇచ్చినధనమును తిరిగి శ్రీనుకోవలయును లేక పుచ్చుకొనిన ధనమును తిరిగి ఈయవలయును,

ఆకన్యేతి తు యాంకన్యాం _బూయా డ్దోషేణ మౌసవః

స శతం _పొస్నయా ద్దండం తస్యా దోష మదర్శయన్‌

1010 మనువు.మానపధర్మ ముఠా

సవీ[తమైన కన్యను ఆపవి్యతురాలని నిందంచిి ఆమెయందు గల దోషము నిరూపణ చేయనిచో నూరునాణెముల దండమును విధించ పలయును

దివా వక్తవ్యశా పాలే రాశౌ స్వామిని తద్భుహే

యోగకే మేఒన్యధాచేత్తు పాలోవక్రవ్యతొా మియాత్‌

విధుష్య తు హృతం చోర్లై ర్నృపాలోదోష మర్హతి

యదీ దేశే చ కాలే చ స్పామినః స్వస్య శంసతి

తతా పరివృతం ధాన్యఎ విహింస్యుః పశవో యదీ

న త్య _పణయే దండం నృపతిః పకుకక్షిణామ్‌

పధికే(కే పరివృతే _గామాంకీయేఒధవా పునః

స పాలః శతిదండార్డో విపాలాన్లా వారయే త్చిళూన్‌

అనిర్హశాహాం గాం సూతాం వ్యషాన్‌ దేవపశూం _స్తధా

సపాలా న్వా విపాలాన్వా న దండ్యా న్మను రబవీఠ్‌,

పశుపాలన విషయము చెప్పబిడినదీ ,

పళువులవలనకలిగిన నష్టములకు పగటియందుకొపలావాడు్కు రాతి యందు యజమాని బాధ్యులు అటులగాక రా_శియందును పాలకునిదే దాధ్యతదైనచో అతనినే నిందీ చవలయుశు యజమానిపకువుఐణ బలవంత ముగ దొంగలచే నపహరించబడినచో దానికి పాలకుడు బాధ్యుడుగాడు దొంగిలించబడిన విషయము యజమానికి తెలియచేయవలయును ఆవరణ లేని (స దేశమునందలి ధాన్యమును పళువులు భక్షించినచో పాలకుని రొజు దరిడించరాదు. మౌర్గమునందుు ఆవరణగల క్షే్యతములందు సపవులా భకించిన పాలకునికి నూరు పణములు దళండనము విధించవలయును, పాలకుడుబేని సళవులను కేేతస్వామియే బయటకు తోలవలయును

ఎనిమిదవ యధ్యాయను [01 (పసవసమయమునుండి పద దీనములు గడవని ఆవును ఆంబోతులను పొలకులున్నను లేకున్నను దండింవరాదని మనువు బెప్పెనుం సీమాం్యపతి సముక్పున్నే వివాదే (గామయోళ్చ్రయో। జ్యేస్టేమాసి నయే త్సీమాం సుుపకాశేష ేతుషు సీమౌవృక్షంళ్చు కుర్టీత న్య గోధాళ్వత్ణ కింకుకాన్‌ శాల్మలీన్‌ సాలతాలాంళ్చ కీఏణశ్చెవ పొదపాన్‌ తటాకొ న్యుదపొనాని వావ్యః _(ప్యసవణాని చ తే వృష్టాస్తు యథా _బూయుః సమస్తాః సీమనిశ్చుయమ్‌ నిబధ్నీ్‌ యాత్స్తథా సీమూం సర్వాం ప్తాం శ్చైవ నామతః ఊరి పొలిమేరల గురించి వివదము వచ్చినప్పుడు కరకట్టలు బాగా కనిఎంచునట్టి ద్యేష్టమానమున సీమల విర్ణయము చేయవలయును, ఖ్రొలిమేరలను తెలియచేయుటకు పాలుకల జవ్వి చెట్లను మ(8చెట్లన్ము తాటిబెట్లను, రొవిచెట్లను వాటవలయువు. చెరువులన్యు నీటిమడుగులను చేహారయములను, పొఠి మేరలయందు నిర్మించవలయును, అందరు కలని డివిని బొలిమేకగా చెప్పుదురో చానినే నిశ్చయించవలయును మాతరం పితరం జాయాం _భాతరం తనయం గురుమ్‌ ఆవరయజ్బుతం దాష్యః పంథానం చాదదద్గురోః మనుష్యాణాం పళూనాం చ దుఃఖాయ (పహృతేసతి యథాయవా మహద్దుుఖం దండం కుర్యా త్సధాశధా త లిన్సి తరడిస్కి భార్యను, సోదరువ్కి కుమారుని గురువును, శ నిందంచి శవానికి గురువునకు దారినియ్యనివానికి నూరుసాణెముల దండము విధించవలయును, మనుష్యులను పశువులను బాధించినచో ఆ బాధకు కొట్రినవానివి దండించవ తగినటుల ట్టి ఉర (గంభావ 26] రర న సె ౮ ల పాం అ (| “ఈ శం ణి ర్న శు

101 మనువు మానవధర్య ముళు యౌన,_స్యైవ యాకు శృ యానస్వామిన ఏవచ దళాతివర్రనాన్యాహుః శేపషే దండో విధీయతే ఛిన్ననా'స్యే భగ్నయుగే తిర్యక్ప )తిముకొగతే ఆక్షభంగే చ యానస్య చ కభంగే తర్టైవచ ఛేదనే చైవ యం(శాణాం యోక్ర్రరళ్మా్య _స్టదెవచ ఆ(కందే చాప్యపై హీతి న దండం మనుర _బపీత్‌ య(శావ ర్తతే యుగ్యం వ్తైగుణ్యా త్చా9జక స్య తు తత స్వామీ భవేద్దండో్యో హింసాయాం ద్వ్యాళతం దమః మనుష్యమారణేక్షి (వం చోరనత్కిల్చిషం భవేత్‌

పాజభృాక్చు మహత్స 3ర్హం గోగజో ష్ట్ర హయాదీషు

"-*కటాదులనలన కలిగిన _వమాదవిషయమున దండవిధానము చెప్పబడినదీ

శకటము నడుపువాడు యజమాని ఆనువాతివలన కలిగిన పది (పమాదవిషయములు మినహాయించి దండనము చప్పబకినడి, ఆపదీ విషయములు ఇవి ___

వృషభమునకు కట్టిన పగ్గపు తాళ్ళ తెగుట్క బండికిగల క్యరలు విరుగుట్క భూమియందలి మిట్టపల్ల ముల వలన బండి తిరు గబడుట్న చ(కమునందలి ఆకులు విరుగుట, చ(కము విరుగుట, ఇరుసు విరుగుట్క యంత్రములు విరుగుట ఎద్దులకు కట్టిన చర్మాదుల పక్రైడలు తెగుట 'జోలగ్‌పొం డని పెద్దగా అఆరచుట , ఆనువోని వలన కలిగిన యమాదము లప దండనము లేదు.

ఎనీమిదవ యధ్యాయము 1[8

ఆసమర్హుడైన సారధికొారణమున కలిగిన (పమాదమనందు యజమాని శక్షొర్లుడు (సొజీహింస జరిగినచో రెండువందల నాణెముల శిక్ష విధించవలయును మానవుడు చనిపోయినచో దొంగతనమునందు వలె పొపము కలుగును, పళువులు చనిపోయిన పంచళత పణములు శిక్ష విధించవలయును,

పరమం యత్న మాతిష్టేత్‌ స్తేనానాం న్మిగహే నృపః

స్తేనానాం నిగగవహోదస్య యళో 'రొష్ట్రం చ వర్టతే

ఆభయస్య హీ యో-దాతా స ప్పూజ్యః నర్వుతో నృపః

స్యతం హి వర్ధతే తస్య నదై వాభయ దక్షిణమ్‌

నర్వుతోధర్య్మ షడ్చాగో రాజ్ఞో భవతి రోక్షతః

ఆధర్యాదపి షడ్చాగో భవత్యన్య- వ్యారక్షతః

యదధేతే యద్యజకే యద్దదాతి యదర్బతి

తస్య షడ్ఫ్భాగభా్యగాజా నమ్మ్యుగ్భృవతి రక్షణాత్‌

రక్షన్‌ ధర్మేణ భూతాని రొజా వధ్యాంశ్చ ఘాతయన్‌

యజకేఒహర హర్యథ్జైః సహ్మసళత దక్షీణైః

యోఒరక్షన్‌ ఐత మాద శ్షే కఠంళుల్కంచ పార్టివః

పతిభాగం చ దండంచస సద్యో నరకం (వజేత్‌

రాజు దొంగలను బింధిలిచుటయందు సంసిద్ధుదై యుండవలయును దొంగలను బంధించుటవలన క్షీర్తియు రాష్ట్రాభి వృర్దియ కలుగును స్యత మనునది యాగవి శేషము, దానివలెనే ఆభయమే. దక్షిణగాగల దాజ్యము నృద్ధిచెందును. లోకరకణమువలన "రాజునకు. (పజల ధర్మాచరణము నందు ఆరవభొాగము లఅఖించును అటులనే రక్షించక పోసుటవలన అధిర్మమునందు ఆరవభాగము లభించును రక్షించుటవలన రాజు =

104 మమపుమానవ ధర్మ మిళు 'వేదాధ్యయనమునందు, యాగమునందు, దానమునందు ఆరవభాగము ఫలము పొందును దుష్టులను శిక్షించి మంచివారిని రక్షించుటవలన వేల కొలదీ దక్షిణలు ఇచ్చిచేసిన యాగఫలము (పతిసమయము నందును పొందును పన్నులను (గహించి రక్షించని రాజు నరకమును పొందును

అఆరష&ితారం రాజానం బలిషడ్భాగహారిణమ్‌

తమాహుః సర్వలోకస్య సమ(గమలహారకమ్‌

ఆధార్మికం (తిభధిర్న్యాయై ర్ని గృషప్టాయాత్ప 9చుత్నతః

నిరోధనేస బ9ధేన వివిదేన వభేన చ

కంతవ్యం (పభుకా నిత్యం కీపతాం కార్యిణాం నృణామ్‌

బాలపృద్ధాతురాణాం చ కుర్వుతా హ్‌త మాత్మనః

యః క్షిప్తో మర్షయత్యార్న్యై స్తేన స్వ ఫే మహీయతే

యస్త్వైశ్వర్యా న్నక్షమతే నరకం కేన గచ్చతి

శాసనా ద్వా నిమోశ్నా ద్వా స్తేనః స్తేనా ద్వి ముచ్యతే

ఆ”సిత్వా తుతం రాజా స్తేనసస్యాప్తోతి కిల్చిషమ్‌

ఆరవభాగము పన్నును (గహించి వజారక్షణను చేయనిరాజు ఆఅందరిపాపమును పొందునని చెప్పిరి కొరాగారము, బంధనము, శారీరక శికయను మూడుపాయములచే అధార్మికుడైన వానిని (గహించవలయును. తన హితమును కోలినరాజ్యు బాలురు, వృద్ధులు, బాధితులు తననాక్నే పించినను సహించి క్షమించవలయును అ విధముగ సహించివరాజు స్వర్గమును పొందును ఐళ్య ర్యకొారణమున సహించనిరాజు నరకమును పొందును కాసనమువలనగాన్కివిమోకమువలన గానిచోరుడు పొపవిముక్తు డగును చోరుని శాసించనిరాజు ఆ చౌర్యఫలము పొందును, -

ఎనిమిదన యధ్యాయము 105 రాజవిః కృత దండాస్తు కృత్వా పొపొని మాననొః నిర్మలాః స్వర్గ మాయొంతి సంతః సుకృతినో యధా పురుషాణాం కులీనానాం నారీణాం చ విశేషతః ముఖ్యానాం చ రత్నొనాం హరణే వధ మతి పిఠావార్యః సుహృన్మాళొ భార్యాపు_తః పురోహితః నాదండో్యో నామ రొజ్టోఒ_స్టియః స్వధర్మే న తిష్టతి కార్చాషణం భవేద్దండో్యో య్యత్రాన్యః (పాక్క్ళతో. జనః తత రాజొభవే ద్దండ్యః సహ్కసమితి ధారణా యోజఒదత్తాదాయినో హస్తా ల్లిప్పేక ాహ్మణోధనమ్‌ యాజనాధ్యాపనే నాపి యధా స్తేన స్పృథెవ సః ఐందస్థాన మఖి_పేప్పు ర్యశశ్చాపష్యయ మతయమ్‌ నో పేకకే కణ మసి రాజా సాహసికం నరమ్‌ సత్పురుషులు స్వ ర్గమును పొందీన విధముగనే పానములు చేన్తిన్‌ దూనవలణగొడ రాజవండనముపొందీ నిర్మలులై్లై న్వర్లమును పొందు చున్నారు సద్వ 6శమున పుట్టివపురుషులను, శ్రీలనుు రత్నములను, అపహరించి నవాడు వధార్హుడు, స్య ధర్మమును పాొలించని తండి, అదార్యుడు, మ్యకుడు, తల్లి, భార్యః ప్య్యకుడు; పరోహితుడు గూడ దండనార్లులే యగుదురు. తప్పుచేసిన సామాన్యుడు కొార్ఫాషణమను నూ (త మే చెల్లించవలసి యుండగ ఆ తవ్వు చేసినరాజు వెయ్యి కొర్పా షణములు చెల్లించ వలసియుండును యాజనము, అధ్యాసనము కల్షినను ఇస్వ దలచనివాని జీతిసుండి (హింపదలచిన వాహ్మణుడు దొంగయమే యగును ఇం్యదలోకము నసేక్షించినరొజు సాహసకృత్యములు చేసిన వానిని కణమైనను ఉ సేకించరాదు, ల]

కే06 మనువు.మానవధర్శ మణ

నమిత కారణా (దాజా విపులాద్వా ధనాగమాత్‌

నముత్సృజే త్చాహసికాన్‌ సర్వ భూత భయావహాన్‌

శస్త్రం ద్వజాతిఖిర్లాాహ్యం ధర్మోయ(తో పరుధ్యతే

ద్వీ జాతీనాం చ వర్ణానాం విష్ణవే కాలకొరితే

ఆత్మనళ్ళ పరిశాణే దక్షిణానాం చ సంగరే

స్రీవి_ప్రాభ్యుపపత్తౌ చఘ్ననా ధర్మేణ న దుష్యతి

ఆతతాయి వధో దోషో హంతు ర్భృవతి కశ్చన

(యకాశం వాఒ(పకొశం వా మన్యు-స్టం మన్యుమృచ ఏతి

"స్నిహకారణమునగాని ధనా'పేక్షవలనగాని లోకభయంకరులైన వారిని రాజు విడువకూడదు. ధర్మమునకు ద్విజూలకు బాధ కలి? నప్పుడు ద్వజులచే శస్త్రము ధరింవ తగియున్నద్‌. ఆత్మర కణార్థము గోస్త్రే (బాహ్మణ రకణార్థ్హము హత్యచేసినను పొసయుక్తుడు గాడు, తనను చరపదలచినవానిని _పకాళముగాగాని అ _సకాళముగాగానిచంపిన పాపము లేదు శ్యతువునకు కలిగినకోపమును కోపముచేతనే జయింసవలయున్ను

పరదారాభిమ ర్శేషు (సవృత్తాన్‌ మహీపతిః

ఉద్వే జనక రై ర్తండ్దై శ్చిహ్నాయిత్వా (పవాసయేత్‌

షరస్య పత్న్యా పురుషః సంభాషాం మూజయ (నహః

పూర్వమ్తాక్షాంతో దోషైః (ప్రాప్పుయా త్ప్చూవు సాహనమ్‌

పరస్రియం.యోఒఖివ దే త్రీ ర్టేజర జ్యే వనేఒపి వా

నదీనాం వాపి సంభేదే స సం్యగహణం- మాప్పు బూత్‌

ఉపచ్నార (కియాకేశ౩ స్పర్శో భూషణవాససామ్‌

సహభఖట్వాననం వవ సర్వం సం్య్థగహణం స్మృతః

ఎనిమిదవ యధ్యాయము 107 పరత్హ్రీలను పొందువారిని రాహు రాజ్యమునుండి బహిష్కురించ వలయును, రహన్యముగ పరత్త్రీలతో సంభాషించిన పురుషుని శిక్షింప వలయును నదీకీరమున్క ఆరణ్యమున, నడీ సంగమమున పరశ్ర్తిలతో మాటాడుట సం[గహణమగును, "సేవించుట ఆటలాదుట్ట ఆఅభరోణము లను స్ప ఫంచుట, ఒకే మంచముపై కోర్య్వుండుట మొదలగునవి యోఓకొమాం దూషయీ త్కన్యాం స సద్యో వధ మర్హతి సకొమాలందుషయం స్త్యుల్యో న వధం [పాప్వుయాన్నరః। యస్య స్తేనః పురే నాస్తినాన్యస్త్రీగో న దుష్టభాక్‌ న సొహసిక దండఘ్నో స రాజా ళ్యకలోకభాక్‌ న మాకాన పితాన స్త్రీ న పుత స్యాగ మర్హతి త్యజన్న పతితా శేతొన్‌ రాజ్ఞా దండ్యా శతాని షట్‌ తనను కోరని కన్యను బలాత్కరించిన వానిని వధి౪చవలయున్ను కామించిన కన్యమైనచో వధించరాడు “ఏ రాజుసద్దిణమునందు. దొంగ్య జారుడు? దుష్టుడు? సాహసికుడు లేడో ఆరాజు ఇందలోకమునుపొందును టి చెలి ని, తంధడివి; భార్యను, కుమౌరుని త్యాగము చేయరాదు. వారియందు తప్పాలేకయే త్యాగమచేసిన వానికి ఆరువఠదల' నాణెముల శికవిధించ వలయునుః ఆంధో జడః పీర సర్ఫ్‌ స్పప్తత్యా స్థవకళ్చుయః శోటయియేష ఉపకుర్వ ౦శ్చ న దాప్యాః శీనచిత్కారమ్‌ ణో (తియం వ్యాధిశార్తా చ బాల వృద్ధానకించనమ్‌ మహాకులీన మాఠర్యం చ రాజా సంపూజయేత్పదా

108 మనువు-.మానవ ధర్మ ములూ -

శుల్కస్థానం పరిహార న్నకాలే (టకోయవి(కయీ

మిథ్యావాదీ చ సంఖ్యానే దాప్యోష్టగుణ మత్యయమ్‌

ఆగమం విర్ణమం స్దానం తథా వృద్ధిక్షయా వుభౌ

విచార్య సర్వపళ్యానాం కారయే త్క9యవి _కయౌొ

పంచరా(కే సంచరా(కే పక్షే పకేఒధవా గతే

కుర్వీత ట్హైషాం (పత్యక్ష మర్థం సంస్థాపనం నృపః

తులామానం (వ్రతీమానం సర్వం చ స్యాత్చులక్షణహ్‌

షట్సు షట్సు చ మా'సేషు పునరేవ పరీకయేత్‌

గర్బిణీ తు ద్వీమాసాది _స్తవా (పవాజితో మునిః

(వాహ్ము ణాలింగినశై్చైవ న దాప్యా స్తారికంత రే

యన్నావి కించి ద్దాశానాం విన శ్యేతాపఠాధత:

తద్దాశై రేవ డదాతవ్యం సమాగమ్య స్వతోంళత।

క్‌తియం చైవ వైశ్యంచ ాహ్మణో సృత్తికర్శతా

భిళృయా ధాన్సశం స్యేన స్వాని కర్మాణి కారయన్‌

అహన్యహన్యవేక్షేత కర్మాంతాన్వాహనాని చ

ఆయవ్యయాౌ చ నియతా వాకరాన్‌ కోశమేవ చ

కుంటిన్సి (గృడ్డిన్కి దెబ్బదీసంవత్సర ముల వృద్ధుని పరోపకారిని ఛనము తీసుకొనకయే వదిని ధాటించవలయును, పండితుని వ్యాధిపీక్స తున్కి వాధితున్ని బాలవృద్దులను ఉన్న తవంళజాతున్ని ఠాజును ఎల్లప్పుడు గొారవించవలయును. ఆమ్మతగిన (వదేశమును విడిచి మరయొకచోట రహస్యముగ ఆమ్మువానికి, సమయముదాటి ఆమ్మువానికి లెక్కల యందు తప్పు చెప్పువానికి ఎవిమిదిరెట్లు పన్నును విధిచవలయును. వస్తువుల రాకపోకలు వృద్ధి క్షయములు (కయవి[క్రయములు నిచా

ఎనిమిదవ యధ్యాయము 1108 రించి పన్ను విధించవలయునుు ఆయిదు.ఆయిదు దనముఅకుగొని, పత్సమునకు గాని, వ్యాపార విషయనులను పరీక్షించవలయును, తూనిక వంకరములను, కొలత పరకికరములను (పతి ఆరుమాసములకు పరీ కించవలయును అెండు మాసములు నిండిన గర్భవతిని. సంన్యాసివి (ాహ్మణులను, (బహ్మాచారులను, శుల్కిము తీసుకొనకయే నదీని దాటించవలయును. నావికల అఆసరాధమువలన సవడవ మునిగినగొవి (దిద్దలయినగాని దానివలన నష్టపడినవారి దవ్యమును. నావికబే భరించ వలయును, (బాొహ్మణుడు, వృత్తిలేక బాధపడుచుశన్న క్యతియ వైళ్యు

లను _ తగినపని వారిచే చేయించుచు - పోషించపలయును, రాజు (పతి

రోజుతన బాహనముల రాకపోకలను, ఆదాయవ్యయముళవు, గనులను

కోళ ములను చూడవలయును.

ఇది ఎనిమిదవ యధ్యాయము, స లి]

తొమ్మిదవ యథధ్మాయము

పురుషస్య వ్రియాశ్హ్రైవ ధర్మే వర్తి తిష్టతోః

సంయోగే విపయోగే చ ధర్మాన్వజ్యామి శాళ్వు తాన్‌

పితా రక్షతి కౌమారే భర్తా రక్షతి యొవనే

రక్షంతి స్థవిరే ప్రతాన స్తీ స్వాతం్యత్య మర్హతి

కాలేఒదాతా పితావాచ్యో వాచ్య శ్చానుపషయ నతిః

మృతే భర్తరి పు్యతస్తు వాచ్యో మాతు రరక్షితా

సూక్ష్మేభ్యోఒపి పసంగేభ్యః స్రీయో రవ్వా విశేషతః

ద్వయోర్ష్మి కులయో ళ్ళీక మావహేయు రరక్షితాః

ఇమంహి సర్వ వర్ణానాం సశ్యరితో ధర్మ ముత్తమమ్‌

యతంకే రక్షితుం భార్యాం భర్తారో దుర్చలా ఆపి

స్వాం _పసూతిం చరిితంచ కుల మాత్మాన మేవచ

స్వం చ ధర్మం (సయక్నేన జాయాం రక్షన్లి రక్షతి

పతిర్భార్యాం సం్మపవిశ్య గర్భో భూత్వే హూ జాయతే

జొయాయా ద్ధి జొయొత్వం యదస్యాం జాయకే పునః

యాద్శళం భజతే హి స్రీ సుతం సూతే తధావిధమ్‌

తస్మా త్వ 9జావిశుద్ధ్యర్థం స్రీయం రక్షే (తృయత్నతః

త్రీ పురుష విషయకమైన ధర్మములు వివరముగ చెప్పబిడినవి *

ధిర్ముమారమున సంచతించదలచిన స్త్రి పురుషులకు సంయోగ వియోగ కొలములయందు ఆచరించవలసిన శాశ్వ తధర్మ ములను చెప్పు చున్నానని మమవు టవకిజ్ఞచే పెను స్మ్రీని దాల్యమున తం(డియు యౌవన మున భర్తయ్యు _వృద్దాప్యమున పుతుడు రక్షింతురు. ఆంతియేకొనిి

తొమ్మిదవ యధ్యాయము క1ఏ ఆమెను రక్టించక విడిచి పెట్టరాదు తగినకాలమున- వివాహము" చేయని తం్యడియు యొనవనమునకు తగినటుల టవవర్సించవి భర్తయ్యు భర్త గతించిన పిమ్మట ఆమెనురక్షించనిపు(తులు నింద్యులగుడురు సూత్మము లైన నింద్యవిషయములమంక్షియు స్త్రీలను రక్షించవలయును. లేనియడల శెండు వంశములవారికి దుఃఖమును కతిగచేయుదురు. ఇడి ఆన్ని జాతులవారికి ముఖ్యమైన ధర్మము. అందుచేతనే భర్తలు దుర్చలు లయినప్పటికి తమ భార్యలను రక్షించుకొనుటకు (ప్రయత్ని ంచుచున్నార్వు భార్యను కఠ్షించినవొడు తన సంతానమును తవచరి(తను, తనకులమును తవను తన ధర్మమును రక్షించినవాడగును. భర్తయే భార్యయందు (వవేశించి తి3గి జన్మించుచున్నాడు. జాయయను పదమున కదియే యర్థము త్రీ తాను ఆ కయించిన ప్పరుషునివంటి సంతానమునే పొందును పవి [తనంశాన నిమిత్తము శ్రీని (వయత్నపూర్వుకముగు రొడించ వల యును విశేషము : “న స్రీ స్వాతం్యత్యమర్లతి” అను వాక్యామునకు కొందరు మనువు సీని బానిసగ చే పెననిచెస్పుదురు, కాని అది సరియైనది కాదు తీని రతించవలయునని చెప్పుటయే ఆ వాక్యతాత్సర్యము.

న కళ్ళ్చిద్యోషితః శక్తః (నసహ్యూ పరిరక్షితుమ్‌

ఏత రుపాయయోగైై స్తుశక్యా స్తాః పరర క్షితుష్‌

అర్థస్య సంగ్రహేవైనాం వ్యయేన్నైవ నియోజయేత్‌

శాచే ధర్మేఒన్నవక్త్యాం చ పారిణాహ్యస్య వేక్షణే

ఆరకీకా గృహే రుద్ధొం పురుషై రాఫ్రకారినిః

ఆత్మాన మౌత్మనా యౌన్తు రత్నేయు స్తాః సుకకీళాః

పానం దుర్దవసంసర్గః వత్యాచ విరహోఒటనమ్‌

స్వప్నోఒన్య గేహవాస శ్చ నారీ సందూషణాని షట్‌,

. చుమపు.నొనవ ధర్మము స్రేంను ఐలవంతమువ రక్షించుట ఎవ్వరికి సాధ్యముకాడూ యోగ్యముల్లై క ఉపాయములచే రక్షించవలయును ధనసంచయమునందు వ్యయమునందుు శాచధర్మములయంద్యు పాకాదులయందు అమెను నియోగించపసలయును వురుషులు విర్చంధించినంత మా్యతమున స్ర్తీల రళితులు కొర్కు యోగ్యములగు విషయములను తెలిసికొని తమను శకించుకొనువారే రక్షితులగుదురు. మధ్యపానము, దుర్షన సాంగత్యము, భర్త తోడులేకుండగ సంచరించుట్క, అకొలని్య(దం అన్యగ్భృహ సివానము శ్రీల దోషములకు కారణములు, యాదృగుణేన భర్తా స్రీ సంయుజ్యేత యధావిధి తాదృగ్గణా సా భవతి సము(దేణేవ నిమ్నగా (వజనార్థం మహాభాగా? పూజారా గృహది_ప్పయః త్రీయః శియళ్ళ గేహేష న విశేఒపో_స్సి కళ్చన ఉత్పాదన మపత్యిస్య జాతస్య పరిపాలనమ్‌ (వత్యహం లోకయ్యాతాయాః _పత్యకం త్తు విబంధనమ్‌ ఆపత్యం ధర్మకార్యాణి శ్కుశూషా రతి రుత్తమౌా దాళాధీన _స్టధా సర్గః పిత్తూణా మాత్మనళ్చ హ వతిం యా నావిచరతి మనో వాగ్దేహ నంయతా సాభర్ష్శృ లోకా నాప్నోళి నద్చిః సాధ్వీతి చోచ్యతే సము(దముల సంగమును పొందిన నదీ సము(దభావము పొౌందీ నట్లు భార్య భర్తయందుగల గుణములనే పొందుచున్నది. గృహమును (వకాశింవచేయునటువంటి స్త్రీలు సంపదలుగూడ నంతాన నిమిత్తము పూజించ తగియున్నార్వు ఈ రెండింటియందు. ఎట్టిభేదములేదు. సంతో నము గనుటకు పోషించుటకు లో కజీవనముజరుగుటకు స్రియే (స్రత్యక్ష

తొమ్మిదవ యధ్యాయము 118 కారణము సంతొనమ్ము ధర్మకార్యవిర్వ హణము, 'సేవు ఉత్తమ సంథో గమ్ము స్వర్గలోకముగూడ దారాధీనమై యున్నవి. ఈమెయే తనకు పిశరులకు గూడ న్వర్గకారణ మగుచున్నదీ. మనోవాక్కాయములచేత భర్తను సేవించిన స్త్రీ భ్వర్తపొందు లోకములను పొందును. లోకమున సాధ్వి యనిపించుకొనును

కే[త భూతా న్మృతా నారీ వీజభూతః స్మృత। పుమాన్లా

కే (త వీజసమాయోగా త్పంభవః సర్వ దేహినామ్‌

విశిష్టం కుతచిద్చీజం స్త్రేయోని-స్తేవ కుతచిత్‌

ఉభయం తు సమం యత శా (పసూతిః (వళనస్యతే

వీజన్య చైవ యోన్యాళ్చ వీజ ముత్క్యృష్ణ ముచ్యతే

సర్వ భూత (_ససూత్సిర్లి వీజలకణ లక్షీతా

యాౌదృశం తూప్యశే బీజం కే[కే కాలోవపొదతే

తాదృ్యగోహతి త త్తస్మి న్పీజం ప్రైర్వ్య్యంజితం గుదై

వ్రీ మే(ఠర్రమనియు పురుషుడు వీజమవియు చెప్పబడును. వీరిద్దరి కలయికచేత నే జీవులు పుట్టుచున్నారు. ఒకచోట వీజము ఉత్క్చష్టమై నదేగను, మరియొక చోట యోని యత్క్యృష్టమైనదిగను యుండును, శిండును సమమైనచోట (ప్రశస్తమైన సంతానము కలుగును వీజయోను అలో వీజమే ేస్టమైవది. సమస్త సృష్టియు వీజలక్షణములనే కలిగి యున్నది భూమియందు నాటిన వీజలక్షణములుగల మొక్కలే మొలచు చున్నవి ఆ మొక్కలు వీజస్వ భావమే కలిగి యున్నవి

ఇయం భూమిని భూతానాం శాళ్వతీ యోని రుచ్యకే

న చ యోవిగుణాన్‌ కాంళ్ళి దృీజం పుష్యతి పుష్టిషు

భూమావ ్యేక కేదారే కొలోహ్తాని కృషీవలైః

నానారూపొణి జాయంతే వీజానీహ స్వభావత।

ల]

క14 మనువు మూనవ ధర్మములు

అన్యదు_ప్త్పం జాతమన్య దీక్యేశ న్నోపపద్యతే

ఉప్యతే యద్బీజం త్త దేవ యపరోహతి

దళ్చారిజ్టేన వినీకేన జ్ఞానవిజ్ఞాన వేదినా

ఆయుష్కామేన వప్రవ్యం న జాతు పరయోషితి

ఈ భూమియే సమ స్టజీవడాసులకు యోనియైయున్నదం. ఆయి నప్పటికి ఏ వీజములు యోని గుణములు జౌందవు. ఏజగుణములనే పొందును ఒకే భూమియందు వ్యవసాయదారుడు ఆనేకవిధములయిన వీజములు చల్లుచున్నాడు. ఆ వీజ స్వ భావముగల మొక్కలు మొలచు చున్నవి ఒక విత్తనము నాటిన చానికి విరుద్ధమైన మరియొక మొక్క 'మొలచుట లేడు ఏ వీజము నాటిన ఆ మొక్కయే మొలచు చున్నదీ ఆందునలన జ్ఞాన విజ్ఞాన వేత్త ఆయుష్కాముడు సరశ్ర్రీయందు. వీజ స్థాపన చేయరాదు

న నిష్క్రథియవిసర్గాభ్యాం భర్తు ర్చార్యా విముచ్యతే

ఏవం ధర్యం విజానీమః (పాక్స 9జాపతి నిర్మితమ్‌

సకృదంళో నిపతితి సకృత్కన్యా (పదీయతే

సకృదాహ దదానీతి తీజ్యేతాని సతాం సకృత్‌

(గాళుగ్దేస్టన్య భార్యా యా గురుపత్న్యనుజస్య సౌ

యవ్వీస్తస్తు యా భార్యా స్నుషాజ్యేష్టన్య సా స్మృతా

దాన వ్యకయములచేశ భర్త భార్యనువిడువజాలడు ఇదీ _బహ్మ చేసిన ధర్మమని తెలియవలయును, ఆన్నదము్యులవిభాగము కన్యాదానము గవాదుల దానము అను ఈ మూడును సత్పురుషులు ఒకమా రేచేయుదురు ఆన్న భార్య తమ్మునికి గురువత్నివంటిద. తమ్ముని భార్య అన్నకు కోడలీ వంటిది

తొమ్మిదవ యధ్యాయము 115 విధాయ వృత్తిం భార్యాయాః (పవ సే త్కార్యవాన్నరః ఆవృత్తికగ్శికా హ్‌ స్రీ _పదుస్యేత్‌ స్థితిమత్యపి నంవత్సరం (టతీకేత ద్విషంతీం యోషితం పతిః ఊర్జ స౦ సంవత్సరా శ్వేనాం దాయం హృత్వా న సంవ సేత్‌ ఉన్మ త్తం పతితం క్తీబ మృనీజం పాపరోగిణమ్‌ న త్యాగోఒ స్తీ ద్వీషంక్యాశ్ళ్చు న చ దాయాసవర్హనమ్‌ యా రోగిణీ స్యొత్తు హిరా సంపన్నా చైవ శీలతః సానుజ్ఞాప్యాది వే _త్తవ్యా నావమాన్యా చ కరి చిత్‌ చేశాంతరము వెళ్ళచఅచిన భర్త భార్యకు జీవనాధారము కల్పించి

నళ్ళవలయును జీవనాధారములేనిచో స్థిరచిత్తురాలై న స్త్రీయుచెడిపోవును

తనను ద్వేషించుచున్న భాఠ్య నిమిత్రము న;వత్పరకాలము (పతే క్షించ నలయున్సు అటుపిమ్మట ఆమె కిచ్చిన అభరణాదుల (గహించి విడిచి పెట్టి వలయును ఉగాసవాసముల నిచ్చి జీవనము మాత్రము కల్పించ వలయును ఉన్మత్తుని పతితుని. నపుంసకున్ని రోగ్యగస్తుని డ్వేషించుచున్న శ్రీని హడ విడిచిపెట్టరాదు. ఆమె ధనమును అవహ రంచ రాదు రోగ్యగస్తురాలు, సత్స్వభావము గలది యగు భార్యను అంగీకరింపచేసి మంయొక వివాహము చేసుకొనవలయును ఆమెను ఎప్పుడును ఆఅవమౌనించరొదు

ఉత్క్భహ్టైయాలిరూ పాయ వఠరాయ సదృశాయచ

ఆపొస్తామపి తాం తపై్మై కన్యాం దద్యా ద్యధావిధి

కామ మామరణా త్తిసే ర్ల్యహే క న్యర్తుమత్యపి

న చైవైనాం (పయచ్ళేత్తు గుజహీనాయ కిచిత్‌

దేవదళ్తాం సతి ర్చార్యాం విందతే నేచ్చయాత్మన;

తాం సాధ్యీ౦ విభ్యయాన్నిత్యం దేవానాం (ప్రియ మాచరన్‌

118 మనువు మానవధర్మ్శ్మముణు

(ప్రజనార్థం స్రీయః సృష్టాః సంతానార్థం చ మానవా

తస్మా శ్చాధారజో ధర్మః (కుత పత్నా్వ్యా సహోదితః

ఆదదీచ న కూదో౬ఒపి శుల్కం దుహితరం దదన్‌

కుల్కం హి గృహ్హన్‌ కురుకే ఛన్నం దుహితృ విృిికయమ్‌

ఉత్కృష్టమైన యోగ్యతగల వరుడు అఖించినపుడు వివాహ వయస్కురాలు కాని కన్యనిద్చియు కశాన్త(వకారము వివాహముచేయ వలయును బుతిమళియైనను గుణహీనువ కీయరాదు, ఆమరణాంతము ఇంటియందుండుటయే మంచీది, భర్త దైవద త్తమైన కన్యను భార్యగా పొందకలుగునేకాని తన యిష్టము వమసరించికొదు అట్టి పతి_వతను దేవతలకు (సియమాచశంచుచు శాశ్వుతముగ భరించవలయును- గర్భ ధారణ నిమిత్తము ఫ్ర్రేలున్కు గర్భాధాన నిమిత్రము పురుషులు సృష్టించ బడీ. ఇందువలన ధర్శములన్నియు భార్యాభ_ర్హలళు వెప్పబడినవిం శూ దుడయినను కన్యనిచ్చి కుల్కిము టగహంచరాదు కుల్క్టుము గహీంచుట యన రహన్యముగ కన్యనమ్ముటయే యగును,

ఏతక్తు న పరే చృకు ర్నాపరే జాతు సాధవః

ళు, న ళం నో

దన్యన్య (పకిజ్ఞాయ పున రన్యస్య దీయకే

నానుకు పమ జాక్వేత త్పూర్వేష్వపి హొ జన్మసు

శుల్మసళిక్టేన మూల్యేన ఛన్న3 దుహితృవి[_కయమ్‌

అన్యోన్యస్యావ్యభిచారో భవే వామరణాంతిక,

ఏష ధర్మః సమా సేన శ్రేయః స్రిపుంసయోః పరః

తధా నిత్య యశేయాశాం శ్రీవంసొ తు కృత (కియౌ

యధా నాభిచరేతాం తా వియుక్తా విత రేతరమ్‌

తొమ్మిదవ యధ్యాయము 117 ఒకలతికి యివ్వ గలనని (వళిజ్ఞచేసిన కన్యను మరియొకరి కిచ్చుట సాధువులగువారు పూర్వ ముచేయలేదు ఇప్పుడుచేయుటలేదు. పూర్వా కొలమునందును శుల్కమను పేరుతో దుహితృ విక్రయము చేసినటుల వినఐడుట లేము భార్యాభర్తలు ఆఅమరణాంతము కలిసియండుటయే ధర్మము . ఫ్రే పురుషుల (వధానధర్మమిదీయే యని గృుర్తించవలయున్ను త్రీ పురుషలిద్దరును కలసియుండుటకు తగిన (నయత్నము నిత్యము శీయవలయును, వెరి టవర్తన వియోగమున కవకొళ మిచ్చునట్టుండ రాదు ఊర్జ వ్రైం పితుళ్చు మౌతుశ్చ సమేత్య (భాతర స్పమమ్‌ భజేరన్‌ ఫై తృకం రిక్ట మనీళాస్తే హి జీవతోః పిశేవ పొలయే త్పు తాన్‌ జ్యేష్టో (భాతి న్రాన్యపవీయనః పు్కుతవచ్చొాపి వ ర్రేరన్‌ జ్యేష్టే టఆభాతరి ధర్మతః యో జ్యేస్టో జ్యేష్ట వృత్తిస్ప్యా న్మాతేవ పితేవ సః అజ్యేష్టవృ త్తిర్యస్తు స్యాత్స పంపూజ్యస్తు బంధువత్‌ కుటుంబమునగల ఆన్లికి తల్లి దంథడులే యజమానులు, వారి మరణానంతర మే కుమారులందరు ఆ ప్పిని సమముగ పొందుట కర్టుల్యు అన్న తం్యడివలె తమ్ములను ఫోషించవలయును తమ్ములు అన్నను తంశడ్రివలి, తల్లివివలి గౌరఏంచ వలయును, జ్యేష్ట ఫోదరధర్మమును పాటించని ఆన్నను బంధుపునువలె గొరవించ వలయునుః ఉద్ధారో న దళస్వ ప్తి సంపన్నానాం స్వకర్మసు యత్కి-ంచి దేవ దేయం తు జ్యాయ'సే మొనవర్థనమ్‌ -స్విభ్యోఒంశేభ్య స్తు కన్యాళ్యః (వదద్యుర్చాాతరః పృథక్‌ స్వా త్సా్వా దంా చృతుర్భాగ9 పళిళాః స్యు రదిత్సవః ఠ0)

118 మమపు.మానవ ధర్మములు

యశ్రై వాత్మా తథా ప్తతః స్వ్నతేణ దుహితా సమా

తస్యా మాత్మని తిషస్టంఠ్యాం కథ మన్నో ధనం హారేత్‌

మాతు స్త యెతకం యళత్చ్యా త్కుమారీ భాగ ఏవ సః

దోహీ(త ఏవ చ హకశకే దపుత స్యాభథిలం ధనమ్‌

దౌహి(తో హ్యాఖిలం రిక మపుతస్య పితుర్హ రేత్‌

స ఏవ దద్యాగ్ధ్వా పిండౌ ప్కికే మాతామహాయ చ

పౌటత దొహి(తయో ర్లోకే న విశేషోఒస్తి ధర్మతః

తయోర్తి మాతాపితరౌ సంభూతౌ తస్య దేహతః

దాయ భాగవిషయము వివరముగ చెప్పబకినదీ

సోదరులందరు కర్మ నమృద్దులయినప్పుడు జ్యేష్ట సోదర భాగము (పత్యేకముగ నీయనక్కంర లేదు గొరవనిమి త్తము కొంచెమియవచ్చును సోదరుల౦ందకు తమ భాగములవుండి నాలుగవభాగముమ ఆడబడుచుల కీయనలయును, అట్లు ఈయనివారు పతితు లగుదురు. తానే పుటతుడుగా థిన్మించెను, ప్కుతునివంటిదే పుటతిక, ఆమె జీవించియుండగ తండి ధనమిను మ౭ియొకరు ఎట్లు _గహింతురు, తల్లి ధనమునకంతయు మౌ శైలే. ఆధికారులు స్తుతులు లేనివారధనమునకు దౌహి(తుడే 'అధక్యోర్సు అతడె జాతగారి ధనమున కధికొరి. ఆతడు తండ్రికి తల్లి తంగడికిగూడ సండ్మ్పదానము చేయును పొతునకు దౌహి,తునకః ధర్మ విమిత్త్సముగ భేదములేదు దౌహి్యతుని తల్లియు పొటశ్రుస్‌ తండియు తన శరిరము నుండియే జన్మించిరి

పుతికొాయౌాం కృతాయాం తు యద ప్కతోఒనుజాయతే

సమ్మస్త్యత విధాగః ద్యేష్టతా న్నాస్ట్‌ హి స్త్రీయాః

తొమ్మిదవయధ్యాయము 110 అకృతా వా కృతా వాపి యం విందే తృ్పదృశా త్పుతమ్‌ పొతీ నూతామహ స్తేన దద్యా చ్చిండం హరేద్ధనమ్‌ పుక్రేణ లోకొజ్టుయతి పొ (శ్రేణానంత్య మబ్నతే ఆథ పుతస్య పౌ్యతేణ బధ్నస్యాప్పోతళి విష్ణపమ్‌ పుం నామ్నో నకకా ద్యస్మా త్రాయతే "పితరం సుతః తస్మాత్పు త ఇతి (ప్రోళ్తః స్వయమేవ స్వయంభువా. కుమార్తె వివాహము; దౌహిలకునికోరొ చేసిన పిమ్మటంకునూరు డుదృవించినప్ప టికి, కుమాలర్డెకు సగభాగమియవలయును. కుమా ర్లెళ జే బప్టభాగములేదు. దౌహి్యతుని సియామకము చేయక పోయినప్పటికి జీసినప్పటికిన, మేనమామలు లేనిచో కాతగారి ధనము దౌహి(తున కే ఇందును దౌహా్యకుడే పిండ(వదానము చేయును. పు్యతువివలినవ స్వ ర్లాడి లో కచులు కలుగును. పొ్యత్రునివలలన ఆ. లోకములయందే శాశ్వు త్రతన్షైము సంభవించును, పుషత పౌ్యతులవలన సూర్యలోకముకలుగును- పు (తునివలన త౭్నడి పుంనామనరకమునుండి విముక్తుడగును. అందు శీతినే కుమౌరునికి ప్కుతుడను సేరు కలిగెనని (బహ్మయే స్వయముగ ఇప్పెను పొటతదౌహి త్‌ యోర్లోశే విశేషోనో పపదతే దౌహి(తోఒపి హ్యముళ్లై ఏనం సంతారయకి పఫొతవత్‌ పౌ్యతదౌహి కులకు భేదము. లేదు. పొ(తునివతె దౌహి కుడుగూడ తరింపచేయును.-- మాతా పితా వా దద్యాశాంయ మద్చీః పుటత మౌపదీ సదృశం (గ్రీతిసంయు క్రం స జ్జేయో ద్తిమః సుతః తలి దండ్రులు సుతుణలేనివారికి సేమతో నిచ్చిన కుహారుడు దత్తప్కుకు డగును

120 మనువు మానవ ధర్మములు (కాత్తూణా మేక ఉాతానా మేక శ్చేత్పుత వాన్‌ భవేత్‌ సర్వాం స్తాం పేన వృు(కేణ ప్కతిణో మను /7రబవీత్‌ ఒకే దంపతులకు పుట్టిన సోదరులలో ఒకరికి పు_త సంతాన మున్నను వారందరు పు_తవంతులగుదురని మనువు చెప్పెను జనన్యాల సంస్టితాయాం తు సమం సర్వే సహోదరాః భజేరన్దా మాతృకత రిక్టల భగిన్యశ్చు సనాభయః యా స్తాసాం న్యు ర్టుహితర స్తాసా మపి యథార్హ తః మాతామహ్యా ధనాత్కించి త్స దేయం (పీతిపూర్వుకమ్‌ అన్వాధేయం చ యద్దత్తం పత్యా (పీతేన చైవ యత్‌ పత్యా జీవతి వృత్తాయా (పజాయాస్తద్ధనం భవేత్‌ తల్లి మృతి చెందనపుడు తల్లి ధనమును పు(తులు ఆవివాహిత లైన పుతికలు సమముగా పంచుకొందురు. వివాహితలై నవారికి సోదర ధినమునుండి నాలుగవభాగము (ప్పాప్పంచునని పూర్వము చెవృబడెను, వివాహిత లయిన పుతికలకేగాక వారి సంకానమునకుకూడా అమ్మమ్మ ధనమునుండి కొంచెము నీయవలయును “*ఆన్వా ధేయ”మనగా వివాహా నంతరము స్త్రి బంధువులవలన, భర్రవఆన జొందనధనమని యర్జము_ వివాహాత్చూరతోయత్తు లబ్ధిం భ_ర్భృకులే స్త్రియా అన్వా ధేయం తదుక్తం తు నర్వబంధు కులే తథా_అవి కాత్యాయన మహర్షి వివరించెను ఆన్వా ధేయము తల్లి మృతిచెందిన పిమ్మట ఆమెసంకానమునకే చెందును. భ_ర్త జీవించియున్నను సంతానమునకే చెందునని కుల్లూకభట్టు వివ రించెను

పత్యా జీవతి యః స్త్రీఫి రలంకారొ ధృతో భవేత్‌

న తం భజేరన్‌ దాయాదా భజమానా పతంతి తే

తొమ్మిదవ యధ్యాయము 121 యో జ్యేహ్టో వినికుర్వీత లోథా ద్భాఫత్తూన్యవీయనః పో ఒజ్యేష్టః స్యాదభాగళ్చు నియంతవ్య శృ రాజభిః అనపత్యస్య పు్యతన్య మాతా దాయ మవాప్పృ యాత్‌ మాతర్యపి చ వృత్తాయాం పితుర్యాతా హ రేద్ధనమ్‌ భర్తవలన భార్యపొందన ఆభరణాదుబను భర్ణ గతించినపిమ్మట దాయొనుణ (గహీంపళూడదు అటుల(గహించిన పతితులగుదుకుం లోభకొారణ మున సోదరులను వంచించిన జ్యేష్టసోదరుడు అజ్యేస్టుడగును* అతనికి భాగమీయరాదు రొజు అట్టివానిని శిక్షించవలయును సంతానము లీఏ ప(కునిభాగమును శల్లి కీయనలయును తల్లియు గ3ంచిననాయనమ్మ కీయవలయును. ద్యూతం నమౌాహ్వ యం చైవ రొజా రాష్ట్రా న్ని వారయేత్‌ రాజ్యాంతకరణా వేళా ద్వౌ దోషా పృథివీక్షతామ్‌ (ప్రకాశ మేత శ్రాస్కంర్యం యచ్ధేవనసమాహ్వ యౌ తయోర్నిత్యం శీఘాతే నృపతి ర్యత్నవాన్‌ థ్‌ వేత్‌ అ(ప్రాణీలిర్యత్కింియకే తల్లోకే ద్యూత ముచ్యతే (ప్రాణిఖిః (క్రియతే యస్తు స విజ్ఞేయ్మ స్పమాహ్యయః ద్యూతం సమాహ్యయం చైవ యః కుర్యా ల్కారయేత వా తొన్‌ సరా౩న్‌ భూతయే (దాజొ కూ (డ్రాంక్ళృ ది్రజలింగిన॥ ద్యూత మేత త్పురాకల్చే దృష్టం వై రకరంమహత్‌ తస్మాద్యూతం న సేవేతి హాస్యార్ధ మపి బుద్ధిమాన్‌ జూదమును సమాహ్వూయమును రాజు రాష్ట్రమునుండి ధూరము శేయవలయును ఈ రెండు దోషములు రాజుల రాజ్యములను అంతము 81]

[22 మనువు.మూనవ ధర్మములు చేయగలవు. ఈ రెండును బట్టబయలుగ చశీయు దొంగతనములు వీటిని నివాాంంచుటయ:ందు రొజు (వత్యేక చయయక్నము చేయవలయును, (పాణ రహితములయిన పొచికలతో నాడునది జూదము [_పాణముగల కోళ్ళు మొదలగువానితో నాడునదీ సమాహ్వ్యుయము జూదమాడువారిని ఆడించు వారినిగూడ శిక్రించవలయును జూదమువలన భయంకర విరోధములు పూర్వుకల్పమున జరిగినట్లు వినుచున్నాము అందుచే బుద్దిమంతుడు పరిహాసముకొరకుగూడ జూదమాడరాదు

అమాత్యా (పాడ్వి వాకో వౌ యత్కుూర్యుః కార్యమన్యధా

త త్వ్వృయం నృపతిః కుర్యాత్తాన్‌ సహసం చ దండయేశ్‌

(టహ్మహి చ సురాపశ్చ స్తేయా చ గురుతల్చగః

ఏతే సర్వే పృథక్‌ జ్టేయా మహాపాతకినో నరా॥

చతుర్జానుపి చై తేషాం _పాయశ్శ్ళి త్త మకుర్వతామ్‌

శారీరం ధన సంయుక్తం దండం ధర్మం టపకల్పయేత్‌

మంతులుగాన్ని రాజసియుక్తుడగు అధికారిగాని అన్యాయముగ (వవ్పర్టించినవారికి సహ్మసవజణములు దండనము విధించవలయును వారి పనిని రాజే న్వయముగ చూడవలయును (వాొహ్మ ఇహఈళతకుడు, మద్యపానము చేసినవాడు దొంగ గురుపత్నిని పొందనవాడు మహా పాతకులు, వీరిని లౌజ్లు పత్యేకముగ గు _ర్తించవలయును ఇట్టిపాసము చేసిననారు స్వయముగ పాయళ్ళిత్తము చేసికొననిచో వీరికి శారీరక శిక్ష మరియు ధన సంబంధమైన శిక్షనిధించవలయును

నాధదీత నృప స్పాధు ర్మహాపాతకినో ధనమ్‌

అ జి 4 ఆదదానస్తు తల్లోభాశ్తేన దోషేజ లిష్యతే

తొమ్మిదవ యధ్యాయము ల!

అప్పు (పవేశ్యు తం దండం వరుణాయోవపొదయేత్‌

_శుత వృలోపపన్నే వా (బాహ్మజణే (వతిపాదయేత్‌

ఈళో దండస్య వరుణో రాజ్ఞాం దండధరో పాొసః

ఈశః సర్వస్య జగతో (బాహ్మణో 'వేదపారగః

యక వర్ష్ణయతే రాజా పాపకృద్చో్యో ధనాగమమ్‌

త _తకాలేన జాయంతే మౌనవా దీర్హ జీవినః

నిష్పద్యంతే చ సస్యాని యధోస్తాని వికాం సృథక్‌

బాలాళ్చు న (ప్రమీయంతే వికృతం న చ జాయకే

మహాపొపులను శిక్షించటవలన లభించిన ధనమును రాజు స్వీక రించ గూడదు లోభమువనలన స్వీరించిన ఆ పొస్తల పాపములను బొందును. ఆ ధనమును నీటియందు పడవేయవలయును లేక వేద పారంగతులై న పండితున కీయవలను, దండనమునకు రాజు వరుణుడు. అందుచే నీటిరో పడవేసి వరుణున కర్పించపలయును వేదపొరంగతు డన పండితుడు లోకమునకు (ప్రభువు అందుచే పండితున కీయవల యును పొపులధనమును స్వీ కరించని రాజుగలరాజ్యమునందు దీరా యుష్కంతులు పుట్టుదురు సస్యములు చక్కగ ఫలించును చిన్న వయసువారు మరణీంచరు అంగసికలురు జన్మించరు

రక్షణా దార్యవృత్తానాం కంటకొనాం చ శోధనాత్‌

నరేంద్రా స్త్రిదివం యాంతి (వజాపొలన తత్పరాః

ఆళాసం స్పస్కరాన్‌ యస్తు బలం గృహ్హాతి పార్థివః

తస్య (పతుభ్యతే రాష్ట్రం స్వర్గాచ్చ పరిహీయతే

ద్వీ విధాన్‌ తస్కరాన్‌ విద్యా తర (దవ్యాపహారకొన్‌

(గకొశాం శ్చా _పకొశాంశ్ళ చొరచతు ర్మహీపతిః

124 మమపు.మానవ ధర్మ ములు

(వకొశవంచకా స్తేషాం సానాపణ్యోపజీవినః

(వచ్చన్న వంచకా స్త్వేతే యే స్తేనాటవికాదయః

[వజొపాలనయందు ఆసక్రిగల రాజులు మంచివారిని రక్షించియ దుష్టులను శిక్షించియు స్వర్గమును పొందుదురు పన్నులను (గహించియు దొంగలను నిర్బంధిళచలేని రాజు రాజ్యమున క్షోభముకల్లును అట్టి రాజు స్వర్షమును కోల్పోపును పరదవ్యుమును ఆపహశంచు. దొంగలు టవకాళకులు, ఆ(పకొాశకులు అని రెండు విధములుగ నుందురు వీ8ిని గురించి రాజు చారులవలన తెలిసికొనవలయును నానావిధములయిన వ్యాపారములు చేయువారు (పకాశపంచకులు, దా్యతిసమయమున దొంగ తనము చేయువారు అ(పకాశనంచకులు,

స హీ దండాదృతే శక్యః కర్తుం పాపవినిగహః

స్తేనానాం పాసబుర్ధీనాం నిభృతం చరతాం ఉతౌ

భూమియందు. సంచరించు పాపులను శిక్షచేతనే ని(గహించ వలయును వారిని సిగహించుటకు దండమునకు మించిన శికలేదు,

ఇగౌమేష్వపి యే కేచి చృ్చారాణాం భక్త్రదాయకొః

భాండావకొళదాత్హైవ సర్వాం స్తానపి ఘాతయేత్‌

య శ్చాపి ధర్మ సమయా త్ప౦చ్యుతో ధర్మజీవనః

దండేన్టైవ త మప్యో సేత్‌ స్వకా ద్ధర్మాద్ధివిచ్యుతమ్‌

దొంగలకు వివాసములు భోజనాద సదుపాయములు సమకూర్చు (గామవానులనుగూడ శకించవలయును యాగాదులద్వారా ధద్మజీవ నము చేయువారిని గూడ న్వధర్మామునుండి చ్యుతుల్లై నపుడు శిడీంచ వలయును

సముత్చ్యుజే (దాజమాన్ధే యృస్త్వ మేధ్య మనాపది

స ద్వౌ కార్షాపణొ దద్యా దమేధ్యం చాళు శోధయేత్‌

తొమ్మిద నయధ్యాయము 1కిర్‌ ఆపద్గతో ౬ధివా వృద్గా గర్పిణీ బాల ఏవవా జరిభాషణ మర్త్మంతి తచ్చ శోధ్య మితి స్థితిః బంధనాని చ నర్వాణి రాజమాగ్దే వివేశయత్‌ దుఃథితా యత దృశేరన్‌ వికృళాః పాపకారిణ? రాజమార్గమునందు మూత పురీషాదులు జేసిన వానికి రండు కొరాపణముళా శక విథించవలమయును ఆవదసమయమున చేసిన శిక్షిఆచ రామే. వెంటనే ఆ (వదేళముగు శుద్ధి చేయవలయును ఆసదలో నున్న బారు, వృష్థణిః గర్భిణిస్తీఇ,. వాలుకు, రాజనౌర్గమున మూ్యూతప్పర్‌ షాదులు చేసినవారిని నిందీంచవలియునేగాని శికింపరాడు. శికలన్నియు అందరు చూచు విధమున రాజమార్గమున విధించవళయును స్వామ్య మౌత్యపుకం రాష్ట్రఎ కోశదండా సుహృ త్తధా స ప్తషపకృతయో “ప్యాశాః సస్తాంగం రాజ్య ముచ్యతే ఆరభేతివ కర్మాణి తాంతః టౌంకః పునః పునః కర్మా జ్యారభమాణం హి పురుషం థ్రీ ర్నిపేవతే కృతం (శ్రేశాయుగం చైవ ద్వాపరం కలిరేవ చ రొజ్జో పృళ్తాని సరొన్టైజి రొజా హి యుగ ముచ్యతే కలిః (పనుల్లో భవతిస జ్యాగడ్డ్వాపరరి యుగమ్‌ కర్మ స్వభ్యుద్యత స్త్రేళా విసరం స్తు కృతం యుగమ్‌ వార్షి కొం శృతురో మౌొసొన్‌ యథేందో ఒభిప్రపర్షతి తధాభివత్షే తృవ్టరి రాష్ట్రం కామై రిర్యద (వతం చరన్‌ అప్టా మాసొన్యధాఒబఒదిత్య సయం హరతి ఠశ్శిలిః తథా హరేత్య-రం రాహ్ట్రాన్నిత్య మర్య(వతంహి తథఠ్‌ ఫ్రై

126 మనువు-మానవ ధర్మములు--

రాజ్ఞా మంతి నగరమ్యు రాష్ట్రము, కోశము దండమ్యు మిటతుడు అనునవి ఏకును రాజ్యాంగములు, రాజు అలసినస్పటికి కార్యారంభములు చేయచునే యుండవలయును కార్యారంభములు చేయు రాజును లక్ష్మీ 'సేవించును రాజు (పవర్తనయే కృత (కేతా ద్నాపర కఠియుగములుగ చెప్ప బక్తినవి రాజు ని్నిదంచిన కలియుగము? మేల్కొనిన ద్వా పరము. కఠ్మారంభము చేసిన (కేతు జగమున సంచ రించిన కృతయుగము అగును అనగా రాజు ఎల్లప్పుడు శుభ కార్యా రంభుదడ్తై యుుండవళె ననుటయండే తాత్పర్యముగావి కృతయుగాదులు లేవ్షనిమాాతముకాదు. ఇంటదుడు, సూర్యుడు, వాయువు యముడు వరుణుడు, చంటదుడు, ఆగ్ని, భూమివళలె రాజు (పవర్తించ వలయును వర్ష బుతువునందు ఇం(దుడు నాలుగు మాసములు వర్షించునటుల రాజు తన రాష్ట్రమునందలి- (వజలకోరికలను తీర్చవలయును సూర్యుడు వినిమిగీ మాసముణ తన కిరణములచే సీటిని (గహించినటుల రాజు (ప్రజలనుండి పన్నును (గహించవలయును

(పవిశ్య సర్వభూతాని యధా చరతి మారుతః

తదాచారై ॥ (సవేష్టవ్యం (వత మేతడ్డ మారుతమ్‌,

యథాయమః (వియద్నేష్యా (వాస్తే కాలే నియచ్చతి

తథా రొజ్జా నియంతవ్యాః _సజ్బాస్టద్ధి యమ (వతష్‌,

వరుణేన యథా పాగైర్భద్ధ ఏవాభిదృళ్యతే

తథా పాసా న్నిగృహ్టీయా (దవత మేతడ్భి వారుణమ్‌

పరిపూర్చం యథా చంటద్రం దృష్ట్వా హృాష్యంతి మౌనవాః

తథా (నకృతయో యస్మీ నృ చాం్యద్ర(వతికో నృపః

వాయువు ఆందఠి శరీరములను (పవేశించునటుల రాజు చారుల ద్వారా ఆందరియందు (_సవేశించవలయును యముడు తగిన కాలమున

తొమ్మిదవ యధ్యాయము 127 పియ ద్వే షములనువిడిచి (పవ ర్తించినటుల రాజును -(సియ ద్వే సములు విడిచి వృవహరించవలయును వరుణుడు పాశములతో బంధించినటుల లాజు పొపులను బంధించవలయును మానవులు చం(దువి చూచి నంత సించినటుల రొజునుచూది సంత సించవలయును, అనగా చం(దునివలె (జలకు సంతోషము కల్గునట్లు (వవ్నర్తించవలయును. (వతాపయుతక్త స్తేజస్వీ నిత్యం స్యా తాపకర్యను దుష సొమంత హిం్యసశ్చ తదాగ్నేయ్య(వతం స్మృతమ్‌ న! యథా సర్వాణి భూతాని ధరా ధారయతే నమమ్‌ తథా సర్వాణి భూతాని భ్మభతః పార్థినం (యతమ్‌ లాబొ (వఠత్వాసవంతుడైై దుష్టులైన సామం౦ిత్తులు- మొదలగువారిని ఆగిివలే దహాంచవలయును. భూమి సమ్ముస్తమగు జీవరాసులను. నమ ముగ" ధరించినట్లు రాజుకూడ సమ్మస్ట (పజలను సమముగ ధరించ వలయును సః

పదియవ యధ్యాయము

సర్వేషాం భబా్‌హ్మణో విద్యా దష్ట్య్రైత్యుపాయా న్యధావిధి

(వ(బూయాదేతరేభ్య శ్చ స్వయం చ్చైవ తధాభవేక్‌

న్వైశాష్యా ్యత్పకృతిైై 9ష్ట్యా న్నియమస్య చ ధారణాత్‌

సంస్కార న్య వి శేషాచ్చ వర్ణానాం ాహ్మణో (పభుః

(గాహ్మణః క్యతియో వైళ్య స్రయో వర్జా ద్విజాతయః

చతుర్ష ఏకజాతిస్తు శూ దో న్నాస్టి తు పంచమః

సర్వ వగ్హైషు తుల్యాసు పత్నీస్వ కత యోనిమ

అనులోమ్యేన సంభూతా జాత్యా జ్జేయాస్త ఏవ శే

(బాహ్మణుడు శాస్త్రము ననుసరించి ఆన్నిజాతుల వారికి వృ్తి యుపాయములను చెప్పవలయును తాను స్వయముగ నాచరించవలయును విశిష్టమైన జన్మవలన సహజమైన టేష్టతవలన నియమపరిపాలన వలన మంత సంస్కారమువలన టాహ్మణుడు తక్కిన వర్ణముఅవారికీ (పభు వగుచున్నాడు. (బాహ్మణక్ష్యతియవై ఖ్యలను మూడును ద్వి జాతులు నాలుగవదీ హ్మదజాతి ఐదవజాతిలేవు ఆన్ని వరములవారు సములైై యుండగ అయా జాతుల పతి; వత౭ యుండగ అనులోమ

అఆలు ప టి లి

విధానమున వితర జాతులన్నియు ప్పట్టినవి.

(దాహ్మజాస్టై గవాళే వా దేహత్యాగోఒనువస్పృళ 2

చ్రీబాలాభ్యువవత్తా చ దాహ్మానాం సిద్ది కారణమ్‌

అఆహింపా సత్యమప్తేయఎ శౌచ మింద్రయ ని(గహః

పతం సామాసికం ధర్మం చాతుర్వు రేఒ (బిసీ న్మనుః

నువీజం వైన సుక్షే్యకే జాతం నంపద్యశే యదా

తదార్యాజ్ఞాత ఆర్భాయాం సర్వం సంస్కార మర్షతి

సదీయవ యధ్యాయము 120 (పళ్యుపకారబుద్ధి లేకయే (బాహ్మణ గో వ్రీ వాల రతణార్జము [పాణ త్యాగముచేసిన నిమ్నజాతులవారును సిద్ధిని పొందుదురు అహింస సత్య, దొంగతనము చేయకపోవుట ప౦శుద్దత ఇం్పదియ నిగ్రహము అనునవి నాలుగు జాతులవారికి ఉచిత మైన ధర్మములని మనుపు చెప్పెను మంచి విత్తనములు మంచీ భూమియందు ఫలించినటుల ఉత్తమ స్త్రీల యంచు ఉత్తమ పురుష సంజాతుళా సర్వ సంస్కార ములకు అర్హులుం అజీవఠ స్తు యధో క్తేన చాహ్మణః స్వేన కర్మణా జీవేత్‌ త్యతియ ధర్మేణ సహ్యుస్య (ట్రత్యనంతర। ఉబాధ్యా మస్య జీవం స్తు కధం స్యాదతిచే దృ వేత్‌ కృషి గోరక్ష మౌస్టాయ జీవేదైగళ్యస్య జీస్‌కామ్‌ వై శ్యవృత్యాపి జీవంస్తు (బాహ్మణః క్ష్యతియోఒసి వొ హింస [ప్రాయాం పరాధీనాం కృషిం యత్నన వర్షయేత్‌ కృషిసొథ్వితి మన్యంతే సా వృత్తి! సద్వి గర్లితా భూమిం భూమిశయాం శైవ హంతి కాష్ట్ర మయోమ.ఖమ్‌ (బ్రాహ్మణుడు శాప్రవిహిశమైన తన ధర్మవృ త్తిచే జీవనము శీయలే నిపుడు క్ష్యతియవృ త్రిచే జీవించవలయును. తనవృత్తి చేతను క్ష్యతియ వృత్రిచేతిను జీవించలేనపుడు వ్యవసాయము గోరక్షణము అను ళ్య వృత్తిచే జీవించవలయును (బొహ్మణ & తియులు ఫరాధీనమైన 2 ఇ్యవృ్తిచే జీవించుచున్నను హింసానుకూలమైన వ్యపసాయమును “దుప వలయును వ్యవసాయము సద్వ ృత్తియవి తలచినప్పటికి. అద్‌ సత్పురుమలచే నిందించ బడినదీ ఇనుపములికి గలిగిన కాష్టము భూమ్‌సి భూమియందు శయనించిన జీవులను చంపును 33]

శేష మనువు మానవ ధర్మములు పరం స్వధర్మో విగుణో న పారక్యః స్వ ముష్టితః పరధర్మేణ జీవన్సి సద్యః పతతి జూతితిః జీవితాత్యయ మాపన్నో యోఒన్న మృత్తియత _స్టతః ఆకొళమివ పంకేన న స పాపేన లిప్యతే (వతి_గహా ద్యాజనా ద్వా తడై వాధ్యాసనా దపి వతిగహః। (పత్యవరః టేత్య విపస్య గి ప్ర జపపహోమై ర పైత్యేనో యాజమానాధ్యాపనైైః కృతిమ్‌ (పతిగహనిమిత్సం తు త్యాగేన తపసైవచ విగుణమైనను స్వధర్మము ,శేష్టమైనదీ చక్కగ నాచరించినను సరధర్మము తగినదికాదు, పరధర్మముతో జీవించువాడు ౧ంటనేపతితు ఉగును (పాణములకు [ప్రమాదము సంభవించునపుడు ఎచ్చటనైైనను ఏ యన్నమునై నను తినవచ్చును అట్టివాడు ఆకాశమును బురదయంటిని విధమున పాపముచే నంటబడదు. హీనునకు చెప్పిన విదృవలన. యౌజ నము వలన ధనము సంపాదించుబకంచటబ అయోగ్యునివలన దానము పట్టుట పరలోకమున నరకళహాతువగును. యాజనముపలన _ ఆధ్యాప నము వలన-వచ్చిన పాపము జవ పళశీమములబే పోవును దానమువలన కలిగిన పాపము త్యాగముచేత్య తపస్సుచేతను పోవును స్పష్పవిత్తాగమా ధర్మ్యా దాయో లాభః (కయో జయః (వయోగః కర్మయోగ శ్చు సత్ప్రతిగహ ఏవచ విద్యా శిల్చం భృతి స్పేవా గోరక్ష్య్యం విపణిః కృషిః ధృతిర్చాత్యం కుసీదం చ దళజీవన హేతవః (దాహ్మణః కతిమయో వాపి వృద్ధిం నైవ (పయో౫యేక్‌ కొమం తు ఖలు ధర్మార్టం కుర్యా త్చాపీయ సేఒల్సికామ

పదియవ యధ్యాయము య! ధన సంపాదనకు ధర్మ మార్గములు ఏడు, అందు వంశాగతమైన భాగము, నిధులవలన లాభము, అమ్మకము అనునవి నాలుగు వర్ణముల వారికి ధగ్మములు, జయమువలన కలుగు ధనాగమము శతియునకు వృద్దివలన, కృషివాణిజ్యమువలన కలుగు ధనాగమము వై భ్యనకు ధి సత) 0(గహము భబాహ్మణునకు తగినవి. విద్య శిల్పము, వై 9ష్య భావముతో వేతనము (గహంచుట్క, సేవ గో రక్షణ, వ్యాపారము, వ్యవసాయము, ధృతి, ధితాటనము, వడ్డి వ్యాపారము = అనసునవిపదియు కవన హొరుపులు పీట్‌ని ఆపదకొలమునందు మాతమే అవలందించ వలయును బాహ్మణ క్ష్యతియులకు వడ్డి వ్యాపారము తగదు అత్య వనర మైనపుడు ధర్మమును దృష్టియందు ఉంచుకొని తక్కువ వడ్డిక్‌ మూటా ఈ యవలయును. ధర్మే పృవస్తు ధర్మజ్ఞాః సతాం వృత్త మనుష్టితాః మం్యతవర్థం న దుష్యంతి _పశళంసాం పాప్నృవంతి చ యళ యధా హ్‌ సద్వ శత్తమాతిష్ట త్యనసూయక। తధా తిదధేముం చాముంచ లోకం (పొప్ప్నోత్యసందతః ధర్మాలిలామలగు ఖూూదులు సత్పురుషుల యౌాచారమును త్రరహితిముగ వాచరించిన పొపులు గానేరరు గొప్పతనము 0 ప దురు ఆసూయార హితుల్లై సత్చిొవర్తన కలిగి యుండిన ఈ లోక సుఖమును పరలోక సుఖమును పొందుదురు. ఇది సదయవ యధ్యాయముం

పదునొాకండన యథధ్యాయము

సాంతావికం యక్యమాజణ మధ్వగం సర్వ వేదనమ్‌

గుర్వర్థం పితృమా (తర్ధం చ స్వాద్యాయామ్ట్యుపతాపినః

నె రాన్‌ స్నాతకాన్‌ విద్యా(,ద్బాహ్మ జాన్‌ ధర్మ భికుకాన్‌

నిః 'స్వేభ్యో దేయ మేకేభ్యో దానం విద్యా విశేషతః

సంతానమే (పమోాజనముగాగల వివాహము కోరినవాడు, సొంకా నికుడు యాగము చేయదలచినవాడు, బాటసాత్తి సర్వ స్వ మును దక్షిణ విచ్చి విశ్వజిద్యాగము చేసినవాడు , గురువు నిమిత్తమై, తల్లి తండ్రి నిమిత్తమై యాచనచేయువాడు, (బహ్మచారి, రోగ(గస్తుడు_ఈ తొమ్మిదీ మంది స్నాతక శబ్దముచే చెప్పబడుదురు ధనహీనులైన వీరందరికి విద్యా విశేషము ననుసరించి దానము చేయవలయును

ధనాని తు యథాశక్తి విపేష (పతిపాదయేత్‌

వేదవిత్సు వివిక్తేషు టకేత్య స్వర్గం సమవ్నతే

యస్య తై 9వార్షి కం భక్తం పర్యాప్తం భృత్యవృత్తయే

అధికం వాపి విద్యేత స సోమం పాతు మర్షతి

సక్ష్తః పరజనే దాతా స్పజనే దుఃఖజీవిని

మధ్య్వాసాతో విషాస్వాదః స ధర్మ (పతిరూపకః

వేదవే్షలై కటుంనీకులై యున్న బాహ్మణులకు యధాళ క్తి దానము చేయవలయును అద స్వర్షలోకమను కలిగించును మూడు సంవత్సరములఅవరకళుగాని ఆధికముగాగాని సరిపోవునంతటి ధనముగళల వాడు సోమయాగము చేయుట కర్డ్షుడు. తనయింటిలోనివారు బాధపమ చుండగ దానముబేయుట పైన కేనెయు,ు లోపల విషముగల పాత వంటిది అనగా ఆదీ ఆడంబరధర్మ మే గాని యధార మెనదగాదు,

పా

పదునొకండనవయధ్యాయము 188 యోఒసాధుభ్యోఒర్థ మొదాయ సాధుభ్యః (పయచ్చతి స కృత్వా ప్ల మాళ్మానం సంళతారయతి తావుభాౌ యద్ధనం యజ్ఞశీలావాం దేవస్వం తద్విధు ర్చుధాః అయజ్వనాం తు యడ్వి త్త మాసురస్వం తదుచ్యతే తస్య భృత్యజనం జ్ఞాత్వా న్వకుటుందాన్‌ మహిపతిః టగుకశిలే చ విజ్ఞాయ వృత్తిం ధిర్మ్యాం (వకల్పయేత్‌ కల్పయిత్వాఒస్య వృత్తించ రక్షే దేవం సమంతతః రాజా హి ధర్మషడ్చాగం తస్మా క్చా9ప్పోోతి రక్షితాత్‌ ఆయోగ్యులనుండి అర్థ ము టగహించి యోగ్యుల కిచ్చినవొడు తనను వడవగాచేని వారిద్దరిని తరింపచేసినవాడగును యజ్ఞము చేయు వారి ధనము దైవ విత్తమనియు యజ్ఞముచేయవివారి ధనము అఆనురధన దునియ చెప్పబడును రాజు వేదవేత్తను తన కుటుంబమునభె భావించి బొరికీ ధాన్మెకమైన వృత్తిని కల్పించవలయును అట్టివారిని రక్షించుట వలన ధర్మమునందు ఆరవభాగము లభించును. యజ్హార మర్బం భిషత్వా యో న సర్వం _పయచ్చతి ళ్‌ స యాతి భాసకాం విపః కొకతాం వా శతం సమౌః దేవస్వం (బాహ్మణస్వ౦ వొ లో భేనో పహిన ప్రియః స పొపొాత్కొ పరం లోకే గృదోచ్చిష్టేన జీవతి ఆపత్కల్చేన యో ధర్య్మ9 కురుశేఒనాపదీ ద్వీజః స నాప్పోతి ఫఅం తస్య పథ శేతి విచారయన్‌ నివ్వైశ్ళ దేవైః సౌర్న్యైశృ శాహ్మజై శ్చ మహర్షి భిః ఆపత్సు మరణా దృీత్లై రిిధే!! (పతినిథిః కృతః 31)

16 మనువు.మవొనవ ధర్మములు

యజ్ఞనిమి త్తము సంపాదించిన ధనమంతయు దానముచేయనివాడు నూకు సంపత్సరములు కొకిగా జీవించును దై వధనమును (బాహ్మణ ధనమును తోభముచే నపహరించినవాడు సరలోకమున (గద్ద తినగా మిగిలిన దాని తిని (బతుకును ఆసత్కాలమున చెప్పబకిన ధర్మమును అసదలేని సమయమున చేసిన వాడు దాని ఫలితమును పొందలేడు విశ్వే 'దేవశలు, సాధ్యులు మహర్షులగు బాహ్మణుణం ఆపద సమయము అందు ముఖ్యమైన సామాధివిధికి వై శ్వా నర్యమును (పతినిధిగ చెప్పిరి.

క్ష_తియో బాహునీర్యేణ త రేదాపద మాత్మనః

ధనేన వైశ్యుళూదౌతు జపహొోమెర్ట్విజో త్తమః

విధాతా ళాసితా వక్తా మైటతో (ద్రాహ్మణ ఉచ్యళే

త సై షై నాకుళలం (బూయాన్నకుష్కాం గిర మీరయేత్‌

పుణ్యాన్యన్యాని కుర్వీత (శద్ధధానోజి తేర దియః

నాత్యల్బదక్షిత్తె ర్యజ్డై ర్యజేతేహ తధంచన

ఇం(దీయాణి యశః స్వర్గమాయుః కీర్తిం (పజాః పళూన్‌

హ స్త్యల్బదక్షిణో యజ్ఞ స్తస్మా న్నాల్బధనో యజేత్‌

అన్నహీనో దహే (ొష్ట్రం మం(తహీన స్తు బుత్వి జః

దీక్షితం దక్షిణాహినో నాస్తి యజ్ఞ సమో రిపుః

తనప వచ్చిన యౌాపదను క్ష్మ్యృతియుడు బాహుబలముచేత వైశ్య శూ దులు ధనముచేత (వాహ్మబణుడు జపహోమములచేత తొలగించు కొనవలయును విహితకర్మానుష్తానము చేయువాడును, పుతశిష్కులను శాసిలచువాడును, (పాయళ్ళ్చిక్తాది ధర్మములను ఇెప్పువాడును అగు (గొహ్మణని నింజించరాదు జితేందయుడై ద్ధతో ఎన్ని పుణ్యకర్మల వైనను చేయవచ్చును కాని అల్సదక్షీణలతో యజ్ఞము చేయరాదు, ఆల్బదకీణలతో చేసిన యజ్ఞము ఇంద్రియములను, కీర్తిని స్వ ర్గమును

పదునాకండప యధ్యాయము 185 ఆయువున్తు (పజలను పశువులను నశింవచేయును, ఆందుచే నల్ప దక్షిణలనిచ్చి యజ్ఞము చేయరాదు. అన్నవినముగ చేనన యజ్ఞము రాష్ట్రిమును, మం్యతహినమైన యజ్ఞము బుత్వి క్కులనుు దకుణాహీన మైన యజ్ఞము దీక్షతుని నశింపచేయును, యజ్ఞమునంటి శతువు మరి యొకటి లేదు

అకుర్వున్విహితం కళ్యునిందితం చన మాచరొన్‌

(వసక్తశ్చేందియాక్టేమ (ప్రాయశ్చిత్తీయతే నరః

ఆకామతః। కృతే పాపే (ప్రాయశ్చిత్తం విదుర్కుధాః

కామకారకృృతే ప్యాహు రేకే కు3 నిదర్శనొత్‌

ఆశోమతః కృతం పొవం వేదాభ్యాసేన శుధ్యతి

కొమళస్తు కృతం మోహా్యత్సాయళ్ళిజ్రై! వృధ్శగ్వి ధైైః

న సంసర్మం ట్రజే తృద్సీః (పాయళ్ళి శేఒకృతే ద్వజః

(ప్రామూనామ తపః (పోక్రం చిత్తం నిశ్చయ ఉచ్యతే

తపో నిశ్చయ సంయుక్తం పారొళ్నిత్త మితిన్మ్రతః

విహితకర్య్మను చేయక అనిహితకర్మను శేయటవలన మానవుడు (ప్రాయళ్ళి త్తమను చేనుకొనవలసిన వాడగుచున్నాడు అయిష్ణ్టముతో చేసిన అవివాతి కర్మకు బుధులు పపొయశ్చి త్రము చెప్పిరి కాని కోరికతో చేసిన ఆవిహితి కర్మకుగూడ వేదము. (పాయశ్చి క్రముబెప్పుచున్నది అయిష్ట్ర ముకో చేసినపాపము (ప్రాయళ్చిత్తముచేత నశించును ర్రైవకారణమున గాని పూర్వ జన్మ కృత పాపకొరణమునగాని ఆఅయోగ్యమైన కర్మచేసివ ద్వజుడు (ప్రాయశ్చిత్తము చేసుకొనక సళ్చాంగత్యము జౌందజాలడు (ప్రాయమనగా తపస్సు చిత్తననగొ నిశ్చయబుద్ధి ఆ కెంపింిటో గూడినిది (ప్రాయశ్చిత్తము,

$188 మనువు మాననధర్మ ములు

ఇహదుళ్చంతైః కేచిత్కేచి త్పూర్వుకృతై స్తదా

(పొప్పువంతి దుఠాత్మనో వరా రూవవిపర్యయమ్‌

చరితవ్య మతో నిత్యం (ప్రాయక్చిత్తం విళుద్ధయే

వింద్య ర్లిలతడై ర్యుక్తా జాయంకేఒనీష్కృతై నసః

(ిహ్మహత్యా సురాపానం ప్తేయం గుర్వ ంగనాగమః

మహాంతి పొతకాన్యాహుః నంసర్షశ్చాపితై సృహ

కొందరు ఈ జన్మయందు చేసిన పాొపములచేతను మరికొందరు పూర్మాజన్మయందు చేనిన పొవములచేతను శారీరక వికారములను పొందు చున్నారు. అందువలన పరిశుద్దతకొరళు నిత్యము (ప్రాయశ్చిత్తము చేనుకానవలసి యున్నదీ పాపనివృ తి చేనుకొననివాశథు నింద్య లక్షణ ములు కోలిగియందురు టదిహ్మహత్య, మరాపానము, దొంగతనము గురుపత్నీ గమనము | అట్టినారితో సంసర్థము మహాపాతకములుగ చెన్సబడినవి

[దిహ్యాహి ద్వాదససమాః కుటీం కృత్వా వనే పసేత్‌

వైత్యాశ్యాత్మ విళుద్ధ్యర్థం కృత్వా శవశిరోధ్వజమ్‌

నురోం పీజ్ర్వా ద్విజోమోహా దగ్శ్నివర్జాం సురాం పిబేత్‌

ఈధా సకాయేనిర్ధగ్ధే ముచ్యతే కిల్పిషాత్తతః

సవర్డ స్తేయకృన్విపోరాజాన మభిగమ్మతు

స్వక ర్మ థ్యాపయన్ఫూంయా న్మాశభవా ననుళాన్త్వతి

గృహీత్వా ముసలం రొజా సకృద్దన్యాత్తు తం స్వ యమ్‌

నధేన శుధ్యతి స్తేనో (ాహ్మజి స్తపసైవ వా

గురుస్తిగమనీయళ ఈ (వతై శేచి రపొనుధేత్‌

ఇఖట్వ్వాలిగీ చీరవాసా వా శ్య్యశులో విజనే వనే

ఉపొజాపత్యం చరే త్కృల్భమచ్చ్ద మేక6 వమాహితః।

పదునొకండవ యధ్యాయము క!

టబహ్మహత్య చేసినవారు వనమునందు కుటీరము విర్మించుకొని పర్మడెండు సంవత్సరములు భిశిటనముచేయుచుజీవించవలయును. తఆసై శవాకారముగల ధ్వజము ధరించవలయును నురొపానముచేనిన ద్వే జుడు ఆగ్నివర్షముగల సురను (శ్రావి శరీరదాహము చేనుకొనిన ఆ పావము నుండి విముక్తుడగును దొంగతనముచేసిన [బాహ్మణుడు రాజును సమీ పించి తన పొవమును చెప్పి శిక్షించవలసినదగ గోరవలయును. రాజు స్వయముగ రోకలి తీసుకొని ఆ (బాహ్మాణుని ఒక్క- దెబ్బచేతనే వథించ వలయును అటులకొనిచో కోటిపర్యాయములు గాయ్యతివి జపియించి శుద్ధిని పొందవలయును గురుపత్నీ గమనముచేసీన వారు ఖట్వము యొక్క చిహ్నామును ధరించి గడ్డమును 'పెంచి నిర్ణ్షనవనమునందు స్థిర చిత్తముతో ఒక సంవత్సరము[పాజావత్య్యవతము చేయవలయును,

యద్లర్హి తేనార్ణయంత కర్యణా (వాహ్మణా ధనమ్‌

తస్యోత్స సేణ శుధ్యంతి జప్యేన తప్వపైవచ

జపిత్వా (తీణి సావిత్ర్యాః సహససొణి సమాహితః

మాసం గోష్టే పయః పీత్వా ముచ్యతేఒసత్స9తి్యగహాత్‌

(బాహ్మణులు నింద్యకర్మచే సంపొదంచిన ధనమును త్యాగము జేయుటచేత, జపముచేత తపస్పుచేత శుద్ధులగుచున్నారు. ఆయోగ్యుని నలన ధనమును (గహించుటచే కల్గిన పాపము పోవుటకు స్టిరచి త్తముతో మూడువేలు గాయ్యతీ జపము చేయటకొని ఒకమానను గోళశాలయందుండి గోకీరము (శాగుటగాని చేయవలయును,

మై రభ్యుపామై రేనాంసి మానవోప్యపకర్ష తి

తా నభ్యుపహాయా న్వజ్యమి దేవర్షి పితృ సేవిళాన్‌

వ్ర]

181 మనువు మానవ ధర్మములు (్య్‌హం (ప్రాత స్ర్యహం సాయం (త్యహమద్యా దయాదితం (త్యహం పరం చ నాశళ్నీయా త్పా9జొపత్యం చరన్‌ ద్విజః గోమూ్య_తం గోమయం క్షీరం దధి సర్పి! కుళోదకమ్‌ పీకఠాతోపనాస శ్చ కృచ్ళకిం సాంకాపనం స్మృతమ్‌ ఏక్తై కం 8 (గాస మశ్నీయాత్‌ (త్యహాణి [తీణ్‌ పూర్వ వత్‌ ఆ్యహం చౌపవసే దన మతికృచ్చ9ం చరన్‌ ద్విజః 'దేవతఅను బుషులను పితరులను 'సేవించునట్లి మికు మానవుల

పాపములను పోగొట్టునటువంటి ఉపాయములను చెప్పగలను (పాజా

పత్య (వతము చేయునట్టి ద్వజుడు మూడురోజులు ఉదయకాలమున నమూరకురోజులు సాయంకాలమున మూడు రోజులు ఆయాచితమైన దానిని భుజించ వలయును, పిమ్మట మూడురోజులు ఏమియు భుజించ రాదు. గోమూ తము. గోమయము గోక్షీరము గోదధి, గోసర్చి, కళోదకము. కలిపి భుజించవలయును. రెండవరోజున ఉపవాసము చేయవలయును దినిని కృచ్చ్ళ9సొంతపన (వతమందురు. అతికృచ్చ)ి (వతము చేయ ద్విజుడు ఉదయ సాయంకొలసమయములందు అయా చితముగ వచ్చినదానిని ఒక్కొక్క (గానముచొప్పున మూడు దీనములు భుజించవలయును, పిమ్మట మూడు దినము అపవసించవలయును కుక్కుట్టాండ (ప్రమాణం చ యావాంళ్చ (సవి సేన్ముఖమ్‌ ఏకం (గానం విజాసీయాచ్చు ద్యర్థం ఆౌసశోధనమ్‌ తప కృచ్చ90 చర న్వి_పో జలక్షీరఘృతానిలానొ ట్‌తి (క్యహం పిచేదుష్టాన్‌ సకృత్‌ స్నాయీ సమాపహిత, (గౌానమనగా కోడిగుడ్డునంతటి (ప్రమాణము గలది

పదునొకలడవ యధ్యాయము క్రి

యకాత్మనో2 విమ త్తన్య ద్వాదళశాహ మభోజనమ్‌

పళాకోనిమ కృచ్చో9ిఒయం సర్వపాపావనోదనః

ఏవైకం హ్రసయేత్చిండం కృస్టే కున్లేచ వర్జయేత్‌

ఉవస్పృళం స్త్రివషణ మేత చ్చాంద్రాయణం న్మృతమ్‌

ఏత మేవ విధిం కృత్స్చ్న మొచశేద్యవమధ్య మే

కక్ష పకిదీ నియతళ్చరం శ్చాందాయణ వర్తితమ్‌

సప్త కృచ్చ3(వతముచేయ ద్వజుడు సమా హితచిత్తుడ్రై మూడు దినములు వేడినీరు, మూడుదినములు వేడిపాలు, మూడుదీనములు వేడి నేయి. మూడుదినముణు వేడిగాలి తినుచు దినమున నొక వర్యాయము స్నానము చేయచుండవలయును, పంథగెండు దీనముణ భోజనముచేయక సమావొతచిక్తుడై చేయ (నతమునకు వరాకమని పేరు, ఇదీ అన్ని పొనముబను పోగొట్టును కృష్ణపకమున ఒక్కొక్క టఉొనముతిగ్గించుచు ఖు క్షపకమున వృద్ధిచేయచుసతిదినము మూడు వర్యాయములు స్నానము చేయుచు చేయ్యవతమునకు చాంద్రాయణ (నతమని పేరు, పూర్ణిమ యందు పదునైదు పౌసములు తిని కృష్ణపొడ్యమినుండి ఓక్కొక్కంటి తి గ్లించుచు తినవలయును ఆమౌావొాస్యయందు ఉపవానముచేసి శుక్ష గపతివత్తునుంిడ్‌ ఒక్కొక్క (గొసము వృద్ధిచేయనలయును, యవమధ్య యను చార్యదాయణమునందు. శుక్షపక్షమునుండీ ఒక్కొంక్యం ట్రాసము వృద్ధిచేయుచు పూర్ణిమయందు పదునైదు టౌాసములు కృష్ణ్టపతిసత్తునుండి ఒక్కొక్కటి తగ్గించి ఆమావాస్యయందు ఉపవసించవలయాను

అష్టావష్టై సమళ్నీయౌ త్చిండా న్మద్యందినే స్థితే

నియశాత్మా హవిష్యాశీ యతి చాందాయణం చరన్‌

చతురః (పాతరశ్నీయా త్చింగా నవ్వి స సమాహితః

చళు రస్థమితే సూశ్యే శికుచాం్యదాయణం స్మృతమ్‌

140 మనువుఎమానవ ధర్మములు

యధాకధంచి చ్చిండోనాం తిసో౬శీతీః సమాహితః

మా సేనాళ్నన్‌ హవిష్యస్య చంద స్యైతి సలోకళామ్‌

యతి చాంద్రాయణ _వతముచేయుద్వ జుడు మధ్యాహ్న సమయము నందు ఎనిమిదీ(గాసములే భుజించవలయును. దాస్‌ ళు క్‌పజ్‌ (పారం భమునుండి గాని కృష్ణపక్ష _పారంభమనుండిగాని చేయవచ్చును. శికు చాం్యధాయణము. చేయు ద్వేజూడు ఉదయము నాలుగు (గానములు9 పాయంకాలము నాలుగు టగౌసములు భుజించవలయును ఎటులయినను మౌసము మొత్సముమీద రెండువందల నణుబది (గానములు మా్యతము తిని బా్యదాయణ (నతము చేయు ద్విజుడు చత దలో క మునుకొందును.

సావితీం చ జపే న్నిత్యం సవి[తాణి చ ॥ క్ర్‌తః

సర్వేష్యేవ (వతేస్వేవం (పొయళ్ళిక్రార్థ మాదృతః

ఏతైర్థి వ్‌ బొాతయః శోధ్యావతై రావిష్కృతై వసః

అనావిష్కృత పాపాం ప్త మంతై 9ర్జోమైళ ఎ శోధయేడ్‌

థ్యాపనేనానుతాపేన శవసాధ్యయనేన చ

పాపకృన్ముచ్యశే పాపొత్తథా దానేన ఛా పడి

చాందాయజాదీ [వతములు చేయనప్పడు గాయ్యతీ జపము చేయవలయును అటులనే అమఘనుర్ష కాదీ మళ్కితములు జసపించవలయును బహిర్గతమైన పాపములు పోవుటకు ఈ [పాయళ్చి తృములు చేయ వలయును బిహర్గతములుగాని పాపముల పరిహారార్థము మం(తహోమ ములు చేయవలయును తన పాపమును చెప్పుకొటనుటచేత్క మానసిక కాసముచేత్య తపస్సుచేత, వేదాధ్యయనముచేత పాపము పోవును, ఆప త్కాలవవన దానము చేయుటచేత పాపము పోవును

పదునొకండవయధ్యాయము 141 కృత్వా పాపంహి సంతప్య తస్మాళ్సాపొ త 9ముచ్యతే నైవం కుర్యాం పునరితి నినృత్యా పూయతేన్తు సః అకజ్ఞానాద్యదీ వొ క్రానాత్యళ్వాౌ కర్మ విగ్బర్లితమ్‌ తస్మాద్విముక్త మన్విచృన్ట్వితీయం న సమాచరేత్‌ చేసినపొపమును గురించి సంతాపమును పొందుటచే పావనము

పోవును. నురల చేయనని నిశ్చయించు కొనుటచేత పాసియగువాడు

పవితు డగును తెలిసియు తెలియకయుచేసిన పానమునుండి విమ్చుక్తి పొందదలచినవాడు తిరిగి ఆ పావమును చేయరాదు

బుషయః సతయతాత్మానః ఫలమూలానిలాళశనాః

తపవైన (పపళ్యంతి 3 9లోక్యం సచరాచరమ్‌

యిద్తుస్తరం యద్దరాపం యద్దుర్ధం యచ్చ దుష్కరం

సర్వం తత్తపసా సాధ్యం తపోహి దురతి,కమమ్‌

మహాపొతకినశ్చైవ శేషాళ్ళాకార్యకారిణః

తపసైవ సుక స్తేన ముచ్యంతే కిల్చిషాత్హతః

తసపైవ నిశుద్ధస్య వాహ్మణస్య దవొకసః

ఇజ్యాళ్చ (పతిగృషహ్హంతి కామాన్‌ సంవర్థయంతి చ

మహర్షులు నియమిత మనస్సుగలవార్చై ఫలమూలముల తినుచు తప్పస్సు చేసి చరాచరములై న మూడులోక ములను చూస్తున్నారు. తరింస రానిద్య పొందరానిఏ, దాటరానిద్కి చేయళక్యముగానిదకూడ తపన్సువే సాధ్యమగును తపస్సును ఆతి్యకమించుట సాధ్యముగాదు తపస్సుచే పవి్యతులై న ద్య్వజుఆ హవిస్పులను దేవతలు (గ్రహించి వారి కోలికలు తీర్చుచున్నారు

36]

142 మనువు మానవ ధర్మములు (బహ్మచర్యం తపోహోమః కాలే కుద్ధాల్సభోజనమ్‌ అరాగద్వే షలోభశ్చ తప ఉక్తం స్వయంభువా సవ్యాహృళి _వణవకాః (పాణామయామాస్తు షో్‌డళ ఆపి భూణహణం పొపాత్చు నంత్యహర హం కృతాః కౌత్చం జప్త్వా స ఇక్ష్యేద్వా సిస్టం చ (వతీత్మ్యచమ్‌ మాహి్యతం కుద్ధవత్య శ్చ సురొపోఒపి విశుధ్యతి సక్శజ్దత్వాస్య వామియం శివసంకల్ప మేవచ ఆసహృత్య సువర్హంతు క్షణాదృవతి నిర్మలః హనవిష్యాం తీయ మభ్యస్య న తమం హ ఇతీత చ జసిత్వా పౌరుషం సూక్తం ముచ్యశే గురుళల్పగః పీనసాం స్టూలసూత్మొాణాం చికీర్ష న్నపనోదనమ్‌ ఆ వేత్య్యచం జ పేదబ్దం యత్కించేదమితీతి వా (హ్మచర్యమ్ము జపమ్ము హోమమ్ము తగినసమయమున పవి(త మైన ఆల్బభోజనమ్యు రాగ ద్వే షలోభములులేకపోవుట్క తపమని [బహ్మ చెప్పెను వ్యాహృతులతోగూడిన గాయ్యతి మం్యతముతో దీనమునకు పదియారు పర్యాయములు పొొణాయామము చొప్పున మాసముచేసిన యూణజహత్య, దివ్మాహత్య చేసినవాడుగూడ పవితుడగును, కౌత్స మహర్షి చే దృష్టమైన “లప నః ళోళుభదఘం” బు సం (1-7-5) అను మంత్రము వసిష్టనిచే దృష్టమైన “వతి సోమేభలిరుషసనం వసిస్టాో(బు సరి 5 .5.27 ఆనుమళత్రము “మహి తీణామవో స్వ (బు సం 88--48) అనుసూక్తము

వదునొక౦ండవ యధ్యాయము కథక

“ప్లత్రోన్వి ౦(దం_స్టవామ శుద్ధం” (బు సం, 8 6-31) అనుమూడు బుక్కులు.మాసముపాటు రాతింబవళ్ళు జపించిన సురొపానము చేసిన వాడు పవి(తుడగును.

“అన్యనామన్య ఫలితన్య”ొబుసం (23.14) ఆనుస్తూక్తమును శివ సంకల్పమును,

"యజ్ఞా(గతోదూరమ్‌”(వాజ సం. $4._1)లను వాజసనేయమును రోజున కొఠపర్యాయము చొప్పున ఒక మాసము జపించిన బంగారము దొంగిలించి నవాడు పవి_తుడగునుు

"హావిష్పాంతమజరం స్వర్విదోో (బు సం 8-4-10)

అను పందొమ్మిదో బుక్కులు :

న తమం పో న దురతమ్‌”(బు, సం, 2--6--29) అను ఎనిమిదీ బుక్కులు ,

శివ సంకల్పము ;

“సహ (సశీర్షా పురుషః” (బు సం 8417)

అను పదీయారు బుక్కులు ;

(వతిరోజు సదీపర్యాయముల చొప్పున ఒక మౌనము జసించిన గురుభార్యను పొందినవాడు సవి్యతుడగును

ఈజ్యన్సు సే పళశో వరుణ నమోఖిఃొ (బు, సం 12-15)

యత్కించేదం వరుణదై _వ్యైజనే” (బు సం, 56.11)

*బ్బర్రి వా ఇతి మే మనః” (బు, సం గం6=26) అను బుక్కు లను రోజున కొకసారి చొప్పున ఒక సంవత్పరము జపించిన ఉప పాతకులు మహాపాతకులుకూడ పవితులగుదురు

క్ష4ఓ మునుపు మానవధర్మ ముళలా యధాశ్వు మేధః (కతుకాట్‌ సర్వ పాపొపనో దనః తధాఒఘమర్షణం౦ సూక్తం సర్యపాపాపనోదనమ్‌ బుజో యజూంషి చాన్యాసి్‌ సొమాని వివిభాని చ ఏష జ్లేయస్రివృద్వే దో యోవేదైనం స వేదవిత్‌ సమస్త (కతువులకు చ్యకవ ర్రియైన అశ్వ మేధయాగము సర్వో పాపములను పోగొట్టునటుల అఘమర్షణ సూక్తము సర్వపాపములను హోగొట్టును బుగ్వేద, యజుశ్వేద్యు సామవేద నమంతము లన్నియు మూడు. వేదములని చెప్పబడును వానిని తెలిసినవాడు వేదవేత్త తగును ఇడి పదునొకళడవ యధ్యాయము, స్య

పం్యజెండవ యధ్యాయము

కశుభాశుభఫళం కర్మ మనోవాద్దెహ సంభవమ్‌

కర్యజా గతయో న్తూణా ముత్తమాధమ మధ్యమౌాః

పర (ద వ్యేష్వ భిధ్యానం మనసానిష్టచింతనమ్‌

వితధాఖభినివేళశ శ్చ (తివిధం కర్మ మానసమ్‌

పారుష్య మన్ఫతం చైవ వై శున్యం చాపి సర్వశః

ఆసంబద్ధ పలాపశ్చ వాజ్బయం స్యా చ్చతర్విధమ్‌

అదతానా ముపొదానం హింసా చైైవావిధానత॥

వరదారోప సేవా చ శాశీరం (తివిధం స్మృతమ్‌

మానసం మనసైవాయ ముపభుం శ్రే శుభాశు భమ్‌

వాచా వాచా కృతం కర్మ కొయేన్హైవ చ కాయికమ్‌

మనస్సుచేతను వాక్కుచేతను, శరీరముచేతను చేయబడినకర్మలు భభాశభములని రెండు విధములు ఈ కర్మ్శాలవలన మానపులకు ఉత్తమ అధమ, మధ్యమ గతులు గల్గును వర (ద్రవ్యములమై నాళ అవిహితమైన దానిని గురించిన యాలోచన (ప్రయోజన శూన్యమైన కార్యములపై నాస్తి మౌానసకర్మ యగును, మౌాటలయందు కొరిన్యము, అసత్య భాషజణము పరనింద వ్యర్థ సంభాషణ అనునవి నాలుగువిధములియిన, వాగ్భోషములు ఇవ్వనిదానిని (గ్రహించుట, శాస్రవిహితిముగాని హింస పరదారల స్నేహము అనునవి శారీరక దోషములు మనస్సుచేతచేసిన కర్మఫలములను మనస్సుచేతను వాక్కుచే చేసినదానిని వాక్కుచేతను శరీర ముచేత చేసినదానిని శరీరముచేతను అనుభవించవలయును,

ఏ7]

146 మనువు మానవ ధర్మములు

శశీరతై ః కర్మదో షె ర్యాతి స్పావరతాం నరః

వాచి"క్టై? పక్షిమృుగతాం మానపై రంత్య జాతితామ్‌

పంచభ్య ఏవ భూతేభ్యః (_పేత్య దుష్క్యృతినాం నృణామ్‌

శరీరం యాతి నార్జీయ మన్య దుత్చద్యతే (ధువష్‌

శేనానుభూయ తా యామౌః శరీరేణీహ యాతనామ్‌

తా స్వేవ భూతమాత్రాను (పలీయంతే విభాగళః

మానవుడు శశీరముచేత చేసినదోషముల వలన స్థావరత్వమును వాగ్జోషములవలన పక్షి మృగ శరీరములను, మాససదోషముల వలన హీన జాతిని పొందుచున్నారు దుష్కర్మలు చేసిన మానవుల యాతనా శరీర ములు పంచభూత ములనుండియే పుట్టుిచున్నవి, యమలోకసంబంధ మైన యాతనలు అనుభవించిన పిమ్మట ఆ శరీరములు పంచభూతముల యందు లీనమగు చున్నవి.

యద్యాచరతి ధర్మం చ పాయళో౬ధర్మ మల్చశః

కై రేవ చావృతో భూత్తైః స్వ ర్లే సుఖ ముపబ్నతే

యది (పాయశోఒధర్మం సేవతే ధర్మ మల్చళః

త్రై ర్ఫూత్తై సృ పత్యక్షో యామీః (పాప్నోతి యాతనా

అథికమైన ధర్మమును ఆల్బమైన అధర్మమును చేసినవానిక్‌ పంచభూతములనుండి పుట్టిన శరీర ములభించును అధికమైన పాపము అల్పమైన ధర్మము చేసినవానికి పూర్వపు శరీరము విడువఐబడి పంచ భూతములనుండియే. పుట్టిన యాతనాశరీరము. లభించును. దానిచేతనే యమలోకమునందలి దుఃఖముల ననుభవించును, అనగా రెండురకము లైన శరీరముణ పంచభూత ములనుండి పట్టిన వేటైనను ఒకటి సుఖొను ఖూళికి ఆనుహలము, మరియొకటి దుఃకానుభూతికి అనుకూలము,

పం్యడెండవ యధ్యాయము 147 వేదాభ్యాస _స్టపోజ్టానం శొచ మిం్యీయ ని_గహః। ధర్మ (కియాత్య్మచింకా చ సాత్త్వి కం గుణలక్షణమ్‌ ఆరంభరుచితాఒ ధైర్య మసక్కార్య పరిగ్రహః విషయోప సేవాచాజ(సం రాజసం గుణలక్షణమ్‌ లోథః స్నప్తోఒధృతిః (క్రౌర్యం నాస్తిక్యం భిన్న వృ్తితా యాబిస్టుతా (వమౌదళ్ళ తామసం గుణఅకణమ్‌ యత్కర్మ కృత్వా కుర్వుంశ్చ కరివ్యంచ్ష్రైవ లజ్జతి తద్‌'జ్టేయం విదుషా సర్వం శామనఠి గుణలషణలళి యేనాస్మిన్నర్యణా లోకే క్యాతీ మిచ్చతి పుష్కులామ్‌ న చ ళోచత్యసంపత్తా తద్వీ జ్ఞేయం తు రాజసమ్‌ యత్ప ర్వే జేచ్చతి జ్జాకుం యన్నలజ్జతి చాచరన్‌ చయీన తుష్యతి చాత్మాన్య తత్పత్త వ్రగుణలక్షణమ్‌ “వేదముల నభ్యసించుట, తపస్సు, ఖ్రానము, శౌచము. ఇం[ద్రీయ విగ్రహము, ధర్మాచరణము, ఆత్మవిచారము స్హ్వి కగుణలకణములా, కార్యారంభమున (పీతి, అ'ైర్యము, అయోగ్యకా ర్యాచరణము ఎల్లప్పుడు విషయభోగానుభవము రాజసగుణ లక్షణములు, లోభము, విద ఆడ్రై ర్యము, శౌర్యము, నాస్టిక్యబుద్ధి భిన్న వ్యాపొర ములు యాచన, తొందరపాటు తామసగుణలక్షణములు పనిచేసినపిమ్మట, చేయసమయ మున, చేయబోవునపుడు సిగ్గును కలిగించునది తామసకర్మ- పుష్యాల మైన (పసిద్దిని కళ్ళించునదే, సంపదలేనినమయమున దుఃఖమును కల్లించ నిదీ రాజసకర్మ సంపూర్ణముగ శెలిసికొ నవలయునను ఇచ్చను కల్గించు నద ఆచరణ సమయమున సిగ్గును కరిగించనిది, మనస్సునకు తృప్తిని కలిగించునది సాత్విక కర్మం

148 మనువు.మానవ ధర్మములు

దేవత్వ౦ సౌత్వికొ యాంతి మనుష్యత్వం చ రాజసాః

తిర్య క్వ తామసా నిత్య మిత్యేషా తివిధా గతిః

తాపసా యతయోవిపాయే చ వైమానికా గణాః

నక్మతాణి చ చైళ్యా శృ పధమౌా సొత్తిఏకా గతిః

యజ్వాన బుషయో దేవా వేదా జో్యోతీంషి వత్చిరాః

పితర శ్ర్చైవ సాధ్యా శ్చ ద్వితీయీ సాత్త్వికొగతిః

(హ్మా విశ్వనృజో ధర్మో మహానవ్య క్త మేవచ

ఉత్హమాం సొ్త్వికీ మేతాం గతి మాహం ర్మనీషిణః

సాత్త్వికులు న్రైవత్వమును, రాజసులు మానవ శత్ర్వమును, తామసులు పశుపత్య్యాది జవ్మలను పొందుచున్నారు సాతి నక స్వ భావులు (వథమ, ద్వతీయ, తృతీయ కత్యలకు చెందినవారు ఆని మూడురకము లుగు నుందురు. (పథమ గతికి చెందీనవారు తాపసులు, యతులు, వి్యప్రలు, _వెమానికులు నక్ష్యతములుు దైైత్యులుగ పుట్టదురు మధ్యమ గతికి చెందినవోరు యౌగశ్రీలురు బుషులు, దేవతలు (యవాది నక్షత ములు ఆకొరముగల సంవత్సరములు సోమపాదే పితరులు సాధ్యులుగ జన్మింతురు, ఉ త్తమగతికి చెందనవారు సృష్టికర్తయగు (బహ్మగ్య మరీచ్యాదీ మహర్షులుగ ధర్మస్వ రూప్పులుగ్య మహత్తులుగ నవ్య క్రముగ జస్మింతురు

యాదృశేన తు భావేన యద్యతృర్మ నిషేనతే

తాదృశేన కరీరేణ త్తత్తతృల ముపొళ్న శే

వేదాభ్యాస స్తపోజ్జాన మిం్యదీయాణాం చ సంయమః

అహింసొ గురు సేవా చ నిఃశేయకం పరమ్‌

పం డెండవ యధ్యాయము శి వైదశే కర్మయోగే ల! సర్వా జ్యేతాన్య శేషతః అంతర్భ వంతి (మళస్తస్మిం _స్తహ్మిన్‌ (టీభూవిధౌా సుథాభ్యుదయికం చైవ నైక్యశేయసిక మేవచ చవృత్తం చ నివృత్తం చ ద్వ్తవిధం కర్ణ వైదీకమ్‌ మానవుడు ఎట్టిభావముతో ఏ కర్మచేయునో అట్టిభావమునకు తగిన శరీరముతో ఆ కర్మఫలము అనుభవించును ఆనగా సొర్తి్విక భావముతో కర్మచేసిన సాత్వికభావమునకు తగిన శరీరముతో ఆ కర్మఫలము అనుభవించును అటులనే రాజసభావమునకు తగిన శరీరముతో, తామన భావమును తగిన శరీరముతో కర్మఫలము ననుభవించును. వేదముల నభ్యసించుట, తపస్సు, ఆక్మజ్ఞానము, ఇంద్రయని_గహము, ఆహింస గురుసేవ, మోకతము కల్లించునుం వైదిక కర్మలయందు ఐపొకొముష్మిక ఫలములనిచ్చు కర్మలన్నియు ఆఅంతర్జీన మగుచున్నవి, సుఖమును కలిగించునదీయ్యు. మోక్షమును కలిగించునదియు అగు వైదకళర్మ (పవృత్తమనియు నివృత్తమనియు 'రెండు విధములు ఇహచాము(తవా కొమ్యం (పవృత్తం కర్మ కీర్త్యతే నిష్కామం జ్ఞానపూర్వ ౦ తు సివ్నళ్త మువదీశ్యతే (భవృత్తం కర్మ సంసేవ్య దేవానా మేతి సామ్యశామ్‌ నివృ త్తం సేవమానప్తు భూతాన్యక్షేతి పంచవైై సరక్టభూతేష చాత్మానం సర్వ భూతాని చాత్మని సమం పళ్యన్నాత్మ యౌజీ స్వారాజ్య మథిగచ్చతి ఏ7]

160 మనువు.నూనవధర్మ ములు

యధోక్తాన్యపి కర్మాణి పరిహాయ ద్విజో_త్తమః

ఆత్మజ్ఞానే శమేచ స్యా డ్వేదాభ్యాసే చ యత్నవాన్‌

ఏతద్ధి జవ్మ సాఫల్యం బాహ్మణన్య విశేషతః

(పాషప్యైతత్క్బృతకృత్యో హి ద్విజో భవతి నాన్యధా

ఇహపరములను కోతిచేయు కర్మకు (ప్రవృత్తమని పేర్కు కోరికలను విడిచి జ్ఞాన (పొప్పిక్తై చేయకర్మకు నివృల్తమని "పేరు (పవృ్శత్త్మమైన కర్మను చేసినవాడు దైవత్వమును పొంశను, నివృత్త మైన కరిను చేసినవాడు పంచభూత ముల నతిక మించగలుగుచున్నాడు సర్వ భూతములయందు తనన్వు తనయళలదు సర్వ భూతములను సమముగ చూడ గళ్లినవాడు (బహ్మ స్వరూపమును పొందుచున్నాడు ద్వ్‌జడు స్వ కర్మలను విడిచిమైనను అత్మజ్ఞానమునందు ఇం దియజయమునందు వేదాభ్యాసమునందు (పయత్నపరుడు కావలయును, ఇదియే ద్వీజునకు జన్మ సాఫల్యము కలిగించును అందును (పత్యేకముగ (దాహ్యణునక తగినది. దీవివలననే (గాహ్మణుడు కృతి కృత్యుడగును, మంయొక విధముగ గానేరడు

పితృ దేనమనుష్యాణాం వేద శ్చత్షుః సనాతనమ్‌

ఆళక్యం చాపమేయం చ వేడకాస్త్ర మితి స్ట్‌తిః

చాతుర్వ ర్ల్యం (త యోలోకా శ్చత్వార శ్చా(శమాః చృథక్‌

భూతం భవ్యం భవిష్యం చ సర్వం వేదా తృ్రసిధ్యితి

'సేనావత్యం చ రాజ్యంచ దండనేతృత్వ మేవచ

సర్వలోకాధిపత్యం చ వేదకార్త్ర విదర్హతి

పం ్రడెండవ యధ్యాయము: 161 పితరులకు దేవతలకు, మనుష్యులకు, వేదమే సనాతనమైన న్మేతమ్ము వేదము అశక్యము, అ(వమేయము, అయియున్నది. వేదము వఅననే చాతుర్వుర్జ్యములుు మూడు లోకములు నాలుగాశమములు, భూతభవిష్యద్వ ర్రమానములు సిద్ధించుచున్నవి వేదశాస్త్ర వ్వేళ్రయే "సేనాధిపత్యమునకు, రాజ్యపాలనకు, దండనాధికొార మునకు సర్వ లోకాధ్ధి పత్యమునకు తగియున్నాడు వేదళాస్త్రార్థ తత్త్వజ్ఞోయ్యత త(క్రాశమే వనన్‌ ఇపహ్రైవ లోకే తిస్టన్‌ స _బహ్మభూయాయ కల్పతే తపో విద్యా చ వి్యప్రస్య నిః్యశ్రేయసకరం వరమ్‌ తవసాొకిల్చిషంహంతి విద్యయాఒమృత మన్నే ఏకోఒపి వేదవిద్రర్మం యం న్యవ స్యే ద్వి జో_త్తమః ల-ర క గనే! న్‌ స విజేయః పరో ధర్మో నాజ్హానా ముదీతో ఒయుతై 8 ళా క! చనా వేద కాస్తాంర్దతత్వజ్ఞాడు ఏయా[శనమందున్నను ఈ లోకము థి ఇ 6 నందే _బహ్మాస్వరూపుడగుచున్నాడు తపస్సున్సు విద్యయృ్యు (బొహ్మణు నకు మోక్షమును కలిగించును. తపస్సుచే పాపము నశించును. విద్యచే మోక్షము కల్లును వేద వే త్తయైనవాడు ఒక్కడు చెప్పన దే ధర్య్మముగాని పదివేలమంది అజ్డానులు ఇప్పినదీ ధర్మముగాదు ఏవంయ స్పర్వ భూతేషు సళ్యత్యాత్మాన మాత్మనా స నర్వ సమఠా మేత్య (బహ్మాఖ్యెతి పరంపదమ్‌ ఇత్యేత న్మానవం శాస్తం భృగు(పోక్తం పరన్‌ ద్విజః భవత్యాచారవా న్నిత్యం యధేష్టాం (పాప్నయాద్గతిం యే పరంతి ద్వీజాః శేచిత్సర్వపాపో పళాంతిదమ్‌ తే గచ్చంతి పరం స్టానం (బ్రహ్మణః సద్మశాశ్వతమ్‌

159 మనువు-మానవధర్మ సర్వ భూతమిలయందు తన స్వరూపము చూచినవాడు నసప్త_జ్మ సమభావమువు బొంది పర (బహ్మాస్థానము పొందుచున్నాడు వ. మహర్షి పోక్తమైన ఈ శాస్త్రము చదివిన ద్వీజుడు ఆచాఠవంతప జై తాను కోరిన లోకములను బొందును సర్వపాపపరిహారము కలిగించ సీ శాస్త్రము చదివిన ద్వీజూలు (బహ్మముయొక్క శాళ్యతప్టానవ్వు పొందుచున్నారు, ఇది వపండెండవ యధ్యాయము, పర మేశ్వ రార్ప ఇమస్తు యశ లో ధౌల ందేర లాల ఖా హా లభ జ్‌ ఖ[లి 6 ఫే లె € త య అన వా టా తా గి వ్వర్‌ తాటకి 3

| /. = ్ట // శ | | | & సీ (. | శ ఉంలంలంంంంంం4ంంలిలంలులనుల స్‌ వుహరి సూకి ప. ంయె అవా . , ఇదం న్వ_స్త్యయనం టడేష్ట మిదం బుద్ధి వివర్ధనమ్‌ శ. ఇదం యళస్య మాయుష్య మిదం ని(శ్మేయసం పరమ్‌ ధర్మశాస్త్ర పళనమువలన కుభమ్మ వివేకముగల బుద్ధి కీర్తి . ఆయువ్పు మోక్షముగూడ లభించును. (. _- మవార్షి మనువు | శేభామాతమపి తుడ్తా దామనోః నర్శ్మనః పరమ్‌ క. న వ్యతీయః (పజ్వాస్టన్య నియంఠు ర్నేమివృత్తయః చ బాట ననుసరించి వెళ్ళు బండివలె దిలీపుని లాజ్యమున (పజలు మనువు చెప్పిన మార్గమునుండ్‌ గిటుమా(తముకూడ తప్పకుండ నడచు [| చుండిరి. య. ఎ మహాళవి కాళిదాసు | శాస్త్రిగారి ైై లి మృదుమధురము. (దాక్షారనము (కొవుతున్నట్లు | నడుస్తుంది. ల! (7 ఎ తూములూరి లక్ష్మీనారాయణ,” గీ స ర ననన నన య గొన నన న.