Telugu Mana sri rangam - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

న 6

మంధరయ్య వక్తా ల! ఫ్రీ శీవలెంక వారాకృష్ణే వాకు జఇహవాకరిచినది+ బిందావ నారాయణరావు

సరగ్వస్వామ్యములు ళచయితవి కం గరి లి ళ్‌ ఖర తీ మొదటిముద్రణ శో భకృత్తు _ విజయదళమి 'వెలరు. 4-50 థశ్రీవతిముదణాలయము కాకినాడ. 1060

ఇ, ల పనలలనాననలాననలా రానననానా. | సరసకులభూ షణుడు | కళాభిమాని | శ్నేహ న్దీల్రి య | న్‌ లో న | ః ల నే ం జ ల ను + క్‌ ం గ కి సు! క | క న్‌ సమం ల*ర ళీ ల శ్రీ చింతలపాటి జోగిజగన్నాధరామచం(దరాజుగారికి ధన్య తానందము తో

వి ష్క ౦భం౦

మన (శ్రీరంగం అనే యీ గంధం ముఖ్యంగా “తెలుగు నాటకరంగానికీ తెలుగునటులకూ బంధువు. ఇంతవణజకి ఈవిషయంలో ఇంత విపులమైన గంధం వెలువడలేదు.

సినిమా వచ్చినతరువాత నాటకాలు 'వెనుకబడ్డవి, నూతననాటకసృష్టి నా దృష్టిలో కానరాదు. చానితోపాటు నూతననటులుక్న్నూ కానరారు. కాగా నూన్‌ ధర శ్రవరం కృష్ణమాచార్యులవారు మొదలై నవారితో అరంభమై స్థానం వారు "మొదలై నవారితో పల్లవించిన నాట్యకళను ఇది స్పృశిస్తూంది.

తమ తమ కాలంలో (పసిద్ధులెన నటులనందరనూ మభూడడమూ వారి (పతిభను పూర్తిగా అర్ధం చేసికొని వివ రించడనమూ మిరినపని అందరకూ ెలుసు,. అందరకంళు (గంధకర్తకు వాగా తెలుసు. ( పసిద్ధుల నందరనూ లత్యంగా తీసికొని వారివారిలో ఉంజే (పతిభము వక్కా-ణించడంకూడా పొసగనిపని. ఎంచేతనంకశు వారి నందరునూ భూడడానికీ (గంధకర్త వారితో సమకాలికుడై యుండాలి. సమకాలికు కైనా (గహచారవశాత్తూ చూడకపోతేను ఫుస్తకో భ్రేశ్యం అట్టిది కాకపో లేను అది జరిగోపని కాదు. వయోవృద్ధుడనై న నేనేనా శాల్యంలో ధర్మవరం- దశరథుణ్ణి సదరు కృన్ణమా చార్యులవారి ముసలితనంలో చూఖాను. అటువంటప్పుడు శ్రీ బవిందాన నారాయణరావుగారివంటివారు నా యీడు వారు కాకపోతే (కారు అని అనుళొంటాను) ఆ అపరదశర థుణ్ణి చూడలేరు.

డై

శ శ్రీ దొరస్వామిగారు గాని శ్రీ రామచం డానెక్తి గారు గాని శ్రీ నాగరాజాళావుగారు గాని యీ ఫుస్తకంలో కనబడరు. ఇది చదివేవారు ఇంకా (పసిద్ధులను కొందరను ఉవాహరించవచ్చు. ఇంకా ఎందరో మన దురదృష్టాన విస శ్రుతిలో పడిపోవచ్చు. ఇందునుగురించి (గంధకర్త తమ తొలిపలుకులో (వాసియున్న్నారు.

ఈ పుస్తకం (పాదీనమతమంటూ ఒకటి నవీనమక మంటూ ఒకటి, ఎత్తి నటుల ప్రతిభను "రెండుగా చీల్చిదూప లేదు. ఈ గంధం *నాటకం కావ్యవిశేపమనిన్నీ నాటకానిక్‌ రసం హృదయమనిన్నీ గహీంచింది. స్వగతాలు పద్యాలు గానము శేయము ఇళ్యాదివిషయాలలో ముంక్లులేనిచాట పట్టింది. కవినీ నాటకాన్న్‌ రసాన్నీ రంగస్థలాన్నీ నటార్జో సామాజికుగ్ణీ సమన్వ్యయించి చూడకపో తేనూ ఏరి అందరలో యధాన్థానుభవం లేక పో తేనూ యీలాటి పుస్తకం వాయడం దుర్‌ఘుటం. ఈ ఇుస్త్రకం చదువుతూవుంకు మన మొక ఘంటాపధం వెంట నడుస్తూ ఇర్మువైఫులా ఆకాశ మంటుతూ దిగంతాలకు (పాకుతూ వున్న (పకృతి- రామణీయకాన్ని భూస్తూ పోతున్నటు లుంటుంది. చనద (| వేలూరి శివరామకాన్తి. 4 పీనిగురించిన (వ్రతిభావిషయాలు, మరికొందరు సువసిద్దులవ థీ శివరామపాదులు విష్కంభం (వాపేటప్పడు మాన్యుస్కిప్టులో లేనం చున వారు చె 00869౧726401 కౌవించిం, = (గ్రంధకర్త.

జ. చ వ్‌ ఆ ఃి " ॥ ట్రీ లే టో వక్ష చ భై ॥ శ వ య, న , శ ల స్టే స్ధో ॥ సు ఫెలో జ్‌ టీ ” ఎనికుం షో స | వ్‌ న (లకీ ఎట లక్కి. సశ గా న. . .. శ ళ్‌ . శె చ. న శాం వ సం వే | ॥ ॥ ం | ల్ష- వ్‌ జ న స =. - యై శ న్‌ ఖ్‌ ళ్శీ రజ్జు టు ఫు + జ ఎ ఖీ . % క్‌ ప న్‌ గ న శతావధాని, విద్వత్కంపిః కావ్యానందమయులు బ్ర॥(శ్రీ వేలూరి శివరామళాన్తిగారు

కేకిిలీకి వ4కడికడ.11600₹481 340, ఆహా కె. &, క. 1. కైగాళ-తకె పణ నంరేంండా త&ీమెడి క్‌ డి ళా తి టై ౦౭1౫10 1 శపిళం ఇతే రేం సీంంట నకం కడయ్యయి' ఇరణలు 5ణ వెమితేమం2 గస చంట20. 18 ఏ మ లంంం)ల6 రాడయం 09 తయొుురం పె ౯3609 8 అం శంతన ణల ౫96 900్రంయి ము కంల తీట! శకంయి ము 20ం16 05€మండేయి. 08టేంంట 226 ౧౧6౬౦౫ 2 9013608 10 $00006 0 ల గబలు! ౯001ల 0€ లం 9226. లెంలే భం కణుఏ!ంాటి- కం లుంంగ ౦5 ళం మంలా పంయింి జతే థం పెంంయటేల పేంంం? 00 6ంగ?లుడం! 2 9ణరైలాంయంపై మాది పీఎంరిస్రూ య000ఫైం0యయుండే 2 లేం ఇణరుల 1 రం౦యురులుతే యం $ంం0పి (0 21 లం 2డం౧ మరే యడం 60౯ 2 కందు మరే యడయ! కర్తే. లెడండీక కంగ4క4గరైదాలారోడ కై ౨. 1 & 010% 0౯6 తుుతమడ వజరేఆక్‌ కమ్యుంలా 122కి తీరి ణం వనంరేలండా జీ. 1 మ. ౪704 లులాతలిడి. |

“ఆధునికి రంగమువుగూర్చి ఎంతో వివరంగా విపులంగా విషయములు లెల్పి విమర్శించితిరి. ఎన్నో నూతనవిమయములు తలస్పర్శగా తెలిపితిరి, ఇందుకై మికు నా హోస్టాభినందనములు.” పహాదరా బాదు ల ల

16-869. | రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణ ళర్మ,

ట్య .

• లా ో న గ . (గంథకర్త

తొలిపలుకు అసూయా

నా యీ శ్నపస్తావనలకి (ఉజరణ నాటకాలపట్ల నొ కున్న సరదాలోని నిశితత్వమే. ఇందు ఖండదాతువు మన నాటకరంగ పరిమాణ పరిణామముల సదసద్విమర్శనము. ఐతే నాయీ (పయత్న మొక అన్వేషయ్య్మాత, శ్‌ట నూరేండ్లు నిండనున్న మన అధునిక నాటకిరంగ వ్యాసంగవాహినియం దున్న నిత్యచలంతికములై న అభినయకావ్యవిశిష్టవి శేషాంశ లను కనుగొని ఏటియొక్క- | పగతిని హేతువాదదృష్టిలో విలో కించబూనితిని. ఈ విశిష్టాంశలు యథారూపానుకరణమునకు గాక అవస్థానుకరణమునకు జెందినవే యని నా ఖఫావం. యభారూపానుకరణమునకు వచ్చేవి సంపదాయకమైనవి (00276౨60281 లం[0 ప 2 ఇటా 502640). కాగా చతు ర్విధాభివయాల్లో (వధానమైనదైన సాత్వికాభినయం నీటి వివిధనవ్య వాదాల్ని-- హ్యూమనిజం; నాచురలిజం; రియలి స్‌ స్కూలు; రియలిస్టిక్‌. ఇమోమహన్సు- 17008 0% 80886 8 బ౨ిలా &ంటలిక్రు సహేతుకంగా సమన్వయిం౦చుచుండుటచే ఈ సాత్వికాభివయమే నాటకరంగవిశ్వమునం తా ఇాక్వకంగా వఏలనున్నది. బడిన 'శా (పస్తావనలయొక్కయు మా ఆం(భనాట॥ పాపార్యసంఘము యిరరస్థానిక సమా జమాల శార్యశ లాపమాల కందర్భముఅందునను సేన ఇావించిన (పష్తావవలయొక్కయ వైపుల్యములు.

శీ

పీజ్ఞానవీషయం కాబట్టి విషయ వై శధ్యనిరూపణము లక కావలయునని పునరు క్రులు కావించడ మైనది. గుణదోష నుగ గ్రహించరని నమ్ముచున్నాను.

ఈమాదిరి విమర్శనములు (పత్యేకముగ ంధదాప మున యిదివర ేమైన వెలువడియుండినవేమో నాకు జెలి యదు, ఒకవేళ యున్నచో నా యీ (పస్తావనలు అధవా అగంధముల విజ్ఞానసంప త్తి విఫులీకరణమునకన కొంఛెంగ తోడ్పడగలదని నా విశ్వాసం,

అభినయ కావ్యంయొక్కం- విజ్ఞాన విశిష్టతల నిరూప లార్ధం శా ర్కాణసూతమును అనుసరించి (పతిభావ్యక్షులను కొందరిని మ్యూతమే (పస్నక్తించడమైనది. (పసిద్ధనటీనటుల నందరినీ ఉర్కొని (పసంగించడం మిరినపని కూడ. సహృద యులు దీనిని దృష్టియందుంచుకొన గోరిక,

మంచి నాటకపదర్శనాలపవై వచ్చే విమర్శలు వి తర హోలకి. వస్తాయి. (_-పేషకుడు కళాకారుడు అంళు నటుడైై శావించేది ఒకరకం. నటుడు శాక శీవలం రసికసామాజికు చైనవానిది ఇంకోతరహోకి ఇెందును. మొదటిడానిలో విమ ర్శకుని హృదయసంవాదమురమమొక్క్‌. మ్నుద కనువించదు: స్వీయాభినయ సాంశేతికళా(స్త్రృపారీణత లేదా పరిజ్ఞానభావం, అస్వాదనానుభూతులకు అడ్డు తగలకుండా ఉండదు. పాత పోషణ సవ్యంగా సాగుచున్నదా లేదా! చాని రాణింపు

టీ!

ప్యాఠతత్తాన్ని ఆశయించుచున్నదా లేదా ! లేక గవామో లంకరణం (1/1940ఇ--61058108) మిదనే అభారపడించా 1 అ,శయించిన అభినయసాంశేతిక పయోగాలు (గౌంంఏ91%! వఏ00క68) సూమైనవా 1 ఇ త్యాదివిమయాలు తవ మ్తిష్ట మై(ోస్టోవ్‌ కిందికి రాకమానవు. కాబట్టి విమర్శ అరమరికతో భీమజంగా ఉండకమానదు. ఐతే ఇచ్చటొక పశ్న రావచ్చు- ఈ నటుడైన ( జేతకుడు అహోన్ని, మ _సిప్పాన్ని న్మిగహీంచు కొని శీలం హృదయాన్నే ట్యూన్‌ చేసుకొన లేడా 1 అని. శాని ఈరకం 511 6౧౪౦081167 గల నట- జఉతకుడు నాకు మాతం" కారసిల్ల లేదు.

ఇవా రెండోతరహోకి వచ్చేవాటిలో తాము అరమర లేక పొందిన రసానుభూతి-ఆ అమందమభర భమావస్థ-ని (వతిఫలించును. ఐతేయీ అవస్థ ఒక ౭ల౯౫-హ2010 లాగ ఉానంతటచదే నచ్చే రసావేశంలాగ కాక అనుభూతాత ఖ్‌ ఐశ్యానుపధ౦ం, అంపే వృాదయసంవాదమును (04000184), తత్ఫలితంగా (పాష్వమైన అళ్ళానందను (శా వ్యానందము) లేక రసభోగమును సూటిగ వ్యక్తము జేయును. మరి యీ (శేణికి జెందిన విమర్శా(గ్రోసరుల శ్వాలిఫి శేసన్సు పరిశీలిస్తే వ్‌రు రంగస్థలవ్యాసంగేతరులే | కాబక్టు. శివరామశాన్ర్రి వశేశ్యులంతటివారినిసయితం మన స్థానంవారి “మధురవాణీ”- గురజాడచారి కాన్యమధురవాణి గాదు- ఆ ఆనంద డోలికలలో

శభ

ఊగించినది. ఐతే శివరామపాదులు క! శే ధక శ్రైవరం కృష్ణమాచార్యులు (అన్నట్టు ఏపకూడ శతావధానులే వలె, నటకేఖరులుకూడ ఐ ఉండినచో ఈ అపూర్వరసతన్మయత్వం పొందియు౧జెడివారు కారని నా నమ్మకం. కళంక 18 శలతంణ6 20% 26 &11 8820013108 6028 200008 06 065% (05 047) తణమ& 40 656108 &76 0669 1004 269 ₹10 00414 ౨0% 6760 2606080186 16 ౪0001021 8070668 107 బడక కలా ₹606”

మరి నాటకరంగముయెొక్క- (పవృద్ధి రసికసమాజసం ఖ్యాఖివృద్ధినే ఆశయించి ఉండును.

ఇహూ మామూలు పదర్శనాలవిషయం౦- దురదృష్టవన ఇొత్తు వీటి పాభవం యానాటికికూడ కనిపిస్తూనే యుంది. శాబట్టి వీటివై విమర్శనము శల్యపరీక్ష- శ్యస్ర్రుచికిత్సన్యాయా ల్ని అనుసరించి యుండటం సాంస్కృృతికధరా శ్రనుగుణ్యమే కదా!

శ్రీ వైద్యుల నా రాయణచాసుగారిద్వారా నాకు (సొట్తీించిన వారిపరిచయభాగ్యము. ఇంతవరకు పరోత్షమే అయినను, మరియు వయోవృద్ధులె యు౦గుకశుగాక అనా రోగ్యముతో 'వేగుళూయుండికూడ నా యీగంధాన్ని ఎంతో ఓపికపట్టి చీమనడకతో పరిశీలన (దివ్యస్పర్శ) గావించి విష్కంభం యొసగి నన్ను కృ తార్థనిగ జేసిన శ్రీ శివరామ

ళా

పాదులకు కృత తాపూర్వ్యకవందనసువమునము లర్పించు చున్నాను.

ఈలాగే నేటివరకు పద్మ శీ బందాచారి క్నేహళాగ్యం కూడ పరోశ్షమే అయినప్పటికీ (గ్రంథాన్ని వల్చ్బపల్బగా కాక ఎంతో కుతూహలంతో పట్టుగా పరిశీలించి ఆప్యాయంగా *ఓవి నియన్‌” యొసగినందులకూ, వారి పోటోోగాఫ్‌ పుస్తకంలో వేయడానికి అనుమతించినందులకూ చారికి నే నెంతయు కృత జ్లగ్గే పద శ్రీ స్థానంవారీకికూడ తమ పోటో గాఫ్‌ ఇందులో "వేయుటకు అనుమతి౦చినందులకు, నా హృదయపూర్వకధన్య వాదములు.

ఇవ “కాదు మిపు సకం నాకు అంకిత మివ్వడంలో నిజానికి మోూాశే నాకు గౌరవం జరుపుతున్నారు.” అని వచిం చిన సరసకులభూషణుడు, కళాభిమాని, జ్నేవాళీలి శ్రీ చింతల పాటి ఉజోగిజగన్నాధరామచం దరాజుగారికి నా కృతజ్ఞ శాభి వందనములు.

మరి నాయీ (పస్తావనలు ఈ పుస్తకరూపంలో పాఠక లోశానికి అందించడానికి నన్ను (_పోత్సహించడమే గాక ఎంతో అభిమానంతో (శమ తీసుకొనినవారు [పియతములు శ్రీ వైద్యుల నారాయణచాసుగాళే, ఐతే ఏరు నాకు సోదర సమానులు. కాశపోతే వారికి ఏమి 6012860606 లే కుండానే ఎం్వలెనా సన్నుతించి కృతజ్ఞ త వెలుబుచ్చుకునే

ళ్‌ పుస్తకము, దణమును ౯౭-౫0 లోను నా అభిమతమును (గ్రహించి అభిమానించుకొని 6500116268 ని లతీంచిన శీపతి (వెస్‌ (శాకినాడ) వారికి నాహృదయపూర్వక ధన్యనాదములే గాక అభినందనలు కూడ, మితులు స్థానిక పాప్యులర్‌. చిత్రకారుడు శ్రీ జగ్గా రావుగారు రంగస్థల పీిళామహులవి సమాధిస్థాయిలో స్కెచ్చిలు (వాసి యిచ్చికి. వారికి నా హృదయపూర్వక ధన్యవాదములు. అభినయసాంశేతికముల విశదీకరణమున ళొన్ని పారి భాపీకపచాలు 0010 చేయవలసిన అవసరం పడింది. సరిరాలే దని అనుభవజ్ఞాన్నులైన పాఠకమహాశయులకు తోచినయెడల శండవకూర్పులో చూచుకళొనగలనని విన్ననించు చున్నాను. జెంపడ్‌ పూర్‌ రసికజనవిధేయుడు, 8-10-62 | బిందాన నారాయణరావు. నో

అందులో

విషయము. పట క్షే, చి తపటాలలిస్టు 2, విష్మ-ంభం ఠి. ఒపీనియన్‌ ఉ తొలిపలుకు ర్‌, రంగోద్భవము ంం6 ళం క్షే 6, అంకురము 0 ఇ థి గా పూర్వరంగం ఎఎం ంంం క8 8. అభినయశిల్పము- మనోధర ము

రంగస్థలహాస్యం

వివిధవాదములు 46 . ర్‌ 9, 'ప్రీవేమములు శే ంంం ంం* 98 10. స్వగతములు ఉం 66 ళం 1092 11. పాటలు - పద్యాలు 48 ం86 కే05 కలి, రంగస్థలసంగీతం ంలం *ం6 108 18. లిటిల్‌ థియేటర్‌ - కిశోరరంగం జలం క్ష17 14, మస్తిష్క-నాదం 468 06 19శ్రీ కేక, (పగతి 666 ం66 శీ26 16, చిల్టియ్మాగఫీ 666 666 188

బో

చితపటాలలిస్టు

క్షే శ్రీ చింతలపాటి జోగిజగన్నాధరామచం[(దరాజుగారు $. (బవా 9 శీ వేలూరి శివరామశాస్ర్ర్రిగారు ల శీ చించాన నారాయణరావు ((గంధకర్త్ర ఉ. క! శే నాగరాజూరావు క, క శే। దొవై సామి 6. క శేః వెదురుమూడి శేషగిరిరావు 7. కః శే! మంజులూరి కిష్ణారావు 8. కీ! శే! యడవిల్లి సూర్యనారాయణ 9. కీ ఆశే! డి. వి. సుబ్బారావు 10. నటపితామహ క! శే! హర్షిపసాదరావు క్షే నాట్యకళ్ళాపపూర్ణ క్ట శ కాఘవాచార్యులు 19. పద ీ బండా 13. పద శీ స్థానం

ఖః

సీం మన శ్రీరంగం అఫ---- సానా వ్రాివ్రివపు శ్రవిననినన శా రంగో దృవము “తె లాసగిరిమిద గాలకం౦ంకుడు దివ్య హాటకరత్న సింహాసనమున నిజ నుంచి మహా పదోష౦బున సకల బేవర్డులు సన్నుతింప వాణీనువో దేవి వీణ మోటుచు నుండ గమలసంభవుడు దాళములు వైన చానవాంశకుడు మృదంగవాద్యము నల్చ్ప ఇజ్‌ జ్‌ శ్రీలవీ ణి గానంబు సేయుచుండ వాసవుడు _వెణవోన్నతస్వరము గూర్చు గరుడ గంధర్వ యత కిన్నర పతంగ సిద్ధ విద్యాధరాధిపుల్‌ వేరి కొలువ హర్ష మిగురొత్త తాండవం బాడుచుండు.” -టిహ్మోత్త రఖండముం శః మహోనిశ్వవ్యవహోర ముతా రసాత న ముగ నొక మహానాటకం. ఈ నుహోనాటకమున అ (పదోమ సమయ తాండవపురుముడగు విశ్వేశ్వరుడే సూతధారి. అకు

ఖీ మన శ్రీరంగం

అ సుకువూరలాస్యజనని కల్యాణియే. నటి. ఈ మహానంత విశ్వనాటకరంగ మిట్లు అ షమ నటీ, స్యూత్రధారుల వివిధ విభూతాంశావిర్భావముల'చే అనవరతము శ్రీకరముగ రహీంప బడుచుందుటవలన మహో శ్రీరంగ మాచున్నది. కాగా సకల ఆళాగ్తభివ్యకృమానవసమాజసోహిని పునీ తార్థ ము చాని (కృతి వ్యవహారసన్ని వేశములను భావానుకీ ర్తనము గావించు నాటకర౦గము ఈ మహో ్ర్రీరంగమున కొక మితొత స్వరూ సము,

హః

అ౦కురము అవావిచ్సీవ్రవున్నుమ్రోనినూ

కళవల్ల కలుగు ఆనందము విషయసుఖముకంశకును (వో శనందముశంయెను విజాతీయము. ఇది (బహవో 'శ్రనంచ స్మబహ్మచారి సుఖము వేరు. కళవల్ల కళలో సుఖము వేరు. అందువల్లనే కళవల్ల కలిగోదానిని ఆనంద మని అనడం, 0010655 వేరు ౨165646 వేరు. అనందము ఆత స్వరూ పము, వివమయానుభ వంవల్ల అంతఃకరణం సుఖంగా పరిణ మిస్తుంది. దీనిదృష్ట్యా విమయానుభవంవల్ల కలిగోది. సుఖమ నిన్నీ కళలవల్ల కలిశేది కళానందమనిన్నీ (రసానందముతో కలిపి ఆత జ్ఞానంవల్ల కలిశేది బహ శ్రనందమనిన్ని విభజించి చెవ్పీనట్ట్లు అవుతుంది. వసుఖమేకానీండి అతా శ్రనందశీకరమే. ఆనందమును [గహించి అస్వాదనమున కిచ్చువాడు కళోపాసి రసాస్వాదనాఫలితమగు అనండావస్థ రససిద్ధి లేక రక్షి. పౌట కళ మానవ_శేయస్సౌర ధ్య కారిణి.

సంస్కృృతి (పవృద్ధవిశ్వమానవ _సమాజజీవనమహో మహీరుహమునకు ఒళ జీవసారము (౪121-50). సంస్క్య్బృతి. ఓజస్సే కిళలు. కాబట్టి సంస్కృతి పృదైనను ఎవరిద్రైనను దీని చరమరేఖ (01800200 ఉలి06&]) ఇం్యదియములకు గాక ఆత శి పదార్థమున కే జెందియుండవలెనని నా మతను.

శీ మన శ్రీరంగం

శాబట్టి కళాలషణములు యీ పరనూవధి దృక్పథము నంజే యుండవలెను. ఐతే కాలఫరా ్రనుగుణ్యముగ యీ లశణములందు పరివర్హృనములు రీతులుగ సంభవించుచున్నవి, సంభవించుట సవహాజముగ తప్పదు. కాని యీ మార్పుల తీరు లెట్లున్నను యివి కళాలత్యుము అనగ రససిద్ధినిమాతము అృశయించియుండును. అట్టున్న౦తవరకు యీ లశ్సణములు సం్యపదాయానుమతములు కాకపోయినను వాస్తవిక పవమాణ నుల కానుగుణ్యముగ వీటిని ఆమోవంచుట కళాధర ంే శాగలదు.

కాబట్టి నాట్యరననిరూపణమున నాట్యశా(స్త్రుము లందు వవరంంపబడిన వివిధలతణములు యీనాడు అచ ముగ అనుసరింపబడుచుండుట లేదు. కొట 'వేర్వేరువాదములను యివి లేవనెత్సినవి, కళ యొక నిత్యరస్మపసన్న తాచలంతిక గాన యీ వివిధపరిశామనులను సమర్భ్రించుచున్నది.

నాట్యము అనగ అభినయము నాటకమునకు హృద యము. ఇది సకలభావములకు అనుకీర్హనము. కాబట్టి నొట్య మున పృదయసం వేదనమునకు గాని వ్యాసంగములకు, 'చమూగములకు లోకవృత్తులకు, విజ్ఞానకలాసములకు స్థానము ఉండదు,

నాటక్‌లత్షణమున భావము వైదు- విభవము, అను భావము, స్థాయాభౌవము, సాత్వికభావము, నవ్యభిచారీ భావము.

ఆ౦కురమను క రసములు తొమి్మిది (ఎనిమి దని కొందరి లాక్షణికుల మళము,) ఏటికి ఉనికిపట్లు అనగ స్థాయీభావములు తొమ్మిది- రసము, స్థా యూఖావముం కే శృంగారము రతి £ హాస్యము హాసము “లి, కరుణము శోకము 4. ర్మౌదము (కోధము క్‌. పరము ఉత్సాహము 6. భయానకము భయము 7 చీధత ఎము జుగుపష్ప 8, అద్భుతము విస్స్టాయము 9, శాంతము శనుము ఈవిధముగ నే సాత్వికములు ఎనిమిది- (1) సృంభము, (2) స్వేదము, (8 రోమాం౦చము, (శ) విస్వరత్వము, (కం ము, (6) వివర్ష్శత్వము, (7) అశువు; (8) (ప్రళయము, ఇహ వ్యభిచారీభావములు-- నిక్వేదము, అసూయ, విపాదము, మోహము, హర్షము, కౌత్పుక్యము, ఉనా దను “మొదలై నవి ముష్పదిమూడు. రసము ఒక నిర్విఘ్నభోగావస్థ- ఒక చమత్కా-రభున రససంవేదము-- ఒక అఆతా్మనందసామోత్కారోదయము. ఐతే మహారస మొకంకూా సప్పస్వరగర్భిత షణవస్వరమువలె,

థి మన శ్రీరంగం సప్పృస్వరములు అవాంతరకాల్పనికము _లెనట్లు మవహోరసమునకు గూడ లాత్షణికులు నవసరములను అనాంతరములనుబట్టి కల్పించిరి. రసములపై (కమనిరూపణలో ఒక విశిష్టరమ్యు భావ మున్నదికూడ ;: సృష్టికి మూలము శృంగారమే శాబట్టి యిది ఆదికస మైనది. మరి శృంగారాన్ని విదూపకుడై అనుగమించేది పహోస్యం. నిరజేశ్ష భావాన్ని వ్య క్షీకరించే కరు ణము శృంగారానికి విపరీతము గాన మూడవదిగ నిగ్జిప్ట మైనది, అర్థ ప్రధానమైన కా దము కరుణకు నిమిత్త మౌట నాల్లవ వైనది. కాగా ధర్మ్మపధానమైన వీరము పంచమరసమైనచి. ఈ (పవృత్నిభావసరణిలో భయానక బీభత్సములు నిర్జష్టమై నవి. ఈ రెండింటికీ పర్యవసానమైనది అద్భుతం కాబట్టి అస్ట్రమక్థానానికి వచ్చింది. ఇవా ధరా థగామములు (తవ కము గాన తివన్గాత్యకమైనది (_పవృత్సిధర ము దీనికి నివృత్నిధరాగత్మక మైనది శాంతము మోతదాయకము గాన అంతిమమాట సముచితము,

ఇప్పు డీ5క రససిద్ధినిగురించి :- పదలసుఖదుఃఖాల్లో లయించే గుణం సత్వం. అందుకనే మనం ఒక మంచివా్య్తి సత్వగుణసంపన్ను డన్నో సహృదయు డనో అంటాం, ఈ సత్వ గుణం కలిగించే సంస్పందనాన్ని లేక అక్ష్రతని, పానుకంప మని అంటాం. ఈ సత్వ మొక అనంతవాహిని, దీనికి మనసు అంతరగంగ-_ అగాధము, అమేయము. దీనినుండి పుట్టు

అఆ౦జరము | కొచ్చే సాత్వికతరంగపరంపరలే హృదయసంవాదవాహిని. ఇదంతా నట- (పతక, పరస్పర్యాశయస్థితి. నటుని సత్వగుణజన్యములగు యీ స్థాయీ- సంచారీ (వ్యభిచార) భావములు (0094161098 0£ 18 1304), అను భావములు (గ4&20106564410598 0€ 18 $66)1088 07 8006 మం38', వీటియొక్క- అనుకీర్త నమే అనగ అభినయమే నాట్యపరి భామ (10410910 ఇజ18560) లో సాత్వికాభి నయ మంటారు. ఇది చతుర్విధాభినయాల్లో అత్యంత _పథా నము, విశిష్టము. శట్ర శాశ్యతము- నిత్యశ్యామలము. సాత్విక భావములు నాటకసన్ని వేశములు (31112008), సమయసంక్రేషములు (గ1౫1988), కందణములు (079041010= €ురు8) వలన ఉత్పన్నమగు సానుకంపనివృ త్యావస్థ (626 61 &ం5ం(106 10420609) ని బట్టి ఉండును. మనోత త్ర్యాధీనము లగు ఈ సాత్వికభావాలు సర్వసారసం) గవాణశక్తి వంతములు, ఐతే ఈ మనోతత్వము నటునిదా 1 లేక కవిదా! అన్న ఇప్పట్టున వచ్చ్యేపశ్ను వై శైతే సహజంగానే కనబడవచ్చు, కాని కొంచెం అలోచించి చూస్తే అసలు సౌత్వికమనేది న్వ్వీయగతం కాబట్టి కేవలం కవిఆంతర్యావధికి ఈ సాత్వికాభి నయం కట్టువడి ఉండటం అసంభవం. కట్టువడియుండేది అమ వర్తనము (గొయటుడ! 06 [0౧0081 20361408) అనిపించు కొనును. సంపణాయనూరగ్గం (౮00785910౨2]1 502001)

క! మన ఫ్రీ రంగం

మీలై నజే "అయినను సాత్వికాభినయంతో పోల్చి చూశ్సే ఇదొక స్థావర (9260) పద్ధతి అని చెప్పవలసివచ్చును. మిన నాటకరంగమున నేటివరకు చెప్పుకోతగ్గ అభినయభాగంలో అరవై శాతంవరకు ఈ కన్వెన్షనల్‌ అక్ట్రి ౦౫ యున్నది.

ఈ సందర్భమున రస్యాశయనిర్షయంపహట్ల నటునివిషయ మున యున్న లెండు ముఖ్య పాచీనవాదములను అరయ గలముూామొదటిది నటుకు కేవల మొక పాతమేననిన్నీ, యాతనికి అస్వాదనోపాయముగాని, రనధావయోగముగాని లేవనిన్నీ, ఉన్నచో తత్ర్త్వాచేశము తనూ్యూలముగ తాదా త శ్రాము పొంది లయభంగము (ప13022000003) అనగ రసా భాసమునకు చారితీయునని; ఇహ లెండవవాదములో నటుని యందు వాసనావేశమున, రసథావయోగ ముండుననియు, అనుసంధిబలము (జంప 0425102) చే లయావస్థను సాధించుననిన్ని. ఈ నాదము వాస్తవికాలదృష్ట్యా సమర్థ ఏయము సముదితముకూడ. మొదటివాదములో నటుడు (జన్మసంస్థారముచేతను సాధనాగ్నిసంస్థారముచేతను) సత్వ శాలి, శిల్చి అవగలడన్నవిషయాని'కే స్థానం లేదాయె ! కాని నిజానికి పాతలీనతలో తాను తాడాత్మ్యము పొందకయే తన సామాజికులలో శాదాళ్య్యాఫిమానము ఉత్పాదించు చున్నాడు,

సాత్వికభావముళు కాహ్య[ పకృతి అవబోధనము ఛా2100110638 శంళాడంకే3 6&165021 ఇంగ1&్ర)),. అవలోకనము

అ౦కురొము క్ర (0676లట00) వలన జనించుచున్న వనుటలో శీవలం నూనవ వ్యవహారముల శీ కాక అన౦ంత_పకృతి వ్యవహార సరిమాణ మంతటికీ వర్తించుచున్నవి. కాబస్టే “ోఅక్లికం భువనం యస్య, వాచికం సర్వవాజ్ఞయమ్‌, అహార్యం చంరదతారా దితం, వంటే సాత్వికం శివమ్‌” అని. ఈ సత్యమే వ. .! ఏ6 మ1గాం? 02 10 ౧20076ి లో కూడ కాననగును. అవస్థకి మూలం మనోస్థితి- అనగ భావం. భానపకట నముయొక్క- పర్యవసానము _ (7౪%0%098 0౯ టిం) లే ేేతుకులందు కలుగును, ఇవే రసములు. ఇవి _ఉఓతకులందు జనించనిచవో వారికి రసానుభూతి లేబిన్నమాట. అనగ నాట కం రక్రిహీనం; చివరికి మిగిలేది నీరసం ! మానవునిలో అర్ట్రతాగుణ (వృదయసంవాదము) మే సత్వము. ఇది లేనిజే రసజగ శే (కావ్యజగత్తు) లేదు. అందుకనే సంగీతా నికి కానికన్థేర్యదియాలు ఆ వ్యక్తి సత్వగుణహీన త్వాన్ని బయట జెట్టునని కేక్సియర్‌ అనడానికి కారణం. ఐతే రాళ్లు కరిగించే, విమలగాంధర్యవిద్యయూ 'లేశపోలేదు- గుండెను రాయిగా 0 చేసుక్కూర్చున్న అ విద్యాధికుశ్తి జూవబేసి ఎళలుగెత్హించిన హరిశ్చం[! దపా తాభినయకావ్యమూ (దినం గత డి. వి. సువ్ప్చారాయలది) | లేకపోలేదు. కాని యివి పరాకాష్ట ఫినామినళ కి జెందినవిలెండి !

10 మన శ్రీరంగం

ఇహ అవస్థానుగుణ్యంగా నటుడు పొంచే స్థాయీభావ ముల అనుకీ రృనమువనలన సానూజికులందు రసములు జనిం చుటచేనీ యీ భావములు ఆ రసములకు ఉనికిప్టు లవుచున్న వన్నమాట. స్థాయీభావములవలన నటుని సాత్వికవృత్సి వివిధావస్థల (స్తంభము, నివర్ణత్వము ఇళ్యాదులు) రూప మున అభివ్యక్ష మౌాను. ఈ సహజహాహ్యచిహ్నముళలే సాత్విక భావములు లేక అకుభావములు, వీటిని (శేళేపించి అనుగ మించేవి (౨2401081 81000109 28 &000000%91308 6కోం688) విభావములు. కట ఇవి అనుభావములు (సాత్వికభావములు) వలె హౌహ్యూచిహ్నాములు (డ01160264008) కావు. భావము లిట్లు స్థాయ్రా, వ్యభిచారీ (సంచారీ భావములచేతను; విభావ అనుభావములచేతను పరిపక్వ మొంది రసస్వరూపషము లం దును. కాబట్టి సదస్యాస్వాదిత ఆనందమే రసము. నటు డిట్లు భావముల ఉద్దీపసాలంబనములచ్వారా రసీకసామాజికులందు అంకురించిన రసములను ఉిద్దీపించి రససామోళ్కారము (అనగ తవ భూమికాసామోత్కారము)ను సాధించును. ఇట్లు నటుడు సత్వశాలి, సామాజికుడు, సత్వశీలి అవుచున్నారు. అవస్థలు, భామణములు, భావానుకీర్తనము, రసికలందు [కమానుగత ముగ మధురమధురముగ [(భమాపాదనముై కోమలకమలా ఫ్వుని కిరణాలవలె వారి ముకుళితహృదయాలకు (వఫ్టుల్తరంజ నము తౌను., ఇదే రససిద్ధి యంత్రాంగం... మెకానిజం,

అ౦కురము | ప్మాతపోషణమున నటుడు పొంచే సాత్వికభావాలు నిజసత్వజనితము లౌటచే మనోధర్మ పవ్యకృములు-- స్టీరియో మైవ్‌ కావు. ఈ సాత్వికాభినయకావ్య వై దుష్య పాప్పికి నటు నికి జన శ్రసంసారంతోపాటు, శిక్షణ, దీమౌవిధి (5100816 మ1మ6ేంఠే0638), సాం శేతిక సజ్జీకరణము (గొ౦౨10%1 6001లై- మిం96) కూడ ఉండాలి. అప్పుడే నటుడు భావజ్ఞుడు, లో ష్జుడు, వస్తువివేకి, (పగల్ఫుడు, శిల్పి స్వతం్యతుడుగను విరా జిల్లును,

నాటక మిట్లు సర్వరససమారాధనమున కొక దివ్య వేతనము. కాబప్టే "బేవతలు కన్నులతో కుడిచి (శోలవలసిన యజ్ఞ మని మహాకవి, కాళిదాసు (పస్తుతించియుండెను. నాటకరంగస్థలము రసతీస్థము. తీర్థవాసులు- అనగ సామాజికు లకు పీరు భిన్నరుచులు కలవారైనా తలమున్య-లుగ రసానం జానుభూతి లభించును. కనుకనే “*భిన్నరుచే ర్హనస్య బహుథా శ్యేకం సమారాధనం” అని (పాచీనుల నిర్వచనం. కాగా నొటకమునకు ఇతరకళలు తోడ్పడును గాన యీ కళ సర్వ కళాపరివృతకళారాజ మని చెపా ఎలి.

(వసాదడాంత అనగ మోాచాంతనాటకము అఆనంచాను భూతి కల్పించును. విషాదాంతం ఇటు (_ేషకులకు భావతమోళ నమే గాక (0820121318) అటు కళోపొసి (నటుని యందు- తరుచు- పరివర్తనను గూడ లేగలుగుచున్నది. కనుకనే మన

18 మన శ్రీరంగం

ఇ్యాంతిని బడయుటకు నాటకములు ముఖ్యసాధనము లనియు, కొసం 0201000176 78106 01 20802 18 026 1 ళా 600686 0 208008 8000901068 08 ఇంతి 100618 శ 60 కేల ఇం0క6 1240 2 పంజంగ61 [20002 పం బ్రం1610క్ర 20 ర6861- 35 0! 1 1116 అని తన ఉత్క్భష్టస్వానుభవమును చెప్పు కొనెను మన నాట్యకళ్ళా! సప్వూరుడు దివంగత రాఘవా చార్యులు-

య

తననుతాను భన నతాతకులతనానతాలనవనాయమాలనమానాన

చరా న్తాాలాలా రారారా న స క క |

ళ్‌ న * వ్‌

_ ల ” 1

లట ఎ

౭ / గంలో ఇ ఖీ

ల్‌ు న |

| ళం | ంే

అయ సి |

॥ అ స్‌ |

ం శే

| | గజాల ల

| జ 1 |

. న | 1 నే వీ [ శే ల గ నే

| న్‌ సం టీ న్‌ు ల గ

| న్‌ (న ళని గ న నా భా? గో ల్ల ణ్‌ ళో .

| ళ్‌ 2? రో భే ఫ్‌ లో గ్‌ ౪ ప స ళ్‌ ॥

అతనన ననానాననా నినా ననన నినా ననాత ననా నినన తానననానత నత ననన ననిన నినన నిల ననా ననన నననననానినినాననానానననననినాననా. నాగరాజారావుగారు

గ్‌ త . / . , లి | శ్‌ య |. మ దొన్పై సామిగారు

వూర్వరంగము అాాపు-శుటాలాా-

'రామవ్యాసంగంవలె రంగస్థల వ్యాసంగంకూడ మన జాతిజీవననుడికారమునకు ముఖ్యధాతులవణం. ఐతే మన నాట్యవ్యాసంగంవలె గాక మన నాటకర౦గవ్యాసంగం చాల ఆధునికం. [పాయం సువూరు తొమి ది దశాశ్రాలు,

ఇచ్చ టొక గమనికా 115 శతాభ్రాల మధ్య కాల మున ముఖ్యంగా కృష్ణరాయల స్వర్షయుగమున యతగా నాలు, కూచిపూడి భాగవతనాటకాలు చాల ఉన్నతాంత స్తులయం దుంజెను. డీ-వన్న అద్భుతవిషయ మేమననగ ఆ "రాయల ో*భువనవిజయముిన ఠరఎగ (్రయోగశల ము (51886 కంటంల కొం0010) న, సిద్ధహస్తు లుంచెవారట. నాటకము దృశ్యకావ్యం గాన (వనర్శనయోగ్య కాగుణం లోవీించ గూడదు. కాని మన పూర్వనాటకా"లలో ముఖంగా కొన్ని సంస్కృతనాటకములందు, వాటి అనువాచా లందును, ఈ గుణం లోపించియుండినను రంగ పయోగపాం శెతికనిపులుల చేతులలో, ఇవి అత్యంతంకిదాయకా _స్లైనవి.

నాట్యరసమును నిరూపించు, నాట్య నేదవిహిత పర్వా ఛినయ సాంశేతిక వాడా లని-*కి ఈ | పయోగశిల్పం పట్టుళొమ్ము. తరిచిదూ స్తే పపందపఖ తిని గుత్తనొన్న పాశొ ఏనా యారవీయళా అమెరికళా రష్యన్‌

14 మన శ్రీరంగర నాటకరంగములందు అమలులోయున్న వివిధాఖినయవా చాలు, మన నాట్య వేదమున నిశ్నేషముగ కానవచ్చును, కాబట్టి యావన్నాటకరంగ(ప్రపంచమున కంతటికి మన నాట్య వేద మే మాతృకోళ మనుట అతిశయోక్తి కాదేమో? ఆధునికరంగచర్మితను సమివ్నీంచుటకు ముందుగ ఈమధ్య వ్యాప్పి లోయున్న ఒక అభిప్రాయం (ముఖ్యంగా భారతీయేతరులందులెండి !) అరయవలసీయున్నది : ఇది మన భారతీయనాటకరంగానికి నేషనల్‌ క్యారక్టర్‌ లేదని ! ఐతే ఈ జాతీయ తాగుణం ఒక భామయందుకన్న సనంస్కృతియందు ఒక లతణముగ (పవ్యక్ష మొను. భావాల్ని [పకటించేభావమ. సంస్కృతికి ఒక "శీఖ లేక ముఖ (౯2060) మేగాని పూర్ష సంస్కృతి కాజాలదు. ఆనందము (ఇం్యదియాలి! జెందినది కాదు) సిఏ పరమఫలముగ లవ్నీంచు మనసంస్క్యృతి ఒకో అంతర్వాహి.నియె మన మహాభారతమునంతా సన్మోతీయం గావించి అఖవడము జేయుచున్నది. ఐనప్పుడు మన సంస్కృతీ -చర్పణములై సన మన నాటకరంగములకు నేషనెల్‌ క్యారక్టరు

'లేదనటంలో నాకు సబవు కనుపించదు, ఇహ అని; రంగచర్నితలో. 193 పండ్లకు మునుజే ముంవంజ వేసి నేటివయిం లగి సాంబూళతాలను. గుత్తకుచ్చు కొంబూన్నవి వంగ " ఇమోుష్టై సాటనర గాలు. కలకత్తాలో తొోలిసాంగ అలెజల | వోట్‌ ఏ6-12-1081న స్థాపించ బడినది. ఇందు శార్టర్‌ వేల్చస్‌ దీర్శకత్యర్మికింద భవభూతి

పూర్వరం౦ంగము |క్‌

గ్‌ ఇం. బృర్సీమనువాదము. (పదర్శింపబడెనట. ఈ కాలం [100 వ్రబ్యాతనాటకరదయిత క్రీ శ్రే ద్వి జేం్యదలాల్‌ " మి కుమారరత్న మే వర్ధమానుడు, ైఫ్థ్రవగానలోలుడు,

| పం వగానామృతముచే గాంధీమహోతు ఖని తన్మయుణ్తే "ఎ ఎన లపషవనారదుడు, (టహ +నొరిః విద్యాభూమణుడు, స మహ రాయ్‌). ద్వి కేం! దలాల్‌ రాయ్‌ వి, మేవార్‌ తః, ఒఅంటిుల్‌, చందగుప్త (పసిద్ధనాటకాలు నిత్యశ్యా ౨౨మ" , ఈ డి. యల్‌, రాంప్‌ కాలంలోనే గిరీక్‌ చంద ఫ్‌ వస. |; వ్యవధమంగా బెంగాల్‌లో (పొఫెమనల్‌ థియేటర్‌ సైన్య --ద్‌ి. ఈ గిరీక్‌ ఘఫోష్‌కంవెనీలో _ష్యపథమంగా శ్రీలే (వ వావబ ధరించిరకూడ. ఐతే ఈ శ్రీలు కులక్రీలు వాతి కాదు. ఈ గిరీక్‌ ఘోష్‌ ప్రఖ్యాతనాటకిరచయి తే గాక ఇం ్రేస్టుడు కూడ. ఈతడు వ్యసనలోలుడే, కాని భం... శ్రీ రామకృష్ణపరమహంస దృష్టిలో పడి పడి చాల ఇ“ +ం పొంటబెను. పరమవాంస గిరీక్‌ ఘోహమ్‌నాటకాలు- మి వషంలను బుద్ధుడు మొదలైన అధ్యాతి శనాటకాలికి పెళ్ళిపకు దీనిఫలితంగా ఆ నాటకసమాజసభ్యుల- సభ్యు గాం ఇ ఎవితొలుకూడ అధ్యాతి శ్‌ంగా (పకాళించినవట కాశ. రొటి పిముఖులలో అమ రేందిదత్తు కూడ యొకరు, లక౬ఎపిమ్ముట రవీం దనాథ్‌కాకూర్‌ నాటకాలతో అధునిక వాగనాటకరంగము (పారంభయమైంది. దీనికి కర్ణధారి

కట్టీ ఘన ఠీ ర్‌ంగ౦ యుగపురుషుడు, నాట్యాచార్య కీ "శీ. శిశీకకమూర భంరీ- విశ్వకవి రవీర్యడుడు తన నాటకాలికి 54886 ఇడేం౧౪016 ((ప్రయోగపసౌలభ్యత) శిశీర్‌ఛాదురీతోనే సాధించేనాకుకడ. ఆవిధంగానే 1848 లో పునవో, బొంబాయి, మరాశీ ఖయి?. తః శ్తందు మహో రాష్ట్రనాటకరంగపితామహుడు విముడాక్‌ భా? గ్య దర్శకత్వాన “నీతాస్వయంవరం” (పదర్శింపబవము. ఈడి భావే మరాఠీరంగమును తన అసమాన పతిభాసమశతలతో లి దశాష్లాలు పవెలయి౦చెను. ఈతనితరువాత మశరాశరయోవు నకు కీర్తి చేకూర్చినవారిలో విఖ్యాతులు అన్నాసాపా-౮ కిన్లోస్కర్‌ , ఖద్లికార్‌, కొల్త త్‌ కార్‌లు,

గుజ రాతీనాటకరంగమునకు (పాయము సుపూగరు ౩ దశార్హాలు, ఉత్త రథారతమున వారణాసి, శాన్బూరు. అలహో శాదులలో హిందీ, హీందూస్తానీ నాటకరంగాలు 1870 లో నెలళొల్పబడెను. ఈరంగములకు పితామహుడు- మనవీతాను హుడు కృష్ణమాచార్యునితో సరితూగగల మహోవ్యక్తి భర "కేర్యద హరిశ ఎందుడు. 194 లో బొంచాయిలో స్థాపింప బడీ మహాఖ్యాతి గడించుకొనిన హిందీనాటకసంస్థ- పృధ్వీ థియేటర్చు. దీనికి అధినేత ఆ (పఖ్యాతనాట్యాచార్వుడు పృథ్వీరాజకపూలే. వీరి ోదివార్‌”” “పాలి *చాకుంతుల” (పదర్శనాలు మహోన్నతమైనవి. ఇప్పు డీ థియేటర్‌ మూసి వేయబడింది. అఖలభారతనాటకరంగమున కొళ గొప్ప మర చృష్టమే 1

పూర్వర౦ంగము 7 మన నాటకాలకు మూలాధారాలు భాసా కాళి ఉఊాస- భవభూతికృత నాటకాలు. థాసకృతాలు భరతముని (ఐతిహోసికభరతుడు) కాలమునకు కొంచె మనంతరమునాటి వట. మీగతవి _కీస్తుఅనంతరం ఇంచుమించు మొదటి తొవ్విది శతాబ్బముల మధ్య కాలమునాటివి. ఐతే మొదటి శతాబ్దమునా అనగ నిక మాదిళ్యుని కాలమునకు సుమూ రొక శత్వ్వ్బాము ముందన్ననూట- మగధ బేశమును పాలించిన ఈూ దకు డను అం_ధరాజు “మృచ్చ్భకటికొ కృతికర్నయని పరిశోధకులు 'కేల్చిం. ఇహ మననాటక పదర్శనములకు మాతృకలు యత గానాలు, తో లుబొమ్థులు, భాగవత మేళకట్టు, వీధినాట కాలు, పగటివేషాలు;) మాదిరి (20661) ఛార్‌ వాడ పార్చీ కంవెనీల మరాకీనాటకాలు. మనఫాగవతనాటకాది “*వీధులో (ప్రాయము ఇంచుమించు 5] శతాబ్బములే అయినకు యీ మాతృకలకు మౌాతృకనూ తము _ ఆ వేదపురుషులనాటి నాట్య వేదమే ! ఇది భరతమునికృతమని [పతీతి, సత్యయుగ మనంతరముని మానవా ముఖ్యముగ వేడా నులు కానివారి- (కేయ స్సౌరభ్యార్థమై (బహ శ మహేం దాది చేవగణముల యొక్క అభ్యగ్థనవై * కావలసిన శబ్బసామగిని బున్వోదము నుంచియు,; రసములను అధర్వమునుంచియు, సంగీతసాహిత్య మును సామమునుంచియు, అభినయములను యజుర్వేదము

కేక్‌ మన శ్రీరంగం నుంచియు (గహించి పీటిబే దృశ్యము, [శవ్యము నగు. కీడ సీయక్‌ శాస్తుమును పంచమ వేదంగ నిరి శ్రంచి తన యీక్ళతికి భరతమునిని [పమాణాధికారిగ నియోగించెనన్న విషయం ఫురాణ పమాణం.

మన తెలుగునాటకాలు ముఖ్యంగా ₹0డు తెగల (శ్రిందకి వచ్చును- అనువాదాలు, స్యతం్య] "తాలు. మొదటివి కాళిచాసాదికనవ్చుల సంశ్భతనాటకాలివి, 'జెంగాలీనాటకాలు- ముఖ్యముగ ద్వి జేం దలాల్‌ రాయిని మరాఠకీనాటకాలవిని, స్వతం్య తాలు పొరాణికం, ఐతిబోసికం, చారి తకం, సాంఘికం మనసప్తత్త సనిరూపితము లైనవి. అనువాదాలందు గణు3ి ెక్కీన కవి కేణిలో ముఖ్యులు మహోవ్యక్షి కీ శే, ఏశేళ లింగం, కీ; శే; చేదం 'వేళటరాయశాశ్ర్రి, స. వడ్డాది సుబ్చాశాయలు.

స్వతంతనాటకాలవిషయమున శీవలం సాహిత్య వైరధ్యమే 7ాక్ర 'పదర్శన యోగ్యత యొప్పారు నాటకా లను రచించి వాటిని ఆడించుటయేగాక వాటి నాయకాది పాతలను ధరించి మహాఖ్యాతిని చేకొనిన (ప పథములు మన అంధనాటకపితామహులు కీ! శే! ధర శ్రవరం కృష్ణమాచా ర్యులు. కీ; శీ; కోలాచలం 'శ్రీనివానరాయల్నీ వీకతరువాత వెప్పుకోవాలి, ఏరిద్దరు బళ్ళారివానే. సమకాలికులు కూడ, అఆ రోజుల్లోకూడ బళ్ళారిలో స్‌ న్నడుల్మ ప్రాబల్య మున్నప్పటికీ

పూర్వరంగము [11 సాహసాఖిని వేశాలతో కృష్ణమాచార్యులు సరసవినోదినీసభను 'శ్రీనివాసరాయలు సుమనోరమసభను స్థావించి వీటికి వీరు అధినేతలుగ యుండీ వారి వారి నాటకాలను (పఖ్యాతముగ నాడించి పర్ముపతిష్టలు వారి నాటకసమాజములకు చేకూర్చిరి,

కృష్ణమాచార్యుల ముఖ్యరచనలు చ్మితనళలీయం, విషాదసారంగధర పాదుకాపట్టాభి పేకం, మోహినీరుకాంగద, చం్యద్రహాస్క ముక్తావళి. (శ్ర్రీనివాసరాయలువి కుశలవ,. శీరో మణి, మైసూరురాజ్యం, రామరాజు సుల్తానాచాంద్‌' బీబీ.

కృష్ణమాచార్యుల తరవాతకాలపు నాటకళర్తలలో అసమాన, పతిభావంతులు '$ీ॥ కే; తిరుపతి వేంకటకవులు, కీ! శే॥ పానుగంటి లశ్నీనరసింహశాయలు.. తిరుషతికవుల పాండవ ఉద్యోగవిజయాలు; పానుగంటివారి రాధాకృష్ణ, వ్మపనారా యణ, పాదుకాపట్టాఖిపేకాలు; చిలకమర్తి వారి గయో పాఖ్యానం; వడ్డాదవారి 'వేణీశంపహోరం; కందుకూరివారి అభిజ్ఞాన శాకుంతలం; "వేదంచారి య పతాపర్నుదీయం, క్రీ శ్రీ! బలిజేపల్లి లథ్నీ ఉతంగారి సత్యహరిశ్చందీయం, ఉత్త ర్‌ రాఘవం); కీ! జే! ఇచ్చాపుకపు యజ్ఞనారాయణశా్ర్రిగారి రసప్పుతవిజయం; అఆస్థానక వీశ్వరులు ప. శ్రీపాద కృష్ణ మూర్తి శౌ స్త్రి గారి బొబ్బిలియుద్ధం; కొప్పరపువారి రోషనారా; కాళ్ళకూరివారి. చింతామణి, కీ జీ; ధర శ్రైవరం గోపాలా చార్యుల రామదాసు; న. ముత్తరాజువారి శ్రీంప్త

11 మన శ్రీరంగం తులాభారము; మరి మహాకవి కీ! శే గురజాడ అప్పారాయుల కన్యాశుల్కం మన 'శ్రీగంగమున నిత్య శ్యామలములే |

ఇవ్‌యేగాక ఇంకను అనేక సుపసిద్ధరచయితల రచ నలు మన న్రీరంగమునకు నవోనేషవి శేషమును పుష్కల ముగ చేకూర్చుచున్నవి.

ఇహ యీాసందర్భమున కాలవాహినిలో కలిసిపోయిన నాటకసమాజూల్ని విశిష్టపరిణామదృష్ట్రీలో పరామర్శ గానిం చుట వాల ఉపయోగకరం :-- [కిందటి శతాబ్దం చినరి దఖా బ్రంళలో మనకి హిందీనాటక్‌వమాజూలుకూడ ఉండేవి. వీటిలో ముఖ్యమైనది బందర్‌ నేషనల్‌ థియేటర్‌. దీనిలో ఈవని లత ఉ్రొస్వామాః జోశ్యుల వేంకట శేషయ్య, మొగలిగిద్దల రానూరావుగారలు ఆ హిందీనాటకాల్లో _పధానపా తలు ఉదాత్తంగా పోపీంచేవారట, ముఖ్యంగా లత తొ స్వామిగారి శివాజీప్తాతపోపుణ వాల గొప్పగా ఉండేదట. విశాఖపట్టణం (వియసల్గాపనాటకకం పెనీ కూడ హిందీనాటకాలు వదర్శించే దట. కాకినాడకి జెందిన వెదురుమూడి "శేషగిరి రావుగారి హిందీపా్శాాతపోపషణలుకూడ చాల ఉదాత్తంగా ఉండేవట. నేను విన్నుదొ "చదవినణబన్ని బట్టి మాడస్నే మన అంధరత్న దు్యూరాల గోపాలకృష్ణయ్య శ్యాచకీయాంబరమున ఎటువంటి ఉద్వలఉల్కో- ఈ వెదుకుమూైనారు నాటి మన నాటకరం గాంబరమున అటువంటివారై యుండి ఉండాలి ; అద్భుతమైన

టై

పూర్వరంగము | భారణాశక్షితో కూడీన వీరి వాచి కాఖినయ (వయోగనెదు ప్యాలు, సహజత్వ సద్యఃస్ఫుకణ గుణవిలసితాలే గాక నిశిత సమయస్ఫూర్తి తోను, సమయా వసరాల్నిబట్టి పొంకమైన ఆళువుతోగూడ ఒప్పాలేవట. కొబట్టి వీరి ప్యాతపోషణము కేవలం అనువర్తనం ఆనగ యధారూపానుకరణం (గౌంయ0ట&1 10610100) నకు, సర్మిపదాయ (602762%008]) మళమునకు గాక సొత్వికాథినయకావ్యానికే జెందినడన్న మాట-- అంటే రాఘవ ప్రవేళపెట్టిన హ్యూమనిజంకి, రష్యన్‌ 26218040 ఏింషిం01 0[ ౨004028 ఆ ఓ17102 09 న్‌6&86 కన్నమాట, బందరుకిజెందిన సమాజాలు-- (1) నేషనల్‌ థియేటర్‌ (2) ది ఇండియన్‌ (డమాటిక్‌ కంపెనీ (8) హిందూథియేటర్‌ (4) రాయల్‌ థయేటర్‌ (ఈ) ఛృతపూర్‌ జగ౯ణమోహళ౯ థియే టక్‌ (69 శామమోహళ౯ థియేటర్‌ (7) చాలభరతనంధుం ముఖ్యమైనవి. హిందీధియేటరులో "జీశోద్ధారక కాశీనాధుని నాశేశ్వరరాయలు, ఇవటూరి నాగభూషణం, గండిఫోట నర సింగరావుగారలను, జగనో హన్‌ లో మాగంటి సుబ్బారావు శగారునుు రాయల్‌లో మంజులూరి క ౯ న పము ఖులు. ఈ మంజులూరివారి గోవ" ఓయజాభినమై (ప్రాగల్భ్యమే గాక భావాభిన ఇ గీన్నుతో రొటక్బా క్రేదటి, సంగీతానసి శేమా చెప్పుకో స్థానం యివ్వకుండానే

7 మన్‌ శ్రీరంగర పద్యాల్ని ఎంతో సునాయావంగాన, తూకంగాను తుటంగ న్యాయంగా నడిపించేవారట. “రాయబారం” లో ఏం కృష్ణ పా తాభినయం వె విశిష్టాంశలతో భాసిళ్లేదట; _పతాపర్నుదీ యంలో వీచ్చివాని వేషంకూఢ అత్యంకసహజంగా నిర్వహిం చేవారట, ఈ విషయాలదృష్ట్యా ఈ మంజులూరివారు కూడ క న్వెన్షనల్‌ స్కూల్‌ ఆఫ్‌ ఆక్షింగుకి గాక స్యూంల్‌' ఆఫ్‌ ఇన్నర్‌ ఆక్టింగ్‌ (362001 05 శ0968 &ం6138) ఆం'పే లివింగ్‌ ఆన్‌ స్టేజి3 జెందినవారు. కాబట్టి మనోధర్మవిల సిత శిల్చిం

ఇండియ (డమాటిక్‌ కంవెనీ- యన్‌. (హ్రానందం, డి. వి. సుచ్చారావుగార్ల పాలనలో సాగింది. ఈ కంపెనీ సురభికంపెనీలవలతె టూరింగుబే అయినను, దీనిస్థాయి? అంతస్తు నాట్యకళాలక్షణలమ్యములదృష్ట్యా ఉత్కల్చష్టము, విశిష్టము. సురభివారి (పదర గనొాలు మబ్బు, డ్రైలాగ్పు, కొంత రంగాహార్యసాంపులతోటి- సామాన్యజనరంజకంగా ఉండేవి. మి గళ్ళావెట్టి బరువ్రగానే పలుకుతూంజేదికూడ. ఐతే ఈవిధంగా ేశంలో- ముఖ్యంగా పల్లెటూళ్ళు, చిన్న నగరాల్లో థియేటర్‌ పాఫ్యులారిటీకి ఈ సురభివారు చాల వరకు తోడ్పడ్డారు. ఈ సురభివారివి కుటుంబకంవెనీలు. ఇందు మమొం0109ఈ6- మే0001007 తారతన్యుభావా లుండవ నే చెప్పాలి. చేయిచేయి కలిపి సలతణంగా సాగించుకుపోయే సంస్థ లివి,

పూర్వరంగమ జ ఇదే వీటి (ఫ త్యేకత- ( పశంసార్హ మైనది. ఒకవిధంగా సవా 'కారసంస్థ లివి.

ఇండియ౯ డమాటిక్‌ కంవిసీలో నాట్యాచాప్యడు కీ శీ, డి. వి. సుచ్చారాయలు (లం4ం%09 08006 ౦6078 80250) నిజానికి చుక్కల్లో చందుడే. వీరి పక్కన బండారు 'వేంకశుశ్వరశావుగారు తలలు చక్కగా తూకంగానే పోమీంచేవారు. సుబ్బారావుగారు సం్యపదాయవాది. బీరి అభిన మోద్దతి బహుముఖవిరాజీశం, ఏరు వయోధ రాను గుణ్యంగా చాలవేషాలు, 'వేపాలుకూడ చక్కగా వేజేవా రట. *రామరాజూలో పళాణి, “చం ద్రహాసలో” దుష్టబుద్ధి, “హరిశ్చం దలో” హరిశ్చంద్రుడు వీంకి అభిమానపా తలు. అవి అనన్య అభినయకావ్యఖండాలు, క్వి ననుకోవడం వారి శృం్యదలోకన్న దుష్టబుద్ధిలో వీరి అభినయకావ్య వై దగ్ధ్యం పరాకాష్ట అందుకునేదని. ఈ వివయాలు మరికొన్ని ముందు ముందు లత్య్‌ పాయంగా చర్చించబడినవి. ఈ కంపనీ సుద్చారాయల అస్తమయానికి ముంచే ముగిసిన దని వినికిడి,

గుంటూరుసంస్థలలో ఫస్టుకంపెనీ, "సకండుకంపెనీలు ఇాశ్వకకీరి ని గడించుకొన్నవి, మొదటిచాని అభినేత నాట్య వీళొమునుడు హరి పసొదరాయలు. వీరుకూడ డి. వి. నుబ్బా రాయలువళఠె కూచిపూడిసం్యపదాయమునకు జెందినవారు, వీరు శేవలం తమప్మాతనే అర్థం వేసికొని డాని అభినయం౦లో

న! మన శ్రీరంగం

లీనమై తమప్శాతని తామే (యోగపద్ధత్రి అకుభవించేవారు. ఈ సం్యపదాయసద్ధతి బహుళ: ఉక్పక్సివాదమ్ముకింద రావచ్చు, ఇహ వాచికాభినయమున- ముఖ్యంగా పద్యపకనా సౌలభ్యానికి, భావకదనం (104901 10 860 ₹1008 804040) నకు వీరు (బహ శీ అని ఒప్పుకునితీరాలి. ఈ వగల్భనిర్వహణ విధానమే వీరు మన నట ేణికి వన భిత్స నాటికి నేటికిని, ఆరోజుల్లో ఈవని లత్ష స్వామిగారు హిందీనాటకరంగమువన ఎటువంటి రంగమార్తాండుడో హరిపసాదరాయ లటువంటి రంగమారాండుడు. ఐతే క! జే కపిలవాయి రామనాధశాశ్ష్రి పట్ల మనవారు మోడ్రై వారికి రంగమారాండబికదు చాల ఉచారంగానే ఇచ్చారు. కాని పీ9ది మూన్తాళ్ళముచ్చ మెపోయింది,

"సెకండుకంవెనీ అభినేత మల్లాది నోవిందశా స్ర్రిగారట. ఈమైంలోనే గుంటూపలో కీ తే; ఎడవల్లి వావ నాట్యో దయం. సూర్యనారాయణగారు కొంత కాలంతరువాత మైల నరం బాలభారతిలోను మో తేవాం (శ్రీనీతామామేంజనేయ సమాజంలోను సభ్యులు, వీీ అభిమానభూమికలు సత్యవం తుడు, దుర్యోధనుడు, దువ్యంతుడు మొదలైనవి. ఏపీది మునోహరయెన ముఖవర్చస్సు. (౧ 000646 *01ఆ 16 ౭8 రగం060060108) అంగసౌష్టవభాగ్యం వంచేషాలికి నిండునిగారాలు వేకూర్చేవి, వీ రాజకీవి ఆ దర్దా ఆ

పూర్వర౦ంగము కీక్‌ హుండా, చట్టున దిదృకులికి మరి వందిమాగాదులు లేశేమి ఇఫువూ 1 అని తోపించేదకూడ. ఇంలేకాక ఏరి ఈ ధీరో చాత్తవిభవమంతా కేవలం ఒక్క-రంగస్థలంతో నే ఆగక, నేపథ్యంతోపాటు ఇంటా బయటాకూడ వీచేది. వీరి వేమ ఛారణ౦ వెలకి వెటీసేదికాదు. వీరి పద్యపకనాభిజ్ఞత పతీ తము, శృలిమనోహరత సుందరగమనములడ్వారా భావ పకటనామాధుర్యాన్ని దూరనగొనేవారు. రంగవిహాోరమున వీరొక విహంగరాజము. నరసారావు ఓటలోని విక్టోరియా మెమోరియల్‌ థియే టర్‌ కూడ గ౧సంటూరుకంపెనీల వుందడాలోనే నడిచింది. ఈ థియేటర్‌ కీ పస్టుకొమ్ము బెల్లంకొండ సుబ్బారావుగారు. ఏరి కృషి పాతపోషణ్యాపశక్షి తెలుగునాట ఒక (098 షేం16-ళాం?8ి). అయినప్పంటికీ ఒకవైపున భావజ్ఞులవాకిట మిోాసాలకృ్ణుడన్న వీమర్శకి గురైతే మరోవైపున తమ నూనూగుమిోసకట్టుల్ని తీయించుకోడాని కిచ్చగించని అమె చ్య్యూర్‌ “కృన్ణు”లకు అభయడారక మయ్యేదికూడ. సున్చా రావుగారి వేషం నిండుగా ఉండకపోయినా అభినయం మాతం మంచి తూశంగా సాగించేవారు. వాచికాభినయంలో ఆత్మీయకాగుణం వ్యక్తమయ్యేది. పద్యనిర్వహణమున పడా ర్థములను ఇళ్లు వొలిచి చేతిలో పెట్టడం పరి సొమ్ము. కెల్లూరుసనూజూల్లో ముఖ్యమైనవి-- ఆఅంధభాషాభి నూని, సుగుణవిలాన్‌లును. మొదటిసనూజం వేదం వేంకట

26 మన శ్రీరంగం

రాయళాస్ర్రీవ రేణ్యులచే సాకబజేది. ఈ సమాజంవారి (పతా పర్ముద్రీయ (శా స్ర్రైగారివిరచిత మే) శాకుంతల (పదర్శనములు అనన్యక ళాఖండాలట. అంధసభకి జెందిన నగరాజారావు గారు జగమెరిగిన నటశేఖరులు. ముఖాంగికభావ్యపకటవము _ నను, రూపభావచి నీకరణమునను, (పయోగనై దుష్యంలోను వీరు సిద్ధహస్తులట. వీ యుగంధరపా_తపోషణమంా అభి నయశిల్పంతో ఒక _పల్యేకతతో, ఒక మహోన్నతస్థాయిలో భాసిల్లేదట. మరోవిషయం వఏమిటంటే- ఏవేషంలోనై నా సశేపీరినిగు రృుపట్టడం (పేశుకులికి ఒకపమయోన సాధ్యమయ్యేది శాదట, కాబట్టి యీ 'ేవధారణా। పావీణ్యంలో విశ్వవిఖ్యా శాభిజేత క శే, జీవిడ్‌ గారిక్‌కి సరితూగో వారన్నమాట. ఈ సమాజానికి జెందిన మరొక (పతిథావ్యక్షి దొరై సామయ్యంగారనే కండాడ్రై ,శ్హ్రీనిచాస౯ాగారు. వీరి అభినయ నాన్యం అద్యంఠమూ వాచిక, ఆంగిక, ఆబో ర్యాభినయధీధితు లత వాసించేదట. ఓక తీత ఎరుకలసానిపాత (బండా? వారిదివలె కాబోలు నిర్వవహూణలు అత్యంతమనోవారంగా యొప్పాళేవట. ఐతే వీరి అభినయకావ్యభోగానికి కేవలం రసవిదులే భోక్తలట, బొట సంపదాయనిద్ధమైన వీరి వద్ధతి ఉత్పత్తివాదమునకు రావచ్చు. జొచ్చిలిలో రంగా శావుః (పతాపర్ముదుడు, తానీషా మొద్నలెనవి వీరి అభిమాన భూమిళలు, మరి వీరి దువ్యంతుడు నభూతో స భవిష్యతి

వూ ర్వరోంగము శ అని అ పరదుష్యంతుడు యడనల్లివారే (పస్తుతించి దొనై సామిగారిని స ్రరించుకొని వారి అత స్వరూపానికి (శద్ధాంబలి ఘటించేనారట కూడ,

నెట్లారుసమిపంలో నున్న అల్లూరులో శ్రీ క్చృన్ద విలాససభకూడ గొప్ప పేర్ముపతిష్టులు గడించుకొన్న జే. ఈ సమాజాన్ని *వలిని వారు పర్వత రెడ్డి రామచం, డా ెడ్డి గారు. “*రామజాసుూలో వీరి కబీరుప్మాతనిర్వహణ మొక మహత్తరరూపారోపణ మని ఇెప్పాల్సినస్తుంది- ఆ స్ఫుర 1దూపం- ఆ గంభీరశారీరం- ఆ అధ్యాత్మికవాజా శ్రభుర్యం- ఆ ఉరూ ఉచ్చారణా హుంచా ఓజస్సులు- ఆ సంయోజిత హిందూస్థానీక నాటక బాణీల మార్ష వలీలామాధు ర్యాలు- ఆ తన శ్రయత్వసస్ని తాలు- అదంతా సామాజికుల కొక మహో తతానందరసభోగం. అనలు ఈ “కబీకో రంగ పవేశమే ఒక అపురూపవికేవం (001016 !88600). చేహళాసాలు లీంపోయేటట్లు మార్షవంగా దీర్ధ్స ౦గా (పణవనాదలీలాసద్భ కంగా “కహో” అని (ఆ బృండావనీసారంగిలో శాబోలు) ఆ గీతాన్ని నేపథ్యంలోనే ఎత్తుకొని కొన్నితణాలపాటు ఆలాగే *అవావహనిలో ఆయన స్థితుడై ఉండిపోతే ఇటు సామూజకులంతొా ఆ తన్మయముూ-రిని కనులతో టి వీనుల తోటి కుడిచి ఆనందించడానికి ఎప్పుడు ఈంగంమిదికి వస్తాడా అని ఆ కొద్దిక్షణాల పెజక4/[0108 54306086 లో అల్లలాడి

. మన థీ రంగం పోయేవారు. ఐతే ఇచ్చ టొక విమయంనూ తం గమనించ వలసియుంది. "రెడ్డిగారు స్ఫుర్మ దూఫు లవడంతలోచాటు ఉదార శరీర్యపమాణాలుకూడ కలవారు. మరి వారి తకశబీక్‌ బక్క చిక్కిన సాలి కాబట్టి యీ 292668 లోమ్యాతం కాకినాడకీ జెందిన బుచ సన్న శాశ్ర్రిగారిది ఇవాల తగినట్లుండేది. ఈ బుచ్చన్న శాస్త్రిగారి ప్మాతొాభినయం, గానం ఉదాత్తంగాను హోయిగాను సాగేది. బుచ సన్న శాస్త్రిగారి అభినయమంళతా ఒకవిధంగా అవథూతభావాచ్చ్భాదిత మైతే అటు "లెడ్డిగారిది సు$ీమిస్టిక్‌ల మధురగంభీరభా నాచ్భాదితం, గోజావరిజిల్లాలరంగాల్లో ఏలూరు, శాజమహేం ద వరం కాకీనాడ, "విద్దాపుకం, పికాపురాలవి ముఖ్యములు. ఏలూరు మోలేవారి శ్రీ నీశారామాంజనేయసమాజం జరు (సఖ్యాతులు సంపాదించుకొన్నది. దీనియజమాని కీ। శే। మో లే నారాయణరావుగారు, ఆదర్శకళాపోషకుడు, చేశభ క్రి సంపన్నుడు, దానశీలి, అభ్యుదవయపథగామి. తమ సమాజం ద్వారా సంఘసంస్కారం, అనాథజనోద్ధరణం మొదలగు పవ్నితకార్యాలుకూడ అచరించెడివారు.. ఈ సమాజం [వదర్శనాలు పెద్దమెట్టులోనే ఉండేవి. కాని నారాయణ ావుగారి క"దార్యగుణశీలాలు *సటుల చంచలభావాల్ని, ఆశ కాయిస్వభావాల్ని” అరికట్టకపోవుటవలన సమాజంళోభ నూస్ఞాళ్ళముచ్చు .ైపోయింది.

పూర్వరంగము 20

రాజమండీలో హీిందూనాటకనమాజం గున్నేశ్యర నాగేశ్వరరావుల కంపెనీ (చివరి కిది శ్రీ చింతామణీనాటక సమాజంగా మారింది.) నేషనల్‌ ధియేటర్‌లు నుఖ్యమెనవి, హిందూనాటకసమాజనభ్యు లందరూ కెత్సాహికులు పేమాహేనూలు- అం ధశేసరి టంగుటూరు (వకాశంపం తులు, చిలకమర్రి లశ్నీనరసింహకవి, వడ్డాది సున్చాశాయ కవి మొదలగువారు. ఏరు అనాసక్తితో, కళాధర ిఫళోః విద్వద్జనమనోరంజకంగా నాటకా లాడదేవారట. వడ్డాది సుచ్చారాయకవి తాము ఆంధీకరెంచిన సంస్కృత వేణీసంహో రంలోని అశ్వ ద్ధామపా[(& తవు చాల ఉచాత్తంగా పోషించే వాళట. ఆశ్చర్య మేముంది 1 ఐతే ఇచ్చు టొక సంబేహం 1 పీరిపా! తపోషణము యథధాతధ బావార్థ పతిపాదనమునకు జెంది నడా 1 లేక ధనంజయుని అవస్థానుకృతిర్నాట్యమునకు వచ్చు సాత్వికాభినయము (16 ఓ1?108 08 5890) నకు జెంది నదా + నే ననుకోవడం మొదటిడానికే ఐవయుండాలని. ఎందు ఇాతనంశు కవి తాను సృష్టించిన ప్యాతను తానే అభినయిం చినప్తూడు నటుని (కవి మనోధర్యుం కేవలం కవి అంతర్య వ్యక్షీకరణమే ! తన పాతావస్థలో తానే (కవి తోసు కొచ్చి తొంగితొంగి చూడ్డం తప్పదు. ఆవిధంగా పాతలీనత కుంటువడక మానదు. మరి తాను తనప్యాత కిచ్చిన పాఠ్యం లోని సాహిత్య వై విధ్యవిశదీకరణంలో తగుల్కొ-నుటకూడ

80 మన థ్రీ రొంగర

అసంభవం కాజాలదు. ఈ ద వ్రీలోనే మన ఆం ధనాటకవితొ మసహులు ధరకవరం ర్‌ అపష్టమాచార్యుల ప్మాతపోషణములు (వారు సృష్టించినవాటివి-- దశరధుకు, నలుడు మొదలై నవి కూడ యధాతథభావార్థ్మ పతిపాదకముతే గాని సాత్వికాభిన యము (17192 0% 51286) నకు చెందినవి కావని అనుకో వలసివచ్చును. ఆరోజుల్లో ఏ మంజులూరివారు వెదురుమూడి వారు తప్పితే మిగత సుుపసిద్ధు లందరూ సంప్రదాయ (00%7608102041) పద్ధతినో "లేక యభారూపానుకరణము (102+5006206076 01 శిల? ?6 &ఓ0(182 ?) నో అవలంబిం చేవారు. అవస్థానుకరణమాగ్గం పట్టడానికి ఆకాలం వ్యక్తి 'క్వాన్ని; వ్య కిస్వాతం త్యసిద్ధాంతాన్ని స పతిపాదించే నేటి (పజాస్వామికయుగం కాకపోవ్రటచే, అ నట శేష్టులు తను నాట్యవ్యాసంగమున తమ వ్యకి శ్వాన్ని వ్య_క్రీకరించు మనో ధర్మ్యాపకటనం అవస్థానుకరణాలమాట పట్టించుకొలేదు. నా చిన్నతనంలో కాలకవి ఒకాయన పానుగంటివారి వనవాస రాఘవంలోని రామునిప్మాత చాల సాఫీగా యుక్షియుక్పంగా నిర్వహించేవాడు. 'రామునిప్యాత కివ్వబడిన ఆ పద్యపరంప రల్ని సునాయాసంగా, సావార్థబోధకంగా, వొలిచి చేతిలో "పెట్టినట్లు ముచ్చటగా రసభావానుగుణ్య మైన శాగాల్లో. విని పీించడమే గాక మధ్యమధ్య తన భధారణానాహీినికి విచ్చిత్తి ఘటించినప్పుడు ఏగిపోకుండా కలిపికొట్టరా కావేటిరంగా

పూర్వరంగము క అన్నట్లుగ ఆశువుహూడ అత్యంతచాకచక ఫ్రంతో ఆయన చలా యింబేవాడు. ఐతే ఇది భావపబోధం గావించే ఒక వాచిక ధీవిశేషమే గాని భూమికాసామాత్కారాన్ని సాధించు మనో ధర శ్రవిలసిక అభినయశిల్పం కాజూలదు.

ఇహ రాజమండీ గున్నేశ్వర నాగేశ్వరరావుల కం "వెస్‌ కేవలం వ్యాపార (60%20670120 థియేటర్‌. 1 వండ్హ పాటు వ్యాపారపుక ట్టునాట్లలో నడిచింది, చివరి అధ్యా యంలో ఇది (శ్రీచింతామణీనాటకసమాజం.. వీకి (పదర్శ నాలు న్రేజికాష్టు సీనిక్‌ స్పెండర్‌ + లిల్‌ టింగ్‌; సాంగ్పు, జె 'డైలాగ్సుకి ఓీకుపడ్డాయి. హిస్టియానిక్‌ ఎక్స లెన్సుకి మాతం కాదనే చెప్పాలి. వీరి నాటకాలికి కవి గాదు నాటకళర్త. ఆ పాటలు, మట్టు డ్రైలాగ్పు శాసిపెళ్తు పాపట్ల కాంతయ్యగానే నాటకకర్త ! అ రోజుల్లో ఈ పాపట్టవారి (వభావపాభవాల గరిష్ట్మపమాణం ఎంతో తమ అంచనాకి అందకపోవుటవలన పాపం పసుమర్తి యజ్ఞనారాయణ శాస్త్రిగారు తమ నట్ట “కాళిక్టగంధశాజంలో కాంతయ్యగారివి నాటక వాశ్రేయకార కులని అభినందించవలసి నచ్చిందికూడ 1

శాజమం[డీలోని మూడవది నేషనల్‌ థియేటర్‌ ధరణీ ప్రగడ కోటయ్యగారి యాజసూన్య్యాన నడిచింది. దీనిలో హీరో అంబటిపూడి కోటయ్యగారు; మరి హీరోయిన్‌ ముప్పిడి జగ్గరాజుగారును అవడంచాత ఈ సమాజం మంచి

క మన థీ రంగం జక సంపాదించుకోగలిగింది. జగ్గరాజుగారి అభినయం సం్యపదాయసిద్ధ మే అయినను విశిష్ణ్టగుణభూయిష్ట మౌటచే దానియందు శాళ్వతాంళలు అభివ్యక్ప మయ్యేవి. కొన్ని భూమికలందు వారి మనోధర్మంకూడ ఆభివ్యక, మయ్యేది. అ యొద్దికలు- అ ముఖలావణ్యం- ఆ గాంభీక్యాచిళ్యాలు- ఆ భావభంగిమాలు అన్నీ మలచిన నమూవాలు- రవినర్శు పోతలు, ముప్పిడివారి దొక యుగ మని చెప్పాలి. ఆ రోజుల్లో వార్కి వివిధానేకపాతాభినయపంిమాణం నభూతో న భవి ష్యతియే ! అవును. ఆ యాఖై య్యోపడిలోకూడ నూ వూ ఆం ధభాషాభివగ్ధనీశాటకసమాజంవారి వదర్శనాల్లో వా వేషం (ముఖ్యంగా దమయంతి) ఉంకే 648-06280108 తప్పేది గాజణాయె!

కాకినాడలో యంగ్‌ మెన్సుహోపీక్ష బ్బ, అం ధనేవా నంభుం, శీగప్పవిలాససభ, విజయభారతిసమాజూ లుండేవి. ఒక్క కృష్ణవిలాన్‌లో తప్ప మిగతావాటిలో పీల్లకాయ లే ముఖ్యంగా పాల్గొనేవారు, ఆరోజుల్లో వీటిని ఒకవిఫంగా రసయాం౩ మ1416 06 గ మనం తీసుకోవచ్చు. ఈకిశోర నటులలో అవసళాల భాస్కరరావు, గుజ్డం వీశాస్వామి చాల ఉకు సంపాదించుకొన్నారు. మరి హోస్యనట కేఖరులు గండికోట జోగినాధంగారు ఆం్భధకేవాసంఘానికి జెందిన వానే. ఈ సమాజాలన్నీ సాంఘికజీవాకలాపాలికి తోడ్ప

పూర్వరం౦ంగము తీ జేవి. కృష్ణవిలాన్‌సభలో నటులు ఆరికేరనవారు- బండరు 'రామకృష్ణారావునాయుడు, వెల్లంకి 'వెంకశుశ్వరులు మొద లైనవా రుండేవారు,. [పమిల, చింతామణి సా(తాఖినయ మున గొప్ప 'జేరుపఖ్యాతులు వేకొనిన జగన్నాయకులు గారు ఈ సభకి జెందినవానే. ఏరి [ఫదర్శనాల్లో రంగాహో రం "పెద్ద ఎత్సులో యుండేది,

"విద్దాపురానికి జెందిన విద్యావినోదినీసభ వారంతా విజ్యాధికు లవడంచాత ఆ సమాజం చాల గౌరవమర్యాదలు పొందినది. _ వీరి (పదర్శనాలు [_పయోగవైదుష్యంతో యొప్పాలేవి. అభినయకాన్యానికి ఎక్కువ | పాముఖ్యత ఇన్య బజేది, వీరు _పతాపరుదీయం చాల గొప్పగా (పదర్శించే వారు. ఇందు సుందరరామయ్య గారి యుగంధరపా[ తపో మణం వింజమూరి లశ్న్మీనరసింబో రావుగారి విద్యానాధునిది

మ_దాసులో ముఖ్యమైనది సుగుణవిలాససభ. అంత కన్న మనకి మరీమనుఖ్య మైనది ఆంధసభ. సుగుణవిలాన్‌ వా రంళతా విద్యాధికులు. ఈ సభకి అభినేత అధినేతకూడ సంబం ధం మొదలియార్‌ గారు. వీరు (; షఖ్యాతనాటక రచయితకూడ. అమధ్య ఏకు మన భారత్మపభుత్వంచే సనా ఇదించబడిరికూడ. ఈ సుగుణవిలాన్‌ రాజమం[డీ హిందూనాటకసమాజంవలె కళాధర్మనిష్థతో నాటకా లాడేది.

! మన్‌ శ్రీరంగం

ఇహ మన అర్మధసభ. దీని స్థాహకులు పాలకులుకూడ "జేళోద్ధారక- విశ్వదాత, కాశీనాధుని నాేశ గరరావుపంతులు గారు. మ్య! డాసులో తమ యీ సమౌాజంచ్యారా ఆం ధా స్రేజిని నెలకొల్పడమే పంతులుగారి మహచదాశయం, తగిన ట్లుగ వారు ఎంతో ఆదరాభిమానాలే గాక్క, ఉడారతకూడ భరావీంచినప్పటికీ నటులలోని ఆం్యధ్రత్వ౦వలన ఆం ధసభ భరతవాక్యం పలికింది. అంతటితో పంతులుగారి అ మహ జాశయం వారి అంతరంగంలోనే ఆరిపోయింది.

విజయవాడకి జెందిన వాలభారతిసమాజం మైలవరం జమిందార్‌ నారి పాలనమున పబేళ్ళపాటు మహాధ్యజాయ మానంగా సాగిపోయింది. ఈ సమాజం కమర్షియల్‌ థియేట నై నప్పంటికీ పడిపోవడానికి కంపెనీ వ్యాపారపడికట్లకి నటుల శవాధర గ్‌ _వవృత్సిసరిరాకపోవడ౦ం; నాటక (పదర్శనాలు అభ్యు దయాత కంగా "కాక కేవలం కాక్సాఫీసుబరువునే లవ్నీంచి, గతికి వలయు అభినయకాన్యదై దుమ్యలతణాల్ని అలక్ష్యం చేయడం కారణాలు, ఇంతకీ ఈ సమాజంలో యడవల్లి; అద్దంకి, పారుపల్లి కడియాల రత్తయ్య ఉప్పులూరి, గురజ నాయుడు మొదలై న _ప్రజ్ఞావంతులు, రాంగికానుభవకేస్టులు ఉండికూడ ఈ కారణాలు కలగడం మకీ విచారకరం.

వీజయనగరంరంగాల్లో (పథానమైనది, విశిష్టమెనది సంస్కల్భతనాటకసమాజం, ఇది రసజ్ఞశిఖామణి, ఆం౦ధభో

పూర్వర౦ంగము శక జుడు అయిన అ ఆనందగ జపతిమహారాజన్యుని పరిపోవమణమున అలరారింది. నీనికలాపం అంర్భధనాటకరంగచర్మి తలో ఒక స్వర్షాధ్యాయం. నాటక మంకే సకలకళాషరివృతమై శోభిల్లే భావానుకీర్తన మన్నది ఈ సమాజం నిరూపించేదట., ఈ సం స్యృాతనాటకసమాద మొక *భువనవిజయలం”. దీనిలో నట దిగ్రజాలు గంటి బుచ సన్న శౌ న్ర్ర, వొప్పల్లి నరసింహం, పప్పు వెంకన్న, ళళ్లా చేరయ్యశాన్ర్రి మొదలగువారట్న ఆ అం ధభోజాని విజ్ఞానధీదితపర్య వేశణావధిలో రూసపక్పపయో గాలు గావించబజేవి. అన్నీ చతుర్విధాభినయ వై, దువ్యంతో యొస్పా-రేవట. శా్యస్ర్రువిపితసంగ్‌తాభినయాని కనుగుణ్యంగా సర్మపడాయసీద్ధమైన తంబురా, వీణ, ఫిడేలు, చిత్రారా, మృదంగానువాద్యాలే గాని హోరో నియం తస్లాలకి స్దానం ఉంజేది కాదట, (పదర్శనాలకి కాంస్లి మెంటరీలు రసజ్ఞులకి ్‌ పాజ్జ్ఞలోకానకి మాతమే. కాబట్టి నాటుజనానికి ఈ విశిష్ట (వదర్శనాలు మూచి చిత్త ౦వచ్చినట్లు అయోమయంగా అస భ్యాంగా “విమర్శించొడానికి, జబర్‌ దన్నీ 0006 ఖం లు విస రడానికి ఛాన్సు ఉంజేదికాదు. (ఐతే ఈనందర్భంలో ,పొఫె మనల్‌ థియీంటర్‌- అరబయటరంగస్థలంతోసహా, ఈ నాటు రుచులకు కేట్‌ (0182) చేయుచున్నడా 1 లేక చేయవన 'లెనాశీ అన్న[పశక్న రావచ్చు. చేస్తూన్నదంకు ౫ ఖీంచవలసి వచ్చును. చేయనలసీయున్నది అ బేకుచుల సంస్కళణము.

8 మన శ్రీరంగం ఇది లత్య(ప్రాయను. ఐతే ఈ నాటుసరుకు జూనపదకత్య్యు శాదు. జానపదుల రుచులు నాజూకు గావుకాని వగరుమూ (తం కావు. వీరి వాసకి ఇంపుసాౌంపు లంతగా లేకపోవచ్చు గాని అంతరగ౦ంగ అయిన స్థాయాభావాలికి పవి? తౌన్నళ్యాలు మాతం సవాజంగా ఉండును. కాబట్ట నండూరివారి ఎంకి- నాయుడు నావలు ఈత్యాన్నే కోమలంగా [పసన్నపర గడం. ] ఇంలేకీ చివరికి ఆ అపరవిజ్యావాచన్పతి ఆనందగజపతి అస్త మయంతో ఈ భువనవిజయరంగావనిక పడిపోయింది. విధి విలాసం.

దీనితరవాత ఈ విజయనగరసంస్థానానికి జెందిన వజ యరాను (జెనవూటిక్‌ అకాడమి మరో "రెండుదశాస్టాల వరకు (వఖ్యాతంగా నడిచింది. దీనిలో (పముఖనటులు తాతా ఉమామ హేశం, శామాయణం సర్వేశ్వరశా న్ర్రి మొదలై న పారు. ఈ సల్వేశ్వరశా క్ర్రిగారు రామచం చాశెడ్డిగారి కబీర్‌ (పకటన రామడాసుప్యాత అత్యంతసహబజంగా సాత్వికస్థా యిలో నిర్వహించేవారు. పీర8బంధు వొకాయన (యమ్‌, యన్‌. నారాయణగారని క్షాహం) కూడ ఈ రామదాసు అభినయి౨చేవారు. కాని దానిలో కొంచం “లకి ళ్‌ అసా చ్విక గుణాలు శొనివించేవి.

ఇహ చివరిది చలంతికాత శ్‌ మైనది తెనాలిఠరంగాల చరిత. అటు వ్యడాస్తు గుంటూరు, విజయవాడ బందరు,

బం ననన ననాానా నాని నిననాన ననిన ననిన ననన నాననా భన ననననిననా ననిన నాననననాననననల ననన నానికి వతననననానాన నినన లలనా. అాా్లనయోలాాా లా చారాాాాలాాడానాావారాాా క న న. క రనర వ ల ఖు + క ఎ శ ళు ల ఎటో శు ర. /. స్‌ క్‌ ప్త. న. | జ ॥ ॥ క అన" ్‌ ం సే ం ఎ న! అ ం ళ్‌ జి హ్‌. టీ | లీ స్ట ॥ జ్‌ ణ్‌ ఖ్‌ సే... ఎ, శ ఫి క్‌. కక వ తోం మా. వత్త గ్‌ క న్‌ లా న. శభ. | న్‌ ర స. శం ఉంచి | స్‌ త్‌ న్‌ అననాక నల నొనననానా నా తనకొక నొ నాతతా తతత నాన ిలా నాలుకలా నననకనాలనా న నినినాలా ననన నన ధాకాానా నన నిణాని చనినునననానాననానానానానని. వెదురుమూడి శేషగిరిరావుగారు

| తు! మంజులూరి కృషస్ణారావుగారు

పూర్వరం౦-గమ 8? ఏలూరు, నరసారావుపేట సమాజూల అభినయ (ముఖ్యంగా అంగిక వాచికాలు) ఫక్క్కీ- హరి పసాదరాయల స్కూలుకి; నెల్లూరు, విజయనగరం, నిశాఖపట్ను౦, పిఠాపురం, పెద్దా శరం, రాజమండీ హీందూనాటక సమాజాలనారివి మొత్తం మిద శీ౦0&644010 గా అంటే శిష్టంగా భావార్థ పబోధకమై యఛారూపానుకరణానికి చెందినవై తే) ఇటు బన్లారివి (ము ఖ్యంగా రావుని సంపర్య-ము పొందినవి) తెనాలివారివి శేవలం 0007924008] 50%001 (సర్యపదాయమతం) శే గాక్క మొత్తంమిద మనోధర ్రవిలసిత సాత్వికాభినయ విధా నము (190902-406402 01౪ క*?1౧8 09 5886) నకు జెందినవి, నిజానికి నాట్య వేదవిహితమైన ఈ విధానానికి కర్ణధారి రాఘ వాచార్యులే అని చెప్పాలి; అటు వంగనాటకరంగానికి శిశీక్ర్‌ భాదురీలాగ, అవిభంణానే మన నాటకవీతామహుడు "కృష్ణ మాచార్యులువలె బెంగాల్‌ కి గిరీక్‌ చం చఘోష్‌, ద్విజేర్యద లాల్‌రాయిలు. గికీక్‌ ఘోష్‌ మన హరిపసాదరాయలువలె నాట్యపీితామహుడుకూడ,

తెనాలికి 'జెందినవి (శీకృవ్ణహిందూథియేటర్‌, రామ విలాస్‌సభలు. మొదటిదానిలో మల్లాది గోవింద శాస్త్రిగారు (పధానుడే కాక న్యుపసిద్ధనటుడుకూడ, వీరు నిజానికి ఈ థియేటర్‌ కి కెజ్‌ంళ8ై 9210

ఇవా రామవిలాస్‌ సభకి అంకుశార్పణం చేసినవారు భాగవతుల రాజనోపాలంగారు. ఈ సభలో సు_పసిద్ధనటులు

./. మన ఠీ రంగం పెద్దిభొట్ల చలపతిరావు, నోవందరాజుల సుచ్చారావు, మాధవ పెద్ది వెంక్నటామయ్య, పఫులిపాక వెంక కేశ్వస్తు తంగిరాల ఆంజనేయులు, ప లేశ్వరపు కుటుంబజా స్త్రి, విల్లలమళ్ణి సుం దరరామయ్య మొదలగువారు. మరి ఇందు ఊఈేళతళారి స్థానంవారు. వీరందరు భరతవిడ్యాశిత్నీశులే గాక సృజనా త లే నవ్యభావానుభవములను మారనొనినవారు కూడ. స్థానం నరసింహారావుగారు నభకి ఒక మణిదీపం. వీరి ఆభినయకావ్యధీదితులకు మాధవపెద్ది వెంకటరామయ్య గారి అభినయకావ్య వై దగ్ధ్యము ఒక (పకిస్పందనాసృటి కము. దుర్యోధనుడు, కీచకుడు, చినరంగశాయలు,. శివాజీ మొదలై నవి మాధవ పెద్ది వారికి అభిమానప్వ్నాతలు- చిరస్మృర ణీయకళాఖండాలు. ఏరు తరుచు చ్విల్లరవేపాలుకూడ వేయ నలసివచ్చేదికూడ- విధిచముక్కా.రం కాబోలు ! ఐలేనేం! ఈ చిల్లర వేపాలవై నకూడ వీ3 స్పర్శ పరుసవేజే ! “51066 10000 226 ౨0౦ 800211 ౪0163 046 00806 876 800411 260 న్థానంవారు, క్షీ శే మాథవపెన్దివారు. జన్మ సంస్కారపు ణఖ్యలు నాట్య యోగనిష్థాపరులు. వీరికి (ప్రకృతి- విషయ పరిశీలనము ఒక్‌ నిత్యానుష్టానము. రనభావన ఒక సమాధి. మధురవాణి మోహిని, సత్యభామ, చ శాంగి రోవీనారా, యశోద, మనల్లనూంబ స్థానంవారి అభిమాన భూమిశనలు, ఇవి చూచిన రనికజన శేష్టులు, నొట్య విజ్ఞాన

పూర్వురంగము $0 వేత్తలు నభూతో న భవిష్యతి అని తల లూజేవారు, అయినప్పటికీ తమకి శృంగారాభినయంలో లోతులు దూవించి మరాగ్తలు ఎరుకపరచినవారు వివిధకావ్యానంద మయులు, కతౌవధాని (బహ శ శ్రీ "వేలూరి శినరామకాన్ర్రి వరేణ్యులే అని సందర్భం వచ్చినప్పుడల్లా చెప్పుకుంటారు స్థానంవారు- విద్య యొసగును వినయము, కృతజ్ఞత చే కూర్చును వినయోద్దతి : వీరి రోమీనారా ప్మాతాభినయం అ రోజుల్లో “14 ఇ18 106 601 06 కిట”, ఆ శయ్యాగారం సీనులో “మూర్తిమంతు” *సఖుడా న్యాయమా” అన్న పాటల్ని తీయనిబాధతో జగనో శ్రహనంగా ఆయన అభినయి స్తున్నష్పుడు, *మం తిన్నె మొఘుల్‌ స్మ్నామాజ్య మెల్ల” అన్న పద్యాన్ని వివిఫనాయికాలకతణ విజ్ఞానానుభవదర్పంతో డోలికాన్యాయంగా నిర్వహిస్తున్న ష్పూడు ఎదుట నిజంగా మాధవపెద్దివారు (ఇప్పుడు వారి ఆత్మస్వరూపం వకళాశీలిలో అవిర్భవించినదో 1) ఆ ఛ్యతపతి శినాజీ మహోజ్వలవీరవర్చ స్పునిి అఆ అకుంకితతేజుని ఆ ధక దీమ్యోపద్వలితనయనాళి రామమూక్రిని ఆ భవానీకృపాకలితతన్మ్హయమూర్తి ని తమ సాత్విక యోగానుభవావస్థలో దిదృతుల 'భావనాంబరనున (పాజక్ట చేసేవారు. పిల్లలమత్దే సుందరరామయ్యగారి నారద, పాపారాయ, రాంసింగ్‌: పా్మాతలు మంచి పట్టుగా రసభావసో ఏరో కంగా యుండేవి. మరి గోవిందరాజుల సువ్చారావుగారి భావ

40 మన శ్రీరంగం నలో “గిరీశం కాయకల్పసిద్ధి పొందితే (వద తీ బంజా కనళలింగేశ్వర రావుగారి గిరశంకూడ) పద్ధుశీ స్థానంవారి రస మయమనః। పకృతి పభావమువే మధురవాణి కళామాన్యత పొంది శివరామపాదుల హర్షామోదము లందుకొన్నది. ఇటువంటి నిస్స్పమానపతిథావంతులతో అలరారిన ఈ రామ విలాస్‌సభకూడ అంతరించిపోయినను వర్థమానులు స్ధానం వారు మాతం నాటి రామవిలాన్‌ శోభా సౌరభ్యాన్ని మనకి తలపిస్తూఉ౦టారు నేటికికూడ.

ఇహ రాఘవాచార్యుల సంపర్య-౦ పొందిన సమా జూల్న్ని పరామర్శించడానికిబదులు ఆ అచార్యుడే ఒక సంస్థ కాబట్టి అవిధంగానే వాని లహించి సంస శ్రరించినవో సరిపోతుంది. రాఘవ మన నవ్యాం్యధనాటకరంగోద్య మానికి యుగపురుషుడు, వీరి (ప్రతిభ ఒక అమరజ్యో తి. అసలే వీరు (మహాపూర్వపుణ్యవి కేషముచే) అసమానస్ఫుర (దూవీ: అఆ విపులఫాల మొక (బిహ్మ(ప్రాంగణం; అందు నిలింస బడ్డ విశాలతీశ్షణనే తాలు భావాభినయవిశ్వానికి నిలయాలు, దీనికితోడు ఆజానచాహువు. సంస్కృ తాం ధము లందు, ఇంగ్లీషు, హిందూస్థానీ కన్నడములలోను (పవీణులు. అభినయసాం కేతికవిజ్ఞాననిధి. వం చాణుక్యపాతాభినయం విశ్వకవి రవీం్యదు డనుభవించి ముస్థ డవటమేగాక భారత "జీశంలో నటు డన్నవా డున్నవో అతడు ఈ రావా ఛార్యుళే అని వక్టాణించెనట, పాశ్చాత్యనాటక (ముఖ్యంగా

పూర్య్వరంగము 41 ఇీక్సయర్‌ వి ములందుకూడ [పధానభూమికలను అత్యంత కౌశలముతో. నిర్వహించి గొప్పఖ్యాతిని గణించుకొనిన ఇతిాళాలి. ఒకష్తుడు తన విజేశయా_ తలో బెర్నార్డుపా ఎదుట ఇం్ట్టీషులో పాతపోపషణం కావిస్పే పా మెచ్చక పోవడమేకాక్‌ తన సహజవిదూషకత్వంత" విరుఫుమూాటాకటి విసరగా రాఘవ మరింత కృతనిశ్చయుడై మర్నాడు తెలుగు లోనే నటించి చూవీంచేసరికి అంతటి షూ కూడ తనకి షెలియ కుండేగనే అమిళొశ్చర్యం పొందట'మేశాక్‌ భాషాశయ్యసౌాహో య్యము "లేకయీ కేవలం క్దాల్ని ఆ శయించి భావానుకీర్ణ నంతో భూమికాసామోత్కా-రాన్ని సాధించిననటుడు నటుడు కాక సృష్టికర్న యగు అపూర్వశిల్పియే అని ఒప్పుకోవలసి వచ్చింది. రాఘవ అభిమానపా తలు పొరాణిక చారి తిక సాంఘీక్‌ములకు జెందినవి చాల కలవు. కాని నవ్యభావాళి నయకావ్యంలో పరాకాష్ట అందుకొనినవీ యమధగ, శ్రొజాం రామదాసు, దుష్టబుద్ధి హిరణ్యకశిప్క పళాణి భూమికలని చెప్పాలి. రంగస్థలంమిాద పా_తావస్థయందుండే ఆచార్యుని సామాజికులు. విస్ణరించి వారి ప్మ్నాతజీవితంతో నే తాము సొనుకంపనివృత్తులు పొందటమే రాఘవ అభినయథధీవిశేపానికి తార్క-ణంా వెం0359 06108 0 2186 10 06 016 86086 6 60314 9షం0ళా 020 ఉగ 158 8163 క్రైం 080 $00 &ఇ18

అభునికయుగంలో నాట్యాభినయ ఉత్క్భృష్టతకి, విశిష్ట

42 మన శ్రీరంగం

తకి- ముఖ్యంగా వాచిశాభినయ సాంశేపిక విజ్ఞానంప్యు మన నటులు సానా, త్యరంగం వై ఫు తిరగాలి ఈ రహస్యాన్ని ముందుగ శాఖను డొకజే వనాడో తెలుసుకొని బహుకాలం సాధన చేసి విడిపంట కావించుకొనెను. గ్యాతసాధన దీనికి ఆయువుపట్టు. దీనివలన రసవాహికస్థితి పేతుకులందు. ఏర్ప డును. కాబ్య్రు రాఘవ ప్రసంగాలు ఉచిత ఉడాక్త అమదాత్త (2609840109 24 2066016109) స్వరితఖేదాల (0కీంా 1058) తోను, వ్యవధానాల (0208086170 08ట) లోను, పట్టుగా _పతిస్పందనాం సౌలభ్య (168038006 108 26800) గుణభూయిష్థంగా (మెక్‌. తో పని లేకుండానే) ఉండి సానూ జికులకు స్థాయీభాజనమైన థావతరంగిశిలో ఫలించే అను భవాల్ని కావ్యానందకరంగా తలపిస్తూఉంటేవి, రాఘవ్సని చేతిలోబడ్డ పపాశ్యమైనను ఉన్న దానికంయె. ఎక్కువైన గాంభీర్యమును సంపాదించి తన్మూలంగా కవికిళూడ విశేవ గౌరవాన్ని కల్పించడం జగద్విదితమే. ఈ వాచకఉత్క్య్చృన్టీ కరణమునకు _ హిస్ట్రియానిక్‌ పార్లైన్సులో సైకిక్‌టటాన్స్‌ ప్యూషన్‌' (౨86010 టజ08[13100) అంటాపా వాచికాఖి నయంలో (ప్రతిభామృతం చిలకడం అన్నమాట, బహుశః ఈ సందర్భంలోనేకావోలు ఏకు నాటకనిబంధాల్ని సరిగా పాటించేనారు కారన్న శౌస్రువిచుల విమర్శ యొకటి వచి న్‌ నది. ఐతే కళంకము చందునికమ్యాతం అేడా అని! పం

పూర్వరంగము 4 పద్యనిర్వహుణం ఒకవిధంగా లయానుమతవచననిర్వహణ మే వెంట0 బం086 6౨61402. ఆ పద్యాలుకూడ ఆ కట్టులోనే ఉండేవి; రసభావానుగుణ్యమైన రాగాన్ని. వద్యంగా మ్మాతమే తీసుకొని దానితో స్ఫుటాస్ఫుటాలాపాల్లోను ఆరో హగణావరోవాణాల్లోను స్వభావసిద్ధంగా, నసద్యఃన్భురణతో పద్యాన్ని వ్యాకరించి భావితాస్థాన్ని స్ఫురించడం రానని పత్యేకత- "ఓీకెంటుకూడ. ఈ వాచికాభినయధీవి కేషరహస్య విదులసంఖ్య 'నేటికికూడ వేళ్ళకి పూడ రాదన్న నంగతి అత్యంత విచారకరమే ! రాఘవ హి వ్రీయానిక్సులో (ప్రవేశపెట్టిన నజీవ మానవత్వమే (ఈ4ల191808) వై అంశలను వివరించును ముందు అధ్యాయాల్లో ఉదహరించబడినవి.

నటు డొక ఏకాకి, తన కళా వ్యానంగ పిణామ పరిమాణముల సృష్టి స్ధితి లయములు తన చబేహోన్నే లశ యించి ఉండును. ఐనప్పుడు తాను స్ఫుర్యమావీ కానిచో పాతల షణములు స్ఫురించకి పోవు కే గాక వికించునుగూడం ఐతే మేశప్‌ కుకనిక్‌ (ఏఏ6-10 (6008010) తో ఈలోటు చొలవఏకు పకిష్క రించడానికి ఏీలున్నది. కాని దీని (ప్రభావం మస స్పేజి నేటివనకు- సినీరంగం చూస్తూండీకూడం- గుర్తించి ను నాకు తోచదు. తెనాలి శామవిలాన్‌ నభవారి (పదర్శ నాళ్లోమ్మాతం ఈ ఆక్‌నిక్‌ మంచి స్థాయిలో ఉంచేది వర్షైల ఇాబూరావుగారట యీ సభకి 26-62 ఈ228. పీకి

శ( మన శ్రీరంగం మేకహ్‌లు వర్షసమ్మేళనాసౌష్టవంతోను, సామ్ముదికాంక చితీ కరణతోను పాతన్వభాన్ని మనోహరంగా స్ఫురించేవి. అంగ సౌష్టవం లోపవీంచినకూడ బాధాకరమే. ఇహ గాతంమాట- దీనికి పుష్టి (7010ల, పటిమ (ల68700ఆక్కి. వశ్యత (002401), (పతిస్పందనాగుణము (8002206), సౌలభ్యం (620%) లు లేనిచో వాచికాభినయం వమై శ్రవోవుకు గాక పాపం కవి రసోదయమునకై. కావించిస (పయోగాలు- సన్ని వేశచారుత్వం కలవి, బూడెదలో పోసిన పన్నీరై పోవును.

ఇహ కాగా తా నెంతటి అభినేత (లేక అఖభినే తి) మైనను తన నటనాకౌశలం, _పతిభావిశేపాలు థావిసంతతి వారికి కేవలం _పత్యమోనుభూతికి గాని చొర్మితకవిషయాస్పిక (1083112504 [2063 05 930605) లు లేదా పరిమితచలన చితనిశేపణాలే గడా! మరి అన్యకళోపాసకుల కృతులు వాటి కర్తల శరీరరూపాలతో నిమిత్తం లేకయే, నిత్య్యపనన్నరూ పాలై అలరారుచుండుట విదితమే గడా!

ఇంచుమించు 1980 వరకు మన నటునిది ఒక మనుగడే అని చెప్పవచ్చు. కీక్తికాంచనా లెంత సులభసాధ్యములై. ఉండెనో, దుమ్కీ-ర దుగ్గతులుకూడ అక్లే యుండియుండుట మనకు తెలిసినవిషయ మే. తనకు సమాజూనికి ఉండిన సంబం ఢరయ బహు చి తమెనది. గుణపాఠ స్ఫురితము. సమాజానికి తాను అల్బనంతోపిమైన ఒక గారాలపట్టి. తనయందు

పూరి

సమాజానికి ని ర్వేదానందజనితబుణాన మోజు. కా నైతే కడపంకి శే నోచుకొ యంకాడ ఉన్నది. ఆ రోజుల్లో నాటక వాళ్ళకి నేపధ్య డ్వారం (పభుద్వారమే నని పర్య మివ్వడం పరిపాశేుకూడ. ఏరు తమ వ్యాసంగముని నతవలన ఒకవిధంగా సుఖలోలురగు ేవతలు. ఇర్మద్‌ "'చేవగణానికి “గురువుదగ్గర చక్కగ... తెలిసికొనుట, కొనినడానిని మకదిపోకుండుటు ఊపహోపోహవనివారము కలి. యుండుట; సభలో నాట్యాన్ని (పయోగించుటో అను యా నాలుగువిషయములలోను. శకి లేకయుండుట తనవారు నాట్యకర్య్మకు యోగ్యులు కారని నాట్య వేదకారుడు ఆ (బహ దగ్గిర ఒష్పుకొన్నాడట. అనగ యీ అగ్ష వాణిలో అంతరార్థం యథార్థం యిది : నటుడు తన కళావ్యాసంగమున ఉపాసనచే (నిష్టా శద్ధలవలన) (గవాణ, ధారణ, డ్డ (వయోగాలంష్ష కృ జార్థ త పొందగలడని. కాబట్టి అన్యక ళోపాసకునికి లభించు శీర కాంచనాలు బహుకాలసాధనాఫలితము : శతాబ్బ్దముల తరబడి సాధనాగ్నినీమయందు ఆత విశ్వాసంతో, అకుంఠిత మన స్టెర్యంతో, ఏక్యాగతాస్థితు డ్రైనప్పుడే రసికజనపరిగణన యను దుగ్లమాను వశము గాపవించుకొని సుస్థిరఖ్యాతిని పొంద గలుగుచున్న్నాడు.

మరి నాటి మననటుడు సమాజానికి గారాలదత్త

రంగం ల్‌న రంగవ్యాసంగమున నిష్టానిబద్ధ శీరిసిన అవశ్య“తనుగాని, అవసరమునుగాని నరికదా గుర్తించుటకు సమాజంయొక్క్‌- “నలేదుకూడ. ఇట్లు తాను నిస్టాగంన్టుడు కాక అహంభావజనిత అత శ్రసంత్కెప్పి నే చేఫొసెడినా న రంగస్థలవ్యాపంగం శీవలం ఒక వ్యసనంగానే శిడీది. ఐలే యిచ్చ టెక గమనిక- నా యీ పూర్వ శగావలోకనం చొప్పున అనాటి మన నటీనటు లందరు యీ యధ్యానఫుగతియం దుండెడివారని గాదు నా తాతృ ర్యం. సంతలో గంగినోవులు, వృషభరాజూలు లభించుచుండు టలేచా!+ ఈ దుగ్గభ్యపలతిఫాగణమే గదా మన శ్రీరంగ

(పవృద్ధశోభకి నిగ్గెన బీజాలు నాటినది 1 ॥ ఈసందర్భమున పాశా ఎత్యనాటకరంగ చారితిక వివ మాలుకూడ కొంచం: తెలియగలం- “ఇంగ్యండులో 19వ ౪ తాబ్బంవరకు నాటకరంగంవైన సమాజానికి మోజు ఎక్కువ గానే యుండెడిది గాని నటీనటులవై మాతం ఉండెడిదిగాదు. వీరు “నాటకం సరకు” కాబట్టి కడపంక్షి వాళ్ళే- “₹06 12౯ ళ్‌ 2౧6. 000-111] 080016”... వినప్పుడు (ప్రభుత్వంలో గారవస్థానం అన్ననూకేు యుండెడిదిగాము. (అన్నట్టు జపొనులో ఆ కాలంలో 'వేపథారులకు ఆ గాజులు ముసు గులుతోళే ఇంటిచెజయేకట.]) అట్టి వ్యవస్థలో విశ్వవిఖ్యా

పూర్వురంగము శీ? తాభినేత 6 సగాఫల్రైి 1695 లో విక్ట్‌ రియారాణిచే వైట్‌ 0101800 చేయబడ్డాడు. నాటి రాయల్‌ అకాడమి ఆఫ్‌ అష్ట పరిపత్చభకు (వధానసకస్యుడుగ ఆహ్యానింప బడ్డాడు. ఐతే యీ చార్మితికచిపద్యుపదానం 18 పండ్లకు ముంబే అనగ 15088 లో (పభుత్వం తనకు చేయ నుద్దేశించి నప్పుడు అస్థానమున తన వ్య క్షిగతకళోపాసనాా వెవిధ్యషరిగణ నకీ ముందుగ నాటకకళావ్యాసంగానికి ఉచితగారవవీఠ (_పడానం అత్యంతావశ్యకం, సముచితం అని నమి త్ర వే కించి త్యాగంకలితో, వినయోద్ధతితో తన” అసమ్మతిని "తెలివిన,. అక్వింగ్‌ అస్థానకళ్ళాపపూర్ణు డైనప్పటినుండీ నాటకక' ఛావ్యాసంగ ౦కూడ ఇతర కళావ్యాసంగాలతో సనాటు గౌరవసనా నాలు సమాజంనందుగాడ యధోచితంగ బడయుచుండుట. ఇళ్లే మన బెంగాల్‌లో నాట్యాచార్య క్షీ శే, శిశీరొ కుమవూర్‌ భాదురీకి (పభుత్వం 1959 లో అంళే ఇంచుమిం చుగ తన మహత్ర్తరకళోపాసనాజీవితం వెల్లి పో యేభుడియల్లో, పద శభామణ్‌ (వజానము గావించుటకు తలవెట్టగ సమ్మతించ లేదు. తనకళానై దథ్ధ్యోద్ధతికి ఈబీకుదు సరిరాకవోవుకే కారణ మట, మరియు నలక్షై పండ్లాదిగ నిశితాసక్షియఖభిని వేశాలతో సాకుకొనిన తన యీశకైకజీవితాశయాన్ని- అనగ కలకతా యందు జాతీయనాటకరంగ (నేషనల్‌ థియేటర్‌) స్థాపనమును

న! మన థీ రంగం౦ (పభుత్వం తమ సహాయనిధిరూ చేణ గణుతించకపోవ్రట కార ణమున తీరనివ్యధ జెందెనట శిశీర్‌భాదురీ. ఐతే విధిచమ "తారం కాలోలు తన యీ వఏత3ైకజీవితాశయం వీరొక నిమిత్తమా_తముగ అనగ విశ్వకవి రవీర్యదుని శతసంవత్సర జయంతిచిహ్నాముగ కిందటి సంవత్సరమున మన ఇతరరాజ ఛానీనగరాలతో నాటు కలకత్తాయందుగూడ ఒక టాగూర్‌ థియేీటర్‌గ రూపొందినది. తొలుత టాగూర్‌ నాటకాలికి మంచి _పదర్శనయోగ్యత చేహార్చినది శిశీర్‌భాదురీయే ! ఇహ మన ,న్హ్రీరంగంనకు గత కే4 ఏండ్తవరకు [పభుత్వ సరిగణనం ఉండేదిగాదు. శాని దివంగత మశ రాఘవ తీన కాలంలోనే సమాజమున నాట్యకళో పాసినీకళో పాసకులకు గౌరవ పపత్తులు చేకూరుట చూడగలి”గెను. మన నాటకరంగ నునకు మహాసతిభాన్విత సేవ అపారముగ చేసి మన నాటక రంగం యొక్కయు, రసికజనానీకం యొక్కయు కృతజ్ఞ తాం జలులకు నోచుకొన్నాడు అచార్యుడు. కాని అనాటి మన పర్య్పభుత్వంమా తం తమకు అలవడిన భావనా దార్మి ద్యం (801 ౮ 1998104609). చొప్పున అచార్యుని సభుత్య చీవాపరాయణతనే “*రావుబహుదూర్‌” తో గణుతించిళే గాని నాట్యకళామతల్లికి తాను నివేదించుకొనిన మహత్తర సేవలను మాతం ఒక కళాపపూర్షబిరుదురూపముగనై న పరిగణించ లేకపోయింది !

పూర్వరం౦ంగము 4కీ రాఘవ మన సమాజసాంస్కృృతికవికాసానికై మన నాటకరంగాన్ని (పజాస్వామికతత్త శ్రచవ్యం (యం62:2(16 0౧౪99 చే పటిస్తు మొనర్చి ఒక నిత్య్యపసన్న ాచలంతిక జేసి అస్థాననాట్యకళ్ళా పపూ్మ్ణ డొటకు విధివశమున శొలము కలిసిరాలేము. ఐతే ఇంతమ్యూతాన మన కృతజ్ఞ తొచరగాని "కిప్పుడూ కాలదోషం పట్టదు గాన మన యూనివర్సిటీలందు నెలకొల్పబడీన (4 డామాడిపార్టు వెంటులందు రాఘవ పీఠము ఒకటి వర్పరచి, ఆయన సమ గరంగవ్యాసంగచర్మిత, రచనలు ఉపన్యాసములు సేకరించి విపులనిమర్శలతో సంపుటా లచ్చ తృించుటు, సంగీతనాటక్‌అకాడమిభవనమున ఆచార్యుని వ్శిగవా 'మొకటి అవిష్క-రించి వకేట అకాడమియాధ్వర్య వమున _పొడక్షన్‌, అభినయం, నాటకకచన వీటియంచు పోటీలు జరిపి, పట్టాలు, పతకాలు, పారిశోపీ.కాలు, విద్యార్థి "వేతనాలు ఒసగుటకు తగు వర్చాట్లు గావించుట కిది సమ యమే, బో

అభినయణిల్పము = మనోధర్మవు ఖ్ర--- ప్రవ ఫవవినినపున---- చా

(పశ్ళళివ్యవహారములందలి యుక విశిష్టపన్ని వేశాన్ని రసస్ఫూర్తి గం అనుకరణసూ. తొనుమతంగా నిరూపించునది నాటకం. కనుకనే అవస్థానుకృతి ర్నాట్యం అని మన శాస్త్ర కారు లన్నారు. దీనినే విశ్వవిఖ్యాతనాటకశిరోమణి సక్‌ స్పియర్‌ (014108 కం మ1గ0 89 60 48) అన్నాడు. కాగా నొటకం దృశ్యకావ్యం. నాటకాభినయం కావ్యాం తస్తునందు ఉండటం లతణవిహితం. రంగానికి రసిక సామాజికులకు మధ్య అనంచాత శ్‌ వక్యానుపథసిద్ధిక నటుడు కొవియొక్క- అంకర్యం అంప భూమికళ త్త్వాన్ని లావణ్యంగ అభివ్యక్ష్యం గావించుటలో కొను ఆచరించు మహత్తర అభినయమే అభినయశిల్పం. అట్టినటుడే శిల్పి కాబట్టి తతర్హాదష్ట, తత ్వదృష్టి సృజనాత్భుకం, శిల్పి సాత్విక వృత్తిలో తన పా,తపోవణ పరాశాస్ట అందుకొనును. అనగ తన భూమికను అవతార మెత్తించునన్ననూట, ఈ తత్త, శ దృష్టిలో ఫలించిన సాత్వికాభినయమే క

చతుర్విధాభినయములు- అహోర్య, అంగిక్క వాచిక, సౌత్వికాభినయములు, నాటకాభినయానికి నాలుగుముఖ ములు (11068) వీటికి అన్యోన్యసంగతి (04910 0167) యుండవలెను. శిల్సి ఉజూనిని సాధించుటయందు సిద్ధహస్తు డుం

అభినయశిల్పము = మనోధర్మము థీ శిల్పియొక్క_ మూశ్తో్‌(లం౦0211%) ని బట్టి అతని మనో ధర శం భఛాసించునుు. మకోధర శం నాట్యషరిభామ (5118౪10016 ఫడ1ఉ%00) లో కళాకారుని వ్యక్షిగతమగు గుబాళింపు. యొక సృజనాత్మకమగు వాణీ ౮744606442 ౧౫ ₹6%4240%/ ౩2 బం 4/00/4760 0%4040ఆూాసాటం 00॥౫౧టుటంణి. ఇచ్చట నటుడు తన ఘామికయొక్క_ స్వభావం లేక తత్త్వం అనగ కవి ఆంతర్యంతోటి తన మనస్ప్వభావసిద్ధ మగు విలోకనాన్ని సంగతం గావీంచును. ఒకొకఠ్యప్పుడు శీవలం తన విలోళనంలోజే తన భూమికను నిర్వహించును. మరొక్క-ప్పుడు సమయాన్ని పురస్కరించుకుని తన సావూ జకుల మనస్థితి (50012! 0112100) కి కూడ స్థాన మిచ్చును, ఇంతకూ ఈ మనోధర గౌ ్సితపా_తాభినయం నటుని సాంశే తిక్కపావీణ్యం అనగ క్‌ నిక్‌వై ఆధారపడి యుండును, మనోథర శ్రసంగీతమున “సెరవ్చ. ఎట్లో మనోధర్థభూయిస్థు భావానుకీర్హనం _ (అభినయము) నగూడ అక్లు “నెరవు"- అంపే విపులవిహారవిన్యాసా లుండును. దీనివల్ల శిల్పియొక్క. వతిభ ద్యోతకమాచున్నది.

"బక్‌ నిక్‌ నకు అలంబం పాతరన్న్గహగణ౫. హాతపోవు ణమున కక్‌ నిక్‌ ఒక 4140067006] ఇద్‌. బ్య ఒకవేళ నటుని తత్త స్ట కొంచెంగ యా సీత్కా-రగసణవోమీత మైనను. వీటిపహైోష్‌మును | ప్రోడ్తస్త లోప

క మస శ్రీరంగం నీయక, సొఫీగ పాతపోషణాన్ని శీయి నేయి సముత్క-ర్జ స్థాయి నం దుంచుటకు యీ క్‌ నిక్‌ తోడ్పడును, స్రేజి నటునికొన్న స్కీ్ర౯నటునికి ఈ ₹క్‌ నిక్‌ చాల ఉపయోగ కరమే కాక అవసరంకూడ,. సందర్భం వచ్చిందికాబట్టి--- అహీం్యవచౌధరీ, శిశీర భాదురీల పా్యాతపోమణలందుండు తారతమ్యువిశేపాలు చూడగలం. శిఖర్‌ భాదులీ సాధించే ఐక్యానుపధము (220050 లో విరిసే అఆహ్తాడాలు ఏర్యాతి శార్శాతి తాజాగా వుండునట. కాబట్టి రసజ్ఞులై న పీచును లకు ఏర్యాతిశార్శాతి. మిన్‌ కాగూడని ఇకాన్సుగానే తోచును. అహీం దచౌధరీవిషయంలో అల్లాక్కా-క మనం కడపటిఆటకి వెళ్ళినా తొలిశేయి. మిన్‌ అయితిమున్న చింత యుండదట,. కీ. శే... ఛబ్చీబిస్వాన్‌ ప్యాతాభినయంకూడ శశీఠభాదుర్‌ అంతస్తునంచే యుంకును.

మన రంగస్థలపి తామహులు, క్‌ ఖపష్పమొచార్యులు, హక పసాద రావ్చు, జగ్దరాజు, నగరాజారావు, దొరై సామి అయ్యంగారు, డి. వి. సుచ్చారావు వెదురుమూడి, మంజు లూర్తి రాఘవ, మూధవ పెద్ది మొదలగువారు వర్తమానమున సద శ్రీలు బందా, స్థానం, యన్‌, వి. రంగారావ్స, యన్‌.టి, రామారావు, భానుమతి మొదలగువారు య్య శేశిశే జెందిననారాట (1 పతిభ్యాపాదుర్భావం అఖండం, సర్వశాలీ క్‌ం అన్న షంమసత్యాని కిది తార్కాణం.

ఆభీనయశల్బ:ము = మనోధర్మము న! "క్‌ నిక్‌ విశిష్టతకు రసతత్త వతు “కజ౦0గ8మి అనగ 60160066 05 యిం౪058) పరిజ్ఞానం ఉండాలి. దీనివలన పెం?ల850 ౮0108 58016 (భావవ్యత్యయం 1) (వయోగ్మపజ్ఞ కూడ చేకూరును. ఈ పేథోగమిడఉపయుక్ష్తత ఉదాహరణకు దివంగత శాఖఘువ నటించిన అథెల్లో శయ్యాగారంసీను. అభెల్లో తన డజెస్పిమోనాన్ని. శంకించుటవలన దహించుకు పోతూ, ఘోరనిశ్చయానికి వచ్చి. శయ్యామందిరం (పనే శిస్తాడు. ఐతే యీ మహ్మాకోధానలానిక్‌ వళుడై పోయినచో 'ళాను తలపెట్టిన ఘోరకృత్యానికి ముంద్రైనను లేక అనంత రమో విచ్చెత్తిపోవుటయో లేచా తలలోని నరములు తెగి పోయి నోరు పడీపోయి కూలబడిపోవటయో అసంభవం కాజాలదు. లోవోశ్తేజబల్బుని హైవోశ్షజసర్కీ-టులో వట్టి లు రా లు ల నప్పకు సంభవించే వమాదమట్లు ఇది నాటకం కాబట్టి యా పర్యవసానం రసాభాసం, కాబట్టి దీనిని ఒడ్డికతో సూటిగ సాంతంగ్య కవి యిచ్చిన వాచికంద్వారా అభినయించుట యొకమార్షం, "౭0డవమార్షం సంజ్ఞలతో సంవ్షీప్తమైనది; ఎక్కువ (ప్రాఢత రము; (పేతుకుల భావనకు పని కల్పించునది. ఇందున పథోవవ్వయస్మూతం (₹048/2406% ల ౪౮74202) అవలం (ఆ స్ట్‌ (౮ వించబడును. అభెల్లో పాన్చువైనున్న తలగడని మర్షింయట, నులిపిచేయుట, శేవిల్‌ పైనున్న కాగితాల్ని తుంచి తుంచి

థ మవ శ్రీరంగం వుండచుట్టి నేల కొట్టుట మొదలైన శే వాల్వు (52!90- ₹21703) లుదడ్వారా తాను దహింపబడకయే దహింపబడు చుండుట (_పకటించును. ఈపంథా ఛావస్ఫోరకంగా ఉండును. ఇటులనే కమారని నిశృలానంతహరిభ_క్తిపె హిరణ్యకశిపుని భయానకచిత్తవృత్సి(పకటనంకూడ ఒక ఉదాహరణం,

ఇహ రివర్సుకలర్‌- ఇందు తన _పొఢాభినయంచే నటుడు తన ప్మ్నాశతయొక్క సమయావస్థని (పేతుకులందు లేడ గ4్ట0కీల (వత్యయము) చేయును. అనగ తనభూమిక సమయరాగ సవృత్సిని సామాజికులకు కల్పించును. ఈ (వ్రమయోగంచే శిల్పి సూత్యుంలో మోకోన్ని (రససిద్ధిని) అత్యంతమనోజరంకంగా సాధిస్తాడు. ఉచాహరణకిసారంగధరి లో చ్నితాంగి పశ్చాత్తాపమునీను తీసుకొనగలం. చిితాంగి జవ్వని; (పౌఢథయామిన్సి ఒక బందినీవాసంతిక; ఒక అభాగ్య *'తారో ఈ (పకృతుల పవృత్తులు మహాబలవత్తర మాట నిగ హీంచుకొనుట అసాధ్యం, ఇది సహదం. ఈ వాస్తవికం సామాజికుల సానుభూతికి నోచుకొనునట్లు ఆదిలోనే కవి కట్టుదిట్టం గావించియేయుండెను. మియు చ్నితాంగి యిట్లు సౌందర్యవయోలావణ్యవిలాసినియే గాళ విద్యాసంస్కార గుణకోభిత గూడ నౌటచే తాను గావించిన కకోరకృత్య మువ్లై మకుతణాన అంతరాత్మ పబోధథాన్ని పొందును. తనూన్హులమున తనయందు అంతర్భూత మైన దివ్యమానన

అభినయశల్సము _ మనోధర్శము ర్‌గ్‌ 'శ్యాంకలు వెల్ణువలై పశ్చాతాపంగా పరిణమించును సహజ ముగ. కాని అప్పటికి _జఓీకమకుల అనుకంప (నవస్థ్రితి (డగా ఫ010) కి వచ్చును. దీనిని చేకొని కవి యుగ్లేశించిన క్లైమాక్సు (01ము&2) ని సాధించుటకు చి తాంగి విధాయకంగా అళ్యా సాంతంవరకు యధావిధిగ రోదించుటకు బదులు ఉల్లాజమానా న్యాయంగ సామాజికులచేతనే కొంచంగా యీపని చేయిం చగలిగితే సరిపోవును. కాబట్టి ఉత్తమనాయికాలతణాల భావానుకీర్తనంలో సత్యసామోత్కారముపొందిన యొక వీర నారిగ తాను గావించిన ఘోరపాసమునకు శొస్తి యగు మరణదండనమును తానే విధించుకుని ఆ విముక్వ్యానందంలో భావరెతుణ్యంగల మాటలు కొన్నింటిని వ్యవధానంతో ఆవేశపూరినంగ వ్యాకరించి సామాజికులను అనుకంపాజలధి పాలు చేసి ఆ పర్యవసానమునే సాధించును. అనగ తన దుష్కార్యాన్ని తమార్షం గావించుకొనును. చం్యదహాస నాటకంలో తమ దుష్టబుద్ధిపా తొభినయమున కీ శే; డి. వి. సున్బ్చారాయలు యీ రివర్సుకలర్‌ స్ట్రోక్‌ _వయోగించెడి వారు. ఐతే ఒక్కవిమయం- క్రైమూాక్సుని మొదటినుంచీ దృష్టి యందుంచుకుని _దీనిక్షై విషయవర్శనావాచికాన్నంతయు సాంతంగా అభినయించుటకు పూనుకొనినవో 6000606504 (“కార్యము 'జెబ్బ తినును. అట్లుగాక శ్రైోమాక్సుతలజే

క్‌క్రీ మన శ్రీరంగం లేకుండ కేవలం (626 (విమయర్శ యొక్క కమోన్మ్నీల వనంలో అభినయించినచో ఆ శ్రైమాప్స జానంతట జే సిద్ధిం చును, ఇదియు అభినయశిల్పమే. ఇందు నటుని సృజనశక్షి, సామన్ధ్యం, వ్యక్షిత్యోద్ధతీ (ప్రవ్యకృ మౌొదున్నవి. ఈ (వయోగరహస్య గహణమున, క్రీ జే రాఘవ, మాధవపెద్ది, శిశీర్‌ భాదురీ, ఛబ్బీబిశ్వాన్‌, జేవిడ్‌ గారిక్‌ , మహా౯కీఅర్వింగ్‌; వర్శమానమున పద్భ(శ్రీలు బండా, స్థానం, పృధ్యీరాజ కపూర్‌, సర్‌ లారెన్సు, అర్సె౯్‌ వెల్సు మొదలగువారుకూడ సిద్ధహస్తులు.

ఇహ శిల్పికలుక్‌ నిక్‌ యీలాగున ఉండ, తన స్వేచ్చా స్వాాతంత్యాలు కవిస్వామ్యుములతో ఒకొక్కుప్పుడు- నాట కముయొక్క_. [శేయమున కే- సంపర్కము. కలిగించుకొనుట యుండును : కవి సృష్టించినపాాతకు నిండుత నము, ఉత్క్భృప్టత లోపీంచిన సందర్భములందు వాటికి తన అభివయ (ప్రతిభా మృతము చిలికి పుష్టి చేకూర్చును. మన రరిగస్థలదిళా మహులచరి._ తలం దీ కాయళల్పచిక త్సాపయోగములు చాల "కాననగును. ఈ షరిశామదృష్ట్వ్యాకూడ నటుడు స్వతం॥ తుడని ఆంగీశరించగలం- కౌని నివిద్ధస్వతంర్యకుడు కళారిక్షణ లక్ష్య ముఅ ననుసరించి యాహక్కు సమర్థనీయం

ఐతే యిచ్చ టొక గాధాకరమైన విషయ మొకటు న్నది. నటులు కొందకు- భ దేశిక ఇెందినవాలే ! తమ

ఆభినయశల్పము = మనోరర్శము 57 ప్నాతలకు ఉచాత్త్సపరచుటకనిచెప్పి కవితో నిమిత్తం లేకుండ గవే ఆంలు పాఠ్యములను పిరాయించుటోో, సంకళంణావించుటో మనం అప్పుడప్పుడు చూచుచునేయున్న్నాం. కని కిది ఆపక్ఫృతి, రసజ్ఞులొప సావమాశికుల కిది అసహ్యం. అటునంటప్పుకు ఇహ సవానవమరనము లంచు బక్జంచని కనినియంతల- అంకేే కీ శ 'బెర్నార్గ్టపాలాంటివారు- రచనల కీగతి పట్టినచో వారి అధిషేపం అభిశాపం ఎంతతీ నతరంగాపరిణమించగలదో యెద్టే యూహించుకొనగలం.

ఈసందర్భమున మరోవిషయం. ఇది (వొత్యూసర్‌ వాధ్యళా (పఫావ పాభనాలకు సంబంధించినది- నిజానికి (పొడ్య్యూసర్‌ నాటక పపంచమున ఒక సర్వజ్ఞాడైన కార్య ఏకుడు. తన ఘామికను సలకత్షణంగ మనోన్షంగ నిర్వహించి కృళార్టడౌట నటుని పని. నాటక్యపదర్శనాన్ని సర్వతో ముఖంగ సమ్మగంగ విజయవంత౦ జేయుట _పొడ్యూసర్‌' పని, ఈ విజయసాధనకు నటీనటవగ్గం యొక్కయు, సాంశేతిక సిబ్బంది యొక్కయు. సంపూర్షసహకారాన్ని బడయుటతో సరిపోదు : సామాజకుల దామాషా అభిరుచిని, మరి ధనమూల మిదం జగత్తు కాబట్టి సాశ్సాఖీసునీతుల (౨012-0106 2108 ను నాటక లతణ లమ్యాలను, వాస్త విక పమూణాలదృష్ట్యా సమన్వయించవలసి యుండును. కా బట్టి రంగస్థలవ్యవహోర వాంగానూ అంతా తన అధీనం కిందకి "'తెచ్చుటయేగాక కవి

58 మన శ్రీరంగం యిచ్చిన మూలపాఠ్యమునుగూడ అవసరమని తోచినచో సరినుచ్చును- అనగ రచనలో 6718 (మాంద్యం) ఉన్న చోట్లను, సందర్భశుద్ధి "దెబ్బతిన్న చోట్లను, సాఠ్యమును ఈ... చేయుట, కథా పవాహమున వకగతి కలిగించు ఛాగా లున్నచో వీటిని వదిలివేయుట, సన్ని చేశాలను మరింతపట్టుగా "జేయుటకు కొన్నిరంగాల యొక్కయు దృశ్యాల యొక్కయు [కమములందు మార్పులు. తెచ్చుట, ౨౫8౬40 [గుం (సన్ని వేశకందణములు) కల్పించుట యిత్యాది కోతలు, కూర్పులు, కుదింపులు, కల్పనలు ఈ సరిపుచు ఏటయం దుం డును. ఉండక వీల్లేదు. ఇందున కవి అంగీకారసహకారాలు పొందబక్షును. కాబట్టి అనాడు శేనలం “గ96 9117 2 06 198” ఐతే యీనాడు యీ సిద్ధాంతానికి 804 616 10 లెషంల 18 6 మెజ8ి అన్న వాస్తవికాన్ని జేర్చి “16 50 6062 18 6 0ఇలా 966 06 20989” అని భాష్యం కావంచగలం.

ఇవహూ నాటకమున ప్మాతలయొక్క- స్వభావాలను, నే ధాకాలోచిళ్యాలను పాటించుట సం పజదాయమే గాళ్‌ కళా ధర్శం గూడ, దీనిదృష్ట్యా రంగాహార్యం విస్తార విపులీకృత సాంశేతిక పరిక లాల న్నాకయించదు. ఇప్పుడిప్పుడు పాశ్చాత్య నాటకరంగం- (క ల్యేకంగ జర్థనీది- యీ మన అఆర్జసాం్యప చాయాలనే వయోగచర్యగ అనుసరించుచుండుట ముజా నహం. జరగక బేళస్తుడు లలితకళాళా స్త్రృవిమర్శా శోసరుడు

అభినయళిల్పము". మనోధర్మము రీ కరం ₹161& మన భారతీయకళాసం్యపడాయాలను తెలిసి కొనుట్మక్షై వెనుళ (195%) మన ేశం పర్యటించినసందర్భమున మద్రాసు వరే కావించిన సద్విమర్శన యిది లో 6, శజం008 6 ౯207900 0 టం ౯6 0 06 ౧00402 లముడసూ, సం 164 16 లి 23 106 తలం: 06 సేంగాం0ం0 106 2061606 [04120 50886 294 06 763696 తజా 6౪౫40 80%66....... =. కలలా ౯686 8600638011 ఇడం 06 910001%026109 0160368 19 6 22001626 శరిథసఇ0 50856... మీ 720021 ౯28 06 ఓం 0010102 జ! 606 880014 04114 60 &0 వం॥00620 &ం120 0116, 60660)” 288098 18 2 6020126006 ల 66 మషళ00020 2రిడి [06480 6680 | ₹88 ఇ₹607 8628026 *1206 16002 25 2 [0084806748 2016 60 8000001206 €06 ౧0005- 8110106 0 620 ఇం01606 06120 50886, 0656 00461- 098 ఇ016 206 గ₹02ల 111864 ల 061408 శం 86019౯68 మ 7102 (02%4ీ 600 మంత అయం౧29 05 10 0%0109] 9166 ఉండే 506016 90160408, 0 0496 01 60010౯ 106 ౮40% 930114 06 800068 294 9100 ఫై1102010%9 0 00 8206-0080 98 1 28 2 2001604 రజ 810414 06 &డేంం0664 18626 08129 80486 ౪676 60 ౫62419 105 2౯6-60210600 వం3 09 0002 90 &8 896 113 520670 త2మ200 87 ” ఈ విమర్శా శేసరు డిల్టు ఆఘ్రనిక వయూగ సాంశేతికాల్ని (నాట్య వేదసూ_తాుణ్యంగ్యా సంస్క్కంచ వలసిన యావశ్యకత వాంఛసీయతలను గుర్తంచి. ఆవిధంగా నాటకవిశ్వానికి తెలియజెప్పడం ఎంైన చెప్పుకోతగ్గ విష యమే!

60 మన శ్రీరంగం

ఆ్టైసాం పదాయానుమతంగా రంగాహార్య మెట్లు సంవీప్తమై భావస్ఫూర్నైతో. ఒప్పుట అత్యంతసమంజశమే గాక్‌ నిజమెన అభ్యుదయపహార్షం కూడనేమో ! “ఆధునిక వంగనాటకరంగపితో “నాట్యా చార్య” దివంగత శిశీగ్‌ భా దురీ నిక్చితాఖి పాయంకూడ ఇటే. “56 (5181 3%2840ా) 520%0 88098213 2821998 0768 1046108 +06 పేం082]1 000086 ₹10% 0140004060 8420-0220 05 ౫1 11066. 50 ఇజర(66 60 860 (£ 10 & 8100016 8౪479 మం శ6క01461 1614 000 9107 0046 048 80226 880414 ౧2౧ 020% €0 * 0214664 [0000 00007 &ర్లం-014 ౮414” మన రాఘనవ్రు నిదికూడ ఇటే సిద్ధాంతం. డి. వి. సున్చారావుగారు అభినయ భీబ్బమున ఒక బహ మైయుండికూడ యీవిషయంలో కూచిపూడివారికి వారిసారపడాయానికి సందర్భం వచ్చినప్పు డల్లా జోహారు లక్పించేవారు. రంగాహార్య మిట్లు సంవ్నీప్తమై యున్నుస్పుకు నటుసి అభినయం కావ్యాంతస్తు నందుకొని సామాజికులందు పక్మాగత స్థాపీంచును. తన మనోధర్థం ధాసంచువు. ఇల్‌ మేక్సియ్‌ కూడ తన కం50బా ౪, ౮1013 లో రసిక_పేశకులను ఉథేశించి వెబుతౌడు... ... కల 5 ౦00 0ళళైష8 0026 0% 50496 కింక 00 శుక్రతో .. ఉీ06 (౪0) 66 026 6రంయిడం06 ఇట 3041౯ మ0104 (1028246100)

ఐతే పాళ్చాత్యరంగమునం దచ్చటచ్చట అహార్యాభి నయములందు నైనుధ్య వైపరీత్యాలు కానవచ్చుచున్నవి.

అభినయల్చము = మనోధర్శము 41 మహాకవి పే.క్స్రియర్‌ నాటకములందలి ప్మాతలు స్వాభావి కత్వ మని చెప్పి మోడరన్‌ స్టైల్‌ దుస్తులతో నిర్వహి౦పబడు చున్నవి. ఈ వైపరీత్యం నటుని మనోధర శ్రయొక్కం అధి గమనఫలితమే, ఈ పషరిశామాలే వాస్తవిక స్వాభావిక వాద ములు (10211860 80%00] ఉ మేజ3411840 800001) గ రూపొాందినవి.

ఈవాదాలరీచ్చ్భా కళాకారుని ఆంగిక వాచికాభిన యాలు మితసంజ్ఞాభాషాన్వితాలు- ఉచాహరణకి- అవేశరా గాతినేకాలు సిగ౭ట్‌ సేననలోను మనఃఖేదము విన్కీ- సోడా సేవనలోను నిరూవించబడును. ఇవా ఈవిధంగానే సాత్వికాభి నయం నిర్వికార నిగూఢమయం, సామాజికుల రసన సున్ని ఆాతిసున్నితం. అనగ అనుభూతులు శేవలం ఊహాస్వాదనాలు, కౌట ఏరు హృదయస్పందనకి నోచుకొనుటకు లేక కేవలం ఊజహాతిరేకంతోనే అనుభవింతుకుు కాబోలు?

పా శ్చాత్యరంగమున యా నిర్వహణఫాయికి మచ్చు ముక్క 6ల416 62 జంరగలు “16 1 446 €0 60 08118౪16 ఏం%001 01 206102 19 ఇం 106 &0602 20006 00 6 826 23 0100361 80 60 80688 ఓ 10600005 2 824 11 162008 ౦ 13 073 “గిలాాంగడ౧గడ్త 9 ప 116 85 షం వై)2ా8. ౮214 66 మ21గల౯ [00 62800216 అగం6808 40 6767 908/8 902 16 1464 టం 82006 122 కణం, టం 889206 623081 ఇ₹జ్లా 0 190608 * 01280006, +06 8806 2602200170 “టాం? 4/6ై” ఇ₹90100 4కి 24 ఢికోటలా సొంటి

6ళ మన శ్రీరంగ 06 060021 580 )0౮0 00066 0 606 64766 0140 6350606 586 006 "28 ఓ 9000102016 96396 9086002608 01 006 0%6ంంం......... “ల 6 3460000648 $0 06 127108 ఏ విజ ఇాల1ం0 220104 &8 86008) 16 మరం 20 210081“ 00 9 16 64880827 688021 8016, 6 44 0) 40 10610466 9 006 81120668 01 91808 ఓ0జ8 ఇ౧4ిలా 616 మిగ 0 & ఇం] 0960480602 021188 భఇం0ట0020 16 29 82800100 &ళ్లం0168 01 82006 0౯ ఇల00196 204 018 ఉంర[ం006 ₹88 మి076 090 26860 0 (ఉక6 ౦086 10౯ ప్రతి 0086,”

ఐతే ఇచ ఎట ఈ నటుడు క విఅంత ర్యాన్ని మాతం అంతగ భిన్నం గావించుటలేవు. శేనలం కధాకాలంనాటి సామాజిక వ్యవహారాల చాహ్య _పవృష్తులను త్‌న తత్త్యానిక్కి నేటి జమానాదస్తూర్గకి సరిఫుచ్చుచున్నాడు,

ఈ వాస్త్యవికాభినయం (అధివాస్తవికం కాపోతే) న వేరొళ అంశగూడ కానవచ్చుచున్నది. ఇది శీ03626041238 యిడి పధానంగా చిత లేఖనం- వాణీ శే చెందవచ్చు స్బను. కాని యిందు ముఖ్య సూ._తౌలైైనవి- (1 పకృతి (యిచ్చట పా్యతతత్త న్రం) ని అచ్చముగ అకకరించుటకు [80 201412 600 ణఫ0! ౩0 60 పడటుంం) బదులు కళాకారుడు తన భావనా న్వేచ్ళతో అనువదించుట (2) ఈ స్వేచ్భానువాదా నికి రూప (తత్త శ్రము గాదు పరివర్ష్య నయోగ్యాలగు విషయ నులనే తీసికొనుట (8) అనువాదమున అనగ పాతపోషణ

ఆభినయళిల్పము మనోధర్భము టి మున భావవిలంబనసత్వరో(_జేశాలను విస్పష్టంగా విపులీక్ళ తంగ అనుకీర్హనం చేయుటకు బదులు మితసంజ్ఞలచే సంశే తించుట- ఇవి సూత పాయంగా యీ వాప్తవికాభినయమున అభివ్యక్క మౌచున్నవి. ఈ నిర్వహణమున కళావంతుని చపలచిత్తత (౮80గ6ల కొంచెం నోచరించవచ్చు. కాని వ్యకవిపషమగతులలోనికి జారిపోయి. రసాభాసానికి చోటివ్వక 5866 01 82ము౦౧9 (అయస్థిత్రి ని కాపాడును. కా కెలే ఇప్పుడిప్పుడు యీ రియలిస్టిక్‌ స్కూల్‌ అఫ్‌ అక్రింగు పాశ్చా త్యనాటకరంగాన వెనుకంజ వేయుచున్నది సహజంగా. ఐతే ఎముట్యూూర్‌ రంగంలో మ్యూతం యీ వాస్తవి కళ్వాని కిప్పుడు పాముఖ్యత 'లేకపోలీదు. ఈ సిద్ధాంతాన్న నుసరించి రంగస్థలంమిద సజీవ నిక్టీవ సరంజాన్నంతటినీ విధిగా చూపించడం జరుగుతూందికూడ. మరి సించాలిజం (వృమిరింం 1£మి)ి అని చెప్పీ మానూలు్చేజికి బదులు విశాలరంగ వాటిక (2701012- 80850) అనేచానిమాద ఫెంచికామిడీల మాదిరి ే॥19000012]1156 188 (సవాస్త, వికరూసకొలుం నాటకనాటికలు) కోట్తా11864 254 87020016 ౯006 చో అతి సింవీల్‌ గా సున్నితంగా (పదర్శించడంకూడ జరుగుతూంది. ముఖ్యంగా ఢిల్లీలాంటి విభిన్న సంస్కృతీసంగమ మే తళాజ ములు ఇటువంటి _(పయోగాలికి అనువుగా యుంటూన్నవి. ఐతే ఇవి రసానుభూతిని కాంవ్నీంచే రసికజన బాహుళ్యానికి

శి$ీ మన ్రిరంగం౦ం గాక ఆశీవలరి మెదడుమెలకువల్లో అరమరలు పొంజే నటా- రచయిల్‌ అల్పసంఖ్యానీకాని కే బడజ్జంచును.. కాబట్టి ఇది పాప్యులర్‌ థియేటర్‌ శాదు; కాజాలదు.

మన శ్రీరంగం మూతమే కజేపషధారణనునగూడ కధాకాలౌచిత్యాలను సం పదాయాలను నేటివరకును పాటిం చుచునేయున్నది. కొని ఏమో మన “అభ్యుదయవాదులు” పాశా ఏత్యరంగం (తొక విడిచిపెడునూన్న యీబాటను అభ్యుదయగనున మని వేకొనవచ్చు బహుశః. చూడండి మాటవరసకు మనవారు తమ రంగ వ్యాసంగమున లౌకిక సిద్ధాంతత (36041127 600691) తిపాదన మని చెప్పి పరమలౌకికత్వం (14 5663)1%21300) ను కూడ (వవేశపెట్టు టకు తలపడవచ్చు కూడ-- “సావి తి మువ్వలాగ 5311018 లో రంగంమిాదికి వచ్చి 'లై ంగికసమానత్వనై తికాల్ని ఫర స్క-రించుకొని. పత్యకపమాణాలతో తన భూమికను పోషీం, చడానికి తలపడినయెడల, మరి ఆవిధంగానే ఆ *యముడు జోద్‌పూర్‌(కాజర్చు, జర్కి౯ వేసుకుని వాంటర్‌ తో “సావి, 8 ఎదట (వత్యతమై, "వేరొక కవిఫుంగవు డిచ్చిన (పతి యిలివృత్తము ననుసరించి పాాతపోషణకు పూనుళొన్న ప్పుడు, నైతికసభ్యత మా టటుండగ కళాధర సంపదా యాలు పరమానధి వచారిపట్టినట్టు | థర శ్రమునకు గతి 'శాలనూ 1 కాలమునకు గతి ధర్మమా థి

ని తనానికి నానకనకితునలు తకు ననా లకక టాక నన నత నునా నాలనాలానననననిలు. 7 ల అనా అలానా దా నారాల రాల జైలు . | ఇ ప స క ఖీ వే (క షే ల్‌ సై * ఇ శే నం న శ] సకం... స ఉస్టేట్ట్‌ [ న న. గ క టై, “చె కగు, ఖే కా శా శే గి మ ఇ నం సవష్టష్ణైల స న న వ న క టం ర మం తమి! న స న న. న భి న త యడవిల్లి సూర్యనారాయణగారు ళం

క న | | రో కా సం ఓ లే శ శ. మ: [( షు ల! | ఖే | స్‌ో 1 * ఖై లో గ? | ల ఖాన శా | | షు శ్‌ = $ క | | జ్జ న శ స శీ ష్‌ శే చ వస్‌ 44... 4 క = జీ ం య" తే డి. వి సుబ్బారావుగారు

అభినయళల్పము = మనోధర్మ్శ్మము శక్‌ ఈవాస్తవికవాదానికి భిన్నంగా యొక వాద మున్నది.

ఇది మండ11810 $00001 01 6మ0౪098. ఈ వాచానికి అధి వీళం రప్యాలో మస్కో- అస్పథియేటర్‌; వీనికి అపరభరతుడు స్టానిన్‌ లావన్కీ-. ఈ వాదం స్ట్రానిన్‌ లావన్కీ-సిష్టం (5621215- 1278క'8 8౮78462) అనికూడ వ్యవహరించబడుచున్నది. దీని ననుసరించి నటుడు రంగభూమియందు అవస్థా_చేరణమున వివిధాముభావాలను సహాజంగా ఉడ్దాఢంగా పొందినశీగాని తన భూమికయొక్క.- నిజ్నపకృతిని అనగ రసస్ఫూర్తి గ పతి ఫలించగల రూపారోపణను పొందుట అసంభవం. కాబట్టి అనుభావరాహిత్య ఆ ర్భాటాభినయం (811864 26610౯) నకు తావు లేదు. వాదనియమపీడీతమగు కృతిమం గాక పా_తాభినయం సజీవాత్మకంగా ఒప్పారును. మరోవిలయణ 'మేమన నటుడు స్వీయాధిక్యభావదోషానికి పసాలవడు, తన పాత్రయొక్క- నిమో్నన్నత త్వాలతో నిమితృముంచుకొనడు. ఇదొక నిష్ట. ఈ నిషహ్టానవలంబనవలన తన పా_తాభినసయం ద్వారా తన కళావై_ దస్థ్యోద్ధతిని చాటుకొనుటకు బదులు తా నుపాసించెడి కళయొక్క- పర మోన్నతత్వమును వతిపాదిం చును. ఇది గానాస క్తి యోగమగు పాతవాసం. “తీ 200౯ 880ఇ]14 ౧01 90102082 +0 & 80%001 046 +0 1ట6” *న018- 1278 00116706 6024 & ఢంం0 24 80122108 కలీం0ం401 01 1160 68% 06 0021064 09 06 88౯6 08) 09 6806 0 006 &0608 047 000809 60060058] 60౮1600668. “..ఇలిత 06 సూ 385106 &ంటేంలై 6014 2064 0110112464

గ మన శ్రీరంగం క్రయఠ608 806 మశంట్తా”.. ఇది అవస్థానుకృతి ర్నాట్యం అన్న ధనంజయసూ[ తానికి వచ్చుచున్నది. అంకే నటుసి పాాతానినయం. చిరంతరమోభాన శతి. ఉజ్వేగస శతి భూయిష్ణు మెనష్పుజే భూమికాసాతూత్కారం సీస్గించును. ఈ

ఇ 0౮ టం! 1 అభినయకావ్యాన్నే ఈ సిద్ధాంతరీచ్భా 17196 09 5286 "లేక 1026 &6192 అంటారు. ఈ పవిశాంకను పురస్క= రించుకొనే ఈ అపకభకతుడు ఉపాసనలో షరతులకు ఉద్ధతు లకు స్థానం లేదని తనవారికి ఉద్చోధిస్తాడు, *... ష6 648036 0 2006౧౪౩ €0 10౯6 201 6003601763 0 జగ పష! 8 మ 0000361768 ....... క00లిక్రై 68రరనిక్ర 18 రంల) &1169 10 గ్రంంి(06 జ 06 926 ఉంర8 ౨0 280666 పేంళు 68160104 18 18, 0136 06768 శేంం[మ6 60 9149 5004&]11 అక౦616 ₹016 81006 ల 26 ౧0 8081] 20168 026 €1ల%6 826 80082)1 2600087

ఈ స్టానిస్‌లావన్కీ. సిస్తంలో స్వాభావికవాదపోకడలు కొంచెంగ చూపట్టుచున్నను కధయొక్క (పాబేశికకాలా చిళ్యాలను పాటించుళు గాక నాటకమున పూరింపబడు రస (ద్రవ్యం (ఉఆి640 602896) పాతోన్మీలన ఉత్క-ర్టలశే యవిసాడ ఈ రమ్యకనాటకరంగమే నిరూపించుచున్నది. స్టానిస్‌లావన్మ్కీ-కి ధ్యజధారిమై వెలయు యక్‌, పెర్క-సోవ్‌ (స 009స08807) యొక్క (వతిభాన్వితరంగవ్యాసంగమే యిందుకు తార్కాణం, విరోపానాటకరంగానమా తం యా సిద్ధాంత మంతగా పాటింపబడుచుండుట భేదు,

అభినయశల్పము = మనోధర్మము 6? ఇహ మాస్కో ధియేటక్‌యొక్క- రంగనిస్హేశ సాంశేతి 9 అవ అక వై జ్‌ ల ఆ క్‌ముల విశిష్టసూ్యతరచ్భా చేచెడె రెక్టర్‌ నాట్యకళావభా సానికి సృష్టికర్న, సిద్ధాంతి సూతధారికూడ, “14 (మాస్కో అష్ట్రథియేటన్‌ ) &డి?జ0064 & 26౯ 2000201 0 6006 80286 606606 28 శ06 శడింం10810%1 224. లాంజ?0 మ60002 01 64040021 2౯౬”

“టైజ06 0187 ఇ28 640)60164 0 2 కింలు 811 "0204 &౧817818 00026 16 ఇ88 21)064 80 16 20446664. 22401 20600 8480౯6 10 ౧210 &0 21] 104204 2740818 01 626 10267 ఇాంగేడి 05 18 6౯0 60 లైుం206 జరి4ి 67621 14 10 €06 మిం8$ 580181 01 ఇ8్రా5”

ఈ స్యూతంకూడ మన శిష్టనాటకరంగ వ్యానంగ సిద్ధాంతరమ, శే మే- కొంతవరకు, అభినయచతుష్టయం, కళే పాసి ఏక్యాగతవలననే _పభవించిి యాతని భావనా వభావం చే భాసించుచున్నది. కాని యీ ప్రానిన్‌లావర్క- సిద్ధాం తం దృష్ట్యా నటు డొక (పక్‌సృష్టి్‌కర్నగ పిణమించగల జేమో యని నా భయం. సాధారణంగా నాటకం మయొుశే యొకరసాన్ని. [పకిపాదించునది. గాక రససంయోజిత మై యుండును. కాగా రసోదయాలకై కవి నిరి శ్రంచు సన్నివేశా లందు నటుడు తన భావనాలోకింలో కవికి పనాబు శ్రఖడైై విచ్చలవిడిగ 60604786 గొ 6038౫06 6 బ్రగంలా గ6౮60/7- సంచారము గావించుసమయాన తన ఆంతర్య పవృ ప్పలు క్‌వి అంతళ్యముతో (పాయశః వకీభవించగలవని న*కు తోచదు,

06 మన శ్రీరంగం ఆ పా్యనిర్వహణఫాయి కుద్ధతత్న సదుప్టీలో సమర్థినీయమే గావచ్చునేమే గాని నాటకమున గాదు. నాటకళతత్త వ్ర రస్య (ఫతిపాదనం. ఇది ముఖ్యంగా కవి అంతర్భమును ఆశ్రయించి యుండునేగాని దీనికి చుక్కె-దురైన నటుని మనస్తత్వాన్ని గాదు. ఇప్పు. డికి మన ,్ర్రీరంగమున మనోధర్య్శభౌసిత పా తాభినయాలను కొన్నిటిని సాదోహరణంగ విలోకించు టకుముందు కొంచం నాట్యోపయోగాలై న అంగముల గురించి తెలియగలం,. స్ఫుర దూపానికి ముఖ్యమెనవి విశాల ఫాలం, కనుబొమలు, కనులు, నాసిక, అధరం, చిబుక౦ం, దీన్హాంగోలు, 'నేతద్వ్యయం ముఖ్యాతిముఖ్యం, నేతాఖినయ మొక్‌ మహావిశ్వం : కన్నులు కాంతిమంతాలై. సంచల భావపసారాలై యుండుట మనోధర .పకటనానికి కూడ అత్యంతోపయుక్షం. ఇపహా అభినయశిల్పసాదోహరణాలు ;-

(ఏ రంగం దమయంతి (పథమ స్వయంవరాన నలుని రాయభారం౦- (వతభారంతో మృదులపల్ల వాగ్నినీమను నిలిచియున్న దమయంతికడకు మిరరాని సురసంజేశం అెలి య జేయడానిక్తై పోనలసిన (ప్రారబ్ధం పడుతుంది. స్వధర్శ పర ధర జిజ్ఞానలమఫ్య లోన ఫోరాటం శేగుతూ యుంటుంది. జహ్వూ వెనక్కి- లాక్కపోతూన్నప్పంటికీ ఎదుటనున్న తన

అభినయశిల్చము = మనోధర్మము రీ [వణయాధి దేవత ఛదహంససం జేశ్ళపోదిత భయాందోళిత శోమల అశ్వద్ధం, చిత్వ_భమవిహ్వ్యల, తన దమయంతిని ఓపలేళ చివరికి నిజం వెలిబుచ్చును. ఇచ్చట *అతివా ! జాపగనేలొ అన్న పద్యంమిదుగ "నలుడు" వ్యవహరించవలసి యున్నది, ఇచ్చట మన మామూలుమంచినటుడు భావానుగుణ్యమైన యొకరాగాన్ని తీసుకొని కమ్యుగా 2- 8 నిమిషాల్లో చదివే సాడు. (పద్యానంతక౦ ఆలాపనా విజ్బృంభణళోను, గతుల మార్పులతోనుకూడ (పస్త్యరించడంకూడ మనకు ెలిసిన విషయమే). ఐతేయిది ఇట్లు కమ్ణుగా 2 8 నిమిషాల్లో పూర్చి చేయబడినచో సరిపోదే! ఇచ్చట ఈ నన్ని వేశం మంచి పర్టైనది, సంచలరసోల్బణలబ్ధి కొర చక్కటి అవకా శం, అంతేగాదు, కవిరాసాభిపేకమును విలోకించిన రంగా లలో యిది మొదటిది. కాబట్టి శిల్చిమైన నటుడు కవికి న్యాయం జరుపవలసిన క్షిష్టసమయ మిది. అటువంటప్పుడు వి విధంగా కమ గౌ సాఫీగా యీపద్యం నిర్వహింపబడినవో సామాజికుల రసానుభూతి శీవల మొక శుక్ల పొడ్యమివె న్నెలై. 'శేలిపోవును. సాత్వికభావాలు మొలక లెత్తుతవి, అంతే! అటు నలప్వాతధారి పద్యాన్ని అట్లు పూర్తి చేయ డంతో తదర్ధ్థపరిసమాప్పి కాడ సరి. మరి తాను (పకటించ వలసిన మనోవ్యధాభావసరణి పట్టు తప్పి శూన్యంలో ెప కెప కొట్టుకుంటూ ఉండిపోవును. ఈ దుర్భృటనకి తోడు అటు

1 మీన శ్రీరంగం ఎదుటనున్న “దమయంతి”కి వివి అగనాయికానిర్వహణో ద్ధతి యున్న-వో, చేయునది లేక (2 6002064 6 బలి డ747775హ హద్దు మోరి స్వకల్పితస్వగ తాన్ని అశయించ వలసి వచ్చును, అట్లుగాః యిచ్చట “నలుక” హరి పసాదరావు (ేణికి “దమయంతి” జగ్గరాజుశేశికి వచ్చే శిల్పు లైనచో “నలుడు యీ పద్యాన్ని- అసలు మాటమినహా- పంచ కల్యాణి తురంగన్యాయంగా, విన్యాస విలంబనాలతో, పద చరణ మేళవింపులతో + వరస మార్పులతో, వ్యాకరించి వ్యాకరించి, చివరికి వేడినట్టూర్పులతో “హెశదూరుం డవి - -వేకి అఆ నలుడు ఏడే సుమ్ము బించాననా 12? అని ముగిస్తాడు. ఈలోన దమయంతి వివిధసాత్విక భావవికారవిహ్వాల యొాతూ చివరికి తనకు అఆ అసలుమాట సొకినంతనే అక్ష కూలబడి పోవును. ఇది రసకందము, ఇది మైమింగ్‌ (౧10108 సమయసంశ్లేషము 7) వలన సిద్ధించుచున్నది. ఇహ యిటు సామాజికులలో తమయందు జనించిన సానుకంపావికారాలు ఒకవిధమైన నిశితాభిముఖత (542/8 (౭౮౦47౫44 ద౫౭06078) కి వచ్చియుండును. అందువలన అమందకసానుభూతి తలము నృ_లుగ పొంబెదరు. దీని చాహ్యూసూచన, వారు ఎవరి మట్టుకువారే అతృపయత్న౦గా అవివార్యంగా ఒక్కసారే లేచి పోయి కురిపించు కరతాళములజడి. నటుడు యీ హన్హాఖిషే.

అభినయశిల్పము = మనోధర్మము శ శమును సాధించుట ధియేటర్‌ పరిఛామలో 7౪79772 40౮% ఓ%6 0౪48౯ అంటారు. ఆ పవ్శితసమయాన రంగం ఒక రస ధామం: రంగంనుంచి (ేతకకత్యుకి (పేతుక కత్ష్యనుండి రంగానికి అమందానందచానుభూతాత శ్‌ మగు ఒక ఐక్యాను పధల (10060021 0142) వర్ప్చడును. ఇచ్చట శిల్పి సొమా+జికుల నందరినీ కట్టకలిపి ఒక రసవైైత న్యపుంజంగ (ఈటల! 906108) గ చేసివేయును.

ఈ సందర్భమున ఒక ముఖ్యగమనిక- ఇది (పముఖపా (తధారులు రంగస్థలమున పాటించవలసిన ఆను సాంగత్య (౮0-024108409 సూత్రము గురించి; నటుడు పా్ళాతనిర్వహ ణమున తాను అభినేత (లేక అభినేత్రి ననే అ్యగభావానికి (ఆ్యగవోనికి) చోటిస్తే నాటకరక్తి పావీకమై. (109 81666) వూరుకుంటుంది. కొంతవరకు రంగస్థలంమిాద నటుడు చుక్క-ల్లో చం్యదుడులాగ వ్యవహరించినను శాధ వుండకపో వచ్చునేమో కాని మూర్తిభావ (మూర్షినియంతృత్వ ల సిద్ధాంతము. అనగ వలంం౫4/7/౪ ౮04/1 ను పవేశవెట్టి కానే రంగ మనుళొనిి [గహపరివారితమార్తాండుడై పోతే న్నూతం అత్యంళతగర్హ ణీయమే. రంగస్థలవ్యవహారాలుకూడ (ప్రజాస్వామిక సిద్ధాంతాన్నే సూత్యఫాయంగ పాటించవలసి యున్నది.

ఈ సందర్భమున సామాజికుల ధర ఉకూడ అరయ

భి మన శ్రీరంగం గలం. రసం సామాజికనిస్థ్రం- నటనిష్ట తావిషయంలో అభిపాొ యభేదాలున్నప్పంటికీ నటనిస్టం కాదు అని అభిజ్ఞుల సిద్ధాం తం. శాబట్టి రససిద్ధి- అంశ నాటకరక్షి, సామాజికుల సాను కూలత, సహకారాలవై ఆధారపడి యుండాలి. ఈ రెండూ జీవగుణాలు, ఇవి సామాజికులందు లేనిచో నటు డెంశటి (పతిభావంతుడై వను తాను గిరీశంలాగ మొగం వేలవేయ వలసివచ్చును. “.........20 20408 080 06 ౯026 1016538 &08ే 10] 16 కండె 20 2064169006 ఇంజ 00 మ” కలం ట్రంక్‌ &౦06198ై 66418 ౨06 00689197 2600801810 సశ 00081 60-06726102 [0000 116 ఉ0410068” *... 406 20101 8041029 ౦090091400 ఇ0006 16 16648 ౮౦౦90౫4" ౪00 610062 5176083 1 204 12118 280006 06107 118 068% 07 806068 ౨008018 10 జ ₹410 20000 +0 002% ఉెంళా0 కం ఏ64109098 క00)064106 ఇళ్లజ1086 0100. ₹28 ౧01000౯ 0686 18 2016 €0 6170 % ౯6629 గ066001%008006. 106767 60104016 01 ౯7010633 0 ౧89 06 ౫ €%6 ఉర080గ0406 86౧86” (2) కువూరుని వారిమూర్షంనుండి తప్పీంచడాని.ై వారివైరి హిరణ్యకశిపుడు గావించు (పయత్నసరణిని భావించే రంగం. చివరికి పై ఇాచిక_ పవృత్సి కందరాని ఘోర భయానకదండనకాండకు తలపడతాడు హరివైరి. సాధార ణంగా ఇచ్చట హిరణ్యకశిపుపాతధారి గంగ వెళు లెక్తుట శివ వెంళ్తుట యొక రివాజు. మరి మన మామూలునటనని కిది మంచి ఛాన్సుకూడ, దీనికితోడు కవి యిచ్చే పాఠ్యంకూడ ఉి పాళ్ళ సులేశారపుదట్టింపుతో ఉండుటకూడ రినాజే!

ఆభినయశీల్పము = మనోధర్మ్శము ?$

ఐినప్పూ డిహా రంగం గర్జనఘీంకారాలతో దద్దరిల్లడంలో ఆక ఎర్య 'మేముండును

కాని రాఘవ కేశికి జెందిన నటుడు వవిధంగా ఈ పాతను పోషించునో మూడగలం- శివం గంగవెల్డు లెత్తుట మా టటుంచి హస్తృచాలనమును గాని (పత్యాలీఢతను గాని అండగ అ_శయించడు- అ ఫయత్నం౦ంగా సహజంగా నన్నేతప్పం. ముందుగ తన భూమికను వకా గతతో గహించి తన అంతరంగచర్చు అధీనమునకు బెచ్చును ,,,22,6% 4, కలికి 060550 హిరణ్యకశిపుడు అసురుడై నను, అహంకార (గస్తుడైనను, శివభక్తాగోసరుడు, విజ్ఞానఖని, సంస్కృతీ సంపన్నుడు పు! తవాత్సల్యసంభరితుడు. కొట తన రాగ్యప వృత్వులు సభ్యత- యుచితత్వము లనుగట్లకు ఒదిగియుండక ఉప్పెత్సిపోవుట అసంభవం. శిల్పి యీసత్యాన్ని విలోకిం చును. ఈ విలోకనాఫలితంగ (పభవించు అభినయంతోటి రచయితపాళ్యం యొకొక్క-ప్పుడు సరితూగ లేకపోవచ్చు. (తూగలేదేమోకూడ 9 అటువంటప్పుడు తనవిలోకనాన్ని; కవీ ఆంతర్యాన్ని (పాాతత త్వాన్ని) రసికసామాజికకత్యు చామాషపా మున స్వభావాన్ని తూశంగా సంగతం (1800 7600201114ట09.)

రంగావోర్యం, నేపధ్యంనుండి లీలవలె మార్టవంగ వీచు వాద్యసంగీతం, తన న్యస్తుధారణం, రంగభావమును ధ్యనించును.

1! మన థ్రీ రంగం ఆంగికాభినయాన కరచరశణాల సూచకాలైన విమేప విన్యాసాలకన్న నే తాఖభినయం ఎక్కువ ఎాముఖ్యం వహిం చును. కనులు _పళయపవన సంకుభిత గాఢనీలాగాధసింధు సదృశమై యొప్పుతూ, తన సంపూశ్షా ఫీనమునం దుండును: అట్లుండి బీభత్సం, అంతలోనే ఆళోచన, అనుమానం అవెంటనే వ్యామోహం, వాత్సల్యం, యాసరణిని (కమాను గతంగ పసారించును. లోన పుళవాత్సల్య వ్యా వోహోాలకు- అహంకారతామసాలకు, నడుము కేగుచున్న సంకీర్షథయీభ వలన సంభవించు అమందచిత్తచి తసంచారాలకు సూటిగ పకటించును. ఈ అవస్థయందు మాట సవహాజంగా పడీ పోవును. ఐనప్పుడు గర్జన గాం్మడింపు అేలాగున వినివించ గలడు! ₹610081 18 ౨00 &]%9696 & ₹పం6 0800018019 0% 106 51269 *౧6ే 06 507660. ౮1040199 $0 గ౦64106 106 0630 6%306 ₹160 & 16% ఇం88 29 0881016 18 *26 మిణంక్‌ 0 04100106 8౧4 2180 00 906 ౨3640010 681606 .. అండీ 0000 200180 13 00806 0%860 6020 901 080612 02266 0) ఇాం125 94 011808 అని మన నాట్యక ళ్యాపపూ రుడు దివంగత రాఘవ అంటాడు. ఈ అవస్థలో “06 60114 011! ఇంకి జ 7508 46 ఇ83 26 2641016, 28 88113 1090176 710 €06 క083108 041] 0 & ౪౪076 తీ904 18 బ్రంంశట168 204 00?0మ0618 : లేళ86 2 €ళ1:86 01 606 0006008069, (380 2 శం110866 1101 08 ర8ఫటా మేరడలం 0 060808 & 564డేం0 0302068176 04086 0౯ 19 20000 మ2076000901 28 26 808040 &007083 620 80186 0౫

అభినయళల్పదు = మనోధర్మము 0! 6 71714 (206 90౯ 6006020664 0 6 260% 08 & 2510 ఇ₹2081002 086 ఇ2600068 116 06858 రసా 0|| ₹601490 ₹100 పండ 800108 ఏ0” మరి యిచ్చట తన (_పవేశ న్మిష్కమణలు మిక్కి-లి గమనార్హ్శములు. 0 ౯626 20008 +06 [08906౯ 01 “0002108 09” 18 6 ౨౬-064 080 8 టక 18 1072540137 00867766.” ఇటువంటి అభినయ, పతిభాఛాయలు ఒక్క- రసికజనుల అనందామోడానిశే గాక సాటి కళోపానక ఊతకుల భావనావంపద కొక రంజికముగకూడ పనిజేయు చుండును. “616 [0706 0! 86 0 2 క6%0 [023068 60091888 &3 ఇాం11 10 కధం8ై 10086 ౨౦ ₹40ఆ8 ₹60 6 శంంహాం $0 000466 06% ఇ064 త06 ₹21303.” ఈ అపూర్వనటనా కాశలం సాత్వికాభినయవి శేషం, ఇచ్చట శిల్పి మౌనవ్యవధానాలు (ఆై76853176 ఫైజగ5ం8) నామాజికులకు అటులనే యింకను నటుడు తన ప్యాతకు అభినయించుచున్నట్లుగనే తోవించును. “కేం: మ61060168 86 కళా060 12036 2200886 276 876638” అన్న సత్యానికి 'తార్హాణముగ సామాజికుల ధార్శాభాంకి ఆ త్షణా లందు అమందంగ ద్విగుణీకృత మై సాగిపోవును. చట్టన వైకి అంతరాయం సటుని యీ అభినయవిజేషంవలన పుటిల్ళి నను అనుభూ తావస్థమా తం స్ట్‌ంగా క న్నితణ లపాటు నిలిచియేయుండునన్న విషయం పడాగ్ధవిజ్థాన శాస్త్ర వేత్త న్యూబ౯. వస్తుగమనతత్త్యమున ఆనాడు సిద్ధాంతీకరించి

18 మవ శ్రీరంగళి యుండిన మూడింటిలో మొదటిసూ తం శీవలం. భౌతిక పదాన్థాలశే గాక మానవచిత్త వృత్తుల (హృదయసంవాద నులు) కుగూడ వర్తించుచున్నదని అరయగలం. ఈ రహస్య (ప్రయోగచాతుర్యం ప్నాతపోమణను శతాధికంగా శోభిల్ల జేయును. ఇళ్లు మన సంగీతకళానిధి శ్రీ ద్వారం వేంకట స్వామినాయడుగారి వయొలిః౯ గానమాధుర్యోత్క-ర్ష శతాధిక మోొచుండుటకు ఈ రహస్య ప్రయోగ మొక కారణ మనినా తలంపు.

ఇచ్చు టొక్‌ గమనిక- రాఘవ_ేణికి జెందిన నటుని పాతపోపణం పైవిధంగా ఉండునని సూచించితిని. అంత నమూతొన అ నటుడు మెకానికల్‌గా రాఘవుని ప్పమికేట్‌ చేయుననీ లేడా చేయవలెనని గాదు నా తాత్పర్యం. ఇమి పవక కి తలపడినచో కళాకారుని వ్యక్షిత్వం, అత గలం లోపించియుండుము. ఈ చాహ్యానుకరణం రసజ్ఞలకు టస్సా ఆక్రింగ్‌.. (20 ఏ0టండై లేక 5011304 ఇం198్ర) అనిపించు కొనును. ఈ హోమ్‌ ఆక్టింగ్‌ విషయంకూడ పరిశీలించగలం : శీవలం తమకు జన శ (సాప్పించిన వి గహపుష్టినో; గా_తపుష్టినో, మాధుర్యాక్నో; స్ఫుర్యదూపాన్నో అమ వొందించుకొని నాక్సాఫీసుదృష్ట్యా మంచిగిళాకీలో కొందరు నటీనటు లుండటం తెలిసినవిషమయ మే. ఏరి కళావ్యాపంగంలో లుది విజయమే (5100659) కావచ్చు. కాని యిది ఉపాస

అభీనయశిల్బము = మనోధర్ముమా భో

నాఫలితం గాదు. జనసామాన్యానికి సరిపడే దిది. పరాధీన మైనది. ఇహ బహుకాలసాధనా (ఉపాసనా ఫలితమగునది (ఉ01676మ60% (ఉపలబ్ధి.) ఇది అంతరంగవిలసితం, అత శ్రపరి పాకంతో కూడినది. మరి రస్మపపంచమున తత్వ, పతిపాదనా శాశలమే (ధానం, విశిష్టం, ఇాశ్వతం శాబట్టి నటీనటులకు ఏషం0688 గాక 20016762006 లత్యమెై యుండాల్సి. ఇది సాధ్యమైనషూడు “జ్యూలికను వెంబడించెడు వాయువువలెో సక్సెస్‌, ఎళ్ళీవ్‌ మెంటు వెంట ఏస్తూవే యుండును.

కాబట్టి నటుడు తన గట్టిసాధనాఫలితంగాను, వక్యాగ తాపభావంవలనను తనకు తెలియకుండగనే తాను అతిసహ జంగ అనివార్యంగ వైన సూచించబడిన ఆ ఉన్నతపా.ఆాభి నయస్థాయినే అందుకొనుట సంభవమే గాక అనుభవ వేద్యం కూడ- 6౯626 ₹౯18 తేశుం0 కాబట్టి. తన నాటకాల్లో పృధ్వీ రశాజకపూర్‌ సాత్వికాభినయం మూచినప్పుడల్లా, నాకు రొనాల్లు కోల్‌మక్‌, సర్‌ లారెన్సు స్ఫురణకి వచ్చేవారు. అలాగనిచెప్పి పృధ్వీరాజ్‌ ప్మాతాభినయం యీ పాశ్చా త్యాభినేతల టస్సా అని అభి పాయపడటంలో రనికరసనకు విచక్షణాగుణం లోపీంచిందన్న నూశుగా 1

ఇహ నటునిమనోధరగం- ఇది ఎప్పుడూ ఒేతీరుగ యుండదు. సామాజికుల సంస్కా-రసంపత్తిని, వారి వృాదయ స్పందప3మితిసి బట్టి మాపచుండును. ఒకొక్కప్పుడు నాటి

(8 మన శ్రీరంగం

వేళావికేపాన్ని, స్థానికన్యాయవాదుల కూటస్థల_పసక్రితో పాటు నీలాటి రేవు వోరణిని కూడ నటుని మనోధర శ్ర పుర స్యరించుకొనుట కూడ కద్దు, మనకి అమభవ వేద్య మే.

(8 “హరిశ్చుందోలో ₹ శ్రశానరంగం- ఇచ్చట శవ దహనాలు, చెల్లాచెద రె పడియున్న కపాలాలు, కంకాళాలూ, జారులుతీర్చి సాన పిశాచీచాంధవ కేణులు, యిత్యాది భయానకదృశ్యాలు గాన్సి బహ ఉగెచససంఘోషణాలు గానీ ఏర్పాటు చేయుట అంత సాధ్యంగాదు. ఒక వేళ ఐనను సాధించవలసిన పనిలేదు నాటకలత్తు ణలమ్యూలకు విపుల వాస్తవిక చృళ్యనిరూపణం సరిపడదు. ఇది వెండితెరకే సరి పడును. రియలిజం లవ్షీంపబడును కాబట్టి సంపూర్చానుకరణం కళక్రి అనావశ్యకం. సామాజికులు వెలుపలి రూష్మకియాదులు కొంత దూచ్చి యూహించి ఆ ధారాఖావనలో ఆవంచాను భూతిని పొందునట్లు చేయుట శిల్పియొక్క. పని, కవియొక్క- ఉేశ్యంకూడ. పం 064010 *ర ఏ2రే 0060 17861 29 2 01 20320100 తేంటంళై ఇశరంం6 068 &8 (27 18 0381016 6009186606) ౪1 €06 ఓ66160066 961085 2016 శ0 68080]118 20005 ౪7 6 20008”

బ్రహ ఇచ్చట కవి యిచ్చిన “కాబోలు నిది (బవహ్ము రత్షనవ్సమూహాొ” మన్నది, ఈ తెగకు జెందినవి, తెంపులేనివి మరికొన్ని పద్యాలు ఉన్నవీ. _పేషకుల భావనాంబరం వైన యూ పద్యముల భావదృశ్యాలు చ్శిత్‌త మయ్యేటట్లు, హృద

అభినయశిల్పము = మనోధర్మము గ యాలందు త దసభావాలు ఊనేటస్టుగ నటుడు మొదటి పద్యంద్వారా కృతకృత్యుడు 'కావలసియున్న ది, రంగద్భృశ్యం మాతం సూకళైన చిహ్నాలతో సంతేవంగ అమర్చబడి యుందును, అటువంటప్పుడు రంగపవేశంతోనే “హరిశ్చం (దుడు” యీ పద్యాన్ని ఎత్తుకుంటే మిస్‌ వైర్‌ (2168269 ఐ వూరుకుంటుంది- కారణం రంగభావాన్ని ఆవహీంచుటకు వలయు సావధానం _-పేక్షుకులకు కుదరకమునుకే యీ పద్యం ఎత్తుకోబడుటవలన: అట్టుగాక ఉపయు_కృమాగ్షాన్ని కల్పిం చుకుని అమోఘంగా గమ్యుస్థానాన్ని అనగ రనసిస్ధిని సాధిం చవలసియున్నది. ఇది శిల్పిమైన నటుని*ే (దివంగత డి. వి, సున్చారాయల_కేశికి రాగల నటునికని సూచించుట రనిక జనసమ్థాళమే గడా ) సాధ్యం. అంతేగాక వై డిపంటగూడ, మౌానవ్యవధానాలతో తన ్రయౌాభవనతతో, సాత్విక్‌ అంగి కాభినయాలను ఆ శయించుకు. నే తాభినయం (పాముఖ్యం వహించును. చేతకులు సావధానంగ రంగోన్డుఖులై యుంచెదరు,

వెనక సూచితమైయున్న గాఢనీలయవనికవై ఫు దీస్టంగా కలయజూచును కరముచాల్చిన కొరవితో. తన సామాజికులు భద్రానుసారులే. వీరి సానుస్పందంవలన తన భావనాకీక్షత శతాధిక మౌను. ఊహిుంపబడిన తన దృశ్యం అనుభూతాత్మకంగా స్ఫుటమొందును. తనకు

ఠీ మన శ్రీరంగం "తెలియకుండగనే చకితు డౌొను. పకృతికి నైజమగు మహో లయధోరణి, చానిలోనిజాంతవిక వై శాచిక వవృత్తులు తనకు నోచరించగ కొంవితుడొను. ఆవెంటనే కాలజ్ఞానతర్త వ్రవేష్షున యావహించును. నిశ్వేదంలో మందహాసం. వ్యామోవహ ములో నిర్వెదారం. ఇ టీవిధంగా వివిఫ స్థాయీ నంచాకీ భావతరంగాలు తనలో వెల్ళువలైై _పతిఫలించును.. రంగవ శాధీనులైన పేేతుకులు కాముహడం- అవస్థాభేదపబోధితుల్రై యుండుటచే- కాటికాపరుల మనే శాంతిలో మునిగిపోయి యుందురు. అందువలన ఇప్పుడు తనకు తనసామాజికులకు మధ్య సానుభూతి అను తోపు ఒకటి ఏర్పశిపోయినది. భయా నకర దభూమి అవిర్భావం పొందును, అంతా (పళయానన్న నిళ్శబ్ద నిరయము. ఇట్లు వారిని ఈ సుడిగుండంలోని కీడ్చు ళనివచ్చి చట్టన వరుసమార్పుతో “ఘాోమించుచుండె బుక్టు ల్మకమం చిడి (బవా శ్రరతస్సమూవహాం చది అన్న అనువూ నాసృదభౌవన అతిసవాజంగా అ పయత్నంగా చరణా తన లోనుంచి వెలువడుతుంది. (ేతుకుల భాంతి (భమించును, ఇవా వెంటనే యీ ధా రాఫభావనలో పద్యాన్ని భావోద్దీపనా ర్ధం వాచికవిన్యాసం గావించి తద్వారా వాస్త వికావస్థ కల్పించి శిల్పి కృతకృత్యుడౌను,

ఇందు నటుని సృజనళశ క్తి వ్యకృమౌాచున్నది. ఇదొళ ఇంద్రజాలం. దీని మెకానిజం (యం_తాంగం). తెలియ

ఆభినయశిల్పము = మనోధర్మ్శము 61

'జెప్పడం అసాధ్యమైన. పని. ఎంతటి విమన్శా గోసరునికై న పూర్తిగ అందరాని'బే యిది,

పాతసాధనయందు నటునికి తన భూమికతత్య_ గహ ణం ఆయువుపట్టు. ఈ _గహగణానసరాన నటుడు అవలంచించు నిష్టాత వ్యవసాయరీతు లనేకవిధాలు- నెనక ఒక ఎపసిస్థ నటుకు _పాతఃకాలాన వాహ్వాళికని సమ్ముదతీరాన పకాంత్స ,వటేశాలకు పోయి ఆ నీలజలమహో వ్యాప్తి, చాని అగాధత్క అ తరంగగర్జన, ఆ పోగుల (పేరణస్ఫురణలలో తన ఖేదాంత భూమికలను విలోకించినపీము టనే అ ప్యాశలను అతినపా జంగా సద్యఃస్ఫురణ (300312016ా) తో పోమించగలిశో వాడు.

ఇహ రంగస్థలాన నటుని నిష్థాపరిశామం గురించికూడ ఒక్‌ ఉడావారణ- జూదనూడీ సర్వరాజ్యాన్ని వోల్పోయిన భర్తను సహాధరగచారిణి దమయంతి వన్షన్నను వెంబడించును కాననములకు. అచ్చట అలసి కొట్టివేసిన్సు ని దపోచూన్న సమయం కనిపెట్టి టయస్సు లోరియే విధిలో నలుకు యామెను విడనాడి పోవుకు ఈ భ్యుంమంచి నాటకమున “దమయంతి” అంకకే దివంగత మన జ్బు రాజుగారు ఫునన్స మాగమురంగము వచ్చువరకు యీాలోన ఆయన నలపాగ ధారిని కన్నె త్తి చూడకుండా యుండటమే గాః ఆ ఇగుకు నేపథ్యంలోనే తన “నలునికి ఆముడదూరంలోనే యుంజే

న నున థి రంగ౦ వారు. ఇది సక్యాగళాఫలిరమగు ప్యాతవాసం (117104 0 ౮141104620) యొక్క. విలతణం.

ఇవా ముందు ఉదాహరించిన శ్చశానరంగాన మన మామూలునటుని పా తనిర్వహణం వాచికాడంబరంతో, అనుగతంగాని అంగవిన్యాసవి శేపాలతో, వాస్తచాలనా చ్చే దనం “58106 ట6ి ఇహొ లతో, [పయత్నవీడిత పునర్వా చ్యాలనో, ఛావవిలంజనోద్దీపనాలకు కంటక్‌మగు అమితరాగ విజృంభణతో, అయోమయంగా చలామణీ అయిపోవును, నిజాని కజే వజయ 80టలశ్రైి అంకు,

(భీ "రామదాసు బందిఖానానీను- భక్తుని నిశ్చల భక్షి మవాగ్నిపరీశమయందుండును. “రామదాసు” భక్తుని లతణములను అనగా ధీరతతో సహించుట; నమ్మికతో నెత్సి నిడిళొనుటు నిష్కామంతో యజించుటు అవెంటనే పాల్యచాపల్యంతో కోవీంచుట, ఎకసెశ్కే. లాడుట, విడ నాడుట ఆచెంటశే స్థిరుడై. గణించుట, ఉత్కంఠకతతో గుణించుటి: అంత తనయందు ఆవిర్భవించిన ఆ దివ్యకరుణా సీంథుడు తన కామునియండు రహీంచి, రమించుట మొద లై నవాటి మూలావస్థలను టం గ03016405, ఏ8 ర96= 80726100, $ఏం 8000110ట03, 606 కర679102010% 296 $00 *లయి2(109”) అభినయించవలసీ యున్నది. ఇందు నటుని కృ తార్థత తన ఉ బ్వేగస్మృతిని అశయించును. ఇది రాఘవ

జ్‌ న ప్‌ శ తట్‌. శల్య యం +. లగ స్థ లి నల్‌ త మ. " షి . ః వ న్నే స (|. / ” లో 5! లో యం నాం జ య. ॥ న! (్‌ బ్‌ ఖా! లో లు టో లా న " ట్‌ * 1 ్న "స స క బ్‌. ( క్‌ | నస. శ. “| చే న్‌ రష క్‌ ళ గనం కః (| ళు! న స సత ర కడ? అం స ను! ప్‌ వ నా చ |. క .. నే. చ. నస 1 షస “నిల లకననితకలాత న నననకాభకకాలా లతా నినా తనా సకనానతా నినా నినినాననినాననినాననననననననననాననననాా ననిన ననినాన నమక నకు లాలా నకునాలలకునత నినన నననభనన ననిన. హరి[ప్రసాదరావుగారు

న ఆ. నారా రా! య యాం. శ శ వం. క. భు" సట్ని ల స్‌ చలా $. న; ర. తశ తలా వ స. సే స | ౯. ప్‌ . న్‌ హో భి “ల గ స... జీ + ల స. జ్జ ్ష న | 1 షే య జగం? + త శే హు స్త శ థ్‌ శనోోటిపవస్స్స్షై. (కాళ ల న పె ఆ! శ భి | స్‌. భజ. జు కౌ తంట గ [4 . / శ న క బస న్యకాల ళా నో బ్‌ (| స్ట శై నాట్యక ళా పపూర్ణ రాఘవాచార్యులు

ఆభీనయకిల్చ్బము _ మనోధర్శము టీ మాధవవెప్ప _కే.3కి ఇెందు శిల్పులళీ సుసాధ్యం. శిల్పి యిచ్చ టొక సాత్వికయోగి. శాగా యిది జన్హసంస్కొర ఫలం, కాబట్టి “అభినయంమ్మాతం అత ్రసంసాగ్రార మున్నచో జీవుడు పొందెడి మోభచేత వెలికి వచ్చును. ఈ తీోభ శారీరకమైన దుఃఖం గామ. ఒకొక్కూప్పుడు మనస్సునకు 'కెలియకుండగనే జీవుడు వోభపడుచుండును. అట్టి టోభచేత మనస్సు షిపాకదశ నందును. అట్లు పరిపాకము పొందిన మనస్సు నీయిష్టమువచ్చిన థావంలో సులభంగా (పవేశించ గలడు. నీమన స్సాభావమందు (పవేశించినవిన్చుట నీవు చేసెడి చేదీ యుండదు. సర్వాభినయం జానియంత టదియీ వేశకొని పోవ్టచుండును. ఇదియే నటునిలోని రహాస్యం.” అవును. ఎందునలనంశు “థం 900%)668 01 1864 [050 గల౦ల 06 13 2110౯06 10 910% లంళార 100 416606 167618 01 606 2061306 68641176 8063065 ఇ₹0650 18 15 924006 204 76604 పంటి 294 100464 ఇ₹10 ₹0811ా ఉండి 01010 20107 వింశ 0౨13 9090080 18 760860 16 63067160ఈ 94% 2180 [080 116 1092 11764 600568 0 1080 11006)6 0% 0% పు ఇంతి 029 69060064 000 ఒ)1 0006 భంగిమ 8 2ంజకలాం” ఈ 0000పమఠు02 (అమ్భుతవంభ నవాంశ) సాత్వికాఖిననూని కొన అంతంగంగ. ఇంకు అనంతుని స్వరూపమిప కాల సత్వము గుణ పథావపములనే, నటుని లోని ఈ చిరంతరమషో భాస్టృతి తేటపడి, పడి, రసోత్క-గ్లంతో సాత్వికిభావాలుగ విరియును.. ఇటువంటి మహాతతరసభఫోగ

84 మన్‌ శ్రీరంగం సమయాలం జే జన్మసంస్కారపుణ్యులై న సానూజికులకుకూడ "తా మనుభపించు హృాదయసంవాదం (8200గ) లో ఆత్మ సంవాదసొదామనిం 4 7402 ల “తంబి 60%70406 జలగ శ%6 000 శ8047- (పాప్పించును.

కొందరు నటు లిచ్చట కొన్నిసమయముల అనువును బట్టి- అనగ అప్పటికే సామాజికులు తమవశములోనికి వచ్చి 'వేసినప్పుడు- వారు (సామాజికులు అవీవ్నీంచు నిశ 'ఏలానం డానుభూతిని నిశితరాగ్మపవృత్తులను అణచివేయుటవలన సహజంగా సంభవించు తీశ్షమానవ్యవధానాల చేతనే కలుగ 'జేయుదురు, జూన్‌ జిల్‌ గుడ పా తాభినయంలో యీ ఇలికేలా &00198 కానవచ్చును. ఈ బక్‌నిక్‌ ముఖ్యంగా రప్యుళ రంగస్థలాన ఎక్కు-వగ కానవచ్చును- 94114108 10 6౭003 9 ఇర6ం4001ఏర్‌ &9త 6002017108 ఓఉ్ర్రైమింకిఉటం00 0% 616 20500080 కటక్‌ 00480 8800063302 0 యిం౪ఢ008, ఇదికూడ్త రివర్సుకలక్‌ పయోగాని కొక ఉదాహరణం.

ఇటువంటి నటనా వై విధ్యం పరమేశ్యర్మ పసాదమే. ఐతే శిల్పి యిచ్చట సామాజికులను ఒక మహాత్తరరస సవం తిలో మున్క-లు వేయించీనను తానుమూ తం తాదాత్మ్యం లోనికి జారిపోకూడదు- “ఇ ఇస[71 లం01 08 0883109 294 2% 606 ₹011 20018 66006 2౨ 2180 41613 ఏ. 600- మెజరిథే 0£ 010861.

తాదాత్మ్యం పొందుట రసపోపణను భంగపరచు కే అని నా అభిప్రాయం, తాడాత్య్యాన్ని వాందుట రూపారో

ఆధినయ?ర్చము = మనోధర్మము శ పణం గాజాలదు. రూపారోపణం ఒకవిధంగా స్వీయస ఖ 8తో కూడిన పరకాయ _పవేశం. లేనిచో “ భమరగీతాలు” సూ త్యప్రాయంగ వ్‌నిపించవలసిన అవసరం పడును కూడ | రూపారోప(,మున నటుడు తన భూమికను అవతార మెత్తించుపేగాని తొను అవతార మెక్తుట గాదు, ఆవహింస బడుట అంతకన్న గాదు. పా తస్వరూపంయొక్క- నివిధముఖా (18666) లను (గ్రహించి వాటిని లయళుద్ధిగ సంయోజింప వలయునేగాని సంయోజనాసంరంభమున న్వీయస ఫ్రతిని నోలుపోవుట ప్యాతవాసం (1171908 19 యజ2ం4) గాదు గౌరం 210 2000176 లింళాం! 0 106 606688 01 “004206%= కంద” 18 669 &ఓ060౯8 6008010482688. శం జం6ంి8 60908010190668 00896 06 2002546 80 &8 $0 6904906 116 06222017 [02 ఉ0213813 &&ీ 8700006313” ఇట్లు తాదాత్యం భూమికాసామోత్కా-రానికి 2066110248 కాబట్టి దీనికీ నటుని అత్యంతాపమత్త్యతయే శ్ర్రీరామరత. ఈసందర్భమున _ సినీనటునివిషయంకూడ కొంచం అరయగలం, ఇందు నటుకు తనపాతపోపణాన్ని కథధాకాలా చిత్యాలకు సంబంధించిన అహోార్యవిషయిక నియమాలను సుళువుగనే మకోజ్ఞంగకూడ పాటించగలుగును. కాని రూపా రోపణం పొందగలుగుటమ్మాతం కష్టమే. నాటకమాడుటకు ప్థేకాలం మహాఐతే ఉ 5 గంటలై తే దీనినే చ్మితంగా నిర శ్రంచుటలో సనెలలేగాక కొన్ని పరిస్థితులలో సంవత్సరాలుం

శ్ర మన శ్రీరంగం

దశొన్షైాలుకూడ- స్ట ను. ఒక సన్ని చేశాన్ని ఒకి స్టుడియోలో షూట్‌ చేప్పే ఒక ఘట్టాన్ని బయట ఏతీరాన్నో, పాంతాన్న్నో అనుకూలాన్ని బట్టి కొంత కాలంపిము రు చేయవలసి వచ్చుట "తెలిసినదే. ఇటువంటి అనివార్యాలగుండా నటుడు తనప్యాత నాసావిచ్చిన్న కాన్ని శాపాడుకొనుటయేకాక ఉదడాశ్తృతను కూడ సాధించవలసి యుండును. దీనిసాఫనమున తాను పెన్‌ బటళ(07053 0060:) న్యాయంగా పనివేయవలసి యుండును. అనగ ఎప్పుడుపడ్‌ తేఅప్పుడు పాతవాసానికి వలయు ఆ మూడ్‌ (00కి) లో, పవేశించాలి- అంకే లగ్నతని పొందవలయు నన్నమాట. ఐతే తాను న్రేజినటునిలాగ అవస్థానుళృతి ర్నా ట్యంరీచ్భా చికంతరమయోభాసృతి "లేక ఉట్వేగస్టృతి (ఉంటే లో తాను ప్మాతపోపణం శావించలేడు. కావించడానికి అవ న్థలోనికి- అంపే ఉద్వేగవ ఎతిలోనికి ఎప్పుడుబడి తేఅస్వుడు రావడం అసంభవం కాపోయిా దుగ్ధ మేను. ఈ కారణా న్ని బట్టి తాను శేవలం పేఫోగమి (₹2010846ూ) విహిత మగు మెక్‌ నిక్‌ నే అ శయించవలసి వచ్చువు. దీని ఉపలబ్ధి అమోఘంహాడ- తాను లన్నీంచే రియలిజం సిద్ధించును కాబట్టి. ఈ పోషణావై దగ్యందృష్ట్యా నటు రంగస్థలవ్యా సంగంక న్న సినీనటున వ్యాసంగం అత్యంతక స్తతరమే గాక నిష్టాన్వితం అని చెప్పనలసియు౦డును. అప్పుడే తాను నం పూర్మవాస్త వికావస్థ్ర సాధించగలడు. ఇబే తాను లక్షీంచే మజ 18మ.

అభినయశిల్చము = మకోవర్మము క్ర? మరోదృష్ట్వాకూక యీ విశేషాన్ని పరిగశించగలం. కచ్చేరీయందు గాయకుని సంగ్‌తమముల్లానం ఎదుటనుండు రసి కుల ఆవందామోదం వె నాధారపడి యుండునట్టుగనే రంగ వలన నటునివకూడ రసిక్నేవకుల హన్హామోదంకైన యుండును. కాని యిచ్చట పాపం యీ సినీనటుని ఎదుట యుండువారు పవృాదయసంవాదం, అనందాతిలేకం పొందు సామాజికులు అంచ 1.176 0410906 గాక మందసి ఉని వైనను యిచ్చగించని కెమేరాలు చూపులను అర్పివేసే ఫోకసింగులైట్లు, అవైన ఆ కోరవూఫువేల్పుల హస్తచాల నాలు, తర్జనీపరిచాలనాలు, ఈ మహామూగమూకనిశిత పరి 'వేష్టనంలో 'తొను భూమికాసామొత్కా.రం రనససావెశ్కార మందుట యొువిధభముగ నిస్ణణబహో శ్రనుసంథానంలాంటి బేగా ? రంగస్థలహాస్యమునుకూడ యా సందర్భమున పరిశీ లించగలం:- మనల్ని హసించేవి- అంశే నవ్వించేవి హాస్యా స్పదడాలు. బెట హోసస్థాయీధాజనమైన పోస్యరనమయిసది. ఈ వోస్యాస్పడాలు 'దేశ-కాల-వయోవస్థాన్విత, సర్వమానవ (పకృతి వ్యవహార శీయారూపాల, విపరీతాలు, విరుద్ధాలు ఆయిన విషయాలు- .,4641070౧18 విమయాలు. కాగా వికృత; 'చేవభామలు, చేష్టలు, అవస్థా భేదాల్ని బట్టి, హాస్యానికి, విభావు అనుభావ, వ్యభిచారీభావా లౌచున్నవి. శా బట్టి

న! మన శ్రీరంగం౦ రసాలన్నీ హాస్యంలో అంళద్భ్యూశమై యున్నవన్నమాట, పహోస్యాఖభినయకావ్వ౦ ఎంత _పొఢతరమో అంత కష్టసాధ్యం. ఈ హాస్యరసం తంందు ఎక్కువగ నోచరించునని నాట్య “వేదకారుడు చాటియేయున్నూ కుకూడ,

సి లే9 హసితం, విహసితం, ఉపహసితం, అపహసితం, అతివాసితం అని హాస్యం ఆకవిధాలై, ఉత్త మ, మధ్యమ అధమ తరగతులకు (కమౌానుగుణ్యంగా వక్నించుచున్నది. శాబట్టి ఏటికితగినట్టుగా స్థాయీరీతులను హాస్యనటుడు ఉప ఉఆూగించును.

స లజ విడిచిపెట్టి, వ్యకిత్వ అహంభావాల్ని అణగ్మదొకగలిగినప్పుడే యీ రసమును నటుడు పోపీంచ గలడు. అట్టిసముయాలందు యేతుకులు మంచఛచిహుపార్‌ గా “మదత్‌ * యిచ్చుటకూడ యుండును, ఇట్టి కందణనములం బే కమిడియక్‌ (6000661202. ఒళ్ళు "కెలియనితనంలోనికి జారి పోకుండ అ_పమక్తుడై యుండవలసియుండును. ఈ నీటు రాతికి వచ్చిన పఖ్యాతులు గండికోట జోగినాధం, వంగర వెంకటసుబ్బయ్య మొదలగువారు. మరి హాస్యనట శేఖరులు "శీలంగివా రుండనేయున్న్నారు. దివంగత నోనిందరాజులవారు తమ “రంగస్థలహాస్యం” న దివంగత మాస్టర్‌ అంజిని (పస్తుతించిరి, ఆవిధముననే ఆరోజుల్లో (1915-1925) శ్రీ పీఠికాపు రాధీశ్వరుని పోషణలో _గాలిన అంధభాపాభివర్ధ్థనీ

ఆభినయశిల్బము = మనోధర్శము క్రి నాటకసనమాజానికి జెందిన దివంగత ద్విభావ్యం సున్చా రాయలుకూడ పేర్పడ్డవా రే. ఈ హాస్యాభినయంనం బే గాక వీకు సంస్కృత తెనుగు “*చేణీసంహారము"” లందు తమ అశ్వన్థామపా తపోషణలు ఎపతిభాన్వితమే కాకనిస సమానా లే, ఈ సమాజంవారిచే అభినవహేక్సియర్‌. బిరుదాంకితులు శీ జీ పానుగంటి లశ్నీ శ్రనరసింహరాయల సమమోన తరుచు ఆయన నాటకాలు శతుదా లు తప్పకుండ సినలుగా అడ బకుచుండెడివి. ఇంగ్ధండులో 18వ శతాగ్దాన అలరారిన జేవిడ్‌ గారిక్‌ ప్మాతాభినయాన ఒక అపూర్వనవ్యసాచియట. ఈతని హాస్య గాని పాతపోషణంకూడ అంత 'కావ్యాంతస్తుయం దుంజెడి దట. నేటి (1 పఖ్యాత (బిటిమ్‌సినీనటుడు సర్‌ లారెన్సు ఆలివర్‌ ఇప్పడు కామిక్‌ ప్నాతలనుకూడ తీసుకొని వీటి నిర్వహణలో కూడ వై ద్ధ్ధ్య వై దుప్యాల్ని సాధించి హాస్యాభినయంలో శిల్చియొక్క. అత శ్రషిపాకాంశను (పతిపాదించెను. అవిధము ననే మన బంజా కనకలించేశ్యరరాయలు యా పోస్యరసాభి నయానకూడ సిద్ధహస్సు లేనని చెప్పాలి. వాచికం ముకగ్దా శాక నాజూగ్లా యుండాలి. పొదిగిన వ్యంగ్యం భావాన్న త్యంతో సామాజికుల హృదయవిశాల ఉదారళల్ని వెకి తీసుకునివచ్చి వారి వోసామోడాన్ని బడయాలి. వాచికం కటుగ్టా యుండి నవగింపు కలుగ జేయకూడదు. చక్కి-లిగింత

రీ మన థ్రీ రంగం కాకపోతే సువ్వి అంశేు కోకటిపోటు ధ్వనించాలి గాని కుశాంకురమై. సలుపెట్టకూడదు.

నవ్వు నిజాని కొక ఆరోగ్యవర్థని. చోవ్యరససేవనం ఒక కాయకల్పయోగమని చెప్పుట అతిశయోకి, కాజూలదు, హోస్యానికి చేవ సానుభూతి; శారీరము సభ్యత; ఫలము వికాస విభాతము ఐయు9డాలి. దీనిదృష్ట్యా మరి ఆడది మెచ్చించే హస్యరసం. దీని కెంతైన అర్థం ఉన్నది. మన శ్రీరంగం యా ఉళక్కృష్ట పమాణాన్ని నియమంగా పాటించుట మన సమాజసాంస్క్భృ తాధిక్యాన్ని పతిపాదించుటయే నని నా అఫి పాయం,

ఇషు డీ ఉదాహరణాలవలన మనోధర శ్రవిలసిత అభి నయం 2 వాదముల కిందకి వచ్చునట్టుగ తేలినది. మొదటి ఠరరబోవి కళాధర శ్రసార్యపదాయానుమ తాలు- మన నాట్య కళాపపూర్ణ దివంగత రాఘవాచార్యులు పవేశపెట్టిన హ్య్యూమనిజం లేక సజీవమాసవత్వవాదం; _పపంచనాటకరంగా లన్ని౦ట యీనాడు ద్విగుణీకృతవిశ్వాసో త్సావోలతో అను సరింపబడుచున్న నేచురలిజం లేక సహజత్వవాదం; ర్య౯ రియలిస్టిక్‌ నూూల్‌ ఆఫ్‌ ఇమోవమన్సు; కారెక్ట్‌ ఆక్రింగు; ఇంటర్‌. పీకేటివ్‌ ఆక్సీ 0గు (15064176 ఓఆ10౯) కూడ మన యీ విశిష్టకళాధర ్రసాం_పదాయాని కే జెందు చున్నవి- వీటి లక్ష్యం నాట్యకస్పతిపాదనం, లక్షణం అను కరణం కాబట్టి.

అభీనయశిల్పము _ మనోవర్మము 01 ఇహ రెండవది రియలిస్టిక్‌. స్కూల్‌. అచ్చ గృటచ్చట యిది అధివాస్తవికం (5022763199) గా పరిణమించవచ్చు కూడ. ఈ వాస్తవికాన్ని మనలో కొంద రభిజ్ఞులు స్వాథా వికవాదమని వచించుచున్నారు. ఇందు కొంచెంగా అనుకర శాన్ని, ఎక్కు-వగ నటుని భావనా స్వేచ్భాపరమగు అనువాద సూ_ాన్ని అనసరింపబడును. మొదటివాదం నాట్య వేదవిహితమే శాని భరతా చార్యుని అనంతరం శఇాస్రుకారులు, లాక్షణికులు కాల ధశరార్తమగుణ్యంగా నాట్యరసానికి వే న్వేరునిర చనాలచ్వారా వివధవాదాలను లేవనెత్సిరి. ఇందు (ప్రస్తుతం మనపనికి సరి పడేవి ముఖ్యమైనవి నాలుస- (1) ఉత్పత్తి () అనుమితి (8 భుక్నీ (4 అభివ్య క వాదములు. ఇవీ మన నాటక రంగాన్ని నేటివరకు ఏలుచుండుకశేుగాక ముంబుయుగాలందు కూడ ఏలనున్నవి. శారణం నిత్యుడు ఆ సకోలకళామయుని అనంతానలదలీలను అనుకీర్తనం. 'చేయు పరమగుణం యీ వాదచతుషస్టయాని కున్నది కాబట్టి, ఇహ వీటినిగురించి- (1) ఉత్పత్నివాదా న్ననువరించి నాట్యరన_ప్రతిపాదనం కేవలం నటుడు తన పాతపోషణావస రాన సపాంచెడి అనుభవాలపై అధారపడి యుండును ఇవి స్థాయీ విభావ, అనుభావ, సాత్విక వ్యభిచాలీ భావాల (శ్రమానుగత ఫలితములు, ఐతే యిని సామాజకుల (ప్రత్యను

7 మన శ్రీరంగం భవాలను అ_శయించవు- అనగ హృదయసం వాదం 1223054 నహి, కాబట్టి యిదొక 096ఇ%4 $12516 లాంటిది. _పజా జీవనవికాససౌరథ్యాలతో నిమిత్తం ఉంచుకొనక రాజదర్చా రులు, ఉనోలగాల వై. ఫునే _మోగ్గును.

(ఇ అనుమితియందు. నటుడు _ఉేషకసహకారంతో రూపారోపణం సపాంది అనుభోగ్యమైన అవిచ్చిన్నమధుర ఖాంతిన కలుగ జేయును. కాబట్టి పాప్యులర్‌

(శ) భుక్తి వాదమందు నటుని మహి తాత్శక అభినయం వలన సామాజికులకు తమయందు లేని (లేకపోయినను, పొంది పోషించుకొనుటకు వలయు వాసన పస్యాతత కలిగి యున్నవాచేే. రసపిపాసను కలిగించి తద్వారా వారిరసా నందానుభూతికి కారకు డగును. కాబట్టి యిందు నటునిధర్మ మున సాధ్య తానిర్వహణపర తొకటి యిమిడియున్నది. ఐతే నేటి నటుల రంగవ్యాసంగ పరిమాణమున యీావరతు గట్టి చివైశనచే మైనను, దీనిని ధీమాగా ముఖ్యంగా మన “ఫోలు' పాటించవలసిన అవసర మెం తేని యున్నది.

(4 ఇహ అభివ్యక్షినటు డొక మహాశిల్పి, రంగ భూమి యొక రపధామం. సామాజికులు రంగస్థలానికి అతీ శి యులు- అనగ రసజ్ఞులు. ఈ యిరుకత్యలమధ్య సిద్ధంచునది కవ సముల్లాసవ క్యాముపధము (ఆ10గ0ఇ9 6అమంట0921 ౮0౯1 శెంలి ఒక మహాతతప్తుణ్యఫంం. ఇట్టి పవి తసమయాలందు

అభీనయళిల్చము = మనోధర్మము క్రి రంగభూమికి మేక కాంగణానికీ మధ్య ఎడము (6౮20) వారిం చునది గాక ఒక ఆభీమం్యశ్రత సోపానంగ మారిపోవును. రసనవంతిలో చిక్కు-కొనిపోయిన సామాజకులు శ్రీరంగ మై వెలయు. రంగభూమితో వత్యమానుసంధానం పొందెదరు ; వఘూాడ౦డి. రామదాసునాటకంలో రామడాసు రూపారోప ణం పొంది రసావేశమున అ అనంద హేలలో “ధ్డాదది రఘురాము భజనకు జనుచుండ బంధుమి తులయాజ్ఞ బడయనేల”” అన్న పద్యాన్ని ఉత్క-౦ంకతో, భావావేశంతో వ్యాకరించినప్పుడు, సామాజికలు రసపారవశ్యంలో “బాల చాసు లైపోయి పాపం- 22008 మరచిపోయి 4606203, 0060000 లు పాటించకుండా లేచిపోయి (శ్రీచు,.దమారమణ గోవిందో హరి ! అని విశ్నేవించుటలో ఆశ గ్పర్య మేముండును! మరి నాట్యరసనామూత్కా-రానికి యింతళన్న మించిన గీటు తునక్‌ ఏమున్నది + 'రాఘవుని పొొాతపోవణం యొకొక్కప్పుడు యీ అభివ్యక్ష్వ్య వాదవిహితమై ఫాసించెడిది. ఆవిధంగానే నాట్యా చార్య దివంగత నశీర్‌ భాదురీదికూడనట. పా శ్చాత్యరంగాన కూడ దివంగతులు డేవిడ్‌ గారక్‌, ఎలెన్‌ బరీ సర్‌ అర్వింగ్‌ పాతపోషణములం బే గాక నర్ధమానులు జిల్‌ గుడ్‌ , సర్‌ లాలెన్సు మొదలగు వఖ్యా తాభినేళల పా తపోషణ లందుకూడ యీవాదసూ_తం _పవ్యక్నం,. స్టానిన్‌ లావన్కీ

శ మీన శ్రీర౮గ6 సిష్టం అధిస్థాషకుడైైన "పెళ%ళ్య-సోవ్‌ యొక్క- ప్మాతాభినయంి కూడ కొంతవకకు యీ అభివ్యక్ప సూానికి సరిపోవును, ఉత్పతి వాదసిద్ధాంతమునకకూడ కొంతవరకు వచ్చును.

ఇంతటితో విశిష్టనాట్యకళోపాసనాపిమాణమున భాసించు మనోధర శ్రవిలసితశిల్పాన్ని దిజార్హతముగ పరిశీలిం చడ మైనది. కాని యొకగమనిక :-. ఇందు తీసుకొనబడిన ఉదాహరణాలు యా శతాబ్దపు మొదటి రెండుమూడుదతొ స్రాలలోని గొప్పనాటకాలకు జెందినవే కాబట్టి, రససిద్ధి శీవలం ద్‌ర్ధ్‌ పౌరాణిక, చారితిక నాటకాలంటే లభ్య మౌోననిగాదు నా తాత్పర్యం. రసధా రాపోమణకు, రక్షికి నాటక మొక్‌ బృహళావ్యమై ఉండనక్కరలేదు. ఇతీ వృత్తం కలవారి కలాపాలశే జెందినదై ఉండనక్క రలేదు, చిన్న దై నను వస్తుగారవం కలదై సన్ని వేశసంవిధానాలచే అల్లబడి భావౌన్నతీచలితమై యుండాలి. అవ్చను “బృహత్వం "వేరు మహత్వం వేరు [౯

అ౨ఎదును ముఖ్యంగా యీనాడు "వేగం (310౫4) మన యా యాంతికయుగానికి లత్షణమై యున్నప్పుడు ఖండాం శరవాసులువసయితం యిష్ట మనకి పొరుగింటివా నై పోతున్న సుకు; అందు కానుగుణ్యంగా సయంగమాస్తా్రాలు కస్త యా తికులు” “చం దగాములుూ”. అవతరించి మన జీవిత విధానవిలోక నాలందు మనకు 'ెలియకుండగనే పరివర్హ

అభినయశిల్పము = మనోధర్మము క్రీ నాలు తెచ్చుచున్నష్పుడు, మరి విధాత విలాసంచొప్పన అంతర్జుహపర్యటనలు కూడ అనతిశాలంలో వాస్తవికాలు కానున్నష్తూ డిక యీ దీస్థనాటకాలాడుటకు తీరిక, ఒకవేళ అడబడిననుు సావకాశంగా సావభానంగా ఏీటిని చూచుటకు ఆ అవలింతల తీరిక చిక్కు యెట్లు! ఆ విశాలరాతులు ఎంత అసంభవవోా అంత బాధాకరం కూడ. ఈన్నాకు కావలసినది నూత్న ఖలో మోశతం, ఖఘుడియలో మహో కలాపం. కాబన్లే నాటకాలకు నాటికలు, ఏకాంకికలు; "కావ్యాలకు ఖండకావ్యాలు; కధలకు కధానికలు; మరి కాత్రీయసంగీతానికి ఉపశాశ్రీయం (సిీనీమహాత్య్యం శమించు గాక 1) రానేవచ్చినవి, ఈవిధంగానే భామాకలాపాది రసభూయిష్టు “ఏధుల్ని” కూడ అనుగుణ్యంగా రసస్ఫూ రికి భంగం వాటిల్లకుండ ఎందుకు కదించకూడదు 1 అన్నట్లు అమధ్య 'మేలత్తూరు భాగవత మేళనాటకసాం పదాయంగా ఉపాషపిణయం మొత్త 0 మిద తెలుగులోనే మదాసు కళాశ్నేతంచారు పదర్శించిరి. వస్తుగారవానికి, రక్సికి యేవిధమైస 'జెబ్బ తగలనీయకుండ, సామాజికుల సవ్యనాగరికాభిరుచులకు సరిపజేటట్టు పాళ్యాన్ని సరిచేసి మొగంమొత్తకుండా యుండేటట్లు నాటకాన్ని చక్కగ ఒకయామం (8 గం1లు) నకు కుదించి సంగీతనృత్య నాటకంగ ఎంతో మనోవారంగ చాకు (వ్రదర్శించగలుగుట

$0 మన శ్రీరంగం

(పశంవనీయం. ఆవిధంగానే శీ చింతా కృష్ణమూర్తి బృందం వారు వాణీమహల్‌ (మాసు లో ఉపాపరిణయనాటక మే రసికజనసమతంలో ఎంతో మనోరంజకంగా _పదర్శించి మన కూచిపూడినాట్యకళారీతుల మహోస్నతత్యాన్ని. పకటించ గలిగిరి. ఏరి వహరిశ్చం ద, భక్తపస్తోద ఫామాకలాప నృత్యనాటక _పదర్శనాలుకూడ యీ శావ్యాంతస్తులోనే యుండునట. (కీ శే వెంపటి శారాయణంగారి (బందరుపరి సరస్థులు) భామపా_తకిర్వహణ నిస్సమానమైన నాట్యనై దు వ్యంతో విరాజిళ్లేదట. మా వూరు "పెండ్యాల సత్యభామ (కీ శీ) కూడ ఒక విదువీ. ఈమె భామనేషం మన కవి స్మామాట్‌ శ్రీ విశ్వనాధ సత్యనా రాయణంతటి భావజ్ఞుని అలరించినది. ] శ్రీ చింతా కృష్టమూరక్త్రబృ౦ందమున వర్ణమా నుడు శ్రీ 'వేజాంకం సత్యనా రాయణశర్మ కూచిపూడి సంప చాయబద్ధమైన తన ఉషాశన్యరూపారోపణమున పరాశావ్య సాధించి సౌ శు కామలయు, రసజ్ఞులయు ,పశంన లందుకొన డమేగాక, మన రాష్ట్రపతి బహువనూనముకూడ బడసెను, ఈ విధంగానే కువూరి యామినిగూడ. ఈమె కూచిపూడి సం పదాయమెన అర్థ- అంగనమే శ్రోనం యా శెంటిని సమంగా విభజించి అనుకీర్శనం గావించుటలో సిద్ధహస్తు శాలు. ఫభామాకలాపంలో సత్యభామ _పతిరూపం ఈ మెలో మూర్తీభవించును, ఈ సంపచాయంలోశే ఇంకా యితర పౌరాణిక ప్యాత రాజాలనుకూడ ఈమె కావ్యాంతస్తులో

అభినయశిల్పము = మనోధర్శుము ్ట! పోషించును. భరతసం[ పడాయంలోకూడ భావజ్ఞుల (శంస అందుచున్నది. మహాభాగ్యం ! మన శ్రీ/రంగానికి మరి కొన్ని మణిదీపాలు !

వ

స్త్రీవేషవములు స్త్రీలే అవాానావానననన్తుముథానానాానాాం

పురుషులు పురుషపాతలు వహించుట ఎట్టు నాటక రక్సికి అవశ్యకమో న! ఊఈపశతలు వహించుటకూడ అళ్లు అనియు; వటునియెదుట శ్రీప్లాత తశ్రీయే మొనచో వుడు రాగాతిశేకం స్వభావసిద్ధంగ పొంది తనూ లంగా తన పాశపోమణం రంజిల్లచేయగలడనియు, ఆ న్యాయంచొప్పు ననే ఈహడ తన భూమికను రఠరంజింపచేయగలదని యీ వాదన సారాంశం. అవును మహాబేవుడగు నటరాజు తన నిత్య తిగుణాత్మకనాట్యాన జగజ్జనని తన పార్వతి సుకుమూర లాప్యజననియై యుండుట, ఆ వినా శృంగారమధురవృత్కి (న్రైశికీవృత్సి) ని శేవలం పురుషులు (ప్రయోగించళేరని తన శిష్యపరంపరకు భరతుని అబేశమే కావచు ఏ. వితే వారిది దివ్య _పవృత్ని మనది మానవ్యపవృత్సి. ఈ శరాగాతిశేకం రజోగుణమగు ఆ పరువు పరస్పరాకగ్ష ౯శకిజన్యం ఇది విస్ణరింపబడుచున్నది, మరి దీని బలవత్తరతకు అరిమడ్వన్హా నికి అతీతుల్తైనవాలే (దవించి పోయిన వివయం వీస త రింపరానిది.

ఐతే దీనికి [పతివాదం లేకపోలేదు- తినగ తినగ వేము శీవీ మెకే మెలగ మెలగ సరళి సమత మౌనని. చూడ్లే యీ వాజానికి నూడిజం (418080) సిద్ధాంతానికి

చ్రీవేషములు వ్రీలే శక

మథ్య కొంచెం మేనత్త్యపోలిక యున్నట్లు తోచును. ఎందు వలనంళ₹ు పతిం ఇల 06060068 2 60000 1206 153 0 109లో 8608113 5000146108, ఐ తే ౦02) ఇ904)20064 ట068 6000280 అని మ్మాతం ఒప్పుకుంటుంది కాబట్టి సమ తత్త స్రగుగాసంపద అంత సులభ్యమై యుండాలి 1

కాని అభినయకళ- అమాటకొస్తే వకళయెననుఇ ముఖ్యంగా సాధించవలసినది విషయవాసప్తనవికభావం గాని అచ్చంగా (పత్యేకంగ అఆవిషయమును గాటే! ఇది అను కరణసూ( తాన్ని ఆ్మశయించి యున్నది. మరి యీ అనుకర ణమనందు, రసతత్త్యనిరూపణమందు, శక్రీతత్యనిరూపణ మందు అమోఘంగా ఉలీ| గృృతను సాధించగల (పజ్ఞాపతిథలు పురుషులకే యున్నచో మరి కావలసిన బేమున్నది + ఐతే ఇటువంటి _పతిభావంతుల ప్యాతపోపణలు అస్వాధావికాన్ని 'వెలిబుచ్చు “అలతి దోషభూయిష్ట్రయె యుండక తప్పదని మఠో అస్త్రం ! దీంని మాటవరసకి అంగీకరించినము- భావో ద్రీపనపరిమితిలో- _పాయశః కొంచమైనను మొగం మొత్సించే స్థితికి యీ పతిభాన్వితప్యాతపోషణలు. తీసికొనినచ్చియుం డుట కని విని ఎపగని వివయంకాదా 1 కాబక్రి యా వానా నికి బలం నాసి అనే వెప్పవలసియుండును. *'నభూళగోన భవిష్యతి అని వేయి వేదికలకుండి న్లాఘింపబడిన దివంగత ముప్పిడివారి అభినయశిల్బ'దాతుర్యం, వస్థమానులు వద ౮ శ్ర

186 మ్‌న థీ ర్‌ంగ్‌౦ స్థానం నరసింహారాయల అభినయోద్ధతి యిందుకు తీరుగు లేని శార్యా-ణాలే గదా! ఇళ్లు కడియాల రత్తయ్య, పారుపల్లి, బండారు మొదలుగాగల నటకులభూపషణులనుకూడ మరనలేము. కాబట్టి యీ _శేణికి జెందిన శిల్పులు లభ్య మైనచో- లభ్యమాచున్నప్తూడూ, నటీమణులతో సాధ్య మైనంఠడరకు నిమిత్తం 'వెట్టుకొనకయుండుట ఆత్గవేమకరం 'శాడా అన్నదికూడ ఒక గట్టిసవాలే |! మరి ఆదికాలంలోనే భరతుడు శే ఊఈపతథారణాచిత్యం ఇఎపుతళూయా మన సంచేవోల్ని వ్య క్రీకరించి చెప్పాడుకూడ. ఐతే మన దిప్పూడు సెక్ష్యులర్‌ సేటు. ఇందు లై 0గిక సమానత్వం ఉన్నది. కాబట్టి యీ సవాల్‌ వట్టి శౌతమే కావచ్చు. ఐనప్పు డిపహా యీ మతాన్ని పట్టుకుని (శేల్లాడటం కాలర్యురిని అలికట్ట్రపయ త్నించడం అన్నమూసకేగా ? వట్టి దండగ,

శాని యీ నిత్యసశేషసమస్యను మరోదృక్కోణం నుంచి చూచినచో ప్యాతాభినయాన నటుడు తన ఎదుట నున్న త్‌ ాలత త్‌ో "లేక పురువుడా అన్నచింతనం (పాాతవాసమైన) అభినయావసళరాన మొల కెత్త దు. ఐనప్పుడు పురువులు (శ్తీప్మాతలు నిర్వహీంచుట సమస్ధనీయం, రాగాతి "శేక మష్పుడు అసంభవం- ప్యాతసార్వాస ముండదు శాబట్టి. ఇచ్చట నిష్టాభంగం సంభవించడు. “కనుల కలయిక రహిత మైన నిస్టాభినయం అనగ నటన అబుది.

శ్రీవేషములు శ్రీలే [41 ఐతే యిది మరి తిరుగులేని యొకజేచీకి దారి తీయు చున్నది. ఈ “శనుల కలయిక వృత్తి ఒక హేతువాదం (కిందకి వచ్చును కాబట్టి దీనినే తిప్పి _పయోగించినవో మరి తే 'ఊవేపాలన్న వాదంగూడ అంతదీటుగనే సమస్థనీయ మౌానుకదా 1 అని. నిజమే ! కాబట్టి యిక తునితగవుతీర్పు అవసరం. నటీనటులు యీ కనులకలయికవృత్సికి విముఖలై. తమ ఎదుటప్మాతలను ఫాలములందు “ఫాలన్నే తాలను లత్యుంగ ఊహించి పెట్టుకొనినచో తమపాత్రవాసాలకు విచ్చిత్తి ఫఘటించదు. నిస్టాభంగం సంభవించదు, ఈ మార్గము సుఖదాయకం౦, అచరణ యోగ్యం, ఆత గ్రవేమళ రం అవును నే నొకనాటిరాతి “మృచ్చకటిక* యందు చూచిన నొయికానాయకుల ఉచాత్తపాతపోవమణలు యిందుకు శార్కా.ణం. అందు *వపంతసేన” నిజానికి “వారుదత్తు” ని కుమార్తె యేనట. ఇహ ఆ ఫురుమపా[తలు వహించుట లౌకిక సిద్దాంకసమ్మతమే గాక లై ంగిక సమానత్వసూ(త్మపతిపాదన మనికూడ సురభినాటకకం పెనీలు (వారికి 'లెలియకుండగనే) యాఖై ఏండ్ల కితమే [కియారూవ్తా చ 0డీరి, శాని అంగరాజ్య 'మెంటదె “న్నీ వో ంబాపద్ధలీ చ్చ టనే అత్యంతోపయుక్తు ౦|కాగలదు.

స్వగతములు వావాష్తేవిట్టీనాక్రేాాలు

స్వగతం అంతరాత శచేసశమైనచే గాశ అంతరాత శ వృత్సిని _పవ్యక్షం చేయునదికూడ. ఐనప్పుడు పాత ఉత్త శూన్యమున తా నున్నట్లు గాక ఎదుట తన అంతరాత్థు అవతారమే నోచరించినవై ఖరిని తాను పొందును. ఈ అవస్థ యందు నటుడు పైకి చక్చెంచుటలోను, లోలోన గొణక్టూ నుటలోను, తర్కి-ంచుటలోను వాదించుటలోను, అలో చించుటలోను, నిర్లీు డొటలోను, రంనోళు ఖాలై యున్ను సామాజికులకు తమభావనాసరణిలో ఇది స్వాభావికమా అస్వాభావికమా అన్నది తప్త నేత్టుదు; మతి భమణమన్న తలపున కంకకన్న చోటుండదు. నటుని ఈ అవస్థ బిజలీగ6ం 80224446 లాంటిది, అగవేదికలందుకూడ మనకు సుషరిచిత మగు కొండకింది గుసగుసల లాంటిదే యీ స్వగతంగూడ.

ఇది యిట్లుండగ కధకు వాస్తృవిక త్యాన్ని సుష్టుగ చేహక్చు పాత నీ శఎనం యీ స్వగతాలద్వారాకూడ సహజత్వంతో సాధింపబడుచున్నదను విషయంపహడ గమ నించవలసియున్నది.

కృష్ణమాచాచ్యులు, షేక్స్పియర్‌ మొదల%ప పళ్యాత నాటకకర్తలు తమ తమ విషాదాంత మోజాంతనాటకా లంద పాతోనీలనోత్క- శ్రాయే. గాక నాటకనిష్థాఖిభూతి

న్వగతములు 10 కూడ యీ సగ తాలద్య్వారా సాధించియుండుట మనకు "కెలిసినవి మయమే. ఐతే శేవలం సాహిత్య _వెవిధ్యం కలవే (అటువంటివి లేకపో లేదుకూడు) యుంకేమ్మూతం, వస్తుగార వం శ్నీశంచడం, కధాసవాహం ఇంకిపోవడం, చివికి 4౫77౧744 కూడ సంభవించవచ్చు నం

ఈ స్వగతాలు సూతా ్రభినయానిశ్తే జెంచాలి విధిగా. 'వెనకయుండే జనానికికూడ అని వఘ్లూలాభినయానికి తలపడే బదులు అసలు ఆ స్వగతాల్ని విడిచివేయడమే మంచిడను కంటా, లేనిచో నొప్పు రసాభాసమే! సూకషా 'శ్రభినయం ద్వారానే లక్షీంపబడివ సహజత్వాన్ని నటుడు తలపీించగలు గును. ఇది చాల కష్టసాధ్యమే. ఇంతకుముందు ఉదడావారణ నై తీసుకొనబడిన రాఘవ_శేణి వాచికాభినయఛీవి కేపాల్ని నటుడు లశ్నీంచుట విధాయకం; అత్యంతఫల_ పదం, "లేనిచో అ స్వగతాలు చక్కటి ఉపన్యాసాలుగానో, "లేక కమ టి 012858 20000 7601610986 గానో అవకమానవు.

ముకి యూ స్వగతాలు పద్యభూయిష్థ్యమెతే ముఠీ దుర్ధృటం. ఐినమడు వీటి అభినయానికి అమితసంగ్‌తం, రాగ విజ్బృంభణం అంకురించినవో కధకి కంచి, మనకి కనే రీ (జబర్‌ దస్తీ) తధ్యమే గదా?

ఈలాంటివి తరుచు (శ్రేడియోలోకూడ) అనుభవ 'వేద్యమే. ఎంతమంది- (పోలై కేజేమ, ఎమెటూరై తేజేమి-

144 మన శ్రీరంగం “శాదుుకి *రామదాసు “రావణుడు. మొదలగు ఉదాత్త పాతల స్వగతాల్ని భావా రస ప్రసన్నతలను లవ్నీంచి, శబ్ద మాధుర్యాముభవంలోనికి, నాగాడంబరవిన్యాసాలలోనికి జారి పోకుండ జిజ్ఞాసాసరణిలో నహజంగా అభినయించగలుగు చున్నారు

జ

పాటలు = పద్యాలు అల సాట్టనాకసినాలాలు.

ఈవిషయం అతిముఖ్థమైనది. నాటశ్లమున పద్యాలు పాటలు అసవాజమని మన వాస్తవిక అధివాస్తవికవాదుల వానన. ఐలేమన "తెలుగునాటకాల్లో సద్యాలు, (పాటలు, ముట్లు, గేయాలు యిత్యాదివి కావు ఒక యునీక్‌ ఫీచర్‌ (1౨1006 1620070, ఇతరనాటక సాహి త్యాల కిది లేదుకాబ్టై అ యూ వొస్తవిక అధివాస్తవిక వాదులు యావాదాన్ని లీవదీయలేదు. ఐకేవూ తం యీ తొగరుకు సంబంధించిన వాదాలు అ నాటకాలపట్ల లేనని గాదు.

ఛందోబద్ధవాచకానికి పాశా సత్యే, వంగ, మహారాష్ట్ర, హీందీ నాటకరంగా లందుకూడ నేటివరకు సరపఫడాయాను మతంగా ఉచితస్థానం లభించుచునేయున్నది. అనాదినుంచి మన నాటకాలు అనుగుణ్యవృత్న విన్యానవిలసితమగు పడ్యాల తోను, సుందరసమాసభూయిష్టగద్యంతోను శాణిస్తూ వచ్చు చున్నవి. చూచినచో వీటికృతికరలు పఖ్యాత నాటకపితా మహుులు, కవిరాజులు, కవికులపతులు, అభినవకే.క్పీయర్లును. వినప్పుడు వీరు తమ దృశ్యకావ్యాలందు యీ వాస్తవిక అీక స్వాభావిక వాదాలను ఫురస్క-రించుకొని శీవలం వచనానిే ఎందుకు (పాథాన్య మిచ్చియుండ లేదు 1 దీనికి వారికాలంలో యా అభ్యుదయవాదాలు "లేవని అందుళేని యీ వాదాల

100 మన శ్రీరంగం లోని వస్తుతత్ర్యజిజ్ఞాసమా తం ఆ కవి శకి కలాయుండలే దని ఇెప్పలేమే 1

కాగా నిషయానికి పధానమెనది గద్యం. రస పధాన మైనది పద్యం. మక నాటకం చుధురధాంతిని కలుగ చేయు రూపకం. ఈ _భాంతియొక్క- మాధుర్యాన్ని సాధించి ఉిస్తీ పీింప జేయుక క్కి ఛందమునకే యున్నది. కాగా బలవశ్వర మైన ఛానపకటనయొక్క- శ్‌మమే ఛందస్సు. కొట పద్య మంమన్న బిగి లోతు, లాలిత్యలావశణ్యాలు వచనానికి నాడు,

ఇది యిట్లుంకగ కథా పవాహమందు తగుల్కొ-నిశ సామాజికలకు యావాహనం (004100) అశగ పద్య వాచ కం అసహజ మనివించదు, శరిగడా వాతి భావరసనిమగ్నత పగావ మాకుకూడ్త. 'కంజ6 0 20416006 105 కటంంళంగ ం14 09 తేణగా?10 80౪609, 13 యం౪008 98రాంకి ౧9 66 81029600 0676602 06 0%12744ట0, 8906414 06 106 1008 3000 06 129 €0 06 ఛ8౦011 6005061008 0 $06 వండ “7086 02 7056 00 €026 90486 $ష69 276 90 008 006808 10 29 604]... .. 606 00160 లొంం 01 84౮16 ఊఉ ౫99000 1 00480 1౧690% ౯90 12 ఫ1056 0% 76786 90014 06 ౪౧౦౦0301049 ”

భావాన్ని ఛందోబద్ధం వేయుట ఒక దృశ్యాన్ని, "ేఖలు, రంగులతోటి కాన్వాన్‌మోద కెక్కించుటలాంటిది. అట్టిచితం అ దృశ్యంయొక్క- సమ_గతకు, డానికున్న భావ స్ఫూర్తికి అనుకీర్శనం. రూప భావ సంయోజనమే దీ౨ విశేష

పాటలు -పద్యోలు 107 గుణం లేక కావ్యగుణం, అనగ దీనికి అత్మీయత యున్న దన్నమాట., దీనికే చితికానుడు ఇ పాథాన్య మిచ్చి వీవీంచు వారి భావనాశక్షికి పని కిల్పించును. అప్పు డా 'వెష్టలో కాన్నంతా యూమనోహరమెన చిన్నలోకం (చితం) లో మాచి నే తానందమే గాక కావ్యానందం అనగ ఆత్మా నందాన్ని కూడ అకభవంచుచున్నాము. ఒకవిఫంగా రవి నక మొదలుగాగలవారి చి కాలు గద్యాలు అననం దవాథ్‌ టాగూర్‌, నందాలాళ్‌ బోన్‌, దామె్మ్హో రామారావు మొద లై నవాతెవి పద్యాలు అని చెప్పవచ్చు ననుకంటా.

కాబట్తి సంగీతసముల్లాసానికి రనభూయిస్ట్రసాహిత్య

వాహన మెళ్లో (ఐతే హిందూస్థ్రానీసంగ్‌తానికి సాహిత్య

మంత ధానం కాదు- యీ లవణం ఒకవాచానికి కావలసి

నంత గాలి పోయగలనుకూడ్య) నాటక్‌శామణీయనతకు గ ద్యాల

తోపాటు పద్యాలు పాటలు కూడ అట్టు ఆవశ్యకం, ఇంతకీ

యివి పాదేవిధానంలో ఉంది వాస్తవికత్యవాదులకు జవాబు, జ

రంగ స్థల సంగీతము న

పచ్యానికి అలంబమగు రాగము ఓక కమ శని నెశా వియేగాని ఉక్కిరిబిక్కిరి చేయు “నూర్జహాన్‌ ౫” గాటు గాదు. సద్యభావాన్ని ధ్యనించు రాగంతో, పద్యాన్ని భావపరంగ విరిచి, పదచరణభావాలను న్యక్షిపరచు కళిలు, సంగతలచే పొదిగి రాగశేషంతో పద్యాన్ని ముక్తెసరిగ్సు ముచ్చటగ ముగించాలి. నటు డీట్లు పద్యథావంతో లాగఫావాన్ని పంస్పం దించగలిగినప్పడు ఛావోద్దీపనంద్వాళా రసొద్రీపనాన్ని సాధిం చుకు. ఐతే శాగభావంచే సంస్పందించడానికి వాజే కళలకు సంగతులకు ఒక 86%06006 (కమనరన తోఛాటు ధ్వని [ప ల్యేకతలు కూడ కలిగి ఉండాలి, అట్టున్నప్పుడే పద్య నిర్వ హణం భావ వక టనామాధుర్యవిలసితం, ఈ రహస్య్యగ హణం ఉన్నచో పద్యాన్ని పూర్తి జేసి ఆవెంటనే వ్యవధానంతో ముందు వాడబడిన కళలు సంగతుల నీక్వెన్సులో యా వూరు కేవలం రాగాన్నే అభినయించికూడ భావ్యపకటనా మాధుళ్యాన్ని సాధించి భావజ్ఞులై న సామాజికులను అల౦ం౦ంచ గలడు. ఈ విధానం కూడ వాచికాభినయసూ _తవము శ్రమే గాక రూపారొ "పణాసముల్లాసజాయకం కూడ.

పద్యాన్ని స్వర భేడాలతోగూడ మకోహరంగా వ్యాక రించి రసాన్ని అమోభంగ పోమీంచుటలవో వరవళ్లు పెట్టి

న బస క ప నను ఎ కో న్‌ు సం! న జై మీ స జ |. తం అట య న! పం. నూ క సద్మ (+ పద్య 4 బ౦దా

న శయ న న | న - ష్‌ క జే స శ య. ః | శే ట్య ళీ - | శ] గగ ఇ

రంన్థం న్‌ంగీఠహు [ఫ0 యిచ్చీనవాకిలో ముఖ్యులు హరిపసాదరావు, డి. వి, సున్చారావు, మాఫవవెద్ర, యడవిల్లి మొదలగు వారు, వర్ధ మూనులలో యిచ్చుచున్నవారు పద తత్రీలు బండా, స్థానం మొదలగువారు, శ్రీ పీసపాటివారి క్ష చాహుక్‌ పాతలు జీను చూస్ణఎ పడింది. వాచికాఖిశయసముల్తాసం, రపథావవిభా రాన్ని ఆశ్రయించి యుండును. ఈ రహస్య ప్రయోగం "స్కై పద్యనిర్వహణమందుకాడ కొంచం కుంటు వడిందనుకుంట్యా దీనికితోడు కొంచం (చేతకపనాథ్‌నన యొళటి, పద్యనిర్వ హణాన భావకదనం౦ (2206510 10 54) ల వలనము, వచన మున వ్యవధానం (61060601 01 6201650170 208ఆ) ల వలనను 2000 (భావత్రెక్స్యం) సిద్ధించుచున్నది. 86 02610100 లో కూడ యీ (6205036176 98308) (పయో గించవచ్చు- ఐతే మంచి కంటోల్‌ (౮0901) యుండాలి, మరి దైవం యింకా మేలుచేస్పే భావ్యపకటనాసౌల ధ్య- అం గవిన్యాససౌలభ్యాల 'మేలికలయిక సుసాధ్యమే. అప్పుడు పా[తపోషణ పరాకాష్ట అందుకొనును. ఈ విలశణాలు లేన ప్వూడు వాచికాభినయమంతా ఒకవి;ఫంగా పురాణకాలవేప సం్రపడాయమా తమై ఒక కమ ని అనువర్హ్యనమై. (1020121 76౨61402) పోవును. సుస్థిర పతిభను శాంవ్నీంచు ఉత్తమ నటులు 147108 60 €06 821109 కి బదులు, ఈ [411ల్వా

[14 మస శ్రీరంగ్క నాటిరుచులకు యిుప్పట్టున త్యాగబుద్ధితో నంస్క-రించడం ఎంత అవసరమో అంత జరూఠ్‌ కూడ. ఇహ సమయాన్ని సందర్భాన్ని అనువు జేసి సంగీతాన్ని సాగించడం తమిళ, శేరళ్య కన్నడ రంగాల్లో రవాజై పోయింది. కాని యీ సంగీతం సామాజికుల రసాస్వాదనాసరణికి కథాగమనానికి విచ్చిత్తి ఘటించుచున్నది.

రంగం రక్తిగ సాగుచున్నషుడు వన్సుమోర్‌ లు ఫడుట రివాజు. మరి ప్రజ్ఞావంతులగు నటీనటులు [ ఓేతుక (ప్రీత్యర్థం పద్యం ఎత్తుబడిలోను, రాగంలోను కళల_కమం లోను మార్పు గావించి ద్విగుణీకృత ఉత్సావోతి₹ేకంతో పద్యాన్ని మనోరంజకంగా వ్యాకరింవి నడిపించడం కూడ రివాజే. ఐతే యీ వన్సుమోర్స అచాళం కేవలల మనశే. ఇతర_్పచేశసానూజకులు వారి హన్షావోదం యీ ఫునః రసాస్వాదనాకుతూహలరూపాన గాక శాబాష్‌ అనే ఒక మాటతో తెలివి వేస్తారు. నిజానికి పాతపోమణాసరణికి యీ వన్ఫుమోన్లు ఒక కంటకాటంకమే !

ఇహ అగర్కెస్ట్రావిషయం- ఇది నేపధ్యమం చే యుండి, వీటి వాద్యం మార్షవంగను యొకలీలనలె యుండినచో నాటక (ాంతిని, మాధుర్యాన్ని లవ్య్యూనుముతంగ ఉద్దీపించగలదు. అట్టుగాళక యిప్పుడు రివాజు పకారం యీ అక్కె-ష్ట్రా ఎదుట నేయుండి విబ్బృంభణహోరుతో రంగఘోమిని _మింగివేయుట

రంగస్థల సంగీతము 11 రసీకసామాజికులు అపేన్సీంచు మధురానుభూతిని భగ్నపర చుకశేగా ! చక్కటి గేడియో నాటక నాటికలందుకూడ అపష్పూడప్పుడు దురదృష్టవశాన యీ దోషం నాగా కనువిం చుచునేయున్నది. ఈ నేపథ్యవాద్య మేళమునమా_త౦ హార నియం, తహ్లాలు తప్పించిసచో నా'పండునేమో 1 నాటకా నికి ఒక నిలక్షణమగు మధుర భాంతిని ఉద్ద్‌వించుటలో వ్‌ఇ, వైయొలి౯, తంబు క్షారియొనెట్‌ , మృదంగాలే బాగుగ మన సాం వడాయసిద్ధంగ తోడ్పడునని శ్రా తలంపు.

ఈసం౦ందర్భాన "మెక్‌ యొక్క- (పసక్షి యొక టున్నది, నాటకమందిరం సమ్మ శవణపసౌలభ్యగుణం(20015016 6041169) నూటికినూరుపాళ్ళు గలదై యుండవలెను. దీనిదృష్ట్యా నాటకళాొల నిరి ్రంపబడినచో "మెక్‌ యొక్క అవశ్యకత యుం డదు. అట్లా ఉండకుండాయుండడానికి హాలు వెద్దెళ్తున (600 ల మందికి వైగా పగ్చేదన్ననూట) గాక ఇ్రమిడికైనది (1969810) గ యుంకే సరిపోవును. ఐనప్పటికీ మె టోస్సైల్‌ అనిచెప్పి యీ మైక్‌లను అమర్చడం రసాభాసదోషాన్ని- “0000672008 22618010 6009461660%"- [పవేశపెట్టుళు, గా_తసహజత్వం (1006 కథిలెట్లా దెబ్బతినును కాబట్టి. ఐతే అపబయట ,_పదర్శనాలకిమా తం యీ మైక్‌ తప్పనినతే, కాని యీ 80404 ఖుంకింటటంక లోను 11100205 లోను 6110౯96388 సాధించవలసిన అవశ్యకత ఎం్బతెనా

112 మన శ్రీరంగం ఉంది. కౌం0- 11208 విషయంలో- వీటి పకోప౦ం, దృశ్య లాలిత్య సహజ త్వాలికి చుక్కెదురు. ఈ కహనవ్యం అనాటి మన కూచిపూడి సంపదాయ నృత్యనాటక పదర్శనాల్లా మొర మ్యొకొనే యుంది- ౮282 48 ₹26 ౧7౪ ల ల02072 12 ₹%6 826/4- కాబట్టి యీ గాడ్రైనను యీ సాంశేతికరహ స్యాన్ని అధచా ఒక _పయోగచర్యగనై న మననాటకాల్లోను, “వెండి లెరమిదను ఎందుకు వవేశమ్పైగూడదు 1 కౌంంం 112208, [00088198 112068 ముందు తీసిన ఫోటోలు చూస్తే యీా అసహజత్వం య్య బోధపడుతుంది- అన్నీ వెల్ల కొట్టిన మొహాలే ! ఐకే మన కూచిపూడి లైటింగ్‌ సం పదాయంలో లోపాలు లేవని గాదు. సీరి రూపకయోగాల్లో దృశ్య లాలిత్య సహజత్వాలు, సంగీతమాధు ర్యాలు, ఆ తెరకి దగ్గి రస యుండేపేక్షకులకుమూ తమే (మహాలయితే. రెండు వందలకు మించదు) అనుభవించడానికి వీలు. మరి మిగత జనానికి అది *భానోశి మే ! ఆయినప్పటికి ఆ *భానోతంి సరదాలో ఉంటారు కాబ్ట్టి “బవ్మెభాంయి వచ్చేముందు సవాల్‌గా తన జిలుగు వాల్డడ 'వెనననుంచి ఆ తెరమాన విసరడంళోటి, తరవాత ఆమె ఎట్ట శేలకు అవతరించడంతోటి, అ కంచుకాగడాలజ్వాలబ్లో గుగ్గిలపుకొట్టడాలవల్ల కలిగే అమె వోము ధగధగలోటి (నేతాఖినయ విన్యాసవలాసాలు

రంగస్థల నంగీఠము [10 మినహా ఆ “నేను భామనే! సత్యాభామనే!” ధీరాలాపనా దరువులోట్కి యీ మిగత అధికసంఖ్యాకులంతా సంతుష్టి పొందుతారు. ఆరుబయట రంగ స్థలాలికి (006% ఓహాటిణ168) కూడ పై "రిండులోపా లుండును. ఐతే ఏటిని నివారించడాని కుపయోగించే ఫ్లడ్‌ లైట్లు, మైక్‌ లు, ఆంక్షిఫ్రైయర్లు రసాభా సాన్ని తెచ్చిపెట్టక మానవు. "పెద్దవెద్ద సంగీతకచ్చేరీలందు కూడ ఈ దోపాలే కనిపించును. వీటిలో ౮12006౫016 లో లభించే ఆ రససముల్లాసా _పసన్నతలు ఉండవు. కాబన్లే మన రాష్ట్రాల్లో. ఇప్పుడు. నిర్మింపబడే రవీం దథియేటర్ల శిల్చానికి సలవోచారుడున్తు మన ఆంధవిశ్యవిద్యాలయంలో కౌ20ట1టా 0 క0ట6ం ఉం 0 తంత, నెలకొల్పడాని కని నియమింపబడిన కమిటీకి సహకారియునైన 006% 34272081], మన (పధానమంతతి దృష్టికి ఈ భారీభవనాలి కుంజే వె రెండుదోపాల్ని తీసుకొచ్చి, ఇంటిమేట్‌ థియే టర్‌ యొక్క- అవశ్యకతని, పాశేప్వాన్ని గుర్తింపచేయగలి ను. ఐనప్పటికీ యీ భవనాల 172668 వై యుండే 1280108108 అంతరించ లేనట్లున్న ది,

అన్నట్లు అమితరాగవిజృంభ। అసమస్య యొక టున్నది. ఇది రంగస్థలానికి ఒక చీడంశకే చీజే ! అని సకలరసికజనాభి (పాయమే. మరి దీనిని ఏనాడో మన ఆచార్యుడు దివంగత శాఘవ “*ంఇటాడక60048 మ!5486 0 000810 అని మొక

114 మవ శ్రీరంగం

వెట్టుళొనియే యుండెను. ఐళకేమా తం ఏంలాభం 1 ఈరోజు వరకు నాట్యకళావ్యాసంగానికి మాలతృశేం్యచాలుగ పరిగణిం పబడుచున్న మన పురరాజాలంచే, అహూక్కులైన సదస్యుల సమమహోననే యా ఘోరాపవారం హాయిగ చీకు చింత "లేకుండ చలామణి యమైపోతూనేయున్నది. ఇది రసజ్ఞతకి ఏలా గున స౦ిపడునో నాకు 'తెలియుటలేదు. ఇది రసజ్ఞులమని చెప్పూ కొని తిరుగువారి రస్త్శహణదోవుమే మొనచో నటీనటులే యా “రసజ్ఞ” ల కళాభికుచులను తను విశిష్టవాచికాభినయం ద్యారా సంస్యరించవలసిన ాధ్యత వహించవలసీయుం౦డును. ఇది వారి విధ్యుక్త ధర శం ఒకవిధంగ అనాసక్తి యోగం, ఐన ప్పుడు వీరికి గన్లావెట్టినితినియమాలు (వంఇ-01116- 660109) అక్తు తగలకూడదు కాని తగులుచున్నవి. కాబట్టి వభుత్వం తమ అభయహస్తం అందిచ్చుట సంస్కృతిక న్యాయం. ఐతే పత్యేకంగా యీ సంస్కరణోద్యోగాన కాత్సాహిక రంగం (&ీమి286001 *190టిం) సకుమ్మూతం “వేగంగా ఎక్కువ ఫలం 'చేకూరగలడు- వీరికి కుత్నీసమస్యతో గాని పోమక (పీత్‌కుల ఆగవోను[గభోలతోగాని అంతగ నిమిత్తం ఉం డదుశాబట్టి. ఈ సంగీతచీడ, అమిత రాగవిజ్బంభణల విమ యాన మన పొరుగు తమిళనాటకరంగానికన్న మనదాని గొప్ప యేమిటి ! విశిష్టత యేమిటి 1 అట్లుగాక దీనికి కారణం నటుని గుణదోవమమే అయినచో దీని సంస్కరణ బాధ్యత

రంగస్థల నంగీతము 116 రసీకసామాజికుల బే. పోనీ మాటవరసకి ఏరి యీవిబ్బృంభణం మాట దక్కి-౦చునా 1 అంక దక్కించలేదాయె != ఆ సుఖం, ఆ గానమాధుర్యానుభూతి, అ హాయి ఉండవే! ఆ పద్యా నంతర ఆలాపన పద్యథావానికి చరమ శేఖావిలంబనంగ జోయిగా యుండక్క కజకబంథకవనకదనంవలె గతుల మార్పులతో +. గిరకీలతో, మేజువాణీముక్తాయింపులతో ణ ఓయ్‌ రామా ! అని మనం అవలించేవజకు జబర్‌దస్తీగా సాగిపోవలసించేగా 1! ఐతేయిది వీరు బీభత్స, భయానక రసపోవణావసరాలందు గాక నాటు హోస్యంనంవో, "లీక పదియవదిగ ఉనాగ్షదరసమనునది (శాదంబరీపాన సేవకులకు సంబంధించినది కాదు) అవసరానికి ఉన్నచో, చానియందో యిది సమర్థనీయం కాగలబేమో |!

ఏమైతేనేమి యా టస్సా(ప్రాబల్యంవలన, మన నాట్యాచార్యులు, నాట్యకళా పపూర్ణులు, పద శ్ర శ్రీలు మొదలుగాగల రంగరత్నాల _పతిభాజూడలకి, అనుష్టాన ఇాళ్ళకి, మన నాట్యకళాషరిషత్తుల పాభవ్మ్యప్తాంగణాల లోనే “స్వస్తి” వెప్పబడుచుండుట శోచనీయం. రసజ్ఞత కిది రసన కాబోలు!

ఈసందర్భాన సంగీతనాటకాలకు (ప్రసక్తి యున్నదిం ఏటిలో సంగీతం ఇాస్రీయంగా ఉండాలి. సంకరం అనుచితం. ఐతే శాస్త్రీయమని చెపి పాటల్ని గతులమార్చ్పులపే వీలతో

1 మన శ్రీరంగం

స్వర_విస్తారోలతో ను అతీరుగనే పద్యాల్నికూడ స్వరరాగ (పస్తారాలతో గిరికీలతో ఆ “సక్కుబాయి” లో “కృృమ్ణుడు” పచ్చడిచేసినట్లు గాక, సాహిత్యానికి (ప్రాధాన్య మిస్తూ, భావావేశంతో, రాగభావస్ఫూగర్తి తో నిర్వహించడం సబవుం ఈ మాన్తావలంబనం మరాఠీ గుజరాతీ సంగీతనాటకాలందు కనిపీంచుచున్నది. అన్నట్లు సుపసిద్ధనటుడు, సంగీతవిచ్వాం సుడు మన నాగయ్యగారు ఈ మార్గమును తమ త్యాగయ్య ప్నాతపోమణమున అవలంబించి చూపి, విబుధులయు, రసవిదు లయు మెప్పులు బడయుకేగాక, ఆ త్యాగయ్యచి తానికి, ఖండాంతరాలందుణగూడ ఇాశ్వత కీర గౌరవాలు సంపా దించి పెట్టిరి.

బి

లిటిల్‌ థియేటర్‌ అవు-- పిక ధవననునిన---ఖా

ఎమెబ్యూ్యూరుథియేటనే యీనాకు సర్వత లిటిల్‌ థియేటర్‌ గ వ్యవహరింపబడుచున్నది. ఈ ఉద్యమం అంతగ అర్థికసమస్యకి లోనై యుండదు గాన వ్యాసంగుల షా ేరితసృజనశక్తు లు విరిసి సమాజంయొక్క- సర్వ ముఖ వికాసానికి తోడ్పడును. తోడ్పడుచున్నవి. మరి వృత్హిరెంగా నికి ఆక్థికసమ్ష్యే అనలై నది. కాబట్టి దీనిమనుగడ జనాదర ణను ఆశ్రయించీ యుండును. కళ్ళాపోస్పి గల ఉత్త మ పొ డక్ష్మ్దపట్ల జనాదరణలోపానికి కారణం వారి సంస్కారమం దున్న న్యూనతయే. దీనికి మన “మల్లీశ్వరి” సాక్షీ.

ఇది యీలాగున యుండగా మన రంగస్థలవ్యాసంగ పరిమాణాన్ని అవలోకిస్తే యీనాటి మన [పొఫెపనల్‌ నిన్నటి మన ఎమెట్యూనే. ఆలాగుననే నేటి మన కొత్సా హీకుడు రేపటి (పో యవుట సంభవమేగాక, అర్థికసమస్యా సాతమౌళ్కాకరాహిత్యంతో సంభావ్యం కూడ. నిజూనికి యీ యిరువర్ధాలు అంతర్వాహినిగా “సనో[తీయులు పరిస్థితి, (వభావం, అవస్థా భేదం కల్పించుచున్నది. కాబట్టి యీ అవ సి లోనైన _పోలకు, సమాజాలకు మన (పజ్యాపభుత్వం యొక్క యు, రసికశీమంతులయొక్ట యు, (పోత్సాహాదరణాలే కళోచ్చారణకు మార్గం. 9ది శాశ్వతంగా వర్పడినప్పుడు

[18 మన థ్రీ రంగం

యీ యిరువగ్షములందు మూపట్టుచున్న పంలంసంగటా. 80006 210219 60%01088 కి చోటుంకదు సరిగజా యీ లిటిల్‌ థియేటర్‌ పొ ఫెమనల్‌ థియేటర్‌కి ఒక్‌ నవ రీ జణ8గా) యీగాక ఒక మ36 రెలుుటా కూడ అవగలదు. ఈవిధంగా యీ "రెండురంగాలు (పవృద్ధాత్మకజిగీషతో వేయి చేయి. కలిపి యాత సాగించుట శోభాదాయకం.

'నేటీ మన లిటిల్‌ థియేటర్‌ పిమాణమున విదితమగు (కమపద్ధతిని, ఉత్సాహాభినివేశాల మట్టుమచ్చులనుబట్టి మన శ్రీరంగంవలె గాక అఖలభారతనాటకరంగాన కిప్పు డొత శెన్తసాన్సు (6041332006) అని చెప్పాలి.

మాతృ దేశసంస్కృృతీవారసత్వగుణ్యవేరణవల్లనే మా (పవాసొర్థధమునగూడ యీ రెనై సాన్సు (పారంభమైంది. జెల్టీ, బొంబాయి, కలకత్తా, ఖరగ్‌పూరు, మా జంపెద్‌ పూరు నాగపూర్‌ మొదలుగాగల పట్నాలలో ఎన్నో శా త్భాహిశసమాజాలు లేచి, చలంతిక లై నొట్యక ళామళతల్లికి తమ తమ నృ్యమనేవలను నివేదించుకొనుచున్నవి. మాతృ (వచేశనగశాలందు జరిగే పోటీనాటకోత్సవాలందు పాల్గొని బహుమానాలు, పశంనలు బడయుచున్నవి. జంపెద్‌పు శాన మా ఆంధనాటకసాహిత్యసంఘం "మొొదలుగాగలవీ కౌత్సాహిశసంఘాలే అయినను, [పొఫెమనల్‌ధియీటర్‌ నిపు ణతికుు హుండాకు తీఫిపోకుండగ నాటకళలాపాలు నాలుగు

లిటిల్‌ థియేటర్‌ 110 దళాశ్షాలాదిగ సాగించుచున్నవి. మా రావి "వేంకటచలం గారు (పవాసాం ధాభినేతలలో వముఖస్థానం వహించియు న్నారు. మాతృ పటేశానకూడ _పళంస లందుకొనుచు న్నారు. మా జంపెద్‌ పూర్‌ అం_ధవిజ్ఞానసమితి తమసాం స్మ్భృతిక సాహిత్య కార్యకలాపాలద్యారా, స్థానిక జాతా హిక ఉద్యమంయొక్క పొప్యులారిటీక్కి ఉత్కృష్టశకి యుచి తరీతిని రెండుదశాశ్లాలాదిగ తోడ్పడుచున్నది.

ఇహ కిశోరనాటకరంగం- ఇది 09114608 పె)6 గల6876 గ వ్యవహరింపబడుచున్నది. ఇది పిల్లలచేత పిల్లలే. దీని నిరా శ” పయోజన విషయాలను పరిశీలించగలం. పిల్లుల జ్ఞానోదయశాలం (చొంగుు86176 6106) నందు వాళ్ళను తీ స దిద్ది మాలృ చేశాభ్యున్నతియందు, తద్వారా విశ్వమాన వాభ్యున్నతియందు, భాగస్వాములను చవేయుటకుగాను తల్లి తం్మడులు, గార్జియన్లు వాళ్ళ (తమవిల్లల)ు అభిరుచుల (2600665) ను, నిగూఢమైన విశిష్టగుణాంశలను కని పెట్టి వాటిని పభవింపజేయుటకు వారికి (తలిదం్యడులకు) సహానంః (పకృతిపరిశీలనాస క్రి, కిశోరమనస్నత_ వ్రపరిజ్ఞానం (ఇది రవీం (దుని “పోస్టాఫీసులో చక్కగా నిరూపింపబడినది) (పోత్సా హవిధానమున నేర్పు ఉండవలెను. ఇది విధాయకం. ఏటిని ఫలవదంగా చక్కగ సరళంగ నిరూవీంచుటయంచే యీ నాటకరంగంయొక్క_ (ప్రయోజనం, శాబట్టి వీటినాటకాలు

[80 మన శ్రీరంగం

చిన్న వైనను దర్పణగతసోమబింబంపగిది రాణించవలెకు. పీల్లలకు ఉగ్గుపాలనో వచ్చేది భావానుకీర్తనమే గాని, శబ్దో చ్చారణం కాదు. కాబట్టి స్వతః నటన అంశ చాల సరదా పడుశు కాక్క వాళ్ళ మనఃఫలకంమిద స్ఫోరకనిమయాలు ఇప్పే శాశ్వతంగా స్పష్టంగా నాటిపోవును. మరి తమ భాగ నతదశమస్క_౦ధంలో యీ కిశోరరంగాన్ని అ నటనసూ త ఛారితో మనకు *తాతిగారు మహామహి తాత శ్రోంగ చూపిం చియేయున్న్నారు.

ఈ కిశోరరంగంయొక్క [ప్రయోజనాలు మరో ెండు కూడ కలవు. అదురు బకురులు గల శాలలు- ముఖ్యంగా ఇచాలికలకు రంగస్థలవ్యాసంగం భావిజీవిశరంగంలో సమా నత్వభౌావం, ఆత్మవిశ్వాసం, యుచితమైన చొరవ వేకూ ర్పును. రెండవది మరీముఖ్య మైనది- ఈ నాలలు ఒక కమ శిశ్షణాన్వితవాతావరణంలో కలసిమెలసి మెలగటంవలన పరస్పరగారవభావం, చాధ్య తానిర్వహణవిధి, విశాలదృక్పధం వర్చడి అవి వాళ్ళ సర్వతోముఖపురోగమనానికి ఒక భద నాంది అవగలదు. ఈ శితణావిధానమందున్న యీ పవి (తాంశయే మన చాల్యవివాహసం _పదాయాన్ని సమస్థించు చున్నదికూడ. మరి దీని సర్యపోతణంలేని యువతీయువకుల సవావిద్యాభ్యాస జీవితాలు తరుచు ఆరిష్టాలకు (6000610 07 56ఇ221) గురి అవుశూండటం మనకి తెలిసినవిమయ మే.

లిటీల్‌ థియేటర్‌ య!

ఈ కిశోరరూపక _పయోగాలందు, సామాజికులు, యీ కిశోరనటవర్షంకూడ పొంచే అకుభూతి ఆ సద్యోజనిత్యవవిమ లానందహేలలే ! అందుకుగాను యీ _పయోగాలందు శాన+- నటన- యమకా గమకాలు (00810, మ106 ఇ 7006 ఇకిడ శమయ! లెస్పగ ఉపకరించగలవు. ఐతే వీటి కధావస్తువులోమూతం విలాస విన్యాస వి భమాలుతో కూడిన శృంగారం అంకే సెక్సీయ ౫080 మెనదానికా స్థానం కల్పించుట శేమకరం కాజాలదు. సరిగజా సరిపడని సంగతి ౧06092011౮) కూడ. కాబట్టి అత్యంతగర్హ శీయం. కాని దురదృష్టవశాత్తు కొన్ని *ఆకాశవాణి పిల్లల నాట శకాల్లో యీ దోష౦- అదర్శాలకు విరుద్ధంగా కనిపించు దయున్నది.

ఈ నాటకాలందు ఇద్దలపా(తలు తక్కువగనే సృష్టించి యా పాత్రలను వెద్దనాలే వహింపజేయుట వాంఛనీయం. లేనిచో కిశోరమనప త వ్రగహణనిరూపణం, పకృతిపరిశీలనా వకటనం “పెళ్లాడూ బొమా తం నీవూ పెళ్లాడావే” అని బొమ్మ నాడించినట్లుండును. లేడా వాల్లు డిన్నీ (1416 ౨896) సృష్టివ్యాపారంలాగునై నా యుండును.

ఇచ్చుట మరో *కెంకుమాటలు- (1) ఈ విల్లల చదువు సంధ్యలకు గాని, (పకృతిసిద్ధంగా వీళ్ళకి వలయు ఆపహాోక వీహార విరామాలకు గాని, వ్‌ళ్ళ రంగస్థలవ్యాసంగం ఎన్నడు,

122 మన శ్రీరంగం వవిధంగా కూడ అవరోధంగ పరిణమించగూడదు.. అబ్లు శావించుట చట్లాలచే గట్టినేరం అవవలసియుంకును.. ఇహ "రెండవది వీళ్ళను "వట్టుకుని ెద్దవాళ్ళ ఉపాధిన్యాయాన్ని ఆ_శయించకూడదు. అట్లు గావించుట నంభఘవి దోహచ ర్యయే కాగలదు.

బో

మస్తేష్క వాదము అవం-- వ్రు ప్రమినననన్టధు

ఇది ఉపయోగవాదం,. దీనికి సరిపజే నాటకాలు రసా నుభూతికి గానివి. నాటకత_త్త్వం రస్మ్యపతిపాదకమే గాని, నీతి (పదర్శకం గాదు. కాని సందర్భ శుద్ధిగమా్యతం మోతాదుగ యీ నీతి స్ఫురించగలదు. ఆలాగుననే మనస్తత్త వ్రనిరూపణం కూడ “*డీ037 1094011000081 20068] మ8రిం 90 2 80086 20416006 [0080 96 1101660481” రససిద్ధి రసానుభూలతివలన లభించుచున్నది. రసానుభూతికి వలయు రాగ్యవవృత్తులు- భావో జ్వేగాదులు- పృాదయపరిమాణాలకు జెందినవి గాని మాటర్‌ (676౮-2106) అనగ మస్విప్కా-నికి గాదు. డీనికి జెందినవి నీతిని రుద్దేవి, కాబట్టి యీమాదిరి నాట కాల్ని 574౮- 1444%9 నాటకా లని చెప్పుటలో అరిశ యోకి కాజూాలదేమో |!

ఈరకం నాటశకర్తలు నియంతలు. వీరి నాటకాలా దుటకు కావలసినవారు కళోపాసకులు. గారు. కవినియంతృ శాసితులు, దివం బలంశరించిన జేనిడ్‌ గారిక్‌, అర్వింగ్‌ , హరివసాదరావు, డి. వి. సున్చారావు, రాఘవ, మాధవ వద్ది శిశీక్‌ ఛభాదురీ, ఛచబ్బీవిశ్వాన్‌ + వణ 60౧0827418 ౨102 కలరా, జ రాజు లాంటివాకుగాని, వస్ధమానులు బంచా, జ్ఞానం, యన్‌. వి. రంగారావు, యన్‌. టి. రాహారావు, పృధ్వీరాజ్‌ కపూర్‌, సర్‌. లారెన్సు, భానుముకి తరహకి

క24 మన థ్రీ రొంగం6 జిందినవారుగాని యీ కవినియంతల నాటకా లాడరనీ అను కొందును. వట్టి దండగ,

ఈ కవినియంతల సిద్ధాంతంరీత్యా నటీనటులు కేవలం 166400మ10-922108 గ పనిచేయవలసి యున్నది. ఈ ధోరణి లోనే మరోసిద్ధాంతం ననుసరించి నటుడుకూడ రంగాహార్య సరంజాంనం దొక పరికరంగనే చూడబడును- *......&8 లే౦1609 ౮1116 670765 606 ం0ా 28 & 1201 18 మెం610 2 140602 10 ఓ 71016 6002081100 02 806061) 206 11886108” ంళలం066 10 24022 16 లేకపోతే పోనిండి- కాని కళపట్ల ఉంచకపోవడం దై వదోహం కాజా!

ఈ నాటకాలాడేవాకు తగుమూ( తం వాక్చతురత, వక్షృత్వ్య పక కలవానైనచో చాలు. ఒకవిధంగా వీరు వ లమ. 1. రికార్యుల్లాగ పనిచేయాలి. అంతే! [రవీంద్ర సంగీతం పాడేవారుకూడ యీశాసిత- ముళాకే వస్తారు. కాని ఎట్టకేలకు యినా్నాళ్ళకు కళాకారుని వ్యక్తి తాన్ని మనోధ రాన్ని పరిగణించి యీ సంగీతాన్ని వాస్తు పమాణాలకు సంస్కరించి, కళాలక్షణానుముతంగా, కళాకారువికి విధింపబ డిన కట్టుచాట్లు తొ లగింపబడుచున్నవి.]

మరియు యీ కవినియంతల సిద్దాంతాన్ననుసరించి నాటకలత్ష్యుం వారు సామాజికులకు గరికేబుద్ధి, కలుగచేసే వికాసం, హోసం, మన స్తత్ర్యరూప్యగహణం- ఇవేకాని ప్యృదయసంవాదం గాదు. కాబట్టి రంగస్థలాన సామాజిక

మస్తీ ష్కవాదము 126 కత్యును అనుసంధించే రసానంచాత శ ఐక్యానుపథం (00* 41008] 60721408, ఏరి నాటకములందు నహి నహీ |! రంగస్థ లం మెదడున కేగాని హృదయానికి ఎంతమ్మాతం గాదట ! క్షి భెంయట6 0% 16648 22000 అజం యుంళంక8.” ఈ సిద్ధాంతాన్ని క్రీ జే బర్వ్వార్డుపా, ఇబ్బక్‌, తదితరచయితలు తమ ఉజ్వల మేధాశ క్రి సామ ర్ట్య్యాలను, అ_పతిహతవ్యంగ్యర చన్మ్నాపజ్ఞను ఉఊతనొాని మహాధ్యజాయనూనంగా యాతమ మస్పిష్ట వాదాన్ని ఉద్ధరించగలిగికి. క్నానైతే యిష్పు డిది నిల బడ లేకుండా యు౦ందని యీనాడు రసికజనానందకరంగ రుజు వొచున్నది. “1 [661 02% 041 (9021130) 006 &ఓ6 13 00060013 10 8016 0% ౨809 ౦007216806006 &002 & 1005 జ06ే 867806 1110693 &06 6028 16 4606068 00 090259 85060021 017౧4009020068 ఇ0ల062 260076 18 60 06 60000166 ఇ04 +1000010496 09 220121 &౧6. 231048. వ 2616280 06 01800 18 624610%666- 946 076 శేం36 0 2661600281 ౪0100 5ీీడళ ప 06004 18 606 హరు 5611ల 80 36 086 6186076766 06 61151౯ 0 16” కాగానే నేడు పాశా త్యనాటకరంగాన వం! పకృ తివై పున కే” (901% 60 జ01!0) అను స్లోగన్‌ తిరిగి ఉత్కం శితమై యున్నది. కెట చలామణీలో యున్న ఇజంలు (15028, లన్నీ ఉ&ం(100- 646103 న్యాయంచొప్పున నాటకం రస్థపతిపాదనానిశేగాని నీతిని రుద్దుటకు గాదన్న మన అర్జసిద్ధాంతాన్ని తిరిగి అంగీకరించుచున్న వి.

(ప గతి అధచ్సభలా “మృ చదులలితపదార్తం గూఢశశ్రాగహీనం థ్‌ ౧ థి బుధజనసుఖ యోగ్యం బుద్ధిమన్న లకే యోగ్యం బహురపకృతమారగ్షం సస్షిననానయుక 0 ౧ (4 ఇ యూ. భవతి జగతి యోగ్యం నాటకం (_పేషమకాణామ్‌ు” సాహిత్యమండారాన నాటక మొక మహాతతానంద కదంబకం. ఇది రసాత ౦ కాబట్టి వస్తుగౌరవం, ఇంకిపోని కధా_పవాహం, సన్ని వేశౌచిత్యం, ఛానాన్నతులతో. పరిఢ వించాలి. ఇది కవిపరం. అటులనే నటుడు సర్వాభినయకౌశల్యంచే రసీకజనుల అనండాస్థం, భూమికాసామూత్కారం అనగ రసిద్ధిని సౌధించి, కవికి, రసికసామాజికులకు న్యాయం జరిపీ ర లలౌ రుడు కావాలి, మరి సామాజికులనమూటా 1 ఏర రసికధరాన్ని విస శ్రి రించి బేరుచి (06 11286) లోకి జారిపోకూడదు. “116 091 శేంజం6460100 02 2 1176 204 ఇాం7%90 ఇ%116 +0686 18 176 &04 ఇం240 7౨116 26616006; 20 ఉర10%06 ఇ 606 8270000 ₹1636 0 0460011010” 0£ ఓ2866” ఈ మూడులమ్యూలకు పొత్తు లేనిచో నాటకరంగం యొక శోభ భక్తిలేని సంగీతం వేరులేని మొక్క-.వలె ఉండును.

వగతి [ల్ల

ఐతే అదృష్టవశాత్రు మన ,శ్రీరంగంయొక్క. శోభా

నిశా శగానికి నేటి మన_పభుత్వం, మనసామూాజికులు వాల

సుముఖులు కాబట్టి పునాదినుంచి ఎారంభించుట మిక్కిలి

లాభకరం, ఐతే యీ పునాదులు మన విశ్వవి ద్యాలయా శే "వేయుటకు తగియున్న వి.

మానవసమాజూనికి నాటకరంగాలు విశిష్టాదర సమన రంజనదర్పణాలుు _పసన్నకలితరసవితానాలు, దీనిదృష్ట్యా శజాత్రు సాం శేతికళిక్షణాసౌక ర్యాలు, వలయు విద్వడ్వాతావ రణం కలుగజేయటకు తగియున్నవి విశ్యవిద్యాలయాలే కాబట్టి వీటియందు డామాడిపార్ట్రమెంట్లు నెలకొల్పాలి. నెలకలొల్పబడుచుండుట ముదావహం.

ఈ నాటక ళాఖలకి జెందయ విద్యార్థులు, విద్యార్థినిలు, సంస్యల్భత భాపాపరిజ్ఞానంకూడ అగర్టించుకొనుట అత్యంతలాభ శరం. ఈ కొజం41టా కి ఇజందువారు మూక్తు లమ్యోలకు రాగలరు- జొళ్చాహికుళై శేవలం తమ వినోదోల్లాసాల కై రంగస్థలవ్యాసంగాన్ని అభ్యసించేవారు కొందరు కొందరు "శీవలం విద్యావై విధ్యసిద్ధియే లక్ష్యంగా "పెట్టుకుని నాటక రచనా (4720086087) (పావీణ్యాన్ని సంపాదించు టయందు నిమగ్న లయ్యెదరు; మరికొందరు వై శెండింట వయొక చానినై న ఉపాధిగ చేకొనుటకుగాను అభ్యసించువారు. కాబట్టి యీ మూడింటియందు [కమశితీణ ఉన్నతఫాయిని

12 మన శ్రీరంగం6 యిచ్చునదిగనూ, పరిశోధనా సౌక ర్యాలు కల్పించునదిగనూ (చామాడిపార్ట్యమెంటు ఉండాలి.

ఇందులకై అభినయశిక్షణానిక్తి నాటక (వదర సనాలకు, అభ్యుదయ ప్రయోగాలకు సరిపడు న్లేజి నాటకశాల, సాంే తికసామగి, (గంధభాండారాలు, నాటకశాఖకు ఉండాలి. ఈవిధంగా ఇదొక మ4ఉ0డ6410021 02006 అవుతుంది కాబట్టి ఆర్థికంగా చానంకటది నిలబడి ముందుకు సాగలేదు. కనుక వలసిన 110621 8309161608 మంజూరు చేయవలసిన అవశ్యకత ఉందికూడ. మరి కళాభ్యా నకుల సృజనశక్తుల స్ఫుటీకరణం, వి సృృతీకరణాలకుగాను సంస్క్యృతియా తలు (66100721 6200191008) అంతర [| విద్యాలయనాటక రచన- (పదర్శనపోటీలు మొదలైన సదవకాశాలనుకూడ తరుచు కలుగ జేయుటకూడ అవసరమే.

ఇప్పుడు _బిస్టల్‌ యూనివర్సిటీ (డామాడిపార్టు మెంటు లాగ మన అరధాయూచనివర్పిటీ వెళతాం! 004016 యొక్ట్త సృజనాత శ్‌ వయోగాలు, 20848010 త&55061440% యొక్క- ₹ంగు-5002 కృపీశలాపాలు కమబద్ధంగా పవృన్థ . మౌాచుండడం మనం ఎంలెనా గర్వపడవలసిన విషయా, యూనివర్సిటీ డామాడిపాస్త మెంటుయొక్క- ఈ సుస్థిర నిశి ఆాభినివేశపూరిత సమ_గనాటకోద్యమం మన _శ్రీరంగంనకు యశో విశిష్టతలు సుమ్టుగ చేకూర్చగలదు. మరి ఈ అశాభావం

వగతీ 120 వారి కృవీఫలితాల (పమాణగరివృతను. ఫురస్య-రించు కొనే యూనివర్సిటీరిజిషఘ్ట్రిర్‌ (కీయుతులు నోపాలస్వామిగారు ళెండున్న రేళ్ల క్రితమే వారి వ్యాసం (త 6206000068 ఓక ళజటజలలో వ్యక్తషం చేముకూడ ఇది సార్ధకం

మన సమాజజీవనపరిమాగణానికి. ఆత శ్రి వల్లెలందు అభివ్యకృం కాన యి ట్లీవిఫంగా సాధింపబడనున్న మన (శ్రీరంగపునర్ని రా్టశాన్ని పత్యేకంగ మునుముందుగ పల్తెలవెంపున'కే నియోగించుట చాల అవసరం గామ సమౌాజవికాసకార్య కమాలందు నాటకీరంగానికిా ముఖ్యంగా కాత్సాహికరంగానికి యుచిళగ్థానం కల్పించవలసి యున్నది రానురాను పట్టకాల్లో యివా మలివిషక్‌ పాభవంకూడ "పెరగనున్నది కాబట్టి యీ ఎమెటూర్‌ ఉద్యమాన్ని పల్దె లకు మళ్ళించుట ముక్తిదాయకగమే. గాక భాగ్యడాయళం కూడ కాగలదు

దీనికితోడు [పొఫెమనల్‌ సమాజాలుకూడ తమ యాజ మాన్యాన శిశణనిశేతనాలను, విశ్వవిద్యాలయాలు, నంగ్‌త నాటక అకాడమిల పిగణనతో క్రమపద్ధతిని వడిపించి తోడ్చ్పడుటలో మన _శ్రీరంగ్యప్రవృద్ధశోభార్థం తమ అమూ ల్యానుభవాన్ని చానము గావించువాకాటయే గాక నాట్య కళామళకల్లి సేవాంకితులుగకూడ ధన్యులు కాగలరు,

[100 మన శ్రీరంగం

కాని ఇంతవరకు మననాటకళళాపరిషత్తులు సలిపిన కృషీ సాధించిన ఫలాలు అంతగ చెప్పుకోతగ్జవి కావనేనా తలంపు వకేటా వచ్చిపోయే తిరునాళ్లు తీర్థాలుమళ్లె ఉం టున్నాయనే అనుకోవాలి విజయవాడ గుంటూరు మొద లగు పట్టణాలందు నెలకొల్పబడనున్న సంస్థల యితోధికచేవలు సాన్ధకా లవ్రటకు పాశా త్యపు ₹[705-8%003 పద్ధతి అవలం వించాలి= తగిన అర్థిక సోమత _పడ్డువంతులు యుండాలి

ఇహ రంగస్థలవ్యాసంగాన్నే ఉపాధిగ చేకొనిన విఖ్యా తులకు ప్రభుర్యం వెండితెర బెలివిమ౯ాల అప్రతిహత పథా వ_పాబల్యాలను గుర్పించి సరస్వతీకటాతుచిహ్నోలగు పదగ శ్రీ పద్మభూపణ యిత్యాదిబిరుదులను పదానం గావించుటకు బదులు ముందుగ లథ్నీ శ్రటాముచిహ్నోలచే వార్షికంగా సం ఛావించుకేగాక భీమారతణపధక (10802008 00761880) మొకడానిని అమలుజరపడం ఎంక అవశ్యకమో అంత సాం స్కల్భతిక న్యాయంకూడ కాగలదు మిసర్‌ కైటిల్‌ మి సాంఘీకజీవనంపట్ల ఎటువంట్మిపథావం కలిగించింది ? అన్న ఒక విలేఖరిపశ్నని పురస్కరించుకొని (పఖ్యాతాభినేక స్య ౮౭౭౧౦ డర 656 తన సాంఘికోజీవనఫాయికి అది శేవలం వ్యయృప్రవగ్ధకారిణి జౌటచే అది (సర్‌ మైటిల్‌) తనకు సర్‌టాక్సే 52582) నని శ్లేపార్ధంగా రోతగించుకు న్నాడు పాపం తన స్వీయచర్శితలో కాని మన (పభ్యాతు

వగతీ 181 లకుమా తం అధవా వారి ఆడాయంపన్నులనై నా రోతగిం చుకోడానికి తగ్గ సోమ్నుతెనా తమకున్న పద శీ యిత్యాది బిరుదులు సంపాదించి పెట్ట లేకున్నవని అనుకోవడం సత్యదూ రం కాదనుకుంటాను

ఈ సళ్కారిపధకాన్ని అమలుజరపుటతోచాటు- సత్కా-ర్యాచరణాని "ప్పుడు కాలదోషం పట్టదన్న 'ెద్దల చాక ఫ్రంచొప్పునా యిహ చెల్లిపోగా మిగిలియున్న మన రంగ స్టలస్నుపసిద్ధుల అభిమాననాటక రాజాలను వారిచే ఆక్షించి వాటిని డాక్యు మెంటరీలుగ నిశ్నేపించినచో వీరిని రసికజనా మోదంగ సంభావించుకు గాక వీరు మన శ్రీగంగానికి చేకూర్చిన చరితార్థశోభ ఛావి_శేణులకి ఒక (జేరణశిఖగ అలకునట్లుకూడ గావించినవాశొదురు కాని ఇది టూలే ఉపమో॥।

ఐతే ఇప్పడు మన (శ్రీరంగ్రోద్ధరణక్కి వృత్నిసమాజా లకు కొన్నిషరతులవై న పభుత్వం ఏడాదికి $0 వేలు ఆర్థిక సహాయ మివ్వడం మెచ్చుకోతగ్ధవిషయ మే అయినను, సొంత "బంట్‌లున్న సురభికంపెనీవంటి వ రెండుమూకు (పోసమా జూలకో తప్పితే యీా సవోాయపసధకం అంతగా ఉషకరించదడు శాబట్టి మిగత డ0641-022264 (సొంత బంట్‌లు లేనివారు సమాజాల పదర్శనాలనిమిత్తం రాష్ట్రముఖ్యపట్టశాలలో నై నా పురపాలక సంఘాలద్యారాగాని కోపరేటివ్‌ సంస్థలద్యారా

141 నువ శ్రీరంగం గాని నాటకశాలల నిర్మాణానిక్టాడ (వభుత్వం ఉదారంగా తోడ్పడటం మిక్కిలి వాంఛనీయం ఐతేయీ వాంఛా సిద్ధతో బాటు అత్యంతవాంఛనీయమైన దింకొళఠ టున్నదిాా ఇది యీ నాటకసంస్థలు సహకారపద్ధతివైన నిర్వహించు కొనుట పెట్టుబడీదారీతనం "లేకుండా సంస్థసభ్యులందరూ అుతస్తుభేదాలతో నిమిత్తం లేకుండా బాధ్య తాయుతభాగ స్వాములై. పాటుపడి పండించుకోవాలి,

అంతటితో మన శ్రీరంగం మహాభారత ,్ర్రీరంగాన తన పతాకను హుందాతో నిలబెట్టుకుని సమాజఅభ్యుదయా రోహణపధాన్ని మధుర మంజుల, మనోజ్డ స్వరసుధాలీలలు తకుశారుణ రాగశేఖలు వికాసకుసునూలు అనందహేలల. ఇాంతిసం పోతుణాతుపారాలచే పురుషార్థ (వదాయినిగ ఉళ్చృ షపరచగలదు లు

పీషసవ్వేష్టాం స్వస్తి య

బీస్లీ యా (గ ఫ్రీ లా లవసష్రాప్రే.-గప్రాలాడి క ఆం(ధ్రష్మతికలు-- మాసు శి ఆంధ్రపిక ఉగాది సంచికలు. 8 భారతి నంచికలు- శ్రీ (ప్రవాసి నంచికలు- ఆంధ్ర విజ్ఞానసమితి జెం'షెడ్‌ పూర్‌ 6 నవభారతి సంచికలు. వజయవాడ క శెబచిరాజు-. “* (ఖీ విశ్వనాధ నత్యనారాయణ 7 ఆంధ్రఎట (ప్రకాళిక_ ్రీ పసుమర్తి యజ్ఞనారాయణకావ్త 8 నాటకోపన్యాసములు-- ఫ్రీ రాళ్లపల్లి ఆనంతకృష్ణశర్మ $ నాటకశిల్చ్బం. థ్రీరోపాణ్‌ 19 అభినయం- థ్రీ థ్రీవివాన చ(కవర్తి 11 రవభారతి = నాటక మీమాంనఎ శ్రీ జమ్ములమడక మాధవరామళర్థ 2 వాణీ సంచికలు. 19 వర్ణన రత్నాకరము. శ్రీ దాసరి లక్ష్మణకవి సంకలితము ఇ౦కొౌఎ స్నో 14 006 ౫ 001- మేల్‌ వరే? ఏక 15 ౫ 8408160 నీ80లి 8డీ 04 61౪4 16 శ00ర12 08248 విడ? 6 కి కై? గ06 5180668001వి-- ॥ 38 ఉ&ఉ 1 మే 4 806267 క!

శ 10 5ళ॥0012-- నెడ్‌3రే౯88 20 కొళం91-- క? 21 క 90% ఇండ1డ శం 70 806 22 1006 18 ౮1888 &56 గనే 6-ా * ౮. 879 28 0468 0 & 507161 ఉం * ౯12807 ఏత 00 0068126 01 66 ₹104418-- ౨19! 8964 ఏ 5 600% (136412) 8. ౮4102104 తర గౌ06 ఉం+0? 806 18 ఉరికే! 6906--- 7 &ఉ 4011260082 20 ₹య్ట8 0% 504286806126--- 7 ఇం%8 06 వి. 5827 ఏ8 వెంటా ఉ పే?డ0డాా గౌ ర 81101 29 40156౯8222 స4గ్ర0268 1278 తీలిశి 897 ఖఇ౦0%, గ్‌ హ్‌

ననరణలు గ యా

వట ళంక్సి కప్పు ప!

తి ఠి చబహ్మాళారి పబన్మారాకి. 18 కక్‌ వైదధ్య మే వైవిధ్యమే

ణి న రొూన్యత యోగ్యరతో త్‌ క ళ్ళషి కృర్ణ

న్‌! రి "స్పెండర్‌ మసెండల్‌

స! క6 గారిని శారిని

ఏ! రి ద్విళ త్వి త కం (ొజక్ట్‌ (ొజస్ట్‌

శ్‌ ! (భుజ్వారమే అధో ద్వార కే ఠత్‌ర్‌ షీ అనుకంస అనుకంపరు ర్‌ి ణా శాలో ఛిత్యాలను ఇాలౌ చిక్యాలను ళు 8 15 ఃః

ళ్‌ 118 కాచాపక్సి అనాసక్ని

ళ్‌ వు 061 టు!

67 ॥0 1 1

లి కం అథి ఆ6 కావిందును

న! ఠి రము సీం

వై కె6 ఫోజు) కోలం

కై01 కై0 అంగరాజ్య అంగనా రాజ్య కె10 ! వాటి జాటు

2123 కై ప. స.

కట్‌ య! శాగాజే శాణా

కలం న! తూన్యాన మా న్యానయండు

అననా నానిని.