Telugu Mahapralayam - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

• ఖ్‌ న్‌ రా ళ్‌ .. సహజ కవి మలైమాల | ఖమ్మ ఏ. మనసుపడి నుక్కువతో సేకరించిన శ్‌ ఉం భి ఈ పుస్తకాన్ని సాహిత్యాభిమానుల కోసం. ₹ో న యహ మ" / సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రానికి లి “శి. ఆనందంతో బహూకరిస్తున్నాం, 1 - మలైమాల కుటుంబం నక ల గ = మో జీ కాలా సా; ఫి శ యుల కలి ఫీ క ్మ. శి న) న శే కా .

మహాప్రళకయం త్రిపురనేని మహారథి

ప్రధమ ముద్రణ : మే 2000 ప్రతులు : 1000 ర కుజటోా

వెల రూ. 40/- (్రితిపురనేని మహారథి

ప్లాట్‌ నెం. 1356. రోడ్‌ నెం. 45

జూబిలీహిల్స్‌, హైదరాబాద్‌ - 500 033

ఫోన్‌ : 3542812 .

( € కం. . జగ శొదు. అడ షే షి క్‌ జీ విశాలాంధ్ర పబ్లిషింగ్‌ హౌస్‌ షస జ! హైదరాలంా ఆబిడ్స్‌, హైదరాబాద్‌ - 500 001 సై ంతలీ రి 2

విశాలాంధ్ర బుక్‌ హ్‌ ల ఆబిడ్స్‌, సుల్హాన్‌బజార్‌, హైదరాబాద్‌ విజయవాడ, విశాఖపట్టణం, కాకినాడ గుంటూరు, అనంతపురం, హన్మకొండ, తిరుపతి కవరీడేజైన్‌ లోపలి రేఖా చిత్రాలు మోహన్‌ ముద్రణ చరితగ్రాఫిక్స్‌ చిక్కడపల్లి, హైదరాబాద్‌, ఫోన్‌ : 7607361

అంకితం సమసమాజ స్థాపనకోసం బ్రతుకుల్ని బలిపెట్టే నాటి - నేటి - రేపటి విప్లవవీరులకు

సమాజ చరిత్ర

ఈ కవితా సంపుటి (మహాప్రళయం) లోని 1957 దాకా రాసిన కవితలకు త్రిపురనేని

గోపీచంద్‌గారి ప్రశంస ఉన్నది. అందులో “త్రినేత్రుడవె నీవై గరళాన్ని మ్రింగి, పోషించావ్‌ లోకముల - మోహినివె నీవై, అమృతాన్ని పంచి సిద్ధించావ్‌ అమరత్వం” అహో బాధర్‌! బాలగంగాధర్‌! ఆదిశక్తికి రెండు వైపులున్నాయని చూపించావ్‌!

అన్న పంక్తులు చదివితే, ఎన్నడో నేను రాసిన 'నా గొడవ'లో 'మానవుడే హరిహరుడై. .' అన్న గేయం గుర్తుకువస్తున్నది.

“విజ్ఞానాంబుధి మధనము వికటంబై ఫలియించెను అమృతము హాలాహలము అణుశక్తిగ తలసూపెను ఆదుకొనగ హరిహరులకు అవకాశము లేదిప్పుడు హరిహరుడే మానవుడై అవనిని' కాపాడవలెను”

అన్నది నేను ఆశించిన మానవుణ్ణి, గోపీచంద్‌ నీలో చూచినట్లనిపించింది.

1956 తర్వాత ప్రజా ఉద్యమాలు ధన జీవన స్రవంతిలోకి చొచ్చుకుపోయాయన్న కారణంగా ప్రచురణ ఆపివేసిన రచనలు ఇప్పాడు ప్రచురించడం సంతోషం!

'మహాప్రళయం' 'బాధరొ రచనా చరిత్రేగాదు. గత 50 ఏళ్ళ సమాజ చరిత్రకూడా, “కవుల చరిత్ర లో భ్రష్టుల జాబితాలో తననుకూడా చేర్చుకోవడం 'బాధరో నిజాయితీకి బుజువు. ఆ కవులతోపాటు భ్రష్టులయిన రచయితలు, తమ భ్రష్టత్వానికి సిగ్గుపడవలసిందే గాని 'బాధరొ పై కోప్పడవలసిన పని లేదు.

"విష్లవవీరుడా' అనే రచనలో, జనజీవన 'ప్రేవరెతిశరూపురేఖలు, అవకతవకల్పు ఆ అవకతవకలను వాడుకొని హాయిగా జీవించే భ్రష్టులు - వారి హాయిని తానుకూడా పంచుకొనే అవకాశముండగా, ఆ విధంగా ఉండాలనే తల్లిదండ్రుల ఆశలను తృణీకరించి కష్టాలనుభవిస్తున్న 'విష్ణవవీరుడా' అని చెప్పినమాటలు, నేటి పాలకవర్గం ఆధిపత్యంలో ఉన్న సమాజం 'జనజీవనస్రవంతి' గా పేరుగలది, ఆ జనజీవన స్రవంతిలో వాటి అంతరార్థం ఆ ఆహ్వానాన్ని నిరాకరించి అడవులపాలైన విప్ణవవీరుల ప్రశంస, ప్రస్తుత పరిస్థిత్సుల్రక్షృ అద్దం పడుతున్నది.

'మహారధి' ప్రన్తుతాన్ని మరవని కవి కాలము వ్యర్థము చేయగ కైతలు రాయని క్ర

'కలంగారడీ క్రైతలవలలల్లని కవి పూటగడచు మాటాడని మహాకవి,

27-12-1999

హనుమకొండ రొళోజీ నారాయణరావు ఖీ తివురనేని మవారధి

మహా ప్రకయానికి స్వాగతం ఇప్పటిమాటగాదు. బహుశా 'హేవిళంబి' ఉగాది కవినమ్మేళనం అనుకుంటా. హైదరాబాదులో శ్రీకృష్ణదేవరాయాం[ధ్ర భాషానిలయంలో సాగుతూంది. జనంలోంచి వేదికవైపు సవాలు విసురుతూ - “మా తలపోతలు బండరాళ్ళుగ మా అరచేతులు ఆనవాళ్ళుగ పరిణమించి పరిశ్రమిస్తే మాకోసం కలంపట్టి గజకుంభం పగిలించే కవిసింహులు ఉన్నారిక్కడ ' అంటూ ముందుకు సాగొడు నాటి 'బాధరో. ఆ తర్వాత నిర్వాహకులు గత్యంతరంలేక అతణ్ణి వేదికమీదకు పిలిచారు అలా వెళ్ళిన బాధర్‌ వేదికమీద 'మహాప్రళయం', గేయాన్ని లయబద్ధంగా చదివి శోతల్ని ఆకర్షించాడు. స్పష్టమైన ఉచ్చారణ - నిర్దుష్టమైన ప్రజాపక్ష భావావేశం నిబద్ధమైన కవితాదర్శం నాటి బాధర్‌ ఉచ్చ్వాస నిశ్వాసాలు తెలంగాణా పోరాటకాలం (1946-51) తెలుగువారిని తీర్చిదిద్దిన కాలం. రాచరికానికీ ప్రజాస్వామ్యానికీ జరిగే పోరాటంగానూ, భూస్వామ్యానికీ రైతాంగానికీ సాగే విముక్తియుద్ధంగొనూ, ఏకభాష పెత్తందార్‌తనానికీ భాషారాష్ర్ర అభిమానానికి సాగే హక్కులపోరాటంగానూ ఉద్యమాన్ని నడిపింది కమ్యూనిస్టు పార్టీ. భూమికోసం, భుక్తికోసం అంతిమంగా విముక్తికోసం పుట్టిన కమ్యూనిన్సు పార్టీ, శ్రమజీవుల్ని ఓటర్లుగా కుదించడంలోనే ఎత్తుగడలు వేస్తూపోయింది. అభిమానులు రోశారు. బయటపడ్డారు. కమ్యూనిస్టుపార్టీ ఆదర్శచ్యుతిలో కలిగిన నిర్వేదంలో, బాధర్‌ మహారథిగా మారాడు ఆ దోషం ఎవరిదనేది చరిత్రే సాక్ష్యం చెబుతుంది. కమ్యూనిస్టు పార్టీ విప్లవపార్టీగా ఉన్న రోజుల్లో (1948-53 మధ్యకాలంలో) బాధర్‌ కవితలు నిప్పురాళ్ళు. అలజడి, ఆందోళన, తిరుగుబాటు, రాజీలేని పోరాటం. బాధర్‌ నిజాయితీ నిబద్ధతలు ఆ నేపథ్యంనుండే ఈ కవితల్ని పరిశీలించాలి. కవికి కావల్సింది నిజాయితీ. మిగతా పూతలు కాలానికి రాలిపోతాయి. పుష్కలమైన నిజాయితీ నిఖార్పైన నిబద్ధత. ఏ వాక్యం చూసినా లయాన్వితమైన పోరాటగతి. ఏ పదాన్ని తడిమినా నిష్పులు చిమ్మే నిబద్ధత. బాధర్‌ కవిత్వకాలం శ్రీశ్రీ మహాప్రస్థాన ప్రభావకాలం. దాని ప్రభావంలో తర్వాతి కవిత్వం, లయాన్వితమై “పదండి తోసుకుపోదాం పైపైకి” అని ప్రపంచవ్యాప్త ప్రజాపోరాటాలతో మమేకం చెందిన మరో ప్రపంచ దృష్టి అది. మవోవపళయం లక్‌

అందువల్ల బాధర్‌ కావ్యలయ నాటి పోరాటాల లయ. గేయఫణితి తీవ్రకంఠస్వరం. అభివ్యక్తిని నిర్దుష్టంగా దూసే నిబద్ధతకాలం. తేజం. ఈ కవిత్వాలలో ప్రమాణాలు వెతికేటప్పుడు నాటి యుగ స్వభావాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. సాంఘిక ప్రయోజనాన్ని శీర్షికగా గ్రహించాలి. కవితకూ, పఠితకూ అభేదస్థాయీభావాన్ని ప్రజాస్వామిక యుగధర్మంగా ఆమోదించాలి. “ఆ మహాప్రళయానంతర భూమిని విరిసే బూదులు మాకనంత విభూతులుగా చరమించే లోకంలో జనభూములు జనియిస్తాయిక మరుభూములు చిగురిస్తాయ్‌- ” జనభూముల్ని జనియింపజేసే రైతాంగపోరాటకాలంలో కవిక్రాంతదర్శిలా ప్రబోధకుడిలా ఉండిపోడు. మరుభూముల్ని చిగురింపజేయడంలో కర్మవీరుడవుతాడు. నిబద్ధతకూ నిమగ్నతకూ అభేదం ఆవహిస్తుంది. ఈ సానుకూల అవగాహన లేకపోతే కవిత “అకడమిక్‌ చర్చ' అవుతుంది. మాటలు చారిత్రక సందర్భాల్లో భావజాలాలు. వాటిని సామాజికపరంగా సంపుటీకరిస్తేనే కవిత్వం యుగతత్వం పలుకుతుంది. పోరాటాల ప్రజలమనిషి 'రెక్కలు విప్పిన ఆయుష్మంతుడై, జంతు భోజ్యాలైన రాజ్యాలపై “దావా వేయడం పోరాటానంతర భావజాలానికి లీగల్‌ ప్రతీక. న్యాయస్థానం వర్గాతీతం కాదనేది తెలిసికూడా ప్రజల కనువిప్పుకోసం ప్రజాపక్ష అభియోగం. అది జయిస్తుందని, తరతరముల దావా' - ఇది పాలకవర్గానికి విసిరే సవాలువంటి వ్యాజ్యం. జయాపజయాలతో నిమిత్తంలేని చైతన్యం. కవితాగోళాన్ని బద్దలుగొట్టి మహాస్వనం నినదించే యుగకవి “రాచపుండు”ను కీలకం చేసుకుంటాడు. “ఎన్నెన్నో జగన్నయనాలు చూసిన సత్యాలెన్నో అబద్ధమేదో నిబద్ద్ధియేదో నీ శరీరంలోనే ఉన్నాయిరా సిరలూ ధమనులూ దేహమే మహారక్తసంద్రమైపోయిన నేడెక్కడిదిరా అహింస! ఈ సంచలనచ్చ్భాయలో ఎక్కడిదిరా సహనం! ఠా అవురనేని మవోరది

భారతిలో ఒక గశక్రాంతికణం శోభించిన జనతంత్రగణం తలవాల్చ్బలేదు...... ” తెలంగాణా పోరాటస్పృహ జనతంత్రానికి నాంది పలికింది. అంతేగాక అహింస పేర సాగిన పాలకవర్గాల హింసను “ఎంత కాలమీ జగన్నటన” అని ప్రశ్నిస్తాడు కవి. పోరాటం సన్నగిల్లినా, "జనతంత్రం తలవాల్బదు” అన్న హామీ పోరాటపటిమ తేల్చిన వర్గనైజం. విష్ణవకారుని మట్టుబెట్టే రాజ్యహింసని ప్రశ్నిస్తూనే, అతనిలో మమేకం చెందే కవి నిర్వేదం గమనార్హం. “ఇట జరిపిన రణయజ్ఞమ్మున పూర్ణాహుతిగా నీ శీర్షమ్మే అహో! కనలేదు వినలేదు నీకై ఏడ్చ్పెడు వాడొకడే కానగ రాడని తెలిసీ బాకై దుష్టుల దూల్చుచు ఏ కొండకోనలయందో మరణించిన నీకోసం నీకోసం మేమంతా మనుషులమైననాడు నీ లోచూపులకర్థం మాకవగతమైననాడు మెరుస్తాయి ఒకకోటి సూర్యుల కాంతి కిరణాలు తెలుస్తాయి శతకోటి గోళాల పరిభ్రమణాలు ..” రాజ్యహింస క్రూరమైంది. విప్లవకారుల్ని అది క్రూరంగా చంపేస్తుంది. విష్ణవ పోరాటంలో విష్ణవకారుడు పూర్ణాహుతి. పవిత్రకర్తవ్యం పూరిస్తాడు. రాజ్యదాపష్టీకానికి భయపడి, విప్ణవకారుని ఖండితాంగాల కళేబరాన్ని చూసి ఏడ్వడానికి ఎవరూ ముందుకు రాకపోవచ్చు. కారణం - భయంవల్ల స్వార్థం వల్ల, చుట్టూ ఉన్న మనుషులు మనుషులు కాకుండా ప్రవర్తించే పరాధీన దశ అయితే, మనుషులు మనుషులయ్యేకాలం విప్ణవపోరాటాలకాలం. అది తప్పక వస్తుంది జయిస్తుంది అందుకు మనుషులు మనుషులవుతారు. విష్ణవవీరుల త్యాగాల్ని తమకోసమేనని అవగతం చేసుకుంటారు. అప్పుడు కోటిసూర్యులకాంతి కిరణాలు మెరుస్తాయి. శతకోటి సొంతస్వగతాలు (గోళాలపరిభ్రమణాలు) సమాజీకరింపబడతాయి. లాలా? మవాప్రళయం 7

“సమయం రాకమున్నే సమరం జరిపిన” అంశాన్ని ప్రశ్నిస్తూనే ఆ కవిత్వం తుదితీర్చులో, 'త్యాగం' అందర్నీ సంస్కారంగల మనుషుల్ని చేసి చైతన్యంగల ధీరులుగా, కోటి కిరణాలుగా మార్చితీరుతుందని యుగతత్వం ప్రబోధిస్తాడు - విప్లవ మమేకం చెందిన ఈ యుగకవి “జగతీ! ప్రగతిశీల జగతీ! నినుగోరిన మేమే దొడ్డిదారిన తప్పుకుంటే మనిషికి బ్రతుకంటూ ఒకటుందా, ఆలోచనతో ఊడే శిరోజాల సంకోచం..” ఇది ఆనాటి పోరాటాల ఉపసంహరణలవల్ల వచ్చిన నిర్వేదం- 1957లో మొట్టమొదటి ఎన్నికలద్వారా ఏర్పడ్డ కమ్యూనిస్ట్‌ ప్రభుత్వాన్ని చూసి “ఆశ్చర్యమాశ్చర్యమరుణోదయమాయెను పశ్చిమాంబుధి' (కేరళ పశ్చిమాంబుధి తీరంలో ఉంది.) “పడమటి సూర్యోదయం" లా వచ్చిన కమ్యూనిస్టు (ఎన్నికల) ప్రభుత్వానికి కవి సానుకూలంగా స్పందించాడు- “త్యాగమూర్తులు ధారవోసిన అరుణరక్ష్తమె పుణ్యసతుల నొసటి కుంకుమగా నిలిచెనేమొ!” అంటూ సంశయాత్మకంగానే సంతోషం వెలిబుచ్చాడు. కాని, కర్షకుని ఇంట నాగలి, కార్మికుని కంట మోదము, అసాధ్యంగానే మిగిలింది. తెలంగాణా పోరాటం ముందుకు తెచ్చిన 'భూమి సమస్య” పరిష్కారం కాలేదు. నాడు పంచబడ్డ 20 లక్షల ఎకరాలభూమి తిరిగి భూస్వాములవశమైంది. భూదానోద్యమం భూస్వాముల్ని మర్యాదస్తుల్సి చేసింది. బాధర్‌ చైతన్యంగల చింతకుడు. చేవగల కార్యకర్త. నిబద్ధతగల కవి. యుగకర్తవ్య బాధ్యతను పైన వేసుకున్న నిస్సంశయాత్మ య అందుకే, చిరంతనాశాఫలంగా, “కష్టింతును కండలరుగ సృష్టింతును విష్లవముల” అందుకోసం “దారివిడవమనీ దండయాత్ర సాగిస్తానని హెచ్చరించాడు “ఏ కవి చరిత్రచూసినా ఏమున్నది గర్వకారణం, కవిగాళ్ళ చరిత్ర సమస్తం కుక్షింభర పరాయణత్వం ” ఇది పారడీలా తోచినా చేదునిజాన్ని ముందుకు తెచ్చింది. “ఒక చెడును ఎదిరించే ధైర్యాన్ని కోల్పోయాం 8 అివురనేని మవోరథి

ఒక మంచిని సాధించే స్టైర్యానికి దూరమయ్యాం మమ్మల్ని మరచిపో తమ్ముడూ! విప్లవ వీరుడా! ఓ దీనబంధూ, మమ్మల్ని మరచిపో! కవుల్లో ఆత్మవిమర్శ చేసుకునేవారు కానరారు. ఒక్క శ్రీశ్రీ తప్ప మరెవ్వరూ తనను తాను కడిగేసుకోలేదు. ఆత్మ విమర్శలో తనను మినహాయించుకోలేదు మహారధి. గతాన్ని సమీక్షించి, వర్తమానాన్ని పరామర్శించి, భవిష్యత్తుకోసం “రండయ్య కవులార రండయ్య వేవేగ” అంటూ, ఒక పిలుపునిచ్చాడు. బాధర్‌ కవితాసంపుటి విష్ణ్లవారంభంతో 'మరుభూములు చిగురిస్తాయ్‌” అంటూ, నాంది పలుకుతుంది భరతవాక్యంగా అనివార్య వాస్తవంగా ఏకైక మార్గాంతరంగా “విప్లవ వీరుడా” అంటూ, మంగళాంతం వీరరసావిష్కారంగా దర్శనమిస్తుంది. కరుణ వీరంగా మారకపోతే కావ్యానికి పరాకాష్ట లేదు. “మన దేశంలో మంచినీళ్ళకన్న కన్నీళ్ళు చవక బ్రతకడం కన్న చావడం తేలిక” చావును సమాజీకరించుకునే విష్ణవవీరుడికి లాల్‌ సలాంలా సాగిన ఈ గేయం అద్భుతంగా మెలికలు తిరిగి- “సోషలిజం వస్తుందని నాటి నెహ్రానుంచి నేటి పి.వి. వరకూ నొక్కి వక్కాణించారు- ఇప్పుడు వాళ్ళ వారసులు గుడి గోపురాలు ఎక్కి మరీ ఉద్దాటిస్తున్నారు...” కవి రాస్తున్న సమయానికీ తర్వాతి పరిణామానికీ మొదట సంబంధం లోకపోవచ్చు. కాని వచ్చిపడిన పంక్తులు, ఆ తర్వాతి పరిణామాలకు వర్తించడం కవి సాధించిన భవిష్యత్‌వాణీ. నెహ్రూ ప్రజాస్వామ్య సోషలిజం, పి వి నరసింహారావు మార్కెట్‌ ఎకానమీ, ఆ తర్వాత “గుడిగోపురాలు ఎక్కి మరీ ఉద్బాటిస్తున్నారు' అనే వాక్యం, భారతీయ జనతా పార్టీవారి స్వదేశీ బండారానికి సరిగ్గా సరిపోవడం అద్భుతం. అలాగే, ఎలక్షన్‌ మట్టులతో, ఎస్టిమేట్‌ల

గుట్టలతో ఫైవ్‌ స్టార్‌ హోటళ్ళతో, బ్లాక్‌మార్కెట్‌ వాటాలతో అధికారుల అభిచారాలతో సాగే హైటెక్‌ తెలుగుదేశ ప్రభుత్వం కూడా కవి పరిధిలోకి వచ్చేట్లు రాయడం “కవివాక్కు కాలవాక్కు” కావడం నిజాయితీకి నిబద్దతకూ నిదర్శనం - “ఓ శూరుడా! విప్లవ వీరుడా! మేరునగ ధీరుడా! నిరుపేదల నెత్తురు పీల్చుకు తాగే జలగల్ని అక్కడొకదాన్ని ఇక్కడాకదాన్ని కాల్చడం గాదు మమ్మల్ని మేం బ్రతికే వ్యవస్థను పూర్తిగా కాల్చెయ్‌ ఈ విషవృక్షాన్ని కూకటి వేళ్ళతో కూల్చెయ్‌ కుళ్ళి కృశించిన ఈ శిధిల సమాజంపై చివరి దెబ్బ కొట్టు అప్పుడు ఏర్పడే నవ్య సమాజపు దివ్య భవనానికి నీ నెత్తురు అస్థులతోపాటు మా నెత్తురు అస్థులు కూడా అడుసూ సున్నంగా పనికి వస్తె...” సంస్కరణ వాదానికి కాలం చెల్లింది. ' విప్లవం ఒక్కటే సర్వరోగనివారిణి. అది నాటి తెలంగాణా పోరాటకాలంలో కలిగిన చైతన్యం. ఆ చైతన్యం, వ్యక్తిగత హింసావాదంగామారి చేయగలిగింది, అక్కడొకదాన్ని ఇక్కడొకదానిన కాల్చడం. అది విప్లవం కాదు “ఈ శిధిల సమాజంపై చివరిదెబ్బ కొట్టు” అని విష్టవ వీరుణ్ణి కోరడం విప్లవ చైతన్యానికి పరాకాష్ట బాధర్‌ అవగాహన స్పష్టతనూ నిర్దుష్టతనూ తెలియజేస్తుంది. విష్ణవంలో పాల్గానలేని పరాధీనతలో ఉన్నా ఆ సాధనలో తన తరాన్ని తమ నెత్తురు అస్సుల్ని అడుసూ సున్నంగా చూడమని కోరాడు బాధర్‌ (మహారధి) ఇది యుగవాణి. అందరూ విష్ణవం చేయకపోవచ్చు. అందుకు కావల్సిన సంకల్పంలో సాయుజ్యం పాందడం గొప్ప సంస్కారం. ఏఖై ఏళ్ళ కింద పుట్టిన కవి చైతన్యం, చమత్కారాలకూ, ఇమేజరీలకూ, పదబంధాలకూ తద్వారా శాఖా చంక్రమణాలకూ బలికాకుండా, ఈ దోపిడీ వ్యవస్థమీద చివరి దెబ్బ కొట్టాలని, భరతవాక్యం పలికినందుకు బాధర్‌ (మహారధి)కు వివ్లవాభినందనలు. విప్లవం వర్ధిల్లాలి. 66-12-1999 హైదరాబాద్‌ జా లాముఖి శయ న లవురనేని మవోరధి

ఆ స్పందన అసలుపేరు త్రిపురనేని బాలగంగాధర్‌ ముద్దుగా తాను పెట్టుకున్న "పేరు 'బాధల్‌' - తరువాతి నామ పరిణామం “'మహారధి'. ఇప్పటి మహారధి అప్పుడు - అంటే 1948నుంచి 1953 వరకు వివిధ సందర్భాల్లో ప్రయోగించిన కవితాగ్ని గోళాల విస్ఫోటాల పత్యవసానమే ఈ 'మహాప్రళయం'. మహారధి దృగ్వలయం మనిషిచుట్టే. ఆ మనిషిని ఈ మహారధి ఎన్ని కోణాల్లోంచి దర్శిస్తాడో, ప్రదర్శిస్తాడో - ఇదిగో- “అక్షీణ మానవుడా! అభేద్య మానవుడా! అభాగ్య మానవుడా! అశేష మానవుడా! మధ్యలో ఎందుకో ' అకలుషమంత్రికుడా' అని ప్రయోగించాడు, ఆ మంత్రితుడూ మానవుడే మరి. ఇన్ని రకాల మానవుడెనడు? ఎవడా! 'గోళమానవుడు'. ఈ పదంలో భౌగోళిక ముద్ర ఉంది విశ్వ మానవీయ బింబముంది. వైయక్తిక హింసకంటే దుర్వ్యవస్థా నిర్మూలనమే జాతి పురోగతికి సరైన పంథా అని చాటిచెప్పే 'విష్ణవవీరుడా' అనే కవిత నాకు బాగా నచ్చింది. “గోతుల్లో పడి సురిగేవాడా! నీతుల్లో సుడి తిరిగే వాడా అన్నప్పుడు “రెక్కలు విప్పిన ఆయుష్మంతుడా! విరిగిన రెక్కల గరుత్మంతుడా!” అన్నప్పుడు ఓహో ! అనాలనిపిస్తుంది. అభ్యుదయ కవిత్వం మలిఅడుగులు వేస్తున్నదశలో మహాకవి శ్రీశ్రీకి సహచరంగా, సహస్వఠంగా, ఒక్కొక్కప్పుడు విలక్షణ పద భాస్వరంగా కవితలల్లిన మిత్రుడు త్రిపురనేని మహారధికి అభినందనలకంటె నేను ఏమందివ్వగలను. ౩3-12-1999 జ్ఞానపీఠ అవార్డు గ్రహీత హైదరాబాద్‌ డౌ/ సి. నారాయణరెడ్డి ఎం. ఏ. పిహెచ్‌.డి. డిలిట్‌ మవ్యోవళయం 111

వస్తుబలం మ్‌

ఈ కవితా సంకలనాన్ని ఒకటికి రెండుసార్లు చదివితే కొన్ని విషయాలు కొత్తగా తెలిసి అనుకూలమైన ఆశ్చర్యం కలిగింది.

“ఈ సంపుటిలోని కైతలు చాలావరకు 1948 నుంచి 53 వరకు అంటే తెలంగాణ ప్రథమ పోరాటపుకాలంలో వ్రాసినవి.” ఈ వాక్యం చదువగానే నాకు కలిగిన మొదటి అనుకూలమైన అభిప్రాయం - ఇప్పటి తెలంగాణ భూపోరాటాన్ని ఆయన మొదటిదాని కొనసాగింపుగా గుర్తిస్తున్నారు. ఇది నక్సల్బరీ వెలుగులో శ్రామికుల సెట్‌బ్యాక్‌ తర్వాత జగిత్యాలలో పునఃప్రారంభమైన విముక్తి పోరాటంగా భావిస్తున్నారో లేదో గానీ, ఇదేదో “అతివాద బాలారిష్టచర్య" అని మాత్రం అనుకోవడం లేదు. 'జన్మభూమి' వచ్చింది. ఇక “దున్నేవానిదే భూమి' నినాదాన్ని కాలం చెల్లిపోయిన కార్యక్రమంగా నిషేధించడం సబబని కొందరు “ప్రజాదీవెన' మేధావులవలె భ్రమపడడంలేదు.

నాకు చాలా ఆశ్చర్యం కలిగించిన విషయం, నేను స్కూల్లో ఉండగానే విన్న “బాధరొ అన్న కవి ఈయనే అని. 1953లో ఆంధ్రరాష్ట్రం ఏర్పడి, ప్రకాశం మంత్రివర్గం ఏర్పడి, పడిపోయి, 1955లో మధ్యంతర ఎన్నికలు జరిగిన కాలంలో, ఇప్పటివలెనే ఆంధ్రలో కమ్యూనిష్టు వ్యతిరేక పవనాలు చాలా బలంగా వీచినవి. అప్పుడే బాధర్‌ పేరుతో కమ్యూనిష్టు వ్యతిరేక భావజాలాన్ని ఎదుర్కొంటూ, గురజాడ, శ్రీశ్రీ సంప్రదాయాన్ని నిలబెడుతూ కరపత్రాలూ రచనలూ వచ్చాయి. ఈ '“బాధరో ఎవరా అనే చర్చ హైదరాబాదులోనూ, వరంగల్‌వంటి సాహిత్య కేంద్రాల్లోనూ చాలా కుతూహలంగా జరిగింది. నావరకు నాకు ఆ “బాధలో “'మహాంథి' అని ఇప్పుడే కెలిసింది.

ఈ కవితలు అభ్యుదయ పరంపరలు. అందువల్లనే రక్కసి పొాదలమధ్య ఏకాకిగా ఉన్న విష్ణవవీరుడి దగ్గరికి వెళ్ళడానికి ధైర్యంచాలక మొత్తం పొదలనే ధ్వంసం చేసిన పోలీసుల గురించి 'శవతాండవం' వంటి కవిత వెంటనే మనసుకు హత్తుకుంటుంది. ఇవ్వాళకూడా ఇది అంతే పచ్చినిజం కావడంవల్ల.

కేరళలో మొట్టమొదటి కమ్యూనిస్టు ప్రభుత్వం ఏర్పడిన సందర్భంలో 1957లో “పడమట సూర్యోదయం' అనే కవిత రాశారు మహారథి. రెండేళ్ళలోనే అది 'పడమటి సూర్యాస్తమయం' అయింది. అది, కడపటి విజయం కాకుండాపోయింది. పార్లమెంటరీ రాజకీయాల ద్వారా కమ్యూనిస్టు పార్టీ రాజ్యాధికారానికి రాజాలదని, వచ్చినా మనజాలదని, పశ్చిమబెంగాల్‌లో 12 లా స తవురనేని మవోరధి

వలె బతికినా అప్పుడది పీడిత వర్గ ప్రయోజనాలను నెరవేర్చజాలదని, మౌలికంగా శ్రామిక జనరాజ్యాన్ని నెలకొల్పజాలదని, 1959లోనే కమ్యూనిస్టులు గ్రహించి ఉండాల్సింది. 1968లో నక్సల్బరీ పంథా చెప్పేదాకా మనకది అర్థం కాలేదు.

తెలంగాణ విప్లవం నిర్మాణమవుతున్న చరిత్రకు వేగుచుక్కగొ ఇంకా ప్రకాశిస్తున్నందువల్ల, ప్రపంచానికింకా ఒక ప్రత్యామ్నాయాన్ని తెలంగాణా ప్రయోగం చేస్తున్నందువల్ల మహారథిగారి పాత రచనలకు (ఇందులో కొత్త కవితలు కూడా ఉన్నాయి.) మాగిన పాతబియ్యానికి ఉండే రుచి, ఒక ఉజ్వల జ్ఞాపకపు కొనసాగింపు, రోచిస్‌ ఉండనే ఉంటాయి. 21 జనవరి 2000 సన వరవరరావు మవోవ్రళయం 13

దారితప్పిన మహాపథికుడు ఈ 'మహాప్రళయం'లో ఎక్కువ భాగం 1957కు పూర్వం రచించినవి. అభ్యుదయ కవితా మార్గానికి చెందినవి. అభ్యుదయ ధోరణికి చెందినవైనా, రచనామార్గం, భాష, కూర్చు అభ్యుదయకవుల పద్ధతికాదు. అభ్యుదయకవులకు సాధారణంగా వాడే భాషపై కవిత్వపు కూర్చుపై ధ్యాస తక్కువగా ఉంటుంది. ఈ కవికి, ఆ ధ్యాస కాస్త ఎక్కువగా ఉన్నట్లు గుర్తించగలం. ప్రాచీన కావ్యాలు బాగా చదువుకున్న సంస్కారం, మళ్ళీ ఆధునికుల్లో త్రిపురనేని రామస్వామిగారి లాంటి కవులను చదువుకున్న జ్ఞాపకం, కొట్టవచ్చినట్లు కాకపోయినా, గుర్తుపట్టేంతగా కనిపిస్తున్నాయి. “గోళ మానవుడు” అనే ఖండికలో “ఆవుదన్నిన లేగలా పరుగెత్తింది” అన్నప్పుడు, ఈయనలోని కర్షకుడు తొంగి చూస్తున్నాడు. రామస్వామిగారి “కురుక్షేత్ర సంగ్రామం” నాటకంలో, “ఆముటెద్దులు రెండు పోరాడుచుండ, నడుమనున్న లేగలకాళ్ళు నలిగినట్టు” అన్న పోలిక గుర్తువస్తున్నది. ఇక భాషా ప్రయోగంలో, “త్వదేక క్షణమాత్ర జగజ్వ్వలనైకదీప్తి' వంటి సమాసాలు దందశూకం (పాము) వంటి ప్రాచీన పద ప్రయోగం, “నా చూచిన జనపదమ్ముల” వంటి ధాతుజ విశేషణం ముందు కర్శృవద షష్టీ ప్రయోగం, ఈయన భాషా పాండిత్యాన్ని సూచిస్తున్నాయి. ఇక, క్షీరసాగరమధనాన్ని జ్ఞప్తి కలిగించే 'క్షుధా సాగరమథనం' శివతాండవాన్ని స్ఫురింపించే “శవతాండవం”, మరోప్రపంచాన్ని మరపించిన 'మహాగోళం), వీరభోజ్యాన్ని గుర్తుచేసే “జంతుభోజ్యం' వంటి పదప్రయోగాలు, కొత్త మార్పులే! ఈ కవి సృజనశక్తిని ప్రదర్శించేవే! ఈయన రచనలో పారకుడు తప్పించుకోలేనిది నాద సౌందర్యం. చాలాచోట్ల పైకి చదవాలన్న కాంక్షను పాఠకుడు అణచుకోవడం కష్టం. “ఉఊల్లోల కల్గోల విలోలోజ్వలోత్తుంగ తరంగాళి “ఏ బాధితులే పీడితులు మురుగున పురుగులతులయగు బతుకులు రోసిరో -” (గీత గీచిన భాగంలో చతురశ్రగతిలో సాధించిన సర్వలఘు ప్రయోగం చూడండి!) “బావుటా ఎత్తిన బాధల గాధలెగాని రంగారు బంగారు శృంగార వీధులు లేవచట!” ఈయన కవిత్వంలో ఇంకో లక్షణం మనను ఆకట్టుకొంటుంది. ఊహలు లయబద్ధంగా రకరకాల గేయచ్చందోరీతుల్లో విడివిడిగానూ మిశ్రమంగానూ తన్నుకొస్తాయి. “'మహాప్రళయం' ఖండికలో - “మా తలపోతలు బండరాళ్ళుగ మా అరచేతులు ఆనవాళ్ళుగ 14 తివురనేని మవోరథి

(ఇక్కడి పాదాంతం దీర్హం తీసి చదవండి)

పరిణమించి పరిశ్రమిస్తే మాకోసం కలంపట్టి గజకుంభం పగిలించే కవిసింహులు ఉన్నారిక్కడ -

పె ేయశకలంలో, త్రిశ్ర చతురశ్రగతి నడకలు కలిసిపోయి భిన్నరీతుల్లో చదివే అవకాశాన్ని కలిగిస్తున్నాయి.

"విశ్వధూళి' ఖండికలో -

“సెలయేటి గలగలలు నదినీటి తుంపురులు మహానగ సానువులు దిశాలయ బాహువులు

నిన్‌ బెదిరించెనో మానవుడా!”

"పె ఖండికలో, మొదటి నాలుగు పాదాలలో, ఖండగతి ఉద్దిష్టం. కాని, మూడు, నాలుగు పాదాల్లో “మహానగ", 'దిశాలయ' అనే మాటలు చూడండి. రెండో అక్షరం గురువు - ఖండగతిలో, “లగి ప్రయోగం నాకింతకు ముందెక్కడా కనపడలేదు.

ఇదే మొదటిసారి గుర్తించాను పూర్వం ఎప్పుడో ఎక్కడో ఖండగతిలో 'లగ' ప్రయోగం కుదరదని సూత్రీకరించినట్లు గుర్తు. కాని, ఇప్పుడు, నా సూత్రీకరణను మార్చుకోవలసిన అవసరాన్ని ఈ ప్రయోగాలు కలిగిస్తున్నాయి.

“మరోప్రపంచం - మరోప్రపంచం - మహా ప్రపంచం పిలిచింది” అని శ్రీశ్రీ చతురశ్రగతిలో ఎదురునడిచే “లగి ప్రయోగం చేసి సాధించిన గతి సౌందర్యాన్ని ఖండగతిలో “లగ ప్రయోగంలో, ఈ కవి సాధించాడు.

“అభ్యుదయ ధోరణిలో రాసిన ఖండికల్లో 'శవతాండవం' చాలా విశిష్టంగా కనిపిస్తున్నది. “ఎన్‌కౌంటరో హత్యలకు ఈ దేశంలో పూర్వచరిత్ర ఉన్నట్టు, ఈ ఖండిక గుర్తుచేస్తున్నది. కాంగ్రెస్‌ పాలకులు తమ వారసులకందించిన శవతాండవ సంస్కృతి ఇది. ఈ గీతం అర్థ శతాబ్ది తరవాతకూడా అన్వయించడం విషాదకర విశేషం.

సమకాలీన సంఘటనలకు ఇంతగా స్పందించే గుణం ఉంది. కొత్త పోలికలు వాడే శక్తి ఉంది నూత్న పదసృష్టి చేసే ధ్వని మాధుర్యం ఉంది. పదాలను పాదాలను దౌడుతీయించే వేగం ఉంది. మరి, ఇంతకాలం ఈ కవి ఏ అడవుల్లో దారితప్పాడు? హైదరాబాద్‌ 1999 డిసెంబరు 23 చేరా మవ్రళదం

అభినందన మానవతావాదం “మహారథి”కి పుట్టుకతో అబ్బిన గుణం. ప్రగతి శీలం ఆయన పట్టుబట్టి సాధించుకున్న వరం. ఈ రెండు లక్షణాలు మహారధి రచనల్లో మనకు ప్రస్ఫుటంగా కనిపిస్తాయి. అనేక తెలుగు సినిమాలకు ఆయన కూర్చిన సంభాషణలు ఆయన ప్రతిభాపాటవాలను ఎలుగెత్తి చాటాయి. ఇంతకాలం ఎక్కువగా వెండి తెర ప్రేక్షకులకు మాత్రమ పరిచయమైన మహారథి కలం ఇప్పుడీ “మహాప్రళయం” ద్వారా దిక్కులు పిక్కటిల్లేలా గర్జిస్తూ పారకలోకం ముందుకొస్తోంది. ఆ.... గర్జనలో నికార్సయిన నీతి వుంది నిప్పులాంటి నిజాయితీ వుంది. ధర్మముంది. ధైర్యముంది. సదా సాగు “క్తుధా సాగరమథన”ముంది అన్నిటికంటె ముఖ్యంగా మానవాభ్యుదయానికి అడ్డుగోడలుగా నిలిచే సవాలక్ష సమస్యలకు సత్యసమ్మతమైన సమాధానముంది. శవతాండవాన్ని కూడా శివతాండవమంత గొప్పగా ఆవిష్కరించగల నేర్పు మహారధి కలానికుంది నిర్ఫీతెకి మారుపేరైన ఆ కలాన్ని మనసారా అభినందిస్తున్నాను. శబ్బ్ధాలయ 44.2000 డొ మల్లెమాల 16 ల తవురనేని మనోరధి

నూత్నరధ్య నాటి బాధర్‌ - అవును నేటి మహారథి ఇద్దరూ ఒక్కరే అభద్ర బాధామయలోకం నిత్యం జ్వలించే కవిత్వానికి పర్యాయపదాలే - ఈ కవితలన్నీ బడబాగ్ని కీలలే - “భారతి హృదయం రగిలించిన కత్తులబోనులు కదిలించిన వంచకులారా! మాకోసం మా బాగోగులకోసం నడివీధిని మామానాల్‌ వేలం పాడిన మీ పరువు ప్రతిష్టలకోసం కరువులు సృష్టించిన జంబుకులారా” ఎవర్ని! జంబూద్వీపంలో మనుషులుగా చలామణీ అయ్యే జంతువులను సంబోధిస్తు న్నాడు. “ఉన్నారిట త్యాగరక్తి బాహుశక్తి మించిన రక్త శరాహూతులు ఉన్నారిట 'పాణాగ్నులు త్రేతాగ్ని సమహితాత్ములున్నారిట తమ బాహులు మా కాహవ శక్తులుగా తమ ద్రేటులు మా బ్రతుకుల బాటలుగా మాకోసం కత్తిపట్టి శవాలచే పెనుతాండవమాడించే శౌర్యరసాత్ములు ఉన్నారిక్కడ ” అని హెచ్చరిస్తున్నాడు. అంతేగాదు. ఆధునిక ప్రవక్తవలె - “నా బుక్కులు మనిషికి దిక్కులుగా నిజహక్కులుగా నొ ఆర్హులు జగతికి కార్తులుగా చిరకిర్తులుగా న.

జనభూములు జనియిస్తాయ్‌

మరుభూములు చిగురిస్తాయ్‌

అని ఆశావహంగా ప్రవచిస్తున్నాడు ఆత్మస్థయిర్యంతో ప్రకటిస్తున్నాడు ఈ కవియోధుడు. ఇది యుద్ధ కవిత.

ఈ కవి మహాప్రళభయమై సంభవిస్తున్నవాడు. ఆగామి కాలాన్ని ఆవిష్కరిస్తున్నవాడు. “విశ్వధూళి' వెదజల్డుతూ అగ్నిపర్వతాగ్రాన విశ్వవీణ మోగించినవాడు. న్వప్పాంతర సింహార్చనలో జగన్నయనాలతో ఎన్నెన్నో శాశ్వత సత్యాలు చూసినవాడు. రక్త సంద్రాలు యీదినవాడు, శివతాండవమేగాదు, శవతాండవం చేయించినవాడు. జగత్‌ఢమరుకనాదంతో వ్యక్తిరాగాలకు, వ్యష్టిరోగాలకావల జరిపిన రణయజ్ఞమ్మున శీర్షమ్మే పూర్ణాహుతి ఐన దృశ్యాన్ని గమనించినవాడు. ఊహల పాలిమేరలుదాటి క్షుధా సాగరమథనం చేసినవాడు. మంటల గుండెల, గుండెల మంటల, పారే నిప్పుటేరుల రక్త వర్షాలకు పరమసాక్షి! పడమట సూర్యోదయాన్ని ఆహ్వానించినవాడు. అతనే మహారథి.

హిమగిరిపై తాండవమేకాదు. కణకణ సూర్వ్య్యునివలె సౌరవీధిలో తానూ నిలిచి, వెలుగులేని యీ తమోలోకంలో అణగారిన బతుకుల ఆర్తనాదాలతో నిండిన ఈ అసమానతల భూగోళాన్ని తన భుజస్కంధాల పై మోసి, వారి మూలుగుల గొంతుల్ని తన కవితా కంఠంలో గంభీరంగా పలికిస్తున్నవాడు మహారథి. మానవవేదనలో కలంముంచి, మహా ప్రళయాన్ని సృష్టించడమేకాదు. ప్రగతికి రక్షాబంధం కడుతున్నవాడు మహారధి. నిన్నటినుండి నేటికి, నేటినుండి రేపటికి కవన నేత్రంతో సేతువు నిర్మిస్తున్న విశ్వ మానవకవి మహారధి -

“ప్రతి అడుగున ఒక ద్వారబంధం

ప్రతి తలుపున ఒక దౌవారికుడు

ప్రతి చేతను ఒక అగ్నిఖడ్గం

ధరించిన

ఈ పురాజగత్పరిభంజనకై

నూత్నరథ్య నిర్మిస్తూ,

మనకోసం

మహాయానం సాగిస్తున్న

ఖగోళకవి మహారథి

సగర్వంగా సగౌరవంగా వెంటవెళదాం. హైదరాబాద్‌ జనవరి 2000 నగ్నముని 18 అవురనని నువోరథి

నిర్ణయుదడైన కవి లభ ఢూ మహారధి సాహిత్యరంగంలో కవితారథం కొత్తపద్ధతిలో నడిపించారు. పుస్తకనామం మహాప్రళభయమని ప్రకటించారు. ఈ కవితల్లో భావ మహాప్రళయం కన్పిస్తుంది. ఎప్పుడూ నిళ్ళబ్దంగా ఉండే మహాకవి మేల్కొంటే మహాప్రళయం అవతరిస్తుంది. ఈ గ్రంధం వెలువడడమే, కవితారంగంలో ఒక మహాప్రళయం. కంచుకంరంతో మనోవేగంతో ఉపన్యసించే మహారథి గళమెత్తి నిర్భయంగా తన మనోభావాలు వెల్లడించారు. మహారధి కవితలు ఒక జలపాతంలా ప్రవహిస్తాయి. ఒక ప్రభంజనంలా వీస్తాయి. అగ్నికణికల్లా విరుచుకుపడి దేహాన్ని, మనసుని కాలుస్తాయి. “'శవతాండవంి, "కాలానికి కోపం' , 'రక్తసంద్రం' మొదలగు కవితలు ఈ కోవలోనివి. “నిత్య మహా ప్రకృతి వికృతి కాదుగదా జనప్రగతి సుగతికి మారుగదా ఈ వాక్యాలు విశ్వజీవనానికి ప్రతిబింబాలు. అంత్యంలో 'విప్ణవవీరుడా' కవితలో, సోషలిజం వెన్ను తట్టిలేపారు. ఇజాల పేరిట మజా చేస్తున్న రాజకీయ పార్టీలపై ఓ చరుపు చరిచారు. తీవ్రవాదుల విప్లవ తత్వాన్ని ఆయన ఒక విధంగా ప్రశంసించినా వారి పటిష్టతను ప్రళ్నిస్తారు. మహారధి ఆధునిక కవితారంగంలో ఓ నిర్భయుడైన కవి. కళావ్రవ్హ 17-12-1999 [& వూర్ణ సికింద్రాబాదు డొ/ వోతుళూచి నొాంబళివరావు మవోవ్రళయం 16

సోదరఘోష “ఏ కవి చరిత్ర చూసినా ఏమున్నది గర్వకారణం? కవిగొళ్ళ చరిత్ర సమస్తం కుక్తింభర పరాయణత్వం” “ల్హిశ్రీయో హ్రీహ్రీయో, ఆరుదో అనిసెట్టో దాశరధో, మహారధో ఒక్కొక్కడూ ఒక్కొక్క మహా భ్రష్టుడు..” అని ఆ రోజుల్లోనే బల్లబాది, డోలుకొట్టి ప్రవచించిన మహా ప్రవక్త ఈ మహారధిగారు. ఇలాంటి విషయాల్లోనే “ఇలా మిగిలేం” అంటూ ఆ మధ్య నేనూ దాదాపు ఇలాగే ఏడ్చేను. మా ఇద్దరి జాయింట్‌ ఏడ్పూ ఏమంటే - అది, ఓ ఎలక్షన్‌ ఎదురుదెబ్బ తగలగానే, జెండాలు పీకేసి, వ్యాపారాల్లో మునిగి, తేలకుండా అలాగే మిగిలిపోయిన వాళ్ళ పొతివ్రత్యం గురించి అటు రాజకీయవేత్తల గురించీ, ఇటు కవిగాళ్ళను గురించీ కూడా ఏడ్బేన్నేను. నేను కవినిగాను కనుక ఆ మాత్రం ఏడ్చి ఊరుకున్నాను. మహారథిగారు కవి గనుక “కమ్యూనిష్టుల పతనగాధ మహారధి బాధ - మహారధి బాధ ప్రపంచానికి బాధ” అనే ధోరణిలో సమస్తాంశాల్నీ స్పృశించేరు. సృజించేరు. ఈ విధంగా బాధపడిన అనేకమంది ప్రజా ఉద్యమ శ్రేయోభిలాషుల వేదనామయ ఘర్షణల్లోంచే క్రొత్త ఉద్యమాలు ఊపిరి పోసుకున్నాయి. పాతవి చిందరవందరయ్యాయి. ఆ లెక్కన కవిగారి బాధ ఉద్యమకారుల బాధగా మారితే ఎంతో కొంత ప్రయోజనం సాధించినట్లే జనవరి 2000 హైదరాబాదు చలనాని వ్రనాదరావు 20 అవురనేని నువోరథి

అభివ్రాయం

ఇది 'మహాప్రళయం'”

కవి 'మహారధి' -

గత శతాబ్దంలో శ్రీశ్రీ 'మహాప్రస్థానం' రాశాడు. ఈ శతాబ్దంలో మహారధి “మహాప్రళయం” ప్రచురిన్తున్నాడు.

రెండూ విప్లవ సంతకాలే

రెండూ ఆందోళనకు సంకేతాలే.

సాధారణకవి శివుడిచేత తాండవం చేయిస్తాడు. విజన్‌ ఉన్నకవి శవంచేత కూడా తాండవం ఆడిస్తాడు.

నుహారధి మాటల్లో ఆనాటి స్వతంత్ర భారతపౌరుడు - “ రెక్కలు విప్పిన ఆయుష్మం తుడు”,

ఇవాళ పారుడు ఆయనమాటల్లోనే “ రెక్కలు విరిగిన గరుత్మంతుడు.

ధ్వని ప్రధానమైందే కవిత్వం. ఈ సంపుటిలో ఆ లక్షణం ప్రధానంగా ఉంది.

మహారధిలో హిపోక్రసీలేని రుజువర్తనం ఉంది. దాన్ని డైరెక్టుగా చెప్పే ధెర్యమూ ఉంది. లేకపోతే శ్రీశ్రీకి పేరడీ పేల్చగలడా? కర్తవ్యాన్ని కవులకు గుర్తుచేయగలడా?

“దారి విడువుడొక్కసారి దండయాత్ర సాగింతును..”

అని కాలుదువ్వగలడా? కంఠాన్ని కదనరంగం చెయ్యగలడా?

ఒకోసారి ఆలోచన విరిసే మహాపధి మహారధి.

మరోసారి ఆవేశం కురిసే మహానది మహారధి.

వెరసి రెండు చేతులతో భావాల్ని సంధించే సవ్యసాచి మహారధి.

మహారధి 20వ శతాబ్దంలో కవిత్వం గ్రంధస్తం చెయ్యకుండా మంచిపని చేశాడు. 21వ శతాబ్దం ఆరంభంలో - కవిత్వం కన్‌ఫ్యూజ్‌ అవుతున్న సందర్భంలో - తన కవిత్వాన్ని గ్రంధస్తం చేస్తూ కూడా మంచిపనే చేశాడు.

రెంటికీ కంగ్రాట్స్‌ 25-12-1999 ఒంగోలు డౌ॥ నాగబైరవ కోటేశ్వరరావు మవప్రళయం ననన

నామాట

1950లో మేడే కాన్కగా నారచన 'కవిగంగన్న' శతకం వెలువడింది. అర్ధ శతాబ్ది తర్వాత, ఈ రెండువేల (2000) సంవత్సరంలో, తిరిగీ “మేడే కాన్క' గానే ఈ 'మహాప్రళయం' ఆవిష్కారం జరగడం యాదృచ్చ్భికంగాదు ఆ ఐచ్చికమే.

ఈ సంపుటిలోని కైతలు 1948 నుంచి 1953 వరకూ, అంటే తెలంగాణ ప్రధమ భూపోరాటపు కాలంలో వ్రాసినవి. అన్నీ ఆనాటి వివిధ పత్రికలలో (ఉదయిని, నగారా, తెలుగుదేశం, ఆంధ్రప్రభ ఇత్యాది) 'బాధర్‌' అనే అప్పటి నా కలంపేరుతో ప్రచురితమైనై. ఓ సంకలనంగా వెలువరించే ప్రయత్నంలో కీశే. కురుగంటివారి ఆశీస్సునూ, కీ.శే. గోపీచంద్‌గారి ప్రశంసనూ, 1957లోనే అందుకోవడం జరిగింది. (అవి ప్రక్క పేజీలలో ఉన్నై), అయికే, 1955 మధ్యంతర ఎన్నికల అనంతరం ఆంధ్రప్రాంతంలోనూ, 1956లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌ అవతరణ తర్వాత మొత్తం తెలుగునాట, ప్రజానాయకులకు ఏర్పడిన పదవీలాలస కారణంగా, ప్రజా ఉద్యమాలు, జనజీవన ప్రవంతినుంచి ధన జీవనప్రవంతి లోనికి చొచ్చుకుపోవడంవల్ల పొటమరించిన పరిస్థితులు, ఈ కవితలలో ఉద్దేశించిన సమరానికి తగినవి కావన్న సత్యాన్ని గోచరింపజేసినై. అందుచేత, అప్పుడు ప్రచురణ ఆపడం జరిగింది. 21వ శతాబ్దంలోనికి అడుగిడిన సందర్భంలో, ఈ కవితా సంపుటికి కాలీనత ఏర్పడిందనే ఎరుకా, విష్ణవ విజయం పట్ల విశ్వాసమూ, ఈ “'మహాప్రళయం' ప్రచురణకు ప్రోత్సాహకాలు.

విప్లవం పట్ల అభినివేశంతోనో, నాపట్ల అభిమానంతోనో, అడగ్గానే తమ అభిప్రాయాలు అందజేసిన -

కురువృద్దులు, ప్రజాకవి

= కాళోజీ నారాయణరావుగారికీ, అఖండ సాహితీపరుడు, జ్ఞానపీఠ అవార్డు గ్రహీత = డౌ॥ సి.నారాయణరెడ్డిగారికీ, భాషావేత్త, రసగ్రహణ పారీణుడూ = శ్రీ చేకూరి రామారావు (వేరా) గారికీ, నిత్యపోరాటశీలీ. సత్యశోధకుడూ = జ్యాలాముఖి గారికీ, సన్మిత్రుడూ, సహజకవీ

• డా॥ మల్లెమాల శ్రీ ఎం.ఎస్‌.రెడ్డి గారికీ, 22 (అవురనేని మవోరథ్‌

విష్ణవ స్ఫూర్తి, ప్రజాకలం = వరవరరావుగారికీ, విష్ణవమూర్తి, ప్రజాగళం = గద్దర్‌ గారికీ, విశ్వసాహితికర్త, కళాప్రపూర్ణ = డా॥ పోతుకూచి సొంబళివరావుగారికీ, దిగంబర కవిశ్రేష్తుడూ, అందరికీ ఇష్పుడూ = శ్రీ నగ్నమునిగారికీ, సాహిత్య విశారదుడూ, సద్విమర్శకుడూ = శ్రీ నాగభైరవ కోటేశ్వరరావుగారికీ, సాహితీశ్రామికుడూ - ప్రగతి కాముకుడూ ఐన = చలసాని ప్రసౌదరావు గారికీ, హృదయపూర్వకమైన కృతజ్ఞతలు చెప్పుకుంటున్నాను. అలాగే ఈ కవితలకు భావస్ఫోరకమైన రేఖా చిత్రాలు వ్రాసిఇచ్చిన ప్రజా కళాకారుడు శ్రీ మోహన్‌కూ, పుస్తకాన్ని అందంగా ముద్రించి ఇచ్చిన శ్రీ సుబ్బయ్య (చరితా గ్రాఫిక్స్‌)కూ, మనఃపూర్వక అభివందనాలు. హైదరాబాదు 2-5-2000 వురనోని మహారథి మవోవ్రళయం 23

ఆశీస్సు అది ఒక శుభసమయం ఒక మధుర ఘటిక తలుచుకుంటే వళ్ళు జలదరిస్తుంది హృది పులకరిస్తుంది మరువ వలెనన్నా మరపురాదు ... ఆనాడు కాల ప్రవాహంలో కొట్టుకుపోతున్న రెండు కాష్టాలు ఒకటి ముదురుది ఒకటి లేతది యాదృచ్చికంగా తలవని తలంపుగా కలిసినై నూతన సంబంధంతో వెలిసివై - అది సంబంధమో అనుబంధమో “బావస్థిరాణ్‌ జననాంతర సౌహృదాని” అన్న కవి బ్రహ్మ కాళిదాసు వాక్యం వితథమౌతుందా! ఎందుకంటే రెండు కాష్టాలు అజ్ఞాత పూర్వాలు అదృష్ట పూర్వాలు ఎందుకు కలవాలె - అకారణంగా! అప్పటి నుంచి ముదురుది చేవ చేకూర్చుకుంది ఆ 24 (తవురనేని మవోరథి

లేతదానికి భావ యౌవనారంభమైంది - ముదురు దాని మౌన ముద్రతోనే లేతదానికి సంశయ విచ్చేదమైంది - కాళిదాసు వాక్యం నిజమని ఇంతకంటె బుజువు కావాలా! ఎంత కో బ్రహ్మ ముందరైనా ఎంతటి కొమ్ములు తిరిగిన పండితుడి ముందరైనా కవిత్వకండూతివంతుల ముందరైనా తలవంచక మెడ త్రిప్పక హిమాచల శృంగం వలె ఉన్నత శిరస్కుడై ఉండే వ్యక్తి నా ఎదుట శిష్య నిర్విశేషుడై పుత్ర ప్రాయుడై మెలగడ మందుకు! ఈ రహస్య భేదనం నాకందనిది - అబ్బాయీ! త్వద్దత్త గురుత్వాన్ని పురస్కరించుకొని నిన్నాశీర్వదించే హక్కు నాకున్నది - వ్రాయి! వ్రాయి! ఇంకా వ్రాయి! భావోల్చణానికి తగిన భాష నీకలవడింది కారణం నాగురుత్వమూ కాదు నీ శిష్య్యత్వమూ కాదు అది సంస్కారం - ఒప్పుకోక తప్పదు - నీ రచన చదివే సహృదయులకు మవవళయంణ డా 25

నీ హృదయ స్పందనం వినిపిస్తుంది -

కనిపిస్తుంది కూడా

ఒక్కొక చోటు నీ వాక్కు

ద్రష్ట నోట వచ్చిన బుక్కు

నీ గేయములు

భావి మానవ సౌభాగ్య ధ్యేయములు -

హాదరాబాదు

9-6-1957 అచార్వ కురుగంటి సీతారామయ్య ఇళ ననన..====-బవ్రరనేని మవారధి

ప్రశంస

వాశనిల్న మే నా మే

ఎన్ని దషూ కూవ ల

మనము,

రోం* శీతం చీనీ ఓ

ఆఇీము,

ఎన్నియాే వలనే ఇేకింయానీన్సీ మేనేలసూ రంళ్ళిం వు యెమెళి ని ప్రేమామే మంట్టే ఉదివిచిదు!

యజ్ఞ పెనువ్చు కళలు శెళిను పళ లే యక పీళ్ళి మనుమేల శేశీద, ఉష్ట ఐష్కిం మాలే ఇహ మని సర్ర్రైవేపక నే ౨జీ వీ వటం సా పమీం మేనెమేవీ మెం్ట్త కొ నేచ్యు, నన్చేవేషేనే ఆలే

స్‌ చ నుమ నఖ్వే వెంచ్సే

మవోవళయల వవ 57

)చుపేవీమే. ని3ెంట్పే,. య్రూమిని యూ ఆసేట్ట్రిలే ఆడీ హావ చేల నీ దింయా నముంచు. చ్ద*ీ వేంమేనా త్తేద్రతితీము+ న వేప బిఇ ముచేపై జైల వడి మచి ప పేర్తమీనై శు తవ వ. వడ జఖ ఖో శీ? వం ంము మున్నీ టి మ్చాం వించి జీని ఉశక్వొి, గీవీ వాంజే వీ న్చేచ్తేపుయు నీ 28 లా అవరనేని మవారది

సోర్సు వివైనీని, చై నవం ఎన్తి నేని, ఉన్పెలు నేపంపిళిమ. ప్రభవ పేంచ్చా వేళా మేళం నీ స్‌ వే వంబీనేఎ వాని వేలు నేని ఎ మే9ితివి, సాక సా

నొచ్చే మేటి శ్రిపై

గేషారి 2

డానేవీ పేవీచీ పై

యున్నా ల్రైవేఎ

నోనుతాశే వ) బీటా న్న

ఆగక బోళ్లీన జీ దళ

మేలేజ్టు న,

మేదీఎ టీ ఫొను

శ్శ నిక్టీయి. కోళ్ళ నోయీ శీ మవావ్రళయం రర

వేచ్ళిల ఆవ్‌ పెశ్తేవంాలక్‌. విళూచ్చు వే శేలశేం, గలే మేంఓ వేం, ని మే- మెంాజ్షరం షాసానేం. బ్ర వౌప్రిశీవెవోవై పుం యాత్‌ ఆలా శీ మేం! మోమహా౨ వే నోపై ఉప్పు డాని లేం 29 శకట ఢమీ *ీర్తేరం | ట్రుద్రి ణక సేద న్‌ లునూయీచి హానీ యూన? 62 నోచేనేని ని టక వాస? 0 తవురనేని మవారథి

కట. నిన్ను యి నేచ్చీల్బు “నాచ్న చే? వమన న ఎంవే మేం కిక్సి ఆం ఉచ్చ ఎపీ ప౭వేకిం టీంలు. ఈయిసే వెలా న చెం ఇం్రానే వా ళే ల నాఖీంపి విప టయిం న వా భీనేజీక్య, నాలం 6లిళేషీ* నిన్న ప్రేమల ఎమీ * ద జీ వాచ్కిచ్చన్ళీ మేనేవోం ట్వోప్చా కలత? క్రొభలీ, వొత్తాను చీవేమేళి వ్ర న్నే ను హోవై నున్నోల్టకో ఆమన 31 మవోపళయల ర!

చెళ్లీరజీ నేవే విల యు నందా వీళచేవము - తొఆళీ కే మే? మీట మె వేల నే నోజిక్నిల్ళి. శం చే మేలీమీనీ నలాఇ్కన్న్న వాని ఖచ పేశాబ్చు ఇమ ఘైన్సేద్మి, 5! న ఇం లేఖ ముంశీి

-సేనెన్న మా సం6 మేలి

పేళ్యంాంచఎ; చవాసేలు

పెళ్లే ళేఎ యూూజనే

వక ఎ ఎటు

వటి జీ6 వాచ్చక్తీనే

శాత ,

దున నెళ్లే ఎపన్చ్రే మేచీ కేల

నిజాలోపో శ ఆలీ లేటు ఖ

జంమే బ్రా స్యష్యా లేము నూ

క్వేవి* వే ము,

ఇగ్రావీమే తోబీనో కచవలు నం భక యః వీకే

త లన త్రవుతనేని మవార

వెత ఫ్రం దళ

పొళ్చించివ శిమవ్యైంవో వ

ఓిమ్త్యూన్వ్యాత్ర ఎ షు వో

వెటునిం రే,

లచ గ్ర చనులు ః 2

చంకశవ కాకు లన్న

నరం నటు నన్చేణుత్ను

వూఖాక్ష్హ్హల్పు

అతా

14 5.1957 (ఈ “ప్రశంస' శ్రీ గోపీచంద్‌ స్వదస్తూరి) మవపళయం యా

వరుస మహాప్రళయం 36 గోళమానవుడు 39 ఒక దావా టీ] కాలానికి కోపం తత ' విశ్వధూళి ఉర్‌ వీణ ఒకటి 46 రక్త సంద్రం శ శవపతొండవం ప! చీకటికోణం 52 నిగమం క్‌4ీ పునాదులు ర్‌5్‌ ఊహల పొలిమేరలు 57 క్షుధాసాగర మథనం 60 మమత 62 దుర్ముఖి 63 పడమట సూర్యోదయం 65 చిరంతనాశాఫలం 66 అవాహన 71 కవుల చరిత్రలు 72 విప్లవ వీరుడా 74 ౩త ల. తివురనేని నునోరథి

య. మ ప. న. మ ప న ర మా న ల

మహా ప్రకయం నా సూక్తుల ఒక బోధికి శాఖలుగా మన రక్తం మైరావణ బిందులుగా జనతాప్రణుతనవధాత్రికి చిందిస్తే మారుతుంది కుళ్ళిన మనదేశం మారుతుంది జగతి పరీక్షా భవనం నిర్మించిన నాడు ప్రగతికి రక్షాబంధం కట్టించిన నాడు మనలన్‌ మనతో శ్రమించు మనుషుల మరువబోదు - చరిత్ర మరువబోదు అంతర్వత్సీ భోగంగా రేగిన సుఖాశామిళిత శ్రమోల్బణంతో మునుసాగే మన భారతిలో ౦ గసుజ్హ నిజం నశించిన నరభారతిలో ర్త ల తలరేపిందొక కాంతి కణం 1 యత్తే . భో గ చెలరేగిందొక క్రాంతికణం ను బధిరించారిక్కడ మహానుభావులు .] న్‌ . బంధించారిక్కడ జనానుయాయుల జాలి టే నా బుక్కులు ని. జు” ల్‌ మనిషికి దిక్కులుగా నిజహక్కులుగా / ష్‌ + నా ఆర్తులు యాం న్న్న జగతికి కార్తులుగా చిరకీర్తులుగా 36 అవురనేని మవోరథి

కాలం చెలరేపిన ఈ సమరాంగణ రుధిరోదిత జ్వారామయ భయదుద్వేగంలో కనిపిస్తోందదె మహాప్రళయం ఉదయిస్తుందిక సమానలోకం భారతి హృదయం రగిలించిన కత్తుల బోనులు కదిలించిన వంచకులారా! మాకోసం మా బాగోగులకోసం నడివీధిని మా మానాల్‌ వేలం పాడిన మీ పరువు ప్రతిష్టల కోసం కరువులు సృష్టించిన జంబుకులారా! ఇక్కడ మేమంతా, మాతో బ్రతికే మనుషులమంతా గతిలేని కతలేని పతితులమో సుఖ జగన్నిపతితులమో కలగిన మా మనసులు రోతల కలహిస్తే కరిగిన మా గుండెలు జ్యోతుల '్రసవిస్తే కోపమన్నదే ఎరుగని మాకే తాపం మహాధూపంగా (ప్రచలిస్తే పగబట్టు కోడెత్రాచెగబడ్డ మునుముందు పరుగెత్తవద్దు లాభమ్ము లెదు చలిదెబ్బతిను పెద్దపులి కోరలగించ సకిలించగారాదు చంపితీరు - ఉన్నారిట త్యాగరక్తి బాహుశక్తి మించిన రక్త శరాహూతులు ఉన్నారిట త్రేతాగ్ని సమహితాత్ములున్నారిట మవీవళయంణ 57

మా తలపోతలు బండరాళ్ళుగ మా అరచేతులు ఆనవాళ్ళుగ పరిణమించి పరిశ్రమిస్తే మాకోసం కలంపట్టి గజకుంభం పగిలించే కవిసింహులు ఉన్నారిక్కడ... తమ బాహులు మాకాహవ శక్తులుగా తమ వ్రేటులు మా బ్రతుకుల బాటలుగా మాకోసం కత్తిపట్టి శవాలచే పెనుతాండవమాడించే శార్యరసాత్ములు ఉన్నారిక్కడ -- ఇక్కడ మేమంతా మాతో బ్రతికే మనుషులమంతా గతిలేని కతలేని పతితులమంతా సుఖ జగన్నిపతితులమంతా వేల్చే ప్రచండ హోమగుండపు జ్వాలల్లో ఆరిన కర్పూరాలుగ వాసించే పీడక సర్పాలన్నీ ఘోషబొంది ఆ మహాప్రళయానంతర భూమిని విరిసే బూదులు మాకనంత విభూతులుగా చరమించే లోకంలో జనభూములు జనియిస్తాయ్‌ మరుభూములు చిగురిస్తాయ్‌-- నగారా జనవరి 1952 ౩8 న తవురనేని మనోరధి

గోళ మానవుడు

ఓ అక్తీణ మానవుడా! లోకమంతా తిరుగుతున్నావు వెలుగు పాలు పితుకుతున్నావు శాంతికోసం వెతుకుతున్నావు

చీకటిసందులో

రెక్కలల్లార్చిన

పెద్ద గుడ్డగూబ కూసిన కూతనే

కపోత గీతి అనుకున్నావు - ఈ లోకంలో పాొంగుతుందేనాడో కాంతి మరి జగత్తును మింగిందీనాడొక చీకటి పెనుసర్భం

ఓ అభేద్య మానవుడా

నీ కాంతి రధం

శవాలయ మహాశ్మశానం పోతానంటోంది

నీ శాంతి నౌక

హిమాలయ గిరికందరాలకు కొట్టుకుంటోంది

నేనున్నా నేనున్నా నే వస్తానని

మొరపెడుతోంది నీక్రాంతి కాహళి శతానేక బోధనా సైకతాల స | జా ఇంకిపోయే సౌరభజాలం వ [. | గతానుగత వేదనా సమీరాల తక ల. కలిసి నిన్ను గారిస్తున్నాయి - హా. వ్‌ శు; (ఖే... ఉక్త ఓ అశేష మానవుడా! ౨౫్రకీ శీ | ట్‌ క్‌ షం సంస్కృతీ హసనంలో డల కాన్‌ ల. ప నం ల (7 ల నో ఊహల ముసురులలో ఆఉయైా2 స్ట ర 7 (లయ మనసుల మథనంలో జ్య హర్షశోకాలు పులకరించాయి - వా

“హేడ న క అనే మవోవ్రళయం ఈం

తేలిపోయింది కళ్ళముందొక జగద్చింబం తేలియాడింది కరిగిపోయిందో తమిస్రగోళం అది ఆఖరు శాపం అని నీ అంతర్వాణే పలికింది ఓ అకలుష మంత్రితుడా! అవనీ పాలకుడా! నీ తెరచిన జగన్నయనానికి ఎదురుగానే గోళ మానవుని మేఘ శిరోజాల రాపిడి క్రుళ్ళింతలో మెరిసిందొకే మెరుపు ఆవు దన్నిన లేగలా పరుగెత్తింది మనసు - దొరకలేదు గోవు వస్తుందనే ఆశ వదలలేదు నిన్ను - ఓ అభాగ్య మానవుడా - చీకటి గుడారంలోకి తొంగి చూచిన సూర్యుడి వేడి భరించలేక ముసుగింకా కప్పుకున్నావు - నిన్ను సందిట్లో బిగించి దిశామండలం చుట్టే రక్త విహంగం రెక్కలు విరగ్గొట్టాలన్నావు ఆ జారే రుధిరంలో స్వర్గ సౌధాలు నిలపాలని చూశావు పొంగిపోయిన అలల తాకిడికి నింగి నిండిందనుకున్నావు ఓ అశాంత మానవుడా కష్టసుఖాలు జరుపుకున్న అనుక్షణ సమరంతో అలసించావు కోరితే దొరకలేదు క్రాంతి పోరలేక పొందావు విశ్రాంతి తెలుగుదేశం సెప్టెంబర్‌ 1948 40 తివురనేని నువోరథి

బక దావా ధూళి ధూసరమీ గోతుల్లో పడి సురిగే వాడా! నీతుల్లో సుడి తిరిగే వాడా! లోకతత్వాల అతిలోక రహస్యం మానవజాతి హాస్యం ఈకల సందుల్లో నింపుకున్నావు గాలిలో తేలియాడుకోవాలనిి" ఎగరేసిన గాలిపటం తాడు తెగుతోంది విశీర్ణమైన కృశీభూత శరీరంలో నూరిపోసుకున్నావు ఎన్నో కారాలు -- పడుతున్న బాధతో కలుగని వ్యవధిలో కలగన్నావు మంచికోసం కలగన్నావు రెక్కలు విప్పిన ఆయుస్మంతుడా! విరిగిన రెక్కల గరుత్మంతుడా! మృదుభాషణ బాధాకర పదఘట్టనలో 'ఆక్న భూధర సంఘట్టనలో | ప్రకృతి చిందించే రక్తకణమ్ముడికెడి కౌర్యాగ్నిలో రాజ్యాల శళతభో్యాలైన రంర్తితయయ సలీసా 1 వగకూ-సగక్తూపగ ప్రచలించే దినరలో వ్‌ ఈ | ఈ వేదన్తాకుస్‌ విదళించిన హ్‌ ళ్‌ మా (క స గ్‌ క పే బడుతోంది లో స్త ్న్న్‌ నీవాశించిన భావి పైబడుతోంది | | | / ముందు నెగులుతోంది నెగడి రాజుతోంది- గ జీ చువోవ్రళయం శ్‌

నీ వెనుకటి కళ్యాణ కింకిణీ కంకణనిక్కణనంలో నీ ఇప్పటి రోదనారణ్యంలో శోధనా శూన్యంలో ఎన్నో జగద్గోళాలు భగ్గుమన్నాయి ఈ మరిగే ద్వంద్వాల సంఘర్షణలో పశుమానవ సమ్మేళనలో హృద్వర్తనాన్ని నీ అతిలోక ప్రణయం పైకొన్నది - సొలసి పోయిన శరీరాంశువులలో తెలుసుకున్నావు చరిత్ర రహస్యం తెలిసిపోయింది ఇల్లిల్లూ తిరిగే వాడా! ఈ మాటే వాగే వాడా! లోకం మరమ్మత్తు చేయాలనే వాడా! అన్నీ నావేనని తృప్తించే వాడా! ని కోరిన సత్యం కోక ధరించలేదు జీవన మరణాల ్రవాళ సంధ్యకు ముందే పాడుకున్న నీ ఉదయరాగం ఈ పురాగోళానికి హృదయరోగమై పోయింది - నవయవ్వన జగదంగన నులివెచ్చని కౌగిలిలో నీ మనోవీధినావరించిన తిమిరం తెర వీడిపోయినది - దిక్కుల నిక్కే దృక్కులు అందుకునే మానవుడి జీవన సంధ్య అందలేని అంధనరుని చరమ రాత్రి ఉదయారుణ కిరణాలందున లయించగ త ల్రవుంనేని మవోరధి

అనంత విశ్వాంతర కందుక క్రీడలందు విననైన మేఘాంతర సంసారపు సవ్వడులకు బెదిరే లేళ్ళ పిండునుండే పిండావు - వెలుగు ధారలు సిండావు- నిన్ను చూచి నవ్వుతున్నాయి ఎన్నో నిస్తేజ పాంచాలికలు సంస్కృతీకాంతస్తనధామం చొచ్చి మలుచుకున్న నీ మాటకూ నేనుంటానని చెలరేగే రేజీకటి దివాంధపు వెర్రికేకకూ భేదం కనుక్కోలేని శూన్య మస్తకాలు ప్రళయాంచల సద్యోగర్భిన్న లయాకర్షామర్న ఘంటికాధ్వని ఉల్లోల కల్లోల విలోలోజ్వ్వలోత్తుంగ తరంగాళి జగతిని కలవో లేవో అని కలగుండు పడినవి - కాంతిని కనగలేక కాంతిని తెలియలేక మాటల మైకంలో బాధల ఈకవలో గజగజ వణికే జర్జరితాంగుల విముక్తి కొరకై ఉన్మత్తులుప్పరిగెలెక్కిన భ్రష్ట సమాజపు పంచత్వము కొరకై వేశావొక దావా - తరతరముల దావా- అది జయిస్తుంది - ఇట ఈ లోకం కృతకపు లోకం లయిస్తోంది - తెలుగుదేళం అక్టోబర్‌ 1949 మవోప్రళయం తె

కాలానికి కోపం వద్దు - లేపొద్దు మేధో జీవుల మేలుకొలుపవద్దు - తెగిపోయే సాలీటి గూటిలో ప్రాకే ఈగల భోగాలు తరలిస్తావా! వద్దు - లేపొద్దు నిద్రాముద్రిత భద్రగజాలను ఉంటే చాలులే స్వప్ప్నాంతర సింహార్చనలో మానవ ధూర్జటి మారణ నేత్రం దూసిన శూలం - చేసిన జాలం చూశామా మనం]! చూసిందా జగం! కరిగిపోయిన కండల్లో గుండెల్లో కడకు మిగిలేది చూశామా మనం! చూసిందా జగం! రేగాయి వ్రణ బాధలు మోగింది రణదుందుభి వింటూ కదిలే గండుమెకాల కరిన వచన పఠనా రావం విన్నావా నువ్వు! విన్నదా జగత్తు! ఇది శిరసెత్తిన శవస్నానం యాం, ఇది శివమెత్తిన శరజ్ఞానం న్త్‌ాన్డో బాష్ప సజ్జిత పంచ కళ్యాణి 1 య. త్త డెక్కల చప్పుడుతో రేగిన నం! త్ర, క జలధరమాలా ధానం [యై కో ” ఇది కాలానికి విసుక్కోపం ఓల జ న. వ్‌ తెలుగుదేశం అవ్‌ ఆర్టోబర్‌ 1949 ౯ గొ తివురనేని మవోరథి

విశ్వధూళి కోటికోటీ సూర్య కోటులు | ప్రజ్వలించుచు ఓ కా, విశ్వ వీణా వాదనంలో జ్‌... ల సంతరించిన నిండు మోహం శ సా ల్‌ నిన్నదిలించెనో మానవుడా! (గా గ సెలయేటి గలగలలు // నదినీటి తుంపురులు | మహానగ సానువులు దిశాలయబాహువులు నిన్‌ బెదిరించెనో మానవుడా! ఆకసాన తారలు | ో ష్య లోకములో జీవులు ఎచ్చట నుండి వచ్చిన వెవ్వరు కారణమైరి! (4 నేనెవరీ మనసిచ్చిరంచాక ప్రభాతవేళ ప్ర యోచన చేసినావో మానవుడా! | నీ యోచనలకానాడు | ్న కాలావధుల మొదటి కొసలో స్ట 1 న్న దశాపరిబామంలో | ళ్‌ ఆస్తినాస్తి విచికిత్స (ఖై ॥ నేడు | ల | నీ జీవిత ప్రాంగణాన 1, సంధ్యాలయాంతర సురాంగనయై ్ట. న్న మనోన్మణియై జే! / నీ అంతరాంతరాలు కెలుకుతోంది - వే ఓ నవీన మానవుడా! త సుప్త రాత్రీ కరాళాంకము నుండి గ్‌ అ గా విడివడగదవోయీ!। (ము. 1 విశ్వధూళి విచిత్ర గమనం తెలియగ అంధవభ నీక్రె నిన్నే ఎరుగ రమ్మోయీ! జనవరి 1950 మవోవళయం లీక్‌

ఏణ ఒకటి వీణ ఒకటి మోగుతోంది సప్తమ స్థాయిలో మోగుతోంది జోగుతోంది సుప్తజగం సాగుతోంది సర్ప్వరతం సంగమాలు తప్తసంగమాలు సాగరాలు సప్త సాగరాలు సుడులు తిరిగి తలలు రగిలి జోగుతోంది సుప్త జగం సాగుతోంది సర్పరతం వేషధారి వీధిలోన హర్షశోక రతులలోన చుక్కలంతా అంజలించ దిక్కటాహం దద్దరిల్ల వినుచుతోంది వీరణాలు పంచుతోంది కాంతిజాలు కాచుకోండి! నోచుకోండి] భర్గమతులు క్రాంతి హితులు జోగరండి వీణతోనె కలిసి పాండి ప్రవాహాన త్రాగరండి రక్తధనులు 11 (7 జోగుతోంది సుప్త జగం గ సాగుతోంది సర్పరతం ధో ల్‌ సప్తమ స్థాయిలో కా డ్తం మోగుతోంది వీణ ఒకటి | అతనూ గా వీణ ఒకటి మోగుతోంది - నాటా ఆఅంధవ్రభ జనవరి 1950 46 తివురనేని మవోరథి

డో రక్త సంద్రం కవితాగోళం పగిలించిన మహాస్వనం నాదిరా! నిత్య మహా ప్రకృతి నేనై నిర్జిస్తే ఎవరురా! నీ నాడీ స్పందనం నీకే వినిపిస్తున్నారు! నీ మనస్సు మారుమూలల్లో ఇరుక్కున్న నాగజెముడు ఎవరురా! ముళ్ళు కదుపుతున్నారు! నీవెన్నున రాచపుండు ఎవరురా! అంచుకెలుకుతున్నారు! ఎన్నెన్నో జగన్నయనాలు యా చూసిన సత్యాలేవో! ల అబద్ధమేదో నిబద్ధియేదో నీ శరీరంలోనే ఉన్నాయిరా. క్లడ్త ల క. సిరలూ మునుల ళ్‌ "చు. షష, మహారక్త సంద్రమై పోయిన ల్‌ మఖ నేడెక్కడిదిరా అహింస! | న్న 1 ఈసంచలనచ్చాయలో త్‌ మ స! ఎక్కడిదిరా సహనం! ష్య షై ( 1 | ఘనీభవించిన విపత్తుల్లో ష్‌(1 న్య ఎంత కాలమీ జగన్నటన! లు షక మ. ] ్య | మహాప్రళయం త

గర్భిణీ మేఘం గాళి తినలేదు ఏ పంటలు పండాయో ఏ కడుపులు కాలాయో ఏ బాధితులే పీడితులు మురుగున పురుగుల తులయగు బ్రతుకులు రోసిరో ఏ జనపదముల ఘన జనములు కదనానికి పదపదమని కత్తులు దూసిరో భారతిలో ఒక క్రాంతి కణం శోభించిన జన తంత్రగణం తలవాల్బలేదు - క్షణక్షణం మేదుర గమనంలో కాలిడిన కత్తెర కాలంతో ఎండమావుల్లో ఎండిన నీ గుండె అందలేదెంత కాలం మహాభావ స్పందన! నటన్నటనా పరీరంభక్షణం మహానర జవోన్నవ యుగం వినిపించే రక్తతరంగ ధ్వనితో హోరెత్తిన నీ చెవులేమంటున్నాయి! అంతా ఒక హృదయంగా క్రమిస్తే అంతా ఒక గోళంగా భ్రమిస్తే నిత్య మహాహ్రకృతి వికృతి కాదుగదా! జన ప్రగతి సుగతికి మారుగదా! ఆంధ్రప్రభ అక్టోబర్‌ 1957 48 (్రివురనేని మవోరథి

శవ తాండవం (రక్కిస పాదల మధ్య ఏకాకిగా ఉన్న విష్ణవ వీరుడి దగ్గిరకు వెళ్ళడానికి ధైర్యం చాలక, మొత్తం పాదలనే ధ్వంసం చేసి చంపేస్తారు - పోలిసులు) ఎవరయ్యా! తుది మొదలు ధ్వంసించామన్నది! పది మందై భంజించామన్నది! నీ మాటే తలచేవాడు లేక అందరొక్షటై నిను దూరం చేస్తే జీవితమంతా నీవై శోధిస్తే, ఒక నాయకుడొక ప్రసంగంతో ఒక పత్రిక ఒక వ్యాసంతో నీ యోగంపై దుమ్మెత్తిందీ లోకం - విన్నానీ చెవులతోనే శవాన్ని దహించే దిక్కన్నా లేదని (| అంటలేరు నిన్నా పాపులు 1% భయాంధకారులు | 1) | మలినాంతరంగులు | | 10 1) 1 నిన్నంటలేరు వారు - (| గ |. ఆకటితో సాక్కిన ॥ |] (|. చీకటిలో చిక్కిన ం | 1/1 చితుకుల బ్రతుకులు కృళ్ళి కృశిస్తే +//, ఎక్కడెక్కడివో హృదయాలోక్రోశిస్తే | నరనరం శ్‌ భారభారతియై ప్రకోపిస్తే | గీ: కుపితారుణ రక్త తరుణిమతో | | ఏ కారడవుల్లోనో నినదించిన ఖే ప్రణయ ప్రళయోగ్ర భుజాస్భాలనం | న మవోసపళయంల 45

విలయ మిళిత మహా విపత్తులో వికసించిన ప్రవాళ భాష్యం ఇటి కోటి కోట్ల బాధాతప్త జీవులు యువలోకపు పాతాళ స్పందనలై నవయవ్వన నాళ సంక్రందనలై (ప్రవహించినవెన్ని బాధా జగద్వైతరణీ నదాలో ప్రతిధ్వనించిన వెన్ని కంకాళ నిగళచ్భేదనాదాలో ఇది అంతా ఈ జగత్తునంతా అతిక్రమించి ఈ గోళాల పరిభ్రమించి నిత్యనిసర్గం శోధించాలని సత్యరహస్యం సాధించాలని దూరతీరం చూసిన నీ కళ్ళలో నీలాకాశం నిగనిగలతో విరియాలని తెల్లని పులుగుల రెక్కల విసరులతో జగమంతా ఆనందబాష్పాలే విడవాలని చీవూహించిన మహాగోళంలో లేవు రోషాలు లేవు భేషజాలు లేవు ద్వేషాలు లేవు క్రోధాలు లేవచ్చట చోర ఘోరభయాలు లేవు స్వప్ప జగత్తులు లేవు వ్యక్తి రాగాలు - వ్యష్టి రోగాలు ఆరవచ్చట ప్రాణకాంతులు జీర్ణమొందవు జీవశక్తులు - సమయం రాక మున్నే సమరం జరిపిన త్వదేకక్షణ మాత్ర జగ్గజ్జలనైక దీప్తి భరించలేని ఘూకలోకం 50 ట్రివురనేని మవారథి

నిశాబింబమై నిన్నలుముకున్నది నిన్ననో మొన్ననో నీ పాదమంటిన అడుగుల పారాణి ఆరలేదు - మధు మధుర గరళరుధిర సంసారాన సౌఖ్యలేశమ్మేని సాగలేదు - ఇట జరిపిన రణయజ్ఞమ్మున పూర్ణాహుతిగా నీ శీర్మమ్మే! అహో! కనలేదు వినలేదు నీకై ఏడ్చెడు వాడొకడే కానగ రాడని తెలిసీ బాకై దుష్టుల దూల్చుచు ఏకొండకోనలయందో మరణించిన నీ కోసం నీకోసం మేమంతా మనుషులమైన నాడు నీ లోచూపుల కర్ణం మాకవగతమైననాడు మెరుస్తాయి ఒక కోటి సూర్యుల కాంతి కిరణాలు తెలుస్తాయి శతకోటి గోళాల పరిభ్రమణాలు ఉదయిని నయం సస... నవంబర్‌ 19557 మవ లాలా?

చీకటి కోణం జగత్తంతా కలగించే కరగించే బిగుసుకునే చీకటి ఒడిలో జగజ్జననం కాంక్షించే మనిషీ! ఓ మనీషి! నీ కోసం నీవై నీవెవ్వరి కొరకో ఎన్నో విధాల యుగయుగాల రగడల్లో పాలు పోసి పెంచిన నీ సంస్కృతీ జీవం నిర్ణయ దంద శూకం- కుదుళ్ళగిలిపోయిన నీ ఆశా వృక్షం పదరిన హృదయాన్నే భక్తిస్తే చూస్తున్నావెన్నో ఆకసాలు నీతో నేనూ చూస్తున్నాను ఉన్నాడా! మానవుడెక్కడైనా అని - దొరకలేదీ ప్రశ్నకు సమాధానం చిక్కు ప్రశ్నల గణితం మన జీవితం - ఒక్కళల్లే ఐ దేశానికి ద్రిమ్మరినై ఈకష్టసుఖావాప్త జీవికలో సుడులు తిరిగే నాడుల కూడదీసి నడుస్తుంటే, మనిషికి వెలియై మనసుకు బలియై జడులమాసిన అడుగుల జాడచూసి నడుస్తుంటే అందని ఆశల కోసం దొరకని దోవల కొరకై భువినేనొక్కడినై యోచిస్తే ఇట నేనెక్కటిగా శోధిస్తే క52 .... అవురనేని మవారధి

హృదయం గర్భగుడిలో మోగిన ఒకే గంట ఎన్నో లోక కంరాల ఒకే ఒక మంట వాయువుటై విడిపోయెనే తల్లీ! జగతీ! ప్రియ జగతీ! నీ యీ మృదృవనమ్మున దుమ్మంటిన వళ్ళు పులకరించెనే తల్లీ! జగతీ! జన ప్రగతి! నీకై నీ నవరూపం కొరకై చేసిన ఈ అనంతాశాయుత హృదంతరాళ హోమంలో జీవులు మిగలలేదు జీవం తరగలేదు - / నాయీ మధనంలో 4 జగత్‌ సిత ఛత్రపు నీడల్లో సు ..... మెరిసిన ఒక విశీర్ణ క్షణం వా. పురాజగత్సమాధికడ [( నిట్టూర్చే నిర్వేదం వేదంగా మూ . నే జారిన చీకటి కోణం - నో / న. ఆంధ్రవ్రభ డీసెంబరల్‌ 1967 చనివళయం లాం నానా 55

నిగమం కాలిన తలవాల్చిన మనసుల మండుటెండల్లో రేగే ఇసుక గాలి దుమారమొక్కటి, సంశయ బాధిత లోక విలోడిత (పేతాత్మల పావన జీవన హృదిలో స్థావరమొక్కటి ఉంటే చాలు నా జీవిక సుగమంగా నిగమంగా నడువగలదు - సితాసిత పవిత్ర భస్మసవితృకోహో అంజలించగలను - కరుణారుణ కిరణ తరుణార్కుని అనిమేష నయనాల చూడగలను - మరి నా హృదయం ఫలియించిననాడు జనుడా! ఈ జగతి అంతా నిరంతర మానవోల్లసితం జనానంత సుఖోదంత కథనార్ద రుతం - ఈ వేదనామృత సేచన చేసే చూసే ఆశలుంటే చాలు నా జీవిక సుగమంగా గడువగలదు నా భూమిక నిగమంగా నిలువగలదు - నూ నన కే అకలి సహ్య త్రను నన ఎనవీల్‌ 1952 సజ్రఖ్యలా ము ననన నను

ఆలో / ౮ “భోళా సీ / టి! పునాదులు |క| జగమంతా శాసించి కృళించే వాడా! _ ల వట (0. ఆకలీ శోకం నీపై పగ తీర్చుకున్నాయి శ... ఖీ / . /గొ ఉం? గ గ 1 | భూ మబ్బంత మనిషివా! అన్న ఒక చిన్నారి పలుకు (1. (| , వ // ఈ ముద్దుల మారి జగత్తులో 1 గ 6 సీ క్ష! ర + న్న రం సల దిగంతాల హసించింది - ల (0 స. (గ్ల! జ్జ నీ యీ తేకువలో సో 411 పతిత జగత్సరి చుంబనోద్రేకంలో నూ లు | 1 న న న గ | స ఎన్నో మహతుల గ్గ న (4 | మహత్తర నాదాలు మొరశాయి- న?! నిను కోరిన మేమే [0 (సక 1.1! దొడ్డిదారిని తప్పుకుంటే + గ్‌ మనిషికి బతుకంటూ ఒకటుందా! ఆలోచనతో ఊడే శిరోజాల సంకోచం - పునాదులు పగిలిన జీవన స్వేచ్చా గగన విహారంలో నాకు నేనై లోకమంతా పరిఢవిల్లిన నాకు నేనే లేకపోతే జీవనాదమె సమసిపోదా! మూలకందమె ముగిసిపోదా! వ్యక్తా వ్యక్త జగద్వ్యక్తీ! పరిఫుల్ల మనళ్ళక్తీ! నీ ఆవర్తాల్లో ఇంకా స్నానమన్నా చేయలేదు మవోప్రళయం కక్‌

అప్పుడే ఇప్పుడిప్పుడే ఎక్కడిదీ ప్రశాంతి! ఈ మరణ శాంతి! అగ్రజనాజ్ఞానుగతా! హృన్మనోబాధా సురత రుతా! స్వయంకృతాపరాధ జనితా! జనతా! నీ అంతరాంతరాల పెనవేసుకున్న మరణ వాంఛా సర్పం - నేనొక్కళ్ణో కవిరాట్టును సమ్రాట్టును వేదాంతిని శాస్త్రార్టిని ఎన్నెన్నో ఆశయాల ఆహవాల సమూహ మరణం ఒకే తృటిలో జరిగితే మళ్ళీ మొదలా! సృష్టికి మళ్ళీ మొదలా! తల్లీ! ప్రకృతీ! ప్రాణూకృతీ! తెలుపవమ్మా! కోటి మానవ కోటీ గళన్మయ గాధల భిన్నత్వాల రహస్యం అనంత మానవ హృదంతరాళంలో పరాకాష్ట నందే పర్యవసానం ఏదో తెలుపవమ్మా! నేత జులై 1952 56 తివురనేని మవోరథి

ఊహల పొలిమేరలు మరణ వేదనలై మనసును మండించే బ్రతుకును ఖండించే యోచనలే సూచనలో, అద్దమరేయి నిద్దురలేచి మదమత్త జగత్సరిఖేలనలో బుసకొట్టావో! బాధాజగత్పరివేదనలో వినమారగించావో! పతిత జగత్పరిశోధనలో కృశానుడవయ్యావో! మమత కృశించి భ్రమలు నశించి గా టే? వ్యక్తిత్వాని కర్ధం మరచిన మానవుడా! హై చిరకాలంగా ఎదురు చూచిన [ జరలో జ్వరంలో * కే యే నీ జని భరణం తీరునో! [ఫి . ఏ అతిదూరతీరాలకో పయనించే యక్‌ స తనను తానే విడలేక శయనించే అధోరతితో తల్‌. మేళవించిన క్రమరాగం ఖా శోభించిన సుమగంధం గ్‌ 1 ( బరువు భరించలేక హరించలేక | , | ప్రకృతి సిద్ధమనే అశక్తుడా! కానా | కలదో ఒక స్వర్గం! కు ఏదో ఒక నరకం! శాంతిదాంతుల పునాదులలో / అనంతవేదన ళ్‌ నీ వెనుక తరాల జీవనాడులకు తెలుసు ( శ చువోవళయం 57

కమ్మిన కారు మబ్బులలో కరుణార్ధ హృద్వీధి గమనించు చిచ్చక్తికి నమోస్తు వెన్నెల తీగ సొంపులలో మమతాక్త శోభలు ఘటించు పరమశక్తికి నమోస్తు హృత్సాతాళసీమ జనియించి లోకమంతా కలియజుబట్టెడి నిరుక్తికి నమోస్తు - గూళ్ళలో మనుషులు మనుషులలో గూళ్ళు గొలుసులు గొలుసులై భ్రమించి క్రమించిన మహా మానవుడా! అచేయుడా! నీ శోధన కెరగా బాధల కొరకై నోరరుగని పాపలు - పసిపాపలు చలిమంటలలో మిగిలిన నుసిగా హృదయాలలో అగ్గిదుమారాలు - మనిషికి తనకే అర్థం తెలియని మనిషికి నీ రహస్యం తెలిసేదెలాగ తల్లీ! ప్రకృతీ! ప్రేమాకృతి! నీ కదలికలో కనలే ప్రాణులు నీ గౌలులలో కమిలే మమతలు నీ ఊహలలో ఉడికే జీవకోట్లు తల్లీ! ప్రకృతీ! ్రేమాకృతి! మంచికి చెడ్డకు భేదం తెలియక మా వాసనలే ఇంపనే నరపశువుల పాలియించగ రానీవమ్మా! నీ దయా విషం రానీవమ్మా దుర్గంధాలే ఉద్యానాలై నీచత్వాలే నిధానాలై మరిగి మరిగి గడ్డ గట్టిన రోతలు 58 తివురనేని మవోరభథి

పెకలించగ రానీవమ్మా! నీ కృపాప్రభంజను రానీవమ్మా! నశించనీ కుళ్ళిన మనసులు నశించనీ మనసుల మనుషులు ఒకడొకడే ఒక జగత్తు జగత్తే విడిగా ఒకడాకడు ఎవరికి వారై సడలిన జగత్తు నశించనీ! నీ రక్తారుణ నయన విక్షేపం దారుణమై మా బాధలు ఒకేసారి మండనిమ్ము తల్లీ! మా మనసులు వడివడిగా వేగనిమ్ము తల్లీ! భావ వేగమున ప్రచలించిన మానవుడా! నీలాకాశపు పెనుగాలి తెరలలో కలిసే మెరిసే ఊహల పాలిమేరలలో విరిసే మొరసే విహారాలకు విచారాలకు అర్భాలడుగరాదు - అంతాలెరుగరాదు - మరచిపోవయ్యా! నిన్ను నీవే తెలిసి మరచిపోవయ్యా! నీలోనే నీ నాడులు గూఢచారులై వెన్నాడే శారీరక యోగంలో పోరవయ్యా! నీకు నీవే దూరంగా పోరవయ్యా! కల్పన సెప్టెంబర్‌ 1962 (శ్రీ గంగినేని వెంకటేళ్ళారరావు వివావా నందర్భంగా శ్రీ అనిసెట్టి సుబ్బారావు నంసాదకత్వంలో వెలువడిన కవితా నంవుటి) మవ్యోపళయం 59

క్షుధా సాగరమథనం ఓ అనంత జగదుద్భూత మృదు సంగీత స్వరాహూత మృణ్మయ మనస్వినీ! ఊహా తమస్వినీ! ఈ చీకటి చలిలో కొరికే ఎముకలతో తిరిగిన ప్రదేశమ్ముల అరసిన జనములలో కనిపించిన వాకచో ప్రళయ వేళాగత శ్మశానహిత సదనమ్ములు వినిపించిన వటనే సమర సమారంభ భయద గర్జానినదమ్ములు నా చూచిన జనపదమ్ముల ఘనజనమ్ముల ( | | “మం... యా క కో క ల్‌ . “ ఈ తెలుగుదేశం నవంబర్‌ 71953 60 తవురనేని మవోరథి

నెత్తుటి కందుల విదళించిన చప్పుడు కందన గాయలు కదిలించిన రొప్పులు తలచిన తలపులన్ని యధాయధలై కొలచిన ప్రతిమలన్ని నిదాఘములై పాతాళ భ్రమణంలో పరిక్రమించిన అనంత తమస్సుల మనస్సులెన్నో పలుకరించినవి - జీవితమట నీచాతి నీచమతి నికృష్ణమ్ము లేవాశ లేవియు - లేదు భోజనాశయేని లేవూహలేవియు భావియన్నదసలె లేదు చిన్నారి పొన్నారి చిరుత పాపలకే సొగసులు లేవచట లేవచట కవితల వంటశాలలు పదవుల చండ్రకోలలు లేవచట బావుటా ఎత్తిన బాధల గాధలె గాని రంగారు పొంగారు శృంగార వీధులు లేవచట ఉన్నవి కర్మశ జగత్పదాఘాతమ్ములే దారిద్య్యపు రక్కసి కశాఘాతమ్ములే ఆ కన్నీటి ప్రవాహాల మిన్నేటి జనాఘాల సంచలించిన హృదయం పగగొన్నదిరా! నీడవలె నీ ప్రతి జాడవెన్నంటునురా! ఈ మహాజన సాగరసంగమానికి ఈ జరాగ్రసిత జగత్రళయానికి నేనూ ఒక పరమ సాక్షిని - ఈ మంటల గుండెల గుండెల మంటల పారే నిప్పుటేరుల రక్త వర్షాలకు నేనూ ఒక పరమ సాక్షిని - ఓ జగదనంత విషోద్భూత మధురగీత రుధిర జాత మనస్తమస్వినీ ఊహామనస్వినీ!

మవోవ్రళయం 61

మమత మమతా! అతిలోకమతా! జన సమహితా! మమతా! నీ వర్తన దురూహ్యం మానవజని దుర్లభం - నాలోనే లేని మానవత్వం ఎటనో కావాలని ఎవరో ఉన్నారని వెతికా నెంతో కాలం - విచిత్రమీ మమతా జాలం! తెలుగుదేశం జూన్‌ 7964 (ఈ ణో త్త జ) యా. కరగ జా స్‌ 62 అివురనేని మహారథి

దుర్ముఖి (మన్మధ వెళ్ళి దుర్ముఖి వచ్చింది]

దుర్ముఖమై పోయిన జీవికల భి గ “దుర్ముఖి” కారాదాక పీడకల (ఖీ శక. రు జీవమావేశ జనితమ్ము య్‌ రస లే కాలమాశాభరితమ్ము వం ల్నశేమ్ష//2 రీ “క్ల నిర్జిదతా భర సంగరమై యల మధురోహల జరకున్‌ తిరమై ఆంూక్రగిట్లు యన దుర్ముఖమై పోయిన జీవికల “దుర్ముఖి” కారాదొక పీడకల జే గారు

ఈ బాధల కథనంలో 2 ౮ /

ఉగాదుల పరిధులలో

జనియించెను ప్రశ్నల భ్రాంతి

పని విన్నది జీవిత క్రాంతి

జనారాధనపూతమైన

ధనాస్వాదనలో

గతించిందొక 'మన్మధి

జితించిందొక “చిన్మయి” ఇట రుచిర స్వప్న కథా కథన మచిర కాలం - ఎట లలితమంత్రవ్యధా మధుర మరుచి జాలం! ఈ జనత అగ్రజనానుగత ఈ మమత అనులోమానురత అనంతమమేయమీ ఉగాది శ్రమాంత విశేషమీ యుగాది-

మవావ్రళయం 63

ధనారాధనపూతమైన జనాస్వాదనలో గతించిందొక 'మన్మధ' జితించిందొక “చిన్మయి” ఈ భోగ సరాగంలో ఈ రాగ విరాగంలో దుర్ముఖమై పోయిన జీవికల “దుర్ముఖి” కారాదొక పీడకల - తెలుగుదేశం వనవీల్‌ 1966 6 త్రివురనేని మవోరథి

జి పడమట సూర్యోదయం (కేరళలో మొట్టమొదటి కమ్యూనిష్ట్‌ ప్రభుత్వం ఏర్పడిన సందర్భం) ఆశ్చర్యమాశ్చర్య మరుణోదయ మాయెను పశ్చిమాంబుధి కర్షకుని ఇంట నాగలి హర్షించెలే కార్మికుని కంట మోదమె వర్పించెలే నేడు గదా! ౧ తరణి కిరణ ప్రసారమున కర్ధము ్మ్ను ి అరుణ పతాకమునకు పరమార్ధము - శీతనగం సాదర దృక్కుల నింగికి నిక్కెనో జయో సేతువు హేతువుచే నీటిపై పాక్కెనో య ) నేడు గదా! పుడమి తల్లి హృదయం పులకరించెను పుణ్యధాత్రి భారతి చిరునవ్వెను - న్‌ క్‌ త్యాగమూర్తులు ధారవోసిన అరుణ రక్తమై పుణ్యసతుల నాసటి కుంకుమగా నిలిచెనేమొ లా నేడు గదా! థు కడపటి విజయం లభియించెను | పడమట సూర్యోదయమాయెను భలే ఆశ్చర్య మాళ్చర్యమరుణోదయమాయెను పశ్చిమాంబుధిి ్లో తెలుగుదేశం కపి మార్చి 1957 ఫ్‌ యి 14 (1, కక! 1 11: మహాప్రళయం 65

చిరంతనాశాఫలం వేయి వేల చీలుదారుల చిక్కుత్రోవల చిట్టడవీ మనుషులు మనే మన భూమీ మనసులు వినే మరోభువీ మహోన్నత శిఖరాల సువిశాల జనాలయం అట ఉదయించెనడుగో। కలసి మెలసి తిరుగాడే పరిపూర్ణ మానస మానిసి ఉదయించెనడుగో! మనిషికి మనసుకు మధ్య మరుభూములుగా కావచట రాక్షసాఖాతములు రావచటికే పెనుభూతములు “పాపులమని పుట్టువుతోనే పాపులమని చేదుకాయలు సంస్కృతీ మధుర ఫలాలు మెసవిన పాపులమని” అఖాతాల అగాధాల పడిపాకుతు ఏడ్చేకుమిలే వేల వేల అర్చుదాల అంతులేని గోరీలు గోరీల నీడలు కానరావచట చూడుమదే నవయుగోదయమ్ము చేరుమదే జనరక్రాంతి పథమ్ము పురాణ దంపతులు ఈ వునదాము చేరిరి ఈడెన్‌వనానికి ప్రార్దిళైై సేసిరి - 66 తవురనేని మవారథి

మొగము నిండిన స్వేదముతో ఈనాటికి భువి దున్నునదాము, పడీదు భూముల ముళ్ళు కంచెలు ఈ నాటికి ఏరివేయునదాము - ప్రతినరం నిండిన బాధాగరళమై తుఫాను హోంత్తిన సాగరమై ఈనాటికి పురిటిల్లు జేరును పురాణసతి ఈనాటికి ప్రసవించును పాపుల ఈవ్‌ సతి - ఈడెన్‌ వనానికి ప్రాగిశ కైసేసిన పురాణ దంపతుల రమ్మని పిల్చెనదే బంగరు ఫలముల వృక్షం - కీకారణ్యపు మధ్యన చీకటి చివురుల మాటున జీవిత పాదపమయ్యదె బంగరు ఫలముల వృక్షం - అయ్యటవీ ముఖద్వారాన అగ్ని ఖడ్గమ్ముల రుళిపించు చుందురమాయక దౌవారికులు పొంతల జేరగనీరెవ్వరిని - వారలగని వాక్కుచ్చెనదాము ఎరుగరటే! నన్నెరుగరటే! కష్టింతును కండలరుగ సృష్టింతును విప్లవముల జనుడ ఘనుడ క్రాంతి కరుడ నన్నెరుగరటే! దారివిడువుడొక్కసారి దండయాత్ర సాగింతును - మవపళయం ను 57

భోగం జనభయంకర రోగం తిమిరం ప్రళయ హింసా సమరం ఈ పురావర్మ పరిరక్షణకై (ప్రతి అడుగున ఒక ద్వార బంధం ప్రతి తలుపున ఒక దౌవారికుడు ప్రతి చేతను ఒక అగ్ని ఖడ్గం - పురాజగత్‌ పరిభంజన పథాన అదాము నిర్జించెడు ప్రతి అడుగూ రక్త తర్పణ సముషార్షితమ్ము - పురాణ దంపతుల రమ్మని పిల్చెనదే కీకారణ్యపు మధ్యన చీకటి చివురుల మాటున జీవిత కల్చవృక్షపు చిరంతనాశాఫలమ్ము పిలుచునదే! రమ్మని పిలుచునదే!

సురుచిర సుందర సురూప మీ జగతి

లలిత లలిత కరుణామహిత మీ ప్రగతి

ప్రతి మానవు మదిలో కోర్కెల కలలే పరియలుగా నెరియలుగా చీల్చెదరే!

ఎవరీ బేహారులు!

ఎవరీ నడివీధిని

పట్టపగలె కల్పింతురు నిశీధిని!

చిక్కని మానవ రక్తం రుచిమెక్కిన

లోకభయంకర వర్తక భూతములై

ఎవర్‌ నడివీధుల పారాడెదరు!

ఈ నాటికి మొండి కత్తుల నూరెదరు! నరనారుల పశువులుగా మార్చుచు వేడి వేడి ఆత్మలనే అమ్మెదరే! (పేమ కపోతములనె తెగ నరుకుచు మానవ మారణ హోమం చేసెదరే!

కత లలన తివరనేన్‌ మహారథి

వీరటే! ఆది దంపతుల వారసులీ పాలసులటే! వంపులు కులికే సొంపులు పిలిచే అఖిల జనావన కళాసొాధముల వీరలబే నిర్మించిన వారలు! అజంతా దివ్య శిల్పాంయాలలో గండశిలలకె (ప్రాణము పోసిన ఉలుల కాసాములు వీరలటే! మానవుడే ఖేచరుడయ్యెను వాయు భేదనమ్ము విమానమ్ము వీరలటే విసరిన వారలు! ఆఅశాశల మన మధురోహల కొక రూపము కల్పన సేసిన ప్రశాంత జగతీ జనప్రగతీి గతమణుశాలా నిర్మాణము లొనరించిన వారలు వీరలటే! మహా శూన్యకందుకాల కెదురెదురై మొహరించే విశ్వాంతరాళ (ప్రాంతరాల విచ్చలవిడి విహరించే గ్రహాల, కృత్రిమ గ్రహాల వీరలటే విసరిన వారలు! అమోఘ మీ కవనరుతం అనంత మీ భువన వనం సుందర నిర్మిత సురుచిర సుదతీ గర్వోన్నత శిళురీ గరిమమ్ములు చివురు జొంపముల ప్రసవ మాలికల ప్రాణము పొందిన పాదప శ్రేణులు మవోవళయం 6

మన చూచిన చూడని ఈ భువనం మహోన్నత సువిశాల జనాలయం ఇటు ప్రత్యణువూ అపూర్వమమేయము - కరుణా పూతము ఈ ప్రకృతి యని రుతించి నుతించు తపోజనగణము - అమోఘ తరైక్యతా భావమున ప్రకోపించి ప్రగల్ఫించు నాతడె పరిపూర్ణ మానస మానిసి గదా! అభ్యుదయ అగహ్ట్‌ 1958 భం లలల అవురనేని మవారథి

న ఆవాహన కోటీ కోటీర కాకోదరాకోల ప్రళయకాలాభీల బడబాగ్నికీల రోషించి ధ్వంసించు భాషామ తల్లి చెలరేగి పాపాల జ్వలియించుకైత - రండయ్య కవులార! రండయ్య వేగ ఈటెలా మాటలూ పోటీగ వ్రాయ రండయ్య కవులార! రండయ్య వేగ- సాగించ రండయ్య జగతీ రధమ్ము రహిమించవలెనయ్య ప్రగతీ పథమ్ము రగుల పెట్టాలయ్య (ప్రజల రోషమ్ము రంగరించాలయ్య రక్తాశ్రుధార - రండయ్య కవులార! రండయ్య వేగ ఈటెలా మాటలూ పోటీగ వ్రాయ రండయ్య కవులార! రండయ్య వేగ ఢ్రేమ విరోధుల పేరులే మాయ నర రూప రాక్షసుల్‌ నశియించి పోవ వ్యాపార భూతమ్ము రూపారిపోవ వర్షించ రండయ్య ప్రళయ వర్షమ్ము రండయ్య కవులార! రండయ్య వేగ ఈటెలా మాటలూ పోటీగ వ్రాయ రండయ్య కవులార! రండయ్య వేగ- ఎనోదిని అగస్టే 1958 మవోవ్రళయం 71

కవుల చరిత్రలు ఏ కవి చరిత్ర చూసినా ఏమున్నది గర్వ కారణం! కవిగాళ్ళ చరిత్ర సమస్తం కుక్షింభఛర పరాయణత్వం - శ్రీశ్రీయోహ్రీహ్రీ యో ఆరుద్రో అనిసెట్టో దాశరథో మహారధో ఎవడైకేనేం ఒక్కొక్కడూ ఒక్కొక్క మహాభ్రష్టుడు విష్ణవకారుడా! ఓ దీనబంధూ! మేమున్నామని నీ అండ నిలుస్తామని ఆశలు పెంచుకోవద్దు - నీ బరువు మాకు పంచవద్దు = హ్‌ షె | శ | ణా వా నాడ కవన డే గౌ క లి క 72 అవురనని మవోరథి

మాకున్నది

చల్చారిపోయిన జాతిని రగుల్కొల్పి

చైతన్యమొనగూర్చ జాలు కైతలల్లు నేర్చు

చేస్తున్నది

కుళ్ళిన మురుగు నీటి ప్రవాహంలో లుకలుకలాడే

క్రిమికీటకాల వరుసల్లాంటి అక్షరాల కూర్చు

ఒక చెడును ఎదిరించే

ధైర్యాన్ని కోల్పోయాం -

ఒక మంచిని సాధించే

స్టైర్యానికి దూరమయ్యాం -

చేస్తున్నాము ధనిక స్వాముల దాస్యం

చూస్తున్నాము రసిక భామల లాస్యం

మా తలలు అమ్ముకున్నాం

మా కోరలు మేమే పీక్కున్నాం

మా పంజాలు మేమే నరుక్కున్నాం

బ్రతికి చెడిన వాళ్ళం

చెడి బ్రతుకుతున్న వాళ్ళం

మమ్మల్ని మరచిపో తమ్ముడూ!

విష్లవ కారుడా! ఓ దీన బంధూ!

మమ్మల్ని మరచిపో!

(శ్రీశ్రీకి కృతజ్ఞతలతో కాదు)

1972

మహాప్రళయం 73

విప్లవ వీరుడా విప్లవం కొరకై కత్తి దూసినవాడా! విందు వినోదాల బ్రతుకు రోసినవాడా! ఎందుకయ్యా! అన్నీ వదులుకుని అడవుల వెంట తిరుగుతావ్‌! అపాయాల మధ్య బ్రతుకుతావ్‌! మాల్ట్‌ విస్కీ తాగి మజా చేయక గంజితాగి కడుపు నింపుకుంటానంటావ్‌! రాళ్ళు కావిలించుకుని పడుకుంటానంటావ్‌! హాయిగా మాలా ఫోమ్‌ బ్‌డ్‌లను కావిలించుకొని పడుకోవయ్యా అర్భకుడా! ఎంత చదివినా నీకు బుద్ధి అబ్బలేదు - అసలు నీకు చదువెందుకు చెప్పించారు! ఉద్యోగం చేస్తావని - ఊళ్ళేలతావని - వాళ్ళు ఖర్చుపెట్టిన డబ్బు వడ్డీ డోకరాలతో సంపాదిస్తావని - కట్నంతో వచ్చే అందమైన పెళ్ళాంతో కారుల్లో షీకారుగా క్లబ్బుల కెళ్తావని - పెద్దమునుషులతో పెద్దగా స్నేహం చేసి 'పెద్దవాడివై పెద్ద కొంప కడతావని - వాళ్ళ ఆశ నిరాశ చేసి కలలు కల్ల చేసి కష్టజీవుల కోసంబ్రతుకుతానంటావా! ఆ అనదల ఆకలి తీరుస్తానంటావా! వాళ్ళ కన్నీళ్ళు తుడుస్తానంటావా! పిచ్చివాడా! మనదేశంలో మంచినీళ్ళ కన్న కన్నీళ్ళు చవక బ్రతకడం కన్న చావడం తేలిక - /త తివురనేని మవోరథి

కష్ట జీవుల చెమటో అని గోలపెడతావ్‌! మాకు మాత్రం చెమట కారడంలా! లంచం ఇచ్చినపుడో పుచ్చుకున్నపుడో ఎవరైనా చూస్తారేమోనన్న భయంతో చెమటలు కక్కేస్తూనే ఉన్నాం - వాళ్ళ తిండీ తిప్పలూ అంటూ ఆకాశమంత ఎత్తున అరుస్తావ్‌! తిండిని మేం ఉంచుకుంటే తిప్పలు వాళ్ళు పంచుకున్నారు - ఇంతకన్న సమాన భాగస్వామ్యం ఏమిటి! విప్లవం తెస్తానంటావ్‌! దానికోసం చస్తానంటావ్‌! పైగా అది తుపాకీ గొట్టం నుంచే వస్తుందంటాన్‌! ఏం! ఎలక్షన్‌ మట్టులతో ఎస్టిమేట్ల గుట్టలతో ఫైవ్‌ స్టార్‌ హోటళ్ళతో బ్లాక్‌ మార్కెట్‌ వాటాలతో అధికారుల అభిచారాలతో రాజకీయుల అత్యాచారాలతో సోషలిజం రాదా! వస్తుందని, నాటి నెహూ నుంచీ నేటి పి.వి. వరకూ నొక్కి వక్కాణించారు - ఇప్పుడు వాళ్ళ వారసులు గుడి గోపురాలు ఎక్కి మరీ ఉద్దాటిస్తున్నారు - ఆ ఘోష పిచ్చి ప్రజలు నమ్మినంత కాలం వాళ్ళు ఎక్కే గద్దెలే సోషలిజం మిద్దెలు కట్టే అబద్దాల గోడలే సమసమాజపు మేడలు - మవోపళయం లా 75

కనుక ఓ శూరుడా! విప్లవ వీరుడా!

మేరునగధీరుడా!

నిరుపేదల నెత్తురు పీల్చుకుతాగే జలగల్ని

అక్కడొక దాన్ని ఇక్కడొక దాన్ని కాల్చడం గాదు -

మమ్మల్ని,

మేం బ్రతికే వ్యవస్థను పూర్తిగా కాల్చెయ్‌ -

ఈ విష వృక్షాన్ని కూకటి వేళ్ళతో కూల్చెయ్‌ -

కుళ్ళి కృశించిన

ఈ శిథిల సమాజంపై చివరి దెబ్బ కొట్టు -

అప్పుడు ఏర్పడే

నవ్య సమాజపు దివ్య భవనానికి

నీ నెత్తురు అస్థులతో పాటు

మా నెత్తురు అస్సులు కూడా

అడుసూ సున్నంగా పనికి వస్తె

శా 7996

భద్ర నాననా. టవురనేని నువారధి

జననం 20.4.1930

కృష్ణాజిల్లా, పసుమగర్రు గ్రామంలో

తల్లిదండ్రులు త్రిపురనేని వుణ్యవతి, సత్యనారాయణ గార్లు

చదువు కృష్ణాజిల్లా పామర్రు, బెజవాడ, బందరులలో వ్యవసాయం నిజామౌబాద్‌ బిల్లా ధర్మారం గ్రామంలో ఉద్యోగాలు దక్కన్‌ రేడియో, ఆలిండియా రేడియో హైదరాబాద్‌ మీజాన్‌, ఆంధ్ర జనత, కృష్ణాపత్రిక, కెలుగుదేశం పత్రికలలో ప్రసిద్ధి సినిమారచయితగా ప్రతిష్ట “అల్లూరి సీతారామరాజు” సినిమా రచన ముద్రిత గ్రంథాలు కవి గంగన్న, గంగరామ శతకాలు,

మహాప్రళయం

అముద్రితాలు స్వేచ్చా భారతం (పద్యగ్రంధం) నా పోరాటం (రాజకీయ లక్ష్యాల విశ్లేషణ) హింసా పరమోధర్మః (నాటకం) ఇంద్రచాపం (ఆత్మశోధన)ి . ౨౨౨౩౨

క య అమృత దేహం డూ. ఇంకా ఎన్నో....తెలియ్గదు. భక. ఫం చక్లై (గ్రైల క ల్సి మాయను . మ్‌ ఏరో నీ 1 త మర. మవోవ్రళయం 77

వముదతయంలన లా! ముముటివడి అంకీడ ఇయం: _ . త. లలల పడాల లా ఆల, మల హపట్ల టా డా! వ. త నే ము నానా. అయో కములుతుడుదదితారింత్ట వచు నలట | లయం మకట్టు ఆ డాజంకాటం ఆక్వా... [