Telugu Mahabaratham (Mayasabha) - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

ల ్ళ€ు థం _ థో శ్తీ మ. చ టి

మహాభారతం ౨1 ల్‌ మయసభ (ఆది. సభా, అరణ్య, విరాట పర్వాలు ఉషత్రీ వురాణపండ.

మహాభారతం (మొదటి నంపుటి) మయసభ 45193 4లో వేష యం సుక విజయవాడకి మక నా. న్‌ చ ( ల 69 కష్‌ సం మ్య్యపవుద డస టీ ముద్రణ; శ్రాంతి ప్రెస్‌, మద్రాను = 1.

ఆదిపర్వం నారాయణం నమస్కృత్య నరం చైవ నరోత్తమం । వేవీం సరస్వతీం వ్యాసం తతో జయ ముదీరయేత్‌ ॥

పురాణగాధలకు పట్టి నిల్లయిన వ్రైమిశారణ్యంలో శౌనక మహ్షి స్మతయాగం ఆరంభించారు. స్వాహాకొర, స్వధాకార వష ట్కా-రాలతో (క్రతువు సొగుతూన్న రోజులలో పురాణాలను పుక్కిటి చిట్టిన సూతమహర్షి అక్కడకు దయపేయగా వారందరూ స్వాగతం పలికి సంతోష హృదయంతో ...!

నిఖిల పురాణగాధా రహన్య విశేషాలు తెలిసిన సూతమహర్షి! ఈ యాగసమయంలో యిక్కడి నిర్మల హృదయులందరి కీ ఆబ్లోదం కలిగించే ఇతిహాసం ఏదయినా వినిపించండి అవి కోరారు.

సూతుడు: సజ్జనులారాః పరీక్షిన్మహారాజు కుమారుడైన జనమేజయుడు సాగించిన నర్పయాగ సమయంలో వ్యాసులవారి ఆదేశం పకారం వైశంపాయనులు వివరించిన మహాభారత మహేతి హానం మీకు వినిపిస్తాను,

వేదధర్మాన్నీ, ఉపవిషత్తులలోని తత్వాన్నీ పామాన్యులకు ప్రైతం తెలిపే రీతిలో భారతంలో విషేసించారు, (పణవరూపుడై న పరమాత్మకు అంజలించి ఆరంభిన్తున్నాను.

ధర్మతత్వజ్ఞాలు ధర్మశాన్తంగా, ఆధ్యాత్మవిదులు వేదాంత సారంగా, సీతిశాస్త్రకోవిదులు విఖిలసీతిశాస్త్రవిధిగా, కవీం్యదులు మవో కావ్యంగా, లాక్షణికులు లక్షణ గంథంగా, చరిత్రకారులు ఇతి

శీ మయనభ హాసంగా, పౌరాణికులు పురాణంగా దర్శించే రీతిలో వ్యాసముని చర్మడ్రులు దీనిని లన్ముగహించారు, ధర్మే చార్జేచ కామేచ మోకేచ భరతర్షభ య దిహాస్తిత దన్యత్రయ న్నేహాస్తి న త్వత్‌ క్వచిత్‌ 1 ఈ విశాల విశ్వంలో మానవు లండరికీ అఆవళ్యమైన ధర్మార్భ కామ మోళాలను బోధించేది యిదే, ఈ ఇతిహాసంలో లేవి ఆంళం (వ్రపంచంలో లేదు. (ప్రపంచంలో వున్నవీ, వుండేవీ అన్నీ దినిలో వున్నాయి. అండేకొదు. (శావయిష్యంతి యే విప్రా యే చ శ్రోష్యంతి మానవాః । సర్వధా వర్తమానా = న తే శోచ్యాః కృతాకృతైః ॥ ఈ గాథను వినిపించేవారూ, వినేవారూ ఇహ పరాలలో సుఖ శాంతులు పొందుతారు, మహారాజా! లోకకళ్యాణదృష్టితో దీనిని అనుగ్రహించిన వ్యాసమహర్షి సత్యవతీనందనుడు. ఆమె ఉపరిచక వసువు కుమారై. దాశరొజు యింట పెరుగుతూ యమునానడిని దాటడానికి వచ్చే బాట సారులను పడవ దాటిస్తూ వుండేది, ఒకనాడు పరాశర మహర్షి ఆ సడవ దాటుతూ, ఆతిలోకసుంద రంగా వున్న సత్యవతి మీద మనసుపడ్డాడు. ఆరవింద దళాలవంటి కన్నులతో, చిరునవ్వులు చిందులు తొక్కే సుందర వదనంతో వున్న సత్యవతి మహర్షి వాంఛ (గ్రహించి, సంతోషభరితహృదయంతో యమునానదీ తీర (ప్రాంతా లలో వుండే మునీశ్వరులవై పు చెయ్యి చూపింది,

మయసధ గ్‌ పరాశరులవారు తన తపశ్శక్తితో చుట్టూ మంచుతెర ఆమ్మించి ఆమెతో సుఖించి, అంతవరకూ. ఆమె శరీరంనుండి వెలువడే. మత్స్యగంధాన్ని తొలగించి సుగంధ్యప్రసారం అనుగ హించాడు. పరాశరుల కృపావిశేషం వల్ల సత్యవతి కుమారుని (పస వించింది. ఆయనే వ్యాసమహర్షి. నద్యోగర్భంబున అహిమద్యుతి తేజుడు వేదమయు డభిల మునీంద్రాద్యుడు వేదవ్యానుం డుద్యబ్రానంబుతోడ ఉదితుం డయ్యెన్‌ ॥ ఆయన తల్లికి నమస్కరించి: అమ్మాః ఎప్పుడు నువ్వు తలచుకుంశే అప్పుడు నీ యెదుట నిలబడతాను, అని ఆవిడ ఆశీర్వాదంతో తపోవనాలకు వెళ్ళాడు, ఈ మునిచర్మడుని దయా విశేషం వల్లనే వేదవిభాగం జరిగింది, ఈయన అన్నుగహంతోనే మీ వంశం (ప్రచృద్ధమైంది. ఆ కథ వివరించడానికి ముందుగా ఈ దేశానికి భారతవర్షం అనే పేరు రావడానికి కారణభూతమైన ధరతుని జన్మకధ వివరిస్తాను. నరుంతల మీ వంళానికి పురువంశం అనే పేరుండేది. ఆ వంశంలో దుష్యంతుడు (ప్రవ్యాతుడు. ఆయన పాలనలో సస్యశ్యామలంగా వుండేది భూమి. [ప్రజలందరూ ధర్మపాలనలో అప్రమత్తంగా వుండే వారు. ఆయన (ప్రజలను కన్న బిడ్డలవలె చూసుకునేవాడు. చోరలీతి లేదు. అనారోగ్యపీడ లేదు. (ప్రజలందరూ స్నేహ శాంతియుత జీవనం గడిపేవారు. (ప్రభువు ప్రజలకు ఆదర్శంగా జీవితం గడిపేవాడు,

6 మశచయునభ

ఒకనాడు ఆయన వేటకు వెళ్ళాడు. గరుత్మంతునితో సమంగా సాగే గ్యురాలను పూన్చిన రథం [మీద శూరమృగ సంహారానికి బయలుదేరిన ఆయన వెంట వేటలో నిపుణులైన భటు లెందరో వున్నారు. అరణ్యంలో సింహ, శార్దూల, భల్లూకాది జంతువులను సంహరిస్తూ ఆ మహారాజు తన పరివారానికి దూరంగా వున్న వనంలో ఫవేశించాడు.

అప్పటి కొయన బాగా అలసి దాహవదాధఢతో అటూ యిటూ సరోవరం కోసం చూస్తూ వెడుతూండగా, ఫల పుష్పాలతో నిండిన (పడేశం కవిపించింది.

రంగు రంగుల పూలు నిండిన చెట్లు, పూలనిండా తుమ్మెదలు, రసథరితఫలాలు నిండిన చెట్లమీద కోకిలల కలస్వనాలు, సమీపంలోనే మాలినీ నడి, దాని పరిసరాలలో మునీంద్రుల ఆశ్రమాలు, అక్కడ వేదాధ్యయనం. చేసే మునికుమారులు, మందాకినీ తీరాన నర నారాయణుల ఆశ్రమంలా కణ్వమహర్షి ఆశ్రమం కనిపించింది. ఆటు సొగుతూండగా ఆ వాతావరణం ఆయనకు ఎంతో ఆశ్వాసన యిచ్చి దాహదాధను విస్మరింపటేసింది,

ఆక్కడ రాలిన పూలు పొనుపులా వున్నాయి. వికసిస్తున్న పూల వాసనలు నాసొతర్పణం కలిగిస్తున్నాయి. వేదగానం వీనుల విందుగా వుంది. ఆత్మానుధవం పొందిన వేద వేదాంత వేత్తలతో, శొస్త్ర కోవిదులతో, మీమాంసా విషయజ్ఞులతో, కళోరో నియమదిద్దులెన తపపస్విజనంతో అలరారే ఆ వనంలో మునుముందుకు సాగి సాగి కణ్వమునీందుని ఆశమంలో అడుగుపెట్టాడు. అక్కడ ఎవరూ కనిపించలేదు, ద్వారంవరకూ వెళ్ళి; లోపల ఎవరున్నారు! అని గంఖీ రంగా పిలిచాడు.

పద్మదళలోచనాలతో, యౌవనళోభతో అలరారే తరుణీమణి

మయసభ 7 ఆశ్రమం లోపలినుంచి వచ్చి నిలిచింది, విశాలవక్షంతో, దీర్చ బాహువులతో, రాజలక్షణాలతో అలరాశే దుష్యంతుని చూపి;

ఆతిథిదేవతా స్వాగతం, అంటూ లోపలకు తీసుకువెళ్ళి అర్హ పాద్యా లిచ్చి ఆసనం చూపి కుశల్యపశ్నలు వేసింది,

డుష్యంతుడు: ఇలిల మహారాజు పేరు వినే వుంటావు. ఆయన కుమారుడను. దుష్యంతుడవి పిలుస్తారు నన్ను. కణ్వమహర్షి దర్శనం చేసుకొని ఆశీర్వాదం పొంది వెళ్ళాలని వచ్చాను.

శకుంతల: పితృపాదులు ఫలాలకోసం వనంలోకి వెళ్ళారు. త్వరలోనే వస్తాయి.

దుష్యం: తరుణీ: దర్శనమాత్ర౦చేత మా మనస్సును అల రించి ఆకర్షించిన నువ్వెవరి బిడ్డవు, ఈ అరణ్యంలో ఎందుకు వుంటు న్నావు. జగద్విఖ్యాతమైన పురువంశంలో రాజర్షి ఇలిల (ప్రభువు కుమారుడవైన నేను క్షత్రియకన్య మీదనే మనసు పడాలి. ఇతర ఊ్రీలవైపే నా దృష్టి నడవదు, అందునా విప్రశ్రీల యందు నా మనసు లగ్నం కావడానికి వీలులేదు. నీయందు అనురాగంతో వున్న నన్ను పర్మిగహించి రాజభోగాలు అనుభవించు.

శకుం: (ప్రభూః నన్ను కణ్వమహర్తి కుమా ర్తెగానే లోకులు భావిస్తున్నద. ఆయనే నాకు తంగడి. గురువు. వారి ఆజ్ఞ లేకుండా నేను ఏ పనీ చెయ్యను, వారి అనుమతితో నన్ను స్వీకరించండి.

దుష్యం: కళ్యాణీ! కణ్వమహర్షి (బహ్మాచర్య నియమంతో తపస్సు చేస్తున్నారని విన్నాం. ఆయనకు సంతానం ఎలా గలిగిందో తెలియడం లేదు.

శకుం; మీ ఊహ సత్యమే, నొ జన్మగాథ వినండి. సత్సురు షలతో సత్యం చెప్పాలి కనక నేను విన్న విషయాలు చెప్ప లున్నాను,

కి మయనభ

రాజర్షి విశ్వామ్మితులు త్మీవతపస్సు చేస్తున్న రోజులలో ఆయన తపోదీక్షకు ధంగం కలిగించాలని దేవేర్యదుడు మేనకను పంపాడు. పంపుతూండగా మేనక భయంతో: (వభూః విశ్వామ్మితుల వారు ఎంత తేజ సంపన్నులో అంత [కోధం కలవారు. మీకే ఆయన తపస్సు భయం కలిగిస్తుంటే నే నెంత (బహ్మర్షి వపిష్టుల వారి నూరుగురు కొడుకులనూ సంహరించిన వా డాయన. [త్రిశంకు న్వర్ష విర్మాత. ఆశ్రమ సమీపంలో సుఖంగా స్నానం చేయడానికి కౌశికీ నదిని (ప్రభవింప వేశారు. ఆటువంటివారి ముందు నేనెలా విలదిడగలను,.

అయినా మీ ఆజ్ఞానుసారం వెడతాను. వాయువు నా వెంట వచ్చి సమయం కనిపెట్టి నా పైట తొలగించాలి. మన్మధుడు క్షణ క్షణం నన్ను ఉద్దీప్పం చెయ్యాలి,

చేవేర్యదుడు; నువ్వు కోరినళ్తే జరుగుతాయి. డేదరోకం నుంచి దియలుదేరి విశ్వామ్మితుల ఆశ్రమ సమీపం జేరి, అధిశయ పూర్వకంగా నడుస్తూ, ఆయన పొదాలకు అభివాదం చేసింది. ఆ సమయంలో వాయువు ఆమె వల్లైవాటును నెమ్మదిగా తొలగించి దగ్గ రలో అతమీద విడిచాడు, విగ్గుతో [క్రీగంట విశ్వామ్మితుని చూస్తూ వయ్యారంగా అడుగులు వేస్తూంపే, ఆ లావణ్య అలహరిని తిలకించే విశ్వామ్మిత్రుని మనసు చలించి ఆమెను చేర బిలిచాడు.

అది మొదలు వారిద్దహ హిమగిరి శిఖరాలపై విహరిస్తూ, 'సెలయేటిలో జలకాలాడుతూ, లతానికుంజాలలో విశ్రాంతి తీసు కుంటూ కొన్ని ఏచ్ళు గడిపారు.

ఆ శృంగారయాత్రలో వారి కొక బాలిక కలిగింది. పసికందును విడిచి యిద్దరూ ఎవరి దారిని వారు వెళ్ళారు. అక్కడ తిరిగే శకుంత సళ్తులు ఆ పసిపాపను రెక్కలతో కప్పి రక్షిస్తుండగా, కజ్వమహత్షి

మయనభ 0 కంటపడింది. ఆ పప్తలు ఆమెను ఆయనకు అప్పగించాయి,. శకుంత పతులు కొపాడడంవల్ల ఆమెకు శకుంతల అని నామకరణం చేసి ఆయన కన్నవిడ్డలా పెంచి పెద్దచేశారు, ఆమె ఆయనను కన్న తండ్రిలా, గురువులా పూజిస్తున్నది. ఇదీ నా కథ,

దుష్యం: నే ననుకున్నదే నిజం. రాజర్షి విశ్వామ్మితుని కుమా_రైవు, అందుచేత నన్ను భర్తగా (గ్రహించు, నీకు కావలసిన థోగాలూ, భూషణాలూ అన్నీ సమకూరుస్తాను. నా రాజ్యం అంతా శారపోస్తాను.

క్ష్యత్రియలకు గాంధర్వ వివాహం వేదసమ్మతం, నా మనస్సు నిన్ను వరించింది. నువ్వు కూడా నాయందు. అనురాగంతో వున్నావు, కనక నిన్ను వివాహం చేసుకో,

శకుం మహారాజా। సూర్యుడు తన కిరణరళ్ళితో, చక్ర వర్తి దండనీతితో, ఇం్యమడు న్యజాయుధంతో తమ శక్తిని (ప్రద ర్మించినళ్లు విప్రుడు తపళ్ళక్తితో దగ్ధం చేప్తాడు అందుచేత మహ్షి వచ్చేవరకూ ఆగి అనుమతి పొంది పాణిగపహూణం చేయండి,

దుష్యం: శుచిష్మితాః ఏ ప్రాణి కయినా ఆత్మను మించిన చింధువూ, మ్మిశుడూ లేడు, విశుద్ధమైన ఆత్మతో నిశ్చయించుకుని నన్ను పర్విగ్రిహించు,

శకుం; (సభూ, మీరు చెప్పినట్లు గాంధర్వం ధక్మ్క సమ్మ తమై, నాకు స్వచ్చందంగా సమర్పిందుకునే శక్తి వుంటే నన్ను స్వీకరించండి, దానికి ఒక నియమం వుంది. నాకు కలిగే కుమారుడు రాజ్యాధికారి కొవాలి. అందుకు అంగీకరిప్పే నాకు అభ్యంతరం లేదు,

దుష్యంతుడు చిరునవ్వుతో అంగీకరించి. ఆమె పాణిని గహించి కొంత సేపు ఏకాంతంలో గడిపి నంతృప్రితో తరిగి వెడుతూ:

10 మయసభ కళ్యాణీః నేను రాజధానికి వెళ్ళగానే చతురంగ బలాలను అంక | టీ ర పంపి, విన్ను రాజధానికి రప్పిస్తాను, అని నిష్క్రమించాడు, శతి ల! వ ఆనంతరం కొంత సేపటికి కణ్వమహ్షి ఆశ్రమానికి వచ్చాడు, ఆ సమయానికి ఎదమరువచ్చి అభివాదా లర్పించవలపిన శరుంశల థయంతో కదలలేక పోయింది. కొంతసేపటికి గుండె చిటవు చేసుకుని వచ్చింది. ఎప్పుడూ చిరునవ్వుతో వుండే ఆమె ముఖంలో ఆందోళన గమనించాడు, మహతి వ జరిగిన కథ విశదం చెయ్యి తల్లీ! అని దగ్గరగా ఖు లొ ళ తీసుఖుని శిరస్సు నిమురుతూ చిరునవ్వుతో లాలించాడు, శకంవ పిత్ళిపూజ్య! ఇలిల మహారాజు కుమారుడు దుష్యంత ప్రణవ వేటను వచ్చి చైవ వశాన దున ఆశ్రమానికి వచ్చారు. అయినను. నేను భర్తగా స్వీకరించాను. అనుగ్రహంతో ఆశీర్వ దించండి. శిత్వవ లమ్మాః ఛర్ముబద్రమైన గాంధర్వ విధిని అమసరించి వుహోకాజును పకిణయమాశరి, ఛర్మపరుడూ, మహాదిలిషుడూ, చక తె వక్తి కాగల విద్దప తర్లివి కాచోతున్నావు, సంతోషం, అని ఆశీర్వ డించామ. శకుంతల ఏ రోజు కారోజు రాజరానినుంచి రథం వస్తుందని ఎమును చూస్తున్నవి, నెలలు గెడిచాయి. దివా ర్యాతాలు దుష్యంతుని మ్‌వనే మవమ విశివి స్నాన లోజనాలు కూడా సొగించడగంలేదు. ఒకావాశ నుమహా రంలో శేజన్పంపన్నుత3తైన కుమాటని అజాత ళు టూ (వైవవించింది. అ జాజువి చూపి లృశ్రమవానులంచరూ శకుంనల అవ్యాష్టావ్ని కావియాడారు.. శాత కర్మాదులు యఖావిధిగా జరి అ ఇ టల

మయనభ |

శుక్ల సక్షచం్యద్రుని వలె బాలుడు "పెరుగుతున్నాడు, ఆరు సంవత్సరాల వయసు వచ్చేసరికే ఆ బాలుడు తన పర్మాక్రమం (ప్రద ర్మించి (క్రూరమృగాలను నంహరిస్తూ, కొన్నిటిని మచ్చిక చేపి ఆ(శమం దగ్గరకు తెచ్చి కట్టి పెడుతున్నాడు. పిశాచ రాక్షసులను మర్డించి మునులకు ఆనందం కలిగిస్తున్నాడు. ఆ విధంగా దమన కాండ సాగించే ఆ బాలుని సర్వదమనుడు లని పిలిచేవారు.

రాజధావినుంచి వర్తమానం లేదు, సంవత్సరాలు గడిచాయి, ఎదురుచూచే శకుంతల శరీరం కుష్కంచి పోతున్నది, పన్నెండేళ్ళు విండేసరికి శకుంతలా తనయునికి శస్త్రస్త విద్యతో శాస్రక్ఞానం కూడా కలిగింది.

అనంతరం ఒకనాడు కణ్వ్యమహార్షి; అమ్మాయి! ఈ నాటి నరకూ రాజధానినుంచి ఏ వార్తా లేమ; పతివతా ధర్మం వీడకుండా మహారాజునే మనసులో నిలుపుకున్నావు. నీ బిడ్డ యువరాజు పీఠం యెకళవలసిన వయసులో వున్నాడు. హృదయేశ్వరుని సన్నిధిలో వుండే సుఖం, ఆనందం స్త్రీకి మరొకచోట లభించవు, అంటూ ఆమె కుమారుని దగ్గరగా తీసుకుని:

నాయనా। చం్యద్రవంశీయుడై న దుష్యంతుని పట్ర మహిషి మీ అవ్మ. ఈమెతో వెళ్ళి నువ్వు యవరాజపీఠం నధివపించాలి.

అని శిష్యులను పిలిచి వారివెంట రాజధానికి సాగనంపాడు. శకుంతల అఆ్యశమ్మప్రాంగణం దాటి వెడుతూంటే కణ్వు నంతటి మహర్షి కంట తడి పెట్టకుండా వుండలేకపోయాడు.

శిష్యులవెంట శకుంతల రాజధాని చేరి కొలువులో వున్న మహారాజుకి అభివాదం చేపి నిలబడింది,

దుష్యం: కన్నబిడ్డతో రాజదర్శనానికి వచ్చిన కారణం?

శకం; ఆర్యాః మీ (ప్రశ్న కొంచెం చిత్రంగా వుంది. వీడు

(2 మయసభ మీ కుమారుడు; వీనికి యువరాజ పట్టాభిషేకం జరిపించడుని అడగ డానికి వచ్చాను. చాలా రోజుల (క్రితం మీరు అరణ్యానికి వేటకు వచ్చి కణ్వమహర్షి ఆశ్రమంలో నన్ను పరిగ్రహించడానికి ముందు చేసిన వాగ్దానం నిలచెట్టుకోండి,

దుష్యం: దుష్టురాలాః ఏవిటి మాట్లాడుతున్నావు. నేను నిన్ను నివాహం చేసుకున్నానా: ఇటువంటి అధిక్కపసంగాలు మాని వెళ్ళిపో,

ఆ మాటలు విన్న శకుంతల రెండు క్షణాలు _స్తభువాల్పైంది, అంతలో ఆమెకు తీవకోధం కలిగింది. ఆ సమయంలో ఆమె కన్నులలోని ష్యరదనం ఎదుటి వ్యక్తిని భస్మం చేసేలా వుంది. చుహోరాజాః మీ అంతరాత్మకి సత్యం తెలుసు, ఆత్మసాక్షీగా మీలీ మాట మాట్లాడురున్నారా?ః ఆత్మద్రోహంకం'పె పాతకం లేదు. మీరు నన్ను కలిసిన సమయంలో మానవు లెవరూ అక్కడ లేరు... కాని సర్వాంతర్యామి ఆయిన పరమేశ్వరుడు, దేవతలు, పంచధూతాలు, ఆళ్మ యివన్నీ మనం చేసే అన్నిపనులకూ సాషులు.

ఈ సభలో నా మాటలు అరణ్యరోడనం౦లా వున్నాయి. ఇలా నన్నవమానించే నై చ్యానికి ఎందుకు పాల్పడుతున్నారో తెలీమ, మహా రాజా ఒక్క విషయం మరిచిపోకండి. భార్యా గర్భంలో ప్యత రూపంలో (పథవించి భర్త పున్నామనరకంనుండి ఏముక్రి పొందు తాడు, పితృ పితామహు అందరికీ ఉత్తమ గతులు కల్పించడానిశే భార్య ద్వారా సంతానవంతులు కావాలి.

గృహకృత్య నిర్వహణలో అృపమత్తంగా వుంటూ, భర్తను పాణసమంగా చూసుకుంటూ, ధర్మార్డ కామ సాధనలో సహకరించే భార్యను పొందిన వాడే సుఖంగా జీవించగలుగుతాడు, వానికే సత్క9ళువుల కొనసాగించే అర్హత వుంది, ఆరణ్యమధ్యంలో

మయసభ 10 పున్నా భార్యా సహితుదైన వాడు సుఖమయ జీవితమే గడుప్పతాడు. భార్య లేవివానిని పెద్దలు విశ్వవించరు, గుణ రూప శీలాలలో భర్తను పోలివుండే బిడ్డను (ప్రసవించే స్యశవతికి మాతృగారవం ఇవ్వాలి, అద్దంలో (ఫళిబింబంలా కని పించే వీడ్డను చూపిన క్షణంలో కలిగే ఆనందం దేనివల్లా లఖించదు. అంత సంతోషం కలిగించే భార్యను అనాదరించడం అధర్మం, శేరింతాలు కొడుతూ దొర్లుతూ ఆడుకుంటున్న బిడ్డ, తండ్రి కనిపించేసరికి కిల కిల నవ్వుతూ వచ్చి రెండుకాళ్ళూ చుట్టుకుంటూం పే ఎంత ఆశందం కలుగుతుంది. చీమలుకూడా తమ నంతానావ్ని ఎంత (వేమతో పెంచుతాయో చూశారా! తన గూటిలో పెట్టిన కోకిల గుడ్డును కూడా తెలియక తన పిల్లలానే పెండుతుంది కౌకి. అంత మమకారం నంతానం మీద ప్రాణికోటికి. విపరీత (ప్రతిభాష లేమిటికి ఉఊర్వినాథ! ఈ పత గాత పరిష్వంగ సుఖంబు సేకొనుము ముక్తాహార కర్పూర సాంద పరాగ పసరంబు చందనము చంద్రజ్యోత్స్వ్మయున్‌ ప్యత గాత పరిష్వంగము నట్లు జీవులకు హృద్యంబే కడున్‌ శీత్రమే! నుతజల పూరితంబులగు నూతులు నూరిటికంటె సూనృత్మవత యెక బావిమేలు, మరి బావులు నూరిటికంటె ఒక్క సత్క్రంతువది మేలు తత్కంతు శతంబున కంక సుతుండు మేలు తత్పుత శతకంబు కంక ఒక సూనృత వాక్యము మేలు చూడగన్‌॥ వరం కూప శతా ద్వాపీ వరం వాపీ శతా త్య్రంతు॥1 వరం [కతు శతా త్పుతః సత్యం పత శతా ద్వరమ్‌ః॥

! మయసభ

అధిక్టససంగం ఆపి ఒక్కమారు వీణ్ణి దగ్గరగా తీపి గుండె లకు హత్తుకోండి. వెన్నెలకంటె, ముందు జల్లుతో నిండిన మంచి గంధంకంటె, కర్ఫూరంకం టె చల్లగా ఉండకపోతే అప్పుడు చెప్పండి చుహోారాజా। సత్యం వున్నదే దాన్ని మించింది లోకంలో లేదు. సత్యబద్దులె యా బిద్దను స్వీకరించండి, నన్ను తిరస్కరించినా సరే

దుష్యం: శకుంతలా: అబర్ధా లాడడంలో స్త్రీజాతి కున్న నేర్చు యింతా అంతా కాదు. ఇంకా ఆలోచిస్తే నీతల్లి మేనక వేశ్య, ఆమెను చూచిన క్షణంలో వ్యామోహంలో పడ్డ విశ్వామిత్రుడు సీ తండ్రి. ఇద్దరూ హృదయం లేకుండా నిన్ను విడిచిపెట్టా రంటు న్నావు, నమ్మ శక్యం కాకుండా ఉంది, ఈ బాలుడు వయసుకి మించిన దేహంతో కనిపిస్తున్నాడు. నీ మాటలన్నీ నన్ను మోసగించ డానికే కాని వాస్తవాలు కావు.

శకుంఏ మహారాజా। ఆవగింజకూ మేరుపర్వతానికీ వున్నంత భేవం వుంది మీకూ నాకూ. దేవలోకంలో అస్పరన అందరూ మా అమ్మ వెనకాల వుండాలి. రాజవంశంలో పుట్టి (బ్రహ్మర్షిత్వం సాధించిన విశ్వామ్మితులు నా తండ్రి,

వికొర శరీరం కలవాడు అద్దంలో తన ముఖం చూసుటునే వరకూ తనంత అందగాడు లేడనుకుంటూ అందమైన వాళ్ళను పరి హావం చేస్తాడు. మూర్ధలు చెడునే చూడగలుగుతారు, పరుషంగానే మాట్లాడుతారు, వరాహాలు శుచిగా వుండే పదార్థం తినలేవు,

హంస పాలనే తాగుతుంది, వీటిని వేరు చేపి, విద్వాంసులు మంచి విషయాలనే (గ్రహిస్తారు. దుర్మార్గులు నజ్జనులనే దుములుగా (ప్రచారం చేస్తారు. ధర్మ్యభ్రస్ణులు విషసర్పాల వంటి వారు,

కన్నబిడ్డను చేరదీసి ఆదరించదేని వానికి ఉత్తమ గతు లుండవు, నహస్ర అశ్వమేధాలకం'బ ఒక్క సత్యవాక్కు తేష్టం,

మయసళ 15 ఇంత చెప్పినా మీచెవి కెక్కకపోతే నా దారిని నేను వెడతాను, వెళ్ళు చోయే ముందు మరొక్కమారు అడుగుతున్నాను.

అంగా దంగాతర్‌ సంభవసి హృదయా దధిజాయసే, అవి వేదం ఘోషిస్తున్నది. ఆ విధంగా వీడు అన్ని విషయభూలలో మిమ్మల్ని పోలివున్నాడో లేడో చూడండి. రాజ్యపాలనాళ క్రీ వీడిలో మీకు కనిపించడం లేదా, అని వెనురదిరగటోతూం౦ండగా ఆశరీరవాణ్‌ీ: మహారాజాః ఈ బాలుడు నీ ఆత్మనుండి (ప్రభవించిన వాడు. ఈమె సీ ధర్మపత్ని. వారిని తిర్కరించి పంపకు, అని పలికింది,

దుష్యంతుడు తన సభలోని పెద్దలందరినీ తిలకించి; ఆర్యు లారాః విన్నారు కదా అదృశ్యవాణి వాక్కు. ఆ మాట సత్యం, శకుంతల విజమే చెప్పినా అంతతో నేను అంగీకరిప్తే మీరునా (ప్రవర్తనను శంకిస్తారవి యింత అన్యాయం చేశాను, అంటూ కుమా రుని దగ్గరగా తీసుకుని మద్దుగొంటుండగా వేదివేత్తలు ఆశీర్వ డించారు,

శకుంతలతో అంతఃపురం వైపు నడుస్తూ:

దేవీ! మన వివాహ విషయం వీ రెవరు ఎరుగరు. నీ మాటతో నేను స్వీకరి పే (వజలు నిన్ను శంకిస్తారు; నన్ను కామాంధుడుగా భావిస్తారు. ధర్మబద్ధంగా విన వివాహం జరిగిందని నమ్మరు. పతివ్రతా ధర్మం తెలిపిన నువ్వు నన్ను క్షమించాలి, అని ఆను రాగంతో దగ్గరగా తీసుకున్నాడు,

అనంతరం తన తల్లి రధంతరి దగ్గరకు తీసుకువెళ్ళి;

అమ్మాః వీడు నీ మనుమడు. ఈమె నీ కోడలు. రాజర్షి విశ్వామ్మితులవారి కూతురు. కణ్వమహర్షి ఈమెను వాత్సల్యంతో "పెంచారు, ఆందూండగా ఆవిడ మమమవి దగ్గరగా తీనుకున్సి తనకు పాదాభివాదం చేపే శకుంతలను ఆశీర్వదించి:

16 మయనభ ఆమ్మాయీ! నీ బిడ్డ చక్రవర్తి అపుకాడు, అని ఆమెను పట్ట మహిషిని చేపింది.

శకుంతల తనయుడికి భరతుడని నామకరణం చేసి యువరాజ పీఠం ఎక్కించాడ. దుష్యంతుని అనంతరం, భరతుడు పింహాసనం అధివపించి దిగ్విజయ యా(త్రచేపి, కణ్వమహర్షి ఆధ్వర్యంలో ఎన్నో యజ్ఞాలు చేపి, విద్వాంసులను ఆదరించి, ప్రజలందరినీ కన్నబిడ్ణలవలె పాలించి పళ్యాతి పొందాడు.

ఈ భరతుని అనంతరం యిది భారతడేశం అయింది. మీ వంశం భరతవంశం ఆయిండి, అని వైశంపాయనులు శకుంతల గాథ మగించారు. రచదేవయాని

మహారాజా! ఇక మీ వంళొనికి పురుషంశం అని పేరు రావ డానికి కారణంగా చెప్పే కథ విను.

దేవాసుర సంగగ్రామాలు జరిగే కాలంలో హతులయిన వారిని (బతికించడానికి మృతసంజీవనీ విద్యను సాధించాడు ఆసురగురువు శ్యుకొచార్యులు.. ఆ విద్యను నేర్చుకు రావలసిందిగా దేవగురువు బృహస్పతి తన కుమారుడైన కడుని పంపుతూ;

నాయనా ఉదార శీలమూ, సడదాచారనంప త్తీ, వ్యవహార జ్రానమూ వున్న నువ్వు ఆ విద్య నేర్చుకు రావడానికి అవసరమైన (సయత్నం చెయ్యాలి. ఇ్యశ్రాచార్యుని ముద్దుల కూతురు దేవయావి వున్నది, ఆమెను ఆరాధించి ఆచార్యుని అన్ముగహం పొందాలి, అన్నాడు.

కచుడు బయలుదేరి శ్ముకొచార్యుని ఆ్యశ్రమావికి వెళ్ళి;

మహాత్యాః అంగిరస ప్యాతుడు, బృహవ్చతి నందనుడు కచుడు నమస్కలరి స్తున్నారు, అని పాడాల మీద పడి:

మయనభ [7

మీ సన్నిధానంలో శ్యమూషడేపి విద్య అభ్యసించడానికి వచ్చాను.

శుదక్రావ బార్జ స్పతీః సీ వినయం మాకు తృప్తి కలిగించింది, సీకు జరిపే స్వాగత సత్కారాలు బృహస్పతికి జరిపినళ్లు భావిస్తాను,

అలా ఆయన అను[గహంతో ఆశ్రమంలో వుంటూ. సేవలు చేస్తూ డేవయానికి సంతోషం కలిగించే ఆట పాటలు సాగిస్తూ, ఫల పుష్పాలు తెచ్చి తృప్తి కలిగిస్తున్నాడు.

కాలం గడు స్తున్నది. కచుడు మృతసంజీవనీ విద్యకోసం తమ గుదవును ఆశయించినట్లు (హించి, గోవులను తోటకు వెళ్ళి సమయంలో వానిని నరికి ముక్కలు చేపి కుక్కలకూ, నక్కలకూ పారేశారు అసురులు,

పొద్ద ఉగుంకింది. ఆవులు ఆశ్రమానికి వజ్చాయి. కచుడు రాలేదు, దేవయాని కంట తడిపెట్టి తండ్రివి చేరి:

వాడి మయూఖముల్‌ కలుగు వా డపరాంబుధి (గ్రుం౭, ధేనువుల్‌ నేడిట వచ్చె వికతను...

కచుని జాడ లేదు. ఏమయాడో తెలీము, వాడు కనిపించ

కుండా నేను పచ్చి దుంచినీబ్ళ ముట్టను అంది. - స!

కకాదార్యులు మృతసంజీవనీ విద్యను ఉపాపించి "కచుని జీవింపజేశాడు.

దేవయాని ఏం జరిగింది అని (పళ్నించగా....

కచుడు గోవులను తోలుకు వస్తూ సమిధలూ, దర్భలూ తీసు కుని చెట్టు సీడను విశ్రాంతి తీసుకుంటుండగా రాక్షసులు యీ ఘాతుకం చేశారు అన్నాడు.

ెే 2

18 మయనభ కాలం నడుస్తోంది. డేవయాని కోరిన పువ్వులు తేవడానికి అడవిలోకి వెళ్ళిన కచుని శరీరాన్ని బూడిదచేపి నదుద్రంలో కలిపారు. దేవయాని కోరిక మీద శుక్రాచార్యుల ముళ్ళ బతికించాడు. | ఇలా లాభం లేదని మరొకనాడు కచుని శరీరాన్ని ధస్మంచేపి మద్యంలో కలిపి ళుక్రునిచేత (త్రాగించారు. యథ్యాసకొారం దేవయాని తండ్రి దగ్గర చేరి భోకించడం మొదలు పెట్టగా, ఆయన దివ్యదృష్టితో అంతా (గ్రహించి; అమ్మాః ఇదివరలో రెండు మారులు వాణ్ణి (దిళికించాను, ఈ రాక్షసులు మళ్ళీ చంపేశారు. అయినా ఎవరో చురణి స్టే నీ వంటిది ఏడవకూడ దమ్మాః అవి బుజ్జగించడాసికి ఎంత (ప్రయత్నించినా డేవదూని కన్నీరు తగ్గలేదు, నాన్నాః సొమాన్యు చెవరో మరణిస్తే సేము ఏడిచే. దాన్ని కాదు: నీ దగ్గర విద్యాభ్యాసం కోసం వచ్చిన వాని పట్ల యింత ద్వేషం రాక్షసుల కెందు కుండాలి? ఎంతటివాడు కచుడు? మతి లోకోత్రరుచైన అంగిరను మన్మండు, అశ్రితుండు ఆ బృహస్పతికిం ప్వతుడు మీకు శిష్యుడు _ సురూప బబహ్మచర్వాశమ [వత సంవన్నుడు అకారణంబ దనుజ వ్యాపాదితుంజైన అచ్యుతధర్మజ్ఞ! మహాత్మ! అక్కచున కే శోకింప కెట్లుండుదున్‌॥ కడుడు వచ్చేవరకూ నేను అన్నపానాలు ముట్టను, అని దీన వదనంతో కూర్చుంది. శ్చుకాచార్యులు రాక్షసుల ఆకృత్యానికి అసహ్యపడి సురాపాన వ్యసనం కారణంగా కదా వీరు కచుని జూడిదచేసి కల్లులో కలిపి నా

మయసభ 10 చేత (త్రాగించారు. ఎంతటి దారుణావికై నా ఒడిగట్టించే యీ మద్య పానాన్ని నేటి నుంచి మానవులకు నిషేధి స్తున్నాను. గురుద్రోహం, (దిహ్మహత్యవంటి పాతకాలు చేయించే సురాపానం అందరికీ నిషిద్ధం, అవి కాసించిి తన ఉదరంలో కచుని ఆత్మను పబోధించి, మృత సంజీవనీ విద్యను బోధించాడు.

ఆ విద్యతో కచుడు శ్యుకాచార్యుని ఉదరం నుంచి పూర్తిమా చందుని వలె వ్లైట పడ్డాడు, పడిన క్షణంలో సంజీవనిని ఉపాసించి శుక్రుని పునరుజ్జీవిళుని చేశాడు ఉచ్చారణ దక్షుని నోటినుండి వెలు వడే శద్దింవలె లేచాడు వేదమూరి శుక్రాచార్యులు,

అనంతరం కొంతకాలం అక్కడే విద్యాధ్యాసం చేవి, శుకుని అనుజ్ఞ తో తిరిగి దేవలోకానికి బయలు దేరాడు, సాగనంపడావికి వచ్చిన డేవయాని పజయ (ప్రసంగం సాగించగా: గురుప్వత్రీః శిష్యుడు ప్య్తతసముడు, నాకు నువ్వు సోదరివి, అనగా ఆమె; మా నాన్న దగ్గర చేర్చిన విద్య నీకు పనిచేయదు, అని శపించింది.

కచుడు; గుడప్యత్రీః పీ మాటప్రకారం ఆ విద్య నాకు పని చెయ్యకపోతే నేను ఉపదేశించిన వారికి నివియోగపడుళూంది; ఈ ఆకార్యానికి సాహపించిన నీకు విప్రవంశీయనితో వివాహం కాదు, అని (పతిశాపం యిచ్చి వెళ్ళిపోయాడు. దేవలోకం. చేరుతూనే అక్కడి అమరు లందరికీ సంజీవనీ మంతం ఉపదేశించి దేవేంద్రుని చేత సమ్మానాలు అందుకున్నాడు,

యయాతి రోజులు గడుస్తున్నాయి.

ఒకనాడు. దేవయాని. రాకుమారి శర్మిష్టతో, చెలికత్తెలతో ఉద్యానవనంలో విహరించి, అక్కడి సరోదరంలో జల్మక్రీడలు

20 మయసభ సాగించి మెట్లమీడకు వచ్చి చీరలు ధరిస్తున్నారు. తొందరలో శర్మిష్ట చేతికందిన దేవయాని చీర తీసుకుని ధరించింది. అది చూపి ఆగ్రహంతో డేవయాని; ఓసీ: నీ జాతికి గురు వైన శ్యుకాచార్యువి పుత్రిని నేను. నువ్వు కట్టి విడిచిన బట్ట ముట్టను, అనగా శర్మిష్ట పరిహపించి: దేవయానీః మా నాన్నగారి కొలువులో చేతులు జోడించి, మా అన్నుగహం మీద ,బితికే శుకుని కూతురివి, సీ కంఠ ఆహంకొరమా! ఎక్కువ మాట్లాడితే నా దాసీజనం నీకు తగిన అవమానం చేస్తారు, అంటూం'పే దేవయావి కోపంగా వచ్చి శర్మిష్ట కట్టిన చీర విప్పటోగా, ఆమెను బలవంతంగా. గెంటి వేనింది శర్మిష్ట, సమీపంలో వున్న పాడు నూతిలో పడింది ఆమె. శర్మిష్ట దాసీజనంతో అంతఃపురొనికి వెళ్ళింది. దేవయాని విచారంతో నూతిలో వుండిపోయింది. ఆ సమయానికి ఆ అడవికి వేటకు వచ్చిన యయాతి అలపి దాహంతో నుయ్యి దగ్గరకు వచ్చాడు. నూతిలోకి తొంగి చూడగా ,దివ్యసుందరాంగి కవిపించింది. విషయం విని యయాతి తన ఉత్తరీయం లోపలకు విడిచి ధరించ మని ఆమె చెయ్యి పుచ్చుకుని పైకి తెచ్చాడు, జలధి విలోల వీచి విలసత్‌ కలకాంచి సమంచితావనీ తల వహన క్షమంబయిన దక్షిణ హన్తమునన్‌ తదున్న మ ద్ధళ దురు ఘర్మ వారికణ క్యమ కరాబ్ద్బము పటి నూతిలో వెలువడ కోమలిం దిగిచె మ్మిశ్రుతకీర్తి యయాతి వ్రీతితో॥ పైకి వస్తూనే తనను ఉద్ధరించిన యయాతి నహుషమహారాజ నందనుడని తెలుసుకుని; ” మహారాజాః నా దక్షీణపాణి (గ్రహణం. చేపి ఉద్ధరించిన నువ్వేనాభ ర్తవు, అని పిగ్గుతో నిలబిడింది,

మయనధ కే!

దేవయానీః నిఖిలలోక పూజ్యులైన శుుకాచార్యులవారి ఆగ హానికి గురి కాలేను. ఆయన అంగీకరించిన అనంతరం నిన్ను పరిణయం చేసుకుంటాను, అని వెళ్ళిపోయాడు.

దేవయాని తనకు శర్మిష్ట జరిపిన పరాభవానికి ప్రతీకారంగా ఆమెను తన దాసిగా చేసేవరకు నగరంలో (ప్రవేశించనని తండ్రికి వర్తమానం పంపింది.

కన్నబిడ్డ మీది వ్యామోహంతో శుక్రాదార్యులు అదే మాటను అసుర చక్రవర్తికి తెలియజేసి, ఆమె కోరిక తీరకపోతే తాను కూడా నగరం విడిచి పెడలా నన్నాడు.

పురోహితుల (ప్రాధాన్యం గుర్తించిన వృషపర్వుడు విచార (గస్తుడు శాగా శర్మిష్ట; నాన్నగాహ! మీ అందరి కేకుం కోసం నేను నా సరిచారికలతో గురువ్య్యతికి దాపిగా వెడతాను, అంది.

అది మొదలుగా దేవయాని రాజప్పుత్రికను 'సేవాకార్యాలలో నియోగి స్తున్నది.

కాలం నడుస్తున్నది, ఒకనాడు దేవయాని తన దాసీజనంతో వనవిహారానికి వెళ్ళింది. వసంతశోభను తిలకిన్తూ ననంలోని పృష్పా లను మాలణగా రట్టుకుని ఆలంకరించుంటూ, పూలకేనెలు ఆస్వా దిస్తూ, పాటలతో ఆటలతో తిరుగుతున్నారు.

ఆ సమయానికి అక్కడకు చేరిన యయాతి మహారాజు దృష్టివి వృషపర్వప్యతతి శర్మిష్ట ఆకర్షించింది, అందకు ముందు దేవ యానిని చూపిన విషయం స్మృతిలో లేక ఆమెను సమీపించి వారి వివరా లడిగాడు.

దేవయాని; ఆర్యాః అసురగురువు శుకాచార్యులు మా తండ్రి, ఈమె వృషపర్వుని కూతురు శర్మిష్ట, వీ రందరూ నా దాసీ జనం, ఎప్నడూ. నన్ను సేవిస్తూ నా అన్నుగహం కోసం ఎదురు చూస్తూ వుంటారు,

68, 846

2 మయసభ

యయాతి; నేను నహుషుని కుమారుడను, (బహ్య్మచర్య నియ మంతో వేద వేదాంగాలు అభ్యపించి పింహాసనం అధివపించాను,

దేవ: (వ్రభూః ఈ దాసీజనంతో మిమ్మల్ని 'సేవించుకుంటూ దాంపత్య జీవిరం గడపాలనుకుంటున్నాను, అని తన తండి దగ్గరకు తీసుకువెళ్ళి విషయాలన్నీ విశదం చేపింది.

శుక్రాచార్యులు నంతోషంతో వివాహం జరపి చేవయానినీ, ఆమె సేవికలనూ యయాతితో పంప్పుశూ; ఈ శర్మిష్టను డేవయానిని చూనినశ్లు చూసుకో. అయితే శయన విషయంలో మ్యాతం శర్మిష్టను సమీపించరాదు, అని శొపిందాడు.

అందరినీ వెంటబెట్టుకుని రాజధాని చేరి దేవయావి ఆజ్ఞ (ప్రకారం శర్మిష్టకు (పత్యేక భవనం నిర్మించి అక్కడ నివాసం ఏర్పాటు చేశాడు,

చేవయానితో సాంసారిక జీనికం సాగిస్తూ ఒక కుమారుని కన్నాడు. ఆవార్త విన్న శర్మిష్ట తనకు కూడా మాతృత్వం అన్నుగ పించమని యయాతిని (ప్రార్పించింది.

యయూతి కుకొచార్యుల శాసనం చెప్పగా, శర్మిష్ట దీనంగా:

మహారాజా। వారిజాతులందు, వైవాహికములందు, పాణ విత్త మాన భంగముందు అసనత్యద్‌షం ఆఅంటదని ఆర్యు లంటు న్నారు.

అన్నిటికంపె అహింస పరమోతత్తమ ధర్మం. నే నిప్పుడు బుతుస్నానం చేప, మాతృత్వానికి అర్హంగా వున్నాను. ఈ సమ యంలో నా వాంఛ తిర్చకపోవడంకంటె పింస లేదు. మరొక మాట, ఏనాడు మీరు దేవయానిని భార్యగా స్వీకరించారో ఆ వాడే నా మీద మీకు సర్వాధికారాలూ సంక్రమించాయి. భార్యయొక్క సఖీ జనానికి కూడా ఆమె భర్తయే నాధుడు, అన్ని దానాలలో అన్నదానం

మయసభ ౭8 ఉత్కృష్ట మైనది, దానితో సమానం ప్యతదానం, అది నాకు అన్నుగ హించండి అంది,

మారు పలకలేక యయాతి ఆమెను అన్యగహించాడు. వారి సమాగమ ఫలంా శర్మిష్ట కుమారుని కన్నది,

ఆ వర్త విని డేవయాని ఆమెను 'పల్నించగా;

గురుప్యద్రీః వేద వేదాంగవేత్త యైన ఒక మహనీయువి అను (హంతో నేను ప్యత్రవతి నయాను, ఇందులో అధర్మం లేదు, అని చెప్పి పంపింది, |

మరికొన్నాళ్ళకు దేవయాని శెండన కమారుని కన్నది. శర్మిష్ట యిద్దరు బిడ్డలను కన్నది.

యక, తుర్వసులు దేవయాని కుమారులు: (దుహ్యూ, అనువు, పూరుడు శర్మిష్త కుమారులు, వారందరూ. పెరిగి పెద్దవా రివుతున్నారు.

ఒకనాడు డేవయాని భర్తతో వనంలో విహరం చేన్తూ శర్మిష్ట పమారులను చూపి; మహారాజా; ఆ బాలకుల ఆకారరేథలు చూశారా: సరిగ్గా మిమ్మల్ని పోలి వున్నారు, వీ రెవరో, అంటూ ఆ వాలకులను దగ్గరగా పిలిచి, మీ తల్లిదర్శడు లెవరు, అని అడి తింది, శర్మిష్ట మా తల్లి, యయాతి మహారాజు మా ళండ్రి అనీ వారు చెప్పగా విని యదూతివైపు చూపింది.

యయాతి నిళ్శబ్దం దేవయానికి ఆగ్రహం కలిగించింది. చక చఠ శర్మిష్ట దగ్గరకు వెళ్ళి కోపంతో విలదబిడా, విషయం తెరివిన శర్మిష్ట:

డేవయానీః యయాతిని నువ్వ భర్తగా వరించిననాడే నేనూ ఆయనను దునసా వరించాను. నువ్వు 'పెద్దదావివి, నువ్వు చేపిన పనే నేనూ చేశాను. వీరి రక్షణలో వుంటూ, పోషణ పొందుతూన్న నేను వారి అన్నుగహంతో తల్లిని కావడం దోషం కొదు, అంది,

24 మయసభ

దేవయాని కన్నుల నీరు నిండింది. అక్కడ నిలబడలేక హుటాహుటి తండ్రి ఆశమానికి వెళ్ళింది, ఆమె వెనువెంట యయాతి కూడా ధయకంపిత హృదయంతో వెళ్ళాడు.

తండ్రిని చేరి దేవయాని: నాన్నాః అధర్మానికి విజయం లభించింది. దీన్ని నహించవలసిండేనా? అనగా ఆయన నెమ్మదిగా విషయం తెలుసుకుని ఆగ్రహంతో;

యయాతీ। ఇంళటి అఆధర్యావికి దిగిన నువ్వు ఈ డణం లోనే జరాభార పీడితుడవైై వుంటావు, అని శపించాడు

యయాతి; ఆచార్యాః శర్మిష్ట బుతుస్నాతటైై యాచించడం వల్ల ధర్మదృష్టితోనే యా కార్యం చేశాను గనక దోషం నాడి కాదు, ప్వుతదానం లర్హించినప్పుడు కొదని సంపితే (ధూజహత్యాదోషం వస్తుందని పెద్దలు చెప్పిన మాట. అదీకాక ఎవరు ఏది అడిగినా వారికి అది యిస్తానని పకిజ్ఞ చేపినవాడిని,

ఇ కాచార్యులు: ఎన్ని చెప్పినా యా శాపఫలం తప్పుదు. అందూండగానే యయాతి శరీరం మీద ముసలితనప్ప నీడలు ముసురు కున్నాయి. అప్పుడు యయాతి;

మహ్షీః ఇప్పటికీ దేవయాని మీక మనకు తీరలేమ. మరి కొంతకొలం నాకు యౌవనం అనుగ్రహించండి. ఆమెతో కామోప భోగ పరతృషప్తి పొంది మీ శాపాన్ని అనుభవిస్తాను.

సక; యయాతీః సీ దార నాకు అర్థమైంది, శాపం అనుభ వించక తస్పదు. అయికేనీ బిడ్డ లలో ఎవడయినా యి వార్దక్యాన్ని స్వీకరించి తన యౌవనం నీ కిస్తే సీ వాంఛ నెరవేరుతుంది.

ఆ మాట విని యయాతి దేవయానిని వెంటదెట్టుకని రాజధానికి వచ్చి, పెద్దథొడుకు యదువును పిలిచి విషయం వివ రించాడు,

మయసభ £్‌5్‌

యదువు; మహారాణా। మనిషికి వారక్యం కంబ బొధ కలి గించేది లేదు కన్న సంతానం కూడా అసపహ్యాంతో చూసు కుంటారు. సేవకజనం అపహసిస్తారు. అన్నిటికీ ఎదుటివారి మీద ఆధారపడాలి, నా కంసే మీరు అమితంగా (ప్రేమించే బిడ్డలను అడగండి.

యయాతి; నొకుమారుడవె నామాటను తిరస్కంరిస్తు న్నావు. కనక పీకూ సీ సంతానానికీ రాజ్యపాలన అర్హత ఉండదు, అని తుర్వసుని పిలిచి అదే సమాధానం పొంది:

సీ సంతానం నశించిపోతుంది. పచ్చిమాంసం తినే ఆబవికు లక రాచరికం సొగిసావు నువ్వు, అన్నాడు,

అవనీ

బ్రహ్యని పిలిచి అడిగాడు, వాడూ అడే సమాధాన మివ్వగా; నువ్వు సీ సంతానంతో జల్యప్రాంతాలలో బితుకుతావు, అని పంపించి అనువును పిలిచాడు. వాడూ అదే విధంగా తిరస్క రించగా వీ సంతానం యౌవనవంతులు కాకుండానే మరణిస్తారు, అని పంపి పరువును పిలిచాడు,

పూరువు తండ్రి వాంఛను సంతోషంతో స్వీకరించాడు. వాడు అంగీకరించిన క్షణంలో వార్టక్యం వానిని ఆవహించింది తన ఆనంతరం రాజ్యాధికారం వానికే దత్తంచేసి, నూరన యౌవనంతో డేవయానిని వెంటదెట్టుకుని అంతఃపురం. చేరి భోగానుభూతి పొందుతూ, ధర్మమార్షవిరతుడై, యజయాగాది సత్కర్మలు ఆచ

గన. లా ఖా రిసూ కొంతకాలం గడిప్కి యెప్పటికీ తృ పి లభించక, ఒకనాడు మ బ్ర ల్‌

కుమారుని చేరి.

నాయనాః నేటికీ నాకు తృప్తి తీరలేదు. ఆజ్యాహుతులు పడే కొద్ది అగ్ని (పజ్వరిల్లేటట్లు అనుభవించే కొద్దీ వాంఛ పెరుగుళూనే వుంది, ఎన్ని సంపదలున్నా ఎందరు యువతీమణుణు లభించినా వాంఛలు తృ పిపొందవు, తృష చల్లారదు, ఈ ఆళాపాళాన్ని

అవాకొ ణి ఉం

26 మయనభ (తైంచుకోగల వాడే ధన్యుడు. ఇప్పటికి నాకు జ్ఞానం వచ్చింది, ఇంక వనవాసం. చేపి సర్మబహ్మాను ఉపాపించి జన్మ చరితార్జ్హం చేసు కుంటాను. నీయౌవనం నీకు అందిస్తున్నాను. దీనితో ఈ రాజ్యం కూడా నీద్కి అని వానిని పట్టాభిషిక్తుని చేయడానికి నిశ్చయించి మంత్రి సామంత పురోహిత జనపడుల సమక్షంలో నిలదిడి:

నా రాజ్యానికి వీడు (ప్రభువు కాబోతున్నాడు. పెద్దవాడు సింహాసనాధికారి కావాలనే మాట నేను కాదనడం లేదు, కాని, తండ్రి మాటను తిరస్కరించేవాడు తనయుడు కొడు, ఎవడు పితృవాక్య పాలన చేసి, సేవాభావంతో ఉంటాడో వాడే కొడుకు, ఆటువంటి సుగుణసంపన్నుడైన యీ పరువు నాలనంతరం యీ రాజ్యాన్ని పాలిస్తాడు, అనగా అందరూ సంతోపంతో వానిని పింహాననం ఎక్కించారు,

యయాతి వాన్నప్రస్థ్యాశ్రమం స్వీకరించి ఆరణ్యాలకు వెళ్ళాడు, అక్కడ నియమదిద్ధ జీవితం సాగించి పరమపదం పొందాడు.

పూరువువల్ల పెరిగిన వంశమే మీ పురువంశం, లని వైశం ప్రాయనుడ భారతగాధను వినిపిస్తున్నాడు.

మీవంశంలో (ప్రతీప మహారాజు ప్రభ్యాళుడు. ఆయనకు డేవాపి, శంతనుడు, వొస్లిదడు అని ముగ్గురు కుమారులు.

పెద్దవాడైన చేవాపి లోకకళ్యాణ కాంక్షతో రాజ్యం విడిచి తపస్సు చేసుకోవడానికి వెళాడు. అందువల్ల శంతనుడు రాజయాడదు,

(వతీపషమహారాజు రాజ్యభోగాలు విడిచి గంగాతీరంలో తపో దీక్షలో వుండగా, ఒకనాడు గంగ దివ్యసుందరరూపిణిటై వచ్చి ఆయన కుడితొడమీద కూర్చున్నది.

మయసభ 2? గంగ నిజాంగ దీప్తులెసగం జనుదెంచి లతాంగి సంతతోత్తుంగ పయోధరద్వితయ తోయరుహాయత చారున్మేత

దివ్యాంగనమై (వ్రతీప వనుధాధిపు కాల విశాల దకిణోత్సంగము నందు మన్మథవశంబున నుండె ప్రీతితో ॥

పతీప్పుడు కనులు తెరిచి ఆమె కధ అడిగాడు. గంగ తాను జహ్నుముని తనయననీ, (ప్రతీపుని యందు. చువసుపడి వచ్చాననీ అంది,

అగ్నిసాక్షిగా విహహమాడిన భార్యతో తప్ప మరెవరితోనూ సాంసారికసుఖం అనుభవించే అ్యక్రమావికి తన మనస్సు అంగీకరించ దనీ, రన్నకొడుకు మాత్రమే కూర్చోవడానికి అర్హమైన కుడితొడ మీద కూద్చన్నాపు కనక నా కుమారుని భార్యవు కాగలవనీ అన్నాడు,

న అనంతరం శంతనుడు ఆ (ప్రాంతానికి వేబకువచ్చి ఆ నదీ తీరాన దివ్యరూపంతో వున్న లతాంగిని చూళాడు, ఆ రాజనందనుని రూప యౌవన సౌందర్యాలు చూపి గంగ అనురాగ తరంగిత హృద యంతో కను అప్పగించింది.

శంతనుడు ఆమెను సమీపించి తన మనసు విప్పుకోగా, అమె; మహారాజా నేనే పని చేస్తున్నా నువ్వు అంగీకరిందాలి. నా మనసుకు కష్టం కిలిగించే మాట ఎప్పుడూ పలకరాదు. అందుకు నువ్వు ఆంగీకరి స్తే నేను నీ భార్యను కాగలను, అన్నది,

అంగీకరించాడు. శంతనుడు, ఉభయులకూ. వివాహం అయింది. దాంపత్య జీవితంలో కలిగిన ఏడుగురు కొడుకులనూ ఎప్పటికప్పుడు తీసుకుపోయి గంగలో విడిచేది, ఆమె చేసేసవికి అడు చెపితే విడిచి వెళ్ళిపోతుందనే భయంతో శంతనుడు భరిస్తూ వచ్చాడు.

26 “ దుయసభ ఎనిమిదవ కుమారుడు కలిగాడు. అప్పుడు కూడా ఆ బిడ్డను గంగలో పారెయ్యడానికి వెడుతూం'పే శంతనుడు నిరోధించాడు.

గంగఏ మహారాజాః నా అభిమతానికి ఎదురు చెప్పావు గనక నా వియమానుసారం నిన్ను విడిచి వెడుతున్నాను, వెళ్ళటోయే ముందు అసలు రహాస్యం చెబుతున్నాను. వపిష్టమహర్షి శాపం నల్లి వసువులు ఎనమండుగురూ నా గర్భాన పుట్టి విముక్తులు కావాలి. వారిలో ఎనిమిదవ వాడు నీకు ఆనందం కలిగిస్తూ వుంటాడు, వీనికి గంగానందనుడు అని పేరు పెడుతున్నాను. వీడు విభిల విద్యావిదుడై లోక విఖ్యాలు డవుతాడు. వీడు పెద్దవాడయే దాకా నా దగ్గరే వుండి విద్యాబుద్దులు నేర్చుకుని నీ సన్నిధికి వస్తాడు, అని కుమారుని వెంట బెట్టుకుని విజ నివాసం చేరింది,

శంతనుడు ధర్మపథాన (ప్రజాపాలనం సాగించి రాజులంద రిలో (ప్రమ ఖుడుగా కీర్తి పొందాడు. దయార్జ్ర హృదయంతో డాన ధర్మాలూ, యజ్ఞాలూ నియమబద్ధంగా నడిపి దీనజనులను రక్షిస్తూ అందరి అభిమానం పొందుతున్నాడు.

ఇరవై నాలుగు సంవత్సరాల వయస్సులో గాంగేయుడు శస్తాస్త్రవిదురై నదీతీరాన సాధన చేస్తూండగా, శంతనుడు ఆ (ప్రాంతా నికి వేటకు వచ్చి. ఆ యువకుడు తన కుమారుడే అని (గ్రహించి, వెంటబెట్టుకు రాజధానికి వచ్చి యువరాజు పట్టాభిషేకం జరిపాడు.

గాంగేయుడు తన విద్యా వినయాలతో, సాహసపర్శాకమాలతో అందరి గొరవం ఆఅంవకుంటున్నాడు,

ఒకనాడు శంతనుడు యమునా నదీ తీరాన విహరిస్తూ అక్కడ ఒక సుందరిని చూపి, ఆ సౌందర్యానికి ఆశ్చర్యపడి ఆమెను చేరి;

రమణీ ఎవరి విడ్డ్ణవు. ఎందు కిలా పడవ నడుపుతూ (దితుకుతున్నావు, అని ప్రశ్నించగా ఆమె;

మయసభ వతి

దుహాత్మా। నేను నిషాదరాజు బిద్దను. ఈ నదిని దాటడానికి వచ్చే బాటసొరులను పడవమీద ఆటూ యిటూ చేరవేస్తాను, అంది,

శంతనుడు నిషాడరాజును సమీపించి, ఆమెను తనకు భార్యగా యివ్వవలపిందని కోగ్రాడు,

దహారాజాః; మీవంటి వరుడు లభించటం కంపె కావల వింది లేదు, అయితే ఈమెకు కలిగే బిడ్డ నీ రాజ్యానికి అధిపతి కొవాలి. అందుకు నమ్మతమైతే నా బిడ్డను పరిణయ మాడండి, అన్నాడు.

శంతనుడు విచారంతో యింటి ముఖం పట్టాడు. ఆమె మీద వ్యామోహంతో మనసు ఆవేదానాభారం కాగా యే పనీ చెయ్యలేక పోతున్నాడు. శరీరం శుష్కి స్తున్నది, అది చూపి గాంగేయడు తమ వృద్ధమంతి ద్వారా తండ్రి బాధ తెలుసుకుని నిషాదరాజు దగ్గరకు వెళి ఆయన బిడ్డను తన తర్మగ్రికి భార్యగా ఆర్జించి, ఆయన చెప్పిన వియమం వింటూ:

దాశరాజాః మీ సత్యవతి కుమారుడే చ్యకవ ర్తి అవుతాడు. కన్నతండి సుఖం కోనం రాజ్యాధికారం వదులుకుంటున్నాను. రాజ్యం తావత్‌ పూర్వమేవ మయా త్యక్తం నరాధిపాః అద్యపభృతి మె దాశ బ్రహ్మచర్యం భవిష్యతి ఊర్జ్వరేతా భవిష్యామి దాశ సత్యం (బవీమి తే॥

నేటినుండి (బహ్మచర్యవతాన్ని అనుసరిస్తున్నాను. మీరు నిస్సంశయంగా మీ కుమార్తెను నాతో పంపండి, అవి నత్యవతిని రధం మీద రాజఢానికి తెచ్చి శంతనువికి వివాహం చేశాడు.

అప్పుడు శంతనుడు సంతోషంతో:

నాయనాః వీ ధర్యవిష్టకు ఫలంగా స్వచ్చందమరణం వరంగా ఆన్నుగహి స్తున్నాను, అన్నాడు,

ఏ0 మయసభ

తంగడ్రికోసం (బ్రహ్మచర్య్యవత ప్రతిజ్ఞ చేపిన కారణంగా భీమ్మడనే పేరుతో ఆయనను పిలిచేవారు.

సత్యవతికి శంతనుని వల్ల చ్వితాంగద, విచ్శిత్రవీర్యులు కలి గారు, వారు చిన్నవారుగా వుండగానే శంతనుడు దేహయా(్ర చాలించాడు.

భీష్మడు సత్యవతితో సం్యప్రడించి చ్మిత్రాంగదుని సింహాసనం మెక్కించాడు. వాడు బల మద గర్వంతో తిరుగుతూ చిితాంగడు డనే గంధర్వుని చేతిలో కన్ను మూశాడు,

అనంతరం విచ్చిత వీర్యునికి పట్టాభిషేకం జరిపారు. విచ్చిత వీర్యునికి యౌవనం రాగానే భీష్ముడు కాశీరాజ్యం వెళ్ళి స్వయం వరం ్రకటించిన ఆరాజు కుమార్తెలు అంది, అంబిక, ఆందాలికలు ముగ్దరినీ తీసుకు వచ్చి విచ్వితవీర్యునికి వివాహం చెయ్యబోగా వారిలో అంది తాను అంతకుముందే సాళ్వదేశ (ప్రభువును దమునసా భర్తగా ఆరాధిస్తున్నా నంది,

ఆమెను రధం ఎక్కించి సాళ్వడేశం పంపి, అంవీక, ఆంబా లికలను విచిత్రవీర్యునితో వివాహం జరిపించాడు, వెళ్ళిన అంద అదే రథంమీద తిరిగివచ్చి, సొజ్వడు తనను తిరన్కరించాడనీ, స్వయం వరంలో తీసుకు వచ్చిన లీష్ముడే తన భర్త కావాలనీ అంది.

ఖీస్ముడు తన ప్రతిజ్ఞ వివరించాడు, వినలేదు అంది, ఖీమ్మని మీద (ప్రతీకారం తీర్చుకోవడానికి బయలుదేరి త్మీవతపస్సు (ప్రారం ఛించింది,

విచ్శితవీర్యుడు నిరంతరం కామోపభోగాలతో ములిగితేలుతూ క్షయరోగంతో కన్ను మూళాడు, విచ్చితవీర్యునికి దహనకర్మలు ప్పూర్తి చేశారు,

అనంతరం ఒకనాడు సత్యవతి లీష్మని పిలిచి;

మయసభ శ్ర నాయనాః ధర్మం తెలిసిన ధీముంతుడవు, నీకు ఎవరూ ఏమీ ఇప్ప నవసరంలేదు. ఇప్పుడు ఈ వంశం అంతరించే (ప్రమాదం ఏర్పడింది. నా కోడ ళ్శిద్దయూ యౌవనంలో వున్నారు, 'దేవరన్యాయం (ఫకారం వారికి సంతానం కలిగించి వంశాన్ని నిలబెట్టు, అంది. భీష్మ: అమ్మా! నా ప్రతిజ్ఞ మీ రెరగనివి కొదు, ఇప్పుడు దాన్ని తప్పి చరించను. (తిలోకాధిపత్యం అయినా వదులుకుంటాను కొని (వతభంగం కానివ్వను, దురొక ఉపాయం చెప్పండి, సత్యవతి: నాయనా: నీవిదమపాలనం నాప తెలుసు, మరొకదారి చేస్పమన్నావు కనక సావధానంగా విను, (ప్రభువు లేని (ప్రజలకు రక్షణ వుండడు. ధర్మదృష్టి నళిస్తుంది. దేవతలకూ, సాధువులకూ పూజా గౌరవా లుండపు. అందుచేత ముందు రాజ్యాధి కొరం వహించు, అనగా లీష్మడు అందుకు కూడా అంగీకరించబేదు. అప్పుడు నక్యవతి తనకు కన్నెవయసులో కలిగిన వ్యాసుని స్మరించింది, అని వైశంపాయనుడు చెపుతూంనీ జనమేజయుడు: దుహక్షీః సత్యవశికి వ్యాసులవారు (ప్రభవించిన గాధ వినిపించండి, అన్నాడు, 'వైశం: మిత హిత సత్య వాక్య జనమేజయా। దూ గురువుల జన్మగాథ దివ్యమైనది, పరమ పవిత్రమైనది, (శ్రద్దగా విను, (ప్రభ్యాతుడైన ఉపరిచర మహారాజును అ్బద్రిక అనే అప్పరస యందు (ప్రభవించిన దాల సత్యవతి అనే పేరుతో దాశరాజు దగ్గర 'పెరుగుళూ యమునా నదిలో నావ నడుప్పుతూ పుండేపి. ఆ రోజులలో ఒకనాడు పరాశర మహర్షి ఆ దారిని వెడుతూ, అదే నావ మీద యమునానదివి దాటుతూండగాా ఆమె సౌందర్యం ఆయన మనస్సును చలింపజేపింది. ఆయన అరిషడ్వర్గాలను జయించి, జిరేర్యదియుడై తపన్ను చేసుకునేవాడే అయినా ఏకాంతంలో కాంతాదర్శనం అయే సరికి వ్నిగహశ_క్రి కోల్పోయాడు,

82 మయసభ

కామం వున్నదే అది ఎంత వంచిస్తుందో చూళావాః అందుకే ఒంటరిగా వుండే స్త్రీల సమీపావికి పోరాదన్నారు అనుభవజ్ఞులు, ఆ మహర్షి కాదపరవళుదై ఆమెను చేరబోగా, సత్యవతి సిగ్గుతో తల వంచి, భయంతో నిలబడగా:

సుందరీ। నా వర్యపభావం వల్లి సీ కన్యాత్వం దూషితం కాదు. ఇక యీ బహీరంగ (ప్రడేశంలో యిదేమి టనుకుంటున్నావా, ఆంటూ తపశ్శక్తితో ఆ పడవ చుట్టూ మంచుతెరణు (క్రమ్మించారు. వారి సమాగమ ఫలంగా సద్యోగర్భాన మా గురువులు (ప్రభవించారు. ఆ పరాశరులు తమ దారిని తాము వెళ్ళారు,

'వేదవ్యాసులవారు తల్లి పాదాలకు (మొక్కి;

అమ్మాః నేను తపస్సు చేసుకుందుకు వెడుతున్నాను, మీకు ఆవసరమయినప్పుడు నన్ను తలుచుకోండి, మీ సన్నిధానావికి వస్తాను, అని వెళ్ళి పరబహ్మను ఉపాపిస్తూ, వేదాలను విభాగించి, పురాణాలను రచించి లోకకళ్యాణ కాంక్షతో వన్నారు. ఆడీమా గురువుల గాధ

ఆటువంటి వారిని సత్యవతీదేవి స్మరించగానే ... నీల గిరీంద్ర శృంగమున నిర్మలమైన నువర్షవల్లరి జాలము వోని పింగళ విశాల జటాచయ మొప్పగా వచళశ్రీ లలితుండు వచ్చి నిలిచెన్‌ హరి నీల వినీల వ్మిగహారాళరుచుల్‌ వెలుంగగ పరాశరనూనుడు తల్లి

ముందటన్‌!॥

సత్యవతి కొడుకును దగ్గరగా తీసుకుని శరసు విమురు తూండగా భీమ్మడు ఉచిత రీతిని స్వాగత పరిచర్యలు నిర్వహించాడు.

సత్య; నాయనా। జరిగిన కథ అంతా నీకు తెలిపే ఉంటుంది, ఇప్పు డింక ఈ వంశాన్ని విలబెట్బవలపిన బాధ్యత నువ్వు వపాంచాలి.

మయసభ 88 తంగడి సుఖంకోసం భీష్మడు తాను చేపిన (ప్రతిజ్ఞ విడిచి పెట్టడు. సీ అను[గహంతో అంబిక, అంబాలిక ప్యత్రవతులు కావాలిః అందువల్ల ఈ నంళం వృద్ధిపొంది ప్రజలు సంతోషిస్తారు. భీష్మువికి ఆనందం కలుగుతుంది,

వ్యాస అమ్మాః దేవ న్యాయాన పృశతులు కలగడం ధర్మ దిద్ధం. అయితే ఒక్క ఏడాది వీ కోడళ్ళిద్దరూ నేను చెప్పన ఇయ మాన్ని పాటించారి.

సత్య; నాయనాః నింహాననం రాజశూన్యంగా వుంపే (పజ లకు అనేక ఉప్యద్రవాలు సంధవిప్తాయి. ధర్మం నంచి అన్యాయాలు జరిపే (కూరులు విజ్బంభిస్తారు. అందుచేత యిష్పుడే పుత్రులు కల గాలి, వారు పెద్దవారయేవరకూ భీమ్మడు రాజ్యభారం వపిప్తాడు.

వ్యాసుడు అంగీకరించాడు.

సత్యవతి అంవీకను శయ్యాగారానికి పంపించింది. శయ్యా గారంలో వున్న వ్యాసువి చూచి భయంతో కమ్నలు మూసుకుంది, వ్యానుడు ఆమెకు ప్యుతదానం చేసి తిరిగి వెడుతూ; అమ్యాః ఆందిక కన్నులు మూసుకున్న కారణంగా (గుడ్డివాడు పుడతాడు, బల పర్మాకమాలలో అంతటి వా డుండడు, కావి, మాతృదోషం వల్లి అంధత్వం తప్పదు.

సత్య; నాయనాః వికలాంగుడికి, అందునా అంధుడికి పింహా సనం ఎక్కే. అధికారం లేదు. దేవతలు కూడా దీవిని హర్షించరు. కనుక అంబాలికకు యోగ్యుడైన ప్యుత్రువి అనుగ్రహించు,

వ్యాసుడు అంవాలికకు పృతదానం చేపి వస్తూ; అమ్మాః అంబాలిక కంపిత దేహంతో వచ్చింది, కనక త్వగ్లోషం కల కుమా రుడు కలుగుతాడు, అనగా ఆవిడ అంబికకు మరొక్క కుమారుని అన్ముగహించమంది,

ష్‌ 3

రికీ మయసభ ఆముని వికార రూపాన్ని భరించలేని అంవిక తన దాపిని ఆలంకరించి పంపింది, లోక విధ్యాతురైన మహర్షి అన్నుగహం౦ తనకు లభించనున్నదని సంతోషంతో ఆ దాసి ఆయనకు సేవచేపి సుఖించింది. వ్యాసుడు తిరిగి వెడుతూ: అమ్మాః నీ పెద్దడోడలు తన దాసిని పంపింది. ఆమె గర్భాన ధర్మవిదుదై న కుమారుడు పుడతాడు, అని తన ఆశమానికి వెళ్ళాడు. ర ఖ్యాణ వెదిక ధృతరాష్ట్ర, పాండురాజ, విదురులు భీష్మవి రక్షణలో పెరుగుతున్నారు. వయసు. రాగానే వారికి విద్యాబుద్దులు నేర్పించి, చక్కని శీలవర్తనం అలవడడేశారు, అంతవరకూ రాజ_ప్రతింధిగా ఛీమ్మడే పాలనభారం వహించాడు. ఆ రోజులలో _సజలు ధర్మపరులై సస్యనంపదలతో అభివృద్ది పొందుతున్నారు. అమలాచారపవ్శిత బూనుర వరేణ్యాగార పుణ్మపదేశము లందధ్యయనారవంబు విధివత్స్వాహా స్వధా స్వస్తి శబ్దములున్‌ మంగళ తూర్యఘోషములు ఉద్యత్కాతు కాన్‌ః నాదములున్‌ రమ్యతరంబు లయ్యె ధరణం తదాజ్య సంవృద్రితొోన్‌॥ వారు యౌవనవంతు లయారు. అప్పుడు భీమ్మడు విదురువితో సంప్రదించి అంధుడు కనక ధృతరాస్త్రువికి రాజ్యాధికారం లేదని విశ్చయించి పాండురాజును పింహాననం ఎక్కించారు, ధృతరాష్ట్ర స్త్వచకుష్ట్వాద్‌ రాజ్యంన (ప్రత్యపద్యత

మయసభ 805 పారశవత్వాత్‌ విదురో రాజా పాండు రృభూవహి॥

అనంతరం వారికి వివాహం జరిపించాలని విదురువితో మాట్లాడి గాంధార రాజయిన సుబలువి కుమ్హార్తె గాంధారి గుణ దూప శీలవతి అని _గహించి వారికి పెద్దలచేత వర్తమానం పంపాడు. సుబలుడు అంగీకరించాడు. కొని అంతఃపురంలో మాత్రం కలకలం పుట్టింది. జీవితానికి (ప్రధానమైన కన్నులు లేని వానికి భార్యగా పంప డమా అని గుసగుసలు పోతుంటే విన గాంధారి తాను ధృతరాష్ట్రని తప్ప యితదలను పెళ్ళి చేసుకోనని ఆ క్షణంలోనే పరపురుష దర్శనం కూడా అంగీకరించక కన్నులకు గుడ్డ కట్టుకుంది. గాంధారితోదాటు ఆమె చెల్లెళ్ళు పదిమందినీ ధృతరామ్హ్రని కిచ్చి వివాహం జరిపారు,

అందరినీ వెంటదెట్టుకుని వారి సోదరుడు శకుని హస్తినాపురం చేరాడు.

పాండురాజుకి తగిన రాకుమారి ఎవరా లని విచారణచేపి యదునంశీయుడై న కూరసేనుని కుదూలర్తె కుంతిభోజుని దత్తప్పుతిక ఆయిన కుంతి యోగ్యురాలని (గ్రహించి ఆమెను తెచ్చి కళ్యాణం జరిపించాడు.

కుంతిభోజుని యింటిదగ్గర పెరుగుతూన్న రోజులలోనే కుంతి

చుర్వాసమహర్షిని సేవించి ఆయన ఆదరాభిమానాలకు ప్యాతురా అయింది. అప్పు డాయన సంతోషంతో వరం కోరుకో మన్నాడు, ఆమె కోరిక (ప్రకారం మంతం ఉపదేశించి ఆ మంతజపంతో ఏ దేవతను అహ్వాని స్తే ఆ దైవం వచ్చి సంతానం అన్యుగ్రహిస్తారని చెప్పాడు,

ఒకనాడు కుంతి ఆ మం్నశ్రాన్ని జపించి సూర్యుని ఆహ్వా వించగా ఆయన దివ్యరూపంతో ఆమె యెదుట నిలదిడ్డాడు, కుంతి

86 మయసభ భయంతో: మహాత్మా! నన్ను మన్నించండి, మహర్షి మం్యత్యపభావం చూద్దామని పిలిచాను, మీరు క్షమించి వెళ్ళిపొండి, అంది.

సూర్యుడు; మంత్రశక్తి వృధా కాదు, నువ్వు భయపడకు, నావల్ల కలిగే కుమారుడు కవచకుండల శోధితుడై, అధిమానధనుడై మహాదాశగా (ప్రవ్యాతు డపుతాడు, నీ కన్యాత్వం దూషితం కాదు, అంటూనే కుంతిని అనుగ్రహించాడు.

ఫలితంగా ఉజ్వల కొంతిదేహుడు, కవచకుండల శోభితుడు అయిన కుమారుడు (ప్రభవించాడు,

కుంతి భయంతో ఆ బాలుని గంగలో విడిచింది, నదీప్రవా హంలో సాగే ఆ బాలుని అధిరథుడనే సూతుడు చూపి దగ్గరకు తీసు కుని గుండెపు హత్తుకుని తన భార్యకు యిచ్చాడు.

బంగారు కవచంతో, కుండలాలతో ఆలరారుకున్న ఆసపి బిడ్డకు వసుషేణుడని నామకరణం చేశారు. వాడు పెరిగి 'పెద్దవాడవు తున్నాడు. వయసు వచ్చిన దగ్గర్నుంచి ఎవరు ఏది అడిగినా లేదన కుండా తృప్తిపరచి పంపుతున్నాడు.

ఒకనాడు కర్ణుని కలలో సూర్యుడు కనిపించి:

నాయనాః దేవేం్యదుడు విప్రరూపంలో వచ్చి సీ కవచ కుండ లాలు అర్థిస్తాడు. అవి మాత్రం దానం చెయ్యకు, అన్నాడు,

కర్దుడు; ఆర్యా! ఎవ రే మడిగినా దానం చేప్తానవి ప్రతిజ్ఞ చేశాను. దేవేర్గదు డంతటి వాడు విప్రవేషంలో వచ్చి చెయ్యి జూపి దేహి అం'పే మొండిచెయ్యిచూపించి ఆపకీ ర్తిపాలు కాలేను, అన్నాడు.

అలా దానగుణంతో కర్దుడు "పెరుగుతున్నాడు, పాండురాజు

నవ వనంతంలో వికపించిన పారిజాతపుష్పంళో కుంతీదేవి యౌవనలావణ్యం అనేకులకు ఆళ కలిగిస్తున్నది, ఎందలెందరో

మయసదథ 87 రాకుమారులు వచ్చి కుంతీదేవిని తదు కిచ్చి పాణిగ్రహణం చెయ్య మని కోరుతూం'పే, కుంతీధోజుడు స్వయంవరం (ప్రకటించాడు,

స్వయంవరానికి వచ్చిన రాకుమారు టన్న సభా భవనంలోకి పూలనూలతో విచ్చేపిన కుంతి అందరినీ చూస్తూ సాగుతున్నది. విశాలవకం, పద్మదళనయనాలు, పింహసదృశ పర్శాకదుం కల పాండురాజు మెడలో ఆమె పూలమాల వేసింది కుంతిభోజుడు వై ధవో పేతంగా వివాహం జరిపించాడు,

మ్మద్రదేశాధిపతి శల్యుని సోదరి మాది గుణ శీల రూప సంపన్నురాలు అని విన్నాడు భీష్ముడు. ఆమను కూడా పాండురాజు కిచ్చి వివాహం జరిపించాలని నిశ్చయించి, మ్యద్రడేశం వెళ్ళి స్వాగత సత్కారాలు అందుకుని తన అభ్మిపాయం (ప్రకటించాడు,

శల్యుడు సంతోషంతో అంగీకరించి తమ దేశాచారాన్ని అనుసరించి కొంత కన్యాపల్కం సమర్పించి వివాహం జరిపించ వచ్చు నన్నాడు. అంగీకరించి భీమ్మడు సువర్ష రత్నభూషణాలు అర్చించి మానిని తీసుకువి వచ్చి పాండురాజుకి వివాహం చేయించాడు.

దేవక మహారాజు దగ్గరవున్న బాలామణితో విదురునికి వివాహం చేయించాడు,

భార్య లిద్దరినీ సంసారసుభాలలో కేలియాడిస్తూ కొన్నాళ్ళు గడిపి విజయయ్యాతకు బయలుదేరి దళార్ణ్శ దుగధ, మిధిల, కాశీ ఆదిగా గల రాజ్యాలు జయించి ధనకనక రాసులతో తిరిగి వచ్చి, పాండురాజు భూషణాలన్నీ అంతఃపురానికి తరలించి అక్కడి వారికి అలంకరింపజేశాడు.

కొంతకాలం గడిచింది, పాండురాజు పర్ను లిద్దరికీ దేశంలోని వన పర్వతాలు దర్శించాలని వాంఛ కలిగింది. వారిని వెంటబెట్టుకుని

లికి మయసభ హిమాలయ పర్వత్యప్రాంత వనసీమలకు తీసుకువెళ్ళి హాయిగా సుఖ భోగాలు అనుభవిస్తున్నాడు.

అలా వనవిహారం చేసే రోజులలో ఒకనాడు వేటకు దియలు డేరి సంసారసుఖం అనుభవించే లేడి జంటలో ఒకదానివి బాణంతో పడగొట్టాడు. ఆ ఆడులేడి గిలగిల తన్నుకువి ప్రాణాలు విడిచింది, మగలేడి మనుష్యభాషతో: మహారాజా। బుడ్చిలేని ఆటవికుడు కూడా యీ దశలోవున్న జంతువు మీద బాణం విడువడు, రాజవంశీయుడవై ధర్మం తెలిపిన నువ్వు యిటువంటి పాపానికి ఒడిగట్టావంపే అది నీ (ప్రారబ్దహేతువు, వేట రాజధర్మమే కాని రతిక్రీడలో వున్న జంతు వును సంహరించడం న్యాయమాః త్తీ సుఖం కలియని (దిహ్మాచారివి కాదు,

ఈ పాపఫలితంగా నువ్వు కామవాంఛతో శ్రీని సమీపించిన కాలంలో (ప్రాణాలు వదుణతావు, ఆమె కూడా నీతో మరణిస్తుంది, అంటూ మహర్షికూపం. ధరించి నేను కిందముడనే బుషివి, నా శాపొనికి తిరుగులేదు, అంటూనే (ప్రాణత్యాగం చేశాడు,

పాందురాజు విదారంతో. భార్య లిర్దరినీ సమీపించి జరిగిన కధ చెప్పి, మీరు హృప్తినాప్తరం వెళ్ళండి, నేను నిన్యాపినై తపో దీక్షతో ముక్తి మార్గం చూనుకుంటాను, లన్నాడు,

కుంతి; నాధాః సన్యవించ నవసరం లేదు, మమ్మల్ని కూడా మీతో వుంచుకుని యిక్కడ ఆశ్రముం నిర్మించి. విరాగంతో పర మాత్మను ఉపొపించండి,. అలా కొదంపే మే మిప్పుడే పాణాలు వదులుతాం. అనగా పాండురాజు అంగీకరించి, తన సేవకులను పిలిచి యీ వార్త హవ్లినాపుకంలో తెలియజేయమని పంపించాడు, కురు పొండవ జననం

శతళ్ళంగ పర్వతం మీద పాండురాజు వానప్రస్థం సాగి షున్నాడు, అక్కడ బుషు లందరి ఆభిమానం సంపాదించాడు, ఒక

మయసభ 8ఫి నాడు వార ఆశ్రమాలు విడిచి వెడుతూంపే పాండురాజు కూడా బయలుడేకగా వారిలో ఒక ముని;

మహారావాః: ఈ య్యాత మీకు సాధ్యం కాదు, అని అపు చేయగా, పాండురాజు. ము9చం్నదులారా!: మానవుడు, నాలుగు రుణాలతో పుడతాడు, యజ్ఞ యాగాలతో డేవరుణం, తపస్పా్యాధ్యా యాలతో మువిరణం. దయార్జ్భహృదయంతో మానవరుణం, సంతా నోత్ప కత్తితో పిత్ధూణం తీర్చుకుంటాడు. నాకు నాణగవ రుణం తీరే అవకాళం లేదు ఆ దారి చూపండి, అని ప్రార్హించాడు,

రాజాః నీకోరిక తీరే అవకాశం పున్నట్లు మా దిన్యదృష్టికి కనిపిస్తున్నది. 'దేవసము పర్శాకమవంతులు నీకు కలుగుకారు. నిర్భ యంగా వుండు, ఆని వారు వెళ్ళారు.

రోజులు గడుస్తుండగా ఒకనాడు పాండురాజు, కుంతీడేవితో మాట్లాడుతూ: సంతానహీనునికి ఇహ పరాలలో సుఖళాంతులు లేవు, దురదృష్టవశాత్తూ నాకు ఆ అవకాశం లేమ. నువ్వు బాగా ఆలోచించి సంతానవతివి కొవాలి. అందుకు ధర్మశాస్త్రం కొన్ని దారులు చూపిండి, వివాహమాడిన ధర్తవల్ల కలిగిన కుమారుడు జొరసుడు, ఆ అవకొశం లేనప్పుడు ఉత్తముడూ, సజ్జ్ఞనుడూ అమిన పరప్పరు షని వల్ల సంతానం పొందితే వాజ్ణి ప్రణీతుడు, వివాహానికి ముందే నంతానవతి అయితే ఆ బిడ్డ కానీనుడు. వీరుకాక దత్తుడు, (క్రీతుడు వున్నారు వివాహనికి ముందే గర్భవతి అయి పెళ్ళి అయాక కన్న వారిని సహోధుణు లంటారు.

ఆళ్మసంతానం లేశప్పుడు ఉత్తమపుదమలడ్వారా సంతానం పొందడం ోష్టం అంటాడు మనువు, కనక ధర్మసొస్తకారుని మాట వకారం నువ్వు ఉత్తమ పురుష సమాగమంతో సంతానవతివి కావాలి. అన్నాడు,

40 దుయసభ

కుంతి; మహారాజాః ధర్మవిదుల్లైన మీరు ఆవేదనలో పడి ఏం మాట్లాడుతున్నారో ఊహించారా! మిమ్ము తప్ప నురెవరినీ నేను దరిజేర నివ్వను, త్రికరణశుద్ధిగా మిమ్మే ఆరాధించుకుంటున్న నన్ను ఏం చెయ్యమని (పోత్సహి స్తున్నారు. మీ పాదసేవలోనేనా జీవితం కడతేరాలి.

వ్యుషితాశ్వమహారాజు కథ మీరు విని వుంటారు. ఆయన యజ్ఞకర్మకు కూర్చుం'పే దేవతలు స్వయంగా వచ్చేవారు. దేవేర్మదుడు (ప్రత్యక్షమై సంతోషంతో సోమపానం చేసేవాడు. అంతటి మహారాజు విపరీతకామంతో భార్యయైన కాక్షీవతితో విర్విరామ విషయథోగాలలో పడి రాజయక్ష్మతో కన్ను మూళొడు, పాతివ్రత్యదీక్షతో వున్న కొక్షీ వతి భర్త మరణించిన నాటినుంచీ సుథాలసన్నీ వదిలి మృళతుల్య జీవితం గడిపింది.

ఆలా నేను కూడా మీతో భోగాల పొంది, మీతోనే స్వర్గానికి వస్తాను కాని పరపురుషస్పర్శను అంగీకరించను. తవళ్ళక్తితో, మనోబలంతో నాప ప్మత్రనంతానాన్ని దయచేయండి.

పాండు: _పొజేశ్వరీ: ధ్నర్త చెప్పిన మాటను శిరసా వహించి. ఆచరించడం కంటె పత్సివతకు ధర్మం లేదు. సంతాన వాంఛతో పృ్యతదర్శనం కోసం తపించే నాకు సంతోషం కలి%_ంచడం సీ (ప్రధాన విధి, నా విశ్వాసాన్ని తిరస్కరించకు,

కుంతి: (ప్రభూః మీ శాననాన్ని అవళ్యం ఆచరించగలను. నామాట కూడా వినండి, చిన్ననాడు ఒక మహర్షి అను(గ్రహం వల్డ పొందిన మం్యత్రబలంతో ఏ దేవతను ఉపానిస్తే ఆ దేవతవల్ల నాకు నంతానం కలుగుతుంది. మీ అనుమకితో ఆ మంత్రాన్ని ఉపాపించి పుత్రవతిని అవుతాను. ఏ దేవతను ఆహ్వానించమంటారో చెప్పండి,

పాండు: నివిలలోక ధర్మపాలకుదై న యమధర్మరాజును ఆహ్వానించు, అనగా కుంతి మంతోపాసన చేయగా యమధర్మరాజు

దయసభ 41 అమెను అన్నుగ్రహించాడు. సూర్యుడు తులారాశిలో పుండగా చం్యదుడు జ్వేస్టానక్షతంలో వున్న పంచమినాడు కుంతి ధర్మరాజును (ప్రసవించింది. దుర్యోధనుడు హా_స్పనాపురంలో, వ్యాసమహర్షి వి "సేవించి ఆయన అను (గ్రహంతో. నూరుగురు విడ్డల తల్లి ఆయే వరం పొందిన గాంధారి కుంతికి సంతానం కలిగిన వార్త వివి విచారంతో గర్భంమీద తాడనం చేసుకుంది. లోహసద్భుశమైన పిండం జయటపడింది.

ఆ సమయాన అక్కడకు చేరిన వ్యాసులవారు ఆ పిండాన్ని సీటితో తడిపించగా అది నూఏ ఒక్క ముక్కలయింది, ఆ శకలా లను నూట ఒక్క నేతికుండలలో పెట్టించి, భద్రంగా. వాటిని కాపాడుతూం'ే ప్యుతులు వస్తారని చెప్పాడు.

కొన్నాళ్ళకు మొదటి. కుండనుండి దుర్యోధనుడు పుట్టాడు, వాడు పుడుతూండే గాడిదలు ఓండ పెట్టాయి, ఉల్కలు పడ్డాయి, ఉత్పాతా లెన్నో గోచరించాయి.

ధృతరాష్ట్రుడు వృద్ధభూసురులను రావించి విచారించగా? వారు: మహారాజాః। ఈ ఆశుభాలు చూస్తుంపే వంశనాశన హేతు వుగా కివిపిస్తున్నాడు వీడు. వీణ్ణి విడిచేయడం (శ్రేయస్కరం. కుల కేం కోసం వ్యక్తినీ, (గామశేయస్సుక్షై ఒక వర్గాన్నీ,. డేశ కళ్యాణావికి (గ్రామాన్నీ, ఆత్మశాంతికి దేశాన్నీ విడిచెయ్యూలని ఆద్యులు చెప్పుతున్నారు, అన్నారు,

ప్యుతవాత్పల్యం కల ధృతరాష్ట్రుడు వారి మాటలు వినలేదు, అనంతరం మిగిలిన కుండలనుండి తొంబ్టై తొమ్మండుగురు కొడు కుల్తూ ఒక ఆడబిడ్డ కలిగారు. అదే సమయంలో ధృతరాష్ట్రివి

2 మయసభ "సేవలో వున్న ఒక యువతికి ఆయనవల్ల యుయులత్చుడనే కుమారుడు కలిగాడు.

వీపడ్తూ కూరడూ, బలిన్టుడూ అయిన కుమారుడు రాజ వం౦ళానికి ఆవసరం అని, పాండురాజు కుంతిని అంగీకరింపచేపి వాయుదేవుని అంశతో లీదుసేనునీ, ఇంద్రుని కరుణతో అర్జునునీ ప్యతులణగా పొందాడు,

భీముడు. పట్టిన పదవనాడు పాండురాజు కుంతీదేవితో కూర్చుని ఇష్టాగోష్టి నడిపేవేళ పెద్దపులి ఆకలితో గాండడ్రిస్తూ వారి మీదికి రాబోయింది. పాండురాజు మూడుదాణాలతో దాన్ని సంహ రించాడు. ఆ సమయంలో కుంతీదేవి భయపడి గజగజలాడే వేళ ఆమె చేతులలో వున్న భీముడు జారి పెద్దదిండరాయి. మీద పడ్డాడు. ఆతురతతో పాండురాజు ఆ రాయిదగ్గరకు పోయి చూపే రాయి ముక్కు ముక్కలయింది. బాలుడు చిరునవ్వుతో వున్నాడు,

ముగ్గరు. విడ్ణలనూ ఆల్లాడముద్దుగా పెంచుతూ. కుంతీదేవి సంతోషంతో పాండురాజును సేవించుకుంటున్నది. ఆ రోజులలో మాడ్రికి మాతృళ్యం పొందాలని కోరిక పుట్టి పొండురాజును ప్ర్పిం చగా, ఆయన కుంతిని అంగీకరింపబేపి, మంతోపడేశం చేయిండాడు. మాది అశ్వినీదేవతలను ఉపాసించి నకుల సహదేవులను కన్నది. పొండురాజు మరణం

పాండురాజనందనులు గుర్ల పక్ష చందునివలె 'పెరుగుచున్న వార్త విని వసుడేవుడు తన పురోహితుని పిలిచి మేనల్లుళ్ళకు కానుకలు అందజేసి, వారికీ యోగ్యమైన విద్యాబుద్ధులు నేర్పి రమ్మన్నాడు.

పురోహితుడు. కొనుకలు తెచ్చి పాండురాజును దర్శించి బహూకృతులు ఆంవజేపి పాండవులకు చొల ఉపనయనాది కర్మలు

మయసభ 43 వేదబద్దంగా చేయించి, వేదాధ్యయనం చేయిస్తున్నాడు, శర్యాతి వంశీయుడైన శుకమహారాజు ధనుక్వేదంలో శిక్షణ యిస్తున్నాడు. వసంతకాలం (ప్రవేశించింది, విశాలవృషైాలను అల్లుకొన్న , అతలన్నీ వికపించాయి,. పూలలోని మకరందము (ల్రాగుతూ తుమ్మె దలు డుంకారాలు చేస్తున్నాయి. అరవిచ్చిన తామరలతో సరోవరాలు నయన మనోహరంగా వున్నాయి. చుంద మందంగా కదలివచ్చే మలయపవనాలలో పూలవాసనలు నాసాతర్చణం చేస్తున్నాయి? పుంస్కోకిలాలాపాలు (శ్రవణ సుధగంగా సాగుతున్నాయి. పాండు రాజు మనస్సు కామాకుల మయింది, మ్యాద్రితో వనవిహారానికి వెణ్గాడు. ఆశ్రదుంలో కుంతీదేవి విపవరులకు భోజన సదుపాయం చూస్తున్నది.

ఆ సమయంలో పాండురాజు మదనళాపంతో మాదిని గాథా లింగనం చేసుకున్నాడు. ఉత్తరక్షణ౦లో ఆయన (ప్రాణాలు అనంత వాయువులలో కలివిపోయాయి,

గోణ గోలున మ్యార్రి విలపిస్తుంపే కుంతి పరుగు పరుగున వచ్చి జరిగిన సంఘటనకు చింతిస్తూ, సహగమనానికి సన్నద్దు రాల యింది, ఆపుడు నూది వారించి అక్కా! నా వల్లి యీ (ప్రమాదం జరిగింది. నేనే సహగమనం చేసి ఆయనతో స్వర్గం చేరుతాను. నాకు యీ పిల్లల్ని శిక్షణలో పెస్టే నేర్పులేదు. నీదగ్గర వీళ్ళు భక్తితో పెరిగి (పభ్యాతి పొందుతారు, ఆంది.

చప్పటికి అక్కడికి చేరిన మహర్షు లందరూ వారివి వారిస్తూ; సహగమనం అవసరం లేదు. (బ్రహ్మచర్య నియమంతో ఉప్పు కారం లేని ఆహారం. తిందూ వియమబద్దంగా జీవిక సాగిస్తూ భ ర్తనే న్మరించుకంటూ ితికే అవకౌశొన్ని ధర్మశాస్త్రాలు అన్నుగ హించాయి, లన్నారు,

శీ! మయసధ

కుంతీదేవి వారి మాట శిరసావహించింది. మాది సహగమనం చేపింది, శోకాన్ని ఆపుకోలేక,

అనంతరం అక్కడి మహర్షులు కుంతిసీ, పాండవులనూ వెంటబెట్టుకుని హస్టినాపురం వస్తున్న వ్నార్త వింటూనే (పజ లందరూ ఎదురు వెళ్ళారు. వారికంటె ముందు కురువృద్దులు వాహ్లీక, భీష్మ, సోమదత్త్రాదులతో ధృతరాష్ట్రుడు గాంధారిని, విదురుని వెంట బెట్టుకుని దుర్యోధనాది కుమారశతంతో వచ్చారు. అందరూ మునీంద్ర లకు వందనా లర్చించారు. భీష్ముడు వా రందరికీ స్వాగత సత్యా రాలు నిర్వహింప దేశాడు.

అప్పుడు వారిలో వృద్దముని: గాంగేయాః. పాండురాజు '(బహ్మచర్య నియమంతో. శతశ్చంగ పర్వతం మీద నియమదిద్ధంగా దేవతల అన్నుగహంతో ఈ బిడ్డలను పొందాడు. ఆతరువాయి విధి వక్రించి ఆయన డేహయాత్ర చాలించాడు. ఆయన చితిమీదనే మాది పాజణాలు వదిలింది. వారికి దహనకర్మ సాగించి అస్టికలు తెచ్చాం, మిగిలిన కర్మకాండ పూర్తి చేయించి, వారికి ఉత్తమగతులు కలిగించాలి.

కుంతినీ, పాండవులనూ యింక మీరు రక్షించుకోవాలి, అని వారు తిరోహితు లయారు,

ధృతరాష్ట్రుని ఆజ్ఞానుసారం విదురుడు చందన పృష్పాలతో అలంకరించిన శిబిక మీద అస్థిదాండం వుంచి నదీతీరానికి బయలు దేరాడు. రాజవంశీయులతో పుర (పజ లందరూ విచార వదనాలతో వెళ్ళారు. కర్మలన్నీ పూర్తి చేపి ధన, కనక, వస్త వాహనాలతో అన్నదానాలు జరిపించారు.

పాండురాజు తల్లి అంబాలిక ప్కతళోకాన్ని పట్టలేక మూర్చ పోయింది, కుంతీదేవి శోకం పాండవులను మరింత (కుంగదీపింది. పన్నెండు రోజులూ పాండవులతో (ప్రజలందరూ భూమిమీదనే శయ

మయసభ శథ్‌ నించి పాండురాజు గుణాలను తలుచుకుంటూ గడిపారు, వ్యాసుల వారు విజయం చేపి దుఃఖభారంతో పడివున్న అంబాలిక దగ్గర వున్న సత్యవతిని చేరి; అమ్మాః సంతోషంగా గడిచే కాలం చెల్లిపోయింది. వచ్చేవన్నీ చెడురోజులే. భయానకమైన విపత్తులు రాబోతున్నాయి, భూడేవికి యౌవనం సడలి వార్ధక్యం వస్తున్నది, సదాచార పరాయణు లైన ధర్మపరులకు స్థానం ఉండదు. ఇవన్నీ సీ కళ్ళతో చూపి బాధ పడకుండా వనవాసానికి వెళ్ళు, తపస్సు చేసుకో, అన్నాడు.

సత్యవతి తన 'పెదకోడలు దగ్గరకు వెళ్ళి; అందికాః ఇప్పుడే

చ న. నా పెద్దవీడ వచ్చి గతకాలము మేలు వద్చుకాలము కంటెన్‌, అని ఎ ౧

వెళ్ళాడు.

అత్మికాంత సుఖాః కాలాః పర్యోపస్థిత దారుణాః।

శ్వః శ్వః పాపిష్టి దివసాః పృథివీ గత యౌవనాః

బహు మాయా సమాకీర్లో నానా దోష సమాకులః। లుప్తధర్మ క్రియాచారో ఘోరం కాలో భవిష్యతి॥

ఈ అమానుషాలు చూడకుండా అడవికి పోదామని విశృ్వయించు కున్నాను. అంబాలికను కూడా తీసుకు వెడుతున్నాను, అనగా ఆంబిక తను కూడా నప్తానని బయలుడేరింది. సత్యవతి భీష్మవితో మాట్లాడి కోడళ్శిదరినీ వెంటబెట్టుకుని అరణ్యానికి పోయి, తపోదీక్షతో స్వర్గ

వ. ప! 3 ధామం చేరింది,

న! గం! న!

కౌరవులూ, పాండపులూ పెరిగి పెద్దవా రవుతున్నారు. ఆట పాటలతో విద్యాబుద్దులు నేర్చుకుంటున్నారు. ఆటలలో ఎల్లన్పుడూ

భఖ ఛం భీమనేనుడే పై చేయిగా వుంటూ దుర్యోధనాదులను బాధించేవాడు. నదిలో యీతలాడే సమయంలో రెండు చంకల (కిందా పదేసి

శి మయనదధ మందిని యిరికించి, డఃపిరి సలపనంత సేపు ముంచి గట్టుమీద పడేసే చాడు. చెట్లమీది కెక్కి కౌరవులు ఆడులతుం పే చెట్ల మొదళ్ళు తన్నేసరికి వారందరూ నేల కూలేవారు. ఆదంతా శ్రీడగా. భీముడు సాగించినా కౌరవులకు మ్యూతం ఆ (క్రీడలు ద్వేషంగా కనిపించి ఎలా అయినా భీమసేనుని సంహరించాలనీ, ధర్మజునీ అర్జునునీ బంధించి రాజ్యాన్ని విష్కంటకంగా పరిపాలించాలనీ అభిప్రాయం కలిగింది, ॥

అవరొశం చూవి విషం కలిపీన అన్నం తినిపించారు. పాములచేత కరిపించారు. ఖీముని దేహం వజకఠినం కావడం వల్ల పాముల కోరలు విరాాయి, జకరాగ్ని దిలంవల్ల విషం జీర్ణ మయింది.

ఒకనాడు ఆటలో అలపిన ఖీముడు ఏకొంతంలో గారవ్నిద పోతూండగా గట్టి తాళ్ళతో దింధించి గంగలో పారేయించారు. ఎకా ఎకి భీముడు నాగలోకం దాకా పోయాడు, అప్పటికీ మెలకువ రాలేదు, ఆ పరిసరాలలోని సర్పాలు గట్టిగా కొట్లు వేయడంతో కొంత సేపటికి కన్నులు తెరిచి ఒళ్ళు విరిచేనరికి కట్టిన కట్లన్నీ సటపట తెగి పోయాయి,

ఆప్పటికి ఆ వార్త వాసుకికి అందింది. ఆయన తన నొగ వంశీయులిందరినీ వెంటడెట్టుకువి భీమసేనుని సమీపించాడు. వారిలో నురొక పెద్ద ఆర్యకుడు భీముని చూపి వీడు నా మనుమకైన శూర "సీనునవి మమమడు, కౌరవృల దుర్మార్యం వల్ల యిలా వచ్చాడు. వీని శరీరావికి ఏ (ప్రమాదమూ రాని రసాయనం యిచ్చి పంపించాలి, అనగా వాసుకి అంగీకరించాడు, ఖీమసేనుడు ఎనిమిది కడవల రసా యనం క్రాగి హాయిగా విశ్రాంతి తీసుకుని నాగుల అన్నుగహంతో మస్సీ భూమి మీద బిర్డాడు,

అటలు ముగించి గృహాలకు చేరిన ధర్మరాణాదులు లీముడు కనవడక ఆందోళన పడుతూంటే, కుంతి దుఃఖంతో విదురువి సర్మప

మయసభ శ్ర దించగాః ఏమి భయపడకండి, ఈ అయిదుగురూ చిరకాలం జీవిస్తా రని వ్యాసులవారు చెప్పారు కనక నిశ్చింతగా వుండండి, లవి ఓదార్చి పంపాడు.

వారం రోజుల అనంతరం థీముడు తిరి వద్చాడు. అప్ప టికి కుంతీదేవి గుండె సదుటపడింది.

అర ఆల వి బ్యాభ్యానణ౦ కృపాచార్యుని వద్ద కురుపాండవులు ధనుర్విద్య అభ్యసించే కాలంలోనే భీమ్మల వారు (ద్రోణాచార్యుని ధనుర్విద్యాశ క్రివి విని ఆయనను రావించి శిక్షణ యిప్పించడం (ప్రారంభించాడు.

(ద్రోణుడు పరశురాముని దగ్గరకు పోయి: మహర్షీ। అంగిరస గణంలోవి భరద్వాజుని కుమారుడను, (దోణుడ) పిలుస్తారు (ప్రజలు, ఏ నాడూ తరగని అర్థం అర్జించ డానికి వచ్చాను, అనగా ఆయన వయోగ ఉపసంహారాలతో శస్తాస్త విద్యా రహస్యాలన్నీ బోధిం చాడు

అనంతరం ద్రోణుడు తన బాల్యమ్మిళుడైన (ద్రుపద దహా రాజు దగ్గరకు పోయి తమ స్నేహ విషయం. తెలుపగా (ద్రుపదుడు రాజ్య గర్వాంధుడై ఏ ఓ (బహ్మవిమడాః ధనవంతులకు దర్శిదులతో స్నేహం వుంటుందాః చిన్ననాడు ఆటలకూ, విద్యాభ్యాసావికీ ఏర్పడిన మతి దావితోనే పోతుంది. రాజుకీ రాజుకీ మధ్యనే 'స్నేహం ఉంటుంది, అని తిరస్కరించగా మానధనుడైైన (దోణుడు (పతీకార వాంఛతో కౌరవుల కొలువులో (సవేశింాడు.

హప్లినాపురంలో "దోణాదార్యుణ ధనుర్విద్య నేర్చుతున్న వార్త పరిసర (ప్రాంతాలకు తెలియగానే అంధక వృష్టి వంశీయులు కూడా వచ్చారు

40 మయనభ

అందరూ. ఎంతో (శ్రమపడి విద్య నేర్చుకుంటున్నా అందరి కంటి దీక్షగా అర్జునుడు చేసె పాధన ఆడార్యునికి సంతోషం కలి గించి, మరింత ఓపికతో అర్జుమనికి విద్య నేర్చులున్నాడు. ఆ రోజుల లోనే హిరణ్యధన్యుడనే ఎరుకరాజు కొడుకు ఏకలవ్యుడు (దోడా చార్యుని గురువుగా భావన చేస్తూ ధమర్విద్యలో ఆరి తేరుతున్నాడు, ఒకనాడు రురు పాండవులు పేటకు వెళ్ళి (కూరమ్భుగాలను సంహరి స్తూండగా వారి వేటకుక్క. ఏకలవ్యుని చూచి మొరిగింది. ఏలకవ్యుడు ఒకేసారి వడుబాణాలు దాని నోట్లోకి విడిచాడు ఆడి అలావే బాధతో పాండవులను సమీపించింది. పాండవులకు ఆశ్చర్యం కలిగింది, అంతటి విలుకా డెవరా అని వెదకి వెదకి ఏకలవ్యుని చూపి వాని వివ రాలు తెలుసుకుని నగరం చేరారు.

ఏకాంతంలో వున్న (దోణాచార్యునితో అర్జునుడు; ఆర్యాః మీ శిష్యులలో నన్ను మించినవాడు లేడన్నారు. కాని ఏకలవ్యుడు మీ శిష్యుడు నాకంటె ఆరితేరాడు, అనగా ఆచార్యుడు ఆర్జునువి వెంట బెట్టుకువి ఏకలవ్యుని కుటీరం దగ్గరకు పోగా, ఆ నిషాదుడు భక్తి తో పాద (వ్రణామంచేసి. గురుదకిణగా ఆయన కోరినట్లు కుడిచేతి బొటన (వే ఆయనకు అర్పించాడు. అస్త్ర విద్యా ప్రదర్శనం

దుర్యోధన సోదరులూ, పాండవులూ విలువిద్యలో ఆరితేరి నట్లు (గహించిన (ద్రోణాచార్యులు ఒకనాడు వారి శక్తివి పరిశీలించ డావికి ఒక పిట్టటొమ్మను చేయించి. చెట్టుకొమ్మ చివర ఉంచి, శిష్యు లందరినీ రావించి, ముందుగా ధర్మరాజుని పిలిచి: చెట్టు చివరకొమ్మ మీది వక్షీవి చూళావాః ఆ పకీతో నన్నూ, వీ సోదరులనూ, వృషన్నీ చూష్తున్నావాః అనగా అన్నీ చూష్తున్నా నన్నాడు. అదే రీతిగా అందరినీ అడిగి అర్జునుని కూడా (ప్రశ్నించగా: ఆచార్యా వకి తప్ప

మయనథభ శ0 మశేదీ నా దృష్టిలో లేడు, అన్నాడు ఆపక్షి అవయవాలు ఎలా వున్నా యవగా, దాని శిరస్సు తప్ప మదే అవయవమూ నాకు కనిపిం చడం లేడు, అనగా ఆయన ఆ శిరసు పడగొట్టదున్నాడు, అర్జునుని ధనుస్సు నుండి బాణం కదిరింది, పక్షితల నేల కూలింది. (రోణుడు గాఠాలింగనం చేసుకున్నాడు.

ఛ్‌ష్మ, ధృతరామ్ట్రలతో సంపదించి [దోడాచార్యులు అస్త విద్యా (ప్రదర్శనకు ముహూర్తం నిశ్చయించి, రంగస్థలం విర్మింప జేళాడు. నగర ప్రజలతో, అంతఃపుకజనం అందరికీ ఎపేకకాగారం పిద్దం చేశారు. మంగళవాద్య ఘోష సాగిస్తూండగా గదా ఖర్మ బాడాది ఆయుధాలను రంగవ ధ్యావికి తీసుకువచ్చారు. తెల్లని యజ్లోపవీతంతో, ధవళవస్రధారిదై. "శ్వేతచందనాలంకృత డేహంతో దోడావార్యులు వేదవేత్తల వెంట రంగంతో (ప్రవేశించి, వంత పాఠం | జపించి పుణ్యాహవాచనం జరిపించారు. కృిపాచార్యులకూ, దోకా చార్యులకూ చీని చీనాంబరాలు అర్పించి సక్కరింపజేశాడు ధృత రామ్హ్రడు.

రాజకుమారు లందరూ కనచధారులై రంగంలో అడుగు పెడు తూనే గురువులకు నమస్కారాలు చేపి ఆయుధాలను గంధ, పుష్పా లతో పూజించారు. వారంవరూ వ్యారని వస్త్రాలు ధరించారు. రక్త చందనాలంకృళులై వున్నారు. రథాల మీద అరుణపతాకాొలు రెపరెప లాడుతున్నాయి. రాకుమారులు రంగంలో దిగి బాణాలు వదులుతూంపే (శ్రేక్షపలందరికీ అవి తమ తలల మీడికి వస్తున్న భమ కలిగిస్తు న్నాయి. రధం నడపడంలో, ఏనుగులమీద, గుురాలమీద ఆయుధాలు (వమోగించడంలో తమ నైపుణ్యం చూపుతున్నారు,

అనంతరం భీమ _ దుర్యోధనులు గదాదండాలతో ,పవేశిం

ష్‌ 4

ర్‌0 మయసభ చారు. జరుగుతున్న _పదర్శనను విదురుడు ధృతరాష్ట్ర్రనికీ, కుంతికీ, గాంధారికీ (వత్యక్ష వ్యాఫ్యానం జీవి చెప్పతున్నాడు,

వారి శక్తి (సదర్శనం క్షణాలవ్యవధిలో విద్వేషంగా మారి ఒకరి నొకరు సంహరించుకోవడానికి సాహపిస్తున్నట్లు (ద్రోడాచార్యులు (హించి, ఆశ్వత్తామను పంపి వారిని రంగంనుండి తప్పించాడు,

(దరోణాచాద్యలకు పానవాభివొదం చేసి అర్జునుడు రంగ ప్రవేశం చేస్తుంపే, (పేకకుణ నంతోషర్వానాలతో తమ దృష్టిని వాని మీద కేంద్రీకరించారు.

ఆగ్నేయాస్తంతో ఇప్రజ్వలితాగ్ని సృష్టించి వారుకాస్త్రంతో ఉపసంహరించి, వాయవ్యాన్త్రంతో మేఘాలను చెల్లాచెనకుచేపి అస్త్ర విద్యను (ప్రదర్శిస్తుంపే అందరూ తెల్లబోయి చూస్తున్నారు. ఒకేసారి అయిదు, పది, పందొమ్మిది దాణాలను ఒకే లక్ష్యంమీడకు నదుపు తున్నాడు. (ప్రజలందరూ ఆ విలువిద్యను చూవి కరతాళధ్వనులు చేసి అభినందనలు తెలుపుతూండగా, రంగవషండప సింహద్య్వారంలో పిడుగు పడ్డ ధ్వని వినిపించింది. ఆందదడూ ఆటు తిరిగి చూశారు. (పాంశుః కనకతాలాభ;ః సింహ సంహననో యువా। దీప్తి కాంతిద్యుతి గరైః సూర్యేందు జ్వలనోపమః॥

సాలప్రాంపడూ, ఉజ్జ్వల కవచ ోభిళుడూ, సూర్య అగ్ని సదృశ కాంతియరుడూ కర్ణుడు కనిపింవాడు. ఆ ఆకారాన్ని ఆశ్చర్య దృక్కులతో చూ్తూ నిశ్చేమ్హ లయారు _పేక్షకులు, మత్రగజంలా అడుగులు వేస్తూ రం శస్థలమధ్యానికి వచ్చి కర్ణుడు; అర్జునాః ఈ విద్యలు నేనూ (ప్రదర్శించగలను, అవి అర్జునుడు చూపిన అస్త్రవివ్య ఆంతా చక్కగా (ప్రదర్శించి ఇంతకంటె ఘశంగా చూపించే విద్య మన దగ్గర వుంది ఆంటూండగా, దుర్యోధనుడు సోదరులతో వచ్చి కర్ణుని గాఢాలింగనం చేసుకుని; కర్ణాః మాకు చాలా సంతోషంగా వుంది.

/ మయసభ 851 మాతో సఖ్యం చేసుకుని రాజభోగాలన్నీ మాతో అనుభవించు, అన్నాడు.

॥ ఎజ్‌,

కర్త: (ప్రరూః మీ స్నేహం, అర్జునునితో ద్వంద్వయుద్ధం నా కోరికలు.

అర్జు; కర్ణాః ఆహ్వానం లేకుండా వచ్చేవాడూ, అడగకుండా వాగేవాడూ ఏ రోకొలప పోతారో విన్నూ అక్కడికే పంపుతాను,

కరు; కౌంకేయాః ఇది విద్యాప్రదర్శన మండపం. ఇక్కడికి

ణి

ఓకరిని పిలవవఠపిన పని లేదు. బల పర్మ్శాకమా లున్నవా రందరూ తమ శక్తి పిదర్శించవచ్చు, గురువుల సమక్షంలో నా విలువిద్య చూపి విన్ను నేలపాణ చేస్తాను,

కర్ణార్థనులు ఒకరి కెదురుగా ఒకరు యుద్ద సన్నద్దులె నిలవడం

అజ ఖు నా. చూపిన కుంతి మూరృపోయింది, తత్షణం చందన శీతల జలాలతో ఉపచారాలు జరిపి కుంతిని స్వస చిత్రను చేశారు. ధనురరుతే

ఖు అత వు కానా

ఒకరి నొకరు వాడి చూపులతో చూసుకుంటూ, పింహగర్జలు చేశారు,

కృపాచార్య: మహాయోధులారాః ద్వంద్వయుద్దానికి దిగే వారి కుర శీలాలు సమానం కొవాలి. అర్జునుడు పాండురాజ నంద నడు: కుంతీతనయుడు; కిరువంశీయుడు. నీ వంశం, తల్లిదండ్రులూ ఎవరొ తెలియకుండా నీతో రాజనందనుడు యుద్దానికి దిగరాదు, అని శాస్త్రమర్యాద వివరించగా, కర్ణుడు తలవంచి విలబిడ్డాడు.

దుర్యోధన; ఆవార్యా, మీరు కాస్త్రవాక్యం విశదం చేశారు. నామాటకూడా వినండి. రాజవంశంలో పుట్టిన వారే కాక శూరులూ, సేనాపతులూ కూడా క్షత్రియుకే ఆని కాన్రం చెపుతున్నది. మీకు ఆదేశించినట్లు అర్జునుడు రాజుతో శప్ప యుద్ధానికి దిగడానికి అవకాశం లేకపోతే, ఈ క్షణంలో నేను అంగడేశానికి (ప్రభువుగా అభిషేకిను

(0,666

52 మయసభ న్నాను, అంటూనే హార, కేయూర, కిఠీటాలతో అలంకరించి ఛ్యత చాకుకాది లాంఛనాలు నడిపించి రాజ్యాభిషి క్తుని చేశాడు, సంతోషం పట్టలేక కరుడు గాధాలింగనం చేసుకుని, ఈ జీవితం సీకు అంకితం చేస్తున్నాను, అన్నాడు, కర్దువి పెంచిన అధిరథుడు కంపితగాాతంతో సభామధ్యానికి వస్తూండడం చూవి కర్దుడు పింహాననం దిగి ఎదురుదెళ్ళి పొదాఖి వందనం చేయగా, ఆయన గాధాలింగనం చేసుకున్నాడు. భీమ'సేనుడు: కర్ణాః కొరడా చేతబట్టి రథం తోలవలపిన నీకు పింహాననార్వ త యెక్కడిదిః మా అర్హునుని చేళులలో చచ్చే అర్హత లూ ణి లౌ కూడా నీకు లేదు. దుర్యోధన: బలమే క్ష్మత్రియత్వానికి ప్రధాన లక్షణం, మరొక మాట : క్యత్రియమితుడు కూడా క్ష్మశియుడే. నదుల, శూరుల జన్మ తెలుసుకోవడం కష్టం. కవచకుండల శోభిలుడ్పైన కర్షుడు సూతప్పుతు డని భావించలేం. లేడి కడుపున ప్పలిపిల్లి పుట్టిదు. ఒకవేశ నొ మాటలు మీకు నచ్చకపోతే ముందు నాతో యుద్ధానికి రండి, అలా వాగ్వాదం సాగుతూండగా సూర్యుడు అస్తగిరి చేరాడు, విడాగ్యప్రదర్శన ఆగింది. కర్ణుని చెయ్యి పుచ్చుకుని దుర్యోధనుడు నిష్క్రమించాడు, ॥ (దు పదుడు కురు పాండవులు ధమర్విద్యలో ఆరితేరిన అనంతరం గురు దకీణగా పొంచాల (ప్రభువైన (దుపదుని బంధించి తన పొడాల దగ్గ రకు తీసుకు రావాలని కోరాడు, ఆచార్య (దోణుడు, రాకుమారులు రథారూరుల్లై బయలు దేరారు. పాంచాల దేశం సమీపించగానే కర్ణ దుర్యోధన, దుశ్శాసనాదులు మదగర్వంతో

మయసభ 658 (ద్రుపదుని బంధించడానికి రథాలు నడిపారు. (ద్రుపదుడు సోదర సమేతంగా సేనలతో ఎదురు వచ్చాడు. యుద్ధం (ప్రారంభమైంది. ఆవేశంతో ఒకరి మీద ఒకరు బాణాలు కురిపిస్తున్నారు,

(దపదని బాణవర్షధాటికి తట్టుకోలేక కురువీరులు పరాజితు లయారు, (ద్రుపదసేనల జయ జయ ధ్వానాలు విని అర్జునుడు రోజా చాద్యులకు అభివాదం చేసి, నకుల సహదేవ సమేతం (చుపమని ఎదు ర్కోవడానికి వెడుతూంపే, గదాదండంతో భీమసేనుడు అనుస రించాడు,

రణరంగంలో అడుగుపెడుతూనే గజబలాన్ని చిందరవందర చేసి పడాతులను హింసిస్తున్నాడు భీముడు, అర్జునుడు (ద్రుపదునిపై శరవర్షం కురిపించి చీకాకు పరుస్తూ. ద్రుపదుని బంధింని (ద్రోణుల సమశానికి కొనివచ్చాడు.

'దోణుడు; ఎవరయ్యా, వీరు; (ద్రుపద మహారాజులాః ఏవి టిటువంటి దశలో సర్డారు. నాదాల్యమితులకు కలగవలపిన దుర్షశ కాదే యిది, మీలేమీ దాధపడకండి, నేను (బాహ్మణుజ్ణీ. క్షమా హృదయం నా జీవలక్షణం, ఇప్పుడు ఈ రాజ్యం అంతా నా అధీనంలో వుంది. రాజు కొని వానితో స్నేహం కదర దన్నావు కనక యిష్పుడీ రాజ్యంలో సగం ధారవోపి మన మైతతిని పుసరుద్ధరి స్తున్నాను.

(దుపదుడు శిరసువంచి అభివాదం చేసి తిరుగుముఖం పట్టి వెడుతూ, (ద్రోణుని జయించే కుమారుడు కలగడానికి యోచన ప్రారం భించాడు,

యువరాజు

రోజులు గడుస్తున్నాయి. పాండవుల తమ సాహస పరా (కమాలతో (నజల అభిమానం చూరగొంటున్నారు. ధర్మరాజు తన సదాచార శీల సంపదతో పురజను లందరికీ గౌరవప్శారు డయాడు,

ర్‌ మయసభ ధృతరామ్హ్రడు ధర్మరాజును యువరాజ పీఠం మీద వట్టాభిషి క్తుని చేశాడు. _పజలందరూ ధృతరాష్ట్రని మంచితనాన్ని (వళంపించారు,

భీముని వెంటబెట్టుకుని అర్జునుడు తూర్పు దక్షీణ దిక్కులకు విజయయాత్ర సాగించి అందరినీ ఓడించి ధన కనక రాసులతో తిరిగి వచ్చాడు. ధృతరామ్ట్రని మనస్సు చింళ్నాకాంత మై, తశ చుం్యతులలో కూటసీతి తెలిసిన కణికుని రావించి సంప్రదింపులు సాగించాడు,

కణికుుడు; మహారాజాః: మన దుర్చల లక్షణాలు బ్దైటపడ కుండా శ్యతువుల లోపాలు కనిపెట్టి వారిని ఓడించే (ప్రయత్నం చెద్యూలి. వారు విపత్తులలో వున్న సమయం కనిపెట్టి నిశ్శంకగా సంహరించాలి, చిన్న నిప్పురవ్వ మహారణ్యాన్ని ధ్వంసం చేసేబట్లు శ్యతువులు ఎంత సామాన్యుల్లై నా ఘోరవిపళ్తులు కలిగిస్తారు కనక వారిని ఉపేషించి విడిచిపెట్టిహాడమ, మనకన్న బలవంతు లయితే వారిని నమ్మించి, కూడా తిరుగుళూనే హఠమార్చాలి. శరణువేడినా అభయం యిన్వకూడమ,

వారి సంపదలు దోచుకోవాలి, అంతతో వారి ఉత్ప్చాహం సన్న గిల్లుతుంది. పీలు ననుసరించి వారి బంధుమ్మురులను కిడకేర్చి, అనం తరం (ప్రదాన శ్యతువును యమసప్తరి కంపాలి,. సన్యాపిలా తిరుగుతూ ఎవరికీ అనుమానం రాకుండా దొంగచాటున (ప్రతిపక్షిని నాశనం జేయడం దోషం కొదు. శ్యతువుల ఎదుట ఆ్యగహావేశాణు ప్రదర్శించ కూడదు. " చిరునవ్వుతో మాట్లాడుతూ కార్యం సాధించాలి. శ్యతువు మన యింటికి వప్తే తియ్య తియ్యగా మాట్లాడి అతిధి మర్యాదలు జరుపుత్తూ. విశ్వాసం కలిగించి, పాములా కొటు వేయాలి, శతు రాజ్యంలో చున గూఢచారులు పాషండులవలె తిరుగుతూ ఉద్యాన వనాలలో, పానశాలలో, విహారస్థలాలలో, తీర్థమేత్రాలలొ, శృంగాట కాలలో (పజల అభిప్రాయాలు సేకరించాలి. శళతువును నమ్మిన

మయసభ రర వాడు చెట్టు చివరి కొమ్మ మీద న్నిదపోయే వానికంది మూద్దడు. ఇనుముతో తయారయిన కత్తిని మెత్తని తోలసంచిలో భద్రపరచి అవసరమైనప్పుడు పైకి తీసి వాడుసంటాం. అలానే ఆగ్రహా వేశా లను లోలోపలే ఉంచుకుని మకుకహానంతో నడుచుకుంటూ. వీలు చిక్కిగానే శ్యతసంహారం సాగించాలి. పాండవులు బలవంతులు. కనక రూటనీతితో వారిని కడతేర్చడావికి (ప్రయత్నించాలి, అన్నాడు. ల ర్క యిల్లు రాజ్యపాలన దవురైన ధీమ్మడు తన (ప్రతిజ్ఞ ప్రకరం సింహా సనం ఆళించడు, టగొర్డివాడై న ధృతరాష్ట్రునికి పింహాసనం ఎక్కే అర్హత లేదు... సత్యి ధర్మ పరాయణునైన ధర్మరాదే చృకవర్తి కావాలి. అని [పఎలందరూ పాండవ (వశంస చేన్తూంచా, దుర్యోధ నుని మనస్సు విచార్యగస్త మయింది. తిర్యడ్రితో ఈ విషయం వివ రించి విలపిస్తూ . త్వ మంధగుణ సంయోగాత్‌ (ప్రాప్తం రాజ్యం న లబ్బవాన్‌। మహారాజాః అంధత్వంవల్ల మీరు రాజు కాలేకపోయాద. ఇప్పుడు ధర్మరాజు రాజయితే మేచుందరం వారి 'సీవకులం కావాలి, ఆ దశ రాపండా మనం వారిని రాజధానినుంచి మరో ప్రాంతావికి పంపాలి. ఆ సమయంలో నేను విరివిగా దాన ధర్మాలు చేసి (పజాఖి మానం పొందుతాను, మంత్రులూ, వైన్యమూ, కోళాగారమూ వన అథీనంలో వున్నాయి గనక యధేచ్చగా మనం (ప్రజలను వశం చేసుకోవచ్చు. అందుకోసం పాండవులను వారణావతం పంప్పదాం,. ఇక్కడ అందదూ మనకు అనుకూలంగా తిరిగాక వారు వచ్చి నుఖంగా వుండవచ్చు, అనగా ధృతరామ్హడు: నా అభ్మిపాయమూ అదే. కొని భీష్మ, (ద్రోణ, విదురుణు యీ పనికి అంగీకరించరు, అన్నాడు,

ర్‌8 మయసభ

దుర్యోధనుడు; మహారాజా। అళ్వత్హామ నా ఆప్తుడు కనక (దోణుచార్యులు మనకు వ్యతిశేకంగా నడవరు. భీష్మపితామహులు తటస్థంగా వుంటారు. విదురుడు స్వతంత్రించి ఏ పనీ చెయ్యలేడు, అని ఆంగీకరింపజేపి తన యత్నాలు ఆరంభించాడు.

పాండవులకు వారణావత నగర సౌందర్యాన్నీ, విశేషాలనూ నిరంఠరం వినిపించే నిపుణులను నియోగించి వారణావతంలో పుండా లనే వాంఛ కలిగించాడు.

ధృతరాష్ట్రుడు వారిని రావించి వారణావతం వెళ్ళడానికి అనుజ్ఞ యిచ్చాడు,

అనంతరం ధర్మరాజు సోదరులతో. తల్లితో వారణావతానికి బయలుదేరుతూ భీష్మ, (దోడాదులకు అభివాదా లర్చించాడు

పాండవులు బయలుదేరడానికి ముందే. దుర్యోధనుడు తన మంతి పురోచనుని వారణావతం పంపి లక్కయిల్లు నిర్మింపదేసి, పాండవులు అందులో విడిది చేసి వుండగా దానికి నిప్పు ముటించి రవ్యుని చెప్పాడు.

పాండవులు బయలుదేరుతూం పే పుక్వపజలు భోకహృదయులై ధృతరామ్ట్రని విందించి, తాముకూడా ధర్మరాజు వెంట వస్తామనగా ఆయన వారిని శాంతింపజేసి వీడ్కో లిచ్చాడు, ప్రయాణం ప్రారంభం కాబోతుండగా విదురుడు:

ధర్మనందనాః నీతిశాస్త్రం తెలిపినవారు శ్యతువులు కిలిపించే ప్రమాదాలను అవలీలగా పటాపంచలు చేస్తారు. లోహనిర్మితంకాని శస్త్రఘాతం నుండి తప్పించుకోవాలి, ఎండిన చెట్లునిండిన ఆడవి ఛిస్మమవుతున్నా కలుగులోవున్న ఎలుకకు ఏ బాధా వుండదు. నక్షత సహాయంతో దారి తెలుసుకోవచ్చు. ఇండియ పంచకం స్వారీనంలో వుంపే ఏ బాధా పుండదు, అని నర్మగర్భంగా మాట్లాడాడు.

మయనభ ర్‌

ధర్మరాజు; మహామం్రీ, తెలిసింది. సెలవా మాకు,

కుంతి; నాయనా, విదురుడు చెప్పిన మాటల అంతరార్థం ఏవిటీ?

ధర్మరాజు; అమ్మాః వారడావతంలో మనం నివపించే గృహా నికి అగ్ని ప్రమాదం రాబోతున్నది గనుక సావధానంగా పుండమని సూచించాడు, వారణావతానికి పాండవులు వన్తున్న వార్త వింటూనే పురజనులు ఎదురేగి సంతోషంతో స్వాగతం పలికి తీసుకువచ్చారు, అప్పటికే లక్కయిల్లు విద్దంచేపిన పురోచనుడు అంజలిబంధంతో హరిని ఆ భవనంలో [పవే?ంపబేశాడు.

ఏకాంతంలో ధర్మరాజు భీమసేనుని పిలిచి; చూస్తున్నావా, ఈ గోడలు నేతిలో కలిపిన లక్కతో నిర్మింవారు.. విప్పు తగిలితే యిది మండిపోదుంది. ఇది ముందుగానే విదురుడు (గహించి చున శేయస్సు కోరి చెప్పాడు. మనం గుట్టూూ కాలం గడుప్పతూ రహ స్యంగా దియటపడాలి. ఈనాడు అధికారం, కోశాగారం దుర్యోధనుని చేతులలో వున్నాయి. వాడు ఏం చేపినా చెయ్యగలడు. మనం యీ ఛివనంనుండి సొరంగ మార్గం ఏర్పరిచి, ఉపాయంతో. తప్పించు కోవాలి, అన్నాడు.

రోజులు గడుస్తున్నాయి. విదురుని 'సీవలో ఉండే ఖనకు డొకడు ధర్మరాజు దగ్గరకు వచ్చి సొరం ఇలు (తవ్వడంతో కొశలం గల తనను విదురుల వారు పంపారని చెప్పి, అర్భర్వాతులల్‌ వీల మార్గం రూపొందిస్తున్నాడు. ఒక సంవత్సరం గడిచింది. భవన మధ్యంనుండి సొరంగం (తవ్వి నగరానికి దూరంగా అడవి లోకి దారి పెట్టాడు.

కుంతీదేవి (బ్రాహ్మణ సమారాధనం చేసి, పౌరు లందరికీ భోజనం పెట్టింది. అక్కడ అన్నదానం సాగుతున్నదని పరిసర

58 మయసభ ప్రాంతాలనుంచి ఆటవికులు వచ్చి తృ్తిగా ఆరగించారు, వారిలో ఒక భిల్లస్తీ తన అయిదుగురు కొడుకులతో తప్పతాగి వచ్చి కడుపు నిండా ఆరగించి అక్కడే న్నిదపోయింది. పృరోచనుడు కూడా నిళ్చిం తగ్గా న్మిదించే ఆర్జర్మాతివేళ భీముడు లేచి మందుగా. వాని గడి తలుపులకు నిష్పుపెట్టి, పింహద్వారం అంటించి మిగిలిన దిక్కులలో కూడా అగ్నిజ్వాలల రేగనిచ్చి కుంతీసమేతంగా సోదరులతో బిల ద్వారం తెరిచివయాణం సాగించారు, నడవలేక ఆయాసపడే తల్లినీ, సోదరులనూ. భుజస్కంధాలపైై వుంచుకుని ఫీమసేనుడే ఆరణ్య దుధ్యంలో (వ్రవేశించి, అక్కడనుండి మరొక ఆరణ్యం చేరారు. ఆగ్నిజ్వాలలతో ధస్మమైని లాజెగృ్భృహం౦ంలో పాండవులు దహనమైనారని తెలిపి పొరులందరూ దీనవదనాలతో శోకనంతప్తులై ధృతరాష్ట్రునికి తెలియజేశారు. ఆయన అంతరంగంలో ఆనందిస్తూ పైకి గాఢంగా. ళోకించి. గంగాతీకానికి బంధుజనంతో. వెళ్ళి నివాపాంజలులు యిచ్చి వచ్చాడు. హ్తినాపుక సజలు ధృతరాస్త్రుడే యుంతటి దారుణం సాగించాగని లోలోపల విందించి పాండవుల కోసం శోకించారు. నదీతీరంనుండి తిరిగివచ్చాక విదురుడు ఖీమ్ములవారిని సమీ పించి; మహాత్మాః మీరు విచారించ నవనరం లేడు. పాండవులు నిశ్చింతగా రహన్యస్థలంలో కాలం గడుప్తతున్నారు. కాలం కలివి రాగానే రప్పిద్దాం, అన్నాడు, హిడింబ నడిచి నడిచి సంధ్యాసమయాన ఒకచోట విడిది చేశారు ఆ పరిసరాలలో ఘారుక మృగాల ధ్వనులు తప్ప మరే అలికిడీ లేదు. దాహబాధతో కుంతీదేవి భీముని పిలిచింది. చుట్టుపక్కల ఎక్కడా. నీటి జాడ లేదు. దగ్గరలో వున్న మర్రిచెట్టు మీది కెక్కి

మయసభ ర59ి అటూ యిటూ చూళొడు. అల్లంతదూరంలో చ్నక్రవాకొల్తూ కొంగలూ కనిపించాయి. పరుగు పరుగున పోయి కొలను చేరి కడుపువిండా సీడు త్రాగి తామరాకు దొన్నెలో నీరు తీసుకువచ్చేసరికి ధర్మరాజామలు గాఢవిద్రరో వున్నారు.

బండరాళ్ళ మధ్య కటికనేల మీద పరున్న వారిని చూసి విషావంతో: విరి ఎంత బలీయమైనది. హంనతూలికాతల్పాల మీద రాజధివనంలో శయనించవలపినవారికి ఎటువంటి దళ (ప్రాప్తిం చిండి; దుర్యోధనుని దుర్మార్గానికి (ప్రతీకారం జరపాలనుకుంటూ వున్నాడు.

ఆ అరణ్యంలో వుండే హిడిందాసురుడు తన సోదరి హిడిం దిను పిలిచి, చాలారోజులకు చక్కని విందు దొరికింది, నరవాసన వచ్చే దిశగా వెళ్ళి, వారిని తెచ్చి నాకు ఆరగింపు పెట్టు, అన్నాడు. హిడింది తక్షణం బయలుదేరి పాండవులు నిద్రించే ప్రాంతానికి వచ్చి భీమసేనుని సుండరదాపొనికి వ్యామోహితురాలయి కామరూసంతో వానిని సమీపించి: మహావీరాః మీ రెవరు? ఈ అరణ్యంలో మూ అన్న హిడింబుడు నరమాంస భక్షణంతో జీవిస్తున్నాడు. మిమ్మల్ని చంపి లెమ్మని పంపించాడు. మీ దివ్యమోహనరూపం నన్ను ఆక ర్నించిండి? మీ సేవలో వియోగించుకుని నా కోరిక తీర్చండి; మీరు తిరన్కరి ప్రే ప్రాణత్యాగమే శరణ్యం.

భీమ: కామినీ: మా అగజుడు ధర్మరాజులవారు వివాహం: చేనుకోకుండా నేను పెళ్ళి చేసుకోకూడదు. శల్లిసీ, సోదరులనూ ఆన రో విడిచి నీతో సంసారం చేపే వీచుణ్ణి కాను.

డింది; ఆయితే వారిని విద లేపండి. అందరినీ వీపు మీద ని ఆ రాక్షనుని బారినుండి రక్షిస్తాను. ఎవ ఎవడో రాశ్షసుడు వస్తాడని భయపడి వీరికి విద్రా

600 మయసభ భంగం కలిగింందుంటావా, రానియ్యి, వాడి నంగతి నేను చూస్తాను. నేటితో వాడికి ఆయువు మూడింది,

అక్కడ హిడింజాసురుడు ఆకలిబాధ తాళలేక ఆగహంతో వచ్చి భీమునితో వణయ (ప్రసంగం చేసే సోదరివి చూపి; ఓసి మూర్జరాలాః ఇదా నీ వ్యవహారం, ముందు విన్ను కడతేర్చి తరు వాయి వీరివి ఆరగిస్తాను, అంటూ ఆమె మీదకు రాదోతుం'పే భీముడు అరడ్డువెళ్ళి:

ఓ రాక్షనుడాః అబలల మీదకు వెళ్ళడం పురుషలక్షణం కాదు. నేనుండగా నువ్వు ఆమె నేమీ చెయ్యలేవు. ఏీనుగుపాదం క్రింద పడిన తలలా నా పదాఘాతాలతో నీ కశేబరం ముద్దు కొక తప్పదు. ఇక్కడ మావారికి నిద్రాభంగం ఆవుకుందిః కొంచెం దూరంగా నడు; మన శి చూసుకుందాం, అంటూ వానిని తీసుకు పోయి యుద్ధం ప్రారంభించాడు.

ముందుగా వృషెలు ఆయుధాలుగా పోరు సాగించి, ముష్టి యుద్ధానికి దిగారు, పిడుగులు పడుతున్న ధ్వనులు వివిపి స్తున్నాయి. ధర్మరాజాదులు మేలుకొని చూడగా, ఎదురుగా హిడింబ కనబడి, ఆంతవరకూ నడచిన కధ చెప్పింది.

తక్షణం అర్జునుడు భీమునికి సహాయంగా వెళ్ళాడు. కొద్ది కృణాలలోనే భీముడు తన పిడిగుద్దులతో హిడింబాసురుని నేలకూల్చి వికటాట్టహాసం చేస్తూ, తన ఉక్కుపాదాలతో ముద్దగా తొక్కి విడిచి పెట్టాడు.

తిరిగి వచ్చిన భీముని అభినందించి ధర్మరాజు సోదరులనూ, తల్లినీ ప్రయాణ సన్నర్ధంచేపి సాగుతున్నాడు, కొంతదూరం వెళ్ళాక వారి వెంట వస్తున్న హిడింబి కుంతీడేని పాదాల మీద పడీ: మహా శాజీ॥ నా మనస్సు నీ బిడ్డ మీద లగ్నమైంది. కామవశదైన స్తీ

మయనభ 601 హృదయం ఎంత వ్యధపడుతుందో మీ రెరిగి వుంటారు గనక నన్ను అన్నుగహించండి, అని (ప్రార్పించగా, కుంతి గుండె గరిగి ధర్మ రాజును చూపి; నాయనా, ఈమెను కనికరించారి. ఆ హృదయానికి శాంతి కలిగించడం ధర్మ, అనగా ధర్మరాజు:

అమ్మాయీః నీ కోరిక నెరవేరుతుంది. మా సోదరుని స్నాన సంధ్యలరు అంతరాయం రాకుండా సూర్యాన్తమ సమయానికి మా వాడు మూ దగ్గర ఉండాలి; నీకు ఒక్క కొడుకు కలిగేవరకే యీ ఆనుబంధం సాగాలి, అన్నాడు.

హిడిందా ఖీమలు వనాలలో, లఅతాదుండపాలలో., నదీతీర పికతా తలాలలో ళృంగార్యక్రీడణ సాగించారు. హిడింబి గర్భవతిమై కుమారుని కన్నది, వాడికి నెత్తిమీద జుట్టు లేదు, అందుకని ఘటో త్కచుడని పేరు పెట్టారు. నియమానుసారం మషొడింబ తిరిగివెడుతూ పాండవులకు అవసరమైనప్పుడు తలుచుకుంపే ఘటోత్కచుడు వచ్చి వారికి 'పేవ చేస్తాడని "సెలవు తీసుకుంది,

'వేదవ్యాసులు వారిదగ్గరకు వచ్చి; నాయనా, దుర్యోధనుని దుర్మార్గకృత్యాలు విన్నాను; మీరు ఓరిమిగా వుండండి. మంచి రోజులు వస్తాయి. అంతవరకూ యీ అరణ్యసమీపంలో ఏకచ్మక పురంలో జీవితం సాగించండి, అని పంపించాడు,

బకాసురవధ

పాండవులు ఏకచ్యకపురంలో ఒక (చాొహ్మణ గృహంలో వుంటూ భిజెటనంతో జీవిస్తున్నారు. భితచేపి తెచ్చిన వదార్థాలను తల్లి దగ్గర వుంచగానే ఆవిడ దాన్ని ₹0డు భాగాలు చేసి, ఒక భాగాన్ని భీమని కిచ్చి, మిగిలిన సగం ధర్మజొదులతో ఆరగించేది. రోజులు గడుస్తున్నాయి. ఒకనాడు భోజనాలకు ముందు కష్ట

టం వయసభ సుథాలు మాట్లాడుకుంటూ వుండగా ఇంటివారు. గట్టిగా కోకించడం వినిపించింది.

విషయం తెలుసుకు వద్దామని కుంతీదేవి లోపలకు వెళ్ళింది. ఇల్లాలు విచారకంరంతో: నాథాః ఆరాక్షసుడికి నేనే ఆహారంగా వెడతాను, భర్తకంటి భార్య ముందుగా ప్రాణాలు విడవడం పతి (వ్రళొ లక్షణం, అదీకాక మీరు లేకుండా నేను సంసారం నిర్వహించ లేను, వీరులేని చెరువురులో చేసలవలె మీరు లేకపోతే యీ పిల్లలు ఎండిపోతారు. ఆదిలను సంహరించరాదని వేదవేత్తలు చెపారు. ఆ రాక్షసుడికి యీ ధర్మం తెలిపే నన్ను విడిచిపెట్టవచ్చు.

కుమారై: నాన్నాః ఏదో ఒకనాడు నేను యిల్లు విడిచి మరో యింటికి వెళ్ళాలి. ఆది యిప్పుడే చేస్తాను. కన్న కల్లిడదందుల కోనం (ప్రాణత్యాగం చేయడంకంటె అదృష్టం లేదు. మీ రిద్దరూ జీవించి ఉం'పే దుళ్ళీ పిల్లలు కణగుతారు.

అక్కగారి మాటలు విని నిండా పడేళ్ళు లేని దాలుడు చిన్న కర్రముక్క తీసుకుని గంతులేన్తూ. మీ రెవరూ భయపడకండి, ఈ కర్రతో వెళ్ళి ఆ రాక్షసుణ్ణి చంపి వస్తాను, అనేవరికి అందరికీ నవ్వు వచ్చింది.

అదే మంచి సమయమని కుంతీదేవి వారి మధ్యకు వెళ్ళి శోక కారణం విచారించగా; అమ్మాః ఈ సట్నం సమీపంలో నడి ఒడ్డున అడవిలో కొండగుహలో బకొసురు డనే నరభక్షకు డున్నాడు. వడికి (పతిరోజూ నగరంలోని ఒక యింటినుండి వీందెడు అన్నం, రెండు దున్నపోతులూ, ఒక మనిషి ఆహారంగా వెళ్ళాలి. ఈ నొాడుమా వంతు, కట్టుకున్న భార్యను, కన్న నంతానాన్నీ వాడికి బదిలి యివ్వ లేను, నేనే వెడతాను, అన్నాడు యజమాని,

కుంతి; ఆర్యాః మీరు విచారించకండి: మీకు ఒక్క

మయనభ 68 కూతురు, ఒక్క కొడుకు, నాకు ఆయిదుగురు కొడుకులు, అందులో ఒకడివి నేను పంపుతాను. గృహస్థు; అమ్మాః అంతమాట అనకండి. నా స్వార్టంకోసం మీ వీడ్డను బలిపెప్లే పాపిని కాను, కుంతి; ఆర్యా! నా బిడ్డను బలి యివ్వడానికి పంపడం లేదు, నావబిడ్డ వెళ్ళి ఆ రావ్షసుణ్ణీ సంహరించి వస్తాడు, వాడి దిలపర్యాక మాలు మీ కెరుగరు. ఎందరు బిడ్డ లున్నా ఏ తల్లీ కిన్నసంతానంలో ఏ ఒక్కర్నీ బలి యివ్వదు. మీరు వంట చేయించి, బండి కెక్కి ౦చండ్‌, అని వారిని ఆంగీకరింప జేవి, భీముని దగ్గరకు వచ్చి. విషయం విశదం చేసింది. ఆహారప్యాతలు బండి కెక్కగానే భీమసేనుడు దున్నపోతు లను ఆడలించి వాని గుహకు అల్లంత దూరాన బండి ఆపి, తృ్షగా ఆహారపదార్థాలన్నీ ఆరగించి. నీరు త్రాగి. శ్రేన్చి సింహ గర్జనతో ఐరాసురుని పిలివాడు. ఆకలితో వున్న బకాసురుడు గుహనుండి వెలపలికి వచ్చి భీముని చూపి తీవ(కోధంతో కన్ను ల్యెరజేపి పళ్ళు పదిపట లాడించి, పిడికిలి బీగించి ఓ మహావృక్షం. పెకలించాడు, భీముడు మరో వృక్షం ఆందుకున్నాడు. ఒకరి మీద ఒకరు చెట్లు విసురుకున్నారు. పరిసరాలలో చెట్లు లేదు. మష్టియుద్ధానికి. దిగారు... వారి పిడికిలి పోట్లు పిడుగుల ధ్వనులు పుట్టిస్తున్నాయి. భీమసేనుడు తన రెండు బాహువుల మధ్య బకానురువి దింధించి గిరగిర (తిప్పి నేలమీద వేపి మోకాలితో గుమ్మి కదించగా వాడు రక్తము (క్రక్కుకుంటూ (ప్రాణాలు వడి లాడు, బకాసురుని ఆర్తనాదాలకు అడవిలోని రాక్షనుణ వచ్చి ఫీమువి చూపి గజగజలాడుతూ నిలదిడ్డారు, భీమసేనుడు: ఓ రాకునులారాః ఈ జనపదాలవైపు కన్నెత్తి

61 మయసభ చూళారో మీకూ యిదే గతి, అనగా వారు పిక్కబలం చూపారు. దికాసురుని కళేబరం భుజాన వేసుకుని నగరద్వారం దగ్గర విడిచి ఎవరికీ తెలియకుండా నిజనివాసం చేరాడు.

ఏకచ(క్రపురవానులు బకాసురుని శవాన్ని చూపి, సంతోషంతో తమ తమ శృహాలకు పోయి. పరమాన్నాలు వండుకుని ఉత్పవం చేసుకున్నారు. (దౌప దీ స్వయంవరం

(దోడాచాద్యులు పరాభవించిన అనంతరం (ద్రుపడుడు ఎలా అయినా (ప్రతీకారం చెయ్యాలని ఉపయాజుడనే (బ్రహ్మ వేత్తను లర్టిం చగా ఆయన; మహారాజా। అకారణద్వేషంతో ఒకరికి హాని చేయడం నా కిష్టంలేదు, మా అన్నగా రున్నారుు యాజులవారు. ఆయన ఈ అకార్యానికి నహకరిస్తాడని చెప్పి పంపించాడు.

[ద్రుపదుడు చూజులవారివి చేరి తన ఆవేదన తెలిపి;

వ్విషశేష్టాః (దోణుని సంహరించే కుమారుని పొంద్శల గ్రతువు నా చేత చేయించండి, అన్నాడు. యాజుడు యాగం పూర్తి చేయించి, (ద్రుపదుని పట్ట మహిషికి హవిస్సును యిస్తూ దీన్ని ఆరగి ప్రే కుమారుడూ కుమార్తె కలుగుతారని చెప్పాడు.

స్నానం చేసి వస్తానవి ఆవిడ లోపలకు వెళ్ళింది. యాజుడు ఆగ్నిగుండంలోనే దాన్ని హోమం చేశాడు, ఉత్తరక్షణంలో దివ్య కాంతితో కుమారుడూ, సుందరరూపంతో బాలిక (ప్రభవించారు.

బాలుడు ధృష్టద్యుమ్న నామంతో, బాలిక కృష్ణ అనే పేరుతో (పవ్యాతులవుకారు, అని నామకరణం చేసి యాజుడు విష్క్ణ్ర మించాడు,.

వారు పెరిగి 'పెద్దవారయారు. యౌవనంలో అడుగుపెట్టిన రాజనందనకు వ్వయంవరం (ప్రకటించాడు (రుపదుడు.

మయనభ 65

ప్తష్య శుక అష్టమినాడు (రౌపదీ స్వయంవరం. నిశ్చయ మైనట్లు పాండవులు లాము నివసించే గృహానికి వచ్చిన ఒక (బ్రాహ్మ ణు9 వలన విని, వాని వెంట బయలుదేరారు,

వారు గంగాతీరాన సోమశ్రవ తీర్దం సమీపించారు. అక్కడ ఆఅంగారపర్డుకనే గంధర్వుడు తన _పేయసీజనంతో విహరిస్తూ, పాండ వుల రాక గమనించి; చీకటి పర్ణాక యా ప్రాంతంలో మానవులు తిరగరాదు. ర్యాతివేళల గంధర్వులే యిక్కడ విలాన్మక్రీడలు సాగి స్తారు, నేను కుబేరుని మ్మితుడను. మీరు త్వరగా వెనుదిరగకపోతే నా బాణఘాతాలతో నేల కూలుతారు. అన్నాడు.

అర్జునుడు: ఓరి, మూర్జుడాః నదీ, సముద్ర గిర్మిప్రాంతాల మీద ఎవడికీ అధికారం లేదు. అందరూ ఆ ప్రాంతాల విహరించవద్చు. ఈ భాగీరథీ జలాలలో స్నానం, జలపానం చెయ్యకుండా కదలం, అనగా అంగారపర్ద్డుడు బాణవర్షం ఆరంభించాడు, అర్జునుడు అగ్నే యూస్తం సంధించాడు. అది గంధడ్వువి రథాన్ని ధన్మం చేపింది, వాడు నేలకూ౯గా వాని జుట్టుపట్టి కౌంతేయుడు ధర్మరాజు దగ్గరకు తీసుకురాగా, గంధర్వుని ధార్య ధర్మజుని పాదాల వ్రాలి పతిభిక్ష కోరింది.

ధర్మరాజు ధయ మిచ్చి విడిపించాడు. _పత్యుపకారంగా అంగారపర్షుడు అర్జునునికి గంధర్వహభయాలను యిచ్చి, ఆగ్నేయాస్త్రం హించి, కురువంళానికి మూలప్పరుషుడైన సంవరుణుడు తపతినీ వివాహమాడిన కధ, వపిష్ట _ విశ్వామ్మిత గాథ వినిపించి:

పాండురాజ నందనులారాః ఎవరికైనా మంగళపదమయిన జీవితం లభించాలంశకే వేదవేత్త ఆయిన పురోహితువి నహకారం ఉండాలి, ఇక్కడ ఉత్కోచతీర్ణంలో ధౌమ్యుడనే తపస్వి వున్నాడు.

షక్‌ 5 |

(6 మయసభ ఆయనను పురోహితునిగా లర్జించి, వారివల్ల శుభాలు పొందండి, అని పంపించాడు.

పాొండురాజ నందనుల ప్రార్టన మన్నించి, ధొమ్యుడు వారితో పాంచాల డేశం చేశాడు, అప్పటికే డేశ దేశాల రాకుచూరులు పొంచాలం చేరి స్వయంవర సుముహూర్తం కోసం ఎదురు చూస్తు న్నారు. [దుపద పురోహితులు సావరానచిత్తులై ముహూర్త సమ యానికి కళ్యాణమండపాన్ని విధ్యుక్తంగా తీర్చిదిద్ది వైదిక స్వప్తితో, మంగళవాద్యాలతో శ్రవజసుకగం చేయగా, నట గాయకులు నయన, కర్ణ తర్చణం కలిగ స్తున్నారు. రాజకుమారులు దరహాన శోభిత వదనాలతో (ప్రవేశించాడు ప్పరోపాతుల ఆదేశానుసారం ధృష్టద్యుమ్నుడు (ద్రౌవదిని వెంటబెట్టుకుని సభామధ్యానికి వచ్చి; ఈ ధనుస్సు సంధించి ఆయిదు బాడాలతో పైనున్న యంత్ర మత్చ్యాన్ని ఛేదించిన వీరపురుషుని మా సోదరి వివాహ మాడుతు౨ది, అని అడుగు వేస్తూవి సోదరీ! వీరు కురువంశీయలు.దుక్యోధన, దుళ్ళాసనాదులు, ఆ వక్కనే వున్నడి అంగరాజు కర్దుడు వారి కీ వంక ఆళ్వల్తామ, అటు గాంధార రొజనందనులు శకుని, బృహద్చలాదులు, ఆపైన విరాటరాజు, ఈ వంక (త్రిగర్త దేశాధిపతి సుశర్మ. ఆయశ శల్యుడు, యదువంశ (ప్రముఖుడు శ్రీకృష్ణుల వారీయన. (పక్కనే సాత్యకి, అంటూ ఒకొ్కటక్యరినే విశదం చేశాడు.

భస్మాంగదేహుల్లై వివురుగప్పిన నిప్పులవతె వున్న పాండవు లను గుర్తుపట్టి (శ్రీకృనుడు బలరామునికి రహన్యంగా ఆ విషయం చెవిని వేశాడు. వారు సజీవుల్లై వుండడం చూపి బలరాముడు సంతోషించాడు,

మహాయోధు లొక్కాక్కరే ముందుకు నడిచి ధనుస్సు సంధించడానికి (ప్రయత్నించి విఫలులయి తిరిగి వస్తున్నారు. అందరూ తలలు వంచి కూర్చున్న సమయాన అర్జునుడు మ క్రేభగమనంతో

మయసభ 67 సాగుతూం'సే విష్మశ్రేమలు హర్షధ్వానాలు చేసి పరకుంామనీ, అగ స్వ్యువీ స్మరించారు. ౦ న

అవలీలగా నారి సారించి సంధించి అయిమ బాడాలతో యంత్ర మత్స్యాన్ని నేలహూల్చగా సధలో హర్షనాదాలు రేగాయి. ఉత్తర తీణంలో (దౌపది చేతిలోని పూలమాల అర్జునుని మెడలో వేపింది.

పాంచాల రాజపుత్ర ఒక (బాహ్మణ చాలు) వరించడం రాకచూరు. అంకరికీ ఆ్యగహం కలిగించింది. _డుపదుని మీద యుక్రం _పకటించారు. వీమార్జునులు వారిని ఎదుర్కొన్నారు. సకా భవనం. వెలపల వున్న చెట్టు ఫెకలించి అకులు దూసి, భీముడు గిర గిర (తిప్పుతూంచె, అడ్డునుడు ధనుష్టంకారం చేశాడు. ఆ థీకరా కృతుల చూపి రాజ నందడులు పలాయనం పరించినా, రర్డాది యోధులు ఎదురు నిలిచారు. శల్యుడు భీముని కెకురు నిలిచాడు, కర్ణాష్టనులు ఎదునెకురుగా పోద (ప్రారంభించారు,

కర్ణవ ఓ బ్రాహ్మణ యువకుడాః నీ అస్త విద్య చూస్తుంపే సౌఇిత్తూ పరశురాములే అవతరించినట్లు అనిపిస్తున్నది. కాకుంసపే నారాయణ భగవానుడో, ఆమరేం్యడడో కావాలి, అనగా, అర్జనుడు, వీ ఊహ సకయిండ కాదు. నేను సాదూన్య (బాహ్మణ యువకుడివి; మా గురువుల అన్నుగహంతో అస్త్రవిద్యలో ఆరితేరాను, అనగా కర్ణుడు దిహ్మాతేజస్పును ధనుర్విద్య ఎదుర్కోటలేదు, అని నిష్క9 ముంచాడు,

అప్పటికి భీమసేనుడు శల్యువి పట్టి రెండు. చేతులతో పై కెత్తి నేలమీద విడిచాడు. ఈ సాహసాల చూపిన వారందరూ వీరు పొమాన్య విపుణ కారని (గ్రహించారు. దహా దూభులను పరా భూతులసు చేయజాలినవారు అసామాన్యులు కాక తప్పదవీ, స్వయం వర నియమానుసారం (గౌపదివి వీరు ధర్మదిద్దంగా (గహంచారనీ (శ్రీకృష్ణుడు చెప్పడంతో అందరూ ఎనరి దారిని వారు వెళ్ళారు.

68 మయసభ భీమార్జునులు దౌపదితో యింటికి చేరి అమ్మా! లిక్ష తెచ్చాం, అనగా, కుంతి; నాయనా సమంగా స్వీకరించండి, అని కుమారుని వెనుకనున్న యువతిని చూపి చకితటై నా నోట యిటు వంటి మూట యెందుకు రావాలి, అనుకుందూ ధర్మరాజు రాగానే జరి గిన విషయం వివరించి: నాయనా! నాకు లసత్యదోషం. రాకుండా, ధర్మభంగం కాకుండా వుండే దారి ఆలోచించు, అంది. ధర్మ: అర్హునోః స్వయంవరంలో నీ అర్షాంగిగా. వచ్చింది జ లు కనిక యీమెను నువ్వే వివాహం చేసుకోవాలి, అరు: అగజాః పెద్దవానికి పరిణయం కాకుండా చిన్నవాడు జ వ! 'సెళ్ళిచేసుకోవడం అనార్యం. అందరూ ద్రౌపదినే చూస్తున్నారు. వారందరి హృదయాలనూ ఆమె సొందరం ఆకర్షించింది, ఆ సమయాన వ్యాసులవారి మాటలు ధర్మరాజుకి గుర్తుకి రాగా: ఈమె మునందరికీ భార్య కొవాలి, అన్నాడు థ్రీకృష్ణుకు దిలరామువితో అక్కడకు వచ్చి, ధర్మజునికి షె+ న్‌ల్లె ణః ళ్‌ పాదాభివాదం చేయగా.శ్ల్‌ధర్మరాజు; కృష్ణాః దుమ్మల్నెలా గుర్తిం చారు అన్నాడు. శ్రీకృష్ణ: ధర్యనందనా[అగ్నివి దాచగలమా: అస్త విద్యలో అంత (ప్రావీణ్యం చూపగలవాడు అర్జునుడు కొక మరెవరు? స్వయం వరావికి విచ్చేసిన మిగిలిన వారందరూ మివ్మల్ని విస్రవరులుగానే హించారు, అని వెలవు తీసుకున్నాడు.

• భఛీమార్తునులను రహస్యంగా అనుసరించి వచ్చిన ధృష్షద్యు జ ట్‌ మ్నుడు చీకటి పడేవరకూ పరిశీలించి వెళ్ళి తం్రికి నివేదించగా, ఆయన సంతోషంతో పురోహితుని పంపి సమాచారం సేకరించి రథం మీద రాజమందిరానికి రప్పించి, విధ్యుక్తంగా వివాహం జరి పించడానికి నిశ్చయించి, వారి ముఖాన వారు పాొండవులని విని,

మయసభ 80 అయిదుగురికీ ఆమె భార్య కావాలని ధర్మరాజు చెప్పూ: పాండు రాజనందనా:ః ప్పరుషునికి బహుంభార్య లుండడం విన్నాం కాని. స్తీ దిహుభర్శక కావడం థధర్మసమ్మతమా?ః అనగా ధర్మరాజు: దుహా

న! రాజాః ధర్మస్వరూపం పరమసూక్ష్మమైనది, నా బు యేనాడూ

మానా. న! అధర్మంగా నడవమ, మా తల్లి ఆజ్ఞ మాకు శిరోధార్యం, అంటుం ౧ ఇ

డూ వ్యాసమహర్షి విజయంచేపి;

పాంచాలాధిపతీః; ఈ వివాహం ధర్మ బద్దం: ఈమె పూర్వ జన్మలో పరమశివుని అన్నుగహంవల్ల ఆయిదుగిరికి భార్య కావాలి అని వారి సంశయాన్ని వివరించి, సుముహూర్తం నిశ్చయించి, మందూ థర్య్మరాజుకీ, ఆనింవరం మిగిలినవారికీ థొమ్యుల వారి చేత విధ్యుక్తంగా వివాహాలు జరిపించి నిష్క్రమించాడు.

పాండవుల (ద్రౌపదిని పరిణయ మాడి పాంచాలంతో సుఖంగా వుంటున్న సమాచారం. డేశ దేశాలలో వ్యాపించింది. షె ఆరు నం. అనరు కా ఈ అధ న పాండవులను హతమార్చడానికి ప్రయత్నించిన ధృ్యతరాష్ట్రనీ. వావి కుమారులనూ (ప్రజలందరూ. విందించుకుందూ, ధర్మపరులయిన పాండవులు డైవబలంతో వీ శ్రేశాలా లేకుండా వుండాలని కోడ కున్నారు,

నరుని ధృతరామ్తుడు శకువి, కిరులను రహన్యమందిరానికి రప్పించి, హో మ!

పాండపులను కడతేర్చే మార్గం చెప్పమనగా, శకుని: మామాః శ్యత్రు వులను రూపుమాపడానికి అనేక మార్గా లున్నాయి, అందులో శతు వును నిరంతరం బాధిస్తూ బలహీనువి చేయడం, దొరికిన శ్యతువును తక్షణం యమపష్కరి చేర్చడం, పాండవుల విషయంలో యిుడే అను సరణీయం. (ద్రుపదుడు అంత బలవంతుడు కొమ. ఇంతవరకూ చేది దేశాలవారికీ వృష్టివంశీయులకూ. పాండవులు బతికి వున్నట్లు

7( మయసభ తెలీదు కనక మనం (ద్రుపదుని ఓడించి పాండవులను విశ్శేషం చేద్దాం, అన్నాడు.

చి

సోమద్నత్తుని కుమూరుడైన భూరిశ్రవసుడు: శకునీ: మన పక్షంలోనూ, ఎదుటివారిలోనూ ఉండే సర్షుడాలనూ, స్పష్ట (సకృతు లనూ (గహించకుండా ముందడుగు వెయ్యకూడదు, అన్నాడు.

సంధి, విగ్రహం, యాన, ఆసన, ద్వ్వైధీభావు సమాశ్రయాలు షర్డు ణాలు. శత్రువుతో న్నేహం జేయడం.సంధి; యుద్దానికి దిగడం-విగ్రహం; దండయాత్ర - యానం, సరయిన కాలంకోపం నిరీక్షించడం ఆసనం, పీతి- ద్వివిధం, విలవంకుడైన శత్రువును ఆశ్రయించడం సమాశయం౦,

రాజు, అమాత్యగణం, మ్మిక్రులు, కోళొగారం,. దుర్గం, 'నేన,, దేశం యివి స్త కృతులు.

(వస్తువం పాండపులు మ్యిత్రసంపదతో, పర్మాకదు (ప్రదర్శ నతో (ప్రజాహృదయాలను ఆకర్షిందకొని వన్నారు. ఉత్సాహంతో సాహసకార్యాలు సాగించే శక్తి వారికి వున్నది. ఎప్పుడు ఏపని చెయ్యాలనే విషయంలో ధర్మరాజు బుద్ధి నిశతంగా పని చేస్తుంది. దిలరాముడూ, కృష్ణుడూ వారికి అండ, వారితో సంగ్రామం కంత నఖ్యం మంచిది. (ద్రుపదుని మంత్రి, సామంత దండనాధులూ, డేశ 'వజలూ తమ (ప్రభువును కంటిక రెప్పలా చూసుకొనే సమయంలో యుద్ధానికి దిగడం మనకు హాని

విదు; మహారాజా: సోదరుని ప్రతులను ఆదరించి నముచిత మర్యాదలు జరపటం ఉచితం, విద్వాంసులందదూ ఈ మాటనే చెపు తున్నారు,

ధృత; పాండవులు జీవించి వున్నారనీ, (ద్రుపద మహా రాజు బంధుత్వం పొందారనీ వింబూంపే చాలా సంతోషంగా వుంది,

విదు: (పభూః అదే బుద్ధిని శాశ్వతంగా ఉండనివ్వండి అని నిష్క్రమిందొడు,

మయసభ న!

కర్ణ దుర్యోధనుణు దగ్గరగా వచ్చి" (ప్రభూ। మీ మాటలు వింబుం'పే మీరు శత్రువుల (శ్రేయన్సు కోరుతున్నారనే భయం మాకు కలుగుతున్నది.

ధృత; విదురుడు నన్ను అనుమావించకుండా అలా చూట్లాడుతున్నాను. ఇంతకూ మీరు చెయ్య దలచుకొన్నది

ళా

చెప్పండి.

దుర్యో: (పభూః కుంతీప్పులులకూ, న్మూరి సంళానానికీ విభేదాలు కలిపించడం ఒక దారి. (ద్రపదునికి ధన (ప్రలోభం శేపి మనవైపు (తిప్పుకోవడం చురొక మార్ష్శం, పాండవులు

మ్‌ ళ్‌ పాంచాలం విడిచిపెట్టకుండా చేయగలిగినా క్షేమమే, (ద్రౌపదికి ధర్తల మీద అనురాగం తగించడం వల వారి ఉల్పాహం నశిస్తుంది. లన్నిటి ళా ఉం అవాలి

కంచి ఖీమసేనుని ఒక్కణీ సంహరించ గలిగితే వారందరికీ దిగులు పుడుకుంది,

కిర్ణన కురువంశవర్డనా। ఈ ఆలోచన లేమీ [ప్రయోజనకారులు కావు, విభేదాలు కల్పించడం అసాధ్యం. అయిదుగురు సోదరులూ ఒకే స్రీయండు సమానమైన అనురాగంతో వుంటున్నారని విన్నాక, యిక వివేదాలు ఎలా? భిక్షొటనం చేసేవారిని వరించిన (డ్రాపది యీ నాడు వారియందు విరక్తి పొందడం ఆపంథవం,

క్షత్రియుడు. పర్మ్యాకమంతో కార్యసాధన చెయ్యాలి, చతు రంగ్‌ దిలాలతో చెళ్ళిదుపమని జయించడం మనకు కీర్తి,

ధృత: 5రాః నీ ధీశక్రి సంతోషం కలిగిస్తున్నది. మీరు

ణు తాత అవల్‌

విదుర, భీష్మ, (రోణులతో చర్చించి విర్ణయానికి రావాలి, అని వారిని రప్పించి విషయం వివరించా భీష్మపితామహుడు: నాయనా, మీరూ వారూ నాకు సమానులే; నువ్వు కూడా యా ఉభయులనూ సమాన దృష్టితో చూడాలి, వారితో యుద్ధం పనికిరాడు. నిజానికి యా రాజ్యం పాండవులది, ఆధర్మమార్షాన నువ్వు దాన్ని హరించావు,

72 దుయసనసభ అధర్మేణచ రాజ్యం త్వం 'పాప్తవాన్‌ భరతర్షభ తేపి రాజ్య మను ప్రాప్తాః పూర్వమే వేతి మే మతిః పృరోచనుకి దుర్మ౦తంనుండి పాండవుబణ బయటపడి సుఖంగా వున్నారని వినేవరకూ నాకు దునళ్శాంతి లేదు. ఈ నాటి వరకూ నేను తల దెొత్తుు తిరగలేక పోతున్నాను. లాషృహ దహనంలో పుకోచనునికంయు నిన్నే _పజలు శంకిస్తూ దూషించాలు. ప్రజలచేత నిందపడడం కంటె మరణం మేలు, ఇప్పుడు వారిని రావించి రాజ్యభోగం యిచ్చినీ కీర్తి నిలుపుకో, అన్నాడు. 'దోజణాచార్య: దుహారాశాః భీమ్మలవారు చెప్పినట్లు విని, యోగ్యులైనవారిని యపదుని దగ్గరకు పంపి, పాండవులను రసప్పిం చండి, (ప్రజాభిప్రాయం (ప్రకారం వారికి రాజ్యభాగం ఇవ్వంద్‌, కర్ణ; మహారాజా: ఇంతకాలం యీ ఉకయులనూ ఆదరించి గౌరవిన్తున్నా వారు మీ శ్యతువుల కేపమే కోరుళున్నారు. మీ పరి జనులలో ఎవరు మీవారో, ఎవరు కారో నిర్ణయించండి (దోచి: కర్ణాః డుర్భుద్ధితో, పాండవడ్వేషంతో సస ఉచితా నుచిత జ్జానం పోయింది. విడు; మహారాజా! కురువృద్దులు ఫీష్కులవారు హితవు చెప్పారు: (దోణాచాప్యలవారూ అదేమాట చెప్పారు. వీరి మాట (ప్రకారం నడవడం ఆశేయస్కరం. పాండవులు నీకు ప్యతసములు, మన రాజ్యంలోని (ప్రజలందరూ పొంగవులు సజీవంగా వున్నారని విని ఎంతో సంతోషి స్తున్నారు, ధృత: భీమ్మలవారు. విజ్ఞుల, (దోణులు మహక్షిసములు, మహామంతి విదురుడు సత్యబద్దంగా హితవు బోధించారు. కౌంతే

మయనభ 73 యులు మహావీరులు, పాండురాజు చూపినళ్లు నేనూ చూడాలి, అని విదరునితో; నువ్వు దియలుదేరి కుంతినీ, పాండవులనూ, పాంచాల రాజనందననూ సొరదంగా తీసుకురా ఆవి పంపించాడు, విదురుడు పాంచాలడేశం జేరి (ద్రుపదునికి అభివాదా లర్చించి, ధృతరాస్త్రుడు పంపిన కానుక లందించి, ఆయన కుంతినీ, (చౌపదిసీ, పాండపులనూ హప్తినాపుకం తీసుకువచ్చాడు. పాండవుల రాక వింటూనే హృప్తినాపురవాసు లందరూ పరమ వంతోషంతో నగర వీధులన్నీ శ్యభంచేపి, సుకంధజలాలతో తడిపి, పూలు జల్లారు. వ్రజలగు కన్నదిడ్డ లవలె పాలించే ధర్మరాజు వస్తున్నాడని వారందరూ ఆనందించారు. ధర్మరాజాదులు రాజధవనం చెరి ధృతరామ్రనికి నమస్క రించి పొండురాజు ధవనావికి వెళ్ళారు, దుర్యోధన పశ్ని వెంట (దెపది అంతఃప్పరానికి వెళ్ళి గాంధారి పాదాలకు నడుస్కంరించింది, ఆవిడ ఆశీర్వదించింది రోజుల గడుస్తున్నాయి. ఒకనాడు ధృతరాష్ట్రుడు భీష్మ పితామహుల సన్నిధానంలో పాండవులను రావించి: నాయనా పాండు రాజు నామాట రాదనకుండా ఈ రాజ్యాన్ని వృద్ది చేశాడు. మీరు లాడానామాట (ప్రకారం నడుచుకోవడం మంచిది, నా వీడ్డలు మర్మార్లులై నన్ను మాట్లాడనివ్వడం లేదు... లహంకొరంతో వుంటున్నారు. పాండునా వర్థితం రాజ్యం పాండునా పొలితం జగత్‌ మమప్యుత్రా దురాత్మానో దర్పాహంకార సంయుతాః

74 మయసవ శాసనం న కరిష్యంతి మమ నిత్యం యుధిప్టిర॥ మీకూ, వీరికీ కలహం రాకుండా మీ లర్జరాజ్యం మీడ హించి భాండవ్యపస్థం రాజధానిగా పరిపాలన సాగించండి, అని విదురుని పిలిచి; మహామంత్రీః ధర్మరాజును పట్టాభిషి క్తుని చేయాలి. వేదవిదులనూ, _పముఖ (శ్రేష్టులనూ, బంధుజనాన్నీ ఆహ్వానించ; గోదాన, భూదానాలు సాగాలి. ఉత్తమజాతికి చెందిన ఏనుగుల మీన గంగాజలం తెప్పించు, కిరీటం. భుజకీ రులు, ముత్యాలహారాబ, కటిస్మూత్రం, శత అన ఛ్యతం, చామరాలు అన్నీ సమకూర్చాలి. పట్టాభిషేకానికి మహర్షి వ్యాసులూ, కృష్ణుడూ వచ్చారు. కృప, చోణ, భీష్మః వ్యాస, బాహ్లిక, సోమద తాదులతో కృష్తురు, ధొమ్యులవారూ అధిషేక విధిని న. అట్‌ ళం నిర్వ ర్తింసజేశారు. ధృతరాష్ట్రుడు: ధర్మనందనా! జితేం్యద్రియులకు. లభించే చు రాజ్యాధికారం సికు లభించింది. సీ సోదర బంధుజనంతో ఖాండవ ఫస్టం చేరి సుఖంగా పరిపాలించు. మన పూర్వు లందరికీ అదే రాజ ధాని. పురూరవుని అనంతరం ఆది హప్పినాప్పురావికి మారింది, సీతో రాదలచిన వారందరినీ తీసుకువెళ్ళు. శ్రీకృష్ణుడు నూతన నగరనిర్మాణం సాగించవలపిందిగా విశ్వ కిర్మను ఆజ్హాపించాడు, పవిత్ర (స్రడేశంలో వేడవ్యాసుని సమక్షంలో వా శాంతికర్మ సాగించి నగిర విర్మాణం ఆరంభించారు. సాగర గభీక మెన కండకం నగరం చుటూ (శ్రమించారు. లా. చ్‌ చూ నిర్మించిన చంద్రప్రాకారాలు తెల్లని మేఘాల వలె వున్నాయి. గోప్పరం మందరగిరిని తలపి స్తున్నది. విశాలమైన వీధులు, ఫల

మయసభ 75 పుష్పాలతో ఆలరారే లతలూ, వృషిలూ నిండిన ఉద్యానవనాలు, సరోవరాలు అస్త శస్త్ర విద్యాభ్యాసానికి యోళ్యమైన రం% మండపాలు, తీక్షాంకుశ శతఘ్నీభిః యంతబాలైశ్చ వోభితః। ఆయసైశ్చ మహాచక్రైః శుశుఖే తత్‌ పురోత్తమమ్‌॥ నగరం చుట్టూ రత్తణకు శతమఘ్నులు ఇనుపహలాబు ఆవు ర్చిన చ్మక్రాలు, అంతా సన్నద్దమయాక ధౌమ.్య్యలవారి ఆడేశానుసారం వ్యాసపురస్పరులై. శ్రీకృష్ణుడు వెంజరాగా,. ధర్మరాజు సోదరులతో తోరజదా*రంతో ముప్పైశెండు ద్వారాలు 5ల నగరంలో వరమాన ఊం కా న! ద్వారంనుండి. అడుగు 'పెడుతూంటి వేదఘోష, మం“ళవాద్యాలు మిన్నుముట్టాయి. అందరినీ ఉచితరీతివి సత్కరించి ఆశీస్సులు పొంది ధర్మ రాజు; వాసుడేవాః వీ అను/హ విశేషం వల్ల యీ అరణ్యం రమణీయ నగరం అయింది. ముందు ముందు మా (శ్రేయస్సుకు యోగ్యమైన రీతిలో నడిపించు, అన్నాడు. ్రీఖష్ణ: ధర్మనందనా! పిళ్ళ పితామహ దత్తమైన రాజ్యం న్‌ ఇన సాల ల్‌ న్‌ ణ్‌ లధించపండా ఎక్కడికి వి తుంది. ధర్మనిష్టతో యా రొజ్యాన్ని పాలింవ, కొద్ది రోజులలోనే నారదసహర్షి విజయం చేస్తారు. వారిని సత్కరించి వారి మాట్టపకొరం నడుచుకోండి, అని మేనత్త కుంతికి నమస్కరించి, ఆవిడ అనుజ్జతో ద్వారకా నగరంవైపు రథం నడిపిం

74 మదయనభ నారదుడు విదితార్హః సమత్చైవ చ్చేత్తా నిగమ సంశయాన్‌! అర్హ నిర్వచనే నిత్యం సంశయచ్చిద సంశయః॥ విభాషితం చ సమయం భాషితం హృదయంగమః। ఆత్మనేచ పరస్మైచ స్వర సంస్కార యోగవాన్‌॥ నారదమహర్షి నిఖిల లోకాలూ తిరుగుతూ ధర్మజుని భవనానికి వస్తున్నాడు. వేదవేదాంగ వేత్త, సత్యమార్డ నిరతుడు, (బహ్మ తేజ నృంపన్నుడు, ధర్మసంశయ నివారణ సమర్దుడు, శబ్దిస్వరూప విదుడుు హృదయంగమంగా (పసంగించగలవాడు, రత్వచింతన పరుదైన మహర్షి ఆగదున వ్వార్త వింటూనే ధర్మరాజు సముచిత పరివారంతో ఎదురేగి అర్హ్య్యపాద్యాలతో అర్చించి, అంజలిబంధంతో తీసుకువచ్చి సుభాననాసీనుని చేశాడు. (దౌపదీదేవి పాదాభివదం జేయగా ఆమెను ఆశీర్వదించి పంపి, ధర్మనందనా! ఈ నాటికి మీద సుఖంగా వుండడం మాకు సంతోషంగా ఉంది. ఈ సమయంలో మీ (శ్రేయస్సు కోరి కొన్ని విషయాలు చెప్పాలి. మీ అన్న దమ్మ లయబిదుగుటూ పాంచాలరాజనందనను పరిణయ మాడారు. అన్న దమ్ముల మధ్య కలహానికి ఆడది కారణ మవుతుండి. ఆ క్లేశం రాకుండా అన్యోన్యానురాగంతో ఉండే మార్షం వినండి, సంవత్సరానికి ఒకని వద్ద ఆమె సంసార జీవితం సొగిస్తుంది, ఆ రోజులలో మీలో ఎవరూ ఆమె అభ్యంతర మందిరానికి వెళ్ళ రాడు, వెళ్ళినట్లయితే పన్నెండేళ్ళు (బ్రహ్మచర్య నియమంతో వః వాసం, ఇంతగా ఎందుకు చెప్పళున్నానం పే పూర్వకాలంలో నుందోవ సుందులనే సోదరు లిద్ద రుండేవారు. వారిద్దరు సౌచార్టం ఎంతటిదం-ే ఏ క్ష్షణంలోనూ, ఏ విషయంళలోసనూ వారు విడిచి వుండేవారు కాడు వారికి తిలోకాధిపత్య వాంఛ కిలిగింది. గురువుల ఆజ్ఞ (వకార

మయనధథభ 77 నారచీరలు కట్టి జటాజూటాలతో వింధ్యపర్వతం మీద తపస్సు (ప్రారంభించారు. ఆ తపస్సుకి పుట్టిన వేడికి భయపడిన దేవతలు ఎన్ని విఘ్నాలు కలిగించినా వారు చలించలేదు. వారి దీక్షకు బ్రహ్మ (ప్రసన్నుడై వారు కోరిన శస్టాస్త విద్యాభినివేశమూ, మాయా పదర్శనమూ యిచ్చి యితరుల చేతిలో మరణించరనీ, సుందుని వల్ల ఉపసుందుడూ పీనివల్ల వాడూ చస్తారనీ అన్నుగహించాడు. అది జరగేసని కొదని వారు సంతోషంతో దండయాత్రలు (ప్రారంభించారు. వారీ హింసాకాండను ఛరించలేక చేవ గంధర్వ పిర్ద గణాలు (ిహ్మను, (ప్రార్టించగా ఆయన విశ్వకర్మను రప్పించి లోకోత్తర సౌందర్యవతిని సృష్టించమన్నాడు, లోకంలోని సుందరవస్తు జాలం నుంచి తిలాంశం తిలాంశం (గహంచి విశ్వకర్మ ఒక సుందరీమణిని (దిహ్మ ఎదుట విలబెట్టాడు. ఆ సౌందర్యరాళిని చూపిన దేవేంద్రాదులు తమ కార్యం నిర్విఘ్నంగా నెరవేరుతుందని సంతోషించారు.

చతుర్ముఖుని ఆజ్ఞానుసారం తిలోత్తమ సుంచోవసుందుల సమీపావికి చేరింది. చల్లగా వీచే గాలికి ఆమె ఆరుణాంకుకం రెప 'లెపలాడుకూ సౌందర్య ళోధను న్మేత పర్వం చేస్తున్నది

దిలోన్మ త్తులై న సుందోపసుందులు నరమద గర్వంతో మధు పాన మత్తులై తిలోత్తమను చూస్తానే పరవశు లయారు. ఉభయు లనూ తన కనుసన్నలతో కలవరపరు స్తున్నది.

తమ్ముడూ: ఈమె నా భార్య, అన్నగారి భార్య తల్లితో సమానం, అని సుందు డనగ్గా ఉపసుందుడు; అన్నయ్యాః యీ లావణ్యలహర్మినా భార్య, సీ కోడలవుతుంది, దూరంగా వుండు, అన్నాడు. అంతే అంతనరకూ గాఢాలింగన వాత్సల్యంతో బతికే సోదరులు పిడిగుద్దులతో, గడా ఘాతాలతో ఒకరి గుండెలు ఒకరు (చిద్దలు కొట్టి రక్తం క్రక్కు.తూ నేల కూలారు. అహంకార బల

7 మయనభ గర్వ మత్తల పరాభవం (ప్రపంచానికి సంతోషం కలిగించింది అవి నారదుడు ధరక్మరాజాదులను ఆశీర్వదించి నిష్క9మించాడు. అర్హునతీరయా (ఈత జె జీ

ఒకనాడు ఒక వేదవిదడు పరుగు పరుగున అర్జునుని దగ్గరకు వచ్చి; ఆర్యాః నా గోవులను దొంగలు అపహరించారు. అవి లేకుండా నా జీవయ్హార సాశదు, అని విన్నవించగా. అర్జునుడు హుటాహుటి లోపలకు వెళ్ళాడు. (ద్రౌపదితో ధర్మరాజు అక్కడే వున్నాడు. నియమానుసారం వనవాసానికి సంకల్పించి ముందుగా ధనుర్చాణొలతో దొంగలను హింపించి, గోవులను విప్పని కిప్పంచి ధర్మరాజును చేరి:

లృగజాః నాప వనవాసానికి అనువతి ఇవ్వండి, అనగా ధర్మ రాజు; తమ్ముడూ: అన్నగారు తండ్రితో సమానుడు, కనక ఆయన ఆంతఃపురానికి సోదరులు రావచ్చు. కాని తమ్ముని శయ్యాగారానికి అన్న గారు పోరాదు, లని ఎంక వారించినా నియమవంగానికి ఆంగీకరించక అర్జునుడు అరణ్యగమనానికి సన్నాహాణ టప్రారంభిచాడు. యాత సాగి సాగి హరిద్వారంలో గంగానది ఒడ్డున ఆశ్రమాలు నిర్మింప జేపి భగవదారాధనతో రోజులు గడుప్పుతున్నాడు.

ఒకనాడు గంగాస్నాంచేపి అగ్నిని ఆర్చిస్తున్న అర్జునుని చూపి మవసుపడిన నాగరాజపుత్రి ఉలూపి పాతాళానికి తీసుకు వెళ్ళింది. అర్జునుడు ఆమె కులగోళత్రా లడుగగా వివరించి ఆమె తన మనసు విప్పింది, అప్పుడు అర్జునుడు; కళ్యాణీ । సియమానుసారం నేను బ్రహ్మచర్య ఏయడుంలో వున్నా ననగా, సజ్జనుల ఆర్తజన రక్షణలో అప్రమత్తంగా వుండాలని మీకు నేను చెప్పనవసరంలేదు. మదనతాపంతో వున్న నన్ను కాదం'పే ప్రాణత్యాగం చేస్తాను అనగా

మయనభ 70 గత్యంతరం లేక ఆ ర్యాతికి ఆమెతో సుఖించి తెల్లవారేసరికి ఆ్మశ్రమం చేరాడు,

అర్జునునివల్లి ఉలూపికి కలిగిన కుమారుడు ఇరావంతుడనే "పేరుతో (పథ్యారు డయాడు.

హరిద్వారం నుంచి యాత్ర సొగించి సాగించి హిరణ్యఓిందు తీర్ణంలో స్నానంచేపి ఉత్పలినీ, యశస్వినీ, నందా, లపరనందా తీర్చ స్నానాలు నిక్వర్తించి. గయ, కాశీక్షేశ్రాల దర్శించి. అంగ వంగ కళింగాలు దర్శించి, మణిపురంచేరిి అక్కడ రాజప్పుతి చిత్రాంగదను మోహించి రాజు అనుమతితో ఆమెక వివాహమాడి, మూడు సంవత్చ రాలు అక్కడే గడిపి ఆమె“ కుమారుని అన్నుగహించి, దికీణ సమ్ముదతీరం వెంట నడుస్తూ అగస్త్య, సౌధ్యద, పౌలోమ, కరండమ ధారద్వాజు క్షేత్రాలు దర్శించి కన వెంటవున్న మునులతో; స్వామీ: ఈ తీరాలలో పాణికోది జాడ లేకపోవడానికి కారణం? అనగా వారు; రాజప్పుత్రాః ఈ తీర్జాలలో పెద్ద పెద్ద మొసనబ్ళు తిరుగుతూ యుందులో కాలు పెట్టికవారిని కిబస్తున్నందున ఎవదా యిటు రావడం లేదు, అన్నారు. అర్జునుడు సొద త్తీంలో దిగగానే, పెద్ద మొసలి వాని కౌలు పట్టగా దాన్ని రెండు చేతులతో గట్టుమీదకు విసరగా అది దివ్య సుందరరూపంతో సాక్షెత్హరించింది

ఆమె కుబేరుని పియురాబు, చెలికత్తెలు నలుగురితో కలిపి ఒకానొక తపవ్విని అవమానించిన ఫలితంగా తమకు యీ జన్మ అధించిందనీ, మిగిలిన నలుగురికీ యిలానే కాస విమోచనం అవుతుందనీ అర్జించగా. అర్జునుడు మిగిలిన వారిని కూడా ఉద్ధ రించాడు. శ

వెనుదిరిగి వెడుతూ మణిపురంలో చిత్రాంగద (ప్రసవించిన చృిడువాహుని చూచి, గోకర్ణకే తంలో వరవశివుని ఆరాధించి, పళ్ళి మంగా పొగి ప్రభాసతీర్థం చేరాడు,

800 మయసభ సుభద

ద్వారకానగర సమీపొవికి అర్జునుడు వచ్చిన వార్త విని ్రీకృష్ణుడు రథారూఢుడై ఎదురేగి. ఆ రాత్రి రై నతక్యాదిమీడ విడిడి చేయించి మరునాడు ద్వారకకు తీసుకువెళ్ళాడు,

కొద్దిరోజులు. అక్కడ గడిపాడు, ఒకనాడు నగరవాసు లందరూ రై వతక్శొది మీద ఉత్సవాలు జరుపుకుందుకు వెళ్ళారు, అక్కట మధుర మధురంగా గానాలు, నయన పర్వంగా నాట్యాలూ సాగుతున్నాయి. చక్కగా అలంకరించుకుని సుభద సఖీజనంతో ఉత్పవం చూడడానికి వచ్చింది. తొలిచూపులోనే అర్జునుని మనస్సు ఆమె మీది లగ్నం కావడం గమనించి కృష్ణుడు చిరునవ్వుతో; వన వాసం చేసే వారిని కూడా మన్మథుడు వశం చేసుకున్నాడా? అనగా అర్జునుడు: కృష్దాః ఈ లావణ్యం యెవరి మనసు నాకర్షించదు। ఈమె నా ధర్మపత్ని కొవాలం'పే యేం చెయ్యాలో చెప్పు, అని అర్థించాడు.

బావా స్వయంవరం మన క్షత్రియ సర్టపదాయం, అంత కంథె మరో ఉపాయం వుంది, మనసు పడ్డ కన్యను అపహరించుకు వెళ్ళడం. పర్మాకమ సంపన్నుడవైన నువ్వు యీ దారివి నడవడం మంచిది, అనగా త్మీవవేగంతో పోగల సేవకుల ద్వారా ధర్మరాజుకీ, భీమునికీ తన అభిప్రాయం తెలిపి, వారి అనుజ్ఞ పొందాడు.

పర్వత సమీపంలో శ్రీకృష్తుడు రథం విద్దంచేపి వుంచాడు సుభద్ర దేవతారాధనలణ ముగించి వస్తుండగా అర్జును డామెను తన బాహుబంధంలో రధం మీదికి తెచ్చి (ప్రయాణం సాగిస్తున్నాడు,

అద చూపిన సేవకులు రణఖేరీ (మోగించగా, బలరామాదుణ సంగ్రామ సన్నద్దులెన యోధులను చూపి; కృష్ణువితో సంస దించారా? అని (ప్రశ్నించి, ఎదురుగా చిరునవ్వుతో వున్న వాసుదేవుని చూపి; "

మయనభ 81

మనం సాదరంగా స్వాగతం పలికి సత్కారాలు చేస్తే ఇంత దుస్సాహసం చేప్తాడాః మన కెంత అవమానంః దీనికి ప్రతీకారం నేనే జరుపుతాను. అని బలరాముడు హుంకరించగా, శ్రీకృష్ణుడు: పాండురాజ నందమడు చేపిన అపచారం ఏమీ లేదు. మనం ధనావిక్‌ కన్యను అమ్ముకునేవారం కాదని తెలిపినవాడు కనక క్ష్మ్యతియోచిత మార్గాన తీసుకు వెళ్ళాడు. భరత, శంతనుల వంటి మహామహులు పుట్టిన వంశంలో, మన మేనత్త కుంతీదేవికి కలిగిన కుమారుడు, పర్మాక్రమసంపన్నుడు అయిన యోధువితో సంబంధం మనకు గౌరన (పదం. మీరు సుధ(ద్రార్ధనులను నగరానికి తీసుకువచ్చి వేదోక్తంగా కళ్యాణం జరిపించండి అన్నాడు, వారిని ద్వారకకు తీసుకువచ్చి వైభవోపేతంగా వివాహం జరిపించారు. అక్కడ ఒక సంవత్సరం గడిపి, అర్జునుడు సుభ్యదతో ఇం్మదృప్రస్థం చేరి కుంతి కీ ధర్మరాజుకీ, ఫీమసేనువికీ అభివాదా లర్పించారు. అనంతరం (ద్రౌపది దగ్గరకు వెళ్ళగా ఆమె (సణయ కలహ కంఠంతో; ఆ సుభిద్రతో అక్కడే వుండలేకపోయావా: కొత్త దింధం పాత వాననలను కొళనం చేస్తుం దంటారు, అని దెప్పిపొడుస్తూం-పే, అర్జనుడు క్షమాభిక్షతో ఆమెను (ప్రసన్నం చేసుకున్నాడు.

ఆనంతరం సుభద్ర దగ్గరకు వెళ్ళి ఆలంకొరాలన్నీ తీయించి, రక్రారుణ వర్ణం కల చీర కట్టించి, గోపికా వేషంతో (ద్రౌపది దగ్గరరు పంపాడు, పాదాభివాదం చేస్తున్న సుభద్రను దగ్గరగా తీసుకుని; సోదరీ సీ భర్త శ్యళునాశన సదుర్థుడప్పకాడు, అని ఆశీర్వదించింది, సుధ్యదార్డునులు ఇంద్రప్రస్థం చేరిన కొన్నాళ్ళకు దిలరామక్కన్లులు తమ సోదరికీ, బావగారికీ రత్న, సువర్ణహారాలు, చీని చీనాందిరాలు, ఉత్తమజాతి అళ్వాలు, వినుగులు బహూకరించి, ధర్మరాజు జరిపిన సత్కారాలతో ద్వారకకు (ప్రయాణ మయారు,

శీ 6

82 మయసభ

అర్జునుని కోరిక మీద కృ్ణుడు అక్కడే వుండిపోయాడు, ఆ . రోజులలో సుధ్యద్ర అభిమన్యుని (ప్రసవించిన సంతోషవార్త విని ధర్మరాజు వేదవిదులను సువర్దాభిరడాలతో, నగరవాసులను పంచ ఛిత్యుపరమాన్నాలతో సంతృప్తి పరిచాడు,

(ద్రౌపదికి ప్రతి వింధ్య, (కుతసోమ, శ్రుతకర్మ, శతానీక్క, (కుత 'సేనులు ధర్మరాజాదులవల్ల వరుస్మక్రమంలో (ప్రభవించారు. యోగ్య సమయంలో జాతకర్శ, నామకరణ, చౌల, ఉపనయనాలు జరిపించి, ఛౌమ్యుల వారి శిక్షణలో వేద వేదాంగాణ అధ్యపింప చేశారు, అర్హ నుడే వారికి ధనుర్విదా శిక్షణ యిచ్చాడు, ఖాండవదహనం౦

కృష్ణార్జునులు వనవిహారానికి వెళ్ళి సరోవర తీకంలో ఇష్ట సల్లాపాలు సాగించే వేళ (బ్రహ్మతేజస్సు ఉట్టిపడే ఒక ప్పరుమడు వచ్చి నిలువగా వీరిరువురూ లేచి అంజలించి ఆయన రాకకు కారణం అడిగారు, నేను నిరంతరం ఏదో ఒకటి భక్షీస్తూ వుంటాను. ఈ రోజున మీరు భిక్ష అన్నుగహంచాలి, అనగా తమకు ఏ భోజనం ప్రీతి కరమైతే దానినే అర్చించగలం, అనగా నేను సర్వభక్షకముడను, అగ్ని హోతుడను, ఇం్టదుడూ, తక్షకుడూ రక్షించే భాండవవనాన్ని ఆర గించాళలని వుంది, ఇందుడు వర్షధారలతో విఫలం చేయకుండా మీరు నిరోధించాలి, అన్నాడు.

'శ్వేశకి అనే మహారాజు వన్నెండు సంవత్సరాలు నిర్విరా మంగా నకిపిన యాగంలో సంతత ధారగా నెయ్యి హోమం చేశాడు. దానితో ఈ చేహం పాండురవర్ణానికి దిగజారింది, ఆ వ్యాధి నివార ణకు అవళ్యమైన ఓషధులూ, పప్రాణికోటీ వాండాన వనంలో వున్నాయి. కనుక దాన్ని ఆరగించమని (బ్రహ్మ హితవు చెప్పాడు.

|

మదయనభ 88

అర్జున: అగ్నిభట్టారకాః సీ ప్రయత్నాన్ని సఫలం చేస్తాను. కాని అందుకు అవళ్యమైన ధనుస్సు, తూజీరాలూ లేవు, అన్నాడు,

అర్జునాః సోముడు వరణునికి యిచ్చిన గాండీనమూ, ఆక్షయ శూణీరాలూ, శ్వేశాశ్వ చతుష్టయం నడిపే దివ్యరథమూ నీకు ఇస్తాను, అనగా అర్జునుడు కాసెకోక బిగించి, కివచఢారియై నిలబడి గాండీవం అందుకుని రధం అధిరోహించాడు. అడే సమయంలో అగ్ని హో్యతుడు చక్రం, కౌమోదకి అనే గద వాసుదేవునికి సమర్పించాడు.

కృష్ణార్జునులు చెరొక రధం మీవ భాండవవనం చుట్టూ తిరు గుళూ వనంలోని జంతువులు వెలుపలకు రాకుండా సంహరించడానికి సన్నద్దు లయారు,

అగ్ని విజ్బంభించాడు, నలువైపులా జ్వాలలు శేగి వనంలో జంళుకోటి మల ముల మాడుతున్నది, సరోవర జలాలు వేడెక్కి జలచరాలు ఉడుకుకున్నాయి.. పతులను బాణాలతో నేల కలు స్తున్నాడు, అర్జునుడు,

వనదహన సమాచారం వింటూ దేవేందుడు ఆకాశం మేఘా మృతం చేని కుంభవృష్టి ఆరంభించదోగా, అర్జునుడు బాణాల పందిరి వేపి చినుకు (కిందపడకుండా చేశాడు, వాయవ్యాస్రంతో మేఘాలను చిందర వందర చేళాడు. పదిహేను రోజులు ఏకధాటిగా అగ్ని హోత్రుడు దహిస్తూ తృప్తిపడ్డాడు.

ఆ (వచండాగ్ని జ్వాలలనుంచి రక్షణపొందిన వారు శిల్పి మయుడు, మందపాలనుహక్షి అనగ్రహాన శారజ్గకపఓకి కలిగిన పిల్లలు నాలుగూనూ,.

సంతృప్తడైన అగ్ని భట్టారపవికి కృష్ణారునులూ, మయుడూ అభివాదం చేసి నడీతీర విహారంలో విశ్రాంతి తీసుకున్నారు, అని వైశంపాయనుడు కొనసాగుతున్నాడు.

ఇది ఆదిప ర్వ 0

ల్‌ ల్ల సభ్రాప ర్త 0

కృష్ణార్జునులు ఇష్టసల్లాపాలలో వుండగా, వొండవవన దహన వేళ రక్షణపొందిన మహళిల్చి మయుడు. వారిదగ్గరకు వచ్చి తాను మహాళల్పినవీ, తన హృదయానికి తృప్లికలిగేందుకు ఏదో ఒక పని చేయించుకోమనీ కోరాడు. పాండవులకు చక్కని సభాభవనం నిర్మించి యివ్మన్నాడగు, కృష్ణుడు.

మయుడు మనస్సులో మహాసభాభవన నిర్మాణానికి ఆలోచనా వీజం నికేపించి, ఒకొనొక సుముహూూర్తంలో మంగళాచరణం జరిపి, వైదికస్వలప్తి పలికించి, పాయసాన్నదానాలు చేయించి, విజయాః సభా భవన నిర్మాణావికి అవసరమయిన సామ్యగితో మణిభాండం ఒకటి నృషపర్వుని రాజధాని విందునరంలో వుంచాను. ఆ నగరంలోనే వున్న ఒకానొక గదాదండం భీమసేనునికి బహూకరించాలవి వుంది, అక్కడే వరుణుడు దేవదత్తశంఖం భద్రపరిచాడు. అది వీ చేతులలో వుండాలి, అవి 'పెలవు తీసుకొవి తిరిగివచ్చి గదా శంభాలను వారి కిచ్చి, భవన విర్మాణం సాగించి; ధర్మనందనాః ఇందద్రనీలాలను తిరస్కరించే జలాలతో, రాగారుణ సద్మాలతో, చక్రవాకొది జలపక్తు లతో న్వర్హమయాలయిన మత్స్యకూర్మాలతో అలరారే సరోవరానికి నృటిక సోపానాలు నిర్మించాను.

ఈ పుష్కరిణి ఒడ్డున +లావేదికలన్నీ సృటికశిలలతోనే చేశాను, వివేకంలేని వారి కిది సరోవరంలా కాక చక్కని భూమిలా వుంటుంది, ఈ భవన పరిసరాల్లో చల్లవి గాలులు వీచే వృషెలతో, లతలతో ఉద్యావవనం ఏర్పరచాను. దీవి విర్మాణ విశేషాలన్నీ నాకు

మయసభ 85 నేను చెప్పడం నుంచిదికాదు. పదునాలుగు మాసాల వ్యవధిలో దీన్ని పూర్తి చేశాను. ఈ భవన్యప్రవేశావికి ముందు జరగవలపిన కాంత్మిక్రియ లన్నీ సాగించండి, అని 'పెలవు తీసుకున్నాడు, వారి అభినందనలతో.

వదివేలదుంది. వేదవిదులము వంచ భక్ష్య పరమాన్నాలతో, వస్త్రళభూషణాదులతో, గోదానాలతో నంతుష్టులనుచేపి, వారి ఆశీస్సులు పొంది, మంగళవాద్య ఘోష మిన్నుముట్టుతూండగా, వేదవిదులు స్వస్తివాచనం చేస్తుండగా సభాభవనంలో దేవతాస్థాసనం చేపి పింహా సనం అధివపించి, మహోత్చాహంగా సభాధవనంలో రోజులు గడుపు తుండగా, ఒకనాడు వేదవేదాంగ విదుడు. తపస్పంపన్నుడు, పురాణేతి హాస మర్మజ్ఞాడు, ధిర్మతత్త్వ (ప్రచారకుడు, కాలజ్ఞుడు, రాజనీతి రహస్యవేత్త్క సంగీత కోవిదుడు, మహావక్త అయిన నారదమహర్షి విజయం చేయగా, ధర్మరాజు వినయ వినమిత శిరస్కురై. ఆయన 'కెదురేగి అర్హృపాద్యా లర్చించ్చి ఉచితాననం మీద ఆసీనువి చేపవి కుశల (పశ్నలు ముగించాడు.

నారదుడు: ధర్మనందనాః సీతం్నడ్రి తాతణ నడిచిన న్యాయ మార్గాన నడున్తున్నావాః, సీ రాజ్యంలో (ప్రజ లందరినీ సమదృష్టితో చూ స్తున్నావాః ధనలోభంతో ధర్మకొర్యాలను విడిచిపెట్టడం లేదు కదాః అలానే కామదుద్ధితో ధర్మార్జాలను వదులుకోకూడదు సుమా. ఉదయ వే దానధర్మకార్యాలూ, మధ్యాహ్నవేళ ఆర్టార్డన కార్యాలూ, రాత్రులు కామోపథోగమూ సాగించాలని శాస్త్రం ఘోషిస్తున్నది. చతుర్దశ ప్రొన రక్షణతో చవి షడ్గుణాలూ అభ్యసించి, ఉపాయ స్పప్పకం ఎరిగి వుండాలి. శ్మతుపు మనకంళే బలవంతుడయితే వానితో స్నేహం చఇెద్యూలి. నీ (ప్రకృతి జను లెవ్వరూ శ్యతుకూటంతో చేతులు కలస కుండా చూడాలి. ధనం వున్నదే అది దుర్వ్యసనాలవై పు మనస్సును నడుపుతుంది, దాన్ని విరోధి స్తున్నవాః

86 మయనభ విషయవి వేచనాళ క్ర, భూతకాలవిషయస్మృతి, డూరద్చష్టి, సీతిజ్ఞత, తర్కశా స్త్రజ్ఞానం, (ప్రగల్భవర్తన ఇవి షడ్గుణాలు, సామ, దాన భేద, దండనూర్లాలు, మంథ్రశ క్రి బొషధ విజ్ఞానం, ఇంద్రజాలం ఇవి ఉపాయ స్నప్పకం, రథ, గజ, తురగ, పదాతులూ, ధన, లేఖన, గణన, అరి కార, అంకఃప్పర్క దుర్గ, దేశ, శాశ్త్రబలాదులూ. కోటకు చతుర్దశ స్టానాలు; దర్మాధ్యక్ష, దుర్గాధ్యడు, బలాధ్యతులూ, పురోహిఠ, వైద్య, కార్తాంతిక,. సేనాపతులూ. (ప్రకృతి జనులు. అకొలంలో నిిదపోయి, ర్యాత్రివేళ జాగరణం చేయకూడ

దని ఎరుగుకువు కదాః ఉషఃకాలంలో మేలుకాంచి అవసరకార్యాలు నిర్వర్రినున్నావా? (ప్రతిసక్షంవారి గూఢచాపలు నీ మంత్రులతో రహస్య నమాలోచనలు సొనించడం లేమ కదాః మిత్రుడైనా శు వయునా తటస్టుడయినా సతే....ఎవడు ఎప్పుడు ఏ పని చేస్తున్నాడో ఒక కంట చూస్తూ సంధిగ్ధస్తితులు ఏర్పడినపుడు సమర్దులయిన మేధావులతో సంప్రదిస్తున్నావుగా. విశ్వసనీయుడు. విశుద్దవ్నర్తనుడు, నిర్వహణ దకుడు, వివి్కల మనస్వి, ఉత్తమవంశ సంశారుడు, కుశ్వాగదిద్ధి అయిన వానినే మంత్రిపీఠం మీద ఉంచాలని ఎరుగుదువు కదాః అని నారదుడు అవళ్యమయిన రాజనీతిని ఉపచేి స్తున్నాడు,

• విషడుసమస్యలు ఎమరయినప్పడు ప్రధానులతోనే సంప దించాలి కొని, కనిపించిన వారినందరినీ సలహా అడగకూడదు, ఇక కోళాగారం ఎప్పుడూ సమృద్ధంగా వుండాలి. 'సేద్యవ్యవ హోరాలకు అవసరమయిన సామ్మగిని సకాలంలో అందించాలి అంతేకాని పారిని ఇతర కార్యకలాపాలకు వినియోగించకూడదు.

ధర్మదృష్టో కల శాస్త్రజ్ఞాలే విద్యాటోధకులుగా వుండాలి.

మయసభ 8? వెయ్యిమంది మూర్డులను ఆదరించి చేరడీయడం ఎంత అవివేకమో వివేకము గల ఒక్క విద్వాంసుని దూరం చేసు కోవడం అంత హానికరం, శస్ట్రాస్తాలూ. ధనధాన్యాలూ కోటలో ఎప్పుడూ తరగ కూడదు.

నగరవాసులకు న్వచ్చమయిన మంచినీటికి ఇబ్బంది. రాకూడదు.

శ్యతుపతంలోవి మంత్రి, పురోహిత, సేనాపతి, ద్వారపాలకాదు లనూ, అంతఃప్పర, కోళాగార, కారాగారాధ్యక్షులనూ, నగరాధికారినీ. శిబ్బలనూ, ధర్వసభాధ్యవునీ, దుర్షర క్షకునీ, వనపాలునీ ధన వ్యయాధికారినీ, యువరాజునూ, వారి దండనాధులనూ ఒక కంట కనిపెడుళభూండాలి. నీ వర్షంలో కూడా మంత్రి, పురోహిళులనూ, యువరాజునూ. విడిచి, మిగిలిన అందరి వ్యవహారాలనూ ఎప్పటి కప్పుడు ఆజసుకుంటూండాలి.

వ్యక్తుల స్వభావాలు పరిశీలించి, ఉత్తమ, మధ్యమ, అధమ వర్గాలకు వారికి తగిన పదపు లివ్వాలి శిష్టాదార మర్యాదలు తెలిపి, వంశపారంపర్యంగా మన "సీవలో వున్న వంతులను ఉత్తమ కార్యనిర్వహణ'కే వియోగించాలి సుమా. సమయ, సందర్భాలు కెలియపండా డండనీతివి ఆఅమలుజరిపినాా ఆవసరమయినప్పుడు దావిని విడిచినా (ప్రమాదమే, లనాచారిగా వుండే యజమావివి పవ్వితుడయిన యాజకుడు విడిచేస్తాడు, ఆలానే కావమలాలసుడయిస ప్కరువని శీల వతి ఆయిన స్తీ విడిచిపెడుతుంది, తన కర్తవ్యాన్ని ప్రజలపై ఉంచే (ప్రభువుని వారు పదభిన్లుని చేస్తారు.

సీ సేవలోనివారు సాహస, పర్మాకదములణు (వదర్శించినపుడు వారిని సద్యఃకాలంలో సచ్మూవిస్తున్నావాః వారి అర్హతల నమస రించి సై వదవులప పంపుతున్నావా? సేనలకు విత్యజీవితావసర

వ స్తువులు ఎప్పటికప్పుడు అందకపోతే. రాజ్యానికి విపరీత (ప్రమా

88 మయసభ దాలు వస్తాయి సుమీ? డేశరక్షణార్థం (ప్రాజత్యాగం చేసేవారి కుటుం బాలపోషణ (ప్రభువే వపాంచాలి; లేకపోతే ఆనంతకాలంలో మరెవ్వరూ (ప్రాణత్యాగావికి సాహపించరు, విద్యా వివేకాలు కలిగి కార్యాకార్య పరిజ్ఞానం వున్న మేధావులను ఆదరించి పోషించు కోవాలి. నీ అంగరక్షకులూ, వారి [పోత్సాహకులూ, వ్యవహారంలో ఉదాసీనంగా వుండేవారూ వీరందరూ మంతాంగంలో వుండవచ్చు. శతు పక్షంలో లోఖీ, అవమానితుడూ, జీళాలూ సరిగా అందని వాడూ, వీరందరినీ చేరదీపి మన కార్యాలు చక్కబెట్టుకోవచ్చు

రాజ్యాని శెప్పుడూ రెండు రకాల (ప్రనూదాలు వస్తాయి. అందులో వరదలూ, తుపానులు, అగ్నిప్రమాదాలూ, కరువూ వున్నాయే ఇవి దైవంవల్ల వచ్చే (వమాదాలు,

రాజ్యంలో మూర్థుల సంఖ్య పెరిగి వారు నాయకులు కావ డమూ, స్వార్దమూ, తోభమూ పెంపొందడం మరొక (ప్రమాదం; (ప్రభువే లోభ బుద్దితో ప్రజొపీడనం చేయడం మరింత (ప్రమాడ కరం. రాజబంధువులూ, మ్యిితులూ క్కుటలకు పూనుకోవడంకంటె (ప్రమాదంలేదు. అయితే ఈ మానుష వ్యసనాలు (పభువు అసమర్హు డయినప్పుడే పెరుగుతాయి, శ్యతువర్షంలోని యోధులను ధనధాన్యాలు ఎరజూపి మనవైపు తిప్పుకుందూండాలి, మనవా చెవరయినా అలా ఆటు తిరిగిపోతున్నారేమో (గ్రహించాలి.

అన్నిటికంటె కామ, [క్రోధ లోభ, మోహ, మద, మాళ్ళ ర్యాలను జయించడం ముఖ్యం, సురాపానమూ, జూదమూ, వేట (వభువుకి వుండవళసినవి కావు, ఆదాయంలో సగం కంటె ఖర్చు కాకూడదు, మరీ విపత్తులు వప్తేమూడోవంతు మిగుల్చుకోవాలి. ఏనాటి కానాడు గణకులు ఆదాయ వ్యయ వివరాలు తెణప్పతూ ఉండాలి. చోరుడూ, జారుడూ, లోభి ఆలోచనారంగంలో (ప్రవే శించకూడదు,

మయసభ 89

రాజకుమారులూ, అంతఃపుర స్త్రీలూ సామాన్య(ప్రజను పీడి స్తూంటారు. వారివల్ల బాధలు రాకుండా (ఫజలకు రక్షణ కల్పించాలి.

దేహారోగ్యానికి శుచిగా ఉందే మితాహారం ఎలా ఆవనరమో, మనోవికాసానికి అనుభవజ్ఞుల, మేధావుల సాంగత్యమున్నూ, అను దినమూ సత్పురుషులై న శాస్రకోవిదులతో గోష్టి జరుపుళూండాలి. ప్రభువకీ, పరిజనానికీ కామినీజనగోష్టి నిషిద్ధమే. దోషిని ఎన్నడూ విడిచిపెట్టకూడదు. వాడి మీద ఏమాత్రం కనికరం చూపినా సామాన్యులలో దోషప్రవృతత్తి విపరీతంగా రేగుతుంది. అందుచేత నేరం చేపినవాడికి సకాలంలో శిక్షపడవలపిందే, దేశ దేశాలనుంచి వ్యాపారంకోనం వచ్చే పర్తకు లుంటారే, వారి దగ్గర అధికంగా పన్నులు వసూలుచేపి పీడించే అధికొరు లుండవచ్చు. అటువంటివారి వల్లి మొదటికే మోసం వస్తుందని ఎరుగుదువుగా. ఒక్కొక్క సమ యంలో వారు పన్నులు ఎగవేసి తప్పించుకుపోయే అవకాశం లేక పోలేదు.

(ప్రభువుకూ, డేశానికీ ఉపకారాలుచేసే వారిని రాజసభకు రావించి ఘనసన్మానాణు జరుపుతున్నావాః అది లేకపోతే సేవాభావం సన్నగిల్లుతుంది. విద్వాంసులు సీరపించి పోతారు. అగ్ని, సర్బ, రోగ దాధలులేకుండా (సజలను కాపాడడం (ప్రభు ధర్మం. రాజ్యంలో ఆంగవికలు లుంటారు. వారందరి పోషణభారమూ నీడే, అనాథులూ, సన్యాసులూ కూడా నీ మీదనే ఆధారపడి ఉంటారు. ఈ విషదూలన్నీ పీకు తెలియనివి కొవు. ఆయినా చెప్పడం మా విధి, అని నారదుడు చిపనవ్వుతో ధర్మజునివైపు చూడగా;

మహ్షీః మీరు చూపిన అభిమానానికి ధన్యులం. మహాళల్పి మయుడు విర్మించిన యా నభాభవనం చూశారు కదాః ఇటువంటి భవ నాన్ని మీ రిదివరలో ఎక్కడయినా చూశారా? అని అడిగాడు.

అన్ని సభాభవనాలలోనూ సత్యలోకంలోని (బిహ్మగారి

ర మయసభ భవనం ఆపూర్వమయినది, దానివలెనే ఈ మానవజగత్తులో మీ సభా భవనం అద్వితీయ మయినది, ఇటీనల నేను దేవలోకానికి వెళ్ళినపుడు పాండురాజు; నా కుమారులు రాజసూయయాగం చేసి విభ్యారులు కావాలనీ కోరుతున్నాను అన్నాడు, అందుచేత రాజసూయ యాగం చేయడం మీ విధి, అని బోధించి, అందరి సత్కారాలూ అందుమని నిష్క్రమించాడు, ధర్మరాజు తన సోదడులనూ, మంత్రులన్తూ సభాభవనం చూడవచ్చీన విరాట, (దుపదులనూ సమావేశపరచి రాజసూయయాగ నిర్వహణలో వాసుదేవుని సహాయం మన కవనరం కడా అని దూతను పంపారు, వాసుదేవుడు వచ్చాడు. యథోచిత మర్యాదలు జరిపి, కుశలాదికం అడిగి, తన ఆభ్లిఫాయం తెలిపాడు ధర్మరాజు, ధర్మనందనా! నీ సంకల్పం చాలా మంచిది ఈ రాజ సూయంలో అందరూ ఒక ఎత్తు, జరాసంధుడు ఒక్కడూ ఒక ఎత్తు వాడు కంసుని మామ, నేను కంసువి సంహరించిన కారణంగా నా మీద కత్తి గట్టాడు. ఆ యోధుని సంహరించగలవాదు ఖీముడు, మిగిలిన (ప్రాంతాలకు నకుల నహదేవులు వెళ్ళి దిగ్విజయం సాధించి వస్తారు. ఇక ఈనాడు రాజు లందరూ సమయం చూచుకొని యితర రాజ్యాలను ఆక్రమిస్తున్నారేకావి స్వామాజ్యసంస్పాపనం వారి దృష్టికి రావడం బేడు, వచ్చినా వారికి శక్తి లేదు, సర్వశ్నతుసంహారంచేపి మాంధాత, (ప్రజాపాలనలో దక్షుడైన భగిరథుడూ, తపః్రభావంతో కార్త వీర్యార్డునుడూ, భుజదిలంతో భరతుడూ, సాధన సంపత్తిని సమకూర్చుకొని షరుత్రు సమ్రట్టుణగా విభ్యాతు లయ్యారు. ఈ గుడాలన్నీ వున్న నువ్వు సామాజ్యస్టాపనకు అర్హడివి. అత్యా చారాలు సాగించే జరాసంధువి అడ్డు తొలగించి స్తామాజ్య సంస్పాపన

వయనభ [1 గారం వహించు, అనగా ధర్మనందనుడు జరాసంధుని పుట్టు పూర్వో త్తరాలు ఏవిటని అడిగాడు. జరాసంధుడు

మగధను పాలించే మహావీరుడు బృహద్రధుడు, విరలతర యజ్ఞ దూగ విర్వహణతో దేవేంద్రునివలె వెలిగేవాడు, ఆయశకు కాశీరాజు కన్య లిద్దరు భార్యలు, భార్యా సహితుర్లై చండకౌళికుని దర్శించి, తనకు సంతానంలేవి లోటు తప్ప డులేమీ లేదన్నాడు. అప్పు డాయన ఇచ్చిన ఫలాన్ని వారి భార్యలు ఇద్దదూ ఆరగించి, వారు రెండు ఖండాలుగా ఒక (ప్రాణిని కన్నారు. రాజుకి భయపడి ఆ ముక్కలు అవతల పారేయించారు, అప్పుడక్కడ తిరుగుతున్న జర లనే రాక్షపి ఆ రెండు ముక్కలూ కలపగా వీడు పుట్టాడు, బృహ (దధవి ధర్మద్యష్టి ఎరిగిన రాక్షసి ఆ బిడ్డను తెచ్చి వాని కర్చించింది. మంగా వాడు పెరిగి పెద్దవా డయాక, రాజ్యాధిషి క్తుంచేసిి ఆ రాజు వానప్రస్టం స్వీకరించాడు, ”

భీముని భుజదిలంతో, నా శఛీశక్రితో, అర్జునుని కౌశలంతో జరాసంధుని కడతేర్చగలము, అన్నాడు. ధర్మరాజు వారికి అనుమతి యిచ్చాడు. మగధ రాజధానిలో అడుగుపెట్టిన కృష్ణార్దన భీములు ఆ నగరంలోని ఉద్యానవన, సరోవర, సౌధ, పర్వతళోభను తిలకిస్తూ సంతోష తరంగిత హృదయులై. పింహద్వారం గుండా _సవేశించక చ్చైత్య పర్వతంవైపు సాగుతూండగా వాసుదేవుడు:

భీమసేనా! మగథేశుడు బృహ్యడథుడు ఒకప్పుడు వృషళుడనే రాత్షసువి సంహరించి, వాని చర్మంతో మూడు భేరీలు నిర్మించాడు. శతు వెవడయినా నగరంలో కాలు మోపితే ఆ భేరీలు వాటంతట అవే భయానకంగా (మోగుతాయి, పూలవాన పడుకుంది, అంటూనే లేేల్సు

ఫ్రై మయసభ బద్దలుకొట్టించాడు. వారు విపవేషాలతో పూలమాలలు ధరించి, జరా సంధుని యజ్ఞశాలను నమీపించారు. జరాసంధుడు ఆతిథిపూజ జేసి అభివాదాలర్పించగా, మహా రాజూః వీ రిద్దరూ నేటి అర్ధర్మాత్రివరకూ మౌన్నవతంలో వుంటారు, అప్పుడుకొని నీతో మాట్లాడరు, అన్నాడు కృష్ణుడు. ఆర్టర్మాతి జరా సంధుడు వారిని సమీపించి; ఆర్యాః స్నాతక్యవతదీక్షలో వున్న మీరు పూలమాలలు ధరించటం, మంచిగంధం పూసుకోవడం ఆశ్చ ర్యంగా వున్నాయి. ఇదేకాక మీ భుజాలు చూన్తుంపే ధనుర్చాణాలు ధరించే చిహ్నా లున్నాయి, మీ రెవరో సత్యం చెప్పండి, అన్నాడు. మహారాజాః స్నాతక్యవతం క్ష్మ్యతియులకు నిషిద్ధం కాదు. ఇక పూలమాల లంటావా విజయలక్ష్మిని వరించ వచ్చినవారికి అవీ అవ సరమే, మిత్రగృహాోనికి పింహడ్వారాన, శ్యతుసదనానికి పాణిద్వారాన వెళ్ళాలని ధర్మశాస్త్రం చెప్పుతున్న మాసే అని కృన్ణుడనగా-_ ఆర్యా! నే నెప్పుడూ మిమ్మల్ని చూడలేము. మీకు అసకారమూ చేయలేదు. పోగా ధర్మవిరుద్దంగా ఎన్నడూ నడవలేదు, ఇక మీతో నాకు శతుత్వం ఎలా వచ్చింది? అని జరాసంధుడు (పన్నించగా, జరాసంధా। ధర్మవిదులయిన మహా పురుషులు ధర్మసంరక్షణ భారం కూడా వహించాలి. ఈ భూమండలంలోవి రాజు లందనీ విష్కార ణంగా దింధించావు, రుద్రదేవతా (ప్రీత్యర్థం వారందరినీ బలి ఇవ్వ డానికి పిద్దపడుతూ ధర్మవిరుద్ధంగా నడవలేదవి అనడం చాలా విపరీ తంగా వుంది. కల్యాణ న్వరూపుడయిన పరమశివునికి నరబలి ఇవ్వా లనే దుర్భుద్ది ఎందుకు పుట్టింది పీకు? ఉత్తమ ధర్మవిష్ట కల క్ష్యత్రియ వీర రక్షణార్దం మేము నిన్ను సంహరించడానికి వచ్చాం. మాకూ చతురంగబదిల సంపద వున్నది. కాని నీ ఒక్కడికోసం యీ మగధలోని సామాన్య (ప్రజను హింసిం

మయనభ రిం చడం, నీ సేనను విష్కారణంగా హతమౌార్చడం మా అభిమతం కాదు. అందుచేత మా ముగ్గురిలో ఎవరితోనో ఒకరితో ద్వంద్వ యుద్దానికి పిద్ధపడు; లేదా నువ్వు బంధించిన రాజూ అందరినీ విడిచి పెట్టు, అనగా జరాసంధుడు; నేను (ప్రతిపాలనకోనం వారిని దింధిం చాను. మీ బెదిరింపులతో వారిని విడిచేడి లేదు, మీ ఇద్దరిమధ్యవున్న ఆ మహాబలిష్టునితో మల్లయుద్ధం నాకు తృప్తిగా వుంటుంది, అన్నాడు భీముని చూపుతూ. భీమసేన జరాసంధు లుభయులూ యుద్ధవం్యప్రదాయానుసారం పరన్పరం అభివాదాలు చేసుకుని చేతులు కలిపారు. మ క్తేభళుండాల సద్భుశ కుజదండాలు కల వారు బాహుపాశ, చరణపాశ, పూర్ణకుంభ ప్రమోగాలతో సాగించే పోద (పేక్షకులకు అత్యంతానందం కలిగి స్తున్నది. ఒకరి నొకరు ముష్టిఖాతాలతో. వేధిస్తుంటే. పిడుగులు పడుతున్నట్టు, పర్వతాలు బద్ధలవుతున్నట్టు వున్నది. కార్తీక శుద్దపాడ్యమినాడు ఆరంభమయిన యుద్ధం (త్రయోదః వరకూ సాగింది. ఆ పూట జరాసంధుడు కొంత అలపివుండగా భీమ 'సేనుడు వావిని రెండు చేతులతో ఆకాళాని కెత్తిపట్టిన క్షణంలో, భీమపేనాః శ్యతువు అలపివున్నాడు. ఎందు కంత (శమపడతావు, అంటూ కృష్ణుడు గడ్డిపరకను రెండుగా చీల్చి వ్యత్యస్తంగా పడేశాడు, అడి వంకేతంగా భీమసేనుడు జరాసంధుని (క్రిందికి పడవేస్తూనే వాని కొలు తన కాలితో నొక్కి పట్టి. రెండవ కొలు పట్టి చీల్చి, తెండు ముక్కలయిన దేహాన్ని అటూ ఇటూ పారేశాడు. జరాసంధవధతో పాండవుల కీర్తి నానా దేశాలకూ వ్యాపిం చింది. భీమార్జున నకులసహదేవులు నాలుగు దిక్కులకూ విజయ యాత్రకు బయలుదేరి, నాలుగు దిక్కులలో వున్న రాజులనూ జయించి 7 కానుకలు తెచ్చారు. దిగ్విజయయ్యాత్ర పూర్తికాగానే ధర్మరాజు

న! మయసధ యాగసన్నాహా లారంభించి మిత, సామంత జనానికి ఆహ్వానాలు పంపాడు.

మణి. రత్నాలు కానుకలుగా తెచ్చిన కృష్ణునికి ఎదురేగి పూజించి సుఖాసనం మీద కూర్చుంబెట్టి, ధర్మరాజు; డేవకీనందనా! పీ అన్నుగహ విశేషంవల్ల ఈ విజయం సాధించాం, ఈ సంపదలన్నీ జానధర్మాలకు వినియోగించాలని ఉంది. నువ్వు అనుకతి ప్తే యాగ చీక్ష వపొస్తా, నన్నాడు.

వ్యాసమహర్షికి (బహ్మాపీరం యిచ్చారు. సునాముడు సామ గామావిి నియోజితుడయాడు, (బాడ్గాతు పైలుడూ, ధొమ్యులవారూ హోతలు, యాజ్ఞవల్కు్యడు, అధ్వర్యుడు, వీరి శిష్యులు నప్త హోతలు,

వేదవిదులు స్వస్తి పలికారు. యాగశాల సర్కథాగోమ్టులతో, నృత్యగానాలతో, ధర్మమీమాంసలతో నిండివుంది.

భీష్మ (దోణు లధయులూ ధక్మజునికి వచ్చిన కానుకల రక్ష ణళలో వున్నారు. కృపాచార్యుడు 'వేవవిదుల సత్కారాలనూ, దుళ్ళాస నుడు - అతిధుల భోజన సౌొకర్యాలనూ, ఆశ్వత్తాము విద్వజ్ఞనుల స్వాగత పరిచర్యలనూ పర్యవేక్షి స్తున్నారు. కురువంశ వృద్దులయిన బాహ్లిక, సోమదదత్త, ధృతరాష్ట్రులను సుభాసనాలమీద ఆశీనులను చేశాడు నకులుడు. వచ్చిన కానుకలను అందుకోవడానికి దుర్యో ధనుడు నిలిచాడు. విదురుడు న్యయళశాఖకు ధనం అందిస్తున్నాడు. విద్వాంసులైన విజ్ఞుల పాద్యవక్షళనం వాసుదేవుడు న్వయంగా నిర్వ హి స్తున్నాడు. నికతాన్నదానంతో, నిర్విరామ సత్కాలకేపంతో, నిరం తర వేదఘోషతో సళ్యలోకొన్ని స్ఫురింపడజే స్తున్నది యాగశాల. ప్రాయశ్చిత్త రహితంగా యజ్ఞం పూర్తి చేసిన అనంతరం సము చికంగా సత్కారాలు జరపవలసిన ముహూర్తం రాగానే భీష్మ పిఠా

మహుడు లేచి నాయనాః ఈ మహాసభలో ముందుగా పూజింవదగిన

మయనభ $్ర వాడు వసుదేవనందనుడు కృష్ణుడు, అనగా ధర్మరాజు వాసుదేవుని అఆర్బ్చిందొడు, దుషశిగణ హో

శశుపాలుడు: అవనీనాకు. లనేకు లుండగ విశిష్టారాధ్యులు ఆద్యల్‌, మహీ దివిజుల్‌ పూజ్యులు వల్వుడుండగ, ధర్మనందనా: ఈ గాంగేయువి దుర్వ్యువసాయంబున హీనచరితుడయిన దాశార్డుని కృష్ణుని పూజార్దునిగా భావి స్తున్నావాః వార్టక్యంతో బుద్ది చరించిన భీష్మవి మాటలు లక్యపెట్ట నవసరం లేదు. వయోవృద్దుడవి పూజి స్తున్నావా? వసుడేవుడున్నాడు; బుత్విజ్యతేన్టు డంటావా? కృష్ణ వ్రై్వైపాయను డున్నాడు,. గురుస్తానీయడుగా భావివ్తే ఆటు కృప (రోణాది ఆచార్యు బున్నారు.

రాజపురుషములలో ఉత్తముడు మహాయజ్హం తలపెట్టాడని బీ మందరమూ వచ్చాం. ఇప్పుడు నువ్వ చెయ్యబోయే పనిమా కంద రికీ అవమానకరం, నప్పంసకుడికి నవయౌవనాంగిని. భార్యగా యివ్వడం, చెవిటివాడికి మధురగీతం వినిపించడం, పుట్టుగుడ్డికి సుందర వస్తువు చూపదోవడం కంచె ఈ చెయ్యదోటయేది చాలా తెలివితక్కువ పని, అంటూండగా ధర్మరాజు చిరునవ్వుతో €ఈు పాలవి సమీపించి:

ధీరుడవు, గుణసంపన్నుడవు అయిన రాజవల్లభుడవు। నీకు ఈ వాక్సారుష్యం యెలా వచ్చింది? సర్వలోకో_త్తరుడవీ గురు పూజ్యుడనీ మొందరో అభినందించారే ఈ వాసుదేవువి.... ఆంటూం డగా భీమ్మడు: ధర్మనందనాః రాజ్యలక్ష్మీ లలనాంధబుద్ధిమయై అకారణ వాదాలకు దిగే బాలుడితో ఎందుకు * వాదిప్తావు? శికుపాలా! జ్ఞాన వృద్ధుడయితే బాలుడయినా. విప్రుడు పూజ్యుదే, నరపాలగణంలో వ్మికమ పాహసాలు గల క్షత్రియుడు పూజ్యుడు, ఇది ధర్మశాస్త

00 మయసభ వచనం, _గుణవృద్దులలో (శేన్లుడు కనుకనే వాసుదేవుని పూజి సున్నా౦ం, అన్నాడు,

సహదేవుడు; మేం వాసుదేవువికే ప్రఠమపూజ జరిపాం, కాదనేవారి తల మీద పెట్టడానికి యిదిగో నా వామపాదం, అంటూ కోపంతో కాలు పైకెత్తడంతో శీకుపాలుడు తన పక్షెనచేరే రాజు లను కూడగట్టగా, భోజ, యదు, వృష్టి, కుకురాంధక పేనలు యుద్ధ సన్నాహంతో లేచాయి. ఆది చూపి ధర్మరాజు యజ్ఞానికి విఘ్నం కలుగుళుందేమో అని భయసడుతుండగా భీష్ముడు; నాయనాః సింహ పర్మాకముడయిన _ వాసుదేవుడే ఆ విషయం చూసుకుంటాడు, అంటూం'పే, +శుపాలుడు; ఓ భీష్మాః ముసలితనానికి తోడు నీకు మతి కూడా తప్పింది. గోవులనూ, శ్రీలనూ చంపకూడదని ధర్మ విదులు 'ఘోషి స్తున్నారు కదాః ఈ కృష్ణుడు పూతనను, ధేనుకాసురుని హతమాళ్చిన పాపి కదా! వాడికి పూజార్హత కట్టబెట్టమని చెప్పే నువ్వు అనవత్యదోష డూషితుడివి, సంతానహీనుడి కంది అధర్మ పరుడు లేడే; నువ్వా యిక్కడ పెద్దవు, అని దుర్భాషణ సాగి న్తూండగా వాసుదేవుడు దనుజాంత చృకం విడిచాడు, ఉత్తర కణంలో శకుపాలువి శిరసు తెగి నేల మీద పడిందిం

యాగం నిర్విఘ్నంగా పరినమాప్తమయింది, వచ్చినవా రందరూ ధర్మజుని అభినందించి పెలవు తీసుకున్నారు, శకుని, దుర్యోధనులు మయసభావలోకన కుతూహలంతో వుండిపోయారు.

దుర్యోధనుడు ఒంటరిగా సభాభవనం చూడ బయలుదేరి, నృటిక మణిమయ శిలావిర్మిత స్థలాన్ని నరోవరంగా (భ్రమించి, పంచె వై కెళ్తుపని నడిచి, కాలుజారి పిగ్గుతో దుఃఖంతో విట్టారుస్తూ సాగి, సోపానాలున్న దిగుడుబావి సమతల (ప్రాంతంగా కవిపించి అందులో జారిసడ్డాడు. అది చూపిన లీముసేనుడికి నవ్వు ఆగలేదు.

మయసభ వ! పక్కనేవున్న అర్జున, నకుల. సహదేవులు కూడా పక్కున నవ్వారు. భీమసేనుడు పరిచారకుని ద్వారా కొత్తదిట్టలు పంపాడు.

నెమ్మదిగా మెట్లెక్కి మేడ మీదికి చేరాడు, అక్కడ స్ఫటిక శిలానిర్మిక ద్వారం మూసివుంది. తెలియక తలుపులు తెరిచి వున్న యనే (భ్రమతో ముందడుగు వేశాడు. తల గడపకు కొట్టుకుంది, తలుపులు తెరిచివున్న గడపజేరిి మూపివున్నవన్న (భవతో తోయ బోయి ముందకు పడ్డాడు. పాండవులకు ఆది వేడుక అయింది. ఇక అవమానాలు భరించలేక వచ్చిన దారినే వెళ్ళిపోయాడు.

మరునాడే శకునితో కలిపి హస్తినాపురం చేరాడు. రథం సాగుతూండగా శకుని, నాయనాః సుయోధనాః ఏమిటి నసీముఖం దీనంగా వుంది? వీలో ఉత్సాహం కనిపించడంలేదు, అని వెన్ను తట్టాడు, మామా: సోదరులు నలుగురూ డిగ్విజయయ్యాత్ర చేసివచ్చి ధర్మరాజుచేత రాజసూయం చేరుంచి, నానా దేశాధీశుల కానుకలూ అందుకున్నారు. దావికి తోడు వారి సభాభవనం నన్ను ఎన్ని అవమా నాలపాలు చేపింది, అన్నాడు

నాయనాః దావి కింత బాధపడుతున్నావా? ధర్మరాజుకి జూద మం'పే మహాపీతి మహారాజుతో మాట్లాడి వారిని జూదావికి కూర్చోదెడితేే ఆ సంపదలన్నీ అవరీలగా వీ పరం చేస్తాను, అని వెన్నుతట్టాడు, మామా! మహారాజుని ఒప్పించే భారం కూడా నీదే అన్నాడు, దుర్యోధనుడు

శకుని ధృతరాష్ట్రుని సమీపించి; మహారాజా! నానాటికి డదుర్యో ధనువి ఆరోగ్యం డీణిస్తున్నది. తేజస్సు తగ్గుతున్నది; కారణం విచా రించారా? అనగా కొడుకును పిలిపించి, నాయనాః ఏమి టీ విపరీతం, అన్నాడు.

షక్‌ 7

ఫం మయనభ

మహారాజా। పాండవులు ఈ నాడు ఇంద్రసములై వెలుగు తున్నారు, సామాన్య (ప్రజలు పన్నులు కట్టినట్టు వివిధ దేశాల రాజులూ వారికి మణి, ధన, రత్నరాసులతో గుుర్రాలనూ, ఏనుగులనూ అర్పించి, వారి అన్ముగహంకోనం చేరులు కట్టుకుని నిలబడ్డారు. వారి సభాధవనం చళుర్దశ భువనాలకూ తలమానికం, అని నారదుడు ఇెప్పి వెళ్ళాడు, ఇంతకంటె అభిమానధమడికి బాధ కలిగించే దేముంది? యాగం జరిగినంతకొలం అన్నదానం జరిగింది. లక్షమంది సజ్జనులు తృప్తిగా భోజనంచేసిన కణంలో (మోగేటట్లు ఒక మంట ఏర్పాటు చేశారు. నిరంతరాయంగా ఘంటానాదం సాగుతుంపే నా గుండె దిగులుతో సీరపించిపొయింది. అభిమానవంతుకికి పరుల 'పెంపుకంటె అవమానం లేదుకదా _పళూ అంటూండా శకుని; మహారాజా మీరు అనుమతి స్తే నేను వారి సంపదలన్నీ కణంలో మీకు దదత్తం చెయ్య॥లను. ధక్య్మరాజును ద్యూతానికి ఆహ్వావించండి, అన్నాడు.

మహారాజా: నా అభిమకాన్ని నెరవేర్చకపోతే. ఆత్మహత్య చేసకుతీరతా నన్నాడు, దుర్యోధనుడు. నాయనాః అంక అరార్యం చెయ్యకు. తక్షణం మహాశిబ్బలను రప్పించి సహస _న్త్రంభాంతో, నూరు ద్వారాలతో రత్నఖచిత కుడ్యాలపై సుందర కళాదూపాణ చ్మిత్రింపదేసి మనోహర సభాభవన నిర్మాణం అరంభించి దాని (ప్రవేశ నమచువేళ ఈ జూదం విషయం నాకు గుర్తుచెయ్యి, అని వారిని పంపి, విదురునికి కబురంపి ధర్మరాజును ద్యూత్మక్రీడకు ఆహ్వావించ మన్నాడు, విదురుడు జూదంవల్ల వచ్చే (ప్రమాదాలను వివరించాడు.

మహామంత్రీ। అన్నదమ్ముల మధ్య ద్వేషాలు పెరగహాడదనీ, వాదడభయులూ నంతోషంగా పెరగాలనీ నేను వాంఛిష్తున్నాను, భీష్మ, (దోణులూ, నువ్వూ వుండగా వారిమధ్య ద్వేషాలు పెరగవు.

మయసభ [00 ద్వేషానికి తావులేని సుహృద్ద్యూతం ఏర్పాటు చేద్దాం. వారిని మన సభాధవనం చూడడానికి రమ్మని వార్త పంపు, అనగా చేసేదిలేక వినురుడు గాంగేయ భవనానికి వెళ్ళాడు,

ధృతరాష్ట్రుడు చర్యోధనుని పిలిపించి, నాయనా? విద్వాంసు డయిన విదురుడు జూదంవల్ల అన్నీ అనర్థాలే వస్తాయంటున్నాడు. కనక ఆ యత్నం విరమించండి, అని పరిపరివిధాల మందలించినా పెడచెవిని పెట్టాడు మర్యోధమడు.

మహారాజా। అనుభవంలేని శాస్తజ్ఞాని విదురుడు, అటువంటి వాని కీ వ్యవహాలు ఆర్హంకావు, యస్యనాప్తి నిబా ప్రభ్ఞా కేవలం తు బహుశ్రుతః। నన బానాతి శాస్త్రార్ధం దర్వీ నూవపరసా వివః

అని మీరు ఎరుగుదురు, ద్యూత్కక్రీడ రాజులకు చిరకాలంగా వున్న వినోదమే, జూదం కారణంగా జరిగిన యుద్ధాణ లేవు. మీరు పాండవులకు వార్త పంపండి. ధవన విర్మాణం ప్తూర్ధికావస్తున్నది అన్నాడు. పాండవులను తీసుకరమ్మవి ధృతరాష్ట్రుడు విమరుని, పంపాడు. విమరుడి రాకను విన్న ధర్మరాజు, వినయంతో ఎదురు వెళ్ళి ఉచితమర్యాదలు జరిపి; మహాముంతత్రీః ఎప్పుడూ (ప్రసన్నంగా వుండే నీముఖంలో విచారం కనిపిస్తున్నది, కారణం?

విదుర; ధర్మనందనా। కొరవ జ్ష్యేమ్లుడు తన తండ్రిని దిరివం తాన వొప్పించి మమ్మల్ని ద్యూత్య్రీడకు ఆహ్వావించమంటే వచ్చాను. *

ధర్మరాజు: దుహామం్రీ! జూవం సర్వనాశన 'హీతువని తెలియనివాడివా నువ్వు. అయినా ఎందు కంగీకరించావు, విదురుడు జరిగిన విషయాలన్నీ చెప్పాడు. ధర్మరాజు ధృతరాష్ట్రని . ఆజ్ఞను

100 మదుసభ తిరస్కరింపలేక తమ్ములతో, ఆప్తలతో హవ్ల్‌నాప్పురానికి బయలు దేరాడు, జూదరులు

హృస్పినాపురి సరిహద్దులలో _ విడీదిచేపి తమరాకను ధృత రాస్ట్రునికి తెలియజేపి ఆయన అనుమతితో నగరం (ప్రవేశించారు. పాండవులు. భీష్మ, (దోణ కృపాచార్యాది పల, గురు వృద్దులందరికీ అభివాదాలు చేపి కర్ణ, దుర్యోధన, శకుని, సో చద త్త ఆళ్వత్థామామ లను కుశల (ప్రశ్నలతో సత్కరించి, తారాగణ మధ్యంలో చంద్రుని వలె కోడం్యడ్రతో వున్న గాంధారికి నమస్కరించి ఆశీర్వాదాలు పొంది ధృతరాష్ట్రని చేరి పాదాభివందనం చేశారు. ఆయన వారంద రినీ దగ్గరగా తీసుకుని శిరస్సులు ముద్దాడాడు.

అనంతరం ఆయన ఆజ్ఞ మీద సభాధవన దర్శనానికి వెళ్ళారు, అక్కడ దుర్యోధన సోదరి దుళ్ళల, దుర్యోభనుని పత్ని (భానుమత్సి యుతర నారీజనం (రొవడికి స్వాగత మిచ్యారు. అందరినీ (దొపది సౌందర్యం ఆకర్షించింది. వారిలో అది అసూయ రేపింది.

మదనాడు నూతన నభాథవనానికి పాండవులు రాగానే శకువి పాచికలు ఆడిస్తూ, పాండవా(గజా। సీ కత్యంత (ప్రీతికరమై ద్యూత క్రీడ కొంత సేవు సాగిద్దాం, అన్నాడు. శకునీ। ద్యూతం వినోచావికి బాగానే వుంటుంది, కౌనీ అది పాప, కలహహేతువనీ, దాని కో సీతి లేదనీ, కపటచిత్తులే అందలో పాల్గొంటారనీ పెద్ద లంటున్నారు, అన్నాడు ధర్మరాజు

శకుని; ధర్మనందనాః ఎవడు తన ఊహ ననుసరించి పాచికలు నడపగలడో వాడికి ఈ భయాలు అనవసరం, ఈ విద్యలో నువ్వు అసమానుడివి. ద్యూత క్రీ డామర్మాలు తెలిపిన నువ్వు భయపడుతున్నా వంటే ఆశ్చర్యంగా వుంది, జయాపజయాలు దైవాధీనాణ, అని

మయసభ 101 'మేము దానికి పిద్దసడుతూంటే విజయమర్మం తెలిపిన నువ్వు వెను కంజ వేస్తావా?

ఎలా ఆయినా ఆట జరగకుండా చూడాలని ధర్మరాజు (ప్రయ త్నించాడు, కాని శకుని కవ్వించి కవ్వించి రంగంలోకి దింపాడు శకపనీ। యుద్ధానికీ, ద్యూత్మక్రీడకూ ఆహ్వానం వప్తే తిరస్కరించటం రాజధర్మం కాదు, సరే ఇప్పు డెవరితో అడాలి, అని ధర్మరాజనగా, దుర్యోధనుడు; నా పళిన మా శకునిమామ ఆడటబోటన్నాడు, అన్నాడు.

ఆట పారం; మయింది, ధర్మరాజు ఒడ్డుళున్నాడు, ఓడు తున్నాడు. ఓడిన కొద్దీ పందెం పెంచుతున్నాడు. సర్వసంపదలూ ఓడి తమ్ములను ఒడ్డి ఓడిపోయాడు. ఇంక మిగిలిండిలేమ. శకుని పాచి కలు గలగల లాడిస్తూ నవ్వుతున్నాడు. విదురుడు పదేపదే జూడాన్ని నిరోధించమని ధృతరామ్ట్రనవికి చెప్పుళూనే వున్నాడు. వినీ విననట్లు వూరుకున్నాడు.

మహారాజాః పూర్వం ఒక వనంలో కొన్ని పత్తులు బంగా రాన్ని వమనం చేసేవి. దాన్ని తీసుకుపోయి అమ్ముకు జీవించే ఒక వేటగాడు ఆ పవలన్నిటినీ ఒక్కసారి పట్టుకు చంపితే తనకు కొవ లపినంత బంగారం వస్తుందనుకొవి చంపేశాడు. వాడికి లభించే ఫలితం ఎటువంటిదో యిష్పుడు వీ కొడుకుబ పొండపుల పిరిసంప దలు హరించడంలో పొందే ఫలమూ అంతటిదే, అని విదమరుడన్నా వినలేదు ధృతరాష్ట్రుడు.

మహారాజాః భోజభూపతి కుమారుడు కంసుడు తండిని ఎదిరించి అత్యాచారాలు సాగిస్తూం పే, (ప్రజలందరికీ కంటకుడుగా తయారవుతూంపే చూసి వాడిని ప్రజాభిమతానుసారం సంహరించే శాడు కృష్ణుడు. అలానే వంశక్షయానికి హేతువుగా తయారపుతూన్న నీ పెద్దకొడుకుి నిర్బంధంలో వుంచడానికి అనుజ్ఞ యి స్తే ధవి

జ్‌

02 మయసభ ష్యత్తులో ఏ (ప్రమాదమూ రాదు, వీవంశమూ, ప్రజలూ సుఖనంతో షాలతో వుంటారు. పాండపులు నెదచ్ళ; సీ కొడుకు కాకి. వారు కార్లూలాలు, సీ కొడుకు నక్క, అందువల్ల పీ కొడుకును విడిచి

నంశంకోసం వ్యక్తినీ, డేళంకోనం (గామాన్నీ, (గ్రామం కోసం దుష్పవర్గాన్నీ, ఆత్మరతణకు ధూదుండలాన్నీ వినర్హించాలని

ము ల జి శాస్త్రాలు ఘోషిస్తున్నాయి, అని హితవు చెప్పినా వినలేదు, అబటీ అటి ఆయనతో చెప్పి లాభంలేదని; సుయోధనా: నీకు కొవలవిన సంపద లన్నీ యిష్పటికే జూదంలో సంపాదించావు. ఇంకొ ముందుకు సాగి ఆకార్యాలకు సాహపించకు, కపటడ్యూత కుశల డయిన శకునిని వారించి యింతటితో ఈ జూదం ఆపి, ధర్మన్వరూపులయిన పాండవులతో "స్నేహంగా వుందు. శకునుని పంపించేయ్యి, అని విదురుడు చెబుతూ ఉండగానే దుర్యోధనుడు: ఆదినుంచీ నువ్వు మా శతువులను కీ రిస్తూ, మమ్మల్ని అవమానిస్తూనే ఉన్నావు, నీ పాండవ పక్షపాశావికి వాలీ టీ అటి హద్దు లేకుండా వుంది, నువ్వు ఎంత గొప్పవాడవయినా సీసలహామా కనవసరం లేదు. ఎవరు (ప్రోత్సహించినా ఎంతటి మూర్జుడూ పర్వ తాన్ని తలతో గుది బదలు కొట్టడానికి (ప్రయత్నించడు; పాముకి టం చా లు

పొలుపోపి 'పెంచడు.

కులటయైన త్తీని ఎంత ఆదరింం, ఆఅధరణాలతో అలంక రించినా ఆది ఒకడికి కట్టుబడివుండదు. ఆలా వుంది సీ వ్యవహారం. స్వపక్షీయులను అవమానిస్తూ. శ్యతువర్గాన్ని ఆకాశాని కెళ్తేసీ కిక్కండ స్టానం లేదు, నువ్వు సీ యిష్టం వచ్చిన చోటికి పోవచ్చు, అన్నాడు,

సుయోధనాః మనస్సుకు ఉల్లాసం కలిగించే సల్లాపాలు సలికే

. వారు కోకొల్లలు. అ్యప్రియదమయినా హితటోధ చెయ్యగల మంచి

స్నేహితుడు దొరకడం దుర్గభం. కటువుగా వున్నా (శేయోదాయక

మయసభ [100 మయిన హితవును వినగలవాడే ఉత్తమస్టితి పొందుతాడు, కురువంశ (శేయన్స్నుకంపె మరే కోరికా లేవి నామాటలు నీకు రుచించకపోతే సీకో సమస్కాారం; వేవవిదుల ఆశీర్వావం, అనుగ్రహం ఉంసే చాటు నాకు, ఆఖరిసారిగా చెప్పుతున్నాను. పాండవుల ఎంత శాంత స్వభావులయినా వారికి క్రోధం. కలిగితే బరిమీద కోడెెత్రాగుల్లా, ఆకలిగొన్న పెద్దప్పులుల్లా విజృంభిప్తారు. రాజుల హృదయా లెప్పుడూ ద్వేషాగ్నితో రగులుతూంటాయి,. దానికి ముఖస్తుతి ఆజ్యం, ఆ నెయ్యి పోసేవారిని చేరదీయడంకంటె నాశనం లేదు. ఇక సీ యిష్టం ఆన్నాడు, టి ఇలా ఈ (ప్రశంగం సాగుళున్నట్ల యినా తెలియకండా శకుని జూదం సాగిస్తూనే వున్నాడు. కొడుకు గెలుపు కలిగిస్తున్న సంతో షంలో వున్నాడు ధృతరాష్ట్రుడు. శకుని ఆట్టహాసంతో; ధర్మనందనా।; దౌపడివి కూడా ఓడి పోయావు. ఇంక ఆటకునీ దగ్గ రేం మిగిలింది, అవి పాచికలు వీగ బట్టాడు. ఆ మాట వింటూనే సుమోధనుడు విదురుని జేరి తక్షణం వెళ్ళి (ద్రౌవదిని సభకు తీసుకురా ఈ త్షణంనుందీ అది మా దాసీ, అన్నాడు, విదురుని గుండె చివుక్కుమంది. సభ్యుల హృదయాలు విషాద భారంతో నిండాయి. వారి ముఖాణ దీనంగా. దిందకు పోయాయి, భీష్మ, (ద్రోణ, కృష, బొస్తాక, పోదుద త్త, ధూరిశ్రవన, సంజయ, అశ్వత్థామ, యుయుత్చు, వికర్ణ (భృళులందరూ వేష నిట్టూర్పులు విడుస్తూ తలలు వాల్చేశార. అందరి కళ్ళల్లో నీళ్ళు తిరిగాయి, దుశ్నాసనం విదురుడు; నాయనాః కాలపాళాన్ని వీ చేతులతో మెడకు చుట్టు కుంటున్నావు. ఘోర కాకోల విషం కక్కే భయంకర నర్చం పడగ

104 మయనభ విప్పి తలమీద ఆడుతున్నది. డాన్ని రెచ్చగొట్టప. ధర్మరాజు తనను తాను ముందు ఓడిపోయాడు. ఓడిపోయిన వాడికి మరొకరిని ఒడ్జే ఆధికారం లేదు. ఈ దుర్వ్యువసాయం ఆపు. తలలో గుచ్చుకున్న 'మేకును తీసుకుందామని ఒక మేక తలను రాతిదిండకు వేపి కొట్టుకుం దట. అలావుంది నీ వ్యవహారం.

దుర్యోధనుడు (ప్రాతికొమిని పిలిచి (ద్రౌపదిని తీసుకురద్ము న్నాడు. (ప్రాతికామి వెళ్ళి తను వచ్చిన పని చెప్పాడు, (దౌపదీడేవి హృదయం ఆందోళతో నిండింది. (ప్రాతికామీః జూదంలో ఒడ్డ డానికి మరేమీ బేకనేనా కట్టుపన్న భార్యను పణం పెట్టాడు? అంత మత్తులో వున్నాడా, జూదంలో ఆయన, అవి అడిగింది.

అన్నీ ఓడిపోయాకనే ఆయన మిమ్మల్ని ఒడ్డి ఓడిపోయారు. ఇప్పుడు మీరు వారికి దాపిగా రావాలని దుర్యోవనులు చెప్పారు? అనగా, (ద్రౌపది; ధర్మరాజునన్ను ముందుగా పందెంలో ఓడి పోయారో, ఆయనే ముందు ఓగి నన్ను పణంగా పెటాకో కనుష్కరా, నే నిప్పుడు ఏకవస్తను, నకా భవనానికి రాకూడమూ, అందిం

ప్రాతికొమి వచ్చి సభలో నివేదించాడు. ఆ విషయం ఇర్కూడే తేలుస్తాం రమ్మను, లని నవ్వుతూ పంపాడు. దుర్యోధనుడు. తిరిగి వచ్చిన (ప్రాతికామి మాటవిని, (ద్రౌపది సభావవనానికి వస్తూ గాంధారి దగ్గరకు వెళ్ళింది. ధయంతో అంతఃపుర స్తీజనంపున్న చోటుకి పదగుపెడ్డు (ద్రౌపదిని చూపి. అట్టహాసం చేస్తూ దుర్యోధనుడు: తమ్ముడూః ఈ పాతికామి పాండవులకు భయపడుతున్నాడు వీరు మన సేవకులు; వెళ్ళి నువ్వే (ద్రొపదిని లాక్కురా, అన్నాడు. మళ్ళా సనుడు పరమనంతోషంతో 'రౌపదిని సమీపించి. రాజనూదూ వభ్ళిథ స్నానంతో పవిత్రమయిన ఆమె కేళపాశం పట్టి రోధి స్తున్నా వినకుండా నభాభవనానికి తీసుకువచ్చాడు.

దుయనభ 105

దుళ్ళాసనాః నేను రజన్వలను, ఈ స్పితిలో సభాధవనావికి రాకూడదు, నమ్న విడిచిపెట్టు. ఆని దీనంగా అడిగింది. నువ్వు ఏకవస్త్రవయినా, రజస్వలవయిన్నా దిగంబరంగా వున్నా (ప్రమాదం లేదు. నువ్వు మా దాపివి, ఆంటూ మళ్శాసమడు ఆమెను ఈడ్చు కొస్తూంే

ఈ సదస్యులలో ఒక్కరూ నన్ను రక్షీంచేవారు లేరా? ఈ భరళవంశం ధర్మానికి తిలోదకా లిచ్చిందా? ఆడవావికి అత్యాచారం జరుగుతూం'పే భీష్మ, (దోజ, విదుర, ధృతరాష్ట్రాము లందరూ ఏమీ చెయ్యలవి విస్స్పహాయులా? పర మేశ్వరా।ః లోకరక్షకా: జగన్నాఠాః నువ్వే నాకు దిక్కు. లవి సప్రార్తించి; ఓ మహామహులారా।ః ఈ జూదంలో నేను ధర్మబద్ధంగా టకిపోయానా? ఆధర్య్మంగా జరిగిందా ఈ పందెం, అవి అడిగింది.

పరధనాన్ని పణంగా ఒడ్జే అధికారం జూడరికి లేదు; అయితే భార్య ఎప్పుడూ భర్త ఆధీనంలో ఉండేదే. ఈ విరుద్డ విష యాలను నమన్వయంచేసే సూక్మథర్మం దూరు తెలియడం లేదు, అన్నాడు భీమ్మడు, ఈ సధలో కురువంశ (ప్రముభఖుణ వారి కొడుకు లతో, కోడళ్ళతో వున్నాద. గురుద్భద్తు అన్నారు. ఇందరిలో ఎవరికీ ధర్మవిర్షయశ క్రి లేదాః ఆది లేవివారి? కానులవీ, వృద్దులవీ, అన గలరా....కపటద్యూ3ం సాగించి కొడా ఈ స్టితి కల్పించా రిక్కడ, అవి ఆమె రోదిస్తూ అన్నది. దుళ్ళాసనుడు ఆమెపైట చెంగుపట్టి లాగుతూం'పే భీముసేనునికి ఆవేశం హెచ్చింది. చింకనిష్పులు కక్కే ఆ వీరుని కన్నులలో అగ్నిజ్వాలలు రేగాయి,

(కోధారుణజ్వాలారోచులు చిమ్మే కన్నులతో, ఆ విష్పుపెశ లమిసే విట్టూర్చ్పు లతో. మండే అగ్నికణంలా పొంగిన నరాలతో, కణకణ మండే డేహంతో లీమపేనుడు; ధర్మనందనా! ఎంతటి జూదరి అయినా తను చేరడీపిన కులటమ కూడా పందెం ఒడ డే; అటువం

106 మయసభ టప్పుడు రాజసూయయాగంలో పత్నివతమైన ఈ (ప్రతివతను, కుల ఉ్రీవి__మా సర్వసంపదలనూ, మద్ముల్నీ ఓడినా మాకు బాధలేదు; కొని మప్వు కులశ్తీని ఒడ్డి సీచమయిన పనిచేళశావు, ఇంతవరకూ నిన్ను సహించాను, సీ సహనం సర్వనాశనం చేస్తున్నది, ఇప్పుడింక నిన్ను విడువను, అని తమ్మడివైప్పు ళిరిగి__సహడదేవాః నిప్పు తీసుకురా, ఇంతటి దుసితి కలిగినా ఏమీచెయ్య లేని వా రెండుచేతులూ ఈయనకోసం కాల్బరుంటాను, అని ఉరిమాడు,

అర్జునుడు కొంఠ శాంతింప చెయ్యడానికి (ప్రయత్నించాడు ఉపశాంతి కలగలేదు భీమునికి; పళయ యుందులో ఊగినలాడే

సర్వతంలా చలించిపోతున్న దతవి దేహం,

లప్పుడు దుర్యోధన సోదటలలో ఒకడైన వికర్ణుడు లేచి: ఓ నధానదులారాః ఇందరు మహామహులు ధర్మవేళత్తలు, లోకజ్జులు వున్నచోట నిష్పాడీకంగా ధర్యనిర్ణయం చేపి, (దౌపదీ నందేహ నివృత్తి చెయ్యాలి, అని సను కలయచూశాడు. ఒకరి ముభాలొకరు చూచుకుంటున్నారే తప్ప ఒక్కరూ పెదవి కదపకపోవడంతో: (పభు వయినవాడికి వేట, (తాగుడు, జూదము, కామభోగాసక్రి కూడని వ్యసనాలు. ఇందులో డేనికి లొంగినా వారి వివేకం నః స్తుంది. అంతకుమించి ఈ ధర్మరాజు తమ సోదరు లయిదుగురి భార్య అయిన (ద్రౌపది పణం పెట్టాడు, పయిగా జూదంలో తనను ఓడిన ఆనంతరం మరొళరిని పందెంపెళ్లు అర్హత లేము, అందుచేత (దౌపది ధర్మవిజిత కాదు, అవి ఉవ్పైఃస్వరంతో పలకడంతో సధ కలవరపడింది.

కర్ణ వికర్ణాః సీ (ప్రస్తావన విచిత్రంగా వుంది, ఆరజణీలో పుట్టిన అగ్ని ఆరణిని నశింపజేయడం, శరీరంలో 'పెరిగే వ్యాధి శరీరాన్ని సర్వనాశనం చెయ్యడం, సళువుతినే గిడ్డినే కాళ్ళతో తొక్కుకోవడం ఎరుగుదుం.. కొని సీవలె పుట్టిన వంశాన్ని నాశనం చేసేవాడు ఇంత

మయసభ 107 వరకూ కనిపించలేదు. ఫీష్మ, దోణ, కృపాచార్యాది పెద్ద లన్న సధలో, గాంధాక్కీ ధృతరాష్ట్ర లున్నచోట నువ్వు ధక్మనిర్ణయానికి దిగడం ఎంత దుస్పాహసం! వీ చేతిగొడ్డలితో వీ కాళ్ళ నరు కేకు, ధర్యరాజు ఆమెను ఒడ్డుతున్నప్పుడు మిగిలిన సోదరులు కూడా అడ్డు చెప్పలేదే

ఆమె సక్సనత అంటున్నారు. అయిదుగురి భార్య అది, అదు వంటిదాన్ని *బంధకి” అంటారు. బింధకిని ఏ దశలో ఆయినా సథకు తీసుపరావడ్చు. ఇక నువ్వు కూర్చో. దుళ్ళాసనాః నువ్వ ఈ. పాండవులతో పాటు (ద్రొపదీదేవి దరించిన వస్త్రాలు విప్పెయ్యి, అన్నాడు. ఆమాట వింటూనే పాండవుబ తమ ఉత్తరీయాలు కింద పెట్టారు. దుశ్శాసనుడు (ద్రౌపది చెంగు వట్టి లాగడం మొదలుపెట్టాడు. (ద్రౌవడి ఏడుస్తూ సర్వలో కేశ్వరుని (ప్రారించిండి.. దుళ్ళాసనుడు వికటాట్టహాసంతో ఆమె చీక విప్పు తున్నాడు. ఏ అతీక శ క్రిని దౌపదీదేవి (ప్రాక్టేంచిందో ఆశక్తి పభా వంతో ఆమె శరీరం మీద చీర అలా సాగుతూనే వుంది. దుళ్ళాస నుడు లాగుతూ వున్నాడు, అది సాగుతూ గుట్టలా పడుతున్నది.

మహాసథలోవి వా రండరి గుండెలూ కుంచించుకు పోయాయి, పారి కన్నులు ఆశ్ళర్యచకితాలయాయి.. అందరూ ఇంద్రజాలం చూస్తున్నాడు. భీముడు లేచి పచ్ళు పటసట కొరుకుతూ: కరు వృద్ధ బాంధపులు కూర్చుని వున్న ఈ రాజసభా భవనంలో మదోద్ధురుర్తై యీ ఆభూత్యానికి తలపడ్డ ఈ దుష్పుడి రొమ్ములు చీల్చి, రక్తపానం చేసే సంగ్రామంకోసం ఎదురుచూస్తున్నాను, అన్నాడు.

చీక లాగుతున్న దుశ్శాసనుని చేతులు అలపిపోయాయి. ముఖం చెమటతో నిండింది, భుజాలు జారి నిలదిడిపోయాడు. అప్పుడు విదురుడు లేచి;

06 మయనభ

సదస్యులారాః ఈ పొంచాలరాజనందన (ప్రశ్నకు సమాధానం ఇవ్వవలసిన భారం మీ అండరి మీడా పుంది. మహానభకు విపద్దశలో వచ్చినవారు. వెలిబుచ్చే సందేహావికి సత్యబద్ధమయిన సమాధానం యివ్వకపోతే ఆపాపం మనల్ని కట్టి కుడుపుతుంది. ఆ సమాధానం ధర్మవిరుద్ధంగా యిస్తే ఆ ఫలితమంతా వారే అనుధవించాలి, అని "హెచ్చరించాడు.

అందరూ ఒకరి ముఖా లొకరు చూసుకుంటూ వుండి పోయారు. కర్ణుడు నవ్వుతూ: దుశ్శాసనా। ఈ దాపిని మీ యింటికి తీసుకుపో, అనగా దుళ్ళాసనుడు దీర్హ్సంగా ఊపిరి విడిచి, లేచి (దొపదివై పు అడుగులు వేస్తున్నాడు.

బౌపది; సడసు లంచరికీ అభివాదా లర్చిస్తున్నాను. స్వయం వర వేళ తప్ప మళ్ళీ నేకు మీ ఎవరికంటా పడలేదు. రాజధవనంలో వున్న నన్ను కన్నె త్రిచూడగల సాహసం ఎవరికీ బేకపోయింది, ఈ నాడు జూడంపేరిట కులస్త్రీవి, ఏకవస్తను సథామధ్యానికి ఈడ్చుకు రావడం మీ వంశసం_పదాయానిశే కళంకం. ధర్యతత్ప్సరుడైన పాండవ క్షేష్టుం భార్యను దాసీస్టానంలో ఉంచే దుస్ప్చోహపం మీకే చెల్లింది. ఇంఠకూ నేను ధర్మవిజితనాా అధర్మవిజితనా, అని రెట్టిం చగా భీష్మడు;

అమ్మాయీః దర్మం దహు సూక్మ మయినది ఈ ధర్యనిర్ష యంలో మహామహులే తల్మక్రిందులవుతూంటారు, ఈ (ప్రపంచంలో ఒక విచ్శితం కనిపిస్తుంది. బలవంతుడు ఏది ఆచరి పే అడే న్యాయ మవి ప్రచారం జేయడం, దిలహీనుడు చేసే ధిర్మ(ప్రచారాన్ని (తోపి పుచ్చడం కూడా ఆ విచ్చితాల్లో ఒకటి. ఆ దిలం ధర్మబలాన్ని ఎడమ చేత గెంటగలదు; కనుకనే (ద్రోణాచార్య కృపావార్యాది (ప్రముఖ ధర్మ వేత్తలందరూ. రెండు చేతులతో తలలు విగబట్టుకు కూర్చున్నారు.

మయసభ 109 ఇక ఈ సమయంలో ధర్మనిర్ణయం చెయ్యగలవాడు ధర్మరా జొక్కడే, ఆవి మౌనం వహించాడు.

(దౌవది దుఃఖభరహృదయంతో తలదించుకుంది. సభ మౌన నిశ్శబ్దంలో వున్నది. అది గమవించి దుర్యోధనుడు; (ద్రౌపదీ! నీ (ప్రశ్నకు భీమార్జున, నకుల సహదేవులు జవాబిస్తారేమో అడుగు; కాక రర్మపరుడయిన ధర్మరాజు చెప్పినా దుంచిదే, విన్నూ, సీభర్త లనూ చూప్తూంే సభొాసదులకు విచారంగా వుంది, అన్నాడు.

సభలో కొందరు దుర్యోధనుని అభినందిస్తూ, మరికొందరు విందిస్తూ వారిలో వారే. గుసగుసలు పోతున్నారు. కొంతసేపు నిశ్శబ్దం. అప్పుడు భీముడు లేచి, ఈ ధర్మరాజు నన్ను జూదంలో ఓడి వుండకపోతే, ఈ (ప్రపంచంలో (ద్రౌపడివైపు కన్నెత్తి చూడగల (ప్రాణీ వుండేదికాదు. యీపాటికి వీకంతా యమసదనం చేరేవారు, మేము ధర్మసూ.త్రబంధంలో వుంకిపోయాం, అవి బుసకొన్హు పాములా విలదిర్డాడు.

కర్ణుడు; పాంచాలీ! సేవకుడూ, కుమారుడూ, పరాధీన అయిన ఆడడీ ఎప్పుడూ అన్వతర్శతులే, సర్వసంపదలూ కోలుపోయి సేవకావృ త్తిలో వుండే వాడీ భార్యా, వస్తువులూ అన్నీ వాడు 'సీవించే యజమానివే అవుతాయి. ఇప్పుడు నువ్వు దుర్యోధనుని దాపివి. ఆయన ఏపని చెపితే అది చెయ్యూలి, అవి నవ్వుతూంటే, భీమపేనుని గుండెలో రేగిన దుంటల పెగల ఉచ్చ్వాస, నిశ్వాసాలుగా వెలువడు తున్నాయి. కన్నులలో ఎరజీరలు రేగుతూండగా ధర్మజునివైపు చూశాడు. ఆయన కనులతోనే శాంతంగా వుండమన్నాడు. శాంతం కొక ఎవరి మీద కోపగించను? కర్షుడు దాసధర్మం చెప్పాడు, ఇంతకూ మీ రాడిన జూదం ఇంత పరాభవాన్ని తెచ్చిపెట్టింది, అని తల దించుకున్నాడు,

10 మయసభ

అప్పుడు దుర్యోధనుడు వికటంగా నవ్వి, భీమవివైపు కోర చూపు చూసి; ధర్మనందనా! మీరు చెప్పండి, (డ్రౌపది _పశ్నరు సమాధానం, అంటూనే ఏనుగు తొండాలవంటి తన తొడలు చూపుతూ (దౌపదికి చేసన్న చేశాడు, అది భీమసేనుడి కంటదిడింది.. సింహ గర్జన చేసి దుష్టదుర్యోధనాః రానున్న సంగ్రామంలో, ఇప్పుడు నువ్వు చూపిన తొడలు విరగకొట్టి రణరంగంలో రక్షధారలు చిమ్మించకపోతే నేను పితృదేవతల గతి తప్పినవాడిని అవుతాను, అని పళ్ళు పటపట కొరికాడు.

విదురుడు; నాయనా! ఇంక ఈ దురాగతం ఆపండి, ఇది కురువంశానికే కళంకం. ధర్మరాజు తనను ఒడి, ఓడక ముందు (బొపదిని పందెంకాని వుంటే అది ధర్మ ముయేది. అలా జరగలేదు, అని చెపుతూం'పే, దుర్యోధనుడు సీత్కారం చేశాడు.

పరిస్తితి విషమిస్తున్నదవి, విదురుడు, గాంధారిని వెంటనుంచు కొని, ధృతరాష్ట్ర విషయమంతా వివరింపగా, ధృతరాష్ట్రుడు; శఓరీ మూర్జుడా, దుర్యోధనాః కురు గురు వృద్ధజనం పున్న సభలోకి ఈ వంళప్ప పెర్దకోడలిని రప్పించి అత్యాచారాలు సాొగిస్తావాః నీకంచె నీచుడు లేడురా, అని (ద్రౌపదిని దగ్గరకు రప్పించుకొని అమ్మాయీ! వాళ్ళ మూళ్ళత్వాన్ని గురించి ఆలోచించకు. నీవంటి ఉత్తమ గుణ వతికి ఏ మేలు చేపివా అదిమా అదృష్టమే, నువ్వు ఏం కోరినా ఇన్వ వలపిందే, కోరుకో అనగా, (ద్రౌపది; దహారాజాః మీరు నరం ఇన్వ చలిపే ధర్మనందనువి దిందముక్తుని చేయండి. లేకపోతే నా లిడ్డలు శాశ్వతంగా లోకంలో దాసీప్ముతులవుతారు, అనగా అంగీకరించి మరొక వరం కోరుకోమన్నాడు.

నా భర్తల ధనుర్చాణ రథాలు వారికి యిప్పించండి, అంది. ధృతరాష్ట్రుడు అంగీకరించి మరొక వరం కోరుకో మనగా, మహా

మయసభ [11 రాజా। నేను ధర్మం తప్పి నడవలేను. శ్యతియకాంకకు రెండు నరాలు కోరే అర్హ్హతనే ధర్మశాస్త్రం అన్నుగహించిందిి. అంది. ధృతరాష్ట్రుడు ఆమె కోరిన రెండువరాలూ ఇచ్చి ఆమె ధర్మ వ్నర్తనను అభినందిస్తుంపే భీమసేనుడు, పొంగివస్తున క్రోధంతో ధర్మరాజును సమీపించి; ఇప్పుడు మనకు డాసథావం పోయింది కనుక నువ్వు అన్నుగ్రహి ప్లే ఇప్పుడే ఈ దుస్తులను కడతేరుస్తాను, అన్నాడు, ధర్మరాజు లీముని వెన్ను నిమిరి; తద్ముడూ శాంతించు, ఇప్పుడు మన మేమీ చెయ్యకూడదు, అన్నాడు ధృత: నాయనా; మీ రాజ్యమూ, పిరిసంపదలూ మీరే తీసు కుని జరిగినదాన్ని మరిచిపోయి సుఖంగా వెళ్ళిరండి. నువ్వు సెజ్జను డివి; ఈ దుష్టుల దుస్పాహసాలను విన్మరించగలవని నే నెరుగుదును, నన్నూ, వీ పెద్దతల్లి నీ స్మరించి వాళ్ళనందరినీ శ్షమించు. బంధు మ్మితులు నలుగురూ ఈ నాలుగు రోజులూ కులాసాగా గడుపుతారని వినోదానికి ఒప్పుకున్నాను. అది ఇలా పరిణమిస్తుందనుకోలేదు మీరంతా ఇం్యద్యప్రస్థం వెళ్ళి, ధర్మతత్పరుల్లై _పజాలనం చెబ్యుండి, అన్నాడు. పాంచాలీసహితులైై పాండవుల బయలుడేరాడు, మురోజూదం౦ పాండవులు బయలుదేరగానే, డుళ్ళాసనుడు రోషంతో. మనం కష్టపడి సంపాదించుకున్న సర్వస్వాపష్నీ ఈ మహారాజు ధారపోళాడ్డు దునం మరో ఉపాయం పన్ని వాధిని పరాజితులను చెయ్యాలి, అన్నాడు, కర్ణ శదన్సి దుర్యోధనుల సమాలోచనలు సాగాయి. దుర్యో: మహారాజూ। కాలకూట విషం (కక్కే. ధుజంగాల వంటి పొండవులను మా పీకలమీద విడిచారు. అర్జునువంటి దుస్పహ యోధుడు జీవించివుండగా నాకు మనళ్ళాంతి వుండదు. శ్యతువును ఉదాసీనంగా విడిచి విశ్చింతగా వుండే వాడికంచే మూర్చడు లేడని

12 మయసభ బృహస్పతివంటి. నీతిశాస్రవిదుడు ఘోషించాడు. ఆందుచేత మీరు పాండాపులను మళ్ళీ ఆహ్వావించండి. వారితో మరొకమారు జూదం పాగిప్తాం. ఈసారి జూదంలో ఓడినవారు పన్నెండేచ్ళ అరణ్యవాసం, ఒక ఏడు జనపదంలో అజ్ఞాతవానం సాగించాలి, ఆలా వారివి ఓడించి, ఆ రాజ్యాన్ని స్వాధీనం చేసుకుంటే రాజులందరూ నన పక్షంలో వుంటారు. అప్పు డింక వీరు దండెత్తి వచ్చినా మనకు భయంలేదు, అనా ధృతరాష్ట్రుడు చాలాసేవు అనంగీకారమే తెలిపి, చివరకు ఆంగీకరింవాడు.

ధర్మరాజు చే పేదిలేక మళ్ళీ పాంచాలితో, సోదరులతో హ్నప్దినా పరం చేరాడు.

జూదం జరగకుండా చూడమని ధృతరాష్ట్రనికి చెప్పగలిగి నంతా చెప్పారు, అందరూ.

(వభూ; వీడు పుడుతుంపే నక్కలు అరివాయి, అది బాలా అనర్థంగా కావించి వీణ్ణి విడచెయ్యమన్నారు. మీరు మమకారం నీడ లేక ఇంతకు తెచ్చారు. నిన్నకాక మొన్న జరిగిన అల్లరి విన్నారు. మళ్ళీ ఆ దుష్షుడి పన్నాగం కొనసాగిస్తున్నారు. అన్నదమ్ముల బిడ్డల మధ్య ఎందు కీ విద్వేషం 'సెరగవిస్తారుః శాంత మనస్కులయి, సీతిపి, ధర్మాన్నీ పరిశీలించి బ్రమ, [ప్రమాదాలకు లోను గాకుండా మీ కార్యాలను సాగించండి, ఈ జూదం ఆపండి, అంది గాంఛాది.

వినలేదు ధృతరాన్ట్రుడు, ధర్మరాజాదులు రాగానే కళల (ప్రశ్నలు అయాక మళ్ళీ ద్యూత్యప్రనంగం వచ్చింది. బంగారులేగి వుంటుందో వుండదో తెలియకనే రాముడు దావి వెంట దిడ్డాడా? విధి విపరీ3 మయినప్పుడు యిటువంటివి తన్పవు, అనుకుంటూ జూదాపికి పిద్ధపడ్డారు.

ధర్మనందనాః ఈమారు ఎవరి పిరిసంపదలూ ఒడ్డనవసరం లేదు. ఓడినవారు వన్నెండేబ్ళ అరణ్యవానం, ఒక ఏడాది ఆజ్ఞాత

దుయనభ [118 వాసం సాగించాలి. అజ్ఞాతవాస సమయంలో దొరికిపోతే మళ్ళీ పన్నెండేన్ళ లఆకణ్యసంవారం, అజ్తాతవాసమూ, అన్నాడు శకుని. యా చ షా

అంగీకరించాడు ధవ్యరాజు,

శాస్త్ర దుర్యాడానుసారం డ్యూతానికి వచ్చిన ఆహ్వానాన్ని తికస్నరించడం రాజధర్మంకాదు కనక పిద్దపడతా నన్నాడు. శకుని పాచికలు విపిరాడు.. దుర్యోధమడూ, దుళ్ళాసనుడూ అట్టహాసం చేశారు,

ఈసొరికూడా పరాజయం ధర్మరాజునే వరించింది, అప్పటికే ఆక్కడ వనవాసానికి అవసరమయిన మృగచర్మాంబరాలు సిద్దం కావడం చూసి. వక్మరాజు వాటిని వరించాడు, సోదరులండరూ ఆనువరించారు. సభాసదులు అందరూ డీనవదనాలతో కంట తడి పెట్టారు. శీసీ, చీనాంబరాలతో, రాజలాంఛనాలతో, రథాలమీద సాగ వలపిన పాండురాజు సందనులకు ఈ స్తితి కలిగిందం-పే కాలం ఎంత దిలీయమయినదీ అనిపించింది విజ్ఞులప,

పాండవులు చృతరాష్త్రునికి అభివాదం చేపి, పంతికి నమస్క

ల బ్‌/ రించారు. ఆవిడ కన్నీరు దున్నీరగా ఏడుస్తూ; పాండురాజు, ఆటీ మాగది అదృష్టవంచుణు కనక ఈ దురవస్థ చూడనవసరం లేకుండా వెళ్ళిపోదూరు నా ఉర్సు యిలా కొరింది. నాయనా, నహదేవాః నువ్వు కూడా యీ క్షేశాలు అనుధవించ వలపిండేనా, అంటూండగా (దౌపదీడేవి ఆత్రగారి పాదాలప నడుస్కరించింది.. ఆమ్యాః సీ 'కెండటి దపితి కిలిగింది। ఎటువంటి యింట బుట్టావ, ఎటువంటి వా గడప మెట్టావు; అంఐనా సీ కీ సితి కలగటం ...ఆని ఆమెను గుండెకు య హ తుకుంది అన్‌

విదుడుడు వచ్చి; ఈ వార్టక్యంలో పాండురాజు పత్నికి వన వాన శ్షేాలు అవసరం చేదు, ఆవిడ యిక్కడే వుంటుంది, అన్నాదు.

మీకీ 8

కథ మయనభ ఆ విద్వాంసువి ఉచితజ్డతకు అనేకులు ఆనండించాడ, పాండవులు హస్తినాపుర వీధఫలలో వెడుతూంే పౌరులు దుర్యోధనాదులను నిందిస్తూ విచార వదను లయ్యారు.

విదురవ దుహారాజాః ధర్మరాజు తన ఉత్తరీయంతో ముఖం కప్పుకు వెళ్ళాడు. భీమసేనుడు తన దృఢ, దీర్చభుజాలను పొంగించి వాటినే చూస్తూ నడిదాడు.. అర్జునుడు గుప్పళ్ళుతో ఇనుకచల్లరూ నడున్తూంపే, నకులుడు శరీరం నిండా దుమ్ము పులముకుంటూ అనుసరించాడు, సహదేవుడు తన ముఖం (పజలు చూడకుండా దావ కున్నాడు. (ద్రౌపది తన దీర్చ కేశాలతో ముఖం మూసుకుని ళోకంతో నడుమ్తూండగా, వారి పురోహితుడు రధొమ్యులవారు దర్శలు చేత చిట్టుకుని యమడదేవతా సామసూ క్రాలు పరిన్తూ వెళ్ళారు, అనగా ధృతరాష్ట్రుడు: దమహామంత్రీః వాటి అంతరార్థం ఏమిటని అడిగాడు.

ప్రభూః మనవారు సాగించిన దుష్టకొర్యాలకు ధర్మరాజు గుండె కుతకుతలాడుతున్నది. ఆ వేడి కనులు ఎవరిమీద పడితే వారు న స్తారు. అలా జరగడం యిష్టంలేక ఆయన ముఖం కప్పుకున్నాడు. భీముడు తన భుజదిలంతో శ్యతుమర్షనం చేసి తీరుతాననీ, ఇసుక జల్లి నట్లు శరవర్షం కురిపిస్తానని అర్జునుడూ, తన సౌందక్యం ఎవరినీ ఆకర్షించకూడదని నకులుడూ, ఈ స్దితిలో తన ముఖం ఎవరూ చూడ కూడదని సిహదేపుడూ వెళ్ళారు. తనకీ దుర్షళను ప్రాప్తంపడేసిన వారి భార్యలు తమ పతులనూ ప్యుతులనూ కోల్పోయి యింతకందె దారుణంగా కోకిస్తారని (దౌపది భావం, తదు శత్రువులు మణించి నప్పుడు జరగవలపిన కర్మకొండకు సూచకంగా ధొమ్యుణ దర్భలు పట్టుకుని సొమమంత్రాలు సఠించారు, అవి విదుడడు 'పెలపు తీసు కున్నాడు.

దుయనసనభ 110 ధృతరాష్ట్రుడు సంజయుని పిలిపించాడు; వస్తూనే సంజయుడు; మహారాజా। చేజేతులా ఎంతటి విపత్తు నెతత్తిమీన తెచ్చుకున్నారు! మీ బుద్ది విపకిఠంగా సాగింది, అన్నిటికంటె బలీయనుయిన కాలం మీ మనస్సును వశసరచుకుంది,. రజస్వలావశలో ఏకవస్తంతో వున్న ఇంటి కోడల్ని. పాంచాల రాజప్పత్రిని మహానభామధ్యంలో అవమా నించిన దుస్పాహసావనికి ఫలం అనుభవించక తప్పదు, అన్నాడు, సంజయా। విదురుడు అధర్మం జరుగుతుందనీ, ధర్మశత్చరులను హింపించరాదనీ హితబోధ చేశాడు, కానీ నా పుత్రవాత్సల్య దొర్బల్యం నన్ను నిరోధించింది, అందూ చింత్యాకొంతు డయాడు ధృతరాస్త్రుడు, అని జనమేజయునికి వైశంపాయనుడు సధావర్వం వివరించాడు. ఇది సభాపర్వం

ల్లో వనపర్వ౦

పాండవుట (గ్రొపదీ సహితుర్టై ధొమ్యపుకస్సరుల్లై కామ్యకవనం వైపు వెళ్ళిన అనంతరం, ధృతరాష్ట్రుడు విదురునితో; ధర్మ సూల్మి లెరిగిన నువ్వు బృహస్పతి సముడపు, నీకు కొరవలూ, పొండవులూ సమానమే. కనక పాండవులవల్ల మన రాజ్యానికీ, నా

బిడ్డలకూ ఉప్మదవం రాని డారి చెప్పు, అని (పసన్నించగా విదురుడు: (ప్రభూ: రాజ్యం సుఖశాంతులతో వుండాలన్నా, ప్రజాభిమానం ప్రభుగణావికి కావాలన్నా, ధర్మపథాన సత్యదిద్ధులమయి నడవాలి. ఇప్పుడు పాండవులను పిలిపించి, వారి రాజ్యభాగం వారికి అర్చించి, వారిని శాంతచిత్తులను చేసుకోవడమే శరణ్యం. పర ధనానికి ఆశ పడడం న్యాయం కాదు. శకుని సలహాలను పాటించక పాండవులను

చేరదీసి మనళ్ళాంతి పొందండి. ధృతరాష్ట్రుడు; పీకు పాండవ పక్షపాతం తగ్గడం లేదు. నిన్నెంత ఆదరించి ఆభిమానించినా నువ్వు ఆంతకంతా మాకు వ్యతిరే కంగానే వుంటావు, ఎంతో అభిమానంతో అన్ని వాంఛలూ తీర్చినా కులటకు (పేమ స్పిరం౦గా వుంటుందా? అలానే నువ్వూ వున్నావు. సీవంటివాళ్డి వుండనివ్వడం కందె తక్షణం డేశంనుండి బహిష్కూ రించడం మంచిది సీ యిష్టంవచ్చిన చోటికి పో, అని త్మీవంా అన్నాడు.

విదురుడు హప్తినాపురం విడిచి కామ్యకవనం చేరి పాండవు లను కలుసుకున్నాడు. ధృతరాష్ట్రుడు తనను దిహిష్కరించిన విషయం ప్రస్తావిస్తూ, షష్టిపూర్తి ఆయిన ప్వరుషని వివాహమాడిన

మయసభ 117 ముగ్ధ ఆ ధర్తమీద అనురాగం పెంచుకో లేదు. అలానే భృతరామ్ట్రడు ధర్మజోధపట్ల విముభంగా వున్నాడు తాదురాకు మీద జలబిందువులా ఆయన మీద నా నీతివాక్యాలు నడుస్తున్నాయి. మీరు కూడా జూదానికి దిగవద్దని చెప్పినా పెడచెవినే పెట్టారు. ఇప్పుడయినా మీరు సత్య ధర్మాలను విడవకుండా ఓరిమితో పుండండి. క్షమాశీలుడు లోకొన్ని జయిస్తాడు, ఆంటూ వారికి హితదోధచేవి కాలం గడుపుతున్నాడు.

ఈ వ్నార్త విన్న ధృతరాష్త్రువి వునస్సు వికలమయింది, సంజయుని సిలిచి, తక్షణం వెగ్ళ ఎక్కడున్నా సరే, విదురుని తీసుకురచ్మున్నాడు. సంజయుడు కొమ్యకవనానికి రాగానే ధర్మరాజు స్వాగత మర్యాదలు జరిపి, విశషా లర్‌ాడు.

మహామంత్రి విదురుడు డేశం విడిచిన నాటినుంచీ మహారాజు చునస్ను అశాంతితో నిండివుంది, ఆయనకు అన్నం రుచించడం లేదు; కంటికి న్నిద రావడం లేదు. తెలియని ఆవేశంలో మనస్సు నొప్పించినందుకు ఆయన ఎంతో బాధపడుతున్నాడు. తక్షణం తీసుకు రమ్మని నన్ను పంపా డన్నాడు, విదురుడు నంజయువితో బయలు దేరాడు. వికురుడు మళ్ళీ హృపినాపురావికి తిరిగిరావడం, ధృత రామ్ట్రడే ఆయనను పిలిపించడం దుర్యోధనునికి విపరీత వ్యధ కలిగిం చింది. శకుని, దుళ్ళాసన, కర్షులతో సమావేశం జరిపి:

మళ్ళీ వచ్చాడు పాండవపక్షపాతి, విదురుడు, ఈ ధీమంళుడు పన మహారాజుతో మాట్లాడి పాండవులను వనవాసం నుండి తప్పించే (ప్రయత్నం చేస్తాడు. ఆఅంతకం'పె నాకు అవమానం లేము. అవమానం కంప అభిమాన ధనుడికి మరణం మేలు కనక చేను ఆత్మహత్య చేసుకోవడానికి నిశ్చయిందకున్నాను, అన్నాడు

శరుని: దుర్యోధనాః నువ్వు దీ పపివాడిలా వున్నావు. సత్యప్రతిజ్ఞుడై న ధర్మరాజు తిరిగిరాడు. ఒకవేళ వచ్చినా దునం వారి పాలనలో లోపాలు కనిపెట్టి పదభ్రమ్ణలను చేద్దాం

116 దుయనభ

ఆ భానం దుర్యోధనుడికి నచ్చలేదని (గ్రహించి, కర్దుడు: రారాజాః మీ (శ్రేయస్సుకోసం మేము ఏదయినా చెయ్యగలం. చునం ఇప్పుడే వెళ్ళి పాండపులను అడవులలోనే సంహరిద్దాం.. వారు (పస్తుతం క్లేశాలతో, దుఃఖభారంతో వున్నారు. ఈ సమయంలో వారిని కడకేర్చడం మనకు సులభం, అన్నాడు.

ఆ ఆలోచన అందరికీ ఆనండదాయక మయింది, ఆయుధా గారం వైపు నడిచారు. ఆ సమయానికి రాజధానికి వచ్చిన వ్యాసుడు వారి దుర్వ్యవసాయ వ్నార్త విని, నలుగురినీ మందలించి, ఆ (ప్రయత్నం నుండి విరమింపజేపి, ధృతరామ్ట్రనితో:

నాయనాః కుటుంబవభ్యులతో కలహం ఎంతమ్యాతం లేదయ స్కరం కొదు. నువ్వు సీ బిడ్డలను అదుపులో వుంచుకో, ఈ దుర్యోధనుడు కొంతకాలంపాటు పాండవులతో అడపులలో తిరిగితే వారి సహవాసదిలంవల్ల నయినా, పీడిబుడ్ది మూరవచ్చు. పుట్టుకతో వచ్చిన దిద్దులు మారవు, కొని మానవపయత్నం మంచిదికడాః అనగా, ధృతరాష్ట్రుడు:

మహర్షీ ఈ జూదం వద్దని నేనెంతగా వారించినా వొడు విన లేదు. విదుర, ఫీష్మ, (దోణులతో, గాంధారి కూడా చెప్పింది. ఆయినా ప్యత్రవ్యామోహంతో నేను అనుమతించాను, అన్నాడు

వ్యాసుడు; నాయనా, ప్పుత వ్యామోహం ఎంత దలీయమయి నదో నే నెరుగుడును. ఒకప్పుడు గోమాత సురభి కన్నీరు విడుస్తూ: ఓ ఆదితినందనాః; ఈ కర్షకులను చూళొావా? ఆ ఎద్దుల బలాన్ని పూర్తిగా నాశనం చేపి కూడా యింకా నాగలికి కట్టి, హింసించి, చేలు దున్నుకుంటున్నారు. బలంగా వున్నంత కాలం పనిచేయించుకోవచ్చు కాని సీరనపడిన పసరాలను హింపించడం ధర్మమా, ఆంది.

ఇంద్రుడు; సురఖీః సీకు వేలకొద్దీ సంతానం వున్నా యా బాధ పడే రండుమూడు పశువులకోసం౦ం ఎందు కేడుస్తావు.

మయనసనభథి 119 దేవేందాః ఓిడ్డలందరూ. నాకు సమానులే, అందునా వీరస డశలోవున్న వీటిమీద మరింత వాత్సల్యం పున్నది, అంది. విన్నావు కదా సురభి మాటలు; ఇప్పటికయినా నుస్వు క్లేశాలలో, ఆపదలో వున్న పొండవులను దగ్గరకుతీసి ఆదరించు, అన్నాడు, మహన్షీః మీరు నన్ను అన్నుగ్రహించి ఈ విషయం మీ నోటి తోనే దుర్యోధనుడికి చెప్పి ఒప్పిందండి, అని అర్జించాడు ధృత రాష్ట్రుడు, అంతలో అక్కడికి మైైతేయమహర్షి రావడం గమనించి వ్యాసుడు; ధృతరాష్త్రాః ఈ మైంతేయుడు నీకూ, సీ వీడ్డలకూ శేయస్సా ధక మయిన మార్మం చెప్తతాడు, ఆలా (ప్రవర్తించు, లని నిష్క్రి మించాడు... ధృతరాష్ట్రుడు ప్పుతసహితుద్లై మైెత్రేయునికి స్వాగత మిచ్చి అతిధి నత్మారాలు స్మక్రమంగా నిర్వర్తించి సుభాననం లర్పిం చొడు. మైత్రేయుడు ఆసీనుడయాదు, బుషి్యశేష్టాః మీరు హృస్తినాపురానికి వస్తూ పాండపులను చూశారు గదా! వాడు సుఖంగా ఉన్నారా? అరణ్య అజ్ఞాత వాసాల విషయమై తమ (ప్రతిజ్ఞను మరచిపోలేదు గదా! కౌరవులమీద సోదర్యపేమ. వారిలో అచంచలంగా ఉన్నదాః అవి ధృతరాష్ట్రుడు (ర్నించాడు. మహారాజాః నేను తీర్రయా(త్రలు సాగిస్తూ కురుజాంగలడేళాలు చేకటోదుముందు కామ్యకవనంలో ధర్మరాజాదులను చూళాను, రురు మ్బుగ చర్మాలు ధరించి జటాజూటాలతో తపోవనంలో వారిని చూడ టానికి ఎందరో బుమలు వచ్చారు. నీ కొడుకుల దుర్చుద్దులై ఆతి వింద్యమైన ద్యూతం సాగించి మోసంతో పాండవులను ఓడంచి అడవులకు పంపినట్లు విన్నాను. ఆ విధంగా వారిని పంపిన సీ వీడ్డ లెలా ఉన్నారో చూడాలనే ఊహతో వచ్చాను. నీ మహానభలో వీచ (ప్రవర్తన జరిగినా ఉపేక్షించడంవల్స తపప్విమండలంలో నీ ఖ్యాతి

120 దుయసభ సన్నగిల్లింది, అవి దుక్యోధనుని వైపు తిరిగ: దర్యోధనాః: నీ (శేయస్సుకోరి నీ కొక హితవు చెప్తుళున్నాను, విను, పాండవులపట్ల (దోహాబుక్టితో చరించకు. నీకూ పాొండవులకూ లోకానికీ నుఖ శాంకులు కలిగే మార్షం చూడు

ఇక్కడినుండి (ప్రయాణం సాగిస్తున్నపుడు లక్రర్యాత్రివేళ వారి దారి కడ్డంగా పర్వతాకృతితో నిలిచి: కిక్మీరరాక్షనుని పట్టుషని భీమ సేనుడు పజివును చంపినట్లు చంపాడు. దిన్విజయ య్యాతాసమ యంలో జరాసంధుడు భీమసేనుని హస్తాలలో నిహరుడై నట్లు మీ రెదగుదురు, నందనందనుడైన శ్రీ కృష్ణవగవానుడు వారి మీద లభి మానంతో. ఉన్నాడు, (ద్రపదిరాజ ప్పతులు పాండవులకు బావ మపదుదే కడా।; ఈ స్టితిలో పాండవుల శెదురు నించి పోరాడగల మానవ (ప్రాణి ఉన్నదాః దుర్యోధనాః [కోధభావం విడిచి మహాళూరు లైన పాండవులతో శాంతంగా (పవ్నర్థించు అన్నాడు,

మైతేయుడు హితబోధ చేస్తూం పే, మర్యోధనుడు పాదాలతో భూమిని దిట్టిస్తూ, ఏనుగు తొండంలాంటి చేశితో తొడ చరుస్తూ చిరు నవ్వుతో ఆ మహర్షి మూటలు విననశ్లే కూర్చున్నాడు. మైత్రేయ మహర్షికి దుర్యోధనుని ప్రవర్తన ఆ_గహం కలిగించింది. ఆ క్షణంలో ఆయన ఆచమనం చేపి:

ఓరి మూఢదుర్యోధనాః నీ హితవుకోరి చెప్పినా నీకు వినపడ లేదు. పైగా అనాదర భావంతో కాళ్ళు నేలరాస్తూ తొడ చరుస్తు న్నావి, డీని ఫలం అనుభవింపక తప్పదు. నీ దురాళలోచనల కార ణంగా కురు పాండవ సంగ్రామం సంధవించి తీడదళుంది. ఆ రణ స్దలిలో నీమ సేనుడు నీ తొగలు విరగగొట్టు గాకః అని శవిస్తూం పే, ధృతరాష్ట్రుడు ముని పాదాలపై బడి క్షమాభిక్ష కోడతూ శాపవిమో చనం అర్జించాడు,

మయసభ 121 కరుణ రస హృదయుడైన మైశ్రేయడు మహారాజా: దుర్యో ధనుడు పొండవలను (గేమించి వారి రాజ్యం వారికిచ్చి సఖ్యభావంతో ఉంపే ఈ కాపం తగలదు, లేడా కాపఫలం అనుభవించవలసిందే, అన్నాడు, న్స్‌ ప్ఫుడు ఆ ఈ ౯ పాండవ్వల వనవాస వార్త విని వృష్టి అంధక భోజ వంశీయు లతో పాటు ధృష్టద్యుమ్న ధృష్టకేతు శేకయ రాజనందనులు ధార్హ రాష్ట్రులను నిందిస్తూ పొండవులను చూడటానికి వెళ్ళారు. వారందరూ. పరివేష్టించి ఉండగా శ్రీకృష్ణుడు ధర్మరాజుకు అభివాదంచేపివ దుర్యోధన దుళ్శాసన శకుని కర్షాదు లందరి రక్తమూ పానం చేయాలని భూడేవి కోరుళూన్నది. రానున్న సంగ్రామంలో కౌరవు అందరినీ ప్యత్ర మ్మిత బంధు సమేఠం సంహరించి ధర్మ రాజుకు పట్టాభిషేకం చేయాలి. ఇతరులను మో"గించి నుఖభోగొ లనుధవించే వారికి మరణమే శరణ్యం, లవి అరుణ నేేశ్రాలతో లేచి నిలబర్షాడు. అర్జునుడు: కృృష్ణాః నువ్వు సర్వాంతర్యామివి, శేశోదమయ సత్యస్వరూప్పడవు, అ(ప్రమేయుడవు, సర్వలోక నాధడవు, మహా విస్తహపుడవు, నారాయణ బుషిదూపంలో సాయంగేహ నాదంతో గంధమాదన పర్వతం మీద పది వేలపంవత్పరాలూ, జలాహారంతో పుష్కురతీర్ణంలో పదర్శొండు వేల నంవత్పరాలూ, బడరికావనంలో చూడు సంవత్సరాలూ తపస్సు చేశావు. సరస్వతీ నదీతీరంలో పండెండు నంవక్సరాలు సర్వస్వ దక్షిణయాగం చేపి ఉత్తరీయం కూడా, దాన మిచ్చావు. నిన్ను చూచి యుతరులు పుణ్యకర్మలు చేచుడం నేర్చుకోవాలని (ప్రభాస తీర్థంలో వెయ్యి సంవత్సరాలు ఒంబికొలిమీద

172 మయసభ నిలబడి తపస్సు చేవిన యజస్వరూపుడవు, సర్వలో కేశ్వరుడవు, దై త్య డానవ సంహారంచేపి శచీపతికి (తిలోకాధిపత్యం (పసాదించిన లు నారాయణుడవు, ఆని అర్జునుడు స్తుతించాడు.

అప్పుడు (ద్రౌపది; కృష్ణా పీకు సోదరినై, పాండవపత్నినై , ధృష్టద్యుమ్నుని తోడబుట్టువునై న నన్ను కౌరవనభలోకి దుశ్శాసనుడు

లు వాం చలి నూ (టా. జుట్టుపట్టి ఈడ్భుకొచ్చాడు. నాకే యింతటి అవమానం జరిగితే ఇక యితర వనితాలోకం గతి ఏమిటి? ఏక వస్రనే।; రజస్వలనే।ః లజ్జా భయకంపితురాలనై ఉన్న నన్ను చూపి దుష్ట ధార్తరాస్ట్రులు విక టా కు యాతో ట్‌

టాట్టహానం చేళారు.

పాంచాల పాండవ వృష్టి నంళ వీరు లందరినీ జయించిన ఫే భావించుకొని నన్ను దాసిగా వియోగించడావికి సాహపించారు. ఈ పాండవ సింహాలు తమ ధర్మపత్నికి దుర్భరమైన అవమానం జరుగు తూంపే చూస్తూ ఊరుకుంసే నేను నిందించకుండా ఉండలేక పోయాను, భీముని బాహుబలమూ, అస్త్రవిద్యా విడుడయిన అర్జునుని గాండీవమూ నిష్ప్రయోజనమే, నిండుసభలో భార్యకు అవమానం జరుగుతూంపే నిర్హిప్తంగా ఊరుకోగలిగిన వీరి బల సర్మాకమ శౌర్యాల పపమూజన మేమిటి? ఈషణ్మా(తం శక్తి లేనివాడు కూడా ఆత్మకళ్ళత రక్షణకు యత్నిస్తాడే! ధార్యప రక్షణ లేకపోతే ఆమె వల్ల కలిగే సంఠానానికి రక్షణ ఉంటుందా?

దుర్యోధను డు ఆంతటి అత్యాచారం సొగించాక, ఒక్క ఘడియ జీవించడం కూడా కష్టమే. (బ్రిహ్మచర్యవతదీక్షతో విద్యాశ్యాసం చేసే చిన్ననాడే పాండవులను కుంతీదేవితో సహా అకారణంగా రాజ్యం నుండి బహిష్కరించారు. భీముని భోజనంలో కాలకూట విషం కలిపారు. ఆయుర్భాగ్యం వుంది గనుక ఖీమసేనుడు విషాన్ని ఆరగించి జీర్తళ క్రి వృద్రి చేనుకున్నాడు.

9 అతి ఠా

మయసభ 123 కృషాః వీరాధివీరులై న భర్త లయిడుగురున్నానా కీ క్లేశాలు వా! పూ ఆవాల ళా తప్పలేదు. ఈ ధెమ్యులుకూడా మాతో వనవాసం చేయవలసి వచ్చింది, వాసుడేవాః నా దుఃవొనికి అంతం లేదాః ళోకొగ్ని జ్వాలా శిఖలలో నేను దగ్గం కొవలపిండేనాః దుష్షాత్ములు పెచ్లే కష్టాలు థా బ్‌ ట్‌ వ! అనుధవించవలపిండేనాః ఎటువంటి వంశంలో పుట్టాను. ఏ వంశానికి కోడలి నయాను. ఎటువంటి వారికి భార్య నయాను, అయినా దుష్ట దుశ్శాసనుడు తన కర్కళ హస్తాలతో నా జుట్టుపట్టి ఈడ్భుకొచ్చాడు: అవనీ వ అని (గ్రాపదీదేవి తలవంచి థోరుభోరున ఏడుస్తూ, కొంతసేపటికి కన్నీరు తుడుచుకొని; కృష్ణాః నన్ను రక్షించడానికి ధర్తలు లేరు, ళు గహ అంటీ తం్రిలేడు, సోడరులూ లేరు, బంధువు లసలే లేరు. నువ్వు కూడా లేనస్లే. సీదులైన కౌరవులు నన్నలా అవమానిస్తూంటే మీలో ఏ ఒక్కరికీ కోధం రాలేదు సరికదా అభిమానమైనా కలగలేదు, నా డీన దశ మీకు విచారాన్ని కూడా కలిగిందలేదు. ఆ సనయంలో కరుడు నవ్విన నప్పు నా హృదాయాన్ని ఖ్‌ దహిస్తోండి. యదునందనాః అగ్నిగుండం నుండి (ప్రభవించిన ఘనతా మన స్నేహమూ నన్ను గౌరవస్టానంలో ఉంచడానికి చాలు, ఇవి కాక నన్ను సంరక్షించే సామర్థ్యం సీ కన్నది కనుక నన్ను కాపాడుతూ ఉండు, అంది, ం సోదరీ! ఈనాడు నువ్వు దుఃథిస్తూన్న ప్లే జ్వొలా సదృశ మయిన లర్డనుని దాడాల వేడిలో శ్యతువు లందరూ హతమారిన నాడు వారి థార్యలు ఇంతకంకి అధికంగా ళోకించడం నీ కళ్ళతో చూడ”లవు, పాండవుల (శ్రేయన్సుకోనం నాశ్తి సామర్ద్యాలన్నీ వినియోగిస్తాను. సీకు పట్టమహిషీత్వం పాప్తించి తీడతుంది, హిమవత్చర్వతం రజమయినా, భూగోళం విశీర్ణదుయినా, మిన్ను విరిగి మీదపడినా. సముడా లింకినా నా మాట వ్యకం కాదు, థు అన్నాడు. (శ్రీకృష్ణుడు

124 మయసభ

(దౌపదీడేవి నేత్రాలు అర్జునునివ్నైపు తిరిాయి,. అర్జునుడు (డాపదిని ఓదాడస్తూ కృష్ణువి మాటలు వ్యర్తంకావనీ, అది అవశ్యం భావి అనీ అన్నాడు,

ధృష్టద్యుమ్నుడు; చెల్లీ; నేను (ద్రోణుని సంహరిస్తాను. ఖీమ్మడు శిఖండి వంతు భీమ సేకుని చేతులలో రుర్యోధనుడూ, సవ్య సాచి హసాలలో కరుడూ మరణిసారు. కృముడూ బళరాముడూ

అనీ ణు జాతీ ణి

మాక అండగా ఉండగా దేవేంద్రుడు కూడా మాముం నిణవలేదు. ఈ కొరవ లొక లెక్కా: అన్నాడు.

శ్రీకృష్ణుడు: నేను ద్వారకలోగాని. ద్వారకానగర సమీపంలో గాని ఉన్నట్లయితే ఈ (ప్రమాదం ఏర్పడేది కాడు. రృతరాష్ట్రదూ దుర్యోధనుడూ నాకు ఆహ్వానం పంపకపోయినా నేనే వచ్చి ఆ డ్యూత నలో జరిగిన అన్యాయాన్ని ఖండించి. వారికి దుఃఖం కరిగించే వాడిని, సోదరులమధ్య ద్యూతం తగదని నిర్భయంగా చెప్పి వారించి ఉండేవాడిని, ఈ డ్యూత వ్యసనంతోనే వీరసేన మహారాజు కుమారు డైన నలుడు లన రాజ్యం కోలుపోయాడసీ, ఆది సర్వనాశనహేళువనీ, దీన్ని శొసాలు విషేధించాయనీ స్తృషంగా చెప్పి వుందును, ద్యూతమూా వేల మవ్యపానమూ నారీలాలన హీలాజీవియా దుఃఖకారడాలనీ, ఇఐళ్వర్యనాళన హేతువులనీ శాస్త్రజ్ఞులు ఘోషిస్తూనే. ఉన్నారు. ముఖ్యంగా ద్యూతం సర్వసంపదలనూ ఒక్కసారిానే హరిస్తుంది. అయినా దిని మీద ఆసక్రి పోదు! ఆ వ్యసన మందిరానికి పోయి ఆ కరోరవాక్యాలు వినడానికే జూదరి వ్యామోహపచతాచని ధృతరాష్ట్ర నికి వివరించి కురువంళానికి సుఖశాంతులు (ప్రసాదించి ఉండేవాడిని. నా హితదోధ వారి చెవికెక్కకపోతే వారందరిని హతమార్చి తీరు దును. ఏటైైశేనేంః సమయం మించిపోయింది. నే నక్కడబేను. ఈ విషమపరిన్టితి ఏర్పడింది.

వయసథభి 125 ధర్మరాజూ, ర్‌ముడూ. కృష్ణుని కౌగలించరుని శిరస్సు ముద్దా డారు. కృష్ణార్దునులు గాఢథాలింగనం చేసుకున్నారు. నకుల నహ దేవులు కృష్ణునికి నమస్కరించారు. ధౌమ్యులు గౌరవపురన్పరంగా ఆవలోకింవారు, (దొపది కన్నీటితో పొదాభిషేకం చేపింది. వా రందరివద్దా 'సెలవుతీసుకువి సుభ్యద్రనూ, అభిమన్యునీ వెంటబెట్టుకుని ౧కకవై పు (వయాణం సాగించాడు. ధృషమూము దావ ద్వాకకవైపు (వధయూణం సాగించాడు ధృష్ట [మ్నుడు (డ్రాపదీనంద నులతో పాంచాలంవైపు వయనించాడు. చేది భూపతి ధృష్టకేతుడు, తన సోడరిమైన నకులుని భార్యను (కరేణువతి పాండవానుమతితో వెంటడెట్టుకు వెళ్ళాడు, ఛర్యవ పం్యడెండు సంవత్పరాలకొాలం ఈ నిర్ణనారణ్యంలో మనం నివసించాలి. జల ఫల పుష్పాల నచ్చుర్దిగా లభించే చోటు చూడండి... పశు పథ్యెదులు చరించే (ప్రదేశమే మన కవనరం. ఆ (పడేశాలలో పుణ్యపురువులు కూడా ఉండాలి. అన్నాడు, అ_గజా:ః మీరు యితఃపూర్విం దహామునుల నళ్చుపమల సన్నిధానంలో సంచరించినవారు, నారద దై ్వైపాయనాది మహర్దులను పేవిస్తూ జితేర్యద్రియులై సర్వలోక మర్యాదలు తెలుసుకున్నవారు. అవా మల దేవ గంధర్వ ిహ్మలోకాలు కూడా మీ వెడగుదురు. (దిహ్మ తత్త్వమూ, (బ్రాహ్మణ ప్రభావమూ విదితపూర్వమే. ఈ (ప్రపంచంలో మీస తెలియని విషయమూ, మీశెరుగని (సడేశమూ లేవు, మీరు ఎక్కడ మంచిదని అనుకుంచే అక్కడే మేమంతా ఉండగలం, అన్నారు ఖీవసేనాదులు. నిర్మల జలపూర్ణ సరోవరాలతో సుందకసుమాలతో స్వాదు ఫలాలతో రమణీయంగా ఉన్న ఈ దై్వ్వైతవనంలో (బహ్మవిడు వ్‌ ్‌ లెందరో ఉంటున్నారు, ఇదే మనకు వానయోగ్యమైన (వ్రదేశమవి నాకు తోసపోంది, అని అర్జును డనగా ధర్మరాజు సమ్మతించి, బ్రాహ్మణ సమేతుడై దై్యైతవనంలోవి సరోవరసమీపానవికి వెగ్శాడు, మవ కావాలో

120 మయసభ

తాల, తమాల, ఆమ, అడ్డున, కదంబ, కర్షికార్క సీస, సాల వృషలతో ఫలపుష్పభరితమై చాతక, చ్యకవాక, శేక్క కోకిలాది. పక్షీ సంతతుల కల కలారవాలతో నేత కర్ణ పర్వమై అలరారే ద్వైత వనంలో పర్వతసవడేహాలతో ను త్తేభయూధాలు చరిస్తున్నాయి. ఆ ప్రాంతాలలోనే జటావల్కలధారులూ (బహ్మజ్ఞాననిష్టుబూ అయిన పిద్దులు సవిత సరస్వతీనదీజలాలలో స్నానంచేసి నిత్యకర్మలతో అంతఃశుర్దులవుతున్నారు. వారిని చూస్తూనే ధర్మరాజు రధం దిగి వారందరికీ (పణామాలుచేపి ఆశీద్వాదాలు పొందాడు. ధర్మజుని దర్శ నార్జం ఎందరో పిద్దుబూ చారణులూ వచ్చారు, వారందరి అనుమతితో వనమధ్యంలో (ప్రవేశించి అక్కడవుండే తపన్వులకు గౌరవభాజను డయ్యాడు. "

ధర్మరాజు సుగంధసొరథభసంపన్నమైన ఒకానొక వృక్ష చాయలో ఆసీను డయాడు. (కమానుసారం భీమార్జున నకుల సహ దేవులూ (దౌపదీదేవి, సేవక జనం వాహనాలు దిగి ధర్మజుని సమీ పంలో కూర్చున్నారు. ఉన్నత పర్వతాల మధ్య నివపించే దుత్తేధ యూధాలలో గజరాజులవలె లకానికుంజాలతో అలరాచే ద్వైత వనంలో పాండవులు ళోవిస్తున్నారు.

వనవాసదీక్ష సాగించే పాండవులవద్దకు ఒకానొక శువసదు యంలో మార్కండేయ మహర్షి అతిధిగా వచ్చాడు, (ప్రజ్వలికాగ్నిశివా సద్భుశమైన కాంతితో అలరారే ఆ మహర్షి దేవ, మానవ బుషి జన సంపూజ్యుడుః తపస్పంపాదిత తేడోమయుడు. ధర్మరాజు ఎమనేగి అర్హ శ్రపాద్యాళతో యథావిధిగా అర్చించారు.

సర్వజ్ఞుడైన ఆ మునిచర్యద్రుడు వారందరినీ కరుణాదృష్టితో పీషించి సంకృ ప్తచిత్తుడై నాడు, దరహపితవదనంతో అక్కడి మొని జన మధ్యంలో ఆసీనుడై వారందరినీ సంతోషంగా అవలోకించాడు, మూర్కండేయుని ముఖకవళికలను గాఢంగా పరిశీలించి ధర్మరాజూ:

మయనభ 127 మహ్షీః నా అవస్థను చూపి చికునవ్వు నవ్వుళున్నారు. డానికి కారణ మేమిటో: ం

ధర్మనందనా: సంతోషంతో నేను నవ్వలేదు, నీ అవస్థ చూసే సరికి నాకు శ్రీరామచం్నకుడు జ్ఞప్తికి వచ్చాడు. జటావల్కలధారియై ధనుర్భాణ హస్తుడై లక్ష్మణస మేతుడై పితృవాక్య పరిపాలనార్ధం దండకారణ్యంలో చరించే. (శ్రీరాముని బుష్యమూక పర్వతంమీద చూశాను,

కౌనల్యానంద వర్టనుడు పుణ్యకర్మరతుడ్రై అద్వితీయళ క్రి నంపన్నుడై అలరారే వాడు. ధర్మనిర్వహణలో యముని కూడా శాపించగల వా డాయన, నముచి దానవుని సంహరించగల పర్యాకమ సంపన్నుడు, ఆయినా పితృపాదుల ఆజ్ఞానుసారం సర్వభోగాలనూ విడిచి ఛభర్మమార్షాన అరణ్యవాసం చేశాడు, సర్శాకమంలో ఇంగద్రుడు, త్యాగంలో ఆయనే (ప్రథముడు.

కౌంతేయా! నువ్వు యథోచిత కర్మాచరణవల్ల అందరికీ గౌరవభాజనుడ వయ్యావు. స్వధర్య్మనిర్వహణ మే నీకు అగ్ని సూర్యు అతో నమమైన కాంతి విస్తున్నది. సీ (పతిజ్ఞానుసారం ఈ వనవానదీక్ష పరినమ్మాప్పం కాగానే కొరవృలను జయిస్తావు, రాజ్యలత్మీ విన్ను వరిస్తుంది. ధర్మదిద్దుడ వై సత్కర్మలు ఆచరిస్తూ సుఖంగా ఉండు, అవి పలికి మార్కండేయుడు ఉత్తరదిశాభిముఖుడై వెళ్ళాడు.

పాంవాలి

(ద్రౌపది మహారాజా। దుష్ట దుర్యోధనుడికి మన దుప్టితి ఏ మ్యాత్రం పరితాపాన్ని కలిగించదు. నీదుడ్డైన ఆ (కూపడు మృగ చర్మాలు కట్టించి మనలను వనవాసానికి పంపినందుకు పళ్ళ్చాత్తాప పడడు. వాడి హృదయం ఇమముతో చేశారు. కనుకనే నీ వంటి సళ్చురుషులను అంత కఠోరంగా అవమానించి, అనుచరనమేతుడై

128 మయనభ ఆనందడోలికలలో ఉఃగుతున్నాడు, నీ వంటి ధర్మపురునుడు కూడా వల్కలాజినాలు దరించవలపిన స్టితి కలిగిండే అని కురు నభాధవన మంతా విచారించిండే. కాని దుర్యోధన దుశ్శాసన శకుని కర్షులు మాతం సంతోషంగానే వున్నారు.

హంసతూలికా తల్పాల మీద ఆనందథోగాలు అనుభవించవల పిన మీడ ఈ గడ్డిమీద శయవించవలపి వచ్చింది. రత్నఖచిత దంత వినిర్మిత సింహాసనాలమీద రాజపరిషన్మధ్యంలో విరాజిల్ల నలపిన మీరు ఈనాడు ఈ దర్శాసనాలమీద కూర్చోవలసి వచ్చింది, దివ్య చందన చర్చలతో ఉదయభానునివలె (ప్రకాశించే మీరు రూ ఢధూస రిత డేహులై మెలగవలపివచ్చింది. చీని చీనాంబరధారులు వల్క ఛాలు కొట్టవలపివచ్చింది. సహ్యస్రాధిక (బ్రహ్మవిదుల పంక్తిని "హేమ పాృాాతలలో ఆరగించవలపినవారు ఈ స్టితలో ఉండవలపి వచ్చింది, ఎందరో యతులు, (బహ్మజారులు అనుదినమూ. అతిధుల వస్తూం'పి వారందరికీ స్వాదురసథోజనాలు సమకూర్చే శక్టికల వారు అకణ్యాలపాలై కందమూలఫలాలు ఆరగించవలని వచ్చింది. ఇంతకంసె విచారించదగ్గ విశేషా లేమున్నాయి.

(ద్రపదరాజ _ ప్యశివై, పాండురాజు కోడలినై, ధృష్టమ్యుమ్న సోదరివై, పాండవపత్నిన్నై నేను కూడా ఈ అవస్థలు పడవలసి వచ్చినా మీరు సహనమ (ప్రదర్శించడం ఉచితం కొదు. మీలో అసలు (కోధం వున్నదా అనిః సోవరులూ భార్యా యింతటి అవస్థ పడుతున్నా మీకు విచాకమే లేదు. *క్షరతే ఇతి క్షత్రం” అని కదా క్షత్రియ శద్దార్థం. దుష్టనాళనార్థం కోరం తతి యుల కవసరం, అది మీలో లేదు. [కోధంలేని క్ష్మ్యత్రియుడుంటాడా: అవనరం వచ్చినప్పుడు కజొత్రధర్మం (పదర్శించని వానికి గౌరవం లేదు, కోర సహనాలకు సమయా సమయా లున్నాయి, సమయానుసారం

మయసభ 120 వానివి (ప్రదర్శించాలి. సహనసమయంలో సుథాలకు దూరి మైనా, జీవ కోటి వైముఖ్యం (ప్రదర్శించినా శాంతంతోనే వండాలి

బలి తన వితామహుడయిన (ప్రహ్లాదుని చేరి; తాతాః సహన తోధాలలో గేష్టమజున కేదో నాకు వివరంగా చెపితే ఆ మార్గాన నడుస్తాను, అనగా: నాయనాః సహనం మంచిదే కాని సర్వసమ యాలబోనూ దావినే అవలంబించడం మంచిది కాదు. అదేవిధంగా కోరంతోనూ ఉండకూడదు. నర్వవేళలా సహనంతో ఉంసే శతు వులూ, 'సేవకులూ, తటస్టులూ నిర్హత్ష్యభావంతో చూస్తారు. ఆండు చేతనే విజ్ఞులు సమయానుసారం సహనం ప్రదర్శిస్తారు. నిరంకరం ఓరిమి వహించే చృక్రవర్తియొక్క సేవకులు అకార్యాచరణమ సంకో చించరు. చుహారాజభోగాలను ఛృత్యులే అఆనుభవించటావికి (ప్రయ త్నిప్తారు. వారిలో సేవాభావం నశిస్తుంది. సేవకుల అవహేళనప పాల్పడవలపివస్తుంది. అంతికం-ద మరణం నయం రాజన్రీలను, నాకీజనాన్నీ ఆఅవమానించడానికి కూడా (ప్రయత్నిస్తారు. దండనీతిని విడిచి నదా తమాహృదడయంతో ఉండే యజమానికి అనుచరులు (ప్రమాదాలు కలిగిస్తారు. ఓర్చు యిన్ని అనర్థాలకు మూలం.

ఇక తృమారహితుల విషయం. కారణం లేకుండా నదా క్రోధంతో (ప్రవర్థించే మానవుడు మంచి చెడ్డలు ఆలోచించ కుండా. దండనీతిని (ప్రయోగిస్తూ, దురాగ్రహంతో ఆప్త మ్నిశులప దూరమవుతారు. ఆత్మీయులూ. ఇతరులూ వానిని ద్వేషిస్తాడ. (కోధన్వభానేడు అందరినీ అవమానిస్తూ శతు వులను సృష్టించుకుంటాడు. (ోధపరవశుడై శూరదండనలు సొగిస్తూ నర్వాన్నీ కోల్పోయి, ఆఖరుకు (ప్రాణంకూడా పోగొట్టు కుంటాడు, పితులతోనూ, ఆహితులతోనూ కటువుగా భాషిప్తాడు.

ష్‌ 9 ః|

180 మయసభ విషం (కక్కేపామును చూచినట్లు (కోధవ్వభావుని చూస్తారు. సమయం చూపి వావివై కపి తీర్చుకుంటారు. కనక నిరంతరం (క్రోధంతో ఉండకూడదు; సహనంతోనూ సంచరిందకూడదు.

తెలియక అపరాధం చేప్పే క్షమిండాలి. తెలిపి అక్రమంగా

చరించినట్లయితే శిక్ష తప్పదు, (ప్రాణు లన్నిటికీ ప్రథమాపరాధం క్షమార్హ మే, శెండవమారు దోషం స్వల్చ్బమయినా కరినశిక్ష తప్పదు. శిక్షించడానికి ముందు విచారణ జరిపి దోషవిర్ణయం చేపి దోషి ఆజ్ఞాడో విజ్ఞాడో నిర్ణయించి శిక్షించాలి. మనుష్యుడు మృదు స్వభా వంతో మెలగగలిగితే శత్రువు లందరూ ఆతని వంశంలో ఉంటారు. వావికి వశంకాని వస్తువే లేదు, దేశ కాల పరిస్టితులనూ బలాబలా లనూ (గహించి, సామోపాయంతో కార్యం సాధించుకోవాలి. అప రాధి శరణార్చియై వస్తే క్షమించి తీరాలి. పరిస్థితులు విపకీఠమైనప్పుడే తేజోదిలాలు (ప్రదర్శించాలి, లని చెప్పాడు (ప్రహ్లాదుడు

ధర్మనందనాః దుష్టదుర్యోధనుడు ఎప్పుడూ మీప (దోహమే తలపెడుతున్నాడు, కనక వానిపై (ప్రతీకారం తీసుకోక తప్పదు* కౌరవుల విషయంలో సహనం అనవసరం. మృదున్వభావంతో (ప్రజా హృదయాలను ఆకర్షిస్తూ (క్రోధంతో వారి ఆగ్రహానికి గురి కాకుండా న్యాయంగా పరిపాలించేవాడు ఉత్తమ (ప్రభువు, అని పలికి ద్రొపది కొనగోట కన్నీరు తుడుచుకుంది.

(దౌపదీః మానవులకు తోధం మరణ హేతువు. దాన్ని జయిం చినవానికి అభ్యుదయపరంపరలు (ప్రావ్రస్తాయి. (క్రోధవకులకు సత నమే. నర్వనాశనహేతుభూత మైన శ్రోధాన్ని ఆశ్రయించి నేను శ్నతు వులపైై (ప్రతీకారచర్య తీసుకోలేను, ఆగ్రహం కలిగితే గుదహత్యకు కూడా మానవుడు వెనుదీయడు, పరుషవాక్యాలతో వరులను పరాభ

.. వింప జేసేదీ, అకార్యాచరణకు (పేరేపించేదీ, సజ్జనులను చంపిం

మయనధ 181 చేదీ, దుర్మార్గులను పూజింపచే సేదీ, ఆత్మహత్యకు సహకరించేదీ అయిన క్రోధం యమలోకానికే దారితీ స్తుంది,

యాజ్ఞ సేసీః ఈ కాలం భరతవంశ నాశనం కోసం ఎదురు చూస్తోంది. దుర్యోధనువికి సహనం లేడు సరికదా దానిని గుర్తించే అర్హతలేదు. నేనో సదా సహనంతోనే చరిస్తున్నాను.. దాని నాశ యించే అర్హత నాకున్నది. క్షమా దయా అనే రెండుగుణాలే జితేంద్రియులకు ఆవళ్యకమైనవని సనాతన వర్మవిదలు ఘోషి స్తున్నారు, కనుకనే నేను దయా క్షమలనే ఆశయించి గౌర విస్తున్నాను, అన్నాడు,

నాస్తికవాదం

(దౌవది;: మహారాజాః నీ విజ్ఞానాన్ని మోహసొాగరంలో ముంచిన పరమేశ్వరునీ, (ప్రారబ్దాన్నీ (ప్రణామాలతో అర్చిస్తున్నాను. పితృపితామహులు పోయిన సదాచార మార్గానుసరణంలో మీరు విష రీతంగా (ప్రవర్తిన్నారేమో అనిపిస్తోంది. మానవుడు తాను చేసే కర్మల ననుసరించి ఉత్తమ, మధ్యమ, అధమ జన్మలు ఆ యాలోకొ లలో అనుధవించే సర్యంతం కర్మ నాశనం కాడు, కనుకనే కర్మకు విత్యత్వం పిద్ధించింది. కర్మఫలాన్ని నిర్హక్ష్యంచేపి మూర్దులు లోభ బిద్ధలై మోక్షకాంక్షతో ఉంటారు. ధర్మమూ, డ్చుదు స్వభావమూ, క్షమా, వినయమూ, దయా అఆదిగాగలవన్నీ కర్మఫలానుసారమే (ప్వాప్తిస్తాయి.. ఇప్పుడు మీరు దుఃఖభాజనులు కొ నవసరం లేదు, మీరు, మీ సోదరులు ఇంతవరకూ అధర్మమార్షాన చరించలేదు; అఆ(వ్రియ కార్యాచరణకు కీలపోపినదీ లేదు. ధర్మయుతంగానే మీ జీవితనౌక పాగిస్తూన్నట్లు గురుజనులూ, దేవతలూ, (బ్రాహ్మణులూ గమవించారు,

[32 మయసభ

సీడ మానవుని వెనువెంట నడిచేటట్లు మీ బుద్ధి ఎప్పుడూ ధర్మ పథంలోనే చరి స్తుంది, చతున్నమ్ముదవలయిత భూమండలానికి ఆధి పత్యం వహించినా మీ రెన్నడూ అహంకారంతో, మదంతో ప్రవ ర్మించలేదు. ఎవరినీ అవమానించడానికి సంకల్పించలేదు, మరాళ్ములు క్ముటపన్ని ఆహ్వానించిన కపటద్యూతసమయంలో మీ బుద్దికశలత విపరీతంగా _నడిచినందువల్ల నే నర్వసంపదలనూ, ఆయుధాలనూ, రాజ్యాన్నీ, సోదరులనూ, ఆఖరికి భార్యనైై న నన్నూ సణంపెట్టే ఓడి పోయారు.

మహారాజాః మీరు సౌమ్యస్వభావుణు, ఉదారహృదయుణ, సత్యవాక్చ రిపాలకులు, లజ్జానంపన్నులు. ఇన్ని సద్గుణాలు మ్వూ్తీధ వించిన మీరు ద్యూతదుర్వ్యసనానికి ఎలా లొంగిపోయారో నా కర్ట్‌ మవటం లేదు, ఇన్ని విపత్తులలో చిక్కుకున్న మిమ్ము చూస్తూం'సే నాకు దుఃఖం ఆగటంలేదు. ఒకటి మతం విజం. మానవు డెవడూ స్వళక్రీమీద ఆధారపడి ఏ పవీ చేయలేడనీ, సరమేశ్వర నంకల్పాను సారమే నడుస్తాడనీ నమ్మక తప్పదు. ఈ జీవకోటి కరబొమ్మల వలె ఈశ్వరస్యూతధారి చేతులలో (దర్శనా లిస్తూంటారు. ఆకాళంవలె పర మేశ్వరుడు సర్వవ్యాపియై జీవుల కర్మానుసారం సుఖదుఃకాలను (ప్ర్తాప్తంప జేస్తాడు. పంజరంలో పక్షిలా (ప్రాణీ ఈశ్వరాధీనంలో ఉంటుంది, ఈ జీవికి ఎవరి మీదా అధికారం లేదు, అంతేనా; తన మీదనే తన కధికొరం లేదు. స్యూత్రదిద్ధమైన మణిలా, ముష్క (శాడుతో బంధింపదిడ్డ నృషధంలా, గట్టుమీదినుండి. విరిగిపడి దుహా (ప్రవాహంలో పోమే వృక్షంలా దేహధారిమైన జీవుడు పరమేశ్వరా ధీనుడ్లై పోతూవుంటాడు. క్‌

జీపుడు ఈశ్వరాధీనుడేకాదు:. ఆ శక్తిచేత ఆచ్చాదితుడు, కనుకనే కొలగతిని గుర్తించలేడు, అజ్ఞానిమైన జీవుడు రానున్న

మయసభ 183 సుఖ దుఃధాలిను గుర్తించదేక ఈశ్వర్యపేరితురై కొన్ని కర్మలు ఆచ రించి ఆ కర్మఫలానుభవంకోసం స్వర్గానికో నరకానికో పోఠాడు. గాలిలో గడ్డిపోచవలె యిహపరాలమధ్య యాత్ర సాగిస్తూ వుంటాడు, పుణ్యకర్మలు చేసేవారిలోనూ, పాపాచారరతులలోనూ ఈశ్వరు డుంటాడు. ఆ ఈశ్వరుడు జీవులకు శరీరాలను సాధనంగా ఉపయోగి స్తున్నాడు. శుభాశుభఫలాల నిచ్చే ద్వివిధకర్మలనూ ఈశ్వరుడే చేయి | స్తున్నాడు. మాయతో జీవకోటిని మోహింవబేసి, ఒకజీవిచేత దరొక జీవిని పొంపింప జేస్తున్నాడు. - పర మేశ్వరతత్త్వం మహర్షులకే అవగతం, ఎడారిలో ఎండ మాపులవలె ఈ మోహనసదు(డ్రం అజ్జులను వ్యామోహింవజేపి భిన్న భిన్న వస్తురూపాలలో ఈ జగత్తును (వదర్శిస్తోంది. కాని పరమేశ్వ రుడు మాత్రం సర్వజీవులనూ ఒకే విధంగా సృష్టించి లయింప జేస్తున్నారు. శిలలూ, లోహోాలూ, క్యరలూ వావిచేతనే అవి ముక్కాలు చేయదిడేటట్లు పరమేశ్వర మాయ ఈ జీవులను జీవులచేతనే నశింప జేస్తున్నది. ఆటవస్తువులతో పిల్లలు ఆడుకొని సంతోషించేటట్లు ఈశ్వరుడు ఈ [ప్రాణికోటిని సృష్టించి లయింప చేస్తూ ఆనందిస్తాడు, అయితే. అతీం్యడ్రియళక్రిసంవన్నుడైైన ఈశ్వరుని మాత్రం ఈ కర్మ జాధించలేదు. ఇటు దుర్యోధనునీ అది దాధించటంలేదు, కనకనే నేను విచారిస్తున్నాను, ధర్మరాజు: యాజ్ఞ సేనీ సీ ప్రసంగం మనోహరంగా ఉంది. అయితే అజ్ఞాననళంచేత నాన్తికత్వాన్ని (ప్రతిపాదిస్తున్నావు.. నేను కర్తవ్యామసారం యజ్ఞ దానాది కర్మలు చేస్తున్నానే కావి ఫలా 'పేక్షతో కూత్రం కాదు. ఈ గార్హ స్థ్యకర్మనిర్వహణవల్ల దావి ఫలం నాకు (ప్రాప్రిన్తే (ప్రాపించవచ్చు. సత్పురుషుల ఆచార వ్యవహారా లను, శాస్త్రమర్శాదలను తెలిపికొని ధర్మమార్తాన చరించినండువల్ల

[ఏ4 మయనభ తతృలం లభిస్తుందనే లోభం నాకు లేదు, ఫలాపేక్షతో చేపే ధర్మ కార్యాలను విజ్ఞులు హీనంగా చూహ్తా నిందిస్తారు... పాపులు ఫలా 'పేక్షతో ధర్మాచరణ చేస్తూ ధర్మాన్నే శంకిస్తూ న్నాప్తికులై స్వార్ధపరు లవుతాడు. వారికి ధర్మఫలం మతం లభించదు. ఎన్నో శాస్త్రాలు అవలోకించి ఆచార వ్యవహారాలు (గ్రహించి ఈ విషయం నీక చెప్పుతున్నాను.

అర్ష్మప్రోక్రమైన ఉద్గంంధాలకు విపరీత వ్యాఖ్యానాలు చేస్తూ శాస్త్రాచారాలు ఆతి[క్రమించేవాడు ఎన్ని జన్మలెత్తినా సుఖం పొంద లేడు, మహర్షుల ఆదేశాలనూ, విజ్ఞుల ఆచరణమా (ప్రమాణాలుగా (హించి ఆచరించేవారికి ఇహపరాలలో ఉత్తమ స్టితి,

సర్వజ్ఞులూ మహ్మాదష్టలూ (ఆయిన మువణ ప్రతిపాదించిన ధర్మాలను శంకించకూడదు. దూరదేశాలతో వాణీజ్యం సాగించే వాడు సమ్యుదతరణానికి ఓడను ఆధారం చేసుకునేటట్లు స్వర్గలోకం వాంఛించే మానవుడు ధర్మకర్మాచరణతో సంసారసాగరం దాటాలి, మహాపురుషులు ఆచరించే ధర్మం ఫలరహితమయితే ఈ (వపంవానికి అంధకారమే శరణ్యం. ఆనాడు జ్ఞానులకు కూడా మోడం లేదు. అప్పుడు మానవజాతి పశప్రవృదత్తిలో పడిపోతుంది. సద్యఃకొలంలో ధర్మఫలం (ప్రాప్తంపలేడవి ఈశ్వరునీ ధర్మాన్నీ శంకించి నిందించ కూడదు,

(ద్రౌపది: మహారాజా। స్టావరాలయిన వృకాలూ పర్వతాలూ తప్ప మిగిలిన జీవకోటి అంతా ఏడో కర్మ చేస్తూనే వున్నది. ఆవు దూడలు పాలుత్రాగి చల్లని సీడలో విశ్రాంతి పొందుకున్నాయి. అదే ఠీతిగా జీవులన్నీ తమ తమ కర్మ లాచరిస్తూ ఆనందంగా జీవిస్తు న్నాయి, మానవుడు మంచి కర్మచేపి ఇహపరాలలో సుఖశాంతులు కోరుతున్నాడు. జలప్రాంశాలలో చేపలకోనం నిలబడే కొంగలవలె (ప్రాణులన్నీ ఏదో ఒక వృత్తిని ఆశ్రయించి జీవధారణ చేస్తున్నాయి.

మయనభ 135 చి, మె గ టీ అర జ్య ధాత విధాత సృష్టిపాలన కార్యకనుం నిర్వహి స్తున్నారు. ఏపనీ చేయని జీవికి జీవితలిక్యం పిద్రించదు. (ప్రారబాన్ని నమ్మి మనసనులు ఠా యణ

మానకూడదు. జీవితం కర్మాశయంతోనే సాగుతుంది. మీరు కూడా కర్మకవచం ధరించి కృషిచేయాలే కాని విచారంతో కూర్చో కూడదు, నత్కర్మణ ఆచరించేవాడ నూటి కొక రుంటారో లేదో తెలియదు.

ధన సంపాదనకూ, దావి రక్షణకూ, అభివృర్డికీ తగిన కొర్యాలు చేయకపోతే హిమవత్పర్వత సదృశధనరాళి కూడా లు ప్తమైపోతుంది.

నానీ మొనా

సర్వపాణులూ కర్మను విసర్డి స్తే (ప్రళయమే ప్రాప్పిస్తుంది, కర్మ పలరహిత మే అయిననాడు ప్రజాభివృద్ది లేదు. ఒక్కొక్కప్పుడు ప్రజలు వ్యర్థకర్మలు చేస్తారు. కేవలం అదృష్టాన్ని విశ్వపించి, జరిగిన స్తే జరుగుతుందపీ, ఆనుకొన్నవన్నీ అనుకొన్నశ్లు లభిస్తాయనీ ఏ పనీ చేయకపోయినా ఫలం. లభిందకపోదసీ వాదించటం మూూూత్వచు.

పురషార్థం (హించి కర్మచేసేవాడే (ప్రశంసనీయుడౌతాడు. అంకేకొని (ప్రారబ్దాన్ని నమ్మి ఏ పనీ చేయకుండా సోమరిగా నిద్రించే వాడు పచ్చికుండలోని నీరువలె నిష్ప్రయోజకుడవుతాడు, వావి ఆయు రాయం కూడా ఆఅల్నమే. అకస్మా త్తుగా అ్మసయళ్నంగా ధనం లభిస్తే చి ళం అల్‌ ఆసు నాని అది వాని అదృష్టమని లోపలంటారు. ద్రైవయోగవనీ అంటారు, స్వయంకృషితో ఫలం సాధిప్లే అది పురుషార్హ చదువుతుంది, ఇది (ప్రపంచావికి తెలిపిన విషయమే. కర్మ్యప్రవృత్తిపరుడైన మానవుడు ఆ ఫలం పొందినా పొందకపోయినా అది కర్మస్వభావమనే అంటారు. ద్టైవమసీ, యోగమవీ, స్వభావమనీ విభాగించే భాగ్యాలన్నీ పూర్వజన్మార్డిత సుకృత ఫలాలని మరువకూడదు, ఆ భూ జన్మల లోని కర్మఫలాలను పరమేశ్వరు డన్ముగహిస్తూ, శుభాశుభకార్యాలు

అలి చేయిస్తూ ఉంటాడు. డేహధారిటైన మానవుడు చేసే కర్మలన్నీ తాట స్‌

106 మయసథి ఈశ్వర్మమేరణలే, ఫలితాలు కూడా సరమేశ్వరావేనాలే. జీవుడు పర తంతుడు. వీనిచేత పరమేశ్వరుడే సర్వకార్యాలూ. చేయిస్తూ ఉంటాడు. మనోవాంఛాఫల సిద్ధ్యర్థం మానవప్రాణి కొన్ని కర్మలు చేవి ఫలపిద్ది పొందుతోంది. దానినే పురుషార్థ మన్నారు.

వ్రభళూః రాజ్యం పోయిన దై న్యంలో పురుషార్దదృష్టితో కృషి చేపి ఈ విపత్తునుండి విముక్తులై తే కీర్తి లభిస్తుంది. కర్మచేసే వరకూ దాని ఫలం ఎవరికి (ప్రాప్లిస్తుందో చెప్పలేం. రైతు భామ దున్ని విత్తనాలు జల్లుతాడు, దాని ఫలం చేఘాలమీద ఆధారపడి ఉంది. సకాలంలో అవి వర్షించకపోతే. ఆడి ర్రైతుదోషం కాదే, అయితే కొందరికి ఫలం లభించవచ్చు; ఇతనికి లభించక పోవచ్చు. అంతమ్మాతంచేత వాడు విరాశోపహరుడై నిందించుకోడు, పురుషార్డ నిర్వహణలో ఫల(ప్రాప్తి లేనంతమాణశ్రాన చిత్తవైకల్యం అవసరం లేడు, పరుషార్థానికి ప్రారచ్దిమూ, దైవమూ తోడుపడాలి

మహారాజాః నా చిన్ననాడు మా బుంటికి వచ్చిన ఒక నిద్వాంసుడ్రైన (బ్రాహ్మణుడు మా తండ్రితో చెప్పన విషయాలన్నీ నేను శ్రద్దగా ఆలకించాను. ఆ మహాపురుషుడు బృహస్పతి పో క్రమైన సీతిశాస్త్రం ఉపదేశంచేటప్పుడు నాతండ్రి ఒడిలో కూర్చుని విన్న విషయాలే మీకు చెప్పాను,

భీము; మహారాజా: రాజ్యసాధనకు ఉత్తమప్పకుషులు అవలం వీంచే దారి మీరు కూడా (తొక్కండి, పురుషార్ధాలచేత వంచింసదిడి ఈ అరణ్యాలలో మనం చెయ్యగలిగిందేమీ లేడు. దుర్యోధనుడు సొమ్యన్వభావంతో, బలపర్శాకమాలతో మన రాజ్యం సాధించలేదు, కపటద్యూతంతో అసహరించాడు. చిన్న నక్కపిల్ల పింహం ఆహా రాన్ని దొంగిలించినట్లుంది దుర్యోధనుని వ్యవహాకం, ధర్మ కామాల అభివృద్దికి అవళ్యమైన రాజ్య ధనాలు కోల్పోయి లేశమా(క్రమైన ధర్మంతో విచారిస్తే (సయోజనం లేదు.

మయసభ 187

గాండీవం ధరించి సవ్యసాచి విలబడి ఉండగా దేవేంద్రుడు కన్నెత్తి చూడలేడే.. అటువంటిది మీ (ప్రమ తత్తతవల్లి ఈ రాజ్యం పోయింది, గోవులనూ, ఫలాలనూ ఎవరైనా హరించినా వికలాంగులు ఏమీ చేయలేనళ్తు జూకంలో సర్వమూ. మీరు ఓడిపోతున్నా మేము మౌనంగా ఉండిపోవలపి వచ్చింది, మీరు ధర్మతత్పరులు కనుక మీ వాంఛ నెరవేరింది. మీ శాననాలను పాలించే మాస దుఃఖమే ప్రాప్త మైంది, దుష్తులయిన ధ్నార్తరాష్ట్రులను ఆనాడు నంహరించక పోవడం వల్ల నేటికీ వారు దునకు కష్టాలు కలిగిస్తూనే ఉన్నారు. దృుగాలవలె వనవానం చేయనలపిన దౌర్బల్యం మనకు లేదే, ఈ వనవాసక్షేళా అను కృష్టార్దనుణ కావి, నకుల సహడేవులు కాని అధిదున్యుడుకొని, సృంజయవీరులణుకాని నేను కాని ఆమోదించలేక పోతున్నాం.

ధర్మప్రవచనాలతో (వ్రతాలతో మీరు నూకు కష్టాలే కలిగిస్తు న్నారు, వైరాగ్యంతో సాహస ళూన్యత్వం మిమ్ము పరించిందో, నపుంసకులవలె వ్యర్థజీవితం సాగించా అనుకుంటున్నారో తెలియడం లేదు. ఆసమర్జులూ, దుర్చలులూ మ్మాతమే సంపదలు సాధించడానికి ప్రయత్నించరు. ఎన్ని సుగుణాలు తన్నా ధనహీనుడు యజ్ఞకర్మ ఆచరించలేడు, ఈ (ప్రపంచానికి ధర్మమే దూలకారణం; దానిని మించింది లేదు. ధర్మకార్యాదరణకు లవశ్యమైనది ధనం. భిజిటనం చేస్తూనో, నపుంసకత్వంతో చేతులు ముడుడుకు కూర్చుంటూనో. ధర్మంమీద మనస్సుతోనో ఉంచే ధనం (ప్రాప్టించదు. యాచనతో కార్యసాధన జేపే (బొహ్మణులవలె మీరు చరించరాదు. వీరత్వంతో ధనం సంపాదించాలి. డానికి తగిన మార్గం చూడండి. ఉత్పాహ బల పొరుషాణ క్షత్రియ ధర్మాట, వానితోనే మీరు శ్యతువులను వధిం చండి,

ఆత్మవిశ్వాసం లేనివాడు యుద్దానికి పనికిరాడు, ఆత్మదలమే సర్వానికీ మూలహేతువు. హేదుంతబుళువులో జెట్లనీడవలె దుర్చ

ర! మయసభ లాత్ముడు శుద్ద అపయోజకుడు. అమితమైన పంటకోనం కొద్దిపాటి విత్తనాలు రై తు చద్లేటట్లు అపార ధనార్జియైనవాడు కొద్దిపాటి అర్దం విడిచిపెట్టాలి. వెచ్చించిన ధనంతో సమంగా అర్దం లభించకపోతే అది విష్పలమ,

ధర్మరాజు: భీమసేనాః నీ వాగ్బాడాలతో నా హృదయాన్ని ఛేదించావు. అవి నన్ను ఎంత పీడిస్తున్నాయో నీకు తెలీదు, అందుకు నేను నిన్నేమీ అనను, ఈ కష్టాలన్నీ మీ నెెత్తిమీదకు తెచ్చిపెట్టింది చాలక యుంకా మిమ్మల్ని ఏమననుః అనాడు దుర్యోధనుని రాజ్యాన్ని హరించే ఉహతోనే నేను ద్యూతంలో దిగాను. కొని శకుని ఎదురు తిరిగాడు, వాడు మాయార్యూతం సాగించాడు, పాచికలు వాని యిష్టానుసారం నడిచాయి. అటువంటి మోసం జరుగుతుందవి తెలి స్తే నే నందుకంగీకరించే వాణ్ణి కొదు, ఆవేశం మానవుని రైర్యాన్ని లొంగదీస్తుంది. విషయవ్యసనమైైన చ్విత్తం పురుషార్థానికీ, అభిమాన పర్గాకమాలకూ లొంగదని దురచిపోకూడదు.

మన రాజ్యం హరించినా దుర్యోధనునికి శాంతి లేదు. కౌరవు లందరినీ కూడగట్టుకుని వారిని కొన్ని కొన్ని (కొత్త పదవులిచ్చి మనకు కష్టాలే కలిగించాలని ప్రయత్నిస్తున్నాడు.

సోదరాః! ఆనాడు అరణ్య అక్ఞాతవాసాలకు సమ్మతించి సభా మధ్యంలో ఓడిపోయిన నేను ధర్మం విడిచి రాజ్యం ఎలా అడగను? ద్యూతసమయంలో ౩ెండు చేతులూ దహిప్తానని నువ్వు లేచినపుడు అర్జునుడు నిన్ను వారించాడు. ఆ సమయంలో గదపై కెత్తి శ్యతువుల వైపు సాగటోయావు. అప్పుడే నువ్వు అలా చేప్పే ఎంతటి (ప్రమాదం సంభవించేవి? ఒక్క విషయం నువ్వు మరచిపోతున్నావు ఇప్పుడు నువ్వు చేపిన (పసంగం ఉన్నదే అది ఆనాడే సభామధ్యంలో నా పతిజ్ఞకు పూర్వం చేపి ఉంపే ఎంతో సమంజసంగా ఉండేది.

మయనభ 100

నాయనాః నా జీవితాన్నీ అఆమరత్వాన్నీ ఉపేక్షీస్తాను, కాని ఉత్కృష్టమైన ధర్మాన్ని విడిచిపెట్ట లేను, ఈ రాజ్యమూ,. దిరా ప్యతులూ, యళోధనాలూ సత్య ధర్మాలలో షోగళాంశం కూడా కావు, సత్య ధర్మ పాలనమే నా జీవిత్మవతం,

భీమ: మహారాజాః మీరు మరణధర్మంగల మానవులు, కొల పాఠ బంధితులు, జలపాతవేగంతో పోయ కాలాన్ని నృధాచేపి నమయ, సావకాళాలకోసం విరీకీించి నంధి చేసుకోవాలవి మీరు (ప్రయత్నిస్తున్నారు. ఆ కాలం అతిసన్నిహితంగా ఉందని మీరు భావి స్తున్నారు. కంటికి పెట్టుకోవటానికి చేతిమీదికి తీసే కాటుకలా కాలం హరించిపోళరూ ఉంటుంది. ఆయుర్దాయం కీజిస్తుంది. క్ష్‌ణ భంగుర జీవితం గల మానవప్రాణి సమయనిరీక్షణ చేయడం అర్హ రహితం,

పదమూడు సంవత్పరాలు నిరీక్షిస్తూ కూర్చుంటే మృత్యువు మన గుమ్మంముండు కూర్చుంటుంది. అసలీ మృత్యువు దేహధారుల శరీరంలోనే తిష్టవేసుకుని ఉంటుంది. దావి నోల్లో మనం వడకుండా మనరాజ్యం మనం సాధించుకోవాలి. తమ శ్రీని అణచిపెట్టుకుని ఉండేవాడు భువికి భారభూరుడే. శ్యతువులను హింపించినవాడు ఎద్దులా బాధలు పడుతూండ వలపిందే. భూమండలంలోవి రాజు లందరిపీ మనం ఓడించాం. దుర్యోధనుని అశయించి వారందరూ ఉంటున్నారు. వారు మనను ఆదరించి ఆశ్రయమిస్తా రనుకోవడం శుద్ద్రధమ. మైగా వారే మన జాడ తెలుసుకుని దుర్యోధనువికి తెలియ జేయడానికి ప్రయత్నిస్తారు.

ఇప్పటికి పదమూడు షాసాలు గడిచాయి, చనం గడపవల విన సంవత్సరాలు పదమూడు, మానవులు మాసాన్ని సంవత్సరానికి ప్రతినిధిగా (గహిస్తారు. యాగాలలో “*పూతికొను సోమలకకు

40 మయసభ (పతిగా (గహించేటట్లు ఈ పదమూడు మాసాలనే పదమూడు సంవత్స రాలుగా చనం పరిగణించవచ్చు. బఐబరువుషోసే ఎద్దుప కొరడా దెబ్బలు తప్పనట్లు మీరు ఎన్ని కష్టాలుపడి మీ (ప్రతిజ్ఞ నెర వేర్చుకున్నా మీకు లభించే (ప్రయోజన మేమీ లేదు, యుద్ధానికి మించిన క్యత్రియ ధర్మం లేదు. గనక దుర్యోధనాదులపై ్రతీకారచర్యరు యిష్పుడే కంకణం కట్టండి,

ధర్యవ భారతకులభూషణా:ః నువ్వు చెప్పిందంతా సత్యమే: నామాట కూడా విను సాహసంతో పాపకర్మలప అంకురార్పణ చేప్పే అవి దుస్ఫలిశాలనే యిస్తాయి, ఉత్తములతో సంప్రదించి సాగించే సన్నాహాలకు దైవబలం తోడుపడుతుంది, నీ బలగర్వం నిన్ను చపలచిత్తుని చేసి యుద్రోన్ముఖని చేస్తున్నది.

ఆ సమయానికే యోగిపుంగవుడు వేదవ్యాసులు అక్కడకు రాగా పాండవులు ఎదురువెళ్ళి, స్వాగతమిచ్చి అతిఫపూజ నిర్వర్ధిం చార. స్వాగతసత్కాారాలు స్వీకరించి వ్యాసులవారు:

ధర్మరాజాః నీ మనస్సులో అభిప్రాయం (గ్రహించి యిలా వచ్చాను, భీష్మ (ద్రోణ దుర్యోధనాదుల విషయమై నువ్వు భయపడు తున్నావు, కాని వారిని నాశనం చేసే ఉపాయం ఒకటి వుంది. అది చెపుజాను యిలారాః అని ఏకాంతంలోకి తీసుకువెళ్ళి; నీకు శుభ కణాలు రానున్నాయి; అస్త్రవిద్యాపారంగతుడై న అర్జునుడు శ్యువు లను విర్ణించి తీరుతాడు. నువ్వు శరణాగలుడవై నన్ను లర్టి ప్లే పతి వ్మృృతి ఉపదేశిస్తాను. అర్జునుడు దావిని ఉపాపించి తపస్పుచేపి రుద వరుణ యమ కుబేర ఇందుల అన్నుగహం పొంది దివ్యాస్తాలు సాధి స్తాడు, నారాయణనభఖుడ్రైన నరుడే అర్జునుడు, వీడు ధర్మచ్యురుడు కాకుండా విజయశీలియై లోకపాలురవల్ల దివ్యాస్తాణ పొందుతాడు.

మీరు ఈ వనం వదలి దురోవనానికి వెళ్ళండి, ఒకచోట

మయసభ [11 ఎక్కువకాలం ఉంగటం మంచిదికాదు. కొందరు మునులకు తపో విఘ్నం కలిగి వారికి ఆగ్రహం కలిగించిన వారవుతారు, ఇక్కడి (కూరమృగాలను నంహరించి (ప్రశాంతత ఏర్పరచారు, విద్వాంసు లైన వ్యిపులను పోషిస్తున్నారు, మీ అన్ని కార్యాలలో యిక్కడి ఓషధులు క్షయమైపోతున్నాయి. త్వరగా పాసస్థలం మార్చాలి, అని పలికి (పతిస్మృృతి ఉపదేశించి అదృశ్యమయ్యాడు. పొనుపతం ఒకనాడు ధర్మరాజువికి వ్యాసుని సందేశం,స్మృతికి వచ్చింది. అర్జునువి ఏకొంతంలోకి పిలిచి: అర్జునాః భీష్మ (దోణ కర్ణ అశ్వల్దా మలు ధనుర్వేదం ఆఅమూల్గాగ్రంగా అభ్యపించినవారు. దైవీ బ్రాహ్మీ మానుషకీతులలో ఆస్త్ర్యప్రయోగం చేయగల వీరందరినీ దుద్యోధనుడు అపరిమితగౌరవంతో చూడటంవల్ల వారందరూ. వానికే నుఖం కలిగే టట్లు చూస్తారు. ఇతర యోధులను కూడ దుర్యోధనుడు గౌర వించడంవల్ల వాని శకి మరీ వృద్ధిపొందుతోంది. ఈ భూమండల మంతా వాని అధీనంలో ఉంది. నువ్వు తస్ప మమ్ము రక్షీంచేవారు లేద, ఇప్పుడు నీ కర్తవ్యం బోధి స్తున్నాను, వ్యాసమహర్షి నా కొక విద్యమ (ప్రసాదించారు, దానివల్ల ఈ (ప్రపంచంలో ఏది ఎండుకు జరుగుతుందో తెలుస్తుంది, నువ్వు కఠోర (వతడీక్షతో ఈ మంథత్రం అనుష్టించి ఏక్కాగచిత్తంతో మౌనవతంతో ఉత్తరదిళా ముఖంగా వెళ్ళి త్మీవతపస్ప్సుచేసి సమస్త దేవతాశక్తులూ కల వృ్యత్రాసురసంహా రిని పనన్నుని జేనవికొని వావినుండి దివ్యాస్తాలు టహించు అవి, లర్జునువికి (పతిష్మృతి ఉపడేశించి తపోదీక్షకు అనుమతి యిచ్చాడు. అర్జనుడు సోదరులకూ ధౌామ్యులకూ (ప్రదకిణాలు చేసి ఇం్యదనమాగమానికి పాగుతున్నాడు, (పతిన్మృతి విద్యావంపన్ను 1

కర మయసభ డైన పార్దడు పుణ్యపురుష సేవితమైన హిమవత్పర్వతాన్ని ఒక్క రోజులో చేరి (క్రమంగా గంధమాదనం దాటి అహోర్మాత్రదీక్షతో దుర్గమ (ప్రాంతాలు గమించి ఇంటదకీలపర్వతం సమీపించే సరికి; సీ విక్కడే ఆగు, అవి ఆదృ్భళ్యవాణి వినిపించింది.

అర్జునుడు ఆగి నలువైపులా చూడగా ఒక విశాలవృక్షం క్రింద తపస్పుచేసుకొనే పురుషుడు కనిపించాడు. పింగళవర్ణంతో జటాజూటంతో (బ్రహ్మతేజంతో (ప్రకాశించే ఆ తపస్వి అర్జునుని చూచి; నాయనాః హర్షక్రోధాలను జయించిన శాంత తపన్వుల నిలయ మైన ఈ (సదేశొనికి ధనుర్చాణాతో ఎందుకు వచ్చావు! ఇక్కడ యుద్ధాలేమీ జరుగవేః తేజస్సులో ఓజస్సులో సీ అంతటివావిని నేను చూడలేదు. ఇక్కడ నీ ధనుర్భాణాలు విడచి ఉత్తమశళులు పొందు, అవి నవ్వుతూ ఎన్నిసార్లు చెప్పినా అర్జునుడు చలించకపోయేసరికి ఆ బుషి (పసన్నుడై తానే ఇంద్రుడననీ వరం కోరుకోమనీ అనగా, సవ్యచాచి చేతులు జోడించి;

మహాపురుషాః అస్తవిద్యా రహస్యాలన్నీ (గహించాలను కున్నాను, ఆ వరం అన్నుగహించండి, అనగా ఇంతవరకూ వచ్చి అస్త్రాలతో ఏం చేస్తావు? ఉత్తమలోకొలు కోరుకో, అన్నాడు.

అర్జున: నులేశ్వరాః కష్టాలలో ఉన్నా నా సోదరు లందరినీ విడిచి శ్మతుసంహారం చేయకుండా లోధంతో దేవత్వాన్ని కోరలేను. అమరైశ్వర్యం (ప్రాప్పించినా (గహించలేను,

ఇం్యదవ నాయనాః భూతనాథుడై న పరమశివువి దల్శించగానే సీప దివ్యాస్తా లిస్తాను. ఆ మహాదేవుని దర్శించి నువ్వు న్వర్షానికి శాగలపు, అవి అదృళ్యు డయాడు,

అద్దను డొక పర్వతళిఖం చేరి, ఫల, పుష్పభరితమై వతల

నలన్వనాలతో, నిర్మల జలపూర్ణ విర్షిరిణులతో అలరారే చోట తపో

మయనభ 140 దీక్షకు ఉప్మకమించాడు, ఆదిలో ఫలాలే ఆరగించి మూడుమాసాలూ, అనంతర వాయుభక్షణంతో కొంతకాలమూ సాగించి కాలి దొటన (వేలిప్పై విలిచి తపస్సు చేస్తూంటే, మహర్షులు పరమశివుని చేరి అర్జుమవి అన్నుగహి౦చమన్నారు. ఆదిశంకరుడు కిరాతరూపం ధరించి, పినాకం చేబూవి, పార్వతీసహితుడై భూతగణాలతో వచ్చాడు. అదే సమయానికి మూకానురుడనే రాక్షసుడు అర్జునుని సంహరించడానికి రావడం; అటు పరమళివుడూ ఇటు పార్టుడూ ఒకేమాక చూపి, బాణాలు విడిచారు. సూకర రూపంలో వున్న రాషనుడు నేల కూలాడు.

తన బాణంతో బాణం విడిచిన కిరాతువి చూపి అర్జునుడు: ఈ భయంకరారణ్యంలో న్రీజనంతో చరించే వ్రైర్యం నీ కెక్కడిది? పయిగా నేను వేటాడుతున్న నూకరాన్ని సీ బాణానికి గురిచేపి నన్ను అవమానించినందుకు సీకు శిక్ష తప్పదు, అన్నాడు,

ఓ మహావీరుడాః మేం అరణ్యసంచారులం, ఇది నా ఏలు బడిలో వుండే అడవి, ఇక్కడ ఏం సుఖపడదామని వచ్చావు? పయిగా నన్ను దోషిగా నిలబెట్టి మాట్లాడుతున్నావు. కాసుకో, అని పరమశివుడు బాణం తియ్యబోగా అర్జునుడు శరవర్షం కురిపించాడు. కిరాతరూపంలో వున్న శివుడు ఆ బాణాలన్నీ ఎడమచేతితో పక్కకు విసురుతూ విలిచాడు, పర్వతం మీద కుంభవృష్టిలా వుంది, కిరాతువి మీద అర్జునుని బాణవర్షం, లాభంలేదని గాండీవం పైకెత్తి శివుని శేర్షంపై కొట్టటోయాడు. అది ఆ కిరాతువి శరీరంలో లీనమయిందిం ముష్టి యుద్ధానికి దిగాడు. కిరాతుని ముష్టిఘాతాలకు తట్టుకోలేక మూర్చ పోయాడు అరునుడు.

మూర్చోనుండి తేరుకుంటూనే ఆక్కడ తన రక్తంతో తడిపిన మట్టితో శివలింగంచేపి అర్చించాడు. పరమశివుడు (ప్రసన్నుడై వరం కోరుకోమన్నాడు, పాశువతాస్తం అర్జీంచాడు పార్టుడు.

కేథ4 మయసభ

పరమశివుడు ఆ (పళయాస్త్రమంటడ్రం ఉపదేశించి దాని వయో గోవనంహారాలు వివరించి ఆశీర్వదించి తిరోహితుడయ్యాడు. ఆనం దంతో అడ్డనుడు పరమశివస్తోతం చేసి తన్మయుడయి. వుండగా యమ, వరుణ, ఇంద్ర, కుబేరులు (ప్రత్యక్షడుయి వానికి తమ దివ్యా స్తాలు అనుగ్రహించారు. దేవలోకం

అందరూ ఎవరి లోకొలకు వారు వెళ్ళిన అనంతరం ఇంగదుడు పంపిన రథంమీద అర్జునుడు దేవలోకం వెళ్ళి అక్కడ నృత్యగానా లలో నిపుణుడయిన చిత సేనునివద్ద ఆ విద్యలు అభ్యపిస్తున్నాడు. అర్జని రాకకు సంతోషంగా దేవేంద్రుడు ఊర్వశీ నృత్యం ఏర్పాటు చేశాడు అర్జునుడు తదేకదృష్టితో ఊర్వశిని తిలకించడం గ్నుల్తించిన ఇంగదుడు ఆ ర్యాతి ఊర్వశిని అతని శయ్యామందిరానికి పంపించమవి చిత సేనుడికి ఆజ్ఞాపించాడు. చిత్రవేనుని మాటవిని ఊర్వశి పరమా నందంతో తన అతిలోక సొందర్యాన్ని మరింత ఆఅంగరాగాలతో ఆలంకరించి. పృథు నితంబాలమీద పలచని చీర జారుతుండగా, నమున్నత వతోజళోభను (ప్రదర్శించే చీనాంశుకో త్రరీయం. ధరించి కుటిలాలకాలు చిరుగాలికి ఆల్లలాడుతుండగా విశాల పద్మన్నేత కాంతు లతో అర్జునుని మందిరంలో హంసనడకలతో (ప్రవేశించిన, ఆ నృత్య విద్యుల్లతను చూస్తూనే అర్జునుడు వినయంగా ఎదురేగి. నమస్త రించి, ఉచితాసనం చూసాడు.

ఊర్వశి హృదయం ఛిన్నమయింది. చిత సేనుని సందేశమూ. ఇంగద్రుని ఆదేశమూ, శన ఆకాంషె అన్నీ వివరించి ఆశగా చేతులు బొపింది,

“బమ్మాః మా పురుసంళాన్ని ఉద్ధరించిన జనవివి నువ్వు, సీకు నేను (వ్రపొత్రుడిని. కుంతీదేవినీ శచీదేవినీ చూసిన రీతినే

మయసభ 145 విన్నూ చూశాను. సీ పాదాలకు అభివాదాల” అన్నాడు, కొంక్ష పెల్లునికే వాంఛతో వచ్చిన ఊర్వః అర్జునుని మాటలతో (ఈంగిపోయి అభిదూన అహంకారాణ డెబ్బతినగా; కోరి వచ్చిన కోమలాంగిని తిరస్కరించిన పాపఫలం అనుభవించక తప్పదు, నపుంసకుడవై నారీ జనావికి నృత్య, గానాలు నేర్పుతూ వండు, అనికోపంతో వెనుదిరిగి వెళ్ళిపోయింది. ఆవ్వార్త విన్న దేవేర్యదుడు అర్జునుని ఆశ్వాపించి: నాయనా। ఊర్వశీ శాపం నీకు వరమే, అజ్ఞాతవాస సమయంలో నాట్యగుకువుగా. ఒక్క సంవత్సరం ఈ శాపఫలం అనుభవించి విముక్షుడివి ఆఅవుకావు, అన్నాడు.

ఈ అయిదు సంవళ్చారాలూ. ధర్మరాజూ, (ద్రౌపదీ, భీమ, నకుల, సహదేవులు రౌమ్యసహితుల్తై అర్జునుని టేయస్సుకోనమే ఆరావనలు చేస్తూ కాలం గడుపుతున్నారు. వారు అనుక్షణం ఆర్జుచని కోసం ఎదురుచూస్తూనే వున్నారు. ఆ మహావీరుడు రావడం ఆలస్య మయినకొద్దీ వారి ఉత్కంఠ పెరుగుతూనే వుంది,

ఒకనాడు భీమసేనుడు: ధర్మనందనాః కృచ్ళ9వతాచరణాను సారం ఒక దినం ఒక సంవత్సరంగా శణనకు వస్తుందని శాశ్త్రం చెప్ప తున్నది మీరు పదమూడు రోజులు ఈ (వ్రతం అసుష్టించి పదమూ డేగ్గ గడువూ పూర్తిచేస్తే మేము కౌరవులతో యుద్దంచేని, వారిని సర్వనాశనం చేస్తాం, అన్నాడు.

౮ నాయనా; ఆనత్యదోషం నా నెలత్తిమీది పడవిస్తావా? ఈ గడువు కాలం పూర్తికాగానే నీ అభిదతానుసారం (ప్రతిజ్ఞలు నెర వేర్చుకో వచ్చు, నువ్వు మత్రం అక్రమమార్ష్శం అనుసరిస్తావాః ఆవేశంలో అంటున్నావు కొని, ఆని ధర్మరాజు అనునయించాడు.

అ నషయానిక అక్కడ చేరిన బృహదశ్వఘహర్షిని ఉచిత

148 దుయసభ రతిని సత్కరించి. మహ్షీః నావలె ఇలా శ్షేశాలపాలయిన వాడెన దేనా యితఃపూర్వం వున్నాడా, అని ధర్మరాజు (ప్రశ్నించగా, దృిహ దశ్వుడువ ధర్మనందనాః నీ కంచె అదృష్టహీనుడు నలసహారాజు, ఆయన కలిపేరితుడై జూదంలో ఓడిపోయి, అడవులతో కట్టుబట్టలు కూడా లేక భార్య చీరచెరగు చింపి కట్టుకుని, ఆమెను ఆ ఘోరా రణ్యంలో విడిచి, బుతుపర్ణమహారాజు దగ్గర వంటలవాడుగా చేరి, చివరకు భార్యనూ రాజ్యాన్నీ పొందాడు. ఆ సమయంలోనే నలుడు బుతుపర్షనికి ఆశ్వహృదయం బోధించి, ఆయన దగ్గర అక్షహృదయం నేర్చుకున్నాడు. అందుచేత సత్య, ధర్మపరాయణుడు న్లే శాలు అనుభ వించినా, చివరకు వారే ఇహసరాలలో సుఖ సంతోషాణ పొందు తార, అని ఆశ్వాపించాడు,

రోజులు గడుస్తుండగా ఒకనాడు వచ్చిన లోమశ షహ్నిని వెంటబెట్టుకొని ధర్మరాజాదులు తీర్థయ్యాత (ప్రారంభించారు. ఒక్కో కేశ విశేషాన్నీ, తీర్థ మాహాత్మ్యాన్నీ వివరిస్తూ ఆగస్త్యాశమ (ప్రాంతంచేరి అక్కడ వాతాపివి అగ స్త్యుడు జీర్ణించుకున్న ఇాధ చెప్పి. వింధ్యపర్వతం పెరుగుతూం-పే దాని గమనాన్ని నికోధించిన కధా, సము(డ్రాలను ఆపోళనం చేపిన విశేషమూ చెప్పాడు. బుష్యశృంా శ్రమం చేరగానే ఆయన కథ చెప్పాడు. పకథుకముని క్యతియ సంహారగాథ, సుకన్యా-చ్యవన పరిణయ కధ జొాశీనకుడమిన వీ చడ్రివరర్తి విశేషాలు, అష్టావ్మకుని విశిష్ట లక్షణాలు. మార్గ చుద్యం లోని విలక్షణ దేశాల వివరాలు చెప్పళూ యాత్ర చేయిస్తున్నాడు,

సాగి సాగి ర్రై భ్యమహర్షి ఆశ్రమం గడచి, షశీరవీ=ం విడిచి, మైనాకొన్ని దర్శించి, శ్వేతవర్వతం అధిరోహించి, కొలశ్హైల, కాల గుహటబ దాటిన ఎనంశరం లోమళకుడు:

ఇక ముందున్నవి మందరాచల, క్రై లాసగిడబు. అక్కడ యక్మేకుడు సదేము డుంటాడు. ఎనట్లై యెరిమిని వేలముంవ గంవ

మయసభ 14? ర్వులూ, వారికి నాలుగుకెట్లు కిన్నరులూ విచిత్రాకారాలతో శస్తాస్తా అతో విహరిస్తుంటారు. అక్కడే యక్ష రాక్షసులు చరిస్తుంటారు. అది సామాన్యులకు దుర్షద్యుప్రాంతం, ఇక ముంద సాగబేం మనం, అన్నాడు.

ధర్మరాజు; మధీసేనుడు (దొపదీసహితుడై యిక్కడ వుంటాడు, మనం, యీ మహ్షి అడుగుజాడలలో ఆ కేశాలు చూచి వద్దాం, అని నకుల సహదేవీలను తోడుకొని బయళలుదేరుతూండగా, అ్మృగజాః మీరు మిమ్ముల్ని. విడిచి వెళ్ళవద్దు. (డ్రావదీ నేనూ కూడా అద్ధమని చూడాలనే ఉత్కంరతో వున్నాం, అందుచేత మీరు మమ్మల్ని కూడా రానివ్వండి, అన్నాడు హిడిందా హృదయచోడుడు, ధర్మరాజు అంగీకరిందాడు,

అందరూ గంధమాదన _ పర్వతముఖంగా సాగుతూండగా లోవుళ చుహర్షి:

ఛర్మనండనా। మొట్టమొదటి కృతయుగంలో మహావిష్ణువే యముని రర్మాలు కూడా నిర్వహించేవాడు. ఆ రోజులలో చృుత్యువే ఉండేది కాదు. సృష్టి నిరంతరాయంగా సాగుళుండేది, వప్కు పక్షీ జాతులు విపరీత సంఖ్యలలో పెరిగాయి. మానవజాతి వర్షాకాలంలో వాన జల్లులా పెరుగుచున్నది,ఈ భారావ్ని ఆపలేక ధారుణి పాతళొపికి కుంగిపోతున్నది. సాగరనసంకోభం ఆరంభమయింది, పాజికోటి వ్రకంపించింది. లోకాలన్నీ శోకమగ్నా లయాయి. భూమి నూరు యోజనొలు దిగిపోయింది, అప్పుడు మహోవిమ్తువు వరాహరూపడైై భూమిని పై కెల్తాడు. డేవగణాలన్నీ ఆ మహాపుడమని అగంతనామూ లతో కీర్తించాయి, అని చెప్పతుండగా అస్పరోభామల విహార స్టలాలూ, కిన్నర. క్రీడారంగాలూ అలరారే. గంధమాదనం ఎదు రయింది, పర్వతం మీద అడుగు "పెట్టారు.

అంతలో (ప్రచండవాయువు రేగింది, ఆ వాయువేగానికి మహా

118 మయసభ వృజిలు సమూలంగా కంపించాయి. ఆకొశం ధూ? ధూసరిత చుయిుంది. భూమ్యాకాళాల్లో ఏమీ కనిపించడం లేదు. అంతా అంధ కారం. ఆ గాలికి బండరాళ్ళు ఒకదాని మీద ఒకటి పడి పిప్పి పిప్పి అవుతున్నాయి. ఆకాశం (దిద్ధలయి భూమి ముక్కు ముక్కలయి పర్వ తాలు ఒకదానితో ఒకటి ఠీ కొడుతున్నట్లు ధ్వని రేగింది.

భీముడు ఒక చేతో దౌసదినీ, మరొకచేత్తో ఒక మహా వృతాన్నీ గట్టిగా పట్టుకు నిలిచాడు, ధొమ్యులవారు ధర్మజ నహితలై అగ్నిహో(త్రాలు నంరషిస్తూ ఒక స్టావరంలో ఆగారు. సహదేవు డొకచోట, నకులుడు తమతో వచ్చే (బాహ్మణులతో మరొకచోట రక్షణ చూచుకున్నారు, కొద్ది క్షణాలలో ధూ? సన్నగిల్లింది. వాయు వే? తీవత తగ్గింది. విద్యక్కాంతులతో. వర్షధారలు (ప్రవృద్ధ మదూయి. అంతలో సెలయేరులు ఏరుగా మారి నురగలు కక్కే తరంగాలతో నదీరూపంతో ప్రవహించాయి, ఇదంతా కొద్దిషణాలు, అంతలో మేఘాల మాయమణభూయి. కొండమీద వానపడ్డ జాడ లేకుండా నీరు క్రిందికి దిగిపోయింది. సూర్యకిరణాలతో పర్వతం మెరుస్తున్నది. గంధమాదనం౦

నంతోషం విరిపిన కన్నులతో పాండవులు కంటక, +౮ మయ మార్గంలో నడిచి, నడిచి అలసిన (గ్రొపదీదేవి నడికట్టున చేతు లంచి నాలుగడుగుణ వేసి కూలదిడింది. అది చూపి భీమసేనుడు ఆమెను రెండు చేతులతో ఒడిలోకి తీసుకున్నాడు. దర్మరాజు కంట తడి పెట్టి, ముఖాన చల్లిని సీరు చిలికొడు, నకుల, సహచేవలు ఆమె పాదాలు ఒతత్తుతున్నారు, అభ్యంతర మందిరాలలో, హంసతూలిక తల్చంపైై శయనించవలపిన పాంచాల రాజప్యుతి ముళ్ళపొదల (కమ్మిన రాళ్ళమీద శయనించవలసి వచ్చింది, (దమ్రిపద మహారాజు ఈ

మయసభ 149 సుకుమారిని మా చేతులలో వంచుతూ; “అలమ్మాయా। నువ్వు అనంత వైభవంతో ఆఅమరసుధాణు పొందుతావమ్యాః” అన్నాడు. అదంతా పొల్లయిపోయింది. ఇంతకూ నా ద్యూతపీతి కారణం, అని ధర్మ రాజు విలపించాడు.

శై త్యోపచారాలతో (ద్రౌవది తేరుకున్నది. అప్పుడు ధర్యరాజు: భీమసేనాః: ముందు ముండు మంచు ఇంకా డట్టంగా “పేరుకొని వున్నది. పాంచాలి ఆ శ్లేశం ధరించలేదు అనగా, భీముడు: మీకా భయం అవసరం లేదు. ఈమెనూ, మిమ్మందరినీ కూడా నేనే మోయ గలను. ఆ అవసరంలేదు. ఘటోత్కచుడు నా అంతటివాడు, వాడికి ఆకాశగమనమున్న్నూ వున్నది, అని కొడుకును స్మరించగానే వాడు (ప్రత్యక్షమై పాదాభివాదం చేశాడు. భీముడు వానికి కర్తవ్యం చెప్పగా, ఘటోత్కచుడు;

ఆర్యాః నేనే మీ అందరినీ గంధమాదన ళిబర్యాగ్రావికి కొని పోగలను. ఆ అవస్థ లేకుండా నేను వ్రాపదీమాతను భుజాలమీదకు ఎక్కించునంటాను, నా అనుచరులు మీ అందరినీ తీసుకొస్తారు, అని తన సేవకులను చూచాడు, ఉత్తరక్షణంలో అందరూ రొక్షసుల భుజాలమీద వున్నారు.

ధాతుళోభిత (ప్రాంతాలు, కిన్నర, కింపురుష. గంధర్వ విహార భూములూ చూస్తూ సాగుతున్నారు, చమకీద్చుగ విహారాలూ, వానర లంఘనాలూ, మహిష, సూకర్క రురుమృగ [క్రీడలూ, సెలదేళ్ళ మర్మర ర్వానాణ, మశక మిక శూన్యమయిన పుష్ప, ఫలభరిత, లతా పరివేష్టిత ఉన్నత తరువులు... అన్నిటిని డూన్తూ నరనారాయ జాశ్రమం చేరారు. సూర్యరళ్ళి లేకుండానే అది కాంతిమయంగా వుంది. అక్కడ ఒక మహావృక్షచ్చాయలో అందరూ ,(కిండికి దిగారు. సువర్ణ శిఐరాబ కల మైనాకం అక్కడకు సమీపంలో వున్నది. ॥

50 మయసభ

అక్కడ విడిదిచేపి, (ప్రక్కనే వున్న గంగా తరంగిణిలో స్నానసంధ్యాడులు చేసుకుంటూ పితృ, డేవగణాలను అర్చిస్తున్నారు. అలా ఉండగా ఒకనాడు, సువాసనాభరితదయిన వెయ్యి దళాలు కల పద్మం ఒకటి (డొపడి ముందు పడింది. ఆ సుగంధం ఆమెకు మత్తె క్కించిండి? ఆ డళాల కాంతులు ఆమెకు ఆశ్చర్యం కలిగించాయి. కొద్ది డతదాల ఆ పష్పసౌందర్యాన్ని అవలోకిస్తూ, సుగంధాన్ని ఆస్వాదించి భీమసేనుని సమీపించి.

ఆర్యప్వుతః మనం కామ్యకవనంలోని ఆశ్రమానికి ఇటువంటి పుష్పాలతో వెళ్ళాలని వుంది. వీటిని ధర్మరాజుకి కానుకగా ఇవ్వాలని నా కోరిక, అనడంతో భీమసేనుడు ధనుర్భాణధరుడ్లై ఈకాన్యదిశగా ('పయాణమయాదు. సువర్షరాతుళోభతో అలరారే గంధమాదగం అధిరో హి స్తున్నప్పురు భీముని శరీరానికి చల్లనిగాలులు సోకి ఆశ్వాసన ఇస్తు న్నాయి, ప్ప తగ్యాతపరిష్వంగం తం్మడికి కలిగించే ఆనందం ఎటు వంటిదో పితృపరిస్వంగం (ఆ వాయుస్పర్శలోో భీమిసేనునికి అవ గతమయింది. ఎదురుగా గిరిశిఖరం మీద సహ(దళ శోభతో సువానన లతో సొగంధికాణు కనిపిస్తున్నాయి. అపే సాగుతున్నాడు ఒకోసారి అతను భీక50గా గర్దిస్తుంపే అ కొండగుహలలో. విశ్రాంతి తీసు కుంటున్న (హకూరమృగాలు అదిరిపడుతున్నవి. అతని పదఘట్టనలకు పర్వతం దద్దరిల్లతున్నది,

మదించిన ఏనుగులా సాగుతున్నాడు. ఆంతలో అర్జ్రపతిలతో ఎగినే పిట్టలు కనిపించాయి. సమీపంలో సరోవరం వున్నదవి (గహించి ముందుకు నడిచి కొలను సమీపించి ఆ కమలాలను చూస్తూ ఉత్సా హంతో అందుళే దిగి కొంతసేపు ఈదులాది ఒక్క శంఖనాదం చేశాడు. ఆది విని సింహాలు గర్జించాయి.. ఏనుగులు ఘీంకరించగా 'పెర్దపులులు గాం డ్రించాయి, పర్వతగుహలు 'పతిధ్వనించాయి.

మయసభ 151 మారుతి ఆ ధ్వని వివి వరినరంలో వున్న హనుదుంతుడు తన సోదరు డయి” ఫీమసేనుడు వచ్చివుంటాడని _గహించి, దారికడ్డంగా తన తోక జాపి పడుకున్నాడు. భీమసేనుడు మరొకసారి గర్జించాడు. అది విని హనుమంతుడు: నాయనా! వార్టక్యంలో ఆనారోగ్యంతో వున్న జంతు వుని. నన్నెందుకు దాధిస్తావు? మానవులు దయార్జ్ర హృదయులనీీ భూత డయాపరులనీ విన్నాను, అన్నాడు, నా డారికక్షంగా వున్న తోక పక్కకు తియ్యి, అన్నాడు పొండునందనుడి. నేను కదిలే తలో లేను, సయిశో ఈ దారిని ఇక ముండురు వెళ్ళడం మంచిడి రాదు. కాదంటావా, దాటుకు వెళ్ళు, అనగా: సర్వడేహాలలోనూ పర మేశ్వరాంశ వుంటుంది, కనుక దాటి వెళ్ళడం ధర్మంకాదు, అన్నాడు కౌంజేయుడు.. అయితే వెనుదిరిగి పో, అని హనుమంతు డనగా కుదిరుడై: నే నెవరి ననుకుంటున్నావు? శతియోజన విస్తర్ణమమయిన మకరాలయానవ్ని గోపష్పవదంగా లంఘించిన హనుమంతుని సోదరుడను, వాయుష్ప్టతుడను, అన్నాడు; చిరునవ్వు నవి హనుమంలుడు; తోక పక్కగా పెట్టినీ “చారిన నువ్వు వెళ్ళ, అన్నాడు. ఎడమచేత్తో తోక కదపడోయాడు, కదలలేదు. శెండుచేరులూ కలిపాడు. (పయోజనం లేకపోయింది, శకి లంతా వినియోగించినా అది కడలిలేదు. కన్నులు ఎర్రబడ్డాయి; కనుబొమలు ముడివడ్డాయి.. కండరాలు పొంగాయి, శరీరమంతా కంపించింది, వ్యర్ద్హవయళ్నుదై, మహాత్మాః మీరెవరో చెప్పి నన్ని అను (గ్రహించండి, ఆననా,

152 మయసభ

నాయనాః నేని కేనరిక్షేత్రంలో వాయుపుకి. కలిగిన హను మంతుడను, అనడంతో భీముడు వావి పాడాలమీద (వాలాడు భీముని (ప్రార్షనతో హనుమంతుడు రామకర చెప్పి నువ్వు సాగంధిక కహలం కోసం కడా వచ్చావు. ఇదిగో ఈ దారిన వెళ్ళు. వెడుతూనే పవ్వులు కొయ్యక, అక్కడి దేవతలను (ప్రసన్నులను చేసుకో. ధర్మమార్షం వీడంివాశే ఇహపరాలలో సుభాలు పొంకుతారు, అని యగధర్మాలణ ఆచారవ్యవహారాద వివరంగా చెప్పి, భీముని కోరికపై సముద్ర లంఘనం నాటి తన రూపం చూపి, తృప్తి కలిగించి, ఆశీర్వదించాడు.

భీముడు ముందుకు సాగుతున్నాడు. ఏదురుగా యక్ష రాక్షస రకితమబున సరోజరం కంటపడింది. జలపవుల కలవ్వనాలణు వినవచ్చాయి, ఖీముని చూస్తూనే ఆ సరోవరం రక్షకులు ధీముని కుల గోన్రాణ అడిగి తెలుసుకుని ఇది కుబేరుని సరోవరమనీ, ఆయన అనువతి లేనిదే ఈ సరోవరంలో అడుగు పెట్టరావనీ అన్నారు. పర్వ తాలమీద కురిషినవాన, ఆ నీరు చేరిన సకోదకం. డీనిమీద కుజేరుడి అధికారం ఏమిటి అంటూ సరోవరం దిగుతూంపే వాడ అడ్డురాగా ఒక్కొంక్కలరినే విసిరేశాడు; అవి విని కుదేరుడు భీమువికి అడ్డు వెళ్ళ వద్దని అన్నాడు.

సౌగంధిక కమలాలు తీఘుకుని బయలుదేరే సదుభూనికి (ప్రచండ వాయువూ, కుంభవృష్టీ ఆరంభదుయ్యాయి. మృ్శ పక్షి సంతశులు రోదించాయి. ఆకొశం ఎర్రబడింది. అంతలో అంధకారం ఆవరించింది. ఈ స్టితిని చూపి ధర్మరాజు ఘటోత్కచ ప్పరన్నకంగా సోదరులతో ఖీముడున్నచోటికి చేరాడు, జటాసురుడు

వారందరూ అక్కడే అద్దని రాకకోసం ఎదురుచూస్తూ న్నారు. ఘటోత్కచుడు అనుచరులతో తన అఆవాసానికి వెళ్ళాడు.

మయసభ [9 అలా ఉండగా ఒకనాడు భీముడు దూరంగా అడవికి వెళ్ళిన సమ యంలో జటాసురుడనే రాక్షసుడు బాహ్మజరూపంలో వచ్చి ధర్మ రాజు అన్నుగ్రహం పొంది, ఆక్కడే గడుపుతూ ఒక సమయంలో పొండవులనూ, వారి అస్త్రాలనూ, ్రొవదినీ అపహరించుకుపోడేు (ప్రయత్నం చెయ్యగా, సహదేవుడు. ఖడ్గధారియై భీముడు. వెళ్ళిన దిశగా గొంతెత్తి అరిచాడు. అంతలో భీముడు వచ్చి: ఓరీ కపట చిత్తుడాః నీ పూడ్వలబిున. దికొసుర, హీకిందాసురులను చేరుకో, అని అయిదుపడగల పామునంటి తన ఆరచేతితో వాని మెగమీన చరివాడు. వాడి మెడనరాలు తోడుకుపోయి నేలకూలాడు.

అక్కడినుండి వారు మరికొంత నడిచి ఆరిష్టషేణుని ఆశ్రదు (ప్రాంతానికి చేరారు.

ఆ ఆశ్రమంలో వారు ఉంటూండగానే అర్జునుడు దేవలోకం నుండి వచ్చాడు, వస్తూనే ధౌమ్యులవారికి పాదాధివాదంచేపి, ధర్మజు, వీముసేసలకు నమస్కరించి, నకుల, సహచేవ, (్రాపదులను దగ్గరకు తీసుకున్నాడు. అమరావతిలో పున్న అయికేళ్ళులో జరిగిన విశేషాం వివరిస్తూ వివాతకవచ, కాలకేయ. సంహారాథ వివికాస్త్రాలను బహించిక విషయాలూ చెప్పి, ఆ అస్తప్రయోగోపసంహార (ప్రద ర్యనంచేసి అందరినీ ఆనందపరవళులను చేశాడు.

ఆరణ్యవానకాలం ప్పూర్ణికావ స్తున్న సమయంలో గంధ మాదనం విడిచి హిమాలభూనికి నమస్సు అర్చించి సాగిపాగి పర్వత జు ఉత్తరీయంలా ధరించిన యమునానదీ జన్మస్థలం దేరాదడ, అక్కడ ఒక సంవత్సరం గడిపారు. ఒకనాడు భీముడు పర్వతగుహూ అలో సంచరిష్తూ ఒక కొండచిలువకు చిక్కి- దావి పట్లు వదుల్సుకో బేక ఉక్కిరిబిక్కి. రవుతూండగా ధర్మరాజు వచ్చి ఆశ్చర్యపడి, ఆ అజగరం అగస్త్య శాపంతో బాధ పడుతూన్న నహుషడని తెలుసు

కే గక మయనక కొని అడి అడిగిన (పశ్నలకు సమాధానమిచ్చి భీముని విడిపించుకొని వచ్చాడు,

అనంతరం ఆ ప్రాంతం విడిచి నెమ్మదిగా అనేక తీర్జాలు దర్శిమూ కాళ్తీక పౌర్షమినాటికి కామ్యకవనం చేరారు. అది విని కృమ్ణుడు సత్యభామాసహితుడైై. వారిని చూడవచ్చి కశల్యపశ్నలు ముగించి, మార్కండేయ మహర్షి ఆ (ప్రాంతానికి వస్తున్నట్టు విని ధర్యరాజుతో యెదుశేగి ఆ మహర్షిని కొనివచ్చి అతిథి పూజ జరి పించాడు. ల్‌ తలికాలం౦

మార్కండేయ మహర్షి అనేకానేక విషయాలు. చెపుతూ, పూర్వరాజవంళొలు గాధలు వివరించి, యుగధర్మాలు విశదంచేస్తూ కలియుగ లక్షణాలను వివరిస్తూ; ధర్మనందనా: ఈ యుగాంతంళో మానవులు మిథ్యావాదు లవుతారు. వర్ణ ధర్మాలన్నీ చెడిపోతాయి. వ్విప్రలు వేదాధ్యయనమూ, యజ్ఞానుష్టానాలూ విడిచి సర్వపానీ యాలూ, ఆహారాలూ స్వీకరిస్తారు, కపటచిళ్తులు ఆధికా రులవుతార. అల్పాయుష్కులూ, ఆసత్యవాదులూ ఎక్కువగా ఉంటారు. కానం లేశమూ లేనివారు బ్రహ్మ విద్యను ఉపదేశిస్తామంటారు. సుగంధ (గవ్యాలు వాసనలేకుందా పోతాయి, మనుష్యులందరూ మరుగుజ్జు లపుళారు.

ఆహార పదార్థాలలో రుచి వుండదు. కామవాంఛ విపరీళకంగా (ప్రదిలుళుంది, గడ్డాలు, శిరోజాలూ, గోళ్ళూ విపరీతంగా పెంచేవారి నంఖ్య విరివిగా వుంటుంది, మద్యపానం ఒక విలాసం అవుతుంది, న్నాన్తిపలు పెచ్చు. పెరుగుతారు. పరాన్నభక్కులు మితిమీరుతారు. ఏడెనిమిది ఏళ్ళు కన్యలే గర్భవతులౌతారు. యొవనం నిండకుండానే

మయనభ 155 పురుషుల, స్త్రీల జుట్లు తెల్లబడుతుంది, కట్టుకున్న భర్తను కాచని "సీవకులతో బాహాటంగా సంచరిస్తారు స్త్రీల. యౌవనంలో వార్ధక్య లతణాలటా, వృద్ధులలో కామవాంఛలూ (పదిలుతాయి.

ఇవన్నీ విపరీతంగా (ఫదిలాక కొన్ని సంవత్సరాలు వాను కరియపు. ఆకలిబాధణ పెరుగుతాయి. పిడుగురు సూర్యులు ఉద యిస్తారు. ఆ వేకకి నదీ, నద, సాగర, నరోవరాలు ఎండిపోతాయి, సస్యాలు నశిస్తాయి, రుంయామారుతంతో అగ్ని రేగుతుంది. అప్పుడు ఆకాశం కారుమేఘాలతో నిండిపోతుంది. అందులో రంగుల మేఘా లంటాయి. మెరుపులతో పన్నెండేచ ఏకధారగా వానణు కురిసి, భూమిని జలమయం చేస్తాయి. ఒక్క ప్రాణి మిగలదు. ఆ ఆఖండ జలరాళిలో విశాల వృతశావామధ్యంలో హంసతూలికొ తల్ప్చంమీద కౌస్తుధవతుడయిన మూర్తి వుంటాడు. ఆమూర్తిని దర్శించాను, అని చెపుకూంచే"

మహర్షీ 1 లోకంబులు లోశేశులు లోశస్టులు తెగిన తుది ఆలోకంబగు పెంజీకటికి అవ్వలి వెలుగును దర్శించిన మీ దర్శనం మా అదృష్టం. మీచుభాన ఇంకా కలియుగ లక్షణాలు వినగోరు తున్నాను, అన్నాడు ధర్మరాజు. అందరూ ఆసక్రితో ఆ మహర్షి నోట వెలువడే అద్భుత విషయాలను ఆలకించే కుతూహలంతో సొవ ధానులబు కూద్పున్నారు.

నాయనా! అప్పుడు. నేను చూపిన కలియుగంలో మానవు అందరూ. పాపాచార పరాయణులే, అల్పాయుష్కులే, అసత్య (వ్రయుల్వే మూధులే, కామసేవన పరులే, వర్ణ సంకరులే, మళ్న్య, మాంసాణ తిననివారు లేరు, చోరులూ న్నాప్తికులూ అసంఖ్యాకంగా వున్నారు. ఎక్కడి చూపినా హత్యలు, దోపిడీఐ, వేశాపాణ లేకుండా పాలుపిండడంతో గోనంపద నశించింది. జనపనారతో తయారయిన వస్త్రాలు ధరించి వీధులలో ఎక్కువగా తిరిగేవారు; మూర్దలు సర్వజ్ఞా

156 మయసథళ లగా చెలరేగి పభువులయి, (ప్రజలనుండి పన్నుల వసూలు చెయ్య డమేకాని వారి రక్షణ బాధ్యత తదుడికాడన్నట్టు వుంచేవారు. కన్యా దానాలు లేవు వయస్సు వచ్చిన ఆమె యిద్దరు ముగ్గురితో కలిపి తిరి గేది, సోదరుల మధ్య డబ్బుకోసం దోపిడీలు, హత్యలు పెచ్చు పెరి గాయి, వర్షవ్యవస్థ ఛిన్నాఖిన్నమయింది, సాధుపుల వేషాలతో ధనాన్ని నంపాదించేవారు ఎక్కువయ్యారు. తండ్రిని కొడుకు గౌర వించడు.. ధ్నర్తను భార్య మన్నించడు. పడహారేన్న పూర్ణాయ ర్దాయం,. లన్న, వేవ వ్వికయాలు (పతి ప్రాంతంలో వున్నాయి. ఎముకలతో వ్నిశహాలు తయారుచేసి గోడలకు ఆలంకరిస్తారు. పువ్వ లోంచి పువ్వు, పండులోంచి పండు పుడతాయి.

7” అమావాస్యతో నిమిత్తం లేకుండా సూర్యగ్రహణం వచ్చేది నక్షత్రాలు కాంతిహీనా లయేవి, పశు, పక్షీ సంతతుల రోధనధ్వానాలు రేగాయి. (ప్రజలు సల్లేలు విడిచి నగరాలలో చేరారు. ఇలా (ప్రపంచం అంతా అస్తవ్యస్త స్దితిలో పడిపోలుంది. అప్పుడు (ప్రళయ రుంరు, నప్పహార్యుల ఉదయం, భుగ భుగ ధ్వనులతో (ప్రళయాగ్ని విహారం, కుంభవృష్టి,

అలా అయాకరవి, గురు, చంద్రులు ఏక కొలంలో కర్కాట కంలో పుష్యమీ నక్యత్రంలో (ప్రవేశించినప్పుడు కృతయుగం (ప్రవే శిస్తుంది. నకొలంలో వానలుపడి, నక్షత్రాల తేజస్వంతాలయి (ప్రజలు జరా రోగ భీతి లేకండా హాయిగా వుంటారు. అన్నదానాలతో, దేవ పూజలతో, సత్క్మర్మాచరణతో ప్రపంచం నిత్యకల్యాణం పచ్చ తోరణంగా వుంటుంది. ధర్మనందనా! బకదాల్భ్య మహర్షి దేవేందు నికి చెప్పిన శాశ్వత సత్యాలు సీకు కొన్ని చెప్పుతాను

ఇష్టం లేనివారితో సఖ్యంగా వుండవలసి రావడం, (పియజను లకు దూరంగా వుండే స్టితి కలగడం కంచె దఃఖహేతువు లేదు. ఏ

మయనభ 107 అపేషెలేకుండా, దుర్గనులకు దూరంగా వుండి, పరులముందు చెయ్యి జాపకుండా, మిట్ట మధ్యాహ్న వేళ శాకాహారం తీసుకుంటూ, ఆత్మ స్తుతీ, పరనిందా లేకుండా జీవించేవాడు సుఖజీవి అని ఎన్నెన్నో ఉపావ్యానాలు చెప్పి; ఎం ధ ర్మవ్యా ధుడు పాండురాజు నందనాః చాలకాలం (కితం మాట, ఆ రోజు లలో కౌళపడని ఒక విప్రడు వేద వేదాంగవిడుడు చెట్టుకింద కూర్చుని తపస్సు చేసుకుంటూ భిషెటనతో జీవించేవాడు ఒకనాడు ఆ చెట్టుమీది కొంగ రెట్ట విడిచింది. ఆయన కోపంతో కనుల్నెర జేయగా అది మాడిపోయింది ఆయన మనస్సు చింతాకులమై, కొంత సేపు దుఃఖించి భికైటనకు బయలుదేరాడు. భవతీ భిమొం దేహి అని ఒక గడపదగ్గర నిలిచాడు. వస్తున్నా అని ఆ ఇల్లాలు రాబోతున్నది అంతలో ఆమె భర్త తిరిగి, తిరిగి వచ్చాడు, ధ్నర్తకు కాచు కడుక్కుందుకు నీద యిచ్చి సుఖాననం మీడ కూర్చుండబెట్టి, తృప్తిగా భోజనం పెట్టి, తాంబూల మిచ్చి, ఆయన విిశ్రమించాక గడపలో భికెర్టి వున్న విషయం గుర్తుకు వచ్చి అన్నం తెచ్చి పెట్టటోయింది. కౌశకుడు తీవ క్రోధంతో; వీ(పవర్తన మాకు నచ్చలేదు, అనగా, ఆర్యాః స్త్రీకి పతివి మించిన దైవం లేదు... ఆయన సేవా నంతరమే ఏ పవి ఆయినా, అనగా ఆయన తన (వ్రతాపం చూపడానికి కన్ను ల్యెరజేస్తూం'పే:. స్వామీః మీ (క్రోధాగ్నికి భస్మం కావడానికి నేను కొంగను కాను. భర్తను ఆరాధించి ఆందుతోనే సర్వదేవత లనూ తృ ప్తిసరిచేదాన్ని, మీరింకా ధర్మవిషయాలు తెలుసుకోవా లం'పే మిథధిలానగరంలో ధర్మవ్యాధుడనే బోయ వున్నాడు, వానిని లర్జించండి, ఆంది.

168 మయసభ

కౌశికుడు మిధిలకు చేరి ధర్మవ్యాధుని నివాసం తెణసుకొవి, సందిమాంసమూ, మేకమాంసమూ వ్మికయించే ఆ స్టలావికి నాలుగడు గుల దూరంలో నిలబర్తాడు, ఆ విప్రని చూస్తూనే ధర్మవ్యాపడు వానిని సమీపించి: మీరు నద్విప్రలు, మిష్ము పంపిన పత్మివతా శిరో మబిక్సీ. మీకూ. నమస్సులు, అనడంతో కౌళికుడు ఆశ్చర్యవకితు డయాడు.

ఆయనను వెంటబెట్టుకొని తన యింటికి తీసుకువెళ్ళి లక్ష్య పాద్యాలిచ్చి, వృద్దులయిన తల్లిదండులను సేవిస్తూ ఆతిథులనూ, దేవతలనూ ఆరాధిస్తూ తరతరాలుగా వచ్చే నా కులవృ త్తిని పీతి తప్ప కుండా ఆచరిస్తున్నాను. నామీద ఆధారపడిన వారందరూ తృ ప్తిాా కుజించాక నేను భోంచేప్తాను.. ధర్మచ్యుతి కాకుండా కంలధర్మాన్ని ఆచరించడమే ఎవరికయినా విధి, మా రాజ్యంలో__కన్నకొడుకు అక్రమంగా చరించినా తండి వానిని యధాన్యాయం శిక్షించి తీరతాడు. లహింన్య సత్యవాక్సాలన-__ ఈ రెందే మానవ్యువికి ఉత్తమస్పిరి కల్పి స్తాయి. ఆయితే నేను మాంస వి్వికయం చేస్తూంపే జీవపాంస జరుగుతున్నది కదా అంటారు. ఈ (ప్రాణికోటి ఒక దానిమీద ఒకటి ఆధారపడి జీవిస్తున్నాయి. మీరు తినే శాకాలలో ధాన్యాలతో జీవం వున్నది కదా. (ప్రాణధారణకు అనసరమయిన ఆహారంకోనం జరి “వీది హింసకాదు, ఇది ధర్మసూక్ష్మం. ఇలా ఎన్నన్నో సన్నాము

మనస్సును రాగ ద్వేష శృంఖలాలనుండి తప్పింది జడ్రిని ధర్మమార్గంలో వుంచుకోగలగడం కంచ చెయ్యవలపింది లేదు. ఆందూ ఎన్నెన్నో లౌకిక, పాఠలౌకిక విశేషాలు వినివించి, రండి, ఈ వృద్దులయిన నా జనసీజనరులకు ఏ శ్షేశచూ రాకుండా సేవించడం వల్లనేనాకీ జ్ఞానం లభించింది. మాతా పితృ "సేవయే నా తవస్సు, ఆని నమస్కరించాడు. ఆని మార్కండేయుడు మరెన్నో గాఠలతో వారిని నంతృవ్రిపరచాడు, అలా రోజులు గడుస్తున్నాయి.

మయనభ 1500 సత్యభామ ఒకనొడు సత్యభామ (ద్రొపద్‌ని సమీపించి; వడినా! లోక పాలకులతో సమానులయిన నీ భర్తలు, ఎస్పుడూ ప్రనన్నవదనాలతో నిన్ను చూస్తారు, పల్లెత్తి పరుషం పలకరుండా, కన్ను రెరజేయ కుండా వుంటున్నాశే. ఏ (వతంచే స్తే, మరే బొషధం (పమోగి ప్రే, ఏ మంతం ఉపావి ప్తే, ఏ గంగాస్నానంచే స్తే భర్త యింత అనుహ లంగా వుంటాడో ఆ రహస్యం చెబువూ, అంది.

(దౌపదీదేవి చిరునవ్వు నవ్వి; భామాదుణీ। నువ్వు చెప్పిన (వశాణూ, మంత్రాలూ, మందులూ, స్నానాలూ చాశవంటి వారికి కాదమ్మాన శీలరక్షణ తెలియని కుత్పితస్వధాసులకు, అనలు దున మనస్సులో అటువంటి ఊహలనే రావివ్వకూడదు,

భర్తను వశపరచుకుందుకు మందులూ, వమంత్రాలూ (పథదూ చిస్తున్న విషయం తెలిసిన ఉత్తరక్షణంలో (తాడపాము. చేరిన ముంభిని చూపిస్లే చూస్తారు వారి మనస్సు అశాంతితో విండి పోతుంది. ఇక దుందులు: ఇవి తినిపించడంవల్ల వారు ధయంకర రోగాలకు గురి అవుతారు. ఉన్మాములు కాపచ్చు. కొందరు ఈ మందలు తిని మరణించనూ వచ్చు. నడివయస్వ్సులో పున్న భర్తకు వార్టక్యము, మూగతనమూ, చెవుడూ (ప్రాప్తించవడ్చు, ఆందోచేత ఈ దారు లేవీ అనుపరించరాదు. ఇక నేను సాధించిన దూర్గం. అహం కార, దురభిమానాలు దరిజేరనివ్వను, పరుషంగా మాట్లాడను, ఎక్కడపడితే అక్కడ నిలదిడి అనవసర విషయాలను చూస్తూండను, పిగ్గులేని దొనిలా అందరితోనూ, మాట్లాడను, మనకు పరిచయంలేవి వారివైపు చూడాలని కూదా అవిపించదు. విరంతరం మావారి మన స్పును (గ్రహించి దానికి అనుగుణంగా నడుచుకోవడమే నేను సాధిం

1600 మయసభ చిన (బ్రహ్మవిద్య, వారు సంపదలతో తులకూగిన నాడు ఏ గౌరవం చూపానో ఈ నా డిక్కడ అదే దృష్టితో చూస్తున్నాను,

ఏ పనిమీదయినా వారు వెళ్ళినప్పుడు తిరిగిరాగానే చేతిలో వున్న పని విడిచ, నవ్వుతూ స్వాగత మిచ్చి, పాద (ప్రణిళనావికి నీరిచ్చి, స్వాదుజలాలందించి వారి సేవలో వుంటాను. ఎవరి శేది రుచియో వారికోనం ఆ వంట స్వయంగా చేసి, వడ్డించి చిరునవ్వుతో తిని పిస్తాను, ఇల్లు పరిశ్నురంగా ఉండేలా చూస్తాను. సోమరితనాన్ని దరిదాపులకు రానివ్వను. పరిహాస (ప్రసంగ సమయంలో తప్ప వారి ముందు కూడా నవ్వుతూ వెకిలిగా ఏలబడను. తోటలలో ఒంటరిగా తిరగను, వీచులను డదరిజేర నివ్వను. ఆసంతృ్తి అనేది నేనెరగను, అసలు కోపమే రానివ్వను. వచ్చినా క్షణంలో తో సేస్తాను. భర్త తోడులేకుండా సరగృహంలో కాలుపెట్టను, (ప్రసంగాలు వింటానే తప్ప, ఆందులో నా తెలివి (ప్రదర్శించను. వారు డేళశాంతరం వెడితే అలంకారాలు ముట్టను. అలంకారళూన్యంగా, అపళ్యభ్రవస్ట్రాలతో జుట్టు విరబోసుకుని వారికెస్పుడూ కనపడను,

కుంతీదేవి యీ కుటుంబ జనంలో ఎవరెవరితో ఎలా (వ్రవర్తిం చేదో అలానే నడుపుతున్నాను, ఆ్రగారిని ఒక్కమాట అనను. ఆవిడకూ, వీరికీ ఎదురుచెప్పి వాదాలు చెయ్యను. మనస్సు నిర్మలంగా వుంచుకొని ఉషఃకాలంలో న్మిద్రలేచి ఎవరెవరి అవసరా లేమిటో అన్నీ స్వయంగా చూస్తాను. ఇంద్రప్రస్థంలో వున్న రోజులలో ఎనిమిది వేలమంది వేదవిదులూ, ఎనై ఎనిమిదివేల నుంది విద్యార్థులూ, ఇంకా ఎందరో అతికులూ, అభ్యాగతులూ వారందరి భోజన భాజ నాలూ స్వయంగా చూసుకునేదాన్ని. మా పరిచారికొగణం సుఖ సంతోషాలూ నా బాధ్యకే. ఆదాయ వ్యయాలు ఎప్పటికప్పుడు చూసు కునే దాన్ని, మా కోశాగారంలో నాకు తెలియనిది లేదు. అది ఆక్ష

మయసభ 161 యంగా ఉండేటట్లు హసేదాన్ని. అందరికన్నా ముందు న్నిదలేచి అందరూ నుఖంా న్నిద్రించాక నేను శయ్యాగారం చేదతాను, వీటితోనే నేను వారి ఆన్యగహం పొందాను. సుఖంవల్లి సుఖం రాదు సత్యధామాః దుఃఫాను;వం కలిగితేనే సుఖం తెలిసేది. (ప్రాంగణంలో భర్త కనిపించగానే దాసీలను పిలిచి ఆయన ఆవనరాలు చూడమనరు, నువ్వే స్వయంగా సేవించు. సీధర్త నీకు ఏ విషయం జెప్పినా ఆడి సరమరహస్యంగా వుంచు. రహస్య్థుం కాక పోయినా సతే, వీ ధ్వర్త (శేయోభిలామలూ, స్నేహితులూ కనిపించి నప్పుడు వారి విషయంలో ఆనాదరం చూపకు, వారి థోజన భాజనాలు లన్నీ న్వయంగా చూసుకో, ఆయనకు గిట్ట వివారుం'పే వారివయిప్ప చూడనే చూడకు. ఊసుకపోక చాడీలు పలికే ఆడవారి దగ్గరకు రానీయకు. కొడుకులతో ఆయినా సరే ఏకాంతంలో వుండకుం ఎస్పుడూ చిరునవ్వుతో, సువాసనలీనే పూలు మడిచిన పిఇతో అంగ రాగాలంకారాలతో, పరిళ్యభ్రివసనం ధరించి, వినయంగా ధర్తను 'సేవించడావికే ఎదురుచూస్తూ వుండు, అప్పుడు వాసుదేవుడు తన అనురాగ సాామాజ్యానికి నిన్ను పట్టమహిషిని చేస్తాడు, అండి, అలా కొన్ని రోజులు గడిపి వాసుడేవడు నత్యభామా సహితుడై ద్వారరాన" రానికి (పయాణమయాడు. ఫఘోషయా (త పాండవులు మునిజనసేవతో, పరమేశ్వరారాధనతో కాలం గిడుప్పుళున్నారు. వనవాన శ్లేశంతో వారి శరీరాలు రృషి స్తున్నాయి, లని ధృతరామ్ట్రని సమీపించిన ఒక వేదవిదడయిన విప్రుడు చెప్పగా విన్న ఆ చడ్రవ్నర్ధి వారికి కలిగిన న్లేళాలకు కోంతపేపు దుఃఖించి వనవాస సమయంలోనే అర్జునుడు డివ్యాస్త్రాలు సాధించిన సే 11

160? మయసభ విషయాలు స్మృతికి రాగా మరింత బాధపడ్డాడు. పాంచభాతిక దేహంతో ఇంద్రలోకం దర్శించి అక్కడ అనేకాస్త్రాణు అర్జునుడు (వ్రయోగ ఉపసంహారాలతో నేర్చి రావడంకందె హృదదూనికి ఆఘాతం మరేముంది నాకు__అని శోకించడం విన్న శకుని, కర్షుబ దుర్యోధనుని సమీపించి:

కురువంశ $రోభూషణా! నువ్విప్పుడు శ్యతుపులను పరాజితు లను చేసి దేవేం్యద్రునివలె వెలుగుతున్నావు. ఈ వైభవాన్ని చూపి వీ పహితులందరూ ఆనందించి, అభినందించడం కంటె విరోధివర్షం నీ రాచరికం చూసి తలవంచడమే మనకెక్కువ ఆనందం. ఆపదలో చిక్కి. ఆనాధలవలె దిక్కులు పట్టిపోయిన శత్రువులను చూసినప్పుడే ఆహ్లాదం కలుగుతుంది, అం, సమయం కనిపెట్టి ధృతరాష్ట్రని ద రకు వెళ్ళి; మహారాజా: మన గోగణాలన్నీ యిప్పుడు ద్వ్వైకవనంలో వున్నాయి. ఒక్కమాటు వాటి మంచిచెడ్డలు చూచిరావాలి, ఆనగా, ఆయన: పాండవులు ద్వ్వైతవనం చేరారని విన్నాను, అక్కడి కిప్పుడు మీరు వెళ్ళడం మంచిది కాదు, అన్నాడు. తాడు పాండవులవయిపు 'వెళ్ళబోవడం లేదనీ, గోవులను చూపి వస్తామనీ నమ్మబరికి, అను చరవర్గంతో ఆలంకారశోభితులయి బయణుదేరారు,

'దై్వైతవనంలో భల్లూకం ఖడ్గం. శార్లూలాది మృగాలను వేటాడి, ఒక సరోవర సమీపానికి చేరి అక్కడ విహరిస్తున్న చిత్రసేనుడనే గంధర్వువి అనుచరులను వై దొలగచున్నారు. అంతతో వారు కుపితుల్నై దుర్యోధనుని అనుచరులను బంధించారు. కౌరవ యోధులు యుద్ధసన్నద్ధు లయారు. చిత్రసేనుడు వారినందరినీ మూరి తులనుచేపి దుర్యోధనువి బంధించాడు.

ఈ వార్త ధర్మరాజుకు తెలిసి భీమార్డుమలతో గంధర్వుః మీద యద్ధానికివచ్చాడు, వచ్చినవాడు అర్జునుడని తెలిపి చ్యితపేనుడ

మయసభ 1608 వానిని సమీపించి, అమరావతిలో తమ స్నేహవార్హలు ముచ్చటించి, ధర్మజుని కోరిక మేరకు దుర్యోధనుని విడిచిపెట్టాడు. కాగలకార్యం గంధర్వులు తీర్చినా మనం దుర్యోధనుని విడి పించడం నాకు నచ్చలేదన్నాడు, భీమసేనుడు, ధర్మరాజు శాంఠకంగా ఓదార్భాడు. తిరిగివెడుతూండగా దుర్యోధనుడు విషాదవదనంతో, ఇంతచి పరాథవంతో హప్తినాపురం వెళ్ళడానికి మనస్కరించడం లేదనా: మహారాజాః పాండవులు మీ రాజ్యంలోని అరణ్యంలో వుంటున్నారు. కనక వారు మీ సేవవమల కనకనే వారుతమ (పఫవుగా మిమ్ము రఉీంచారు, అవగా దుర్యోధనుడు ఏమయినా శ్యతువులవల్ల రక్షణ పొందడంకం'పే మరణం మేలు, అన్నాడు. మహారాజాః ఈ అరణ్యవాస అక్ఞాతవాసాలు పూర్తికాగానే పాండవులను నేను సంహరించి తీరుతాను, అని ధనుస్సు చేబూని (పతిజ్ఞచేపి, మనం హహృప్తినాపురం చేరగానే. దిగ్విజయయ్యాత సాగించి ఈ భూమండలాన్ని వీపాద్యాకాంతం చేస్తానన్నాడు కర్షుడు. దుర్యోధనుడు సంతుస్తుడై హస్తినాపురం చేరాడు, కర్షుడు వన, నదీ సాగర పరిషృత ధూమండలాలన్నీ జయించి ఆపార ధనరాసులతో తిరిగి రాకొనే దుర్యోధనుడు రాజ సూయవాంఛ (ప్రకటించి పురోహితుని రావించగా, ఆయన: రాజ సూయం చేపిన ధర్మరాజు జీవించి వుండగా మరోకరు రాజసూయం తల పెట్టకూడదనీ, ప్రత్యామ్నాయంగా వైష్ణవయజ్ఞం సాగించవలపిం దవీ అవగా, ఆ (ప్రయత్నాలు ఆరంభించి యాగదర్శనావికి రమ్మని పాండవులకు వార్త పంపారు, అరణ్యవాస సమయంలో నగర వేశం కూడనిపని కనక రాలేమన్నాడు, ధర్మరాజు. దై్వైతవనంలో వుండగా ఒకనాడు (కూరమ్చుగాలు కొన్ని ధర్మరాజును సమీపించి: స్వామీః మాయందు కనికరించి, ఈ అడవి

1604 మయసభ వదిలిపెట్టండి. మానంఖ్య ప్పూర్తిగా జీణించింది. మా జాతిని సర్వ నాశనం చేయకండి, అవి (ప్రార్జించగా, ధర్మరాజు సోడర, పరిజన సహిశుడై దైవతవనం నుంచి కొమ్యకవనం చేరాడు... పకకొండు సంవత్సరాణు గడిజాయి.

ఇ గా ఠి

దుర్యోదనుని అతిధి సత్కారాలతో సంత ప్తదడయిన దుర్వా సుడు వాని కోరిక ననుసరించి తన శిష్యులతో పాండవులున్నచోటికి వచ్చి, తనకు థోజనం కావాలనీ, నదీస్నానం చేపివస్తాననీ వెళ్ళాడు. అప్పటికి అందరి భోజనాలూ అయి (ద్రావడి కూడా భుజించి పాత్ర కడిగేసింది, అనాటి కీక అతిథి సల్కారావకాశం లేదు. (దౌపది చింతాక్రాంతచిత్తమై కృష్ణుని స్మరించింది. ఆయన (వసన్నురై తనకు ఆకలిగా ఉన్నదని, పచనపాత తెమ్మన్నాడు. పాత పరి కు్రంగా కడిగేశానంటూ (ద్రౌపది పాత తెచ్చింది, ఆ ప్యాత లోపలి అంచులో ఆ పూట వండిన పాకలేశం దొరికింది. అది వాసుదేవు గారగించి యీ ప్యతబేశంతో "విశ్వాళ్ముడు తృప్త డవుగాక, అన్నాడు.

అకడ నడీస్నానంచేసి సంధ్యవార్చి బయలుదేరుతున్న శిష్యులందరూ: నుహామునీ! మా కడుప్పలన్నీ నిండుగా వున్నాయి, గుక్కెడు వీళ్ళకు అవకాశం లేదన్నారు. అదేస్పితిలో వున్న దర్వా సుడు తన అంలేవాసులతో అటునుంచి అపే వెళ్ళిపోయాడు.

వారి రాకకోనం నిరీక్షించిన ధర్మరాజు చూచిరమ్మని తమ్ముని పంపారు, అతడు నదీతీరానికివెళ్ళి వారు ఎటో వెళ్ళారని అక్కండి మునులవల్ల విని అన్నగారికి చెప్పాడు.

కొన్నిలోజులు గడిచాయి, పాండవులు పరిజనంతో డూరంగా వేటకు వెళ్ళారు. (దొపది ఒంటరిగా ఆశ్రమ (ప్రాంగణంలో చెట్టు

మయసభ 165 నీడన పున్నది, ఆ సమయాన వైంధవుడు తన పరిజనులతో, మ్యితు లతో రథాలమీద వెడుతూ: మ్మితమాః ఆ సొందర్యవతి ఎవరో తెలసుకురా ఆవగా వాడు వెళ్ళివచ్చి సమాచారం చెప్పగానే సైంధపు డామెను సమీపించి తన వాంఛ తెలియజేయగా,

(దొపది తాను పాండవపత్నిననీ, పవైంధవనికి చెల్లెలి వదస అనీ యెంత చెప్పినా వినసండా ఆమెను త్వరత్వరగా రథంమీద ఎక్కించి, గ్మ్నురాలను నడిపాడు, అప్పుడే వచ్చిన థ్యాములదారు (మాన్స్పడ్డారు. తిరిగివచ్చిన పాండవుణ విషయం తెలుసుకొని తీవ గమనంతో వెళ్ళి సైందవుని అనుచరులను నేలకూల్చి వానిని బంధిం చారు. భీవుపేనుడు వానికి చేశఖండనంచేపి _ద్రొపది ముందు నిలబెట్టి కత్తి దూశాడు. ఉధయవంళాలకూ ఒకే ఒక ఆడబిడ్డ దుస్సల, ఆమెను అనాధను చెయ్యడం దుంచిదికొదని (ద్రౌపది వారించగా విడిచేశాడు. ఆ అవమానం ధరించలేక వైంధవుడు తపస్సుచేసి, పరమశివుని అన్నుగహంతో పాండవులలో లర్జునుని తప్ప మిగిలినవారిని ఎమర్కోగల వరం పొంది స్వడేశం చేరాడు.

ఒకనాడు ధర్మరాజు మార్కందేయనుహర్షితో మాట్లాడుతూ: బుషిపుంగవా! నొవలె యులా వనవాశక్తేశా లనుధవించిన. వాలెవ రయినా వుంటార్హా అని ప్రన్నించగా ఆయస రొమకధ అంతా వివి పించి; నాయనాః అన్ని శ్లేశాలు మీద పడ్డా ధర్మపథం విడవక చరించా డాయన, వనవాసం పూర్తిచేసి పట్టాభిషిక్తుడై (ప్రజారంజ కంగా పాలిండాడు, ఆలానే నీ సోదరుల సాయంతో రాజ్యుధిపత్యం చేపడతావు, అన్నాడు.

మహ్షీః ఇంతటి వత్మివతా శిరోమణి అయిన (డ్రాపదికి రావల విన కష్టాలేనా యివి అని మళ్ళీ (ప్రళ్నించగా, మార్కండేయుడు:

1 మయసభ సావిత్రి కధ చెప్పి ఆమెవలెనే ఈ పతివత మీ కష్టాలను హరించ గలదు, అవి ఆశ్వానన పలికొడు.

అలా అనేకానేక కథాకాలకేపాలతో వనవాస సమయం ప్పూర్తికొవమ్తండగా ఒకనాడు యమధర్మరాజు పెట్టిన పరీక్షలలో ధర్మరాజు యక్షప్రశ్నలకు నమాధానా లిచ్చి, అజ్ఞాతవాసంలో ఎవడూ తమను గుర్తుపట్టకుండా వుండే వరాలు పొంది, పరిజనులందరినీ విడిచి ధొమ్యులవారితో రహస్యయ్యాత సాగించాడు,

ఇదివన ప ర్వ ౦

ల్ల విరాటపర్వం

అక్ఞాతవాసానికి సంకల్పించి పాండవులు తమమీద గొర వమ్హూ ఆదరమూ కల మత్స్య డేశాధిపతి విరాటరాజు ఆస్థానంలో చేకటావికి నిశ్చయించుకున్నారు,

ధర్మరాజు: కంకభట్టు నామంతో 'పవేశించి,. మహారాజుతో ద్యూక్మకీడ సాగిస్తాను. ఎవరై నా జీవిత విశేషా లడిగితే ధర్మరాజుకి (ప్రాణమ్మితుడుగా సండేవాడననీ, వారు అడవుల పాలు కావడంతో ఇలా దేశాణపట్టి తిరుతున్నానని నమ్మించగలమ,

లీముడు: వారి మహాననళాలలో వంటలవాడుగా (ప్రవేశించి, భక్యు, లోజ్యు చోమ్య, లేహ్య, పాపీయాలలో వారికి కొత్తరుచులు చూపుతామ, పూర్వం ధర్మరాజు దగ్గర పాకళాలాధ్యక్షుడుగా వుండే వాడినని చెప్పి కాలం గడుపుతా.

ధర్మరాజు అర్జునువి వయిపు చూడగా: అన్నయ్యాః నాకు దేవలోకంలో నృత్తగానాలలో క్షణ లభించింది, దావికితోడు *నపుంసకుడవు కమ్ము” అనే శాపం ఉంది. ఇప్పుడు నేను బృహ న్నలా నామంతో. వారి అంతపుర జనానికి ఈ కళలు నేర్చే అధ్యా పకుడుగా చేరి. పూర్వం (ద్రౌపదికి. పరిచారకుడుగా వుండేవాడినని చెప్పి, కాలం గడుపుతాను, అన్నాడు,

నకులుడు; నేను (గంధిక నామంతో వారి ఆశ్వరక్షకుడుగా చేడళానుు. అనగా సహదేవుడు తంత్రీపాల నామంతో వారిగో శాలలో (ప్రవేశిప్తానన్నాడు.

కన్నీరు ఒత్తుకుంటూ ధర్మరాజు (ద్రొఫదివైపు తిరిగాడు,

188 దమయసభ

మహారాజా; ఈ లోకంలో స్వతంత ప్రతిప త్తితో దాసీపని ట్‌ క 1 జాతీ చేసే సైరంద్రీజాతి ఒక టున్నది. అంతఃప్పరాలటో నారీజనానికి న. కేశాలంకరణ చేయడం, పూలమాలలతో అలంకరించడం వారి పని, ఆ వృత్తిలో నేను పవేశసాను, మాలిని అనే పేడతో, అటి ే అతి

అంది,

ఈ నిశ్చయాలకు పూర్వమే తమవెంబ నున్న వారందరికీ వీడ్కోలిచ్చి. థ్యాములవారితో ధర్మరాజు కొంతదూరం నడివాడుః అప్పుడు ఆ పకోహితుడు ;

ధర్మనందనా। రాజథవనానికి వెళ్ళదలచినవాడ ముందుగొ అనుమతి పొందాలి. సభాధవనంలో ఎక్కడ కూర్చుంచే మనల్ని కదపరో అక్కడే కూర్చోవాలి. (ప్రభువు అధిమవానం పొందినాము కడా అని మనచితం వచ్చినటు చరించకూడదు. కొన్ని. కొన్ని

అవి ఆలా వం టా. సందర్భాలలో సాహపించి (వళభుసేవ సాగించారి. సాధ్యమయినంత వరకూ రాజాజ్జకోసం ఎదురుచూస్తూ వుండాలి. రాణివాసంతో పరిచయం. 'పెరగవివ్వకూడదు. వారి. ఐంధుజనంతో ఎతిగా సందింఛం పెంచుకోకూడదు. రాజ(దోహులను మన దరికి రానివ్వ కూడదు.

యుద్ద సమయాలలో [పభువు అవమానించినా లడ్యుపెప్ట కూడదు, ఆతి రహస్య విషయాలు సభామధ్యంలే ప్రస్తావించే

లి అనాలో

(ప్రయత్నమే పనికిరాదు. (ప్రభుగణం దగ్గర దున ఘనత కీర్తి౦చు

గ. వాలి కుంసీ చాలా అనర్థా లున్నాయి, సభలో కాళ్ళూ. చేతులూ ఆడిం చడం, వెకిలిగా నవ్వడం, వికారచేష్తలు చెయ్యడం ఏవ్య కికీ తగ

టబ ల తి

నివే. సందర్భానుసారం మందహాసం చెడ్యూలే కాని మరఠీవ్నిర బిగిసి పెదవులు ముడుచుకు కూర్చోకూడదు.

మితంగా సత్యభాషణం చెయ్యాలి, డేశాంతరాలు వెళ్ళవలపి వప్రే విస్పంకోచంగా ముందడుగు. వెయ్యాలే తప్ప భార్యాంబిడ్డలకు

మయసభ 169 దూరం కొవలసివస్తుందేమో అనుకునేవాడు రాజ సేవకు పనికి రాడు, ప్రభువు చున కిచ్చిన కౌనుకలు ఉచితంగా అలంకరించుకుంటూ వుంటుండాలి, ఏ పరిస్పితులలోనూ వారికి అనుమానం కలిగించేటట్లు చరించకుండా, వారి అభిమానం పొందడానికి పయిత్నించేవాడు యెంత కాలమయినా రాజానుగహం౦ పొందుతాడు, ఇక మీరు నిశ్చింరగా వెళ్ళిరండి, అని బోధించి అగ్నిని (పజ్వరితంచేవి పాండపుల (గేయ స్పును కోరుతూ హోమం జరిపి, (దొపదీ సమేతంగా వారిచేత (ప్రద కణం చేయించాదు,

ఆ ఆదగురి నమస్కారాలు అందుకని థధౌమ్యులవార పాంచాలడేశంవైప నడివారు. పాండవులు విరాటనగర౦ంవయిప్తు నడు స్తున్నారు. యమునానది దక్షిణతీరంవెంట సొగిసాగి డళార్త దేశానికి ఉత్తరంగా పొంచాలానికి దక్షిణంగా. వెడుదన్నారు, మీపాలూ, గడ్డాలూ "పెరిగిపోయాయి, కట్టుదిట్టలు ధూళిరూసరితా లయాయి. నెమ్మదిగా మత్ప్స్యడేశ సమీపంలోని జనపడంలో అడుగు పెట్ట డానికి ముందు, (దొపది: మహారాజా! నేను బాగా ఆలసిపోయాను, ఇంక అడుగు కదపలేను, అనగా, ధర్మనందనుడు: అర్జునాః ఈ రోజుతో మనం అడవి విడిచి జనపదం చేరాలి. అజ్ఞాతవాసం ఈనాడే (ప్రారంఛం. కావాలి. కనక ఈ (ద్రుపదరాజ ప్పుతివి సీ ధుజ స్యంధాలమీద వహించి తీసుకురా అన్నాడు, (పయాణం మరి కొంత సాగిన తరువాయి, ధర్యరాజు; దునం ఈ ఆయుధాలతో నగర వేశం చేపే అందడూ భయపడతారు, విశ్వవివ్యాతమయిన ఈ గాండీవం చూడగానే జనులు దునలను గుద్తపట్ట గలరు, అందు చేత వీటిని రహస్యస్తానంలో వుంచి వెళ్ళాలి, అన్నాడు.

అర్జునుడు: అ్యగ్రజాః అదిగో, వల్లైకాటికి సమీపంలో జమ్మి చెట్టు. డాని పరిసరాలలో (కూరమ్బగాలు విచ్చలవిడిగా చరిస్తు న్నాయి; బాటకు దూరంగానూ ఉంది, కనక ఆక్కడ ధ్నదపరుద్దాం,

[170 మయసభ అని ఆయుధా అన్నిటినీ కట్టగా కట్టి, నకులుని చేతికిచ్చి చెట్టుమీద ధృఢంగా బంధింప జేశాడు. కొంతదూరం నడిచి, విరాటనగర సరిహద్దుల చేరుతుండగా ధర్మరాజు దుర్గాస్తుతి చేస్తూ:

బాలార్క సదృశాకారే పూర్ణచంద్ర నిభాననే

చతుర్చ్భుజే చతుర్వకై పీన్మశోణ పయోధరే!

జయా త్వం విజయాచైవ సంగ్రామేచ జయ్య్మపదా।

మమాపి విజయం దేహి వరదా త్వం చ సాంపతమ్‌॥

అని పవిిత గంగానదీ స్నానం చేపి, తర్పణాలు విడిచి, ధర్మ దేవతను స్తుతించి, అజ్ఞాతవాస యోగ్యంగా తరుణ (బాహ్మణ వేషం ధరించాడు, మిగిలినవారూ తమ తదు వేషాలు మార్చు కున్నారు.

కంకభట్టువేషంలో కొలువుకూటానికి వస్తున్న ధర్మరాజును చూచి

విరాటుడు: సభానదులారా:ః ఇటువస్తున్న మహాపురుషుని చూశారా: వేషం విపసదృ్కశంగా వున్నా, మూర్షాభిషి క్తుడయిన చహారాజులా మత్తేభ గమనంతో యిపీ వస్తున్నాడు, అంటుండగా కంకథట్టు సభను (ప్రవేశించి:

(వళూః సర్వసంపదలూ కోలుపోయిన విధివంచితుడను. మీ 'సేవకోసం వచ్చాను. అనగా, విరాటుడు వానికి అతిథి సత్కారాలు జరిపించి కులగోత్రాలు 'వళ్నించాడు.

ఆర్యాః నేను వైయ్యాఘపద గ్యోత్రీక విప్రడను. నన్ను కంక భట్టు అని లోకులు పిలుస్తారు. ద్యూతవిద్యలో పశలుడను, ధర్మజుని కొలువులో ఉండేవాడిని, అన్నాడు.

విరటుడు; విష్యశేష్టాః నీకేం కానలపినా ఇస్తాను. నాకు అక్ష విద్య తెలిపిన వారంటే చాలా ఇష్టం. నీకు కావలసింది కోరుకో.

మయనభ [71

మహారాజు! నీచులతో నన్ను నివాదానికి దింపకూడదు. జూడంలో పండెం పెట్టిన ధనం అవ్పటికప్పుడే నాకు సమర్పించాలి. ఇంవకు మీ కంగికార మయికే మీ కొలువులో వుంటాను, అన్నాడు. అంగీకరించాడు విరటుడు,

కంకభట్లు (ప్రవేశించిన అనంతరం కొద్దిరోజుల వ్యవధిలో భీముడు వల్లవుడనే పేరుతో వంటలవాడుగా (పవేశించాడు. అనంతరం పైరర్మథ్రీ రూపంలో వీధిలో వెడుతూన్న (ద్రౌపదిని చూచి రాజపక్ని సుకేష్ట పరిచారికలను పంపి లోపలకి రప్పించి, ఆమె కులగో(త్రా లడిగింది.

అమ్మా! నేను పైరంర్రీ వృత్తిలో జీవిస్తున్నాను. నన్ను సత్యభామా, (ద్రౌపదీ మెచ్చుకున్నారు. నాకు మీదగ్గర సేవచేసే అవ కాశం కల్పించండి, అనగా సుడేష్ణః

అమ్మాయీ: నీసౌొందర్యం ఈ అంతఈపుర శ్త్రీ జనాన్నే వ్యామోహపరుస్తున్నది, విన్ను చూసి మా మహారాజా మనసు చలి ప్రే నేనేం కావాలి? నీ చిరునవ్వు పురుషుల నేశ్రాలయ తాళ్ళుపోవి బిగించేలా వుంది, ఆంటూం'పే (ద్రాపది;

మహారాణీ: నాభర్త లయిదుగురూ గంధర్వులు. వారెప్పుడూ నన్ను కాపాడుతుంటారు. ఏ పురుషుడు నన్ను కామదృష్టితో చూపినా నా భర్తల బారినుండి బయటపడడు, అని నచ్చజెప్పి (సవేశించింది.

అనంతరం నకులుడు (గంధిక నామంతో ఆశ్వరకకుడుగా, సహదేవుడు తం్యత్రీపాల నామంతో గోరక్షకుడుగా చేరారు. సహ దేవుడు (ప్రవేశించిన అనంతరం అర్జునుడు బృహన్నలరూపంలో నాట్యాచార్యుడుగా కొలువు కుదుర్చుకున్నాడు. జనమేజయ మహా రాజాః రాజర్షియైన తృణబిందుని అన్నుగహమూ, ధర్మడేవత వర (ప్రభావమూ కారణంగా పాండవులు నిశ్చింతగా అజ్ఞాతవాసం సాగి

క? మయనధ స్తున్న రోజులలో ఒకనాడు అంతఃపురానికి వచ్చిన కీచకుడు ద్రాప దిని చూపి, మోహితుడై, ఆమెను సమీపించి:

జగడేక లావణ్యలహరీః ఎవరి బిడ్డపు? ఎందస ఈ సేవలో (ట్రతుకుతున్నాప్తః నీముఖచందుడు నా మనస్పాగరాన్ని ఉల్లోల కల్లోలితం చేస్తున్నాడు. కనక కలశ సదృళములై, శ్రీ సవస'పేతంగా భావించే సీ సమున్నత వవచోజాల మీద అలంకారంగా చుణిరత్న ధూషడా లుంచాలి, ఆ చ్యక్ర స్తనాలు మదనుని చేతిలోని కొరడావలె నన్ను బాధిస్తున్నాయి. సీ పృథు వితంబాణు నన్ను మోకరిల్లజేస్తు న్నాయి. నన్ను మన్మథుడు దహిస్తూం'పే, నీ సాందర్యం దానికి ఆజ్య కార అవుతున్నది, నువ్వు నా భవనానికి వచ్చి అక్కడ నాతో సర్వ రాజధోగాలూ అనుభవించు, అని ధీనంగా కామ్యస్రలాసం (ప్రారంభిం చాడు.

పరిపరివిధాల నీతిటోధ చేపింది. నిజ కళరంతో నంసారం సానించేవాడికి యహసరాలలో సుఖశాంలులు లభిస్తాయని చెప్పింది. కీచకుని మోహావేశం హెచ్చింది. మాలినికి మరింత. దగ్గరా వెళ్ళాడు. పింహకిశోరాన్ని సమీపించిన జంబుకంలా పన్నాడు,

మాలినీ; ఈ కీచకుడు యింత దై న్యడళలో ఎప్పుడూ పడ లేదు, వీడి సంగతి సీకు తెలీదు, నన్ను తికస్తరించి పళ్ళాత్తాస పడతావు, అని పరి పరి విధాల (బతిమాలి (పచూజశం కనపడక అక్కగారి దగ్గరకు వెళ్ళి తన దునసు విష్పుకున్నాడు.

సుదేస్ణ" గుణ శీల సంపన్నురాలిని వాంఛించే వాడి నెత్తిమీద మృాళ్యువు తాండవిస్తూంటుంది, వాడికే కాక వాడి వంళానికీ కీడు మూడుతుంది, కామాంధునికి యమసదనం సన్నిహిత ముయినశ్లు, అని యెంత టోధించినా తలకెక్కని తమ్ముని సాగనంపింది,

కీచకుడు తన భవనానికి వచ్చి రుచికరమయిన ఖోజ్యాలూ,

' మధురాతి మధుర పానీయాలూ. చేయించి సువేష్ణకు కబురు

మయసధ 178 పంపాడు. సుకేస్ణ తనకు విపరీతమయిన దాహంగా వున్నదపీ. తన తమ్ముడియింట రనభరిత మధుర పానీయా లఅంటాయవీ, నువ్వే వెళ్ళి తీసుకు రావాలనీ అన్నది, సైరంరితో. మహారాణీ। నేనునీ దగ్గరకు వచ్చిననాడే కొన్ని నియమాలు చెప్పాను. ఇప్పుడు మీరు నన్ను ఆ కాముకుడి యింటికి వెళ్ళమంటున్నారు. ఆ సీచుడు నన్ను అవమానించడాని కిడే ఆదను తీసుకుంటాడు. యా సని మశెవరికయినా నియోగించండి. అంది. మాలినీ! వాడు నీకే కష్టమూ కలిగించదు. మద్యం తీశుకురా, అని సువర్షపాత్ర ఆందించించి. గిత్యంతకంలేక మాలివి సూర్యుని (ప్రార్జించి, నేను నాభర్తలను తప్ప యితరు లెవ రినీ నా దునసులోకి రావివ్వని దావినబితే, నా పాత్మివళ్యమే నాకు రక్షగా వ్వంచు,. అండి, భయసంత_స్తహృదయంతో లేగిపిల్లలా కీచక వనంలో. అడుగు పెట్టింది. నదీ మధ్యంలో కొట్టుకుపోయే వాడికి నావ దొరికిన ట్లనిపించింది, మాలిని చూచిన కీచకుడికి.

మాలినీ! ఈ ర్యాతి సీర సర్వసువాలూ సమకాూరుతున్నాయి. నా డాసవాసీజనం నీకు సేవల చెయ్యడానికి పిద్ధంగా వున్నారు. నవ రళ్నాలూ పొదిగిన ఆధరణాలూ, దివ్యాంబరాలూ సీకోనం ఎదురు చూమ్తున్నాయి, అడిగో హంసతూలికా తల్పం, స్వాగతం పలుకు తోంది. వీకోకిల కంఠంతో ఒక్కమాట మాట్లాడి నా హృదయ లాపం చల్లార్చు. అని ఆట్టహానం చేశాడు.

ఓరి దుస్తుడాః ఊ _త్తమవంశంలో జన్మించిన శీలవతిని వీద బుద్దీగల నిషాదుడు పొందలేనష్లే మవ్వు నన్ను చేరలేవు. ధర్మ మార్షం విడిచి ఆపమార్షానపడే దురాచారుణ పొందే దుర్గతి సీకు తప్పడు. దాహవదాధతో వున్న మీ ఆక్కగారికి మద్యం కావాలంపే వచ్చాను. త్వరగా యిచ్చి పంప్ప, అంది.

చుడిరాసవం నా దాసీలు తీసుకు వెడతారులే, అంటూ కీచకుడు పట్టలేని మోహావేశంతో మాలిని దగ్గరగా జేరి ఆమె చీకచెంగు /

ళ్‌ నో

క74 మయసభ అందుకున్నాడు, రెండు చేతులతో వెనక్కి నెట్టింది. మూలం తెగిన చెట్టులా నేలహలాడు కీచకుడు,

ఆ అదనులో ఆమె సరుగు పరుగున రాజభవనం చేరింది, వెన్నాడుళున్నాడు కీచరుడు, సభాభననంలో కొలువుతీర్చిపున్న విర బుని సమక్షంలో అకొర్యానికి సాహపించి టోర్లపర్డాడు కీచకుడు.

సభాసదులందరూ కీచకుని దుర్మార్గానికి ముక్కున వేబందు కొని ఛీ ఛీ అన్నారు, ఆ సమయానికి అక్కడకు వచ్చిన భీమసేనుడు చాలివికి జరిగే పరాభవానికి (ప్రతీకారం చెయ్యాలనుకుందూ కొద్ది దూరంలో వున్న మహావృక్షం వైపు దృష్టి సారించగా, ధర్మరాజు; వన్లవాః వంటకచ్లైల కోసం ఫల పృష్ప భరితమయిన వృక్షం పెక లిస్తారా? నగరం వెలుపల కావలపినన్ని ఎండుచెట్లు దొరుకుతాయి. వెళ్ళి తెచ్చుకో, అని ద్వంద్వార్థ సూచకంగా పలికొడు, ఆమాటల అంతరార్థం అవగతమైన ఫీముడు లోలోపలే [కోరాన్ని దిగ (మింగాడు. కుపిత భుజంగం బుసలు కొడుతున్నట్లు నిశ్వపిస్తూ మాలిని;

మహారాజా! (ప్రభువుకి తన రాజ్యంలోని ప్రజలందరి మీద సమదృష్టి వుండాలి, అధర్మాన్ని నిరోధించాలి, సజ్జనులకు రక్షణ యివ్వాలి, ఈ దుష్టుడు మీకనుల ఎదుట ఎటువంటి అత్యాచారానికి ఉవన్మకమించ నంకల్పించాడో చూచారా? ఇటువంటి ధూర్తుల్ని దండించలేవి (ప్రభువు ఏలుబడిలో ప్రజలకు శాంతి వుండదు. ధర్మాన్నీ, నీతినీ విడవకుండా రాజ్యపాలనం సాగించే చక్రవర్ధిగా (వధ్యాశులయిన మీరు యీ అవమానానికి కారకుడయిన వాడిని న్యాయ పథాన శిక్షించండి, అని 'పార్టించి:

అసహాయస్టితిలో వున్న ఈ అబలను రడించగలవారే లేరా? విధివశాన యిటువంటి దాసీవృత్తికి పాలుపడిన నన్ను బిక్కడకూడా అవమానాల పాలుచేసే విధిని విందించడం వినా నేను చేయగలిగింది

మయనభ 175 లేదు. ఈ కీచకుని స్పర్శకంచె మరణమే మేల. కన్ను లెరజేపి నా భర్తలు ధనుష్టంకారం చేస్టే మహాబలుల్లై న శత్రువులు వైతం వెన్నుజూపి పారిపోతారువ అటువంటి భర్త లయిదుగురు వున్నా నే సీదశలో పడండం కాల (పభావమే. మహారాజా: మీరు నిస్సహాయ స్థితిలో పడడం నా దురదృష్టం, నాభ _ర్తలే నన్ను కాపాడలేనవ్వుడు ఒకరినని లాభంలేదు, అని విట్టూర్చి కంట తడి పెట్టింది. సై రం్బద్రీః మీమధ్య వివాదం ఏమిటో, దాని స్వరూప స్వధావా లెటువంటిలో తెలియనిదే ఎవరు వూతం న్యాయనిర్ణయం చేయగలరు అన్నాడు విరటుడు. (ద్రొపది వివరించింది. సభాసదులందరూ ఇటువంటి శీలవతి, సోందర్యరాశి, యిలా అవమానం పొందడం ఉచితం కాదన్నారు. మాలినీః నువ్విక్కడ విలబిడటం ఉచితంకాదు,. అంతఃపురా వికి వెళ్ళు. భర్తృళాసనానుసారం వర్షించే స్త్రీకి సుఖశాంతులు లభి స్తాయి, కులన్ర్రీకి పతిసేవకందె, భర్తమాటకు ఎదురు చెప్పకుండా ఆచరించడం కంయచె నోములూ, (వ్రతాలూ, ఉపవాసాలూ అవరం లేదు. శత్రువులు కల్పించే శ్లేశాలకు నీభర్తలే తలవొగ్గు మన్నప్పుడు నువ్వు ఎదురుతిరగడం దుంచిదికాదు. ఓరిమితో సర్వకార్యాలనూ సాధించవచ్చు. దేవికయినా సమయం సందర్భం కలిపి రావాలి, అప్పుడన్నీ సానుకూలమవుతాయి, ఓరిమి లేకపోతే అన్నీ విపరీతాలే తటప్పిస్తాయి, అవి ధర్మరాజు ధ్వని గర్భితంగా పలికినా (ద్రౌపది ఆలానే విలబడగా: మాలివీ నీకు సమయాసమయ పరిజ్ఞానం పోయింది, పామాన్య నటివలె సభామధ్యంలో రోధించడం తగవి పని. ఇక్కడ రాకుమారుడు (క్రీడాస క్తుడై వున్నాడు. ఆయన సంతోషావికి విఘ్నం రాకూడదు, నువ్వు వెళ్ళు, వీ భర్తలు గంధర్వు లన్నాపుగా. వారే

176 దమయసభ ఈ వ్యవహారం పరిష్కరిస్తారు. నిన్నవమానించినవారికి మృత్యువు తప్పడు,

(దౌవది కోపంతో వెళ్ళి అంతఃపురంలో అడుగుపెట్టగానే:

కల్యాణీ: ఇలా వున్నావేం? ఎందుకు శోకి స్తున్నావు? సీ శెవిరు శ్లేశం కలిగించారు? కన్నీరు తుడుచుకో అంది సుధేస్ట,

నిన్ను మీరు మద్యం తెమ్మని పంపారు, విర్ణనారణ్యంలో కూడా ఏ (టారుడూ చేయసాహపించని అవినీతికి వొడు రాజసధలో తలపడ్డాడు, అంది, మాలినీ! నువ్వు కోరితే వాడికి మరణదండన 'వేయిస్తాను. నీవంటి ఉత్తమురాలిని పరాధవించినవాడ్‌ని ఉపేమంచ రాదు, కాలం నెత్తిమీద కూర్చున్నవాడే యిటువంటి అకారాగ్రలమ దిగుతాడు, అంది సురేష్ణ

అమ్మా! నీ సోదరుడి జీవితం నేటితో సమాస్తం కానున్నది. వెళ్ళి కన్నులారా చూచుకో. నాభ్నర్హలలో ఒక మహాపీరు దున్నాడు. ఆయన ముందు నిలువగల బలవంలు దెవడూ లేడు. ఈ (ప్రపంచాన్నే నాశనం చేయగల కామరూపధరుడు, అవి నిస్సుణకక్కే. కన్నులతో ఆడుగులు వేసుకుంటూ తన వాసానికి వెళ్ళింది.

సుధేష్టతోపాటు అంతఃప్పరములోని నారీమణు లందరూ ఆమెను అనునయించడానికి (ప్రయత్నించారు, వైరంది ఆనాడు స్నాన పానాదులు సొగించలేదు,

అక్కడ కీచకుడు మోహసాగరంలో ఆకలి దప్పులు లేకుండా ఈదులాడుతున్నాడు.

జనమేజయుడు: వై శంపాయనమహక్షీ ॥ అన లీ కీచకు 'డఇెవరుః అని శట్వంచగా:; మహారాజాః విప శ్తీకి క్షత్రియ పరు షవి వల్ల కలిగిన సంకానం సూతవంశంగా వ్యవహృత మవుతుంది, (ప్రతిలోమ జాతులలో సూళులు రథకారులుగా వుంటారు. పూర్వ కాలంలో యీ సూతులకు రాజవంళాలతో సనంబంధబాంధవా;

మయసభ [177 లుండేవి. ఆయినా వారిని సూతులుగానే వ్యవహరిస్తారు... వీరిలో కొందరు రాజ్నాశయం పొంది రాజ్యాలు సంపాదించారు. వారి అధి పతి కేకయుడు. వాని కిద్దరు భార్యలు అందులో మాళవి అనే భార్యకు జవ్మించినవాడు కీచకుడు; మహాబలిష్టుడు. కేకయువి రెండవ భార్య కూతురు సుచేస్త. విరటుని (వ్రథమపత్ని శ్వేత; కోసలరాజు ప్యతి. ఆమె మరజం కారణంగా విరటుడు సుఢేష్ణ్టను పట్టమహిషిగా స్వీకరించాడు, ఈమెకు ఉత్తరుడు, ఉత్తర అని యిద్దరు బిడ్డలు.

కీచకుడు అక్కగారిని చేరి మహారాజును సేవిస్తూ సేనా ఐల కోళాగారాలు వృద్రిచేపి, పరిసర (ప్రాంతాల రాజ్యా లెన్నో జయించి వచ్చాడు. వీడి బలం వేయి ఏనుగులను మర్చించగలది, అందుచేత 'సేనాపతిగా వున్నాడు. విరటువికి పదిమంది సోదరులు పున్నా వారం దరూ కీచకుని అనుస3ంచే వారే కొవి, ఆజ్ఞాపించగలవారు కొదు అదీ వాడి కథ,

ఆ పాయం్య్రం (ద్రౌపది స్నానంచేపి ఉతికిన మడతలు కట్టి తన కార్యం సానుకూలం కావాలం'పే భీమసేనుడు తగినవాడని ఆటు నడచి; భీమపేనాః నిన్ను అవమాన పరచినవాడు జీవించి పుండగా సీకు విద పడులున్నద్యా అనేసరికి భీముడు పింహంలా లేచి, ఎదు రుగా వున్న (ద్రౌపదిని చూశాడు. ఆమె విశాల న్నేశాలు బౌట బొట కన్నీరు విడుస్తున్నాయి. కుపిత భుజంగంలా ఒక్క విట్టూడ్పు విడిచి దొపదిని ఓదారుస్తూ: ఇప్పుడు పీకు కావలపిన దేమిటో చెప్పు, ఆన్నాడు.

కన్నీరొత్తకుని (దౌవది, కీచక భివనానికి వెళ్ళవలసిన స్టితిసీ, ఆక్కడ జరిగిన కథనూ వివరించి, తక్షణం కీదకుడు యమసదనావికి పోవా లంది. పాంచాలరాజప్యతి పాండవపట్టమహిషి ఒక సీదుడీచేత '

స్‌ 12

17% మయనభ పరాభూత కావడం, బధిర పంగ్వంధ్య, యాచక (ప్రతతివి సాదరంగా పోషించే ధర్మరాజు కంకభట్టుగా విరాటుని కొలువులో పడివుండడం భీముని మనస్సులో అగ్నిని జ్వలింపజేళాయి. క్షణకాలం ఆలోచించి:

పాంచాల రాజనందినీ; రేపు ఏడో విధంగా కీచకుని కలును కొని ర్యాతికి న్నర్హనిశాలకు రప్పించు; నిర్ణనంగా పుంటుంది కనక అక్కడ వాడిని కడతేరుస్తాను. అక నువ్వు వెళ్ళ, అన్నాడు, తెల్ల వారింది. ర్యాతంతా నిద్రలేని కీచకుడు ఉదయమే అంతఃపురానికి వచ్చి ఏకాంతంలో వున్న (ద్రౌపదివి సమీపించి; ఇప్పుటికయినా నీకు కీదకుని ళ_క్రి తెలిపి వుంటుంది. ఈ విరటుడు నామమాత్ర _సభువు అని (గహించావా? అందుచేత యిష్పుడయినా నన్ను చేపట్టు. దాస దాసీజనంతో మహారాణిలా సొగుళుంది నీ జీవితం, అన్నాడు

కీచకొ।; దున సమాగమవిషయం మూడో కంచికి తెలియ డానికి వీల్లేదు. అందుకు ర్యాతివేళ నర్తనళాలకు రాా అంది చిరు గవ్వుతో, అంగీకరించాడు కీచకుడు, సంతోషం నిండిన గుండెతో, సాయం సంధ్యాకాంతులు నగరావ్ని జోకొ-పే వేళకు కీచకుడు ఆలం కౌరాలు ముగించుకున్నాడు. నెమ్మదిగా (డ్రాపది భీమసేనువికి ఈ వార్త ఆందించింది. భీముడు ర్యాతికి అవసరమయిన పథకం పిద్పం చేసుకున్నాడు. దీకట్లు ముదురుతున్నాయి. నర్తనళాల పరినరాలలో జనసంచారం మాటువణిగింది.

నెమ్మదిగా రాణీవాసం నుంచి ర్రాపడి, పాకశాలనుంని భీము 'పేనుడు బయలుదేరి నర్తనశాల చేరారు. కీచకుడు విరహాతురుడైై వున్నాడు. క్షణం యుగంగా సాగుతోంది. నెమ్మదిగా న్నర్హనశాల చేరాడు. గాలి కదిలితే, ఆకు ఆడ్షికే మాలిని వస్తున్నదని ఆశగా చూపి, విరాశపడుతున్నాడు. వెనకచూపులు చూస్తూనే నర్తనళాలలో ప్రవేశించాడు... గాధాందకొరం, నర్తనశాలలో విశ్రాంతికోనం వుంచిన పర్యంకంమీద భీమసేనుడు,

మయనభ [113

కీచకుడు సర్యంకం చేరుతూనే: మాలినీ। నే నెంతటి భాగ్య శాలిని; అనగా, వీ జీవితంలో ఎరుగని సుఖసంతోషాలను రుచి చూడ టోతున్నావు, కీచకాః స్త్రీ వశీకరణలో నువ్వు యింతటి ఘటికుడవని శేనెగుగను, అంటూనే భీవశేనుడు శయ్యదిగి వికటాట్టహాసం చేశాడు. జరిగిన మోసం (గహించి కీచకుడు కయ్యానికి తల పడ్డాడు.

కీచకా; పింహంముందు మ్‌ శ్తేం కూడా నిలువలేదుః: ఈ విషయం మరచిపోకు, నిన్ను ముద్దగా చేపిన వార్త వివి నీ ఆక్క గాడ సంతోషిస్తాయ. మాలినికి పీడ విరగడయి. ఆమె భర్తలు హాయిగా వుంటారు, అని జుట్టు బిట్టి నేల పడగొట్టాడు. కీచకుడు లేచి ఎదురుగా విలిజాడు. ఉక్కుపంజరం వంటి జాహుమధ్యంలో బింధిం చాడు భీముడు. కీచకుడు తప్పించుకున్నాడు, మదించిన ఏనుగుల్లా ఉభయులమధ్య పోరాటం సాగింది. భయంకర వ్యాఘాల వలె పోరు తున్నారు. నర్తనశాల గోడలు కదులుళున్నాయి వారి సద ఘాతాలతో.

కీచకుని రొమ్ముమీద. భీముడు గుద్దుతుంటే. పిడుగులు పడు తున్నట్లుంది. వావి జుట్టు చేతపుచ్చుకువి మెలిదిప్పుతూ లేడిపిల్లను పట్టిన పింహంలా ఆడుతున్నాడు. భీముడు. కీచకుడు చైతన్యహీను డయాడు. అంగసందులు విడదీపి ముద్ద చేశాడు కీచక శరీరాన్ని ఫీపపేనుడు.

వావి పొట్ట చీళ్చి శిరస్సును అందులో డూర్చి ఆంతవరకూ నర్తనశాల వెలుపల నిలిచి ఆ ద్వనులే వింటున్న (ద్రొపదివి సమీ పించి, అగ్నివి (పజ్వలింపజేప్తి ఆ కీచకడేహం చూపి: (ద్రౌపదీ, పీ వంటి శీలవతిన కన్నెత్తిదూసే పాపికి జరిగే పరాభవం ఎలా వుంటుందో చూడు, అన్నాడు.

(ద్రౌపది పరమానందంతో అంతఃప్పరానికి చేరి అక్కడివా

180 మదడుసధ రందరిసీ లేపి; పరత్తీ బలాత్కారానికి సాహాపించే. కీచకునివంటి కాముకులకు జరిగే పరాధవం చూడదలచినవాడు నర్తనళాలకు వెళ్ళ వచ్చు, అని చెప్పింది. ఆందోళత హృదయుల్లై అనేకులు నదర్తనళాలకు వెళ్ళారు, ముద్దగా చుట్టిన మొనవ కశేదరం వారి కంటబడింది. ఏ అవయవమూ విడిగా కినదిడడంలేదు. అంతా ఒకటే ముద్ద. ఇటువంటి సాహస కూర కార్యం గంధర్వులు తప్ప సామాన్యులు చెయ్యలేరు, అని నిశ్చ యిండుకున్నారు. కీచక సంహారవాలర్త నగరదుంతా వ్యాపించింది. బంధుజనం లంతా చేరారు, తొబేలులా పడివుంది కీచక దేహం. వారికి దుఃఖం. పెళ్లువికింది.. కొంతసేపు ఏడిచి దహనసంస్కాణరానికి (పయశత్నా లారంభించారు. ఆ సమయంలో ఆక్కడకు కొంచెం దూరంలో వున్న మాలిని వారి కంటబడింది. మాలిని కారణంగా మన సోదరుడు మరణించాడు, ఈమెను కూడా ఈ సేనాపతి శవంతో. కట్టి దహించాలి, అప్పుడుకొని కీచక “సేనాని మనస్సు శాంతించదు, అనుకుంటూ కీచకుని సోదరులు విరాట రాజుకి తమ సంకల్పం తెలియజేశారు. విషాదవార్త విని విరటుడు కొంతసేపు విచారించి, వారి సంకల్పాన్ని ఆమోదింగాడు. ఉపకీచకులు. తిరిగి వచ్చేసరికి (ద్రొఎచి మూర్చపడి వుంది, ఆమెను కీచకడేహంతో బంధించి శ్మశానధూమికి బయలుడేరారు వారు, మార్గమధ్యంలో స్పృతివచ్చి, ఆర్తనాదాలు ఆరంభించింది, పాకళాలలో వున్న భీమసేనుని చెవిని బడిం డా ఆర్తనాదం, తక్షణం వేషం మార్చి పాకశాల గోడడదూకి, పరుగున శ్మశాన భూమికి చేరి, నమీపానవున్న ఒక మహావృక్షం మొదలంటా పెరికి, యమవథరక్మ

మయనభ 181 రాజులా నిలిచాడు. ఆ భయంకరాకారాన్ని చూపిన ఉపచకీదకులు గజగజ లాడిపోయారు,

ఒక్క ఊప్పతో తన చేతిలోని చెట్టునే ఆయుధంగా చేపి, కీచకసోదరు లందరినీ మర్దించి, యమసదనానికి పంపి, తృప్తిగా (ద్రౌపదిని వెంటబెట్టుకొని వచ్చాడు, కొంతడూరం వచ్చాక (ద్రౌపదీ భీములు ఎపరిదారిన వారు నగరంలో (ప్రవేశించారు. ఉపకీచకులు మర జించారన్న వార్త నగరవాసులను దిగ్భ్రాంతులను చేపింది, వారంతా మహారాజును సమీపించి, మాలినివంటి సౌండర్యరాశివల్ల జరిగిన ఈ ఘోరం మళ్ళీ జరగకుండా ఆమెను నకరంనుండి పంపించి వెయ్యమని కోరారు, విరటుడు సురేస్తకు అదే కబురు పంపాడు, సుధేష్ణ మాలినితో అదేమాట చెప్పగా, మరొక్క. పదమూడురోజులు గడువిప్తే నా పతుల కష్టాలు తీరి వారేవచ్చే తీసికెడతారని అక్తించింది, సళేనంది సురేష్టు

గో (గహణం

అజ్ఞాతవాసం సొగిస్తున్న పొండవులను ఎలా అయినా పసి చట్టి, వారిచేత తిరిగి ఆరణ్యవానం, అజ్ఞాతవానం చేయించాలని (ప్రయత్నిస్తున్నాడు దుర్యోధనుడు.

చాడలు వచ్చి తమరాక చక్రవర్తికి ఎరిగించి వారి అను మతి పొంది సభాధవనంలో (ప్రవేశించి, దేశడేశాలు తిరిగినా పాండ వుల జాడ తెలియలేదనీ, ఆలోచించి చూడూ వారు ఈ శ్లేళశాలు ధిరించలేక మరణించి వుంటారనీ, లేకపోతే. ఘోరారణ్యంలో పులులో, సింహాలో వారిని ఆరగించి వుంటాయనీ, అన్నారు.

అంతలో ఒక చారుడు: (ప్రభూ, దురొక్క విశేషం మవవి చెద్యూూలి. పింహబలుడుగా (వభ్యాతుడైన మత్ప్స్యడేశాధీశుని బొవ గారు కీదకుడు, ఒకానొక స్త్రీని దిలాత్యరించిన కౌరణంగా,

182 మయనభ ఆమె గంధర్వభ ర్త చాటుగా వచ్చి కీచకునీ, అతని సోదరులనూ ఒక్క ర్యాత్రిలో యమప్పరికి పంపినట్లు విచిత్రంగా చెప్పుకుంటున్నా రక్కడి జనం. విరటుడు తమ విరోధివర్గంవాడు కనక యిది తమకు సంతోషం కలిగించవచ్చునని విన్నవించుకున్నాను, అన్నాడు.

క్షణకాలం ఆలోచించి దుర్యోధనుడు నభాసమలను తిలకించి: పాండవులు ఎక్కడ వుండే ఆవకాశం వున్నదో మీ5ంతా ఆలోచన చేపి చెప్పండి, అరణ్యవానం పూర్తిచేపి అజ్ఞాతవానం ముగించ బోతున్నారు. ఆది పూర్తిఅయికే వారు ఘోరసర్పాలవలి విషం కక్కుతూ మన మీదికి వస్తారు, ఆలా రాకుండా అజ్ఞాతవాస సమయం లోనే వారిజాడ పపిగట్ట గలిగితే మరొక పదమూడేళ్ళ మనం విశ్చింతగా వుండగలం, అనగా విని కర్ణుడు సమర్జులయివ గూఢచారులను మ+) పంపాలి. ధన, కనక, వస్తు, వాహన సమృద్ధమై జనపన్మర్దం వున్న ప్రాంకాలూ, బుషులూ, మునీశ్వరులు వుండే (ప్రాంతాలూ చూచు కుంటూ తెలివిగా గుర్తపచ్లేవారిని పంపాలి, అన్నాడు. అప్పుడు దుళ్శాసనుడు లేచి ; వారి జాడ తెలునుకుతీరాలి. ఒకవేళ మరణిం చినా ఆ విషయం తెలుసుకురాగల చారులను పంపాలి, అన్నాడు. ఆచార్య (ద్రోణులు ; ధర్మశత్పరులూ, మహావీర్యాగేశరులూ అయిన పాండవులు మరణించారనుకోవడిం (భమ. వారు సమయంకోనం నిరీక్షిస్తూంటారు. కొల విలంబన చెయ్యకుండా వారిని పశు ప్రయత్నం త్వరగా సాగించాలి, అనగా భీమ్మలు;

నాయనా దుర్యోధనాః ఆచార్య (దోణులు యశార్జం సెల విద్చారు. వారు మరణించడం అకంభవం,. వారు వివపించే (పాంకంలో (ప్రజలందరూ ధర్మతత్పరులుగా వుంటారు, విద్వాం సులు విశష్టపూజలు అందుకుంటూ వుంటారు, పొడిపం£ఓలు సమృద్దిగా వుంటాయి. వారున్నచోట న్నాస్తికు లుండరు. దేవతారాఢ నలూ, యజ్ఞయాగాది (కతువులూ, దానధర్మాలూ విరివిగా సాగు

మయనభ 188 శూంటాయి. అటువంటి (పడేశంలో మన చారులు జాగ్రత్తగా గుర్తు పడకే వారు దొరుకుతారు, అన్నాడు.

కృపాచార్యుడు; సుయోధనాః రాజ్యాధిపత్యం కోరేవాడు శత్రువును ఉపేక్షీంపరాదు. సామాన్య శ్యతువునే ఉదాసీనంగా విడిచి పెట్టరాదని నీతిశాస్త్రం చెపుశూం'పే, పాండవులవంటి దహావీరల విషయమై అలనభావం అసలే పనికిరాదు. అందుచేత మన (పయ త్నాలు మనం త్వరగా సాగించారి, అజ్ఞాతవాసం ముగిపిండో వార పర్మాకమ విహారానికి ఉప్మకమిస్తారు. ఈ లోపునే నువ్వ వైన్యా అనూ. నసంపదలనూ సమీకరించి ఉంచుకోవాలి. యుద్ధం జరిగినా, సంధి కుదిరినా సేనాబలావికి సంతృప్తి కలిగించడం మన విధి, ఈ విషయమై ఆఅప్రమదత్తుడవై ఉండడం అవనర౦.

దుఠర్యోధమడు: సభాసదులారాః ఇప్పుడు నాకొక విషయంన్మృతికి

వస్తున్నది, ఆత్మబలం, దేహదిలం, మనోబలం కల మహావీరులు నలుగురు మానవ, దైత్య, రాక్షసవంళాలలో (_పథవించారనీ, వారు నలుగురూ సమాన శ క్రిసాహసాణు కలవారనీ ఒకరినొకరు జయించా లనే కాంక్షతో వున్నారనీ విన్నాను. అందులో కీచకు శొకడు, మిగిలినవారు దిలరామ, శల్య, భీములు. వీరిలో కీచకుడు మరణించా డం'పే ఆ మృత్యువు భీమునివల్లనే కలిగివుంటుంది. కీచకుడు కామిం చిన శ్తీ (గ్రాపది అయివుండవచ్చు. అందుచేతనే కీచక సంహారం ఎవరి చేతులలో జరిగిందో తెలియకుండా వుందవి విన్నాను.

ఇంకా ఆలోచిస్తే కీదకుణ్ణీ చంపిన తీరు_చారుడు వర్ణించిన ఠీతివి చూ_స్తే_ ఎముకలు పిండిచేసిి అవయవాలన్నీ పొట్దిలోక పెట్టి నట్టు చెప్పుతున్నాడు. అంతటి శ్రి భీముడికే వుంది. వితామహులు చేపిన వర్ణన (ప్రకారం మత్ప్స్యడేశం సుభిక్షంగా గోసంపదరితో అల రారుతున్నట్లు వింటున్నాం. ఈ కారడాలచేత పాండవులు అక్కడే వుండాలి, మనం విరాటుని గోగణాన్ని హరించడానికి దియలు

184 మయసభ డేరుదాం, అప్పుడు వారు విరటునికి తోడు వస్తారు. ఆ సమయంలో మనం వారివి గుర్తించి అరణ్యానికి పంపుదాం. ఒకవేళ ఆక్కడ వాడు లేకపోయినా విరటువికి మన మీద తిరస్కారభావం ఉన్నడిః; దానికి పతీకారం చేసినట్టూ అవుతుంది. వాని గోసంపదనూ, కోళా గారాన్నీ చేపట్టనూ వచ్చు. ఇప్పటి కిది మన కర్తవ్యం, అని ఆసనం అలంకరించాడు.

అప్పుడు (తిగర్త దేశాధీశుడయిన సుశర్మ; మహారాజా: మా పొరుగున ఉన్న విరటుడు ఎన్నోమారులు మా మీద దాడి చేసి, చావా క్లేశాలు కలిగించాడు, ఇప్పుడు దారి సేనాని కీచకుడు, తన సోదరులతో నిహతుడయాడు, కనుక నేను (ప్రతీకారం తీర్చు కుంటాను. మా సేనలు మీ వెనుక నడిచి మక్చ్యదేళావ్ని మీకు సామంతరాజ్యం చేస్తాయి. మా (ప్రతీకార వాంఛ నెరవేరుతుంది. మీ ప్రయత్నమూ నఫలమవుతుంది, అన్నాడు.

అందరూ ఆ అభిపాయానికి ఆమోదం తెలిపి, దండయ్మాళా సన్నాహాలు (ప్రారంభించారు, సుశర్మ చతురంగ బలాలమ వెంట బెట్టుకుని దక్షీణదిళగా విరాటనగరం సమీపించి, గోగణాన్ని పట్టడానికి ముందుకు దూకాడు. గోపాలకులు హుటాహుటి విరాటువి కొలువు కూటావికి వచ్చి (త్రిగర్తల దుస్పాహనం నివేదించారు.

విరటుడు తత్‌ణం సేనాబలాన్ని యుద్ధసన్నద్ధం చేసి, సోదరు డైన మది౮ాషుని రక్షణలో ముందుకు నడుపుతూండగా, దర్శ్మరాజు విరాటువి చేరి; మహారాజాః ఒకానొక మహర్షి ఆన్నుగ్రహంవల్ల నాకు ధనుర్విద్యా కౌశలం లభించింది. కవచధారణకు అవకాశం యిస్తే గోవుల సదచిహ్నోలు గుర్తుపట్టి మన పేనల్ని నడిపించగలమ, సాక శాలలోని వల్లవుడూ, గోళా లాధ్యక్షుడయిన తంత్రీపాలుడూ, అశ్వ పాలకుడయిన (గంధికుడు కూడా యుద్ధవిద్యలో విపుణులే అని విన్నాను, వారికి కూడా ఆవకాశం యివ్వండి, అన్నాడు.

మయసభ 185

విరాటుడు తన సోదరుడయిన శతాపీకువి పిలిచి ఈ కంక చ్‌ట్టుకీ. ఆగందిక, వల్తవ, తంత్రీపాలులకూ కవచాలూ రథాలూ సమ కార్చునుని ఆజ్ఞాపిండాచు

రథాలు విద్రషయాయి.. విరాటుడు స్వహస్తాలతో వారికి కవ చాణ అందించాడు. ఆ నలుగురూ పరమ సంతోషంతో రరాలు అధి రోహించారు.. విరాటుని రథం వెనుకనే వారి రథాలు సాగు లున్నాయి. వేలసంఖ్యలో రధికులూ, అశ్వ, గజ బలాలు నడుస్తూంపే పరమోత్సాహంతో 'సేనావాహిని నగరం పొలిమేరలో (తిగర్త సేనను ఎదుర్కొన్నది.

ఉభయపేనల మధ్య పోరు (ప్రారంభదుయింది, ఆఅంకుశ, తోమర, (ప్రాసాది ఆయుకాలతో _పహారాలు సాగుతున్నాయి. మహా వీరులు విడిచే బాడాటు ఆకొళొన్ని కప్పి, సాయంకాలం కాకుండానే చీకట్లు కమ్మూయి రణకంగడుంతా ధూ, రధికులు రఢికులతో, ఆక్వి కులు ఆశ్వికులతో, పదారులు పదాశులతో పోరుళున్నార. ఘడియల కాలంలో రణరం"*౦ రక్తపవాహంతో నిండింది మణీ, రత్నాలుపొది గిన కుండలాలు ధరించిన శిరస్సులు నేలమీద దొర్లుతున్నాయి. మహా యోడుల సమున్నత విళశాలదేహాలు సాలవృషెలవలె నేలకూలుతున్నాయిః

ధర్మరాజు శ్యనవ్యూాహం పన్నాడు నకుల, సహదేవులు రెక్కలు, భీముడు పుచ్చం. ముఅస్టానింలో ధర్మరాజే. విలిచి సాగు తూంాపే ఎమిరు నిరివే మోధుడే లేడు. పోరు తీవమద్యు. వేళకు జఆొకొశంలో పక్షి ఎగిలే అవకాశం లేకుండా పోయింది,

అటునుంచి శరానీకుడూ మడిరాషడూ తమ సేనలకు బలో త్పాహోలు కల్పిస్తూ వస్తున్నారు. విశాలాక్ష, సూర్యదత్తులు (తిగ్వర్త "సేనలను చీల్చుకుపోతుం పే, ఆ వెనుకవచ్చే మడిరాపుడు పక్కలనుంచి (వతిపతులను ఈఊఈచఫోర కో స్తున్నాడు సే;లు భయర్రాంకా లయాయు. వారిని వారే సంహరిందుకొనే చుర్షశలో పడ్డారు,

సే 13

186 మయసభ

విరాటుడు ఏకకాలంలో రెండు రథాలను నడుపుకుంటూ సుశర్మను ఎదుర్కొన్నాడు, సుశర్మ నిబ్బరంగా నిలిచి ఎదురుపోరు సాగించాడు, పింహగర్జనలూ, ఖర్గధ్వనులూ, హయహేషలూ, గజి ఘీంకరాలూ భూమ్యాకాశాలను దద్దరిల్ల జే స్తున్నాయి.

క్రమంగా ఆకాశంలో వీకట్లు ముదిరాయి. సంధ్యాకొంతులు సన్నగిల్లి రణరంగంలో మువిషికి మవిషి కనిపించని చీకటి ముపి రింది. యుద్దవీతి ననుసరించి విరామభేరీ (మోగింది, కొంత సేపటికి ధూళి అణిగి ఆకొశం నిర్మల దుయింది. అష్టమీ చం్టద్రకాంకులు వచ్చేవరకూ విశ్రాంతి తీసుకున్న సేనలు వెన్నెల వెలుగులో యుద్దం ఆరంభించాయి.

తిగర్హాధీకుడయిన సుశర్మ తన కడగొట్టు తమ్మునితో విర టుని మీదికి నడిచాడు. సుళర్మ దాణధాటికి విరటుని రథాళ్వాలు నేల కూలాయి.. రథపార్శ్య్య రక్షకులు నీహతులయారు. విరటుడు సుళర్మకు చిక్కిపోదూడు. చుత్చ్య సేనలు హాహారవాలు ప్రారంభిం చడం చూపి, ధర్మరాజు భీముని పిలిచి; మనకు ఆశ్రయమిచ్చిన చ్మక వర్రి ఆపదలో పడ్డాడు. తక్షణం వెళ్ళి ఆయనను విడిపించు, అన డంతో నకుల, సహదేపులు వెంటరాగా భీముడు సమీపంలో షన్న మహావృచెన్ని పెకలించబోయాడు, అది చూసి ధర్మరాజా వారించి: నాయనాః ఈ వని చేసినట్ల యితే నీవు భీ ఎసేనుడవని గృుర్తుపట్టరాః అని హెవ్చరించడంతో నకల సహదేవులు చృక్రరక్షకులుగా సుశర్మ మీదికి నడిచి:

మహాయోధు డెవడయినా వుంపే పోరుకు సిద్దం కమ్మన్నాడు. సుశర్మ సోదరసహితుడైై ఎదురురాగా ముండు వచ్చిన సహసాధిక సై నిపలను నేలకూల్చాడు అది చూపి తన సోదరులూ భీముని చేతులలో నిహతులవుతారేమోనవి ధయం కలిగి, సుశర్మ బాణవర్షం కురిపిస్తూ భీముని నిరోధించబోయాడు,. భీముడు వి[క్రమంచడంతో

మయసభ 187 విరాటుని సేశలు ఉత్సాహంతో పోరు సాగించడానికి ఉద్యుక్త మయాయి,

సహదేవుడూ, ధర్మరాజూ సుశర్మకు ఎదురు నడిచారు. సుశర్మ విడిచిన బాణాలు ధర్మరాజు రథానికి పూవ్చిన గురాలను నేలకూలుస్తున్న సమయంలో. భీమసేనుడు వ్యికమించి పుశర్మ సారథివీ, రక్షపలనూ హతమార్చాడు, రథహీనుడయిన సుళర్మ మీదికి మడిరాక్షుడు విజృంభించడంతో విరటుడు బింధవిముక్తుడె గదను చేబూని సుళర్మప్వై తిరగదిడ్డాడు. సుళర్మ పలాయనమంత్రం పరించాడు.

వెన్ను చూపి పారిపోయే సుళర్మను ఉద్దేశించి; రణకంగంలో వెన్ను చూపడానికి వెనుదీయనివాడివి యుద్దానికి వచ్చావా? పిగ్గుచేటు, 'పేనలనూ, పరివారాన్నీ నంగరభూమిలో విడిచిపోవడం రాజలక్షణం కాచు. విలబడి పోరాడు, అని గర్జించడంతో, సుశర్మ పేనలోని రర యూధాధిఫతి భీముని కెడురువచ్చి విహతుగయాడు,

భీముడు పరుగుపరుగున పోయి. సుశర్మను పట్టుకొని నేల పడగొట్టాడు; మూర్చితుడయాడు సుశర్మ. అంతలో (తిగర్త పేనలు 'వెనుదిరిగాయి, విరాటుని గోగణం మత్ప్యడేశం వైప మరలింది. సుళర్మను తాళ్ళతో కట్టి రథంమీద పడేపి భీముడు విరటుని దగ్గరకు తెచ్చి, వీవికి జరగవలపిన (ప్రాయశ్చిత్తం చెప్పమన్నాడు.

ధర్మరాజు ; వల్లవాః సుళర్మను విడిచిపెట్టు

ఖీమసేనుడు: ఓకీ, నువ్వు సర్వరాజసభలకూ పోయి *విర టువి దాసుడిని” అవి చెప్పుకో, పో _ అని విడిచేాడు.. సుశర్మ పిగ్గుతో తలవంచుకొని విరటుని పాదాలమీద (వాలి క్షమాభిక్ష నర్పించి, తిరుగుముఖం పట్టాడు.

సుశర్మమ పరాజితునిచేపి తనకు బింధవిము క్తి కలిగించి, గోనంపదను తరలించిన కంకభటుకూ, వల్తవుడిక్సీ (గంధిక,

188 మయసభ తంగత్రీపాలులకూ కృతజ్ఞత తెలుపుతూ, వారిని సముచితంగా సక్క రించడానికి నంకల్పించి, కంకభట్టూ, మహావీరులై వ్మికమించిన మీరు నా ధన, గశాన్య, సంపద అన్నిటికీ ఆధికారులు. చీనీ చీనాంబ రాలమా, రత్నరాసులనూ, దాసీజనాన్నీ మీకు అర్పిస్తున్నాను. మీ మనసు దేనిని కోరితే అది అర్పించడానికి సన్నద్ధుణి, అన్నాడు విరటుడు.

మహారాజా! మీ విజయం కంది మాకు కావలసింది బేదుం మీరు చూపే ఆదర గౌరవాలకు మాకు చాలా ఆనందంగా వుంది. మీరు (ప్రభువుగా వుండడమే. మేము కోరుతున్నాం. ఇంతకుమించి మే మేమీ కోరడం లేదు. మనమిప్పుడు వేగరులగు డూతలను నగ రానికి పంపి విజయోత్సవసన్నాహోలు సొగించమవి చెప్పాలి ముందు జరుగవలపిన పని ఆది, ఆక్కడ మీరు దుమ్ము సత్కరించవచ్చు, అన్నాడు ధర్మరాజు,

విరటుడు తన పరివారంలో త్వరితగతిని పోయే దూతలను నగరానికి పంపి, విజయవార్తతో ఉత్సవావసర కారగ్టికమాలు కొన సొగించుచున్నాడు. ఉ త్తరకుమారుడు

అటు సుశర్మను విరాటనగరానికి దక్షిణదిక్కుగా పంపిన మరునాడే. దుర్యోధనుడు ఉత్తరదిశగా విరాటనగరానికి సేనలతో వచ్చాడు. భీష్మ, (దోణ, కృపాశ్వత్టామామలూ, డుశ్శానన కర్ణ. వికర్ణ, వివింశతి, శకుని, చిత సేన, దుర్ముభాములూ దండయ్యాతలో అగ్రభాగాన విలిచారు. నగరం సరిహద్దులలోవి గోష్టాగారంలో మేత మేసే సహ్మస్రాధిక గోగణాలను తరలించడానికి వారు (ప్రయత్నించగా, గోపాలకులు వారి ధాటికి విలువలేక నగరంలోని రాజధవవావికి వచ్చి:

రాజనందనాః కురుసేనలు మన గోసంపదను హరించడానికి

మయసభ 108 వచ్చాయి. మీకు వచ్చి. గోగణాలను స్వాధీనం చేసుపవి, 'సీనలను తరిమి కొట్టండి, మీ థినుర్వీణానాదం శ్యళ్యుశవణాలను దద్దరిల్ల జెద్యూలి, లని ఉత్తరకుమారునికి నివేదించారు. అంతఃపురంలో శ్రీజనమధ్యంలో వున్న ఉత్తరుడు మహోళ్చాహంతో ధనుస్సు చేబూని; నేను కరుసేనను చెల్లాచెదురు. చేయగలను. వారందరూ నన్ను చూచి అర్జునుడని భయపడేటట్లు వికమించగలను.. కావి నాప సొరథి లేడే! అందరూ దకీణ గో[గహడణావికి వెళ్ళారు కదాః అని తటపటాయిస్తూంటే, అక్కడపున్న బృహన్నల మాలినిని (ప్రకళకు పిలిచి:

మన అజ్ఞాతవాస సమయం విన్నటెతో ముగిపింది, నాశాప కాలమూ సమాప్పమైంది; నువ్వు ఉత్తరుడి దగ్గరకు పెళ్ళి పాండవ మధ్యమురైై న అర్జునునికి బృహన్నల సారథ్యం చేసేవాడవీ, వీనిని సారధిగా గహి_పే విజయం మనదే అనీ చెప్పు, అన్నాడు.

మాలిని; రాకుమూరాః దున నర్తనకాలలో ఉత్తరకు నాట్యం నేర్చుతున్న బృహన్నల బుదివరలో ఎన్నో సందర్భాలలో లర్జును నికి సారధ్యం వహించాడనీ, మహాధమశర్వేత్తల వద్ద అస్త్రవిద్యలో, సారథ్యంలో శిక్షణపొందాడనీ విన్నాను. వారిని సారధిగా తీసుకెళ్ళు,

ఉత్తరుడు ఫకాలున నవ్వి: మాలినీ; ఆంతటివాడయికే నప్పంసకత్వం ఎందుకు సిద్దిస్తుంది? అయినా నుస్వ చెబుతున్నావు కనక సారధ్య సామర్ద్యం వుంసే నా రథానికి గురాలను పూన్నమవి చెప్పు. అనూ. మాలిని; మన ఉత్తర మాట మీద బృహన్నలకు ఆదరం ఎక్కువ, అందుచేత ఆమెచే కబురు పంప్ప, అంది.

ఉత్తరుడు ఉత్తరను పిలిచి బృహన్నల దగ్గరకు పంపాడు. వరమ సంతోషంతో ఉత్తర నర్తనళాలకు వచ్చింది.

ఏవమ్మా: ఆకాలంలో యిలా వచ్చాపు, అని అడిాడు,

ఆచార్యా: మన గోసంపదను కౌరపుణ హరించుకు

1900 మయనభ పోతున్నారు, వారిని ఎదుర్కొని గోగణాలను మరలించుకు రావడావికి మా అన్నయ్య వెళ్ళాలి, సారథిలేక ఆగిపోయాడు. సైరంధ్రి మీ శ క్రి సామర్జ్యాలను. చెప్పింది, మీరు సారథ్యం వహి ప్రేమా గోసంపద లభిస్తుంది, నా కోరిక మన్నించండి, అని ఉత్తర కోర డంతో, బృహన్నల ఆమెవెంట బయలుదేరాడు. ఉత్తరుడు స్వయంగా బృహన్నలకు కవచం తొడిగాడు. బృహన్నల రథాన్ని పిద్దంచేశాడు, ఉత్తరుడు రథం అధిరోహించాడు, రథం కదులు తూండగా ఉత్తర వచ్చి కౌరవవీరుల తలపాగా కుచ్చులు బొమ్మ పొత్తికలకు తెచ్చిపెట్టండి, అంది.

మీ అన్నగారు కౌరవులను జయిస్తే వారి తలపాగా కుచ్చులు శ్రేవడడం కష్టమయిన విషయం కాదు, అని బృహన్నల రథావ్ని ముందుకు పొగించాడు. రథం త్వీవవేగంతో నగరవీధులు దాటి, కన్నుమూపి తెరిచేలోపల రాజధాని (ప్రధానద్వారం దాటి, కౌరవ సేనలకు ఆల్లంతదూరంలో వుంది,

ఎదురుగా. మహారథిక పరివేష్టితమయిన సేనావాహివిని చూస్తూనే ఉత్తరుడు;

బృహన్నలాః: రథం ఆపు. భీష్మ, (దోజ, కృపాది ధన్వి నికరాఖీలంగా, దుర్యోదన (గీష్మాదిత్య పట్టువతాప విసరాకీర్ణమైం వివిధశాస్త్రాస్తవిములతో వున్న సేనను ఎదిరించే శక్తి నాకు లేదు, నాన్నగారు నన్ను నగరరక్షణలో నియోగించారే కాని ఈ దాడికి ఎదుర్కోమని చెప్పలేదు. మన రథాన్ని వెనక్కి. తిప్పెయ్యి, అని గజగజలాడుతూంపే, అర్జునుడు: రాకుమారా। క్షత్రియుడు విజ యాన్నో, వీరమరణాన్నో వరించాలే తస్ప వెన్నుచూపి పోరాదు. మన మింకా వారితో తలపడనేలేదు, వారి బలమెంత వున్నదో చూడ లేదు. నువ్వు అంతఃపుర శ్తీజనమధ్యంలో ఎంతో పర్మాకమ

మయనభ 101 సామర్ద్యం కలవాడిలా మాట్లాడావు. ఇప్పు డిలా వెళ్ళపోతే నగర నారీజనం ఆంతా నవ్వులపాలు చేస్తారు.

ఉత్తరుడు; దృిహన్నలా:ః రథాన్ని మరలించు, (బితిపంకే

బబసాకు తిని గడపవద్చు; ఎందురు ప్రాణాలు వదులుకోడం, అని రధం దిగి పలాయనం ఆరంభించాడు.

బృహన్నల రథం ఆపి, కిందికి దిగి గదిగబ నాలుగడుగులు వేసి, ఉత్తదని పట్టుకున్నాడు

ఎ్మరని చీర కట్టుకుని న్రీరూపంలో వున్న యీ సారథి, నిస్పం డేహంగా అర్జునుడే అయివుంటాడని పెద్దలు భావించారు. అర్జునుడు అలా నపుంసకుడు ఎందుకుంటాడని సామాన్యు అనుకున్నారు. ఆ నడకనూ, ఆజానుబొహుపులనూ, అకొరాన్నీ చూపినవారు విస్నందే హం ఆతను అర్జునుడే అని నిశ్చయించారు,

ఇక్కడ అర్జునుడు ఉత్తరుని నెమ్మదిగా రధం డ్గరకు తెచ్చి మీది కెక్కించి;

భయపడి శ్యతువులకు వెన్నుచూపసన ఈ స్దితిలో నగరానికి వెడితే అందరూ అపహవిస్తారు, అంటూనే రథాన్ని శ్మశానం దగ్గర శమీవ్యక్ష సమీపానికి నడిపించి; రాజనందనా। ఈ చెక్కి డావిమీది గాండీవం నా కండియ్యి, యుద్ధం నేమ చేస్తాను, యుద్ధసమయంలో నా చేతికి నీ ధనుస్సా“దు, అంటూండగా;

ఈ జమ్మిచెట్టుమీద శవం వున్నదని వూరంతా చెప్పుకుంటు న్నాడు. రాజకుమారుడి చేత శవాన్ని ముట్టిస్తావా. అన్నాడు ఉ త్రరుడు. నేనంతటి అమాయకుణ్ణిగాదు, సీ చేత మృతకశేదరం పట్టించను, పాండవులు ఆజ్ఞాతవాసానికి వెడుతూ తమ ఆయుధాలన్నీ యా చెట్టు మీద వుంచారు, ఎక్కు, చెకైైక్కి అందులో గాండీవం నాచేతి కియ్యుః ఆని పరిపరి విధాల చెప్పగా, ఉత్తరుడు సందేహవివృతత్తి కోసం ఆడిగిన వశ్నలకు జవాబుగా తానే అద్దనుడనవీ, కంకభట్ట్య ధర్మరాజనీ, మాలిని (బౌపది అని అంతా వివరించాడు. గ

10? మయనభ

ఉత్తరుడు చెపైక్కి శస్తాలు బంధించిన మోపు విప్పాడు. అతని కనులు మిరుమిట్లు గొలిపేలా ఆ దాణాసనాలన్నీ (శ్రాచుల్లా 'మెదస్తూ కనిపించాయి, వాటన్నిటి విపరాలూ ఆచిగాడు, బంగారు పూలతో అలంకృతనుయి, హరితారుణ కొంఠు లీనుతూ సువక్షమయి సూర్య చిహ్నాలున్న ధనుస్సు గాండీవం. హేమలతల్లా గోచరిస్తూ లక్షల సంఖ్యలో వున్న తూణీరాలే నా అఆక్షయవదాణాలు, వాటిని నా కందియ్యిః

ఆదిలో యా గాండీవాన్ని చతుర్ముఖుడు వెబు్యు సంవత్ప్నరాలు వినియోగించి (ప్రజాపతి కిచ్చాడు. ఆయన అఆయిమవందల మూడు నంవత్సరా లఅంచుకొవి ఇంద్రుని కిచ్చాడు. దేవేంద్రుని హస్తాలలో యిది ఎనల్బ్హై అయిదే చున్నది, సోముడు అయిమవందల వర్షాలుంచు కొని వరుణుడికి కొనుకగా ముచ్చాడు వరుణుడి దగ్గ నుంచి మైతీదిహ్నంగా అగ్ని బహూకృతి పొంద, భాండవవన దహన సమయంలో నావ దిహూకరించాడు. నా చేతులలో అరవై అయిదు సంవత్పరా లుంటుంది.

ఇక నువ్వడిగిన అథ్టనుడి పది 'పేరులూ ఆ ఆర్జు,, పల్గుణ , పార్ట. కిరీటి. శ్వేతవాహన, కృష్ణ, వీవత్స, విజయ, సవ్యసాచి, ధనంజయ, ముందు ఆ ధనుస్సు అందించు, అందూ ఆ వివకాలన్నీ చెప్పి, ధనుస్సు (గ్రహించాడు. ఉత్తరుడు చెట్టుదిగుతూ అర్జునునికి అభి వాదంచేసి, నన్ను మన్నించు అన్నాడు, అర్జునుడు నవ్వుతూ ఉత్తరుని వెన్నుతట్టి, నుప్వు సారథ్యం వహించి, రథాన్ని కురుపేన ముఖంగా నడిపించు. వారిని నిర్షించి, మన పర్శాకమం (పదర్శిద్దాం, అన్నాడు,

అర్జును డిక్కిడ ఉత్తరునితో సన్నాహాలు చేస్తుండగా అక్కడ. కురుసేనలో కలకలం దియలుడేరింది, వచ్చేవాడు ఎర్జును డయితే తిగినశ్తాప్తి చేయడానికి విశ్చయించుకున్నారు దుర్యోధన

1 శతం, [ద్రోణాచార్యులు భీమ్మని చూస్తూ నర్మగర్భంగా:

మయసభ [103

ఏమి సాహసంగా వస్తున్నాడు: అహంకారం కాకపోతే కురు పవీదలకు ఎదురుగా వస్తాడా? వీగి ఆకారం చూస్తూంటే ఇర్నదునివలెే పున్నాదే, అనే సరికి భీష్మలవారు:

• శృతలువును ఎదుర్కొనడానికి తగిన సమయం వచ్చింది, ఆక్జంకలన్నీ తీరిపోయాయి. ఇంక ఎదిరికి ధయపడవలపిన పవిలేదు, అని సమాధాన మిచ్చాడు. అజ్తాతవాస సమయం చెర్లినందనల్లనే

వా వ! వ! ఆధునుడు విర్భయంగా వస్తున్నాడని అరమయింది, (ద్రోడాచార్యునికి.

న న! వత థి

మ క్తేధయూధాలను చూపిన పింహంలా మన సేనమీడికి వస్తు న్నాడు అర్జునుడు. ర్యుదడేవుని ఎదిరించి నిలిచిన ఈ కౌంతేయుని ఎదిరించగల సామర్ద్యం మనవారిలో ఎవరికుంది. అని (దోణు డంటూండగావే, కరుడు అడ్డుకొని; ఆచార్యాః మీ లెప్పుడూ శతువు

ణ ౧4 లి అను ఫళశంపించడానికే అలవాటు పర్డాద, వచ్చెడివాడు ఫల్లుణు డయిన, మకెవడయినా వానిని విర్ణించడాసికే నేనున్నాను. మీరు నిశ్చింతగా వుండండి, అన్నాడు.

దుర్యోధనుడు; పితామహాః అజ్ఞాతవాసం ప్పూర్తి కావండా, వచ్చేది అర్జునుడే ఆమిుతే విరధ్యంతరంగా దళ్ళీ ఆడవులప పోవల పిండే, అనడంతో, భీమ్మడు; నాయనాః సుభూధనాః కళ కొష్ట, ముహూర్త, దిన, పక్ష, మౌాస్క ముతు, వత్పరదాపంలో శాలచక్రం బ్రమిస్తున్నది, కాలగమనంలో పక్షొల, చూసాల "హెచ్చుతగ్గులను సరి జెయ్యడావికి కాలజులయిన కొ రాంతికులు రెండున్నర సంవత్సరాల

ఖో అటి

కొక అధికమాపం వస్తుందన్నారు. లలా గణి ప్తేే యిప్పటికి పద మూడేళ్ళా నిండి, అయిదు మాసాల పన్నెండు రోజులు అధికంగా గడిచాయి, ఆ మీమాంస విడిచి పెట్టి, యుద్దానికి పిద్ధ్దం కండి, జయాస జయా లెలా తిరిగినా యుద్దం జ్నెతధర్మం. ఇషపయితే వారి అక

యా చి యఖ రాజ్యం వారి కిచ్చి సంధికి పిర్ధపడు, లేదా,....అంటూండగా దుర్యో ధనుడు; సంధి మాట అనవసర మన్నాడు.

04 మయసళి

నాయనాః మనసేనలో నాలుగవ భాగాన్ని ముందుగా హ్ప్తినా పురానికి పంపు. మరొక నాలుగవవంతు సేనతో గోగణాలను తర లించు. మిగిలిన వారితో మనం ఎదుర్కొందాం, అన్నాడు

వీస్మ: ఆచార్యదోణులు 'సేనామధ్యంలో వుంటారు, అశ్వ త్దామ వామపార్శ్యంలో, కృపాచార్యులు దడిణ భాగంలో వుంటారు, కవచధారియై కర్షుడు సేన్యాగంలో విలుస్తాడు. యోధు లందరూ. అర్జునుని ఎదుర్కొంటారు, అని సేనలను వ(జగర్భు (వ్రీహిముఖ, అర్హచ్యకాంత మండల వ్యూహంలో నిలిపి, వెనుక ఆయన నిలిచాడు. కురువృద్దుని సతాకంమీది తాళధ్వజం మహోన్న తంగా అందరికీ కనిపిస్తూ ఆనందం కల్లి స్తున్నది.

శమీవృక్షం మీంచి దిగుతూ ఉత్తరు డడిగిన ప్రశ్నకు జవాదిగా అర్జునుడు: రాకుమారాః ఒకప్పుడు మా అన్నగారి అజ్జానుసారం నేను దేవలోకానికి వెళ్ళాను. అప్పుడు ఊర్వశి తస నృత్య కొళశలం (పదర్శిస్తున్నది. ఆమె కళాకొశలానికి ఆశ్చర్యపడుతూ నేను కన్నార్చ కుండా చూస్తూ వున్నాను. కొంతసేపయాక ఆమె దృష్టి నామీదనే నిలిచింది.

ఆ ర్మాతి నేను సుఖన్నిదలో వుండగా వచ్చి నన్ను లేపి, లన వాంఛ తీర్చమంది. నేను తెల్లటోయాను ఆమె మీద నాకు మాతృ గౌరవం, ఆమె నృత్యకళమీద అభిమానం తప్ప మరొక ఊహ లేద న్నాను, నన్ను నప్పంసకుడవు కమ్మని శపించింది.

చేవేం్యిడు: ఈ శాపం అజ్ఞాతవాన సమయంలో వరంగా వినియోగపడుతుంది. విచారించకు, అని ఆశ్వాసన చేశాడు. అదీ నా కథ. ఇక రథాన్ని పోనియ్యి అదిగో కురుసేన సర్వనన్నద్ద మయి వుంది, ఇక త్షీణం ఆగకు.

ఉత్తరుడు పగ్గాలు సడలించాడు. రధాశ్వాలు వాయువేగం పుంజుకున్నాయి. అర్జునుడు ధనుష్టంకారంచేపి, దేవదత్తం పూరిం

మయనభ 105 చాడు, ఆశంఖ ధ్వనికీ, జ్యూవల్లీనాదానికీ ఉత్తరుడు దెంబేలుపడి, కూలదిడ్డాడు. మహావేగంతో వెడుతూన్న గుర్రాలు కాళ్ళు వణికి ఆగి పోయాయి.

ఉరుసేనలోని మహాయోధు లందరూ కంపించొరు. వారి సర్వాంగాలూ 'సేదపూరికా లయాయి. వచ్చేవాడు అర్జునుడే అని (గ్రహించారు. అందరి ముఖాలలోనూ లీతి తాండవిస్తోంది, అశ్వం గజ బలాలు రోదన ధ్వానాలే చేశాయి. సేనకు పార్శ్వాలనుంచి కుక్కలూ, నక్కులూ మొరగడం మొదలుపెట్టాయి.

అర్జునుడు ముందుగా. భీష్మ (దోణుల పొదాలమీదికి రెండేసి బాడాణ నమస్కారసూచకంగా విడిచి, మరో రెండేపి శరాలు చెవుల వకంగా కుశల్యపశ్న అడుగుతున్నట్లు విశిచి, ముందుకు వచ్చాడు, కౌంఠేయుడు చూపిన గౌరవానికి ఆ గురు, కురు వృద్దు అధయులూ ఎంతో ఆనండించారు,

గాండీవంనుంచి వెలువడే శస్త్రాల ధాటికి శట్టుకోలేక వారు పరాబ్మాఖు లవుశున్నారు. అశోకవృక్షం విరగిబూపి ర క్రారుణతంతు నీనుతున్నట్లు యోధుల శరీరాలు అర్జునుని వాడిబాణాలతో తూట్లు పడి రక్తధారలతో రాజిల్లుతున్నాయి.

కర్ణార్దునుల మధ్య మువాముఖీ పోరాటం, కర్ణుని అనుసరించి వచ్చిన బరగమంతా నేలకూలడంతో కుపిళుడై కర్షుడు వాడి బాజాలతో అర్జునుని గ్యురాలమా, శేతనాన్నీ గాయపరిచాడు. మరింత రోషంతో కర్ణుని మీదికి శరవర్షం సాగించాడు. మళ్ళీ అటు దుర్యోధనుని ఎమ ర్కొలని వివిధ శస్తాలతో వేధించగా సుయోధనుడు రధం వెనక్కు తిప్పేశాడు. అలా ఒక్కొక్యరినీ పరాభూతులను చేపి సంగర్భక్రీడ కట్టిపెస్టే తలంపుతో ఇం్యద్రదేవతాకమయిన సమ్మోహనాన్త్రం (ప్రయో గించాడు,

కురుసేనావాహిని చాపచుట్టగా నేల(వ్రాలి, స్మృతి తప్పింది

106 మయనభ అప్పుడు ఉత్తరువి పిలిచి తక్షణం వెళ్ళి తలపాగాలు కోసుకురా, అదిగో సుయోధనుడూ, అశ్వత్థామా చుట్టిన పాగాలు నల్లగా కనిపిం చేఏ, కర్షునిది పచ్చగా వుంటుంది. దోజ, కృపులు చుట్టిన పాగాలు తెల్లగా వుంటాయి. ముందుకుపోయి ఫీష్ముల కోసం (ప్రయత్నించకు, ఆయనను ఈ అస్త్రం బంధించదు. త్వరగా రా, అన్నాడు అర్జునుడు:

ఉత్తరుడు చకచక సొగి వారివారి పాగాకుచ్చులు ఉత్తరింది, వచ్చి రథమెక్కాడు. అర్జునుడు గోగణాలతో విరాటనగరంవై పు తిరిగాడు,

తమవారికి జరిగిన పరాభవం వివరించి సేనలను హాప్పినా పురానికి తరలించాడు, భీష్ముడు నుభం;

అర్జునుడు రధాన్ని శ్మశాన సమీపంలో శమీవృక్షం దర ఆపించి గాండీవం యఠాస్తానంలో వుంచమని. రథావికి అలంకృత మయిన కపికేతనం స్తానంలో పింహధ్వజం కట్టించి, కొంతదూరం సాగాకవ

రాకుమారా। మన గృురాలు బాగా అలపివున్నాయి, వాటికి కొంత విశాంతి అవసరం, మన గోపాలకులు ముందుగా నగరానికి వెళ్ళి విజయవ్నార్త తెలిపి సన్నాహాలు చేస్తారు, అన్నాడు, ఉత్తపని ఆజ్ఞానుసారం గోపాలకులు తరలి వెళ్ళారు. ఉత్తరుడు రధాళ్వాలను విప్పి విశ్రాంతిగా సరోవర సమీపాన విడిచాడ,

అటునుంచి నగరానికి తిరిగివచ్చిన విరాటరాజు కొలుపుదీర్చి, తన విజయగాథా గానంచేపే వంది, మాగధులను సంతుష్తులనుచేపి, ఉత్తరు డేదయాడని అడిగి, వివరం తెలుసుకొని, వెలవెలటోయే ముఖంతో మంశ్రులవైపు తిరిగి తక్షణం "సేనలను ఉత్తరునికి సాయంగా పంసమన్నాడు, పుంన్ష్వ్యమయినా లేని బృహన్నల

మయసభ 107 సారధ్యంలో వెళ్ళిన తన కుమారు డీ పాటికి ఏమయివుంటాడో అని భయపడుతూ వుండడం గమనించి ధర్మరాజు;

మహారాజా: బృహన్నల సారథ్యంలో మీ కుమారుడు విజయ (శ్రీయుజపుడై మన గోగణాలను తరలిందుకు వస్తాడు, అంటూండగానే ఉత్తర దిక్కునుంచి వచ్చిన గోపాలుడు విజయవార్త వివేదించాడు. ఆ వార్తాహరుడిని రత్నభూషణాలతో బహూకరించి, నగరమంతా అలంకరించి విజయోత్సవం ఏర్పాటు చేయమన్నాడు

ఆ సంలోషంతో కంకథట్టును పిలిచి కొంతసేపు జూదం: ఆడదాం పాచికలు తెమ్మన్నాడు. మహీపతీః జూదం ఆడి ధర్మ రొజంతటివాడు సర్వం కోలుపోయిన విషయం వినే వుంటారు. సామాన్య స్టితిలోనే జూదం నిషిద్దం. ఇప్పుడు మీరు మాంచి ఉత్చా హంలో వున్నారు. అందుచేత అసలే ఉచికం కాదన్నాడు ధర్మరాజు. విరటుడు దిలవండం చేశాడు, ఆట పాగించితీరాలని, వైరంధ్రిని పిరిచి పాచికలు తెన్యున్నాడు,

ఆట కొంత సాగాక్క, మా ఉత్తరుడు కురుసేనను జయిం: డచం చాలా ఆశ్ళర్యకరమయిన విషయం... ఆంటూ (పసం గిస్తూం పే, కంకభట్టు అడ్డుతగలి బృహన్నల సారధిగా వుంటే ఎవ రైనా విజయం సాధించి తీరతాడ, అనగా. ఇంతవరకూ విజయ లక్ష్మీ సారథిని వరించడం నేను వినలేదు. పయిగా మా ఉలత్తరుడి విజయాన్ని నువ్వు విశ్వవించలేకపోతున్నావు, అన్నాడు.

మహారాజా: బృహన్నల సామర్థ్యం అటువంటిది. ఇంద్ర సారథి మాతలి, ఆర్డన సారథి కృష్ణుడు కూడా బృహన్నల సార ధ్యంతో తూగలేడు, అంటూం'పే విరాటుడు చేతిలోవున్న పాచిక విసిరాడు. ధర్మజుని నుదురు చిట్లి రక్తం చిమ్మింది. (వక్కనే విల దిడిన వైరంధధ్రి త్వరత్వరగా తన పైటవెంగుతో ఆ రక్తం తుడిచి తడిగుడ్డతో నుదురు తుడుస్తూం టే, విరాటుడు తెల్లబోయి: వైరం్ష్ణో

198 మయనభ ఏమిటి నువ్వు చేస్తున్న పని. అనగా; ఉత్తమవంశ సంజాతుడూ, సేలవంతుడూ అయిన ఈ ఉత్తమ పురుషుని రక్తబిందువులు యా భూమిమీద ఎన్ని పడతాయో అన్ని సంవత్సరాలు అనావృష్టిపీడ తగులు తుంది, మీ రాజ్యానికి పీడ తగులకూడదని యిలా చేళానంది. సంభాషణ సొగుతూండగా, రాకుచూరుడు కోట గుమ్మం దగ్గర విజయోత్సాహంతో నిలిచివున్నాడని కబురు వచ్చింది. తషణం లోపలకు తీసుకురమ్మన్నాడు విరటుడు, (ప్రతీహారీ వెళ్ళబోతూండగా , కంకభట్లు వానిని పిలిచి, కొద్దిక్షణాలు బృహన్నల లోపలకు రాకుండా చూడు. నానుదుట ఈరక్తం చూపే, నామీది గౌరవంతో ఆవేశ పడి ఏ సాహసమైనా చేయవచ్చు నన్నాడు. అర్జునుని ద్వారంలోనే నిలిపి, ఉత్తరుని లోపలకు తెచ్చారు. రాగానే కొడుకును కౌగలించుకొని విజయవిశేషా లడిగాడు, విరటుడు. మహారాజాః ఒక మహాప్పురుషుని అన్నుగహ విశేషంవల్ల నే సీ విజయం సాధించాను ఆయన రేపు మన నగరానికి వస్తా రన్నాడు. చీకటిపడ్డాక భీమసేన, ధర్మిరాజులు రహస్యంగా కలుసుకొని, తమతమ స్వస్వరూపాలు విరటునికి ఎతెగించడానికి పథకం పిద్దం చేశారు. ఉదయాచలం. మీద ఉషోరాగాలు నడయాడే సమయానికి వారందరూ. విధ్యు క్తకర్మలు నిర్వర్తించి వస్త్రాలు ధరించి కొణవు కూటానికి వచ్చారు. ధర్మరాజు విరటుని పింహాసనం అధివపిం చాడు, సోదరులందరూ. రాజమ్మితు అలంకరించే ఆసనాలమీద వున్నారు. సభాస్టలికి వచ్చిన విరటుడు తన సింహాసనం మీద వున్న కంకళభట్టుని చూచి ఆశ్చర్యమూ, (కోధమూ సెల్లుబుకగా: కంకాః నాతో ద్యూత్మక్రీడ సాగించే నువ్వు ఈ ఆపనం

చుయసభ 100 అధిష్టించడంలో ఆంతర్యం? అని ఆడుగగా, పార్శ్వాన వున్న అర్జునుడు;

క్యాగశలుడూ, నిస్పా్వ్వార్డ సేవా పరాయణుడూ నియమ పరుడూ శస్తాస్త్రవిదుడూ అయిన ఈ మహాప్పరుషుడు ఇంద పింహాసనం కూడా ఆధివపించడానికి అర్హుడు, ఉదయారుణ కిరణా లతో భాస్కరుడు ప్రపంచాన్ని కాంతిమయం చేస్తున్నట్లు, దానత్యాగా లతో. ఆర్జించిన యశశ్చందికలతో నర్వ ప్రజాహృవయాలనూ ఆఫహ్లాదమయం చేసే పాండవజ్యేన్లు డీయన కోధద్వేషాలను దరిజేర సీయని ధర్మజుడు అంటూండగా విరటుడు ఆశ్చర్యంతో, మిగిలిన పాండవులూ, (ద్రౌపదీ, అని అర్హోక్సిలో ఆగాడు,

మహారాజాః వైరంధిని బలాత్కరించ సాహపింవిన కీచకుని సోదరసమేతం హతమార్చిన పొకకళాకోవిదుడు భీముడు, అశ్వ పాలకుడు నకులుడు. గోపాలకుడు సహదేవుడు, విశాలనేశ్రాలతో, శుచిష్మితవదనంతో అలరారే సైరంధ్రి (ద్రౌపది, అని అర్జనుడు ఆనగా, బృహన్నల అర్జునుడు అవి భీమసేనుడు దార్భున్నాడు. ఉత్తరుడు తండ్రిని సమీపించి, మొన్న గో(గహణంలో కురు సేవలను చెల్లాచెదరు చేపిన మహాయోధు డీయనే, అవి చేతులు జోడించాడు.

విరాటుడు వినయాంజలిబద్దుడై ధర్మరాజును సమీపించి: ఆర్యాః ఈ రాజ్యం మీకు సషర్పి స్తున్నాను. గా ముద్దులఓడ్డ ఉత్తరను మీ ధనంజయునికి వధువుగా స్వీకరించండి, అన్నాడు.

రాజాః ఉత్తరను నేను నా బిడ్డగా చూస్తూ విద్య నేర్పామ, ఆమెను నాకోడలుగా స్వీకరిస్తాను. గురుశిష్య బాంధవ్యం పితా సుత సమంగా వుండాలే కావి (ప్రేయసీ (ప్రియురాలుగా మారరాదు. మారితే మామధ్య విద్యాదానం కంచె మరొక దుర్భల వ్యాపారం వుంటుం దవి లోకులు ముక్కున వేలువేసుకుంటా రన్నాడు, పాండపుల ధర్మ

£00 మయసభ పరాయణత్వానికి సంతోషించి. విరటుడు అంగీకరిస్తూ, దింధు బాంధవులందరికీ కధలేఖలు పంపాడు.

పాండవులు విరాటనగరంలో బహుసక్కారాలు పొంది, ఉపష్తావ్యంచేరి అక్కడ (ప్రజల ఆదర సత్కారాలతో సంతుష్టచిక్తు లయి వున్నారు

విరాటన*రం పెండ్లి వేడుకలతో అలరారుతున్నది _ వచ్చిన అతిధులకూ, దింధువులకూ, వారి వారి అర్హతలను అనుసరించి విడిది మందిరాలు ఏర్పాటు చేశారు, ఎవరికీ ఏ లోటూ. రాకుండా స్నాన. పాన, భోజన, తాంబూలాదులు సకాలంలో సాదరంా ఆందుతున్నాయి.

న”రం షంగళవాద్యాలతో ముఖరిత మవుతున్నది, గీత వాద్య నృత్యగోన్షులు, రంకణస్వనాలు, శింజినీ నిస్వనాలు, మణికింకిణీ బద్ధ కాంచీనూపుర రవాలు, మంజీర మృదుళబ్దాలూ, మధుర చుధు రంగా వదవతీమణల మనోహర సంభాషణలు, మణీమయ కర్ణ భాషణాలను పరిహపించే విశాల వినీల నేత్రకాంతులు ...చిరు * గంటల సవ్వడిలా వివీవినిపించని మంజులహోసాలు, నగర నారీజనర్మి ఆంతా పెండ్తి పేరంటంతో కిక్కిరిసి వున్నది. నుధేష్టాదేవి సర్వాఖా లంకార భూషితటై, కొత్తనగకట్టుతో కుమార్తెను ఆలంకరించి * పెంద్లిపీటల మీదకు తీఒకొని వచ్చింది. నిసర్గ సొందర్యశోభతో (దౌపదీడేవి మహిళాలొకావికి శరోభూషణంగా. వెలుగుళూ అవిగ్మ మన్యుని వెంట సుభదతో కి క్యాణ వేదిక జేరింది.

లోకకళ్యాణ కాంచెపరుడయిన వాసుదేవుని సమక్షంలో,౯ వేదవిదుల మంత్ర నాదాలలో, మంగళవాద్య ఘోషలో అభిమన్యుడు ఉత్తర గళసీమలో మాంగల్య తంతువు బంధించాడు. ఉత్తర విగ్గుక్తో వంచిన మోములో విరివిన చిరునవ్వు కాంతులు అభిమమ్మనీ పాదాలమీద పారిజాతాలు వర్షించాయి.

ఇదివిరాటపర్వం౦

చు ళం లరా బల గం ౯౯ న్‌ ౮ (౧ 695 416- ష్‌ ఓ తో న రు వైటు టో రః

న. షఫి శ కే [1 . త 111 న భాంతల పపము టైటు సం తరువత చేవనా వం యవికన బలునిరి మమల యాల! ఆ వి ఈ హౌ గా మమమ వమా క బాచి పష మెం వారు ఉన నాలు పై మిడంమ్ని ఆల్బునా వ. _ కొంచ వానర మూసు పంచుద డు బయదుతిచే మ కో సమ ఇ అ-వంటా ఇను చీమ ఆప, టా వను వదిటటనైకి వట ముల శీతా రామాయన వై 2 టన లాలని్‌ గేజవళ్ళ్లం తశ టట్‌ జ. ఉదాయమలు పికిపిా వివెళాలు పతన హార టన వాసం ల టో జ ల్‌ ఆ జ వత్తాను జసైలో ఆ అంచనా దం మ్‌ంం క న జ ॥