Telugu Maatharem Katha - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

న న గ | / + జ్‌ (7/4 య. ం్రో గగ ద్ధిలండటాల్ళి | పం ల్‌! పు, - ౧? న... నన. శః న | . ఎం తు క్‌ ్ష్‌ | టం పం "క సం ం ః' స్‌ నా. ల్‌ ( స ॥ టం శ వ్‌. నట. గి వ్‌ జ ] ళీ త ్నే వ. నల

మూ తరం కథ 115 50% 0౧ [౧/7 98118౧4110! |. న. 0247250022 2/0 22౧ 20౧07462 ₹20

సు " న చద? న ల . / న . . యవ. లో శ్‌ ల్‌ + న ను | ర నాల్‌. అక్కు సు శస ఇ సై శ ంజ్లీ / ల్‌ భారత రాద్ట్ర పతి శ్రీ ఆర్‌ వెంకటరామన్‌

గ న కో | 1 లాల న క | లై" క ఆ ;ఫ్‌' శ ఇ “రాశారా లా - స్త. ఇ 1 శాణానానా అననా. తినాలా ఎ గనే క | ం సయ, 13 | ల న వ జ ౮అ. న వ, ." క్ల ళ్‌ శ్‌ = (|. ణి క ॥ పళ్ల స షీ = ల శన. అం ] టు ం టే కో ॥ వాయ లో కృతి కరు కృతి భరు ల వ్రొఃదా* పి తిరుమలరావు రాష్ట పతి ఆర్‌ వెంకటరామన్‌ లం కంచం ాతాననరనంం " స ళ్‌ ళ్ట మదట వ్‌ బై న “1. 2 బ్య తి నం. ల న న .. 1 నే సం. య ష్‌ | (శే న చ నల జ! ష్‌ ఇక్‌ నో శ జ్‌ మా స శశ ల క్లో వ టం ఇపాచచ ఫ్‌ ప. సహ | జర వంత గా న్‌ క) అలానానే శ శ [క నో క్ష లే ఖద” పడ యయ 4 సే | వి ఆల న్‌ వన 7 /| న సలి న శ స్ట ద్‌) గ్ర చట ప టాం. గ టే స స జ్‌ మే ఓ కి నట్ట భ వ గ న సా ర. ల సై ఖ్‌ నేం; + ప “| మ్‌ ౮ 4 నో పద్మ భూషణ్‌ ప్రధానము క 4 గ్రంధ కర్త భారతీ రాష్ట్ర వతి సైకో

భావ తరంగాలు జలా 1 మాతరం అంటే 1] లై మహోదయ: ట్శీ 3. ఆనాటి రాజమండీ క్షత శ జవవీ జన్మ భూమి 19 5. మీదే ఊరు 22 6. మా ఊరు (ప్రాతూరు 26 7 'పొళూరులో మౌ ఇల్లు 38 త... చదువుకున్నవారు ఊళ్ళో ఉంటే సట 0. దెంగలి తన్నవరం ర్‌క్‌ 10. మావంశ కథనం 63 11. మా అమ్మ కధ 74 12. చిన్ననాటి ముచ్చట్లు - 1 ర్‌ 13. చిన్ననాటి ముచ్చట్లు - 2 రష 14. కేతనకొండ విశేషాలు - 1 105 15. కేతనకొండ విశేషాలు - 2 113 16. ఆనాటి జమీందార్లు 126 17... బొపోనన కార్యం 133 18. మా వంశ వృక్షం 133 19. బెజవాడ కాపురం ముచ్చట్లు శేడప 20. మా తాతమ్మ కథ 161 21. తనాటి వైద్యసాకర్యాలు 172 22. కష్టజీవులకు కల్లు కావాలా? 175 23. మేనరికాలు - పూర్వాపరాలు 184 ఏడ, వంశపారంపర్య వ్యాధులు 190 25. రంగారావు తాతగారి వీలునామా 190 26. తానొకటి తరలిస్తే! 207, 27, రంగావావు తాతయ్య ఆల్బుచ్ళు 216

28, (బతుకుతెరువు బజారులో 227 29. మా తాతలనాటి మాసు 240 30, ఆంధ్రుడంటే గోంగూరా! 245 ౩1. ఆనాటి రైతాంగం 250 32. మజ్జిగ చుక్కలు 256 33. అణాబిళ గ్‌ మీద సంతకమా! 260 పెడ. తెళ్లి విప్లవం 263 35. వ్యవసాయం - ఫలపాయం ర] 36. చదువులు నాడు-నేడు 283 ౩. మా గురువులు 295 38. నా రాజకీయ గురువులు 310 39. మనలోమాట 318 మాతరం- ఈ తరం - తరం తరం

పద్మభూషణ్‌ ప్రా। డాక్టర్‌ పి. తిరుమలరావు

ప్రచురణ

6641౮౪4061! ౧6౧౮556౧౦౪ 50016%/ ౦01 1౧౮1౦ 1౧16/౧౮110[౧0|

కల్చరల్‌ రినెసాన్స్‌ సాసెటీ ఆఫ్‌ ఇండియా ఇంటర్‌నేషనల్‌

హైదరాబాద్‌ = 500 038 (4.9)

॥| మా తరం కథ పద్మభూషణ్‌ నషం - వప. (పా! డాక్టర్‌ ప. తిరుమలరావు భ్రిరు డూ కాప్తీరెటు 1991 సర్వహక్కులు [గ్రంథకర్తవి. వెరి రూ.150/= డీటీ.పి, ప్రైస్‌ సెట్టింగ్‌ ప్రోసెస్‌ & ప్రోసెస్హ్‌ హై దరాబాద్‌ మ్యుుదణ మనోరూవ (ప్రోసెస్‌ రామకోరథి, వ్‌* దరాబాట్‌ (వచురణ కల్చరల్‌ ర్షినైసాన్స్‌ సోసెటీ ఆఫ్‌ ఇండియా ఇంటర్‌నేననల్‌ 263/357, సంజీవరెడ్డి నగర్‌ న్‌ హె దరాబాదు - 500 09. లే ఇట: 260263 ఉజఉ4డెఆజ్ససౌ్స యకం లనిలు స (వతులకు (1 మల్టి విశాలాంధ బుక్‌ వౌస్‌ ప ల (| యో బ్యాంకు స్ట్రీట్‌ పటషకాననను హైదరాబాద్‌ - 500 001.

111

ఆ౮స|1/55౧510/ 0౧ [1/05గ4ఉ98450 5/01. 8%౧.4గ3[0౧0గ౧౮గ| రి.& గంగ౧0గ (౧6001). ఓ, ౧౧.0. (౧6౧౧9౧2౧12) 06-0%4064110 ౫౪౫ ౪౮౧౫౦|| ౧.౦. 063016 - 500 134

ఇ గ్రంథ పరిచయం

ఇరవయ్యో శతాబ్ది పూర్వార్హం మనదేశ చర్మితలోను, జాతి జీవన పరిణామంలోను (ప్రధానమైంది. (బిటివు పాలన ఒక్షవెపు స్టిరపడుతున్నది, మరోవైపు జాతీయ భావవాయువులు ఆసేతు శీతాచలం వీస్తున్నాయి. "రెండు (ప్రపంచ యుద్దాలు వాటి దుష్ఫలితాలు పరోక్షంగా మనదేశంమీద పడ్డాయి. 1915లో గాంధీగారి ప్రవేశంతో మొదలైన జూతీయోద్యమం మరి మూడు దశాబ్దుల్లో విజయోన్ముఖఇమై న జాతీయ సం[గ్రామంగా పరిణ మించింది. వీరేశలింగంగారి ప్రయత్నంతో సంఘ సంస్కరణోద్యమాలు ఆంధ రాష్ట్రంలో వ్యాపిస్తున్నాయి. (గ్రాంథిక వ్యావహారిక భాషోద్యమాల్లో (గాంధికానికి మొదటి గెలుపు వచ్చినా రచయితలు వాడుక భాషలోనే రాయటం మొదలుపెట్టారు. హెడ్మాస్టరు నుంచి గవర్నర్‌ దాకా అధికార పదవులన్నీ ఇంగ్లీషు వాళ్ళ చేతుల్లోనే ఉండేవి. అవి (కమంగా భారతీయులకు సం[క్రమించటం ఈకాలంలోనే ఆరంభమైంది. దేశ భాషల్లో విద్యాబోధన 1920 (ప్రాంతంలో మొద్యలైంది. జమీందారీలు నడుస్తున్నా “విజ్ఞుల్లో సంస్కరణ భావాలు రేకెత్తుతున్నాయి. చర్మిత మారుతున్న ఈ సంధికాలంలో మన రాష్ట్రంలో ఒక (ప్రాంతానికి కొన్ని కుటుంబాలకూ పరిమితమై న సామాజిక చరిత మ+తరంకథభి కు

-.. ప్రధాన వస్తువు.

౪4 “మా తరం కథ' డా! తిరుమలరావుగారి స్వీయచరి్యత గాదు, మరొకరి జీవిత చర్మిత గూడా కాదు, వారి కుటుంబ వ్యవహారాలతో మేళవించిన ఆకాలపు (ప్రజా జీవితం. విషయం పరిమితమైనా విశ్లేషణ విస్సృతమై - కొండను అద్దంలో చూపించినట్టు - అందరికీ విజ్ఞానం, ఆహ్లాదం కలిగేట్టు ఈ పుస్తకాన్ని రచించారు డా! తిరుమలరావుగారు. ఇలాటి రచనలు తెలుగులో అరుదు. డా॥ తిరుమలరావుగారు రాజమంగడిలో 1915లో జన్మించారు. వారు సాం్యపదాయికమై న సంపన్న కుటుంబంలో పుట్టినా మొదటి నుంచి అభ్యుదయ భావాలుగల వ్యక్తిగా “పెరిగారు. వారి బాల్యావస్థ తప్ప, ఇతర జీవిత విశేషాలు ఈ పుస్తకంలో కనిపించవు. పూలలో దారంలాగా స్వీయజీవిత విశేషాలను మరుగున ఉంచి సన్నివేశాలకు, అనుభవాలకు, తనను (ప్రభావితం చేసిన ఇతర వ్యక్తుల జీవిత విశేషాలకు ఈ రచనలో 'పొధాన్యం ఇచ్చినట్టు కనిపిస్తుంది. కోస్తా (ప్రాంతంలో ఉన్న పల్లెల, పట్టణాల జనజీవితం (ముఖ్యంగా (బ్రాహ్మాణ కుటంబాల్లో) మనకు కళ్ళకు కట్టినట్టు కనిపిస్తుంది. ఆనాటి ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థ పెళ్ళిళ్ళు "పేరంటాలు, మూఢవిశ్వాసాలు, బంధు (ప్రేమ, భూస్వాములకూ _రెతులకూ మధ్య జరిగే లావాదేవీలు, రాకపోకల వనరులు, డాక్టర్డు, రోగాలు, మందులు, ఆనాటి చదువులు - ఒకటేమిటి ఆనాటి సమాజ పరిస్థితి చదువుతోంటే ఇప్పటివాళ్ళకీ అదు తాన్ని, బాతు స్పక్యాన్నిః జ్ఞానాన్ని కలిగిస్తుంది. నేను డాక్షరుగారి తరం చివరి భాగంలో పుట్టిన వాణ్ని అయినా నాకేం చదువుతుంటే ఎంతో ఆహ్లాదం కలిగింది. పల్లెటూళ్ళ జీవితం, పాలాలు బొటలు ఉన్నవాళ్ళ నమస్యలు నాకు అపరిచితాలు. అయినా ఇది చదివినప్పుడు నా బాల్యావస్థకు తిరిగి మజిలీ చేసినట్టు అనిపించింది. ఊడ! తిరుమలరావుగారి భాష చాలా సుగమంగ్మ్యా నరళంగా మాట్లాడుతున్న తీరులో ఉంటుంది, నుడికారాలు సామెతలు కుప్ప

స తిప్పలు, తెలుగు భాషాసాహి త్యాల మీద వీరికున్న అధికారం, చారి(తక వ్మోషణలో వీరికున్న చొరవ, ఈ రచనలో స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి.

నా చిన్నప్పుడు *ఎమ్‌డన్‌” అనేమాట (శ్రేస్టతావాచకంగా వాడేవాళు ఎ ఆంటే 'తిరుగులేని' అని, ఉదా. వాడు “ఎమ్‌డెన్‌ గుండు, “నీపని ఎమ్హన్‌గా ఉంది. ఈ పుస్తకం చదువుతుంటే ఈ మాటకు అర్జం ఎలావచ్చిందో లెలిసీంది.

“జర్మనీవాళ్ళు గ్‌ “ఎమ్‌డెన్‌ (2౧%600) అనే సబ్‌ మ్బెరెన్‌ ద్వారా మదానువరకూ వచ్చి యథేచ్చగా మ।దాను నగరంమీద మరఫిరంగి గుండ్లు విచ్చలవిడిగా కురిపించి వెళ్ళిపోయారు. అందులో ఒక గుండు మ(దాను "హెకోర్టు భవనానికి.తగిలి ఒక గోడకూలిపోయింది... (దీనికి) ఆనవాలుగా ఒకరాతిఫలకం ఆగోడకు తాపడం చేశారు” (వుట 10)

ఈ సంగతి మొదటి (ప్రపంచయుద్ధం చివరి రోజుల్లో జరిగిందట. అప్పటినుంచి ఆమాటకు అర్ధపరిణామం వచ్చి కోస్తా జిల్లా వాడుకలోకి పాకింది,

“కన్యాపల్కం” నాటకం చదివినా చూసినా 19వ శతాబ్దపు ద్వితీయార్ధంలో పూర్వాంధ్రంలో ఉన్న జనజీవితం మనకు తెలుస్తుంది. కాని, గురజాడవారి పాతలు కల్పితాలు. ఆనాటి వ్యక్తులకు అవి ('ప్రలబాలు. “మా తరం కథం" ఈ శతాద్దీ మొదటి నలభె ఏళ్ళ (ప్రజా జీవితానికి (ప్రతీక దీంచ్లోని వాతలు నిజమైన వ్యక్తులు.

ల! వా

ఈ తరం వాళ్ళంతా “మా తరం కథి తప్పక చదవాలని నా మనవి.

అక్టోబరు 18, 1991 లవ్‌, లొతా్హైాతంం టా న స

భ్‌ కర రా త? ౨౯0% ?.2హుణుజీషి20'3128ట1 ఏలా “లట ఏ "కడి తు గడ ని! కా స4' (౧16 560%/ 064 6౧౦౧౮౫౩6౦౧) *0100 1 2 6౧౭38108 360౧/ ౪10 11060 24700 1006021 1౧ 1ట [2006-%0గం ఒరే 280001022001021 18 అయలాల! సి1111003 రంగ01800 02 000% జు "06 ౧౦౦10౪ 116 01006 046 గాజ[ంళ9 5011 5 3900011117 20201102016 10 1 000% 1 *100 ఆలు? ౮౧20108 9300006 *101 ఓం 160053 ౧|ఆహ8 గలుం0మే. 10110206 2 1౧ 900121 116, *111 4020410013, 0యిం 1006ల 420 *స3106 '/రొ. 20 00108 90, /6 5[001(41000౪/ 9002641108 200౪146 2800106010 ౪/6 [00046 0 ఖ21/96 206 ఆజీం16 46 000% లిం గణ 220 1 2 ౧816-61006030021 ౧౧2౧ - 2 *011-100%0 ౯60600) [8810 2000013 గంరయం3! ౧06౪0౧6, 200010 *గ416, ఉం 1001 088 ౧౦గ|0641021, 2 ౧౦౮౦౬ 2 ౧౧1021 ౧౦౧౧౧౦3౩68 2గ6ే & 361£1టు5 90012] *0గలా పెం16ేట, ౧6152 ౧౪0110 5001మ06౯0[8006 966 హ్యా. 0 *రటగరైం జు *611 23 ౧1 5000601 26 యజాం(6గ3684 0 90046 ౪1206 90810108 ఏట0ట ౪0108 *21 6౧1౮) ఆలి 2 రగ-జు-రటం 80010.

50360620, ౨ 80 18 8 [00౧03006 జరీ 4 గజా ౦0604106. ౮౧66 202003 ౮౫రే%3 1ఆరంం0)0, ౬0 8276 ౪౧ 2 1609670 గరం! ౧౪౦606 (0 ఎం 46 (౯౫640౧ ౧౦౪6౯౦౧౬ 2౧6 ౦06 1౧గ౦౦౧౧౧౦౧౬ 5760 23 2 3066౧01 లం 5టూ1ల/ 1ంయ:021 0011686 2౬ సిర ౧6 డ3608్రం13006 01గ౩౦10 2 & 5080600[146ల, *గ0 614 00౧50676 ఇంగ ౧% ౪6 ౧3856 0668002009 జరీ అలం 0546 900160 0టరీయ ఇ3గ10102008 12 ఉం 9426004 గం+0060ఓ $10లలా *0ల0 10612 262006 1060006[60006 6 రం+0606 ౧ ఉ6గం జడి అలు [00౯ లం ౧606006 జత సంగం ఇంగ, *116 3 ౧0౧8000006 ౧౧౧ల౫౦6 [0 టూ ఆ గాంగిల 0౯ 60 *ందగ? ఉం య:16 &066టు 0౧0౦1402 ౧౦౪౬.

తీ3 2010౧06 1౧ క06130103, ౨౯ [40 *జు €ం గం! 90/550౯10 కరి ఆం౦౯8౪ [090101 4 7380303620 *10 2 గ౯03రే, 62; ౧005 10 ౪6 ఫ౯0[టు108. స!0[ 0006 980068 9000120ట 12 ఓ2 [౦16 $10637 2౯6 [115 016 5006006. ఓ008 061066 46 ౮౦౪లాణల! 0 10612 0000006 ౧0౧ ౧1౧ సరగ కంటా, 6 8010 అటింంటే 019 2 ఉట ఏయు 25 “8212020646. [000136 టం జకం 06 "తంతు కిడకి ౪/23 ౧౦౧0౧౯౪ ౪౧౦౧౧10 0 [ప 2400163 1 60080%100%0[011 0006106600 0 416 64360006 4గు. [టంట 00 12 02366 46 9931363 2260₹06650016 2964681, ఉం 13 2 గరు 9 ఏ అ 26 5లిషగేరం 1 [ఏ లల.

10 ఏ0ంంట టం గా 202 (౧16560౧0౧౧ ౮టజజ2600), 416 &2401 రాం &[10య60[00%06గ0060/ 16 (౮ వికటల[8[00ల3600%) *గ100 15 2 560608 009౯1 10 (16 0-8౦౧6 రన 0[46 ౧౬౬ ₹/0116 ౧66౧606 2

11 021614 ౮2౫౮౭-౨౧౦[0£46 016464౯ 86౧ల౫౮౦౧ 14 16 ౧18% ౧౧౧౦౧౦[03, ౧౦0016 ౪218ల ఒరే 50100614 ౪౧౩61[3౧0లటు, 106 ౧0116 001 ౦ 300 60011006 1౧ 10 ఈల1031! 9686303 ౦[4600౧66౧00%20౧/ 906160. 036830 ౦0 30406 13 & ఇ*2/ 0£ 1146 *110% రటం316263 296 00జ5009 ౧౦౦016 టంం3 టం ఖం 0006600 80 గజం 4 [1 000 జడే [ఫ౩ంరు 4 800111 22000ట3 10 2 ౧౦౧౫౮౫౦ యం[721 0000910303 90061082.

0617656 110661 1౦ జ6ీ 6 ౧10౭010000 [౧1౪6 0000౧26 ఉం ౧0౦6ల 9మగ౧ట 00౪/0౧110.

ఇలా 6ఖాయ్టే! 900046 లం గటుడ86 0 ౧౦౧౧౧౧౮౦౦౧ ౧౧ జఢే 3$61[ట3, 30౧౧06, 6 062౯603 1ఆరయుగ10 [135 ౧౦౦౫౩౮66 10 6 667ల068లయూ. 10 1 &0006 2064 ఓంగలుం1౪6 120౧ల ఉం 284000 రయ10%ప 416 ౧6౪ క్రంగ002600 ౯0౧64 00౧060 ౧౩౧కు జురే టం 009ల460౧03 00416 90- ౧౫166 “౧466600000 '. అ ఏం0[000ట62106 10 టం ౧2003003 0[ఖ640!1 0[003910ట50060 206 1౧60656121136. 10 ౧౦౬౪100014 013 94[ 02400210, అం *లం!1-100%0 అంగ౦గ ఓ [2 926. "10 10612 61064450) 13 510% 046 16 1౧ఢయ02ఏ6 జం 200000. ]0ల6 15 2 ౧౫1101 అం౦[0గ/ 0 01201 ౧0౧౮ [టాపగ!౧8 *10 టి ౧ల౮5 40 ౧౦11602౫ 1 రంగ. ంర 2064 ఆ!ట 00606 92600౧ జం ౧06 00 €ం ఆలీ 0001200 00 11/6 610% 6 గ0+ల6/-11ల సంళంి30ంని జూం |10[10౪ట068[26760౯౪౧1౧+౪టట[2టి6 600౧0గ10 0[ల౧౦ట 0[0031%8ట5 ౧౧౩౬0౮, 46 [1820002011 [0౧౫ ఉం ౦0౪6౧0)/ 2041 016 900౯64 2000౪8261౧ 513 9జు10. ిం6౯000సలు జరే01౧0ల0రే ౧౮౩౦160000 ౧16౦ టం [009౬ [ం[1 జర [08౪6 ౧476 06266 ౯0గ ౮2౧6౧3౧)!

1౧ ణం 0౯౮66 001306౮ ౨౯ 0030022123 [40, *గగం యంంళుం108 46 011603 206 6౮౧2600 0 46 0/-80%6 ణ60౧ల౫60౧, 14ల60ట ౧1౮8 ౧01% రూంల ఇస ౧6 ్రంట గంగ! 5టురేడరు బరీ ౧౮1|(ల౦. 1 ౧౦ ౪౧౦౦౮17062 లం ఓం 00౧౮౦౧05 ౧౧౮1 రంబ్రా2రడటం౧ జర *164టం046 ౧గా౧ట౦౧ 2 ఫం!1160, లం గజి 00 [యగు లటగా 1౧ 01181002 జడే ౧0౧6౧౧౦౦౮9 ౧15 66౦౦460౧ 00౪41 004 0 0౮0 [820066 206 6౮౮30002 26౧1102130240%. 01160 123 0600౧06 2 00918టు 206 66462000 ౧13 0000౧6 20 పడేటంలా/. గీ 6% ౧1333 0 జ0010/ ౧25 ౦0౧16 10 థం [006 జ 00% ౧0 ఇగటం. శీ ₹65024గ[02600 0 ౯౧౦౧౮౫ ౧8 కిం ౧1206. ౧0౦ ౧౮౧౦ 00686 0€506160/ ప 5లీ ఖం? ౪౫ 61 06 90401గల0008ు ౧0006 80 06600. 76900414 ల౧౦124 అం లజాుం16 06€0౯6-26లఫ006౧6ల౧6 ౧౦11141 1ఆరంగ 1106 ౮1౧60, ౮.౧. ౨1, కియిం, సంటేజ లును, [0జి ఉంట! రే లం 1జంగీలు *00 11౪4 వీంగద 206 ర1921[06 1౪6 *10 29460 92130/ 00. 30/౧. 2ల6 19 బరైం॥6 ౦66 10 జాలు! లం 91036 రేల1౧6 జరీ ఆల[ట2 ౯౮1౧౬౧5101 0£[4ట6 *జ2ట ఇలంటి జూం ౧0౪ 0౧ లం *20031108 83౬

0౧౯౬600006 కటల 6 [0ల౫1 కెగటు 92003008), 4 ౪3 మ "16 8276 10 06 గమ *021 ౪25 రం౦ 10 6 ౧000ల”. 6 ౦ంజగ0116౪ల 980% & ౧౧26282105 ౨6 7000128 240. ఉటం080 ౧6 13 2 524001 ౧౦౧భ్రాంపగుజో

౪111

206 20 2*జారం6 0 '్కరగ2 900030 (2 ౧౦౪౦౪64 ౧0౧04౧) [౦౫ 06 ఆ౦+జుణల1, 16600 ౧010014166 00౧16౧00110/ ౯౦1602 0026, ఆరు ॥ (40 బీజుంలట 0౯ ౧111320 0110865. 110 42610660 206 00౧06౧ [09 6 ౧౦0౧౧౧౦౧౦౫ గషకట 91౧” 50యి టం ౪౮ల, ఉం ౪0016 లంట, 2064 ౧౦1౧8 0౪8 ఈం కుట. [0 లగ! ఏ6 5209, "లి!203 ఒరే 6000020 జాం ౧01 10౧0100ల[06 11 04 00600) 1) తుంబటటం. 6 10003 46 950౧3 23 2400401 60 "0లట౦06౪6 5102జ3, 6160600 గ౫౫౫1[0540ట ఒరే "2601611100" (0[20065 ౫6 36౧/10ట).

14046 ౪14 ఉం [0110౪6 [౧అరే[్వాం గంగ! 50001౫ 0౧110౧:

“ఇం ఉయ*ళజుట్వం ౦౯౬64002066 ౪06౮0) 5ం008 2 ౪113865

“016 00340 0011401006 015' ! 2౧6 11

“06010411 ₹301114ట 60 643 గ8౦ం'

"హరి కిడుజుంం 1౧౧00101) '

కక యా |

13 6౦౧8౪౯1 5200700043 ౪10) తఉంరగయి?

అంగరంగ షంంనో

ఇల 010 లఆం10600'

"84602000 10) 206 స/0%/.

౯ 10021 30, 00108 2 ౯00౪666 00510131 ౧0౪16ట ౧01 0౧10౫ “డ128005ట' 0 06 $00131 206 ౧0116031 1113 086 2190 2 "6060600 16 600౧100603 2 9౧ట1 006 ౯౫6180౧2 *జీ౪ట ౪10) గంరంగా 3010006 2౧6 $జగ[00100). 5౪81, 6 ౪106 0100102 [0 06 '2420(66 041౧0 "2600106. 116 కంట్‌ 15 206 ఓగ౫0/ 2821254 6౫౦65176 గాయ 3000 206ే లూశీజుటం6ంగ. 1061 0086166 జగ జు) గుంయ141 9/51ల0, 16 గ000గాణ0943 5200051460 తటాంథే2, ౮౧20 1001000209 2064 తకింంటు. 11 ఓం ౧%20028 0% 'లంయంంలిసంటుట' 206 ల6౪1లా6 16 86 *జం350160 2647)106 ౧౯ 8ఆ|థ €జం, 92212600, ౧౮౯6౦౧. 6 ల|౦క3లు ఏ 6005164666 001౧102 41 *ట1౪00' 6 '$01000లి 2౧ ౧01 హిగింం0౧0113016. 3 రటంగంటం[॥0[౧21 16 ౪14 1601090063 (0 ౧30006 204 ౪౧౩౦౧0136062166 అడ ట్‌ ₹600టబస100 60 ౯626.

కసఅంజం సిం ళడం088 ఇం! 1 ౯1౧౮-6౧08 భ0రటు గ౧ఖా2106 250260 ౧0126. 12 5800040046 010800/ బర కింంటంం 0000 ౧౫౭! [080 అం కలి, 6 (000038 లమాం16 00 16 ఇగరేం*, 2 య 8680, *స౧౦ ౧౦౧యల60ట0/ ౯00216 2 20౯౦16 రం0[06%ల 4యటయుంతే [030206 కక. ₹0౧1060 ౪0000002206020జ00113్ట00మ2జీ 10 260112001212 దంగ *నీం ౯166 106౪266 ణ1గల1104 1008-3068 46% (1108 3014060104 46 0001 సల తంట గం ౧0౧ [2% (001౧2) ఏ 844 ట2) 06 540600 0౯06

టి.

ఇ₹లగం6 ల౦లలం6- 016601 0౧090006 106 '0%06 50014౧04 1096 [13 గ0ఉట, 060 0008 ఖ6ే ఓఏ ఇల ఇలు 016, క4ంలులు పే లం 9631 ఓ2ంసలా- $100 60కు పంటలో ఇస! ౧0౧006 ి01పగమం/ ఇ4టీ ర2టగు.. 10 &ిరేరటం౧ 10 ఖు బయ 8860102200121 4100ల, ఏ6 ర10016[012002%3 ౪5601

[గ €ం యూర-[20ల3 ౧0దం, ఏ [110లో ౧౮06౫ గరుజీం, ౧15 ౦0౧6౯9 00006 [01 ఉం *లం8 02000061 1౧ [ముల 9016 721 మిం కంగ0ం! 010 6083, 16 0110673, సిశ2రము 20 య౦53108, ౧13 ఆగిం16 511406 0033 1028064 00 ౧63013 2 816 గ జగప[6ం ౧600ల0(10%. తీ! 410839 ౧00౧౩16606, 0 000% 1 అం1౧౦౧6)/ 6363016 గగం0 11 ౧|౫ి[6 00౧౪లా36002 61483, ఉం ౧[30[౮ ౦3౧౧18, 4 00% 00౧౪1౧1008 ఖొ 0౪41౧6 ౧80812. 2262040013 2530160003 0౪/7 [170606 ౪10 [[0ణ౧/ ౧060660819. 152 ౧1040 0[ల౧౦గ౧౧౦౧61 ౪66౧8 1 01-1102031 0గా. 2౯ 5850 1[ ౪/1] ౧006 [2700 ౪141 61500౧2100 [062666. 1౪. ౮14494౧! 240 ౯0ంణుంగ/ గెట1ంరమా 6౦౧౮౫ [058010 01806111 2206 [050120 [20203863, 11/462036 - 500 007. శీ[0[102 రేయీ. ల2ట64 2-10-19091

స నా మాటు

మా తరం కథ, నా జీవన (స్రవంతిలో ఒక తరంగం. ఈ భావ తరంగాన్ని 1971లో వర్షించటం మొదలు పెట్టి, నేను పయనించిన, దారులలోని దృశ్యాలు, జీవన విధానాల వరన మా తరం కథగా రూపొందింది. మా తరం వారు. భారత న్వాతంత్యానికి పూర్వం, తరువాత, జరిగిన ఎన్నో మార్పులను, అనుభవించిన తరువాత మాతరం వారి కథ ఈ తరంవారికి అందించాలనే కుతూహలమే నా కలంలోని బలం. ఈ వర్షనకు ఒక వరుస, (కమం లేవు కాని పూర్తిగా లేదనటానికీ వీలులేదు. 1915వ సంవత్సరంలో నేను జన్మించిన నాటి నుండి, నేటి వరకూ దాదాపు ఏడున్నర దశాబ్దాల జీవితంలో ఎన్నో మలుపులు తిరిగిన జీవితానుభవాలు, నాటి, నేటి, ఆర్ధిక్క సాంఘిక, కుటుంబ _ పరిస్థితులకు మామే పరిమితం చేశాను. రాజకీయాలను ఈ (గ్రంథంలో తాంగిచూడనియ్యలేదు. స్వాతం్యం తరువాత వచ్చిన మార్పులు, మన దేశం ఎంత (ప్రగతి పథంలో నడీచిందో, నడుస్తోందో మా తరానికి కళ్ళకు కొట్చాచ్చినట్లు కనిపిస్తూనే వుంది. అయితే ఈ (ప్రగతి ఫలాలను ఇంక్కా ముప్పది, నలుబది కోట్ల బీద (ప్రజానీకానికి అందించాలనేదే మాతరం వారి ఆవేదన, అధికారంలో ఏ పార్టీ వారు వున్నా ఈ తరం వారి బాధ్యత అనిమా నమ్మకం.

శ్రీ వెన్నెలకంటి సుబ్బారావుగారి జీవయా(తా చరి(తను ఇటీవల

నేను చదివిన తరువాతనే ఇటు వంటి మా ఈ తరం కథల, ఉపయోగం చాలా అవసరమనిపించింది. శ్రీ సుబ్బారావుగారు 1784-1839 సంవత్సరాల మధ్య జీవించిన వారు. అంటే ఆనాడు ఈష్ట్‌ ఇండియా కంపెనీ వారి పాలన అన్నమాట. ఆ కాలం నాటి భారతదేశ పరిస్థితులను, ఆ (గంధం తాలుపుతుంది . ఆ పరిస్థితులు విసోదకరంగా ఈ నాడు కనిపిస్తాయి. వారు నెల్లూరు వాస్తవ్యులు. (బ్రాహ్మణ వంశీకులు, వారు తమ జీవితయా(త్రను ఇర్బ్లీషులో (వ్రాశారు. తెలుగు వారుసీ $యచర్మిత రాయటానికి అందులో -

న్య

ఆంగ్రభాషలో (వ్రాయటానికి ఆంధ్రజాతి. రచయితలలోనే (పథమ తాంబూలం అందుకున్నారు. ఈ ఉ(ద్లంధాన్ని, తెలుగులోకి తర్జుమా చేసిన డాక్షర్‌. అక్కిరాజు రమాపతిరావుగారు మన భాషకే ఎంతో సేవ చేసిన వొారయినారు.

శ్రీ నుబ్బారావు గారి తరంలో భారతదేశంలో సామాన్యులు అందరూ కాశీయా[తలతో సహా పూర్తిగా నడకమీద సాగించవలసినదే. నెల్లూరు నుండి, మద్రాసు పోవుటకు, అయిదురోజులట! మదాసు నుండి రామేశ్వరం నెలరోజులట! అదా అనాటి ప్రయాణ సౌకర్యాల వివరణ - మరి ఈ నాటి సౌకర్యాల గూర్చి వేరే చెప్పనక్కర్లేదు - మధ్య రకంగా వుండేవి మాతరం (పయాణసౌకర్యాలు. కాశీ రామేశ్వర య్యాతలు నడిచి చేయటం వలన, అనేక ర్యాష్టప్రజలతో ముఖి పరిచయం, స్నేహం ఏర్పడి, మన జాతి ఐక్యతకు దోహదం చేస్తుంది. శ్రీ, సుబ్బారావు నాలుగు వివాహాలు చేసుకున్నారు. బాల్య వివాహాలు, (స్త్రీల ఆకాల మరణాలు, వాటికీ కారణాలు. ఆయన ఆరోగ్య పరిస్థితులు అంతంత మా(తమే - ఈ విధంగా వారి (గ్రంధం ద్వారా వివరాలు తెలుసుకొన్న మీదట నా ప్రచురణ గురించి మరింత ఉత్సాహం నాలో కలిగింది.

ఒక భాషలోనే (వ్రాస్తే తెలుగువారికే పరిమితమవుతుందని. (ప్రతి (వకరణానికి ముందర ఇం్లీమలో సారాంశాన్ని ఇచ్చాను. ఈద్విభాషా (ప్రచురణ ఒక నూతన (ప్రయోగంగా భావిస్తున్నా.

విదేశాలలో వచ్చినట్లు “గంధ(పప్రచురణ -నాగరికతి మనదేశంలోను, అందులో ఆం(ధదేశంలోను, మంచి వ్యాపార సంస్థలుగా రూపాందక పోవటం చేత అనేక మంచి (గంధాలు వెలుగు చూడలేకపోతున్నాయి. ఇంకా మన (పచురణకర్తాలు, కథలు, నవలలు, అందులో యువతరం వారిని ఆకర్షించే చవుకబారు. (పచురణలకే పరిమితమై వుండటం చేత ఎన్నో వ్యయ(ప్రయాసాలకు లోనయి, (గ్రంధకర్తలు (ప్రచురణలు చేయవలసి వున్నది. ఈ [పచురణకూడా ఆలాంటి (ప్రయత్నమే.

మా తరం వారి జీవన యా(తలలోని ఒడుదుడుకులను ఈతరం వారు చదివి, ఈ తరంలో తమ అనుభవాలను తరిచి చూచుకుని, ఆనందింతురు గాక. సౌఖ్యం వున్నా శాంతిలేని తరంగా తాము భావించ వచ్చు. ఆయినా (ప్రపంచశాంతి, విరాయుధాకరణ దా సరొ, ఈతరం మంచి పునాదుల మీదనే (ప్రారంభమయినదని చెప్పుకోవచ్చు, గాంధీజీ తర్భీదు ఇచ్చిన సత్యాగ్రహం, విష్కామయోగం, అహి ంసామార్షం, అనుసరించిన, స్వాతంధ్య సమరయోధుల తరం మాది. భూతకాలం, వర్తమానానిక్తి వర్తమానం భవిష్యత్తుకు, పునాది. ఈతరం వారు బాధ్యతతో మాతరం కథ విన్మి వర్తమానాన్ని (ప్రగతి పధంలో నడిపి, భవిష్యత్తులో శాంతి పర్వాన్ని స్తాపించి “సర్వేజనాః సుఖినో భవంతుష అనే ఆవయానికి తమ జీవితాలను

ఆంకితంచేయగలరవి ఆశిస్తూ, ఆశీర్వదిస్తున్నాం, ఈ కథ ద్వారా ! (పా।ీడా, పీ, తిరుమలరావు.

(111 గడీలు సి తగిక్‌ కగరగీ 065000 01 గిల్‌ (౮౮౦6౯౫౪100

"00 లధంగంంయ 00009 116 ౪66 00108 1006 2 0100౯౩ ౧౦] 1౧ ౯ 21106 [0౯ ౧౦6 2 1౪0 రంం16ేటు. 04౯60౧౮240 [2 ౧33366 గ0ళ్వి)1 +౫1063 ౧౧మయ 000641 ౧౩4౦0 ౧6-116600064001 జర ౧05106లయ6001 ల. అం య1208609 6200376 దంగ ౧1306 ౧6౧6౫10/ 10 6 204 ౧౦౧౮౧)” 1 46 6414 0[90010-జ0[100110, ౧౦116౮1 రే ౧200 ౦4ల [ం1643 20 0 000౧౪31 1531011120 206 6౪76 0%228108 10 ఉం031ల0. కండల 108 ౪141163 ౧౮౦౧1 గం306, ౧23 0609 2 [630000 66౧౧8 ౪3 ౧ంగండ. 013 19 200 ౪6 10 10614410 అయం ౧౫౦ 1౧00920 ౧6-22600006601 జర ౧౦:౬- 6లం0ర00606గ౧063.

తీ [0031001 64203 20గ0640[200౪4[30 యూ. 10 31860[20064675 ౦, 210031 0౧0 ౪0616 06 ౧౫౦ ఖ4ే ౧౩1 800ల౩ట౦013 టం680 01100 జా 00౧06 ౪06414 ౧353 ౦౮820. 18123 0060, ౧౧ 60336 ౧ ౧౮001 46 1106 50/1, గజం 061000 206 ౫10 ౧రేంగ606ం౧06. 00 లఆధ౧౦ంంటట6003, 2014003 ఖర 10య15 [1౪6 ంగ07 ం౧౫ప్యాయ. ౧0016 ౧30003 1౧ లంగ! ౧3౫3 206 ₹ లం ౪03 ౧ఘట్‌ ౧376 6౦0౧౩౬౧6 22106006 ఉం 610600౧066 ౧౦౧౦౦౧౮౫ 6౧౭ జీ1 కట! 1౧ 46 [0౪03 పారే ౧116 జర 147108 076%) 10 ౪6 11138ట 26 ప ం 310009 00006 80/7059 206 1001865. 11 606 10 46 9181600 ౦46 0001610016 1౧ 01502102 0040౯10102 206 15 ౧0360863 [07102౧8 1టం1ఓ 06 160 08 00౦1200 ౪28 0౪704 ౪ టం *111382టు 206 10%10, [0౧0ఖజ006ే 20005680: 20 000562౧0)/. 6 ౧12600 0000012608 60 16టు ౦0౧6౧౮౦6 ఇసగం తలం ౧౫ 0060౧ ౧౦ ౧0౧65౬ 6001 40 607066 ౧13 00063 ఆలి 216 జయ! యుగం ఓం ౧౦౪00006 [0 5టేట౯ం8[0101ల00/ జడి అంగ౧00110 [002600 04 రూ! జయ, 1౧0701౪108 టం ౧౧2565 [0 గజం 101006067౬

1 203౪76౧[60ల806 €ం లగధాంగయింట 00%) 1600413 ౧4106 2 2 5100/ హలం [0001 00" సిన 220) 20023" ౧16 560౧ 0 సస 6౬200౧). 106 ఈఏరైయంం0ం[00/ యగ ౧౧11601006 *లు *₹1%1066జా 9500 0[00000000జ000. 230% 08 ౧౧౦౧౦ 21061011 90600600, 076%” $01060 ౧౫235255 ౪6౯6 ౧౦౧౧౫౦౧ [600865 19 211 ౪1113805. కెంం౧16 28౯00666 జీ! ఉటం (0 46 [0019 మి! 60006 9గ69%, ౪0100 *23౧0[లఆల 20ంటటూ/ 01640) 46౧. [0008600016 ఈబా టం ౯261010021 206 టయ! ఉళ08 $0/1లు 02010211 19 2 500100" 44 ఇం 4౪1606 [081200 ౧౧౮1ల 1000 76 251063, 206 ౧20౫ ౧0౯6 018 206 $0౧211 ౧౦౫౧౫౦౨16౮, ఉం౪ 2% 1/108 1 200ఖాల[ 0200000, 28 6౧006166 ఓ 46 [1111090010 0౬ 4౧6 4౧64 రజిరటంం తిశింాయ40446 (161 ౫1 ౧600౮౦ 1౪76 11 23001౧53), ౪100 ౧29060) 2 6261100౧41 లధైగబం100 1౧ ౦౮౫౭ల. 06108 61 ౧06౧060౧” ౧20౫ 30021 40౧౧౦౧, 1006 ౪లట3110220) 0414 20రే వెగం వ్‌ ఖు3ు 2100668 (60 ౮౩610206 46 102 500121 ఆశ [1106 ఆ 01116 ౧జాగ3బ్రట, "వషట”, 10 యిటగింటంగు 61.

గ

1౧6001 9000008 1% 2 2 0116421 1ఆరేటి0[6)0 ౧6౦౧ 18 4౧6 ౦2 1915 2౧6 11001004 ౪3 09 6 టూ 1917. 1106 *6 ౧36 9000 46 ఆగ 10 20476 5038816 282931 9గటం% 2౮16 6౮౫60)! ౫130 ౧౦౧౦౯౧౯౫1౦6ే, 20 ౧21 00 £130000టు067608002201%06 01 46 కక3య స10+లుల[(ఆగం8 కన261206 ఫి0రేటం100 3640 *0100 60051706 €ం 91గ430061. 60 (5000౧౧౧0౧6 0[016 6౫ఫంగు 0€1ల41ట [01 20812064 0 1062. 6106111 66౪0608 10 20016౮6 గటు అ 10021601 06 ౪0౧01 2064 *జ1ం63 ౦041ల 0015000676 క908గుగాట, 100 10010606 ౧౧౦౧901100. 0114600 ఇడ 11162 1200గ01606 1౧ 46 ౧౯020016 0౧0౪81 600344౪601, 99 9 1001అలఉటంగ, /-౧యుం6ే 60౧౫016669.

60౧516002016 206 90౧6౪126 ౧౧ల౦౧0021 0౯ ౪౧060664ల06 ల708గ53 ఏ2 160 ౧1206 10 00 12600౧. /6 26 5610400014 1 ౧00, 0104108206 0066121 ౧౦€౦టి, (0964106 ౧౧౦100౧1 ౧౮63006 ౧6౦016. 1౧ 6 గ030600606004 ల, [031661౧621 001011 1౧ 16 (0౪719 294 ౧166౮ 170 10006206. సం0016 జం 0646 1040646, ౧౦౧౧%001026003 జీ6 0061 ఆడరి[ంకీండి ఆలు 10 390౧6 06 46 అగంట ₹213869 “14 ౧260021606 టముంఫంగ3600, గంటల 21%/20/3 20రే [026-/2)5, నియ! రీల 6 2హ 30౧10౮ శర ఉం ౧2110 ౧౮౮౦00౪1 ౧12601.

[002 006౪100 ౪6 [16460 90% 2౧ 2000012006 0౧% 2 2 లత! 0 కి2)106 2 [0606420220 (25 ౧౭౩6), ౪61476 60౧06 (0 & 366 0 8/06 ౯0౧ 1౪/6 61౮ ౧9/108 0005106ఏ 0[గ౧లయ:. శ! లటల 1206664 06౯0060౮) 10 2 7656110661 61౪1112460 00బ38 ఉం యీట్‌ 10 6 83610 [0 20% 01 6200012000. 1] ఉం జగంం006 21 ప్‌ ౪01016 00 46 5గ106 0౧170606 0౪లటు, గాజులు ౪85661 గం. ఉక006 ౧౪౧0600077 ల4-6గ+74 20(00%0011ట ₹0000601 2 యజాగ6 గంగు 02110014 01113600 (0 2 900064 2064 100 01౪7101601. 96634860 గాటు 0ల౧00130 6006 00016౪00 జుంకీలం ౧076౧ 1100 *సం 00096066 ఆ 31 ౧౦౧౦౧60 315 ౧21003 08086 6061 840 ౧300 ౧00016

౪10061 6187033108 0 006602! ౧౯౦0100, ! ౯66 $100గ0866500131 3028005204 200ట 0260176 టల ౧130600006 ౦టలటు,50210 000656 టం౧౧9006800లడ60గ.

| ?బలట6ే 6 *0016 5100 ఓ *2గ౦4 +ంట, 80903 జరీ 16ల, లింగ 06 9500003 0౦04600, 206 &ం 1సలాథంగ ౧౦౪౦౧౦౧౬ 1 ౧376 తంగ6మం౪8%, జు 2౯60౧ కకీ[ల, ౪1090006 1400. ₹06%1005906406 ర[6-1060ల00060014 కిం0ంగటం0, *సం జం ౧లరంగు ౧8010౧, జం 7616006 క02] 00. 16 010 బంలటంగం [టి 10 యంంమమైూం 16 కేటరటి 01 చరణ యను ఉం ౧3600 ఓ 2 ముల కయింగు 0. 16 జం 6 001641 యింతే ంంంనిగా?శటి 000766 అంగం ని జరీ ంంయజ ీజ్యూదంగాని ల, ౪౬

ర

25 1061205, ౧629 06 [006 0. 2102815 4౦ ౧౩ 201 064213 ౪01006

22006 6 రేలు ౪11 64 4110 *10) 106061 2 2 ౧0761 206 4 1008 500౧/, 068% 1౬3 ౧౦10ల & 9[0౧/ ౧0౯ ౧07౪61 9012 ౯6001864 0£300121 ౧౧2౧6865 9402210000 616 021 10 జ ౧0౧౧06 0₹€540గ/ల3 206 ౧౦౪౮.

గ౧6 900121 3102460103 యింట5366 1౧ ప్‌ 000% ౧౧29 06 0601672016 6౪68 1ర-రేడ్పం [0 16 0౪0౧86 బ్రంంల2600%, 90060121 10 ౦30 17008 1 ౧౦౧1012016 ట0జా 9104608. 010౪0616 415310260౧ 06 జలా [1007702057 160006, 46 ౧౦66 [0 ౪౧16 200౪1 46 116 5ఏ/+లట 00) [6962600

₹00 0౯ ప. 100211 220

గగ కస యవ

శీ ౧౮౦|10110౧ ౦0101 1౧6 [1006 01 'శ24 72/౧27 గంగడో 0/ 2౧ 1౧61160641 13 ౧౦1౦౧1) 2౧ 6110గ 001 2౧ 6౧16గగ౩61 ౧66౮6౮6 ౧610 1౧ గషగి/ ౪2/5, 202066౧౧10, 1600010241, 11౧2౧014 &౧6 ౧౧4౧౫ 0106 ౧650006510 ౧౮౦115౧ 2000%01115 61౧6 ౪/10 26 ౫౨100౧5 ౧౧౪ ౧౦4 6651766.

తీ! 9 0619611 గం911౧4౧| 0౧ గిటక/3810 ౧2౩౧౩౦4౩01 ౧1౦ 01 061000 ఉక౭రంగ!, 2 500012 ౪౧౦ 0౧1021%/ 65640066 1౧10 56౪64! 12౧౧065 010-9/200165 2౧౮ ౪/౧6166 1౧6 గొా౭౧౮507101 &౧౮ 0/000౧(1౧6 0౧8016౧5 1౧0 4 ౧/౧656౧12016 ౦/ర6౯

"0౧/01. 0౯8౧46౧316 గగం౧౧2 11651, 6 ౪106-0%42౧0610701 (1/౮6/1026 06౧1౯41 ఆ౧౫౪౧6/ 2౧౦ ౧౧౦1. 1౪. 0౧౫1292౧ ౧4౦, 10గా6గ౫ ౧6౦19౧4౯01 1౧6 06౧11 1౧511016 ౦1 ౬౧౦115౧ 4౧౮ ౧౦0౯69౧ 2౧0౮4065 10? 1౧61౯10060064110౧ &౧౮ ౧612065 "65060116 ౧/౧. 1061 11౧౮ 20076014110౧ 92౪6 ౧౧6 2౧ 2046616 &౧౮ 6౧౧౦11౦౧! 545201100౧ 10౧0 ౧౧1౧౦.

11. 8. 50002/2/20, 10౧౧౧6౯ 560/6120/ 01 గ.[౯. 811214 తీరడరంగ౫/, 2/6 గాం 0! 0౮102౧06 2౧6 ౧619 1౧) 16 1౧1౧౦2౦163 1౧౪౦1/66 1౧ ౧౧౭౪-౧655 &౧6 ౧653 గ౯౦6౮౮0110౧ 01 "0/-561 ని/1౧1౧౮” ౪౧100 19 ౪/611012%60/94౧1560 ౧0015 1౧ 601001 1/66/2086. | 4౧% ౧1౧10౯ ౧15 ౧61 1౧ 00911౧0 2౧6 660610౧ ౦ 115 ౧౮01101110గ౧.

స1గ. 112/ గీరక65గ0 2 ౪616720 0/16 2౧౮ 500012? (07 ౧15 0౦౧౩12౧1 816౧00౧ 1౧ 16 00//6010౧ 01 [955 ౧/౦0[3 2౧౮61౧6 ౧416౧1 9001 (8261౧00 06110 ౪౧౦56 ౧610 ౧౫౧౫ ౧గ౧౧|6(5' 66౪115 ౪0౪416 ౧4౪/6 066౧ 64౧01౧౩ 0610/6 1౧6 ౧826678 6౫/65.

[0 గ ౪6041806౧5 2౧౮ 1౧6౧౮6: ౪౧౦ ౧౦10606 ౧౧6 11౧2౧00141, స! 0॥ క౬54&/2)౧/2 2౧6 50౧9, +. (6612 అ౫/౦1౧1, స! ౧4౧42౧౧2౧౮ 540001 &౧౮ & ౧౦౩01 0116 +గ6౧౮౩ ౪౧0 2రర66 06౧6|౧౦౮51/ 10 1౧6 గిం౦ర66 0౧౮1౧౦. | స! 6.౧. 8౧65010, 116 0/621/6-2౧0100/20[6౯ ౪౧౦ 100% 1౧౧౮౧౪౯౩91 ౧౧౦10020౧౩ ౦ గ౧6 10 ౧010 1౧6 56160100 ౦1 0౧6 1౧౦౮౦౧01 ౧౦56 0౫ ౧6 &గ151 10 6600116 1౧6 ౧౦౪6౯ ౧806.

1/1. 60॥ 51/22 6 ఉగ *౧౦ 616 1౧6 1౧౩౦|౧2|/6 ర6519౧

౫౮౮/||

10 1౧69 ౦0౪9! ౧౭06 ౪౧10౧ 26666 61602౧09 [0 1౧6 ౪౦10౧6.

101655 ౧౫ 616651 6269016౯16. గ.౪.5. 54/1/2)/212గా! ౪౧౦ 1౧5౧1౧66 గ 10 0౧0 1013 ౪౦010౧౧6 10 1011. 5661౧00 1౧6 ౧౧౫౧౮5౦౧౧1 1/1౧ ౮౧౦౮౦౧6౮ 10/40 ర౭02663 416౯1౧6 1౧102] ౪౧16 ౮౧ 1౧ 1౧6 62 1971 196%.

సగ ౪116 గజం410/4 ౦ ఉంం౧౧౦౬4౦౧ 100% 1౧6 10॥ య-౦61041100 ౧6900౧5101 01 1౧15 ౮౦|021000 2౧6 6166 ౧6 ౦1 000) ౧౧౫౧౩౦4] 2౧౮ 6గ౧౧౦110౧౫| 51[410 1౧౪౦1౪66 1౧ 2గ/ ౧6౦10410.

1౧6 ౧/౧16(5 ౧2౪6 & 019 2౧౮ 5%॥1166 100 10 ౮60. $41౯ 4.5610౧4! 01 ౧౧౦౦655 & గ౧॥౧౦౦౪5౩ 2౧౮ 158. 8. గగ&12 1౧6 66య111/6 2951514౧1౧ ౧150106 ౮613 1౧6 56౧౮౦౮౩5 00 01 0.7.8.[4567 ౧06 5611100.

ఏ1 సీ2ం200050204గ 01 !12౧0/0002 గ౧౦౦658 ౪/౧౦ ౮16 16 008551౧0 2౧౮ ౧1౧11౧౦ |00.

10 ౧౫౫ 16౧69 1౧ ఉగింగ౧?8 ౧౩౧6౭౯ $41115 ఓ16., ౪౧౦ గరం 116 న296? &/2|12016 10 ౧౫6 41 & ౧625002016 ౧౧౦6.

స1200/ 0116 (06౧69 ౪౧౦ (౧646 11౧6 గ)డగ౧౮50/౧0 గిర 6౧౦౦౮౧406౮ ౧౧6 ౪/10 (౧91 20060140౧0! (౧6 00౧16౧15 26 01 50౧౧6 ౧1510౧04 ౪4166 1౧ ౧౯౪౦56౧౪౧౦ 1౧6 500141 51048009 0! గ 0౪౧ 9౦౧6౯4110౧ [0 1౧6 ౧౦96౧.

క వమా తరం అంక ఛారతురం ఈ 6౧౨౫౨౨0) కున ఉత క6060724100 ౧6225 200౬1 30 ౪6215. పట 1113 15 ౧6 51007” 0907206021” 6 2064 66౧౧౬” 25 1 276 0059566 7576215 06108 000 ఓ 1915. సశ జూ” క£62. ౧౧6౧ 161 లూ ₹006-0౧163 0౧ ౧652065 0[106.౨5౬ (16 [060౧626101 [07౪6 ౧౧౩౦౩౧1 206 (6 9౯66ల౫౬0౯ ౦ ౬6. [గలు౮6, 115 42140006 €0 ౧౦౫౧౫౫)” 16 "కొంగు ౦07 1 ం9[౫౨[40గ”. ఒక తరం అంటే ముప్పై సంవత్సరాలు. అలాటి రెండున్నర తరాల వయసు దాటుతూ ఉన్న సమయంలో, నా జీవిత య్యాతలో జరిగిన ఘట్టాలను వర్షించుకుంటూ, పాతకాలపు అనుభవాలను నెమరు వేసుకోవటంలో కొంత ఆనందం ఉంది. అందుకే ఈ సంకల్పం. ఇదీ మా తోరం కథ.

ఖై మా తరం కథ

కలికాలంలో మానవుని ఆయుః (ప్రమాణం క్రీస్తువరి బెబిలు (ప్రకారం'త్రీ స్కోర్‌ అండ్‌ టెన్‌' అంటే 20౫% ౩= 60 + 10=70 సంవత్సరాలేనని ఆదేశించారు. అయితే ఈ కాలంలో శాస్త్రీయ జీవనవిధానం ద్వారా అభివృద్ది చెందిన అన్ని దేశాలలోనూ 70, 75 సంవత్సరాలు సగటు ఆయుః ప్రమాణాన్ని మానవుడు సాధించాడు. మన పురాణ కాలపు యుగాల (ప్రకారం (త్రేతాయుగంలో అటు తర్వాత ద్వాపరయుగంలో కూడా అవతార పురువులూ వారి సంబంధీకులూ కూడా దాదాపు కొన్ని వేల సంవత్సరాలు జీవించినట్లు ఆయా పురాణగాధలు చెపుతున్నాయి. ఇప్పుడు మనం ఉంటున్నది కలియుగం కదా! ఈ కలియుగంలో ఆ చేలు లేకపోయినా పె. సున్నాలు కొట్టి నూరు సంవత్సరాలకు పరిమితంచేసి "పెద్దలు చిన్నలను “శతమానం భవతి శతాయు?' అని దీవిస్తారు. నూరేళ్ళు చల్లగా వర్టిల్లఎమే ఈ యుగపు సగటు జీవన (ప్రమాణం.

అంటే ఇందువల్ల ఏం తెలుస్తున్నది? నియమ బద్ధజీవితొన్ని పాటిస్తే గరిష్ట ఆయుః ప్రమాణాన్ని ఆరోగ్యంగా ఆనందంగా అలవోకగా అందుకోవచ్చునన్న మాట. అయితే “'జూలన్య మరణం (ధువంి అనేది అందరికీ తెలిసిన విషయమే. కాబట్టీ అనివార్యమైన ఆ “మరణాన్ని” కూడా సంతోషంగా స్వీకరించే మనస్తత్వాన్ని పెంపొందించుకోవడం మంచిదని మన వేదాంతం బోధిస్తున్నది. వేదాంత సారం ఇదే. అందుచేత 'ప్రన్తుళానికి మనం నూరు సంవత్సరాలు ఢోకా లేకుండా జీవిస్తామ్యు జీవిద్దాము అని ఆశ పడటం సముచితమే. గః ఆశతో ఈ చరం వాళ్ళం మనుగడ సాగిద్దాం. అందువల్ల ఇప్పటికి మనం రుచిచూసిన 75 సంవత్సరాల కాలమాన పరిస్థితులను ఆ కాలవ్యవధిలో వచ్చినమార్పులను సమీక్షించుకుంటూ రేపటి మార్పులకు ఎదురుచూద్దాం,

మన దేశంలో కూడా స్వాతం్యం వచ్చేనాటికి జాతీయ జీవన (ప్రమాణం ౩1 సంవత్సరాలు మామే ఉండేది. అయితే స్వాతంత్య సముపార్దన తర్వాత ఈ 44 సంవత్సరాల కాల (ప్రవాహంలో సగటు ఆయుః (వ్రమాణాన్ని 51 సంవత్సరాల వరకు వృద్ది చేసుకున్నాం. అంటే ఈ లెక్క ప్రకారం కూడా (ప్రస్తుతం శాస్త సాంకేతిక విజ్ఞానప్రగతి మనకు సహకరిస్తుండగా మూడు పొదాలు గడచిన వయసంపే పండిన పండు అనుకున్నా ఇంకా తొడిమ

మాతరం అంటే 3 విడిచే స్థితి మాతం ఆదికాదనీ, పండిన పరువాన్ని (ప్రకటించే స్థితిలో వున్న పండువంటి దశలోనే ఉన్నట్లుగానే భావించవచ్చు. ఇంకా పరిపక (స్థితికి చేరుకుని చెట్టు ఆసరా విడిచి రాలిపోవటానికి మరో కొంతకాలం వేచి ఉండవచ్చునని శాస్త్రవేత్తలు ధైర్యం చెపుతున్నారు. అంతేకాక ఇప్పుడిప్పుడు నూరేండ్లు నిండీన వారి సంఖ్య కూడా పెరిగిందని వార్త అందుతున్నాయి. దీనితో మాతరం వారికి ఇంకా కొంత ఉత్సాహం పెరగటం సహజమేకదా! ఈ ఆసక్తితోనే “వా తరం కథ*ను సింహావలోకనం చేసుకుందామని నేను ప్రారంభించాను.

మా తరం కథలో ఒక పాఠత్తనెన నేను గొప్పవాడినని చెప్పుకోవటానికి కాదు ఆ ఆత్మావలోకనం. నేను గొప్పవాడిని కాకపోయినా గొప్పవారి పరిచయ భాగ్యం స్మరించుకోవటం ఒక రకంగా సంతోష ప్రదమైన విషయం. చరిత సృష్టించిన వారి ఆడుగుజూడలలో నడవడం గొప్ప అదృష్టం. అటివంటి వ్యక్త ఎంత సామాన్యుడైనా అతడి జీవితంలోంచి కూడా మనం గుర్తించవలసిన. విషయాలు కొన్ని తప్పక ఉంటాయి అనే ఉద్దేశమే ఈ కథ రచనకు (పేరణ.

ఎందుకయ్యా ఈ రచన అని ఎవ్వరెనా అంటే స్వీయ తృప్తి కోసం" అన్నదే వెంటనేనా దగ్గర లభించే సమాధానం. అంతేకాదు. (ప్రతి తరం వారూ తరవాత తరంవారికి ఆందించవలసిన, నిస్రేశించవలసిన, ఆదేశించవలసిన సంగతులు, కర్తవ్యాలు, బాధ్యతలు కొన్ని ఉంటాయి. వీటిని భావితరాల వారికి అందజేయటం వర్తమానతరంలోని వారి బాధ్యత అయితే ఆందిపుచ్చుకోవలసిన బాధ్యత అటుతర్వాతి తరం వారిది. ఒక్క బాధ్యతే కాదు ఆత్రుత కూడా వొళ్ళు థ్‌ (వకటించాలి. ఈ ఆలోచన ఈ రచనకు శ్రీకారం. ఈ గుర్తింపు ఈ రచనకు (వ్రేరకం. ఇది ఒకరకంగా సాహసమై తే ఆ సావాసానికి ఉత్తేజకర నేపథ్యం. గతం భవిష్యత్తుకు పునాది. ఇది అనాది.

క్‌ మహోదయం గురుం నియారుక 7009 642 ౧4 | 2407 080 ఓ 1915 - ౧6 51464600 [0 264115 - 156౫7౦౧6 “28 - కగ6006 09 146405 2006 001లా 012065. ! ౪13 9012 0156020, 1915 ౪200406407. 11 4 క్రం210౬41(6౧21 లాగా 0[కుంరం - 6364౯ ౦1 ఆఖాయ్యు15 764100 (0 6014 [00 5040) శరం. 1915 వ సంవత్సరం భారతజాతి చరిితలోనూ ఆ మాటకు వస్తే ప్రపంచ చరితలోమూ చాలా ముఖ్యమైన సంవత )రమనే చెప్పాలి. ఆ నంవత్సరంలో రవి అస్తమించని (బిటి సామ్రాజ్యానిక్తీ జర్మనీ దేశానికీ మధ్య మొదటి (ప్రపంచయుద్ధం ప్రచండంగా సాగుతున్నది. వలస రాజ | విస్తరణ కాంగ్టే జి ట్‌ ఈ యుద్దానిక్తి మూలకారణం. ఇదే సంవత [రంలో మన జాతిపీత మహాత్మాగాంధీ దాదాపు 2] సంవత్సరాలు దక్షిణాఫ్రికా (ప్రభుత్వ సం చూపుతూ వచ్చిన జాతి వివక్షత సిద్దాంతాన్ని

మహాదయం ర్‌ (అపార్తిచ్‌ ) ప్రతిఘటించి అక్కడి భారతీయుల కృతజ్ఞతకు వాతుడై స్వదేశానికి తిరిగి వచ్చాడు.

ఆ ఉద్యమ సందర్భంగా గాంధీజీ (ప్రపంచ చరిత్రలోనే పరపీడనను ఎదుర్కొనే ఒక గొప్ప ఆయుధాన్ని రూపాందించాడు. దానిపేరే నత్యాగవాం. ఆ తర్వాతమన దేశంలో స్వాతం్యత్యోద్యమానికి నాయకత్వం వహి ంచినప్పుడు గాంధీజీ దక్షిణాఫ్రికాలో అవలంబించిన సత్యా(గ్రహాన్నే ఇక్కడ కూడా (ప్రవేశపెట్టాడు. దక్షిణాఫ్రికాలో గాంధీజీ సాగించిన పోరాట గాథలు ఇక్కడ భారతదేశంలో కూడా ఆనాటి నాయకులను, “ప్రజలను ఆకర్షించాయి. ఉత్తేజపరిచాయి. ఆయన సాధించిన సత్ఫలితాలను గూర్చి విని గాంధీజీని భారతీయులు గౌరవభావంతోం చూశారు. అందువల్ల ఆయన 1915లో బొంబాయిలో దిగినపుడు ఆనాటి భారత జూతీయ కాం[గ్రెస్‌ ఉద్యమ నేతలు గోపాలకృష్ణ గోఖలే దాదాభాయినౌరోజీ వంటి వారు ఆయనకు స్వాగతం పలికారు. గాందీజీ భారతదేశంలో ఆయా ముఖ్యనగరాలు సందర్శించినప్పుడు (వజలంతా ఆయనను చూడాలని ఉత్పుకులెనారు. గాందీజీ ఆటు తర్వాత భారతదేశ ఆధునిక చరితలో సత్యా[గహోద్యమ స్పూర్తిని నేల నాలుగు చరగులా వ్యాపంప చేశాడు. సహాయనిరాకరణం, (త్రివిధ బహిష్కారం మొదలైనవన్నీ ఆయన మహోద్యమంలోని అంతర్బాగాలే. ప్రపంచ (ప్రసిద్దిని పాందిన భారత జాతీయ స్వాతంత్యపోరాటానికి అంకురార్పణం జరిగి గొందీజీ భారతీయ రాజకీయ రంగప్రవేశం చేసిన ఆ సంవత్సరం నేను జన్మించడం నాకు గర్వకారణము, వహర్షదాయకమూ కూడాదా

1915వ సంవత్పరం సెప్టెంబర్‌ 20వ తేది రాజ మహేం(ద్రవరంలో నేను జన్మించానుట. మా నాన్నగారి పేరు (పాతూరి వెంకటసుబ్బారావుగారు. మా అమ్మ పేరు వెంకట లక్ష్మమ్మ. కావి మా అమ్మను అందరూ లక్ష్మ్మడు అని ముద్దుగా పిలిచేవారు. మా నాన్నగారిని బంధుబలగం వారంతొ సుబ్బయ్య అని వ్యవహరించేవారు. అయితే (ప్రాతూరి వారి అన్నదమ్ముల ఉమ్మడి కుటుంబంలో ఇంకొక సుబ్బారావుకూడా ఉండడం వల్గా అందులో మా నాన్నగారు ఈ ఇద్దరిలో పెద్దవారు కావడం వల్లా, కుటుంబంలోని వారు పెద సుబ్బయ్య అని, బయట వారు పెద సుబ్బయ్యగారనీ పీలుస్తూ ఉండేవారు. మా బాబాయి

6 మా తరం కథ సుబ్బారావువి *“చినసుబ్బయ్య' అని “చినసుబ్బయ్య' గారనీ ఇంటా బయటా వ్యవహరించడం జరిగేది.

ఈ సుబ్బయ్య, లక్ష్మమ్మల సుపుతుగ్లే నేను అయితే మా కుటుంబంలో వేను చిన తిరుమలరావును. ఎందుకంటే మా పెదనాన్నగారి పెద్ద కొడుకు పేరు కూడా తిరుమలరావే కాబట్టి. ఆయనను మా కుటంబంలోవి వారంతా “పెదతిరుములరావు' అవి పిలిచేవారు. అయితే చనువుగా పిలిచే వారు మా ఇద్దర్నీ 'చినతిరుమల' “పెద తిరుమల' అవి సంబోధించేవారు. దీని కంతకూ ఇంకో కార్యకారణసంబంధం కూడా ఉంది. అదేమంటే మా తాతగారి పేరు తిరుమలరాయుడుగారు. ఆ రోజులలో, ముఖ్యంగా పల్లె (ప్రాంతాలలో నర్వపాధారణంగా కుటుంబాలలోని తాబోగారి పేరు మనవలకి పెట్ట ఆచారం ఉండేది. అందువల్ల మగపిల్లవాడు పుట్టాడా ఈరోజుల్దాగా పేరు కోసం

వెతుక్కానే అక్కర ఉండేది కాదు. తరతరాల అంతరాల మార్పులలో ఈ నామకరణం విషయంలో వచ్చిన మార్చు కూడా ఒకటనుకోవాలి. వా జాతకం సమయం సందర్భం వచ్చింది కాబట్టి ఇప్పుడే నా జాతకాన్ని గురించి కూడా కొంచెం (ప్రస్తావిస్తే బాగుంయుందనుకుంటాను. అనలు ఈ జాతకాన్ని గురించి వాకెందుకు ఆసక్తీ అవసరమూ కలిగాయంటే ఏవేళ పుట్టానో తెలుసుకొందా మవిపీంచి జాతకం తిరగవేశాను. 20-9-1915 తేదీన, ఆ రోజు సోమవారమైైంది ఉదయం 7 గంటల నలభైనిముషాలకు రాజరాజనరేంథద్రుడి వన్లి (ప్రసిద్ధి పాందిన రాజమహేంద్రవరంలో మా అమ్మగారి మేనమామగారి ఇంట్లో నేము జన్మించాను. తెలుగు పంచాంగం పరిభాషలో చెప్పాలంటే స్వస్తి శ్రీ చాంద్రమాన శ్రీ రాక్టసనామ సంవత్సర భాద్రపద పద్ద ౧౨ ద్వాదశీ సోమవారం ఉదయం గం! 8 వి[52లకు అంటే సూర్యోదయాది ఘ7 విఘ॥40 నా జననకాల దశా విశేషం అవుతుందన్నమాట. జవ్మించానుట అవి ఎందుకన్నానంటే ఈ జాతకాలు గుణించటంలోవే ఇప్పుడు (1991) అంటే నా 75వ ఏడు జరుగుతుండగా వా జాతకాన్ని విపులంగా పరిశీలించాను. ఎందుకంటే ఎప్పుడు వుట్టానో తెలుసుకోడానికి. ఈ

మహహదయం 7 జాతకంలో పుట్టిన కాలంలో తేడాలేదుగాని మొదటవేసినవారు తులా లగ్నమనే ఇంతకాలం నమ్మించినా ఇపుడు మరో పండితుడు “కన్యాలగ్నమని" (వారు. నక్షతం మాతం “శవణ'మనే అందరూ (వ్రాశారు. ఒక పండితుడెవరో మా(తం “ధనిష్టా నక్ష్మతం' ఆఖరి పాదమన్నారు. మిగతా వారంతా (శ్రవణా నక్షతం మొదటి పొదమన్నారు. మరి ఈ కాలం తేడాల్లో వారి జోశ్యం కూడా మారుతుంది కదా! అయితే ఒక సంగతి ఇక్కడ స్పష్టంగా చెప్పాలి. ,నేను జూతకం చూసుకుంటూ ఏ పనీ చేయలేదు. నమ్మకమున్నదా లేదా అనే (ప్రశ్నకు సూటిగా సమాధానం చెప్పటం కష్టం. జొతకం చూడటంకూడా ఒక శాన్తమే. సాము[దికల్లలాగా దానిని కూడా ఒక కళకిందే భావిస్తాను నేను. తెలిసిన మితులతో కాల్టేపానికి బాగానే ఉంటుంది. అంతవరకే నా అంగీకారం. మనదేశంలో జాతకాలు చూసుకోవాలన్న అభిలాష ఎక్కువే. జాతకానికి సంబంధించిన వ్యక్తి స్వభావమూ [గవబలమూ సమన్వయిస్తాయో లేదో తెలియదు. ఫలితాలు అనేకమంది చెపుతారు. అందులో గడచిన కాలానికి సంబంధించి చెప్పిన ఫలితాలు విజమైన సందర్భాలు ఎన్నో ఉన్నాయి. అట్లా అని జాతకం కాగితాలు పట్టుకొని వీరా వారా అని తిరగటం చాదస్తంగా భావిస్తాను. నా మి్థతులలో జాతకాల పచ్చి ఉన్నవారు ఎంతో మంది ఉన్నా, నేనెప్పుడూ జాతకంపై ఆధారపడి ఏ పనీచేయలేదు. నా వివాహవిషయంలో కూడా మా మేనమామలు వధూవరణంలో జాతకాలు చూడాలంపే అప్పటికే పిల్లను చూసి ఒప్పు “కోవటమైంది. ఇప్పుడు జాతకాలు పద్దు గీతకాలు వద్దు నివినా చిన్నతనంలోనే తోసి పుచ్చాను. మా ముగ్గురు పిల్లల పెండ్లి విషయంలో కూడా నేను జాతకాలు చూపించలేదు; ఒక వంబంధం వారు మ్యాాతం జాతకం కావాలన్నారు. సరేనని ఇచ్చాను. చూసుకొని జాతకం కలవటం లేదని ముందు ' చెప్పి తరవాత మాకు మీ సంబంధం ఇష్టమేనన్నారు. కాని ఒకసారి జాతకం సరిగా లేదని అనుకున్న తరువాత ఎందుకులెండి? అని మేము ఆ సంబంధానికి పోలేదు. ఈ విధంగా జాతకాల గురించి తర్క వితర్మాలు చేయవచ్చు. తమాషాగా కొన్ని విషయాలు తెలునుకోవచ్చు. అందులో జూతక ఫలితాలు కూడా సౌముదద్రిక ఫలితాల వంటివేననినా నమ్మకం. జాతకాల గురించి పెద్ద (ప్రవేశం లేకపోయినా చిన్నప్పటినుంచీ సాము(ద్రికం ఆంకే నాకు ఒక సరదా (హాబీ) అని చెప్పగలము.

8 మాతరం కథ అందుచేత ఇప్పటికిది చాలుననుకుంటాను. అయితే ఒక సంగతిషమా్యం చెప్పాలి. నాకు జీవితంలో ఎదురుకాబోయే మంచి చెడుగులు ఎవరూ చెప్ప లేదు. వాటంతట అవి జీవితప్రపంతిలో సమకూడిన పభాపుభాలే స్వీకరించాను. అయితే అన్ని మనమంచికే అన్నదే వా వ్యాసం. అభిమతం, వేదాంతం. మరొకసంగతి. మా అమ్మకు జాతకాలలో నమ్మకం ఉండేది. అందుచేత, మా ఇద్దరి అన్నదమ్మురి జాతకాలు (వాయించి నన్ను, డాక్టర్ని, మా తమ్ముడిని ఇంజనీరును చేయించింది. వా "పెళ్ళి విషయంలో చాలో ఆదుర్దా పడ్డది. నేను డాక్టరీ చదువు (మెడిసిన్‌ ) పూర్తి అయితేగావి పెళ్ళి చేనుకోననే అభిప్రాయంలో ఉండటంచేత మా అమ్మ చాలా వ్యాకులావికి గురి అయింది. ఆవిడ "కెవరో జాతకం చూసీ చెప్పారట. “నీవు ఇద్దరిపిల్లల వివాహాలు చూడకుండానే చనిపోతావని", ఆది వాకు తెలియదు. నేను మెడిసిన్‌ ఆఖరు నంపత్పరం చదువుతుండగా మా అమ్మకు నేను వివావాం చేసుకుంటానని చెప్పడానికి ఏదో గుబులు పుట్టి మా అమ్మను చూడాలవి కూడా వెళ్ళాను. అయితే ఏం జరిగింది? అప్పటికప్పుడే సోమ ఏనాడూ విద్యార్థిగా గొవీ అటు తరవాత వైద్యవృత్తిలో (ప్రాక్టీసు చేస్తున్న కాలర్మలోగానీ ఎప్పుడూ చూడనంత తీవతలో, విషమపరిస్థ్టితులలో (కాంప్లికేషన్స్‌) ఆమె సై ఫొయిడ్‌ జ్వరానికి గురి ఆయి ఉంది. ఆ జ్వరం జ్వరం 15 రోజులు ఆమెను బాధించింది. 15 వ రోజున ఆమె చనిపోయింది. ఆ పదిహేనురోజులు ఆమెకు సేవచేసి మాత స బుణం మాతం కొంత తీర్చుకున్నాననే చెప్పాలి. ఆ తృప్తి మాతం ఏదో కొంత నేను పాందగలిగానే తప్ప ఆమె అంతరాంతరాలలోని కోరిక తీర్చలేకపోయాను. వాకు బాతకాలపట్ల వమ్మకమున్నా లేకపోయినా ఈ విషయం అంటే మా అన్నదమ్ముల పెళ్ళి చూడకుండానే ఆమె వెళి పోతుంది అనే విషయరి ఆమెకు ఎవరో చెప్పినట్టు వాకు తరవాత తెలిసింది. ఆయితే ఈ విధంగా జూతక ఫలితాల విజావిజాలు విర్చారించడం చాలా కష్టం. ఇటువంటి ఎన్నో దృష్టాంతాలు చూపవచ్చు నమర్థించేవారు. కాని చిన్నప్పటి నుంచి నా దృక్పథం హేతువాదం వె మొగ్గింది. అందువల్ల నా మనన్తత్వంలో కొంత మార్పు కలిగి ఉండవచ్చు. హతువాద సిద్ధాంతాలకు సామ్యవాద సిద్ధాంతాలకు (ప్రభావశీలమైన

మహిూదయం ఠి వయస్సులో ఆకర్షితుణ్లి కావడం వల్ల దేన్నినెనా ప్రత్యక్ష రుజువుంటే తప్ప నమ్మలేనితనం నాలో (ప్రవేశించింది. అందువల్ల జ్యోతిష్యాన్ని ఒక కళగా భావించటానికి నాకు అభ్యంతరంలేదు. గుడ్డిగా నమ్మాలంటే చిక్కులొస్తాయి. అట్లా (ప్రశ్నించకుండా నమ్మటం తప్పని నా భావన. ఇక్కడకిది చాలు. నేను జన్మించిన వేళా విశేషం తెలుసుకోవడానికే జాతకాలను గురించి ఇంత (ప్రస్తావన తీసుకొవిరావల్సి వచ్చింది.

నేను 1915వ నంవత్సరం సెప్టెంబర్‌ 20వ తేదిన రాజమహేంద్రవరంలో పుట్టాననీ మా తల్లిదండ్రులు [పాతూరి వేంకట సుబ్బారావుగారూ లక్ష్మమ్మగారలనీ చెప్పాను కదా! మా తమ్ముడు శ్రీ, కృష్ణశర్మ మరో మూడు సంవత్సరాలకు పుట్టాడు. మా తల్లి గర్భవాసాన మేమిద్దరమే సుపుుతులం. మా తల్లిదం్యడులకు ఆడపిల్లలు లేరు. ఇంకో మూడు సంవత్సరాలకు మరో తమ్ముడు పుట్టాడు కొని ఆ పిల్లవాడికి ఆరునెలలు రాగానే పెద్ద జ్వరం వచ్చి అందులో సంధి లేదా గుణం, అంటారు అది వచ్చి చనిపోయినాడు. అప్పటినుంచి మా అమ్మకు వదైనా బర్గువన సంఘటన తాకినప్పుడు, అటువంటీ సంగతులు తెలిసినప్పుడు మూర్చలాంటిది వచ్చి తెలివితప్పి పడిపోయేది. పూర్వకాలం వాళ్ళు దీనినే “హిస్టీరియా” అనే వాళ్ళు. ఇలాటిది జరిగినప్పుడు మా అమ్మ మళీ గ్‌! తనంతటలతనే కొద్ది నిముషాలకో లేదా అరగంటకో లేచేది. ఈ లోపల ముఖం మీద నీళ్ళు చల్లటం, లేదా ఘాటైన వాసన (స్మెల్లింగ్‌ సాల్ఫ్‌ వంటిదిఇచ్చే పదార్జాన్ని దేన్నో ముక్కు దగ్గర చూపటం చేయల్సి వచ్చేది. ఇపుడెవరూ ఇటయివంటి పరిస్థితులలో అటువంటి ఘాటు పదార్జాలు వాసన చూపటంలేదు. అయితే ఆ రోజుల్లో ఇటువంటి వ్యాధికి ఘాటుగా ఉండే మందును వాసన చూపించేవారు. ఆప్పుడా వ్యక్తీ కాప్పేపటికి స్పృహలోకి వచ్చేవారు.

మా అన్నదమ్ముల పరిచయం యిది. ఆడపిల్లలు లేకపోవటం చేత మా అమ్మ తన చెల్లెలి ఆడపిల్లలిద్దరిని మణి, కస్తూరి అనే ఇద్దరినీ దగ్గరకు తీసి "పెంచుతూ ఆ ముద్దు ముచ్చట్లు తీర్చుకుంటూ ఉండేది. అప్పటి కాలంలోనే మా కుటుంబంలో సంతాన నియం్యతణ సహజ పద్దతులలోనే కొనసాగిందనే చెప్పాలి. ప్రకృతి సహజంగా కూడా ఆ జాగత్తలు తీసుకోవచ్చు. అదంతావేరే కధ లేదా పురాణం. చిన్న ఉపోద్దాతంతో పరి సమాస్తమయ్యేది కాదు.

10 మాతరం కథ

నేము పుట్టటఎప్పటికి మా అమ్మాగారి వయసు 15 సంవత్సరాలు. మా వాన్నగారు అమ్మకన్న మరోక సంవత్సరాలు పెద్ద. అందువల్ల మా నాన్నగారి జనన సంవత్సరం 1895 అని అనుకోవచ్చు. ఈ విధంగా ఆలోచనలను వెనక్కు తీసుకొని వెళుతుంటే చాలా తమాషాగా ఉంటుంది. మా నాన్నగారు పుట్టుటావికి పది సంవత్సరాల ముందే భారత జాతీయ కాంగ్రెసు పుట్టింది.

మళ్ళీ నా పుట్టుక దగ్గరకు వస్తే అప్పటికి మొదటి (ప్రపంచ యుద్దం యూరోపులో (బిటి సామాజ్య వాదులకు, జర్మను రాజరికవ్యవస్థకు మధ్య (ప్రచండంగా సాగుతున్నది. 1914లోనే ఈ యుద్ధం (ప్రారంభమైంది. కాబట్టి యుద్ధం జరుగుతూ ఉండటం అది రెండో సంవత్సరం. 1918 వరకు ఆ యుద్ధం భీకరంగా సాగింది. చివరి రోజులలో జర్మనీ వాళ్ళు “ఎమ్‌డన్‌” (2౧64ల) అనే సబ్‌ మెరైన్‌ ద్వారా మద్రాసు వరకూ వచ్చి యధేచ్చగా మద్రాసు నగరం మీద మరిురంగి గుండ్లు విచ్చలవిడిగా కురిపించి వెళ్ళిపోయారు. అందులో ఒక గుండు మదాసు హైకోర్టు భవనానికి తగిలి ఒక గోడకూలి పోయింది. అక్కడ తిరిగి గోడకల్టి ఆ గోడమీద గుర్తించి ఇదుగో ఇక్కడే జర్మనీ వారి గుండు తగిలింది అని యుద్దం ముగిసి తాము విజేతలైన లరువాత (బిటీిమ వారు తము గుండె ధైర్యానికి ఆనవాలుగా ఒక రాతిఫలకం ఆ గోడకు తాపడం చేశారు. మరికొన్ని మర్ఫరంగి గుళ్ళు ఆ పట్టణంలో ఉన్న కిరసనాయిలు, పెటోలు విలువల టాంకులకు లగిలి పెద్ద మంటలు ేగి ఊరంతా అంటుకుంటుందేమోనని భయవడీపోయివారు. బావినలుగా బావదాస్యంలో మగ్గుతున్న భారతీయులంగా తెల్ల దొరల గొప్పతనాన్ని కీర్తిస్తూ, ఆ తెల్లవారి చాకచాక్యమే, తెలివితేటలే ఆ మంటలను ఆర్బాలిగాని మనవల్ల ఏమవుతుంది? అవి అనుకొనే రోజులవి. ఇందులో ధనికులు, బీదలు అనే తారతమ్యంలేదు. ఆబాం గోపాలం తెల్లవారి (పజ్జను మెచ్చుకొనే రోజులవి. ఎల్లాగెతేనేం ఆ మంటలు ఆర్బారు. మొదటి (ప్రపంచయుద్దకాలవు కొన్ని ఘట్టాలవి. రాజమండి ఘనత

అట్లా ఘనతకెక్కిన మహాపట్టణంలో న్యాపతి సుబ్బారావు పంతులుగారి ఇంటి పక్కనే ఉండే బియ్యపు సుబ్బయ్యగారి కొట్లలో నేను పుట్టానని

మహూదయం శై తొాలుసుకొని తరువాత వెతికి వాటిని పట్టుకొని ఆ కొట్లను ఫొటో తీసి తెచ్చుకున్నాను. ఆ భవనం అంటే ఏమిటనుకున్నారు? పెద్ద వెంకుటి వసారాతో ఉన్న కొట్లు అవి. చాలా పాడుగ్గా వీధంతా వ్యాపించినంత పాడుగ్గా ఉన్నాయి ఆ కొట్టు. ముందు, తరవాత గదులు, ఆపైన ఒక వరండా యీ మాదిరిగా బజారును ఆనుకొని ఆవి నిజంగా కొట్లలాగానే ఉన్నాయి. మా అమ్మ మేనమామగారూ తహసీల్దారుగారూ అయిన పోతరాజు వెంకయ్యగారు ఆ భవనం అంతా తమ వసతిగా ఆక్రమించుకొని ఉండేవారు. అందుచేత నేను ఫలాని ఈ గదిలో పుట్టానని పోల్చుకోలేక పోయాను. ఇపుడా సంగతి చెప్పేవాళ్ళు కూడా ఎవరూ లేరు. అయితే ఇప్పుడవన్నీ చిన్న చిన్న భాగాలుగా విభజించబడి అందరికీ తలో రెండు గదులూ దానికి సంబంధించిన ఒక వసారాగల వసతి గృహాలుగా రూపొందాయి. వీటిలో 7,8 సామాన్య కుటుంబాలు ఆవాసం చేస్తున్నాయి. వీరంతా “బియ్యపు సుబ్బృయ్య' గారి చుట్టాలో లేదా వాళ్ళ దగ్గర ఆ భాగాలు కొనుక్కాన్న వాళ్ళో అయి ఉంటారు. ఒక భాగంలో మాం ఆ సుబ్బయ్యగారి మనవరాలో ఎవరో ఉన్నారు. మొత్తానికి ఆ “బియ్యపు సుబ్బయ్య?” గారి కొట్లుభవనం నా జన్మస్థలంగా వాసికెక్కింది. కావలసిన డబ్బుంటే కొనేసి ఉందును. లేదా చార్మితక (ప్రసిద్దిగల “మరొక గొప్ప వాళ్తయి' ఉన్నా కధావ శేషమే అయిన తర్వాత సర్కారు వారెనా కొని భద పరచేప్రయత్నం చేసి ఉందురు కదా! మరి ఇటువంటి ఆ రెండు అదృష్టాలూ ఆ భవనానికి పల్టుకపోవలం నా తప్పుకాదు. ఇందువల్ల ఆ పాతకాపురాల వారసత్వమున్న వాళ్ళే అందులో ఇప్పటికీ ఉండే భాగ్యం వాళ్ళకు కలిగింది. నేను ఈ నాడు కూడా ఏ మార్పు లేకుండా ఆ కిందటి తరాల ఇంటిని యధాతధంగా చూసేందుకు నోచుకున్నాను. సదరు భవనపు ఛాయాచిత్రం నా దగ్గర భద పరచబడింది. నేను పుట్టిన రాజమహేం[ద్రవరానికి తెలుగు వారి చరితలో గొప్ప ప్రసిద్ది ఉంది. వేంగీ చాళుక్య మహారాజు రాజరాజనరేంటదుడి రాజధానిగా చర్మితలో పేరుకెక్కింది. మాళవదేశపు చి(తాంగికి సంబంధంలేకపోయినా చి(తాంగి మేడ కూడా ఉందీ రాజమహేంద్రవరంలో. చితాంగి ఉన్నప్పుడు సారంగధరుడు కూడా ఉండడా? ఒక గుట్టును గుర్తించి దానిని సారంగధరుడి మెట్టు అన్నారు. (ప్రకాశం పంతులుగారు. చిన్నప్పుడు మొట్టమొదటి పారి రాజమండిని చూసినపుడు ఇవన్నీ చూశాడట. స్వీయ చరితలో రాసుకున్నాడు.

12 మా తరం కథ గౌతమీ గ్రంధాలయం నేను పుట్టిన పట్టణాన్ని తలచుకొంటూ ఉంటే ఆ నగరంలోని గౌతమీ (గ్రంథాలయం దాని (వ్రేభ్యాతీ జ్ఞాపకానికి వస్తున్నాయి. రాజమహేంద్రవరం ఎంతో విస్తరించినా ఎన్నో రెట్లు పెరిగినా నవ నాగరక రూపురేఖలు దిద్దుకొన్నా సాహిత్య (ప్రపిద్ది ఆనాటి నుంచి ఈ నాటి వరకూ కొనసాగుతూనే ఉంది. రాజమేం[ద్రవరాన్ని తలచుకొంటే నన్నయ, ఛ్రీనాథుడు మొదలైన (ప్రాచీన మహాకవులు గుర్తుకు వస్తారు. భారత రచనా వాతావరణం ఇప్పటికీ అక్కడ తలపులోకి వస్తుంది. అయినా గౌతమీ (గ్రంధాలయం మ్యాతం (ప్రాచీన చరిత్రకు చిహ్నంగా నేను ఎరిగిన తర్వాత చాలా కాలం వరకూ కనపడుతూనే వచ్చింది. జీర్డోద్దరణం చేయాలనే ఉదారమైన పుణ్యకార్య దృష్టికూడా చాలాకాలం ఎందువల్లో ఎవరికీ కలగలేదు. ఈ మధ్యవే (ప్రభుత్వం వారు ఈ బ్మీర్లగంథధాలయానికి నవీనరూపు రేఖలు సంతరించటావికి పూనుకోవటం ముదావహమైన విషయ౦. అయితే ఈ గౌతమీ (గంథాలయావికీ నా జన్మవృత్తాంతానికీ ఏమిటి బాదరాయణ సంబంధం అంటారేమో! గొప్ప అనుబందరవే ఉంది. మా అమ్మగారు నేను కడుపులోఉన్నప్పుడు గౌతమీ (గ్రంథాలయంలోని వున్తకాలన్నీ చదివేశాినురా అవి ఆయా సందర్భం వచ్చినప్పుడల్లా చెప్పేది. అది ఆమె పుస్తకపఠన తృవ్షకు గొప్ప నిదర్శనం. ఇదే విధిగా మా అమ్మ ఏ ఊళ్ళో ఉన్నా ఆ చుట్టుపక్కల ఉండే (గంధాలయాలలోని పుస్తకాలన్నీ చదివేసేది. ఈ విధంగానే కడుపులో ఉన్నప్పుడే మా అమ్మ నాకు సాహిత్య తృన్షను, వుస్తకపఠనాభిలాషను కలిగించిందనుకోవాలి. నా సాహి త్య జీవితానికి అది పునాది అంటే వాస్తవం, రచనాభిలాషకు నాంది (ప్రస్తావన అపుడే జరిగి ఉండవచ్చు. ప్రస్తుతం రాజమహేం(ద్ర పురవర్హన ఆపుదాం. అభిమన్యుడి కధ శిప్రవు తల్లికడుపులో ఉన్నపుడే ఆ శిశువు చుట్టూ (ప్రసరించే వాతావరణం ఆ శిపవు బావిజీవిత ఆలోచనలను తప్పక (ప్రభావితం చేస్తుందని నవీన శాస్త్రజ్ఞులు ఒప్పుకుంటున్నారు. అభినున్యుడు పద్మవ్యూహ రచనను

మెహహదయం శం గురించి తల్లి కడువులో ఉన్నప్పుడే తెలుసుకున్నాడటకదా! కాబట్టి నాలో ఈ వాటీ పాహిత్య తృన్షకు, అభిలాషకు ఆ నాటి మా అమ్మ విరంతర పఠనా వ్యాసంగమే వువాదివి వేసిందనుకుంటాను.

నేటి శాస్త్ర విజ్ఞానం (ప్రకారం లల్లి గర్భవతిగా ఉన్నప్పుడు .ఆమె పొందే అనుభవాలు, అనుభూతులు కడుపులోని శిపువును (ప్రభావితం చేస్తాయని శానన్తజ్ఞాలు కనుక్కున్నారు. నంగీతం, ఉల్లానరకమైన ఊహలు, మధురానుభూతులు అన్నీ కూడా తము (ప్రభావాన్ని బిడ్డ మీద చూపుతాయని విరూపణగా తెలుసుకున్నారు. కాబట్టీ మా అమ్మ పాహిత్య పఠనానికి వా సాహిత్యాభిరుచికీ పంబంధం ఉందనడం శాస్త్రీయమే.

అభిమన్యుడి కథ కూడా ఈ విషయమే తెలియ చేస్తున్నదేమోనను కుంటాను. తనలల్లి సుభద్ర కడుపులో ఉన్నప్పుడు ఆతడు పద్మవ్యూవాంలోనికి ఏ విధంగా (ప్రవేశిస్తారో విన్నాడుట. మృరెతే పర్మవ్యూహం ఛేదించటం దగ్గరకు వచ్చేసరికి ఆ కథ పూర్తి కాకుండానే ఆగిపోయిందట:

తల్లి స్వీకరించే పోషనాహారలపైన కడుపులో ఉన్న శిపవు ఆరోగ్యం ఆధారపడి ఉంటుందని ఇవాళ అందరికీ తెలిసిన విషయమే. దీవికి తోడు అల్లి వంతోషకరమై న మానసిక పరిస్టితి ఉంటే బిడ్డ పెరుగుదల బాగా ఉంటుందని శాస్తజ్ఞాలు వేడు చెపుతున్నారు. సంగీతం, (శ్రవణానందకరమై న అనుభవాలు, (ప్రశాంతత మధ్య తల్లి ఎక్కువ సేపు గడపగలిగితే గర్భధారణ కాలంలో అదెంతో సత్చలితాన్ని _ చేకూరున్తుందని కాలిఫోర్నియాలోని వైద్యులు “పీనియోనేటాలాజీ” (ట60021010)అనే శాస్త్రాన్ని కూడా రూపొందించారు. శిపవు పుష్టముందు గర్భంలో ఉన్న శిఫవు ఎటువంటి అనుభవాలకు ఎటువంటి ఫలితాలుంటాయని (ప్రయోగాత్మకమైన విజ్ఞానశానస్తాన్ని రూపొందిస్తున్నారు.

క ఆనాటి రాజమండి ఇన 5ష౦0ల95 0౦౫౯ ౧౧౫4౭౮ 5093894008 - ౨140౨9 0౯ | 3మరక 10౪725 ఓ మషా20రుటగిరం (1 ౪23 00౧) ఓ 16 50663 01 “"ఫ0గ౧494 5౪4002)0/2”, 9510046664 0” 6 5166 0 50 సజర9ి41 5400274205 1056, 2%. ౦0164 ౦౫౧౬౧65502, 016006 ₹0ఉ2%6ేలం 0౧16111066 2సజరుడ5ం రజ? 116 క4659 01 క్యొజింుటుడుంంా 9 ల ఏలు సుంర0గ1 కగరేంంి - ఉకైణి81001(11 ౧ల౬౮ - గడు రంగ ₹76ల6- 5280ళజు 2000141 - 01౧141యమ2గ సిడుంయటండండ - 5ు1జు, 10. ఖు 5టుంగంంరిట26 6 10౪౫ 0[316రే3 276 51 ం౧6. నే ను పుట్టిన ఊరు రాజమండ్రి కదా, ఇదెంత్మో గోదావరి తీరాన వున్న, మహీమగల గడ్డ. రాజమండ్రిని గురించి మా మిత్రులు, శ్రీ పండంగి

ఆనాటీ రాజుమండీ 15 రాజేశ్వరరావుగారు తన “(ప్రాఫెల్పు ఆఫ్‌ఎ.పేటియాన్ని (౧౧౦0౯1౨5 0౯ & గాను౦ంం) అనే (గ్రంధంలో ఈ విధంగా (వ్రాశాడు. న్యాపతి సుబ్బారావు పంతులుగారు 1880లో నాటికి ఆంధ్రదేశంలో న్యాయవాద వృత్తిరీత్యా రొజమండిలో స్టిరవానం ఏర్పరుచుకున్నారట. దానికీ కారణం ఈ విధంగా చెప్పారు.

“* ఆ రోజులలో అంటే 1880 నాటికి ఆర్మద దేశంలో రాజమం(డీ (వసిద్ది చెందిన పల్టుణం. బెంగాలుకు కలకత్తా, మహారాష్ట్రకు బొంబాయి, బీహార్‌కు పాట్నా, ఉత్తరప్రదేశ్‌ కు అలహాబాదు, (గ్లీసు దేశానికి ఏధెన్సు లాగా ఆం(ధ్రదేశంలో రాజమండి ఆంత (ప్రసిద్ది చెందిన పల్టణం. అందులో గోదావరి నదీ జలాలు మంచి రుచినిచ్చేవి. కోటిలింగాలుగా వెలిసిన శివస్వరూపాలు కూడా కొంత మహిమ ఆ స్థలానికి కలిగించియుండాలి. అదీకాక్క ఆది కవి నన్నయ _.మహాభారతాన్ని తెలుగులోకి అనువదించడం అక్కడే జరిగింది. అందుచేత పుణ్యం, పురుషార్ధం వున్న వూరు అవటంచేత్క మేధావులు వృత్తిరీత్యా వచ్చి మంచి పేరు గణించిన వారు అక్కడ స్టిరవాసం ఏర్పరచు "కున్నారనటానికీ సందేహం లేదు.

ఆంధ్రకేసరి (ప్రకాశం పంతులుగారుకూడా చిన్నప్పుడు, వారి వాటకాల గురువు గారయిన నాయుడుగారితో రాజమండి వచ్చారు. తరువాత (ప్రధమంగా తమ న్యాయవాద వృత్తి ఫస్టుగ్రేడు ప్లీడరుగా అక్కడే (ప్రారంభించారు. తరువాత ఇంగ్గండు వెళ్ళి బారిష్టరయి, మ(దాసులో స్థిరపడి లాయరుగా ఎంతో పేరు (ప్రతిష్టలు ఎంతో ఆస్తిని సంపాదించుకున్నారు. త్యాగమునకు దేశసేవకు దోహద పరిచే స్వాతంత్ర్య సమరంలో పాల్గొని “ఆంధ్రకేసరి” అయ్యారు.

అక్కడే. కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులుగారు, చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహంగారు. మొదలైన సంఘసంస్కర్తలు, సాహితీవేత్తలూ అయిన వారికి ఉనికిగావుండి రాజమండ్రి సుప్రసిద్దమయి విరాజిల్దుతున్న రోజులవి. అలాంటి పుణ్యపురుషుల గడ్డ రాజమం్యడి. అక్కడే నేను కూడా జన్మించటం నా అదృష్టమేగా! పుట్టిన నమయంతో పొటు, పుట్టిన ఊరుకూడా నా జీవిత్ససవంతికి గోదావరి జన్మించిన “నాసిక్‌ " పల్డణంగా భావించాలి. ఆ వూరిలో వున్న బియ్యపుసుబృ్బృయ్య కొట్లలోవే పుట్టా -

160 మా తరం కథ ఈ బియ్యపు సుబ్బయ్య కొట్ల (ప్రాముఖ్యం ఏమంటారా? నేను ఆ కొట్లులో పుట్చాను కాబట్టి. రాజమహేంద్రవరంలో, (ప్రస్తుతం న్యాపతి సుబ్యారావు పంతులుగారి వీధిలో వారి పెద్ద మేడ పక్కనే ఈ కొట్టు వరుసగా వున్నాయి. బజారుమీదకు కట్టివున్నాయి. అంతా పెంకుటి వసారాలే. అయితే గదులన్నీ పొడుగుగా కలిసి వున్నాయి. 1915 శీనాటికి మా అమ్మగారి మేనమామగారయిన పోతరాజు వెంకయ్యగారు అక్కడ తహశీల్‌ దారు - అబ్బో ఆరోజులలో తవా్శీల్‌ దార్‌ అంటే ఎంతో పెద్ద హోదాగల వుద్యోగంగా వుండేది. ఆ కాలంలో “నా మొగుడు తహశ్శీల్‌ దార్‌” అనే సినిమాలు, పాటలు కూడా తమ గొప్ప చెప్పుకునే పాటలున్నాయి అంట అదెంత పెద్ద ఉద్యోగమో చెప్పుకోండి. సుబ్బయ్య కొట్లు వరుసగా ఒక ఆరుకొట్లున్నాయనుకుంటా బియ్యపు సుబ్యయ్యవి. ఆయనకు బొడ్డుకోసి పెల్టినపేరు కాదు. బహుశా ఆ మొదటి ('ప్రపంచయుద్ద కాలంలో (బిటిషువారు అన్నిటిమీద “కం[టోలు' పెట్టి సామాన్య (ప్రజలకు విత్యావసర వస్తువయిన బియ్యం నప్లయి చేసేవారు. బవుశా సుబ్బయ్య బియ్యపు కొట్టుతో (ప్రసిద్ది కెక్కటం వలన ఆయినకు బియ్యపు సుబ సయ్య గారనే వాడుక నామమయిందని అనుకుంటా!

_ ఈకొట్టు ఇన్నీసుపేటలో అప్పుండు ప్రసిద్ధ న్యాయవాది, జాతీయవాది, గాందీ సహచరుడు అయిన న్యాపతి సుబ్బారావుగారి మేడ కూడా ఆ పక్కనే ఉన్నది. లేకపోతే వారి మేడ ఆ కొట్ల పక్కనే వున్నదనవచ్చు. అయితే ఏది ముందర వెలిసిందో తెరిస్తేగాని యీ హోదాను న్మిర్ణయించలేం!

పోతరాజు వెంకయ్యగారు తవాళ్ళీల్‌ దారవటంచేత ఆ కొట్టన్నీ అద్దెకు తీసుకుని వుండాలి. ఆనాడు బయట అంతా బంజరు బయిలుగా వుండీ ఎక్కువ ఇళ్ళు లేకుండా ఈ “కాస్ట్లీ” (ప్రాముఖ్యమయినవిగా వుండివుండాలి. ఇప్పుడు ఆరవయి నంపత్సరాలయిన తరువాత నేను చూడటానికెళ్ళేటప్పటికి నాకు ఒకందుకు సంతోషమయింది. ఎందుకంట ఆ పెంకుటి కొట్టులు అలాగే వున్నాయి గనుక మామూలుగా అయితే ఎవరో సంపన్నగృవస్థుడు ఆ స్థలం కోసం కొనుక్కువి వాటిని శిథిలం చేసి పెద్ద ఆంతస్టులు ఆద్దెలకోసంగాని, తాను వుండటానికి గాని కట్టివుంటే నాకు ఆ కొట్లను చూసే భాగ్యం వుండేది కాదు,

ఆనాటి రాజమండడి 17 అయితే ఇపుడు ఆ కొట్లన్నీ భాగాలుగా చేసుకొని చిన్న కుటుంబాలున్నాయి. కొంతమంది సుబ సయ్య గారి మనుమలు మునిమనుమలు కూడా అయివుండాలి. మిగతావారు బయటి వారు. ఈ వున్న నంతతిని బట్టి సుబ్బయ్యగారి తరువాతి సంతానం "అంత సంపన్నంగా వున్నట్లు కనిపించలేదు. బండ్లు ఓడలౌను, ఓడలుబండ్లౌాను అనే భాస్కారశతకం పద్యం జ్ఞాపకానికి వచ్చింది.

మరో సంగతి.ఆ బియ్యపు సుబ్బయ్య కొట్లు చూచిన తరువాత, బియ్యపుసుబ్బయ్య మంచి నిజాయితీ ఫరుడై వుండాలనుకున్నా. ఎందుకంటే యుద్ధకాలంలో కంట్రోలు వస్తువులు అమ్మువారు ఎంత్రెనా డబ్బు సంపాదించి కుటుంబీకులకు యిచ్చి వుండేవోరని (గ్రహించాను. ఇంకా అలాంటి చిన్న "రెండు గదుల భాగంలో సుబ్బయ్యగారి ముని మనువరాలు వున్న న్నదంటే అది వారి కుటుంబగారవాన్ని నిజాయితీని తెలియజేస్తోంది. అటువంటి సహృదయుల యింట్లో ఒక గదిలో నేను పుట్టానంటే ఆది ఒక భాగ్యంగానే భావిస్తున్నా!

అదే నేను జన్మించిన బియ్యపు సుబ్బయ్యగారి కొట్ల చరిత.

"రెండో వ్రపంచ యుద్ధంలో అంటే 1939 మొదలు 1944 వరకూ మ[దానులో వుండి ఆ యుద్ద కాలపు నాటి బియ్యపు కొరతను స్వయంగా రుచి చూచాం. అప్పుడు “రేషన్‌ బియ్యం" అనేవారు. (ప్రతి కుటుంబానికి తలసరి వారావికి ఇన్ని బొమ్సుల బియ్యం అవి లెక్క గట్టి ఇచ్చేవారు. అందుచేత బీదసాదలకు భోబనానికి లోటువున్నా “కటకట” వుండేదికాదు.

"రెండో యుద్దకాలంలో అన్ని “రీవన్లు' రుచి చూచాం. బియ్యానికి “రేషన్‌ , పెటటోలుకు రేషన్‌ బియ్యం లేకపోవటంతో “ఇడ్లి హతః”! ఎన్ని “రేషన్లు” ఉన్నా మనది వరి పండే ర్మా్టం అవటం చేత ఎవరో ఒకరు దొంగచాటుగా తెచ్చి బియ్యం అమ్మేవారుండేవారు. ఇందులో కూడా అంతా దొంగచాటు వ్యాపారం అవటంచేత ఇదిగో ఆ సందు చివర బియ్యం వున్నాయని డబ్బు అడ్వాన్సు తీనుకువి ఉడాయించిన సమయాలు కూడా వున్నాయి. రాజుగారి రేవన్‌వాపసు

"రెండో ప్రపంచ యుద్ధకాలంలో ఆహార పదార్జాలన్నా ఇంగ్గండు వారిక్తి మనలను పరిపాలించే తెల్లవారి దేశంలో అందరికీ మనలాగా రేషన్‌. వారు

18 మా తరం కథ ఎక్కువగా “బెడ్డు' (నేను రొట్టి అంటా)కోడిగుడ్డు తింటారు. మాంసం కూడా అంతా దిగుమతే. మన అన్నంలాగే వారు "బెడ్డు తింటారు. అది “రేషన్‌” గదా. రాజుగొరి కయినా అంతే. అయితే ఒక సమయంలో దేశంలో “టెడ్డు' సరఫరా తగ్గింది. ముందుచూపుతో అధికారులు అదివరకు పంపిణీ చేసిన “బెడ్డు'లో కొంత భాగం తిరిగి ఇమ్మని ఆదేశించారు. అప్పుడు రాజుగారు కూడా తన వాటా ఎక్కువగా వచ్చిన “(బెడ్డు'ను తిరిగిచ్చారుట! అంత నిజాయితీగా వ్వదేశంలో వుండేవారు గనుకనే వారు అన్ని సంవత్సరాలు మనమీద సవారీ చేయగలిగారు. ఇహ మన దేశంలోనూ ఆ రోజులలో నాకు బాగా గుర్తు. గొప్పవారు ఎలాగో ఆలా ఎక్కువ రేషన్‌ సంపాదించేవారు. ఇహ మాబోటి వాళ్ళ ఇళ్ళల్లో కూడ వచ్చీపోయే చుట్టాల తాకిడికి సంతర్పణలు జరుగుతూనే వుండేవి. అదీ నిజాయితీలో తేడా మనకూ ఆ ఇంగ్లండు దేశస్ణులకూ. అందుకని వారు అందరినీ మించిన పత్సివతలని చెప్పటంలా!

ఇలా (వ్రానుకుంటూ ఆనాటి రేషన్‌ పద్దతులను కూర్చి (వ్రాసినా ఒక చిన్న పుస్తకమవుతుంది. అందుచేత నేను పుట్టిన ఇంటి యజమాని బియ్యవు సుబ్బయ్య నిజాయితీవి అభినందిస్తూ నేను జన్మించిన స్థలవ్యర్షన ఆపుదాం.

[1 జననీ జన శ్రభూమి తయడు! లయాొగరుంమ౮క!

౪/6 5921066 0౪47 00లా జడే 30టలరే206. ౧ల6 *లం 67౦1610027 0120క్ర65- ?01164021, 00000110 2164 500121 ర6గుక్రట6 190 జుర2000ంల౧(41165 10 6౪0116. 120) 500121 ?ల౦0౧౫ల9 ౧ ₹2గ065 161649 *ల6 00౧. 10 ౪6 [010%టుగ్ర 0120660 6 ఉయంగంటం౧ 0 9” 12007 లగుకిలగా, (16 12063 1 ౪23 66602664 204౧007664 20064౬ ౪ 00౧08613 కణాలు.

“ జననీ జన్మభూమిశ్చ స్వర్షాదపీ గరీయసీ” అనేది ఆర్యోక్తి మానవజీవితంలో జననీ జనకుల తర్వాత జన్మభూమికున్న (ప్రాధాన్యం మరిదేవికీ లేదనుకుంటాను. తాను పుట్టి పెరిగిన పరిసరాలవైనే మానవజీవితంలో వ్యక్తీత్వం రూపుదిద్దుకుంటుంది. పాలుపాంగి చల్లారిన తర్వాత మీగడ కల్టీనట్ట్లు జీవితకాలంలో గడచిన చిన్ననాటి అనుభవాలు, స్మృతులు, ఆలో చవలు,ఎంతో

20 మా తరం కథ ఉత్తేజకరంగా ఉంటాయి. ముఖ్యంగా నడివయసుకూడా మళ్ళి స్థిమితంగా నంతృప్తికరంగా వెనక్కు తిరిగి చూస్తుకున్నప్పుడు సింహావలోకనానికి ఉప(క్రమించినప్పుడు అందమైన సంతోష్మప్రదమైన కలలాగా, ఉల్లాసాన్ని వినోదాన్ని కలిగించే పురాణ కాలక్షేపంలాగా, సినిమాలాగా ఆ గడచిపోయిన బీవిత ఘట్టాలు మనసుకు తుష్టినీ పుష్టినీ కలిగిస్తాయి. కష్టనష్టాలకు గురి అయినప్పటికీ కరుణ సన్నివేశాలనే గడచినప్పటికీ అవి గడచిపోయిన చాలా రోజుల తర్వాత వాటిని తలచుకోవడంలో కూడా ఒక మానసిక సంతృప్తే కలుగుతుందికాని ఆనాటి బాధలు, విషాదాలు పునరావృత్తం కావు. అటయివంటి పరీక్షసమయాలు, కష్టకాలాలు కూడా అధిగమించి ఈ నాటికి ఈ స్థితికి చేరుకోగలిగాముగదా అనే విబ్బరమూ సంఘంపట్టు దేశంపట్ల సంఘందే శం గడచి వచ్చిన సన్ని ్నవేశాల పట్ద ఒక తాదాత్మ్యభావమూ, కృతజ్ఞతా భావమూ కలుగుతాయి. భారతదేశ ఆధునిక చర్యితలో పందోమ్మిది- ఇరవయ్యో శతాబ్దాలలో కలిగిన అపురూప పరిణామాలు అంతకు పూర్వంకాని ఇకముందుకాని సంభవిస్తాయో లేదో! మన సాంస్కృృతిక రాజకీయ సాంఘిక రంగాలలో ఈ "రెండు శతాబ్దాలలో భారతదేశంలో కలిగినంత భైతన్యం అంతకు పూర్వం వెయ్యేళ్ళ చర్మితలో కలిగినట్లు తోచదు. మరి ముందు వెయ్యేళ్ళ సంగతి ఎవరు చెప్పగలుగుతారు? భారతదేశంలో ఈ శతాద్దీ జాతీయోద్యమం, తద్వారా భారతీయులు సంవాదించుకున్న స్వాతంత్మత్యం, ప్రపంచ చరిత్రలోనే (వప్రసిద్ధికెక్కాయి. ఏ రంగంలో చూసినా పందొమ్మిదో శతాద్ది ఉత్తరార్రంలో భారతదేశంలో అపూర్వమైన చైళన్యం వెల్లివిరిసింది. ఇందరు మహావురువులు, సంఘసంస్కర్తలు విద్యావేత్తలు మత (ప్రవక్తలు, రాజకీయ నాయకులు, త్యాగధనులు ఇందరు ఒక్కసారిగా భారతదేశంలో గడచిన శతాబ్దాలలో ఏ ఒక్క శతాబ్బ్దంలోనైనా పుట్టారో లేదో ననిపిస్తుంది. వేల సంవత్సరాల సంప్రదాయానికీ, వొశా ృళ్యదేశాల (ప్రభావంవల్ల ఆధునిక వాగరక విలువలకూ ఘర్షణ లేకుండా ఒక సామరస్య సువృద్చావ నంలీనలతో సమన్వయం జరిగింది జాతీయోద్యమ (వ్రభావంతో. వాతకాలవు మంచినీ నంవ్రదాయాన్ని సీ వకరివ్తూనే నవీనావవరాలకు, సే $చ్చతోకూడిన సమానత్వానిక్షీ మానవత్వపు విలువలకు,

జననీ జవ్మభూమి 21 (ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థను పటిష్టంచేయడానికీ భారతదేశంలో ఈ శతాబ్దిలో ఏన్నో 'వబోధాలు జరిగాయి. వాటి ఫలితాలు ఇప్పుడిప్పుడే రూపుదిద్దు కుంటున్నాయి.

వీ వ్యక్తి జీవితంలోనైనా తనకు జన్మనిచ్చిన తల్లిదండ్రులు, తాను పుట్టిఫెరిగిన పరిసరాలు, తాను కలసిమెలసి జీవించిన (ప్రాంతాలు, వ్యక్తులు, తనను ప్రభావితం చేసిన అధ్యాపకులు, తాను చేపల్టిన వృత్తి, ఆతడి వ్యక్తీత్వాన్ని దిద్ది తీర్చడం జరగుతుంది. గడచిన ఘట్చాలు, సంఘటనలు ఒక దేశచరితలో ఎంత ముఖ్యమో, తన చిన్ననాటి స్మృతులు, వాటి నేపథ్యం, ఒక వ్యక్తీ జీవితంలోనూ అంత (ప్రొాధాన్యాన్నే సంతరించుకుంటాయి.

ఆం(ధమాత కంఠవోరంలో నాయకమణి అంటూ '“'భూనరివిభవంబు బెజువాడపుర వరంబు' అని ఒక తెలుగు కవి ఈవాటి విజయవాడను వర్ణించాడు. ఈ విజయవాడకు, కూతవేటుదూరంలో ఉంది మా (ప్రాతూరు, కృవ్ణవేణీనదీతీరాన తరతరాల తెలుగువారి అభ్యుదయాన్ని చూస్తూ తానూ కారంతో దేశంతో మారుతూ వచ్చింది. ,

ఏ వ్యక్తి జీవితంలోనైనా తన ఊరే తల్లిఒడి. తాలి బడి. ఎప్పుడూ తలచుకోవలసిన గుడి. ఎవరిగురిరైనా తెలునుకోవాలంటే తల్లిదర్శడుల కన్నాముందే ఏ ఊరు అని వాకబు చేస్తాం. అది ఎందుకో తెలియదు. ఏ ఊ్నరెతేనేం? కావి మన సంస్కృతిలో మన ఆలోచనా విధానంలో మన పసితనాన్ని బాల్యాన్ని యౌవ్వనం రాకపూర్యం తారుణ్యాన్నీ (ప్రభావితం చేసిన ఊరికీ బంధుబలగానికీ ఆత్యంత (ప్రాధాన్యం ఉంది. అందువల్లి ఈ మా లరం కథ లో ముందు (ప్రకరణాలలో జననీ, జన్మభూమీ, పీతృ(ప్రపితామవులు, అమ్మ, అమ్మమ్మలు, మాతా మహులు, వాళ్ళ గుణగణాలు, వెశిమ్యులు, మొద్ధలెన విషయాలు చెప్పడం జరిగింది. మాతరం కథకుడిగా వీటిని ముందు వివరించడం సబబే నమకుంటాము.

| మీదేఊరు? ౯౦ య0ష 24095 700౮ 991ఓ0)౫6 కళాల్సా?ం౧615 2006120010 తుంరే, [19 4000411౬౬0 2057ల ఓ గా ౧0256 5060121)” 1 ౪25 900 1౧ గ్య్యాడ2టంలరే?” - 64౦14664 1౧ కుగంగ౧2, 5296 60642720” జురు 46” 0 కెక్‌2డ25 1001! 00120 10-రపు/” టల) యయా ౧6 25 2 11)74ం20464661 న మీ స్వ(గ్రామం ఏదని?” మనలను ఎందరో అడుగుతుంటారు. వా విషయంలో ఇది చప్పున పరిమ్మారంకాని సమస్య అయికూచుంది. బహు(పదేశ వివానుడను కావటంచేత నాది ఏ ఊరో మీరే విర్ణయించుకోవచ్చు. మన ఊరు ఇది, అన్నప్పుడు ఆ ఊరులో మనకు అఆస్తిపాస్తులుండాలి. లేకపోతే అక్కడ మనం స్థిర నివాసం ఏర్పరచుకొని అయినా ఉండాలి. ఇతర దేశాలలో మనం నివాపార్థం వెళ్ళినప్పుడు అయిదు సంవత్సరాల వాటు అక్కడ

మీదే ఊరు? 23 స్థిరంగా ఉంటే స్థానికంగా పౌర సత్వం కోసం దరఖాస్తు చేసుకోవచ్చు. అభివృద్ది చెందిన వాళ్చాత్యదేశాలలో ఈ పార సత్వం పాందటావికి అనేక షరతు లుంటాయి. అయితే మనవంటి వర్రమానదేశాలలో పేదరికం ఎక్కువగా ఉండడంచేత యీ దేశాలకు వలనవచ్చేవారు చాలా తక్కువ మంది ఉంటారు. వెకి ఇట్లా కనిపించినా ఎవరెనా పరదేశస్థుడు మనదేశపు పార సత్వం కోసం దరఖాస్తు పెడితే ఇక్కడ కూడా ఆ వ్యక్తి అనేక చిక్కులను ఎదుర్కోవలసి వస్తుంది.

నేనైతే. భారతదేశంలోనే పుట్టానుగాబట్టి నాకు భారతీయుణ్లి అనిపించుకొనే వాక్కుంది. అయితే మన ఊరు ఏదో తెలుసుకొంటే, తెలియచెప్పుకొంటేగాని మనకొక వ్యక్తిత్వం రాదు. అందువల్లనే కాబోలు సంధ్యావందనంలో (ప్రవర చెప్పుకున్నట్లు చెప్పుకుంటే తప్ప భగవంతుడి దగ్గరకూడా మన కార్యాకార్యాలు రికార్డు కావు. అందుకనే సంధ్యావందనలో జంబూద్వీపే భరతవర్షే భరతఖండే ఇత్యాది (ప్రకటన చేర్చి ఉంటారు. చివరకు ఉనికిని గూర్చి కూడా స్వగృహం అయితే “స్వగృహే అనీ కాకపోతే “వసతిగ్భహే” అవి కూడా చెప్పుకోవాలి. ఆ మాదిరిగానే ఈ (ప్రపంచంలో ఏ ఊరో, ఏ జిల్లానో చెప్పుకోవాలి. మనం ఎవర్తిచనా కొత్త వారివి కలుసుకున్నప్పుడు ఒకే బిల్లావారమయితే అయితే మనది ఒకే జిల్లా అన్నమాట అని ఆత్మీయత కలుపుకుంటాం. ఇహ ఒకే ఊరివారయితే అందునా ఒక ఇంటిపేరువారెతే చుట్టరికం కూడా కలిసినట్ల్‌. అందువల్ల మన ఊరు చెప్పుకోవడం ముఖ్యం. మీదే ఊరు?

మా మాతామహుల స్వ(గామం కాకీనాడ, తూర్పుగోదావరి జిల్లా మా పీతామహుల ఊరు (ప్రాతూరు. అది గుంటూరు జిల్లా. మా ఇంటిపేరు కూడా (పొతూరు కావడంచేత మీదే ఊరంటే, (పాతూరనే చెప్పాలి. మా ఊరు తాడేపల్లి మండలం గుంటూరు జిల్లాలో ఉంది. పోస్టల్‌ పిన్‌ కోడ్‌ 551501. సరిగ్గా విజయవాడ గవర్నరుపేటకు ఎదురుగా కృష్ణానదికి అవతల ఒడ్డున ఉన్నది. వేనవి కాలంలో అయితే కృష్ణలో నీరు లేనప్పుడు నదికి అడ్డంగా నడచిపోతే ఒక మై లుడదూర మన్నమాట. తరువాత (ప్రాతూరును విజయవాడతో కలిపే రోడ్డు కూడా విర్మించబడటంతో మా ఊరు (పాతూరు విజయవాడ వాగరకతలో

24 మా తరం కథ త్వరత్వరగా కలిసిపోయే అవకాశాలు ఏర్పడ్డాయి. ఈ విషయం ఎందుకు చెప్పవలసి వచ్చిందంటే మా ఊరు- గుంటూరు జిల్లాలోనే ఉన్నా జీవనోపాధికి మా ఊరి వాళ్ళంతా కృష్ణాజిల్లాకు చెందిన విజయవాడమీదనే ఆధారపడ్డారు అని చెప్పటానికే. అందువల్ల మమ్మల్ని కృష్ణా జిల్లా వారికిందే పరిగణించవచ్చు. చదువు సంధ్యల విషయంలో మా నాన్నగారి తరంనుంచీ ఆంతా విజయవాడకే వెళుతూ వచ్చాం. ఇంకా మా మేనత్తలు విజయవాడనుంచి "హైదరాబాదు వెళ్ళే రహదారిలోవి 'కేతనకొండ [గామంలో ఉండేవారు. అక్కడే మేము మా చిన్నతనమంతా గడిపాము. మా ెదనాన్నగారు నందిగామలో రెవెన్యూ ఇన్‌ స్పెక్షరుగా చాలా ఏళ్ళు ఇ పనిచేశారు. అప్పుడు మేము అక్కడ పెద్ద మ్యరి చెట్టు దగ్గిరలో ఉన్న అయ్యదేవర కాళేశ్వరరావు. గారింట్లో ఉండేవాళ్ళం. నా అక్షరాభ్యాసం ఆ ఊళ్ళోనే జరిగినట్లు లీలగా గుర్తు. మా పీనతాతగారు అంటే మాతామహుల వైపునుంచి కలపటపు సుదర్శనరావుగారు. ఈయన మా మాతామహ్వడికి పీనతండికుమారుడు, నాకు అక్షరాభ్యాసం చేశారు.ఆయన అప్పచ్హో కృష్ణాజిల్లాకు ఇంకా ఇతర జిల్లాలకు జిల్లా విద్యా శాఖాధికారిగా పనిచేశారు. ఆ రోజుల్లో జిల్లా విద్యా శాఖాధికారి ఆంటే ఎంతో పెద్ద హోదాగల ఉద్యోగం. ఆయన నాకు అక్షర్రాభ్యాసం చేసి 'ఒరేయ్‌, నా పేరు ఎలా విలబెడతావో నీవు?” అని నన్ను ఆశీర్వదించారు. ఆయన కోరిక వ సధా కాలేదనీ వేను (ప్రాఫెసర్‌నుకూడా అయినానవి తెలిస్తే ఆయన చచ్చి న్వర్గాన ఉన్నా సంతోషీస్తాడనే అనుకుంటాను. ఇక కృష్ణా జిల్లాతో మాకుటుంబ సంబంధాన్ని చెప్పాను. కృష్ణా జిల్లా గన్నవరం తాలూకా ఎలకపాడులో మా నాన్నగారు మొదట ఎలిమెంటరీ స్కూలు ఉపాధ్యాయులుగా పనవిచేశారు.తరువాత ఉంగుటూరు, పెద్ద ఆవటపల్లి, గన్నవరం, కానుమోలు, మొదలైన పల్లెటూళ్ళ గో ఉపాధ్యాయులుగా పనిచేశారు. గన్నవరం స్కూలులోనే నేను స్కూలు ఫెనల్‌ పూర్తి చేశాను. అందువల్ల మేము కృష్ణాజిల్లా వాసులమని చెప్పినా ఎన్ని ఊళ్ళు తిరిగినా మీదే ఊరంచే (వాతూరనే వమాధానం చెప్పాలి స ఉంటుంది. అయితే ఏ జిల్లా అని ఇదమిల్ధంగా చెప్పమంటే వాకు కొన్ని ఇబ్బందులు ఎదురవుతాయి. నేను జైలుకు వెళ్ళిన మొదటి వారంలో ఒక సంఘటన జరిగింది. ఆక్కడ చైలులో డెటిన్యూలుగా ఉన్నప్పుడు కొన్ని జిల్లావారీగొ

మీదే ఊరు? 25 మేమంతా విభాగమై ఒక వారం రోజులు వంతుల వారీగా సాముదాయకంగా వంటలు చేసుకునే వాళ్ళం. అప్పుడొకరు మీదే జిల్లా అని అడిగారు నన్ను.

మా అమ్మగారిది కాకినాడ. తూర్పుగోదావరి జిల్లా. నేను పుట్టిన రాజమండి కూడా తూర్పుగోదావరి జిల్లాయే. మా అత్తవారిది ఏలూరు. పశ్చిమగోదావరి జిల్లా. సరే ఇక కృష్ణా, గుంటూరు జిల్లాలతో ఉన్న సంబంధం మీకు తెలుసు. తరువాత వృత్తి విద్య, విద్యార్థిదశ, డాక్టరుగా పార్మక్టీసు చేన్తూ 1935 నుంచి 556 వరకు మదాసులోనే ఉన్నాను. అంటీ నా యౌవ్వనకాలం, వైద్యవృత్తి రాజకీయ జీవితం, అంతా మద్రాసులోనే గడచింది. తరవాత క్విట్‌ ఇండియా ఉద్యమంలో మితులందరితోపాటు మ[దాను పట్టణంలోనే అరెస్టయి నెల్లూరు, తంజావూరు బెళ్ళలో మద్రాసు మురాగానే గడిపాను. మదొసునుంచి అరెస్టయిన మి(తులం పదకొండుమందిమీ, మద్రాసు జిల్లాగా ఉండి, వంట బాధ్యత తీసుకున్నాము. మా బృందంలో ఆంధులు, తమిళులు, మరియాళీలు, అంతా ఉన్నాము. అందుచేత జిల్హాలకతీతంగా జీవితం గడిపి నూతన వికసిత భావాలతో ఉన్నమాకు మాది మ(దాసుజిల్లా అని సమర్థించుకొని . పనిచేయడానికి సంతోషం కలిగింది. ఇదీ నన్ను మీది ఏ జిల్లా అని అడిగితే నమాధానం చెప్పడంలోని కష్టం. జైల్లో ఎవరికీ లేవి సమన్య ముఖ్యంగా వాకు ఎద్దురెంది.

ఏది ఏమైనా మాది (పాతూరు అనే చెపుతాను. జిల్లా ఏదంటే మీ విర్ణయావికే వదలివేస్తున్నాను. అయినా మాది గుంటూరు జిల్లా ఆవి గుంటూరు బిల్లా మిత్రులకు చెప్పే సావకాశం ఇప్పటికి కలిగింది. జీవితం ఎన్నో పరవళు ఫా ఉరవళ్ళు చూసి అఆఖరకు "హై దరాబాదు పట్టణంలో సిర వివాసం ఏర్చరచుకాన్నాను.

ఇప్పుడు తెలంగాణా మితులంతా మా తిరుమలరావుగారిది "హైదరాబాదు జిల్లా అంటే సంతోషంగా సగర్వంగా అవునంటున్నాను.

టై! మా ఊరు (ప్రాతూరు గ టాం వితంయి 15 వట రిర

12016 0 [026 ౧౦౧౪004600 - 4౧7” ౮౦౧౩ - 0౦07ల” -

1 ఆం౧గాల6 - గరేల21 ౧౬01కు. 96లయలు

[0౯61020 - గం(2002 6 రేజం016 - సంరజు20 ంటంు6ల6! మీ కే ఊరు అంపే “వ్రాతూరోనే చెప్పుకోవాలి. మా ఊరు కృష్టా నదికి దక్షీణం గట్టును ఆనుకుని విజయవాడలోని గవర్నరుపేటకు లంబకోణంలో నరిగ్లా ఆవతలి ఒడ్డున ఉంది. పూర్వం రోజులలో అయితే వేసవికాలంలో కృష్ణ ఎండిపోయినప్పుడు అడ్డంపడి ఆంతా ఒక మైలు వెడల్పు నడిస్తే మా ఊరునుంచి విజయవాడ చేరుకునేవారం. ఏరుబాగా వచ్చినప్పుడు చిన్న పడవలమీద మనుషులు, సరుకులూ ఇవతలనుంచి ఆవతలకు చేరవలసి ఉండేవి. ఇప్పుడు తాడేపల్లి వైపు “ప్రకాశంబారేజి” కట్టిన తర్వాత ఈ డింగీల

మా ఊరు '(పాతూరు 2 బాధ తగ్గింది. ఇప్పుడైతే ఇంకా కిందగా గవర్నరుపేటవెపే కనక దుర్గావారథి కట్టిన తరువాత మా ఊరు (ప్రాతూరు, దాదాపు విజయవాడలో కలిసిపోయినస్లే. ఇప్పుడు బస్సు సర్వీను కూడా సౌకర్యంగా ఏర్పడటం వల్ల చాలా అనుకూలంగా వుంది విజయవాడ చేరాలంటే. కొద్ది నిముషాలలోనే మా ఊరు నుంచి విజయవాడ చేరుకోగలుగుతున్నాము. ఈ విధంగా ఇప్పుడు స్వర్గానికి బెత్తెడు దూరంలోనే ఉన్నామన్నమాట. అప్పుడు ఎన్నో అసౌకర్యాలకు పుట్టినిల్లయిన మాఊరు ఇప్పుడు పూర్తిగా మారిపోయింది. ఒకప్పుడు మా ఊరి గురించి మేము ఎటివంటి కలలు కన్నామో, మా ఊరిప్రజలంతా ఏం కోరుకునే వారో అవన్నీ ఇప్పుడు మా ఊరి విషయంలో యధార్ధమై నాయి. మేం "పెద్దవారమై న తర్వాత చేసిన కృషి ఫలించింది. ఆ సంతోషం మా ఊరి వారందరకీ ఉంది.

వాటికీ నేటికీ కూడా భారతదేశంలో నెలకొని ఉన్నది (గామీణ సామాజిక వ్యవస్తే అని చెప్పాలి. ముఖ్యంగా (గ్రామాలే ఈ వాటికీ భారతదేశంలో వెన్నెముకగా ఉంటున్నాయి. నూటికీ ఎనభయి శాతం జనాభా నేటికీ పల్లెల్లోనే నివసిస్తున్నారు. అంతేకాక స్థూలంగా చూస్తే భారతదేశంలో నూటికి 70 మంది వ్యవసాయ, తదితర అనుబంధ వృత్తుల్ని ఆధారం చేసుకొనే భారతదేశంలో బీవిస్తున్నట్లు తెలుస్తుంది. మన జనాభా లెక్కల ద్వారా సేకరించిన అంశం ఇది.

పంపన్న దేశాలలో అంటే పారిశ్రామికంగా అభివృద్ది చెందిన దేశాలలో

మాటికి 8 లేదా 10 మంది మాత్రొవే వ్యవసాయాన్ని జీవిక వృత్తిగా చేసుకుంటారు.

అంతేకాక వ్యవపాయాన్ని పారిశ్రామికంగా నిర్వహిస్తారు. ఆధునిక పద్దతులలో దేశానికి కావలసినంత ఫలసాయాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తారు. కాబట్టీ మన దేశంలో అధిక సంఖ్యాక జనులు వ్యవసాయంపై ఆధారపడుతున్నారంళే అదే వారి జీవనోపాధి అయిందంటే ఏమన్నమాట? మనదేశంలో సంపద? ఉత్పత్తి కావటం లేదన్నమాట. ఇంకా దేశం దారి[ద్య స్టితినే అనుభవిస్తున్న దన్నమాటం. భారతదేశంలో సగటు ఆదాయం చాలా తక్కువ. అదే మన దుస్థితికి మూలకారణం. అయినప్పటికీ (శమకోర్చి కష్టనష్టాలను లెక్కలోకి తీముకోకుండా మన _రెతాంగం ఇప్పుడిప్పుడు ఆధునిక వ్యవసాయ పద్దతులకు కూడా అలవడుతూ మన దేశానికి కావలసినంత ఆహారం ఉత్పత్తి చేస్తున్నందుకు వారివి విజంగా అభినందించాలి. దేశానికి కావలసిన ఆహారపదార్థాలు ఉత్పత్తి

28 మాతరం కథ అవుతూనే ఉన్నా మన దేశ జనాభాలో ఇంకా నూటికి ముప్పైశతం? అంటే దాదాపు 320 మిలియన్ల జనం "రెండుపూటలా కడుపునిండా తిండికెనా నోచుకోవటంలేదు. అంటే లోపం ఎక్కడున్నదన్నమాట! పంపిణీ విధానంలో ఏవో అవకతవక లున్నాయన్నమాట. ఇంకొక సంగతి ఏమంటే జనసామాన్యం కొముగోలుశక్తి కావలసీన స్థాయికి పెరగక పోవడనున్నమాట. ఈ విషయం మవరాలకీయ వ్యవస్థ సత్వరరగా గుర్తించాలి. (ప్రజా సంక్షేమ కార్యక్రమాలు ఇప్పటాకెవా ఇంకా చిత్తపుద్దితో అమలు చేయగలగాలి. అప్పుడుగాని సాధించిన అభివృద్ధికి సరెన అర్హం చెప్పుకోలేము, దేశానికిశరైతు వెన్నెముక అంటారునాని ఆ తు సుఖంగా శాంతంగా జీవించటానికి సరిఅయిన పరిస్టితులున్నాయో లేవో పట్టించుకోరు. రైతుల జీవనస్టితిగతులు మెరుగు పడటం అనే విషయంలో తరతరాల పరిస్టితి ఒకటిగానే ఉంది. తాతంనాటి స్థితిగతులు అలాగే ఉన్నాయనిపీస్తున్నది. పూర్వ కాలంలోవైతే పండిన పంటలో కొంత భాగం తమకివ్వవలసిస పన్నుగా రాజులు సంగ్రహిస్తూ ఉండేవారు. రాజ్యాన్ని జ్యాగత్తగా కరువుకాటకాలు, దరిద్రం లేకుండానూ, వచ్చినా వాటిని ఎదుర్కోగల సత్తాతోవారు ఆనాటి వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేసుకున్నారు. ఈచవాటి వ్యవస్థ మారిపోయింది. ఇప్పుడు మనం (వ్రజాస్వామికవ్యవస్థను స్వీకరించాం. మన రాజ్యాంగాన్ని అందుకు అనుగుణంగా రూపాందించుకున్నాం. "

• ప్రకృతి వైపరీత్యాలు, ఆపదలు, (ప్రమాదాలు, అప్పుడూ ఇప్పుడూ ఎప్పుడూ ఉండేవేనవిపీస్తుంది. పంటలు పరిగాపండక పోవటం, వరదలు రావడం, ఉప్పెనలురావడం, జననష్టం, జనం నిర్వాసితులు కావడం ఇప్పుడూ చూస్తున్నాం. ఇప్పుడైతే ఎన్నో నదుల మీద (ప్రాజెక్టులు వచ్చాయి. వ్యవసాయానికి జనావాసావికి నీటి సాకర్యం ఏర్పడింది. వెనకటికాలం కన్నా వొడిపంటలు కూడా ఇప్పుడు వ ఏద్ది అయినాయి. కాని వంద రెండు వందల సంవత్సరాల కిందట (గ్రామీణ వ్యవసాయమంతా "కేవలం వర్షాధారం మీదనే సాగేది. అందువల్ల కరువు కాటకాలు ఎక్కువగానే ఉండేవి. మన ర్మాష్టంలో మౌళత్రం కృష్ణా, గోదావరులు, జీవనదులు, మనను కావొడుతుండేవి. కృష్టై, గోదావరీనదుల మీద ఆనకట్టలు కట్టి కాలువల ద్వారా కోస్తా జిల్లాలు;

మా ఊరు (వ్రాతూరు 29 సస్యశ్యామలం కావటానికి తోడ్చడ్డ “కాటన్‌ "(5140107 00(10%) దొరగారు ఆంధ్రులకు చిరస్మరణీయులు. ఈ విషయంలో భారతదేశంకూడా ఆయనకు క్త స్‌తజ్ఞమై ఉండాలి. మావూరి పరినరాలు

ఇక మా (ప్రాతూరు స్థితిగతులు గురించీ ప్రత్యేకతలు గురించీ కొంచెం చెప్పాలి. ఒక జాతి పురోభివృద్ధి పురోగమనం గూర్చి తలచుకొన్నప్పుడు “పరమపదసోపానపటం” ఆట జ్ఞాపకానికి వస్తుంది. ఒక్కాక్క మెట్టు ఎక్కి పెకి పోతున్నప్పుడు కొన్ని ఆటంకాలు కూడా ఎదురవుతూనే ఉంటాయి. జారుతూ పడుతూ లేస్తూ మెట్టు ఎక్కాలి. (ప్రణాళికలు నిచ్చెనలు అనుకుంళే వాటిని సరిగా అమలు చేయలేకపోవడం మనం ఎదుర్కోవలసిన అవరోధాలు అనుకోవాలి. సోమరితనం పెద్ద ఆటంకం. మన అవసరాలేమిటో గుర్తించలేక పోవడం అదొక పెద్ద ఆవరోధం. ఇవన్నీ సోపానపటంలో “పాములు”. నిజానికి జూతిచరి(తలో వగతికి కాన్ని సౌకర్యాలు ముఖ్యం. అందులో మొట్టమొదటి సౌకర్యం రహదారులు.

దారులు సరిగా వుంఠే రాకపోకలు బాగా-సాగుతాయి. ప్రయాణం రద్దీ ఉంటుంది. ఒక ఊరి నుంచి ఇంకొక ఊరికి త్వరత్వరగా వెళ్ళవచ్చు. కాని ఆ రోజుల్లో (ప్రయాణ సౌకర్యాలు సరిగా ఉండేవి కావు. ఈ రోజులలో విమాన (వ్రయాణం చేసి అమెరికొనించి పదిహేనువేల కిలో మీటర్లు వుటాహుటి భారతదేశానికి రాగలుగుతున్నాం. మా తరంలో అంటే70,80 ఏళ్ళ కిందట 20 చమి వెళ్ళటానికి అమెరికా నుంచి ఇండియా చేరుకునేంత కాలం పట్టేది. అంపే సాధారణంగా కాలినడకనో ఊరినుంచి ఊరికి రైతులు రెండెడ్డ బండిలో జల్లి వేనుకువి గూడుకట్టుకొని, దానిపై ఈలతాకు చాపలు కపే శ ఎండతగలకుండా మెల్లిగా (ప్రయాణం చేసేవారు. కొంచెం బెజవాడ (విజయవాడ)లాంటి పట్టణాలలో అయితే ఒంటెద్దుబళ్ళు, గుురపుబండ్లు ఉండేవి. ఈ నాటి సిటీ బస్సులు ఆనాడు లేవు. చాలా కాలానికి పెద్ద రహదారుల మీద చాలా పరిమితమైన సంఖ్యలో బస్సులు కనిపించేవి. అవి బొగ్గుతో నడీచే బస్సులు. తరవాత తరవాత [కమంగా ఆయిలు, "పెటోలు ఇంజన్లతో నడిచే బసు లు

30 మా తరం కథ వచ్చాయి. నేటి కాలపు బస్సు సర్వీసులు ఇంచుమించు (ప్రతి పళ్లెిమూ కలుపుతున్నాయి. క అందుచేత పెద్ద ప్రయాణాల మాట అటుంచి మా (ప్రాతూరు నుంచి విజయవాడ రావాలంటే కాలినడకన ౧రెలు (బ్రిడ్డిదాకా నాలుగైదు కిలోమీటర్లు నడిచి ఆ తర్వాత _రెలు (బిడ్డిపైనే కాలినడక నడిచి దాని మీదుగా బెజవాడ చేరుకునేవాళ్ళం. ఈ (బిడ్డీమీద నడవటానికి పన్ను కూడా వసూలు చేసేవారు. ఈ పన్ను వసూలు చేయటానికి పాటపెట్టి కాంట్రాక్టు ఇచ్చేవారు. ఆ రోజులో ఈ కాలినడక పంతెన మపయోగించుకోవటానికి ఒక అణా తీసుకొనేవారు మనిషికి. అణా అంటే ఆనాడు రూపాయిలో పదహారోవంతు. అంటే ఇప్పుడు సుమారు 6,7 పెసలన్నమాట. ఈ రూపాయి కొనుగోలు శక్తినీ, విలువనూ అలా ఉంచండి. ఇట్లా వంతెనపై ప్రయాణం చెయ్యనక్కరత, లేకుండా మా ఊరు 'పాతూరు, రేవునుంచి తిన్నగా “డింగీలు' అంటు చిన్నపడవలు అటూఇటూ తిరుగుతూ ఉండేవి. సరుకులు వగైరా వ్యాపార రీత్యా బెజవాడకు మనుష్యులతో సహా చేరుస్తూ ఉండేవి ఈ డింగీలు. ఏటి వొడ్డు ఊరవడంచేత మా ఊళో అంతా గజఈతగాళ్ళు ఉండేవారు. మా ఊరి మూలలో పెద్ద ఏరువరదగా వచ్చినప్పుడు హుషారుగా ఈ గట్టునుంచి అవతలి గట్టువరకూ మళీ స ఆవతల నుంచి తిరిగి ఊరి గట్టువరకు ఒకే దమ్ములో ఈదే గజీతగాళ్ళు ఉండేవారు. ఏటి మధ్యలంక్ష భూములు కూడా చాలా ఉండేవి. అందుచేత మేతకోనం గొడ్లను ఏటిలో దింపితే అవి ఈదుకుంటూ లంకలోకి మేతకోనం పోయి మేసీ పాయంతానికి తిరిగి వచ్చేవి. ఈ గొడ్లవెంట ఒక మనిషి తెప్పమీద ఈదుకుంటూ ఏటిలో కూడా మళ్ళేసుకుంటూ గొడ్లమ కాసుకువి వచ్చే గొడ్డు కాడి బుడ్డోళు స ఉండేవారు. 10 నంవత్సరాల మధ్య వయసుపిల్లలకు ఇదే పని. ఇప్పుడు మనం పిల్లల శ్రమ జీవితం, వైల్డ్‌ లేబర్‌, హర్షించటం లేదు. అయితే ఆ రోజుల్లో ఆందరికీ చదువుండేది కాదుకదా. ఆ రోజుల్లోనూ ఈ రోజుల్లోనూ ఏదో ఒక పవి చేస్తూనే ఉన్నారు పిల్లలు. ఆది ఆ వర్గంవారి (బ్రతుకుతెరువుకు అవవరం. నరిఅయిన (ప్రాథమిక విద్యా విధానం ఆచరణలో లేనంతవరకు,ఇది తప్పదు. పిల్లలందరికీ నరిగా చదువుకునే అవకాశం, ఆదుర్దాకలగాలి. అప్పుడుగావి అందరికీ విద్య అనే

మా ఊరు (ప్రాతూరు హ్‌! ఆశయం ఫలించదు. ఈ విధంగా గొడ్డూ, మనుమ్యులూ లంకల చుట్టూ తిరగడానికి వారు తినే ఆహారం ఉపయోగపడేదనుకోవచ్చు. గొడ్లకెతే అక్కడ పుమ్మలమైన, పుష్టికరమైన ఆహారం లభించేది. అందుకే “లంకమేత గోదావరిఈత' అనే సామెత పుట్టీ ఉంటుంది.

దారిదొంగలు == దారిద్యం

ఇక మా ఊరికి సంబంధించి, ఆ ప్రాంతాల గురించి,ఇతర రవాణా సౌకర్యాలు (ప్రస్తావించు కుందాం. ప్రయాణ సౌకర్యాలు మెరుగుపడాలంకే మంచి రహదార్ల ఆవనరం లప్పనిసరి. మా కృష్ణకల్టు మీద ఎగువవెపు నడిచి (బిడ్డ దగ్గరకు చేరుకోవలసి ఉండేది. చీకటి పడితే దొంగల భయం వుండేది. దొంగల, దొంగతనాల (ప్రస్తావన ఎలాగూవచ్చింది కాబట్టి + ఆనాటి దారిదోపిళ్ళ వృత్తాంతాలు కొంచెం చెపుతాను. అప్పట్లో దొంగల బయం జాస్తిగానే ఉండేది. అది ఆనాటి సామాన్య జన దారి్యద్యానికి చి్నాం అనుకోవచ్చు. చదువులేక పోవటం, పాల్టుకూటికి ఇతర వాధనాలు లేకపోవటంవల్ల పాటక జనం ఈ దొంగతనాలకు దిగేవారు. అయితే నవ నాగరకత పెరిగిన చోట్లలోనూ కరువుకాటకాలు తమ (ప్రభావం చూపుతున్న చోట కూడా దొంగతనాలు, దారిదోపీళ్ళు ఇప్పుడు మ్మాతంలేవా? అందులో ఆ రోజుల్లో ప్రయాణాలు కూడా మెల్లిగా ఏ రెండెళ్తబండిలోనో కాలినడకలనో పాగేవికదా! అప్పుడు దారులు కొల్టుటం బహుతేలికగా ఉండేది.

ఈ దొంగతనాలు, ఎక్కువగా ఎరుకలు ఏనాదులు మొదలైన అరణ్య జాతులవారు చేసేవారు. బలహీనవర్లాలకు చెందిన అట్టడుగు మాలమాదిగలు కూడా చేసేవారు. (బిటిమవారు,నాగరక జాతులకు చెందిన వారవటం చేత ఈ నేర జాతుల వారినిగీకిమినల్‌ (సై బ్స్‌్ర)సంస్కరించాలని తలపోశారు. అందువల్ల మన దేశంలో వాళ్ళ (ప్రభుత్వం స్ట్రీరంగా కుదురుకున్న తర్వాత ఈ నేరస్త జాతుల జీవన పరిస్థితులు బాగుచేయాలని ప్రభుత్వం ఆలోచించింది. అక్కడక్కడ ఈ జాతులకు నివాస సౌకర్యాలు ఏర్పరచి పనులు కల్పించి వారికీ దొంగతనం

1యవల్సిన అవనరంలేకుండా చేయడానికి పయత్నించారు.ఇట్లా పిభుత్వం ఆ రోజుల్లో ఏర్పటు చేసిన స్థావరాలను [్రీమినల్‌ సెటిల్‌ మెంట్లు అనేవారు.

32 మా తరం కధ ఇక్కడంతా వనవాసి తెగల వ్లారెన ఎరుకలు, ఏనాదులు ఎక్కువగా ఉండేవారు. బెజవాడ _రెలు టిడ్డీ దిగగానే ఏటి ఒడ్డు పక్కనే ఆనాటి (బ్రిటీము (ప్రభుత్వంవారు ఇలాటీ (క్రిమినల్‌ స్థావరాన్ని ఒకటి ఏర్పాటు వేశారు. ఆటువంటి ఆ ఎరుకల వివాన స్థావరంలో ఒక న్కూలు "పెట్టీ వాళ్ళ పిల్లలకు వాత బుద్దులు రాకుండా చదువు చెప్పేంచేవారు. ఒక (క్రైస్తవ మిషనరీ కూడా అక్కడ ఉండే ఏర్పాటుండేది. ఒక చర్చి కూడా ఉండేదక్కడ. వృత్తి జీవవావికి కూడా ఏర్పాటు చేసేవారు. వారిని సుబుద్దుల్ని చేయటానిక్సీ సన్మార్గంలో జీవిస్తే మిగతా సంఘంలోని ఇతరులతో సమాన స్థాయికి చేరుకోవడానికి చేసే (ప్రయత్నం ఇదంతా. (ప్రభుత్వం వారి ప్రయత్నం అప్పట్లో చాలావరకూ సఫలమైందనే చెప్పాలి. పుట్టుకతో పుట్టిన బుద్ది పుడకలతో గావి పోదంటారు

కుక్కతోక నరిచేయటం ఎంతకష్టం! అయినా ఈ (ప్రయత్నం సఫలం కావడానికి ప్రభుత్వాధికారులు మరో ప్రయత్నం కూడా బోడించేవారు. రోజూ పోలీసులు వచ్చి ఆందరూ ఇళ్ళలో ఉన్నారా లేదా అని గస్తీ తిరిగేవారు. ఈ గస్తే పోలీసులు అక్కడి వివాసగ్భవాలకు వచ్చి తనిలీ చేసే హాజరు మార్కు వేనుకువి వెళ్ళేవారు. ఆయివా ఇందులో కొందరు చురుకుపాలుగల వాళ్ళు పోలీసులతో లాలూచీ పడీ బయటకు పోయి దొంగతనాలు దోపిళ్ళూ యథావిధిగా కొవసాగిన్తూనే ఉండేవాళ్ళు. పోలీనులు గనక లాలూచీ పడ్డారా ఇది తేల్తికెన పనేగా. మరి యీ (ప్రయత్నం ఎట్లా సఫలంకావాలంళ్రే, "పెద్ద తరంవారయిన యీ జాతుల వారి బుద్దులు మారినా మారకపోయినా వాళ్ళ పీల్లర్లకైనా యీ బుద్దులు అబ్బకుండా చూడాలన్నదే. ఈ సెటిల్‌ మెంటు అధికారుల తాప్మతయమూ, నదాశయమున్నూ.

ఈ విధమైన పొద్దు ఒక్క మన దేశం ముఖం మీదనే పొడవ లేదు. (బిటీమవారు కూడా వాళ్ళ దేశంలో నేరస్తజాతుంతో బాధలు పడినవాళ్ళే. "ఆిండు మూడు వందల ఏళ్ళకు పూర్వం (బీబన్‌లో కూడా న్వదేశీయ్యులైన వేర (వవృత్తిగలవాళ్ళను వంతకులను అత్యాచారులను నంవ్క్మరించలేక ఆస్టేలియా దేశానికి వలన పంపీంచేవారు. అక్కడే ఆ కైదీలంతా స్టీర వివాసం ఏర్పరచుకొని ఎంతో కష్టపడి బాగా మారిపోయారు. వారి తరువాత తరాల వారు

మా ఊరు (ప్రాతూరు 33 సాభాగ్యవంత్నులెనారు. ఆనాటి (బిబీమ (క్రీమినలు మనుమలు, ముని మనుమలు, మీ తాలలిట్లాంటి వారంటే ఏమనుకొంటారో మన కిప్పుడు తెలియదు. కాని ఈ తరం ఆ(స్టేలియనులు తమ గత తరాల చరి(తకు ఏమీ సిగ్గు పడనవసరం లేదనే నా భావం. ఆండమాను ఖెదీలు

మనదేశంలో కూడా (బిటిషువారి కాలంలో యావజ్జీవ ఖైదు శిక్ష పడ్డ హంతకులను, తమ అధికారానికి ప్రమాదకరమని భావించిన విప్లవ కార్యకలాపాలు చేపట్టిన వారినీ, రాజకీయ కైదీలనూ అండమాన్‌ దీవులకు పంపేవారు. దీన్ని అప్పచ్లో ద్వీపాంతరవాస శిక్ష అనేవారు. మన దేశంలో వారికి అండమాను ద్వీపాంచరమయితే కిందటి శతాబ్దాలలో ఆస్టేలియాకు పంపించే ఖైదీలకు అది ద్వీపాంతర వాస శిక్షగా ఉండేది. ఒకటు తేడా ఇందులో. మన అండమాన్‌ ఖెదీలు ద్వీపాంతర శిక్ష అవగానే తిరిగివారు న దేశానికి వచ్చేవారు. అయితే ఆ,స్టేలియాకు ద్వీవాంతరవాస శిక్ష అనుభవించేందుకు చేరేవారు అక్కడే స్థిర నివాసం ఏర్పరచుకొనేవారు. తరతరాలు అక్కడే గడిప్‌ ట దేశస్టులే అయిపోయేవారు. అయితే ఇప్పుడు ఇంగ్లండు వారూ ఆ(స్టేలియావారూ పరస్పర సోదరభావంతోనే మెలగుతున్నారు.

ఇక మా (ప్రాతూరు పరిసరాల్లోని ఒకటి రెండు సెటిల్‌ మెంట్లను గూర్చి వివరిస్తాను. ఇందులో ముందుగా చెప్పవలసింది సీతానగరం సెటిల్‌ మెంటు. ఈ 'పెటిల్‌ మెంటు ఎరుకల వారికోసం, వీళ్ళనే ఎలుకల వారనికూడా అంటారు. వీళ్ళకు స్టీర నివాసం కల్పించే నిమిత్తం ఏర్పాటు చేశారు. తాడేపల్లి దగ్గర “సీతానగరం' అనే పాత ఊరి స్థలంలో కృష్ణగట్టును ఆనుకొని ఈ సెటిల్‌ మెంటు మంచి సుందరమైన వాతావరణంలో వుంది. అక్కడ సీతానగరం అనే చిన్న పల్లె "పేరుకు మ్మాతం ఉన్నా మిగిలిందల్లా ఒక (ప్రసిద్దకెక్కిన ఆంజనేయ "దేవాలయమే.

ఈ (ప్రదేశంలో ఒక ఆన్ప్యతి, స్కూలు, చర్చి, మిషనరీ నివాసం ఉండేవి. ఇవన్నీ నాగరకతకు మారు రూపాలా అన్నట్లు ఆక్కడ చక్కగా నెలకొవి ఉండేవి. ఆన్వత్రివి మాతం చుట్టు పక్కల ఉండే జనమంతా ఉపయోగించుకొనేవారు.

3ైత ల మౌ తరం కథ ఆ స్యూలులో చదివిన అప్పటి వెనుకబడిన జాతుల పిల్లలు పెద్ద పెద్ద ఉద్యోగస్టులెనారు. నవనాగరకతలో చేరిపోయారు. న తరవాత తరవాత ఈ సెటిల్‌ మెంటు అంతా శిధిలమై పోయింది. పొతతరం వారంతా కాలగర్భంలో కలిసిపోయినారు. తరవాత తరం వారందరికీ బాపట్ల దగ్గర స్టూవర్ట్‌పురంలో స్టీర నివాసం కల్పించి ఆధువిక సౌకర్యాలు కూడా ఏర్పాటు చేసి వారి జీవనోపాధికి మార్గాలు ఏర్పరచారు. కాని ఈ తరం వాళ ్భలో కూడా చదువుకున్న వారిలో కూడా “తెలివిగల సినిమా తరహా గజదొంగలు" తయాలరెనారు. వాళ్ళ తెలివంతా కొత్తకొత్త పద్దతులలో దొంగతనాలు చేయడం. కొడితే ఏనుగు కుంభస్థలాన్నే కొట్టాలనేటటుపంటి సింహందాంగలు తయానరైనారు. దూరదూర (ప్రదేశాలలో దొంగతనాలు చేసి కూడా తిరిగి “/ఏ్‌చిప్‌గా' ఇంటికి చేరుకుంటున్నారు వీళ్ళు. ఆ జరిగిన దొంగతనాల పనితనాన్ని బట్ట, తరహాను బట్టి పోలీనులు ఈ రకం దొంగతనం “మా స్టూవర్ట్‌ పురం మిభతులే చేయగలరు. అని మరొకరికి పాధ్యమా' అని విస్తుపోతుండటం కద్దు. ఈ విధంగా మా సీతానగరం నిన్నటి చరిత్రలో (ప్రసిద్ధికెక్కింది. మా చిన్నతనంలో చిన్న చిన్న దొంగతనాలు - దారులు కాయటం, మా (వొతూరులో అయితే 80, 90 సంవత్సరాల (క్రితంవరకు పాద్దుకుంకితే భయంగా ఉండేదిట యీ ఎరుకల వాళ్ళ బెడదతో వీధి దీపాలుగాని ఇంట్లో విద్యుద్దీవాలుగానీ లేక బజారులన్నీ చీకటిగా ఉండే రోజులు. అమావాస్య అయితే కారు చీకటిగా ఉంటుంది గనుక దొంగలకది మంచి రోజు. (ప్రాతూరులో ఆయితే చీకటి పడితే అందులో అమావావ్యరోజులైతే దొంగతనాలకు యీ "సెటిల్‌ మెంటు ఎరుకల:బెడద ఎక్కువగా ఉండేది. అందులో వాళ్ళు (ప్రాణాలకు తెగించినవాళ్ళు. అందులో వాళ్లంటే ఊరిలో చాలామందికి భయంగా వుండేది. తెల్లవారిలేస్తే ఊళ్ళో వాళ్ళంతా జీవనోపాధికి కూరలు, మిరపకాయలు, నెయ్యి పాలు, పెరుగు అన్నీ కావిళ్ళమీద, నెత్తిమీద బస్తాలతో, తట్టల్లో పాలుపెరుగులతో అన్నీ బెజవాడ తీసుకపోయి అవి అమ్ముకుని రావాలి. వస్తున్నప్పుడు చీకటి పడుతుంది. అంతా బ్రిడ్డిదిగి కట్టమీద నడచి ఊరు చేరుకోవాలి, ఈ ఎరుకలు కల్టుకింద చాటుగా దాక్కొని యీ వచ్చీ పోయే వారిని

మా ఊరు (పాతూరు 35 తరుచు దోచుకుంటూ ఉండేవారు. ఎవరికి ఫిర్యాదు చేసినా ఆరణ్యరోదనంగా వుండేది. అందుకని మా ఊళ్లో వున్నయువకులలో కొందరు చొరవ చేసుకోగలిగిన వాళ్ళంతా గుంపుగా వెళ్ళి సెటిలుమెంట్‌ లోని ఎరుకల గుడిసెల మీద పడీ వాళ్ళను చావగొట్టి వదిలారు. దాంతోటి ఎరుకలవాళ్ళకు [ప్రాతూరు వారంటే హడలెత్తింది. అందుచేత అప్పటి నుంచి ఎవ్లరెనా మాది (ప్రాతూరవి చెపీతే ఆ పేరు రక్షరేకులా పనిచేసి వారి జోలికి పోయేవారు కాదు. అదీ ఆ రోజులలో దారికాచి కొట్ట దొంగల బెడద. ఒకటి, రహదారులు సరిగా లేకపోవటం, రెండు ఎక్కడా వెలుతురు, విద్యుద్దీవాలు లేకపోవడం, మూడవది వారి బీదతనం. ఈ మూడూ ఆ తర్వాత కాలంలో కొంత మెరుగుపడటంతో, గ్రామీణ జీవితారిలో కూడా కొంత వరకు వెలుగులు [ప్రసరించడంతో, యీ దొంగతనాల భయం కూడా తగ్గింది. ఇప్పుడు సీతానగరంలో ఎరుకల స్థావరం లేదు. బాపట్ల దగ్గర 'స్టూవర్జుపురానికి మార్చారని చెప్పానుకదా! దానితో ఈ భూమి అంతా వ్యవసాయ భూమి అయింది. గవర్నమెంటు ఆసుష్యతి ఎత్తేశారు. చర్చి శిథిలమైంది. ఆనాటి సంగతులు చెప్పే చిహ్నాలు ఏమీ లేవుకాని మా తరం వారి మనన్వులలో ఆనాటి సంగతులు చెరగని ముద్ర వేశాయని మాతం చెప్పవచ్చు. అవిఃయీనాడు వ్రొస్తున్న చరిత్తులో సంఘటన్నలైనాయి. . దొంగలు, దొంగలుగా ఉండిపోరు. సరిఅయిన పరిస్థితులు కల్పిస్తే వాళ్ళలోనూ మార్పు తీసుకొని రావచ్చు. జీవవోపాధి గౌరవంగా వంపొదించుకోగలిగితే వాళ్ళు కూడా సాంఘిక జీవనంలో కలిసిపోతారు. శక్తి మంతులే జీవించగలరు" (స్వర్వెవల్‌ ఆఫ్‌ ది ఫబ్టస్ట అనే సిద్ధాంతం ఉండనే ఉన్నదికదా. వాళ్ళలో ఆ శక్తి కలగాలి. ఆ శక్తికి దూరమై నన్నాళ్లూ జీవనోపాధికి దాంగతనమే వారికి మార్గమైంది. వాళ్ళ తర్వాత తరంవాళ్ళు. అంటే వాళ్ళ సంతతికి కొంత విద్యాగంధం సోకటం వల్ల, ఇతర జీవనోపాధులు వెతుక్కొలనే అవకాశం కల్పించబడటం వళ్ల (క్రమంగా నంఘజీవన (స్రవంతిలో వారు కలిసిపోయారు. అయితే మానవ స్వభావాన్ని పూర్తిగా మార్చడం ఎవరికిసాధ్యం? శాశ్వతంగా ఎవరూదావివి సంస్కారించలేరు. ఈ ఆధువిక యుగంలో రకరకాల

36 మాతరం కథ చోరీలు, అత్యంతాధునిక పద్దతులలో సంభవిస్తూనే ఉన్నాయి. పోలీసులు వాటికి (వ్రత్మికియలు అన్వేషీస్తూనే ఉన్నారు. చూపెడుతూనే ఉన్నారు. అయినా “శతకోటి దరి్యద్రాలకు అనంతకోటి ఉపాయాల”"లాగా మంచిచెడ్డల సంఘర్షణ సాగుతూనే ఉంటుంది లోకంలో. అయితే చెడుకు చివరకు ఓటమి, మంచికి అంతంలో విజయమూ మన పురాణాలు ఘోపషిస్తూనే ఉన్నాయి. గజదొంగ కోటప్ప

స్వరాజ్యోద్యమం రాకముందు అండమాను ైదీలనగానే హంతకుడు, గజదొంగలనే అర్థం. ఆటువంటి వారినీ ద్వీపాంతర వాస శిక్షపడిన వారినీ మామే అండమాన్‌ కు పంపించేవారు. కాన్మివందేమాతరం ఉద్యమం మొదలైన తర్వాత విప్లవకారులు చాలామంది అండమాను ఖెదీలుగా (ప్రవాస శిక్షలను భరించారు. అప్పటి నుంచీ అండమాన్‌ కైదీలకు మనజూతి చర్మితలో గౌరవ స్టానం లభించింది.

ఆయితే ఇప్పుడీ గజదొంగ కోటప్ప కథనం మా తాతలకాలం నాటిది. అప్పటికే అండమాను ఖైదీగా "పేరు పొందిన “గజదొంగ కోటప్ప' మా (పాంతానికీ చెందిన వాడని చెప్పుకోవటంలో కూడా కొంత అతిశయం (ప్రదర్శించ వచ్చునేమో మేము. ఏమంటారా? గజదొంగ బిరుదు సంపాదించటం పామాన్యమా ఏమి? ఎంత ధైర్యం కావారి? ఎంత శక్తి సామర్థ్యాలు కావాలి? విజమే. పాపం వాళ్ళ శక్తి సామర్జ్యాలకు సరిఅయిన వినియోగంలేక వాళ్ళకు విద్యాబుద్ధులు కలిగించే వాళ్ళులేక ఉదరపోషణార్థం ఈ సాహన మార్గానికి దిగుతారు వాళు స్ట

కోటప్ప మా (ప్రాంతంలో కొంత పెద్ద ఊరెన నూతక్కికి చెందిన

వాడంటారు. ఆసలు ఆ నూలక్కి స్ధల మావహత్మ్యమే అటువంటిదేమో? ఆ

గడ్డలోనే పారుషం సాహనం ఉన్నాయను కోవాలి. అక్కడ ఎప్పుడూ కోర్టు

వ్యవహారాలతో, పోలీసుకేనులతో సందడిగా ఉంటూనే ఉండేది. సరిఅయిన మార్గదర్శనం లేకకాని ఆ ఊళ్ళో చాలా మంది “లార్డుక్షైవు' (౬0740176) అంత

(ప్రతిభావంతులు తయారై ఉండేవాళ్ళు. ఈ విషయం ఆ ఉఊంరికి చెందిన మా

లక్ష్మీ నారాయణబావ అంటూ ఉండేవాడు.

ఈ కోటప్పకు ద్వీవాంతర వాపశిక్ష పడి తిరిగి వచ్చి ఒక ఇంటివాడై ఓ జీవితాంతం సంసారరి చేసుకున్నాడని చెపుతారు. మా తాతగారి కాలంలో

మా ఊరు (ప్రాతూరు ౩7 (వొతూరులో మా ఇంటి ముందర పెద్ద గురాలశాల ఉండేది. మా తాతగారు తిరుమల రాయుడుగారు ఎప్పుడూ గరం మీదే తిరిగేవారు. అందుకనే ఆ గ్మురాల శాల అక్కడ ఉండేది. అయితే ఈ కోటప్పదొంగతనానికి వేలే సిటప్పుడు మా తాతగారితో చెప్ప ఆయన అనుజ్జపాంది ఏదో గురాన్ని అతగాడి సవారీ కోసం తీసుకొని పోయేవాడు. ర్యాత్రి పనిఅయిపోయిన తర్వాత ఆ గ్భురాన్ని మళ్ళీ తీసుకొని వచ్చి కష్టసి పోయేవాడు. ఈ విధంగా ఆ గజదొంగ (వయోజకత్వానికి మా ఇంటి గురాలు ఉపయోగపడేవంటే నమ్ముతారా? ఇంకొక మార్గాంతరం ఏముంది? వాడు చండ(ప్రచండుడాయె. గజదొంగాయె. మర్యాదగా వాడు అర్టించినప్పుడు మర్యాదగా ఊరుకొని తమగెారవం నిలుపుకొనేవారు మా తాతగారు. ఈ విధంగా మా వా9ంతం కీర్తి అండమాను దాక కూడా పోకింది మరి!

ఛ₹/11 ప్రాతూరులో మూ ఇల్డు గి: ౦౮585 ౫ [04000 "1004౮09 04౯౪111386 00086 3 91004606 ౪ 2 ల౧ 218౧ లల2601. 1800000165 విం(10జీ0 ఉంసం!0 5000110024 ౪16. 00 ౧జ౧ 900౧౫౦0064 0030 15 6006 0 416 5110) *గిం 00118 కిన208138్ట10ల0016 3118004030). 193160 0060౧0) 80౧04600 ౪00616 10/6 2 31 [04360 - 2౧ జటం106103 ౧౯౦6106600 06౯46 "*జుటింండుటడ”- 115 ౪౦! మా స్వగ్రామాన్ని గురించి చెప్పకుంటున్నప్పుడే మా పూర్వీకులు మాకిచ్చిన ఇంటిని గురించి కూడా చెప్పుకోవడం బాగుంటుంది. దానికి కూడా ఒక (ప్రత్యేకత ఉంది. ఊళ్ళో అందరి ఇళ్ళకన్నా మూ పెంకుటి భవంతి చాలా ఎత్తుగా ఉంటుంది. ఇహ అంత ఎత్తున ఎవ్వరెన మేడ కడితే తప్పువాకిచ్లో ఎత్రైన ఆరుగులతో ఉన్నమా ఇల్లులాంటి ఇల్లు ఆ ఊళ్ళోలేదు. దాదాపు ఒక ఎకరం స్థలంలో కట్టారు. ఈ ఎకరంలో ముందు భాగాన్ని ఆ(కమించి ఉంటుంది మా ఇల్టు. -

39 మా తరం కథ

తూర్పు వాకిలి మాది. సూర్యుడు ఉదయిస్తూనే మమ్మల్ని పలకరిస్తాడు. ఆ బజారంతా దాదాపు మా ఇల్లు, ఇంట్తిదెన (ప్రాకారం, ఆక్రమిస్తున్నాయి. దక్షిణంవైపు బజారులో (ప్రాకారానికి చివరకు దగ్గరగా ఒక పెద్ద వేపచెట్టు గంగానమ్మరావి ? ఉన్నాయి. ఈ గంగానమ్మకు అప్పుడప్పుడు తిరణాల చేయటం కద్దు.

అంత పెద్ద ఇంటికి ఆ కాలంలో అన్ని ఇళ్ళ మాదిరిగానే బవు చిన్న కిటికీలున్నాయి. ఈ కాలపు కిటికీలలో నాలుగోవంతుకూడా వుండవు. బహుశా ఆంటే ఆరమీటరు నిలువు, పావు మీటరు వెడల్పు ఉంటాయి. ఎంతో' వొాలమైవ గదులకు అంత చిన్న కిటికీలు ఎందుకు ఉంచేవారో తెలియదు. కాని ఆ చిన్నకీటికీనుంచి కూడా గాలి బాగానే వచ్చేది. వెలుతురు మాతం బయట నుంచే వచ్చేది. ద్వారాల ద్వారా వచ్చే గాలి,వెలుతురులే హెచ్చు. ఆ రోజులలో దొంగల భయం ఎక్కువగా ఉండటం చేత అంత చిన్న చిన్న కిటికీలు "పెట్టవారో ఏమో!

మా ఇంటి సింహద్వారం చాలా పెద్దదిగానూ అందంగానూ చెక్కబడి ఉంది. ఆ ద్వారబంధాన్ని మంగళగిరి గాలిగోపురం నిర్మించిన శిల్పి చేశాడని చెపుతారు. “వాస్తు శాస్త్యప్రకారం' మా సింహద్వారం సరిగ్గా వీధికి ఎదురుగావుంది. దానిని వీధి హల అంటారు. ఆ మాదిరిగా ఉండకూడదంటారు. ఇంకొక విడ్డూరం కూడా ఉంది మా ఇంటి కట్టడంలో. మా పెద్ద సింహద్వారంపైన మధ్యగా ఇంటితాలూకు పెద్ద దూలంవేశారు. ఇది కూడా శాస్త (ప్రకారం కూడదంటారు. మా ఇల్లు కట్టిన పూర్వీకులంతా మంథత్ర శాస్త వేత్తలు. మంచి శాస్త్రవేత్తలు

కూడాకదా!-ఈ మాదిరి అశాస్త్రీయమైన విధంగా సింహద్వారాన్ని ఎందుకు

పెట్టారు? ఆ దూలాన్ని ద్వారం తలకట్టున ఎందుకు అడ్డంగా వేశారూ? అనే విషయాలకు కారణాలు మనకు తెలియవు. అయితే ఆ కాలంలో వాళ్లంతా మంత శాస్త్రవేత్తలే కనక ఈ వీధి హలకు విరుగుడుగా ఆ ఇంటి దూలాన్ని సింహద్వారంపై వేసి ఉంటారు.

శాస్తజ్ఞాల అభిభాషణ (ప్రకారం మా తాతల తరంతరవాత ఆ ఇంట్లో స్టీరంగా ఎవరూ ఉండరనే ఆ మాట వినపడుతుండేది. అట్లాగే మా తాతలు తిరుమలరాయుడుగారు, ఆయన తమ్ముడు వరదేశయ్యగారుతరువాతుఆ ఇంట్లో

'పొతూరులో మా ఇల్లు త0 ఎవరూ కాపరం చేసేవారు ఉండలేదు. అయితే వితంతువ్లులెన మా మేనత్తలు, బామ్మలు ఆ ఇంటినే స్థావరం చేసుకొని తమ జీవితాలు ధన్యం చేసుకున్నారు.

తరవాత మా పెదనాన్నగారు, మా రెండవ తాత పరదేశయ్యగారి కుమారుడు యజ్ఞనారాయణ బాబయ్యగారు ఉద్యోగాలనుండి రిటైరయిన సాయం(తమే (ప్రాతూరు చేరుకునా రు. అదీ ఆ తరంవారిలో ఉండే తమస గంత ఊరిమీద ఉన్న (పేమ, అభిమానం.

ఇహ మాతరంవారం అంటే మనుమలతరంవారం తలో మూలా ఉన్నాం. ఒకడు బొంబాయి, ఒకడు కలకత్తా ఒకరు మద్రాను మరొకడు దేశమంతా తిరుగుతూ స్వంతవృత్తులలో మా యౌవన కాలాన్ని గడిపాము. ఇప్పుడు మా పిల్లలు ఫిండఖండాంతరాలలోనూ ఉండి మా చేత అంతరిక్ష ప్రయాణాలు చేయిస్తున్నారు. అయితే మా స్వగ్రామంలో మా స్వంత ఇల్లు మాతం కొంత బాగుచేసి విద్యుద్దీపాలు, ఫొన్లు అమర్చి అధిక సుఖనివాసయోగ్యంగా చేశాం. 'బలిఫోను కూడా సెట్టి ఇంటికి శోభను కూర్చాం. మా తరంవారు ఆ ఇంట్లో కొంత సిర నివానం ఏర్పరచు కోవాలంకే ఇంకా ఎన్నో ఆధునిక సౌకర్యాలు ఏర్పాటు చేయించు కోవలసి ఉంటుంది. అయినా విజయవాడ హాూటలుగదిలో రోజుకు 150, 200 రూపాయలు ఇచ్చేబదులు 'పాతూరులోనే ఉంటే ఈ ఖర్చు తగ్గించుకోవచ్చు. అంతవరకు వసతులు ఏర్పరచామనే చెప్పాలి,

మా (ప్రాతూరులో ఇల్లు కట్టి నాలుగువందల సంవత సర్జాలెందంటారు. ఇప్పటికీ ఎన్ని వాన్మ వరదలు వచ్చినా అందరికీ ఆ(శ్రయమిచే ) ఎత్తులో ఉండి గట్టీగా ఉంది మా ఇల్టు.

ఆనాటికీ ఈవాటికీ పల్లెలో మంచినీటి సౌకర్యం సమస్యే. అయితే మా దొడ్లో దక్షీణవువెవు ఒక మంచి జల, కల బావి, ఉండేది. ఊరివాళ గంతా మంచినీళ్వ గ మా దొడ్లో బావి నుంచే తోడుకుపోయేవారు. ఆందువల్ల (ప్రతిరోజూ ఉదయం దొడ్డో ఒక తిరుణాలగా ఉండేది యీ నీళు స తోడుకొని వెళ్లే వారిలో. దాదాపు నూరేళ పైగా ఉపయోగపడిన బావిలో జల హఠాత్తుగా ఇగిరి పోయింది. ఊళ్ళా ఎన్నో బోరింగు వంవులు వర్చియీ జల దిశను అటు లాగేసిందేమోననుకోవాలి. మా దొడ్లో కూడా ఒక బోరింగు పంపు వేయించాం.

త్త మా తరం కథ ధారబాగానే వస్తుంది. ఇప్పుడు పూ బాడ్డో బావి పాడుబడ్డబావి. పూడ్చడానికి ఇష్టంలేనందున ఇంకా ఆలాగే ఉండిపోయింది. చారి(తాత్మక చివ్నాంకదా! ఆ ఇల్టు అంతా ఈ తరం వారం పంచుకున్నా ఇంకా ఆ ఇల్లు ఉమ్మడిగానే ఉంచాం. అదీ మాతరంలో ఇంకా చెరగని “ఉమ్మడి కుటుంబ ఉల్లాసం' దీనికి కూడా మేము గర్వ పడుతుంటాం.

పంచుకున్నప్పుడు జరిగిన ఒక తమాషా (దిప్పి లేదా దృష్టి విషయం అవటానికి చిన్నదే. అయితే చాలా తమాషా అయినది. మా ఇల్లు పంచుకొనేటప్పుడు కట్టుబడితో ఉన్న ఇల్లంతా ఇద్దరన్నదమ్ములకు,ఆ వొట్టి దొడ్డీఇంకో పోదరుడికి వచ్చింది. అంటే ఆ బావిఉన్న ఒల్టిదొడ్డి భాగం ఒకరికీ వచ్చింది.

ఆ బావి దగ్గర ఒక పెద్ద దబృ్బతెట్టు వుంది. ఎప్పుడూ తోడుకోవటంలో (ప్రవహించే నీరువల్ల బావి దగ్గరి మురికి నీరువల్లా ఆ చెట్టు బాగా పచ్చగా వుండీ చెట్టునిండా దబృ్బృకాయలతో కలకలలాడుతూ వుండేది. అయితే ఆ దబ్బచెట్టు, నూతి భాగంవున్న దొడ్గో వుండటం వన్ల మా నాన్నగారు ెెదసుబ్బయ్యగారి భార్య అయిన మా బామ్మకు ఇల్లంతా తమవాటాలోకి వచ్చినా ఆ దబ్బచెట్టు మీదనే ఆన 'పాణమంతా పెట్టుకొని ఉండటంవన్లననుకుంటాను ఆ దబ్బవచెట్టు మా భాగంలోకి వచ్చిందనగానే “అరే! ఆ దబృవచెట్టు సుబ్బయ్య భాగావికి పోయిందన్నమాట” అని ఆవిడ విచారం వెలిబుచ్చింది. అంతే, ఆ చెట్టు రెండు వారాలలో విలువువా ఎండిపోయింది. పాపం ఆ చెట్టుకు బామ్మ దిష్టి కొట్టిందిరా అవి అంతా అనుకున్నారు. జరిగిన సంగతి అయితే ఇది. దిష్టి లోవి నిజానిజాలు ఇందులో మీరేవిర్ణయించాలి. ఇప్పటికి మా పతామహులగురించీ వాళ్ళు కట్టిన మా ఇంటిని గురించీ మా స్వంత ఊరు గురించి ఏెప్పాను. మంగళగిరి దేవాలయపు గాలిగోపురం విర్మించిన శిల్పి మా ఇంటి సింహద్వారం రూపకల్పన చేశాడంటే గొప్పేకదా! అది తలచుకుంటే ఎంతైనా సంతోషమే కదా!

₹[11 చదువుకున్న వారు ఊళ్ళో ఉంటే గారం ఉం గస ం40ం% ౦౯ పఓ0ి0౮లగ1580 70౮11 51106 1 700 71146855 00 జుల!ంట *6 60416 ౧౧0160 0 04 ౪113006, రాటు - 1/6 801 ఇం! 6540130066 - 843 00౧౪౮2౧0౦6, కం. 0/106, ₹0160[1016 కంగు = లింంటంజి "711006 ఎం601", ౧0౧౧౦9౬ 0 2061 22001! 000. ఏ [006 0౧300303 £3/6066 *గీిం ఆ(టిం6 1 10037220౧0 (4౧602) 16౪01060%066 16 116 50/1ట 06౯211 06 ౪138ల - 106 ౧1306 15 111664 "౮23౧%3+బ3 0211 ట” 10౪ & గంరంగు టూర3మిం6ర 200 టర అంగర ౪14 20 శలంగ[ంగ6 1006 ర50464 0%. ఇవదువుకున్న వాళ్ళు ఊళ్ళో ఉంటే ఆ ఊరికి కొన్ని ఉపకారాలు తప్పక జరుగుతాయి. మమ్మల్నీ మా ఊరునూ ఇందుకు ఉదాహరణగా తీసుకోవచ్చు. ఇంగ్రీము చదువులు వచ్చిన తర్వాత పై చదువులకు ఊరు విడిచి వెళ్ళటం, అట్లా చదువుకున్న తర్వాత పట్టణాలలోనే ఉద్యోగాలలో స్టిరపడిపోవటం,

నం! మా లరం కథ అలవాటై పోయింది. ముందు తరాలలో చదువుకున్న జనాభా పట్టణాలకు వలస వెళ్ళటం ఆనవాయితీ అయింది. తరవాత తరవాత పారిశ్రామిక యుగ (ప్రభావం (ప్రసరించింది. దీనితో (శ్రమ జీవులు కూడా వ్యవసాయ వృత్తిని విడిచిపెట్టి పట్టణాలలో ఛాక్టరీలలో పనికోసం వలస పోవటం మొదలెంది. ఈ విధంగా [(శమజీవులు కూడా ఊళ్ళు వదిలివెళ్ళటం (ప్రారంభమైంది. ఈ విధంగా గత అర్హ శతాబ్దంలోనూ ఎంతో మంది పల్లె జీవులు పట్టణాలకు చేరటం జరిగింది. జరుగుతోంది. ఇది (ప్రపంచ మంతటా కనపడుతున్న పరిణామమే. అయితే ఒకటి ఆలోచించాలి. మనలాటి వర్ధమానదేశాలకు ఇది (ప్రగతి చిహ్నమే అయినా పన్లెలు మాతం బోసిపోతున్నాయి. దెబ్బ తింటున్నాయి. ఇది రెండువర్గాల (వ్రజలలో కొబ్బవచ్చినట్ట్లు కనపడుతున్నది. "పెద్ద పెద్ద భూస్వాముల ఏల్లలు పె చదువులు చదివి పరిశ్రమలు ప్టాపంచలానికిలేక పోతే పెద్దపెద్ద ఉద్యోగాల కోసం, పట్టణవాసు లఅవుతున్నారు.ఇంతేకాక చిన్న కారు _రెతాంగం భూవనతులు తగినంతగా లేకపోవడం వల్ల ఒకటి రెండు ఎకరాల మీద కుటుంబపోషళాసరిగా జరగక పట్టణాలలో కూలినాలి చేసుకోవటానికి వలస పోతున్నారు.

ఈ వలసను చూసి గాంధీగారు నూటికి ఎనభెమంది పల్లెల్లో నివసించే మనదేశంలో పల్లె ప్రజలకు పనికి వచ్చే (ప్రణాళికలకు (ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలని (ప్రబోధించారు. కుటీర పర్శిశములు ఎన్నో విధాలుగా అభివృద్ది పరిస్తేగావి పల్లెవానుల జీవిత ఆర్థిక ప్రమాణం పెరగదవి గాంధీజీ ఎంతో ముందు చూపుతో చెప్పారు. ఆందువల్లనే జాతీయోద్యమ చైతన్యోద్చోధకంగా “రాట్నమొడికే విధము తెలియండీ జనులార మీరా విధముగనుగొవి మోదమందండీ” అని దేశీయులతో పాటలు పొడించారు. అంటే ఏమన్నమాట! రాట్నం మన పారిశ్రామిక వికేందీకరణకు చిహ్నామన్నమాట. అప్పుడే (గ్రామీణ జీవనపథంలో నూతన కాంతులు వ్రసరిస్తాయి. కక్రాంతిపథంలో వారు ముందుకు పోగలుగుతారు.

(ప్రాజెక్టులకు నాయకుల పేర్లు

పని చేసేటప్పుడు ఎవరూ. రారుగాని, పేరుదగ్గిర కొచ్చేటప్పటికి

పట్టుదలలు పెరుగుతాయి. అంతకు ముందు ఈ (ప్రాజెక్టుకు “*పీతావగరం

చదువుకున్న వారు ఊళ్ళో ఉంటే... త్న పంపింగుూ స్కీము అని వున్నా, మేమంతా (ప్రాతూరి వారం ప్రయత్నించటం వల్ల గవర్నమెంటు రికార్డులలో *ప్రాతూరు పంపింగు స్కీము అని ఎలాగో ఎక్కింది. సరిగ్గా (వ్రొజెక్టు ప్రారంభోత్సవ సమయంలో, మా వూరి పేరంటేమా వూరి పేరని, (ప్రేక్షకులు ఆరవడం మొదలు పెట్టారు. అప్పుడు నీటి పారుదల మంతి అయిన శ్రీ, అల్లూరి సత్యనారాయణ చొరవ చేసి, ఈ (ప్రాజెక్టుకు ఏ పూరి పేరూ వద్దంటూ దేశనాయకుల పేరు పెడదాం ఆని అప్పటికప్పుడు కీ/శ! ఆంధరత్న గోపొలకృవ్ణయ్యగారి జ్ఞాపకంగా “ఆంధ్రరత్న పంపింగు స్కీము” అని పెట్టాడు. తరావాతి పధకాలకు “దేశోద్దారక వాగేశ్వరావుగారి పేరు, “దేశోడ్దారక అని పరుసగా పెట్టుకుంటూ పోయారు. ఈ రూపంగా నయినా మన కోసం త్యాగం చేసిన త్యాగధనులను చిరస్మరణీయులుగా చేసుకోగలిగాం. ఈ "పేరులోని మలుపు ఆందరి ఆనందాన్ని ఆమోదాన్ని పాంద గలిగింది. కృష్ణా జిల్లా గన్నవరంలో స్థిరనివాసం ఏర్పరచుకొన్న మి(తుడు డాక్టర్‌ లక్ష్మణరాయుడు ఎంత (ప్రాంతీయ వికాసం సాధించగలిగాడో (ప్రస్తావించ కొన్నాం ఇదివరకే. పూచిక మొలిచే బీడుభూములు, మెరక భూములు చెరుకుతోటలుగా ఎట్లా మారిపోయినాయో తెలుసుకున్నాం. ఆ (వదేశమంతా ఎంత సస్యళ్యామలమై ందో న్మరించుకున్నాం. ఆదంతా ఒక వ్యక్తి సంకల్పం. నిరంతరకృష్మి ఇక మా ఊరి సంగతికి వద్దాం. మా ఊరి నుంచి వృత్తుల రీత్యా మా తరం వారమంతా బొంబాయి, మద్రాసు, కలకత్తా మౌ దరాబాదు పట్టణాలలో స్థిర నివాసం వీర్పరచుకొన్నా మా ఊరిని మాం మరచిపోలేదు. ఆ 'పాంతం వారికీ కొన్ని సౌకర్యాలు కలిగించడానికి మా వంతు కృషీ మేమూ చేశాం. అందులో మొదటగా చెప్పవలసింది “ఆంధ్రరత్న పంపింగు స్కీము” అనే ఎత్తిపోతల వీటి పారుదల పధకం. దాదాపు 1930 ముంచి “సీతానగరం పంపింగు (ప్రాజెక్షని నలుగుతున్న పంటకాలువ (పాజెక్టు మొదటిది. దాదాపు పదిలక్షల రూపాయల వ్యయంతో మద్రాసు కాలువనుంచి ఎత్తిపోతల కాల (ద్వారా మూడు వేల అయిదువందల ఎకరాలు, మాగాణి భూమి అయ్యేట్టు ఏర్పాటు చేశాం. ఇది కాను (బ్రహ్మానందరెడ్డిగారు ముఖ్యమంధతిగానూ అల్లూరి సత్యనారాయణరాజు ఇరిగేషన్‌ మంత్రిగానూ ఉన్నుకాలంలో దాదాపు ముప్పై సంవత్చరాల కిందట

ఉర్‌ మాతరం కథ అమలు చేయించగలిగాము, ఈ పధకంతో ఒక్క ఎకరం వున్న బీదవాడికి కూడా సంవత్సరానికి సరిపోయే ధాన్యం, గొడ్తకు కావలసిన మేత సమకూరాయి. ఇందుమూలకంగా బీదసాదలు మా ఊరి వాళ్ళంతా "“అయ్యగారు మాకు వరి అన్నం 'పెల్టీంచారు' అని సంతోషిస్తూ వుంటారు. ప్రాజెక్టులకు నాయకుల పేద్ద

సాధించగలిగిన ఇంకో మంచి పని ఏమంటే విజయవాడ నుంచి ఆ (ప్రాంతానికి ఒక మంచిరోడ్డు. (ప్రతి ఊరికీ రవాణా సౌకర్యం ముఖ్యమన్నీ కాలిదారులన్నీ రోడ్లు కావాలనీ, అటు తరవాత వాటి మీద బసు లు నడవాలనీ ప్రతిగామీణ (ప్రాంతీయుడూ కోరుకుంటాడు. అదే మా (ప్రధాన ధ్యేయమని రాజకీయ నాయకులు గంభీరంగా (ప్రకటనలు చేస్తూ ఉంటారు. కాని అమలు జరిపించే ప్రయత్నంలో మాతం నత్తనడక లాగానే నడుస్తాయి అవి. అన్నిటి కన్న ముఖ్యమైన సౌకర్యం తారు రోడ్డు ఉన్న రహదారని నా వుద్దేశ్యం. “ఆంధ్రరత్న పంపింగు (ప్రాజెక్టు రూపకల్పన జరిగి పనిచేసేనాటికి మా ఊరినుంచి డెంకన్కఎండీన బాటలో కారులు నడిపాం. బురదగా ఉన్నా ఎండటం వల్ల కలిగిన వీలుతో కృష్ణ కల్ట మీదుగా కార్లలో ముఖ్యమంత్రి, ఇతరులు రాగలిగారు. కాని ఒక్క వర్షం కురిసిందంకటు మోకాలు లోతు బురదలో కల్టుమీదగావి డెంకనగాని నడవాల్సి వన్తుంది. కార్లను మనుషులు మొయ్యాల్సిందే అప్పుడు. కాస్త ఎండటం వల్ల కలిగిన సౌకర్యంతో కారులో (పాతూరు ప్రాంతానికి పోగలిగినా ఏమాత్రం మేఘం కనిపించినా కారులో వెళి సన 'పెద్దమునువ్యులు గబగబా కారులో బయలుదేరి విజయవాడ చేరుకుని తివ్ట వేసేవారు. ఆ పరిస్థితి ఇప్పుడులేదు. మా ఊరివరకు మంచి తారురోడ్డు పడీ ఎంత వర్షం కురిసినా పదివిముషాలలో ఇప్పుడు విజయవాడ చేరుకోవచ్చును. ఈ రోడ్డు కొక పెద్ద చరిత్రే ఉంది. ఒక రోడ్డు వేయడానికి 20 సంవత్పరాలు

దాదాపు 20 సంవత్సరాల నుంచి ఈ రోడ్డు చేయించటానికి ఎన్నో (ప్రయత్నాలు చేశాం. మొదట పంచాయితీలు ఒప్పుకోవాలన్నారు. పంచాయితీ

చదువుకున్న వారు ఊళ్ళో ఉంటే... . ఉట రాజ్‌ ఇంజనీర్లను కలసి సం(ప్రదించాం. తర్వాత జిల్లా పరిషత్‌ వారిది ఆ బాధ్యత అన్నారు. వారినీ కలిశాం. ఆ తర్వాత శి వేస్‌ వారిది ఆ పూచీ అంక పెద్ద రహదారి [క్రింద చేర్పించి అదొక భగీరథ ప్రయత్నం చేయాల్సి వచ్చింది. ఈ విధంగా ఎన్నో గవర్నమెంట్లు మారినా మంతులు మారినా మా రోడ్డు (ప్రాజెక్టు మ్యాత్రం "అనినంతనె వేగ పడకి మెల్లిగా నడిచింది. డబ్బు చాలనప్పుడు జిల్లా కలెక్షర్లు చెరువు పనులకింద కూడా ధనం దీని కోపం మంజూరు చేశారు. దాదాపు 20 సంవత, సృరాలకింద మొదలు పెట్టిన ఈ రోడ్డు విజయవాడ (ప్రకాశం బరాజ్‌ దగ్గర నుంచి కుంచనపల్లి, ప్రాతూరు, గుండి మెడ, చిర్రావూరు, నూతక్కి ఊళ్ళకు 16 కిమీ దూరం మంచి (ప్రయాణ సౌకర్యం ఏర్చరచగలిగింది. వాణిజ్యం కూడా గణనీయంగా అభివ ఎద్ది చెందుతాయి. అయినా ఒక ఓవర్సీరు గారు ఇట్లా (వాశారు నాకు. “మీ బాధపడలేకే మీ ఊరి వరకు రోడ్డు తారు చేశారండీ, కాబట్టి మీరు వచ్చి చూడండి." ఇట్లా ఆయన నాకు వ్యక్తిగతంగా ఉత్తరం రాసినందుకు ఎంతో సంతోషించాను. ఇన్ని సంవత్సరాలు (ప్రయత్నించి ఎలాగో మా ఊరివరకు మంచిరోడ్డు చేయించ గలిగినా మిగతా రోడ్డునూ తక్కి వరకు ఇంకా ఎగుడు దిగుడుగా ఉండి కారుపోయే సౌకర్యం లేకపోవడం ఎంతో విచారకరం. ఇంత ముఖ్యమై న సౌకర్యం ఏర్పరచుకోలేక పోవడానికి ప్రజల అద్దు అజ్ఞానం కారణాలనుకుంటాను. డబ్బు ఉన్నా పని సరిగా జరిగించుకోలేరు. 'పొంతీయులకు ఆరాటం ఉండాలి. (ప్రభుత్వం చేసే ప్రయ్రత్నం ఫలవంతం కావాలంటే ఆ (ప్రాంతంలోని (ప్రజలు కూడా (పొంతీయాధికారుల "మీద తగినంత ఒత్తిడి తీనుకుని వస్తేగాని సనులు త్వరగా జరగవు. రాజకీయాలకు అతీతంగా ఆయా (ప్రాంతాల (ప్రజలలో టైతన్యం కలిగి పనిచేస్తేనే మన (ప్రణాళికల వల్లి పల్లెప్రాంతాలు త్వరితగతిని ఫలవంత మవుతాయి. లేకపోతే “కరిమింగిన వెలగపండు చందాన (ప్రణాళికలు వ్యర్థ మవుతాయి. మా ఊరికి కలిగిన మూడో సౌకర్యం పోస్టాఫీసు. అంపే అదే తపాలా ఆఫీసు. ఆ తర్వాత పెలిఫోను సౌకర్యం కూడా కలిగింది. దాదాపు పది ఫోనులున్నాయి. ఒక టెలిఫోన్‌ ఎక్స్చేంజి కూడా ఉంది. అదేకాక ఇక్కడ అధికారుల సహకారం వల్ల (ప్రాతూరు, విజయవాడ ఎక్సేంజ్‌తో కలపబడి తిన్నగా విజయవాడనంబరులాగే టెలిఫోన్‌ చేసుకునే సౌకర్యం కూడా కలిగింది. ఒక మా ఊరికీ కావలసిన దేమున్నది? ఊరు స్యభంగా ఉంచు కోవటమే.

త్త మా తరం కధ అందునా కనకదుర్గ వారధి కూడా వచ్చిన తర్వాత విజయవాడ మా ఊరికి మరీ దగ్గరయింది. ఈ -విధంగా విజయవాడలో కలిసిపోయి పల్లె అయిన మా (పొతూరిలో కూడా పాలాలధరలు, ఇళ్ళ స్థలాల ధరలు పెరిగి పోయినాయి. పంచాయితీలు సరిగా పని చేసి ఊరి పారిపద్ధ్యం, ఊళ్ళో రోడ్డు, మరుగుదొడ్ల సౌకర్యాలు కలగజేసు కోవలసి వుంది. ఈ విధంగా పట్టణంలో ఉన్నా ఊరిమీద అభిమానంతో మా ఊరికి కూడా ఎన్నో సౌకర్యాలు తేగలిగామంటే ఈ తరం పోదరులంతా ఎంతో సంతోషం పొందుతున్నారు. (గామీణ (ప్రాంతాలలో కూడా అభివృద్ది చెందిన దేశాల మాదిరిగా సౌకర్యాలు అన్నీ వృద్ది అవుతేకాని పల్లెల నుంచి పల్టణాలకు వెళ్ళే ప్రజల వలసను ఆపలేరు. ఈ కనీస సౌకర్యాల గురించి (ప్రభుత్వం (గ్రామీణ (పాంతలపై తన దృష్టి (ప్రసరింప చేస్తుందని ఆశిద్దాం! మా 'పెదనాన్నగారి సలహాలు

మా 'పెదనాన్నగారు (పాతూరి యజ్ఞ నారాయణగారు రివెన్యూ డివార్దుమెంబులో పని చేస్తూ ఉండేవారు. రివెన్యూ ఇన్స్‌పెక్టర్‌ హోదాలో రిబ్బరెనారు. ఏ మాతం సెలవు దొరికినా కుటుంబంతో సహా స్వగ్రామం (పాతూరు చేరేవారు. రిటైరు ఆయిన తర్వాత కుటుంబం అంతా వచ్చి (ప్రాతూరులోనే స్థిరపడ్డారు. ఉద్యోగంలో ఉన్నప్పుడు 'రిండు మూడు సంవత్సరాలకోసారి మక్తాలు వసూలు చేసుకోవటానికని వచ్చేవారు. అప్పుడు (గ్రామస్తులలో మక్తాదార్డు తమ దగ్గర ఎంతుంళే అంత ఇచ్చేవారు, మిగతా దానికి “పామిసరీ నోటు” ఆణా బిళ్ళతో నహా అని, వైకం మొత్తం వ్రాసి, సంతకం పెట్టి పోయేవారు. రెతులకు 'యెగ్గయ్యగారి' వోటు అంటే అది రికార్డు కోనమేనని తలచేవారు. వాళ్ళకా నమ్మకం ఉండేది. అవి ఎప్పుడూ కోర్టు ముఖం చూసేవి కావు. కోర్టులంటే ఆ నోట్లకు గిబ్బదు అనేది అందరికీ తెలిసిన విషయమే. విజంగా ఆయన కోర్టుకే వెళ్ళదలుచుకంకే ఒక ప్లీడరుకు సరిపోయే పని చేతినిండుగా ఉండేది.

మా కుటుంబానికి దాదాపు వంద ఎకరాలుండేది గనుక ఒక్క కుటుంబమైనా (పాతూరులో ఇల్లు కనిపెట్టుకువి ఉంటే పాలాలు బాగుపడేవి. ఒక కుటుంబానికి దర్ధాగా ఉదర పోవణా జరిగేది. అయితే నెల జీతాల మీద ఉన్న

చదువుకున్న చారు ఊళ్ళో ఉంటే... తరి మోజు మీద అంతా ఉద్యోగాలే ఎన్నుకుని కృష్ణా జిల్లా వాసులయ్యారు. అయితే అప్పటికీ ఇప్పటికీ కూడా మా కుటుంబాల వారికి ప్రాతూరంటే అభిమానమనే చెప్పాలి. |

ఇక చదువుకున్న వాగివల్ల ఊరికి జరిగే ఉపకారం దగ్గరకు వద్దాం. మా

"పెదనాన్నగారు తరచు రెండు కథలు చెపుతుండేవారు. ఈ రెండూ కూడా

సువర్జాక్షరాలతో లిఫించదగినవే.

మొదటి కథ ఇది. 1913లో (ప్రాతూరు దగ్గర గుంటూరు జిల్లా వైపున కృష్ణా నది కట్టకు గండి పడింది. ఆ రోజులలో వరదలు రావడం, కరకల్టలు గండ్లుపడి ఊళ్ళుమునిగిపోవడం అన్ని నదుల విషయంలోనూ సహజంగానే ఉండేది. తర్వాత తర్వాత ఆనకల్చలు వచ్చి సాగుభూములు విస్తరించిన తర్వాత ఈ బెడద కొంచెం తగ్గింది. వరద ముచ్చట్లలో చెప్పుకోవలసిన సంగతులు ఏమంటే కొత్తలంకలు వేయడం, పాతలంకలు హఠాత్తుగా మాయమవటం, కల్టుకు ఏరుకుమధ్య నున్నపాలాలు వరద నీటిలో మునిగి ఎకరాలు ఎకరాలు ఒక ర్యాతిలో మాయమవటం సంభవించేది. అట్లా గట్టుని ఆనుకుని ఉండే పాలం మాకుటుంబానికీ ఒక 20 యకరాల ఖండం ఉండేది. అందులో దాదాపు పది యకరాలు ఒకేర్యాతిమా తండీగారి హయాలో తెగి మాయమై పోయింది. అది తిరిగి వస్తుందేమోనని, దానిపై హక్కు. పోకుండా ఉండలానిక్తి దానికి కూడా చాలాకాలం మా వాళ్ళు శిస్తు కడుతూ ఉండేవారు. కాని కొన్ని సంవత్పరాల తర్వాత ఆలా చెల్లించడం మానేశారు.

" మా తరంలో మాకు కూడా ఒక చిన్న అనుభవం ఈ వరదల విషయంలో ఎద్దురెంది. ఆ మిగిలిపోయిన పదియకరాల భూమి గట్టునానుకొ, ని మాకు 'ఉండేదికదా దాన్ని 'సావరం"' అనేవారు. ఒక రోజు మేమంతా ఆ పాలం ఏటిగట్టున కూర్చుని కబుర్లు చెప్పుకొని పొద్దు బోయిన తర్వాత ఇంటికి వచ్చాం. మరునాడేమైంది. ఆదంతా ఏటీ పాలైపోయింది. వరద తాకిడికి అంతర్జానమై పోయింది. అక్కడే ఇంకా కూర్చుని ఉంటు మేం కూడా నదీ గర్భంలో కలసి పోయే వాళ్ళం కదా అనిపించింది! నదీతీరంలో పొలాల పరిస్టితులు ఇట్లా ఉండేవి మరి.

ఇక వరదలు వచ్చినప్పుడు కూడా ఎటువంటి పరిస్టలెదురవుతాయో మా (పొతూరు ప్రజల జీవితంలోనే చూడవచ్చు. 1913వ సంవత్సరంలో పెద్దగా

త్తి మా తరం కథ కృష్ణానది పాంగిపాన్లే పరిస్థితి ఏర్పడింది. అనుకోకుండా మా (పాతూరు దగ్గర, అంటే విజయవాడకు దక్షిణం వెపు కల్దుఃఅంటే గుంటూరు జిల్లా వైపు కృవ్ణ కల్టుకు హరాత్తుగా గండిపడింది. అంతవరదలో ఉన్న కృష్ణ కల్టులు తెంచుకొని (ప్రహించిందంటే ఎంత (ప్రాంతం జలమయమవుతుందో ఎవరూహీ ౦చగలరు? బసవరాజు అప్పారావుగారు వరద కృష్ణమ్మ గురించి అద్భుతమైన గీతం ఒకటి (వారు.

కంటీకంతా దిలమయర్నబై

మింట వరకును ఏకర్వాసై

మవ్యోవళయి వుటీంటిలో

వలప(తశాయివయి

ఒంటిగా ఉయ్యాలలూగే కృవ్హయ్యను వర్ణించారాయన. అదుగో అలాటి

పరిస్థితి ఏర్పడి ఉంటుంది అక్కడి పల్లె జీవనానికి. ఎన్నో వందల సంఖ్యలో ప్రజలు మరణించి ఉంటారు. కల్టులు తెగి నీరు (ప్రవహించి పాలాలన్నీ ఇసుకదిబ్బలు వేసినవి చాలా భాగం.కొద్ది భాగం పాలాలు "రేగడి మన్ను వేసి బలం చేక్తూర్చుకున్నాయి. వరద తీసేటప్పటికి ఈ విశేషాలన్నీ బయట పడ్డాయి. కృష్ణవేణమ్మ తల్లి మాకున్న పెద్ద తాడీవెట్టు చేలో ఏం వేసిందో వేరే చెప్పాలా? ఆభిండ మంతా ఇసుక దిబ్బతో నిండి అప్పటికీ ఇప్పటికీ ఇనుక పాలంకిందే మిగిలి పోయింది. 30 సంవత్వ్సరాల కింద మా (పాంతంలోని భూములు “ఆంధ్రరత్న పంపింగు స్కీము” ద్వారా లిఫ్టు ఇరిగేషన్‌ కాల్వల ద్వారా మాగాణి భూములు అయ్యేవరకూ “తడిచేను' ఇసుక పాలంగానే ఉండిపోయింది. రెతులు ఎక్కువ కౌలు ఇచ్చేవారు కాదు. ఆచేలో నాటికీ నేటికీ ఒక తాటి చెట్టు ఉన్నది. అంచేతనేమో దానికి *తాడిచేను" అనే పేరు నిలిచి పోయింది. ఆక్కడే మరో నాలుగు ఎకరాల ఇండం “మునాయి' చేను 'మునాయి' అనే ఏరెతుబిడ్డో ఆ చేను చేసుకుంటూ ఉండి ఉండేవాడేమో! అది మాతం బాగా పండేది. ఆనాడు గరువు భూమిగానే చెల్లుబాటవు తున్నది. పల్లెలలో ఈ పంటభూములను తమాషా తమాషా పేర్షతో వ్యహరించటం ఉండేది. తూర్పు పాలమనీ, కట్ట ఇవతల పాలమన్సీ కల్టలోపలి పాలమనీ, నాగాయితునకలఅనీ, వెంకటప్పయ్య గారి చేననీ, “పేటవారి' చేననీ 'సావరమనీ" ఇలా అనేక రకాల పేర్లతో ఉండేవి ఆ పాలాలు. మా "తరంలో కూడా ఈ పేర్గతో మా పాలాలు గుర్తు పట్టుడానికి వీలుగా ఉండేవి.

చదువుకున్న వారు ఊళ్ళో ఉంటే... 50 మాకు పూర్వం వచ్చిన పొలాలలో “చిరావూరు ఈ నాం" పది ఎకరాల పాలం ఉండేది. నూతక్కి (గ్రామంలో కూడా “ఈనాం భూము'లుండేవి. మా తాతగారు ఆ (ప్రాంతానికి మణేదారుగా ఉన్నప్పుడు నాలుగు ఎకరాలు నూతక్కి (గ్రామంలో *ఈనారంి వచ్చింది. “మణేదారంటపేి' సర్కారు తరపున పన్నులు వసూలు చేయడంలో సహాయపడే ఉద్యోగి అన్నమాట. ఆయన జీతంఆ రోజుల్లో వెలకు వాలుగు రూపాయలే అంటే నమ్ముతారా? గురంమీద ఆ ఊళ్ళ ౧న్నీ తిరుగుతూ మంచిహోదాలో ఉండేవారు. ఈ రోజులలో 4 వేలు వచ్చే ఉద్యోగస్టుడికి కూడా ఆ “హోదా అదిన్నీ అన్ని ఊళ సమీద ఉండదు. రెండో (ప్రపంచ యుద్ధకాలంలో చాలామంది సామాన్య ఉద్యోగులకు కూడా జీతాలు హచ్చుగానే ఉండేవి గానీ మా నాన్నగారు “ఏమిటోరా! ఈ రోజుల్లో జీతాలు గొప్పేగావి ఇవి “హూదా లేవి ఉద్యోగాలురా అనేవారు. మా రోజుల్లో ఒక మేజ(స్రేటయుగానీ తహశీలుదారుగానీ చివరకు లెపన్యూ ఇన్‌ స్పెక్షరుకుగానీ ఎంతహూద్మా ఎంత మంది బం(టోతులు ఉండేవారు అనేవారు మా నాన్నగారు. ఒక ఇంత ఉపోద్దాతం తర్వాత మళ్ళీ 1913 కృష్ణ వరదల కాలానికి పోదాం. మా ఊరు (ప్రాతూరుండే కృష్ణ, దక్షిణపు గట్టున నాలుగో ఫర్జాంగు దగ్గర్క ఇప్పుడైతే మూడోకిలోమీటర్‌ అని చెప్పాలి. పెద్ద గండి పడింది. వెంటనే గవర్నమెంటు వారు తగిన చర్యలు తీసుకుని ఇసుక బస్తాలు తరలించ గండిని పూడ్చి ర్యాత్రీ పగలూ కాపలా కాసి (పజల 'పొణాలు రక్షించారు. అధికారం విలబెట్టుకోనటానాకి (బిటిషు పాలకులు ఆయుధాలు ఉపయోగించినా ఇటువంటి (ప్రమాదాలు ముంచుకొవి వచ్చినప్పుడు వారు తమ ఆధునిక శాస్త పరిజ్ఞానాన్ని తప్పకుండా ప్రజల పంక్షేమ కార్య(కమాలలో ఉపయోగించే వారు. మన కాటన్‌ దారగారి భిక్షమేగదా, క న్టిగోదావరి డెల్టాల సతత హరిత శ్యామల భూములకు కారణం, అంతకు పూర్వమై తే మిగతా కరువు (ప్రాంతాల్లాగానే ఈ జిల్లాలు కూడా కరువు (ప్రాంతాలుగానే ఉండేవి. క్షామ పీడితాలుగానే గుర్తింప బడేవి. (ప్రజలు ఆకలి బాధలకు గురి అవుతూనే ఉండేవారు. ఆ కరువుల సందర్భంగానే డొక్కా సీతమ్మగారి అన్నదానం గురించి ప్రజలంతా క్షీర్తించేవారు. ఆనకట్టులు కట్టిన తర్వాత సుజలాం, సుఫలాం, నస్యశ్యామలం అయింది ఈ (పొంతమంతా.

(| (1 లా క జ 51. “్మమ్షైైైహాగ మా తరం కథ

ఈ విధంగా 1913లో వచ్చిన కృష్ణ వరదల గండి పూడ్చిన తర్వాత వరద తగ్గిన తర్వాత పాత కృష్ణ కల్టు ఎత్తు తక్కువగానూ బలహీనంగానూ ఉండడం చేత బాగా ఇవతల మరో పెద్ద కల్టవేసి ఎంత వరద వచ్చినా ఆపేటట్టుగా ఎన్నో పాలాలను మధ్యనుంచి చీల్చివేశారు. ఆందువల్ల ఈ కొత్త కల్టు నిర్మాణంతో అనేక పెద్ద పెద్ద ఖండాలుగా ఉన్న నెంబరు పాలాలు,మధ్యగా చీలిపోయి కట్టు ఇవతల పాలం (అంటే వరద తగలని పాలాలు) కట్టలోపలి పాలం (అంకే వరదలో మునిగే పొలాలు) అని రెండు భాగాలుగా విడీపోయినాయి. ఈ విధంగా కట్టకింద చాలామంది పాలాలు పోయి వాటికి గవర్నమెంటువారు నష్టపరిహారం చెల్లించారు అప్పచ్లో. ఈ నష్టపరిహారం నాటి సంగతులే మా పెదనాన్నగారు తరచు (ప్రస్తావించే మొదటి కథ లేదా ఉదంతం. దీనికిగాను ఇంత ఉపోద్దాతం చెప్పవలసి వచ్చింది.

ఈ కృష్ణ కల్టు కొత్తగా వేయటం మూలంగా మాకు అదివరకున్న నూట య్యాభె ఎకరాల పాలం ఎనభై ఎకరాల కిందకి తేలింది. ఆయినా (పాతూరువారు ఆనాటేకీ శఈచాటికీ నూరు ఎకరాల జమీందారులే. ఇప్పటికీ ఈ తరంలో ఆందరూ పాలాలూ అన్నీ అమ్మేసుకొని పోయినా. వారికేమండీ 'పొతూరివారు మహానుభావులు, ఈ (ప్రాంతానికి పంపింగ్‌ (ప్రాజెక్టు తప్పంచిన మహానుభావులు, అనుకుంటూ ఉంటారు. ఈ (ప్రాజెక్టే లేకపోతే అంతా ఈ పొటికి పొలాలు అమ్మేసుకుని మరో (ప్రాంతానికి వలసి పోవలసి వచ్చేదికదా అని అక్కడి మా కరణం బావగారితోపాటు అక్కడి హరిజన కుటుంబాలు, చిన్నరెతులు పెద్దరితులు హ ఎదయపూర్వకంగా నమస్కారాలు చేస్తుంటారు. ఈ అరం వాళ్ళమయిన మాకు, అదీగాక చిన్నవాళ్ళమైన మాకు వారు కృతజ్ఞతలు చూపుకుంటూ ఉంటే ఎంతో మొహమాటంగా ఉంటుంది. ఎందుకంటే ఈ ఉపకారంలో సాంతసామ్ము ఖర్చు చేసింది ఏమీలేదు గనుక!

• ఈ కట్టు కీంద పోయిన పాలాలకు (బిబీమ గవర్నమెంటు న్యాయమైన పరిహారం ఇవ్వటానికి సిద్ధపడింది. ఆది (ప్రభుత్వ బొక్కసం నుంచే వస్తుంది. దీనికిగాను తమ అధికారులను పంపి, అంచనాలు వేసి డబ్బు ఇచ్చే సమయంలో మా పెదనాన్నగారు అక్కడకు ఉద్యోగిగా రావడం తటస్థించింది. ఆయన 'రివెన్యూ డిపార్టుమెంటు వారు కావడంవల్ల మాతోబాట్టు, ఇతరులకు గూడా

చదువుకున్న వారు ఊళ్ళో ఉంటే... 52

గిట్బ్టబాటయ్యేట్లు నష్టపరిహారం ఇప్పించ గలిగారు. కృష్ణ గండి రామాయణంలో ఇది పీట్టకథ. ఈ ఉద్యోగులు వచ్చి విచారణ చేసి అక్కడికక్కడే అన్నీ త్వరగా పరిష్కారాలు చేసి డబ్బు పంచి పెట్టారు. ఆ సమయంలో మా పెదనాన్నగారు యజ్ఞనారాయణగారు అక్కడకు వచ్చి అక్కడ జరుగుతున్న తమాషా చూళారు. (ప్రభుత్వోద్యోగాలు తమ (ప్రభువుల మెప్పుకోసం, వారి నుంచి ఏదో కితాబు రాబట్టుకోవాలనవి వారి చిత్తం వచ్చిన రీతిలో బహుకొద్దిగానే నష్టపరిహారం చెల్లిస్తూ రెతులను పంపించి వేస్తున్నారు. అది చూసిన మా పెదనాన్నగారు మెల్లిగా ఆ అధికారులను ఏ విధంగా యీ పరివారం చెల్లిస్తున్నారు? ఏ దామాషా ఎలా లెక్కలు కడుతున్నారు? అని ఏమీ తెలియని వారిలాగానే ఇంగ్రీమలో ఆ అధికారుల తాబే దార్లను (ప్రశ్నించడం మొదలు పెట్టారు. వాళ్ళప్పుడు చేస్తున్న పరిష్కార విధానం చల్టువిరుద్దమని, రెతులకు అన్యాయం జరుగుతున్నదనీ వారి కళ్ళముందే విప్పి చూపించారు. వాళ్ళ కళ్ళు తెరిపించారు. తరువాత ఆ అధికారులు మా సపెద్దనాన్నగారు కూడా "రెవెన్యూ ఉద్యోగి అని (గ్రహించి “మీరు మెదలకుండా ఊరుకోండి బాబూ, మీ డెబ్బయి ఎకరాలకు వేరే హెచ్చు మొత్తం ఇస్తామని” ఆయనను బుజ్జగించాలన్సీ మభ్యపెట్టాలనీ చూశారు. కాని మా "దనాన్నగారు లొంగిపోలేదు. అందరికీ న్యాయం చేయాల్సిందేనని పట్టు బట్టడంతో గత్యంతరం లేక అధికారులు రైతులందరికీ సరిఆయిన పరిహారం చెల్లించారు. అప్పుడు మా (గ్రామస్థులంతా మా 'పెదనాన్నగారికి కృతజ్ఞతలు తెలిపారు. ఈ విధంగా చదువుకున్న వ్యక్తి ఒకరు, ఎన్నివందల నైతు కుటుంబాలకో లక్షల రూపాయలు ఆదాయం వచ్చేట్లు న్యాయం చేకూర్చారు. పాపం అప్పట్లో (బీటిషు అధికారులు ఏమీ అన్యాయం తలపెట్టలేదు. అయితే మధ్య వచ్చిన దళారీ ఉద్యోగస్టులు తమ ముల్లె ఏదో మునిగిపోతున్నట్టు అన్యాయం తలపెట్టారు రైతులకు, అలామా "పెదనాన్నగారి ఆగహానికీ మందలింపుకు గురి అయినారు వాళు భా అప్పుడు వచ్చిన పెద్ద మొత్తాన్ని “కాంపెన్‌ సేన్‌ ఎమౌంటు; అంటూ మా ఉమ్మడి కుటుంబ సభ్యులు పంచుకుని చాలాకాలం పొదుపుగా వాడుకున్నారు. అన్నివేల రూపాయలు ఒక్కసారిగా వారు కౌలు వసూళ్ళలో ఎప్పుడూ చూడనే లేదు. ఆందువల్ల పాలం పోయినా వచ్చిన నష్టపరిహార మూల్యం చాలాకాలం వారి జీవితాలకు ఉపయోగ పడింది. మా నాన్నగారు మాతం ఆ డబ్బును, మా పీనతాతగారూ, ఆ రోజులలో

53 మాతరం కధ కొంచెం ధనవంతుడూ అయిన, అలా పేరు తెచ్చుకున్న కాకినాడలో ఉండే అక్కరాజు శరభయ్యగారి దగ్గర దాచుకొని, కావల్పిన మొత్తం అప్పుడప్పుడు కొద్దిగా తప్పించుకుంటూ కాలక్షేపం చేశారు. ఇక రెండో పిట్టకధ

ఈ సందర్భంలో కూడా మా పెదనాన్నగారు కుటుంబ సమేతంగా (ప్రాతూరులో ఉండడం తటస్థించింది. (పతి ఊళో ) రెండు భాగాలుండటం మన భారతదేశపు పల్లెటూళ్ళలో సర్వసామాన్యమేకదా! అట్లాగా ఊరూ, మాలపల్లే మా ఊరులో కూడా వేరువేరుగానే ఉండేవి. సరీ! మాలపల్లెలో కూడా వేరే అవాంతర విభాగాలు మాలపల్లి, మాదిగ పల్లెలుండేవనుకోండీ. ఆది వేరే విషయం. అంతేకాక వాళ్ళ ఉభయవర్లాలలో తీవ్రమై న విభేదాలుంటాయన్న పంగతి దాదాపు రెండు దశాబ్దాల కిందటి వరకు నాకు తెలియనే తెలియదు. ఆ "రండు పల్లెల మధ్య ఒక సమస్య ఉత్పన్నమై నప్పుడు ఆ విషయం నాకు తెలిసింది. ఈ తరం వాళ్ళకు ఏం తెలుస్తుంది?

అసలింతకూ ఆ సమస్య ఏమంకే, ఆ సంఘర్షణ వృత్తాంతం ఏమిటంటే ఆనవాయితీ (ప్రకారం మాలవారి శవం, మాదిగవారి బజారున పోయే వీలు లేదట. పబ్లిక్‌ బజారులో అనగా బహిరంగ వీధిలో శవం పోవటానికి ఆటంక పరిచే అధికారం రెండో వర్గంవారికి ఏమి ఉంది? అది అహంకారం, అజ్ఞానం, ఆహంభావ (వభావం తప్ప. అప్పుడు పోయి నేను చూదునుగదా ఆ (పొంతంలో మాలవారికి ఒక బడీ మాదిగవారికి ఒక బడీ (ప్రభుత్వ అజమాయిషీలో అక్కడ ఉండటం నాకు చాలా ఆశ్చర్యమనిపించింది. ఊళ్ళో ఇతర కులాల వారికి బడీ లేకపోవడం మూలకంగా ఊళ్ళో వాళ్ళు కొద్దిమంది కూడా “*పాటిమీది” బడికే పోతుండేవాళ్ళు. నేను కల్పించుకొని ఈ రెండు పాఠశాలలు కలిప్‌ ఒక పెద్ద బడీగా రూపొందిస్తే బాగుంటుందని జిల్లా అధికారులతో సంప్రదింపులు జరిపితే వారు “బాబూ! మీకు కావల్సి వస్తే వేరే బడి అడగండి. అంతేగాని ఆ పాఠశాలల జోలికి పోకండి" అనటం చాలా ఆశ్చర్యమనిపించింది.

ఇంకొక తమాషా కూడా చెప్పాలి. మా వొటిమీది హరిజనులని చెప్పుకునే వారంతా విజంగా ఎంతో బీదవారు. అంతేకాక వారంతా రెండు తెగల

చదువుకున్న వారు ఊళ్ళో ఉంటే... 54 కింద చీలిపోయి ఎప్పుడో క్రిస్టియను మతం పుచ్చుకున్నారు. మాలలేమో ప్రాటెన్టంచ్‌ శాఖలో చేరిపోయినారు. మాదిగలేమో కేతలికు ఎలో చేరిపోయినారు. అప్పటి మతప్రచారకులు కూడా తమకు ఇబ సంది లేకుండా "రెండు వర్గాల వారికి చెరో "చర్చి" పరంగా మతాన్ని ఇప్పించి వాళ్ళలోని కులభేదాన్ని సమన్వయించటానికి కూడా ఏ మాత్రం ప్రయత్నం చేయలేదు. ఇదీ అప్పట్లో హరిజనవాడల పరిస్థితి. ఈ పరిస్థితి చూసి నేనన్నాను. “ఒరే నాయనలారా! మేము (బాహ్మణులమైనా గాందీగారి సీద్దాంతాలకు కట్టుబడీన మిమ్మల్నందరినీ మా ఇంటికి ఆహ్వానించి ఇతరత్రా పై కులాల వారిచేత కూడా గ గృహప్రవేశానికి, దేవాలయ (ప్రవేశానకీ ఒప్పించటానికి ఇన్ని దశాబ్దాలుగా అవస్థలు పడుతుంటే, మీరు ఇప్పటికీ ఇట్లాగే ఉన్నా సనేమిటి?” అవి బోధించాల్సి వచ్చింది. అయితే ఇప్పుడిప్పుడే యువతరంవారిలో ఆ బేదభావాలు నమసి పోతున్నాయి.ఇది ముదొనహం. వాళ్ళు విర్మాణాత్మకమైన కార్య(కమాలలో వొల్గాంటున్నారు. ఆయితే ఊళ్ళో ఉన్న పెద్ద ఆసాములు కూడా తమ తమ పార్టీల కక్షలలో వహరిజనులలోని ఈ వేర్పాటు ధోరణులను, విభేదాలను ఉపయోగించు కుంటున్నారు. ఆయా పార్టీలవారు వాళ్ళను వంచు కుంటున్నారు. గుర్రంపై పెళ్ళి ఊరేగింపు ఇది పూర్వం మా ఊళ్ళో జరిగిన ఒక ఉదంతం. మా వెదనాన్నగారు అదృష్టవశాత్తూ ఈ సందర్భంలో మా ఊళ్ళో ఉండడం తటస్థించింది. హరిజనవాడలో పెళ్ళి జరిగింది. మాలవారి వర్గంలోనో, మాదిగవారి కులంలోనో కావి, ఆది మాతం తెలియదు. వాళ్ళు సాధారణంగా గుురం మీద ఊరీగడం, పెళ్ళి సమయపవు ఆచారంగా పాటిస్తారు. ఇహ డప్పులు వాయించడం, చిందులు తొక్కడం ఉండనే ఉంటాయి కదా! ఈ ఊరేగింపుటుత్చవం పెద్ద కులాలున్న వీధిలోకి తరలబోతున్నదని తెలిసింది. ససేమిరా వల్లకాదని పెద్ద కులాలవారు పట్టు బట్టారు. పాటిమీద మాలమాదిగలకు కూడా అంతకంళకే ఎక్కువ పట్టుదలలే వచ్చాయి. ఇదొక పెద్ద దామ్మిగా తయారవ బోతున్నదేమోనన్నంత ఉత్పాతాన్ని సృష్టించింది. శాంతి భద్రతలు భంగమై కక్షలు పెరిగే పరిస్టితి ఏర్పడింది. ఇటువంటి సందర్భాలలో హరిజనులదే లభుజబలం, అంగబలర్కి మొండితనం బలం ఎక్కవగా పనిచేస్తాయి. అంతేగాక

రక మాతరం కథ ఆ రోజులలో ఆ మాలమాదిగలవర్గాలలో మాంచి క్యరసాము *వస్తాదులుండేవారు. నిజంగా దెబ్బలాటంటూ వస్తే ఎవరుగెలిచినా రక్తవాతమేకదా! అప్పుడు వారూ వీరూ ఆంతా ఊరి వారంతా పెద్దగా భావించే మా పెదనాన్నగారి దగ్గరకు తీర్చుకోసం వచ్చారు. అదీ ఒకందుకు మంచికే అయింది.

'పెదనాన గారి సలహా

ఊరివాళ్ళ నుద్దేశించి మా పెదనాన్నగారిట్లా చెప్పారు.పబ్లికు బదారులో నడిచే అధికారం కానీ ఊరేగింపుగా వచ్చే హక్కుగావీ గూడెం వారికి ఎవరూ భంగపరచలేరు. ఆ హక్కు వాళ్ళకెవరూ తీసివేయలేరు. అయితే వాళ్ళంతా ఈ రాత్రి ఊరేగింపుగా రాదలచుకున్నద్సీ వారి ఉత్సాహాన్ని, సంతోమషాన్నీ, అతిశయాన్నీ మీ ముందర్యప్రదర్శించటానికే గదా! అది మీకు చూడటం ఇష్టం లేకపోతే మీరంతా పెందలాడే భోంచేసి తలుపులన్నీ గట్టిగా బిడాయించుకుని పడుకోండి. సందడి లేని వీధిలో, విర్మానువ్యమైన బజారులో వాళ్ళు ఊరేగింపు కొవిచ్చుకుని వెళతారు. అయితే నేను ఒకటి స్పష్టం చేస్తున్నాను. మా ఇంటి దర్వాజూలు మాతం తెరిచే ఉంటాయి. నేను తప్పకుండా వాళ్ళను ఆహ్వానిస్తాను అని గట్టిగా హితబోధ చేశారు మా పెదనాన్నగారు.

ఆయన ఛెప్పేనట్లుగానే ఊరివాళ్ళంతా తలుపులు మూసుకొని పడుకున్నారు. హరిజనులంతా మామూలుగా పెళ్ళి ఊరేగింపులో మాదిరిగా పెళ్ళి దంపతులను గురంమీద ఊరేగిస్తూ మంగళవాయిద్యాలతో, డప్పులతో, గంతులతో కేరింతలతో ఆనందంతో వచ్చి మా ఇంటి ముందు చాలా "సీపు వారి విద్య చూపి పోయినారు. వాళ్ళ (ప్రదర్శన చాలా కమల పండుగ్గా పున్నది. మా "పెదనాన్నవాళ్ళ కీవ్వవలసిన కట్నకానుకలు ఇచ్చి ఆదరించిపంపారు. ఈ విధంగా ఉభయ వర్గాల ఉదేకాలు చల్లారి పోయినయ్‌. తర్వాత రెండు పక్షాల వాళ్ళు కూడా యుక్తితో కూడిన మా పెదనాన్నగారి సలహాకు సంతోషించారు. కృతజ్ఞత విషయం మాతం తెలియదు. ఈ విధంగా ఊళో స్‌ విజ్ఞత గలవ్యక్తీ ఒక్కరున్నా పల్లెల (ప్రశాంతతకు,

వ్రగతికి అది ఎంతగానో తోడ్పడుతుందనడం నిర్వివాదాంశం. ఇది మా ెదనాన్నగారు ఊరికి చేసిన రెండవ ఉపకారం! ॥

క దొంగల గన ఎవర ౦ టా క టట స!

0౮1120 300001 టీంయ3గ00 ౪2 హి 64+ బయిు రంగం ఏరోయ

1% టం0టటీహి 21 *205 [యూంఓట1లట - ౪066006601 గగంలేగ

ఉం సకం. స ఓం *సం!6 జాజి ఏ ఇం)! ౧౦04120064 - 16

600౧0౧10 ౯201112601 0 థం 10410 9 ౯౦1౧60౧008 66

తీరం! యిం 0 ౧) [అర ౨౯ ఓజగటంటంాంరత ఇం 8401 ఉలి కృష్ణాజిల్లా = గన్నవరంలో ?-

మౌ సప్పామ్కూలు చదువులన్నీ కృష్ణజిల్లా గన్నవరం హై స్కూలులో

జరిగినయి. ఆ వూరు అప్పటికే దొంగల గన్నవరంగానే పేరు గాంచింది. ఈ వూరుకు (ప్రతిగా గోదావరి డెల్టాలో ఒక గన్నవరం ఉంది. దానివి డెల్టా గన్నారం అనేవారు. ఇప్పుడు మనం చెప్పుకునేది మేం చిన్నతనంలో చదువుకున్న దొంగల గన సవరం గురించి.

ఠ్‌7 మా తరం కథ

ఇప్పుడు విజయవాడ విమానాశ్రయం నుండి ఊళ్ళోకి వస్తోంటే పెద్ద రావి చెట్టు ఉంది. అక్కడ చీకటిగాను, జననమ్మర్హం లేకుండాను ఉండేది. ఇహ ఒంటరిగా వచ్చే బాటసారులను దోచుకోటం తేలికేగదా. దాదాపు 10, 15 కి.మీ దూరం వరకు ఆ రోద్దుమీద భయంగానే ఉండేది. దొంగల గన్నవరం కూడా ఇప్పుడు మారిపోయింది.

ఒకప్పుడు జోరుగా దొంగతనాలు సౌగిన గన్నవరం, ఆది అసలు దొంగల గన్నవరం అని (ప్రసిద్ధి కెక్కింది కదా! ఆటయివంటి గన్నవరం పరిసరాలలో ఎనో గ్‌ మార్పులు వచ్చాయి. పూర్వకాలంలో , దారులు కొట్టీ ఆ దొంగల రావిచెట్టుదగ్గరే విమానాశ్రయం వచ్చింది ఇప్పుడు. విర్మానువ్యంగా ఉన్న దారి పక్క పాలాలు, సీమపంది మాంసం కర్మాగారం వ్లగెరా పొరిశ్రామిక వాతావరణం కాలూనింది. గన్నవరం దాటగానే పక్కన కనిపించే గరువు భూములు, అస్టే నీరు అవసరం కాని మెల్టపంటల భూములు చెరుకు పండించే పాల్గాలెనాయి. గొట్టం . బావులు తవ్వి మంచి జలలు గల బోరింగులు ఏర్పాటు చేయటంతో చెరుకు మొద్డలైెన బంగారు పంటలకు ఆస్కారం కలిగింది. _రెతులు, కూలీలు, ఆర్థికంగా బాగా మెరుగు పడ్డారు. పూచిక పుల్లలు మొలిచి పశువులు గడ్డి మేయడానికి కూడా పవికీరాని “బీడు' భూములు, రూపాయల వర్షం కురిపించే వాణిజ్య పంటలకు పోచుకున్నాయి. ఇవ దొంగతనాలు చేయవలసిన అవసరం ఎవరికి మాతం ఎందుకుంటుంది?

ఆ [ప్రాంతమంతా అంత అభివృద్దిలోకి రావడానికి కారణం మా మిత్రుడు డాక్టర్‌ లక్ష్మణరాయుడు. ఆతడు వైద్యవృత్తిమీదే కాకుండా చుట్టుపక్కల "పేదసాదల ఆర్థికాభివృద్దికోసం, ఆధునిక వ్యవసాయ పద్ధతులలో వాళ్ళకు శిక్షణ కలగచేసి ఆ (ప్రాంతీయులంతా అతన్ని దేవుణ్లీ కొలిచేట్లుగా వాళ్ళ అభివృద్దికి తోడ్చడ్డాడు. ఈ విధంగా పల్లెలలో చదువుకున్నవారు ఒక్క్యరినా ఉంటే ఈ పాటికి మన పల్లెలు ఎంత్రెనా బాగుపడేవి,

రాజకీయ నాయకులు ఏ పార్టీకి చెందినా ప్రజలు కోరేది మాతం నిర్మాణాత్మకమై న కార్య(క్రమం. ఆ మేలుచేసిన వాళ్ళు ఏ పార్టీకి చెందినా ఆ వ్యక్తీ పట్లు (ప్రజలు కృతజ్ఞాలైె ఉంటారు. ఈ తత్త్యం, ఈ రహస్యం రాజకీయవేత్తలకు తెలియదనడానికి వీలులేదు. అయితే ఆచరణలో పెట్టటానికి తగిన చొరవ చూపించలేరు. ఏమంటే రాజకీయనాయకులలో ఎక్కువమంది స్వార్ధపరులు.

దొంగరి గన్నవరం 58 అందువల్ల రాజకీయమంటే రచ్చకీయంగానే మిగిలిపోయింది. రాజకీయాలంటే తమపదవులు, (ప్రాభవాలు, (ప్రాపకాలు అనిమాలతమే అనుకోకుండా తాను తసవారూ పచ్చగా బతుకుతూ అభివృద్ధి సాధించాలన్న దృక్పథం వారికీ కలగాలి. ఒక్కా ఎన్నికల మీదనే తమ సమస్త శక్తులు 'కేందద్రీకరించ కూడదు చోటా వాయకులు, బడావాయకులు. అంచెలంచెలుగా తాము ఏ పదవిలోకి ఎట్లా ఎక్కి వస్తామా అని కాక (ప్రజల అవసరాలు ఎలా తీరుతాయా అనీ, తమ పదవీకాలంలో వాళ్ళకేమి మేలు చేయగలుగుతానూ అనీ తాప్థతయపడితే తమ సదవులు పదిలంగా ఉంటాయి. అవి,ఎక్కడకూ పోవు. (ప్రస్తుతం జరుగుతున్న అభివృద్ధి కార్య(క్రమాలు ఇంకా చురుకుగా సాగుతాయి. బీదసాదలకు కనీస సౌకర్యాలు త్వరితగతిని లబిస్తాయి. ఇలాంటి దృక్పథం పెంపాందించుకోకపోతే మన ఏడులక్షల (గ్రామాలు ఎన్ని శతాబ్దాలు గడచినా అలానే ఉండిపోతాయి. విజయవాడకు ర్‌ కి.మీ. దూరంలో ఉన్న మా (ప్రాతూరుకు రోడ్డు రావటానికి దాదాపు 20 పంవత్సరాలు పట్టిందంటే భారతదేశపు పల్లె జీవనసాభాగ్యం పురోగమించడావికి ఎన్ని సంవత్సరాలు కాలహరణం జరగాలో, జరుగుతుందో ఆలోచించండి. పాొంఘక దోపిడి మాటేమిటి? పల్లెటూరు పరిసరాలలో దొంగతనాలు, దారిదోపిళ్ళ మాట అట్లావుంచి ఈ ఆణుయుగంలో ఇంకో విధమైన దోపిడి అందరూ చూస్తుండగానే జరుగుతున్నది. కమ్యూనిమ్హ సిద్దాంత సూత్రాలకు మూలాధారం అనదగింది మూలధనం. దాన్నే కేపటల్‌ అని నిర్వచిస్తారు వాళ్ళు. కూలీల కష్టఫలితం వల్ల "పేరుకున్న సంపద అది. అందువల్ల సంఘంలో అందరికీ దాని మీద సరిసమానమై న అనుభవయోగ్యపు హక్కు ఉన్నది. అదే ధనరూపం ధరించి లక్ష్మీగా తాండవంచేన్తున్నది.. అ(క్రమంగా దాన్ని దాచిపెడితే అదే నల్లధనం అవుతుంది. అందువల్ల నేటి పాంఘిక పరిస్థితుల ద మై రాజకీయ సంఘర్షణల, ఆర్థికవ్యవస్టా విశ్షేషణల ద్వారా ధనికవర్గం వారు, పెట్టుబడిదారీ వర్ష్గంవారు తమ దగ్గర మూలిగేటంత మూలధనం ఉంచుకోకూడదు. ఈ విధంగా అధికంగా విల్యలుంచు కోవటమే "ెద్దదొంగతనంగా పరిగణించాలని సామ్యవాద ఆర్థిక

59 మాతరం కథ శాస్త్రవేత్తలు (ప్రకటించారు. అందువల్ల ఆ మూలుగుతున్న ధనాగారపు మునలమ్మలను బయటకు తెచ్చి ప్రజాస్వామ్య అధికారుల చేతుల్లో వాళ్ళకు కాస్త ఊపిరి ఆడేట్లు చేయడం మంచిపని. ఇట్లా చేయకపోతే రెండు పూటలా పూర్తిగా తిండిలేనివాడు, తనకు వేరీ ఉపాధిలేక్క ఉద్యోగం దొరకక్క చదువు లేక ఏంచేస్తాడు? కండబలావనికి పని కల్పించడమేకదా అతడు చేయగలిగిందల్లా. “మాలపల్లి సవలలో ధర్మకన్నాల సిద్దాంతం ఇట్లా పుట్టిందే. దారులు కాసి ఉన్నవాడి దగ్గర కాస్తో కూస్తో ఊడలాక్కుని పాట్టపోసుకుంటాడు. ఇది కూడా ధర్మమేనని సామ్యవాద సిద్దాంతాలు నమర్థిస్తాయి. ధర్మపన్నాలు చెప్పి ఏం ప్రయోజనం? ధర్మమార్లాలు చూపాలి కాని. కడుపు కోసం చేసినా దొంగతనం తప్పేనని కోర్టులు శిక్షిస్తాయి. సరే బాగానే వుంది.

కాని, చీకటి బజారులలో అన్ని వస్తువులనూ దాచి వజల చేతి కందకుండా అధిక ధరలకు అమ్ముకుంటూ సాంఘిక జీవితాన్ని దుర్భరం చేస్తున్న దొంగ వ్యాపారస్థులకు ధర్మస్టానాలు ఏం శిక్ష విధిస్తాయి? వాళ్ళ ధనాగారాలను గూర్చి పట్టించుకుంటున్నాయా? కోర్టులకు కావల్సిందల్లా సాక్ష్యాలు, రుజువులు. కాబట్టే ఈ దోపీడీ వ్యవస్థలో టోపీడులు తప్పవేమో! అయితే హీంనామార్గం, (ప్రాణనష్టం పనికిరావు.

ఇదంతా ఎందుకు (ప్రస్తావించడమంటే 80, 90 సంవత్సరాలకిందటి సాంఘిక వ్యవస్థను పరిచయం చేయడానికే. అప్పట్లో దారులు కొట్టడం ఎక్కువగానే ఉండేది అనుకోవాలి. వాకు ఊహపోవలు తెలిసిన తర్వాత మా చిన్నతనంలో కృష్ణా జిల్లా గన్నవరాన్ని అదే ఇప్పుడు విమానాశ్రయం నెలకొన్న గన్నవరాన్ని 'దొాంగల గన్నవరం" అనేవారు. (ప్రస్తుతం వున్న విమావాశ్రయం 'పాంతంనుంచి గన్నవరం ఊళ్ళోకి వెళ్ళేదోవలో రోడ్డుమీద పెద్ద “జడలమాతంగి మాదిరిగా రావిచెట్టు ఒకటి ఉండేది. అక్కడ చీకటి గుయ్యారంగా ఉండేది. ఏమైనా అజ్యాగత్తగా ఉంటే తప్పక దాంగలు కొట్టవాళ్ళు.

గన్నవరం _రెలుస్టేషను నుంచి ఊళ్ళోకి దాదాపు మూడు కిలోమీటర్ల దూరం ఉంటుంది. ఒంటెద్దుబండి ఎక్కిగానీ కాలినడకవ అడ్డదోవలో వెళుతూ ఉంటేగానీ చీకటిగా ఉన్న రోజులలో దొంగలు కొస్టేవాళ్ళు. తరవాత తరవాత

దొంగల గన్నవరం 60 రోజుల్లో త్వరగా ఊళ్ళోకి తీసుకొవిపోయే జట్కాలు వచ్చాయి. పెద్ద రహదారిగా మారిపోయింది విమానాశ్రయం రోడ్డు. నిముషానికో బన్సు తిరుగుతూ జవాభా ప్రయాణపు వత్తిడి హెచ్చిన తర్వాత యీ దొంగతనాల బెడద తగ్గింది. కొత్తకొత్త తరహాల దొంగలు (ప్రపంచమంతా తయారెనస్లే బహుశా అక్కడా తయారై ఉండవచ్చు సనేమోకాని ఆ పాతదాంగల (ప్రాముఖ్యం, భయం, ఇప్పుడేమాలం లేవు.

తూర్పు గోదావరి జిల్లాలోని “డెల్టా గన్నవరం అనే ఊరుంది. కాని ఆ ఊరికన్నా ఆ రోజులలో మేమున్న 'దాంగలగన్నారమే ఎక్కువ (దసిద్దికెక్కింది.

సరే ఎలాగూ దొంగల (ప్రస్తావన వచ్చింది కాబట్టి ఆప్పట్లోనూ అంతకు కొంచెం ముందుకాలంలోనూ చెప్పుకొనే బందిపోటు దొంగతనాల గురించీ, మరాటీ దండులను గూర్చి కూడా కొంచెం చెప్పుకుందాం.

80, 90 సంవత్సరాల కిందట బందిపోటు దొంగలని గుంపులుగా వచ్చి ధనవంతుల ఇళ్ళను ఊళ్ళను టోచుకొనవిపోయేవారు కొందరు. వాళ్ళు ఒక్కాక్కుప్పుడు ముందుగా తెలియ జేసి వచే స వాళ్ళుట. ఊరివారికి వాళ స్ధేవరో తెలిసినా చెప్పటావికీ భయపడేవాళ్ళుట. నలభె వీభైెమంది దాకా వాళ్ళు దండుగా వచ్చి ఊళ్ళు దోచుకునే వారంటారు.

వీళ్ళ లాగానే మరాటీ దండులనే వాళ్ళ బెడద కూడా ఉండేది ఆ రోజుల్లో. మహార్శాష్ట్ర (ప్రాంతాలనుంచి వీరు దండ్లుగా వచ్చి ఊరి బయట గుడారాలు వేసుకొవి మకాం చేసి ఊరిని దోచుకోవటమో లేదా రివాజాగా ఇచే గ్‌ ముడుపులు సంగహించుకొవి పోవటమో చేసేవాళ్ళట, (బ్రిటిషు (ప్రభుత్వం గట్టి (ప్రయత్నంచేసి ఈ బందిపోటు దొంగతనాలను, పీండారీ దోపిడీలను అరికట్ట గలిగింది. అది చరిత కెక్కిన విషయం అందరికీ తెలిసిందే.

మా (ప్రాతూరుకి 10 కి.మీ దూరంలో ఉన్న మా మేనత్త అత్తగారి ఉ్నరెన నూతక్కి (గ్రామంలో వాళి సంట్లో బందిపోటు జరిగిందవి మా మేనమామగారు మా తరానికీ కథగా చెప్పేవారు. మా ఇంకో మేనత్తగ్గారిన తిరుమలమ్మగారి ఊరైన 'కేతనకొండలో కూడా వారింట్లో ఒక సారి బందిపోటు దొంగలు (ప్రత్యక్షమై వారవి చెప్పేవారు. కేతనకొండ విజయవాడ "హ్లదరాబాదు రోడ్డుమీద విజయ వాడమంచి 24 కీలోమీటర్లలో ఉంది. ఊళ్ళకు స్వరెన రహదార్లు లేకపోవడం,

61 మా తరం కథ రక్షణ ఏర్పాటు లేకపోవడం, ఆనాటి సామాజిక పరిస్థితులు ఇలాంటి దొంగతనాలకు కారణమై ఉంటాయని వేరీ చెప్పాలా? ఎలాగూ (వ్రస్తావన వచ్చింది కాబట్టి కేతనకొండను గురించి కొంచెం పరిచయం ఇక్కడే చేస్తాను. 'కేతనకొండ వెళ్ళాలంటే విజయవాడ హైదరాబాదు రోడ్డు మీద 24వ కీలోమీటరు దగ్గరనుంచి రోడ్డుకు దూరంగాకాన్ని ఫర్గాంగుల దూరం లోసలకు వెళ్ళాలి. అంటే బస్సులో వెళ్తే రోడ్డుదగ్గర దిగి నడిచి పోవాలి. ఆయితే తరవాత తరవాత ఒక మార్పు జరిగింది. ఆ పాత కేతనకొండ దగ్గర వరదలు తరచూ వస్తుండేవి. ఊరు మునిగిపోతూ ఉండేది. అందు వల్ల అక్కడ వాళ్ళంతా లేచివచ్చి రోడ్డు పక్కనే స్థలాలు కొనుక్కుని ఇళ్ళు కట్టుకున్నారు. కొన్ని వందల సంవత్సరాలుగా ఒకచోట ఉన్న కుటుంబాలు కూకటివేళ్ళతో సహా “పెకలించుకొని మరోచోటికి మారటమంళే, ఈ మార్పును కూడా ఒక విధమైన వలస కిందనే భావించాలి.

మా చిన్నప్పుడు మా మేనత్రగారింటికి తరచూ వెళుతూ ఉండేవాళ్ళం. అప్పట్లో మా మేనత్తగారిల్లు లంకంత కొంప అంటే నమ్మండి. దాదావు ఒక ఎకరం పారింలో పెద్దదార్లతో ఉండేది. ఆ ఇంటి వెనక పెద్ద వంట ఇల్లు కట్టటం వాకు తెలుసు. ఇంటి వైశాల్యం గురించి చెప్పాలంటే ఆ రోజులలో “ఇన్ని దూలాల ఇల్లు" అనేవారు. అంటే రెండుగోడల మీదకు ఉండే పెద్ద దూలాల సంఖ్య మీద ఆ లెక్క ఉండేది. ఆ వంట ఇల్లే దాదాపు పది దూలాల పొడుగు ఆ(క్రమించి ఉండేది. వంట ఇల్లే ఆంత పెద్దదిగా ఉన్నప్పుడు ఇహ మిగతా ఇల్లు ఎన్ని గదులతో ఉండేదో ఆలోచించుకోవచ్చు. ఎంతమంది అక్కడ ఆ ఉమ్మడీ కుటుంబంలో వివసించేవారో ఆలోచించుకోండి అవన్నీ తరవాత విందురుగాని. ఇంతకూ ఇప్పుడు చెప్పవచ్చేదేమంటే అంతో పెద్ద ఇల్లు పొడుబడి ఆ స్థలంలో ఒక చిన్న గాయ్యి వెలసింది. అందులో రెండు పొములు కాపరం పెట్టాయన్నారు. నేను వెళ్ళి చూశాను. తెలిసిన వాళ్ళెవరెనా చెబితే తప్ప ఆ స్థలంలో అంత పెద్ద ఇల్టుగాని, అనలు అలాటి ఇల్దు ఉండవచ్చునన్న ఛాయలుగావి ఊహ ంచలేము. కుతూవాలం కొద్దీ వెళి స ఆ గొయ్యి చూసివచ్చా. పొములు మాతం కనిపించలేదు. ॥

ఆ పూర్వపు కేతనకొండకు రాకపోకలు జరపాలంకే బండివెంట తుపాకీ ఉండాలి వచే, ఏది. దొంగలు, దొంగతనాలు గూర్చి అనుకొన్నప్పుడు

దొంగల గన్నవరం 62 శేతసకొండ విషయాలు కూడా జ్ఞప్తికి వస్తున్నాయి. "కీతనకాండ చిన్నఊరు. రోడ్డుకి దూరంగా లోపలికి వెళ్ళాలవి చెప్పానుకదా! రోడ్డు మీదికి వచ్చి అక్కడ మంచి 24 కిలోమీటర్లు వెళితే కాని విజయవాడరాదు. ఆ ఊరినుంచి విజయవాడ పోవాలంటే కాస్త వసతి కలవాళ్ళు 'రెండెడ్ల బండి కట్టుకొవి ప్రయాణం చేసేవాళ్ళు. మిగతా వాళ్ళంతా రోడ్డు మీద కాలినడకనే వెళ్ళేవాళు సా అప్పట్లో మేము విజయవాడ (పయాణం కావాంంపటే ఏం చేసేవాళ్ళం. తెల్లవారు రూమున ఏరెండుకో మూడుకో బయలుదేరి బండిలో పడుకొని మెల్లిగా 'పయాణం సాగించేవాళ్ళం. బండి వెంట తుపాకీతో ఒక మవిషీ నడిచేవాడు. దొంగలభయం వల్ల ఈ విధఃగా తువొకి తోడు ఉండేదన్నమాట. సాధారణంగా అక్కడి పల్లెలో నివసించే బీదజాతి (ప్రజలే ఈ దొంగతనాలకు పాల్పడుతూ ఉండేవాళ్ళు. బండి మెల్లిగా ముందుకు పాగేది. తెల్లవారేసరికి చద్ది అన్నాల మూటలు విప్పి ఏల్లలకు ఆ అన్నం కలిపే ముద్దలు ెట్టవాళ్ళు. వాటి రుచి ఇప్పుడు. చెప్పతరం. కాదు. విజయవాడ చేరేసరికి పది, పదకొండు గంటలయ్యేది. అప్పుడు పెద్దవాళ్ళు స్నానాలూ అవీ పూర్తిచేసుకుని మడి కట్టుకుని భోజనాలు చేసేవాళు సా అంటే 15 మైళ్ళు అంట్‌ 24 కిలోమీటర్లు ప్రయాణం చేయటానికి సుమారు 10, 12 గంటల కాలం పట్టదన్నమాట. తర్వాత జట్కాలు వచ్చి ఆ (ప్రయాణం నాలుగైదు గంటలలో పూర్తిఆఅయ్యేది. ఇహ ఇప్పుడు బస్సు పట్టుకుంట అరగంట (ప్రయాణం. అందువల్ల ఇహ ఇప్పుడు దొంగలకు అవకాశం ఎక్కడిది? ఆదీ కాక ఆ (ప్రాంతమంతా పారవంతమై న పాటినేల కావటంచేత నీటి సౌకర్యాలు ఏర్పడి అధికమైన రాబడులు ఇచ్చే పంటలు పండిస్తూ .రెతు కూలీల రోజు ఆదాయం చాలా పెరిగింది. విద్యాగంధం సోకటం వల్ల ఈ తరాల వారంతా సాంఘిక జీవన (స్రవంతిలో చేరిపోయి సుఖజీవనం చేస్తున్నారు. ఇంకొక ఆసక్తికరమైన ముచ్చట చెప్పాలి. ఒకవేళ మా చిన్నతనపు అప్పటి రోజులలోవైనా మాది కేతనకొండ అనీ కరణంగారి తాలూకు అని చెపేతే ఆ దాంగలు మా జోలికి వచ్చే వాళ్ళు కారట! ఆ ఊరి కరణీకం మా మేనత్తకొడుకు దుగ్గయ్యబావ కుటుంబావిది. అందుచేత హాస్యానికి మా బావతో

63 మా తరం కథ అనేవాళ్ళం. “బావా! నీ పేరు చెప్పగానే దొంగలు వదిలేస్తారుట - అసలు నీకూ వాళ్ళకూ ఏదో లాలూచి ఉండేదేమో! వాళ్ళ దోపీడీ మొత్తంలో ఏదైనా భాగం ఉండేదా ఏమిటి వీకు!! మీరంతా తోడుదొంగలైఉంటారు' అని ఆటలు పట్టించేవాళ్ళం. ఇక చోరపురాణం కట్టిపెట్టి ఇతర ముచ్చట్లు చెప్పుకుందాం.

4 మా వంశకథనం ౪ కంకర ౦వ చ మం25స 0న

గల మగ్రణ(66ే [0౧ సెం1016 66101 (0 20. గంటా గ్రరి! జు” ౧బు6 709 రాత లాతునరా. - 01208664 10 "ిటా౮గ 29 [టయి్యి? బం.

సెక్స్‌ క్రిం బ్ర [0ల0 ౧౦౫౦౧౧66 ౧”౭గ్ర[13' - లం కం06 ₹గూగాడ౦ లర్దులగ:ం. ఏల69 ౪66 ౧౧69601 2 లా ఖమిర్ర. పంలకై0 కంంగ5ం0000664 10 ౧111 ఉ1065 09 16 ఆ౮ంలయులుటము? క్ర641 క్రణగడే 1201ల ౪725 [0006 8 6 2ంట56 0౧07. |

& ₹002 ఓ ౦0౬1106456 ఓ 120063 109 623)” డేం[17ల163. ₹0%గలు జఖంటం0426081 00416 డం17ల163 ౪666 €0 006 ఖజురే రయ?లు ఓ ౪16 ?000.-216 ంంగ 0015246”

లజ010/1టుకు/- ఉలి జుంటి 702866 20414 15 5101246664 0 6౦0౧౦9106020. 0% 72/2 6ే2. 26 కాలా కుగం[ిండ రగగ164ం5- ౮౮86 50 61 ల 90 [8 గంగు ఇగుజఖు లయ2షటం౧ 1 6 2119520 కజగం 206 ౦001ల 0గేరేగ్రలం 2016] ౯0863 *లాం ౨48. ౧౧ పం1ష6ట 6 022 ిటళ్త్లఖయిండ 7జఖ2ర01' 0౧ కరంట02 గాలా ౪1100 0౪౯ ₹6మ6 ల 5గ 7లు21మ029 0ల౫66 గ00ల6్ప. 0900 ంరండటంగం జం 6 ౧091000014 11664ల3 00 21 ౧౦82లే0”.

వ్‌” ౨44(ల౧౧21 క్ర బ్రయురే 1101ల ౪7ల6 ఇంటి ₹లాంం4ి ఓ 'స!టురడ 512302 ఇమియ్‌ ౧లంం6 10 ౧476 ౧600169 19.

లయం! 1064100603 - లు లంులుర1[ూం 0౧ కియల్ట!0ళ8 *2్ర్రజుఇక్రండం. 6 20020008 2ద్రిగంట10] మెంటంగేం జం ఏగలిరేక రేయైలుయిుగై 2090” 0౧ 10 [07 0005 610. అ(౦. ౦4౯ 1టుట్సి? జలగం16 02040814టు.

ర్‌ర్‌ మా తరం కథ

మా ఇంటిపేరు (పాతూరు. మా ఊరు (పాతూరు. మా వంశం కుదురు (పాతూరు. ముమ్మాటికీ ఈ విధంగా మేము (ప్రాతూరివారమై నాము. మేమే కాదు (ప్రాతూరులో వున్న చాలా కులస్థుల ఇంటిపేర్లు హరిజనులతో సహా (ప్రాతూరే, (బ్రావ్మాణులలో అయితే “ప్ర తో మొద్దలెతే అంటే [క్రావడి వున్న ఇంటి పేరిటి వారు వియోగి (బ్రాహ్మాణులు. ఉట్టి 'వా' అంటే [క్రావడిలేని వారు వెదీకులు. అయితే కులభేదాలు లేకుండా మా అందరి ఇంటి "పేర్లు '(ప్రాతూరి' కావడం ఒక విశేషం, అంతకన్నా సంతోషం.

మాపూర్వీకుల ఇంటిపేరు “విట్టంరాజువారు". విల్టంరాజువారంళే స్తరెన ఉచ్చారణమేమో! నొక్కి చెప్పేనట్లవుతుంది. వారు నెల్లూరు జిల్లా నుంచి వచ్చారనీ వారు ఇక్కడ స్థిరపడి “పాతూరు' ఇంటి పేరు పెట్టుకున్నారట. అప్పటి నుంచి ఆ వంశం వారికి ఈ ఊగే స్టీరనివాసమైంది. ఎలాగూ (ప్రస్తావన వచ్చింది కాబట్టి మూ వంశవృక్షాన్ని ఇక్కడే వివరిస్తే సరిపోతుంది. మా ముత్తాతలు మంద్ర శాస్త్రవేత్తలు

మా మూలపురుషుడు “ఇల్లరికం” వచ్చాడని తెలుస్తున్నది. “ఇల్లరికం' అంటే యీ తరం వారికి తెలీదేమో, కాస్త స్థితిమంత్నులై ఉన్నవారు అంపే ఆడపిల్లలు మామే ఉన్నవారు ఇంట్లో తమ తరవాత 'మగదిక్కు' ఆంటే ఇల్లు సిరిదిద్దే ఒక వ్యక్తి ఉండాలనే భావనతో అల్టుణ్లీ తమ ఇంటీకి వారసునిగా తీసుకొని వచ్చి ఇంట్లోనే ఉంచుకొనేవారు. పెళ్ళి నంబింధం కుదురు కొనే ముందే ఇది ఒక షరతుగా విధించేవారు. పిల్లనిచ్చేవారు. దీనికి ఇష్టపడేవారు కూడా కొందరువుండేవారు. అయితే ఇలాటిదొ ఎప్పుడు సంభవం అంటే వరుడీ తాలూకు వారు వధువుతాలూకు వారికంళే స్థితిగతులలో కొంచెం తీసికట్టుగా ఉన్నప్పుడు మామే. లేకపోతే “మగవాడు" ఎందుకు వప్పుకుంటాడు. కాని అత్తవారింట్లో ఉండి సర్దుకు పోవడానికి కూడా మంచి స్వభావం ఉండాలి.

మా మూలపురుముడికి నలుగురు కుమారులు. వాళ్ళంతా మంచి యాజ్జికులు. మంట శాస్త్రవేత్తలు అయినట్టు లోకంలో (ప్రసిద్ది. యజ్ఞయాగాదులు చేసి మా ముత్తాతగారి తరంలో పొలాలు చాలాభాగం అమ్మినట్లు, అప్పులవారికి దఖ్లలెనట్టు చెపుతారు. మా ఏతామహులు తిరుమలరాయుడుగారు మంచి వ్యవవర్త. ఆజానుబాహువుగా ఉండి మాంచి

మా వంశకథనం 66 హుందాగా ఉండేవారుట. ఆయన గ్యురంమీద చుట్టుపక్కల ఊళ్ళు తిరుగుతూ ఉండేవారుట. ఆ రోజులలో గురం ఉండటమే పెద్ద హోదా. పెద్ద పెద్ద వారికి అడే వాహనంగా వుండేది;

ఈ రోజుల్లో కలవారికి కార్డు ఉన్నట్లు ఆ రోబాల్లో గొప్పవారికి గుగరాలుండేవి. ఒక మోన్తరు ష్టాయి వారికీ ఇప్పుడు న్కూటర్లు ఉంటున్నాయనుక్లోరిడి. అప్పట్లో అధికారులకు, సంపన్నులకు, గ్కురాలే ప్రయాణ వాహనాలుగా ఉండేవి, మా తిరుమలరాయుడు తాతగారు వ్యవహర్త అవటం చేత తండ్రిగారి పాలాలన్నీ ఆప్పుల వారు కట్టుకుంబుంకే తాను పంచుకున్నట్లు దస్తావేజులు రాసుకుని ఒక నూరెకరాలు మా కుటుంబానికి దక్కేట్లు చేశారు. అప్పటి నుంచే (ప్రాతూరు వారు పంద ఎకరాలు వున్న జమీందార్డుగా లెక్కలోకి వచ్చారు. ఆ విధంగా ఊళ్ళోవాళ్ళు వారిని గౌరవించేవారు. మా తాతగారి తరువాత మేము మూడో తరంవారమై నా ఇప్పటికీ కొస్తో కూస్తో ఆస్తీ వుండి ఆ ఉమ్మడి భావాన్నీ సోదరభావాన్నీ విలుప్పుకోగలిగినందుకు, అఆ నంవదొయాన్ని అనుభవిన్తున్నందుకు గర్వపడుతున్నాం. ఈ తరం వరకు మేము దాన్ని కొనసాగిస్తూనే వచ్చాం. ఇప్పటికీ మా అన్నదమ్ములలో (ప్రాతూరు ఉమ్మడి కుటుంబ ఆస్తులలో ఎవరు ఏమి చేసినా అంతా ఆమోదిస్తాం. ఆది మా ఉమ్మడి కుటుంబపు ఆప్యాయత, నాలుగో తరానికి ెందిన మా పీల్లలు (ప్రపంచంలో అన్ని మూలలలో ఉన్నా ఇదే భావంతో ఉన్నందుకు వారి తల్లిదం్యడులమైన మా తరంవారికి ఎంలో సంతోవకరమ్రై న విషయం.

వూర్వకాలంలో యజ్ఞయాగాదులు, నంతర్చణలు, నప్తాహాలు, మోక్షసాధనకోసం ఎన్నో ధర్మకార్యాలు, రామపట్టాభిషేకాలు, పీఠాకళ్యాణాలు చేసీ ఆస్తులు హరించుకొని పోయిన *పద్దలు ఎందరో ఉండేవారు. ముఖ్యంగా (బ్రాహ్మణ కుటుంబాలలో వీరి సంఖ్య ఎక్కువగానే ఉండేది,

పొతకాలంలో “బాహ్మణవ్యవసాయంి అనే మాట ఇట్లానే పుట్టే ఉంటుందనుకుంటాను, అయితే ఈ సామెతకు (ప్రాధాన్యం ఇప్పుడు తగ్గిపోయింది. (టాహ్మణవ్యవసాయం అంటే ఏవిచో జపతపాలు చేసుకుంటూ తమ దృష్టిలంతా “ఆముష్మికం' మీద కేందీకరించి ఐహ్హికంగా పట్టించుకోక

67 నూ లరం కధ పోవడంవల్ల వ్యవసాయంలో నష్టం వచ్చేది. ఇప్పుడైతే వ్యవసాయం చేయదలచుకొన్న (బాహ్మలు కూడా మిగతా రెళుల మాదిరిగొనే ఫలసాయంపైనే దృష్టిని కేం్యద్రీకరించటం వన్ల మిగతా ెతులతో వాపీ వారూ లాభదాయకమైన వ్యవసాయాన్నే చేన్తున్నారు. అయినా బ్రావ్మాణ వ్యవసాయానికి మా పూర్వీకులే తార్కాణం. యాజ్జికులు కావటానికి వందల ఎకరాలు వాళ్ళు అమ్మారు. అందుకే మా తాతగారు తిరుమలరాయుడుగారు తెలివిగా తండి దగ్గరనుంచి తన భాగం పంచుకుని ఒక వందెకరాలు అప్పుల వారిబారి నుంచి తమను తాము రక్షించు కోగలిగారు. అవే ఇప్పుడు మేం అమ్ముకోడానికి ఉపయోగించినయి. అదీ మా ఈ తరంవారి ప్రయోజకత్వం.

మా తాతగారు గొప్ప హోదాతో జీవించారుట. హుందాగా గడివారుట, ఉద్యోగం తూడబోతే చిన్నదే. నెలకు నాలుగు రూపాయల జీతం గల “మణేదారు" ఉద్యోగం చేసేవారు. అయితే ఆయన దర్జాను గురించీ హోదాను గురించీ మా పెద్దన్నయ్య గర్వంగా చెపుతూ ఉంటాడు. ఏమిటంటే ఆయన “కృష్ణాకెనాల్‌ ' _రెలుస్టేషనుకు _రెలు ఎక్కడానికి వెళ్ళినప్పుడు ఆ స్టేషను మాస్టరుగారు మా తాతగారు విశ్రాంతిగా కూచోవటానికీ ప్లాటయుఫారం మీద పడకకుర్భీ ఏర్పాటు చేసేవాడుట. అంత పెద్ద ఉద్యోగి అయిన స్టేషను మాస్టరు మా తాతగారు కూర్చోడానికి కుర్చీ ఏర్పాటు చేయించారంళు తాతగారి హోదా హెచ్చుగా ఉన్నట్లే లెకికదా! ఆ (పాతూరి తిరుమరిరాయుడి గారి మనవలం ఇప్పుడున్న మేమంతా. మా తర్మడులంటత్థా గతించారు కదా! ఇక మేమే పెద్దలం. అంతేకాక ఈ “మా తరం చర్మిత్కి రాసుకోగల శక్తి అనండి సామర్ధ్యమనండి యోగ్యత అనండి అదేదో కూడా కొంతలో కొంత ఉన్నందుకు మా తరంవారికి గర్వంగానే ఉంది మరి.

మా పూర్వీకులు అంటే మా తాతగారి తండి యజ్ఞనారాయణగారు వ్లగెరాల వరక్రు వారంతా మం(త శాస్తవేత్తలు. దెయ్యాలు వున్నాయో లేవోగావి దెయ్యాలు భూతాలు ఉన్నాయని నమ్మి అవి తమను ఆవహీంచాయవి కూడా నమ్మి మనసు బెంబేలెత్తిపోయి ఆదోవిధంగా వింతగా విడ్డూరంగా (ప్రవర్తించేవారు చాలా మంది మన సంఘంలో ఉండేవారప్పుడు. ఇప్పుడూ కొంత మంది ఉండవచ్చు. ముఖ్యంగా ఇటయివంటి వాళ్ళను పల్లెలో చిన్న చిన్న పట్టణాలలో ఆ

మా వంశకథనం ర8 రోజులలో ఉండేవారు. ఈ విధంగా “గాలీ' 'ధూళీి తమకు సోకిందని గంతులు వేసేవారు వస్తే ఆ క్షుద్రదేవతలేవో మా ముల్తాతలకు కనిపించేవట. మంత్రించి దర్చ్భపున్లి విసిరేస్తే ఆ క్తు.దశక్తులు మాయమయిపోయి వచ్చినవాళ్ళు సుఖంగా తిరిగిపోయేవాళ్ళట. ఇది మనస్సుకు సంబంధించిన విషయం. (భాంతే కాపచ్చునేమోకాని ఆ వ్యక్తులకు మాతం అది నిజం. ఈ కాలంలో కూడా మానసికమైన వత్తిడులే అన్ని రోగాలకు మూలకారణం అంటున్నారు కదా? మానసీక శాస్త్రవేత్తలు కూడా వ్యాధులకు, రోగాలకు మనస్సే కారణమని అంటూనే ఉన్నారు. అందువల్ల మనస్సు మీద పనిచేసి మనస్సుకు “గురి కలిగించే ఏ విధానమైనా మంచిదే. అందుకే కాబోలు “మావిందిమందు' అనే లోకోక్తి పుట్టి ఉంటుంది. వేదాంతులు 'మనస్సు'ను “ఆత్మను విడదీస్తారు. మనస్సు కోరికలకు బలిఅవుతుంది. ఆత్మ వేదాంతమారాన్ని చూపిస్తుంది.

దేవుడని నమ్ముకొని, మొక్కులు మొక్కుకొని, ముడువులుకట్టి దైవదర్శనం చేసుకుంటే తగ్గిన అనేక దీర్హవ్యాధులు, మందులు లేవని వైద్యులు చెప్పిన వ్యాధులు కుదిర్హి ఆ విధంగా నయమైన వ్యక్తులను కళ్ళారా చూశామని చెప్పే వివేకవంతులు అనేకమంది ఉన్నారు. మంథతశాస్తం లేదనటావికి వీలులేదు. ఆయితే మన (గ్రహింపునకు ఆందనివి, మనం తెలుసుకోలేనివి తెలియనివి ఏవీ లేవని అనగలమా? అట్లా అనటం వివేకం అనిషించుకోదేమో! నిజంగా వివేకవంతుడైెతే అట్లా అనబానికి సాహసించడు. అయితే “వినదగునెవ్వరు చెప్పిన వినినంతనె వేగపడక వివరింపదగున్‌* అనే పద్యాన్ని ఎప్పుడూ జ్ఞాపకం ఉంచుకోవాలి. అమ్మవారు (ప్రత్యక్షం

మా తాలలకు, ముత్తాతలకు వాళ ఉపాస్యదేవతలు అమ్మవార్లు (ప్రత్యక్షంగా కనిపించేవారుట. విద్య ఉన్నవాడికీ, విద్య ఉండి తాండతికాల జోలికి పోకుండా న్యాయంగా (బతికే వారికీ సరస్వతీ కటాక్టమేకానిలక్ష్మీ కటాక్షంఅరుదుగా లభించేదేమో ననుకోవాలి. ఇందుకు నిదర్శనం మన గొప్పగొప్ప కవులంతా అనుభవించిన దారి(ద్యం. కాని ఆ మహాకవులు బమ్మెర పోతనామాత్యుల వంటీవారు తాము అనుభవిస్తున్నది దర్శిదమనుకోలేదు. అదే మవదన్మగహం అనుకున్నారు. “బావా! భాగవతాన్ని ఏ మహారాజ్ఞుకెనా అంకితం ఇస్తే ఎంచకాా

69 మాతరం కథ దర్జాగా సుఖంగా మహదెశ్వర్యంతో బతకవచ్చుకదా" అని శ్రీనాధ మహాకవి పోతనగారికి బోధించాడంటారు. ఆయినా పోతన మహాకవి అందుకు అంగీకరించలేదుకదా వెగా “బాలరసొలసాల నవపన్లవ కోమల కావ్యకన్యను, కూళలకెందుకీస్తానయ్యా” అని ధిక్కరించి విర్భ్మయంగా 'ఆపడుపుకూడు భుజించుటకంటె సత్కవుల్‌ హాలిక్యులెననేమి, గహనాంతరసీమల కందమూల కౌద్దాలిక్తులైననేమి?"అని, ఆత్మతృస్తినీఆత్మవిశ్వాసాన్ని (ప్రకటించుకున్నాడని పెద్దలు చెబుతారు. అదే నేటివరకు తరతరాల వారిని మహాత్ములను (ప్రభావితం చేస్తున్నది. నిజానికి పామాన్యులకు కూడా ఆది ఆదర్శంకావాలి. అనువర్తించాలి. ఎందరో మహానుభావులు, పోతనగారివంటి వారందరికీ వందనాలు. బమ్మెరపోతరాజ్డు త్యాగరాజు మొదలైనవారు రాజ్యాశ్రయాన్ని కోరలేదు సరే ఒక్కొక్కసారి రాజ్యాగహానికి కూడా గ్బురెనారు. ఈ విధంగా ఆలోచిస్తేమరి సరస్వతీదేవికీ లక్ష్మీదేవికీ ఒకరిపాడ ఒకరికి ఎందుకు గిట్టదో తెలియదు. వాళ్ళు తోడికోడళ్ళు కాదు కాని అత్తాకోడళ్ళు. అందుకే వాళ్ళిద్దరికీ పడదేమో! అయితే ఇలా అత్తకోడళ్ళకు పడకపోవడం సృష్ట, పుట్టినప్పటినుంచీ సాగుతూనే ఉన్నదన్నమాట! భగవదనుగ్రహం కోసమే కదా ఎవ్వరనా యజ్ఞాల, యాగ్గాలైనా చేయడం. అవిచేసి మా ముత్తాతలు అప్పుల పాలై ఎన్నో వందల ఎకరాలు పోగొట్టుకున్నారు. కాబల్టి వాళ్ళు యజ్ఞయాగాదుల ద్వారా అర్చించిన దేవుళ్ళు దేవతలు కూడా ఆ మా ముత్తాతలను ఆముష్మికంగా ఏమన్నా అను(గవాం చూపారో ఏమో కాని ఐహీక దృష్ట్యా చూస్తే నష్టపరచినట్లుకదా! అప్పులు తీర్చలేని పారికి సివిల్హుజెలు

ఆ రోజులలో శిస్తులు ఇవ్వకపోతే పాలాలు వేలం వేయడమే కాక అప్పటికీ వసూలు మొత్తం సరిపోకపోతే జైలుశిక్షకూడా అనుభవించవలసి వచ్చేది అప్పులప్తాలెన ఆసామీలు. ఈ విధంగా మా ముత్తాతలకాలంలో పన్నులు కట్టలేకపోతే అధికారులు శైలు వారంట్లతో సవోసస్తే మా ముత్తాత గదిలో కూర్చువి జపం చేసుకుంటూ ఎంతసేపటికీ బయటకు రాలేదుట. వచ్చిన కోర్టు అధికారులు తలుపుసందులోంచి చూస్తే వాళ్ళకు ఎదురుగుండా అమ్మవారు కనిపించినబ్హ భయపడి వెళ్లిపోయారుట!

మా వంశకథనం 70 ఆ రోజులలో (ప్రతి చిన్న అధికారం చెలాయించే పదవికీ తెల్లదొరలు, ఇంగ్లీమ వారే సీమనుంచి ఇక్కడకు వచ్చి ఉద్యోగాలు చేసేవారు. అందుచేత ఇహ ఇట్లా లాభంలేదని ఆ అధికారి దొరవారే స్వయంగా కృష్ణ కట్టమీదుగా వచ్చి కట్ట దిగి ఊళ్ళోకి రావటానికి ప్రయత్నించారట. మా ఉఊఉణేమో కృష్ణానది గట్టుకు ఆనుకుని (ప్రస్తుతం నిర్మించబడిన (ప్రకాశం బారేజి కిందుగా రెండు మైళ్ళ ఆరవ ఫర్ణాంగు రాయి దగ్గర ఉన్నది. ఈనాటి కొలమానం అయితే 4వ కిలోమీటరు దగ్గరవున్నదని చెప్పాలి. అక్కడ దొరగారు కట్టధిగబోతుంట్‌ ఆయన దారికి అడ్డంగా అమ్మవారు నిలబడి ఆయనను కట్టు దిగకుండా ఆపేసిందట. ఆయన గరం అలానే విలబడి పోయిందట. గురమంటే ఇంకో సంగతి జ్ఞాపకం వస్తున్నది. 80, 90 సంవత్సరాల కిందట (ప్రపంచమంతటిలోనూ గురరానికే ఎక్కవ వినియోగంవుండేది. గ్యురాలమీదనే వ్యాపారాలు. శక్తి గణాంకంగా “హార్స్‌ పవర్‌" అనేమాట ఇల్లూ పుల్టిందే. పాలం పనులలో కూడా గురాలనే ఉపయోగించేవారు. అందుకే గాబోలు గ్మురం, ఎద్దు సమానం అన్న వానుడీ పుట్టింది. గ్యురంగాడిదా సమానమా? అనే సామెతకూడా ఉండనే ఉన్నది.

ఆ కాలంలో కలెక్టరుగా ఉన్నదారలు మంచి మంచి గురాలమీద జిల్లాలలో పర్యటిస్తూ కొంచెం గొప్పవారు. రెతుల యోగక్షేమాలు విచారిస్తూ ఉండేవారు. అట్లానే మా ముత్తాతగారు పన్నులు ఎందుకు చెల్లించలేదు అవి కనుక్కోవటానికి స్వయంగా వస్తున్న దొరగారిని అమ్మవారు ఎద్బురె వెనక్కి తిరగకొల్దిందంకే ఆశ్చర్యంగానూ నమ్మలేనిదిగానూ వుందిగదా! ఉపాసనబలం తప్పక ఉండి ఉంటుంది. అదే మా ముత్తాతగారిని కాపాడి కూడా ఉంటుంది.

మా పూర్వీకులు అంటే మూ ముత్తాతకంటే పూర్వీకులు అప్పయ్య సోమయాజులుగారు ఉండేవారు. ఆయన యజ్ఞయాగాదులు చేయడం వల్లనే సోమయాజ్యులెనారు. "పెద్ద యజ్ఞం కాక కాస్త చిన్న యజ్ఞం చేస్తే అయివంటి వారిని “'పొకయాజి అఆనేవాళు సం “వెశ్వదేవపరుడు అనేటయువంటిది కూడా ఇటువంటిదే, ఇవన్నీ వైదికకర్మలకు సంబంధించినవి. పరలోకంలో సుఖంగా ఉండటానికి పారమార్థికమై న ఇహలోక కార్యకలాపాలు. వీటిని అనుష్టించే వాళ్ళకు ఇటివంటి బిరుదులుండేవి. ॥

ఈ కాలంలో కూడా (బిటిమవారి పరిపాలనలో కూడా సర్‌, రావుబవాదుర్‌, దివాన్‌ బహదూర్‌ మొదలైన బిరుదులుండేవి. స్వరాజ్యం వచ్చిన

క. మా తరం కథ తర్వాత స్వతర్యత భారతప్రభుత్వం పద్మశ్రీ, పద్మభూషణ్‌, పద్మభూషణ్‌, భారతరత్న వంటి బిరుదులను ఏర్పాటుచేసింది. ఇవి వివిధవర్గాలుగా ఉన్నాయి. విశిష్టసేవాచ(క్ర పరమవీరత్మక మొద్డలైనవి ఒక వర్గం. అన్నిటికన్నా పెద్దది “భారతరత్న' అని మీకు తెలిసిందే.

ఇప్పుడైతే పెట్టు బిరుదులు కాక*పుట్టు బిరుదులు చెలామణిలో ఉన్నాయి. ఆ రోజుల్లో లాగా కాకుండా ఈ రోజులలో యజ్ఞయాగాదులు చేయకపోయినా మామూలుగా తమ సేరులచివర వెదిక్కులైతే సోమయాజులనీ, నియోగి శాఖవా్ఫాతే శర్మ" అని తగిలించు కుంటున్నారు. కాని మరీ ఈ రోజులలో “శర్మ" అని వెదికుల శాభవాళ్ళు కూడా పెట్టుకుంటున్నారు. “అర్జం' కావాలంటే ఇందులో పెద్ద తప్పేమీ లేదు. అయితే పూర్వకాలంలో సోమయా- జులుగారెతే చెవులకు కుండలాలు ధరించి పండిత శాలువలు కప్పు కొవి వేదం బాగా చదువుకున్న విద్వాంసులుగా “సోమ యాగంచేసి చలామణి ఆయ్యేవారు. చూసీ చూడటంతోనే వేషభాషలను బల్టీ సోమయాజాలుగారని తెలిసిపోయి సభామర్యాదలు పాందేవారు. అల్లూగా మొ తాతముత్తాతలలు ఆప్పయ్య సోమయాజులు, యజనయాజన సోమయాజులు అనే పేర్తతో చలామణి అయే్య్యావారు. అందులో అవృ్చుయ్యా పోమయాజులుగారు గొప్ప పేరుపాందినవారు.

అప్పయ్య సోమయాజాలుగారు కూడా యజ్ఞయాగాదుల వన్ల అప్పులపాలెతే కోర్టు కేసులు పెట్టి అరెమ్ట చేసీ జైలులో పెట్టారు. ర్యాత్రి జైలులో పెడితే మళ్ళీ ఉదయాన తన పనులు తాను చేసుకుంటూ ఇంట్లోనే అందరికీ కనిపించారు. జైలు అధికారులు అక్కడ ఆయన కోసం వెదుకుతూనే ఉన్నారు. ఇక్కడ ఆయన తమ న్వంత ఇంట్లో ఏమీ జరగనప్లే మామూలు కార్య(కమాలను, పూజపునస్కారాలను విర్వహించుకుంటూనే ఉన్నారు. ఆయన ఉపాసనా బలాన్నీ మంత మహాత్మ్యాన్నీ చూసి అధికారులు ఇహ ఆయన బోలికీ పోలేదట. , పోకకాయను సాలగ్రామం చేయటం

అప్పయ్య పోమయాజులుగారు తన మంట మహీమతో పోకకాయను పాల(గ్రామం కింద మార్చేశారుట. 'పాలి(గ్రాం' అంటే శివుడి స్వరూపమైన శిల.

మా వంశకథనం 792 అది చిన్న శిలా లింగం రూపంలో ఉంటుంది. దీవికి పూజలు, అర్చనలు చేస్తారు. ఆ పాలి[గామాన్ని మా తాతల తరంవరకు మా ఇంట్లోనే పూజలో వుంచి ఆర్భన చేసేవారు. దీనినే దేవతార్చన అంటారు. అంటే దేవతలను పూజించడమన్నమాట. మా తాతగారు తిరుమల రాయుడి గారి వరకు మా ఇంట్లో దేవతార్చన ఉండేది. ఆ సాలిగ్రామానికి పూజ జరుగుతూ ఉండేది. ఆయన మరణానంతరం ఆయన వియ్యంకుడు అంటే మా "పెదనాన్నగారి మామగారు నూతక్కి లక్ష్మీవారాయణగారు తీసుకవెళ్ళి నూతక్కి (గ్రామంలో దేవతార్చన జరిపేవారు. తరవాత ఆయన ఆ సాలి[గామాన్ని దేవుడి గుళ్ళో ఇచ్చేసి అక్కడే అర్బన చేసే ఏర్పాట్లు చేశారు. నరసింవస్వామి విగ్రహాలు కూడా మా ఇంట్లో ఉండేవి. వాటిని కూడా మా ఊరి గుళ్ళో ఇచ్చారు. ఎందుచేతనంటే మా తండ్రుల తరం వారంతా ఇం్లీము చదువులు చదువుకుని ఎంత చిన్న ఉద్యోగ్గాలెనా అంగీకరించి వాటి మీద వ్యామోహం వళ్ల ఊరు విడిరిపోయారు. అందువల్ల ఇంట్లో మడీగాగాని ఇంక ఇతరమైన భక్తి (శ్రద్దలతోగావి వూజవేసేవాళు గ్‌ లేక్రపోవటంవర్ల వాళ్ళు ఆ బాధ్యతను దేవాలయానికి అప్పగించి తమ ఇంటి సంప్రదాయాన్ని ఆ విధంగా నిర్వహించారు. ఈ ఉద్యోగాల మూలంగా ఇంట్లో దేవుళ్ళందరికీ యీ మాదిరిగా ఉద్వాసన చెప్పవలసి వచ్చింది.

ఇదీ మా పూర్వీకుల పూజా పునస్కారాల చరిత. మా వంశ చర్మిత చెపుతూ మంత్రశక్తి మొదలైన విషయాలు, ముందుతరాలవాళ్ళకి విచిత్ర అనుభవాలు వమ్మలేనంత గొప్పగా ఉన్నవాటిని ప్రస్తావించ వలసివచ్చినందుకు గర్యంగానే ఉంది. పురిచికి కిన్సమ్మగది

ఇంకో అఆనక్తీకరమైన సంగతి చెప్పాలి. మా ఇంట్లో ప్రవేశించగానే కుడ్డీవెవున ఒక గది ఉంది. ఆ గదిని “కిష్టమ్మగది' అంటారు. ఆంటే పూర్వం ఎవరో కృష్ణమ్మ అనే ఆవిడ మా ఇంచ్చో, అంపే మా కుటుంబంలో ఉండి ఉంటుంది. ఆక వ్షమ్మగారే ఈ కిష్టమ్మ.

73 మా తరం కథ

ఆ కిష్టమ్మగదికి ఒక విశిష్టత ఉంది. ఉండేది. ఆ రోజులలో ఎవర్షికెనా “కాన్ను' కష్టముయితే వచ్చి ఆ గదిలో పడుకుంటే కాన్సు తేలికగా ఆయ్యేదిట. అదీ ఒక నమ్మకమేనమకోండి. మానసికళాన్త ఏం చెవుతున్నదీ? నమ్మకమే ముఖ్యమని. “మనఏవ మనువ్య(ప్రాణం' కదా. మనస్సు ఆహ్లాదకరంగా ఉంచుకోవాలి. సుఇఖదుఃభాలన్నీ మనసులోనే పుడతాయి. మననువనే వని చేస్తాయి. అట్లా వాళ్ళ నమ్మకం వల్లే వేగంగా ఎొప్పులు వచ్చి వెంటనే (ప్రసవించే వారనటం నమ్మదగ్గ విషయమే!!!

వక మా అమ శ్ర కథ ఇర 505 హ్‌ మ పడ0ంరరరని

1001ల ఏ 06 0651 €60201ల - 411001 ఓంం02ట01 €0 ౪౩

5 ఇ!06క్ర0 లు. 516 ౪/23 906 పంటల 00"60గంో” - 116

-|| ం0[ము/110లా ఓ 0030ల 0-100'901206 41 విశ 2రాషం

= 1060 ఇర్వళంలుం06 ఓ ౧606520” 10౯ 2 500-01-127

60మ%0క్ర హ్‌ం౧ 2 702866 €0 బు ౪౧0లా ౧1133 16 50౧61 “గు దవులందు పరమగురువు తల్లి" అవి భారతంలో ఉంది. అందువల్లే కాబోలు మన పెద్దవాళ్ళు (వ్రత్యక్షదైవాల గూర్చి చెపుతున్నప్పుడు ముందుగా తల్లినే తలచుకొన్నారు. “మాత దేవోభవ, పితృదేవోభవ" అనేది పెద్దలనుడి కాబట్టి ఇప్పటి విద్యావేత్తల ఆలోచనలలో కూడా కుటుంబ సంక్షేమంలో, విద్యా విజ్ఞాన వికాపాలలో తల్లికే అగ్రస్థానం ఇవ్వాలంటున్నారు. (స్తీ విద్యావంతురాలెతే ఆ కుటుంబమంతా. విద్యావంతమౌతుంది. పురుషుడు విద్యావంతుడైతే అతడొక్కడికే జ్ఞానం పరిమితం అన్నారు వేత్యలెనవారు.

తల్లి చదువుకున్నదయితే ఆ విజ్ఞానం, (క్రమశిక్షణ పద్దతులు, కుటింబంలోవి పభ్యులందరికీ ఆలవడే అవకాశం ఉంది. వ్యాప్తిచెందే సౌలభ్యం

75 మాతరం కధ ఏర్చడుతుంది.తండడీ బాగా విద్యావంతుడైనా చాలా వరకది ఆయన వ త్మివెపుణ్యానికే దోహదపడుతుంది. అందువల్ల ముందర మా అమ్మ వ్యక్తిత (0, ఆమె పుట్టుపూర్వోత్తరాలు, ఆమె పెంపకంలో నా అనుభవాల్సుకాస్త చెప్పాలని ఉంది. విశ్వవిఖ్యాత రచయిత మాగ్టిం గోర్కీ తల్లి స్థానాన్ని నిరూపిస్తూ 'ది మదర్‌" అనే నవల (వ్రాశాడు. ప్రపంచ భాషలన్నిటిలో ఇది పేరు తెచ్చుకుంది. నే; కూడా “'మాతృదేవోభవి ఆంటూ నా కధను (ప్రారంభిస్తున్నాను.

మా అమ్మగారి తండి కలపటపు రంగారావుగారు. వారి అసలు స్వస్థలం తూర్పుగోదావరి జిల్లా కాకినాడ ఆయినా వృత్తిరీత్యా వారు మదానులో స్థిరపడ్డారు. అయితే రంగారావుగారు పెపెన చిన్న చిన్న వ్యాపారాలు చేన్తూ సుఖంగా కాలక్షేపం చేస్తూ ఉండేవారు. (గ్రామీణ (పొంతాలవారు, ఒక మోస్తరు చిన్న పల్టణాలవారూ పెద్ద పట్టణాలకు సుఖజీవనావకాళాలు వెతుక్కుంటూ ఇప్పుడు వలస పాగిస్తున్నటప్లే ఆ రోజులలో కూడా కొన్ని వర్గాలవారు పెద్ద పట్టణాలు చేరడం ఉండేది. అలాంటి పరిస్థితుల లోనే మా తాొలతగారు రంగారావుగారు. స్వస్థలం విడిచి ఉండవచ్చు. ఉండవచ్చేమిటి అలాటి ఉద్దేశంతోనే ఊరు విడిచి వెళ్ళారు. పెద్ద పెద్ద వారి పరిశయ్యాలైనాయి ఆ మహా పట్టణంలో వారికి. తుని రాణీగారి దివాన్‌ గిరి కూడా కొన్నాళ్ళుచేశారు వారు. ఆ సంన్థాన వ్యవహారాలు మదదాసు నగరంలో చూసిపెడుతూ ఉండే వారన్నమాట. ఊరికే ఉండకుండా ఏదైనా వ్యాపారం కూడా చేస్తే బాగుంటుందని నెయ్యి వ్యాపారం (ప్రారంభించారుట. మన ఆంధ్ర (ప్రాంతంనుంచి నేతి డబ్బాలు దిగుమతి చేసుకొవి మద్రాసునగరంలో పెద్ద ఎత్తున కాక ఏదో చిన్న తరహా వ్యాపారం చేసేవారు తాతగారు. ఒక సారి ఏం జరిగింది? ఆ సారి వచ్చిన నేతి డబ్బా తూకం సరిగానే ఉన్నది కాని నేతి ఆడుగున బరువు పెరగటావికి ఒక పెద్ద గుండాయి వేసి ఉన్నదట. ఇలా మోసం చేయడం తప్పుడు తూనికల ద్వారా లాభం పొందుదామనే అత్యాశ మోసపుబుద్ధి ఎగుమతి దారులలో అనాదిగా కళాకాశలంతో వర్థిల్దుతూ వస్తున్నదే.

అందుకే ఈ రోజులలో మన (ప్రభుత్వం వారు, ముఖ్యంగా మన విదేశ్‌ వ్యాపార లావాదేవీలలో చూపంచే నమూనా ఒకటి, పంపీఎంచే నరుకు ఒకటిగా (వ్రవర్తించవద్దని మరీ మరీ మొత్తుకుంటున్నారు. దేశంలో వవిధ విపుణులలో

మా అమ్మ కథ 76 అమ్మే నరుకులు కూడా విర్చుష్టంగానూ ఉత్తమ(పమాణాలు అందుకున్నవిగానూ ఉండాలని ఎనో 1 విమయావళులు కూడా రూపొందించారు. వినియోగదారుల హక్కులలో ఇదాక ముఖ్యాంశంగా (ప్రతి దేశంలోనూ పాటిస్తున్నారు. దారితప్పిన వారిని దండిస్తున్నారు.

సరే మరి ఇటువంటి వంచనా శిల్పానికి గురిఅఆయి మా తాతగారి “నేతివ్యాపారం' కూడా కొద్ది కాలంలో గుండాయిలాగా స్టాణ్యువెంది. అంటే, అభివృద్దిలేని కారణంచేత తాము గురి అవుతున్న మోసాలను నవ్వుతూ ఇతరులకు చెప్పుకుంటూనే ఆయన తనదైన “బావ్మణ వ్యాపారానికి స్వస్తి చెప్పారు. అయితే తమ హోదాకు, స్థాయికి తగినట్టు ఆక్కడ తమ పలుకుబడి ద్వారా జరగాల్సిన చిన్న చిన్న పనులను ఇతరులకు చేసిమెడుతూ “దివాన్‌ గిరీ' హోదాలో మద్రాసు నగరంలో జీవితం గడుపుకుంటూ వచ్చారు.

1915 వ సంవత్సరంనాటికి మన దేశంలో “కారులు హోదా చివ్నాంగొ పరిగణనలోకి ఇంకారాలేదు. ఒకటీ ఆరా అక్కడక్కడ ఎంతో గొప్పవారి దగ్గరమాాతం ఈ వాహనాలుండేవేమో! అప్పచ్లో మా తాతగారికి పెద్ద “గ్కురపుసార్టు' ఉండేది. దీన్నే ్న 'హార్స్‌కోచ్‌” అనేవాళు స ఆంటే ఆనాటి ఆ స్థాయి ఇప్పుడు రెండుమూడు కార్డు ఉన్న హోదా అన్నమాట. అది ఆనాడు మా తాతగారు అందుకున్న, అనుభవించిన జీవితపు హోదా.

మా తాతగారు మద్రాసులో కోమలేశ్వరన్‌"పేట లో రంగవాథం పళె గ ఆనే మిత్రుడి ఇంచ్లా కాపరం ఉండేవారు. నాకు ఆ ఇల్లు ఒక లీలగా మనసులో మొదలుతున్నది. మా తాతగారు రంగారావుగారు ఆనాడు ఎచువంటి దర్జా అనుభవించారో ఎటువంటి స్థితికి ఎదిగారో ఆ విశిష్టన్థాయి అర్ధం చేసుకోవటానికి ఒక ఉదాహరణ పరిశీలించండి మా నాన్నగారు (ప్రాతూరు. వెంకట సుబ్బారావుగారు స్కూలుఫైనలు ప్యాసుకాగానే ఆ రోజులలో “ఎఫ్‌.ఏ' అనే నేటి కాలపు “ఇంటర్మీడియెట్‌” లో చేరటానికి అత్తవారింటికి వెళ్ళారు. ఆ విధంగా ఆయన మద్రాసు చేరారు. రాయపేటలోని 'వెస్తీకాలేజి లో ఆయన తన పై చదువు సాగించటానికి చేరారు. అత్త వారింట్లో ఉండి చదువుకోవాలన్న మాకే

"కదా! ఆయన ఇల్లరికం పోలేదు కదా స్వరాజ్యం అనుకోవటానికి. ఆంత పెద్ద హూదాగల మామగారి ఇంట్లో ఉండటమంపే కొంచెం ఇబ్బందికరంగానే

77 మాతరం కథం పరిణమించి ఉంటుంది నాన్నగారికి. అయితే ఎటయి చూసినా “పేమ వాతావరణమే కదా!

మా వాన్నగారు పల్లెటూరులో అక్కడి పెంపకంలో చిన్నప్పటి నుంచి గారాబంగా పెరిగారు. ఆయనకు ఆరునెలల శిపదశలోనే మాతృవియోగం కలిగింది. అప్పటినుంచి తన పెద్దక్కయ్యగ్నారిన తిరుమలక్కయ్యగారించ్లో 'కేతనకొండ అనే అతి చిన్న పల్లెటూళ్ళో ఆయన పెరిగారు, ఆ అక్కయ్య గారు, “వాళ్ళు సంపన్న గృవాస్టులే ఆయినా ఆదొక కుగ్రామం గదా! ఎంతో పరిమితమైన పరిధి అక్కడి జీవన వాతావరణం. ఒక చిన్న వాగుకూ ఒక పెద్ద నదికీ మధ్య ఎంత అంతరం ఉంటుందో నగర జీవితానికీ అతి సామాన్యమైన పల్లెటూరి జీవితానికీ ఆంత భేదం ఉంటుంది. ఇహ మా నాన్నగారి మాను జీవితంలో కలిగిన పరిస్థితుల మార్పుగూర్చి పరిశీలిస్తే పరిస్టితులనేవి మానవ జీవితంపై ఎటువంటి (ప్రభావాన్ని (పసరింపచేస్తాయో తెలుసుకోవచ్చు.

అప్పట్లో ఆ కాలంలో ఆ రోజుల్లో (బ్రాహ్మణ కుటుంబాల వారూ ఆర్థిక స్తోమత ఉన్న ఇతరకుటుంబాల వారూ మగ్నూళ్యెతే కొంచెం పెద్దవారు “చుట్టువెంగావి' రంగు పంచలు కట్టుకునేవారు. ఆ చెంగావిరంగు కొంచెం లేత గులాబీరంగుకు దగ్గరగా ఉండేది. పూర్తిగా వుట్టి తెల్ల మల్టుపంచెలు కట్టవారుకారు. ఆంచులేవి బట్టలు, వుల్టి తల్ల మల్టుబట్టులు వితంతువులు, (శ్రాద్దాలు పెట్టవారూ మామే కట్టుకునేవారు. పల్లేటూళ్ళ ౧లో అయితే అవి రోజూ ఇంటీ చాకలి ఉదయం వేస్తే వాటిని సాయం(తాకవి కల్లా శుభం చేసి తెచ్చి ఇచ్చేవాడు. ఇస్త్రీ అనే మాటు అరుదు ఆ రోజుల్లో. ఇంతకన్నా బాగా ఉండాలి బల్టులు అంటే గంజి పెట్టి మడతలు పెట్టే వారావికోపారి తెచ్చి ఇచ్చేవాడు చాకలి. చాకలి వాళ్ళకు మంగళ్ళకు సంవత్సరానికి ఒక సారి ఆ (ప్రాంతంలో పండే ధాన్యపు గింజలు ఇచ్చేవారు. వరి పండే (ప్రదేశమై తే వడ్డు, మెట్ట (పాంతమైతే జొన్నలు ఇచ్చేవారు. ఈ విధంగా “చుట్టుచెంగావి వాతావరణం మంచి మా నాన్నగారు మద్రాసులో, కాలేజి చదువుకు అత్తవారింటికి “కాపురానికి వచ్చేటప్పటికి ఆయన మనస్తత్వం ఎటివంటి పరిణామావికి లోసై ఉంటుందో ఆలోచించండి.

కాలేజీలో చేరేముందు మా నాన్నగారికి తాతగారు 24 కోటు లర చొక్కాలు, 24 పదిహేడువందలరెండు (1702) (బాండు మల్లు పంచెలు

మా అమ్మ కథ 78 అంటే అంచులేవి తెల్లటి మల్లు పంచలన్నమాట. కొని కుట్టించి ఆయన వస్త్ర సంపదను రూపొందించారు. రెండు జతల “బూట్లు" వాటికి సరపడ “మేజోళు భి" ఇంకా కావలసిన “నెక్‌ బై 'లు (కంఠలంగోటీలు) మా నాన్నగారికోసం సిద్ధం చేసి ఒక పెద్ద బట్టల దొంతరమ ఆయనకు అప్పగింత చేశారు. ఇన్ని బట్టలు ఒక మానవమా్యత్రుడు ఉపయోగించుకోవటం తమ పల్లెటూరి జీవితానుభవంలో మా వాన్నగారు ఎప్పుడూ కనీ వినీ ఎరిగిందికాదు. ఆయన కళ్ళముందు ఇది ఎంతటి ెద్దమార్చు అనాలి? ఆ రోజుల్లో నవనాగరక రూపరేఖిలను చాటి చెప్పే “ఫాషన్‌ అయిన ఒక నిలువుచోపీ కూడా తలమీద పెట్టుకోవడం ఉండేది. ఆనాటి నాగరక వేషం అప్పటికి కాని పూర్తికాదు. అంచేత మా అమ్మగారి నాన్నగ్గారన మా “రంగారావు తాతయ్యగారు ఈ పూర్తి స్థాయివేషంతో తన్నదైన స్థాయికి తగినట్లు మా నాన్నగారిడి ఒక *పగటివేషం' వేయించి మవోనగర విద్యా సంస్థ రంగశాలా (ప్రవేశం చేయించారు. ఈ పట్టణవాసపు జీవితనాట్యరంగ (ప్రవేశానికి ఇది ఒక “ఆరంగే[(టం' అన్నమాట. ఇదంతా మా నాన్నగారు తాను బయటకు వెళ్ళేటప్పుడు, కాలేజీకి వెళ్ళేటప్పుడు విధిగా పాటించి తీరాలి. ఆ రోజుల్లో కొందరు పెద్దలు తమ వేష ధారణలో తలపాగాలు ధరించేవారు. కానిమా తాతగారి తలవేషం టోపీలకే పరిమితమై పోయింది. ఆయన ఆవాటి 'ఫొటోలు మా నాన్నగారి 'ఫోటో'లు అన్నీ ఆ “'ముస్తాబు'తోనే ఉన్నాయి. ఇంకోటి కూడా మరచేపోయాను తొందరలో.” ఈ “ఓపెన్‌ కాలర్‌"కు కిందపారగా దొరలు వేనుకునే 'వేయిస్ట్‌కోట్‌” కూడా వేసుకొంటే కాని ఆ వేషధారణకు విండు దనం వచ్చినట్టుగా ఆ రోజుల్లో వొప్పుకునే వాళ్ళు కాదు. ఆంటే శరీరపు వెభాగపు దుస్తులలో ఒక బనీను, చొక్కా, 'వేస్టుకోటు" ఆపైన “ఓపెన్‌ కాలర్‌ కోట్‌" అన్నీ కలసీ వాలుగు మడతలు అంటే పారలు అయినాయన్నమాట. వీటన్నిటికీ తోడు పెన 'నెక్‌బై' కూడా విధిగా అలంకరించుకొని తీరవలసిందే. అసలే ఊపిరాడక గిజగిజలాడుతుంపే ఈ “నెక్‌ 'పె' కంఠావికేమిటో ఉరిలా ఉండేది అనుకోవాలి. పల్లెటూళ్ళో ఏదో ఉతికిన చొక్కా ఒకటి వేసుకుంళు వేసుకొవి లేకపోతే లేకుండానే హాయిగా ఎటువంటి నిర గంధం లేకుండా 'థ్రిగా మసలుకొనే వ్యక్తికి గంజిపెట్టే పెళపెళలాడేట్టు “ఇస్త్రీ చేసి ఈ దున్తుల దొంతర 'పొణానికి ఎంత గుదిబండ అనిపీస్తుందో ఆలోచించండి. బవుశా ఆయన

79 మాతరం కథ మనసుకి ఇవన్నీ ఒక పెద్ద బెడదగా తయారై ఉంటాయి. ఖేదంపాంది పుంటారు కూడాను.

ఈ దుస్తులోపాఖ్యాన్నాన్ని బట్టి ఆనాటి సాంఘిక పెన్టాయి వ్యక్తుల వాగరిక వస్తధారణ ఎలా ఉండేదో తెలుసుకోవచ్చు. అందుకే ఇక్కడ విపులంగా వీటీ (ప్రస్తావన తీమేకొవి రావడం జరిగింది. పిల్లనిచ్చిన మామగారు మంచి హాదాలో ఉండటంవల్ల ఆయన హోదాకు తగినట్టుగానే అల్లుడు కూడా ఉండాలని ఆశించటంలో తప్పులేదు కదా! అదే మా తాతయ్య (ప్రయత్నం. అయితే హోదా ఏమోకాని ఇదంతా ఒక గోదాలో దిగి కుస్తీ పడుతున్నట్లు అనిపీంచేది మా నాన్నగారికి,

అన్నీ వేసుకున్నా, కంఠానికి "బై" వేసుకోవటానికి సాగసైన “ముడి వేసుకోవటం మా నాన్నగారికి చేతనయ్యేది కాదు. అప్పుడు మా అమ్మగారి సహాయం కావల్సి వచే ది.ఆమె అర్జాంగి కాబట్టీ వెంటనే సాయపడేది పాపం. ఈ సంప్యూర్త వేష గౌరవంలో ఏది లోపించినా ఆ సన్నివేశం మా తాతగారి కంటబడితే మా నాన్నగారితో ఏమీ అనేవారు కాదు కాని అలవోకగా “లక్ష్ముడూ'

. అని ఒకసారి కూతురిని కేకవేసేవారు. దాని అర్ధం మా నాన్నగారికి బాగా తెలుసు కాబట్టి వెంటనే లోపలకు లంఘించి కావలసిన సవరణలు పూర్తిచేనుకుని అప్పుడు మ్మాతమే బయటకు వెళ్ళేవారు. అదీ మా అమ్మగారు పెరిగిన కుటుంబ పరిస్థితి.

మాతాతగారికి చాలామంది హై కోర్డు జడ్జీలు, ఇతర "పెద్ద పెద్ద ఆఫీనర్లతో పరిచయాలుండేవి. జందువల్ల ఈ తెలివితేటల అల్టుణ్లీ పెద్ద చదువులు చదివించి హై|ోదాగల ఏ పెద్ద ఉద్యోగమో చేయించాలని ఉండేది కాబోలు. అప్పడే మా చుర్చుకెన తెలివితేటలు గల అమ్మకు అనువైన భర్తగా ఆయన్ను దిద్దితీర్భ వచు స్పినని మా తొతయ్యగారి తాప్యతయం!

ఇటువంటిదీ మా అమ్మ పెరిగిన అనుదిన చలువబట్టుల పట్టణ నాగరికత వాతావరణం. అదీ ఆ 'పట్టణకధి. ఇంట్లో ఎప్పుడూ వంటమనవిన్నీ ఇతర నౌకర్లూ చాకర్లూ ఉంటూ ఉండేవాళ్ళు. మా అమ్మకు మ(దాసు పుట్టివింట కాఫీ బాగా అలవాటు. ఒకటో రెండు గ్లాసులు లేదా పంచపా్యతలు ఈ కాఫీపారణకు ఉపయోగించేవాళ్ళు. ఇవన్నీ కంచువాతలే కావటం ఒక విశేషం. 'పంగాణీ"

మా ఆమ్మ కథ 80 కప్పులు, ప్యాతలు దొరలు ఉపయోగించేవి కాబట్టీ ఆవి “మడి'కి పనికిరావు. కొబట్టీ 'మన'కి పనికిరావు.

ఈ విధంగా “కాఫ' అలవాటైన మా అమ్మ. మూడు పూటలా లేక ముష్పాద్దులా సలక్షణంగా చద్దిఅన్నాలు, వేడన్నాలూ, తినే కేతనకొండ కాపురానికి వెళ్ళింది. కేతవకొండ మా "పెద్ద మేనత్త తిరుమలమ్మగారి అత్తవారి ఊరు. తల్లి చిన్నప్పుడే పోగొట్టుకున్న పీల్లవాడవటం చేత అవిడే పెద సుబ్బయ్యగారయిన తమ్ముణ్లీ బహుగారాబంగా పెంచింది. మా నాన్నగారికి 13 సంవత్సరాలు వయసు వచ్చేదాకా కొళ్ళకు గబ్బెల పట్టాలుండేవి, ముద్దుగా ఆంతా ఆయనను చంకన ఎత్తుకొని కూడా మోసేవారు. ఆదీ ఆయన గారాబపు జీవితం. ఎంతో పసితనానే మా వాన్నగారి తల్లి పోయింది. ెద్దవారెన తర్వాత ఆయనకు 850 పంవపతృరాలన్నా రాకముందే మా అమ్మగారు కూడా చనిపోయింది. అందువల్ల జీవితానుభవం మీద ఆయన అంటూ ఉండేవారు. “చిన్నప్పుడు తల్లి పోకూడదు. పెద్దప్పుడు పెళ్ళాం పోకూడరు' అంటూ. నిజంగా మా నాన్నగారి సూక్తిలో ఎంతో అర్ధం ఉంది. దాన్ని ఆర్యోక్తిగా భావించాలి. భార్యా వియోగం పొందిన (ప్రతి వ్యక్తికీ ఈ విషాదం అనుభవంలోకి వచ్చేదే. మా నాన్నగారు అందులోని మానసికమైన వెలితివి, నవ్వుతూనే గంభీరంగా చెప్పేవారు. ఎంత డబ్బున్నా, కూతుళ్ళు అల్లుళ్ళు కొడుకులు కోడళ్ళు ఎంత బాగా చూస్తున్నా జీవిత భాగస్వామిని లేవిలోటు లోటుగానూ ఎంతో వెలితిగానూ కనిపిస్తూనే ఉంటుంది. అయితే సహచారిణి రోగగస్తురాలు కాకూడదు. అప్పుడది మరింత బాధ. వయసుకు తగిన పరిపక్కతతో సహచారిణిగా ఉంట ఎంతో మనశ్శాంతిగా తృస్తీగా ఉంటుంది. అయితే ఈ లోటు వూరించుకోవడానికి మరో వివాహాన్ని మాసం నేను సుతరామూ అంగీకరించను. పూర్తి వ్యతిరేకిని. ఎందుకంటే మగవాడీకీ ఎంత ముదిమి పెబడీనా "గంతకు తగిన బొంతి అని ఎవరెనా ఒకరు పీల్లనివ్వడావికి రావచ్చు. దీనిని సంఘం కూడా తప ఏ పట్టదు. పెగా ఒక్కొక్క సందర్భంలో హర్షించవచ్చుకూడా. కాని ఎంత చిన్నవయసులో ఉన్నా స్తీ వితంతువు కాగానే ఎన్నో శ్యాస్తాలు విధించి తంతులు చూప్కి ఆవ్యక్తికూడా మానవ మ్యాతురాలేనన్న విషయం చాలా కాలం మన నంఘం ఉపేక్షించింది. ఈ మధ్యనే సామాజిక దృకృథంలో ఈ విషయంలో కొంత మార్పు వచ్చినట్టు

81 మాతరం కథ కనపడుతున్నది. (స్త్రీకి కూడా ఎన్నో అవకాళాలనిస్తున్నది. కొంతలో కొంత ఉదార వాదాన్ని (ప్రదర్శిస్తున్నది. ఆందువల్ల ।స్తీకి లేని సౌకర్యం, లేదా హక్కు పురుమడికి (ప్రత్యేకించి ఎందుకుండాలి అన్నది నాప్రశ్న. నా అభిమతం.

సరీ మళ్ళీ మా నాన్నగారి అత్తవారింటి కాపురం సంగతి సందర్భాలు (ప్రస్తావించుకుందాం. మా తాతగారి సంతానం ఇద్దరూ కూతుళ్ళే కాబట్టి ఇంగ్లీషువారి భావజాలం (ప్రకారం చట్ట (ప్రకారమే కాక (సన్‌ -ఇన్‌-లా) అల్గుళ్ళను మా తాతగారు సర్వాత్మనా అంటే మానసికంగా కూడా కొడుకులుగానే భావించారు.

అందువల్ల మా చిన్నతనం మరీ శశవదశ అంతా మ(దాసులో మా తాలగారి ఇంట్లోనే గడిచింది. 1918 వ సంవత్పరంలో మా తాతగారు పోయారు. అంటే అప్పటికి నాకు మూడో సంవత్సరం నడుస్తున్నదన్నమాట. ఆనాటి సంగతులేవో లీలగా మనసుకి తోస్తున్నట్లుగా అవిపిస్తుంటుంది. మా మాతామహుడి గురించిన సంగతులు ఇప్పటికి సంక్షేపించి ఆనాటి మ(దాసు సంఘజీవన పరిస్థితులు, హోదాలు, కొంతవరకు ఇదివరకే (ప్రస్తావించి ఉన్నాను కాబల్టీ ఆ నాశెళవకాలంనాటి స్మృతిపథంలో మిగిలిన సంగతులు గూర్చి కొంత చెప్పదలచుకున్నాను.

ఇంతకు పూర్వమే ఆనాటి నవనాగరకవేషధారణ తతంగం గురించి కొంతవరకు చెప్పే ఉన్నాను. ఆనాటి మా తాతగారు వేసుకొన్న పొడవాటి ఆల్పాకా (2) కోట్లు కొన్ని మేం మా చిన్నతనంలో మాకు పదమూడేళ్ళ ఈడు వచ్చేవరకూ వేసుకొనేవాళ్ళం. ఆ వయసులోనే ఆఖరుసారిగా నేను ఆల్పాకా కోటు వేసుకొని మా తాతగారి దర్హాను అనుభవించినట్టు గుర్తు, ఆ రోజుల్లో గుడ్డలు ఇతర అన్నివస్తువుల లాగానే చవుకగానే లభించేవి. ఇంచుమించు అన్నీ విదేశవ(స్తాలే, ఇండియాలో ఉత్పత్తే లేదు. (కోటు గుడ్డలు దళసరిగా “హోలండ్‌ చెక్స్‌' అనేవి వచ్చేవి) అప్పట్లో ఆ బట్ట గజం “రెండున్నర అణాలు'ండేది. అంటే ఇప్పటి 15 నయాపైసలని మారకం విలువల అనుకోవాలి. అయితే ఈ నాటి కొమనగోలు కక్తికీ ఆనాటి కొమగోలు శక్తికీ ఎక్కడా పోలిక లేనేలేదు. ఆవాటి రూపాయి కొనుగోలుశక్తి ఆద్భుత మనిపిస్తుంది ఇప్పుడు తలచుకొంటే. ఆనాడు రూపాయికి పదహారణాలు లెక్క. అయితే అణాకు కూడా ఎంతో విలువ ఉండేది ఆనాడు. చొక్కా బట్టు తెల్లటి “ట్విల్లు

మా అమ్మ కథ 82 ఇది కొంచెం దళసరిగా పుండేది. పంచెలు 1702 (బాండు మల్లు పంచెలని ఇదివరకే చెప్పాను. అది చాలా నాజూకుగా సున్నితంగా ఉండేది. ఇంగ్గండులోని “ణిసో[్ర వగరంనుంచీ, మాంచెష్టర్‌ పట్టణం నుంచీ ఈ రకం పంచలు ఉత్పత్తి అయ్యేవి. గ్లాస్తో నగరంలోని మిల్లుల నుంచి ఇవి తయారయ్యేవి కాబట్టి ఈ రకం పంచెలను “గ్లాస్తో మల్టులని వ్యవహరించేవారు. అందువల్ల గ్లాస్తో నగరం "పేరుకూడా యథాతధంగా వాడుకలో ఉండేది. అప్పటికాలంలో మనదేశం వాడుకకు అన్ని విదేశ వస్తాలే. దీనివల్ల (బిటి పారిశ్రామిక యజమానులకు కార్మికులకు అధికాదాయం లభించేది.

అందువల్లనే గాంధీగారు సత్యా[గహం మొదటిరోజుల్లోనే విదేశీ వస్తువుల్ని “ఫారిన్‌ గూడ్స్‌" “ఫారిన్‌ క్లాత్‌, “బాయికాట్‌' చేయాలని 'వ్రబోధించేవారు. దానితో అప్పటి రోజుల్లో విదేశీ వస్త దహనం పెద్ద ఉద్యమంగా ఊపందుకొన్నది. ఊరూరా విదేశీ వ(స్తదహన సంరంభం కనపడేది. దీనితో ఇంగ్గండులోవి వస్త్ర పరిశ్రమకు బాగా దెబ్బతగిలింది. [క్రమేపీ భారతదేశ స్వాతంగత్య వముపార్టనకు విదేశీ వస్త బహిష్మారమే నాందీవాచకం పలికిందని చెప్పవచ్చు. ఇది ఆవాటి గుడ్డల ఉత్పత్తిక్కీ భారతీయుల వస్తధారణకూ సంబంధించిన వృత్తాంతం.

మనకు పారిశ్రామిక రంగంలో అప్పట్లో పెద్ద మిల్లులు లేవుకాబట్టి స్వరాజ్యం రావాలంటే అది సురాజ్యంగా మనుగడ సొగించాలంటే “నూలు వడకండోయ్‌బాబు' అవి (ప్రబోధించాడు గాంధీజీ. ఆటకల కెక్కిన రాట్నా లన్నీ కింద్‌కీి దిగాయి. ముందుకు వచ్చాయి. ఆ రోజుల్లో రాబ్నంమీద, నూలువడకడం మీద ఎనో ్న పద్యాలూ పొటలూ వచ్చాయి. గాంధీ మహాత్ముడు రాబ్నమనే ఒక విశిష్ట ఆయుధంతో భారత (ప్రజలను స్వాతంత్య నంగగ్రామానికి నమాయత్తం చేశాడు. భారత (ప్రజలందరిచేత కదురు తిప్పించి, రాట్నం మీద పనిచేయించే బోధచేశాడు. దానితో “మాలువడికే విధము తెలియండీ జనులార మీరా విధము కనుగొవి మోదమందండి” అని జ్ఞానబిక్ష పెట్టి “సాలు కరువది కోట్ల రూపాయలు" మన దేశానికి ఆదా చేశారు. సొమాన్య 'వ్రజానీకావికి భృతి కలిగించారు. ల

ఈ విధంగా 1920 కి ముందర మా నాన్నగారి లాంటి, వాళ్ళు విదేశీ వస్త్రధారణ అవలందిస్తే గాంధీజీ ఆ ధోర్‌ణిలోని తప్పును విప్పిచెప్పే

83 మా తరం కధ భారతీయులచే దానికి స్వస్తి చెప్పించారు. మళ్ళా ఎ మా నాన్నగారి దుస్తుల కధనం దగ్గరకు వస్తే ఏ విధంగా ఒక వ్యక్తీ అంతవరకూ అలవాటులో ఉన్న వాతావరణాన్ని వదిలి పెట్టి మరొక వాతావరణంలోకి వెళితే దున్తుల దగ్గరనుంచీ ఆనేక కొత్త ఆలవాట్ట్లకు విధేయత చూపవలసి వస్తుందో తెలుస్తుంది. (దాసోవాం అనవలసివస్తుందో నిరూపీతమవు తుంది.) ఈ వస్తధారణ యజ్ఞంలో చివరి అంశమైన మెడకు “టై” బిగించుకోవడం మా నాన్నగారికి సరిగా స్వాధీనం కాకపోవడంతో మా అమ్మే "బై" ముడీివేయవలసి వచ్చేది. ఆ ముడివేసిన తర్వాత మా నాన్నగారు *నా కంఠానికి ఉరి, ఉరి” అని విసుక్కునేవారట. మా అమ్మకు ఇటు మా నాన్నగారితో అటు మా తాతయ్యగారితో ఇరకాటంగా ఉండేది. (స్త్రీ సహనానికి అన్నీ పరీక్షలే కదా! నిజంగా మహిళకే స్వాతంత్యం వుంటే మా నాన్నగారు కంఠానికి ఉరి, ఉరి అని విసుక్కుంకే, వెటకారంచేస్తే నోరు మూసుకుని ఆలవాటుచేసుకోండి. సరిపెట్టుకోండి. లేకపోతే పల్లెటూరు బైతంటారు, అని తానూ కసురుకోవచు స్‌ కడా!

దీన్ని బట్టి ఒక పల్లెటూరి సంపన్న గృహం నుంచి వచ్చిన చదువుకున్న, ఇంకా పె చదువులు చదువుకోవాలనుకుంటున్న _ ఒక వ్యక్తి మరొక మవాపట్టుణంలో సంపన్న గృవాస్లులెన నవనాగర్‌కుల ఇంట్లో అందులో పెద్ద హోదా దర్జా, ఠీవి అనుభవిస్తున్న, సాగించాలని అభిలషిన్తున్న మామగారి ఇంట్లో ఏ విధంగా సర్దుబాటు చేసుకోవాల్సి ఉంటుందో మనం తెలుసుకోవచ్చు.

అంతేకాదు 75 పంవత్సరాల పూర్వం మహానగరంలోని ఆనాటి నవనాగరక వాతావరణంలో గారాబంగా నాజూకుగా సున్నితంగా ఇంట్లో వంటమనుమలవంటి సకల సౌకర్యాలతో ఆధునికత వసతులలో పెరిగిన ఒక యువతి ఒకానొక కుగ్రామమైన కేతవకొండలో ఆడబడుచులపెత్తనంలో భర్తతో ఏ విధంగా కాపరం చేయాల్సి వచ్చిందో మా అమ్మ మానసిక స్థితి అప్పట్లో ఎట్లా ఉండేదో ఎన్ని నర్జుబాట్టు, హద్దుబాట్లు చేసుకావి ఆమె మనస్సును ఎదుపులో పెట్టుకోవలసివచ్చిందో ఏ విధంగా ఆమె సర్దుకు పోగలిగిందో తెలుసుకోవాలని, ఎవర్తికెనా ఆసక్తి కలగకపోదు. అయితే ఆ విషయాలన్నీ “కేతనకొండలో మా అమ్మ' అనేచోట మాటకట్టాయి.

4! చిన ఏనాటి ముచ ఎట్లు - వే ర.

కం 5 ౦౫ 37 101009 ౨4మగహ-1

406 ౧యుమింలుట 0” 99 20ల౧జే భయిుడే [1106ల 5గ

కడరిగ్రడ 20, సస” గటలు1లం - 1608 టి 8065 అయ

900లయిలు3. 1113 1066106400 461 ఇరు! 06 4 60646020

0౯4 రేజర్యే 5లలుగ్య ౧ 1621655౧68!

నేవ 1915 "సెప్టెంబరు 20 తేదిన రాజమం్నడిలో పుట్టానని చెప్పాను

కదా! ఆ తరువాత మా అమ్మ పురిటింటి నుంచి మదాసు వచ్చి ఉంటుంది. 1918లో మా తాతగారు అంట మా మాతామవులు రంగారావుగారు వరమవదించేంతవరకూ మా చిన్నతనం అంతా అక్కడే గడిచి వుంటుందనుకుంటాను. నా తరువత మా తమ్ముడు కృమ్ణుర్మ 1918వ నంవత్సరంలో వుట్టాడు. ఆ సంవత్సరమే మా అందరికీ ఎంతో అండదండలుగొ ఉన్న మా తాతగారు. క్షయవ్యాధితో మరణించారు. అప్పటి రోజుల్లో క్షయవ్యాధికి

85 మాతరం కథ మంచి వాతావరణం, గాలి, విశ్రాంతి తప్ప వేరే మందులేవీ లేవు. ఆయన మరణించిన మఠో ఆరునెలలకే ఆయన ఏకైక సోదరుడు కలపటపు వెంకటచలంగారు, పెద్ద ఇంజనీరాయన ఆ రోజులలో, మంచి ఉద్యోగం హూాదాలో ఉన్నవారుకూడా చనిపోయారు. మరో ఆరునెలలు తిరగకుండానే మా తొతగారల పనతండీ కుమారుడు కలపటపు నుదర్శనరావుగారు, జిల్లా విద్యాధికారిగా పెద్ద ఉద్యోగం చేస్తున్నవారు హరాత్తుగా మరణించారు. ఈ విధంగా 1918, 19 సంవత్సరాలలో ఒక్క సంవత్సరం కూడా తిరగకుండానే జగద్జైల్టీలలాంటి వారు పెద్ద పెద్ద చెట్లు కూలిపోయినట్టు మరణించడంతో మా అమ్మకు పుట్టింటి సౌఖ్యం కర్తువెపోయింది. పుట్టింటి శోభ అంటూ మిగరికుండా పోయింది. ఇహమిగిలింది వితంతువ్లులైన అమ్మమ్మలు మామే. ఇంతలో అస్తి తగాదాలు (ప్రారంభమై వాయి. కాబల్టి మ[దాసునగరంలో ఆ కుటుంబం [పాభవమంతా చాపచినిగి చదరలాగొ అయింది. మా తల్లిదంగడులు మా వాన్నగారి అక్కగారి ఊరెన కే శనకొండకు చేరుకోవలసి వచ్చింది. మా తమ్ముడు పుట్టిన సంవత్సరంలోనే ఇంత మంది మహామహ్మలైన తాతయ్యలు మరణించటంతో వాడి జాతకంలో ఏదో దోషమున్నదని వాడి జాతకాన్ని ఆడీపోసుకునేవారుట. ఇంతకూ నా చిన్నతనపు ముచ్చట్టల్లంటే 1918 వరకూ అంటే నా మూడు సంవత్సరాల ముచ్చట్లు అన్నమాట. మా తాతగారింట్లో ఆ మూడేళ్ళ వసిబాలుడీగా నేననుభవించిన మహజ్ఞాతకం గురించిన ముచ్చట్లన్నమాట. ఎశవగీతిక మా మాతామహులు ఇద్దరు అన్నదమ్ములు. వారికి ఒక లోబుట్టు ఛెల్లెలు కూడా ఉండేది. వీళ్ళ తల్లి శంకరమ్మగారు. అంటు మా తాతమ్మగారు. ఆమె ఎప్పుడూ కాకినాడలో మసీదు వెనకసందులో ఉన్నవాళ్ళ సాంతఇంటివి అంటిపెట్టుకొని గడిపేది. శంకరమ్మగారు. దాదాపు 90 సంవత్పరాల వృద్దాప్యం వరకు జీవించినట్లు బాగా జ్ఞాపకం. మా తాతగ్గారిన రంగారావుగారికి ఇద్దరు కూతుళ్ళు. ఇంకా కొంత వంతానం వష్టమైందని మా అమ్మ చెప్పేది. మా అమ్మమ్మ, తాతయ్యలకు ఎంత

చిన్నవాటి ముచ్చట్టు - 1 86 మంది పుట్టినా మా అమ్మ, పన్ని ఇద్దరే పెరిగి పెద్దవాశ్ళానారు. అందువల్ల తాతగారు ఇద్దరు పిల్లలనే అనుకునేవారు, అనేవారు. ఈ రోజులలో అయితే జవాభా లెక్కల నిమిత్తం చిన్నారుల అంటే ఏడాది వయసులోపున్నే మరణించిన వారి సంఖ్య కూడా లెక్కలోకి తీసుకొని ఇన్‌ ఫెంట్‌ మోర్టాలిటీ "రేట్‌ (శప మరణ పరిగణన) ఎంతో గుర్తిస్తూ ఆది మన సాముదాయిక ఆరోగ్య స్థితిగతులను గూర్చి, ప్టాయిని గురించి తెలిపే (ప్రధానాంశంగా కూడా (గ్రహిస్తున్నాము. ఆ కాలంలో సంతాన నిరోధంగానీ దాని గురించిన ఆలోచనగానీ, (ప్రచారం మాట అలావుంచి ఆ భావాన్నే తప్పుగా భావించేవారు. అసలు ఆలాటీ మాటలు మాట్లాడటమే “బూతు'గా ఎంచుకునేవారు.

మా పీనతాతగ్గారెన వెంకటచలంగారికి ఇద్దరే కుమారులు. కలపటపు రామగోపాలరావు, లక్ష్మణరావులు. మా తాతగారికేమో ఇద్దరూ కుమార్తెలే. ఇలా అన్నదమ్ములలో పెద్ద వారికి ఇద్దరూ కూతుళూ. స తమ్ముడికి అంటే మా చిన్నతాతయ్యకు ఇద్దరూ కొడుకులే కావటం వల్ల మా లల్టులు, మేనమామలూ అన్నదమ్ములపిల్లలైనా ఏకోదరులలాగానే ఉండేవాళు ్భ- మా మాతామవులు రంగారావుగారు ఏవో వ్యాపారాలు చూసుకుంటూ హోదాగా కాలక్షేపం చేస్తూ ఉండేవారు. ఆయన తమ్ములు మా పఏనతాతగారు కూడా పెద్ద ఇంజనీరుగా ఉండి అన్నగారి ప్టాయినే జీవించేవారు. ఈయన గవర్నమెంటు ఉద్యోగికూడా. అందువల్ల ఆ దర్జా కూడా ఉండేది వీరికి. వీళ్ళ పినతం(డి కుమారుడు కలపటపు సుదర్శనరావుగారు. ఆయన ఆ రోజుల్లో జిల్లా విద్యాధికారిగా పెద్ద ఉద్యోగం చేసేవారు. అలాంటి ఉద్దండ్వులెన ముగ్గరు తాతలు ఆరేసి నెలల తేడాలో మరణించారు. ఈ అకాలమరణాల వల్ల ఆ కుటుంబంలో చాలా వొడీదుడుకులు సంభవించాయి. తాతగారి ఇల్డు

చిన్నప్పటి ముచ్చట్ల రంగస్థలం కూడా చెప్పుకోవాలిగా. మా తాతగారు కలపటవు రంగారావుగారు అప్పట్లో వివసించే ఇల్లు మదానులోని కోమలేశ్వరన్‌ "పేటలో “రంగనాధ పళ |)' వీధిలో ఉండేది. రంగనాధం పిశె గారు కూడా అప్పుడు జీవించే ఉన్నారు. మా తాతగారి ముఖ్య స్నేహితులలో అప్పట్లో ఈ రంగవూధం

87 మా తరం కథ పిళ్ళెగారు కూడా ఒకరు, పీళ్ళెగారు ఆ రోజుల్లో బాగా ధనవంతులు. మా తాతగారు రంగారావుగారికి చెంగల్పట్టు సమీపంలో ఉండే “తూత్తుకుడి' అనే ఎస్టేటు ఉండేది. అందుచేత మా తాతగారు జమీందారీ ఫొాయీలో “శో తియందార్‌ * అనే బిరుదుతో పేీలవబడేవారు. ఆ రోజులలో జమీందారురివ్హీ రాజూలనీ తమ తమ అధీనంలో ఉన్న భూస్వాస్థ్యాన్ని బట్టీ సంపదను బట్టీ కొందరు కొందరు గౌరవింపబడేవారు. ఈ (శ్రేణిలో, “శో(తియంందార్‌” కొంచెం చిన్న తరహాలోది అనుకోండీ. ఆ రోజుల్లో కాస్తంత కలిమి ఉన్న (ప్రతివారూ ఇలాటీ (గ్రామాలు కొనుక్కాని తొనూ ఒక జమీందారు హోదా పాందాలని తావ్యతయవడుతలూ. ఉండేవారు, ఇటువంటివారు ఆ రోజుల్లో చాలామందే ఉండేవారు. ఇందులో మా మాతామహ్వలెన రంగారావుగారు కూడా చేరి ఉండటంలో వింత ఏముంది? ఆ జమీందారీని వారి చివరి రోజులలో వారే రంగవాథంపిళ్ళెగారికి ఆమ్మినట్లు వీలునామా ద్వారా తెలుస్తున్నది. మా తాతగారు పోయిన చాలారోజులకు ఆ జమీందారీ విక్రయించిన సామ్ములో బకాయి బాపతు రంగనాథం పిళ్ళెగారి కుమారులు వడ్డీతో సవో లెక్క చూసి చెల్లించారు. అప్పటికి 12 సంవత్సరాలు దాటలేదు “గనుక ఆడబ్బు వాళ్ళకు ఇవ్వక గత్యంతరం లేకపోయింది. పరిగ్గా పన్నెండో సంవ్రవత్సరం కూడా ఇంకో నెలలో ముగిసిపోతుందనగా మా మేనమామలు దావా వేస్తామంకే ఎందుకండీ అని వారు తమ లాయరుద్వారా డబ్బు ఇచ్చేశారు. ఈ సంఘటన మా తాతగార్డు పోయిన సుమారు ఇరవై ఏళ్ళకు అంటే మా విద్యార్థి దశలో జరిగినట్లు జ్ఞాపకం. ఇదంతా ఈ విధంగా ఎందుకు ప్రస్తావించటమంటే మా అమ్మ అటువంటి చెప్పుకోదగిన హూదాగల కుటుంబంలో పుట్టి ఎంతో గారాబంగా. పెరిగింది అని చెప్పటానికే.

మా తాతగారు మాంచి హోదాలో బీవిస్తుండటం వల్ల ఎప్పుడూ వచ్చేపోయే వారితో ఇల్టు సందడిగా ఉన్నట్లు లీలగా గుర్తు వస్తున్నది. ఈ సంగతులన్నీ బహుశా నాకు మూడేళ్ళు కూడా రాకముందే జరిగి ఉండటం వల్ల ఆనాటి ఆ రోజుల విశేషాలు నా చిన్ననాటి ముచ్చట్లు మా అమ్మ, అమ్మమ్మ చెప్పిన భోగట్టాను బస్టే ఇక్కడ రాయాల్సి వస్తున్నది. అందులో ఆ కుటుంబావికి నేను మొదటి మనవళణ్తి. అదొక ముద్దు వా పట్లు.

చిన్ననాటి ముచ్చట్లు - 1 88

అటువంటి పెద్ద కుటుంబంలో పుట్టి పెరగడంవల్ల మా అమ్మకు చాలా ఉదారాశయాలు హుందాగల భావాలు అబ్బినాయి. కుటుంబ పరిస్థితులు అస్తవ్యస్తమైనా తన కుమారులు తమ్ములూ కూడా తిరిగి తమ పూర (పు బాన్నత్యాన్ని అందుకోవాలని ఆమె తాప్మ్యతయపడేది. తను కన్నకలలు విజంచేసుకోవటానికి మమ్ములనెంతో ఉత్తేజపరిచేది ఆమె. ఆమె (ప్రోత్సాహం మా కృషీకి చాలా దోహదం కలిగించిందనే చెప్పాలి. తాను గడిపింది చాలా కాలం ఉమ్మడి కుటుంబంలోనే ఆయినా, తరవాత పూరిపాకలోనే సంసారంచేసినా మా అమ్మ ఏనాడూ నొచ్చుకోలేదు. తానున్న పూరిపాకనే దివ్యభవనంగా భావించేది. అందరికీ ఆనందం కలిగించేది. తన పెద్దమనసుతో (పేమవృదయంతో విజ్ఞాన వికాసాలతో మా అందరికీ మార్గదర్శకుర్తాలెంది మా అమ్మ.

నేను చెన్నపట్నంలో వెద్యవిద్యార్థిగా ఉన్నప్పుడు ఒకసారి కోమలేశ్వరన్‌ పేటలో ఆ ఇల్లు వెతికి పట్టుకావి చూసివచ్చాను. మనుమలు మాయమైనా తలుపులూ ద్వారబంధాలూ ఆలాగే ఉన్నాయి. ఆ ఇంట్లో. తిరిగినట్లూ వంటింట్లో భోజనం చేసినట్లు మండువాలోగిలిలో పచార్డు చేసినట్టు, దొడ్డిదోవన ఉన్న బజారులోకి వెళ్ళి ఆక్కడ ఎవరింటికో వెళ్ళిన పందర్భాలు కూడా ఒకదాని వెనక ఒకటి జ్ఞాపకాలలో తిరిగాయి. “తాయి” అని మా ఇంట్లో ఒక ముసలిదాసీది కూడా అప్పట్లో ఉండేది. వా అల్లరి చేన్టలు

చిన్నపిల్లలు ఏవేవో అల్లరి పనులు చేస్తుంటారు. ఆది ఆ వయసుకు సవాజమే. అంటే ఆ ఏర్లల స్వభావాన్ని అనునరించి వాళ్ళవాళ్ళ మనో వికాసన్థాయికీ గుర్తు గా ఎంచుకోవాలి. అంతేకాదు ఆ అల్లరి పనులు ఏల్లల (వ్రపంచ విజ్ఞాన సందాదనకు దారి అని కూడా (గ్రహించాలి. దీనినే ఇం్టీషులో చెపేతే “క్యూరియాసిటీ అంటారు. తెలుసుకోవాలనే త సవవన్ల, ఆ(తులవన్ల పీల్లలు చిలిపిచేష్టలు చేస్తూ ఉంటారు. అయితేనా అల్లరి మాతం కొంటెకృమ్ణుడి అల్లరి చిలిపితనం కాదండోయ్‌!

నేను బాగా అక్లిరి చేసేవాడినని మా వాళ్తు స రుజువుగా చెప్పడం చేత నేను తర్వాత జీవితంలో పెద్ద పీల్లల డాక్షరువయిన తర్వాత ఎవ్వరెనా నా దగ్గర మా

89 మాతరం కధ వాడు అల్లరి చేస్తున్నాడని ఫిర్యాదు చేస్తే అల్లరి చెయ్యకపోతే. వాళ్ళు పిల్లలనిపించు కుంబారటమ్మా! అని అడీగేవాళ్లి. అదీ కాక అల్లరి చేయడానికి కాకపోతే పిల్లలెందుకు అనేవాళ్ణో. అనలు అల్లరే చేయకుండా స్తబ్బుగా కూర్చుంటు ఏమండీ డాక్షరుగారూ! మా అమ్మాయి, లేదా మా అబ్బాయి అల్లరి చేయటంలేదు అని వచ్చి చెప్పి నలహా అడిగి తెలుసుకొని ఫీజిచ్చి పోతారు, అంచేత అల్లరి చేయటమనేది పిల్లల్లో ఉండే చురుకుపాలును వ్యక్తంచేస్తుందే కాని అందులో అంతగా బెంగపడాల్సిన దోవమేమీ కనిపించదు. ఆయితే కొందరు ఆతి చురుకుదనం చూపుతారు. కనపడినవన్నీ బద్దలుకొల్టుడం వినాశకరమై న, హావికరమై న పనులు కూడా చేస్తుంటారు. ఆటువంటే వాళ్ళను మాతం కొంచెం కనిపెట్టి తరిఫీదు ఇవ్వాలి.

చిన్నప్పుడు ఎంలో స్తబ్బుగానూ బహునెమ్మదిగానూ ఉన్నవారు ఆ లతర్వాతకాలంలో (ప్రపంచ విఖ్యాతి చెంది విజ్ఞానవేత్తలుగా మారిన వారున్నారు. ఇటివంటివాళ్ళలో ముందుగా చెప్పుకోదగినవాడు (ప్రపంచ విఖ్యాతి చెందిన పరమాణువిజ్ఞాన శాన్తజ్ఞుడు “ఐన్‌స్టీన్‌, ఆయన చిన్నతనంలో ఎవరిగొడవా పట్టించుకొనేవాడు కాదు. ఆయన్ను గురించి తరగతిలో కొంచెం వెనకబడిన క్మురాడని అనుకునేవాళ్ళుట. ఇదేవిధంగా కీర్తిశేములు డాక్టర్‌ యల్లా (ప్రగడ సుబ్బారావుగారు కూడా ఇక్కడ మెడికల్‌ కాలేజీలో ఎం.బి.బి.ఎస్‌ పరీక్షలో తక్కువ మార్కులు రావటంచేత ఆయనకు ఎల్‌.ఎమ్‌.ఎస్‌. (345) డీ అంటూ ఇచ్చారు. ఆయనకు అసిస్టెంబ్‌ సివిల్‌ సర్జన్‌ పోస్టుకూడా ఈ దేశంలో రాలేదు. ఇక్కడ విసుగెత్తి అమెరికా వెళ్ళి అక్కడ లెడర్లీ లాబరేటరీస్‌లో పరీశోధన విభాగానికి అధినేతఅయి ఎన్నో కొత్తమందులు కనిపెట్టారాయన. ఆనాటి వరకు మందులులేని, రోగచికిత్పలేవి వ్యాధులకు ఎన్నో కొత్త మందులు కనిపెట్టారు. అందులో లెడర్‌మైసిన్‌ ఫోలిక్‌ యాసిడ్‌ నెత్తురు కాన్సర్‌వి నయంచేయకపోయినా విరోధించే బొషధాలను కనిపెట్టారు. అందులోయాంటి ఫోలిక్‌ యాసిడ్‌ (దగ్‌, ఎ అనేవి ప్రధానమైనవి. కాబట్టి అవకాశం, ఆదరణవుంపే మానవుడి మేధన్పు నమయం వచ్చినప్పుడు వికసిస్తుంది. ఎన్నో నూతనావిష్కరణలు జరుగుతాయి.

అందుచేత అల్లరిచేసే పిల్లలున్న వాళ్ళు జడుసు కోనక్కరలేదు. వాళ్ళే అదృష్టవంతులు. అయితే కొంచెం చురుకుతనం తక్కువైనా బాధపడనవసరం

చిన్నవాటి ముచ్చట్లు - క్ష 90 లేదు. (క్రమంగా అందరికీ అవకాశాన్ని బట్టి మనోవికాసం కలిగి పయోజకులవుతారు. ఇంతకూ అల్లరిని గూర్చి అల్లరిపడవద్దు. ఇక చిన్న న్ననాటీ వా అల్లిరి గూర్చి కొంచెం చెపుతాను.

అప్పటికి వాకు రెండున్నర ఏళ్ళో మూడేళ్ళో ఉంటాయి. చిన్నవాళ్ళు చేసేది అల్లరి అంటాం. అదే కొంచెం "పెద్దవాళ్ళు చేస్తే కొంచెపనులనీ వాళ్ళను కొంటెవాళ్ళనీ అంటాం. పిల్లల అల్లరిలోనూ పెద్దవాళ్ళ చిలిపి (ప్రవర్తన లేదా కొంటె చేష్టలలోనూ హాస్యం, ఆనందం రెండూ ఉన్నాయి.

నేను అల్లరి చేస్తుంటే మా తాతగారు రంగారావుగారు నా రెండు చేతులూ కట్టేపే వదలేసేవారుట. అప్పుడు నేను ఏడిచేవాడిని కాదట. మా తాతగారి ఇంట్లో ఒక నల్లటి కుక్క ఉండేదిట. నేను దాని దగ్గరకు పోయి '“కరిఅప్ప' “కరిఅప్ప”* (అరవంలో నలుపు అంటే “కరి” అప్ప అంకే మనిషి “మా తాతయ్య నా చేతులు కట్టిశాడు గాని నీవు విప్పవా?” అనేవాడినట. అది చూసిన మా తాతయ్యగారు పాపం అని జాలిపడి వింటనే విప్పేసేవారట.

తాతయ్య అనో తాతా అనో అనకుండా “తాతయ్యగారు" ఆనటానిక్తి కారణంవుంది.కృష్ణా గుంటూరు జిల్లాలో 'గారు' శబ్దం పెద్దవాళ్ళ విషయంలో ఎక్కవగా ఉపయోగించరు. “నాన్న” అని 'తాతయ్య' అనీ సంబోధిస్తారు. ఇట్లూ కొక కొంచెం ఏలూరు దాటి, రాజమండ్రీ, కొకినాడల దగ్గరకు వెళ్ళేటప్పటికి *నాన స్నగారని, “తాతయ్యగారని" పిలిచే గారు" శబ్దం వినిపిస్తూ ఉంటుంది. అయితే మాకు చిన్నప్పుడే అలవాబైన యీ సంబోధన మా కృష్ణా జిల్లా బంధువులకు ఏమిటో కొంత తేడాగా కన్పించింది. అల్లా కన్పించడం, వినించడం సహజమే. మేము ఇలా 'గొరుి కూడా చేర్చి పెద్దవాళ్ళను సంబోధిస్తూ ఉంటే వాడికి ఆ తూర్పు అలవాటు అవి మమ్మల్ని గూర్చి అనేవారు.

పాధారణంగా తెలుగు వాళు ఎ ఎంతో అవసరమై తే తప్ప, విధిలేకపోతే గాని లమ పల్లెలు వదిలి దగ్గర ఉన్నపట్టుణాల వైపే పోరు. కూపస్టమండూక (వవృత్తే వొళ్ళకిష్టం. (ప్రతి ఊరికీ ఇంకో ఊరు దూరంగా అనిపించి కడుపులో చల్లి కదలకుండా కూర్చోవడం ఆలవాజైన పాతకాలంలో ఇటువంటి విశేషాలుండేవి. ఇప్పుడైతే ప్రతి పల్లెలోని జనాభాకు తెల్లవారితే పట్టణం వానన లగిలితేగాని ఉండలేకపోతున్నారు. జీవితవిధానంలో కూడా ఆర్థికంగా వ్యవహారకంగా ఎన్నో ఘార్చులు వచ్చాయి. జీవితం ఆర్థిక లోరణితో వ్యవహారిక

ఆ1 మాతరం కథ ధోరణితో వెనవేసుకుని పోయింది. పూర్వకాలంలో ఆయా (ప్రాంతాలలో కన్పించే ఆహార వ్యవహార, ఉచ్చారణ వ్యత్యాసాలు ఈచాడు అంతగా కనిపించడంలేదు. ఆవి చాలవరకు మిళితమై పోయినాయి. ఈ మార్పులు, ఆచారాలు ఒకచోట సంగమించటూనికి కారణం ఒకనాటి మోటారు యుగం, ఇప్పుడు అణయుగం కూడా వచ్చేసిందనుకోండి. మార్పులు మరింత వేగవంతమవుతాయి. ఈ మార్పులన్నీ ఎట్లూ వస్తాయింటే ఎక్కడికి బడితే అక్కడకు త్వరితగతిని జరిగే ప్రయాణసాకర్యాలు వృద్దిచెందడం వల్హా దేశదేశాలు పర్యటించాలనే అభిలాష కొందరిలోనెనా (ప్రబలడం వల్లా ఇవన్నీ సంభవించాయి. ఏమైతేనేం తాతగారు! ఇంత వ్యాఖ్యానాన్ని కోరారు. ఇక మళ్ళీ నా చిన్ననాటి అల్లరిచేష్టల దగ్గరకు వద్దాం.

1918 వాటికి అంట నుమారు 75 సంవత్సరాల క్రితం మద్రాసులో లూగరృ (డైనేజ్‌ సాకర్యంలేదు (అండర్‌ (గ్రౌండ్‌ (డ్రైనేజ్‌) ఇప్పుడు మనం వాడే వ్లష్‌బాట్‌ వొకీదొడ్డు లెనేలేవు. ఆ పూర్వకాలపు మరుగుదాడ్డు నా వ్మృతిలో

• లీలగా ఇప్పటికీ కదులుతున్నాయి. చెంబుతో నీళ్ళు బయటపెట్టే లోపలకు వెళ్ళేవారు. పాకీమనిషి రోజూవచ్చి శుభం చేసి పోయేవాడు. మా తాతగారి అలవాట్లలో గురుశంక తీర్చుకోవడంలో కొంత ఆలస్యం కావడమనేది కూడా ఒకటి. ఆయన పరధ్యానంగా కూచుంటే నేను నెమ్మదిగా వెళ్ళి ఆయన బయటపెట్టుకున్న చెంబెడు నీళ్ళు పారబోసి వచ్చేవాడినట. ఇదేమైనా సామాన్యమైన అల్లరా? పొడుండవబీ గ్‌

మా తాతగారు పాడుం పీల్చేవారు. నశ్యం అలవాటు ఉన్నవాళ్తంతా (ప్రతి క్షణం దావికోసం ఆ(ప్రయత్నంగానే తడుముకుంటూ ఉంటారు. ఆయన ఏమరుపాటున ఉన్నప్పుడు ఆ పాడుండబ్బీ తీసుకొనిపోయి ఎక్కడో మారు మూల దాచేవాడివి. అంతేకాని మామూలుగా చిన్నపిల్లలు పెద్దలు చేసే సములను అనుకరించినట్లు పాడుంపీల్ఫేవాడిని మా్యతంకాను. ఇవ ఇంట్లో పాడుండబ్బీ దొంగ మరెవరున్నారు. నేనే కదా! ఆంచేత మా తాతగారు *తిరుమలాయ్‌' అవి నన్నే ముందుగా పిలిచేవారు. పాడుండబ్బీ తీశావా? అంటే తీశావని చెప్పేవాళ్ల. వెంటనే తాతగారు ఒక బెత్తం తెమ్మునేవారు. తెచ్చేవాడిని, చెయి చాచమనేవారు.

చిన్నవాటి ముచ్చట్లు - క్షే 92 చాచేవాడీవి. అప్పుడాయన బెత్తంతో మెల్లిగా భయపెట్టటానికి మాత్రమే చురుకు తగలకుండా కొట్టవారనుకుంటా! ఆయన దెబ ఫవేసినా చెయి వెనక్కు తీసుకోకుండా ముడవకుండా అలాగే చాప్‌ ఉంచేవాడినట. ఆయనకూడా అంటీ అంటకుండానే బెత్తపు దెబ్బ తగిలించినా నేను మాతం జంకకుండా ఉండే వాళ్లే. సామాన్యంగా పిల్లలు భయపడిపోతారు గదా! దెబ్బతగిలినా సరే నేను చెయ్యి తీసేవాడినికానుట. దానికి మా తాతగారే అబ్బా! అనుకుంటూ లోపల (ప్రేమ సందడించగా మా అమ్మను పిలిచి “లక్ష్మడూ' వీడు వరి మొద్దువాడయినా అవుతాడు, లేకపోతే చాలా తెలివిగలవాడయినా అవుతాడే అనేవారుట. ఈ మాటలన్నీ మా అమ్మ ఎన్ని మాప్టైనా పదే పదే చెప్పేది. బహుశా అమ్మ శిక్షణవల్ల, (ప్రోత్సాహంవన్ల, చలవవల్ల మొద్దబ్బాయిని మాతం కాలేదు. మా తాతగారు మాతం చాలా ప్రజ్ఞాశాలి అయిఉంటారనే చెప్పాలి. ఏమంటే అంత చిన్నవయసుననే నా భావిజీవిత పరిపక్కతనూహించి చెప్పగలిగారు కదా! నా మొండితనాన్ని ఆయన ఆనాడే చక్కగా ఆంచనా వేశారన్నమాట. మా ఆవిడ ఎప్పుడూ అంటూ ఉండేది. "మీరు తలచుకున్నదే కానీ మీ బుర్రలో దూరిందే కానీ మీరు చేస్తారు అంటూ. అట్లా అవి నేనేమి మొండిగా చేశానే ఆని మా ఆవిడను ఎదురు'(ప్రశ్న వేస్తే సరేలెండి ఇప్పుడు తర్కమెందుకు? అనేది.

ఇట్లా చిన్నప్పుడే మనం మెలిగే విధానాలను (ప్రవర్తించే తీరుతెన్నులను గమవించి మన పెద్దలు మన భావిదశలను ఊహించి జాతకంలో చెప్పినట్లుగా కొన్ని కొన్ని సూచనలు చేయగలగటం కద్దు,

ఇప్పుడు ఆధునిక మావసిక శాన్తవేత్తలు కూడా శిశువు జన్మించినప్పటిమంచి మొదటి కొద్ది నెలలలోనే వారి (వ్రవర్తన రీతులను పరీక్షించి వాళ్ళ లెలివితేఎలను, చురుకుతనాన్ని ఆంచనా వేయగలుగుతున్నారు. ఎందుచేతనంటే ఎవ్వరైనా ఎవరివైనా దత్తత తీసికోని పెంచుకోవాలంటే మరీ నెలల పసిగుడ్డువాటి నుండీ పెంచుకుంటేగాని వారు బిడ్డలు లేని తలిదండ్రులకు పూర్తిగా ఆతకరు. అందుచేత యీ పరీక్షలు కూడా అవసరమై నాయి. గంగాస్నానం, గోదావరి సా నం మా తాతగారి ఇల్లు కాకినాడలో "పెద్దబజారులో ఉన్న మసీదు వెనకసందులో

93 మా తరం కథ ఉండేదని ఇదివరకే చెప్పాను. అక్కడ మా తాతమ్మ ఒంటరిగానే కాపురముండేది. అందునా దిగ్గజాల్లాంటి ఇద్దరు కుమారుల మరణంతో మనసులో ఎంతో దిగులు ఉన్నా అక్కడే కాలం నెట్టుకొస్తూ నిబ్బరంగా ఉండేది. నా చిన్నప్పుడు అంకే నాకు ఏడాది కూడా నిండనప్పుడు 7,8 నెలలప్పుడు మా అమ్మ తాతమ్మదగ్గర కాకీనాడలో అప్పుడప్పుడు కొన్నాళ్ళు గడువుతుండేది.

అది మండువాఇల్లు. మండువా చుట్టూతా ఉన్న భాగాలలో అద్దె వాళ్తు సండేవారు. అద్దెకున్నా అన్ని కుటుంబాల వారు ఒకే కుటుంబంలో వారుగా మెలగ గలిగేవారు. అది ఆనాటి మనుష్యులలోని మార్రవాన్ని ఆంతఃకరణ స్వభావాన్ని, కలివిడితనాన్ని, విశాలదృష్టినీ తెలియచేస్తుంది.

ఆడవాళ్ళంతా (ప్రతిరోజూ కబుర్లకు చేరేవారు ఒకచోట. మగవాళ్ళు ఆఫీసులకు పోగానే వారంతా ఒకచోట చేరి ఆ మాటా యీ మాటా చెప్పుకునేవారు. అప్పుడు మా తాతమ్మ వంటావిడ (తాతమ్మకు వండిపెట్టే వంటలక్క) నన్ను ఎత్తుకొని తిరుగుతూ వుండేది. అప్పుడు నేను దేవతా వ(స్తాలతో అంట పూర్తిగా దిశమొలతోనే ఉండేవాళ్లి కదా! అప్పుడు ఆమె చంకలో ఉండి ఒంటేలు పోస్తుంటే ధారగా పడేదికదా వాంటేలు; అప్పుడా వంటలక్క కొంటెగా నన్ను ఎత్తి ఆందరిమీదా పడేట్లు గుండ్రంగా తిప్పేదట. అంతటిలో ఊరుకోకుండా గంగాస్నానం, యమునా స్నానం అంటూ స్నావమం్శతాలు కూడా పఠించేదట. ఓసి! నీ దుంపతెగ అని వాళ్ళు కసురుకుంళే మళ్ళీ స్నాన మంత్రాలతో పక పక నవ్వేదట! ఇంతకూ చెప్పవచ్చేదేమిటంటే మా తాతమ్మకు నేము ముద్దుల మునిమనువడిని కావటంచేత ఆమో జోక్యం కలగచేసుకొని ఏమిళే నీ ఆగడం అని వంటలక్కను వారించేదికాదనుకుంటా. ఇవీ నా జీవతంలో మరీ చిన్నప్పటి సంగతులు.

[1 చిన ఎనాటి ముచ్చట్టు - 2 రో

“౯-౨5 ౦౯ 7 ౧మ10500]0 ౧45 - ౧1

వశీ” ౧౦16 01టక్ర గు 056 ౦4౯ ౦56 15 శ్రం౧6

50గల)/1606. 0 ఓంం6 కన లయక6ే 19 హారడ664 10

50200108 0౧” 2616 0000016401 0076960. ౦ గ.0.

0౯ 6అగ్ప/ 90100106 23 0౪. ౧౧౦ 1.0. ౦[౧౧౦64లరు ౧కడుులు

15 00౧0జ1టాలే? 160 రట6 €0 అయుందంలంఓ ముక్కు కొరకటం

చివ్నపిల్లలకు పణ్లు వచ్చేముందర్క కొత్తగా పళ్ళు వచ్చిన తర్వాత

చిగుళ్ళ భాగంలోనూ ఆ లేత మొలకలలోనూ దురదగా ఉంటుంది. వాళు గ ఏది కనపడ్డా నోట్లో పెట్టుకొని కొరకటానికి ప్రయత్నిస్తుంటా రప్పుడు. ఆ కసే తీరటానికి వీదెనా కటిక్కిన కొరుకుతుంటారు. ఒక్కొక్కప్పుడు గట్టిగా పల్లు దిగేటట్టు కొరుకుతారు. "

95 మా తరం కధ

కొంత మంది పెద్దలకు చిన్నపిల్ల మీద ముద్దు తమాషా అనిపిస్తుంది. ముద్దుకు చిన్నపిల్లల ఏ చిటికెన వేలో నోటిలోకి తీసుకొని కొరుకుతారు. నాకిలాటి అనుభవం ఒకటి జ్ఞాపకంవుంది. అప్పుడు నాకు ఏడెనిమిదేళ్ళు ఉంటాయను కొంటాను. నా పెక్లాసులో చదువుతున్న వేగే సత్యనారాయణ అని నాకన్నా వయసులో పెద్ద కురాడుండేవాడు. వాడికి నేను ముద్దు వచ్చినప్పుడు నొ చిటికెనవేలు కొరికే వాడు. వాడి ముద్దు కాదు కాని నా [పాణాలు కడగట్టి పోయినట్టుండేది.

నాకు ఇద్దరు మేనమామలు కలపటపు రామగోపాలరావు, లక్ష్మణరావు. వీళ్ళు మా పీినతాతగ్గారెన వెంకటచలంగారి కొడుకులు. నా అసలు మాతామావులు రంగారావుగారికి ఇద్దరూ కుమార్తెలే. వాళ్ళు మా అమ్మ, పన్నీ. మా పీనతాతగారికి ఇద్దరూ కుమారులే. ఆడపిల్లలు లేరు. అంతా ఏకోదరులుగానే ఉండేవాళు ఎ మా తాతల సంతానం. అంతా ఒకే చోట మ(దాసులోనే ఉండేవారు. మా చినతాతగారి కొడుకులలో రెండోవాడు లక్ష్మణరావు. అతడిని “బాబి అని పిలిచేవారు. పెద్దవాడిని “బాబూరామ్‌' అని ముద్దుగా పిలిచేవారు. పెద్దయ్యే వరకూ వాళ్ళ అసలు సేర్డు మాకు తెలియవు. మామేనమామల్లో రెండోవాడు “బాబీ వా కంక్షే ఒక ఏడాదో ఏణ్హర్హమో చిన్న. వాడికి చిన్నప్పుడు పల్లు దురద జాస్తిగా వుండేదను కుంటాను. నేను ఎప్పుడో ఏమరుపాటున ఉన్నప్పుడు చటుక్కున వచ్చి నా ముక్కు కొరికి పారిపోయేవాడు. ఆ నొప్పికి నేను రాగాలు తీన్తూ "బాబీ నా ముక్కు కొరికాడు" అని ఫిర్యాదు చేసేవాడివి. నా ఫీర్యాదు విని మా పెద్దవాళ్ళు “వెధవా! వాడు నీ కంబ చిన్నవాడు. వాడు కొరికాడని ఏడుస్తావేమిటి? పెద్దవాడివి ఆ మాతం తప్పించుకోలేవా?” అవి నన్నే చీవాట్లు "పెస్టేవారుట, వాడిని కోప్పడటం మానేసి. ఇలా చిన్నవాళ్ళనే నమర్థిన్తూ వెనకేసుకొవి వస్తుంటారు పెద్దలు ఇప్పటికిన్నీ! చిన్నపిల్లల సంగతులు మహా తమాషాగా ఉంటాయి! వీ ముక్కు ఎక్కుడికో పోయింది?

ముక్కంటే జ్ఞాపకానికి వచ్చింది. ముక్కంటిని గూర్చికాదు. మా తమ్ముడి “ముక్కు” తిమ్మన (ప్రహసనం.

చిన్ననాటి ముచ్చట్లు - 2 96

నేనుమా తమ్ముడు కృష్ణశర్మ,ఇద్దరమే అన్నదమ్ములం. మా పిన్నికి కూడా చాలాకాలం వరకూ ఇద్దరే ఆడపిల్లలు. అందుచేత మా తాతా సైూందరులలాగొనే ఈ ఇద్దరు అప్ప చెల్లిళ్ళకు కూడా ఒకరికి ఇద్దరు మగపిల్లలు, మరొకరికి ఇద్దరూ ఆడపిల్లలే ఉండటం తమాషాగా ఉండేది. ఇదే "వ వంశపారంపర్యంగా వచ్చే జన్యు (జీన్‌) లక్షణమేమో ననిపిస్తుంది. అయితే మా పీన్నికి చాలాకాలానికీ తమాషాగా ముగ్గురూ వరుసగా అబ్బాయిలు పుట్టారు. నిద పోతున్న (ప్రకృతిని మనసు తట్టి లేపినట్టుగా అనిపిస్తుంది.

మా తమ్ముడు కృష్ణశర్మని ఇంట్లో కృమ్ణుడు అనేవాళ్ళం. బళ్ళో పేరు కృష్ణశర్మ అని నాకు చాలాకాలం వరకూ తెలియనే తెలియదు. బళ్ళో చేర్చించేస్పుడు మా అమ్మ శర్మ అవి కూడా చేర్పించి ఆ విధంగా రాయించింది. బవుశా మా తాతగారు డాక్టర్‌ శర్మగారు విజయవాడలో ఉండేవారే, ఆయన మాకు చాలా అండగా ఉండేవారు. ఆయన జ్ఞాపకార్థం ఆలా పెట్టించి ఉండవచ్చు. (తాతల పేర్లు మనువలకు సం[క్రమించటం ఆనవాయితీయే కదా! ఇదివరలో ఈ విషయం చెప్పుకున్నాం కూడాను).

ఇప్పుడు ఈ ఆనవాయితీలు పోయి ఏ “గ్జాక్పో' కంపెనీ వారో పిల్లల పోషణ పుస్తకాలలో ఎన్నో పేర్లు (ప్రకటిస్తూ ఉంటే ఆ సేర్గను చూచి ముద్దుగా ఉన్నాయని మురిసిపోతూ అర్ధం తెలియని నోరు తిరగని పేర్లు ఈ కాలంలో "పెడుతున్నారు.

మా తమ్ముడి పేరు బళ్ళో శర్మ" అవటం చేత వాడీ సహాధ్యాయ్యులైన స్నేహితులు వచ్చి ర్మ" ఇంట్లో ఉన్నాడా ఆంటే ఎవరు ఈ శర్మ అని నేను వ్రశ్నించేవాడీని చాలా రోజుల దాకా.

మా తమ్ముణ్ణి 5, 6 సంవత్సరాలు విండేదాకా ఎవ్లరనా “ఒరేయ్‌ వీముక్కు. ఎక్కడకో పోయిందిరా మాకు దారిలో ఎదురెంది అని ఎవ్వరెనా ఇంట్లో. వాళ్ళు గ ఆంపే ఇంకేముంది ' నా ముక్కు పోయింది అని లబోదిబోమంటూ వాడు దీర్జాలు తీసేవాడు. “ఒరేయ్‌! తడిమి చూసుకోరా నీ ముక్కు వచ్చిందంటే మళ్ళీ తడిమి చూనుకువని ఏడుపు మాని నవే (సే వాడు. ఎంత చిన్నవ్వారెనా తమ స్వంతం ఏదో పోయిందంటే ఆ వస్తువుమీద ఉన్న మమకారం కొద్దీ ఎంత ఆదుర్దాపడతారో! ఈ ఆదుర్దామరీ ఎక్కులవెతే జీవితంలో

97 మాతరం కథ అదే కాపీనం అవుతుంది రాను రాను. అందుకే వేదాంతులు జీవితంలో బ్త్తించి పోయే స్వార్థపు భావాలను తొలగించటానికి నువ్వెవరు? ఏది వీది? ఏది నాది? సర్వం మిధ్య అని వేదాంత బోధ చేస్తూ ఉంటారేమో! కొంచెమైనా నిస్వార్ధంగా (ప్రవర్తించరా బాబూ అని నేర్పటావికి?

పై ముక్కు తమాషా ఎందుకు చెప్పావంపే చిన్నపిల్లలమనస్తత్వాలు తెలియచెప్పటానికే. వాళ్ళని ఎంత తేలికగా మభ్యపెల్టవచ్చునో, అట్లానే ఆ సున్నితమైన మనస్సులను ఎలా సన్మార్గంలో పెట్టడానికి కూడా వీలవుతుందో ఇందువల్ల తేటతెల్లమవుతుంది. వాళ్ళదేముంది. స్వచ్చమైన పసిమనస్సులు, ఏం చెపితే అది నమ్ముతారు! అందులో పెద్దవాళు ఇ చెప్పారంటే మరింత గురికదా వాళ్ళకు. అక్కడ ముక్కు వుందంటే వుందనీ లేదంటే లేదనేగావి దానివి తడిమిచూనుకొానే ఆలోచన వారికీ కలగదేమో మరి! అయితే అందరు పేల్లలూ అలా వుండరనుకోండి. ఈ కాలపు పీల్లలమ అంత త్వరగా ఏమార్చలేము. ఆనాటికీ ఈచాటికీ పల్లలి చురుకుతనంలో తెలివితేటల్లో అభివృద్ది కనపడుతుందను కుంటాను. ఆ రోజులలో 5 సంవత్సరాల 5 నెలల 5 రోజులు విండిన వెంటనే ముహూర్తం "పెట్టి “అక్షరాభ్యానం' జరిపించేవారు. ఆదే ఈ రోజులతోనైతే మూడు, మూడున్నర ఏళ్ళునిండీ నిండకుండానే విండాయని (ప్రకటించి వాళ్ళకు త్వరగా చదువు రావాలనో లేదా ఇంట్లో అన్లరి బెడద తప్పుతుందనో పిల్లల్ని “కిండర్‌ గారెన్‌' స్కూళ్ళకు పంపు తున్నారు. అందుచేతనే ఏమో ఈ తరంవారికి తెలివితేటలు, వస్తు పరిజ్ఞానం, ఆశయాలు, మనఃపరిపక్కతలు, మా తరం వారి కంటె ఎక్కువగాను లొందరగాను అలవడుతున్నాయని చెప్పాలి.

అందువల్ల మన దేశంలోనూ వ్స్ళాత్య దేశాలలోనూ 18 సంవత్సరాలు దాటితేగాని మోటారు నడిపేేలౌపెను ) ఇవ్వకూడదన్న నిబంధనలుంటే 15, 16 వంవత్సరాలకే చిన్నపిల్లలు పెద్దవాళ్ళలాగా (ప్రవర్తిమ్తూ లౌసెన్సులు కావాలంటున్నారు. ఈ లోపలే చాటుమాటుగా ఇంట్లో కారు నడపటం నేర్చుకుంటున్నారు. అమెరికాలోనూ అభివృద్ది చెందిన ఇతరదేశాలలోనూ మోటారుయుగం. చాలాకాలం కిందటనే ఆయా దేశాలలో [ప్రారంభం కావడంవల్ల అక్కడ 16 సంవత్సరాలు నిండిన బాలబాలికలకు (డైవింగు

చిన్ననాటి ముచ్చట్లు - 2 98

పిల్లలకు వయసుకు మించిన పరిపక్వతను వారి ఏళ్ళలో కుదించిన విజ్ఞానం లేతవయస్సులోనే కలిగించి ఎంతవరకు వారి (ప్రవర్తన నియమావళికి పాయం చేస్తున్నామో తెలియటం లేదు. కాదని హెచ్చరిస్తే మీరు పాత చింతకాయ పచ్చడి మెచ్చుతున్నారని అంటారు. కొత్త చింతకాయ త్వరగా జలుబు చేస్తుందని వారికి తెలియదు.

ఈ నూతనమై న మనోవికాపంవల్ల యీ తరంవారికి అదే వయసులో నీ ముక్కు ఎక్కడికో పోయిందని" అంట “నీ ముక్కే పోయింది నా ముక్కూ ఇదుగో' ఆని సమాధానం చెపుతారు. ఆ తెలివి తేటలు వారికి వచ్చాయనటానికి సందేవాం లేదు. అందుచేత నీ ముక్కు ఓడిపోయింది, నా ముక్కు గెలిచింది అనే వాదనలో వారిదే వెచేయి. అలాంటి తరాన్ని అప్పుడే నిర్మించుకున్నాం. ఇది (వపంచం అంతటా జరుగుతున్నదే. దీన్ని గురించి అన్నీ మన మంచి కొరకే అని నంతోషించటం మంచిది.

ఈ ఆధునికత ఎంతవరకు వచ్చిందంటే ఆ మధ్య అమెరికాలో ఉన్న ఒక డాక్షరు దంపతులు తమ వీకెకపుతిక పాద్దుపోయి బయటకు డేటింగుకు పోతోంటే ఆటంకపరిస్తే “షటప్‌ డాడీ” అని వెళ్ళిపోయిందట. ఈ సంపాదన ఐశ్వర్యం ఎవరికోనం అని వారు తమ కుమార్తె (వవర్తనను గూర్చి వాపోయారుట. తల్లిదండులవి ఇండియా బీజాలు. అమ్మాయి అమెరికా వాతావరణంలో ఎదిగిన మొక్క: ఏ వాగరకతలో ఉన్నప్పుడు ఆ నాగరకతను వీలెనంతవరకు మన ఆలోచనలలో జీర్ణం చేనుకోవాలిగదా! లేకపోతే 'వైమాదిరి వ్యధతప్పదు. తల్లిపాలు = చంటీ ష్లలు గేదెపిల్లలు, ఆవు పిల్రలుు గాడిద పలు!

మా అమ్మకు 15 నంవత్సరాల వయసున నేను పుట్టి ఉంటాను. అప్పటికి అన్నీ బాల్యవివాహాలేగదా! ఆడపిల్లకు రజస్వలకాకముందే వివాహం చెయ్యాలి. అంటే నేను పుట్టటానికి ఏ మూడు నాలుగేళ్ళ ముందో వివాహం జరిగి ఉంటుంది మా అమ్మకు. అంటేమా అమ్మకు 11, 12 నంవత్సరాల వయసున మా నాన్నగారికి, 20 సంవతృరాల లోపు వయసున వాళ్ళకు పెళ్ళి జరిగి

99 మాతరం కధ ఉంటుంది. 1930వ సంవత్పరంలో “నర్‌ హరవిలాస శారదా” గారు తెచ్చిన చట్టంతో బీటినువారి! హయాంలో “బాల్య వివాహాలు విషేధిన్తూ వివాహ సంబంధ సంస్కరణ (ప్రారంభమైంది. సాంఘిక సంప్కరణలకు (బిటిమువారు (పోత్పావహం ఇచ్చేవారు.

పట్టణవాసంనుంచి వచ్చినా మా అమ్మ దగ్గర వాకు సమృద్ధిగా పాలు లభించాయి. అందుచేత నేను అమ్మ దగ్గర పొలు కావలసినన్ని తాగి పెరిగాను. ఒక్కాక్కూప్పుడు నేను కడుపు విండా తాగగా ఇంకా మిగిలిపోయేవట,. ఒక్కోపారి “చేవు" వచ్చి కారిపోయేవట. నిజంగా ఎంతో అదృషస్టవంతుళణ్లేకదా! తల్లి వాలు “కావలసినన్ని తాగటం కన్నా భాగ్యమేముంది? ఎందుకీ (ప్రస్తావన తెస్తున్నానంపే వేడు పేదరికపు తల్టులు తమ బిడ్డలకు పాలు కడుపునిండా ఇవ్వగలుగుతున్నా భాగ్యవంత్తులైన వారి సంసారాలలో తల్లులకు తగినంతగా చనుబాలు ఎందుకు ఉండటంలేదో డాక్టర్తకే పెద్ద సమస్యగా తయా్యారెంది. అందువల్ల పూర్వకాలంలో ఆయితే బీద కుటుంబపు బాలింతలను “పాలడాయి' అని వారికి డబ్బు ఇచ్చి తమ పిల్లలకు పాలిచ్చే తల్టులుగా భాగ్యమంతులు వారివి "ెట్టుకొవేవారు. నేటి తరంలో చదువుకున్న తల్టులు అందులో పవిచేసే తల్జులకు ఈ సమన్య మరింత ఎక్కువ. ఆసలు పారిశ్రామిక యుగం (ప్రారంభమై నప్పటినుంచీ అంటే గడచివ మారు సంవత్సరాలుగా ఈ సమస్యకు అభివృద్ది చెందిన పాశ్చాత్య దేశాలలో మరింత (ప్రాధాన్యం వచ్చింది. మరీ గడ్డు సమన్య అయింది. అందువల్ల డబ్బాపాలు వచ్చాయి. ఈ కాలంలో తల్లి పాలు తాగే పిల్లలను చంటి పీల్లలవ్నా డబ్బాపాలు తాగేవారిని “డబ్బాపాలపల్లలు" అంపే బాగుంటుంది. ఇట్లానే ఇతరమైన పాలు లాగే పిల్లలను గేదె పిల్లలు, ఆవుపిల్లలు, గొడిదపిల్లలు అంటే బావుంటుంది. ఇట్లా అనడమే నమంజసమేమో! చంటిపిల్ల అన్నహస్టే తాగే ఆ చంటిపాలను బభ్చే ఈ "పేరు ఉపయోగించ వచ్చునమ కుంటాను.

గాడిద ప్‌ల్లలు అన్నానని గాభరా పడకండి. లల్లి పాల కొరత అసలు పాశ్చాత్యదేశాలలో (ప్రారంభమై ంది. అందుచేత అక్కడి శాస్త్రవేత్తలు తల్లిపాలతో సరిసమానంగా ఉండే జంతువుల పాలకోసం అన్వేషణ సాగించారు. అన్ని వాలల్లోనూ ఆవువొలే ప్రపంచం అన్ని దేశాలలోనూ ఎక్కువగా ఉపయోగంలో ఉన్నాయి. కాని శాస్త్రకారులు కనుక్కున్నదేమంటే అన్ని జంతువుల పాలలోకీ గొడిదపాలను పరీక్షించి చూస్తే అవి ఉత్తమంగా తేలాయట. తీపీలోమా ఇతర

చిన్ననాటి ముచ్చట్లు - 2 100 (ప్రోటీన్‌, * కొవ్వుపదార్థాలలోనూ తల్లిపాలకు తూచినట్టు ఇవి సరిపోయినాయి. అన్నిపాలకంపి తల్లిపాలు ఎక్కువ తియ్యగా ఉంటాయి. వాటిలో చక్కెరతనం ఎక్కువ. ఆంతతీపిగానూ గాడిదపాలు ఉంటాయి. ఆందుచేత (ఫెంచి శాస్తజ్ఞాలు అన్ని జంతువుల పాలు పరీక్షించిన తర్వాత గాడీదవపాలు (శ్రేష్టమని ఇరారుచేశారు. తరవాత ఆ దేశంలో తల్లి పాలు లభించని చంటి ఏల్లలకు గొడిదపాలు పోసేవారు. గాడిదలను పెంచి వాటి పాదుగులు పుభంచేసి తిన్నగా పిల్లలను అక్కడకే తీసుకొనిపోయి ఆ పాలు కుడిపేవారు. అంచేత “గాడిదపిల్లలని” ఆలాంటి చంటి పిల్లలను అనడంలో తప్పు లేదనుకుంటాను. [కమ[కమంగా (ఫొన్సులోనూ ఇతర పాళశ్చాత్యదేశాలలోనూ ఆవుపాలు సమృద్దిగా దొారకడంచేత ఆవువాలను తల్లివాల వలె అనేక పోషక రసాయనాలు చేర్చి ఆవుపాలలోని (పోటీను పదార్థం మార్చి చిన్నపిల్లలకు తేలికగా ఆరిగేట్లు చేశారు. మనదేశంలోనే గాని పాశ్చాత్య దేశాలలో గేదెలు లేవు. బఫెలోస్‌ అంట అవి అమెరికాలో మాతమే. అక్కడ కూడా ఆడవుల్లోనే ఉంటాయికాని బయట చూడటానికి కూడా కన్చించవు. అంచేత ఆ దేశాలలో ఆవుపాలనే పిల్లలకు వాడలారు. మన వేమన గారి పద్యం 'గంగిగోవుపాలు గంటెడైననుచాలు కడివెడైననేమి ఇరముపాలు' అన్న (ప్రకటనం నేటి శాస్త పరిశోధనల (ప్రకారం చెల్లదు. అయితే గంగిగోవు మనకు పవిత్రమైన జంతువు. (ప్రతి ఊరిలోనూ ఉంటుంది. 7"డిదకంటె పభతగల జంతువు. కాబట్టి ఆవుపాలే (్రేష్టమై నవని అంగీకరిద్దాం. ఆయుర్వేద శాన్త (ప్రకారం గాడిదపాలు మందుగా వాడే ఆచారం వుంది. ఉబ్బసం ఉన్న పిల్లలకు ఈ పాలు మందుగా పోస్తారు. కుటుంబాలలో వంశపారంపర్య ఉబ్బసంగా వచ్చేవారికి చిన్నప్పుడు గాడిదపాలనే మందుగా పోస్తారు. చిన్నప్పుడు నాకు కూడా గాడిదపాలు పోశారుట. అందుకే బహుశా మూ నాన్నగారిని జీవితమంతా పీడించి పీల్చి పీప్పిచేసిన ఉబ్బసవ్యాధి ఏదో చిన్నప్పుడు ఉన్నానని కన్పించినా తరవాత ఎప్పుడూ నన్ను బాధించలేదు. నేను మ్మాతం “చంటిఏల్లాడినేనండోయ్‌. ఇప్పుడు 75 సంవత్సరాలు దాటాయి కదా! అంచేత అఆరవయి దాటిన వారందరితో రెండవ ]శవంలో చేర్చాను షష్టిపూర్తి కావడం అంటే అదే గదా! అందువల్ల చంటి పిల్లాడిలాగే అమాయకంగా

101 మా తరం కధ అల్లరి చేస్తూ కాలం గడపాలనీ, గడవాలనీ కోరుకుంటాను. ఇప్పుడిక చంటిపాలు అక్కర్లేదు గనుక చంటి పాలు ఆవసరంలేని చంటి పీల్లాడనన్నమాట,. లావు అవుతానని భయం

ఈ విషయాలన్నీ మా అమ్మ చెప్పినవేనండీ! మా అమ్మదగ్గర పాలు బాగా వుండడంచేత నేను దుండుముక్కలాగా తానలు తేలి ఉండేవాడీవి, మా అమ్మ ఇంకా ఇంకా పాలు ఇస్తే నేను బాగా లావు అవుతానని భయపడటావికి కారణం కూడా ఉంది. మా నాన్నగారి పెద్ద అక్కయ్యగ్గారెన తిరుమలమ్మగారి ఊరు కేతనకొండలో పెరిగాను. అక్కడ మా రెండవ మేనత్త రత్నమ్మగారికి ఇద్దరు కొడుకులు, ఒక కుమార్తె అని ఇదివరలోనే చెప్పానుగదా! అందులో "రెండవ కొడుకు అంటే కుటుంబయ్య బావను మా పెద్ద మేనత్త! పిల్లలు లేవికారణంగా దత్తత తీనుకుంది. అయితే అక్కడున్న అందరిదీ ఉమ్మడి కుటుంబచే. గదా! అస్తి అంతా మూలధనంగా వునాదిగా మా తిరుమలమ్మత్తయ్యదే! ఇక ఈ (ప్రస్తావనంతా ఎందుకంటే మా కుటుంబయ్య బావ చాలా లావుగా ఉండేవాడు. అంటే 17, 18 సంవత్సరాల వయసుకే దాదావు నూరు కేజీల బరువు ఉన్నట్లు ఉండేవాడు. మరి ఆ రోజులలో 16, 18 సంవత్సరాల మగపిల్లలకు 8, 11 సంవత్పరాల కల్లా ఆడపిల్లలకు వివాహం చేసేవారు. అందుచేతమా కుటుంబయ్య బావకు అప్పుడే పెళ్ళి సంబంధాలు వస్తుండేవి. మా కుటుంబయ్య బావకు ఏమిలోటు. దత్తత కుమారుడు. ఆస్తిపరుడు. రూపురేఖలు కూడా ఆసలు లల్లి రత్తమ్మత్తయ్య నలుపు వచ్చింది. కాని కనుముక్కు. తీరు బాగా ఉండేవాడు. అయితే విపరీతమైన లావు. వచ్చిన సంబంధాలు ఏల్లవాడు లావు అని కొన్ని నంబంధాల వాళ్ళు తిరిగి పోయేవారు. మగపిల్ల వాళ్తి ఆడపిర్లవారు తిరస్కరించటం ఈ రోజులలో కూడా విడ్డూరమే! మరి దాదాపు 80 సంవత్సరాల ,(క్రీతం బాగా ఆస్తీ ఉన్న కురవాడీవి తిరస్కారించడమంటే ఎంతో అవమానంగా భావించేవారు మగపిన్లవాడీ తరపువాళ్ళు. ఇలాంటి పరిస్థితిలో ఆస్తి ఉన్న బాగా సంపన్న కుటుంబమే అయినా మా కుటుంబయ్య బావకు లావు మూలంగా ఇలా అయిందంటే ఎంతో

చిన్నవాటి ముచ్చట్లు - 2 102 విచాలించదగిన అంశంగా ఎంచుకొనేవారు. అందువల్ల మౌ అమ్మకు నేనెక్కడ లావుగా తయారవుతానో ఆని భయం. పాలు సమృద్దిగా ఉండడం వళ్ల అప్పటికే నేను బాగా లావుగా ఉండేవాణ్ణి. మాతృ్యహృదయం ఎంత దూరదృష్టితో ఆలోచిస్తుందో చూడండి. నేను కూడా మా కుటుంబయ్య బావలాగా అవులానేమోనని ఎక్కవ నాకు పాలు ఇచ్చేది కాదుట. అదృష్టవశాత్తూ నేనంత లావు కాలేదు లెండి. సంబంధాలు ఏవీ తిరిగిపోలేదు కూడాను. చిన్నప్పుడు మ్మాతం బాగా లావుగానే ఉండేవాణ్ణి.

నేనూ లావుగా ఉన్నా బాగా ముద్దుగా ఉండేవాళ్తని మా అమ్మ ఒక కధ చెప్పేది. ఇంట్లో ఉన్న పిల్లలు ముద్దు వస్తున్న నన్ను ఎత్తుకోవడావికి వచ్చేవారు. దొనికి మా అమ్మ ఒక షరతు పెట్టేది. అది ఒక తమాషా ఆయిన షరతు. ఆ రోజుల్లో ఏమిటి ఈ రోజుల్లో కూడా ముఖ్యంగా పాతకాలపు ఆచారాలున్న ఇళ్ళలో ఆందునా పల్లెటూళ్ళలో ఆహార విహారాలలో నిషేధాలు చాలా ఉంటాయి. పధ్యంపేరిట మజ్జిగ పోయరు. అనేక కూరగాయలు పెల్టురు. పండ్త విషయంలో ఈ జాగ్రత్త మరీ ఎక్కువగా చూపుతారు. అందులో వారింజపండంట మరీ నిషేధం. నారింజకాయ తింటే పడిశం పడుతుందని ఆసలు దగ్గరకు రానివ్వరు. మా అమ్మ బాలింతగా ఉన్నదంటే అప్పటికి రాజమండ్రిలో పోచిరాజు వెంకయ్యగారించ్లో ఉండి ఉండాలి. ఆందులో ఆయన తహసీల్‌ దార్‌ ఆవటం చేత రాజమండ్రిలో అన్నిరకాల పండ్లు విరివిగా వస్తూ ఉంటాయి. తవసీల్‌, దారుగారికిసప్తయిలకి ఏమీ లోటుండదుగదా,ఇంటి నిండా అన్ని సండ్లతోపాటు పెద్ద సెద్ద నారింజకాయలు కూడా ఉండేవి. నారింజపండ్లంటే మా అమ్మకు చాలా ఇష్టం. ఆ పండు జలుబు చేస్తుందని మా అమ్మకు ఇచ్చేవారు కాదట. ఇప్పటికీ ఏ పండు తిన్నా ఏదో జబ్బు చేస్తుందని మన వాళ్ళు పిల్లలకూ బాలింతరాళ్ళకూ ఇవ్వరు. నారింజ పండంకే మా అమ్మకు [ప్రాణంకదా! అందుచేత ఎవ్వరైనా పిల్లలు నన్ను ఎత్తుకోవడానికీ ఇమ్మంటే నాకు చాటుగా ఒక వారింంకాయ తెచ్చిపెడితే అబ్బాయిని ఎత్తుకోనిస్తా అనేదిట. వారు చాటుగా అమ్మకు ఆ పండుతెచ్చి ఇచ్చి నన్ను ఎత్తుకునేవారు. ఇది లంచం కిందికి వస్తుందో, “బార్టర్‌ ' పద్దతి కింద వస్తుందో మీరే ఆలోచించండి!

103 మాతరం కధ

ఇది ఆవిడ బాలింతగా ఉన్న 10, 12 రోజులలో అయిఉంటుంది. ఎందుకంటే మొదటి 10, 12 రోజులు పురుడు అని చెప్పే బాలింత ఒళ్ళు పచ్చిగా ఉంటుందని చాలా పధ్యపు నియమాలు పెడతారు. అంచేత అమ్మ మామూలుగా తిరగ కూడదు. అందులో ఎంతో మడి ఆచారాలతో మగ్గిపోతున్న (బాహ్మణకుటుంబాలలో ఇటువంటి నియమనిబంధనలు ఎక్కువగా ఉండేవి. అందుచేత జిహ్వచాపల్యం వల్ల, నారింజపండు మీది అతి (ప్రీతివల్లి మా అమ్మ ఇటువంటి షరతు పెట్టి ఉంటుందను కుంటాను. బహుశా మా అమ్మ మా తమ్ముణ్లీ కన్న రోజులలో బాలింతగా ఉన్నప్పుడు ఈ ఉదంతం జరిగి ఉంటుందను కుంటాను. అప్పటికామెకు ఇర్వవై ఏళ్ళు కూడా లేవుకడా! చిన్న పీల్ల అనే అనుకోవాలి. ళల్లి(ప్రేమ = పెళ్ళాం (ప్రేమ

చిన్ననాడు పాలిచే టప్పుడే మా అమ్మ చూపిన దూరద ఏష్టి ఆమె తన జీవిత కాలంలో అంతా చూపబకళ్ట్రు మా జీవితాలు ఈ విధంగా సార్హకమై నాయి. ఏ పాలాలగట్లనో సేద్యం చేసుకుంటూనో బడిపంతులు ఉద్యోగంతో ఆగిపోకుండానో ఎంతో గర్వించేట్లు జీవితపధం సాగించ గలిగినందుకు అమ్మపట్ల మేమెంతో కృతజ్ఞాలం.

తల్లి (ప్రేమను మించిన (ప్రేమ (ప్రపంచంలోనే లేదని చెప్పాలి. కాని పెద్ద వాళ్ళెన తర్వాత పీల్లిల భావాలు వేరుగా ఉంటాయి. అందుకేనేమో, 'అడ్డాలనాడు బిడ్డలు గాని గడ్డాలవాడు బిడ్డలా" సామెత పుజ్ది ఉరిటుందిప్తెళ్ళిన తర్వాత తమ (ప్రేమను సరిగా పంచలేక సహృదయులె అయినా యువకులు కొంత మధనకులోను గాక తప్పదు. మీరు మాకేం చేశారనో, మాకేం పెట్టారనో తల్లిదం[డులను ఎదిరించే యువతీయువకులు కూడా లేకపోలేదు. అందువల్లనే పెళ్ళెన తర్వాత యువకులక్షు మనుస్థితిని తల్లి విషమాయె, పెళ్ళాము బెల్లిమాయె' అనే విధంగా చెప్పటం జరిగింది. ఇదే పరిస్టితి అత్తగారికీ కోడలికీ కూడా వర్తిన్తుంది. తాను ఒకనాటి కోడలినని మరచి కొడుకును తన చెప్పుచేతలలో పెట్టుకొని కోడరికం పెడతారనుకుంటాను. కొడుకు తమ మౌాటకెట్లా జవదాటకుండా ఉండాలని కోరుకుంటారో అదేవిధంగా కోడలు కూడా అత్త విధేయురాలిగా ఉండాలని కోడలి వంక చూస్తారు. అందువల్లనేనేమో ఆత్తాకోడళ్ళ సంబంధాలు (ప్రపంచమంతటా చిటపటలాడుతూనే ఉండటంకద్దు.

చిన్నవాటి ముచ్చట్లు - 2 104 ఆత్తరికం = కోడరికం (ప్రతివారూ జీవితాన్ని అర్ధం చేసుకుని, అనుభవజ్ఞానం సంపాదించి మన బాధ్యతలను, కర్తవ్యాలను సరిగా పాటిస్తే ఈ పాతకాలపు సామెతలను నేటికాలానికి అనుగుణంగా సరిదిద్దవచ్చు. భార్యాభర్తల మధ్య (క్రమంగా *ెరగవలసిన, పెరుగుతున్న అనురాగబంధం, బాధ్యతలు, తల్లిదం[డులపట్ల చూపవలసిన ఆదరాభిమానాలు, మమతానుబంధాలు, ఆత్తరికం - కోడరికం వల్ల కలిగే మానసిక వైకల్యాలు పరిశీలించి వర్తిస్తే మనో విజ్ఞాన శాస్త్రంలో ఒక ఉద్దంధమే రాయవచు స్ట్‌ం ఇదంతా మా అమ్మ తన పీల్దాడెక్కుడ లావెపోతాడో అని భయం కొద్దీ (ప్రవర్తించిన తీరు గురించిన (ప్రస్తావనలో చిలవలు పలవలుగా విస్తరించి చెప్పాను. ఇంతకూ నేను చెప్పవచ్చింది ఏమంకఓు పీల్లలు ల్గావైపోతారని తల్టులు పిల్లలకు పాలు తగ్గించి ఇవ్వాల్సిన అవసరంలేదని. “తల్లి పాలు తరగని బలం” అని మనవి వేస్తూనా అదృష్టం కొద్దీ మా అమ్మ దగ్గర కడుపునిండా పాలుతాగానని చెపుతూ )ల్లలకుతల్హులు ఉన్నంతవరకు పాలు ఇస్తూ,5, 6 నెలల నుంచి ఇతర ఆహారం *లావాటు చెయ్యడం మంచిదని సూతన చేస్తున్నాను. చనుబాలు [క్రమంగా రువవుతున్న ఈ ఆధునిక యుగంలో మా అమ్మలాగా తల్లులందరి బిడ్డలు మృద్ధిగా పాలు[గోలాలని ఆశీర్వదిస్తున్నాను.

న 'కేతనకొండ విశేషాలు -1 గా[గ్గా నవ్‌ ౦౯ 5కుికయం00గడ = 1 ఉ& ఛిగు[021 106120 0006 య్య” కొా54లు, 560ళ10” 204 ఓంంం07లయ16006 26౪29 ఓం న౯గు92700౮5, 10౯20 07 ₹జయ్యి? జరి ౪గరేం*/66ే 26061? 80లా ౪29 ఏ౯0086 ౬౧ లాం 0” 113 61665 9154ల, 23 6 126 1056 213 మింటిల ఇసేల 16 ౪723 500 మిం౧618 0164. 1ల౧06, 119 821 ౧2476 ౪618616 ఓ కల2021000రే2. కొం 2122909/16, "026 910౬]141011056 1 మంటు లాాగెలు ౦౬౨క్ర 0౯ ఇ146 ఇలు 006 13 016" - 47 [1200ల ఉమ్మడి కుటుంబాల విశేషాలు = ఆనాటి సంగతులు. "కే తనకొండ చిన్న పల్లెటూరు. ఈ చిన్న[గామం విజయవాడ హైదరాబాదు రోడ్డు మీద 15వ మైలురాయి దగ్గర కొంచెం రోడ్డుకు దిగువన

106 మా తరం కథ ఉన్నదని ఇదివరకే చెప్పాను. ఈ పదిహేను మైళ్ళు, లేదా ఇర్వవె నాలుగు కిలోమీటర్లు ప్రయాణం చేయటానికి దాదాపు ఏడెనిమిది గంటలు పస్టేదని కూడా చెప్పాను. ఈ విధంగా ఆ రోజుల్లో ఇంచుమించు అన్ని పల్లెల స్థితీ అలానే ఉండేది. ఆంటే సుమారు 70 ఏళ్ళ కిందటి ముచ్చట అన్నమాట. 1920 (ప్రాంతాల పల్లెటూళ్ళకు 'కేతనకొండ (ప్రాతివిధ్యం వహిస్తుందని చెప్పవచ్చు. ఆనాటి ఉమ్మడి కుటుంబాలు, ఆ ముచ్చట్లు తలచుకోవటానికి చాలా ఉత్సాహంగా ఉంది.

'కేతనకాండ మా రెండో మేనత్త రత్తమ్మగారి అత్తవారి ఊరు. అంతకు ముందే ఆ ఊరికే మా పెద్ద మేనత్త తిరుమలమ్మగారిని ఇచ్చాం. అక్కడికి దగ్గర్లోనే కృష్ణ ఒడ్డునవుండే కొటికలపూడి కరణం గారు మా తిరుమలమ్మత్తయ్య భర్త. తిరుమలమ్మత్తయ్య పాపం చిన్నతనంలోనే సంతానం కూడా కలగకుండానే వితంత్తువెంది. పెద్ద ఆస్తీ అవడంచేత ఆవిడ అక్కడే స్టీరనివాసం ఏర్పాటు చేసుకొన్నది. పెద్ద మేనత్త అంటే, కుటుంబ బాధ్యతలు చూసే పెద్ద గదా. ఆ రోజుల్లో ఆమె ఇంటికి పెద్దగా వ్యవహరించేది. ఆమె చివరి తమ్ముడు మా నాన్నగారు (ప్రాతూరు పెదసుబ్బయ్యగారు. పేరు సుబ్బారావు అయినా పల్లెటూరి సంప్రదాయం (ప్రకారం సుబ్బయ్య అనే పిలిచేవారు.

మా నాన్నగారు పుట్టిన ఆరునెలలకే ఆయన తల్లి మరణించింది. అందువల్ల మేనత్త తిరుములమ్మగారి ఇంట్లో కేతనకొండలోనే ఆయన చిన్ననాటి జీవితమంతా గడచింది. మా నాన్నగారు అందరికంటే చిన్నవాడవటరు కుటుంబంలో మగపిల్లవాడవటం, పసితనంలోనే తల్లిని పోగొట్టుకోవటం వల్ల పెద్ద అక్కగారించ్లో చాలా గారాబంగా పెరిగారు. దానితో ఆయన ఆ కుటుంబంలోనివారే అయినారు. తరవాత మా అమ్మ తన 39వ ఏట "టైఫాయిడ్‌ జ్వరం వచ్చి మా నాన్నగారు అప్పట్లో ఉద్యోగం చేస్తున్న కానుమోలులో మరణించింది. అప్పటికి, మేమంతా పెద్దవాళ్ళమయి పె చదువులలో ఉన్నాం. మా నాన్నగారికి అప్పటికి 45 - 46 సంవత్పరారి వయసు ఉంటుంది. తర్వాత మేము ఉద్యోగాలలో ప్రవేశించిన తర్వాతమా నాన్నగారిచేత ఉద్యోగం మాన్పించి ఆయన్ను నేను మద్రాసు తీసుకొని వెళ్ళాను. అప్పుడు నాన్నగారంటూఉండేవారు. “మనిషి నుఇఖపడాలంటే

"కేతనకొండ విశేషాలు -] 107 చిన్నప్పుడు తల్లిపోకూడదు, పెద్దయిన తర్వాత,భార్య పోకూడదురా” అని. ఈ "రెండూ నేను తప్పించుకోలేక పోయినానురా, అని! కూడా అంటూఉండేవారు. అప్పుడు నేను అనేవాళ్లి, “నిజమేననుకోండి. మీ పెద్ద ఆక్కయ్య తిరుమలమ్మగారు పువ్వులలో పెట్టి గారాబంగా పెంచారు మిమ్మల్ని. తల్లిలేని లోటు తీర్చారు. మరి మేం పెద్ద వాళ్ళమైన తర్వాత మేమిద్దరం కొడుకులం ఉన్నాంగదా మీకే లోటు లేకుండా చూడటానికి.అప్పుడు “అది సరే నేను కాదనను, కాని ఈ లోటులోటి అనేవారు నాన్నగారు. ఇది జీవితం కాచి వడబోసిన సూక్తిలాగ చెవులలో రింగుమంటూనే ఉంటుంది. “చిన్నప్పుడు తల్లిపోకూడదు, పెద్దప్పుడు భార్యపోకూడదు” అనే వాక్యం నిజంగా అనుభవసత్యం. అక్షర్రాలా తిరుగులేని సూక్తి.

ఈ కేతనకొాండ జీవితమే మాకు కుదురు కావడానికి కారణం ఇంకోటి కూడా ఉంది. మా రెండో మేనత్త రత్తమ్మగారిని కూడా మా తాతయ్య 'కేతనకాండే ఇచ్చారు. రెండవ మేనత్త ఇంటిపేరు కూడా “కేటికలపూడి' వారే. మా రత్తమ్మత్తయ్య భర్తపేరు కృవ్ణయ్యగారు. అయితే అంతా కిష్టయ్యగారని పిలిచేవారు. అంచేత మేమంతా కొటికలపూడి కిష్టయ్య మామ అనేవాళ్ళం ఆయనను. మౌ పెద్ద మేనత్త వితంతువు అవటంచేత కిష్టయ్య మామయ్యే ఇంటికీ మగదిక్కుగా వ్యవహరించేవారు. ఆ దగ్గరదగ్గరి మూడు వూళ్ళ కరణీకాలు ఆయనవే. ఆవి కొటికలపూడి, కేతనకొండ, మూలపాడు కరణీకాలు. అవి వారసత్వంగా వచ్చాయి ఆయనకు. మూడు ఊళ్ళ కరణాలంటే ఎటువంటి "పేరు ('ప్రళ్యాతులుంచబాయో కరణీకాలు రద్దయి, మండలాలు ఏర్పడ్డ యీ రోజులలో ఈ తరంవారు ఊహించటం కష్టం.

ఈ మువూర్తానికే పెళ్ళి!

ఇక మా రెండో మేనత్త రత్తమ్మగారికి కిష్టయ్య మామయ్యకు జరిగిన పెండ్లి చరితకూడా తమాషా కధలాగే ఉంటుంది. మా రెండో మేనత్త రత్తమ్మగారు నల్లగా ఉన్నా ముఖం కళగా పుంటుంది. వంశపారంపర్య లక్షణమైన ముందు వరుస కొంచెం ఎత్తులు ఈమెలో కూడా కనపడుతుంది. ఐదు పెసల బిళ్ళంత బొట్టు పెట్టుకుని మహలక్ష్మీలాగ ఉండేది. మా తిరుమలరాయుడు

108 మాతరం కధ తాతయ్యగారు ఈవిడకు ఒక సంబంధం కుదిర్చి లగ్నం "పెట్టారు. కాన్నిల్రగ్నావికి రావలసిన పెళ్ళికొడుకు వాళ్ళు ఎందుకో రాలేదు. అయితే మా తాతయ్య పట్టుదలగా ఆ ముహూర్తానికే ఎవర్షివైనా తీసుకొవి వచ్చి మా ఆత్తయ్యకు పెళ్ళి చేయడానికే నిశ్చయించాడు. మా పెద్ర మేనత్త తిరుమలమ్మగారి కేతనకొండలో వాళ్ళ ఇంటీ అరుగుమీద వీధిబడి పెట్టే పిల్లలకు చదువు చెపుతూ ఉండే కొటికలపూడి కిష్టయ్యగారు. పొడుగ్గా బద్దలావుండీ ఎరగా బాగా ఉండేవాడు. ఈయన బాగా ఉంటాడని మా తాతగారికెవరో సలహా ఇచ్చారు. వెంటనే మా తాతయ్య ఆయన్ను పిలిపించి ఆయనకు తన కూతురునిచ్చి వివాహం జరిపించాడు. అప్పటి నుంచి మా కొటికలపూడి కిష్టయ్య మామయ్య జాతకం మారిపోయింది. మహర్షశ (పారంభమైంది. ఆత్తయ్యరాకతో ఆయన ఇల్లంతా లక్ష్మీ తాండవమాడింది. పెద్ద ఆస్తి ఉన్న మా తిరులమ్మత్తయ్య కుటుంబానికి దగ్గిర బంధ్యువెనాడు. వీధి బడిపంతులుగా ఉండే. కిష్టయ్యమామయ్య మూడూళ్ళకు కరణమై నాడు. మా తాతయ్య మొండిపట్టుతో ఆ ముహూర్తానికే అత్తయ్య వివాహం జరిపించాలని జరిపించినా అది ఉభయతారకం అయింది. ఇప్పటి తరంవాళ్ళకు ఇటివంటి వృత్తాంతం తమాషాగా ఉంటుంది.

ఈ విధంగా ఇద్దరు మేనత్తలకు 'కేతనకొాండ వివాసస్థలమై మిగతా (పాతూరి బంధుబలగానికది యా(లత్రాస్ట్రలమే కాకుండా వాళ్ళ సమస్యా పరిష్కార ఆ(శ్రమంగానూ తయారెంది. అందుకే మాతృవియోగం వపాలబడిన మా నాన్నగారు; తన ఆరోనెల పసితనంనుంచీ అక్కగారి ఆదరాభిమావాలలో "పెరిగారు. తద్వారా అదే మాకూ ఆశ్రయమైంది. ఆ శేతవకొాండే మాకూ పుట్టినిల్లయింది. పెద్ద ఉమ్మడికుటుంబంగా ఆ (ప్రాపకం విస్తరించింది.

మాకు జ్ఞానం వచ్చేటప్పటికి మా మూడవ మేనత్త లక్ష్మమ్మగారు వితంతువవగానే 'కేతనకొండకే చేరింది. ఆవిడ భర్త దాదాపు వంద సంవత్సరాల కిందటే బి.ఎ., బి.ఎల్‌. పాపైనారంపే ఎంత గొప్ప భవితవ్యం ఉన్న భర్తను మా మూడో మేనత్త కోల్పోయిందో ఊహించవచ్చు. మా లక్ష్మమ్మత్తయ్య అత్తవారు కొంచెం ఉన్నవారే అయినా ఆవిడ కూడా పుట్టిల్లు మాదిరిగా ఉన్న కేతనకొండలో ఆక్కగారింటికే చేరింది. ఆ రోజులలో భర్తపోతే ఆ కుటుంబానికి ఎంత ఆస్తి ఉన్నా మనువర్తి తప్ప మరో సాత్తు పెన స్త్రీకి ఎటివంటి హక్కులు

'కేతనకొండ విశేషాలు -1 109 లేవుకదా! ఈ విషయంలో ఇప్పుడిప్పుడు కొంచెం ఆశావహమైన సూచనలు కనపడుతున్నాయి. స్తీ జీవితం మెరుగుపడే పరిస్థితులు కూడా సమీపిస్తున్నాయి. స్త్రీకి, భర్త స్వారిత పూర్వార్హిత ఆన్తులమీద వక్కలు ఏర్పడ్డాయి. ఆయినప్పటికీ స్త్రీకి పురుషుడితో సమాన హక్కులు రావడానికి ఎంతో పురోగమించాలి. అయినా అనాటికీ ఈచాటికీ ఎంతో వ్యత్యాసం ఉంది.ఒక నాటికి భర్త ఆస్తిమీద మహిళకు సర్వహక్కులూ సంక్రమించాలి, ముందు ముందు సం[కమిస్తాయి.

ఇవీ మా కేతనకొండ అనుబంధానికి సంబంధించిన పూర్వాపరాలు. అవిభక్త కుటుంబంలాగా ఉండేది ఆ కేతనకొండలో మా జీవితం, అంకే ఆశ్చర్యపడనక్కరలేదు. ఇక మా అత్తయ్యల సంతానం గూర్చి చెపుతాను. మా "రెండో మేనత్త రత్తమ్మగారికి ముగ్గురు పిల్లలు మిగిలారు. అందులో ఇద్దరు కొడుకులు, ఒక కూతురు. పాపం మా రత్తమ్మత్తయ్యకు మొత్తం పద్నాలుగు కాన్పులు వచ్చినా అందులో ఈ ముగ్గురే దక్కారు. ఆరోగ్యంగా సుఖంగా పెరిగి "పెద్దవాన్ళెనారు. అత్తయ్య సంతానంలో పెద్దవాడు మా దుగ్గయ్యబావ, "రెండోవాడు మా కుటుంబయ్యబావ. మూడోది మా రాజమ్మవదిన. పేరు రాజమ్మ ఆయినా ఆందరూ ముద్దుగా 'రాజాయ్‌' అని పీలిచేవారు. అందుకని నేను కూడా “రాజాయ్‌ వదినా అనేవాళ్లి. మా మేనత్తలు

ఇక మా అత్తలను గురించి చెపుతాను. “అత్తో అనగానే “అల్టుడికి అత్తాశు బాపడికి పప్పాశ' అనే సామెత జ్ఞాపకానికి వస్తుంది. ఆత్త అనే పదంలోనే ఆ ముద్దు, పారవశ్యం, ఆపేక్ష ఉన్నాయి. మా మేనత్తలంతా మా నాన్నగారి కంటే చాలా ెద్దవారవటం చేత మేమంతా మా మేనత్తల మనుమల వయస్సులో ఉండటం చేత మాకు మేనత్తల విషయంలో వివాహ సంబంధాలు కలుపుకొనే ఆశలేమీ, అసలా (ప్రసక్తి ఏది కాని ఉండేవి కావు. ఆయినా మా మేనత్తలు మాపట్లు చూపీన (పేమాభిమానాలు ఏనాటికీ మరువలేనివి. మరువరానివి.

మా తిరుమలరాయుడు తాతయ్యఅంపటే మా పితామహుడికి ఇద్దరే కుమారులు. మా పెదనాన్న యజ్ఞనారాయణగారూ, మా నాన్నగారు

110 మా తరం కథ "పెదసుబ్బయ్యగారున్నూ. ఆడపిల్లలు మ్మాతం ఐదుగురు. పెద్దావిడ తిరుమలమ్మగారు. ఆ ఉమ్మడి కుటుంబ భవనానికి ఆమే పునాదిరాయి. ఆప్యాయతలకు, అభిమానాలకు అక్రయపా(త. ఆర్థిక స్తోమతకు ఆలంబనం. ఇంతేకాక మా రెండో మేనత్త రత్తమ్మగారు ఆ ఊరిలోనే కిష్టయ్య మామయ్యను పెళ్ళాడడంతో అదే ఊరిలో ఒకే సంసారంలో ఇమిడి పోయింది. మూడో మేనత్త లక్ష్మమ్మగారు కూడా వితంతువు కావడంతో కేతనకొండకే చేరింది. ముగ్గరు మేనత్తలూ ఒకే కప్పుకింద ఈ విధంగా చేరారు, వివిధ రూపాలతో. ఆలోచిస్తే ఇది ఒక వింత పరిస్థితి అనిపీస్తుంది. ఇంరగ్లీమలో ఆయితే “టియిస్ట్‌ విత్‌ డెస్టినీ! గం౫€+గటి ౦జర్యూగి అంటాం. అంటే అదృష్టం ఇట్లా ఉంది అదృష్టంతో ముడిపడిన పరిస్థితి ఇది అని తెలుగులో చెప్పుకోవచ్చు.

మౌ నాలుగో మేనత్త సీతమ్మగారు. ఈవిడను మా పెదనాన్నగారి నహాధ్యాయుడు మా (ప్రాతూరి దగ్గర నూతక్కి వాస్తవ్యులు; ఇంటి పేరు కూడా (వ్రావడి ఒక్కటి మినహాయించి “పాతూరి వారు (మా ఇంటిపేరు (పాతూరు కదా!) ఆయిన పొతూరి శివరామయ్యగారికి మా పెదనాన్న (ప్రేరేపణ మీద ఇచ్చారు. ఆ రోజులలో మా న్వ(గ్రామమైన (పాతూరు చుట్టుపక్కల (ప్రాంతాలలో మా తాత తిరుమలరాయుడుగారంచటు ఎంతో పేరు (వ్రతివ్టలుండేవి. ఆయన వంద ఎకరాల ఆసామీ. దానితో ఆయన ఆర్థిక స్తోమత మీద ఆ చుట్టుపక్కల ఎంతో గౌరవం ఉండేది. అందుచేత అటువంటి ఆయనే తమ అమ్మాయిని ఇస్తామంటే కాదనే వారివరుంటారు? ఎవరూ ఉండేవారుకాదు.

మా సీతమ్మత్తయ్య భర్త తరువాత స్లీడరీ పరీక్ష వ్యాసై బాపట్లలో (ప్రాక్టీసు పెట్టే పెద్ద స్థితిమంత్తులైనారు. ఆ కుటుంబంలో మా అత్తయ్యకు ఒక్కడే కొడుక్కు మా లక్ష్మీనారాయణబావ. ఈ మా బావకూడా తరవాత తరవాత మాతరంలో మద్రాసులో లా చదివి బి.ఎ. బి.ఎల్‌... ప్యాపై తండ్రిగారి కుర్చీలో కూర్చుని పెద్దబ్దాయరుగా పేరు తెచ్చుకున్నాడు. మా శివరామయ్య మామయ్య, లక్ష్మీనారాయణ బావ ఇద్దరూ దత్తాతేయ భక్తులు.

ఒక విషయం ఆలోచిస్తే తమాషా అనిపిస్తుంది. మా రెండో మేనత్త రత్తమ్మగారికి పధ్నాలుగు కాన్చులేమిటి? అందులో ముగ్గురే పిల్లలు బీవిచటమేమిటి? ఒక మా నాలుగో మేనత్త సీతమ్మగారికి ఒక్కడే

"కేతనకొాండ విశేషాలు -1 కె] ఒక్కకొాడుకేమిటి? (ప్రకృతిలో కూడా ఏదో కుటుంబనియం(తణ తత్త్వం గర్భితమై ఉంటుందేమో? ఇప్పటి “ఫెర్టిలిటీ” (క్రమాన్ని అనుసరించి మన పెద్దలు చెప్పారు- “బీదవానికి కుక్క మురికి సంతానంబ? కోటీశ్వరునికి గొడ్డరికము” అని. ఇప్పుడు అభివృద్ది చెందిన దేశాలలో ముఖ్యంగా ఆర్థికాభివృడ్ది చెందిన కుటుంబాలలో స్త్రీలకు గొడ్డరికం ఆవహించి జనాభా పడిపోతున్నది. అక్కడ కూడా లీదసంసారాలలో ఈ అధిక సంతానం. అనారోగ్య పరిస్థితులు మన ఆర్యోక్తినే సమర్ధిస్తున్నాయి. ఆందువల్ల,మనం మన దేశంలో నిజంగా సంతాన నియం[తణ పొటించాలంట మార్గమేమిటంటే విద్యాధిక శాతాన్ని పెంచాలి. ఆర్థికాభివృద్దిని సాధించాలి. జీవిత (ప్రమాణం పెరిగినందువల్ల శాన్తజ్ఞులు కూడా దీనినే నాక్కి చెబుతున్నారు.

మా అయిదో మేనత్తపేరు సోమిదేవమ్మగారు. ఈవిడను బందరు కాపురస్తులు “చైనం వారికిచ్చారు. ఈవిడకు ముగ్గరు మగపిల్లలు, ఒక్కతే ఆడపిల్ల, వ్రైనులుబావ, భ్యదయ్యబావ, తిరుమలరావు అనేవాళ్ళు, ఆమె కొడుకులు. చంద్రమతి అని ఒక్కతే ఆడపిల్ల వారికి. వారి ఆర్థిక పరిస్థితి కొంత శీవ్లంగా ఉండేది. అయితే మిగతా అప్పలంతా ఆవిడ సంసారాన్ని సంవత్సరానికి ఒకసారి, ఏదోవిధంగా సహాయంచేస్తూ ఆదరణ చూపిన్తూ ఉండేవారు.

మా కుటుంబాలలో వచ్చిన సేర్తలో సోమయాజులు, యజ్జనారాయణ, చైనం మొద్యలైన యీ పేర్లన్నీ పూర్వీకులు చాలా యజ్ఞయాగాదులు చేసిన వారవటంచేత వచ్చినవే. అందుకే వందల ఎకరాలు అప్పులకింద కల్టి బీదవారెనారు. మా బందరు మేనత్త సోమిదేవమ్మగారి కుటుంబంకూడా యీ మాదిరిగా వారి పూర్వీకులు వైశ్యదేవాలు, యజ్ఞాలు చేసి ఆస్తులు పోగొట్టు కున్నందువల్లనే బీదరికం పాలై ఉంటుంది.

ఇప్పటికి, మా అయిదుగురు మేనత్తల గురించీ చెప్పినట్లైంది. ఆ కుటుంబంలో మా వెదనాన్నగారు, నాన్నగారూ ఇద్దరే అన్నదమ్ములని కూడా చెప్పాను కదా. ఈ ఏడుగురి తోబుట్టువుల జీవితాలు కేతనకొండ మా పెద్ద మేనత్త తిరుమలమ్మగారి కుటుంబంతో "పెనవేసుకుని, అదోక ఉదార వసుధైక కుటుంబంగా రూపొందిందని చెప్పవచ్చు. ఈచాడైెతే ఎవరికి వారే యమునాతీరే అన్నట్టుగా ఆయిపోయినాం. దూర(ప్రాంతాలకు ఇంకా దూరదేశాలకు కుటుంబ

కై12 మాతరం కధ నభ్యులు విస్తరిస్తున్నారు. ఉద్యోగరీత్యా ఎదిగిన కుటుంబ సభ్యులు విదేశాలలో స్థిర వివాసం కూడా ఏర్పరచు కొంటున్నారు. దేశంలోని తల్లిదండ్రులు వృద్దులెన తర్వాత వెనకటికాలంలో వలె వాళ్ళు ఆదరణకు చోచుకోవటంలేదు. జీవించినంతకాలం భార్యాభర్తలే ఒకరికొకరు ఆసరా అయి, ఒంటరిగా మిగిలి పోతున్నారు. అందులో ఇద్దరూ ఉంటే కొంతవరకు ఫరవాలేదు. ఇక వారిలోఎవరన్నా ఒకరు జారిపోతే రెండోవారిది ఏకాంత జీవితమైై పోతుంది. ఒక విధమైన జీవిత విధానానికి అలవాటుపడి స్వదేశ వాతావరణంలో జీవించిన "పెద్దలు పాశ్చాత్యదేశాలకు వెళ్ళలేకపోతున్నారు. వెళ్ళినా అక్కడ ఇమడలేకపోతున్నారు. జీవించకనూ తప్పటంలేదు. అందుచేత ఆనాటి ఉమ్మడి కుటుంబ బాధ్యతలు, ఆప్యాయతలు గూర్చి ఇప్పుడవి లేకపోయెనే అని బాధపడటంలో తప్పులేదు. ఈజాటి పాంఘిక పరిణామాలను గుర్తుంచుకొనే వృద్దులెనవారు, స్వచ్చందసంస్థలు కూడావ ద్దులెనవారికి అందుకు స్తోమతు ఉన్నవారికి వృద్ధాశ్రమాలు నిర్వహించాల్చిన అవసరం కూడా నేడు ఎదురవుతున్నది. దానికి అనుగుణంగా ఇప్పుడిప్పుడే ఇలాటి ఆశ్రమాలు కొన్ని నెలకొంటున్నాయి. ఉమ్మడి కుటుంబాలుంటే వృద్దులకీ బాధలు లేకపోవును. కుటుంబంలో జరిగే అనేక అవాంతర సంఘటనలను కూడా ఉమ్మడి కుటుంబాలు ఎదుర్కోగలుగుతాయి. తట్టుకోగలిగేట్లు చేస్తాయి. మనో నిబ్బరాన్ని పెంపొందిస్తాయి. ఇందుకు తార్కాణంగా మా మేనత్తల జీవితాలనే చూడవచ్చు. వాళ్ళంతా ఒకరి కష్టాలో ఒకరు ఆదుకుని భయపడకుండా కాలం వెళ్ళదీశారు. చిన్నప్పుడే మరీ పసితనమప్పుడు ఆరునెలల వయసువనే తల్లిపోయి పెద్దక్కయ్య తిరుమలమ్మగారింట్లో పెరగటం చేతృమా నాన్నగారికి కేతసకొండే పుట్టిల్లయింది. అదే మా అమ్మ కాపరానికి రావడానికి ఆత్తిల్లు కూడా అయింది.

77 కేతనకొండ విశేషాలు - 2 ఇర-౨05 ౦౯ కకళసగూతుగ౦ంగనికు ఆం [య్య అరాలగలంం69. ౧౧౮6 [ుయిు? ౪13 ₹ల౧” జగంల0 4 6౦164 అంంగంగగిలుం. పం20201064 -సశ్వ/ కశంటిలుం 'రేలషం(0' గంటలా ట-12%3 1206. 216 00౧[236౧క్ర [సిం 016305 342ర29 2064 టట ₹2క్రల 516 14460 2ర్వుట56 23 2 రే2ంక్ర6లాట-1307. 1 250 ఓంంంగ20 10౯ అలు? రేడజంక్ర4లా- 110 204 900-1- 1277 10 2ర్రుజ5ఓ క000ల ౧౧౦౦జ౫టం1 13 ౧003320” 101 అఈలు/మడగంరే 600బర19 అ౦౧ 106400 27014 ర[గంగ0ం63 జురే సేగరేం 06యుగ్రం! మా ముగ్గరు మేనత్రలూ కేతనకొండలోనే ఉండేవారని చెప్పాను. ఏదో కోరణంగా వారక్కడ చేరవలసివచ్చింది. వాళ్ళు స ఉమ్మడికుటుంబంగా తమ రోజుల్ని గడుపుకున్నారు. ॥

కత మాతరం కథ

మా రెండో మేనత్త రత్తమ్మత్తయ్యకు, కిష్టయ్య మామయ్యకూ ఇద్దరు కొడుకులూ, ఒక కూతురూ పుట్టారు. దుర్గయ్య బావ, కుటుంబయ్య బావ, రాజాయి వదినా, మా రిండో మేనత్త పిల్లలని ఇదివరకే చెప్పాను. అయితే రెండో వాడైన కుటుంబయ్య బావను, ఈ ఉమ్మడికుటింబం పెద్ద అయిన మా తిరుమ లమ్మత్తయ్య దత్తత తీసుకుంది. ఈ విధంగా కుటుంబం వ్యవహారికంగా కూడా పెనవేసుకుని పోయింది. రాజాయి వదినను అక్కడకు 15 కిమీ దూరంలో గుంటూరు జిల్లాలోని పరిమి (గామంలో స్థితిపర్డులెన భగవాన్లుకు ఇచ్చి ెభవంగా వివాహం చేశారు. అందువల్ల 'కేతనకొండలో దుర్గయ్య,కుటయుంబయ్య బావలు మిగిలిపోయినారు. తరవాత తరవాత వీరిద్దరి కుయంబాలు విస్తరించాయి.

మా దుర్గయ్య బావకు మొదటి వివాహం కాగానే ఏడాదిలోపునే భార్యపోయింది, అయితే ఆవిడ చెల్లెల్నే ఇచ్చి మళ్ళీ "పెళ్ళిచేశారు. ఆమె పేరు కామేశ్వరి. వీళ్ళ దాంపత్యం చాలా వైభవంగా బహుకాలం కొనసాగిందనే చెప్పాలి. దుర్గయ్య బావ భార్యను కాముడక్కయ్య అవి పీలిచేవాళ్ళం. నిజంగా ఆమె సాంత అక్కాయ్యలాగా ఆప్యాయత కనపరిచేది. అభిమానం చూపెట్టి. అప్పటికే దుర్గయ్య బావ కరణీకంలో చాలాపేరు సంపాదించి, వల్లూరి జమీందారు సన్నిహి తుడ్డుగా ఉండి బాగా ఆస్తిపాస్తులు వృద్ది చేసి సంపన్న గృహస్థుడయ్యాడు. అందువల్ల వాళ్ళ ఇంటి నిండా బంగారమే కనపడేది. మా కాముడక్కయ్యకు ఎన్నో నగలు. ఆ రోజుల్లో ప్రతి సంపన్న గృహిణికి బంగారపు ఒడ్డాణం, కంటె, కాసులపేరు, నాలుగు పేటల గొలుసు, చేతులకు వంకీలు, దీనినే దండకడియం అనేవాళ్ళు. ఇంకా ముంజేతులకు వేసుకున్నన్ని గాజుల వరుసలు ఉండేవి. ఇవన్నీ మా కాముడక్కయ్యకి ఉండేవి. ఎప్పుడూ కలకలలాడుతూ ఉండేది, ఆమె. అరంగుళం కెవారంగల పెద్ద కుంకుమ బొట్టు ఆమె నుదుట ఎప్పుడూ శోభిస్తుండేది. సాక్షాత్తు మహలక్ష్మిలాగా ఉండేద్శి ఆమెను చూస్తే, “చ్మితములు ప్వామినీ దివ్య చేష్టలెల్ల' అన్నట్లు ఈ కాముడక్కయ్య జీవితచరమదశలో విరాగిణియై, సన్యాసిని. రూపం ధరించి, స్వామురివాక్షను సేవించుకుంటూ కాషాయ వ్యస్తాలు ధరించేది, భర్త పోవటం చేత వికేశి అయింది. ఆమెమ సతో శరీరాన్ని చూసినప్పుడు ఇంతేకదా జీవితంఅని చెరొగ్యభావం కలిగింది. మా కాముడక్కయ్య విరాగిణి అయి నన్యాసినిలా జీవించినా ఆమె సహజమైన వ్యక్తిత్వం పోగొట్టుకోలేదు, మా చిన్నప్పుడు అంటే ఏ ఆరేడు దశాబ్దాల కిందట

శకేతనకొాండ విశేషాలు -2 115 ఏ విధంగా నవ్వుతూ కరుణామూర్తిలాగా అందరినీ ఆదరించేదో ఆదేవిధంగా సంతర్పణలలో కూడా ఉల్లాసంగా నిత్యనంతోషంగా సన్యానులకు భిక్షా కార్య(కమాలు ఏర్పాటుచేస్తూ ఉండేది. వాళ్ళ వెంట పర్యటనలు నలుపుతూ ఉండేది. కంచిస్వాముల వారిపై ఆమెకు అత్యంత భక్తి (శద్దలుండేవి. ఆ స్వామివారికి కూడా ఆమె అంపే ఆదరణ, అభిమానమూ ఉండేవి.

మా కాముడక్కయ్యకు వితంతువెన ఇంకో అక్కగారుండేవారు. ఆవిడపేరు “అప్పమ్మి. అందుచేత అప్పమ్మక్కయ్య అనేవాళ్ళం,. అప్పమ్మక్కయ్యకు వేరీ సంసార రూంయూటం లేకపోవటంతో కాముడక్కయ్యకు లోడుగా ఉండటానికి ఆరణం వచ్చినట్లుగా వచ్చేసింది. అందుచేత మా కాముడక్కయ్యకు పురుడు పుణ్యాలప్పుడు ,ఆ తరవాత ఇంటి చాకిరిలో అంతా సాయపడుతూ ఉండేది. ఓహో! ఆలాంటిది నిష్కామకర్మ అంపే! అటువంటి అంకితభావం, త్యాగజీవితం, విష్కామసేవ అరుదుగా కనపడతాయి, ఈ కాలంలో అయితే. ఆమె అలా మోడువారిన జీవితం గడపటానికి ఒప్పుకోకపోయే వాళ్ళమే. మా అప్పమ్మక్కయ్య విజానికి మాకు ఎంతో దూరపు చుట్టుంకదా. అది దూరపు చుట్టరికం కదా! అయినా అప్పమ్మకయ్య మా అందరికీ లోబుట్టువే. అంతలా ఉండేవి ఆనాటి ఆప్యాయతలు, అనుబంధాలు, స్వచ్భంద బాధ్యతలు.

కాపురానికి వచ్చేప్పటికి మా అమ్మకు బవంశా 15 లేదా 16 సంవత్సరాల వయసు మ్మాతమే ఉండి ఉంటుంది. ఆ ఉమ్మడి కుటుంబంలో ఎంతమంది వితంతువులో లెక్కవేశారు కదా! ఆ సన్నివేశంలో మా కాముడక్కయ్యకూ మా అమ్మకూ ఇంచుమించు ఒకే వయస్సు కావడంవల్ల మా అమ్మకు, అక్కకూ బాగా దగ్గరతనం ఏర్పడింది. మా అమ్మను విజంగానే ఆమె పిన్నిలాగా చూసుకొనేది. అయితే వయసులో ఇద్దరూ నమానమైనా మా అమ్మ ఏమో మద్రాసు నాగరకతనుంచి వచ్చింది కావడంవల్లా విశాలమైన లోకానుభవం ఉండడం వల్గా ఇంట్లో అందరూ ఆమెమ నాగరీకురాలిగా గౌరవించేవారు. మా అమ్మ, కాముడక్కయ్య ఎంతో కలివిడిగా స్నేహంగా తమ సాధకబాధకాలు కుటుంబ (ప్రేమలు, సంతోషాలు ఒకరికొకరు చెప్పుకుంటూ కాలక్షేపం చేసేవాళ్ళు.

116 మా తరం కథ నూ అమ్మ అత్తవారిల్లు - కేతనకొండే

మా అమ్మ ఆనాటికీ మ(దాసులో హూదాగల నాగరక జీవనానికి మంచి ఆర్థిక స్తోమతు గల కుటుంబానికీ చెందినది కావడంవన్లి ఒక పిల్లి జమీందారు ఇంట్లో సెరిగినట్ల పెరిగింది. అప్పటికే ఆమె వోర్మోనియం వాయించడం నేర్చుకుంది. ఆమె కంఠస్వరం కూడా బాగానే ఉండేది. ఆమెది కోలముఖం. "పెద్దముక్కు.. ఒడ్డూ. పొడుగూ ఉండి చక్కగా ఉండేది. మొగపిల్లవాడై పుట్టాల్సింది ఆడపీల్లయి "పుట్టింది. ఆది ఆమె దురదృష్టమేమో! కాని ఆమె గర్భవాసాన జన్మించడం మాది ఎంతో అదృష్టం అనుకుంటాము. 1990వ పంవత్సరాన్ని “ది ఇయరాఫ్‌ ది గర్ట్‌ వైళ్ళ్‌' గా (ప్రకటించి ప్రపంచ సంస్థ జరుపుకొమ్మని కోరింది, ఆడపిల్లల పోషణలోన్తూ తరతరాలుగా వాళ్ళ పట్ల దేశదేశాలలో చూపుతున్న వివక్షతనుఖండించి,వాళ ను కూడా మగపిల్లలతో వొటీ సర్వసమానంగా చూడాలని కూడా ఉద్యోధించింది. ఇప్పట్నికెనా నంఘంలో ఆడపల్లలపట్ల సరిఅయిన అవగాహన రావాలని కోరుకుంటాను నేను. నిజంగా మా అమ్మ మాకు అమ్మకావడం ఎంతో అదృష్టంగా భావిస్తాను నేను.

మద్రాసులో ఆమె పెరిగినప్పుడు విత్యవాడకానికి కూడా చలవచేసీన ఇస్తీబట్టలే ధరించేది. గొప్ప నాగరక వాతావరణంలో హుందాగా పెరిగింది. అయితేేఇలాటి పల్లెటూరికి ఆమె భర్తతో కాపురం చేయడానికి వచ్చింది. ఈ కుగ్రామం చేరటానికి ఆ రోజుల్లో న్వరెన ప్రయాణసాకర్యాలు కూడా ఉండేవికావు. ఇటయివంటిచోట ఆమె కాపురం చేయాలంటే ఎంత మనో విబ్బరం ఉండాలో ఆలోచించండి ఎంతో విశాలభావాలు, చాకచక్యరి సర్దుకుపోగల న్వభావం, ఓర్చు, నేర్చు ఉంటేకాని ఆ కాపురం సజావుగా సొగి ఉండేది కాదు. మా అమ్మ తనతో పాటు హార్మోనియం పెట్ట మరో పెట్టినిండా ఇస్త్రీ బట్టలు తెచ్చుకోవి ఉండడం సహజమేకదా. ఇంట్లో పెద్దలు, అందునా కిందటి తరానికీ చెందిన వితంతువులు ఇవన్నీ ఎప్పుడూ చూసివేలు ఉండరు. వాళ్ళు స ముక్కు మీద వేలు వేసుకోవడంలో కూడా ఆశ్చర్యం ఉండదేమో. పుని(స్త్రీలు కాని మా అత్తయ్యలు, ఇంచ్లో అధికారమంతా వాళ్ళదేకదా, “ఓరే సుబ్బయ్యా! బోగందానిలా హార్మోనీ "పెట్ట, ఇస్త్రీబట్టలు, ఇదేం కాపురం చేస్తుందిరా" అని బుగ్గలు నొక్కుకుంటూ ఉంటే మా అమ్మ పాపం ఎంత బాధపడిఉంటుందో,

'శేతనకొాండ విశేషాలు -2 శై? కుమిలిపోయి ఉంటుందో ఊహించు కోవాల్సిందే. ఎంత సహనంలో, విగ్రహంతో, విబ, ఏరంతో అందరినీ ఆకట్టుకుని అక్కడ ఇమిడిపోగలిగిందో తలచుకాంట చాలా ఆశ్చర్యం వేన్తుంది. ఆ పరిస్థితిలో మా అమ్మకు మా కాముడక్కయ్య అండదండలు, సలహా సంప్రదింపులు, (ప్రేమాభిమానాలు పుమ్మలంగా లభించి ఉంటాయనడంలో సందేవాంలేదు. కొత్త కాపురంలో కోడలు చేసిన తమాషాలు

ఈ దేశంలో (స్త్రీకి ఆత్తిల్లే సర్వస్వంకదా. అదే మోక్షమూ స్వర్గమూ. అది వినా ఏదీ లేదు. బహుశా మా అమ్మ కాపురానికి వచ్చేటప్పటికి ఏ పది హేనేళ్ళదో ఆయి ఉంటుందామో అని ఇదివరకే చెప్పాను. ఇంతలోనే నేను పుట్టాను. మా అమ్మ జనన సంవత్సరం 1900 కావచ్చువవి ఇదివరలోనే విర్చారించాను. నేమ 1915వ సంవత్సరంలో పుట్టాను. అంతకు పూర్వమే రెండు సంవత్సరాలో, మూడుసంవత్పరాల కిందటో వివాహమై ఉంబుంది. అప్పట్లో ఆడపిల్లలు "పెద్దమనిషి కాకముందే వివాహాలు చేసేవాళ్ళు. పెళ్ళయిన తర్వాత రెండు మూడేళ్ళు తాను మెట్టబోయే అత్తవారిల్లు గురించి సహజంగానే ఆమె కలలుగని ఉంటుంది. కేతనకొండలో అమ్మ కాపురానికి దావడానికి ముందు మా నాన్నగారే ఆయన అత్తవారింటికి చదువునిమిత్తం చేరిన నంగతి ఇదివరలోనే (వప్రస్తావించుకున్నాము. మా నాన్నగారే కాపురానికి అత్తవారింటికి వెళ్ళటమేమిటి అంటే ఆదంతా ఒక పెద్ద కథ! ఏదిఏమైనా భార్యభర్తలు కాపురం చేయడానికి ముందు ఆ రోజుల్లో ఒక పభకార్యం జరిపేవారు. దాన్ని బొపోసన కార్య[క్రమం అనేవాళ్ళు. అంటే పెళ్ళినాటి పవిశతౌగ్నిని తిరిగి అనునంధానం చేయడమన్నమాట. దీనికి కూడా ఆ రోజుల్లో మం్యతతంత్రాల వైదిక కార్యకలాపం ఉండేది. ఆ తరం చాదస్తాలు ఇప్పుడుండే అవకాశం లేదుకదా. యుక్తవయస్సు వచ్చి, విద్యావంతులైన తర్వాతనే ఇప్పుడు మగపిల్లలకు గాని ఆడపిల్లలకు గావి పెళ్ళిళ్ళు జరుగుతున్నాయి. అందువల్ల ఆనాటి శోభనమనే తంతు (క్రమంగా రద్దయిపోయిందనే చెప్పాలి. ఆందువన్ల ఈ తరంవారికీ ఆనాటీ లాపోసన కార్యక్రమం ఒక (ప్రహసనం లాగొనే ఉంటుంది. నిజంగా మా నాన్నగారి విషయంలో అటువంటి (వ్రహసనమే జరిగింది. అదేమిటో చెప్పుకుందాం.

118 మా తరం కథ దుర్గయ్య, కుటుంబయ్య బావలు

కుటుంబంలో ఎంత మంది పిల్లలున్నా నిర్వహణ బాధ్యత పెద్దకొడుకు భుజస్కందాలమీదే. పడుతుంది. ఆఖరువాడు అందరిలోకీ చిన్నవాడూ, ఆషామాషీగా తిరిగినా అతడిని ఎవరూ ఏమీ అనరు. 'పెగా వాడు చిన్నవాడవి అందరూ సమర్ధిస్తారు. ఎందుకోగాని సాధారణంగా నంసారాలలో ఈ పరిస్టితి కనిపిస్తుంది. చిన్నవాడు కొంత రికామీగా ఉంటాడు. పేదా -పెద్ద బీదా బిక్కీ అన్న వ్యత్యాసం లేకుండా కుటుంబాలలో ఈ లక్షణం కనపడుతుంది. ఇదంతా జన్యు శాస్తం ద్వారా కాని తెలియదేమో. జీన్స్‌ను బట్టి ఈ విధంగా కుటుంబంలోని సంతానప్రవర్తన ఆధారపడి ఉంటుందని చెప్పవచ్చు.

అయితే కుటుంబవాతావరణమూ, వరిస్పితులూ బొత్తిగా తీసివేయాలి నవేమీ"కావు. పీల్లల (ప్రవర్తనపై ఆ కుటుంబ వాతావరణం, పరిసర (ప్రభావం తప్పక పనిచేస్తాయి. అయితే సహజంగా ఆ వ్యక్తిలోనే ఆటివంటి (ప్రవృత్తి అంతరికంగా ఉండి ఉండాలి.దానికి ముద్దు పెంపకం కూడా దోహదం చేస్తుంది. అందుకే మన బంగారం మంచిది కావాలికావి అనే సామెత వుట్టి ఉంటుంది. పెంపుడు కొడుకు కుటుంబయ్య బావ గొారాబాలు

మా ఇద్దరు బావలలో "రెండోవాడైన కుటుంబయ్య బావను మా తిరుమ లమ్మత్తయ్య పెంపుడు తీసుకుంది. అంటు కేతనకొండలోని సంసారానికి పునాది అయిన కొటికలపూడీి తిరుమలమ్మగారి ఆస్తికంతకూ కుటుంబయ్య బావ లీగల్‌ గా వారస్తుడైనాడు. అయినా ఆస్తిపొస్తుల అజమాయిషీ ఆంతా మా కిష్టయ్య మామయ్య చేతిలోనే వుండేది. తరువాత తరువాత అన్నదమ్ములు "పెద్దవాళ్ళెన తర్వాత మా దుర్గయ్య బావే వ్యవహారాలన్నీ చూస్తూ వుండేవాడు.

ఈ అన్నదమ్ముల్లో చిన్నవాడైన మా కుటుంబయ్య బావ అల్లిరి తమాషాగా వుండేది. అతడికి కోపం ఎక్కువ. కోపం వచ్చి స్బిందా ఏ వెండిగిన్నెనో తీసుకొని వెళ్ళి రోటిలోవేసి రోకటిబండతో చితక గొట్టేవాడు. లేకపోతే ఒక చిన్న “నవారుపప్ట' గోచీగా "పెట్టుకుని తిరగేవాడు. రోజూ ఏదో ఒక కారణం వుండేది మా బావకు అల్లరి చేయడానికి. ఇవాళ పైకిల్‌ కొనాలంటే కొనాల్సిందే.

'కేతనకొండ విశేషాలు -2 119 లేకపోతే ఆ" రోజున పెంపుడు తండ్రీ తద్దినం ఆయిందనుకోండి. సైకిలు కొవకపోతే ఇదిగో ఇదిగో చద్దన్నం తింటానని బెదిరించేవాడు. మరి యాయన తద్దినం పెట్టకపోతే తిరుమలమ్మగారి భర్తకు దేవలోకంలో భోజన సదుపాయం' వరించుకాని పోతుందనే నమ్మకం వుండేది కదా. తద్దినం నాడు ఏమీ తినకుండా దీక్షతో ఆ పని ఆయిందాకా ఉపవాసంతో పెట్టాలికదా! ఈ సువు(తుడు కాస్తా చద్దన్నం తింటే ఎలా? ఆందువన్లి సైకిలు తప్పకకొని పెడతామని వాగ్దానం చేసేవారు. అట్లా కొనిపెట్టేరు కూడా. ॥ మా కుటుంబయ్య బావ గారాబాన్ని గురించి రాయడంలో ఉద్దేశం ఏమంటే ఇలాంటి పుతులు అనేక కుటుంబాలలో ఉండవచ్చు. ఇట్లా గారాబం, మంకు పట్టు వాళ్ళలోనూ ఉండవచ్చు. ఇప్పుడు నేను ఒక కుటుంబ కథనే చెపుతున్నాను. కాబట్టీ ఏల్లల గౌరాబపు వింత (ప్రవృత్తులు తెలియచేయటం కూడా నా ధ్యేయం. అయితే ఇలా గారాబంగా పెరిగిన మా బావలాంటి వాళ్ళు కూడా పెద్దవాళ్ళెన' తర్వాత ఏ రకమైన ఎగుడుదిగుడు (ప్రవర్తన లేకుండా కుటింబవ్యవహారాలను, లమ. వ్యక్తిగత విషయాలను జ్మాగత్తగా నిర్వహి ౦చుకోవటం కద్దు. మా బావకూడా అలా ఎంతో మారిపోయినాడు. పెద్ద వాడైన తర్వాత మా కుటుంబయ్య బావ స్వార్ధ దృష్టి లేకుండా అందరితో కలిసి మెలసి ఉండేవాడు... హాస్యప్రియుడిగా (పేమాభిమానపూరితుడిగా "పేరు తెచ్చుకున్నాడు. ఇలా చిన్నప్పుడు తెలిసివ వ్యక్తి "పెద్దయిన తర్వాత ఎటయివంటి వ్యక్తిత్వం రూపాందించుకున్నాడో గమవించడం ఆసక్తికరంగా ఉంటుంది. 3౩౦, 40 ఏళ్ళ 'జీవితానుభవంలో ఆ వ్యక్తి ఎలా వ్యవవర్తగా రూపుదిద్దుకున్నాడో గమనించటం ఒక కథలో పాటతో చితణలో (కమోన్మీలనం చదువుతున్నట్లు ఆనందిస్తాం. ఇలాటి సంఘటనలే ఎక్కడైనా కంటపడితే ఈ పిల్లలు కూడా పెద్దవ్నాశ్ళైన తర్వాత ఎలా మారిపోతారో అనే ఉత్కంఠ కూడా కలుగుతుంది. మా,.నాన్నగారు, కుటుంబయ్య బావల అనుబంధం . ... మా వాన్నగారు కుటుంబయ్య బావకు స్వయానా మేనమామే కదా! మా నాన్నకన్నా. కుయంబయ్య బావ కొంచెం చిన్న. వీళ్ళిద్దరూ చదువుకోవటానికి బెజవాడలో ఒక గది తీసుకుని ఉండేవారు." ఇక తరువాత తరువాత అందరి

120 మాతరం కథ చదువులకోసం కేతనకొండ నుంచి వచ్చి బెజవాడలో కాపురం పెట్టటం జరిగింది. ముందర వీళ్ళిద్దరే బెజవాడలో ఉండడంవల్ల ఒక గది తీసుకుని హాటల్‌ భోజనం చేస్తూ చదువుకునేవారు.

స్కూలు మంచి రాగానే మా బావ విద్రపోయేవాడు. ఆయన గారాబం గురించి చెప్పానుకదా! మా వాన్నగారు ఇద్దరిలోకి పెద్దవారు కావడంచేత కుటుంబయ్య బావను లేపే భోజనానికి తీనుకొనివళ్ళే బాధ్యత మా నాన్నగారిమీద ఉండేది. అయితే ఈ గారాబాల బిడ్డ ఎంతసేపు లేపినా నిద్రలేచేవాడు కాడట. మా నాన్నగారికి విసుగ్గా ఉండేది ఇలాంటప్పుడు. ఒక రోజు మా నాన్నగారు వీడి రోగం కుదర్భాలని ఎంతసేపు లేపినా లేవకపాయ్యేటప్పటికి ఒంటరిగానే వెళి గ్‌ భోజనం ముగించుకుని వచ్చి పడుకున్నారు. బాగా పొద్దుపోయిన తర్వాత మా బావకు మెలుకువ వచ్చింది. కడుపులో ఎలకలు పరిగెత్తి ఉంటాయి. అప్పటికి హోటళ్ళు కష్టేస్‌ ఉంటారు. ఆకలితో ఆవురుమంటూ ఆ పూటకు పన్తు పడుకోవాలి స వచ్చింది. అంతే కాక గారాబపు బిడ్డలు బాధ ఓర్చుకోలేరు కూడాను. కావి ఏం చేస్తాడు? మా బావపేరు కుటుంబరావు ఆయినా ఇంట్లో కుటిందియ్య అని పీలిచేవారు.

ఆనాటి మంచి గారాబాం గీరాబం టక్కున కుదిరింది బావకు. ఇక అవాల్టినుంచి కుటుంబయ్య ఎంత నిద్రలో ఉన్న భోజనం వేళకు మా నాన్నగారు ఒకటి రెండు సార్డు ఏలిస్తేనే చాలు లేచి వాడావిడిగా తయారయ్యేవాడు. తర్వాత తర్వాత మా వాన్న హాస్యంగా చెపుతూ ఉండేవాడు ఈ ఉదంతం. కుటుంబయ్య అని పూర్తిగా పలకక ముందే కు.....అనేటప్పటికే ఒక్క ఉదుటున లేచి కూచునే వాడని పరిహాసంగా చెప్పేవారు. ఆ ఒక్క పూట పస్తుతో బావరోగం భేమగ్గా కుదిరి ఎంత మత్తులో ఉన్నా గమ్మత్తుగా భోజనానికి నా వెంట తయారయ్యేవాడని కథలాగా ఏెపుతుండేవారు మా వాన్నగారు. చిన్నాం, పెద్దాం

మా నాన్న వాళ్ళు ఇద్దరన్నదమ్ములు, మా నాన్నే చిన్నవారు. వీళ్ళిద్దరూ కుటయుంబయ్య బావకు మేనమామలు. ఈ ఇద్దరు మేనమామలను మామయ్య అనకుండా “చిన్నారి “పెద్దాం' అవి ఆపేక్షగ్షా ముద్దుగా (ప్రేమగా పిలిచేవారు

శేతనకొండ విశేషాలు -2 121 మేనల్టుళ్ళు. అందరికీ నవ్వొచ్చే, ముచ్చట గొలిపే ఒక సంఘటన జరిగింది- కుటుంబయ్య కధానాయకుడిగానే. అప్పటికీ ఏల్లల చదువుల కోనం 'కేతనకొండ వారంతా బెజవాడలో కాపరం పెట్టటం జరిగింది. మా పెదనాన్నగారు కూడా అక్కడే తాలూకాఫీనులో గుమాస్తాగా చేరారు. కుటుంబంలో ఆయనే "పెద్ద మేనమామ కావడంవల్ల అక్కడి ఇంటి వ్యవహారాలన్నీ చూస్తూ ఉండేవారు.

ఒకరోజు మూ కుటుంబయ్య బావకు కోపం రానే వచ్చింది. ఇక తన మామూలు ధోరణిలోనే కాలువలో పడి చస్తా, నే చస్తానని శివాలెత్తేవాడు. అది కుటుంబం వాళ్ళను బెదిరించడమన్నమాట. మా బావకు కోపం వచ్చిందా ఇంట్లో వారంతా గాభరాపడుతూ ఉండేవారు. ఇంతలో మా "పెదనాన్నగారు వచ్చి ఈ కథంతా విన్నారు. అప్పుడాయన కుటుంబయ్యను చరచర ఏలూరు కాలువదాకా తీసుకొనిపోయి కాలువలో దించి *చావరా వెధవి అంటూ బావ బ్యురను పదిసార్లు లోతుకాలవలో గట్టిగా ముంచేటప్పటికీ బావ గాభరాపడీపోయి ఇహమీద ఆ మాట అవను అని ఏడ్చాడుట. ఇక అప్పటి నుంచి కుటుంబయ్య బావ మరెప్పుడూ “చస్తానని ఇంట్లోవాళ గను బెదరించడం మానేసి అణుకువగా ఉండేవాడుట. ఆనాటి నుంచి కుటుంబయ్య బావకు పెద్దాం అంట చచ్చే హడల్‌ గా ఉండేదని చెప్పుకునేవారు. కుటుంబంలో అందరికన్నా చిన్నవాళ్ళు కొంచెం గారాబం చేయడం సహజమేకాని మరీ ఇట్లా ముదురుపాకంలోకి దిగకూడదు. అందుకే కాబోలు “గారాబం గజ్జెల కేడిస్తే, వీపు దెబ్బలకేడ్చీంది” అనే సామెత పుట్టింది. ఈ సామెత మా కుటుంబయ్య బావకు చక్కగా వర్తిన్తుంది. దుర్గయ్య బావ కథ

దుళ్ల్గయ్య బావ పేరు ఆనలు దుర్గాప్రసాదరావు. అయితే అంతా దుర్గయ్య అనే పిలిచేవారు. ఇద్దరన్నదమ్ములలో అంటే దుర్గయ్య కుటుంబయ్యలలో దుర్గయ్య బావ సమర్హుడు. వ్యవవర్త. మూడు వూళ్ళ కరణీకం, కొటికలపూడి, కేతనకాండ, మూలపాడు కరణీకాలు ఆయనే అజమాయిషీ చేసేవాడు. వల్లూరు జమీందారుకీ దుర్గయ్య బావకీ పెద్ద దోస్తీ, వల్లూరు జమీందారుకు దుర్గయ్య బావ

122 మా తరం కథ "పెద్దసలహాదారు. ఆ జమీందారుగారిది ఆదొక పెద్దకథ. అయితే ఆ జమీందారుకీ సరిహాదారుడిగా సన్నిహి లుడీగా ఉండీ మా బావ నారిగయిదు వందల యకరాల అడవి స్వంతానికి సంపాదించుకున్నాడు. తిరుమలమ్మత్తయ్య ఆస్తిని ఆధారంచేసుకొని చాలా పాలాలు కొని కుటుంబానికి బాగా ఆర్థిక స్తోమత పెంచి బాగా స్టితిమంత్తులెన కుటుంబాలలో ఒకడిగా బంధువర్గంలో రాణించాడు. ఇల్లు ఎంత లక్ష్మీప్రసన్నంగా ఉండేదంటే ఇంట్లో మా మేనత్త రత్తమ్మగారు “రాణీకాసులు' దాంతరలుగా లెక పెబ్హే పెబ్ట్బలో పెట్టుకొనేది.

నాటికీ వేటికీ భారతదేశంలోని కుటుంబ ఆచారం (వ్రకారంగాన్ని అంచనాల ప్రకారంగా గొని, అంతర్జాతీయ (ప్రమాణాలను పట్టిగాని, బంగారం ఎంత ఉన్నదనేది ముఖ్యమైన (ప్రశ్న. తరవాతనే తక్కిన (ప్రశ్నలన్నీమ. ఆ రోజుల్లో కుటుంబ (స్త్రీలకు నగలమీద మోజు ఎక్కువగానే ఉండేది. ఒక కంటె, కాసులపేరు, నడుముకు మామూలు ఒడ్డాణం, అదికాక గజ్జెలఒడ్డాణం, చేతికి దండకడియాలు, మెళో గ్‌ బిగినీ గొలుసు, కొప ఎలో 'నాగరం' కాక ఇంకా బంగారం. మీద మోజువుండి కలవారు భరంచగలవారు. బంగారపు .జుడ కూడా చేయించుకొనేవారు. జడ పొడుగునా ఇంకా అలంకారాలు కూడా ఉండేవి. బంగారపు బడను వేను మొదటిసారిగా మా మేనమామ భార్య దగ్గరే చూశాను ఆమె "రేలంగి కరణంగారి కూతురు. వాళ్ళించ్లూ ఆడపిల్లలందరికీ బంగారపు జడ లుండేవి. ఇహ ఇంటిలో వెండి సామాను విషయం లె్థిలేదు. అయితే ఈ రోజుల్లో ఈ నగలుండనే ఉండవు. ఉన్నా బ్యాంకులో ఉంచాల్సిండదే. రోజూ వాడుకోవడానికి గాని, వాటికి కాపలా కాయడానికి గాని ఇంట్లో మనుమలేరీ మరి? భార్యాభర్తలు ఉద్యోగంలో ఇంట్లో ఉండరు. మూడున్నర ఏళ్ళ పిన్లకూడా కాన్వెంటుకు పోతుంది. ఇహ ఇల్లు చూసేదెవరూ? మా మేనమామ కలపటపు రామగోపాలరావు ఢిల్లీ కాపురంలో యీ బంగారపు నగలన్నీ ఎప్పుడూ ఒక అల్మారాలో "పెట్టి తాళం వేసేవాడు. వాళి సంట్లో ఒక క్మురవాడు ఆయిదారేళు సగౌ పనిచేస్తూ ఎంతో నమ్మకంగా ఉండేవాడు. వాడు ఒక మంచి రోజు చూసి ఇంట్లో ఎవరూ లేనప్పుడు మారు తాళంచెవితో తాళంతీసి ఆ బంగారు నగలన్నీ మా అత్తయ్య బంగారుజడతో సహా ఎత్తుకొని పలాయన మంతం పఠించాడు. ఇంతవరకూ జాడలేదు. మా మేనమామ, అత్తయ్య కాలగర్భంలో

'కేతనకొండ విశేషాలు -2 123 కలిసిపోయారు. అందుచేత నమ్మకం ఉంచకూడని పనివాళ్ళు తీరుబడిలేని జీవితాలుగా పరిణమించిన తర్వాత ఈ నగలూ నాణాలు జీవితానికి భూషణం కాకపోగా (ప్రాణాంతకం కూడా అవుతాయని (గ్రహించాలి.

అయితేమా దుర్గయ్య బావ హయాంలో ఆ కుటుంబమంతా ఎంలో సిరిసంపదలతో తులతూగుతూ ఉండేది. ఆ రోజుల్లో బంగారం కూడా ఎంతో చౌకగా ఉండేది. 13 14 రూపాయలకు ఒక కాసు బంగారం వచ్చేది. అప్పటి

“*రూూపాయలన్నీ వెండివి. నూటికి నూరుపాళ్ళు అవి వెండి రూపాయలు. ఇప్పుడు వావలా ఎత్తుకూడా వెండిలేదు వాటిలో. దీనినే డివేల్యుయేషన్‌, విలువ పడిపోవటం అనవచ్చు. అప్పటి రోజుల్లో బంగారం కానులు విక్టోరియా రాణి బొమ్మము(ద్రతో ఉండేవి.అందువల్ల ఈ కాసులను రాణీకాసులు అనేవారు. ఇప్పుడు. రాణీలు లేరు, కాసులు లేవు. ఇంట్లో బంగారం ఉండటమే ఆపరూపమై పోయింది, ఆద ఏష్రవంతులకెవర్షికెనా ఉన్నా అది బ్యాంకు లాకర్ణలో ఉండాల్సిందే. (స్త్రీలకు మెడలో ఒక్క మంగళస్యూతపు తాడున్నా దాని విలువకూడా వేలల్లో ఉండంటం చేత దాన్ని కూడా తెంపుకొని పోయే దొంగలు తయాలరెనారు. భృదత అనేది బొత్తిగా లేని కాలమైంది ఈ కాలం. కాబట్టీ ఈ తరంవారు బంగారం నగల సంగతి మరచిపోవాలి స్పిందే. గిల్టు నగలు లేదా క ((తిమ ముత్యాలతో సంతృప్తి పడాల్సిందే. గొప్పవారు ఏం పెట్టుకొన్నా అవి ఖరీదు అయినవేనని భావించవచ్చు. దొంగలు కూడా అట్లా (భాంతి పడవచ్చు. ఇప్పుడు నగల విలువకాని, నాణ్యతకాని, వాటి వైభోగంకాని ఎవరికీ తెలియవు. అసలు వాటి అసలు స్వరూపం కూడా ఇప్పుడు తెలుసుకోలేని కాలం వచ్చింది. ఒక శ్రీమంతుడి భార్య, భాగ్యవంతురాలు మాతో ఒకసారి యా(తలలో కలిసింది. ఆవిడ చేతినిండా చాలా బంగారపు గాజులున్నాయి. వాటిని చూసీ ఎందుకండీ యాతలకు కూడా ఇన్ని గాజులు వేసుకొని వచ్చారవి అడిగాము. అబ్బే అవి వెండిమీద పూతలెండ్సి బంగారపువి కావు అంక ఆశ్చర్యంవేసింది.

ఈ విధంగా ఇప్పుడీ కాలంలో నగల అవసరమూ, 'ద్రీతి లేకుండా పోయాయి. ఆ రోజుల్లో రోజూ ప్నానం ఆయిన తర్వాత పిల్లలు కూడా రోజూ ఈనగలన్నీ ధరించి ఇంట్లో తిరుగుతుంటే లక్ష్మీ తాండవించినట్టుండేది ఇంట్లో. ఇహ ఆ రోజులు మళ్ళీరావేమో! మా దుర్గయ్య బావ పుణ్యమా అవి ఆ రోజుల బంగారపు నగలవైనా ఇప్పుడు! తలచుకొన్నాం.

క24 మా తరం కధ దుర్గయ్య బావన .ఖావం

మా దుర్గయ్య బావ ఎంత సమర్దుడో శక్తిసంపన్నుడో అంత చురుకుపాలు, కోపంకూడా ఉండేవి. పెద్దయిన తర్వాత ఆస్తి పంపకాలలో అన్నదమ్ములిద్దరికీ మనస్పర్ధలు వచ్చాయి. ఈ ఆస్తి అంతా నా సమర్ధత వల్లే వచ్చిందని దుర్గయ్యగారూ, ఈ ఆస్తికి మూలం నా పెంపుడు లల్లి ఆస్తియే కదా లేకపోతే మిగతా ఆస్తి ఎక్కడిదని కుటుంబయ్యగారు ఘర్షణ పడ్డట్లు విన్నాం. అయితే పంపకాలు చేసుకున్నారు. విడిపడ్డారు. కాలగర్భంలో కలసిపోయారు. వారి కధలు మాలం సామాజిక పరిణామాలకు లార్కాణాలుగా నిలిచి పోయాయి. దుర్గయ్య బావ కుటుంబం వెండిగిన్నె (ప్రహసనం -తల్లి మమకారం కూతుళ్ళ మీదే! మన హైందవ సంప్రదాయంలో కూతుళ్ళకూ కొడుకులకూ నమానమైన వాటా ఆస్తీపాస్తులలో లేకపోవటం వళ్ల తల్లిపేర ఏదైనా అస్తి ఉన్నా లేదా ఆవిడ పుట్టింటివారు ఆమెకు ఎదైనా ఆస్తీ ఇచ్చినా ఆటువంటి ఆస్తిని "స్త్రీధనం" అనేవాళ్ళు. అటువంటి అస్తి అంతా కూతుళ్ళకే పోతుంది తల్లి వీలునామా (వ్రాయని పక్షంలో. ఆవిడ ఇష్టానుసారం చేసుకోవచ్చు తన ఆస్తిని, భర్తకు ఎంత ఆస్తీ ఉన్నా ఆయన పోతే భార్యకు “మనువర్తి హక్కు మ్యాతమే ఉండేది ఇదివరలోనైతే. భర్త బతికి ఉన్నంతకాలం జమీందారిణిలాగా భర్తతోపాకే వైళవంగా, చేతికి అడ్డంలేకుండా బతికిన భార్య, వితంతువవగానే “మనువర్తి'కి మాల్రమే నోచుకొని ఎంతో భేదం పాలవటం జరిగేది. లేదా అత్తింటిలోనే ఇమిడిపోయే అవకాశం ఉండేది. పిల్లలు లేకపోతే అత్తింటినే ఆధారం చేసుకొని బతికేదామె తాను అలా ఉండాలనుకొంటే. అయితే మునకు స్వతం(తం వచ్చిన తర్వాత స్త్రీలకు కూడా ఎన్నో వక్కలు వచ్చాయి కాని ఇంకా నర్వనమానత్వ చట్టం మాత్రం రాలేదు. ఇది మన రాజకీయ నాయకులలో ఉన్న (ప్రగతి నిరోధక దృక్పథమనే చెప్పాలి. పూర్వాచార పరాయణత యథాతథ స్టితి అభిలాష, అని చెప్పాలి. కాని కాలం ఎన్నో మార్పులు తెచ్చినస్లే తెమ్తున్నస్తే స్త్రీలకు నర్వనమానత్వాన్ని కూడా తెస్తుందనే ఆశిద్దాం. చట్టప్రకారం ఆస్తీపాస్తులకు మహిళ కూడా సమాన వారసురాలవుతుందనే ఆకాంక్షీద్దాం.

'కేతనకొండ విశేషాలు -2 125

బహుశా వెనకటి కాలంలో లల్లికి కూతుళ్ళమీద (ప్రత్యేకాభిమానం ఉండటానికి ఇది కూడా ఒక ఆదనపు కారణమై ఉండాలి. కూతురు విచ్చిన చోట వాళ్ళు ఎంత కలవ్వారెనా తల్లి బాహాటంగానే గానీ లేదా చాటుమాటుగా కాని కూతుళ్ళకు ఏదో ముట్టచెప్పాలని ఆశ పడుతుండేది ఆ రోజుల్లో. ఈ మానసిక (వ్రవృత్తికి అనుగుణంగా మా మేనత్తగారింట్లో ఒక చిన్న సంఘటన జరిగింది. మా "రెండవ మేనత్త రత్తమ్మగారు ఇంటికంతా అధికారే కదా! ఒక రోజు ఆవిడకు తన ఏకైక పుత్రిక ఆయిన మా రాజాయ్‌ వదినకు ఒక వెండి గిన్నె పంపుదామని కోరిక కలిగింది. అట్లా చేస్తే ఇంట్లో ఉన్న కోడళ్ళు ఏమై నా అనుకుంటారేమోనని ఇంటి చాకలిని పీలిచి ఒక గుడ్డలో ఒక వెండిగిన్నె మూటగల్టి ఆ చాకలికిచ్చి రహస్యంగా పరిమి వెళ్ళి మా వదినకిచ్చి రమ్మని పురమాయించింది. చాకలి యీ చిన్న రహస్యపు మూటను తీసుకొని వెళుతుంటే మా దు్గయ్య బాన కంటపడ్డది. ఏమిటిరా ఆది అని ఆయన అడిగితే చాకలి "పెద్దమ్ముగారు ఈ గిన్నె రవాన్యంగా తీసుకొని పోయి పరిమి అమ్మాయిగోరికి ఇమ్మన్నారండి' అని చెప్పాడు. అప్పుడుమా దుర్గయ్య బావ నవ్వుతూ లల్లి దగ్గరకు వచ్చి “అమ్మా ఇలా ఈ వెండిగినె న్‌! రహస్యంగా ఎందుకే పంపటం, వీవు పంపుతానంకే ఎవరు వద్దంటారు. పోనీ రాజాయి వాళ్ళు ఏమైనా లేనివాళ్ళా? ఇలా రహస్యంగా పంపిన వస్తువు ఎవ్వరెనా కొట్టస్తే లేదా దారిలో పోతే దాన్ని ఆరా తీయటం ఎలా' అని అమ్మను కసురుకున్నాడు. మా రత్తమ్మత్తయ్య సమర్థించుకోవటానికి తంటాలు పడింది. ఇదీ ఆనాటి వెండిగిన్నె (ప్రహసనం!

పట! ఆనాటి జమీందార్లు 24ిశుంంరునన ౦౯ చగంవలి గద ఖు 2ు0రేజగో, 29 & 1076 08 ఢేంగ్రం 206 ౪723 1ం0%0 తయ గ్యొజలీమింలగంరం63 ఇగ 2జబుకరేఖాం. 06 ఇజ౫రకక్ర 0% 2 918 గ్రలా ఓ 6266 ౫౪౬6 ఈ” 16 చయుంరేజా ంరుక్ర ఇష3 2 00%” 0 €6 0 ౧60916, మ0౪ ౧౯01010166 . , మౌ దుర్గయ్య బావ జమీందారీ ఫొయిదాలో జీవితం గడిపేవాడవి చెప్పాను కదా. దానికీ కారణం ఆయనకు వల్లూరి జమీందారుగారితో గల "స్నేహమే. జమీందార్ల హోదాలు నశించిన (ప్రస్తుతకాలంలో ఈ తరం వారికి వారి జీవిత విశేషాలు తెలియవు. ఆ రోజులలో జమీందారీలు చట్టరీత్యా రద్దుకాక మునుపు ఆ జమీందార్హ అసలు "పేర్లు ఎవరికీ తెలిసేవి కావు. వాళ్ళ వంష్టావాలను బట్టే ఊరిషేర్లము బట్టి నూజివీడు జమీందారు, ఉయ్యూరు రాజావారు, పీఠావురం మహారాజావారు, చల్లపల్లి జమీందారుగారు, విజయనగరం మహారాజావారు అవి

ఆనాటి జమీందార్లు 127 (ప్రజలు వారిని గూర్చి వ్యవహరించేవారు. జమీందార్‌ అంటే శ్రీ మంతుడవీ, భోగపురుముడు అనీ హోదాగల అధికారి అనీ భావన ఆ రోజుల్లో ఉండేది. అంచేత ఈ విశేషణాలన్నిటికీ తార్కాణగా వాళ్ళు చెలామణి అవుతుండేవారు. వారిని ఆశ్రయించుకొని జీవించేవారు కూడా చాలామంది ఉండేవారు. వల్లూరు జమీందారీ చిన్నదయినా ఆ జమీందారుకి చాలా పేరుండేది. ఈయన తర్వాత ఆతి దరిద్రం అనుభవించి బెజవాడ వీది అరుగుల మీద కూడా పడుకున్నట్లు (ప్రజలు చెప్పుకునేవారు. అప్పట్లో జమీందారులలో చాలామంది ఉదారులుగా కూడా ఉండేవారు. కళాపోషణ, ధార్మికబుద్ది, 'వజాహీత కార్యతత్పరత కూడా వాళ్ళలో ఉండేవి. (ప్రజలు మెప్పు పాందేటంద్యుకై అనేక సాంఘిక కార్యక్రమాలలో కూడా వారు పాల్గొనేవారు. మంచి పరిపాలకులని పేరు తెచ్చుకున్నవాళ్ళు కూడా ఉన్నారు. దైవభక్తి కవిపండితపోషణ, దేవాలయోద్ధరణ, జాతీయోద్యమాభిమానంలో కూడా పేరు తెచ్చుకున్నారు కొందరు. రాజకీయ నాయకులు రెతునాయకులూ ఉండేవారు. ఆం[ధులలో అటువంటి శ్రీ, మంతులలో శ్రీ, ఎన్‌.జి.రంగా గారొకరు. దేశంలోనే రెతుకూలీ వహకు్కూల ఉద్యమాలు నడిపినవారిలో ఆయన అ(గగణ్యుడు. కురువృద్దులెన నాయకులలో 50 ఏళ్ల పార్షమెంటు సభ్యులుగా దేశసేవచేశారు.

1937 లో మొదటి కాంగ్రెసు (ప్రభుత్వాలు పవిచేసినప్పటినుంచీ జమీందారీ రద్దుకు (ప్రయత్నిస్తూనే వచ్చారు. మ్మదాసు రాష్టంలో ప్రకాశంగారు "రెవెన్యూ మంత్రిగా జమీందారీ రద్దు చట్టానికి చాలా క షిచేశారు. స్వరాజ్యం వచ్చిన తర్వాత దక్షిణాది ర్యావ్వైల బమీందారీలు ఉత్తరాదిన ఉన్న తాలూకాదారీలు అన్నీ రద్దయి, రైతులకు భూములమీద సర్వహక్కులు సంక్రమించినవాయి. అంతకు ముందు "రెతులు కౌలుకు తీసుకుని దున్నుకునే హక్కు తప్ప అమ్ముకునే హక్కు ఆసలు ఉండేది కారు. భూసంస్కరణలలో జమీందారీ రద్దుతట్టుం ఒక ముఖ్యఘట్టుం అని చెప్పాలి. తరవాత స్వతంత్ర సంస్థానాలు కూడా రద్దయినాయి. వంస్థానాధీపలు కూడా జాతీయ జీవన(సవంతిలో కలపి పోయినారు. వాళ్ళకు కూడా పామాన్య పౌరహక్కులే వర్తించాయి.

ఆనాటి రాజులు, జమీందారులు నేడు పారి(శ్రామికవేత్తలుగా రాజకీయనాయకులుగా వారి వారి అభిరుచులను అభిలాషలను బట్టి

128 మా తరం కథ మారిపోయారు. ఇది (ప్రపంచంలోనే కనీ వినీ ఎరుగని పరిణామంగా విప్లవాత్మకమైన చర్యగా చరిత్రకారులు చిత్రించారు. (ప్రపంచ చరిత్రలో (ప్రబా విష్లవాలలో ధనిక వర్గాలను రాజులను శిరచ్చేదం చేసి తమ పగను (ప్రజలు తీర్చుకొనేవారు. కావి మన స్వాతంత్ర్యోద్యమం శాంతియుతంగా. గాందీజీ విర్వహించడం చేత ధనిక పారిశ్రామిక వర్షం ఈ విధంగా జనజీవన (గ్రవంతిలో కలిసిపోయే అవకాశం కలిగింది. ఇప్పుడిక “జమీందారీ' అనే భావనాత్మక పదం మామే మిగిలిపోయింది. జమీందారులు కాలగర గంలో కంసిపోయినారు.

వల్లూరి జమీందారీ చిన్నదైనా ఆయన జీవితం ఎలా పరిణమించిందో చూద్దాం, వల్లూరి రాజావారికి వేటకుక్కలంటే ఎంతో సరదా! ఆడవులలో వేట అంటే ఈయనకు ఎక్కడలేని ఉత్సాహం ఉండేది. దీనికోసం ఈయన వేట కుక్కలను నూర్హకొద్దీ విదేశాలనుంచి తెప్పేంచేవారు. వాటికి (ప్రత్యేకపోషణ చేయించేవారు. ఈ కుక్కల ఖరీదు వేలరూపాయలలో ఉండేది. వాటన్నిటినీ వెంటేసుకుని అడవికి వేటకు వెళ్ళటం ఆయనకెంతో నరదాగా ఉండేది. అదే ఆయన జీవితాదర్శం. ఇన్ని స వందల కుక్కలను వేలకొద్దీ రూపాయలు వెచ్చించి

న

ఆ కుక్కలనే పంచ(ప్రాణాలుగా భావించి (ప్రేమించటం వన్లినే ఆయనకు “కుక్కల రాజా'గారని పేరువచ్చింది. ఆయన దగ్గర నలహాదారుగా ఉండేవాడు మా దుర్గయ్య బావ. అందుచేత ఈయనకు కూడా కొంచెం జమీందారీ లక్షణాలు సంక్రమించాయి. ఇస్త్రీ చేసిన లాంగుకోటు, జేబుకు గడియారం, దానికో ఐంగారుగొలుసుండి అదో ఆభరణంగా (వ్రకాశించేది. చేతిలో వండి పాన్నుకరతో నడుస్తుంటే మా దుర్గయ్య బావ పిల్లజమీందారుగా ఉండేవాడు. ఈయన తమ్ముడు కుటుంబయ్య బావకు ఈ వేషభూషలేవీ ఉండేవి కావు. పేరు (వ్రఖ్యాతులన్నీ మా దుర్గయ్య బావ ద్వారానే కొటికలపూడి వారి కుటుంబానికి నం[కమించాయి.

మౌ బావ ఎప్పుడూ ఈ రాజాగారితలో మ్మదానుకు ఫస్టుక్లాములోనే (వయాణం చేసేవాడు. మిగతా మా కుటుంబీకుల కప్పుడు ఫస్టుక్లాసులో మెత్త ఎలా ఉంటుందో కూడా తెలియదు. సామాన్యులకు ఫస్టుక్లాను ప్రయాణం అనూవ్యాం. అందుచేత అప్పట్లో మా దుర్గయ్య బావ అలాంటి క్లానులో ప్రయాణం చేసేవాడంపే మా అందరికీ గొప్పేకదా! ఈ (పయాణాలలో వారివెంట బోగంవారు కూడా ఉండేవారు. అంపే ఏమిటని ఈ కాలంవారు

ఆనాటి జమీందార్లు 129 అడగవచ్చు. ఆ రోజులలో ఈ వర్గానికి చెందిన(స్తీలు శృంగార కళలోనూ సంగీతం నాట్యంమొద్నలెన లలితకళలలోనూ నైపుణ్యం కలిగి ధనికవర్షాల యువకులకు వృద్దులకు శరీర సుఖం చేకూరుస్తూ జీవితాలు సాగించేవారు. ఈ విధమైన కళావంత్సులైన స్త్రీలు తమకు సపర్యలు చేస్తుండగా దర్జాగా _రెలు (వయాణాలు చేస్తుండేవారు రాజావార్తూ ఆయన మితుడు మా బావగారూ. మా బావ కూడా ఆ బోగం వారి సేవలు అందుకుంటూ ప్రయాణం సాగిస్తూ ఉంటే తమాషాగా ఉండేదని మాకు చెప్పేవాడు. అది వినటం మాకూ తమాషాగా ఉండేది.

వల్టూరి రాజాగారివేట

జమీందార్లకు వేట ఒక పెద్ద వినోద కాలక్షేపంగా ఉండేది. ఒకసారి బెర్నార్డ్‌ షా గౌరు చెప్పారు. ఈ ధనికవర్గాల వారు అంటే అరిస్టోక్రాచ్స్‌ బలహీనులు అనుకో,బోకండి. వారు మంచి కసరత్తు చేస్తారు. దేహానికి ఆరోగ్యం, దారుఢ్యం ఇచ్చే గుర్రపు స్వారీలు కత్తిసాములు చేస్తారు. రోజూ వ్యాయామం చేస్తారు. దెబ్బలాడటానికి బలం ఉండదనుకోకండి. మహారాజులు కూడా మళల్లవిద్యలో వ్యాయామంలో ఆరితేరి ఉంటారు. ఈ (క్రీడలలో వేట ఒకటి. అది అప్పట్లో రాజులకు జమీందారులకు మంచి కారిక్టేపంగా ఉండేది. అలాగా వేటప్రియులలో వల్లూరి జమీందారుగారు కూడా ఒకరు.

'కేతనకొండు కొండ పల్లి ఆట్లువెపు పెద్ద ఆడవులుండేవి. ఆ ఆడవులు వేల ఎకరాల విస్తీర్ణంతో జమీందార్ల సాంత హకు్క్యలుగల భూములుగానే ఉండేవి. ఆందులో ఒక నాలుగువందల యకరాలు మా దుర్గయ్య బావ తనపేర ెట్టించుకున్నాడు. ఈ ఆడవులలో చెట్లు చేమలూ అమ్మటం వల్లనూ చెట్టు కొట్టి లేదా ఎండిన చెట్ల నుంచి బొగ్గులు తయారుచేసి డబ్బు సంపాదించేవారు.

అడవులను నాశనం చేయకూడదు అనేది నేటి నినాదం. వందలాదీ సంవత్సరాలుగా ఇప్పుడు సంభవించిన ఉపద్రవం చూడలేదు. ఇప్పుడు అడవులు త్వరత్వరగా బోసి పోతున్నవి. ఇంధనంకోసం, ఇళ్ళ కలపకోసం ఎన్నో వృక్షాలు నిర్మూల మవుతున్నాయి. చీమలు దూరని చిట్టడవులు కూడా పలచబారి పోతున్నాయి. వ్యవసాయంకోసం చెట్టు పడగొట్టి సేద్యపు భూములు

130 మా తరం కథ విస్తరిస్తున్నాం. మన భుక్తి కోసం పెద్ద నదులకు ఆనకట్టలు నిర్మిస్తే వేల ఎకరాలు మునిగిపోవటంతో అక్కడున్న వన్యమృగాలు కూడా నశించి పోతున్నాయి. ఇప్పట్లో మాదిరిగా కాకుండా అప్పటి రోజుల్లో అడవులు అడవులుగా ఊళ్ళు ఊళ్ళుగా ఉన్నరోజులవి. అందుచేత ఆ కేతనకొండ చుట్టుపక్కల అడవులు చిన్నవెనా ఆ అడవులలో పెద్ద పెద్ద పులులుండేవి. సింహాలు ఉండకపోయేవేమో! చిరుతపులులు, ఎలుగుబంట్లు సర్వసామాన్యంగా కన్చించేవి. అయితే పెద్దపులులు మాత్రం చాలా పెద్దవి ఉండేవి. పులివేట చాలా గొప్ప వేగా అనితరసాధ్యమై న (క్రీడగా వొళ్చాత్యులు భావించేవారు. జమీందార్హు, రాజులు కూడా అలానే భావించేవారు. వేట సంగతి ఆలా ఉంచండి. ఆ (ప్రకృతి సౌందర్యం గురించి ఆలోచించండి. ఫలవృక్షాలు, పూలచెట్టు, ఎంలో విశాలంగా పచ్చదనం వ్యాపించిఉండేవి ఆ ఆడవులు.

అక్కడ ఉండే (ప్రశాంత వాతావరణంలో (ప్రవహించే వాగులు, ఉపనదులు, 'పెద్దనదులు అక్కడి (ప్రక స్పితిని మరింత సౌందర్య దీప్తిమంతం చేస్తాయి. సూర్యోదయం, సూర్యాస్తమానం, చీకటి రాత్రులు, వెన్నెల రాతులు, ఎంతో శోభాయమానంగా వుంటాయి. అడవిలో అదాక దివ్యసౌందర్యం విరాజిల్లుతూ ఉంటుంది. పురుగుల పుటలు, పాములు, పక్షులు, వివిధరక్షాలెన జంతువులు అక్కడ నివసిస్తాయి. లేళ్ళు ముంగిసలు, జింకలు, దుప్పులు ఒక (ప్రకృతి లయ అక్కడ కనపడుతుంది. అందుకే బహుశా ముని ఆ[శ్రమాలు అడవులలో ఉండేవి పూర్వకాలంలో. మోక్షస్రాధనకు అడవులే అనుకూలంగా ఉండేవి. మునులు కూడా తమ సాంతానికి కాకుండా లోకసాఖ్యంకోనమే తపస్సు చేసేవాళు భా ఈ అరణ్య నాగరకత ఒకప్పుడు హిందూమతానికి గొప్ప కో్‌భ చేకూర్చింది. బుష్యాశ్రమాలు మానవకళ్యాణం కోసం విరంతరం విమగ్నమై ఉండేవి. మహారాజులు కూడా వేటకు వెళ్ళినప్పుడు ఈ మునుల ఆ[శ్రమాలు దర్శించు కొనేవారు. మునులు తమ తపస్సు ద్వారా రాజులను రక్షిస్తే మునులకు (రూరమృగ బాధలేకుండా రాజులు వేటకు వెళి స ఆ మృగాలను సంహరించేవారు.

అయితే ఆధునిక కాలంలో వేట పద్దతులు మారి పోయినాయి. వల్లూరు రాజావారు ఎన్నోరక్షాలెన సీమకుక్కలను వేలరూపాయలు ఇర్చుచేసి లెప్పేంచేవారు. (ప్రజాధనం దుర్వినియోగమై పోతున్నదే. అని ఆయన

ఆనాటి జమీందార్లు 131 ఎంతమా(తం అనుకొనేవారు కాదు. అందువల్ల ఆయన "కుక్కల రాజా" అనే "పేరు కూడా సంపాదించుకున్నారు. ఆయన సన్నిధానవర్తులు, నర్దారులు కూడా ఆయన వెంట ఉండేవారు.

వేటకు బయలుదేరడమంళకే సామాన్యం కాదు. దావికి ఎంతో హంగామా ఉంది. దాన్ని ఒక ఉత్సవంలా నిర్వహించేవారు. డప్పులు వాయిస్తూ పరిచారకులు వెంట నడిచేవారు. వేటలో ఆరితేరినవారు రాజూవారిని చుట్టుముట్టి ఉండేవారు. ఎక్కడైతే వేట శిబిరం ఏర్పాటు చేయాలో అక్కడ డేరాలతో, ఆహారపదార్జాలతో పరివారం సిద్ధంగా ఉండేది. ఆ వేట బృందానికి హుషారు కలిగించడానికి మద్యపానాలు కూడా ఉండేవి. ఇలాగా పులివేట ఎంతో సంరంభంతో కూడుకొని ఉండేది ఆనాడు!

ఈ వేటకు అన్ని హంగులు సమకూర్చటానికి వెంకటస్వామి అనే ఒక వ్యక్తి ఉండేవాడు. అతడి దగ్గర ఎప్పుడూ తుపాకీ సిద్దంగా ఉండేది. అడవిలో ఏది కావాలన్నా,ఏ పని కావాలన్నా ఆ వెంకటస్వామి అజమాయిషీ ఉండవలసిందే.

జమీందారు కూడా చాలా చలాకీగా హుషారుగా ఉండేవారు. మిగతా వేటగాళ్ళ చురుకుతనం వల్ల, (ప్రజ్ఞవన్ల ఏదైనా వులి బోనులో పడ్డా లేదా చిక్కినా ఆ ఘనత అంతా రాజావారికే సం[కమించేది. పెద్దపులి వేటకు ఒక పెద్ద బోను. ఆ బోనులో ఎరగా ఉంచేందుకు మేకలు కూడా వేట బృందం వారి వెంట వెళ్ళేవి. ఈ పెద్ద బోనులో ఒక మేకను కట్టిసి ఎరగా ఉంచి ఎక్కడ వాళ్ళక్కడ (ప్రశాంతంగా తప్పుకునేవారు. చెట్లమీద సర్దుకుని చడీచప్పుడూ లేకుండా కూర్చునేవారు. ఆ పులి సరిగ్గా మేక కోసం వచ్చి బోనులో పడిపోయేది. దాంతో వేటకు ముగింపు జరగేది. ఒకసారి ఈ విధంగా బోనులో చిక్కిన పులిని చుట్టు పక్కల ఊళ్ళ వెంబడి ఊళరేగించారు. ఈ గొప్ప సంఘటన జమీందారుగారి బలపర్మాకమాలను, ఘనతను చాటిచెప్పేది. ఊళ్ళలోనవి (ప్రజకు కూడా అదొక పెద్ద వినోద కాలిన్లేపంగా ఉండేది.

ఈ విధంగా ఒకసారి రాజావారు పట్టీన "పెద్దపులి చాలామదించి ఉన్న దాన్ని బోనులో పెట్టే శెండెడ్ల బండిమీద ఊరేగించిన దృశ్యం నా కళ్ళలో కనపడుతున్నట్లు స్మృతిపథంలో కదులుతున్నది. అప్పుడు చూసినంత "పెద్దపులిని అటుతర్వాత ఇంతవరకు నేనెప్పుడూ చూడలేదు. మృగరాజు సీంవామై నా, చురుకుదనంలోనూ బలంలోనూ పులే గొప్పదనుకుంటాను. అది

132 మా తరం కథ చాలా మదించిన పులి. చాలా ఎత్తుగా పొడుగ్గా ఉంది. దాని దేహం వెరపు గొల్చేబంత గంభీరంగా ఉంది. కళ్ళు ఆగ్నిగోళాల్లా మెరుస్తున్నాయి. మీసాలు విడివిడిగా పొడుగ్గా ఉన్నాయి. నన్నెవరు బంధించారు అని సవాలు చేస్తున్నట్టుగా ఉన్నాయి దాని చూపులు. నన్ను కూడా మహారాజులా గౌరవించండి అని దర్చ్పంగా ఉంది దాని వాలకం. నన్ను బోనులో పెట్టారుగాని లేకపోతేనా అన్నట్లు రోషంగా ఉంది ఆ పులి. పులిని చంపకుండా పట్టుకోవటం ఒక ఘనకార్యమే. గొప్పసంగతే. ఆటువంటి పులులను (ప్రభుత్వంవారి జంతు ప్రదర్శనశాలకు బహాకరించటం జరిగితే ఆనాటి (బ్రిటీషు అధికారులు జమీందారుగారి గొప్పతనాన్ని ప్రశంసించేవారు. అదికూడా ద ష్టీలో ఉంచుకునేవారు అలనాటి జమీందారులు. మా దుర్గయ్య బావ ఆ పులిని మా కేతనకొండవూరిలో కూడా ఊరేగింప చేశాడు. దీనితో ఆయనకూ రాజావారికీ గల సాన్నిహిత్యం అందరకూ తెలిసి పోయింది. కేతనకాండలో నాడు చూసిన పులి ఊరేగింపు నేటికీ నా మనసులో మెదిలినప్పుడు వల్లూరి రాజావారు, వేటపెద్ద వెంకటస్వామి, ఆ పెద్దపులిబోము, అందులో పులి మా దుర్గయ్యబావ గొప్పదనంనా ఊహాపథంలో తళుక్కున మెరుస్తాయి,

వల్లూరి రాజాగారి వంటి వారు బహుతక్కువ మందే ఉంటారు. పాపం తరవాత ఆయన ఎన్నో అప్పులలో మునిగి జమీందారీ పోగొట్టుకొని బహుదీనావస్ట్థలో మరణించాడు. అంత గొప్ప జాతకుడు, జమీందారీ చిన్నదైనా ఒక్క వెలుగు వెలిగాడు. కుక్కల రాజాగా పేరు పొందాడు. చివరకు చితికిపోయి బెజవాడ వీధులలో ఆరుగులమీద పచ్చివాడికి మల్లే పడుకొనేవాడని చెప్పుకునేవారు. “ఓడలు బండ్డు, బండ్లు ఓడలు అవుతా'యంకే ఇదే కాబోలు.

ఆ తరంలోని జమీందార్ల వారసులు ఈ కాలంలో ధనవంత్నులైన వ్యాపారన్థులు, పారిశ్రామిక యజమానులుగా, కం(టాక్షర్లుగొ బాగా ఆర్జనపర్శులైనారు కొందరు. కొందరు నీతినిజాయితీలకు దూరమై పోయినారు కూడాను. ఆనాటి కళాపోషణ, దాతృత్వం నేడు తలచుకొనేవాళ్ళు లేరు. అయితే జమీందారీ వ్యవస్థ మంచిదని కాదు నా అన్ని అభిప్రాయం. ఆది ఒక కథగా కలగా మనం తలచుకోవచ్చు. ఇక్కడికి ఈ వల్గూరి జమీందారు గారి కథకు స్వస్తి చెపుదాం,

న 11 జాపోసనకార గం ౮౨౫140 ౦౨న 0గగ లప్‌ వికి0గ 50౮93934ు4ుడ (గ వెరూముంన కట కక ఈ కథకి ఈక ఖం! క్త మురాలలగం65 2 6 1400౧ 5లాండే 2౬ 6 సెల ౧లాంగం౧)” ౧౧” 1302లా, ఓ €6 620 206 ౧౦6౬౧” ౧2 ౪256 రలలాంల3 ఓ ౮61006 లాగేంటిక ౧2(ల౫ 0606ల గౌజయినం జడే గుర౧25 ౩121ల 52001664 6 7112816 25661 "టషట?65 0[ము? 0లా. 101 6 ౪2? తటమురిటూ, 2520, 1066 భం6, ఇంగ 9లాండే 10 06కి ఇగటి, ల కం ౬ వ2ంటంట్రు? ఇస ఓంకగ్రలా గం ₹725 విళంంటం(లడే 23 2 జుం5808్ర 5400” ౪1 2 1౯౫ కఆంషడేం5. 20? €6 లఈ౦౧౬ జర ౪0౧1ల ౪6 ౪66 ౦౪౧8. మా నాన్నగారిపేరు సుబ్బారావు ఆయినా సుబ్బయ్య అనే ఆయవను వాడుకగా పీలిచేవారనీ కుటుంబంలో ఉన్న ఇద్దరు సుబ్బయ్యలలో పెద్ద

134 మా తరం కథ వాడవటం చేత మా నాన్నగారిని పెద సుబ్బయ్య అనేవారనీ ఇదివరలోనే చెప్పాను. ఇప్పుడు విజయవాడని వ్యవహరిస్తున్న పల్టుణాన్ని అప్పుడు బెజవాడవి వ్యవహరించేవారని కూడా చెప్పాను. విజయవాడ సమీపంలోని కొండమీద పొండవ మధ్యముడు అర్జునుడు లపసు న్‌ చేసినందువల్లనూ విజయం పాందినందువన్లనూ ఆ ఊరు విజయవాడ అయిందని పౌరాణికులు చెపుతారు.

మా మాతామహులు కలపటపు రంగారావుగారు మద్రాసులో జమీందారీ ఫొయిదాలో వుండేవారనీ సాంఘిక హోదా కలవారనీ చెప్పాను. మా నాన్నగారి కుటుంబం వాళ్ళు బాగా ఆస్తిపాస్తులున్నవ్వారెనా రంగారావుగారి ముందు భయంగానూ బిడియంగానూ సంచరించేవాళ్ళు. మా తాతగారు రంగారావుగారు షుదాసులో స్థిరనివాసం ఏర్పరచుకొన్న ందువన్ల మా నాన్నగారి బొపోసన కార్యం విజయవాడలో తన మి(త్నుడైన దినవహి హనుమంతరావు గారింట్లో ఏర్పాటు చేశారు. అప్పట్లో దినవహి వనుమంతరావుగారు బెజవాడ మునిసిపాలిటీకి అధ్యక్షులు. ఎనభె సంవత్సరాల క్రితం ఒక మునిసిపాలిటీ వైర్‌ మన్‌ అంటే అది ఎంత పెద్ద హోదాయో యీ తరంవాళ్ళు ఊహించటమే కష్టం. దినవహి హనుమంతరావుగారు కూడా ఆజానుబాహువుగా పచ్చని పసిమితో గంభీరమైన మీసకట్టుతో అందంగా ఉండేవారు. ఆ హూదాలో ఉన్నవ్యక్తితో పల్లెటూరు జనాభా అయిన మా తం్రివెపవు బంధువర్గం భయభక్తులతో వినయంతో నడచుకోవటం సహజమే కదా! అంతే కాక మా నాన్నగారి వెపు బంధువర్గమంతా కాస్త పాతకాలపు మడీీ ఆచారం, సంధ్యావందనం ఇత్యాది పాటించే రకం. వడ్డనలలో తేడా

మా మాతామహులు మద్రాసు కావురస్తులవటంచేత మ(దాసునుంచి వంట వాళ్ళనుగా ఆరవబావ్మణులను తీనుకొనివచ్చారు. అరవవాళ ౧ వంటలకు మన వంటలకూ చాలా తేడా వుంటుందాయె. వంటలల్లోనే కాదు, వడ్డనలలో కూడా ఈ తేడా కొట్టవచ్చినట్లు కనిపిస్తుంది. కూర కలుపుకోకుండానే సాంబారు తెస్తారు వాళ్ళు. అంతేకాదు.సాంబారు, చారు, కూటు, కారం తక్కూవగ చప్పిడీ కూరల్కువాళ్ళ ఆధరువులు. మన తెలుగు వాళ్ళల:గ వర భారం వేసిన పచ్చళ్ళు కలికానికి కూడా కనిపించవు అరవభోజవాలలో. అన్నం, వ్యంజనాలు

బాపోసనకార్యం 135 వడ్డించగానే సాంబారు పోస్తారు. ఆ సాంబారులో కూరలు, కూటు, వగెరాలు నంచుకుంటూ భోజనం కానివ్వడం ఆరవ సంప్రదాయం,

మనవాళ్ళు పప్పు, కూర పచ్చళ్ళు కలుపుకొని, కలుపుకున్న (ప్రతిసారీ నెయ్యి వేయించుకుని కలుపుకొని సుమ్థగా భోంచేస్తారు. "రుగుతోనో మజ్జిగతోవో భోజనం ముగించడమే వారికీ మనకూ కూడా మామూలు. అది నరే.

(బ్రాహ్మణ కుటుంబాలలో ఆ రోజులలో అంతా మడీ బట్టులు ధరించి, పెన తడిదో లేక మడి తువ్వాలో వేసుకుని భోజనాలకు కూర్చునేవారు. కుటుంబంలోని పెద్దలు వూజూవృునస్కారాలు, దేవతార్భనలు, సంధ్యావందనాలు మొదలైన కార్యక్రమాలు పూర్తిచేసుకుని ఒకరితరవాత ఒకరు వచ్చేవారు. ఈ విధంగా కుటుంబంలో పెద్దలంతా పంక్తిలోకి వచ్చేవరకూ బాపోసనపల్టీ భోజనాలు (ప్రారంభించకూడదు ఎవరూ. పల్లెటూళ సలో అయితే ఈ పట్టుదలలు, నియమాలు మరింతగా పాటించేవారు. బంధువులలో పెద్ద లెవ్వరెనా ఎంత ఆలస్యంచేసినా మిగతావాళ్తంతా ఉప[కమించకుండా కూచుండీ పోవాల్చిందే. సరే ఈ తంతు అంతా అయి అందరూ కూర్చావి కొపోసనాలు పట్టిన తర్వాత భోజన కార్య(క్రమం (ప్రారంభించటం మా నాన్నగారి అత్తగారి వెపు బంధువులను ది(గ్భాంతులను చేసింది.

అరవ(బాహ్మణులు వాళ్ళ వడ్డన ఆచారం (వకారం అన్నం మిద నెయ్యి అభిఘరించడంతో పాకే సాంబారు తెచ్చారు. తరవాత వడ్డనలో కూరలు కొంచెం కొంచెం అడిగి కనుక్కూన్నా వెంబనే చారు తెచ్చారు. వెంటనే మజ్జిగ తెచ్చారు. ఈ మాదిరి వడ్డనకు మన వాళ్లంతా తెల్లటోయారు. పప్పు అన్నంలో ఉండగానే వడ్డనవారు సాంబార్సుసాంబారు, రసం రసం, మజ్జిగ మజ్జిగ అనో "పెరుగు పెరుగు అనో దాడిచేస్తుంటు మన కృష్టా, గుంటూరు జిల్లాల జనాభాకి ఊపీరాడ లేదు. నెయ్యి ధారాళంగా వడ్డించడం అనలే కనపడలేదు.ఈ ఉరుకుల పరుగుల వడ్డనలతో మా నాన్నగారి వైపు బంధువులు కడుపు నిండా అన్నం తినే ఆవకాశం కూడా లేకపోయింది. ఏమన్నా అనటానికీ ఆక్షేప్రేంచటావికీ వీల్లేదాయె. వాళ గ౧నేమంటామని భయమాయొ. అందుపల్ల అర్జాకలితోనే లేచిపోయి విడీదికీ చేరుకుని మళ్ళీ వంట (ప్రయత్నంచేసినట్లు కూడా వదంతి వుండేది. ఆక్కడ పదార్హలోపం వల్లా కాదు, వడ్డించేవాళ్ళకు వీళ్ళు సూవ్మగా తిని (బేవుమవి

136 మా తరం కధ తేన్బకూడదనీ కాదు ఇలా జరిగింది. వడ్డన పద్ధతులలో ఆరవ, ఆంధ లోజన కార్యక్రమంలో ఉండే తేడావల్లే ఇలా జరిగింది. ఇట్లా చిన్న చిన్న వ్యవహారాలలోనే ఎంతలో తేడా ఉండటంవల్లే ఆ కాలంలో ెళ్ళిసంబంధాల విషయంలో తమ జిల్లాలను దాటి వెళ్ళే వారు కాదు. వీరు తూర్పువారనీ, వారు పడమటవారనీ ఇచ్చి పుచ్చుకోవడాలలో, సాంఘికవ్యవహారాలలో సతమతమై పోతూఉండేవారు. ఉదాహరణకు భోజనం దగ్గరనే గుంటూరు జిల్లా వారి విధానం వేరు, కృష్ణాజిల్లా వారి పద్దతి వేరుగా ఉండేది. గుంటూరు, కృష్ణా జిల్లాల వారికి రాజమండ్రి, కాకినాడలు తూర్పు అయితే వాళ్ళకు విశాఖపట్నం తూర్పు. భోజన పదార్థాల తయారీలో కూడా రుచులు, అభిరుచులు వేరుగా ఉండేవి. కృష్ణా గుంటూరు జిల్లాల వారికి నేతి పోపులు కావాలి. పండివంటల దగ్గర నుంచీ నేతితో చేయడం ముఖ్యం, తూర్పు గోదావరి జిల్లావారికి నూనె పోపులు కావాలి. అదిన్నీ పప్పు నూనె పోపులు. ఆ జిల్లాల వారిలాగా నూనె పోపులు వాడితే గుంటూరు, కృష్టా జిల్లాల వాళ్ళు ఆనారోగ్యం పాలవతామని భయపడేవాళ్ళు. ఈ రకమైన భేదాలు (బాహ్మణ కుటుంబాలలో మరీ ఎక్కువగా ఉండేవి. ఇంకా మరీ తూర్పువారికి భోజనాలలో చేతి మీద కూడా నూనె వేసుకొనే అలవాటు. అది కృష్ణా గుంటూరు వాళ గకెతే కనీ వినీ ఎరుగని ఊహించ లేని అలవాటు. ఆంధ్రదేశంలోని జిల్లాల మధ్యే ఇంత వ్యత్యాసం ఉంకే ఇక మన తెలుగు వారి సంప్రదాయానికీ అరవ సంప్రదాయానికీ వంటావార్పుల విషయంలో అయితేనేమి, వడ్డన విధానంలో అయితేనేమ్మికొండంత వ్యత్యాసం ఉండటంలో ఆశ్చర్యమేముందీ? ఈ విధంగా మా నాన్నగారి శోభనం వేడుకలో నాన్నగారి కృష్ణా గుంటూరు జిల్హాల ఆత్మీయులంతా అర్జాకలి విందుకు గురి అయినారు. ఆరకడుపుతో లేచిపోయినారు. ఈ సుబ్బయ్య శోభనం వేడుక్క కధలు కథలుగా మేం పెద్దవాళ్ళమైన తర్వాత కూడా మా బాపట్ల మేనత్త కొడుకు లక్ష్మీనారాయణ బావ చెప్పుతూ ఉండేవారు. మన భోజనాలలో తేడాలు

భోజనాల (ప్రస్తావన వచ్చింది కాబట్టి ఇక్కడే ఇంకో తమాషా కూడా ముచ్చటించు కోవాలి. కృష్ణా గుంటూరు జిల్లాల వాళు చారు తద్దినానికీగొవి,

జొపోసనకార్యం కే37 లేదా జబ్బుచేసి తగ్గి పత్యం పెట్టినప్పుడు గానీ చేసుకునేవారు. చారులో పసు వేసే ఆరవ విధానం వీళ్ళకు లేదు. “ఉండి చారని నీళ్ళలో చింతపండు, పసుపు ఉప్పువేసి కాచి పోపు పెళ్టువారు. అది పుల్లగా నోటికి రుచిగా ఉండి పథ్యం తీనుకానేరోజు బాగానే ఉండేది. అయితే మ్మదానునుంచి కేతనకొండకు కాపురానికి వచ్చిన మా అమ్మ ఆహారపు అలవాట్లు ఇక్కడి వారికన్నీ కొంత వేరుగా ఉండేవి, ఆమెకు రోజూ చారు కావాలి. రోజూ చారు కావాలంళకు ఇదెక్కడీ తద్దినంరా అనుకొంటూ రోజూ తద్దినం రావాల్సినంత ఘోరంగా ఉండేది 'కేతనకొండ వారికి. ఇంతేకాక మా అమ్మకు తూర్పు అలవాటు వేపుడు కూరల అలవాటు కూడా ఉండేది. ఈ విధంగా మద్రాసు అలవాట్లు, మన తూర్చు (ప్రాంతపు ఆలవాట్లు రెండూ జోడించి ఉండేవి మా ఆమ్మ ఆహార అలవాట్లు. మరి ఈ జిల్లాల వారికి ముద్దకూరలు కావాలి. వేపుడుకూరలు చాలా అరుదుగా చేసేవారు. మా పెద్ద మేనత్త తిరుమలమ్మగారికి మా ఆమ్మ ముద్దుల మరదలేకదా! అందువల్ల ఆమెకు (ప్రత్యేకంగా ఇవన్నీ చేయిస్తే "అబ్బా! ఈవిడికింత గారాబమేమిటమ్మా అని అనుకువి పోతారేమోనని లోపల ఆవిడకు సంకోచం. కొంచెం భయం. అన్నిటి కన్నా ఎక్కువ బిడియం. కొనిమా అమ్మ మీద ఆమెకు (ప్రేమ. అందుచేత ఏదో దెప్పిపాడిచినట్టు, మా అమ్మ ఆహారపు అలవాట్లునుద్దేశించి 'మా లక్ష్మమ్మకు బ్మరెవుచ్చల్లేచారు, పిల్లి వట్టలల్లే వేపుడూ కావాలమ్మా" అంటూనే వీలయినప్పుడల్లా అవి చేయించి పెడుతూనే ఉండేది. ఉండచారు కూడా అదే రంగులోనే కదా ఉండేది. ఈ (ప్రస్తావన వస్తే తినేవాళ్ళకు ముందే సగం ఆకలి చచ్చిపోతుంది. అయితే మా అత్తయ్య ఆత్మీయత మా అమ్మకు తెలుసు. అందువల్ల ఆనాటి విశేషాలన్నీ మా అమ్మ మాకు కథలుగా వినిపించేది. మా ఆమ్మ శాఫీ అలవాటు

మద్రాసులోనే మా అమ్మ తన చిన్నతనమంతా గడపడంవల్ల మా అమ్మకు రోజూ ఉదయం ఒక గ్గాను వేడీ కాఫీ కావాలి. ఆ రోజుల్లో పింగాణీ కప్పులు లేవు. ఆయినా ఇంకో అభ్యంతరం కూడా ఉండేది. పింగాణీ సామానులు “దొరలు' ఉపయోగించేవి. అంచేత అవన్నీ మై లసామానులు. మా అమ్మమ్మ

138 మాతరం కథ టొమాటాలు ముస్టేదికాదు. ఎందుకమ్మా అంపే అవి దొరలు మాంసంలో వేసుకుంట్నారా మనం తినకూడదూ అనేది. ఆ రోజుల్లో ఆచార వ్యవహారాలు, భావధోరణి,ఆలా ఉండేవి. వాళ్ళ లోకం వాళ్ళదిగా ఉండేవాళ్ళు పెద్దవాళ్ళు. ఈ రోజుల్లో కిలో ధరెంతైనా సరే మనం టామాటాలు విడిచిపెట్టలేం. మా అమ్మమ్మ స్వర్గంలోంచి చూస్తూ బోలెడు ఆశ్చర్య పడుతుందేమో!

అసలు విషయం కాఫీకదా! అంత పెద్ద కేతనకొండ ఉమ్మడి సంసారంలో వొడిపంటలకు లోటేమిటి. తిండికేమీ లోటుండేది కాదు. పెద్ద బానల నిండా రోజూపాలుండేవి. అప్పట్లో దాదాపు ముప్పై ఆవుల పాడి ఉండేది కేతనకొండలో. గేదె పొడి తక్కువే. ఏది ఏమైనా పాలు సమృద్ది. ఇహ కాఫీకి కావాల్చింది కాఫీపొడి పంచదార, కాఫీపాడి బజారునుంచి సంపాదించి తేవాలి. అది పల్లెటూరు కదా.

చిక్కగా కాఫీ డికాషన్‌ వేసి నీళ్ళు పీసరు కూడా కలవని ఆ చిక్కటి పాలు పోసి కావలసినంత పంచదార వేసుకుని వేడివేడిగా తాగుతుంటే ఇంట్లో కు(రకారుకు హుషారుగా ఉండేది. కాఫీ కోసం వాళ్ళు పెద్ద పెద్ద చెంబులు పెట్టుకొని కూర్చునేవారు. అత్తయ్య కాఫీ అలవాటు వాళ్ళకు పరమానందంగా ఉండేది. అయితే మా అమ్మకు కావలసింది ఒక గ్గాను కాఫీ మాలమే. మా బావలకు వగైరాలకు కావలసింది తలో మరచెంబుడు కాఫీ, దీనితో మా అమ్మ ఉదయం అలవాటుగా రోజూ కాఫీ తాగాంంటే ఒక గుండిగెడు కాపీ చెయ్యాల్సి ఉండేది. అప్పుడు గాని ఆమె ఒక గ్లాసు కాఫీకి నోచుకోదు. రోజూ ఈ బాధ పడలేక ఆవిడ కూడా కేతనకొండ ఉమ్మడి కుటుంబంలో అప్పుడప్పుడు కాఫీ కాచేది. ఆ రోజు ఆత్తయ్య కాఫీ కోపం అందరూ చెంబులు పెట్టుకొని కూచునేవారు. అదీ మా అమ్మ కాఫీ అలవాటు (ప్రహసనం. ఈ విధంగా ఆహారాభిరుచులు, భోజనరుచులు, వీటి తేడాలు హాస్యాన్ని సృష్టిస్తాయి. చెంబులతో కాఫీ తాగడం హాస్యాస్పదమేకదా! ఇక పల్లి వట్టలవేపుళ్ళు బర మూ(తం చారు అని వాటిని వర్ణించటం ఎంత అపహాస్యమో (గహ ంచవచ్చు.

1/11 మవూవంశవ ఎకం శర 96 6 6 [ఈ 199 ౨౧6"ఆ౦౧౮ల౧1౦౯1౦21 ₹06 08 [20210 8763 & రేయుట 2109081 ఏలట్వుం - ౦౮ గుయిం? సశ ఉంగనినని తు ౮ (2106 ౧0౧ ౦11016 ఈర40౬ 6 134 [76 9003 = ఉ|| 0043 జాం రటయంంగరేడాట 0% 06056 [76 50135. 1/6 ౪6 ౧౦౪ & 56 ల౧౮) శ్రంం౧జ260౧ ౧౧0660). 4!!! "1000/” [21%010ట య 100% 02010 జు 6 ౪0006 0౮ 00౧౧౧౧౦౧ యం06రట10 గులిబి. స 08 ౪11386, [2011 ౩౫6 "డరుగ/” 13 00౧6 0 ౧200౫ 865 1201036108 1120)205 | సూర్యవంశం, చంద్రవంశం రాజులు మొద్యలైన వారికి వంశ వృక్షాలు ఉండటం కద్దు. సింహాసనాలను అదిష్టించే ఆధికారానికి ఆవార సత్వాల రికార్డు అవుసరం. అయితే, మన బోటి సామాన్యులకు కూడా ఈ వంశ వృక్షాల గొప్ప ఏమిటి అనుకోవద్దు. ఎవరి గొప్పవారిది. అయిన్నా మన పుట్టు పూర్వో[తాలు తెలుసుకోటం విజ్ఞాన దాయకం, ఆనందదాయకం. ఆందుకే ఈ వంశ వృక్ష కధనం. క వంశ వృక్షం వేయాలంపే, పెద్ద వాళ్లంతా (బతికివుండి, వారి స్మృతిపధంలోంచి పాత తరం వాళ్లపేర్డు బయటికి లాగి, లివిత పూర్వం చేసి వుంచాలి. ఆందుకే దాదాపు ఏభయి సంవత్సరాల (కితంమేమంతా ఏ సెలవలకో

140 మా తరం కథ చేరినప్పుడు, మా పెద్దలను అడిగి మెల్లిగా ఒక “వృక్షం లయారుచేశాం. రాసి నవన్నీ ఎక్కడో పోయాయి. మళ్ళీ అదృష్టంకొద్ది ఎక్కడినుంచో బయటపడీనయి-ఆలా (వ్రాసిన (ప్రాతూరివారివంశ వృక్షాన్ని పరిశీలిద్దాం- ఇది (పాతూరి వారి వంశ కథనం 1 మావూరిలో వున్న వారంతా చాలానుంది (పొతూరివాలే.అన్నికులాలలోనువారు వున్నారు. పాటిమీదవున్న హరిజనులంతా (ప్రాతూరి వారే. ఇందులో (బ్రాహ్మణులలో “(ప్రాతూరి” వారంతా నియోగులు- “పాతూరి” వారంతా వైదీకులు- ఈ మాదిరిగా ఎక్కడెక్కడో వున్న వారందరూ ఒకే కుదురునుంచి వచ్చినవారే

వంశానికి ఆది పురుషులు “ఆయ్యపరాజు” గారు. వారికి అయిదుగురు కుమారులు. ఒక్కాక్కురి నంతతి ఒక వటం కింద వేస్తే (ప్రాతూరివారందరికివున్న “అనాది సంబంధాలు తెలుస్తాయి. ఈ అయిదూ, అయిదు పటాలు గొ వేస్తే (ప్రస్తుతం వున్న వాళ్ళంతా, తామ్మిదోతంానికి కూడా దిగారు. తమాషా ఏమిటంటే మా తిరుమలరాయుడిగారి వాతులమంత్కా మాకుదురులో మూడో తరం వారమయిన్హా ఇంకా కలిసి కోదరులుగానే వున్నాం. మా ఇల్లంతా ఉమ్మడిగానే వుంది. "పెద్దలు భాగాలు చేసినా మేము దానిని ఒక కుటుంబ నంస్థగా రూపాందించటానికి (వయత్నిన్తున్నాం - గవర్నమెంటయిన వారికి, బీదలకు, ఇళ ) స్టలాల (క్రింద ఇచ్చి, వారు ఇవ్వవలసిన బాకీ పెకం పంచుకుంనే ఉమ్మడి ప్రయత్నంలో వున్నాం ! మా సంతానాలు, దేశ విదేశాలలో వున్నా అంతా ఒక కుదురుకు చెందామన్న “సోదర సంతోష” భావాన్ని మాలో ఒక అర్హుదైన విశేషంగా భావిస్తున్నాం .

(ప్రస్తుతం వున్న వారిలో మా పెదనాన్న గారి కుమారుడు, 'పెద్దతిరుమలరావు ఇప్పుడు అమెరికాలో పుత్రుడు దగ్గిర కాలక్షేపంచేన్తున్నాడు, వాడు చెపుతాడు, వాస్తు ప్రకారం, ఇంట్లో ఈ తరం వారు ఎవరూ కాపురం చెయ్యరని ! అలాగే ఎవరో ఒకరు వూళ్ళో ఉన్న వాళ్ళేఆయినా కొద్దిపొటి అద్దెలకు వుంటున్నారు. ఇంటికి విద్యుద్దీపాలు, 'సెలిఫోను కూడా పెటల్టించాం. విజయవాడకు ఒక పేటకింద, మావూరు అయిపోయిన్నా మేము వెళి స ఒక వారం" రోబ్బాలేనా ఉండే అవకాశం లేకుండా పోయింది. అయిన్నా ఆ ఇంటే మీద, వూరిమీదు మా అందరికి ఆపారమయిన అభిమానం ఉంది.

మా వంశ వృక్తం 141

“ధన్నులా ఎన్నారట్సీ మా తాత తంయడులు ఇచ్చులు

వీడి పోవుచునుండెనా బంధంబు నను నేడే పామ్మనుచుంటీవా?

కాలాడదాయె లక్ష్మీ నిడవూడగలన లే, కల్పవ్థీ!

నేనొకడనే భారమా! ఓ ఇనవంళకు లధామమా/ అని, అర్ర శతాబ్దం (క్రీతం మామ్మితుడు, కవి, వెంక్టటామయ్యగారు, పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలోని వడలి (గ్రామాన్ని, తన ఆస్తిపాస్తులు అమ్ముకుని పోయిన సమయంలో (వాడు. ఆదేమాకూ వర్తిస్తుందేమో !

మా తలిద్యండులలో, మా పెదనాన్నగారు యజ్ఞనారాయణగారు, నలభయి సంవత్సరాలు ఊరు వదిలి కృష్ణాజిల్లా నందిగామ (ప్రాంతంలోను ఇతర చోట్లు, రెవిన్యూ డిపార్చుమెంటులో పని చేసి, “రిటై రు” అవగానే (పాతూరుచని, అక్కడే కాపురం 'పెల్టి పాలాలు బాగుచేయటం మెదలు పెట్టీ, ఆకస్మాత్తుగా మరణించారు. మా పీన తాతగారికుమూరుడు, చిన యజ్జనారాయణ బాబాయి, అదేవిధంగా ఉపాధ్యాయవృత్తిలోంచి “రిబైర్‌' అవగానే, ఆసాయం[మే, మావూరు నుంచి, కొండవల్లి బండి తెప్పేంచుకుని, మరుక్షణం (ప్రాతూరు చేరి అక్కడే మరణించాడు. (ప్రాతలూరు వారు అక్కడ స్టీర పడే అవకాశంలేక పోయింది. మాతరం వారంతా బొంబాయి, మాసు, కలకత్తా పల్టణాలలో వృత్తిరీత్యా వుండి పోయాం! అయితే, మాకు (ప్రాతూరు మీద ఒకే ఒకందుకు అభిమానం. వేలకొద్దీ సంపాదనలున్నా, ఆది చాలక పాలాలు అమ్మటానికి వెళ్ళేవాన్తం. మా తల్లిదం(డులంతా రెండు సంఖ్యల బీతాల మీద ఆస్థి ఆంతా కాపొడీతే, నాలుగు, సంఖ్యలలో సంపాదించినా “మా తరం' వారం, నచ్చేడబ్బు చాలక్క చదువులకనో, మరో పనిమీదో, ఎక్కువ డబ్బు కావలసినప్పుడల్లా వెళ్ళి అమ్ముకుని వచ్చేవారం. మా చిన యజ్ఞనారాయణ బాబయ్య “ఒరే వెధవల్లారా మీరంతా తలో దిక్కూనా అడుక్కుతింటున్నట్లు, ఈ పాలాలు అమ్మటానికీ వస్తారురా”! అని (ప్రేమతో తిట్టవాడు! మాకు నవ్వే సింగారమన్నట్టు, మా ప్రగతి చూచ్చి మేమే నవ్వుకునేవాళ్ళం. అలా ఈ తరం అన్నదమ్ముల మందరం ఒక సెంటు భూమిలేకుండా అమ్మి నిత్య భృతికోసం ఇర్చు ెట్టామంచే మీకు కూడా ఆశ్చర్యంగా వుంది కదా.

“మాతరం కదే" (వ్రాశాను కాబభ్ట, ఈ వంశవృక్షాన్ని గురించి ఇంతటితో

కత2 మా తరం కథ ముగిద్దాం! అయితే మరో సంగతి జ్ఞాపకానికి వస్తోంది. మా తిరుమలరాయుడు తండ్రిగారు యజ్ఞవారాయణగార్కి అప్పట్లో తహశీల్‌ దార్‌ గారి అమ్మాయిని ఇచ్చారుట. ఆరోజులలో “తహశ్మీల్‌ దార్‌” అంటే చాలా పెద్ద హోదా గల ఉద్యోగం. [క్రింద లెళ్ట. ఆమెను “క్సేనో మీద బోయీలు సంగీతాలు వొడుకుంటూ తీసుకువచ్చేవారుట. ఇక్కడ అంతా అప్పట్లో జొన్నన్నమే తినే వారు. కాబట్టి ఆవిడ గొప్పింటి పిల్లగా వరి అన్నానికి అలవాటుపడింది. కనుక్క తహశ్మీల్‌ దార్‌ గొరే ఒక ఏడాదికి ఇంటికి సరిపడ “వరిధాన్యం” పంపించేవారట. అదోరకం కథగా మా ముసలి మేనత్తలు చెపుతూ వుండే వారు. కొన్ని వంశ వృక్షాలలాగా మ్మరి వూడలు వేసిన వంశంకాదుమాది. పరిమిత కుటుంబంగానే వుండి అంతా సుఖంగానే వున్నాం ఈ తరంలో!

ఆదిపురుషులు అయిదుగురి పటాలూ, విడివిడిగా చేశా. ఎక్కడైనా వున్న 'పొతూరువారు. అవి చూడటంతటస్తిస్తే వారెక్కడున్నారో చూసుకోండి. ఇహశలవు. చూసుకోవచ్చు. "

4 బెజవాడ కాపురం ముచ్చట్లు కొం2ా2రే2 ౯20౧0 కళల = 1 కెంచాా౭రయి *టు 9 ౧౮౮౮ [01 180) 5ంట001 ఆంండ601 108 ౯2037. 1000622000 ౪2 96100 - 0650006 10౪7) ౪28 సి!200110040201 (అయి) ఉంంయ121, ౧26, 001166 ట౪4601 200. + ₹౯ల౦0001- & కలంపీ ఉం1376 1 సిటం1102020 జర 2 ౪6౧ ౧0౧౪౬1ఆ|౧1306 0౯. 0౧1164 స[మాగషగటు 11 036 640. దొ దాపు ఎనభై ఏళ్ళ కిందటి మాట. ఆ రోజులలో కుటుంబంలోని పీల్లల హై స్కూలు చదువులు సాగాలంటే పట్టణాలలో కాపురాలు పెట్టాల్సిందే. కృష్ణా జిల్లాకు విద్యా పాంస్కృృతిక 'కేందమై న బెజవాడకే ఆ రోజుల్లో అంతా చేరుకునేవారు. జిల్లాకి పరిపాలన కేందం అంక కలెక్షరాఫీసు, ఇంకా ముఖ్యమైన ఆఫీసులు సము(దతీరాన ఉన్న బందరులో ఉండేవి. అంళే ఇప్పటి మచిలీపట్టణం. ఆ రోజుల్లో దొరలే పరిపాలకులుగా వచ్చే సివారు కాబట్టి ఆ

క. మా తరం కథ జిల్లాలో ఏ ఊరు శీతోన్షస్థితికి తాము ఉండటానికి అనువుగా ఉంటుందో చూసుకునే వారు. బందరు రేవుపట్టణం కాబట్టి మిగతా చోట్లకంటే చల్లగా వుంటుంది. ఇక రెండోఆంశం ఏమంళే వ్యాపార కేంద్రం రీత్యా బందరు ఎగుమతి దిగుమతులకు విదేశ వ్యాపారానికి అనుకూలంగా ఉండేది. అప్పట్లో మచిలీపట్నం రేవు పట్టణంగా సౌకర్యాలతో ఉండేది. అందువల్ల మొదట్లో మన (ప్రాంతంతో వ్యాపారం చేయటానికి డబ్బిచ్చి వారు వచ్చారు. ఈ విధంగా పెద్ద ఎత్రెన విశాలమైన బంగాళాలు వారు కట్టినవి ఇప్పటికీ నిలచి ఉన్నాయి. వాళ్ళను నెట్టివేసి ఫెంచివారు వచ్చారు. అందుచేత మనకు స్వరాజ్యం వచ్చేవరకు బందరులో “ఫెంచిపేటి కనపడుతూ ఉండేది. దానికో గవర్నరుండేవాడు. (ఫెంచి భాష (ప్రభావం కూడా ఉండేది. బందరు జీవితంపై కూడా కొంత ఆ (ఫెంచి పేట ప్రభావం కన్పించేది /(ఫెంచి పేటి అంటే అది (ఫంచి వారి రాజ్యాంగానికి లోబడి (బిటీమవారి చట్టాలకు వెలుపలగా ఉండేది. పేట చిన్నదయినా దర్జా దర్పాలకు లోటుండేది కాదు. ఈ చిన్న చిన్న స్థావరాలు మనవాళ సకు ఒకందుకు ఉపయోగపడేవి. 1930వ సంవత్సరంలో “శారదాయాక్టు" వచ్చి బాల్యవివాహాలు రృద్దై ఆడపిన్లలకు 16 ఏళ్ళుమగపిల్లలకు 18 ఏళ్ళు, నిండితేకాని వివాహాం చేయకూడదన్న నిర్భంధం వచ్చినవ్వుడు బ్రిటిమవారి చట్టాన్ని ఉల్లంఘంచటానికి అనువుగా వందలకొద్దీ వివాహాలు ఈ (ఫ్రెంచి పేట, కాకినాడ దగ్గర ఫ్రెంచివారి అధీనంలో ఉండే యానాం మొద్యలైన చోట్లకు వెళి స జరిపించేవారు. ఇప డా శారదాబిల్లు వంటి బాల్యవివాహ విరోధ చట్టాలు, అందుకు నంబంధించిన (ప్రహసనాలు చెప్పాలంటే పూర్తిగా ఒక అధ్యాయమే రాయాల్సి ఉంటుంది. ఇంతకూ మనం తెలుసుకోవలసిందే మంట (బిటీమవారు కృష్ణాజిల్లా పరిపాలన కేంద్రంగా బందరును ఎంచుకున్నారని. ఇక బెజవాడ కాపురంలో జరిగిన కొన్ని విశేషాలు చెపుతాను. మరో చిన్న విశేషం. (బిటిమవారు “కృష్ణా డిస్టిక్టు అనే (ప్రస్తావనను "కిమ్ణో' అని క్రావడి లేకుండానే వ్యవహరించేవారు. మనకు స్వరాజ్యం వచ్చిన తర్వాత నోరారా “కృష్ణా' అని ఉచ్చరించు కుంటున్నాము, రాసుకుంటున్నాము. ఇంకా వెనకటి తరానికి చెందిన మా బోటీ వాళ్ళం ఇంగ్లీషులో రాసేప్పుడు "కిమ్టై జిల్లా" అనే రాస్తుంటాం. తెలుగు దనం గుర్తు వస్తే వెంటనే కృష్ణా అనే రాస్తాం.

గ్రంధకర్త, భారత ర్యాస్ట్రపత్సి ఆనాటి భారత వ్రధాని ,శ్రీరాజీవ్‌ గాంధీ స ళు క్షీ ( సంవ నం “స యో న. - లె హ్హ. ల్‌ వాయు స్తే లై సన ఆ - సశ య్‌ ఖే ల. " క. న | సే సహజ జతి లు నా కం మనా. (| గనక లస స్టో ల టో ల జో స చి న సా న. భ్‌స్తో శ్రీమతి జానకీ వెంకటరామన్‌, ర్నాస్ట్రవత్కి గ్రంధకర్త మవమదు. కె.వంశీ మోహన్‌

యర తట ల్‌ు మ్‌. సర న! టట ర టం వ ల ర న 1 .. స ల వా యాల ॥ లగ క లత లల అ పల్మల్‌ ముంచ మళయాల వా లం తో జీ క్‌ ర చ శ టన గ మం 1 చు అజరు వ్‌ లా ల ఫ్‌ ఓ ల ॥ | శై నా సట శ స " | లలన స్‌ ॥ _ అహ జ లా అక్షి ళ్‌ ల జు క. శి ల న ” యా య న ॥ | | సల న క నం ర్ట ము శ చ | ప య. జ క్‌ శా వీ | "నేను జన్మించిన దియ్యవు సుబ్బయ్యకాట్టు, ఆంధధ్రధీష్మ న్యాపతి సుద్బారావుపంతులుగారి ఇంటివక్కన,

సవన త నం న శ్‌ న ఈ న పతా రాన్‌ పల్‌! క్ష స న తం ఇ ల | క లు లు వుం ఖఫ్‌్సవ మంచ న + రట. శ్ర ర |, న |. చమన వజ ్గా న అయన ల లు గ్గ ల చ ల స స స స! థ్‌ న టం... ప న టం ల న. కస మారషన న. టం వ[స 1 మస న! | స న లం . వ్‌ స యు లేం! స్త 1 స నల లం స నన ఫ్‌ హ్‌ చ టం టన. 4 వ. వ! (వట లం మినా! (| అళా' ॥ న. ఎ / , న. క స. ఖ్‌ న స ప్రాత్తూరులో మా ఎత్తు అరుగుల ఇల్టు ముందర మా అన్నయ్య పెద్ద తిరుమలరావు, మా హరిజన వైతు కొండూరు సుబ్బయ్యం న న స జ న; చ స్టన్‌ న త టన. . న. మం గ్‌ ట్లు షం! త ( ర క న్‌ స నే ల క్ర న శ స ల న ర. స 1 క్‌ ష్స్‌ వ ॥ స్ట గ. ॥ ళ్‌ ట్‌ [. వ్‌ (ట్ట ్గ త టు శి శై ణి సల 1 ! య ళ్‌ హు శ ఖ్‌ స. ॥ గ .. | ళ్‌ న. | కి మీన నా ఒన్‌ / కు ఇంటిముందర మిత్రులతో (ఎడమనుండి) 1, సూయీ. వెంకపేశ్వరరావ్వు 2. గుండిమెడ గోపాలకృష్ణమూర్తి ట్‌! (కరణంబావనారు) 3. పెద్ద అన్నయ్య పెద్దతిరుమలరావ్యు 4. రచయిత చినతిరుములరావు.

యత్‌, నే కా ఆల్‌ లలా ళా జ చ లా. ళ్‌ ట్‌ స. యాన భన శ తు న. య. ళో (్ష క్‌ శో టం ర. ళన ॥ ఇటో ం న మీ 3 జ్జ టా న త్‌ | ॥ 2 తని ళు. వయ స వ న సా ల స స ల ఖు ష్‌ క న క్‌ . యో క్‌. ॥ జ ట్లు! 1 న. పాన యం వప స. క్త టన మ ప! వ... . షే ల 0” యయ ఒకి పు లో టోష్టైల ఆ జోలీ జ స్ట్‌ ్త పట్‌ నో య. .. న, వ. షు ను ల లన ని ] టి ॥ ఖ్‌ టే ( .. మ సు జీ “నర్మ, జ్జ య. స్‌ /. ఇ య. తష ల త | ్ట శ వ్‌ య శ ళ్‌ " ర. ఎల / తో . ళ్‌ క . డాక్టర్‌. ఘంటసాల ఎతారామశర్మ . మా అమ్మమ్మ దుర్గాంబ (పినతాతయ్య, వెజవాడ) (జీవితంలో ఆదర్శప్రాయులు)

న. ప. జా టల ఫై ౮ “ల 4! /1 ఫ్‌ || . ట్‌ ఎగా శ ల /| ళఇ ల న. గ" వా ను. వ. ల టో జూ శః - ళ్ళ ల సో కాం. అ శ న. (1 ్‌ నలు కి తలా /1 న్‌ు జ" న. ఓ జలు, లు అతా శ సీస ళ ఖీ స న. . /10 | సు ఒ ళ్‌ . 1 4 ఖ్లి న. షు త్‌ న్‌ వ ఇ లం ల " లీ క ॥్‌ (= షమ... శే క = పః ను ఇ . ఖ ( చ శ టం అ యం ల టా సా ః. . ప క [= స పేక. కక స . క ఖ శల /" శ జల, " గ శరన్‌ లొ ళీ ॥ | ప్రాం న్‌ ఓ మ న్‌ ఖో £ "న నో కళళ ఇ ట్వ . క | ం ర టట కస ఎంవి స్ట శి సో పటా... వ ల పంటు. మనే. _ నేటి గాంధిననర్‌లో 1023 నంలో జరిషెన కాంగ్రైను మవోసభ.. ఆహ్వానసంఘ. సభ్యులు కింద కూర్చున్నవా రిలే కుడెనుండి మూడవవారు. కుర్చీకివెనుక వరుసలో స నా ముహరి మొసకికంటి నిలుచును వారిలో ఎడమ... శ్రీలక్కరాజు సుబ్బారావుగారు ప్రైపంచ లకుండావున్నవారు అచట షు అఆీచనా అకుజాత్ను మ్‌ ఆజ ఆం (కో షా ము బులుసు సాంబమూర్తిగారు... తిరుమలరావుగారు నుండి మూడవవారు కోశాధిపతి)

ప మ న. క. మ మం. ల నం మ. న న సు ల భం. ప న ప య. న జగ నీ ప. వ ప వ. ప న. స్‌ో ప వ . ర క! య వ. ప. ॥ వ. న ప వ వ న న... య... . న . ఖా య మ. మా? మ గ... న్‌ ల మ స ల ॥ స జ పం య. మ చ వ న న్య స న? సు న న న ష్‌ ల. న న... మ ప న ॥ లే ప. న. నై స . ॥ “ స ప ప మ క న న. య. స న ప ప శ వ స నం న్‌ మి పోష వ టు? . టో వ. స... న వు స ట్‌ సతాం (| శే త న స న న రా న స. సన్‌ న న ే వ జే న. వ్యా గంధక గంఠకర్త్ర, కొకినాడలో మహారి రత ర్తి బులుసుసొాంబమూరి గారి తి శాాతన శాఖ లశ (ల ఓట ఆవిష్కరణ వాతి

న. 1 | క్‌ స 1 ఓ యే ట్‌ ఓ వ్‌ న స్టే య స. స | టా ఎ యియర్‌ సతాం టీ గ్రంధకర్త ఆంధ్రశేసరి జన్మదిన సందర్భముగా పూలమాల అలంకరించుట ల గ్‌ ఫే కనే, యి వ స న తకు ॥ స ప బ్‌ " వా ౪ | జ! | అం ] తగ. షో లో సా ం వ జీ ః 4 న్న హైదరాబాదు విమానాశ్రదుంలో శ్రీరాజీవ్‌ గాంధీని ఆహ్వానించుట

| | శాక రా రుఖ ఆనాలా కీ క్త మ! బా లల లీ ం నం ని | ల్‌ో | | నాళ నానా చాలామాా క రే ల ( న నంత గో ్య! జా - శ్‌. వం త ల్‌. య. టం న చ రం లి కంల

| వో శ. క జ బలమ. / వ. వారు శ స్త ॥ / . సల | శ. (| లీ ం లె ల | గ (న. | / ఫ్‌ గ / క... ఇ | న + ణ్‌. . కే ల

జ్య ఖీ వప ఇ ణి శ న 1 నంత చట్ట .. | 11 లే!

మౌ వైతరం వారితో [గూపుఫోచో నేను, మానాన్నగారు, రమణమూర్తి బాబాయి వవెరా బటి సన

బెజవాడ కాపురం ముచ్చట్లు కతర్‌

'కేతనకొండ కుటుంబం వారు బెజవాడలో పిల్లల చదువుల కోసం కాపురం పెట్టినప్పుడు ముందు రోజులలో అంటే పూర్తిగా కుటుంబం రాకముందు మా నాన్నగారు పెద సుబ్బయ్య (ఆసలు పేరు సుబ్బారావు) ఆ కుటుంబంలో ముద్దుల పెంపుడు కొడుకు కుటుంబయ్య బావ కలిసి ఉండీ హోటలులో భోజనం చేస్తుండేవారని ఇదివరకే చెప్పాను. కుటుంబయ్య బావకు ఆతిగారాబం ఉండటంలో వింతేమీ లేదు. కేతనకొండ ఆస్తి కంతకూ మూల స్తంభం మా పెద్ద మేనత్త తిరుమలమ్మ గారు కుటుంబయ్య బావను "పెంచుకొంది. పెగా అతడు కుటుంబం పిల్లల్లో చిన్నవాడు. చిన్నవాడికి గారాబం సహజం.

ఆ రోజుల్లో చెప్పుకోదగిన హోటళ్ళు బెజవాడలో కూడా ఉండేవి కావంకే ఈతరం వాళ్ళు నమ్మడం కష్టం. ఎందుకంటే ఆంధ్రదేశంలో ఇప్పటికీ కూడా 'రౌండ్‌ ది క్లాక్‌ అంటే అహర్నిశలూ వేళాపాళా లేకుండా ఇజ్లీ దొరకాలంటే బెజవాడ హోటళ్ళలో దారకాల్పిందే. మరి "రెండో (ప్రపంచ యుద్దకాలంలో మ(ద్రాను వంటి పట్టణాలలో బియ్యం 'రేషనింగ్‌ మూలంగా బియ్యం రవ్వతో చేసిన ఇజ్లీ దొరికేదికాదు. రూల్సు (ప్రకారం అన్నం ఒక చిప్పతో పెట్టవాళ్ళు. కడుపు నిండాలంటే దొంగతనంగా మరో హోటలుకు వెళ్ళి మళ్లీ తినాల్సిందే. అలాంటి రోజుల్లో కూడా అంటే రెండో ప్రపంచ యుద్ద కాలంలో సెతం పెద్ద ఇళ్లీ వేడి వేడి భోజనం కడుపునిండా పెట్ట హోటళ్ళు ఒక్క విజయవాడలోనే ఉండేవి. మరి ఇక్కడ ఆ రేషనింగు చట్టుం లేదా అనవచ్చు. చట్టుం దేశం అంతా ఒకటే. అయితే అన్నపూ్యూర్ణగా (ప్రసిద్ది చెందిన ఆంధ్రదేశానికి నడిబొడ్డు విజయవాడ. అంతేకాక చట్టాలను మాష్‌కాకీ చేసే చాకచక్యం ఆంధ్రులకు, అందునా కృష్ణా జిల్లా వాసులకు వెన్నతో పెట్టిన విద్యేకదా! వరదలో ఉన్నా కృష్ణా ప్రవాహాన్ని చూసి వాళ్ళు భయపడరు.

అప్పట్లో కాఫీ టీ ఇ్లీ దోపెలు వ్లగెరా ఫలహారాలు లేకపోయినా చవుకగా కడుపునిండా భోజనం పెప్టే సూరయ్య, పేరయ్య హోటళ్ళు పూటకూళ్ళ అమ్మలక్కలు చాలామంది ఉండేవారు. పూటకూళ్ళమ్మంటే అమ్మలాగా ఆప్యాయతతో తిను నాయనా అంటూ ఆ పూటకు కూడు పెట్టే చోటని అర్ధం చెప్పుకోవచ్చు. అవైతే పెద్ద వ్యాపార విలయాలు కావు కాబట్ట ర్యాతి ఎనిమిది

146 మా తరం కథ తామ్మిది గంటలకల్లా భోజనాలు పెట్టటం పూర్తి చేసి ఇళ్ళు కడుక్కుని హోటళ్ళు మూసేసేవారు. ఇంకొక సంగతి కూడా తమాషా అయింది చెప్పాలి. కొవ్ని బ్రాహ్మణ హోటళ్ళ లో మడిబట్టలు సహాసప్లై చేసేవారు. ఎంతో ఆదరం చూపుతూ పూటకూళ్ళ ఆయ్యలు, అమ్మలు ఉండేవారంటే మనకు ఆశ్చర్యంగా ఉంటుంది కదూ! అయితే అది మాతం యథార్థం.

ఈ విధంగా పూటకూళ్ళ ఇంటిలో తింటూ మా నాన్నగారు, మా బావ కుటుంబయ్య చదువుకొన్న వాటి చిత సంగతులు కొన్ని చెప్పాను. మా బావ అతిగొరాబం, మొద్దు నిద, ఒకరోజు కడుపు కాలేటప్పటికి మొద్దు నిద గ్మిద ఆ తర్వాత ఎగిరి పోవడం చెప్పాను. అటు తరవాత 'కేతనకొండ కుటుంబమే బెజవాడ చేరింది. అప్పుడు కూడా మా కుటుంబయ్య బావ ఆతిగారాబం, మొండి పట్టుదల్హా మా “ెదనాన్నగారు, ఆయన్ను “పెద్దాం' అవేవాళ్ళు మా బావలు. మా బావ రోగం ఠక్కున కుదర్భటం, మా బావ బాలలీలలు, కోపం వస్తే ఒక నవారు పట్టగోచీగా పెట్టుకొని తిరగటం, వెండి గిన్నె తీసుకొవి వెళ్ళి రోట్లో వేసి నలగగొల్టుటం, తద్దినం వాడు చద్దన్న ౦ తింటానని బెదిరించడం, పైకిలుకొవి "పెట్టకపోతే తద్దినం పెట్టనని ధాంధూములు చేయడం, కోపం వస్తే చస్తా చస్తానని బెదిరించడం, ఇలా ఒక సారి పే(టేగి పోయినప్పుడు “పెద్దాం' మా బావను జబ్బ పట్టుకొని బరబరలాగి కృష్ణ నీళ్ళలో ముంచి ఊపిరాడకుండా చేసి బుద్ది చెప్పడం వెనకటి (ప్రకరణంలో చెప్పాను.

ఆ రోజులలో బాల్యవివాహాలే జర్‌గేవి కాబట్టీ 10,11 సంవత్సరాల వయసుననే ఆడపిల్లలకు వివాహాలు చేసేవారు. 13,14 సంవత్సరాలకు ఆడపిల్లలు అత్తగారింటికి వెళ్ళేవారు. మా అమ్మ 1900 సంవత్పరంలో పుట్టిందనీ నేను 1915లో వుట్టాననీ ఇదివరకే చెప్పాను. బాల్యంలోనే వివాహం అయినా యుక్తవయస్సు వచ్చేసరికి ఒకరికొకరి 3 అనురాగబాంధవ్యం దృఢంకావటానికి ఆవకాశం ఉండేది. బాగా వయసు వచ్చిన తర్వాత పెళ్ళిళ్ళు జరిగిన తర్వాత కొంతకాలానికి శోభనం? జరగటం కూడా ఉంది ఇప్పుడు. అయితే పూర్వకాలపు బాల్యవివాహాల వల్ల లేచవయనుననే వధూవరులు ఒకరికొకరు అంకితమై పోయే భావ మాధుర్యం ఉండేది. అందుకని నేను బాల్యవివాహాలను (ప్రచారం చేన్తున్నాననుకోవద్దు. ఆగాటి పరిస్థితులు

బెజవాడ కాపురం ముచ్చట్లు కేతా? తలచుకుంట ఇప్పుడు ఒళ్ళు కంపర మెత్తుతుంది. ఆ కాలపు పరిస్టితలవి. ఈ కాలపు పరిస్టితులివి.

'కేతనకాండలో ఉన్న మగపిల్లల చదువుకోసం కాపురం బెజవాడకు మార్చారని ఇదివరకే చెప్పాను. మా నాన్నగార్కుదుర్ణయ్య బావ్యకుటుంబయ్య బావలు చదువుకు బెజవాడ చేరారు. మా నాన్నగారు బాగానే చదువుకున్నారు. కుటుంబయ్య బావ స్కూలుఫైనల్‌ దాకా చదివాడు, ప్యాపైనాడో లేదో తెలియదు. దుర్గయ్య బావ ఏ ఫోర్తుఫారం దగ్గరో ఫిస్పఫారం దగ్గరో చదువు ఆపేసి కరణీకం పరీక్షకు వెళ్ళి కరణీకం చేయడానికి వెళి పోయాడు.

ఈ రోజులలోలాగా ఆ రోజులలో హాస్టళ్ళులేవు. ఆందువల్ల పట్టణాలలో

ళు క. ళు కాపురాలు పెట్టి ఏన్లలను చదివించేవారు. ముఖ్యంగా (బావ్మణ కుటుంబాల వారే పల్లెలు వదిలి పబ్బణాలలో చదివించేవారు కాపురాలు పెట్టే ఈ విధంగా కేతనకొండ నుంచి బెజవాడ కావురం స్థిరపడింది. అద్దె ఇంటి యజమానులు కూడా బంధుమి[తులుగానే కలిసి పోయేవారు.

అప్పట్లో బెజవాడలో కంటాక్టరుగా "పేరుపాంది కొంత ధనిక్కులైనవారు దేవ(్రాజుగారు. వారి ఇల్టు ఆప్పటి గవర్నరు పేట మార్కౌటు రోడులో ఉండేది.

క! గూ. దేవ(భ్రాజాగారి భార్య మహలక్ష్మమ్మగారు. ఆమె పాతకాలపు ఇల్లాలు. నుదుట "పెద బొట్లు పెట్టుకుని కలకలలాడుతూ ఉండేది. నేనప్పట్లో చాలా చిన్న

లు గా గ్‌ ళా వాడ్మివైవా ఆమె కట్టుబొట్టు రూపురేఖలు నా స్మృతిపధంలో ఇంకా హత్తుకునే ఉన్నాయి దేవ(్రాజుగారు సంపన్నులు. ఆయన స్థాయి పెద్దది. అయినా ఆయన ఇల్లాలు బవు సాత్వికురాలు. మా 'కేతలనకొండ కుటుంబమంతా ఆమె పట్ల భయభక్తులతో గౌరవాభిమానాలతో ఉండేవారు.

మా అమ్మకూడా నాన్నగారితో వాటే బెజవాడ కావురానికి వచ్చింది. కాపురం బెజవాడకు మార్చినా వచ్చిపోయే చుట్టాలు ఎక్కువగానే ఉండేవారు. ఆనాటి బెజవాడ కాపురానికి ఇంకో (ప్రత్యేకత కూడా ఉంది. బెజవాడ మధ్య స్టంగా ఉండి రెల్వే జంక్షన్‌ కావటం వల్ల కూడా వచ్చిపోయే చుట్టాల తాకిడి ళు మ్‌ లు ళా శు ఎక్కువగానే ఉండేది. అంతా దగ్గర దగ్గర బంధువులేనాయె. వీళ్ళిప్పుడు వచ్చినా మడీబట్టలు మడీభోజనం కావాలనేవారు. అందువల్ల మడిపంచెలు ఆరేసి సిద్దంగా ఉంచాలి. చాలా స్టీతిమంత్సులైతే తప్ప వంటవాళ్ళమ పెట్టుకొనే

148 మాతరం కఠ వారు కాదు. ఇంట్లో గృహిణే మడికట్టుకుని వంటచేయాలి. అతిధి సత్కారం చేయాల్సి ఉండేది. ఆది కుటుంబం పరువు మర్యాదలకు సంబంధించిన విషయంకూడా, కేతనకొండ కుటుంబం వారు కూడా ఈ చేదస్తపు మడిమై ల, ఆచారాలను పాటించేవారు. ఆనాటి వాళ్ళ ఆచారాలు, జపతపాలు, స్నానసంధ్యలు వారి వ్యావహారిక జీవితం మీద ఏమీ (ప్రభావం చూపినట్లు లేదు. వీళ్ళలో కరణాలు కూడా ఉండేవారు. వీళ్ళు నిత్యజీవితంలో మంచి వ్యవహర్తలు. లోక వ్యవహారాలలోనే మునిగి తేలుతుండేవారు. భక్తిలేని పూజు పథత్రిచేటు అన్నట్లుగా ఉండేవి మడి దడి, కుటుంబాచారాలు.

మా అమ్మ లక్ష్మమ్మ ఇంటికోడలు. కోడలు చూపవలసిన వినయ విధేయతలు, న్యమతలు, నిర్వహించ వలసిన బాధ్యతలు మోయ వలసిన బరువులు ఉంటాయి. అత్తమామలకు నమతలో పరిచర్యలు చేయటం, ఇంట్లో వంటా వార్పు మొదలైన చొకీరీ కోడలుకు తప్పేవి కావు. ఈ ఇంటి అనుదిన చాకిరీలో బల్బులు ఉతికి మడికి ఆరవెయ్యడంకూడా ఒక కార్యక్రమం, చాకలి బట్టలు ఉతికి తడిగా ఉంచితే వాటిమీద వీళ్ళు చల్లి మళ్ళీ తడిపి ఆరేస్తేగాని ఆ వ(స్తాలు మడికి పనికిరావు. ఈ విధంగా కుళాయి దగ్గర బట్టలు వుతికి మడికి ఆరేసే బాధ్యత మా అమ్మ వహించవలసి వచ్చింది. మామూలు బట్టలు చాకలి ఉదయం తీసుకొని వెళ్ళి సాయంథత్రం తెచ్చి ఇచ్చేవాడు. ఈ పద్ధతి ఆనాడు బెజవాడలో కూడా ఉండేది. కాని ఇంటి మడి వాడకానికి కావలసీన పంచలు చీరలు అన్ని ఇంటి దగ్గరే ఒక చిన్న చాకిరేవు నడిచేది. ఇది చాలా (శ్రమ అయినా కోడలి కర్తవ్యంగా అమ్మ బాధ్యత తీసుకొనేది.

ఒక రోజున మా అమ్మను మడిగట్టుకుని కందిపచ్చడి వంకాయ పచ్చిపులుసు పచ్చడి చేయమన్నారు. ఆ రోజుల్లో పచ్చళు సి ఉంచటానికి “రాతి చిప్ప" లేదా “రాచ్చిప్ప'లు ఉండేవి. ఇప్పుడన్నీ గాబా, వ్లాస్టిక్కు వన్తువుల మయమై పోయింది కాబట్టి రాచ్చిప్పలంటే ఏమిటో తెలియక పోవచ్చు.ఇంకా ఎక్కడైన పల్లెటూళ్ళలో పాతతరం వాళ్ళ వాడుకలో అవి ఉన్నాయేమో! అప్పట్లో మా కుటుంబానికి కావలసీన కందిపచ్చడి తయారుచేయాలంటే ఒకటిన్నర లేక రెండు కిలోల కందిపప్పు రుబ్బురోలులో వేసి పాతంతో రుబ్బాల్సివచ్చేది. ఈబాటి (గైండర్లు వాళ్ళ ఊహాప్రపంచంలో కవిపంచే

బెజవాడ కాపురం ముచ్చట్లు 149 అవకాశం కూడా లేదు. మన దేశంలోనే కాదు. పాళ్చాత్య దేశాలలో కూడా ఉండేవి కావు. ఇట్లా రెండుకిలోల కందిపప్పు రోట్లో వేసి ప్మాతంరాయిపిడి పట్టుకొని రుబ్బేటప్పటికి చిన్నప్పటినుంచి అతి నుకుమారంగా పెరిగిన మా అమ్మ చేతులు బొబ్బలు పాక్కినాయి. తరవాత కాలేసిన వంకాయలు వొలిచి పచ్చివులునులో ఉప్పుకారంచేసి చేతితో నలిపి పులునుపచ్చడీ చేసేటప్పటికి ఇహ మా అమ్మ చేయిమంటలెత్తి ఉండాలి పాపం చెప్పతరం కాకుండా ఉండిఉండాలి, ఎవరితో ఏమవి చెప్పుకోవాలో తెలియక ఒక మూల కూర్చుని లోపలలోపలనే ఏడవటం మొదలుపెట్టింది. ఒక మూల కూర్చుని ఏడుస్తున్న మా అమ్మను దేవళాజు గారి భార్య అన్నప్యూర్ణమ్మగారు చూసి చాలా జాలిపడీ ఇంట్లో "ెద్దవాళ్ళను ఏలిచి మీకేమైనా మతులున్నాయ(రా అని మందలించింది. మా అమ్మకు ఎంత బాధ కలిగిందో చెప్ప అందర్నీ చీవాట్లు పెట్టింది. పచ్చడి చేయమని చెప్పారే కాని మా అమ్మ పాపం అందుకు శక్తిమంతురాలో కాదో మా మేనత్తలు ఆలోచించ లేదు... వాళ్ళంతా పల్లెటూళ్ళలో పెరిగారు. చిన్నప్పటినుంచీ ఇటువంటి వాటికి అలవాటు పడ్డారు. అయితే అమ్మ గారాబంగా సుకుమారంగా పెరిగింది. ఆ విషయం వాళ్ళు ఆలోచించలేదు. ఇంటి యజమానురాలు అన్నపూర్ణమ్మ గారంకే అందరికీ భయమే కనుక తమ తప్పు తెలుసుకుని విచారపడ్డారు. మా అమ్మకు కృవ్ప కాలువగండం

దేవ(ాజు గారింటికి దాదాపు రెండు కిలోమీటర్ల దూరంలో కృష్ణరేవు ఉన్నది. అక్కడకు వెళ్ళి స్నానం చేసే ఒక బిందెడు మంచినీళ్ళు మడిగా తేవాలి, ఒకరోజు ఈ పవి మా అమ్మకు అప్పగించారను కుంటాను. ఇంట్లో వారందరితో పాటు అమ్మకూడా ఉదయమే కృష్ణాస్నానానికి పోయింది. స్నానం చేస్తుంటే కాలుజారి నీళ్ళలోకి పోయింది. (ప్రాణావికే ప్రమాదం సంభవించ వలసిందే. అదృష్టవశాత్తు దగ్గర్లో ఉన్నవారొకరు బయటకు లాగారు. అమ్మో అమ్మో ఇవాళ లక్ష్మమ్మకు ఎంత గండం తప్పిందను కున్నారు అంటూ బుగ్గలు నొక్కుకుంటూ. అమ్మ వెంట వెళ్ళినవాళ్ళంతా ఇంట్లో బాధపడుతూ చెప్పుకున్నారుట. ఇంట్లో వాళ్ళ మనస్సుల్లో ఇంకో బాధకూడా ఉంది. మా

150 మాతరం కథ అమ్మ తండడిగారు రంగారావుగారు పెద్ద హోదాలో ఉన్నవాడాయె. వీదెనా అయితే ఆయనకు సమాధానం చెప్పుకోవటానికేమైనా ఉందా? అంతేకాని అయ్యో చాలా గారాబంగా సుకుమారంగా పెరిగిందే ఈ పీల్లకు ఇటువంటి పనులు చెప్పవచ్చా అని కాదు. మైలుదూరం నుంచి మడినీళ్ళ బిందె మోయమనటం మోటుపని చెప్పటమే ఆ పీల్లకు అని వాళ్ళకు తోచలేదు. ఆ రోజుల్లో ఇంచుమించుగా అన్ని కుటుంబాల వాళ్ళు ఉదయమే స్నానాలకు కృష్ణానదికి వెళ్ళి వచ్చేవారు. మడిబిందెలతో మంచినీళ్ళు తెచ్చుకునేవారు. అయితే బెజవాడ కాపురంలో అయిన అలవాటు ఆ తరవాతమా అమ్మ నాన్నలు పల్లెటూళ్ళలో కాపురం. పెట్టినప్పుడు చెరువు నుంచి మంచినీళ్తు న్‌ తెచ్చుకోవడంలో మా అమ్మకు తోడ్పడింది. నెత్తిమీద ఏళ్ళబిందెలు

మా అమ్మ మాకు ఆ రోజుల సంగతులు చెపుతూ ఇంకో విషయం కూడా చెపుతూ ఉండేది. తాను చిన్నప్పుడు కాకినాడలో ఉన్నప్పటి ముచ్చట అది. కుళాయిల నుంచి చెరువుల దగ్గర మంచి అప్పలమ్మలంతా నీళ్ళబిందెలు నెత్తి మీద పెట్టుకొని చేతులతో పట్టుకోకుండా నడిచేవారట. నేడు భరతనాట్యంలో నెత్తిమీద చెంబులు కిందపడకుండా వాట్యం చేసినట్టు వాళ్ళు చేతులు వదిలేసి చేతులాడించుకుంటూ కబుర్లు చెప్పుకుంటూ వయ్యారంగా విలాసంగా చురుగ్గా వడీచిపోతుంటే మా అమ్మకు ఆశ్చర్యం వేసేదట. అందు చేతమా అమ్మ ఏమే అమ్మీ! చేతులతో పట్టుకోకుండా తలమీద బిందె ఎలా విలున్తుందే ఆని ఆడిగేదట. అప్పుడు వాళ్ళు “అమ్మగోరూ! దావికో మంతం ఉంది” అనే వాళ్ళుట. మా అమ్మ తరవాత తెలునుకొవి ఉంటుంది అది అభ్యాసం మీద ఆలవడ్డదేనని. విజయవాడలో శర్మ తాతయ్య ఆదరణ మా అమ్మ బెజవాడ కాపురంలో అక్కడే మా రంగారావు తాతయ్య పీనతల్లి కుమారుడు డాక్టర్‌ ఘంటసాల సీతారామశర్మగారు. డాక్టరు (ప్రాక్టీసు చేస్తూ ఉండేవారు. ఆ రోజుల్లో ఆయనక్కడ పెద్ద డాక్టరుగా పేరు పొందారు. ఆయన

బెజవాడ కాపురం ముచ్చట్లు నా! ఒకరోజున మా అమ్మ కాపురం చూశారుట. మా అమ్మ పుట్టింట్లో ఎంత సుకుమారంగా సుఖంగా పెరిగిందో ఆయనకు తెలుసు, అంచేత ఆయన లోపల బాధపడి కేతనకొండ వారితో తన బంధుత్వం తెలుపుకుని మా అమ్మను వుట్టించికి తీసుకొని వెళుతున్నట్లు తీసుకొని వెళుతూ ఆదరించేవారుట. ఈ ఆదరణ మా తరంలో కూడా మేమంతా డాక్టర్లు ఇంజన్నీరమయిన తర్వాత కూడా ఆయన పోయేవరకూ కొనసాగుతూనే వచ్చింది. ఈ పరిచయంతో మా కేలవకొాండ బంధువర్గమంతా ఏ జబ్బు చేసినా వెళ్ళి శర్మ తాతయ్య గారి ఇంట్లో మడీ భోజవాలతో సహా మకాం చేసుకుని మందులు పుచ్చుకునేవారు. ఆనాటి బంధ్యుప్రేమలు, ఉమ్మడి కుటుంబాల ఆదరణలు అట్లా ఉండేవి.

డాక్టర్‌ శర్మగారు మా అమ్మకు పినతండ్రి కాబట్టి మా ఒక్క కుటుంబానికే ఆ ఆదరణ పరిమితమై ఉండేదికాదు. ఆట్లా కాకుండా మా అమ్మ అత్తవార్షివెవు వారంతా భోజనాలతో సహా ఇంట్లో వైద్యానికి చేరేవారంటే ఇది ఈనాడు అపాతదానంవంటి ఆదరణ మేమోననిపిస్తుంది. వాకు మూడో ఏడు విండేపరికే మా రంగారావు తాతయ్య పోయేసరికి మా అందరికీ డా! శర్మ తాతయ్యే విజమైన అమ్మ తరపు తాతయ్య అయినాడు. కధ్యా నవలా జాతి చరిరా!

ఒక వ్యక్తి చుట్టూ ఉన్న జీవితానుభవాలను ఆ వ్యక్తి స్వభావాన్ని వర్తించుకుంటూ సంక్షిప్తంగా చెబితే అది ఒక కధ అవుతుంది. అదే కొందరి వ్యక్తుల పాముదాయిక జీవితాన్ని సంఘ జీవన(సవంతిలో జరిగిన సంఘటనలను వర్ణించి చెపైతే ఒక నవల అవుతుంది. ఒక గొప్ప వ్యక్తి జీవితచరిత్రను మొదలు "పెట్టి ఒక ఘట్టం వరకు వేరెవ్వరెనా ఇష్టం వచ్చినంత మేరకు రచించినా అది జాతి చరిత్రగా గావి, చరిత్రలో ఒక భాగంగా గొనీ తప్పకుండా రూపొందుతుంది. ఇక ఆ వ్యక్తే వ్రాస్తే ఆది స్వీయచర్మిత అవుతుంది. వేరే రచయిత వ్రాస్తే జీవిత చరిత అవుతుంది. ఇవన్నీ చరిత్రలో భాగాలే. ఈ విధంగా కేతనకొండ ఉమ్మడి కుటుంబంలో ఒక భాగమైన ఒక వ్యక్తి మా కుటుంబయ్య బావ కధలోనే ఎన్నో సన్నివేశాలు, సంఘటవలు మెల్తివచుకొని పోయినాయి. ఆవాటి పెద్దలు, పెళ్ళిళ్ళ విషయంలో మేనరికాలకు అత్యంత (ప్రాధాన్యం ఇచ్చేవారు. వాటి

152 మా తరం కధ తమాషాలు, మంచిచెడ్డలు ఒక్క మవిషి కధలోనే చోటు చేసుకోవడం ఎక్కడైనా అరుదైన సంగతి. ఆయితే మా కుటుంబయ్య బావ విలక్షణ (ప్రవృత్తి కలవాడు, విచ్శితానుభవాలు కలవాడు. అందువల్ల పెద్దయిన తర్వాత ఎంతో సమర్దుడై ఆస్తిని ఎన్నోరెట్లు తన తెలివితేటలతో వృద్ధి చేసినవాడు, కుటుంబానికి ఆర్టిక స్తోమతను, సుఖసంతోష, సౌకర్యాలను చేకూర్చిన వాడు దుర్గయ్య బావే ఆయినా ఆయన ఈ కధలో కధానాయకుడు కాలేకపోతున్నాడు. అదే ఒక్కాక్క వ్యక్తిలో ఉండే విశేషం. మళ్ళీ ఈ అధ్యాయంలో కూడా కుటుంబయ్య బావే కధానాయకు డవుతున్నాడు. మా సునత్తల కుటుంబాలు మేనరికాల సంబంధాల గురించి చెప్పడం ఈ అధ్యాయంలో నా ఆశయం కాబట్టి ముందు మా ముగ్గురు పుని(స్తీ మేనత్తల గురించి చెప్పడం బాగుంటుంది. మా కేతనకొండ మేనత్తరత్తమ్మ గారి రెండవ కుమారుడు కుటుంబయ్య బావ కధంతా కేతనకొాండ చుట్టూనే పరిభమిస్తుంది కాబట్టి ఆవిడను ఇక్కడ వదిలేద్దాం. ఆవిడ తర్వాత మేనత్త సీతమ్మగారు. ఆమె కాపురం బాపట్ల. మా మామయ్య శివరామయ్యగారు బాపట్లలో ప్లీడరు (ప్రక్టీను చేసేవారు. ఆ రోజుల్లో ఫస్టు (గేడ్‌ స్లీడర్‌ గా (పాక్టీసు చేయడం కూడా గొప్పగానే ఉండేది. వీళ్ళు కింది కోర్టులలో వాదించేవారు. బి.ఎ., బి. ఎల్‌. ప్లీడర్తెతే మళ కోర్టు వరకూ వాదించవచ్చు. అయితే శివరామయ్య మామయ్యది సాంత ఊరు మా స్వ(గ్రామం [ప్రాతూరు దగ్గరే కృష్ణ ఒద్దుకు దిగువన ఉండే మాతక్కి. వారి ఇంటి పేరుకూడా [పాతూరు వారే. అయితే వాళ్ళది వేరే గోతం కావడం వల్ల మూ మేనత్త విచ్చారు. ఆయన తర్వాత బాగా సంవాదనపరుడై బాపట్లలో "పేరుపడ్డ ప్లీడరుగా ఉండి సంపన్న గృహస్థుగా ఉండేవాడు. ఆయనకు ఒక్కడే కుమారుడు మా లక్ష్మీనారాయణ బావ. ఆయన కూడా స్లీడరు పరీక్ష వ్యాసై తండిగారిని వృత్తి నుంచి రిబైరు చేయించి ఆ పనంతా ఆయనే విర్వహించుకునేవాడు. అయితే మా లక్ష్మీనారాయణ బావ ఈ కధలోకి (ప్రవేశించేటప్పటికి ఆయనకు 18 సంవత్సరాలే వయసు. ఆయనకు పెళ్ళి కావాలి. అందంగా ఉండేవాడు. అందుచేత మా పెదనాన్నగారికీ లక్ష్మీనారాయణ

బెజవాడ కాపురం ముచ్చట్లు 153 బాన ఒక ముద్దుల మేనల్లుడు. “రెండో మేనల్లుడు మాకుటుంబయ్య బావ. మా మూడో మేనత్త ఇంటి పేరు బైనంవారు. ఆమె సేరు సోమిదేవమ్మగారు. ఈమెకు కూడా ముగ్గురు మగపేల్లలు ఒక ఆడపఏల ఉండేవారు. ఈ ముగ్గురు మగ ప్‌లలు భా ళా

కూడా మా పెదనాన్న గారికి మేనల్లుళ్ళే. అయితే వారిది కొంచెం బీదకుటుంబం కావడంవల్ల పెళ్ళిసంబంధాల విషయంలో వాళ్ళు అప్పట్లో గణనకు రాలేదు.

ఇక మేనరికాల విషయంలో (శ్రద్ధ చూపుదామనే ఆనక్తి సంకల్పం మా "పేదనాన్నగారికి ఆయన పెద్ద కుమార్తి వర్రనమ్మక్కయ్యకు 8,9 సంవత్సరాలు రాగానే అప్పటి నుంచీ మొద్యలైంది. మరి ఆ రోజుల్లో 'అష్టవర్దాత్‌ భవేత్కన్యా' అని ఆడఏన్లకు ఎనిమిదేళ్ళు రాగానే పెళి చేయాలనే తహతహపడేవారు కదా! అప్పట్లో రజస్వలానంతర వివాహాలు నిషేధం అని కూడా అనుకునేవాళ్ళు. కొంప మునిగిపోయినట్ట్లు బాధపడేవాళు ఎ రజస్వల అయిన తర్వాత కూతురు వెళి చేయడం. అందువల్ల మా పెదనాన్నగారు వర్హనమ్మక్కయ్య పెళ్ళి (ప్రయత్నం మొదలుపెట్టారు,

అయితేమా కుటుంబయ్య బావ కొంచెం నల్లగా ఉండేవాడు. మా రత్తమ్మత్తయ్య బాగా నలుపు. ఆవిడ భర్త కిష్టయ్య మామయ్యేమో బాగా రంగుగా ఉండేవారుట. మా కుటుంబయ్య బావ లావుగా ఉండడం చేత సంబంధాలు వచ్చి తిరిగిపోతూ ఉండేవిట. కుటుంబయ్య బావ లావంటే లావే, బాగాలావు. పద్దెనిమిదేళ్ళ వయసున పొడుగ్గా ఉన్నా చాలా లావుగా ఉండేవాడు. నలుపే కాక బాగా లావుగా కూడా ఉండడం చేత చూడగానే నచ్చే వాడు కాదు పెళ్ళి కొడుకుగా. వీరు ఎంత స్థితిమంతుడైనా సంపన్న గృహన్హుడైనా ఆయనకు పిల్లవిచ్చేవారు కూడా సంపన్న గృవాస్టులే కదా! అంచేత తమ అమ్మాయికి

ళు ర!

ఈడూజోడూ కాడని వెనక్కీపోయేవారు. ఆ రోజుల్లో పల్లా ఏల్లవాడూ చూనుకొనే వెళ్ళి చూపులుండేవి కావు. పెద్దవాళ్ళే వధువూ వరుణ్ణీ చూసి ఇరుపక్షాలవారూ ఇష్టపడితే జతకలిపేవారు.. పెళ్ళిముహూర్తం నిశ్చయించి పిల్లలకు చెప్పేవారు. ఇక పెళ్ళికూతురు, పెళ్ళికొడుకు ఒకళ్ళనొకళ్ళు చూసుకునేది పెళి బ్‌ పీటల మీదే. ఈ విషయం మా తరానికే బోలెడు ఆశ్చర్యం గొల్పేది. ఇక ఈ తరం వారికి అనూహ్యం అలాంటి వివాహాలు,

ఈ కారణాల వల్ల మా పెదనాన్నగారి ఉద్దేశముంతా మా బాపట్ల మేనత్త కొడుక్కీ తన పిల్లను ఇవ్వాలని ఉండేది. పైగా మా బాపట్లు బావ అందగాడు

154 మా తరం కధ కూడా కదూ! ఆయన చూపు మా లక్ష్మీనారాయణ బావమీద ఉండేది. అయితే మా కుటుంబయ్య బావ జనక తండీ కృన్ణయ్య మామయ్యకు మా 'పదనాన్న కూతురు వర్దనమ్మక్కయ్యను తన కోడలుగా చేసుకోవాలని ఉండేది. దీనికి "రెండుకారణాలు. ఒకటి మా వర్రనమ్మక్కయ్య ఎ(రగానూ అందంగానూ ఉండేది. "రెండోది ఇతర సంబంధాలేవీ అనుకూలించటం లేదు. అన్నీ తిరిగి పోతున్నాయి. ఆ రోజుల్లో ఒక సంపన్న గృవస్థుడి కొడుక్కు సంబంధం తిరిగిపోయిందంటే ఎంతో అవమానకరం. ఈ రోజుల లాగానే ఆరోజులలో కూడా వరుడిదే పెచేయి. మగపెళ్ళివాళ్ళు ఆడపేళ్ళివాళ్ళను తిరస్కరించవచ్చు కాని చూపులదాకా వచ్చిన తర్వాత మగపిల్ల వాళ్లో తిరస్కరిస్తే ఇంకా ఏమైనా ఉందీ? ఆదరించినాా అక్కర్లేదు పామ్మున్నా మగ పెళ్ళివాళ్ళే అనాలి. మా కుబుంబయ్య బావ విషయంలో ఇందుకు వ్యతిరేకంగా జరుగుతున్నది. ఈ విధంగా మా పెదనాన్న కూతురి పెళ్ళి విషయం ఈ రెండు మేనరికాల మధ్య ఊగిసలాడింది.

మొదటిమెట్టుగా లొను స్వయంగా వెళ్ళకుండా మా పెదనాన్నగారు బాపట్ల సంబంధానికి ఆయన బావగ్గారెన మా మామయ్య కృవ్ణయ్యగారిని పంపించారు. ఇందులో మా పెదనాన్న గారి తెలివితక్కువతనం కనపడుతూనే వుంది కదా! ఇక మా కృష్ణయ్య మామయ్య ఆ కాలపు కరణం. అంటే సాఫీగా | నడవనిస్తే మన (ప్రజ్ఞ ఏముందీ? అనుకొనేవారు ఆ కాలపు కరణాలు. కరణమంటేనే పేచీ. అంతా కరణికమే. అదీగాక మా కృష్ణయ్య మామయ్యకు తన కొడుకు కుటుంబయ్యకు మా వర్ధనమ్మక్కాయ్యను చేసుకుందామని ఉందికదా! అలాంటి మనిషిని రాయబారం పంపడమేమిటి? ఆ వ్యవహారం ఎక్కడైనా సాఫీగా నడుస్తుందా? మా "ెదనాన్నగారు చేసింది రెవిన్యూ డిపార్టుమెంటు ఉద్యోగమైనా రోజు వందమంది కరణాలలతో ఫొయిలా పాయిలా వ్యవహారాలు చూసి వాళ్ళ గ్గ స్వభావాలు బాగా (గ్రహ ంచినవాడైనా ఇక్కడ సాంత విషయంలో పప్పులో కాలేశాడనే చెప్పవచ్చు.

క్‌ వయ్య మామయ్య బాపట్ల రాయబారం వెళ్ళా డు. మా (పాతూరి వారి కుటుంబంలో ఉబ్బసంవ్యాధి ఉండేది. మా నాన్నగారి తల్లికి అంటే మా నాయనమ్మకు బాగా ఉబ్బసం ఉండేది. ఇది వంశపారంపర్యా అందరికీ రాకపోయినా కొందరికి తప్పకుండా వచ్చే అవకాశం లేకపోలేదు. తర్వాతమా మేనత్తంలో బందరు మేనత్త చాలాకాలం ఉబ్బసంతో బాధపడుతూనే ఉండేది.

బెజవాడ కాపురం ముచ్చట్లు 155 నలుగురు పిల్లల తల్లి అయినా ఆవిడకా బాధ తగ్గలేదు. మా నాన్న అన్నదమ్ములలో మా నాన్నగారికి ఉబ్బసంవ్యాధి ఆయన్ను ఎంతో కుంగ దీసింది. ఆయన ఎంతో పెకి రావలసినవారు ఎంతో వెనుకబడటానికి కారణమైంది. ఇదంతా తరవాత కాలంలో జరిగిన విషయం అనుకోండి. అయితే కుటుంబంలో ఉబ్బనం ఉన్నదనే ఒక మిష మీద లేదా అనుమాన కల్పనంమీదమా శివరామయ్య మామయ్య కుటుంబంవారు యీ సంబంధానికి ఒప్పుకోలేదని కృష్ణయ్య మామ రాయబారంలో వాళ్ళ నందేశం తీసుకొనివచ్చారు. ఇది “కృవ్ణరాయబారం' అంత పేరు తెచ్చుకుంది. వొండవులు అవమానభారంతో కోపం తెచ్చుకున్నప్లే “ఆ శివరాముడికి ఇదొక కుంటిసాకు దొరికిందా" అని మా పెదనాన్నగారు ఆ(గహోద (గ్యులెనారు. అసలు ఒక విషయం చెప్పాలి. కోపం ముందు పుటల్టిిఆ తర్వాతే మా “పెదనాన్నగారు పుట్టారు. దాంతో మా పెదనాన్న గారికి చరున కోపం వచ్చి తన చెల్లెలు సీతమ్మగారి ఇంటి గడప దాదాపు పది సంవత్సరాల దాకొ తొక్కలేదు మా పెదనాన్నగారు. బాపట్ల ఊసే ఎత్తలేదు. ఈ సంబంధం కలిసి రాకుండా పోవడానికి మా కృష్ణయ్య మామయ్య కరణీకం కూడా కొంత ఉందనీ, ఆయనను ఈ రాయబారం పంపటం చాలా తెలివితక్కువ అనీ చాలామంది ఇంట్లో అనుకున్నారు. అయితే ఏం లాభం. జరగాల్సిందేదో జరిగిపోయె! ఈ విధంగా కుటుంబాలలో వైమనస్యాలు, ఉ(దేకాలు పెరగడం జరిగి పోయింది. మా బాపట్ల లక్ష్మీనారాయణబావ పెళ్ళికి మేమంతా చిన్నవాళ్ళం వెళ్ళాంగావి మా *పెదనాన్నగారి కుటుంబం నుంచి ఎవరూ రాలేదు. ఈ విధంగా ఆ రెండు కుటుంబాల వారి మధ్యా ఒక దశాబ్దం రాకపోకలు లేకపోయినాయి. ఆరోజులలో పట్టుదలలు, అహంభావాలు అలా ఉండేవి. ఆ కోపలాపాలే కొంచెం పాలులో మాకు కూడా సంక్రమించాయేమో ననుకుంటాను. నేనూతిలో బడి చస్తా!

ఇహమిగిరింది మా పెదనాన్న గారి కుటుంబ దృశ్యం. మా కుటుంబయ్య బావ సంబంధం. బాపట్లువారి మీది కోపంతో వర్హనమ్మక్కూయ్యను

156 మాతరం కథ కుటింబయ్యకు ఇస్తానని మా పెదనాన్నగారు ప్రకటించారు. (బవుశా మా కృష్ణయ్య మామయ్య కోరుకున్నది అదేనేమో!) కవ్యాశుల్యాంలో అగ్ని హో(తావధానులు (ప్రకటించినప్లే “తాంబూలాలిచ్చేశను, తన్నుకు చావండి | అన్నట్టు మా పెదనాన్నగారు (పకటిస్తే అది శాసనమేకదా! ఇహ పెళ్ళి అయినస్లే. ఆటంకమేముందీ? మా వర్ధనమ్మక్కయ్యకి కూడా అప్పటికి ఎనిమిదితామ్మిదేళ్ళ వయసేకదా! ఈ సంబంధం నాకొద్దనికాని, కావాలని కాని చెప్పే సమస్య ఏముంది ? అందుచేత సామాన్యంగా అయితే మా వర్హనమ్మక్క పెళ్ళి మా కుటుంబయ్య బావతో అయినస్లే లేదా కాబోతున్నప్లే భావించు కోవాలి. అయితే ఈ కధ అట్లా సాగలేదు. కొంచెం అడ్డం తిరిగింది. చిన్నపిల్లే అయినా మా వర్ధనమ్మక్కయ్య ఎందుకో గావి, కుటుంబయ్య బావకిస్తే నేను వూతిలోకి దూకి చస్తా' అనే నినాదం మొదలెట్టింది. వత్తిడి లాలన, బుజ్జగింపు ఎక్కువైనకొద్దీ మా అక్కయ్య భావప్రకటన కూడా అంత కంతకు ఎక్కుథగొ సాగింది. “పుత్తడి బొమ్మా ప్యూర్లమ్మా' కధలా తయారవుతుందేమోనని భయపడ్డారు ఇంటివారు. అంచేత మా పెదనాన్న గారు సందిగ్ధంలో పడ్డారు. కాని తన బిడ్డకు ఈ సంబంధం విషయంలో ఎందుకింత వ్యతిరేకత కలిగింద్‌ (గ్రహించలేక పోయారు పెదనాన్న కుటుంబంవారు. దావికో కిటుకుంది. ఆ రహస్యం మా అమ్మ లక్ష్మమ్మగారు.

మా అమ్మ మాసు నుంచి వచ్చిందనీ కుటుంబ సభ్యులందరిలో నాగరక భావాలు కలదవి ఇదివరలోనే చెప్పాను కదా! అందుచేత మా అమ్మకు నల్లగా లావుగా ఉన్న కుటుంబయ్యబావకు పండంటి మా వర్హనమ్మక్కయ్యను కట్టబెట్టడం ఏమాతం ఇష్టంలేకపోయింది. అందులో కేతనకొండ కాపురానికి వెళ్ళినప్పుడు ఆ చిన్నతనపు రోజులలో కుటుంబయ్య బావ వెరి మొగి గారాబపుచేష్టలు, పిచ్చి పట్టుదలలు, తెలివితక్కువతనాలు మా అమ్మకు తెలిసినట్లు మరెవరికీ తెలియవాయె. పాపం మా కుటుంబయ్య బావ లావన్న మాటేకావి కనుముక్కు తీరు బాగానే ఉండేది. నల్లరంగెతే మాతం నాణ్యంకాదా అని (ప్రశ్నిస్తే నాణ్యమే సుమా అని చెప్పటానికి తగినట్టుగానే ఉండేవాడు. కాని అందరూ తిరిగిపోతున్న, ఎవరూ వచ్చని కుటుంబయ్యకు మన అమ్మాయిని ఇవ్వడమేమిటి? అవి మా "పెద్దమ్మ ఉద్దేశంగా ఉండేది. అందువల్ల మా అమ్మ

బెజవాడ కాపురం ముచ్చట్లు 157 వర్దనమ్మక్కయ్యను మెల్లిగా బుజ్జగించి చెవిలో ఒక చిన్నరహస్యం ఉపదేశించింది. అది మంతం లాగా పనిచేసింది. “ఎవ్వరెనా నిన్ను కుటుంబయ్య బావను చేసుకుంటావా?” అని అడిగితే, అసలా ప్రనక్తి తెస్తే “నూతిలో పడీచస్తాను” అని బెదిరించమంది. ఇది రహస్యంగా ఉంచేం. ఈ గుట్టు బయటకు పాక్కకూడదు. ఈ మాట నీకు చెప్పానని ఎవరికీ చెప్పవద్దు. కొంప మునుగుతుంది అని గట్టిగా బోధించింది కూడామా అమ్మ వర్ధనమ్మక్కయ్యకు. పాపంమా అక్కూయ్య చిన్నదెనా రః రహస్యం ఎక్కడా పాక్కూుకుండా కాపొడీంది. చాలా సంవత్సరాలు దాచింది. అయినా కుటుంబయ్య బావ స్వరూపం మా అక్కయ్యకు మాతం తెలియకపోతే గదా! చూస్తూనే ఉండేది గదా. ఎలా మరిచిపోతుంది. అంచేతమా అమ్మ ఉపదేశించిన మంతం మా బాగా పనిచేసేంది. ఈ జపం బాగా చెయ్యడం మొదలెట్టింది. ఎవరెంత బతిమాలినా అంత చండశాసనుడు, కోపిష్టి మనిషి అయిన మా పెదనాన్న కూడా ఎంతగానో శాంతంగా మెల్లిగా కూర్చుని నచ్చచెప్పడానికీ ప్రయత్నించినా “ససేమిరా ఆ మాట మాతం వద్దనేది. ఇది మా పెదనాన్నగారి కుటుంబాన్ని అప్పట్లో చాలా కలవర పరిచింది.

ఆ చిన్నపిల్లకు ఆంత వ్యతిరేకభావం ఎలా కలిగిందో ఎందుకు కలిగిందో ఎవరేనా గట్టిగా బోధించి ఉండాలి అని అనుకున్నా ఈ సమస్యను ఏ విధంగా పరిష్కరించాలో మా పెదనాన్నగారికి దిక్కుతోచకుండా పోయింది. అదిమా ఆమ్మ బోధించిన ఫలితమని ఆ తర్వాత కొన్ని దశాబ్దాలవరకు బయట పడలేదు. మా వర్రనమ్మక్కయ్య ఈ విషయం గుంభనంగా ఉంచినందుకు మెచ్చుకోవాలి. మా అమ్మ సుకుమార (ప్రవృత్తికి నాగరక భావాలను కూడా మెచ్చుకోవాలి. చేసేది లేక ఈ మేనరికం వదులుకున్నారు.

తరవాత దగ్గరలోనే కుంటముక్కల కరణంగారి కుమారుడు రాఘవరావు బావతో వైభవంగా మా అక్కకి విజ యవాడలో వివాహం జరిగింది. అక్కయ్యకు దగ్గరదగ్గర పదిమంది పిల్లలు పుట్టారు. ముగ్గురో నలుగురో ఆడపిల్లలు ఐదారుగురు మగపిల్లలు అనుకుంటాను. పఏిల్లలకోడిలా ఎప్పుడూ కలకలలాడుతూ ఉండేది. ఎప్పుడూ నవ్వు మొహంతోనే ఉండేది. మా రాఘవరావు బావ కూడా పంబంధాలన్నీ దగ్గర ఊళ స కరణాలలోమా

158 మా తరం కధ బంధుబలగాలతోనూ చేశాడు. ఇందువల్ల మా అక్కయ్యకు ఒక పెద్ద ప్మామాజ్యం ఏర్పడింది.

మా కుటుంబయ్య బావకు కూడా రాసిపెట్టిన సంబంధం జరిగింది. భట్టిప్రోలు వారి సందింధం. మా మాణిక్యమ్మక్కయ్య విచ్చారు. ఆవిడగూడా కొంచెం నలుపూ లావూనూ. ఇద్దరూ కాస్త నలుపు లావూ ఆయినా కలకలలాడే వదనారవిందాలతో మహాఉల్లాసంగా పరమానందంగా ఉండేవాళు, స కేతనకొండ వెళ్ళినప్పుడుల్లా మా బావతో అక్కయ్యతో పాతకాలపు కధలు చెప్పుకుంటూ కాలక్షేపం చేసేవాళ సం. మా కుటుంబయ్య బావకు కూడా ముగ్గురు కూతుళు ఫా ఒక కొడుకు. వాడిపేరు శర్మ.

శర్మ కూడా కొంచెం లావు, మేం విశాఖపట్టణంలో ఉన్నప్పుడు అక్కడ ఆంధ్రా యూనివర్శిటీలో ముగ్గురు శర్మలు చదువుకోవడానికి వచ్చారు. ఊరు కొత్తకావడం చేత వాళ్ళంతామా 'గార్హియన్‌ షీప్‌" లోనే ఉండేవాళు ్భ- వోస్టలులో సీటు దొరికినంతపరకూ ఒకనెల మా ఇంట్లోనే భోజనం చేసి వెళ్ళే సివారు. ఒకడు పాడుగుశర్మ. మ(దాసులో (ప్రముఖ వాణిజ్య వేత్త పోమయాజులుగారి అబ్బాయి. 'రెండో శర్మ మా మేనల్టుడు, కొంచెం పాట్టీగా ఉండేవాడు. జియాలజీ ఎమ్‌.ఎస్‌.సి చదువుతూ ఉండేవాడు, వాడిని పాల్టే శర్మ ఆనేవాళ్ళం, మూడో శర్మ కుటయుంబయ్య బావ కొడుకు శర్మ. కొంచెం లావుగా ఉండేవాడు. వాడిని “లావు శర్మ" అనేవాళ్ళ సం. ఇంట్లో ష్ణ లు సరదాగా ఆలా పీలిచేవారు*పాడుగు శర్మ' 'పాట్టి శర్మ" “లావుశర్మ' ఈ మాదిరిగా యీ ముగ్గురు శర్మలు విద్యార్థులుగా మా అధీనంలో ఉండీ చదువుకుని పెద్దవారెనందుకు సంతోషం. “పువ్వు వుట్టగానే పరిమళిన్తుందా

అనే సామెత వుందికదూ! మనం చూసిన జీవితాలలో ఇది ఎంతవరకు అనువర్తిస్తుందో చూద్దాం. మా కుటుంబయ్య బావ విషయమే చూద్దాం. చిన్నప్పుడెంతో అన్లిరిచేసేవాడు.. గారాబంగా పెరిగాడు. (క్రమంగా మధ్యవయస్కుడయ్యేటప్పటికి తన ఆస్తిపాస్తులు, బాధ్యతలు, పరిమితులు ఏమిటో తెలుసుకున్నాడు. తన భాగం విషయమై కొంత తగాదా పడ్డా భాగం పంచుకొని ఆస్తి ఇంత అని తేలిన తర్వాత ఐహుజాాగత్తగా సంసారం

బెజవాడ కాపురం ముచ్చట్లు 159 విర్వహించుకున్నాడు. డంబాచారం ఎంత మా్యతమూ లేకుండా జీవించాడు. పేల్లలను చక్కగా పెంచి మంచి తండి అనిపించుకున్నాడు, 650 సంవత్సరాల వయసున బావను చూసినప్పుడు ఈ కుటుంబయ్యేనా ఆ కుటుంబయ్యబావ అవిపీంచేది. ఆయన తరంతోనే పెరిగి ఆయన బాల్యలీలలు, పూర్వపుకథధలు విన్న మా బోటివాళ్ళకు కూడా ఆశ్చర్యమనిపించేది. స్వభావాలు పరిసర పరిస్టితులవల్ల మారుతాయి. మనలో వినిపించే; పెళ్ళికాగానే “తల్లి విషమాయె, "పెండ్లాము బెల్లమాయె' అనే సామెత కూడా మోటిుగానే అనిపిస్తుంది. చిన్నప్పటి నుంచి పెంచి సాధారణంగా ముప్పయి నంవత్సరాల వయసు వచ్చేవరకూ ఒక ఇంటి వాడు అయి ఏల్లాపాపలతో స్థిర పడేవరకూ తహతహలాడే తల్లికుమారుడికి విషం ఎట్లా అవుతుంది? అయితే అటు తర్వాత ఇంకా ముప్పై సంవత్సరాలు అర్జాంగిగా బీవిత భాగస్వామిగా ఉండవలసిన ఇల్లాలితో అన్యోన్యంగా ఉండాలి గదా! ఈ విధంగా మా మాణిక్యం అక్కయ్యతో మంచి గృవాస్త్రనే అనిపించుకున్నాడు మా బావ. ఏ ఏల్లల పెళ్ళిళ్ళలో కూడా పేచీలు వినిపించకుండా వివాహాలు చేశాడు. ఆయనకు బంధు(పేమ కూడా ఎక్కువగానే ఉండేది. ఎంతో కలిసికట్టుగా ఉండి పువ్వు పుట్టిననాటి పరిమళాల ఘుమాయింపు కాకుండా చక్కటి సువాసనా భరితంగా చివరివరకు జీవితం గడీపి ఆనంతమై న పంచభూతాత్మక స ఎప్టీలో కలిసిపోయారు ముందు మా బావా తరవాత మా మాణిక్యమ్మక్కయ్య.

ఇక ముగ్గురు శర్మల జీవితాలను చూద్దాం. ముగ్గురు ముగ్గరుగా (ప్రత్యేకంగా వికసించారు. మా మేనల్టుడు పొల్టిశర్మ భూగర ఏగెట్రంలో (వ్రతిభావంత్తుడై కేంద (పభుత్వోద్యోగంలో ఉన్నాడు. మా బావగారు అంటే అతడి తండ్రి చాలా చాదస్తంతో కూడిన నివ్యాపరుడు. అ(కమమై న (కమశిక్షణలో "పెరిగివవాడవటం చేత మా మేనల్లుడు వివాహం చేసుకోకుండా ఉండిపోయి కుటుంబపోషణకు దూరమై తల్లిదండ్రుల 'న్రమసమాచారాలు కనుక్కుంటూ ఉండేవాడు. రెండోవాడు పొడుగు శర్మ ఆంధ్రా యూవివర్శిటీలో కామర్సు డీ సంపాదించి ఆయన తంగడి తన పెద్ద కుమారుడైన శర్మ తన సేర్‌ బోకర్‌ వ్యాపారం సీ (కరిస్తాడేమోనంటే అది కాదవి అమెరికా వెళ్ళి పైడిగ్రీలు సంపాదించి అక్కడే క్లీన్‌ లాండ్‌లో (ప్రాఫెసరుగా స్థిరపడి పోయినాడు. ఆనాడు ఈ

160 మా తరం కధ పాడుగుశర్మ అమెరికా వెడతాడనీ అక్కడే స్థిరపడతాడనీ ఎవరూ అనుకోలేదు. మూడో శర్మ “లావు శర్మ" మా కుటుంబయ్య బావ కొడుకు మెల్లిగా బి.ఎల్‌. ప్యాసై ఇంటిదగ్గర చేరి కొన్నాళ్ళు బెజవాడ కేతనకాండల మధ్య తిరుగుతూ ఆఖిరికి విజయవాడలో స్థిరపడి చదివిన చదువుకు నంబంధం లేకుండా ఆస్తి పాన్తులు చూసుకుంటున్నాడు. జీవనావికి లోటులేకుండానే ఉన్నాడు.

ఇలా ఈ ముగ్గురు శర్మల జీవితాలు మా కుటుంబయ్య బావ జీవిత ఆద్యంతాలు పరిశీలిస్తే పువ్వు పుట్టగానే (ప్రసరింపబేసే పరిమళానికీ తరవాత పరిమళానికీ ఏమీ సంబంధం లేన్ల కన్పిస్తుంది. ఇలాటి ఎన్నో జీవితోదంతాలు పరిశీలించిన మానసిక శాస్తవేత్తలు మనిషి పుట్టుకలో ఎలా ఉన్నాడో చూసే తరవాత జాతకాన్ని కాలచక్రం ఎలా మార్చకలదో కూడా అధ్యయనం చేసి మనకు మనశ్శాంతిని, సంతోషాన్నీ కూర్చాలంటే ఆ జ్యోతిష్కులు కొంచెం కష్ట పడాలేమో ననిపిస్తుంది.

కేతనకాండ పరిణామాలు మనకెన్నో విషయాలు తెలియజేశాయి.

నగ మాతాతమ శ్రే క్‌థ 18 5101 0౮| ౫1 ఆగ - ౮4న సగ101౧101

సిశే100002! 8206200505 గంటల - ౧0 ౧౩016, 1162 60201 0౬ ౧0౫

గ౦టిల *14 70014 12 1939 [0౯౪1100 1 056 రయం 06 *డు

౧౦౦౮౯6 - 1౯6౯6౬౧9 ౧0౪416౯ ౧౦౬ 566102 0: 6%౦)౧౧82 ౧౮? ౧/౦ 30౧5'

౧౦౧౧102016 ౧౩౦ ఒడ 3041ల000 2 16

క 522 గ బ్రాయ-8ఫై! భ306రగం0ల, ల, టం గంటల 0 ౯

బడురగింటుల ఆం *3+110 లా 0 386 081 ౪2 60108 ఏ ఆ+

[06300016 *0గ000౧ ఏల ౮౫౧. 510 *జు 00)646408 ౧౪ గంటలా 60106

కరే *0గ12 06006562 506 ౪23 0806 ౪000900 ౧2660112 "ల

౧62౪/ ౧౦౬!!

వమా తాతమ్మ, అంపే మా మాతామేహ్మలెన కలపటపు రంగారావుగారి

తల్లి అన్నమాట. మా తాతగారయిన రంగారావుగారు నాకు మూడవ ఏటనే

162 మా తరం కధ పోవటం వల్ల వారిని చూసిన గుర్తులేదు. అయితే వారు నా పట్ల చూపించిన ముద్దుమురిపాలు, వారితో నేనాడిన చెలగాబాలూ మాతం నా చిన్ననాటి ముచ్చట్లలో చెప్పుకున్నాను కదా. వారి పట్ల నేను ప్రదర్శించిన చిలిపిచేష్టలను కూడా వర్తించాను.

అయితే మా తాతగ్గారెన రంగారావుగారి తల్లి శంకరమ్మగారు మాతం నాకు బాగాగుర్తీ. మాకు బాగా 8,9 ఏళ్ళు వచ్చేవరకు ఆమె జీవించి ఉంది. ఆమె చివరిదశలో మా అమ్మ తీసుకొనివచ్చి ఆమెను మా దగ్గర ఉంచుకొంది. ఎంత డబ్బున్నా వృద్దాప్యంలో రోజులు నిర్విచారంగా నెమ్మదిగా సుఖంగా జరిగిపోవాలంటే ఎంతో పుణ్యం చేసుకొని ఉం డాలేమో ననిపిస్తుంది.

ఇదివరలోనైతే నమష్టీ కుటుంబపు బాధ్యతలు కొంతవరకు కట్టుదిల్బంగానే ఉండేవి. ఇప్పటికి కూడా పల్లెటూళ్ళలో కొంతవరకు కొనసాగుతూనే ఉన్నవనుకోవాలి. కాని దూరాభారవు ఉద్యోగాలు, పట్టణవాసాలు, ఇరుకుఇళ లో కాపురాలు, ఏకకుటుంబ సభ్యులెనా కలివిడిగా (బతికే వ్యవస్థను, మనస్తత్వాన్ని మార్చివేశాయి. అందువల్ల ఇంట్లో ముసలివాళ్ళు ఉంటే వాళ్ళు (ప్రత్యేక సౌకర్యాలతో, గుర్తింపుతో, ఆలనపాలనతో చారి అవసానకాలం గడిపే పరిస్థితి తగ్గి పోతోంది. పాళ్చాత్యదేశాలలో ఆయితే కుటుంబంలో తల్లిదండ్రులు ముసలివారెపోతే వారు “వయోధికనిలయాల”లో (014 256 [ంగాల లో గడపవలసిందే. వాళ గ్‌ సంతానంలో కాస్త వయసుకు పెద్దవారెన వాళు క్‌ వీలును బల్టీ శని ఆదివారాలలో వాళ్లను చూసి వస్తుంటారు. మనదేశంలో కూడా ఇప్పుడు వృద్దులకు సంబంధించినంత వరకు ఆవాంతనీయ పరిస్టీితులు కొన్ని ఎదురవుతున్నాయి. మనదేశంలో కూడా సంపన్న కుటుంబాలే అయినా ఉన్నతస్థాయికి చెందిన కుటుంబాలే ఆయిన్నా పీల్లలు ఈ రోజుల్లో దూరదేశాలకు కూడా ఉద్యోగాల నిమిత్తం, జీవితంలో అ భివృద్దికోపం వెళుతూ ఉండటం వల్లి తల్లిదండ్రులు ఏకాకులై ఏకాంతవాసం అనుభవించాలి |) వస్తున్నది. పాశ్చాత్యదేశాల పోకడలు కూడా మనకింకా వంటబట్టునూ లేదు. ధర్మాసుష్యతుల లాంటివి కొన్ని ఇప్పుడిప్పుడే రూపుదిద్దుకొంటున్నాయి. (క్రిస్టియన్‌ మిషనరీస్‌ కొన్నిచోట్ల వయోధికులకు ఆశ్రమాలు నిర్వహిస్తున్నారు. పాళ్చాత్యదేశాలలో కూడా డబ్బిస్తే సౌకర్యాలు చూసే వసతి

మా తాతమ్మ కధ 163 గృహాలు మనకు లేవిప్పుడు. మనకు కూడా వీటి అవనరం ఇప్పుడిప్పుడే తెలుస్తున్నది.కాబట్టి స్వచ్చంద సేవా సంఘాలూ, సాంఘిక సంక్షేమ శాఖ వారి ద్వారా ప్రభుత్వం వారూ వృద్దులు మానసిక వత్తిళ్ళకు గురికాకుండా పూర్తిగా వంటరితనం అనుభవిచకుండా శేషజీవితాన్ని గడిపేందుకు కొన్ని వృద్దాశమాలు నడుపు తున్నారు. ఇటువంటి వసతి గృహాలు (క్రమంగా పట్టణాల్లో వెలుస్తున్నాయి. మన సమాజంలో కూడా పొశ్చాత్య నాగరకత వ్యక్తీగత సౌఖ్యం పట్లు ఆసక్తి వ్రబలితే, ఈ వ్యామోహంవన్ల ముసలివాళ్ళకు కుటుంబజీవనంలో అభించాల్సిన ఆదరణ లభించదు. మనదేశంలో కూడా మునలివాళ్ళు ఆలాంటి ఆశ్రమాలను వెతుక్కోవలసిన రోజులు దగ్గరపడ్డాయి. అందువల్ల ముసలితనానికి ముందుజాగత్తలు తీసుకోవలసిన తరుణం మనదేశంలో కూడా సమీపించింది. మనం పుట్టి పెరిగిన వాతావరణంలోనే సుఖంగా గడప గలిగేందుకు ముందుజాగత్త పడవలసిన ఆవసరం ఇప్పుడిప్పుడే కాస్త వయసు మళ్ళినవారికి అర్హమవుతున్నది. దీనికి ఆర్జబలం, అంగబలం, అన్నిటికీమించి ఆప్యాయత బలం అన్నీ సమకూర్చు కోవాలి. ఈ సందర్భంగా మా తాతమ్మకధ మనకు ఒక దృష్టాంతంగా పనికివస్తుందని వినిపిస్తున్నాను. రామాయణ పురాణ(శ్రవణంలో పీట్టకధ వచ్చినట్లు మా తాతమ్మమ్మ కధలో అమ్మమ్మమ్మ కధకూడా కొంత కలిపాను. చిన్నతనంలో వీళ్ళందరినీ చూసీ వాళ్ళ అనురాగ వాత్సల్యాలు ఎంతగానో అనుభవించి ఆనందం పాందాను. వాళ్ళ ఆదర్శజీవితాలు, కష్టాంనెదుర్కొానే సహనీీలత, తృప్తి ఉన్నంతలోనే ఆనందంగా గడపగల మనోనిబ్బరం ఈ తరం వాళ్ళు తెలునుకొని వీలెనంతవరకు అలవరచుకొనే (ప్రయత్నం చేయవలసిన అవసరం ఎంధత్రెనా ఉంది.

మా తాతమ్మ 90 సంవత్సరాలు, అమ్మమ్మ 90 సంవత్సరాలు, మా “అమ్మమ్మ అమ్మమ్మ” అంట”తాత అమ్మమ్మ” లేదా తాతమ్మమ్మ నూటపది సంవత్సరాలు జీవించారనీ వాళ్ళకు చివరవరకూ ఒక్క. పన్ను కూడా ఊడకుండా దృఢంగా జీవించారని తలచుకొంటే నాకెంతో ఉత్తేజకరంగా ఉంటుంది. మా అమ్మవెపునుంచి దీర్హాయుర్దాయం నా జీవితావికి పునాదులుగా పనికి వన్తున్నందుకు సంతోషిన్తున్నాను.

164 మాతరం కథ

ఊరికే (బతికి ఉండటం కాదు." అదేదో అల్లసానిపెద్దన గారి చౌటువుందికదా “బతికి ఉన్నాడ జీవచ్చవంబనగుచు' అన్నట్లు కాదు. అట్లా విరుత్చాహంగా జీవించడంలో ఆనందం ఏముంది? మా ముసలితాతమ్మలలాగా త్య స్త్రీగా సంతోషంగా దృఢంగా మన యీ తరాల వారంతా కూడా ఉండాలని కోరుకుంటున్నాను. ఈ శాస్త విజ్ఞాన యుగంలో దృఢంగా జీవించటానికీ ఆలా జీవించాలని కోరుకోవటానికీ అనేకమైన వెసులుబాట్లు ఉన్నాయి.

ఈ రోజులలో కూడా “శతమానం భవతి శతాయుష్‌ అని వంద సంవత్సరాలపైన సుఖంగా జీవిస్తున్నవారి సంఖ్య కూడా వివిధదేశాలలో బాగా

• పెరుగుతున్నది. చిన్నపిల్లల మరణసంఖ్య తగ్గుతూ ఉండటంవన్ల, వ్యాధి నిరోధక

నివారణ సౌకర్యాలు విస్తరిస్తూ ఉండటం వల్ల, సంపద సౌభాగ్యం వపెరగడంవన్ల, అనేక రోగనివారణ కొషధాలు ఉపయోగంలోకి రావడంవల్ల, మన సాముదాయిక జాతి జీవన ఆయుర్దాయ (ప్రమాణం (10081౪10) పూర్వపు 32 నంవత్సరాల నుంచి ఇప్పుడు 52 సంవత్సరాలకు పెరిగింది. అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో అయితే సగటు జీవన ఆయుర్ద్జాయ (ప్రమాణం డెబ్బై అయిదు సంవత్సరాలు దాటింది. వృద్దుల సంఖ్య ఎక్కువ కావడంతో సాంఘిక సంక్షేమశాఖ వారికి బాధ్యత ఎక్కువైంది.

మా తాతమ్మ, తాతమ్మమ్మల గూర్చి తంచుకొన్నప్పుడు ఇన్ని నంగతులు మదిలో మెదిలాయి. అయితేమా అమ్మగారు మ్మాతం తన 39వ ఏటనే "టైఫాయిడ్‌ జ్వరంవచ్చి సన్నిపాతంలోకి దింపి జ్వరం వచ్చిన తర్వాత 15 వ రోజున అకాలమరణం పొందింది. ఇప్పటి రోజులలో 'క్షోరోమయిసిటిప్‌" (01010000/0660) ఇంకా ఇతర బొషధాలూ వచ్చిన తర్వాత చికిత్స చేసి ఈ విషజ్వురాన్ని ఎంతో సులభంగా నివారించగలుగుతున్నాం. నా వెద్య చికిత్సానుభవంలో ఎప్పుడు నేను గడ్డువ్యాధిని నయంచేసినా ఈ మందులు ఉంటే మా అమ్మను అప్పుడే (బ్రతికించు కోగలిగి ఉండేవాడీని కదా అనిపిస్తుంది, ఇంతవరకు జీవించివుంకు ఆమెకు దగ్గరదగ్గర 90 సంవత్పరాలుండేవి. ఈ రోజుకుకూడా నాకు “అమ్మా అవి పిలుచుకొనే భాగ్యం ఉండేదికదా అని మనస్సు ఆ విషయం తలచుకొన్నప్పుడల్లా బాధపడుతుంది. గొప్ప జమీందారి హాదాలోని కుటుంబంలో జన్మించి కాలగమనంలో తర్వాత వూరిపాకలోనే

మా తాతమ్మ కథ 165 కాపురం చేయవలసి వచ్చినా సహనంతో సంతృప్తితో మా కోనం సంతోషంగా కష్టాన్ని ఏమీ కష్టం అనుకోలేదు మా అమ్మ, ఇవాళ ఆమే ఉంటే జీవితంలో మేము పాందిన ఉన్నతినీ, సుఖజీవితానికి అవసరమై న భౌతిక సౌకర్యాలను ఏర్పరచుకో గలగటం చూసి ఎంతో ఆనందించేది కదా అనిపిస్తుంది. తాను కూడా ఈ సుభాలను సౌకర్యాలను పొందగలిగి ఉండేది కదా అని మనసు పరితపేస్తుంది. అప్పుడు “'మాతృదేవోభవ' అని ఎంతో తృప్తిగా తలచుకొని ఉండేవాళ్ళం గదా అనిపిస్తుంది. అణుయుగ విజ్ఞాన (పగతివల్ర ఇహలోకపు జీవన సాకర్యాలు, ఆయుఃప్రమాణం పెరిగాయి. ఇహ మళ్ళీ మా తాతమ్మ కథలోకి వద్దాం.

మా తాతమ్మ పేరు శంకరమ్మగారని ఇదివరలోనే చెప్పానుకదా! ఆ తరంవారిది ఒక విశిష్ట జీవన (ప్రవృత్తి. ఎందుకంటే ఎన్ని కష్టాలు వచ్చినా వారు మనశ్శాంతి పోగొట్టుకునే వాళ్ళు కారు. భగవత్‌ ధ్యానం చేసుకుంటూ ఆ కష్టాలను నిబ్బరంగా స్వీకరించేవాళ్ళు,లేదా ఎదుర్కొనేవారు. ఆ అవస్థలు, కష్టాలు ఇర్మ మూలంగా జరిగాయనీ జీవితంలో ఆ భగవంతుని పై భారం వేసి రోజులు గడపలం తప్ప ఏమీ చేయలేమని నమ్మేవారు.

మా అమ్మమ్మ అమ్మా పెద్ద మనుమరాలు అయినమా అమ్మమ్మ కూడా, దాదాపు 90 సంవత్సరాలు జీవించారు. నా అధీనంలోనే మా అమ్మమ్మ పోయింది. మా అమ్మమ్మ అమ్మమ్మ 110 సంవత్సరాలు బతికి గుంటూరు బిల్గా కొలకలూరులో చనిపోయింది. మా అమ్మగారు వాళ్ళ పెద్దవాళ్ళను ముందు తరాలవాళ్ళను చూసిరావడమన్నా వారికి 'సేవచేయడమన్నా ఎంతో ముచ్చట "పడేది. మా ఇద్దరు అన్నదమ్ములనూ తీసుకొని అమ్మమ్మను చూడటానికి కొాలుకలూరు వెళ్ళేది. అంటే ఇది ఇప్పటికి ఇంచుమించు 70 సంవత్సరాలనాటి మాట అని చెప్పుకోవాలి. ఇప్పటికీ లీలగా మా “అమ్మమ్మ అమ్మమ్మ” స్వరూపం మనసులో మెదులుతోంది. ఆమె తెల్లటి పెను గుడ్డ ధరించి ఉండేది. నూటపదేళ్ళువైబడ్డా పల్లు అన్నీ ముత్యాలులాగా ఉన్నట్టు నాకు గుర్తు, మా అమ్మమ్మ పిన్నిగారు కూడా ఒక ముసలావిడ చాలాకాలం వుంది. నేను విశాఇపట్టణంలో ఉన్నప్పుడు 1960లో ననుకుంటా ఆవిడంతట టఆవిడేనా అ్మడ్రను కనుక్కుని _రెలుదిగి మా ఇంటికి ఆ మా అమ్మమ్మను, మమ్మల్నీ చూడటానికి వచ్చింది.

166 మా తరం కథ ఆవిడను. “తాత అమ్మమ్మ" అనేవాళ్ళం. తాతమ్మమ్మా, _ఫలా వచ్చావమ్మా ఒంటరిగా అంపే రాజమండీ పుష్కరాలకు వచ్చానురా. అక్కడ “మా పెంపుడు కొడుకు వున్నాడు. వాడి దగ్గర మీ అడ్రసు కనుక్కుని .రెలులో వచ్చాను. రిక్షా వాడికి మీ అడ్రసు చెబితే తిన్నగా తీసుక వచ్చాడు, అని చెప్పింది. అంత ముసలావిడ తనంతతాను వచ్చిందికదా అని ఇక అప్పటినుంచి ఎవ్వరినా వస్తున్నారంటే ఆవ్వోనించి తీసుకురావటానికి _రెలు దగ్గరకు ఎందుకు వెళ్ళాలనిపించేది, కొంతకాలం అలా వెళ్ళటం మానేశాను కూడా! కొలకలూరు మేము వెళ్ళినప్పుడు జరిగిన సంఘటన ఒకటి మా అమ్మ చెపుతూ ఉండేవి. ఆ 'తాతమ్మమ్మ' గారి ఇంటిముందర ఆవరణలోబావి ఉండేది. మా అమ్మ నీళ్ళు తోడబోతుంటే “అమ్మాయీ నువు తోడలేవే నేను తోడలా ఉండు అన్నదట. మా అమ్మ అప్పుడు ఫరవాలేదు, అమ్మమ్మా నేనే తోడుకుంటాను అని ఎంతో నమ్మకంగా చెప్పి ఆ ముసలావిడను చేదమీద చేయి వేయ వీయలేదట. బర్జువెన మంచం అక్కడ రాత్రుళ్ళు బయట పడుకొనేవారు. వాకిట్లో ర్యాతంతా పడుకుని ఉదయం మంచాలు లోపలకు చేర్చేవారు. అమ్మమ్మగారింట్లో ఒక మంచం ఉండేది. అది ఇంతా అంతా బరువు కాదు. మా అమ్మకూడా తరవాత చెప్పింది. ఆ మంచంలోపలపెట్టుటానికి మా అమ్మ ఎత్తుతుంటే “ఆమ్మాయి నువ్వూరుకో. నీవుమోయలేవే, నేను పెడతానుండు, అని ఆ నూటపది నంవత రాల వయసు “చిన్నావిడ” మా అమ్మకు అడ్డంరావటం మా అమ్మకు చాలా ఆశ్ళర్యంవేసిందట. మా తాతమ్మ ఆ మంచం లోపలపెట్టిందని వేరే చెప్పాల్సిన పని లేదనుకుంటా. ఈ సంఘటన ఏం తెలియచేస్తున్నదంటే మా అమ్మ ముందుతరాల ముసలమ్మలకు మా అమ్మపట్లు వుండే గారాబపు భావమూ్హూ తమ స్వశ్తిమీద ఆధారపడి జీవించటం వల్ల కలిగిన బలవ్రభావమూ అని కూడా చెప్పాలి. మా అమ్మమ్మ అమ్మను చూడగలగటం నా జీవితంలో విశేషమేనని చెప్పాలి.ఆవెను ఈనాడు అభిమానంతో గర్వంతో న్మరించు కోగలుగుతున్నాను. ఇది నాకు ఒక మహదా ఎగ్యమనుకుంటాను.

మా తాతమ్మ కధ 167 భగవద్గీత కంరస్థ్రం

మా తాతమ్మ శంకరమ్మగారు తోజూ భగవద్గీత చదివేది. ఒకసారి పూర్తిగా కంరస్థంగా భగవద్గీతనంతా వళ్లించేదామె. అప్పుడే ఆమె దినచర్య పూర్తి అయినట్టు. మా నాన్నగారి సవతితల్లి రంగమ్మగారు కూడా రోజూ భగవద్గీత 18 అధ్యాయాలు కంరస్థంగా అప్పచెప్పేది. అప్పుడే ఆమె మడీ వదిలిపెట్టినట్లు గుర్తు. అంతవరకూ ఆవిడను ఎవరూ తాకకూడదు. ఆ మాదిరిగా వారు అంత సంస్కృత్మగంధం పూర్తిగా వల్లించే వారంటే, ఆ సంస్కృత ళ్లోకాలన్నీ నోటికి వచ్చేట్టు చేసుకొనేవారంటే వారి మేధాశక్తిని భక్తిని, జ్ఞానపివాసను, నిష్కామ యోగాన్నీ మనం మెచ్చుకోవాల్సి వుంటుంది! మా తాతమ్మ అంట మా తాతగారి అమ్మగారు అన్నమాట. అబ్బ! తలచుకోవటానికి ఎంతో సంతోషంగా వుంది. ఆమె అన్నాళ్ళు బతక గలిగింది అనుకోవటమే ఆనంద (ప్రదంగా వుంటుంది. దీర్హాయుర్దాయం కల వంశ సంప్రదాయ మన్నమాట. మనకూ అలాటి అదృష్టం పల్టువచ్చుననీ సంతోషం కలుగుతుంది ఆమెను తలచుకొంటే మా మనసుల్లో. ఎంతకాలం వీలెతే అంతకాలం బతకాలని (ప్రతి ఆళాజీవీ వాంచిస్తాడు-కదా! ఈసురోమని పడివుండేవాళ్ళ విషయంలో ఇది వర్తించదు. (బతికియుండిన సుఖములు బడయవచ్చు అనే ఆశాజీవులమాట ఇది, మామిడాకుతో దంతధావనం

మా తాతమ్మమ్మ ఎప్పుడూ మామిడాకుతో దంతధావనం చేసేది. దావిని సగానికి చించి ఒక భాగంతో పల్గుతోముకునేది. మరో అర్రభాగంతో నాలిక గీసుకునేది. దొడ్డో వున్న మామిడిచెట్టు ఆవిడ యీ నిత్యకార్య(కమానికి కావలసిన మామిడాకును సంతోషంగా సరఫరాచేసేది. ఆవిడ ఏదైనా ఊరువెళితే కాసిని పచ్చి మామిడిఆకులను కోసి తన చిన్న (టంకుపెట్టలో పెట్టుకువి బయలు దేరేది. ఆ మామిడాకుల్లో ఉండే మూలికల విలువ నాకు కూడా తెలియబంవన్లి నేను కూడా మా తాతమ్మ సంప్రదాయం అప్పుడప్పుడు పాటిస్తూ వుంటాను. మా దొల్లో వున్న మామిడి ఆకులు కోసి నేము కూడా దంతధావవావికి అప్పుడప్పుడు , ఉపయోగించటం కద్దు. కొాదిల్టీ పెద్దల అలవాట్లు చిన్నవాళ్ళను ఏ విధంగా (ప్రభావశీలమైన వయస్సులో ఆకచ్చుకుంచాయో ఇందుమూలంగా తెలుసుకోవచ్చు.

168 మాతరం కధ ముసలితనంలో సేవలు

తరవాత మేము కృష్ణాజిల్లా ఆవుటపల్లిలో మా నాన్నగారు ఉద్యోగరీత్యా వున్నకాలంలో మా ఆమ్మ వాళ్ళ నాయనమ్మగారిని, ఆమె కాకినాడలో వుండేదని ఇదివరలోనే చెప్పాను గదా, ఆ శంకరమ్మగారిని తనదగ్గరే వుంచుకుందామని తీసుకుని వచ్చింది. “తాతమ్మమ్మ"' పెద్దదయింది. ఇద్దరు కొడుకులు పోయారు. కోడళ్ళిద్దరు ఒకరు మ(దాసులోనూ మరొకరు రాజమండిలోను వారి వారి బాధ్యతలలో వుండిపోయినారు. మా అమ్మమ్మకు ఎక్కువ బాధ్యతలు లేవు. మా అమ్ము పిన్ని వాళ్ళ వాళ్ళ సంపారాలలో స్థిరపడ్డారు. కాని మా వెంకటచలం తాతయ్యగారి భార్య రమణమ్మగారు తన ఇద్దరు కొడుకులతో, వాళ్ళ హైస్కూలు చదువులు సాగటానికని రాజమండిలోనే వుండిపోయింది. కాబట్టి ఆ ఇద్దరు కోడళ్ళు మా తాతమ్మమ్మను దగ్గర ఉంచుకొనే అవకాశం లేకపోయింది. జీవనోపాధికి ఇంటి అద్దెలు ఆసరా అయినా, మా అమ్మకు మా తాతమ్మమ్మ ఒంటరిగా కాకినాడలో ఉండటం ఇష్టంలేక పోయింది. ఆమెకప్పటికే బాగా వయసు పండిపోయింది. మా తాతమ్మమ్మను తన దగ్గర వుంచుకుందామని కాకినాడ వెళ్ళి ఆమెను ఒప్పించి అవుటపల్లికి తీసుకొనివచ్చింది ఆమెను. తాతమ్మనుస్తీ - ఆనాటి చికితా ఎసౌకర్యాలు

అవు టపల్లి వచ్చిన కొద్ది నెలలకే మా తాతమ్మకు విరోచన బద్దకం ఏర్పడింది. ఆవిడకా బాధ ఇదివరలో ఎప్పుడూ లేదు. అది ఏదో మామూలుగా ఏర్పడే మలబద్దకం కాదనీ ప్రాణాన్నితీసే తీవ్రమైన వ్యాధి అనీ తరువాత పరిణామాలు నిరూపించాయి.

మా తాతమ్మకు ఒకరోజు రెండు రోజులు, మూడురోజుల దాకా విరోచనం కాలేదు. మేమప్పుడున్నది కృష్ణాజిల్లా పెద్ద అవుటపల్లిలో. అక్కడ స్థానికంగా ఇద్దరు వైద్యులుండేవారు. ఆ (ప్రాంతంలో ఏ వ్యాధి వచ్చినా వాళి సద్దరే చికిత్స చేస్తూ ఉండేవాళ్ళు. అందులో ఒకరు దివి గోపాలాచార్యులు గారు.రెండోవారు ఫకీరుసాొహైబు. గోపాలాచార్యులుగారు ఆయుర్వేద వైద్యం చేసేవారు. ఈయన _ఆ రోజుల్లో లంకపల్లిలో ఎంతో (ప్రసిద్దులెన దివి

మౌ తాతమ్మ కధ 169 అనంతాచార్యులుగారి శిష్యులు. అనంతాచార్యులుగారంపే చాలా గొప్ప ఆయుర్వేద వైద్యులు. ఆయన ఆలా నాడి (04130) చూసి ఎన్నో రోగాలు కనిపెళ్టువారు. వారు ఏ ఊర్తికెనా రావాలంటే వారిని వేనామీద తీసుకువచ్చేవారు. ఒక విధంగా చూస్తే అప్పటి ఘన్నవైద్యుల జీవితాలు రాజరీవిగా నడిచేవి. వారి పాండిత్య ప్రకర్ష వల్ల, వారి ఉదార వృదయంవల్ల సంఘం వారి నెంలో గౌరవించేది. అటువంటి మహనీయ్యులైన అనంతాచార్యులవారి శిష్యులు గోపాలాచార్యులుగారు. రెండోవారు ఫకీరు సాహెబు. ఈయనది సంచికట్టు ైద్యం. సంచికట్టు వెద్యం అంటే వైద్యుడు తన మందులన్నీ నంచీలో వేనుకుని ఇంటికి వచ్చి రోగనిదానం అంతా చూసుకుని అక్కడికక్కడే మందు ఇచ్చిపోయే విధానం. ఆ ఇద్దరే ఆ ఊరికి అప్పుడు వైద్యులు. అందులో గోపాలాచార్యులుగారు మా కుటుంబవైద్యులు. సాధారణంగా ఆచార్యులవారు అంపే శీవైవ్లవులు (గామాలలో దేవాలయాలలో ఆర్బకత్వం విర్వహిస్తూ దానితోపాటు వైద్య వృత్తి కూడా చేస్తూ వుండేవారు. ఆ మాదిరిగా 'నెవేద్యం' “వెద్యం” ఒకేవ్యక్తీ ఒక ఊరిలో కనిపెట్టుకొని ఉండేవారు.

ఆచార్యులుగారు మా తాతమ్మకు విరేచనం సాఫీగా కావటానికి ఏవో మందులు రెండుమూడు రోజులు వాడీ చూళారు. కాని ఆ సమస్య విడిపడలేదు. ఇహ నేను ఉపయోగించ గలిగిందల్లా 'నేపాలంి మాత ఒకటి మిగిలింది. అది ఇస్తాను కావాలంకే అని ఆయన చెప్పారు. అప్పటికే మా తాతమ్మకు కొంచెం కడుపు ఉబ్బరం, నొప్పి కూడా మొదలైన వనుకుంటాను. (ప్రారంభంలో అంతనొప్పీ ఉన్నట్లు లేదు. ఆచార్యులుగారు ఆ మాట చెప్పేటప్పటికి మా అమ్మ, ఇహ ఇక్కడ గాదులెండి మేము బెజవాడ (ఇప్పటి విజయవాడ) వెళతాం. అక్కడ మా డాక్షరు బాబయ్యగారు చూస్తారు అని చెప్పింది. మేమంతా బెజవాడ చేరుకున్నాం. అక్కడ మా ఆమ్మ ఏనతండిగారు డాక్టరుగా ఉండేవారు. ఆ రోజుల్లో అక్కడ ఆయన చాలా (ప్రసిద్దులు. డాక్టర్‌ ఘంటసాల సీతారామశర్మగారు (ప్రసిద్ద ఇం్మ్లీషు వెద్యులు. బెజవాడలో వైద్యులంతా పరీక్షదేసి “ఇది ఆపరేషన్‌ చెయ్యాల్సిన "కేసు విజయవాడలో ఆ సౌకర్యం లేదు అంటూ “రాజమండ్రి మిషన్‌ ఆస్పతిలోగాని, మద్రాసు జనరల్‌ ఆసుపత్రిలో గాని యీ ఆపరేషన్‌ చేయాల్సి వుంటుందని" ఆ వైద్య బృందమంతా అభ్మిపాయపడింది.

170 మాతరం కధ అది 1925 - 26 సంవత్పరాలమాట. అంటే దాదాపు 65 సం[ల నాటి కిందటి సంగతి. విజయవాడలో అప్పట్లో ఎం.బి.బి.ఎస్‌. ప్యాపైన డాక్టరు చాగంటి సూర్యనారాయణ మూర్తిగారు ఒక్కరే ఉండేవారు. ఇప్పుడు నేను వైద్యరీత్యా ఆలోచన చేస్తే ఆనాటి మా తాతమ్మ జబ్బు కక 0౩9౮6౫౦% అంటే లోపల పేగులలో ఏదో అడ్డంవుండి వుండటమై వుంటుందని భావిస్తున్నాను. దానికి కారణం ఏ కాన్సరువల్ల కలిగిన అడ్డంకో (యాంలంళటు 1281020600) అయి వుంటుందనుకుంటాను. అవీ ఆనాటీ విజయవాడలోని వైద్యసౌకర్యాలు. ఇప్పుడు చూస్తే ఎన్ని నర్పింగుహోములు ఎంతమంది అధునాతన వైద్య నిపుణులు, తలచుకుంటే ఆనాటికీ ఈనాటికీ ఎంతమార్చు ఆని ఆశ్చర్యచేస్తుంది. ఇది ఆపరేషన్‌ కేసు కావటంవల్ల మా అమ్మ తాతమ్మమ్మను రాజమ్యండి తీసుకొని వెళ్ళింది. అక్కడ మా రెండవ తాతగారి భార్య మా ముసలమ్మగారి “రెండోకోడలు రమణమ్మగారు అప్పుడు రాజమండిలోనే వుండటంచేత మేమంతా అక్కడకే వెళ్ళాం. ఆ ఊళో స అప్పుడు మా తాతమ్మకు ఆపరేషన్‌ చేశారు. కాని కొద్దిరోజులకే ఆవిడ ఆసువ్రిలోనే మరణించింది. ఆసుపత్రిలో ఆవిడను చేర్పించారన్నమాటే కావి ఆవిడ ఎంతో తహతహలాడి పోయింది, ఆమెకు విపరీతమైన ఆచారం. మనస్సు, లో తెగబాధ పడిపోయిందామె. ఆపరేషన్‌ ముందర రోగిని సిద్ధం చేయాలని ఆమెకు లాగులు చొక్కాంలు వేశారుట. “ఏమిటే లక్ష్ముడూ! వాకీ వేషమంతా" అని మనోవ్యధను, తనకు చుట్టుకుంటున్న అనొచార "ఘోరాన్ని నెమ్మదిగా ఆమె బయట "పెట్టిందనుకోవాలి. అంతటితో మా “తాతమ్మకథి ముగిసింది. మా తాతమ్మమ్మ లీలగా వా మనసులో మిగిలిపోయింది. ఆనాటికి కూడా ఆమె పల్లు ఏమీ ఊడలేదు. చివరివరకు ఆమె పనులు ఆవిడే చేసుకునేది. చెట్టంత పెరిగిన ఇద్దరు కొడుకులూ పోయినా చివరకు తన మనువరాలు బాధ్యత వహించి తన అవసానకాలంలో ఆదుకున్నందుకు లోపల ఎంతో సంతోషించి వుండాలి ఆమె. ఈ సందర్భంగా ఆ రోజులలో పల్లెటూళ్ళలోమా, విజయవాడవంటి ఒక మోస్తరు సట్టణాలలోనూ ఎటువంటి వైద్యపాకర్యాలుండేవో తెలుసుకున్నాం.

మా తాతమ్మ కధ క్షే రాజమండీ లాంటి చిన్నపట్టణంలో కూడా ఆనుషతులు పెట్ట “ఆపరేషన్‌” మొదలైన ఆధువిక వైద్యసాకర్యాలు కలిగిన్తున్న క్రీసష్టియన్‌ మిషనరీల సేవా విరతిని గమనించాం. ఇంతటితో తాతమ్మమ్మ కధ ముగిసీంది.

రి! ఆ నాటి వెద గసౌకరా గలు రము 180104 ౯40౮111055 510007 79425 4౮0 +జా/ణఆఅలాం ఈల ఏ 0౪0 1806 8/26 0౯20640౧02! 5లస్టాంంి ఇ6[36 608010 సతు 0౯ష2గ00060/ 10 & సిక! 0౧20/ 11090121. 120) 0[082జ1గ000 జాం ౫౭౪౪౦౧2916 90౧0120196 డం౧1మ08 *26 300010 2064 6౧౪71౧0౧౧అ౧€| 2010600 206 రేయం/016 2014000. ౫60111 50టు66 ఈల6 ౧ంయటూటు &8 11 16. 38౪6 176 అరంత 00 ఇల ణంరేటూ. య౭ళైై0ంట4ం జంజ20ు3కు 0056408 9111003 01 కం00ంటు! ఆరోగ్యం, ెద్యం ఒకదానితో ఒకటి ముడిపడి వున్నాయి. వైద్యం చికిత్సకు తప్పక కావాలి. కాని ఆరోగ్యానికి మందులవెద్యం ఆక్కాన్తేదు. ఆరోగ్యానికి కావలిసింది, ముఖ్యంగా మంచిగాలి, వెలుతురు. స్మకమమయిన బీవితవిధానం. పుష్టికరమైన ఆహారం, మనళ్ళాంతితో కూడిన జీవితం, ఎన్నివున్నా ఆధునికయుగంలో, మనశ్శాంతి లేనివారికి అన్నీ రుగ్మతలే. మనోవ్యాధికి మందు లేదన్నారు అనుభవజ్ఞులు. “మా తాతమ్మ కధలో”, ఆవిడకు

ఆవాటి ెద్యసౌకర్యాలు 173 వచ్చిన సుస్తీ వివారణకు కృషిచేసిన సందర్భంలో ఆనాటి వైద్య సౌకర్యాలు విజయవాడ వంటి పట్టణంలోనే ఎంత తక్కువగా వుండేవో తెలుస్తుంది. ఇప్పటి విజయవాడ పౌరులకు ఆనాటి పరిస్థితులు అనూహ్యం.

ఈ పరిస్థితులు దాదాపు 60, డెబ్బయి ఏళ్ళు అంటే 1925 - ౩౦ రోజులు నాటివి. అవి తలుచుకుంటే మేమున్న పెద ఆవుటపల్లిలో పరిస్థితులే, ఇప్పటికీ చాలా పల్లెలలో వున్న వైద్యసాకర్యాలని చెప్పుకోవచ్చు. గుడిలో వున్న ఆచార్యులవార్డు, మాస్టర్లు, ఫకీరు సాహెబుల నంచికట్టు వైద్యాలే అందరికీ అందుబాటులో ఉండేవి. ఆవి కూడా లేని పల్లెలు ఆనాడు చాలా వుండేవి. ఈ నాటికి కూడా ఆలాంటి పల్లెలు ఉన్నాయ ంటే ఆశ్చర్య పడనక్కన్లీదు.

నేడు రక్తపరీక్షలు చేసే లేబరేటరీల వంటివి ఆనాడు లేనే లేవు. ఆ మాటకొస్తే మన విజయవాడలోనే 1934 - ౩7 లో అనుకుంటా, డాక్టర్‌ తెన్నేటి చలపతిరావుగారు ధైర్యంచేసి పెట్టారు. వారే గగి2/ కూడా పెట్టారు. ఇంకో డాక్షరు శేషగిరిరావుగారు. విజయవాడలో గుడివాడలో '“రక్తపుబ్యాంకు" కూడా పెట్టారు. విజయవాడలో మొదటి 1.8.8.5. డాక్షరుగారు, చాగంటి సూర్యనారాయణమూర్తిగారు. పల్టణంలోనే వాతావరణం కాలుష్యాలు ఏమీ లేకుండా ఉండేది. నిర్మానువ్యంగావుండి స్టేషనునుండి గవర్నరుపేట రోడ్డు వారకు ఇంటికి వెళ్ళేలోపల దొంగలు కొట్ట? రు. అంత నిర్మానుష్యమన్నమాట ఆవాటి బెజవాడ. ఆలాగే దానికి తగినట్టుగానే వుండేవి ఆవాడు వైద్య సౌకళ్యాలు. మరి ఇప్పుడో! ఎన్ని నర్చింగుహోములు, ఎన్నో ఆధునిక పరీక్ష సాధనాలు, కోట్ల కొలది ఇర్చులతో ఏర్పాటై న వైద్య సౌకర్యాలు. అవి కూడా ఒక “పరిశ్రమ (క్రింద మారినాయి. అయితే ఏం, సౌకర్యం అంటూ వుంట ఏదోవిధంగా జనసామాన్యం ఆధునిక వైద్య సౌకర్యాలతో బాధలు నివారణ చేసుకోవచ్చు.

(వపంచంలోనవి “ఆరోగ్య” పధకాలన్నీ 'కేందదీకరింపబడి (వ్రపంత ఆరోగ్య సంస్థ ద్వారా (1౫.11.00), 2000 సంవత్సరంనాటికి అంటే 21వ శతాబ్దంలో (వ్రవేశించేనాటికి అందరికీ, అన్ని దేశాలలోవున్నా బీదా గొప్పా తేడాలేకుండా అన్ని వర్గాలవారికీ ఆరోగ్యం (పసాదించే పధకాలను రూపాందించారు. ఆనాడు, మహచికి మావే. టీకాలు వున్నయి. అవికూడా విన్తృుతంగా వేయకపోవడంవల్ల మహచి వచ్చి ఎంతోమంది ముఖాలమీద గుంటలుపడీ మశూచి ముఖాలు మన ఆరోగ్యపతాకంమీద గుర్తులుగా మిగిలిపోయినవి.

174 మా తరం కఠ ఇప్పుడు వ్యాధి నిరోధక కార్య(కమాలవన్లి ప్రపంచంలోనే మశూచి లేకుండా పోయి, మహచి టీకాల అవసరమే లేకుండా పోయింది. ఇప్పుడు తట్టమ్మ (4431ల) లేక తడపర్శ కోరింత దగ్గు గొంతువాతం (010146౧2) ధనుర్వాతం (6౬౧4) గవద బిళ్ళలు ()43%09) మొద్యలైన అనేకవ్యాధులను వ్యాధినిరోధక టీకాలద్వారా నిరోధించగలుగుతున్నాం. “పోలియో” వ్యాధి, అభివృద్ది చెందిన దేశాలనుండి తరిమివేయబడింది. మన దేశంలో కూడా ఈ వ్యాధి నిరోధక టీకా కార్య[కమాలు చురుకుగా సాగుతున్నాయి. ఆందుచేత మన సగటు జీవితకాలం లూ సంవత్సరాలనుండి ర్‌ సంవత్సరాలవరకు పెంచుకున్నాం. ఇంత ఆధునిక చికిత్సలున్నా మన పధకాల కేంద్రీకరణ అంతా వ్యాధినిరోధక కార్య్యకమాల మీదే కేంద్రీకరిస్తున్నాం. అదే సరిఆయిన ఆధునిక వైద్యవిధానం.

ప్రతివూరికి త్రాగుటకు, మంచినీరు, పరినర వొరిశుధ్యము, ఊరు తేలికగా చేరుటకు రహదారి మార్గాలు, విచక్షణా రహితమయిన మలమూథత విసర్జన అలవాట్లనుండి (ప్రజానీకాన్ని మళ్ళించటం, మొదలైన కార్యకమాలు ముఖ్యమయినవి. విద్య, ఆరోగ్యనూ(త్రార అనునరణ, ముఖ్యమయిన పధకాలుగా త్వరలో ఆమలు పరచటానికి కోట్ల రూపాయలు ఖఇర్చుపెడుతున్నాం. ఈ పధకాల మూలంగానే అభివృద్ది చెందిన వాళ్చాత్యదేశాలు ఎంతో సుఖవంతమయిన జీవిత విధానానికి అర్లత పొందాయి. మనకు అనాదిగావున్న అంతః పద్ధి కార్యక్రమాలే కాకుండా, వివేకానందుడు “శచ్చు అండ్‌ వెస్టు' (0251 ఉ& */టబఖ అనే పుస్తకంలో చెప్పేనట్టు, బాహ్యశుద్దికీ కూడా మనం (ప్రాధాన్యం ఇవ్వవలె. అప్పుడే ఈ ఆధునిక రోగ నిర్భయ యంథత్రాలకంళే, మనలో రోగనిరోధక శక్తులు పెరిగి మనకు సాముదాయికంగా ఆరోగ్యం చేకూరుతుంది.

పళ! కవ్టజీవులకు కల్టు కావాలా ?

15 1 సైం59554 మ 340 40 01025 580010 రాట? ఆఖజరు[11+66[0౯0001101600- 10 ఉం ఇటీ! ౧౧% 1౧ ౧౦ఢడ1360గ. లం జరం గడు "ఆ-1021105౧” 6౧ లాం - "లట" ఖర

$0000ల1006 జరిం0ం౧రగంగఏటు; కాయకష్టం చేసే వారికి కల్టు, సారాయి పాయంతం బడలిక తీరుస్తాయి. అందుకు మనం అవరోధం కలిగిస్తే ఎలాగు ? అని వాదించే వారున్నారు. కష్టజీవులకు కావలిసింది కడుపునిండా పుష్టికరమైన ఆహారం. విజ్ఞానంకోసం వయోజన విద్య-అఆంతేగాని మత్తుపానీయములు కొదు. కాయకష్టం చేసేవారిక్తి వారికి సరిఅయిన కూలీ, తిండిలేక వారు తమ కష్టాన్ని మరచిపోవడావికి మత్తు పదార్థాలు (తాగుతారు. అదాక అలవాటుగా ఆయిపోయింది కొన్ని వర్గాలలో. అంతేకాని, కష్టపడేవారికీ తప్పక కల్గుసారాయీలు కావాలని కష్టపడవి వారు వాదిస్తారు. అదీతమాషా! కష్టజీవులకు కావలిసింది మనోవికాపాన్ని కలిగించే విద్య అని మళ్లీ నొక్కి చెబుతున్నా | కష్టపడేవారందరూ (తాగరు. పల్లెలో _రెతాంగాన్ని చూస్తే, పాలం మంచి రాగానే, వేడినీళ్ళ స్నానంచేసి, భోంచేసి ఎవరో ఒకరు చుట్టు ముట్టిచ్చి కబుర్లు

176 మా తరం కధ చెప్పుకుంటూ వుంటారు. అంతా ఆ చుబ్బు (తాగరు! మరి ఏకష్టం చేయకుండా, క్ల్షబ్బులలో కూర్చుని కాలక్షేపం చేసేవారికి , ఈ (తాగుడు ఎందుకు? మేము మెదడుతో పనిచేస్తున్నార్యఆందుకు మధుసేవ అవసరమనకండి! వ్యసనం కింద కాకుండా, ధూమపానం, కొద్దిగా మధుసేవ, మరి ఇతర భోగ విలాసాలు కోరటం మానవ సహజం. అంతేకాని అవసరం కాదు | అందుకని నూటికి ఆరవయి వంతులు తిిండీలేని జనాభా తమ ఆకలి ఇతర బాధలు మరిచి పోవడానవికి,(తాగనిస్తే వారి సంసారాలు తిండిలేక మాడాలి ! అందుచేత మద్యపానషేధ “చట్టం అమలు చేయాలంటారు! అంతేగాని “కల్తీ సారాయి చావులు” ఆపడానికి కంకణం కట్టుకున్నట్టు, విజ్ఞానులెవరూవా చించకూడదు.

“మద్యపాన నిషేధం" అనేక రకాలుగా ఆచరణలో పెట్టవచ్చు. అదొక "ెద్దయజ్ఞం. సమిధలుగా పేదలు ఆహుతి అవుతున్న నరమేధయాగం ఈ విషవలయాన్నుండి బీదవారిని రక్షించటం ఆలోచనా పరుల కర్తవ్యం. “కల్లు విప్తవం” గాంధీజీకి ఏరాజనం

“తెల్లవిప్లవం' తరువాత, ఎందుకో కాని, వెంటనే “కల్లు విష్ణ"ోవాన్ని గురించి (వ్రాయాలని పించింది. తెల్లవివన్నీ పాలు, నన్లనివన్నీ నీళ్ళు కావు” అనే సామెత వుంది. తెల్లనివి వాలుకాకపోతే “కల్లు” ఆయ్యే అవకాశం వుంది. మొరార్డీ దేశాయి (ప్రధానిగావున్న రోజులలో (1977) ఈ మద్యపాన నిషేధాన్ని దేశమంతటా నాలుగు సంవత్సరాల్లో అమలు పరుస్తానన్నాడు. అందులో ఒక రోజున “లయన్నుక్షబ్బు” వాళ్ళు మద్యపాన నిషేధాన్ని గురించి మాట్లాడాలన్నారు. అందుచేత ప్యతికలలో రాజకీయవేత్తలు చెప్పే ప్రోత్సాహకరమయిన (ప్రణాళికల గురించి చర్చించుకోటం పరిపాటయింది. అందుకోసం కొన్నాళ్ళుగా మరిచిపోయిన యీ నమన్యను ఆనాడు లయన్వుక్షబ్బు వారు చర్చిద్దామనుకోటంలోన తప్పేమీలేదు. ఇప్పుడా బాధ ఏమీలేదులెండి. మరో మొరార్టీ బోటివారు గాని, గాంధీగారిలాగ మద్యపాన నిషేధాన్ని గురించి తపవ పడేవారుగాని, రాష్టంలో ముఖ్యమంత్రిగా కేంద్రంలో (ప్రధానిగా అయ్యే అవకాశం లేదు. కాబట్టీ ( మేధావులు ఏవిధంగా, ఆలోచ నలు చెయ్యగలిగారో పూర్వాపరాలను చూద్దాం.

కష్టజీవులకు కల్లు కావాలా? 177

1915 లో మహాత్మా గాంధీ స్వదేశంలో దిగినప్పటి నుండి, 1920 లో నహాయ నిరాకరణోద్యమం ఆరంభించే వరకు, నిర్మాణ కార్య [కమం ఒక ముఖ్య భాగం, అందులో “మద్యవాన నిషేధం”, చాలా ముఖ్య మయిన అంశం. దరి_దనారాయణుడు, తన దరిద్రాన్ని జీవన్మరణ సమన్యల్నీ మరిచిపోవటానికి (తాగుతూ, మరీ దరిద్రుడవుతున్నాడని గాంధీజీ (గ్రహించాడు. ఆయనకన్నీ, అంతర్వాణి ఇంట్యుయిషన్‌ చెపుతూన్నదనే అభినివేశంతో ఇలాంటి ముఖ్యమయిన కార్యక్రమంలోని అంశాలు రూపాందించాడు.

ఈ నిర్మాణాత్మకమై న కార్య్యకమాన్ని స్వరాజ్యవుద్యమ కాలంలో, కల్లు మానండోయ్‌ బాబూ, కళ్ళు తెరవండోయ్‌” అని గొంతెత్తి, ఆవేశంతో ఊగుతూ తాగుమోతులను బతిమాలుతూ కల్లు పాకల వద్ద, (గావ, పట్టణ వీధుల్లోనూ వాలంటీర్లు వొడుకుంటూ పోయేవారు. కల్టుపాకల దగ్గిర ముఖ్యంగా (స్త్రీలు “పికెటింగు” చేసి ఎన్నో అవమానాలకు, పోలీసు వారి నుండి, కల్టు వ్యాపారస్థుల ముండి గురిఅయిన సంఘటనలున్నాయి. ఇది, ఒక దినచర్యగాను సాంఘిక దుష్టశక్తి మీద జరుపుతున్న పోరాటంగాను భావింపబడేది!

మనకు స్వరాజ్యం వచ్చిన వెంటనే రాజ్యాంగాన్ని రూపాందించు కునేటప్పుడు,గాంధీజీ శిష్యరికంలో పెరిగిన వారి సంఖ్య ఎక్కువగా వుండేది గనుక వారు, “మద్య పాన నిషేధాన్ని"ముఖ్యమయిన అంశంగా భూమికలో (620౧010 చేర్చారు! 1937లో (ప్రధమంగా కాం[ైను (ప్రభుత్వాలు, (బిటిమ వారి యాజమాన్యం వుండగానే పరివాలనలో ఛాయారూప అధికారం కొంత వచ్చినప్పుడు, రాష్ట (ప్రభుత్వాలు “మధ్యపాన నిషేధాన్ని ” చాలా ర్యాషైల్లో చట్టరీత్యా ఆమలు పరిచారు. అప్పుడు మ(దాసు రాష్ట్రం మొత్తంమీద 16 కోట్ల రూపాయల ఆదాయం వుంక్షే, అందులో మూడోవంతు, “మధ్యపానం” మీద, కల్లు వేలం పాటల ద్వారా వచ్చే ఆదాయంగా వుండేది. అయినా, సరేనని, శ్రీ రాజగోపాలాచారి. గారి వంటి వారు, “మద్యపాన నిషేధాన్ని” అమలుపరిచారు. ఆ అయిదు కోట్లు లోటి తీరటానికి “పేల్పు టాక్సు” అనగా అమ్మకాల మీద సన్ను విధించి, లోటును వూర్తి చేశారు. అయితే, తదనంతరవు (ప్రభుత్వాలు, “మధ్యపాన నిషేదం” అమలు చేయకుండా రద్దు చేశారు. అయితే

178 మా తరం కధ సి.ఆర్‌. విధించిన అమ్మకపు పన్ను దేశ వ్యాప్తం అయి, పెరిగి వినియోగదారులపై బరువుగా మిగిలింది! ఇదీ నేటి పరిస్థితి. వీతులు బోధించడమే గావి, అనుసరించే వ్యక్తిగత స్వభావం లేని వ్యక్తులు ఎక్కువమంది రాజకీయ నాయకులవటంతో, యీ కార్యక్రమం కుంటుపడటమే కాకుండా, చెత్త బుట్టలో కూడా పడింది. నెవూ (వ్రభుత్వంలోనే దీవికీ ఆలనా, పాలనా లేకుండాపోయింది. ఇహ తదుపరి (వభుత్వాల అశ్రద్ద సంగతి చెప్పనక్కర లేదు. మహాత్మ గాంధీ మనల్ని ముప్పయి సంవత్సరాలు, అంటే ఒక తరం వారిని పురం పెట్టి సుద్ది చేసి, అలవరిచిన భావాలన్నీ ఆయనతోనే దహనం చేశాం! నిర్మాణ కార్యక్రమంలోని ఆంశాలన్నింటినీ కూడా కలిపి కూడా ఆస్టి నిమజ్జ్ఞనంతో సేటిలో కలిపపేశాం. కాని, తిరిగి, తిరిగి ఆయన పేరు చెప్పుకుని, అప్పుడప్పుడు పునరుజ్జీవులమవుదామని, జవ చచ్చిన నిర్జీవ సమయాలలో అనుకుంటున్నాం. ఆయినా ఆయన పేరుతో కొన్ని మంచి మాటలు చెప్పుకున్నందువలన నష్టం లేదుగా. అందుకే ఆధోరణిలో ఈ “కల్లు విప్లవాన్ని” గురించి మనలో మనం తర్కించుకుందా మనినిపించింది. ఎవరెలా వున్నా బీదజనాభా (లాగటం వలన్మ ఆ పన్నుల వలన సంపన్నులకే లాభం! ఇది బీద జనాభాకు, చాలా ఆర్థిక ఆరోగ్య దురవస్థలు కలిగిస్తోందని లెల్టిల ద్వారా గాంధీజీ అందరినీ ఒప్పించాడు! అందుచేతనే అమానుషమైన అంటరాని తనం నేరం అనీ 'మద్య పాన నిషేదం ఆవసరమవి అమోదింపబడ్డాయి. ఈ రెండూ [గామాలలోని బీదవారికి హృదయ శల్యంవంటి బాధలే కదా! మద్యపాన నిషేధం (ప్రపంచంలో ఎక్కడా లేదు. ఈ నిషేదాజ్ఞలవల్ల, రాజబాటనుకాక చాటు మాటుగా నాటు సారాయి (లాగివందువన్లి (పాణ (ప్రమాదాలు ఎక్కువవుతాయి అని అనేవారున్నారు. కావి నేడు బాహటంగా కల్టు సారాయి దుకాణాలున్నా లాభాల కోసం వ్యాపారస్థులు, కల్తీ సారాయి అమ్మి నందువన్ల వందలుగా (ప్రాణాలు పోగొట్టుకొన్న వారున్నారు గదా! అందుచేత, మన బంగారం మంచిదయితే ఇంకొకళ్లనవి ఏం ప్రయోజనం! ప్రతి వ్యక్తికి తగిన విద్యాబుద్దులు నేర్పి, విజ్ఞాన వంతుణ్ణే చేపే పథకాలు అమలుపరిస్తే యీ పరిస్థితి తప్పుతుంది గదా. "కంసారి" తన భార్యకి నగలు చేసివా రాగి

కష్టజీవులకు కల్లు కావాలా? 179 కలపకుండా చేయలేడట! అలాగే, తాగుబోతులు తాగుతున్నంతకాలం, వ్యాపారస్థులు లాభాల కోసం యీ మోసాలు చేస్తూనే వుంటారు- దానికి తగిన శాస్తులు, శిక్ష ద్వారా చేయటానికి, మన చట్టాలలో ఎన్నెన్నో వున్నాయి. చిత్తపద్ది లేనప్పుడు, చట్టాలేమి చేస్తాయి!

కలు, సారాయి , ఇతర మత్తు పదార్దాలు, తాగటం మంచిది కాదని అందరూ ఒప్పుకునేదే ఆ అందరిలోనూ తాగే వారు కూడా ఉన్నారు. ఇది మంచి అలవాటు కాదని కూడా ఒప్పుకుంటారు కావి, సామాన్య మానవులం కాస్తో కూస్తో అఆ్రాత్యపు పనులు చేయకుండా ఉండలేం. అందుచేత ఏ అలవాటైనా పరిమితంగా చేయటం చేస్తే దోషం లేదంటారు. మద్యపాన విషేధం కూడదనే, వారందరూ మద్యం "సేవించేవారు కాదు! చట్టరీత్యా వ్యక్తుల ఆలవాటును, నిషేదించుకూడదనే తత్త్యంకల వారు మామే అనాలి. ప్రతివ్యక్తీ మంచి చెడ్డలు, తన పరిస్థితులు కలబోసి ఆలోచించి తనంతానే కల్టు సారాలు లాగడం మానుకోవాలి. అంతే.

పాశ్చాత్యుల ఆహార విహార విధానాలను చూస్తే వారి ఆలవాట్లలో ఏదో ఒక మద్య పానీయం తప్పక వుంటుంది. “విస్కీ” “బీర్‌ *, “జిన్‌ ” మొదలైన అనేక పానీలున్నాయి.. దోస్తులు కలిసినప్పుడు, విందు సమయములలోను, పండుగ సమయంలోను వారు తప్పక పె పానీయములు (తాగుతారు. మనం లతాగకపోయినా వారు ఏమీ అనుకోరు. అయితే, మీరంతా కలిసి ఉత్పాహాంగా తున్నప్పుడు “మీరంతా” ఏంతాగుతారు. అని ఆశ్చర్యంగా అడుగుతారు. ఏదో కాఫీ మొద్దలైనవి తాగుతాం అని, నేను చెప్పేవాడిని! చలిదేశమవి, తప్పక తాగాలవీ, ఆరోగ్యరీత్యా అవసరం అవీ అనడానికీ ఏమీ అవకాశం లేదు. అందుచేతనే అక్కడ కూడ్డా తాగనీ వారు కూడ చాలా మంది వున్నారు!

అతిగా తాగేవారు, అది లేకపోతే సుస్తీ చేసినట్లువుండే వారివి “ఆల్కహోలిక్సు” ఆంటారు - అటువంటివారికి అనేక కొత్త రకపు బొషధాలు ఇచ్చి, తాగుడు అంకే ఏవగింపు కలిగేటట్లు చేస్తి వారిని మామూలు ఆలవాట్లులోకి తీసుకువస్తారు. అటువంటి వారంతా ఒక సంఘంగా ఏర్పడి, ఒక రికొకరు వచ్చచెప్పుకువి, తిరిగి ఆ అలవాటు లోనికి జారకుండా చూచుకుంటారు! తాగుడులో ఎన్నోదోషాలున్నాయి. ప్రాశ్చత్యులు ఏది చేస్తే

180 మా తరం కథ అది అభిమానించనక్కర లేదు. వారిలోని మంచిని మనం, మనలోని మంచివి వారు, (గ్రహించి జీవిత పంధాను నిర్ణయించుకోవడం అనుసరించటం (శ్రేయస్కరం! ఈ మద్యపానం, అవసరమైంది కాదనీ ప్రమాదకరమైన వ్యసనాలలో ఒకటి అనీ అందరూ గుర్తించవలె. ఎంతో నాగరికులము అనే పాళ్చాత్యులెనా, ఈ అలవాటు మంచిదనరు. కాని చలి దేశాలవటంవలనవ, వారిలో ఎక్కువ మంది ఆ అలవాటులో చిక్కుకొని పోయారు. అంతే!

వెనకటికి భావకవి బసవరాజు అప్పారావుగారు

“కాలువలన్నీ శక్తో అయితే

నము[దమంతా సారా ఆయితో

వడుతూ లేస్తూ (తాగే

ఇలాయిల'ట్టే రాముడి కంకే

చదువుకున్నా (బామ్మర్గంతా

ఎల్లా గౌక్కువా? ఇంకెల్లాగెక్కువా?” అని (వాళారు.

ఒకే ఒక కల్గు (ప్రపంచమే వుంటే ఎంతో బాగుంటుందముకునే వారు కొంతమంది లేకపోలేదు!

సొంఘికంగా ఆమోదించక పోయినా, పీరాణికంగా దేవతలు సురాపానం చేస్తారన్మీ మందర పర్వతంతో మధనం ద్వారా సేకరించిన అమృతాన్ని మోహినీ దేవి పక్షపాతంతో, ఆ జీవామ తాన్ని, రాక్షనులకు ఒక్క చ్తుక్కైనా అందకుండా చేసి, దేవతలను అజేయులుగొ, ఆమరత్వం పొందిన వారుగా చేసిందంటారు. దేవతలే లాగి అమరత్వాన్ని పొందినప్పుడు, మనం కూడా, యీ కలియుగ అమృతాన్ని అయినా కొంచెం 'సేవిద్దాం అని అనుకొని సంతృప్తిపడేవారు కొందరుండకపోరు!

ఏను ప్రభువు కూడా (దాక్టరసాన్ని, వైన్‌/భక్తులకు పంచి మితంగా తాగమని చెప్పి వుండవచ్చు. అలా తొగటాని ్న మరో విధంగా నమర్థించుకోవచ్చు. అయితే, మహమ్మదీయ మతంలో తాగకూడదని వున్నదిట. అయినా ఈ విషేధాలు పాటించేదెవరులెండి! ఇది .సిక్కూు మతంలో కూడా నిషేదింపబడింది. మితంగా (తౌగండని - (బిబిమ గవర్నమెంటు వారు కూడా చేశారు!

కష్టజీవులకు కల్లు కావాలా? 181 1920లో గాంధీగారు [పారంభించిన సహాయ నిరాకరణోద్యమంలో, మద్యపాననిషేదం, దానికి షాపుల ఏకిటింగువుండేదని చెప్పాగదా. నిజంగా (బిటిమవారి బౌదార్యంతో కూడిన విజ్ఞతను మెచ్చుకోవాలి. వారు, గాంధీగారి మద్య విషేధ (ప్రచార ఉద్యమానికి తట్టుకోలేక, (తాగవద్దని చెప్పే మనస్సులేక్క “మితంగా తాగండి” అని, ఒకనైతిక పరమై న బంపరెన్సు (ప్రాపగాండా పెట్టారు. దానికి కొంత మంది యువకులకు ఉద్యోగాలు కల్పించి, “జెంపెరెన్సు” (వచారకులుగా జీతాలిచ్చి (ప్రచారం చేశారు - ఇదో కట్టుకధలా లేదూ! కాని, అక్షరాలా నిజం. నిరంకుశ (వభువులైన (బిటిమవారే. గాందీగారి ఉద్యమసమయంలో ఈ విధమయిన వుద్యోగాలిచ్చారంకే, గాంధీగారి మద్యపాన నిషేధ వుద్యమం ఎంత, నీతివంతమయిందో ఎంత ఉధృతంగా జనాదరణ పాందిందో తెలుస్తూంది. ఆ జనాదరణలో కొంత భాగమయినా పంచుకానుటకే (బబ్రిటిమ పాలకులు ప్రయత్నించి వుండాలి.! మహాత్ముడు తన నిర్మాణకార్య(కమములు ఎంత విరోధ్యులైన పారిక్శులెనా వేలెత్తి చూపునట్టు చేసెడివారుకారు. ఆయనకు అలాంటి మార్గాలు తట్టువి! (వభుత్వపు ఆదాయం మట్టుపెట్టటట్టువుండేవి. ఆందుకే ఆయన విధానాలను ఎలా ఎదుర్కోవాలో అని బిటిమ పాలకులు తడబడి పోయేవారు. గాందీగారిని గౌరవించాలంటే కనీసం మద్యపానం చేయకుండా వుండాలి! ఒక లతడవకాం[గెను (వబులత్వంలోనో, గాంధీగారి జన్మదినోత్చ్సవమయిన అక్టోబరు రెండవతేదీనాడు మద్యపాన నిషేధ చట్టాన్ని రద్దు చేశారు. అంటే ఎత్తి వేశారు. గాంధీజయంతి ఉదయమునాడే కాంగ్రెస్‌ గవర్నమెంటు ఒక రాష్టంలో మద్యపాన నిషేదం రద్దు చేశారేమిటని (వజలు ముక్కుమీద వేలు వేసుకున్నారు. తరువాత, ఆ ముఖ్యమంధతిగారినే కొందరు ఇదేం అన్యాయమయ్యా అని (పశ్నిస్తే ఆయన ఆశ్చర్యచకిత్తుడై, ఆది తన అభిమతమేకాదన్హీ ఆ పారపాటు ('ప్రచురణను ఈ విధంగా సర్షి చెప్పాడు. అక్టోబరు ఒకటవతేదీ, గవర్నమెంటువారి “ఆబ్కారీ నంవత్వరం” అంతమవుతుంది. అందుచేత “నిషేరాజ్ఞను' తొలగించే ఆర్హరు ఒకటవ తేదీన వచ్చింది. దొనిని రెండవ తేదీనాడు ప్యతికలు ('ప్రకటించినాయి. అది ఇర్మవశాత్తు

182 మా తరం కథ అక్టోబరు "రెండవ తేదీన జరిగినట్లు అర్ధం వచ్చేటట్లు ఉండటం దురదృష్టకరమని, ఆ ముఖ్యమంత్రి అంగీకరించారు. మన వక్ర విధానాలు ఎలా ఉన్నాయో, ప్రకటనలు కూడా దానిని వెక్కిరించే విధానంగా ఉండటానికి ఆశ్చర్యపడనక్కర్లీదు మరి. తాగుడు = గాంధీజీ ఆవేదన

గాంధీ యుగంలో తాగేవారి సంభ్యే చాలా తక్కువగాఉండేది. తాగేవారు కూడా చాటుగా తాగేవారు. అదుగో ఆయన తాగుతాడుట అని, ఆశ్చర్యంగా చెప్పుకునేవారు. ఎవరేనా ఎక్కువగా తాగిపడిపోతే, ఆయన తాగి పడిపోయాడుట, అని ఒక విశేషంగా చెప్పుకునేవారు. రోజూ తప్పతాగి క్షద్బులనుండి, ఇంటికి మోసుకుపోవలసిన జనాభా ఎక్కూవయిన ఈ రోజులలో, ఆ లజ్జ పూర్తిగా పోయింది. “పాగతాగని వాడు" దున్నపోతయి పుట్టున్‌ ” అనే పద్యంలో “తాగనివాడు ఏం మనిషీ" అనే 'ద్రవ్యోల్పణయుగంి అని నీతి భావ యుగం” ప్రస్తుతం నడుస్తోంది. తాగటానికీ వాపం, పుణ్యాలకూ సంబంధంలేదు. బీదలకు ధననష్టం, ఆరోగ్య విహీనత, దరి(దానికి పునాది ఆయి దారి వేస్తుంది. జీవితమే (ప్రమాదకరంగా తయారవుతుంది. నష్టమనేది బ్లీదెనా గొప్పయినా ఒకే విధంగా వుంటుందనుకోండి. అయితే, బీదవాడు తాగ్గి గొప్పవారిని ఎలా పోషిస్తున్నాడో, మన బడ్జెట్టు లెక్కలు చూస్తే తెలుస్తుంది! స్వరాజ్యానికి పూర్వయుగం గాంధీ యుగం అందాం. అంక 1920, 30, 50 వరకూ ఒక తరంగా భావిస్తే ఆ తరంలో ఇన్ని కల్లు దుకాణాలు లేవు. ఎక్కడో ఒక చోటతప్ప, ఇన్ని (త్రాగే బార్‌లు రెస్టారెంట్‌ బార్‌ 'ప్రతివీధికీ పట్టణాలలో కాఫ హోటలు లాగా ఎనో రకాల విస్కీ లుమొదలెన మద్యపావీయాలు అమ్మే దుకాణాలు లేవు,

పెద్ద పెద్ద _రెల్వేస్టేనులలో “స్పెన్సర్‌ కంపెని వారి పానీయ శాలలుండేవి. అందులో కాఫీ (బెడ్డు, ఇళర మాంసాహారంతోపాటు యీ “విస్కీ “జిన్‌ లు' కూడా అమ్మేవారు. అవి ఎక్కువగా దొరల సౌకర్యార్థం ఉండేవి.డబ్బు వున్నవాళ్ళు మన వాళ్ళుకూడా వెళ్ళేవారు. ఇవి కూడా ఉదాహరణకు, మ(దాసు నుండి కలకత్తా వెళ్ళేదోవలో ఆం(ధదేశంలో "పెద్ద స్టేషన్నులైను విజయవాడ, రాజమం, విశాఖ పట్టణం మొదలైన స్టేషనులలోనే ఉండేవి. వుషారుగా

కష్టజీవులకు కల్లు కావాలి? 2 183 తాగతలుచుకున్నవారు స్టేషన్‌లో ఉన్న యీ “కాఫీ శాలలకు' పోయి వస్తూవుండేవారు. విజయవాడ వంటి పట్టణాలలో ఎవరేనా పెద్దమనుష్యులు విజయవాడ ప్లాటయుఫారంమీదకు వెళ్ళి వస్తున్నారంటే సాయంకాలంపూట, ఈ మధుసేవకే అని అంతా అనుకునేవారు. ఆలా అరుదుగా మాతమే తాగేవారుండేవారు. శ

ఇహ బాగా తాగేవారు కూడా తాగినప్పుడు పల్లెలలో కూడా పెద్దల ఎదటపడకుండా తప్పుకుని తిరిగేవారు. తిరుణాలలోను, అమ్మవార్ల జాతర్హలోను కట్లసారాయీలు తాగి హుషారుగా గంతులు వేస్తూ పూనకాలు పూనినట్లు ఆడుతూవుండేవారు. ఇలా తాగుడనేది చాటునమాటున మామే వుండేది.

యువతరంలో తాగేవారు బహుతక్కువ మంది, పెద్దకులాలలో ఉండేవారు. మరి ఇప్పుడు స్వరాజ్యం వచ్చిన తరువాత మన గవర్నమెంటు వేయు (ప్రణాళికల 'ఆబ్కారీ' రాబడి ఒక పెద్ద భాగమయింది. ఈ “ఆబ్కారీ రాబడీలేకపోతే అభివృద్ధి పథకాలే లేవనే పరిస్థితి ఏర్పడింది. ఈ 'పీనుగులమీది పీండాకూటితో' ఎంతవరకు మన (వణాళికలు బీదజనాభాకు ఉపయోగపడుతున్నాయో చూస్తే ఎందుకు ఇంతో గుడ్డిగా మన పొలకులు, అందులో గాంధీ వారసులమని చెప్పుకునే రాజకీయ పార్టీలవారు, ఆబ్కారీ రాబడి అతి ముఖ్యం అని పరిగణిస్తున్నారని విశదమవుతుంది. స్వరాజ్యం రాకపూర్వం మనకు “మద్యపాన విషేదం' మీద, పత్యంమీద ఉన్నంత నమ్మకం ఉండేది. సత్యాన్ని పూర్తిగా అమసరించక పోవచ్చు. కాని యీ తరంవచారికి సత్యంమీద, ఆచరణమీద , రెండు విధాల మీదా నమ్మకంలేక్క ఏదో విధంగా రాబడీ హెచ్చించి వ్రణాళికల ద్వారా “సంక్షేమ పథకా'లను అమలులోకి తీనుకు వచ్చి బీద ప్రజలకు “శ్రేయోరాజ్యం' ప్టాఏద్దామనే దృష్టితో అదీ ఒక ఆశయంగానే వడిపిస్తున్నారు. కాని, ఈ “మద్యం' వల్ల వచ్చేరాబడి మీద ఆధారపడటం మూలంగా ఈ “సంక్షేమపథకాలుి ఎంత “వాస్వ దృష్టితో నడున్తున్నాయో తెలుస్తుంది. అందుకే గాంధీగారు అంత ఆవేదన పడేవారు. గాంధీగారి వేదనకు కారణం ఆయన అహర్నిశలూ బీదవారిని గురించి ఆలోచించటమే! మనవ ఆర్థిక ప్రణాళికలు - బడ్జెట్టులు - గాంధీగారి దూరదృష్టి ముందు విలవలేవు.

సట![11 మేనరికాలు = పూరా వరాలు 141469 9510058 ౧౮౦౮55; (112స4ఉమిమ4పి ట్ర 16 180 ఓటిలగు 30463 ర20్వరట౯ 0౯ ౧౦04ల 9004టఊం అంబటి. కసం ౧౦6టం 09ల6ంగు 8లంటం20/ - 10% 9 గ్యక[01 ౪1000- 941 ఆంగ! 6౪6100 & 8811000001 10064 26 12౧౫66 (0 ౦౯౦0౦63211 = శసంగిలగర0/ ఉపటురు = &ీ 90162060 4011206 [0511001 280 6301 0[గజగ్సాస0్వ ౧౦౮౩13 2 6 111064 గాయలు. మవ హిందూ కుటుంబాలలో మేనత్త మేనమామ బిడ్డలకు పెళ్ళివరున పుట్టుకతోనే నిర్ణయమైై ఉంటుంది. అంకే తండ్రికి అప్పగారు గొని చెల్లెలుగావి ఉంజే వీళ్ళ పిల్లలతో వాళ్ళ సోదరుడి పిల్లలకు వివాహం ధర్మసమ్మతమనవి శాస్తం చెపుతుంది. మన ధర్మశా(స్తం ఇందుకు అంగీకరిస్తున్నది. ఆయితే అన్నదమ్ముల బిడ్డల మధ్య ఇది నిషేధం. కాని ముస్టిములలో ఈ సంప్రదాయం మనకు వ్యతిరేకం అన స్నదమ్ముల బిడ్డల మధ్య వివాహసంబంధాలు వాళ్ళలో

185 మా తరం కథ తప్పుకాదు. అయితే మన సంప్రదాయం ఈ విధంగా ఎందుకు నిబంధిస్తున్నదో పరిశీలిద్దాం.

జీవశ్యాస్తం (ప్రకారం పురుషుని రేతస్పులోని “జీన్సు[జన్యుకణాలు) ఎక్కువ శక్తిమంత్తాలె సంతానంపై ఎక్కువ (ప్రభావకీలం కలవిగా ఉంటాయనే నమ్మకం. ఇదే (ప్రధానోద్దేశమై ఉండవచ్చు. అయితే ముస్లిములలో హిందువులకన్నా భిన్నమై న ఆచారం ఎందుకు అమలులో ఉన్నదో తెలియదు. ఆయా దేశాలవారు ఆయా మత సంప్రదాయాలవారు ఆయా పరిస్థితుల కనుగుణ్యంగా ఈ ఆచార వ్యవహారాలు సృష్టించుకున్నారేమో ననిపస్తుంది. అందువన్లినే మన (ప్రాంతంలో ఆత్తకూతురివి పెళ్ళాడటానికి గావి, ఆత్త కొడుక్కు పిల్ల నివ్వడానికి కాని అభ్యంతరం లేకుండా పోయింది. అదేవిధంగా ముస్లిములు తమ అన్నదమ్ముల బిడ్డలు పెళ్ళిచేసుకోవటంలో ఎటువంటి ఆటంకం లేకుండా చేసుకున్నారు.

ఇంకోవిషయం. దగ్గర రక్తసంబంధీకులు వివాహం చేసుకుంటే వాళ్ళ పిల్లలకు పుట్టుకతో కొన్ని లోపాలు కలగడావికీ ఎక్కువగ అవకాశం ఉందనీ, ఆది వాంఛనీయం కాదనీ ఆధునిక శాస్తవేత్తలు అంటున్నారు. అంటే గుండె జబ్బులు, బుద్ధిమాంద్యం, ఆఅవయవవెకల్యం మొద్డలైనవి రావచ్చని వారి ఉద్దేశం. అది కాక సాధారణంగా వచ్చే ఉబ్బనం, అతిమూ(తం, రక్తవుపోటు, గుండెపోటు జబ్బులు మొదలైనవి వంశపారంపర్యా కొందర్శికైనా దగ్గరి వంశీకులనుండి రావడానికి అవకాశం ఉంది.

ఇంతకుముందు అధ్యాయాలలో మా నాన్నగారి తల్లికి బాగా ఉబ్బసం వుండేదని చెప్పాను. నాన్నగారి తంశడికి మధుమేహవ్యాధి ఉండేది. ఈ ఉబ్బవమే మా పెద్ద మేనత్తను జన్మంతా వేధించింది. ఆయిదో మేనత్త పోమిదేవమ్మగారివి (క్రుంగ దీసింది. చైనం వారికి ఆంటే మా చిన్నమేనత్త కుటుంబం వారికి ఉన్న ఆర్థిక పరిస్టితుల బాధలే కాకుండా ఈ ఉబ్బనం వ్యాధి బాధకూడా ఉండేది. అందరికన్నా ఆఖిరివారెన మా నాన్నగారి జీవిత గమనం ఉబ్బపంతో పూర్తిగా మారిపోయింది. అట్టా ఇట్లా కాదు ఆ మార్పు. పెద్ద చదువులు చదివించి ఏ జడ్డీ పదవికో వస్తారని మా తల్లి తండ్రి రంగారావుగారు ఆశలు పెట్టుకోగా మ(దాసు చదువులో కాలేజీలో (ప్రవేశించగానే మా నాన్నగారికి ఉబ్బపం (ప్రారంభమైంది. సము[దపుగాలి పడక ఈ ఉబ్బసం (ప్రకోపంచిందనూకున్నారు.

మేనరికాలు - పూర్వాపరాలు 186 కాని తరవాత జన్మంతా ఎన్ని ప్రదేశాలు మార్చినా ఈ ఉబ్బసం నుంచి తప్పించుకోలేక బాధపడ్డారు నాన్నగారు. చదువు మానేసి తరువాత జీవనోపాధికి ఎలిమెంటరీ స్కూలు టీచరుగా ముప్పయి రూపాయల ఉద్యోగం చేయవలసి వచ్చింది. బతకలేక బడిపంతులనే సామెతను నిజంగా సార్ధకం చేసుకున్నారు. అయితే ఇందులో ఒక విచ్చితం ఉంది. ఈ సామెత మా నాన్నగారి పట్ల వర్తించదు. ఆయన బతకలేక బడిపంతులు ఉద్యోగంలో చేరలేదు. ఈ ఉద్యోగమైతే విశ్రాంతిగా ఉంటుంది. సెలవులు ఉంటాయి ,పల్లెటూళ లోనైతే బడికీ కూడా ఓపీక ఉన్నప్పుడే వెళ్ళవచ్చు. సుఖంగా ఉంటుంది ఈ ఉద్యోగమైతే అని నెల్లూరులో రెండు సంవత్సరాలు “టీచర్స్‌ (మైయినింగ్‌' కోర్చ్పు' పూర్తి చేసి కృష్ణా జిల్లాలో కుగ్రామమైన ఎలుకపాడు పొరశాలలో టీచర్‌గా చేరారు. ఆయనక్కడ ఉపాధ్యాయుడిగా చేరారనటం కంటె ఆ ఊరు వెళ్ళి అక్కడ 'పప్రథమంగా (ప్రాధమిక పొరశాలను (ప్రారంభించారు. ఊరి వాళ్ళంతా ఎంతో ఉత్సాహంగా ఆదరించారు. మా కుటుంబ జీవితం అక్కడే (ప్రారంభోత్సవం జరుపుకుంది. ఆ పల్లెటూళ్ళలో ఆయన ఉపాధ్యాయత్వ మంతా వేరీ అధ్యాయంలో (ప్రసక్తమైంది. ఇప్పుడు చెప్పాల్సిందేమంటే ఆ తీవ్రమైన ఉబ్బసంవ్యాధి మా నాన్నగారి బీవిత గమనాన్ని, "కెరీయర్‌ "ని ఏ విధంగా మార్చివేసిందో అదంతా ఇప్పుడునా కళ్ళముందు మెదులుతున్నది. వంశవారంపర్యా వ్యాధులు జీవితంలో ఏ దశలోనైనా ఏ స్థాయిలోనైనా ఏ మెట్టులోనైనా రావచ్చు. మా నాన్నగారి అక్కగార్డు ఇద్దరు తిరుమలమ్మగారు, సోమిదేవమ్మగారుు మా నాన్నగారు వంశంలో తీవ్రమైన ఉబ్బసవ్యాదితో బాధపడ్డారు. ఈ విషయం మా కుటుంబాలవారంతా గమనించారు. అందువల్లనే మా పెదనాన్నగారి కూతురిని వర్ధసనమ్మక్కయ్యను మా సీతమ్మత్తయ్య కొడుకే. లన్రీవారాయణ బావకు ఇస్తామని ఈ సంబంధం కుదర్భటానికి మా కృష్ణయ్య మామయ్య వెళ్ళినప్పుడు వర్దనమ్మకు కూడా ఉబ్బసం రావచ్చుననే భయంతోనే ఆ శివరామయ్య మామయ్య తిరస్కరించి ఉండవచ్చు. మా పెదనాన్న గారికి ఇందువల్ల ఛాలా కోపం కూడా వచ్చింది. అప్పుడు మా వర్హనమ్మక్కయ్యకు ఎనిమిది తామ్మిదేళ్ళే. బంగారపు

187 మా తరం కథ బొమ్మలాగా ఉండేది. మా పెద్దనాన్న ఆ పిల్లకు ఉబ్బసం వస్తుందనీ బాధపడుతుందనీ ఎట్లా అనుకుంటారు? అయితే వర్రనమ్మక్కయ్యకు ఉబ్బసం రాలేదు. వివాహమై న తరవాత గంపెడుమంది పిల్లలతో మభఖింగా కాలం గడిపింది. మృరెతే చివరి చివరి రోజులలో కొంచెం దగ్గు ఆయాసం పాడసూపింది. అంత మామే. ఇందువల్ల ఆమె ఉబ్బసవ్యాధి బాధ అనుభవించలేదనే చెప్పాలి.

తలచుకొన్నప్పుడల్లా మా నాన్నగారి జీవితయా[త నన్ను బాధ పెట్టి. ఈ విధంగా వంశపారంపర్య ఉబ్బసవ్యాధి ఆయనకు రావడం, దీనితో ఆయన జీవితగమనమే పూర్తిగా మారిపోవడం, పట్నంలో పుట్టి పట్నంలో పెరిగి పట్నవాసం చేసీన మా అమ్మ పల్లెల్లో తన జీవితమంతా గడపడం తలచుకొంట నాకు బాధనిపీంచేది. నాకు కూడ వంశంలో ఉన్న ఉబ్బసంవ్యాధి అప్పుడప్పుడు బయటపడేది. మెడికల్‌ కాలేజీలో చేరి శవాలను కోయటానికీ వెళ్ళిన మొదటి రోజులలోనే తీవ్రమైన ఉబ్బసం, ఆయాసం నన్ను చుట్టుముట్టి నేను హాస్పిటల్‌లో చేరాల్సివచ్చింది. 'స్నేహితుడొకరు వచ్చి “పంతులూ, చదువుతావా? ఇంటికి పోతావా? అని నన్ను అడగటం మరపురాని సంఘటన. చచ్చినా ఇంటిక్షీపోను చదివి తీరుతానని దృఢనిశ్చయంతో డాక్టర్‌ కోర్సు పూర్తి చేశాను. ఇక ఆ తర్వాత మళ్ళీ ఉబ్బసం కన్పించలేదు. ఆ జబ్బు కూడానా మొండీతనాన్ని చూస్‌ భయపడిపోయి ఉంటుంది.

అయితే ఈ ఉబ్బసం విషయంలో నాకూ మా అమ్మకు ఉల్తర (ప్రత్యుత్తరాలు జరిగాయి. ఈ ఉబ్బసం ఎక్కడ వెంటబడుతుందో నన్న భయంతో నా వివాహం వాయిదా వేస్తూ వచ్చాను. ఆ రోజుల్లో అయితే మగపిల్లవాడికి 19, 20 సంలు రాగానే పెళ్ళి సంబంధాలు వస్తుండేవి. నేను మాం “డాక్టరి చదువు పూర్తిఅయితే గాని చేసుకోనని సంకల్పించు కున్నాను. మా నాన్నగారి లాగా నాకు ఉబ్బసంవ్యాధి (పకోపిస్తే తన కృషీ ఆంతా వృధా అవుతుందని మా అమ్మకు తెలియజేసేవార్లీ. అయితే మా అమ్మ తెలివిగా బాబూ రాజేం్యద్రప్రసాదుకు ఉబ్బసం లేదా ఆయన దేశ నాయకత్వం వహించటం లేదా? అని ప్రోత్సహిస్తూ ('వాపేది.

ఇలా కొంతకాలం గడిచింది. నేను సరేనమ్మా వెళి చేసుకుంటాను అని మా అమ్మకు చెప్పడానికి వైద్య చదువు ఆఖరు సంవత్సరంలో అమ్మ దగ్గరకు

మేనరికాలు - పూర్వాపరాలు 188 వెళ్ళాను. అప్పుడామె జ్వరంలో ఉంది. అది (క్రమంగా "టై ఫొయిడ్‌లోకి దింపింది. వైద్యం జరుపుతూనే ఉన్నాం. పదిహేనవరోజున ఆమె ఒక సాయంత్రం కన్ను ్నమూసింది. మా ఇద్దరు అన్నదమ్ముల వివాహాలు చూడకుండానే ఆమె వెళి పోయింది. ఆమె మరణించిన తేది 1939 జనవరి 26వ తేది. అదే సంవత్పరం జూన్‌ నెల 7వ తేదిన నా వివాహం జరిగింది. నేను జైల్లో ఉన్న సమయంలో మరి మూడు సంవత్సరాలకు వా తమ్ముడి వివాహం గుంటూరులో జరిగింది. మానాన్నగొరు ఉబ ఎసంవ్యాధితో బాధ పడుతూ ఉన్నా మా ఇద్దరి పెళ్ళిళ్ళు జీవితంలో సాధించిన అభివృద్ది చూశారు. కాని బీవితంలో మేము వెకి రావటానికి ముఖ్యకారకురాలు, మా అమ్మ మా చదువులు ఆఖరు దశలో ఉండగానే తన కృషి ఫలితం చూడకుండానే పోయిందనే విచారం ఆ జన్మాంతం మా ఇద్దరు సోదరులకు మిగిలిపోయింది. ఎంతో ఆరోగ్యంగా ఉండే మా అమ్మ మరణం విధికృతమే, కాకపోతే ఏ జబ్బు ఎరగని మా ఆమ్మ మరణం ఆరోగ్యవంతురాలిగా ఉంటూ పె ఫాయడ్‌ జ్వరంతో పోవడమేమిటి? ఎన్నో ఆహారనియమాలలళలో అదే వాతావరణంతో ఉన్న మానాన్నగారు ఏ జబ్బులేకుండా సుఖంగా ఉండడమేమిటి? మా కుటుంబాలలో వాళ్ళను గూర్చి తెలిసినవాళ్ళు ఆంతా “మా సుబ్బయ్యే'ముందు “లక్ష్మమ్మ? వెనక అనుకానేవారు. కాని విధి సంకల్పం వేరుగా ఉంది?

ఇదీ మా కుటుంబంలోని ఉబ్బసం ఉదంతం. ఈ ఉబ్బసం (ప్రభావమే నా వివాహం జరగడంలో ఆలస్యానికి కారణం. అంతేకాక నా జీవితం మీదనా ఆలోచనల మీద కూడా ఉబ్బసం కొంతప్రభావం చూపింది.

వంశపారంపర్యా సంక్రమించే మధుమేహం మా తండులలో ఎవరికీ రాలేదు. నాకూ మా తమ్ముడికీ 60 ఏళ్ళు దాటిన తర్వాత ఉన్నానని ఆంటూ వేధించకుండానే సుఖంగా మా జీవనంతో సహజీవనం చేస్తున్నది. అందుకు సంతోషం.

ఇదంతా ఎందుకు (ప్రస్తావనలోకి వచ్చిందంళే మేనరికాలు కూడునా? కూడదా? అని ప్రశ్నవేస్తే చెప్పడం కష్టం అని చెప్పడానికే. ఏమైనా వంశపారం పర్య వ్యాధుల నుంచి తప్పించుకోవాలంటే మరీ దగ్గిర నంబంధాలు చేసుకోకుండా ఉండటమే మంచిది. చేసుకున్నా ముంచుకొనివచ్చే (ప్రమాదం లేదు. అయితే ఇట్లా చేసుకొన్నవారికి ఏది వచ్చినా దీనివల్లే అనుకోవడం కూడా

189 న్‌ తరం కధ పొరపాటు. (ప్రతివ్యాధికి అనేక కారణాబుంటాయి. అన్నీ అందరికీ వర్తించవు. అందువల్ల మేనరికం చేసుకోవటం వల్లి ఏదో తప్పుచేశా మనుకోకూడదు. ఇష్టపడితే, కావాలనుకుంటే, తప్పదనుకొంఓ మేనరికం చేనుకుని ఆనందించండి. వ్లీలెనవంతవరకు పరాయిసంబంధాలే చేసుకోవడం మంచిది. కాని మేనరికాలలో కలిసిపోయినల్లు అల్జుళ్ళు కోడళ్ళు ఇతర సంబంధాలలో అల్టుకోవడానికి ఆతుక్కోవడానికి కొంత కాలం పడుతుంది. ఒక వేళ ఆటయివంటి సందర్భం వచ్చినప్పుడు మీది మేనరికమా? దగ్గరి సంబంధమా? అని డాక్టర్లు వేసే (ప్రశ్నలను భాతరుచనేయకండి. ఇంగారుపడకండి.] ,

ల [ వంశపారంపర్య వా ధులు 020014 ౨1ఏ945్‌ [5 60092%084421003 యంజయుటు ఒరి 00%%0౧ 200008 006 గ౧ఖా13బ్రైద రం046ట కం్క0063103. ₹ఏటుం ౧ఖాగష్యలం జం ాంగ టగులుఖటేయంక 2064006 జల[10 శంటూషరయడ. 530% గలమరుడ003 జం *ట్సా/00౧0001 1108 ు31ట ఓం. వమా వంశంలో ఉన్న ఉబ్బసవ్యాధి మా వర్హనమ్మక్కయ్య మేనరికానికి అడ్డొచ్చిందని చెప్పాను. వంశంలోని సంతానంలో మనునలు, మునిమను వలవరకు యీ వ్యాధి వంశషారంపర్యా సంక్రమించవచ్చు. ఇది అందరికీ తెలిసిన విషయమే. అయితే మా వర్ధవమ్మక్కయ్యకు ఈ వ్యాధి రాలేదు. ఈ వ్యాధి ప్రపంచంలో చాలామందికి వుందని కొన్ని లక్షలమంది దీవి వల్ల బాధపడతారనీ మనకు తెలును. ఊపిరితిత్తుల మీద పరిశోధన చేసిన శాస్తజ్ఞాలు ఇది మరణానికి కూడా దారితీస్తుందని చెపుతారు. అయితే ఈ వ్యాధి

191 మా తరం కధ కనిపించినంత తీవంగా (పాణం తీయదనీ ఈ వ్యాధి ఉన్నవారు ఎక్కువ కాలం బతుకుతారని కూడా ఒక నమ్మకం జన పామాన్యంలో వుంది. ఇది పూర్తిగా సరి అయిన నమ్మకమని చెప్పలేము కాని, ఆయినా (ప్రాణంతీసే వ్యాధి కాదనీ, ఇది ఉన్నా చాలాకాలం జీవించి ఉండటావికీ ఆవకాశం ఉందనీ, జీవితానికి ఆవరోధం కాదనీ వైద్యులు చెపుతారు. ఆయితే మా వంశానికి ఈ వ్యాధి ఎంత బాధాకరంగా పరిణమించిందో చూద్దాం.

మా తాతగారి భార్య (తండి తల్లి'కు ఉబ్బనం ఉండేది. వారి కుమార్తెలలో "పెద్దదెన మా తిరుమలమ్మత్తయ్యకు తీవ్రమైన ఉద్బనం. ఆవిడ వితంతువు. సంతానం లేదు. సంతానం లేకపోవడం సంసారం చేయకపోవడం, అంటే చిన్నతనంలోనే వైధవ్య దుఇిం వె బడటంతో శారీరకంగా మానసికంగా ఆ బరువు బాధ్యళలు లేకపోయినా ఉబ్బసం ఆమెకు దూరం కాలేదు. బీవితమంతా అలా బాధపడుతూనే ఉండేది. చివరకు కాళ్ళకు నీరు వచ్చింది. అలా జరగటం గుండె బలహీ నతవల్ల. తద్వారా గుండెపోటు వచ్చి మరణించింది. గుండెపోటు అనేమాటను ఇప్పుడు హార్డ్‌ ఎట్టాక్‌ 'ఆనేదానికి వాడుతున్నాం. వీరు చూపి (క్రమంగా ఒళ్ళు వాచి గుండెజుబ్బుగా పరిణమించే ఈ వ్యాధిని “కంజెస్టివ్‌ ఫెయిల్యూర్‌” అంటాం. అదీ ఆవిడ జబ్బు. ఉబ్బసం వ్యాధితో చాలా కాలం బారపడేవారు గుండెమీద ఊపిరితిత్తుల బలహీనత వ్రభావం వన్ల మార్పులు కలిగి గుండె బలహీ నతవల్ల చనిపోతారు. నీరు ఆపటానికి గాని గుండెకు బలాన్ని ఇచ్చే యీనాటి బొషధాలు కాని ఆ రోజులలో లేవు. ఆయుర్వేద వైద్య (ప్రకారం ఉదయాన్నే లేచి ఆవు పంచితం ఒక చిన్న గ్లాసెడు తాగేది మా తిరుమలమ్మత్తయ్య. ఆవు మూ(తం కింద పడకుండా పంచివాతలో పట్టుకుని తాగేది. మూ(తంలో “'యూరియా" అనే పదార్ధం వుంది. అది మూతం ధారాళంగా వచ్చేట్టు చేస్తుంది. ఈశచాటికీ “'మూ(త చికిత్స" చాలా వ్యాధులకు అపూర్వమై న చికిత్సగా వాడతారు. ఎవరి నమ్మకాలు వారివి. అంతే కాదు. ఈ “మూత చికిత్స' వల్ల నయమైన వ్యాధులు కూడా ఉన్నవి. కొద్దికాలం కిందట మనకు (ప్రధానమంత్రిగా ఉన్న ఛ్రీ/ మురార్టీ దేశాయికీ యీ 'శివాంబు' చికిత [లో మంచి నమ్మకం వుంది. ఆయన ఇప్పుడు 90వ పడి వయసులో ఉన్నారు. ఈ వయనున కూడా ఆరోగ్యంగా ఉండటానికి ఈ చికిత్సే ఎక్కువ దోహదం చేసిందని వారంటారు. వినడానికి ఆసవ్యంగా ఉంటుంది. ఆయినా ఈ చికిత్స

వంశపారంపర్య వ్యాధులు 102 వల్ల లాభం పాందిన వారున్నారు ఎందరో. ఏ చికిత్స ఆయినా కొంత అనుభవం గల వైద్యుల దగ్గర చేయిందకుంపే తగిన ఫలితాలుంటాయి. ఈ చికిత్సకు సంబంధించిన (గ్రంధాలు ఇర్టీవులో, దేశీయ భాషలలో కూడా ఉన్నాయి. ఉబు బ్రప్యాధి మా తిరుమలమ్మ ఆత్తయ్యకు వచ్చినట్లు కాళ్ళు ముఖం వాస్తే దీన్ని “ఉబ్బువ్యాధి అనే వారు. ఉబ్బువ్యాథికి అనేక కారణాలు. ముఖ్యంగా గుండె జబ్బు, మూ(తపేండాల వ్యాధి, రక్తహీనత, సాధారణంగా ఈః వ్యాధికి కారణాలు. మా తిరుమలమ్మత్తయ్యకు వచ్చిన ఉబ్బురోగం గుండె బలహీనలవల్ల వచ్చింది. దీనికి మూలకారణం ఆవిడ దీర్టకాలపు ఉబ్బసవ్యాధి ఆయి ఉంటుంది. 'కేతనకొండలో మా మేనత్తగారి ఇంటిముందర పెద్ద గొడ్తసావిడి ఉండేది.

• అందులో దాదాపు పాలిచ్చే ఆవులు, గేదెలు ఒక పది పదిహేను వరకూ ఉండేవి. ఎక్కవగా అవులే ఉండేవి. మా అత్తయ్య తెల్లటి ముసుగుతో ఉదయమే ఆవుపంచితానికి వెళ్ళే దృశ్యం మా మనస్సులో అస్పష్టంగా మెదలుతోంది. తెల్లటి మల్లు పంచ ముసుగుతో ఉన్న వెనుకభాగమే గాని మరీ చిన్నతనం కదా మాకప్పుడు ముఖం భాగం గుర్తురావటం లేదు. నాకప్పటికి మూడు, మూడున్నర ఏళ్ళు ఉంటాయనుకుంటాను. ఎంత చిన్నప్పటి విషయాలు జ్ఞాపకం ఉంటాయో తెలుసుకోవడానికి నా చిన్ననాటి ఊహపోహలు కూడా ఒక నిదర్శనంగా తీసుకోవచ్చు. కుటుంబంలో మా తిరుమలమ్ముత్తయ్యే పెద్దావిడ. ఆవిడ తరవాత ముగ్గురత్తయ్యలకూ ఏ జబ్బు లేదు... ఆభిరత్తయ్య సోమిదేవమ్మత్తయ్య మాతం ఉబ్బసంతోను, కొంచెం లేమిలోను బాధపడ్డట్టుగా ఉంది. వాళ్ళలో ఆభిరువాడు మా నాన్నగారు. మా నాన్నగారికి దాదాపు 20 సంవత్సరాల వరకూ ఏ జబ్బులేడు. ఉబ్బసం సంగతి తలియదు. అందరి మధ్య గారాబంగా పెరిగారు. అందంగా తెలివితేటలతో చదువుసంధ్యల్లో చురుకుగా (శ్రద్దగా ఉండేవారు. అప్పట్లో ఇప్పటి ఎసీ.ఎస్‌.ఎల్‌.సి. వి “మ్కూలు ఫైనల్‌” అనేవారు. అప్పట్లో మా కుటుంబంలో మొదటగా ప్యాసైన వారు మా నాన్నగారే. మా పెద్దనాన్నగారెన యజ్ఞవారాయణగారికి ఉబ్బసం రాలేదు. ఈః విధంగా ఒకే కడుపున పుట్లేనవారికి వారసత్వంగా వచ్చే ఉబ్బసంలాంటి వ్యాధి

193 మాతరం కథ కొందరికీ రావడం, కొందరికి రాకపోవడం తమాషాగా ఉంటింది. కాని వారి శరీర నిర్మాణంలో ఇది వారి వారి “జీన్వు' పంపకాన్ని బల్టీ ఉంటుంది, ఉబ్బసం మా నాన్నగారికి చేసిన అపకారం

మా నాన్నగారిని కాలేజీలో చేర్చి పె తరగతులు చదివించటానికి మా అమ్మ తంీగారు మద్రాసు తీసుకవెళి గ్‌ కాలేజీలో చేర్చిన కొద్దిమాసాలకే ఆయనకు ఉబ్బసం వ్యాధి బయటపడింది. మా తాతగారికి అంటే తండ్రీ తండి తిరుమల రాయుడు గారికి అతిమూ(త వ్యాధి ఉండేది. మా నాన్నగారికి ఈ వ్యాధి రాలేదు గాని తల్లిగారికి ఉన్న ఉబ్బసంవ్యాధి వచ్చింది. ఉబ్బనసంలాగే అతిమూద వ్యాధి లేక మధుమేహం కూడా చాలామటుకు వంశపారంపర్యంగా వచ్చే వ్యాధే.

1912లో కలపటపు రంగారావుగారు తమ పెద్ద కుమార్తె లక్షమ్మనుమా నాన్నగారికిచ్చి వివాహం చేశారు.మా తాతగారు తన ఇద్దరు కుమార్తెలకు వర్తులను ఏ విధంగా ఎంపికచేశారో తలచుకొాంలు ఆ నాటికే ఆయన ఎంత ముందున్నారో తెలిసి ఆశ్చర్యమనిపిస్తుంది. ఆయన అప్పటికే అంత ఆధునికంగా ఆలోచించ గలిగేవారు. ఆ విషయం ముందు ముందు తెలుసుకుంటారు మీరు. పెళ్తినాటికి మా నాన్నగారు దబ్బపండు ఛాయలో ఒడ్డుకు తగ్గ పొడుగుతో అందంగా ఉండేవారు. అన్నదమ్ములలో తెలివితేటల్లో, చదువులో చురుకుగా ఉండేవారు. ెళ్లికాగానే వారి మామగారు అంకే మా రంగారావు తాతగారు అల్డుడికీ పెద్దచదువులు చెప్పేంచాలని మదాసుకు తీసుకొనివెళ్లి అక్కడ “అక్కడోపస్తీ కాలేజీలో చేర్పించారు. ఎఫ్‌.ఏ.క్లాసులో చేరారు మా నాన్నగారు. ఈ రోజులలో దీవినే ఇంటర్మీడియెట్‌ అంటున్నారు. అప్పట్లో దానిని “ఎఫ్‌.ఏ.' అనేవారు. ఇక ఆ కాలం నుంచి ఈ చదువు ఈ రెండేండ్లు కోర్సును అనేక మార్పులు చేసి కొంతకాలం ఇటయి హై స్కూలులోను తరవాత జూనియర్‌ కాలేజి అని కాదు మళ్ళీ ఇంటర్‌ మీడియట్‌ అని ఒక స్థిరమైన (ప్రాతిపదిక లేకుండా రకరకాల షేర్షతో పార్యప్రణాళికలు, పార్యవిషయాలు మార్చి పదేపదే (ప్రయోగాలు చేస్తున్నారు. మధ్య మధ్య అఆయోమయంలో పడిపోతున్నారు . సరే ఈ విద్యా ప్రణాళిక ప్రయోగాలను ఇక్కడ ఆపుదాం.. అప్పట్లో అంటే ఎనభై ఏళ్ళ కిందట ఉన్నత పారశాల తర్వాత కాలేజి మొదటి తరగతు లను ఎఫ్‌.ఏ. ఆంటారని

వంశపారంపర్య వ్యాధులు 194 తెలుసుకుంటే చాలు. అప్పట్లో ఈ చదువే గొప్ప. ఎవ్వరెనా ఆ రోజుల్లో ఏఫ్‌.ఏ గాని లేదా బి.ఏ.గాని ప్యాసైతే ఆయన ఎఫ్‌.ఏ గొరండీ వారు బి.ఏ.గారండీ అని పిలిచేవారు. చెప్పుకునేవారు. కాలేజీ చదువంకే ఆ రోజులలో అంత అరుదూ, గొప్ప అన్నమాట. అసలప్పచ్లో ఆంధధదేశంలోనే కళాశాలలు బహుతక్కువ. మన (పొంతానికంతా విశ్వవిద్యాలయం ఒక్క మద్రాసులోనే ఉండేది. మ(దాసు కొక ఇక కాలేజీ చదువులు రాజమండ్రీ విజయనగరాలలో తప్ప మరోచోట ఉండేవికావు. తరవాత కాకినాడలో ఏఠాపురం రాజావారి కళాశాల నెలకొన్నది. ఇప్పుడున్నన్ని లెక్కకు మిక్కిలి కాలేజీలప్పుడెక్కడివి.[ ఇప్పుడు వీధివీధిన, సందుసందున కనపడతాయి చూడాలంటే. అందువల్ల ఆనాటి పరిస్టితి ఈవాటి యువతరం ఊహి ంచ్చవెనా లేదు. అందుచేత మా నాన్నగారిని మా మాతొముహులు మద్రాసు వెస్లీ కాలేజీలో చేర్చించారంటే మహాగొప్ప అన్నమాట. ఆ రోజుల్లో మద్రాసు ప్రయాణమంటేనే ఒక గొప్పయా(త కింద ఉండేది. మా నాన్నగారి ఆయన మేనల్టుళ్ళందరూ “చిన్నాం' అని పేలిచేవాళ్ళు. (అంపే చిన్న మేనమామ అని అర్ధం). అందువల్ల మా నాన్నగారేదో పెద్ద చదువులకు అమెరికా వెళుతున్నట్లు భావించారాయన మేనల్టుళ్ళు. మా నాన్నగారు అత్రగారించ్లో ఉండి చదవుకున్న కథను మా నాన్నగారికి అత్తింటి కాపురం అని చెప్పవచ్చు. ఒకరకంగా చెప్పాలంటే మా నాన్నగారే కాపురానికి వెళ్ళారన్నమాట.

-.. దురదృష్టం ఏమంటే మద్రాను చదువు (ప్రారంభదశలోనే మ నాన్నగారికి ఉబ్బసం ఉధృతంగా పట్టుకుంది. ఎన్ని చికిత్సలు చేసినా తగ్గలేదు. అది సము[దతీరం కావడంపల్ల ఆ గాలి పడలేదని నిశ్చయించారు. గారిమార్చు కావాలనీ చోటు మార్చుకొవాలనీ గుంటూరు. మొదలైన (ప్రదేశాలలో ఉంచేందుకు (ప్రయత్నించారు. అవేవీ కుదరక మా తాతయ్యగారి మరణానంతరం కేతనకొండలో ఉన్న పెద్దఆక్క తిరుమలమ గౌరి ఆచ్చాదనకిందికి చేరారు. మరి పసినాటి నుంచి తల్లిలేని పీల్లవాడీలాగా ఆమే గదా "పెంచింది. అందుచేత మా నాన్నగారికి కేతనకొండే పుట్టిల్లు అయింది. అందుచేతే మా అమ్మకు అనుకోకుండా “అత్తగారి ఇల్లయింది',

ఇలా మా నాన్నగారు ఉబ స్ఫిసంవ్యాధితో బాధపడుతూ మానసికంగా శారీరకంగా నీరనపడి ఇహ పైచదువులు చదివే ఆఅవక్షాశంగాన్కిఆశగాన్కిఓపికగాని లేని

195 - మా తరం కథ వ్యక్తి అయినారు. నిజమైనా కాకపోయినా కొన్నిభయాలు కల్పించుకున్నారు. కాస్తోకూస్తో ఓపిక ఉన్నా నిజంగా తనకు శక్తి లేదనే భయంతో సగం దిగజారిపోయి ఉన్న ఓపీక కూడా పోగొట్టుకొని కేతనకొండలో ఉమ్మడికుటుంబంలో ఇమిడి తినికూర్చునే అలవాటు చేసుకున్నారు. కాస్త స్పైర్యం తెచ్చుకొని ధైర్యంగా నిలబడి చదువు కొనసాగిస్తే మా తాతగారి పలుకుబడి తోడ, ఆయనకు ప్వతహాగా ఉన్న తెలివితేటలవల్ల కాస్త పెద్ద ఉద్యోగమే ఏ కలెక్టరో, జడ్జి “హాదాకో పోవలసినవారు. కాని “బిల్లు కలెక్టరు హోదాకు సరిఅయిన ఎలిమెంటరీ స్కూలు ఉపాధ్యాయుడిగా జీవితమంతా పల్లైపొంతాలలో, కృష్ణా జిల్లాలోనే గడపవలసి వచ్చింది.

నాన్నగారు మనోదౌర్భల్యం పాలైనారు అని ఎందుకన్నానంకే ఆ పల్లెటూరయిన గన్నవరంలో (కృష్ణైజిల్లా) ఎలిమెంటరీ న్కూలు పని చేస్తున్నప్పుడు కొంచెం ఆ జిల్లాలో పలుకుబడి ఉన్న మా పినతాతగారు విజయవాడ వాస్తవ్యులెన డాక్తర్‌ ఘంటసాల సీతారామశర్మగారు విజయవాడలో ఎలిమెంటరీ స్కూలు కంటె రెండు రెట్లు జీతం ఎక్కువగా వచ్చే హైన్కూలు ఉద్యోగం వేయిస్తానంట, అబ్బో! హైన్కూలెతే రోజూ వేళకు వెళ్ళవలసివస్తుంది, నాకీ 35 రూపాయల జీతమే చాలునని సంతృప్తితో జీవితం గడిపారు. ఈ విధంగా పెకి రావలసినవారు, తెలివితేటలు కలవారు అయిన మా నాన్నగారు ఏమీ రాణింపు లేకుండా తృప్తితో జీవితాన్ని గడిపేట్టు ఉబ్బసం ఆయన్ను ఒక కంటకనిపెట్టి ఉంది. ఆయనమా[తం ఈ ఉబ్బసవ్యాధితో రోజూ ఎంతో బాధపడటం నా కళ్ళకు కట్టినట్లు ఉండి చాలారోజులు నేను కూడా ఆలా అవుతానేమోనన్న భయం పట్టుకుంది నన్ను. అందువల్లనే వా వివాహాంగీకారం నేను మా అమ్మకు వా వైద్యవిద్య పూర్తి అయిందాకా ఇవ్వలేక పోయాను. మా అమ్మకు ఎవరో జ్యోతిమ్యూలు చెప్పారుట. ఆమె తన ఇద్దరు కుమారుల వివాహం చూడకుండానే చనిపోతుందని. అదొక బెంగ ఆవిడ మనస్సులో ఉండేది. అదేమిటో ఆమె భయపడినట్టుగానే దిగులుపడినట్టుగానే ఆమె ఈ లోకాన్ని వదిలిపెల్టిన ఆరునెలలకు నా వివాహం జరిగింది. మా అమ్మ 1939 జనవరి 26వ తేదిన పోయింది. నా వివాహం అదే సంవత్సరం జూన్‌ 7వతేదిన అయింది. ఆమె ఆశలన్నీ, కన్న కలలన్నీ కొంతవరకు మా చదువుల ద్వారా తీరినా ఆనారోగ్యంతో బాధపడే భర్తతో జీవించి సగం దిగులుపడటమే కాక

వంశపారంపర్య వ్యాధులు 196 మా ఇద్దరి వివాహాలు చూడలేకపోతానేమోనన్న వేదనతో సగం కుంగిపోయి ఉంటుంది. ఇది కూడా మా కుటుంబానికి ఉబ్బసం వ్యాధి చేసిన ఆపకారాలలో (ప్రధానమైనది అవి చెప్పాలి.

మా వర్దనమ్మక్కయ్య పెళ్ళి మా మేనత్త సీతమ్మగారి కొడుకు లన్మ్మీనారాయణ బావతో తప్పిపోవటానికీ కూడా మా కుటుంబం ఆస్తీ అయిన ఉబ్బసమే కారణం. ఒకవేళ వర్రనమ్మ.క్కయ్యకు ఉబ్బసంగాని వస్తుందేమోననే గదా మా మేనత్త వాళ్ళు ఆ అమ్మాయిని కోడలుగా చేసుకోనన్నది. ఇందువల్లనే కదా మా పెద్దనాన్నగారు చాలా బాధపడింది. ఆయనకు చాలా కోపం కూడా వచ్చింది. తాను తన చెల్లెలు సీతమ్మను శివరామయ్యకు ఇచ్చేప్పుడు అతడికేమీంది? తాడా? బొంగరమా? అయినా తాను పూనుకొని ఆ పెళ్ళి జరిపించాడు. ఈవాడు కొంచెం రూకలు వెనకేశానని గర్వమేమో అనుకుని మా "పెదనాన్న చాలా బాధ పడ్డారు. అందువల్ల ఆ తర్వాత చాలా సంవత్సరాలు మా "పెదనాన్న తన చెల్లెలు సీతమ్మగారి ఇంటి గడప తొక్కలేదు. ఇదంతా ఇలా జరిగిందా! మా వర్దనమ్మక్కయ్య ఏమీ ఉబ్బసంతో బాధపడలేదు.

అప్పుడు మా పెదనాన్నగారు నందిగామలో రెవిన్యూ ఇన్స్‌ పెక్షరుగా పనిచేస్తూ ఉండేవారు. ఆ దగ్గర్లో మైలవరం వెపున్న కుంటముక్కల (గామకరణం గారి కుమారుడైన రాఘవరావుకు మా అక్కయ్యనిచ్చి వైభవంగా విజయవాడలో వివాహం జరిపించాడు. వారి జీవితం మూడుపూలు ఆరుకాయలుగా శోభతో వర్టిల్లింది. ఆ కుటుంబం దోపతోటలాగా కలకలలాడింది. చుట్టుపక్కల (గ్రామాల వారితోనే ఇచ్చిపుచ్చుకోవడాలు దరిగినందువల్లి అది ఒక చిన్న సంస్టానంలాగా, రాజ్యంలాగా వృద్దిపాందింది. రాఘవరావు బావ చాలా సరదామనిషీ సరసుడు, సరళస్వభావుడు. ఆరుగురు ఆడపిల్లలు, ముగ్గరు మగపిల్లలతో మా వర్ధనమ్మ అక్కయ్యదీ పెద్దకుటుంబం. గేంపెడు సంసారం చక్కగా నిర్వహించుకొని ఆమె పసుపూకుంకుమలతోనే వెళ్ళిపోయింది. అందువల్ల ఎవరికి ఎవరు ఎక్కడ (ప్రాప్తమో ఎవరు చెప్పగలరు? అయితే మా కుటుంబానికి ఉబ్బసం వ్యాధివల్ల కలిగిన ఒక అనూహ్య పరిణామం ఇది,

మా కుటుంబానికి ఉద్బిసం వ్యాధివల్ల కలిగిన ఫలితాలు ముక్తసరిగా చెప్పాలంట - మా నాన్నగారు కుగ్రామమైన ఎలుకపాడులో (ప్రాధమిక

197 మా తరం కథ పాఠశాలోపాధ్యాయులుగా జీవిక వెళ బుచ్చటం మహాపట్టణమైన మద్రాసులో మామగారి హోదాకు తగిన ప్రజ్ఞ, అవకాశం ఉండికూడా ఎలిమెంటరీ స్కూలు మాస్టరుగా జీవితం గడపవలసి రావడం, _ శివుడి తలమీద గంగ పాతాళం చేరినట్టుగా అనిపిస్తుంది ఈ సాద్భశ్యం. మా నాన్నగారు ఉద్యోగంచేసి 35 రూ. ల పీంళను తీసుకున్నారు. అయితే ఆ రోజుల్లో అనేక స్థాయిలలో మేస్టర్లకు ఫించన్‌ ఉండేది కాదు. అయితే ఒక గొప్పవిషయం ఏమంటే మా అమ్మలో ఎక్కడా అసంతృప్తి ఛాయ కూడా ఉండేది కాదు. తాను ఏ స్టీితిమంచి ఏ స్థితికి వచ్చిందో ఆమెకు తెలును. వివాహానంతర జీవితాన్ని ఆమె ఎంతో ఘనంగా ఊహించుకొని ఉండటంలో అసహజమేమీ లేదు. అయితే నా తల్లి ధీరచిత్త. పరమ వివేకవతి. ధర్మజ్ఞురాలు. అనురాగమయి. పూరిపాకనే దివ్యసాధంగా భావించుకోగల స్థిత్యప్రజ్ఞారాలు. (పేమస్వరూపిణి. పూరివాకనే ఒక దివ్యకుటీరం చేసుకోగల కళావృుదయి. ఆ తాలూకు పందిరే దివ్యభవనం ఆమెకు. ఆ కుటీరానికి బంతిపూల మాలలు ఆలంకరించి రాజ ప్రాసాదంలాగా రాణింప చేసేది. ఇరుగుపారుగులకు తలలో నాలుకయై వాళ్ళకు చేదోడువాదోడుగా ఉంటూ సహాయం చేస్తూ సలహా సం(ప్రదింపులందిస్తూ మహారాణిలా మన్ననలు పొందేది వాళ్ళమధ్య. గౌరవంతో, తృప్తితో, విబ్బరంతో, భవిష్యత్తు మీద నమ్మకంతో, ఆశతో ఆమె జీవితాన్ని గడుపుకుంది. ఈ విధంగా కుటుంబంలో ఆందరికీ తన (ప్రవర్తనతోనే జ్ఞానబోధ చేసేది. ఏమైనా ఉపదేశించాల్సి ఉంటే గోప్యంగా రహస్యంగా ఉపదేశించేది. మా వర్హనమ్మక్కయ్యకు “'మంతో' పదేశం చేసింది మా అమ్మేకదా! మా ఆమ్మ సహచర్యం వల్లనే మా నాన్నగారి జీవితం కూడా ఎటువంటి ఒడిదుడుకులు లేకుండా నిత్యసంతోషిగా చీకూచింతా లేకుండా ఉల్లాసంగా వింపాదిగా గడిచిపోయింది. మేము పె చదువులు చదివి జీవితంలో ఏదో ఇంత (వయోజకులమయ్యామంటు, అనిపించుకో గలిగామంకు అదంతా ఆవిడ చేతి చలవ. గర్భవానంలో పుట్టిన పుణ్యం. ఆమె దూరదృష్టి , త్యాగబలం ఉత్తమ “సంస్కారం. సిరినంపదల హెచ్చుతగ్గురి వల్లి మానసిక దృకృథాల మార్చు, దృష్టిదోషాలు మనం సినిమాలలో చూస్తూ ఉంటాం. పట్టుదలలు, పంతాలు, సాధింపులు, అన్నదమ్ములను, దగ్గరబంధువలను కూడా వేరుచేస్తాయి.

వంశపారంపర్య వ్యాధిలు 198 సంవత్సరాల తరబడి ఒకరితో ఒకరు . మాట్లాడుకోరు. ఉ(దేకాలతో సతమతమవుతారు. ఏదో సామెత చెపుతారే ఈ ఇంటి మీద కాకి ఆఇంటి మీద వాలదని ఆ విధంగా (ప్రవర్తిస్తారు. లోకంలో ఇటువంటి వృత్తాంతాలు, సందర్భాలు, ఉదాహరణలు ఎన్నోవున్నాయి. ఇటువంటివే కథలవుతాయి. గాధలుగా చెప్పుకుంటారు. మా పెదనాన్నగారి దుగ్ర ఏమంటే తానుగా శీపరామయ్యను ఒక ఇంటీవాణ్లీ చేస్తే అతడే తనను నిర్లక్ష్యం చేస్తాడా అని? శివరామయ్య వాళ్ళకు ఆస్తిపాస్తులు లేకపోయినా తమతో సరితూగకపోయినా మా పెదనాన్న యజ్ఞనారాయణగారు తమ తంగడి తిరుమలరాయుడుగారికి నచ్చ చెప్పే తన రెండో చెల్లెలు సీతమ్మనిచ్చి వివాహం జరిపించాడు. శివరామయ్యకు కాస్త సంచి చేరడమే తనను తృణీకరించడానికి కారణమని మా "పెదనాన్న గట్టి నమ్మకం. ఆదే ఆయన కోపకారణం. మా లక్ష్మీనారాయణ బావ పెళ్ళికి మా అన్నయ్య ఒకడు అంటే మా పెదనాన్నగారి పెద్దబ్బాయి తప్ప మరెవరూ రాలేదుట. మేమంతా వెళ్ళాం.

కొన్నాళ్ళయిన తర్వాత కాలక్రమేణా ఈ స్పర్ధలు చల్దారినాయి. విప్పుమీద వీళ్ళు చల్లితే సెగలు, ఆవిర్లు వస్తాయి కాసేపు. ఆ తర్వాత చల్లి బడీపోతుంది నిప్పు. మనుమ్యుల తత్వం కూడా ఇంతే. ఈ విధంగా మేనరికాలను కూడా ఉబ్బసం వ్యాధి ఎలా తమాషా పల్టించగలదో చూశాం. కఠిమిలేముల కలహగీలతలు గమనించాం. అపొర్భాలు అర్ధం చేసుకున్నాం. వంశపారంపర్య వ్యాధి అనగానే అది ఎన్ని చిత విచిత్రాలు సృష్టిస్తుందో “జన్యు' శాస్త్ర బద్ద ప్రవర్తన చూపుతుందో తెలుసుకున్నాం,

న రంగారావు తాతగారి వీలునామా గాం 0051651 0 1 గఉచల[ాతఓ క ప రకల 61[00052800009 ౧2౧౫! ణం 6240ల 10 96అుట08 ట్‌ 9085-11- 1277. సశ గంటీడు ౪ ౪౬? (6106ల 26ే ౧౫ జగ 2 760/ 500- ౧౦౧౫౫ 2064 $00016 9 [ఆ గులుటు భ్రాంలు ౨0601210 1 016 విమంంటఫ౭ై 0౯ ౧౧06%066 $02600 0[ఒ) ౪ఫఆ ౧1606 లేజం యం, 6 1100000 ౫6021 భజ౧య024000- 5గ గ2062 20: ఏ [0003181 జరీ 1908426003 [0 ౧01061 46 గ్య్రశట్‌ 0€ 13 ౧౫౦ రజుంకటిద కొంగ ఓప్రుం0(000060/ 1 లుటాం *లాం ౧౦ లృఏ2 గంఏట 0? ఆ౦౧ హసంగణం6 గ80ట 60 *ంగుడు 1 036 62న. రాతగారి మొదటిరోజులు మా అమ్మగారి పుట్టిల్లు తూర్పుగోదావరి జిల్లా కాకివాడ అని ఇదివరలో (వ్రాశాను. మా తాతగారికి కాకినాడ మసీదు వెనకసందులో ఒక పెద్ద స్థలం,

రంగారావు తాతగారి వీలునామా 200 “పెంకుటిల్లు మండువాలోగిలి ఉండేది. అదే వారి స్ట్రిరాస్ట్రి. తాతగారి చదువు కొడ్డిదే. తమ్ముడు వెంకటచలంగారివి మ్మాచం ఇంజనీరింగు చదివించారు. అప్పట్లో జిల్లా కేర్యదమైన కాకివాడలో ఏదో చిన్న ఉద్యోగం చేస్తూ నచ్చక రంగారావుగాగు రాజధాని ఆయిన మ(దాసుకు తరలి వెళ్ళారు. తెలుగువారంతా అప్పుడు మద్రాసును చెన్నపట్నం అనేవారు. చెన్నప్ప అనే బెస్త వాయకుడు ఆ పల్టణావికి పునాది కారకుడవీ అందువల్ల అది చెన్నపట్నమై ందనీ ఆంధ్రులు గర్వంగా చెప్పుకువేవారు.. “చెడి చెన్నపట్నం చేరడంగి అని తెలుగులో ఒక పామెత కూడా ఉంది. అంటే ఏదో ఒక విధంగా అక్కడ బతక వచ్చునవి అర్ధం. ఇక పేరు ప్రతిష్టలు, ఆర్జన పెంచుకోవాలనుకునేవారు చెన్నపట్నం చేరడంలో విశేషం ఏముంది? అలాంటి ఆంధ్రులలో మా తాతగారు రంగారావుగారు ఒకరు. వారికీ ఇర్చవై ఎవిమిది ముప్పై సంవత్సరాల వయసుండగా వారు మదాసు చేరారనుకుంటాము. మొదటిమంచీ వారికి జమీందార్లతో పరిచయం ఉండేది. అప్పటి తువి రాణీగారికి దివామ హూడాలో మద్రాములో ఆ పంచ్థావం వారి వ్యవహారాలు “చూపిపెట్టవారుట. మవ తెలుగు జమీందార్హందరికీ మ(దానులో ఇళ్ళు వారి వ్యవహారాలు చూసిపెస్టే లాయరు ఏజంట్లు ఉండేవారు. జమీందార్లకు తమృరెతులతో తగాదాలు, జమీందార్ల మధ్యనే వారిలో వారికి కోర్టు వ్యవహోరాడూ వడుస్తూ ఉండేవి. అందువల్ల ఈ జమీందార్హకు మద్రాసులో (ప్రతి విరులుండేవారు. ఈ (ప్రతివిరులకు పెద్ద పెద్ద లాయర్తకు ఆరోజులలో మంచి ఆదాయాలుడండేవి. అలాంటి పలుకుబడీగల వ్యవహర్తగా పిఠాపురం జమీందారు, తువి రాణి వ్లగెరాల వ్యవహారాలు చూడటం వారి ఆదొయావికీ వువాది. అందుచేత మా తాతగారి ఇంట్లో జమీందారీ హోదాలోనే వ్యవహారాలు మొదచి మంచీ వడుష్తూ ఉండేవి. ఇది కాకుండా కొంతకాలం ఏదో నేతి వ్యాపారసనుంటూ కూడా చేశారుట. మంచి వెయ్యి ఆవాటికీ ఈవాటీకీ కావలసివవారికి కరువే కనుక మంచి వెయ్యి మౌార్కెటులోకి అందించాలని (ప్రయత్నించి ఉంచారు. ఒకసారి వచ్చివ వేతి డబ్బాలో వెయ్యి బాగానే ఉంది. తూస్తే బరువు సరిపోయింది. కావి అడుగున పెద్దది గుళడటిరాయి ఉంది. ఇది ఆనాటి వ్యాపార వైతిక వరళి, తూకాలలో

201 . మా తరం కథ అక్రమాలు అరికట్ట అన్వేషణ ఆనాటికీ శఈచాటికీ ఒకేవిధంగా ఉంది. అందుకే ఇంత నవనాగరకతతో కూడిన పాలనాయంగతాంగంలో కూడా “కమీషనర్‌ ఫర్‌ మెటాలజీ' అని కొలమానాలు తూకపు రాళ్ళతవిలీ ఐ.ఏ.ఎస్‌,.ఆఫీసర్‌ వియామకం అవసరమై ది. వినియోగదారుల సంక్షేమం చూడవలసిన ఆవనరం ఏర్పడుతోంది. ఈ గుండాళ్ళు' నేతిడబ్బాలలో రావడం చూసీ ఆ వ్యాపారం వదిలేశారు మా లాలగారు.

దినవహీ హమమంతరావుగారఏ విజయవాడకు 1910 (ప్రాంతంలో మునిసిపల్‌ ఛైర్మన్‌ గా ఉండేవారు. వారికో కూతురుండేది. ఆమెను “అమ్మన్న'* అనేవారు. చాలా రూపసి ఆమె. ఎంతలో అందంగా ఉండేది. పెద్ద జమీందారీ కుటుంబంలో వివావమైనా బహు చిన్నతనంలోనే వితంత్తువైంది. అత్తవారు ఎంత సంపన్నులైనా ధనవంత్నులెనా వితంత్తువైన కోడలికి ఆ రోజులలో మనోవర్తి మామే ఇచ్చేవారు. అదే జీవనోపాధి.

ఆమె వివాహానికి పెద్ద “చమ్మీ" టోపీ అదీ పెట్టి తీసిన ఆ పెళ్ళి ఫాటో చూసివట్టు గుర్తు. కొంచెం పాల్టిగా బక్కూపలచగా ఆమె చాలా ఆందంగా ఉండేది. పచ్చని పసిమి అని ఎవరి గురింవైవా చెప్పాలంటే ఆవిడదే ఆ పసీమి అవి చెప్పాల్సినట్లు ఉండేది. వాకు బాగా జ్ఞానం వచ్చేవరకూ ఆమె ఉంది. ఆవిడమ మేము “కక్కి” ఆఅనేవాళ్ళం. బహుశా ఇది కూడా తూర్పు గోదావరిలో వాడే పదం అమకుంటాను. పిన్ని అన్నదే ఈ పదానికి కూడా అర్థం అనుకుంటాను.

ఆవిడ తరవున మా తాతగారు కోర్టులో వ్యవహారం నడీప్‌ ఆ రోజులలో దాదాపు లక్షరూపాయలపైన మనోవర్తి మొదలైన సౌకర్యాలు ఆమెకు కలిగించారు. ఆవిడ వ(జ్రాలదుద్దులు, బంగారపునగలు ధరించి ధగధగా మెరిసిపోతూ ఉండేది. వితంతువు కనుక తెల్లటి మల్టునే కట్టేది. ఈటాటీ వితంతువుల మామూలు చీరలు ధరించే అలవాటు గొవి మామూలుగానే ఆందరిలాగానే ఉండమని చెప్పే ధ్రైర్యంగానీ మిగతా కుటుంబీకులకు ఉండేది కాదు. అయితే ఒక సుగుణం. ఆమెకు తలవెంటుకలు తీయలేదు. ఆ రోజురిలో ఆలా తం వెంటుకలు తీయకుండా ఉండటం కూడా (బ్రాహ్మణ కుటుంబాలలో గ్‌ప్ప పాహసమనే చెప్పాలి. తెల్లటి మల్టు గుడ్డ ఆయినా రవిక . కూడా వేసుకునేది. అదీ ఆనాడు మా లాతగారు, దినవహి వారి కుటుంబం

రంగారావు తాతగారి వీలునామా 202 వుదలైనవారు చూపిన ఆధునిక దృక్పధం. అప్పట్లో అది గొప్ప సాహసమే. అందులో మ్మదాసు పట్ట్దణంలాంటి పెద్ద పట్టణంలో నివాసం ఉండటంవన్ల ఈ చిన్న చిన్న వాసనలు దుర్వాసనగా తోటి సాంఘకులు పట్టించుకునేవారు కాదు. అప్పటికే కందుకూరి వీరేశలింగం గారి సంస్కరణోద్యమాలు సాగుతున్న రోజులవంటంచేత కొంత వీరి సాహసానికి ఆది కారణమై ఉంటుంది. అమ్మన్నగారు మా తాలగారి కుటుంబసభ్యురాలిగానే అక్కడే. ఉండేది. ఆమెతోపాటు ఆవిడ అన్నదమ్ములు కూడా అక్కడే ఉండి ఆంతా ఒక ఉమ్మడి కుటుంబంవారి లాగానే ఉండేవారు. మా తాతగారికీ వారికీ ఆది మంచి అండగానే ఉండేది.ఆమె కూడా కొంత కుటుంబ ఇర్చులకింద ఇచ్చేదనీ అయితే ఆవిడకు ఏమీ అన్యాయం జరగకుండా ఆ డబ్బు కూడా మా తాతగారిచేతుల్లోనే మెలుగుతుండేది. అంచేత రంగారావు గారికి లక్షాధికారి హోదాగానే ఉండేది. ఈ శతాబ్ద మొదటి దశకానికి ఆంటే 1905, 1910 నాటికి లక్షాధికారంటే ఈచాటి కోటీశ్వరుడికి మించిన హోదా అది. ఈనాడు హోదాలేని కోటీశ్వరులు ఎందరో ఉన్నారు. కాని ఆవాడు హూోదాలేని లక్ష్రాధికార్డు లేరు.

ఈ విధంగా రంగారావుగారిది నంపన్న కుటుంబంగానే ఉండేది. ఇంతేకాక ఏదో డబ్బు పోగుచేసి మా తాతగారు మ్రాను దగ్గర చెంగల్పట్టు ఉందికదా, ఆ (గ్రామం దగ్గర 'తూత్తుకుడి' అనే జమీందారీ ఊరును కొవి “శో(త్రియందార్‌' అనే "హోదాను సంపాదించుకున్నారు. ఇవన్నీ వారి సంపన్నతకు నిదర్శనాలు. ఆడవారికి హక్కులేదు

ఇంత సంపాదించినా ఆయన వీలునామా రాసి ఉండకపోశే ఆయన తదనంతరం అప్పటికే వివాహే త్తులైన ఇద్దరు కుమార్తెలకు ఏమి హక్కు ఉండీ ఉండేది కాదు. ఆయన భార్యకు మనోవర్తి తప్ప మరే భాగమూ ఉండేది కాదు. ఆస్తి అంతా చట్ట(ప్రకారం తమ్ముడి ఇద్దరు కొడుకులకు సంకమిన్తుంది. వారు కాకపోతే ఎంత దూరపు దాయాదుల్నకెనా ఆ ఇంటి పేరిట మగ సంతానానికి ఆ ఆస్తి అంతా లా (ప్రకారం చెందుతుంది. ఆదీ ఆనాటి అన్యాయపు “హిందూ ఉమ్మడికుటుంబ చల్టుపు తీరు, | అందుచేతనే తాతగారు విల్లు రాయడానికి సంకల్పించి ఉంటారు.

203 మాతరం కథ

రంగారావుగారికి క్షయ వచ్చి మంచి గాలి కోసం చెంగల్పట్టుకు మారారు. మొన్న మొన్న “| సైఫ్టోమై సిన్‌” మొదలైన క్షయనివారణ మందులు వచ్చేవరకు క్షయ జబ్బు వస్తే ఇక ఆ జబ్బుతోనే శ్రీణించి మనిషి చావ వలసిందే. అందుకే ఆ వ్యాధిని 'క్త్యయి అన్నారు. ఆది ద్వీర్ణకాలికవ్యాధి కావడంవల్ల ముందుగా ఆలోచించి ఆ వ్యవధిలో విల్లురాసే ఆవకాశం ఉండేది. ఆ విల్లులో ఎన్నోరకాల షరతులతో ఎవరెవరికి ఏ విధంగా ఆ డబ్బు మీద వడ్డీ చెందాలో (వ్రాసీన విధానం చూస్తే ఆయన ఎంత దూరదృష్టి గల వ్యవహర్త అబ్బా! అనిపీస్తుంది. తన అన్నగారు ఈ విధంగా విలు (చాగౌడని ఆయన తమ్ముడు వెంకటచలంగారు తరవాత బాధపడ్డారు. వెంకటచలంగారిది ఉదారస్వభావం. నేను నా అన్నగారి పిల్లిలకు ఆన్యాయం చేస్తాన్నా వారు ఆడపిల్లలని వారిని సరిగా చూడనా ఎందుకీ విల్లు అని బాధపడ్డారట. ఆయితే విధి వక్రించి ఆయనకూడా అన్నగారు పోయిన ఆరునెలలకే ఏదో విషబ్వరంవచ్చి చనిపోయారు. మొదటి (ప్రపంచ యుద్ధకాలంలో 1918-19లో యుద్దానంతరం ఇన్‌ ఫ్లుయంజా జ్వరాలు వచ్చి చాలా మంది చనిపోయారు. ఈ 'ప్లూ"' జ సరమే మా ఇద్దరితాతల మరణాన్ని త్వరితం చేసింది. అనుకోకుండా ఇద్దరు సోదరుల మరణంతో టఆడపెత్తనమై, కుటుంబవ్యవహారాలు కోర్టులకెక్కి చివరకు రంగారావుగారి వీలునామాయే ఆ ఆస్తి పంపకానికి ఆధారమైంది. అందులో దినవహి వారి కూతురు అమ్మన్న డబ్బు కూడా చాలా నమ్మకం మీద తాతగారి లెక్కలలో ఇరుక్కు పోయింది. మరి ఆ డబ్బు ఆవిడకు ఎలా దక్కుతుంది. అనేది సమస్య అయికూచుంది. ఇవన్నీ ఆనాటి వ్యవహారంలో నవి తమాషాలు. అమ్మన్నగారు మా తాతల కుటుంబాల తోడికోడళ్ళు ఇద్దరూ కోర్టుకు ఎక్కారు. ఇహ లాయర్లకు పండగే పండగ. అనలు ఎప్పుడైనా వాళ్ళు దండగ పడటం అంటూ ఉండదు కదా! ఈ చిక్కులు విడిపోయిన విధానం

మగపిల్లల తల్లికే ఆంతా రావాలని ఒక వాదన. విల్టులేదని ఒక వాదన. మా అమి “పాపర్‌ దావా" ఆంటీ ఏమీ డబ్బు లేనివారు కోర్టుఫజా లేకుండానే దావా వేయవచ్చు-వేసింది. ప్లీడర్లు కూడా మీకు మీ సొమ్ము వచ్చిన తర్వాతనే ఫీజు తీసుకుంటామనేవారు. ఈ విధంగా పాపం (బిటిషువారు (ప్రసాదించిన “లా లో కూడా బీదవారికి కూడా పాయపడే మతలబులు ఉన్పాయి కొన్ని.

రంగారావు తాతగారి వీలునామా 204 అమ్మన్నగారు తమ డబ్బు అందులో వుంది అని అడగటానికి ఏమీ హక్కులేదు. ఆవిడకు ఎంచక్కా ఎగనామం పెట్టవచ్చని కొందరి సలహా! అయితే అదృష్టవశాత్తు "'అమ్మన్న'” గారి దగ్గరవున్న ఒక డైరీలో అమ్మన్న దగ్గర తీసుకున్న రూ 18000 (పద్దెనిమిదివేలు) అని ఏదో చిత్తు (వ్రాసినట్టు (వాసి రంగారావుగారి సంతకం వుంది. దాని ఆధారంగా ఆవిడ ఆ డైరీ కోర్టులో దాఖలు చేస్తే దాని మీద వడ్డీ అసలు ఫొయిదాలతో ఆవిడకో ఏభెవేలవరకు (50,000) వచ్చింది. ఇదీ ఒక తమాషాగా ఉందికదూ! దీనిలో అమ్మన్నగారు గట్టున పడింది. తోడికోడళ్ళ వ్యవహారం £ మగసంతతికి చెందినవారు సాత్తు అంతా తమకే వస్తుందిగదా అని “వీలునామూ' దాచేసి లేదన్నారు. వ్యవహారం కొంతదూరం నడచిన తర్వాత ఏదో చిక్కు వచ్చి “వీలునామా' బయట "పెట్టవలసి వచ్చింది. ఆది ఎందుకు బయట పెట్టారంటే బహుశా అందులో రంగారావుగారు తన సగభాగం మీద వచ్చే వడ్డీకే తన భార్యకూ కూతుళ్ళకూ హక్కు. ఇచ్చి వారి తదనంతరం ఆ ఆస్తీ మూలధనం తమ్ముడి కొడుకులకు చెందేట్లు విల్లు (వాశెరుట. అందుచేత ఆ వీలునామాలో ఉన్న్లు కోర్టు వారు వ్యవహారం పరిష్కరించి పాన్టీలందరికీ పంపకాలు చేశారు. అందువల్ల 1930 వాటికి మా అందరికీ కొన్ని పెద్ద మొత్తాలు వచ్చాయి. ఆ డబ్బే మా అమ్మ దూరదృష్టితో దాచి భద్రపరచి మా పెద్ద చదువులకు ఉపయోగ పడేట్లు చేసింది. వీలునామాలో వింతలు

1. అస్తీలో సగభాగం మూలధనం తమ్ముడి కుమారులకు మై నారిబీ తీరిన తర్వాత పూర్తిగా చెందేట్లు రాయడం ; -
2. తన భార్య, ఇద్దరు కుమార్తెల తదనంతరం ఆ రెండో భాగం మూలధనం తమ్ముడి కుమారులకు తిరిగి దథిలు పడటం ; ౩. వచ్చేవడ్డీలో భాగాలుగా తమ్ముడి కుటుంబానికి కొంత ఆదాయం ;
3. తన భాగం ఆదాయంలో సంవత్సరానికి మూడువందలు మనోవర్తి తన భార్య అయిన మా అమ్మమ్మ రాజ్యలక్ష్మికి చెందడం.

205 మా తరం కధ

5. మూడు వందలు మా అమ్మకు, ఎందుకంట మా వాన్నగారు ఉబ్బనవ్యాధి మూలకంగా చిన్న ఉద్యోగంలో ఉండిపోతాడని మా తాలగారు ముందే (గహించాడన్నమాట.

6 మా ఏన్ని భర్త ఎలాగూ పెద్ద ఉద్యోగానికి వెళ్ళగలడు గనుక మా పీన్నికి సంవత్సరానికి వందరూపాయలు ముట్టాలి. అయితే మా పిన్ని తెలివితక్కువది గనుక్క ఒకవేళ భర్త వదిలివేస్తే తమె అవస్థపడకుండా మా అమ్మకు ఇచ్చే మూడువందలు ఆవిడికిచ్చి, ఆమె మా పిన్నికిచ్చే సాలీనా వందరూపాయలు మా అమ్మ ఇచ్చేట్లు;

7 తన రెండో అల్గుడు రమణమూర్తి ఎంతవరకు చదువుకుంటే అంతవరకూ ఖర్చుకు వెనకాడకుండా నహాయం చేసితీరాలి.

ఈ విధంగా ఎన్నో దూరపు ఆలోచనలతో కుటుంబ సంక్షేమానికి వీలునామా రాశారు మా తాతగారు. మా బాబాయికి చదువు చెప్పేంచలేదు కాబట్టే దానికి ముందరగా కోర్టువారు కొంత డబ్బు ఇచ్చినట్టు గుర్తు. ఈ విధంగా కుటుంబానికి 'పెద్దలెనవారు హరాత్తుగా పోతే ధనిక కుటుంబాలలో ఎన్ని చిక్కులు, బాధలు వస్తాయో, అంతవరకూ ఏ బాధ్యతా, బరువూ బాధా లేకుండాఉండే ఆ సంసారాలలోని (స్రీలకు (ప్రత్యేకంగా జీవనోపాధికి కూడా మరొకరి పంచన పడిఉండాల్సిన దుర్గతి ఏవిధంగా పడుతుందో ఇందువల్ల అర్ధం చేసుకోవచ్చు. మా రంగారావు తాతగారు మంచి వ్యవహర్త కాబట్టి తన వీలునామా ద్వారా తన (ప్రాపంచికానుభవాన్ని వ్యక్తీకరించాడు. వీలునామా రిజస్టరీ కాకపోయినా కోర్టువారు అంగీకరించి అందరికీ వ్యాయం చేకూర్చారు.

ఇంకా ఇప్పటికీ (స్త్రీలకు పురుషులతో సమానమైన హక్కులు ఏర్పడకపోయినా చాలా పాత చట్టాలకు సవరణలు జరిగి (స్త్రీలకు భర్త ఆమ్తుల మీద సర్వహక్కులు ఏర్పడి కొంత సాంఘిక న్యాయాన్ని వారు పాంద గలుగుతున్నారు.

తాతగారు అనుకున్నంత జరగబోయింది. కాని జరగలేదు. తాతగారు తమ వీలునామాలో అమాయకురాలెన తమ రెండవ కుమార్తె “కాముడు మ భర్త వదిలేస్తే ఆవిడకు మా అమ్మకిచ్చే మూడువందల సాలీన ఆ భరణ ధనం కాముడికి ఇవ్వాలని (వ్రాశారు కదా! మా తాతగారి ఆ అనుమానం కూడా

రంగారావు తాతగారి వీలునామా 206 కొంతవరకు నిజమయ్యే పరిస్థితి ఒకప్పుడు ఏర్పడ్డట్టు మా అమ్మ వాళ్ళు అనుకునేవాళ్ళు.

మానవుని స్వభావం ఎంతో సున్నితమైనది. చంచలమైవది. లోకంలో “ధనమూలమిదంజగత్‌" ఆవి దానికోసమే తాప్తతయపడే. చాలామంది ఉంటారు. కాని అదే ధ్యేయంగా (త్రికరణపద్దిగా తాప్యతయపడేవారు కొద్దిమందే ఉంటారు. న్యాయమార్గంలోనే సంపాదించాలనీ దానిని మాతం బహు జాగ్రత్తగా చెప్పుకోదగిన శాతంలో ఆదా చేనుకోవాలనీ అనుకొనేవారు బహు అరుదు. అటువంటి దృక్పధం మా బాబయ్యది. మా రమణమూర్తి బాబాయిది ఎంతో (పేమపూరితమైన మనస్సు. మామ గారన్నా తగ్వారా మా కాముడు పిన్ని అన్నా ఎంతో (యేమతో వ్యవహరించేవాడు. అయితే మా తాతగారు విల్దులో దూర దృష్టితో (వ్రాసిన యీ మూడు వందల సాలీనా ఆదాయం మీద ఆయన దృష్టి కొంచెం దురాశపురికాల్పి ఉండవచ్చు. మనసు చలించినట్టు ఆయిందేమో! కొద్ది నెలల పాటు మా పిన్ని తరపునుంచి తనను భర్త సరిగా చూడటంలేదనీ వదిలి వేస్తానని బెదిరిస్తున్నారన్సీ వాళ్ళ వాళ్ళు ఆయనకు తిరిగి మరొక వివాహం చేసే (ప్రయత్నాలు చేస్తున్నారనీ కొన్ని వదంతులు పుట్టించే ఉత్తరాలు వచ్చాయి. అంతమంచి మనస్సుకల మా బాబాయికి ఇది తాత్కాలికమైన చిత్త వైకల్యమనే ఎంచుకోవాలి. అప్పుడు మా అమ్మ వెళ్ళి ఆయనకు తగిన బోధ చేసియీ వదంతులను ప్రయత్నాలను మా అమ్మ సాగకుండా చేసి వచ్చింది. అవసరమైతే తన ఆభరణపు సామ్మునుమా అమ్మ మరిదిగారికి ఇవ్వడానికి తన సంసిద్ధతను వ్యక్తంచేసి ఉంటుంది. దాంతో మా బాబాయి మనసు సిగ్గుతో కలవరపడి తరివంచుకొని 'అలాటి ఆలోచనల్తేవెనా ఉంటే అవి అన్నీ తాలగి పోయినట్టు చెప్పుకునేవారు.

ఈ వికృతమైన తలపులు మా బాబాయి విషయంలో ఎంతో తాత్కాలికమై నవే అయినా ఇందువల్ల మా తాతగారి దూరద స్రష్ట ఎయివంటిదో అది ఎంతదూరం (ప్రసరించగలదో తెలిసిపోత్తున్నది. ఈ విధంగా ఆ నాటకం సుఖాంతమైంది. అందుకు అంతా సంతోష్షీంచాం.

సళ! తానొకటి తలిస్తే ! 14% 2090555 - (౦౮ 1500585 తీరేగట50౧ ఏ కట్‌! 6౦|లల పం ఉంలంంయే 'ఉుంటిణడ్‌ *స1ంగ నంర0డాంరే 9 ౧౦8 ల66 58యలట- 0020606 ఏ ౧1206 0512406 ఒం 2200 ౦96 ౪౧ 2 2 800001 (ల 10 & *ట!షంట మశద్రానులో మా నాన్నగారికి ఉబ్బనం వ్యాధి ఉధృతంగా వచ్చిన మీదట ఆ ఊరు వదిలిపెట్టారు. ఇహ తర్వాత జీవితమంతా పర్వత శిఇరాన్నుంచి జారి లోయలో (ప్రశాంతంగా ప్రవహించిన సెలయేరులాగానే పాగిందవి చెప్పాలి. శిఖరమెక్కడ? లోయ ఎక్కడ? మా అమ్మానాన్నలు మొదట్లో జీవించిన స్థాయికి పల్లెటూరు చేరిన ప్టాయికి హస్తీమశకాంతరం అని చెప్పవచ్చు. మౌ రంగారావు తాతయ్యగారి కుటుంబ పరిస్థితులు ఆయన ఆలోచనలు ఉన్నతస్టాయిలో ఉండేవి. ఇక ఉమ్మడి కుటుంబాలలో మగవారి

తానొకటి తలిస్తే) 208 స్థానాన్ని బజ్జి వారి ఇల్లాలి స్దానం నిర్తీత మవుతుంది. ఇక ఆ ఉమ్మడికుటుంబాల పెద్దలు పోతే మిగిలిన ఆడవాళ్ళు, తోడికోడళ్ళ మధ్య సంభవించే పొరపొచ్చాలు, మను స్పర్ధలు, తగాదాలు, మధ్య మధ్య నిప్పు ఎగసనదోసే “(శ్రేయోభిలాషులు వీళ్ళనేవిధంగా రచ్చకెక్కిద్దామా అనే వ్యవవర్తలు, బంధుబలగం చేసే హడొవుళ్ళు అన్నీ లోకంలో వింటూ ఉన్నవే కంటూ ఉన్నవే. కాస్త స్టితిమంత్సులెతే డబ్బూ దస్క్లం ఉంపే ఈ బాధలు మరింత ఎక్కువగా ఉంటాయి. ఆడపిల్లిలు, మగపిల్లలు ఆస్తులు వాటిమీద హక్కులు ఆంతా సక్రమంగా బాగా ఉన్నప్పుడు (ప్రేమలు ఉంటాయి. తరవాత పరిస్టితులన్నీ ఒక విషషలయంలా తయారవుతాయి. నవలలోలాగా కధలో లాగా సాగుతాయి. అయితే వీటన్నిటినీ కాలం చక్కగా చదును చేన్తుంది. సమస్యలన్నిటినీ పరిష్కరిస్తుంది. సుమారు 75 సంవత (రాలనాటి ఆ వ్యక్తుల ఆలోచనలు వాళ్ళు ఎదుర్కొన్న పరిస్టితులు ఈబనాటిఆవలోకనంతోమననం చేస్తే అదంతా ఒక ఉత్కంరాభరితమై న కధలాగే కనపడుతుంది. అందులో పెళ్ళి సంబంధాల ముందుచూపు జ్మాగత్తలలో ఎక్కువ మార్పేమీ రాలేదనిపిస్తుంది. = కూతుళ్ళ విషయమై మా మాతామహుండి ఆలోచనలు ఆస్తిపాస్తుల విషయంలో మా తాతగారికి లోటు లేదు. మా మాలామవులు అన్నదమ్ములు ఇద్దరు. మా అమ్మ తండడీ కలపటపు రంగొరావుగారు. ఈయన మంచి హోదాలో మద్రాసులో ఉండేవారు. ఈయన సోదరుడు కలపటపు వెంకటచలం గారు. ఈ వెంకటచలం గారు ఆ కాలంలో ఇంజనీరింగు వ్యాసై పబ్‌ డివిజనల్‌ ఆఫీసరుగా ఏి.డబ్టు.డీ లో పెద్ద ఉద్యోగం చేస్తుండేవారు. సోదరులలో ెద్దవారెన రంగారావుగారికి ఇద్దరు కుమార్తెలు. చిన్నవారైన వెంకటచలం గారికి ఇద్దరు కుమారులు. ఒకరికేమో ఇద్దరూ కూతుళ్ళూ మరొకరికేమో ఇద్దరూ కుమారులే కావటం చేత అంతా సాంత అన్నదమ్ములు అప్పచెల్లెళ్ళ వలెనే ఉండేవారు. అయితే అప్పటికాలంలో కుటుంది సాత్తుమీద ఆడవాళ్ళకు ఎటివంటి హక్కు. ఉండేదికాదు. “విల్లు రాయకుండా చనిపోతే ఆ ఆస్తి కుటుంబంలోని మగవారికే చెందుతుంది. మా

209 మా తరం కథ తాతగారు రంగారావుగారు గనక “విల్లు రాయకుండా చనిపోయి ఉన్నస్టైతే ఆస్తి ఆంతా తమ్ముడి కుమారులకే సంక్రమించేది, అదీ ఆనాటి ఉమ్మడి కుటుంబాల పరిస్టితి.

మా మాతామహులు రంగారావుగారు 1918 లో క్షయవ్యాధి వచ్చి చిన్న వయస్సులోనే చనిపోయారు. పోతూ మరణ సమయంలో ఆయన ఒక విల్లు (వరు. అన్నగారి పల్లం బాధ్యతనాకులేదా? వారి విషయం నేను పట్టించుకోకుండా ఉంటానా వారి మంచిచెడ్డలు నావి కావా? అని వెంకటచలం తాతగారు తన అన్నగారు విల్లు రాశారని విన్నతర్వాత బాధపడ్డారుట. కోపం కూడా వచ్చిందట. ఆనాటి పోదరుల (యేమలు ఉమ్మడి కుటుంబాల ఆదరణలు అట్లా ఉండేవి. ఆయితే దైవం వెంకటచలం తాతగారి బౌదార్యం లోకానికి విరూవణమయే్యే అవకాశం ఇవ్వలేదు. తన అన్నగారి పిల్లలపై (ప్రేమాభిమానాలను ఆదరణను చూపడానికి గల అఆవకాాలనసు ఆయనకు ఇవ్వలేదు భగవంతుడు. అన్నగారు పోయిన ఆరునెలల్లో హఠాత్తుగా ఏదో జ్వరావికి గ్గరె ఆయన కూడ మరణించారు. ఇక చూడండి. మా రంగారావు తాతయ్యగారే గనక ఆ విల్లు రాసీ ఉండకపోతే పరిస్థితులు ఎలా ఉండేవి. అవేది నమాధానంలేని (ప్రశ్నగానే పరిణమించి ఉండేదికాదా? సాధారణంగా ఆనాటి పరిస్థితులను బట్టి అస్తి అంతా తమ్ముడి కొడుకులకు పోయేది. ఇక రంగారావు తాతయ్య గారి కుటుంబం వారు మనోవర్తిదారులయ్యేవారు. కాక ఇంకొక విధంగా (ప్రవర్తించేవారా అనేదికూడా ప్రశ్నే! ఒకవేళ ధర్మంగానే (ప్రవర్తించి ఉండేవారేమో! అయితే మా తాతగారు విల్ణురూయడంలో చాలా వివేకం కనపరచారనే చెప్పాలి. ఆయన చాలా దూరదృష్టీ కనపరచారని కూడా చెప్పాలి. ఇంగ్లీషులో “విల్‌ అనే పదం తెలుగులో వీలునామా అయింది. ఈ వీలునామా సంగతి తర్వాత (ప్రస్తావించుకుందాం.

ఇప్పుడు మా తాతగారు తన ఇద్దరు కుమార్తెలు మా అమ్మ లక్ష్మమ్మ 9 మా పీన్ని కామేశ్వరి (కాముడుపిన్ని) వివాహాలకు ఏ విధంగా వరులను ఎంపిక చేశాడు. ఎటువంటి జూ(గత్తలు తీసుకున్నాడు. ఈనాటికి కూడా ఆయనలా (వ్రవంచజ్ఞానం ఉన్నవారు ఎంతమంది ఉన్నారు అనే విషయం 'ప్రస్తావించుకుందా. 'ధనమూల మిదం జగత్‌" అని ఆయనకు తెలుసు. ధనం

తానొకటి తలిస్తే 210 అండగా ఉంటే దాని ద్వారా మనుష్యులను స(క్రమంగా (ప్రవర్తింప చేయవచ్చునని ఆయన నమ్మారు. -

మౌ ఇద్దరు తాతలు కాక వారి పినతండో లేక "పెదతండో ఒకరి కుమారులు ఇంకొక సుదర్శనరావుగారు ఉండేవారు.వారు. ఆ రోజులలో విద్యాశాఖలో పెద్ద ఉద్యోగం చేశారు. అప్పట్లో బదిలీలు ర్మాష్ట్రవ్యాప్తంగా ఉండేవి. అంతే కాక ఆ రోజులలో బిల్లా ఆధికారులందరూ ఏ ఉద్యోగమైనా (బ్రిటిమ అధికారులే ఉండేవారు. అటువంటప్పుడు అంతపెద్ద ఉద్యోగంలో మనదేశీయులు ఒకరు ఉన్నారంటే అది చాలా పెద్ద హోదా అనే అనుకోవాలి. ఈ విధంగా మా తాతలు ముగ్గురూ మంచి హూదాలో ఉండీ పెద్ద ఉద్యోగం గల స్టితిమంతులుగానే పరిగణించబడేవారు. భాగ్యం ఉన్నా హోదాలేనివారు ఆ రోజులలోనూ ఈ రోజుల లోనూ ఎంతో మంది కనపడలారు. అయితే ఆ రోజుల్లో మా రంగారావు తాతగారికి ఉద్యోగహోదా లేకపోయినా మిగతా ఇద్దరు అన్నదమ్ములు ఆయన (ప్రజ్ఞను చూసి పెద్దలతో సాహచర్యం చూసి గౌరవించేవారు.

1918 వాటికి మా అమ్మకూ, పిన్నికీ కూడా వివాహాలు అయినాయి. అంటే మా తాతగారు మరణించేముందే కూతుళ స) పెళ్ళిళ్ళు చేశారు. అయితే ఆ సంవత్సరాంతానికే ఆ ముగ్గరిలో ఏకోదరులు ఇద్దరు మరణించారు. కాని సుదర్శనరావుగారు ఇంకా రెండు సంవత్సరాలదాకా జీవించారనుకుంటాను. ఆయనే నాకు 'ఓనమాలు' దిద్దించి అక్షర్రాభ్యాసం చేశారు. అక్షరాభ్యాసం చేస్తూ అన్నాడుట 'పాతూరివాడా! నా పరువు నిలబెడతావో లేదో నేను అక్షరాభ్యాసం చేస్తున్నానని. ఆయన తమాషాగా ముద్దుగా ఈ మాటలన్నాడని మా అమ్మ చెపుతుండేది. ఏదో వారి ఆశీర్వ్యచనబలం వన్ల, వారు అక్షర్రాభ్యాసం చేసిన ముహార్తబల వల్ల పలకాబలపం పట్టాను ఆనాడు. ఇవాళ రచనా వ్యసంగానికి కూడా పూనుకో గలిగాను. ఏవో కొన్ని పుస్తకాలు కూడా రాయగలిగాను.. స్వర్గ్షమంటూ ఒకటి ఉంటే వారు చూసి సంతోషిస్తూ ఉండవచ్చు. రెండో పినతాతగ్గారెన సుదర్శనరావు గారికి ఆంటే విద్యాధికారి అయిన తాతగారికి కూడా మా అమ్మ, పిన్నిల వివాహాల విషయంలో కొంత కీలక వ్యాతే ఉంది. అందుకే ఈ ముగ్గురు అన్నదమ్ముల జీవితాలు ముడివడిన సమిష్టి

211 మాతరం కథ కుటుంబబాధ్యత ఇక్కడ (ప్రస్తావించుకోవాల్సి వచ్చింది. ఇక మా రంగారావు తాతగారు ఏ విధంగా తమ అల్టుళ్తను గురించి నిర్ణయం తీసికున్నారో తెలుసుకుందాం, మా అమ్మ అక్షమ్మగారి వివావిం

మా తాతగారి పెద్దకూతురు మా అమ్మ లక్ష్మమ్మ. ఆయితే ఇంట్లో అంతా ముద్దుగా లక్ష్ముడు అని పీలిచేవారు. ఈమె చక్కవిది. మంచి తెలివితేటలు కలది. కాబట్టి ఈమె విషయంలో ఒక (ప్రత్యేక దృష్టితో తాతగారు నిర్ణయం తీసుకున్నారు. రెండవ కుమార్తె కామేశ్వరి. కాముడు అని ముద్దుగా పిలుచుకొనేవారు. మా అమ్మమ్మకు కూడా చాలా సంతానం మగ ఆడాకూడా నష్టమై ఈ ఇద్దరు కుమార్తెలే మిగిలారు. మా కాముడు పీన్ని చాలా మేధకురాలు. తెలివితేటల్లో కొంచెం వెనకబాటుతనం చూపేది. అందువల్ల ఆమెను తక్కువ తెలివిగలది అని ఏెప్పవచ్చు. తెలివితక్కువ అనటంలేదు., ఎందుకంటే ఈ (ప్రయోగం మన ఆందరికీ కూడా ఎప్పుడో ఏదో సందర్భంలో వర్తించే అవకాశం వుంది కదా. ఎప్పుడో అప్పుడు ఎవరో ఒకరు మనమీద కూడా (ప్రయోగించే ఉండవచ్చు. మన అభిమానులు కూడా మనను తెలివితక్కువ అని ఉండవచ్చు. ఇటువంటి తెలివతక్కువది కాదు మా ఏఫీన్నిది. ఆవిడది బుధిమాంద్యం. చదువుసంధ్యలు సరిగా వంటబట్టువి ఆమాయకపు తెలివితక్కువ. (ప్రపంచక జ్జ్డానం అనలేలేదు. అందువల్ల ఈవిడకు తగిన వరుణ నిర్ణయం చేయడంలో ఆయన వేరే పంథా లొక్కారు. మా తాతగారి ఆలోచనంతా తనకు, తన హోదాకు, తగినట్లు తన అల్లుళ్ళు మంచి పదవులలో వృత్తులలో (ప్రవేశపెట్టటం. అదే ఆయన ధ్యేయంగా ఆశయంగా కర్తవ్యంగా భావించారు. అట్లానే వ్యూహరచన చేశారు. వివేకవంతులు, స్టితిమంతులే కాక సామాన్య కుటుంబీకులు కూడా మా తాతగారిని చూసీ ఈ విషయంలో చాలా నేర్చుకోవాలి.

మా అమ్మ ఆయన పెద్దకూతురు. ఈమె వివా నంబంధం విషయంలో మా తాతగారికి ఏమీ (ప్రశ్నలు లేవు. ఈయన సంబంధాలు వెతక్కముందే కాకినాడలో (ప్రసిద్ధిచెందిన లాయరు లక్కరాజు సుబ్బారావుగారి తండ్రీ

తొవొకటి తలిస్తే 212 రిక్కరాజు శరభయ్యగారు మా నాయనగారి సంబంధం రంగారావుగారికి చెప్పారు. ఈ శరభయ్యగారు మా తంగడి గొరికి స్వయానా పీనతండడీ. ఆయనా మా తిరుమలరావు తాతయ్యా ఏకోదరులు. అయితే ఆయన బందరు (మచిలీపట్నం) కృష్ణా జిల్లా లక్కరాజువారికి పెంపుడు వెళ్ళారు. అంచేత లక్కరాజు వారయ్యారు. అయినా సహజంగానే ఆయనకు (ప్రాతూరు మీద (వ్రొతూరుకు సంబంధించిన బంధువర్గం మీద (ప్రీతి ఎక్కువగా ఉండేది. ఆయన కుమారుడు లక్కరాజు సుబ్బారావుగారు పెద్దబాయరుగా "పేరు పొందడం, రాబడి "పెరగడం మా తాతయ్య వ్యాపారసరళిలో ఆ ధనాన్ని పెట్టుబడీ పెట్టి ఇంకా బాగా లర్జించి వారు బాగా ధనవంత్ములైనారు. ఆయన కాకినాడలో స్థిరనివాసం ఏర్పరచుకొన్నారు. మా రంగారావు తాతయ్యది కూడా పుట్టిన స్థలం కాకీనాడే. అందుచేత మా రంగారావు తాతయ్య కాకినాడ నుంచి మదాసు వలసపోయినా ఇద్దరి మధ్యా ఉత్తరప్రత్యుత్తరాలు, రాకపోకలు ఉండేవి. స్నేహ భావం బాగా “సరిగింది. అందుచేత మా అమ్మకు పెళ్ళి సంబంధం (ప్రస్తావనరాగానే మా శరభయ్య తాతయ్య మా నాన్నగారి సంబంధం గురించి చెప్పాడు. 1913-14 నాటికి మా నాన్నగారు స్కూలు ఫైనలు పరీక్ష వ్యాసైనారు. తెలివిగలవారు. ఉమ్మడి కుటుంబంలో (ప్రాతూరులో దాదాపు వంద ఎకరాల భూమి వుంది. ఆటు ఆయన పుట్టిల్లుగా పెరిగిన కేతనకొండలో కూడా ఆయన అక్కయ్యగ్యారిన తిరుమలమ్మగారికి మంచి భూవసతి ఉంది. వాళ్ళు భాగ్యవంతులు, ఇహ మా శరభయ్య తాతయ్యకు (ప్రాతూరు కుటుంబం మీద ఉన్న అపారమైన (ప్రేమ మా నాన్నగారి సంబంధం రంగారావు తాతయ్యగారు నిశ్చయించేటట్టు చేశాయి. రంగారావు తాతయ్యగారికి కూడా కావల్చిందేముంది. కురవాడు చురుగ్గా తెలివిచేటలు కలవాడుగా ఉండాలి. వరుడికి తరవాత కావలిసిన విద్యా వృద్ది ఉధ్యోగావకాశాలు అన్నీ తాను చూనుకోగలడు. అందుకని మంచి సంబంధం, బంగారంలాంటి కురాళ్లే చూసుకోవాలన్నదే ఆయన ఆ. (ప్రాతూరు సుబ్బారావు గారు అందుకు అన్నివిధాలా తగి ఉన్నారు. అందుచేత ఈ వరుణ్లి నిశ్చయించి వైభవంగా కాకినాడలోనే వివాహం చేశారనుకుంటాను. అప్పటికి మా నాన్నగారి ఆరోగ్యం బాగానే వుంది. మనిషి చక్కని పాడగరి. పచ్చగా ఉండేవారు. అయితే ఆయనకు శరీరమంతా పెద్ద రోనుకళ ఉండేది. చొక్కా తీస్తే శరీరం కనిపంచనంత నల్లటి

213 మా తరం కధ రోమాలుండేవి వొత్తుగా. ఇదెందుకు చెప్పానంటే ఆయనను పెళ్ళికొడుకును చేసిన సందర్భంలో అభ్యంగన స్నానం చేయిస్తుంటే ఈ రోమకళ చూచి ఆయన అత్తగారు అంటే నూ అమ్మమ్మ రాజ్యలక్ష్మమ్మ గారు చూసి అబ్బా! ఎలుగుబంటల్లే వళ్ళంతా ఈ బొచ్చేమిటి బాబూ అనుకున్నదట. అయితే అప్పుడేమనగలదు! ఈ విధంగా కాకినాడలో ఉన్న మా శరభయ్య తాతయ్య ద్వారా మ(ద్రానులో ఉన్న రంగారావుగారి (ప్రధమకుమార్తె లక్ష్మమ్మగారికీ వివాహసంబంధం కుదిరి పెళ ౧ంది. మరో (ప్రహసనం

ఈ తూర్పు అమ్మాయి, వంకరకాళ్ళ అమ్మాయి ఎక్కడ దొరికింది? ఆ రోజుల నుంచి ఈ రోజుల వరకు ఆంధ్రులొక్కరే కాదు అన్ని భాషా(ప్రాంతాలవారు కూడా జిల్లాకు బిల్లా మార్పెతే సంబంధం ఇవ్వడానికి ఏదో పరదేశాలకు పిల్లనిస్తున్నట్లు భావించేవారు. అందులో కృష్ణాజిల్లావారికి ఏలూరే తూర్పు, కాకినాడ అంటే తూర్పుదేశపు అప్పలమ్మల దేశంలా భావించేవారు. ఇటు తూర్పు గోదావరి జిల్లా కాకినాడ న్వస్థలం అటు మ(ద్రానులో మా తాతగారు కాపురం ఉంటున్నారు. ఈ రెండూ కేతనకొండ వారికీ పరదేశాలే, అందువల్ల మా మేనత్తలకు బహుశా ఇష్టం ఉండిఉండకపోవచ్చును.

శేతనకొండ 'కుటుంబానికంతా పెద్ద, మా పెద్ద మేనత్త తిరుమలమ్మగారు. ఆమే నాయకురాలు. మా రెండో మేనత్త రత్తమ్మత్తయ్య భర్త కొటికలపూడి కృష్ణయ్య మామయ్యది ఇంట్లో పెత్తనం. ఆయన కాకినాడ వెళ్ళి తాంబూలాలు పుచ్చుకొని వచ్చారు. ఆ రోజులలో పెద్దలు చూడటం తప్ప, వధూవరులు చూసుకొనే ఆచారం లేదుకదా! కాబట్టి మా పీనతాతగారు శరభయ్యగారు మా మాతామహులు శ్రీ, కలపటపు రంగారావుగార్ల నంబంధం కుదుర్చుకొని వచ్చారుట అని ఆశ్చర్యం (ప్రకటించినవారే అందరూ! అందరికీ సంతోషంగానే ఉంది. అయితే పెపెకి ఏమనుకున్నా అంత పెద్ద సంబంధం అని మా అమ్మ సంబంధానికి లోలోపల ఆంతా మురిసిపోయినవాళ్ళే. జిల్లాలవారీగా వచ్చే అలవాట్ల వల్లనూ అందులో మరీ దూరంగా ఉన్న మ(దాను వాస్తవ్యులు పిల్లనిస్తున్నారవి మా వాళ్ళకు కొంత భయంగా ఉండటం సహజమే.

తానొకటి తలిస్తే 214

మా నాన్నగారి పెళ్ళి అయ్యేవరకూ మరి మా కుటుంబంలోని వాళ్ళెవరూ మద్రాసు ప్రయాణం చేపైనా ఎరుగరు. ఆ రోజులలో మ(దాసు (పయాణం అంటే ఈనాడు అమెరికా (ప్రయాణం కంట అబ్బురంగా ఉండేదనటంలో సందేహంలేదు. అందుకే అప్పట్లో చిన్నవాళ్ళెన మా మేనత్త కొడుకులందరికీ మదాసు ఎప్పుడెప్పుడు చూస్తామా అనే కుతూహలం ఉండేది. చిన్నమామయ్యతో మ(దాసుప్రయాణం ఎప్పుడెప్పుడు కడదామా అని ఉండేది. వాళ్ళకు మేనమామే కదా మా నాన్నగారు. మా పెదనాన్నగారిని “పెద్దాం' అనీ మా నాన్నగారిని “చిన్నాం' అనీ అనేవాళ్ళు మేనల్లుళ్ళు. ఏమిటో అలా వాళ్ళు అలవాటు చేసుకొన్నారు.

ఇంత బాగా ఉస్నదనుకున్న సంబంధం మా నాన్నగారి పైచదువులకు కలిసిరాలేదు. అక్కుడి సము(దపుగాలి పడక వంశపారంపర్యంగా అంతర్గతంగా ఉన్న ఉబ్బపంవ్యాధి (ప్రకోపించింది వారికి. అది ఇక ఆయన జీవితమంతా వెంటాడింది. లేకపోతే ఆయనకు ఏ లాయరు చదువో చెప్పించి పెద్ద ఉద్యోగంలో (వ్రవేశపెట్టవారు మా తాతగారు. కాని మా నాన్నగారి చదువు పురిట్లోనే సంధికొట్టిసట్లు ఆగిపోయింది. చివరకు తాతయ్యలంతా పోయిన తర్వాత ఒక కుగ్రామంలో ఎలిమెంటరీ స్కూలు ఉపాధ్యాయుడుగా జీవితం (ప్రారంభించి అందులోనే రిటైర్‌ అయ్యేదాకా పాతిక సంవత్సరాలు పనిచేసి మేము ెద్దవాళ్ళమై మ్మదాసులో స్థిరపడ్డ తర్వాత మా దగ్గరకు చేరారు. మా నాన్నగారు చేసిన చిన్న ఉద్యోగం వల్ల కృష్ణాజిల్లాలో ఉన్న పల్లెటూళ్ళ వాతావరణం మేము బాగా చవిచూశాం. ఎలుకవపాడు, ఉంగుటూరు, పెద అవటపల్లె, గన్నవరం, తరువాత ఆఖరుకు కానుమోలులో ఉండగా రిటైరు చేయించి ఆయనను మా దగ్గరకు తీసుకొనివచ్చాం. ఉద్యోగంలో చేరినప్పుడు ఆయన జీతం 20 లేదా 25 రూపాయలు. రిబైరు అయ్యేబప్పటికి 35 రూపాయలు జీతం. అయితే అప్పట్లో ఆ జీతం లోనే 5 రూపాయలు మిగిలేది. అదీ ఆనాటి ఉపాధ్యాయుల జీతాల సరళి. మా నాన్న గారిది బహు సంతృప్తికరమైన జీవితం. మా ఇంకో తాతయ్య ఆ ఊర్లోనే హైస్కూలులో పనివేయిస్తానంటు నాకు వద్దు హైస్కూలు. ఆరుతే “పై ముకు బడికి వెళ్ళాలి. నొకు ఇక్కడే బాగున్నదని తృప్తీపడిన వ్యక్తి మా నాన్నగారు. మా అమ్మగారు

215 మా తరం కథ కూడా ఆదే తత్వంతో ఆయనను బాధపెట్టకుండా ఆయనకు ఏది సంతోషంగా ఉంటే అదే పనిచేయనీ బాబయ్యా! అని పీనతండిని సమాధాన పరచింది. అంచేత మనచేతిలో ఏమీలేదవి కొన్ని సమయాలలో సంతృప్తేపడి ఆనందించాల్సి ఉంటుంది. మా నొన్నగారి జీవితచ్శకం అనుకున్నవిధంగా తిరగలేదు. కాస్త మనో నిబ్బరం చూపించి చదువు పూర్తి చేనుకువి ఉంటే ఇంకో విధంగా ఉండేది. మా తాతయ్య జీవితకాలంలోనే మా నాన్నగారు స్థిరవడిఉంటే ఇంకో విధంగా ఉండేది. ఆదాయం చెప్పుకోదగిన విధంగా ఉండేది. కుటుంబసభ్యులకు మరింత సౌకర్యంగా ఉండేది. అందువల్ల 'మదుటన్‌ (వ్రాసిన (వ్రాలుకన్నాగలదా' అని అనుకోవాల్సివస్తుంది. ఇది మా కలపటపు రంగారావు తాతయ్యగారి పెద్ద అల్లుడి కథ. ఇక "రండో అల్లుడి కథ వినండి.

న 111 రంగారావు తాతయ్య అల్జుళ్ళు ఏ%[.00110%1 ౦౯ 50%5-[గా [41 కిస గటిగా2! 206 ఉటలో5 50160601 0[9003-12-13*. [6 ౮౪౦ 10080410? 2000106. [0 611౮౦8 12 14808028 0003 *శంగ 6 ౧0౪1రే 0600306106 ౧ఖ4గంగు ఖర 5ంకీంటం0 10 80060806531003 ఇల కట145. [6 90001211) 20011664 13 10 ౧13 $60016 3908-12-1౪ [01 1 ౧700100260 6108146 గ 200 ౪00 ఇ 00301640 10౪ 10. సశ ౪౧౦16 2జంబా& నిశగర *0ం 13 గఖాగం6 10 లట, [113 ౧౫౫౦: 12గ00/ 10 జర [గులా ౧19౦ 1 16 జుం ఇంగ [080౪/108. 6 ౧1466 €య0౧ల6003 2ర4ం000%ట. గం *3 [గ21 206 90(౧115ల1/,92766 190 0[210[6/. -ఈ+ విధంగా రెండు కథలు దృష్టాంతంగా సాదృళ్యంగా చెప్పడంలో ఒక అంతరార్థం ఉంది. సాధారణంగా ఉన్నవాళ్ళు స ఉన్నవాళ్ళతోనే సంబంధాలు చేస్తారు. మాకు కట్నాలు కానుకలు అక్కర్లేదని పెకి చెప్పేవారు కూడా తమ

217 మా తరం కధ స్తోమతుకు తూగగలవాళ్ళనే చూనుకుంటారు. కట్నాలు వద్దన్నా ఇవ్వగలిగినవాళ్ళు ఏదో రూపంలో ముట్టచెప్పకుండానూ ఉండరు. అవద్దన్న వారూ మారు మాట్లడకుండా గుంభనంగా పుచ్చుకుంటారు. ఉన్నవారు లేనివారికి ఇవ్వడం అరుదు. పన్ని విషయంలో కూడా ఇది యధార్ధం. మా తాతయ్యగారు గనిలో బంగారాన్ని, వ(జాన్ని వెదికీనట్లు వెదికి తెలివిగల చుర్చుకైన వ్యక్తిని ఎంపిక చేసి ఆ వరుడికి అందుబాటులో లేని ఎన్నో అవకాశాలు కల్పించి స్థిరంగా తనకాళ్ళ మీద విలబడగలిగేట్లు చేసి వజాన్ని చెక్కి మరింత ధగధగగలాడేట్లు చేసినట్లుగ చేసేవారు. ఆ కాలంలోనూ ఈ కాలంలోనూ ఏ కాలంలోనూ అరుదే. ఇంకాక విషయం, ధనవంతులు కానివారు అంటే బీదవారు బీదవారికి పిల్ల నివ్వాలిగదాా ఆలా ఇవ్వటావికి మీనమేషాలు లెక్క పెడతారు. అంతేకాదు అదృష్టం కలిసొచ్చి బీదవారు భాగ్యవంత్తులెతే మళ్ళీ వాత చుట్టాలను మరచి పోతారు. ఆప్యాయతతో చేసుకుంటామనే మేనరికాలను కూడా చిన్న చూపు చూస్తారు. పెద్ద సంబంధాల కోసమే పాకులాడుతారు. “ఎక్కడైనా బావే కాని వంగతోట. దగ్గర బావకాదనే ” సామెత సంపన్నుల బీదవాళ్ళ మధ్య(ప్రవర్తనలో బాగా అనువర్తిస్తుంది. ఇదే లోకరీతి. దీన్ని గూర్చి ఆశ్చర్యపడనక్కరలేదు. ఈశః ఉపోద్దాతం అంతా ఎందుకంటే మా అమ్మ లండీ రంగారావుగారు ఈ కోవలోనివారు కాదు అని చెప్పటావికే.

మా తాతయ్యకు ఇద్దరే కుమార్తెలు. మా పీనతాతగారు వెంకటచలం గారికి ఇద్దరే కుమాూరులని ఇదివరలోనే చెప్పాను. మా తాతయ్యగారు రాసిన వీలునామా గూర్చిన (ప్రస్తావనలో ఈ అంశం మళ్ళీ చెప్పవల్సి వచ్చింది.

మా పిన్ని కామేశ్వరిని కాముడు అని పీలిచేవారు. మేము కాముడు పవ్ని అనేవాళ్ళం. మా తాతగారు కాముడు ఏన్ని వివావం ఎంతో ఆలోచించి చేశారు. మా పిన్ని ఉల్ణీ తెలివితక్కువది. (ప్రపంచజ్ఞానం ఏమీలేని అమాయకురాలు. వల్లనివన్నీ వీళ్ళు తెల్లనివన్నిచాల్లు అని చెపితే చూపిస్తే అట్లా నటరా అబ్బాయీ అని నవ్వేసి ఆనందించే వ్యక్త. అందువల్ల ఇంత మేధకురాలిని తెలివితక్కువ మనిషిని పెళ్ళి చేసుకొని ఏలుకోవాలంచే ఎంత ఉదారబుద్ధిగల ఉపకారం చేసినవారి పట్లు కృతజ్ఞత గలవ్యక్తి అయిఉండాలి? మా ఇంకొక తాతయ్య జిల్లా విద్యాశాభాధికారిగా ఉండేవారని చెప్పాము. ఆయనను పిలిచి మా తాతయ్య

రంగారావు తాతయ్య అల్టుళ్ళు 218 “ఒరేయ్‌ సుదర్శనం, మన కాముడికి మంచి తెలివిగలపిల్లవాడిని చూడరా మన శాఖలో. ఎంత బీదవాడ్రైనా ఫరవాలేదు.ఎంతవరకు చదువుకుంటానంటే అంత చదువు చెప్పేించగలను ఆ పిల్లవాడికీ. మంచి ఉద్యోగం ఇప్పిస్తే కృతజ్ఞాడుగా ఉండి కాముడిని సుఖపెడతాడు. బాగా చూసుకుంటాడు అని వరాన్వేషణకు ఆదేశించారు. ఆ రోజులలో అన్నదమ్ములు ఒకరికొకరు ఎంతో సహాయంగా మమేకంగా ఉండేవారు. ఆంచేత మా పఏనతాత అయిన సుదర్శనరావుగారు ఆ పవిలో విమగ్నులెనారు. వాళ్ళతాతగారి పేరు వెంకట చలమేమో అందువల్లి అన్నదమ్ముల పిల్లలకు వెంకటచలం పేరు పెల్టి ఉంటారు. సాధారణంగా తాతల పేర్డు మనువలకు పెట్టటం ఆనవాయితి. వీటివల్ల వంశవృక్షం ముందు ముందు తరాలవాళ్ళు తెలుషుకొనే ఆవకాశం ఉంది. మరి ఇప్పుడు ఈ ఆచారం మారి పోయిందనుకోండి! కొత్త కొత్త అతినాజ్లూకైన చితచి(పుపేర్లు అర్ధం వెతుక్కోవలసినవి, నిఘంటువులలో కనపడనివి ఆవి చూసినా తెలియనివి ఆడ, మగ పేర్లు వస్తున్నాయి. పాత పేర్లు మోటు" అనుకోకపోయినా కొత్త పేర్లు “మోజు' అనుకోవటం మొదలైంది. పాలకం పెనీవాళు సా ఇతర వ్యాపారస్తులు కొత్త కొత్త పేర్లు పట్టికలు రూపొందించి బహుమానంగాన్తూ అమ్మకానికిగానూ అందిస్తున్నారు.

జిల్లా విద్యాధికారిగా పనిచేస్తున్న మా సుదర్శనరావు తాతయ్యగారు తన స్కూళ్ల పర్యటనలో తూర్పు గోదావరి జిల్లా కొత్తపేట హైస్కూల్లో మా చెంకటరమణమూర్తి బాబాయిని గుర్తించాడు. క్లాసులో చాలా తెలివిగల కు(రాడు, నియోగులబ్బాయి అని చెప్పారు. వాళ్ళ న్వ(గ్రామం కొత్తపేట దగ్గర వానపల్లి. ఇంటిపేరు విస్పాపప్రగడవారు. రమణమూర్తి బాబాయిగారి తంగడిపేరు రామయ్య గారు. ఇంటిపేరు విస్పాప్రగడవారయినా ఆయన ఆ (ప్రాంతంలో వ్యాజ్యాల రామయ్యగారుగా (ప్రసిద్ధికెక్కారు. ఆయన ఆ సార్ధక నామధేయం తెలిస్తే పీల్లినిచ్చేవారెవారెనా వెనక్కుపోవలసిందే. అయితే మా తాతగారిద షి వేరు. అబ్బాయి మంచివాడైతే తగిన పంధాలో పెట్టుకోవచ్చుననే ఆధునిక భావాలుండేని వాళ కు. వాతావరణాన్ని బట్టి మన వ్యక్తిత్వం దిద్ది తీర్చుకోవచ్చు. అందువల్ల ఆ (ప్రాంతంలో వారికున్న పేరు 'ప్రతిష్టలుకాని ఆస్తి పాస్తుల గురించిగాని మా తాతలు పట్టించుకోలేదు. ఈ నంబంధం ఈ విధంగా మా పిన్నికి

219 మా తరం కథ కుదిరిందంచే వివాహాలు _దెవన్నిర్ణయాలు అనే నమ్మకం కలగక మానదు. ఏమంటే కోనసీమలోని వానపల్లికి నేను ఇంటర్‌ మీడియట్‌ చదివే 1934-35 వరకూ కూడా కాలువలో పడవ మీద మాతమే ప్రయాణం చేయవలసి వచ్చేది. ఆ మారుమూల ఊరెక్కడ? అటు మద్రాసులో కోమలేశ్వరన్‌ పేట వాస్తవ్యులు . మా తాతగారు కలపటపు రంగాగావు రెండో కూతురు కాముడి పిన్ని ఎక్కడ? ఈ సంబంధానికి ఉభయులు ఒప్పుకోవడమేమిటి? ఆశ్చర్యంగాలేదూ! అయితే మా రంగారావు తాతగారిది అసలు కాకినాడేకదా? ఆందువల్ల ఆ భేదం ఆయనకు గుర్తుకు వచ్చి ఉండదు. ఏిల్లవాళ్లి ఆంటే వెంకటరమణమూర్తి బాబాయిని మా సుదర్శనరావు తాతయ్య చూడటం మిగతా విషయాలన్నీ మాట్లాడటం అయింది. ఆబ్బో! ఆంతదూరం పెళ్ళివారు ఎలాగ (ప్రయాణం చేస్తారు? అనే

" పమస్య ఉత్పన్నం కాకముందే మా తాతగారు ఎంతమంది వచ్చినా సరే అందరికీ రానూ పోనూ రెలు ఖర్చు ఇస్తానన్నారు. ఇహ ఏముంది పెద్ద యాత్రకు బయిలూదేరినట్లు వానవ ల్లిలో ఉన్న విప్పాావ గడవాలే కాక (బాహ్మణకుటుంబీకులంతా “సకుటుంబ బంధుమిత్ర సమేతంగా అని మన శుభలేఖలలో వేస్తామే దాన్ని తు.చ.తప్పకుండా మా తాతగారి ఆహ్వానాన్ని అంగీకరించి అంతా మద్రాసు నగరానికి పరమాహ్హాదకరంగా వేంచేశారు. వివాహభోజనంబులారగించారు. ఊరంతా చూశారు. ఆమందానంద కందళిత హృదయారవిందులె ఆ విందులే డెందాన భ్యదపరచుకొంటూ వానపల్లి తిరిగి చేరుకున్నారు.

ఆ పెళ్ళిలో జరిగిన మరో తమాషా చాలా కాలం చెప్పుకునేవారు. ఆ పెళ్ళికి వచ్చిన ఒక పెద్ద మనిషి మంగలివాడిని పిలిచి తనకు మదాసు 'క్రాపంగ్‌ చేయవలసిందని ఎంతో మోజుగా అడిగాడు. ఇహ ఆ రోజుల (క్రాపింగు రీతులు వాటి వివిధ అందచందాలు రాయాలంకే అదొక (ప్రత్యేకాధ్యాయం అవుతుంది. దాని వట్లా ఉంచి ఆ రోజుల్లో ఎవరికీ క్రాపింగులుండేవి కావని చెప్పుకోవటం చాలనుకుంటాను. గోష్పాదమంత ముడీ వెనక్షవెపు గుబురుతో ఉండేది. ఇక ముందుభాగమంతా బాగా కత్తిరింపుతో “వసారా' లాంటి కటింగు ఉండేది. ఇక అనేక రకాలైన తలకట్టులు లేదా తలకటింగులుండేవి. పాపం ఆ వానపల్లి నుంచి

రంగారావు తాతయ్య అల్లుళ్ళు 220 వచ్చిన పెద్దమనిషి మద్రాసు (క్రాపింగు చేయరా అంటే మరి ఆ ఆరవమంగలికి అర్ధమైందో లేదో గాని ఆయనకు నున్నగా తిరుక్షైరం అదే లెండి తిరుపతి గుండుచేశాడు. ఇదే మ్మదాను (క్రాపంగు అన్నాడుట. పాపం ఆయన పెళ్ళిలో ఈ గుండుతో తిరగలేక తలపాగా చుట్టుకొని గుండును బయటకు చూపకుండా తంటాలు పడ్డాడట. ఈ మ్మదాసు శాపింగ్‌ (ప్రహసనం చాలా రోజులు మాతరం వరకు కధలా పాకిందంకే అప్పట్లో ఇది ఎంత వినోదం కలిగించి ఉంటుందో ఊహించుకోండి. బహుశా మదదాసు 'కాపేంగ్‌ అంటూ ఈ రోజుల్లో తిరుపతి వెళ్ళి తలనీలాలు ఇవ్వటంలో (పొధాన్యం కలిగి ఉండకపోవచ్చు. తిరుపతి వెళ్ళి వచ్చారా? అనేవారేమో? పెళ్ళిలో రెండో తమాషా?

మా బాబయ్య పెళ్ళికి మద్రాసులో చాలామంది పెద్దలంతా విచ్చేసి ఉంటారు, అక్కడ సోఫాలు కుర్చీలు చూడటం వానపల్లి వాసులకు అదే మొదలె ఉండవచ్చు. పాపం మా బాబాయికీ కూడా వయసప్పటికి ఏ 16,17 ఏళ్ళో ఉండవచ్చు. న్కూలు ఫైనల్‌ విద్యార్థిగా ఎప్పుడూ ఊళ్ళో ఈతచాపల మీదా, తుంగచాపల మీదా హాయిగా కూర్చునే పల్లెటూరి సరుకు- వారికి ఈ సోఫాల మీద అధివసించటానికి అలవాటుండాలి గదా? పెళ్ళిలో మేజువాణీ జరుగుతుండగా "పెళ్ళికొడుకును పెళ్ళికూతురును ఒక సోఫాలో కూర్చో పెట్టారు. కాసేపైన తర్వాత మా బాబయ్య రెండుకాళ్ళు ఎత్తి సోఫామీద “బాసింపెట్టు' వేసుకుని కూర్చున్నాడు. మామూలుగా పీట మీద భోజనానికి కూచున్నట్లు. చూసే వాళ్ళకు అది విడ్డూరంగా ఉంటుంది కదా? అందుకని ఎవరో ఈ సంగతి (గ్రహించి వెళ్ళి మెల్లిగా మా బాబాయి చెవిలో ఈ సంగతి చెప్పారు. కాళ్ళు కీందికీ దించమని. ఆయన కాసేపు ఆగి అలా కాళ్ళు కిందికి పెడితే బాగుండేది. కాని గబుక్కున బాసింపట్టు తీసి కాళ్ళు కిందికి పెస్టేటప్పటికి ఆందరికీ నవ్వు వచ్చింది. తమాషాగా నవ్వారు. ఈ విషయం మా అమ్మమ్మ చెపుతూ ఉండేది.

మామూలుగా కింద చాప మీద కాళ్ళు ముడుచుకొని కూర్చుండేవారికీ ఈ కుర్చీల మీద కూర్చోటం కష్టంగానే ఉంటుంది. ఎప్పుడూ కుర్చీలమీద కూర్చుని డిన్నర్డు కూడా బేబీలు మీల్చుతో కానిచ్చే వాళశ్చాత్యులకు ముఖ్యంగా

221 మా తరం కధ అమెరికన్లకు బాసీపట్టు వేసుకు కూర్చోవాలంటే ఎంతో ఆశ్చర్యంగా చూస్తారు. దానికో పెద్ద సాధన చేయాలనుకుంటారు వాళ్ళు. కాని మనకు సినిమాలో కూచున్నా, సోఫాల మీద కూచున్నా ఎత్రెన కుర్చీలో కూచున్నా కాళ్ళు పెకెత్తి బాసింపట్టు వేసుకొని కూర్చునే బుద్ది వేస్తుంది. అయితే బాబాయి పెళ్ళికొడుకు “హాూదాలో మేజువాణీలో అలా చేశాడు కనక వాళ్ళకు నవ్వొచ్చింది. పల్లెటూరి వాళ్ళ్ననెనా పల్లెటూరివారంటే చులకన చేసినట్లవుతుంది కదా? ఏదైనా అలవాటు వెంటనే మార్చుకోవడం కష్టం, రష్యాలో విప్లవం వచ్చిన కొత్తలో ఎంతోమంది రాజులను, జ మీందార్షను కాలి చంపేశారు విష్లవవాదులు. వాళ్ళంతా సంఘంలో చీడపురుగులని విప్లవకారుల సిద్దాంతం. అందుచేత చాలాకారిం రష్యాలో ఎవర్షినైనా తిట్టాలంటే నీవు జమిందారువి, నీవు మహారాజువి లేదా (పీన్సుని అవి అనేవాళ్ళు. దాన్ని వాళ్ళదొక పెద్దతిట్టుగా భావించేవారు.

మనదేశంలో జరిగింది శాంతియుత విష్ణవం కాబట్టి మహారాజులను కలంపోటుతో తొలగించారు. సర్దార్‌ వల్లభ్‌ భాయ్‌పటుల్‌ మొద్డలైన దేశనేతలు జనించిన గొప్ప శాంతికాముక దేశం మనది కావటంచేత వేటికీ ఇంకా జమీందారులమని గొప్పగా చెప్పుకునే ధనికజాతి దేశంలో అనేక రూపాలలో చలామణి అవుతోంది. అయితే ఇహ రానురాను పల్లెవాసులకు అత్యధిక (పాధాన్యాన్నీ పెంచే (ప్రణాళికలను రాజకీయవేత్తలు ఆలోచిస్తున్నారు కాబట్టి ఇక మీద పల్లెటూరివ్యక్తివి పల్లెవాసివి ఆనటం గౌరవ సూచకంగా పరిగణిత మవుతుందేమో! నిజంగా ఆ గౌరవంరావాలి. అయితే మన రాజకీయ నాయకులకు ఆర్భాటం ఎక్కువ! అసలు (కయ తక్కువ. పల్లెలు ఎంత త్వరగా సమ(గ్రాభివృద్దిని సాధిస్తాయా అవి స్వాతం్య సమరయోధులంతా ఆకాంక్షిస్తున్నారు.

మా బాబాయి. బాసింపట్టు అలవాటు నుంచి ఆలోచనలు ఎక్కడెక్కడికో పర్మిభమించాయి. నేను అమెరికా వెళ్ళినప్పుడు ఒక జపాను విద్యార్థి మరో తమాషా సంగతి చెప్పాడు, జపానులో అంతా కిందే కూర్చుని విశ్రాంతిగా భోజనం చేస్తారని. అంచేత కుర్చీల షాపులు ఎక్కడా ఉండవు. ఆ నంగతి తెలియవి ఒక అమెరికన్‌ ఒక కుర్చీల షాపు అక్కడ (ప్రారంభించాడు. ఏమీ అమ్మకాలులేక ఆ షాపు ఎత్తేశాడు. అమెరికన్స్‌ వాగరికతకు భిన్నమైన

రంగారావు తాతయ్య అల్లుళ్ళు 222 జపాన్‌ నాగరికతకు నేను ఆశ్చర్యపోయాను. మీరెందుకు కుర్చీలలో కూర్చోరు అంటే దానికి అతడి దగ్గర సమాధానం దొరకలేదు. ఆది అంతే, కూర్చోం అన్నాడు.

అయితే రెండో (ప్రపంచయుద్ధం ముగిసిన నలభె సంవత్సరాలలో అమెరికన్‌ నంపర్కాంతో జపాన్‌వారి జీవితవిధానంలోనూ ఆహార విహారాలలోనూ ఎన్నోమార్చులు వచ్చాయి... కాని ఎంత నవనాగరీక్షులెనా ధనవంత్తులైనా అమెరికన్‌ సంపర్కం కలిగినా ఇప్పటికీ జపాన్‌ వారు నంప్రాదాయ ఆచారాలను పూర్తిగా విడిచిపెట్టుకోలేదు. ఇప్పటికీ ఇం్ట్లీము సినిమాలలో జవాను నవనాగరీక సంసారంలోని కధలు చూస్తున్నప్పుడు వారు కిందే కూర్చోవటం చూస్తూఉంటాం.

ఇక మళ్ళీ మా బాబాయి రమణమూర్తి గారి కధకు వద్దాం. మా తాతగారు ఎంతో ఆలోచించి ఈ అల్లుణ్తీ ఎంపీకచేసుకున్నారు. మా రమణమూర్తి బాబాయికి మామగారంటు ఎంతో భక్తి. మా పిన్నివి ఎంతో ఒద్దికగా చూనుకున్నారు. పండంటిబిడ్డలను కని పెద్ద నంపాదనపరుడై బంధువర్గానికంతా (ప్రేమవాత్తుడైనాడు. ఆయనదంతా స్వయంకృషి . ఉన్నతాశయాలు.

ఇంకోవ్యక్తి అయితే మా ఫన్నిని ఏలుకోవటమే కష్టమయ్యేది. మా తాతయ్య సూక్ష్యగ్రావ్యాత, దూరాళలోచన మా పన్ని సంసారానికి వర (వ్రసొదాలయినాయి. మా పీన్ని ఎంత అమాయకురాలో ఈ చిన్న ఉదాహరణను బట్టి తెలుసుకోవచ్చు. ఆవిడ కాపురానికి వెళ్ళిన కొత్తలో వాళ్ళిద్దరే క్‌దా ఇంట్లో ఉండేది. 1919-20 (ప్రాంతమ్రై ఉంటుంది ఇది. మా పిన్నికీ వంట చేయటం చాతకాదని వేరేచప్పాలా? ఏమండీ! అన్నం ఎలా వండనండీ! అని అడిగిందట. బియ్యం కడీగి పాయ్యిమీద పెట్టు, అనిమా బాబాయి ఆఫీసుకు వెళ్ళిపోయినాడు. తిరిగి బోజనం నమయానికి ఆయన ఇంటికి వచ్చాడు. మా పిన్ని నిదపోతున్నది. అన్నం అయిందిపే అన్నాడుట. ఆ ఆయిఉంటుంది లెండి అవి ఆమె అనగా ఇద్దరూ చూడ బోయారు. మా పిన్ని చేసిన పనేమిటంటే పాయ్యి వెలిగించి బియ్యం కడిగి నీళ్ళు ఉన్నాయో లేదో తెలియదు, కడిగివ బియ్యంతో గిన్నె పాయ్యిమీద "పెట్టి నిద్రపోయింది.

223 మా తరం కథ ఇదేమికు అంటే మీరు బియ్యం కడిగి పాయ్యి మీద "పెట్టమన్నారు కదుటండీ అన్నదట. తర్వాత విద వచ్చింది సుమండీ అందిట. ఆ ఆమాయకత్వానవికి పసిపిల్ల న్వభావానికీ మా బాబాయి పక్కున నవ్విఉంటాడు. మా తాతగారు సంపద చూడకుండా హృదయసంపద గల అల్జుణ్లే ఎంచుకున్నాడు. మా రమణమూర్తి బాబయ్య నుంచి నేర్చుకోవాల్సిన సంగతులు

గృహిణి ఎంత తెలివితక్కువదైనా భర్త సహనంతో సుఖసంసారం ఛేయవచ్చుననేది మా బాబయ్య సంసారోదంతం మంచి (గ్రహించాం. భర్త మానసికంగా బాగా బలహీమడైవా తన తెలివితేటలతో సహనంతో సంసారాన్ని చక్కదిద్దుకొన్న మా అమ్మ ఉదాహరణ కూడా ఇంకోవెపున గమనించాం. వీళూ గ్‌ వాళ్ళూ కూడా ఎంతో అన్యోన్యతతో సఖ్యంగా కాలం గడిపారు. ఇలా తమాషాగా ఇద్దరు అప్ప చెల్లెళ్ళ గ్‌ సంసారాల సామరస్యాన్ని స గురించి మనం (హె ంచాల్చింది చాలా ఉంది. సుఖసంసారానికీ మానసికమై. న సర్దుబాట్టు, సంస్కారమూ చాలా ఆవసరం. ఈ కాలంలోని దాంపత్య జీవితంలో అసంతృన్నులు, ఎగుడుదిగుళ్ళు అప్పుడే నివారణమవుతాయి.

మామగారు, అంటారూ రంగారావు తాత చనిపోయిన తర్వాత మా బాబయ్య ఎంత తెలివికలవ్వాడైనా చుర్దుకెనవాడైనా ఆయన చదువు కుంటు పడింది. మా తాతయ్యగాలేమనుకున్నారో, పాపం. “రమణమూర్తి ఎంత వరకు చదువుకుంళే, ఈ దేశంలో ఆతడు చదవగల ఎంతో పెద్ద చదువ్లులెనా సరే చదివిద్దామనే ఆశించాడాయన. రమణమూర్తి బాబాయి కూడా విజంగా చాలా వమర్జుడు. ఆయన కూచోవాలే కాని వ్యాసుని పరీక్ష ఆంటూ ఉండేదికాదు. కావి ఏంలాభం. 1918 నాటికే ఒక సంవత్సరం కూడా తిరగకుండానే మాతా మహుల తరపున తాతలంతా ఒకరితర్వాత ఒకరు మరణించటంతో కలపటపు వారి కుటుంబమంతా టఆడపెత్తన మైంది. నరే అందరూ కలిసీ ఆలోచించి రమణమూర్తిని చదివించాలని “బొంబాయి*లో బి.కామ్‌. చదవటానికి ఆయన్ను పంపారు. అప్పటికి మన ఉమ్మడి మదాసు రాష్టంలో కాదుకదా ముఖ్య పట్నమైన మః(దానులోనే బి.కామ్‌. లేదంటే అప్పటి పరిస్థితులు ఆలోచించుకోండి. ఉన్నతవిద్య చదవటానికి అవకాశాలు ఎంత తక్కువగా ఉండేవో ఇందువల్ల తెలుసుకోవచ్చు. మా తాతగారు తనుకొన్నట్లు గానే జరిగి

రంగారావు తాతయ్య అల్టుళ్ళు 224 ఉంటే ఆయన కృషి ఫలించిఉంటే అల్లుళ్ళు జీవితంలో ఎంత ఉన్నత స్టాయికి ఎదిగిఉండేవారో ఊహించవచ్చు. అయినా ఆయన సంకల్పం మెచ్చుకో దగింది. ఆలోచన సరిఅయినది. ఎంత ఆస్తి ఉన్నా ఉన్నత విద్యలేని వింతపపవు ఆ ఆస్తీని కొద్దికాలం లోనే కరిగించివేసి బికారి కావడానికి అవకాశం ఉంది. స్వయంశక్తి స్వావలంబన ముఖ్యంకాని వాళ్ళ సంపద, స్థితిగతులు, ఆస్తి పాస్తులు ముఖ్యంకావు. వారి గుణగణాలు (ప్రధానం కాని ధనికకుటుంబమా కాదా అన్నది (ప్రధానం కాదు. ధనం కాదు, విద్యాధనం ముఖ్యం. కుటుంబ సంప్రదాయం ముఖ్యం. ఇప్పుడీ విషయాలన్నీ మన కళ్ళముందే రుజువవుతున్నాయి. రోజూ వింటూ ఉన్నవే. కంటూ ఉన్నవే. అందుకే మా తాతగారి ఆలోచనను వారు కార్యరూపంలో పెల్టుటానికే నిశ్చయించుకున్నారు. పరిస్టితులెట్లా ఉన్నా మా రమణమూర్తి బాబాయి చదువు ముఖ్యమని మా బంధుజాలం నిశృయించింది. ఆయనకు కావలసిన డబు ఇచ్చి ఆయన్ను బొంబాయి పంపించింది. బొంబాయి ' చదువు మూన్నాళ్ళ ముచ్చటైంది.

కాలేజీ చదువుకి సంబంధించిన్నీ, సాంఘిక జీవితానికి సంబంధించిన్నీ మదాసు 'ఫైలు' వేరు, బొంబాయి '"ప్పైలు వేరు. అందరికీ బూట్లు, తలమీద టోపి, మంచి దుస్తులు ఉండాలి. కాలేజీలో చేరటానికి కావలసిన డబు స్ట కట్టి తక్కిన సరంజామా అంతా కొనేటప్పటికీ మా బాబాయి తీసుకవెళ్ళిన డబ్బు మొదటి నెలలోనే ఆయిపోయింది. మళ్ళీ నెల తిరగకుండానే డబ్బుకోసం మ్రాను వాసేటప్పటికి ఇక్కడ ఈ ఆడపెత్తందార్లకు తలలు తిరిగిపోయాయి. అంతవరకు మగవారి పోషణలో ఉండీ డబ్బు చేతిలో ఆడని కారణంగా వాళ్ళకు డబ్బుఖర్చు గురించి తెలియదు. ఈ మాదిరిగా అయితే డబ్బు మంచినీళ్ళలా అయిపోతుంది, ఈ చదువు మనమెక్కడ భరించగలం? అవి చదువు మానుకొని రావలి ృందని మా బాబయ్యను వెనక్కు పిలిపించారు. వాపం ఏం చేస్తాడు మా బాబయ్య! గత్యంతరం లేక కాకినాడలో పోన్టాఫీనులో మ్యుఫ్పరూపాయల గుమాస్తా ఉద్యోగానికి చేరి సంసారజీవితం సాగించాడు. అదిన్నీ అమాయకుర్శాలెన ఏన్నితో అప్పటినుంచీ మా బాబాయి కష్టజీవి.

ముప్పై రూపాయల జీతంతో ఉద్యోగంలో (ప్రవేశించిన బాబాయి ఎన్నో పరీక్షలు ప్యాసై నాగపూరులో (పెసిడెన్సీ పోస్టుమాస్టరుగా ఉద్యోగం చేశాడు.

225 , మాతరం కథ ఎంత పెద్ద ఉద్యోగమైనా ఎంత పెద్దజీతమై నా ఆయన వ్యక్తి గత జీవితంలో చాలా నిరాడంబరంగా ఆ కొద్దిపాటి బట్టలలో కోరికలతో జీవితం వెళ్ళబుచ్చాడు.

ఆయన నెలకు 30 రూపాయలు సంపాదిస్తున్నప్పుడు, 110 రూపాయల జీతం తెచ్చుకుంటున్నప్పుడు 800 రూపాయలు ఆర్టిస్తున్నప్పుడు జీవితాన్ని ఒకే ఆర్థికవిధానంలో, పద్దతిలో, మతంలో ఇమిడ్చి సాగించాడు. ఏ విధమైన భేషజం లేకుండా డబ్బు నిల్వచేయడమే ఆయన లక్ష్యంగా ఉండేది. జీతం ఏ పాట్తిదైనా ఆ జీతంలో ఆదాచేసే శాతం ఒకటే. ఆయన జీవితం నుంచి నేర్చుకోవలసిన పాఠం ఏమంటే ఎంత సంపాదన ఉన్నా ఆదాచేసే అలవాటు లేకపోతే ఎవడూ ధనవంతుడు కాలేడు. ధనవంతుడిలా కనిపించవచ్చు. జీవించవచ్చు. కాని ఆ వ్యక్తి అవతారం చాలించేటప్పటికి ఏమీ మిగలదు. అంచేత ఎంత సంపాదించామనేది ముఖ్యంకాదు. (ప్రతినెలా ఎంత శాతం ఆదా చేశామనేది ముఖ్యం. వాటికీ నేటికీ ఏనాటికీ (ప్రతివ్యక్తీ

.. ఆలోచించాల్చింది ఇది. ఆశరించాల్సింది ఇది. ఆదా చేయడమంటే

ఆలోచనలలో అయ్యేదికాదు. ఆలోచన పునాది కావచ్చు కాని ఆచరణ ఆవె కట్టడం కావాలి. నూట పదిరూపాయలు జీతం పస్తే ఆరవె రూపాయలే ఇంచ్లో ఇచ్చేవాడు బాబాయి. దీనితోనే మీరు గడుపుకోవాలి అనేవాడు. అది అంతే. నాకు ఆవకాయ, అన్నం పెట్టుండి. ఇదిలేదని అదికొావాలనీ అడగను, ఇహ నన్ను డబ్బు మాతం ఆడగవద్దనేవాడు. అంటే 110 రూపాయలలో ఆయన ఆదా 50 రూపాయలన్నమాట. ఇదే శాతం ఆయన అన్ని హోదాలలోనూ పాటించేవాడు,

ఇట్లా అని (పేమలో కాని ఇతరులకు పెట్టి పోతలలో కాని బంధు(ప్రీతిలో కాని ఏమీ లోటు రానిచ్చేవాడు కాదుబాబాయి. మా చిన్నతనంలో అంటేవాకు ఎనిమిది తొమ్మిదేళ్ళుంయాయనుకుంటాను. అంపే అవి 190, 24 సంవత్సరాలు. మా బాబాయి అప్పుడు రాజమండ్రిలో పోస్టాఫీసులో పనిచేస్తున్నప్పుడు ఆయన ముగ్గురు తమ్ముళ్ళు ఇంట్లో ఉండి చదువుల్లోనూ ఉద్యోగాల్లోనూ ఉండేవారు. అంతా పొద్దున్నే “తరవాణి అన్నం ఒక కంచంలో "పెట్టుకొని ఒక ఆవకాయ బద్ద వేసుకొవి చేతులలో నూనె వేసుకుని కలుపుకు తివి (త్రేన్చుకుంటూ లేచి ఎవరి పనుల మీద వాళ్ళు వెళి, పోయేవారు. అప్పటికీ

రోంగారావు తాతయ్య అల్లుళ్ళు 226 మా బాబయ్యగారి ఇంట్లో ఇంకా కాఫీ (ప్రవేశించలేదు. ఈ కాలంవారు తరవాణీ అన్నం అంటే ఏమిటో దానివల్ల వచ్చే చలంవగుణం ఏమిటో ఇతర గుణాలేమిటో కాయ ఆవకాయ అంకే ఏమిటో తెలుసుకోవాలంటే మీ పెద్దలనడిగి తెలుసుకోండి. ఈ పదాలు కృష్టా గుంటూరు జిల్దాలవారికి అసలు తెలియవు. తూర్పుగోదావరి జిల్లా కాకినాడ, రాజమంశడీ వారిని విశాఖ జిల్లా వరకు ఉన్న వారిని అడిగి తెలుసుకోండి. వీటన్నిటిని గురించి చెప్పాలంటే అదొక చాట భారత మవుతుంది. ఈ విధంగా మా బాబాయి చాలా నిరాడంబరంగా జీవితం (పారంభించాడు. తనకొచ్చే సంపాదనలో నుంచి ఆదాచేసేవాడు. తాను బీదవాడిననీ, అందువల్ల డబ్బులేనిలోటు ముందు ముందుతాను కాని తన పిల్లలు కాని అనుభవించకూడదనీ, తన పిల్లలకు కూడా డబ్బువిలువ తెలియాలనీ దాదాపు ఆందరికీ మూడు నాలుగు లక్షల విలువచేసే ఆస్తిని ఇచ్చి సంతోషంగా కన్నుమూశాడు. “పొదుపును గూర్చి ఇర్టీవు సాహిత్యంలో సుప్రసిద్ధమైన “తివ్టు' అనే వ్యాసాన్ని జ్ఞాపకం చేస్తుంది రమణమూర్తి బాబాయి జీవితం.

ఈ విధంగా మా తాతగ్గారెన రంగారావుగారి కలను నిజంచేశడు మా బాబాయి. అమాయకురాలైన మా పిన్నిని ఆదరాభిమానాలలో చూసుకున్నాడు. పోస్టల్‌ డిపార్ట్‌మెంటులో పెద్ద హోదా గల ఉద్యోగం చేశాడు. డబ్బు కూడబెట్టి ఆదాచేసి గొప్పవాడు, మంచివాడు, బంధు(ప్రీతి గలవాడు అన్న "పేరు సంపాదించాడు. ఒక చిన్నజీవితంలో ఎవ్ల్వరెనా ఆహంతో ఎన్ని పనులు చేయగలం, వినయంతో ఒక ఆశయం నెరవేర్చుకున్నా ధన్య జీవులమేకదా?

టట! (బతుకుతరువు బజారులో 6 పికిం4గికకి గ పసంపి[లిగి!

౧6 ౧5118 ౫౦టు ౦0౯ క/0180 *౪౧ఆఅ ౦౦గాంజాటే 6 ౧౪ ౧౧11640006 63/3

= తీ[0006108 ఉగంగలుంటా- సేలం గ౧0640600 ఒరే లయయ65016

ఈ5610640108 6 0౧1 ఖల శీ ర 10106 6 లయ%200 [౩1౧8

1 ళం 50/13 ౪196341068, 60 ౧౦౩ 0866 ౧౫౦౮.

బద వుశా వేను ఇంటిసామానులు కొనటానికి కొట్టుకు వెళ్ళి కొన్ని దశాబ్దాలు దాటిఉంటుంది. అందువల్ల ఇంటిసరుకుల ధరలంకే నా మనష్పులో నా చిన్నతనం, నడివయస్సులో ధరలే కదంతొక్కడంలో ఆశ్చర్యంలేదు. పైనికవిన్యానం లాగా అవే నా మనస్సు ఎలో మెదులుతాయి. ఇప్పటి ధరల గూరి ్ట) వింటుంటే ఎన్నో విపరీతాలను విచితాలను తుఫానులను జీవితంలో చూసిన

(బతుకుతెరువు బజారులో 228 నాకు ఏదీ విడ్డూరంగా కన్పించదు. అందులో ఇప్పుడు రూపాయలు కంటికి కనపడుతున్నాయి. జేబులో గలగలలాడుతున్నాయి. సినిమాలు మొదలైన వినోదాలు ఉన్న వాళ్లో లేనివాళ్లీ (ప్రతిఒక్కలరినీ ఆకర్షిస్తున్నాయి. ఈ తిండివస్తువుల ధరల గురించి ఇప్పుడెవరు పట్టించుకుంటారు? ఆ దృష్ట అడుగంటి పోయింది.

అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో ప్రతి వ్యక్తీ తనకు వచ్చే నెల సరి ఆదాయంలో ఆహారం నిమిత్తం పది లేక మహా అయితే పదిహేను శాతం ఖర్చు చేయవలసి ఉంటుంది. అందువల్ల ఆ దేశ (ప్రజలకు మిగతా సౌకర్యాలు ఏర్పరచుకోవటానికి ఆదాయంలో ఎక్కువశాతం ఉపయోగపడుతుంది. మనలాంటి అభివృద్ది చెందుతున్న దేశాలలో అంట సున్నితంగా చెప్పాలంటే బీదదేశాలలో ప్రతివాడు తనకు వచ్చే సంపాదనలో 60 శాతం నుంచి 80 శాతం వరకూ తిండి తిప్పలకే ఖర్చు చేయాల్సి ఉంటున్నది. అందులోనూ మరీ బీదప్రజలు ఉన్నదంతా వెచ్చపెల్టి రోజూ బాధపడినా కడుపులు నింపుకోలేక పోతున్నారు. జొన్న రొబ్బ, భారం లేదా కాస్త అన్నం, ఏదో ఒక కాఠంతో కడుపు నింపుకోవలసి వస్తోంది వారు. కాబస్టే ఈ బజారుధరల గురించి బాధపడవలసి వస్తోంది. వీటిని అదుపులో ఉంచవలసిన ఆగత్యం గూర్చి తీవ్రంగా ఆలోచించవలసి వస్తోంది.

అందుకే సామ్యవాద సిద్దాంత దేశలు అంటే రష్యా ైనా మొదలైన కమ్యూనిష్టు దేశాలు ముందర దేశప్రజల తిండి గుడ్డ, గృహవసతి విషయంలో (ప్రణాళికాబద్ధంగా జాగ్రత్త వహిస్తున్నాయి. ఈ కనీసావసరాలు తీర్చాలనీ సౌకర్యాలందించాలనీ ఆరాటపడుతున్నాయి.. కొంతలో కొంత పేదరికాన్ని తొలగించటానికి కృతకృత్యమై నాయి. ఇందుకు కొన్ని ౧ దశాబ్దాలుగా తీవ కృషి చేస్తున్నారు. ఎంత తంటాలుపడ్డా రుచిగల, పుష్టికరమైన ఆహారాన్ని అన్ని వర్గాల (ప్రజలకు విరివిగా సమానంగా అందించలేకపోయామని అధికార పూర్వకంగా వారే అంగీకరిస్తున్నారు. అయితే (ప్రజాస్వామ్య పంథాలో అభివృద్ది చెందుతున్న దేశాలకు, కమ్యూనిష్టు దేశాలకు ఉన్న తేడా ఏమంటే సామ్యవాద పద్ధతులు అమలు చేసిన దేశాలు (త్రికరణ పద్దిగా (ప్రయత్నించాయి. మన దేశంలో ఆ 'వ్రయత్నం అరకొరగా మాత్రమే సాగింది. కాబట్టి

220 మాతరం కథ (పజాసామాన్యానికి మేలుకలిగేలా మన (ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో కూడా (ప్రణాళికలు చిత్తపద్దితో అమలు జరిగేట్లు చూడాలి. ఇటువంటి (ప్రకటనలెతే (ప్రతి రాజకీయ పార్టీ తన ఎన్నికల (ప్రణాళికలో గంభీరంగా (ప్రకటిస్తుంది కాని అధికారం చేపద్రిందా చిత్తపుద్ధి మాతం కనిపించదు. అందువల్లనే వినియోగ దారుల చట్టాలు, ధరవరల ఆఅదుపుచట్టాలు, ఉత్పత్తి వస్తువుల (ప్రమాణీకరణ చట్టాలు నేడు ఎంతగానో అవసరమై నాయి. ఈ చచ్చాలను తప్పించుకొని తిరిగే వ్యాపార మేధావులు కూడా అనంతకోటి ఉపాయాలు అన్వేషిస్తునే ఉన్నారు. అందు వల్ల (ప్రభుత్వం వైఫల్యాలను ఎదుర్కోవలసివస్తున్నది. దీనికి తోడు (ద్రవ్యోల్బణం ఒకటి. అందువల్ల పాతకాలపు ధరలు పాతాళంలోనూ వర్తమానం ధరలు తారాపధం లోనూ ఉన్నట్టు భావనగలుగుతుంది. ఏ ఆర్థిక విధానంలోనైనా ఎన్నో శక్తులు వీటిని అజమాయిషీ చేస్తాయి. మన జీవన (ప్రమాణం ఆదరణీయంగా ఉండాలంటే అందరికీ ఆహారం లభించాలి. తిండి కోసం తిప్పలెవరూ పడకూడదు. బతుకు బజారులో బాధలపాలు కాకూడదు అని ఈ (ప్రకరణానికి ముందుమాటలు రాస్తున్నాను. మాతరం కధలో ఇదొక పెద్ద (పపకరణం. మా తరం కథ స్మరించుకోవటంలో మననం చేసుకోవటంలో (ప్రధానోద్దేశం ఆనాటి (గ్రామీణ జీవనవిధానం, జానపద వ్యవస్త మానవుడి తృప్తి ఆనాటి నాగరికత తలచుకోవడమే. ఏ పని చేసేవాడు ఆ పని ఒక ఆరాధనతో సేవాదృష్టితో వృత్తిధర్మంగా విర్వహించడం జరిగేది. కమ్మరి, కుమ్మరి, పంతులు, పారిశ్రమకారుడు ఒక సాంఘిక బాధ్యతతో, ఒక నీతితో తమ మనుగడ సాగించేవారు. వారు పాలించిన విలువలను గూర్చినవివరణమే ఈ (ప్రకరణం ముభఖ్యాశయం. మానవుడికి కావలసిన కనీసావసరాలు ఏమిటి? తిండి, గుడ్డ, ఒక నివాసం. ఆపైన ఐశ్వర్యాన్ని బట్టీ వ్యక్తులు ఎక్కువ సౌభ్యాలను కోరవచ్చు. అనుభవించవచ్చు. అప్పట్లో కొందరు అమిత భోగపరాయళుులె కొందరు అలమటించిన వృత్తాంతాలు కూడా ఉన్నాయి. ఆ సంగతి పోనివ్వండి . కాని ఇవాళ (ప్రజాస్వామ్యం కావాలంటున్నాం. స్వాతం(త్యం సంపాదించుకున్నాం. ఇప్పుడు మనందరి ధ్యేయం (శ్రేయోరాజ్యం. సంక్షేమ పరిపాలన,

(బ్రతుకుతెరువు బజారులో 230 మానవీయమైన విలువలు. సర్వేజనాః సులినో భవంతు అనే ఆదర్శ పరిపాలనా వ్యవస్థను శచాడు భారతదేశం రూపొందించుకోవాలి. ఈ నేపధ్యంలో గతాన్నీ వర్తమానాన్నీ బేరీజువేసుకొందాం. ఆనాటి శఈచాటి బజారుధరలు, ఈచాడు ఈ పరిస్థితులు మనకు ఎందుకు దాపురించాయి, ఈ స్థితికి దిగజారడానికి కారణాలు, ఇప్పుడు ఏంచెయ్యాలి? అనేది ఈ ప్రకరణంలో సమీక్షించుకుందాం. అందుకే (బతుకుతెరువు బజారు అనటం ఈ (ప్రకరణానికి సముచితంగా ఉంటుందని భావించాను. ఎన్ని విషయాలు (ప్రస్తావించినా ఎన్ని చర్చలు చేసినా తికమకలు పడ్డా మన “వెరి[బతుకు వేసారకిమునుపే కర్తవ్యాన్ని స్మరించుకుందాం.

“బతకలేక బడిపంతులు' అనేది ఒక సామెత. ఆయితే ఆరోజులలో బడి పంతులు గారికి ఎంత గౌరవం, పలుకుబడీ ఉండేవో ఊళ్ళో తలచుకాంట ఆశ్చర్యం వేస్తుంది. పంతులుగారి సంసారానికి కావలసిన కూరలు, పెరుగుపాలు, వంటనెరకు, వీలెతే నెయ్యి కూడా ఊరికే సప్లై చేసేవాళ్ళు ఊరివాళ్ళు. పంతులుగారి కుటుంబం డబ్బిచ్చి కొనేవి చాలా అరుదుగా ఉండేవి ఊళ్ళో. ల రోజుల్లో వీధి బళ్ళు వీటి తరవాత[గ్లాంబ్‌ -ఇన్‌ - ఎయిడ్‌ ” న్కూళ్ళు ఉండేవి. ఈ స్కూళ్ళలో పనిచేసే పంతుళ్ళకు పంటకాలంలో సంవత్సరానికీ సరిపడేట్లుగా కందులు, మినుములు, పెసలు, మిరపకాయలు, ఆ (ప్రాంతపు ధాన్యాలను బట్టీ వడ్డు కూడా పంపేంచేవారు ఊరివాళు సం ఎలికపాడు నివానం

మా నాన్నగారు ఎలుకపాడులో మొదటిసారిగా ఎలిమెంటరీ స్కూలు ఉపాధ్యాయులుగా ఉద్యోగం చేశారు. ఎలుకవాడు కృష్ణాజిల్లాలో ఉండేది. బందరులో .రెలు ఎక్కి దోసపాడు స్టేషన్‌లో దిగాలి. అక్కడికి దాదాపు మూడు మైలు మీటరు మైళ్ళ దూరంలో ఉండేదనుకుంటా ఎలుకపాడు. ఊరివాళ్ళు 'రెండెండ్ల బండీ పంపేవారు. ఆది వారి ధర్మంగా భావించేవారు. సాధారణంగా మునసుబుగారు ఈ బండీ ఏర్పాటు చేసేవారు.

231 మా తరం కథ ఆనాటి ఉపాధ్యాయులు = ఊశరివారి ఆదరణ

ఆ రోజుల్లో తాలూకా బోర్జులుఉండేవి. తాలూకా బోర్డులు, జిల్లా బోర్డులు ఏర్పరచి (చిటీమ (ప్రభుత్వం వారు మనకు స్థానిక స్వపరిపాలనను అంచెలవారీగా నేర్పారు. స్వరాజ్య ఉద్యమంలోని జాతీయవాదులు ఈ స్టానిక స్వపరిపాలనను దేశీయులకు (బిటిషువారు. ఒకఎరగా ఉపయోగించు కుంటున్నారని అభిప్రాయపడేవారు. అయితే (ప్రభుత్వాన్ని సమర్దిస్తూ ఏదిచ్చినా దాసోహమని పొంగిపోతూ దాన్ని తీసుకుంటూ ఉండే వర్గాలు తరంలోనూ ఉంటూనే ఉంటాయి. ముఖ్యంగా ధనికవర్గం వారు, భూస్వామ్య వర్గాలవారు ఆ రోజుల్లో అయితే జమిందారులు పరిపాలకుల కనుసన్నల్లో ఉండటానికే ఎక్కువ ఇష్టపడేవారు. (బిటిము (ప్రభుత్వం వారి ఆనరాలో, మద్దతుతో ఈ అధికారాన్ని చెలాయించేవారు.

ఆ ఊరివాళ్ళు మా నాన్నగారి వంటి ఉపాధ్యాయులే కావాలని కోరుకున్నారు. ముఖ్యంగా ఆ ఊరి మునసుబు బసవయ్యగారు కోరుకొని మా నాన్నగారిని మేష్టరుగా అక్కడికి తీసుకొని వెళ్ళారు. అప్పటికి నాకు ఆరేళ్ళ వయసు ఉండి ఉంటుంది. అంచేత ఆనాటి జ్ఞాపకాలు నాకు బాగానే ఉన్నాయి.

నంసౌరావికి కావలసీన నర్వ నదుపాయాలు ఊరివాళ్ళే చూసుకునేవారు. కుటుంబం ఉండటానికి ముఖ్యమైంది ఇల్లు కదా? పల్లెటూళ్ళలో అడ్జైకు ఇల్టు దొరకదు కదా? అందువల్ల కాస్త విశాలమైన (ప్రదేశంలో పూరిపాక నిర్మించారు. కందికంపతో దొడ్డిచుట్టూ ఆవరణ ఏర్పాటుచేశారు. ఇంటిముందర తాటాకుల పందిరి వేశారు. మా అమ్మ సంక్రాంతి పండుగ గొబ్బిళ్ళ రోజులలో బంతిపూలతో దండలు కట్టి ఇంటిని విలువుదండలతో అలంకరించి గొబ్బిళ్ళు కూడా పెట్టి ఊళ్ళోని ఆడపిల్లలందరినీ చేర్చి చెమ్మచెక్క పాటలు, కోలాటం పాటలు పొడుతూ ఆ పిల్లలచేత ఆడించేది. మా అమ్మవైన ఊరి వాళ్ళందరికీ ఎనలేని గౌరవం అభిమానం ఉండేవి. ఒక తుమ్మచెట్టు కొట్టీ ఆరు నెలలకు సరిపోను వంటచెరకు ఒకే సారి పంపేవారు. ఎండిన తర్వాత ఇంట్లో అటకపై వాటీని పేర్చి పెట్టే వాళ్ళు ఊళో గ్‌ వాళ్ళే. ఆ విధంగా కుటుంబ వాహనం ఇంధన కొరత లేకుండా పాగిపోయేది. (క్రమక్రమంగా ఈ ఇంధనాధారాలు కూడా పెరిగాయి. కట్టలకు

(బ్రతుకుతెరువు బజారులో 232 తోడు తాటిమట్టులు, ఆ తర్వాత కిరసనాయిలు, బొగ్గులు, పడకలు ఉపయోగించేవాళ్ళం. ఆ తర్వాత “స్టవ్‌ "లు వచ్చాయి. స్త్వ్‌లు వచ్చిన తర్వాత వీటిని వెలిగించటానికి స్పిరిచ్‌” ఉపయోగించేవాళ్ళు. స్టవ్‌ లకు కిరసనాయిలు వాడేవాళ్ళం, కుంపటి అంటించటాసికి కింద కాగితాలు మంట చేసేవాళ్ళు. చూడరా మనం ఎన్ని విధాల తగలేస్తున్నామో అనేవారు మా నాన్నగారు నవ్వుతూ. అప్పట్లో కన్వెన్షనల్‌ ఎనర్జీ ఇన్ని రూపాలలో లభించేది. నెయ్యి మ్యాతమే మేము డబ్బిచ్చి కొనేవాళ్ళమేమో అని గుర్తు, నెయ్యి కూడా ఆ రోజుల్లో బహుచవకగా దొరికేది. పాడిపంటా వున్నా నెతులు ఎక్కువగా నెయ్యి వాడేవారు కాదు. అమ్మితే కొనేవాళు కూడా ఉండేవాళ్తు స కాదు. నెయ్యి కొనే వారు లేక వె ఊళ్ళకు పంపించే సౌకర్యాలు లేక పెద్ద పెద్ద సత్తుగిన్నెల విండా మురిగిపోయిన నెయ్యి కధలు వాకు తెలుసు. అప్పట్లో (బావ్మణులే ఎక్కువగా నెయ్యి వాడేవారు. కరిగిన కమ్మటి నెయ్యి రూపాయికి ఏడెనిమిది గిద్దలు (గిద్ద దాదాపు 8 కౌన్వులు లేదా 240 మి.లీ.) ఇచ్చేవారు. నెయ్యి సంగతి గుర్తుకు వస్తే ఒక విషయం జ్ఞాపకం వస్తున్నది. మేము అవుటపల్లి (కృష్ణు జిల్లాలో గన్నవలం దగ్గర ఉండేదిలో ఉండేటప్పుడు ఆ ఊళ్ళో బసవమ్మ అని ఒకామె ఉండేది. బసవమ్మ గిడ్షకొలత స్టాండర్డు అందరికీ కూడా. అందుచేత బసవమ్మ గిద్దతో కొలిస్తే కాని వీల్లేదనేవాళ్ళం.

అన్నంలో నెయ్యివాడకం ఎక్కువగా ఆంధధులలోనే ఉంది. నీను భోజనానికి వెళ్ళినప్పుడు మా అరవ మి్యత్రులు తిరుమలరావు వచ్చాడు నేతి గిన్నె అక్కడ పెల్టీపో అనేవారు గృహిణితో. ఎందుకంటే తెలుగువారు ముద్ద ముద్దకీ నెయ్యి వేసుకుంటారని వాళ్ళ గ్ధకు తెలుసు. ఆరవ మిత్రులకెతే మొదట్లో ఒకసారి నెయ్యి వడ్డిస్తే చాలు, దాంతోనే చివరవరకూ సాగిస్తారు. తెలుగు మిత్రుడు నెయ్యికానే పరిమాణం చూసి ఏమిరా మీ ఇంచ్లో నెయ్యితో తలంటి పోసుకుంటారా అని వేళాకోళం చేసేవారు. ఆరవవాళ గలో కారం తినడం చాలా తక్కువ. ఆంధ్రులకు అన్నింట్లో కారం కావాలి. అందుచేత నెయ్యి వాడకం బాగా జాస్తి. అరవమ్మితుడి ఇంట్లో నెలకు సరిపడా మిరపకాయలు ఒక హార్షిక్పు సీసాడు సరిపోతాయి. ఆ మిరపకాయలు మన తెలుగువాళ్ళ ఇంట్లోనెతే ఒక పూట గోంగూరపచ్చడి చేసుకోవటానికి సరిపోవు. మందైనా చెడైనా ఏదైనా

233 మా తరం కథ కానీండి. ఇది ఆంధ్రుల అలవాటు. ఈ రోజుల్లోనైతే గుండెజబ్బుల భయం వల్ల అంతా వెన్న, నెయ్యి. వాడకం తగ్గించేసి మంచి నువ్వులనూనె వాడుతున్నారు. ఎందుకంటే రక్తంలో “కొలెస్ట్రాల్‌” అనే కొవ్వుపదార్ధం "పెరగకుండా, ఆందుమూలంగా గుండెజబ్బు రాకుండా ఈ జ్మాగత్త తీసుకోవటం అవసరమైంది.

ఇప్పుడు సామాన్యంగా మనం వాడే నెయ్యినెయ్యి కాదు. పచ్చిపాల మీద వెన్న తీసివేస్తారు కాబట్టి పొలకేంద్రాల ద్వారా సరఫరా అయ్యే నెయ్యి కమ్మని వాసవరాదు. దాలిలో కాచిన పాలను తోడు పెట్టి, చిలికి తీసిన వెన్నను కాచినప్పుడు ఆ రుచి వేరు. అదీకాక ఇప్పుడు వెన్నలో, నేతుల్లో ఎన్నో కల్తీలు (ప్రవేశించాయి. ఈ రెంటిలో కూడా ఎన్ని (ద్రవపదార్జాలు, పిండి పదార్థాలు కల్తీగా చేరుతున్నాయో తెలియదు. కొన్నప్పుడు చూడటానికి వెన్న కాచిన నెయ్యిలాగా నూకలు నూకలుగా ఉండీ కమ్మని వాసన ముక్కుపుటాలకు సోకినా మూడోనాటికి దుర్వాసన వేస్తుంది ఈ నవనాగరిక నెయ్యి. వివిధ పదార్హ కల్తీ ప్రపంచం

ఈ కల్తీల విషయంలో మనలో చదువుకోని వాళ్ళు కూడా ఎంతో వెపుణ్యం సంపాదించారు. వారి (ప్రజ్ఞ ఈ విషయంలో అనన్యసామాన్యం. ఈ విధంగా కల్తీలు చెయ్యటంలో ఉపయోగపడే తెలివితేటలు ఇందులో వెయ్యోవంత్రనా మంచి పనులు చేయడానికి ఉపయోగిస్తే మనదేశం ఇప్పుడున్న దాని కంటె ఎన్నోరెట్ట్లు (ప్రగతిపథంలో వుండేది. న్వరాజ్యం వచ్చిన తర్వాత మన దేశం ముందంజవేసిన రంగాలలో ఈ కల్తీ రంగం (ప్రధానమైంది. స్వరాజ్యం వచ్చిన తర్వాత జనాభా బాగా పెరిగిపోయింది. (ద్రవ్యోల్బణం ఎక్కువైంది. రూపాయలు బజారులో (ప్రవహించటం కూడా మొద్యలైంది. మన సాంఘిక విశ్వాసాలలో “సత్యమేవజయతే” (క్రమంగా నశిస్తూ వచ్చింది. (ప్రతివారికీ అందులో వ్యాపారస్తులు మాతం ఎదుకు వెనకబడాలి. ఎంత తొందరగా పెద్ద ధనవంతులమవుదామా అనే ఆ(తుత, దురాశ ఎక్కువైనాయి. దగా తెలివి ఎంతో అభివృద్ది చెందింది.

దళారీతనం కూడా మునుపటి కంటె హెచ్చింది. మోసం చేసైనా సరే త్వరగా ధనికులం కావాలనే కాంక్ష పెరిగిపోయింది.* ధ్యేయమొక్కకే కాదు

(బతుకుతెరువు బజారులో 234 మార్గం కూడా మంచిది కావాలన్న గాంధీజీ (ప్రబోధం మీద ధ్యాన ఇష ఎడెవరిక్టీ లేదు. గమ్యం త్వరగా చేరాలి, అందుకు డొంక తిరుగుడు మార్గవై నా ఫరవాలేదు అనే అభ్మిపాయం బలం పుంజుకున్నది సంఘంలో, సామ్యవాదం కలలు కన్న కార్మికరాజ్యం, కర్షక శ్రామిక మేధావుల రాజ్యం రాకపోయినా దేశమంతా కంటాక్టర్ల, దళారీల రాజ్యం ఆయిపోయిందిరా బాబూ అనిపిస్తోంది. బియ్యంలో రాళ్ళా లేక రాళ్ళ బియ్యమా ఒక్క నెయ్యి మ్యాతమే దుర్వాసన వెయ్యటం కాదు. బియ్యం ఇతర పదార్థాల సంగతి తలచుకుంటే గుండె గులేలుమనాల్సిందే. బియ్యం సెజులో తెల్లటి పలుగురాళ్ళు ఒక బస్తాకు కిలో కలిపినా లాభసాటి బేరమే కదా? దీని కోసం రాళ్ళ బియ్యం తయారుచేసేందుకు ఒక ఫ్యాక్తరీ! మన కళ్ళెదుటే మోసం జరిగి పోతోంది. బియ్యం తెల్లగా వాలిష్‌ కావటానికి ఒక విధమైన పలుగురాళ్ళ పొడితో కలిపి మరపడితే అవి మరీమరీ తెలుపెక్కుతాయి. అవి కావాలనుకొనే వాళ్ళకు ఈ పద్దతిలో తయారుచేస్తారు. నిజానికి పాలిష్‌ తక్కువ బచియ్యంగానీ దంపుడుబియ్యం గానీ తింటే మనకు ఈ నరాల బరలహీనతలు, చురుకు పోటు కాళ్ళ పీకుళ్ళు వెన్ను తీపులు, ఇంకా రకరకాల వ్యాధుల బాధలు రావు కదా? ఎవరు వింటారు? అసలు రోగాలను ఉత్పత్తి చేయటమే మన ఇప్పటి ఆహారపదార్థాల ముఖ్య (ప్రయోజనం అనుకుంటాను. అంతగా పాలిష్‌ చేయకూడదు బియ్యం అని ఒక చట్టం ఎందుకు చేయదో ఈ (ప్రభుత్వం అనుకుంటాను. సున్నమంత తెలుపుగా అన్నం ఉండాలంటే ఇక అన్నీ రోగాలే. పిలవాల్సిన పని లేదు. వాటంతటవే వస్తాయి. ఇక తక్కిన ఆహార పదార్థాలను గురించి తలచుకుంటె గుండెలో గాభరా పుడుతుంది. తల తిరిగిపోతుంది. కల్తీ చేసేవాడికి కాదు. వాటి వినియోగదారుడికి. మినుములు, పెసలు, కారప్పాడీ అన్నీ రెడీ మేడ్‌ గా కావాలని కోరుకునే జనాభా పెరిగిపోతున్న కొద్దీ మినుములు, "పెసలకు రంగులు, పసుపు కారాలలో గొ(రెలద్దెలు కలుపుతున్నారు. అందువల్ల గ్యురపులడ్దె, గొ(రెలద్దెలకు కూడా గిరాకీ పెరుగుతోంది. ఆయా ఆహారపదార్జాలలో సులువుగా మిళితమయ్యే వీటికోసం. పరిశోధనలు సాగుతున్నాయి. వెనకటికి ఒక ఇరీమ వ్యాసకర్త “తిప్పు అంటే పాదుపు అనే

235 మా తరం కధ రచన చేశాడు. దాని అర్ధం ఇది కాదు. ఈ పెంటపదార్ట్‌లీను గురించి కాదు, ఈ విధంగా మానవుడు పెంటవదార్జాలను చెట్లకు వేసివాటి ద్వారా వినియోగించుకోకుండా తిన్నగా తాను తినే తినుబండారాలలోనే కలిపీవేస్తున్నాడు. ఇదీ నాగరిక మానవుడి తెలివితేటల బండారం అనిపిస్తుంది.

"బతుకు బజారులో అనే శీర్షికకర్థం మనకు కావలసిన నిత్యావసర పదార్థాలు, ఆహారసామ్మాగి కలుషితమై మానవుడి మనుగడ కష్టం పాలవుతున్నది బజారు పాలెంది బతుకు అని చెప్పటమేనా ఉద్దేశం. వస్తువుల ధరలన్నీ ఇప్పుడు ఆకాశాని కంటుతున్నాయి. ఆకాశం అంట అందుకోలేని దన్న అర్ధం కాబట్టి ఇంకా ఆంత ఎత్తున విహరించటం లేదే యీ ధరలు, ధరమీదనే ఉన్నాయి కదా అని వ్యాఖ్యానించేవారిని నెత్తిమీద చూపు పెట్టుకున్నవారని చెప్పవచ్చు. వాళ్ళదెప్పుడూ పై చూపే.

మన చిన్ననాటి రోజుల ధరలకు ఇప్పటి ధరలకు సగటు మానవుడి ఆనాటి కోరికలకు ఈబాటి కోరికలకు, అప్పటి ఇప్పటి ఆవసరాలకు సంబంధమే లేకుండా పోయింది. అందువల్ల ఈచాటి ధరలను గూర్చి అనుకోని ఏం (ప్రయోజనం అంటారేమో! ఇంకొక సంగతి ఆనాడూ ఈచాడూ కూడా పల్లెలలోనే నూటికి ఎనభెకి మించి మన జనాభా బతుకులోంది. బీదరికంలోనే మగ్గుతోంది. పల్లెలనుంచి పట్టణాలకు తరలివచ్చే జనాబా ఎక్కువై నగరీకరణ సమన్యలెన్నో రోజురోజుకు ఎదురవుతున్నాయి. పట్టణాలు మహా పట్టణాలవుతున్నాయి.. భూమిమీద “వత్తిడి ఎక్కువైంది. గజం, ఇప్పుడు మీటరు అనాలి కాబోలు ఆ రోజులలో పావలా అంక ఇప్పటి పాతిక వయాపైసల ఖరీదుండేది. ఈచాడు వందలు దాటి వేలరూపాయల ఖర్నీదెపోయింది. దీనిని బట్రేపల్టణాల మీద జనాభా వత్తిడి ఎంత పెరిగిపోయిందో తెలుసుకోవచ్చు. అయితే ప్రజల కానుగోలుశక్తి కూడా ఎంత పెరిగిపోయిందో దీన్ని బట్టి అవగతం చేసుకోవచ్చు. ఈ తారతమ్యం ఆనాటి పట్టణాలనూ ఈచాటి పట్టణాలను ఇప్పటి అప్పటి జనజీవన సరళినీ చూసినవారికి బాగా తెలుస్తుంది.

ఆనాటి ధాన్యం పుట్టి అంటీ పది బస్తాల లెక్కన మ్మికయించేవారు. నేడు క్వింటాలు లెక్కన అమ్ముతున్నారు. పదిబస్తాల ధర నలభె రూపాయలు

(బ్రతుకుతెరువు బజారులో 236 మొదలుకొని మెల్లిగా నూరురూపాయలకు ెరిగేటప్పటికే అబ్బ ఎంత మంచి ధర అని బెతు అనుకున్నాడు. ధరలు మండిపోతున్నాయని వినియోగ దారుడనుకొన్నాడు. ఇప్పుడు చూస్తే బస్తా ధాన్యమే రెండు వరోదల రూపాయలకు పెగా పెరిగింది. సర్వపాధారణంగా బియ్యం ధర అయితే 2 వందల నుంచి? వందలపైనే ఇప్పుడు పలుకుతోంది. ధాన్యం ధర ఎంత పెరిగినా రెతుకు వ్యవసాయ ఖర్చులు గిట్టుబాటు కావఎం లేదనే బాధ మాతం తప్పటంలేదు. సామాన్య సంసారి ఎంత జీతాలు పెరిగినా ధరలు ఆకాళాన్ని అంటి అప్పుడు 50 రూపాయలకు అభించే నిత్యావసర వస్తువులు ఇప్పుడు 500 అయినా చాలక చేతిలో పైసా మిగలక గిజగిజలాడుతున్నాడు. మార్కెటులో ఉత్పత్తి ధరలకు కొనుగోలుధరలకు సమన్వయం ఎట్లా కుదర్భటమో తికమకపడుతూ మేధావుల చర్చావేదికల గంభీర సంభాషణలు, చాటింపులూ వింటూ ఉంళే నవ్వు వస్తుంది.

నా చిన్నతనంలో మా నాన్నగారికి ఎలిమెంబరీ స్కూలు మాస్టరుగా నెలకు 35 రూపాయలు వచ్చేవి. అయితే ఈ జీతంలోనే 5 రూపాయలు మిగిలేవి అంటే ఈ తరంవారికీ ఆశ్చర్యం కలగవచ్చు. అసలు ఏ దేశంలో అయినా (ప్రజలకు ముందుగా కావలసింది చౌకగా లభించే నిత్యావసర వస్తువుల సరి అయిన పంపిణీ ఏర్పాట్లు. అదే (శేయోరాజ్యపు ప్రధానధ్యేయంగా (ప్రధమ కర్తవ్యంగా ఉండాలి. ఈ ధరలనెవరూ అదుపులో పెట్టలేరా? ఈ వ్యాపార రంగంలో చాలాభాగం దళారీల పొలుకావటం వర్లినే దగావ్యాపారం వృద్దిచెంది, నల్ల ధనం వేలు, కోట్ల కొద్దీ తెల్లబజారులో మన కళ్ళముందే భయంలేకుండా స్వేచ్చగా చిందులు లొక్కుతున్నది. సగటు మానవుడు బతుకు వెళ దీయడానికి "పెనుభారంగా మీదికి విరుచుకొని పడే భూతంగా తయారెనాయి ఈ ధరలు. అందువల్ల ఈ ఉత్పత్తి - పంపకం విధానాలు రెండూ జాతీయం చేయడం అవసరమేమోననిపిస్తున్నది. అంటే ప్రతి వ్యక్తికీ కనీసం తిండీ గుడ్డా వుండటానికీ ఏదో రకమైన ఇల్లు అయినా మన (ప్రణాళికలలో ధ్యేయం కావాలి. అది మొదటి మెట్టు కావాలి. లేకపోతే ప్రణాళికలు వేసే మేధావులు ఎన్నాళ్ళు (శ్రమపద్డా అదంతా వృధా అవుతుంది. ఇప్పటికే ఈ విషయంలో చాలా జాప్యం జరిగింది. మన స్వరాజ్యానికి 45 సంవత్సరాలు వచ్చాయంటే ఇంకా కనీస

237 మాతరం కథ సౌకర్యాలు కూడా సమకూరకపోతే ముందు ముందు కోటీశ్వరుడు మొదలు కూలి వొడి వరకూ అవస్థలపాలు గావలసిందే. ఎవడూ బంగారాన్ని అయితే మింగలేడు కదా? అందుకే లక్షాధిక్నారెనీ '“లవణమన్నమెగాని మెరుగు బంగారంబు మింగబోడు" అన్నాడు శతకకర్త.

మనలో మననులో మాలిన్యం, కాపీనం, స్వార్ధపరత. తెలియకుండా "పెరిగేవికావు. తెలిసి తెలిసి మనను ఆ(కమించుకొనే దోషాలే అవి. అందువల్ల ఈ దృక్పథానికి విరుగుడుగా సంఘంలో మనో పరిపక్వ్కతకూ విజ్ఞాన వికాసానికీ ఉపకరించే విద్యా విధానం ఉండాలంటారు. అదే నేడు శూన్యం మనకు. శూన్యం నుంచి ఘూన్యానికా ఈ ప్రయాణం అనిపిస్తుంద్తి నేటి విద్యా విధానంలోని తర్క వితర్మాలు లొక్కీసలాటలు చూస్తుంటే. అపలు విద్యావిధానమే పెద్ద వ్యాపారంగా తయాలరెంది. సంఘంలో ఒడిదుడుకులు లేకుండా ఉండాలంచే వైతికవిలువలు పెంచే విద్యా విధానం కావాలి. ఆకాశంలో ఏనుగులు ఎగిరేకాలం

సగటుమనిషి బతుకు బజారున పడకుండా ధరలు అదుపులో పడదామని (ప్రభుత్వం ఎంట్రెనా (ప్రయత్నిస్తున్నది. కాని దొంగ బజూరులు, గుప్తధనం కూడా పెరుగుతూ (వభుత్వ [పపయత్నం వృధా అవుతున్నది. మానవుడికి వ్మకబుద్ది కలగనే కూడదు కాని కలిగితే మార్చటం బహుకష్టమంటారు. కుక్కతోక వంకర సరిచేయడం లాంటిదే అది. వాళు | ద్వీర్టకాలిక (ప్రయోజనాలను చూడలేరు. ఇదీ కాక అధికారం సాగించే కొందరు ఈ గుప్తధదన యజమానులకు మద్దతుగా కూడా ఉండటంతో ఈ సమస్య మరింత జటిలమై పోతున్నది. “కనకపు సింహాసనమున పనకమున' కూర్చుండబెట్టి..." అన్నట్లువుతున్నది ఈ బడానాయకులు, అధికారుల (ప్రవర్తనలు చూస్తుంకు ఇటు వంటి వ(క్రబుద్దులు ఈ తరంలోనే అనిగానీ ఈ ఒక్క యుగంలోనే అని కాని పుట్టారనుకోవడానికి వీల్లేదు. వీళ్ళు (ప్రతియుగంలోనూ ఉన్నారు. పురాణకాలంలో వీళ్ళనే రాక్షములన్నారు. కుక్క కాటుకు చెప్పుదెబ్బ లొ౧౧ఎనీ వాటిబారిన వడితే మానవులకే పిచ్చి ఎత్తి జలనృర్గ భయం (పైడోఫోబియా)ల* విలవిలలాడి చనిపోతారనీ అనుభవంలో తెలుస్తూ]

(బతుకుతెరువు బజారులో 238 ఉన్నది. కాబట్టి కుక్కలకు పీచ్చెత్తకుండా ముందు జ్యాగత్త చర్యలు తీసుకొని వాటికి ఇంజెక్షనులివ్వాలి. అప్పుడే బజారు ధరలు అదుపులో ఉంటాయంటారు పెద్దలు.

ధరలతో పాటు కల్తీల విషయంలో కూడా తగిన జ్యాగత్త వహించాలి.

పూర్వకాలంలో కొనుగోలుదారులుండేవారు కారు. ఇప్పుడు ఎన్ని కల్తీలతో కొనుక్కున్నా ఇంకా విత్యావసరవస్తువులకు లోటుగానే ఉంటూ ఉంది. సుం, సౌకర్యం "పెరిగాయనుకోవడమే. కాని దానితో మానవుడిలో సంకుచితత్యం, దానవత్వం కూడా పెరుగుతున్నాయి. ఇది సంఘానికి "క్లేమమో, వ్‌మమో తెలియటంలేదు.

ఇద్దరు స్నేహితులు తెల్లటి చొక్కాలు వేసుకుని బజారులో పోతున్నారుట పెన ఎగురుతున్న పక్షి వాళ్ళ నెత్తిన లప్పెడు రెల్టు వేసిందట. ళల వెధవ పక్షి చూసి చూసి మన నెత్తినే "రెట్టవేయాలా? అన్నాడుట అందులో ఒకరు. అప్పుడు "రెండో అతడన్నాడుట. “అంతవరకు సంతోషీంచు, ఇది కరికాలం. ఇంకా ఏనుగులు కూడా ఎగరటం మొదలుపెల్టులేదు. అవే ఎగురుతూ లడ్దెలు వేస్తే మన నెత్తి పగిలి ఉండేది అని. ఈ విధంగా ఏనుగులు ఎగిరి రెట్టలు వేయటం లేదు అనిసంతో షించాల్చిన కాలంలో జీవిస్తున్నారు సామాన్య (ప్రజలు ఇప్పుడు. ఆ కాలం కూడా వచ్చే సూచనలు వున్నాయి!

“రలు ప్రపంచమంతా పెరిగాయి. పెరుగుతున్నాయి. డాలరు విలువా పడిపోయింది. ఒకప్పుడు (ప్రపంచాన్నంతా ఏలిన “పాండు విలువా పడిపోయింది. అనుకోవటంలో సంతోషపడాల్సింది ఏమీలేదు. మనది (శేయోరాజ్యం కాబట్టి పగటు మానవుణ్ణి పట్టించుకోవాలి. నూటికి 35 మంది ఇంకా దారిద్యరేఇ దిగువనే జీవిస్తున్నారు మనదేశంలో. రెండుపూటలా వాళ్ళకు తిండితిప్పలు కూడాలేవు. ఒకపూట తింటే ఒక పూట తినక వాళ్ళు జీవితాలు. గుదిబండలా ఈడుస్తున్నారు.. వీళ్ళ పరిస్థితి ఎప్పుడు మెరుగవుతుందంటే గుత్తదారుల, దళారీల ఆధిపత్యం వ్యాపారరంగం నుంచి తాలగినప్పుడే! ప్రతివ్యక్తీకీ తిండి - గుడ్డ - గూడు నంగతి పట్టించుకోవాలి (ప్రభుత్వం. అప్పుడుకాని మనది నాగరిక సమాజం అని చెప్పుకొని తలెత్తుకోలేం, ఎన్ని (ప్రణాళికల గూర్చి (ప్రసంగించినా ఎన్ని వనరులు

233 మా లతరం కధ చేకూర్చినా, ఎన్ని పధకాలు (ప్రవేశపెట్టినా మన గమ్యం ఎంతో త్వరగా చేరితే కాని వీటివల్ల కలగాల్సిన ఫలితం కలగదు.

“ఆలస్యమమృతం విషం” అన్నారు పెద్దలు. మన (ప్రయత్నాలన్నీ అమృతం పంచడానికి కాని విషం విస్తరించడానికి కాదు కదా? అందువన్లి మన (ప్రయత్నాలు త్వరితగతిని సాగాలి. దేశంలో మేధావులు, ఆలోచించగలవాళ్ళు దేశహితం, (వ్రజాహ తంకో రీవాళ్ళు ఇతరులను తప్పుపలట్టుటం, నిందించటంతో తృప్తిపడకుండా మన బాధ్యతను విస్మరించకుండా కర్తవ్యాన్ని మనం కూడా తలదాల్ళి స్వశక్తి లోపంలేకుండా పయనం సాగిస్తే మనగమ్యాన్ని త్వరగా చేరగలుగుతాం,

అప్పుడే ఏనుగులు కూడా ఎగిరి రెట్టవేసే మన నెత్తిపగిలే కాలం తప్పుతుంది |!

నల మూ తాతలనాటి మదాసు టు ిగ5 ౦వ పినిన. వత్‌ 16 00314401 0 సిశ26[18 ఓ 1915 2) 06 &00౪౬ ౪౫/0 60 ౧౯66 121015 1౧ 1935 £ ఓ 200౬416 [౧76 121015. [0% 1091 16 200646 906)? 1జంయ9. ౬౧ కశడగం2 901010, 0605001102] 500160” 0₹%ర్వే/జూ, 6 691646౧621 12065 0[7/7ఇ9లం20౧061. 026 5661. గౌగం110జ06, సశ్సగేడ0016 ఇం [120065. ౧6060411210/00016 డూలం 0౧౪16 కలా? 2964 01610 10021 ౧౦౫౫౦04610 010796 0౭153 206 లఅష5ల రేం01066. మా తాతగారి మ(దాసు నేను పుట్టిన సంవత్సరం, 1915, నాటిది. మరి నాకు తెలిసిన మ్మదాసు 1935 నాటిది. ఆప్పుడు నేను మ(దాసులో వైద్య విద్యార్థిగా (ప్రవేశించిన రోజులు. మరి 1931లో కూడా మానాన గార్కి ఉబ్బసం వ్యాధికి ఎవరో 'పర్మనెంటు క్యూర్‌ *” ఇన్తున్నారంళే కాపురం పెల్టి మందు పుచ్చు

మా తాతలనాబి మాసు 241 “కున్నప్పుడు కూడా వెళ్లాను. కాని, ఆది తాత్కాలికం. మరినేటి, 1991 వాటి, మదద్రాసును గురించి చేరే చెప్పనక్కర్లేదు. ఆది వాదే అనిపించింది.

1935 నాటికే మద్రాసు జనాభా అయిదు లక్షలేమో. మద్రాసు రాష్ట్రంలో మదాసే పెద్ద పట్టణం. చెన్న పట్టణం, అని కూడా తెలుగు వారు వాడుకగా చెప్పేవారు. “చెన్నప్ప” అనే పల్లెరాజు (బిటి వారికి పట్టం గట్టాడని అందుచేత మదాసు అసలు "పేరు “చెన్నప్ప పట్టణం” లేక చెన్నపట్టణం" అని తెలుగువారు చెబుతూ “మ(దాసు మనదే' అనే నినాదం 1950-51 లలో, మనకు ('వ్రత్యేక ర్మాష్టం కావాలని (ప్రదర్శనాలు చేసేటప్పుడు, అనేవారు. “చెన్నపల్ట్దణం' 'మదదాసు' అనే రెండు పదాలూ వాడుకలో వుండేవి. మరి ఇప్పటి చెన్నపల్దణం జనాభా అరవయి లక్షలుదాటింది. మ(ద్రాసులో ఎప్పుడూ అరవ వారి తరువాత తెనుగు వారిదే ఎక్కువ జనాభా వెనక్కి తిరిగి చూస్తే 1915 నాటి జనాభాఎంత వుండేదో వూహిస్తే బహుశా 2-3 లక్షలుండేదేమో అనిపిస్తుంది.

1935 నాటికే వూరు పలచగా వుండేది. మేం *“రాయపురం మెడికల్‌ స్కూలు” తరువాత పేరుమారింది “స్టాన్నీ మెడికల్‌ కాలేజి (64116 స4061421 011460) వున్న (ప్రాంతం రాయపురంలో వుండేది. పరిసర్మపొంతాలుగా “వాషర్‌ మన్‌ పేటి (1)/23%ల ౧౧020 ౧౦౮0 “లొండియారు పేటి ఇటు “మింటు 'స్రీటు' ఉండటం చేత జన సమ్మర్హం ఎక్కువగా వుండేది. ఊరి మధ్యన హై కోర్టు, “లా కాలేజి, (క్రష్టియన్‌ కాలేజ్సీ పచ్చయప్ప, “పారీస్‌ కార్నర్‌ (01౧0: ణల (బాడ్వే (3034 ౪20 మొదలైనవి (ప్రసిద్ధ (ప్రాంతాలుగా వుండేవి.

సమ్ముదపు ఒడ్డుగా “టీప్లికేన్‌ " ౧120ల) తిరువల్లిక్కేణిని “తిల్లగేణి” అని వాడుక భాషలో అనేవారు, విశాలంగా మై లాపూరు, మరి కొంచెం దూరం పోతే “శాంధోమ్‌' (52020%00), అటు వెన “అడయారు' అక్కడి “రియసాఫికల్‌ సోపైట (1౦09001162 500100) వుండి చూడదగ్గ (ప్రదేశాలుగా వుండేవి. ఇప్పుడు జనసమ్మర్హమయి వున్న ఇప్పటి డాక్టరు రాధాకృష్ణన్‌ రోడ్డు చివర “ఎడ్వర్డు ఇలియట్పు బీర్‌ (24426 51106 8205) మొదలైన ప్రదేశాలన్నీ నిర్మామవ్యంగా 1935 నాటికే వుండేవి. ఆడయారు దాటితే పంచవటి అనే వారు. ఆ (ప్రాంతాలన్నీ “గాందీనగర్‌” అని, తియసాఫికల్‌ సోపైటీ పక్కనే, ఆ

242 మాతరం కధ పైన “లాల్‌ బహద్దూర్‌ నగర్‌ “ఇందిరానగర్‌ ”ల వంటి ఎన్నో కాలనీలు, ఈ "పెరిగిన ఆరవయి లక్షల జనాభాకు, పెరిగిన పారిశ్రామిక కేంద్రాలకు, చోట్లు ఇచ్చాయి.

మళ్ళీ మనం పాత చెన్నపట్టణావికి పోదాం, మేం 'మింటు స్రీట్‌” పక్కనున్న వెంకట రామయ్యర్‌” వీధిలో వుండే వాళ్ళం, చదువుతుండే రోజులలో. తరువాత, తరువాత్మ స్టాన్లీ మెడికల్‌ కాలేజి హాస్టలులో చేరాం- “మింటు సస్టీటు వేశ్యా వాటిక్క వేశ్యాగృహాలకు ఆలవాలమయి వుండేది-. “మింటు స్రీటుకు" సాయంత్రం వెళ్లాడంటే, ఏదో తమాషా కోసం వెళ్ళాడురోయ్‌ అని వెక్కిరించవచ్చు! అదంతా ఇప్పుడు సంసార పక్ష నివాసాలుగా మారి పోయింది. ఆయా వృత్తులు కూడా వృత్తిగా లేక వ్యక్తిగత వినోదాలుగా మారిపోయాయి! .

(ప్రయాణ సౌకర్యాలకు మనుషులు లాగే రిక్షాలు, “'టాములు" గాయి), ప్రయివేటు బస్సులు, జట్కొలు విరివిగా వుండేవి కార్డు ధనిక వర్గానికి మాతం వుండేవి. అన్నీ దిగుమతి చేసుకున్న కాన్లే, చిన్న చిన్నవిగా వుండే “ఆస్టిన్‌, “బేబీ ఆస్టిన్‌ (320) తీట) కార్డు వాడకంలో వుండేవి. బస్సులన్నీ (ప్రైవేటు రంగాల్లో వుండేవి. ఇప్పటి బస్సులకున్నట్టు పక్క తలుపులు లేవు. అన్నీ వరుసగా సీట్లు వేసి కూర్చుంటే బహిరంగంగానే వుండేవి. బసు ఎవాళ్లు, తిల్లగేణే మైలాపూర్‌ అని, కేకలు వేస్తూ జనాభాని అఆవ్వోనించేవారు, నేటికి మల్లే లొడతాక్కిడీ, వేళ్లాడుతూ చేసే ప్రయాణాలు, లేవు అప్పుడు. ఎక్కడికీ పోవాలన్నా కొద్ది అణాలలో (రూపాయిలో పదహారో వంతు ఆణా) ఎంత దూరమయినా్తా చేతి రిక్షావాడు, జట్కావాడు, (బాము వాడు తీసుకుపోయేవారు. ఈ (టాము కంపెనీ దొరల చేతుల్లో వుండేది. స్వరాజ్యం వచ్చిన తరువాత, దారలు ఈ కంపెనీలు మూసేసి ఇంగ్తండు వెళ్లిపోయారు. బస్సులు విరివిగా వచ్చిన తరువాత మాను (బాము పట్టాలు కూడా పీకేశారు, మూసేశారు. ఒక అయిదు రూపాయలు ఇస్తే ఆ నాడు (ట్రాము వ్యాసు (713) లోటి నెలంలౌ, తిరగవచ్చు. ఆఫీసులకు వచ్చే వారికి ఇది చాలా సౌకర్యంగా వుండేది. తరువాత 'ఎలక్టీక్‌ (సైను' పాసులు కూడా చాలా సౌకర్యంగా వుండేవి. ఇప్పుడు, ఈ (ప్రయాణ సౌకర్యాలన్నీ కొన్ని రూపాంతరాలు కూడా పాందినాయి. టాక్సీలు,

మా తాతలవాచి మద్రాసు 243 ఆటోలు, (ప్రతి వారికీ కార్డు మ్కాటర్జ్డు మొర్గలైన ఆధునిక సాకర్యాలు ఏర్పర్డ్ణయి. అందుకే

“న్స వుట్టీందోయి బాబ్బు

విన్సు) వుట్టంది. ఐన్సు) వుట్టు

బిళ్ల వో కడువు కొట్టిందోయక్‌

నోరు కొట్టిందోయప్‌ * అని నవాజుకవులు ఆనాడుపాటలు (వాళారు. 1915 వాటికి కార్డు అంతగా లేవు - గొప్పవారందరూ “గురవు పార్ట”ల మీరవే పోయేవారు. ఇంకా గొప్పవారయితే “రెండు గ్మురాల సార్టు” మీద దర్జాగా పోతూవుండేవారు. ఆ గుురాలు కూడా స్తోమతును బట్టి నిగవిగలాడుతూ అందంగా వుండేవి. ఇప్పుడవన్నీ అంతరించిపోయినాయి.

ఇప్పటి మ్యదానుము, అప్పటి చెన్నపట్టణంతో పోలిస్తే ఒక పెద్ద పల్లెలా వుండి వుండాలి, ఒంటెద్దు బళ్లు, ఒంటరిగా తోలే “గురపు బగ్లీ బళ్లు విరివిగా వుండి వుండాలి. చాలా మంది కాలివడకనే, నాలుగయిదు ఏడెనిమిది కీలో మీటర్లు షువాయానంగా నడిచి పోయేవారు, 'టిప్లీకేవ్‌ * గౌంం13%80) మండీ "హై కొర్టు వరకూ వాలుగు అణాలు ఇస్తే వలుగురిని ఎక్కించుకువి గ్యురంబండీ మీద తీమకు వచే వాడు. అదీకాక మా మి్యతులు భాసాసుబ్బారావుగారు, న్వరాజ్య ప(్రికలో, టంగుటూరి (ప్రకాశం గారి దగ్గర పని చేసే రోజులలో, (టిప్లికేవ్‌ ౧౧112౧౮) నుండి (బ్రాడ్వేలో వున్న (3౧0364౪3) ఆఫీనుకు, చిన్న అన్నండబ్బా తీసుకుని, వడిచి వచ్చే వారుట ఆ రోజుల్లో, అంటే జట్కాకు ఆ అణా కూడా లేకుండా పవిచేపి, ఎంత (ప్రముఖ సంపాదకులయ్యారో చూడండి. ఆనాటి వారి కష్టాలు ఈనాటి వారికి ఎలా తెలుస్తాయి. ఇదీ ఆనాటి ప్రయాణ సౌకర్యాల ముచ్చట. ఆనాటి పెద్దల దుస్తులు

మళ్లీ మనం 1915 వాటికి పోతే వూరిలో వ్యాపారస్తులలో పెద్దలు, ఇతర ధవిక వర్గాలవారు, వేసిన దుస్తులు పరిశీలిస్తే తమాషాగా వుంటుంది. ఇహసలే బీదవారు, ఒక “ముండు”, “తుండు” వేసుకు తిరిగే వారని వేరే చెప్పనక్కాల్లీదు.

బెడత మాతరం కధ మన తెనుగు వారెనా వైశ్య కుటుంబీకులు, వారిని “చెట్టే' (16/0) లేక “ఇట్టి అనేవారు. ఇప్పుడు చాలా చోట్ల “గుప్త అనే మాటను ఉపయోగిస్తున్నారు. ఆ తరగతికి చెందిన వారంతా పెద్ద జరీ ఆంచుపంచెలు, బిళ్ల గొచీ వేసుకుని, కట్టేవారు, మరి కొంచం “తోకగోచీ కూడా పెట్టే వారనుకుంట్హా చొక్కా, లోపలకు లోసి, పంచ కష్టేవారు. ఆ చొక్కాకు, (ప్రత్యేక 'కాలరు' (౧01౫ వుండ్కి దాంట్లో 'నెక్‌బై” (160110) వేసేవారు. ఆపైన జరీ మడతలతో తలపాగా టోపీగా చుట్టి వెనకను ముడి వేసి, జరీ అంచు పైకి వచ్చేలా చుట్టి ధరించేవారు. దానిని సాయంకాలం ముడత నలగకుండా, తీసి పెట్టి మళ్లీ మరునాడు వుపయోగించేవారు. అందంగా పంగనామాలు, (క్రింది పొదంలో వెన్లవ సాంప్రదాయం సూచిస్తూ నుదుటి భాగంలో పెట్టుకునే వారు. ఓఫెన్‌ కాలర్‌ కోటు, లోపల వెయిస్టుకోటి (1/25 0020 కింద మేజోళ్ళు బూట్టు, వేసి, వస్తా లంకరణ పూర్తి చేసేవారు. సగం, దేశీయ పద్ధతిలో పంచె, తలపాగా, "రెండో భాగం పాశ్చాత్య పద్ధతిలో ఓపెన్‌ కాలర్‌, లాంగ్‌ కోలు, వేస్టుకోటు, బై, (క్రీంద “మేజోళు ఫా బూట్లు, వేసుకునేవారు. ఇప్పటికీ అలా వేసుకునే పెద్దలు కొంత మంది అక్కడక్కడ వున్నారు. ఇదంతా చూస్తే ఈవాటి యువతరం వారికి అదో “పగటి వేషం” అనిపించవచ్చు. ఆ రోజుల్లో లాయర్లంతా అదే మాదిరి (డ్రస్సు వేసుకుని కోర్టులకు హాజరయ్యేవారు! మా తాతగారు, రంగారావుగారు, మా నాన్నగారు వారి పద్దతిలో, తలపాగా బదులు పొడుగుటోపీ పెష్టవారు. ఇదీ ఆ నొటి వేష భూషణలు. ఈ గంగిరెద్దు వేషంలో భాగంగొ, ఒక బిళ్ళా మడతా జరీ అంచులు పెకి మెరుస్తూ వుండే పాడుగాటి ఉత్తరీయం మెడచుట్టూ వేసుకునేవారు. మన అదృష్టమా అని, తరువాత గాంధీగారు వచ్చి, ఆందరికీ పంచా లాల్చీ గాంధీచోపీ ఒరవడి పెట్టారు. మరీ, రెండో యుద్దమయిన తరువాత్క అమెరికా సంపర్కంలో, ప్యాంటు, 'బుష్‌కోటు" (ప్రసాదించి మనవాళ్తని, (బిటిషు వారి దుస్తుల ఆచార వ్యవహారాల నుంచి చాలా విప్లవాత్మకంగా మార్చేశారు. ఇం్ధగ్గండులో (బిటిషువారినే మార్చేశారు. ఈ దుస్తుల పట్టింపు విషయంలో ఆర్థికంగా గొప్పవారు, జమీందార్డు, (శ్రోత్రియం దార్డు అయినవారు, వూళ్లు

4 4 ర ఆంధ్రుడంటే *“గోంగూరా | 5 60%/60%4 5%౫0౫0%1005 1111 తా0రముగి5

"ం0%060౫4" ఓ ఓం ౧06 ౧౭౧౫6 2064 2 52015410 2090126102 [0౯ గుగర1113. '5గూశ9%ు 15)651ఓ (6 9జ06 [0౯ ౪౦ ౧౫౧౫119. 1 6211566 26 శుంర[23 1066 క్రం౧గ్రం[౫ (5027 5000201) ౪లం/ 260%. 00%)” 2ల గ్రం[8 (0 112619

• టి! 0% ౮8 ౪6౯6 02864 "4464112915" 09” ౪6 సెంగ[ఏల౧63. 0౫% జ16౯ 616 1086015610 56216 ౪25 [00006, శుర[112 ౧29 6520113266 2 9006౧266 166౧607.

౨౪61700065 ఓ 0౪7 [006 ౧20165 276 100 20౧266 అంంం0 గుురం15 2064 గజుకం. 700 6 (154663 061౪6640 ౦56 0౧)” [20ల. ౪10 00100క్ర66ే ఓ0 కుగం0౧2 0150101, 206 ౧0 ంటిలా*10 06100866 60 121మ22642, 01 5256 00647251 206 స[2ర2క్క టలాం ౪6 00౪0645 ఈ1[0700063 ౪11100 276 06౯ల) ఓులా!166 097 ౪౩.

నే ను మ(దాసులో చదువుకోటానికీ వెళ్లే వరకు, అరవవారంతా, పాధారణంగా “గోంగూరి! అంటే “ఆం(ధు”నకు లేక “తెలుగు” వారికీ పర్యాయ

246 మా తరం కర పదంగా వాడేవారని నాకు తెలియదు. అరే పోడా గోంగూరా! అరే పోడా సాంబార్‌! అని, ఒకరిని ఒకరు వేళకోళంగా తేలికగా నవ్వుతూ కూడా నిందించుకునేటప్పుడు వుపయోగించే పదాలుగా వుండేవి. ముదాసు కెళ్ళిన తర్వాత ఆంధ్రులకు “గొాంగూర" అంటే ఆంత ఇష్టమని తెలిసింది! ఆంధధులను కూడా వుత్తరాది వారందరూోమద్రాసీ” (34264360) అనే పిలిచేవారు. మనమంతా ఉమ్మడి రాష్టంలో వుండటంచేత్క ఆంధ్రులకు (ప్రత్యేకమయిన వ్యక్తిత్వల లేకుండా పోయింది! మనకు ఆంధ రాష్టం వచ్చిన తరువాతగాని, మనమూ ఒక వేరే భాషా (ప్రాంతం వారమని ఉత్తరాది సోదరులు గుర్తించ లేదు. నిజం చెప్పాలంటే, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో. కాంగ్రెసు (ప్రభుత్యంపోయి, ఎన్‌.టి.రామారావు నాయకత్వంలో “తెలుగుదేశం” (పభుత్వం వచ్చి, తెలుగు, తెలుగు, అని ముఖ్యమం(తిగా రామారావు ఎలుగెత్తి మనజాతి ప్రత్యేకతను తెలుగువాడి ఆత్మగౌరవం గురించి ఢిల్లీలో (ప్రచారం చేసేననాడే మన తెలుగు వ్యక్తిత్వం “ప్రత్యేకత, ఉత్తరాది వారికి తెలిసింది. అరే ఎవడురాయీ వీరుడు, ఎంతో కాలం నుంచి పాతు కుపోయిన కాం(గెసును తన పార్టీని స్థాపించిన కొద్ది నెలల్గోనే (అనగా9 నెలల్లోనే) ఓడించాడు! అని, ఉత్తరాది ప్రజలు ఆశ్చర్యంతో చూడసాగారు. “తెలుగుదేశం” గెలవడానికి అనేక కారణాలు, అందులో కాం(గసు నాయకత్వం, ఆంధ్రలో నాయకత్వాన్ని చదరంగం ఆటలోని పొవులులాగా అటు తీసి ఇటు, ఇటు తీసి అలు, ముఖ్యమం(తులను మార్పు చేయడం, అది కాం(గైను నాయకులు మరోదారిలేక సహించిన్నా సామాన్య ప్రజల హృదయంలో హలంలా గుచ్చుకొని, ఒక కొత్త పార్టీ కనిపించగానే, దానిని, తము ఆత్మ గౌరవాన్ని ప్రతిబించించేదిగా భావించి, ఓటు చేశారు! ఎన్నుకుని ఆనందపడ్డారు, వందేళ్లు (ప్రజల హృదయాలను ఆకట్టుకుని, స్వాతంత్యానంతరం, ముప్పుదిఅయిదు నవంవల్సరాలు ఏకళతాధిపత్యంగా ఏలిన కాం(గెసును ఓడించగల ఘనత (0౪10 సినిమా నటుడు శ్రీ నందమూరి తారకరామారావు గారికే దక్కింది. ఆది, తరువాత మరో ఏడు సంవత్సరాలు తిరగగానే తిరిగి మరుగున పడిందనుకోండి . ఈ సమీక్ష ఎవరెందుకు ఓడిపోయారు ఎందుకు గెలిచారు అవి విర్ణయించటానికి కాదు. ఆది రాజకీయ శాస్త (901602 54అంథ) వేత్తలపవి. అయితే, "ఆంధధస్టేట్‌,

ఆం(ధుడంట “గోంగూరా! లత? ఆంధ్రప్రదేశ్‌ వచ్చిన తరువాత్మ “తెలుగు” అనే పదానికో (ప్రాముఖ్యత అత్యధికంగా తెప్పించిన వాడు, శ్రీ, రామారావు అనడానికి సందేవాంలేదు. పార్టీ సేరే “తెలుగుదేశం”. అని ఆయన పెట్టినప్పుడు, ఇదేమి పార్టీ పేరని చాలామందిమి అనుకున్నాం. ఆయితే ఏ.పదమయిన్తా వుపషయోగించగా, వుపయోగించగా, అదే. వాడుకలోకి వచ్చి ఒక అర్ధంతో మనస్సులో మిగిలిపోతుంది. ఆం(ధుడంటే, గోంగూరేకాదు మరో కొన్ని ఇతర అభిరుచులు కూడా వున్న వారని అందరికీ తెలిసి వచ్చింది!

మరో కారణం, మన నాయకులేవర్గూ జాతీయ స్టాయికి పోగల సామర్ధ్యంవున్నా, అంతా ర్మావ్రనాయకులుగానే మిగిలిపోయారు - మనలో కూడా గుంటూరులో వున్న ఉన్నవ లక్ర్మీనారాయణగారు, వనడింవల్లి నరసింహరావుగారు, అంతా స్మ హాలాగ లండనులో చదివిన బారిష్టర్లీ (జాడు) అయిన్నా వారుగాని, టంగుటూరి (ప్రకాశంగారుగాని, జాతీయ రంగంలో ప్రవేశించలేదు. అందుచేత చాలాకాలం మనం “'మ(దాసీయులు ()430231టు)గా మిగిలిపోయాం ఉత్తరాది వారి దృష్టిలో! ఆహార విహారాలలో తేడా!

ఆం(ధులకు పచ [ళ్లు ముఖ్యం. కారం ఎక్కువగా తింటామన్ని నెయ్యి పోసుకుంటామని (ప్రతీతి. నిజమే (ప్రతి ముద్దకూ నెయ్యి ధారళంగా కావాలి మనకు, భోజన [కమంలో కూడా, ముందర పప్పు, అందులో నంజుకోటానికి పులుసులు, పచ్చళ్లు, తరువాత కూర్మ పచ్చడి చారు లేదా పులుసు. ఆ$రిని "పెరుగు వుండాలి. ఇవన్నీ వరుసగా తినవలసి వచ్చిన ఒక ఆరవ మి(తుడు “అరే డాక్టర్‌ ! గుంటూరులో మీ ఇంట్లో భోజనానికి వెళ్లా “ఉండ” తరువాత “ఉండ” తిని తివి, తరువాత చారు, సాంబారికి వచ్చా, నా గొంలతంతా మింగలేక పట్టుకుపోయిందనిి మ(దాసు వచ్చిన తరువాత నాతో నవ్వుతూ ఫిర్యాదు చేశడు.. మా అరవ మిత్రుడు ఒకరు, అరీ “కలుపు కోటానికి రసం (“పెసిందికిరతుకు రసం”) వంచుకోటానికి అప్పడం (తొట్టుకారతుకు అప్పలం ఇరుందా పోరుండా) వుంళే చాలురా” అని అనే వాడు. “అయితే, మీ వూరగాయి బాగుంటుంది” అని లక్ష్మీ! ఒక సీసాలో పెబ్టి ఇవ్వు అని మా ఆవిడను అడిగి తీసుకు వెళ్లేవాడు!

248 మా తరం కథ

ఒక అరవ మిళతుడు, ఇంట్లో ఒక పెద్ద హార్షిక్సు సీపాడు ఎండు మిరపకాయలు ఒక నెలంతా సరిపోతయి' అని, చెప్పాడు. అవన్నీ మాకు, ఒక పూట గోంగూర పచ్చడి లోకి పరిపోవు" అని నేను ఆతవికి చెప్పా. ఇవీ మన దక్షిణం, ఉత్తరం వారి ఆహారపు అలవాట్లు!

మనంకొనే నెయ్యి చూచి ఒక మి్యతుడు, ఏంరా మీరు నెయ్యితో తలంటి పోసుకుంటారా ఏమిటి? లేకపోతే, ఇంత నెయ్యి ఎందుకురా? అని, ఆశ్చర్యాన్ని వెలిబుచ్చాడు. ఇప్పుడు “కొలెస్టరాల్‌ ' (0101612000) భూతంతో నెయ్యి ప్రతి ఇంచ్లోంచీ ఈనాడు అదృశ్యమవుతోందనే వెప్పాలి. ఇలా ఆంధ్రులు నెయ్యి, కారం, ఎక్కువగానే వాడుతారు అనటంలో సందేహంలేదు. గోంగూర పచ్చడి అనేక రూపాలు

గోంగూర పచ్చడి ఎంత పాతదయితే ఆంత (ప్రాధాన్యం పాంది, పధ్యానికి పనికి వన్తుందని, వంటికి అంత మంచిదని, కొందరి వూహ. అందులోనూ కృష్ణా గుంటూరు జిల్లాల వారికి మరీను. మా కేతన కొండలో అయితే మూడు కుండలలో లేదా బానలలో మూడు సంవత్సరాలయినా మూలుగుతూ వుండేది గోంగూర “తాళ్ళ గోంగూరి" పచ్చడీ, “తాళ్ళ గాంగూరి' అంట నూరక ముందు, ఆకులు తొడిమలతోటి పచ్చిమిరవ పళ్ళతో సహా వూరుతూ వుంటుంది. ఒక బాన ఈ సంవత స్పరానిది, దానికి ముందుది (క్రిందటి సంవత్సరానిది, దానిపైది ఆ 'క్రీందటి సంవత్సరావిది ఆ మాదిరిగా గోంగూర పచ్చళ్ళ పూజ జరుగుతూఉండేది. అందుచేత, అక్కడే "పెరిగిన మా నాన్నగార్కి ఆది ఒక అధిదేవతలా వుండేది వాతగోంగూర పచ్చడి, కొంచం పాత వానన కొడుతూ వుంటుంది. ఆ వాసనతో కూడీన పచ్చడంటే మా నాన్నగార్కా ప్రాణం(ఇష్టం). ఈ నంగతులు ముఖ్యంగా కృష్ణా గుంటూరు జిల్లా వాసులకు, మొత్తం మీద ఆంధ్రులకు ఇవి ఎంత ముఖ్యమో తెలుస్తూంది. ఇప్పుడు స్థిర నివాసాలు తగ్గటంచేత కుటుంబాలలో యీ పొత వూరగాయలు అరుదు ఆయినాయి. మా నాన్నగార్కి, వాత చింతకాయ పచ్చడి పాత గోంగూర పచ్చడి, ఉల్లిపాయ, వెసరపప్పులుసు, వుంళే మరేమీ అక్కర్లేదు అనిపించేవి.

ఆంధుడంపే “నోంగూరా”! 249 రుచుల వెరుధ్యం అమ్మ నాన్నగార్లలో!

మా అమ్మగార్కి నాన్నగార్కి రుచుల వెరుద్యం వుండటం వలన మాకు "రెండు రకాల రుచులూ అలవాటయినాయి. ఆందుకే, తల్లిదండ్రులకు ఏ రుచులు ఆలవాఎయితే, ఆ రుచులే పిల్లలకు కూడా అలవాటుగా వస్తాయి. అని స్యూత్రీకరించవచ్చు.

మౌ అమ్మకు బిరుసన్నం, మానాన్నగార్కి మెత్తని అన్నం. క్‌ొల్త చింతకాయ గోంగూర మా అమ్మకు ఆవే ఎంత పాతవయితే అంత ఎక్కువ ఇష్టం మా నాన్నగార్కి చారు అమ్మకు, సప్పులుసు నాన్నగార్కి వేపుడు కూరలు అమ్మకు, ముద్దకూరలు నాన్నగార్కి ఈ మాదిరిగా సరిగ్గా వ్యతిరేకమయిన రుచులు వున్నా, అందరికీ తృప్తి కలిగేటట్టు ఒక పూట ఆ రకం, రెండే పూట మరో రకం, వంటలు చేసి అందరినీ మెప్పించేది, మా అమ్మ. అన్నం రెండు పూటలా ఒకటే రకంగా వండినా, పె అన్నం కొంచెం బీరుసుగా వుంటింది. అది తీసి వేరే పెట్టి నాన్నగార్కి (క్రింది భాగం అన్నం వడ్డించేది. ఈ విధంగా అన్నంలో వున్న తేడా కూడా అమ్మ సరిజేసి వంటకాలు నేర్పుగా అమస్చేది. ఆంధ్రుల ఊరగాయలు

ఇహ ఆంధ్రులకు ఊరగాయలు (ప్రాణం! ఆవకాయ, మాగాయి తొక్కుడు పచ్చడి కాయ ఆవకాయ, బెల్లపు ఆవకాయ అనేవి అన్నీ మామిడీకాయలో పెష్టే ఊరగాయలు, నిమ్మకాయ, దబ్బకాయ ఉసిరికాయ ఊరగాయలు, పధ్యానికి పనికి వచ్చేవి. ఎంతో పుల్లగా వుండి, వైటమిన్‌ సి (1120106) తో ఉన్న వూరగాయలు మనకు ఆందరికీ ముఖ్యం ఇంకా ఎన్నో రకాల ఊరగాయలు, వంకాయ, ములక్కాడలతో సహా ఊరగాయలు పెస్టే వారున్నారు.

ఈ విధంగా ఆంధ్రులకు పచ్చళ్తంటే (పాణం. చిన్నప్పుడు పచ్చడి లేకపోతే ముద్ద ఎత్తేవాడిని కాదు. ఎన్ని వడ్డించినా పచ్చడీ ఎక్కడ అని 'ప్లేటులోకాని, విస్తరిలో గాని వెతకని ఆం(ధ్రుడు వుండడు, వేను అమెరికా 195] వెళ్లినప్పుడు ఎయిలోప్లేన్‌ లో పోతున్నా, వా లగేజి (688480 లో సగం పైగా ఊరగాయలే, అని చెపితే నమ్ముతారా. స్టైతోస్కోప్‌ 52246 50006 ఆయినా తీసుకు వెళ్లటం మరిచా గొవి ఊరగాయల సంచి మాతం ఏర్పాటు చేసుకోడం మరిచి పోలేదు. అది ఆంధధుల అభిరుచిక్సీ ఊరగాయలకూ ఉన్న అవినాభావ సంబంధం అంతటిది మరి!

పళ! ఆనాటి రెతాంగం చ్‌ కథ వ 5 వ. 8

౫౮౦ 00000110 5424601 000% ౧6౬౦2౧0)” - ౧6 1206

00020015, ౧06 6౬ 00%0164664 - ౧16 20960666

1జురే!1006400.

= తిర్రైగంణ!ట౧1] 0రం(6640ట9 ఓ 1937

• వెం( షలటుల్‌ ఉం. 0” ం లు 00౧క[ట8 60౪7అయిం6ంగఓ

౮౧64ల (16 1646401301 0 గషాడక్షంంజ4ంజం? (6)-

౫౧౫ లఅగాల1ేలుం65 0[00160401 0 2ల౧ట 109 00? లం[4

1మయిి? - ౫౦ వం0లా లం౧5. లూ 100650” 0 ౨62 (లూ

రం0(3 - 716 ౧౧0గక్ర 51007002 *ఇగరేంబ ౪10 ౧214 20)6జా

0164 రేయ(€0[1లా 1466 1090206. ౧6 ౯౯౧౩66 70001538)”

వ౦463 ఓం14రఢ008 16 ౧005000016 9ల౧ల౧౮6 56200. కౌలుదారీ చచ్చాలు ః భూస్వాములు

స గ్‌ రాజ్యం వచ్చి నలభయి సంవత్సరాలుదొటినా ఇంకా ళూ

సంస్కరణలు పూర్తిగా జరగలేదన్కీ అందుకే యీ సాంఘిక్క ఆర్టిక వ్యవస్థలలో,

ఆనాటీ _రలౌంగం 261 ఇప్పుడు మనం కోరుకునే మార్పులను ఎందుకు కోరుకుంటున్నామో తెలుసుకునే ముందు, ఆనాటి రెతాంగపు వ్యవసాయ పరిస్థితులు, ఆర్టిక పరిస్థితులు నెమరేసుకోటంలో ఒక ఆనందం వుంది. ఆది అర్థవంతం కూడా. అందుక్తే నేను ఆ రోజులలోని, పరిస్టితులలోకి మనోవేగంతో పయనమై వెడుతున్నా!

మాది గుంటూరు జిల్హా (ప్రాతూరు?

ఆనాటి ఆ (ప్రాంతపు పరిస్థితులు

మీదేవూరంటే నాకు సమాధానం చెప్పటం కష్టంగా వుండేది. ఎందుకంటే, మా అమ్మగారిది తూర్పుగోదావరి జిల్లా కాకినాడ. మా అత్తవారు పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలోని ఏలూరు వారు. నేను చదువుకున్నది అంతా హ్తస్కూలు చదువు వరకు కృష్ణాజిల్లాలోని, ఎలుకపాడు, పెద్ద అవుటపల్లి, గన్నవరం మొద్యలెన అనేక పల్లెలలో చదువుకున్నా. ఆస్తిపొన్తులు వున్నది. గుంటూరు. జిల్లాలో. వృత్తిరీత్యా వున్నదీ, రాజకీయపు చైతన్యంతో వ్యవహరించింద్కీ ఇరవయి సంవత్పరాలు ఏకధాటిగా ననయౌవనంలో గడిపింద్కీ మద్రాసు మహానగరం. ఇవి అన్నీ నా ఉత్లే. ఒక్కాక్క దానితో ఒక్కొక్క అమబంధం; తెగనిద్కి తెంపలేనిది. అందుచేత మీదే వూరంకే జవాబు చెప్పలేక నవ్వుకుంటూ వచ్చాను. నాదే జిల్లాయో మీరే నిశ్చయించుకోండి. అని మిత్రులకు వదిలేసేవాడిని - ఇప్పుడు మా(తం మాది “పాతూరు". ఆనాటి వరిస్టితులు, మా కుటుంబ వ్యవహారాలతో సహాఆ (ప్రాంతాలవే! మా పాలాలు = కౌళ్టు అ వ్యవసాయ పరిస్టితులు

మాకు, దాదాపు మా తాతగారి నాటికి 150 ఎకరాలు వుండేది ఆందులో 1913లో (ప్రాతూరుదగ్గిర కృష్ణానదికి గండిపడి మా (గ్రామాలకు వరదలు, ముంపు బాధకలిగింది. తరువాత పెద్ద కల్టవేయటం జరిగింది. ఆ వరద కట్టు ఎన్నో ఎకరాలను చీల్చి, మా పాలమే దాదాపు 70 ఎకరాలు కట్ట (క్రిందకు పోయినాయి, మిగిలినది 88 ఎకరాలయినా. ('ప్రాతూరు వారు ఎప్పుడూ వంద ఎకరాల జమీందారులే! ఆసాములు కాదు! స్వయంగా దున్నాలేదు అజమాయిషీ జమీందారీ అజమాయిషియే. -

262 మా తరం కథ

మా తర్మడుల కాలంలో అంతా వుద్యోగాలకు దేశాల వెంబడి పోవటంచేత అన్ని పాలాలూ కౌలుకే ఇచ్చేవారు. ఉద్యోగాలు మాతం అంతా కృష్ణాజిల్లాలోనే అవటం చేత, విజయవాడకు సరిగ్గా ఆవతల ఒడ్డునే వున్న (పొతూరు, (ప్రభుత్వ వ్యావహారిక రీత్యా కాకపోయినా జీవన (స్రవంతి ననుసరించి కృష్ణా జిల్లాకు చెందినట్టుగానే వుండేది.

మా పాలాలు రైతులకు, సాంత పొలాల్గ్లాగే వుండేవి. ఎన్నడూవారిని లొలిగించే (ప్రసక్తీ లేదు. _రెతులు కూడా మా పాలాలు తరతరాలుగా చేస్తూ వుండేవారు. ఇప్పటికీ, మిగిలిన పాలం కొద్దిదయినా, ఈ కౌలు దారీ చట్టానికి అతీతంగా, మనస్సులు కలిసిన కౌలు దారులుగా వ్యవహరిస్తున్నారు.

వాకు తెలిసిన 1930 నాటికి మా పాలాలన్నింటిలోనూ మెట్ట వ్యవసాయమే, ఎటు చూచినా జొన్న చేలే కనిపించేవి. కొంత మంది_రెతులు తమ సాంత పాలాలలో బావులు (తవ్వి మోట” కట్టు నీటితో ససుపు, మిరప, పొగాకు పండించుకునేవారు. స్తోమతలేని వారు, మా బోటి భూకామందుల పొలాలన్నీ జొన్న పంటతోనే నింపేవారు. 1965లో ఆమకుంటా “ఆంధ్రరత్న పంపింగు స్కీము” ద్వారా, లిఫ్టు ఇరిగేషన్‌ వచ్చిన తరువాత, ఆ (ప్రాంతమంతా సన్యశ్యామలమయి మాగాణీ భూమి అయి రైతులు ఎంతో ఆనందంగా వున్నారు! ఆది మా కుటుంబ సోదరుల కృషి ఫలితమేనని ఆ (ప్రాంతపు రెతాంగమంతా కృతజ్ఞతతో చెప్పుకుంటూ వుంటారు!

మా పొలాలన్నీ, (పాతూరు, గుండిమెడు చ్యిరావూరు, నూతక్కి (గ్రామాలలో వున్న_రెతులు చాలా మంది కౌలుకు తీసుకునేవారు. సాధారణంగా అన్నీజొన్న చేలే అనిచెప్పా. భూములు సారవంతమయిన వయినా, నీటీ వసతులు లేకపోవటంచేత జొన్న జాతి మెల్ట పంటలే వేసేవారు. ఆ రోజులలో ధరలు కూడా లేవు - పాలాలు సరిగా పండేవికావు - పంటలు సరిగా కాక-రెతులు బాకీలు పడ్కి కౌలు మొత్తాలకు (ప్రామిసరీ నోట్లు వాసేవారు - మా తలిదండ్రులు కూడా (ప్రతి సంవత (రం వెళ్లకుండా! రెండు మూడు సంవత్సరాల కొకసారి సెలవలకు గాన్మి సెలవు లేనివారు సెలవు పెట్టిగాని వేసంగిలో (ప్రాతూరు చేరి కౌళ్త వసూళ్లకు కూర్చునేవారు. ఇచ్చిన వారి దగ్గర పుచ్చుకోటం, లేని వారి దగ్గిర నుండి వోట్లు (వాయించుకునే వారు - ఇలా (వ్రాసిన నోట్లు , కొన్ని వేల రూపాయలకు కట్టలు కట్టలుగా కట్టి,

ఆనాటి _రెతాంగం 253 (ప్రాతూరులోనే ఒక పెళ్టిలో "పెట్టి, అక్కడే వదిలేసి వచ్చేవారు. అది ఒక పెద్ద చెక్కలో చేసిన పెచ్టె, దానిని సందు వా పెబ్టె అనేవారు - ఆ పెబై మళ్ళీ అంతా వచ్చినప్పుడే తెరిచేవారు. ఇల్లు ఎవరీనా మళ్లీ వచ్చేవరకూ రెండు మూడు ఏళ్ళు తాళం పెట్టి వుండేది. ఎవరూ లేని ఆ మూసిన ఇంట్లో, వొముల్హూ గబ్బిలాయిలు, వాసం చేస్తూ వుండేవి. గండు పీల్లికూడా వచ్చేదిట. టబొడ్లోను, ఇంట్లో ఒక గదిలో మూల్క పాముల పుట్టకూడా వుండేది. ఇలా దాదాపు మళ్లీ మన మెవరేనా వచ్చే వరక్తూ మా తండ్రుల తరంలోనే "పాడు బడ్డ కొంప లాగా వుండేది. అయినా అన్ని నోట్లు వున్న పెట్టి ఆ ఇంట్లోనే వుండేది. అక్కడ ఉందని తెలిసి కూడా” ఏ -రెతులూ ఆ నోట్లు జోలికి పోవటం దొంగతనం చేయటం అనేది వుండేది కాదు. కాదంటే, యీనాటి వర్ల చైతన్యం గల తరానికి ఆశ్చర్యం వేస్తుంది. మరి మా _రెతులకు “ఎగ్గెయ్య” గారి “వోట్లంటే అంత గౌరవం. అవి వారిని ఏ విధంగానూ బాధించేవి కావవి, అవి ఏ కోర్టు ముఖమూ చూడవని వారికి నమ్మకం. మా పెదనాన్న గారి పేరు “యజ్ఞ నారాయణగారు” ఆయనను “ఎగ్గెయ్య" గారనేవారు. ఆయనే ఇంటికీ పెద్ద అవటం చేత ఆయనదే "పెత్తనం. అందుచేత వాటికి “ఎగ్గెయ్య” గారి నోట్లనే వాడుకన్యాయం!

ఒక తడవ నేను వెళ్లి తలుపులు తెరిచేటప్పటికి నట్టింటిలో కొన్ని వందల గబ్బిలాయలు, తల్లక్రిందులా తపస్సు చేస్తున్న మహర్షి సముదాయంగా కనిపించినయి. ఆప్పుడు వాటిని లోలేస్తి ఇంటికీ రిపేర్లు చేయించిన తరువాత అవి ఎక్కుడకో పోయినాయి. అంత పెద్ద గబ్బిలాలను నేనునా జన్మలో చూడలేదు. పాపంవాటికి స్టాన్మభంశం చేసినందుకు వాకు విచారం కల్లింది కూడా!

గదిలో వున్న వాముపుట్టు తవ్వరా అంటే, మా ఇంటిని కవిపెట్టుకుని ఉన్న వెట్టివాడు, అమ్మో ఆ పుట్ట తవ్వకూడదు, అందులో మంచి వాగు వుంటుంది. అది ఎవరినీ ఏమీ చేయదు. అని, గదిలోని పాముపుల్టు” తవ్వటానికి అభ్యంతరం చెప్పాడు. అప్పుడు సూతక్కిలో వున్న “ఉప్పరి' వాళ్లను పీలిపించి తవ్వి పారేశా అలా మనం లేకపోతే ఇల్లు “పొడుబడ్డదంటే” లోపల ఎలావుంటుందో మా (ప్రాతూరు ఇంటీ వ్యవస్థ తెలియజేన్తుంది. ఇప్పుడు ఇంట్లో విద్యుద్దీపాలు, ఫ్యానులు, ఎవరో ఒకరు కాపురం వుడటం, 'టెలిఫోనుతలో

254 మా తరం కథ సహా కోభాయమానంగానే ఉన్నదని చెప్పుకోవచ్చు. అయితే మా పెద్ద అన్నయ్య తిరుమలరావు చెపుతాడు, ఎవరో చెప్పాడుట, యీతరంవారు ఎవరూ ఆ ఇంటి లో ఉండలేదు, ఉండరు అవి ! పరిస్థితులు కూడా అలాగే మారినాయి. ఏదో ఉన్న ఆస్తులు అమ్మటానికి ఆ ఊరు వెళ్లటంతప్ప మరో పని అక్కడ ఈ తరంవారికి లేకపోవడం కూడా విషాదకరమైన సంగతే!

అణాబిళ్ళతో నహానోట్టు

(ప్రతి సంవత్సరనూ (వాతూరు సెలవులకు వెళ్ళేటప్పుడు కొన్ని రూపాయిల ” రెవిన్యూస్టాంపు ఆణాబిళ్ళలు” కొనుక్కుని తీసుకు పోయేవారు. ఈ (ప్రామిసరీ వోట్లకు (పాణంపోయటానికి “అణా” అంటే రూపాయిలో పదహారవభాగం. రైతులు తిరిగి వోట్లు (వ్రాసేటప్పుడు, వడ్డీ అవలు ఫొయిదాలలోను, ఈ ఆణాబిళ గ్‌ ఇరీదు కలిపి, ఈ “అణాబిళ గతో సహోయింత్క అవి మొత్తం (వాసేవారు! ఆణాబిళ్ళ ఇరీదు కూడా కరిపడం వింతగా వుండేది మాకు. _రెతు “అనలు” ఇస్తే చాలుననుకునే పరిస్థితులలో ఏదో తూచి (వ్రాసినట్లు అణాబిళ్ళ విలువకూడా కలిపి నోట్లు (వ్రాస్తే వింతగా వుండదా. ఆరెతులు ఎక్కడ వేలుముద్ర వేయమంటే అక్కడ నిశ్చింతగా వేసిపోయేవారు = అది ఆనాటి రైతుల బుణబాధలకు ముఖ్య చిహ్నం.

పంటలు పండక _రెతులు భూకామందులకు, వేలకు వేలు బాకీలు నోట్టుగా (వ్రాసి ఇచ్చే వారు. ఆ బాక్షీల (క్రింద, నెతుల కేమైనా పాలాలు వుంట భూకామందులు, వారి భూములను “కబ్దా” చేసేవారు.

1935,36 సంవత్సరాలలో మేమంతా పాలాలు పంచుకునేటప్పుడు యీ నోట్లన్నీతీసి, ఎంత ఇవ్వగలిగితే అంత పుచ్చుక్కు ఆనోట్లకట్లలన్నీ చించివేశాం - 1937 లో కాం[గైను (ప్రభుత్వాలు వచ్చినపుడు, మన ఉమ్మడి ర్యాష్ట్రంలో, (ప్రధావి అయిన శ్రీ రాజగోపాలాచారి గారు, బుణ విముక్తి చట్టం

(జెట్‌ రిలీఫ్‌) చేసి, ఈ బుణాలలోని వడ్డీ అంతా తీసేసి,_రెతులయిన వారు అనలు మొత్తాలు ఇస్తేచాలని (ప్రకటించేటప్పటికి, ఎంతోమంది బీద్వరెతులు బుణవిముక్షులె తమ ఆస్తులు కొంతవరకు నిలబెట్టుకో కలిగారు - ఇప్పుడు 1990లో కేంద్రప్రభుత్యం బీద్వరెతులకు పదివేలరూపాయల వరకు బ్యాంకు

ఆనాటి _రెతాంగం న అప్పులను “మాఫీ' చేస్తున్నదంళే, ఈ రద్దు ఆనాడు వందలతో సమానం . ఇది ఆనాడు కాంగ్రెసు (ప్రభుత్వం _రెతులకు చేసిన మొదటి ఉపకారం - తరువాత చేసిన బ్బలలో “జమీందారీ రద్దు" బిల్లు, ఆది తరువాత జరిగిన జమీందారీ రద్దుకు, పునాది - ఇంతలోనే 1939వ సంవత్సరం సెప్టెంబరు మూడవ తేదీన (బిబీిమవారు జర్మనీ మీద యుద్దం (ప్రకటించడం, కాం(గైను (వ్రభుత్వాలు రాజీనామా చేయడం జరిగి మిగతా కార్యక్రమాలన్నీ వెనకబడ్డయి. కాని నైతులను బుణ విముక్తులను చేసే ఉద్యమం, నాటికీ నేటికీ ఒకే విధంగా జరుగుతోందంటే, ఆనాడు రైతుల ఆర్ధిక పరిస్టితి ఎంత దుర్భరంగా ఉండేదో ఆలోచించండి.

ఈ నోట్లు బాకీలు 1915 నుండీ తిరిగి (వాసినవి కూడా ఉండేవి. _రెతులు చెల్లించలేకపోయినాా, చెల్లించే ఆవకాశం కూడా లేకపోయినా, ఊరికే వారి పలక మన చేతులో ఉండనీ అవి, చాలా మంది భూకామందులు నోట్లు తిరగరాయించుకుని దగ్గిర వుంచుకునే వారు. కాని “ఎగ్గయ్య” గారు మాతం రాజగోపాలాచారి గారి రుణ విమోచన చ్‌ల్టుం రాకముందే, ఇచ్చినంతవరకు, అసలులోనే తగ్గించి పుచ్చుకుని మా బాకీదారులనందరిని బుణవిముక్తులను చేశరు. ఆదీ ఆవాటి మన రైతాంగ ఆర్థిక పరిస్థితి ఈ రోజులలోలాగొ బ్యాంకులు బీద నైెతులకు బుణాలు ఇచ్చే సౌకర్యాలు లేవు. తమ వ్యవసాయానికి వ్యాపారస్తులదగ్గిర నుండ్కి భూమికామందుల దగ్గిర నుండి తీసుకున్నది కొద్ది అప్పు ఆయిన్నా అది చేలకు వేలుగా పెరిగి వారిని బికారీలు చేసినాయి. కొద్ది ఎకరాలున్న వారు కూడా భూమిలేని కూలీలుగా తయారయ్యారు. 'ఆ చట్టం పల్లెలలో ఒక విధం బానిసత్వాన్ని విర్మూలించింది.

ఇప్పుడు మనజాతీయ బ్యాంకులు సహకార బ్యాంకులు, గిరిజన బ్యాంకులు, కారొ రేవన్లు, హరిజన, అభివృద్ది సంస్థలు ఏర్పాటై ఆయా వర్గాల వారికి చాలా ఆర్థిక సహాయాన్నిశేసి తోడ్పడుతున్నాయి. ఇది ఈ కాలం, అది ఆ కాలం!

టె! మజిగ చుక్కలు జ 0.095 ౮ ౮100231011 06 1107008 5100” ౦%టయి! 9౯౧ - 6 ౦౫64 ౪ల౧౮౦1

= ఒ1001644ఎటక్ర ఏ6 డంం[0[౧౧లా ౧650206410 ౪౩ - ౧౧6౦౦115

3916 06766 0౮౬04 5౧2111 06౪౮6 562మ066 ౪10 94౮

4111 గ౦0౧5 ౯6౧౯66౦౧ ట౦8్ర ౧6౯ ౧2864 5220గ్ర5.

16 5811 016 ల 2061 1ల కం01108 9028695

0 3526201100. 70066664 0 ఏలా 1106 ఇలు 916

1౦01644664 6 20 9627 0164 64ం016011ల 1౬90206. 26

బం160016 ౪614 60 2 920% 540౧0.

వౌ పెద్దలు నెతుల దగ్గిర నుండి బుణాలు వసూలు చేసే సమయంలో ఒక దృశ్యం నాటినుంచి నేటికీ నాకళ్త ఎదుట మెదులుతుంది. అది ఆ నాటి రెతాంగపు నిజాయితీ జీవితానికి తార్కాణంగా నా మనసు ఎలో మిగిలి పోయింది. “మజ్జిగ చుక్కలు” అని ఒక కధానికను కూడా (వ్రాసి, దాన్ని తరువాత (ప్రకటించా, అది మావూరులో పాలుపెరుగు రోజూ విజయవాడ వెళ్ళి

మ్ముకుని వచ్చే ఒక ేదరాలి జీవిత గాధలో ఒక ఉదంతం - ఇది 1935

నాటికధ. అంభ్షే, దాదాపు 55 సంవత్సరాల నాటి కధ. జీవితంలో కొన్ని కొన్ని దృశ్యాలు అలా హత్తుకుని పోతాయి. కవి అయితే కవిత్వం అల్టుతాడు,

మజ్జిగ చుక్కలు జరి/ కథకుడయితే ఒక చిన్న కథగానో, నవలగానో ఆల్టుతాడు. ఏదీ లేని నేను గద్యంలోనే (వ్రాన్తున్నాను.

“లక్షిందేవి అనలు పేరు “లక్ష్మీదేవ ఊరంతా “లక్ష్మిదేవి” అంటారు. నల్లిగా నవనవలాడే దేహం, ముడతలు పడుతున్న ముఖకవళికలు, ఒక దంతమైనా ఊడవి, ముత్యాల వరుసలాగా తెల్లగా నిగనిగలాడే పలువరుస వయసుతో వచ్చిన వణుకుతో పలికే అమాయకపు పల్లెటూరి భామ వయస్సు దాదాపు డెబ్బయి నంవత్ప్సరాలు వుంటయనుకుంటా ఆనాటికే. దాదావు ఏభయి సంవత్పరాలుగా. మా వూరు (పాతూరరికీ, కృష్ణకు ఆవతల ఒడ్డును వున్న విజయవాడకూ మధ్య పెరుగు, పాల ముంతలు నెత్తిన గంపలో పెట్టుకుని రోజుకు, పదిహినూ ఇరవయి కిలో మీటర్జు చకా చకా నడీచి నడిచి పలుచబడిన ఊచల వంటి నిగనిగలాడే నున్నటి కాళ్లు. “వంచెగా విరిచి కట్టిన వీరులేవి రంగు చీరెలోంచి తమ బలాన్ని చాటుతూ వుంటయి.

అన్నయ్యగారు అంటూ, ఇంట్లో అందరినీ సంబోధిస్తూ ఇంటికి వచ్చే ఆవిడ దరహాస వదనం, చీకిపోయిన వృదయంలో పాదిగివున్న చింతలను తన మెదడుకు (ప్రాకనీయకుండాా మన నవనాగరిక దోషాలేమీ సంకమించకుండా, (ప్రశాంతంగా వచ్చేది. ఆవిడకూ మా కుటుంబానికి కూడా ఒక “చిన్న నోటు బుణాను బంధం వుంది”!

అది 1915లోను, అంటే నేను పుట్టిన సంవత్సరంలో మరణించిన ఆవిడ భర్త రాసి ఇచ్చిన నోటు. అది కూడా ఆయన, మా పాలాలు కౌలుకు చేసి పంటలు పండక బాకీ పడి (వాసి ఇచ్చిన నోటు. డెబ్బయి ఎనభయి సంవత్సరాల [క్రితం ఆ (ప్రాంతమంతా కరువు 'ప్రాంతంగానే భావించాలి. శ్రీనాథుడు తన వ్యవసాయాన్ని గురించి (వ్రాసినట్లు, "బిల బిలాక్టులు తివిపోయె తిలలు పెసలు, కృష్ణవేణమ్మ కొని పోయెనింత ఫలము” అన్నట్లు వ్యవసాయాల ఫలసాయాలు అలా ఉండేవి.

ఇక్షిందేవి'కి కూడా అందరితో పాటు తాను కూడా తన భర్త బుణాన్ని

తీర్చి, బుణ విముక్తి చెందాననే సంతృప్తే పాందాలనే భావన కలిగింది. ఆ నోటు భర్తపోయిన తరువాత తానే తిరగ (వాయించుకుని, వేలు ముద వేస్తూ వుండేది. అనలు మొదటి బాకీ ఇరవయి రూపాయీలు. అది 1935 వాటికీ ఆసలు

258 మా తరం కథ వాయిదాలతో కొన్ని వందలయింది. అదంతా తగ్గించి ఇరువయి రూపాయిలు, అనలు మొత్తాన్ని తీర్చమని నిర్ణయించారు.

(వ్రపంచమంతటా, అమెరికాతో.సవో ఆర్థిక మాంద్యంలో ఉన్న రోజులవి. ఆ పరిస్తితులలో “పెరుగూ పాలు” అమ్ముకునే లక్ష్మిందేవికి రూవాయీలు ఎక్కడ మండి వస్తాయి. ఇంత అని తీర్చిన తరువాత, “అన్నయ్యగారు” ఇది గో మీ బాకీ అని తన ధనాగారమయిన, ఒక ముంతలోంచే ఎంతో చిల్లరగా, ఆ ఇరవయి రూపాయీలు తెచ్చి, తెచ్చానని సంతోషంగా (ప్రకటించింది - సరీనని అఆందరం కూర్చున్నాం | ఆ బాకీ చెల్లించిన దృశ్యం

మామూలుగా రెతులు తెచ్చే వైకం పంచకట్టు బొడ్డున, తలపాగా చివరి భాగంలో ముడివేసి తల పొగాల్లో దోపి తీసుకు వచ్చేవారు. ఆ డబ్బు దఫాలుగా ఒక్కాక్కూటీ తీసి బయట పెడతారు. మనం ఇచ్చే వత్తిడిని బట్టి ఎంతవరకు బేరమాడాలో ఆంతవరకు బేరమాడి ఇంతకంటే ఇవ్వలేనంటూ పెకం బెటికీ తీసేవారు మా రైతులు. కాని లక్షిందేవి డబ్బు తెచ్చిన విధానం “న భూలో నభవివ్యతి”/

లక్షిందేవి తన బాకీ ధనాన్ని ఒక ముంతలో పెట్టి తీనుకు వచ్చింది. ముంత నిండా డబ్బు వుండటం వలన ముంత చాలా బరువుగా వుంది. “ఇదిగో బాబూ! మీ పెకం” అంటూ ముంటెడు చిల్లర, ముంళతకు మూతి బిగించి కట్టిన గుడ్డ తీసి గుమ్మరించింది! ఆ చిల్లర చూసేటప్పటికి, పామ్యవాద సిద్దాంతాలతో పచన మవుతున్న నా మనసు చివుక్కుమన్నది. కళ్లు బెరులు కమ్మినయి - నాలో రగులుతున్న సామ్యవాద సిద్దాంతాలు ఆ చిల్లర వంక ఒక్కసారి ధనాధిక వర్గాన్ని దగ్రంచేయాలా అనే తీవ్రతతో చూచినాయి!

లక్షిదదేవి గుమ్మరించిన చిల్లర, ఆనాటి రూపాయిలోని విభాగాలను పైసాలతో సహా చూపించి ఒక నవ్వు నవ్వింది అబ్బా బాకీ తీరింది గదా అని ఒక నిట్టూర్పు విడిచింది - రెండు మూడు రాణీ రూపాయీలు, జార్జిము[ద రూపాయిలు, అణాలు, బేడలు, పావలాలు, అర్టరూపొయీలు. అన్నిటి కంటె ఎక్కువగా రాగితో చేసిన అర్రణాకానులు, కానులు, పెసలు అన్న అమూల్య తను

మజ్జిగ చుక్కలు 259 గూర్చినయి - తరువాత వచ్చిన “చిల్లికానులు' ఆకుప్పలోలేవు! ఆ చిల్లర మీద మజ్జిగ చుక్కలు ఎప్పుడోపడి, ఆ రాగి నాణాలతో తమకు గల పరిచయ కాలాన్ని, చక్కటి “కిలుముగా” మార్చి (ప్రకటిస్తున్నాయి! చిల్లరంతా లెక్కపెడితే, ఇరవయి రూపాయీల మొత్తం అయింది. కొన్నాళ్లుగా, తన భర్త బుణం ఎలాగేనా తీరుద్దామనే కృతజ్ఞతా పూర్వక (వయత్నంతో ఆ కనిపించే, లక్షిందేవి మూలధనం! మూలధనం కాదు, లక్రిందేవి “ముంత ధనం”!

తన భర్త బుణం తీర్చి తిరిగి తీసుకున్న నోటు చూచి ఆవిడ పాందిన ఆనందానికి అంతులేదు. చెప్ప లేక ఒక్కు నమస్కారం చేసింది. ఆనోటు మీద వసూలు వేసి ఇచ్చారా లేదా అనే చింత ఆవిడకు లేద్యుఅలా వసూలు వేయాలని కూడా ఆవిడకు తెలియదు. ఆ నోటు కాగితం, తన చేతికి రాకపోయినా, లక్షిందేవీ, నీ బాకీ తీరిందన్న “ఎగ్గెయ్య'గారి నోటి మాటే ఆవిడకు పదివేలు!

ఆ డబ్బుల మీద, చుక్కలు చుక్కలుగా పడి కిలుమెక్కిన చుక్కలు ఇప్పటికీ నక్షతాలాగనా కళ్లలో మిణుకు మిణుకు మంటూ మెరుస్తున్నాయి, అవి ఆనాటి పేద్దరెతుల దీనావస్థక్కు కృతజ్ఞతా పూర్వక భావాలకు, పెద్ద ఆసాముల ఉదారతకు, దాతృత గుణానికి చిహ్నాలుగా పరిగణించవచ్చు!

కావి, యీ మారిన రోజులు చూస్తూవుంటే కొంత మంది ఆతి తెలివికి, ఆశ్చర్యం వేస్తుంది. బ్యాంకు బుణాలు తీసుకొకముందే ఇవి ఇవ్వనక్కారలేదనే ఆలోచన, ఎలా తప్పుడు లెఫ్టిలు వ్రాసి కంపెనీలతో సహా దివాళాలు తీయిద్దాం! అడసే లేకుండా పారిపోదాం. అనే ఒక కొల్త తరం వచ్చింది - ఎన్ని దివాళాలు, ఎన్ని కోర్టు "కేసులు, ధనిక వర్గపు అహంకారాలు. కూలిరెతులను ఐక్యం చేస్తుంది ఈ నంఘర్షణలు అవసరం లేకుండా, కావలసిన ఆర్థిక విధానాన్ని రూపాందించుకుని “శ్రేయోరాజ్య” ప్టావనకీ తరం కృషి చేయాలి. అప్పుడే లక్షిందేవి బోటి అనాధలకు ఆత్మ శాంతి. లక్షిందేవి కధ మా తరం కధ నుంచి వారసత్వంగా లభించే ఒక అమూల్య మయిన సందేశంగా భావిద్దాం!

4... అణా బిళ్ళ మీద సంతకమా! 516%[470[9 0౫ 4 ౧౯790009 50431121 సెక్స్‌” వడం005 *లాం ౨౧౯౪ల ఓ రం09! తాళం 2 501 5460101606 600౧017. కెన్‌? 1210ల 02610266 6 లలా 10 23% 00 €0 918౧ 0% 206 జం౧2 9లల6 5020020. 1€., 2 వైక0మ1500/ 016. శల? [680966 రేల(640లఆ5, ఇస26 2 361 వం50600క్ర కలుం16400, హరుుక్ర *గరు ఓ టలూ ౧00203 - లలా ౪ 160031 0౮419 3 2 5060;యాక్ర 2064 6ఆ016 600౧09)” కల ఇమం అయుంక్ర *ల%-776 5010 ఒ] 06౯12060. వమా తలిదండ్రురి తరం వారిది ఎంతో త సప్తితో కూడిన జీవితం. ఆనాటి ధరలు, కుటుంబ విర్చులు కూడా మితంగానే ఉండేవి. 30 మొదలు 50 రూపాయిలలో ఎంతో సుింగా జీవితం గడిచి పోయేది - ఇవ వారు బుణాలు చేసే (ప్రసక్తే లేదు. అణా బిళ్లలమీద రెతుల చేత నంతకాలు "పెట్టించి,

అణాబిళ సమీద నంతకమా! 261 పెట్టించి, వారికి మానసికంగా “అణాబిళ్ల' అంటే, ఆ జన్మాంత బుణ బాధ అనే ఉద్దేశం వారిలో నాటుకుపోయింది. అందుచేత వారు ఎప్పుడూమమ్మల్ని అణా బిళ్ళ మీద సంతకం పెట్టమని ఆడగవద్దనేవారు. అందులో (ప్రత్యేకంగా మా వాన్నగారు!

మా తాతలుగావి, తండడ్రులుగాని, ఎప్పుడూ అణాబిళ్ల మీద సంతకం చేసి అప్పు తేవలసిన అవసరం వారికి కలుగలేదు. ఎంత జీతం వస్తే అంతలోనే కుటుంబ ఇర్చులు కుదించకుండానే సరిపోయేవి. ఇహ పాలం మీద ఎంత వచ్చినా మిగులే! కరువు రోజులలో యీవంద ఎకరాల మీద రాబడీ రాకపోగా, గవర్నమెంటు శిస్తుకు కూడా కౌలు డబ్బులు రాకపోతే, వారి సాంత ఆదాయంలో వారు పాలం పన్నులుకట్టి ఆ పొలాలు నిలబెట్టారు. అవీ ఆనాటి పాలాల మీది ఆదాయపు పరిస్థితులు - ఆంతా పెద్దన్నయ్య మా పెదనాన్నగారు “ఎగ్గెయ్య” గారికే పెత్తనం వదిలి వేసేవారు. అన్నదమ్ములంతా సంవత్సరానికి ఒకటి రెండు సార్డు, తమ తలిదండ్రుల తద్దినాలకు తప్పకుండా వచ్చి కలిసి "వెట్టుకువి తమ పితృభక్తివి చాటుకునేవారు! అన్నయ్య మాట అంపే పోదరులందరికీ వేదవాక్కు!

అసలు ఆస్తిపంచుకుందామనే ఆలోచన ఆవసరంకొద్దీ మా తరంలోనే వచ్చింది. మూడో తరమయినా అమ్మగా, అమ్మగా ఇంకా కాస్తా కూస్తా ఉమ్మడి ఆస్తి మూడో తరమైన మాకు కూడా వుంది, -పాలాల మీద వచ్చే ఆదాయం ఎవరో ఒకరు వసూలు చేసి, ఎవరి భాగం వారికి మనిఆర్హరు ద్వారా వంపేవారు. తమాషా ఏమిటంటే మని ఆర్హరు కమీషను మొత్తంలో మినహాయించి మిగతావైకం పంపేవారు. ఆ తరం ఎంతో ఆర్థిక గుంభనతో గడిచిపోయింది. ఇహ దడబిడలు ఆంతా మా తరంలోనే!

మా తరంలో ఒకరు బొంబాయి, ఒకరు మదాను, మూడవ వారు కలకత్తా నాలుగోవాడు దేశమంతటా తిరిగే ఉద్యోగంలో వుండే వారు, ఇలా ఈ తరం అన్నదమ్ములమంతా, దేశంలో దశదిశలా వెలిగిన వారమే, సంపాదనలు కూడా వేలు దాటిన వారమే. అయితే ఏం, మా ఆర్థిక విధానంలో ఏదో పెద్ద లోటు ఉంది. (ప్రతినెలా లోటే, వచ్చే ఆదాయానిక్తి మించిన ఖర్చులే ఎంత చెట్టుకంత గాలి ఆయితే బాగుండేది. ఈ గాలి, చెట్టుకు మించిన గాలి అవటం

262 మాతరం కధ చేతు కొంచెం తట్టుకోడానికి అప్పుడప్పుడు (ప్రాతూరు వెళ్ళి పాలాలు అమ్మకోవాలిసిన ఆవసరం వుండేది! అదీ మా రెండు తరాలలోని వ్యత్యాసం! మా నాన్నగారు తరుచు యుద్ధకాలంలో అనేవారు, జీతాలు హెచ్చేగాని హూదాలులేని ఉద్యోగాలురా అని హూదాలు లేక పోగా ఎంత వచ్చినా డబ్బు చాలని జీవిత విధానాలవటం చేతమా తరంలో దశలవారీగొ పాలాలన్నీ మా అన్న దమ్ములంతా, చదువులకనో, వివాహాలకనో మరో విధమయిన అప్పులకనో, తాతలు తంగడ్రులు జా(గత్త పెట్టి ఇచ్చిన ఆస్థిని పూర్తిగా అమ్మేశాం మా (ప్రాతూరు ప్రయాణం అంపే ఏదో పాలం అమ్మటానికే పనికట్టుకు వెళ్ళినట్టుగా వుండేది. 4

రిపైరు అయిన తరువాత మా పీనతాతగారి కుమారుడు “చిన ఎగ్గెయ్య బాబాయి” అక్కడ స్టిరవాసం చేసుకుని (పాతూరులోనే ఉండేవారు, మేము వెళ్లినప్పుడల్లా మీరంతా తలా దిక్కునా దేశంలో అడుకు్కుతింటున్నారుటరా! ఇక్కడికి అమ్మకానికి మామే వస్తారని, నవ్వుతో కోప్పడే వాడు!

వారివెప్పుడూ అణా బిళ్ల మీద సంతకం చేయని జీవితాలు. మాది అణాబిళ్ళ మీద సంతకాలు "పెట్టకపోయినా, బ్యాంకులలో ఓవర్‌ (డ్రాఫ్టుల మీద నడిచే జీవితాలు. అదీ మా రెండు తరాల మా కుటుంబీకులలోనే కాకు దేశమంతటా ఉన్న ఈ రెండు తరాలను తరుముకు వస్తున్న “సరిపోని ఆర్థిక పరిస్టితు”ల జీవన (స్రవంతిలో ఎదురైన సమస్యం దీన్నే అందరితో పాటూ మేమూ ఎదుర్కొానడంలో ఒక భాగమయినాం!

మ(దాసులో ఉన్నప్పుడు ఒక మంచి ఇండ్ల స్థలం, రెండు “గౌండ్పు” అమ్మకానికి వచ్చింది, నాలుగు వేల రూపాయీలకు, ఇప్పుడు అది లక్షల ఖరీదు చేస్తుంది. మనది దగ్గిర డబ్బు లేని వ్యాపారం. మా నాన్నగారితో చెపేతే, “నన్ను మాతం ఎక్కడా అణా బిళ్ల మీద సంతకం "పెట్టమనకు” అని గట్టిగా చెప్పారు = దాంతో ఆ బేరం మానేశా.

నాకు ఆణాబిళ్ల మీద సంతకం పెట్టడమంకేు భయమే. ఈ సందర్భంలో మా లాయరు పెదనాన్నగారు మరొకరు చెప్పన 'లీగల్‌" సలహా ఎప్పుడూ గుర్తుకు వస్తుంది. ఏ వ్యాపారంలోగావి, ఎవరేనా అప్పు తీసుకునే టప్పుడు గాని, వారికి హామీ సంతకం పెట్టవద్దని” పెడితే ఆ బాకీ నీవు బాధ లేకుండా తీర్చుకో గలిగతేనే "పెట్టాలి! అందుచేత ఆసలు ఆ సంతకం "పెట్టడమెందుక్కు బాధపడటమెందుకు, పెద్దలు అనుభవజ్ఞాల సలహాలు పాటిస్తే హాయి అయిన మార్గం, _

పలా తల విప్రవం నక కఖన థల. కళల. మతి. క క 6!

ఇల 26 జు 0గఖు5ంలడ 6 06006008 జూరే 6180106600 (ల €06ేజు 23 22 ఏడేటంటాం మంుగంటటక్ర టం1121 2౯625. 900౪61ట10/ 00061264 జర 0414ల ౧8 ౮.544 206 *౪654 &5 2 ౧?౯ల౫(76 [006 101 00101 20 క్షజ5ట10 యఖుంబటా. 1ముటగులడ016 ౪1౫౧6౪65 0 0౪16 ౧౯౦రే606 116 106 లజ ౯౦రేలం5, ౪100 25 2016 2౧ 120౯216616 1062 ఓ ౮.5.4. శి ౧1513 00%79 96 00” ఓ 6 ఇజ(! ౦ 0602110౪53. 29 ఓ 06౯౦0౪6007

సం 5128016407 0 టిం ౪ 16 ₹షక్రల5 25 10 0౮67 0111642006 రేం. సం *126& ౧౧౧ 00 580007 10౯ ౧% య0మిగ్ర ంలురాంం4 ఆ ౦64 9216 4. ౧16 9061006 01 సట ఛకెం€లింం! 516 (41164 061000 2౬ 16 ఏం 00౧163 గంగ టం జముంు219. 2015 95611664 ౦ 1420ల 26 6 ఆగంయుం 0[060106- 116. 912రూం6ే 20జు0 ఓ 4 701266 206 910౪766 1113 ౧ట6౦?ల 20% జ] 04810006 ౧7౦66065 16 విగంరేజంంరి, ంసురకగ్ర మమల

శిళుకు వాడీపంటా అన్నారు. పంట అయిన తరువాత వొడ్కీ పొడీ

తరవాత ఇబ్బడి ముబ్బడీ పంట. పొడి సమృద్ది గా ఉండి పాలవుత్పత్తి అందరికీ వరిపోయేటంత ' ప్రక్కువగా దేశంలో వుండాలి. అందుచ్చేత, ఈ పాల అభివృద్దినే

264 మా తరం కధ సమృద్దిగా చేసుకోటానికే తెల్ల విష్లవరవెట్‌ రివల్యూషన్‌ “ఆవసరం! అది ఇంత వరకు విజయ పథంలోనే వడుస్తోందనే అనవచ్చు. మన ఆహారంలో ఆందరికీ ప్రోటీన్లు గల ఆహారం పాలు, పెరుగు, వెన్న, నెయ్యి. మీగడ ఉండాలి. ఇవన్నీ మన ఆహారానికి అనుపానాలు, పెరిగే వయస్సులో ఉన్న అందరికీ వాల ఆహారం చాలా ముఖ్యం. పెద్దలకు కూడా అవసరమే. అందులో శాకాహారులకు పప్పు దినునులలో ప్రోటీన్లు వున్నా పాలలో వున్న “పుష్టికరమైన ప్రోటీనులు”. చాలా అవసరం. లేకపోతే, కండరాలలో బలం వుండదు. మాంసాహారులకు కొంత వరకు ఫరవాలేదు. మాంసాహారులు కూడా జంతుమాంసం మీద ఎక్కువగా ఆధారపడకూడదనీ పాలు, పెరుగుల వాడకం, వారికి కూడా మంచిదేననేది శాస్తీయమై న అభ్మిపాయం. పరిశోధనల ఫలితంగా జంతుమాంసానికి సంబంధించిన (ప్రోటీన్లు మరీ మితిమీరి అలవాటుగా తినుట వలననే పొశ్చాత్యులలో గుండె జబ్బులకు, రక్తపు పోటుకు కారణం కూడా అని అనుకుంటున్నారు. పాలు మంచి నీటి బదులుగా తాగుతారు, పిల్లలకు 16 సంవత్సరాల వరకూ కాఫీ టీలు ఇవ్వకుండా పాలుతాగే అలవాటే ఎక్కువగా చేస్తారు. అట్లాంబప్పుడు జంతుమాంసం పులగంమీద పప్పు అవుతుంది అనవచ్చు. మన దేశంలో గడ్డ ెరుగుతినే అలవాటు ఎక్కువ. ఈ పెరుగు, దేహంలో కాన్సరు వ్యాధిని నిరోధిస్తుందని, పాశ్యాత్యులలో ఎక్కువగా కనిపించే ''అల్బశేటింగ్‌ కొలైటిస్‌” ఎడమృవెవు పెద్ద పేగు. వావును. కూడా నిరోధించవచ్చుననే సూచనల వలన ఆమెరికాలో పెరుగు, మజ్జిగ వాడకం ఎక్కువయింది. చాలా విరివిగా వాడుతున్నారు కూడా. నేను, 1952-53లో అమెరికాలో వున్నప్పుడు, పెరుగు సంబంధమయినది. “యోగర్టో అనేది వాడేవారు. అది విరిగిన "పెరుగు బిళ్లలా వుండేది. కాన్మి ఇప్పుడు అనేకరకాలయిన సువాసనలతో, అనేక రకాల పండ్డు చేర్చి, ఎంతో రుచికరమయిన, పెరుగులు మన “ఐస్‌(క్రీమ్‌' మాదిరిగా చేసి ఉపయోగిస్తున్నారు. అవి, వూరికే తినడానికి కూడా చాలా బాగా వుంటయి, వార్కు వూరికేనే తింటారు, కూడా కాన్మి మనలాగ పెరుగు అన్నంలో వేసుకుని తినరు. విడిగానే తింటారు! మనలో మరో అలవాటు శాకాహారం అలవాటు.

తెల్ల విప్లవం 265 అమెరికాలో అదినేడు చాలా ఎక్కూవగా (ప్రచారంలోకి వస్తోంది - (ప్రపంచ శాకాహార సమావేశాలకు అమెరికా వారు చాలా (పోత్సాహమిస్తున్నారు! మన మంచి అలవాట్లను గురించి ఇతరులు శాస్త్రీయంగా పరిశీలించి, పాశ్యాత్యులు చెప్పినప్పుడే వాటి గొప్పతనం మనకు తెలుస్తుంది! అయినా వాటి మంచి చెడ్డల గురించిన వాదోపవాదాల గడబిడలకు అంతం ఉండదు.

మన సర్క్బృత భాష బాన్నత్యాన్ని మనకు జర్మను 'మాక్పుమున్లర్‌ " గారు చెప్పారు. మనమవిత్మా గాంధీ సినీమా చిత్రాన్ని “ఆపెన్‌బరో, తీసి గాంధీఇజము తత్వం లోని గొప్పదనాన్ని (పాశ్చాత్యులకు అవగాహన ఆయేరీతిగా చూపీంచాడు. మొత్తంమీద, మనలో ఉన్న మంచి విషయాలలో పాలు (త్రాగటం ఒకటి అందుచేలనే ఎప్పుడో గంగిగోవువాలు గరిటుడైనను చాలు, కడివడైననేమి 'ఇరముపాలు' అని, వేమన చెప్పాడు, పాశ్చాత్యులంతా ఆవుపాలే తాగుతారు. అక్కడ, మన గేదెలు లేవు, అడివి గేదెలు, అడవులలో వుంటయి. అంతేగాని ఒక గేదె కూడావారి దేశంలో పాడి బరెగా కనిపించదు. అట్లా వేలాది సంవత్సరాలుగా మనం గోమాతను పూజిస్తూ దాని పుష్టికరమైన వాలను తాగే గొప్ప అలవాటు మన నాగరికతలో ఒక ముఖ్యమై న అంశం. అదే పాశ్చాత్యులు, ఆవులనే పెంచి, వాటిలో ఒక్కాక్క ఆవు గంగాళంనిండా పొలు ఇచ్చే విధంగా వారి పశు వంగడాలను (జాతులను) వంశాను (క్రమలక్షణాల (జీన్‌ పరిశోధన) పరిశోధనల ఫలితంగా అభివృద్ది చేసి, ఆడంబరంగా మనవలి గోపూజ చేయకపోయినా నిజమయిన (శ్రద్దతో గోపోవషణ చేస్తున్నారు. దాని ఫలితం గెకొంటున్నారు. మనము చేయునది, గోప్రాణ రక్షణమాలమే! పాశ్చాత్యులు మాంసావరులపటం చేత, వారుతినే ఆవులను, ఎద్దులను (ప్రత్యేకంగా పోషించి, ఆ తరువాత కూడా శాస్త్రీయంగా వధించి ఆ మాంసాన్ని బీస్ట్‌, రుచికరమైన ఆంశంగా తింటారు!

ఇప్పుడు మన దేశంలోని పశు నంపద అయిన ఆవులు, గేదెలు, గురించి (శ్రద్ద వహించడం, విధానాలు పాటించడం నిర్వహిస్తూ వాటీ “మంచి జాతిగా” మార్చుకుంటున్నాం, గవిడి (గౌడు) గేదెలు, మంచి “బాండు” ఆవులు, వాలా జాతులు తయారుచేసుకున్నాం. ఇంకా బాగా శ్రద్దతో పపసంపదను, గంగాళాలు నిండే పాలిచ్చే సంపదగా మార్చుకోవలసిన అవసరం ఉంది.

266 మా తరం కథ

ఎన్నో “పాల సేకరణ 'కేందాల”ను పల్లె పల్లెలో ష్టాపించి, ఆ జిల్లాలోనే, “వాలశీతలీ కరణ కేం(దాలను” ఏర్పరచి, పాల ఉత్పత్తి, పంపిణీలను ఒక పరిశ్రమ (క్రింద ఏర్పాటు చేసుకున్నాం. ఇది మరింత విస్త్రృతంగా జరగాలి. ఇంకా మన సామాన్య పశువులు ఇచ్చే, సగటు పాలు, మొత్తం పాలు, జనాభా తలసరిగా వినియోగించే పాలు, ప్రజల అవసరాలు, లెక్కలు పరిశీలిస్తే వినియోగిస్తున్నది వినియోగించేది చాలా తక్కువే! ఈ రెండు అంశాలను గురించిన అభివృద్ది (ప్రజలు సహకార ఉద్యమం ద్వారాను, (ప్రభుత్వ డెయిరీ డెవలఏమెంటు ద్వారాను విస్తృతంగా విరివిగా కృషిచయ్యడం జరగాలి. అప్పుడే మన పిల్లల ఆరోగ్యం, అభివృద్ది చెందుతుంది. “పాలు చాలినంత తాగని ఏల్లలు పూచిక పుల్లలు ,పుష్మలంగా పాలు తాగే పల్లలు ఏనుగు పీల్లలు” అనే సత్యం, ఆచరించి రుజువు చేయగల వారమవుతాం, అప్పుడే మన "తెల్లని విప్లవం! సరి అయిన, ఉపయోగకరమై న శాంతియుత విష్ణవం అవుతుంది.

అభివృద్ది చెందిన దేశాలలో వీళ్ల బదులు పాలే తాగుతారు. పాలు వెకగా కూడా అమ్ముతారు. ఇంకా మన దేశంలో పిల్లలకు తలసరి ఒక గ్లాసెడు పాలు (200 మిల్లీ లీఎర్లు) దారకటం కష్టంగా ఉంది. ఇది ముఖ్యంగా పాల ఉత్పత్తి లోపం వలన కాదనీ, కుటుంబాలకు కొనుగోలు శక్తి లేక పోవడంవల్లనే అన, చెప్పాలి. పీల్లలకు పాలకరువు లల్లిదం్యడ్రుల పేదరికంతో పీట ముడివేసినట్టు తెగని లంకెగా ఉంది. ఆ రంకెతెంపడానికే తెల్లవిప్లవం,

మన పిల్లల పెంపకంలోను, వారి ఆరోగ్యాభివృద్ది పరకాలలోను, ఇది ఒక భాగంగా చేర్చి “వాల వుత్పత్తిని పెంపు చేస్తే, పిల్లలందరికి (వివక్షణ లేకుండా) పాలు అందే పంపిణీ విధానం ఏర్పరిస్తే “పెరుగుతున్న” చిరుపాపల హృదయాలలో చిరు నవ్వులు చిగిరించేటట్ట్లు చేసిన వారమవుతాం. ప్రతి వినియోగదారుల సాకర్యంలోను, లాభ నష్టాల వ్యాపారలక్షణం ఇమిడి ఉన్నా, సామాజిక (ప్రయోజనాన్ని చూస్తే కార్యక్రమాలు విర్వహిస్తున్న వారికి తాము, దేశ సాభాగ్యానికి ఎంతెంత తోడ్చడుతున్నా రో కళ్లారా చూసి ఆనందిస్తారు. ఆ ఆనందమే ప్రతి మనిషీ కోరతగిన “బహ్మానందం'.

ఆరోగ్యమే మహా భాగ్యం కదా! ఆహారంలో పాల వినియోగం ముఖ్యమైన భాగంగా అందరూ పరిగణించాలి. అప్పుడే దేహపోషణ, దేశపోషణ. ఆది మనం పాల ద్వారా తెల్ల విప్లవం ద్వారా సాధిస్తాం! ఆ నిశ్చయంతో పని చేద్దాం.

లెల్ల విప్లవం 267 పొలు = జంతుజాతి

జంతుజాతిని చూస్తే వాటికి పుస్టే సంతాన సంఖ్యను బట్టి స్తన ములుంటాయి. ఆవు వంటి పశువులకు నాలుగు స్తనాలుఉంటాయి. కుక్కలకు చాలా పిల్లలు పుడతాయి కాబట్టీ 8-10 స్తనాలుంబయి. లేతగా వున్నప్పుడు ఆజంతు సంతానావికి తల్లి వాలు లేకపోతే ఆవి మరణిస్తాయి - కాని, మానవుల తల్లితండ్రులు తమ మేధా నంపత్తిచేతు తమ శిఫవులకు తల్లిపాలు లేన పుడు, ఇతర బాలింతలను, 'పాలతల్లులు' (వెట్‌ నర్స్‌) గా ఏర్పాటు చేస్తున్నారు. ఆవుపాలు, మేకపాలు మొదలైన ఇతర జంతువులవాలను కూడా తమ పీల్లలకు అరిగే విధంగా చేసుకుని తమ సంతానాన్ని రక్టించుకుంటున్నారు, ఈ విధంగా ఆవు, గేదె, మేక పాలను సాధారణంగా వాడుతారు ఒంట పాలను కూడా, కొన్ని దేశాలలో వాడుతారు. ఈ శాస్త్రీయ అన్వేషణలో _“గాడిదపాలు, రుచిలోను, పోషకపదార్జాలలోను సరిగ్గా తల్లిపాలకు, సరిసమానంగా వుండటం ఆశ్చర్యం. తల్లిపాలంత తీపిగా, ఈ ఒక్క జంతువు పాలు ఉంబాయంట నమ్మలేం కదా! అయితే ఇది శాస్త్రీయమయిన విజం! అందుచేత (ఫ్రాన్సు దేశంలో ఒకప్పుడు తల్టులపాలు లేనప్పుడు ఎంతో విరివిగా “చంటి పిల్లలకు” ఆ పాలే (ప్రాణాధారమయింది. ఇప్పుడు అంతా ఆవుపొలే, అనేక రకాలయిన మార్పులలో తేలికగా బ్సర్ణమయ్యే పద్దతులలో (ప్రపంచమంతా వాడుతున్నారు!

మరోక తమాషా. తూర్పున వున్న “తాయిలాండు” లో పాలువాడే అలవాపే లేదు. అందుచేత వారు ఆవులను కూడా వ్యవసాయంలో మన ఎద్దులలాగ, నాగలికి కట్టీ పాలం దున్నటానికి వుపయోగిస్తారు. 'రెండవ (ప్రపంచ యుద్ధం అయిన తరువాత, వారికి అమెరికన్‌ సంస్కృతి సంపర్కంతో, పాల్యుతాగే అలవాటు అయింది. పాలు, మాంసం విరివిగా తినే ఆలవాటు, తాయ్‌ దేశస్థులనుంచి జపాను వారికి కూడా త్వరత్వరగా (ప్రసరించింది! గో పూజకు కారణాలు

హిందూ ఆర్యుల జీవితంలో ఆవు ఒక భాగమయింది. అందుకనే ఆవు “కామదేనివయింది. గేదెను, మనం సృష్టికి (ప్రతి సృష్టి చేసేన విశ్వామిత్ర సృష్టిగానే పరిగణించాం అనిపిస్తుంది. దైవత్వం గేదెకు లభించలేదు. గోవును

జ౦రో మా లరం కధ “కామధేనువు”గా వర్షించి, ఆది ఇవ్వలేని బలంగావి, మనకు తీర్చలేని కోరికగాని, లేదని అన్నాం! అది దాని పొలలోని మహాత్యం వల్లే.

(ప్రతి పిల్లవాడు, మనిషి కనీసం రెండు మూడు గ్లాసుల పాలు, పలు విధ ఆహార పదార్థాల ద్వారా, మనం ఆస్వాదించ గలిగినప్పుడే మన అఆర్థికాభివృద్దికి, కొనుగోలు శక్తి వచ్చినదానికి, సార్థకమైన చిహ్నం అవుతుంది. పాల సరఫరా దృశ్యాలు = నాడు నేడు!

మా చిన్నతనంలో ఊళ్లో పాలు ఊళ్లోనే వుండేవి, అమ్మేనారూ కొనేవారూ ఉండేవారుకాదు, వాడే అలవాటు చేసుకున్నారు. పొల అమ్మకం, పొపం అని కూడా అనుకునేవారు. పాలు ఎక్కువగా ఉన్న వారు, పాలు, పెరుగు, మజ్జిగ బీదవారికి “తప్పాలాల” నిండా ధర్మంగా పోసేవారు. లేనివారు జొన్నన్నం తినే వారు కనుక వారు జొన్నలు దంచ్చి, కడిగి ఆ “కుడితిని తెచ్చి, వున్నవారి పశువుల వుపయోగం కోసం తెచ్చి, కుడితి తొబ్బలో పోసేవారు. ఇలా అంతా అభిరుచులను అనుసరించి పల్లెలోని పాల నంవదను పంచుకునేవారు.

తరువాత, [క్రమంగా పట్టణాలలో కాఫ్‌ హోలుళ్త వత్తిడి హెచ్చింది. తరువాత, కావిళ్లతో పాలు మోనుకునిపోయే పొలనప్లయిదారులు, బయలుదేరారు. లోకల్‌ _రెలు పాసింజర్లనిండా ఈ కావిళ్ల వాళ్ల రద్దీ ఎక్కువగా వుండేది - ఇలా (కమంగా పాల నప్పయి ఒక పధకం ద్వారా పల్లెల మండీ పాలు పట్టణానికి చేరుకోవటం మొదలు "పెట్టెంది! ఆ పాల అమ్మకం కాలంతో వ్యక్తిగతంగా మనవూళ్లో మనకే పాలు కొనుక్కోవటానికి దొరకవు. గౌరవం కొద్దీ వూరికే పాయ్యాలిసిందే! ఇది పాల పంపిణీ విధానంలో ఒక స్థాయిలో కలిగిన పరిణామం! పొల వాళ్ల బెడద వదిలింది!

రోజూ ఉదయాన్నే కాఫీ తొగే అలవాటు ఎక్కువ వ్యాప్తిలోకి రావటంవల్ల రోజూ పాలవాడి కోసం ఎదురుచూడ వలిసి వచే ఏది. మద్రాసు మొదలైన పట్టణాలలో తెల్లవారు రూమున కూడా తమ పపవుతో వచ్చి పాలు పితికి పోసేవారు. అనుమానం, మోసం మన దేశంలో జరిగే వ్యావారంలో పునాది రాళ్లు

తెల్ల విప్లవం క! కదా! అందుచేత పాలవాడు నీళ్లు కలపకుండా మనం చూస్తూ రెండు గుడ్డూ, అప్పచెప్పీ చూస్తూ కూర్చోవాలి. పాలు పితికేవాడు, గిన్నెలలో, 'తోడువాలు అనే' పేరుతో చీకటి చాటున ఎంతేవా వీరు (కొంత గిలకరించి పారపోసినప్పటికీ వుంచవచ్చు. ఒక్కాక్కపుడు వాస్తలాఘవంతో తప్పా లాను తిప్పి, బోర్లించి నట్టు నటించి అందులో నీళ్లు వుండేటట్లు చేసుకోగలడు, అదే రోజు పాలవాడితో బాధ. ఈ బాధలనీ స పోయి, (క్రమక్రమంగా పాలశీతలకేంద్రాల నుండీ సీసాలలోను, వ్లాస్టిక్‌ ప్యాకట్టలోను, స్టాండర్హు పాలువన్తూ, వార్తా ప(త్రికలతోపాటు, ఉదయాన్నే కాఫీ కూడా చేతికి అందే సౌకర్యం ఏర్పడింది. ఇంటి ఎదుటనే పాలు పీండే దృశ్యమూ అటువంటి పాలవాడీ దర్శనమూ, ఇప్పుడు ఎక్కడోకాని కనిపించదు. ఇదీ మన “పొలవిప్లవం' తెల్ల విప్లవంలో ఇప్పటికి సాధించిన విజయంలో ఇది ఒక చిన్న భాగం.

అయితే, ఇంకా కొంత మంది పాత ఆలవాటు చొప్పున, అబ్బా!యీ వ్యాకెల్టు పాలు అంత రుచిగా లేవండీ తాజా పాల రుచి దీనికి ఎప్పుడూ రాదండీ అని తమ మాటలు సాగదీస్తూ ఆవులను, గేదెలను, ఇంటికి తేకపోయినా ఆ వాలవాడు తెచ్చే “చేతి పాలతో'నే ఆనందపడేవారు మనకి ఈటాడు కూడా అక్కడక్కడ కనిపిస్తారు. “చేతి పాలంటే” పాలవాడు, వాని ఇంటి దగ్గరే పితికి మనకు తెచ్చిపోసే పాలన్నమాట! నీళ్లు కలుపకుండా పాలవాడు, ఎంత డబ్బిచ్చినా, చిక్కనిపాలు తెచ్చాడంళే నిజంగా ఆవి చిక్కని (దొరకని) పాలే అనీ భగవత్‌ సాక్షాత్కారం అయిందంటే నమ్మవచ్చు, గావ, మరే మాటా నమ్మటానికి వీలులేదు సుమ్హా అని అనవచ్చు. నేను, మా పాలవానితో నీరు కలిపేటప్పుడు, “మంచి పరిఫుద్ద్రమయిన నీరు కలపరా” అని హెచ్చరించే వాడిని పాత కాలంలో మా పాలవాడు, ఒక రోజున మా ఇంటీ ముందర నా ఎదటఓ పంపు నీళ్లే కలిపి పోయటం నేను చూశా! పాలలో నీళ్లు కలపకుండా అమ్మితే శ్రీ కృమ్ణుడి శాపం తగులుతుంది అని," చేతి పాలు పోపే ఆడ్క మగ వారు నమ్ముతారుట. ఆదీ మన “చేతి పాల వ్యాపారుల విజాయితీ | మరో తమాషా

మామి(్రుడు, బొంబాయి పట్నం నివాసి. తమ పిల్లలను పాలు ఎక్కుడ నుండీ వస్తున్నాయ్య[రా? అని (వ్రశ్నించాడుట. చిన్నగా వున్న పిల్లలు, ఎప్పుడూ సీపొల వాలు తప్ప, ఆ పాలు ఇచ్చే పశువులను చూడ లేదుకాబల్టి, “వాలు సీసాల లోంచి వస్తాయ్యనవి” తడుముకోకుండా సమాధానం చెప్పారుట. మరి

70 మా తరం కధ బొంబాయి. మేడ మీది ఫ్లాటులలో వాసం .ఈ పొలసీసాల సరఫరాయే వాళ్లు పుట్టినప్పటి నుండి చూచింది! దానికి తండి ఆశ్చర్యపడి, వారం రోజులు సెలవుపెట్టి కుటుంబంలో సహా ఒక పల్లెటూరు వెల్లి కాపురం పెట్టి, పిల్లలందరికీ పాలు ఎక్కడ నుంచి వస్తాయో, బియ్యం ఎక్కడి మంచి వస్తాయో, ఏ పంట పాలం ఎలా వుంటుందో, అన్నీ చూపించి వచ్చి వారికి నిజమైన జీవిత పాఠాలు బోధించి తృప్తి పడ్డానని నాతో చెప్పాడు! ఇదీ జరిగిన కథ!

“పాల పరిశ్రమ” మన కామధేనువు

పాల పరిశ్రమ వచ్చిన తరువాత (గ్రామాలలోని (రెతులకు మరో ఆదాయ మార్గం కొత్తగా ఏర్పడింది. పాలు మన పాతకాలం పద్దతిలో “దాలి"లో నిదానంగా కాచి పెరుగు చేసే విధానం పోయినా ఆధునిక పద్దతిలో “పాశ్నరెజు” చేసి, పాలలోని [క్రిములను నశింపజేసి, శీతలీకరణం చేసి, ఎంత దూరముయినా రవాణా చేసే పద్దతిలో పాలు చెడకుండా మనకు చేరేస్తున్నారు. మరి ఎక్కువ పాలు సమీకరిస్తే, పెరుగుగా చేసి, వాలు విరగగొల్టి “చీజ్‌ గా చేసి, అమ్ముతున్నారు. పాలలో నుంచి వెన్న తీసి నెయ్యిచేస్కి అమ్ముతున్నారు. (తాగటానికి మజ్జిగలాగ అనువైన చల్లని వాలు కూడా పానీయాలుగా అమ్మి, మనల్ని “సోడా” వాటర్‌ తాగే అలవాటు నుండీ, తప్పించగలుగుతున్నారు!

తనకున్న దానిలో, ఎంత బీదవారయినా తమ సంపాదనలో కొంత భాగాన్ని పిల్లల పాలకు వినియోగించాలి, మరీ బీదవారయిన వారికి ప్రభుత్వం పాఠశాలలో విద్యార్థులకు, బాలవాడీలలో పీల్లలకు ఉచితంగా పాలపానీయాలు "సేవా సంస్థలద్వారా పంచి, వారి ఆరోగ్యాన్ని అభివృద్ది చేయవలసీన అవసరం ఎంత్రెనా వుంది. ధనవంతులు, దాతలు ఈ కార్య[కమాలు విర్వహి ంచేటందుకు

"తమ విశ్వాసం చూరగాన్న సంస్థల ద్వారా వ్యక్తుల ద్వారా కొనసాగించవచ్చు. పాలను మించిన పామాన్య పోవనాహారం పీల్లలకు గావి, పెద్దలకుగావి మరొకటి లేదు. ఆందరికీ వివిధ రీతుల ఈ పాల సంతర్పణ జరిగినప్పుడే మన “తెల్ల విప్లవం” ఫలితాలు, సామాన్య ప్రజానీకం ప్రయోజనకరంగా స్థిరపడుతాయి. అందరికీ పోవకాహారమే మంచి మందు!

ఎన్నో వేల సంవత రాల సంస్క్పతికి నాగరికతకు వారసులమయిన మనం, ఈ “చిన్న పిల్లల సంక్షేమ కార్యక్రమాన్ని" త్వరలో ఆచరణలో పెట్టగలుగుతామని ఆశిద్దాం”

“మనసుంటే మార్గం కనిపించకపోదు, లేకపోదు!”

ల! వ్యవసాయం = సలసాయం 4౮1110౮1 0%4ప [0 0000110% ౪6 20010766 - శ&గ్రైగంత![46 జీ0 ౪506 01100066 16 20 1౧6030)”. [1060౧ 21826000 ౧౯౦ఆట 20౧6 ఆఉ౦106102] ౧౧ష౧803-501301300గా01 0[0060016. ॥ ఇది 1991 సంవత్సరం - వ్యవసాయం ఒక పరిశ్రమ కీంద గుర్తించి మన (ప్రణాళికా సంఘం వారు తగు (ప్రణాళికలు రూపాందించాలన్నిరెతాంగము, రాజకీనాయకులు, కోరుతున్న రోజులివి. పరిశ్రమ అంట ఏమిటో పరిభాష తెలుసుకుంటున్న రోజులవి! పరిిశమ పద్దు కింద వ్యవసాయం రావాలంపే భూపరిమితి విధానం అడ్డాస్తుందని, అందుచేత, ఈ భూ పరిమితి చట్ట సవరణే అనవసరమని వాదించిన కొద్దిమంది ముఖ్యమంతులు వెల్లడించిన అభిప్రాయమని ఈ మధ్య ఢిల్లీ లో జరిగిన ముఖ్యమంత్రుల సమావేశాన్ని

272 మాతరం కథ గురించి (వ్రాసిన రిపోర్రరు (వ్రాశారు. వ్యవసాయ రంగానకి మన (ప్రణాళికలలో యాభయి శాతం (50%) ధనం కేటాయించాలని 'కేంద్రమంత్రివర్గ నిర్ణయం, ఈ డబ్బంతా బుణాల మాఫీకే వుపయోగిస్తే వ్యవసాయం కుంటుబడ్డ పరి[శమే అవుతుంది. అందుచేత, డబు ఏ కేటాయించినా సరిఅయిన విధానంలో, వుపయోగించాలి! ఇవన్నీ లేకుండానే మనం వారిత విస్తవం (66౧ 6౪011802) తీసుకువచ్చాం. ఇది చెడకుండా చూచుకోవటం ముఖ్యం.

వర్రమాన దేశాలలో నూటికి ఎనిమిది శాతం మాతమే వ్యవసాయం మీద ఆధారపడి, ఆదేశంలో పండించగలిగిన మేరకు పంటలు పండిస్తూ సహకరిస్తారు. వందల ఎకరాల మీద వుంటారు కాబట్టి, సాంతదారులుగా ఆర్థికంగా బాగానే వుంటారు. మన దేశంలో నూటికి ఎనభయి మండి పల్లెవాసులేకనుక్క భూమి మీదే వ్యవసాయ కామందులుగాను, కూలీలు గాను తమ జీవనోపాధికి ఆధారపడి వున్నారు. భూమి తక్కూవ, ఉత్పత్తి తక్కువ, జనాభా ఎక్కువ న ఆవటంవల్లి “పేదరికం (ప్రజలలోనూ పల్లెలలోనూ, పలువిధాలుగా వ్యాపించి వుంది. దీనికి భూసంస్కరణలు, అంటే “భూమి గరిష్ట పరిమితి” విధిగా విధించాలని, అప్పుడే ఈ “పల్లెజనాభా దారిద్యం” కొంత వరకు ఆరికల్టుగలం అనే వాదన సామ్యవాద సిద్దాంతులది- దీనివల్ల దార్మిద్యం పోతుందనే భావన ఆర్టిక వేత్తలకు లేదు. అయితే , ఓట్లు కాపలసిన రాజకీయవాదులకు ఈ అమలుకు ఆదుర్దా మెండు. ప్రతి రాజకీయ పార్టీ, తమ ఎలక్ట్‌ (ప్రణాళికలో ఇది తప్పకుండా 40 సం1లుగా “ఉచ్చరిస్తూనే ఉన్నారు”. నేటి వరక్కుసరియిన తీరున ఆమలు జరుపలేదని, దీనికి చట్టం అడ్డం వస్తోందని దానికోసం, మీనరాజ్యూంగం సవరించి 9వ షెడ్యూల్‌లో చేర్చాలని ఈ.మధ్యనే కేంద (ప్రభుత్వం, మరోసారి ఆలోచిస్తున్నారు. అంతా గాంధీతత్త్యంలో పెరిగి పెద్దలయిన రాజకీయ వేత్తలే, ఎందుకింత ఆలశ్యం చేశారో తెలియదు. అయినా ఇంతవరకు జరిగిన, చట్టు సవరణలలో లోటుబాట్లను త్వరలో సవరించి మన భూసంస్క్తారణలకు రూపం ఇస్తారీసి ఆశిస్తున్నాం.

1937లో శ్రీ రాజగోపాలాచారి (ప్రధానిగా (ముఖ్యమంత్రిని ఆరోజులలో (ప్రధాని అనేవారు) వున్నప్పుడు భూసంస్కరణల కమిటీని వేశారు. ఆ కమిటీ కనీసం (400) నాలుగువందల ఎకరాలయినా వుండాలని గరిష్ట పరిమితి సూచించారు. విన్నవారు నవ్వారు ! ఇటీవల రెండు దశాబ్దాలలో జరిగిన

వ్యవసాయం = ఫలసాయం 273 కౌలుదారీ చట్టంలో కౌలుదారును, భూకామందు లోసీ పారెయ్యకుండా చట్టంతో మార్పులు తెచ్చారు. “దున్నేవాడిదే భూమి” అనే నినాదం పూర్తిగా అమలుకు రాలేదు. ఈ గరిష్ట కనిష్ట పరిమితులతో సతమతంకాకుండా, మన బీదరికాన్ని తొలగించటానికి మన వ్యవసాయాన్ని ఎన్ని ఎకరాలుంపే, వ్యక్తి గతంగాగాని, సొముదాయికంగాకాని ఒక కుటుంభానికి సాగుబడి అవుతుందో నిర్ణయించి, దానికి తగిన వసతులు ఏర్పరచాలి. అన్ని ఆస్తులులాగే, భూమిని కూడా భయం లేకుండా ఆర్టిక స్తోమతు వున్న వారు పరిమితంగా పర్మిశమల “షేర్లలో డబ్బు పెట్టుబడి పెట్టినట్లు మేధావులు ఇతర వర్గాలవారు వెచ్చించే సౌకర్యం వుండాలి. ఏది సరి ఆయిన పరిమితో అంతా కలిసి నిర్ణయించవచ్చు, (ప్రస్తుతానికి అంతా వ్యవసాయదారుల, రెతుకూలీల,సంక్షేమ పధకాలు రూపోందించాలనే, రాజకీయ నిర్ణయానికి వచ్చారు కనుక్క దాని ఫలితాలకు కాలావిదే బాధ్యత అని వదిలేసి, తిరిగి ఈణాటి, “వ్యవసాయాలు - ఫలసాయాలు గురించి ఆలోచిద్దాం. వ్యవసాయపు పుట్టుపూర్వోత్తరాలు

వ్యవసాయ జీవితం మానవుని వాగరిక జీవితానికి పునాది. ఆడవులలోని (ప్రకృతి (ప్రసాదించే కందమూలాలు, ఫలాలు తిని, వేటాడి, మృగజాతుల మాంసాలను వండ వండకతిని క్రుద్భాధ తీర్చుకునే పరిస్థితి మానవజాతికి మొదటి దశలో వుండేది. ఆ తరువాత స్టిరనివాసీగా వుండి, ఆహారోత్పత్తి చేయడం, ఆవులను, ఇతర జంతువులను మచ్చిక చేసి నిత్యోపయోగాలకు పెంచటం ఆరంభించటంతో మన వ్యవసాయజీవితానికి పునాది పడింది. భూదేవి (వనన్నంః తరువాత చాలాకాలం వర్షాధారంగా పండే పంటలు వేసేవారు. తరువాత చెరువులు మీద వనరులు చేసుకున్న వాగుల నీటినుండి ఆ తరువాత మహానదులకు పెద్దపెట్టున నవీన పద్దతులలో ఆనకట్టలు కల్టి, కాలువల ద్వారా వ్యవసాయం ఏర్పాటయిన తరువాత, పంటలు నిలకడగా పండి, (ప్రజలు స్థావరంగా వుండే అవకాశం దొరికింది., ఆలా పల్లెలు పట్టణాలు (క్రమంగా ఏర్పడ్డాయి. ఈ వసతులతో పాటు, భూకామందులు, కూలీలు, స్టావర జీవితంలో భాగస్వాములుగా తయారయ్యారు. అప్పుడే భూదేవి మాతృస్టానాన్ని

గా. మాతరం కధ అలంకరించింది. భూదేవికి విష్ణుమూర్తి హృదయంలో “లక్ష్మీదేవితో

సమానస్టానం, పొరాణికంగా ఏర్పరిచారు. - భూదేవి కంటే “లక్ష్మ లేని రోజులివి

• ఈరోజుంలో “లక్ష్మీ”ని “కృషితో నాస్తీ దుర్శిక్షం” అన్న ఆర్యోక్తిని పక్కదారికి పట్టించి, అనేక తారుమారు మార్పిడుల ద్వారా, దళారీలు ఎంతో. ధనాన్ని సృష్టించి, లక్ష్మీదేవివి చీకటిబజారులలో తిప్పుతున్నారు |! ఎంత సంపాదించినా “కోటి విద్యలుకూటిక్‌రకే”నని ఈ జానెడు పాట్టనింపడం కోసమేకదా! అది భూదేవి సానుభూతిలేసిదే కష్టం! దానికి తోడు, వరుణ దేవుడు, అగ్నితో కూడిన సూర్యుడు, పంటచెడకుండా వాయుదేవుడు కూడా అవనరం. ఆ విధంగా ఆగ్ని వాయువు, ఆకాశం, భూమి, నీరు మొదలైన పంచ భూతాల సవకారం, మానవ సృష్టికే మూలాధారాలు. వీఎన్నిటి సహకారం మీదా ఆధారపడి వుంది మన వ్యవసాయంలో ఫలసాయం, నేటికీ!

ఈ గత వంద సంవత్సరాలలోనూ దేశంలో నదుల మీద “ఆనకట్టలు “కట్ట బడినాయి, సాగులు బాగా జరిగి ఈ నదీజలాలతో దేశం నన్యశ్యామలమయింది.. అంతకుమునుపే “నుజలాం, నుఫలాం” సస్యశ్యామలాం” అని కీర్తించిన దేశం ఇంత ఫలవంతం అయింది. వ్యవసాయంకూడా వృత్తిగా ఫలవంతమయింది. అయితే ఈ “ఫలసాయ” మంతా 'పెద్దభూస్వాములకు రనిక వర్షానికి "పెట్టుబడి "పెట్టగల బడా ఆసాములకు మామే చెందుతోంది.-కూలీలు కూలీలుగానే మిగిలిపోయారు. అయితే ఈ అన్యాయాన్ని తొలగించటానికి పల్లైవాసుల

_"ముఖ్యాధారమయిన వ్యవసాయరంగంలో అనేక మార్పులు వచ్చి, (శ్రమ జీవులకు కొంతవరకు న్యాయం జరుగుతూనే వుంది - దానికి ముఖ్యంగా ఆంధ్రప్రాంతమంతా ఇర్టీషు ఇంజనీరయిన “సర్‌ ఆర్ధర్‌ కాటన్‌” (511 టంగంగ ౮౦౫౧౦౧0 దారగారికి రుణపడివుంది. కరువు[ప్రాంతాలన్నీ కలకలలాడే పచ్చటి తివాచీ పరిచినట్టు కనిపించే పంట భూమ్వులై, జొన్నన్నము తినీ జొన్నంబలి తాగీ బతికేది జనాభా అంతా. ఈచాడు వరి అన్నం గర్వంగా, బీదా గొస్పా తేడాలేకుండా తింటున్నారు - అదంతా "కాటన్‌ "దార గారి చలవే. ఈ బంజరు భూములే “బంగారు పంట పండుతాయి” అనినవిరూపంచాడు. అదే శంకరంబాడి సుందరాచారి “మా తెలుగులల్లి” గ్మాతంలో భాగమయింది!

వ్యవసాయం = ఫలసాయం 275 ప్రాజెక్టుల వలన ముంపు = ముందు (ప్రమాదాల సూచన

మానవుడు తన సుఖం కోసం పంటకు వనరులు, (తాగుటకు మంచి నీటి వసతులు అన్నీ తప్పకుండా ఏర్పాటు చెసుకోవాలి. కాని, కొంచెం ముందు చూపుతో ఈ “* ఆనకట్టలు” కల్టవలెననే దృక్పధం ఇప్పుడిప్పుడే ప్రచారంలోకి వస్తున్నది.

(ప్రకృతి సిద్ధంగా ప్రవహి ంచే నదీవేగాన్ని ఆపి, నీరు నిలవ చేయట వలన ఆక్కడ కొద్ది స్థలంలోనే నీటి మల్టుం పెరుగుటవలన, భూమి మోయవలసిన బరువు తాకిడి ఎక్కువవుతుంది. ఆడుగున ఒకవిధమయిన “నెరెలు” వుంటే భూకంపం కలిగే ఆవకాశం ఉందని నేటి భూగర్చశాన్తజ్ఞాలు సూచిస్తున్నారు (వకృతిలో, ప్రతిసాఖ్యానికి పక్కనే ఒక (ప్రమాదం, (ప్రతి సుఖానికి ప్రక్కనే ఒక కష్టం వుంటాయనే వేదాంతపరమై న వాక్యం మనకు తెలిసిందే, - అందుచేత, ఈ (వమాద సూచనని కూడా ముందే కనిపెట్టి వుంటే, పరిగణిస్తే నష్టంకంటె, లాభమే ఎక్కువగా వుండేది. వాతావరణంలో మార్పు = అడవులకు నప్టం

మన నవనాగరిక జీవనంలో, వూరికే వూపిరిపీల్చి విడిచినా, వాతావరణం విషపూరితమవుతోంది. ఆ విషవాయువులను, మన (ప్రక్కనేవున్న పచ్చని చెట్టు పభపరచ్చి తిరిగి (ప్రాణవాయువును (ప్రసాదిన్తుంది- ఈ “వకృతి తులాభారం'లో చెట్లు కొట్టస్తే, అడవులు పరిస్తే వివవాయవులు ఎక్కువయి భూమి మీద జీవజాతి సృష్టికే (ప్రమాదం, (ప్రళయంలా వచ్చే ఆవకాశం వుందని, నేటి వాతావరణ శాస్తజులు ప్రపంచమంతటా ఎలుగెత్తి వాపోతున్నారు. వారి మాటకూడా అందరూ ఆలకించి మన వాతావరణాన్ని కలుషితం చేయకుండా ముందు జాగ్రత్త, తీసుకోవలసిన అవసరం, బాధ్యత ఆందరిమీద వుంది! ఈ (ప్రమాదం రాకుండా, [వళయంతో, “భూమి' ఆగ్నిగ్‌*ళమై మండిపోకుండా అనేక ముందుచర్యలతో ఈ వీటి వనరులను ఏర్పరచుకుందాం - “వినదగు నెవ్వరు చెప్పేను వినినంతనె వేగపడక వివరింపదగున్‌” అనే వాక్యాన్ని అనుసరించటం (శ్రేయోదాయకం, ప్రమాదాలకు సంబంధించిన ప్రశ్నలను, సమస్యలను, కార్యక్రమాలను రాజకీయాలల్లోంలాగ (ప్రశాంతంగా ఆలోచించి నిర్ణయించాలి. అంతే కావి పంలతాలకుపోయి శాస్త విరుద్దంగా ఉదేకాలతో రాజకీయ నిర్ణయాలు తీనుకోరాదు,

276 మా తరం కధ

దేశంలో హిమాలయాల దగ్గిరనుండి అడవులుపోయి, కొండలు బోడులయినాయి. అడవులు నశించి వాతావరణ కాలుష్యం పెరిగే ప్రమాదం వీర్చడీంది. వర్షాధారంపోయి, భూమి ఉమ్టగత, పెరిగే (ప్రమాదం ఏర్పడీంది. అందుచేత ఏ విధమయిన వనరులు ముందు ముందు వ్యవసాయానికి తోడ్పడుతాయో ఆ మాదిరి (ప్రమాదాన్ని పెంచని వనరులతో, మనకు కావలసిన “ఇంధనం” వగెరాలను "పెంచుకోవాలి - చిన్న పధకాలతో, (ప్రకృతిని వికృతి చేయని విధానంలో నీటీవనరులనుకూడా ఏర్పరుచుకోవాలని శా(స్తజ్ఞులు నిజపరిస్టితులను విశదీకరిస్తున్నారు ! ఆ (ప్రకారం ఇహపోదాం ! - ఇది (ప్రపంచాన్నే ఆవహించిన (ప్రశ్నగా తయారయింది. పాతకాలపు పరిస్టితులు

ఈవై ఊహాగానం నుండి, మళ్ళీ ఆ నాటి మా (ప్రాతూరు (ప్రాంతపు వ్యవసాయ పరిస్థితుల మీదకి, పంటల మీదికి మన ఆలోచనలను పోనిద్దాం! ఆనాడు మా (ప్రాంతంలో అంతా వర్షాధారమే, అందుచేత కరువు కాటకాలు ఎక్కువగా వుండేవ్శిరెతులకు బుణభారం బకాయీలు మెండుగావుండేవి. ఈబాటి వరిపంట, ఆనాడు మా (ప్రాంతంలో, పంపింగు [ప్రాజెక్టు ముప్పయి సంవత్సరాలకు ముందు అంటే వచ్చేవరకు అది లేదు! జొన్నలు, రాగులు, సజ్జలు, ముఖ్యమయిన పంటలు. బావిద్వారా నీటి వసతులు వున్నవారు పసువు మిరప, కూరగాయలు, పండించే వారు. మావూరు బెజవాడకు 5 కి.మీ దూరంలో వుండటం చేత ఈ గట్టు వెపు వారంతా నాటికీ నేటికీ, కూరగాయలు, ఆకుకూరలు విరివిగా పండించి విజయవాడ వినియోగదారులకు అమ్మేవారు ఆ నేటికీ అమ్ముతున్నారు.

కరువు (ప్రాంతాలలో వేనంగులలో అసలు పచ్చికూరలే దారికేవి కావు.ఆందుచేత వేసంగులలోచారులు, పప్పుచారులు, అనేక రకాలయిన కారపు పొడులు, ముందు జ్యాగత్త లో ఎండపెట్టిన దోస వరుగులు వంగ వరుగులు మొదలైనవి వంటలలో ఉపయోగించేవారు. ఇప్పుడు, నీటి వసతులు పుష్కలంగా వుండటంవలన అన్ని కాలాలలోమా, ఎన్నో కాయగూరలు వండించి వూలతో నహా తులు వుభయతారకంగా నరఫరా చేయగలుగుతున్నారు. నీరు, విద్యుత్‌ శక్తీ "రెండూ వుండటంవలన మోటబావులు మూలపడి, “విద్యుత్‌ శక్తి మోటారు" ఎద్దులుబదులు బావిలో నీటిని బయటికి అహర్నిశలు తోడుతోంది.ఇదే మన నేటి హరితవిప్లవానికి లేక “పచ్చన్లివానికొ (01009 గెం౪014602).. కి పునాది. ఇదే మన వ్యవసాయ రంగంలో వచ్చిన “*వారిత విప్లవం”. లరువాత వచ్చింది “తెల్ల విష్లవం' ఈ రెండు విప్లవాలు నేటి మన ఆరోగ్యానికీ ఆర్థికాభివృద్దికి రెండు కళ ,గా నిలిచాయి.

వ్యవసాయం = ఫలసాయం 277 (శ్రేయోరాజ్యం = ఆబ్కారీ రాబడి = గాంధీజీ దూరదృష్టి

మన జనాభా పెరుగుదల స్వరాజ్యం నాటి నుంచి నేటికి రెండు 'రెట్లయితే (దవ్యోల్బణం పది నుంచి ఇరవయి రెట్లయింది. అందుచేత (ప్రతిదానికి జనాభాను విందించి లాభం లేదు. ఇంతవరకు బీద వారికి కావలసిన విద్య, ఆరోగ్యరక్షణ, కనీస అవసరాలు కల్పించకపోగ్గా మంచి పరినరాలు కూడా ఇవ్వలేక పోతున్నాం. పరిసరాలు ఎలా వుండాలో వేర్చే విజ్ఞానంగావి ఇవ్వలేకపోయినా కనీసం అవి తెలునుకోవాలనే జిజ్ఞాస కూడా కల్పించలేదు. గాంధీజీ, ప్రతి క్షణం (ప్రజలలో యీ “జిజ్ఞాస కలిగించటానికే తాను, వారి పరినరాలలలో వివసించి చూపేంచాడు. 1037 నాటి ఉమ్మడి మదాను రాన్రబడ్డెట్టు |

ఉమ్మడి మద్రాసు ర్యాష్ట బడ్జెట్టు మొదటి కాంగ్రెసు గవర్నమెంటులో, పాలుకు 15 కోట్ల రూపాయలు అంటే నమ్ముతారా? నేడు మన “ఆం(ధప్రదేక్‌" సాలీనా బడ్జెట్టు 1990లో 5,600 కోట్లు. అంటే ఎన్నిరెట్లు? దాదాపు 375 రెట్లు. ఆనాటి 15 కోట్లకు ఎంతో విలువు ఆ పదిహేను కోట్ల ఆదాయంలో మూడవవంతు ఆబ్కారీ ద్వారా అయిదు కోట్లు. అంటే, 30వ శాతం,వ్రజల లాగుడు ద్వారా. 1990లో 5600 కోట్ల ఐడ్జెట్టులో ఆబ్కారీ రాబడీ దాదావు 700 కోట్లు. అంటే శాతం (ప్రకారం 12 శాతం, వంతుల (ప్రకారం ఎవిమిదోవంతు ఆదాయం.

ఆనాడు, మద్యపానం తప్పకుండా నిషేధించటం మొదటి అంశం. అందుకోనం రాజగోపాలాచారిగారు “అమ్మకం పన్ను” ($263]ఖ విధించి ఆ లోటు వెంటనే తీసివేశారు. బడ్జెట్టు యథావిధిగా వడిచింది. ఆ 15 హేను కోట్లలో, రెండవ అయిదు కోట్లు గవర్నమెంటు నౌకర్ల బీతాల కింద, మూడవ అయిదు కోట్లు రోడ్డు వ్లగెరాల అభివృద్ది పధకాల (క్రింద (41020200) అయ్యేది. 1946 - 48 వరకు మవ ర్యాష్ట బడ్జెట్టు (ప్రకాశంగారు, ఓమందూరు రామస్వామిగారు, కుమారసా సమిరోజాల వారి “వ్రధావి” మంతత్రిత్వాలలో కూడా అలాగే ఉండేది. ఇవ (కమంగా బడ్జెట్లు పెరుగుతూ అంత్రె ఇంటై కొండంత్రై మనకు వేలకోట్లలో (ప్రసన్నమవుతోంది! అయితే ఈ (ప్రణాళికల వల్ల ఉపయోగం,

278 మా తరం కథ బీదవారికి కొండను తవ్వి ఎలుకమ పట్టినట్లుగా ఉద్దేశానిక్కి ఆశయాలకు, ఆచరణలో అనుభవంలో ఎక్కడా పొంతన లేకుండా పోయింది! పథకాల పొట్టలో బీదవారికి పురుగులు, పెద్దలకు లాభాలలో పరుగులు ఈ మద్యం వల్ల వచ్చే (ప్రతి ఒక్క రూపాయి ఆదాయం, [క్రిందవున్న బీదజనాభా మూడు రూపాయలు తమ మత్తుకోసం ఖర్చు పెడతారు. గవర్నమెంటుకు వచ్చేది ఒక రూపాయి. మధ్య దళారీలకు ఒక రూపాయి తాగేవారికి ముజ్టువిలువ ఒక రూపాయి. అంటే 1990 బడ్జెట్టలోని 700 కోట్ల ఆదాయంలో ఎన్ని కోట్లు బీద (ప్రజల జేబులలోంచి అంటే ఆర్హనలోంచి వస్తోందో తెలునుకోటానికి మరికొంత లోతుగా పరిశీలించి, ఆలోచించాలి. ఇది మనకు కనువిప్పు కలిగించే ఉదాహరణ వంటి లెక్కలు. ఈ ఆదాయాన్ని, మొత్తం "ఆబ్కారీ, ఆదాయమంటారు. ఈ 700 కోట్లలో 1... కల్గుమీద పన్ను వ! కోట్లు 2. అరక్‌ ఉగజింఅంటే నాటుసారా 569 కోట్లు -610 కోట్లు 3. పై తరగతి వారిపానీయాలు, విస్కీ మొదలైనవి 67 కోట్లు 4. బార్‌లు మొద్యలైనవి 16 కోట్లు 5. (త్రాగుడు పదార్థాల మీద వచ్చేది 693 కోట్లు ఇందులో 67+16 = 83 కోట్లుపై తరగతుల వారు (త్రాగుతారు కాబట్టీ అలా వదిలేద్దాం ! ఈ మత్తు పదార్థాలు, లేక ఇతర ఆబ్కారీ సరుకుల మీద వచ్చేది ఏడు కోట్లు మ్మాతమే కనుక్క దానివి కూడా అలా వదిలేద్దాం. 610 కోట్లుపారాల నుంచి వచే ఎ రాబడి ఎక్కడనుండి వస్తుంది? ఈ రెండు పద్దులు పూర్తిగా పల్లెలోను పట్టణాలలోని చేరీల లోను వుండే బీద జనాభా ద్వారా వస్తుంది. మరి కల్లు స్తారాయిలు తాగేవారు వారేగా! ఒక రూపాయికి మూడు రూపాయిలు కిందివారు ఖర్చు చేయాలని చెప్పాంగదా. అందుచేత610 ౫ 3 = 1830 కోట్ల రూపాయిలు విలువగల కల్టు సారాయిలు” బీదవారు తాగుతున్నారన్నమాట. వారిచేత (తాగించి ఆ ఆదాయం లేకపోతే,

వ్యవసాయం = ఫలసాయం 279 అభివృద్ధి పధకాలు కుంటుపడతాయప్తీ పధకాలే లేకుండా పోతాయ్‌ పాలకులు భయపడిపోతున్నారు. కాని ఈ విష వలయం నుండీ మన (వ్రణాళికలను బీద ప్రజలను రక్షిద్దామనే జిజ్ఞాసలేని, (ప్రయత్నమే లేని, (ప్రభుత్వాలు దేశంలో ఏర్పడ్డాయి. అందుకే ఈ ఆలోచన, ఈ విశదీకరణ. “ప్రోహిబిమన్‌” ఫలితాలు = 1800 కోట్లు బీదజనుల బేబులో నుంచి

మద్యపాన నిషేదం వల్ల ముందర బీదజనుల జేబులో ఈ 1800 కోట్ల రూపాయిలు మూలగడం మొదలెడుతుంది. ఎదురుగుండా తాగే షాపులేక పోతే అదొక నిరోధకంగా అవరోధకంగా తయారవుతుంది. మళ్ళీ ఈ డబ్బు "పెత్తందారుల చేతుల్లోకి వస్తుంది.

“గామన్యరాజ్యరి స్టాపిద్దామను. కుంటున్నాం. అక్కడికక్కడే (పజలదగ్గిరనుండి ప్రభుత్వ “పాదుపు పధకాలద్వారా” (50221 52౪1983 6111010216) సేవింగు ౧ పాల ద్వారా తిరిగిరాబల్టి, గృహిణులను ఈ ఉద్యమానికి నాయకురాళ్ళను చేయించవచ్చు. ఆ డబ్బు అక్కకక్కడే ఇర్చు పెడుతూ బీద (ప్రజల సంక్షేమ కార్యక్రమాలను రూపాందించి, ఇదిగో యీ డబ్బుతో మీరే అభివృద్ది పధకాలు ఏ విధంగా ఉండాలో ఆ విధంగా అమలు పరుచుకోండి అని చెప్పండి. అదే సరిఅయిన అభివృద్ది. బీదలది డబ్బు పెద్దలకు లాభాలు, ఒక చేత్తో ఇవ్వడం - మూడు చేతులతో పన్నులుగా జురటం తెలంగాణా (ప్రాంతంలో 'ఆదర్శ జిల్లా గా రూపాందింప బడుతున్న ఆదిలాబాద్‌ జిల్లాలో కిలో బియ్యం “రెండు రూపాయిల' పధకం సరిగా ఆమలు పరుచుటకు కాపలసిన “చౌకధరల దుకాణాల” సంఖ్యకంటే “కట్టుసారా దుకాణాల” సంఖి గ్టకు “దేశవాళలీగా తయారు చేసిన విస్కీ మొదలైనవి అమ్మే దుకాణాలు సంఖ్యను కలిపితే బియ్యం దుకాణాలకంటె ఎక్కువగా వున్నాయి ? ఈ హైక్లాసు దుకాణాలను (10611 123606 066182 143065 (11) అంటారు. అందుచేత (తాగుడు అలవాటయినవారికి మిగతా వారికున్న సామాన్య నీటికొరత లేదు. తమ దావోన్ని తాగుడుద్వారొ తీర్చుకునే అవకాశం గవర్నమెంటు కల్పించినందుకు వారు ఎంతో కృతజ్ఞాలె వుండాలి. ఈ కం(టాక్షర్ల తృప్తి కూడా కలిపీవుంది. యీ “దెవపంబంధమయిన ఆనందంలో”

280 మా తరం కథ క్షే కల్టు దుకాణాలు 540 2. అరకు (శూ 860 3. ఈ దుకాణాలు మొల్తం 1600 చౌక దుకాణాల సంఖ్య మాతం 1098 గొపువారిలో కల్లు (తాగేవారి సంఖ్య తక్కువే. కల్గు అమ్మకం కూడా తక్కువే. ఇహ (1010 విదేశీయులు (తాగుడు గొప్పవారివంతే కనుక మనకు ఆర్థికపరమైన ఆ(ర్టత అక్కర్లేదు! జనాభా అంతా ఎక్కువ “కిక్కు" ౧60) నిచే స పారాయి తాగుతున్నట్లు లెక్కలు తేలుతున్నాయి. పారాయి మ్మికయం 62.75 లక్షల “లీటర్లు' (11౯ట) ప్రతి సంవత్సరం ఏమీ మిగిలిపోకుండా పూర్తిగా ఇిర్భయిపోతున్నది. ఇది (కమంగా పెరుగుతోంది కూడా. అబ్కారీ డిపార్రమెంటుకు 1979-80లో షే కోట్టు 1988-89లో 23 కోట్లు వచ్చాయి ఈ లెక్కల (ప్రకారం పెరుగుతూనే పోతుంది అయితే సివిల్‌ సప్లయి డిపార్టుమెంటు లెక్కల (ప్రకారం 1098 చౌకదుకాణాలు 1600 సారా దుకాణాలు వున్నాయి. ఈ జిల్లాలో జరుగుతున్న పథకంలోని ఇతర వివరాలు ఒక జిల్లాలో జనాభా కై లక్షలు పల్లెలు కె748 గ్రీన్‌ కార్డు హోల్షిర్పు 3,41,000. మంచి చౌకదుకాణాలలో ఖాళీలు 120. కీలో బియ్యం రెండు రూపాయిలు పథకం (ప్రకారం తలసరి ఒక కిలో మొత్తం 5 కిలోలు బియ్యం మించకుండా ఇవ్వవలసినవారే. బియ్యం కావలసనవి 71 టన్నులు. ఇస్తున్నది 5500 టన్నులు. 1990 జూన్‌ నెలలో ఇచ్చినది 5056 టన్నులు మ్మాలమే. (ఇవనీ ల ఉదాహరణే)

వ్యవసాయం - ఫలసాయం 281 “మద్దతు బియ్యం” ద్వారా గవర్నమెంటుకు ఇర్చు' నెలకు రూ.60 లక్షలు కాని, ఆబ్కారి పన్ను ద్వారా వచ్చే ఆదాయం నెలకు ల కోట్లు మరి, ఈ రెండు కోట్లు వారి జేబుల్లోనే ఉంట మనం మద్దతు బియ్యం ఇవ్వనక్కర్లేదు కదా! . అందుకే ఒక చేతితో ఇవ్వటం మూడు చేతులతో ప్రభుత్వం తిరిగి “గుంజుకొని జ్యరుకోటం” చేస్తోంది అనే మాట సార్థకమవుతున్నది.

మరి గాంధీగారి స్తూతాలలోని సుళువులను (ప్రభుత్వాలు (గ్రహించి చర్యలు తీసుకుంటే సంక్షేమ పధకాలు ఆపకార పధకాలు కాకుండా (ప్రజలకు ఉపకారం చేయగలుగుతాయి. కర్తీ విషపూరిత సారాతో చస్తారు. మద్య సిషేధం ఉంపే! అట్లా చచ్చేవారివి ఆపగలమా! చావవీ అనుకోవాలి. "

కల్లు సారాలు తాగటం అలవాటు ఎలాంటిదో సారాలలో కల్తీ కలిపే అలవాటు కూడా అంతే. [క్రమక్రమంగా కల్తీలు కలపటం, కల్తీ చావులు తగ్గటం తప్పక జరుగుతుంది. జన జాగృతి, జాగ్రత్త, అన్ని పధకాలకూ అవసరమే. ఇప్పుడైనా ఈ మద్యపాన నిషేధాన్ని గూర్చి చొరవతో అయినా ఒక చర్య (ప్రారంభించిటం మంచిది. ఇది గాంధీ మార్గం అని మాతమే కాదు. అసలు సిసలైన సన్మార్గం అని. అందుచేతనే ఇంత వివరంగా చర్చించడం ఆవసరం అనిపించింది. “ఆనతోమా నద్గమయ తమసోమా బోతిరమయ మ త్యోమా అమ సాలంగమయ” ఓం శాంతి శాంతి?” అని ,ప్రార్టిద్దాం. సరి అయిన మనశ్శాంతిని ఇచ్చేదీ, సన్మార్గంలో నడిపించేదీ ఏది? చీకటి ఏది? వెలుగు ఏది? అని, మన గమనానికి దారి చూసే విధానంలో విహరిద్దాం. అని ఆ ఉపనివద్వాక్యంలోవి భావం. ఆలోచించదలుతుకున్నవారికి ఈ వివరణచాలు.

282 మా తరం కథ ఆబ్కారీ పన్ను వద్దనటంలేదు. ఆబ్కారీ పన్ను ద్వారానే ఈ సంక్షేమ పధకాలు జరపాలనుకోవటం పారపాటు. ఆయుధాల ఉత్పత్తిమీదే జనాభా భ్మదంగా (బతుకులోందని, నిరాయుధీకరణ సాగితే చాలామంది నిరుద్యోగులవుతారని, అందుకు మారణాయుధాల ఉత్పత్తి తప్పక జరగాలనీ, ఆమెరికను ఆయుధ వ్యాపారస్తులు చేస్తున్న వాదన, విజం అఆవిపీంచేది (భ్రమే. అదే “మద్యపాన విషేధ చట్టు వ్యతిరేక శక్తుల వాదనలో వుందవి ఒకరికొకరం నచ్చ చెప్పుకుందాం. అప్పుడు మొత్తం అందరి అభిప్రాయమూ అదే అవుతుంది.

పీరా (662)

“నీరా'ఆంటే పులవని కల్లు. ఆది తియ్యగా ఉండి మత్తు కలిగించకుండా ఉంటుంది. అందులో “బి-కాంప్లెక్సు' (3-౮0%01ల) విటమిన్‌ లు మొదలెన పోషక పదార్థాలు కూడా వుంటాయని యోజనతో గాంధీగారు వీరా తాగవచ్చునన్నీ ఆది కుటీర పరిశ్రమ కింద పరిగణించమని, “ఖాదీ భండారము” ద్వారా విక్రయించవచ్చునని అనుమతి ఇచ్చారు. గాంధీగారి ముద కూడా ఉన్నది కాబట్టి తాగనివారు కూడా దాన్ని (ప్రసాదంగా రుచి చూచి వదిలిన రోజులవి.

ఈ నీరాను చల్లగొచేసి వేసంగిలో మనం చల్లని పానీయాలు లాగినప్లే సీసాలలో కొన్నాళ్ళు సరఫరా చేసారు. దీవి వలన గీత కార్మికులకు పని వుంటుంది. మామూలు జనాభాకూడా పానీయంగా అలవాటు చేసుకోవచ్చు. ఇద్దరు ధారణతో సహా ఈ “నీరా పానీయం” సేవించటం ఒక భాగంగా రూపాందుతూ ఎందుకో కాని ఆగిపోయింది.

ఈ 'నీరా' కు లభించిన ప్రోత్సాహం చూస్తే నాకు ఒక సంగతి తట్టింది. గాంధీగారి (ప్రబోధ రాపిడి బాధ పడలేక, (బిటిషు పాలకులు “మితంగా (తాగండవి "బంపరెన్సు (ప్రచారం (ప్రారంభించినప్లే ఈ మధుసేవాసక్త్షులెన అనుచరుల బాధపడలేక గాందీగారు ఆలోచించి ఆలోచించి అంతర్వాణిని నం(ప్రదించి చివరకు ఈ “నీరా నయినా (ప్రజలను తాగవిద్దామని సమ్మతించినట్లు అనిపిస్తుంది. కాని ఈ “నీరా' ఎవరి ఆదరణ పొందకుండా నిమృ్మమించటంచేత, ఈ కల్గు విషయంలో ఒక కనువిప్పుగా వచ్చిన “వీరా తిరిగి మబ్యు స చీకటిలోకి పోయింది. ఈ “నీరా' (ప్రచారం *'మఖిలో పుట్టివుబ్బలో మాయమయి” నట్టు అయింది. కనుక్క దాని ప్రసక్తితో ఏమీ పని లేదు. ఇప్పుడు అందరూ వదిలించుకోవలసిన బాధ, చుల్టుంలా వచ్చి దెయ్యంగా జాతిని పీక్కు తింటున్న “మద్యపాన సమస్యే.

టల. చదువులు నాడు = నేడు ౦౮౧ 90064110] ౧10% ఉస 0 సిక్స్‌ అంయంం2గ లరతం2800 19 కిండ2 ఉండే, 000 501001 క4023100 2 ౦జాగ32210 004 1 సగం 006106 6౦1166 క6టం2400 ఓ కజియం2రే, 520 ౮001+7బా/ = కీసంర[ం21 506016 10 సెక్‌షటూడ, 0౮ 56216 2౧11 6%. శభ్రజ6ం౧బ 2ంటళటటు 2 2 503609 హీ ౪6 ౧9-1060000ర60006 62)/3. నాకు మూడు సంవత్సరాలప్పుడు, మా తమ్ముడు 1918లో పుట్టాడు. అదే సంవత్సరంలో మాతామవుడు మా రంగారావు తాతయ్య, ఆయన తమ్ముడు వెంకటచలంగార్డు, ఇద్దరూ ఆరునెలలు తిరగకుండా పోవటంతో మాకు మ[దాసు బుణం అప్పటికి తీరిపోయింది. అప్పటినుండి మా నాన్నగారి పెంపుడు ఊరయిన 'కేతనకొండ, ఆ తరువాత ఆయన మాష్టరీ

284 మా తరం కధ ఉద్యోగ రీత్యా ఉన్న ఊళో సిక్‌ ష్టైజిల్లాలోని ఎలుకపాడు, ఆవుటపల్లి, గన్నవరం, కానుమోలు మొద్యలైన పల్లెల వివాసమయింది. అందుచేత మా చదువుతీరులన్నీ పల్లెటూరి చదువులే, అదీ చిన్న క్లాసులలో గడిచిన తీరుతా స్కూలుకు తాలుకా 'కేంద్రమయిన గన్నవరం రంగస్థలం అయింది. ఇంటర్‌ మీడియటు చదువుకు కాకినాడ. ఆ తరువాత మెడిసిన్‌ (9406410100) చదవటానికి మ(దాసు వెళ్ళడమయింది. అందుచేత, ఈ వూళ్ళ వాతావరణ (ప్రభావమంతా మా చదువుల మీద, మామీద పడింది. మావి పల్లెటూరి చదువ్లులైనా “వానాకాలం చదువులు” కాకుండా మా అమ్మ, నాన్నగ్గార్హ దృక్పథం ఎంతేనా తోడ్పడింది.

“ఎలుకవాడు' గన్నవరం తాలూకాలో చాలా చిన్నవూరు. అక్కడ రెండవ క్లాసు చదివా. మా తమ్ముడు కృష్ణుడు ఇంకా చిన్నతనం. కృష్ణలీలలు చేస్తూ వుండేవాడు. కృష్ణలీలలని ఎందుకన్నానంటే, రెండోవాడు చిన్నవాడు కాబట్టి అల్ల రెక్కువ కనక ఎలుకపాడులో వుండగా, మా అమ్మ ఉట్టిమీద నెయ్యి పెరుగు "పెట్టేది. వారం పదిరోజులు రావలసిన వెయ్యి అయిదారు రోజులే వచ్చేది. ఏమిటిరా ఇది అని చూస్తే మా అమ్మ చెరువుకు, మంచి నీళ్ళు తీసుకురావడానికి వెళ్ళినప్పుడు, ఒక చిన్న ఎత్తుపీట వేసుకుని మా కృష్ణుడు ఆ నేతి గిన్నిలో నెయ్యి కొద్దికొద్దిగా తినేస్తుండేవాడు! ఒక రోజున ఆమె వచ్చి తలుపు తీసేటప్పటికి, మా కృమ్ణుడు నోటినిండా నెయ్యి మూతినిండా పైన నెయ్యి చూసి అమ్మదాంగా! అని, మా అమ్మ నవ్వేసింది. అందుచేత, అదీ వాడి వయస్సు. అప్పటిక్తి వాడికి నాలుగు సంవత్పరాలుంచాయనుకుంటా. ఈ తరంలో లాగా మేం పట్టణంలో వుంటే ఏ కిండర్‌ గారెన్‌ (కే.జి)కో తోలి, వాడి వీపునిండా ఒక మూట పుస్తకాలున్న సంచీ తగిలించేవాళ్ళం. అదృష్టవశాత్తు ఆనాడు మేం పల్లెల్లో వుండటంచేత్క ఏ గోచీయో లాగో వేసుకుని తిరిగే ఆదృష్టంలో పెరిగాము.

ఎలుకవాడులో రెండో క్లాసయిన తరువాత, ఆవుటపల్లిలో నాలుగో క్లాసులో వేశారు. అక్కడ నుండి అయిదవ క్లాసులో వుండగా 7వ క్లానుకు “డబుల్‌ (ప్రమోషన్‌ ( 06016 0ణ0660) ఇచ్చారు. రెండవ క్లాసులో వుండగానే, ఎ.బి.సి.డిలు, ఇర్టీమ మొదలు పెట్టి 6212 మొదలైన పదాలలో ఇంగ్లీషు ఆయింది. తరువాత ఆవటపల్లి "మిడిల్‌ స్కూల్‌ ' హెడ్‌ మాష్టరుగా

చదువులు నాడు - నేడు 285 వున్న “లక్ష్మీ వారాయణ మాష్టారు గారు మాకు వారి వీధి అరుగు మీద కూర్చోపెట్టి, ఇర్టీమ నేర్పారు. అవ్పుడే “చాప్పదంటు (ప్రశ్న ఆంటే ఏమిటో నేర్చుకున్నా! ఎంతో నెమ్మదిగా చెప్పే వారు మేము ముగ్గురం ఉండేవాళ్హం. ఆవటపల్లి రామచంద్రరావు, గాలిబాల సుందరరావు, నేను- మా ముగ్గురినీ , మూడవ ఫారంలో హైస్కూల్లో చేరేటట్లు తయారు చేశారు. మా ఇద్దరు మిత్రులు, గన్నవరం హైస్కూలులో చేరాము. మా నాన్న గారు ఇంకా పెద అవట పల్లిలోనే వుండటంచేత నన్ను మానాన్నగారు, బందరు తీసుకువెళ్లి అక్కడ మా పెదనాన్నగారు “పెద వగ్గెయ్య'గారి ఇంట్లో వుంచి, అక్కడ త్రీ రామా హైస్కూలులో నన్ను మూడవ ఫారంలో చేర్చారు. శ్రీరామా హస్కూలుగురించి, నా (ప్రవేశాన్ని గురించి, రెండు మాటలు చెపుతాను. దాదాపు నూట యాభయి సంవత్సరాల క్రితం (ప్రసిద్ధికెక్కిన “బందరు ఉప్పెనకు” తట్టుకున్న మేడలో చదువుకున్నాం. ఆమేడలో మా ఈ్రీ/ రామా హె సూ్యూలుంది కమక!

మా నాన్న గారి సహా “ధ్యాయుడు, అక్కడ మాష్టరుగారు ఆయన నన్ను పరీక్ష (గౌజ0) చేశాడు. మూడవ ఫొరంలో చేర్చమన్నాడు. అయితేమా నాన్నగారు మాష్టరు గారు కదా? అలాకాదు. రెండవ ఫారంలోనే చేర్చు, పునాది గల్టిగా వుంటిందని నొక్కి చెప్పారు. అయితేజా' బెస్టు చేసే ఆయన పట్టుబట్టి నన్ను మూడవ ఫారంలోచేర్చాడు. ఆయన ఇచ్చిన “బెస్టు ఇంకా జ్ఞాపకం ఉంది. "0౪6 కట్టల 10౪" ఈ ఇర్లీమ వాక్యంలో కర్తకర్మ, (క్రీయలు, చెప్పమన్నాడు. సరిగ్గా చెప్పాను. దాంతో ఆయన సంతోషించి మూడవ ఫారంలో చేర్చాడు. ఈ 1.076 06866 10౪6 అనే వాక్యంమీద ఇప్పుడయితే పుస్తకాలు రాయవచ్చు, ఈ రెండు “లవ్‌ ల' (10౪0) మధ్య, ఎన్నేనా పురాణాలు, ఇతిహాసాలు, వాటకాలు, (ప్రపంచంలో దాని ఎత్తున రాయబడ్డయని తెపే స్పివాడీని. అందుచేత ఈ వాక్యం "1౬076 0666 10౪6 అలా మా మనస్సులకు హత్తుకు పోయింది. అయితే, నాలుగవ నెలలోనే నాకు బందరునీళ్తతో సన్నిపాతం [014 [ఆలి వచ్చింది. ఇ

దాంతో అక్కడ చదువు మానేసి బెజవాడలో వున్న మా పీనతాలగారు, డాక్టరు ఘంటసాల సీతారామ శర్మ (0. 6.5. 52గ22) గారి ఇంటికి వచ్చి,

286 మాతరం కధ ఆరోగ్యం చేకూలేవరకు, అక్కడే వున్నాం. తరువాత ఆ సంవత్సరమంతా ఆరోగ్యానికి, మానాన్నగారికోరిక (ప్రకారం, బెజవాడలో ధీశక్తికి పునాదులు గట్టిగా వేసుకుని, గన్నవరం హై స్కూలులో తిరిగి మూడవ ఫారంలో చేరి, హైస్కూలు విద్య అక్కడే పూర్తి చేశా! అప్పటికి మానాన్నగారు, అప్పటి “తాలూకా బోర్డు (ధ్రెసిడెంటుగా వున్న ఆశ్వారావుపేట జమిందారుగారిని పట్టుకుని పేల్లల చదువుకోసమని గన్నవరం బదిలీ చేయించుకునిస్థిర పడ్డాడు. అలా గన్నవరంలో 8,9 నంవత్సరాలు వుండిపోయారు. ఇహ మా తమ్ముడి హైస్కూలు చదువు కూడా అయిన తరువాత, మేము మ(దాసు పై చదువులకు వెళ్లిన తరువాత నాన్నగారికి కానుమోలు, (టాన్స్‌ఫర్‌ అయింది. ఇహ ఆ ఊరిలో పని అయిపోవటం చేతు మా అమ్మ నాన్నగారు ఈ స్టిరవాసంనుంచి మరో వూరిలో వున్న పెద్ద పాకలోకి కాపురం మార్చారు. మా అమ్మకు మాతం పాకలో నివాసం తప్పలా! అయితే, మేము గన్నవరంలో వున్నది చిన్న పాక. నెలకు ఒక రూపాయి అద్దె అది గన్నవరంలోని విష్ట్వలయానికి ఆనుకుని వున్నది. ఆ గుడీ, పూజారులదే. అందుచేత, ఇల్లును ఆనుకుని పెద్ద దేవాలయం, ఆవరణ వుండేది. అందుచేత మాకు ఇల్లు ఇరుకు అనిపించలేదు. కొన్ని సంవత్సరాలయిన తరువాత ఆపక్కనే మూడు రూపాయలకు , ఒక పెద్ద "ెంకుటింటిలోకి అద్దెకు వెళ్లాం. ఆదంతా మా అమ్మ (పోత్సాహమే, లేకపోతే అద్దె, ఒక రూవాయినుండి, మూడు రూపాయి లకు, అంటే మూడురెట్లు, ఐర్ఫు "పెంచడమే! ఈ తరం వారికి ఇదంతా ఆశ్చర్యంగా వుంటుంది కదూ! అందుకే ఈ మాతరం కధ. మా నాన్నగార్కి కానుమోలు (టాన్‌, ఎఫర్‌ ఆయ్యేటప్పటికి, మేం పె ఒచదువులకు మదాను పెళ్లాం. కానుమోలులో కూడా మొదట పెద్ద ఆవరణ, తడికెల దడి, వున్న పెద్ద వాక ఇంట్లోకి వెళ్లాం. తరువాత కొన్ని సంవత్చరాలకు మా అమ్మ ఆ ఇంటిలో చనిపోయిన తరువాత వేరీ పెంకుటింట్లో ఎక్కువ అద్దె ఇచ్చి, మారాం,పాపం, మా అమ్మ మాత్రం, ఆ పాకలోనే అతి తీ[వమయిన “పె ఫాయిడ్‌ * జ్వరంతోట “పాక జీవితానికి ఆహుతి అయింది. అయితే, ఎప్పుడూ ఆమెకు, పాకలో వున్నాననే విచారం లేదు. అబ్బాయిలు పై

చదువులు నాడు = నేడు 287 దదువులకి వెళ్లారు, ముందు ముందు మమ్ములను సుఖ "ెడతారనే ఆశ, ఆశయం తప్ప!.అమ్మా ! ఎంత గొప్పమనస్పే నీది. అమ్మ ఆంటే మా అమ్మే "అమ్మి అవిపీస్తుంది. (ప్రతి వారికి, పారి వారి అమ్మ, అంతే. రష్యన్‌ విప్లవ గాధలలో, "గోర్కీ" వ్రాసిన “మదర్‌ ' పుస్తకం జ్ఞాపకం చేస్తుంది మా అమ్మ. నేనుకూడా ఆ అమ్మలాగే మన స్వాతం్యత్యోద్యమంలో పాల్గాన్నానుకదా ? కాకినాడ చదువులు

గన్నవరంలో హైస్కూలు చదువు అవగానే, నేను, కాకినాడ, పిరొపురం రాజావారి కాలేజీ (1.5. 001160) లో ఇంటర్‌ మీడియట్‌ చదవటానికి వెళ్లా అక్కూడికి వెళ్లటానికి, అక్కడ మా కాముడు పిన్ని, రమణమూర్తి బాబాయి వుండటమే. బాబాయి గారి ఇంటచ్లోవుండి, రెండేళ్లు చదువుకున్నా. కాకినాడ కాలేజి, ఆవాటే ఆ పల్టుణ వాతావరణం, నన్ను ఎంతో (ప్రభావితం చేసినయి !

పి.ఆర్‌. కాలేజి విద్యార్థి దశ వర్ణిస్తే ఆనాటి కాలేజి చదువుల సంగతి తెలుస్తుంది ! అంటే, 1933-35 నాటి మాట. అంటే, దాదాపు 55 సంవత్సరాలు, అంళటే, ఒక అర్హ శతాబ్దాన్ని ఆధిగమించిన మాట. అంట, అంటే అని, పదే పదే అన్నానని అనుకోబోకండీ. అది అలా తెలియాలనే అన్నా.

అప్పటకి, విజయవాడ, తెనాలి, ఏలూరు, మొదలైన పట్టణాలలో కాలేజీలు లేవు! ఇంటర్‌లో పసెన్సు (గూపు తీసుకోవాలంటే, కాకీనాడు విజయనగరం, విశాఖిపల్టుణం, రాజమండీ కాలేజీలకు వెళ్త వలసిందే. మా బాబయ్యగారు. విస్సా (ప్రగడ వెంకటరమణ మూర్తి గారు, కాకినాడలో పోస్టల్‌ ఇన్‌ స్పెక్షరుగా వుండటం చేత నేను కాకినాడలో వారిదగ్గరనుండి చదువుకునే అవకాశం కలిగింది. చుట్టాల ఇళ్లలో వుండి చదువుకోవటం ఆ రోజులలో అలవాటిగానే వుండేది. ఆరోజులలో చుబ్బాల ఆదరణ కూడా అలాగే సాంత కుటుబం అనిపీంచేలా వుండేది.. పారుగూళ్లలో కాపురాలు వెల్టి చదవటానికిగాని హాస్టల్సులో వుండటానికి గాని చాలామందికి టర్టికస్టోమతు వుండేదికాదు. అందులో నేను కూడా ఒకల్లే అని చెప్పుకోటావికీ నాకేమీ మొగమోటం చిన్నతనం లేవు. ,

పీ.ఆర్‌-.కాలేజిని కాకినాడలో పీఠాపురం రాజా వారు స్థాపించారు. ఆయన చాలా విద్యాసంస్తలను స్టాపంచారు. అక్కడే.అనాథ శరణాలయంకూడా

288 మాతరం కఠ ప్టాపంచారు. కాకీనాడలో రాజావారు “బహ్మ సమాజస్టు లవటంచేత, ఆ వర్షానికి చెందినవారు చాలా మంది ఆ కాలేజీలో “లక సిరర్డు” (16౦16౧) గా వుండేవారే. కాలేజి దగ్గర, పెద్ద “బహ్మసమాజ” మందిరం వుండేది. ఆరోజులలో, మన హిందూమతాన్ని సంస్కరించి సర్వమత సమాన దృష్టితో, బెంగాలలో రాజారామ మోహనరాంయప్‌ (బ్రహ్మసమాజం, స్థాపించి, మదాసునుండి ఆనిబిసెంటు "(4006 కెట3%0 (ప్రచారం లోకి తెచ్చిన “తియోసాఫికల్‌” గంయంం116421 504000) సాపైటీవారి ఆలోచనలు, యువతరాన్ని ఆకర్షిస్తూ వుండేవి,

మా కాలేజికి అప్పుడు శ్రీ, వేమూరి రామక గేమ్లైరావుగారు (ప్రిన్సిపాలుగా వుండేవారు, పెద్దాడ రామస్వామి గారు, వెస్‌ప్రీన్సిపాలు. “రక్టిత్‌ ' అనే బెంగాలీ యువకులు ఇంగ్రీము చెప్పేవారు. వీరంతా (బ్రహ్మనమాజానికి చెందినవారే. “సర్వమత సమానత్వం, సర్వకుల పమానత్వమే (బ్రహ్మసమాజం వారి ముఖ్య ఆశయాలు. విగ్రహారాధన కూడదని మనసే దెవమందిరమని బ్రహ్మ సమాజం భావన. ఆ సమాజపు పాటలు కూడా ట్రాసి (ప్రార్థనలు చేసేవారు! అందుచేత, దాని ప్రభావం మా విద్యార్దుల మీద వుండేది. నా మీద కూడా అవి చెరగని ముద్రలు వేశాయి.

వేమూరి రామకృవ్షరావు గారు ఇంర్లీమలో చాలా పండితులు. (బహ్మచారి. విద్యార్భలందరూ చాలా కట్టువెన శిక్షణలో వుండాలనే దీక్షకలవారు. రాత్రిపూట లాంతరు (విద్యుడ్డీవాలు ఇంకాలేవు) పుచ్చుకుని హాస్టలు చుట్టూ తిరిగి, విద్యార్థులంతా తమతమ గదులలో వుండి చదువుతున్నారో లేదో చూచి వెళ్ళేవారు. గస్తే తిరిగికూడా చూచేవారు. వారికి విద్యార్థులయందు గల (ప్రేమ, శ్రద్ద మెచ్చుకో తగినవి. గురువుని దేవుడిలా పూజించే రోజులవి. “సినీమాకు వెళ్ళటమంటే కాలేజీ రోజులలో కూడా ఏదో తప్పుపనిగా భావించ బడేది.దాదాపు అవే రోజులలో మెడికల్‌ కాలేజ్‌ హాస్టలు తలుపులు 9 గంటలకల్లా తాళాలు వేసేవారు. సినిమాకు వెళ్ళాలంటే గోడలు దూకి పారిపోవలిసిందే.

అవ్కి మహాత్మాగాంధీ ప్వాతం్యత్రోద్యమం నడుపుతున్న రోజులు. భయం తగ్గాలనే రోజులవి. విద్యార్థులలో ఎవరేం చేస్తున్నారో (ప్రిన్చుపాలుగారికి రహస్య సమాచారం ఆందచేపే విద్యార్థులు, గూఢచారులు కొందరుండేవారు. ” మరి ఇవన్నీ హీనంగా భావించబడే రోజులు ఇప్పుడు వచ్చాయి. ఈ భావాలు

చదువులు నాడు - నేడు 280 మాలో అప్పటికే వచ్చినాయి. పాశ్చాత్య దేశాలలో విద్యార్థులు అనుభవించుచున్న స్వేచ్చను, అక్కడ విద్యార్థులే ఇకడకు వచ్చిన కొందరు పెద్దలలో వుండి నందున వారు మా అందరికీ ఆదర్శ [ప్రాయులుగా వుండేవారు. ఆ సంవత్సరం 1934-35లో ఒక సారి “పాత విద్యార్థి సమావేశం

ఏర్పాటు చేశారు. అందులో పాల్గొన్న పెద్దలందరూ “పఏ.ఆర్‌.కాలేజీ' లో చదువులు బాగావున్నా, ఈ గూఢచార వ్యవహారాన్ని విమర్శించారు. అదే పాతవిద్యార్థి సంఘంవారి మొదటి సమావేశం. చాలా సంవత్సరాల వరకూ ఆఖరు సారిగా అయిన సమావేశం కూడా.

• కొకినాడ కాలేజీలో విద్యార్థులు అన్వతంగతులుగా వున్న మాటు నిజం, ఆ రోజులలో ఇంటర్‌ మీడియట్‌. వారికి కూడా "సెలెక్షన్‌" (50100600 2720193400) పరీక్షలు పెట్టి చాలామంది విద్యార్దులను యూనివరి టీ పరీక్షకు పంపకుండా వుండేవారు. ఇది హై స్కూళ్లలో కూడా ఎక్కువగా వుండేది. నేను మద్రాసులో వైద్య విద్యార్థి దశలో వుండగా మొట్టమొదటి కాంగ్రెసు పార్టీ గవర్నమెంటు 193లో వచ్చింది. ఈ డిటెన్షన్‌ (00100400) పద్దతి తీసివేయాలని,ఆందోళన. చేసి కృతకృత్యులమయ్యాం. ఇవన్నీ ఇప్పటి విద్యార్థులకు వింతగా తోచవచ్చు. పరీక్షలలో “కాపీ చేస్తూ పట్టుబడితే వాడు ఆ సంవత్సరం కాలేజీ వదిలి పోవలసిందే. దేశమంతటావున్న “డిటెన్షన్‌ " విధానం, కాకినాడ కాలేజిలో మేము చదివే రోజులలో అందులో “వేమూరివారి రోజులలో మరీ కటువుగా ఉండేది. బయట, ప్రభుత్వం కూడా కొంచెం ఇద్దరు వేసుకుని స్వతం(్థత భావాలు (ప్రచారం చేసే మా బోటి వారిమీద, పోలీసు గూఢచారి నిఘా వేసేవారు. అందుచేత కాలేజీలో విద్యార్థులనే, విద్యార్ధులమీద నిఘా వేసి వుంచడం నీచమై న పద్ధతిగా ఆ మొదటి సమావేశంలోనే ఆ కాలేజీ పాత విద్యార్థి అయిన డాక్టర్‌ "కెప్టెన్‌" పెడా రమణమూర్తిగారు బాహాటంగా ఇండించారు. అంతే, అప్పటీతో పాత విద్యార్థి సంఘానికి పురిటిలోనే సంధి కొట్టింది.

ఏది ఎలా వున్నా కాకినాడ కాలేజీలో చదివిన రెండు సంవత్సరాల

కాలమూ మమ్ములనెంతో (ప్రతిభాపంతులను చేసిందనే చెప్పాలి. కాకినాడలో అంతకు ముందే 1930 నుండీ జరిగిన స్వాతంత్రోద్యమం వల్లా ఆ తరువాత మేం చదివే రోజుల్లో కాకినాడ బాంబుకు[ట కేసు (6౫10262 00౧90హ20010)

200 మా తరం కధ లో శ్రీ భయంకరాచారి మొదలైన వారినందరిని అరెస్టు చేసి కొన్ని నెలలు విచారణ జరపటం, విద్యార్థులందరూ స్వాతంత్యోద్యమంవెపు దృష్టి మళ్ళించునట్లు చేసింది. ఆదీ నా కాకినాడ కాలేజీ విద్యార్థి దశ. గర్వంగా జ్ఞాపకం చేసుకోదగ్గది.ఆ తరువాత కాలంలో మన దేశంలో విజయవాడ నుండి “నాస్తికమతో (ప్రచారం చేసిన గోరాజీ (గోపరాజు రామచం(దరావు) మాకు మా కాలజీలో “బాటనీ” లెక్కరరుగా వుండేవారు. వారి ఇద్దరు పెజామా లాల్చీ “భగతసింగ్‌"” హాట్‌ లను మేమంలా అనుకరించి వేసుకునేవారం,

అలా రెండేళ్ళ కాలేజీ జీవితం చాలా సంతోషంగాను , దేశభక్తితో ఉరూతలూగుతూ ఉత్తేజంతో గడిపీనకాలంగా ఉండేది. కాలేజీకి నడిచిగాని, సైకిలు మీదగాని వెడుతోంటే దారిలో, ఇప్పుడు శిథిలమైన, *“యూరుయన్‌ క్లద్బు' చాలా కలకలలాడుతూ వుండేది. సత్యాగహోద్యమం ఉధృతంగా ఉన్న రోజులలో, 1930-31 పంవత్పరాలలో అక్కడే రిజర్వుపోలీసులు గోడమీదకూర్చుని ఇద్దరు వేసుకున్నారా? అని, కొట్టవారని కూడా చెప్పుకునేవాళ్ళం. నేను ఇద్దరు వేసుకుని తిరిగినా ఆ రోజులలో కూడా దెబ్బలు తినకుండానే తప్పిపోయిందని కూడా చెప్పుకునేవారం. అలా గడిచింది, మా కాకినాడ విద్యార్థి దశ. అదీ ఒక దిశ చూపించిన దశ. మదదానులో _వెద్యవిద్యార్దిగా స్టాన్సీ మెడికల్‌ కాలేజీ విద్యార్థి దశ. (562216 [16641021 ౧౦11ల 93)

1935 మొదలు 1940 వరకు అయిదు సంవత్సరాలు, “స్టాన్లీ మెడికల్‌ కాలేజీ విద్యార్థిగా చదివి, డొక్టరయ్యాను. ఆ అయిదు సంవత్సరాలు జాతీయ చరిత్రలో ముఖ్యమయిన దినాలు. అప్పటినుండీ మనకు 1947 ఆగస్టు 14వ తేదీనాడు అర్హర్యాత్రివేళ స్వాతంత్ర్యం అలభించేవరకు దేశ చర్మితలోము, ప్రపంచ చర్మితలోను జీవించివున్న ఆ తరంనారి అనుభవాలు చరిత్రాత్మకమై నవి. చదువుకుంటూనే. విద్యార్థి వుద్యమంలో పాల్గొనే అదృష్టం కలిగింది. కమ్యూనిష్టులని, పోషలిస్టులని, కాంగ్రెసు వాదులనీ భేదాలు లేకుండా అంతా కలిసి విద్యార్థి వుద్యమం నడిపాం. విద్యార్థి నాయకత్వంకూడా “మాను విద్యార్థి సంఘానికి (14261 504446 0గ1౧123400 (4.5.0) 'సెకటరీగా పవిచేసి

చదువులు నాడు - నేడు 291 స్వరాజ్యం వచ్చేవరకూ పోలీసు నిఘాకు గురి అయ్యే అదృష్టం కూడా పట్టింది. అప్పుడు నా వెంట ఒక ముస్తిమ్‌ సి.ఐ.డి. తిరుగుతూ వుండేవాడు. స్వరాజ్యం వచ్చిన తరువాత కనబడితే ఇప్పుడు ఏం చేస్తున్నావంటే కమ్యునిమ్టుల మీద నిఘాగా వేశారండీ అని, విట్టూర్పుతో, అన్నాడు. పాపం పోలీసులదేముంది (ప్రభుత్వం ఏమి చేయమంటే ఆది చేయటమే వారి విధి.

స్టాన్లీ మెడికల్‌ కాలేజీ హాస్టలులో 86 రూము నంబరులో నేనూ మా మ్మితుడు డాక్షర్‌ గాలి బాల సుందరరావు కలిసి వుండేవాళ్ళం. మా ఇద్దరి స్వభావాలు వేరు. నాది “రాజకీయం' వాడిది “పేమకీయరి. విభిన్న తత్వాలలో నడిచేవి. మా గది ఒక సటథతంగా వుండేది. మా తత్వాలు చూచారుగదా. అందుచేత్క అన్నిరకాల అతిథులు మా గదిలో రాతులు గడిపి మా ఖాతాల్లో హాస్టలులో భోంచేసి పోయేవారు.

ఈ రాజకీయ ఉద్యమాలలో పాల్గొనటంవల్ల, మా కాలేజీ (ప్రిన్సిపాల్‌కు మాతోనూ పోలీసులతోనూ వేగడం కష్టంగా ఉండేది. అయిన్మా నేను ఏమి చేసినా ఒక ఆదర్శం కోనం చేస్తాననీ, ఎక్కడా విద్యార్థుల వల్ల అల్లర్లు లేకుండా చేస్తాననీ ఆయ్‌నకు వమ్మకంవుండేది. అందుచేత, వారికి నా యందు అపారమయిన (ప్రేమ కూడా వుండేది.

నన్ను పోలీసులు ఆఖరు సంవత్సరం పరీక్షలో (వ్రాత పరీక్షలు ఆయిన తరువాత “టిక్టీకల్‌' * పరీక్షల ముందు అరెస్టు చేసి తీసుకువెళ్ళారు. అయితే మా 'ప్రిన్సిపాలు డాక్టర్‌ _టి.యస్‌ తిరుమూర్తిగారు నన్ను విడిపించి పరీక్షకు హాజరయ్యేటట్టు చేశారు. ఆ కేసు ఏదో ఆ తరువాత దాని నడక అది నడిచింది. ఏదో హామీ తీసుకుని కేసు ముగించారు. ఇదీ 1939లో నా ఆఖరి పరీక్ష మధ్య జరిగిన సంఘటన. " కాంగ్రెసు పాలన - విద్యార్థి ఉద్యమంలో

1935 రాజ్యాంగ చట్టం (ప్రకారం 1937వ సంవత రంలో మన దేశావికీ సుమారు పావలా వంతు (1/4),స్వరాజ్యం వచ్చింది. దేశంలో అప్పుడు వున్న పదకొండు రామ్టైలలో ఏడు ర్యాష్టాలలో కాం[గైెసుప్రభుత్వాలు వచ్చిపాయి. దేశంలో స్వాతం[త్య పోరాటంలో ఒక విరామ దశ లభించింది. లభించిన

202 మా తరం కథ స్వపరిపాలన అతి తక్కువే అనేది విజమయినా కొంతపెద్ద ఎత్తున ఎన్నికల సంరంభం, రాజకీయ అధికారం మన దేశవ్రజలు రుచిచూశారు. మన కాంగ్రెసు నాయకులకు కూడా న్వపరిపాలనలో కొంత అనుభవం కలిగింది. [బిటిమ అధికారులు, గవర్నర్లు కూడా పరిపాలనలో ఏమీ అడ్డంకులు పెట్టరని మాట హామీ ఇచ్చినందున కాంగ్రెసు స్వపరిపాలన చేపట్టిన రోజులవి, విద్యార్థులు కూడా చౌలా ఉత్సాహంగా తమ వుద్యమాలు నడిపిన రోజులు. విద్యార్దులుగా మేం మా ఉద్యమాల ద్వారా సాధించదలచినవి 1... పైమ్యూాళ్లలో “డఉటెన్షన్‌ * పరీక్షల రద్దు. 2. _ ఆంధధ్రర్శాష్టం (ప్రావిన్సు) కావాలని పెద్ద వుద్యమం. ౩3. మ(దాసులో పరశువాకంలోని సి.యప్‌.టి విద్యార్థులకు, అప్పుడు మద్రాసులో వున్న మద్రాసు స్కూల్‌ ఆఫ్‌ పెక్నాలజీ విద్యార్థులతో పాటు వారికి డిప్లోమాలను ప్రసాదించవలసిన హక్కు గుర్తించునట్టు చేయుట. 4. ఎప్పుడు ఎక్కడ విద్యార్థులమీద పోలీసు దౌర్హన్యం జరిగినా దానికి “విరనన దినరి నిర్ణయించ్చి (ప్రదర్శనల ద్వారా తీవ నిరనన తెలియచేయడం. (ప్రత్యేక ఆంధ్రరాన్హం కావాలి

మేము 193లో మదానులో ఆంధర్మాష్ట్రం కావాలని జరిపిన విద్యార్థుల ఊరేగింపు మరపురానిది. దాదావు5 కి.మీ పొడుగున బారుతీరి వీధులలో “ఆంధ్రర్యాష్టం కావాలి అనే విసాదాలతో నడిచాం. రాయపేటలోని కాం(ైసు భవనంలో "పెద్ద సభ జరిపాం. డాక్టర్‌ పట్టాభి సీతారామయ్యగారు అధ్యక్షత వహించారు. అంతకు ముందు విజయవాడలో జరిగిన “ర్యాష్ట రాజకీయ మహా సబభానంగతులు “హిందూ”, పత్రికలో ఒక “సింగిల్‌” కారంలో 25 పెం.మీ: పాడుగున మ్యాతమే (ఆ(ప్రధాన విషయంగా) వేశారవి "హిందూ పత్రికను ఆం్భధ్రదేశమంతటా తగులబెట్టారు. ఏ పత్రికా ఆ బెజవాడ మీటింగుకు (ప్రాముఖ్యత ఇవ్వలేదు, అందుచేత, (ప్రతి వార్తాపత్రిక ఆఫీనుముందూ “డౌన్‌ డౌన్‌” అంటూ వినాదాలు చేశాం.ఆ పత్రికలూ ఒక పూర్తి "పేజీ నిండా నాటి రాయపేట కాంగ్రెసు భవనంలో జరిగిన నభా కార్య(క్రమంలోవి వుపన్యాసాలు

చదువులు నాడు - నేడు 293 (ప్రకటించారు. అన్నింటిలోనూ ఒక 25 సెమీ నిడివిగల ఒక కాలంనుండి పూర్తి "పేజీ వరకూ (ప్రకటించారంటే విద్యార్థులు ర్మాష్టంకావాలనే ఆంధ్రుల తవమైన కోర్కైను ఎంత (ప్రచారంలోకి తెచ్చారో స్పష్టమవుతుంది.

ఈ విధంగా ఆనాటి విద్యార్థి రాజకీయ జీవితం, విద్యార్థుల సమస్యలను "పురస్కరించుకుని పనిచేయడం,రాజకీయ చ్రెతన్యానికి కూడా తోడ్చడింది. ఆ ఉద్యమంలో పాలుపంచుకున్నందుకు నేను గర్విన్తున్నా. అదృష్టంగా భావిస్తున్నా. ఇదీ నా జీవిత తపస్సులో ఒక భాగమే కదా, అనే భావనలో. స్టాన్సీ మెడికల్‌ కాలేజ్‌ = మ(ద్రాను

విద్యార్థులుగా వుండే, కాంగ్రెసు గవర్నమెంటులో స్టాన్లీ మెడికల్‌ స్కూలును స్టాన్లీ మెడికల్‌ కాలేజీగా మార్చించాం. ఇదొక పెద్ద విజయమనే చెప్పాలి. దేశం అంతటా వైద్య విద్యా విధానంలో ఒకేరకం డి(గ్లీ ఎమ్‌.బి.బి.ఎస్‌. ఇచ్చేటట్న్లు (వభుత్వం చట్రరీత్యా చర్య తీసుకురావడానికి మన దేశంలో మొట్టమొదటి ఉద్యమం జరిపింది మేము. ఆ తరువాతనే కొద్ది సంవత్సరాలకు దేశంలో వున్న “మెడికల్‌ స్కూలు' అన్నింటివి మెడికల్‌ కాలేజెస్‌గా మన రా (ప్రభుత్వాలు మార్చాయి. ఇది చాలా పెద్ద సంస్కరణే. ఈబాటి వైద్య విద్యార్థులంతా ఆ తరంవారికి బుణపడీవున్నామని భావించడానికి తగిన సంస్కారం. ఈ ముఖ్యమయిన సంస్కరణ రావటం మా “ప్రిన్సివాలు మొద్దలైన వారందరూ ఎంతో ఎదురుచూచిన సంస్కరణ. ఆందుచేత్క దావికి పునాదులు వేసిన మా బోటి వారందరిమీదా చాలా అభిమానంగా వుండేవారు. ఆదీ గురుశిష్యుల మధ్య నత్‌ సంబంధాలు వుండటం వలన కలిగిన సంతోషకరమైన మార్పు.

ఈ మాదిరిగా ఆనాడు కొవసాగిన విద్యార్థి దశ ఎంతో చైతన్యవంతంగా గడిచింది. పాధారణంగా జీవితంలో వచ్చే వివిధ దశలలో “విద్యార్థిదశ చాలా అమృతతుల్యమయినదవి, అందరూ అనుకుంటారు. అది విజమే అయినా జీవితంలో “ఏదశి గొప్పతవం, తె దశది! బాల్యం, యౌవనం, వృద్దాస్యం అవే దశలలో మానవుడు ఆయా దశలలో తగిన విజ్ఞానం పొందుతూ వుంటాడు. అన్ని దశలలోనూ “వృద్దావ్యం' కూడా గొప్పదే. అయితే ఏ వ్యాధి చేతా

294 మా లరం కధ పీడింపబిడకుండా చురుకుగా పవిచేయగలిగి వుండాలి. వ ్భద్దులెన మేధావులు, తమ జీవిత ఆశయాలసు అనుభవాలను తరువాతి తరంవారికి రిలేరేస్‌లో మాదిరిగా అందించి అన్ని దశలలోనూ కూడా కొంత త పేని అదనంగా పొందవచ్చు. ఆయిన్హా తిరిగి విద్యార్ధి దశే అన్నింటిలోనూ ఉత్తమమయినదని (ప్రస్తుతానికి ఒప్పుకుందాం.

ఇలా వా విద్యార్థిదశ నాలో ఎన్నో రకాలసూ ఎర్తిని కలిగించిందనడానవికి సంతోషిన్తున్నా. ఇట్లా మొత్తం అనేకమంది గురువులు నాకు ఆదర్శ మూర్షులెనారు. వారివి గురించి కూడా చెప్పుకుందాం.

11 మా గురువులు 0౮౦ ౧724010915 04: 130005 బం అల! 10 0౪ గబ1608 60కు. |! జళఉ/5 01000008 సిశల క్‌జయంైై3ం301 తంగ 0 టర 110068 26 62003722%) 11189 5001 ఖ6 ౧62020 9౯ గం 002 5* జం 00 0[6330[046610126 1 510) పి!061021 500001. ₹0ల) 6306 (0 52) 51 ఖు శట(౧606 1006 బి౫ | జగ) యా 1076 ౫06 9016031085 9) ౧౫ గల౫౦౧ 50106 1620%65 ౪366 10 ౯౪6 ౧13038 190016 ఇ కలు 01800 స863

= 760 జం! 1606. 20% ౧౦ 54801 ౧0౧౦21 పైింగపకగా టట జరి 2110*06కే. 1 ౪2 2 $ట6ేంగ[ 1426602 9ల౫66 10 4ం 5201ట్ల సి4ంయ1421 ౧౦౮6 ౫ 199-081(ఇ0105 2006911406 గ) 0016, క జరీ 05151206 206 ౪/6 806042 !%602214601% [0 660456 = 1 ౪25 ౯౦91౯06 0 [206 ౧౦౫91616 గంగా! 00 46 00135100%- 1021 000680 46 2002600 05 ౧౫ 1ఇయ65 26 జిం 0౯౧9 [010% 5086000 [0%బజారు ౧౬

గుర్‌ (రృహ్మా గురుర్విమ్హుః గురుర్దేవోమహేశ్వరః

గురుస్పాక్షాత్‌: పరబహ్మా తస్మైశ్రీ, గురవేనమః

మన జీవితంలో, తలిదండ్రుల తరువాత, మన మనస్సుమీద చెరగవి ముద వేయగలిగిన వారు మనకు వివిధ దశలలో “విద్యాబుద్దులు గరపెడివారు మన

296 మా తరం కధ గురువులు! వాళ్ళనే మాష్టర్డు, లెక్కరర్జు, (పాఫెసర్లు అంటాం. పాతకాలంలో ఎనిమిదో సంవత్పరం నిండగానే గురుకులంలో (ప్రవేశించి 18 లేక 20 సంవత్సరాల వరకు గురు శుహవ చేసి శిష్యులు పండితులయ్యేవారు. ఆ కాలంలో కూడా పాతిక సంవత్సరాలకు “పరిపూర్త పండీతులయ్యేవారు.” పరిప్యూర్తత అనేది ఎన్ని జన్మలెత్తినా సాధించటం కష్టంకాబల్టి, ఊరికే పండితులయ్యేవారు. విద్య పూర్తి అయినదని తమ వృత్తులలో (ప్రవేశించేవారు. అలాగే ఈ నాడు కూడా దాదాపు 25 సంవత్సరాలకుగాని, మనం చదివేకోర్పు పూర్తయి డాక్షరుగానో, ఇంజనీరుగానో మనం అనువదించ దరచుకున్న మరో వృత్తి విద్యగాని పూర్తయి ఆధునిక కాలపు పండితుల మవుతున్నాం. అందుచేత, మనం మన జీవితాన్ని [పభావితం చేసిన గురువులను గూర్చి తలచుకొని, దానికి మనసులో (ప్రణామము లాచరించటం మన విధి. పెద ఆవటపల్లిలో ఏడవక్లాసు చదివేటప్పుడు మాకు వారి వీధి ఆరుగుమీద కూర్చో పెట్టి ఇంగ్రీము నేర్చిన సాత్విక స్వభావులు, శ్రీ, లక్ష్మీనారాయణగారు. ఆయన వేసిన పునాదితోనే మూడో ఫారంలో నిరాఘాటంగా చేరగలిగా. సారంగపాణి ఆయ్యంగారు. గన్నవరం హైస్కూలో చదివేటప్పుడు హెడ్‌ మాష్టరుగారు సారంగపాణి

• అయ్యంగారు. ఆయన మ(ద్రాసునుండి గన్నవరంలో పనిచేయడానికి వచా రు. ఆ రోజులలో పెద్ద హైస్కూళ్ళలోను, కాలేజీలలోను, ప్రిన్సిపాల్పుగా లెక్కరర్సు గా పనిచేయడానికి పండితులు ఆరవ(ప్రాంతాలనుండి కూడా వచ్చేవారు. తెలుగువారిలో చదువుకుని ఉద్యోగాలు చేయాలనే జిజ్ఞాస కలవారు చాలినంతమంది ఉండేవారు కారు. అందుచేత అక్కడినుండి వచ్చినా అర్హులైన వారిని మన (ప్రాంతానికి రండని ఆహ్వానించేవారు, అటువంటివారిలో సారంగపాణి అయ్యంగారు ఒకరు. ఆయనను నేను మద్రాసులో ప్రాక్టీసు చేస్తున్న రోజులలో తిరిగి కలుసుకునే భాగ్యం కలిగింది. సారంగపాణి అయ్యంగారు ఎన్నో మంచి (క్రమశిక్షణా (ప్రవర్తనా నియమావళులు అమలు చేసే మనీషి ఇంగ్లీషు బాగా చెప్పేవారు. రోజూ స్కూలు ఫైనల్‌లో ఒక ఆర రావు నిండొ పూర్తిగా చూచి(వ్రాత్క ఇర్టీమలోని ఒక పాసేజి (028286) ఏదైనా నరే వ్రాసుకు రావాలి అనే నియమం చేశారు. దాంతో దస్తూరి, కొంత ఇర్ట్లీషు మననుంచి చదవటం, వస్తాయి. ఏం(వ్రాశాము అనే ప్రశ్నే లేదు. ఏదైనా

మా గురువులు 297 సరే ఒకటి వాశావా లేదా అనేదే ఆయన (ప్రతిరోజూ వేసే వ్రన్న, రుజువు చేసే అంశమూ.

ఆయన జేబులో ఎప్పుడూ ఒక చేతిరుమూలు ఉండేది. ఎక్కడబడితే అక్కడ చీదకూడదని, ఉమ్మి వేయకూడదని ఆయన బోధన. చేతిరుమాలులోకి చీది మడిచి జేబులో పెట్టుకునేవాడు. ఒకవేళ దగ్గుతో బాధపడుతుంళ్షే దగ్గు వచ్చి కళ్ళి వస్తే అది కూడా కర్చిఫ్‌లోనే ఉమ్ముకుని జేబులో పెట్టుకోవాలనేవాడు. ఇహ ఇవే అంత పభమయితే, లఘు శంక్క గురుశంకల గురించి చెప్పనక్కన్లేదుకదా!

మాకు “జనరల్‌ నాలెడ్డి బాగా ఉండాలనేవాడు. అందుచేత ఇర్లీషు "రెండో పేపరులో పుస్తకాలలో లేని ఏదో ప్రశ్న మన (ప్రపంచ జ్ఞానంతో '(వాయవలసిన అభ్యాసంగా ఇచ్చేవాడు. ఆ మాదిరిగా ఆయన మాకు (ప్రపంచ జ్ఞానం కలగాలని పరిసరాలు పరిశుభంగా ఉంచాలని బోధించేవాడు. నాటికీ నేటికీ ఎక్కడబడితే అక్కడ “భాండించి ఉమ్మేవారిని చూస్తోంటే నాకు ఒళ్ళు గగుర్పొడుస్తుంది. వారిని మాటలతో (కనీసం) పాడవాలనిపిస్తుంది. మనకు వ్యక్తిగత శుభం ఎంత ఉన్నా సామాజిక సాముదాయిక్క శుచి పభతలు చాలా తక్కువ, అసలు మన దేశ వ్రజలు, ఉమ్మి వేయకుండా ఉండటం మలమూ(తాదుల విసర్దనకు మరుగుదాడ్లలోకి వెడితే దేశంలో సగం రోగాలు ఉండవు, వ్యాప్తి చెందవు. ఈ నూ(్రాలు సూక్షమయినవే. ఆయితే అవి పాటించడానికి కొంతకాలం సాధన అవసరం. ఆ తీరుగా మనం మన జాతినే తర్బ్చీదు చేయవలసిన ఆవసరం ఎంతేనా వున్నది.

ఆ రోజులలో మాష్టర్గందరూ, పంచె, బూటు *“లాంగుకోటు" పెన తలపాగ్యా మెడచుట్టూ వచ్చేలా బిళ్ళ మడతలో ఉత్తరీయం వేసుకుని హుందాగా ఉండేవారు. ఇప్పుడు ఉపాధ్యాయులు, విద్యార్థులు ఒకే రకంగా ప్యాంటులు బుష్‌కోట్లు వేస్తోంటు ఎవరు చెప్పేవారో, ఎవరు వినేవారో తెలియటం లేదు. అయితే, పాఠాలుగాని సలహాలుగాని చెప్పితే వినేవారి సంఖ్య తగ్గిపోవటం చేత ఎవరు ఎవరో తెలియని దుస్తులు దుస్థితిని గూర్చి ఆలోచించడం అక్కర్లేదు.

నేనెవరిదగ్గిరా నడవడి, శీలమును గురించిన (ప్రవర్తనా పష్మ్యతము (60661 బ6 ౧%జ౩4౯ ౧0౮౪౧౦౫౦) తీసుకోలేదు, అయితే, కాలేజీకి కావాలి

208 మా తరం కధ గనక మా సారంగపాణి గారి దగ్గర నుండే తీసుకున్నా. అది, చాలాకాలం నా స్కూలు ఫెనల్‌ సర్టిఫకేట్లతో పాటు ఉండేది. మళ్ళీ నేను ఇరవయి రెండు సంవత్సరాల తరువాత మ(ద్రాసునుండి విశాఖపట్టణంలో “పఏీడియా(టిక్సు ప్రొఫెసర్‌గా చేరేవరకూ మరి సర్టిఫికెట్టు తీసుకోవలసిన అవసరం కలగలేదు. అప్పుడు మా గురువుగా డిపార్టుమెంటు అధిపతి ఆయిన డాక్టర్‌ ఎస్‌.టి. ఆచారిగారి దగ్గర మరో సారి సర్టిఫెకెట్టు తీసుకున్నా.

సారంగపాణి గారికి నేనంఓ ఎంతో వాత్సల్యమూ అభిమానమూ, నీవు తప్పకుండా గొప్పవాడివి అవుతావు అస్తి. ఆశీర్వచన పూర్తకవాక్కులు పలికేవాడు.

మా లెక్కల మాష్టారు కొంరి సీతారామయ్యగారు ఎప్పుడూ నవ్వుతూ చక్కగా లెక్కలు చెప్పేవాడు. మా మితుడు ఒకడు లెక్కలలో కాపీ కొట్టీ నూటికి ఎనభయి తెచ్చుకున్నాడు. అయిదవఫారం నుంచి పదవక్షాసులోకి (5.5.1.60) వచ్చాడు. మామూలుగా “సింగిల్‌ డిజిట్‌ ' మార్కులు వచ్చేవాడికి అన్ని మార్కూలు రావడంతో “ఏరోయ్‌, వెంకటేశ్వరరావు చాలా మార్కులు వచ్చినయి,సంతోషం. అయితే 'ఆధీరం' గ[౧౦౦|౧౫) చెప్పు అని నవ్వుతూ అన్నాడు. అప్పుడు బట్టీ పట్టానండీ, ఇప్పుడు చెప్పలేనండీ అని వాడు తడుముకోకుండా జవాబు చెప్పాడు. క్లాసంతా నవ్వుకున్నారు. వాడు ఎలా కాపీ కొట్టాడో చెపితే ఆదో పెద్ద కధ అవుతుంది. ఆయితే మా వెంకటేశ్వరరావు చాలా (ప్రపంచ జ్ఞానం కలవాడు, చదువులో తెలివి తేటలకీ, ఆ తరువాత జీవితంలో అనుసరించబోయే వృత్తిలో పెకి రావడానికీ ఏమీ ఎక్కువ సంబంధం లేదు. తరువాత్క మా వెంకటేశ్వరరావు, విజయవాడలో యుద్ధకాలంలో “నేతాజీ హోటలు పెట్టి ఛాలా డబ్బు సంపాదించాడు. వాళ్ల అమ్మగారు కూడా మేంచదువుకుండే రోజులలో “పూటకూళ్ళు' పెట్టది. నెలకు 10 రూపాయలలో మూడు పూటలా కడుపునిండా భోజనం పెళ్స్టేది. ఆవిడపేరు రోళమ్మగారు. 'రోళమ్మగారి పూటకూళు ఎ' (హోటల్‌ కాదు) అంటే ప్రసిద్ధిగా ఉండేది. ఆ రోజులలో ఇప్పుడు ఎంతో "పెద్దదలున గన్నవరం (కృష్ణాజిల్లా) లో ఒక మిఠాయి నర్భయ్యగారి కొట్లోనే “ఇడ్లి” కాఫీ ఇచ్చేవారు. ఇప్పుడు ఉన్నన్ని కాఫీ హోటళ్ళు అప్పుడు లేవు. ఇప్పుడు బను ౧ రూట్లు హెచ్చిన తరువాత, జనాభా పెరిగిన తరువాత," ఎన్నో ఆధునిక ఫలహారశాలలు వెలిసినాయి.

మా గురువులు 299

మాకు ఒక సెన్సు మాష్టరు గారు ఉండీవారు. ఆయన పేరు జ్ఞాపకం రావటంలేదు. కాని ఆయనను ఎందుకో “బ్యూరెచ్టు' గారని హేళన పేరుతో పిలిచేవారు. వినిపించీ వినిపించనట్టుగా ఎక్కడి నుండో “బ్యూరెట్టు' అని వినిపిస్తే ఆయన కుత కుత ఉడుక్కుని కొంత ఉగుడయ్యేవాడు.

మూడవఫారంలో ఉండగా నాగభూషణం మాష్టరుగారు మాకు జ్యాగఫీ చెప్పేవారు. ఆయన నెత్తిమీద "“మొట్టికాయ' మొఫ్టేవారు. “ఒరేయ్‌' ఇలా రా అని “తన కుడిచేతి మధ్యపాడుగువేలును మడిచి చూపిస్తూ “ఒరేయ్‌ ఈ వేలుకొన్ని వేల తలకాయలను గట్టిగా తట్టి రుచి చూచిందిరా" అని మొట్టికాయ మొట్టితే తల చిల్లు పడేటట్టు “ఎక టకి మనేది, అప్పుడప్పుడు బెత్తంతో కూడా ఎందుకో కాని కొట్టవాడు. ఒక రోజున మా క్లాసులో ఒక వయసు వచ్చి పొడుగుగా ఉన్న లక్ష్మణరావు అనే కుుర్రవాడిని చెయ్యి పట్టమని కొట్టు బోయాడు. వాడు ధ్రైర్యంచేసి ఆయన చేతిలోని బెత్తం లాక్కుని కొట్టటాన్ని గురించి తన నిరసన తెలిపాడు. ఆ రోజులలో హైస్కూలు మాష్టర్లకు పిల్లలను కొస్టీ ఆలవాటు ఉండేది. ఇహ ఎలిమెంటరీ న్కూలులో అయితే చేతిలో బెత్తం లేందే మాష్టరు కాదన్నట్లు ఉండేది. ఇప్పుడు అవన్నీ అదృశ్యమయినాయి. కాస్తా కూస్తో (క్రమశిక్షణ పేర భయపెడతారే కాని కొట్ట అలవాటు పోయింది. తరువాత, తరువాత నేనెక్కడైన ఏ మాష్టరు గారి చేతిలోనైనా బెత్తం కనిపిస్తే అది ముందర పారెయ్యండని చెప్పేవాడిని. ప్రతి హెడ్‌ మాష్టరు గారి దగ్గర పెద్ద "పేముబెత్తం' (యిల) వుండేది. ఇదీ ఆనాటి (కమశిక్షణ'. శిక్తించే అనాగరిక (కూర విధానము కోచనీయము.

డెబ్బయి ఎనభయి సంవత్సరాలముందు గోడకుర్చీలు, కోదండం మొదలైన శిక్షలు రాటుదేరిన అల్లరి చేసే పిల్లలకు విధించేవారు. "కోదండం అంటే కుర్రవాడీని ఒక దూలాన్ని పట్టుకుని వేలాడమని, కీంద మంటలుగాని ముళ్ళుగొని "పెప్టేవారుట. అది వదలటానికి కురవాడీకీ (పాణభయంకదా. అవి అతి [కూరమయిన శిక్షలుగా చిన్నవారి మనస్సుమీద భయంతోపాలు, తిరుగుబాటు మనోభావాలు కూడా ఏర్పడి పెద్దవారయ్యేటప్పటికీ వారికీ నేరాలుచేసే మానసిక స్థితి కలుగుతుందనటంలో సందేహం లేదు.

మా వెంకటాచారి మాష్టారుగొరు, హిస్టరీ చెప్పేవారు. చాలా శాంతంగా దయగా వుండేవారు. వారు “వాచ్‌ మార్కు" సిగరెట్టు పేల్చేవారు. ఆ రోజులలో

300 మా తరం కధ పెద్దలు సిగరెట్టు తాగటం అందులో మాస్టరుగా ఉన్నవారు తాగటం ఆదర్శ్మవాయంకాదనుకునేవారు. మా వెంకటాచారి మాస్టారు సిగరెట్టు తాగుతారంచటే మాకు ఆశ్చర్యంగా ఉండేది. ఆయన సిగరెట్టు చేతికి లోపలవైవుగా పట్టుకుని పెకి కనిపించకుండా ఉంచి పాగపీల్చేవారు. అందుచేత ఆ పాగ వదులుతున్నప్పుడు చూస్తేగాని ఆయన చేతిలో సిగరెట్టు ఉన్నట్టు ఎవరికీ తెలిసేది కాదు.

ఆ రోజువచ్చే సిగరెట్లలో వాచ్‌ మార్కు. సిగరెట్టు అన్నిటికంటే చౌవకగా ఉండేది. ఇతర (బాండు “బీయర్స్‌' (36౫ - ఎలుగుబంటి మార్కు) 'సిజర్వు" 'కాఫ్టైన్‌, “విల్పు' మొదలెన ఇరీదయిన సిగరెట్సు కూడా ఉండేవి. ఈ వాచ్‌ మార్కు సిగరెట్టు ఒక “కానీ'కీ అయిదువున్న పెట్టి వచ్చేది. ఈ సిగరెట్టు ఎక్కువ "కిక్కు" ఇస్తుందనేవారు. చిన్న ఫారాలలో మేంకూడా ఒకటిరెండు సిగరెట్టు కొనుక్కుని మిితులం కలిసి ఊరి బయటకు పోయి చాటుగా కాలుస్తూ ఉండేవాళ్ళం. ఆదీ ఆనాటీ సిగరెట్టు చరిత. ఇంకా ఎంతో [వ్రాయవచ్చుకాని మళ్ళీ మన గురువుల సంగతికి వెళదాం.

తోలేతి సుందరరామయ;గొరు

అప్పుడున్న మాసష్టార్లలో కొంతమంది పార్టీలుసడి సారంగపాణి గారితో విరోధంగా (ప్రవర్తించటం వళ్ల, సారంగ పాణిగార్ని (టాన్సఫరుచేసి అప్పటికి నర్చపూరు “బైలర్‌" హైస్కూలులో వనిచేసీ పేరు పొందిన వారిని హెడ్‌ మాస్టరుగా తీసుకు వచ్చారు. ఆయన పొడుగ్గా బౌగరవాలుడు మీసాలతో గంభీరంగా ఉండేవాడు. ఆయన బూట్లు చేసి టకటక మనే శబ్దంతో ఆయన హైస్కూలు వరండా అంతా ఒకటి రెండు సార్డు గస్తీ తిరిగి విద్యార్థులంతా ఏం చేస్తున్నారో తనిలీ చేసేవారు. వచ్చిన రోజునే న్కూలు ెఫనలు క్కురవాడు ఒకడు పాఠంచెపుతూ బోర్డు వైపు తిరిగి లెక్కలు చేస్తున్న మా నిడమర్తి సత్యనారాయణ మాష్టారు తెల్లటి ఇద్దరు కోటు మీద పెన్ను విసిరి ఇంకు చల్లడమనే వేరం జరిగింది. ఎవరు చల్లారో సాక్ట్యం ఆధారం ఏమీ లేదు. అయినా, ఆ ముందు బెంచీలో ఉన్న ఇద్దరు ముగ్గురిని పిలిచి మ్కూలులో ఉన్న పిల్లలనందరిని సభచేశారు. ఆ సభ మధ్య రెండు ఎత్తైన బెంచీలు ఎదురుబొదురుగా వేసుకుని

మా గురువులు 301 ఒకదానిమీద కురవాడు రెండవదానిమీద గంభీరవేషధారి. అయిన సుందరరామయ్య మాష్టరు గారు నుంచున్నారు. ఈ దువ్పవర్తనను సహించేది లేదనీ, ఒక్కాక్కరి జాతకంలో అల్లరిచేసినప సఎడల్లా ఒక బ్లాక్‌ మార్కు (3161 సజు పడుతుందనీ మూడు బ్లాకు మార్కులు పడ్డవారికి స్కూలు నుండి ఉద్దాననే జైనీ ఉపన్యాసం ఇచ్చారు. తరువాత (ప్రతి చేతిమీద మూడేసి దెబ్బలు కొట్టి ఫభ ముగ్‌రచారు. ఆ రోజులలో 'ష్కూలు ఫెనల్‌” క్లాసులో కొంత పెద్ద వయసు వాళ్ళు ఖ అంటే 18, 20 సంవత్సరాలవాళ్ళు కూడా ఉండేవారు.14 15 సంవత్సరాలున్న మేము వారి ముందు చాలా చిన్నగా కవిపించే వాళ్ళం. అలా ఆనాటి సభ ముగిసిన తరువాత పిల్లలకు ఆయనను చూస్తే హడలుగా ఉండేది. అయినా పదవక్షాసుకు వచ్చేటప్పటికి మాస్టార్ల భయం కొంత లగ్గేది. ఎందుకంటే ఆఖరి పరీక్షల ఫలితాలు వారిచేతులలో లేవు కాబట్టి. గూడకట్టు ఎవరూ కట్టుకో కూడదు ఎందుకో నేను పదవ క్లాసులోకి వచ్చిన కొత్తలో ఒక రోజున గూడకట్టుతో తలకేదో తువ్వాల చుట్టి చూడటానికి రౌడీవేషంలో కనిపిస్తూ వచ్చా. అయినా పదవక్లాసులోకీ వచ్చేశాననే 'గోరోజనం' కూడా కొంత కారణం అయివుండవచ్చు. ఆయన వరండాలో చూశారు. నన్ను చూచి “ఏరోయ్‌'పదవక్లాసులోకి వచ్చానని ఏమన్నా పాగరెక్కిందా అని ఆరిచారు. అంతే. ఆ గూడకట్టు ఊడిపోయి బల్టు తడవలేదు గాని, మరి అలా ఎప్పుడూ గూడకట్టు కట్టుకున్నల్లు గుర్తులేదు. ఆ రోజుల్లో పెద్దమనుమ్యులు ఎవరూ గూడకట్టుకట్టవారు కాదు. సుఖరోగాలు తగిలిన వారు మాతమే గూడకట్టు కట్టవారని (ప్రతీతి. అందుచేత గూడకట్టు కల్దీ బయటకు వచ్చాడంట రౌడీ అని భావించే రోజులవి. అందుచేత మా సుందరరామయ్య మాస్టారు కోప్పడటంలో తప్పులేదు. సారంగపాణిగారి వలె కాకుండా సుందరా మయ్య మాష్టారు బాగా "కారా కిల్లీ అంకే పాగాకు కిల్లీ' వేసేవారు. “కారాకిల్లీ' వేసేవారికి నోటినిండా “ఉమ్మి వన్తుంది. దానిని వోటిలోనేడంచి, ఉంచి బయటకు ఉమ్మేస్తారు. సుందరరామయ్యగారు, మాకు “బి [గూపవు' సబ్టెక్సు చెప్పేవారు. పాఠాలు చెపుతూ "కారా కిల్లీ నములుతూ ఉండేవారు. కొంతసేపయిన తరువాత బోటిలో చేరిన ఎ(రటి లాలాజలాన్ని కీటికీలోంచి అవతలకు ఒక చిమ్మే

302 మా తరం కధ గొట్టంలోంచి కొట్టినట్టు పెద్ద ధారగా ఉమ్మేశేవారు. ఆ దృశ్యం ఇంకా నా కళ్ళలో మెదులుతూనే వుంది. "

“ది.(గ్రూప్‌ సబ్దక్టును గురించి ఒక మాట చెప్పాలి. ఆ రోజులలో పదవక్షాసుకు “బి.(గూపు సబ్జెక్టు' అని వూరికే జ్ఞానం కోసం చెప్పేవారు. పరీక్షలు ఉండేవి కావు. అవి (బిటిషు హిస్టరీ రెండవది 'ఫజియాలజీ' సుందరరాయ్య గారు చెపుతున్నారు. కాబట్టి (శ్రద్దగా కదలకుండా కూర్చుండేవారు. అంతేకాని సబ్జక్టుమీద భక్తి రక్తి అనేవి ఎవరికీ ఉండేవి కావు.

సంవత్ప్సరాంతంలో బడీ తెరవగానే ఐదవక్షాసు ఫలితాలు మొదటు అయిదవ ఫొరం వరకు స్కూలు పరీక్షలే కాబట్టి ఫలితాల పట్టా తెచ్చి “పాస్‌” (029) “ఫెయిలు'(1211) లిస్టు చదివేవారు. అది హెడ్‌ మాస్టరుగారే చదివేవారు. దాదాపు నూటికి 90 శాతం ప్యాసు అయ్యేవారు. అంతా చదవటమయిన తరువాత సుందరరామయ్యగారు, ఒక చిన్న గంభీరోపన్యాసం ఈ విధంగా దంగేవారు.

“మీరంతా మీ స్వశక్తివన్ల వ్యాను అయ్యారనుకునేరు, ఈ పాసయిన వారిలో నూటికి ముప్పయి వంతులు మందే తమంతట తాము వ్యాసయ్యారు. మరో ముష్పయివంతుల మందిని పూతతగేతోశాం. మిగతావారిని పెకితన్ని పంపాం. అంటే పె క్లానులోకి "పుట్‌* బాలును తన్నినట్టు తన్నితే పోయారు. అందుచేత మీ అంతటమీరు ప్యాసయ్యారనుకో బోకండ్కి” అని హెచ్చరించి, వోలులోంచి ఆయన వాణి (ప్రతిధ్వనులు సమయకముందే నిషమృమించేవారు. బాగా చదవండీ. ఇహముందు వెధవల్లారా అనకుండా మరో భాషలో ఆయన ధోరణిలో చెప్పారని ఇప్పుడు నవ్వు వస్తోంది. ఆయితే, ఎంత కొట్టేనా తిల్టేవా, ఆనాటి మౌష్టర్లకి తమ శిష్యులు 'వైకిరావాలనే అభిలాషా (ప్రేమే కారణం. మరి ఒక్కాక్కరిది ఒక్కాక పద్దతి. ఈ రోజులు వేరు, మా తరం రోజులువేరు. వేటికి అవే మంచవీ ఆ కాలానుగుణము ను కోకపోతే మనశ్శాంతిఉండదు. విద్య అనేది మనో వికాసానికి కదా! ఆ మనసు ౧) కలకాలం వికసిస్తూ ఉండాలని ఆశిద్దాం.

కాకీనాడ కాలేజి విశేషాలు ఇదివరకే (వ్రాశాను. ఇహ మెడికల్‌ కాలేజీలో మమ్ముల (ప్రభావితులను చేసిన గురువుల గురించి చెప్పుకుందాం. కాలేజీ విశేషాలు కూడా అనుబంధంగా చెప్పుకుందాంలెండి!

మాగురువులు . 3౩03 మెడికల్‌ కాలేజీ దశ

మెడికల్‌ కోర్పులో మొదటి రెండు నంవత రాలు అనాటమీ ఫిజియాలజీ ముఖ్యంగా చెబుతారు. “ఆనాటమీకి కృవ్ణయ్య గారని మా లెక్కరర్‌. చాలా చక్కగా చెప్పారు. ఆయన కూడా “సూటు మీద తలపాగా "పెట్టుకునేవారు. కన్నడ (ప్రాంతానికి చెందినవారు. అప్పుడు మదానురాష్టం ఉమ్మడి రాష్ట్రంగా ఉండేది. 'మలయాళీలూ, కన్నడులు, తమిళులు, తెలుగువారు ఆంతా కలిసివుండేవారు. పెద్ద పట్టణంలో చదివితే మనకు కూడా చదువుతోపాయి ఒక విధమైన విశాల దృక్పథం ఏర్పడుతుంది. ఇతర (ప్రాంతీయ భాషల వారితో పరిచయం ఏర్పడుతుంది. మ(దాసువెళ్ళిన కొత్తలో నా ఒక్కడికే “తమిళం' రాదని అనుకునేవాడిని. మిగతా (పాంతీయులను చూచిన తరువాత, మనతో పాటు “తమిళం' రానివారు మిగతా “కన్నడులు' 'మలయాళీలను చూచ్చి నాతో ఇతరులు కూడా ఉన్నారని సంతోషించా!

రోజూ క్లాసులకు వెళ్తేవాడినిగాని, ఏయే పుస్తకాలు, చదవాలో సరి ఆయిన సలహాలు ఇచ్చేవారు కూడా ఉండాలి అనిపించింది. నేనేదో బడికి పోవటం వారు చెప్పన 'నోట్పు' చదవటంతప్ప ముఖ్యంగా “ఫజియాలజీ' 'బక్‌న్టు (510108౧900 అంపే పాఠ్య పుస్తకంలేదు. పరీక్ష ఇంకా రెండు మూడు నెలలు వుంది. అప్పుడు ఒక సంఘటన జరిగింది.

మా “ఫిజియాలజీ లెక్చరర్‌ డాక్టర్‌ ఆళహసింగరి మాష్టరుగారు ఉండేవారు. ఆయన ఎప్పుడూ, ఆ రోజులలో కూడా ఇద్దరే వేసేవారు. ఇద్దరుసూటు, తలపాగా ధరించి బహు నెమ్మదిగా ఉండేవారు. ఆంధ్రా సంఘానికి అధ్యక్షులుగా ఉండీ మా అందరి చేతా నాటకాలు వేయించేవారు. అవన్నీ బాగానే ఉన్నా చదువులు కూడా సరిగా ఉండాలికదా. రెండేళ్ళయినా ఇంకా నేను పుస్తకం కొనలేదు. పరీక్షలు దగ్గిరకొచ్చినయి. ఫిజియాలజీ [పాక్టికల్‌ " క్లాసు నడుస్తోంది. మా ఆళహసింగరి మాస్టారు అందరివీ (ప్రశ్నలు వేస్తూ వారు ఎంతవరకు 'సట్టెక్టు లో (ప్రవీణులయ్యారో అని పరీక్ష చేసుకుంటూ పోతున్నారు. నా దగ్గరకు వచ్చారు. ఆ ప్రయోగం మసం తినే అన్నం కడుపులో పొందేమార్పులను గురించిన (ప్రయోగం. ఆయన మెల్లిగా కాసేపు నిలబడి నన్ను కొన్ని (ప్రశ్నలు వేశారు. నేను సరిఅయిన సమాధానాలు చెప్పలేకపోయినా ఆయన ఏమీ

౨04 మా తరం కధ అనలేదు. మెల్లిగా నిన్ను బాధపెట్టి (ప్రయోజనం లేదు.(౧౧6౮% $ ౧0 ౪56 ఇంగా/1౧8 ౪10 0౪) అని మెల్లిగా అని నా తరువాత ఉన్న విద్యార్థి దగ్గరకు వెళ్ళారు. ఆయన మెల్లిగా అన్నా ఆ వాక్యం వాకు ఒక రామబాణం తగిలినంత బాధను కలిగించింది. నేను సరిగా చదవక పోబట్టిగదా అలా అన్నారని నాలో ఒక జ్యోతిని వెలిగించినట్లయింది. ఆందులో మా 'ఆళహసింగరి మాస్టారు" వల్ల మాట పడటమంటే అందులో అంత మార్షవంగా ఆయన నాలోని అవివేకాన్ని సంబోధించారంటే ఎంతో బాధ కలిగింది. వెంటనే బ్యాంకుకు పోయి డబ్బు తీసుకుని రిక్షా ఎక్కి (బాడ్వేకిపోయి పుస్తకాల షాపులో ఫిజియాలజీ సెక్స్‌బుక్‌ పదకొండు రూపాయిలకు కొని ర్మాతంబవళ్ళు చదివి పరీక్షలో కృతార్జుడ్ని అయ్యాను. ఆయన అన్న వాక్యం యీ నాటికీ వాకు జ్ఞాపకం ఉన్నదంటే అది ఆయనయందు మాకున్న అపార గౌరవం. ఆయనకు విద్యార్థుల యందు వున్న (శద, (ప్రేమలు కారణం. మా అళహసింగరి మాష్టారు ఇద్దరు ధారణతో మాకెంతో ఆదర్శ[ప్రాయులుగా కన్చించేవారు, (బిటేమవారి ప9పాలనా కాలంలో గవర్నమెంటు ఉద్యోగస్టులు అందులోనూ ఉన్నత ఉద్యోగాలలో ఉండేవారు, థిద్దరు వేయటంచాలా అరుదు. ఆ అర్నుదైన వారిలో మా అళవసింగత మాస్టారుగారు ఒకరు. అందుకే ఆయన మాటలంటే మా అందరికీ అపార గౌరవం.'మంచి గొడ్డుకో దేబ్బ, మంచి మనిషీకో మాటి అనే ఆర్యోక్తి ఆనాడు మా మాస్టారు వాక్కు నాలో కలిగించిన చైతన్యానికి కారణమైంది.

“అనాటమీలో” ట్యూటర్వుగా ఉండే వారిలో, అప్పలనాయుడుగారుండే వారు. బొామికెలను గూర్చి (శ్రద్దగా చెప్పేవారు. మరొకరు, డాక్టర్‌ మొదలియారుగారు. ఆయన అల్సురి సీతారామ రాజును బంధించుటకు వెళి సన రిజర్వు కాన్‌ స్టేబుల్‌. ఎ మలబారు ెజిమెంటుతో డాక్టరుగా వెళ్ళారుట. అది ఆయనే చెప్పారు. అల్లూరి సీతారామరాజును కాల్చి చంపారని ఆయనను తాను చూచానని సీతారామరాజుగారు (ప్రజలు అందరూ అనుకుంటున్నట్లుగా జీవించిలేరని చెప్పారు. ఆదీ ఆయన నాకు కలిగించిన ఆదనపు విజ్ఞానం. స్టాన్తీ కాలేజీలో _వెద్య విద్యార్దిగా

వైద్య విద్యలో మూడవ సంవత్సరం వచ్చేటప్పటికి చేతిలోకి డక్టర్‌ చిహ్నమయిన "స్టెతాస్కోపు' వస్తుంది. పేషంట్టుగా ఉన్న వారికి 'సేవజేసే

మా గురువులు 305 నర్చులు వగెరాలు నాతో కలిసి బిమ్‌గా పనిచేసే అవకాశంతో సంతోషంగా కాలం గడుస్తుంది. వైద్య విద్య శిక్షణలో ఎంత విరామం ఉన్నా ఎప్పుడూ డాక్టర్లు కష్టపడవలసిందే. ఊళ్ళో ఉన్న కాలేజీలన్నిటిలోకీ మెడికల్‌ కాలేజీ విద్యార్థులే చాలామంచి దుస్తులు వేసుకుంటారని (ప్రతీతి. “ది బెస్టు (డ్రెస్‌డు పీపుల్‌" అనే (వక్యాతి ఉండేది. పైనుంచి చూచేవారికి “అబ్బా ఎంత ఆద్భష్టవంతులురా" అనిపించినా వారికి ఈ చదువులో బాధలు మెండు. ఉపోద్దాతంగా ఈ ఒక్కమాట చాలు. ఇంక అక్కడ మాకు ఆదర్శప్రాయంగా కృషిచేసిన గురువులను గురించి (వాసుకుంబా, |

అక్కడ ౬ణె.సి.పాల్‌ అని, మాకు మూడవ సంవత్సరంలో పారాలు మొదలు పెట్టారు. ఆయన ఇక్కడ మన ఆంధ రాష్టైనికి 1976 సంవత్సరంలో గవర్నరుగా ఉన్న కె.సి.అ(బవమ్‌ గారి జ్యేష్ట సోదరుడు. ఆయనకు నేనంటే ఎంతో అభిమానం. ఆయనే డయాబిటిస్‌' నిపుణులు అంశే అతిమూ[తవ్యాధి, (మధుమేహం) అనే ఆ వ్యాధిచికిత్సలో నిపుణుడు. చాలా రోజులు లండన్‌ లోని' గెస్‌ 'హాస్పిటలులో తర్బీదుపాంది వచ్చారేగాని డిగ్రీలేమీ సంపాదించ లేదు. ఆయినా, అప్పటిలో “'డయాబిటిస్‌” వ్యాధి స్పెషలిస్టుగా ఆయననే ఊరివారంతా సంప్రదించేవారు. మనకు 1937లో కాంగ్రెసు (ప్రభుత్వాలు వచ్చిన తరువాత శ్రీ, బులుసు సాంబమూర్తిగారు అసెంబ్లీ స్పీకరు అయ్యారు. ఆయనకు “డయాబిటిస్‌' వ్యాధి ఉండేది. సాంబమూర్తిగారు “డాక్టర్‌ పాల్‌' గారి సలహోాప్రకారం ఆహారంలో అన్ని పదార్థాలూ ఒక ముద్దగా గిన్నెలో కలిపి, చెంచాతో తింటూ వుండేవారు. అది 'డయాబిటిస్‌' చికిత్సలో ముఖ్యమయిన పరిమిత ఆహారం అనే చికిత్సా విధానం. తరువాత “ఇన్‌ సులిన్‌ ఇంజెక్షన్సు. ఈ "రెండినీ ఆయన అనునంధానంచేసి వాడేవారు. ఈ సంఘటన “డా!వాల్‌' గారు కాంగ్రెసు వాదులకు, అందుమూలంగా నాకు, సన్నిహితులుగా ఉండేవారు.

కార్యగైెసు గవర్నమెంటు వచ్చింది కదా! అందుకని, విద్యార్థులలో జాతీయ భావాలు ఎక్కువగా పొంగుతూ ఉండేవి. ఆంతవరకు మెడికల్‌ కాలేజి ప్రిన్సిపాల్స్‌ గా ఇం్లీము దారలే ఉండేవారు. 1939లో మొదటి సారి మా కాలేజీకి డా! టి.యస్‌. తిరుమూర్తి (0౯ 7.5. 2౧6గగ0 గారు మ(దాసు మెడికల్‌

306 మా తరం కధ కాలేజీకి, డాక్టర్‌, లక్ష్రణస్వామి మొదలియారును సర్‌ నియమించారు. (క్రమంగా దొరలు అన్ని ఉన్నత పదవులలోనుండి నిష్కమించారు. మా గరువులు, 'ప్రన్సివాలు, డాక్టర్‌ తిరుమూర్తి కూడా (ప్రధమ బారతీయ టప్రిన్సిపారిని చెప్పానుగదా! ఆయనకూడా జాతీయ వాదిగానే ఉండేవారు. ఆయన వచ్చిన కొద్దిరోజులకే ఒక గొప్ప సంచలనం మా కాలేజీలో జరిగింది. దానికి నేనే సారధ్యం వహీంచా, మాకు అప్పుడు అయిదేళ్ళు చదివిన స్టాన్లీ మెడీకల్‌ స్కూలువారికి, కొత్తరకం “డిప్లమో" (0101003 ఇవ్వాలని అందోళన చేస్తున్నాం. అంతకు ముందు ఆకోర్సు నాలుగు సంవత్సరాలు చదివిన పాత వారికిచి నట్లు 134.2. ౬106001316 సి0641021 206౮0౧౦౧) వద్దని సరిఅయిన కోరికే కోరాం. దానికి మా (ప్రీన్సివొలు మద్దతు కూడా వుంది. అయితే, మా ఆందోళన మాతం సాగుతూనే వుంది. అప్పటికింకా (బిటీమ (ప్రభుత్వం బలంగానే ఉంది. ఆ తరువాతనే 1939 కాంగ్రెసు గవర్నమంట్‌ రాజీనామా ఇచ్చింది. (బీచీష్‌ (ప్రభుత్వానికి జీవన్మరణ సమస్య అయిన రెండవ (ప్రపంచయుద్ధం తీవ్రంగా జరుగుతున్న రోజులలో. వార్షికోత్ప్చవం

మా కాలేజిడే (వార్షికోత వం) జరుతులతోంది దానికి ఇం్రీషు దొరగారెన సర్టన్‌ జనరల్‌ (58స00౧86%011) ఈ రోజులలో డైరెక్టర్‌ ఆప్‌ మెడికల్‌ సర్వీసెస్‌ (0.1.5) అంటున్నాం. ముఖ్య అతిధిగా ఉండటానికీ వస్తున్నారు. అయితే, విద్యార్థులంతా నభకు. వెళ్లకుండా బహిమ్మరించటానికి నిశ్చయించుకున్నాం ! ఆ సందర్భంగా బహుమతులు ఉంచ్చుకునే వారు తప్పకుండా బహీమ్మరించేటట్లు చేశాం. ఇహ ముఖ్యఆతిధి బహుమతులు ఉంచ్చుకునే వారు ఎవరూ లేకపోతే, ఆ సభ అవమానంగా ముగిసినట్టువుతుంది కదా! సభ జయప్రదంగా జరపటానికి అల్లర్లు లేకుండానూ మధ్య మధ్య సి,ఐ.డీ లను కూర్చోపెడుతున్నామని ఒక సి.ఐ.డి వచ్చి మా వార్డెన్‌ తో చెప్పి వెళ్లాడు. నేనక్కడే కూర్చున్నా. అయితే, ఆ పోలీసు వాడికి నేనెవరో తెలియదు. అందుచేత ఆ రహస్యం నా చెవులో పడింది. ఆ సంగతి మనస్సులోనే పెట్టుకుని, విద్యార్థులను మాతం వెళ్ళవద్దని చెప్పి, ఆనాడు రహస్యంగా జరిగిన సభలో కూడా చెప్ప ఆ నభ ముగించా!

మా గురువులు 307 మరునాడు సాయం[తం మీటింగు! ఆ (క్రీందచి రోజుమా “లెక్చెరర్లు” అంతా మా పహాోస్టలుకు వచ్చారు. వారంతా మాకు పరీక్షలు చేసేవారే. (౫301205). మధ్యమధ్యలో మన టీచర్హంతా పరీక్షాధిపతులు అందులో ఆరోజులలో ఎవరేనా దురదృష్టవశాత్తు వారితో దెబ్బలాడితే ఇహ మెడికల్‌ కాలేజీకి స్వస్తి చెప్పే, వెళ్ళిపోయి మరోవృత్తి చూసుకోవలసిందే. అంతమంది ఎగ్జామినర్సు అంతా మా పరీక్షాధిపతులు హాస్టలుకు సరాసరి వచ్చారంకు హాస్టలు చర్మితలో అదివరలో ఎప్పుడూ జరగని పని. వారికి కుర్చీలువేసి చుట్టూతా విద్యార్థులంతా చేరారు. మా మాస్తార్లలో కేస్తన్‌ కృష్ణస్వామి, కె.సి.వాల్‌ మొదలైన మా మెడిసిన్‌ ఎన్జామినర్లు ఉన్నారు. వారు అందరూ విద్యార్థులను ఉద్దేశించి మీ బాధ ఏమిటి? ఎందుకు రేపు నభ బహిమ్మరిస్తున్నారు? అని అడిగారు. కాని ఎవ్వరూ జవాబు చెప్పలేదు. కొద్దిరోజులలోనే "పెద్దపరీక్షలు ఉండటంచేత నేనుల్మెబెరీలో చదువుకుంటూ కూర్చున్నా. ఇక్కడ హాస్టలులో జరుగుతున్న భాగోతం నాకు తెలియదు. ఎవరు ముందుకు వచ్చినా వారికి పరీక్షలలో హాని జరగుతుందనే భయంతో మాట్లాడకుండా నుంచున్నారు. అయితే అందరూ తిరుమల రావు ఎక్కడ ఉన్నాడో చూడండని నన్ను లెబరీలో పబ్టుకువి అక్కడికి తీసుకువెళ్ళి నన్ను మా లౌక్పెరర్ల ముందుకు తోశారు. నేను అన్నింటికీ సిద్ధమేనని, అందరికీ తెలుసు. అందుచేత, మా మాస్టార్లను ఉద్దేశించి మాకు కావలసింది మా “డిప్లామా” 1..&44. నుండి (0.1.5. (౨1010౧41 46610106 & 5[్యూంగ) అని మార్చవలసిందని. అయితే, వీరంతా మీరు వారిని పరీక్షలలో తప్పిస్తారే భయం వరన ముందుకు రావటంలేదు, అందుకే “సర్జన్‌ జనరల్‌” సభను బహిమ్మరించటానికి నిర్ణయించాం. అయితే వద్దామనుకుంట ఆ సభలోసి.ఐ.డిలు కూర్చుంటారని నాకు రూఢీ ఆయిన సమాచారం ఉంది. అది మీకు తెలియక పోవచ్చు. అందుచేత ఈ పరిస్టితి ఏర్పడిన నందర్భంలో ఎలా రమ్మంటారు? అని అడిగాను. నాకు, మీరు పరీక్ష తప్పిస్తారనే భయంలేదు. తప్పిస్తే వెళ్ళి నా భూమి దున్నుకుని (బతకటావికి నిశ్చయించుకున్నాను. కాబట్టి, 'మీముందర అందరి మనస్సుల్లో ఉన్న సంగతి చెపుతున్నానన్నా. దాంతో మా మాస్టార్డు ఆశ్చర్యపోయి, అలా ఎన్నటికీ జరగదు. అయితే, పోలీనులు వస్తారని మాకు తెలియదు. ఒకవేళ 'అలాంటి

308 మా తరం కధ ప్రయత్నం ఉంటే వారు రాకుండా మేం హామీ ఇస్తున్నాం. అని డాక్టర్‌ కె.సి.పాల్‌. గారు, ఇతరులు హామీ ఇచ్చారు. ఆ హామీ నేనంగీకరించి, ఆ మధ్యాహ్నం విద్యార్థుల మీటింగు కాలేజీలో ఏర్పాటువేశా. అక్కడ మా (ప్రన్సిపాలు, డాక్టర్‌. టి.ఎస్‌.తిరుమూర్తిగారు, మాకు కొత్త డిప్లామా ఇచ్చే (ప్రయత్నానికి నా పూర్తి సహకారం ఉంటుందని హామీ ఇచ్చారు. అప్పుడు వారిచ్చిన హామీని పురస్కరించుకొని వారి సలహాసనసహాయం మనకు తప్పక ఉండాలి కనుక్క మనం సభకు హాజరు కావాలని ఉద్బోధించి, ఏ సమ్మెనయినా ఆరంభించటం తేలిక. కాని, ఒక విధంగా ముగించాలంటే అంత సులభం కాదు. అందులో సమ్మెకు కావలసిన కోర్కెలు ముందు తీరుస్తారనే హామీతో తృప్తి చెంది ముగించటం మరీ కష్టం. అదే పరిస్థితి వచ్చింది అప్పుడు. ఒకడు లేచి సమ్మె జరగాలిసిందే అని గంభీరంగా చెప్పేటప్పటికి నాయకుణ్ణి నేనయినా. వాడీ ఉపన్యాసంతో అంగీకరించి చప్పట్లతో సమ్మె కొనసాగాలనే కేకలు చేశారు.

అప్పుడు మా (ప్రీన్సిపాలుగారు చేయునదిలేక సరే అయితే (బిచీిమవారిని భారతీయుడైన (ప్రధానోపాధ్యాయుడు. వాని జూతివారినే అదుపులో పెల్టలేకపోయారని చెప్పనివ్వండి. (16[4628010062109 93 013620 1004జ కిగగం0జ ఓ ౧౦ 21016 00౧౯౦1 1 0% 5టరలట)అని చెప్ప వినుగుతో కాకపోయినా, చేయునది కవిపించక నిరుత్సాహంతో వెళ్ళబోతున్నారు. అప్పుడు నాకుమా విద్యార్థులమీద కోపం వచ్చి, ఆయన చెయ్యి పట్టుకుని నుంచో పెట్టి 6611౧060 926 2820 10620 కగ౧010౫ ఓ ౧02016 10 008001 11 3[6ం[0. 1 3 [0౯86 గం 106 ౮౩8 20 106120 కిగంం1031ప 20001246. 90 ఓ61 ౪5 ఇ180.ఇష్టం లేనివారు ఏ వ్రదర్శన లేకుండా సినిమాకు పొండని హెచ్చరించా. దాంతోటి సభ ముగిసింది. సగం మంది సినిమాకు పోయారు. సగంమంది మీటింగుకు వచ్చారు, బహుమతులు పుచ్చుకోవలసిన వారంతా రావడంతో వభ జయ(ప్రదంగా ముగిసింది. అప్పటినుండీ, మా తిరుమూర్తిగారికి నేనంకు మంచి అభి(ప్రాయం. ఒక కారణం కోసం ఎంతైనా ఆందోళన చేస్తాడు. ఎంత త్యాగానికయినా సిద్ధపడే వ్యక్తి అల్లరిపీల్లవాడు కాదు అనే ఉద్దేశం ఆయనకుకలిగింది. మాకు “మెడిసిన్‌” లెకరర్‌ ఆయిన కేష్టన్‌ ఏ.కె. కృవ్ణస్వామి గార్కి వేనంటే ఎంతేనా అభిమానం. "|16ఏ04/1464టో, అని అనేవాడు. ముందు ముందు నీవు గొప్పవాడవుతావు, అని

మా గురువులు 309 ఆశీర్వదించాడు. డాక్టర్‌ భోగరాజు పట్టాభి సీతారామయ్యగారు, తోనూ మెడీకల్‌ కాలేజీలో “ల్లనుమేట్వు' (యజుణ2టు) గా ఉన్నాం అని చెప్పేవాడు. అలా మా గురువులందరికీ వైద్య విద్యార్థిగా ఉన్నప్పుడే చాలా సన్నిహితుడ నయ్యాను. చదువుకూడా చదివినంత సేపు (శద్ధగానే చదివేవాడివి. కనక్క పరీక్షలను గురించి భయం ఎప్పుడూ కలగలేదు. అదీ ఆనాటి మా గురుశిష్య సంబంధం, నంపర్కం. మరీ ఇప్పుడో మీరు పోల్చి చూసుకోండి.

[11 నా రాజకీయ గురువులు [1 01121041 "6౮%[౮5"' 1౧0 [5110366౯ 2064 64౧ *[౦ 10901066 06 ౪0016 "40౧ రేయగ0 [౯06601 5608816 15, సిశ33రా3 ౦౫౮6)! హీ ౧౧౫ 156 'ఆ6గ 5గ ణము తయా ౪3 ౧౪ 50006 ౧0111021 కటి. [19 $50016 ఈ106%5 000011౪602 60301083 ౧276 211405 1020౯65306 06. 0012 $20016 ౪014106668 00౧౯౦53, ౧6 ౧096 10 ఫిం160౧ 2 2 3400౧21 1యరేంం ౪౧0 *3ు 000106 60 కిగగాం సహసం 0% 1౧61, స్వాతంధత్య సమరం రోజులలో యువతరానికి రాజకీయ గురువంకే దేశంలో, మహాత్మాగాంధీయే అందరికీ గురువు. అలాగే నాకు కూడా ఆయనే (ప్రధమ గురువు. నేటికీ ఆయన భోధనలనే ఈ తరం వారికి తెలిసేట్టుగా అన్వయించి (వ్రాద్దామనే తపన. గాంధీజీ ఆధునిక సౌకర్యాలకు పారి(శ్రామిక యుగానికి అనటంకంటె, యం(తయుగానికి వ్యతిరేకులని చాలా మంది భావన. ఆయన యంత్రానికి దాసులు అవవద్దాన్నాడేగాని యం(తమే పనికిరాదన లేదు. ఇప్పుడు నేను “గాంధీఇజాన్ని” గురించి వ్రాయటం లేదు. ఆయన చెప్పిన వన్నీనేటికి కూడా సత్యాల్లాగే భావించే వాడీని కనుక ఆయనేనా (ప్రధమ రాజకీయ గురువు. ఆయితే, 1935-40 మధ్య కాలంలో ఒక తమాషా. రాజకీయ

ఏ1 మా తరం కధ నాయకత్వంలో యువతరం, అంటే మా తరం, నడిచింది. గాంధీగారు ఉద్యమాన్ని దశలవారీగా నడుపుకుంటూ. శాంతియుతంగా విప్లవాన్ని నడుపుతున్న రోజులవి. అయితే, ఒక పక్కన జయప్రకాష్‌ నారాయణ, సోషలిస్టుల మంటూ కాంగ్రెసులో వుంటూనే, ఒక (ప్రచారం సోషలిన్టుల ముసుగులో కాంగ్రెసులో వుండి కమ్యూనిమ్టులు, కాంగ్రసులోనూ బయటా వుద్యమాన్ని వుదిక్తపరిచిన దానికంటే, విప్లవం లేవదీసే నవశక్తిగా రూపొందుతున్నామన్న (భమలో (ప్రచృ్చన్నంగా పనిచేస్తున్న రోజులవి. మా బోటి యువకులకు, కమ్యునిమ్టులకు, 1942 “క్విట్‌ ఇండియా” వుద్యమం వాటికి విడాకులు వచ్చినయి. అయితే ఉద్యమంలో సోషలిస్టు నాయకులైన, జయ(ప్రకాష్‌ ఆచ్యుత పట్వర్థన్‌, అరుణా అనఫ్‌ ఆలీ మొదలైన సోషలిమ్టులు వుద్యమానికి నాయకత్వం వహించటంతో వేం సోషలిష్టులలోనే వుండిపోయాం.. ఈ “రాడికల్‌” దృక్పధం వళ్లి గాంధీగారి శాంతి మార్గమేకాకుండ్హా దౌర్జన్యం ఎక్కడైనా కలిస్తే దానిని విడనాడనక్కగ్లేదనే వాదనలోని వారం. అలా 1935 నుండి, 1942 వరకు మా యౌవనమంతా గడవలంచేత, నేను స్వయంగా, గాంధీ గారి ఆశ్రమంలో కొంత కాలం గడపాలనే కొరిక పెరగలేదు. అందుచేత వారి ఆశ్రమంలో కొంత కాలమయినా గడిపే భాగ్యం సేకు కలుగలేదు. అయితే, వారు చెప్పేను పల్లెలలో నిర్మాణ కార్యక్రమంగా, వూరు ఊడ్చులు, పాకీ దొడ్డు ప్యభపరుచుట, మొదలైన కార్య్యకమాలను ఆఅనహ్యం పడకుండా గాందీ గారి ఆజ్జతోనే శిరసా వహీంచాం. ఆయితే తరువాత్మ తరువాత, ఈ “రాడికల్‌ " దృక్పథంతో ఆయన ఆ(శ్రమ వాపానికి వెళ్ళ లేదు.

అయితే, 1946 డిశంబరులో గాంద్‌బీ స్వాతంత్యం వస్తుందన్న దృడమైన నమ్మకంలో వున్న రోజులలో ఆయన మ(దాసులోని దక్షిణ భారత హిందీ (ప్రచారసభ “రజతోత్పవా”నికి వచ్చి, 15 రోజులు మకాం వేశారు. అప్పుడు దాదాపు వెయ్యి మంది వలంటీర్సను తయారు చేసి దానికీ, నాయకత్త్యం వహించి, ఆయన “బాడీగార్డుగా” (3060 6216) గా వుండ్తి కార్య్మకమం నడిపే అదృష్టం కలిగింది. దాంతో ఆలోటు తీరింది. అప్పటి

మా రాజకీయ గురువులు 312 హిందీ [ప్రచార సభకు సెక్రటరీగా వున్న , మోటూరు సత్యనారాయణ గారు మాకు “గురూజీ! రాజకీయంగా కాదు, గాని, ఈః గాంధీగారి కార్యక్రమంలో బాధ్యత నిచ్చింది వారు. వారు, అదివరకు 1942 వుద్యమంలో మా అందరితో అరెస్టయి జైలులో మాతో వున్నారు. మంచి తెలివిగల వారు. హీందీపండితులు , మాకూహిందీ నేర్పేవారు గనుక 'గురుజీ' అని అనేవారం. హిందీ సులువుగా నేర్చుకుని పుపన్యాసాలు ఇచ్చేవరకూ నేర్పారు. తరువాత, కేందప్రభుత్వంలో, రాజ్యసభ మెంబరుగా, అయి రాజేందప్రసాదుగార్కి, శీ, రాజగోపాలాచారి గార్కి. సన్నిహితంగా వుండేవారు! మాకు కూడా కార్యకమాలలో చేదోడువాదోడుగా వుండేవారు. మేము విద్యార్హి దశలో వుండగా కూడా, వారు మా “స్టాన్లీ హాస్టల్‌ * ($20109 [10546)కు వచ్చినట్టు గుర్తు. -జైలు సహవాసం మమ్ములను ఎక్కువ సన్నిహితులను చేసింది. ఆ అనుభవాలను పురస్కరించుకొని గాంధీజీతో పరిచయం” అని ఒక పుస్తకం “గాంధీఇజాన్ని" ఈతరానికి అన్వయిస్తూ (వాసి ప్రకటించానంటే నేను గొంధీ శిష్యుడనని, గాంధీ వాదినని నమ్ముతారు గదా! కామరాజనాడార్‌ నా రెండవ గురువు

కొమరాజనాడార్‌, మదాసు రా(ష్టంలోను అఖిలభారత దేశంలోను నాయకులుగా వుండి ప్రసిద్ది కెక్కినవారు. కాంగ్రెసులో వలంటీరుగా ('వ్రవేశించి, ఎస్‌. సత్యమూర్తి మొద్డలైెన నాయకుల శిక్షణలో రాజకీయాలలో తర్పీదయి, గాంధీజీ వలె ఏ కోరికా లేని వాయకులయ్యారు. త్యాగానికి అతనితో కూడిన సామాన్య వలంటీరులంటే ఆయనకు ఎంతో అభిమానం. ఆయన (పపంచజ్ఞానం ఆపారం! ఆయనక సే షివల్లనే, నెహూ ఎప్పుడూ (ప్రశాంతంగా తన 'ప్రధావి పదవిని వడుపుకోగలిగాడు. నెహ్రూజీ తరువాత, కామరాజు పట్టుదల వలననే శ్రీ లాల్‌ బవాద్దూర్‌. శాస్తి భారత (ప్రధాని అయ్యాడు. ఆయన కృషివల్లనే, మూలకూర్చున్న ఇందిరాగాంధీని, లాల్‌ బవాద్దూర్‌ శాస్త్రీ మంత్రివర్గంలో, నె సంతతి వారు ఎవ్వరెనా ఒకరు తప్పక మంత్రి వర్గంలో వుండాలనే ఆలోచనతో, ఆవిడను “బాడ్‌ కాస్టింగు మినిష్టరుగా” తీసుకు వచ్చారు. తద్వారా ఆవిడ భావిరాజకీయ జీవితానికి వూపిరిపోశారు.

313 మాతరం కథ లాల్‌ బహద్దూర్‌ మరణానంతరం, “ఇందిరాగాంధీని” మొరార్టీకి వ్యతిరేకంగా, విలబెల్టి, (ప్రధానిని చేశారు. అలా ఇద్దరు (ప్రధానులను (ప్రసాదించిన ఘనత ఆయనకు దక్కుతుంది. అందుకే ఆయనంటే నాకు అంత ఆపార గౌరవం.

తరువాత జయప్రకాష్‌ నారాయణ్‌, ఇందిరాగాంధీకి వ్యతిరేకంగా వుద్యమం లేవదీసి దేశంలో “ఎమళ్లైస్సీ' తెచ్చినప్పుడు, జయప్రకాష్‌ వచ్చి, కామరాజనాడారును తన ఉద్యమంలో చేరమంపే నేను చేరనని నిరాకరించాడు. ఈ విధంగా ఆయనకు జవాబు కూడా చెప్పాడు, “్రీ/ రాజగోపాలాచారి, డి.ఎం.కె. వారితో చేతులు కలిపి మాను రాష్ట్రంలో కాంగ్రేనును నాశనం చేశాడు. ఇహ నీతో చేతులు కలిపి, దేశంలోనే “కాం[గైసును” నాశనం చేసే ఉద్యమంలో నే చేరను, అని చెప్పే పంపాడు. అది ఎంతో సాటిలేని కాం([గైను అభిమానంతో చేసిన పని అనవలసీ ఉంటుంది! అయితే, తరువాత ఇందిరా గాంధీ కూడా ఆయనను నరిగా అర్థం చేసుకున్నట్లు కనిపించలేదు. ఆయనతో రాజీ మాటలు జరిపారు. అన్నిటికి అంగీకారం కుదిరినా ఆవిడ ఆయనను తిరిగిపిలవలేదు. నేను, ఆయనను కలుసుకున్నప్పుడు, మీ బోటి వారు ఇందిరలో చేరితే మంచిది గదా, మాటలన్నీ అయినవి గదా అంటే, “ఆవిడ నన్ను తిరిగి పీలిస్తే గదా!” అని, భావపూరితమయిన ఆవేదనను ఒక్క వాక్యంలో చెప్పాడు. ఇంతలోనే ఆయన వాఠాత్తుగా మరణించటంతో, దాదాపు 10 లక్షలమంది ఆయనకు మద్రాసులో నీరాజనం సమర్పించారు. ఆ పందర్శ [౧౦లో శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ కూడా మ(దాసు, మూటా హూటిన వెళ్ళి ఆ వీరాజన సమర్పణలో పాల్గొని వచ్చారు. కామరాజ్‌, ఎంతో ఆవేదనతో మరణించారు.

ఇంకా ఆయన చెప్పేన (ప్రపంచజ్ఞాన, రాజకీయ సూక్తులు ఎన్నో నా “మనస్సులో మెదులుతున్నాయి. ఒక తడవ, తన మీద పోటీ చేసి ఓడిపోయిన వ్యక్తికి వెంటనే మం్యత్రి పదవి ఇస్తానన్నాడు. అరే! నిన్ననే కదా మీ మీద పోటీ చేసి వోడిపోయాడు. మంత్రిపదవి ఇస్తానంటున్నారు, ఇస్తే వస్తాడా అని వేనన్నా! “మంత్రిపదవి ఇస్తానలకే రానివాడు ఎవడు! అని, విజమైన రాజకీయ ప్రవక్తగా ఆత్మ విశ్వాసంతో చెప్పాడు. వాటికీ నేటికీ ఇంక ముందుకూడా అదే నిజం అనిపించే సత్యం కదా! ఏ కాలంలోనైనా “మంశత్రిత్త్వానికి

మా రాజకీయ గురువులు 314 "పెనుగులాడేవారిలో కొంతమంది మంచి వారిని చూచి నియమిస్తే “అసమ్మతి వర్షం వెంటనే సమసిపోతుంది'- అలా (ప్రకాశం గారు తనను వ్యతిరేకించిన “మాధవ మీనన్‌” (112002౪2 046౧00) ఒక్కనికి మంత్రిపదవి ఇచ్చివుంటే ఆయన మంతివర్ష్గం 1346 సంవత్సరాంతంలో పడిపోయేదికాదు! అది కామరాజ్‌ రాజనీతి, ఇది (ప్రకాశంగారి మొండి పద్దు అనాలి!!

ఇంకో సందర్భంలో చెప్పారు. “మనం బీద జనాభాకు చేయవలసింది ఏముంది తిండీ గుడ్డ, తలదాచుకోడానికి ఒక గూడు, ఈ మూడూ ఇస్తాం ఇస్తాంఆన్హి మనం ఒక పక్క నుండీ, కమ్యునిస్టులు మరొక పక్క నుండి, అనటం, వినటం తప్ప జరిగిందేముంది? మనం ఇవ్వలేదు కమ్యునిస్టులు ఇవ్వబోయేది లేదు” అని వ్యంగ్యంగా ఆవేదనతో అన్నారు. నాటికీ నేటికీ మనబోటి అభివ సద్ది చెందుతున్న దేశాలలో, కావలిసినవి యీ మూడే గదా, “రొట్టీ, కపడా, మకాన్‌ ” సినిమాలు తీసుకొని చూసుకొని పాంగిపోతున్నామే కాని, ఆచరణలోకి తేవడానికి దేశాన్ని, అన్ని ఆర్థిక వర్గాల వారిని ఆయత్తం చేయనేలేదు - వాడులంచగొండ్కి వీడు లంచగొండి అని నాయకులు వాగ్విదాలలో పడికొట్టుకుంటున్నారే గాని, ఎవరెంత తిన్నా, ముందు లేనివారికి ఈ మూడూ సమకూర్చలేని దౌర్భాగ్య స్థితిలో వున్నామన్న జిజ్ఞాస అన్ని పార్టీల వాయకులలో కూడా కావలసినంత లేకపోవడం - విచారకరం, ఆదే, గాందీజీ కోరిక ఈ నాటి స్వాతంత్యంలో మనం వుత్పత్తి ఫలితాలను, (ప్రగతి ఫలాలను, “దర్శిద నారాయణుడికి అందించే నాయకత్వం ఎప్పుడు వస్తుందా అని, ఆవేదనతో ఎదురుచూస్తున్నారు వారంతా”

“ఆలన్యం అమృతం విషం” అని చెప్పన ఆర్యోడ్తే నేటి మన సాంఘిక సమస్యలకూ, యువకుల సాయుధ తిరుగుబాటుకూ కారణమవుతోంది. చిత్తపుద్రితో ఈ (ప్రణాళికలను అమలుచేసే రోజు, త్వరలోనే వస్తుందని ఆశిద్దాం”

ఎప్పుడూ ఆ ఆవేదనతో వుండేవాడు కనుకనే, శ్రీ కామరాజనాడార్‌ను నేను గాంధీగారి తరువాత రెండవ గురువుగా భావించాను - ఇప్పటికీ ఆయన వచనాలే గురువాక్యాలుగా భావిస్తున్నా!!

315 మాతరం కధ మన రాష్టంలో వున్నా నాయకులతో మ్యాతమే పరిచశయం నాకు. ఎందుకంటే నేను, 1949 తరువాత అధికార ఎలక్షన్‌, రాజకీయాల నుండి విరమించుకాని, వైద్య వృత్తిలో నిమగ్నుడనయ్యాను. రాజకీయాలు వృత్తిగా తీసుకోలేదు. వృత్తిగా తీసుకోకపోతే రాజకీయాలలో వుండలేం . ఆయినానా సేవకు పనికి వచ్చేటంత వరక్కు రాజకీయ పరిచయాలు వదులుకోకుండా, వేటివరకూ నా కార్య్యకమాలను, నేను ఆచరిన్తున్నా! కాస్తోకూస్తో 15 సంవత్సరాలుగా ప్వాతంత్య సమర యోధులకు సహాయం అందించ్చి, శిశు సంక్షేమ కార్యకమాలలో పాల్గొంటున్నా! తోచిన మటుకు ఏదో రచనలు చేస్తూ కాలక్షేపం చేన్తున్నా. గాంధీజీ నేర్పిన ఒక తృప్తితో జీవిస్తున్నా. రాజకీయ పదవులు రాలేదని బాధ లేదు. ఆ రంగంలో ఉండిన వారు పడే బాధలు చూస్తున్నా, అందుచేత, నేను ఎన్నుకున్న జీవిత పంధా నాకెంతో వాడూవేడూ కూడా సంతోషకరంగానే ఉంది. ఆనాటి వాయకత్వం మీద నాకున్న గౌరవాన్ని, కాపాడుకుంటూ గర్వంతో (ప్రకటిన్తున్నా! రాజకీయ పతనం లేవి (ప్రకాశంగారూ నాకు గురుతుల్యులే! గురువంటే, ఆయన ఆశయాలు మనకి నచ్చిన వారన్న మాట. అలాగ (ప్రకాశంగారి జీవితానుభవాలు ఎన్నో మనకు, ఆదర్శ (ప్రాయంగా ఉంటయి. ఆయన తన జీవిత చర్మితలో (వ్రాసిన కొన్ని అనుభవాలు చిరస్మరణీయం. ఎన్ని తరాలు గడిచివా మాసిపోనివి. లక్షలు సంపాదించాడు. ఆ లక్షలను, మంచినీళ్లలా (ప్రజాసేవలో ఖర్చుపెట్టాడు. స్వరాజ్యం కోసం వెదజల్దాడంఓే బాగుంటుంది! “లక్ష్మీ వచ్చే టప్పుడు రెక్కలు కట్టుకు వస్తుంది! పోయేటప్పుడు రెక్కలు కట్టుకుపోతుందని ఆయన (వ్రాసింది జీవిత సత్యం, ఆయన 1946-47లో మన వుమ్మడి మ్మదాసు ర్యామ్చైనికి ప్రధాని (ప్రీమియర్‌) గా వున్నారు. ఆయనకు వ్యతిరేకంగా రెండవ సారి “లీడర్‌” ఎలక్షనులో కామరాజ్‌ వాడారు పనిగట్టుకుని పడగొట్టారు - (ప్రకాశంగారు, గాంధీజీని సర్జార్‌ వల్లబాయ్‌ పకేల్‌ ని కూడా ఎదిరించి పవి చేశారు. పాహసి. మంచి పనులే చేశారు. దేశంలో ఆనాటికీ శఈచాటికీ ఎవరూ చేయని గాందీ మార్గాన్నే 1 పరిపాలనలో కొంతవరకు అనుసరించారు. కాని ఆదంతా

మా రాజకీయ గురువులు 316 ఎవరిక్కావాలి రాజకీయాలలో, వారు మనకు అనుకూలురూ విధేయులూ అవునా కాదా అనేదే, నాటికీ, నేటికీ కాంగైసులో గాని, మరిమరో ఇతర రాజకీయ పార్టీలలో వున్ననాయకులకుగాని, ఆలోచన ధోరణి ! అందుచేత ఆయనను పదవిలో మంచి దింపటానికి ఇక్కూడ వున్న ఆసమ్మతి వర్గీయుల (పాబల్యం ఆధారంగా తీసుకుని, వున్న వారిని పదవి నుంచి దించేసి మరొకరిని పెడతారు- అయితే, ప్రకాశంగారు పదవీచ్యుతుడవడానికి ఆయన “ధిక్కార ధ సక్పథమే” కారణం. “ధిక్కారమును సెతునా” అనే వెవారి, మనస్తత్వం! పదవి పోయిన్నా వున్నా (ప్రకాశంగారు, (ప్రకాశంగాలే! ఆయనే (ప్రజ, (ప్రజే ఆయన, అనుకునేవారు! ఆ గర్వం, (ప్రజాస్వామ్యంలో అధికార నిర్వహణకు పనికి రాదని, ఇప్పటి వరకూ జరిగిన రాజకీయాలు బోధిస్తూనేవున్నాయి. (ప్రకాశంగారు, తన (ప్రధాని పదవీకాలంలో, “కమ్యూనిటీ (ప్రాజెక్టులు, (గామ స్వరాజ్య పథకాలు, మిల్లు నూలు తగ్గించి, ఆ మేరకు ముతక నూలును, చేనేత వారికి కేటాయించటం ఉత్పత్తి వినియోగద్యార్ష సంహకార సంఘాలు మొదలెన ఎన్నో గాంధీ గారి నిర్మాణ కార్యక్రమాలను విజయవంతంగా ఆచరణలో పెట్టాడు. ఆ పనులు సాగనిస్తే ఇప్పడు ఈ ఆఆర్టిక విధానంలో సందిగ్దావస్ట్ర వుండేది కాదు. ఈ నంగతి (గహించిన కామరాజనాడార్‌, రెండు దశాబ్దాలయిన తరువాత ఎంతో విచార పడ్డాడు! అప్పుడు, ఆ (కళవను) ముసలి వాడిని మనందించేసే వుండకపోతే, నేటికి వున్న దిక్కుతోచని పద్దతి, మన ఆర్టిక విధానంలో వుండేది కాదు. చాలా పారపాటు చేశామని, విచారించాడు

• కామరాజ్‌ నిజంగా (ప్రజది మనిషీ నాయకుడు గనుకనే, ఆత్మవిమర్శ చేసుకొని జరిగి పోయిన దానికి ఇప్పుడు నలభయి మూడు సంవత్పరాలయిన తరువాత, రూరల్‌ ఓరియంటెడ్‌ అంకే పల్లె ప్రాంతపు అభివృద్ది పథకాలకు సగం ఇర్చుపెట్టాలనే జ్ఞానం (అనునరణ తరువాత అభినందిద్దాం) ఇప్పటికి కలిగింది! ఆ పథకాలన్నీంటినీ 1946-47లో జరగనిస్తే, పల్లె (ప్రజల జీవిత విధానంలో ఎంలో వ్రగతి సాధించే వాళ్తం! అందుచేత, (వకాశంగారన్నా అభిమానమే నాకు. ఆయన పతనావికి (పయత్నాలు జరిగిన రోజులలో చందాలు వసూలు చేసి, కరపత్రాలు వేస్త్‌ (ప్రచారం చేశాం. అయితే “మిల్లు ఓనర్లు లక్షలు వసూలు చేస్తి శానసభ్యులను

317 మాతరం కథ తమ వైపు ఉండేటట్టు లొంగదీసుకోటం, కాంగైసు వర్కింగు కమిటీ వారు. ఆయన “ధిక్కారమును” పైెపజాలమనిి ఆయన కార్య(కమాలమ, గమనించకుండా, పదవీచ్యుతుని చేయడానికి పీద్దపడటం, ఒకే సమయంలో నమకూడి దానవీరకర్టుని వలె, (ప్రకాశం 1947 లో పదవీచ్యుతుడయ్యాడు।

ఏమండీ పంతులుగారూ! మనకు, ఒక్క ఇల్డుకూడాలేదంటే, అరే! ఈ బజారంతా “ప్రకాశం (స్టీట్‌” అని పేరుంటే, మనకు వేరే ఇల్లెందుకురా? అన్న మహోన్నత ఆఅశయపరుడు,

(ప్రయాణంలో పెటోలు లేక కారులో పెటోలు నింపుకుని, ఆ బంకు వాడి దగ్గిరే కొన్ని వందలు చేతులోకి డబ్బు తీసుకుని, ఆ వూరిలోనే వున్న ఒక కాంటగైెను వాదిని గురించి విచారించి వాడు మంచంలో వున్నాడంటే ఆ డబ్బును ఆలాగే ఆయన కొడుకుకు ఇచ్చి, తన కారును ముందు తోలమవి ఆదేశించిన త్యాగశీలి, డబ్బెందుకు, నేనడిగితే ఎక్కడ లేదు డబ్బు? అనుకునేవాడు - ఉంది ఆ దీమా అధికారాని ్న నిలబెట్టకొవడానికి పవికిరాక ఎవడురా వాకు వ్యతిరేకంగా చేతులెత్తేది? అనే ధైర్యంతో వెళితే, అంతా చేతులెత్తిన వారే! అధికార దాహంతో ఈయనలోని అధికార ఛాయలలో, విజయం సాధించారు, అనమ్మతి వర్గీయులు, సీజరును పొడిచిన బూటస్‌ల వలె, అదీ (ప్రకాశంగారు, తలవంచవి అకళంక రాజకీయ నాయకుడు ,మా తరంలో! ఎవరి దగ్గిర నుండీ మనం ఒక కొత్త సంగతిని నేర్చుకుంటే, వారు గురువులు కాకూడదా! ఏకలవ్యుడు (బోణునకు శిష్యుడు. అలాంటి ఏకలవ్యులు (ప్రకాశంగారికి ,మా బోటి వారు చాలా మంది వుండేవారు, శ్రీ ఆంధ్రకేసరి టంగుటూరి (ప్రకాశం గారు అంతటి మహవాగురువులు అందరికీ !1

4 మనలో మాట పిస 08స! ౮౮551595

5006 ౪71608 1006[”106510౧0/011/8000200%1" ౯ 1971-౮124

1 2౯ 2016 [0 ౧౮01151 1 1991, 2100 [౪/౦ 66010663! 2113 [036

5[0౪7/ 0 ౧0౧6250082 $1032(40%05 జాడీ 00%006 10 *మంల *6 1/64

296 జాం 11౪108. 10 60గ13 [0౯౧ 9263000600. 1 ౪/11] 06 ౧20౫౫

10064 6%)౦ [646100 10౬6000 2 [6౪/10 0౯౪0౪60023 01

ఖం 5100 0౧0౫ 80౧6260౧. మాతరం = ఈతరం

మాతరం కధ (వాయడం (ప్రారంభించిన తేదీ, సంవత్చరమూ చూస్తే అది

1971లో (ప్రారంభించినట్టు కనిపిన్తుంది. దాదాపు ఇరవె సంవత్సరాలూ ఆ కాగితాలు నావంక మూలుగుతూ, నా అశ్రద్దకు కోపంతో నమలలేక, [మింగలేక చూస్తూ వుండి వుంటయి. ఈ మారిన కాగితాల రంగు చూస్తే నాకే జూలివేసింది. పోషణ లేని దేహం చీకిపోయినట్టు, కాగితాలు జీర్ణావస్టలో వున్నాయి. దేనికయినా సమయం రావాలి కదా! ఈ సంవత రంలో దానివి తిరగ రాద్దామని బుద్ధిపుట్టి అన్ని ఆధ్యాయాలూ తిరగ (వ్రాశాను. ఇప్పటికి సెలవు తీసుకొంటూ మనలో మాట వ్రాయగలుగుతున్నాననే సంతోషం, ఎందుకంళేు, ఈ 'మా తరం కధ" అంతుపంతు లేకుండా సొగుతూవుంటుంది. మహా సము[దల నుంచి మధించిన కొద్దీ భావతరంగాలు మనస్సులో నుంచి అనేక రంగాలలో పెల్లుబుకుతున్నాయి. ఈ కధలో ఎక్కువగా సాంఘిక పరిస్థితులు, ఉమ్మడి

319 మాతరం కధ కుటుంబాల జీవిత సౌఖ్యాలు, పల్లెజీవితాలు, వాటి మంచి చెడులు, పెరిగిన పల్టుణ నివాసాలు, బంధు (ప్రేమలు, ఈతరం ఊహించలేనంత తక్కువగా వుండిన వినియోగదారీ సరుకుల ధరలు, వగైరా, వ్లగెరాలు ఎన్నో (వాను. కలం ఎలా నడిపీతే ఆలా నడిచా! అందులోని తప్పాప్పులను, చాదస్తాలను పారకులు సవానంతో మన్నింతురుగాక!

ఈతరం వారిలో ఈ “మా తరం కధ” ఎందుకు? ఈ మునలాళ్షకు ఇదో చాదస్తమని అనుకునే వారూ, వున్నారు. అయితే, ఆ తరం వారి అనుభవాలను ఈ తరం వారికీ బేటన్‌ (3110౧) అందించటం మానవ జీవితం అనే రిలే రేసులో పాల్గ్‌న్న మనవిధి అని, ఈః తారతమ్యాలు చూచయినా. ఈ*తరంవారు, మేమెంత అదృష్టవంతులం అనే సంతోషానికి తృప్తికి దోహదం చేయటమే ఈ రచనకు వారివ్వగలిగిన 'పోత్సాహం,

మా చిన్నతనంలో వారానికి రెండుసార్లు పోస్టుమాను, మేమున్న వూరికి వచ్చేవాడు. అట్టిది ఇప్పుడు రోజుకు రెండు “పోష్టులకు ఎదురు చూసే కాలంగా మారింది -_రెలు ఎక్కి ఒంటరిగా (పయాణంచేస్తే అదొక పెద్ద సాహనమయిన సంఘటన. ఇప్పుడు ముసలి వాళ్లను కూడా విమానంలో ఈవేళ కూర్చోపెడితే "రీపు వుదయానికే అమెరికా ఒంటరిగా (ప్రయాణంచేసేస్తున్నారు. సము(దాలు దాటితే ఆ రోజులలో సంఘంలో 'వెలి' వేసేవారు. అంటే బంతి భోజనానికి తోటి కులస్తులే బహి మ్మరించే వారు. మరి ఇప్పుడు, కుటుంబాలు కుటుంబాలే ఇతర దేశాలకు వలస పోతున్నారు. అన్ని కుటుంబాలలోనూ పరదేశంలో వున్న కుటుంబ సభ్యులున్నారు! మరి ఇహ ఎవరు ఎవరిని వెలివేస్తారు. వెయ్యగలరు? ఇవీ మారిన సాంఘిక పరిస్థితులు -

ఇలా ఎన్ని, ఎంతని వ్రాసేది. ఈ మధ్య సినీ, టి.వి. నిర్మాత బి.ఆర్‌, చోప్రా “మహాభారత్‌ 'ను 93 భాగాలుగా రెండు సంవత్సరాలు ఊపీరాడకుండా జనాకర్షణీయకంగా చూపించాడు. అయిత్తే, ఇంకా “మహాభారతి కధ పూర్తి కాలేదు. ధర్మరాజు యమలోకానికి వెళ్లే వరకు చూపీంచాలని ఒకరూ, పరీక్తీత్‌ మహారాజు ఒంటిస్తంభంమీద సర్పదషమ్టుడయిన వరక్తు, చూపించాలనే వారు ఉన్నారు. ఏదో సుభాంతంగా ధర్మరాజు పట్టాభిషేకంతో చో(ప్రొగారు, “మహాభారత్‌ ' ఆదివారం 9-7-1990 తేదీన ముగించారు! అలాగే నేను “మా తరం కధను గురుపూజలోన్ను గురుస్మరణతోమా సోమవారం 10-7-1991 తేదీన ముగించే భాగ్యం కలిగినందుకు నంతోషించా!

మీరంతా చదివి ఆనందిస్తే, ఆశీర్వదిస్తే సంతోషిస్తా! మీ అభిమానం కొత్త ఆలోచనలను గేకెత్తిస్తే మరో (గంధం మీరు కోరిన రంగంలో (వాస్తా! సెలవు.

మాతరం=-ఈతరం=తరం తరం!

మాతరంలోని ఆర్దిక సొంఘిక్క జీవిత సౌకర్య పరిస్థితులను వీలెనంతరకు కుదించి చెప్పుకున్నాం. ఈతరపు జీవిత సౌఖ్యాలను అనుభవిస్తూనే వున్నాం, నేటి తరపు మానవతాదృక్పథంలేని ధనార్హనా పూరితమైన ఆశయాలను గూర్చి, పాళ్యాత్యదేశపు ఆర్టీక సాంఘిక శాస్త్రవేత్తలు, చా౮ాకలత చెందుతూ, “భావితరం”ో అంటూ ఎనో 1 గ్రంథాలు (వాస్తున్నారు; ఉజగిం108135) ఈ శతాబ్దంలో “యం[తయుగం” గాను, ధనిక వర్ణయుగం” గాను, (0201121150) ఈతరం ఎన్నో భౌతిక సుభాలు“అనుభవిస్తున్నా, తృప్తిలేని దురాశా పూరిత జీవులవుతున్నారని ఆదుర్దా పడుతున్నారు, అందులో మరీ ముఖ్యంగా సామ్యవాద సిద్ధాంతాలతో తగిన (ప్రగతిని, శాంతిని, సాధించలేక్క సోవియట్‌. యూనియన్‌లో '(1౮35%) వచ్చిన నేటి పరిస్టితులలో, వారుకూడా, పాళ్ళాత్య రాజకీయవేత్తలు, ఆర్టిక వేత్తలు నేడు ఆచరణలో పెడుతున్న “మార్కెటు ఎకానమీ”. (1151668 200[0%)0 సిద్దాంతాలను అనుసరించవలసి వచ్చినందున,లన్ని సిద్దాం తాల మధ్య నలుగుతున్న మన భారతదేశం, దూరదృష్టితో (ప్రస్తుత పాశ్చాత్యదేశాల అడుగుజాడలలో వడువకుండ్హా మననాగరికతకు అను గుణంగా మన నాయకులు విచక్షణతో (ప్రణాళికలను రూపొందించాలి.

ఈ “ మార్కెట్టు విధానం “ఎకనమిక్‌ మాన్‌” యొక్క ఆశయాలు, సిద్దాంతాలు, ఏమిటో తెలుసుకుంటే,ముందు తసుకోవలసిన జాగత్తలు వేరే చెప్పనక్కర లేదు. “యంత్రయుగం పోయి, “కంప్యూటర్‌ యుగం” లో, ఉత్పత్తి అంతులేకుండా చేయాలి. ఎంత వుత్చత్తి చేసివా వినియోగదారు, త గ్‌ పడకుండా తాను తన భౌతిక సౌఖ్యానికి వుపయోగిస్తూ తనకున్న ఒకకోటి రూపాయలలో, మొద! రూపాయిని ఎంత అవునసరంతో అనుభవిస్తాడో, ఆఖరిరూపాయిని కూడా అంత ఆతురత కూడిన అవుసరంతోనే ఆనుభవించాలట! తృప్తి ఆంటూ వుండకూడదట ! అదీ నేటి “బజారు విధాఫంలోని వ్రబోధం”!

ఇహ “ఆర్టిక మానవుడు (0080010 గ110) డబ్బునే పూజించాలిట. “డబ్బంటే, ఆది మనంపూజిస్తే (")4120%0%0%') “ధనపిశాచి” అవుతుందని మన వేదాంతులు చెప్పినా దానినే పూజించే తత్వంగలవారమవాలిట. మన వేదాంతులు కూడపెట్టే ధనాన్ని, “కరడుకట్టిన సౌఖ్యం” (౧౦18812466 12001%655) అన్నారు* అనుభవంలో మనకు ఆనందాన్ని, తృప్తిని, ఇవ్వలేని ౨ “ధనపిశాచిని' గురించి పైవిధంగా శాంతాయానాచార్యుడు (51013204 గశీం10/2) చెప్పాడు- ఈ “పిశాచిని పూజించే ఆశయం కలవాడే “ఆర్టిక మానవుడు” గా వర్తించబడ్డాడు. “మార్కెటు ఆర్టిక విధానం, అధిక వృత్తితో మానవుని భౌతిక సౌఖ్యానికి ఎంతో తోడుపడ్డా, అది ఒక మానవుని, అంతులేని ఆశాపరునిగ్మా అదే నిజమయిన వైతిక సిద్దాంతంగా ఒప్పుకునే తత్వంలో మునిగి వుండే వ్యక్తినిగా తయారు చేయకూడదు!

నేడు అభివృద్దిచెందిన పాశ్చాత్య ఆర్టిక వేదాంతంతో కూడిన ఆర్దిక సహాయాన్ని అందుకుని, మన అవసరాలను తీర్చుకుని, కొత్త (ప్రణాళిక అను రూపొందించుకునేముందు, వివేకంతో మన నాయకులు..మన (ప్రణాళికలను, మన నాగరిక వేదాంతంతో కొత్త పంథాను తొక్కితే (ప్రపంచానికే మార్గ దర్శకులవుతారు- గాంధిజీ మనకు తన జీవిత మంతా, మానవజాతి సుఖపడాలంక్షే, తృప్తి, నిష్కామకర్మ, అనే రెండే రెండు సుస్టిరమయిన _ మార్గాలని, చేసిన బోధనలను, తిరిగి ఆచరణలోకి తీసుకుని వచ్చిన ధన్యజీవులమవుతాం - తరతరం దీనిలోని అంతరాలను, అవాంతరాలను మెరుగు పరచ్చి భావితరాలవారికి, సుస్థిరసాభ్యాలను పొందే మానసికతత్వాన్ని పెంచుటకే ఈ “మాతరంకథ” లక్ష్యం.

పలి! ఓ 06

1 1326 /609[౧0/ 1౧6 61006 6610౧ 0 16 2010-0100/200%/ 01 5గ/ ౪౭౧౧6122౧౪ 50003 ౧౭౦ (1784-1839) 2౧ 1౧౧౦గ౩౧౬ 120౧51280౧ 1౧0౧ 6౬౧౦150 0 0౧ &ర42)4 గిడగ2 ని2॥ ౧2౦. 14% 50002 ౧౭౦ ౪23 2 ౧8351606౧1 01 [610/9 ₹040. 7019 15 2 816200౧ 0 “00గా౧2%/ ౮2/5, 0౧౭ ౧౮౧౮౧౭౮ 2౧6 0/ ౪945 200. 7041 000% ౧6415 19 $00121 ౧౦౧౮10౧౩, 29501016 120% ౦1 ౧౦గ౫గ౫౮- ౧1౦౫0౧09, 902౧56౧953 0 ౧౦౧౮180౧, ౧7౦౪6గ౫/ 2౧౮ 2 $00121 ౧౦౧౧౭౧1౫౪౧ ౪10 1౧6 ౧౦11102! 51602410౧6 ౦౧ 1౧6 ౧16 ౦0 "డ291 1౧౮1 ౦౦గ౧౭౧౫ *10౧ గా౭గ్గ/ 0 19 [41120/ 691201150గ6౧(3 50646 2 ౮౪69 0౧6 0006౧౧౧. 8 5 0౧%/ జ6 1857 ౪/2! 0 1౧66౧6౧౮6గ౧౦6 0 "56౧0 11౮6౧, 12 ౪6 ౧౭/౩ 0600౧09 2 ౧౫|| ౦1 81౮9౧ 6౬౧౧౧19 1౧౧0౮0౧ 1౧6 660122600౧ 0 6౧6466౧ ౪160గ2, 216 128 ఈ6౧౬

1౧0 12౮ 0౧ ౦౦గాగాంగ౧|0210౧ 13 2౧౧211౧ 2౧౮6 2౧౧2౧2౧౧ ౧౭౦౧16 ౧౭6 10 9౦ 0 ౪% 10 560౧203, 2461100 గ౧౦౩౧/ 2000 ॥గ. 040 ౧1 0౪౧ అభ౭గ6౧06, 1౧ 50002 గిం 512163 10 ౧19 "4 116 |,06౧౧6/ 0 ౪. 5600220) 1౧ ౬౧౩|9౧ (1784-1839), ౪121 1 [00% /8 6/5 10 0౦ 0౧౫ స69|10/6 10 16/25, &గర 0౧౭ గ౧౦౧౮౧ 10 ౦ (0౧ 1420123 10 గ౧౫౧౧౭క౯4౭౧2౧౧. 0౧౭ ౧౫౩ 10 0౦10 86౧2/29, 06౯ గం 0%/ 0౧%/ / ౪౫|| గం 616 1 ! 70 ౧౦గ౧1616 ౧|౩ "౧611065 *814ి, ౧6 ౪౭౧1 6 ౪గ౦౮5 00గ౧౪౪/౧6౩ 10? 12%1౧09 16 "62౧023 ౪/208/ (౧౦౧% ౫9౧ 10 *౦౧౧1|౧ ౧6 60ర 1౧ £ి2గ69542/20). 7౧656 8/6 | ౪౧61౪42016, 10-62/ *౧ంగ 6 ౧/ 10 ౮.5.4 (18,000 1౧) 24/ 100గ) 1౧౮1౫ 1౧ 28 ౮2/ |!

1 96620 [0 ౪/16 (1౧19 "5100/ 01 గ౧౫/ 96౧౪౯౭8౦0౫) 1౧ 1971. 7౧0౮60౧ ౧గంరే ౪10010 2 164 ౧౧0౧౪౧౩, 8 000616 ౧౦ 09 ౧౮౦|3[౧60. సిం ! 2గ 3136 1౧81 | 2౧౫ 2016 (10 ౧౦౦|5[ (16 52/6 2౧6 0గ61 ॥ 10 ౧౫ 1646619.

1 ౪౧౩౧, 116 ని/85801 96౧6౯20౧ 10 2006012316 (6 00౧౮10౧౩ 561016 1౧660౪౧ర6౧౦6 2౧6 116 51౧20016 ౪౧10౧ ౦౮! 06౧62౮0౧ ౧౭6 ౧25566 1౧౧౦౪౦౧, 10 0౫6౦ 0916 0౧౧౦గ౮౧|65 8౧6 గ|౧6౯ 1౧/౧3 5120624౧63 10 16 ౧౦519/౧0౧ 1౧౧6౧౧0 1౧6 ౧౪1౮౧8 2౧౮6 166415 01 (౧6 ౬౯9660౧) కం0౧196.

ఆతి! 111110,

కు క గేలి6ి

గ చలా 2 ఇ. స్‌ 5/01. 07. ౧. 710౧1814 ౧8౦ న. | అ. ౪ క్షే ర. సల్ల గ్‌ క

౧౭౭ 12/20 [2002 1౧6 5[0%/ 01 141/ 6౭౧౭౧10౧ ర ౧౭2౮౧౭ర౧౮౩౧4౧ 2/0/ రగ ౧ 7//647౭2/(2 గడం గ్‌. ( నె య. . . న. క 1) గా న ,/ సా | ఇ న్న్న ౮ 1915వ సంవత్పరం భారతదేశ చరిత్రలో నా = 'ప్రముఖమయింది, ఆ సంవత్సరంలోనే మహాత్మాగాంధీ | న భారతదేశంలో రాజకీయ రంగ ప్రవేశం చేశారు. ] ఆ సంఘటనకు ఇటీవల (1990) ప్లాటేనం జూబిలీ . | ఉత్సవం కూడ ఘనంగా జరిగింది. అదే సంనత 5౦లో ] నేను పుట్దాను. క్రమంగా ఇంగ్లీషు చదువులు చదివాను, | మోడర్న్‌ మెడిసిన్‌లో శిక్షణ పొందాను. శివ వైద్య + " విపుణుడుగా వెద్య వృత్తి చేబట్టాను. దేశసా చంత్య | | పోరాటంలో ఉడతా భక్తిగా వ న! . వెళ్లడించుకున్నాను. ఈ 75 సంవత్సరాల్లోనూ ప్రపంచంలో అంచకు ముందెన. ఏడూ జరగని నంఘటనలు ఎన్నో జరిగాయి. ఈ కాలంలోనే "రెండు ప్రపంచ యుద్దాలు జధిగాయి. పసైన్ఫూ 'టెకా ఏబజీలలో ఊవాకందవి ప్రగతి పాధించి దానిని సమాజ కల్యాణానికి మలుచుకునే 'వ్రయత్నాలు | మానవుడు చేశాడు, చేస్తూనే ఉన్నాడు, గ్‌ ఈ ఏడున్నర దశాబ్దాలలోనూ సంప్రదాయ, ఆధునికతల పాతకొత్త మేలుకలయికలలో నా దృష్టికీ నా అనుభవానికీ నా అవగాహనకూ అందిన విషయాలూ నా మననులో ముద్రితమైన సంఘటనలూ తిరిగి ఒకసారి నెమరు వేసుకుంటూ వాచిని గ్రంథస్థం / చేసీ ముందు తరాల వారికి దిజ్మాతంగ్లానెనా అందిద్దామనే ( చిరుప్రయత్నమే ఈ మనూ తరం కథ. ॥ పాఠకులకిది ఏ మాత్రం స్పూూర్తిదాయక్షం కాగల్షిగెనా | ఈ ప్రయత్నం సఫబమైనళ్లు! థ్‌ ప్రజా తానా ) వ శ