Telugu M N Roy Bharatha Communism - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

ల్‌ లో కా అజం... 5 - త్య "౪. జ2?- ఓ95-2 - 1౧6చే జ ఆల్‌ ల్ని కలాం క వర్యూనిజం ప. మ కల! . జననం ఏ 21 మార్చి 1887 మరణం: 25 జనవరి 184 న్‌ గ ప్రచురణలు | పలల లలా నాం.

ణ్‌ శాఖాం న, రాయ్‌ జ? క5-7ఒ- (౧5చే ఆ టల్‌ క్ర ఎస .. వ్‌ _ | స్‌ , చ [1 / జ్‌ (. న వె నూ టం ఆల! క ట్‌. వాయి +, జననం ఫ 21 మార్చి 1807 మరణం: ౭25 జనవరి 1854 . ఫ్‌ న పుచురణలు

తాలి ముదణ ఏ మార్చి 1808 ప్రతులు వ 1500 క (గ్ర రచయితవి చి ఫ్ర సాదా పికి వెలరు. జఓ5-00 లైబిరీ ఎడిషన్‌ ఆం-00 09 మా? గు న రి ౭ | ళీ "హో ే (పతులకు$ టో

1. రావిపూడి వెంకట్నొది లిబర్తి సి్రింటర్స్‌, చీరాల - $28 155 ట్‌ ల్డె ప్రజాస్వామ్య ప్రచురణలు సరళా బుక్‌ సెంటర్‌, తెనాలి - 922 £0]1 $. ఎం. ఏ. రావవూర్తి.

489. లి. ఎం ఐ. జి. హెచ్‌, కలనీ ౬ 12. యా. మా మెహిదీ పట్టణం, ణో క. రంితొలయ్య్య క్షవ్షరాబాదు - 00 028 ఖ్శ చదరాబాద- సం మా ముుదణ : లిబర్జి పింంటర్స్‌, హం చీరాల -_ $£8 1ఫఫ్‌

స్వవిషయం౦ “ప్రజాస్వామ్య పిచురణలు” ఒక వినూత్న పియత్నం,. ఇతర సంస్థలతో రూపసామ్యం వున్న ఆదర్శాలలో, లక్ష్యసాధనా విధానాలలో, కార్యాచరణ రీతులలో భిన్న మైనది. వ్యక్తి జీవితంలో సమాజ జీవితంలో అన్ని రంగాలలో పుజా స్వామ్యం వెల్లి విరిసి మూడు పూవులు, ఆరు కాయలుగా వర్ధిల్లాలని ఈ సంస్ధ అభినుతం, ఆశయం కూడాను. ఇలాంటి వియత్నాలు పూర్వం జరిగినవి. పిస్తుతం జరుగు చున్నవి, కాన్కి వానికీ.ఈ పి .రుత్నానికీ తారతమ్య మున్నది. ఉదాత్త మయిన ఆశయాలతో, ఉ_త్తేజంపొందిన మేధావుల సమిష్టి సహకార కృషి ఫలితంగా ఈ సంస్ద ఉద్భవించింది, విశ్వ జనీనతే దీని విశిష్టత, మొత్తం మానవ ప్రపంచ సంస్కృతీ సాహిత్యాలు దీని వారసత్వం. ముఖ్యంగా భారతదేశ సంస్కృతిలో ఇంత వరకు మరుగున పడిన మాణిక్యాలు --చార్వాక్క కపిల, కణాదుల మతాలు, సిగ్ధాంకాలు దిని సొమ్ము. తెలుగుదేశమే కాదు తెలుగు భాష విస్తరించిన పొ9౦ంతమంకా దీని కార్యక్షేత్ర9ము. పోవంబలళో విప్లవాలు ఎక్కడ వచ్చినా, ఏ కాలమందు జరిగినా అవన్నీ దీనికి అధ్యయిన యోగ్యాలే, ఇంగ్లండులో. 1688లో బిటిషు రాచరికానికి పరిమితులు, హద్దులు విధించిన విస్త వం; అమెరికాలో 1779లో పా9తినిధ్యాధికారమున్నవారే పన్నులు విధించ గల హక్కుదారులనే “ప్రజాస్వామ్యం” సూత్రాన్ని ఎలుగెత్తి చాటిన 'వీస్లపం: 1708 లో స్వెచ్ళ, సమానత్వము, సౌభా్రతృత్వము ఆడర్శాలుగా విజయవంతమయిన ఫెెంచి విప్ణవం; 1817 లో “భూమి, తిండి, శాంతి నినాదాలతో కార్మికవర్గం, మధ్య తరగతి రష్యాలో సాధించిన విప్తవం:* 1847 లో భారతదేశం పొందిన స్వాతంత్య్యం; 1848లో కర్ణకబలం చైనాలో జరిగిన విస్తవం మొద లయిన చారిత్రాత్మక సంఘటనలను లోతుగా, సునిశితంగా, సమ్యక్‌ దృష్టితో పరిశీలించి తదనుగుణమైన ప్రచురణలు చేయాలని ఈ సంస్థ ఆదర్శం, సామాజిక పరివర్తనక్కూ భావగమనానికి అవినాభావ సంబంధ మున్నదనే విషయం జగద్విదితం. అయితే భావాలు ప్రొతిభాసికాలేనా

6

లేక మానవ మస్తిష్కములో ఉదయించిన తరుణం నుంచీ ప్రత్యేక గమన సూతా?లతో స్వతంతి లక్షణాలు కలిగి పెంపాందుచున్న వా? 'రెండవ స్వరూవం అవశ్య పరిగిహణయోగ్యం,. ఈ సూత్రాన్ని విశ్వవిఖ్యాత విప్త్ణవవాద్కి మేధావి అయిన యమ్‌. ఎన్‌. రాయ్‌ 1848 లో ప్రవచించాడు, ఈ భావన యీ సంస్థకు జీవగర౦,

వ్య క్తీవాదం, హేతువాదం, మానవవాదం ఈ సంస్థను శాసించే తి్రకము (త్రిగుణాలు. మానవులంతా ఒకటే; మానవ సమాజానికి మూలం మానవుడే; మానవుని అభ్యున్నతియే మానవ సమాజ ఆభ్యుదయానికి, శ్రేయస్సుకు కొలమానం లేక వరుమానం; ప్రకృతి నియమద్ధమెైనది కనుక ప్రకృతినుంచే ఉద్భవించిన మానవుడుకూడా వస్తుతః నియమబద్ధుడు అంటే హేతువాది. కనుక అతడు నీతివంతుడుగా మనగలడని ప్రకటించిన రాడికల్‌ హ్యూమనిజం యొక్క తాత్విక సిద్ధాంతం ఈ సంస్థకు వెలుగు బాటగా అడుగడుగునా ప్రభావితం చేస్తుంది.

మానవవాదం యీనాటిది కాదు. మానవబాతి సహజంగా మనుగడ సాగించినప్పటినుంచీ యీ తాత్విక చింతన జరుగుతూనే వచ్చినది. కాని ఆధునిక యుగంలో మానవ విజ్ఞానం ఎంతో అభివృద్ధి చెందట౦తో ప్రస్తుతం నూతన భాష్యాలతో, వినూత్న విషయ పరిజ్ఞానంతో ఆ పాత కాలపు మానవవాదాన్ని పరిశీలించి, సవరించి, పునరుద్ధరించవలసిన అవసర మేర్చడినది. ఆకృషి ఫలితమే యమ్‌,ఎస్‌.రాయ్‌ నవ్యమానవవావం.

స్వేచ్భాపిపాస, సత్యాన్వేషణ మానవ మనుగడ ప్రేరకాలని పేర్కా నటం ఈ నవ్యమానవవాద విశిష్టత, (1) అంతరాత్మ ప్రేరిత నీతి లేక దైవ నిర్దేశిత నీతి; (౨ పియోజనాత్మక నీతి; అనే రెంటికీ పుత్యామ్నా యంగా హేతుబద్ధమయిన నీతిని చాటిచెప్పినది. రాజకీయరంగంలో పార్టి రహిత ప్రజాస్వామ్యూన్ని పితిపాదించినది. ఆర్థిక రంగంలో సహకార సంబంధమయిన పిణాళికా రచనలను రూపొందించినది. సాంస్కృతిక రంగంలో భావ స్వతంత) పితిప్తిని గుర్తించినది. సాంఘికంగా. కల, మత వర్ణ లింగ, ప్రాంతీయ, భాష బాతి, దేశ విభేదాలను నిరసించినది; విశ్వజనీయ సంస్కృతికి విలువనిచ్చినది. ఏకత్యంలో భిన్నత్వాన్ని, భిన్నత్వంలో ఏకత్వాన్ని చూడగల్లినది, అంధ విశ్వాసాలకు గొడ్డలి పెట్టు. ప్రబోధ కార్యక౦0మాలను బలపరుస్తుంది, అందులో ఒక భాగమే ఈ సంస్థ ప్రచురణ యత్నం.

రి

ఈ ప్రకృతికి అతీతమయిన మరే యితర శక్తీ లేదని తెలుసుకొనటం తన మనుగడకు, భవిష్యత్తుకు తానే బాధ్యుడనని గు_ర్దెరగటం, తన క్షేమా నిక, అభ్యున్నతికీ, తోటి మానవుల శేేయస్సుకూ. వై రుధ్యంలేదనే విష యాన్ని గొహించి సమాజ స్థితిగతులను మెరుగు పరచటానికి ఉద్యు క్తుడు కావడం ఉత్తమ మానవలక్షణం౦.

ఈ మానవవాద లక్ష్యాలనే 181 లో సెలకొల్పబడిన అంతర్జాతీ య హ్యూమనిస్టు వై తిక సంఘం మరోరూపంలో పికటించినది. భారత రాడికల్‌ హ్యూమనిస్టు సంఘాన్ని ఆ ప్రపంచ సంస్థ గుర్తించి పూరి సభ్యత్వాన్నిచ్చినది. ఆ అంతర్జాతీయ సంఘం ఐదు ఖండాలలోని అనేక డేకాంలో అనుబంధ సంస్థలు కలిగి అసమానమైన కృషి సాగిస్తున్నది.

ప్రస్తుతం ప్రపంచ మానవాళి సాంస్కృ తికంగా విషమస్థితిలో చిక్కు కొని యున్నది. ఒకవ్నై పు మత పాంబల్యాలు, మరోవైపుఫాసిజ౦, కమ్యూనిజంలాంటి నియంతృత్వ విధానాలు చలామణీ అవుతూ ప్రజల సంక్షిమం కొరకు ప్రజల ఆశయాలను నెరవేర్చకపోగా హీనస్థికికి దిగజార్చు చున్నవి. దిని ఫలితంగా తృతీయ మార్గాన్వేషణ పారంభ మయినది. విజ్ఞానం పెరుగువల, మానవ మేధస్సు-సృజనాశ_క్రి అభివృద్ధి చెందడంతో నూతన తాత్విక చింతనలకు పాొొతిపదిక ఏర్పడినది.

దీనినే వై తిక హ్యూమనిజం అని పిలవటం కూడా కద్దు. ఇది ప్రజా స్వామ్య. షూత్వానికి కట్టుబడి వున్నది. ప్రతివ్యక్తీ సాధ్యమైనంతగా వికాసం పాంఎటానికి బాప్క కరిగి యున్నాడు. కేవలం పిభుత్వ పరిధిలోనేగాక జీవిత సంబంధాలన్నింటిలోనూ, ఈ ప్రజాస్వామ్య సూతం వర్థిస్తుంది. విజ్ఞానాన్ని మానవ వినాశనానికి కాక క్షేమానికి, శే9ంయస్సుకు, నిర్మాణ యుతంగా వినియోగించటం ఈ సిద్ధాంతపు ఆదర్శ ముఖ్య లక్షణాలలో ఒకటి. విజ్ఞానము లక్ష్యాలను నిశ్దేశించదు. మానవ శ్రేయస్సును సాధించటానికి అనువైన మార్గాలను సూచిస్తుంది.

హూ్యూమనిజం నైతిక దృక్పథం కలది. మానవుని హుందాతనాన్ని, సాధ్య మైనంతలో ప్రతివ్యక్తి ఇతోధికంగా ఇతరుల హక్కులకు భంగం కలుగని రీతిగా స్వయంగా వికాసాన్ని పొందగల హక్కును గుర్తిస్తుంది. సామర్ధ్యం, క్రమశిక్షణ పేరుతో మానవ జీవితాన్ని యాంతి9కం చేసే వ్యవస్థను వ్యతిరేకిస్తుంది. యాంత్రీకరణ మానవ విలువలను వమ్ము చేస్తుంది. కనుక, తాత్కాలిక లక్ష్యాలను సాధించే పయత్నంలో సమగ

8 నియంతృత్వ సిద్ధాంతాలు అమలుపరచ జూచే సమగ యాంకతీ9కరణను తో9సి రాజంటుంది. సమాజం యొడ బాధ్యతతో సమ్మిశితమైన వ్యక్తి స్వేచ్చను లక్ష్యంగా స్వీకరిస్తుంది. ఖౌతిక అవసరాలను కిర్చటం, భౌతిక పరిస్థితులను మెకుగుపరచటం అనే పేరుతో పైన పేర్కొనబడిన వ్వక్తి స్వేచ్ళను త్యజించ నిచ్చగించదు. మానసిక స్వేచ్చ, మౌలిక చింతన లేనప్పుడు అభ్యుదయం అసాధ్యం. పిడివాదాన్ని, పిడివాదపు సిద్దాంతాన్ని తో9సిరాజని హూ్య్యూమనిజం స్వేచ్భను పవోధిస్తుంది. న్టైతిక విలువలను, సృజనాశ క్తుఠఅతో సమ్మిళిత మైన జీవిత విధానాన్ని, వ్యక్తి వికాసొన్ని లక్ష్యంగా అంగీకరిస్తుంది. మారుచున్న సమాజానికి అనుగుణంగా అభ్యుదయ పథంలో అనుసరించ దగిన మౌలిక జీవిత సూతం ఇది. విజ్ఞానాన్ని విపంచ శాంతి కొరకు వినియోగించ గలిగికే పిస్తుత విషమ స్థితినుంచి మానవాళి విముక్తి చెందగలదు. భయవిముక్తుడ్డై న మానవునిపరిపూర్ణ వికాసానికి పరిమితులుండకూడదు. ఈ తాత్విక ఆలోచనా రీతిని మానవ ప్రపంచం పిస్తుతం ఎదుర్కొనే సవాలుకు సరియైన జవా బుగా భావించవచ్చును. ఇలాంటి తాత్విక ధోరణి స్వేచ్చా భావుకతను పోషిస్తుంది. కనుక అన్ని సామాజిక రంగాలలోను వినూత్నమయిన రీతిలో స్వేచ్చను పెంపొం దించి అభ్యుదయ మార్గాన అడుగుల వేయించగల నూకన భావాన్వేషణయే “ప్రజాస్వామ్య ప్రచురణల సంస్ద ధ్యేయం. " అట్టి భావాలను ప్రజాబాహుళ్యానికి ఎరుకపరచటం ఈసంస్థ ప్రధమ క_ర్టవ్యంగా భావిస్తుంది. ఇది సాహసమే కావచ్చు. ప్రుమాదభరితం కూడా కావచ్చు. కాని లక్ష్యసాధన కొరకు చేసే ఇట్టి కృషిని విస్మరించ్న జాలము. ఈ ప్రయత్నానికి, వ్యాపారానికి స్వేచ్భాపిపాసకల వ్యక్తు లందరి సానుభూతి సహకారాలను అర్ధిస్తున్నాము. సభ్యులు ఏ శ్రీ ఎం. వి. రామమూర్తి శ్రీ కోగంటి రాధాకృష్ణమూర్తి తీ గుంటుపల్లి గోపాలరావు మధి మలాది సుబృమ థి తి. య్య ఎంవి రామవమమూర్తి థ్రీ కొల్లా సుబ్బారావు అధ్యక్షుడు బోర్డు ఆఫ్‌ డై రెక్టర్స్‌

కృ తజత న్‌

*ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజంి రచన 1876 జనవరిశే పూర్తయింది. అచ్చులోకి తీసుకరావడం నాకు సాధ్యం కాకపోయిందిం గుడివాడ హ్యూమనిస్టు మ్మితులు పొట్లూరి రాఘవరావు గారు చొాంవ చూపి, విరాళాల సేకరణ _పొరంభించారు. వారికృషికి బాలబంధు బి. వి, రావూరి అర్జునరావు, బి. రాధాకృష్ణమూర్తి _వభృతులు తోడ్పడ్డారు. నాగండ్ల శివారు సూదివారిపాలెంలోని నా పూర్వ విద్యారులు, అభిమానులు చేయి అందించారు. డా. చెరుకూరి చౌదరి పోోత్సాహంతో యు, యస్‌. ఎ. లోని డా. చెరుకూరి సర్వేశ్వరరావు డా. పేర్ని వీరయ్యగారలు మరొక చేయి వేశారు.రాజమర్మడిమ్మితులు గాది పుల్నే శ్వరరావు, నందెపు వెంకటరావు, వసలం భీమన్న, తెనాలి మ్మితులు గురిజాల సీతారామయ్య, కోగంటి రాధాకృష్ణ మూర్తి, ఎం. బసవపున్నా రావు, శొరంచేడు మిత్రుల యార్లగడ్డ దుర్గా (వసాదరావు గారలు మరికొంత వూతమిచ్చారు. విజయవాడను ౦చి డా. శిల్పిగారు తఈరుణసహాయం అందించారు. మిత్రులు కొల్లా నుబ్బారావు, అంచా బొపారావు, ఎస్‌. ఎ. బక్ట్‌, సిహెచ్‌. రాజారెడ్డి జాస్తి రామస్వామి గారలు ఈ పుస్తకం బయటపడడాని కెంతో కృషిచేశారు. ఇంకా ఎందరో మ్యితులు విరాళాల రూపంలోను, రుణరూపంలోను నహాయం అందించి పుషస్తక ముద్రణను వేగిరసరిచారు. వారికందరికీ నా రృతజ్ఞత,

ఈ వు శళం (వొాతపతిని ఓపికతో చదివి అవసం మైన సూచనలిచ్చిన మితులు కొల్లా సువ్చారావు, ఎం. వి, రామమూర్తి, సుల్లాదిసుబ్బమ్మ, బీ. విం స్వామిగార్హ కూ, (శమకోర్చి సూచికశయారునేసి మిచ్చిన మిత్రులు కా నేపల్లి రామారావు, తోటకూర _పభాకరరావు;, డా. సూర్యకుమారి జీ, వీఎన్న గార్గకూ నా ధన్యవాదాలు,

అనేక కారణాలవల్ల ఈ పుస్తర ముదణ నాకు చాల భొరసునిపించింది. అయినా చీరాల లిబ రి వీంటర్స్‌ మృితులు జీ, పూర్ణచం[దరాపు, కె, మల్లి ఖార్డునరావు చూపిస సహరాఠరం, తెగువ నొ భారాన్ని కేలి5 చేసింది. వారికీ, వారి పెస్‌ రార్మిక మితులకూ నొకృతజ్ఞత.

రావిపూడి వెంకటొది ల మార్చి 0)

ఉపోదాతం షో

ఇది ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ సంక్షీవ్త రాజకీయ జీవితచరిత).

భారత కమ్యూనిజాన్ని మినహాయించినా రాయ్‌కి కొవలనినంత రాజకీయచరిత9) వుంది కాసీ, రాయ్‌ జీవితాన్ని మినిహాయి స్తే భారత కమ్య్యూనిజానికి చరితం మృగ్యం.

అందుకే ఇందులో విధానంగా రాయ్‌ కధ-. "

అందులో భాగంగాతప్ప లేని భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ గాధ--

బ ట్‌

భారత జాతీయోద్యమ ప్రారంభదినాల్లో భారతీయుల వ్రగాఢ స్వాతంత్య్య వాంఛను దే? దేశాల్లోనూ దండోరా వేసిన ఉగ౦ివాదోద్యమం లో రాయ్‌ పాతి-__

అంతర్జాతీయ కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంలో అధిష్టానవర్గ నభ్యుని హోదాకు ఎదగడంలో పవైద్ధాంతికంగా, కిియాశీలంగా రాయ్‌ ప్రదర్శించిన వైజ్చానిక వితిభ-- హాటు ముప్లో

సుడీర్ధ రాజకీయజీవితంలో ఏ దళలోనూ గాజకీయ కౌటిల్యానికి లొంగకుండా మానవ వాద మర్లావివ చేరడంతో రాయ్‌లో వెల్లడైన రాజకీయ నిజాయితీ-- .

పంకిస్పంగా చిత్రించడం జరిగింది.

చివరగా మానవుడి అంతిమాదర మైన మానవ వాదానికి సమగ స్వరూవంగా రాయ్‌ సూతీ9కరించిన రాడికల్‌ వ్య్యూమనిజం మీద్‌ నంగ్రహా భామ్యంతో యీ గరింధం ముగినింది.

(న! ” ళ్‌ వు వ

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ గతించి 28 సంవత్సర్నాలైంది. సంఘటనల చఠిత9ిలో ఇది చాలా న్వల్పకాలం. ఇంకా కొంత కాలం జరిగిరేకాని ఆయన రాజకీయ తాత్విక జీవితానికి సరయిన మదింపువేయడిం సాధ్యంకాదు. ఎందుక౦ంపే ఆయన బహూదూర భవిష్యత్తను వూహించగలిగిన మహామేధావి. రాగద్వేషాలకు లోనుకాగల అవకాశమున్న సమకాలికుల ఆంచనాకు అటువంటివారు అందడం, తమ దృక్చ్సధాన్ని గురించి పదభిపా్రాయాన్ని కనీంచడం కవ్వం. .

వ్‌ బ్‌ ॥

రాయ్‌ విశిష్టముయిన వ్యక్తిత్వం కలవాడు. అయనకు దీకైనవ్య క్తి [వపంచ చరిత్రలోనే అరుదు. నివ్సుబు చెరిగే ఉగ౦ివాత కార్యకలాపాల చృాయిమంచి సర్వోన్నత హర్యూమనిష్టుదళకు 'పెరిగేటంతవరకు (పతిదశలోనూ ఆయన ఇరవయ్యో శ తాట్టి వై తాళికుడుగా (పత్య"మవుకాడు. లాయ్‌ జీవితయాత9లోని విభిన్నఘట్టాలను తరచిచూ వే ఈ విషయం విడితమవుతుంది.

ఖ్‌ న! |! వు

[2 -

102820 ప్రాంతాల్లో దేశంలోని రాజకీయవర్గాల్లో కొంతసంచలనాన్ని సృష్టించిన భగత్సింగ్‌ విభృతుల 'జ్యెరరిస్టు కా:్యకలాపాలు దేశభక్షికీ విష్లవదృక్సచానికీ సంకేతాలుగా యిప్ప కీ మన్నన, (ప్రచారం పొందుతున్నాయి. అయిజే, అంతకు:0ందు రెండుదళా బ్రాల నాదే, 190716 మధ్య, యుగాంతర్‌ పార్టీ ధ్యజంకింంద ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ (ప్రభృతులు అలాంటి సంఘటనల్ని (ప్రారంభించి నిర్మాణాత్మకంగా కొనసాగించిన వాస్తవం విన్మరించ రానిది. అయినా జాతి నుత వర్ష విద్వేషాలకు ఆఅలవాలమయిన ఈయుగంలో ఆయన పేరు విస్మరించబడి౦ది. ఇవహర్‌లాల్‌నెహ్రూ ఉత్తర్మపదేశ్‌[గామాల్లో వైకిల్‌ యాత (పాలంభించేవాటికే ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ ఉగ జాతీయవాద పోరాటంలో సాహసయాత్ర చేస్తున్నాడు. అందుకే “గిం ౪88 [110/4/100 00౧౦5 1౧ ౧19 68౧ 18609 07 ౧6 10౧09 6౧౧౪ 09080 6౪011౧0 ౧0౪౧64 ౧69 ఆ. ౯. ౪1118063" అంటాడు ఫిలిప్‌ శాట్‌. భగత్పింగ్‌ బాంబులువేయడం నేర్చుకొనేనాటికి రాయ్‌ అంతర్జాతీయ కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంలో అధినాయకస్థా నంలో కూర్చున్నాడు. అయితే, విషాదకరిమయిన వివ్లవరాజకీయ మేమంకే __. ఇన్నేళ్ళ తర్వాత, ఈనాటికీ, కమ్యూనిజం పేరుతో కొందరు ఉగ్రవాదులు భగత్సింగ్‌ [పభృతుల సోవలిజాన్ని పొగుడుతూ ఇలరరిస్టు భజనచేసే స్థితికి దిగజారారు. పల్నాటిదాలు్జీ, తాం్యడపావయ్యనూ, కన్నెగంటి హను మంతునూ, గుర్రాల గోపిరెడ్డినీ, చే[గలు చిన్నపరెడ్డినీ పట్టకొచ్చి, వీర్ణ కొలుపులు కొలుస్తూ, ఆవకాశవాద సెంటిమెంటల్‌ రాజకీయాలను ఆశ 9యిస్తున్నారు. 1906 కి పూర్వమే అనార్కిస్టు అెర0రిజాన్ని ఈసడించిన మార్కు వారి స్పృహలోకి రాడు అయినా తామ మార్క్సిస్టులమంటూ మార్క్బూను కోట్‌ చేయదోతారు. లెనినిష్టు కమూ్య్యూసిజం కూడా "జరురిజాన్ని ఆమోదించదనీ, అందుకే యీ దేశంలో కమ్యూనిస్టులు పుట్టినప్పటమంచీ మొన్నమొన్నటిదాకా "జర౦ిరిస్టులు కానేలేదన్న వాస్తవం వారిన్య్మ ఫ్రలిపతంలోకి బాదు. అయినా తాము లెనినిస్టులమే నన్న ళిమలోవుండి లెవినని వైతర కోట్‌ చేయబో శారు. లెస్ట్‌వింగ్‌ కమ్య్యూనిజాన్నే ఇన్‌ఫాన్‌ మైల్‌ డిడ్‌ఆర్జర్‌ (6911 ౪1౧0 ౧౦౧౧౮౧1౩౧౫ 19 1౧806116 6150169౧ అన్న లెనిన్‌ యీ జరరిస్టు బాలారిష్టాన్ని యేమనేవాడో వారి ఆలోచనకు రాదు. మొదటినుంచీ జర్రిరిస్టులే కమ్యూనిస్టులుగా పరివర్తన చెందారు కాని, కమ్యూనిస్టులు "జర్పరిస్టులుగా మారలేదు. కాగా, కొందరు కమ్యూనిస్టు లిప్పుడు అ మార్పును వెనక్కు మలిపి ఒఅరిరి స్దు అనార్కిజంమీద ఆసక్తి చూపే నెయికి పతన మయ్యారు. రాయ్‌ 'పరుిరిజాన్ని వదలి €0 యేళ్లు దాటింది. ఫానిజానికి దారితీసే అఆ దళ ఇప్పుడు కొందరికి అనివార్థ్థి మార్షంగా తోచడం వి థ్‌ రుం: (వీలిప్‌వాళ్లు ఈ దేశంలో వుండగా 1020, 1080, 1940 దశకాల్లో జరిగిన భారత స్వాశం[త్య పోరాట ఘట్టల్లో ఏ షూత్రమూ పాల్గొనని భారత కమ్యూనిస్టులు (ిటిష్‌వాళ్లు భారతదేశం వదలి వెళ్ళిన వెంటనే, 1919లో “స్య త ౦ త్వా భారత వ్రభుత్వంమీద నెరిల్లా పోరాటం పా9రంభించారు. అదేమంపే, వచ్చింది స్వాతంత్యంకాదిని బుకాయించారు. అలా వచ్చేని “స్వతంత్రం” కాణొదని ఘోషిస్తూ. వచ్చిన రాయ్‌ని “నెన్టేరియన్‌* అని అంతకు ముందు గగ్గోలుపెట్టారు. 1049 పోర్రాటానికి ఆతిరధ్దులెప్పుడో తిలోదకాలిచ్చారు. అర్థరధులకు

శం అందులో యేమిరుచి దొరికిందో యేమో, యిన్నటికీ దాన్ని పట్టుకొని వూగులాడుళూనే వున్నారు. స్టంటు నీనిమాలు పనివాళ్ళనీ, పామరుల్నీ ఆకర్షించిసట్టుగా తుపాకీ రాజకీయాలు యువజనుల్ని అకట్టుకోవడంలో అసహజం లేదుకానీ, దౌర్జన్యం రాజకీయ పరిష్కారానికి మార్షం కాదు. న! క న! న!

ఒక్కాశసారి స్ట్రంటు రాజ కశీయాలు "పెద్దల్ని కూడా లోంగదీసుకోవడం కద్దు. రెండో ప్రపంచ యుద్ధం రోజుల్లో సాయుధ పోరాటంతో వింటిష్‌వారిని ఇండియానుంచి వెళ్ళగొట్టాలన్న అక్యంతో 1940 చివర ఖైదునుంచి తప్పించుకొన్న సుభాష్‌చంద్భిబోను 1911 లో నాజీ జర్మనీచేరి, స్వతం [త భారతనైన్య నిర్మాణానికి హిట్లర్‌ సహాయం కోసం విఫల వకియత్నం చేశాడు. అనంతరం ఫాన్‌స్టు జపానుకు జేడకొని జపాన్‌వారి సహాయంతో “అజొద్‌ హింద్‌ ఫొన్‌” (1 [| డీ) నిర్మించి “నేకాజో అయ్యాడు. అంతకుముందే రెండు సార్లు భారతజాతీయ కాంగ్రెసు అధ్యక్షపదవికి ఎన్నికైన (ప్రొఢరాజకీయవేత్త్య బస్‌. అయితే 1041 లో బొన్‌ ఎందునిమిత్తమై దేళం సరిహద్దులు దాటాడో, సరిగ్గా అలాంటి పోరాటం నిమిత్తమే, ఆయుధాల వేటలో, అంతకుముందు 25 సంవత్సరాల కింతం, మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం రోజుల్లో, 1915 లో, యౌవనపాాయంలో వున్న ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ దేశాల సరిహద్దులూ, ఖ౦డాల సరహద్దులూ దాటి వెళ్లాడు. "టెర్రరిస్టు కార్యక లాపాలవ జ్లి తన లక్ష్యం సిద్ధించదని అనుభవ పూర్వక ౦గా గుర్తించాడు. కేవలం జాతీయ ప్వాతం[శ్యంవల్ల ప్రయోజనం పరిమితమని గరిహించి, మూడు ఖండాల ముఖ్య వివ్లవాల్లో (ఆసియా, అమెరికా, యూరప్పు పాల్గొన్నాడు. దేశభక్తులు కూడా దేశభక్రి లక్ష్యంతోనే పొరపడి, దీశదోంపాకరంగా వివ ర్హి ౦-చే.. అవకాశాలు లేకపోలేదని యుద్ధకాలం (1895) లోని బొన్‌ వ్రభృతుల వైైఖలి స్పష్టం చేనింది. 1000 8 పూర్వమే రాయ్‌ ప్‌చ్చి యాంటీఫానిస్టు. ఫాసిజం పుట్టగల ప్తిమాదాన్ని మొదటిసారిగా, మొట్టమొదటివాడుగ్‌ 1920 లోనే పూహించి (చూడు; అనుబంధం = 2) నీద్ధాంతీకరించిన రాయ్‌, 188186 మధ్య ఇండియాలో లైదులో వున్నప్పుడే పానిస్టు తాత్విక = సాంఘిక, రాజకీయ = ఆర్థిక పునా దుళ్ని వివరిస్తూ [8915౧): 13 ౯01105000౫ &౧౮ ౧౭౦109 అవే ఉద్గ్రంధాన్ని రచించి ఫానిస్టు ప్రమారాన్ని గురించి ప్రపంచాన్ని హెచ్చరించాడు. అలాంటి రాయ్‌ 1040 దళకంలో భారత స్వాతర్మత్యానికి ఫానిస్టుల సహాయాన్ని ఆళించడమన్నది వూహలోకి రాడజాలని విషయం... పైగా ఫాసిజందిద భారతీయులు జరిపే పొరాటంయొక్క మార్గంలోనే భారత స్వాతంత్యం వుందని రాయ్‌ అభిప్రాయం. అందువల్లనే యుద్ధంలో మిత9)రాజ్యాలకు తోడ్పడాలని రాయ్‌ వాది ్‌్‌ అనాటి జాతీయోన్మాదుల దృష్టిలో ఆయన దేశభక్తుడు కాలేదు. నిజానికి రాయ్‌ రష్యా చేరకముందే, దారిలో జర్మనీనుంచి విడుదల చేనిన భారతకమ్యూనిస్టు ప్రణాళిక (అనుబంధం 1) లో జాతీయవాదాన్ని పపెట్టువిడిదారీ ఆదర్శంగా ఆయన పేర్కొ న్నాడు; 186028115౧ 19 00౧11౧96 [0 1౧6 0061369019 అన్నాడు. కేవలం - శాతీయస్వాతం (ఈథం ఆయన గమ్యంకాదు. జాతీయవాదంసట్ల ఆయనలో అనాడేర్చడిన

న! భొవాలు జీవితాంతందాకా మారలేదు, ఏనాడూ గాంధీగారి మతవాద 'మితవాద ధోరణిని ఆయన ఆమోదించలేదు. రష్యాలో కమ్యూనిస్టు అంతర్జాతీయ ముసుగులో దాక్కొనివున్న జాతీయవాదాన్నీ, (పభుత్వ పెట్టువిడి దారీ విధానాన్నీ ఆనాటి విష్లవ భ్రాంతిలో రాయ్‌ వనైతం గృుర్తించనికూట నిజమే. *కానీ, మళికొంత రాజకీయానుభవం గడించి. (కమంగా హూ్యూమనిస్టుబాటలో కుదురుకొన్న తరువాత కమ్యూనిస్టు నేషనలిజానిక్షీ_నేవనలిన్టు సోవలితా నికీ _ (ప్రాయికంగా తేడాలేదనీ, కమ్య్యూనిజమూ _ ఫానిజమూ రెండూ మానవుడి అ హేతుకతలోనుంచి పుట్టిన శవల బిడ్డలేననీ ఆయన స్పష్టంచేశాడు. ఇక దేశీయకమ్యూ నిస్టులు నేషనిస్టులూకాదు, ఇంటర్నేషనలిస్టులూ కౌదు-_ వారు ఇతర కమ్యూనిస్టు దేశాలకు లాయలిస్టులు. కానీ, భారతదేశంలో కుడి_ఎడమ అపే-తుక రాజకీయ నాయకులెంత మంది రాయ్‌సట్ల ఎంతహృ్మదయ విదారకంగా, నిర్ణాక్షీణ్యంగా ట్రవ్నర్ధించినా, "హేతుబద్ధ రాజకీయ వరవడినుంచి ఆయని తొణకలేదు. అందుకే “|| ౪౭5 0౧6 ౦ 16 ౧౧0౩౬ (8౧౭8౧౬ 8019 20016౪6౧6౧63 ౦1 గిం/ 0188 ౧6 9౮00666661 1౧ ౧964101800 ౧|9 128100 1౧ ౧0450%, ౧0౮66౧ ౧9 ౧8౮6 (0 1806 ౧౧06 1౧8౧ 2౧7 ౦[19? ౧౧౭౧, ౪6 [68౯0198106 ౧0511107 ౧ 038౧1566 1౧౭(0౧8113౧ 0 19౧ 85 ౪/౩1! 01 116 1610” అంటాడు (ప్రొఫెసర్‌ డి. ని. (గోవర్‌. వ లో వు

కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం 1060 దశకంలో (కిందికీ _ మీదకూ నిలువునా రెండు చీలికల్లైంది, ఎవరికివారు నిద్ధాంత భేషజాలు వ కారు. ఆ నిద్ధాంకాలు జొతీయ వలస విముక్తి వుద్యమాలపట్ల కమింటరన్‌ అనుసరించవళనిన విధానాన్ని గురించి లెనిన్‌కీ._రాయ్‌కీ మధ్య 1920లో ఠమింటరన్‌ రెండవ కాంగ్రెసులో వచ్చిన నీద్ధాంతభేదాలేకానీ, కొత్తగా 1900లో తలెత్తినవికావు. లేక భారతకమ్యూ ౧స్టుఐు. క ని పెల్టినవీ కొవు. అయ్‌ కమింటరన్‌లో వున్నంతకాలం కమ్యన్‌ కమ్యూనిస్టులు. కమ్యూనిస్టు ఇంటన్నేషనల్ని అడ్డం "పట్టుకొవి ఆయన సిద్ధాంతంమీద ప్లాను ప్రకారం, పోవాటం చేశారు. చివరకు ధాయ్‌ 3నెగేడ్‌ అనీం ఎవరెవరికో ఏీజెంటనీ కమ్యునిస్థు తరహా గోబెలీయంతో, అధికారబలంతో, అర్ధబలంతో బేశాలనీ, మనువులనీ కూడగట్టుకొని రాయ్‌ని విడ గొట్టి, ఒంటరిని చేనీ వేధించారు. రాయ్‌తో పోరాట౦లో కాము అపజయం పొందామని 1960 నాటికి కాని ర్యన్‌ శళమ్యూూనిస్టులు గ్పుర్దించడం పా9రంభించలేదు. వలసల్లోని జాతీయ వివ్లవోద్యమాలు రెండు చీల్చుదారులు (తొక్కే. అవకాశం వున్నదనీ, అందులో అతీవాద విధానాన్ని కమ్యూనిస్టులు బలవరచాలనీ రాయ్‌ అనాడు వెల్లడించిన విద్ధాంత దృ క్సధాన్ని (అనుబంధం 1, 8] నాన్‌ కమ్యూనిస్టు దేశాల్లోని అతివాద కమ్యూనిస్టులు ఈనాడు అనుస రిస్తున్నారు. ఇంటర్నేషనల్స్‌ పుట్టిన రెండు సఆదర్భాల్లోనూ._1864, 1860, 1019__నిద్ధాంతాలు చీల్చుదారులు తొంక్కుతూనే వచ్చాయి. అయితే మూడవ ఇంటర్నేషనల్‌ స్థావకులు “శాజ్యాధినేతలు కూడా కావడంవల్ల వాస్తవ వివ్లవమరానికి విరుద్ధంగా చారిత్రక పరిస్థితుల్ని నియంత్రణం చేయడానికి మూడవ ఇంటర్నేషనల్లో మదట లెనిన్‌ కింద, శర్వాత స్టాలిన్‌ (క్రింద వికృత (పయత్నాలుసాగి నై, ఆవి “క మ్యునిజాన్ని” మరీవికృతంగా మార్చివేనినై.

కేఫ్‌ రెండవ కాం గెనునాటి రాయ్‌ సిద్ధాంతం ఒకకాలనాళిక. దాన్ని చిరంతనంగా పూడ్చి పెట్టడానికి అంతర్జాతీయ కమ్యూనిజం పేర జరిగిన కుట విఫలమైంది. అందుకే 1420..28 నాటి రాయ్‌సిద్ధాంతాల తగాదాను. గురించి నేటిరష్యావారు "పెద్ద పెద్ద[గ్రంధాలు వాయించి మితవాద అవకాశవాద దృక్పధాన్ని తీవ)స్థాయిలో వుచారం చేస్తున్నారు. మాములు న౦ికారం భారతకమ్యూనిస్టులు దానికి వంతపాడుతున్నాదు. విదేశాల్లోని కమ్యూనిస్టుపార్టీలు రష్యా వ్లైనాల విదేశాంగ నీతులకు- పావులుగా వుపయోగ వడగలంత మేరకే కమ్యూసిస్టు వినాదం౦ అంతర్జాతీయం. అందుకే అంతర్జాతీయ రంగంలో ఎంతగానో భారతదేశ ౦మిద ఆధారవడిన రష్యావారు నేడు గాంధీయిజాన్న్‌, ఇందిరా గాంధీయిజాన్నీ [గం బుజాన వేసుకొని మోస్తున్నారు. దాన్ని విప్లవ మార్షంగా శ్లాఘించి ప్రదర్శిస్తున్నారు. గాందీ యిజాన్ని భూషించి, “లాయణాన్ని” దూషించే కమ్యూనిజం ఒక కొత్త అవతారం. ఈ వ్యూహ రాజకీయాలతో రాయ్‌ నీద్ధాంతాలను మదింపు వెని చూడడంవల్ల రష్యావారూ, వారి యేజంటు శమ్యూనిస్టుపార్టీలూ కాత్కా-లిక పొయోజనాలు సాధించినట్లు కన్చించవచ్చు కాని, అ అబద్ధాఅనూ, రాజకీయ కౌటిల్యాలనూ, దీర్చ కాల చరితి మన్నించదు. అది నయా మతవాదమవి ఇప్పటికే రుజువ్నైంది. ఫి శ వ న

“కి9ందినుంచి విప్లవం” రాయ్‌ నిద్ధాంతం, విష్లవమం'టే యేమిటో, ఎందుకో జనావికి తెలియకుంచా---వ్రజలన్ని విప్లవానికి నిద్ధం చేయకుండా -.. రాజుల మాదిరిగా, రాజకీయ కు టటదారుల మాదిరిగా “పెమంచి విప్లవం” జరిపి, (పజల నెత్తిమీద తమ తరహా (ప్రభుత్వాన్ని రుద్దడం కమ్యూనిస్టుల విష్ణవ పద్ధతి. ! పద్ధతి ,రాయ్‌కి నచ్చదు. (పఖల్ని యిన్చవటతడానికీల (పఖిల్లు యిష్టమనేదాన్ని యేర్చరచుకోడానికీ ''రాజకీయ రధసారధు'' లేమి చేస్తున్నాళన్నిది ఆయన దృష్టిలో _పవానిమ్టైన పళ్న. ఇదేవైఖరిని హ్యూమనిస్టు దశలో కూడా రాయ్‌ కొనసాగించాడు. భాగ స్వా మ్య పుతాస్వామ్యం (గ౯/౧౦1౧810౧/ 6౧106786) కావాలనీ, దానికి ముందు ప్రజల్లో వికాసవంతమైన పౌరవిద్య వ్యా కావాలనీ, స్థానిక హ్రజాసంఘాలే పౌర విద్యాలయాలుగా వనిచేయాలనీ అనడం ఆయన రాజకీయ న్థయిర్యానికి [కి౦ందిమంచి విన్స్నవం అనే సూత్రానికి] నిదర్శనం. విప్లవావి శయినప్పటికీ రాజకీయనాయకులు టస్టీలుగా వ్యవహరించడాన్ని ఆయన అంగీకరించడు. ఖైనావిష్ణవం [1920 రోజుల్లోకూడా శ్రామికుల్ని, కర్షకుల్ని విష్ణవానికి సంనిద్ధం చేసేదాక విప్లవాన్ని వాయిదా వేయాలనేదే రాయ్‌ విధానం. వివ్షవ([భూణహత్యకు ఆయన వ్యతిరేకం, అందుకే ఆయన విప్లవాన్ని (బాడెన్‌ (0086460) చేయడంకాక డీపెన్‌ (46606౧) చేయాలన్‌ వాదించాడు. రాయ్‌వాదాన్ని చ్హైనాకమ్యూనిస్టులు వినకపోవడం వల్లనూ, రష్యన్‌ సలహాదారులు విననీయక పోవడం వల్లనూ నాటి వైనావిప్లవం విఫలమైండి, తర్వాత చూకే, మావో (వజల్నివదలి మరోపద్ధతిలో రాయ్‌ మార్గాన్ని అనుసరించి ఓల్మితో లోతునుంచి నైనిక విస్ణవ వాతావరణాన్ని నిర్మించుకొని విలహీవంగా_భష్టంగా వున్న జాతీయ (పభుక్వంమీద

కేర్‌ దాడీచేనీ చివరకు విజయం సాధించారు. (అది విప్లవంకాదని (గహించి మరో సాంన్కృృతిక వివ్లవంకావాలన్నారు.] అంక్షే, వ్లైనావిస్ణవమార్షం, రష్యా విప్లవమార్షం ఒకటికావని 'కేలుతుంది. కలిసీ వచ్చిన అధికారం ఆసరాగా తాముగా యితరదేశాల్ని దుర్యాకమించడమే రష్యావిస్ణవమార్షం. “వై నావిష్లవం” యాదృచ్చికం కాదు. నిత్యపొరాట ఫలితం అనుస్యూతం, వ ఫ్‌ ఫ్‌ న!

1928 లో అరవకాం [గెన్‌లో కమింటరన్‌ అతివాద సెక్టేరియన్‌ దాలికి చేరుకొంది. రాయ్‌మీద కనితప్ప, అందుకు నురో కారణం కన్నించడంలేదు. లేకపోతే రాయ్‌ వకోక్షంలో ఆ కాంగెనులో రాయ్‌మీదిజలిగిన దాడికి అర్థంలేదు. పెట్టఇడిదారులతో పొత్తు వివ్లవానికి చేటుతెస్తుందన్న రాయ్‌ని 'ెక్టేరియన్‌గా వర్ణించిన కమింటరనొ పెద్దలు. 'ర్హైటలతో పొత్తి విస్ణవానికి హనికవం' అనే పరమ దుర్మార్ల్షమయిన తీర్మానం చేశాడ. భారతదేశంలో రాయ్‌ (పొద్చలంతో స్థావించబడ్డ అవిలభారత వర్కర్స్‌ అంద్‌ 'పెజంట్స్‌ పార్టీని నాశనం చేయమని కమ్యూనిస్టులకు ఆదేశాలు శారీచేశొారు. కమింటరన్‌ ఆరవ కాం గైెనులో అ దుష్ట ఒంటెత్తు విధానాన్ని గొంతుచించుకొని సమర్థించిన ఓటో కూనినెన్‌, 80 సంవత్సరాల తల్వాత, రష్యన్‌ కమ్యూనిస్టుపార్టీ 20 వ కాం్యగెసులో మాట్లాడుతూ , అది నెక్టేరియన్‌ విధానమని ఆ నోటితో నే వాపోయాడు ౧౧6 60౧1౧610 2౧6 116 [౬836 ౧.434). 80 ఏళ్ళకు పూర్వం రాయ్‌ తవ్నని చెప్పిన సిద్ధాంతాన్ని నిజ౦గానే తప్పనీ తెలునుకోడానికి ఆ కమింటరన్‌ నీద్ధాంతకారుడికి 80 ఏళ్ళు తర్వాత తీరిది. ఈలోగా ఆ సిద్ధాంత ట్రధావంవలల్ల ప్రూసంచం ఎంత నాఇనమైతే వారికేమి? తప్పుడు సిద్ధాంతాల ద్వారా వివ ౦చాన్ని నాళశనంచేని ఆ (ఆచరణ బూడిదమీదనుంచి తిరిగి తస్పుడు నిద్ధాంతాలను రాబట్టటం కమ్యూనిస్టుల గతితర్కంలో భాగం. 1985 లో 7వ కాంగ్రకులో కమింటిరన్‌ తిరిగి రాయ్‌ నిద్ధాంతంలోకి అడుగుపెట్టింది. అయినా శివ ఈంగ్యొను చేగన తస్వును దాటవేస్తూ, రాయ్‌ని సోషల్‌ . డెమోకాట్‌గా వర్డిస్తూ ప్రసంగాలు సాగిన్తై. ఇదొళ కమ్యూనిస్టు మార్కు విట్‌: వాళ్ల పరిభావలో సోషల్‌ డెమోక్రాట్‌ అనేది తెట్టు. ఆగవ కాంగ్రసులో జరిగిన ఘోర తప్పిదంవల్ల నే జర్మన్‌ కమ్యూనిస్టులు హిట్లర్ని న్‌ంహాసన మెక్కించి, స్వేచ్భావాదానికి మరొక పెద్ద సవాల్‌ని గోదాలోకి దించారు. దీని ఫలితాన్ని ముందు జర్మన్‌ కమ్యూూనిష్టులూ, శ్క్య్వూత రష్యను కమ్యూనిస్టులూ కూడా అనుభవించక తప్పలేదు.

గ్‌ ఫి ప శు

ఆకతటితో కథ పూర్తికాలేదు. రెండవ వ్రివంచయుద్ధం వచ్చింది. హిట్లర్‌ వళ్చిమ యూరప్పను ధ్వంసం చేస్తుంటే, అంతర్జాతీయ వాదుల్లైన కమ్యూనిస్టు రష్యన్లు అతనితో కలిని పోలెండును పంపిణీ చేసుకున్నారు । హిట్లరీతో నిరాకరిమణ సంవ చేనుకున్నారు. 1841 లో హిట్లర్‌ రష్యామీద దండయాత9 పాంరంభించిందాక అతని యుద్ధోరతికి అద్జుకట్టవేసే వియత్నమైవా రష్యా చేయలేదు. ఖప్పటికింకా కమింటరన్‌ చద్దుకాలేదు.అ. నేక వలస దేశాల్లోని కమ్యూనిస్టులతోపాటు భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ నికూడా

[గ హిట్లర్‌ కి జిందాదాద్‌లు కొడుతూ కూర్చున్నది. ఒక ప్రక్క ప్రపంచమంతా ధ్వంసమై పోళూవుంపే, బబిటిష్‌ సామ్రజ్యవాదంముది పోరాటానికి అదే తరుణమని థారత కమ్యూ నిసులు గోడలు చెడగొడుతూ కూర్చున్నారు. అది అంతర్జాతీయ అంతర్యుద్ధమవీ, ఫానీజాన్ని క! జ ధి ఓడించే బాధ్యత (ఫవంచ ప్రజలంతా చేపట్టవలనిన ప్రిజాయుద్ధమనీ నెత్తిన నోరు పెట్టుకొని లు ధి అవాలి. ల్‌

రామ్‌మొద్తకొంటుంటే-_అది సామా9ిజ్యవాద యుద్ధమనీ, దింటిష్‌వాజ్జితరిమికొట్టడానికి అదే

అతి ఇ ణి టబ తరుణమనీ. రాయ్‌ సామ్రాజ్యవాద ఏజెంటు కాబట్టి ఫాసిస్టు వ్యతిశేక నినాదం తీసుకున్నాడనీ తమ రాజకీయ అజ్ఞతకు కళ్లాలు వవిలారు భారత కమ్యూనిస్టులు. యుద్ధంలో రష్యా ప్రవేశించిన అరు నెలల తర్వాత వారికి (బ్రిటిష్‌ కమ్యూనిస్టుపార్టీద్దవనుంచి బ్రిటిష్‌

లు లయం ఇండియా ప్రభుత్వం ద్వారా రష్యన్‌ రహస్య హుకుం అందింది. తక్షణమే. భారత కమ్యూనిస్టులు రాజకీయ సన్యానం వృచ్చుకొని వున్నట్లయితే, అనేకమంది యువకులు ఆ వెకిలి రాజకీయాలకు బలిఅయ్యేవారు శాదు. అందుకే నీ. ఆర్‌. రెడ్డి కమ్యూనిస్టుక్ని గురించి వ్యాఖ్యానిస్తూ వారు (పతిధ్వనులే కాని, అసలు ధ్యనులుకాదన్నాడు!। క క... 60౧౧౪౮౧1౩1 968611 €0 09 ?2000! 601068 8౧ ౪01068” అన్నాడు. రాయ్‌ వాదం అలాంటిదికాదు. దానికొక తాత్విక (ప్రాతిపదికవుంది. అది స్వయం సమృద్ధం; స్వయంభవం. అందుకే ని. ఆర్‌. రెడ్డి ” గం/1900 19 56186౧9159” అన్నాడు. లండన్‌నుంచి సర్కులర్‌ వచ్చిందాక యుద్ధస్వభావం అర్థంకాని వాళ్థుకింకా (ట్రవంచ విష్ల్ణవాలూ, అంతర్జాతీయ రాజకీయాలూ, వేషశాలూ ఎందుకండి? న! న! ఛి క!

ఉమ్మడి (ఫజాళ [కువైన ఫానిజాన్ని ఓడించడానికి రండవ [ప్రపంచయుద్ధంలో

పంయుకంగా నడుంకగిస (పజాస్వామ్యశ కులు, సోవలిసుశ రులు యిదానంఠరం ఠతమపాత ఎ లకి. అం. ౧. లట శాం ట = ఛి శతు చైఖరులకు వీడ్కోళిచ్చి సామాజికన్యాయం, స్వేచ్చ (పాతివదికగా కాస్మాపాలిటన్‌ హ్యూమనిజం వైపుకు తరలిభాగలరని రాయ్‌ ఆశించాడు. కాని, అందురు భిన్నంగా ప్రపంచదేశాలు రెండు శ్యతుకూటాలుగా సమేకృతమవుతూ. సర్వనాశనకరమైన మరో వ్రిపంచయుద్ధాన్ని వేగిరపరచే పిమాదకర పరిస్థితులకు దోహదం చేస్తున్నట్లు గుర్దించాడు. అందుకు మూలమెన ఒ ౦ అతు రాజకీయ పోకడల్ని నివారించడానికి ప్రత్యామ్నాయ లా అటి. విధానాన్ని అన్వేషించి, 1918 లో పా ర్డీ రహి త పిజాస్వామ్యాన్ని ప్రతిపాదించాడు. అందలి బౌచిక్యాన్ని గృొహించిన సర్వోదయ నాయకుడు జయప్రకాశ్‌ నారాయాణ పార్టీరహిత ప౦ంజాస్వామ్య వినాదాన్ని అందుకొని విశేష ప్రచారమిచ్చాడు. రాయ్‌ పేద చెప్పకుండా రాయ్‌ వాదానికి ప్రచారమిచ్చిన మొదటి జాతీయవాని జయప్రకాశ్‌. అలాగే భారత ప్రజా స్వామ్యం వి మాద౦లో వుందనీ, పానీజం నెలకొనటొతున్నదనీ 10/0 దశకంలో, తన చివరి రోజులలో గ్పుర్దించాడు జయస౦కాళ్‌. కానీ, భారత సామాబిక జీవనంలో, గాంధీవాదంలోః కాంగసు సంస్థా నిర్మాణంలో ఫానిస్టు వీజాలు నిహితమైై వున్నవంటూ ను!

అంశకుముందు 10 సంవత్సరాల కిందటే. భారత ఫాసిస్టు రోగనిర్ధయం జీళాడు రాయ్‌. అయన్ని మెచ్చుకొనే వారికికూడా నచ్చని విషయం అదే. కానీ, ఆది వాస్తవికతగా

18 రుజువయింది. భావవిప్లవాన్నిః “కి9౦దినుంచి” విప్లవాన్ని ఆ రోగానికి చీకిత్సగా రాయ్‌ పితిపాదించాడు. జయప౦కాళ్‌ “సంపూర్ణ విప్లవం” దాని అనుసరణే. అయితే భౌతిక వాస్తవికవాద ధోరణ్‌ని అవఅంభించడంలో రాయ్‌ చూపిన సాహసాన్ని జయప్యక్రాళ్‌ చూపలేకపోయాడు. అందుకు తగిన తాత్విక పరిధులు ఖె. పి. కి అందోకపోవటదిమే కారణమేమో! లేక ఎదురీతకు జంకాడో! వ క్ష నః న! రాయ్‌ నిర్వహించిన ఘనకార్యాలవంటీ వాటిలో ఏఒక్కటోచేని బారతీయుల మనసులలో కీర్టికిరీటం తొడిగిన ఘనులు చాలమంది దొరుకుతారు. కాసీ* అన్ని రంగాలలో అన్ని ఘనాకార్యాలు--కొన్ని రంగాల్లో భారతీయు లెవ్వరూ అందుకోని ష్యెయిని సాధించిన రాయ్‌వంటి ధీరోధాత్తుడు, మేధావి, రాజకీయ నిజాయితీపరుడు మనకు లభించడం అరుదు. ఒక దళలో భగత్సింగ్‌ కంపే ముందే "పక్చిరిస్టు కార్యకలాపాలు సాగించి, మరొకదళలో బోస్‌కంటె ముందు సాయుధపోరాట సన్నాహాలు సొగించి, మెక్సికోవంటి సరొయిదేశంలో సోవలిస్టుపార్టీ వ్తధానకార్యదర్శిగా ఎన్నికై, పొవంచంలోనే మొదటి కమ్యూనిస్టు పార్టీని మెక్సికోలో స్థాపించి, నేటికీ కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంలో సవాల్‌గా నిలిచివున్న జాతీయ పోరాట నీర్ధాంతాన్ని లెనిన్‌ నిద్ధాంతానికి వ్రిత్యామ్నాయంగా ప్రతిపాదించి, రష్యాలో ప్రవాస భారతమ్యూనిన్దు పార్టీని స్టాసించి, 1927 లో చై నావిప్లవానికి సారధ్యం వహించి, " రెండో వ్రవంచ యుద్ధంలో ఫానీస్టు వ్యతిరేకపాాశకు నాందివలికి, చరిత అగుగుజాడల్ని గమనించడంలోని న్వైపుణ్యతవల్ల సంఘటనల్నిముందుగా అంచనావేని చెప్పిన ఫలితంగా “రాజకీయ జోన్యుడు* గా ఇ్యాతిగాంచి, రాజకీయ పలిణామంచెంది, మార్క్సిస్టు సిద్ధాంత శృంఖలాలను ఛేదించుకొని, ఉన్నత తాత్వికస్థాయికి ఎదిగి, ...వాజకీయపార్టీల అధికార వాహాన్నీ, కుటిల రాజనీతినీ, అనర్ధదాయకతనూ గ్పుర్రించి, పిజాసంఘాల ద్వారా పార్టీరహిత ప్రజాస్వామ్య సూత్రాన్ని ఆవిమ్యారించి, చివరకు మానవవాద తత్వంలో కేలాడు రాయ్‌. సమగ్యమ్రైన రాడికల్‌ హ్యూమనిజాన్ని పితిపాదించి, ఉత్తమశేేణి తత్వవేత్తల జాదికాలోకి యెకొ్క్కైడు. అంతర్జాతీయ హ్యూమనిస్టు నైతికసంఘ [11౬0] స్థావనకు వేేరణయిచ్చి, నేడు బితికివున్న ఒకేఒక ఇంటన్నేషనల్‌_-హర్యామనిస్టు ఇంటన్నేషనల్‌ స్థావన కు వై తాళికుడై నాడు. ఇంతకుముందు “హ్య్యూమనిజం” అనె శబ్దాన్నే హేళన చేసిన ర్యన్‌ కమ్య్యూసెస్టు లిన్సుడు సోషలిజమే హ్యూమనిజం అని పుస్తకాలు వ్రాయడానికి నగ్గుపడటం చేదు. ముందు తిరస్కరించి, తర్వాత అంగీకరించడం గతితర్కమేమో । ఆందుకే రాయ్‌ ప్రతీపాదించిన నిద్ధాంతాల్లో వారు ముందు నిరొకరించనిదీ, తర్వాత ఆమోదించనిదీ ' శ్రనేలేదు-_మచ్చుకై నాలేదు. ఖు వు ఖు /' ఖు రహస్యపోలీసు. వేటను తప్పింకుకొంటూ, మూడు ముఖ్యఖండాల్లో. దేశ దేశాల్లో

ప్రచ్భన్న వేషాలతో తిరుగుళూ, మాటిమాటికీ అరెస్టవుతూ-విడుదలవుళూ, ఖైదులలో

19 మిగ్గుతూ, అగ్నిగుండాల్లాంటి విష్లవఘటనలలో దూకుతూ, నాయకత్వం వహిస్తూ,స్వదేశీ విష్ణవకారులనుంచి తన నాయకత్వానికి యెదురవుతూ వచ్చిన సవాళ్ళను యెదుక్కొంటూ, అతి కమిస్తూ, అంతటి కల్లోలమయ జీవితంలోనూ పత్రికలు నడుపుతూ, (టంధాలు|వాస్తూ, ఎంతో విలువయిన సాహిత్యాన్ని సృష్టించాడురాయ్‌ భారతదేశంలో జ్ఞానపునల్వికాసానికి దోహదం చేయగల శాస్త్రీయ, తాత్విక సాహిత్యాన్ని వానిలోనూ_రాళీలోనూ రాయ్‌ సృష్టించి నంతగా యింతవరకు మేభారతీయుడూ సృష్టించలేదు. ఆలోచసతో కూడిన ఆచరణ* అచరణతో కూడిన ఆలోచన రాయ్‌లో పరిపుష్టంగా కుదిరింది. అందువల్లనే రాయ్‌ జీవితంతో పోల్చదగిన సమానాంతరం చర్మితలో అరుదు అంటున్నాం. వ ప ష్‌ జ

" రాయ్‌ జీవితాన్ని మినహాయి స్తే భరతకమ్యూ నిజానికి చర్విత మృగ్యమని ఎందుకం టున్నామంకే...ఆయనవినా స్వతంత నిర్ణయాలు తీసుకోగల కళమ్యూూనిస్టు యింతవరకు భారతదేశంలో పుట్టలేదు, ఇక్కడిదంతా సర్కు్యులర్‌ కమ్యూనిజం, (్రపంచకమ్య్యూనిస్ట్రల తప్పుడు విధానాలకు (పత్యాహ్నాయాలు సూచించగలవారుకాని, లేక సవరణలు, నూచనల ద్వారా “ప్రపంచ కమ్య్యూనిజాన్ని”_వభావితం చేయగలవారు కెౌని భారత కమ్యూనిస్టుల్లో రాయ్‌ తర్వాత నేటివరకు మరొక్కడు పుట్టలేదు. స్వాతి వానకు ముత్యపు చిప్పల్లా విదేశీ వాణికోసం ఎదురుచూడడమే భారతకమ్యూూనిస్టు విధానమైంది. ఈ విషయం కమ్యూనిస్టు పెద్దలకు తెలినినా 113 2౧6 8669 వుపయోగించి, వాటిచాటున తము అ[పయోజకత్వాన్ని దాచుకుంటారు; "* 48 (440 2726 గీ, స. గిం* ౪83 6 0౧1౪ ౧౦౧౧౧౪౧1౩౯" (తిరగ1103గ10). “70619 ౪/89 ౧0 0౧6 ౪/౧0 60౮16 1601266 ౧07 ౮0 ౧/44 77726" 1106600౧), 1. స. గిం ఈ85 42 54 014 0౧౮6 +0! 50[009- కగా9 1869౯, 9 1886100 2౧4 ౧౧౦౩ 66౪7610066 1౧612౧ 00[౧గ౧౪౧|9ఓ ౪౧9016 1౧ 1౧612 0? ౭907086 (54766981) అంటూ 4౯ ౧148 77౯ వంటి కుంటిమాటల్ని యెక్కడో ఒకచోట యిరికించి రాయ్‌ అనన్యత్వాన్ని మరుగుపరచడానికి ప్రయత్నిస్తారు. అలా పచ్చి అబద్ధాలతో కాపురంచేసే ధారతకమ్యూనిస్టుల అంచనాకు రాయ్‌ అందడు, వాలితత్వం, వైఖరి, దృక్సధ౦-__అంతా పార్టీడాన్‌. వ బిట్టిం నిష్పాతీక పరిశీలన వారికసాధ్యం. రాయ్‌ మద అసవాదులు వేసేవిద్య ఉగ్గువాలతోనే వారికి లభ్య మవుకుంది. వారికి దొరికే రష్యన్‌ పోతపాలలో మరింతపఫాలు ఆది వుండనే వుంటుంది.

రాయడం, చెరిపేసుకోవడం అంతర్జాతీయ స్థాయినుంచి కమ్యూనిస్టులకు అలవాటు. “రష్యావిప్లవం” నాటినుంచి నేటివరకు రమ్యన్‌ కమ్యూనిస్టు పార్టీచర్మితలు రాసుకుంటూ, చెరిపేసుకుంటూ వస్తూనేవున్నారు. తిరగరానినప్పుడల్లా అందులోని పాతల వ్యక్తిత్వాలుం తత్వాలు, చేష్టలు కొత్తరంగులు పులుముకొని దర్శనమిస్తుంటాయి. భారతకమ్యూ నిస్టుపార్టీ చరి;తను కూడా ముజఫర్‌ అహమద్‌ అనే సిసు ౧మార్కిిస మూ సార తిరగరాశాడు. అందులో షం మాల వ. మ! ]

జ ల్‌

61౧14 ౩౧6 1 [0/౧82600 త5॥0264 “భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ పుట్టుక అనేపేరుతో

20

ఇటీవల తెలుగులోకి కూడా వచ్చింది. మూడు పుస్తకాల్లోనూ. పేజీ త్రిప్పి కే అసద్ధాలు, విషం, కని పొదిగిన కసాయిభాష దర్శనమిస్తుంది. కలకత్తా కసాయి దుకాణంలో తానొక నెలరోజులపాటు వుద్యోగం చేసినట్లు చివరి ప్పున్సకం గిీ/5611 2౧౮ 16 ౦౦గ౧౧౪౧|9| న్క?0/ 0110613 [౧. 26) లో రాసుకున్నాడు ముజఫర్‌, ఇహుళ ఆరోజుల్లో అయన ఆ భాషను పుక్కిటబగ్టి వుంటాడు. [తెలుగు అనువాదకుడు నీర్షుపర్దాడో యేమో, జోరు తగ్గించాడు. ] కాను మరణిస్తే భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ పుల్టపూర్వోత్తరాలను. గురించి చెప్పగల వారుండరన్నంత భయపడి దాంట్‌. మార్క్స్సిష్టు నాయకుడు ముజఫర్‌ వాాయగా-_ అది పాక్షీకంగా వున్నదన్న కారణంతో జ్యకెట్లలో మార్క్ప్సిన్లులేని భారత కమ్యూనిస్తుపా ర్రీ రా శ ఆలు ట్‌ టి వారు [0/1] జి. ఎం. అధికారి అధ్వర్యం కింంద మరో క. పా. చరిత రచన పాంరంభించారు. రిం04[60౧6 0 1౧6 111500౧/ 0 16 ౧901౧6౧196 ౧౭౧౦/ 01 1౧౮12 మొదటి మూడు సంప్పటాలకు వ్రానిన వఇకంభాష్యాన్లో సదద అధికారి కూడా రాయ్‌మీద వివం కక్కకుండా వుంశవేకపోయాడు. అయితే ఆ విషాన్ని సిద్ధాంతం

ముసుగలో దాచుకున్నాడు.

ఫ్‌ శ గ! క! కమ్యూనిస్టు ఇంటన్నేషనల్‌ గురించి ఇంతకుముందు రష్యావారు. చాలా గంధాలు ప్రచురించారు. ఎక్కడో అనివార్య మైనప్పుడు తస్ప, వారా గశింవాల్లో ఎం. ఎన్‌ రాయ్‌ పేరు రాకుండానే చూచారు. కాని. 1810 తలో మాస్కో పోంనస్‌ పబ్లిషర్స్‌ ప్పుచురించిని నో న్‌ 6016 పేజీల గంధ ౦ ౧6 00౧0100610 2౧౮ (06 ౬258లో సగధాగానికి మైగా రాయ్‌ తో కమింటరన్‌ తగాదామేదనే చర్చ జలిగింది. . 1020.26 నాటి కమీంటరన్‌ తగాదాల గురించి నేడు వారు పు సకాలు విచురించడం ఉబుసుహోకర కాసే, లేక కేవలం చారిత)క పరిశీలనకోసం కానీ కాదు. జాతీయ వలన రోజ్యూల్లో కట్యోనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ అనుసరించవలనిన వ్యూహాన్ని, పోరాట విధానాన్నీ గురించి 1920 లో లెండవ కాంగ్రెసులో లెనిన_రాయ్‌ల మధ్య తలెత్తిన వివాదంమీద నేడు ఐహుథా ఆనక్తికరమైన చర్చ జరుగు తున్నది. నిజానికి నాటి లెనినిజం, 'రాయిజం'-. ౩ండూ నేటి “లాయిస్టు హూ్య్యూమనిజంి దృష్టిలో అసంబద్ధమైన వే. మాకిన వొవంచ పలిస్థిుల్నీ, చారితి9కానుభవాన్నీ బట్టి రాయ్‌ మాల్క్సికానికి దూరమై హ్యూమనిస్టు మార్గానికి చేరాడు. విన్షవాలంకే ప్రభుళ్వాల్ని పడగొట్టడం, స్వాధీనం చేసుకోవడం, దేశాల్ని దురాకిమించి పపస్పెట్ల ళు వరిపాల బ య రా

నాధికారాన్ని అప్పగించడం అనే కమ్యూనిస్టు అర్థాన్ని ముదలంట తరస్కళించి=బావవిష్ల్ణ వం ద్వారా, మానవ వికాసం ద్వారా సర్వతోముఖ సామాజిక అభ్యుదయాన్ని సాధించడమే విష్ణమనే దశకు రాయ్‌ చేరాడు. కానీ, ప్రపంచ కమ్యూనిష్టులింకా అనిన్‌_రాయ్‌అ రెండు కోపులు కాచుకొని, అక్కడే కూద్చుని, తన్నుకొంటున్నారు.. ఇప్పుడప్పుడే వారక్కడనుంచి కడిలేటట్లు లేరు. మార్క్చ్చిజం షార్టీడాన్‌ తత్వంకౌగా, కమ్యూనిజం 'సెక్టేరియనికానికి మారు పేర్హైంది. మనుషులంతా మనుషులేనన్న సత్యాన్ని కమ్యూనిస్టు లంగీకరించరు. కాగా, నాటి రాయ్‌ వాదాన్ని నేడు అనుసకిస్తున్న నెక్టేరియన్‌లు కూడా

(| శాయ్‌ని సెన్టేరియన్‌గా వర్ణిస్తున్నారు: ఆచ రణలో థ'్ణల స్థాయికీ? పిండారీల స్థాయికీ దిగజారిన ఆవళథ్య్యక హింసావాదులు కూడా అ పడికట్టు పదాలను వదలలేక పోతున్నారు. కమ్యూనిస్టు వర్షాలమధ్య రేగిన అంతఃకలహిల సిద్ధాంత పునాదులు లెనిన్‌ _ రాయ్‌ల సిద్ధాంతాల్లో వుండ:స్టే 60 సంవత్సరాల తర్వాత రష్యన్లు కూడా రాయ్‌ సిద్ధాంతాన్ని తిరగదోడి విమర్శించవలని వచ్చింది.

“కమింటరన్‌ అండ్‌ ది ఈస్ట్‌” అనే పుస్తకాన్ని ఎడిట్‌ చేపిన రో న్తిష్షప్‌ ఉల్యనోవ్‌స్కీ జాతీయ విమోచనోద్యమాలమీద రష్యాలో ప్తోము ఖ పా్రమాణీకుడు, ఉల్యనోవ్‌న్మీతోసహా ఆ [గంధంలోవి వ్యాసరచయితలంతా దురభిమానం గూడుకట్టుకొన్న అకృకలు., వారి తప్పులన్నీ డున్నిక చేయాలంటే మళ్ళీ అంత గంధం అవుతుంది. అందులోని చారిత్రిక సంఘటనలు వకీంకరణ పొందిన్వై; సిద్ధాంత చర్చ అంతా అసంబద్ధం; అబద్ధాలు, వరస్పృర వై దధ్యాలు కోకొల్లలు, నాటి సిద్ధాంత తగాదా స్వరూప స్వభావాలు తెలియని అర్భకులు ప్రామాణికం హోదాలో ఏషేదూ డ్రొాశాద. రష్యా దర్శణంలో వారికి ఆ బొమ్మ అలానే కన్నిస్తుంది. “వం, ఎన్‌. రాయ్‌ _ భారక కమ్యూనిజం” నాలుగో అధ్యాయం అచ్చవుతూ ఉండగా ఆ పుస్తకం నా దృష్టికి వచ్చింది. అందుచేత ఒకటి రెండు సందర్భాల్లో మాత్రమే పుట్‌నోట్స్‌లో ఆ అదిద్భాలను వి స్తావించాను,

ఫ్‌ ఖ్‌ వ ఫ్‌

అయితే బహుముఖ పజ్ఞావంతుడ్డై న రాయ్‌ సమకాలికుల మన్ననకు ఎందుకు సన్నిహితం కాలేదు అనేది ఒక వ్వళ్న---ప్రర్థావంతులు సమకాలీనుల గుల్రింపు పొందడం చాల అకాదైనసరధోటున... అలునా- రాయ్‌ విషయంలో మనకు అనేక చారిత్రక, సామాజిక కారణాలు ప్రత్యేక ౦ గా కచ్చన్నయి:. 1810లో స్వదేశం హద్దులుదాట్‌న రాయ్‌ 18 సంవత్సరాల తర్వాత 1000 లో తిరిగి భారతదేశంలో అయగుపెట్టాడు. తర్వాత ఏడునెలలకు ఖైదులో అడుగుపెట్టి 1086 లో నిజంగా దేశంలో అడుగుపెట్టిన వాడయ్యాడు. అంటే భారత జాతీయ రాజకీయూద్యమం రూపుచేఖలు దిద్దుకొంటున్న తరుణంలో రెండు దశాబ్దాల పై కాలం రామ్‌ అందులో విత్య“ంగా పార్గొనే అవకాశం లేకపోయింది, వరవళ్ళుతొక్కే వయసంతా రష్యన్‌ కమ్యూనిస్టు సేవలోనే గుంజుసహోయింది. అందువల్ల తిరిగి భారతదేశం చేలినాక ఇక్కడి రాజకీయోద్య మానికి రాయ్‌ కొత్త్రమనిషే కాక, కొద్త తరహా మనిషిమాడా అయినాడు. జాతీయవాదులు అ అంతర్జాతీయ వాదిని యెక్కిరానీయలేద్పు మతవాదు లా “కమ్యూనిస్టును' వస్తుతః శ తుం వుగా తవ్న చూషవేదు.. కమింటకన్‌

కట్టగాటికి బిద్ధులైన కమ్యూనిస్టులు కకసాందిపు మార్గాలు తవ్వ అనుసరించలేదు. ఇక ఆయన చరితను పజల యెరుకదాక తీసుకవెళ్ళినదారేరి? అందుచేతనే ఆయన ఉగంవాదోద్యమ పాత్ర తెలియనివారికి తెలియకపోగా, తెలిసినవారు బయటవ పొక్కనీయ శిడు. వైన్టాంతిక విషయాల్లో రాయ్‌ది వహుడూరదృష్టి. దాన్ని అవగాహన చేసుకోవడం కొంచెం కష్టం. అందుచేతనే కమింటరన్‌తో విభేదించి, ప్రత్యామ్నాయ సిద్ధాంత

22 ప్రతిపాదన చేసి, పోరాటంసాగించిన ఒకేఒక రమ్య నేతర కమ్యూనిస్టుగా అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి గడించిన రాయ్‌ని గురించి దేశీయ, విదేశీయ మేధావు లెందరో సిద్ధాంతాలు రాస్తున్నారు. అయినా అఆ రాయ్‌ ఘనతను గుర్టించడానికి కొందరికి సిద్ధాంతాల మూసలు, జాతి దుత వర్షాది దురభిమానాలు అడ్జువస్తన్నాయి. చాల కుంది రాజకీయ నాయకులే ఆయన కధతెరుగరు. ఇక ప్రజలన్మ ఫ్రతిపధంలోకి ఆయన యెలా పినేశించగలడు 7 ఆయనకు ప్రచారకుల్లేరు. ఆయన యీ బేశంలో అడుగుపెళ్లే నాటికి రాజకీయాలు ముదిలిన్నై, రాజకీయ నాయకులు పాఠతుకపోయారు. విజలకూ, పార్టీలకూ పాలకుర్తైనారు. నేరుగా ఆ స్ధితి స్రభ్యుంలోకి పాకింది. తమ ప్రక్కన రాయ్‌ చేరితే తమ యెత్తు తగ్గిపోతుందనుకొన్న నాయకులు ఆయన్ని తగినంత దూరంగానే వుంచారు. అందరూ ఆయన్ని వద£వేనినా, కాలం వదలి 'వెయదు. అయన భావాల ప్రభావం మయముందడుతరాలవారికి స్పూర్తిని ఇస్తుంది. కొందరికి ఆయన వృుగ౦ివాద జీవితం, మరికొందరికి కమ్యూనిస్టు జీవితం, ఇంకా కొందరికి ఆయన రాడికల్‌ రాజకీయ జీవితం వృక్తేజాన్నిస్తుంది. కానీ, ఇన్నితకహాల జీవితంలోనూ ఆయన్ని నడిపింది స్వెచ్చాపిపాసం జిడ్జాసుత్వం, సత్యాన్వేషణ. దాని పగకాష్ట్ర హ్య్యూమనిజం. మానవవాదం, దాన్నే ఆయన అంతిమ మానవ మార్గంగా గ్నుర్దించాడు. అదే ఆయన మానవజాతికి సమర్పించిన నిజమైన కానుక, రావివూడి వెంకటాద్రి

విషయసూచిక

స్వవిషయం

ఉపోర్ధాతం

పరణ ఊగ జాతీయవాదం 19 అమెరికా మజిలీ త్రి మెక్సికో మజిలీ 60 కమింటరస్‌ వ)వేశం 22 తాష్కెంట్‌ భారతం 105 బెర్లిన్‌ తాష్కెంట్‌ కుటి 123 వామపక్ష రాజకీయ సేతువు 136 కాన్బూరు కుటికేసు 162 వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టీ 88 కాళ్వూళూ-శమ్యూనిజం ౭0 మీరట్‌ కుటికేసు ౭28 రాయ్‌ పంపిన నిధులేమైనాయి ? న! చైనా విప్ణవం ౭8 ఒంటెత్తు రాజకీయ దుమారం 288 చలస విమోచన సిద్ధాంతం లలో భారత కమ్యూనిస్టుల వైఫల్యం 953 ఇండియాలో జాకోబినిజం కశ రాడికల్‌ హ్య్యూమనిజం 401 అనుబంధం - 1 (భావానువాదం) జీఫ్‌స్ట్‌ అనుబంధం - ఓ (భావానువాదం) +క్మగ్రివ్పి అనుబంధం _౨౨9 (ఆనువాదం) తీస్‌

24 అధోజ్ఞాపికలు (ంం6 ౧01839) 408 కొటేషన్ల అనువాదాలు ఫ్‌]! రాయ్‌ గకింధాలు ఢ్‌ఫ్‌౯ రాయ్‌మీద గ౦9ంధాలు ఫ్‌[0 నామమాచిక ఫ్‌ రాయ్‌ పొటోలు: 1952 లో క్షే టెర్రరిస్టు దశలో 18 అమెరికా పియాణరలో కం మెక్సికోలో 68 రష్యాలో 80 చై నాలో ౭ట ఇండియాలో న. శ50లో 4 వా

ల న న న్‌ 1 సం య మ న! న; న స శ బు న లాం లీ ప టీ మ్‌. - షే న మ ఫం రల గ మ న పే స. న ప టల గస టీ ల న టల షై మో స్తో న్‌ ప న న త ఇ స స. న్‌ న వ్‌ నత. హా ప జి స 4 వ న యయ ల ఖ్‌ న ల్‌ టప ప ప క తర 2! (క స నం. స ర వ మ వి న ల పే ను మ. గ్‌ లం సా న సి ర ఖా ప టవ తే ల వ. వ్‌ ష్‌ వ జ్ర. ల ఖ్‌ లట వం! ల సా నా న | య. గ్‌. స్‌ స్టా ట్‌ న స త కే మ. తీవ ఎ. మ మ త స యీ యనా ఫి . స. ఈ ల స సస ౨. న. టో యా. ళు మ, చ నై అహ సు స. ల వ న స వ ప. 2 మ ల ప ల య హై ఖా టే న. స ల. న మ. హం ర్‌ న టు. ర. ఇ వ పై క ల. ల త ల స స? శభ. న పు కా స య. ట్ల స టి! క. ం క సర నేను. ట్‌ షు వ క ప స్‌ నస ఖు షష్ట ఖగ, లో ట్‌ . వ న. న. తే. న ల టి. లో మ న వ. మం ఆంక్ష. లా క 0 స | త. ప టి ల న సా ల. య ప. ్థ్‌ న ల. - వు వ తస స. మ ము... మం టు య టో చ స నం. ల ళు య. టట వ | పంత | సహ | న్య లో హ్‌ మ స్‌ వంట మ. న. మం స ప్‌ ల

1. మ. ఖ్‌ స్ట జే వ వు (| సు / సై స. శే. వ వ ప న ము సీ న మ సం. ప... ళ్‌ అం! వ జ యి ట్‌. న ష్‌ య మయం ర ర మ. న న. లీ న న [షే ల . మ స ల న [ . న! నె మా. న ము. న మ. (1 య్‌ సం క లయ! 1952 లో ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌

?/ గ వాగంగికం 2 2౮ రంగ) వం క్రి 0 గంగ0110గా|౧70, తం వంండ/4ం4 ౧00 4006 'రీంం0726 4 లింగి//47 7600/ ఎ వికట 224

4 007667 ౧/66 బయం స 07 6 /066 ౧/౧ 2 ౧2/6 07 గూలిం గా. 24070076 274 2౯4 624060౫7. తోడూ 44 064 026 (౮౭ + 07 222% గటా 2 క2ళ6 2 1444646 2220 ౧౫ 5722006, గ0౪ రింం62002 26 47606 ౧౧౧/4 2204 076 ౧౧౭౦౮7౭ ౭807 0/ 426 70/27 6౦/4, 274 రం0గి 267 ౧౭౭౧ 226 2075౧4౯ 6040000220 020264 గం. 200 44౮ రీ/4264 776 77077/ ౧/ 76౦/4/౧౦4 22 07800 22 గం060, 24 శంగ/2ంం గజా? 0, 77 ౮770, 224 460౮ ౫00 ౫౯ (47/6 40726 1244 ౧౧ ర/2గక్రిలం 2077క్రూం - 2208, కు. 2, వక4వ4 ౧81648

ఉపోరద్ధ్దాతం ఆ్రీ (ఆఎరణ వరానవేందినాధరాయ్‌ -- ఎమ్‌. ఎన్‌, రాయ్‌ భారత విప్లవ కారుల్లో వముఖుడు. అ్మగ్మశ్రేణి మేధావి, ఆయన విప్లవప్యాత, పిజ్ఞ, విజ్ఞాన ్యవతిభ బహుఖిన్ననూూ బహుముఖమూ, రాయ్‌ జననం సాధారణ బెంగాలీ పూజారీ బాహ్మణ కుటుంబంలో, బాల్యంనుంచీ బెంగాల్‌లోని వ్యుగవాద రాజకీయోద్యమాల్లో భాగస్వామి. యవ్వన పూర్వదశలోనే అనేక రాజకీయ దోపిడీ నేరాల్లో ముద్దాయి : చాం్మగిపోటా రైల్వేస్టేషన్‌, డై మండ్‌ హార్బర్‌, గార్జెస్‌రీచ్‌, బెలియాఘాట్‌ దోపిడీ కేసులు, రొడ్డా అండ్‌ కంపెనీ ఆయుధాల దోపిడి శేసు, హౌరా కుటికేసు -- యిలా యొన్నో। ఫలితం యిరప్వై నెలల జెయిలు అనుభవం, అనంతరం బిటిష్‌ ఇండియా [(వభుత్వం కన్నుగప్పి, రహన్య జీవిశం పా్రొరంభించాడు. సాయుధ విప్ణంద్వారా (బిటిష్‌ ప్రభుత్వాన్ని భారతదేశంనుంచి పాఠరదో9ిలాలని సంకల్పించాడు. భారత విప్లవ సంస్థల పితినిధిగా జర్మన్‌ ఆయుధాలు తీసుకొని రావడానికి బటీవియా (ఇప్పటి జకార్తా వెళ్లాడు = 1815లో _- ఇకఅంతే,

త ఎం, ఎన్‌. రాయ్‌ _- రాజకీయ పరిణామం

పరిస్థితుల పా9బల్యంవల్ల అక్కడనుంచి ఇండోచైనా, ఫిలిప్ప యినులు, జపాన్స్‌ కొరియా వైనాల మీదగా (పపయాణంచేసి అమెరికా చేరాడు. అక్కడ సోషలిస్టుగా మారాడు, అమెరికన్‌ పభుత్వం బిటిష్‌ గూఢ చారులతో కలిసి విప్తవకారులవేట (ప్రారంభించింది. రాయ్‌ని అరెస్టు చేసింది. తప్పించుకొని మెక్సికో పారిపోయాడు. అక్కడ కమ్యూనిస్టు పార్టిని స్థాపించాడు, రష్యా వెలుపలి (ప్రపంచంలో అదే మొదటి కమ్యూనిస్టు పార్టి.

లెనిన్‌ వద్దనుంచి పిలుపు వచ్చింది, రష్యా వెళ్లాడు. కమ్యూనిస్టు యింట ర్నేషనల్‌లో అత్యున్నత పదవులు అలంకరించాడు, ప్రవంచ కమ్యూనిస్టు వుద్యమాలను శాసించిన కమింటరస్‌ అధిష్టాన వర్గంలో అతిముఖ్యుడై నాడు, రష్యాలో భారత కమ్యూనిస్టు పార్టిని స్థాపించాడు. పా9చ్యదేశాల్లో కమ్యూనిస్టు వుద్యమాన్న నిర్మించాడు. కమింటరన్‌ (పత్యేక పితినిధిగా చైనా విస్తవానికి సారధ్యం వహించాడు. చివరకు స్టాలిన్‌తో -- అంటే కమింటరన్‌తో అభిపొంొయభేదంరాగా భారత చేశాన్ని వదలివెళ్లిన 18 సంవత్సరాల తర్వాత, 1800 డిశంబరులో భారతదేశంలో అడుగు పెట్టాడు.

19381 జుల్లై 81న అరెస్టయినాడు, కాన్పూరు కమ్యూనిస్టు కుట కేసులో (పధాన నిందితుడుగా అభియోగం తెచ్చింది (బిటిష్‌ ఇండియా (వభుత్వం. న్యాయస్థానం 1£ సంవత్సరాలు కఠిన ఖైదు శిక్షవిధించింది. అపీలుమీద ఆ శిక్ష ఆరు సంవత్సరాలకు తగ్గింది అనుభవించాడు. 198868 నవంబరు ౭0న విడుదల అయినాడు. భారత జాతీయ కాం[గెసులో చేరాడు. అభ్యుదయ వాదులంతా కాంగెసులోచేరి దాని నాయకత్వాన్ని చేపట్టాలన్నాడు. అందులో భాగంగా లీగ్‌ ఆఫ్‌ రాడికల్‌ కాం[గెస్‌మస్‌ యేర్పరిచాడు (1838)

రెండవ [(పపంచయుద్ధం వచ్చింది. ఫాసిస్టు వ్యతి రికపా (త నిర్వహించ నిరాకరించిన జాతీయ కాం(గెసుకు దూరమైనాడు. రాడికల్‌ డెమొడాటిక్‌ పార్టీని స్థాపించాడు (1840)

ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ - రాజకీయ పరిణామం స్ట్‌

1947 ఆగస్టు 15న భారత స్వాతం[త్యం వచ్చింది. పార్టీ స్వామ్యం పనికి రాదన్నాడు. 18468 లో రాడికల్‌ డె మొకా9టిక్‌ పార్టి రద్దును (పతి పాదించాడు. రాడికల్‌ హ్యామనిస్టు వుద్యమం అవతరించింది. ప్రపంచాని కొక వెలుగుబాట యేర్చడింది. 1852 లో పిపంచ మేధావులతో కలిసి ప్రపంచ హ్యూమనిస్టు వుద్యమాన్ని స్థాపించాడు. 1854 జనవరి ణ్‌ న కన్నుమూశాడు,

1820 లో రష్యా చేరినప్పజినుంచి 1828 లో కమింటరన్‌తో విఖేదించే. వరకూ ఆతరువాత 1880లో భారతదేశంలో అడుగు పెట్టివరకూ ఎమ్‌. ఎన్‌, రాయ్‌ విదేశాలనుంచి. భారత రాజకీయాలతో నిర్విరామ సంబంధం పెట్టుకొన్నాడు. భారత జొతీయ కాం్యగెసులోపల్క వెలుపలవున్ను అభ్యుదయవాదులతో వ్లుత్తర ప్రత్యుత్తరాలు జరిపాడు, విప్లవ సంస్థల నిర్మాణ, నిర్వహణలకోనం భారతీయ విస్షవ కారులకు ధన సహాయం అందజేశాడు. అగ౦శ్రేశీ భారత కమ్యూనిస్టు నాయకులు చాలవరకు అనాటి ఎమ్‌. ఎస్‌. రాయ్‌వేత తయారు చేయబడినవారే, ఆయనద్వారా ఆర్థిక సహాయం- పొందినవారే, నేరుగాను, విదేశాలద్వారాను, ప్రక్యేక దూతల -చ్వారాను భారత కనమ్యూనిన్తు వుద్యమానికి పునాదులు వేసినవాడు ఆయనే.

• అందుచేత భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ చరిత వా9 రుడలచుకొంటే ఎమ్‌, ఎస్‌. రాయ్‌ పెరెత్తకుండ వాయడానికే వీలులేదు. దాని స్థావన చరితం రాయ్‌ జీవితంతో పెనవేసుకొని వుంటుంది. ఐనా భారత కమ్యూనిస్టులు వాసే భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ చరితిళలో సాధ్యమైనంత వరకు రాయ్‌పేరు రాకుండనే చూస్తారు. రాక తప్పకపోతే నిందాపూర్వ కంగాతెచ్చి. ముగిస్తారు. అందువల్లనే కమ్యూనిస్టులు (వాసే చరిత గ౦ంధాలు నిజమైన చరిక9గ%ంధాలు కావంటాడు మైఖేల్‌ పొొకోంవిస్కీం “అవి అచరితులూ (1001546011) --- “గతంలోకి చొాప్పించబడిన రాజకీయాలు (ఫెం11603 010)60664 1040 16 029

ముజఫర్‌ అహమ్మదు “భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ : విదేశాల్లో దాని స్థాపన” (106 ౮౦౧02014 225 0 0612 206 16 ౯0౧02608 తీఠ?016] అనే అచరిత) ఒకటి వా9శాడు, అందులో ఆయన శతాధికంగా రాయ్‌ నామస్మరణచేయక తప్పలేదు-- తప్పలేదనే అంటాడుపాపం అయన

8 ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - రాజకీయ పరిణామం కూడా, ఐతే ఒక్కసారయినా, రాయ్‌ని గురించి ఒర్క మంచిమాటయినా అనలేక పోయాడు, ఒక్క సానుభూతి వాక్యమయినా వాయలేక పోయాడందులో. భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ న్థాపకుల జాబితాలో ముందే తనపేరు యిరికించుకోటానికి చేసిన ప్రయ త్న ౦లో వుచితానుచితాలను గమనించలేక, కమ్యూనిస్టులకు సహజ వరవడి అయిన చరిత౦ రచనారి౭ినే అవలంబించి ఒక అచరి[(తను వా9శాడు, అవసానకాలంలో రాయ్‌తోపాటు యితర విప్తవ కారులమీదకూడా కాలకూటవిషం వెళ్లగక్కుతూ. కైశ్సకం[ 2౨6 6 ౮౦౦0001 కిజర? 0౯10612 అనే మరొక అ వరిత౦ను పూర్తిచేసి నిష్క్రమించాడు, నుజఫరుది లకోటా మనస్సు. రాయ్‌కి వున్న విసృత వ్యక్తి

త్వాన్ని కొలవటానికి అదిచాలదు. ఆజ్ఞాపాలనకు అలవాటుపడ్డ అహమ్మదు జీవితం రాయ్‌వంటి మహోన్నత వ్యక్తి స్వతంత౦ వ్యక్తిత్వాన్ని అర్థం చేసుకోడానికి యెలా తావిస్తుంది? అందువల్ల కమ్యూనిస్టు యింటర్నేషనల్‌ సర్కులర్ల 1 కళ్ల లోనుంచి చూచిన ముజఫరుకు రాయ్‌ ఆకారం వికారంగా కన్పించి ౦ది. దాని ఫలితంగా రాయ్‌ని బహుకూరంగా చిత్రించాడు. ఛాయామాత వ్య క్తిత్వంకల ముజఫరు చితీీకరణ వికారం రాయ్‌ రంగులు మార్చేరకం ;

ఆైంంి186 0౧0 6 60౧1094013 106(ల0460921 ప 1929, 209 ౦001410066 1900692060 €0 0 ఏ ౦002౬” 9 నాయకత్వపిపొస కలవాడు;

“ఈ, 13 00౧10001 1600%)6686 126 [09 14 2 0616210 4 *01 1626613010” ౩ నిజాయతీ లేనివాడు.

“౦? అల10066 ఏ ₹140 0 8జ000/. 110స6కే ఫంపటం1 10952507” * బహుభార్యాలోలుడు :

ఉగ్ని[ల్లా 3090611600 ఓం కల్పిం, సమగ. 0 2566 $67681 ఉల. ల. గం ఇ 13 [ము ౦0౯98 ఇ16.... [06ఉ6 020 ౧60916 1ల6 ర2జ౫3 60 04 1007 టడం 26 927566 $ఈల41 పరం

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - రాజకీయ పరిణామం 7 ఫోర్టరీలకు మార్గదర్శకుడు ;

ఆ (గగ 60612040 28016) 0090006166 30096 50% 0 లం 206 011066 1 060019 6 ౧609102986 10401 0201002), 10 10 4216ల 6 ౧౦6 1 ౪6 00౪1ల 0£ సశ. ౫. ఇం) 6 అహంకారి; ఆత్మస్తుతి పరాయణుడు:

తిం? 1213 900160 1 119 సంయం1 006 0210 541100 0% 6 6౦౫౦౧00156 కిరు 001 ఓ 0164ల 60 ౧1206 కరం 090 2 ౧6665621” ?

గట్టి ౮00062100060 106 18 091 29 1061026010 0 [0/3 50100లరాంరే 420౧11౬ 6 123 61282692666 0020? లక 10 ౦016ల €0 2౯౦02416 10 1100ల! 6 666% 04 60%౪7ల08 [120460 సట1)2046ట6 10 0౦౧0006130” | (దోహి; విప్లవ (_దోహి;

ఆ [11878 ₹0676 000టల0ళ3 ౧0466 2281036 0”' 9

అక పం ల!6రే 142097 ౦01ల 2110921009 222254 సెక. 09, 08 3621006 119 ౧౧1౬6 12 ౧1102, 11 6౫12964166 ?ల౦|1: 09 (6 061209 5042609 ఆ4౦ పం 0286 28130 048 0025266 ౪10 ౧౯62౪02 16601021021 ౦౧౫౧9101 10381 930% 1028 28 6 గ060౧/ 0 0601001326020 01 క0ర12 10

ఇలా యిలా యొన్నో విధాలుగా ముజథరు కలం పరుగులె్రింద్కి చివరకు రాయ్‌ని కులతత్వవాదిగొ, మూఢాచార పరాయణుడుగా కూడా ము[దవేయటానికి పరోక్షంగా (పయత్నించాడు ముజఫర్‌, 11 ఇంతేకాదు. వవంచ కమ్యూనిస్టు వుద్యమం తాలూకు హాముఖులు

కొందరు రాయ్‌కి బిరుదులు కూ డొ యిచ్చారు! = యివి అన్నీ కమ్యూనిస్టు పడికట్టు పదాలు 18

టి బి రెనెగేడ్‌ టు కమ్యూనిజం (61082166 €0 ౧090960130) టెయిటర్‌ టు వర్కింగ్‌ క్లాస్‌ (111101 (0 ₹/0౧108 01433) లేకశీ ఆఫ్‌ ఇంపీరియలిజం ౭46% 01 [0065211500) ఏజెంట్‌ ఆఫ్‌ ఇంపీరియలిజం (4ఉ9లు( ౦01 1806114130)

8 ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - రాజకీయ పరిణామం

అంతేకాదు -- కమింటరన్‌ కార్యనిర్వాహక వర్గం పదవప్లీనం (సర్వసభ్య) సమావేశంలో రాయ్‌ తలనే కావాలన్నాడు కూసినెస్‌, 1

అందుకే ఆనాటి కమ్యూనిస్టుల జిగట మనస్తత్వం -- అధికారం కోసం ఆంతరంగిక కుమ్ములాటల్లో అవుగాములను అర్ధంచేసుకోగల స్థితిలోలేని ఆనాటిరష్యుస్‌ నాయకుల వికృత మన_స్టత్వం--బాగా యెరిగిన రాయ్‌ *ఆ భూతల స్వర్గాన్ని” వదిలాడు. ఆయన్ని సోవియట్‌ సరిహద్దులు దాటించిందాకా ఆయన (శ్రేయోభిలాషులు _పొజాలు గుప్పిట్లో పెట్టుకో వలసి వచ్చింది. ఆ గాధ వివరాలి౦ కా సరిగా బయటకు రాలేదు. నార్త్‌, యూడినులు ఆ విషయాన్ని యిలా సూచిస్తారు గ

అకైగ్మ(ల్లా 60 206 3411 110196 ఓం0102)1/ -- (ంల9

భం 00 ఇ₹11 06 06 1016 1 13 ౪0100006 - 16 ౪/23 090611 ఇసం, 2006౬ 016 120 20 ౦0ల కెర55140 ఆనంం01 68104260, ౪28 ₹టం008016. ౧900201 24 2626 గ౩% ఓ ౧103961 01 861009 09 32661 ౦46 0 సిగీంం007 = ౪06 1 06110 126 1110 1140 6135027081? -- 206 06016 6 120826 0 362123 ౪) 1

చివరకు బరోడిన్కు బుథారినులే రాయ్‌ని రష్యానుంచి బయిట వడవేశారన్నమాట 1 అందుకోసం బరోడిస్‌ తన _పాణాలకే తెగించవలసి వచ్చిందన్నమాట ! 1* రాయ్‌వంటివారు యేకొద్దినుందో రష్యును భల్లూకపు వట్టు వదలించుకొని బయటపడ్డారు!” కానీ కమ్యూనిస్టు న్వరగ్గాన్ని నమ్మి రష్యను తుపొకులకు బలయిపోయిన లీకి[డనాధ చటోపాధ్యాయి, అవనీనాధ ముఖర్జీవంటి హతభాగ్యులెందరో:18

ఏమయినా అది కమ్యూనిస్టు పపంచం,

జూలిగుండెలు కలవాళ్లంతా కష్టమయ (వవంచాన్ని కమ్యూనిస్లు (వపంచంగా మారుద్దామని కలలుగన్నారు--తీరాచూస్తే ఉకవ్వ్య్యూనిజ మే” కష్టమయ మైంది, అందువల్ల అభ్యుదయ గాములంతా అడుసు తొక్కి కాళ్లు కడుక్కున్నారు - అటువంటి వారిలో అ్యగగామి ఏం, ఎస్‌, రాయ్‌,

న! 4! న! న! న!

ఎం, ఎన్‌. రాయ్‌ _- రాజకీయ వరిణామం | రాయ్‌ మొదటినుంచీ కొంతకేడాతో మార్క్సిస్టు, తేడాతోనే కమ్యూనిస్టు, అ౦దువల్ల కమూనిస్టుల వుక్కుచ్యటంలో ఆయన యిమడలేక పోయాడు, దానితో కమ్యూనిస్టు యింటర్నేషనల్‌కి ఒక వెదడు కరువై ౦ది, భారత కమ్యూనిస్టుపొర్టికి మెదడే లేకుండ పోయింది, అందు వల్లనే ముజఫర్‌ అహమ్మద్‌ రాయ్‌ని గురించి మెదడులేని రాతలు రాశాడు, మానవ చరిితకు నూతనమార్గాలు సృజించి, తమ చరి్యతకు అర్థం కల్పించుకోగల యుగపురుషులు ఎంతో అరుదుగాకాని అభ్యంకారు. అభ్యమైన కొద్దిమందికూడ సమకాలిక నిరాదరణ, నిర్లక్ష్యం, విస్మరణ, హింసలకు లోనుకావడం సహజం, ఐనా కాలదరృణంనుంచి వారిచాయలను తొలగించడం యెొవ్వరి తరమూకాదు. నిజానికి మర ణ౦కోనేవాం జీవితాలు పా9రంభమవుతాయి. కాజగమనం వారి జీవితాలకు స్థిరరూవం యిస్తుంది. శాశ్వతత్వం చేకూరుస్తుంది. ఆటువంటి (వసిభ్ధుల హైఎకు చెందిన వాడు ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌. అ రాయ్‌ జీవిత సంఘటనలు పరిశీలిస్తుంటే కాశీమజిలీ కధ ఏంటున్నళ్లి వుంటుంది. ఆమన జీవితమే ఒక కట్టుకధ అనిపిస్తుంది. ఎందుకంటే ఆయన పెట్టి పుబ్టినవాడు కాదు, విదేశీ విద్యా విజ్ఞాన సదుపాయాలున్న వాడుకాదు. పరతం్యత భారతదేశంలో పౌరసత్వానికికూడా నోచుకోని సామాన్న అర్భకుడుగా రాజకీ:రు జీవితం (పారంభించాడు. అత్యున్నత శిఖరాలు అందుకొన్నాడు, అందుకే ఆయన జీవిత ఆకోహణ (కమం అత్యంత ఆశ్చర్యావహంగా వుంటుంది. అగ్నిపర్వతం వంటి రాయ్‌ జీవిత గర్భంలో మరుగుపడివున్న లావాలో యెటువంటి విశేషాలున్నవో, - యెవ్వరూ. ఒక పట్టున చెప్పడం సాధ్యంకాదు త వ్వేకొలది, పరిశోధించేకొలది వెలుగులోకి పస్తున్న "ఆయన జీవిత వివరాలను తడవి చూస్తుంటే పరిశోధనకు అందని సంఘటనలు యెన్నయినా వుండవచ్చునన్సీ తాను చెపితే తప్ప అన్యులకు తెలియరానిగాధ లెన్నోవున్నవనీ, అవి ఆయన జీవిత చరితను కొంతలో కొంత మరుగు పరుస్తున్నవనీ బోధపడుతుంది. అందువల్ల రాయ్‌ సంవూర అజాత లా ణి జీవిత చరిత [వాయడం యొవ్వరికి యేనాటికీ సాధ్యం కాకపో వచ్చు. 2)

40 ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - రాజకీయ పరిణామం (హాఫెసర్‌. థీనివాప అయ్యంగారన్నట్లు ఈక్షణం ఈ మహా సము్య(ఉఇంలో మునిగి మరుక్షణ౦ మరొక మహాసము.డంలో తేలే తిమింగలం వంటివాడు రాయ్‌.2” ఆ మహాసము(దాలఅన్నీ వెదకితేకాని రాయ్‌ జీవితంలోని వెలుగులు బయటపడవు. అనాటి రాయ్‌ విప్లవ కార్యకలాపొల గాధలు కొన్ని యిటీవలనే బయటసడిసై. 'సెడిషస్‌ కమిటీ రిపోర్టు, శాన్‌ ఫాన్సిసో్కో్కోటయల్‌ రికార్డులు, లండను హోమ్‌ డిపార్టుమెంటువారి కమ్యూనిస్టు పేవర్స్‌, భారత (పభుత్వ జొతీయ ప్యతాగారంలోని దస్తావేజులు, అమెరికా, మెక్సికో, (ఫాన్సు మొదలయిన దేశాల (వభుత్వ ప్మతాగారాల్లోని దస్తావేజులు మనకు తెలియని రాయ్‌ జీవితాంశాలను కొన్నిటిని బయట పెడుతున్నాయి రష్యా, వైనా (పభుత్వాలకూ, వాటిని నడిపే కమ్యూనిస్లుపొర్టిలకూ, కమింటరనీకూ చెందిన దస్తావేజులు కొద్ది కొద్దిగా యిష్పుడిష్పుడే బయటకు వస్తున్నాయి. ?! రాయ్‌తో సన్నిహితంగా మెలిగిన వ్యక్తులను యింటర్య్య్యూ చేయడంవల్ల కొన్ని వివరాలు బయటపడిసైై. 22 బ్పరుట వడవలసినవి యింకా యెన్నో వున్నాయి. ఇవన్నీకాక హిట్లరువంటి నియంతత దహనకాండవల్ల గొని, జ్మాగత్త వహించటానికి అవకాశం లేకపోవడంవల్ల గాని, తెలియకుండా అదృశ్యమైవోయిన దస్తావేజులెన్నో యెవరు చెప్పగలరు ?23 అన్నీ బయట పడినప్పుడుగాని మనం రాయ్‌ ఘనతకు తగిన మదింపు వేయలేము. ౨. “రాయ్‌ మహా పర్వతోస్నతుడు. దగ్గరకు చేరికేగాని వర్వతౌాన్నత్యం స్ఫురించనల్లే కాలం గడిస్తే గాని రాయ్‌ ఘనత బోధపడొ” దంటాడు జస్టిస్‌ పి. బి. ముఖర్జీ । “నమకాలీనుల్లో రాయ్‌ అద్వితీయుడు. మూడు ముఖ్య ఖండాల్లో వి్యిశాంతి యెరగని [పయాణీకుడు. పపంచ యాతికుడు, బహుభాషావేత్త. దశాధికదేశాల పౌరుడు. విశ్వ్వపమాణాలను అందుకొన్న వాడు. (పవంచమే ఆయన గృహం. తయన జీవితమే ఒక యింద ధనుస్సు. దాని కాంతిపుంజాలే తీవ జాతీయవాద౦, సోషలిజం, కమ్యూనిజం, రాడికలిజం హ్యూమనిజం”ొ 2* అనికూడా అంటాడు. మానవ మేధస్సుయొక్క, తీరని తృష్టకు రాయ్‌ జీవితమే నిదర్శనం. అదొక అనంత యాత.

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - రాజకీయ పరిణూమం 1

చివరకు మేధో వికాసాన్నీ, భావవిప్లవాన్నీ పర మలక్ష్య౦గా గుర్తించి, స్ఫురణకు తెచ్చిన అనంత యాతికుడుగా (పత్యక్ష మైనాడు రాయ్‌,

ఐతే రాయ్‌ జీవిత చర్మిత వెనుక దీర్చమయిన మరొక చర్విత దాగివుంది. ఆ చరితను పరిశీలించడమంటే, భారత కనసూ్యూనిస్టపార్టీ చరితను తడవట మే, అంతర్జాతీ య కమ్యూనిస్క వుద్యమం తీరు తెన్నులను పరిశీలించడ మే,

కమ్యూనిస్టు కార్యాచరణ పాఠాలు పొర్టీ సభ్యులకు సర్కులర్ల ద్వారా అందుతుంబాయి. అందులో యేమున్నా వారికి శిరోధార్య మే, అందువల్ల నే స్వతం్యత ఆలోచనా సంవ త్రికి అంతర్జాతీయభఖ్యాతని ఆర్జించి కమింటరన్‌తో విభేదించిన ర్లాయవంటి మహామేధావిమీద అభాండాలు వేయటానికి వారు వెనుదీయలేదు. ఐతే *రాయిస్టులితో మాట్లాడటమే నేరమనీ, వారిమీద ద్వేషం రెచ్చగొట్టడమే కర్తవ్యమని 2 బోధహిందిని కమ్యూనిస్టులు రాయ్‌మీద వేసే అభాండాల్లో సక్యం యె౦తపాలు వుంటుందో సత్కాన్వేషణాపరులు గ్రహించడం కష్టంకాదు. కమ్యూనిస్టుల జభంటిగుట్టు” మాజీకమ్యూనిస్టులకే ఎరుక. అ౦దు చేతనే వారిని కమ్యూనిస్టులు ప్రధమ శ్యకువులుగా పరిగణిస్తారు.

భారతదేశం వదలివెళ్లిన 18 సంవత్సరాఆ తర్వాత ఎం. ఎన్‌ రాయ్‌ తిరిగి భారత దేశంలో అడుగు పెట్టాడు. అరెస్టయి, రాజ్ఞదోహ నేరంటకింద న్యా నుస్థానంలో విచారించబడుళూ వున్నాడు, అలాంటి తరుణ౦ లో కమ్యూనిస్టులు “ఎం, ఎన్‌. రాయ్‌ బిటిష్‌ స్నామాజ్యవాద యేజెంటుూ అనే [వచాధరం ముమ్మరంగా సాగించాళు, ఆమేరకు (బిటిష్‌ కమ్యూనిస్టు పార్టీ నాయకుడు శ్లెమిన్స్‌పామీదత్తు యి౦ట ర్నేషనల్‌ |పెస్‌ కరెస్పాండెన్నులో వ్యాసం కూడా (_వాశాడు. అందులో (బిటిష్‌ _పభుత్వం కారాగారంలో రాయ్‌కి సర్వసౌకర్యాలూ కల్పించిందన్నాడు ** భారత విప్తవోద్యమాన్ని నాశనం చేయటానికి (బిటిష్‌ (వభుత్వమే రాయని భారతదేశం రప్పించిందనీ, రాయ్‌ విచారణ - శిక్ష ఫొర్సు మ్మాత మేనని భారత కమ్యూనిస్టులు (వచారం మొదలు పెట్టారు. రాయ్‌ ఖైదులో శేడన్సీ బర్మాలో ఒక సుందర భవనంలో సమస్త సౌకర్యాలతో సుఖంగా

12 ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ _- రాజకీయ వరిణామం నివసిస్తున్నాడనీ (వీటిష్‌ కమ్యూనిస్టు పార్టీ వ్యతికలో ఒక రిపోర్టుకూడా (పత్యక్షమైంది. 2” కమ్యూనిస్టుల గో బలీయం మహాబలీయం కదా |

ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌కి బొత్తిగా నిజాయితీ లేదంటాడు ముజఫర్‌, ముజఫరు అనుకొన్న నిజాయితీకి మారుపేరు అవివేకం -- బానిసత్వం, అది న్వతం్యత విచారణా (పపత్త్తికి, స్వేచ్చా _పవృత్తికీ వ్యతిరేకం. నిజాయితీ పేరుతో స్వతంతాలోచన మట్టు పెడితే, యిక పార్టీలో మిగిలేది దద్దమ్మలే. మేధావులందరినీ మట్టు పెట్టగా మిగిలిన అవివేకుల సంఘాలఠే కమింటరన్‌గానీ, కమ్యూనిస్టు పార్టిలుగానీ, ఆవిషయాన్నే లెనిన్‌ ఒక చోట యిలా హెచ్చరించాడు;

కి 701 2౯6 8012 €0 ఆల 211 6 ౧0+ ల

0066166 0౪+ *లా” ౧]లఆ౪ల ౧80916 2064 166210 0019 €6 09066146 €0013, 09 ౪711 05 29301661 1౦ 6 జటా

ఎంతమంది మేధావులను రివిజనిజం, లెఫ్టిజం, రైటిజం పేర్లతో కమింటరన్‌ నుంచీ, కమ్యూనిస్టు పార్టిలనుంచీ బహిష్కరించారో; స్వతం౦్యతా లోచన చేసిన నేరానికి యెంతమంది మేధావులను కాన్‌సెంటీషన్‌ క్యాంపులకు పంపించారో ; కమింటరన్‌ నిర్ణయా లతో విఖేదించినందుకు యెంతమంది. జిజ్ఞాసువులను కాల్చి చంపారో _- అదంతా చరితగా వా9యదిలచుకొంటేి, రష్యా రాజకీయ చరి(తకంటె పెద్దదవుతుంది. +

ఐతే రష్యస్‌ నియంత స్టాలిస్‌ దౌష్టుంనుంచి బయటవడిన భారతీయ విష్ణవ కారుడు ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ రాజకీయ జీవితం యెలా (పారంభమైందో, కమిటరస్‌ బహిష్కరించినా ఆయన వ్యక్తిత్వం కుంటు పడకుండా యెలా వికసించిందో పరిశీలిద్దాం. రష్యా 1వధమి దర్శనంలోనే లెనిన్‌ రాయ్‌ని “*వయసుమళ్లినొ జ్ఞానిగా చూడ దలచుకొన్నాడు. కానీ రష్యాను బహిష్క రించిన తర్వాత రాయ్‌ జ్ఞానిగా వరిణామంచెందాడు, అదెలా జరిగిందో చూద్దాం-ా

అ తంతంతాాలా

12 ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ _- రాజకీయ పరిణామం నివసిస్తున్నాడనీ (ఓిటిష్‌ కమ్యూనిస్టు పార్టి ప్యతికలో ఒక రిపోర్టుకూడా (పత్యక్షమైంది. 2” కమ్యూనిస్టుల గో బలీయం మహాబలీయం కదా |

ఎం, ఎస్‌, రాయ్‌కి బొత్తిగా నిజాయితీ లేదంటాడు ముజఫర్‌, ముజఫరు అనుకొన్న నిజాయితీకి మారుపేరు అవివేకం -- బానిసత్వం, అది స్వతంత విచారణా (పపత్త్తికీ, స్వేచ్చా (పవృ త్తికీ వ్యతిరేకం. నిజాయితీ పేరుతో స్వతం(తాలోచన మట్టు పెడితే, యిక పార్టీలో మిగిలేది దద్దమ్మళే. మేధావులందరినీ మట్టు పెట్టగా మిగిలిన అవివేకుల సంఘాలే కమింటరన్‌గానీ, కమ్యూనిస్టు పార్టీలుగానీ. ఆవిషయాన్నే లెనిన్‌ ఒక చోట యిలా హెచ్చరించాడు ;

క్ష్‌ 01 26 80902 40 అల 211 6 906 లా?

00661618 086 ౪౮” ౧1౯౮ ౧8౦016 206 161210 0101 06 00661606 0013, 30౪ 7/11 0036 2936661” 1 6 ౧0

ఎంతమంది మేధావులను రివిజనిజం, లెఫ్టిజం, రైైటిజం పేర్లతో కమింటరన్‌ నుంచీ, కమ్యూనిస్టు పార్టీలనుంచీ బహిష్కరించారో; స్వతం[తా లోచన చేసిన నేరానికి యెంతమంది మేధావులను కాస్‌ సెంబేషన్‌ క్యాంపులకు పంపించారో ; కమింటరన్‌ నిర్ణయా ఐతో విఖీదించినందుకు యెంతమంది. జిజ్ఞాసువులను కాల్చి చంపారో __ అదంతా చర్మితగా వారియదిలచుకొంటి, రష్యా రాజకీయ చరి్యతకంటె పెద్దదవుతుంది.

ఐతే రష్యన్‌ నియంత స్టాభిస్‌ దొష్టుంనుంచి బయటవడిన భారతీయ విప్ణవ కారుడు ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ రాజకీయ జీవితం యెలా _(ప్రారంభమైందో, కమిటరన్‌ బహిష్కరించినా ఆయన వ్యక్తిత్వం కుంటు పడకుండా యెలా వికసించిందో పరిశీలిద్దాం. రష్యా (ప్రధమ దర్శనంలోనే లెనిన్‌ రాయ్‌ని “వమయసుమళ్లిన” జ్ఞానిగా చూడ దలచుకొన్నాడు, కాన్సీ రష్యాను బహిష్మ రించిన తర్వాత రాయ్‌ జ్ఞానిగా పరిణామంచెందాడు. అదెలా జరిగిందో చూద్దాం

ఎ లంనంతాాలా

ప య వ తట మ న. లు స నట న న ల ప న న టట మ వ. క్ట. న మ న వ్‌ స క. న మ ర. ఖ్‌ మ న. లో స ట్‌ ల టి న ల్‌ న హ్‌ య య. ల ట్ట న నన ఉత చం. క ఖే. స్ట. న. న న ఫి పు. స వ య ) చ న స స స న న శప మ మ చ! న ట్‌ న! మ. మ నష . ప టి చ క న సట్‌ స న న. ప. చ బట ప స ల్‌ న మం తక. న న న సట. న. [| స చ మ రు. స న షి. ర. వ ప ల గ య న య [మ స్స న స. గ ల టై. సు! ల మ. ల... సహ. కన టి స న! శ్‌ న | స. చ న మ మ మ. టా. న ర న. టట నం టం టీ స త మ వ. వ. ్‌్శ్‌ ల స త త నం అ ప య ల ష్‌. | న జ ప స్‌ పట 1 ష్‌ న లే, మ పు స న న. న! ట్‌. స లల ల ప మ న య్‌ భల గ. ర. మ షా క స నక న టం న న. క త్‌ (క. ట్ల ప టట న. సక్‌ వ వ న న వ ల య మ న స మ టట న న స త టా స ముట న న త మ ర ర న న నా ప్రత స ల న అది జ 1910లో హౌరా క్ముటకేసు సందర్భంలో అరెస్టయిన వరీం్యదనాధ భట్టాచార్య (ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌

శీగాంగ ౯ ౧26 7లం/4/02072//టా గం 24 6/077164 722౮ ౧ *2/045, లం2764 2లిగిండ4 2724 106/6 “8/27 07 [20/02 22606002462066 02 (0/6/౯౧ వం/% 076 6౪౭౯6 స౭౧ 047 27229౯7722౧7027 ౧7౦౧6౦ 007 తేల్‌ గి గరా ౧79 ౧6070 0 4౭ ౧౫4౧౧4౧6౦4 (0964060... (7 ౧ 7167207 7౭౯౭ స 7౭౧౧ 2 19076 ఉలింజగ్‌ 2౮ 70/64 40 6/47/40004, 2 6440607702 07 శ 64// 6౮౮౦6౦74 ౯౧0౫౮ తా ౮5-108 స్‌1వ 0 టక4ఉని ఓంకకకినోవితీ,

క వో ౧౨౦. ఎన. రాయి ర్తి అట యు. పరిణాను అజం 0౪ అ) ఉగ జాతీయ వాదం

తీవ జూతీయవాొదిగా జీవితం [ఫొరంభించీ, సోషలి జలా కమ్యూనిజం, రాడికలిజం చవిజూచ్హి నవ్యమానవవాదిగొ పరిణతి చెందినా మానవేర్యదనాఢ రాయ్‌ -- బటీవియోలో ఛోర్తెన్‌ అలెన్‌ మార్చిన్‌ గా, జపాన్‌లో మిస్టర్‌ వైట్‌ గో, అమెరికలో ఎం. వన్‌. రాయ్‌గా, మెక్సికోలో కాయ్‌గానూ. - మాన్యూల్‌ మేండెజ్‌గాన్తూ రష్యా [వవయాణ౦లో (గేషియాగా, ఇండియా పునరాగమనం తర్వాత (పచ్ళన్ని జీవీతంలో డాక్టర్‌ మహమ్మద్‌గొనూ, టెనర్జీగానూ అనేక మారుపేర్ణతో విప్లవ రాజకీయ. క్షేతంలో (ప్రత్యక్షమై, భారతదేశం వదలివెళ్లిని తర్వాత $8 సంవత్వరాఅకు తిరిగి భారతదేశంలో అడుగు పెట్టివరకు (బిటిష్‌ గూఢ చారుఅవేట తప్పించుకొంటూ వచ్చిన మానవేంద్రనాఢరాయ్‌ ఆసలు పెరు నరేరయ్యదనాధ భట్టోచార్య,

జననం 1887 మార్చి £1 -= బెంగాలీ రాష్ట్రంలోని £4 పరగణాలు జిల్లాలో అర్భాలియా (గామంలో.

తల్లి బాసంతీకుమారి -- తంగడి డీనబంధు భట్టాచాధ్యం

మిడ్నపూరు జిల్లా క్షేపుత్‌ (గామంలోని క్షేపుటిశ్వరి దేవస్థానంలో దీనబంధు వ౦ళపాఠర౦పర్య (ప్రధాన పూజారి. సంస్కృతంలో

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - రాజకీయ పరిణామం కేఫ్‌ 1ఇపధానాధ్యావకుడుగా కుదురుకొన్నాడు. మొదటి భార్య కోధస్‌కుమారి మరణించగా. 1808) చార్మగిపోటాలో బాసంతీకుమారి ని పునర్వివాహం చేసు కొన్నాడు(1870). నరేయ్యదనాధుడు బవాసంతీకుమారికి మూడవ నంతానం.] నరేందుని మాతామహుడికి మగ సంతానంలేదు. అ౦దువల్ల దీనబంధు చార్యగిపోటా చేరాడు. తండి9 వద్దనే నరేందుడు సంస్కృత విద్యాభ్యాసం. చేశాడు. ప్రవేశ పరీక్షలో కృళార్ధుడై కలకత్తా జాతీయ శళాశాలలో చేరాడు, అంతటితోనే ఆయన విద్యాభ్యాసం ఆగిపోయింది. ౧నావనం వచ్చీరాని వయస్సులో, మనోదర్పణంలో భావచ్చాయళు అచ్చుపడే తరుణంలో, శివనారాయణసన్వామి గురుత్వంలో నరేందుడు బాహ్య ప్రపంచాన్ని దర్శించాడు. దాస్యశృంఖలాల్లో బంధించబడిన మాతృభూమి; మూఢ కుల, మతాచారాలతో కుళ్లీ కంపుకొడుతున్న భారత నమాజం; నిస్సహాయతతో, న్మిష్కియావరుడై న భారతీయుడు-- రాయ్‌కీ దర్శన మిచ్చారు. విమోచన ఎక్కడ ? మూడింటికీ ఒక్కటే (పళశ్న. శివనారాయణస్వామి. 1857 సిపొయీ తిరుగుబాటు యోధుడు, జాతీయ భావోద్దీప్రికోసం ఆయన దక్షిణ కలకత్తా, కొడాలియా గా౦ిమాల్లో ఆశిమాలు స్థాపించాడు. నరేందుఊడు కొడాలియా ఆశిమంలోచేరి (1801) యోగాసనాలు సాము గరిడీలు నేర్చుకొన్నాడు. హిందూ సంఖ వినాళానికి కులొలు కారణమనీ, వర్ణవ్యవస్థ నశిస్తే గాని హిందూ సమాజానికి ముక్తి లేదనీ శివనారాయణస్వామి చేసిన బోధలు నరేందుజ్జీ ఆకర్షించిస్నై. ఆ బోధల్లోని సత్యం యువ నరేందు)ని మనస్సును ఆకట్టుకొంది. బహుళ అందుకేనేమో నరేం్యదుడుజీవితాంతంవరకు కుల _ మత _దైైవ భావాలకు వ్యతిరేకిగా వుండిపోగలిగాడు. స్విచ్చ్భాపిపాస కోసం అవసరమైతే సత్యాన్నికూడా పణంగా పెట్ట గలనన్న బాలగంగాధర తిలక్‌ మీద బొటిష్‌ యిండియా పభుత్వం 1887 లో దేశదో9హ నేరం ఆరోపించింది. ఆరు సంవత్సరాలు కఠిన ఖైదు శిక్ష విధించింది. ఆ సంఘటన నరేందుజ్జి వుత్తేజ పరిచింది. తిలక్‌ నేర మేమిటి? స్వేచ్భ కోరడం తప్పా? అది దేశదోంహమా? దానికి అరు సంవత్సరాలు కారాగార వాసమా?

18 ఎం, ఎన్‌. రాయ్‌ - రాజకీయ పరిణామం

నరేం్యదుని మనస్సు వ్యాకులపడింది. శివనారాయణస్వామిని గుచ్చి గుచ్చి [పశ్నించాడు. స్వామి ఆ అదను చూచుకొని నిశేం్యదునిలో జాతీయ భావాన్ని నూరిపోశాడు, విస్సవోత్సాహిన్ని రెచ్చగొట్టాడు. విదేశీదాన్య శృంఖలాలనుంచి భరతభూమిని విముక్తి చెందించవలసిన బాధ్యతను మనస్సుకు హత్తుకొనేట్లు గుర్తు చేశాడు, నరేం్యదుని మనస్పంతా దేశభక్షి పపూర్ణమై పోయింది. దాని ఛాయిగా పరాయి (నభుత్వం మీద ద్వేషం రగుల బొచ్చింది. జీవితాదర్శం కండ్ల ముందు పిత్యక్షమైంది.

బంకించంద వా9సిన *ఆనంద మఠం” రాయ్‌ వంటి యువజనుల్లో మాతృభూమి భావాన్ని హత్తుకొనేటట్లు చేసింది. “వందేమాతరం”. అనేది వారి విస్తవ నినాదమైంది.

దేశీయ వాతావరణ మంతటా జాతీయ భావం పొంగులు వ్యారుతున్న రోజులవి. 19వ శతాబ్దంలో _పారంభ మైన పునర్వికా సోద్యమం యొందరినో మహాహుమల్ని సృజించింది. వారంతా యెవరివంతు వారు సంఘ సంస్థ్రరణా సదక్తినీ సాంఘిక విష్ణ వోత్సాహ శక్తిని, దేశభక్రినీ బలీయం చేసినవారే. ఐతే “విదేశీదాస్య శృ౦0 ఖలాఅను౦చి భారత దేశానికి విముక్తి చేకూర్చటానికి ఆయుధాలు చేపట్టి ఇల్యవయోగంచేస్తి విప్లవం జరపాలి” అనేభావాన్ని (వ(పధమ౦గా (వజోద్యమం ద్వారా ఆచరణలో షైట్టదలమకొన్న వ్యక్తి యతీం్యదనాధ బెనర్జీ (నిరాలంబస్వామి,

బెంగాలీలను బ్రిటిష్‌ సైన్యంలోకి అనుమతించని ఆరోజుల్లో గయక్వాడా కాలేజీ వైస్‌ (పిన్సిపాలై న అరవింద ఘోష్‌ సహాయంతో బెనర్జీ బరోడా మహారాజా సైన్యంలో చేరి సైనిక శిక్షణ పొందాడు (1880). తర్వాత 1802 లో కలకతా చేరి శరీరవ్యాయామంలో శిక్షణ యివ్వడానికీ? విస్తవ జాతీయ భావాన్ని నూరిపోయటానికీ కాలింథానా ఒకటి స్థాపించాడు. అదే. సంవత్సరం సతీష్‌ చం్యదబోసుకూడా కలకత్తాలోనే శరీర “వ్యాయామంతోపాటు సైైతిక్క, జాతీయ భావబోధన కోసం అనుశీలన సమితిని స్థాపించాడు,

బెంగాల్లో అది ఒక తాలింఛానాల యుగం, ఆ తాలింథొనాలన్నీ జాతీయ భావోద్దిపన కే౦,ద్రాలే, వాటిలో తయార్దైనవారే యువ విష్ణ్రవ కారులంతా,

న నా స్తు స న |. హ్‌ ప న వ. స ష్‌. త స! మ. న. న న త ప. న. న | వ వ క గ. మ వ న న న య ప మ మ. మ. వ న. న ప. .. న మ వ య. .. మ స న! సం... ము ప న. న షు. య మ మ మ మ. శ్‌ న. వ . న య య. వ ట్‌... స. మ. న వ క ల టు భే స ప. మ. వ. టి. న న. మ న. వ వ న. న. . న న య య. వా ్‌ గ ల మ. లే త |! సస మ. ఖీ ట్‌. స్‌ న. ఖే ఈష య. ర మ. మ స. న. మ టు మ టే న మ మ మ స. న స. స్‌ భ్‌. ల లో. న. న. టల న మ నై టు వంగా స సట. భ్‌. స. న. . ప ల. [స న. గు! వ య మం న. ఖై న ట్‌ న్‌. ప య త. ' వ న; మ మ. . వ స స. వ ఏ హా ల . . మ. శా. నట స ల |. మ భు మ ము న. న స స. న. న మం. మత. న. ల. ల మ న. ల. మ న వ. న. ప. ఖ్‌ న క ట్ట. న ప వ తే ప. . . న. న ర. టీ శక స. నో న. న మ టం సం. ల్‌ గ్‌ ్న . వ న య. వ య ఫ్‌ తా న. వ | క ల. క్‌ పు. క | స వ సమ యయ. స స. న న గ న. మం టం . య ట్‌. వ య న. చ స మ ల. న. సే న. మ. క న పై రు! స ర వ వ న ప న మ లే పు వ య వ ఖ న. టి. వ న. లం. మ. న వ టు. టే. న న వ. న య ఇ న. స ప య ఖే వ. లు . న! మ న. టం మ... వ శ ట్‌. లాం స. నా మాట వ. సస గ స న. టి వ 1016లో ల ఫాదర్‌ మార్తిన్‌గా ర్ట్‌స్‌గా ఎం. ఎన్‌ న్‌

• రొయి

ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ - రాజకీయ వరిణామం 17

బెనర్జీ స్థాపించిన తాలింభానాను అభివృద్ధి చేయాలనే ఆశయంతో అరవిందుని సోదరుడు బరీన్‌ ఘోష్‌ అందులో చేరాడు, కానీ బరీస్‌ కలుపుగోలు మనిషి కాకపో వడ౦వల్ల అచింకాలంలోనే అతనికి బెనర్జీతో పిచీ వచ్చింది. ఆ పేచీ తీర్చడం కోసం అరవిందుడు కలకత్తా వచ్చాడు, ఆ సమమింలోనే యతీం్యడనాధ ముఖర్జీ అరవిందుని శిష్యుడై నాడు, ముఖర్జీ బెంగాల్‌ వభుత్వ ఆర్థిక కార్యదర్శి కార్యాలయంలో షార్టు హేండ్‌ గుమస్తా. _ (ఈ ముఖర్జీనే భాగాజతీస్స్‌ జతీస్‌బాబు, ఐతీస్‌దా అ? కూడా అనేవారు) -

యువ లోకంలో వున్న జాతీయ భావ వైతన్యం కార్యరూపం ధరించటానికి వీలయిన సాధనం లేకపోయింది, [వమధనాధ మితి = పులిన్‌ బిహారీదాస్‌ల నిర్మాణ సామర్థ్యం, అరవించ ఘోన్‌ - విపిన్‌ చం్యదపొల్‌ల పో౦త్సాహం ఒకదాని కొళటి తోడ్డై ఆనాటికి వెంగాల్లోవున్ని విస్ణవ భావ శేం్యదాలన్నిటినీ కలిపి ఒకే స్వాతంయ్యశ్యోద్యమ సమితిగా రూపొందించినై. దానికి అధ్యక్షుడు _వమధనాధ మ్మిత , వుపొధ్యక్షులు ఆరవింద ఘోష్‌, చి తరంజన్‌దాస్‌ ; తోశాధికారి సురేర్యద టాగూర్‌ , అందరూ. కలిసి తీవ జాతీయ విష్తవవాద పొర్టిగా కార్య్యకమాలు నిర్వహి౦చటానికి నీఖెకుంచు కొన్నారు.

సరిగ్గా యిదే తరుణానికి ,బిటిష్‌ (ప్రభుత్వం బెంగాల్‌ విభజన చేసింది 1805 జుల్లై లో గంగానది సరిహద్దుగా బెంగాల్‌ రాష్ట్రాన్ని రెండుగా విభజిస్తూ వైస్రాయి కర్టన్‌ వకటని చేసాడు, అంతకు ముందు భారత విశ్వవిద్యాల య చట్టం (884) ద్యారా వున్నత విద్య విభుత్వ అజమాయిషీలోకి పోయింది. కలకతా మునిస్‌పల్‌ కార్పొరేషను అధివత్యం అధికారుల చేతుల్లోకి పోయింది, ,బిటిష్‌వారు భారత జా తీయతను దెబ్బకొట్టి, బానిసత్వం స్థిరవరచచానికి (వయత్నిస్తున్నారనే భావం (సజల్లో బలపడి పోయింది. బెంగాల్‌ విభజనతో పుండు మీద కారం చల్లి నట్ల యింది,

దేశభక్తుల అనుమానాలు నిజమైవై, ముస్లి ములు, అస్స్నామీలు అధిక సంఖ్యలోపున్న తూర్పు బెంగాలును -- జరియాల్కు బీహారిలు అధిక

వ)

18 ఎ౦. ఎస్‌, రాయ్‌ - రాజకీయ పరిణామం సంఖ్యలోవున్న పశ్చిమ బెంగాలు నుంచి విడదియటంలో (బిటిష్‌ పభుత్వం అనుసరించిన దమన నీతిని మేధావులు (గహించారు.2

(బిటీష్‌ వ్యతిరేక రుంరూ మారుతం చెలరేగింది. బెంగాల్‌ రాష్ట్రం అట్టుడికినట్లుడికిపోయింది. భారత జాతీయతా పితామహుడుగా. పేరు గాంచిన సురేందనాధ బెనర్జీ దేశం నలుమూలఅలా తిరిగి బిటిష్‌ వ్యతి రేకోద్యమ [పచారం సాగించాడు. ఆ సందర్భంగా ఆయన కొడాలియా (గామం సందర్శించినప్పుడు నరేం్యదుడు బహిరంగ సభ జరిపించటానికి వుద్యుక్తు డై నాడు. (పధానోపాధ్యాయుడు అనుమకించలేదు. ఐనా నరేంద్రుడు పబ్టు విడువలేదు. హరికుమార్‌ చ్యకవరర్తి, కై లేశ్వర. బోసుల్హ సహాయంతో సభా కార్యక్రమం నిర్వహించాడు. ఫలితంగా ఆ ముగ్గురినీ పారశాల నుంచి బహిష్కరించారు, ముగ్గురినీ (వభుత్వం అరెస్టుచేసి అనంతరం విడుదల చేసింది.

నరేందునికిక చలిదిరి౦ది. కార్యరంగంలోకి దూకాడు, అవినాశచంద భట్టాచార్య సహాయంతో హరికుమార్‌తో కలిసి అనుశీలన సమితిలో చేరాడు (180), సాము, కు ప్తీల్లో పావీణ్యం సంపాదించాడు, విప్ణవ చరితలు, విస్తవ కారుల చరితలు అధ్యయన౦ చేశాడు, కలకత్తాలో నివసిస్తూ చాంగిపోటాలో అనుశీలన సమితి శాఖను స్థాపించాడు, తిరిగి పాఠశాలలో చేరమని ఆహ్వానంవస్తే తిరస్మ్మ్యరించాడు,

ఒరీన్‌ ఘోష్‌ మానిక్షోలాలో బాంబుల తయారి కేంద్రం స్థాపించాడు నరేం్యదుడు అందులోచేరి బాంబులు తయారు చేయడం, తుపొకులు (పేల్చడం నేర్చుకొన్నాడు,

కానీ, బరీన్‌ఘోమ్‌, జతీస్‌బాబులమధ్య రవరవలు పెరిగినై, ఆకర్షణీయ మైన వ్యక్తిత్వం కలవాడు ఒతీస్‌దా ఆయనతో మంచిగావుండే వారినికూడా బరీస్‌ ద్వేపీస్తూ వుండేవాడు. అది గమనించిన నరేంద్రుడు జకీస్‌దా వైపె మొగ్గాకు

ఆప్పటినే ఒకీస్‌బొబు నాడియా అడవుల్లో రాయళల్‌ బెంగాల్‌ పులిని బాకుతో పోరాడి చంపొడు. 'భాగా జరీన్‌గా కీర్తి గడించాడు. అందువల్ల

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ _- రాజకీయ వరిణామం 19 సహజంగానే వీరారాధన తత్వంగల యువ విన్హవ కారులంతా ఆయన చుట్టూ మూగారు. జకీస్‌బాబు వారికి కేం్యద మైశాడు.

వి్లవ కారుల తక్షణ కర్షవ్యం సాయుఖభ్‌ విస్తవం, ఆ విస్తవ కార్యకలాపాల నిర్వహణకు నిధులవసరం, ఈ యు వకుఆ౦దరి లోను సాయుధ విప్లవానికి అవసరమైన వ్యుదేకమూూ త్యాగనిరతీ వున్నాయి. కండలూ, కండలను కోసి యివ్వగల మొండి వై శ్యమూ వున్నాయి, కానీ ధనిమేది £

నిధుల సేకరణకు దోపిళ్లువినా గత్యంతరం కన్పించలేదు. ఆందునల్ల యువ వినల్లవ కారుఅ౦తా కూడి దోపిళ్లద్వారా విన్స్లవ నిధులు సంపొదించాలని నిర్ణయించు కొన్నారు. ఇందులోని మంచి చెడ్డలతో వారికి నిమిత్తం లేదు. గమ్యాన్ని సాధిరచిడ మే వారి వైలిక (పవృ ్తికి గీటురాయి.

సాహసోపేతంగా దోపిళ్లు చేయగల వారిలో నిరేం్యదుడు దిట్ట.

తర్యవధమంగా చాం్యగిపోటా సై ల్వేస్టను దోపిడి చేశాడు (8-12180౧. ఆ దోపిడిని గురించి అమృత బజార్‌ ప్యతిక 7-12-1807 న యిలా _వాసింది;

“శ, లి ఎస్‌ రైల్వేలో కఠకత్తాకు 12 మైళ్ళ దూరంలో వున్న చాంగిపోటా రైల్వేస్టేషను మీద చఉకవారం ఉదయం సుమారు గం. ౬-00 లకు బందిపోట్లు సాహసోపేశంగా. దాడీ చేశారు. ఆయుధాలు ధరించిన మురా హటాత్తుగా స్రేషను బిల్దింగులో జొరబడి స్టేషను మాస్టరును బెదిరించి, బలవంతంగా పెట్టె తాళంచెవులు లాక్కున్నారు. స్టేషను సిబ్బంది అతని సహాయానికి రాగా, వారిని యెదుర్కొని ఆఫీసులోని రొక్క మంతా తీసుకొని పారిపోయారు స్రేషను మాస్టరు, యిద్దరు పోర్టర్లు తీవంగా

ళు ట్‌ ట్‌ టం గాయపడారుల

ల ఖా

డిశంబరు 8 న నరేం్యదుడ్జి నిర్బ్భంధంలోకి తీసుకొని 17 వ తేదిన జామీను మీద విడుదల చేశారు, అటు తర్వాత కొంత విచారించి నేరం

ని ఎం, ఎస్‌. రాయ్‌ - రాజకీయ పరిణామం రుజువు కాకపోవడం వల్ల కోర్టు విడిచి పుచ్చింది. ఆ తర్వాత నరేం్యదుడు ఛహస్య జీవితం _పారంభించాడు. హరికుమార్‌తో కలిసి తూర్పు బెంగాల్లో చాల దోపిళ్లు చేశాడు నదులమీద దోపిడి చేయ డ౦ లో నిరేం్యదునకు నరేర్యదుడే సాటి అంటాడు హరికుమార్‌ చ(కవర్డి,

ఒక పక్క దోపిళ్ళు జరుగుతున్నాయి. రెండవ (పక్క ఉఊ్యగవాద రాజకీయోద్యమానికి నాందీ వాచకం పలికింది.

విస్తవ కారులు కలకతా ( పెసిడెన్సీ మెజి స్ట్రేటును చంపొలను కొన్నారు. పొరపొటున కెన్నెడీ దంపతులు (నయాణం చేస్తున్న బండిమీదా బాంబు-విసిరారు. మానికోలా క్కుటకేసు బళాయించ బడింది. అరవింద, అవినాశచం్మదే బరీన్‌ ఆభృళులంతా అరెస్టయ్యారు. ఈ కేసులో నరేన్‌ గో స్కైను ఆనే అతము ఆఎూవరు (ప్రభుత్వ సాక్ష్యంగా మారాడు, అతన్ని కనాయ్‌దత్తు ఖై దులోనే కాల్చి చంపాడు (1808 ఆగన్టు. అ నవంబరులోనే నిరేందుడుు ఆయన సహచరులు యింటెలిజెన్సు (వాంచి నబ్‌యిన్‌ స్పెక్టరు నిందలాల్‌ బెనర్జీని కాల్చి చంసారు, మానికోలా కుుటకేసు బలీసి ఆలిపూరు బాంబు కేసుగా మారింది. బరీస్‌ మీద కేసు మొగ్గింది, అయనకు దీర్ధకాల శిక్షపడింది. ఒక్క అరవిందునికి వినా మిగతా వారందరికీ రకరకాల శిక్షలు పడివాయి. ఆరవిందుడు పూర్తిగా ఆధ్యాత్మిక తత్వంలో పడిపోయినందువల్లన్తూ చిత్తరంజస్‌దాసు. చేసన ఆవేశా పూరితమయిన (సతివాదంవల్లనూ శిక్ష తస్పించుకొన్నాడు. తరువాత పాండిచ్చేరి చేరాడు, ,. (ట్రభుత్వం కలకత్తా అనుశీలన సమితిని నిషేధించింది (1800. తరువాత సంవత్సరం ఢక్కా మొదలయిన ,పదేళశాల్లోని అనుశీలన సమితులను నిషేధించింది విస్ణవ కారులంతా చిన్నాభిన్నమై పోయారు.

బెంగాల్లో ఇవిప్తవోత్సాహాన్ని రేకెళత్తించాలనే వుద్దేశంతో బరీన్‌ విన వోద్యమాన్నే వెన్నువిరిచాడు-యకీం్యదనాధ బెనర్జీ యతీం్యదనాధ ముఖర్జి (జతీందాాలతో ఒరీస్‌ అభిప్రాయ భఖేదంకూడా దీనికి కొంతకారణమే. వారిద్దరూ నిర్మాణాత్మక సాయుధ విష్ణవానికి సోపొనాలు నిర్మిస్తున్నారు.

ఎం. ఎన్‌ రాయ్‌ - రాజకీయ పరిణామం ఉ! ఆ సోపానాలన్నీ ఒక్కసారి కూలిపోయిన, (వభుత్వ నిర్చాక్షిణ్యతకు భయపడి విస్లవ కారులు రాజకీయాత వదలి వేసి మారుమూలల్లో నక్కారు,

నరేందుడు జతీస్‌వాబు చిక్కుల్లో వడిపోయారు. ఐనా దీక్ష వదలక రహస్యంగా కలిసి మంతనాలు చేస్తూనేవున్నారు. భవిష్యత్కార్య (_కమానికి (వణాళికలు వేసుకొంటూనే వున్నారు. _. _నరేంచుడు దోసిళ్లు కార్య్యకమం ఆపలేదు. 24 వపరగణాల జిల్లాలో డై మండ్‌ హార్చరు వద్ద న్మేశా అనే (పదేశంలో మరల దోపిడి చేశాడు (₹5-4.1809) అందులో రెండువేల రూపాయల విలువగల సొమ్ము లభ్యమైంది. ఆ సందర్భంలో గ“బిటిషవాళ్లను పార్యదోలాలి. అందు కోసమే. మీ సొమ్ము అప్పుగా తీసుకొని వెళ్ళుతున్నాం” అని నరేర్యదుడు గృవయజమానితో అన్నాడట. ఈ దోపిడి ఫలితంగా అరెస్టయన నరేం్యదుళ్లీ విస్తవ నిభఖులనుంచి జామీను సొమ్ము చెల్లించి విడుదల చేయించారు,

జకీస్‌బాబు, నరేం[దుల అధ్వర్యంలో వి వ్లవకారులు తిరిగి సంఘటిత మవుతున్నారు. పభుత్వం వారిని యిరుకున పెట్టటానికి హౌరా కుట పేరుతో కేసు బనాయింవ జూస్తున్నది. ఈకేసు తయారు చేస్తున్నవాడు డిప్యూటీ బొలీను “నూపరింటెండెింటు శాంపల్‌ అలమ్‌. అతన్ని వీరేం దనాధద త్త గుప్తా కోర్టు ఆవరణలోనే కాల్చిచంపాడు (10-2-1810.*

అలమ్‌ తయారుచేసిన హౌరా కు(టకేసు పెనంమీదకు వచ్చింది, నిందితులనందరినీ అరెస్టు చేశారు కాన్కీ కేసు రుజువు కాలేదు. (పభుత్వం ముద్తాయీల నందరినీ విడుదల చేసింది (ఏపి9ిల్‌ 1810).

చి

హౌరా క్కుటకేసుకు జీవంపోసి కొత్త రంగు పూసింది (పభుత్వం, ఇబిట్రిష్‌ _వభుత్వాన్ని కూల[దోయ టాన్సిక్తికుటంవత్నాడ్డన్న్య నేరం మోపి పధమ౦గా నరేం్యదుక్ణి అధెక్లో ట్రేశార్ను ఆక్పుల్నస్షల యేకాంత నిర్బంధంలో వుంచారు. తరా ఖ్‌ బోబును, - రఏంకాస్రో ందిని అరెస్టు. చేశారు (తి + మెళిస్ట్రేఖ్‌ , మార్చి. & న్న ైధమీక

| శా ఇ చూదరాా న 1 5 డ

లి ఎం, ఎస్‌, రాయ్‌ _- రాజకీయ పరిణామం విచారణ జరిపి జులై 20న హైకోర్టు (పత్యేక న్యాయస్థానానికి పంపించాడు. నరేం్యదునితో కలిపి ముద్దాయాలు మొత్తం 44 మంది. వారిమీది నేరారోవణ యిలావుంది ;

“*బిటిష్‌ యి౦డియా సార్వభౌమత్వం నుంచి చకవర్తిని తొలగించడఎ కోశం హౌరా జిల్లా పరిసర (పొంతాల్లో దోపిళ్ళు, దౌర్జన్యాలు చేస్తూ చట్ట విరుద్ధమైన కార్యాల్లో నిమగ్నమై ముద్దాయీలు ఒకరి కొకరు సహాయిం చేసుకొంటున్న, స్వయింగానూ _వయత్నాలు చేశారు. 10వ జాట్‌ పటాలంలోని సిపొయీఅను చ్యకవరర్తికి అవిధేయులుగా చేయడానికి (పయత్నించారు”

ముద్ధాయాలు “*రాజకీ య స్వభావంకల నేరాలు చాలా చేశారు, ఇద్దరు పోలీసులను. చంపొరు--ఆాయంధాలను, మందుగుండు సామ్మగిని సంపాదించారు, 10 వ జూట్‌వటాలంలోని సై నిజలను కొందరిని లోకట్టు కొన్నారు. ఈ క్కుటకు దోహదకారిగా వుండగలందులకు నిధులకోసం చాల దోపిళ్ళు చేశారు”

దీన్ని ఒట్టి చూస్తే మానిక్తోలా కుట కేసుకు, హౌరాకుబి శేసుకు చాల భఖేదమున్నదని తెలుస్తుంది మానికోలా సంఘటన తాత్కాలిక వ్వుదేక (పేరితము, హౌరా సంఘటనలు రాజకీయ వ్యూహంతో దీర్ధకాల [వణాళికతో (పారంభఖీంచ బడిప్టై.

కారాగారంలో వున్న £0 నెలల్లో హౌరా నిందితుల్లో 88 మందిని వదలివేశారు. ఆరుగురికి మాత మే శిక్షలు విధించారు. శిక్షాకాలంలో ఒకరు చనిపోయారు. మరొకరికి పిచ్చి పట్టింది, అనాటి కొారాగారవాసం యొంత దుర్భరంగా పుండేదో ఈ ఫలితాలు రుజువు చేస్తాయి.

ఫే దులోవున్న కాలంలో విప్లవ కారులంతా కూడజఒలుకుకొన్సి విప్లవ సంఘ పునర్నిర్మాణాన్ని గురించి (వణాళికలు వేసుకొన్నారు. కానీ, బయటకు వచ్చేసరికి (పభుత్వం అ(మత్తతతో వ్యవహరించి నట్లు తేలింది.

[పభుత్వం అనుశీలన సమికిని, ఆత్మోన్నతి సమితిని, [బాతిసమితిని, సుహృద్భావ సమితిన్మి వ్వదేశబాంధవ సమికిన్మి యుగాంతర పార్టిని

ఎం, ఎస్‌, రాయ్‌ = రాజకీయ సరిణామం వి నిషేధించింది. విన్లవ కారులను కదలకుండ వేయికండ్లతో కని పెట్ట నాంంభించింది ఇవ్వుడిక విప్లవ నంభు పునర్నిర్మాణం యెలా చేయాలి అనేది సమస్య అయింది, (కియాశీలురిద్దరే ముందుకు వచ్చారు జతీస్‌బాబు, నరే్యదుడు, జతీస్‌బాబు నాయికుడుగా నరేం్యదుడే విప్లవ సంఘ పునర్నిర్మాణ బాధ్యత చేపట్టాడు.

ఈ అయిదా 'రేండ్ల విప్లవ కార్యకలాపాలకు ఫలితం లేకపోలేదు. ఆ కల్లోలాన్ని చూచి బెదరిపోయిన (విటిష్‌ ప్రభుత్వం ఒక అడుగు వెసక్కు వేసింది. రెండు మార్పులు చేసింది.

ఓ అవ్పటీ వరకు కలకత్తాలోవున్న భారత రాజధానిని ఢిల్లీకి

యొ క్తి చేసుకొన్నది. ౭ 1805 లో “విభజించిన బెంగాలు "ళాష్ట్రాన్ని యేకం చేస్తూ 12.12. 811 న (పకటన జారీచేసింది

నాటీ నిరేచ్యదుడు కేవలం దోపిళ్ళు చేసే వుడుకు పిండం మ్మాతమే కామీ. ద్‌న్స ఆలోచనా వరుడుకూడా ఆయన ఆలోచనలను గురించి నకీశచం(ద సర్మార్‌ (నిర్వాణష్వామి) యిలా అంటాడు ;

ఉన్సిదేం దుని ఆలోచని యితరుల ఆలోచన కంటె చాల ముందు నడుస్తుంది” ఆరున భృఢమైన రాజకీయి విన్లవవాది, సామ్యవాద భావాలు కలవాడు రాజకీయాలను యొన్నిడూ మతంతో ముడి పెట్టడు.”?

జమీందారీ విధానం, భూస్వామ్య విధానం అంతం కావాలనీ, కార్మికుడికి జీవనిపాధి అవశ్యంగా చూపించాలనీ ఆయన అభ్యిపాయం,.

“వనత్ర విషయాలన్నా, మత నాయకులన్నా నరేం్యదుడికి విశ్వాసం లేదు. కలకత్తాలోని యతీందు?ని నివాసానికి ఆయనిగురువు భోలానందగిరి వచ్చినప్పడు ఆమిన చుట్టూ శిష్యులంతా మూగేవారు. కాన్కీ నరేం్యదుడు మాతఏ౦ యెన్నడూ వెళ్లేవాడు కాము అరవిందుడు కలకత్తాలో వుండగా చాల అరుదుగా _- అదికూడా రాజకీయ నందర్భాల్లో మాతమే అ= కలుసు కొనేవాడు దానికి కారణం అరవిందుని మత విషయిక ధోరణే!

న ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ రాజకీయ _ పరిణామం

కాబట్టీ రాయ్‌కి వర్ణ వ్యవస్థమీద, బాల్య వివాహాలమీద, మతం మీద నమ్మకమున్నదని వరోక్షంగా ప్రస్తావించి __ అది వద్దిదేలేఅని ముజఫర్‌ సాహెబ్‌ సర్టిఫికెట్‌ యివ్వడంలో అర్ధం లేదు? అది ఆయన అల్బబుద్ధిక్కీ స్వాతిశయానికి నిదర్శనం.

ఒకవేళ ఆనాడు రాయ్‌కి వ ర్లస౦బ౦ధాలు, మార్క్సిజం మొదలైనవి _- కొంతమంది కమ్యూనిస్టులు తమకు తెలుసుసిని అనుకొనేవి _ తెలియక పోయినా సామ్యవాద భావనతో ఆయన ఆవేదిన పడుతూవుండే వాడనీ, సంఘంలోని ధనిక _ పేద వర్గాల మధ్య తారతమ్యం తగ్గించాలనే యోచన ఆయనకు ఆనాటినుంచే వున్నదన్శి ఆకాటి నిర్వాణస్వామి యువ నరీందు9లి గురించి యిచ్చిన సాక్ష్యంవల్ల బోధపడుతుంది. అంతేకాక నిరేందు9నికు వున్నత విద్యలేకున్నాా ఆయన సహచరులకులేని వున్నత సోషలిన్టోపింజాస్వామ్య భావాలు ఆయనకు వుండేవనికూడా అంటాడు సతీమ్‌ చకరివర్తి,19

18)7 సిపొయి తిరుగుబాటు విఫలమైన తర్వాత తస్పించుకొన్న సిపాయీలు అజ్ఞాత వాసంలోకి వెళ్లి సాధు సన్యాసుల వేషాల్లో దిమ్మరుతూ వుండిపోయారు, సైనిక సమాచారమూ రహస్యాలూ. తెలుసుకోటానికి పైనికులను స్వాతం్యత్య వుద్యమోన్ముఖులుగా చేయటానికి పీలయిన మార్గాలు వెదకటానిక్తి నరేందుడు సాధు వేషంలో సిపొయీలను అన్వేషించడానికి బయలు దేరాడు తర్వాత తనసోదరుడుసుశీల్‌ భర్దాచార్యతో కలిసి చాంగ్రిపోబాలోని యింటిని తాకట్టు పెట్టి రు. 800/_ కోర్డు ఖర్చులు చెల్లించాడు.

ఈ దశ తర్వాత నరేందుడు విప్లవ కార్యకలాపాలు వదలి వేసినట్లుగా ప్రభుత్వాన్ని నమ్మించ దలిచాడు. ఇండియా యీక్విటబుల్‌ ఎస్సూరెన్సు కంపెనీ యేజెంటుగా కుదిరాడు, అటు తర్వాత వెలియా ఘాట్‌లో ఒక వియ్యం మిల్లులో బిల్‌ కలెక్టరుగా చేరాడు, సాయం సమయాల్లో జతీన్‌ బాబును కలుసుకోటానికి కలకతా విశ్వవిద్యాలయం సైన్వు హాస్టలు వద్దకు వెళ్లే వాడు, అక్కడకు చేరేవారిలో జ్ఞానచంద ఘోష్‌, మేఘనాధసాహా వంటి. పుముఖు లుండేవారు. (ఈ జ్ఞానచందం) ఘోష్‌ తర్వాశ యు. జి సి, చైర్మన్‌ అయ్యాడు. సావాపేర న్యూక్షియర్‌ ఫిజిక్సులో “సాహా యిన్‌స్టిట్యూట్‌” స్థాపించ బడింది).

ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - రాజకీయ పరిణానుం ర్‌ (పెసిడెల్సీ కళాశాలలోని ఈడెన్‌హాస్టలుకువెళ్లి తన విప్లవ నహచరుడైన ఎం ఎ. విద్యార్థి సకీష్‌ చక౦వ ర్తిని కలిసేవాడు నరేర్యద్రుడు, అక్కడ యితర విద్యార్థులతో కలిసి టీ తీసుకొనేవాడు, స్వాతంత్యా నంతర భారతదేశ వరిపాలనను గురించి వారితో చర్చిస్తూవుండే వాడు ఇలా నరేం(దుడు, జతీస్‌బాబు-ఇద్దరూ సాయుధ వివ వం నిమిత్తం సహచిరులను సమాయత్తం చేసనుకొ నే (పయత్నంలో నిమగ్నులై పోయారు. ఆ (పయత్నంలో భాగంగానే నిరేయ్యదుడు పొండిచ్చేరి వెళ్లాడు తిరిగి విప్ల పొద్యమంలో (పవేశించి నాయకత్వం చేపట్టమని అరవిందుణ్ణి అర్థించాడు. (సయోజనం లేకపోయింది. ఆరవిందుడు రాజకీయ సన్యాసం పుచ్చుకొన్నాడు. ఆధ్యాత్మిక చింతనలో పడిపోయా డు. ఆధ్యాత్మిక స్వేచృగల వ్యక్తులతో తచ్చ స్వాతం్యక్య నముపార్దన సాధ్యం కాదన్నాడు, జతీస్‌ బెనర్జీ కలుసుకొన్నవూడు కూడా యిదే సమాధానం చెప్పాడు, “ల్పల్రా పడరాని పొట్లన్నీపడి నరేర్యదుడు యుగాంతర్‌ గూపును కూడగద్దాడు. నరేందుడే లేకపోయినట్లయితే ఆపని మరెవ్వరికీ _ సాధ్యమయ్యేదికాదు”1ఓ ఆంటారు సతీష్‌ చృకవ ర్తి, హరికుమార్‌ చృకవర్ధి, విదేశీ ఆయుధ సహాయం లేనిదే భారతదేశంలో సొయుధ విన్హవం సాధ్యంకాదని నాటి వివ్హవకారుల అభ్మిపాయం, అమెరికాలోని భారతీయ విస్తవకారులు గడర్‌ పార్టి పేరుతో జర్మను ఆయుధాలకోనం సంప్రదిస్తున్నారు, వాటిని భారత దేశంలో అందుకోడానికి అవసరమైన (ప్రయత్నాలు చేయాలి. ఆందు నిమిత్తం 1418 చివర నరేంద్రుడు కలకత్తాలోని జర్మన్‌ శాన్సలేట్‌ జనరల్‌ ద్వారా జర్మనీ (వభుత్వంతో సంబంధాలు పెట్టుకోటానికి (వయత్నాలు (పారంభించాడు, కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం రిజిస్ట్రారు థై బాల్డ్‌ ద్వారా 1814 ప్రారంభంలో జర్మన్‌ కాన్సల్‌తో తొలి సమావేశం జరిపొడు. తర్వాత తరచు యిలాంటి సమావేశాలు జరుగుళూనే ఎచ్చిస్పై నరేంద్రుడు ఎన్నూరెన్ను కం పెనీయేజెంటు పదవికీ, పీల్‌ కలెక్టరు వుద్యోగానికీ రాజీశామాలిచ్చాడు. హరీ అండ్‌ సన్స్‌వద్ధ హోటల్‌ ఒకటి త్త)

ని ఎం. ఏన్‌ రాయ్‌ _- రాజకీయ పరిణామం [పారంభించాడు. వచ్చే పాయ్యే పైనీకుఆకు కమ్మని తినుబండారాలు అందించి వారిని ఆకట్టుకొనేవాడు, ఆ విధంగా వారివద్దనుంచి విదేశీ ఆయుధాలూ సైనిక సమాచారమూ సేకరిస్తూ వుండేవాడు,

ఇంతలో యూరపులో యుద్ధఛాయలు అలముకొంటున్నాయి. అదే తరుణంలో వంజాబీలను రెచ్చగొట్టి సంఘటనలు రెండు జరిగిం _

1. కామగటామారు సంఘటన ౬, కెనడాలోని 8000 మంది సి క్కులు భారత స్వాతంత్య సమరంలో పాల్గొనటానికి ఇ0౦డియాకు రావాలనుకోవడం,

కెనడాలో స్థిరవడదిలచుకొన్న 00 మంది సిక్కులను తీసుకొని గురుదత్‌ సింగు కామగటోమొరు అనే జపాను ఓడ మీద ఆరు వారాలు హాయాణంచేసి 1814 మే £8 న కెనడాలోని వాంకోవరు చేరాడు. ఈలోగా భారతీయుల (వ్రవేశాన్ని నిరోధించడానికి కెనడా (పభుత్వం అనేక నిజఒంధనలతో చట్టం నవరించడం వల్ల ఆ సిక్కులకు (ప్రవేశం లభించలేదు. ఎంత వృుదేక వడినా లాభంలేక పోయింది. జులై £8న తిరుగు (వయీణం పట్టి సెప్టెంబరు చివర ఆ ఓడ కలకత్తారేవుకు చేరింది. తెల్ల వారిమీద ద్వేషం పెంచుకొని, ఓడలో తెల్లవారి దుశ్చర్యలను గురించి వ్యుదేక పూరితమయిన (వనసంగాలు విని రెచ్చిపోయివున్న వయా ణీకు.లు కలకత్తాలో (వవేశించడం క్షేమకరం కాదని భావించిన _వభుత్వరా వారిని ఓడనుండో ర్లై లుయెక్కించ్చి సీలువేసిన రైలు పెట్టెల్లో వంజాబు చేర్చాలని చూచింది. కానీ ఆ సిక్కులందుకు సిస్టంగాలేరు. అందులో £50 మంది సిక్కులు ఒక్క ముఠాగా కలకత్తాలోకి పురోగమిస్తుండగా బడ్జ్‌ (బిడ్డి వద్ద యూరపియన్‌ పోలీసులకూ వారికీ ఘర్షణ జరిగింది. యూరపియన్‌ పోలీసు సూపరిం టెండెంటుకు గుండుదెబ్బ తగలగానే పైన్యంవచ్చి కాల్పులు జరిపింది, £0 మంది సిక్కులు యిద్దరు పౌరులు మరణించారు, రెండవ్యసక్క యిదరు యూరపియనులూ, యిద్దరు భారతీయ పోలీసులూ మరణించారు. కొందరు వున్నతోద్యోగులు గాయపడ్డారు. ఈ కాల్చుల్హూ మరణాలూ దేశంలో వ్యుదైిక్తతను పెంచిన, గురుదత్‌సింగు 28 మంది అనుచరులతో బెంగాల్‌ విష్ణవ కారుల్లో చేరిపోయాడు,

ఎం ఎస్‌ రాయ్‌ - రాజకియ పరిణామం ని

ఇక రెండవ సంఘటన యుద్ధంతోనే (పారంభ మైందనవచ్చు. భారత స్వాతంశ్య సమరంలో పాల్గొనే సంకల్పంతో దూర _పొచ్యంలోని సిష్కలేకాక అమెరికా కినడాలలోవున్న 8000 నుంది సిక్కులు ఇండియాకు చేరారు. పంజాబు లెఫ్టినెంటు గవర్నరు లెక్కల (పకారం, యుద్ధం ఆరంభమైన కొద్దిరోజులకే 8000 మంది సిక్కులు వంజాబు చేరారు, అందులో 1500 మంది మీద స్టానిక సిక్కు కమిటీల సూచనలను అనుశరించి భ(దతాచర్యలు తీసుకొన్నట్లూ, (వభుత్వ అజ్ఞలను వుల్లంఘించి విష్ణవోద్యమాల్లో పాల్గొన్నవారిని న్యాయిస్థానాలకు అవ్బగించినట్లూ కూడా గవర్నరు పేర్కొన్నాడు 1815-17 సంవశ్చరాల మధ్య వేర్వేరు కేసుల్లో 88 మందికి మరణ 8క్ష్య 77 మందికి యావజ్జీవ ద్యిపొంతరవాస శిక్ష విధించబడివ్నై,

1914 అగస్టు 4న (వధమ (ప్రపంచయుద్ధం (పారంభమైంది. బిజిష్‌వారు యుద్ధ సంరంభంలో మునిగి తేలుతున్నారు. భారత జాతీయ స్వాతం్శత్యానికి అదే తరుణమని అన్ని వర్గాల విష్లవ కారులూ భావించారు. జర్మను (పభుత్వం (బిటిష్‌ (ప్రభుత్వాన్ని భారతదేశంలో

“ఓడిరచాలనే వట్టుదలతో వుంది. భారత విస్త కారులకు ఆయుధ సహాయాన్నీ, ధన సహాయాన్ని అందే సేటట్లు కన్పించింది. అప్పటికే బెర్లిన్‌లో భారత విప్లవ సంతుం వుంది అమెరికాలో గదర్‌ పార్టి వుంది, జర్మనులు పంపే వహాయిం అమెరికామీదుగా భారతదేశం చేరటానికి వీలుంది. అప్పటికింకా అమెరికా యు ద్ధ ౦లో తలదూర్చలేదు. ఆ పరిస్థితుల్లో నరేందుడు అఆయుధాలకోసం మరల జర్మను కాన్సల్‌ జనరల్‌ను కలునుకొన్నాడు. వివిధ విస్తవ సంఘాల (పతిని ధిలను, జతీన్‌భాబును కలకత్తా పిలిపించుకొని జర్మన్‌ కాన్సల్‌తో జరిగిన చర్చల ధోరణి వివరించాడు. అంకా సాయుధ విష్ణవానికి సమాయ త్తం కావాలి అన్నాడు. ఆయుధాలు వచ్చేలోగా విప్లవ కారులు సంఘటితం కావాలన్నాడు, దాదాపు బ్రిటిష్‌ సినలన్నీ యితర రంగాల్లో కేందీకరించ బడవలసి రావడంవల్ల సాయుధ విప్లవానికి అదే అదనని వివరించాడు, వీలనుఒట్టి భారత సైనికులు కొందరు తమతో చేరగలరని వాది ౦ చా డు. అనుశీలన సమితి తప్ప యుగాంతర్‌ పార్టీలోని మిగతా (గూపులన్నీ ఈ (వణాళీికను ఆమోదించారు. జతీస్‌ బాబును నాయకుడుగా యెన్నుకొన్నారు.

ఇ8ి ఎం, ఎన్‌. రాయ్‌ రాజకీయ _ పరిణామం

అనుకొన్న యొత్తుగడల (పకారం బెంగాల్‌ _- నాగపూరు రైల్వేలో చ్మకధరపురం వద్ద నరేర్మదుడు వస్త్రాల దుకాణం తెరిచాడు. దానికి కొంత దూరంలో భోలానాధ చటర్జీ మరొక దుకాణం తెరిచాడు, సంబలపురం వద్ద మరొక కేంద్రం స్థాపించారు, తరుణంలో రాకపోకలు స్తంభింప జేయటానిక్తీ వార్తలు ఆటుయిటు చేరకుండ ఆకట్టడానికీ యీ అంచెల యేర్పాటు జరిగింది*

ఆశించినంత శీఘంగా ఆయుధాలు అందే మార్గం కన్పించలేదు అవి వచ్చేదాక విప్లవ కారులు వాటికోసమే అ్మరులుచాస్తూ కూర్చోదలచ లేదు. రొడ్డా అండ్‌ కంపెనీ నుంచి ఆయుధాలు లూటీ చేయాలన్న నిర్ణయించుకొన్నారు. ఒకరోజు అర్జ్ధరా[తి ఒక చిన్న పార్కులో సమావేశ మైనారు. ఆ పమా వేశంలో-వదేం్యకండుు అశురాయ్‌, నరేస్‌ ఘోష్‌ చౌధిరి, శ్రీస్‌పొల్‌, అనుకూల్‌ ముఖర్జి, హరిదాస్‌దత్‌,_ రొడ్డా అండ్‌ కంపెనీ వుద్యోగి థ్రీస్‌మి తా పొల్గొన్నారు. తర్వాత రెండు రోజులకు ఆయుధాల లూటీ జరగనే జరిగింది, ఈ లూటీని గురించి సెడిషన్‌ కమిటీ రిపోర్టులో యిలా వుంది;

ఉట్టి గీ ఆగష్టు 28న రొడ్డా అండ్‌ కంపెనీ గుమసహ్హైా 202 ఆయుధాల పెట్టెలను కష్టమ్స్‌ ఆఫీసునుంచి తెచ్చి కంపెనీకి 182 పెట్టెలు మాాతమే చేర్చాడు, మిగతా పెట్టెలు మళీ వెళ్లి తెస్తానని చెప్పి వరారై సాడ్డు, ఆ_పది పెల్లెళ్లో 0860 బోర్‌ పెద్ద సైజు నౌూజరు పిస్తోళ్లు, 40000 తూటాలు వున్నాయి. ఆ పిస్తోళ్లను రై ఫిళ్లుగా కూడా వుపయోగించ వచ్చు.”12

అనం లీసులకు ఆందకుండా _చేయటానికి నరేం్యదుడు వాటిని పిల్లి పిల్లలను తిప్పినట్లు తిప్పాడు అందులో _4 పిస్తోళ్లు తొమ్మిది విప్ణవ మురాలమధ్య పంచబడివ్నై. ఇవి చేరిన తర్వాత వీటిని విప్లవ కారులు $4 దోపిళ్లలోన్తూ హత్యల్లో నూ వువయోగించారు.!8

ఒకరోజు గౌరంగ్య పెన్‌ పై అంతస్తులో నరేం్యదుడు రెండు పిస్తోళ్లు, సుందరవనాల పటము బల్లమీద పెట్టుకొని పరిశీలిస్తున్నాడు. అంతలో తలుపు తట్టిన చప్పుడైంది. నరేం్యదుడు పిస్తోళ్లమీద వార్తాన్నతిక కప్పి తలుపు తీయమని సురేష్‌కు సైగచేశాడు. పోలీసు వుద్యోగుల్లో చండ

ఎ౦ ఎన్‌. రాయ్‌ - రాజకీయ పరిణామం లి (వచండుడై న టెగార్ట్‌ లోపలకు వచ్చాడు, నరేందుడు చలించకుండ అరగంటసేపు టెగార్జుతో మాట్లాడాడు. వారీదో ప్మశిక పచురణ గొడవలో వున్నారనే భావంళో బెగార్డు తిరిగి వెళ్లాడు.3*

యుద్ధారంభంలో జర్మను కాన్సల్‌ జనరల్‌తో జరిపిన చర్చల్లో భారత వివ్హవ కారులకు ఆయుధాలు అందితే (బిటిష్‌ వారిని భారతదేశం నంచి తరిమివేయటం తకేలికని నరేంద్రుడు అతన్ని వొప్పించ గలిగాడు, జతీస్‌బొాబుకూడా యీ చర్చల్లో పాల్గొన్నాడు. చర్చల అనంతరం 1814 డిశంబరు 20 న జర్మన్‌ కాస్పల్‌ జనరల్‌ బెర్లినుకు పంపిన టెలిగాంలో యులొ వుంది:

“రహస్య విన్హవ నంఘాఅ కార్యకలాపొలు చాల _పధానమైనవి, ముఖ్యంగా బెంగాలువారివి, ఈ అవకాశాన్ని జారవిడువకుండ (వభుత్వం (బిటిషువారి అధికారాన్ని దెబ్బకొట్టాలి,. ఈ విష్హవ కారులకు చురుకుగా సహాయం చియాలి”]5

ఇలా జర్మను ఆయుధ సహాయంతో సాయుధ వి వ్లవంద్వారా కాతత-స్వాతంక్యాన్ని సాధించటానికి ఒకవ్నై పున యువ విప్ణన కారులు సన్నద్ధమవుతుంటే, అదే తరుణంలో రెండవ వ్టైవున మద్రాసులో 1914 డిశంబరులో, భారతజాతీయ కాంగెసు వార్షిక సమావేశంలో ఒక తమాషా జరిగింది--మదాిను గవర్నరు లార్డు పెంట్లాండ్‌ సమావేశంలోకి రాగానే స్వాతం్యత్య యోధులంతా(1) లేచి నిలబడి, హర్షధ్వానాలతో ఆహ్వానించారు? భారతదేశం బ్రిటిష్‌ విభుత్వానికి విధేయితగా వుంటుందని 'నులేందినాధ బెనర్టి పితిపొదించిన తీర్మానం ఆ సమావేశంలో నెగ్గింది 1

తరువాత కొద్దిరోజుల తే దక్షిణ్మాఫికానుంచి మహాత్మాగాంధీ దిగోడు, ఒక్కపక్క, భారతదేశ విముక్తిశోఎం యువ విస్లవ కారులను సంఘటిత పరచి సాయుధ విన్లవ వధకాలకు తుది రూపం యివ్వడానికి నరేందుడు (ఎం. ఎన్‌ రాయ్‌ బటేవియా [పయాణ సన్నాహంలో వున్నాడు, రెండవ (పక్క _బీటిషము ప్రభుత్వానికి యుద్ధంలో పహాయంచేయడ౦కోసం మహాత్మాగాంధీ (బిటిష్‌ ఇండియా సైన్యంలోకి భారత యువకులను రికూచట్‌ చేసే (ప్రయత్నంలో నిమగ్నుడై వున్నాడు,

రి ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ _- రాజకీయ పరిణామం

ఇదే విచ్మితమైన చారిితక వై వరిత్యలి.

సంపూర్ణ స్వాతంత్యం కోసం నరేందుడు బి౦ టిషమవారిని ఇండియా నుంచి వెళ్ల గొట్టానికి వారి శట9ివయిన జర్మను [పభుత్వ సహాయాన్ని అర్థిస్తున్నాడు, అదే సమయం౦లో గాందధిజీ బ్రిటిష్‌ సా్యమాజ్యాం తర్గత వరిమిత స్వాళం[త్యం కోసం యుద్ధంలో బింటిషువారి గెలుపుకూ, వారి సామా9జ్య సుస్థిరతకూ పాటు పడుతున్నాడు.]1!

యుగాంతర్‌ పార్టి తరఫున గదర్‌ పార్టీతో మంతనాలు జరపటానికి జతీస్‌బాబు సత్యేన్‌ సేస్‌ను అమెరిక వంపించా డు, 1814 నివంబరుఖే తిరిగివస్తూ చైనా జాతీ య నాయకుడు సన్‌యట్‌ సేన్‌ తోకూడా సత్యేన్‌ సేన్‌ మంతనాలు జరిపాడు ఆయన (పయాణం చేసిన ఓడలోనే విష్టుహరి పింగ్లేే కర్తార్‌సింగ్‌తో సవా అనేకమందాసకూలున్నారు. విష్తవంలో పాొల్లోన టాలికి అమెరికానుంచి 4000 మంది వస్తున్నారనీ, విన్హ వం ఆరంభమయ్యే నాటికి మరొక 60 060 మంది వస్తారనీ పింగ్లే వారికి హమీ యిచ్చాడు. విష్ల వోత్సాహంలోవున్న భారత యువకులకు యీ వార్తలు ద్విగుణీక్బిత వుత్సాహాన్ని యిచ్చాయి,

విప్లవ వివరాలణ చర్చించటానికి జతీస్‌బాబు, నరేంద్రుడు, రాస్‌విహారిబోసు, అమ రేంద9వాధ చటోపాధ్యాయ కాశీలో సమావేశ మైనారు. జతీస్‌బాబు నాయకత్వం [కింద బెంగాల్లోన్తు శాస్‌బివారిబోనూో నాయకత్వం (కింద పంజాబు సంయుక్త పరగణాల్లోను 2£1-2.1815 న తిరుగుబాటు లేవదియాలని నిర్ణయించుకొన్నారు.

రాస్‌ బివారిబోసు అమృతసర్‌ వద్ద పంజాబు మెయిలును ఆపాలనీ, తిరుగుబాటు ప్రొరంభానికి దాన్ని సిగ్నలుగా భావించాలనీ నిర్ణయం ఒరిగింది. అ సిగ్నలు అందిన వెంటనే బెంగాలు గూరిపు కలకత్రా పోర్టు విలియం వద్ద సైన్యంతో చేతులు కలపాలి. అందుమీదటి మహారాష్ట్రలో వినయభూషణ్‌ దత్తు, డాక్టర్‌ సావర్కార్‌ (వభృతులు విన్హవంలో చేరతారు. ఇలా విప్లవం ఒకేసారి నలుమూలలా అల్లుకోవాలి, యూరపులో యుద్ధంతో సతమత మవుతున్న బ్రిటిష్‌ సైశ్యానికి ఆ విప్తవాన్ని అణచడం అసాధ్యం కావాలి. ఇదీ యెత్తుగడ,

ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - రాజకీయ పరిణామం ఫే

అయితే యీ విప్లవ కార్యకలాపాలకు లక్ష రూపాయిల నిధి కావాలన్నాడు జతీస్‌భాబు, ఆనవాయితీ పకారం నరేంద్రుడు సహచరులతో కలిసి దోపిళ్ల ద్వారా నిధులు సేకరించటానికి సిద్ధపడ్డాడు,

1815 ఫిబవరి చిన యిద్దరు సహచరులతో కలసి నరేం్యదుడు కలకత్తా గార్డన్‌ రిచ్‌లో బర్ట్‌ అండ్‌ కంపెనీలో పట్టపగలే నగదు దోచుకొన్నాడు, తుపాకులు చూపి నిమిషాల్లో వనిప్తూర్తి చేసుకొన్నాడు. ఈ వార్తవిని కలకత్తా నగరమంతా గగ్గో లె త్రివోయింది. ఇదే గార్జెస్‌రీచ్‌ దోపిడీకేసు,

తర్వాత 282 వకేది బెలియాఘాట్‌ కార్పొరేషన్‌ వీధిలో, గ్రేవీధ్కి తల్లా వీధి, ఆర్మినియన్‌ వీధుల్లో క్షణాలమీద రు 18,000/. దోపిడి. చేశారు విష్తవ కారులు, ఇదే బెలియాఘాట్‌ దోపిడీ కేసు.

ఈ ధనాన్ని జకీన్‌బాబుకు చేర్చడానికి వెళుతుంటి దారిలో పోలీసు ఇన్‌స్పెక్టర్‌ నురేష్‌ ముఖర్జీ ఐరేర్యదుక్ణి అరెస్టు చేశాడు, కోర్టుకు హాజరు పరిచేటప్పుడు పోలీసులను కాల్చి, నరేం్యదుజ్ణీ విడిపించుకొని రావడానికి విప్తవ కారులు మౌజరు పిస్రోళ్లతో సతీష్‌ చక్రవర్తి, గో పేస్‌రాయ్‌, ఆదాళ్యలూడీ మితర్కి యింకా యిద్దరినీ నియమించారు. కానీ నరేం్యదుడికి జబ్బు చేయడంవల్ల ఆనాటి వాయిదాకు కోర్టులో హాజరు వరచలేదు. ఇంతలో యదు గోపాల్‌ ముఖర్జి జోక్యం కల్పించుకొని, నరేం్యదుణ్ణి జామీను మీద విడుదల చేయించుకొని రావడం (_శేయస్కర మన్నాడు.

జతీస్‌బాబు రహస్యంగా పబ్లిక్‌ పాంక్యూటరు తారక్‌సాధును కిలును కొన్నాడు నరేంద్రుడు బయటవడే దానికి సలహా చెప్పమన్నాడు. ఆయన సలహా పికారం ఫతేపూరు గూ)పులోని రాధాచరణ్‌ (పొమాణిక్‌ చేత తానే ఆనేరం చేసినట్లు వొప్పించి, రు 1000/_ జామీనుమీద నరేందుజ్ణి విడుదల చేయించారు రాధాచరణ్‌కు 7 సంవత్సరాలు శిక్ష పడింది, ఆ త్యాగశీలుడైన రాధాచరణ్‌ ఖ్లైదులోనే పిచ్చిపట్టి మరణించాడు.

ఐతే నిరేం్యదుక్ణి అరెస్టు చేసిని సురేష్‌ ముఖర్జీని వారం రోజులు తిరగకుండానే ఆ ఎల 28వ తేదికే ఉత్తర కలకత్తా కారన్‌ వాలీస్‌ స్క్వేర్‌లో ఫరీద్‌పూరు _గూపుకు చెందిన చిత్త |పియరాయ్‌ చౌధురి కాల్చి చంపాడు,

రజి ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ - రాజకీయ వపరిజామం

ఈలోగా తిరుగుబాటు విషయం ముందుగానే పోలీసులకు తెలిసి పోయింది. ఆశంగకి రాస్‌బిహారీబోసు గహించి 21వ తేదిన జరగవలసిన తిరుగుబాటును 18 వ తేదీకి మార్చాడు. కానీ గదర్‌ పార్టీ కార్యకర్త వేషంలో రాస్‌బిహారిటోసును ఆంటి పెట్టుకొనివున్న సి, ఐ డి. కృపాల్‌సింగు యీ తేదీ మార్చునుకూడా పోలీసులకు తెలియ జేశాడు. దానితో తిరుగుబొటు భగ్న మై పోయింది.

లాహోరులో ఆయుధాలు, మందుగుండు సామగి9ితో *శీఫి మంది విస్త వ కారులు చిక్కారు. రాస్‌విహారిబోసు తప్పించుకొని బెనారస్‌ పారి పోయాడు. ఆక్కడ నుంచి పి ఎన్‌ బాగూరు అనే మారుపేరుతో 31815 మే 12 న జపాన్‌ బయలుదేరాడు,

లాహోరు క్కుటేసు పేరుతో మిగతా వారిమీద విచారణ జరిగింది. ఠ రార్‌సింగును వురితీశారు. ఫిష్ణుహరిపింగ్లే మొదబ బిహారీబోసుతో పొటు తప్పించుకొన్నాడు కానీ చివరకు పది బాంబులకో, 18వ భారత వదాతిదిళ సైనికులతో కలిసి చిక్కాడు ఆ సైనికులను, పింగ్లేను అరెస్టు చేశారు. విచారించి పింగ్తేన్కు సైనికులను వురితీశారు, విప్లవకారులు అసష్టకష్టాలుపడ్డి భారతదేశంలో సాధించాలనుకొన్న సాయుధ విప్లవం ఈ విధంగా విఫలమైంది

ఒకరోజు నిలేందుడు, జకీస్‌బాబు, యింకా యితర విన్షవ కారులు పొశూరియాఘాట్‌ వీధిలో ఒక యింటిలో రహస్యంగా" నమావేశ మైనారు. హరాత్తుగా అక్కడ పోలీసు సబ్‌యిన్‌స్పెక్టరు నిరోద్‌ హాల్దార్‌ ప్రత్యక్ష మైనాడగు, నరేందుడెవ్వరా అని ఆరాతీయడం మొదలు పెట్టాడు. ఇంతలో జతీన్‌బాబును చూచి “యిక్కడ నీవేమి చేస్తున్నావు, జతీస్‌బాబూ ₹ అని ప్రశ్నించాడు. అంతే..-ఒక్క పిస్తోలు దెబ్బతో పొరిణాలు కోల్పోయాడు, వెంటనే విస్లవ కారుల౦తా వోరి3కీి బగన్‌ సందులో చేరారు. ఇక జకీస్‌ బాబును కలకత్తాలో వుంచడం యే మాతం క్షేమ౦కాదని నిర్ణయించుకొన్నారు.

నరిందుడు నళినీకార్‌ ను వెంటబెట్టుకొని జతీస్‌బాజు అజ్ఞాతవాసానికి అనువ్నైన స్థలాన్ని వెడకటానికి మోహాండియా (గామ పాంంళానికి వెళ్లాడు, ఆ ప్రొంతం సరేందునకు నచ్చింది, నళినీకార్‌ను, కఠిక్‌పూరు

ఎం ఎస్‌. రాయ్‌ - రాజకీయ వరిణామం ఫర గూ9పులోని ముగ్గురు యువ విప్లవకారులను రక్షకులుగా యిచ్చి ఒతీస్‌ బాబును అజ్ఞాత వాసానికి పంపించాడు. బాలేశ్వరం (ఇప్పటి ఒరిస్సా లోని బలాసోర్‌ లోని యూనివర్చల్‌ ఎంపోరియం మోహాండియాకు- కలకత్తాకు అను సంధానకర్త -- లింకు, వార్తావాహకుడు నళినీకార్‌ ఈ విధంగా యువ విన్హవ కారులంతా విస్హవ నాయికుడు జకీన్‌బాబుకు భదిత యేర్చాట్లు చేశారు,

సాయుధ పోరాటరంగం పరివ్యా పి పెంచవలసిన తరుణం ఆసన్న మైంది. విస్నవ కారుల ఆశలన్నీ జర్మనీ మీద కేందికృత మైన్హై. (పభుత్వ కార్యకలాపాలు వుగవాదులను వుక్కిరి బిక్కిరి చేస్తున్నాయి. అదే సమయింలో 815 మార్చిలో జితీందంనాధ లాహిరీ జర్శనీనుంచి బెంగాల్‌ విష్ణవ కారులకు సంతోషవ్నార్త ఒకటి తెచ్చాడు. విప్లవకారుల కోసం ఆమెరికా నుంచి రెండు ఓడల్లో ఆయుధాలు వస్తున్నాయిన్నాడు, బర్మాలోవున్న భారతీయులకు సైనిక శిక్షణ యివ్వడం కోసం హేరంబలాల్‌ గుప్తా 1500 డాలర్ల వేతనం మీద జర్మన్‌ సైనిక తం్యత నిపుణుడు జార్జిభోయెమ్‌ను వంపించే యేర్పాటు చేశాడన్నాడు, అప్పటికింకా బర్మా భారత దేశంలో భాగమే (18]7 లో ,బిటిష్‌వారు బర్మాను ఇండియానుంచి వేరుచేశారు ) కాషట్టి ముందుగా బర్మాను బిిబిష్‌ పరిపాలననుంచి విముక్తి చేయూలి, ఆ సైన్యంతోవచ్చి బెంగాలును స్వాధీనం చెసుకోవాలి. ప౦ జాబు గామాల్లోను, మైన్యంలోను గదర్‌ పార్టీవారు తిరుగుబాటు తీసుకొని రావాలి. ఇదీ వధకం.

దక్షిణ కలకత్తా కిర్దర్‌పూరులో నరేందు9డు శిక్షణ శీం(దాలు స్థాపించాడు. మొదటిది సిగ్నలింగు, టెల్మిగాఫు నేర్పటానికి--రెండ వది గెరిల్లా యుద్దంలోని మెలకువలు నేర్చటానికి ఈ కేందాల్లో ఫ0 మంది యువకులు తర్శ్భీదు పొందారు. సెడిషన్‌ కమిటీ రిపోర్డుకుకూడా అందనంత ఆతిరహస్యంగా అవి నిర్వహించబడిప్నై, ఈ వ్యవహారాన్నింతా పంచు గోపాల్‌ముఖర్జీ ఆధిపత్యం్యకిందవదలి, నరేయదుడు తరచు తనిఖీ మూత్రం చేస్తూవుండే వాడు. హారీతకీ బగస్‌ సందులోను, భవానీ పూరులోను దాగి వుంటుండేవాడు ఆఅ స్థలాలు యదు గోపాల్‌ ముఖ ర్టీక్కి అతుల్‌ కృష్ణఘోష్‌కు తప్ప మరెవ్వరికి తెలియవు.

క్‌)

ఫ్‌శీ ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ - రాజకీయ పరిణామం

విష్ణవ వధకం వివరాలను చర్చించటానికి వెంటనే ఒక (పతినిధిని బటేవియా పంపమని జర్మనులు కోరారు. విప్లవ సంఘం సమావేశమై నరేందు్జే ఆ కార్యనిర్వహణకు పంవటానికి తీర్మానించింది.

బబేవియాకు బయలుదేరబోయేముందు నరేంద్రుడు మోహాండియా వెళ్లి జతీస్‌ బాబుతో పధకం వివరాన్నీ చర్చించాడు, 1815 ఏపిల్‌లో మృదాసువెళ్లి ఓడ మీద బయలుదేరాడు ఛార్లెస్‌ అలెన్‌ మార్చిన్‌ అనే మారు పేరుతో హరీ అండ్‌ సన్స్‌ పతినిధిగా బటేవియా చేరాడు, కలకత్తాలోవున్న విష్లవ కారులక్తూ బటేవియాలోవున్న నరేర్యదునకూ హరీ అండ్‌ సన్స్‌ లింకు,

బటేవియాలోవున్న జర్మను కాన్సల్‌ జనరల్‌ మార్టిన్‌ను (రాయ్‌న్సి హెల్మ్‌ఫీక్‌ అనే పెద్ద వ్యాపారస్తుడికి పరిచయ ౦ చేశాడు, భారత స్వాతం్యత్య పోరాటం సహాయార్థం ఆయుధాల ఓడ ఒకటి కరాచీ వస్తున్నదని హెల్‌ఫీఏక్‌ తెలియజేశాడు, కానీ, విన్లవానికి కరాచీ అనుమైన చోటుకాదు. విస్త వం బెంగాల్లో ప్రారంభించడానికి అన్నీ సిద్ధం చేయ ఒడినై* అందువల్ల ఆయుధాల ఓడను కరాచీకి కాక, బెంగాల్‌ సుందరవనాల్లోనీ రాయ్‌ మంగళ్‌కు మరలించమని మార్చిన్‌ కోరాడు, షాంఘైలోవున్న జర్మన్‌ కాన్సల్‌తో మాట్లాడిన తర్వాత హెల్‌(ఫీక్‌ అందుకు అంగీకరించాడు, వెంటనే “*వ్యాపారం సహాయకారిగా వున్నది అనీ మార్టిన్‌ హరీ అండ్‌ సన్స్‌కు టెల్మిగాం యిచ్చాడు. ధన సహాయం కావాఅని హరీ అండ్‌ సన్స్‌ నుంచి మార్చిస్‌కు జూస్‌లో కేబుల్‌ వచ్చింది. మార్టిస్‌ కలకత్తాకు డబ్బు పంపే యేర్పాటు చేసి ఆయుధాలతో వస్తున్న మావెరిక్‌ అనే వడలోని సరుకును సుందర వనాల్లో దించుకోడానికి సన్నద్ధం కావడంకోసం జూస్‌ మధ్యలో భారతదేశం తిరిగి వచ్చాడు,

జూస్‌ 14న నాగవట్టణంలో దిగ మరుంాడు మదాసు చేరాడు, బబేవియా నుంచి కాను తెచ్చిన రు, 189,000/- డాప్పు మార్చుకోడానికి (వయత్నించాడు. మార్చిన్‌ లేక కేర్‌ పేరవున్న అ(డాప్రను గురించి బటివియానుంచి యింకా బ్యాంకు వారికి సమాచారం అందఠేమ్‌ అందువల అది మారలేదు. అనంతరం అమరేందనాధ చటోపాధ్యాయ కలక తాలో ఆ (డ్రాష్ట మార్చి డబ్బు తీసుకొన్నాడు. ఆరోజుల్లో బటేవియాలో

ఎం, ఎస్‌. రాయ్‌ _- రాజకీయ పరిణామం లిఫ్ట్‌ వుంటున్న అబ్బుల్‌ సలాం అనే కాశ్మీరీ మహ్మదీయుడు జర్మనులు పంపే డబ్బును చోతిర్మాల్‌ అండ్‌ కంపెనీ ద్వారా భారత దేశంలోని విస్ల వకారులకు చేరుస్తూ వచ్చాడు, తర్వాత కొన్నాళ్ళకు డచ్చి ఈస్టిండీస్‌ ప్రభుత్వం గమనించి, డబ్బు భారతదేశంలోకి చేరకుండ అడ్డకొట్టింది. మదా)౨సు చేరిన నరేంద్రుడు బాలేశ్వరం బయలుదేరుతూ. అక్కడ తనని యెవరో ఒకరు కలునుకోవాలని టెల్మిగాం యిచ్చాడు. ఈ టెలి గాం సమాచారమంతా పోలీసులకు వినికిడి అయింది. అందువ్హునే తర్వాత కొన్నాళ్ళకు మోహాండియాలో పోలీసులు వెదకటం, చివరకు కాప్టిపో డావద్ద జరిగిన పోరాటంలో జకీస్‌ బాబు మరణించడం సంభవించింది, నరేం[దుడు కలకత్తా చేరిన తర్వాత మోహాండియా వెళ్లి జకీస్‌దాను కలుసుకొని సంప్రదించాడు, తిరిగి కలకత్తా చేరిన కొద్దిరోజులకు బటేవియా నుంచి వార్తలు తెచ్చిన కుముదనాధ ముఖర్జీని కలుసుకొన్నా డు, తుముదనాధుడు 1812 మార్చి నుంచి బ్యాంకాక్‌లో న్యాయవాద వృత్తిలో వున్న బెంగాలీ, బెంగాల్‌లోని వివ్లవ వేదనను గురించి బ్యాంకాక్‌లో 1914 ఏ్యపిల్లో భోలానాధ చటర్టీదా్వరా విన్న తర్వాత, భారత విష్ణవం పట్ల సానుభూతి పెంచుకొన్నాడు. 181 జుల్డై లో బ్యాంకాక్‌లోని గదర్‌ పార్టీవారి అభ్యర్థనపై శివదయాళ్‌ కపూర్‌ యిచ్చిన ధనం తీసుకొని కలకత్తాచేరి విప్త్లవ కారులకు అందించాడు, భారత విస్హవ పోరాటానికి రై ఫిళ్లూః జర్మను సైనిక శిక్షణ--రెండూ అత్యాపశ్యకమని హెల్‌(ఫీక్‌కు వివరించ వలసిందిగా నరేం్యదుడు ఆయన్ని కోరాడు, ఈ వ్వాలర్త తీసుకొని కుముద నాధుడు జుల్లై £4 న మ్మ్యదాసు మీదుగా (పయాణమై బభటేవియా వెళ్లాడు. స్సెడ్తిషన్‌ కమిటీ రిపోర్టు ప్రకారం 1815 జూస్‌ - అగస్టుల మధ్య బబటేవియానుంచి రు 48,000/- వంపబడింది. అందులో విస్హవ కౌరుల చేతికి రు 88,000/. మాత9మే అందింది. మిగతా రు 10,000. పభుత్వం అడ్డం కొట్టింది.”1” రానున్న ఆయుధాలను యెలా వినియోగించాలన్న విషయం చర్చించటానికి నరీందు9డు, అతుల్‌కృష్ణఘోమ్స్‌ యదు గోపాల్‌ ముఖర్జీ భోలానాధ చటర్జీ, హరికుమార్‌ చక్రవర్తి (వభృతులు సమా వేశమైనారు. చివరకు ఆ ఆయుధాలను మూడు భాగాలుచేయ నిశ్చయించారు.

38 ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - రాజకీయ పరిణామం

1. తూర్చుబెంగాల్‌ జిల్లాలకు బారిసా ల్‌ గూప్పు ద్వారా ఆయుధాలు హాటియా ద్వీపానికి చేర్చాలి. నరేస్‌ఘోమ్‌ చౌధురి, మనోరంజన్‌గుుప్త (ఇతను 1888 లోనే రాయ్‌ జీవిత చర్మిత వాంశోడు (వభృశులు అక్కడి విప్లవ పధకం నిర్వహించాలి.

౭. కలకత్తాలోని కార్య్యకమం నరేందుడు విపిన్‌ గంగూలీ చూచు కోవాలి. కలకత్తాలోని పోర్టు విలియం దగ్గరి సైనిఐలు విస్లవంతో సహకరిస్తామన్నారు వారి సహకారం తీసుకోవాలి. ముందుగా కలకత్తా లోని మందుగుండు సామగి9ి దుకాణాలన్నిటినీ స్వాధినిం చేసుకోవాలి అవసర మైనిప్పుడు భవనాలను, వంతెనలను పడగొట్టే బాధ్యత ఫణీ చృకవర్హి భూపతి మజుందార్‌, (బజేస్‌దత్తు చూచుళకోవాలి.

8. బాలేశ్వరం పా9ంత బాధ్యతను జతీస్‌ బాబు స్వీకరించాలి.

నెరేర్యదుడు వూహించినల్లే వ్రభుత్వి సైన్యంలో అధిక ఇగం జర్శనీతో యుద్ధంకోనం దేశం పోలిమేరలుదాటి పోయింది, మి*లీ3 సైన్యం, ఆయుధ సామగి9 చాల స్వల్పం ఒకవేళ అత్యవసర పరిస్థితుల్లో వ్రభుత్వం సైన్యాలను తిరిగి కలకత్తా తరలించ దఐచిన వక్ష ౦లో, వంతెనలు కూల్చివేయడం ద్వారా విప్ణవ కారులు ర్రైలు మార్గాలను తమ అధీనంలో వృంచుకోదలిచారు, జతీనస్‌ బాబు బాలెశ్వరం నుంచి మదాాసు ల్లైను చూచుకోవాలి. భోలానాధ చటర్జీ బెంగాల్‌ __ నాగపూరుల్లై ను చూచుకోవాలి. సతీష్‌ చ్యకవర్తి బర్బ్వాన్‌ వెళ్లి తూర్చు ఇండియా రైల్వేలో అజయ్‌నదిమీది వంతెనను (పేల్చివేయాలి.

జర్మనీ ఆయుధాలతో వస్తుందనుకొన్న ఓడ కోసం సుందరవనాల్లో రాయ్‌ మంగళ్‌వద్ద ఆశ్వినీ లాల్‌రాయ్‌, సత్కోి బెర్జి 13 రోజులపాటు కాచుకొని కూర్చున్నారు. (పయోజనం లేకపోయింది. కలకత్రా తిరిగివచ్చి, ఓడ రావటంలేదని హరీ అండ్‌ సన్స్‌లో తెలియజేశారు. ఓడ మీద అడ్డంగా వరుసగా మూడు దిపొలు వెలుగుతుంటాయ క్‌ అవి కనపడగానే 80గి అలాంటి సిగ్నలే యివ్యాలనీ అశ్వినీలాల్‌, సత్కోరిలు 1 రోజులు మార్చుకొని మార్చుకొని చెల్ల కొన కొమ్మలమీదనుంచి కావలా కాచారు. కానీ వస్తుందనుకొన్న ఓడ రానేలేదు.

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - రాజకీయ పరిణామం వగ

ఇంతలో పిడుగువంటి వ్నార్హ వచ్చిపడింది, కుముదనాధ ముఖర్జీ బబటేవియానుంచి పెనాంగ్‌ వారా వ్మతికను ఒకదాన్ని యదు గోపాల్‌ ముఖర్జీకి పంపించాడు, అందులో ఒక వ్యాసంలో ఈ విష్ణవ సన్నాహాలు, కు[ట--- మొత్తం బయట పెట్టబడిప్టై. ఆ ప్యతికను జతీన్‌కు చేర్చారు. విష్ణవ కారుల రహస్యాలన్నీ బట్టబయలైైనై. వారి యెత్తుగడలన్నీ ఒక్కసారి భగ్న మైనై . వారి వూహాలోకంలోని భారత స్వాతం్యత్య సమరం పూహగాశే మిగిలి పోయింది. అంతా అయిపోయిందనుకొన్న విస్ణవం ఆరంభం కానేలేదు,

ఆమెరికా నుంచి బయలుదేరిన మావెరిక్‌ బటేవియా చేరింది. కానీ అందులో ఆయుధాలులేవు; మందుగుండు సామగి9 లేదు; ధనం లేదు; సాహిత్యంలేదు, ఇనాళ్లుగా వస్తున్నవని యొదురుచూస్తున్న ఆ జర్మను ఆయుధాలు యేమైనట్లు ? ఛాళీ ఓడ యెందుకు వచ్చినట్లు ? మోసం యెక్కడ జరిగింది

ఇందును గురించి ఎం, ఎన్‌. రాయ్‌కి కొన్ని అభి పా%ొయా లున్నప్పటిక్కీ జరిగివ యధార్థంలో కొంత భాగమైనా రాయ్‌ జీవిత కాలంలో బయటకు వచ్చినట్లు లేదు, కల్యాణ కుమార బెనర్జీ (వాసినదాని పుకారం ఆ గాధ యిలా జరిగింది : .

--]1914 చివర జర్మన్‌ రాయవారికి మిలిటరీ అటాచీగావున్న కెఫైన్‌ ఫాం9ంజ్‌ వాస్‌ పాొపెస్‌ న్యూయార్కులోని కూ్రప్‌ ఏజెన్సీకి సంబంధించిన హాస్స్‌బాషరుతో ఆయుధాలు మ౦దుగు౦డు సామగి9 బేరం చేస్తి ఆ సరకును శాన్‌డీగో చేర్చే విధంగా వొవ్పండం చేసుకొన్నాడు ఒప్పందం ప్రకారం భారత స్యాకం్యత్య పోరాటం నిమిత్తం 1813 జనవరికే 8000 రైఫిళ్లూ, 40 అక్షల తూటాలూ సిద్దమైనై. వాటిని భారతదేశం చేర్చటానికి జర్మన్‌ డబ్బుతో గదర్‌ పార్టీవారు ౭12858 డాలర్లకు అనీలార్పెన్‌, మావెరిక్‌ అనే రెండు ఓడల్ని కొన్నారు. అనుకొన్న ప్లాను (పకార౦ అనీ లారెన్‌ ఆయుధాలతో కాలిఫోర్నియాకు 600 మైళ్ల దూరంలో వున్న సొకారో చేరాలి. అక్కడ వేచివుండే మావెరిక్‌లోకి ఆయుధాలు, మందు గుండు సామ్యగి వగైరా చేర్చాలి.

ఏరి ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ - రాజకీయ పరిణామం

--కానీ ఆనీ లార్సెన్‌, మావెరిక్‌ కలుసుకోనేలేదు. . శాస్‌డీగోనుంచి 1815 మార్చి & న లార్బెన్‌ _పయాణమైంది. పదిలోజుల్లో సాకారో చేరింది. అక్కడ మావెరిక్‌ లేదు. ఓీడలోని మ౦0చినీరు ఖాశీకాగా, లార్సెన్‌ మెక్సికోలోని అకాపుల్కోకు వెళ్లింది, అక్కడ కొందరు నావికులు తిరుగు బాటు చేశారు. దాన్ని సర్దుకొని, నీరు నింపుకొని సొకారో బయలుదేరగా గాలి యెదుర్లైంది. తిండి పదార్థాలు నిండుకున్నాయి. చివరకు అ ఓడ హాక్వియాం (వాషింగ్టన్‌ వద్ద విశ్రాంతి తీసుకొంటూ వుండగా కష్టమ్స్‌ అధికారులు పట్టుకొన్నారు, అమెరికాలోని జర్మన్‌ రాయబారి బరన్‌స్టాఫ్‌ జోక్యం కల్పించుకొని ఆ ఓడలోని ఆయుధాణ తమవన్సీ జర్మను తూర్పు ఆఫికాకు పంపబడుతున్నవనీ, చెప్పి వాటిని విడుదల చేయించుకొన్నాడ్డు

--మావెరిక్‌ 1815 వృీపిల్‌ ౯ న స్టార్‌వాంట్‌ అనే అమెరికనుతోను, నలుగురు భారతీయులతోను కాలిఫోర్నియా దగ్గర శాన్‌ ప్మెడో నుంచి బయలుదేరింది. లార్సెన్‌ జాడ తెలియలేదు, నాలుగు వారాల తర్వాత వుత్తరంగా (వయాణం సాగించింది. శాస్మ్‌ఫాన్సిస్కోలోని జర్మను కాన్నలేట్‌ సలహా [పకారం జాన్‌స్టస్‌ ద్వీవంలో కొన్నాళ్లు వేచివుంది. చిరవకు ఆయుధాలు లేకుండానే బబివియాలోని అంజర్‌కు చేరింది. అక్కడ డచ్చి వారు దాన్ని పట్టుకొన్నారు. అమెరికా జెండాతో వున్న ఆ ఓడను యేమిచేయబటానికి వారికి . పాలుపోలేదు. ఈలోగా నల్గురు భారతీయులతో కలిసి స్టార్‌ హంట్‌ మరొక ఓడలో పారిపోతూవుండగా (బిటిష్‌వారు పట్టుకొని సింగపూరు తీసుకొని వెళ్లారు. విచారించి మరణశిక్ష విధించారు. అమెరికను న్యాయాధికారుల జ్యోకం ఫలితంగా స్టార్‌ హంటును వదలివేశారు. భారతీయ విన్లవకారుల్ని నలుగురినీ వురి తీశారు.

ఈ గాధ ఈ విధంగా జరిగిందని ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌కి కూడా

తెలియదు,*ి .

స్టార్‌ హంట్‌ అమెరికన్‌ సి. ఐ డి. అని రాయ్‌ అనుమానం.

మొత్తంమీద విష్తవ కారులు నేడో రేపో అనుకొంటూ, రోజు రోజూ కలలు గంటున్న సాయుధ పోరాటం దూర దూరమై పోతున్నది, ఐనా? వివ్లవ పిమయత్నాలు అంతటితో ఆగలేదు. -

ఎం. ఎన్‌ రాయ్‌ - రాజకీయ పరిణామం లి హెనీ. ఎస్‌. అనే ఓడ ద్వారా ఆయుధాలు చేర్చటానికి మరొక (యత్న జరిగింది. జాతీయ విప్లవ కారుకు సైనిక శిక్షణ యివ్వటానికి నియోగించబడ్డ జార్జిపాల్‌ భోయెషమ్‌ 1815 జూస్‌లో మనిలా చేరాడు. అక్కడ జర్మను కొన్సలును కలుసుకోగా అతను భారత విస్లవ వధకాలు తనకు తెలిమువన్నాడు. అంటే ఆయనకు వచ్చే లేఖలను (ఫెంచి వారు అడ్డంకొట్టీ (బిటిషువారికి చేర్చారు. ఈవిషయం తిలియని జర్మను కాన్సిల్‌ భోయెమ్‌ను షాంఘై పోతున్న హె నీ,ఎస్‌, మీదనే (వయాణం చేయమన్నాడు అందులోవున్న 5000 రివాల్వర్లలో 500 బ్యాంకాక్‌లో దించ్కి మిగతా వాటిని చిటగాంగ్‌ చేర్చుమన్నాడు, హ్నెనీ, ఎస్‌. మనిలా నుంచి 1815 జుల్పై 14న జోర్నియో పడమటీ తీరంలోని పొంటియానక్‌కు బయలుదేరింది. కష్టమ్స్‌ ప్మతాల (పకారం అది షాంఘె పోవలసివుంది. మనిలా నుంచి బయలు దేరబోయేముందే అందులోని ఆయుధాలను, మందుగుండు సొమ్యగిని కష్టమ్స్‌ అధికారులు తొలగించారు. బబేవియానుంచి షాంఘై పోతూవుండగా సెఫ్టైంఒరు రిగన హెనీ. ఎస్‌, మీదవున్న భోయెమ్‌ను సింగపూరులో అరెస్ట చేశారు. ఈ విధంగా విప్లవ కారులకు ఆయుధాలు అందే _వతి(పయత్నమూ వమ్ము చేయబడింది. విప్లవ కారులంతా అయోమయ స్థితిలో పడిపోయారు, ఈ లోగా నరేందుడు మరొకసారి 1915 అగస్థులో బబేవియా వెళ్లడానికి నిశ్చయించుకొన్నాడు, ఈసారి యీశాన్య సరిహద్దుల్లో అస్సాం నుంచి భూమార్గం మీదుగా ఆయుధాలు చేర్చే యేర్పాటును గురించి యదు గోపాల్‌ ముఖర్జీతో చర్చించాడు, ఫణి చ్యకవర్తిని తనతోపొటు తీసుకొని వెళ్లడానికి జతీస్‌బాబు అనుమతి కోసం మోహాండియా వెళ్లాడు. అక్కడ రెండు మూడురోజులున్న తరువాత ఫణీ చ కవర్తిని తీసుకొని అగస్టు చివర బజీవియా బయలుదేరాడు, యదు గోపాల్‌ ముఖర్జీని కొంతమంది విప్తవ సహచరులతో కలసి యాశాన్య సరిహద్దుల్లో వేచివుండ మన్నాడు. నరేం్యదుడు జావా సయాం (పాంకాల్లో తిరుగుతూ. కొంత మంది భారత విప్లవ కొరులను కలుసుకొన్నాడు. వారిలో ముఖ్యుడు ఆత్మారాం, ఆయన అమెరికానుంచి సయాంవచ్చి ఆశయం కీసుకొంటున్న

తీగ ఎం, ఎన్‌. రాయ్‌ _ రాజకీయ పరిణామం [వాసి భారత దేశానికి ఆయు ధాలు చేరవేయటానికి భూమార్దాన్ని వెదకటంలో అత్మారాం రాయ్‌కి తోడ్చడ్డాడు,

విస్తవ కారుల పరిస్థితులు ఈ విధంగా వుండగా, [వభుత్వ౦ ఈ రహస్యాలను ఖీదించే _పయత్నంలో నిమగ్న మైవుంది. బిటిష్‌ గూఢచారి శాఖవారు విప్లవ కారుల “ట్ట ్టటను” పసిగట్టారు, సెప్టెంబరు 4న పోలీసులు హరీ అండ్‌ సన్స్‌ శోధించారు. హరికుమార్‌ చ(కవరర్తిని అరెస్టుచేశారు. అక్కడ దొరికిస వ్యతాలనుబట్టి బాలేశ్వరంలోని యూనివర్సల్‌ యొంపోరియం దాని శాఖేనని తేలింది.

యూనివర్సల్‌ యొంఫోరియం వెదకగా అక్కడ కొన్ని వ్మతాలు దొరికిచ్లై. అక్కడవున్ని శ్లైలేశ్వర బోసును వాటిని గురించి (పశ్నించగా వివరించగల స్థితిలో ఆయనలేడు. పోలీసులు ఆనుమానించి యింకా వెదికగా బాలేశ్వరానికి 22 మైళ్ల దూరంలో వున్న మోహాండియా (గామానికి అతను తరచు వెళ్లుకూ వుండేవాడని (గ్రహించారు. సెఫైంబరు 06న పోలీసు వుద్యోగులతో ను, ఐలగంతోను బాలేశ్వరం జిల్లా మెజిస్ట్రేటు మోహాండియా వెళ్లి విచారించాడు. అక్కడకు మైలున్నర దూరంలో, అడవిలోవున్న ఒక యింటిలో అనేకమంది వెంగాలీలు కొపురముంటు న్నారని తెలిసింది. మరునాటి ఉదయమే పోలీసులు ఆయింటిని ముట్టడించారు కానీ జతీస్‌బాబు అతని సాయుధ రక్షకులు అంతకుముందే అక్కడనుంచి వెళ్ళిపోయారు. కొన్ని ప్యతాలు, సుందర వనాల పటము, నూవెరిక్‌ వ్లార్ల్యపచురించిన పెనాంగ్‌ వార్తా వ్యతిక పతి మ్మాతం దొరికి పై.

వివ్లవ కారులు కాస్టిపోడా _(గామ[పాంతంలో వు౦టు న్నారని సెప్టెంబరు 8న జిల్లా మెజిస్ట్రేటుకు సమాచారం ఆంధింది, సాయుధ సైనిక పోలీసు ఒలగంతో మెజిస్ట్రిటు ఆ పాంఠతానికి వెళ్లాడు. జతీస్‌బాబు అనుయాయులతో అఆ అడవిలో ఒక చిన్ని లంకలో వరి పొలాల్లో కన్పించాడు పోలీసులు ముందుకు నడిచారు. జతీన్‌బాబు, ఆయన అనుచరులు మౌఒనర్‌ పిస్తోళ్ల తో కాల్పులు (పొరంభించారు పోలీసులు 86౧ కాల్పులు జరిపారు, ఇరప్వై నిమిషాలసేపు తుపాకులతో పోరాటం జరిగింది. ఎతిస్‌బాబు తూటాలున్న సంచి తాళంచెవి యెక్కడో పొర వేసుకొన్నాడు.

ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - రాజకీయ వరిణొమం శీ! సంచి తెరిచే (పయత్నం చేసేలోగా ఆయిన చేతికి తుపొకిగుండు తగిలింది. జతీందా అనుయాయులు చేతులె జతి లొంగి పోయారు,

బకీస్‌ బాబు అక్కడికక్కడే మరణించాడు.)

చిత్త ్కపియరాయ్‌చౌధురి కొద్దిరోజుల తర్వాత కటక్‌ అస్బ్ప్యతిలో మరణించాడు,

మనోరంజన్క్‌ ధీరేం్యద వురికంబ మెక్కారు,

జ్యోతిష్‌ అండమాస్‌ దీవుల్లో యావశ్జీవ శిక్ష అనుభవిస్తూ పిచ్చిపట్టి మరణించాడు,

మనిలాగుండా పోతూవుండగా ఈ దారుణవార్త నరేందుని చెవిన వడింది. “ఆయుధాలు లేకుండా నేను తీరిగిరాను” అని జతీస్‌భొబుకు మాటయిచ్చిన నరేం్యదుడు యిష్పుడేమి చేయాలి? *ఆయుధాలళో కానీ, లేకుండా కానీ వెంటనే తిరిగి రమ్మని యెంతో ఆత్మీయతతో పలికిన తమ (పియతమ నాయకుని మరణానికి బదులు యెలా తీర్చుకోవాలి ?

నరేం్యదుడు విపత్కర పరిస్థితుల్లో వడిపోయాడు, బి9టిష్‌ గూఢచారి శాఖవారు ఈమవలను విస్ఫృతం చేశారు. నిఘూ పెంచారు, దిగ్బంధం చేశారు. మావెరిక్‌ నుంచి మరొక ఓడలో పారిపోతున్న భారతీయులను నలుగురిని నిర్బంధించి వురి తీశారు. (వురి తస్పించుకొన్న స్టార్‌ హంట్‌ అమెరికా చేరిన తర్వాత శాన్‌ ఫాన్సి స్కోోటయల్స్‌లో [పభుత్వ సాక్ష్యంగా మారాడు బెంగాలులోని _పముఖ విప్లవ కారుల నిందరిలీ (బిటిష్‌ (వభుత్వం వట్టి వేసినట్లుగా బబటేవియాలోవున్ని నరేం(దుడికి వొ _ర్తలందినైై. లై దులోని బాధఅను భరించలేక అత్మహత్యలకు పొల్పడిన విష్తవ కారులను గురించి కూడా వార్హలందినై .2 జలీస్‌ బాబు మరణానంతరం విస్తవ నాయకక్వాన్ని చేవట్టిన యిదు గోపాల్‌ముఖర్జి, అతుల్‌ కృష్ణఘోషలు నరిందు9ని వద్దకు భోలానాధ చటర్జీన్సొ వినయ భూషణ్‌దత్తాను పంపితే, వారు దారిలోనే ఆరెస్టయినారు, ఆ శర్వాత శాంతిపొద ముఖర్జి వురఫ్‌ చయాజుల్లాభాన్‌ను వంసితే న్మిషృయోజనమై పోయింది.

శి ఎం, ఎన్‌. రాయ్‌ - రాజకీయ వరిణామం ఇలాంటి తరుణంలో ఆయుధ సాధనలో పరాజయుడయిన నరేయ్యదుడు భారతదేశం వెళ్లడం యెలా ? అసలు ఖారతదేశంలో అడుగు పెట్టటమే కోరి (పమాదాన్ని తెచ్చుకోవడం కాదా? నశలేయ్యదుడు బటేవియాలో హెల్‌(ఫీక్‌ను మూడు నాలు సార్లు కలుసు కొన్నాడు. నేలమీదుగ్గా భొరతదేశాన్సికి ఆయు ధాలు -చేరవేయటాన్ని గురించి చర్చించాడు, అది అనంభవమన్నాడు హెల్‌ ఫీక్‌, -ఐనప్పటికీ నరేర్యదుడు వట్టు వీడలేదు. ॥ ఎాసుమతా 'రేవుల్లోవున్న జర్మను ఓడల నహాయంతో అండమాన్‌ దీవులమీద దాడిచేస్తి "అక్కడి ఖైదీలను విడుద అ చేయాలి. వారికి ఆయుధాలిచ్చి ఒరిస్సా తీరంలో దించాలి, చైనా నుంచి దొంగచాటుగా శవాణా కావటానికి సిద్ధంగావున్న ఆయుధాలను, మందుగుండు సామిని కొనుగోలుచేసి ముందుగా అస్స్పాధా విముక్షితో స్వాతర్యత్య పోరాటం

• ప్రారంభించాలి ఇదీ వధకం, ఈ పధకానికి డబ్బు ఖర్చుపెట్టటానికి జర్మ నులు ముందుకు రాలేదు: ఆయుధాల కొనుగోలుకు అనుమ&ి యివ్వవలసిన రోజున జర్మను కాన్నలు మొగం తప్పించి అంతర్థాన మైనాడు. ఆంద" మీదట నిరేర్యదుడు షాంమైలోని జర్మన్‌ కాన్సల్‌ జనరల్‌ వద్దకు తన (పణాళికతో ఫణి చృకవ్నర్హిని వంఫించటానికి నిశ్చయించుకొన్నాడు, కానీ ఫణీ అరెక్షు కావడం వల్ల అది సాధ్యం కాలేదు, ఐనా నరేం్యదుడు విష్ణవ నిర్వహణ దీక్ష వదల్లేదు, జర్మను కాన్సలు వద్ద పెద్ద మొత్తంలో డబ్బు తీసుకొని. భారత దేశంలోని తన విప్లవ సహచర్గుల కు వంపాడు, అపాన్‌వళ్లి అక్కడ (వవాసంలోవున్న విన్లవ కారుడు రాస్‌ బివారిబోసును కలుసుకొన్నాడు. రాప్‌బిహోరీ మొదటి విస్లవోశత్సాహంలో లేడు, ఆసియా దేశాలన్నిటినీ జపాన్‌ దేశమే దాన్య శృంఖలాలనుంచి. విముక్తి చెందించగలదనే నమ్మకంభో వున్నాడు. ఆ భ్రమ ద్వితీయ (సవంచ సంగ్రామం రోజుల్లోకూడా తొలగకం అక్షరాజ్యాలే ఇంథియాకు స్వాతం[త్యం ఆర్జించి _ పెట్లగఅవని ఖావిస్తో ఆ మేరకు 8.8-1942న జవవర్‌లాల్‌ నెహాికు:21.8.42నీ వి,డి, సావర్దారుకు

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - రాజకీయ పరిణామం డస్ట్‌ లేఖలు (వాశాడు. జపాన్‌ విమోచన శక్తిమిద విశ్వానం తోనే యింగ్నండుతో రాజీకి దిగవద్దని హెచ్చరించాడు,2 ఐతే (వధమ (పపంచ యున్ధం రోజుల్లో (బిటనుకు మిత దేశమైన జపాన్‌ భారత స్వాతర్యత్య సముపార్ణనలో వివ్నవ కారులకు సహాయం చేయగలదని రాస్‌ బిహారీ యెలా విశ్వసించగలిగాడో బోధపడదు, కాన్కీ దూర దృష్టిగల యువ రాజకీయ విజ్ఞానిగా నరేం్యద్రుడెలా నమ్మగలడు ?

జపాన్‌లోనే నరేం్యదుడు చైనా జాతీయ నాయకుడైన సనస్‌యట్‌ సేనను కలుసుకొన్నాడు, 18138 లో నాంకింగ్‌ తిరుగుబాటు విఫలమైన తర్వాత సన్‌ జపొన్‌లోనే ఆ్యశయం తీసుకొన్నాడు, ఆయన కూడా జపానే ఆసియాను విముక్తి చెందించగలదని విశ్వసిస్తూ కూర్చున్నాడు, మొత్తం మీద *ోఆసియా ఆసియావానులకే” అనే పిచ్చ ఆ రోజుల్లోనే (పొరంభమై, ఆసియా రాజకీయ నాయకుల్లో తిష్టవేసుకొని కూర్చుంది, ఆ భమను నేటి కమ్యూనిస్టు వైనా తొలగించిందనే చెప్పవచ్చు. అనాడూ అది అబద్ధమే.

181 చివర యువాన్‌ షికాయ్‌ తాను చ్యకవర్షిగా "చైనా సామా9ిజ్యాన్ని _ పునరుద్ధరించటానికి (ఫయ౭్నించాడు, యూనాన్‌, జెషువాన్‌ రాష్ట్రాలు తిరుగుబాటు చేసిసైై. అంధువల్ల వైైనా, ఇండియా దేశాల్లోని విప్ణవ కారులు స్వాతర్మిత్య పోరాటం కలిసి చేస్తే త్వరగా స్వాతం్యత్యం లభించగలదని నిరేం్యదుడు సన్‌యట్‌ సేనుకు సూచించాడు. భారత బర్మాలకు సరిహద్దుల్లో వున్న ఆ రెండు రాష్ట్రాలనుంచి భారత దేశానికి ఆయుధాలు దాట వేయిడం వుషయోగకారికా గలదని వివరించాడు. యువాన్‌ షికాయ్‌ మీద మూడవవిప్ల వానికి సన్నిద్ధమవుతూ . అర్థిక వొర్తిడిలోవున్న సన్‌ ఈ పధకానికి ఆమోదం తెలిపాడు. కొంత అయుధ సామగి్విని భారత విస్లవ సహాయార్థం అమ్మటానికి అంగీకరించాడు, చైనా విష్తవ కారులవద్ద వున్న ఆయుధాలను కొనుగోలు చేయటానికి పెకింగులోని జర్మను రాయబారి ద్వారా $0 లక్షల డాలర్లు సంపాదించమని నరేందుత్ణీ కోరాడు. యువాస్‌షికాయ్‌ పతనం తప్పదన్నీ ఆతర్వాత మిగిలిన ఆయుధాలు మందుగుండు సామ॥9 అంతా భారత విప్తవ కారులకు తరలించటానికి వీల పుతుంద నీ అన్నాడు, ఈ పధకం నరేందు్రనక కూడా నచ్చింది, |

క! ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ _- రాజకీయ పరిణామం

నరేందమండు నాగసాకీ(జపానస్‌్‌లో దిగినవ్పటినుంచీ పోలీసులు వెళ్నాడుతున్నారు. వారిని తప్పించుకోడానికి కొరియా మీదుగా చైనా చేర నిశ్చయించుకొన్నాడు, ఒక పెద్ద డిపార్టుమెంటల్‌ స్టోరులో దూరి, దొడ్డిదారిస రై ల్వేస్టేషనుకువోయి్యి. ముశ్డీనుకు టికెట్టుకొని, సియోల్‌ బండి యెక్కాడు. ఇన్ని మెలికలు చాలక దారి తప్పించటానికి చిమూల్పో రేవుకు పోయి, వచ్చసము[దం దాటి షాంఘైక్వానుకు కాన్కీ టీయొన్‌ ట్సిస్‌కు కానీ చేరాలనుకొన్నాడు. పోలీసులకు మరొక మలుపు యివ్వటానికి డైరెన్‌ దగ్గర దిగి ముక్టేనుకు ర్లైలుబండి యెక్కాడు. అక్కడ మరల పెకింగుకు మారాడు. సరాసరి పెకింగుకే టికెట్ట కొన్నప్పటిక్కీ షాంఘై క్వానులో దిగి టియెస్‌ట్సిస్‌ ఐండి యెక్కాడు

ఇంతలో బిటిష్‌ పోలీసు వుద్యోగి (పత్యక్షమైనాడు, “గుడ్‌ మార్నింగ్‌, మిస్టర్‌ వై టి” అన్నాడు. (నరేం్యదుడు జపాస్‌లో వైట్‌ అనే పేరుతో వుశ్చ్నాడు) నరేర్యదుడ్ణి పోలీసు స్టేషనుదాక రమ్మన్నాడు, తానిష్పుడు (బిటిష్‌ భూభాగంలో క్రాక రష్యన్‌ భూభాగంలో వున్నాననీ, ఆలసివున్నాననీ, హోటల్లో వి(శాంతి తీసుకోవాలి కాబట్టీ రాలీననీ నరేయ్యదుడు సమాధానమిచ్చాడు, కానీ ఆ పోలీసు వున్నతోద్యోగి స్టేషనులో యెక్కువ సేపు నిర్బంధించబోమని హామీ యిచ్చి నిరేం్యదుక్ణి తీసుకొని పోయాడు,

ఆ రాాతంతా నరేంద్రుడు స్రీేషనులోనే గడిపాడు, ఆయనకు పోలీసులు మంచి సొకర్యాలు చేకూర్చారు. మరునాటి వుదయం కాన్సులార్‌ కోర్టుకు హాజరు పరిచారు, నరేర్యదుడు జపాన్‌ యెందుకు వేరింది, రాస్‌బీహారీని యెందుకు కలుసుకొన్నదీ, భవిష్యత్తులో యేమి చేయదలచుకొన్నదీ వివరించనుశ్నాడు కాన్సల్‌ జనరల్‌. పై చదువులకోసం తాను యింగ్లండు వెళ్లుతున్నాననీ, యుద్ధంవల్ల అంతరాయం కలిగిందనీ నరేంద్రుడు సమాధానమిచ్చాడు. కాన్సల్‌ జనరల్‌ నమ్మాడు. నరేర్యదుడ్డీ విడుద చేయమని ఆదేశించాడు. కాన్సల్‌ జనరల్‌ను తిట్టకొంటూ నరేందు్ణీ వదిలారు పోలీసులు, ఈ సందర్భాన్ని వుదహరిస్తూ న్యాయదృష్షిపట్ల (బిటిష్‌ వారికున్న గౌరవ భావాన్ని మెచ్చుకొంటాడు ఎం, ఎస్‌, రాయ్‌.

ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ - రాజకీయ పరిణామం స్‌

నరేం్యదుడు జర్మన్‌ భూభాగంలోకి పోవటానికి రిక్షై యెొక్కాడు, రెండు పోలీసు రిక్షాలు వెంటబడిన్టై. వరేర్యదుడొక దుకాణంలోకి దూరి, (వక్క. వాకిలిగుండా నందులోకిపోయి్యి. దగ్గరగావున్న నది వద్దకు చేరి, పడవమీద నది దాట్సీ నది అవతలవున్న జర్మను కాన్సలేటుకు చేరాడు. అతికష్టంమీద అక్కడనుంచి హాంకో చేరాడు, ఇంతలో చ్యకవర్తి కాదలచుకొన్న యువాన్‌ షికాయ్‌ మఠణించాడు. దానితో చైనా విప్లవ కారుఆ వద్దనుంచి ఆయుధాలు సంపొదించటం తేలికనిపించింది. యూనాన్‌ వివ్లవ నాయకుల (సకినిధులతో 0 లక్షల డాలర్లకు ఆయుధాఅ బేరం కుదుర్చుకొన్నాడు, యూనాన్‌ విప్లవ నాయకుడూ, మార్టీనూ (రాయ్‌ అక్కడి జర్మను కాన్సల్‌ సమక్షంలో ఒప్పందం మీద సంతకొలు చేశారు, ఆ వొప్పందం పికారం అయుధ సామగ్సిని సరిహద్దులోని ఆటవిక పా9ంతంగుండా అస్బాం ఉత్తర భూభాగానికి చేర్చాలి.

యూనశాన్‌ నాయకుల (వతినిధులను వెంటబెట్టుకొని నరేంద్రుడు పెకింగ్‌ చేరాడు, ఒన్పందంకాగితం జర్మనురాయవబారి ముందుంచి వివరాలు వెల్ల డించాడు, పధకం మంచిదేనని ఆయన మెచ్చుకొన్నాడు, కాన్సీ అంత మొత్తం ధనం వెచ్చించేందుకు తనకు అధికారం లేదన్నా డుం అమెరికాగుండా జర్మనీచేరి ఆక్కడి వున్నతాధికారులను కలసి సంపదించమని సలవాయిచ్చాడు, అంతటితో ఒక అంకం ముగిసింది. అప్పటిదాక " జర్మను లాడినదంతా నాటక మనీ వచ్చి మోసమనీ (గహించాడు నరేందుడు,

(బిటీషువారి వలసల్లో ముఖ్యమైనది భారతదేశం, అందువల్ల ఇక్కడ శాళ్ళాలికంగా కల్లోలం లేప్కి (బిటిషమవారి సైనిక శకేం్యదీకరణను దెబ్బ తీయటం ద్వారా కొంత లాభం పోందాలనే స్వార్ధంతోనే యిన్నాళ్లూ జర్మ్శనులు భారతదేశంలోని అశాంతిని ఆశాంతినీ _పోత్సహిస్తూ వచ్చారు, అంతేకాని వారి సహాయంలో నిజాయితీ లేదు, భారతదేశం స్వతం(త మైతే వారికేమి లాభం? లాభంలేని త్యాగం వారెందుకు చేయాలి? భారత విస్తవ కారులీ కిటుకు తెలుసుకోలేక పోయారు...

నరేం్యదుడు తన గతాన్ని మొత్తాన్నీ పునరాలోచన చేసుకొన్నాడు, ఈ వరిస్థితుల్లో విస్ణవం సాధ్యం కాదనీ _గహించాడు, ఆశించిన ఆయుధ

48 ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - రాజకీయ పరిణామం సహాయం అందక పోవడం, తాము కష్టించి నిర్మించిన విష్నవ సాధం కూలిపోవడం, మృుతశేసులయిన్న మాతృదేశ విప్లవ వీరులు చెరసాలల్లో [మగ్గటం నరేర్మదున్ణీ చాల బొాధించిన్నై, మనస్సు కల్లోల పడింది. అసలు అడియానలై సై...

అప్పటికింకా అమెరికా యెంటెంటీ రాజ్యాలతో చేరలేదు.

అందువల్ల అక్కడ భారత విష్ణ వవీరుల [వవాస జీవితానికి గానీ, భారత స్వోతం్యశ్య (వచారానికి గానీ ఆటంకాలేమీ లేవు. కనీసం తాత్మా భీకంగొ నయినా, అమెరికాకు చేరటంతప్ప నరేం(దునికిక మార్గాంతరం లేదు. ఆందువల్ల యెన్నో యిబ్బందులెదుర్కోంటూ (వపంచ వ్యాప్తంగా వున్న (బిటీిషము సామా9జ్య |పభుత్వం వన్నే గూఢచారుల వలను తప్పించుకొంటూ రాయ్‌ 1వయాణం సాగించాడు. అమెరికా (వయాణంలో తిరిగి నరిం్యదుడు మార్టిన్‌ పేరు మీదుగానే చలామణి అయినాడు, వేదాంతంలో పై చదువుల కోసంి పశ్చిమ ఇండియా దీవులను౦చి పారిస్‌ వెళ్లే విద్యార్థిగా శాన్‌ _ఫ్రొన్సిన్కో చేరుకొన్నాడు

ఐకే -- బలంతో భారతదేశాన్ని వరిపాలిస్తున్న విదేశీ స్యామాజ్య వాద (సభుత్వాన్ని బలంతోనే శాజగించాలనే లక్ష్యంతో యింతవరకు నరేం[ద్రుడుగా ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ సాగించిన హింసాత్మక్క వు(గవాద కార్యకలాపొలన్నిటికీ మూలకారణం స్విచ్చా పిపాపే. దాన్నే యిలా పిర్హాంటొడు రాయ్‌.

ఆక యేండ్ల బడీ పిల్ల వాడుగా నా రాజకీయ జీవిశాన్ని (పారంభించి నపుడు నేను న్వతంతంగా వుండాలనుకొన్నాను. సంపూర్ణ స్వాతంత్యం ఓక నూతన భావం, పాతకాలపు. విప్లవ కారులు - స్వేచ్చను ._ గురించి అలోబించారు..-ఆ- రోజుల్లో మేము మూర్కుమ చదవలేదు, కార్మిక వర్గం వున్నదని మాకు తెలియదు. ఐనో చొలమంది తమ జీవితాలను. ఖై దుల్లో గడిపారు. కొందరు వురికంబ మెక్కారు, వారిని ముందుకు నెట్టటానికి రౌర్మిక వర్గం లేదు వారికి వర్గ వోరాట చైతన్యం లేదు, వారు కమ్యూని జమనే కల కనలేదు, కానీ దుర్భరమైన జీవన పరిస్థితుల మీద తీరుగుబొటు

ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ - రాజకీయ పరిణామం క చేసే మానవ తృష్ణ వారికున్నది. ఈ పరిస్థితులను ఎలా మార్చాలో వారికి తెలియదు. కానీ వాటిని యెలాగయినా మార్చాలని వారు [1వయత్ని౦చారు. ఆ భావంతోనే నేను నా రాజకీయ జీవితాన్ని _పారంభించాను. నేను యిప్పటికి ఆ భావంనుంచే వుత్సావాన్ని పొందుతున్నాను కానీ మార్కు ఉశ్షేప్పిట్రల్ర్‌” మూడు సంపుటాలనుంచి కానీ, మార్క్సిస్టులు (ాసిన మూడువందల సంపుటాలనుంచి శానీ కాదు ౫2% “నన నల

గేట్‌. ఉంంలళగం4 0/06 [1424 గిలిం/4గ0గ4గలో

7౧ ౧౭ ల₹72264 వంటా గడ 0002 16౧ వండ 27

ఉా౭70720278 ఎ ఏంరగి బ600000వ01 1762 ౦/67 0772064

లి 6075746720 ౦ కింగ 62764 7/00... 6 07/౮

0౫౮ 0/46 తెలాశిం! 2ల౮/420%46గలా “07 94071 ఖ్‌ [076 గిం4 8౯1774 గబాంళ0! స తేజ గగ కైరా

న ర

అమెరికా మజిలీ

నరేర్యదుడు దూర (పొచ్యమంకా కిలయదిరిగ్కి అక్కడి భారత విప్లవ కారుఅతోను, రాజకీయ నాయకుఆతోను మంతనాలు జరిపి, వారిమీద ఈన వ్యక్తిత్వాన్ని గురించి చెరగని ముుదలు వేశాడు. జర్మను ఆయుధోఆ మీది ఆశ సాయుధ విన్హవం మీది మక్కువ ఆయన్ని వీడలేదు. తీరని స్వాతంత్ర్య వాంఛతో మలయా, ఇండోనీషియా, ఫిలిషయినులు జపాన్‌,కొరియా, చైన్తా నయాం, శొవొ, సుమత్రా (పాంశాలలో ఒకటిన్నిర సంవత్సరాలపాటు ఆయుధా న్వేషణలో తిరుగుతూ గడీప్తీ చివరకు ఆ వయక్నాలన్నీ విఫలంకాగా అ అన్వేషణలోనే 15-ఓ1816 న అమెరికా చేరాడు,

నరేంద్రుడు అమెరికాలో అడుగు పెట్టగానే అక్కడి వ్యతికలు గగ్గోలు పెట్టినై వ “విచ్చిత విడేశీయునీ ఆగమనం” “ోపథ్యాత _బొవ్మాణ విస్హవ కారుడోో [వమాదకరమైన గూఢచారియో” అంటూ సకాక శీర్షికలు పెట్టిన్నై. ఇక సరేర్యదుడు జాగ౦్ప తగా మెలగవలసీ వచ్చింది.

భారశ విప్లవ వీరులకు అమెరికా వశ్చిమకీరం కేం్యదం, 1918లో వారదయాళ్‌ శాన్‌ఫాన్సిన్కోలో గదర్‌ పార్టిని స్థాపించాడు. ఆది కాలిఫోర్నియాలోని రై తులందరి అభిమానాన్నీ చూరగొన్నది, దాళికిహవా జర్మనులే అర్థిక సహాయం ఆందకేస్తూ వచ్చారు,

ళా

$్‌0 ఎం, ఎస్‌, రాయ్‌ - రాజకీయ వరిణామం

నరేంద్రుడు శాన్మ్‌ఫాస్సిన్కో నుంచి స్టాన్‌ఫోర్డు విశ్వవిద్యాలయ కేయ్యదం *పొలో ఆల్టోకు వెళ్లాడు, అక్కడ ధన గోపాల్‌ ముఖర్జీని కలుసు కొన్నాడు. ఈయన నరేంద్రుని విప్లవ సహచరుడైన యదు గోపాల్‌ ముఖర్జి సోదరుడు పొలో ఆల్టో లో ధని గోపొల్‌ సలహాను అనుసరించి నరేం్యదనాధ భట్టాచార్య మానవేం్యదనాధ రాయ్‌గా పేరు మార్చుకొన్నాడు, ఆ విధంగా స్టాన్‌ఫోర్డు విశ్వవిద్యాా'య పాం గణ౦లోనే ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ ఆవిర్భవించి నూతన వ్యక్తిగా జీవితాన్ని పాంరంభించాడు. అమెరికా (ప్రవేశం ఆయన పేరునేకాక, జీవిత దృక్పధాన్నే మార్చి వేసింది.

స్టాన్‌ఫోర్టులోనే రాయ్‌కి ఎవిలీన్స్‌బెంట్‌ అనే విశ్వవిద్యాలయ గాడ్యుయేటుతొ వరిచయమైంది. ఆమె అభ్యుదయ భావాలుకల యువతి. రెండు నెలల తర్వాత రాయ్‌ న్యూయార్కు చేరినప్పుడు ఎవిలీస్‌ కూడా ఆమన్ని అనుసరించింది. రాయ్‌ తన కుమార్తెను లేపుకు పోయాడని ఎవిలీస్‌ తండ్రి పోలీసులకు రిపోర్టు యివ్వగానే పోలీసులు రాయ్‌ని అరెస్టు చేశారు. కానీ ఎవిలీస్‌ తండి9నిధిక్కరించి రాయ్‌ని వివాహం చేసుకోదలచాననీ వెల్లడించడంతోనే రాయ్‌ని విడుద ల చేశారు. న్యూయార్ములోనే రాయ్‌, ఎవిలీన్ల వివాహం జరిగింది. అక్కడే వారు కొన్నాళ్లు దాంపత్య జీవితం గడిపారు. 1

వివాసంలో వున్న భారత జాతీయ నాయకుడు లాలా అజపతి రాయ్‌తో ఎం ఎస్‌ రాయ్‌కి న్యూయార్కులోనే వరిచయ మైంది. అ పరిచయం సన్నిహితత్వంగా పెరిగింది. ఎం, ఎన్‌. రాయ్‌ కూడా వంజాబుకేసరితో నే నివసించ పాఏరంభించాడు అక్కడే జర్మనులతో కలసి మెలసి వుంటున్న హేరంబలాల్‌ గుప్తా, డాక్టరు చండ చకివర్షి, వసంత కుమార్‌ రాయ్‌, భూపేందిదత్తా జారకనాధదాస్‌ మొదలయిన వీస్తవ కారుఅను కలుసుకొన్నాడు వారిమధ్య పరస్పర విద్వేషం మోసం: కుట, పగ గమనించి నొచ్చుకొళ్నాడు. తుదకు కొందరు రాయ్‌ని కూడా ద్వేషించడం అయనకు బాధ కలిగించింది. ఆ ద్వేషానికి కారణమేమై వుంటుందో ఆమెరికాలోని భారత విష్ణ వకారుల్లో రాయ్‌కి వున్న (నత్యేక స్థానమేమిటో, 1916 లో లజపతిరాయ్‌ తన డెయిరిలో వ్యాఖ్యానించిన దాన్నిబట్టి బోధపడుతుంది,

ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ _- రాజకీయ వరిణామం ల!

“కాలిఫోర్నియాలో వున్నప్పుడు ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ ఒక అమ్మాయిని (పేమించాడు, ఆ అమ్మాయికూడా అతన్ని _పేమించింది. పెండ్లి చేసుకోమని కోరింది. ఆమె తల్లి దర్మిడులు అంగీకరించలేదు, ఐనా ఆమె రాయ్‌తోనే వుండి, అతని కష్టసుఖాల్లో భాగం పంచుకోడానికి సిద్ధమైంది ఆమె లిలాండ్‌ స్టాన్‌ఫోర్డు విశ్వవిద్యాలయం గా్రాడ్యుయేటు,. ఈ విషయం న్యూయార్కులోని *హిందూ” విద్యార్థులకు గిట్టక రాయ్‌ని దేశ్వదోహిగా భావిస్తూవచ్చారు. అందులో (చంద) చకఏవ ర్తి ఆమెను కరినంగా నిందించాడు కూడా ఆమెరికాలో ని భారతీయ బివ్షవ కారులతో నా అనుభవం చాల నీరాశా జనకమైనది ముందు బెంగాల్‌ విన వకారులనే తీసుకొందాం, వారి దేశభక్తి అంతా లాభసాటి వ్యాపారం, వారు విలాసాల మీద చాల ధనం వ్యయం చేసేవారు. బెంగాలీ విస్హవ కారుల్లో యొవరి మీదనైనా నాకు నిజమైన గౌరవమున్నదంటే, అది ఒక్క ఎం ఎస్‌. రాయ్‌ మీద మాత మే.” 2

తీవ జాతీయవాదిగా వున్న ఎం, ఎన్‌. రాయ్‌ అంతర్జాతీ య కమ్యూనిస్టు మార్గగామి కావడానికి దోహదం చేసిన పంఘటన _ఓకటి అమెరికాలోనే జరిగింది. ఒకనాడు లజపతిరాయ్‌ అమెరికన్‌ సోషలిస్టుల సమావేశంలో (ససంగిస్తూ, భారత (పజల పేదరికాన్ని, దీశావస్థనూ కండ్లకు కట్టినట్లు వర్ణించాడు ఆ వ్రిసంగానంతరం ఒక సోషలిస్టు _శోతలేచి “భారత ప౦జలు దేశీయ పెట్టబడి దారులకు బధుణగా విదేశీ పెట్టుబడి దారులచేత దోచుకోబడితే, అందులో భేదమేముంది?* అని పిశ్నించాడు, వెంటనే లజపతిరాయ్‌ లేచి “తప్పక భేదముంది, నా సోదరునిచేత నేను తన్నించు కోబడే దానిక్సీ విదేశీ బందిపోటుచేత తన్నించుకోబడే దానికీ తప్పక భేదముంది” అని సమాధానమిచ్చాడు. 8

ఎం, ఎన్‌ రాయ్‌కి పంజాబు కేసరీ సమాధానం నచ్చలేదు. భారత విన్లవ కారుల మధ్యవున్న రవరవలు గమనించి ఆలోచనలోపడీ, తన కాన్ని మొత్తాన్నీ సింహావలోకనం చేసుకొన్న రాయ్‌కి భారత స్వాతం్యత్యు పోరాటంలో విదో లోవమ్తు ళ్లు స్ఫు. ర న్యూయార్కులోని పబ్లిక్‌ లై(ఒరీకిప్తోట్‌ ఇరలోమార్కు ఫరిగొంధా లొ చదవటం (ప్రారంభించాడు. (కమం మర్ష వ్లెప్పు మొగ్గాడు. |

న. రా

ధ్‌ ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - రాజకీయ పరిణామం నోషలిస్టుగా మూరాడు. ఈ మార్పుకు అమెరికన్‌ సోషలిస్టుల తోడ్చాటు కొంతగ్యా ఎవిలీస్‌ రాయ్‌ _పోత్సాహం ఆధికంగాను దోహదం చేసినై,

ఐతే ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ తన స్వీయ గాధల్లో ఎవిలీస్‌ (వసక్తి తీసుకొని రానందుకు ముజఫర్‌ అహమ్మదు మొసలి కన్నీరు కార్చాడు ఎవిలీస్‌ నుండి విడిపోయిన తర్వాత రాయ్‌ చాలాసార్లు వివాహమాడాడన్సీ ఎలెన్‌ రాయ్‌ ఆయన ఐదో భార్యో ఆరో భార్యోననీ, నిజంగా రాయ్‌ చాలా సార్లు వివాహమాడిన సంగతి ఈ రోజుల్లో చాలమందికి తెలియ ద నీ కొండను (తవ్వి ఎలుకను వట్టిన సామెతగా [వాసి అతి తెళిని (వదర్శించాడు,

ఎవిలీన్‌ (బెంట్‌ రాయ్‌ మొదటి భార్య అన్న సంగతి రహన్యమేమీ కాదు, 1918 లో వివాహమైనప్పటి నుంచి అమెరికాలో, మెక్సికోలో, రష్యాలో జర్మనీలో (ఫాన్సుల్తో స్విట్టరులాండులో 1928 వరకు అమె రాయ్‌తో కలసివుండ్కి చురుకు గా రాజకీయాల్లో పాల్గొన్నది. 1827 లో ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ విప్లవ సారధ్యం వహిస్తూ చైనాలో వున్నాడు. 1828 లో జర్మనీలో జబ్బులోవుండి కమింటళన్‌ ఆరవ కాం[గెసుకు కూడా హాజరు కాలేక పోయాడు. 1929 చివర కమింటరన్‌తో సంబంధాలు తిగిపోయిసై. 1830 చివర భారతదేశం చేరాడు. 1891లో క్రైదులోకి వెళ్ళి 1880లో విడుదల ఆయినాడు. 1£88 చివర ఎలెస్‌ గోస్టాక్‌ భారతదేశం వచ్చిన తర్వాత రాయ్‌కి ఆమెతో వివాహమైంది. ఈలోగా రాయ్‌ చేసుకొన్న మిగతా మూడు నాలుగు వివాహాలేవో క్నామేడ్‌ ముజఫరు సాహెటే వివరిస్తే బాగుండేది.

ఎవిలీస్‌ కమింటరన్‌ రెండవ కార్యగెనులో మెక్సికో కమ్యూనిస్టుపార్టీ అధికార (వతినిధి, కాష్కెంటు సైనిక పాఠశాలలో, మాస్కో ప్రాచ్య కొర్మిక విద్యాలయంలో పారాలు బోధించింది. మాస్కో (పాచ్య కమ్యూనిస్టు విద్యాలయంలో అమె వద్ద విద్యార్థిగా వున్న అబ్బుల్‌ క్వదీర్‌థాస్‌ ఆమెను గురించి (వాస్తూ విదేశాల్లోని భారత విన్హవ కొరులమధ్య వున్న అనై క్యత, పరస్పర విద్వేషాలు అనుమాస్యాలను గురించి ఆమె చాల ఖాధవడుతూ

ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ - రాజకీయ పరిణామం స్థ్ర్‌ వుండేదని పేర్కాంటాడు, * | పవాస భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ సభ్యుల వరుస [కమంలో ఆమె రెండవది. రాయ్‌ వ (&ికలు “వాస్‌గార్జ్‌ ౫” “అడ్యాన్స్‌గార్ట్‌", “మాసెస్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా”. నిర్వహణలో రాయ్‌కి చేదోడుగా అహరఠ హ౦ పనిచేసింది. “ఇంట పెకార్‌”లో (వధమ శేజి వ్యాసాలు (వాసింది, 182% జులైలో ఆంస్టర్‌డాం వలన మహాసభలో చురుకుగా పొల్గొంది, ఆ సభల్లో “కమ్యూనిస్టు పార్టీలకూ, సా(మాజ్య తక్వానికీ అధికార దర్భంలోగల సారూవ్యతను" గురించి హెచ్చరించింది. 1826 తర్వాత రాజకీయాలు వదలి, రాయ్‌తో విడాకులు పొంది, అమెరికా వెళ్ళిపోయింది, ఆమె రాయ్‌ మొదటి భార్య అన్న సంగకి ముజఫర్‌ కనుగొన్న చిదంబర రహస్యం కాదు. రాయ్‌వంటి విఖ్యాత వ్యక్తి ఆ విషయం దాచాడనుకోవడం కంటె మరొక అవివేక వంతమైన ఆలోచన వుండబోదు. 1840 (పొంతంలో ఆంధ రాడికల్‌ డెమో(కటిక్‌ పార్టీ (వచురించిన *రాయ్‌ జీవితంిలో ఆ విషయం స్పష్టంగానే పేర్కొనబడింది. కావీ కమ్యూనిస్టుల వగ్ళతిలో గుప్తంగా వుంచబడలేదు.

స్వీయ గాధలను రాయ్‌ స్వీయ చరి[తగా కాక్క, సమకాలిక రాజకీయ చరితలో భాగంగా, 1828 వరకు జరిగిన కొన్ని సంఘటనిల్లోని అనుభవాలను మా(తమే చి(తించడానికి వాశాడు, 5 రాయ్‌ అకాల మరణం చెందకుండా వుంటే ఎవిలీన్‌ (పాధాన్యత వున్న ఘట్టాల్లో అమె (వసక్షి తెచ్చేవాడేమో 1 ఆయన తన స్వీయగాధల్లో ఏ మ్యాతం వా9శాడు గనుక? అ స్వల్పాంశంలో ఆమె పేరు లేకపోవడానీకి కారణాలేమిటో ?* (వాసినంతవరకు ఆయన తల్లి దర్మడులు, అన్నదమ్ములు, _ అక్క చెల్లెళ్లు బంధుమితులు, ఆత్మీయులను గురించిన బోగట్టాయేమీ లేనప్పుడు, ఆయని భార్యల చరితను వాఫియలేదని మనం బాధపడటం దేనికి!” అన్వస్థతగా వుండి స్వీయ గాధలు చెప్పిన రాయ్‌ ఎవిలీస్స్‌ ఎలెస్‌లను గురించి _- యింకా ఆవసరమైకే ఆయన జీవితంలో (వవేశించిన యితర స్ర్రీలను గురించిలా యింకా వృద్దావ్యంలో (వాసేవాదేమో ?

ఫ్‌కీ ఎం ఎస్‌. రాయ్‌ = రాజకీయ వరిణామం అయితే కామేడ్‌ ముజఫర్‌ వచ్చి అబద్ధాల (వచారానికి కారణ మేమిటి? తన కొత్త కుల గురువైన మాప్‌-సే-టుంగ్‌ భార్యల చర్నితను రాయ్‌కి అంటగట్టి, తద్వారా భారతీ మ (ఏకపత్నీ) మన _స్టత్వంలోని బలహీనతను దోచుకొని రాయ్‌పట్ల జుగువ్స (పేశేపించాలనే (వయిత్నంలో యిదొక ఘట్టం, మావో విషమవాంఛా దాహానికి గురయిన యితర ్ర్రీలు కాక్క ఆయన పెండి చేసుకొన్న భార్యలే నలుగురు, మూడవ భార్య హోట్బె-చెన్‌ సంతానంతో బతికీ వున్నప్పటికీ, సింవృస్‌నతి కోసం రాజ్య పరిత్యాగం చేసిన యెడ్వర్డు రాకుమారుని నమూనాలో, నాల్ష్లవ భథార్యగా చియాంగ్‌ చింగ్‌ ను పెండ్రాడనీయిక పోతే నాయకత్వాన్నే వదలు కొంటానని పార్టీని బెదిరించాడట మావో1' శ్రీమడి చియాంగ్‌ చింగ్‌ అనేక పేర్లతో పొటు ఆనేక మంది _పియులను కూడా మార్చుకొన్న (వసిద్ధ సినిమానటీ। సాంస్కృతిక విప్పవం పేరిట కోట్లాది పజలను చిత హి౦ంసభలణకూ, హత్యలకూ గురిచేసిన కనంంస్కృతిక” వుద్యమానికి నాయకురాలు, మావో మరణానంతరం మువామవా ఫెంగ్‌ తోపోటీపడి, తీవవాదులకు నాయకత్వం వహించి బెరలపొలూ, చెరసాలపాొలూ ఆయింది మావో ముద్దలభార్య చియాంగ్‌ చింగ్‌. ఇప్పుడు వురికంబమెక్కడానికి సిద్ధంగావుంది, రాయ్‌ భార్యలిద్దరూ రాజకీయ నాయకులే కాని ఖూనీకోరులుకారు. బహుశ వివరాలు తెలిసిన మావో జీవితానికి అన్వయించవలసిన బహు భార్యాత్వాన్ని ముజఫరు పొరపొటున వివరాలు తెలియని రాయ్‌ జీవికానికి అంటగట్టి వుంటాడు. అనలీ బహు భార్యాత్వం యెందుకంత విడ్డూరంగానూ, యెత్తి పొడపవలసిందిగానూ కన్చించిదో శుద్ధ కమ్యూనిస్టు ముజఫరుకు 1 చస్తానని భయపడుత్తూ చచ్చేముందు (నాసిన (గంధంలో కొన్ని కొత్త వివరాభిచ్చాడు ముజఫరు £ “ఆమె. (ఎవిలీన్స్‌ రాయ్‌ నుంచి 18855 చివర (ఆగస్టు విడిపోయింది. ఎవిలీస్‌ రాయ్‌ తన జన్మస్థానమైన కాలిఫోర్నియా రాష్ట్రానికి వెళ్లి పోయింది. అటుతర్వాత 1928 లో జర్మనీ వచ్చి, చివరకు విడాకులిచ్చి పదివేల డాలర్లు వరిపోరం పొందింది... తిరిగి అమెరికా

ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - రాజకీయ వరిణామం న్‌్‌ వెళ్లీన కర్వాత ఆమె మరల వివాహమాడింది. ఆమెకు యిద్దరు బిడ్డలనీ, అమ యింకా (బకికే వున్నదనీ నేను విన్నాను... ఎవిలీస్‌ కాను తల్లి కావాలని కోరి వుంటుంది. బహుశ రాయ్‌ అందుకు అ౦గికరి౦చి వుండడు” 3

మరి, అంతకుముందు ముజఫరు చేసిన వ్యాఖ్యానాల భావమేమిటి ? ఎవిలీస్‌ విడాకు లిచ్చిన తర్వాతకూడా రాయ్‌ తిరిగి వివాహమాడ కూడాదనా?

రాయ్‌ దంపతుల మధ్య “*జకరిపేరు మరొకరు వుచ్చరించుకో రానంత విరోధం [పబలింొడంటూ మ.జఫరు యింకా యిలా కొక్కిరిస్తాడు ;

ఈగ మై [గిం 028 90 18911 10 రలు 2 [2046 01

వీం400 .. 146723 915 1000ల2006 రగ 10 160016 కళ761008 ౨4006 "10

చరిత రచనలో ఓనమాలు తెలియని ముజఫరు అసత్యాలనూ, అర్థ సత్యాలనూ చరితా చెల్లుబడి చేయాలన్న ఆరాటంతో మరొకరి భార్యగా యిద్దరు బిడ్డల తల్లిగా బతికివున్ని ఎవిలీస్‌ పిస్తావన్మ తమ యిద్దరి మధ్య పరస్పరం పేరైనా వుచ్చరించుకోరానంత శ్వతుత్వంవున్న వరిస్థితుల్లో £/ ఏండ్ల తర్వాత రాయ్‌ తన స్వీయి గాధల్లో పేర్కొనక పోతే, దాన్ని మహాపచారంగా _వచారం చేయడంలోని తాత్పర్య మేమిటి ? కాన్హి ముజఫర్‌ ఈ రెండో పుస్తకంలో రాసిందికూడా అబద్ధమే రాయ్‌ నుంచి విడిపోయిన తర్వాత 1940 వరకు ఎవిలీస్‌ రెండో పెళ్లి చేసుకోలేదు. రాయ్‌ తిరిగి ఆమెను ఆహ్వానిస్తాడేమోనని 1840 దాకా యెదరు చూచిండేమో తెలియదు. జుల్టై 1881లో రాయ్‌ అరెస్టయిన తర్వాత న్యూయార్కు, నుంచి (వచురించబడే *ోరివొల్యూషనరీ ఏజ్‌” అనే (వతికలో 81.10.1881 న *ీఎం. ఎన్‌ రాయ్‌, భారత కమ్యూనిజం” అనే శీర్షికతో ఎవిలీస్‌ వ్యాసం రాసింది. అందులో ఆమె (వసిస్ధ (ఫెంచి నవలా రచయిత హె నీబార్చుస్పే, (వఖ్యాత శాస్త్రజ్ఞుడు ఆల్బర్ట్‌ అయిస్‌ స్టయిస్‌ _పకటించిన నిరసనను కూడా వుదహరించింది. అవ్పటి కామెకు బార్చుస్సే, అయిస్‌ స్టయిన్ల తో మంచి స్నేహం కూడా వుంది. 1888 లో జెయిలు నుంచి విడుదలయిన తర్వాత రాయ్‌ ఎలెన్‌ గోట్‌షాక్‌ను పెండ్లాడిన వ్వార్త విన్నిదో యేమో, ఎవిలీన్‌ 1840లో డివిట్‌ జోన్స్‌ అనే ఆయన్ని

న్‌0 ఎం, ఎస్‌, రాయ్‌ _- రాజకీయ పరిణామం పెళ్లాడింది. £0-£౬.1848 న జోన్స్‌ మరణించాడు. తరిగి ఆమె వివాహం చేసుకోలేదు. 21-11-1870 న ఎవిలీస్‌ మరణించింది, ముజఫర్‌ యేదో అల్లి క వేశాడుకాని ఎవిలీస్‌కు సంతానమే లేదు. చర్మిత పేరుతో పురాణం రాస్తే సరిపోదు, 1854 లో రాయ్‌ మరణించాడని తెలిసిన తర్వాత, ఎవిలీస్‌కి రాయ్‌ పట్టన్తూ ఆయన రాజకీయాల పట్లనూ ఆసక్తి పెరిగింది, ఆయన ఉ1గంధాలన్నీ ఇండియానుంచి తెప్పించుకొంది, ** రాయ్‌తో ఆమెకు కల సంబంధాన్ని, విభేదాలనూ గురించి ఆమె ఎవరితోనయినా యేమయినా వెల్లడించి వుంట్కీ అవియింకొ వెలుగులోకి రాలేదు, (పచార ,వధానమయిని రాజకీయ రచనలు చేసిన ముజఫరుకు అబద్ధాలాడడమంటే యెంతో తేలిక కాబట్టే రాయ్‌ భార్యల విషయంలో పచ్చి అబద్ధాలు. రాశాడు. వాటిని లజ్ఞలేకుండా యిప్పటికీ వారి పార్టీ ప్యతికలు (_పచురించడం శోచనీయం,

ముజఫరు పరమ మాత్సర్యగస్తుడని అతని పుస్తకాలు చదివిన [పతి ఒక్కరికీ బోధపడుతుంది. అతనికి పౌచితి అనే మాటకు అర్థమే ఇఆలియదు.

ల! ఖీ వి వి

19017 వ్కీపిల్లో అమెరికా యెంబెంటీ రాజ్యాలలో కలసింది, భారత విస్తవ కొరులకు ఈవార్త అశనిపాతమైంది. వారిక (బిటిష్‌ వ్యతిరేక (వచారంకానీ, కార్యకలాపాలు కానీ చేయటానికి వీల్లేదు. భారత-జర్మన్‌ క్కుట జరుగుతున్నదనే అనుమానంతో అమెరికన్‌ పోలీసులు భారత విప్లవ కారులను, జర్మను దౌత్యకార్యాలయోద్యోగులను ఒక కంట కని పెడు శున్నారు. అంతకుముందు భారత విస్తవ కారులపట్ల సానుభూతి చూపుత్తూ వారికి కావలసిన [పచారమంతా యిస్తూ వచ్చిన అమెరికను ప(దికలు సైతం పెడమొగం పెట్టినై. 1వచారంతో భారత స్వాతంత్య వుద్యమంపట్ల ప్రపంచ సానుభూతిని పొంద జూచిన అజపతిరాయ్‌పట్ల కూడా అమెరికను ప్మతికల్పు _పజలు యిదే వైఖరిని అవలంబించారు,

అందువల్ల ఎం. ఎన్‌ రాయ్‌ యిక అమెరికాలోవుండి [వయోజనం లేదనుకొన్నాడు. న్యూయార్కు. వదలి బెర్లిన్‌ వెళ్లు నిశ్చయించుకొన్నాడు.

ఎం. ఎస్‌, రోయ్‌ - రాజకీయ పరిణామం ర్‌? కానీ అమెరికాలోని జర్మను దౌత్యోద్యోగులు కానీ, న్యూయార్ధులోని భారత విప్లవ సంఘ [పతినిభులు కానీ ఆయన (పయాడానికి ఆర్థిక సహాయిం చేయలీక పోయారు.]2

ఈలోగా మెక్సికోలో సామాజిక విన్నవం జరుగుతూవ్‌ంది, జనరల్‌ అల్వరాడో మెక్సికోలోని యూకటాన్‌ రాష్ట్రంలో సోషలిస్టు అర్థిక విధానాన్ని ఆచరణలో పెడుతున్నాడని రాయ్‌ తన మి[తుల ద్వారా విన్నాడు, అందువల్ల తన (పయాణాన్ని జర్మనీకి కాక్క మెక్సికోకు మార్చుకోటానికి నిర్ణయించు కొన్నాడు.

రాయ్‌ స్టాన్‌ ఫోర్ట్‌ విశ్వసిద్యాలయాధ్యక్షుడు డి. ఎస్‌. జోర్జాన్‌ వద్ద నుంచి జనరల్‌ ఆల్వరాడో£ వరిచయలేఖ సంపాదించాడు. జోర్డాన్‌ యుద్ధ వ్యతిరేకి, శాంతివాది. కాగా ఆల్వరాడో సోషలిస్టు భావాలు కఠఅవాడు.

తర్వాత ఒక రోజు అజపతిరాయ్‌ (పసంగించిన సభ వద్దనుంచి తిరిగి వస్తూవుండగా స్టాన్‌ఫొోర్ట్‌ విశ్వవిద్యాలయం (పాంగఇణ౦లోనే 1817 జూన్‌లో ఆమెరికన్‌ పోలీసులు ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ని అరెస్టు చేశారు. చట్ట విరుద్ధంగా అమెరికా [పవేశించడమూ, భారత విస్తవ కారులతోను, వారి జర్మను సన్నిహితులతోను కలపి తిరుగుతూ వుండటమూ అనేవి రాయ్‌ నేరాలు.

న్యాయస్థానం సొంత పూచీమీద రాయ్‌ని విడుదల చేసింది. కావలసిన రోజు హాజరు కమ్మని ఆదేశించింది. కాన్హీ పౌర దుస్తుల్లోవున్న పోలీసులు నిరంతఠం రాయ్‌ని వెంటాడుతూనే వున్నారు. ఆ ర్యాకే భారత విప్లవ కారులను, జర్మను దౌత్యోడ్యోగులను, కొంతమంది అమెరికన్ల ను _సభుత్వం అరెస్టు చేసింది. మరునాటి వుదయమే వార్తా వ్మతికలు పతొక శీర్షికలు [పకటించినై. “*హిందూ-జర్మన్‌ కుట బయటపడీంది. శ్యతువుల వీజెంటు నిర్భంధంలో వున్నాడు అని.

ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ పోలీసుకావలా తప్పించుకొని ఎవిలీస్‌ను తీసుకొని 1817 నవంబరు చివర రహస్కృ౦గా సరిహాద్దు నగరం

ఠి)

ల! ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - రొజకీయ పరిణామం శాస్‌ ఆంటోనియో వెళ్లి, అతి కష్టంమీద మెక్సికోలోని రియో(గ్రాండే చేరుకొన్నాడు.

అరెస్టయిన భారత విప్ణవకారులను, జర్మను దౌత్యోద్యోగులను, అమెరికను సహాయకులను వందమందికి పైగా శాన్‌ ఫాన్సిస్కో (టయల్సుులో (పవేశ పెట్టారు,15

భారత దేశంలో విస్తవం లేవదీసి ముఖ్యమైన బిటిష్‌ సైనిక బలాలను యూరపును౦డి భారత దేశానికి తరలించే పరిస్థితులు కల్పించటం ద్వారా జర్మనీకి సహాయవడటానికిగాను బెర్లిన్‌ విదేశాంగ కార్యాలయాలనుంచి. ధనం విరివిగా పొంది ఆమెరికన్‌ తాటఫ్థ్యాన్ని భంగపరుస్తూన్నా రనేది ముఖ్య ఆరోవణ,.16

ఆ నవంబరులోనే హిందూ జర్మను కుట పేరుతో 80 మందికి పైగా అరెస్టయినారు. అమెరికాలో ఆయుధాలుకొని మావెరిక్‌, ఆనీలార్బెస్‌ అ చ్వారా వాటిని భారత దేశానికి పంపే వయత్నం విచార ణలో (వధానమైన భాగం,

మొకానికి శాస్‌ (ఫాన్సిస్కో్టోటయల్‌ రికార్డులు పరిశీలించడంవళ్లి అనాడు (బిటిష్‌ పోలీసులు, అమెరికను పోలీసుల సేకరించిన వివరాల ద్వారానూ, విష్లవకారులిచ్చిన వాజ్మూలాల ద్వారానూ ఆప్రూవర్లుం యితరులు చెప్పిన సాక్ష్యాల ద్వారానూ చాల కొత్త విషయాలు వెలుగులోకి వచ్చినై.

ఊరితీతల వల్ల, అఆత్మహత్యఅ వల్ల, పోలీసు కాల్పుల వల్ష యెంతో మంది విప్ణవకారులు ఆద్భృశ్యమైనారు.*” కొందరు దుర్భర కారాగారవాసం అనుభవించారు, మరి కొందరు ఆంగ్లో-అమెరికన్‌ పోలీసుశాఖలు పరిచిన వలను తప్పించుకోలేక వుక్కిరిబిక్కిరి కాగ్గా యింకా కొందరు ఆపార్లాలతో, స్పర్ధలతో విద్వేషాలు పెంచుకొన్నారు, మిగిలినవారు నీరాశా వాదులైనారు. అందులో కొందరు తిరోగమన వాదుల్లై జర్మనీ, జపాన్‌ సామా9జ్య పొలనకంటె (బిజిష్‌ (ఫెంచి స్మామాజ్యాల పరిపొలనలు వెయ్యి రెట్లు మెరుగు కాఒట్టి (బిటన్‌ రక్షణ (కిందనే భారతదేశం వృద్ధి పొందటం

ఎం ఎన్‌, రాయ్‌ - రాజకీయ వరిణామం స్ట్‌్రి మెరుగన్నారు కే సాయుధ పోరాట దృక్పధాన్ని విసర్జించి యుద్ధానంతర శాంతి సంధి కోసం యెదురుచూస్తూ, దాని వలన భారత దేశానికి స్వాతం_త్యం లభించ గలదని ఆశించినివారుకూడా వున్నారు. ఆ మేరకు హరదియాళ్‌ ఆంగ్ష వ్యతి కల్లో వ్యాసొలువాసి తని శాంతి వాదాన్ని సమరించు కొన్నాడు.*9 ఠి ల

ఆన్నిటికందె విచిత౦ మేమిటంటే దూర (పాచ్యంలో చిక్కిన విస్తవ కారులను అరెస్టు చేసి విచారణకోసం కాన్‌ ఫాన్సిస్కో తీసుకొని వెళ్లుతుంటే, విన్లవం నెపంతో అంతమందినీ వం౦ంచించాడ నే కక్షకొద్ది నిర్చంధితుల్లోని ఒక విష్ణవ కారుడు గదర్‌ పార్టీ నాయకుత్ణే కాల్చి చంపొడట 120

అటువంటి సంకట పరిస్థితుల్లో నిరాశ నిస్పృహ, నిష్కర్మణ్యత్వం యొరుగని రాయ్‌ నీరంతర స్వేచ్చా పధగామిగా షంశయ విషవలయాన్ని భేదించుకొని తన భావ పునర్జన్మ క్షేతంకానున్న మెక్సికో చేరుకొన్నాడు,

అునంాయాలపుట్టాస్తునాలానానానాన

నెట్‌ నెన్‌ గం తం4 0205ల 2/0. భ200/006486 20 1౮ గ7077766... కం. 274 ఆగదా? /6 గా27౧2264 00 00/4427౯ నజ0% 2 ౧౮౮౧౯౧ ౮౯౯ ౮౦ గోడగ? ౧౮౧7/276 4274 /427 క్రజ6క్రిలో 77 ౧6 ౧24౧ 0/౧౮ 6౯౮౪46౯4 7౦౧౧076౧ 66007076 జ అంగ 6౯2677 4 ౪9౫౧4౭౯. 4 ౨487624083 ౦40/200, 42 ౭6202 ౧౫౧5400 6 లింగ. గ౮౦/౮076గ౫ 4 వొజీరి/6 22600౮0 2 ౧50206 22060600 202 జగం0గ0/గ౦గ౯/౮/గర్‌ ౧27074౮8 274 62 ౦౧౯౧౧ ౧౫4. గట్‌ గం కిం. ౪2 078 ౦ 22 గ08 టాటూ వరంగల్‌ ౧౯ (౯ 686 000% ల్‌” ర0/7004/ 674 “770740 ఉ000/4 ౧0/ 70౫౦/4220%247” 57 బ్ర? /106706.

వా2షి0క. 12840 ౦142105 24 4ంక4క0న

1... చ. జయ శ్‌చ న 1. . స తు ॥ టై న ల ఆ వీ ఖ్‌ చ్‌ జ య. సు జే లో మ ను. ప ప క ఎంత ఉ వ మ గ వీ చ న చైనా సస త త స లా సట? గ్‌ న నత 2 న వః నా. న నల్‌ సప ే లం ల్‌ వీ క్‌ నం తి, యు హ్‌ య క | త ల త స. మ ట్‌ మ. వ 181718 మధ్య మెక్సికో లో ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌

మెక్ప్సికోమజిలీి

ఎం, ఎస్‌. రాయ్‌ తన రెండవ జన్మభూమిగా భావించిన మెక్సికో

ఒక శతాబ్బంపాటు విస్తవ పతివిప్లవాల్లో మునిగి తేలింది. రాయ్‌ అక్కడకు చేరేవాటికి కూడా ఆ దేశానికి రాజకీయ స్థైర్యం చిక్కలేదుః

1518 లో స్పెయిన్‌ సేనా నాయకుడు హెర్నాండో కార్టెజ్‌ మెక్సికోను జయించాడు. అనంతరం మూడు శతాబ్దాలపాటు మెక్సికో స్పానిష్‌ సామాశిజ్యంలో భాగంగా వుండిపోయింది,

1811 లో హైడల్గ్లో, మార్లాస్‌ అనే మతాధికారుల నాయకత్వం (శ్రీింద తిరుగుబాటు [ప్రారంభమై 1822 లో స్వతం్యత మైంది. రాజ్యాధిపత్యం కోసం (పారంభమైన ఆంతర్యుద్ధాల మధ్యలోనే 1848 లో అమెరికాతోను, 1808 లో (ఫాన్నుతోను యుద్ధాలు సంభవించిన్నై. ఫలితంగా బెక్బాస్‌, న్యూమెక్సికో, కాలిఫోర్నియా రాష్ట్రాల్లో చాల భూభాగం మెక్సికో అమెరికాకు కట్టబెట్ట వలసి వచ్చింది.

1887 లో బెనిటో జారెజ్‌ మెక్సికోను స్పానిష్‌ సామ్రాజ్యం నంచి విముక్తి చెందించి అమెరికా వద్ధతి రాజ్యాంగాన్ని ప్రవేశ పెట్టాడు, 1872లో ఆయన మరధణి౦చా గు. మెక్సికో తిరిగి అంతర్యుద్ధంలో మునిగి పోయింది. 1800 లో జవరల్‌ పోర్‌ (ఫియో డయాజ్‌ ఆమెరికా (పభుత్వం మద్దత్తుతో నియంతఅయి. మూడు దశాబ్దాలపాటు స్థిరమైన (వభుత్వాన్ని యిచ్చాడు

82 ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ _- రాజకీయ పరిణామం

కాన్సీ మక్సికోలోని సంపదనంతా కొల్ల గొట్టుకొంటున్న యూరపియన్‌ సంపన్నుల భోగ లాఠసతకు రంగస్థల మై పోయిందా దేశం అందువల్ల 1ఫాన్సిన్కో మాడెరో నాయికత్వం (కింద జరిగిన విషవ ఫలిత ౦ గా 1811 లో డయాజ్‌ పతనం చెందాడు. దానితో మెక్సికో మరల విప్లవ (పతివివ్ల వాలతో కల్లోలితమై పోయింది. 1812లో మాడెరో అధ్యక్ష పదవికి రాజీనామా యిచ్చాడు.

అనంతరం మెక్సికో ఆధ్యక్ష పదవిని కాంక్షించే వారిలో జనరల్‌ వెనూస్టియానో కరంజాకు సైనికాధికారుల మద్దత్తువుంది. రాష్ట్ర గవర్నర్ల మద్దత్తువుంది. మెజారిటీ పజల సానుభూతి వంది. అందువల్ల ఆయన అధ్యక్తుడై నాడు. అన్ని వర్గాల పతినిధులతో, వివిధ భావాలుగల మేధావుల సహకారంతొ 1018 లో రాజ్యాంగ నిర్మాణ సభను సమావేశ పరిచాడు. అభ్యుదయ భావాలతో నూతన రాజ్యాంగ చట్టాన్ని రూపొందించాడు,

ఆ రాజ్యాంగంలోని 17వ సూతం “భూగర్భ సంపద అంకా [వభుత్వానిడౌనని పేర్కొన్నిది.* ఐతే, మెక్సికోలోని భూగర్భ సంపదఅ గుత్తయాజమాన్యం వ్యాపారం (బిటన్‌, అమెరికా యింకా యితర వశ్చిమ రాజ్యాల వారిది కొవడంవల్ల ఈ సూత్రం వారి తలనోప్పికి కారణమైంది. వారు మెక్సికో ఆంతరంగిక వ్యవహారాల్లో జోక్యం కల్పించు కోవాలని చూచారు, ఆ మేరకు 1816లో మెక్సికో (వధాన రేవు నిగరం వెరా[కుజ్‌ను ఆకమించడానికి అమెరికా ఆధ్యక్షుడు విల్బన్‌ యుద్ధనౌకలను వంవటానికి (ప్రయత్నించాడు. కొన్సీ ఆమెరికా (వధమపివంచయుద్ధంలో యిరు క్కో వడ ౦వల్ల కరంజా _వభుక్వం నిలదొక్కుకోటానికి కొంత వ్యవధి చిక్కింది,

వీది యేమయినా రాయ్‌ మెక్సికో చేరేనాటికి అక్కడ జరుగుతున్న అంతర్యుద్ధం విప్లవ రూవం తాల్చింది. సామాాజ్యవాద వ్యతిరేక పోరాటంగా మారి, జమీందారీ- పెట్టుబడిదారీ వ్యతిరేక పోరాటంగా తీరింది. అమెరికన్‌ ఆధిపత్యాన్ని తిరస్కరించింది. పేద రై కాంగానికి రక్షణలు కల్పించటానిక్కీ దున్నేవాడికే భూమి అవ్బగించటానికీ వాగ్దానాలు చేసింది.

ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - రాజకీయ పరిణామం 63

ఈ విస్తవ యం్యతాంగ సారధి కరంజా, అందువల్ల రాయ్‌ కరంజా మీది సానుభూతితో మెక్సికో రాజకీయాల్లో (ప వేశించ్చి క్రియాశీల రాజకీయానుభవం గడించాడు

గోర్డాన్‌ యిచ్చిని వరిచయి లేఖతో జనరల్‌ అల్వరాడోను కలును కోవాలనుకొన్ని రాయ్‌కి కరంణాఅల్లుడైన రక్షణ మంత్రితో ఇంటర్‌వ్యూ అభించింది. అల్వరాడోకు వుద్దే శించిని లేఖను ఆయనే చదివి *హైడల్లోం జారెక్‌ల రోజుల నాటినుంచి స్వేచ్చకోసం పోరాడిన దేశంలో మీరున్నారుం కాబట్టి యిగ్కడ మీ స్వేచ్చ్ళకూ, క్షేమానికీ కొదవలేదు” అంటూ మర్యాదగా వీడ్కోలిచ్చాడు ల

ఆ మరునాడే ఎల్‌ప్యూబో దిన వ్యతికాసంపొదకు డీ వద్దనుంచి ఇండియాలోని బిటిష్‌ పాలనను గురించి వ్యాసాలు (వాయిమని రాయ్‌కి ఆహ్వానం వచ్చింది. విదేశాంగ మంతి సోదరుడు సెనార్‌ ఫెర్నాండెజ్‌ బ్యాంకులో రాయ్‌పెర 10 వేల పెసోల (రు బ్క000/- ఏతో కాతా పారం భించాడు. చేతిలో చిల్లి గన్వలేని రాయ్‌కి డబ్బు సమస్య తీరీపోయింది. రాయ్‌ వ్యాసాలు ఎల్‌ప్యూబోలో (వత్యక్షమవుతూ వచ్చివై.

అమెరికా యుద్ధంలో (వవేశించడంతోనే అమెరికాలోని భారత విష్పవకారులు జర్యనీ సహాయాన్ని అందుకోడానికి వీలులేకపోయింది. రాయ్‌ మెక్సికో చేరుకొన్నాడని జర్మనులు తెలుసుకొన్నారు పూర్వ పరిచయాన్ని తిరగదోడుకొని రాయ్‌ ద్వారా ఇండియాకు ఆయుధాలు చేరవేసి విప్తవం రెచ్చగొట్టాలని వారు నిర్ణయించు కొన్నారు. జర్మన్‌ వున్నతోద్యోగులు మెక్సికో చెరి రహస్యంగా రాయ్‌ని కలునుకొని దూర పా9చ్యంలో ఆపంపూరర్తిగా నిలిచిపోయిన విప్లవ నన్నాహాలను తిరిగి కొనసాగించ వలసిందిగా కోరారు. అందుకోసం ఆ వారంలోగానే రాయ్‌కి ఫ0 వేల పెసోలు (రు 1,25,000/-) చేర్చారు. జర్మన్‌ మంతి మెక్సికోలోని ఒక చైనా వ్యాపారస్తుక్ణి రాయ్‌కి పరిచయం చేశాడు. అతని ద్వారా రాయ్‌ తన వద్దవున్న డబ్బులో రు 20,000 చైనాలోని రాస్‌ బిహారీబోసుకు వంపించి ఆ మొక్తాన్ని భారత దేశం౦లోని విప్లవ కారులకు చేర్చమని కోరాడు.

కిక ఎం, ఎస్‌, రాయ్‌ _- రాజకీయ పరిణామం

అలాగే అమెరికాలోని భారత విప్లవ కారుల ద్వారా భారతడేశంలోని తన సహచరులకు కొంత ధనం వపంపించటానికి [వపయత్నించాడు, వారంతా అమెరికా వదలి ఇండియా చేరాలనే శఈహతహలో వున్నారు. అటువంటివారు విప్లవానికి యెలా సహాయ పడగలరో రాయ్‌కి అర్థం కాలేదు. ఒక (ప్రబుద్ధుడు రాయ్‌ యిచ్చిన రెండువేల డాలర్లు పుచ్చుకొని అమెరికాచేర్త తిడుతూ లేఖ వాళాడు. మెక్సికోలో రాయ్‌కి బంగారపు గనులుకూడా వున్నవని _వచారం చేసిన మహనీయులు ఆటువంటివారే,

అటు తర్వాత జర్మ్శనులతో జరిగిన సమావేశంలో వై నాఆయుధాలు కొనడానికి రాయ్‌కి €0,000 డాలర్లు యివ్వటానికి జర్మన్‌ విదేశాంగ మం్యతి అడ్మిరల్‌ వాన్‌హింజే పెకింగుకు వుత్తరువులు పంపినందధువల్ల, ఆ మొత్తం అందుకోటానికి వెంటనే రాయ్‌ చైనా బయలుదేరాలనే నిర్ణయం జరిగింది, రాయ్‌ తిరిగి మెక్సికో వస్తే లాటిస్‌ అమెరికన్‌లీగు స్టావనకు అవసర మయిన సహాయిమంతా ఆయనకు జర్మన్‌ (పభుత్వం నుంచి వస్తుందని కూడా వారు మాట యిచ్చారు,

చైనా వెళ్లడం కోనం రాయ్‌ సాలినాాకజ్‌ రేవుకు చేరాడు, వస్తుందనుకొన్న జపాన్‌ ఓడ అక్కడకు రాకుండానే పోయింది. ఇంకొక నెలతర్వాతగోని మరాకీ ఓడ రాదు. ఈ పధకాన్ని గురించి పునరాలోచించుకొన్న రాయ్‌ ఓడ తప్పిపోవడం మంచికే జరిగిందను కొన్నాడు- తిరిగి మెక్సికో నగరం చేరుకొన్నాడు, మెక్సికోలోనే స్థిరపడ నిశ్చయించుకొన్నాడు,

ఈ లోగా ,బిటిష్‌-.ఆరిమెకన్‌ రహస్య పోలీసు దళాలు రాయ్‌ని ఎత్తుకానిపోయే [వయత్నాలు చేస్పినె, (బిటిష్‌ - ఇండియన్‌ కేయ్యద నేర వరిశోధక శాఖ (వధానాధికారి డెన్‌ హామ్‌ హిందూ -_ జర్మన్‌ కుటకేసు నందర్భంలో శాన్‌ _ఫాన్సిస్కో వచ్చి కూర్చున్నాడు. దూర [పాచ్యమంతా వ్యాపించిన (బిటిష్‌ వ్యతిరేక కుటలో ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ (ధాన శేరస్టుడని పోలీసులకు చిక్కిన రాయ్‌ పాతనహచరుడొకాయన సాక్ష్యమిచ్చాడు అంధువల్ల రాయ్‌ని గుర్తించి పట్టుకోడానికి డెన్‌హామ్‌ మెక్సికోకూడా వచ్చి వెళ్లాడు,5

ఎం. ఎస్‌ రాయ్‌ - రాజకీయ వరిణామం (ఫ్‌

మెక్సికోలో సోషలిస్టు సంస్కరణలు అమలు జరపడానికి సిద్ధంగా వున్న కరంజాతోను, అతని వున్నతో ద్యోగులతోను రాయ్‌ సన్నిహితంగా మెలిగాడు వివిధ సోషలిస్టు (గూపుల సమావేశాలకు వాజరై నాడు, ఎల్‌ హెరాల్టో వ్యతికా సంపాదకుడు మాన్యూల్‌ గోమెజ్‌ అనాటి రాయ్‌ని గురించి యిలా అంటాడు: * ఇండియాను (బిటిష్‌ వరిపాలనినుంచి విముక్తి చేయడంలో తీ్మీవ భాగస్వామిగా కృషి చేసే విధంగా తనను తాను మళచుకోవడమే రాయ్‌ తని జీవిత ధ్యేయంగా భావించేవాడు **

మెక్సికో ఆనాడున్న పత్యేక పరిస్థితుల్లో అక్కడ సైనిక రాజకీయాలేకాన్మి సైద్ధాంతిక రాజకీయాలు లేవు. వ్యక్తుల (పాబల్యమేకాని, ఆదర్శాల ప్రొధాన్యత లేదు. భూమిమీద ఆధారపడి జీవించక తప్పని-- భూమిలేని _- అధిక సంఖ్యాక జనాభా సైనిక జీవితాన్నే వృత్తిగా చేసుకొన్నారు. కరంజా (పభుత్వాధికారం స్వీకరించిన తర్వాత రిపబ్లిక్‌ రాజ్యాంగాన్ని యిచ్చి, మెక్సికో రాజకీయ స్వరూపాన్నే మార్చాడు, దేశంలో అనావ్కో--సెండికలిస్టులు, సోషలిస్టులు మొదలై న వారున్నారు కానీ వారు రాజకీయ పార్టీలుగా నిర్మాణం కాలేదు. నిజానికి ఆనాడు మెక్సికో రాజకీయాల్లో పొల్గానే ఆసక్తీ శక్రీవున్న రాజకీయపార్టీ లేనేలేదు, ఇగ్నాజియో శాంతి బానెజ్‌ అనే వృద్ధ న్యాయవాది అధ్వర్యం (కింద చిన్ని సోషలిస్టుపార్టీ ఒకటి నిర్మాణమైంది. కాన్మీ సోషలిస్టు పార్టిలోవున్న కొద్దిమంది కొర్యక_ర్తలు అనార్కిస్టులు. రాయ్‌ శాంతి బానెజ్‌ను కలుసుకొనే నాటికే వారిని ఎల్‌ప్యూబోలో వచ్చిన రాయ్‌ వ్యాసాలు ఆకర్షించిన,

మ్న్మనో సిద్ధాంతం మీద మార్క్సిస్టు వ్యాఖ్యానంతో సోషలిస్టు భావాలు గుప్పిస్తూ రాయ్‌ చేసిన విమర్శలూ, అమెరికన్‌ సామా9జ్య వాదం కాకీడికి తట్టుకోడానికి లాటిన్‌ ఆమెరికన్‌ లీగ్‌ రూపొందించాలని రాయ్‌ చేసిన సూచనా మేధావి రాజకీయ వర్గాల వారిని వుత్తేజ పరిచింది.” రాయ్‌ యిచ్చిన పునర్‌ వ్యాఖ్యానాన్ని బట్టీ వారు అమెరికాచర్మితను కొత్తగా అర్థం చేసుకోవలసి వచ్చింది. శాంతివాది చార్లీ ఫిలిప్స్‌,

(ల ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - రాజకీయ పరిణామం పొర్ష మెంటు స్పీకరు డాన్‌ మాన్యూల్స్‌ _పెసిడెంటు కరంజా (ప్రభృతులు రాయ్‌ భావాలకు నీరాజం పట్టారు,

మెక్సికోలో సోషలిస్టు భావాలుకలవారినుధ్య ఐకమత్యంలేదు, వారిలో అనార్కిస్టులు, సిండికలిస్టులు, అనార్కిస్టు కమ్యూనిస్టులు, తీవ విప్లవ వాదులు వున్నారు. వారిమధ్య యేకాల్నిపాయాన్ని సాధించి సోషలిస్టు పార్టిని స్టాపించటానికి రాయ్‌ అనన్యమైన కృషి చేశాడు. దానితో (పభుత్వం లోపల్క వెలుపత వున్న అభ్యుదయవాదుల కలయిక సాధ "మైంది వివిధ రాజకీయ, సాంఘిక విస్తవ వాదుఅంకా కలసి దళిత (వజొసముడద్ధరణకోసం పోరాడటానికి విశాల పొతివదికపై సోషలిస్టుపార్టీ నిర్మాణం అవసరమని అందరినీ రాయ్‌ ఒప్పించాడు. చర్చులద్వారా వారిని (కమంగా మార్క్సిజం వైపు మార్చాడు. (శ్రామిక పజాపార్టిని నిర్మించ డానికి 1పణాళికను రూపొందించే అభ్మిపాయాన్ని వారిముందు వుంచాడు, రాయ్‌ తయారు చేసిన (పణాళిక సోషలిస్టు పార్టీ ప్మ్యతికలో (పకటించ బడటంతోనే సంచలనం పొ౦ిరంభ మైంది. సోషలిస్టు పార్టీ అధ్వర్యం (కింద జరుగనున్న అటువంటి సమావేశానికి హాజరు కావడానికి లాటిన్‌ అమెరికా దేశాలవారితోసహా వివిధ వర్గాలవారు సంసిద్ధతను వ్యక్తం చేశారు.

ఈ వ్నార్తలు విన్న కరంజా డాన్‌ మాన్య్యూల్‌ ద్వారా రాయ్‌ని యింటర్‌వ్యూకు ఆహ్వానించాడు. కరంజా ముందువుంచే సోషలిస్టు కార్యక్రమాన్ని రాయ్‌ ఈ విధంగా రూపొందిచాడు :

(10) మెక్సికో వ్యవహారాల్లో అమెరికా జోక్యానికి అసమ్మతిగా సోషలిస్టు పార్టి బహిరంగ సమావేశం జరిప్కి మెక్సికన్‌ రిపల్లికు స్వయం సత్తాశ _పాకిపదికన్తూ రాజ్యాంగాన్నీ రక్షించడంలో (శామిక జనాన్నీ= మధ్య తరగతినీ పాల్గొనమని కోరుతుంది. -

(9 డాన్‌మాన్య్యూల్‌ వంటి వజా నాయకులు ఈ (వదర్శనను పమర్థించాలి. వుపాధ్యాయులు, విద్యార్థులు అంతా (వదర్శన లో

పాల్గొనాలి. పోలీసులుగాని, సైనికులుగాని ఈ సందర్భంగా జోక్యం కల్పించుకోరాదు.

ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ - రాజకీయ పరిణామం 87

(8) విడేశీ కంపెనీలు మెక్సికో చట్టాలను పాటించకపోతే సోషలిన్పపార్టీ కార్యకర్తలు పెటో9లు కార్మికుల సమ్మెను నిఠ్వహిహైారు.

(4) మెక్సికో వ్యవహారాల్లో విదేశీ జోక్యాన్ని (శామికులు యెొదుర్శొంటారు. [పభుత్వం (శామికుల ఆర్థిక కోర్కెలను బలపరచాలి.

[(వభుత్వ వున్నతోద్యోగుఅ సమక్షంలో మూడు గంటల యింటర్‌ వ్యూ సందర్భంలో రాయ్‌ వివరించిన ఈ వధకాన్ని కరంజా యొంతో మెచ్చు కొన్నాడు. రాయ్‌కి జర్మను సామాఏణ్యాధినేత 'కెయిజరుతో జరుగవలసిన యింటర్‌వ్యూ ఈ విధంగా మెక్సికను రివబ్లి క్‌ అధ్యక్షుడు కరంజాతో జరగడం చారి[తక విశేషం,

తర్వాత జరిగిన మరొక సమా వేశంలోమ్మనో సిద్ధాంతానికి [(పత్యామ్నాయంగా లాటిన్‌ అమెరికన్‌ లీగ్‌ స్థావరాంశాన్ని గురించి రాయ్‌ చర్చించాడు. అమెరికా అమి_శత్వాన్ని రెచ్చగొట్టకుండా వుండే నిమిత్తం ,పభుత్వాన్ని ఆ విషయానికి దూరంగా వుండమని రాయ్‌ కోరాడు. వీటన్నిటి ఫలితంగా రాయ్‌ -- కరంజాలు అనేక మారులు కలుసుకొని అతి సన్నిహితుల్టై నారు,

1818 డిశంబరులో మెక్సికన్‌ సోషలిస్టు పార్టీ మహాసభ వైభవోపేతంగా జరిగింది. అటువంటి రాజకీయి సమావేశం అఆ దేశానికి అదే _(వధమం,

లాటిస్‌ అమెరికన్‌ లీగు స్థావరాంశాన్ని గురించి చర్చించడానికి దక్షిణ - మధ్య అమెరికా దేశాలను౦చి సోషలిస్టు నాయకులు, న్యాయవాదులు, వుపాధ్యాయులు, పవ్యతికా రచయితలు, (శామిక వర్ష పితినిధులు యెందరో వచ్చారు. మెక్సికోలోని వివిధ రాష్ట్రాలనుంచి కార్మికులు గనుల యజమానులు, వ్యవసాయ కూలీలు, వివిధ వర్గాల మేధావులు సమావేశానికి వాజరైనారు. సభ జయ(పదమైంది. అమెరికను సామ్రాజ్యవాద వ్యతి రేకోత్బాహం పెల్లుబికిందిం

మెక్సికన్‌ సోషలిస్టు పార్టి కార్యనిర్వాహక వర్గం యెన్నిక జరిగింది.

పార్టీ (వధాన కార్యదర్శిగా ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ యేక్యగీవంగా ఎన్నీ కెనాడు,

| ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ - రాజకియ వరిణామం

పార్టీ కార్యకర్తలంతా రాయ్‌ వంటి విదేశీయుస్జి ఆ _పముఖ వదవికి ఎన్నుకొన్నారంటే -- విష్ఫృత (పాతి పదిక మీద ఆ పార్టీని నిర్మించడంలో రాయ్‌ కృషి యెంతవుందో బోధపడుతుంది.

రాయ్‌ కార్యదర్శిగా _పొంతీయ అంతర్జాతీయ మహాసభను జరపడానికి ఒక కమిటీని నిర్మిస్తూ అదే సమావేశం తీర్మానించింది. ఆ సభతో లాటిన్‌ అమెరికన్‌ లీగు స్థాపన పూర్తి అవుతుంది.

ఈ పరిణామాలవల్ల రాయ్‌ _పాొముఖ్యత పతాక స్థాయికి చేరుకొంది. ఆయనకు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి చేకూరింది.

మెక్సికో రాజకీయా ల్లో చుర్చుకైనప్మాత నిర్వహిస్తూ రాయ్‌ సోషలిస్టుపార్టీ సవతిష్టను పెంచాడు! సైనిక రాజకీయాల స్థానంలో పార్లమెంటరీ అతివాద రాజకీయాలను (ప్రవేశ పెట్లాడు. ఈ రాజకీయాలే మెక్సికో శమ్యూనిస్టు పార్టీ స్టావనకూ, 1922 నుంచి 1888 వరకు మెక్సికో (వభుత్వాలు జాతీయికరణ విధానాన్ని [వవేశ పెట్టటానికీ దోహదం చేసిన్నై.

కరంజా హయాంలోనే యూరపునుంచి చరి[తాత్మకమైని వార్తలు మెక్సికో చేరిష్నై. అక్షరాజ్యాలు (సెం్యటల్‌ పవర్స్‌ యుద్ధంలో వోడిపోయినైై, జర్మనీలో విప్లవం చెలరేగంది. కెయిజర్‌ దేశం వదలి పారిపోయాడు. జర్మను సైన్యం చెల్లా చెదర్నై పోయింది. ఆస్ట్రో? హంగేరియన్‌ సౌమా?జ్యం వతనమైంది, జర్మనీలో స్పార్టాకిస్టులు (కమ్యూనిస్టులు రష్యన్‌ పద్ధతిలో విన్హవం జరిప్తి అధికారం స్వాధీనం చేసుకొని సోవియట్‌ రివబ్లి క్‌ స్థాపించడానికి వయత్నించారు (14.7-18). రాజరికం వతనంతో తృ ప్తిచెందిన సోషల్‌ డెమొగకాట్లు అల్ప సంథ్యాకులై న కమ్యూనిస్టుల ఆధిపత్యాన్ని వ్యతిరేకించారు. రష్యా జోక్యం కల్పించుకొని సహాయంచేసే స్థితిలోలేదు, జర్మనీలో వివ్ల వం కొనసాగితే ఆస్ట్రియాలోవలె మ్నిత రాజ్యాలు జోక్యం కలిగించుకొనే [ప్రమాదం వుంది. కమ్యూనిస్టు నాయకురాలు రోజా లగ్టెంబర్లును కారల్‌ లీభ్‌నిక్‌ను [పష్యను సైనికోద్యోగులు వధించారు, కమ్యూనిస్టు విప్లవ కారులను కూ్రరంగా అణచివేశారు. సోషల్‌ డెమొక్రాట్లు అధికారానికివచ్చి సోషల్‌ డెమొ[కాటిక్‌ రాజ్యాంగాన్ని యిచ్చారు. వర్పెల్చు సంధి ఫలింతంగా అస్ట్రఫ9హంగేరియన్‌ సామా9ిజ్యం ముక్కలు ముక్కలై పోయింది.

ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - రాజకీయ వరిణామం ఖు

ఈ వార్త లిలావుండగా బాంట్విన్‌ అనే పేరుతో బరోడిస్‌ మెక్సికోలో దిగాడు, రాయ్‌ యింటివద్ద జరిగిని విందు సందర్భంలో “జర్మను ధనంతో విప్లవాలకు ఆర్థికంగా సహాయపడే వారిలో లెనినే వధముడు కాడని, అంతకుముందే రాయ్‌ ఆ పని చేశాడనీ” చారి ద్వారా బరోడిను విన్నాడు, అలాంటి రాయ్‌ రష్యా వస్తే లెనిన్‌ చాల సంశోషిస్తాడని బరోడిను వ్యాఖ్యా నించాడు.

బరోడిస్‌ అసలు పేరు మైఖేల్‌ గూజెంబర్లు, ఆ పేరుతోనే ఆయన లెనినుకు తెలుసు. అస్ట్రియా యూదు కుటుంబంలో జన్మించిన బరోడిను 1805 లో రష్యా వివ్లవం విఫలం కావడంతోనే అమెరికా వలన పోయాడు. 1817 లో రష్యా విస్ణవ విజయానంతరం తిరిగి రష్యా చేరుకొన్నాడు

1818 లో రష్యాలో జఠుగుతున్న అంతర్యుద్ధంలో బీతరాజ్యాలు జోక్యం కల్పించుకోవడం వల్ల అమెరికాలోని రష్యను వర్తక టతినిభులకు యితర (ప్రపంచంతో సంబంధాలు తెగిపోయివైై, వారికి ఆర్థిక సహాయం అందించే నిమిత్తం పది అక్షల రూబుళ్ల విలువ చేసే వ్యజాలను యిచ్చి బరోడిస్‌ను కమింటరన్‌ ఆమెరికొకు పంపించింది. వ్యజాలు పొదగబడీవున్న 'రెండు తోలు సూటుశేసులను బరోడీను తనతోడి (వయాజీకుడైన ఒక అస్టిం మన్‌ సై నికోద్యోగి భ(దతలో వుంచాడు ఓడ హైటీ శీవు చేరగానే అమెరికను పోలీసులు వారిద్దని అదుపులోకి తీసుకొర్నారు. ఆ నూటు కేసులను చికాగోలోవున్న గూఏజెంబర్లు సతికి (ఒరోడిన్‌ భార్యకు చేర్చమని తన సహచరుడికి చెప్పి, బరోడిస్‌ పోలీసు అ కస్టడీనుంచి తప్పించుకొని జమైకా మీదుగా న్యూయార్చ్నుు చేరాడు ఆక్కడ మరల హోలీసులు నిర్బంధంలోకి తీసుకోగా జామీనుమీద విడుదలై, చికాగోలోని తన భార్యవైనా కలుసుకోకుండా మెక్సికో పారిపోయాడు. ఆ సంగతి ఆయన భార్యకు తెలిసింది. శఛూావ్యహస్తాలతో ఒరోడిన్‌ మెక్సికో చేరాడు.

ఈ స్థితిలో వున్న బరోడినుకు రాయ్‌ తని యింటి వచ్దనే ఆశ.ుం యిచ్చాడు. బరోడిను రష్యా వెళ్లి నప్పటినుంచి కుటుంబం గడవటం లేదని గూజెంఒర్గు సతి నుంచి వచ్చిన లేఖను రాయ్‌ చూచి ఆమెకు ఏ00 డాలర్లు మినీఆర్జరు ద్వారా పంపించాడు, అమెరికాలో చిక్కుకొనిపోయిన రష్యను

70 ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ - రాజకీయ పరిణామం వ్యాపొర (పతినిధులకు మెక్సికన్‌ రాయబార కార్యాలయిం ద్వారా 10,000 డాలర్లు పంపించాడు. వజ్రాల సూట్‌ కేసుల ఆరాతీయడం కోసం చాలా వ్యయం వేశాడు, ఈ విధంా బొల్లి విక్కులకు ఆర్థిక సహాయం చేయడం తోనే రాయ్‌కి వారితో సంబంధం _పొరంభ మైంది కానీ, విష్తవ [పవృ త్త్తికి బహుమానంగా రాయ్‌ వారివద్ద నుంచి రష్యను ధనం పొందాడన్న పుక్కిటి గాధలతో గాదు,19 వ్యజొల నష్టంకంటి వాటి నష్టాన్ని గురించి రష్యాలో తనమీద రాబోయే నేరారోపణను తలచుకొని బరోడిన్‌ చలించి పోయాడు.1] ఐతే మెక్సికో విప్త్ణవోద్యమాల్లో తిరిగిని మలుపుఅవల్ల బరోడిన్‌ రష్యాకు సంవదగిన వుత్తమ సమాచారం అందటంతో కొంత వూరట హిందాడు.

బొల్జివిక్‌ గూఢచారి బరోడిన్‌ రాయ్‌ అతిధిగా వున్నాడన్న విషయం పొర్టీ కార్యకర్తలకు తెలిసిపోయి ౦ది. ఆందువల్ల వారు రష్యాపట్ల సోషలిస్టు హీర్టి వైఖరిని నిర్ణయించటానిక్తీ పార్టీని కమింటరన్‌కు అనుబంధం చేసే విషయాన్ని చర్చించటానికి పొర్టి అసాధారణ సమా వేశం జరపాలని కోరారు, పార్టీ కౌర్యినిర్వాహకవర్గ రహస్య సమావేశాన్ని రాయ్‌ యేర్పాటు చేశాడు. మూడవ యింటర్నేషనల్‌ (కమింటరన్‌ స్థావనను (పకటించటానికి బరోడిస్‌ మెక్సికో వచ్చాడని తెలియ జేశాడు. మాస్కోలో " 1818 మార్చి 8వ తేదీ నుండి 8వ తేదీ వరకు జరిగిని కమిీ౦టరన్‌ పా9రంభ సమావేశానికి వివిధ దేశాల వామపక్ష రాజకీయ వేత్తలు హాజరై అన్ని దేశాల్లోనూ కమ్యూనిస్టు పార్టీలను స్థాపించాలనే నిర్ణయం తీసుకొన్నారని వివరించాడు, కాబట్టి సోషలిస్టుపార్టీ ప్రత్యేక సమావేశం జరిప్కి రష్యా విష్లనం వట్ల సానుభూతి ప్పిదర్శిస్తున్న అనార్కిస్టులు, సిండికలిస్టులు వగైరాల సహకారంతో మెక్సికోలో కమ్యూనిస్టు పార్టీని స్థాపించి మెక్సికో వివ్లవ సాంప్రదాయాలను నిలబెట్టాలని రాయ్‌ సూచించాడు పార్టి కార్యనిర్వాహక వర్గం ఆ సూచనను ఆమోదించింది.

సోషలిస్టుపార్టి మొత్తంగా కమ్యూనిస్టుపార్టీగా మారి పోతుందన్న ఆశ రాయ్‌కి లేదు. సోషలిస్టుపార్టీ కార్యకమం మారకు౦డా, అది కమ్యూనిస్టుపొర్టీగా పేరు మార్చు కావాలి. అలాగే లాటిన్‌ అమెరికన్‌ లీగు లాటిన్‌ అమెరికన్‌ బ్యూరోగా మారాలి, ఆది కమింటరన్‌లో భాగం కావాలి. పాత _వపంచంలో కంటి ముందుగానే కొత్త _వపంచంలో కార్మిక విప్లవం సాధ్యం కావాలి-ఇది రాయ్‌ పధకం,

ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - రాజకీయ పరిణామం 71 రష్యా వెలువలి (వపంచంలో _వధమ కమ్యూనిస్టుపార్టీని స్థాపించ డానికి రాయ్‌ వేసిన ఈ పధకం బరోడినస్‌ను సంతోషంతో తబిబ్బు చేసిందిం 1919 ఆగస్టు ణ్‌ నుంచి సెప్టెంబరు + వరకు రాయ్‌ అధ్యక్షత (కింద మెక్సికన్‌ సోషలిస్టు పార్టీ అసాధారణ సమావేశం జరిగింది, అందులో రెంకు (వధానమైని నిర్ణయాలు జరిగిన.

ఓఓ. కమింటరన్‌ _పధమ (పపంచ మవాసభ ఆమోదించిన కమ్యూనిస్టు (పణాళిక ఆమోదించ బడింది.

2. సోవలిస్టుపార్టీ పేరు కమ్యూనిస్టుపార్టీగా మారిస్తేగాని పై తీర్మానం భావం పూర్తిఅయినట్లు కాదని రాయ్‌ బివరించిన మీదట పార్లీ పేరు కమ్యూనిస్వపాక్రిగా మారుస్తూ తీర్మానించ బడింది.

న! స! |! అవత

చివరిరోజు సమావేశంలో లూయీ మొరోన్స్‌ ఆనే ఆయిన స్థానాన్ని గురించి పేచీ వచ్చింది. రాయ్‌ (పత్యర్థి, లాటిన్‌ ఆమెరికన్‌ నాయకుడూ ఆయిన లిన్‌ ఎ. గేల్‌ పార్టీలో మొరోన్స్‌ (వవేళానికి అభ్యంతరం చెప్పాడు, ఓటింగు జరిగింది. రాయ్‌ తన నిర్హాయక ఓటుతో మొరోన్స్‌ (నవేశాన్ని అనుమతించాడు. వెంటనే గేల్‌ సమావేశం నుంచీ, పార్టినుంచీ వెలుపలకుపోయి మరొక కనమ్యూూనిస్తు పార్లిని స్థాపించు కొన్నాడు.

టబ ట 6

రాయ్‌ రాజకీయ చాతుర్యంతో పరిచయమున్న బరోడిస్‌ అభిమానం వల్ల రాయ్‌ కమ్యూనిస్టుపార్టీ కమింటర స్‌ కు అనుబంధ శాఖగా అంగీకరించ బడింది, మెక్సికో కమ్యూనిస్టుపార్టీ అసాధారణ సమావేశం రష్యాలో 1820 లో జరగబోయే కమింటరన్‌ రెండవ మహానభకు యిద్దరు అధికార _పతినిధులను యొన్నుకొన్నది--ఎం, ఎస్‌. రాయ్‌, చార్లి ఫిలిప్స్‌. (శానీ ఎలీవీస్‌ రాయ్‌ పేరు కూడా కమింటరన్‌ మహాసభకు హాజరయిన (పతి నిథుల జాబీకాలో వుంది

గేల్‌ అధ్వర్యానవున్న కమ్యూనిస్టుపార్టీ కూడా రెండవ కారగెసుకు (పతినిధులను వంపించడానికి (వయత్స్నించింది. కానీ అర్థిక కారణాలవల్ల ఆది సాధ్యపడలేదు, అందువల్ల మ్‌క్సికోలోని “రాయ్‌ కమ్యూనిస్టు

7లి ఎం, ఎస్‌, రాయ్‌ - రాజకీయ పరిణామం వుద్యమాన్ని” విమర్శిస్తూ గేల్‌ నుదిర్హ వ్యశాన్ని తయారు చేశాడు. జపాన్‌ మ్మితుడు కైకిచి ఇషిమోటో ద్వారా దాన్ని రెండవ కాంగెసుకు పంపే [పయత్నం ఫలించలేదు.

ఇదీ --- యింతవరకు ఎం, ఎస్‌. రాయ్‌ మెక్సికోలో సిర్వహించిన రాజకీయ విప్లవ చారిితక పాశ

ళా

ఐతే ముజఫర్‌ అహమ్మదు మెక్సికోలోని రాయ్‌ జీవితాన్ని న్య్యూనిత పరచటానికి తొక్కని పుంతలేదు. “భారత స్వాతంత్యాన్ని వాంఛించడంలో తబ్బ మరే విధంగానూ రాయ్‌ అభ్యుదయివాదిగా' డని గేల్‌ తని మాగడ్లైనులో వా%శాడట 1% బాల్య వివాహాలమీద, కులతత్వం మీదా రాయ్‌కి నమ్మక మొున్నదన్నాడట 113 ఈ విషయం నిజమో, కాదో తెలుసుకోవాలని ముజఫర్‌ పరిశోధస (ప్రారంభించి 1866లలో మనోరంజన్‌గుప్తా రచించిన రాయ్‌జీవితచరిత9) చదివాడట1 రాయ్‌ గురువైన శివనారాయణస్వామి మూఢ విశ్వాసాలకు వ్యతిరేకి అని ఆస్వామి శిష్యుడ్తూ తనగురువూ అయిన గిరీశ చంద చక9వరి ద్వారా విన్నాడట। “అందువల్ల అప్పటికి (1819 ఎం ఎన్‌, రఈయ్‌కి కమ్యూనిజింలో నమ్మకం లేకపోయినా (0) గేల్‌ ఆపొదించినటు వంటి మూఢ నమ్మకాలు బహుళ (౧ ఠేకపోవచ్చు నంటూ ముజఫరు -- రాయ్‌కి యోగ్యతా వ్యృతమిచ్చాడు. *

ఇలా తెలియని దాన్ని గురించి తెలిసినట్లు మాట్లాడే సహజ ధోరణి ముజఫరు పుస్తకాల్లో ప్రతి పేజీలోనూ కొట్టవచ్చి నట్లు కన్చిస్తుంది,

రాయ్‌ అమెరికాలో వుండగానే 1817 లో రచించిన 6 ఇ2 10 012016 ₹/0%6ి వడం అన్న ఆంగ్ల (గంధ స్పానిష్‌ అనువాదం 18లో మెక్సికోలో (పకటించాడు. ఆ గంధంలోని భావాలనుఒట్టీ జి. ఎం, అధికారి అనే వరొక కమ్యూనిస్టు చరిత్రకారుడు రాయ్‌ని గురించి చయెొలాంటి ఆంచనాకు వచ్చాడో చూద్దాం 1

“సుస్థిర ప్రువంచ శాంకికి మార్గం అన్న వ్యాసంలో *ఈ ష్ప్వైదట్రిసారిగా రాయ్‌ అంతర్జాతీయ భావాలనూ, భౌతికవాద భావాలనూ ఇమిడ్చాడు,

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - రాజకీయ పరిణామం 78 దళిత జాతులకు స్వయం నిర్ణయాధికారం యిస్తే తప్ప సుస్థిర శాంతి సాధ్యం కాదన్నాడు”5

1018 లో “భారతదేశ భూత భవిష్యద్వ ర్తమానాలు” అనే _గంధాన్ని రాయ్‌ స్పానిష్‌ భాషలో పచురించాడు, సోషలిజం మీదా యితర సమ కాలిక సమస్యల మీదా మెక్సికో ప్యతికల్లో అనేక వ్యాసాలు (వాళశాడు, రష్యను రాజ్యాంగాన్ని స్పానిష్‌ భాషలోకి అనువాదం చేయించి _పకటిం చాడు, మెక్సికన్‌ సోషలిస్టు పొర్టి (పథాన కార్యదర్శిగా దాని నిర్మాణం విసృతంచేసి కమ్యూనిస్టు పార్టీగా మార్చాడు. బరోడిస్‌తో సిద్ధాంత చర్చలు చేసి మార్క్సిస్టు సిద్దాంత పాఠాల్లో స్పై పుణ్యం సంపాదించిన అనాటి రాయ్‌? గురించి జి, ఎం, ఆధికారి యింకా యిలా అంటాడు;

“ర్రాయ్‌ అప్పటికే కాకలు తీరిన కమ్యూనిస్టు. లెనిన్‌ ఆహ్వానాన్ని పురస్కరించుకొని (1818 లోో బెర్లిన్‌ వస్తున్నాడు. కమ్యూనిస్టు పార్టీగా మారిపోవడానికి నిర్ణయించుకొన్న మెక్సికన్‌ సోషలిస్టుపొర్టీ అసాధారణ మహాసభచేత మాస్కోలో 1880 జులై లో జరుగనున్న కమ్యూనిస్టు యింట క్నేషనల్‌ ద్వితీయ [పపంచ మహాసభకు హాజరు కావడానికి పతినిధిగా యెన్నుకో బడ్డాడు.” 16

మరొకచోట అధికారి యిలా అంటాడు;

*1ర020 పారంభంలో ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌, ఒక్కడే కమ్యూనిస్టు... అప్పటికే ఆయన కమ్యూనిజాన్ని లోతుగా అర్థం చేనుకొన్నాడు” 17

ఐతే ముజఫరు అసంబద్ల లేఖనాల్లో చాలా వింతలున్నాయి:

గ! గ

ఎ-రాయ్‌కి నాయకత్వ పిపాస వున్నదన్న సంగతి ఆఅ౦దరకూ తెలుసునట।1ీ శ్రాష్కెంటులో మా్యతమే రాయ్‌ మొదటి సారిగా కమ్యూ నిసుపార్టిని స్థాపించడానికి సన్నద్ధం కాలేదట -- అంతకు పూర్వమే మెక్సికోలో ఒక “బుల్లి” కమ్యూనిస్టుపార్టిని స్థాపించాడటః3 తద్వారా కమ్యూనిస్టు యింటర్నేషనల్‌ రెండవ మహాసభకు (పొతినిధ్యం వహిం చాడట!** పైగా ఆ రోజుల్లో రాయ్‌కి కమ్యూనిజంలో నమ్మకం ఠేదటః21

74 ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ - రాజకీయ పరిజామం ముజఫరు సాహెబులోని గోబెలీయం యిలా వరాకాష్ట్ర చెందడం చూస్తుంటే ఆయన్ని గురించీ ఆయన హతాశను గురించీ డాంగే అన్న మాటలు జ్ఞాపకం వస్తున్నాయి ఒక్వుడు ముజఫరు మాస్కో వెళ్ళటానికి సిద్ధపడి కలకత్తా వీథుల్లో తిరిగుతుంటే పిచ్చికుక్క కరిచి మాస్కోయా[త మానుకొని చికిత్సకోసం కసోలీ వెళ్లాడటః*2 కానీ కుదిరినట్లు లేదు కుదిరివుంటే రాయ్‌మీద్య యిలాంటి వ్యాఖ్యలు చేసేవాడు కాదేమో[2

1919 మార్చి 8 ని మాస్కోలో అంతర్జాతీయ కమ్యూనిస్టు మహాసభ (పారంభ సమావేశం _పారంభిమైంది. 21 దేశాలనుంచి వివిధ సంఘాల 1పతినిధులు 52 మంది ఆ సమావేశంలో పాల్గొన్నారు. 4వ తేదీన ఆ సమా వేశం కమ్యూనిస్టు యింటర్నేషనల్‌ స్థాపక మహాసభగా మారింది. అంటే మూడవ యింటర్నేషనల్‌ అవతరించిదన్నమాట,

(పంచ దేశాలన్నిటిలోను కమ్యూనిస్టు పార్టీలను స్థాపించి వాటిని కమింటరన్‌కు అనుఒంధం చేయాలని మహాసభ నిర్ణయించింది. అప్పటికింకా యే దేశంలోనూ కమ్యూనిస్ట పార్టీ యేర్బ్చడలేదు. రష్యాలోకూడా కమీంటరన్‌ స్టాపించబడే నాటికి కమ్యూనిస్టుపార్టీ యేర్పడలేదు. అది సోషలిస్టుపార్టీలో బొల్లివిక్‌ శాఖగా మ్యూతమే వుంది.2*

ఈ స్థిథిలో రాయ్‌ ముందడుగువేసి మెక్సికన్‌ సోషలిస్టుపార్టి విసృత సమావేశంలో [పధమ కమ్యూనిస్టు పార్టీని స్థాపించాడు, లాటిన్‌ అమెరికన్‌ బ్యూరో స్థాన యత్నాలన్నీ పూర్తి చేశాడు నాస్తవానికది కొత్త (వఎంచం (అమరికా లో ఒక కమింటరన్‌ ఈ కధనంతా స్వయంగా చూస్తున్న బరోడిస్‌ రాయ్‌ మేధాశక్తిని, నిర్మాణ (ప్రతిభను గురించి లెనిన్‌కి తెలియ జేయటం మొదలు పెట్టాడు లెనిన్‌కి రాయ్‌పట్ల అస్తి అధిక మైంది. రాయ్‌ని రష్యా రమ్మని బరోడిస్‌ ద్వారా ఆహ్వానం పంపించాడు.

కమింటరస్‌ _పధమ సమావేశానికి భారత (పతినిథులెవ్వరూ హాజరు కాలేదు,35 ఏ0 కోట్ల జనాభాతో సువిశాలమైన భారతదేశం (భిటిష్‌ సామా జ్బానికి పట్టుగొమ్ముగా వుంది. అటువంటి భారతదేశానికి కమ్యూనిజాన్ని యెగుమితి చేయటానికి అనువైన వ్యక్తికోసం కమింటరస్‌ యెదురు చూస్తున్నది. రాయ్‌ రూపంలో ఇవ్పుడావ్య కి దొరికాడు, సైద్ధాంతికంగా

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - రాజకీయ పరిణామం 7ఫ్‌ మౌర్క్సిజంలో నిష్ణాతుడైన రాయ్‌ -- వ్యవస్థా నిర్మాణం లో (పజ్ఞ (వదర్శించిన రాయ్‌ -- భారతదేశంలో కమ్యూనిస్టు వుద్యమస్థావఎకూ, సారధ్యానికీ సరిపో గలడని కమింటరస్‌ నాయకులు అంచనా వేసుకొన్నారు.

కమింటరన్‌ రెండవ కాం_గెసుకు మెక్సికో కమ్యూనిస్టుపార్టీ (పకి నిధులను వంపించమని మాస్కోనుంచి స్కాండినేవియా, హాలెండులద్వారా మెక్సికోకు సందేశం అందింది. రాయ్‌ వభృతులు (ప్రయాణ సన్నాహాల్లో వుం౫గ్యా బరోడిన్‌ రెండునెలలు ముందుగానే బ.రులుదేర్తి ఆమెరికామీదుగా బెర్లిస్‌చేరి రాయ్‌ రాకకోనం యెదురు చూస్తున్నాడు.

రాయ్‌ ఎవిలీస్‌కో కలిసి *వి _గేషియా దంపతులు అనే పేరుతో మెక్సికన్‌ డిహ్లామాటిక్‌ వీసా తీసుకొని 1918 నివంబరులో స్పెయిన్‌ ఓడ మీద బయలు దేరాడు. వీలైనంత వరకు (బిటనుకు, అమెరివాకు చెందిన దేశాల రేవులను తాకకుండా [ప్రయాణించే ఓడ కోసమే రాయ్‌ అందులో (పయాణం చేయవలసి వచ్చింది. కానీ రాయ్‌ మొక్కిన ఓడ అమెరికా రక్షణ (కిందవున్ని హవానా ేవులో ఆగింది. అక్కడి డాక్‌ వర్కర్లు సమ్మెలో వున్నారు. ఎక్కువ సేపు ఆగితే అమెరికా అధికారులు ఓడను వెదికే _పమాదం వుంది. కానీ క్యూబా లేబర్‌ ఫెడరేషన్‌ కార్యదర్శి సోషలిస్టు, రాయ్‌కి పరిచితుడు, రాయ్‌ చీటీ పంపించగా అతను ఓడ కదలిపోవడానికి అనుమతించాడు, అలా రాయ్‌ ఆ (ప్రయాణ (ప్రమాదం గడిచి స్పెయిన్‌ చేరాడు,

మ్యాడిడ్‌లో సోషలిస్టులన్సు అనార్కో సిండికలిస్టులను కలిసి చర్చలు చేశాడు. వారిని కుడొ రెండవ కార్యగెసుకు రమ్మని కోరాడు. లెనిన్‌ మీద హత్యా (వయత్నం జరిగిన తర్వాత రష్యాలో జరిగిన భీభత్స హింసా కాండను నిరంకుశమైనదిగా భావించిన కొందరు అ్యగ్మశ్రేడి సోషలిస్సు నాయకులు కమింటరన్‌లో _పవేశించడానికి క్మీన వ్యతిరేకత వ్యక్తంచేశారు. కొందరు వామపక్ష సోషలిస్టులు మ్యూతం రాయ్‌ కోరిక (ప్రకారం రెండవ కాం(గెసుకు వస్తామని మాట యిచ్చారు.

స్పెయిన్‌ విడిచి 1818 డిశంబరు చివర రాయ్‌ బెర్లిన్‌ చేరాడు. అసలు 1818లో రాయ్‌ చైనా నుంచి బయలు దేరింది బెర్లిన్‌ చేరాలనే.

76 ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - రాజకీయ పరిజామఆ కాన్హీ అమెరికాలోనే ఆ కోరిక వెనకడుగు వేసిండి. మొదట బెర్షిస్‌ తనక గమ్యమైతే, ఇప్పుడు మాస్కో గమ్యానికి అది మజిలీగా మారింది పరిస్థి తులు రష్యా _వయాకాని కీమంత అనుకూలంగా లేనందువల్ల జర్మనీలోనే నాల్గు నెలలు గడపవలసివచ్చింది. ఆ విరామం జర్మనీ రాజకీయ పరిస్థితులను [(వపంచ రాబకీయాలను తెలుసుకోడానికి రాయ్‌కి యె౦తగానో తోడుఎడింది.

కమింటరన్‌లో (స్రముఖులై న హెననిక్‌ (బాండ్లర్‌, అగస్టు కాల్‌ హైమర్‌ మొదలైన జర్మను కమ్యూనిస్టు నాయకులను కలుసుకొని సత్సంబంధాలు నెలకొల్చు కొన్నాడు. విల్‌ హెల్మ్‌పీక్‌ అనే రష్యన్‌ కమ్యూనిస్టు నాయకుశ్ణి కూడా బెర్లిన్‌లోనే కలుసుకొన్నాడు. బెర్లిస్‌లోనే భారత విస్తవ సంఘ సభ్యులను చాలమందిని కలునుకొన్నాడు, వారితో ఆయన విచ్మితమైన అనుభవాలు పొందాడు. అప్పుడు వీరేయ్యదనాధ చటోపాధ్యాయ బెర్లిస్‌లో లేడు. చంపక రామనస్‌పిళ్లె, డాక్టర్‌ భూ పేర్యదనాధదత్తా [వభృతుల తో చర్చించాడు. అప్పుడే ఇండోనీషియా నుంచి హలెండు మీదుగా బెర్లిన్‌ చేరుకొన్న అవనీనాధ ముఖక్టిని కలుసుకొన్నాడు,

రాయ్‌ అవనీని కాను కలుసుకొన్ని పధమ కమ్యూనిస్టుగా పేర్కొ న్నాడు. అవనీ ముఖర్జీతో కలసి రాయ్‌ దంపతులు “భారత కమ్యూనిస్టు (వణాళికొను (పకటించారు * ఆ ప్రణాళికను గురించి ముందుగా రాయ్‌ భూ పేం్యదనాధదత్తాతో చర్చించాడు. దత్తా దాని మీద సంతకం చేయడానికి అంగీకరించలేదు. ఎందుకంటే దత్తా జాతీయి విస్త వవాది. కమ్యూని జంతో గాని, జర్మన్‌ కమ్యూనిస్టులతో గాని __ ఆవ్పటి వరకు (ఆ తర్వాతకూడా) ఆయినకుగాని, బెర్లిన్‌లోని భారత విప్లవ సంఘ సభ్యులకుగాని యెటువంటి సంబంధమూలేదు,** భారత విప్లవోద్యమాన్ని వెంటనే కమ్యూనిస్టు వుద్యమంగా మార్చివేయటానికి రాయ్‌ ముందుగానే మాస్కోతో ఒప్పందం చేసుకొన్నట్లుగా దత్తా అర్థం చేసుకొన్నాడు 2” సంవత్సరాల తరబడి జర్మనీలో పడిగాపులు కాస్తూ కూర్చుండి, జర్మనీ వోటమితో కింకర్తవ్యతా మూఢుల్లై తామంతా వుండగా అప్పుడే జర్మనీచేర్కి రష్యా (వయాణం మీడవున్న రాయ్‌ ఆ (_పతిపాదనకు అర్హుడని దత్తా ఆమోదించలేక పోయాడు. ఎ చూడువ అనుఇంధం[ నం

ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - రాజకీయ వరిణామం 77

మీగతా (పవంచంతో సత్సంబంధాలు తెగిపోయిన రష్యా చేరడం రాయ్‌కి తేలికనిపించలేదు. వెంటనే మాస్కో చేరమని కమింటరన్‌ (వధమ కార్యదర్శి ఆంగ్లికా బలబనోవా వద్దనుంచి కబురు ఛబేకింది. చివరకు కమిం టరన్‌కు (ప్రతినిధులను చేరవేసే బాధ్యత అప్పగించఒడ్డ షిప్‌కిస్‌ సహాయంతో సోవియట్‌ అనే ఓడమీద రష్యా చేరుకొన్నాడు.

అప్పటికి రాయ్‌ వయస్సు మూడు వదుల్లోనే వుంది £క

కాని హ్మిజకత్‌ వుద్యమంలో పాల్గొన్న రఫీక్‌ అహమ్మద్‌ అనే ముహజిర్‌ ఆప్లనిస్టాన్‌, టర్కీల మీదుగా చేసిన తమ [ప్రయాణ విశేషాలనూ, రష్యాలో తాము పొందిన అనుభవాలనూ

దాన్ని బెంగాలీ భాషలో నోట్సు తీసుకొని

ఎ దానికి “లిటరరీషేప్‌' యిస్తూ (వాసి

అజా హీరేం్యదనాధముఖర్జీ చేత యింగ్తీషులోకి అనువాదంచేయించి2* (వకటించిన గవత ౧౦౫0031156 విడ ౦00 సంర 206 13 కంణుడజటం8 &౦0॥016 అనే (గంధంలో ముజఫర్‌ సాహెట్‌ యిలా అంటాడు;

“రష్యాలో భారత (వలస కమ్యూనిన్టుపార్టిని యేర్చాటు చేయడం వల్ల మ్మాతమే రాయ్‌ మాస్కోలో ఇండియాకు (ప్రాతినిధ్యం వహించ గలిగాడు. లేకుంటే వ్య క్షిగత హోదాలో మాతమే కమ్యూనిస్టు యింటర్నే షనల్‌లో వుండగలిగేవాడు. కొని భారతదేశ (పత్యేక (పతినిధిగా వుండ గలిగేవాడు కాడు

అలాగే మరొకచోట యిలా అంటాడు ముజఫర్‌:

“*కవింట్రరనస్‌ మూడవ (వపపంచమహాసభ దగ్గరకు రావడం వల్లి తాష్కెంటులో రాయ్‌ భారత కమ్యూనిస్టుపార్టిని స్థాపించవలసి వచ్చింది. లేకపోతే అక్కడ ఆయన వునికికి స్ట్థానమేముంది 4 ఆయన యొవరికి (పాతినిధ్యం వహించగలడు ఇ?”

ముజఫర్‌ (గంధాల్లో యిలాంటి వూకదంపుడుకు కొదవలేదు, అది ఐచ్చిక దుష్పచారం,

73 ఎం, ఎస్‌, రాయ్‌ - రాజకీయ వరిణామం

రాయ్‌ మెక్సికో కమ్యూనిస్టుపార్టీ పతినిధిగా వచ్చిని మాట నిజమే, కాన్సీ అంతకంటి యెక్కువ నిజమేమంటే ఆయన లెనిన్‌ ఆహ్వానం మీద రావడం. ఆయన మెక్సికో |పతినిధి అయినా, భారతదేశ వ్యవహారాలకే (పాతినిధ్యం వహించాడు. భారతీయుడుగానే రాయ్‌ని లెనిన్‌ ఆహ్వానించాడు, _పాచ్య సమస్యలమీద్క వఆస దేశాల సమస్యలమీద రాయ్‌తో చర్చించి నప్పుడు లెనిన్‌ రాయ్‌ని మెక్సికన్‌ కమ్యూనిస్టుగా వరిగణించలేదు. మెక్సికన్‌ (పాతినిధ్యాధికారం లాంఛనం మ్మాతమే.

వఅసల సమస్యలమీద లెనిన్‌ సిద్ధాంతాలకు _పతృామ్నాయింగా రాయ్‌ అనుబంధ సిద్దాంతాలు (పతిపొదించింది భారతీయుడుగానే. సిద్ధాంత సాధాంశం ఆ విషయాన్నే స్పష్టం చేస్తున్నది మాస్కోవారు జి. ఎం అధికారికి పంపిన రాయ్‌ సిద్ధాంతం ఫొటోస్టాట్‌ కాపీ నకిలీది కాకపోతే ఆ సిద్ధాంతం [కింద రాయ్‌ సంతకం తర్వాత ఇండియా. (14. ౫1. 03, 06312) అని వుండడం గమనిస్తే, రాయ్‌ యెవరికి పాతినిధ్యం వహించింది స్పష్టంకాదా? లేక వ్యక్తిగత హోదాలోవై నా ఆయన ఒక భారత వ్యవహారాలకే కొక, (పొచ్య వలసలన్నిటికీ (పాతినిధ్యం వహించాడు, అనాటికి తాష్కెంట్‌ భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ లేనేలేదుకదా ః ముజఫర్‌ సంకుచిత బుద్ధికి యివేవీ తోచవు,

(వధమ (వదర్శనలోనే రాయ్‌ (ప్రాచ్యానికి ప్రమాణంగా వరిగణించ బడ్డాడు. లేకుందే భారత (వలస్స కమ్యూనిస్టుపార్టీని స్టాపించక పూర్వమే రైలుబండ్లతో ఆయుధ సామ్మగిని యే (పాతినిధ్యంతో తాష్కెంటుకు తరలించగలిగాడు ? భారత కమ్యూనిస్టుపొర్టీ స్థాపనకు పూర్వమే టర్మ్కీస్థాన్‌ బ్యూరో స్మెకటరిగావుండి -- దాని స్థావన విషయం తాష్కెంటు పార్టీకి యెలా తెలియజేయ గలిగాడు ? ముజఫర్‌ తర్కానికి కండ్లుకేవు. బుద్దీలేదుః

నిజానికి రాయ్‌ భారత (పత్యేక (పతినిధిగాకాక, దేశావధిలు దాటిన కమింటరన్‌ నాయక హోదాలోనే కమింటరన్‌లో (పొతినిధ్యం వహిస్తూ వచ్చాడు, చైనా విప్లవ గకిని మార్చటానిక్కి ఒధోడిస్‌ తప్పులు దిద్దటానికీ 1827 లో కమింటరన్‌ రాయ్‌ని తన్మపక్యేక _పతినిధిగా యెన్నుకొని, చైనా (పతినిధివర్గ నాయకుడుగా పంపడమే దానికి బృహన్నిదర్శనం, ఆసియా రాజ్యూల్లో కమ్యూనిజం వ్యాప్తికి (ఎముఖ సిద్ధాంత ఆవిష్క_ర్తగాను, కమ్యూనిస్టు యింటర్నేషనల్‌ కార్యనిర్వాహక వర్షంలో, ,పెసీడియుంలో

ఎం, ఎన్‌ రాయ్‌ - రాజకీయ వరిణామం 7వ సభ్యుడుగాను రాయ్‌ |సభావం కమింటరన్‌ తీర్మానాలన్నిటిలోనూ దర్పణం లోవతె కన్పించడమే దానికి _వబల తార్కాణం,

ఇంతెందుకు ? ముహజిర్దలో ఒక ముఖ్యుడుగాా తాష్కెంబుల్హో మాస్కోలో వుంటూవచ్చిన షౌకత్‌ ఉస్మానీ అభ్నిపాయం ఈ సందర్భంలో వుదహరించుకొంటి, _పవాన కమ్యూనిస్టుపార్టీ స్థాపనికు పూర్వం రష్యాలో- కమింటరన్‌లో రాయ్‌ స్థానమేమిటో బోధపడుతుంది £

అమ్సహజిర్లు 18£0 అక్టోబరులో తాష్కెంటు చేరేబప్పటికే అక్కడ ఎం ఎస్‌, రాయ్‌ సర్వాధికారి. ఆయ న కమింటరస్‌ తాలూకు టర్ము బ్యూరోకు మాత మే అధిపతికాక, తాత్కాలిక భారత విప్లవ సంఘానికి కూడా అధిపతి. ముహజిర్హంతా ఆ (ప్రావిజనల్‌) విప్ణవస 6ఘ౦లో చేరారు.ి38

ఈ ఉస్మానీ ముజఫరు మ్మితులేకాక ఒకే మత స్తుల్లై నట్లు ముజఫరు మాటల్లోనే మున్ముందు చూస్తాం, అంతేకాక ముజఫరు లాగానే ఉఊస్మానీకూడా మొదట రాయ్‌కి శిమ్యుడై చివరకు గురువుకు పంగనామాలు పెట్టి అవకాశవాద జాతిలోకి యెలా మారిపోయాడో కూడా యింకా నుందు చూస్తాం.

మ ఖై. మ న. ప . వ స న మ. వ. సం. వ స. న ప య. శ ల చ న త చ. న స వు ప. స మ న టి ఫస. జ. టం యు ప. స మ క ఖని. మ] ఖం ధు. గ న | |. సు స. స. మ న . న. సు స క ల. ఖ న న. శ? న. న. స చ ప... ఖో ర... స ల. ప. మ వ. వ్‌ మ నో న సు మ ప. క. ధం. ల . న. న. ప. -. , వ వ. . స. న వ. ప లు ల గ్ల. . 1. స "న ప భట. ము. సే టు. టన న. న స టం స... తో న్‌. ల్‌ ౯ వ. జీ. సం వ టి న్న మం. మ న సీ. మ... మ న? జక న మే నీ ల్‌ ల. మ టే. వ ల టే స పు న! న న. మి స. య్‌ న షన స కము స. . సో ల ష్‌ న మ వ. టు న: న. న న న న జీ య. స కై రు. య ము ర న. [న ప. స. ల. న. వ. న్‌. 2 ప. వ ప న! ల స మనసా. మ త గ. నేయ నే... నస. ము ప స . వ. | స్‌ో ఘుళ్షై. న న్‌! స స్ట్‌ (| య స నక్ష 1820లో మాస్కోలో ఎ [ భా ౦. ఎన్‌. రాయ్‌

ఎం, ఎస్‌, రాయ్‌ = భారత కమ్యూనిజం 10)

7/76 /68074277 గం లా 42 74 ౧ ౧7౧౮ వర04/%70 ఈ౫౭776 177042 64 గిలం/4207. 272 సా 00220 -ా బా ౩6/7 ఉల/౭/670 (7072 ౧026 గం ౧౧౧౧. ౯ సా 4 00౧74 వాలలా 220 క్రం2778 20 046 ఏజ4గైంా64 /68్రల 40౧ గం ఆ 77 ౫2406 2477764207 07 177/6 40707 లా 106 ౧296౯ 7బ70764 0/60 76400 0 36లగ ౧4044, 06 ౫600 గీజగా2౫గాగ0 £26 7220%40/ ౧౫4 64౮౮7౧ల/6 గం 1౪40 గూ ౩౫70౫4౧౫ బ/7/000%6%% 274 01266౯ ౮౫ ౧0౧౯ 07 7౭40/7/7707= ఉగ 76ల6/ 42౫74 700/72704/ 62607.

అనక 0కా క ఇ, ఏ1 74వ 1221042

జల్లి కవింటరన్‌ (పవెశం

1920లో కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ రెండవ మహాసభ జరప తానికి అన్ని యేర్చాట్లు జరిగివై. జుత్రై 18న ప్కెటో(గాడులో ప్రారంభ సమావేశం జరిగింది. మిగతా సమావేశాలన్నీ అగస్టు 20 వరకు మాస్కో లోనే జరిగినై,

సమావేశానికి హాజర్లైన వారిలో సకల యూరపు దేశాల (ప్రతినిధులు, యు, ఎస్‌, ఎఎ, లాటిన్‌ అమెరిక్సా టర్కీ పర్ష్యా, చైనా, జపాన్‌, కోరియా, ఇండియా దేశాల ప్రతినిధులు, న్మీగో పతినిధులు వున్నారు, వారిలో కమ్యూనిస్టులు, సోషలిస్టులు, అనార్కిస్టులు, డెమొక్రాట్లు, కార్మిక (ప్రతి నిధులు వగైైరాలున్నారు. వారంతా ఒకే ఆలోచనా విధానానికి చెందిన వారు మాతంకాదుం

రాయ్‌ కూడా రెండు నెలలు ముందుగానే మాస్కో బేరొడు.1 సెట్‌ గెస్ట్‌గా అయనకు బరోడిస్‌ గది ప్రక్కనే వసతి కల్పించారు. చిచెరిన్‌, కరాఖాన్‌ వంటి ,పముఖులను మొదటి రోజే కలుసుకొన్నాడు, మే దినో తవ సందర్భంలో రెడ్‌ స్క్వేర్‌లో పసంగంకూడా చేశాడు,

వలస రాజ్యాల్లో జాతీయ పోరాటాలను గురించీ యింకా యితల సమస్యలను గురించీ లెనిస్‌ కొన్ని సిద్ధాంతాలు తయారు చేశాడు

84 ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం ఆ సిద్ధాంతాల చిత్తు పతులు ,(పతినిధులందరికీ పంసి వాటిమీద వ్యాఖ్యా నాలు, విమర్శలు చేయవలసిందిగా కోరాడు. అటుతరువాత జాతీయ వలసల కమీషను ఆ సిద్ధాంతాలను పరిశీలించి, చర్చించి, సవరించి, మహాసభ అమోదానిక్షై పంపవలసివుంది.

కమింటరన్‌ [ప్రధమ (వధాన కార్యదర్శి ఆంగ్లికా బలబనోవా జూన్‌లోనే ఆ సిద్ధాంతాల చిక్తుపతిని రాయ్‌కి అందించింది, *కు[రవాడా, ఇది నీవు గర్వించదగిన విషయం. కానీ జాగ్రత్త. నీకు వభం అవుతుంది” అని హెచ్చరిక దీవన కూడా యిచ్చింది.

ఆరోజే రాయ్‌ లెనిన్‌ని కలుసుకొన్నాడు. రాయ్‌ని చూడడంతోనే లెనిన్‌ “అరె నీవింత యువకుడివా? నెరిసిన గెడ్డం వున్న (పొచ్య మేధావి వనుకొన్నానే[” అన్నాడట. అలా ఆ తొలి సమావేశం యిష్టా గోష్టితోను, మెక్సికో రాజకీయ చర్చలతోను ముగిసింది, మలి సమావేశంలో లెనిన్‌ పతిపాదించిన వలసల సిద్ధాంతం మీద చర్చ ముదిరేటప్పటికి రాయ్‌ కొన్ని (ప్రాధమిక అంశాలమీవ లెనిన్‌తో తీవ్రంగా విఖీదించాడుం దాని మీదట లెనిన్‌ రాయ్‌ని _వ్రత్యామ్నూయ సిద్ధాంతం తయారు చేయమని కోరాడు. అలా జరిగిన ఆ చర్చ చరిత (వసిస్థమయిన ___ నేటికీచర్మితను సృష్టిస్తూ వున్న -- తన జాతీయ వలసల సిద్ధాంతాన్ని రాయ్‌ కమింటరన్‌లో (వవేశ పెట్టడానికి కారణమైంది. *

రష్యాలో బొల్లివిక్కులు అధికారం చేజిక్కించుకోవడంతోనే మైనారిటీ జాతులు చీలిపోయే (స్వయం నిర్ణయ) హక్కును లెనిస్‌ గుర్తించి ఆచరణలో పెట్టాడు. తతృలింగా జారిస్టు స్మామాజ్యం ముక్కల్లై పోయింది. జారిస్టు (రష్యా సానూజ్యం సోషలిస్టు రివబ్లిక్‌గా మారిన తర్వాత, మెనారిటీ జాతులు చీలిపోయే హక్కును గుర్తించడం అలా చీలిపోయిన [పాంతాల్తోని కమ్యూనిస్టులకు నచ్చలేదు. అలా చేయడంవల ఆయా (పదేశార్లోని కార్మికులు ఆ విన్లవం వల్ల (పాప్తించిన లాభాలను కోల్పోవడం మాతమే జరుగుతుందని వారివాదం. ఆ విధంగా ఆయా (శామికులు ఆయా దేశాల్లోని పెట్టుబడిదారుల దయా దాక్టిణ్యాలకు వవలివేయ బడ్డారని వారి భావం.

ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ _ భారత కమ్యూనిజం ర్‌

అందువల్లనే బుథారిస్‌ వభృతులు జాతులకు బదులు (శామిక వర్గానికి స్వయం నిర్ణయాధికారం యివ్వాలని వాదించారు. శాస్తి జాతీయ సమస్యలకు బూర్జువా స్మ్యామాజ్య వాదులుచూపే వరిష్కారంమీద అనివార్య మైన ఆందోళన లేపడానికి జాతుల స్వయం నిర్ణయాధికారమే మార్గంగా కమింటరన్‌ థావించింది.తి

కాని, (వధమ (వపంచ యుద్ధానంతరం సా_మాజ్యవాదులు ఆర్థికంగా పుంజుకోడానికి వలస దేశాల్లో పొర్మిశామిక పెట్టుబడులు పెట్టక తప్పలేదన్సీ తప్పదనీ, అంధువల్ల వలస విముక్తితోపాటు పెట్టుబడిదారీ విధానం నుండి కూడా విముక్తి తప్పదనీ; జాతీయ స్వాతంత్యం, సోషలిజం -- రెండూ ఒకేసారి సాధించ బడతాయనీ మార్క్స్సిస్టుగా లెనిస్‌ ధృడ విశ్వాసం, అందు వల్ల జాతీయ పోరాటాలు యెలాంటివయినా విష్లవ పోరాటాలేనని లెనిన్‌ వుద్దేశం.

మార్కు యూరపు దేశాలకు అన్వయించిన విధానాన్ని లెనిన్‌ తన సిద్ధాంతంలో పొందు పరిచాడు రష్యా విప్లవంలో కూడా ఒశేదెబ్బకు రెండు పిట్టలు రాలి] _-- స్యామాజ్య వాదం నశించింది సోషలిజం స్థాపన జరిగింది. అ వుద్దేశంతోనే లెనిన్‌ జాతీయ బూర్జువా ప్రజాస్వామ్య వుద్య మాలను బలపరచాలని తన జాతీయ _ వలసల సమస్యమీది సిద్ధాంతంలో పొందుపరిచాడు (నిజానికి రమ్యా స్మామాజ్యమేకాని వలస రాజ్యంకాదు. అక్కడి. పోరాటం సా్మామాజ్యవాదం మీద కాదు -- రాచరికంమీదా, భూస్వామ్య విధానం మీదా, పెట్టుబడిదారి విధానం మీదాను __ వారికి జాతీయ పోరాట ఆవళ్యకత లేదు. విన్లవ నాయకత్వం బొల్షివిక్‌ పార్టీ చేతుల్లోకి వచ్చినందువల్ల అక్కడ నేరుగా సోషలిజం పేరుతో కార్మిక నియంతృత్వం యేర్చడిందిం

జాతీయ బూర్జువా వర్గం విష్ణవం వైపుకు మొగ్గ గలుగుతుందనే లెనిన్‌ వాదంతో రాయ్‌ యేకీభవించలేక పోయాడు. లెనిస్‌తో కలసినప్పుడు ఆ అంశంమీద తన తీవ భేదాభ్మిపాయాన్ని వెల్లడించాడు. ఇద్దరి మధ్య వాగ్వివాదం జరిగింది. రాయ్‌ భావాలను లెనిన్‌ తేలికగా (తోసిపార వేయలేక పోయాడు. భీదభావాలను మట్టు పెట్టే కార్య్యకమాలు అప్పటికింకా కమింటరన్‌ (రష్యా లో (పారంభం కాలేదు (నిజానికది కమింటరన్‌కే

8 ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 1పారంభదశఎ రాయ్‌ అభ్మిపాయాలను ప్రత్యామ్నాయ సిద్ధాంతాలుగా తయారు చేయమని లెనిన్‌ కోరాడు ఎదురులేని కమ్యూనిస్టు (పపం చాధినేత అలా కోరాడంటి, రాయ్‌ వాదంలో యెంత పటుత్వం వుందో అర్థ మవుతుంది. *0౪ ష376 1601901 60 06 0104 అని బలబనోవా రాయ్‌తో అన్న ఉఊప్మశుతి వాక్యం నిజమైంది.

రాయ్‌ లెనిన్‌తో విభేదించాడంటే, అది చరి[తలో గిటురాయి అయి పోయింది, ఆ విభేదం *విన్లవం పైనుంచి [కిందికా? లేక కిందినుంచి పైకా?” అన్న అతి (ప్రధానమైన స్పెద్ధాంతీకాంశం మీద __ ఆ అంశం మీదనే నేజి వపంచ కమ్యూనిస్టు వుద్యమం ముక్కలు చక్కలై పోయింది. అ అంశమే కమ్య్యూనిజంలో (వజాస్వామ్య సమస్యకు అర్థమా, అనర్థమో, అపార్థమో కల్పించటానికి పునాది అయింది. పరిశీలించిచూస్తే అనంతర చర్మితఅంతా రాయ్‌ వాదంతో యేకీభవించినట్లు బోధపడుతుంది 1

రాయ్‌ వాదాన్ని స్థూలంగా యిలా చెప్పుకోవచ్చు : యుద్ధానంతర స్యామాజ్యవాదం కొత్తదారి తొక్కుతుంది, అంతటి దాని పతనం [పారంభ మవుతుంది. భారతదేశానికి వలస నుంచి విముక్తి పా ప్తిస్తుందిం అయితే భారతీయ పెట్టబడి దారులు స్మానూజ్య వాదులతో భాగస్వాములవకారు. సామాజ్య వాదులనుంచి కొన్ని రాయికిలు పొందగలుగుకారు. ఐనా యివి భారతీయ పెట్టుబడి దారుల విజయం క్రింద లెక్కకాదు. వారు విన్లవ పాత$ి నిర్వహించకుండ వుండటానికిగాను సామ్రాజ్య వాదులు విసాదించే వరాలే యివి. అందుచేత వలస విముక్సితో సాధించబడేది విప్లవం కాదు, సోషలిజమూ కాదు, తుదకు సాధించబడేది పెట్టుబడీ దారుల విప్లవ వ్యతిరేకతకు, విప్లవ (ప్రతిఘాతకతకు మూలమైన జాతీయ రాజ్యమే

దీన్నిబట్టి రాయ్‌ లెనిన్‌ వాదంతో యెంత తీవింగా విఖేదించాడో అర్ధమవుతుంది. జాతీయ పోరాటాలు చేసే పెట్టుబడిదారి వర్ణం సామాజ్య వాదంతో రాజీపడే అవకాశం వున్నదనే అంశాన్ని మొదట లెనిస్‌ గు ర్రించ లేదు. అంకేకాదు __ బూర్జువా ప్రజాస్వామిక జాతీయ విమోచనోద్య నూలు భిన్నభిన్ని విధాలుగా వుంటాయనే సత్యాన్ని కూడా మొదట లెనిస్‌

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 87 గుర్తించలేదు. అ విషయం మీద రాయ్‌ యిచ్చిన వివరణ లెనిన్‌ తన సిద్ధాంతాన్ని సవరించు కోటానికి దారి తీసింది.

“జ్చాప్రీయ పోరాటం యెలాంటిద్దైనా విప్లవ కరమే” అన్ని లెనిన్‌ సూత౦9ంతో రాయ్‌ యే విధంగానూ అంగీకారానికి రాలేక పోయాడు. పైగా జాతీయ బూర్జువాలు విన్లవ నిరోధక పాత9 నిర్వహిస్తారని రాయ్‌ నిళ్చి కాభిపా9యం,ఆ అభిపాొొాయం సరై నదని వెంటనే చరిత) రుజువు చేసింది. 1822లో ఇటలీలో జాతీయ బూర్జువాల అధివత్యం [కింద ఫాసిజం ఎల కొన్నది. అది కమ్యూూనిజాన్నీ, విప్లవ శక్తులనూ నిర్మూలించటానికి (వ్యపధమంగా యేర్పడిన విప్ణవ పతిఘాత జాతీయవాద శక్తి. తర్వాత జర్మనీలో హిట్లర్‌ అధ్వర్యంలో జపాన్‌లో టోజో అధ్వర్యంలో జాతీయ బూర్జువాలు ఫాసిజం రూపంలో బయటకువచ్చి, కమ్యూూనిజానిక్సీ విన్ల వోద్యమాల కేకాక ప్రజాస్వామ్యం వునికికి మానవ మనుగడకూ కూడా ప్రమాదకారులుగా వరిణమించారు. కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ రెండవ మహాసభలో రాయ్‌ ప్రవేశపెట్టిన “అనుబంధ సిద్ధాంతం” చిత్తుపతి వదవ అంశంలో యిదంతా సూత ప్రాయంగా వుంది. వలస రాజ్యాలు యెటు తిరగి సామ్రాజ్య వాదుల హస్తాలనుంచి విముక్షి పొందుతాయి కాబట్టి, ఆదశలో స్వతంత) జాతీయ (పభుళ్వాలు పెట్టుబడి దారుల చేతుల్లోకి పోకుండ చేయాలని రాయ్‌ వాదం, అందు నిమిత్తం విన్హవ ప్రజాశక్తి కమ్యూనిస్టుపార్టీ ద్వారా నిజమైన విప్లవ శక్తులను కార్యరంగంలోకి దూకించాలి. దానితో విదేశీ సామ్రాజ్యవాదం అంతమతుందిం విదేశీ పెట్టు బడిదారీ విధానం స్థానింలో దేశీయ పెట్టుబడిదారి విధానం వచ్చి పజలను దోచుకోకుండ సోవియట్లు అధికారంలోకి వస్తాయి.”

ఈ దృష్టితోనే వివిధ వలస దేశాల్లోని జాతీయ పోరాటాలలోకి విప్లవ భావాలుగల కమ్యూనిస్టులు చొచ్చుకుపోయి విష నాయకత్వాన్ని నెలకొల్చికేతప్ప వివ్లవ (వభుత్వాల స్థాపన సాధ్యం కాదని రాయ్‌ తీవింగా వాదించాడు. అప్పుడప్పుడే రెండవ ఇంటర్నేషనల్‌ నుంచి బయటపడి, మూడవ ఇంటర్నేనషల్‌ (రెండవ) సమావేశంలో పాల్గొనడానికి వచ్చిన పితినిధులకు యీ వాదం విచ్మితంగానూ, అతి వామవక్షీయంగానూ, కన్చించి వుండవచ్చు. అచరణ సాధ్యంగా కనపడకపోయి వుండవచ్చు*

88 ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం కానీ సామాజ్య వాదుల వలస పొలనకూ, బూర్జువా జాతీయ వాదుల జాతీయ పరిపాలనకూ పా9యికంగా. తేడా వుండబోదని గిహించికే, ఈ సందేహం నివృత్తి అవుతుంది.

భారతదేశం విషయంలో యిది మరీ ప్రత్యేకమైన పరిస్థితి, భారత దేశంలోని జాతీయ స్వాతం్యత్య పోరాట నాయకత్వం విస్ణవ కరంగావుండి తీరాలి. ఎందుకంటే భారత సమాజమంతా మత వాసనలు కలిగి, పూజారి- జమీందారీ భావాలతో అర్థనారీశ్వరంగా వుంది. ఇలాంటి సమాజంలో గాంధీజీ వంటి మితవాద, మతవాద భావాలుగల వ్యక్తి నడిపే బూర్జువా జాతీయ స్వాతంత్య పోరాటం కనీసం బూర్జువా (ప్రజాస్వామిక విప్లవ ఫలితాలపైనా యివ్వజాలదు. అలాంటప్పుడు భారతదేశంలోని జాతీయ స్వాతం్యత్య పోరాటాన్ని విప్ణవ పోరాటంగా గురించి విచక్షణా రహితంగా బలపరచడంలో అర్ధం లేదు.

కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌కు సమర్చించబోయే ముందు లెనిన్‌ తన సిద్ధాంతాన్నీ, రాయ్‌ సింధ్ధాంతాన్నీ జాకీయ-వలసల కమీషను ముందు వుంచాడు. ఆ కమీషనుముందు జరిగిన చర్చల్లో వలన రాజ్యూల్లోని విభిన్నమైన బూర్జువా జాతీయవాద ,పజాస్వామికోద్యమాల మధ్య తారతమ్యాలను చూపుతూ రాయ్‌ దిర్ధంగా వివరించాడు. కొంతమంది ప్రతినిధులురాయ్‌ వాదాన్ని బలపరిచారు,

కానీ లెనిస్‌ తన సిద్ధాంతంలో అటువంటి విచక్షణను చూపలేదు. అందునల్ల లెనిన్‌ తాను “బూర్జువా (వజాస్వామిక స్వాతంత్రోద్యమం” అని వద ప్రయోగం చేసిన ప్రతిచోటా “విప్లవ స్వాతంత్యోద్యమం” అని మార్పు చేయడం జరిగింది. దాన్ని గురించి కాం గెసు లో వుపన్యసిస్తూ లెనిన్‌ యిలా అన్నాడు;

“బూర్జువా వ9జాస్వామిక వుద్యమాన్ని గురించి మనం మాల్దాడితే, సంస్కరణోద్యమాలకూ, విన్ల పోద్యమాలకూ మధ్య తేడా అంతరిస్తుందని (రాయ్‌) వాదిస్తున్నారు. ఇటీవలి కాలంలో వెనుకబడిన వలన 'దేశాలో ఈ తేడా పూర్తి గాను, స్పష్టంగామ బహిర్గతమైంది ...” గా

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 09

*చ్రాల తరుచుగా యొక్కువ సందర్భాల్లో జాతీయోద్యమాన్ని వెనుకఒడ్డ దేశాలు బలపరిచేటప్పుడు, అది సామ్రాజ్యవాద బూర్జువా వర్గంతో కలిసి పని చేస్తుంది, అంటే అన్ని వివ వోద్యమాలకూ అన్ని విప్లవ వర్గాలకూ వ్యతిరేకంగా పోరాడటంలో అది వారితో చేతులు కలుపు తుంది (జాతీయ - వలస రాజ్యాల) కమిషనులో ఈ విషయం నిర్ష్యంద్వంగా నిరూపించబడింది. అందువల్ల ఈ తేడాను పరిగణనలోకి రీసుకొని దాదాపు పతి చోటా *బూర్జువా పిజాస్వామ్య” అని వున్న పదానికి బదులుగా “జాతీయ విష్లవి అనే పదాన్ని వాడటం ఒక్కటే సరైన విషయమనే నిర్ణయానికి మేము వచ్చాము. ఈ మార్చు అర్ధమేమంటే వలస రాజ్యాల్లోని బూర్జువా స్వాతం్యత్యోద్యమాలను _-ఆ వుద్యమాలు విన్లవ కరమైన వయినప్పుడు మాత మే కమ్యూనిస్థులమైన మనం బలపరచాలి. రైతుఎకూ, పీడిత ప్రజలకూ విన్లవోత్సాహంలో శిక్షణ యిచ్చి సంఘటిత పరచటానికి మనకు యూ వుద్యమ ,సకినిధులు ఆటంకాలు కల్పించకుండా వున్నప్పుడే మనం దాన్ని బలపరచాలి”

ఇది చాల (వధానమైన సవరణ -- జాతీయ స్వాతం త్యోద్యమాల పట్ల కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ వైఖరిని నిర్ణయించే సవరణ -- ఒక్క మాట మార్పుతో కమింటరన్‌ జాతీయ వలసల విధానమే మారింది.

ఐతే ఈ సవరణ యెందుకు చేయవలసి వచ్చింది ॥ లెనిన్‌ దానికి యెందుకు ఆమోదించాడు ? అంతటితో ఆగక సప్లి మెంటరీ సిద్ధాంతం తయారు చేయమని రాయ్‌ని యెందుకు కోరాడు? తన సిద్ధాంతంతో పొటు రాయ్‌ సిద్ధాంశాన్నికూడా ఆమోదించనుని కమీషనుక్కూ కాం(గెసుకూ యెందుకు సలహా యిచ్చాడు?

ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానంగా హైద్‌కాక్స్‌ యిలా అంటాడు:

ఈఆ్రస్సి యాలో కమ్యూనిస్టు విస్ణ వా భివృద్ధి సమస్యలను గురించి తన భావాలను కమవగ్ధతిలో నిర్మించు కోవడంలో యిది లెనిన్‌ ప్రధమ వయత్నమని మనం గమనించాలి”9

కై)

80 ఎం, ఎస్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం

అంతేకాదు. అప్పటికి ఆసియాలోని వలసల స్థితి గతుఎను గురించి కావలసినంత సమాచారం లెనిన్‌వద్ద లేదు. అందువల్ల యూరపుపద్ధతి అలోచననే ఆసియా విషయంలో కూడా చేశాడు లెనిన్‌ వకారం రెండు విన్లవాలు రెండు దఫాలుగా జరగాలి. ఒకటి; బూర్జువా ప్రజాస్వామిక విప్లవం. రెండు! (శ్రామికవిన్ల వం. కానీ, కమ్యూనిస్టు సారధ్యంలో ఒకేఒక (శ్రామిక విన్ల వాన్ని రాయ్‌ పితిపాదించాడు.* దేశీయ కమ్యూనిస్టు ఉద్యమాలద్వారాకాక, కమ్యూనిస్టు (రష్యా వ్రభుత్వ సహాయ సహకారాళ వల్ల మ్మాతమే వెనుకబడ్డ దేశాలు పెట్టుబడిదారీ విధానంలో ప్రవేశించ కుండానే, నేరుగా కమ్యూూనిజంలోకి పోవచ్చునని ఈ సంవర్భంలో లెనిన్‌ అభిపాంయపడ్డాడు 13

అంతర్జాతీయ కమ్యూనిస్టు సమాఖ్య మహాసభల్లో పొల్గొడనిం రాయ్‌కి యిజే విధమ మైనవ్పటికీ ఆయనకు ఆసియాలోని వంసఎను గురించి అనుభవ పూర్వక పరిజ్ఞానం వుండి. అందువల్ల నే యూళపు సామ్రాజ్యవాద దేశాల్లోని విస్హ వాలన్నీ వలసల విముక్తి మీద ఆధారపడి వున్నవన్నాడు* ఇటాలియన్‌ సోషలిస్ట్‌ (తినిధి సెెరాటికూడా జాతీయ బూర్జువాలను: కార్మిక వర్గానికి మి్మిత పక్షంగా. పరిగణించే లెనిన్‌ సిద్ధాంతాన్ని తిరస్క, రించాలన్నాడు.1* వలసల కమీషను ముందు చర్చల్లో ఐర్లాండు పితినిధి కొన్నాల్లీ, బి9టిష్‌కమ్యూనిస్టు మాక్లీన్‌ మాట్లాడుతూ, “ఆసియా, ఆఫ్రికా దేశాల్లోని వలసల దోపిడీ విధానాన్ని అంతం చేయడంవల్ల మాతిమే యూరపియన్‌ సామాజ్య వాదాన్ని నాశనం చేయగలం” అన్నారు= కొరియా ,వతినిధి పాల్‌దిస్‌షన్‌ రష్యన్‌ కమ్యూనిస్టు ప్రభుత్వ పత్రిక “పివదాొ లో వా9స్తూ, బూర్జువా పిజాస్వామిక జాతీయి వాదంతో రాజీ పనికి రాదన్నాడు, ఆ తరుణంలో కమీషన్‌ కార్యదర్శి జోక్యం కల్పించుకొని లెస్‌ - రాయ్‌ల సిద్దాంతాలమధ్య భేదమేమీ లేదంటూ ముగించాడు.

రాయ్‌ వాదాన్ని విని ఆయన సిద్ధాంతంలోని అంశాలను పరిశీ లించిన- కమింటరస్‌ ప్రముఖులు బొల్షివిక్కుల సభాపతి లెనిస్‌కి అడ్డు తగిలి, కొత్త సిద్ధాంతాన్ని యెదురొడ్డ గలిగిన వ్యక్తిని కొత్తగా చూడ గలిగారు. రాయ్‌ సిద్ధాంతంతో లెనిప్‌ పూర్తిగా యుకీభవించకపోయినాం

ఏ౦. ఎన్‌. రాయ్‌ = భారత కమ్యూనిజం 1! ఆయన వాదాన్ని హర్షించాడు. ఐతే రాయ్‌ సిద్ధాంతంలో తన సిద్ధాంతానికి భిన్నంగానూ, అదనంగానూ కొన్ని అంశాలున్నాయి... అది నాటికీ నేటికీ తెగని భిన్నత్వం. కాలగమనమే వాటి సత్యా సత్యాలను నిరూపించగలవని భావించాడు లెనిన్‌ అందువల్ల రెండు సిద్ధాంతాలనూ తానే (పతిపొదిం చాడు, రాయ్‌ తన సిద్ధాంతాన్ని సమర్థించుకొంటూ (ప్రసంగం చేశాడుః రెండు సిద్ధాంతాలనూ ఆమోదించమని కాం[గెసుకు లెనిన్‌ సిఫారసు చేశాడు. కాంగెసు రండు సిద్ధాంతాలనూ అమోదించింది*ే నాటీ కమింటవస్‌ పరిస్టిశుఎనుఎట్టి లెనిన్‌ పీడివావం చేయలేదు ఆయన సహృదయుడు కాక, నేటి '“సిసలైని కమ్యూనిస్టులవలె పిడివాదం చేసి వుంటే, బహుశ రాయ్‌సిద్ధాంతాఐను (పతిపొదించటానికే వీలువుం డేది కాదేమో!

ఎందుంటే భారత కమూ్య్యూనిస్టుపాొర్చి రూపొందిన కాలాన్ని గురించి ముజథర్‌ వ్రాసిన చిష్న పుస్తకం15 లో లెనిన్‌ (పతిపొదించిన వలస సిద్ధాంతాన్ని మ్మాతమే పేర్కొన్నాడు రాయ్‌ (ప౭ిపాదించిన సఫ్లి మెంటరీ సిద్ధాంతం _వస్తావనే యె త్తలేదు. వలనల సమస్యమీద అంతకు ముందెన్నడూ సమంగా ఆలోచించని లెనిస్‌ను త్మీవ ఆలోచనకు [పోత్సహించి..నాటికీ నేటికీ (పవంచ కమ్యూనిస్టు వ్యవస్థలో (పస్ఫుట మవుతున్న రెండు దృకృ ధాల్లో ఒకదాన్ని వితిబింబిస్తున్న1* రాయ్‌ సప్లిమెంటరీ సిద్ధాంతాన్ని వీస్మరించటానికి ముజఫరుకు యేమి కారణాలున్నవో 1 కానీ, స్టాలిన్‌ మాతం పలుమార్లు రాయ్‌ సిద్ధాంతాలను (ప్రస్తావించి _వస్తుతించక తప్పలేదు

సనస్‌యట్‌ సేన్‌ విశ్వవిద్యాలయం విద్యార్థులతో మాట్లాడుతూ స్టాలిన్‌ 18927 మే 18 న యిలా అన్నాడు;

“చై నాలో కార్మిక - కర్షక వతినిధుల సోవియట్ల నిర్మాణద సత్వరమే చేయాలా అనేది (పశ్న -- ఈ పిశ్నను వరిష్కరించడంలో మనం మనస్సులో వుంచుకోవలసింది లెనిన్‌ సిద్ధాంతాన్ని కాదు. రెండవ కాంగెసులోనే తీర్మానించబడిన రాయ్‌ సిద్ధాంతాన్ని మనస్సులో వుంచు కోవాలి. ఇండియా, చైనా వంటి దేశాల్లో కార్మిక - కర్షక- (ప్రతినిధుల పోవియట్లను నిర్మించాలని రాయ్‌ సిద్ధాంతం చెపుతుంది. ఐతే ఆ దేశాల్లో బూర్జువా వ్రజాస్వామిక విసవంలో నుంచి [శామిక విస్లవంలోనికి మారే టప్పుడు కార్మిక _ కర్షక సోవియట్లను నిర్మించాలి.1

లి ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం

చైనాలో సోవియట్లు న్‌ర్మాణం చేయలేక బోవటాన్ని విమర్శిస్తూ, శెండవ కాం[గెసు తీర్మానాలను గుర్తుచేస్తూ మార్చులిన్‌ అనే అతను రష్యా పార్టీ వృతిక “*డెరెవెస్‌ స్కీ కమ్యూనిస్టు”లో వ్రాసినవి లేఖకు సమాథానంగా 1927 మే 8 న స్టాలిన్‌ యిలా అన్నాడు ;

జక్ఫిక్సు చ్రాత్రీయవలసలమీద కమింటరస్‌ రెండవ కాంగెసు ఆమో దించిన అనుబంధ సిద్ధాంతంలోని వాక్యాలను పేర్కొన్నావు. అందులో పాంచ్యంలో “శ్రామిక పార్టీలు కమ్యూూనీస్టు భావాలను ఫీవంగా ప్రచారం చేసి, వధమావకాశం రాగానే కూలీ రైతుల సోవియట్లను స్థాపించాలి". అలా చేసేటప్పుడు సఫ్లి మెంటరీ సిద్ధాంతమూ, నీవు పేర్కొన్న వాక్యాలూ లెనిస్‌వని భావించినట్లుంది. అలాకాదు మార్చులిన్‌ . ససప్లి మెంటకీ సిద్ధాంతాలు రాయ్‌విల18

ఐతేరాయ్‌ సిగ్ధాంతం రెండవ కాం[గెను ముందు యెందుకు వుంచ బడింది ? లెనిన్‌ సిద్ధాంతానికి అనుబంధంగా యె౦దుకు ఆమోదించ బడీంది 1.

“పారిశామిక కార్మిక వర్గం “ఉన్నది - లేదూ అని స్పష్టంగా చెప్పటానికి వీలులేని చైనా, ఇండియా వంటి వెనుకబడ్డ వలన దేశాలను వ్రత్యేకించటానికి అనుబంధ సిద్ధాంతాలు చదవాలి, అవి ముఖ్యంగా చైనొ, ఇండియాలకు సంబంధించినవని నీకు తెలుస్తుంది.”19 అవికూడా అంటాడు స్టాలిన్‌ అందులోనే.

ఐతే రాయ్‌ (ప్రత్యేక సిద్ధాంతం లెనిస్‌ సిద్ధాంతాలికి అనుబంధంగా అవసరం కావడం యెలా సంభవించింది? దానిమీద స్టాలిన్‌ యిలా అంటాడు,

లెనిన్‌ తన సిద్ధాంతాన్ని రెండవ కాంగెసు (ప్రారంభం కావడానిక్‌ చాల ముందుగా (వాసి (ఫకటించడం జరిగింది. అవృటికింకా వలస దేశాల (పతినిధులు రష్యా చేరలేదు. కాం[గెసు స్పెషల్‌ కమీషనులో చర్చించలేదు, కాంగ్రసు కమీషనులో జరిగిన చర్చ ఇండియా, వైనా వంట్‌ వెనుకబడ్డ వలస దేశాలను (వత్యేకించ వలసిన అవసరాన్ని బహిర్గ్ణతం చేయడంవల్ల అనుబంధ సిద్ధాంత ఆవళ్యకత యేర్చడుతుంది.”2

ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం త్రి

అంజి పాచ్య దేశాల వలనలను గురించి సరయిన అవగాహనలేని లెనిస్‌ తన సిద్ధాంతాన్ని కాంగ్రసుకు చాల ముందుగా తయారు చేయడం వల్ల నూ, అది పొచ్య సమన్యలకు సరయిన అన్వయాల్ని చెప్పలేక- పరిష్కార మార్గాలను సూచించలేక పోయినందువల్ల నూ రాయ్‌ (పతి పొాదించిన అనుబంధ సిద్ధాంతాన్ని ఆమోదించవఎసిన అవసరం రెండవ కాంగెసుకు యేర్చడిందన్ని మాట! ఇవి స్టాలిన్‌ మాటలు: ముజఫర్‌కీ ఒకనాటి కులపతి అయిన స్టాలిన్‌ మాటలు | కాన్హీ పాపం ! రోజుకొఠ చరిత వా9సుకొంటూ పోయినా వాస్తవ చర్మితను పూరర్ణిగా మభ్య పెట్టటం సాధ్యం కాదని ముజఫర్‌ (గ్రహించలేక పోయాడు 1 కమ్యూనిస్టుపార్టీ స్టాపని చర్చిత పేరుతో రాయ్‌ని దూషిస్తూ మూడు పుస్తకాలు వ్రాసినా, వాటిలో రాయ్‌ సప్లి మెంటరీ సిద్ధాంత (పాథాన్యతను ,వ్రస్తుతించలేక పోయాడు. లెనిన్‌ - రాయ్‌అ జాకీయ వలసల సిద్ధాంతాలనూ, వాటి తొర తమ్యాలనూ చర్చించలేని థారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ చరిత) చరిత) అని పించుకోజాలదని గుర్తించలేక పోయాడు. మూడుపుస్తకాలూ ఒకే విషయం మీవ వ్రాసినా అసలు విషయం ఆయనకు అంతుచిక్కలేదుం

రాబర్ట్‌నా క్‌, స్దైనియా యూడిన్‌లు లెనిన్‌ = రాయ్‌ల సిద్ధాంత విభేధా లను గురించి కొంత చర్చ చేశారు. ఆ చర్చ సారాంశం వువహరించుకొంటి, ఆ సిద్ధాంతాల వ్యక్యాసాల్లోని పాంముఖ్యత కొంత అవగత నువుతుంది.*2

జగల్చిరగి జులై లో పెట్రోగాండులో పొొరంభమైై మాస్కోలో కొనసాగిన కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ రెండవ కౌంగెసులో లెనిన్‌కీ, ప్రముఖ భారతీయ విన్లవ్‌ కారుడు ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌కీ మధ్య ఒక పథానమైన చర్చ జరిగింది...-

“*వఐస రాజ్యాల్లో పరాధిన రాజ్యాల్లో = విన్లవాన్ని పోంత్సహించ టానికి కమ్యూనిస్టులు అనుసరించ వలసిన రాజకీయ వ్యూహాలను గురించి మొదట వలసల శమీషన్తూ తరువాత కాంగొసు సమావేశమూ బహు ముఖంగా చర్చించినై. తతృళితంగా రాయ్‌ (వతిపొదించిన సప్లి మెంటరీ సిద్ధాంతం దృష్ట్యా కొంత మార్పుకు లోనైన లెనిన్‌ సిద్ధాంతం ఆమోదించ బడింది. “పై నుంచి విష్ణవంి అన్న అతివివాదాస్పదమైన అభిపాంయం లెనిన్‌ సిద్ధాంతం చిత్తుపితిలో 11 వ అంశంలో యిలా వుంది;

రిక బీం. ఎన్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం

“కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ వలస రాజ్యాల్లోని, వెనుకబడ్డ దేశాల్లోని బూర్జువా ప్రజాస్వామ్యంతో తాత్కాలిక మైతి౦లో [వవేశించాలి. ఏమైనా అది దానితో కలిసి పోరాదు. శై శవావస్థలో వున్నివ్పటిక్సీ అడి [శామి తోద్యమ న్వతం[త లక్షణాన్ని నిలుపుకోవాలి *25

“తుది ముసాయిదాలో మొదటి వాక్యం ఇలా మార్చబడింది

“కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేనషల్‌ వలస రాజ్యాల్లోని, వెనుకబడిన దేశాల్లోని బూర్జువా ప్రజాస్వామ్యంతో తాత్కాలిక సంబంధాలు, మైతులు నెలకొల్చుకోటానికి సిద్ధంగా వుండాలి ౫24

లెనిస్‌ వాదంలో కొన్ని అంశాలను రాయ్‌ సవాల్‌ చేశాడు:

“రోజు, రోజుకూ యెడ యొడంగా జరిగిపోయే. రెండు భిస్నమైన వుద్యమాలు పరతంత దేశాల్లో కనిపిస్తున్నాయి. ఒకటి __ బూర్జువా విధానం [కింద రాజకీయ స్వాతంత్ర్యం కార్యకమంగాకల బూర్జువా (జొ స్వామ్య జాతీయోద్యమం, రెండు _ అన్ని రకాల దోపిళ్ల నుంచి విముక్తి కోరుతున్న అమాయక పేద కర్షక కార్మిక పోరాటంి25

“రాయ్‌ సిద్ధాంతం (ప్రకారం విదేశీ పెట్టుబడిదారీ విధానాన్ని పడ గొట్టటానికి బూర్జువా జాతీయ విప్లవ శ కుల సహకారం లాభదాయక మేకాని దాని ప్రారంభ దశలో యెంతో మెలకువతో మ్యాతమే (ఆ సహ కారాన్ని పొందాలి. అన్నిటి కంటె ముఖ్యం కమ్యూనిస్టుఫార్టీలను నిర్మించడం. అవి రైతు కూలీలను సమీకరించి *|కిందిసుంచి విన్లవం” అనే దానికి దారి చూపి సోవియట్‌ రిపల్లికుల స్థావనకు చారి తీసాయి,

“పైగా రాయ్‌ అభ్మిపాయంలో యూరపులోని విష్ణ వోద్యమం పూర్తిగా ఆసియాలోని విప్లవం నడకమీద ఆధారపడి వుంటుంది. వలసల నుంచి లభించిన అదనపు లాథాలే అధునిక పెట్టుబడిదారీ వీధానానికి మూలాభారం, *విసైరమయిన మార్కెట్లనూ, దోపిడి చేయడం కోసం వలసల్లో విసృతమయిన విదేశాన్నీ తమ అదుపులో - పెట్టకోకుండా యూళరపులోని పెట్టుబడిదారీ శక్తులు కొద్దికాలం కూడా మనలేవుఃో

“రాయ్‌ సిద్ధాంతంలో ని కొన్ని భాగాలకు లెనిస్‌ తీవమైన అన్తేవణ తెలిపొడు. (పతినిధులకు తన అమభవాన్ని వుదహరిస్తూ, రష్యన్‌ బొల్లి

ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ ఖాధత కమ్యూనిజం లిక్‌ విక్కులు “జారిజం”కీ వ్యతిరేకంగా విమోచనోద్యమాలను బఅవరిచిన విషయాన్ని పితినిధులకు జ్ఞాపకం చేశాడు. అలాగే భారత కమ్యూనిస్టులు శూడా బూర్జువా విమోచన్యోమాలతో లీనం కాకుండనే వాటిని బలపరచా అన్నాడు, అయితే రాయ్‌ చాల దూరం పోయాడు == పశ్చిమ రాజ్యాల్లోని విప్లవ శక్తుల భవిష్య త్తంతా ఆసియాలోని ప్రజా విష్ణ వోద్యమాల బలం మీద ఆధారపడి వుంటుదంన్నాడు.”2?

యూరపులోని పెట్టుబడిదాకీ విధానం వళసలనుంచే తన బలాన్ని పుంజు కొంటున్నది వలసల్లో కొల్ల గొట్టిని అదనపు లాభాలను తన (శామికు లకు పంచడం ద్వారా స్వదేశంలో విప్ణవం జరగకుండా అరికట్టగలుగు తున్నది, అందువల్ల ముందుగా వలస రాజ్యాల విముక్తి సాధిస్తే గాని యూరపులోని పె ఫ్థువిడిదా ఠీ విధానం వతనం సాధ్యం కాదని రాయ్‌ నొక్కి చెప్పాడు-ి

కమ్యూనిస్టులు వలసల్లోని మధ్య తరగతి జాతీయవాదులతో కలసి (శామిక జనాన్ని సమీకరించి చైతన్య వంతులను చేయాఎనీ, అమల్లోవున్న విష్ణ వోద్యమాలలోకి చొచ్చుకొనిపోయి నాయక త్వాన్ని చేపట్టాలని కమ్యూనిస్టు, ఇంటర్నేషనల్‌ వుద్దేశించింది. వివ్లనం *పై నుంచి = “కి9ంది నుంచి అనే యొత్తుగడల మధ్య సమతూకంగా యిమిడి వుండాలన్నది.

రెండవ కాంగెసులో తీర్మానించబడిన ఈ రెండు (లెనిన్‌ రాయ్‌ సిద్ధాంతాల వేళ్లమీదనే నేటిదాక (ప్రపంచ కమ్యూనిస్టు వుద్యమం పెరుగుతూ వచ్చింది. చైనాలో జరిగిన విప్లవ-పితి విప్ల వాంకు ఈ సిద్ధాంతాలే భాష్యం చెప్పగలవు. స్టాలిన్‌ మితవాదిగా వుండి అతిహాదం వంకతో (ట్రాటస్కీని ఫొర్టీనుంచీ, దేశంనుంచీ బహిష్మరించటానికీ, అతివాదిగా వుండి మితవాదం మిషతో బుఖారిన్‌ (ప్రభృతులను కాల్చించి చ ౦పించటాని కీ మూలం వీటిలోనే వుంది.

నేటి రష్యా _ చైనా తగాదాలూ, భొరతదేశంలోని (ప్రపంచంలోని) కమ్యూనిస్సుల్లో అతివాద _ మితవాద, ఉగవాద - అత్యు.గ్రవాద శాఖలూ, ఆన్నీయీ సిద్ధాంతం పిలకలే,

808 ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ = భారత కమ్యూనిజం

“జాడీ యోద్యమాలను కమ్యూనిస్టు లక్ష్యాలకు యెలా వినియోగించు కోవాలి ? అనే సమస్య మీద కమింటరన్‌ మొదటి రోజుల్లో తగాదావచ్చి, దీర్ధకాలంగా నడిచింది. ఆ తగాదా (పస్తుత స్వరూపమే నేటి రష్యా_వైనా తగాదా, భారతదేశంవంటి వెనుకబడ్డ పా9ంతాల్లోని కాంగ్రెసువంటి జాతీయ వాద (ప్రభుత్వాలపట్ల కమ్యూనిస్టులు అవలంబించవలసిన సర్లైన వైఖరి యేమిటి? అనే సనుస్యకు పరిష్కారాన్ని కనుగోవడంలో సోవియట్‌ యూనియన్తూ చైనా రిపబ్లి కూ జా రెండూ వుత్తర దక్షిణ ధృవాలై నై, దీన్ని భారత కమ్యూనిస్టులు గుర్తించారు. “భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీలో రివిజనిజం - పిడివాదంి అన్న అతివాద కమ్యూనిస్టు ఇ. ఎం. ఎస్‌ నంబ్యూదిపాద్‌ వ్యతాన్ని విమర్శిస్తూ, మితవాద కమ్యూనిస్టు సిద్ధాంతిక ర్త డాక్టర్‌ గంగాధిర ఎం. అధికారి జాతీయ బూర్జువాల పాతను గురించి అంతర్జాతీయ కమ్యూనిస్టు వువ్యమంలో జరిగిన చర్చల చర్వితను పునః పరిశీలించ వలసిన అవసరం యేర్పడింది ఆయన 1828 కమింటరస్‌ కా్యగెనుతో పొొరంభించి భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ అతివాద మివవాద శాఖల మధ్య వచ్చిన ఈనాటి తగాదా వేళ్లు మన దేశంలో జాతీయ బూర్జు వాల పాాతమీద, మన జాతీయ (వజాస్వామ్యు వివ్లవ దశల్లో వారి ప్యాత మీద "” చిరకాలంగా వుంటూవచ్చిన తగాదాలోనే వున్నాయ౦టూ వాదిస్తాడుం”&9

అంటే ఈ తగాదా లెనిస్స్‌ రాయ్‌౨తోనే ఆగిపోలేదు.

తర్వాత వైనా విన్హవంలో రాయ్‌ _ బరోడినుల మధ్య, వైనా కమ్యూ నిస్టు నాయకుల మధ్య తలెత్తింది.

రష్యా ఆంతరంగిక అధికార రాజకీయాలలో పని చేసింది.

తొలిరోజులనాటి కమ్యూనిస్టు నాయకులంతా అంతర్థానం కావడానికి తోడ్పడింది. -

రష్యాలో రష్యాకు, చైనాలో చైనాకు తలనొప్పి పుజ్టించింది.

రష్యా చైనాలకు తగాదా పెట్టింది.

(వ్రవంచ కమ్యూనిస్టు వుద్యమాన్ని ముక్కలు ముక్కులు చేసింది.

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం లి?

అన్ని దేశాలకూ కలిపి ఒకే కమ్యూనిస్టుపార్టీకి బదులు, ఒకే దేశంలో అనేక కమ్యూనిస్టుపార్టీలకు బీజాలు వేసింది. మార్కు అంచనాలకుభిన్నంగా కమ్యూనిష్టు రాజ్యాలు వరస్పరం తలవడడానిక్కి (పచ్ళన్న యుద్ధాలకే కాక పత్యక్ష యుద్ధాలకు కూడా దిగడానికీ హేతువైంది.

రాయ్‌ మ్యాతమే (కమ్యూనిజంతోపొటు) తన వామవక్ష వాదాన్ని వదలుకొన్నాడుగాని, ఈ నా టి (వవంచంలోని వామపక్ష కమ్యూన్నిఘు శాఖలన్నీ -- చైనా ఇండియా, వియత్నాంతోసవి __ రాయ్‌ వలసల సిద్ధాంతాన్ని తూ. చా. తప్పకుండా అనుసరిస్తున్నాయి. 1928 లో ఆరవ కాం[గెనులో ఒంటెక్తు విభానాన్ని తీర్మానించిన స్టాలిన్‌ 1805 లో యేడవ కాం_గెసులో సమైక్య సంఘటనా విధానాన్ని తీర్మానించాడు. ఆ రెండు తీర్మాాాల్లోని విధానాలు ఉత్తర దక్షిణ ధృవాలు. 1828 _- 88 మధ్య ఎనిమిది సంవత్సరాల్లో కమింటరన్‌ విధాన ౦ వుయ్యాల వూగినట్లు వూగింది. స్వతంత) దేశాల్లోని, వలస దేశాల్లోని కమ్యూనిస్టులంతా ఆ వూపుంతో పాటీ వూగసొగారు.

ఐతే 1820 తరువాతి సంవత్సరాల్లో బెర్లిన్‌, పారిస్‌, జూరిచ్‌, జెనీవా ఛగరాఐను తన కార్యాలయ కేర్యదాలుగా యేర్పాటు చేసుకొని రాయ్‌ తన విప్లవ సిద్ధాంతానికి మెరుగులు దిద్దాడు, 1022 లో “సంధికాలంలో భారత దేశం. (10612 1 14093401) అనే (గంధంలో తన వాదాన్ని అనేక ఆధారాలకో ధృవ పరిచాడు. ఆ (గంధాన్ని ఇంగ్లీషు, జర్మన్‌, రష్యస్‌ భాషల్లో కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ పచురించింది. లెనిన్‌, జినోవీప్‌ (వభృళు అంతా _పచురణకు ముందే ఆ గంంధాన్ని నిశితంగా వరిశీలించారు. అది రాయ్‌కి విశ్వ విభ్యాతిని చేకూర్చడమే కాక, ఆయన భాొవాల్లోని విశేషా ర్థాలను కమింటరన్‌ ప్రముఖులందరూ. నిదానంగా పరిశీలించడానికి అవకాశం కల్పించింది.

బటిష్‌ వభుత్వ వీధానాల్లోని మార్పు భారతీయ బూర్జువా వర్గాలో మార్పు తీసుకొని వచ్చింది. అందువల్ల భారత బూర్జువాల మీద రాయ్‌ అపనమ్మకం ధృవపడింది.

ఉఊత్పాదిత వస్తువులను థారత మార్కెట్లకు సప్లయి చేయలేక పోవడం వల్ల, భారత దేశాన్ని పారిశ్రామికంగా వెనుకవుంచే తన సాం్యవ

రి ఎం ఎస్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం దాయిక విధానాన్ని బ్రిటన్‌ మార్చుకొన్నది. భారతీయ బూర్జువాలను నిమ్మకంలోకి తీసుకొని భారతీయ పెట్టుబడి స్వేచ్ళగా అభివృద్ధి చెంద టానికి తోడు పడింది]

19168 లో (బిటిష్‌ ప్రభుత్వం భారత దేశంలో పరి శమలఅను వృద్ధి చేసే వుద్దేశంతో భారత పారిశాామిక కమీషస్‌ని యేర్పాటు చేసేదాక పోయింది. తతృలితంగా యుద్ధానంతరం భారత పెట్టుబడిదారీ వర్షం మంచి ఆర్థిక స్థోమత పుంజుకొన్నది. వారి రాజకీయ అవసరాలను కాదన టానికి పభుత్వాగికి వీలులేక పోయింది. మాంబేగూ -_ ఛెమ్స్‌ఫర్ట్‌ సంస్క రణలతో ఈ అవసరాలు చాల వరకు తీర్చబడివై. “బ్రిటిష్‌ సామ్రాజ్య వాదం తన విధానంలో యింత విశేషమైన మార్చు చూపించిందంటే, విప్లవోద్యమాన్ని చీళ్బ్చడమే అందులోని లక్ష్యం _- బిటిష్‌ పాలన కి్రింవ కూడా బూర్జువా వర్షం తన ఆశలు ఎధ వేర్చుకోవచ్చునని చూపడమే అందులోని వుద్దేశం 38 అంటాడు రాయ్‌.

దీన్నిబట్టి బూర్జువా వర్గం శాశ్వతంగా బిటిష్‌వారి వైపు తిరిగిన్సట్లు కాదు. బిటిష్‌ పిభుత్వం రాయికీలు యిచ్చేకొలది భారతీయ బూర్జువా వర్గం ఆశలు పెరుగుతాయి. దోసిడిచేసే గుత్తాధికారాన్ని విదేశీయు-ళీ * పాటు తాముకూడౌా కోచే సమయం వచ్చేవరకు సామాజ్యవాద పెట్టుబడితో రాజీపడటం అవసరమని వారికి తెలుసు. ఐతే ప్రజల సహాయం లేనిదే బి?టిష్‌ సామాజ్యాన్ని వడగొట్టలేమని కూడా వారికి తెలుసు.3 అందువ ల్లి బలంకోసం జనాన్ని మోస౦చేసి, జాతీయ కాంగొసుకూ _ జనానికీ ముడివేస్తారు. తమ సంగతి తామే యెరుగని జనం కొంత కాఐమే అనుసరిస్తారుకాని శాశ్వతంగా బూర్జువా రా_కీయోద్యమం వెనుక దానికి ఆసరాగా వుండరు.3*

“బూర్జువా వర్గమూ, పిజలూ సంయుక్తంగా బిటిష్‌ వరిపొలనని వడగొడతారు. ఐతే ఈ సంయు క్తచర్య యొప్పుడు జరుగుతుంది ? అనేది వ)శ్న. ఈ రెండు విప్లవ శక్తుల మధ్య యెంత గొప్ప అథాతం వుందో అర్థం చేసుకోటానికి ప్రజల పరిస్థితిని వివరంగా పరిశీలించాలి. అప్పుడీ సమస్య కేలికగా పరిష్కార మవుతుంది”35 అంటాడు రాయ్‌ లెనిన్‌కు దగ్గరగావచ్చి.

ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ భారత కమ్యూనిజం రఫి

కాల గమనంలో ప్రజలు బూర్జువా నాయకత్వాన్ని వదలుకోక తప్పుదు ఆధిక్యత లో వున్న సామ్రాజ్య వాడంతో రాజీ వడటం వళ్ల బూర్జువా జాతీయవాదం అంతమవుతుంది. నర్గ పోరాటం పేరుతో చైతన్య వంతంగా నిర్మించబడిన కార్మిక - కర్షక రాజకీయ వుద్యమమే ఖథారత దేశాన్ని విముక్తి చేయవలసి వుంటుంది. అందువల్ల తిరిగి *వై నుంచి విఫ్రవంొ య కి౦ందినుంచి విస్ణవం” అనే వ్యూహాలమధ్య సమతూకం చూడటమే సమస్య.

అసలు తగాదా అంతా యిక్కడే. ఈ రెండు వ్యూహాలనూ ఒశేసారి అనుసరించమని స్టాలిన్‌ ఆదేశాలు పంపటం వల్ల నే అది ఆచరణ సాధ్యంకాక 1927 లో చైనా విప్లవం పరాజయం పొందింది *కల్లింటరన్‌ విధానాన్ని రూపొందించటంలో గరిష్ట - కనిష్ట కార్య కమాఎకు యివ్వవలసిని తూకం మీద వచ్చిన అభ్మిపాయ ఖేదాన్నే జాతీయ వలసల సమస్య మీవ లెనిస్‌- గాయ్‌ల మధ్య జరిగిన వాగ్వివాదం ఉతిబింబిస్తున్నది” *”

భారత దేశంలో యిష్పుడు జాతీయవాద (బూర్జువా పార్ల మెంటరీ పిజాస్వామ్య పభుత్వం వుంది. రెంటికి పైగా కమ్యూనిస్టు పార్టీలున్నాయిః రష్యా, చైనాలు వీటిలో దేనిపట్ల యే వైఖరిని అవలంబిస్తున్నాయి ? యే వైఖ5ని అవలంబించాలి : పాకిస్థాన్‌లో జాతీయవాద మతవాద నిరంకుశ నియంతృత్వ పిభుత్వమున్నది. కమ్యూనిస్టుపార్టీలీదుం రష్యా, చైనాలు ఇండియా, పాకిస్థాని వట్ల యే రకమైన విదేశాంగ వైఖరిని అవలంబి స్తున్నాయి? ఏ వైఖరిని అవలంబించాలి" రష్యా, చైనా, యుగో ప్లేవియా మొదలైన దేశాల కమ్యూనిస్టు ప్రభుత్వాలు ఒకదానివట్ల మరొ కటి యే విఛానాస్న అవలంబిస్తున్నది ః ఏ విధానాన్ని అవలంబించాలి? - ఇలా పిశ్నించుకొంటూ పోతే యేది. కమ్యూనిజమో, యేది కమ్యూనిస్టు పార్టీయో మనకు సమాధాన౦ రాదు. ఎవరు కమ్యూనిస్టులో మనం గుర్తువట్టలేము.

మొత్తంమీద ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ మూడవ ఇంటర్నేనషల్‌ రెండవ కాంగ్రెసులో అపూర్వమైన పాతినిధ్యం వహించాడు. అంతకుపూర్వం మొడటి. (వర్కర్స్‌ ఇంటర్నేషనల్‌ (1884 - 74లో కానీ, రెండవ (సోషలిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ (1880 - 1914) లో కానీ, ఆ తర్వాత 1818లో

100 ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం స్థాపించబడ్డ మూడవ (కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ వధమ సమావేశంలో కానీ పార్మిశామికంగా అభివృద్ధిచెందిన యూరపియన్‌ దేశాల్లోని వలస్తల విముక్తిని గురించీ, అక్కడి శ్రామిక విప్ణవాలను గురించీ వివిధ సమా వేశాల్లో ఆలోచించి, పరిశీలించి చర్చించి, తీర్మానాలు చేశా రికాని పా?చ్యంలోవున్న సువిశాలమైన -_ వ్యావసాయిక ప్రధానమైన వలస దేశాలను గురించి యేనాడూ తలచుకొన్న పాపాన పోలేదు. మూడవ ఇంటర్నేషనల్‌ (కమింటరస్‌) రెండవ కాంగ్రెసులో వలసల మీద లెనిన్‌ పి౭ిపాదించిన సిద్ధాంతాల్లోకూడా తూర్చు దేశాల్లోని వలసల ప్రసక్తి (వము ఖంగా తీసుకొని రాలేదు, రాయ్‌ సప్లి మెంటరీ సిద్ధాంతమే ప్రాచ్య వలసలకు ఒక ప్రత్యేకత, గణనీయత, ప్రాముఖ్యత, పొథాన్యత సృష్టించింది, రాయ్‌ సప్లి మెంటరి సిద్ధాంతం కోసం అనుబంధం €ి చూడంది.

రాయ్‌ సిద్ధాంతం (ప్రకారం పొ్రొచ్య వలసలు బానిసత్వం నుంచి విముక్తి కానిదే యూరపియన్‌ సామాజ్యవాద దేశాల్లో కార్మిక విన్లవం, కమ్యూనిజం అన్న (పన_క్రే రావడానికి వీలులేదు. “తతృలితంగా ఐదవ కాంగ్రెసులో కమ్యూనిస్టుల [(స్రవంచ వ్యూహంలో పాొొచ్య దేశాల పాతను ప్రస్తుతించటం జరిగింది. యూరపులోని విప్లవం ప్పూర్తిగా జాతీయ సామాజ్యవాద వ్యతి రేకోద్యమాల ఫలితాలమీద ఆధారపడి వుందన్నారు.... అందువల్ల ఐదవ కాంగ్రెసు యిలా తీర్మానించింది ; గతంలో కమింటగన్‌ శ్రద్ధ అంతా పశ్చిమ దేశాలమీద కేందిికరించబడింది. భవిష్యత్తులో తూర్పు దేశాల్లోని కృషిమీద యింతకు ముందటికంటె యెక్కువ ,శద్ధ చూపటం అవసరం” ఈ వై ఖరి కారణంగా అనంతరం. కమింటరన్‌ ప్రాచ్య వలసల్లో విన్లవాన్ని పో౦త్సహించడంలో తన కృషినంతా కేంది9కరించింది.

1922లో 4*వకాం గసులోకూడా రాయ్‌ తన వాదాన్ని కొన సాగించాడు, లెనిస్‌ చురుకుగా పాల్గొన్న చివరి సమావేశం యిదే, (18%4జనవరి £1 న లెనిస్‌ మరణించాడు) వెనుకబడ్డ దేశాల్లోనే జాతీయ విప్ణవోద్యమాలు బూర్జువా నాయకత్వం [కింద విజయం పొందజాలవనీ, కార్మిక కర్షకులను కలిపి పాత్రినిధ్యం వహించే రాజకీయపార్టి నాయకత్వం కింద మాతిమే అంతిమ విజయం సాధ్యమనీ రాయ్‌ వాదించాడు. కమింటరస్‌ నాన్లవ మహానభ ఆమోదించిన సిద్ధాంతం రాయ్‌ వాదాన్ని

ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 101 బలపరిచింది. వలనల్లోని బలమైన వర్గాలు సామాజ్యవాదం మీద పోఠాభానికి సిద్ధంగాలేవనీ, ఆ పోరాటం విష్పవ వ్రజోద్యమంగా మారిపోతుందని వారి భయమనీ నాల్గవ కాంగ్రెసు తీర్మానించిన సిద్ధాంతంలో గుర్తించ బడింది, కానీ యెత్తుగడల పేరుతో చైనా దానికి భిన్నంగా (ప్రవర్తించింది.

1924 లో ఫ్‌ వ మహాసభలో రాయ్‌ భారతీయ పెట్టుబడిదారీ విధానం వేగంగా పెరగటమూ, జాతీయ బూర్జువాలు స్మామాజ్యాన్ని సమర్థించడమూ వుచహరిస్తూ, “వప్రిజల అసంతృప్తికి నిజమైన కారణం ఆర్థిక సంఒంధాల్లో వున్నది కానీ జాతీయ భావంలో లేదనీ అందువల్ల పెట్టుబడి దారులూ, భూస్వాములూ చేస్తున్న దోపిడిమీద వారు తిరగబడకారుగాని జాతీయ దోపిడిమిద తిరగబడరన్సీ అందరికంటె మిన్నగా భారతీయ బూర్జువాలకు తెలుసుూ”*ి అన్నాడు

1928 వచ్చేటప్పటికి భారత దేశంలో సామాజ్యవాదంతో రాజీ వడటంవల్ల బూర్జువా జాతీయవాదం అంతరించిందంటూ వాకాడు రాయ్‌* చట్టబద్ధ స్వభావంకల బూర్జువాలక్కూ విప్లవ స్వభావంకల పెటిబూర్జువాలకూ మధ్య యింతకు ముందు వారధిగా పనిచేసిన స్వరాజ్యపార్టి చీలిపోయింది. చీలిక అంటే ఆ వారధిని కూల్చడమే. బిటిష్‌ సామ్రాజ్య వాదానికీ, భారతీయ బూర్జువాలకూ. రాజీ జరగటానికి వున్న ఒక్క అభ్యంతరమూ తొలగి పోయినన్లే . బిటిష్‌ పారిశ్రామిక విధానం ద్వారా భారరీయ పెట్టు బడిదారీ విధానం పెరగ జొచ్చింది+.ే

ఐతే భారత దేశంలో విప్లవోద్యమం వర్ధిల్లటం యెలా? *పై నుంచి విన్హవం = [కిందినుంచి విప్లవం” అనే రెండింటి మధ్య సమన్వయం కుదర్చటం యెలా? __ కార్మిక - కర్షక పార్టీని స్థాపించటం, అందులో అంతర్గతంగా కమ్యూనిస్టుపార్టీ? వృద్ధిపరుస్తూ విష్ణ వోద్యమ నాయకత్వాన్ని చేపట్టటం అ= ఇదే రాయ్‌ చూ పెట్టిన మార్గం,

ఈ విధానాన్ని ఒంటెత్తు (5601210120) విధానంగా పదే పదే పేర్కొంటాడు జి. ఎం. అధికారి. దీన్నే ఒంటెత్తు విధానమంటే, 1828 లో ఆరవ కాం్యగెసులో కమింటరస్‌ చేసిన తీర్మానాన్ని యే విధానమనాలి ? కమింటరన్‌ (1928) ఒంటెత్తు విధానాన్ని అనుసరించేకదా జర్మన్‌ కమ్యూ

102 ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం నిస్టులు సోషల్‌ డె మొకాాట్లతో సహకరించక, ఫాసిస్టు హిట్లరుకు అధికారాన్ని కట్ట బెట్టింది + ఆ ఒంటెత్తు దుందుడుకు విధానాన్ని అవలంబించేకదా భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ () అనాడు పిజోద్యమాలకూ, ప్రజలక్హూ ప్రజా పాప్టిలకూ దూరమై అపితిష్ట పాలైంది? ఆ విధానాన్ని అనుసరించేకదా నాటి పార్టీ అధికారి... జ. యం అధికారి కొన్పూరు ఎ. ఐ, టియు సి, సమావేశంలో పంచడానికి నిందా పూర్వకమైన 25000 కరపత్రాలు అచ్చు వేయించింది? ఆ విధా కర్తలు రష్యా వారైనా, దాన్ని అందరికంటె మీన్నిగా, విధేయతతో అనుసరించి ఆచరణలో పెట్టిన “ఈ” అధికారి ప్రభృతులు భారత కమూ్యూూనిస్టులేకదా? అంతర్జాతీయ స్థాయినుంచే రాయ్‌ ఆ దుందుడుకు విధానానికి వ్యతి రేకంకదా?

అయితే కమ్యూనిస్టులు సందర్భ శుద్ధి లేకండా యితరులను దూషించటానికి కొన్ని పడికట్టు పదాలు అప్పగించు కొంటారు. అలాంటి వాటిలో ఈ ఒందెత్తు విధానంి అనేది ఒకటి. నిజానికి రాయ్‌ విధానాన్ని ఒంటెత్తు విధానిమనే దానికందె అజ్ఞానం మరొకటి వుండబోదు. దేశీయ ఫాసిజాన్ని పుట్టకముందే శంకించిని రాయ్‌ జాతీయ పోరాటంలో పెట్టుబడి దారులతో మైత్రి వద్దన్నాడు. జాతీయ స్వాతం్యత్య పోరాటం వగ్గనలేదుః పెట్టుబడిదారుల నాయకత్వర్మకింద సాధించబడే జాతీయ స్వాతం_శ్యం పెట్టుబడిదారుల చేతుల్లోకి పోతుంది కాబట్టీ, ఆ నాయకత్వాన్ని చేపట్టటానికి అనువుగా కమ్యూనిస్టు పార్టిని నిర్మాణం చేయాలన్నాడు ఈమాటలు 1820 నాటివి. అప్పటికి భారతదేశంలో కమ్యూనిస్టుపార్టీ పుట్టలేదు. జాతీ యోద్యమం పురిటిదశలోనే వున్నది, తర్వాత 27 సంవత్సరాలకు స్వరాజ్యం వచ్చింది. ఈ మధ్యకాలంలో కమ్యూనిస్టుపార్టి చరిత బారుకీ నిర్మాణ దశలోనే వున్నది. రష్యా విదేశాంగ నీ౭కి పావులుగా వుపయోగ వడడమే లక్ష్యంగా కల భారత కమ్యూనిస్టులు రష్యా ఆదేశాల పికారం బారుకీ పల్టీలు కొడుతూనే వచ్చారు తప్ప, పటిష్ట వంతమయిన కమ్యూనిస్టు నాయకత్వాన్ని జాతీయ స్వాతర్యత్య పోరాబాని కివ్వలేకపోయారు, పార్టిని నిర్మాణం చేసుకోలేక పోయారు. అందుకే ఈ దేశంలో ఏనాడూ కమ్యూన్నికులు జాతీయ నాయకత్వానికి పవుత్యాన్నూయ నాయకత్వాన్ని యివ్వలేక పోయారు. అందుకు కారణం వారికి వాస్తవికత స్వరూపం అర్థం కాకపోవమే తరువాతి రోజుల్లో రాయ్‌ని అనుసరించక పోవడం,

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 108 ఆలస్యంగా వచ్చిన రష్యా ఆదేశాల పికారం చిందులు తొక్కుతూ కూర్చోవడం వారి పరిస్థితి అయింది. కాగా తమ అసమర్థతకు రాయ్‌ని దూషించే వారసత్వపు జబ్బు యింకా భారతకమ్యూనిస్టు వర్షా లన్నిటినీ యింకా వవలకనే రాయ్‌ని సెన్టీరియన్‌గా భావించడం జరుగుతున్నది, వాళ్లు వాడే మూటల అర్ధం వారికే తెలియదు, అసలు మార్క్సిజం తత్వ శాస్త్రంలోనే పార్టిజాస్‌, సెన్టేరియస్‌ (02గ186టమ జరీ 5606211211) పద్ధతికి షంబంధించిందనే విషయాన్ని వారు మరిచారు.

రాయ్‌ స్వీనగాధల్లో తన సిద్ధాంతాలను లెనిన్‌ సిద్ధాంతాలకు సవరణలు (౮0560076 శగులురణలుటి) గా పేర్కొంటాడు. లెనినంతటి వాడికి తాను సవరణలు పితిపాదించానని రాయ్‌ అంటాడా అని అధికారి యెంతో గింజుకొన్నాడు * కానీ లెనిన్‌ తని సిద్ధాంతానికి సవరణలు సంతోషంతో ఆమోదించిన విషయమూ, తన సా ౦త౦ అసం. ర్భానికి అసమ్మగంగా వున్నదని (గహించి, రాయ్‌ని (వత్యేక సిద్ధాంతం తయారు చేయమని కోరిన విషయమూ మనం చూచాం.

నిజానికి విమర్శనా లృష్టితో చూస్తే లెనిన్‌ _- రాయ్‌ల సిద్ధాంతాలు రెండూ రెండు వేర్వేరు సిద్ధాంతాలనీ, రాయ్‌ సిద్ధాంతంలోని కొన్ని అంశాలు అంతకు ముందు లెనిన్‌ వూహలోకైనా రాలేదనీ, అందువల్ల నే ఒకే సమస్య మీద రెండు సిద్ధాంతాలను కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ ఆమోదించ వలసిన అవసరం యేర్చ్పడిందనీ బోధిపడుతుంది.

అయితే *లెనిస్‌ సిద్ధాంతానికి సవరణ) అనేమాట అధికారికి గొంతు వట్టుకొన్నది, ఏ సమావేశంలోప్తై నా, యెలాంటి సిద్ధాంతమయిన్నా, అది యెొంతటివాడు (పవేళ పెట్టినా, చర్చల అనంతరం అది మార్చులకు, కూర్చులకు, చేర్చులకు లోనుగావటం సహజమే, ఐనప్పుడు లెనిస్‌ సవరించ బడ్డాడ : అధికారి చిన్నబుచ్చు కోనక్కరలేదు. రాయ్‌ సవరించాడేకాని, స్టాలిస్‌వలె ధిక్కరించలేదు. అయితే “లెనిన్‌ తప్పు చేయడు” అనే మూఢ నమ్మకంలో వున్న “అధికారి జాతులస్వయంన్నిర్రయాధికారాన్ని గురించిన లెనిన్‌ విధానాన్ని రాయ్‌ వ్యతి రేకించినందు కాయన ఠలబిరుసు తనంి (200206) పిదర్శించినట్లు నోరు పారవేసుకొన్నాడు!. ఈ నాడు

104 ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం స్వతంత జాతీయ రాజ్యాలకు రాజ్యాలనే అమాంతం కఒళించివేస్తున్ని రష్యా కోపుకాసే కమ్యూనిస్టు శాఖలో వున్న అధికారి, అనాడు చూపరుల కన్నీళ్లుతుడవడానికి ప్రవేశ పెట్టిన జాతులస్వయంన్నిధయాధికార విధానాన్ని రష్యా యెన్నడూ ఆచరణలో పెట్టలేదనే విషయం విస్మరించాడు

వలస పొలితుడైన ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ బెంగాల్‌ టెరరిస్టు వుద్యమ కార్యకర్తగా, (పతినిధిగా, ఆయుధాన్వేషణలో _పాచ్య దేశాల్లో తిరు గాడుతూ, అచటి వలసల్లోని పరిస్థితులను అవగాహన చేసుకొంట్రూ, అ మెరీకా మీదుగా మెక్సికోచేరి, ఆదేశ విప్లవ రాజకీయ కార్యక0మాల్లో చురుకుగా పొల్గొంటూ, లాటిస్‌ అమెరికా వలసల ముక్షిక్రై ప్రణాళికలు తయారుచేస్తూ వలసల స్థితి గతులమీద విశేషమైన పరిజ్ఞానాన్ని ఆర్జించి వుండటం వల్ల నే రాజకీయ ఆర్థిక, సామాజిక్క పారిశ్రామిక రంగాల్లో వెనుకబడ్డ వలస దేశాల విముక్తికోసం విశిష్టమైన సిద్ధాంతాలు పితిపొదించ గలిగాడు ఆ కారణం వల్ల నే కాను పాల్గొన్న తొలి కమింటరన్‌ సమావేశంలోనే అతి పిధానుడుగా భావించ బడ్డాడు. అ సమావేశంలో చర్శితను సృష్టించిన వాడు రష్యనేతర కమ్యూనిస్టుల్లో రాయ్‌ ఒక్కడే!

అండా టా

4 ౧౧4౮8 2౧24 రీం్ర7:78 ౧ ౧920, 7౦ 6 ల శ ౪45 07264 067 7౫ 42 07 48 26460684 తట గిన కం 1040 226 0౧౧ ౮07౯౯42030 ౧౫ ౧౯ ౨౮౧౮6 ౧/ రీలగక్రి 6 గలగలల? ౧౯4 00717421౩4 లె4/గ లా రిల తం 12 ౦ శబ/00, నం గండ 206040 20042764 6 6647 జగ46గా0గ64/గ 8 2౯ “072౫14౯౧ ౮గణ

అజా శ్మీ 02115421

తిల గ గం 2౮ ౨౫78౯6. 7౫ 2రాశిిలాల 24 920

0620567 ౪46% ౪6 420గ64 ౧౧6/6 తా ప్ర24లకిశకి్‌ ఆకిఆతకకం క్ష

క్‌ తాష్కెంట్‌ భారతం ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ మాస్కో" బయలుదేరే టప్పుడు తిరిగి మెక్సికో బేరాలనే వుద్దేళశంతో బయలుదేరలేదు రష్యాలో స్థావరం యేర్చ్పరచుకొని, భారత సరిహద్దు రాష్ట్రాల ద్వారా భారతదేశంలోకి విష్ణ వాన్ని యెగుమ8ి చేయాలనే సంకల్పంతో బయలుదేరాడు, దానికి రష్యన్‌ క మ్యూనిస్టు విభు త్వం అన్ని విధాలుగాను తోడ్పడగలదని ఆయన సహజంగానే ఆశించాడు కమింటరస్‌ రెండవ కాంగ్రెసు ముగిసింది. అందులో విజయవంత మైన రాయ్‌ పొత) కమింటరస్‌ నాయకులకు సంతృప్టి యిచ్చింది* ఆసియాలో కమ్యూనిజం వ్యాప్టికి రాయ్‌ వ్య క్రిత్వ౦ వుపయోగ పడుతుందని వారు ఆశించారు. అందువల్ల రాయ్‌ వ్యక్తిత్వం శేం్యదంగా మధ్య ఆసియాలో క మ్యూూ ని స్టు కార్యకలాపాలు సాగించాలని వారు నిర్ణయించుకొన్నారు. అందు నిమి త్తమై కాష్కెంటు కేంద్రంగా “భంటర్నేషనల్‌ మధ్య అసియా శాఖను” స్థాపించాలనే నిర్ణయం జరిగింది. ఈ శాఖద్వారా తూర్పు ఆసియా రా జ్యాలకు కమ్యూనిజాన్ని యెగుమతి చేయటం కేలికని రాయ్‌ అభిపా9యం. ఇందులోని సభ్యులు ఎం. ఎన్‌. రాయ్స్‌ సఫరాప్‌, సొకోల్నికాప్‌.

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం 107

ఈ సభ్యుల్లో చివరి యిద్దరూ స్టాలిన్‌ హయాంలో విస్హవ దేవత ర_క్త దాహానికి బలయినారు. టాాటస్కీ వతనంతో సొకోల్నికాప్‌ అంతర్జాన మైనాడు. 1987 యేరివేతల్లో సఫరాప్‌ అద్భృశ్యమైనాడు, రష్యానుంచి జర్మనీ చేరిన తర్వాత తిరిగి రష్యాలో అడుగు పెట్టనందువల్ల బి)తికి బమయటపడ్డవాడు వీరిలో రాయ్‌ ఒక్కడే.

సఫరాప్స్‌ సొకోల్నికాప్‌ తాష్కెంటు చేరుకొన్న తర్వాత విప్లవ పోరాటానికి అవసరమైన సామాగగిని తీసుకొని రాయ్‌ బయలుదేరాడు. పిస్తోళ్లు, రైఫిళ్లు, మరతుపాకులు, చేతిబొంబులు, తదితర ఆయుధ సొమ్మగి, మందుగుండు సామ్మగ్రి యుద్ధభూమికి అవసరమైన యితర సరంజామా రేడి యో యంగతాలు, విచారసాధనాలు £/ వాగన్లలో నింపుకొని రెండు రెడ్‌ ఆర్మీ దళాలను రక్షణగా యేర్చరచుకొని ఒక రైలు బండిలో రాయ్‌ తాష్కెంటు చేరాడు

రెండవ రైలుబండి రెండువా గ్‌ న్స బంగారమూ ధనమూ, పది వాగన్లు వూడగొ ట్టి న విమాన విడిభాగాలూ విమాన దళానికి అవసరమైన సాధినాలూ, వ్లైమాని కోద్యోగులూ, సైనిక శిక్షణ కేంద్రానికి అవసరమైన వుద్యోగులతో రాయ్‌ నై లును అనుసరించింది

సరిగ్గా యిదే సమయానికి భారతదేశంలో ఖిలాఫత్‌ వుద్యమం పా9ంరంభమైంది. 1820 ఏపిల్‌ 18న ఢిల్లీలో ఫీలాఫత్‌ మహాసభ జరిగిందిః ఆఫ్‌గనిస్థాన్‌ అమీర్‌ అమానుల్లా వంపిన ఫర్మానా ఆ సభలో చదవటం జరిగింది. అందులో హి।జత్‌ (దేశ బహిష్కరణ) వుద్యమంపట్ల అమానుల్లా సాను భూ త తెలియజేసాడు. తమ దేశం వచ్చే ముహజిర్హకు అన్ని విధాలుగా సహాయ సహకారాలు అందివ్వగలనని హామీ యిచ్చాడు. అందుమీదట పేద రై తులు, చిన్న దుకాణదారులు, యితర ముస్లిం ముహజిర్లు తండోప తండాలుగా ఆఫ్‌గనిస్టాన్‌ బయలుదేరారు, విమతస్థు లయిన బ్రిటిష్‌వారి పాలనవల్న భారతదేశం అపవ్శితమై పోయిందనీ, అందువల్ల బిటిష్‌ ఆధిపత్యంనుంచి విముక్తి చెందించే వరకు యీ దేశపు గడ్డ తొక్కరాదనీ, అంతదాక దీన్ని బహిష్మ్కరించాలనీ యీ ముహజిర్ష (౧౫/౪8 దిక్షు. వీరేకాక భారతదేశంలో జరుగుతున్న అహింసాయుత సహాయ నిరాకరణోద్యమ కార్యక౦9మం నచ్చని రాజకీయ మేధావి వర్గం కూడా వీరిళో బయలుదేరింది.

108 ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం

ఈ శాందిశీకుల స౦ ఖ్య ను అమీర్‌ వూహించలేక సోవడంవల్ల ముందు యేర్పాట్లు చేయలేదు, చేసిన యేర్చాట్లు చాలలేదు, ఐనా మొదటి మూడురోజులు ముస్తిం ముహజిర్లకు అమీర్‌ వుద్యోగులూ, హి౦దూ ముహజిర్లకు కాబూలు హిందువులూ తిండి వసతి యేర్పాటు చేశారు, బస చేసే వసతి లేక చివరకు ముహజిర్లు మసీదుల్లో తలదాచుకోవలసి వచ్చింది. నాల్గవ రోజునుంచి కాందిశీకులే స్వయంగా తిండి యేర్చాట్లు చూచుకోవలసి వచ్చింది.

ముహజిర్లు అశించినీ సొఠర్యాలు అఫ్‌గనిస్థాన్‌లో లభించలేదు. వారిలో రాజకీయంగా వచైతన్యవంతులైై న మేధావి వర్గానికి సైనిక శిక్షణ యిప్పీంచటానికీ, వుద్యోగాలు కల్పించటానికీ అమీర్‌ సిద్ధవడ్డాడు. కానీ వారి మోజంతా కెమాల్‌ పాషా యేలుబడ్మికింద వున్న టర్కీమీద వుందిం

టర్కీ చేరాలంటే సోవియట్‌ భూభాగాన్ని దాటాలి. ముహజిర్లు రష్యా భూభాగంలో పివేశించచానికి అమీర్‌ అంగీకరించలేదు. వారంతా కొంత విద్యావంతు లై నందువల్ల ఒకటికి రెండు మూడుసార్లు అమీరుకు విజ్ఞప్తలు పంపుకొని 1820 జుల్టై లో సుమారు 80 మంది ముహజిర్లు అమూ దరియా నది దాటి రష్యన్‌ నగరమైన టెర్మిజ్‌ చేరారు. (6 అక్కడి రష్యప్‌ కమాండరు వారిని భారత విప్ణ వకారులుగా గుర్పించాడుం వారికి నుంచి తిండి దుస్తులు, వసతి అభించి నై. విస్హవా నంతరం జరిగిన మార్చులను పరిశీలించడానికి రష్యా లోపలి భూభాగంలోకి పొమ్మని రష్యస్‌ కమాండరు వారిని కోరాడు. కానీ వారిలో యెక్కువమంది అనటోలియా చేరి, టర్కీ ప్రభుత్వం కోసం పోరాడి, దానికి అండదండగా నిలవాలనే వుద్దేశంలో వున్నారు. అందువల్ల ప్టీమరు వచ్చిందాక ఆగకుండ వడవల మీదనే అ$80) మ౦ది అమూదరియా చాటుతూ వుండగా, విన్లవ వ్యతిరేక టర్కులు పడవలను తమవైపు పెలిచారు, వారుకూడా ముస్లి ములే కదా అని మురిసిపోయి ఘుహాజిర్లు వాఢి దగ్గరకే చేరారు. కానీ చిక్కుల్లో వడ్డారు.

టర్కులు ముహజిర్లను నిర్బంధించారు. చిత్రహింసలకు గురిచేశారు, వళవుల్లాగా తోలారు, కొట్టారు, జేబులు దోచారు, కొందరిని

ఎం ఎన్‌, రాయ్‌ - భొౌరత కమ్యూనిజం 10) చంపారు. ఇంతలో రష్యన్‌ స్థావరమైన కిర్కివద్ద బొంబుల మోత వినిపించింది. టర్కులు భయపడి పారిపోయారు. మువాజిర్లు తప్పించుకొని కిర్కి చేరేటవటికి చచ్చినవారు చావగా నికరం 680మంది తేలారు. (ఉఊస్మానీ వికారం యీ సంఖ్య $7) అక్కడనుంచి రవ్యనులే వారిని ఆదరించి బొఖారా మీదుగా కాష్కెంటు చేర్చారు. కొష్మెంటు చేరటానికి యిష్టంలేని వారిని బొఖారానుంచి బొకూ మీదుగా ఆనటోలియా పొమ్మ న్నారు. అందులో సగంమంది తాష్కెంటు చేరగా మిగతా సగం మంది రష్యన్లు చేసిన యేర్చాట్సతో అనటోలియా బయలు దేరారు, తొమ్మెంటు చేరిన యీ మురాకు నాయకుడు మహమ్మద్‌ అక్బర్‌ ఖాన్‌. ఈ మురాలోని వారే షొకత్‌ ఉస్మ్నానీ, మసూద్‌ ఆలీషా రఫీక్‌ అహమ్మద్‌ (వభితులు,

పీరినుంచి జబాల్‌-ఊస్‌-సరాజ్‌లో చీలి మహమ్మద్‌ అక్బర్‌జాన్‌ నాయకత్వం [కింద (వయాణం చేసిన ముఠా వీరికంబె ముందుగానే రష్యా చేరుకొన్నది. ఆ మురాలో అబ్బుర్‌ రాట్‌ పెషావరి, హబీబ్‌ అహమ్మద్‌ నసీమ్‌ (వభృతులున్నారు.

అక్బర్‌ జాస్‌ సోదరుడొకరు బొఖారా లోని ఆఫ్‌గన్‌ దౌత్యకార్యా లయంలో వుద్యోగంలో వుండటంవల్ల యీ ముఠా తేలికగా బొఖారా చేగు కొన్నది. నసీమ్‌తో తగాదా కారణంగా అతన్ని అకర్‌భాన్‌ తన సోదరుని సహాయంతో ఖై దులో పెట్టించాడు. కానీ ఎమ్‌. ఎస్‌. రాయ్‌ జోక్యం చేసుకొని నసీమ్‌ని విడుదల చేయించాడుం

అక్బర్‌ ఖాన్‌ మురా తాష్కెంట్‌లో దిగేప్పటికి అబ్దుర్‌ రాజ్‌ (వభృతు లంతా వారికి స్వాగతం పలికి “ఇండియా హౌస్‌” కు చేర్చారు. విప్లవ కార్య(కమాలతో తాష్కెంటులోనే వున్న ఎమ్‌. ఎన్‌. రాయ్‌ ముహజిర్లను కలుసుకొని ముచ్చటించాడు. రాయ్‌తో పొటు ఎవిలిస్‌ రాయ్‌, అవనీ ముఖర్జీ దంవతులు కూడా వున్నారు.

భారతదేశంలో కమ్యూనిస్టు వుద్యమ వ్యాప్తికి తోడ్పడగలరనే వుద్దేశంతో రాయ్‌ ముహజిర్లతో వివరంగా చర్చించాడు, వారిలో బిటిష్‌ వ్యతిరేక భావాలు యెంత బలంగా వున్నవో, ఇస్తాం మత విశ్వాసంకూడా అంత బలంగా వున్నది. అందువల్ల రాయ్‌ బోధించే కమ్యూనిస్టు విస్హవ

10 ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం భావాలు, వర్గ సంబంధాలు వారికి అగమ్యగోచరంగా వుండిపోయిన, భౌతికవాదంతో కూడుకొన్న ఆ రాజకీయ బోధలు వారి నేమంతగా ఆకర్షించలేదు అందువల్ల రాయ్‌ తాష్కెంటులోనే ఇండియన్‌ మిలిటరీ స్కూలు స్థాపించాడు. రష్యానుంచి కాను తోడ్కొని వచ్చిన సైనిక నిపుణులచేత ముహజిర్హకు సైనిక శిక్షణ యిప్పించాడు. తుపాకులు వుపయోగించటం, విమానాలు నడపడం, కఠ వాతు చేయడంతోపాటు రాజకీయ శిక్షణకూడా ముహజిర్లకు లభించింది. దానితో మొత్తంమీద వారికి మనస్థయిర్యం చిక్కింది. అది అవకాశంగా తీసుకొని రాయ్‌ వారిలో విష్ణవ భావాలు నూరిపోసి, విన్ల వోదేకాన్ని రెచ్చగొట్టాడు. వారి బ్రిటిష్‌ వ్యతిరేక భావాలకు కొత్త మలుపు యిచ్చాడు.

*బ్గండియా నుంచి [బిటిష్‌ వారిని తరిమివేయడంతోనే ఇండియాలో విప్ణవం జరిగినట్లు కాదు, విదేశీ దోపిడీదారులను తొలగించి, వారి స్థానంలో స్వదేశీ దోపిఢీదారులను ప్రవేశ పెట్టడంతోనే విప్లవం నెరవేరి నట్లు కాదు. విన్లవ ఫలితాలు మూమూలు ప్రజల అనుభవంలోకి వచ్చేటట్లు చేసినవ్వుడే విప్లవం జరిగినట్లూ, సఫలమైనట్లూ అవుతుంది. అంటే అది కమ్యూనిస్టు విష్లవమే. విప్లవ ఫలితంగా కమ్యూనిజం రాకపోతే, అది విన్హవమే కాదు” అంటూ బోధించాడు.

ఇలాంటి వుద్చోధలతో ముహజిర్లలో విద్యావంతులై న వారిని రాయ్‌ ఆకర్షించాడు కొందరు వాస్తవంగా పూరర్తిగానే కమ్యూనిజం వైపు మొగ్గారు. మరి కొందరు విశ్వాసం లేకపోయి నప్పటికీ, అవకాశవాద చృష్టితో కమ్యూనిస్టులుగా నటి౦ చారు. మొత్తంమీద తాష్కైెంటు బృందం _ ముహజిర్లు, ముహజిరేతరులు __ తాష్కెంటులోనే భారత కమ్యూనిస్టు పార్టిని నిర్మాణ౦ చేయాలనే నిర్ణయానికి వచ్చారు. ఆ నిర్ణయం ప్రకారం 1820 అక్టోబరు 17న ఠాష్కెంటులో భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ స్థాపన జరిగింది. అందులోని సభ్యులు యేడుగురు ౩

శ, ఎం.ఎస్‌, రాయ్‌ 2. _ఎవిలీస్మ్‌ చెంట్‌రాయ్‌

ఓ _అవనీనాధ ముఖర్జి 4. రోజా ఫిటింగోఫ్‌

ఏ. మహమ్మదాలీ (సిపాస్సీ 6. మహమ్మద్‌ సఫీక్‌ సిద్దికీ

౧౯ ఎంపి. బీ.టిం ఆచార్యా

ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ _ భారత కమ్యూనిజం 111 పార్టి కార్యదర్శిగా మహమ్మద్‌ సఫీక్‌ సిద్దికి ని యెన్నుకొన్నారు. పార్టిలో చేరదల చు కొన్నివారు మూడు నెలలు పొబేషన్‌ కాలంగా గడపొలనీ అదే సమావేశంలో తీర్మానించారు. ఐతే ఇందులోని తమాషా యేమంటే, పార్టి స్థాపక సభ్యుల్లో ఒక్క ముహజిర్‌కూడా లేడు; ఎజూఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ 1813 లోనే దూర్శపాచ్యమంతా తి 58 గి కొత ప్రపంచం గుండా రష్యా చేరిన భారత విష్ణ వకారుడుం ఎ-ఎవిలీస్‌దౌంట్‌ అమెరికన్‌ వనిత__రాయ్‌ భార్య. _-అవనీ ముఖర్జీ ఇండోనీషియా నుంచి హాలెండు మీదుగా రష్యా చేరిన భారత విప్లవకారుడు ఎజరోజాఫిటింగోఫ్‌ రష్యన్‌ వనిత__అవనీ భార్య+ --మహమ్మదాలీ, మహమ్మద్‌ సఫీక్‌సిద్దిక్కీ ఎం, పి. బి, టి. ఆచార్య అంతకుముందు చాల సంవత్సరాలనాడు భారతదేశాన్ని వదలీ, మధ్య పా్రొచ్యంలోని దేశాల్లో తిరుగుతూ మనుగడ సాగిస్తున్నవా రే --సిద్దికీ వరిశీలకుడుగా, ఆచార్య ఓటువక్కు లేని పృలినిధిగా కమింటరన్‌ రెండవ కొం్యగెసుకు హాజరయినవారే. ఐతే రాయతిపొటు వారు తాష్కెంటుకు అప్పుడే యెందుకు చేరలేదో తెలియదు, కానీ, ఆచార్య మాత౦90 అబ్బుర్‌రాబ్‌ మురాతో తాష్కెంటులో ప౦త్యక్ష మైనాడుం భారత (తాష్కెంటు కమ్యూని స్టుపా గ్జీ 1920 డిశంబరు ]ష సమావేశంలో (1 అబ్దుల్‌ క్వదీర్‌ సహాయ్‌ (2) మసూద్‌ అలీషా కాజీ (ఇ) అక్బర్‌ షా (సలీమ్‌ అను పా ర్టీలో కేండిడేట్‌ సభ్యులుగా చేర్చుకొన్నారు. మరొక విచిత౦) "మేమంటే __ ముహజి ర్లనబడే యా ముగ్గురిలో మొదటీ యిద్దరూ బి?టిష్‌ విభుత్వ సి. ఐ. డి, లు, ఈ డిశంబరు సమావేశంలోనే రాయ్‌, సఫీక, ఆచార్యలను కార్య నిర్వాహక వర్గంగా యెన్నుకొన్నారు. తర్వాత కొద్ది రోజుల్లో._అంటే బహుశ 1821 మార్చి ఏపిల్‌ పొొంతాల్లో _- యీ కమ్యూనిస్టుపార్టి

118 ఏం. ఎస్‌. రాయ్‌ * భారత కమ్యూనిజం శమింటరసన్‌కు అనుబంధం చేయబడింది. అదే నేటి భారత కమ్యూనిస్ను పార్టికి బవీజపాొంయ మైంది.

ఐతే యీ సంఘటనలమీద వ్యాఖ్యానిస్తూ ప్రవాస భారత కమ్యూనిన్దు పార్టీ స్థావనలో రాయ్‌కి అధికార పిపాస వున్నదంటాడు ముజఫర్‌; “మొదట విదేశాల్లో భారత కమ్యూనిస్ట పార్టిని స్థాపించడం తనకు యిష్టం లేదనీ, కానీ, తనకు తప్పలేదనీ అంటాడు ఎం, ఎస్‌. రాయ్‌. రాయ్‌ అబద్దం చెపుతున్నాడని నా వుద్దేశం కాదుకాని, ప్రవాస కమ్యూనిస్టు పార్టీ నిర్మాణం తన నాయకత్వానికి నహాయకారి కాదా రాయ్‌కి నాయకత్వ తృష్ట వున్నదని అందరికీ తెలుసు, పైగా ఆయన కమ్యూనిస్టు పార్టీ నిర్మించ బూనటం తాష్కెంటులోనే ప్రధమం కాదు. 1919 లో, మాస్కో చేరకముందే, మెక్సికోలో ఒక చిన్న పార్టీని స్థాపించాడు, కమింటరన్‌ రెండవ కాం్యగెసులో పాతి ని ధ్య 0౦ వహించటానికి అదే ఆయనకు సహాయం చేసింది

వాస్తవం పరిశిలి స్తే ముహజిర్లుకాన్మి వివాస భారత కమ్యూనిస్టు పొర్టి కాని రష్యాలో రాయ్‌కి ప్రత్యేకంగా కల్పించిన స్థానం యేమీలేదని కేలుకుంది, రాయ్‌తోసాటు రెండవ కార్యగెసుకు హాజరయిన అవనీముఖర్జీ, తిరుమల ఆచార్య = అనంతరం శృిశ్కీక్‌ కాం[గెసులకు హాజరయిన భారతీయులు యే కమ్యూనిస్టు పార్టీకి పా98ినిధ్యం వహించారు ? చర్చల్లో వారి మౌనానికి కారణా లేమిటి! రాయ్‌ ఒక్కడే వితిభొ వంతుడుగా యెందుకు గుర్తించ బడ్డాడు ? ఎ=రకాన్సీ ముజఫరుకు తన చారిత్రక పరిజ్ఞానాన్ని గురించి భ9మలున్నాయిః అందువల్ల నే జర్రాయ్‌ వ్యక్తిగత హోదాలో కమింటరస్‌కు పాొ౭ినిధ్యయ వహించా ననటం నటన అబద్ధం” అంటూ, "వేర్వేరు దేశాల కమ్యూనిస్టు పార్టీల వితినిధులుగొ తప్ప, కమ్యూనిస్టు యింటర్నేషనల్లో అధికార పదవులను అలంకరించలేరు ... అప్పటికి లెనిన్‌ బ౭ికి వుంటే ఆయనకూడా అలాగే యెన్నుకో బడవలసి వచ్చేదిొ* అంటూ నిజ పాండితీ ప్రజ్ఞ అంతా వెలగబెడతాడు, కానీ, 1924 లో ఐదవ కాంగ్రోను క్లా రాజెట్కిన్‌నుు బేలా కుస్‌ను వ్యక్తిగత హోదాలోనే కమింటరన్‌ కార్యనిర్వాహక వర్ష సభ్యులుగా యెన్నుకొన్నదనే విషయం! ముజఫర్‌ కమ్యూనిస్టు పొండిత్య వరిజ్ఞానంలోకి రాలేదు

ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ = భారత కమ్యూనిజం [113 అయినా ఆయనలో అహంకారానికి కొదవలేదు, ఆ నిషయాన్ని అలా వుంచుదాం. (పవాస భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ స్థాపనకు పూర్వమే రాయ్‌ కమింటరన్‌శాఖ అయిన సెం్టటల్‌ ఆసియా బ్యూరోలో సభ్యుడు, దూర (ప్రాచ్యంలోను, మధ్య_పొచ్యంలోను, విప్లవ వ్యాప్తి కోనం నిర్మించబడిన యీ బ్యూరోకు రాయ్‌ పొొతినిధ్యం వివాన పార్టీ స్థావన వల్ల వచ్చిందికాదు, అప్పటికి దాని స్థాపనకు వుద్దేశంకానీ, అవకాశంకానీ లేదు. అనాటి ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌కి రష్యాలో వున్న స్థానాన్ని గురించి షికక్‌ ఉస్మానీ తన స్వీయ చరిత్రలో యిలా అన్నాడు;

ర్టి2 ల్రో మేము అక్కడకు చేరినప్పుడు తాష్కైంటులో ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ సర్వాధికారి. కమింటరన్‌ తాలూకు టర్క్మ్‌బ్యూరో మాతమే కాక, భారత [పొవిజనల్‌ రివొల్యూషనరీకమిటీ కూడా గాయ్‌ అధీనంలో వుండేది. దాదాపు మాజీ ముహజిర్షంతా ఒకరి తర్వాత ఒకరు ఈ పొవిజనల్‌ రివొల్యూషనరీ కమిటీలో చేరినప్పటికీ, వారిలో ఏ ఒక్కరూ ఈ విషయాన్ని గురించి యేమీ వ్రాయలేదు”!

ప్రవాస భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ నామ మాత్రమే టర్ముబ్యూరో కార్యదర్శిగానే రాయ్‌ దాని స్థావనను గురించి టర్కీస్థాన్‌ కమ్యూనిస్టు పార్టికి తెలియజేశాడు పివాసంలోనే ఆది దాని వ్యక్తిత్వాన్ని కోల్పోయింది. అనంతరం దశాబ్దం తర్వాత కూడా భారతదేశంలో కమ్య్యూ నిస్టుపార్టీ అఎతరించలేదు.? అంకేకాక ప్రవాస భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ స్థాపక. సభ్యులెవ్వరూ తర్వాత దీర్చకాలంగా ఆ భావాలు విచారం చెయలేదు.! భారతదేశంలోని (కాన్చూరు) కమ్యూనిస్టుపార్టీ స్థావనలో వారికి యెటువంటి వ)త్యక్ష జోక్యంకూడా లేదు. కొందరు ముహజిర్లు మాతం దేశంలో ప్రవేశించిన తొలిరోజుల్లో పొాధమికోత్సావహంతో విప్లవ కార్యక్రమాల్లో పాల్గొనటానికి [సపయత్నించారుం

తాష్కైెంటులో భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ స్థావనను గురించి టర్కీస్థాన్‌ కమ్యూనిస్టుపార్టీ సెంటిల్‌ కమిటికి పంపిన సమాచారం క్రింద 15)

114 ఎం చిన్‌ రాయ్‌ భారత కమూశైళజం త శేమిత సుకటర్‌గారప్టన్‌ భొషలో ఎం ఎన్‌ రాయ్‌ సంతళిమున్నదో కాబష్టీ పార్టీ స్థాపనల్లో చొరజ్‌ చూపీతిది వీర ఎన్‌ రాయ్‌ అంటాడు దేకేంవర్స కం ర్లకి క క ॥ లన్‌ ల్లాస్టికల్స్‌ తాశ్కాలిశ,లానత ప్వ్తియత్యం యేర్చాట్సుడేస్క్టి రమ్యా. ఎరిఘిత్యం నుంచి అర్జిక్క స్రహా యం న్లోయందటంకోపం ముఫాజిర్షను- తన పార్టీగో చ్‌ వృల౦దిగో కవర్‌ గాట్‌ "క్షోరాడని, అంకర్థాకి నృ, , స్థావం (ప్తాంధటానిక్సి గ్లాన్తు. సడ ఎన్‌ డాయ్‌ కద్య్యూఖిసుపార్టీని స్టాష్షించ దలివాళ వ, అవిధ్రరర్నా వారిద్దరి మధ్య రష్యాలో అధీపిత్యలే కోనీ తగాదా వచ్శిందని అంటాడ్న రఫీక్‌ అహమ్మద్‌ 0

రఫిక్‌ అహమ్మయోమూఓలనూ "ఆర్రారర స్పేసుకొనా “"కో్యయక్షతు విపాసతో లాయే భారత కముోస్టుపార్టిం సప బోడి కూడా వంటి టోరకి ముజఫరు చేసిన కుతర్శార మీ అ్యొళఠ యేలళో అంటోడు

“డు బర్టోబర్టులే కాష్మెయిలొల్తారత డ్‌ పోయ పొర్టీన్ని స్థాన చాలనే ప్రతిపాదన కమ్యూనిస్టు ఇంటన్నేషనీలొ.వపంచాాభి,2 ఖీశ దదోనో అధికార వితినిధి - ఈస్టరన్‌ బ్యూరో సభ్యుడు అయిన ఎం. ఎస్‌ రాయ్‌ నౌంచిగాఖిాలేదు? ఆ వతి షాడళ సకక్కిడున్న. తడారి అడ్‌ రాల్‌ మెదలైన యితర్య (భారతీ యు నిప్తైవ దక్రారుల్లనుంచీ, చెవు వర లో ఖో మనిరా-కకించు వచ్వొరది.

కో రన్వాత రై చద్యన) ౧. శశిప ముజ్ర ్‌ "అహన్నుదుల ప్రాజ్టుటైన్లు వర్ధిశ్రీల్తిఘ్ట్రా అధిక్షారిల్యయులా కం్చద్దాడ్యుద్రి తంత “చంర్నా ఫశ. కడా తి దరూ గానా అ ఎ తా తా

టను కార్య (టం సుమతికలరతంల కటకిపల్‌

త్తు ప్టున్టుది కాలేమై. ట్రయ్హ షెన్ప్‌స్ట విషయా ్ట వనమీ 2ద్‌ యంచీ నికో కోరణరే మాట్ల కంచు కలా విక్‌ ముకక కాప నీ మీ భక టర్కీస్థాన్‌లోని యితర పాగ్పోతాళ్లో సా "కన్విటైల్తు గూటి బహి సుంట న కు ము. లారి, చేకూర్చుకొన్నాడు ఏ ఐతే పార్టీ స్థావని విషయం 'ఓకసారివల్చి" టరీశ్హ పస్‌ కమ్యూనిస్టుపార్టీ అనుమతి కోరినవ్పుడు, కమింటరన్‌కు చెందిన టర్కీస్టోన్‌

ఎం. ఎన్‌. వాయ్‌ - భారత కమక్యానిజం కీఫ్‌ బ్యూరోలో బాధ్యతాయుత మైనంఅ.ది కా 6 గా వ్విషథ్ర్రాన్నంతా దాయ్‌ చూచుకొన్నాడు”1%

అదే విషయం మీద షొకర్‌ ఉస్మాలీ శన అచిచుగ్షితు స్వీయ చరితంలో యిలా అంటాడు;

“*కమూ్యనిస్టుపార్డీని స్థాపించి. దాని ద్యారా భారత ధేశాన్ని గురించిన పని నిర్వహించ వలసిందిగా తిరుమల ఎఅచార్య ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ని అడిగాడు. రాయ్‌ అంగీకరించాడు, కానీ మౌలానా రాబ్‌ను అందులో 'చేర్చుకోబానికి వీలులేదని షరతు. పెట్టాడు.”14

రాయ్‌ రష్మా చేరకముకిద్తు కోన్న్‌ సంవత్సళాల క6తమే జాతీయ విస్త వ ధోరణిలో మధ్య ప్రోచ్యంలోసొయూరపులో. దిమ్మర్దుతూ, రెండవ (హోవలిస్ట్ర) ఇంటర్నేషనిల్‌ సమావేశ వివరాలతో పరిచయ్లాలుకల. భారత విస్తవ సంఘ కార్యకర్తలు __ ఆచార్య, అబ్టుర్‌ రావ్‌ హఫ్ళోతులు (ప్రధమ (వవంచ యృద్ధంలో జర్మనీ,ఓటమి తక్వాత.రష్మూబేరి మార్గాంచరంగా విదేశీ ద్రువ్య సహార్మ సంషర్షి నిమిత్తం. కమ్యూనిస్టుఫార్జీని,. స్థాష్షించాళతే భావాన్ని వెలిబుచ్చటం.. అస్యభప్రమేమీఖాదు, వార్తు _కమ్యూగిిస్టులు కాకున్నా, కమ్యూనిస్థులుకాని దత్తావంటి విస్తవ నాయకులవలె విదేశ పిత్తాన్ని పోందటోనికి ఈ మార్గాన్నా మోచుకోవనడం ఆశ్వ ర్యకర మేమీకాదు.

ఆలోవన్వా సరళి ముజఫరుకు నచ్చలేమం-- అసలు విషయళ అృయనక్తు వాయ్‌ చాళినాంత 'ధనరె వంపలేదన్ను ద్వేషం” _-ముజఫరుక్తు వ్రనిచాతాం యెక్కువన్న; విషంపేం జగద్విదొతం. న్యాదస్థానాల్తో న్యాయాధి వతులే ఆ విషయాన్ని, వసిగబ్దారని ఉ:మంవ అంగీకరించాడు. . ఆయనకూ కావలసినప్పుడు కావలసినంత ధనం అడిగే హక్ష్ము తనకున్నదనీ, కాన్సీ శాయ్‌ పయవలేడనీ అంటాడు:

“నేను లోవల ఒకటి అశుకొనీ' పైకి మరొకటి చెప్పేపాన్టీకోదు. అందు వరి నాకు గట్టిగా డబ్బు అడిగే. హక్కున్నది ముజఫర్‌ అపహమ్మదు డును. గురించి చాల కక్కుర్తిగా పొొధేయ'* పడుకుంబాడని శొర్వదు

116 ఎం. ఏన్‌, రాయ్‌ _- భారత శమ్యూనిజం రంటారు. ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ మీద సెషన్స్‌ కోర్టు తీర్పులో అటువంటి వాదు కూడా నామీద వుంది.”15

డబ్బు విషయంలో ముజఫరు అభిమాన వడడనికూడా దీన్నిబట్టి అర్ధనువుతుంది.

(బిటిష్‌ కమ్యూనిస్టు ఛార్లైన్‌ అప్షే కమింటరన్‌ శవ కాం[గెనుకు వితినిధులను తోడ్కాని వెళ్ళడానికి భారత దేశానికి వచ్చాడు, ఇక్కడున్న నాలుగు రోజుల్లో అష్షే డాంగేను కలుసుకొని కమింటరస్‌ కాంగైసుకు రమ్మన్కీ యితర వ)తినిధులనుకూడా తోడ్కొని రమ్మనీ వయాణ ఖర్చుల కి90ద వంద పొండ్ల నోట్లు 8 యిచ్చి వెళ్లాడట! డాంగే రష్యా వెళ్లక పోగా ఆ డబ్బు (రు 12000/-) జేబులో వేసుకొన్నాడటః1% ముజఫరుకు డాంగే వద్దనుంచి మాత్రమేకాక, సరాసరి రాయ్‌ వద్దనుంచికూడా కమింటరన్‌ కాం్యగెసుకు రమ్మని ఆహ్వానం వచ్చిందటః ఐతే ఆ ఆహ్వానాన్ని గౌరవించక పోటానికి ముజఫర్‌ కారణాఅ దొంతర చూపించాడు;

కయూరపులో కమ్యూనిజాన్ని దేవులాడుకొంటూ వెళ్ల టానికి డొంగేకు వలె నాశేమీ అభ్యంతరంలేదు. నన్ను రాయ్‌ నిజంగా యూరపు ఆహ్వానిహ్తు న్నష్పటిక్సీ దారి ఖర్చులకు నాకేమీ డబ్బు వంవలేదు”]37 ఆ

ఐనా ముజఫర్‌ వియాణ సన్నాహాలు మానుళోలేదు. గజ్జి పట్టుకొన్న వారిని ఓడమీద వియాణం చేయనీయరు కాబట్ట, తనకు వట్టిన గజ్జి నయం చేయించుకోటానికి యెంత త్వరవడ్డా చాలకాలం పట్టిందట. ఆ తర్వాత యూరపు ప్రయాణం గురించి జథరాలీతి ముచ్చటిస్తుంటే, *ేపిచ్చికుక్క కరిచిందట., దానికి షిల్లాంగ్‌లో వైద్యం చేయించుకోటానికి యింకా చాల కాలం పట్టిందట. తిరిగి వచ్చిన వారం రోజుల్లో అరెస్టయినాడట,18

అఆ రోజుల్లో ముజఫర్‌ రాయ్‌కి వాాసిన లేఖల్లో డబ్బు విసకక్తి లేనిది ఒక్కటికూడా వుండి వుండదంటేి అతిశయో కక్రికాదు. అందుకే *డబ్బు కోసం ఆయనకు (రాయ్‌క్రి నేను వడేపదే వాశాను” అంటాడు.]3%

రాయ్‌ వంపిన డబ్బు చేరిన సందర్భాలున్నాయి. పోలీనులు అడ్డం కొట్టగా అందకుండా పోయిన నందర్భాలున్నాయి. మధ్యవర్తుల చేతుల్లో

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 117 హరించుకపోయిన సందర్భాలున్నాయి. దారితప్పిన సందర్భాలున్నాయి. కానీ ముజఫర్‌ విప్లవ నిజాయితీకి డబ్బే పిధానం. అది అతని చేతికి అందడమే ప్రధానం. అందనప్పుడంతా రాయ్‌ని తిట్టుకొనేవాదేమో 1

1బిటిమ్‌ ప్రభుత్వం రాయ్‌ చర్యలను అతి జాగ్రత్తతో పరిశీలి స్తున్నది. తాష్కెంటు సైనిక శిక్షణ కేంద్రంలో. భారతీయ ముహజిర్లు రాజకీయశిక్షణతోపొటు సైనికళిక్షణకూడా పొందుతున్నారన్న వార్తవిన్న రాతి) వైస్రాయి. లార్డ్‌ కర్ణస్‌కు నిదివట్ట లేదటః నిజానికి రష్యన్లకూ యీ శిక్షణ కేందానికీ వృత్యక్ష సంబంధమేమీలేదు. అలావుంటి. బిటిష్‌ వారితో వ్యాపార లావా దేవీల్లో చిక్కులు వస్తాయని రష్యన్ల భయం, కాని రష్యస్‌ విభుత్వ సానుభూతి లేనిదే వారి భూభాగంలో భారతీయ సైనిక శిక్షణ కేంద్రం యెలా వని చేయగలుగుతుంది? అందువల్ల ఆ శిక్షణ 'కేర్మదం బిటిష్‌ స్మామాజ్యం మీడ దాడికే వుద్దేశించ బడిందనీ, దాన్ని మూసివేయనిదే రష్యాతో వ్యాపొర సంబంధాలు కొనసాగే అవకాశం లేదన్సీ కర్టన్‌ పంపిన లేఖకు సమాధానంగా రష్యనులు సందిగ్ధంలోవడి, అ సైనిక శిక్షణ కేందాన్ని మూసివేయించారు.

అఆ సైనిక శిక్షణ కేంద్రానికి బదులుగా రాజకీయ శిక్షణ కోసం మాస్కోలో 1821 లో ప్రాచ్య కార్మిక విశ్వవిద్యాలయాన్ని స్థాపించారు. దిన్నే స్టాలిన్‌ యూనివర్సిటీ అనికూడా అనేవారు. రాయ్‌ తాష్కెంటు నుంచి మాస్కో పోతూ షీకత్‌ ఊస్మానీ, అబ్దుల్‌ కదీర్‌, అబ్బల్‌ 'షెహారీ విభృతులను తీసుకొనివెళ్లి ఆ ప్రాచ్య విశ్వవిద్యాలయంలో చేర్చాడు. వీరితో సహా మొద్తంమీద 17 మంది ముహజిర్లు ఆ విశ్వ విద్యాలయంలో చేర్చబడినట్లూ, అంతకుపూర్వం వారు తాష్కెంటులో తమ వర్దనే వుండి రాజకీయ సైనిక శిక్షణ పొందినట్లూ, మరొక మూడు నెలల శిక్షణ తర్వాత భారతదేశంలో పటిష్టమైన కమ్యూనిస్టుపార్టీ నిర్మాణం కోసం వారు ప్రయో గించబడ బోతున్నట్లూ, ఎవిలీన్‌ రాయ్‌ పొరిస్‌లోని ఒక వ్యక్తికి వ్రాసిన లేఖలోని భాగాన్ని భారత ప్రభుత్వ కింద ఇంటెలిజెన్స్‌ బ్యూరో డై రెక్టరు కలోనెల్‌ కేయీని తాను సంపుటికరించిన క్రమ్యూూనిజం ఇస్‌ ఇండియా” అన్న గ్రంధంలో వుదహరించాడు.? ఎవిలీస్‌ రాయ్‌ ఆ విద్యాలయంలో

ళీ .ఎ0౪.ఎన్‌. రాయ్‌. భారత _క్రమ్యూన్వజర్థి శిజకీయ ఫాశ్రాలుణబోధించింది.ష ముషాజిర్లే. ఆ పారళాలలోలి,_ష్ట్రద్దమ్ల ఖారతీయ విద్యార్థులు,

ఐతే తొష్కేంటు భారతం అంతటితోనే ముగయళలేదుం

కామ్కెంటులో క్లాన్తి మూస్కోలోకాన్ని శిక్షణ్ఞ పొందుతున్న ముహజిర్ల వివరాలు సి. ఐండి. అ ద్యారా 'బెట్సిష్‌ పోభుత్వం సేకరించింద. 'వారెప్పుడు కిరిగివస్తారా అని హీంచి చూస్తున్నది? సరిహద్దుల్లో భద్రోత-యేర్చాట్లు' చేసి శీష్యానుంచి తీరిగి వచ్చినవారిని వచ్చినట్లు అరెస్టుచేసి, శేనులు జసాయించ్వి 'పిచారణ జరిపీంచి,” కారాగారాల్లో బంధించింథి. ఇవన్నీ * షెషావర్డ్‌ కుట శేసులుగా 'విసిద్ధి చెందినైం

మొదటి పెషావర్‌ కుటికేసు మహమ్మద్‌, అక్సర్‌ మీదుగా (ప్రారం భమైంది. ఈయనే అక్చర్‌థాన్‌ లేక అక్బర్‌ ఖురేషి.

అక్చరూ, ఆయన స్తేవకుడు బవదూరూ తాష్కెంటు” సైనిక పొఠ శాలలో శిక్షణ హోందొరు. ఆ పొఠరశాల మూసివేయగానే ఇండియాక్‌ కరిగి వచ్చారు: బ్రటికహోలీను అధికొకూ పి. బిగానీ. 19822 నవంబరు. 2౬నే సమర్పించిన బెర్లిన్‌ ((వ్మీపిల్‌ 1 నివేదిక వికారం వాగు ఇండియాలో 1981 సెప్టెంబరు £5్‌న అరెస్టయినారు. అక్చరు బొల్షివిక్‌ ఫుభావానికి లోవ్పై బీిటిష్‌ న్మ్మత్రీరేక కుట్రిలో ప్రవేశించి, తాష్మెంటు వెళ్ల కఘ్య్యూనిజానిక్సి మారి, స్తామర్శుండు, కాబూలు కూడా” వెళ్లాడని". నేరారోవపబ,. వమషావగ్‌ సెషన్స్‌ ఇడ్జి జె. ఎచ్‌. ఆర్‌. ఫజర్‌ 1922 మే. 81%న ఇండియన్‌ పేనల్‌ కోడ్స్‌ 1రి-ఎ. సెక్షను క్రింద అక్చరుకు "మూడు స్తంవతృరాలు కరిన్ల శళీక్ష విధించాడు. అక్బరు తండిక్షి హఫీజుల్లాఖాన్‌ను "వదలి, బహదూరుకు ఒక సంవత్సరం కరిన శిక్ష వీధించాడు.22

అక్బరు -కారాగారవాసం చేస్తూనే మరొక కుటీ_కేసులో యిళుక్కొన్నాడు. ఇది. రెండ పేషాషర్‌ కుట శీను,

ఈ కేసులో అక్చరుతో పాటు యింకా యిద్దరు. ముద్దాయీలున్నాడుగ్‌ ఓ_బెల్లూచీ స్థాస్‌కు ఇందిన మహమ్మద్‌ హూసాన్‌ £.. పెషావరుకు ఇెందిన ఘులాం మెహబూబ్‌.

ఏం. ఖీన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం (19 మొదటి "కేసులో శిక్షపడ్డ కొద్దిరోజులకే. 1922 జర లో అక్బరు ఇ దులో నంచి కొన్నీ తేఖల్మూ కొంత్‌ సమాచారమూ 'చెలుపఠివున్న హసోన్‌, మెహబూబులకు పంతొడు. వాళు దాని పొతులను ఖేసీ సోమర్శండు లోని. విన్లవ శేంద్యానికి తీసుకొని పోతూవుండగా. పోలీసుల్‌ చేతుల్లో వడ్తిసోశెస్టయునాడము జిక్పతు వాచౌలున్సుంచి తెచ్చి, సామర్మండ్రు సృతర్భత ఆఅనీకపా్రీోతంలో నెళ్లోల్సిన ఢూ స్లికేటర్‌తో ఆ సమాచారాన్ని ర హాస్యంళా ృచ్చు వేసినా యణవ్య సరిహద్దు రాష్ట్రానికి వంవవఖపి వుంద్శిన్షాన్సీ అరెస్టుత్తో వ్లార్రి పన్నుర్తడ భగ్వు మైదిది. మొడబ అక్ర్రరువ్వు విచ్వారించివ్క ఇడ్జీయ్యే య్వక్రాచేసును.కూడాిచార్యించి తీర్పు చెప్పాడ్ను ద్యాన్లివ్తార్యం ముహమ్మదు ఇకష్టర్తు, శముంతకు,ముఇదట్యిశ్లిక్షతో కఠిపి పది. సర్పవత్భుడాలు కఠిన శిక్షన్తూ, మూడూ వెల్ను యీక్షాంత ..విక్టంధాన్ని అఘభవించాలి. హంసా స్‌ మెహబూబులకిః బ్ర్మైక్వర్యుత్వ్య్రైధు పంవవ్చతాలు కఠినశిక్ష, మూడు. నెలలో యేకాంత నిర్బంధం అనుభవించాలి.33 ఖృజిదవ (ఘావక్‌త(తేసునే మొదటికేసుయరుణంలేతే-జరి గింది డి అాదమో పావక [్రకడుకంంచెందివ నోననిజహ్లైదిన్లు”ంఅనే మత యోోఢులనల (జీహాద్‌ = వవయుస్టవి జతాథి సెషన్స్‌ ఢజ్టీ శేనాసియగ్‌-విచాశించిలైలలిం జ్యన్ట్‌ 7న తీర్పు (ఖ్లెష్పార్తు ఎస్మొదిప్రళ్లే ఉమర్‌ ఇళ్లప్మరు. మారి నంద్భువల్లి అతన్ని" వవలివస్తూ మిగకాతారికి.యాళధం్న శిక్షలు విద్ధిరిచ్థాడు. ఆ అస్బుల్‌ క్వదీర్‌ ఆ 2, సిరాజ్‌ దీస్‌ వ అబ్దుల్‌ సతార్‌ "౯ శ. ఉఊమర్‌దీస్‌ ఉంఫ్‌ షా తులా స్ట్‌, అబ్దుల్‌ రహమాన్‌ & 'ాళ్లే 7, బాలాల్‌ 1220 _- లో పీరంవరూ స్వతంత్ర భూభాగమెని సామ్మండుల వురి బ్రొచీషీ్‌ అధిజరులమీద బోంబులు! వేసీ భయా పెట్దాలనీ బటి చేళ”

120 ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం రనేది వీరి నేరం. దానికి తోడు వారిలో కొందరికి మహమ్మద్‌ అక్బరుళతో సంబంధాలున్నవట, మత మౌధథ్యంతో బ్రిటిష్‌ వ్యతిరేక కార్యకలాపాలు సాగించే యీ ముజహిదిన్లలో అక్బరు బొల్షివిక్‌ భావాలను చొప్పించి వుండవచ్చునట.2*

ఈ కుట) కేసుల ప్రస్తావన ముజఖర్‌ అసలు తీసుకొని రాలేదు. రిల మే నెల ప్రొంతంలో పిధమ కమ్యూనిస్టు కుటికేసు జరిగిం దంబాడు.- ఇందులో అళ్చర్యమేమీలేదు. ఆయన రంది అంతా కమ్యూ నిస్టుగా తన వారసత్వం చాల పొతదని రుజువు చేసుకోవడం మీదనే. నిజా నిజాలతో ఆయనకు నిమిత్తంలేదు. సర్వదా యితరుల తప్పులను దిద్దబోతూ యితరుల నిజాయిశీని శంకిస్తూవుండే ముజఫర్‌ భారతకమ్యూనిస్టుపార్టీ స్థాపక సభ్యుడుగా తననుతాను పై కెత్తుకో జూడటంలో ఆయన చర్విత రచన మరీ క్రిందకు దిగజారి పోయింది” అంటాడు హాల్దార్‌,15

నాల్గవ పెషావర్‌ కుటికేసు మాస్కో __ కాష్మెంటు కుటి కేసు పేరుతో విచారించ బడింది. జె. ఆల్మండ్‌ విచారించి 1828 వీప్రిల్‌ 1న 'సెషన్నుకు పంపించాడు. దాన్ని ఫ్రేజర్‌ విచారించి 1028 మే 18న తీర్చు యిస్తూ ముద్దాయాలకు యి విధంగా కరిన శిక్షలు విధించాడు, "*

1. మియాస్‌ మహమ్మద్‌ అక్చర్‌షా (బద్రాస్సి వీసం, ఓ. గౌహర్‌ రహమాన్‌ (భాన్‌ /”
2. ఫిరోజుర్దిస్‌ మాన్ఫూర్‌ నం,
3. అమీర్‌ అబ్బుల్‌ మజీద్‌ / ఫ్‌, హబీబ్‌ అహమ్మద్‌నసీమ్‌ 99 7 సుల్తాన్‌ మహమ్మద్‌ _ ః
4. అబ్జుల్‌ ఖాదర్‌ (అబ్దుల్‌ క్వదిర్‌ సెహార్ర) పెషావరీకి శిక్షలేదు. ఘులాం మహమ్మద్‌, ఫైదాఆలీ జహీద్‌ అపూవర్లుగా మారినందు వల్ల వదలివేశారు.క6

ఐదవ పెషావరు కుటకేసులో ఒక్కడే ముద్దాయి? తాష్కెంటులోని

భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ కార్యదర్శి మహమ్మద్‌ సఫిక్‌సిద్దికీ. ఈయన 182

ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ = భారత కమ్యూనిజం 12] డిశంబరు 10న ఐచ్చికంగా పోలీసులకు లొంగిపోయాడు. జి. గొన్నర్‌ ఆయన్ని విచారించి 1£1__ఎ సెక్షను (క్రింద మూడు సంవత్సరాలు ఖైదు శిక్ష విధించాడు. తీర్పులో గొన్నర్‌ యిలా అన్నాడు:

“బతర భారతీయులవలె గాక సఫీక్‌ విష్ణవపార్టీకి చురుకైన యేజెంటు, దేశాన్ని వదలిన మిగతా వారివలెకాక ఆయన అక్కడేవుండి వివ్లవకార్యకలాపొలు సాగించ నలసిందిగా కోరారు. లొంగివోక ముందు జొల్షివిక్‌ యేజెంటుగా భారత దేశం వచ్చాడు, నిర్దిష్ట కార్య నిర్వహణకోసం ఈయన్ని భారతదేశం పంపించారు",2?

కాబట్టి యింతవవకు తాష్కె౦టు _- మాస్కో వాసన సోకిన వారంతా

న! భారతదేశంలో అడుగు పెట్టడంతోనే కుటకేసుల్లో యిరుక్కొన్నారు. శిక్షలు అనుభవించారు. అపూవర్లుగా మారిన ఒకరిద్దరుతప్ప ఎవ్వరూ శిక్ష తప్పించుకోలేకపోయారు. పోలీసుల కండ్షుకప్పి అరెస్టు తపస్‌ ౦చు తకొన్నివారు అసలే కన్చించరుం.

అలా తాష్కెంటులోకాని మాస్కోలోకాని రాయ్‌తో పరిచయం కంవారంతా రాయ్‌ యేజెంట్లని, రాయ్‌ బొల్షివిక్కుల యేజెంటనీ, అందువల్ల వారంతా బొల్జివిక్‌ యేజెంట్లుగా మారి (బిటిష్‌ పభుత్వాన్ని కూల్నదోయటానికి క్కుటలు ఫషన్నుతున్నారనీ వారిమీది త్రీర్చుల్లో ధ్వనించింది.

కాబట్టి యీ పెషావరు క్యుటకేసులన్నిటికీ మూలం ఎమ్‌. ఎన్‌, రాయ్‌ అని అర్ధవ వుతుందిం కర)

0 స వం/407 0౫47 004 /0/4224 0 ౧౭66 04దా/406 0 000%. వాటంగ్‌. ౭007/6692 226 జ202బ/674/78్ర 70% 60౫7౯86 274 “0/70/4660, ంజం/ 0/67/6706 474 రీం/2706 , ల్‌ 0గ66/64 ౧00 ౧౮ ౧6 ౨౭076 ౦“ ఎంగ (గం 6772622728 00౧౮౧౯6460 లంగ | 2260047 ౧6 గాజా. ౧276 రిం౭ ౧20/6 /౪// 6 677647బ/27౧4/ ౧4౧4౫7౯౭ 0227 ౦/౧౫) రండూ 6/6 2 04017 0౯ గ62౧4 0౧ ౮గడ నంజ 4276 200 ౮40 (6027764 00 రీతి 67 0౯7907047౮ (౦౬ ౩0/0 ౧076 2౧74 శం ఎండ (2700, ౦౫4” 60౧౧46౯406 77 సంజ గూంట్‌ గ ౫66/౯ (౮౧ ౫ గంగాం. 07277244 20 726/404076 బా 76/44 7౫ ల47 ల౫/27440/6 ర లంగాం/2౧ 7724౯౧) ౧ ఎం౦౫౯” ౧౮౧44 "

“=ార౮08గ4 04774, ఈ 4 ౭775౬ 480 12-1-1944

ఖగ క06%474 0౧ 07/2 శ ౮00 “100764 /642/00423 అ [16

ొ౭ణై్రి౭/1 (గలు. లీజడ406 464 24 ఏజంం66ల264 ౧౫ 0ర5£2/2772 046 (6౮౮ 9 [6722 2% 64 4 ౧12% 7/0౮6 ౧4 6 ౮0౧౯౬|౧౮/ 4/46/0664.”

శార్మ?/ 10 ఇ ష౮కక

వెరిస్‌ = తాప్కైెంటు కంట టో (వతిభను పగ వెన్నాడుతుంది. రాయ్‌ ప్రతిభ. ఫెరిగే కొలది ఆయనమీది ఈర్జ్యాద్వేషాలు కూడా అడే నిష్పత్తిలో పెరుగుళూ వచ్చివై. అమెరికా మజిలీలో లీలగా ఆయన మీద ద్వేషచ్భాయలు అంకు రించి. మెక్సికోలో లిన్‌. ఏ, గేల్‌ ప్రభృతులు పనిగట్టుకొని రాయ్‌ని పనాతన సాంఘిక వాదిగా చితి్రించడంతో పొంరంభించి, చివరకు పోటీ కమ్యూనిస్టుపార్టీ స్థాపనతో తృ_ప్రిపడ్డారు, ఇక రష్యాలోని రాయ్‌ జీవితంలో భారతవిస్ల వ కారుఅనబడే వారిలోనే ఆయనపట్ల రవరవలు (పాఠంభమైనై*, ఒక దశలో అవి అత్యంత నీచదశకు వ్రజ్ఞావంతులకు ప్రత్యర్థులు హెచ్చు కదాః జాతీ.ను వాదులు అధికార ప్రత్యర్థులు, ఈర్ష్యాళువుల్తు సామ్రాజ్య వాదులు, పిజాస్వామ్య విరోధులు, మూఢ విశ్వాసులు -- బాతి, మత, వర్గ పార్టి బస్ధ పాంణులు, ఆయన లోతులను అపార్థం చేసుకొన్న సామాన్య పిజలు కూడా వుండడం అసహజం కాదు. అందువల్ల నే రాయ్‌ నాయకత్వం మీద పట్టు విడువని పోరాటం జరిగింది.

శబికీ ఎం, ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం

తాష్కెంటులోవున్నప్పుడే రాయ్‌మీద దండయాత9 పా9రంభ మైంది. విష్ణవ నిజాయితీ పేరుతో భారత విస్లకారులనబడేవారే ఆ దండయాత)ను (పారంభించారు.

ఆ దండ యాతికు నాయకులు తిరుమల ఆచార్య, అబ్దుర్‌ రాబ్‌,

ఆచార్య 1807 - 8లో వున్నత వివ్యకోసం బిట్‌ వెళ్లాడు. వి. డి. సావర్కార్‌ స్థాపించిన విప్లవ సంఘంలో చేరాడు. 1814లో ప్రపంచ యుద్ధం రావడంతోనే జర్మనీ చేరుకొన్నాడు, అక్కడ బెర్లిన్‌ విస్ణవ సంఘంలో చేరాడు. 1815లో టర్కీ చేరుకొన్నాడు. అప్పటినుంచి 1818 వరకు టర్కీ- కాబూలు మధ్య తిరిగాడు. యుద్ధ ప్రభావంతో, యిస్తాం మతో దే9కంతో టర్కీ చేరి, తగ్వాత కాబూలు చేరుకొన్న అబ్బుర్‌ రాజ్‌ శో కలిసి 1816లో రష్యాలో ప్రవేశించాడు. ఇద్దరూ కఅసి సోవియట్‌, మధ్యఆసియాలో భారత విప్లవ సంఘాన్ని యేర్చరిచారు.. రాజా మహేంక9పితాప్‌, బర్కుతుల్లా 1818 మేలో రష్యా వెళ్లి లెనిస్‌ను కలుసుకొన్నప్పుడు వారితో ఆచార్య, అస్టుర్‌ రాబ్‌ కూడా వున్నారు. ఆ మార్చిలోనే కమిం౦ంటరన్‌ స్థావక సమావేశం ముగిసింది.

ఆ వితిన్తిధి వర్గం సైద్ధాంతికంగా లెనిన్‌ మనస్వులోనికి యెక్కినట్లు లేదు. ఆ తర్వాత లెనిన్‌ రాయ్‌ని మెక్సికోనుంచి స్వయంగా పిలిపించుకొని కమింటరస్‌ రెండవ కార్యగైసులోన్తూ. అటు తర్వాతి కార్యకలాపాల్లోనూ యెనలేని ప్రాధాన్యత యిచ్చాడు. అందువల్ల ఆచార్య ప్ర)భృతులకు _ సహజంగానే రాయ్‌ ఆధిక్యతచూచి కన్ను గుట్టింది. అంతకు ముందు యెస్పటినుంచో ప్రవాస విస్ణవ జీవితం సాగిస్తూ, దీర్హ విష్ణ వానుభవం వున్న తమకు దక్కని గౌరవం, గుర్తింపు నూతన ఆగంకకుడయిన రాయ్‌క్‌ యెలా దక్కీంది? అర్థం కాలేదు. కావాలనుకౌన్నా తమకు నాయకక్వం దక్కే టట్లులేదు. అందువల్ల శాయ్‌ ఆధిక్యతను వారు విశ్నించారు. వివాస కమ్యూనిస్టుపార్టీలో మురాలు కట్టారు. తగాదా పెట్టుకొని రచ్చకిడ్చారు. తీర్పు కోసం మాస్కో చేరారు.

రాయ్‌ కామెంటు నుంచి మాస్కో చేరేటప్పటికే అక్కడ ఆయన రాజకీయ ప్రత్యర్థుల ముఠా తిష్టవేసి వుంది, ఆయని భారతదేశాన్ని వదలి

ఎం, ఎస్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం 12ఫ్‌ నప్పటి నుంచి రాజకీయాల్లో పిత్యర్థుల అసూయకు గురి అవుతూనే వున్నాడు. గత విప్లవ చరిత) ద్వారానూ, _1పచంచ నాయకుల పరిచయాల చాఇరానూ ఆయవ ఆధికృత సంపాదించడమూ, నాయకుల అభిమానం చూర గానడమూ కొందరి ఈర్ష్యా ద్వేషాలకు కారణమైంది ఈ విషయాన్నే కిశిందినాధ చటోపాధ్యాయ “ణం? 126 8926066౯66 1125610౪10 ౭ ౧64 ౦ &ర76400౯6”” అని మింగలేక వెళ్లు గక్కొాడు-

రాయ్‌. రెండవ కాం[గెనుబుు మాస్కో వెళ్లుతూ మధ్య బెర్లిన్‌లో ఆగినప్పుడు బెర్లిన్‌ కమిటీవారు ఆమన మహో దియానికి అసూయ పడ్డారు. విస్తవ పోరాటాన్ని కమ్యూనిజం వైపుకు మార్చటం ద్వాశా ఇండియాను మాస్కోకు తాకట్టు పెట్టటానికి రాయ్‌ వాగ్దానంచేసి వుంటాడని వూహించి, అలా ప్రచారం చేసిన వారుకూడా వున్నారు.

రాయ్‌ విడుకల చేసిన ఇండియన్‌ కమ్యూనిస్టు మానిఫెస్టో మీద సంతకాలు చే.యవానికి బెర్లీన్‌ విస్తవ సంఘ నభ్యులు నిరాకరించారు. ఆనంతరం కమింటరన్‌ కాంగెసులో రాయ్‌ పువర్శించిన ఆధిక్యతను, తద్వారా పొందిన గుర్తింపును, ఆదరణాధిక్యతను గురించి విని అనూ యవడి ఆయన్ని -పాధించడానికి పూనుకొన్నారు. వారిలో యెవ్వరితోనూ రాయ్‌కి పాత విఠోధాలుగాని, సంబంధాలుగాని _- రాజకీయంగాకాని, వ్యక్తిగతంగా కాని లేవు. కాబట్టి వారి శతు9క్వానికి ఈర్ష్య ళప్ప మరొక రకమయిన శారణం వుందని మనం వూహించడానికి వీల్లేదు.

టిర్లీస్‌ సంఘానికి ఆచార్య యేజెంటు. ఆయన సోవియట్‌ టర్కీ స్టాన్‌లో భారత విస్ణవ సంఘ నిర్మాణంలో చురుకుగా వనిచేసి, కాష్మెంటు విన్లవ పంళు వితినిధిగా కమింబరన్‌ రెండవ కాంగెసుకు హాజరై నాడు." (ానీ, నోరె ట్ర మాబ్లాడిన పొపాన పోలేదు) ఆ కాంగసులో రాయ్‌కి యివ్వబడ్డ పాఠ9ధాన్యతను చూచి ఈర్ష్య, అసూంన, ద్వేషం పెంచుకొన్నాడు. లేకుంటి వవాస భారత కమ్యూనిస్టుపార్టి స్థాపించబడ్డ (7-10.120 రెండున్నర ఎెలలఅకే (81.12.1920) తాష్కెంటులోని ఖారత ముహజిర్హ మధ్య జరగవలసిన కృషి తీరును గురించి రాయ్‌తో తగాదావడి, రాయ్‌ని దూరంగా నెట్టివేయాఎని సియత్నించ వలసిన అవసరం లేదు. వెంటనే కమ్యూూనిజానికి వుద్వాసన చెప్పి 1821 లో చటోపాధ్యాయ ముఠాతో కలియ

1లి8 ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - థారత కమ్యూనిజం వలసీన పనిలేదు. అంతటితో ఆగక 1922లో బెర్లిన్‌ వెళ్లి, మొదట భారతవిప్లవ సంఘంలోను, తర్వాత లీగ్‌ ఎగెవెస్ట్‌ ఇంపీరియలిజంలోను బైైపిస్టుగా వని చేస్తూ,అశార్కోసిండికలిస్టు భావాలతో కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ కార్యకలా పొంను, సిద్ధాంతాలను విమర్శించ వలసిన అవసరం లేదు. తాష్కెంటులో వుండగనే ముహజిర్లను రాయ్‌ నుంచి వేరు చేయటానికి ఆచార్య, అబ్జుర్‌రాబ్‌ వనిగట్టుకొని వారికి పొరాలు నూరిపోసేవారట! ఆ కౌటీళ్యం ముహజిర్లకు అర్ధమయ్యేది కాదటః అందువల్ల వారంకా రాయ్‌తో చేరిపోవ డానికే నిశ్చయించు కొన్నారంటాడు రఫీక్‌ అహమ్మద్‌.5

ఇక బెర్లిన్‌ కమిటీవారి సంగతి చూద్దాం: జర్మనీ మొదటి పపంచ యుద్ధంలో వోడిపోయింది. దాని పర్యవసానంగా (ఆర్థిక సహాయం కోసం బెర్లిన్‌ కమిటి రష్యావై పు మళ్లింది. సోవియట్‌ ఫిభుత్వంతో ఆ విషయం చర్చించటానికి చటోపాధ్యాయ మాస్కో వెళ్లాడు. ప్రఖ్యాత భారత విస్ణవ కారులచేత్య, కమ్యూనిస్టులచేత సంతకాలు చేయించిన మెమొరాండం తెస్తే సహాయం చేయటానికి ప్రయక్నం చేసానని (వరోక్షంగాా వాగ్దానం చేశాడట లెనిన్‌.

ఆ రోజుల్లో భారత దేశంలో బి9టిష్‌ వారికి వ్యతిరేకంగా పనిచేస్తున్న పాన్‌ యిస్తామిక్‌ భావాన్ని విస్ణవ నిర్వహణకు వినియోగించు కోవాఎన్ని సోవియట్‌ పితిపాదనను చటోపాధ్యాయ ఆమోదించ లేదు. జాతీయ వాదాన్ని మాతిమే భారత దేశంలో ప్రచారం చేయాలనీ, ముందు భారత దేశం స్వతం్యతమైకే తర్వాత కమ్యూనిజాన్సి వంవేశ పెటవచు-ననీ వాదించు -ా వ ల మ వు బ్‌ చ

• ఈ విషయాశ్ని ఫరిళీలింవలానికి రెనిన్‌ 1921 పాంఠంభంలో సోవియట్‌ వితిలిధిలి బెర్హిన్‌ పంపించాడు. ఆ వితినిధి రిపోర్టు బెర్లిన్‌ కమిటీ వారికి అనుకూలంానే వుంది. రష్యా నుంచి లభించిన ఆర్థిక సహాయంతో తన సహచరులతో కలిసి చటోపాధ్యాయ మాస్కో చేరాడు, ఆ వితినిధి వర్గంలో 14 మంది సభ్యులున్నారు;

1. వీరేందనాధ చటోపాధ్యాయ... 2, డా. భూపేందనాధదత్తా. 8... డా. పాండురంగ ఖంఖోజీ శీ వీ రంది నాధదాస్‌ గుప్తాం

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ _ భారత కమ్యూనిజం 127 ఫ, ఘులాం అలియాథాన్‌ లూహనీ $8. మహమ్మద్‌హసాన్‌ మాన్సూర్‌* 7. డా. హఫీజ్‌ 8. హేరంబలాల్‌ గుప్తా 8. నళినీ భూషణ్‌ దాస్‌గుప్తా 10. మహమ్మద్‌ బర్మ్కతుల్లా | అస్టుర్‌రాబ్‌ పెషావఠీ 12. మంణాయం పార్థసారధి తిరుమల ఆచార్య. 18. అబ్జుల్‌ వహీద్‌, 14. పిమధనాధవత్తా (దావూద్‌ ఆలీ

రాజా మహేంది ప్రతాప్‌ అప్పటికింకా మాస్కో చేరలేదు. భారత విన్హవ కారుల సమావేశంలో పాల్గొనటానికి కమింటరస్‌ రాయ్‌ని సోవియట్‌ ఫారిన్‌ ఆఫీసు ద్వారా మాస్కో. పిలిపించింది. సంభాషణల్లో పాల్గొనటానికి కమింటరస్‌ కమీషన్‌ నియామకం కొంత ఆలస్యమైంది. ఈలోగా భారత విన్లవ కారులు తమలో తాము సంభాషణలకు వుపకిమించారు. కొత్త తగాదాలు రగులుకొన్నాయి. చటోపాధ్యాయ అవనీ ముఖర్జీని బ్రిటిష్‌ గూఢ చారిగా వర్ణించాడు. అవనీ ముఖర్జీ బెర్లిన్‌ నుంచి వచ్చిన భారతీయ విప్లవ కారులను జర్మని యేజెంట్లుగా అభివర్జించాడు.!

చటోపాధ్యాయ మురాకూ - రాయ్‌ వర్షానికీ అంగీకారం కుదరలేదు. సహకరించి సహకారం పొందాలనే వుద్దేశంతో ఆంతకుముందే రాయ్‌ చటోపాధ్యాయను మాస్టో ఆహ్వానించాడు. రాయ్‌ని వ్యతిరేకించాలని వారు ముందుగానే ప్రణాళిక వేసుకొన్న సంగతి రాయ్‌కి తెలియదు. ఐతే, ఈ నాటకాని కంతటికి మూలకారణం అఆ భారత విస్తవ కారుల తెరవెనుక వుండి భాగవత మాడిస్తున్న ఆగ్నిస్‌స్మెడ్షీ _పభావమే.!? ఆమె బ్రిటీష్‌ వ్యతి ర్తేక్ష మూర్థురాలు. ఇంతకూ డేవిడ్‌ డూ హే అన్నట్లు “లెనిన్‌ ఆదరణ, అభిమానం పొందటంలో రాయ్‌ విజయ ౦ పొందాడు, కమ్యూనిస్టు అధిష్టాన వర్గంలో వున్నత స్థానాన్ని సంపాదించు కొన్నాడు. అందువల్ల వారికి ఆ బెంగాలీ(రాయ్‌ ని చూస్తే అసూర"*]1

జాతీయ వలగంల మీద రాయ్‌ సిద్ధాంతానికి విరుద్ధంగా చటో పాధ్యాయ, భూ పేంద్రనాధిదత్తా రెండు వేర్వేరు సిద్ధాంతాలు తయారుచేసి లెనిస్‌కు పంపించారు. అన్నిటికంటె విప్రిధమంగా బిటిష్‌ సామ్రాజ్య వాదాన్ని నాశనం చేయాలనీ అందుకోసం కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ ఒక రివాల్యూషనరీ బోర్డును స్థాపించి భారత దేశంలోని విస్హవ కార్యకలా

పాలు నిర్వహించడానికి సహాయవడేటట్లు చూడాలనీ చటోపాధ్యాయ తస సిద్ధాంతంలో పేర్కొన్నాడు, దానికి సమాధానంగా లెనిస్స్‌ “కొత్త సిద్ధాంత మెందుకు ౩? ఈ విషయమై త్వరలో మీతో మాట్లాడుతాను]. అంటూ వాాళాడు కమీషన్‌ సభ్యుడు టాయనోప్‌స్కీ దాన్ని జాతీయ వాద సిద్ధాంతనున్నాడు.!!

విదేశీ శతు9వు పెత్తనం చేస్తున్నంతకాలం దానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడ దలచుకొన్న సాంఘిక వర్గాలన్నీ రాజకీయ విన్హవ నిర్మాణం కోసం కలసికట్టుగా పని చేయాలని భూ పేంద్ర)నాధదతా తన సిద్ధాంతింలో పొందు పరిచాడు. కానీ, యిది కూడా జాతీయవాద సిద్ధాంతమే. దినికి సమా ధానంగా లెనిన్‌ *సాంఘిక వర్గాలను గురించి మనం చర్చించరాదు. వలసల సమస్య మీద మనం నా సిద్ధాంతానికి కట్టబడి వుండాలనుకొంటాను. ఇ౦డియాలో రైతు సంఘాళుంటే, వాటి భోగట్టా సేకరించండి అంటూ వాకాడు,

తర్వాత లెనిస్‌ సవా ప్రకారం భారత విప్లవ సంఘం నుంబీ ముగ్గురు ప్రతినిధులు __ చటోపాధ్యాయ, డాక్టర్‌ దఠతా, “= ఖంభోబీ కమింటరస్‌ కార్యదర్శి రాడెక్‌ను కలుసుకొన్నారు. “వలన రాజ్యాల్లో జాతీయోద్యమాలకు సహాయపడే విషయంలో కమింటరస్‌ తన రెండవ కాంగసు సిద్ధాంతాలకు కట్టుబడి వుంటుంొదనీ, *కమింటరధసన్‌ ఆ సిద్ధాం తాను మార్చుకోవాలంటే వారు తమ దృక్పృధాలను మూడవ కాంగోను ముందు వుంచాలనీ]5 రాజ్తెక్‌ వారితో అన్నాడు.

సెబొళ్డ్‌ రట్టర్స్‌ అధ్యక్షుడుగా, బరోడిస్‌, టామ్‌ క్వెల్చ్‌లతో కమీషన్‌ నియామకమైంది. విన్నవ సంఘ పవితినిధుల వ్య క్రిత అభిప్రాయాలు నివేదించ మన్నాడు రట్టన్స్‌. తాను చ్య క్తిగాకాః ముఠాకు పొతినిధ్యం వహిస్తున్నా నన్నాడు చటోపాభ్యాయ. తాము మురాలను గు రించబోమనీ, వ్యక్తులను యెన్నిక చేసుకొని వని పా్రరంభిస్తామనీ రట్టర్స్‌ పేర్కొన్నాడు. దానికి చటోపాధ్యాయ అలిగి సహకరించబోమని సమ్మె వికటించాడు రట్టర్స్‌ ఆ విషయాన్ని కమింటరన్‌కు నివేదించాడు.

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 129

మూడు నెలల తర్వాత రట్టర్స్‌ స్థానంలో మక్యాస్‌ రకోసి వచ్చాడు, కమీషన్‌లో _ కేమ్స్‌బెల్‌, టా్రాయనోవ్‌స్కి, అగస్టు తాల్‌ హైమర్‌ కూడా కలిశారు. కమీషన్‌ రెండు రోజుల సమావేశంలో యేమీ తెమలలేదు, బెర్లిన్‌ కమిటీహరు జాతీయవాద దృక్పధాన్ని వదలుకోలేదు. జాతీయ వాదుల్లో నుంచి తప్ప తమకు మనుషులు దొరకరు కాబట్టి జాతీయవాదుల సహకారం తోనే విప్లవోద్యమాన్ని నిర్మించాలన్నాడు చివరకు డా, దకళ్తా-కొత్త కమ్యూూనిస్టపార్టిని స్థాపించాలనే వాదాన్ని పిస్తావిస్తూ రాయ్స్‌ *యిప్పటికే ఒక కమ్యూనిస్టుపార్టీ నిర్మాణం జరిగివుంది. దానిలో యందుకు చేరకూడదు?”]1% అని ప్రశ్నించాడు.

దానిమీద దత్తా యిలా స్టేట్‌ మెంట్‌ వాసియిచ్చాడు; *కమ్యూనిస్బు ఆదర్శాన్ని అంగీకరించిన వారందరితో కలిపీ మేమొక కమ్యూనిస్టుపార్టీని నిర్మించటానికి ,పయత్నిస్తున్నాము. అటువంటి సందేశం మేము భారత దేశానికి పంపించాము, వని ఇపొరంభమనువుతున్నది. ఐకే కొంతమంది మాస్కోలో కూర్చుకొని, మాకు తెలియకుండా కమ్యూనిస్టుపార్టీని స్టాపి స్తే, వే ము దాన్ని అంగికరించం, దానితో సహకరించం 1"

లూహనీ చటోపాధ్యాయ పక్షాన మాట్లాడుతూ (ప్యపధమంగా (వవాస కమ్యూనిస్టుపార్టీ నీ, కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌తో దాని అనుబంధాన్నీ రచ్దు చేయమన్నాడు. తాము పితిపొదించిన రివొల్యూషనరీబోర్డు మాతమే భారత విప్లవ కార్యకలాపాలు నిర్వహించాలన్నాడు.!!

ఆధివత్యం మీద ఆళ కాక కమూూూనిజంలో విశ్వాసం వున్నట్ల యితే, వునికిలోవున్న కమ్యూనిస్టుపార్టిలోనే చేరేవారు కానీ దాని రద్దు కోరేవారు కాదు. అందులో యే ఒక్కరూ ఆనాడే కాదు-ఏనాడూ కమ్యూనిస్టులు కాలేదు. (1926 నుంచి 1887 వరకు *“బహుశి ఒక్క చటోపాధ్యాయ తప్ప్ర.]9

అందుకే యీ రహస్యం గమనించిన తాల్‌ హైమర్‌ వారిని గురించి యిలా అన్నాడు : *1ివ శతాబ్దం మధ్య జర్మనీలో బూర్జువా పజాస్వామ్య వాదులంతా సోవలిస్టు ప్రజాస్యామ్య వాదులుగా పోజువేశారు. మాస్కోలోని భారత విస్త వకారు౨ మధ్య వరిస్థితికూడా కచ్చితంగా అదేవిధంగా వుందికి0 17)

100 ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం

కమింటరన్‌ సాయక్షుల నిర్ణయం కమ్యూనిజానిక్కీ ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌కీ అనుకూలరగానే జరిగింది. భారత వ్యవహారాలన్నీ రాయ్‌కే అప్పగించ బడివ్వై. జెర్చీన్‌ విస్ణవ సంఘ నాయకులకు రష్యా ఆర్థిక సహాయం మ్యాతమే అవసరం కాని, కమ్యూనిజం అక్కర లేకపోయింది. నాయకత్వమే వారి గమ్యం కాని, కమ్యూనిస్టు వ్యవస్థా నిర్మాణం కాదు. రాయ్‌మీది అకారణ ద్వేష నాధనే పారి లక్ష్యం కాని, కమ్యూనిస్టుపార్ట్‌తో సహకారం కాదు. అట్లని హారి ప్రవర్సన ద్వారాకంటి, మరొక విధంగా స్పష్టం చేయడం కూడా కష్టమే, అందువల్లి , తము పన్నాగాలు విఫలం కావడంతోనే బెర్లిన్‌ కమికీ నాయకులు నిరాశ, నిస్పృహలతో మాస్కో వదలి వెళ్లారు. కమ్యూనిజానికి గుడ్‌బై చెప్పారు,

తర్వాత ఒకసారి ఎవిలీన్‌ రాయ్‌ భారత విష్ణ వానికి కమింటరన్‌ సహాయాన్ని గురంచి పాఠిస్‌లోని ఒక విలేఖరికి వివరిస్తూ మాస్కోనుంచి యిలా అసందిగ్ధంగా వారిసింది :

“మాస్కోలో యిప్పటికే వున్న కమ్యూనిస్టు పార్టీద్వారా మ్యాశమే కృషి అంతా జరగాలి. ఇక్కడే మాపనికి ఒక సంఘాన్నీ అవకాశం పీసుకోదలచుకొన్న కార్యకర్తలకు శిక్షణ కేందాన్నీ ఫ్థాపించాం, అప్పుడే విశ్వవిద్యాలయంలో తరగతులు పా9రంభమైనై. 17 మంది విద్యార్థులు చేరారు. .. జాతీయ వాదులంతా మరొకచోట సహాయం చూచుకోవాలి కమ్యూనిస్టుపార్టీ మధ్య వర్తిత్వం ద్వారా తప్ప, శీమింటరన్‌ జాతీయ అవసరాలికు తోడ్పడ జౌలదు. వేలువఠవునక్న నిజమైన కమూ్యూనిస్టులను (ప్రాధమిక కార్యకర్తలుగా వువయోగిరచుకొంటూ, భారత దేశంలో బలమైన ఠమ్యూనిస్టుపార్టీని నిర్మించటమే యా [పయత్నంలోని భావం. విధాన కార్యాలయం యిక్కడే వుంటుంది. ఇక్కడినుంచే పతి9క వస్తుంది.”

ఇది కమింటరన్‌ విధానం. దానికి రాయ్‌ని అన్‌ వయోజన యేముంది? సహజంగా అనూయపడదగిన రాయ్‌ స్థానాన్ని సాధించటాని అందుకోడానికీ అర్హత సంపాదించు కోవాలిగాని, రాయ్‌ని ద్వేషించి దూషించడం వల్ల యేమి ప్రయోజనం సిద్ధిస్తుంది?

ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 1. ఐనా పుష్కరం తర్వాత చటోపాధ్యాయ లెనిన్‌తో తమ సమావేశాన్ని రాయ్‌ పడనీయ లేదని వాపోయాడు ;

*నేన్సు చాలమంది భారతీయ సహచరులతో _- దత్తా బూహనీ, ఖంఖోజీ, యింకా యితరులతో __- కమింటరన్‌ మూడవ కాంగొసుకు మరల మాస్కో వచ్చాను, మేమింకా ఒక పార్టీగా నిర్మాణం కాలేదు. ఆ పని మాస్కోలో చేద్దామనుకొన్నాం. కానీ, రాయ్‌ సాహస కృత్యాల గాధలళో, సామాంజ్యవాద యేజెంట్లతోో చుట్టుముట్టబడి వున్నాడు. దురదృష్టవశాత్తు అప్పుడాయన అనాటి కమింటరన్‌ పిముఖ నాయకుల విశ్వాసాన్ని చూర గొన్నాడు. మా పొటికి మేము రాయ్‌ మురాకు వ్యతిరేకంగా నిశ్చిత పోరాటం పొంరంభించాము, శాయ్‌కి ట్రాటస్కీ, జినోవీప్స్‌ బుఖారిన్స్‌ గాడెక్‌ఖ మద్ధత్తువుంది, (వాస్తవంగా లెనిస్‌ చేత 8రిగి రూపొందించబడిన) శెంచవ కాంగెసులోని వలస సిద్ధాంతాలద్వారా ఆయన వరిచయ మైనాడు. రాయ్‌ యొక్క, ఆయన మనుషుల యొక్క. నిజ స్వభావాన్ని గురించి కామేడ్స్‌నీ ఒప్పించ లేక్సండగనే నాలుగు నెలల తర్వాత మేము మాస్కో వదలి పోవలసి వచ్చింది. (ఈ రోజున రాయ్‌ విన్లవ వితీఘాతక పెట్టుబడిదారీ మజిలీలో వున్నాడు, మేము వేర్వేరు పార్టీల నభ్యులుగా వున్నాము)

“ఆన్రాటీ రాయ్‌ అతివాద వామపక్ష దృక్పధానికి విరుద్ధంగా మేము భారత సమస్యమీద కొన్ని సెద్ధాంతాలు వ్రాసి లెనివ్‌కీ పంపించాము” ..

“మా సిద్ధాంతాలు రాజకీయంగా చాల ముఖ్యాంశాలలో తప్వుి*3

1994 మార్చి 18 న పెటొగా్రాడ్‌ సైన్స్‌ అకాడమీలో (ప్రసంగిస్తూ వీరిందినాధ చటోపాధ్యాయ అన్న మాటలివి__

పాొవంః అర్భకోత్సాహంతో కమ్యూనిస్టు దానానలంలోపడఢడి మండ కుండనే మసి అయిటపోయిన శలభాలలో యాయన ఒకరు.

చట్టో అంతిమ యాత్రను గురించి చిన్‌ మోహన్‌ సెహనోబీిస్‌తో ఆయన రష్యన్‌ భార్య డాక్టర్‌ కరునోవ్‌స్కాయా నిర్లిప్తంగా యిలా

న! ళో) జానీ వాకొన్నది;

182 ఎం, ఎస్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం

ఈ 1ర్టి్ట” లో ఒకరోజు వారు వచ్చారు, ఆయన్ని తీసుకొని వెళ్లారు, 1940 లో ఆయన యిక లేరని నాకు తెలియ జీశారు**28

దీని భావం చటోపాధ్యాయను రష్యన్‌ ప్రభుత్వం కాల్చి వేసిందని__ ఇతే మనకు మృదువుగా విన్చించే యీ మాటల్లో యెంత దుఃఖం్యయిమిడి వుందో __ రష్యాలో రష్యా భాషలో మాత్రమే అర్ధమవుతుందే మో!

రాయ్‌ యూ సందర్భంలో వాశ్రథ్యాని స్తూ కజ్రవనీ ముఖర్జీవలె చటోపాధ్యాయ కూడా లెనిన్‌ గాడ్‌లో రాజకీయేతరంగా నియమించ బడ్డాడు , చివరకు వాళ్ళిద్దరూ విప్లవోన్నాదానికి బలై పోయారు. చటో పాధ్యాయకు వాస్తవంగా అంతటి దుర్గతి పట్టవలసిందికాదు.”౫ అంటాడు.

దాని మీద అధికారి *రాయ్‌ చివరి వాక్యం అవనీ ముఖర్జీపట్ల ఆయన క్షుదమైన సంకుచిత మన_న్షత్వాన్ని బహిర్గతం చేస్తున్న” దంటూ నోరు పాఠవేసుకొంటాడు.25

“చటోపాధ్యాయ ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ కంటె ఆలస్యంగా కమ్యూనిస్టు పార్టికి వచ్చిన్తా ఆయన చివరి రోజులదాకా దానికి విశ్వాసంగా వుండి పోయాడు”** అంటూ చటోపాధ్యాయవట్ల శవ సానుభూతి (ప్రకటిస్తాడు. రష్యన్‌ కమ్యూనిస్టు ప్రభుత్వమే ఆయన్ని కాల్చిపారేసేటంత నిజాయితీ కల కమ్యూనిస్టు చట్టో,

కానీ చటోపాధ్యాయ వుపన్యాస లేశంలోని అవకతవకలను వేలి చూపను కూడా లేకపోయాడు. అందులోని కమ్యూనిస్టు నిజాయితీని గురించి చర్చించలేక పోయాడు, అదొక రకమైన శవ పాండిత్య నిజాయితీ, చట్టో పిసంగమంతా తప్పుల తడక;

బెర్లిన్‌ కమిటీ సభ్యులెవ్వరూ కమూ్యూనిస్టులుకారు. చట్టో 1928లో జర్మనీ కమ్యూనిస్టు పార్టీలో చేరాడు, 1982 నుంచి- రష్యాలో రాజకీయే తరంగా వుద్యోగంలో వున్నాడు. 1904 లో పై విసంగం చేశాడు. ఆయన నిజాయితీ మీద శంకరావడం వల (2) 1087 లో శాల్చివేశారు.

ళ్‌్ని

భూ పేందినాధదత్తా యెన్నడూ కమ్యూనిస్టు కాదు.” కమ్యూనిస్టు

పార్టీ సభ్యుడు కాదు. ఖంఖోజీ 1029లో జర్మ నీ నుంచి మెక్సికోచేర,

ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ _ భారత కమ్యూనిజం 198 స్వాతర్యత్యం వచ్చిన తర్వాత భారతదేశం చేరి, మధ్యవిదేశ్‌ కాంగెను మర్కతి వర్గంలో వ్యవసాయ మంతి) అయినాడు.

లూహనీ 1821 లో చటోపాధ్యాయ మురాకు విడాకులిచ్చి, 1822-88 మధ్య రాయ్‌తో సహకరిస్తూ వచ్చాడు. కమింటరన్‌లో రాయ్‌ పలుకుబడి సన్నెగిలిన సూచనలు కన్చించగానే 1828 జుల్హైలో కమింటరన్‌ కార్య నిర్వాహకవర్గ పదవ ప్లీ నం సమావేశంలో రాయ్‌ని యూరపియన్‌ విజ్ఞానం కఠ నెహూ)గ్యా జాతీయ బూర్జువా సంస్కరణ వాదుల యేుజెంటుగా దుయ్యు బట్టాడు. తర్వాత అయనకు కూడా అవనీ చటోపాధ్యాయల గతే పట్టింది.

1821లో మాస్కోలో పార్టీ కబ్టాలనుకొన్న యిటువంటి కమ్యూనిస్టేతర బెర్లిస్‌ మురా వారికి కమింటరన్‌ గుర్తింపు కావలసి వచ్చింది.తి

పైగా రాయ్‌ సామ్రాజ్యవాద యేజెంట్ల చేత చుట్టుముట్టబడీ వున్న వృటికీ కమింటరన్‌ అధిష్టానీ వర్గ నాయకుల విశ్వాసానికి పొతుడైనా డంటూ ఒక పొడుపు పిశ్న వదిలాడు చట్టో, ఆయనకు (టాటస్కీ, జినో వీప్‌, బుఖారిస్‌, గాడెక్‌ల ఆసరా వున్నదంటూ కమ్యూనిస్టు వల్లవిని యెత్తు కొన్నాడు. ఐతే రాయ్‌ని 1924 వరకు బలపరచిన లెనిన్‌ 928 వరకు బలివరిచిన స్టాలిన్‌, యింకా యితరులు సామ్రాజ్యవాద యేజెంట్లా? ఖతీక యేజెంట్ల బంట్లా 1

తమ సిద్ధాంతాలను యెలాగూ లెనిన్‌ తో9సి రాజన్నాడు కాబట్టి, రాయ్‌ సిద్ధాంతాన్ని లెనిన్‌ తిరిగి రూపొందించాడనుకొని (1 బెర్లిన్‌ మురా తృప్తి పడ్డారు. ఐనా మాస్కోలో నాలుగు ఎలలు వేచి వున్నప్పటికీ రాయ్‌ యొక్క, ఆయన మనుషులయొక్క “*నిజస్వభావాన్ని" (1) గురించి మాస్కో మిితులను వొప్పించలేక పోయామనే దిగులు మ్యాతం తప్పలేదు. అందు వల్ల రష్యన్ల నిరాదరణకు రాయ్‌ కారణమనుకొని “రాయ్‌ మురా () మీద చట్టో మురా నిశ్చిత పోరాటం పాారంభించిది!ః ఫలితం విద్వేష పూరిత విష ప్రచారం,

18384 లో రాయ్‌ బి9టిష్‌ ఇండియా జెయిల్లో మిగ్గుతూ వుంటే, విస్తవ ప్రతీఘాత పెట్టుబడిదారీ మురాలో వున్నాడంటాడు చట్టో, అదే

కఫీ ఎం, ఎస్‌, రాయ్‌ - థారత కమ్యూనిజం ప్రసంగంలో రాయ్‌ సొమాజ్యవాద యేజెంట్ల మధ్య వున్నాడన్న తర్వాత యేడవ వాక్యంలోనే ఆయవ అతివాద వామపక్ష దృక్పధాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ శ్రామూ సిద్ధాంతాలు వా్రశామంటాడు. సామా)జ్యవాద ఏజెంట్ల మధ్య వామపక్ష సిద్ధాంతాలాః ఐతే “తమ సిద్ధాంతాలు చాల (పధానాంశాలలో రాజకీయ౦గా తప్పు” అని వొష్పుకొన్నాడు. వీరి అవివేకాన్ని గమనించిన రష్యనులు తమను గౌరవించకపోతే, అందులో రాయ్‌ దోష మేముంది? పరస్పర విరుద్ధం కాకుండ నాలుగు మాటలు మాట్లాడలేని వారికి సిద్ధాంత భేషజా లెందుకు?

లెనిస్‌ను కలుసుకొని మాట్లాడాలనే తాపత౦ియం, తహ తహ టెర్లిన్‌ కమిటీవారిని యెంత దూరం తీసుకొని పోయిందంటే,

“లినిఫ్‌ తో యింటర్‌వ్యూ కోసం మేమెంతో ఆశతో వేచివున్నాము. కానీ మా వ్యతిరేకులు దీన్ని విధ్వంసం చేశారు, మేము నాయకుడితో మాట్లాడే అవకొశం బజేకుండనే విచారంతో ఓ6గి వెళ్లాము”2? అన్నాడు చివరకు చటోపాధ్యాయ.

లెనిన్‌ ఒక్కడేకాదు _ మిగతా రృవ్యన్‌ నాయకులుకూడా బెర్లిన్‌ సంఘ పభ్యుల వస్తుత్వాన్ని ప్యష్టిచూచారు. మనప్పథ్యాన్ని చవీజూచారుం కమ్యూనిస్టుల లక్షణాలు కమ్యూనిస్టులు కాదగ్గవారి అక్షణాలు వ్లారిలో కన్పించలేదు. అందువల్ల నిర్ణయం వారికి అనుకూలంగా జరగలేదు, భారత విష్ణవ వ్యవహారాలనూ, భారత కమ్యూనిస్టుపార్టి ఆధిపత్యాన్నీ రాయ్‌కి వదలి పెట్టింది కమింటరస్‌. ॥

మూస ఆలోచనా వద్ధతికి నమూనాగా అధికారి ఒకచోట రాయ్‌ మెక్సికోలో చేసిన కృషి కారణంగా కమింటరన్‌ రెండవ కాం[గెసుకు అయన ఆహ్వానించ బడ్డాడనుకోవడం పారపాటంటూ “మాస్కోలో ఆయనకు అభించిన సౌదర స్వాగతానికీ, శ్లాఘవకూ కారణం ఆయన ఛారథీయుడూ, మార్క్టిస్టూ కావడమే”3 శంబ్రాడ్షు, బది అర్ధరహితమయివ వ్యాఖ్య కాయ్‌ భారతీయుడు కావడంవల్ల ఆయనకా గౌరవ ప్రపత్తులు లభింబినవనుకొంబే, ఆ కారణం చేతనే అవనీ, ఆచార్య, అబ్బుర్‌రాబ్స్‌ సఫీక్‌, మహమ్మదాలీ, రాజా మహేం్యద పితాప్‌, బర్కత్‌ అరీ, ఇబ9హీం, దిళీప్‌సింగ్‌గిల్‌ ప్రభ్ళ తులకుఅవి యెందుకు లభించలేదు? అవన్సీ ఆచార్య, ప్రఫీక్‌ రెండవ కాం(గెసు

ఎం, ఎస్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం లిక్‌ పికినిధులే కదా? 18 జూన్‌ కన టర్మీస్టాన్‌ కమ్యూనిస్టుపొర్టిలో వసం గించిన జకరియాకు ఆ ఘనత యెందుకు లభించలేదు? అవనీ తప్ప మిగతా వారంతా రాయ్‌కంతె ముందుగనే రష్యా చేరుకొన్నవారు కదా? అందులో కొందరు లేనిస్‌ను కూడా కలుసుకొన్నారుకదా?ః సఫీక్‌ రష్యాలో జమీందార్‌" (వైళు) వతి?క కూడా నడిపొడు కదా? మహో ద్ధండులయిన ఖారత విన్లన నాయకులు పివాస భారత విష్ణవ పవ్రభుత్వాధి నేతలు బెర్లిన్‌ కాబూలు పాంంతాల్లోను..-రష్యాలోను, రష్యా సరిహద్దులోను వుండగా మెక్సికోలోని ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ని రెండవ కాంగ్రెసుకు లెనిన్‌ వత్యేకంగా అహ్వానించ డానికి ఆయనలోని పక్యేక భారతీయ తత్వమేమిటి? అధికారి వంకఠ బుద్ధికి ఇలాంటి పశ్నలు రాలేదు

అలాంటి వంకర బుద్ధితోనే ముజఫరు కూడా రాయ్‌ ఘనతకు ఆయన భారతీ యుడు కావడమే కారణ మంటాడు.*! కమ్యూనిస్టు గతితర్మం!

వీది యేమయినా యిటువంటి వ్యాఖ్యానాలు కమ్యూనిస్టుల చరిత రచనా వసతికి అస్టం పడతాయి. వాస్తవం అనేదానికి అపవ్యాఖ్యానాలు చేయళం వారి వస్తుత్వానికి స్వతస్పిద్ధ లక్షణం.

శీల గ గం 46 జం40జ4లీ640 6 గాం 60/0//4/ త 6౮// 7౦౫ = గ727 607౫౫౫౮౮ 77 6 672 ౦/ ౬6777 ఉ*౫౧ ౨౧/07 ౧6 706 76027400 20177 ౧06 6077720677 ౧౭/౧2/౦40౫ 0 రీంం0726 ౧26 720౮7 బ70/777226%20 4707 లంగ 6/7/ 6274 260/6/020742 ర 607774౧7౧౯ (౦7 472. 4 42 7/౭౧౧లీయ 0/26 ౭64౯4౬ ౮072777226 274 లెంబా?డ472 ౧/44 60774208 [2067727074/ 2౮ 2బ/46766 6౮ 6/646/0 7267/౧//60/6 7 60727౫౧6౯౫ గట౦/4/70౧౮ ఓ2గ0జ 82040 70౮ ౦/46 గలగలా 674 గా 607660 బా ౧ 7904002 07 224 ర0/0276 2/4 (26 వాంం02//64 3677700/07/60 6/6 7226070౮ 2/02 2200 గ2గ20 ౧/46 గ00 77007౯0020 2207౮075 0౧/౧౧ (౮777742277 [1/26722/౧074౧0/, ఆకె 0 ౫౦|| 4౨ 8114 వలగంో

జజ్ని వానుపక్త రాజకీయ సేతువు

కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ రెండవ కాం గెనులో రాయ్‌ నముహోదయం కొంతనుంది భారత విష్ణ వకారుల యీర్ద్యా ద్వేషాలకు కారణ మైనప్పటికీ, ఆయన వైజ్ఞానిక ప్రజ్ఞా పాంభవాలు కమింటరన్‌ నోయకుల మన్ననలు పొందడంవల్ల అందులో రాయ్‌ పా్రతినిధ్యానికి తిరుగు లేకపోయింది.

ఇతర భారతీయ విప్లవకారుల అండదండలు, భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ అనేదాని ఆనుడు లేకుండానే రాయ్‌ --కమింటరస్‌లో తన ప్రముఖ స్థానాన్ని స్టాపించుకొని నిలదొక్కుకొన్నాడు. కమింటరన్‌ నాయకుల పొపకం, (పోత్సాహం ఆధారంగా కమింటళన్‌ ఛాజకీయాలకూ. భారత స్వాతం్యత్యోద్యమ పోరాటానికీ మధ్య వామపక్ష రాజకీయ 'సీతువును నిర్మిం చటానికి ఆహరహం కృషి చేశాడు.

కమింటరన్‌లో ఆయన ప్రవేశించిన తర్వాత జరిగిన కాంగ్రసుల్లో రాయ్‌ పాత) చూస్తుంటే. ఆయన అవకాశ వాదమనే. దాన్ని నేర్చుకోలేక రాజకీయాల్లో తిరుగుబాటు దాఠుగా మాత మే మిగిలిపోయాడని తేలుతుంది.

కమింటరన్‌ మూడవ కాంగ్రెసు 1921 జూస్‌ 22 మంచి జులై 1£ వరకు మాస్కోలో జరిగింది. అందులో భారత కమ్యూనిసృపార్డీ తరఫువ కేక)

108 ఎం, ఎస్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం నలుగురు పితినిధులు పొల్గొన్నట్లుగా కమింటరన్‌ రికార్డుల్లో వున్నది కాన్సీ చర్చల్లో పాల్గొన్న భారతీయుక్లో రాయ్‌ పేరు ఒక్కటే కన్పిస్తున్నది. ఈ కాంగెఫసులోని చర్చాంశాలన్నీ పాశ్చాత్య దేశాల సమస్యకే, మహాసభ ఎజెండాలోకూడా వలసల సమస్యలుకానీ, పొొచ్యదేశాల సమస్యలు కానీ, పిత్యేకంగా చేర్చబడలేదు, పపంచ పరిస్థితిమీద కమ్యూనిష్టు ఇంటర్నేషనల్‌ బాధ్యతను గురించిన సిద్ధాంతంలో మాతం భారత, చైనా స్వాతం్యత్యోద్యమాల మీద యీ కింది వ్యాఖ్యలున్నాయి £ “*పొచ్య దేశాల్లో - ముఖ్యంగా భారత, చైనా దేశాల్లో __ పెట్టు బడిదారీ విధానం చురుకుగా అభివృద్ధి చెందటంవల్ల అక్కడ విస్సవ పోరాటానికి కొత్త సాంఘిక పునాములు వుతృన్న మైనాయి. ఈ దేశాల్లోని పెట్టుబడిదారులు విదేశీ పెట్టుబడి దారులతో తమ సంబంధాలు బలపరచు కొన్నారు. అంధువల్ల విదేశీ పరిపొాలనకొక ముఖ్య సాధనమైనారు. విదేశీ సామ్రాజ్యవాదం మీద వారి పోరాటం బలహీన ప్రత్యర్థుల పోరాటంగా వుంటుంది. పూర్ణ హృదయంతోకాక్క బలహీనంగా చేసే పోరాట౦గా వుంటుంది. స్వదేశీ శ్రామికవర్గం పెరుగుదలతో పెట్టుబడిదారుల జాతీయ స్య్వాతం్యత్య్య విప్లవ వై ఖరి స్తంభించి పోతుంది. అసంక్యాక రై కాంగ మంతా కమ్యూనిస్టు విప్లవ నాయకత్వాన్ని ఆశిస్తుంది. “విదేశీ సామాంజ్య వాడ సైనిక పీడన, దేశీయ - విదేశీయ పెట్టబడిడారుఆ దోపిడి విధానం, జమీందారీ బానిస విధానం కొనసాగింపు __ యీ మూడూ కలిసి వ౪సల్లోని శాామికుల సంఖ్య సత్వరాభివృద్ధికీ, విప్లవ కర్ష్ణకోద్యమ సౌరధ్యానికీ దోహదం చేచాయి ఇండియాలోని, యితర వలసల్లోని విష్ణ వీ పుజోద్యమం (ప్రపంచ విప్లవంలో అవిభాజ్యమైన భాగమై పోథుంది.”1 మూడవ కాంగసు యింతకుమించి వలసల సమస్యకు పొొధాన్య మీయలేదు. అందువల్ల జాతీయ - వలసల సమస్యను ఎజెండాలో చేర్చ నందుక్తు తన అసమ్మతిని కెలియజేస్తూ చివరి సమావేశంలో (౬71800 ఎం, వేక్‌, రాయ్‌ యిలా పషిసంగించాడు ; అవాళవ పాచ్యదేశాల సమస్య చర్చించబడిన తీరు వుంది . పాచ్య దేశాల ప్రతినిధులు యిక్కడ

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ * భారత కమూూనిజం 128 మాట్లాడటానికి అనుమతించబడిన కొద్దిమాటలను బట్టి యే నిర్ణయానికి రావడం కూడా సంభవం కాదు.”

“పాంచ్య సమస్య చర్చించబడిన తీరుకు నేను ఆక్షేపణ తెలియ జేస్తున్నాను. ఈ సమావేశాలన్నిటిలోను యీ సమస్యమీవ యే విధమైన శ్రద్ధను చూపలేదు. చివరకు నిన్న మాత9మే (వలసల) కమీషను ప్రధమంగా సమావేశ మైంది. ఆ దృశ్యం హృదయ విదారకంగా వుంది. యూరపు ఆమెరికాల పితినిధుల్లో ఒక్కరు కూడా హాజరు కాలేదు. అందరి అభిపాొంయాల పికారం, కాంగ్రెసు నిబంధనల పికారం యేర్చడిన యీ కమీషను వలసలమీద సిద్ధాంత వరమైన తీర్మానం యేమీ వుండదని నిర్ణయించింది. ఆ నిర్ణయం సరై నదికాదు. దాన్ని మార్చటం వుచితంి అందువల్ల సక్రమంగా నిర్మించబడిన కమీషనుకు యీ ప్రొచ్య సమస్యను తిరిగి అప్పగించి, దాన్ని తగినంత గ్ధతో పరిశీలించాలని కాంగ్రెసును కోరుతున్నాను.”

మొత్తంమీద పాంచ్య దేశాల వితి నిధులంతా వలసల సమస్య చర్చించబడిన తీరుమీద అసమ్మతి పుికటించారు. టామ్‌మాన్‌ వలసల సమస్యమీద నివేదిక సమర్పిస్తూ తన సహజ వాగ్జోరణిలో యివ్వబడిన సమయం కంటె యెక్కువ వినియోగించు కొన్నందువల్ల మిగతావారి మీద ఐదు నిమిషాల కాల పరిమితి విధించబడిందనీ, ఎం, ఎస్‌, రాయ్‌ _- యితర వలసల వితినిధులు సరిపోయినంత వ్యవధి యివ్వనిదే మాట్లాడ నిరాఠరిం చడం చల్ల, తర్వాత వలసల (పడినిధులకు అనుకూలంగా నిర్ణయం గ్నైకొన బడిందనీ ధామస్‌బెల్‌ అంటాడు.

వీది యేముయినా, ఒక్క భారత సమస్యనేకాదు _= రీ వలస సమస్యనుకూడా మూడవ కాంగెసు చర్చించలేదు. ఐకే యీ తరుణంలో భారత స్వాతంత్య్య పోరాటం కత పుంతలు తొక్కింది. ళ్‌

4921 చివర మలవార్‌ జిల్లాలో మోప్లా (ముస్లిం ర్లైతుల) తిరుగు బాటు జరిగింది. బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం సైనిక శాసనం వికటించి మూడు వైలమంది మోసప్లాలను కాల్చి వేసింది. పభుత్వ విద్యా సంస్థలను, న్యాయ స్థానాలను, శాసన సభలను, విదేశీ వస్త్రాలను బహిష్మరిస్తూ గాంధీ నాయ

140 ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం కత్వం కంద స్వరాజ్యోద్యమం వుధృత రూపం దాల్చి పంజలకు సన్నిహిత మైంది. వేల్పు రాకుమారుని ఇండియారాక సందర్భంలో వుత్సవాల బహిష్మరణో ద్యమం పా్రొరంభమైంది. సంపూర్ణ శాంతియుత శాసనోల్ల ౦ ఘనమే శాంతియుత విష్ణవమని బోధిస్తూ కసాయీ దుకాణానికి గొర9లు నడ్డిచినట్లుగా పిజలంతా ఖై దులకు నడవబానికి సిద్ధం కావాలని ప్రబోధాలు పో0రంభించాడు గాంధిజి' బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం మీద పోరాటానికి సాయుధ విస్ణవం మార్గం కాదన్నాడు. ప్రజల్లో చై తన్యం పెల్లు బికింది. విదేశ వస్త్ర బహిష్కరణ, ఖన్దరు వస్త్రధారణ సర్య సాధారణమై పోయి౦ది. ఈ సంఘటనలు పరిశీలించిన రాయ్‌ “కమ్యూనిస్టు ఇంట ర్నే షనల్‌*లో 1-1-1221 న యిలా వా్ర్రళాడు ;

“చూడటానికి గాంధి శాంతిని బోధించే పిచ్చి ప్రవక్తగా కన్పీస్తాడు. కానీ ఆయన మాటలు, యెత్తుగడలు జాగ _క్తగా పరిశీలిస్తే, నేటి నిరంకుశ ప్రభుత్వం కింంద ఆయన యెన్నుకొన్న అహింసా పూర్వక సహాయ నిరా కరణం ఒక్కటే మార్గాంతరంగా చోస్తుంది.”5

“ముఖాముఖి యెదుర్కొని అణచడానికి వీలైన సాయుధ విప్లవం కంటె భారతదేశంలో యూరపియన్ల జీవితాన్ని దుస్న్పాధ్యం చేస్తున్న గాంధి యొక్తుగడ చాల ప్రమాదకరమెనది” అంటూ యింగండు పార మెరటులో లార్డ్‌ పై డెస్‌హామ్‌ పలికిన మాటలను వుదవరనూ ౨౨ (వ్రస్తుక పరిస్థితుల్లో (1020) ఇండియాలో సాయుధ విస్లవం ప్రస్కక్షి లేదన్నాడు.! కాంగెను సంస్థ ప్రజా సంస్థగా మారుతున్నందుకు హర్షం వెలిబుచ్చాడు.” కౌంగ్రోసు వుద్యమంలో భాగస్వాములు కౌవలసిన వివిధ సాంఘిక ళకు లను గురించ్చి "నాయకులకు శాస్త్రీయ అవగాహన లేనందుకు బాధపడాడు.8 అహమ్మదాబాదు కాంగసుజ పంపించిన (పణాళికలో *జ్రాప్టీయ్ర కాం(గెసు యికమీదట సోమరి చర్చలు, వ్యర్థ తీర్మానాలుచేసే శలవు రోజుల చర్చా నమావేశం కారాదన్సీ జాతీయ స్వాతర్మిత్యోద్యమానికి నాయకత్వం వహించే రాజకీయ పంస్థగా అది మార్పు చెందిందనీ”% _ సంతోషించాడు. సహాయ నిరాక్ష అహమ్మదాబాదు కౌం[గెసులో అధ్యక్షుడుగా యెన్ని కైన చిత్తరంజన్‌ దాసు రణోద్యమం మీద సంపూర్ణ విశ్వానం లేనివాడు కాబట్టి వజా విప్ల వపోరాబానికి నాందిగా (వడొళికలో కాను సూచించిన అర్థిక సాంఘిక

జీం, ఎన్‌. రాయ్‌ _ భారత కమ్యూనిజం శత! కార్య్యకమాన్ని కార్మగైసు చేపట్ట గలదని ఆశించాడు. సాధారణ మానవుని నిత్యావసరాలకు సంబంధించిన ఆర్థిక కార్య కమాన్ని చేపట్టక పోవటంవల్ల నే సహాయ నిరాకరణోద్యమం విఫలమైందనీ, సహాయ నిరాకరణాన్ని శక్తి పంత మైన ఆయుధంగా పియోగించగల ఫ్యాక్టరీ (శామికులను రాజకీ యంగా వుపయోగించు కోరాదన్న గాంధీజీ ఆంక్షవల్ల నూ, శాసనోల్ల౦ఘనం దిర్హకాలికంగా కొనసాగించటానికి ఆర్థిక కారణాలు అడ్డు రావడం వల్లనూ సాంఘిక - ఆర్థిక దోసిడుల నుంచి తమకు రక్షణ లభించగలదని విశ్వసించే పీడిత వర్గాల ద్వైనందిన పిజా పోరాటం ద్వారా నూత్రమే స్వాతర్యత్య పోరాటం విజయవంత మవుతుందనీ, ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ తన (ప్రణాళికలో పేర్కొన్నాడు. తకాక్కాలికోదేత పికోపాలు కాన్కీ ఖిలాఫత్‌ నినావంకానీ, “చేతిలో చరథాతో వేదాలదాకా వెనక్కు అనే సిద్ధాంతం కానీ, అల్బ సంఖ్యాక పెటీ బూర్జువా _- మధ్య తరగతి వర్గాల సమ్మెలు - హర్తాళ్లు కాన్సీ జాతిని కాంగెసుబు అండగా నడపలేవు. జాతీయాభ్యున్నతి పేరుతో పారి శాంమిక పెట్టుబడి దారుల కోనంకాక కూలీ రైతు ప్రజానీకం కోసం కాం గెసు పోరాడుతున్నదనే విశ్వాసం కలిగినప్పుడే, రైతు కూలీ ప్రజావాహిని కాం్యగెసుకు అండగా వుండి బిటిష్‌ సామా్రజ్యవాద పునాదులను (బద్దలు కొడుతుందని కూడా వివరించాడు - ఆ _పణాళికలో.

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - అవనీ ముఖర్జి పేర విడుదలై న అహమ్మదాబాదు కార్యగెసు _పణాళిక (ప్రవాస భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ యొక్క మొదటి విచురిత (ప్రణాళిక.]9 డాక్టర్‌ యదుగోపాల ముఖర్జీ కుమారానంద, కాళీచరణ్‌ దత్తా, గోపీనాధ్‌ _పథృతులు ఆఅ _పణాళిక (ప్రతులను వంచారు, అజ్మీరుకు చెందిన దత్తాత్రేయ వరశరామ పొండే తన సంతకంతో ఆ పణాళికను అచ్చు వేయించి వంచాడు, ఆ [వదాళికలోని (ధమ అంశమైన “సంపూర్ణ స్వాతర్మిత్యం” అనే విషయాన్ని మౌలానా హజ)త్‌ మొహానీ అహమ్మదాబాదు కాంిగెసులో తీర్మానం రూవంలో (వవేశ పెట్టగా స్వామి కుమారానంద బలపరిచాడు.]3

ఇలా సంపూర్ణ స్వాతంత్య నినాదం తొలిసారిగా రాయ్‌ ద్వారా కాం్యగెసు ముందుకు వచ్చింది.

142 ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం

ఈ తరుణంలోనే రాయ్‌ ప్రపంచ ,వసిద్ధమైన _పధమ భావత మార్కిస్టు. వున్ద్రంధం “సంధి కాలంలో భారతదేశం?) (11614 11 ౧109000) వా9శాడు. అందులో రాయ్‌ భారత పెట్టుబడిదారి విధానం, కార్మిక వర్గాల అభివృద్ధిని సమీక్షిస్తూ, (బిటిష్‌ సామ్రాజ్యవాద పతనాలికి దారితీసే అంశాలను శాస్త్రీయంగా, మార్క్సిస్టు తత్వం పకారం తర్మెస్తూ వలస విమోచన విధానాన్నీ, సిద్ధాంతాన్నీ స్యూత|పాయంగా సూచించాడు,

కమింటరన్‌ కొం్యగెసుల్లో తీర్మానాలేమి చేసుకొన్నప్పటిక్రీి రాయ్‌ తన కమింటరన్‌ జీవితంలోనూ, అనంతర జీవితంలోనూ కూడా తన అభిప్రా యాళల్ని మార్చుకోలేము మార్చు కోనవసరం లేకుండనే రాయ్‌ సిదాంత (వవచనిమే నిజమని యుద్ధానంతర వలన విమోచన [కమం రుజువు చేసింది.

ద్వితీయ [వపంచ యుద్ధానంతరం వలసలన్నీ అంకర్థానమైవై. (వ్రవంచ పరిస్థితిమీద కమింటరన్‌ మూడవ కాం్యగెసు సిద్ధాంతంలోని వ్యాఖ్యల్లో వలస పెట్టుబడీదారీ విధానం విదేశీ పెట్టుబడిదారీ విధానంతో కలియడం వల్ల విప్ణవ పోరాటం మీద నిరాసక్తి చూపిస్తుందని పేర్కొనటం జరిగింది. దాని పొడిగింపే వలస విముక్తి కంమమనే విషయం చాలమంది కమ్యూనిస్టులు తొలుత గ్రహించినట్లు లేదు __ నేటికీ [గ్రహించ లేనివారు వుండడం ఆశ్చర్య కరమేమీకాదుః

క! థి ఖి గా

కమింటరన్‌ నాలుగవ మహాసభ 1922 నవంబరు $్‌ నుంచి డిశంబరు ఫ్‌ వరకు మాస్కోలో జరిగింది. అందులో జాతీయ _ వలసల సిద్ధాంతం మీద కొన్ని 1పథానమైన నిర్ణయాలు తీసుకోవటం జరిగింది.

జాతీయ స్వాతర్శిక్యోద్యమాల్లో పనిచేస్తున్న కమ్యూనిస్టులు సామా జ్యవాద వ్యతీరేక సమైక్య సంఘటన నిర్మాణంలో ముందుకువచ్చి కృషి చేయాలని కమింటరన్‌ సిద్ధాంతం (ప్రతిపాదించింది. కమీిటరన్‌కు సంబంధించిన పొచ్యదేశాల కమీషన్‌ సహాయంతో (పాచ్యదేశాల [వతినిధు లంకా కలిసి ఆ సిద్ధాంతాన్ని తయారు చేశారు. దాని మీద నివేదిక సమర్చించే బాధ్యత రాయ్‌క్సి అప్పగించారు,

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం కత్మప్ర

భారత కమ్యూనిస్టు పకినిధులను నాలుగవ కాంగెసుకు ఆవ్వానిస్తూ 1022 జులై. 17 ఇం్యపెకార్‌లోను, 1822 సెస్టింబరు 1 వాన్‌గార్జులోను [(వకటనలు వెలువడ్నినై- రాయ్‌ తనకు తెలిసిన వామపక్ష వర్గియులందరినీ ఆహ్వానిస్తూ మరి మరీ లేఖలు (వాళాడుః

డాంగేకు 6-8.182£2 న (వాసిన లేఖలో ఛాల్లెస్‌ ఆష్షేను (నందలాల్‌ ఇండియా పంపిస్తున్నట్లు సూచించాడు, 8-10-1822 న (వాసిన మరొక ఠతీఖలో డాంగే తలపోస్తున్న సోషలిస్టు లేబర్‌ పార్టీ స్థావన వాయిదావేసి నాల్గవ * కాం[గెసుకు వస్తే ఆ విషయాలన్నీ సాకల్యంగా పరిశీలించ వచ్చుననీ, డాంగేసోషలిస్ట వతికకు ఆర్థిక సహాయం, వ్యాసాల విషయం కూడా మాట్లాడుకోవచ్చుననీ (వాశాడు,

అలాగే ముజఫర్‌ అహమ్మదుకు అష్షే రాకను గురించి (వ్రాస్తూ, కాను వాసిన లేఖలను చిత్రరంజన్‌దాస్‌, సుభాష్‌చం_ద బోసులకు చరుస్తూ వారిని కూడా నాల్గవ కాం(గెసుకు హాజరయ్యేట్లు చూడమన్నాడు.

సింగర వేలుచెట్టియారుకు, షౌకత్‌ ఉస్మాశికి కూడా లేఖలు నాశాడు.

| కరష్మతాలు, వతికలు, తీర్మానాలు, భారత జాతీయ కాంగెను

(ప్రణాళికలు, “సంధికాలంలో భారతదేశంి (గంధం ప్రతులు కేఖలతో పొటు అందరికీ వంపిచాడు. శ

కానీ భారతదేశం"నుంచి ఒక్క పి౭ినిధి కూడా ఆ సమావేశానికి హాజరు కాలేదు. కమింటరన్‌ |సొచ్య కమీషను తరఫున రాయ్‌ ప్యాతినిధ్యం వహించాడు. అమెరికానుంచి వచ్చిన రతన్‌సింగ్‌ (1) ఓటు హక్కుతో ఆ సభలో పాల్గొన్నాడు. యూరపులో వున్న నళినీగుప్తా, మసూద్‌ అలీషా, అమెరికానుంచి వచ్చిన సంతోష్‌సింగ్‌ పరిశీలకులుగా హాజరైనారు,

పా9ంచ్య వలసల సమస్యమీద" 1822 నవంబరు 22 న కాం[గెసులో రాయ్‌ చేసిన ప్రసంగాన్ని మాస్కో రేడియో సలిగుహఐగా (పసాళం. చేసింది ;

“వలసల విముక్రి పోరాటంలో ప్రపంచ కార్మికుల మధ్య వున్న సంబంధాన్ని గురించి రెండవ కాంగసు కొన్ని నిర్ణయాలు తీసుకొన్నది.

శిష్య ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ _. భారత కమ్యూనిజం బలసల |(వజల నందరినీ ఒకే (శ్రేణ్యికింద చేర్చటం పొరపాటు. సాంఘిక ఆర్థిక పరీణామంలో 'వోరు. జేర్వేరు దశల్లో వున్నారు. అందువల్ల ఈ వుద్యమం వేర్వేరువరసల్లో, వేర్వేరురూపాల్లోవుంటుంది. బాగా అభివృద్ధి చెందిన. దేశాల్లో దేశీయ పెట్టుబడి దారులు ప్రపంచ పెట్టుబడిదారులతో రాజీ పడటానికి ప్రయత్నిస్తారు. వెనుకబడ్డ దేశాల్లోని జమీందారీ సైనిక శక్తులు ప్రపంచ పెట్టుబడిదారీ వర్గం చేతుల్లో కేలుబొమ్మలవతారు. ప్రచ్య దేశాల్లోని కార్మిక - కర్షక ప్రజానీకం సైనిక తత్యంతో వుత్సాహంగా పోరాడాలి. ఐతే ఆ పోరాటం వర్గపార్టి నాయకత్వం [కీంద మ్యాతమే సాధ్యం. ఇప్పటి క:పుడే ప్రాచ్య దేశాల్లో చిన్నచిన్న కమ్యూనిస్టు పార్టిలున్నాయి. సై న్య వ్యతిరేక ఐక్య సంఘటన నడపటానికి సామాజిక విప్లవ శక్తులన్నిటినీ కూడగట్టటం వాటి బాధ్యత.”

“పాచ్య ఖండంలోని వలసల్లో, అర్థ వలసల్లో శైశవ దశలో వున్న కమ్యూనిస్టు పార్టీలు తమను పజలకు సన్నిహితం చేస్తే విత్తి వుఢ్యమం లోనూ పాల్గొనాలి అని నాల్లవ కాంగెసు నిర్ణయించింది.

భారత దేశంలోని వామపక్ష శక్కులు ఐదు మురాలుగా వనిచేస్తు వ్నాయి _ డాంగే అధ్వర్యం [కింద బొంబాయిల్లో సింగరవేలు నాయ కత్వం [క్రింద మ_దాసులో, ముజఫర్‌ నాయకత్వం [కింద కలకత్తాలో, జుగుల్‌ నాయకత్వం [కింద లాహోరుల్తో షొకత్‌ ఉస్మానీ నాయకత్వం (క్రంద నరియుక్త వరగణాల్లో__

ఫీరినందరినీ, తమ నాయకత్వంతో యేకీభవించగల యితరులమా ,+నొగ్లీవ కాం్యగెసుకు రమ్మని మాస్కో నుంచి. రాయ్‌ లేఖలు (వాళాడు ఆ వార్తలు వారికి సమంగా చేరకాయో, లేదో అని అష్షేను భారతదేశ్శం పంపించాడు. ఆష్షే యిక్కడున్న నాలుగైదు రోజుల్లో జొంగేను కలుసుకొని "రాయ్‌ సందేశమూ,! ఆహ్వానమూ, “ప్రతినిధుల (వయాణ ఖర్చులకు "ధనమూ జాంగే పరంగా. అందించ్చాడు. ఇతర (గూపులను కూడా కలుసు కోటానికి (పయత్నించాడు కానీ ఆ (పయత్నాలు ఫలించలేదు. ఇండియాలో దిగిన నాలుగు రోజులకే అతన్ని పోలీసులు కష్టడీలోకి తీసుకొని పాస్‌పోర్లు పర్షివధ కాదని యింగ్తడు పంపించారు.

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం 14శ్‌ తర్వాత 1822 డిశంబరు 18 న రాళ్ట్సుక్లమ్లిచట్ట్షన్‌ న్లాషష్య కొలిగోను ఫీర్మానాల విశేషాల సారాంశాన్ని డొంగేకు యిలా వ్రిశాడు £

_-చౌరీ చౌరా దురంతాలకు నిరసన సూచకంగా గాంధీ స్వాతం్యత్య పోగాటం నిలిపి వేసినందువల్ల వుతృన్న మైన వరిస్థితులను వుపయోగించు కోబానికి కాంగెసుకు అనుబంధంగా చట్టబద్ధమైన వామపక్ష రాజకీయపార్టీ ని స్టాపిస్తూ, దాని చాటున చట్టవిరుద్ధమయిన-మార్కిస్టు సూత బస్టమయిన కమ్యూనిస్టు పార్టీని స్థాపించాలి, కమింటరన్‌ అధ్వర్యం [కింద యీ విష యాలను చర్చించటానికి భారత దేశంలోని అతివాద వివ్లవ మురాలన్నీ 1028 ఫ్మిబవరిలో బెర్లిన్‌లో సమావేశం కావాలి.

ఈ సమావేశానికి అవ్వానించబడిన వారిలో డాంగ్రే ముజఫర్‌, సింగరవేలు, ఉస్మానీఐలతోపాటు ఇ. ఎల్‌. అయ్యర్‌, మహమ్మద్‌ సిద్దికి, వై ద్యనాధ విశ్వాస్‌, ఎన్‌. ఎమ్‌. జోషీ, భూపతి మజుందార్‌ (ప్రభృతులు కూడా వున్నారు. నళినీ, జతీస్‌ మిితా యూరపులోనే వున్నారు. ఇండియా లోని పితినిధులను వెంటబెట్టుకొని యూరపు తీసుకొని వెళ్లడానికి రాయ్‌ మి_తాను పంపాలను కొన్నాడు, కాన్సీ ముజఫరు యూరపు బయలు దేరుతున్నానని రాయకి రహస్యంగా టెల్షిగాం యివ్వడం వల్ల ఆ ప్రయత్నం రాయ్‌ విరమించాడు. చివరకు వారెవ్వరుగానీ సమావేశానికి వెళ్లలేదు.

డాంగే, సింగవవేలు పరస్పరం సంపదించుకొని అనాటి భారతదేశ పరిస్థితుల్లో యూరపు చేరడం సాధ్యం కాదనే వుద్దేశంతో పోవడం మాను కొన్నామన్నారు. డబ్బులేక, జబ్బువల్ల పోలేక పోయానన్నాడు ముజఛర్‌. భారత కమ్యూనిస్టుపార్టి స్థాపకుద్జి నేనంటేనేనని రొమ్ములు గుద్దుకొనే డాంగ్నే ముజఫన్నే ఆ సమావేశానికి పోకపోతే యింకెవరు పోతారు?

ఆరోజుల్లో ఇండియాలో వున్న పరిస్థితుల్లో, యుబ్బందుల్లో, రాయ్‌ యేర్పాటు చేయదలచుకొన్న ఆ సమావేశం ఆచరణ సాధ్యం కాదనీ అది దురాలోచనతో కూడినది (111= 60006166) అనీ అంటూ (దుర్చుద్ధిత్సో వ్యాఖ్యానించాడు జి-ఎమ్‌. అధికారి,!* జర్మనీ దేశం కూటికి లేక చస్తుంటే (0 1)

148 ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం బెర్లిన్‌ వెళ్లవానికి తయారయ్యే భారత కమ్యూనిస్టులు యెవరబ్బా అన్‌ విసుపోళూ, [వస్తుతం' మనితీరాలు దాటటం పూర్తిగా అసంభవమంటూ సింగరవేలుకు వాకాడు డొంగే.2* అడా పొడొా సరిపోయింది. ఇవి అసమర్థుల అర్ధంలేని సాకులేకాని వీసాలు లేకుండనో, కల్పిత

వీసాలతోనో ఆ రోజుల్లోనే ప్రయాణం చేసిన వారెందరు తేరు? వారు వూహించిన భయంకర వరిస్థితుల్లోనే రాయ్‌ ఇండియానుంచఛి అనేక మజిలీలు చేసుకొంటూ, బారుకూ బ్రిటిష్‌ పోలీసు గూఢచారులను తప్పించుకొంటూ మాస్కో చేరాడు. ముహాజిర్ష (ప్రయాణం అటువంటిదే. నళినీ అలాగే 1822ల రెండు సార్లు ఇండియా చేరాడు. తిరిగి యూరపు వెళ్లాడు. అవనీ యూరపు నుంచి ఇండియాక్రు, ఇండియానుంచి యూరపుకు (పయాణం సాగించాడు. జతీస్‌ మ్మితా యిండియానుంచి యూంపు చేరాడు. గోపేర్యద చకవర్డి మాస్కో చేరాడు. అలాగే విదేశ పవాసంలోని విష్ణవ కారులు యీ దేశం నుంచి విదేశాలకు యొంతో మంది, యెన్నో సార్లు వెళ్లారు, అటుతర్వాత ఉస్మానీ వభృతులు 1928 లో ఆరవ కార్మగెసుకు విజరు కావడానికి మాస్కో వెళ్లారు. 1828 లో కంది 1822 లో భారత దేశంలోని పరిస్థితులు భయంకరంగా వున్నాయా? నిజానికి (వభుత్వానికి బొల్జివిక్‌ వాసన ఘాటుగా తగిలిన తర్వాతనే ఉస్మానీ బృందం రహస్యంగా రష్యా చేరారు. పైగా రాయ్‌ యేర్చాటు చేయదలచుకొన్న సమావేశం 111- ౧౦౦౬౪66 అంటున్నాడు అధికారి. మాస్కో వస్తానని డాంగే అష్షే వర్ద ప్రయాణ ఖర్చులకు డబ్బు పుచ్చుకోవడం ౪611 = 6౦9౦౪౪64 అన్నమాట? వారెవా! డాంగే, అధికార్ల మేళం యీ రకంగా వుంటే ముజఫర్‌ తాళం మరొ కరకంగా వుంది. ముజఫరువంతా డబ్బు రంది, రాయ్‌ సంవత్సరానికి మూడు నాలుగు సార్లు విదేశాలనుంచి యిక్కడకు దౌత్య శాఖను (౧0౬౫ల 861106) ఒక దాన్ని (పారంభి స్తే దూతలు యిక్కడకు యెంత డబ్బయినా తీసుకొని రావడానికి వీలుంటుందట$15 అది యిబ్బంది కరమను కొంటే _- ఆరు సంవత్సరాల ,కితం భారతదేశం వదలివోయీన ఏం. ఎన్‌. రాయ్‌ ఆకారం మారిపోయి వుంటుంది కాబట్టి ఆయనే డబ్బు తీసుకొని, మారువేషంతో, వ్యాపారుల ఓడ మీద ఇండియా చేరి ఇక్కడి పరిస్థితులను

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం శ్షత్య/ పరిశీలించి, డబ్బు పంపిణీ చేసి పోవచ్చునటః రాయ్‌ (పత్యర్థులు అలాగే అస్టుల్‌ మీద్‌ను యిక్కడకు పంపారట[316 ముజఫర్‌ ధనలోభం యొలాంటి విపరీతమైన ఆలోచనలకు పురికొల్చుతున్నదో గమనించండి! కానీ రాయ్‌ వహీద్‌ కాదనే ఆలోచన ఆయనకు యెలా వస్తుంది? ఆయన అంతర్జాతీయ గూఢచారి సాలెగూడును దాటి రావలసి వస్తుందనే ఆంశం మాత్రం యొలా స్ఫురిస్తుంది? డబ్బు కమ్యూనిస్టులుః ఎందుకంటె మాస్కో డబ్బే వారిని కమ్యూనిస్టుల్ని చేసింది.

ముజఫర్‌ అన్నట్లు తొలిరోజుల్లో డాంగేకు అంతర్జాతీయ కమ్యూనిజం మీద విశ్వాసం లేదుః!”

కమ్యూనిస్టు పార్టికి “పండియున్‌ అనే విశేషణం వుండడమే ఆయనకు యిషమట।ః 38

ట్‌

అంతర్జాతీయ కమ్యూనిజం మీద తనకు విశ్వాసం లేదని కోర్టులో వాజ్మూలం యివ్వడమే డాంగే అంతర్జాతీయ తత్వానికి గిటురాయి.3*?

అంతే కాదు __ ఇండియా బిటన్‌ నుంచి పూర్తిగా విడిపోవడం తనకు యిష్టం లేదనికూడా డాంగే వాజ్మూల మిచ్చాడు.*ి

అందుకే రాయ్‌ డాంగేను వుత్తర కుమారుడితో పోల్చాడు జర్మనీలో కూటికి బాధపడుతున్నారని (వయాణం మానుకొన్నాడట డాంగేః

ఐతేయీ కమ్యూనిష్టు యోధులు జర్మనీ సమావేశానికి రాలేదని రాయ్‌ తన కృషి ఆపలేదు ధారావాహికంగా భారత దేశంతో వుత్తర (వశ్యుత్తరాలు జరుపుతూనే వున్నాడు.

భారత దేశంలో కమ్యూనిస్టు భావ పచారాని కి కార్యక్రమం నిర్ణయించడం కోసం 1922 డిశంబరు 8న బెర్లిన్‌లో ఒక సమావేశాన్ని యేర్పాటు చేశాడు. అందులో జర్మనీ నుంచి తాల్‌ హైమర్‌, హెకెర్ట్‌ రష్యా నుంచి హెర్తా, పీక్‌; ఇండియానుంచి రాయ్‌ డంపతులు, భట్టాచారి; ఐర్షండు నుంచి జాట్టీ ఎ= ఒక వుప సంఘంగా యేవ్చడి యిలొ తీర్మానించారు :

148 ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం

“ఉవ సంఘ సభ్యుల్లో ఒకరు వెంటనే ఇండియా వెళ్లి రాయ్‌ మి_తులను, కమ్యూనిస్టు సానుభూతి పరులను స్వయంగా, లేక పరోక్షంగా కలుసుకొని భారత (శామిక వర్గానికి సహాయం చేయటానికి కమింటరన్‌ ఆతురతగా వుందని నచ్చజెప్పాలి; విప్తవ విజయం కోసం కావలసిన అన్ని విధాల సహాయ సహకారాలు అందుకొనే మార్గాలు ఆలోచించటాన్ని కె బాధ్యతగల భారత (పతినిధులు వెంటనే యూరపు రావాలి కమింటంన్‌ ఐదవ కౌం[గెసుకు భారతీయులు పహిజరు కావాలి”2]

ఈ తీర్మానానికి అనుగుణంగా భారత దేశంలోని అభ్యుదయ వాదులకు రాయ్‌ చాల లేఖలు [వాశాడు కార్య్యకమాన్ని విశదీకరిస్తూ కర పతా?లు వ్రాస్తి అచ్చువేయించి పంపాడు, ధనం పంపించాడు. విన్హవ కార్యక్రమాలను నడపటానికి వీలుగా పితినిధులను పంపించాడు. “వాస్‌గార్జు. పతింక ప్రతులను రకరకాల ముసుగులు వేసి జారీయ వాదులక్తూూ, జే)డ్‌ యూనియనిస్టులకూ, యితర మేధావులకూ పంపుతూ వచ్చాడు. బొంబాయిలో డాంగే నడుపుతున్న “నొషలిస్టు వతి9కకూూ కలకత్తా నుంచి ముజఫర్‌. బెంగాలీ భాషలో నడుపుతున్న “జనవాణి (నంగల్స్‌ పతిికకూ రాయ్‌ పంపే ప తికలే సమాచారాన్నీ, వుత్సాహాన్నీ అందిస్తూ వుండేవి.

గయ కాంగ్రెసు. సమావేశమయ్యే నాటికి రాయ్‌ కమ్యూనిస్టు సాహిత్యాన్నీ కార్యక౦మాలనూ భారత దేశంలోని రాజకీయ కార్యకర్తల మధ్య గుప్పీంచి వేశాడు. ఆ ప్రణాళికలు, కరపతా?లు, (గంధాలు, వాన్‌గార్జు వ్రితులూ భారత జాతీయోద్యమం అనుసరించదగిన సోషలిస్టు దృక్పధాన్నీ, సూళాాలన్తూ యెొత్తుగడలనూ గురించి చైతన్యాన్ని రేకెత్తించిచై. గయ కాంగ్రెసుకు స్విట్టరులాండు నుంచి రాయ్‌ “*భ్రారత జాతీయ కాంగసు కార్యక్రమము” అనే పేరుతో ఒక ప్రణాళికను వంపాడు. అది కార్యకర్తల మధ్య వంపిజీ అయింది. విముఖ భారతీయ. వత్రికలు వ(21లముు, 9811300020, రట 01106412, £100ఆ% ఓజరేలా 060 లులర౮లు4 200029 00102001 ముగ 8 ల20162, వగైరా పెద్ద పెద్ద వతాక శీర్షికలతో “8019ల 49 ఇ 10612,” *ోవలుల4101 ఏం అనం గీరే౪002466”” “త 0022109

అం గుట్టే శీర్షికలతో రాయ్‌ కార్యక్రమాన్ని

ఎం, ఎస్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం షఫి కొన్ని పతికలు సంగ హంగాన్తూ మరికొన్ని పూర్తిగానూ వికటించిపై. వెంటనే ప్రభుత్వం ఆ కరపతా?న్ని నిషేధించింది. కానీ, నిషేధానికి పూర్వమే ఆ కరపతిం దాని వని పూర్తి చేసింది. తర్వాత భారత దేశంలో కమ్యూ నిస్టుపార్టి స్థాపన జరిగినప్పుడు అది యీ కార్యకమాన్నే తన కార్యక్రమంగా పికటించుకొన్నది.22 ఆ ప్రణాళికను గురించి వ్యాఖ్యానిస్తూ బొంబాయి టైమ్స్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా యిలా అన్నది;

*ప్ప్రుధాన మంతి9గారి అతి ముఖ్యమైన మాటలకు కూడా యివ్వని పాంచుర్యాన్ని రాయిటర్‌ విలేఖరి ఎం, ఎన్‌. రాయ్‌కి యిస్తున్నాడు అంత దీర్ట్యమైన బొల్లివిక్‌ కలని యీ దేశానికి కేబుల్‌ చేయడం వుచితమని రాయిటర్‌ సంస్థ యెందుకు భావించింది?”28

తమాషా యేమంటే కమ్యూనిస్టుపార్టీ స్థాపకుజ్ఞని చెప్పుకొనే డాంగే పైతం 1822 డిశంబరు £8 “సోషలిస్టు వ్మ్యతికలో “ర్రాయిటర్‌ సంస్థ బొల్గి విజాన్ని వ్యాబ్తిచేస్తున్నది” అనే శీర్షిక క్రింద రాయ్‌ కార్యక్రమాన్ని విమర్శించాడు. అనాటి డాంగే కమ్యూనిజం స్థాయి అదీఎ

నిషేధించబడిన తర్వాత రాయ్‌ కార్యక్రమానికి పిచారం పెరిగింది. దాని ప్రభావం వల్లనే గయ కాంగెసులో కార్మిక వ్యవస్థా నిర్శాణంమీద తీర్మానం చేయటం జరిగింది.

*గయక్షు వంపించింది చార్మితకంగా భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ పిధిమ కార్యక09మం. భారత రాజకీయాల్లో “కార్యక్రమ” మనేది కొత్త విషయం. ఎందుకంటే, అంతకు ముందెన్నడూ భారత దేశంలో ఆ విధంగా ప్రజల అవసరాలను యెలుగె క్తి చాటడం జరగలేదు.25 అంటాడు ముజఫర్‌,

ఆ కార్య్యకమం చివర “గమ్యస్థానం యెలా చేరాలిి అనే అంశం (క్రింద యిలా అంటాడు రాయ్‌;

“గమ్యం నిర్ణయమైంది. దాన్ని చేరే సాధనం చూడాలి. దీరకాల పోరాటం సాగాలి... భారతీయులు నాగరకజాతి హోదా చేరడానికి అను సరించే కార్య్యకమాన్ని యెదుర్కోటానికి బిటిష్‌ సామ్రాజ్యవాదం ప్రయోగించే వశు బలాన్ని బట్టీ దాని నాగరక స్వభావాన్ని పరిక్షించాలి.

150 ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం అంవరి స్వే గృ అభ్యుదయం, సంపదలను కాంక్షించే యీ కార్య్య(కమాన్ని సమర్థిం డంతి. మన స్వేచ్చా వాచుల దేశ భక్తిని కొలవాలి, బిటిష్‌ సామా%.్య్యవా .౦ హృపయం మార్చుకోదు. మన అ్మగవర్గాలవారు భవిష్య దున్నతి కోసం వర్తమాన సౌకర్యాలను వదలుకోరు. అందువల్ల యొవరి క్షేమంకోసం మనిం యీ కార్యక్రమాన్ని చేపట్టామో వారి నందరినీ యీ పోరాటంలోకి దించటమే మన తక్షణ కర్తవ్యం *౫

అంతిమ ఘట్టం యెలా వుండాలో, వుంటుందో వివరించాడు?

“జాతీ ను సైన్యాన్ని పోరాటానికి సిద్ధం చేయాలి. పతి వర్గం తన క్షేమం కోసం కార్యగెసు కృషి చేస్తున్నదనుకోవాలి. బహుళ ప్రజానీకం అ విధంగా మహా ప్రిజోద్యమంగా నిర్మాణమైనప్పుడు పిభుత్వం పతన మవుతుంది. సమాజంలోని వుత్చాదక వర్గాల సహాయ నిరాకరణం వల్ల దేశ జివనం _స్త్పంభించి పోతుంది. ప్రభుత్వానికి చావు దెబ్బ తగులుతుంది. మన పోరాటం తుది ఘట్టంలో జాతివ్యాప్త శాసనోల్లంఘనం అని వార్యంగా స్వతం్యత జాతీయ పితిపపత్తికి దారితీసి యీ జాతీయ పునర్నిర్మాణ కార్యకంమం౦ ప్రకారం సాంఘిక, అర్థిక, వైజ్ఞానిక రంగాల్లో అభ్యుదయీిన్ని సాధించటానికి అవకాశం కల్ప్చిస్తుంది.”2?

గయ కాం[గెసు సందర్భాన్ని పురస్క రించుకొన్ని ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ పంపిన సాహిత్యంలో రాయ్‌ వ్రాసిన “మనకేమి కావాలి?” అన్న కర్యప్రతం వుంది. అందులో కూడా రాయ్‌ భారత రాజకీయ, సాంఘిక ఆర్ధిక పరిస్థి తులనూ, శక్తుఎనూ శాస్త్రీయంగా పరిశీలించి విప్లవ పుజోద్యమమే భారత సర్వతో ముఖ స్వాతం్యత్యానికి రహదారి అని వుద్జోషించాడు. రాయ్‌ పంపిన కమింటరన్‌ సందేశంలో (బిటిష్‌ సామా9జ్యవాదం ఖథారత పజల జీవిత రశ్రాన్ని పీల్చి పిప్పి చేస్తున్న నీచమైన పద్ధతులు అందరికీ తెలుసునంటూ యిలొౌ అంది

జ్‌భారత్ర దేశాన్ని హింసతో జయించి, హింసతో నిలుపుకొంటున్న (బీటిష్‌ సామా)జ్యవాదాన్ని హింసాయుత వివ్షవంతోనే హతమార్చాలి... ఈ పోరాటంలో కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ ఇ౦డియాకు అండగా నిలుస్తుంది ... ఐతే భారత జాతీయ. కాంగైను వితీవగామి బూర్జువొ

ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ _ భారత కమ్యూనిజం 1₹1 యాజమాన్యం నుంచి విము క్తిపొంది, ప్రజాస్వామ్య గణ తంతిమే తన లక్ష్యమని స్పష్టంగా పికటించాలి. ప్రజల్లో విష్ణవాత్మకమైన వైతన్యం వెల్లి విరియటానిక్రై రిపబ్లిక్‌ నిర్మాణం కోసం అనుసరించే రాజకీయ కార్య కంమానికి ఆర్థిక పునర్నిర్మాణ కార్య్యకమాన్ని జోడించడం అవసరం . (బిటిష్‌ సామా9జ్య వాదానికి విశ్వాస పాతు?లై , అభివృద్ధి నిరోధకు2ైన భూస్వామ్య ధనిక వర్గాలకు వ్యతిరేకంగా పేద ర్లైతు పిజానీకాన్ని సంఘటిత పరచినప్పుడు విజానీకంలో కాం్యగెసు వేళ్లు తన్నుకొనడ మేకాక, బింటిష్‌ సామా్రాజ్యవాదం పునాదులు బిద్దలవతాయి బింటిష్‌సా మాజ్యాన్ని రక్షిస్తున్న స్థానిక సైన్యంలో చాలవరకు పేద రై తాంగం నుంచి వచ్చినవారే, కాబట్టీ వ్యావసాయిక విస్టవ కార్యకం9మం ద్వారా జాతీయ స్వాతర్యత్య్యోద్య మానికి స్థానిక సైనికుల నుగ్దత్తు లభిస్తుంది .. పిజాళక్తితో బిటిష్‌ సామ్రాజ్యాన్ని కూల్చే చరిత్రాత్మక పోరాటంలో సర్వదా వీకు కమింటరన్‌ సహకారం లభిస్తుంది."

ఐతే ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ యూరపులోని మాస్కో, బెర్లిన్‌, జూరిచ్‌, జెనీవా, పారిస్‌ మొదలైన కేంద్రాల నుంచి నడుపుకున్న యీ కార్య కంమాన్నంతా బిటిష్‌ ప్రభుత్వం గమనిస్తూనేవుంది. రాయ్‌ని వెన్నంటి వుండే సి. ఐ. డీ, ల ద్వారా సేకరించిన సమాచారాన్ని భారత ప్రభుత్వం జాతీయ వకాాగారంలో భదివరిచింది. సంగ్రహంగా దాని న్యూల స్వేచ్చా మవాదం చూడటం ప్రస్తుత సందర్భానికి సరిపోతుంది :

“బాల్షివిక్కులు భారత దేశాన్ని గురించి వేసుకొన్న ప్రణాళికలకు గత మూడు సంవత్సరాలుగా ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ ముఖ్య యేజెంటు, ఆంగ్లో - రష్యన్‌ వ్యాపొర ఒడంబడిక జరిగిన తర్వాత ఆ.నున్ని మాస్కో పిలిపించుకొనే పరకు మధ్య అసియా ఆయన కార్యకలాపాలకు శేందం, మాస్కోలో ఆయన యితర భాంతీ.నయ విప్లవకారులతో ను, సోవియట్‌ పి'తినిధులతోను చర్చలు జరిపాడు, ఈ చర్చల ఫలితంగా నూస్కోలో కమ్యూనిస్టు గ్రూపు యేర్చాద్టైంది, సాహిత్యాన్ని, ఆయుధాలనూ భారత దేశం పంపించే యేర్చాట్లు చూడడం కోసం నళినీ గుప్తాను భారతదేశం పంపించాడు, 1822 ఏప్పిల్‌లో రాయ్‌ మాస్కో నుంచి బెర్లిన్‌ నూరాడు,

భం ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం అప్పటి నుంచి ఆయన పియత్నాలన్నీ పిచారంతో వివిధ దేశాల్లో యేజెంట్ల ను యేర్పాటు చేసుకోవడం మీదనే .

“వంద మందికి పైగా వున్న బెర్లిన్‌ భారతీయుల్లో రాయ్‌ అను యాయులు కొద్దిమందే. ఐతే ఆయన తన శక్తి, సాహితీ పితిభ్య భార్య సమర్థతల మీద ఆధారపడ్డాడు ... ఆఫ్‌గనిస్థాన్‌, రష్యాలనుంచి వచ్చిన విప్లవ కారులతోను, బెర్లిస్‌లోని భారతీయ విద్యాథ్థులతోను రాయ్‌ సంబంధాలు పెట్టుకొన్నాడు....

“22 వీప్రిల్‌లో భారత దేశం మీద రాయ్‌ మాస్కోకు పంపిన రిపోడ్డు “కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నిషనల్‌లో వికటించబడింది”

“రాయ్‌ సడిపే పక్ష పత్రికకు జూన్‌లో తాల్‌ హైమర్‌ ద్వారా సోవియట్‌ నిధులు అందినట్లుగా అధారం వుంది. ..

*ఈ సమయంలోనే రాయ్‌ కలకత్తాలోని తన ముఖ్య యేజెంటుకు అతని విషయం వరిశీలిస్తున్నామనీ, మనిషిని పంపిస్తున్నామనీ వ్రాశాడు . మరొక లేఖలో రాయ్‌ తాను కమింటరన్‌ ప్రాచ్య కమీషను (2, 6, 61) సభ్యుడయినట్లుగా వ్రాస్తూ, కమింటరస్‌ కాంగ్రెసుకు పొలతినిధులను అహ్వానించాడు.

“అగస్టు - అక్టోబరు మధ్య అందిన నాలుగు నివేదికలను బట్టీ ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌కి మూడవ ఇంటర్నేషనల్‌ పితినిధులతోనూ, కార్యకర్త అతోను సంబంధాలున్నట్లు తెలుస్తున్నది. సెప్టెంబరులో కాబూలులోని సోవియట్‌ ప్రతినిధి *వాస్‌ గార్డు పితులనూ, కమ్యూనిస్టు సాహిత్యాన్నీ తనకు పంవవలసిందనీ, వాటిని భారతదేశం చేర్చడానికి తనకు అవకాశం వున్నదనీ (రాయ్‌క్సి తెలియ జేశాడు...

“మూడవ ఇంటర్నేషనల్‌ నాల్లవ కాంగ్రెసులో (వలసల సమస్య మీద) భారత దేశం రిపోర్టరుగా ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ పేరు ఎజెండాలో వుంది...

“" మొదట వాన్‌గార్జు పేరుతో, తరువాత (1820) అక్టోబరు (ప్రారంభం మంచి అడ్వాన్ను గార్డు పేరుతో వతి సంచిక రెండు వేల ప్రతులు అచ్చువేసి

ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ _- ఖారత కమ్యూనిజం ఫి సరాసరి భారతదేశానికేకాక _. భారతదేశంలో వంచటానికి యింగ్శండు, అమెరికశ్సా జపాను, బావా, ఆఫ్‌గనిస్టాన్‌ కూడా పంపుతున్నాడు. ఇందు కోసం భారతీయ, యూరపియన్‌ నావికుల సహకారం తీసుకొంటున్నాడు. ఇంగ్ల ండులోని కమ్యూనిస్టుల ద్వారా తన యూరపియన్‌ యేజెంట్లను యిర్టరిని ఈన వధకాల నిర్వహణ నిమిత్తం బొంబాయికి, కలకత్తాకు పంపించే యేర్పాటు చేశాడు. రాయ్‌తో మధ్య ఆసియాలో కలిసి పనిచేసిన ష్‌రాజ్‌ పర్షియాలో రవ్యన్‌ కాన్సల్‌గా వుండడంవల్ల పర్షియా ద్వారా (భారతదేశంతో) సంబంధాలు నెలకొల్చుకోలానికి ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నవి.

“విప్లవం ద్వారా భారతదేశానికి కమ్యూనిజాన్ని యెగుమతి చేయాలని వాన్‌గార్జు పిచారం చేస్తున్నది. వర్గ చైతన్యం కల కార్మిక విన్హవ సంఘాల నిర్మాణం --భారత దేశంలో కౌన్సిశ్త ఆక్రమణ పెద్ద పెట్టన సహాయ నిరాకరణ __= హింసా పూర్వక దౌర్జన్య చర్యలద్వారా, రైల్వే సమ్మెల ద్వారా దేశమంతటా అసంతపప్తి సృష్టించటం-_ఇదీ దాని పుచారసారాంశం*

*ర్రాయ్‌ జూల్లై “ఇంపెకార్‌ లో బెంగాల్‌ బెరిరిస్టులు కాంగ్రెసులో పివేశించి దాన్ని స్వాధీనం చేసుకొంటున్నారని వ్రాశాడు .. 1821 లో రాయ్‌ _ అవనీ ముఖర్జి (అహమ్మదాబాదు) కాంగ్రెసుకు వం పించిన విణాళికలో విన్ల వానికి నాయకత్వం వహించాలంటే బ్రీడ్‌ యూనియన్ల కోర్కెలను నాయకులే డిమాండు చేయాలని పేర్కొన్నాడు .. భారత కార్మిక సంఘాన్ని కమింటరస్‌కు అనుబంధం చేయవలసిందిగా జెనీవా అంతర్జాతీయ కార్మిక సభకు వచ్చిన జోషిని రాయ్‌ కోరాడు.

“భ్బారత్ర దేశంలో పలుకుబడిగల వతింికలు ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ భావాలను పునః (పతిధ్యనిస్తున్నాయి. వాన్‌ గార్డు సిద్ధాంతాల పిభావం బెంగాల్‌ విప్లవకారుల మీదవడ్డ ఫలితంగానే వారు... అహింసా పూర్వక సహాయ నిరాకరజాన్ని వదలి కమ్యూనిస్టు భావాలను స్వీకరించారు.

“గాంధీ కార్య్యకమం హాయోజనం మాలినదని చాలమంది భావిస్తున్న యీ తరుణంలో భారత దేశంమీద ఎం, ఎన్‌. రాయ్‌ పిచార ప్రభావం బాగా పడింది.

= 20)

1ఫ్‌&ీ ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ * భారత కమ్యూనిజం

“పత్రి9కల్లో ఒక ముఖ్యమయిన వర్గం దాన్ని అపహ్వానీంచి చిత్తరంజన్‌దాస్స్‌ యితర కాం[గెసు వాదుల మాటలకు కమ్యూనిస్టు అర్థాన్ని రాబట్టుతున్నారు.”29

ఇదీ 1822 లోని రాయ్‌ కార్యకలాపాలను గురించిన భోగట్టా. ఇది ఆయన అనుయాయులు కల్పించిన కట్టుకధ కాదు. రాయ్‌. శత్రువులు కల్పించిన కట్టుకధలకు జవాబు, ఆరోజుల్లో అంతర్జాతీయంగా వ్యాపించిన బ్రిటిష్‌ సి, ఐ= డి. సేకరించి రికార్డు చేసిన భోగట్టాం

దీన్నిబజ్టీ బిటిష్‌ నేర పరిశోధకశాఖ కండ్లన్నీ రాయ్‌ కదలికః మీద యెలొ శేందికృత మై వుండేవో అర్థమవుతుంది. రాయ్‌ పతి అడుగును వారు అనుసరిస్తున్నారు. రాయ్‌కి కల సంబంధాల్లు కమ్యూనిజం వ్యాప్తి యెలా దారితీస్తున్నూయో వారు పరిశీలిస్తున్నారు.

భారత రాజకీయాల్లో ప్రత్యక్షంగా పాల్గొనే అవకాశం రాయ్‌కి లేక పోయినా ఆయన మనస్సు, కఠం విశ్రమించడం లేదు __ భారత రాజకీయాల్లో ప్రత్యామ్నాయ మార్గం కోసం తారట్లాడే వారికి పరోక్షంగా తన సైద్ధాంతిక దర్శకత్వంతో మార్గాంతరం చూపి ప్రత్యక్షంగా విన్లవ మార్గంలో స్వాతం్యత్య పోరాటంలో పాల్గొనే అవకాశం చూపిస్తున్నాడు.

గయ కాం్యగెసు ముగిసింది, గాంధీజీ గెలిచాడు. చిత్తరంజన్‌ ఓడొడు. మితవాద అపసవ్య సహాయ నిరాకణోద్యమంలో ఐక్యత అంత మయింది. అతివాద విప్లవోద్యమం వుదయిరచాలి, గాంధీ వాదుణ కాం్టగ్రసు కార్యకరమం౦ం మూర్చుకు అంగికరించలేదు (నోభేంజర్స). సహాయ నిరాకరణ మొక్కటే మార్గ మన్నారు. చిత్తరంజన్‌దాను వర్గం కేర్మదః రాష్ట్ర శాసవ సభల్లో ప్ర వేశి౦ చి లోపలినుంచి పోరాటం విజృంభింవ జేయాలని వట్టు పట్టారు. ఛేంజర్న్‌ నోఛేంజర్స్‌ మధ్య ఓటింగు జరిగింది. మార్చు కోరేవారి తీర్మానం పడిపోయింది. (4_టి

ఛేంజర్స్‌ బయటకు వచ్చారు, నూటికి $8 గా వున్న కార్మిక - కర్షక జనాఖాక్సు స్వాతంత్యం కావాలంటూ స్వరాజ్‌ పార్టిని స్థాపించి ఆర్థిక శ్ఞైర్టక0మాన్ని వకటించారు. ఎం, ఎన్‌. రాయ్‌ చిత్తరంజన్‌ దాసుకు

దీనమైన బహిరంగ లేఖ వ్రాశాడు. అందులో విన్నవం కోసం విజలుకాకం

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ = భారత కమ్యూనిజం పఫ్‌? విజలకోసం విస్లవం కావాలన్నాడు. వ)జాశక్రిని విన్లవంలోకి తెచ్చి, (వజాపార్టీ జాతీయ స్వాతం్యత్య పోరాటానికి నాయకత్వం వహించేలాగ చేయాలి. కాంగ్రెసు కార్యక9మంలో అభ్యుదయాన్ని కాంక్షించే మార్పును వివేశ పెట్టారు. అందువల్ల కాంగసులో భాగంగా వుండి భయంలేని విమళ్శ శ క్రివంత మైన వుద్యమం, నిరంతర ప్రచారంతో మధ్య తరగతిని అందోళనలోకి లాగి సొామాజ్యవాదాన్ని వ్య౭ిరికించే అన్ని సాంఘిక శక్తులు పార్టీల సహకారాన్ని పొందాఅంటూ వాన్‌గార్జు సంపాదకీయంలో వివరించాడు

ఈ విధంగా రాయ్‌ పూరిస్తున్న క9మబన్ధ అతివాదోద్యమ శంఖారావం దేశంలో పొొకటం మొదలు పెట్టింది. రాజకీయ చైతన్యం కొత్త పుంతలు తొక్కడం పారంభించింది. ఆ దుమారంలోని ఫ్రిమాదాన్ని బిబిష్‌ పభుత్వం గుర్తించింది. రాజకీయవాథుల కార్యకలాపాలను జబల్లైడ వట్ట నిగ్గు తేల్చింది. రాయ్‌తో రాజకీయ సంబంధాలున్న వ్యక్తులను యేరికోరి పట్టింది. కమ్యూనిస్టు కుట) కేసులు బనాయించింది, దేశదోం9హ నేరం ఆరోపించిందిం నిర్బంధంలో వుంచి విచారణ జరిపించింది. విప్లవ భావ వాసనలున్న వాళ్లు భయవడ గలందులకైై ఆ వారర్షలకు విశేష ప్రచారం యిచ్చింది దేశంలోని మితవాద రాజకీయ నాయకులు స్రైతం గగ్గోలు పడేటంతగా. యువ వివ్లవ కారుల కార్యకలాపొలకు బొల్లివిజం రంగు పుభిమిందిం - ”

అందువల్ల నే భారత పభుత్వ హో మ్‌శాఖ వున్నతోద్యోగి ఎచ్‌. వి. బి పౌర్‌స్కాట్‌ 1028 ఫీిబిపరి 14 న పంపిన నివేదికలో యిలా వుంది;

“కమ్యూనిస్టుగా వుండడమే నేరంగా చేయమని. స్టేట్‌ కార్యదర్శి చేసిన సనూఛన. చట్టానికి సంబంధించింది. ప్ర కమ్యూనిస్టూ భారత దేశంలోని బ్రిటిష్‌ పరిపాలనను హింసా మార్గాలతో పడగొట్టాలనే ఆదర్శం కలిగవున్న సంస్థలో వభ్యుడని.మనం రుజువు చేయగలిగితే తప్ప, పిస్తుత చట్టం క్రింద కమ్యూనిస్టు ఇయినంత మాత్రాన శీక్షించటావికి వీలులేదు. చట్టబన్థంగా ఇండియాలో యేర్పడిన ప్రభుత్వాన్ని విప్లవ పద్ధతుల ద్వాళా ఆఇయవ నాశనం చేయజూస్తున్నాడవి మనం రాయ్‌ విషయంలో రుజువు చేయవచ్చు. ఆయన పార్టికి సంబంధించిన వాడుగా రుజువు చేయబిడివ

158 ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం వారిలో వితి ఒక్కరికీ యిది వర్తిస్తుంది. కానీ కమ్యూనిస్టు అనే పితి వానిమీద యీ విధంగా మనం చేయగలమా అని నా సందేహం, ఉదాహరణకు అవనీ ముఖర్జీ విషయం తీసుకోండి. ఆయన ఇండియాలోనే వున్నాడు. కమ్యూనిస్టే, ఆయన రాయ్‌కీ, రాయ్‌ పార్టీకీ వ్యతిరేకంగా పని చేస్తున్నాడు. రష్యాలో, జర్మనీలో ఆయన బొల్షివిక్కులతోనే వున్నాడు, కానీ ఆయన ఇండియాకు వ్యతిరేకంగా విష్లవ కార్యకలాపాలు సొగిం చినట్లు న్యాయస్థానం అంగీకరించగల రుజువు మనకేమీ లేదు.”39

రాయ్‌ చర్యల్లోని విష్ణవ స్వభావాన్ని పైన వుదహరించిన స్కాట్‌ నివేదిక మరికొంత వివరిస్తుందిం

కాబట్టి కమ్యూనిస్టు ముద క్రింద నిర్చంధించబడి, కుటి శకీసుల పేరుతో విచారించబడి, శిక్షించబడిన వారంతా రాయ్‌తో ప్రత్యక్షంగానో, పరోక్షంగానో రాజకీయ సంబంధాలు కలవారనే విషయం దిన్నిబట్టీ ధృవ వరచుకోవచ్చు.

అవనీని గురించిన రాయ్‌ వ్యాఖ్యల మీద అధికారి తెలివితక్కువగా నోరు జారాడని కూడా స్కాట్‌ నివేదిక వల్ల బోధపడుతుంది. రాయ్‌ కృషిని ఇండియాలో వనిగట్టుకొని శాబబేజ్‌ చేస్తున్న అవనీ మీద రాయ్‌ మరే రకమయిన అభిప్రాయం వెలిబుచ్చాలని ఈ రాయ్‌ విద్వేషి అభ్మిపాయమో!

(బిటిమ్‌ పోలీసుల అందకుండా రాయ్‌ యూరపులో వున్నప్పటికీ బ్రిటిష్‌ పృభుత్వం ఆయన్ని స్థిరంగా వుండనీయలేదు, దాని ఒ త్రిడిమీదనే జర్మనీ వృభుత్వం 1828 లో రాయ్‌ అరెస్టుకు ఆదేశాలు జారీచేసింది. అరెస్టు తప్పించుకొని రాయ్‌ స్విట్టర్లాండు చేరాడు. స్విస్‌ వ్రిభుత్వం బిటిష్‌వారి వొత్తిడిని లెక్కచేయలేదు. రాయ్‌ని అరెస్టు చేయలేదు అన౦తరం౦ రాజకీయ కార్యకలాపాల విస్తరణ కోసం రాయ్‌ (ఫొను చేరాడు. అక్కడి హెరియట్‌ ప్రభుత్వం బ్రిటన్‌ ఒత్తిడికి లొంగె, ఆయన్ని బహిష్క రించింది. వారెంటు లేకుండానే అరెస్టు చేసింది. భార్యకూడా కలుసుకోటానికి వీలులేకుండా అమెను కూడా నిర్బంధంలోకి తీసుకొన్నది. అక్కడనుంచి రాయ్‌ని బ్రిటిష్‌ పోలీసులు అరెస్టు చేయటానికి అభ్యంతరంలేని అగ్దెంబర్లు వంపించింది. కానీ అక్కడ ఆయన బిిటిష్‌ పోలీసులకు చిక్కకుండౌ అతి విచితింగా మాయమైనాడు.31

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ _. భారత కమ్యూనిజం 107

ఐతే భారతదేశం నుంచి దూర ప్రొచ్యానికి అక్కడ నుంచి అమెరికాకు, మెక్సికోకు, చివరకు యూరపుకు బిటిష్‌ పోలీసులు, గూఢ చారులు రాయ్‌ని వంబడించటానికి కారణమేమిటి ?

“అనిశ్చిత రాజకీయ ప్రవాసంలో వున్న యిబ్బందులన్నిటినీ లెక్క చేయక, పాశ్చాత్య దేశాల్లో ప్రవాసంలో వున్న బొల్లివిక్‌ నాయకులు సాధించినంత విప్ణవ కార్యనిర్వహణను రాయ్‌ తన కమ్యూనిస్టపార్టి సీహచరులతళో కలసి కొద్ది కాలంలో సాధించడమ” నంటాడు అలీకెమాల్‌ ఫౌలాడీ.33

న! ఖ్‌ న! న!

కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ ఐదవ కాంగ్రెసు 18024 జూన్‌ 17 మంచి జులై 8 వరకు మాస్కోలో జరిగింది. పొంరంభ సమావేశంలోనే రాయ్‌ పెసీడియమ్‌కు యెన్ని క్రైనాడుః పొలిటికల్‌ పోంగా9ం కమీషనుకు యెన్ని కైనాడు. జాతీయ వలసల కమీషనుకు యొన్నికైనాడు. అంతేకాక యింగ్లీషు కమీషనులో, అఆ(గేరియన్‌ కమీషనులో సభ్యుడుగాను, వైనీజ్‌ కమిషను డె రకరుగాను యొన్నికయినాడు. చూ॥=*= య

ఐదవ కాంగెను లెనిన్‌ లేని ప్రధమ అంతర్జాతీయ సమావేశం, 1924 జనవరి 1 న లెనిన్‌ మరణించాడు. లెనిన్‌ పాల్గొన్న ఆఖరు అంత ర్జాతీయ సమావేశం నాల్లవదికాగా రాయ్‌ పాల్గొన్న ఆఖరు ఆంతర్జాతీయ సమావేశం ఐదవది

కమింటరన్‌ నాల్గవ మహాసభ తర్వాత పాొచ్యుశాఖ అనుసరించిన యెత్తుగడలు, సాగించిన కార్యకలాపాలను గురించి నివేదికను సమర్పిస్తూ జినోవీవ్‌ యింగ్ల ౦డు సమస్య (ప్రాధాన్యతను గురించి నొక్కి చెప్పాడు

ఆ సందర్భంలో రాయ్‌ జోక్యం కల్గించుకొని బూర్జువా నియం తృత్వానికి యింగ్లండే పట్టుగొమ్మ అని గుర్తించకపోతే వ్రిపంచ విప్లవ లక్ష్యాన్ని చేరడం కష్టమనీ, (వవంచ వ్యాప్తంగా పెట్టుబడిదారీ విధానం నెలకొల్చటానికి మూలమైన _బిటిష్‌ పిభుత్వయక్నాన్ని నిరోధించడం కోసం బలవత్తరమైన బిటిష్‌ కమ్యూనిస్టు పార్టీని నిర్మించడం అవసరమనీ

150 ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం పేర్కొన్నాడు. బటిష్‌ శామికోద్యమం బ్రిటిష్‌ స్మామాఖ్య వాదంతో పొటు పెరిగింది కాబట్టి, అ (శ్రామికుల్లో కూడా స్వానూజ్యతత్వం _ జిర్ణించుక పోయిందనీ, అందువల్ల నే వారు సంస్కరణవాద (లేబర్‌ పార్టీ నాయకుల మీద విశ్వాసంతో బూర్జువా ప్రభుత్వ విధానాన్ని వ్యతిరేకించటం లేదనీ వాదించాడు, (బిటిష్‌ సామా%జ్యంలోని యితర పా9ంతాల (శామికుల [శమ శక్తిని పొంది, పోషింపబడుతున్న (బిటిష్‌ శ్రామిక వర్గం మీదనే బ్రిటిష్‌ సామాజ్యం ఆధారపడివుంది కాబట్టి, బ్రిటిష్‌ కమూ్యూనిస్టుపార్టి తన బలాన్ని ఇంగ్ల డులో మ్యాతమేకాక స్కామాజ్యు వ్యాప్తంగా పెంపొందించు కోవాలని సూచించాడు. కమింటరన్‌ వలస (పజల స్వాతం్యత్య పోరాటాన్ని బలపరు స్తున్నది. కానీ __ బ్రిటిష్‌ శ్రామికుల ఓట్లతో అధికారంలోకి వచ్చిన మాక్టొనాల్డు (శామిక పభుత్వం భారత పిజల స్వాతంత్య పోరాటానికి గొడ్డలి పెట్టుగా వ్యవహరిస్తున్న ధన్నాడు.

బ్రిటిష్‌ వతినిధి మెక్‌నామఫ్‌ కాన్ఫూరు. కుటికేస్తు సంయుక్త వరగణాల రైతుల నిర్బంధాలు, విచారణలణలను ఖండిస్తూ అసమ్మతి: తెలియ జేశాడు.

జాతీయ వలసల సమసృమీద నివేదిక చదుపుతూ మాన్యూల్‌స్కి కమింటరన్‌ కార్యనిర్వాహక వర్గం వలసల - అర్ధ వలసల ప్రజల ఆదరాఖి మాన్తాలు చూరగొనడానికి “జాతీయ స్యాతంత్యోద్వ్యమాలతో (వత్యక్ష సంబంధం” పెట్టుకోవాలన్నాడు. ఐతే రాయ్‌ దానికి సవరణ పిత్తిపాదిస్తూ జాతీయ స్వాతంత్యోద్యమాలతో నేస్తంగా వుంటూనే అక్కడవున్న “*వివ్లవ శక్తు లతో (వత్యక్ష సంబంధం” పెట్టకోవాలన్నాడు. ఇ

జాతీయోద్యమాఇకూ, జాతీయ స్య్వాతం(తోద్యమాలకూ నిర్నిబంధంగా మద్దత్తు యుంవ్వాలనే అంశాన్ని రిండన కాం[గెసులో లెనిస్‌ సమక్షంలోనే రాయ్‌ యేదుర్కొన్నాడు. అందువల్ల నే లెనిన్‌ తన సిద్ధాంతానికి సవరణ తానే _ప్రతిపాదించు. కొన్నాడు. నాస్ల్గవ కాంగెనులో కూడా రాయ్‌ తన వాదాన్ని వివరించాడు. వైగో రెండవ కార్యగైెసు నాటికీ ఐదవ కాం[గెసు నాటిక్సీ వర్గ సంబంధాల్లో సారూవ్యత లేదు. 1820లో విస్త వకరంగా (వ ర్తించిన వర్గం, 1824 లో విప్లవకర కానవసరంలేదు. భారత జాతీయ సాతంత్య పోరాటంలో యిది మరీ తేటతెల్లమైంది.

ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 159

గాంధీజీ అతిన్పష్టంగా బొల్లి విజానికి తన వ్యతిరేకతను పకటించాడు. స్వరాజ్‌ పార్టీ (వజా బాహుళ్యానికి సంబంధిచిన కార్య్యకమాన్ని చేపచ్టింది. వామపక్ష శక్తులు కూటమిగా యేర్చడలానికి సిద్ధమవుతూ భారత జాతీ యోద్యమం నుంచి దాదాపు సగభాగాన్నీ చీలగొట్టివై అందువల్ల స్వాతంత్య పోరోటంలో వున్న వివిధ శక్షులకు తోడృడటంలో కమింటరసన్‌ జరతమ్యుం చూపీంచాలని రాయ్‌వాదం. రాయ్‌ తన వాదాన్ని మార్చు కోలేదని ఆనాడు మాన్య్యూల్‌స్కి అంటే అనివుండవచ్చు. కానీ యీనాడు దాన్ని ఒంటెత్తు విధానమన్సీ అతివాద దుందుడుకు విధానమనీ తోచిన చోటల్లా చ్మితించాడు అధికారి = రష్యా విధానం మారినట్ల ల్లా మాకే మితవాద కమ్యూనిస్టుపార్టీ అధికౌకరి సిద్ధాంతకర్త ఎ అటు తర్వాత నాల్గు సంవత్సరాలకు, 1928 లో కమింటరన్‌ ఆరవ కాం[గెసు అనుసరించిన విధానంతో రాయ్‌ విధానాన్ని ఒక్క సారయినా పోల్చుకోవడం విజ్ఞత. కమింటరన్‌ (రష్యా యే ఆదేశమీస్తే, అదే స్యృకమమనుకొనే ఆనాటి కమ్యూనిస్టు మన_స్టత్వం, కమింటరన్‌ రద్దయిన (84) మూడు దశాబ్దాల తర్వాత కూడా మారలేదంటే, ఆ జడత్వంలో యెంత మూర్థత్వం మిళితమై వుందో విజ్ఞులు గమనించ గఅరుం

చివరి రోజున కమింటరన్‌ కార్యనిర్వాహక వర్గంలోకి జీనోవీవ్మ్‌ బుథారిన్‌, స్టాలిన్‌, కామెనేప్‌, రై కోవ్‌లతోపాటు దాయ్‌ కూడా యొన్ని క్రై నాడు

భేదాభ్మిపాయాల పరిష్కారానికి మాన్యూల్‌స్కీ (ప్రతిపాదించిన కమిషన్‌లో థాయ్‌, బుఖారిస్స్‌ మాన్యూల్‌స్కీ; కాటయామ్యా స్టాలిన్‌ (వభృతులున్నారు. స

విస్హవ శక్తులతో మ్మాతమే కమింటరన్‌ _నత్యక్ష సంబంధాలు పెట్టు కోవాలనీ, విచక్షణా రహితంగా జాతీయోద్యమాలకు మద్దత్తు (ప్రకటించ రాదనీ రాయ్‌ వాదించటానికి కారణం మనకు బెల్లొం కాం గెసులో కన్చిస్తుంది. గాంధీ స్వరాజ్యం అందులో మనకు ,(పత్యక్ష మవుతుంది. సంపూర్ణ స్వాతం(్యానికి బదులు అందులో బీటిష్‌ స్యామాజ్యంతో సమాన భాగస్వామ్యాన్ని గాంధీజీ కోరాడు;

180 ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం

*బిటిష్‌ (పభుత్వం చెపుతున్నదంతా హృదయ పూర్వకంగా చెపుతున్నట్ల యితే, నిజాయికీతో మనలను సమాన భాగస్వామ్యానికి శీసుకొని పోతే, నా వుద్దేశంలో (బైటీష్‌వారి నుంచి పూర్తిగా విడిపోయే దానిక౦ టె, అదే యెక్కువ విజయ వంతమైనది. అందువల్లనేను సాామాజ్యంలో భాగంగానే స్వరాజ్యం కోసం (సయత్నిస్తాను, అయితే (బిటిష్‌వారి తప్పువల్ల మనం విడిపోవడం అవసరమైతే, సంబంధాలన్నీ తెంచుకోడానికి నేను పెనుకాడను.”౩3

దాని మీద వ్యాఖ్యానిస్తూ రాయ్‌ వర్ల ౦డు, ఈజిప్టు దేశాల్లోని పరిస్థితిని వుదాహరించి, (బిటిష్‌ పభుత్వం దృష్టిలో సమాన భాగస్వామ్యమంచే బానిసత్వమేనని ఐదవ కాం[గెసు సమావేశంలో వుర్ధాటించాడు ;

“వెల్లాంలో గాంధీజీ నిలబడింది స్పష్టంగా నూటికిద్దరి స్వరాజ్యం కోసమే, _ ఈ వర్గకార్య్యకమాన్ని కాంగైెసు కిమ్మనకుండా ఆమోదించింది మహాత్ముని 18 స్యూతాల కార్య్యకమంలో యెక్కడా (పజావసరాలకు సంబంధించి ఒక్క వాక్యం కూడా కన్పించదు న్‌ సంస్థానాధీశలను రక్షించాలి ; భూస్వామ్య విధానం చెక్కు చెదరకూడదు; విదేశీ పెట్టు బడులతోసహా పెట్టుబడులకు హాని కలుగరాదు; పెద్ద పదవులన్నీ ధన స్వామ్యవర్గాలకూ, మేధావులకూ కట్టబెట్టాలి...అదీ సమాన భాగస్వామ్యుం.... అది విజలను దోపిడీ చేయడానికి హక్కున్న సమాన భాగస్వామ్యంో*

ఆ_స్టి స్వామ్య వర్గాలకు రక్షణ కల్పించే యీ బూర్జువా సిద్ధాంతాన్ని రాయ్‌ అంగీకరించక పోవడం వల్లనే స్వాతం్యత్య పోరాటంలో పాల్గొనే శక్తుల మధ్య తారతమ్యాలను కమింటరన్‌ గృుర్తించాలన్నాడు ;

4821 లో (భారత జాతీయోద్యమం విష్ణ వోద్యమం. ఇప్పుడు అది సంకుచితమై పెట్టుబడిదారులను ఆధారం చేసుకొన్నది. చివరకు దాని కార్యక్రమం చక్కగా ఆ అల్బ సంఖ్యాక వర్గ వరిమితావసరాలతో సరిపెట్టు కొన్నది3&

జాతీయ కాంగెసు ముసలిడద్డై పోయింది. కాబట్టి అది విచ్చిన్నం కాకుండా ప్రజా వాహుళ్యంతో నిర్మాణమయ్యే పార్టి అందులో యిమడదు.

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం 161 *గాందీజీ అభిప్రాయాలు వ్యతిరేకించేవారు హింసా వాదులు కారు.. స్వాతంత్య విరోధులు తమ శక్తి వుడిగేదాకా త్మీవంగా వితిఘటిస్తారు కాబట్టి, పరాధీన విజల పోరాటం చివరకు హింసాత్మక వివ్లవంగా మారక తప్పదు"5ళ అంటాడు రాయ్‌.

ఆవశ్యక మైనప్పుడు కూడా హింస ప్రియోగించరాదనే గాంధి వాడం పిస్తుత వర్గ దోపిడి విధానాన్ని మార్చటానికి స్వాతంత్ర్యానంతరం చేసుకోనే అభివృద్ధి కార్యక్రమాలకు కూడా అంతరాయం కల్గిస్తుంది. కాబట్టీ దాన్ని మార్పు చేయరాని మూఢ సిద్ధాంతంగా అంగీకరించడానికి వీలులేదు. అందువల్ల నే అహమ్మదాబాదు నుంచి బెల్లొందాక గాంధీజీ అహింసా తత్వం తీవి విమర్శకు గురి అవళూ వచ్చింది. అ౦దు కి రాయ్‌ గాందిజిని వ్యతి రేకించేవాడు,

కమింటరన్‌ 'రెండవ కాంగ్రెను సందర్భంలో లెలిస్‌ _ రాయ్‌అ మధ్య భారత స్వాతం్యత్య పోరాటంలో గాంధీజీ దీర్వహిస్తున్న విస్త వ పాతను గురించి జరిగిన చర్చల్తో వారిద్దరూ యేకాభిపాాయానికి రాలీక పోయారు, రాజకీయాల్లో మత పునరుజ్జివనాన్ని మిళితం చేసే గాంధీ సిద్ధాంతంతో లాయ్‌ యేనాడూ రాజి పడలీక పోయాడు. అంతేకాదు భారతదేశ చిభజనకు మూలం గాంధీజిలో గూడు కట్టుకొన్న మత దృక్పధంలో వుందని తాయ్‌ దృఢ విశ్వానం, ం

రాజకీయాలకూూ మతానికీ సంబంధం కూడదన్న భొావంళోనే థీలాఫల్‌ సంఘాన్నీ, హిందూ మహాసభనూ రద్దు చేసుకోమని రాయ్‌ ఆరోజుల్లోనే వాటి పెద్దలకు సలహా యిచ్చాడు, మత మౌఢ్యంతోకాక జాతీయ భావంతోనే ఆర్థిక-రాజకీయ పోరాటంలో ప్రజలను ఆందోళనల్లోకి దించాలన్నా డు.”

కాబట్టి రాయ్‌కి కమింటరన్‌తో, దాని విధానాలతో పూర్తి యేకీభావం లేదు. వలసల సమస్యలను ఆయన అర్థం చేసుకొన్న రీరుకూ దాని పైన కమింటరన్‌ చేస్తున్న నిర్ణయాలకూ తేడా స్పష్టంగా కన్పిస్తున్నది. ఐనా రాయ్‌ తనకున్న పరిమిత అవకాశాలతో భారత స్వాతంత్యోద్యమంలో కమ్యూనిస్టు విప్లవ భా వాలను పొదు కొల్చటానికి నిర్విరామ కృషి సాగిస్తూనే వున్నాడు. కానీ, స్థానికంగా భారత దేశంలో ఆయన కృషి ఫలించగల స్థాయిలో ఆయన పిలుపును అందుకోగల వామపక్ష నాయకులు లేక పోయారు. 221)

గైంనా తంంజ/ి?02 (౦7౫ క/427064) సొ ౧0 లింం0జ6 46 6 0071714౫౧౧ ౨0 ౫08 లిం 2666670764 07 ౧ 02౫౧ ౧01౫ బా 707 26 766౮07౫ ౪/64 ౫౫66౯౧౫౮ 246 బంైజరా?ం7 4768 తట 07702 0౮ ౮0౫౮6466 /0 84 ౧౧47౧ల౨6౯/47౫ 4627౧6 [0 22 బా 00 602౧70 ౧/6 ౧06 6౧౧ 707౧78౧744 క! 70బాంల/ వాంం6 2260 62296 0“ 4 ం0ం4బూ వం/00 00 06 04౧8ల (7౭౭407 ౧/ ౧౫ 604౫౧౫ ఆశని! 34280555

క్‌ ఎల్లి కాన్పూరు కంటి కేసు చవ్పగావున్న భారత రాజకీయాల్లో కారం పొలు కలిపిన వాడు ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌, పెషావర్‌ - తాష్కెంట్‌ - మాస్కో కుటి కేసులు మొదలుకొని కాన్పూరు, మీరట్‌ కుటికేసుల వరకు -- విచారణల్లోను, తీర్చుల్లోను కూడా రాయ్‌పేరు ప్రతిధ్వనిస్తూనే వుంది. ఆయన కార్యకలాపాల ప్రిస్రావన వస్తూనే వుంది. ఆయన పోఛత్సాహం మూలంగానే ఆయనతో వ్యక్తులు కలసి మెలసి వ్యవహరించినందువల్ల నే ఆ నేరాలు జరిగినట్లు కోర్టు కార్యక౦ిమాలు తెలుపు తున్నాయి... ఆ కేసులన్నీ మాస్కో చుట్టూ, కమ్యూనిజం చుట్టూ, రాయ్‌ చుట్టూ తిరిగ్పినైెం (ఈ దేశంలో అంతకుముందు రాయ్‌ మీద జరిగిన నేరారోపణలూ, విచారణలూ, అమెరికాలో కాన్‌ఫా9న్సిస్కోో విచారణలూ రాయ్‌ని కేవలం జాతీయవాద దెర్రరిస్టుగా మాత్రమే వరిగణించగాా పై నేరారోనణలు రాయ్‌ని కమ్యూనిస్టుగా, బొల్షివిక్‌ యేజెంటుగా ప్రిదర్శించినై ౨ రాయ్‌ భారతదేశంలో లేరు. ఐనా కాన్బూరు బొల్షివిక్‌ కుట్ర కేసులో ప్రధమ నిందితుడు ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌. మెజిస్ట్రేటు ముందుంచిన నేరారోపణలో ప్రధానాంశాలు యింలా వున్నాయి: ఉయ్రూరపులో కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ అనే వ్యవస్థ ఒకటి వుంది. అందులోని ఒక భాగం (ప్రాచ్య విభాగం) భారతదేశంలో ఒక శాఖను

164 ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం స్థాపించి ఎం. ఎన్‌. గాయ్‌ అధీనంలో వుంచాలని నిర్ణయించింది. భారతదేశ సార్వభౌమత్యం నుంచి చకఏవరర్తిని తొలగించడమే దాని ఆదర్శం.

“ద్రాని పర్యవసానంగా రాయ్స్‌ యితరలు పరస్పరమూ, యితరుల తోను నంపిదించుకొని వుత్తర వ)త్యుత్తరాలు నడుపుకొన్నారు. పైన పేర్కొనబడ్డ నిందితుల, యింకా యితరుల నాయకత్వం (క్రింద వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టీని వినియోగించు కోటానికి కూడా [వయత్నించారు,

“హింసాయుత విప్లవం ద్వారా సామాజ్యవాద బ్రిటన్‌ నుంచి భారత దేశాన్ని పూర్తిగో విడగొట్టి, చకివర్తిని ఇండియా సార్వభౌమత్వం నుంచి తొలగించటానికి ప్రయోజన కారిగా వుండడం కోసం ఆ పార్టి విప్లవ సంస్థ అయిన కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ సాళధ్యం (కింద వుండాలి.

*వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టీ సహకారం పొంవడం కోసం వారిని ఆకర్షించే ఆర్థిక కార్యక్రమాన్ని చూ పెట్టాలి. ఆ విధంగా రాయ్‌ సూచించిన చట్టబద్ధ - చట్ట విరుద్ధ ఆశయాలు కెండూ నెఠవేరాలి.

ఎాథధి థి “పర్యవసానం ఆ ఆశయ సాధనకోసం భారత జాతీయ కాం[గైసును ళమ అధీనంలోకి తెచ్చుకోవాలి. ఆడ్రాయ్స్‌ ఇతర నిందితులు, యింకా యితరులు బిటీష్‌ ఇండియాలో విస్లవ స్వభావం కల వార్తా పతికలను, సర్కులర్జ్హను, శరవతాాలను ప్రవేశ పెట్టి పంచిపెట్టారు. ఉదేశంలో వేర్వేరు ప్రాంతాల నుంచి నిందితులు ఒకరికొకరున్నూః రాయ్‌కిన్నీ లేఖలు వ్రాసుకోవడం ద్వారా కుట్ర జరిగింది.”

కాబట్టీ యీ కుటి కాయ్‌వడ్ద బయలుదేరింది. ఆయన వాసిన లేఖలవల్ల వు శ్తీజితులైన నిందితులంతా ఒకరికొకరు వా్రసుకొంటూః రాయ్‌కి వొస్తూ, సంప్రదింపులు జరుపుకొని కుటి చేశారనేది నేరారోపణ సారాంశం.

ఐకే రాయ్‌ లేఖల స్వరూప స్వభాపాలేమిటి 1

రొయ్‌ డాంగేకు మాస్కో నుంచి 1.111922 న వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పీపుల్చు పార్టీ సీర్మాభావళ్యకతను గురించి యిలా బశాడు:

ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 185

క6గ్చే వ్హల్రోన్సి కమ్యూనిస్టులూ, సోషలిస్టులూ అంకా కలిసి వాస్తవ విష్లవ్‌ శక్తులన్నిటినీ కూడగట్టి, వృజా బొహుళ్యానికి సంబంధించిన పార్టీని స్థాపించాలి. పేరుతోనే హడలిపోయె వారుంటారు. అందుచేత ఆ పార్టీకి (పజాపార్టీ అని పేరు పెట్టండి. రైతులూ, కూలీలూ ఆ పార్టీకి సౌంఘిక పునాదులు, కమ్యూూనిస్టులూ, సోషలిస్టులూ నాయకులు. శ్రామిక పిజా శ్రేయస్సును కాపొడగలిగినవారు వీరే... కమ్యూనిస్టు పొర్టీపేిర యేర్భడే బలమైన రాజకీయ పార్టీని హొభుత్వం సహించక పోవచ్చు. దాన్ని అణచటంలో ప్రభుత్వానికి పెస్టుబడిదారుల స్వైతిక్క భౌతిక సహాయం లభించవచ్చు. కాబట్టి కొత్తపార్టిని రెండు శాఖలుగా స్థాపించాలి. ఒకటి-చట్ట బస్ధమైన బహిీరంగశాఖ, రెండు - చట్ట వీరుస్టమైన రహస్య శాఖ. దాని కార్యక్రమాన్ని గురించి కరవతంం వాసి వంపుతున్నాను. చాని పేరు “మనకేమి కావా లి

బెర్లిన్‌ నుంచి కొకక్‌ ఉస్మానీకి వాాసిన లేఖలో వివిధ రాష్ట్రాల్లోని కమ్యూనిస్టు గూ్రపుంను సంఘటిత వరిచే విషయాన్ని గురించి రాయ్‌ యిలొ వా9శాడు:

“నిన్ను కలకత్తా ఫొమ్మని వాాసిన లేఖలో అక్కడిపని నీకు చెప్పాను, నున ఖొవాలతోను, కార్యకంమాలతోను య్‌కిభవించే బారితో మహాసళ యేర్చాటు చేయడం మన భవిష్యక్కార్యకంమానికి చాల ముఖ్యడ, మన ప్రచారం వల్లనూ, సహాయ నిరాకరణోద్యమం విఫలం కావడం వల్లనూ మనకు అనుకూల వాతావరణం యేర్చడిందని మీకు తెలుసు. నునం పార్టీ నిర్మాణం పాారంభించాలి. అది మహాసభతో పొొరంభం కావాలి. కలకత్తాలో మనతో కొంతవరకైనా యేశకీభవించే వారిని కలుసుకొని, మహాసభ ఆవశ్య కతను గురించి వారికీ నచ్చజెప్పాలి. పార్టీ నిర్మాజున్ని తప్పక ప్రారం భీంచాలీ. వివిధ రాష్ట్రోల్లో వున్న మురాలను ఒకే జాతీయ పార్టీగా కూడ గట్టాలి. ఇవన్నీ అక్కడీ పరి స్థీతులనుబళ్టి నిర్ణయింఛాలి. మంచి ప్రతినిధులను పంపటం నీ తక్షణ క _ర్హవ్యం. *

“మనం కలుపవలసినవి ఐదు మురాలున్నాయి. 1, బొంబాయిలో ఛాంగే మురా €. లాహోర్‌లో జుగుల్‌ మురా 8 సంయుక్త పరగణాల్లో

180 ఎం, ఎస్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం నీవూ 4. కలకత్తాలో ముజఫర్‌ బృందం $, మద్రాసులో సింగరవేలు__ యీ అయిదు మురాలను సంఘటిత పరచాలి. దీనితో పంపుతున్న లేఖను బొంబాయిలో నీకు తెలిసిన వారికి పంపి డాంగేకు అందజేయి. అతని వుత్తరాలు టపా ద్వారా చేరతాయనే నమ్మకం లేదు. చౌరీ చౌరా శిక్షలను గురించి కార్మిక సంఘాలకు నేను పంపిన విజ్ఞప్తి అందే వుంటుంది. దాన్ని పాంంతీయ భాషల్లోకి అనువాదం చేసి వికటించడానికి యేర్చాట్లు చేయండిలో

జూరిచ్‌ నుంచి సింగరవేలుకు వ్రాసిన లేఖలో కార్మికోద్యమ నిర్మాణాన్ని గురించి యిలా అన్నాడు;

ట్రింగ్‌ యూనియన్‌ కాంగెసు చమన్‌లాల్‌ పిడికిలి నుంచి బయట పడటం ముదావహం. మణిలాల్‌కు మన కార్య్యకమం సమ్మతమైతే నీవూ, మణీలాలూ కలిసి ఒక కరవత9౦ విడుదలచేయండి. అందులో కార్మిక సంస్థల పరిస్థితిని వర్ణిస్తూ ప్రస్తుత నాయకత్వంలోని లోపాలను నిర్దాక్షిణ్యంగా విమర్శించండి. ప్రపంచ వుద్యమాల అనుభవం ద్వారా సంస్కరణ వాదం న్మిషృృయోజనమనీ, వర్గ చ్లైతన్యం అవసరమనీ, రాజకీయాలతో సంబంధం లేని కేవల ఆర్థిక విధానం న్మివృయోజనమనీ చాటండి.... విప్లవాత్మక నాయకత్వం లేకపోతే కార్మికోద్యమం పాలకవర్గం చేతిలో కీలుబొమ్మగా మారిపోతుంది. కార్మిక నంఘాలే ప్రజానీకానికి పతినిధులని చెవ్పలేము. బాల్య దళలోవున్న కార్మికోద్యమంలో నాయకులు సనాతనత్వాన్నీ, సంస్కరణ ప్రియశ్వాన్నీ తెచ్చి పెట్టవచ్చు. ముందుగా జాగ) త్త వహిస్తే అలాంటి ప్రమాదకర వితీవగామి శక్తులను అరికట్టవచ్చు”

ముజఫర్‌ అహమ్మదుకు బెంగాలీ భాషలో 1821022 న వాసిన లేఖలో ముజవరులోని అనుమానాలన్తూ భారత కమ్యూనిస్టులోని అలసక్వాన్నీ దృష్టిలో వుంచుకొని యిలా అన్నాడు £ బ్‌

“ఎనిమిది మాసాలుగా పికి లేఖలోను మీశేమి చేయాలి? ఎలా చేయాలి? అనే విషయంమీద నా అభిప్రాయాల ప్రకారం సూచనలు యిస్తూనే వున్నాను. నిన్ను యిక్కడకు రమ్మని మరిమరి వాశాన్ను.

ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 187 ఒకసారి ముఖాముఖి చర్చిస్తే తప్ప మా చర్యల పా౦ధాన్యత నీకు పూర్తిగా అర్థంకాదు. .. దేశంలో చాలావని చేయవచ్చునని నాకు తెలుసు, దురదృష్ట వశాత్తు కార్యరంగంలో నేనుండడం అసంభవమై పోయింది

“బెంగాల్‌ కార్మిక సంఘాన్ని గురించి నీవు వ్రాసినదంతా సబకే, కమింటరన్‌ యెటువంటి వారితో ప్తైననూ, పి8ి వొక్కరితోనూ వ్యనహరించదు. ఐనా సాధ్యమైనంత యెొక్కువమందిని మన వైపు తిప్పు శోవడం అవసరం, దేశంలో వున్న కమ్యూూనిస్టులందరిమీదా మనకు విశ్వాసం వుంది. వారిని సంభుటిత పరచి కార్యోన్ముఖులుగా చేయడం మనవనిం ఈనాటికీ కమ్యూనిస్టుల సంఖ్య స్వల్పమే. వారుకాక్క మిగతావారు కూడా పనిచేస్తున్నారు.... ఐతే కొద్దిమంది సనాతన కమ్యూనిస్టుల ద్వారా ఇండియా విమోచన సాధ్యం కాదు, మన దేశంలో కార్మిక సంఘం లేదు. దాన్ని నిర్మించాలి. ఈ సందర్భంలో కమ్యూనిస్టు లింతవరకు యేమి చేశారు? ఇంతకు ముందే కార్మిక సంఘాలు నిర్మించిన వారితో కలియ కుండా, స్వతం్యతంగా మనం వని పొరంభి స్తే _ అది సముద్రంలో నీటి బొట్టులాగా వుంటుంది. నేను కమ్యూనిస్టులను కార్మిక సంఘాలు నిర్మించ వద్దన్నానాః ఈ రోజు మనకు కమ్యూనిస్టు కార్మిక నాయకులు వున్నట్ల యితే, అటువంటి వారికోసం యొరురు చూడటం యెందుకు? శ్రామికుల్లో పని చేయాలని నేను పదేవదే వ్రాశాను. కానీ యేమీ జరగలేదు, కాం[గైసును వశపరచుకోవడం సాధ్యమా? అయితే ఆ పని యెందుకు చేయలేదో నాకు అర్థం కావడంలేదు.... (కిందటి లేఖలో భారత స్వాతం(క్యాన్ని గురించి నీకు చాల విషయాలు నాశాను. . నీవిచ్చిన చిరునామాలకు వ్యతికలు, ప్పుస్తకాలు వగైరా పంపుతూనే వున్నాను.... ఇతర దేశాలనుంచి కూడా పంపే యేర్చాట్లు చేశాను... మీకార్య కృుమాన్ని గురించి 8రగి వాిస్తున్నాను.... పార్టి స్థావనకు నాందిగా వివిధ రాష్ట్రాల (వతినిధులతో మహాసభను సమావేశ పరచండి, వేర్వేరు రాష్ట్రాల నుంచి కనీసం ఐదారుగురు వ్యక్తులు రావాలి... వారి పుయాణాలకు అయ్యే ఖర్చులు పంపుతాను. ఎక్కడికి పంపాలో వా9యి.”కి

శ508 ఎ౦, ఎస్‌, రాయ్‌ * భారత శమ్యూనిజం

ఛాయ్‌కి భారత కమ్యూనిష్టుల నుంచి వచ్చివ ప్రిత్యు త్తరాలు క_ర్తవ్యతా మూఢుల మంచి వచ్చినట్లున్నాయి. అందుచేత రాయ్‌ వూర్చి 18 న ఊస్మానీకి వ్రాస్తూ యిలా అన్నాడు:

“కర్తవ్యాన్ని గురించి వ్రాసిన కొలది మీరు సూచనలు కోరడం నాకు ఆశ్చర్యకరంగా వుంది. మీకు నా వుత్తరాలు అందుతున్నవో, లేదో! పని సాగకపోవడానికి బాధ్యత యెవరిది ? వరిస్థితి బాగావుంది.... ఏదో ఒకటీ యెందుకు చేయరాదు? వీల్లైన పవితిచోటా పార్టికి అంకురార్పణ చేయమని చాలసార్లు వ్రాశాను. ఆ విషయంలో మీరేమి చేశారు? ఎంత చేశారు? ఇంతవరకు సమాధానం లేదు. పార్టిని వెంటనే నిర్మించాలి. దానికి అవసరమైనవి (1) అన్ని రాష్ట్రాల ప్రతినిధులతో ఇక్కడ (యూరపులో) పాొొధమిక సమావేశం జరగాలి. (2) 86౧ వెళ్ళిన తర్వాత జాతీయ మహా నభ జరపాలి. (1) ఈ లోగా దేశమంతటా పార్టీ కేంద్రాల స్థాపన జరగాలి ఇది ముఖ్యమైన పని, నీవంటి కార్యకర్తలకు అరడజను మందికి ఆరు నెలల పని, ఇందుకే నిన్ను కలకత్తా వెళ్ల మన్నది. మన సహచరుడితో కూడి అక్కడి విస్పవ శక్తులతో కలసి యిక్కడి పొధమికి సమాచేళానికి ప్రతినిధులను పంపే ఆవశ్యకతను గురించి నచ్చజెప్పాలి. ముజఫర్‌ అహమ్మదు యిక్కడకు వచ్చీన తర్వాత మన మురా అన్ని రాష్ట్రాణ తిరిగి పనీ పొారంభమయ్యేటట్లు చూడాలి. ఇతర రాష్ట్రాల్లో నీవు చూడవలసీన వ్యక్తులను గురించి నీకు ముందే తేలుసు.... అర్థిక వ్యవహారాన్ని గురించి యింతకు ముందే వా్రికాను. ఇక్కడ నుంచి యెక్కువ ఆశించటానికి పిల్లీ దు. ఇక్కడ నుంచి వచ్చే ఆర్థిక సహాయం మీదనే అక్కడ జరిగేదంతా. ఆథార పడితే, యేమీ చేయలేమేమో! నీవు భారత దేశానికి వెళ్లిన తర్వాత యెంత వరకు చేశావో పూర్తి నివేదిక పంపగలవా? నీ ప్రయాణ ఖర్భుతఆకు శాన్బ్చూరు అడిసుక్షు ల$ పౌండ్లు పంపుతున్నాను. పాకి నిర్మాణం ఖరిగి, ప్రాధమిక సమావేశంలో పార్టీ కార్య విధానాన్ని నిర్ణయిరంచేదాక రాజకీయ కార్యాలకు ఆర్థిక సహాయం అందుతుందని నిర్జష్టంగా చెప్పలేము.... బెంగాల్‌ విస్నవ కారులను కలుసుకో, ఇదే యోగ్యతా పతం _ నివేదిక వంపడం మరచిపోక్సు.?

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 1 బెర్లిన్‌ నుంచి 18.12.1822 న డాంగేకు వ్రాసిన లేఖలో యిలా అన్నాడు: జద్పిక్కడ జరిగే మహాసథఛ గురించి నీవు కొన్ని చర్యలు తీసుకొన్నా వనుకొంటాను. నందలాల్‌ (అష్షే ఆ మహాసథ అవసరాన్ని గురించి నీక్సు విపరంగా చెప్పాడు. నందలాల్‌తో నీవు వాగ్దానం చేసిన ప)ముత్నాలు యొంత వవకు వచ్చినవో తెసులుకొందామని వుంది.

*బ్బండీయాలో మన పార్టీని స్థాపించే సమయం ఆశన్నమైనఏని కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ భావిస్తున్నది. నాల్గవ కాయ్యగెసుకు వచ్చే పితినిధుంను ఆ ధార౦ గా తీసుకొని పని ప్రొరంభిద్దామనుకొన్నాము. అటువంటి పితినిధివన్గం వస్తుందని మేము చాల ఆతురతతో వున్నావు? అందుకే మేము విత్యేకంగా మనిషిని వంపించవలసి వచ్చింది. కానీ, యిబ్బందుల వల్ల (1) మీరు రాలేక పోయారు. అందువల్ల వీలై నంత త్వరలో యిక్కడ మనం సమావేశం కావాలనే నిర్ణయం జరిగింది. నున కార్య్యకమాన్ని ఆమోదించే మురాల పితినిధులంతా యీ సభకు రావాలి, అటువంటి మురాలు యిప్పటికే ఇండియాలో చాలా వున్నాయి. కమింటరన్‌ అధ్వర్యం కింద యీ సమావేశం జరుగుళుంది. దాని పతిని ధులు కూడా పాల్గొంటారు. బటన్‌ పతినిధులూ, యూరపు దేశాల పితినిధులూ కూడా పాల్గొంటారు. శ్రామిక వర్గ విన్లవ పార్టీ శార్యక్రిమము,_ నిర్మాణాల సమస్య చర్చకు వస్తుంది

ఉక్టాంగైెసులో వచ్చిన (పతిష్టంభనివల్ల వుత్సన్నమెన వరిస్థితిని వుపయోగించు కోవడం కోసం యీ నభ వీలైనంత త్వరలో జరపాలి. చట్ట బస్థంగాను, విరుస్ధంగాను మనం పని చేయాలి. కాం[గెనులో భాఫంగా వివ్లవ ప్రజాపొర్టీని నిర్మించాలి. అయితే, చట్ట విరుగ్ధం కొక తప్పని మన పార్టి (కమ్యూనిస్డు పార్టీ అదుపులో యీ పార్టి వుండాలి. అందువల్ల మన పార్టిని గట్టి పునాదులమీద నిర్మించాలి,

“*ఇంక్విలాట్‌ మన పతిఏక. దాని సంపాదకుడు షాంసుద్దీన్‌ హసాస్‌ మన పార్టీ సభ్యుడ్తైన మహమ్మద్‌ సిద్దికి (ఘులాం హుస్పేస్స్‌ తో కఎసి ఏ2

170 ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం పని చేస్తున్నాడు. కాబూలులో మన కేంద్రం (మహమ్మదాల్రీ అదేశాల పికారం అతను వని చేస్తున్నాడు....

*లప్పుడే వచ్చిన సమాచారం ప్రకారం ఆఫ్‌గనిష్టాన్‌ పొభుత్వం మన సహచరులను బహిష్కరించింది. వారు రష్యాకు తిరిగి వస్తన్నారు. తతృలితంగా నిన్ను కేంద౦ంగా చేసుకొని సిద్దికీ, సింగర వేలు పితినిధుఐను పంపించే కృషి చేస్తారు. నమ్మకమయిన అడఏసు యిస్తే ఖర్చులు వగైరా అన్నీ నీకే పంపిస్తాము"

భారత దేశంలోని ఆనాటి విష్ణవ కారులతో రాయ్‌కీ వున్న సంబంధాన్ని అర్థం చేసుకోటానికి మచ్చుకు పై లేఖలు చాలు. పోలీసుల చేతులకు చిక్కి, కోర్టుకు దాఖలు చేయబడిన వుత్తర పిత్యు త్తరాల అసలు ప్రతులు కాని, ఫొటోస్టాట్‌ పతులు కాని, 60 దాక వున్నాయి. అందులో 80 లేఖలు రాయ్‌ సంళకంతో వున్నాయి."

ఐతే కాన్పూరు కుటి కేసుకు దారి తీసిన పోలీసు నివేదిక లెలొ వున్నాయి?

1228 లో భారత ప్రభుత్వ శేంద9 నేరపరిశోధక శాఖకు చెందిన పి. బిగానీ తన నివేదికలో యిలా అన్నాడు:

“రష్యన్లు ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ ద్వారా ఇండియాలో విస్రతమైన వుద్యమానికి పునాదులు వేస్తున్నారు. పిభుత్వం మీద దెబ్బ తీయిటానికి వువకరించే యే సాధనాన్నీ నిల్ల క్ష్యం చేయడం లేదు. ముఖ్యంగా కాం_గెసు కార్యకర్త పతి9కా రచయిత, శామిక పిజానీకం, విప్లవ కుటిదారు-- వీరందరినీ విత్యక్షంగానో, పరోక్షంగానో వుపయోగించు కొంటున్నారు, ఇప్పుడే (నవంబరు 1928)అందిన సమాచారాన్నిబట్టి కమింటరన్‌ నాయకులకు రాయ్‌ కార్యక్రమం బాగా నచ్చినట్లు తెలుస్తున్నది. ఇంత అల్బకాల వ్గవధిలో కమ్యూనిస్టు పిచారం ఇండియాలో సాధించినంతటి విజయాన్ని మనే పంకం నూ సౌధించలేక పోయింది. అందుచేత ఇండియాలో తమ ప(మయళత్నాలను ద్విగుణీకృతం చేయాలని రష్యనులు నిర్ణయించు కొన్నట్లు తెలుస్తన్నది. జర్మనీలో కల్గిన పరాజయాన్ని యీ విజయం భర్తీ చేస్తుందని వారి ఆశ,?10

ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం ఓ!

128 ఫి బవరి 14 నసి, ఐ* డీ, హేర్‌స్కాట్‌ హోమ్‌ శాఖకు పంపిన నివేదికలో యిలా వుంది;

అఎన్ని జాగత్తలు తీసుకొన్నా ఎంతో కమ్యూనిస్టు సాహిత్యం దేశంలోకి చేరుతూనే వుంది. చాల భాగం పోస్టాఫీసునుంచే పోతున్నది. ఈ సాహిత్యం చేరుకున్న వ్యక్తుల సంఖ్య చూస్తే యిదెలా జరుగు తుళ్నదని మనం ఆశ్చర్య పడఎవసరం లేదు. మా జాబితాల్లోనే 00 పేర్లు న్నాయి. ఇవి యింకా పెరుగుతూనే వున్నాయి. బహుశ యిందులో యెక్కువ భాగం మోసంతో చేళ్చ బడుతూవుంద.”11

కాన్పూరు కేసులోని మొదటి జట్ట అరెస్టయిన తర్వాత గవర్నర్‌ జనిరిల్‌ కార్యదర్శి జె. కైరార్‌ ఆయనట నంపిన సమాచారం యిలా వుందిః

“భారత దేశంలోని కమ్యూనిస్టు వుద్యమాన్ని పుత్యేకించి చూచి నిప్పటికీ దాని అక్షణ బలవ_త్తర అపాయాలు స్పష్టంగా వున్నాయి. ఐతే బొల్షివిక్కులకూ, కమ్యూిస్టు యేజెన్సీలకూ, యితర విధ్వంసక శక్తులకూ మధ్య సంబంధాలు యేకృఎచడంలో అపా. కరమైన యిళోధిక అభివృద్ధి జరుగుతున్న దనడానికి ఆధారముంది పైగా ఎం, ఎన్‌. రాయ్‌ వ్య క్తిగితి స్నేహితులైన పూర్వపు బెంగాలీ విప్లవకారుల వితినిధుఐతో వుత్తర ప్రత్యుత్తరాలు జరుగుతున్నవి. సహాయ నిరాకరణోద్యమం వివఎమైన తర్వాత వారు తిరిగి తమ మొదటి కొర్భకలాపొలకు దిగడానికి సంసిద్ధ మవుతున్నారు. (సి. ఆర్‌. దాసు కొద్దిరోజుల [కితం మద్రాసులో మాట్లాడిన దాన్ని బట్ట, దాసూ, కార్యగెను పార్టిలోని అతివాద వర్గమూ ప్రిక్యక్ష చర్యకు దిగడం కోసం శ్రామికుఐను సంఘటిత వరచాలనే వుద్దేశాన్ని రహస్యంగా దాచలేదు, “రాయ్‌ కమ్యూనిస్టులు చాల విమాదకరమయిన వ్యూహంతో వున్నారు. అందువల్ల రాయ్‌ని అపితిష్ట పొలుచేయడం ద్వారా పవిముఖ కేంద్రాల్లోని చురుకైన ఆయన అనుయాయులను న్మిష్కియా వరుల్ని చేయడం సమయోచిత మైన సక్రమ పద్ధతి. సోవియట్‌ పభుత్వ బ్రిటిష్‌ వ్యతిరేక చర్యలను యిటీవల బయట పెట్టిన మన విభుక్వాన్ని నమర్థించడానికి కూడా ఇది తగిన సమయం”!

472 ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం

రాయ్‌ పట్టుదల మీద ఘులాం హుస్సేన్‌ 1928 జూస్‌లో అక్నోలో యేర్పాటు చేసే మహాసథకు రమ్మని భారత దేశంలోని వివిధ పొొంతాల మికు)లకు 18928 ఏప్రిల్‌ 27న ఒక సర్కులర్‌ వంపించాడు. అందుమీదట రాయ్‌ ఒక మెమొరాండం పంపించాడు, ఆ సభ జరగక పోయినప్పటికీ మెమొరాండాన్ని ఒక సాక్ష్యంగా పా?సిక్యూషన్‌వారు ప్రయోగించారు కమిటల్‌ ఆర్జరు మెమొరాండంలోని కొంత భాగాన్ని వుదహరించింది:

“కమ్యూనిస్టు పార్టీని రద్దు చేయటం నాకు యిష్టం లేదు. కమ్యూనిస్టు శార్వక౦వముం కింద మాత్రమే శ్రామిక వర్గం అంతిమ విజయాన్ని పాంవగలదని పిపంచ అనుభవం రుజువు చేస్తున్నది. అహింస అనే వదాన్ని వట్టుకొని పొ్రొకులాడినంత మాత్రాన శిక్షాస్మృతి నుంచి పార్టీ తప్పించుకోలేదు. .. శామిక కర్షక పార్టీగా మనం పిప్లవ కారులుగా వుండక తప్పదు. “దోపిడి దారులను దోపిడి చేస్టే తప్ప పీడిత వర్గాల ఆర్థిక విముక్తి సాధ్యం కాదు, అది శాంతియుత అహింసా మాన్షం ద్వారా చేయజాలఅము, మనం అహింసాయుత విప్లవకారుల మనటం హాస్యాస్పదం, ఆటువంటి జాతి ఇండియా గడ్డమీద సై తం పెవగదు”13

ఇది రాయ్‌ పంపించిన మెమొరాండంలోని భాగం. మొత్తం మీద విభుత్వం సేకరించిన సాక్ష్యం ఆధారంగా పెషావర్‌ కట) కేసులు ముగిసే దశలో కాన్పూరు కుట్రి నేరస్థుల అరెస్టులు పా9వంఛభమై నెం షాకత్‌ ఉఊస్మానీని పెషావర్‌ వారంటు మీద కాన్పూరులో 1828 మే8న అరెస్టు చేశారు. ముజఫర్‌ అహమ్మృదును మే 18న కలకత్తాలో అరెస్టు చేశారు, దాదాపు అదే సమయంలో లాహోరులో ఘులాం ముస్పేనుని అరెస్టు చేశారు. డాంగే, సింగరవేలు చెట్టియార్హ మీద అయా రాష్ట్రం చట్టాలను అనుసరించి చర్య తీసుకోడానికి నిర్ణయం జరిగింది.

ఇంతలో ఘులాంహుస్పేన్‌ ఛయఫపడిపోయి, ఖిదు నుంచే వైసస్రాయికి “పూర్తిగా సంతృప్తికకమైన సంజాయిషీ యిచ్చుకొంటా” వంటలూ 1028 జూస్‌ 14 న విజ్ఞవ్తి పంపుకొన్నాడు. ఐతే తనక్కూ యితర కమూ్యూనిస్టులకూ కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్స్‌ ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌లతో సంబంధం వున్నదని తప్ప, హుప్పేస్‌ వాజ్మూలం వల్లి యింతే వివరాలూ

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 1 బయటపడలేదు. అందులో వెల్లడైన మరొక విషయ మేమంటే హుస్సేన్‌ కాబూలులో లెక్చరర్‌ పదవిలో వున్నప్పుడు భారత దేశంలో కమ్యూనిస్టు పార్టీ కార్యకలాపాఎను నిర్వహించడం కోసం కాబూలులో రాయ్‌చేత నియమికుడై న మహ మ్థదాలీనుండి చాల పెద్ద మొత్తంలో డబ్బు పొందాడు, ఆయిన వాజ్మూలం ప్రకారమే ఆ మొత్తం £$ వేల రూపాయలు.]

1924 జనవరి 14 న హుస్సేన్‌ గవర్నరు జనరల్‌కు వంపుకొన్న మరొక విజ్ఞప్తిలో యిలా వుంది :

“నేన్సు మీ ముందు చెప్పిన దాని నిజాయితీ మీద మీకు అనుమానం వస్తే, వివరించటానికి నేను సిద్ధంగా వున్నాను. నేను చాల తప్పు చేశాను. నా కష్టాలు కూడా తక్కువకావు, నా తప్పు అంగీకరిస్తున్నాను, అది నేరం. కర్మ నన్ను ఆ పరిస్థితుల్లోకి లాగింది. లేకపోతే యీ చెడు అంతా నారాత. బొట్షివిష్కులతో కలిసి నేను కుట చేశాను. నేను చేసిన కొద్ది రాజకీయ కృషి వాళ్ల పాపిష్టి బంగారం కోసం చేశాను. నాశనమై ఖైదులో వున్నాను. నేను పాపాలు చేసినా తమ ప్రభుత్వం దయతలుస్తుందని ఆశిస్తాను. ఇలాంటి పని మంప్పుడూ చేయను. ౫౫5

1023 డిశంబరు £0 న కలకత్తాలో నిళినీగుప్తా అరెస్టు జరిగింది. గుప్తా వాజ్మూలం చేటభారతం. ఏడు రోజులు రికార్డు చేశారు. “నన్ను విడుదల చేస్తే నా భవిష్యత్‌ సృవ్నర్తనము గురించి యెలాంటి వమీవైనా యిస్తాను. నా ప్రొణాన్నయినా వొడ్డి స్రుభుత్వానికి సహాయం చేస్తాను” 1 అని నళినీ తన వాజ్మూలంలో అన్నదాన్నిబట్టి ఆయన యొంతో సమాచారం పోలీసులకు అందచేసి వుంటాడని తెలుస్తుంది. ఆయన అ౦దజేసిన సమాచారాన్నిబట్టే విదేశాల్లోని, ఇండియాలోని వి వ్లవకారులతో రాయ్‌ జరుపుతున్న వుత్తర ప్రత్యుత్తరాలను అన్నిటినీ భారత విభుత్వ సి.ఐ-డీల్డు అండస్‌లోని స్కాట్లండుయార్జు పోలీసులు అడ్డం కొట్టినట్లు తెలుస్తుంది. మసూద్‌ ఆలీషా రహస్య డాక్యుమెంట్ల ను బట్టి మాస్కో, బెర్లి న్ల లోని (బిటిష్‌ దౌత్య కార్యాలయాల్లో బ్రిటిష్‌ సి. ఐ. డీలు వున్నారని వెల్ల డైంది. అసలు మసూద్‌ ఆలీషాయే కమ్యూనిస్టు పార్టీ భ్యత్వం పుచ్చుకొని కమింటరన్‌ మహాసభలకు సైతం హాజరైన సి, ఐ, డి. ముజఫరు యిచ్చిన వాజ్య్మూలం

శ ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం నళినీ గుప్తా చెప్పిన దాన్నిబట్టి ధృవపడింది. ఐతే నళినీ అరెస్టుకు పూర్వం అరు నెలల [కించటనే సుజఫన్‌ తన వాజ్మూలంలో కొన్ని రహస్యాలు ఐ_నుట పెట్టాడు. మే 8న పోలీసుల ముందు ముజథరు యిచ్చిన సమాచారాన్ని గురించి ముజఫరే యిలా వా9సుకొన్నాడు

ఉనా అరెస్టు తర్వాతనన్ను ని రృ౦ంధ౦లో వుంచి పితిరోజూ “ఎలీజియం రో వద్దకు తీసుకొనిపోయి వ౦శ్నల వర్షం కురిపించేవారు. పోలీసులకు యేమితెలుసో, యెంత వరకు తెలుసో కనుగోటానికి కొద్ది రోజులు నేను సమాధానం చెప్పలేదు (గ) తర్వాత ఒక రోజు ఒక వుత్తరాల కట్టను తెరచి నాకు చూపించారు. అందులో ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌క్సీ నాకూ మధ్య జరిగిన వుత్తర ప్రత్యుత్తరాలు చాల వున్నాయి. నేను ఎం. ఎన్‌. రాల్‌.కి వా9శాననీ, కమ్యూనిస్టు ఇంబన్నేషనల్‌ను అనుసరించాననీ, నలినిగుప్తా నాకు తెలుసుననీ చెప్పాను. నళినీ కమ్యూనిస్టు కావనీ వుగ్రవాద వివ్లవ కారులతో సంబంధాలు కలవాడనీ చప్పాను.”1?

కాబట్టి నళినీ కంటె ముందే ముజఫరు పిభుత్వానికి సమాచారం అ౦దించాడనేది నిస్పంశయం. ఇదే మరొకరు చేస్తే ముజఫరు ఆకో9శించేవాడు.

డాంగే. 1924 మార్చి కిన అరెస్టయినాడు. ఆ రోజే సింగరచేలు అరెస్టుకు కూడా వారంటు జారి అయింది. దిగువ కోర్టులో డాంగే వాజ్మూలం యిలా వుంది:

“ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ తరఫున 'వనిచేస్తు న్నాడని ఇండియాలో వినపడక ముండే (0 నేను పోషలిస్టు సిద్ధాంత వ్యాప్తి పాారంభించాను!.. బహుశ నాప్పుస్తకం, పతి'క్క ఎం. ఎన్‌. దాయ్‌ దృష్టిని, కమింటరన్‌ దృష్టినీ ఆకర్షించి వుండవచ్చు. 122 లో కమింటరన్‌ సమావేశాలు జరిగేటవ్వుడు ఒక వ్యక్తిని (ఆష్షేను పంపించారు. ఆయన నన్ను బొంబాయిలో కలుసుకొని కమింటరన్‌ ఆదేశాల ప్రకారం వచ్చా వన్నాడు. కమింటరన్‌ సమావేశాలకు నన్ను రవ్మన్నాడు. ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ కమింటరన్ల వుద్దేశాలు, విధానము యేమిటని నేను విశ్నించాను. బిటిష్‌

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 1 సామా9జ్యం నుంచి ఇండియాను వేరు చేరుడమే వారి విధానమని నాకు అగ్ధమైఐపుకు కమింటరన్‌తో నేను చేరలేని, సమావేశాలకు హాజరు కాలేననీ ఆ.నునకు చెప్పాను (1) తర్వాత ఆస్షే నాకు ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ అడ్రసు యిచ్చాడు. ఆ విషయాన్ని గురించి ఆమనజ (రాయ్‌కిి నేను వా?శాను . . సంపాదకుడుగా యూంపు వుద్యనూన్ని గురించి క్రుస్గంగా తెలుసుకోడానికి రాయ్‌తో స౦బ౦ధాలు పెట్టుకొన్నాను. రాయ్‌ కార్యక్రమాన్ని రాయిటర్‌ సంస్థ ఇండియాకు టెలిగాఫ్‌ చేసింది. నాపతిక ద్వారా ఆమన కార్యక్రమాల్ని నేను వ్యతి నేకించాను ఈ కోర్టుకు అధికారం వుంటి నన్ను విడుదల చేయమని _పాక్థిస్తున్నాను ౫ డాంగే యింతటి మహో డండమైన కమ్యూనిస్టు కాబబ్టే, అనౌొటీ పభుత్వం ఆయన్ని సి, ఐ.డి. గా తీసుకోవాలని సైతం ఆలోచించింది. బొంబాయి పభుత్వం హోమ్‌ డిపార్టుమెంటు కార్యదర్శి జె. 'కరార్‌కు వా౦సిన సమాచారంలో యిలాౌ వుంది; జ్‌ -.-బొల్షివిక్‌ కార్యకలాపొలను గురించిన సమాచారం అందించ

టానికి (డాంగే) మనకు ఆతి ఫలపివమయిన ఆధారం. ప్రస్తుతానికి ఆయన వరికు ప్రత్యేకంగా పుముఖ బొల్షివిస్టు కాదు .. ఆయన విశాంతంగా వుంటే, మనకు క్యిమబన్టంగా ప్రయోజనకరమైన సమాచారం అందిస్తాడు”

డాంగే వాజ్య్మూలాన్నిబట్టి పభుత్వం యిలా భావించడం పొరపొటు కాదు,

కేం్పద్ర నేర పరిశోధకళాఖ డ్రై రెక్టరు సెసెల్‌ కే యీ కాన్పూరు కుట కేసు తయారు చేయటానికి న్యాయవాదికి యిచ్చిన రహస్య నివేదికల్లో ఈ కిందీ పేర్లున్నాయి;

1. మానివేందినాధ రాయ్‌ 2. ముజఫర్‌ అహమ్మద్‌
2. షికత్‌ ఊస్మానీ 4 ఘులాం హుస్సేన్‌ ఫ్‌. థీపొద అమృత డొంగే 8. బుబమపురం సింగరవేలు చెట్టియార్‌
3. రామచవణ్‌లాల్‌శర్మ 8. నళిని భూషణ్‌ దాస్‌గుప్తా తి, షాంసుర్దీన్‌ హసాన్‌ 10. ఎం. పి. ఎస్‌. వేలాయుధిస్‌
4. డాక్టర్‌ మణిలాల్‌షా 1£ డ్వార్‌ సంపూర్జానంద్‌
5. సత్యభక్త

178 ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ _- భావత కమ్యూనిజం

డాక్యుమెంట్లన్నీ చూచిన తర్వాత పభుత్వ న్యాయవాది చివరి ఐదు పేర్లు వదలివేశాడు.

మిగతా ఎనిమిది మంది మీద 121-ఎ సెక్టను కింద కాన్పూరు జిగా మెజిస్ట్రేటు కోర్టులో 1884 మార్చి 8 వ ఫిర్యాదు దాఖలైంది.

అందులో వున్న ముద్దాయిల్లో (0) ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ యూళపుగ వున్నాడు. (2) రామచరణ్‌ లాల్‌ శర్మ (ఫెంచి వఎస అయిన పొండిచ్చేరిలో వున్నాడు. (బిటిష్‌పాలిత పొంతంలో వీరిగ్లరినీ వట్టి విచారించడానికి చాధ్యం కాలేదు. (1) సింగరవేలు జబ్బుళో వున్నందువల్ల మార్చి 8వ తేది అగస్టుచెసి, బెయిలు మీద విడువల చేస్తి గృహ నిర్బంధం విధించారు. (4 ఘుగ”ం హుస్పేనును కాన్పూరు తీసుకొని రానేలేదు. అతన్ని అపూూవరుగా భాఎంచిః అతని మీద పాొసిక్యూషను వువసంహరించు కొన్నారు.

ఇక కాన్పూరు బొల్షివిక్‌ కుటికేసులో విచారణకు మిగిలింది నలుగురు;

(10) ముజఫర్‌ అహమ్మద్‌ (2) షికత్‌ ఊస్మానీ (8 ఎస్‌, ఎ. డాంగే (4) నిళిని గుప్తా సాజ్ష్యాధారమయిన ప్రధాన జొక్యుమెంట్లు ;

ఓ రాయ్‌ నిందితులకు వాంసిన లేఖలు

ఓ నిందితులు రాయ్‌కి వొసిన లేఖలు

3. రాయ్‌ నిందితుఐఖకు వంపిన పతి?కలు, కరప్మ్యతాలు, కార కఏ0మాలు, విణాళికలు, పుస్తకాలు ధనం వగైరా,

కాన్పూరు జిల్లా మెజిస్ట్రేటు డబ్ల్యు. _కిస్టీ విచారించి 1924 వపిల్‌ ఓ వ కేసుమ సెషన్నుకు వంపిస్తూ యిలా అన్నాడు:

“కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషవల్‌ కార్యనిర్వాహక వర్గం 18921 లో మాన వేంయ్యదనాధరాయ్‌ నాయకత్వం, అధినం కించ భథావతదేశంలో కమ్యూ నిస్టుపార్టీని నిర్మించాలని నిర్ణయించింది. దాని ఆశయం చకివరరిని బిటిష్‌ ఇండియా ఆధిపత్యం నుంచి తొలగించటం. ఆ ఆదర్శాన్ని సాధించడం కోసం పర్కర్చ్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టీని లేక విజాపార్టిని రూపొందించి

ఎం, ఎస్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం క77 వుపయోగించుకోవాలి, ఆ పార్టి సూ్యూతాలకూ, ఆశయాలకూ సంబంధించి యీ నిందితుల మధ్య జరిగిన వుత్తర ప్రత్యు త్తరాలే, డొక్కు మెంళ్లీ ముఖ్యంగా ప్రొసిక్యూషన్‌ సాక్ష్యం”29

చాఖలు చేయబడిన దస్తావేజుల్లో విస్తావించబడిన పార్టి స్థాపించ బడక పోయినప్పటికీ, దానికోసం రాయ్‌ వ్రాసిన మెమోరాండం పోలీసుల చేతుల్లోవడి, పా9సిక్యూషన్‌ సాక్ష్యంగా దాఖలైంది. ఆ సందర్భాన్ని పురస్కరించుకొని కమిటల్‌ ఆర్జరు యిలా చర్చించింది;

“వనం అహింసాయుత విన్హవ కారుల మనడం పాస్యాస్పదం. ఇండియా గడ్డమీద కూడా అటువంటి జాతి పెరగదు. దోపిడి దారులు బలవియోగంతో తప్ప లొంగరు. మన బాధా సహనళశక్తిని చూచి జాలిపడి బటిమ్‌వారు ఇండియాను వదలరు” అన్న రాయ్‌ మాటల మీద నుంచి కమిటల్‌ అర్బరు యిలా అంది -- “ఈ కుటి ధ్యేయం చక౦ివరిని బిటిష్‌ ఇండియా సార్వభౌమత్వం నుంచి తొాలగించడమేనని దీని వల్ల స్పష్టమ వుతుంది” అనే నిర్ణయానికి వచ్చింది. కార్య్యకనుంలో నుంచి “అహింని అనే వదాన్ని తీసివేయమని సవ్యంగానే చెపుతూ తొందరపడి హింసా చర్యలకు పొల్చడ వద్దన్న దాని మీద కమిటల్‌ ఆర్జరు వ్యాఖ్య -- ఉద్రంబ్రే ఆశయ సొధన కోసం హింస వువయోగించడం అంతిమ ఆదర్శమన్న మాటో అన్నది.3!

కాన్బూరులో 1924 ఏపి9ల్‌ ££ న సెషన్ను విచారణ పాంరంభమైంది* చౌరీచౌరా కేసులో 1/72 మంది రై తులకు వురిశిక్ష విధించిన ఎచ్‌, ఇ. హోమ్‌ న్యాయమూర్తి. ముద్దాయీలు గజగజ వణకి పోయారు. బొంబాయికి కానీ, కలకత్తాకు కానీ విచారణ మార్చమని ముద్దాయీలు పెట్టుకొన్న పిటీషను నిరాకరించ బడింది. ఈ విచారణ దేశంలోపల, వెలుపల కూడా చాల సంచలనాన్ని రేకెత్తించింది. ఇంగ్ల ౦డులోనూ, యితర అధినివేశ రాజ్యాల్లోనూ కమ్యూనిస్టు పాక్టీ లేర్పడి కమింటరన్‌కు అనుబంధ మైనవ్వుడు భారతదేశంలో కమ్యూూనిస్టుపార్టి యుర్పాటును చట్టవిరుద్ధంగా ప్రకటిం చడం అసంగతమని కొన్ని బిటిష్‌ వతికలు కూడ విమర్శించి], బభిటిష్‌ 2

178 ఏం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనీజం పొర్ల మెంటులో లేబరు పార్టీ సభ్యులు కొందరు విచారణను గురించి కొంత వుత్వుకతను షిదర్శించారు. కమ్యూనిస్టు వుద్యమ పొ9దుర్భావాన్ని గురించి వతింకల్లో పొొచుర్యం యివ్వడం వల్ల వారిని జాతీయోద్యమం నుంచి చీలదీయవచ్చుననే ఖావ౦ తో ప్రభుత్వం కూడా పతకల్లో ఆ విచారణ వార్తలు వెలువడటాన్ని ఆటంక పరచలేదు.

సెషన్ను కోర్టులో వాద పితివాదాలై న తర్వాత కలోవెల్‌ సెసిల్‌ కేయీ, పాొసిక్యూషన్‌ న్యాయవాది రాస్‌ఆల్‌స్టన్‌ ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ అంస్టుకు వారంటు యివ్వవలసినదిగా మెజిస్రేటును కోరారు. మెజిస్ట్రేటు వారంటును కేయీ చేతికీచ్చాడు. ఆ వారంటును యింగ్ల ౦డు పంపించి రాయ్‌ని అరెస్టు చేయించాలి. ఎందుకంటే రాయ్‌ 1924 మార్చి చివర అండన్‌ వస్తాడని స్కాట్లండుయార్డు పోలీసుకు వర్తమానం అందింది మార్చి 8 న లండన్‌ నుంచి రజనీపామిదత్తు రాయ్‌కీ వాపిన లేఖలో యిలా వుంది ;

“ప్రస్తుతానికి నీవు యిక్కడకు వచ్చి, వ్యక్తులను కలుసుకొని స్థిరపడితే నీవు క్షేమంగా భారత దేశం పోవచ్చు... న్యూబోల్డ్‌ వచ్చేవారం రెచర్జ్చును కలును కొంటాడు అది సంతృప్తికరమైన ఫలితాన్ని యివ్వక పోతే యితర పగ్ధతుల్లో పియత్ని ద్దాం”28

ఇది తెలుసుకొన్న అండర్‌ సెెకటరీ ఆఫ్‌ స్టేట్‌ మార్చి ణివ ఇండియా ఆఫీసుకు యిలా వాశాడు ;

“రాయ్‌ బిజిష్‌ పొలికుడు. అందువల్ల ఆయన్నీ బటన్‌ నుంచి మినహాయించడానికీ వీల్లేదు. ఇండియా పభుత్వం అవసరమైన వారంటు సంపాది స్తే, పరారీలోవున్న నేరస్థుల చట్టం, 1881 [కింద ఆయన మీద చర్య సీసుకోవచ్చు.”24

దానిమీద ఇండియా ఆఫీసు ఏ ప్రిల్‌ ఓ న యిలా వాసింది :

“విస్తుతం కాన్పూరు కేసు విదారణ జరుగుతున్నది. కాబట్టి ఏం. ఎన్‌. రాయ్‌ మీద కోర్టు వారంటు యివ్వవచ్చు. ఈ దేశం (ఇంగ్తండు వస్తే, అరెస్టు చేసి వరారీలో వున్న నేరస్థుల చట్టం (1881) [క్రింద భారతదేశం వంపించవచ్చు?25

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం ]గ హెచ్చరిక మీద స్కాట్లండుయార్డు పోలీసులు రాయ్‌ రాకకోసం బాగ) త్తతో యెదురు చూస్తున్నారు,

కాన్పూరులో మెజిస్త్రీటు ముందు విచారణ పొొరంభమైన తర్వాత నాలుగు రోజులకు మార్చి £1న (బిటిష్‌ (లేబర్‌ పార్టీ ప్రధాన మంతి రామ్చి మాక్టానాల్డుకు బహిరంగ లేఖ వస్తూ రాయ్‌ యిలా అన్నాడు;

ఉన్సెస్సు ఎనిమిది మందిమే కాదు కాన్పూరులో విచారణలో వుంచి. భారత _శామిక వర్గమంతా, రాజకీయోద్యమ భావమూ, శ్రామికవర్గ వ్యవస్థ యావత్తూ విచారణలో వుంది. న్యాయస్థానం తీర్చుకు యెదురు

“డజన్ల కొలది యువకులను అరెస్టు చేశారు. ఖైదు. చేశారు విచారణ లేకుండ నిర్బంధించారు ... నిన్నగాక మొన్న బాంబాయి కార్మి కులను.... పిభుత్వ పోలీసులు తుపాకులతో కాల్చారు.... అలాంటి పరిస్థి తుల్లో తమ హక్కులను రక్షించుకోడానికి భారత దేశంలో శ్రామికవర్గ రాజకీయపార్టి అవసరం లేదా?....

“ఇంగ్ల ండులో మరొక ప్రభుత్వం వుంచి యెలా వుండేదో? కాని, మీది ామిక ప్రభుత్వం. శ్రామిక వర్గావసరాలన్తూ, క్షీమాన్నీ తీర్చి 6క్షిస్తామని హమీ యిచ్చిన (వభుత్వం మీది. (శామికుల్లో అంతర్జాతీ యైక్యత వుండాలని మి పార్టి వారెన్నోసార్లు ప్రకటించారు. ప్రభుత్వ౦గా మీరు భారత (శ్రామికుల హక్కులను కాపొడాలి. ఆర్థిక లక్ష్యాల సాధనకోసం రాజకీయ సంస్థగా యేర్చడటానికి స్వేచ్చ యివ్వాలి ...

అస్రోష్ష లిస్టు కమ్యూనిస్టు, శ్రామికవర్గ ప్రచారాన్ని బిటస్‌లోనూ, దాని అధి నివేశ రాజ్యాల్లోనూ చట్ట విరుద్ధమని ప్రకటించారా? (లేదు. ఐనప్పుడు బ్రిటిష్‌ ఇండియాలో అది చట్ట విరుద్ధం యెందుకు కావాలి? బ్రిటిష్‌ సామ్రాజ్యంలో యింకే భాగంలోనయినా సోషలిస్టు కమ్యూనిస్టు పార్టీలను నిషేధించారా? (లేదు. ఐనప్పుడు ఆ హక్కు భారతీయులకు యొందుకు నిరాకరించాలి? బిటను, అస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండు, కెనడా?

100 ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ _- భావత కమ్యూనిజం దక్షి డ్యాఫికాల కమ్యూనిస్టు పార్టీలు మూడవ ఇంట ర్నేషనల్‌కు అనుబంధంగా వుండడం నేరమైందా? (కాలేదు. కానప్పుడు భారత కమ్యూనిస్టుపార్టి అలొ అనుబంధం కావడం రాజదో9హం, కుట యెలా అయింది?”2౪

కాన్పూరు శిక్షఐ వీద జూన్‌ $ (1024) ఇం ప్రెకార్‌లో వాంస్తూ రాయ్‌ “కాన్పూరు న్యాయస్థానంలో జరిగింది కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ విచారణే” నన్నాడు. పిపంచంలో ప్రతిమూలకూ కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ మీద తన పోరాటాన్ని తీనుకొని పోవాలని మాళ్టానాల్డు వుబలాట పడుతున్నా డన్నాడు బ్రిటిష్‌ సామ్రాజ్యవాదం భారత పెట్టుటడిదారులతో రాజీపడి శాామికోద్యమాన్ని అణచివేసే కొత్త విధాశాన్ని అనుసరిస్తున్న దన్నాడు 2”

సెషన్చు కోర్టు మే 20 (182 న ముజఫర్‌, ఉఊస్మానీ, డాంగే, వళినీల మీది విచారణ ముగిస్తూ యిలా ఆంది;

ముద్దాయీలు *చకఏ0వరర్తిని బి9టిష్‌ ఇండియా సార్వభౌమత్వం నుంచి తొలగించే ఆశయంతో ఇ౦డియా అంతటా కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ శాఖలు అనబడే విష్ణ వసంస్థలను సెలకొల్చటానికి ప్రయత్నిం చారు ... వీరి ఆశయాలు యెంశటి అసంబద్ధ మైశవయినా వీరు పరస్పరమూ, ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌తో. కలిసీ చిటిష్‌ ప్రభుత్వాన్ని కూలదో9.యటానికి ఆశించారనడం స్పష్షం.”౨8

ట్‌

ముద్దొాయాఎకు ఒక్కొకరికి నాలుగు సంవత్సరాలు కఠిన శిక్ష విధించింది. సెషన్ను కోర్టు తీర్చుమీవ ముద్దాయీలు హైకోర్టుకు అపీలు చేశారు. న్యాయమూర్తులు సర్‌ గ్రిమ్‌వుడ్‌ మీర్స్‌, టి. సి. పిగ్గాట్‌ 1824 నవంబరు 10 న కింది కోర్టు తీర్చును ధృవపరుస్తూ యిలా అన్నారు:

ఉబెర్జి స్‌లో నివసిస్తూ, మాస్కోలోని మూడవ ఇంట ర్నేషనల్‌తో సంబంధంవున్న ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ నుంచి సూచనలేకాక ధన సహాయాన్ని కూడా పై నలుగురూ పొందుతున్నారు. వీరు ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌కి వస్తున్న లేఖలన్నీ తమ నాయకుడైన ప్రధాన కుట్ర) దారుకు పువ కుట) దారులు వ్రాస్తున్న ధోరణిలో వున్నాయి”29

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం 101

ఉఊస్మానీ, డాంగీలు శిక్షకాలం పూర్తిగా ఖైదులో గడిపారు.

క్షయ వ్యాధి కారణంగా ముజఫరు పది ఐలు శీక్ష మాత్రం అనుభ వించిన తర్వాత 102 సెప్టెంబరు 12న విడుదలై నాడుం

అనారోగ్య కారణం వల నశినీకూడా 1823 లోనే విడువలై నాకుం

ఇంతవరకు పరిశీలించిన కాన్బూరు ఘట్టం వల్ల రాయ్‌తీ సంబంధం కలిగి వుండడం తప్ప కాన్పూరు నిందితులు చేసిన వత్యేక నేరమేముందిః

రాయ్‌ ద్వారా కమింటవస్‌ ఆదేశాలూ, ధనమూ అందుకోవడం తప్ప; ఆయన ఖావాలూ, వుద్దేశాలూ ఆమోదించడం తప్ప __ ప)భుత్వాన్ని తలకిందులు చేయగల గొప్ప వివ్లవ కార్యకలాపొలు వారేమి నిర్వహించారు?

భారత కమ్యూనిస్టుఐకు ఆ రోజుల్లో రాయ్‌ వద్దనుంచి విసృతంగా ధనం అందుళూ వుండేదన్న విషయం ఈనాడు కమ్యూనిస్టులూ కాదనడం లేదు. ఐతే ఆ విషయం అత్యంత ధశానక్రిగల ముజఫరు తన తొలి కమ్య్యూ నిస్టుపార్టీ చర్మితలు రెంటిలోనూ. విస్తావించ లేదు? అవసానదళలో వ్రాసిన *“చరికిలో అంతర్జాతీయ (దవ్య సహాయాన్ని గురించి ఒక అధ్యా మమే వా)శాడు. ఆది ఆయన విప్లవ చరికి రచనా నిజాయితీ 1

కోర్డు తీర్చుఎ విస్తావనను బబ్టేకాక్క, డాంగే వ్రాసిన దాన్నిబట్టి కూడా

ట్‌ ఆాశాటి ట్‌ క!

రాయ్‌కి ముజథర్‌ వాసే లేఖల్లో పదేపదే డబ్బు లేదనీ, అందువ్లు వని జవగడం లేదనీ, కాబట్టి డబ్బు పంపవలసింవనీ బాధపడుతుండే వాడని తేలుతుంది. చివరకు రాయ్‌ విభృతులు విసిగిపోయేదాక కూడా ముజఫర్‌ ధనదాహం పెరిగిందంటాడు డాంగే. బహుశ అందుకేనేమో రాయ్‌ మీద కమింటరన్‌కు ఫిర్యాదులు చేశానంటాడు ముజఫర్‌. ఆ ఫిర్యాదులు ఆధారంగా కమింటరన్‌ రాయ్‌ని. ఖహిష్కరించిందేమోననే అనుమానాన్ని గంంధస్థం చేశాడు కూడా.3]

థి

అంతటితో వూరుకొంటీ అశని లజ్జలేని మాక్పర్యం మనకు అర్థమయ్యేది. రాయ్‌ బహిష్కరణకు తన వుత్తరం కారణం అవునో, కాదో తెలుసు (కేల్చు కోడానికి 18[ లో క్లెమిన్స్‌పామీదత్తుకు లేఖవాస్తే -

102 ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత చమ్యూనిజం అలాంజిడే మీ లేడని ఆయవ జనాబు వా'శాడు.*క. అంటే భారత కమ్యూ నిష్హుపాక్డీ స్థావకజ్ఞిని కొమ్ములు బౌదుకొనే ముజఫరు తాను రాసివ ఒక్క వుశ్తరం ముక్క అంతపని చేసి వుంటుండనే అభిపాాంయంలోవే అప్పటిదాక వున్నాడన్ననూటః

వంతి వారినీ ఆనుమాలించడం, వారిపట్ల ద్వేషం పెంచుకోవడం, వ్యక్తుల్ని నిరసించడం, కించపరచడం, వెచివాళీ పోలీసు గూఢచారి అనుకోవడం, భారత టే%డ్‌ యూనియన్ల లో నూటికి తొంఖె గవర్నమెంటు సంఘాలనుకోవడం ముజవరులోని కొన్ని పిధావ అక్షణాలుగా డాంగే అభివర్ణవాడు.”* ముజవఫరు చిన్హర పరివర్తనకు అలాంటివే కారణారేమో అని ప్‌స్తుంది.

రాయ్‌ ఆరోజుల్లో సిం ఆర్‌. డాసువంటీ వారితో 9 స్తృకంగా ఉ్తర పోత్యు త్తరాలు జరిపి యెంకోమంది. కాంగ్రెసు అఘ్యవ.ము. డాదుంను వామపక్ష రాజకీ యాఎ వైపు మొగ్గెంచాడు. అందువల్ల నే హింస మీద విశ్వాసం, ద్వైవం మీన ఆవిశ్వాసం వున్న బొల్జివిజాన్ని అంగీకరించ జాలనన్న గాంధీజే ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ని తన విధమ శతు?వుగా పరిగజించడంలో ఆశ్చర్యం లేదు. ఎందుకంటే రాయ్‌ పంపూర్ణ సాౌతం్యత్య నినాదాన్ని లేవవెత్తగా, దానికి భిన్నంగా బటిష్‌ సామా9జ్యంలో భాగంగా అధినివేశ పతిప్తిలి కోరడమే గాంధీజీ నాయకత్వం కింద వున్న అనాటి జాతీయ కాం్యగెసు ఆశయం. ఆ మాటకు వస్తే భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ అగ్రనాయకపడుగా ఈనాడు చెప్పుకోబడుతున్న డాంగే పైతం కిటిష్‌ స్మామాజ్యం నుంచి ఇండియాను వేరు చేయడం” తవకు యిప్తం లేదని 1024 లో కొన్పూరు 'సెషమృ కోర్టు ముందు వాజ్యూల మిచ్చాడు:!3

“సోషలిస్టు వుద్యమ పిగతిని గురించి తెలుసుకొనే నిమి తమే నేను రాయ్‌తో. వుత్తర పిత్యు శ్రరాలు జరుపుకున్నాను గాని రాయ్‌. చెప్పే సాయుధ విప్లవానికి వేను అనుగుణం కాడదుక అన్నాడు

ఇంకేముంది? కాన్పూరు బొల్జివిక్‌ కుట) కేను ఫలితం శూాన్యమై పోయింది. దాని వలవ రావలసినంత రాజకీయ సంచలనం, విన్హవోత్చాహం

ఎం, ఎస్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 188 రాకుండ పోయిది,. దానితో రాయ్‌ ఆశాభంగం చెంది యిలా హ్మఖ్యానించాడు

“కారాగారంలో నాలుగు సంవత్సరాల కరిన శిక్షకు భయపడే ఉత్తర కుమారులేనా విప్లవకారులు? ఇటువంటి వారితో పుయోజనమేమీలేదు. మనకు కావలసింది కోకలు తీరిన కమ్యూనిస్టులు. బోనులోనూ, న్యాయస్థానంలోనూ సమర్థ్యులైనచారు అభించితే భారత రాజకీయ చరిత్రలో కాన్పూరు. కుట్ర కేసు నూతనాధ్యాయాన్ని ప్రారంభించి వుండేది”?

ఐతే కాన్పూరు న్యాయస్థానంలో ఖిన్నురై మాల్లాడడం వల్ల శిక్ష తప్పించుకోవాలని కానీ, తగ్గించుకోవాలని కానీ ఆశించిన డాంగే శిక్షకాలం మొత్తం నాలుగు సంవత్సరాలు అనుభవించక తప్పలేదు డాంగే నళినీలు అపూ)వర్లుగా మారి కేను తమ మీద వొరగ దోస్తారని ముడుచుకొని కుమిలి పోయిన ముజవరుి% చివరకు క్షయవ్యాధి కారణంగా ముందుగానే విడుదలై నాడు.

కాన్పూరు ఖై దిల పరిస్థితి ఆంకా పరస్పర అవిశ్వాసంతో నిండి వుంది

పప౦ధమంగా ముజఫరు పోలీసుల యొదుట యిచ్చిన వాజ్మూ లాంశాలు మిగతా వారికి తెలియవు. అలాగే నళినీ యిచ్చిన వాజ్మూలం పోలీసుఐ వద్దనే వుండిపోయింది. దానిలోని అంశాలను ప్రొసిక్యూషన్‌వారు విచారణలో కూడా బహిరంగ పరచలేదు.

డాంగే కోర్డులో వాబ్య్మూలం యిస్రాడని కానీ అందులో ఆయన బయట పెట్టిన అంశాలు వుంటాయని కానీ ముందుగా ముజఫర్‌ విభృతులకు తెలియదు, తనకంటె ముందు అరెస్టయిన ఉస్మానీ పోలీసులకు యేమి సమాచారం అంవజేశాడో ముజఫరుకు తెలియదు,

ఈ వింత కమ్యూనిస్టులు నలుగురూ ఒకచోట చేరారేకాని యెవరి మనసులో యేమున్నదో, ఒకరిది మరొకరికి తెలియుదు. ఒకరికి తెలిను శుండా మరొకరు తప్పించుకోటానికి (ప్రాసిక్యూషన్‌వారు అంగీకరఠి స్తే అపూ)వర్లుగా మారిపోవడానికి _ కూడా సిద్ధమయ్యే వాదేమోనని వారి

164 ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం వాజ్మూలొాల స్వ భావాన్ని బట్టి ఖైదులో వారి ముభావాన్ని ఒక్టి అర్థమవుతుంది.

ఐతే జి. ఎమ్‌. అధికారి డాక్యు మెంట్స్‌లో డాంగే పాతను తెగపొగిడ్రి ముజఫరును యొ్త్తిపాడిస్తే, ముజఫర్‌ తన చివరి (గ్రంధంలో ఆత్మస్తుతి చేసుకొని డాంగే, వళిన్సీ ఉస్మానీలను పడ తిట్టాడు.

వారి మధ్య ద్వేషాలు యేనాడు పుట్టి, వాటి వేళ్లు యొంతలోతుపు పాకిపోయాయో, 1908 లో ముజఫరు తన పుస్తకంలో వ్రాసిన దాన్నిబర్టీ మనం ,(గహించవచ్చు ;

“జెయిల్లో మా మధ్య ఏకీభావం లేదు, తనని మేము అనుమానిం ఉామని డాంగే వుద్దేశం. మావలె ఆయన విచారణ లేకుండా నిర్చంధించ బడలేదు. రాయిటరు విలేఖరి టెలిగ్రాఫ్‌ చేసిన మా (రాయ్‌్‌ కార్య కమాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ ఆయన వా9శాడు, దంతా నాకు యిష్టం లేదు. ప్రయాణ ఖర్చులకు డబ్బు (600 పొండ్లు తీసుకొని కూడా నాళ్లవ కాంగసుకు వ్రతినిధుబను పంపడానికి ఆయన పియత్నమే చేయలేదు. అంత పెద్ద మొత్తాన్నీ జేబులో వేసుకొన్నాడు. అయన్ని జెయిలు వెలుపల వదలితే తమకు సమాచారానికి ఆధారం కాగలడని బొంబాయి విభుత్వం డాంగేమీవ చర్య తీసుకోదలచలేదు. డాంగేకు యిదంతా తెలుసు. మాకుకూడా బహుళ తెలుసునని ఆయన అభిప్రొయ పడ్డాడు. ఆయన్ని మేము అనుమానిస్తు న్నామన్న ఆలోచనే ఆయన్ని బారుకి వ్యధ పెట్టింది. కాని, ప్రతినిధుల పూయాణ ఖర్చుల డబ్బు విషయంలో మమ్మల్ని మోసం. చేశాడనీ, బొంవాయి ప్రభుత్వం ఆయన్ని ఖైదు వెలుపల వుంచడానికి ప్రత్యేక ప్రయాత్నాలు చేసిందనీ, ఇండియా స్టేట్‌ సెకుటరి మాత0౦ం బొంబాయి ప్రభుత్వ సూచనలను మన్నించ లేదనీ __ వీటన్నిటిని గురించి మాకేమీ తెలిుదు....

“మొదటిసారి 1821 లో షూకక్‌ ఉఊస్మానీ భారతదేశం వచ్చేటప్పుడు అబ్బర్‌రాబ్‌తో రహస్యంగా కుట్ర చేశాడు. ఇండియాలో వారి కరకు వని చేస్తానన్నాడు. ఇది వెల్లడి అయిన తర్వాత ఉఊస్మానీ రాయని క్రమావణ వేడుకొన్నాడు. వళినీగుప్తా యీ విషయాన్ని యెత్తి, ఉస్మానీని వెకిజ2రిం

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - ఖారత కమ్యూనిజం 185 చే వాడు. ఉస్మానీ పడకమీద పడుకొని నిదరలో వలవరించినట్లుగా “నన్నా పెద్ద యింటికి పోనీ, నీ సంగతి కూడా తేలుస్తా” అనేవాడు. పెద్ద యిల్లంటే కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ అన్న మాట1[”39

నళినీ - డొంగేలకు సీనియర్‌ న్యాయవాది మజిలాల్‌ డాక్టరునూ, ఊస్మానీ - ముజఫర్లకు జూనియర్‌ న్యాయవాది కపిలదేవ్‌ మాలవీయానూ మత పక్షపాతంతో నిర్ణయించడంలో డాంగే చేయి వున్నదంటూ ముజఫరు యిలా అంటాడు;

*రిందితులను వారు విభజించిన తీరు ఉఊస్మానీన్తి నన్ను సిగ్గుతో తలవంచుకొనేలాగు చేసింది.... హిందువులొకరి భాగానికీ . ముస్లి ములం మరొకరి భాగానికీ పోయాం ... ఇదంతా డొంగే చేశాడు**ం

కాబట్టీ హిందూ కమ్యూనిస్టులూ ముస్లిం0 కమ్యూనిస్టులూ కాన్బూరు

బి టు లా న! ఖ్రైదులోనే పుల్టారన్నమాట |

అటు తర్వాత రణదివే, జోషీ (వభృతుల తెలంగాణా తగాదాలనాటి నుంచి అతివాద, మితవాద కవలలను ప్రసవవేదనతో భరిస్తున్న కమ్యూ నిస్టు భారతం, ఆ కవల బిడ్డలను బయట వడ వేయడానికి బొంబాయి నుంచీ వెలువడే యింగ్లీషు వారపత్రిక కర్రెంట్‌ (0౪గలుధి ది. 7.8.1084 నాటి సంచికలో డాంగే ది £4.7.1924 న ప్రభుత్వానికి వ్రాసిన లేఖను పికటిం చడం ద్వారా మంతసానితనం వహించి పుణ్యం కట్టుకొంది.

జాతీయ వక్రాగారంలో వెదికితే యింకా కొన్ని లేఖలు బయటపడినై, కాబట్టి వాటిని తాను వా్రాాయలేదని డాంగే దులబరించడరవనల్ల ప్రయోజనం లేదు |

ఆలేఖల్లోని ఆంశాలు ఆయన వాజ్మూలంలోని అంశాలకు అనంతర కథలోని చరమాంక విశేషాలుగా వున్నవే తప్ప విరుద్ధంగా లేవు,

ఆ లేఖల్లో మొదటిది డొంగేే నళినీలు 1824 జులై 7 న కాన్బూరు జిల్లా ఖై దునుంచి కాన్బూరు జిల్లా మెజిస్ట్రీటుకు వ్రాసింది ;

240

168 ఎ౦. ఎస్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం

అభృష్ప్రుడు మేము శిక్షించబడిన నేరాలవంటి నేరాలను యిక ముందెప్పుడూ చేయబోమని ప్రభుత్వానికి మేము హామీ యివ్వదలచు కొన్నాము. మేము భరించరాని కష్టానికి గురిఅవుతున్నాము. కాబట్టీ ప్రభుత్వంవారు మా స్రొర్ధన మన్నించి వీలయినంత _ త్వరలో మమ్మల్ని విడుదలచేస్తేే మేము వారికి కృతజ్ఞులం”*

జులై 18 న నళిసీగుప్తా గోరక్‌పూరు జెయిలునుంచి జిల్లా మెజిస్ట్రేటుకు వ్రాసిన దానిలో యిలా వుంది?

*నేను చేసిన దానికి చాలా చింతిస్తున్నాను. దయవుంచి నా విడుదల కోసం మీకు సాధ్యమైనంత వరకు చేయండి. భవిష్యత్తులో యొప్పుడూ యేవిధమైన రాజకీయోద్యమంలో పాల్గొనబోనని ప్రమాణం చేస్తున్నా ను.”

సీకాపూరు జెయిలు సూవరింటెండెంటు ద్వారా డాంగే జులై జీన గవర్నర్‌ జనరల్‌ ఇన్‌ కౌన్సిలుకు వ్రొసివ విజ్ఞప్తిలో యిలా వుంది:

“కోర్టులో కేసు జరుగుతున్న సందర్భంలో విభుత్వ న్యాయవాది రాస్‌ఆల్‌స్టన్‌ మాటల సందర్భంలో “ప్రభుత్వం వ్య క్తిగత నేరస్థుణ్ణి శిక్షీం చాలని వటుబట్టడం లేదు, భారతదేశంలో బొల్షివిక్‌ కుట వున్నదని ప్రభుత్వం అవ్వుడప్పుడు చేస్తున్న వికటనల్లోని సత్యాన్ని సందేహించే వారికి అది నిజమని రుజువు చేయడానికే కేసు పెట్టబడింది" అన్నాడు. కోర్టు తీర్చు పభుత్వ వై ఖరిని సమర్థించింది. కాబట్టి నా ప్రొర్ధన మన్నించి నా శిక్షను రద్దు చేయడంలో మీకు అభ్యంతరం వుండదమకొంటామ....

“సరిగ్గా సంవత్సరం [కిందట బొంబాయి పోలీసు డిప్యూటీ కమీషనరు స్టూవర్డు ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌తో నా సంబంధాలను గురించీ, విదేశాలనుంచి నా వద్లకు రాదలచివ వ్యక్తుఅన్ను గురించీ ఆయన కార్యాలయంలో నాతో సంభాషించాడు, సంభాషణల సందర్భంలో ఆ వుద్యోగి శీఈ దేశంలోను, విదేశాల్లోను కొన్ని విభాగాల్లో. నీకు చాల వలుకుబడిగల స్థానమున్నది ఈ స్థానం పిభుత్వం పారికి కొంత వుపయోగవడితే వారు సంతో షిస్రారు అన్నాడు. ఇవ్పటికీ నాకా స్థానమున్నదని అనుకొంటున్నాను. పొసిక్యూషన్‌ వల్లి అది యింకా పెరిగింది. మీ విభుత్వం యొక్క, దేశం యొక్క

ఎం, ఎన్‌. రాయ్‌ _ భారత కమ్యూనిజం 167 శ్రేయస్సు కోసం దాన్ని నేను వువషయోగించాలని మీరు భావిస్తే విడుదల కోసంనా పౌ9ర్ధనిను మీరు మన్నిప్ప్రే నేను సంతోషంతో ఆపని చేస్తాను.

“ఇండియాలో చకివర్తి సార్వభౌమాధికారం పట్ల నా వైఖరిలో మార్చు తీసుకొని రావడానికి అనసర మ నే భావంతోనాకు నాలుగు సంవత్సరాలు కరిన శిక్ష విధించారు. నేనెవ్చుడూ వ్రాతల్లోగాన్సీ మాటల్లో గానీ హ్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా వివర్హించ లేదు. భవిష్యత్తులో కూడా అలా చేయాలని వుద్దేశించడం లేదు. కాబట్టి (నాలో మార్పు తీసుకొని రావడానికి నాలుగు సంవత్సరాల శిక్ష అవసరం లేదని మనవి చేస్తున్నాను., .ల*&

అలాగే 1924 నవంబరు 18 న డొంగే మరొక లేఖ వాళాడుం

“అత్యంత విధేయుడైన సేవకుడుగా” బ్రిటిష్‌ గవర్నరు జనరల్‌కు డాంగే వ్రాసిన జులై ఓ లేఖ కరంటు పత్రికలో వికటించ బడటంతో భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీలో అంతకు ముందు అంతర్గతంగావుంటూ వస్తున్న వ్యక్తిగత - సైద్ధాంతిక విభేదాలపైన వున్న ముసుగు తొలగి పోయింది అప్పుడు రేగిన దుమారానికే పరాళొష్టగా భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ రెండు చీలికలై ౦ది. ఐక్యత “దుర్భరం, దుస్సహం” అయింది, చీలిక “అనివార్యం, నియతరంి (ఆర్థిక నియతమాఖ) అయింది. పార్టిలో అధికారంలో వున్నవారు “భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ” అయినారు. చీలిపోయిన వారు “భారత కమ్యూ నిస్టుపార్టి (నూర్క్సిస్ట్రు” అయినారు. మొదటివారు రష్యావర్గంగానూ, రెండవ వారు చైనా పర్గంగానూ ఆసమయాని కి చ[క్రాంకితాలు వేసుకొన్నారు.

అనంతరం మార్కిస్టుపార్టి వీ రాష్ట్రాని కారాస్త్రంలో ఒక్కొక్క నాయకుడి వుదేకానికి తగినట్లుగా ఒక్కొక్కపార్టి చొప్పున మావో నీడలో బహుభిన్న శకలాలై పోయింది

నక్సలై ట్‌ కమ్యూనిజం (చారుమజుందార్‌) జన్మభూమి పశ్చిమ బెంగాల్లోనే _.. మావోయిస్టు కమ్యూనిస్టు సెంటర్‌ (అత్‌ సేన్‌, ఎరజెండా దళం (స్వదేశ్‌ మిత్రా, కార్మిక మార్గం (వరిమళదాస్‌గుప్తా), కమ్యూనిస్టు గూపు (అమూల్య గంగూల్సీ, రీజినల్‌ కమిటీ (అషిం చటర్జ్రి అంటూ

188 ఎం, ఎస్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం దేనికదే తమదే నిజమైన మావోయిజంగా పేర్కొంటున్నాయి. ఆంధి విదేక్స్‌ కేరళ జమ్మూ - కాశ్మీర్‌, వీహార్‌, ఉఊక్తర పదేశ్‌ __ అన్ని రాహాలోనూ యిదే కధ. పతి రాష్ట్రంలోనూ అనేక ఉఊ్యగవాద జాగా కరే

గూ)పులులాోే

కమ్యూనిస్టుపార్టీ భిన్న శకలాల సిద్ధాంతాల మాట అటుంచ్చి, వాటీ పేర్షన్నీ ఒక్కపట్టున చెవ్పడానికి యెొవ్వరికే సాధ్యపడదు కూడా. అదొక అష్టావధాన శతావధానం.

రివిజనిస్ట్రు, నియోరివిజనిస్టు, రిఫార్మిస్టు రివిజనిస్టు రిఫొర్మిస్టు లెస్ట్‌డీవియేషనిస్ట్ర, రైట్‌ ఆపర్బ్యూనిస్టు, పెటీబూర్జువా రివొల్యూష నిస్టు _- అంటూ మునకు (వారికికూడా నేమో అర్థంకాని బిరుదాలకో ఒకరి నొకరు సత్కరించు కొంటుంటారు.

పా్రొరంభమైన విభజన యింకా కొనసాగుతూనే వుంది.

ఇంతగా లేకపోయినా, కొంతగావైనా యిలాంటి చీలికలు మొదటీ ఇంటర్నేషనల్‌ నాటినుంచీ __. అంబే మార్కు కాలం నాటినుంచీ వున్నవే,

అందువల్ల దాన్ని గురించి ఆశ్చర్య పడవలసిన పనిలేదు.

ఐతే ఆశ్చర్య పడవలసిన విశేషమేమంటే - అనాటి టెర్రరిజం నూర్గం కాదని భారత రాజకీయాల్లోకి కమ్యూనిజం రాగా ఈనాడు కమ్యూనిజం జెండా [కింద సాగుతున్న టెరురిజంలో కమ్యూనిజాన్ని గుర్తించడ మెలాగో తెలియడం లేదుః

నియ 49 010228 లింగాల 22 40౮ 6470 665 ల 26 127౫ల గంగంజ ౧66 ర684% ౧౮౧౧8 ౧04౧4 4 ఈం శి 7//0ల్రిటో

అాజఫైర్టై | ్లైల్లై [కై పంత

తిం ౧౫౫౪ 824 6 వంగ4 గింగంగ2గ170 ౪640 6 క

లిజల?7 2౯42667 2222024. ₹/7/4 గంలండ 14౮ ౭702 2/0

2 ర0/72706/4600 తయా 4 4 2002020600 బంగంలీగి ౪722 6 ౪750820 ౧2౫౮ ౧౮ లంలుగండిడ/ 24/84 2౫4 6/46/7764

ఎవరై ఫ్లై నక. స 0%425.

వంండజం6ి ల శనా 600/400%200 లిడూలీ లీటీగ శీల గెగ్‌

నం 45 2 గంగిజ/6/ 672 2/0720006 8౯4064 ౫244 2 గిం/0

7౦౯౫ గా 24౯16 20428 74400664 (0 47714 ఎవిప్పధ పక షర & 0181054 కెంప్‌కె

ళల వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టీ వివంచ కమ్యూనిస్టు వుద్యమంతో పాటు భారత కమ్యూనిస్టు వుద్యమం కూడా ముక్కలు ముక్కలై గుర్తు పట్టటానికి వీలులేనంతగా మారిపోయింది.

ఖారత దేశంలో కమ్యూనిస్టుపార్టిని స్థాసించిందెవరు? దాని వ్యాప్తికి తోడ్సడిందెవరు? __ ఈ విషయాలమీద _ భారత కమ్యూనిస్టులు తమలో మే నానో కళ్ళలం వా9సుకొన్నారు. పార్టి పిత కోసం యెవరి మురాలో వారే అన్వేషించు కొన్నారు. రెండవ ముఠాలొని “పార్టీ తాతలను” శ్తేన శల్య పరీక్ష చేశారు. ఎవరి నిర్ణయాలు వారు చేసుకొన్నారు. ఎవరి వార్షికం వారు చేసుకొంటున్నారు.

“*డాంగే మొదటి నుంచీ బిటిష్‌వారి వీజెంటే”1! అని ముజఫర్‌ నిర్చంద్వంగా వికటించాడు, *పతివారినీ అనుమానించటం, వారివట్ల ద్వేషం పెంచుకోవటం ముజఫర్‌లోని ప్రత్యేకత” అన్సీ *ఎదటి వ్యక్తిని ప్రతివాజ్డీ పోలీసు గూఢచారేనని ఆయన అనుమానించేవాడు అనీ, “రాయ్‌తో సంబంధా లేర్చరచుకోగోరిన వివ్లవ కారుణ్ణే అతడు పోలీసు మనిషిగా అనుమానించి రాయ్‌కి వ్రాశాడు” అనీ డాంగే ఆరోపించాడు.

ముజఫర్‌, డాంగేల యీ పరస్పరారోపణలు భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ స్థావనాచార్యత్వం కోసమే. నిజానికి వీరు కానీ, కమ్యూనిస్టు పార్టీలో పున్న వీరి సహచరుల్లో మరెవ్వరు కానీ కమ్యూనిస్టు పార్టీని స్థాపించలేదు.

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ _- ఖఫొరత కమ్యూనిజం లి పెంచనూ లేదు భారత దేశంలో కమ్యూనిస్టుపార్టీ పేరుతో ఒక పార్టీని స్థాపించడానికి పా9రంభ యత్నాలు చేసినవాడు సత్యభ క్త అనే చికస్‌లాల్‌, ఆయన అనొడూ ఈనొడూూ రమినాడూ కమ్యూనిస్టు కాదు. అదొక విడ్డూరంః మార్క్సిజాన్ని అర్థం చేసుకొన్న వాడుగా పివిధమంగా భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీని (తాష్కైెంటులో స్థాపించినవాడు ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌, ఐనొ భారత రాజకీయాల్లో కమ్యూనిస్టు ఆలోచన చొప్పించటంలో కానీ భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ __ దాని మార్గ దర్శక వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టీ స్థాపన - యోచనల్లో కానీ రాయ్‌ పాతి యెంత వుందో వివదించటానికి బహుశ సిగ్గువల్ల నో యేమో కమ్యూనిస్టులు వెనుకాడతారు. స్వియ చర్విత రచన అంటేనే వై ముఖ్యం వున్న ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ ఆ వ్యవహారాల్లో తన పాతను పూర్తిగా యెక్కడా చెప్పుకోలేదు. శానీ రాయ్‌ పాతి యెంతలేదో వాాయటానికి సాహసించాడు ముజఫర్‌ ; జభ్రారత్ర దేశంలో వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టీ స్థాపనలో రాయ్‌ పోోత్సాహం అలవలేశం కూడా లేదు. ఈ విషయంలో చారవ తీసుకొన్న వారితో రాయ్‌కి కనీస పరిచయం కూడాలేదు ., ఆ పార్టీ స్థాపకులు క్వాజీ నజ్రల్‌ ఇస్లాం హేమంత కుమార్‌ సర్కార్‌, కుతుబుద్దీన్‌ అహమ్మచ్‌, షొంసుద్దీన్‌ హుస్సేన్‌... ఇది జరిగించి 1025 చివరి రోజుల్లో, జెయిలు నుంచి విడుదలైన తర్వాత అప్పటికి నేనింకా కలకత్తా వోనేలేదు. “మొదట “భారత జాతీయ కాంగ్రెసులో లేబర్‌ స్వరాజ్‌పార్టి అనే పేరుతో యీ పొర్టీ స్థాపించబడింది. తర్వాత *బెంగాల్‌ పెజంట్స్‌ అండ్‌ వర్మర్స్‌ పార్టి అనీ, ఆ తర్వాత *బెంగాల్‌ వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టి అనీ పేర్లు మారినై. 19027 పొొరంభంలో బొంబాయిలోను, అడే సంవత్సరం చివర వంజాబులోను వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టిలు స్థాపించ బడిప్నై. 4828 డిశరిబరులో వర్కర్స్‌ అండ్‌ 'పెజంట్స్‌ అఖిల ఫారత మహి సభ కలకత్తాలో జరిగింది. ఈ సభలోనే రాష్ట్రాని కొకబిగా వున్న పొర్టీలన్నీ కలసి అభిల భారత వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టీ యేర్పడింది. అప్పటి కింకా కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ అరవ కాంగ్రెసు నిర్ణయాలు మాకు చేరలేదు”!

12 ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం

ఇందులోని అబద్ధాలను కషాయం పట్టే దానికందె, వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టి స్థాపవలో రాయ్‌ పిభావం యెలా పీసరించి౦దో చూడటం వుచిత౦.

భారత దేశంలోని వామపక్ష శక్తులకు రాయ్‌ వ్రాసిన పితి లేఖలోనూ కాంగసుకు ప్రత్యామ్నాయంగా అంకర్గ్షతంగానూ, బహిర్గతంగానూ వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్ట్స్‌ పార్టీ నిర్మించ వలసివ ఆవశ్యకతను గురించి పిిస్తావించాడు, రాయ్‌ వా9సిన లేఖల్లో, కర పతా9ల్లో, విణాళికల్లో - అన్నిటి లోనూ ప్రధానాంశం బహిరంగంగా వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టీ, అందులో అంతన్గతంగా రహస్య కమ్యూనిస్టుపార్టిని నిర్మించడమే - భారత జాతియ కొం[గెసుకు ప్రత్యామ్నాయంగా రాజకీయ పొర్టీ ఆవశ్యకతను యెవ్వరూ కలగనక ముందే 1921 అహమ్మదాబాదు కాంగెసుకు పంసిన ప్రణాళికలో రాయ్‌ ధైర్యంగా ఆ విక్యామ్నాయ పార్టీ అవసరాన్ని పేర్కాన్నాడు, అప్పటికి కాం(గెసులో అంతర్భాగంగా లేబర్‌ స్వరాజ్‌ పార్టి కూడా పుట్టలేదు,

ఐతే రాయ్‌ సూచించిన కార్యక9మం నుంచి పుట్ట వలసిన పార్టీలో విధాన భాగస్వాములు, పూర్తి భాగస్వాములు కూలీలు, నైశులుః వర్కర్స్‌, పెజంట్స్‌.

“పేద కూలీ ర్లై తులు, ఆకలితో వున్నారు. వారిని పోరాటం వైపు నడవడం వారి భౌతిక స్థితిని బాగుపరచటానికే.... “యుగయుగాలుగా వస్తున్న వారిబొధ అంత మొందే పిధమ చిహ్నం వారికి కన్చించాలి. అర్థిక పోరాటంలో వారికీ సహాయ వడాలి....

“ప్రజల చ్చైతన్య శక్తి ద్వారానే స్వే చృ ను, స్వరాజ్యాన్ని సాధించగలం ...

“ళొంగెసు ధనికవర్గ రాజకీయ సాధనంగో మారితే అది జాతీయ నాయకత్వ హోదాను కోల్పోతుంది.... నిర్విరామంగా కృషి చేస్తున్న సామాజికశ కులు క్రార్మిక _ కర్షక _ ఆర్థికసామాజికావసరాలను గురించి వ్తైతన్యం పేంఠిపీ సాయి. అనతి కాలంలోనే వారు తమ పొంత రాజకీయ

ఎం, ఎస్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 193 పార్టీని వృద్ధి చేనుకొంచారు, ఊన్నత వర్గాల రాజకీయ వేత్తలు దాన్ని 'పెడదారులు తొక్కించ లీరు.. .

“అర్థిక తారతమ్యాలు పెంచి శిమజివులను దుమ్ములోకి చొక్క జూస్తున్న విధానం మీదనే వారి తిరుగుబాటు ...

6కు శక్తులు తమ సృష్టి అయినట్లుగా రాజకీయోద్యమం నజించడం మానుకోవాలి . . కాంగసు నాయకత్వమున్నా -లేకున్నా, కార్మిక-కర్షకులు ఈమ అర్థిక _- సాంఘిక పోరాటం సాగించి చివరకు విజయం సాధిస్తారనే విషయం మరువరాదు. కాంగ్రెసు నాయకత్వం కార్మికుల కేమంత అవసరం లేదు. కాంగొను విజయమే పూర్తిగా వారి మద్దత్తు మీద ఆధారపడి వుంది ...

ఈజ్రాంగ్వెస్ట్రే కార్మిక కర్షకులను తనకు అండగా వుంచుకోవాలి.... శాన్సూరు కార్మికులు కోడీకరించిన లీడ్‌ యూనియన్ల తక్షణ కోరికలను తన కోర్కెలుగా వికటించాలి. కిసాన్‌ సభల కార్య కమాన్ని ఉని కార్య క్రమంగా వ్రికటించాలి. అవ్వ్చుడు కాం[గెసును ఏ అవాంకరమూ అడ్డుకో జాలదు... అలా చేయకపోతే సామాస్య ప్రజ తను హక్కుల కోసం పోర-డే ఆశయంతో నిర్మించుకొనే మరొక సంస్థకు తావీయవలసి వస్తుందో అన్నాడు రాయ్‌ తన ప9గణాళికలో

ఇది ఎమ్‌. ఎన్‌, రాయ్‌ 1821 డిశంబరు 1న ఇండియాకు వంపి అహమ్మదాబాదు కాంగ్రెసు సభల సందర్భంలో వితినిధుల మధ్య వంపిజీ చేయించిన ప్రణాళిక. దిని పకులనే కొందరు యధాకధంగానూ, నూరి కొందరు మార్చులు చేసి శమ పేర్షతోనూ పంచి పెట్టిన వైనం లోగా చూఛాం. ఇందులో రాయ్‌ కార్యగెసును కార్మిక - కర్షక ప్రజా సంస్థగా మార్చమని మొదటి నుంచి తుదివరకు పదేపదే హెచ్చరించాడు. అలొ మారని పరిస్థి తుల్లో కార్మిక తర్షక ప్రజా పార్టి వుతృన్నం కావడం అనివా ర్యమని హెచ్చరించాడు.

1883 లో స్వరాజ్‌ పార్టీని స్థాపించిన చిత్తరంజన్‌దాసు, మోతీలాల్‌ నెహూ9 ప్రభృతులు కాని, ఆ తర్వాత 1823 లో బెంగాల్‌ లేబర్‌ స్వరాజ్‌ వళ)

194 ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం పార్టి (బెంగాల్‌ పెజంట్స్‌ అండ్‌ వర్కర్స్‌ పార్టి బెంగాల్‌ వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టీ) స్థాపించిన నజ్రల్‌ ఇస్టాం,. హేమంత కుమార్‌ సర్మార్‌ ప్రథృతులు కాని రాయ్‌ ప్రణాళిక చదివి దానిచేత ప్రభావితులు కాలేదను తోవడం అర్థంలేని రాజకీయం.

ఈ సందర్భంలో కార్డ్‌ - యూడిన్ల పరిశీలన యెలావుందో చూద్దాం;

4లి238 లో రాయ్‌ బెర్లిన్‌లో పని చేస్తున్నప్పుడే వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టీ స్థాపనను గురించి ఆలోచించ వలసిందిగా ఖారత దేశంలోని తన సహచరులకు వ్రాస్తూ వుండేవాడు, తర్వాతి రోజుల్లో అన్ని వగ్గాలప స్థానం యిచ్చే జాతీ మపార్టీని స్థాపించాలనీ, అందులోనే కమ్యూనిస్టు పార్టీ వుండాలనీ తన భావాన్ని విస్ఫ్రృతం చేశాడు, అలాగే 1828 నవంబరు చివర వ్రాసిన ఒక లేఖలో రాయ్‌ సభ్యుడుగా వున్న భారత కమ్యూనిస్టు పార్టి ఫారిస్‌ బ్యూరో, “చట్ట సమ్మతమైన వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టీలో చట్ట వ్యతిరేక వర్గంగా నిర్మాణం కావాలి అని కమ్యూనిస్టులను కోరింది. జాతీయ బూర్జువా నాయకత్వాన్ని తోసిపుచ్చి, మధ్య వూగులాడుశున్న పెటీబూర్జువా వామపక్ష శక్తులు చేరడం కోసం వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టిని నిర్మించడం రాయ్‌ దృష్టి, ఆచరణతో కూడిన సిద్ధాంత వికాసం, రాజకీయ. శిక్షణ గరపడం ద్వారా క9మంగా వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టీని నిజమైన కమ్యూనిస్టు పార్టీగా మార్చడం ఆయన ధ్యేయం”

“భారత టేశంలో కమ్యూనిస్టు వుద్యమ చారితికాభివృద్ధొని గురించి సొమ్యేందినాధ టాగూరు వ్రాసిన గ౦ంధాన్ని చూ స్హే, *పెటిబూర్జువాలు, జాతీయ వాదులు బహిరంగంగా కమ్యూనిస్టు వేదికను అంగీకరించరు కాబట్టి, వర్కర్స్‌ అంట్‌ పెజంట్స్‌ పార్ట్‌వంటి బహువర్గ పక్షాన్ని స్థాపించాలి అనే రాయ్‌ విధానాన్ని అనుసరించి మ్మాతమే 1928 లో బెంగాల్లో వర్కర్స్‌ అండ్‌ వెజంట్ప్‌ పార్టీ స్థాపించబడింది” అని తేలుతుంది

822 చివర డాంగే సోషలిస్టు లేబరు పార్టి నొకదాన్ని స్థాపించ దలచుకొన్నాడు. అయితే జి. ఎం. అధికారి వూహించినట్టు” డాంగేకు ఆ భావం స్వతం్యతంగా వచ్చిందనుకొనే దానికంటె రాయ్‌ ప్రణాళిక (1820 చూచిన తర్వాతనే కలిగింంనుకోవడం హేతు బద్ధంగా వుంటుంది.

ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 190 అలాంటీ పొర్టీ స్థాపనలో తీసుకోవలసిన జాగ్రత్తల దృష్ట్యా దాన్ని వాయిదా జిసుకోమని కోరుతూ రాయ్‌ 19822 నవంబరు ₹ న డాంగేకు వ్రాసిన లేఖలో యిలా అన్నాడు;

*స్రోషలిస్టు లేబరుపొర్టీ స్థాపన విషయం తెలుసుకొని మేమంతా సంతోషించాం.. . కార్యక్రమాన్ని యితర భాషల్లోకి అనువది౦చి నాయకుల మధ్య పంచాం, అది మంచి ముందడుగు, నిజమైన విస్హవ శక్తు లన్నిటి నుంచి దానికి పోోత్సాహమంతా రావాలి. భారతోద్యమ నాయ కత్వాన్ని చేపట్టడానికి కొత్త పార్టీని యేర్పాటు చేసే విషయం యిక్కడ పీవింగా చర్చించ బడుతూవుంది. “అహమ్మదాబాదు కాం(గెసుకు ముందే” ప౦జాపార్టీ నిర్మాణం పాంరంభించ వలసిన ఆవళ్యకతను గురించి నేను నొక్కి చెప్పాను. కాని చాల ఆలోచనలు ఆటంకంగా నిలిచిచ2ా. గత మే మాసం (1821) నుంచి మేము మావతిక ద్వారా యితర ప్రచార సాధనాల ద్వారా అటువంటి పార్టీకి పునాదులు వేస్తున్నాము.,. కాబట్టి నీవు, నీ సహచరులు చేస్తున్న పని సమయోచితమైనదని మేము భావిస్తున్నాము. భారత సోషలిస్టు లేబర్‌ పార్టీ అంతర్జాతీయ అనుబంధ ఆవశ్యకతను గుర్తిస్తుందనీ, కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ ఒక్కటీ అటువంటి అంతర్జాతీయ సంస్థ అని విశ్వసిస్తుందనీ అనుకొంటాను”

ఈ పార్టీ శ్రమజీవుల విస్లవ శజ్కిని సమీకరించటం ద్వారా మధ్య తరగతి ప్రజాస్వామిక వాదులకు మర్దత్తునిచ్చి, విదేశీ పొలకుల మీది పోరాటంలో వారిని ముందుకు తీసుకొని పోతుందని చెపుతూ యింకా యిలా వా9స్తాడు రాయ్‌;

ఉక్రాంగెంనులో వున్న విన్లవ వర్గాల మధ్యేమార్గ వాదుల ఐక్యతా వ్రకిపాదనలకు మోన పోరాదు, అలాంటి ఐక్యతవ్ము వుద్యమానికి దె్బ* అందువల్ల _వివ్లవ జాతీయ వాదులీ విషమం గహించి, కాంగసు నాయకత్వాన్ని పట్టుకొని ఐక్య శ్రామిక వర్గపార్డి ఆధివత్యా న్ని నెలకొల్పొలి.”

1928 నవంబరు శ్‌ నుండి డిశంబరు $ వరకు కమింటరన్‌ నాల్లవ కాంగెసు జరిగింది, నవంబరు శి న రాయ్‌ పైలేఖను డాంగేకు వ్రాశాడు.

1908 ఎం, ఎస్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం సోషలిస్టు లేబరు పార్టీ స్థావనను ఆవ్వానిస్తూ పార్టీ పేరు మార్పును సూచిం చాడు, పీపుల్స్‌ (ప్రజా పార్టి అంటే బాగుంటుందని కారణాలిలా యిచ్చాడు:

“క్ర పార్టికి సాంఘిక పునాదులు కార్మిక - కర్షకులే, _శమజీవుల కోర్కెలకు సరిగా పొతినిధ్యం వహించగఅ కమ్యూనిస్టుల - సోషలిస్టుల చేతుల్లో మాతం)మే యీ రాజకీయ పార్టీ సారధ్యం వుండాలి. ఐతే కమ్యూ నిస్టులు, సోషలిస్టులు చిన్న తెగగా పుత్యేకించ బడకుండ వుండడానికీ, సాహసోపేత మయిన విప్లవ నాయకత్వం ద్వారా ప్రుజాపోరాట౦లో చైతన్య వంతమైన పొతి నిర్వహించడానికీ మన కార్యకలాపాలకు చట్ట సమ్మతమైన సొాధన౦ ఒకటి అవసరం. ప్రజా పార్టీ ఆ చట్టబస్థ సాధనాన్ని యుస్తుంది.౨19

ఆ విషయాన్నే యింకా యిలా కాక్కి చెపుకాడు రాయ్‌;

“విప్లవ వజూ పోరాటం కోసం ప్రజా పార్టీని నిర్మించడంలో కమ్యూనిస్టు బీజం చురుకైన పొత) నిర్వహించాలి.211

రాయ్‌ గయ కాంగసనుకు వంపిన కార్యక౦ఏమాన్ని సింగర వేలుతో కలిసి మహాసభ ముందుంచమని డాంగేకు వాకాడు. ఆ కార్యక్రమాన్ని కాంగ్రెసు అంగీకరించదని రాయ్‌కి తెలుసు. ఐనా మహా$భ సమావేశాల సందర్భంలో దాన్ని (ప్రచారం చేయడం వల్ల వామపక్ష వర్గాలు. స్థాపించ దలచుకొన్న పార్టి పెద్ద రాజకీయ శక్తిగా మారిపోతుందని ఆయన అంచనా, చట్ట సమ్మతమయిన ఆ రాజకీయ సాధనం కాంగ్రెసు నాయ శత్వాన్ని పట్టుకోడానికి సాధవం కొగలదని రాయ్‌ అభిపొంయం.

ఛార్హెస్‌ అప్లే డొంగేను కలుసుకొన్నపుడు (1920) సింగరవేలు, ఘులాం హుస్పేస్‌లతో సహా కొందరి చిరునామాలిచ్చి, వారితో కలిసి విస్తవ ప్రజా పార్టీ నిర్మించ మన్నాడు. తర్వాత డిశంబరు 18 న డాంగేకు వ్రాసిన వుత్తరంలో బహిరంగంగా పిజా పార్టిన్కీ దాని చాటున రహస్య కమ్యూ నిస్టు పార్టీనీ స్థాపించ వలసిన ఆవశ్యకతను వివరించాడు.

గయ కాంగ్రెసు తర్వాత 1928 పాంరంభంలో. "శ్రామిక విధానం బొతీయ పోరాటం” మీద (వాస్తూ (శామికపొర్టి గాంధీజీ అహింస పేరుకో

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం శి? సాగించే రాజీ విధానాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ, ఆయన సామాజ్యవాద వ్యతిరేక విధానాన్ని పూర్తిగా బలపరచాలని కూడా అంటాడు రాయ్‌;

“భారత దేశానికి నిజమైన శాామిక పర్గ పార్టి అవసరం . రైతు కూలీ విజానీకమే కదా దాని సాంఘిక పునాది? జాతీయ పోరాట భావి నాయకత్వమే దాశిది. ఈ పార్టీ యిప్పటికే తన కార్య కమంతో కార్య రం“ంలో వుంది. కావాలి అనుకొంటే కాంగసే యీ కార్య్యకమాన్ని తనదిగా స్వీకరించవచ్చు”

గయ కాంగెను. జరిగేటప్పుడు అవనీ ముఖర్జి భారత దేశంలోనే వున్నాడు అవృటికే రాయ్‌ _ అవనీల మధ్య వ! యేర్చడినా రాయ్‌ ఆలోచనలు అవనీకి తెలియనివి కావు. అందువల్ల నే అవనీ అనాటి వామపక్ష వగ్గాలను కలుసుకొని కోత్త పార్టి యేర్చాటును గురించి చర్చించాడు

సింగరవేలు 1828 మే లో మద్రాసులో హిందూస్థాన్‌ లేబర్‌ కిసాన్‌ పార్టీని స్థాపించాడు. దానికి బొల్లివిక్కులతో కాని, లేక యితర అంతర్జాతీయ శక్తులతో కాని సంబంధం లేదు. ఐతే అంతకు ముందే 1822 నవంబరు 12న, 1928 జనవరి 8 న రాయ్‌ సింగరవేలుకు వాసిన లేఖల్లో యూరపులోని కమింటరన్‌ అధ్వర్యం కింద ఇండియాలో వివిధ రాష్ట్రాల్లో వున్న విప్లవ కారులంతా కలసి ఒక అంగీకారానికి వచ్చి పార్టిని స్థాపించ వలసిన ఆవశ్యకతను గురించి విపులీకరిస్తూ వాాశాడు. తర్వాత 1023 మార్చి 18న డాంగేకు వాన లేఖలో మూడు అంశాలు స్పష్టం చేశాడు!

1. భావత పితినిధులు రహస్యంగా యూరపులోసమావేశమై కమింటరన్‌ వ్రతినిధుఐ సహాయంతో అఖిలభారత కమ్యూనిస్టు కేందా9న్ని స్థాపించడం.

2. వితినిధులు &రిగి భారతదేశం చేరిన తర్వాత వివిధ కమ్యూ నిస్టు గూ)పుఐను కలిపి అఖిల భారత మహాసభ జరిప్కి బహిరంగంగా ప*జా పారీఫి పాపించడం.

లీ టి థి

9, ఈలోగా యా పితినిధులు దేశనముంతటా కమ్యూనిశ్వ

గూంపు లేర్పరచ్సి వాటి కార్యకలాపాలను సమన్వయం చేయడం,

100 ఎం, ఎస్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం

మే 7వ మళల యిలా వ్రాశాడు;

ళప్ట్రిజ్రా పార్టీ నిర్మించ వలసిన అవసరం వున్నదనే నా అభిపొ9మయం నీకు తెలుసు. .. నాకు తెలిసినంత వరకు దేశమంతటా విప్లవ శక్తులు చెల్లా చెదురుగా పున్నాయి. వాటికాక కేంద) సంఘంగా నిర్మించాలి. అందుకు నీవు వంటనే సింగర వేలును కలుసుకొని సంపూర్జానంద్‌ (బెనారస్‌, మజణిలాల్‌ (గయ, వర్తమాన్‌ సంపాదకుడు (కాన్పూరు, ఆ పత్రికలో వున్న ఉపేందినాధ బెనర్జిలతో ఒక పొధమిక సమావేశాన్ని యేర్పాటు చేయండి. సమావేశం ముందు వుంచవలసిన కార్యకంమ మంతా ముందుగా నీవు హుస్సేన్‌, బెనర్జీలతో కఅసి నిర్ణయించుకోవాలి. గయ కాంగె9సుకు మేము సిద్ధపరచిన కనీన కార్యక0మాన్ని మార్పులు లేకుండ కొ త్త పార్టీ ఆమోదించేటట్లు చూడాలి, చట్ట సమ్మతమైన యీ పార్టి రాజకీయంగా కమ్యూనిస్టు పార్టి అదుపులో వుండాలనేదే యిందులోని భావం. సాధ్యమై నంత వరకు యీ పార్టి నాయకులూ పార్టిలో వదవుల్లో వుండేవారూ, కమూ్యూ నిస్టుపార్టి సభ్యుల్లై వుండాలి.225

ఇదే సందర్భంలో ఫిబ్రివరి [18 వ ముజఫరుకు వ్రాసిన లేఖలో యిలా అన్నాడు :

“ఇవ్వుడొక పార్టీని నిర్మించాలి. నీవిక్కడకు చేరిన తర్వాత ఆ విషయాలు చర్చిద్దాం, ఏదైనా ఒక శ్రామిక సంఘం నుంచి వరిచయ లేఖ కగలిగితే మంచిది ... అవనీ అక్కడకు వచ్చాడు. అతన్ని. గురించి జాగ౦ త్స, ఇంతకు ముందు తపొలో అవనీ గురించి కమింటరస్‌ యిచ్చిన సర్కులర్‌ లేఖ నీకు పంపాను”16

అలాగే ముజఫర్‌, ఊస్మానీలకు కూడా యూరపు సమావేశానికి రమ్మనీ, మరి కొంతమంది పితినిధుఐను కూడా తీసుకొని రమ్మనీ వ్రాశాడు, ఐతే ఆ రోజుల్లో డాంగే కాన్కీ సింగరచేలు కనీ కమ్యూనిస్టు వుద్యమ ఆంతర్జాతీయ స్వభావాన్ని గుర్తించగలిగిన స్థాయికీ పెరగలేదు (౧ వారిని యూరపు రమ్మని రాయ్‌ కోరిందికూడా వారికీ అంతర్జాతీయ కమ్యూ విస్ట తత్వం విబోధం చేద్దామనే, కానీ వారు అందుకు సిద్ధంగా లేరు. అందువల్ల 1829 ఫిబ్రవరి 29న డాంగే సింగరచేలుకు యిలా వాఠ్యయగలిగాడుః

ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం 19

ళద్రాల్స్‌ బెర్లిన్‌లో థాశరత కమ్యూనిస్టుల మహసథను జరపొలను కొంటున్నాడని బహుళ నీకు తెలుసు. భారతీయులు యూరపీయన్‌ మహా సభల్లో కమ్యూనిజాన్ని వెపకు కొంటూ పోవడం వెరి సాహసమనుకొంటా, ఏది చేసినా భారతదేశలోనే చేయాలి?

దీన్నిబట్టి డాంగేకు అరోజుల్లో అంతర్జాతీయ తత్వం ఎక్క లేదనీ, అది యిష్టం కూడా లేవనీ ఆ సందర్భాన్ని కొంత నామోషీగా (చిన్నతనంగా కూడా భావించాడనీ వ్యాఖ్యానం లేకుండనే అర్థమవుతుంది. “నిరాధారమైన ఆరోపణలు! నీచమైన యెత్తుగడలు” అనే కరపత$9౦లో అనాటి తన (పవ్నర్తన నటన మాత్రమే అని డాంగే అనడం పచ్చి అబద్ధం.

సింగరవేలు కూడా అదే భావంలో వున్నాడు:

*రాయ్‌ ఆలోచన యేమో నాకు తెలియదు. ., యూరపు సమావేశాన్ని గురించి ఆలోచించి దానికందె, యిక్కడ చేయవలసింది చాలా వుంది విస్తుతం మన తీరాలు దాటిపోవడం పూర్తిగా అసంభవం”!8 |

యూరపు వెళ్ల రావని డాంగే, సింగరవేలు తీసుకొన్న నిర్ణయం వీద వ్యాఖ్యానిస్తూ ముజఫర్‌ యిలా అన్నాడు;

ఈ జిత్తులమారి పక్షులు యొల్లా గుమికూడినవో, ఆలోచించటానికి చిత౦ంగా వుంటుంది19

“వారికి కార్మిక అంతర్జాతీయత మీద నమ్మకం లేదూ29

ఉనారు జాతీయ వాదులై నా అంతర్జాతీయ అర్థిక నహయం పొంద డంలో మూఢ నమ్మకం సడల లేదు... రాయ్‌ నన్నుకూడా యూరపు రమ్మన్నాడు. నేను ప్వూర్తికాఎపు కామే?డుగా పనిచేస్తున్నాను డబ్బుకోసం ఆయనకు పదేవదే వాంశాను. కానీ 1922 లో ఆయవ వద్దనుంచి వాకు ఉబ్బేమీ రాలేదు. (రాయ్స్‌ నన్ను దిర్లక్ష్యం చేసినట్లుగా భావించాను”?!

డాక్టర్‌ మడిలాల్‌, సింగరవేలు యిచ్చిన విణాశికలు రాయ్‌ గయ కాంగ్రెసుకు పంపించిన కార్య కమానికి అనుసరణలే.22 రాయ్‌ యూరపులో జరుపుదామనుకొన్న సమావేశం భారత (ప౭తినిధుల గ్లైరు హాజరువల్ల

విం ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం జరగలేదు, రాయ్‌ సలహామీద ఘులాం హుస్సేన్‌ అటువంటి సమావేశాన్ని లక్నోలో యేర్చాటు చేస్తూ వివిధ రాష్ట్రాల్లోని [5 మంది వామవక్ష వర్గీయులకు సర్కులర్లు పంపాడు. రాయ్‌ ఒక మెమోరాండాన్నీ, కమింటరన్‌ కార్యనిర్వాహకవర్గ లేఖనూ 188 జూస్‌లో ఇండియాకు పంపించాడు అప్పటికే ముజఫర్‌, ఉస్మానీ, హుస్పేన్‌ అంస్టయినారు. రాయ్‌ పంపిన మెమోరాండం ప్రతులు పోలీసులకు చిక్కినై. కాన్పూరు వొల్షివిక్‌ కుట) కేసులో. సాక్ష్యాలుగా దిగినై. ఆ మెమోరాండంలో కొత్త పార్టీ పేరు “వర్మర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టి ఆఫ్‌ ఇండియా” అని వుండాలని రాయ్‌ నొక్కి చెప్పాడు. *“ఇండియా"కు బదులు యే పరిస్థితుల్లోనూ “హిందూస్టాన్‌” అని వుపయోగించ రాదన్నాడు. సింగరవేలు పార్టీ పేరులో హిందూసాని సద౦ వుండడం వల్ల లోపించిన సెక్యులర్‌ భావాన్ని రాయ్‌ ఈ విధంా ఫరి దిద్దాడు.33

“లోకమాన్య” అనే మరారీ దిన పతి౦కలో *“భారశదేశంలో బొల్డివిక్కుం వేదో అనే శీర్షికతో డాంగే వ్రాసిన వ్యాసాన్ని పరిశీలిస్తే, 1924 నాథీ డాంగే భావాలు యెలా వుండేవో బోధపడుతుంది :

*ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ సంతకంతో వున్న వ్యాసమొకథి తపాొలో నాకు చేరింది అది చాల బాగుంది. కాబట్టి “సోషలిస్టు పతి౦ికలో ప్రచురించాను, ఐతే. అళ్చర్య మేమిటంటి అది ప్రచురించబడిన మూడవరోజీ ఆ పేరు పాంధాన్యత నాకు తెలిసింది. రాయ్‌తో. నాకు వరిచయమున్నదీ లేనిదీ, ఆయనతో నాకు యేమైనా సంబంధం వున్నది లేనిది పోలీసులు యెంక్వయిరీ చేశారు. దానితో నాలో ఆసక్తి అధికమై ఆయనెవరో, యెలాంటి వాడో ఆరా తీయడం మొదలు పెట్టాను. తర్వాత ఆమన నూటికి నూరుపాళ్లు కమ్యూనిస్టు అన్సీ ఇండియాలో వుండగా బి)టిష్‌ సామా9జా "న్ని పడగొట్టటానికి పయత్నం చేశాడనీ తెలుసుకొన్నాను....

“922 నవంబరులో విపంచ కమ్యూనిస్టు కాంగ్రెసు జరిగింది. శేంద) సమాఖ్యకు అనుబంధం చేయబడ్డ కమ్యూనిస్టు, సోషలిస్టు పారిలన్నీ యీ సమావేశానికి హాజరై నాయి, ఇండియాలో యింకా యిమీవంజీ పార్టీ లేదు. నేన్తు కూడా సోషలిస్టు నైనందునల్ల, మాస్కో శేందం) కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆదేశాల వికారం నేను నడవగళలననే ఆశతో రాయ్‌ తన స్నేహితుడైన

ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ = ఖారత కమ్యూనిజం | అష్షేను నా దగ్గరకు వంపాొడు.... నన్నూ, నాతో భావసామ్యం కఠ యితరులనూ మాస్కో పొపంచ మహాసభకు రమ్మని ఆహ్వానించాడు, కాని, దూరదేశంలో వున్న పార్టీ (కింద వని చేయటానికి నేను సిద్ధంగా లేననీ, రాలేననీ చెప్పాను. భారత రాజకీయాలక్తూ యూరపు రాజకీయాలకూ చాల ఖభేదముండని కూడా అతనితో నేను చెప్పాను,”2*

ఇది, డాంగే కమ్యూనిస్టు అంతర్జాతీయ తత్వం!

అందుకే శాంగేకు దూర దేశంలో వున్న పార్టి పంపే డబ్బు పనికి వచ్చింది కానీ వారి నాయకత్వం వనికి రాలేదని ముజఫరు వ్యాఖ్యానించాడు"

చిక్తరంజన్‌దాస్‌ వర్గం కాంగను నాయకత్వాన్ని వ్యతి రేకించిందిం శాసన సభల్లో పివేశించి వ్రభుత్వాన్ని లోపలినుంచి యెదుర్కోవాలనే లక్ష్యంతో కారయ్యగెసులో అంతర్భాగంగా 1828 జనవరి 1న లేబర్‌ స్వరాజ్‌ పార్టీని స్థాపించింది. స్వరాజ్‌ పార్టీ వితినిధులు శాసన సభల్లో ప్రవేశించారు. కానీ స్వరాజ్‌ పార్టీలో తిరిగి అతివాద - మిదవాద శాఖలవతరించివై. అసెంబ్లీలో ప్రవేశ పెట్టిన కౌలుదారీ బిల్లుకు స్వరాజ్‌ పొర్టీ నాయకుడు (పభుత్వం పక్షాన ఓటు చేయగా, హేమంత కుమార్‌ సర్కార్‌ వ్యతిరేకంగా వోటు చేశాడు. గత్యంతరం లేక హేనుంత కుమార్‌ సర్కార్‌ చొరవ తీసుకొని, నజుల్‌ ఇస్లాం ప్రభృతులతో కలసి 1825 నవంబరు 10న బెంగాల్‌ లేబర్‌ స్వరాజ్‌ పార్టీని స్థాపించాడు. 5

ఐతే యీ పార్టి స్థావకులకు “రాయ్‌ పోంత్చాహం అవ లేశం కూడా లేదన్సీ “రాయ్‌తో కనీస పరిచయరి లేదనీ రాయ్‌ వుద్దేశాలు బొత్తుగా తెలియవనీ ముజఫరు చెప్పి కధలు నిజమనుకొందామా?

అహమ్మదాబాద్‌, గయ క్యాగెసులకు రాయ్‌ పంపిన పణాళికలు, కార్యక9మాలు. సి. ఆర్‌. దాసు వంపించిన బహిరంగ లేఖ హేమంత కుమార్‌ సర్కార్‌ చూడలేదనుకోవడం, వాటి చేక విభావితుడు కాలేదను కోవడం వివేకం కాదు. పై రెండు క్యాగెసులకు రాయ్‌ పంపిన కార్యకంమాలు యెంతో విసృత ప్రచారం పొందినై. సు _ సమావేశ లో పువేళ

ఉచ 26) ఖ్‌ న్‌ గ్గ (40౦*46. . 1 ( నె క్‌ ల. ॥

డో ఎధా ఎస్‌. వాయ్‌ _ ఖభావత కమ్యూలెజు వద్ద_డి2ై. ఆ వషయం వర్కాల్‌ చుడదునడళు కోవడం మౌళ్యు లక్షణం. ఆయన కలం వ్వరాజ్‌ వాన్టే వధ్యుడు మాతేచే కాము మూరాజ్‌ క్ట కానన మద్యుళ్లో వామదవావికి చెంయన వయుఖుడు

వామువు వాసిని లేఖలో దాయ్‌ వ్యష్టంగా వత్యేక విళ్లవ పా్టీ

|!

అమరాచ్ని గుఠించి వ్‌నవంచాడ్తు 2

అక భవిమ్యుత్తులో రాజకీయ రంగంలో డెన్లవ పౌంఘి కృక్వధింతో చర్య కులచు వరా ఆవగావాను చేసుకొని న్వర్టమొవ కార్యకపమింతో ఖ్‌్త పాళ్టీ ఆతవకఠతించక పోతే విచుక పోచేదక్‌ పొళ్టీ వాయుకప్పిం. కిన కాంగ్గచు నాశనమై హోళుంది.... అభఖుమంటి పౌష్టే రంగంలోకి దాకవొశే మశ రాజకీయోద్యమ విజయం యొన్నాళ్లో వుండడము... అతివాదులు మశ వారులనుంబి చీలాలి.... స్వతంతు రాజకీవు వక్షంతలో యిమిడి శామెక వజులు విన్టవ శక్తితో చేపే వై తద్యవంతవైవ కృషి ద్వారానే వ్వవాజ్యం పిద్థర్తుంది.... కార్మిక - కర్టటలవే భవిష్యత్తు. ఆవిన్షవ శ వలు భాంత వ్యజా పౌళ్ట్‌గా నిర్మాణం కావలపిచ వమయం అవన్నమైంది. ఈ పాక్టిమే భావ జాకీయ ప్వాతం్యక్య పోరాబావికి వాయకత్వం వహేష్తుందెప* _

ఆదే లేఖలో అతివాద వం వ్వరాజ్‌ పాళ్టిలో వున్న మితవాడుల మంచి మరల చీలిపోవలపివ అవవరాల్ని గురించి కూడ్రా వొక్కి చెప్పాడు రాయ్‌.” చివరకడది జరగవే జరినింది.

రాయ్‌ అభిపాయాలమ వర్మార్‌ కాస్తే మరొక వ్వరాజ్‌ పార్టీ రేక రేఐర్‌ వ్వరాజ్‌ పాళ్టీ వాయకుడు కాన, గిహించ లేడమకోవడం వావ్తవ విషయాన్ని వకిమంచా వడిశీలించ లేక పోవడంవల్ల వే జరుగుతుంది

ఈ సందర్భంలో అధికారి “మరొక చోట మంచి వచ్చివ మాచనలి ఫలితంగా కాక పంమటనవల పహజ వరికామం థలితంగావే లేఐర్‌ వ్వరాజ్‌ పార్టీ వుతృన్న మైవ డంబాడు.28 “మరొక చోట” అంటే రాయ్‌ అనే ఆయవ వుద్దేశం. “పహజ వరిజామామంటే_ చారిత9క అవశ్యకత, చారిత౦ంక నియతి అవే ఆ.మవ అన్థం. అదేమంటే ఆ పార్టీ స్టావకులకు యొవ్వకికీ రాయ్‌లో విత్యక్ష పంబంధం రే*?0బారు. ఐకే రాయ్‌తో విత్యక్ష వ్యక్తిగత వంబంధం

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం గ కాన్పూరు కమ్యూనిస్టు పార్టి స్థావకులకు కూడా లేదు. రాయ్‌తో డాంగే, ముజఫర్‌ ప్రభృతుల సంబంధాలు కూడా కాగితాల మీదెనే __ కాగితాల చ్వాగా అందిన భావాఐతోనే __.. వారు జెయిలుకు వెళింది కూడా కాగితాల సంబంధతోనే. క్‌

అందువల్ల కాం్యగెసును విజా పార్ట మార్చడమో, లేక అతి వాదులు దాని నామకత్వాన్ని స్వాథీనం చేసుకోవడమో, లేక దాని లోపల వాన్సి వెలుపల కాని కార్మిక కర్షక పిజా వీష్టాంను నెవేర్చగల అతివాద పార్టిని నిర్మించటమో జరగాలని 1821 నుంచి ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ నిరంతం భారత జాతీయ కాంగ్రెసు లోపల, వెలువల వున్న అతివాదుఐతో లేఖా ముఖంగా, సాహిత్యం ద్వార్వా దూతల ద్వారా సంవిదిస్తున్నాడుం కాబట్టి వాటి పోభావం బెంగాల్‌ లేబర్‌ స్వరాజ్‌ పార్టి నిర్మాతల మీద తవ్పక వుండి తీరాలని అర్థమవుతుంది, ఐతే ఆ ఘనత కూడా రాయ్‌కే దిక్కికే తమ కేదో పుట్టి మునిగి పోతుందని ముఎఫర్‌, అధికాన్ష బెదురు.

నిజానికి లేబర్‌ స్వరాజ్‌ పార్టీ అమాంతం వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టిగా మారిపోలేదు. అది ఆలా మారడానికి రాయ్‌ భావాల పవిభావమే కొక్క ఆయన యూరపు నుంచి పంపించిన ఫిలిప్‌ శ్చాట్‌ విభృతుల కృషి కూడొ చాలవవకు కారణం.

రాయ్‌ కృషి ఫలికంగా భారతదేశంలో అక్కడక్కడ చిన్నచిన్న కమ్యూనిస్టు గూ9పు లేర్చడివ్లై నెమ్మదిగా శ్రామికోద్యమంలో జొరబడివై- విముఖంగా బొంబాయిలో డాంగే, కలకత్తాలో ముజఫర్‌ కార్మిక సంఘాల్లో కొంత అజమాయిషీ సంపాదించారు

ళ్‌్ధ్య కమ్యూనిస్టు మురాల కార్యకలాపాలకు కార్మిక సంఘాల పనికి కమింటరన్‌ 1822 నవంబరులో 70 వేల పౌండ్లు ఆ ర్థి క సహాయం చేసింది”29

దానికో పభుత్వం కమ్యూనిస్టుల కార్యకంమాలనూ, రాయ్‌తో వారి సంబంధాలనూ వసిగట్టి, కాన్పూరు క్కుట 'కిసు బనాయించింది. ఆందులో శిక్ష పడినవారు జెయిల్లో వుండగనే 1825 నవంబరులో బెంగాల్‌ లేబర్‌

న0క ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం స్వరాజ్‌ పార్టీ పుట్టింది. ముందుగా విడుదలయిన ముజథరు 1825 డిశంబరులో కమ్యూనిస్టు పార్టీ స్థావక సమావేశానికి వాజరై నాడు. ఆ సమావేశంలోనే సింగరవేలు తన హిందూస్థాన్‌ లేబర్‌ కిసాన్‌ పార్టీని రద్దు చేసుకొని కమ్యూ నిస్బు పార్టీలో కలిశాడు

1221 నుంచీ (బహిరంగంగా వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టీ రహస్యంగా కమ్యూనిస్టుపార్టీ అన్ను) రాయ్‌ దృక్పధంతో పరిచయం వున్న కమ్యూనిస్టులు _- బెంగాల్‌ లేబర్‌ స్వరాజ్‌ పార్టి వేదికను వువయోగించు కోవాలమకొన్నారు. ముజఫరు కలకత్తా చేరినవెంటనే (2-1-1926) ఆ పార్టీలో చేరాడు, తర్వాత నెల రోజుల్లో పార్టీపేరు బెంగాల్‌ పెజంట్స్‌ అండ్‌ వర్కర్స్‌ పార్టీగా మార్చబడింది. రాయ్‌ వాంఛ కొంతరకు నెరవేరింది. అంశ ముందు అది కాంగ్రెసులో భాగంగా లేబర్‌ స్వరాజ్‌ పార్టీ ఆక్‌ స్‌ ఇండియన్‌ నేషనల్‌ కాంగెసు,. ఇప్పుడు కాంగ్రెసులో భాగం కా పెజంట్స్‌ అండ్‌ వర్కర్స్‌ పార్టి ఆఫ్‌ బెంగాల్‌గా మారింది. తర్వాత *$ మార్చిలో అది వర్కర్స్‌ ఆండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టి ఆఫ్‌ బెంగాల్‌ గా మార్చి బడింది. రాయ్‌ వుద్దేశం యింకా కొంత నెరవేరింది. అంటే అప్పటికి పూర్ణిగా కమ్యూనిస్టు కార్యకర్తలు లేక వారి సానుభూతి వరులతో పార్టీ స్‌ండి పోయింది. ఆధిక్యత అంతా వారిదే.

ఐకే కాన్పూరు శిక్షల వల్డ భయపడిన కమ్యూనిస్టులు బహిరంగంగో రావడం లేదు. కాబట్టి కమ్యూనిస్టు పార్టిని రద్దు చేనుకొన్తి బెంగా ల్‌ వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టీని జాతీయ పార్టీగా మార్చి, కమ్యూనిస్టులు అందులోచేరి, సైడ్ధాంతికగా కార్మిక - కర్షక కార్యకర్తల్లో కమ్యూనిస్టు వీజాలను వితాలశలి ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ కమ్యూనిస్టులను కోరాడు.

1827 మార్చిలో భారత కమ్యూనిస్టు పార్టి కార్యనిర్వాహక వర్గం ఢిల్లీ లో సమావేశమైంది. పార్టీ పనిచేయడంలేదు కాబట్టి పార్టీని రద్దు చేసే అవసరం లేవని నిర్ణయం రీసుకొంది.

ఈ పరిస్థితుల్లో యూరపు నుంచి యిక్కడకు చేరిన ఫిలిఫ్‌ శ్చాల్‌ రాష్ట్రాలన్నీ 8౦ వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టిల నిర్మాణానికి పూను కొన్నాడు. భారత కమ్యూనిస్టు పార్టికి చట్టబన్థమైన ముసుగుగా వర్కర్స్‌

ఏం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం [వ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టిని ముందుకు తోోయడం, దాని సభ్యులు జ్రిడ్‌ యూనియన్ల లో జొరబడి నాయకత్వాన్ని చేపట్టటం విధానోద్దేశాలుగా శ్వాట్‌ని భారత దేశం పంపించటం జరిగింది.

(శ్చాట్‌ కృషివల్ల రాయ్‌ ప్రతిపాదన వికారం పంజాబులో శీర్తి కిసాన్‌ పార్టీ సంయుక్త పరగణాల్లో వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టీ స్థాపించబడిపై = బొంబాయిలో కూడా రాష్ట్రపార్టి నిర్మాణమైంది. 1828 డిశంబరు 21-24 మధ్య అఖిల భారత వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టీ నిర్మాణం పూర్తయింది.

అంతలోనే 1828 కమింటరన్‌ ఆరవ కాంగ్రెసు తీసుకొన్న ఒంటెత్తు ఫిధాన నిర్ణయం పికారం భారత కమ్యూనిస్టులు కాంగెసునూ, వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టీనీ వదలి బయటకు రావలసి వచ్చింది. పటిష్టమైన ఎహ్యానిస్టు పార్టీని నిర్మించమని కమింటరన్‌ ఆదేశాలిచ్చింది. ఇంకే 'ముంది? దానికి భయవడేకదా డౌంగే ప్రభృతులు జర్మనీ వెళ్ల నిది? దానికే దడిసేకదా కాన్బూరు కేను పొొరంభమైనప్పటి నుంచి చేళులు ముందు పెట్టుకొని కూర్చున్నది? కమింటంన్‌ ఎగరమన్న పికారం యెగరక్క వారి యిష్ట ప్రకారం కూర్చుంటీనే మరల మీరట్‌ కేసులో యిరుక్కోవలసి వచ్చింది, పొవం జర్మనీలో చదువు పూర్తి చేసుకొని బొంబాయి చేరిన మూడు నెలలకే అధికారి కూడా అంస్థయ్యాడు. ఆంతటితో వర్కన్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టీ, కమ్యూనిస్టు పార్టి __. రెండూ తెరవెనక్కు పోయిన్నైం రాయ్‌ మీద దాడికి వుద్దేశించిన కమింటరస్‌ విధానం కమ్యూనిస్టులను ఖై దులకు తోలింది.

మొత్తం మీద రాయ్‌ 1821 నుంచి కాంగ్రెసును బహువర్గ పిజా సంస్థగా మార్చాలనీ, అది సాధ్యం కానినాడు వామపక్ష శక్తుల రూడికతో పిజా పార్టీని స్థాపించి కాంగను నాయకత్వాన్ని స్వాధీనం చేసుకోవాలనీ, అతివాద శక్తులకు నిరంతరం లేఖల ద్వారా సూచించడమే కాక్క ఇం పె కార్‌లోన్సు వాన్‌గార్జులోను వ్యాసాల ద్వారా వివరిస్తూనే వచ్చాడు. 1824లో జరిగిన కమింటరన్‌ ఐదవకాంగసులో వలసల మీద చర్చల్లో రాయ్‌ యీ విషయాన్నే ప్రధానంగా పిస్తావించాడుం (బెంగాల్‌ పెజంట్స్‌ అండ్‌ వర్మర్ప్‌ పార్టీ స్థాపించింది 1855 చివరు, ఒక చోట *ప్రర్కర్స్‌ అండ్‌

208 ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ _ భారత కమ్యూనిజం పెజంట్స్‌ పార్టి స్థాపనలో రాయ్‌ పోంత్చాహం అవలేశం కూడా లేదనీ, దాని స్థాసకులతో రాయ్‌క్‌ కనీస పరిచయం కూడా లేదనీ వ్రాయ సాహసించిన అవివేకాన్ని కస్పిపుచ్చుకోటానికి ముజఫర్‌ తవ చివరి గ9ంధంలో గొంకు మార్చు కొన్నాడు. “పార్టీ నిర్మాణంలో చొరవ తీసుకొన్న వాళ్లుగా నేను పేర్కొన్న నలుగురూ రాయ్‌ రచవల్లో వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టీ, పీఫుల్స్‌ పార్టి మొదలైన పేర్లను చూచి వుండవచ్చు కానీ, పార్టి నిర్మాణ సమయంలో ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌తో వారికే విధమైన సంబంధం కానీ వున్న దనుకోను* అంటాడు]

ఇలాంటి ముజఫతు రాయ్‌ పేరెత్తకుండనే కమ్యూనిస్టు పార్టీ చరిత) వాఫయాలనుకొని వుంటాడు. కానీ పోపం వీలు కొలేదు. అందుకనే “భారత కమ్యూనిస్టు పార్ట్‌ వొధమ పునాదుల కధను చెప్పుకొనే టప్పుడు రాయ్‌ పేరు పేర్కొానక తప్పదు” అని వాధ పడ్డాడుం ఐతే రాయ్‌ పేరు (పస్తా వించినపుడల్లా ఆయన్ని నిందించకుండా వుండలేక పోయాడు.

ఆంకే కాదు. రాయ్‌ని యేమేమో అపవాదులతో యెత్తి పొడిచాడు. కమ్యూనిస్టు పార్టీ తేద్రీ నిర్ణయించడం కోసం రాయ్‌ స్వేయగాధలు వాఫియ లేవట! ఆయన కాదిశ అభిలాష లేదటః[* 128 లో కమింటరన్‌ నుంచి బహిష్కరించబడిన తర్వాత రాయ్‌ యెడతెగకుండ తన రంగు మార్చుకోవడం మొదలు పెట్టాడట!% కమ్యూనిస్టు పార్టికి తనను మూల విరాట్టుగా చేసుకోడానికే దాని నిర్మాణాన్ని గురించి తన స్వియగాధల్లో ముచ్చటించాడట;35

రొయ్‌ రంగును గురించి ముజఫతు అంత కరివంగా మాట్రాడడం ఆయవ విన్లవ నీజాయికీకీ గీటురాయి! రాయ్‌ పట్ల ఆయవకు వుండ వబసిన కృతజ్ఞతకు చిహ్నం

ఐనా రాయ్‌ రంగు సొంతమే కదా! దాన్నెప్వుడూ ఆయన మార్చు కోలేదు. రానురాను ఆరంగు ముదిరి పాకానబడి, (వకాళిస్తూ వచ్చింది. అంతే.

ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం ల

1920 లో కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ రెండవ మహాసభలో రాయ్‌ తన రంగును లెనిన్‌కే పూళకాడు., 1921, 1922, 19824 లలో రాయ్‌ తన రంగు విడువక పోతేనే రాయ్‌ పేర (ప్రసిద్ధికెక్కిన డికాలప్వై జేషన్‌సిద్ధాంతపు రంగును 195లో స్టాలిన్‌ పూసుకొన్నాడు, 1927 చైనా విష్హవ సంద ర్భ 0౦లో తెన్నుగానిక కొట్టు మిల్దాడుతున్న స్టాలినుకూ, కమింటరన్‌ కాళ్యవర్లానికీ రాయ్‌ తన రంగు పూసి దారి చూపాడు.

1928 లో కమింటరన్‌ రాయ్‌ రంగు శుడిసి వేసుకొని ఒంటెత్తు విధానానికి పోయి చరిత) గుణ పారాలు నేర్చుకొని, తిరిగి 1885 లోతన ఒంటెత్తు విధానాలు మార్చుకొని రాయ్‌ రంగునే వరించింది. తిరిగి 1888లో రెండవ పివంచ యుస్ధ సందర్భంలో కొందరు చ్రగతి శీలురతో పొటు ప్రపంచ కమ్యూనిస్టు వుద్యమం కూడా తప్పుజారి పూసుకొన్న సామా)జ్య చాద యుద్ధపు రంగు పరిశభింగా విక్షాళన చేసుకొని రాయ్‌ నినదించిన విజా యుద్ధపు రంగునే పూసుకొన్నది.

అలా లెనిన్‌ వేసుకోవడంతో పొొరంభమైన రాయ్‌ రంగు మెట్టు మెట్టుకూ విస్తృత మైంది, ఇక మిగిలింది విశ్వవ్యాప్తం కావలసిన నవ్య చమూనవ వాదమే, అదే రాయ్‌ ముదురు రంగుఎాచివరి రంగు, ఆ రంగును కూడా ప్రపంచ మేధావులకు పూసి పపంచ మానవోద్యమ స్టాపకులతో కలిశాడు రాయ్‌ (18952).

సొంత రంగంటూ యేమీలేని ముజఫర్‌ రాయ్‌ రంగును అక్షేపించడం అసమంజసం- కలకక్తా కసాయా దుకాణంలో గుమస్తాగిరి చేస్తి బెంగాల్‌ “ముసల్మాన్‌ సాహిత్య సమితిలో చేరి, తర్వాత రాయ్‌ (పభాపం పడీ కమ్యూనిస్టు ఆదర్శాలకు ఆకర్షించబడి, బెంగాల్‌ లేబర్‌ స్వరాజ్‌ పార్టీలో దూరి, అది వర్కర్చ్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టీగా పరిణతి పొందిన తర్వాత కమింటరన్‌ ఆదేశాల మేరకు దాన్ని త్యజించి బెంగాల్‌ లేబర్‌ పార్టీలో కలిసి చివరకు కమ్యూనిస్టు పార్టీనే బహిష్కరించి మావో తోఠపట్టుకొని వూరేగుతున్న ముజఫరు రాయ్‌ రాజకీయ నిజాయితీని పిశ్నించడం యేమ౦త సమంజసం?

రీ ఎం ఎస్‌. రాయ్‌ _ భొరత కమ్యూనిజం

ఖీలాఫత్‌ వాదులు కమ్యూనిస్టులుగా మారిన వుదంతాన్ని పిస్తావిన్తూ ముజఫరు యులొ ఆంటాడు 2

“కిర్కినుంచి వచ్చిన వారిలో చాలమంది కమ్యూనిస్టుల్లో చేరారు. కొందరు చేరలేదు. రాయ స్వీయగాధల్లో కొందరి పేర్లు చేర్యబడినాయి. ఐనా రాయ్‌ యీ సంఘటన మీద మునుగు కప్పాడు. వావ్షవాలను యీ విధంగా దాచటం రాయ్‌ అహంకార స్వభావానికి సూచన మాతంమే. మూఢుల్లై వ భీలాఫత్‌ వాదులను కమ్యూనిజానికే మార్చిన గౌరవం తనకు దక్కీంచు కోవాఐని ఆమన చాల విషయాలు అతిశయోక్తులుగా చెప్పాడు”

ఈ మాటల్లోని మాత్వర్యాన్ని వివరించుకొనే పనిలేదు. ముజఫరు మరొకచోట రఫీక్‌ అహమ్మదు అనే ముహజిర్‌ చేత అనిపించివి మాటలు గమనిస్తే ఖిలాఫత్‌ వాదులను కమ్యూనిజానికి యెవరు మార్చివదీ బోధపడుతుంది 7

“వం. ఎనీ. రాయ్‌ మాతో వివరంగా చర్చించాడు ఖభొరతదేశం విస్త వ మార్గంలో యెలా నడుస్తుందో ఆయన మాకు వివడించ డానికీ పియత్నించాడు. మా రాజకీయ వరిజ్ఞానం అతి పరిమితం. రాయ్‌. చెప్పినది అంతా కాకపోయినా ఆధిక భాగం మేము గొహించాం. ఆరోజుల్లో కమ్యూ విస్తు పార్టిని గురించీ మాకేమీ అర్థం కాలేదు. ఏమైనా మేము ఎం. ఎన్‌ రాయ్‌ నాయకత్వం కేంద వని చేయడానికే నిర్ణయంచు కొన్నాంో?

కొబట్టీ అర్థం కాకపోయినా వారు కమ్యూనిస్టు అయినారు. అది కసంభవం కాదు. కమ్యూనిజం అర్థం కాకుండా ముజఫరు జీవితాంతమూ కమ్యూనిస్టుగా వుండలేదా?

అందువల్న రాయ్‌ సామర్థ్యాన్ని శంకించడం ఆవివేకం. ఆయనది వమ్మశక్యం కాని ఆద్భుతమైవ వ్య క్తిత్వం.

ఆదార్య శ్రీనివావ ఆయ్యాంగారన్నట్లా రాయ్‌ చేసిన ఘవ కార్యాలు ఒక జన్మలో సాధించినపో లేక ఐవా జన్మల్లో సాధించివవో*క అన్నంత ఆశ్చర్యం కలుగుతుంది. మవకున్నది ఒకే జన్మ అయిన్నా ఒక్క జన్మలో

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం ౭/9 రాయ్‌ సాధించినంత సాధించడం ఎలా సంభవం అన్నది విశ్నార్థకంగానే మిగిలి పోతుంది. అందువల్ల కమ్యూనిన్ఫపార్టీ మూలవిరాట్టు స్థానం కోసం రాయ్‌ దాని నిర్మాణ సందర్భాన్ని ముచ్చటించినట్లు ముజఫరు భావించడం కేవలం అజ్ఞానం. ఆ స్థానాన్ని రాయ్‌ నుంచి తీయడం యొవ్వరికీ సాధ్యం కాదు.

తిరగ వాస్తే చరిత చూరిపోయే రోజులు పోయినైై. ఎవ్వరేమన్నా ఉద్రాయ్‌ భారత కమ్యూనిస్టుల సథావతి. 1850 నుంచి 1ళ28 వరకు భారత వువ ఖండంలో కమ్మూనిస్టు వ్యవహారాలన్ని ఆయన చేతుల్లోనే వున్నాయి, ఆయన పోొత్స్చావా ప్రయత్నాల వల్ల నే భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ స్థాఎంచబడింది”*ి అంటున్నాడు మిచిగన్‌ విశ్వవిద్యాలయ రాజకీయ శాప్తాచార్యుడు జొస్‌, పి. హైద్‌కాక్స్‌. మరొక రకంగా ముజ ఫర్‌ అంటే అవుతుంచా ? నా

గేట్‌ గ 20 7700624664 42 ౨౭౦౧20%7 ౦ 4౮60767004 760072 272/6//66046002 00 ౮6 00౧ 4౫4 7/06/7066 0 వొం౦7౧/ాగా 6౫4 60గ2/6064 2677 607౫౭౧౦౫ 20 తేజం గులా, 0/8౯47౫4౧౦౫౧/౧ తం 12 తల గాల్‌ 0720 లింగాల ౮౦౫౫౫౫ స౧ 44602227076/ 674 7౧౦6౦౫౧ 7007 ౧౦77౫౮౫౫7౩. వార్కి 6. 6207852

క్‌ ల్లు కాన్పూరు కమ్యూనిజం

భారత కమ్యూనిస్టు పార్టి భారతదేశంలో స్థాపించబడలేదు. రష్యాలో తాష్కెంటు నగరంలో 1920 అక్టోబరు 17 న (ప్రవాస భారత కమ్యూనిస్టు పార్టి స్థాపించబడే నాటికి భారతదేశం లోవల కమ్యూనిస్టులు లేరు.

తాష్కెంటు కమ్యూనిస్టు పార్టికి కేంద) స్థానం రాయ్‌ దంపతులు వారి వితినిధిగా మహమ్మదాలీ కాబూలులో వుండి సరిహద్దు రాష్ట్రాల్లో పార్టీ నిర్మాణ పృయత్నాలు సాగించాడు, ఏ ఒక్క దేశంలోనూ నిలకడగా వుండబానికి అనుమలించబడని రాయ్‌ యూరపులో వివిధ నగరాలు శేందాలుగా ఇండియాలో కమ్యూనిస్టులను తయారు చేస్తి రష్యానుంచి తిరిగి భారత దేశం చేరిన ముహజిర్‌ కమ్యూనిస్టులతో కళిపి భారతదేశంలో కమ్యూనిస్టు పార్టీని స్థాపించటానికి బహుళ పియత్నాలు చేశాడు. ఇక్కడి వామపక్ష వర్గాలకు రాయ్‌ అంతర్జాతీయ భావం అర్థం కాక, అంగీకరించ లేక వ్యవస్థా నిర్మాణ సామస్థ్యం చాలక, రాయ్‌ ప్రయత్నాలు సకిమంగా ఫలించ లేదు.

చొరవతో చురుకుగా వనిచేసి కార్మిక సంఘాలను స్వాధీనం చేసుకో గలవారు కాని, భారత జాతీయ కాంగగెసు నుంచి చెవ్పుకోదగ్గ విభాగం మీద తీవివాద భావాల వ)భావం పినరింప జేయగలఅవారు కాని రాయ్‌కి దొరికిన వారిలో లేరు. వారి కృషి మీద వరస్పర సమీక్ష కాని, యేకీ భావం కానీ లేదుః

[జ ఎం, ఎస్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం

రాయ్‌ పంపుతూ వచ్చిన ధనం, సాహిత్యం, సమాచారం కొంత పోలీసుల చేతికి చిక్కినా, మరి కొంత మధ్య వర్తుల వద్ద హరించుక పోయిన్సా అనుకొన్న వారికి సరాసరి చేరిన దానిలో యెంత, యెలా పార్టీకి వినియోగించ బడిందో తెలియదు. ధనం కోసం కమ్యూనిస్టు అయినట్లు నటించినవారు కూడా వున్నారు. అందినా అందలేదని దబాయించినవారు కొందరు. చాలినంత అందటం లేదని రాయ్‌ని పడతిడుతూ లేఖలు వ్రిసిన వారు మరి కొందరు. అందువల్ల పార్టీ స్థావనకు ఆరో గ్యకరమైన వాతావరణం లేదు.

లేకపోగా బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వానికి చేరిన సమాచారం ఆధారంగా, దాన్నే ప్రభుత్వం ప్రమాదకర స్థాయికి చేరుకొన్నట్లుగానూ, అందులో రాయ్‌ ద్వారా బొల్జివిక్కుల అదృశ్య హస్తం పని చేస్తున్న ట్లుగానూ భావించి కాన్పూరు బొల్షివిక్‌ కుట% కేసును బనాయించింది. అప్పటి౦కొ భారత దేశంలో కమ్యూనిస్టు పార్టీ స్థాపనోద్దేశం ఆలోచనలోకి రాలేదు.

ఈ దేశంలో ప్రప్రధమంగా కమ్యూనిస్టు పార్టీని స్థాపించినవాడు సత్యభక్త అనే కాన్పూరు నివాసి. ఆయవ 1924 'సెస్టెంబరు 1వ ఇండియన్‌ కమ్యూనిస్టు పార్టీని స్థాపించి కంిమంగా మూడు వై9మాసిక నివేదికలు వ్రచురించాడు. 1925 డిశంబరు [5 న కాన్పూరులో పార్టి మహాసభ పాంరంభ మవుతుందని పఫికటించాడు. ఆ పార్టికి కార్యదర్శి సత్యభక్త. మహాసభ అహ్వాన సంఘాధ్యక్షుడు విసిద్ధ కవి మౌలానా హజ్‌ మొవూనీ, సభాధ్యక్షుడు బిటిష్‌ పొర్ల మెంటు కమ్యూనిస్టు సభ్యుడు శకళ్ల త్‌ వాలా.

కాన్పూరు కేసు విచారణ సందర్భంలో నిందితులు కమ్యూనిస్టు భావాలు కలిగి వున్నందుకు కాక, విభుత్వం మీద కుట9 జరిపీనందుకు విచారించ బడుతున్నారని పా్రిసిక్యూషన్‌ తరఫు న్యాయవాది వాదించాడు, అందువల్ల అంతర్జాతీయ సంబంధాలూ ఆర్థిక సహాయాలూ లేని ఇండియన్‌ కమ్యూనిస్టుపార్టిని చట్ట విరుద్ధమని ప్రభుత్వం పికటించబోదనే వుద్దేశంతో సత్యభదక్త ఇండియన్‌ కమ్యూనిస్టు పార్టిని స్థాపించాడు.

సత్యభ_క్ష అసలు పేరు చికన్‌లాల్‌. ప్రధమంలో ఆయనకు జాతీయ చెర్చరిస్టు వుద్యమంతో. సంబంధం. వుండేది. కమ్యూనిస్టు సాహిత్యం

ఎ౦. ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కముూ్యూనీజ౦ ! చదివాడు, సిద్ధాంతం నచ్చింది. ఇండియా పరిస్థితులకు అనుకూల౦గా జాతీయ కమ్యూనిస్టు పార్టీ కావాలనుకొన్నాడ్లు. స్థాపించాడు. రరపతా?లు ప్రచురించి పంచాడు లి మొదటి నుంచీ బజిష్‌ వ్యతిరేక వామపక్ష భొవాలకో కర వతాాలు వాసి ప్రచురించి పంచే అలవాటు వున్నందువల్ల, నేరపరిశోధకశాఖ అనుమానించి కొళ్పూరు కుటి కేసులో సత్యఛక్త పేరు కూడా చేర్చిందిం జాన్తీ అతని మీవ కుటికు సంబంధించిన ఆధారం లేనందువల్ల పాసిక్యూషన్‌ న్యాయవాది అతని పేరు వదలి వేశాడు. అఖిల భారత కార్యగెసు సమావేశాల తరు ణ౦లోనే సత్యభక్థ ఇండియన్‌ కమ్యూనిస్టు పార్టి మహాసభ కూడా జరపటానికి నిర్ణయించాడు. తనకు తెలిసిన కమ్యూనిస్టు గూ)పులన్నిటినీ ఆహ్వానించాడు, శ క్ష్లత్‌ వాలా రాకపోవడం వల్ల మహిాసథకు సింగరచేలు అధ్యక్షత వహించాడు సభకు హాజరయిన వారిలో ఎస్‌. వి ఘాజ్కి శ. ఎన్‌. జోగ్లేకర్‌, అర్‌. ఎస్‌. నింబ్‌కర్‌, జానకీ విసాద్‌ బాగెర్‌ హత్తా (ఛగీరధ:), ముజథర్‌ అహనమ్మాద్క్‌ అజాద్‌ శోభాన్సీ ఎమ్‌. డి. హసాన్‌, బాబారాణాచౌజే, రాధా మోహన్‌ గోకుల్‌ జీ, అయోధ్య విసాద్‌ శ్రీవాత్సవా, కృష్ణస్వామి ప్రభృతు లున్నారు. మొత్తంమీద సభకు 300 మంది వితినిధులు హాజరై నారని “కీర్తి పతిం9క అంచనా, భారతీయ కమ్యూనిస్టుపార్డి యా? ( 126120 60082001 కి2 0) లేక భారత కమ్యూనిస్టు పొర్టీయాః (6092090006 గూ 08 [06412)అనే చర్చకో పా్రొరంభంలో పార్టి పేరులోనే తగాదా వచ్చింది. భారత కమ్యూ నిస్టుపార్టి ఆంజే కమింటరన్‌లో శాఖగా వుంటుంది కాబట్టి, అంతర్జాతీయ వుద్యమానికి తాను విముఖుడు కాబట్టి, జాతీయ పొర్టీ స్వభావాన్ని అది రోల్పోకుండ వుండాలంటే పేరు భారతీయ కమ్యూనిస్టు పార్టీగానే వుండాలని సత్యభక్త వట్టుబర్జాడు. హజ్యిక్‌ మొహానీ, సింగరవేలు విభృతులు సత్య భృక్తను సమర్థించారు. ఐనప్పటికీ వారిది మైనారిటీ పొొతినిధ్యమే అయింది.

రశ ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం

మిగతా వారంతా భావత దేశంలో వివిధ పాొంతాం నుంచి వచ్చిన ఘటికులు. కాన్పూరు కుటి కేసు విచారణతో వు త్తీజితులయినవారు. భారత కమ్యూనిస్టు పార్టి అవళ్యంగా కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌లో. శాఖగా మాత్రమే వుండాఅని రాయ్‌ ద్వారా వుద్చోధ పొందినవారు. అప్పటిదాక యేదో ఒక పార్టి నీడలో వుండి భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ స్టైవనావకాశాల కోసం యెదురు చూస్తున్నవారు. బొందాయి, కలకత్తా, మదాసు, లాహోరు ప్రాంతాల కార్మిక సంఘాల రాజకీయాలతో పరిచయ మున్నవారు. ఇక రాయ్‌ ద్వారా కమ్యూనిస్టు దివ్య సహాయం పొందినవారు కొందరు వారంతా భారత కమ్యూనిస్టు పార్రిగానే పేరుండాలని పట్టుబట్లారు.

ట్‌ రు ఎ టబ

ఓటమి యెదుర్కోటానికి యిష్టంలేక, ఓటింగుతో నిమిత్తం లేకుండనే సక్యభక్త సభను విడిచి సభకు సంబంధించిన ఫైళు తీనుకాని వెళ్లి పోయాడు, తర్వాత నాలుగు రోజులకు భారత జాతీయ కమ్యూనిస్టు పార్టిని స్థాపించాడు ఐతే ఒక్క సంవత్సరంలోనే అది నిర్జీవమై పోయిందిం

సత్యభక్త వెళ్లి పోయిన తర్వాత సభా కార్య్యకనుం నిరాటంకంగా జరిగి పోయింది. రాయ్‌ యెన్నాళ్ళనుంచో యెదురు చూస్తూ కూర్చున్న భారత కమ్యూనిస్టు పార్టి నిర్మాణం __ భారత దేశంలో ప్పూర్తయింది.

పా9రంభ సమావేశం 1825 డిశంబరు ణ్‌న జరిగింది. సమావేశానికి శక్త త్‌వాలా వంపీన సందేశం చదివారు. తర్వాత హజ)త్‌ మొహనీ ఆహ్వాన సంఘాధ్యక్షోవన్యాసం, సింగరవేలు సభాధ్యక్షోపన్యాసం పూర్శయినైైః

చక వ తేది తీర్మానాలైనై పెషావర్‌ కుటికేసుల ఖె దిలను 8 మందినీ కాన్పూరు. కుటికేసు ఖైదీలను 4 గురినీ అభీనందిస్తూ తీర్మానించారు.

£/ న పార్టి నిర్మాణ చట్టం, కేంద్శికార్యనిర్వాహక వర్గం యెన్నికలు జరిగిస్వైం

౯08 న ముగింపు సమావేశంలో అధ్యక్షృ కార్యదర్శుల యొన్నికలు

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ _ భారత కమ్యూనిజం 25 రాష్ట్రాల్మకార్యాలయాధికారులుగ్యా అర్గవై జర్లుగా యొన్నికైనివారు : £. బొంబాయి -- వాగెర్‌ హత్తా, జోగ్లేకర్‌, షూటీ, నింబ్‌కర్‌, 2. సంయుక్త పరగణాలు _- హజిత్‌ మొహానీ అజాద్‌ ళోభానీ, సత్యభ క్త, బాబారాణాచౌబే. 38, కలకత్తా ముజఫర్‌, రాధామోహన్‌ గోకుల్‌ జీ. శ మద్యాసు _- కామేశ్వర్యావు, కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్‌. ఫ్‌... లాహోరు __ హసాన్‌, రామచంద, అబ్ఫిల్‌ మజీద్‌. వైస్‌ పోసిడెంటు _- అజాద్‌ కోభానీ. కేంద) కార్యదర్శులు _- బాగెర్‌ హత్తా, షూటేి. పా9ంత కార్యదర్శులు ; మద్వాసు _- కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్‌. కాన్పూరు -- సత్యభదక్త, కలకత్తా - ముజఫర్‌ అహమ్మద్‌. లాహోర్‌ __ హసాన్‌. ఆఫీసు . బొంబాయి. ఆఫీసు కార్యదర్శి -- ఘాటేః నెలసరి గౌరవ వేతనం రు 800/ సత్యఛక్త రాజీనామా యిచ్చాడుః బాగెర్‌ హత్తాను సి, ఐడి.గా అనుమానించి 1927 లో పొర్టీ నుంచి బహిష్మరింఛారు. . ఐతే యీ మహాసభ వివరాలేమీ రాయ్‌కి సరిగా అందలేదు బాగెర్‌ హత్తా పికారం రాయ్‌తో సంబంధమున్న మదా?సు, బొంబొయి, కలకత్తా లాహోరు కమ్యూనిస్టులు ఆ సభలో పాల్గొన్నట్లు స్థూలంగా సమాచారం ఆందిన్సా బహిరంగంగా కమ్యూనిస్టు పార్టీని స్థాపించటం రాయ్‌కేి సుతరామూ యిష్టం లేదు. ఆ విషయం పిధమం నుంచీ రాయ్‌ హెచ్చ రిస్తూనే వచ్చాడు. ఐతే కాన్పూరు అరెస్టులకు భయపడి పోయిన డాంగే, ఉఊస్మానీలక్కూ] ఖైదు నుంచి క్రయ వ్యాధితో బయటపడ్డ ముజఫరుకూ!

218 ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం అలా బహిరంగంగా కమ్యూనిస్టు పార్టీని స్థాపించడం తప్పనిసరి అని తోచిందంటాడు అధికారి,

1028 ఫిబిపరిలో మహమ్మదాలీ రాయ్‌ తరఫున బాగెర్‌ హకాకు వొస్తూ, కొ త్తగాయేర్చడిన పార్టీని కమింటరన్‌కు అనుబంధం చేయవలసిన ఆవస్యకతను వివరించాడు. తర్వాత మార్చి 20న ఎమ్‌. ఎన్‌. రాయ్‌ బాగెర్‌హత్తాకు వ్రాస్తూ యిలా అన్నాడు:

“కమింటరన్‌తో సంబంధాలను గురించి మహమ్మదాలీ మీకు చేసిన సూచనలు గమనించాలి, (కమ్యూనిస్టు పార్టీ జాతీయ పార్టిగానే వుండాలని) సత్యభక్త, మొహానీ, సింగరవేలు కాన్పూరులో పదేపదే చేసిన ప౦కటనలు యిక్కడ సదభిప్రాయాన్ని కల్గించలేదు. క్రిందటి నా లేఖతోపాటు నీవ పంపిన వ్యాసంలో రాజకీయ సమస్యను బహిరంగా చర్చించాను ఈ సమస్యను మీరు కేంద) కమీటి మీటింగులో పెట్టి యింతకు ముందటి ప్రకటనలను ఖండిస్తూ కీర్మానించండి. అదే మీటింగులో భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీని ఇంటర్నేషనలుకు అనుబంధం చేస్తూ తీర్మానం చేసి, అధికారికంగా తీర్మానం పంపించండి. జరుగబోయే కమింటరన్‌ కాంగ్రెసుకు మీ ప్రతినిధులు హాజరు కావాలి. అ కాంగ్రేసు జరిగిందాక సాధారణ అనుబంధం చేయటానికి వీల్లే దు.”

తర్వాత ఆ లేఖలోనే యిలా హెచ్చరించాడు;

మన పరిపొలకులు చట్టబద్ధమైన కమ్యూనిస్టు పార్టీ నిర్మాణ ప్రయత్నాన్ని సహించడమనేది యాదృచ్చికం. దాని మిద భ్రమలు పెట్టుకోవద్దు. ఏ క్షణానయినా మనమీద జరిగే దాడికి మనం సిద్ధంగా వుండాలి. చట్టబద్ధత మీవ దెబ్బకీ యడంవల్ల పార్టీ నాశనం. కాకుండే విధంగా పార్టిని నిర్మించాలి”

ఈ పార్టిలో మిగిలినవారు రాయ్‌తో లేఖల ద్వారా సంబంధమున్న వారు; లేక సంబంధమున్న వారికో సంబంధమున్నవారు. ఐనా రాయ్‌ యూరపులో వుండి ఆరాట పడటమే కాని, భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ మరుగుష్టు పార్టీగానే వుండిపోయింది. పెరుగుదల లేదు కాబట్టి కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ తో అనుబంధం చేయలేదంటాడు ముజఫర్‌.

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం లగ

పార్టీ 1025 లో పుట్టిందన్న పేరేకాని 1988 లో మరల పునర్ని ర్మాణానికి సిద్ధమై కమింటరన్‌కు అనుబంధమైంది. 1884లో నిషేధించ బడింది. 1842 దాక నిషేధం తొలగలేదు. 18438 లో కమింటరన్‌ రద్దయింది. ఊలోగా కమ్యూనిస్టులు రకరకాల పార్టీలలో, రకరకాల సంఘాల్లో దూరుతూ; అనేక ఎెయ్య్యాలూ, కయ్య్యాలూ నెరపుకొంటూ; కొందరిని కలుపుకొంటూ, మరికొందరిని దులిపి వేసుకొంటూ; చివరకు తాము చీలికలు -_ పేలికలు అయిందాక దశావతారాలు కాలుస్తూనే వచ్చారుః

అందువల్ల పార్టి పుట్టుక అయితే గియితే 1920లో కావాలి, లేకుంటే 1098 లో కావాలి. రెండూ కాకుంటే 1984 లో పార్టీ రెండు పెద్ద మురాలుగా చీలిని తేదీనే ఆ *“మురా కమ్యూనిస్టు పార్టిలి పుట్టుక తేదీగా పరిగణించాలి ఐతే పార్టీలకు యిన్ని జన్మదినాలు వుండడం సాధ్యమా? అసలు యిప్పటి కయినా భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ అనేది (పేరులోకాక సారంల్హో పుట్టిందా ?

1928 మే సలలో భారత కమ్యూనిస్టు పార్టి కేంద) కార్యాలయం బొంబాయినుంచి ఢిల్లీ కి మారింది. ఈ మార్చు రాయ్‌కి యిష్టంలేదు ఢిల్లీ పార్ల మెంటరీ పార్టీలకు కేంద) స్థానం. ప్రభుత్వ వ్యవస్థకు అక్కడ వున్న హంగామా దృష్ట్యా శ్రామికవర్గ పార్టీ అయిన కమ్యూనిస్టు పార్టీ శ్రామిక

క! లి టబ య ట్‌

వర్ష కేంద్రాలయిన బొంబాయిలో కాని కలకత్తాలో కాని వుండాలని రాయ్‌ అభివా్రాయం."

కమ్యూనిజాన్ని అదర్శంగా స్వీకరించడానికి సిస్ధంగాలేని వివ్లన శక్తులు భారతదేశంలో చాలా వున్నాయి. కాబట్టి వాటన్నిటినీ సమీకరించి భారత వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టీగా రూపొందించాలని సూచించాడు రాయ్‌. బహిరంగంగా కమ్యూనిస్టుపార్టి గా వ్యవహరించడం నేడు కాకపోతే శేపయినా అసాధ్యమవుతుంది కాబట్టి, కమ్యూనిస్టు పార్టీని రద్దుచేసి రహస్యంగా దాని వ్యవహారం సొగించడం అవసరమని సలహి యిచ్చాడు.

అయితే, భారత కమ్యూనిస్టులు ఆ సలహాలను పొటించలేదు?! 1827 మార్చిలో ఢిల్లీ కేంద కార్యనిర్వాహక వళ్గం సమావేశమై “*పదిహేను- 28)

218 ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం యిరవై మంది సభ్యులున్న తమ నాము మాత9పు పార్టీని రద్దు చేయవలసిన అవసరం లేదు అనే నిర్ణయం తీసుకొన్నారు. రద్దు చేయడం ద్వారా ప్రభుత్వ వర్గాల దృష్టి పార్టీ మీదనుంచి మరలించ వచ్చుననే వ్యూహాత్మక అలోచన అయినా చేయలేక పోయారు. పార్టీ పెరగడం లేదనే దుగ్గ వారినివేధించ సాగింది.

పార్టీ సభ్యులను వుత్తేజ పరచి చురుకుగా నిర్మాణ కార్యకలాపాలు సాగించడానికి బ్రిటిష్‌ కమ్యూనిస్టు ఫిలిప్‌ (శ్వాట్‌ను భారతదేశం పంపిం చాలనే నిర్ణయం జరిగింది. [శ్చాట్‌ క్లై మిన్స్‌ దత్తుతో కలిసి పారిస్‌ వెళ్లి పెట్రోవ్‌స్కీని, మహమ్మదాలీశి కలుసుకొన్నాడు _ అవ్వుడు రాయ్‌ వైనా వపియాణ సన్నాహాలలో వున్నప్పటికీ అర్థిక సహాయంతో సహా ,శ్చాట్‌ప కావలసిన యేర్చాట్ల న్నీ చేయించాడు. 1828 డిశంబరులో శ్చాట్‌ ఇండియా చేరాడు.

అంతకు ముందు ఫిబివరిలోనే పొఫిస్‌టరన్‌ (లేబర్‌ యూనియన్‌ రెడ్‌ ఇంటర్నేషనల్‌ పంపగా జార్జి అల్లి సన్‌ (డొనాల్డ్‌ కాంప్‌బెల్‌ బొంబాయి చేరాడు. అతనితో కలిసి శ్చాట్‌ అఖిల భారత బ్రేడ్‌ యూనియన్‌ కాంగ్రెసులో వామపక్షాన్ని పెంపొందించడానికి కృషి చేశాడుః

అయితే కాన్పూరు శిక్షల దెబ్బ నుంచి బొంబాయి కమ్యూనిస్టు లింకా తేరుకోలేదు. నాయకత్వం వహించగల కమ్యూనిస్టులు కొందరు ఖై దులోనే వున్నారు. మిగిలినవారు (శ్చాట్‌ నాయకత్వం [కింద నూతనో త్తేజంతో బొంబాయి వర్మర్స్‌ అండ్‌ 'పెజంట్స్‌ పార్టీని యేర్పాటు చేసుకొన్నారు, ఇంతలో ప్రభుత్వం కలకత్తాలో 18427 జనవరి £న అల్లి సన్‌ను అరెస్టు చేసింది. తప్పుడు పాస్‌పోర్టు వినియోగించు కొన్నాడన్న అభియోగం మీద విచారించి 18 నెలలు శిక్ష విధించి యింగ్హ ౦డు పంపించి వేసింది.

తర్వాత బిటిష్‌ కమ్యూనిస్టు పార్టి సభ్యుడు బెంజమిన్‌ ఫాిన్సిస్‌ బ్రొడ్డీ, అతని తర్వాత హగ్‌లెస్టర్‌ హచిస్‌సన్‌ ఇండియాలో దిగారు. లేబర్‌ యూనియన్లలో వారి కృషి తీవిమై కమ్యూనిస్టుల పాబల్యం పెరిగింది ఈ పరిస్థిడిని బ్రిటిష్‌ నేధపరిశోధకశాఖ నివేదిక యిలా వర్ణించింది:

ఎం, ఎస్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం న9ి

“1828 సంవత్సరాంతానికి.... కమ్యూనిస్టు దుమారానికి అంతా కాని, కొంతగా కాని గురికాని పరిశుమ ఒక్కటి కూడా లేదు. అన్ని రకాల శ్రామికులు, గుమస్తాలు, పోలీసులు, గని కార్మికులు, చివరకు పాకీవాళ్లు కూడా విన్నవ ఫలితాల ఆశతో పిమాదకరమైన యీ ప్రచార సుడిగాలి ప్రభావానికి లోనయ్యారు.”]]

(శ్వొౌట్‌, ముజవర్ల కృషిని గురించి తర్వాత యిలా అంది

జ్మర్టిరిర్రి _ బరి లో పార్టి వి మత్నాలు అంతగా ఫలించటానికి కారణం (శ్చాట్‌? ముజఫర్‌. ముఖ్యంగా శాట్‌ హస్తం లేని చోటిలేదు. ఆయన 1927 లో ముఖ్యంగా బొంబాయి. గూ)పుతోను, 18928 లో బెంగాల్‌ పార్ట్‌తోను వని చేశాడు. వంజాబులోని గూూపు అన్నిటినీ ఒకే పార్టీగా యేకం చేయడంలో ఆయన చాల ప్రముఖ పొత)ి వహించాడు. అలాగే నీంయు క్ర పరగకాల్లోని గూపులను యేకం చేశాడు. ఈ సమయంలో చివరిదాకా ఆయన యూరపులోని, యింగ్ల ండులోని క్క్ముటదారులతో వుత్తర విత్యుత్తరాలు జరుపుతూ, యిక్కడి కృషిలో అభివృద్ధిని గురించీ యిబ్బందులను గురించీ చర్చిస్తూ సలహాలు పొందుతున్నాడు... అతని - తరువాతినాడు ముజఫరు. అతవెంత నిరంకుశంగా వున్నా విదేశాల్లోనూ, దేశంలోనూ వున్న కార్యకర్తలతో విస్తారంగా వుత్తర పిత్యు త్తరాలు నడిపి అంవరినీ కార్యోన్ముఖుళల్ని చేస్తున్నాడు.”

ఇలా భారతదేశంలో దేశీయ - విదేశీయ కమ్యూనిస్టుల కృషి ఫలిశంగా కమ్యూనిస్టుల పొొబల్యం కార్మిక సంఘాల్లోను, వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టీల రాష్ట్ర శాఖల్లోను పుంజుకొన్నది. తత్ఫలితంగా 1928 డిశంబరు 21-24 మధ్య కలకత్తాలో జరిగిన అఖిల భారత పర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టీ మహాసభలో కమ్యూనిస్టుల పాలినిధ్యం పెరిగింది. అది దాదాపు ముసుగులో వున్న కమ్యూనిస్టు పార్టీవలె కన్పించింది. అందువల్ల నే ఆ పార్టీ జాతీయ కార్యనిర్వాహక వర్గంలో 18 గురు సభ్యులుంటే అందులో 10 మంది “కమ్యూనిస్టు పార్టీ సభ్యులే33

కలకత్తా మహాసభ వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌పార్టీ పెత్తనాన్ని కమ్యూ నిస్టుల చేతుల్లో పెట్టింది. “భారత జాతీయ కాంగ్రెసు. పిరికితనపు లిబరల్‌

ళీ ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం కార్యక౦ిమంతో రాజ్యాంగ కోర్కెలకూ్హూ మత సఖ్యతకూ దిగజారి పోతున్న” దని రాజకీయ తీర్మానం చేసింది. కాంగ్రెసు. విన్నవ వ్యతిరేక విధానం అవలంబించడంవల్ల ఇక దాన్ని పట్టుకోవాలనే దృక్పధాన్ని వదలుకొన్నది. పార్టి సభ్యులు కాంగ్రెసులో అధికార పదవులు చేపట్టరాదన్నది.

ఇది యిలా వుండగా కమింటరన్‌ 8 వ కాంగసు గమ్మత్తు చేసింది. అప్పుడే పుట్టి “పొలకుతి”లో వున్న అఖిల భారత వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టీని తూర్పార బట్టింది. ఆ పార్టీ అనవసరమన్నది. ఇప్పుడేమి చేయాలి? పార్టి తీర్మానాన్ని ఆచరించాలా? కమింటరన్‌ ఆదేశాన్ని అనుసరించి ఆ పార్టీకి దూరంగా పోవాలా?

సోవియట్‌ రష్యా పార్టీలోని అంతర్గత కలహాలు దాని దేశీయాంగ- విదేశీయాంగ విధానాలను నిర్ణయిస్తాయి. పివంచ కమ్యూనిస్టు పార్టీల విధానాలు వాటినిబట్టి వంకరలు తిరిగి కొంగర పోతుంటాయి. భారత కమ్యూనిస్ట్రపార్టి గరికూడా అంతే అయింది.

ఇంతలో 19298 మార్చి 20) న పవిభుత్వం రాజదో9హ నేరం క్రింద $1 మందిని కమ్యూనిస్టులనూ, వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టి కార్యకర్త లనూ అరెస్టు చేసింది. వర్దర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టీని బహిస్టరించమని కమ్యూనిస్టులకు కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ కార్యనిర్వాహకవర్గ పదవ ప్లీ నం 1828 జ్బులెలో ఆదేశాలు వంపింది. కాంగెసుతోను, ఇండిపెండెన్స్‌ ఫర్‌ ఇండీయాలీగ్‌ (సుభాష్‌చంద్ర)బోసు వర్గం) తోను సంబంధాలు వదలు కోనున్నదిం

భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీకి కమింటరన్‌ ఆడేశాలు మాతిమే వున్నాయి కొన్సి గుర్తింపు లేదు. ఇంతవరకు అది కమి౦టరన్‌కు అనుబంధం కాలేదు.

కధ మళ్లీ మొదటికి వచ్చింది. భారత కమ్యూనిస్టుపార్టి స్థాపించ బడక పూర్వం యెక్కడవుందో, యిష్పుడక్కడికే చేరుకొన్నది. 1820 లో ప్రవాస భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ స్థాపించబడిన నాటినుంచి భారతదేశం నుంచి కమ్యూనిస్టు ప్రతినిధులు కమింటరన్‌ సమావేశాలకు హాజరు కాలేదు,

ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం లలి! రాయ్‌ 1824 దాక ఆహ్వానాలు వంపుతూనే వున్నాడు. భారత కమ్యూనిస్టులు యెొవ్చటికప్పుడు యేదో ఒక మిషతో దాటవేస్తూనే వచ్చారు.

182 లో లాంఛనంగా భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ స్థాపించబడి నవ్చటిక్కీ అది లాంఛనప్రాయంగానే వుండిపోయింది. దాని వునికి గుర్తిం చబడటానికి వీలులేనంత అప్రొముఖ్యంగా వుండి పోయింది. అందువల్ల నే 1827 నవంబరులో జరిగిన రష్యా విప్ణవ దశమ వార్షికోత్సవానికి కమ్యూనిస్టు పార్టీ వితినిధులు పోలేదు. “బెంగాల్‌ రాష్ట్ర” పెజంట్స్‌ అండ్‌ వర్కర్స్‌ పార్టి పితినిధిగా దాని విధాన కార్యదర్శి సౌమ్యేందినాధ టాగూరు

|! హాజరయినాడు!

అంకేకాదు. 1826 జులై 17 నుంచి సెస్టెంబరు 1 వరకు మాస్కోలో జరిగిన కమింటరన్‌ ఆరవ కాంగ్రెసుకు రాయ్‌ హాజరు కాలేదు.

మరి హాజరయిన భారత కమ్యూనిస్టు వితినిధు లెవరు?

(10) మసూద్‌ ఆలీషా: ఇతను బిటిష్‌ సి, ఐ-డి. ఇతన్ని రష్యాలోనే కాల్చి వేశారు.1*

( షికక్‌ ఊస్మానీ: ఫొర్టరి అధికార పత్రాలతో హాజరయ్యాడు, రహస్యం బయట పడుతుందని రమ్యా నుంచి పారిపోయి, యూరపు చుట్టూ తిరిగి ఇండియా చేగాడు.15 అక్కడే దొరికితే కాల్చివేసేవారు.

(9) మహమ్మద్‌ సఫిక్‌; ఫోర్టరి వక్రాలతోనే కమింటరన్‌ ఆరవ కాం్యగెనుకు హాజరయ్యాడు. రష్యాలో కై దు చేయబడి, 1082 లో రూసోం బ్రిటిష్‌ ఖై దీల మార్పిడి సందర్భంలో రష్యా జెయిలు నుంచి విడుదలయి, బొంబాయి చేరాడు.!6

(4 హబీబ్‌ అహమ్మద్‌ నసీమ్‌: ఇతన్ని కూడా బ్రిటిష్‌ సి, ఐ, డి. గా అనుమానించి రష్యాలో కాల్చివేశారు.**

(5) సొమ్యేందునాధ టాగూరు: ఇతను భారతదేశంలో తనమీద వున్న వారంటు తప్పించుకోవడం కోసం మీరట్‌ కుట్ర శేసు తీర్చు

లి ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం పూ రయిందాక యూరపులో వుండి, 1984 లో ఇండియా చేరాడు.!1! రష్యా వెళ్లింది ఫొర్టరీ వత్రాలతోనే.

కమింటరన్‌లో పా౭ినిధ్యం వహించడానికి “భారతదేశం నుంచి రష్యా వెళ్లిని కమ్యూనిస్టు ధిరులు వీరే! అంతర్జాతీయ కమ్యూనిస్టు పొతినిధ్యం వహించిన భారత కమ్యూనిస్హు *పార్టీ” వీరులు 1

వర్మర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టి మహాసభ జరిగిన తర్వాత 1929 జనవరిలో భారత కమ్యూనిస్టు పార్టి కేంద కమిటీ సమావేశాలు జరిగి. అప్పటికీ కమింటరన్‌ ఆరవ కాంగసు నిర్ణయాలు భారత కమ్యూనిస్టులకు చేరిన్నై. కమింటరన్‌ వర్గ సిద్ధాంతం పూర్తిగా వామపక్షం వైపు మొగ్గింది. అందువల్ల భారత కమ్యూనిస్టులు కలకత్తా సమావేశంలో “పార్టిని చురుకుగా నడపడానిక్కీ భారత కమ్యూనిస్టు పార్టి పేరుతో విచారం సాగించడానికీ, కమింటరన్‌ ఆమోదించిన వలస సిద్ధాంతం (9 పొతిపదికగా పనిచేయ డానికీ” తీర్మానించు కొన్నారు.!?

కమింటరన్‌ ఆదేశాలనుబట్టి వర్కర్స్‌ అండ్‌ వెజంట్స్‌ పార్టీ భవిష్య త్తును పరిశీలించడానికి బొంబాయి మీటింగులో ఒక కమిటీని వేసుకొన్నారు. కానీ ఆ కమిటీ పరిశీలనకు కూర్చోక ముందే మీరట్‌ కుటికేసు సందర్భంలో చాలమంది సభ్యులు అరెస్టయినారు.

వితీ కమింటరన్‌ కార్యనిర్వాహక వర్గ వదవ ప్లీనం (1879 జులై) నిర్ణయాలు చాల దూరం పోయినైైఏ వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టీకీ సంబంధించి ఆరవ కాంగ్రెసు సూచనలను అమలు జరపనందుకు భారత కమ్యూనిస్టులు తీవ విమర్శకు గురైనారు. అటువంటి పార్టీల వునికి కమ్యూనిస్టు నిర్మాణ వరిధిని నాశనం చేస్తుందనీ, కమ్యూనిస్టు పార్టిని ముంచి వేస్తుందనీ, భారత కమ్యూనిస్టులు కమింటరన్‌ సలహాను ధిక్కరించి వర్కర్స్‌ అంగ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టి నిర్మాణంలో తమ శక్తులన్నీ వృధావ్యయం చేస్తున్నారనీ కూసినెన్‌ ఘాటుగా విమర్శించాడు. పటిష్టవంత మైన కమ్యూ నిస్టపార్టి లేకపోవడానికి కమ్యూనిస్టుల దౌర్బ్చల్యమే కారణమనీ, వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పొర్టీ లనబడేవి వ్యవసాయిక క్లిష్ట పరిస్థితిని అర్థం చేసు కోలేక రైతుల మధ్య యేమీ పని చేయలేక పోయినవనీ ఆరోపించాడు.

ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం ౭జి

పదవ ప్లీనం నిర్ణయం ప్రకారం భారత కమ్యూనిస్టులు వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టిని త్యజించాలి. ఇతరపార్టీలతో సంబంధాలు వర్జించాలి. బహువర్గ పార్గీ పనికిరాదు. ఏకవర్గ __ శ్రామికవర్గ పార్టీగా మాత్రమే విప్లవ పార్టీ -- కమ్యూనిస్టు పార్టి మనగలదు. అది కమింటరస్‌ నిర్ణయం, శిరోధార్యం. ఈ నిర్ణయాలు చేసిన ఘనుల్తూ వాటిని మోసిన ఫఘనులూ రాయ్‌ని సెక్టేరియన్‌గా వర్జిస్తారు! భాషతో వ్యభిచరించడ మంతీ యిదేః

ఇంతవరకు యీ కమ్యూనిస్టుల పార్టీ యేదీ కమింటరనస్‌తో అనుబంధం పొందలేదు. కారణమేమిటో ముజథరు చెపుతున్నాడు చూడండి;

జ్‌ పార్టి చిన్నది కాబట్టి మేము అనుబంధం కోరలేదు... (కమింటరస్‌ కార్యనిర్వాహక వర్గం మాకు పంపిన సందేశాన్ని బట్టి, వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టి కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్లో భాగం కాదని స్పష్టంగా థైవరించ బడిందిల2]

కాబట్టి అప్పటి భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ నామ మాతిమే, అది మనుషులు లేని కాగితం పార్టి.

జ్మగ్జిలి _ ల్లిగ్రి కార్మిక వర్గ పోరాటాల్లోనే కమ్యూనిస్టు పార్టి (1) వర్కర్స్‌ ఆండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టీల నాయకత్వం నెలకొన్నది”ః& అని ముజఫర్‌ అన్న మాటలను బట్టి ఆనాటి కమ్యూనిస్తుల నాయకత్వ స్థాయి

ట |! న!

తెలుస్తుంది. ల

*_లి00 చివర భారత కమ్యూనిస్టుపార్టి కమింటరన్‌తో అనుబంధం చేయబడీంది. అడి తాత్కాలిక మే, (పరోక్షంగా రాయ్‌ పుణ్యమే). బొంభాయి పార్టీలో సిద్ధాంత రీత్యానూ, వ్యక్తిగతంగానూ కొన్ని అభిపాయఖేదా లున్నందువల్ల చీలిక లేర్పడినాయి. అఖిలభారత పార్టి యేర్పడలేదు. అందువల్ల కమింటరన్‌తో ఆనుబంధం రద్దయింది”2% అంటాడు మళ్లీ ముజఫరు. అనుబంధం కావడమూ, రద్దు కానడడమూ అంతా అంతలోనే జరిగి పోయిందన్నమాటః పెండ్లి కీ ముండ మోయడానికీ యెడమే లేదుః

అయికే యిందులో “అఖిల భారత పార్టీ యేర్చడలేదు” అనే వాక్యానికి

అర్థమేమిటి? 1920 నాటికి కూడా భారత కమ్యూనిస్టుపార్టి స్థావన జరగ లేదనేనా? మరేమన్నానాః

నిని ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం

దొంగతనంగా రమింటరన్‌ ఆరవ కాంగెనుకు హాజరై, కమింటరన్‌ పెసీడియం సభ్యత్వం లభించినా పొరిపోయివచ్చి మీరట్‌ ఖైదులో యిరుక్కొన్న ఉఊస్మానీకి __ అతనితో వెళ్లి రష్యా ఖైదు నుంచి 1082 లో తప్పించుకొని ఇండియా తిరిగి వచ్చిన మహమ్మద్‌ సఫీక్‌ వ్రాసిన లేఖలో కమింటరన్‌ అనుబంధం గురించి యిలా వుంది; “*నీవింత బాధపడి యేమిలాభం? కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌తో భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ అనుబంధం నిలిపివేయ బడింది.”24

ఐతే 1900 లోనయినా భారత కమ్యూనిస్టు పార్టికి కమింటరన్‌తో (నడుమంతంపుు అనుబంధం కుదరడానికి కారణం రాయ్‌ వ్య క్తిత్వమే-__ పార్టి పెరుగుదల మాతం కాదు.

కమింటరస్‌శో విఖేదించి దూరమైన ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ అప్పటికే భారత దేశంలో దిగాడు. ఫొరత కమ్యూనిస్టులకూూ కమింటరన్‌కూ గుండెదడ పా9రంభమైంది.

రాయ్‌ కంటి ముందే రాయిజం భారత దేశంతో ప్రవేశించింది. *భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ స్థాపక విప్లవ సంఘం” పేరుతో రాయ్‌ కర పతా?లూ, ప్రణాళికలూ పంచడం పాొరంభించాడు. దానితో రష్యునులు మరీ బెదిరి పోయారు. అందువల్ల భారత కమ్యూనిస్టు పార్టిని అనుబంధం చేసి వేస్తే యిక దాని స్థాన సమస్య వుత్పన్నం కాదనుకొన్నారు. అనుబంధం చేసి వదిలారు. కానీ పార్టీ లేకపోయింది. తిరిగి అనుబంధం రద్దు చేసింది కమింటరన్‌, వా9సి తుడిపేసు కోవడం వారికి అలవాటే. అందువల్ల నే అలా వ్రాసి శుడిపేసుకోనే అలవాటు లేని రాయ్‌ “ప్రార్టీ స్థాపక సంభుంో కావాలన్నాడు.

చివరకు కమ్యూనిస్టులు ఆ పనికే సిద్ధపడ్డారు. “1988 అగస్టు మధ్య మీరట్‌ ఖైదిలు కొందరు విడుదలై నారు. అంతకుముందే విడుదలయిన గంగాధర అధికారి నవంబరులో కలకత్తాలో వివిధ రాష్ట్రాల కమ్యూనిస్టు వతినిధుల సమావేశం యేర్పాటు చేశాడు. ఈ సమావేశంలోనే భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ తాశ్కాలిక కేంద కమిటీని యేర్పాటు చేసి, దాని ద్వారా మురా తగాదాలు పరిష్కారం చేసుకొని, అఖిల భారత పార్టి స్థావనకు

ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం ల్‌ మహాసభ సన్నా విలు చేయాలనే నిర్ణయం జరిగింది. దానికి కాళ్కాలిక అధ్యక్షుడు అధికార*5 బదన్నమాట శమ్యూనిస్టు పార్టీ స్థావన అంటే?

“కమ్యూనిస్టుల యీ రహస్య సమావేశం డిశంబరులో కలకత్తాలో జరిగిందనీ పార్టీ కొత్త చట్టం ఆమోదించ బడిందనీ, కేంద) కమిటీ యొన్నికయిందని, డాక్టర్‌ అధికారి కార్యదర్శిగా నియమించ బడ్డాడనీ, కొద్దికాలం తర్వాత (824 లోనా యీ పొఠరి కమింటరన్‌తో అనుబంధం అయిందనీ ముజఫర్‌ అంటాడు?” ఐజీ పురిటిలోనే సంధి గొట్టింది. 1934 లో భారత ప్రభుత్వం భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీని చట్ట విరుద్ధమని నిషేధించిందనీ, ఆ నిషేధం 1849 దాక కొనసాగిందనీ లోగా చూచాం. (అలా నిషేధించ బడుతుందని రాయ్‌ ముందే చెప్పాడు. రెండవ పవిపంచ యుద్ధం పుణ్యమా అని అది 1842లో శాబగింది.) నిజానికి 1839 లో స్టాసించ బడింది భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ కాదుగదా? అవి పార్టి తాత్కాలిక కమిటీ కదా?

రాయ్‌ ఇండియాకు వచ్చే నాటికి అంతకు ముందు యిక్కడ కన్య్యూ నిస్ఫుపార్టి స్థావనలో సహాయ వడటానికి వచ్చిన ఫీలిప్‌ శాట్‌, బెంజమిన్‌ బాడ్లీ విభృతులు అరెస్టయ్యారు. 1980 లో వచ్చిన అమెరికన్‌ విలియం థాన్‌క్వీత్‌, హై క్రనోమర్స్‌ ప్రభృతులు యీ దేశం నుంచి వంపీవేయ బడ్డారు. ఇక్కడ రాయ్‌ ప్రభావాన్ని యెదుర్కోవడ ౦ కోనం ఫారిన్‌ బ్యూరోలో రాయ్‌ సహచరుడుగా వున్న మహమ్మదాలీని వంపితే, భారతదేశం చేరలేక పొండిచ్చేరి నుంచి వెనుకకు తిరిగి పోయాడు. డబ్యూ సంచులతో 1881 ఫిబివరిలోవచ్చి, డిశంబరుదాకవున్న హెచ్‌. జి, లిన్డ్‌ కొంతసాధిం చాడు ఆ తర్వాత అమీర్‌ హైదర్‌ఖాన్‌, ప్రేమ్‌లాల్‌ సింగ్‌, జాస్‌మాగ్నస్‌ క్లార్క్‌, విలియం టెన్నెట్‌, కాన్‌స్టాన్స్‌ మేరి స్టారంటులు కూడా యెంతో ధనంతో దిగారు, రాయ్‌ నిర్మాణ ప్రతిభకు భయపడిన కమింటరస్‌ ఇండియావంటి బృహద్దేశంలో కమ్యూనిస్టు పార్టి స్థావనను ఒక సమస్యగానే భావించింది అనంతరం రాయ్‌ జెయిలో పడినా, కమింటరన్‌ భయం ఆధార రహితం కాదని రుజువు చేశారు రాయ్‌. అనుయాయులు, ఈ విషయమే భారత ఏం

226 ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం ప్రభుత్వంవారు తయారు చేపిన “కమ్యూనిజం ఇస్‌ ఇండియా అనే గ్రంధంలో యూ విధంగా విస్తావించ బడింది;

“రాయ్‌ తన రాజకీయ చాతుర్యాన్నీ, అద్భుతమైన వ్య క్రిత్వాన్నీ సక్రమంగా వినియోగించి అధికారిక కమ్యూనిస్టు వుద్యమాన్ని దెబ్బ తీస్తాడని కమింటరన్‌ పడ్డ భయం నిజమని రుజువ్నై౦ది. ఆయన యూరపులో వుండి ఇండియాలో తయారు చేసిన వఏీజెంట్లంతా రాయ్‌ని వదలివేసి కమింటరస్‌కే విధేయులుగా వుండిపోయారు. ఐనా, 19834 చివరకల్లా రాయ్‌ కొత్త అనుయాయులు బ్రహ్మాండమైన ఫలితాలు సాధించారు. అఖిల భారత బ్రేడ్‌ యూనియన్‌ కార్యగెసులో తమ స్థానాన్ని స్థిరవరచు కొన్నారు. నలభై శా9మిక సంస్థలకు పైగా దానికి అనుబంధం చేసుకొని కలకత్తాలో కార్యాలయం పా9రంభించారు”8?

మరొకచోట అందులోనే యిలా వుంది?

“ఖండయాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత అంత స్వల్చ వ్యవధిలో ఒంటరిగా అంత సాధించడం రాయ్‌ మేధా శక్తికే చగిపోయింది. ఖైదు నుంచి కూడా ఆయన తన అనుయాయులకు పో౦త్చాహం యిచ్చి నడిపొడు* తర్వాత రోజుల్లో ఇండియాలోని కమ్యూనిస్టు వుద్యమ ప్రగతి రాయ్‌ యెత్తుగడలెంత సక0ిమమైనవో రుజువు చేసిచై. 1880 - 32 శాసనోల్లంఘు నోద్యమంలో భారత కమ్యూనిస్టు పార్టిని పాల్గొనమని కమి౦టరన్‌ ఆదేశించి వున్నట్ల యితే, కనీసం భారత కమ్యూనిస్టులు దేశ స్వాతంత్య పోరాటానికి దూరంగా వుండిపోయార న్న నింవను వారు మోసేవారు కాదు*&॥

రాయ్‌ కమింటరసన్‌కు దూరం కాకమునుపే భారత కన్యూనీిసులు ఛాయ్‌ వ్యూహాలను సరిగా అన్థం చేసుకోనూలేదు. ఆచరించనూలేదుం రాయ్‌ ద్వారా వచ్చే ఆర్థిక సహాయం కోనమే యెక్కువ మంది దాన్ని అంటి పెట్టుకొని వున్నట్లు తేలుతుంది. కాక్క వారికి రాయ్‌తో వున్న సంబంధాల్లో సైద్ధాంతిక వరమైన వేమైనా వుంటే, వారు విచక్షణారహితంగా కమింటరన్‌ను అనుసరించి, తమ గోతిని తామే తవ్వుకొనేవారు కాదు. కమ్యూనిస్టు పార్టీ చరిత ద్వారా భారతదేశ చరిికే మారివుండేది. న

ఎం ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం ల

రాయ్‌ చెప్పిన యొత్తుగడలను అనుసరించక పోవడం వల్ల నే కమ్యూనిస్టు పార్టి నిర్మాణం అ_స్షవ్య_స్తంగా వుండిపోయింది. 1828 కమింటరన్‌ తప్పుడు విధానం మార్చుకోడానికి 1835 న రావలసి వచ్చింది. ఐనొ, కమింటరన్‌ తన తవ్బులకు కూడా యితరులను నిందించే విధానం చూర్చుకోలేదుం

95లో సోవియట్‌ పార్టి మాస్కో శాఖలో మాన్యూల్‌ స్కీ విసంగిస్తూ ప్రవంచ దేశాల్లో శ్రామికోద్యమ విధానాలను రూపొందిం చడంలో కమింటరన్‌ తప్పులు చేసినందువల్ల నే ఉద్యమాలకు దూరమైన చిన్న కమ్యూనిస్టు పార్టిలు ప్రజలకు దూరమైవాయన్నాడు. చైనా వితినిధి వాంగ్‌ మింగ్‌ వీడవ కాం[గనసులో మాల్లాగుకూ బొతీయ పోరాటాల్లో పాల్గొన కుండా చిన్న కమ్యూనిస్టు పార్టీ పెద్ద సజ పార్టీగా మారిపోవడం అసంభవమన్నాడు.!? (అయినా రాయ్‌ని సోషల్‌ ఇెమొ కాట్‌ గా వర్ణించడం వారు మానలేదు, తమది రాయ్‌ విధానానికి భిన్నమై నదని సమర్థించు కోడానికి వారు భగీరధ యత్నం చేశారు)

తమ తప్పు తెలుసుకొన్న కమింటరన్‌ నాయకులు రైట్‌ ఎబౌట్‌ టరన్‌ కొట్టారు. కవాతు చేయడానికీ అలవాటువడ్డ భారత కమ్యూనిస్టులు దానోహమన్నారు. ఒక్కసారే అంత &రుగుడు సాధ్యం కాక తీకమకపడ్డ వారూ వున్నారు. రెండవ పపంచ యుధ్ధ నమయంలోనూ యిలొగే జరిగింది కదా? కమ్యూనిస్టు పార్టీ చరిత్రలో యెప్పుడూ అలాగీ జరిగేను?

శీగక్ర/ం - వడం 006/240072 గడా. ఢ0క80000 0000024 42౮ గగయా గం9టూలర్తలనా. వాంగాంగ? గాల వ౭గడగకా 0౧ ౧౮ గం06 42 72౫౯/౯౬6/6 రీంగడ ౧౨౧/౮ 674 609670. 7070 ౧౭/64 వాంగ౭/7గ260 పంల (7ళక్రా 22 తంరిణగ?0% 0౯ 77౧౬౧. &0౫గ౭౫| ల 0/7/266/ గ్రయాజగ6 . ౧0 సా 2200 226 వరయ0/4/ ంల్త/660 ౦7 4260 42004 46/4 గ్రంచాంంజ?ంగ. బ్ర 6 87/౮4 ౧౫4౦౯7౧6” 26 2౧౮67 సూ 00 లం (0474 7౫ 0426 7/7౭/౮౫౦/౪- గ074౧ 70420707 220 ౧2౯ 6౮/౮4 77 764 ౨77౧6 7920, ౧౫4 7 007౫76౧70౧ 172702 6 60/47074౧ 40007776 27 2 6 రీంం/ 4//00778 రీతం/6 4౮ [241422 60౧14006, 274 ౧/6 గ0౮౦/౪౧074౧ 4260౧02 070% శం గిం లిం ౫౫46౯26272 భ్రంయగాంగు 7 700 0 226 72200 డగ. (౫/౧౬ ౪404 0 ౧౭/64 (2 0 4 ౧౦/70౧4/ లగ౮/6 (764/6 (07 427... 0 226 ౧౮ ౧07౧౧66౮ 77 6/6 ౧ 0 ౮ క ౧202 607బంటూండే 7022 4 (07 ఏ6౦6దో 2౧ 2002400 0౦ ౦౧6 104006 గ6౦/4౧024/7 ౪4/46 70% 768474 20 224024 స 6072247౧ర/6 22 గాడంగా 60600౮ 00 20 ౧ 6 ౪౦౧౯ ఢ026 17702 7686274 ౧0 గ74 ల 26 తొం/3%4ల6 (624067 7౫ ౧6౯ ౭౧౦4 ౧ లం/౭ 22 6౯07ల ల్‌జ70764. వ!

నక. మోరట్‌ కుంటి కేసు కాన్పూరు బొల్షివిక్‌ కుటికేసు నాటికి భారతదేశం లోపల కమ్య్యూ నిస్దుపార్టి అవతరించ లేదు. కొన్ని రాష్ట్రాల్లో మాతం చెదురు మదురుగా విస్తవ కారులున్నారు. వారంతా ఒక తరగతికి చెందినవారు కాదు. జాతీయ వాద టెర)రిస్టులూ, సోషలిస్టులూ, కమ్యూనిస్టులూ _- విభిన్న గోోకాల వారున్నారు. వారిలో పిధానంగావున్నది చి9టిష్‌ సామాజ్యువాద వ్యతిరేక భావమే తప్ప, సిసలైన వామపక్ష భావం కాదు. అటువంటివారి నందరినీ కంమబసద్ధమైన ఠమ్యూనిస్టులుగా మలచ జానికి ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ యూరపు నుంచి ప్రయత్నాలు ప్రొరంభించాడు, వివిధ రాష్ట్రాల్లో వున్న విస్తవ కారులతో వుత్తర ప్రత్యుత్తరాలు జరిపి అందరినీ కలిపి కమ్యూనిస్టు పార్టీని వ్యవస్థితం చేయాలని ఆయన చేసిన పియత్నాలకు అంతిమ క్షణంలో కాన్పూరు అరెస్టులు విఘాతం కలిగించినై= 1825 లో ఎలాగో యేర్పడిన కన్యూనిస్టుపార్షి బిభీిష్‌ విభుత్వం నిఘా కారణంగా నిప్తస్ధతకు గుర్వైంది. అందువల్ల కార్యరంగం మాస్కో, బెర్లిస్‌ల నుంచి ఇండియాకు నేరుగా కాక, యింగ్హ౦డు మీదుగా యేర్పాటు చేయ బడింది. బ్రిటిష్‌ కమ్యూనిస్టుపాక్టి ద్వారా భారతదేశానికి విప్ణవ కార్య కంమం అందుతూ నచ్చింది ఇందులో ముఖ్య ఘట్టం బటన్‌ నుంచి ఫిలిప్‌ శ్చాట్‌ ఇండియాకు చేరిన తర్వాతనే ప్రొరంభమైంది, వివిధ రాష్ట్రాల్లో వున్న కమ్యూనిస్టు

ద80 ఎం, ఎస్‌, రాయ్‌ _ భారత కమ్యూనిజం అందరినీ, వారి వెనుకవున్న రాజకీయ _ కార్మిక సంఘాలన్నిటినీ చైతన్య వంతం చేస్తి కూలీ రైతు పార్టి అన్నిటినీ యేకంచేసి, కమ్యూనిస్టుల ఆధిక్యతతో అభిల భారత వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టీని యేర్చాటు చేయడం జరిగింది.

ప్రభుత్వం యీ చర్యలన్నిటినీ గమనిస్తూ గట్టి నిఘా యేర్పాటు చేసింది. భారత కార్మికోద్యమంలో పెరుగుతు న్న కమ్యూనిస్టుల ప్రాబల్యాన్ని చూచి కలవర పడింది. దాన్ని నిరోధించడానికి మార్గాలు వెదకుతున్న తరుణంలో ప్రభుత్వానికి ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ లేఖ ఒకటి చిక్కింది

అ లేఖలోని ఆంశాలను 18260 అగస్టులో పభుత్వం వతి్రికలటపక విడుదల చేసింది. అది కమింటరన్‌ కార్యవర్గ సభ్యుల్లో ఒకరయిన ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ 1827 డిశంబరు 80న మాస్కో నుంచి వ్రాసిన లేఖ, అంటే శమింటరన్‌ ప్రక్యేక ప్రతినిధిగా రాయ్‌ చైనా విస్ణవ సారధ్యానికి వెళ్లి వచ్చిన తర్వాతనే ఆ లేఖ వా9శాడన్న మాట,

అది యింగ్ల ండులోని క్లైమిన్స్‌పామీదత్తు ద్వారా భారత కమ్యూ నిస్టుపార్టీ కేంద) కమిటికీ, వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టీకీ, ముజఫర్‌ అహమ్మదుకూ పంపబడింది. పోలీసుల చేతుల్లోవడి విభుత్వం అసెంబ్లీలో పల్లి క్‌ సేస్టీబిల్‌ (ప్రజా రక్షణ చట్టం) ప్రవేశ పెట్టటానికి సాధనమైంది.

రాయ్‌ స్వదస్తూరీతో వున్న ఆ లేఖను శాసన సథలో 18£8 సెప్టెంబరు 18న బహిరంగంగా చదవడం జరిగింది. విస్తవ కారుల చట్ట విరుద్ధ చర్యలకు నీరూవణగా, విమాణంగా శాసన సభ్యుల యొదుట విదర్శించ బడింది. అందువల్ల నే అది “అసెంబ్లీ లేభొగా విసిద్ధి చెందింది.

భారత కమ్యూనిస్టు పార్ట వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టీల నిర్మాణాన్ని గురించీ, వాటి మధ్య వుండవలసిన సంబంధాన్ని గురించీ కమింటరన్‌కు అనుబంధం చేసే విషయాన్ని గురించీ, ధన సహాయాన్ని గురించీ ఆ లేఖ వివరించింది. వ్రిజల్లో గువ్తంగా వున్న కోరికలకూ, అవసరాలకూ స్పష్టమైన రూపం యివ్వడం ద్వారా కమ్యూనిస్టులు ప్రజా నవాయకులుకావాలనీ; ద్వైవందిన పిజా పోరాటాల్లో పాల్గొనాలనీ చట్టబద్ధమైన

ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం లి వర్కర్స్‌ అండ్‌ వెజంట్స్‌ పార్టీనీ, చట్ట విరుద్ధమైన కమ్యూనిస్టు పార్టినీ స్థాపించాలనీ; ఇందులో మొదటి దానికి నానకత్వం వహిస్తూ దాని నీడలో రెండవది బితకాలనీ; చట్టవిరుద్ధ సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక కార్య కంమాల్లో నిమగ్నం కావాలనీ; ఆ లేఖ కమ్యూనిస్టులను హెచ్చరించింది.

కమ్యూనిస్టు పార్టికీ ల వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టీకీ నుధ్య తేడాలేని రితిగా ఏహిరంగంగా ప్రవ్నర్తించినందుక్తూ కమ్యూనిస్టుపార్టి కేంద) కమిటీ సభ్యులంకా వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌పార్టీ నాయకు లై నట్లుగా బహిరంగ వరచినందుకూ విమర్శించింది, అనుబంధాన్ని గురించి యిలా అంది:

“వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌పాక్టి సామాజ్యవాద వ్యతిరేక లీగ్‌తో అనుబంధ మైతే చాలు. దాని ద్వారా మీకు కావలసిన స౦బ౦ధాలు, సహాయాలు లభిస్తాయి. నూస్కోోతో సంబంధమున్నా యిబ్బంది వుండదు....

“కమ్యూనిస్టుపార్టీ కమింటరస్‌లో భాగం అయికీరాలి. ఇండియాలోని మన పార్టీ నుంచి అలాంటి అధ్యార్థన రాలేదు.... కమ్యూనిస్థుషార్టి అంటే పివంచ కమ్యూనిస్టు వ్యవస్థలో అచెభాజ్యమైన భాగం కావాలి. ఇంకొక విధంగా వుండి, తనకు తాను కమ్యూనిస్టు అనుకోశానికి వీల్లేదు. వివంచ వ్యావ్నంగా యెడతెగని పోరాళాన్ని పురికోల్చే సంస్థయొక్క యీ నిర్మాణ సూత9)0లో యెవరయినా వై దేశిక వాసన చూస్తే + వారు కమ్యూనిన్లులే కాదు ల

అర్థిక సహాయాన్ని గురించి అ లేఖ యిలా పేర్కొన్నది:

“మూడు పతికలకూ ఆర్థిక సహాయం కొనసాగించడానికి యేర్పాట్లు జరిగినై. అవసరమైతే వుత్తరాదిన వున్న మాసవతిికకు కూడా వంపుకాం. "రెండు సలల (కితం పంపిన నివేదికల్లోని అవసరాలకు కూడా పంపు తున్నాం.... ఇది కాక్కాలికమైన యేర్పాటు కొత్త సంవత్సరం పరిస్థితులు మరింత బాగుంటైై”

చఈ లేఖవల్లి మూడు అంశాలు స్పష్టమైనై ఆ మూడు అంశాతే కమ్యూనిస్టుపార్టీ మీద వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌పార్టి మీవ చర్య

282 ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం లీసుకోవడంలో తన వాదాన్ని నమర్థించు కోడానికి వభుత్వానికి వుపకరించినై ;

1. కమ్యూనిస్టు పార్టికి అంతర్జాతీయ సంబంధాలున్నాయి. అది విదేశీ సంస్థలతో కలిసి భారత ప్రభుత్వాన్ని వడగొట్టటానికీ కృషి చేస్తున్నది,

ర చట్టం నుంచి రక్షణ కోసం కమ్యూనిస్టుపార్టీ వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టీని ముసుగుగా వుపయోగించు కొంటున్నది, రెండూ ఒకటే,

8. మాస్కో నుంచి ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ ద్వారా భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీకి సూచనలు, ధన సహాయము అందుతున్నాయి.

ఈ సందర్భాన్ని పురస్కరించుకొని భారత పిభుత్వ శేంది నేర పరిశోధికశాఖ సంపుటీకరించిన భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ చరిత్రలో యిలో వ్యాథ్యానించబడి వుంది;

ళ్‌భారత్ర కమ్యూనిస్టు నాయకుల్లో వ్రిధముడైై న ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ని భారత రాజకీయాలో కమ్యూనిజం ప్రవేశపెట్టడం కోసం మాస్కో కోరు కోవడంలో విశిష్టత వుంది. ఆయవలో నాయకుని లక్షణాలూ, భారతదేశ భక్తుడికి - వ్యుగ్రవాదికీ వుండవలసిన బిటిష్‌ వ్య౭రేకోత్పాహమూ, వలస రాజ్యాల్లోని వర్గ సంబంధాలను గురించిన విశేష పరిజ్ఞానమూ వున్నాయి. మొదటి నుంచీ కమింటరస్‌ ఆయన్ని యెంతో గౌరవిస్తూ వుంది, యాతన లేకుండనే నాయకత్వం లఅభించినవాడు కాబట్టీ కమింటరన్‌ నాయకులంతా ఆయన ఆఇభిప్రాయాఅక్తూ ఆలోచనలకూ మన్నన యిస్తున్నారు. ఆయన యెంతమంది వివ్లవ యోధులను తయారు చేశారో మీరట్‌ కుటికేసును బట్టి తెలుస్తుంది”!

అయికే భారత కమ్యూనిస్టులు నిస్తస్ధతతో, న్నిష్కియా పర్ముల్తె వున్నప్పుడు ఫిలిప్‌ ్మశ్చాట్‌, బెన్‌ బ్రొడ్లీ మొదలైన బి)టిమ్‌ కమ్యూనిస్టులు భారతదేశం వచ్చి “నారు - నీరు పోసి కమ్యూనిస్టు వృక్షాన్ని పెంచారు అప్పుడున్న చట్టాలు బిటిష్‌ జాతీయుల మీద పనిచేయవు కాబట్టి---ముందు విదేశీయులను యిక్కడనుంచి తొలగించడానికి 1826 సెప్టెంబరు 10న శాసన సభలో విభుత్వం విజా రక్షణ చట్టాన్ని వివేశ పెట్టింది.

ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం న!

కార్యగెసు వక్షాన మోతీలాల్‌ నెహూ%, నేషనలిస్టుల పక్షాన లాలా లజపతిరాయ్‌, స్వతంతు9ల నుంచి పురుషో_త్తమదాస్‌ తికందాస్‌ ఆ బిల్లును తీవ్రంగా వితిఘటించారు. ఆ బిల్లు వల్ల విదేశీ కమ్యూన్‌స్టులనే కాక్క యితర పార్టీంక్షు చెందిన విదేశీయులను కూడా భదిత నెవంతో దేశం నుంచి బహిష్మరించటానికి అవకాశం వుందని మోతీలాల్‌ వాదించాడుం ఓటింగులో బిల్లు వోడిపోయింది. (2-6). అంటి పభుత్వం ఓడిపోయింది.

మరల 1828 జనవరిలో ఆ బిల్లునే సవరించి విదేశీ ధనాన్ని పట్టివేసే అధికారం కోసం విభుత్వం అసెంల్లీలో వ్రవేశ పెట్టింది. విదేశాల నుంచి కాంగెఫసుకు వచ్చే నిధులను అడ్డుకోడానికే ఆ బిల్లు వుద్దేశించ బడిందణి మోతీలాల్‌ తన వాదం కొనసాగించాడు. ఎడతెగకుండా చర్చించ బడుతున్న ఆ బిల్లు మీద రూలింగు యివ్వడానికి ఏప్రిల్‌ 8 న శాసన సభాధ్యక్షుడు వి. జె. పటేల్‌ లేవగానే హిందూస్థాన్‌ సోషలిస్టు రిపబ్లిక్‌ ఆర్మీకి చెందిన భగత్‌సింగ్‌, బుతు కేశ్వరదత్తా చిభుత్వవర్గియుల బెంచీల మీద రెండు బాంబులు విసిరారు. ఎవ్వరూ మరణించ లేదుకాన్కి చాలమంది గాయపడ్డారు.

భగత్‌సింగుకూ, కమ్యూనిస్టులకూ వున్న సంబంధాన్ని వైస్రాయి గంహించాడు. లెజిప్టేచరు ద్వారా సాధించ దలచుకొన్న బిల్లును యెమర్లెన్నీ అధికారాలను వుపయోగించి సాధించాడు. “ప్రజా రక్షణ ఆర్టినెన్స్‌, 885 జారీ చేశాడు.

ఆ ఆర్డిఎన్ను ద్వారా లభించిన అధికారాలను వినియోగించి మీరట్‌ జిల్లా మెజిస్ట్రీటు 121.ఎ సెక్షను క్రింవ వారంట్లు యివ్వగా 1928 మార్చి 20 న *చకివర్షిని బిటిష్‌ ఇండియా ఆధిపత్యం నుంచి తొలగించ టానికి శుటి వన్నుతున్నాొరన్న అభియోగం మీడ మొత్తం $81 మందిని అరెస్టు చేశారు. _

కమ్యూనిస్టుపార్టీ వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌పొర్టి కార్మిక సంఘా లలోని పిముఖ వ్యక్తులంవరినీ నిర్బంధంలోకి తీసుకొన్నారు. జూస్‌లో హచిన్‌సన్‌ కలియడంతో అంస్టయిన వారి సంఖ్య 88 కు పెరిగింది. అమీక్‌ హైదర్‌ఖాన్‌ మీద వారంటు వున్నది కొన్సీ ఆయన తప్పించుకొని విదేశాఐకు 30)

క! ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం వెళ్లిపోయాడు. తిరిగి మద్రాసులో 1991 మార్చిలో అరెస్టయి. మూడు సంవత్సరాలు శ్‌క్ష అనుభవించాడు, శిక్ష తర్వాత మరల అరెస్టయ్యాడు, స్పెషల్‌ మెజిస్రీటు నిందితుల ప్రాధమిక విచారణ పూ ర్తి చేశాడు, సంయుక్త వరగణాల వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌పొర్టి వుపాధ్యక్తుడు థర్మవీర్‌ సింగ్‌ గాంధేయుడని రుజువు కావడం వల్ల అతన్ని కేసు నుంచి తొలగించి మిగతా వారందరి మీవ విచారణ కొనసాగాలన్నాడు. సెష్టన్సు కోర్టు శిననాధ బెనర్జీ, కిషోరిలాల్‌ ఘోప్‌, బి. ఎస్‌. ముఖర్జీ అను వవలి వేసింది. వారు ముగ్గురూ కమ్యూనిస్టు పార్టికి కాని, వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌పార్టీకి కాని చెందిన వారు కాదు. విచారణ జరిగేటప్పుడు డి. ఆర్‌. ధెంగ్‌డీ మరణించాడు, అయన బొంబాయి వర్కర్స్‌ అంధ్‌ పెజంట్స్‌పార్టీ అధ్యక్షుడు. మిగతా ౧7 మందికి అసాధారణ దీరృకాల శిక్షలు పడివై, ఆ విషయాన్ని అంహాబాద్‌ హైకోర్టు న్యాయమూర్తి తన తీర్పులో పత్యే కంగా వుటంకించాడు. అంతేశాక మీరట్‌ కుటకేసు -విచారణ చాలకాలం జరిగింది. ఆ కాలమంతా ముద్దాయాలలో చాలనుంది ఖె దులో వున్నారుః ఈ విషయాన్ని కూడా హైకోర్టు న్యాయమూర్తి తన తీర్పులో పేర్కొన్నాడు: ఈ విచారణ అంతా దాదాపు నాలుగున్నర స౦వత్ప్సరాలు జరిగింది. ఎలాగంటే (1) మెజిస్ట్రీటు 7 నెలలు ప్రొధమిక విచారణ చేసి 14-1-1030 న సేషన్ను "కోర్టుకు వంపొడు. (ఓ) సెషన్సు కోర్టు 18 నెలలపాటు ప్రాధమిక సాక్ష్యం తీసుకొన్నది. (9) నిందితుల వాజ్మూలాలకు పది నెలలు పట్టింది. (4 ఫితివాకుల సౌక్ష్యం రెండు నెలలు పట్టింది. (9) అర్గుమెంటు నాలుగున్నర ఎెలలు పట్టింది. (ఓ సెషన్సు జడ్జి తీర్పు చెప్పడానికి $ నలలు తీసుకొన్నాడు. (7) కికార్డఖ . జలస్యం వల్ల కొంతకాలం, వ్యవధి కావాలన్న నిందితుల కోర్కెను మన్నిచడం ద్వారా మిగతా కాలం జరిగిందిే

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం చిలి దీర్ధకాల శిక్షల మీద వ్యాథ్యానిష్తూ న్యాయమూర్తి యిలా అన్నాడు: “క్ర నిందితులు చేసిన కుటిను మనం తీవింగా తీసుకోవాలి. మామూలు 'శేనుల్లో అయితే యిటువంటి కుటిలో పాల్గొన్న నాయకులకు దీర్టకాల ఖై దు శిక్ష విధింంచడంలో మనం వెనుకాడం - ఐకే నిందితులకు అనుకూలమైన విస్మరించరాని పరిస్థితి ఒకటి వుంది. . హచిన్‌సస్‌ తప్ప ... మిగతా నిందితులు, కొద్దికాలం తప్ప మీగతొ విచారణ కాలమంతా ఖై దులో వున్నారనే విషయం మనస్సులో వుంచుకొని శిక్ష విధించినట్లులేదు విచారణ యెంతకాల వట్టిందో చూచాం ... ఈ కాలమంతా నిందితులు ఖై దులోవుండి ఈ దీర్చకాల విచారణ వేదన అనుభవించారు ,.. ఈ విషయాన్ని మనసులో వుంచుకొని నిందితుల మీద శిక్షలు తగ్గించడం జరిగింది ... వారి పరిమిత అవకాశాలనుబట్టి నిందితులమీద సెషన్స్‌ జడ్జి విధించిన శిక్షలు చాల పెద్దవి.౫5 అందువల్ల హైకోర్టు న్యాయమూర్తి నిందితుల్లో కొందరి విడుదలకు వుత్తరువులిస్తూ మిగతా వారందరికీ శిక్షలు తగ్గించాడు. సెషన్వు శిక్షలు హైకోర్టు శిక్షల వైనం యిలా వుంది: నిందితుడు. సెషన్సు కోర్టు శిక్ష హైకోర్టు శీక్ష.

1. ముజఫర్‌ అహమ్మద్‌. ద్వీపొంతర పొసం. క సంవత్సరాలు,
2. ఎస్‌. ఎ. డాంగే 1రి సం, క్ర 9
3. ఎస్‌. వి. భూటీ కం . 4 కె. ఎస్‌. జోగ్షేకర్‌ 3 99 | 99 ఫ్‌. ఆర్‌. ఎస్‌, నింబ్‌కర్‌ కం (9 1 99
4. ఫిలిప్‌ శ్వాట్‌ 9 99 లి క్ర 7 బెంజమిన్‌ (బాడ్లి 10, శీ క శై ఎస్‌. ఎస్‌. మిరాజ్‌కర్‌ న | 99 త. షొఠత్‌ ఊస్మానీ 9 59 ల! ఫం
5. సోహస్‌సింగ్‌ జోష్‌ 7 29 క్షీ క 11, అబ్బుల్‌ మజీద్‌ కం అ9 | క
6. ధరణీ గోస్వామి 39 99 శ 9
7. అయోధ్య పిసాద్‌ ప్‌ అనుథవించిన శిక్ష,

బలి ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ _ భారత కమ్యూనిజం 14, గంగాధర అధికారి స్‌ సంం అనుభవించిన శిక్ష 15. పూర్ణచందు జోషీ కం 39 99 18. మోతీరాం గజానన్‌ దేశాయ్‌ ,, ,, బెయిల్‌ మీద ఉన్నాడు, నేరం లేదు, శ7. షాంసుల్‌ హుడా 3 సం, అనుభవించిన శీక్ష 18. ఎం వం ఆల్వే 99 39 విడుదల చేయాలి, నేరంఠలేదు. 19, కాస్లే క 99 నేరం లేదు. న0. గౌరీశంకర్‌ 99 99 $9 న. ఖదమ్‌ 99 99 క 22. గోపేంద) చక్రవర్తి శ 7 నెలలు 28. గోపాల్‌ బసక్‌ శం 99 అనుభవించిన శిక్ష జ లెస్టర్‌ హచిన్‌సన్‌ 99 39 నేరం లేదు. 255, ఆర్‌. ఆర్‌. మిఠ్రా 99 99 99 28. ఎం, ఎచ్‌, యూబ్‌వాలా 99 9 ౯ పై గల్‌ శక 39 99 వాజ్మూలాలిచ్చే సందర్భంలో నిందితుల్లోని కమ్యూనిస్టులంతా తమకు కమ్యూనిజం మీద నమ్మకం వున్నదనే విషయాన్ని కాని, కమింటరన్‌తో తను పార్టికి సంబంధం వున్నదనే విషయాన్ని కాని దాచలేదు. వారి వాబ్మూలాలు దిర్ధంగా వాసి చదివినవే. నేరస్థుల్లో మిగతావారు కూడొ తమ విశ్వాసాలను దాచుకోలేదు. అందువల్ల నే వారి వాజ్మూలాలు రికార్డు చేయటానికి అంతకాలం పట్టింది. హైశోర్టు న్యాయమూర్తి తీర్పులో ముజఫర్‌ బెర్లిన్‌లో వున్న వ్యక్తులకు (రాయ్‌క్సి వ్రాసిన లేఖల్లో కొన్నిటిని పోలీసులు పట్టుకొన్నట్లూ; ఆపి వేసినట్లూ పేర్కొన్నాడు. ఆ లేఖల్లో (శ్చాట్‌ వ్రాసిన 6211 60 ఉంటం అనే వ్యాసం విచురణ విషయమూ, బెర్లిన్‌ నుంచి ముజఫరకు డబ్బు చేరలేదనే విషయమూ వుల్లే ఖించబడి వున్నాయిం!9? (ఇందులో ముజఫలతు డబ్బు అవసరమూ, రాయ్‌కి వ్రొసిన లేఖ యిక్కడే ఆగిపోవడమూ, రాయ్‌ పంపిన డబ్బు ముజఫరుకు చేరలేదనే అంశమూ గమనీంచాలి.

ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం ని

అలాగే మిరట్‌ కుట) కేసులోని సొక్ష్యంలో ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ కూడా ఒక కుటి దారేవని రుజువయిన సంగతీ, అంతకుముందే ఆయన 1£1-ఎ సెక్షను కింద హైకోర్టులో శిక్టించబడిన విషయమూ 1821 మూడవ కాంగను సందర్భంలో ఉస్మానీ రాయ్‌ని కలుసుకొన్న సంఘటననీ న్యాయమూర్తి తన తీర్చులో పిస్తావించాడు. 1]

హింసాయుత విప్లవం అనివార్యం కాదన్న వాక్యాన్ని డాంగే వాజ్మూలం నుంచి వుదహరించాడు.!& (అంటే అనాడే డాంగే “రైటిస్టు అన్నమాట)

ఫిలిప్‌ (శ్చాట్‌ను గురించి న్యాయమూర్తి వ్యాఖ్యల్లో యిలా వుంది:

ఉశ్చాట్‌ కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ కార్యకిమాన్నీ, విధానాన్నీ నిర్వహించవానికి (బ్రిటిష్‌) కమ్యూనిస్టుపార్టీ వీజెంటుగా ఇండియా వచ్చాడు.... ఇండియాలో వున్నంతకాలం ఆయన తన ఆశయ సిద్ధికోసం చాల చురుకుగా కృషి చేశాడు. ఇండియాలో వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌పార్టీ నిర్మాణంలోను, యితర కమ్యూనిస్టులకు నాయకత్వం వహించడంలోను ఆయనే సంచలనాత్మ (20౪1902 90160 అనడానికి సందేహం లేదుః యంగ్‌కామేేక్స్‌ లీగ్‌ స్థావనలో చాల విముఖ పొళ0) వహించాడు”)

మీరట్‌ కుటి కేసువళి కమ్యూనిస్టులకు కొంత మంచీ, కొంఠ చెడూ జరిగి చ2- కమ్యూనిస్టులు కోర్టులో యిచ్చిన వాజ్మూలాల్లో తమ అభిప్రాయాలు బహిరంగంగా చాటడం వల్ల ఆ అభిపాంయాలకు ప్రచారం వచ్చింది. ప్రజలు వారి ధీరక్వానికి జేజేలు కొట్టారు. దేశంలోనూ విదేశాల్లోనూ, వతికల ద్వారా కేను విచారణ వార్తలకు విశేష ప్రచారం వచ్చింది, అందువల్ల యువతరం కమ్యూనిజానికి అకర్షించబడే అవకాశం దొరికింది. పొర్షీ ద్వారా జరిగే దానికంటె కొన్ని రెట్ల విచారం నిర్భయంగా చేస. కోటానికి సంది. ”

ఆ మంచికి తోడు కొంత చెడు కూడా జరిగింది. సీనియర్‌ (1 నాయకులంతా బెయిలు పొలైనారు. అంతకు ముందు కమ్యూనిస్టులు అనుసరిస్తున్న చూర్షానికి భిన్నంగా కమింటరస్‌ - ఆదేశాలు వచ్చిపై

౭ిగ్రి ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం ఆ ఆదేశాల పికారం వారు వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌పార్టీ నుంచి బయటకు రావాలి. దాన్ని విచ్చిన్నం చేయాలి. ఈ స్థితిలో బయట వున్నకొద్ది మంది యొవరికి వార్లైనారు. తగాదాలు పెరిగిస్నై* వారిలో వారికి పోట్లాటలే కాదు - కొట్లాటలు కూడా జరిగివై. నలుగురిలో నగువాటు పొల్టైనారు. మీరట్‌ కుటి కేసు సంపాదించి పెట్టిన ప్రిజాభినూనం కా్తా వారి ప్రవర్తన వల్ల బూడిదలో పోసిన వన్నీరై౦ది. మంచీ, చెడూ బేరీజు వేసుకొంటే సరేపోయింది. కమ్యూనిజం అడుగు ముందుకు కవర్లేదు. అట గురంంలాగా చిందులేస్తూ వున్నచోటే వుండిపోయింది!

రాయ్‌ వ్రాసిన అసెంబ్లీ లేఖ ప్రభుత్వం అసెంబ్లీలో ప్రజా రక్షణ చట్టాల్ని వ్రవేశ పెట్టడానికి కారణమైతే, భగత్‌సింగ్‌ ప్రవృుతుల బాంబు వైస్రాయి ప్రజా రక్షణ ఆర్జిఎన్పు జారీ చేయడానికి హేతువైంది. ఈ రెండూ కలిసి మీరట్‌ కుట9 కేనును చాల ముందుకు సెట్టి. తతృలితంగా కమ్యూనిస్టు నాయకులు జెయిలు లోపలకు వెళ్లారు. వెళ్లి నప్పటినుంచి లోపల యేమి చేశారోకాన్తి బయట వుండి వుంటే కమింటరన్‌ ఆదేశాలే వారిలో వారికి గుములాటలు పెట్టేవి మల్ల యుధ్రాల సంఖ్య

చి ల ళో థె

పెరిగి వుండేది

మీరట్‌ ఖెదీలు 1829 మార్చిలో అరెస్టయినారు. తర్వాత 18 ఎలలకు 12080 డిశంబరులో రాయ్‌ ఇండియా చేరాడు. తరాాత ? నెలలకు 18] జుల్లై £1 అరెస్టయినాడు - (అంటీ మీరట్‌ నిందితుల అరెస్టు తర్వాత రెండు సంత్సరాలకు రాయ్‌ అవెస్తు జరిగింది,

మీరట్‌ కుటి కేసు మీ5ట్‌ సెషన్ను జడ్జి దగ్గర జరిగేటప్పుడు రాయ్‌ మీది అభియోగం కాన్న్బూరు సెషన్ను బడ్డి దగ్గర వివారణ జరుగుతూవుంది.

రాయ్‌ అప్పీలుమీద అలహాబాద్‌ హైలోర్టు (జె, థామ్‌. 98 మే 2న తీర్చు చెపితే మీరట్‌ నిందితుల మీది హైకోర్టు తీర్పు (సి, కె, సులేమాన్‌ 188 అగస్టు 18 న వచ్చింది,

అంబే మీరట్‌ కుట్రి కేసు పాంకంమైన చాలా కాలానికి రాయ్‌ ఇండియా చేరినందువల్ల నూ, తర్వాత యింకా కొంత కాలం వరకు ఆయన

ఎం, ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం ద్‌లిళ అరెస్టు కానందువల్ల నూ, యీలోగా మీళట్‌ కుటి విచారణ పా9రింనమై రండు పంవత్సరాలు దాటిపోయినందువల్ల న్యూ రాయ్‌ని మీరట్‌ కేసులో యిరికించటానికి వీలులీక పోయిందని తేలుతుంది. అందువ ల్ల కాన్పూరు కేసులో ముద్దాయిగాన్సే అనాటి వారంటుతోనే రాయ్‌ని అరెస్టుచేసి, అనాటి అభియోగాల మీదనే కాన్నూరు జిల్లా సెషన్ను జడ్జి విచారించి 1£ సంవత్సరాలు శిక్ష విధించాడు. అలహాబాదు హైకోర్టు దాన్ని అరు సంవత్సరాలకు తగ్గించింది. ఆయనకు ఆ శిక్ష చాలదని కొంత మ౦ది, కమ్యూనిస్టు బంధువులు “బాధపడ్డారు. కానీ” మీట్‌ కేసులో కూడా రాయ్‌ని కలిపి విచారించి వుంటే ఆయన మనకు దక్కిన రూపంలో డక్షేవాడో, లేదో!

ఐతే న్యాయస్థానంలో రాయ్‌ స్వయంగా చేసుకొన్న డిఫెన్సు వాదం 120 పేజీల గ్రంధమే అయింది, (1 &ం0056 అనే పేరుతో అమెరికాలో ప్రచురించ బడింది) అందులో పరాయి పిభుత్వానికీ తనను విచారించే హక్కే లేదు పొమ్మన్నాడు. చట్టరీత్యా బ్రిటిష్‌ వారికి భాంతదేశం మీద ఆధిపత్యమే లేదన్నాడు. బలపుయోగం ద్వారా ఎెలకొన్న బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వాన్ని బలప్రయోగం ద్వారానే పె5లించి వేయడానికి తనకు హక్కున్నదన్నాడు.

విదేశాల్లో కమ్యూనిస్టుపార్టీ స్టాపనను గురించి 177 పేజీల గ౦ంధిం ప్రచురించిన ముజఫర్‌ అహమ్మదు వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌పార్టీ స్థాపనలో (సముఖపాత వహించిన ఫిలిప్‌ శ్చాట్‌ పేరును వివ వ పాతి నుంచే తొాలగిం చాడు. చివరి పేజీలో కేవలం పేరు మ్యాతమే తాకి వదలాడు. చరమ (గంధంలో 0౮ ౯0110 5024 ఏ 90% 2 ?ల068266 సేం పే2$ 00001016 29 ౦౧ల౦ లులు? ౦0 116 6౦90030196 క2గ/ 206 సజ05మి. కే4030190””1* అంటూ గుంజు కొన్నాడు. అంవరినీ రెనెగేడ్‌ అని దూషించే ముజఫరు సాహెట్‌ భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ) వలె, మార్క్సిస్టు కమ్యూ దిస్టుపార్టి స్థావకుల్లో భాగస్వామిగా మాశటం వల్ల తాను “అవకాశవాద రెసెగేడ్‌ొగా మారిపోయాననే విషయం విస్మరించాడు. అలవాటు వికారం ఒక పడికట్టు పదం విసిరాడు.

నిజానికి భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ స్థాపనలో మొదటి విముఖుడు రాయ్‌ కాగా, రెండవ పిముఖుడు ఫిలిప్‌ _శ్చాట్‌, శ్చాట్‌ పాతను గురించి మసానీ యిలా అంటాడు: =

వి(0 ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం

అస్థిల్రిప్‌ [శ్చాట్‌ అనే కేంిక్జి విశ్వవిద్యాలయ పట్ట భద్రుడు ఇండియాలో లేబర్‌ రిసర్చి ఆర్గనైజేషన్‌ యేర్చ్పరచడానికి 1926 డిశంబరు చివర వచ్చాడు. దాని ద్వారా రష్యా నుంచి డబ్బు కెప్పించుకొని పంపిణీ చేయడానికి వీలవుతుంది. (శ్చాట్‌ ఇండియా వచ్చినప్పుడు కమ్యూనిస్టుపార్టీ నామ మాత౦9౦గానే వుంది. సభ్యులంతా ఉజను మందే. పని మాతం శూన్యం. ఐకీ _శ్చాట్‌ పనిలోకి దిగిన తర్వాత దీక్షతో శక్రివంతంగా వని చేయడ ౦ వల్నన్తూ ధనం విరివిగా సప్లయి కావడం వన్షనూ పని చురుకుగా సాగింది....

ఉత్రాలి రోజుల్లో (శ్చాట్‌ చేయిలేని చోటు లేదు. పంజాబులో విప్లవ వీజాలు నాటినవాడు ఆయనే. ఆయన తీవ్విమైన కృషి వల్లనే సంయుక్త పరగణాల్లో వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌పార్టీ యేర్చడి, 1928 అక్టోబరులో మీరట్‌లో ప్రారంభోత్సవం జరుపుకొన్నది. నెల రోజుల్లోగా. ఢిల్లీ మీరట్‌ గోరక్‌పూర్‌, యూన్చీ, అలహాబాదుల్లో శాఖలు నెలకొన్నాయి. (శ్చాట్‌ ముఖ్యంగా 1927 లో బొంబాయి ముఠాతో న్తూ 1800లో బెంగాల్‌ గూ)పుతోనూ. వని చేశాడు. పంజాబులోని గూపులన్నిటినీి యేకం చేళాడు”15

పైగా విచారణ సమయంలో మీరట్‌ సెషన్సు కోర్టులో తవ ధర్మాన్ని తాను నెరవేర్చినట్లు జంకు గొంకు లేకుండా ,శ్చాట్‌ వాజ్మూల మిచ్చాడు:;

“ల్చింట్రిష్‌ శ్రామిక వర్గం తరఫున, కమ్యూనిస్టుపార్టీ తరఫున కమ్యూ నిను ఇంటర్నేషనల్‌ విధానాన్ని నిర్వహించటాని కేమి చేయాలో దాన్నే నేను చేశాను. అందుకు భారతదేశ౦లో జాతీయ విప్లవం తోసం చురుకుగాను;. సమర్థవంతంగాను కృషి చేస్తున్న వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టీల సహకారం తీసుకొన్నాను”]6

ఇలాంటి (శ్చాట్‌ పేరును నక్కకు బెట్టివేయడానికి ముజఫరు [వయత్నించడంలో విద్డూరమేమీ లేదు. కమ్యూనిస్టులు తము రాజకీయ ప్రత్యర్థులను అన్ని విధాలా తుడిచి వేయడానికి చేసే వృయత్నాలు హరి పెద్ధాంత తార్కిక ఫలికాలే. ఆ విషయాన్నే నునం డాంగే మాటల్లో వుదహరించు కోవచ్చు;

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం |

ఆరాజకీయ ప్రత్యర్థుల్ని మట్టుపెట్టటంలో సులభమైన పర్థతీ, సాధారణంగా చేసేది, ఆ వ్యక్తిని గూఢచారి అనటమూ అనుమానాలు వ్యాపింప జేయటమూను, అతివాద ఒంటెత్తు వాదులకిది ఒక అలవాటు, 1848 _ $0 ల నాటి ఒందెత్తు దుందుడుకు ధోరణి సాగిన కాలంలో మాకిది బాగా అనుభవమే.

• వట్టి అనుమానాలూ, గుసగుసలూ మూలఅంగా ఆరోజుల్లో యెందరో నిజాయితీ పరుల్నైన మంచి కార్యకర్తల్ని మట్టుపెట్టేశారు. శ్రీరావి నారాయణరెడ్డి వంటి విశ్వసనీయుడై న యోధుడు కొందరు నాయకులు తన్ను అనుమానిస్తూన్నారన్సీ తన పొొణానికి అపాయం కల్గుతుందనీ,(111) తానున్న రహస్య కేంద్రాన్ని వదలి పెట్టి బొంవాయి పారిపోయాడు. _

“తమిళనాడులో యిలాగే జరిగింది. ఫలితంగా చాల మంది కార్య కర్తలు చిరకాలం జెయిళ్లలో నానా బాధలూ పడవలసి వచ్చింది.

“పార్టీ విధాన కార్యదర్నో, ఆయన విశ్వసనీయమైన అనుచర వర్గమో రహస్య కేం దాాలలో ఇష్టా రాజ్యం చెసిన _ఘట్టాలునై మం అనుమానించటం, అనుమానితుల్ని మట్టు పెట్టబానికి ఆదేశాలివ్వటం, పార్టీలో సాగింది. విశ్వసనీయుడు, చిరకాలంగా పనిచేస్తున్న థ్రీ ఎస్‌. జి. పొట్కర్‌ను గూఢచారి అని నిందించి, ఆయన మీవ కర పతాలు వేసి, వేల సంఖ్యలో బొంబాయి వీధుల్లో 1950 లో వంచి పెట్టారు. ఈ దుర్మార్గపు పనికి వాడిగట్టిన వాదే తర్వాత తమ తప్పును వొప్పుకొన్నారు. ఈ రోజు రహస్య కేంద)ం వదలి వచ్చాడు గనుక శ్రీ పాట్కర్‌ పాణాలు దక్కాయి, (11) పాట్కర్‌ మీద వేసిన. యీ ఆరోపణను సమర్థించకపోతే ఆఅనొడు పార్టి నుంచి నన్ను బహిష్కరిస్తామన్నా రు”?

ఇవి డాంగే మాటలు! (అమెరికా వారి మాటలు కావు. ఇక కమ్యూ నిస్టు కమ్యూనిస్టుగా వుండి కమ్యూనిస్టు విధానాన్ని గురించి మౌట్లాడిన మాటలుః (గరెనెగేడ్‌గా మారి మాట్లాడినవి కావు. ఒక కమ్యూనిస్టు కమ్యూ నిస్టు విధానం నుంచి ఖేదిస్తున్నాడని అనుమానించ బడినపుడు కమ్యూనిస్టు వే

వతి ఎం, ఎస్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం సహచరుల్లో అతనికి సాధారణంగా సంభవించే దుగ్గతిని గురించి వివేకోద యమైన కమ్యూనిస్టు మాట్లాడిన మాటలు. ఈ మాటలే మనం మాట్లాడితే కమ్యూనిస్టులు అంగీకరించరు.

ఈ దుర్గతి జక్క భారత కమ్యూనిస్టుల *కొష్టన మాతిమే గీచిన గీతి కాదు. రష్యా కమ్యూనిస్టుపార్టిలో యిది మహోచ్చ స్థాయిలో జరిగింది. వై నాలోనూ జరిగింది. జరుగుతూ వుంది. శాఖా భీదాలున్న మతాల్లో జరిగిన దానికి వెయ్యి రెట్లుగా శాఖా భేదాలున్న కమ్యూూనిజంలో జరిగింది; జరుగుతుంది. ఇది చారిత్రక వాస్తవిక సత్యం. ఈనాడు ఆచరణలో వున్న కమ్యూనిస్టు విధాన మనబడేది యిదే! అదేమని పిళ్నిస్తే గిట్టని వాళ్ల పుకా ర్శ ౦టొరు అమెరికా వారి ప్రచార మంటారు.

74 క్రింగితినా 6గ4/క్రాలూ ౧/ 7704227702) ౧౮౧౦7 6 (474 2 2200267 20007 47౧ డ/0660/ 0 వజూగం?గ. గం 4/6 7౮౯ 22౫222 76౫౦02006౧ 2660 3౮704 2ల౮/6%220%, రింగా? 20గ 0౯ 6660206౮72. ౮ 0606 676 6 60౧౫1000/702% ౧౮ ౧౮ 04/00 6. 1064 గటా 76/6 క్రొంండ 6 ౧7764 10/౮2 ౧|7౧ 2476 /2772బా 2 గ70ా6డ లా 4 /7/6 4070204 20 60గ77౯6/0/74/ ౮00౧౫7౧ట 54 లం 0600 26 406 (000 గ్రియాయూ/ంగూ లిలా?46 7౮ రింంూ 6౧౫4 ౧౯౦౧౧౮౮ బొంంగ? 0 6277677 ల౫గ277= వాడూ 10/204 17076 గండ ౧6 ౨౯౯ 6౮746 ౫0౯4728 ౮౦ (74/ 707౫ 2/6 770౧6౫8 ౧/౧౮ రీంల25్‌ ౮౫ 6 ౮077720007 గల ఖండూ ౪2040౪40 76౦౫7౦6౮ ౦ 47౮ 01౫ లంటి 6 460674౬474 జ70౫ి ₹%6 ౮07070 ౦7 45 (7674 72 తొలగ. గజంగ6036గ. 126% 6 06640702 7662477642 20 ౧6 28 6604ర/6 ౧ క్ర7౭27 వణం77/206. 27 026 2200౮0 ౧ 74౧0/6 274 662౮ల /౧6 ౧66 002/7, 05౫ ౯. 2గాంంంజ

మదా రాయ్‌ పంపిన నిధులే మైనాయి?

భారత దేశంలో కమ్యూనిస్టు వుద్యమాన్ని పాలుపోసి పెంచినవాడు ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌, లోగా పేజీలన్నీ ఆ విషయాన్ని స్పష్టం చేస్తున్నాయి

భారత కమ్యూనిస్టు వుద్యమాభివృద్ధి కోసంకమి౦ంటరన్‌ నుంచి అందిన నిధులను రాయ్‌ భారత దేశం చేర్చినప్పటిక్కీ ఆ ధనం ఆసరాగా యీ దేశంలో కాదగినంత కమ్యూనిస్టు వుద్యమాభివృద్ధి జరగలేదు. వివేక వంతులైన కమ్యూనిస్టులు ఆవిర్భవించ లేదు.

అందుచేత ప్రిపంచంలో చాలచోట్ల కమ్యూనిస్టులు అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత తన్నుకొని, ఒకరి నొకరు చంపుకొంటుంటి, భారత కమ్యూనిస్టులు ఆ ఆంతర్శత పోరాటాన్ని పురిటి నుంచే పా౦రంభించారు. తత్ఫలితంగా భారతదేశంలో వారే నాడూ పటిష్టవంతమైన కమ్యూనిస్టు పార్టిని నిర్మించలేక పోయారు.

భారత కమ్యూనిస్టు వుద్యమ పా0రంభ దశనుంచీ సమర్థవంఠమైన నాయకత్వం, కార్యకర్తలు వుద్యమంలో సక్రమంగా పాల్గొన్న ట్రయితే, యూ దేశంలో వున్న రాజకీయ వాతావరణాన్ని వువయోగించుకొని కమ్యూ నిస్టుపార్టి బృహత్తర రాజకీయ శక్తిగా మారి, 1847 కు పూర్వమే భారత స్వాతంత్యాన్ని సాధించ డ మే కాక్క ప్రభుత్వ నాయకత్వాన్ని తన చేతుల్లోకి తీసుకో గలిగేదే మో?

ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం న్‌

భారత స్వాతర్యత్య పోరాటం సంచలనాత్మక రూపంపొంది నప్పటి నుంచి దానికి రాజకీయ నాయకత్వం వహించిన వారంతా సంపన్న కుటుంబాలకు చెందినవారే. కాంగసులోని అగ్రశేణి నాయకుల౦తా ఆ తరగతికి చెందిన వారే

కాని, బాల్యంలోనే 14 యేండ్ల పారియంలోనే వుగ్రవాద విన్హవ రాజకీయ సుడిగుండంలోకి దూకిన రాయ్‌ సాధారణ వూజారి బ్రాహ్మణ కుటుంబానికి చెందిన వాడనీ, ఆర్థికంగా సంపన్న కుటుంబానికి చెందినవాడు కాడనీ, సాంఘికంగా వలుకుబడి గల వర్గానికి చెందినవాడు కాడనీీ ఉన్నత విద్యా విజ్ఞాన సంస్కారాలు పొందివాడు కాడనీ తొలుతనే చూచాం, అనుభవంలేని వసికూనగా, అకతాయిగా, ఆజ్ఞలు పొందడ మేకాని యివ్వలేని వయసులో యువలోకం చేస్తున్న టెర్రరిస్టు కార్యకలాపాల చకిబంధంలోకి బౌత్సాహిక సాహసికుడుగా అడుగు పెట్టాడుం దేశ స్వాతం[త్య సముపార్జనకు అదే మార్గ మనుకొన్నాడు. అనాటి వుద్యమ కార్యకర్తల్లో వయసు లో రాయ్‌ పిన్నవాడు. ఐతే ఆలోచనలో అందరూ పిన్నవారే అయినారు.

అంగే యాధికారులను చంపి భీభత్స వాతావరణం సృజించడం వల్ల స్వరాజ్యం సిద్ధిస్తుందకొన్నారు. తెలుపు - నలుపు తేడా లేకుండా పోలీసు అధికారులను చంపివేయ పా9రంభించారు. ఉద్యమ పిగతికి అవసరమైన నిధులకు దోపిళ్లీ శరణ్యమనుకొన్నారు. విచక్షణ లేపండ దోపిళ్లు పారం భించారు. విభుత్వ అస్తులనూ, పై9వేటు ఆస్తులనూ దోచారు. ఆయుధాలు సంపొదించారు. ఆ ఆయుధాలను అధికారుల విద ప్రయోగించారు.

కాని యీ వుద్యమ పరిమితులు ఆతి పరిమితమై పోయిన్టై, చెదురు మదురుగా జరిగే అధికారుఐ హత్యలు విశాం భారత స్వాతర్యత్య సిద్ధికి యమయొలా దోహదం చేస్తాయి? అందువల్ల వువ్యమ వ్యాప్తి యింకా విస్తృతం శావాలి. అందుకోసం విసృత ప్రమాణంలో అయుధాలు, నిధులు సేకరించి, విస్లవ కారుల సంఖ్య పెంచి, పిక్యక్ష సాయుధ పోరాటం ద్వారా స్వరాజ్యం సాధించడానికి వుగివాదులు ప)ణాళికలు వేసుకొన్నారు. తత్ఫలితంగా విప్లవ సంఘ పితినిధిగా జర్మనీ ఆయుధాల సేకరణ కోసం ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ కూర్చు ఇండియా దీవులకు బయలుదేరాడు. భారత విప్లవ కారులకు రాయ్‌ ద్వారా విదేశ్‌ ద్రవ్య సహాయం అంవటం అప్పటి నుంచి పొొరంభమైంది. గా

జి ఎం ఎన్‌, దాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం

సామాజ్యాధికార వ్యాక్తికోసం విదేశీ విష్ణవ కారులకు ధవ సహాయం చేయడమనే విధానాల్ని విధమ వివంచ పంగాామ. కాలంలో జర్యశే స్వార్థ చింతనతోనే అవలంబించింది. ఆలా జర్మనీ మంచి ఆర్థిక సహాయం పొందివ వారిలో కమ్యూనిస్టు విన్హవోవ్యమ. పితామహుడు. లెనిన్‌ కూడా వున్నాడు.* దాన్ని. “పావంగా. యేనాడూ యేడేశ విన్స్నవ కారుడూ భావెంచలేవు. కమ్యూనిస్టులు అధికారంలోకి వచ్చాక, యితర దేశాల్లో విప్లవం కోపం నిధుఇందించడం లేదా? ఇదీ అలాంటిదే!

ఐకే, జర్మన్‌ అదవ్య నవాియం పొందిన వారిలో భావతీయులడే అగంకాంబూలం. వవావ జీవితం ఆమభవించివ భారత వ్‌వ్లవ నాయకుఇంతా (దాదాపు అలా పగధానంగా. జర్మన్‌ దంవ్యు సహాయం పొందినవారే. అమెరికా చేరిన భారత విప్ణవ వాయకుల్తూ. గదర్‌ పో వారూ పంవాసులుగా జర్మనీ చేరిన బెర్లిన్‌ విప్తవ సంఘం వార్తూ మధ్య పొచ్యుంలోని తాత్కాలిక భారత విస్తవ విభుతం వారూ వెద్ద పెద్ద మొతాలలో జర్మన్‌ ధనాన్ని పొందినవారే. లేకుంటే విదేశాల్లో వారి వివాప జీవితమే దుర్గ భమయ్యేదిం

అంతే కాక భారత దేశానికి ఆయుధాలు వంపించే వియత్నంలో ఆయుధాల కొనుగోలుకు కాని, వాటి రవాణాకోసం వోడల కొమగోలుకు కాళి విస్తారంగా ధవ సహాయం చేయడానికి జర్మములు వెనుకాడలేదు. టె9టమతో జర్మనులు చేస్తున్న యుద్ధంలో విజయం సాధించశానికి భారత దేశంలో విస్నవ సంక్షోభం లేవదియడం ద్వారా లిటిష్‌ సైన్యాన్ని చీల్చి, కొంత ఖాగం భారతదేశం మీవ కేం దికరించ ఐడేట్లు చూడటం జర్మనీకి అత్యావశ్యక మనిపించింది, ఆందువల్ల విదేశాల్లోని వివాన భారత విన్లవ కారులందరికీ దాదాపు విచక్షణా రహితంగా జర్మనీవారు అర్థిక సహాయం చేయటం జరిగింది. కాని, విన్హవ కారుల వివ్లవ కార్యకలాపాల వర్యాలోకవం లేదు. పమీక్ష లేదు. ఆయుధాలమీద చేసివ వ్యయమంతా నిరువయోగమై పోయింది.

విదేశాల్లోని విన్నవ కారులు వివాసులుగానే వుండి పోయారు కాని, విప్తవ కార్యకలాపాలేమీ చేయలేదు. వివ్లవం జరు*లేదు. అక్కడ నుంచి వారేదో చేస్తున్నారు, చేయమన్నారు అనే వుత్చుకతతో భారతదేశంలోని

ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం వ యువకుల విన్లవ భావాగ్ని చల్లారకుండ నిత్యం రగులుకొంటూనే వుండి పోయింది.

జర్మన్‌ ధన వహాయం విన్లవ కారుల్లో కంమబద్ధ రాజకీయయోచనకు కాని, రాజకీయ సిద్ధాంత అధ్యయన విచారాలకు కాని సహాయం చేయలేక పోయింది. ఒక్క ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ విషయంలో మాత౦మె దీనికి విరుద్ధంగా జరిగింది. రాయ్‌కి బద్ద శతు9వయిన బెర్లిన్‌ విప్తవ సంఘ నాయకుడు భూ పేంద్ర)ినాధదత్తా ఆవేదనతో ఆ విషయాన్ని అంగీకరించాడని రాయ్‌మీద విషం కక్కే ముజఫరు అన్నాడంటే, రాయ్‌ రాజకీయ సిద్ధాంత అధ్యయనం యే స్థాయిలో సాగిందో మనం గమనించ వచ్చు?

*బెర్లి స్‌లో చాలమంది భారతీయులున్నారు. బిటిష్‌ నేర పరిశోధక శాఖ నివేదికలను బట్టి దాదాపు వంద మంది __ కానీ రాయ్‌ దంవతులకు సహాయ వడగలవాడు నిజంగా ఒక్కడూ లేడు. పత్రికకు వాంయడానికి ఒక్కడూ సమర్దుడు కాదు. భారత దేళం వదలినవ్పటికి నేర్చుకొన్న దానితో తృప్పిపడి రాయ్‌ విదేశాల్లో వివాన విప్తవ కారుడివలె కాలం వెళ్త బుచ్చ లేదు. బొగా అధ్యయనం చేసి, తన అంతర్గత శక్తులను వృద్ధి చేసుకొన్నాడు యూరపులోని వివాస భారత జాతీయ విప్లవ కారుల్లో రాయ్‌కి బద్ధ శతు9వయిన భూపేందినాధవత్తా నాతో ఒకపరి మాట్లాడుతూ ఒక్క మానివేందినాధ రాయ్‌ తవ్చ విదేశాల్లోని భారతీయుల్లో యెవ్వరూ, యే విధమైన అధ్యయనమూ _ చేయలేదని వాపోయాడు అంటాడు ముజఫర్‌.

లాలా లజపతిరాయ్‌ కూడా అమెరికాలోని భావతీమయ విప్తవ కారులతో తన అనుభవం నీరాశా జనక మైనదంటూ వారి దేశభక్తి అంతా లాభసాటి వ్యాపారమనీ, వారు విలాసాలమీద చాల ధనం వ్యయం చేసేవారనీ, విప్లవ కారుల్లో ఒక్క ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ మీవ మాఠిమే తనకు నిజమైన గౌరవం వున్నదనీ పేర్కొన్నాడు.కి

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ కార్యదీక్ష మచ్చలేనిది. ఆయన తన లగ్మ్యాన్ని యొన్నడూ విస్మరించలేదు. దూర పా్రాచ్యంలో, అమెరికాలో, మెక్సికోలో, చివరకు రష్యాలో కూడా రాయ్‌ తన కార్యదీక్ష వవల్లే దు. విశ్రాంతి లేకుండా

పరి ఎం ఎన్‌, రాయ్‌ _ భారత కమ్యూనిజం విన్హవ కార్యక౦మాల్లో పొల్గొంటూనే వున్నాడు, భారత దేశాన్నీ భారత విప వాన్నీ మరువ కుండా విదేశ విష్ణ వాల్లో పాల్గొన్నాడు. భారతదేశంలోని విస్తవ కారులకు విదేశీ ఆర్థిక సహాయాన్ని అందజేస్తూ వచ్చాడు.

తొలిసారిగా 1815 అగస్టులో బటేవియా నుంచ్చి రు 18,000 - డా9ప్ట తెచ్చాడు. రాయ్‌. విదేశాలనుంచి భారత విప్లవ కారులకు చేర్చిన కొలి పద్దు యిదే. తర్వాత యీస్టిండియా దీవుల్లోని వుభుక్వం ఈ రహస్యాన్ని పసిగట్టి అడ్డం కొద్దేదాక జర్మన్‌ ధనం యేదో ఒక విధంగా భావత విప్లవ కారులకు అందే యేర్పాటు చేశాడు రాయ్‌. సెడిషన్‌ కమిటీ రివోర్డు పికారం 9815 జూస్‌ - అగస్టుఐ మధ్య బబేవియానుంచి లిన్ల వ కారుంకు పంపిన ధనం రు 49,000/. ఇందులో రు 10,000/-_ ప్రభుత్వం అడ్డం కొట్టింది. ఇది కాక్క, ప్రభుత్వ జాబితాలలోకి యెొక్కకుండా యితర రహస్య మార్గాల ద్వారా చేరిన ధన మెంతో?

మెక్సికో చేరేవరకు రాయ్‌ ఆర్థికంగా సంకట పరిస్థితిలో వున్నట్లు తోస్తుంది. మెక్సికో చేరిన వెంటనే అక్కడి విదేశాంగ మంతి) సోదరుని ద్వారా రాయ్‌ వ్యక్తిగత - కుటుంబ వ్యయం నిమిత్తం రు £5,000/- అందింది. రాయ్‌ మీద ఆశ కోల్పోని జర్మన్లు తర్వాత కొద్దిరోజులకు మెక్సికో వచ్చి దూర ప్రొచ్యంలో విస్హవ కార్యకలాపాలు కొనసాగించే నిమిత్తం రాయ్‌కి రు 1,.5,000/. యిచ్చారు. ఆ మొత్తంలో రాయ్‌ చైనాలో వున్న రాస్‌ బీహారీబోసుకు రు £0,000/_ పంపిచాడు. అమెరికాలోని భారత విప్లవ కారుని కొకనికి రు 10,000/. యిచ్చాడు, అమెరికాలో ఆర్థిక బాధల్లోవున్ని బరోడిన్‌ సతీమణికి రు 2,500/- పంపించాడు. అమెరికాలో చిక్కుకొన్న రష్యన్‌ వర్తక వితినిధుల సహాయార్థం రు 50,000/- పంపించాడు. బరోడిన్‌ పోగొబ్దుకొన్న వజ్రాల సూట్‌కేసు వెదకించడానికీ కొంత ధనం వ్యయం చేశాడు. మరికొంత ధనం భారతదేశం వంపించ డానికి ప్రయత్నించాడు. కాన్మి యీలోగా పిపంచంలో. రెండు ముఖ్య సంఘటనలు జరిగ్నివై _- విపంచ యుద్ధంలో జర్మనీ ఓటమి; రష్యాలో విప్ణ్లవ విజయం. పివంచ రాజకీయాలు తారునూరై 2. రాయ్‌ దృక్పధం మారింది. భావి భారత రాజకీయ పోరాటానికి కొ శదారులు వెదకవలసిన ఆవసరం యేర్చడిందిః న్‌

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం లం

రాయ్‌ది న్మిష్కియా తత్వం కాదు. సోమరిగా వుండలేడు. అందుకని “ఏదో ఒకటి" అర్జరహితంగాచేయనూలేడు. విన్ల వ కార్యనిర్వహణ తనజీవిత వరమావధిగాభావించి జీవితాన్నాక నిత్యాగ్నిహోతంగా మార్చుకొన్నాడు. అందువల్ల ఆయన్ని విష్ల వనిధుల జమా ఖర్చు అడిగేదానికంటిి,. ఆయన నద్వినియోగానికి వుద్దేశించిన నిధులు భారత కమ్యూనిస్టులకు అందించడం వలన యెలా దుర్వినియోగమైనాయి అని విశ్నించు కోవడం సమంజనేర

బెల్లిన్‌ ముఠా తొలినుంచీ రాయ్‌కి అవరోధాలు కల్పిస్తూవచ్చింది. ఆ ముఠాలోని తిరుమలాచార్య తాష్కెంటులో భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ స్థాపన జరిగిన రెండు నెలలకే విప్లవ నిధులను కుటుంబ ఖర్చులకు వినియోగించు కొంటున్నాడని రాయ్‌ని నిలదిశాడని ఉస్మానీ పేర్కొనట్లుగా అధికారి వ్రాశాడు. దాన్నిబట్టి బెర్లిన్‌ సంఘం వారు రాయ్‌ని అడుగు ముందుకు వేయకుండా నిరోధించటానికి దృథదీక్ష వహించారని అస్థమ వుతుంది అనార్కిన్టు ఆచార్య కమ్యూనిస్టు పార్టీలో చేరటానికి కారణాంతరం కన్చడదు, దానితో బెర్లిన్‌ మురా ప్రారంభించిన నిందా పిచారం కధలు కధలుగా, నిర్విరామంగా, నిర్నిరోధంగా పరవళ్లు తొక్కింది. యూరపంతా పా్రొకింది. భారత విప్లవ కారుల మధ్య దూరిందిం డబ్బు యిబ్బంది పడుతున్న భారత కమ్యూనిష్టుల చెవుల్లో యిల్లు కట్టుకొంది. పోలీసు నివేదికల సంతోషానికి కారణమైంది. చివరకు కమింటరస్‌ఐ దూరమైప రాయ్‌ వితిభకు కల్మృషాన్ని పుఠిమే భారత కమ్యూనిస్టుల హేయ పివృష్తికి సాధనమైందిం

రాయ్‌ని అపితిస్టపాలు చేయటానికి బెర్లిన్‌ మురా చేయని “పాపం” లేదు. రాయ్‌ నుంచి అవనీముఖర్జిని దూరం. చేశారు. నళినీని చీలదీశారు. ఉస్మానీని దోంోహ చర్యకు పురి కొల్పారు. సురేందికార్‌ను యెడం చేశారు, యూరపు తిరిగి వచ్చే భారత యాతికుల ద్వారా కధలు దిగుమతి చేశారు. జాతీయ వివ్లవ కారుల మధ్య రష్యా ఏజెంటుగా చిత్రించారు. కమ్యూనిస్టుల మధ్య ధన దుర్వినియోగాన్ని గురించి బాకాలూదారు. ఎవిలీన్‌ బ్రిటిష్‌ వనితకాబట్టి బ్రిటిష్‌ _వభుక్వసి. అ, డి, అన్నారు. రాయ్‌ని కూడా సి.ఐ.డి. త్రై)

200 ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం కింద జమ కట్టి రష్యన్‌ జ జిపీ యు, (సి, ఐడి) సంస్థకు ఇండీయన్‌ వీజెంటుగా వున్న ఫరూకీ అనే ఆయన నివేదిక పంపించాడటః ఎంత అద్భుతం:!1 ఎవ్వడీ ఫరూకీ? (బిటిష్‌ ఏజెంబా? లేక బెర్లిన్‌ మురా ఏజెంటా?5

వీది యేమయినా రష్యన్‌ రహస్య పోలీసు శాఖ కూడా రాయ్‌ని అనుమానించే అంతగా బెర్లిన్‌ మురావారి ద్యుష్పచార దుమారం కమ్మి పోయింది. వారి విప్లప ప్రవృత్తి రాయ్‌ వ్యతిరేక పిచార వృత్తిగా మారిపోయింది.

బెర్లిన్‌ మురా ద్కుస్పచారాన్ని గూహించిన ముజఫరు కూడా చివరకు వారి ప్రచారానికే మోసపోయి, దాసోహమని రాయ్‌ని గురించి యిలా వింత వ్యాఖ్యానాలు చేశాడు;

“విస్హ వం కోసం అంత కరిన శమ చేసి తయారై న వ్య క్తి (రాయ్‌) దాని కోసం వ్యయపరచ వలసిన ధనాన్ని యెలా దుర్వినియోగం చేయగలిగారో ఆశ్చర్యంగా వుంది. ఇండియాలో కమ్యూనిస్టు పార్టిని నిర్మించటానికి విప్లవ కృషిని నిర్వహించటానికీ మానవేందినాధ రాయ్‌ వందల కొలది వేల రూపొయలు తీసుకొన్నాడు. 1922 లో ఒకేదఫా 18 లక్షల రూపాయలకు సరైన 1,20,000 పౌండ్ల చెక్కు డాం చేశాడు, ఈ సమాచారం బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వానికి అందగానే ఇండియా స్టేట్‌ సెక్రటరీ బెదిరిపోయి. ఇండియా ప్రభుత్వానికి వ్రాశాడు, ఇ0౦డియా వంటి విశాల దేశానికి 18 లక్షల రూపాయలు లెక్కలేదనీ, కొద్ది రోజుల్లోనే ఆ మొత్తం కరిగిపోతుందనీ ఇండియా వఫ)ిభుత్వం సమాధాన మిచ్చింది....

“అంత పెద్ద మొత్తం డబ్బులో ఆయన ఇ౦డియాకు యెంత పంపాడు? 1824 లో నేను ఖై దులో వున్నాను. వెలుపలపున్న సహచరుల శివ్వరికీ పైసా కూడా పంపలేదు. మావు ద్యమానికి వెలువఐ వున్న మనుషులతో ఆయన సంబంభాలు పెట్టుకొని వారికి డబ్బు కూడా పంపించ ఛచానికి ఆయన చాలాడబ్బు ఖర్చు పెట్టాలని నాకు తెలుసు, అది అవసరమైన ఖర్చు రూడా. విదేశాల్లో ఆయనకున్న కార్యకర్తలను పోషించటానికి చాల ధనం వ్యయం చేశాడు, బెర్లిస్‌లో వుండటానికి అనుమతి లేకపోవడంతో ఆయన జూరిచ్‌లో వున్నాడని విశ్నాను. వని మీద బెర్లిన్‌ వచ్చినప్పుడు వ్యయంతో కూడిన పెద్ద హోటళ్లలో ఆయన బస చేయడం వల్ల కొంతమంది

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - ఖారత కమ్యూనిజం రఫ్‌! భారత విద్యార్థులు విమర్శించారు. ఇదంతా ఆలోచించినా పార్టీ ధనం విషయంలో రాయ్‌ నిజాయితీగా వ్ర)వర్తించలేదు. ధనం విషయంలో నాయకుడు నిజాయితీ లేకుండా వుంటే, ఇంతటి విశాలమైన దేశంలో ఉద్యమ నిర్మాణం సాధ్యమా:

మరొక చోట ఆ అపవాదుల ప్రచారాన్ని యికరుల మీడకి తోస్తూ యిలా ఆంటాడు;

“ఇండియాలో పని కోసం కమింటరన్‌ నుంచి ఆయన చాల ధనం తీసుకొని దుర్వినియోగం చేశాడని ముందే. పేర్కొన్నాను. కమ్యూనిస్టుల మైన మాకు ఆ విషయం తెలిసినా మేము బ-కుటపెట్టలేదు. మానోళ్లు కట్టీ వేయిబడిన్హై. ఐతే విదేశాల్లోని రాయ్‌ విరోధులు రాయ్‌ ధన దుర్వినియో గాన్ని గురించి అందరికి చెప్పారు. అందువల్ల రాయ్‌. రెండవ భార్య ఎలెన్‌ గోస్టాక్‌ 1997 లో రాయ్‌ని క లిసినవ్చుడు ఆ అన్యాయార్జిత ధనాన్ని ఆమె తెచ్చిందని చెన్పడం మొదలు పెట్టారు....”

తెలిసిన నిజాన్ని దాచి వయోజనం లేదు. చేసిన దోషం చెపికే తీరుతుంది. కమ్యూనిస్టులు నోళ్ళకు తాళాలు వేసుకొందే యితరులు మొరిగారనడం నిజం కాదు. నిజాలు చెవృడం ముజఫరుకు వల్ల కాదు.

రాయ్‌ వన్హ కమింటరన్‌ నిధులు పుష్కలంగా వున్న మాట నిజమే. కానీ వ్యయావకాశాలన్నీ తెలిసి కూడా ముజఫక్‌ బయట "పెట్టక పోవడం ౪ అసంకల్పిత విరోధచర్య, అలాగే రాయ్‌ని సమర్థించాలనుకొని విమశ్శించడం కూడా అసంకల్పిత శతు9చర్యే. మెక్సికోలో రాయ్‌కి బంగారు గనులు వున్నాయనడం, విదేశీ బ్యాంకు ల్లో రాయ్‌ పేర నిధులున్నాయనడం సంకల్పిత విదోంహచర్యలు, రాయ్‌తో కమ్య్యూనిస్టులకున్న అమి తత్వాన్ని బట్టీ యిలొంటి ప్రచారాలు వారి సహజాతాలైై పోయిన్సై.

వ్యయపూరిత మైన వున్నత జీవితం, కమి౦టరన్‌ నాయకత్వ హోదాకు తగిన జీవితం యూరపు స్టా వలసిన జీవితం రాయ్‌ అనుభవించిన విషయం కావనరాదు ర్హ్రానయరకగ్ధా లూ డపొలో అగ్థంకాదు. ఆయన సన్యాసికాద్యుయ్లో. ర పు ఈ వ్యన్నకభివిద్య లేక్‌ తం

న! జ | శే టు ల గోల తం యౌ ॥ ఏ ల

పది ఎం ఎప్‌, రామ్‌ _- భావత కమ్యూనిజం అరోజాల్లో విద్యారుల క్యడుం చేదువలపివన వచ్యెచ మొకాలకో హ్‌ల్చి చూడ్త్రే, రాడ్‌ తవ ఇటంలానికి వ్యయం చేపింది అలవవరిమైంది కాదు. భారత వ్‌ళ్లవ కారునంతా ఓనీకూడ్యు ౨కే..అయవ వ్‌వ్లవ కార్యకాలాపాల్లో రష్యా ఆంతరంగిక రాజకీయాల్లో ములిగి తేలతున్నాడు రాయ్‌ ధన దుకానియోగం చేసుంతే చూస్తూ. కూరూూండేజంత అనముకమొంద్‌ కాదు జు ననూ కూ జా గ న్య

రమ్వక్‌ కరదాప్యు పొలీకు శాఖ ఒ-జిపియు. డాని చికెంల్లు అన్ని రేశాల్లోనూ వున్నారు కదా?

రాడు భావత దేశంలో మొంతమంవన్‌ యెొవెవకితో్‌ వు శ్‌ వఎత్యుత్తరాల జరి పొ డుః అంమలో యెొవరెవకిక్తి యెక్పుడెనుడు చుంతెంత ధబం యేయే విధాలుగా వంపించాడు? ఈ వెళ్నలకు మనకు దాకకే వచూధావానికి దశమావం పెంచుకొంటజే వాత్తవాన్ని పొందనల్లుకాం ఎందుకంటే రాయ్‌ ధారావాహికంగా వంపివ ధవమంకా యెళో వంచ్చున్నంగాం యెన్నోరహన్న మార్దాల దారా పంవదిం. జరిక్‌లి రాయ్‌ది ఐమాఖర్యు వద్దులు వ్రాపే దుకాణం కాదు ఆయవ వుద్యోగం గుమాస్తైనిధి కాడు. అందువల్ల అది యెఐక. వెళ్త మొదత్తమయివా కాఫీ రాయ్‌ ఒకరికి లెక్క చెప్పవలసిన బాధ్యతతో చాన్‌ ప్లైకవించె ఇరు పెట్టలేదు శాయ్‌ వున్న వరిస్తైతుల్లో మార్తాంతంం తసాధ్యంం

రాయ్‌ వత్సికలు వడిపాడు. గంధాలు వామి విచురించాడు. ఎన్నో కర వతాాల్సు విజుళికలు వా?సి విచురించాడు.. అత్యధిక వంఖ్యలో వాబీవి భారత దేశం చేర్చాడు. తపాలో వాటివి వంవకానికికేమంత. ఖర్చు కళ పోవచ్చు. యూరపవులోని వముది తీరాల మంచి వివిధ ఖండాల మీదగా అవేక ేవు వట్టకాలను కాబచూ వెళ్లే వోడల్లోని వివిధ దేశాల వుద్యోగులతో వంబంధాలు వెంపాందిచుకొవ్తి యెన్నో దేశాలవ్యావా విష్షప సాహిత్యాన్న్‌ రాయ్‌ భారత వ్‌న్ల ప కారులకు చేర్చాడు. వీడక్లోని వుద్యోగులంతా. యేమి ఆశించ కుండా, వట్టి సేవా భావంతోనే రాయ్‌ అభ్యష్థాను పాటించాను కొందామా? ముడుప్తులు ముబ్టుతున్న భాం కమ్యూనిస్టుకే ఉద్యమ నిర్యాణ కృషిని అంతంత మాక 6౪ చేన్తుందే డబ్బులు లేకండా ఆ పలి చేయకాటోి మినతా వాళికేమి పడుతుంది

ఎం ఎన్‌ రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం ను!

యూరపులో రాయ్‌ యొందరితోనో యెన్నో విధాల సంబంధాలు పెంచుకొన్నాడు. ఆయన కెంతోమంది కార్యకర్తల సహాయ సహకారాలు అవసరము, వారినందరినీ పోషించాలి. వారుకాక నళినీగుప్తా, అవనీముఖర్జీ, జతీస్‌మికా9, నురేందికార్‌ ప్రభృతులను యెంతమందినో భరించాడు. వారి నిత్య జీవితాలకు యెంత వ్యయమైందో లెక్కలోకి తీసుకోవాలి కదా? వువయోగంలేని జతీన్‌మితా వల్ల వృథగా ధనం వ్యయం అవుతున్నదని రాయ్‌ ముజఫరుకు 8-8.18820 న వ్రాశాడు. సుశిందికార్‌ను ఖర్చులిచ్చి అమెరికానుంచి యూరపు పిలిపించుకొన్నాడు.! వీరుకక ఆయనతో సన్నిహిత సంబంధం కళ్గిన యూరపు భారత విద్యార్థు లెందరున్నారో? అంతేకాక యూరపులోని యితర విష్ణ వకారులకు, అమెరికాలో యింకా మిగిలి పోయిన భారత విన వ కారులకు రాయ్‌ యేవిధమైన ఆర్థిక సహాయం అందించాడో?ః ఎందుకంటే, తన యెరుకలో వున్న వారినందరినీ వారి పొత దెళిరిస్టు మార్గాల నుంచి కమ్యూనిస్టు మార్గంలోకి మార్చుడమేకదా అప్పటి రాయ్‌ ఖ్యేయం?

న్స

ఫారిస్‌ బ్యూరోకు రాయ్‌ అధివతి. దాని తరఫున రాయ్‌ తన దూతగా మహమ్మదాలీని కాబులులో విశేషమైన దివ్య విధులతో వుంచాడు. భారత సరిహద్దు రాష్ట్రాలతో సంబంధాలు పెట్టుకోమన్నాడు. ఆ మహమ్మదాలీకి యెంత ఖర్చయింది? ఆయన ఒక్క ఘులాం షుస్పేనుకే ఒక్కసారిగా 1922లో రు ణ[00/. యిచ్చినట్లు హుస్పేవే తన వాజ్మూల౦లో అంగీకరించాడు. ॥| హుస్పేనుకే కాక మహమ్మదాలీ యింకా యెంత మందికి ఆ విధంగా ధనం పంచాడు? కమ్యూనిస్టు కార్యకలాపాల వ్యా ప్తికోసం ఆయన వద్ధ రాయ్‌ కావలసినంత ధనం వుంచాడు.!1% లాహోరు నుంచి నడిచే పతిికకు ఆయన యెంత ధనం సహాయం చేసి వుంటాడు? అసెంల్లీ రేఖలో పేర్కొన్న మూడు పతిికలక్కూ .వుత్తరాదిన వున్న మాస పతిికకూ మరెంత ధనం సహాయం అందజేసి వుంటాడు?. పతి౦కఐను వువ్యమానికి జీవనాడులుగ్గా భావించే రాయ్‌ డాంగే పతి9కకు రెండు. లక్షల రూఫా లకు పైగా సహాయం చేసిన దాన్నిబట్టి పై వత్రికలకు వంపిన నిధుఐను అంచనా వేసుకోవాలి. అంతేకాక యికర అవసరాలకు యింకెంతెంత పంపించి వుంటాడు? - , ం,

డా! ఎం, ఎస్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం అవనీని ఒకసారి, నళినీని రెండు సార్లు భారత దేశం పంపించాడు రాయ్‌. ఒక్కొక్కరి రాకపోఠజకు ఎంత ఖర్చయి వుంటుంది? ఆ ఆరు స్రయాణాలకూ, యీ దేశంలో వారున్నంత కాలం తిరగటా?ికీీ, తినటానిక్రీ మనటానికీ యెంత చ్యయమైవుంటుంది? వారిక్కడకు తెచ్చిన ధన మెంతి? ఎవరివరికి యెంతెంత పంచారు? మిగతాది మెలా వినియోగించారు? కమ్యూనిస్టుల కెంత? కమ్యూనిస్టులుగా నటించిన వారికెంత? కమ్యూ నిస్టులుగా మారవలసిన వారికెంత? లేబర్మ్‌ఆర్గపై జేషన్ల[ కెంత? వారీ దేశానికి తమాషాకో, అడుక్కుతింటానికో రాలేదు కదా? రాయ్‌ చాల పెద్ద మొత్తంలో ధనంయిచ్చి ఆష్షేను భారతదేశం పంపిం చాడు.*! అష్షే రాకపోకల ఖర్చెంత?ః డాంగే యూరపు పయాణం కోసం ఆష్షే ఆయనకు(డాంగేబ) రు 1£,000/. యిచ్చాడు. (తీరాయాీ (ప్రయాణం డాంగ్నే చేయనేలేదు) ఇంకా ఆష్లే యెొవరెవరికి యెంతెంత యిచ్చాడు?

1822 నవంబరులో బిడ్‌ యూనియప్ల వనికి రు 10950,000/- పార్టి పనికి రు ఫ్‌ [్‌000/-, డాండే పతికకు రువ్వి 25 000/-, అందినట్లు " భారత విభుత్వం్యహోమ్మ్‌ శాఖ రికార్డుల్లోన్తునమోద్దైంది,39 ఇది మూత్తం రు 18,00,000/. ఈ 18 లక్షల రూపొయలు రాయ్‌ 1822 నవంబరులో ఒకేసారి బ్యాంకు నుంచి తీసుకొన్న మొత్తానికే "సరిపోతుందని ముజఫరు లెక్కలు తేబ్బకోలేక పోయాడు. ఈ 18 లక్షలూ. రాయ్‌ వైయేమిచేశాడని పెద్ద పుశ్నే వేశాననుకొ న్నా డు. ఐదు దశాబ్దాలకు పూర్వం వున్న రూపాయ విలువతో పోల్చుకొంటే యీ నాటికది యెన్ని కోట్ల రూపాయ అవుతుంది? మిగతా ధనం సంగతి అలా వుంచినప్పటికీ, యీ 118 లక్షల రూపాయలను ఆనాటి భారత కమ్యూనిస్టు లేమిచేశారు?

ఈ ఒక్క వద్దేకాక, డాంగే కాన్పూరు ఖైదులో ముజఫరు సమక్షంలో అంగీకరించిన నాలుగు పద్దులు కాక్క రాయ్‌ వచ్చ నుంచి డాంగే తరచుగా ధనం పొందాడు.15 అలానే మిగతా వారంతా పొందివుంటారు. కాబట్టి రాయ్‌ “ఓక్క 18 లక్షల రూపాయలే కాక యింకా యెక్కువ ధనం ఖర్చు పెట్టాడని ముజఫర్‌ గొ హి౦చినట్లు లేదు. మాత్సర్యం అంత వోపిక వట్టనిచ్చి నట్లులేదు.

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం రఫ్‌స్‌

జర్మనీలోని రాయ్‌ మీద, ఇండియాలోని అయన అనుయాయుల మిద కమింటరస్‌కు పితుర్లుచేస్తూ 10:2 లో అవనీముఖర్జీ కమింటరనస్‌ అధ్యక్షుడు జినోవీప్‌కు వ్రాసిన తేఖలోని ముఖ్యాంశాలన్నీ కమింటరన్‌ ధనాన్ని గురించే,]5

(ఏ) ప్రేడ్‌ యూనియన్ల లోని మోసగాళ్లు, గూఢచారులు, పెట్టుబడి దారీ యేజెంట్లు కమింటరన్‌ డబ్బు గుంజాలని ఫోర్జర్వి సంస్థలనుంచి ఫోర్జరి వకాాలతో ప్రయత్నిస్తున్నారనీ_-

( నళినీ యేదో సంస్థ ద్వారా డబ్బు గుంజాలని చూస్తున్నాడనీ--

(1) వళినీ యేజెంచైన ముజఫరు అహమ్మదుకు యూరపు వెళ్లి డబ్బు తెచ్చుకోటానికి వయాణ ఖర్చుల కింద డబ్బు అందిందనీ__

(4 మోసగాడు తేజేందునాధరాయ్‌ యిటీవలే ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ వద్ద నుంచి పెద్ద మొత్తంలో ధనం వొందాడనీ _- ఆ లేఖ సారాంశం.

ఈ ధన మంతా యెంత అవుతుంది? ఇలా ధనం పొంద దలచిన వారంతా యెవరు? వీరంతా రాయ్‌ వద్ద నుంచి కమింటరస్‌ నిధులు పొందాలని కాచుకొని కూర్చున్నవారే. అలాగే ప8తికాసం౦ంపొదకుడు ఉపేందినాధ బంధోపాధ్యాయ రాయ్‌తో వుత్తర పిత్యు త్తరాలు జరుపుతూనే అవనీ ముఖర్జీ ద్వారా రష్యన్‌ ధనం పొందటానికి వీలున్నదని ఆశించి ఆయన చుట్టూ తిరిగాడు.]%

అనుశీలనసమితి లోని జిబ్బన్‌లాల్‌ చటర్జీతో రాయ్‌కి వుత్తర పిత్యు త్తరాలు జరిగేవి. రాయ్‌ వద్దనుంచి తరచు ధనం అ౦దుకొనే భూపేంద) కుమార్‌ దత్తా కలకత్తా నుంచి వెళ్లి పోయేటప్పుడు ముజథర్‌తోను, బాంబాయి గూపుతో ను సంబంధాలు కొనసాగించ వలసినదిగా జిబ్బన్‌లాల్‌ ను కోరాడ్డు.]1” దాన్నిబట్టి జిబ్బన్‌లాలుకు కూడా రాయ్‌ పంపే ధనం అందుతూ వుండేదని గృహించవచ్చు.

ముజఫర్‌తో సంబంధాలు కొనసాగించ మనడంలో అన్థ మేమిటో, ఆలా చేరే డబ్బులో ముజఫరు వాబా యెంతో యిష్పుడు మనకెలా తెలుస్తుంది?

పళ8 ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనీజం

అనుశీలన సమితిలోని జోగేష్‌ చటర్జ్మి ధరజీ మొహర్‌ గోస్వామి, గోపేంది చక9వర్తులను రాయ్‌ కమ్యూూనిస్టులుగా మార్చాడు. వారు కూడా రాయ్‌ వద్ద నుంచి ధనం పొందుతూ వుండేవారు.

దేశ దోహ నేరానికి 10 సంవక్పరాలు ఖైదు శిక్ష అనుభవించి, తిరిగి అరెస్టు కాబోయే సందర్భంలో పాండిచ్చేరి పొరిపోయిన రామచరణ్‌ లాల్‌శర్మ ద్వారా రాయ్‌ తన పూర్వ విప్లవ సహచరులకు పెద్ద మొత్తంలో ధనం పంపుకూ వుండేవాడు. అందులో కొంత భాగం శర్మ తన సొంత ఖర్చులకు వినియోగించుకొనేవాడు, ఇది అసహజమూ కాదు, అన్యాయమూ కాదు. ఐకే, యీ విషయం తెలిసిన బెంగాల్‌ విస వ కారులకు బొల్షివిజం మీద కొంత విరక్తి కలిగిందట!119

ఈ విధంగా కేవలం ధనంమీద ఆశతోనే రాయ్‌తో వ్ప్తత్తర ప్రత్యుత్తరాలు జరుపుళూ ఆమన వద్దనుంచి కమింటరస్‌ ధనం పొందిన వారి సంఖ్య పెద్దదిగా వుంటుందనటంలో సందేహం లేదు. వారి కమ్యూనిస్టు కృష్‌ మాత9౦0 శూన్యం, వారిలో ఎవరు నిజాయితీ పరులోో ఎవరు కారో జల్లెడ పట్టి తేల్చడం ఆనాటి స్థితిలో రాయ్‌కి సాధ్యం శాదుం

భారత కమ్యూనిస్టు అందుకొన్న ధన సవాయంలో మరికొన్ని పద్దులను గురించి ఎం. ఆర్‌. మసానీ యిలా అంటాడు;

కి దేశాలనుంచి కమ్యూనిస్టులకు పెట్టుబడీ వస్తున్నదంటే వారు కస్సు మంటారు. కాన్కి సాక్ష్యాధారాలు దొరికిన సందర్భాలే చాలా వున్నాయి. ఒక్కొకసారి యీ ధనం బహిరంగంగానే పంపబడేది. అటువంటి సందర్భాల్లో శమ్యూనిస్టులే యిటువంటి వార్తలకు వొగా పిచారంయిచ్చే వారు, బొంబాయి నూలు మిల్లులో సమ్మె జరిగేటప్పుడు సమ్మెదారుల రక్షణ కోసం మాస్కో, టెక్స్‌టైల్‌ సెంట్రల్‌ కమిటీవారు రు£0,9817/. ఒక సారీ, ఈు 14,101/. మరొక సారి పంపించారు....

“కమ్యూనిస్టు యంతాంగానికి వచ్చే యితర నిధులు అతి రహస్యంగా, భిన్న మార్గాల ద్వారా వంపబడుతూ వుండేవి. (శ్చాట్‌ యెల్ల వ్వడూ డబ్బు యిబ్బందిని గురించి అడుగుతూ వుండేవాడు. ఒకసారి తన

ఎం ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం బ్య అవసరాలకు నెలకు రు £ిశ,00/- కావలసి వస్తుందని అంచనావేస్తూ అది అంతకు ముందు నెలవారీగా వస్తున్న రు 18,00/- మీద 280 శాతం మాత్రమే పెరుగుదల అన్నాడు.

కర్టిలిగ్రి జనవరి ఏ0 వరకు 16 నెలల్లో (శ్వౌట్‌కు దాదాపు వెయ్యి పౌండ్లు (అంటే కొను వచ్చేటవ్వుడు తెచ్చుకొన్న ధనం కౌకరు 15,000/-) చేరింది ... అప్పుడు బిటన్‌లోని కమ్యూనిస్టు వుద్యమం దీన స్థితిలో వున్నందువల్ల యీ నిధులు అందటానికి మూల స్థానం మాస్కో (రాయ్‌ అనే విషయం సుస్పష్టం, ఇందుకు 192] అగస్టు నొటీ ఒక సంఘటన మనకు నిదర్శనం. బ్రిటిష్‌ కమ్యూనిస్టుపార్టి కలోనియల్‌ బ్యూరో ప్రతినిధిగా క్లైమిన్స్‌పొమీదత్తును భారతదేశం వంపదలచు కొన్నప్పుడు బ్రిటిష్‌ కమ్యూనిస్టుపార్టి తమ వద్దవున్న నిధులు దళ్తు పొయాణం ఖర్చులకే చాలీ చాలని స్థితిలో వున్నాయని తెలి మ జేసింది. అప్పుడు ఎం, ఎస్‌. రాయ్‌ సమాధానమిస్తూ దళ్తు కమింటరస్‌ పొొచ్యశాఖ తరఫున వంపించబడు చున్నాడన్సీ ఆయన ఖర్చులు బ్రిటిష్‌ కమ్యూనిస్టుపార్టి భరించ నవసరం లేదనీ అన్నాడు” శ

గేడ్డి౦గ్‌ కానీ, అల్లి సన్‌ కాన్సీ బెస్‌బాాడ్డీ కాఫీ, (శ్చాట్‌ శొనీీ మరి యే బ్రిటిష్‌ లేక విదేశీ కమ్యూనిస్టు కానీ ఇండియాకు పంపించ బడ్డాడంబే కమింటరన్‌ ప్రొచ్యశాఖ తరపున మాత్రమే అని ఆర్థం చేసుకోవాలి, దాని అధివతి ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ వారి రాకపోకం ఖర్చులు భారత కమ్యూనిస్టు లకు కావలసిన ధనం దాని నిధులనుంచే ఖర్చు చేస్తూ వచ్చాడు*

మహమ్మదాలీ, హైదర్‌ఖాన్‌ ప్రభృతులంతా పా్రొచ్యశాఖ నిధులనే వినియోగించు కొన్నారు, రాయ్‌ పొమేయం, అనుమతి లేకుండా యే నిధులూ అందలేదు,

ఇంకొక విచిత్రమేమంటే ఫోర్జరీ బెలిగాముల ద్వారా కొందరు కమింటరన్‌ నుంచి ధనం తెప్పించుకొన్న వింత సంఘటనలున్నాయి. 48268 లో *లిలువా రైల్వే సమ్మె సందర్భంలో కిరణచం[ద్ర మిత్రా 3)

28 ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ _ భారత కమ్యూనిజం విభృతులు మితా9, (శ్చాట్‌, ముజఫర్హ పేర్లతో 'ప్రొఫింటరన్‌కు దెలిగాం యిచ్చి రు £0,000/- పొందినట్లుగా ముజఫరు పేర్కొన్నాడు?!

ఇలా యెందరు చేశారో? యెంతెంత ధనం పొందారో? ఆష్లే భారత దేశం వచ్చినపుడు రాయ్‌ వద్ద నుంచి చాలా డబ్బు (4 1010 [ం9ల/) తీసుకొని వచ్చాడన్న ముజఫరు, ఆష్షే యిక్కడున్న నాలుగంటే నాలుగు రోజుల్లో ఆ డబ్బంతా యొవరికిచ్చిందీ లెక్క చెప్పలేదు.22 రాయ్‌ వద్ద నుంచి యీ దేశం వచ్చిన దూతలంతా ఆయన వద్దనుంచి దండిగా డబ్బి తెచ్చి వంచినవారే,

ముజభరు యీ విషయాలన్నీ దాచి, రాయ్‌కి ధనాశ వున్నందువ్ను భావవదేశంలో పెద్ద పార్టి నిర్మించటానికి వీలులేక పోయిందంటాడు క డాంగే డబ్బు కాజేసిన సంగతి తమకు రాయ్‌ యెందుకు తెలియజేయ లేదని సశ్నిసాడు. రాయ్‌ రామచరణ్‌ లాల్‌ శర్మతో యెందుకు సంబంధాలు పెట్టుకొన్నాడనీ, అతని వ్యకు మహమ్మదాలీని యెందుకు వంపించాడనీ నిగ్గదీస్తడు ** ఇలా ముజఫరు తన అజ్ఞానాన్నీ, అసమస్థతనీ, అవివేకాన్నీ బయట పెట్టుకొంటాడే తప్ప, డబ్బు విషయంలో తని పేరాస అవముల్లే ని దని వూరూ నాడూ లోడ్లై కూస్తున్న సంగతి సృతివధంలో వుంచుకోడు.

రపష్పన్‌ ధనం ఆశించి భూ పేండ్ర)నాధదత్తా జర్మనీలోన్తో మాస్కోలోనో ఒక ((గుర్తింపుకేన్సి భారత కమ్యూనిస్టుపార్టిని స్థాపించాడట, అలాగే ఇండియాలో కూడా ఒకరికి తెలియకుండ మరొకరు కమ్యూనిస్టు పార్టిలు స్థాపించారు 2 ధంణీకాంత గోస్వామి, గోపేందికృష్ణ చకంవర్తి 1828 ఏపిల్‌ మధ్య కలకత్తాలో (సకిల్సీ భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ మహాసభలు జరిపారు. అందులో “సత్యఛ క్త కమ్యూనిస్టుపార్టి"తో సంబంధాలు పెట్టుకో రాదని నిర్ణయిస్తూ, ధనం పంపనందుకు రాయు మిద ఆగ్రహం వెలిబుచ్చా రటః తీర్మాన పారాలు పొరిస్‌ళోని భారత కమ్యూనిస్టుపార్టి ఫారిస్‌ బ్యూరోకు పంపారు ౫%

ఎం. ఎీస్‌. రాయ్‌ ధనం పంపలేదనే ఆకో9ళంతో జతీందునాధమి(తా అనే ఆయవ మహమ్మదాలీకి వ్రాసిన లేఖ చూ స్రే భారత కమూూనిస్తుల

ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం వ పేరుతో డబ్బు చేసుకోదలచుకొన్ని వారి డబ్బు కక్కుర్తి యెంతవరకు పోయిందో అర్థమతుంది. “కమ్యూనిజం ఇన్‌ ఇండియా అనే గ్రంధంలో డేవిడ్‌ పెటి యీ కి9౦ది భాగాన్ని వుదాహరించాడు;

ఉజక్యడ మా బాధలను మీరు గుర్తించరు. నాయకుడు (రాయ్స్‌ ఈటుంబంతో రాజకుమారుల్లాగా జీవిస్తున్నారు. ఇక్కడున్న బాలకులం, నిజమైన - నిజాయితీ గల కార్యకర్తలం వస్తులు౦టున్నా 0. మీరు వంచకులు. వని యేమీ అక్కరలేదు. మీరు వట్టి దోపిడి దారులు, ఇష్టుడు మీ పివ్నర్హన మీకు వ్యతిరేకంగా యెంత చెడ్డ వాతావరణాన్ని సృష్టిం చింవంటే, మాలో కొద్ది మందిలో తప్ప వంబాబుు యు,ప్కి బొంబాయి, బెంగాలు మొదత్తంలో మీ మీద నమ్మకం పోతున్నది”

ఇది కేవలం డబ్బు కక్కులర్తినే సూచిస్తుంది. ఇతనిలో పార్టీ కార్య కర్తకు వుండవలసిన లక్షణాలు మృగ్యం, ఇలాంటి తుచ్చ కమ్యూనిస్టు వేషగాళ్లంకా డబ్బు కోసం కార్యకర్తలుగా నటించారు,

ఆనాడు గట్టి కమ్యూనిస్టులుగా భావించబడిన డాంగ్కే ముజథరు, సింగరవేలు ప్రిభృతులకు యొన్ని లక్షలు అందినది సృష్టంగా చెప్పలేము. ముజథళు మాత90 తనకు చాల చిన్న మొత్తం అందినట్లు నంగనాచి కబుర్లు చెప్పాడు:

“విదేశాల్లో స్థాపించబడిన కమ్యూనిస్టు పార్టీకి మానవేందినాధ రాయ్‌ నాయకుడు, పొర్టి వనికోసం కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ నిధులు సంపాదించాడు, అందువల్ల భారత దేశంలోని పనికి ధనం కోసం ఆయన్ని మేము అర్థించ వలసివచ్చింది* నావరకు నాకు వేరే వుద్యోగం లేదుం అందుకని డబ్బు కోసం గట్టిగా అడిగే హక్కు, నాకు వుందిం డబ్బు కోసం ముజఫర్‌ తాపత౦-ను వడుతుంటాడని కొందరు అంటుంటారు. రాయ్‌ మీద 'సెషన్ను కోర్టు చెప్పిన తీర్పులో కూడ అటువంటి వ్యాఖ్యాన మొకటి వుంది.”2 అంటూ బుజాలు తడుంకొంటాడు. “రాయ్‌ వదపవీ కాలంలో రు గ0/- అకంటె యెక్కువ నాకివ్వలేదు** అని ఖేద పడతొడుం

౯2600 ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం అంతే కాదు.

“భారతదేశానికి పంసీన మొత్తాల జాబితా ఒకటి నేరపశోధక శాఖ ఎయట పెట్టింది, (రాయ్‌ సహచరుడ్రై న్స భూపతి మజుందార్‌కు $0 పౌండ్ల (ఈ 0,/-) చొప్పున పంపిన రెండు మొత్తాలు అందులో లేవు. ఆ జాబితా లోని డబ్బు నాకు చేరలేదు, (ఆడబ్బు ముజఫరుకు చేర్చడానికి పంపిం చిందేనన్నమాట!) ఆ ఫైలు నెంబరు 18.0/27 లిం] ఏఠం.””” అంటాడు ముజఫర్‌.

ప్రభుత్వం బయట పెట్టిన జాబితాలో వున్న పద్దులే తనకు చేరలేదని బుకాయిస్తున్న ముజఫర్‌, జాబితాలో లేని వద్దులు తనకు చేరినవని యెలా ఆమోదించగలడు? ఐతే ఒకటి మాత)౦ నిజం. భాతరదేశం చేరిన వద్దులన్నీ అ జాబితాలో లేవు. (అందులో తన పద్దు మొత్తం యెంతో కూడా సముజఫర్‌ బయట పెట్టలేదు). పిభుత్వానికి అంకుపట్టని రీతిశి దేశంలోకి పొవహించిన ధనం చాలా వుండి తీరాలి. బహుశ ముజఫర్‌ ఆశబ తగినంత ధనం అందక పోవడం వల్ల రాయ్‌ని యీ విధంగా ఆడిపోను కొంటున్నాడనుకోవాలి! కావలసిన మొత్తం కంటె యెక్కివ ధనం అందటం వల్లనో యేమో డాంగే యిలాంటి పితుర్లు యెన్నడూ చేసినట్లు లేదు

తర్వాత ముజఫర్‌ తన ఆరాబాన్ని కొనసాగిస్తూ “నేను పూర్తి కాలపు క్యామేడ్‌గా పని చేస్తున్నాను కాబట్టి, డబ్బు కోసం ఆయనకు (రాయ్‌క్రి పదేపదే వ్రాశాను. కాని 18££ లో ఆయన వద్దనుంచి నాకు డబ్బేమీ అందలేదు, నిజంగా నన్ను ఆయన నిర్ణక్ష్యం చేసినట్లే భావించాను అన్నాడు,

కానీ, ముజఫరుకు రాయ్‌ విధమ లేఖ అందింది 1922 మేలో మాత్రమే. ఇక రాయ్‌కి ముజఫర్‌ వ్రాసిన సమాధానం యొప్పుడందిందో? రాయ్‌ లేఖ అందిన సంవత్సరానికి ముజఫర్‌ అరెస్టయ్యాడు. ఐకే యీ సంవత్సరంలోగా అంచెలంచెలుగా యెంత అందాలని ఉళించాడో ముజఫర్‌! అందులో యెంత భాగం అందిందో?

మరొక విశేష మేమిటంటే జర్మనీలో విద్యార్థిగా వున్న ఒక మితు)ని సోదరుని పేర రు 1,500/. లకు సరయిన వండు చెమ్మలు రాయ్‌ ముజవరుకు

ఎం ఎస్‌. రాయ్‌ - భారక కమ్యూనిజం వ] పంపితే ఆ మొత్తాన్ని అతనే అవహరించాడు కాని, తనకు చేరలేదంటాడు ముజభర్‌.** ఆయన వ్యాఖ్యలు ఒక్కొకసారి వతాక స్థాయికి చేరుకొంధై. ముజఫర్‌ అరెస్టయిన తర్వాత 1828 అగస్టులో రాయ్‌ కొంత డబ్బు వంపిస్తాననీ, ముజఫర్‌ విడుదల అయ్యే మార్గం చూడమనీ బెర్డిస్‌ నుంచి నళినీకి వ్రొసిన లేఖ మీవ వ్యాఖ్యానిస్తూ *బిలికి వుండగా మజ్జిగ లేవు, బొందమిదికి పొడీ ఆవాశె” అని యె క్తిపొడుస్తాడు. (18:3 నాటి కసి, 19870 రచన దాకా ఆయన *“మనస్సును" తన్నుళూనే వుందన్నమాట!) డబ్బు కోసం ముజథరు యెంత ఆకొని వున్నాడో దిన్ని బట్టి అస్థిమవుతుంది. ఐతే రాయ్‌ పంపిన ఆ పొడి అవును (డబ్బును) బొందలో (ఖైదులో వుండే పిండుకొన్నాడు ముజథర్‌. రాయ్‌ పంపిన డబ్బును ప్లీడరు ఫీజు క్రింద వినియోగించు కొన్నాడు. ఘుందు అందిన డబ్బుతో కమ్యూనిస్టు నావమభీయులు వెలగబెట్టిన భునకార్యాలు లేవు, కార్మిగోద్యమాన్ని నిర్మించమని రాయ్‌ వ్రాశాడు, వామపక్ష శక్తులతో కలీసి రాజకీయోద్యమాన్ని చైతన్య వంతం చేయమని కోరాడు, మూటిమాటికీ డబ్బు పంపమని కోరుతున్నారు కాని, అంతవరకూ కాము నిర్వహించిన నిర్వాక మేమిటో నివేదిక పంవమని రాయ్‌ వ్రాస్తే, దానికి సనూధానం తిరిగి డబ్బు వంపమనే! కమింటరస్‌ నాల్గవ కాంగసుకు రమ్మని ఆవ్వానం పంపి అందు

నిమిశ్తమై అప్లేను పత్యేక దూతగా పంపి, ప్రయాణ ఖర్చులకు కావలసిన

డబ్బు పంపికే వాటీ అజపజ లేదు. రాయ్‌ కోరికల్లో యే ఒక్కటీ నెరవేర

లేదు, భారత దేశం నుంచి కమింటరన్‌ కాంగెంసుకు పితినీధులు పోలేదు,

వ్రతినిధుల పృయాణ ఖర్చులకు రాయ్‌ పంపినరు 12000/. డాంగే ప్ధిభృ

చులకు చేరినట్లు మసూద్‌ అలీషా కమింటరన్‌కు రిపోర్టు అందజేళాడు,

కమింటరన్‌ మన కమ్యూనిస్టు పిబుద్దులను డబ్బు కమ్యూనిస్టులుగా అర్ధం

చేసుకొన్నదో యేమో, వారి గై రుహాజరుకు సమాధానంగా భారత దేశంలోని పనికి డబ్బు మంజూరు చేయడం 1972 లోనే ఆపివేసింది.35 ఇక్కడ వీరు డబ్బు కోసం తెరచిన నోళ్లు మూసుకోలేదు, తర్వాత కాన్పూరు కేసులో మూసుకున్న నోళ్లు మీరట్‌ శేసు వచ్చేదాక తెరవలేదు!

€602 ఎ౦. ఎస్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం ఇటువంటి కమ్యూనిస్టులు రాయ్‌ని *యెన్నికి చేయడంలో యెంత దూరం పోయారో చూడండి;

“రాయ్‌ విచక్షణా రాహిత్యం, ధనాశ కారణంగా భారత దేశంలో పెద్ద పార్టి నిర్మాణం కాలేక పోయింది. ఆయన యొవ్వరినీ యెరుగడు. అలా యెరుగడం కూడా సంభవం కాదు, ఐనప్పటికీ ఆయన విదేశాల్లో వుంటూనే కార్యకర్తలను యొన్ను కొన్నాడు.”

రాయ్‌ కార్యకక్తలుగా యెన్నుకొన్న డాంగే, ముజఫర్‌ విభృతులు అసమర్ధులు కావడం వల్లనే పెద్ద పార్టియే కాదు, చిన్న పార్టి కూడా నిర్మాణం కాలేక పోయింది. అది చరిత).

ధనాశతో చాలమంది చివరిదాక కమ్యూూనిస్టులుగా నిలబడి పోయారు, ధనాశతోనే కమింటరసన్‌ తప్పుడు విధానాలను సైతం అనుసరించి శోలు బొమ్మల్లాగా ఆడారు.

రాయ్‌ కోరుకొన్న యితర కార్యకర్తల్లో అనుశీలనసమితి వారు కాని, ధనం కోసమే ఆయనతో వుత్తర ప్రత్యుత్తరాలు జరిపినవారు కాని చాల మంది వున్నారు. 1928 లోనే నేరపరిశోధకశాఖ లిస్టుల్లో ఫ్‌ 00 పేర్లకు పైగా వున్నాయని అంచనా. అందులో బాగెర్‌హత్తా ఒకడు అతమ బ్రిటిష్‌ పిభుత్వ సి. ఐ. డి. ఆయనతో రాసుక వూసుక తిరుగుకున్న ముజఫర్‌ ప్రభృతులకే ఆ విషయం తెలుసు కోవడం సాధ్యం కాకపోతే వేల మైళ్ళ దూరంలో యెక్కడో యూరపులో వున్న రాయ్‌కి యెలా సాధ్యం? పైగా ఆ బాగెర్‌హత్తాను కాన్పూరులో యేర్పడ్డ భారత కమ్యూనిస్టు పార్టికి ప్రధాన కార్యదర్శిగా మయొన్నుకొన్న వారిలో ముజఫర్‌ తో సవి బడా కమ్యూనిస్టులు ఇంకా కొంత మంది వున్నారు.

అందువల్ల ముజఫరు పితుర్లు చెప్పినంత మాత్రాన రాయ్‌ పితి ఒక్కరినీ సి. ఐ. డి, గా భావించ నక్కరలేదు. ఇక్కడున్న డబ్బు కక్కుర్తి

గాళ్లంతా యెగబడి అలా ఒకరిమీద ఒకరు రాయ్‌కి వ్రాసుకొన్న వాళ్లే= ముజఫరు మీద కూడా అవనీ ముఖర్జీ అలాగే వా్ర9శాడు, గో పేంద) చక్రవర్తి మాస్కో పొొచ్య విశ్వవిద్యాలయంలో చదువుకోవడం కోసం పోతే, ఢక్కా

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం ౭68 అనుశీల నసమిక్రివారు అతనికి వ్యతిరేకంగా పంపిన సమాచారం కారణంగా తొమ్మిది నెలలు వేచి వున్నప్పటికీ అతనికి ప్రవేశం దొరక లేదు.

సి, ఐం డిగా ముజవరు చేశ ఆనుమానిం చ బడని వారెప్వరు? శిశిం కుమార్‌ ఘోష్‌ పోలీసు యెజెంటని ముజఫర్‌ ఒకసారి రాయ్‌కి వా9శాడట. జర్మనీ చేరిన జతీన్‌మిత్రాను ఆ విషయమై రాయ్‌ ఆరా తీస్తే, శీశిరకుమార్‌ తో వ్యక్తిగత తగాదా వున్నందువల్ల ముజఫర్‌ ఆ విధంగా వాసి వుంటాడని చెప్పాడట, (ఈ మితాా ముజఫర్‌ సహచరుడే ) అందు వల్ల రాయ్‌ ముజఫరుకు లేఖ వ్రాస్తూ తాను శిశిరకుమూర్‌కు కూడా వా౦శాననీ, వీల్లైకే ఆయన్ని యూరపు వంపించమనీ కోరాడట, అది చూచి కోపం పట్టలేక్క పొపం యేడ్చాడట ముజథరు! ఈ విషయం స్వయంగా ఆయనే వా9సుకొన్నారు.3?

ఇలాంటి నిత్యశంకాళుపు ముజఫర్‌ ఛార్లెస్‌ ఆష్షేను చాల ముఖ్య మెను నికాళపైన కమ్యూనిస్టుగా యెలా భావించాడో అంధం కాదు. ఆష్లే ఇండియా నుంచి 8రగి వెళ్లిన తర్వాత యిక్కడ జరిగింది జరిగినట్లు పూస గుచ్చినట్లు జార్జి స్లోకోంట్‌తో చెప్పాడు. ఫ్రెంచి వతిికా సంపాదకుడు స్లోకోంట్‌ ఆ సమాచారాన్ని బిటిష్‌ ప౦భుత్వ ఇంపీరియల్‌ నేరపరిశోధకళాఖకు చేరవేశాడు. అదంతా హోమ్‌ డిపార్టుమెంటు పతా్రాగారంలో యిష్పుడున్నది. అషే స్లోకోంట్‌ - యిద్దరూ కమ్యూనిస్టు ల్లైనపుడు యిది యెలా సంభవించింది?

ఐనా రాయ్‌ విచక్షణ లేకుండా జతీన్‌ మిత్రా శిశిర కుమారన్ష వంటి పోలీసు యేజెంట్లను నమ్మాడంటాడు ముజథరు. రాయ్‌ సి, ఐ.డిఅమీద సి, ఐ డీ. కాదు. ఆయనకు అంతకంటె పెద్ద వుద్యోగమే వుంది. భారత కమ్యూనిస్టు వుద్యమ నిర్మాణానిక యెటువ౦టి అవకాశం దొరికినా వుపయోగించు కొందామనుకొన్న రాయ్‌కి యూరవు నుంచి యీ_స్తనశల్య పరీక్ష చేయడం సాధ్యం కాదు. పతి వారినీ అనుమానించడానికి ముజఫరు లాంటి పౌరంగజేబు తత్వం కాదు రాయ్‌ది.

రాయ్‌ వంపిన ధనివుంతా లెక్కగట్టటం మనకు సాధ్యం కాదు. ఎందరు వ్యక్తులకు యేయే పిచృన్ని మార్గాల ద్వారా యె౦తె౦త

కి(| ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం పంపీంచాడగో, అందులో ప్రభుత్వం యెంత స్వాధీనం చేసుకొందో, మరెంత మధ్య వ్యక్తులు అపహరించారో, పార్టి పేరుతో వ్యక్తుల వద్దకు చేరి పార్టికి వినియోగ పడకుండ యెంత హరించుకొని పోయిందో సమాచారం సేకరిం చడం దుర్లభం. ఐనా కమ్యూనిస్టు కాకుండా, ఆ గొడుగు నీడన కమింటరన్‌ సమావేశాలకు హాజరయిన సౌమ్యేందినాధ టాగూరు రాయ్‌ ధన దుర్వి నియోగాన్ని గురించి తన రహస్య గ౦ంంధంలో యేమేమో వా?కాడట! అసలు భారత దేశానికి డబ్బే చేరలేదనీ, డబ్బు లేకపోవడం వల్ల నే భారత కమ్యూనిస్టు వువ్యమం దెబ్బతిన్నదనీ కమింటరన్‌ కోశాధికారి పియాట్ని స్కీకి టాగూరు చాడీలు చెప్పాడ ట** అదెంత నిజమో యింత వరకూ చూచాం.

భారత దేశంలోని కమ్యూనిస్టు వుద్యమం చట్టబన్థమైంది కాకపోవడం వల్ల రహస్యంగా దేశ దేశాల ద్వార్కా విభిన్న మార్గాల ద్వారా, విభిన్న వ్యక్తుల ద్వారా కమ్యూనిస్టులయిన వారి ద్వార్శా కాని వారి ద్వారా రాయ్‌ వంపిన డబ్బు యెవరెవరు,ు యెొంతెంత్క, యే విధంగా. జేబుల్లో చేసుకొన్నారో యెలా అర్థమవుతుంది? రహస్య వుద్యమాలకు రహస్యంగా పంపించే డబ్బు లెక్కకెలా వస్తుంది? నళినీ ద్వారా రాయ్‌ అహమ్మదా బాదుకు పంపించిన కాంగ్రెసు విణాళిక ప్రతులు నళినీ " అరెస్టువల్ల చేరక పోయినా, మరెన్నో మార్గాల ద్వారా వాటీని వంపినందువల్ల అవి చాల మందికి అంది, వాటిని అనేక మంది అనేక రూపాల్లో అచ్చు వేయించి, కాంగ్రెసు మహాసభల్లో తీర్మాన రూపంలో ప్రవేశ పెట్టటం జరిగింది. అలాగే ధనం కూడా ఒకరికే వుద్దేశించి యెన్ని మార్గాల ద్వారా పంపించి వుంటాడో? ఈ విషయాల లోత్తు పంపించిన డబ్బు వివరాలు ఈ షణ్మాతిమయినా తెలియని ఓవర్‌ స్ట్రీట్‌, విండ్‌ మిల్లర్లు “భారత దేశంలో కమ్యూనిజం, అనే గ్రంధంలో యిలా అన్నారు;

“భారత కమ్యూనిస్టులకు చేరిన డబ్బు కొద్ది మొ _త్తమే అనే దానికీ సంశయం లేదు, ఇందులో చాల థాగం సొంత జేబుల్లోకి పోయింది. విస్షవ కార్యకలాపాలకు వుపయోగించ లేదుం

ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం నిత

“భారతోద్యమ నాయకుడుగా భారత కమ్యూనిస్టుల అర్థిక యిబ్బందికి రాయ్‌ బాధ్యత వహించవలసి వచ్చినప్పటికీ, దొరికిన సాక్ష్యాన్నిబట్టి నిధుల దుర్వినియోగానికి ఆయన మీద నేరం మోసడం వుచితం కాదు”

కావలసినంత డబ్బు అందించనందుకు ఆంతకు ము౦దును౦ చే ముజఫర్‌కు రాయ్‌ మీద పీకల వరకు కోవం వుంది _- అ బడిలోనే చదివిన వారు మరి కొందరు వుండడం వల్లనే వ్‌వర్‌ స్ట్రీట్‌; విండ్‌ మిల్లర్లు యిలా అన్నారు;

“వ్య క్రిగత ద్వేషాలు, డబ్బు లేకపోవడం ప్రధాన అవరోధాలుగా కన్పిస్తున్నవి ... కమ్యూనిస్టులు డబ్బు కోసం రాయ్‌ వద్దకు పోవడానికి నిశ్చయించు కొన్నారు, డబ్బు రావడమూ లేక రాకపోవడమూ అనే దాన్ని బట్టి రాయ్‌తో వారి సంబంధాలు నిర్ణయించుకోవాలను కొన్నారు... 1826లో ఒకసమావేశంలో రాయ్‌పట్ల గాఢకోపాన్ని వెళలిబుచ్చుతూ తీర్మానించారు!

అంటి మన కమ్యూనిస్టులకు రష్యన్‌ ధనం కావాలిః రష్యాలోని ప్రవాస భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీతో వారి సంబంధాలన్నీ డబ్బు మీదనే అధారపడి వున్నాయన్న మాటః నిజానికి రాయ్‌ అంతకు ముందు వంపిన డబ్బుకు యిక్రడ నుంచి కృషిరూపంలో సమాధానం లేదు* పార్టీ నిర్మాణాన్నీ, కార్యకలాపొలనూ గురించి రాయ్‌కి సమాచారం లేదు. రాయ్‌ని ఒక బ్యాంకుగా వీరు భావించినట్లు తోస్తుంది. నాల్నవ కమింటరన్‌ కాంగసుకు వితినిధులను పంవలేక పోయినందువల్ల 1922 లో కమింటరస్‌ ఇండియాకు నిధులను కోత పెట్టింది. 18£6 తర్వాత రాయ్‌ ఆర్థిక వ్యవహారాలు వదలు కొన్నాడు. సుబోధ్‌రాయ్‌ సంచయం చేసిన కమ్యూనిస్టు డాక్యుమెంట్లలో (1855-24 పేర్మాన్నదాన్నిబట్టి సిద్ధాంతసంబంధమైన వ్యవహారాలు మాత్రమే ఆ తర్వాత రాయ్‌ ఆధివత్యంక్రింద వున్నాయి. సుబోధ్‌ రాయ్‌ యిలా అంటాడు!

606 ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం

“భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ (ఇండియా స్థాపనకు పూర్వమే దాని వ్యవహారాలన్నీ (బిటిష్‌ కమ్యూనిస్టుపార్టీ చేతుల్లోకి పోయినైం.. 1925 సెస్టెంబరు పోలీసు రిపోర్టుల పికారం 1928 మార్చి ££ న సెకిటరి ఆఫ్‌ స్టేట్‌కు వ్రాస్తూ వ్వైస్రాయి యిలా అన్నాడు: “భారత దేశంలోని కమ్యూనిస్టు ఆందోళన, కార్యకలాపాలు. 1825 సెఫ్టైంబరు నుంచి బ్రిటిష్‌ పార్టీ ద్వారా ఆర్థిక సహాయం పొంది, దాని అదుపులో వుంటున్నాయని మా ముందున్న సాక్ష్యం రుజువు చేస్తున్నది. ఆతకేదీ నుంచి ఇండియాకు ఏజెంట్లను పంపించడానికి కానీ, ఇండియాలో. ఆందోళన లేవదీయ డానికి కానీ _బిటిష్‌ కమ్యూనిస్టు పార్టీ కూడా బాధ్యత వహిస్తుంది * మీరట్‌ కేసుకు సంబంధించి లండను పార్టీ ఆఫీసులో వెదకటానికి అనుమతి అస్ధెంచడం కోసం ఆ లేఖ వ్రాశాడు. ఆమ్‌స్టర్‌డామ్‌ సమావేశం తర్వాత ఆ వని జరిగి వుంటుంది. ఐనా రాజకీయ _ సిద్ధాంత దర్శకత్వం రాయ్‌ చేతుల్లోనే వుండిపోయింది.

ఈ విషయాలేమి తెలియని కమ్యూనిస్టుల నాటకం ఒకపిహసనం కాగా కమ్యూనిస్టుల మనుకొన్నవారు హాజరు కాలేని ఆరవ కాంగ్రెసుకు కొత్త బిచ్చగాడు సౌమ్యుందినాధ టాగూరు హాజరు కావడం ఒక ఫార్చు, ఆయని మాస్కోలో దిగటంతోనే భూలోక స్వర్గం విత్యక్షమైంది. ఇండియా ఫౌశాళాన్ని తలచుకొని యేమేమో పలవరించాడు. అంతకు ముందు యి దేశంలో కమ్యూనిస్టుల మధ్య,జరుగుతూ వున్న కుంభకోణం ఆయనకేమీ ఆలియుదు. అంధువల్ల స్వాతిశయం కొలదీ పియాట్ని స్కి వ్రభృతుల ముందు రాయ్‌ని చుఇకన చేసి నోటికి వచ్చినట్లు వదిరాడు. దానివల్ల రాయ్‌కి పోయింది లేదు. భారత కమ్యూనిజానికి జరిగిందీ లేదు.

కానీ రష్యాలోని రాయ్‌ వ్యతిరేకుల ద్యుష్పచారానికి అది తావిచ్చింది. ఆ రోజుల్లో కమ్యూనిస్టు ల్లో విముఖ వ్యక్తి ఆయిన ఫిలిప్‌ |శ్చాట్‌ మాటలను బట్డీ రాయ్‌ పంపిన ధనం కమ్యూనిస్టుల్లో దుర్నీతికీ తావిచ్చిందని మాతం బోధవడుతు౦ ది. కె1ంళ[ ౪09 10612 అనే పుస్తకంలో ఆయన యిలా అంటాడు!

ఎం, ఎస్‌. రాయ్‌ _. భారత కమ్యూనిజం బటి?

కత్రొలి సంవత్సరాల్లో యెంత ధనం భారత దేశం వంపించ బడిందో నాప తేలియదు కాని చాల పెద్ద మొత్తాల్లో వంపబడిందన్సీ అది అంతా దారి తప్పిందనీ విన్నాను ... తరువాత సంవత్సరాల్లో రవ్యనులు భారత పార్టీ నవాబు చేత్తుల్లోకి అక్షల కొలదీ, స్య్వాశం్యత్యా నంతరం కోట్ల కొలదీ రూపొయలణ ధనం పోశారు"

నిజం. ఆనాటి కమ్యూనిస్టు నాయకమ్మ న్యులకు రాయ్‌ వంపిన ధనం చేరిన నూట నిజం, చాన్ని వారు దుర్వినియోగం చేసిన మాట నిజం. ఆఅందువల్ను వారి మధ్య రవరవలు పుట్టిన మాట నిజం. అనుయాయులకు లెక్కలు చెప్పవలసీ వస్తుందని ఆ నిందను మరొకరి మీద వేయడానికి ప్రయత్నం చేసిన మాట నిజంలో నిజం?

లెట్రాగింగిల 70 00467 ౧07778 బంగ70%. 22 4026 గట 2262 2470 27 4767 గ6౮౦/౪౯707 ౮౦ లళలాబాంాంగ.. 220267 ౪౭4౧ 290 7 604/4 4476 రం” ౮224 6 గ0 ౧067 తిం 160 760 శూ2౫7 2లం0400%2 [0027270/6. =ాంల 1

క న ఎ న్‌ స ప మ కం శ - న్‌ 1087లో చైనా మంచి రష్యా తిరిగి వెళ్తే నహ. క్త స ఫ్‌ వ్రయాలంలో హంకో రై యిరోడ్డు లే డిం ప్‌ మ టు! క్‌ | స్టేషన్‌ పద్ద లూసీగీస్లర్‌, జనరల్‌ గేలెన్‌ న నం ల (వ. 3. బ్లూవర్సొ లతో ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ చ. కె. య క మ. మ. టు. న న. నా నం. న టం న. య మ మ య ఫా ఉననా. య. స య. . సె

• • నా! + అక్‌ . స్థా." గ్‌ | న ల | వే కే తు స రమ్యన్నతో సోవియట్‌ టాం సర స ఆం కామ్సలేట్‌వద్ద ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ ల నే ము ఫీ మ నే నాం. . శీ ఆశ ర + స య. ఖే ్‌ ్‌ సం. షు ల ని! స క ల్‌! సుకు . న. త

౬. వెనావిపషవం౦ క థొ

“లెనిన్‌ _ స్టాలిన్‌ల యుగంలోని రష్య నేతర కమ్యూనిస్టు లందరి లోనూ నిస్సంశయంగా అత్యంత అకర్షణీయమైన వ్యక్తిత్వం కలవాడు ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌.... ఆయన రష్యాలో బొల్లివిక్‌ విన్లవం జరిగిన తర్వాత మార్క్పిజం వైపు మారి కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ అధిష్టాన వర్గంలోకి శరవేగంతో పెరిగి ఆసియాలో కమ్యూనిజం వ్యాప్తికి అతి ప్రముఖ సిద్ధాంత కర్తగా, ఆవిష్క్టర్తగా తయారై నాడు. కమింటరన్‌ కార్యనిర్వా హకవర్ల సభ్యుడుగా అధ్యక్ష వర్గ సభ్యుడుగా, 1820 తరువాతి దళాబ్దమంతా కమింటరన్‌ తీర్మానాలన్నింటిలోనూ ఆయన పవిభావం స్పష్టంగా గోచరిస్తూనే వుంది. శమ్యూనిస్టు ఇ౦0ట రక్నిషన ల్‌ యొక్క అతి పొొముఖ్యమైన నిర్ణయాలన్నిటిలోనూ వలసరాజ్యాల్లో విప్లవాన్ని గురించిన రాయ్‌ భావాలే పొందు వరచబడివై,

“19౭0 అగస్టులోనే లెనిస్‌ సిద్ధాంకానికి సవరణగా జాతీయ వలసల సమస్యల మీద రాయ్‌ సిద్ధాంతం వచ్చింది. ఈనాటికీ పోవియట్‌ రష్యా, చైనాల కమ్యూనిస్టు ఆచరణలో కన్పిస్తున్న వ్యూహాళక్కా యెక్తుగడలకూ._ అంటే వలసరాజ్యాల్లోనూ, అర్థ వలసరాజ్యాల్లోనూ కమ్యూనిస్టులు అనుపరించ దగిన యెత్తుగడలకు సిద్ధాంత పునాదులు రాయ్‌ సిజ్ధాంతలలోనే వున్నాయి. వెనుకబడిన దేశాల్లో అనుసరించ వలసిన ప్రధాన కమ్యూనిస్టు విధానాన్ని అభివృద్ధి చేయడ ౦లో రాయ్‌ లెనిస్‌ - మావోల ,శ్రేణిలో వుంటాడ నడం అతిశయోక్తి కాదు

ఇ ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం

ఇవి ప్రొఫెసర్‌ రాబర్ట్‌ సి. నార్త్‌, గ్దైనియా జె. యూడిస్‌లు వొసిన డొక్యుమెంటరీ గ్రంధం “సశ. ౫. కం 1శ133100 10 ౧1101) కు వుపోర్దాతాన్ని పొొ9రంభించిన మొదటి రెండు పేరాలు,

1927 చైనా విష్ణవం విఫలం కానడానికి కారణం యెపరు?

ఈ సమస్య యేనాటికీ తెగకుండా చైనా విన్హ వాన్ని గురించి యెన్నో (గంధాలు వెలిసిన్నై. ఐతే ఆ గంంధాల్లో యే వొక్కటీ సమగ్రంగా లేదు. ఇందుకు కారణం విప్లవానిక్కీ వైఫల్యానికి సంబంధించిన దస్తావేజులన్నీ యినుప తెరల చాటున వుండిపోవడమే

ప్రధాన సూతిధారుడై న రాయ్‌కి సైతం అవి లభ్యం కాకపోగా తన వద్ధ వున్న ఆధారాలతో, తన స్మృతి పధింలోని వివరాలతో *వైనాలో విన్హవం-వతి9విప్ల వం) అనే ఉఊద్గ్దింధాన్ని రచించాడు రాయ్‌.___1880 లో జర్మన్‌ భాషలో. దాని యింగ్లీషు అనువాదం 1848 లో బయటికి వచ్చింది

అంతకు ముందు చైనా కమ్యూనిస్టుపార్టీ ఐదవకాంగెస్తూ. పార్టీ 'సెర్మటల్‌ కమిటి విసృతంగా జరిపిన చర్చల వివరాలతో కూడిన ముఖ్యమైన దస్తావేజులన్నీ పొందు వరచబడి “చై నా విప్లవం) అన్న పేరుతో రాయ్‌ రష్యన్‌ భాషలో వ్రాసిన గంధాన్ని 1928లో రష్యన్‌ స్టేట్‌ పల్లి షింగ్‌ డిపొర్టు మెంటు వారు _పచురించారు. రాయ్‌ మరణించిన తొమ్మిది సంవత్సరాల తర్వాత చైనా విస్త వాన్ని గురించిన రచన కోనం బృహత్‌ వ్రణాళిక వేసుకొన్న _పొఫెసర్‌ నార్త్‌ “చైనా విన్లవంి అనే రాయ్‌ రష్యన్‌ గంంధాన్నీ, 1920 నుంచీ ఆంత క్రాతీయ కమ్యూనిస్టు. సమాఖ్య కాలూకు భోగట్టాను, చైనా విస్లవం తాలూకు దస్హైవేజులనూ సంపాదిస్తే, అదొక పెద్ద డాక్యుమెంటరీ. గ్రంధ మైంది _- 1%. 1. ఇం 8 సశ3ం1060 40 0మమ2. ఇందులో. అశాటి కమింటరన్‌ తీర్మానాలూ, చైనా కమ్యూనిస్టుపార్టీ తీర్మానాలూ, నిర్ణయాలూ, చైనా పొర్టీ సమావేశాల్లో రాయ్‌ చేసిన విసంగాలూ, అనాటి చైనా వతికల్లో రాయ్‌ వ్రాసిన వ్యాసాలూ వగైరా పొందు పరచబడీనైం

ఎం ఎస్‌, రాయ్‌ - ఖభొరత కమ్యూనిజం హ్‌!

ఐతే చైనా విష్తవం యెందుకు విఫలమైంది?

అనాటి చైనా విస్తవానికి ఆనుపొనులు చూపిన రష్యను కమ్యూ నిస్పలే _- స్టాలిన్‌ నుంచి కూసివెన్స్‌ బుఖారిన్ల వరకు విన్లవ వైఫల్యానికి చైనా కమ్యూనిస్టు పార్టినే కారణంగా చూపొతు. వీ వుద్యమంలో పైనా చైఛల్యాలకు కారణాలు ఒకరి మీద మరొకరు సెట్టుకోవడం కమ్యూనిస్టులకు అలవాటు, (సాఫల్యాలకు కూడా ) నిజానికి చైనా విష్తవ వై ఛల్యానికి కారణం రే ఒక్కరిపైనా మోపలేము. విన్షవ విజయాలికి కావలసిన సామన్ట్యం అప్పటికింకా చైనా కమ్యూనిస్టు పార్టీకి లేదు.తాహకు లేనప్పుడు విప్లవానికి సన్నద్ధం కావడం చైనావారి తప్పయిళే, తమ దేశీయ ఆంతరంగిక లాభాల కోసం వారిని ఆ సాహసానికి పురికొల్పడం రష్యావారి తప్పు. రష్యన్‌ కమ్యూూ నిస్టుపార్టి కేంద) కమిటీలో మెజారిటీ సాధించడం ద్వారా తన స్థానాన్ని కరాపొడుకోటానికి యెటువంటి వారి జీవితాలనయినా ఆహుతి చేయగల స్టాలిన్‌, నిజానికి చైనావిన్లవాన్ని కూడా తన అధికార రక్షణకే వుపయోగించు కొన్నాడు. విజయం పొందితే తన మహత్యం. విఫలమైతే యితరుల అపరాధం!

ఒక చిన్న సంఘటన దీన్ని రుజువు చేస్తుంది -- షాంఘై తిరుగు బాటులో చియాంగ్‌ క్రై షేక్‌ శ్రామికులను చిక్రివధ చేయించిన సం వర్శాన్ని కమింటరన్‌ కార్యవర్గం కూర్చుని . చర్చిస్తున్నది. అప్పుడు విష్ణ వకారులు కాంటన్‌ నగరాన్ని పశపరచు కొన్నారనీ, దేశ వ్యాప్తంగా చైనా విస్ణవం పాంరంభ మైందనీ చైనా నుంచి హైంజ్‌ న్యూమన్‌ యిచ్చిన బెలిగాాం అందింది. స్టాలిస్‌ అది తీసుకొని విజయోత్సాహంతో కార్యవర్గం ముందు యిలా అన్నాడు: “చైనా విప్లవాన్ని ధ్వంసం చేశానని మీరు నన్ను నిందిస్తున్నారు. విస్ణవం యిష్పుడే పాొరంభమైంది. మీ నేరారోపణ సరయినది కాదనడానికి నా విధానమే సరై నదనడానిశీ సాక్ష్య మిదిగో” అంటూ బెలిగా9ం చూపాడు. కమింటరన్‌ కార్యవర్గంలోనూ, సోవియట్‌ పార్టి 1ఫ్‌ వ కాంగసులోనూ స్టాలిన్‌ తన అధికారాన్ని స్థిరవరచుకోడానికి వై సంఘటనను వువయోగించు కొన్నాడు. కీరా పరిశీలిస్తే కాంటన్‌ తిరుగుబాటు మూడు రోజుల్లోనే అణచి వేయబడింది. అంటే విప్లవం విజయం పొందినా నాయపల ప్రిమయోజనానికే; పరాజయం పొందినా నాయకుల ప్రయోజనానికే.

లగి ఎం, ఎస్‌, రాయ్‌ _ భారత కమ్యూనిజం

భారత కమ్యూనిస్టులు రాయ్‌ పైన దుమ్మెత్తి పోయటానికి చైనా విప్లవం కూడా ఒక సొధనమైంది. చైనా విప్లవంలో రాయ్‌ యేమి చేశారో, యెందుకు చేశాడో చెవ్చరు; చైనాలో రాయ్‌ తప్పులు చేశాడని మాతం అంటారు.! కమ్యూనిస్టుల గో బెలీయంలో అది మొదటి సాఠం.

సిద్ధాంతాలు వారికీ అర్థం కావు. అస్థమైనా లెక్క చేయరు. ఒప్పుకోరు* తొము సామాజ్యవాద యుస్ధమనుకొని పిచారం౦ చేసిన రెండవ (ప్రపంచ యుద్ధాన్ని నిజంగా ప్రజాయుద్ధమని తెలుసు కోడానికి వారికి రండు సంవత్సరాలు చాల లేదు, తనదాక వస్తే కాని అది విజా యుద్ధమని స్టాలిన్‌ కూడా గ్రహించ లేదు. 1828 నుంచి కమింటరన్‌ అనుసరించిన జఒంటెళ్తు విభానాన్ని సవరించుకొని &8గ౧ 1985 లో రాయ్‌ విధానానికి వచ్చినపుడు, రాయ్‌ ప్రొొముఖ్యత పెరుగుతుందేమోననే భయంతో చైనా వితినిధి వాంగ్‌ మింగ్‌ 1885 లో కూడా రాయ్‌ని సోషల్‌ డె మొకాట్‌గా వర్ణిస్తూ వీడవ కాంగొసులో వుపాలంభిం వాడు. అదీ కమ్యూనిస్టుల వరస

చైనా విన్లవ కాలం నాటికి “భారత వ్యవహారాలను గురించి అప్పు డవ్వుడు రాయ్‌ లేఖఐ ద్వారా బోధవడిన దానికి మించి కమ్యూూ ని స్దు అంతర్జాతీయ యోచనలేమో భారత కమ్యూనిస్టులకు తెలియవు. నూవ్‌-సే-టుంగ్‌ కూడా అనాటికి కర్షకుల తాలూకు చోటాకమ్యూనిస్టు నాయకుడే.* అప్పటికి భారత కమ్యూూనిస్టులుగా మిగిలిన వారెవ్వరూ రష్యా చూచి యెొకగరు. (చైనా కూడా యెగరనుకోండిి. వైనా పరిస్థితి కానీ, చాన్ని గురించిన కమింటరన్‌ వ్యూహం కానీ వారికి తెలియవు. కాన్తీ విషయం తెలియకుండానే మౌట్లాడటం వారికి తెలిసినంతగా మరొకరికి తెలియదు. అది వారికి శిక్ష్రబలో భాగం!

ఎం, ఎస్‌. రాయ్‌ ఆనాటికే అంతర్జాతీయ కమ్యూనిస్టు వుద్యమంలో వుచ్చస్టాయిని అందుకొన్నాడు. 1828 ఫిబివరిలో ఆయన కమి౦టరన్‌ అధికారిక బహు భాషా పత్రిక “కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌” సంపొదకవగ్గ సభ్యుడుగా నియమించ బడ్డాడు. 1828 మార్చిలో కమింటరన్‌ కార్యవర్గ ఆరవ స్లీ నం అయన్ని పెసిడియంకు యెన్నుకొన్నది. ప్రొచ్య కమిషనుకు అధ్యక్షుడై నాడు. అవ్బటి కాయన కమింటరన్‌ ఆర్‌ బ్యూరోలో, కార్యదర్శి

ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం చ వర్గంలో సభ్యుడు. వీడవ స్లీనం ఆయన్ని చటిష్‌ కమీషనుకు, అగ్రేరియస్‌ కమీషనుకు యెన్నుకొన్నది. ఆ విధంగా రాయ్‌ 1828 చివరకు కమింటరన్‌ విధాన నిర్ణాయక సంఘాలన్నిటిలోనూ సభ్యుడు కావడ మేకాక చైనా కమీషనుబు సంయు క్త కార్యదర్శిగా యెన్నుకోబడ్డాడు.* అందువల్ల చైనా విస్తవ విధాన, వ్యూహాల నీర్జేతల్లో స్టాలిన్‌తో పాటు రాయ్‌ కూడా వున్నాడు.

అంతేకాక చైనాలో వున్న బ్రిటిష్‌ ఇండియన్‌ సైనిక దళాల్లో అప్పటికే గదర్‌ పార్టీ వారూ, యితర సిక్కుమురాలనారూ (భబైిటన్‌పట్ల నిరా సక్ర్తిని ప్రేరేపిస్తున్నారు. దానికికూడా రాయ్‌ సహాయ వడగలడనే భావంతో ఏడవ పీనం రాయ్‌ని వెనా వంపే నిరయం కీసుకొన్నదిం

ర్‌. యువా లి

రాయ్‌కి సహాయకులుగా టామ్‌మాన్‌ (ఇంగ్హండు), ఎరల్‌. బడర్‌ (ఆమెరికా, జాక్విస్‌ డోరియట్‌. (ఫ్రాన్సు) సైడర్‌ స్టోలర్‌ (రష్యా విధృతులు బయలుదేరారు. మిగకా వారిలో రాయ్‌ కార్యదర్శి లూసీగిస్ల ర్‌ కూడా వుంది. వీం0ళా 1927 ఫిబివరీలో కాంటస్‌నగరం చేరాలు.

రాయ్‌ ఎృాందం చైనా చేరేటప్పటికే అక్కడి పరిస్థితులు అధ్వాన్నంగా మారిపోయినై,

చైనాలో సామ్రాజ్యవాదులు, భూస్వాములు, పెట్టబడి దారులు ముషప్పిరిని దోచుకొంటున్నారు. అటువంటి స్థితిలో సన్‌యబ్‌సేస్‌ చైనా జాతీయ ప్రజాస్వామ్య వుద్యమానికి నాయకత్వం వహించాడు, రష్యా కమ్యూనిస్టు విన్లవ విజయోత్స్నాహంతో 8221లో చై నాలోకూడా కమ్యూనిస్టు పార్టి అవతరించింది. కమ్యూనిస్టుల సహాయంతో 1824 లో సన్‌యట్‌ సేన్‌ కాంటన్‌లో జాతీయ ప్రభుత్వాన్ని స్థాపించాడు.

వలస దేశాల్లో బూర్జువా వర్గ స్వభావాన్ని గురించీ, విప్నవ పోరాటం జరగవలసిన తీరును గురించీ లెనిన్‌ _ డాయ్‌ల మధ్య రెండవ కాంగెసులో వచ్చిన విఖేదాన్ని సవరించుకొని కమింటరన్‌ చైనా కొక రాజీ విధానాన్ని రూపొందించింది. దాని పికారం “కమ్యూనిస్కలు కాంటసన్‌లోని జాతీయ తక )

రి ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం స్రభుత్వంతో సహకరిస్తూ, సన్‌యట్‌సేస్‌ వక్షమైన కొమింటాంగులో చేరి దాన్ని సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక పోరాబంలో బ్రహ్మా స్త్రంగా రూపొం దించాలి ఐతే కమ్యూనిస్టులు వర్ష వై రుధ్యమే వర్గపోరాటానికి మూలమనే మార్క్సిస్టు సూతానికి తిలోదకాలిచ్చి, బూర్జువా వర్గ సహకారాన్ని వట్టుకొని ప్రొకులాడ మొదలు. పెట్టారు. ర్వైతు కూలీ కార్య క్రమాలను పటిష్టం చేస్తే బూర్జువా వర్తం తోడి పొత్తు చెదిరి పోతుందనే దృష్టితో *విన్హవం సామ్రాజ్యవాద పోరాట దశను దాటనంతవరకు వర్గ పోరాబాన్ని బలపరచరాదు అని వాదించారు. _.828 నుంచి వైనా కమ్యూ నిస్టుపార్టీ సలహాదారుగా పనిచేస్తున్న బరోడిస్స్‌ యింకా యితర రష్యన్‌ సహాదారులు కూడా యీ అభిప్రాయాన్నే సమర్థించారు.

అనేక రాజకీయ కారణాలవల్ల సోవియట్‌ ప్రభుత్వం కూడా కాంటస్‌ పష్రభ్వుంతోనే కాక, విప్లవ వ్యతిరేక పెకింగ్‌ ప్రభుత్వంతోనూ, ఫెంగ్‌యు హిసియాంగ్‌ వంటి భూస్వామ్య సేనావతులఅతోనూ సంబంధాలు నెలకొల్చు కొన్నది. అందుచేత చైనా కమ్యూనిస్టుల్తూ వారి ఢష్యన్‌ సలహాదారులూ రష్యా యెత్తుగడంన్నీ కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ రూపొందించిన విప్లవ విధానంలోని అ ౦ కాలేన నే భాొజింలోపడి, బూర్జువా వర్షంతోనే కాక, భూస్వామ్య పేనావతులతో సైతం పొత్తుకలవటం అవసరమని భావించారు. అంటే విన్హవ కారులకు (8) రైతు కూలీవర్గాల నీన్ల వసామర్ధ్యం మీద విశ్వాసం నశించింది. రైతులు భూస్వామ్యంపై దండెత్తరాదనీ, కార్మికులు సమ్మె చేయటం విస్లవ దోోహమనీ పిచారమైంది. ఈ విధానం ఆత్మహత్యా నదృశమై కమ్యూనిస్టులు కొమింటాంగుతో చేరడంలోగల ఆశయానికే విఘాత మైంది. కమ్యూనిస్టు నాయకత్వంలో విశ్వాసం నశించిన మధ్య తరగతి సానుభూతితో పతీపగామి నాయకత్వానికి ఎలం చేకూరసాగిందిలీ

195 మార్చిలో సన్‌ యట్‌సేస్‌ మరణించాడు. కాంటన్‌ విభుత్వ నాయకత్వం వాంగ్‌చిస్‌వ్లై చేవట్టాడు. కమింటరన్‌ కార్యవర్గ వీడవ ప్లీనం సమావేశానికి ముందే, 1996 మార్చిలో చియాంగ్‌ క్రై షేక్‌ రష్యన్‌ సలహా చారులమీదా, చైనా కమ్యూనిస్టుపార్టీ మీదా దెబ్బ తీశాడు. చైనా కమ్యూ నిస్టులనూ, వారి రష్యస్‌ సఐహాదారులనూ అంస్టు జిశాడు. వాంగ్‌చిన్‌ ప్లై యూరపు పొరిపోయాడు. అళనితోపాటు చైనా జాతీయ ప్రభుత్వం కూడౌ

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్య్యూజనిం రన యూరపు వివాసంలోకి పోయింది. తతృలితంగా విభుత్వ రాజకీయం సై నికాధికారాలు చియాంగ్‌ క్రై షేక్‌ చేతితోకి పోయిన్టై. చైనా కమ్యూ నిస్టులు చియాంగ్‌క్రై షెక్‌తో రాజీ చేసుకొన్నా రు, ఆ రాజీ హాశారం (1) 8మ్యూనిస్టులు కొమింటాంగును విమర్శించటానికి వీల్లేదు. (౨) అధికార ప్రాముఖ్యం కల యే సంఘంలోనూ కమ్యూనిస్టులు మూడవ వంతుక పై గా ప్రాతినిధ్యం తోరరాదు. (1) పార్టిలో కాని విభుత్వంలో కాని పధానమైన వదవులు కోరరాదు,

జ్నులెలో చియాంగ్‌ పిధాన సై నికాధికారిగా ఉత్తర సై నికాధికారుల మీదా, పెకింగ్‌ విభుత్వం మీదా ఉత్తర దండయాత చేశాడు. కమ్యూ నిస్టులు సహకరించారు. దండయాతికు రైతు కూలీల సానుభూతిని సంపాదించి పెట్టారు. ర్రైతు కూలీల మధ్య కమ్యూనిస్టుల పలుకుబడి పెరగడం చూచి చియాంగ్‌కు కన్ను గుట్టింది. వారి ప్రాభవం తగ్గించాలనే దృష్టితో కాంటన్‌లో జుల్లై చివర సైనిక శాసనం ప్రకటించాడు. ఉత్తర దండయాతి పూర్తయిందాక రై తులు కూలీలు యే విధమైన ఆందోళనలూ జరపడానికి వీలులేదు. కొమింటాంగులోని సంపవ్న వర్ణాలు ర్లైతు కూలీల మీద దాడి చేస్తుంటే, పిభుత్వం కిమ్మనలేదు, “భూస్వామ్య వర్గాల నుంచి వచ్చిన సై నికాధికారులక వ్యతిరేకం కాకుండ వుండగలందులక్రై రైతు వుద్యమాన్ని ఆపిమని స్టాలిన్‌ చ్రైనాకమ్యూనిస్టు పార్టీకి చెలిగ్రాం యిచ్చాడు."

చైనాలోని పరిస్థితులను గురించి రష్యాకు చేరే వార్తలన్నీ గందర గోళంగా వుండి డికమక పరుస్తున్నాయి. ఒక వార్త రష్యాచేరే వ్యవధిలోనే చైనాలోని పరిస్థితులు మారుతున్నాయి. వైనాలోని యా అనుక్షణ పరిణా మాలవల్ల రష్యా వీనిర్ణయానికీ రాలేక పోయింది. కమి౦టరన్‌లో యీ సమస్య మీద తీవివాదోవవాదాలు జరిగ్నినై. చివరకు 1826 నవంబరు 28 నుంచి డిశంబరు 18 వరకు జరిగిన కమింటరన్‌ కార్యబిల్లే వీడవ స్తీనం సమావేశంలో ఒక కొత్త సిద్ధాంతం ఆమోదించ బడింది. దాని _వకారం విన్నవ పోరాటం నడపటానికి రాయ్‌ నాయకుడుగా కమిీ౦ఎరన్‌ ఒక పితినిధి వర్గాన్ని చైనా పంపించింది

చీని నంతటిని బట్టి రాయ్‌ చైనా బయలుదేకరముందే చైనాలో యెంతో గ్రంధం నడిచిందనీ, వైనా కమ్యూనిస్టుపార్టీ చాల పిమాడ

278 ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం కరమైన వరిస్థితిలో వుందనీ తేలుతుంది. అప్పటికే విస్ణవం దాదాపు విఫల మెంది. విప్లవ వితీఘాత శక్తులు విజృంభించివై, అంత్యదళలో వున్న వైనా విప్లవాన్ని వుద్ధరించే బాధ్యత రాయ్‌కి అప్పగించ బడింది.

ఐతే తప్పుదారిన నడవడానికి అలవాటుపడ్డ చైనా కమ్యూూనిస్టులూ, వారి రష్యన్‌ సలహాదారులూ కమింటరన్‌ ఆదేశాలకూ, - కొత్త సిద్ధాంకానికీ అనుగుణంగా నడచుకోలేక పోయినందువలన ఒక విధంగా రాయ్‌ విథలుడు కాక తప్ప లేదు. ఐనా నాటి చైనా కమ్యూనిస్టు వుద్యమానికి మార్కిస్టు సిద్ధాంత పాఠాలు చెప్పిన ఖ్యాతి రాయ్‌కే దక్కింది.

అందుచేతన్సే 1882 లో __ అంటే రాయ్‌ కమింటరస్‌ నుంచి వేరు పడిపోయిన మూడు సంవత్సరాల తర్వాత _- మాస్కోనో అధికార రీత్యా ప్రభుత్వం విచురించిన *చైనా విప్తవరి అనే గ్రంధంలో పావెల్‌ మిఫ్‌ వ్రాస్తూ చై నాకమ్యూనిస్టపార్టీ ఐదవ మహానభలో చైనా పరిస్థితి మీద రాయ్‌ ప్రతిపాదించిన సిద్దాంతాన్ని గురించి యిలా వ్యాఖ్యానించాడు;

ధి . “చిన్న వయస్సులో వున్న చైనా కమ్యూనిస్టు పార్టికి విష్లవోద్య

మంలో జరుగుతున్న సంఘటనలను గురించి నిజమైన లెనినిస్టు దృక్పధాన్ని తొలిసారిగా యిచ్చినవాడు రాయ్‌. ఉద్యమం యొక్క విజ్ఞతా పూర్వకమైన దృక్పధాన్ని గురించి తాలిసారిగా చైనా పార్టి విన్నది, ప్రధాన సమస్యల మీద సూచనలు పొందిందీ రాయ్‌ వల్లనే. బాల్యడశలో వున్న చైనా కమ్యూనిస్టు పార్టికి రాయ్‌ సిపంచ బొల్షివిజం అనుభవాన్ని చేకూర్చాడు” అన్నాడు.

మిఫ్‌ కమింటరన్‌ ప్రొచ్యశాఖ నిర్మాణ కార్యకర్త. 1928 పా౦రంభంలో పార్టీపాఠశాలల నిర్మాణం నిమిత్తం చైనావెళ్లాడు. తర్వాత 1880లో చై నాలొ కమింటరన్‌ వితినిధి అయ్యాడు.

చైనా కమ్యూనిస్టుపార్టీ ఐదవ కాంగ్రసునాటి పరిస్థితులను గురించి ఆరోజుల్లో చైనా కమ్యూనిస్టుపార్టీ కేంద9 కమిటీలో వలుకుబడికల సభ్యుడైన చియూచియూపై *వైనా విష్ల్ణవం? అనే తన గ్రంధంలో బరోడిస్‌, రాయ్‌, చైనా పార్టీ కేంద) కమిటీల 6్ఫక్పృధాబను గురించి ఇలా వివరించాడు:

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం రా

*బరోడిస్‌ వాదం వికారం వ్యవసాయ విప్లవం మానుకొని, వుపసంహ రించుకోవాలి. పారిశ్రామికులకు, వ్యాపారస్థులకు, భూస్వాములకు, పెద్ద మనుషులకు రాయితీలు యివ్వాలి. చియాంగ్‌ కై షేక్‌ను పడగొట్టడం కోసం ఫెంగ్‌ యు హిసియాంగ్‌తో మైతి చేసుకోవాలి. ఊహాన్‌, నాంకింగ్‌ ల లోని మితవాద వితీపగామి శక్తులకు యెదురుగా వామపక్ష నాయకులను నడపాలి. ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ వాదం వికార ౦ వ్యాపారస్థలకు కొద్ది రాయితీలు యివ్వాలి. భూస్వాములకు, అగ వర్గాలకు రాయికిలు యివ్వరాదు, చిన్న భూస్వాములకు, విస్ణవ 'సినానులకు కొద్దిపాటి రాయితీలు యివ్వాలి వైనా పార్టి కేంద9 కమిటీ వాదం వికారం వ్యాపారస్తులకు, భూస్వాములకు, పె మనుషులకు పూర్తిగా రాయితీలు యివ్వాలి, వ్యవసాయ విప్లవం వెంటనే సాధ్యం కాదు కాబట్టీ? దాని విచారానికి కొంత వ్యవధి అవసరం కాబట్టి, వామపక్ష కొమింటాంగుకు నాయకత్వం అప్పగించాలి. వివ్లవాన్ని యింకలో ముందుకు నెట్టరాదుి

దీనివల్ల బరోడిన్‌ కాన్తి చైనా కమ్యూనిస్టుపార్టి కాని మీతవాద అవకాశవాద విధానాన్ని అనుసరించడం జరిగిందని స్పష్ట నువుతుంది. అందువల్ల నే రాయ్‌ వారికి చేన విబోధ మంతా అరణ్యరోదన మై పోయింది. రాయ్‌ ఆయుధం పారలేదు. కమింటరన్‌ కార్యనిర్వాహకవర్ల ఏడవ స్టినం నిర్ణయాలను సైతం చైనా కమ్యూనిస్టులు ధిక్కరించారు. ధిక్కరించినా సరైన మార్గం యెన్నుకొన్నారా అంటే, అది లేదుః

ఐతే చైనా కమ్యూనిస్టులు నిరాకరించిన ఆ కమింటరసన్‌ సిద్ధాంత మేమిటి?

'ఆ సిద్ధాంతం వికారం చైనా విన్హ వాన్ని వ్యావసాయిక విస్లవంగా వృద్ధి చేయాలి. కమ్యూనిస్టులు రైతుల భూమిహక్కును గుర్తించాలి. జాతీయ బూర్జువాల సఖ్యత కోసం జాతీయైక్యత పేరుతో వర్గ పోరాటాన్ని విడువరాదు. కొమింటాంగు తోడి మైతి) కోసం సంబరపడరాదు. వైనాలో విప్లవం కొత్త మార్గం కొక్కవలసిన తరుణం వచ్చింది. కర్షకులు, కార్మికులు? పెటీబూర్జువాలు ఏకోన్ముఖంగా నిర్మాణం కావాలి. విదే శీ సామాజ్య వాదంతోనూ, చైనా సైనిక, భూస్వామ్య, పెట్టుబడిదారీ వర్గాలతోనూ వర్గ పోరాటంలోకి దిగాలి.

ని ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం

తన సస్లి మెంటరీ సిద్ధాంతానికి (1820 అనుగుణంగా యీ సిద్ధాం తాన్ని ఏడవ ప్లీనం ముందు వుంచినవాడు రాయ్‌, ఆయన పితిపాొదించిన యీ సిద్ధాంకాన్ని స్టాలిన్‌ సైతం మొదట వ్యతిరేకించక పోలేదు. చివరటు స్టాలిన్‌తోపాటు కమింటరస్‌ కార్యవర్గం కూడా “కింది నుంచి విన్లవం) అనే యా సెద్దాంకాన్ని ఆమోదించక తప్పింది కాదుం

“రాయ్‌ కాంటస్‌లో మూడు వారాలపొటు వుండి, హామ్‌కోకు బయలు దేరాడు. విమానం ఒకటి రాయ్‌ని హాష్‌కో చేర్చవలసి వుంది, కాని ఇంజన్‌ చెడిపోవడంచేత కూలీలు కుర్చిల్లో యొక్కించుకొని మోన్తూవుండగా, అయిదు వారాలపాటు వైనా పల్లె సా్రొంతాల గుండా రాయ్‌ ప్రయాణం చేయవలసి వచ్చింది. ఇంతకు ముందు పది సంవత్సరాల కితమే రాయ్‌ చైనాలో సప్రయాణం చేసినప్పటికీ, వల్లె పా9ంతాలతో పరిచయం కల్గటం యిష్పుడే. విప్లవం కోసం పోరాడిన గాామీణులు చెట్లకు వేలాడ దీయబడి వుండటం దారిలో రాయ్‌ కండ్లారా చూచాడు.

“887 వీప్రిల్‌ [1 నరాయ్‌ తన బృందంతో చాంగ్‌షా చేరాడు అక్కడి హూనాన్‌ రాష్ట్ర ప్రభుక్వమూ, రైతు కూలీ వ్యాపార విదార్థి వర్గాల పంఘాలూ ఆయన్ని ఆహ్వానించివ2ై. ఒక కొమింటాంగ్‌ వార్తా పత్రిక యీ సంఘటనను యిలా వర్ణించింది: “వర్షం కురుస్తున్నప్పటికీ అక్ష మంది జనం యీ కమింటరన్‌ పితినిధికి స్వాగత మీయడానికి వచ్చారు. ఈ రోజు ప్రభుత్వం రాయ్‌కి విందు చేసింది. ఈ రాతి ఆయన వుత్యేక రైలులో బయలుదేరి వుదయం హామ్‌కో చేరతాడు, రాయ్‌తోపాొటు వ్యవసాయ మంత్రి టాన్‌పింగ్‌ షాన్‌ కూడా వున్నాడు..”10

అంటే ఆ రోజుల్లో చైనా ప్రజానీకంలో వున్న అస్థిమిత విప్లవ వాతా వరణాన్ని రాయ్‌ స్వయంగా గమనించాడు. దాని ప్రకటనకు కావలసిన అవకాశాన్ని కల్పించ వలసిన బాధ్యత అన్నివిధాలా చైనా కమ్యూనిస్టు పార్టి మీద వుంది.

ఐతే రాయ్‌ తీసుకొని వచ్చిన కొత్త సిద్ధాంతం వార్తలు రాయ్‌ కంటె ముందుగానే చైనా చేరినై. చీన్నిబట్టీ కమింటరన్‌కూ, వైనా కమ్యూనిస్టుపార్టీ కేంద) కమిటికీ చాల ప్రముఖమైన అభిపొాయ

ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం రిం భేదాలున్నట్లు స్పష్టమైంది. కొంఠకమంది చైనా కమ్యూనిస్టులు కమింటరన్‌ వితిపాదించిన సిద్ధాంతం వినటానికే చాల బాధవడ్డారు. చైనా వల్లె పట్టుల్లో వ్యవసాయ విన్ల వాన్ని పాంరంభించటానికి వారు సుతరామూ యిష్టపడలేదు. రోజులు గడిచేకొలది కమ్యూనిష్టు ఇంటర్నేషనల్‌ సిద్ధాంతానికీ, చైనా కమ్యూనిస్టుల అచరణకూ మధ్య అఖాతం 'పెరిగిపోయింది అందువల్ల రాయ్‌ కార్యం దుర్షభమైంది.

ఉక్షింంది నుంచి విప్లవం” అని రాయ్‌ వాదం--

జ్‌పై నుంచి విష్తవం”ౌ అని బరోడిన్‌ వాదంఎా

ఒకరు వివ్లవొనికి లోతునుంచి పునాదులు వేయాలంబే, మరొకరు విప్లవాన్ని విసృత వరచాలంటారు. ఇలా రాయ్‌, బరోడిన్ల మధ్య వాగ్యుద్ధం పెరిగిపోయింది. బరోడిన్‌తోపాటు చైనాలో కమ్యూనిస్టుపార్టీ కూడా రాయ్‌కి వ్యతిరేక మైంది. రాయ్‌ వుపన్యాసాలు మూత)ం రోజుల తరబడి విన్నారు. కానీ, రాయ్‌ వాదననూ కమింటరన్‌ సూచననూ ఖొతరు చేయలేదు. 1828 నుంచీ చైనాలో కదురుకోవటం వల్లనూ విప్లవానికి అవసరమైన ఆర్థిక పెత్తనమంతా చేస్తూ, అక్కడి పార్టీమీద అజమాయిషీ చూస్తున్నందువల్ల నూ, బరోడిన్‌ మాటకు యెదురు లేకపోయింది.

కొమింటాంగ్‌ వామపక్షం తలపెట్టిన రెండవ ఉత్తర దండయాత్రను కమ్యూనిస్టులు బలపరచాలనీ, _పెకింగును వట్టుకొనేదాక వ్యవసాయ వివ్నవాన్ని వాయిదా వేయాలనీ బరోడిన్‌ వాదం. కానీ అపాయంతో కూడుకొన్నది కాబట్టి ఉత్తర దండయాతినే వాయిదా వేయాలంటాడు రాయ్‌. తక్షణమే చియాంగ్‌ కైషేక్‌ను యెదుర్కోవాలంటాడు. వ్యవసాయ విన్హవమే ఆ పోరాటంలో పోొత్సాహ శక్తి కాబట్టి, “చ్చైనా విప్లవం నెగ్గితే వ్యవసాయ విన్ల వంగా నెన్గాల్కి లేకుంటే అసలే శెగ్గదు” అని రాయ్‌ అంచనా. అందువల్ల రాయ్‌ కార్యకంముంలోని ప్రధానాంశాలు మూడు;

1, వ్యవసాయ వివ్లవాన్ని వేగిర పరచడం

ల గ్మామాల్లో రైతు స్వామ్యాన్ని యేర్ప్వరచడం

8, _భూస్వామ్యసేవాపతుల నృష్టి కానటువంటి వివ్లవ సైన్యాన్ని

సృజించడం.

నింి0 ఎం, ఎన్‌. రాయ్‌ _- థారత కమ్యూనిజం

1927 మేలో హామ్‌కోలో జరిగిన చైనా కమ్యూనిస్టుపార్టీ ఐవవ మహా సథలో యీ విభేదాల పరిష్కారానికి పుయత్నాలు జరిగిప్టై.వైనా పరిస్థితి మీద కమింటరన్‌ ఏడవ ప్లీనం తయారుచేసిన సిద్ధాంతాన్ని గురించి రాయ్‌ వివరించిన తర్వాత, దిర్ధ చర్చల అనంతరం రాయ్‌ దృక్పధాన్ని చైనా కమ్యూనిస్టులు ఆమోదించారు _- కానీ ఆచరించలేదు,

రైతు కూలీ సంఘటనను నిర్మి స్తే, కొమింటాంగ్‌ కలవర పడుతుందని భయపడ్డారు.

ఈలోగా తిరుగుబాటుకు పాల్పడ్డ రైతులను వామపక్ష కొమింటాంగ్‌ పైనిక శక్తులు నిర్దాక్షిణ్యంగా అణచి వేస్తుంటే, కిమ్మన్నవారు లేరు.

“సక్రమమైన విప్లవ వంధాకు కచ్చితమైన ఆదేశాలు పంవండి" అని రాయ్‌ స్టాలినుకు టెలిగా9ిం యిచ్చాడు. బదులు టెలిగాం ద్వారా స్టాలిన్‌ అదేశాలిచ్చి నప్పటికీ, ప్రయోజనం లేకపోయింది. ఆ ఆదేశాలను హాస్యాస్పద మైనవిగా వరిగణించాడు బరోడిస్‌. “ఆదేశాలు అందివై. మాకు వీలయి నప్పుడు వాటిని అనుసరిహషాంగ అని సమాధాన మిచ్చాడు.]]

అంటే, చైనా పార్టీ, వారి రష్యను సజఒహాదారులు రాయ్‌ ద్వారా అందిన కమింటరన్‌ నూచనలను లెక్క చేయలేదు. స్వతం తం౦గా నిర్నిబంధమైన నిర్భయాన్ని తీసుకోనూ లేదు. అంతా అయోమయ స్థితిలో వుంది. విన్హవం నీరు కారిపోయే దశకు చేరుకొన్నది.

ఒక (పక్క విప్లవ వ్యతి కేక కొమింటాంగ్‌ వుండగా, కమ్యూనిస్టుపార్టీ ప్రవర్తన అర్థం చెవ్వ్చుకోవానికి వీలులేని విధంగా తయారైంది. ఇది అదనుగా చూచుకొని వామపక్ష కొమింటాంగ్‌ కమ్యూనిస్టుల మీద ఆరోపణలు చేయ నారంభించింది. కమ్యూనిస్టులు తమ పైన కటి _తల పెట్టారనీ, రైతుల్లో తిరుగుబాటు రెచ్చ గొట్టారనీ, తామే అధికారాన్ని పట్టుకోడానికి సమకట్టారనీ ప్రచారం పెట్టింది. ఇందుకు స్టాలిన్‌ యిచ్చిన టెలిగ్రాం ఆధారం. చేసుకొన్నది. ఈ సందర్భంలో వాంగ్‌చిస్‌వై సహకారంతో విప్లవాన్ని రక్షించటానికి రాయ్‌ తుది ప్రయత్నం చేశాడు. కానీ లాభం

ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం ౯01

రాయ్‌ వాంగ్‌ చిన్‌వైతో సుదిర్హంగా చర్చించాడు, స్టాలిన్‌ టెలిగాాంలో యిచ్చిన హామీలను గురించి నచ్చజెప్పాడు. చివరకు అది ఒక అల్టిమేటమ్‌ అని బెదిరించాడు. అప్పుడు వాంగ్‌ తనకా టెలిగాం పతి యివ్వమన్నాడు. మొదట రాయ్‌ తటపటాయించిన్నా వామపక్ష కొమింటాంగుతో తాడో పేడో కేల్చుకొందామనే వుద్దేశంతో, కమ్యూనిస్టులతో కలళలియడాని కి చివరి అవకాశం యిద్ధామనే భావంతో చివరకు వాంగ్‌కు టెలిగాాం అనువాదం వతి పంపించాడు. ఇలా చేయడం బరోడినుఖు కానీ, పార్టి కార్యదర్శి చెన్‌టుషియు ౪ కాలీ నచ్చలేదు. అది యెత్తుగడకు భిన్నమని వారు ఆగ్రహించారు, వాంగ్‌ను అనునయించ్హి మాయ చేసి తాము అతని అనుయాయుల మన్నట్లుగా అప్పటిదాకా అతన్ని మోసం చేస్తూ వుండగా, దానికి భిన్నంగా యిష్టుడు నాయకత్వం కమ్యూనిస్టు పార్టీదే అన్న రీతిగా స్టాలిన్‌ వెలిగాాం చూపుకున్నది. కానీ సహాయానికి కమింటరన్‌ హామీ యేమిటని వాంగ్‌ అడిగినవ్వుడు టెలిగాంం చూవడం తప్ప రాయ్‌కి మార్గాంతరం కన్పించలేదు. రాయ్‌ ఆ వెలిగాాం చూపకున్నా, కమింటరన్‌ హామీని గురించి బరోడిస్‌ చేయ గలిగింది లేదు. అవామీ లేనవ్వుడు వాంగ్‌ కమ్యూనిస్టులతో కలియవలసిన ఆవసరంలేదు.

ఐకేే 1828 లో బరోడిన్‌ ద్వారా కమింటరన్‌ యిచ్చిన పాగ్వానాలకూ 1927లో రాయ్‌ ద్వారా స్టాలిన్‌ యిచ్చిన వాగ్జానాలకూ తేడా వుండటంవల్ల కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ మీదనే కాక్క వైనా కమ్యూనిస్టపార్టి మీద కూడా విశ్వాసాన్ని కోల్పోయిన వామపక్ష కొమింటాగు చియాంగ్‌ కై షేక్‌ నాయకత్యం కింద వున్న మితవాచ కొమింబాంగుతో చేతులు కలిపింది. కమ్యూనిస్టుల మీద దాడి పాంఠరంఛమైంది. కొమింటాంగు నుంచి వారిని బహిష్మరించారు. చాలమంది అరిస్టయ్యూరు. శిక్షలకు గుర్పైనారు. తప్పిం చుకొన్నవారు పొరిపోయారు, ఇలా అంతమైంది 1827 చైనా విప్లవం.

అసలు వాంగ్‌చిన్‌వై రష్యన్ల సలహామీదనే పివాసం నుంచి చైనా తిరిగి వచ్చాడు, కానీ, చైనా కమ్యూనిస్టులు మిలిటరిస్టులతో చేతులు కలిపి తన పతనానికీ కృషి చేస్తున్నారని ఆయన భయం, కమ్యూనిస్టుల ప్రవర్తన కూడా ఒక నియమాన్ని అనుసరించి వుండలేదు. 36 )

282 ఎం ఎస్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం

వాంగ్‌చిన్‌ వై అతివావ జాతీయ విభుత్వానికి నామమాశ$ నాయకుడే. తెరవెనుక నామకత్వమంతా కొమింటాంగులో చేకివ ,వతీవగామి మిలిటరిస్టు టాంగ్‌ షెన్‌చె చేతుళ్లో. వుండిపోయింది. వూవాన్‌లోని వితీవ గామి శప్తు౭ను యెదుక్మేవాలంటే విజాభిమానా న్ని చూరగొన్న వాంగ్‌చిస్‌ప్టై నాయకుడుగా. వుండాలి. ఆందువల్ల నే ఆయవ మాప్కోో వచ్చినప్పుడు ఆయన కిచ్చెవ వాగ్దానాన్ని పునరుద్ధాటించ వలసిందిగా రాయ్‌ మాప్కోకు. రేడియో పందేశం పంపించాడు. మాస్కో నుంచి సమాధానం వెంటనే రాలేదు కమ్యూనిస్టులు తవని మోపం చేశారనే శంకతో వాంగ్‌ మితవాదులతో చేరిపోయాడు. ఆయన కోరిక మీదనే రాయ అయవకు టెలిగ్రాం చూపొడు- నిజానికి మాస్కోలో వాంగ్‌ సవుక్షంలో లభించిన వాగ్జానాలకూ, దెలిగాాంలో యివ్వబడివ వాసన్దానాఐకూ భేవం తదు. బరోడిన్‌ యిచ్చిస వాగ్దానాబూూ చూపెట్టివ ఆశలూ మాస్కోవి కావు. కాన, రాయ్‌ దెలిగాాం చూపే నాటికి వరిస్థితులు వాంగ్‌ చేయి కూడా దాటి పోయినైై. ఆయవ అనుకున్నంత ప్వతంకు?డు కాడు. ఆయచ పార్టీలేని సస్‌ఫో, యూజిన్‌ చెన్‌, టాప్‌యాన్‌ క్రై, ఆయన్ని పిత్తీపగామి. శక్తుల పట్టు నుంచి బయటకు రానీయలే దు దినికంతా కణం బరోడిన్‌, చైనా కమ్యూనిస్టు పార్టి.

వామపక్ష కొమింబాంగు కమ్యూనిస్టులను పార్టి నుంచి. బహిషమ్మ రించింది. జాతీయము ప్రభుత్వం వారిని జాతి దోోహులుగా వికటించిందిం రక్త దాహంగొన్న టాంగ్‌ షెన్‌చీ యె౦తో మ౦ ది కమ్యూనిస్టులను ఐలి గొన్నాడు. రష్యమ పలహాదారుఅను డేశం విడిచి పొమ్మని ఆదేశించాడుం

కానీ, చైనాలో కమ్యూనిస్టులు దెబ్బ తినడానికి కారణం రష్యను కమ్యూనిస్టుల వ్యూహమేవననీ హైద్‌కాక్స్‌ భావం. చైనాలో వెంటనే కమ్మ్యూ నిజం స్థాపించాలనేది కమింటరస్‌ భావం కాదు పివిధమంగా విడేశీ సామ్రాజ్యవాదం (బ్రిటన్‌ పలుకుబడి నుంచి చైవాను తప్పించడం వారి వ్యూహంలోవి విధానాంశం. అది రష్యా విదేశాంగ విధావంలోని అవిభాజ్య భాగం. పోవియట్‌ విదేశాంగ విధానాన్నే కమింటరన్‌ విధానంగా చైనాలో ఆచరణలో పెట్టారు. రష్యాకు పాశ్చాత్య పసామాజ్యవాద దేశాలమీద వున్న పోరాటాన్ని వారు చైనాకు వ్వీస్టరించారు. అందువల్ల నే కమింటరన్‌ వీడవ

ఎం, ఎస్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం వి ప్ల్‌నం తీర్మానంలో ఉస్తామ్రూ9జ్యవాద వ్యతిరేక స్వభావం వల్ల చైనా విష్లపం అంతర్జాతీ.రు విప్ణవంలో అవిభాజ్యమైన భాగం”12 అన్నది

కమింటరస్‌ దృష్టిలో ఉత్తర సై నికాధికారులూ, నాంకింగ్‌ వభుత్వమూ చైనా సామ్రాజ్యవాద శప్తైల చదరంగంలో పొవులుం అందునన్న కొమిం టాంగు విజయం, కాంటస్‌ ప్రభుత్వ విజయం సామాొజ్యవాదుఎ పలుకు బడిని క్షీశింవ జేసేవిగా వారు భావించారు. కాబట్టి సామాాజ్యవాదుల ఒత్తిడి తగ్గించ గలిగిసంత వరకు ఉత్తర దండయాతిను బబపరచాలి, ఈ అవకాశ వాద విధానంలోనే *సామా్రజ్యవాద వ్యతిరేకం కాబట్టి కాంటనస్‌ప్రభుక్వం విప్లవ కరమైనది. చైనా విస్త వపమూ, తతృలితంగా యేర్పడ్డ వ్రభుత్వమూ చైనాలోని సామాజ్యవాద శక్తుల పునాదులను దెబ్బతీయాలి.”18 అని ప్టేనం తీర్మానంలో పేర్కొన బడింది.

“చైనా సైనికతశ్వానికి విదేశీ సామ్రాజ్యవాదుల మగ్ధత్తూ, దేశీయ భూస్వాముల మద్దత్తూవువ్నాం అందువల్ల చైనా విప్లవం సలవేరాలంటే సామా్రాజ్యవాదులను పడగొట్టాలి. పాత ఫ్యూడల్‌ అవశేషాలను తొలగించాలి. అంతర్గత సామాజిక సంబంధాఎ విస్త వాత్మక సంస్కరణల ద్వారా జాతీయ విమోచన చేశూర్చాలో1* అని కూడా ఆ తీర్మానం అన్నది

ఐతే పితీపగామి శక్ష్తులన్నిటినీ ఒకేసారి ఓడించడం అసాధ్యం. సామాజ్యవాద శక్తులను ఓడించడంలో భూస్వామ్యు, సైనిక వర్గాలళో రాజీపడి ముందుగా సామ్రాజ్య వాదాన్ని బయటకు తోలాలి. అందు ఎల్లనే స్టాలిన్‌ ఎనిమిదవ ప్తీనం సమావేశంలో “చైనాలో జమీందారీ వర్షాన్ని బ౬పరిచేది సామా9ిజ్యవాదం.... సామాజ్యవాదంతో నిశ్చిత పోరాటం చేయజండ చైనాలో జమీందారీ అవశేషాలను తొలగి౦ చ జాలము అన్నాడు.]5

దీన్నిబట్టి రవ్యనుల వ్యూహమంతా విదేశీ సామాజ్య వాదాన్ని తొలిగించడం మీదనే వుందనీ రాయ్‌ విధానమంతా నా విప్లవ విజయం మీదనే శేర్యది కరించబడి వుందనీ కేలుతుంది. రష్యనులువారి స్వ్యవయోజనం చూచూళకోగా, రాయ్‌ విప్లవ పపయోజన౦కోస౦6 పాకులాడొడు అందువల్ల రష్యనులు రాయ్‌ పీడ వదలించుకోడానికే 8 వ ప్లీనంలో ఆమన

284 ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం వాదం చెప్పుకొనే అవకాశం యివ్వరేదు అంతటితో ఆగక, ఆరవ కాంగొసులో తమ విమర్శకు రాయ్‌ని పిధాన లక్ష్యంగా యెన్నుకోవడం జరిగింది. అది కూడా చైనా సమస్యమీద కాదు, రష్యనులకు కావలసింది యితర వలసల్లో కమ్యూనిజం వ్యాప్రికంటే, అక్కడి సామ్రాజ్యవాద శక్తులు బలహీన పడటం, ఆ విషయం గ్రహించడం వల్లనే ఆలోచల్లో, నిర్ణయాల్లో పూగిస లాటలేని రాయ్‌ కమింటరస్‌ నుంచి విడిఎడ్జాడంటాడు బెట్రామ్‌ వుల్ఫ్‌.1*

రాయ్‌ అంచనా ప్రకారం చైనా కమ్యూనిస్టుపార్టి అప్పటికింకా శై శవ దశలోనే వుంది. అంమవ్లు అది తన పెంపువలను తానే తమాయించు కొలేక విప్తవ వ్వై ఫల్యానికి కారణమైంది. 1924 వరకు కొద్దిమంది మేధావుల్లో వున్న కమ్యూనిస్టుపార్టీ 1925 నుంచి హరాత్తుగా లక్షల సంఖ్యలో విపరీతంగా పెరిగిపోయింది. 25 అక్షల మంది కార్మెకులు $0 అక్షల మంది రైతులతో సుసంఘటిత మైన ప్రజోద్యమంగా మారి పోయింది. (కమ్య్యూ నిస్టుల పరిభాషలో దాన్ని “వాపు” అంటారు చాలీ చాలని నాయకత్వమై పోయింది. కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ తీర్మానాల్లోని థావం అర్థంకాక వైనా కమ్యూనిస్టుపార్టి కమింటరన్‌ సూచనలనే తిరస్కరించింది. అందువల్ల విప్ణన (పతీఘాత శట్తలను, ఆణచివేయగల వ్యవసాయిక విన్ల వాన్ని తలెతత్త నీయకుండ చేసి విస్తవ వరాజయానికి కారణమెంది. చియాంగ్‌ క్రై షేకుతో వేరుపడిన వామపక్ష కొమింటాంగును తన (ఫభావం [కిందకు తీసుకొని విప్లవ (ఫభుత్వాన్ని సెఐకొచ్బలేక పోయింది. ఈవివరాఠఅ న్నీ రాయ్‌ “దైనా విష్ణవం-కమ్యూ నిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌” అన్న తన డాక్యుమెంటరి గంంధానికి వ్రాసిన వుపోద్ధాతంలో పేర్కొన్నాడు |

ఈ సందర్భంలో చైనా విష్ణవ పై ఫల్యానికి రాయ్‌ చెస్పిన కారణాలే కాకుండ, న్నార్త్‌ _- యూడినులు _చూపిని కారాణాలను కూడ గమనించడం యొకైనా అవసరం.

“చైనా కమ్యూనిష్టాల మధ్య అనాడున్న అపొర్భాలూ, అయోమయ స్థితీ అ విస్హవ వైఫల్యానికి కారణాలని రాయ్‌ చెప్పడం సబబే. ఐతే స్టాలిను, రాయ్‌ __ యిద్ధరూ వూహాన్‌ పెటిబూర్జువా నాయకత్వ౦ యొక్క వుద్దేశాలను తప్పుగా ఆంచనా వేశారు. వాంగ్‌చిస్‌ ప్లై మీదా, అతని వామపక్ష

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం రిట్‌ కొమింటాంగు అచుయాయుల మీదా, వామపక్ష సేనా నాయకుల మీదా కమ్యూనిస్టు ప్రభావాన్ని వారు అధికంగా అంచనా వేశారు. చైనా కమ్యూనిస్టు వుద్యమంలో అంతకు ముందే "వున్న అయోమయతళ్వాన్ని రాయ్‌ - బరోడిన్లై బహిరంగ విఖీదాలు రెట్టింపు చేసివైం చివరకు ఒకేసారి యిటు కొమింటాంగునూ, అటు వ్యవసాయ విస్లవాన్నీ బలపరచడమనే కమింటరన్‌ విధానాలు రెండూ వరస్పర విరుద్ధమైన వై పోయిపై. అందువల్ల ఆచరణలో విఫలం కాక తప్పలేదు, అపాయకమై* అయోమయస్థితీ, అల్ల కల్లోలమూ రాకుండ *పై నుంచి విప్లవంొ అనే దాన్నీ “క్రింంది నుంచి విప్లవం” అనే దానితో జోడించటానికి వీలులేదు.”18

ఐతేచైనా విన్లవ వై ఫల్యం మీద మావో అభిపా్రొాయాలేమిటి!

క*న్లూప్‌ సేటుంగ్‌తో యొడ్డార్‌స్నో జరిపిన యింటర్‌వ్యూలో 1827 లో చైనా కమ్యూనిస్టుపార్టీ వైఫల్యానికి ముఖ్య ౦ గా బాధ్యులెవరు అని అడిగాడు. దానికీ సమాధానంగా మావో ఆ నిందలో అత్యధిక భాాన్ని నిర్ణయాలు తీసుకోలేని ఆనాటి చైనా కమ్యూనిస్టుపార్టీ వ్రధాన కార్యదర్శి చెస్‌టుషియు మీవ పెళ్టాడు. మావో వికారం తరువాత బాధ్యుడు బరోడిస్‌. “ఆయన బూర్జువాలట కొవలసిన పితిదాన్నీ చేయడానికి సిద్ధవడేవాడు. శాంమికులను నిరాయుధులుగా చేయడం కూడా ఆయనకిష్టమే, చివరకు ఆ విధంగా ఆదేశాలు అందినాయికూడా' రాయ్‌ పాతను గురించి మావో “ఆమన చెస్‌కూ బరోడినుకూ వామపక్షంలో నిలిచాడనీ, అయితే వూరక నిలబడటం మాత)మే జరిగిందనీ __ మాట్లాడ గలిగాడు కానీ మార్గం చూపలేక పోయాడసీి అన్నాడు.*ి ఆయన అభిపొొయాన్నిబట్టి బరోడిన్‌ దోషి అగి, చెన్‌ దోషా అన్హీ రాయ్‌ అవివేకి అనీ స్నో తీర్చు. కాబట్టీ మావో దృష్టిలో కూడా విష్తవ వైఫల్యానికి రాయ్‌ యే మాత9౦ కారకుడు కాడని అస్థమవుతుంది. ఆయికే తన పాత యేమిటో మావో చెప్పనేలేదు,

రాయ్‌తోపొటు రష్యన్‌ వితినిధి వర్గంతో చైనా చేరిన యెరల్‌ బ్రొడర్‌ అభిప్రాయంలో “బహుశ యెంత కెలివికల వితిపాదన లైనా అనాటీ తుది ఫలితాన్ని నూర్చగలిగేవి కావు”,29 అంటే శైశవ దశలోవున్న వైనా కమ్యూనిస్థపార్టి అనాడా సాహస కృత్యానికి ఒడికట్ట వలసిందికాదు. రష్యన్‌ ప్రూభుత్వాధినేతలు పోంత్సాహవరచ వలసిందికాదు.

౬68 ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం

దీన్నిబట్టి చైనా విష్తవ వైఫల్యానికి కారణం యే వొక్కరి మీదా రుగ్దటానికి వీల్లేదని తెలుస్తుంది. అందులో రాయ్‌ మీద నేరం మోపటానికి అసలే వీలులేదు. ఎందుకంటే వైనా విప్లవాన్ని వ్యావసాయిక విప్తవంగా మాత్రమే నడపాలి అనే సిద్ధాంతాన్ని రాయ్‌ వికిపాదించినా, దాన్ని స్టాలిన్‌తోపాటు కమింటరస్‌ కార్యవర్గ సభ్యులంతా ఆమోదించారు. అందువల్ల ఆ సిద్ధాంతం తప్పయితే, కమింటరన్‌ కార్యవర్గ సభ్యులంతా నేరస్థులవతారు, కానీ, అలానూ కావడానికి వీలులేదు. ఆ సిద్ధాంతాన్ని వైనాకమ్యూని స్టు పార్టిలో అధిక సంఖ్యాకులు యొట్టకేలకు ఆమోదించి, రెండు రోజు తర్వాత వ్యతిరేకించారు. అచరణలో పెట్టలేదు. వారు మరే ఇతర కార్యకంమాన్నీ ఆచరణలో పెట్టలేదు ఏమి ఆచరించాలి అని వారు ఆలోచనలు చేస్తూనే వుండి పోయారు. ఈలోగా ప్రత్యర్థుల ఆచరణ (ప్రారంభమైంది. కమ్యూనిస్టులు కింకర్పవ్యతామూఢులై. విప్లవం ఆరంభించనే లేదు. ఇంకా వైఫల్య మెక్టడ?

ఈలోగా కొందరు కమ్యూనిస్టులు కొమింటాంగులో జొరబడి దాన్ని విధ్వంసం చేయాలని ఆలోచిస్తునట్లు కొన్ని రహస్య సర్కులర్లు వూహాన్‌ అధికారుఎకు దొౌరికాయట,21 ద్రానికో కమ్యూనిస్టు అందరినీ కొమింటాంగు ప్రభుత్వం నుంచీ, జాతీయ సైన్యం నుంచీ బహిష్కరించారు. కొమిం టాంగువారు కమ్యూనిస్టులను వూచకోత కోయడం మొదలు పెట్టారు. తప్పించుకొన్న వారు పారిపోయారు, చెస్‌టుషియు కమ్యూనిస్టుపార్టి కేంద) కమిటికీ నాయకత్వానికీ రాజీనామా యిచ్చాడు. చియూచియూపైై చాంగ్‌కువోవావో, లీలిసాస్స్‌ మాప్‌సేటుంగ్‌ ప్రభృతులంతా “దేశమ్మ కాకుల్లై? వెళ్లి పోయారు. హామ్‌కో నిగర వీధుల్లో మూకవుమ్మడి హత్యలు జరుగిపోతూ వుంటే, దానికి కారకులూ _- నాయకులూ అయిన వామపక్ష కొమింటాంగు వారు బరోడినుకు వీడ్కోలివ్వడానికి రైల్వేస్టేషను వద్ద మూగారు. కొమిం టాంగు వారితో బరోడినుకు యీ నెయ్యం యెలా సాధ్యపడిందో అర్థంకాదు. వెళుతూ వెళుతూ ఫెంగ్‌ యు హిసియాంగ్‌తో సమావేశం కూడా జరిపాడు. అనంతరం జులై చివర బరోడిను, అగస్సృ పాొంారంభ౦లో రాయ్‌ మంగోలియా యెడారుల్లో గుండా మాస్కో పియాణమైనారు.*క

అంతా అయిపోయిన తర్వాశ చైనాకమ్యూనిస్టలు మరొక మహాపరాధం చేశారు, కమింటరన్‌ వికినిధులు వైనా విడిచి వెళ్లిన తర్వాత

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం ర? వారు కాంటస్‌నగరాన్ని పట్టుకోడానికి సాహస యత్నంచేశారు. షాంఘైలో కూర్చున్న కమ్యూనిస్టునాయకులు కాంటన్‌ని ముట్టడించమని పార్టీకి అదేళశా లిచ్చారు. కమ్యూనిస్టులు కాంటస్‌ నగరంలో కొంత భాగాన్ని ఆకంమించు కొని మూడే మూడు రోజులు యెరి జెండా యెగరవేయ గలిగారు.

వారి అంచనా వకార౦ సైన్యంలో కొంత భాగం చీలివచ్చి కమ్యూనిస్టుల్లో కలియాలి. కానీ అలా జరగలేదు, కొమింటాంగు సై న్యం నగరం నుంచి వుపసంహరించు కొన్నది, వెలుపల నుంచి బాంబులతో దాడి చేసి నగరంలో సగ భాగాన్ని దగ్ధం చేసింది. మూడు రోజుల్లో కాంటన్‌లోని సోవియట్‌ పభుత్వం వతనమైంది. వేలకొల ది కమ్యూనిస్టులు హత మయ్యారు. తరువాత పది రోజుల్లో జరిగిన దారుణ మారణ హోమంలో [50 వేల మంది _వజలు హతులైనారు. దాదాపు అక్కడి కమ్యూనిస్టులంతా హతమయ్యారు. హతశేషులు కొద్దిమంది సుదూర పర్వత పాంతాలకు పారఠరిపోయారు.2* అలా పారిపోయినివారిలో మావోకూడా వున్నాడు. చైనా పార్టి యొక్క యీ దుందుడుకు విధానమే రష్యస్‌ పార్టి కేంద్ర) కమిటీలో కీలక దశలో బబం పుంజుకోడానికి స్టాలిన్‌కి తోడ్పడింది.

కొద్ది రోజులు మాస్కోలో వున్న తర్వాత రాయ్‌ బెర్లిన్‌లోని తన విధాన కార్యాలయం చేరుకొన్నాడు. కొద్ది నెలల్లోనే చైనా విస్తవ వై ఫల్యం మీవ కమింటరస్‌కు తని నివేదిక పంపించాడు, 1828 ఫిబివరిలో జరిగిన కమింటరన్‌ 8 వ ప్లీనం సమావేశానికి హాజరు కావడానికి రాయ్‌ మాస్కో చేరాడు. “రాయ్‌ తన నివేదికను కమింటరన్‌ ఆమోదిస్తుందను కొన్నాడు, వైనాలో తన పాతి స్టాలిస్‌ వ్యక్తిగత ఆమోదాన్ని పొందుతుందని ఆశించాడు. కాన్సీ చైనాలో అపజయం తర్వాత రాయ్‌ని చూడటానికి స్టాలిన్‌ నిరాకరించాడు. సమావేశం జరిగే కొలదీ తన కమింటరన్‌ జీవితం అంతమై నల్మేననీ, తన పొొజం అపాయు స్థితిలో పడిందనీ రాయ్‌ గ్రహించాడు. కొన్ని వారాల తర్వాత మాస్కోను వదిలి వెళ్లే టప్పుడు యెంతో రహస్యంగా రాతి) పూట పయా.౨ఎ చేయవలసి వచ్చింది. సోవియట్‌ సరిహద్దులు దాటిందాక రాయ్‌ నిజంగా తాను బయట వడతాననుకోలీదో2 అంటారు నార్‌, యూడిస్‌లు.

అంబే ప్రజా జీవితంతో ముడి సెట్టుకొన్న బ్రతుకులు కమ్యూనిస్టు వ్యవస్థలో హటాత్తుగా యెలా తారుమార్స్నై పోతాయో దీన్నిబట్టి తీలుకుంది.

288 ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం చివరకు బరోడిన్స్‌ బుఖారినులీ రాయ్‌ రష్యా నుంచి తప్పుకోడానికి సహాయం చేసి రక్షించారటః£25

అందుకే విన్షవం తన బిడ్డలను తానే పొట్ట వెట్టుకొంటుండనేవాడు రాయ్‌ తరచుగా. ఐతే తమాషా యేమంజటే, స్టాలిన్‌ రాయ్‌ని నిరాకరించిన తర్వాతనే, పార్టి వాజ్మయంలో రాయ్‌ని రెనెగేడ్‌ అని యెడతెరిపి లేకుండా నిందించడం మొపలు పెట్టిన తర్వాతనే, రాయ్‌ గంధం “చైనా వివ్లవం- కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌” 1929 లో మాస్కో, లెనిన్‌ గాడ్‌ ల నుంచి ప్రచురించ బడింది. బహుశ యీ వని బుఖారిన్‌ అధ్వర్యాన జరిగి వుంటుం దంబాడు నార్త్‌. బుథారిన్‌ రాయ్‌వట్ల చాల అనుకూలత చూపే వాడట!2!

బెర్లిన్‌లో వుండగనే రాయ్‌ “చైనా విన్షవం - (పతి వివ్లవం” అనే (గంధం జర్మన్‌ భాషలో వాసి, 1881లో పచురి౦చాడు. హిట్లర్‌ అధికారంలోకి రావడంతోనే అది నిషేధించ బడింది. చైనాలో యేమి జరిగింది రాయ్‌ యేమి చేసింది రాయ్‌ ఆనాడు వ్రాసిన ఆ రెండు గ్రంధా ల్లోనూ విశదీకరించాడు,

ఐతే రాయ్‌ వైనాలో యేమో చేశాడు కాబట్టి కమింటరన్‌ ఆయన్ని బహిష్మరించిందనడం కమ్యూనిస్టులకు అలవాటైన అబద్ధం, అ విషయంలో తన దోషం రుజువు చేయమని రాయ్‌ యొన్నోసార్లు సవాలు చేశాడు చివరకు రాయ్‌కి కమింటరన్‌కో వచ్చిన తగాదాకూడా వైనా సమస్యమీద రాలేదు. చైనా విషయంలో రాయ్‌కి యెంత బాధ్యత వుందో, స్టాలిస్‌కి కూశా అంతే బాధ్యత వుంది. ఆవిషయం మీద రాయ్‌ని యేమిచేసిన్సా అది తిరిగి స్టాలినుకే బెడిసి కొడుతుంది. అందువల్ల స్టాలిను కూడా ఆ విషయంమీద కిమ్మనలేదు. కమింటరన్‌ చైనా షిధానాన్ని ఆరవ (కమింటరన్‌్‌ కాంగెసు కూడా సమర్థించింది. తవ్వు చైనా కమ్యూనిస్టుల మీదకు నెట్టింది.”

1928 సెస్టెంబరులో కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నెషనల్‌లో ఆరవ కాఎగసులో రాయ్‌ మీద దాడి పా9ఠరంఛభమైంది. వలస విమోచన సిద్ధాంతాన్ని పెనం మీదకు తెచ్చారు. కూసినెన్‌ రాయ్‌ని నోరుపట్టరాని కూతలు కూశాడు* ఐతే కమింటరన్‌ యేనాడూ చైనా విన్లవ పై ఛల్యానికి రాయ్‌ని తప్పు పట్టలేదు.

గిం 4606027726 6 7గ4౧4/ /70740007 274 ల౭ం0/02బ2002 - 60 (౪/7౧౧౧౦|౫ ౧ గా ౧/6లూ 0౫ [076 ౧౧/౧౫౧౭| 0/42207 - 264 20 ౧6 లలగ౯ గర01/6426 07 ఉగ47270 6 77000 గిటల07008 00 1646 50/4 బ8/4 శం (౭64077 6౫24 ౭౯౯౭967౧ తిం గారం 6042054007 0% 027డూ ౧౭ తెంగలుంంగ. 22460 బ2224/7౯ ౦౯46 (007 274 లిగం(లక 0 727౯7 ౧ ౨౫౮6౧ 7/ టా. 5, 6 650781

7 ౧౮ ౧౦ ల౭౭౯86/20702 (0 0006 0460 [0 276 7/4 70777 274 20 “౫౦ -౧4౫7౯ 77 ౧06 640౫6/000620. 0 7472077167/62/ ౧07172447౮ తం 607 46 ౫7 667-46౫6౭/00౭4, ౧౮ ౬౧౧౫7/౧౧౮౮/౯4 0 6 7246076064, 2000 రే 426 క్రా/ంలిం

ఎవి 6 సెండం ఉ ౫12౫14 1 5000 ఫ్రా)

ఒంటెత్తు రాజకీయం దుమారం

1824 జనవరి ౭1 న లెనిన్‌ మరణించాడు.

అనంతరం రష్యాలో నాయకత్వానికి జరిగిన కుమ్ములాటలో లెనిన్‌ వీలునామా! క్ష విరుద్ధంగా స్టాలిన్‌ గెలుపొందాడు. అప్పటినుంచీ తన నాయకత్వానికి ఆటంక మనుకొన్నవారి నందరినీ స్టాలిన్‌ పొట్ట బెట్టుకొన్నాడు.

లు

కొందరిని చంపించాడు. నురి కొందరిని కాన్‌సెస్‌ జ్రీషన్‌ క్యాంపులనే రష్యన్‌ కమ్యూనిస్టు తరహా వ్రైదులకు పంపించాడు, ఇంకా కొందరికి రాజకీయ సివాసం కల్పించాడు.

ఎన్ని విధాలుగా తన మార్గం నిష్కఎటకం చేసుకోవాలో, అన్ని విధాలుగానూ చేసుకొన్నాడు. తన ఆధిపత్య సంరక్షణ కోసం యెవరి మీద యెటువంటి నిందవై నా వేయశానికి గానీ ఆ నిందకు తగిన అఘాయి త్యాన్ని వారిపట్ల జరిపించడానికి గానీ యెన్నడూ వెనుకాడలేదు.

చైనా విప్లవంలో స్టాలిస్‌ అవలంబించిన విధానం మీద ట్రాటస్కి, దుమ్మెత్తి పోయడం ఆపలేదు, అందువల్ల 1827 మధ్య చైనా విస్టవం విఫలం కావడంతోనే స్టాలిన్‌ ఆత్మరక్షణ కోసం మార్గాలు వెదకడం ప్రారం భించాడు. జినోవీప్‌, కామెనేప్‌ వంటి అగికేజి నాయకులను పార్టీ సమావే శాలకు అనుమతించక పోవడం, ట్రాటస్కీని కమ్యూనిస్టపార్టీ నుంచీ,

ఎం, ఎన్‌ రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం చరి! కమింటరన్‌ నుంచీ, చివరకు దేశం నుంచీ బహిష్కరించడం అటువంటి మార్గాలే. కమింటంన్‌ ఆరవ కాంగ్రెసులో ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ మీద దండ యాత్రికూడా అలాంటి మార్గాల్లో ఒకటి __ అదొక ప్రిచ్భన్న మార్గం.

ఐనా రాయ్‌ మీద దండయాత్ర చైనా పిప్ల్ణవం విఫలం కావడంతోనే పొొరంభం కాలేదు, తర్వాత ఒకటిన్నర సంవత్సరాల, 1868 అగస్టు చివర కమింటలన్‌ ఆరవ మహాసభలో ఆ దాడి పా9రంఛమైంది. అదికూడా చైనా సమస్య మీదుగా కాదు. చైనా సమస్కృ మీద అయికే అది యెటుతిరిగీ స్టాలినుకే బెడిసి కొడుతుంది చాని ప్రతి దశలోనూ స్టాలిను యిరుక్కొనే వున్నాడు. అందుకని 1390 కాటి వలసల సిద్ధాంతం మీరకు పోయి, డి౯లపై జేషన్‌ సిద్ధాంకాన్ని పెనం మీద పెట్టి రాయ మీద దాడి సాగించారు.

కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ ఆరవ మహాసభ 1908 జులన్లై 17న మాస్కోలో పా9ిరంఛమైంది. 'సెఫ్టెంబరు 1 వరకు జరిగిందిం

అప్పటికి కమి౦టరన్‌లో లెనిన్‌వాసన పోయి. స్టాలిన్‌వాసన కొడుతూవుంది. లెనిస్‌ మరణానంతరం ఐదు నెలలకు పాంంంభఛమైన ఐదవ కాంగ్రెసు లెస్‌ ప్రభావం నుంచి అణుమాతిమయినా దూవం కాలేదు, తర్హాత గడిచిన నాలుగు సంవక్పరాలలో సోవియట్‌ కమ్య్యూపిస్టు పార్టీలోను, కమింటరన్‌లోను పంత్యర్థి వర్గ ప్రక్షాళని కార్యక9మం సాగించి స్టాలిన్‌ బలం పుంజుకొన్నాడు.

జినోవీప్‌, కామెనేప్‌లతు 1887 డిశంబరులో సోవియట్‌ కమ్యూనిస్టు పార్టీ 1$ వ కాంగెను సమావేశాలకు హాజరు. కానీయలే వు. ట్రాటస్కీ బహిష్మరించ బడ్డాడు. కమింటరన్‌ అధిష్టాన వర్గం నుంచి నేడో, రేపో దిగి పోడానికి సిద్ధమై వణకి పోతున్నాడు బుఖారిన్‌, అనారోగ్యం కారణంగా రాయ్‌ జర్మనీవొనే వుండిపోయాడు. ఆరవ కాంగ్రెసుకు హాజరు. కాలేదు. కమి౭జరన్‌ సమావేశాల్లోని చర్చల తీరు గమనించిన బుద్ధిమంతులు కొందరు మౌనం పొటించారు. అధికార విధానాన్ని సమర్థించిన వారి జాబితాలో చేండానికి కొందరు వుబలాటంతో అయినది, కాది మాట్లాడేళారు. బుకొరిన్‌ పిధృతులు కొంవరు తమ వీవ్లులు తాము కాచుకోవడంతో సరిపోయింది. రాగా పోగా బిటీష్‌ కమ్యూనిస్టులు మాూత90 అధికార విధానానికి అడ్డం

మి? ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ = భారత కమ్యూనిజం తిరిగి మాట్లాడారు. ఆ సమావేశాన్ని డూడూ బసవన్నల కంపెనీగా వారు గుర్తించారు. వారు ఢీ కొన్నదానికి ఫలితంగా కమింటరన్‌ నాయకత్వం తాత్కాలికంగా వారిని అసనునయించింది. చివరకు వారు కూడొ కమింటరన్‌ గాడిలోనే పడిపోయారు. రాబోయే స్టాలిను హయామును సూచించే వాస్తవిక నమూనా గా ఆరవ కాంగ్రెసు తయారైంది.

రాయ్‌ ఆ సమావేశానికి హాజరయి వుంటి బహుశ ఆరవ కాంగొసు రణరంగ వేదికగా మారి వుండేదేమో: అప్పటికీ వలసల సమస్య అంతా ఒక “రాయాయబి మైంది. మాట్లాడిన వ్రితినిధుల్లో రాయ్‌ పేరు ఆయున వలస విమోచన సిద్దాంత ప్రసక్తి యెత్తనివారు లేరంటే ఆశ్చర్యపడ నవసరంలేదు. చివరకు కూసివెస్‌ విశృతులు అనుసరించిన చర్చల ధోరణి వీద బిబిష్‌ ప్రతినిధులు తీవమైని అసమ్మతి తెలియ జేశారు. “అంతిమ నిర్ణనం తీసుకోబోయే ముందు సమ స్యఅను స్వేచ్చగా, నిర్మాగమాటంగ్వా నిర్భయంగా చర్చించాలి. భిన్నాభిప్రాయాలు కఠ జఒనహచరులకు యేవో ముదిలు గుద్దినందువల్ల స్వతంతాాలోచన నాశనమైపోయి, కమింటవన్‌ ఒక దగాగా మారిపోతుంది” అలి వారు కమింటరస్‌ నాయళమ్మన్యులను 'హెచ్చరించవలసి వచ్చింది.

బుథారిస్‌ కమింటరన్‌ కార్యవర్ల నివేదికను సమర్పిస్తూ చైనా విస్హవ పరాజయాన్ని గుర్తు చేశాడు. ఆ పరాజయానికి కారణం కమి౦టరన్‌ చూపిన యెత్తుగడల లోవం కాదనీ, ఆ యెత్తుగడలను ఆచరణలో పెట్టడంలో చైనా కమ్యూనిస్టుపార్టి రాజకీయంగా చేసిన తప్పిదాలే అందుకు కారణమన్సీ స్టాలిన్‌ అనుసరించిన వైనా విధానాన్ని ఆయన సమర్థించాడు. భారత పెట్టుబడిదారులు చైనా వారివలె సామ్రాజ్యవాదుల మీద సాయుధ పోరాటం చేసే అవకాశం లేదు కాబట్టి, భారత స్వాతం్యత్యోద్యమం పిజా పోరాటంగా మారటంతోనే వారు విష్ణవ వ్యతిరేక పొత) నిర్వహించడం పా్రొరంభిస్తారనీ, అందువల్ల భారత కమ్యూనిస్టులు పె టుబడిదారుల నిజస్వరూపం బయట పెట్టి వారిని యెదిరించాలనీ వుటంకించాడుం (రాయ్‌ చెప్పింది యిదే చివరకు జరిగిందీ యిదేఎ)

ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం ని కూసిఎెన్‌ పలసల్లోని విన్హవోద్యమాల మీద నివేదిక సమర్పిస్తూ వలసల సమస్యను గురించి యింతకు ముందెన్నడూ కమింటరన్‌ కార్య నిర్వాహక వర్గం తగినంత శ్రద్ధ చూపలేదన్నాడు (1) అందువల్ల ముఖ్యమైన వలసల్లో చని మొదలెత్తు కోవాబన్నాడు. వలసల్లో నిజమైన కమ్యూనిస్టు పార్టిలు లేవన్నాడు, కొందరు మిత్రులు కార్మిక - కర్షక పార్టిలు కావాలం టున్నారన్సీ అవి కమ్యూనిస్టు పార్టీలకు ప్రత్యామ్నాయం కాబోపనీ, బహువర్ల పార్టీలు కమ్యూనిజానికి మార్గాలు కావన్కీ కాబట్టి కమ్యూనిస్టు పార్టిల నిర్మాణమే ప్రధమ కర్తవ్యమనీ చెపుచూ రాయ్‌ని యె_త్రిపొడిచాడు; ర్రార్మిక _ కర్షక పార్టీలు (వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టీలు) పెటీబూర్జువా పార్టీలుగా మారిపోవటం, కమ్యూనిస్టులకు దూరం కావడం, కమ్యూనిస్టులను పిజలకు సన్నిహితులుగా చేయలేకపోవడం చాల తేలిక. నిజమైన కమ్య్యూ నిస్టుపార్టికి అటువంటి పార్టిలు పవృశ్యమ్నాయ మనుకోవడం పెద్దపారపాటు, మనం రైతులతో మురా శడతాం కాన్ని వివిధ వర్గాల కలయికతో మనకు పనిలేదు.” కాబట్టి కమ్యూనిస్టు పార్టీలను స్థాపించడమే పిపిధ మ కర్పవ్య మన్నాడు కూసిఎస్‌. ఇండియాకు ఏకవర్గ పార్టీవల్ల ప్రయోజనం చేకూర జాలదన్న రాయ్‌ వాదానికి ఇదొఢ సవాలు. (ఆ సవాలు నెరవేరక పోవడం వల్లనే 1995 నుంచి మాక౦9మేకాక నేటికి కూడా కమ్యూనిస్టు పార్టిలు బహువర్గ పార్ల మెంటరీ పార్టీలుగా మారిపోతూ వున్నాయి” రాయ్‌ వాదిస్తూ వచ్చిన వలస విమోచన సిద్ధాంతాన్ని పెద్ద రబ్బరు బెలూస్‌లాగా సృష్టించారు కమింటరన్‌ నాయకులు. దాన్ని పేల్చటానికి కమింటరస్‌ ఆర్థిక శాస్త్రవేత్త యూజిస్‌ వార్గా “ఇఆంఎర్నషనల్‌ (పెస్‌ కరెస్పాం డెన్స్‌ లో సుదిర్ధ వ్యాసం ఒకటి వ్రాశాడు. అందులో వార్గా మొదటి వవపంచయుద్ధం రోజుల్లో బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం తని వలసల్లో పాొరశామికీ కరణకు ఖారీగా పెట్టుబడులు పెట్టిందనీ అది కృమేణా తగ్గికోతున్నదనీ సిద్ధాంతీ కరించాడు. (ఇది తప్పుడు గణాంకవివరాల మీద ఆధారపడిన తప్పుడు సిద్ధాంతం) అంటే బ్రిటిష్‌ పెట్టుబడులు కిమంగా తగ్గిపోతున్నాయి గనుక భారతీయ పెస్టుఒడిదారులకు ఆర్థికంగా కాన్సి రాజకీయంగా కాని రాయితీలు యివ్వవంఎని అవసరం సొమా్రాజ్యవాదులకు లేదనీ, అంవమపం కనీనం అధినివేశ పతివ్తి కూడా బిటిష్‌ ప్రభుత్వం యి్యదు గినుక వలస విమోచన క ఏ౦ ఆరంభమైనదనే వాదం అర్థరహిత మైనిదన్సీ బ్రిటిష్‌

ర్‌ఫిడ ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం ప్రభుత్వమూ, భారతీయ పెట్టుబడిదారులూ రాజీపడే అవకాశం లేదనీ దాని భావం. (కాబట్టి ఒంటెత్తు కమ్యూనిస్టుపార్టిని స్టాపించాఅనే వాదం దీని ప్రకారం తప్పయి పోతుంది.

ఐతే వార్గా సిద్ధాంతాన్ని ఇండియన్‌ కమీషనులోని బ్రిటిష్‌ పి8ి నిధులు, భారత పితినిధులు యొదుర్కొన్నారు. బిలిష్‌ పెట్టుబడుల్లోని క్టిణత తాత్రాలిక మేనని వాదించారు. (బిఎస్‌లోని పరిశంమలను పునర్నిర్మించు కోవలసిన అవసరం యేర్చడటం వు అ తాత్కాలిక క్షైణ్యం కన్పిస్తున్న దన్నారు. వార్లా సిద్ధాంకాన్ని ఖండిస్తూ 1828 లో బిటిష్‌ అగకల్చ్బరల్‌ కమీషను నియామకాన్ని వుదాహరించారు. భారత దేశంలోని వ్యవసాయ పద్ధతులను ఆధునికీకరణ చేయడంద్వారా అధికోతృ్స జ్తికి తోడ్పడి, పారిశ్రామి కోత్చ్పత్తులకు కావలసిన ముడి సరుకులను భారతదేశమే సప్తయి చేసుకోగల స్థితికి తేవడమే అందులోని అంతరార్థమని విశదీకరించారు.

కూసినెస్‌ వార్షా సిద్దాంతాన్ని సమర్థించడానికే పర్తయత్ని౦చాడు కాని, అతని _ళమ వృథా అయిపోయింది. అవ్వుడు కూసినెస్‌ ఒక మెట్టు కి౦౦ క్రి దిగివచ్చాడు, ఇండియాలోని పారిశ్రామికాభివృద్ధి పూర్తిగా ఆపివేయ బడలేదనసీ, ఆ వని బిటిష్‌ ప్రభుత్వం చేయాలనుకొన్నా జరిగేది కాదనీ, అయితే ఆకిమం నిదానంగా జరుగుతుందనీ తప్పు కొన్నాడు.

కూసినెన్‌ వడ్డ శమ అంతా రాయ్‌ మీద దాడి కోసమే.

రెండవ కాంగ్రెసులో ఆయోదించబడినరాయ్‌ సప్లి మెంటరీ సిద్ధాంతంలో, 7వ అంశంలో వీజ పా9యంగా వున్న వలస విమోచన స్యూతాన్ని *సంధి దశలో భారతదేశంి అనే (గంధంలో రాయ్‌ 1922 లోనే పేర్కొన్నాడు. రాయ్‌ వంటి నిరంకుశ విజ్ఞాని అకుంఠిత మేధావి తమ ఛాయల్లో పనికిరాడని భావించడం ప్రారంభించిన కమింటరన్‌ నాయకులు కొందరు ఆయన్ని కమింటరన్‌ నుంచి బయటకు తరిమివేసే యత్నంలో “డీకాలనై జేషన్‌ సిద్ధాంతాన్ని ఆయన మీద ఆయుధంగా (వయోగించాలను కొన్నారు. యూజిన్‌ వార్గా చేత అసంబద్ధ ఆర్థిక సిద్ధాంతాలు వాయించారు. ప్పూర్తిగా వామపక్ష రాజకీయాలు చేపట్టారు. వలస కమ్యూనిస్టులకు ఒంటెత్తు దుందుడుకు విధానం బోధించారు. బిటిష్‌ స్మామూజ్యవాదం దయతలచి

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - ఖారత కమ్యూనిజం ౬కి భారతదేశాన్ని వడలి పోతుందనే అర్థాన్ని వలన విమోచన సిద్ధాంతానికి అపాదిస్తూ, ఆ వాదాన్ని సృజించిన ఎం, ఎన్‌. రాయ్‌న్హీ దాన్ని అనుసరించిన (బిటిషు కమ్యూనిస్టుపార్టీ సభ్యులు రజనీ పొమీదత్తునూ,* హగ్‌ రాద్‌బోస్‌నూ కూసినెస్‌ ఘాటుగా విమర్శించాడు.

ఐతే, వలస విమాచన సిద్ధాంతానికి మూళఅపురుషుడే రాయ్‌ కాని, అనేక సందర్భాల్లో స్టాలిను కూడా దాన్ని ఆఅమోదించక పోలేదు, “స్టాలిన్‌ ఒక వ్యాసంలో భారత పెట్టుబడిదారుల్లో ఒక వర్గం సా్మామాజ్యవాదంళతో రాజీ పడిందటా౦ డు. ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌, రజనీ పామీదత్తు వంటి యితర అంతర్జాతీయ మార్క్సిస్టులు వేర్వేరు రూపాల్లో (పతిపాొదించిన వలస విమోచన సిద్ధాంత బీజమిదే” నంటాడు అధికారి.5 (కాన్సీ నిజానికి 1820 నాటి రాయ్‌ సప్లిమెంటరీ సిద్ధాంతంలోనే అది పేర్కొన బడింది)

స్టాలిన్‌ 185 మే 8న సోవియట్‌ కమ్యూనిస్టుపార్టీ అధికారుల ముందూ. 18 వన మాస్కోలోని ప్రజా విశ్వవిద్యాలయంలోనూ చేసిన ఉపసంగాల్లో యా అంశాన్నే పెల్లడించాడు ;

*భండియాలో జాతీయ బూర్జువాలు విస్తవ వర్గం గానూ, రాజీ వర్గంగానూ విడిపోతారు. ప్రధాన సమస్య అన్నిటిలోనూ యిప్పటికే రాజీ వర్గం సామ్రజ్యవాదం వైపు మొగ్గింది, జాతీయ 'సెట్టబడిదారుల్లోని యీ వర్గం సామా్రజ్యవాదాన్ని ద్వేషించేదానికంటి మిన్నగా విప్తవ మంటేనే భయపడుతుంది. దానికి మాతృదేశం మీద కంటె, డబ్బు సంచుల మీదనే మక్కువ యెక్కువ. జాతీయ జీవనంలో అది అతి సంపన్నమైన నలుకుబడికల వర్గం. విప్లవ విరోధుంతో అది హృదయపూర్వకంగా చేరి పోతుంది...

వలస విమోచన సూత్రాన్ని గురించి అంతగా నోరు చించుకొన్న కూసినెన్‌ యేనాడూ స్టాలిన్ని యీ విషయమై. వల్లైత్తుమాట అన్న పొపాన పోఠీదు, పెట్టుబడిదారుల్లోని యీ రాజీ పడే స్వభావమే సామాజ్యువాదం కరమంగా దెబ్బ తినడానికీ, వలస విమోచనకూ దారితీస్తుందని రాయ్‌ వాదం,

ఆ వాదానికి రాయ్‌ మూల పురుషుడైన మాట వాస్తవం, అయితే దానికి వలస విమోచన సిద్ధాంతం (060010013408 0600 అని మొదట పేరిడిన వాడు బుఖారిన్‌. |

£0ి8 ఎం, ఎన్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం

రాయ్‌ చైనాలో వున్నప్పుడు కమింటరన్‌ కార్యవర్గ కార్యదర్శి వర్షానికి సొ మ్యెందినాధటాగూరు యిచ్చిన నివేదికలో “భారతదేశంలో ఆధునిక పరిశ్రమలు అతివేగంగా పెరుగుతున్నా యన్నాడు, దానిమీద కార్యవర్శి వర్గం చర్చిస్తున్నప్పుడు బుఖారిన్‌ ఇండియాలో “వలస విమోచన క్రమం' పౌ9రంఛమైనట్లున్నదని అన్నాడు. ఆ విషయాన్ని పరిశీలించడం కోసం ఆనన ప్రిత్వేక కమీషన్ని నియమించాడు. బ్రిటిష్‌ కమ్యూనిస్టుపార్టీ సభ్యుడు హగ్‌ పి రాద్‌బోన్‌ కొన్ని గణాంక వివరాలను సేకరించాడు. రాయ్‌ చైనా నుంచి తిరిగి రావడంతోనే కమీషను సాధించిన అ౦శాలను౦చి ప్రకటన ముసాయిదా ఒకటి తయారుచేసే బాధ్యత రాయ్‌కి అప్పగించ బడింది. రాద్‌బోన్‌ రాయ్‌కి సహాయకారిగా వున్నాడు.

19828 పాంరంభంలో రాయ్‌ మాస్కోలో జబ్బుపడి పడక మీద వున్నప్పుడు రాద్‌బోన్‌ పితిరోజూ ఆయన్ని కలుసుకొనేవాడు. రాయ్‌ బెర్లిస్‌ వెళ్లిన తర్వాత రాద్‌బోస్‌తో కలిసి “*బిటిష్‌ సామ్రాజ్య క్షీణత, పతనము” (0601106 206 41 ౦ 96310 2000౫0 అనే గంధం పూర్తి చేశాడు. ఆయన యూరపు వదలి ఇండియాచేరే వరకు ఆ పని కొన సాగుతూనేవుంది. జర్మశీలో ఒక కమ్యూనిస్టు విచురణ సంస్థ అధీనంలో వుంచిన ఆ గంధం తాలూకు సామగి? అంతా ఫాసిస్టు దాడుల్లో దగ్ధమై పోయింది.”

బుఖారిన్‌ అధ్యర్థని మీదనే రాయ్‌ ఆఅ డాక్యుమెంటును తయారు చేయడం జరిగింది. అయితే అది కారణంకానే ఆరవ కాంగ్రెసులో రాయ్‌ మీద దుమ్మెత్తి పోయడం జరిగింది.

క0మబద్ధ పారిశ్రామికీకరణం అధి నివేశ పితిప్తికి దారితీయ వచ్చునంటూ, ఆ కఏమానికీ “డీకాలవై జేషన్‌" అనే పేరును రాయ్‌ వాడాడుః అందులో *ఈ కొత్త విధానం ఫలితమేనుంటి, క్రమంగా వలస నుంచి విముక్తి పొండడం (డీకాలన్వై జేషన్స్‌ __ అంటే పరాధీనత నుంచి అధి నివేశ వ్యతివ్తికి (డొమీనియన్‌ స్టేటస్‌క్సి మార డ ౦. అనివార్యమైన యీ వలస విమోచన (కమంలో స్వానూజ్య విధ్వంసక బీజాలున్నాయి" అని వాశాడు రాయ్‌!

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం ౭

ఐతే తతృలితంగా జాతీయ స్వాతర్యత్యం మాతిమే లభిస్తుంది. అటి పెట్టుబడిదారులకే లాభం కాని సామాన్య ప్రజా నీకాని కి దానివల్ల వియోజనం లేదు, అందువల్ల అభ్యుదయ కరళ క్తులు విప్లవ నాయకత్వంతో భారత జాతీయ కాంగ్రెసును స్వాదినం చేసుకొని, బిటిష్‌ ప్రభుత్వానికీ దూరంగా వుండే సంపూర్ణ ప్రజాస్వాతర్యత్యాన్ని సాధించాలని రాయ్‌ వాదం విష్పవ పోరాట నాయకత్వం కార్మిక వర్గం చేతుల్లో వుండాలని 'ర0డవ కాంగ్రెసు (1820) నాటి నుంచీ రాయ్‌ వుద్ధ్దాటిస్తూ వుండడంలోని అర్థం కూడా అదేననే వాస్తవం యీ సందర్భంలో గమనార్హం

రాయ్‌ మీద రాళ్లు విసరడానికి నిర్ణయించుకొన్న వారికి యివేమీ పట్టలేదు. 1988లో ఇంటర్నేషనల్‌ పస్‌ కరస్పాండెన్నులో రాయ్‌ వ్రాసిన వ్యాసాల్లో భారత దేశ౦ లో రాజ్యాంగ పరంగా అధి నివేశ ప్రతిపత్తి సాధ్యం కాకపోవచ్చునేమో అనే అనుమానాన్ని కూడా వెల్లడించాడు. వాటిలో భారతదేశానికి బిటిష్‌వారు ఆర్థికంగా రాయితీలు యివ్వవచ్చునినీ, కానీ సామ్రాజ్యం లోవలే స్వయం వరిపాఎని యివ్వాలన్నా పార్ల మెంటరీ విధానం కంచె భిన్నమైన పోరాటం తప్పనిసరి అవుతుందని కూడా రాయ్‌ అన్నాడు. ఆర్థికంగా రాయితీలు యిచ్చి, రాజకీయంగా అణచడ మే సామ్రాజ్యవాద ప్రొధమిక నూత)మని స్పష్టంగా వికటించాడు. మేధావీ, జిజ్ఞాసువూ అయిన రాయ్‌ యిలాంటి భిన్న వృత్యామ్నూయాలను వూహిం చడం నేఎమై కమింటరన్‌ సమావేశంలో కల్లోలాన్ని రేపిందా?!

ఇదే అభిప్రాయాన్ని కమింటరన్‌ కార్యవర్ల ఆరవ ప్లీనం సమావేశం (1826) వెల్లడించింది. పెట్టుబడిదారీ దేశాల్లోని ఆర్థిక వడి దుడుకులను చరిశీలిస్తూ బటన్‌ పెట్టుబడి వడిపోవడమూ, ఇండియా. పెట్టుబడి 'పెరగడమూ ఒకేసారి జరుగుతూ వున్నందువల్ల జాతీయ పెట్టుబడిదారులు అర్థిక రాయితీలు పొందవచ్చునన్సీ రాజకీయ రాయితీలు పొందటానికి బదులు రాజకీయంగా అణచివేయ బడటమే జరుగుతుందనీ ఆ సమావేశం అభిపా?_రు పడిందిం 38 )

! ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ _ భారత కమ్యూనిజం

ఏడవ స్లీనం సమావేశం (1828 చివర) లో రాయ్‌ కూడా ఆడే దృక్పధాన్ని వెల్లడించాడు. “బటన్‌ పెంచుకున్న యీ చంటి బిడ్డ రిపో మాపో తన్నటం పొొరంభించవచ్చు” (16 11116 00164 26 806 ! వంద॥92 10297 06900 10 1001 06076 ₹ల/ 10089) అంటూ విదేశాలకు పెట్టుబడిని యొగుమకి చేమయకేని స్థితిలో అది (సామ్రాజ్యవాదం) వాటిమీది అదుపును కోల్పోవచ్చునని సూచించాడు.

కానీ, ఆరవ కాంగ్రెసులో పత్యక్ష౦ గా రాయ్‌ లేక పోవడంతో ప్రత్యర్థు౨ నోళ్లు అదుపు తప్పి సైైరవిహారం చేసివై. ఆ సిద్ధాంతం అ మైనవారు, కాని వారు-- అందరూ కలిసి దాన్ని సోషల్‌ డెమొక్రటిక్‌ సిడాంతంగా పేర్కొన్నారు! (ఆయికే. సోషల్‌ డెమొకాంట్లను తిట్టడమే

(న! ల్‌ | వీరికి తెలుసు కాని, వారి సిద్ధాంతం కూడా తెలియదు)

ఈ ధోరణిని బ్రిటిష్‌ పుతినిధులు సహించలేక పోయారు. ఇండియాను వల్లె టూళ్స్ళ గూడెంగా వర్ణించిన కూసి3న్‌ను ఘాటుగా యెరుర్కొన్నాడు పెటో్రోవ్‌స్కీ.1) అది నిజమైతే ఆ పరిస్థితులో యిక అక్కడ వ్యపోరాబానికి అవకాశం యేవిధంగా వుంది? అని పుళ్నించాడు. వ*న విమోచన సిద్ధాం తంలో ఐచ్చికంగా, శాంతియుతంగా బిటిష్‌వారు వలసలను (ఇండియాను) వదలి పోతారనే భావం యేక్కడా లేదన్సీ పీకిపారవేసిందాక జలగ రక్తం పీలుస్తూనే వుంటుందనీ, అందువల్ల అలాంటి వ్యాఖ్యానాలు అర్థరహికాలనీ విమర్శించాడు.

అండూ) రాద్‌స్టీస్‌ బ్రిటిష్‌ ప్రతినిధుల తరఫున వ్రకటన చేస్తూ వలన విమోచన సిద్ధాంతంమీది విమర్శలన్నీ యా ౦౭9) క ౦ గా వంతపాటవలి వున్నాయని విమర్శించాడు.

క్లెమిన్స్‌పామీదక్తు చర్చల్లో చెలరేగిన అయోమయక్త్వానికి బాధపడు, ప్రజల వద్దకు చేరే మార్గం చూచుకోడానికి భారత కమ్యూనిస్టులు సృష్టించు పుచే కొన్న వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టిని వనికిరా దని తోసిపుచ్చే వైఖరికి అభ్యంతరం చెప్పాడు.

ఎం ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూూజనిం నిం

నలుగురు తప్పు మిగతా వితినిధులంతా తీర్మానానికి వ్యతిరేకంగా పోటు చేశారు. తీర్మానిమైకే లాంఛనంగా ఆమోదించ బడింది కాని, తర్వాత దాని సవరణకు బుథారిస్స్‌ కూసిచెన్‌, క్షైమిస్స్‌దత్తు, పెటోప్‌స్కీలతో కమిటిని వేశారు!

1828.85 మధ్య ఆ తీర్మాఎం సర్హుర్ల ద్వారా పూర్తిగా వామపక్షం వైపు మొగ్గిపోతూనే వుంది. ఉచ్చస్థాయికి పోయిన తర్వాత పివంచ దేశాల కమ్యూనిస్టుపార్టీ అకు కావలసినంత వాని జరిగిని తర్వాత, 1855 లో ఒక్క సారిగ్యా ళపీమని నిలువునా మితవాదంలో పడిపోయింది. అతివాదం పెరిగి పెరిగి మితవాదంగా మారిపోయింది ౧౪400102676 ౦ప&926 166 (60 6021162676 0%20261

850 లోనే కమింటరస్‌ రెండవ కాంగసులో రాయ్‌కి లెనిన్‌తో వివాదం వచ్చినవ్వుడు భారత బూర్జునాలు విప్లవ పాత నిర్వహిస్తారనే అంశాన్ని రాయ్‌ అ౦గికరించలేక పోయాడు కదా? అరవ కాంగ్రసు (18928 మాతం యేమి ఘనకార్యం చేసింది? కమ్యూనిస్టుపార్టీని భారత జాతీయ బూర్జువాలనుంచి వేరు పడమని ఆదేశించింది. గాంధీ, నెహా9 ప్రభృతులకు విప్లవ ప్రతీఘాత శక్తులుగా ముద్రలు వేసి, అలా విచారం చేయమన్నది. అంటే రాయ్‌ భారత బూర్జువాల విప్ణవ నిరోధక తత్వాన్ని గురించి 1820లో చెప్పిన తీర్చును 1828లో అంగికరించినల్లే కదా?

ఐతే భారత బూర్జువాలు అభివృద్ధి నిఠోధకు లెందుకై నారు? బి9టిష్‌ సౌమా్రాజ్యవాదులతో వారు రాజీపడే అవకాశాలు వుండబట్టే కదా? అ అవకాశాలుండడానికి కారణం వారి ఆర్థిక పరిస్థితి మెరుగు కావడమే కదా? భారత దేశంలోని కార్మిక _ కర్షకులను దోచుకోవడంలో బిటిష్‌ వారితోపాటు వారికి కూడా భాగస్వామ్యం లభించబట్టి కదా? అలా వారికి భాగస్వామ్యం అభించక, బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం వారినికూడా అణగ దొక్కుతున్న ట్లయితేః అప్పటికి భారత బూర్జువాలు విప్ణవ వర్గమైనళ్లే కదా?]ేకే

ఐనప్పుడు 6కు యితర పొర్టీలతోను, వర్గాలతో ను, నిమి త్తంలేని కమ్యూనిస్టుపొగ్రని కార్మిక వర్గసంఘటనగా నిర్మించమని కమింటరన్‌ ఆరవ కాంగ్రెసు తీర్మానించడంలో గల అస్థ మేమిటి?

8000 ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం

అంటే “భారత బూర్జువాలు విస్ణన విరోధులు ___ అన్న రాయ్‌ వాదాన్ని కమింటరన్‌ ఆరవ కాంగ్రెసు అంగీకరించింది. కానీ, *వారు వంమ్తూ9జ్యవాదంతో రాజీపడి రాయితీలు పొందుతారు __ అనే సత్యాన్ని అంగీకరించలేక పోయింది! ఎందువల్ల? ఆ విషయం అంగీకరిస్తే రాయ్‌ ప్రతిపాదించిన వఎస విమోచన సిద్ధాంతాన్ని అంగీకరించాలి? దాన్ని అంగీకరింస్తే, రాయ్‌ని తప్పు పట్టడానికి మార్గమేది?

కమింటరన్‌ ఆరవ కాంగ్రెసు కర్షకుల, పెటీబూర్జువాల విష్హవ పాొొముఖ్యతను గుర్షించింది. కాన్మి ఆ వర్షాలకు కమ్యూనిస్టుపార్టీలో స్థానం వుండరాదన్నది. (1) దళిత వర్షాలన్నీ కలిసిన బహువర్గ పార్టీని మాతిమే ని్మ్మించాలనీ, అది కమ్యూనిస్టుల ఆధిపత్యంలో వుండాలనీ, భారతదేశానికి తక్షణ అవసరం బూర్జువా పిజాస్వామిక విప్ప వమేకాని కమ్యూనిజం కాదనీ, అనాడు కావలసిన విన్ల వాన్ని ఇండియాలో వీకవర్గ పార్టీ సాధించ లేదనీ రాయ్‌ వాదం. కాని ఇండియాలో విష్ణవాన్ని గురించిన తప్పుడు అంచనాలే కమింటరన్‌ తప్పుడు తీర్మానానికి దారి తీసిచ్నై.12 కార్మికేతర వర్గాల విప్లవ స్వభావాన్ని అంగీకరించినప్పుడు, వారితో కలిసి బహువర్ష పార్టిలో యిమడ టానికి అభ్యంతర మేమిటి? వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌పార్టికి దూరం కమ్మని కమ్యూనిస్టుల్ని ఎందుకు ఆదేశించినట్లు?

అది రాయ్‌ కార్యక9మం కాబట్టి. దాన్ని అంగీకరించినవ్వుడు రాయ్‌ని తప్పు పట్టడానికి కీలుండదనే కారణం ఒక్కటే దానికి ఆభ్యంతరం --కాదాః

రాయ్‌ భారత జాతీ. “కాంగ్రెసు నాయకులను” విప్లవ వ్యతిరేకు అన్నాడు కాన, “కాంగను సంస్థను” విష్ణవ ప్రతీఘాత శక్తి అనలేదు. అది బహువర్ల పార్టీ అన్నాడు. అందువల్ల నే కాంగ్రసు నాయకత్వాన్ని కమ్యూ నిస్టలు (కార్మిక వర్ణం ఆక్రిమించాలని రాయ్‌ వాదం. కానీ కమింటరన్‌ జాతీయ కాంగ్రెసు సంస్థనూ, దాని నాయళత్వాన్నీ విప్లవ వితీపగామి శక్తులుగా ఖండించింది. అలా యొందుకు చేసిందిః _-- రాయ్‌ నాయ కత్వానిక్కీ తమ నాయకత్వానికీ ఆ మాత్రం తేడా చూపకపోతే రాయ్‌ని సామాజ్యవాదుల ఏజెంటుగా దూషించడం యొలా కుదురుతుంది?

ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనీజం ఫ్‌01

కాబట్టి కమింటరన్‌ ఆరవ కాంగను విధానానికి ఒక తర్కం లేదు, రాయ్‌ వ్యతి రేకోన్నాదంతో వారు స్వయం బాధిత మైన విధానాన్ని పిబోధించి భారత కమ్యూనిస్టు కిశోరాలను గుంజిళ్లు తీయించారు.

ఆరవ కాంగసు వ్యవహారమంతా యిలా అయోమయ స్థితిలో పడి ఫోశుంటీ, భారత వితినిధి వర్షం ఒకటి రష్యాలో పిహసనం ప్రదర్శించింది.

భారతదేశం నుంచి కమింటరన్‌ ఆరవ కాంగసుకు హాజరయిన వితినిధులంతా పిలవని పేరంఎంగా వచ్చినవారే. మొత్తం భారత పితినిథి వర్గం స్వభావం చూద్దాం:

_-క్షైమిన్స్‌దళ్తు బిబిష్‌ కమ్యూనిస్టుపార్టీ సభ్యుడై నప్పటికీ తాష్కెంటు ఖభొరత కమ్యూనిస్టుపార్టి ఫారిన్‌ బ్యూరో సభ్యుడు కూడా, కాబట్టీ భారత ళమ్యూనిష్టుపార్టి పితినిధిగా నమోదై ఆరవ కాంగను కార్య క౦ిమాల్లో అర్థవంతంగా పొల్గ్లొన్నాడుం

_-ఘులాం అలియాఖాన్‌ లూహనీ తూర్పు బెంగాలీ. 1818లో లండన్‌ పోయి, 1820లో బెర్లిస్‌ చేరి వీరేంద్ర) నాధ చటోపాధ్యాయతో బెర్లిన్‌ కమిటీలో కలిసి, 1821 లో రాయ్‌కి వ్యతి రేకంగా మాస్కోలో బెర్లిన్‌ మురా తరఫున వాదించి, 1822.28 మధ్య తిరిగి రాయ్‌కి అనుచరుడుగా పని చేశాడు. ఆరవ కాంగ్రెసులో కూసినెన్‌ వి భృతులు వలస విమోచన సిద్ధాంతాన్ని విమర్శించిన తీరును ఖండించాడు. దానికి వారంతా అపార్థాలను ఆపాదించి అపవ్యావ్యానాలు చేస్తున్నారనీ, చర్చల ధోరజి, వివాదం తీరు అపందర్భంగానూ, అకంమంగానూ వున్నదనీ విమర్శించాడు, అలా ఆరవ కాంగ్రెసులో కూడా రాయ్‌ని సమర్థించిన లూహనీ కమింటరసన్‌ళలో రాయ్‌ వలుకుబడి క్షీణించిందని ధృవపరుచుకొన్న తర్వాత, మరు సంవత్సరం, పదవ ప్లీనం సమావేశంలో రాయ్‌ని విస్తారమైన యూరపియన్‌ అనుభవం కల నెహూ9గా పోలుస్తూ, “శష్మతీవివాద పదజాలంతో విప్లవ పితీఘాతక కార్యక్రమాన్ని కప్పిపుచ్చుకోడంలో గొప్ప నేర్చు కలవాడని అభివర్జించాడు.

పై వారిద్దరూ యూరపులోనే వుండి కమింటరన్‌ ఆరవ కాంగ్రెసుకు హాజరైనారు, అంతకు ముందు నుంచీ వారు కమింటరన్‌తో సంబంధం కలవారుం

$04 ఎం, ఎస్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం ముందే యెవ్వరికీ చెప్పకుండా ఉఊస్మానీ రష్యా నుంచిపారిపోయి, యూరపు మీదుగా భారతదేశం చేరాడు. రష్యాలో అరెస్టు తప్పించుకొన్నా, ఇండియాలో తప్పలేదు. ఇక్కడ మీరట్‌ కుటికేసు సందర్భంలో అరెస్టయి ఖై దుకు వెళ్లాడు. తన సహచరులకు మా స్కో లో సంభవించిన దుర్షతిని గురించి విని ఖై దులోనే గుండెలు బాదుకొని మతి పో గొట్టుకొన్నాడు. రష్యాలో వుంటే పొొబమే పోయేది. అందుకేనేమో, మరి యింకిప్పుడూ కమ్యూనిస్టుపార్టిలో చేరలేదు.

మహమ్మద్‌ షఫీక్‌సెద్ధికీ తా ష్కె ౦ టు భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ స్థాపక సభ్యుల్లో ఒకడు. ఉఊస్మానీ బృందంతో కలియడం వల్లనో యేమో, ఆరవ కమింటరన్స్‌ మహాసభ తర్వాత మాస్కోలో అరెస్టయినాడు.. బహుశ రష్యా, బటన్‌ ఖై దీల మార్చెడి సందర్భంలో ఖైదు నుంచి బయటపడి వుంటాడు, 1882 లో ఇండియా. చేరాడు. ఖై దులోవున్న ఉస్మానీకి తమ సహచరుల (మసూద్‌, హబీబ్‌ దుర్మరణ వార్త అ౦ది౦ చాడు. తిరిగి కమ్యూనిస్టుపార్టీ జోలికి పోలేదు.

_-ళాస్మానీ బృందంలో ఆరవ కాంగొసుకుహా జ రయి న వారిలో మసూద్‌ ఆలీషా ప్రధమం నుంచీ బ్రిటిష్‌ సి, ఐ. డి. అందరి కండ్లూకప్పి యెనిమిది సంవత్సరాలు సి, ఐ.డి. గా రష్యా _ ఇండియాల మధ్య అతి తెలివితో వచార్లు చేస్తూ బతికాడు. తాష్కెంటు భారత కమ్యూనిస్టుపొర్టిలో 1820 లోనే చేరాడు. 18028 లో ఆరవ కమింటరన్‌ సందర్భంలో అతని సి. ఐం డీ, చర్యలను రష్యనులు గమనించారు, కాల్చివేశారు. కమూ్యూ నిస్టు వ్యవస్థతో చెలగాటమా మరి?

--ఊస్మానీ బృందంలోని నాల్గవ వ్య క్తి హబీబ్‌ ఆహమ్మద్‌ నసీమ్‌. మాస్కో ప్రొచ్య ప్రిజొ విశ్వవిద్యాలయం నుంచి తిరిగి వచ్చిన తర్వాత పెషావర్‌ కుట కేసులో శిక్ష అనుభవించి, 1928 లో ఊస్మానీ బృందంతో రష్యా చేరి, కమింటరన్‌ యువజన మహాసభల్లో పొల్గొన్నాడు. ఈయన్ని కూడా మసూద్‌ ఆలీషాతోపాటు సి. ఐ.డి. గా అనుమానించి రష్యస్‌ పోలీసులు కాల్చివేశారు,14

ఎం, ఎస్‌, రాయ్‌ - భారత కమూ్య్యూనిఒం ఏస్‌

ఎంత విచిత్రమైన కమ్యూనిస్టు ప్రాతినిధ్యం:

ఇద్దరు పితినిధులు రష్యోలో కాల్చిపేయ ఎడ్డారు!

ఒకరు చెప్పకుండా పారిపోయి ఇండియా చేరాడు!

మరొకరు రష్యా ఖైదులో నాలుగేండ్లు గడిపి యెలాగో తప్పించు కొని పొరివచ్చాడు?

ఇంకొకరు పెట్టుబడిదారీ దేశాల్లో ఆరు సంవక్ఫరాలు సంచారం చేసి ఇరగి ఇండీయా వచ్చాడు?

మిగతా యిద్దరూ నాలుకలు మడక వేసుకొని బతికి పోయారు!

కమింటరన్‌ ఆరవ కాంగనుకు ఈ భారత కమ్యూనిస్టు పా౭ినిధ్యం మరువరాని చారిత్రక వై చ్చిత్యం!13

ఆరవ కాంగొోసు సంఘటనలను గురించి 1860 వీపి్రిల్‌ శీన ముజఫరుకు వ్రాసిన లేఖలో రజనీ పామీదళ్తు యిలా అన్నాడు:

ఉనెమా9జ్యవాదం ఐచ్చికంగా అధికారం వదలుకొంటుందనే వలన విమూచన సిద్ధాంతం వితిపొదించి నందుకు కమింటరన్‌ ఆరవ కాంగసులో రాయ్‌ నిశితంగా విమర్శించ బడ్డాడు. కాంగ్రన్‌ సమయంలో రాయ్‌ లేడు చెవిలోపలి భాగంలో ఆపరేషను కోసం బెర్డిస్‌లో వున్నాడు, ఈ వివాదంలో, విమర్శలో నాకు కూశా భాగమున్నది- “ఆధునిక భారతదేశం" అనే పుస్తకంలో యుద్ధానంతరం సామాజ్యువాదం ఇండియాను అధికంగా దోపిడి చేసి అధికారం చలాయించే క్‌ దశలోకి ప్ర చేశీించ టానికి తశతయారవు తున్నదనీ, ... అందులో చిన్న భాగస్వాములుగా భారత పెట్టుబడిదారులు వారికో రాజకీయంగా లాలూచీ వడౌతారన్సీ.... ఒక సిద్ధాంశాన్ని నేను సృష్టించాను. ఆ సిద్ధాంతం తప్పు.... దాన్నే రాయ్‌ హాస్యాస్పదమైన వలస విమాచన సిద్ధాంతంగా వకిరీతిలో అభివృద్ధి చేశాడు, దానికి మొదటి నుంచీ నేను వ్యతి దేకం”1%

ఇది “కమ్యూనిస్టు అబద్ధాలి తీరు. పామీదళ్తు సృష్టించిన సిద్ధాంతాన్ని (1) రాయ్‌ వంకర తిప్పి సాగదిశాడట (౧ తర్వాత 3౩9)

8000 ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం రజనీ బి స్పెల్చులో కలిసినవుడు తన మీద విమర్శలు వచ్చినందుకు రాయ్‌ మండి పడ్డాటడ పోతే, కమింటరన్‌లో చేరమని రాయ్‌ కోరితే దత్తు నిరాకరించాడట! దత్తు ఉవాచ!!1?

కమింటరన్‌ విధానం భారత క మ్యూనిస్టులకు అర్థం కాలేదు! కావడానికి వీలులేదు. ఒక పక్క ఒంటెత్తు (56012520) విధానం వద్దన్నారు దానివల్ల జాతీయోద్యమానికి దూశమై పోవడమేనన్నారు. మరొకపక్క జాతీయ కాంగసునూ, జాకీన నాయకులనూ, జాతీ య వామపక్షాలనూ, వాటి నాయకులనూ తమకు అలవాటయిన పడికట్టు పదాలతో తిడుతూనే వున్నారు. రష్యాలో వ్యతిరేక వర్గాన్ని నరుక్కొంటూ వెళ్లే కొలదీ కమి టరన్‌ వామపక్ష విధానం పెరుగుతూనేవుంది,

కమింటరన్‌ కార్యవర్గ పదవ స్తీనం సమావేశం పా్రరంఛమైంది, (92 జులై 8.19). గాంధి, నెహూ9ఐకు బూర్జువా సంస్కరణవాచ ప్దాలు, బోసుకు ఫాసిస్టు డ్నిగీ పార్పిప్పించివై . కూసివెస్‌ రాయ్‌ తలనే కావాలన్నాడు. జర్మన్‌ బ్రాండ్లీ రిస్టు అపోజిషన్‌ పత్రికలకు రాయ్‌ తన అభిప్రాయాఎ వాాయడానికి సాహసించి స్వతంత్రించడమే ఘో5మైన నేరమన్నాడు!ః | లావోప్‌స్కిలూ, మాబిన్‌లో తమ వంతు దూషణలు తాము వడ్డించిన తర్వాత, మాన్యూల్‌స్కి రాయ్‌ని రెనెగేడ్‌గా అభివర్డించాడు. కమింటరస్‌ స్థావన దశనుంచీ వామవక్ష మొగ్గు దారుగా భావించఐడిన రాయ్‌ని కూసినెస్‌ మితవాద అవకాశ వాదిగా తేల్చాడు! పెట్టుబడిదారుల రేజెంటనీ, సామాజ్యవాదుల బంటనీ బిరుదాలు విదానం చేశాడు! వలన విమోచన సిద్ధాంత మనబడే దానికి పితగా చికీ%కరంచాడు. రాయ్‌ 1828 నుంచి 1928 దాక “వాస్‌గార్డు? “అడ్వాన్నుగార్జ పత్రికల ద్వారా సోషల్‌ డె మొక్సాటిక్‌ సిద్ధాంతాన్నే ప్రచారంచేస్తూ వచ్చాడన్నాడు. అంటే రాయ్‌ వాదాన్ని మొదటి నుంచీ అంగీకరిస్తూ వచ్చిన లెనిన్‌, జినోవీవ్‌, బుఖారిన్‌ స్టాలిన్‌ పుభృుతులంతా ఆ తరగతిలోశే వస్తారన్నమాట! ఆ నోటికి హద్దూ, వద్దూ, యేషముంది?]8

ఆ అపవాదు నిజమైతే 189238 మే 1ఫ$ న వాన్‌గార్డు వార్షికోత్సవానిక కమింటరన్‌ ప్రెసీడియం పంపిన సందేశంలో భారత శ్రామికుల మధ్య దాని పిభావాన్ని ఫిశంసించడానికి హేతు వేమిటి?39

ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ = భారత కమ్యూనిజం విగ్ర”

ఇక రెడ్‌ ఇంటర్నేషనల్‌ పడ్‌ యూనియన్‌ అధి నాయకుడు సాఎమన్‌ లొజోవ్‌స్కీ వుండనే వున్నాడు-- రాయ్‌ భారత పెల్టుబడిదారులా చొక్కా చెరుగులు పట్టుకొని వేలాడే మెన్షివిక్కనీ, (0 భారత కమ్యూ నిసుపాొకి బలహీనతకు ఆయనే కారణమనీ అతను ఆరోపించాడంటేీ, రాయ్‌ మీది విమర్శల ప్రమాణం మనకు అవగత మవుతుంది.29

ఆ సమయానికి స్టాలిన్‌ పదవికి లెనిస్‌ అడ్డం వచ్చిన్హా యేదో ఒక డిగీ9 పుచ్చుకొని అంతర్ధాన మయ్యేవాడే!! రాయ్‌ మీద ఆరోపణ అన్నిటి లోనూ యెంతటి “కమ్యూనిస్టు దుర్మార్గం" వున్నదో యింగితజ్ఞలైన పతి వార్‌కీ అవగత మవుతుంది.

ఐతీ కమింటరన్‌లోని రాయ్‌ విరోధులు ఆయన మీద చేసిన ఆరోవణలకు రాయ్‌ సమాధానం యేమిటి?

“నామీద మోపిన నేరాలు నేను చేయలేదు. నా నేరమేమంటేి స్వతంత౦ ఆలోచనకు హక్కు వుండాలనడమే, ఈనాడు కమింటరన్‌ వున్న క్లిష్ట పరిస్థితుల్లో దానికి అవకాశం లేదు. నేను నా అభిప్రాయ ఖేదాన్ని బయటకు చెప్పనంత వరకు నన్ను రెనెగేడ్‌ అనలేదు. నన్ను నోరెత్త నీయలేదు. నాభావ వికటనకు సాధనమేలేదు.... ఈనాడు ఇంట ర్నేషనలును నాళనం చేస్తున్న నాయకత్వాన్ని వ్యతిరేకించి అపోజిషన్‌లో చేరడ మే నా విస్ణవ విధిగా భావించాను” “

ఇదీ రాయ్‌ సమాధానం,

అందువల్ల రాయ్‌ కమింటరన్‌తో వేరువడటానికి __. అవసరమైతే పోటీ కమింటరన్‌ స్థాపించటానికి నిగ్మయంచుకొన్న తర్వాతనే నోరు విప్పాడు. నోరు విప్పితే వచ్చే ఫలితం తెలిసే ఆ పని చేశాడు. ఎందువల్ల? రాయ్‌ రష్యా కోసం రాజకీయ జీవితం పాంరంభించలీదు. అందువల్ల రష్యా ఆధిపత్యం క్రిందవున్న కమింటరన్‌తో విడిపోవడం వల్ల ఆ రాజకీయ జీవితం అంతం కాదు. అది అనంత స్వేచ్చా పిపాసతో సాగిన దీర్హయాత), ఆ జీవయాత్రలో రాయ్‌ ఆగని మజిలీ లేదు. చూడని హద్దులు లేవు, ఆయనది స్వచ్చంద పరిణామం. ఆయనలో గువ్లమై వున్న ప్రజ్ఞ వికసించి పరిణతి చెందటానికి కాలమూ, పరిస్థితులూ అవకాశాలు కల్పించి వై.

8008 ఎం, ఎస్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం బహుశ రాయ్‌ కమ్యూనిస్టయ్యే నాటికి భావత కమ్యూనిస్టపార్టి సికామహులమని విరువీగే యీనాటి భారత కమ్యూనిస్టు లెన్వరూ క మ్యూ నిజ 0 అనే మాటే విని వుండరు. ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ మొట్ట మొదటి భారత కమ్యూనిస్టు కమ్యూనిస్టుల వ్యూహాన్నీ, యెత్తుగడలనూ, పార్టీ నిర్మాణ రితులనూ గురించి రాయ్‌ ద్వారా తెలుసుకోక పూర్వం అండవశలోనో, పిండవశలోనో వున్న మన ఖొరత శమ్యూనిస్టుల రాజకీ యమంతా. బిటిష్‌ వ్యతిదేకతే __ జాతీయ కాం్యగెసు, దెర్పరిస్టు విప వోద్యమం-__యీ రెంటిలో దేనితోక వట్టుకొంటీ మోక్షం వస్తుంది? అని తెన్ను గానక కొట్టుకొంటున్నవారే నాటికమ్యూనిస్టులు, ఈ విషయాన్నే డాంగే యిలా అంబాడు;

“వలస దేశాల్లోను, పరాధీన దేశాల్లోను విప్లవ సమస్యలను కమ్యూ నిస్తు ఇంటర్నేషనల్‌ రెండవ కాంగెెసు (1880 చర్చించింది. ఈ దేశాల్లో స్వాతం్యత్యోద్యమ వ్యూహం, యొత్తుగడలను లెనిన్‌ సార ధ్య౦ కింద ఈ మహాసభ రూపొందించిది.

౪అప్పటికి భూరత దేశంలో కమ్యూనిస్టుపార్టి కాని, లేదా సంఘటిత కమ్యూనిస్టు గూపుకానీ లేదు. భారతదేశంలో యేవొక్కరూ ముందుకువచ్చి కమ్యూనిస్టు నిర్మాణ సమస్యనూ, భారత స్వాతంత్య పోరాటం లో దాని స్థానాన్నీ లేవనె త్త లేదు,*29

అంతేకాక ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ ద్వారా తెలిసింది తప్పు కమింటరన్‌ వుద్యమ తత్వాన్ని గురించి యిక్కడి వివ్లవ కారుఐకేమీ తెలియ లేదని కూడా అంటాడు డాంగే.

అంటీ రాయ్‌ రష్యా చేరుకొన్న తర్వాతనే భారత స్వాతంత్య పోరాటంలో వామఫక్ష రాజకీయ వాదులకు దారి తెన్నూ దొరికిం దన్నమాటః

రాయ్‌ 1021 లో అహమ్మదాబాదు కాంగ్రెసుకు వాసి వంపిన విజ్ఞప్తి సంపూర్ణ స్వాతం్యత్య సాధన వైపు భారత జాతీయ నాయకుల దృష్టిని మరలించిందిం

అలాగే 1822 గయ కాంగనుకు కూడా “బూర్జువా వర్గ యాజమాన్యం నుంచి విమ్చుక్తి పొందిన ప్రజాస్వామ్య గణతంత)ిమే తన లక్ష్యంగా

ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 909 వికటించా అంటూ జాతీయ కాంగ్రెసును వుద్దేశించి కర వతం వాసి పంపాడు రాయ్‌.

ఇలా రాయ్‌ సంపీన శీర్మానాలూ, కర వత్రాలూ, విణాళికలూ విజ్ఞప్తులూ రగుల్కౌల్పిన వామపక్ష భావాలే జాతీయ కాంగసులోని నాటి వామపక్ష శాఖకూ, నేటి కమ్యూనిస్టుపొర్టీకీ మూలం. ఐతే, రాయ్‌ కమిం టరస్‌తో వేరు వడిన తర్వాత యీ కమ్యూనిస్టుపార్టీ రాయ్‌నే వదలుకొందిం కమింటరన్‌ అడుగు జాడల్లో నే నడుస్తూ అది చెప్పిన “పాపాలన్నీ చేస్తూ వచ్చింది.

అయికే టాగూరు కానీ యితర కమ్యూనిస్టులు కానీ రాయ్‌ మీద చేసిన అసత్యారోవణలను వరిశీలించబోయే ముందు రాయ్‌వంటి వున్నత రాజకీయ మేధావులకు మితు9లకువలె శతు9)వులు కూడా ఎక్కువగానే వుంటారని గమనించాలి. ఆయన వ్యక్తిక్వాన్ని నుదింపు వేయడానికి యూరపులోను, ఇండియాలోను, అమెరికాలోను వున్న ఆయన మితులూ, కమింటరన్‌ నుంచి బయటకు వచ్చిన విపంచ కమ్యూనిస్టు విముఖులూ చెప్పిన అంశాలను పిమాణంగా తీసుకోవాలికాని __ అయన శతువులు, (వత్యర్థులు కసిదీర పూసిన మసిని ,వమాణంగా తీసుకోవడం న్యాయం కాదు.

రాయ్‌ రాజకీయ జివితమంతా కరినతర విచ్చిత పరిస్థితుల్లో గడవ వలసి వచ్చింది. కమింటరన్‌లోని, కమ్యూనిస్టు రష్యాలోనీ ఆంతరంగిక రాజకీయ పిత్యర్థిత్వాల మధ్య -- భారతదేశంతో సులువుగా వుత్తర విత్యు త్తరాలు నెరపుకోటానికి వీలులేనంత దూరంలో వుండి __ దేశీయ, విదేశీయ సి, ఐడీ, అ కండ్లు కప్పుతూ, నమ్మరాని మధ్య వర్తురిను కూడొ నమ్మక తప్పని వరిస్థితుల్లో వుండి భారత దేశంలో ఒక రహస్యోద్యమానికి పునాదులు వేయవలసి వచ్చింది. కమ్యూనిస్టుపొర్టీ అంబే యెలా వుంటుందో యెరుగని టాగూరువంటి వారి కురుతనపు వెరి) మాటలను బట్టి ఆయన కార్య భారాన్ని యెలా తూయగలం?

1028 నాటికి భారత వామపక్ష స్వాతం్యత్య యోధులు ఎం, ఎన్‌ రాయ్‌ అంటే యెవరో నిజంగానే యెరుగరా? శాన్‌ (ఫొన్సిస్కో టటయల్స్‌లో జిల్లా అబార్నీ రాయ్‌ని గురించి యేమని పేర్క్మాన్నాడో చూడండి ;

$160 ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిం

“ఈ రికార్డుల్లో మూర్చిస్‌ ఆకే పేరుతో వున్న వ్వ కి మావవేం.దవాధ రాయ్‌గా, ఛార్ష స్‌ మార్టప్‌గా వరిచితుడని, ఆతనాక్ష వసఫోక్ట్స్‌ ఆమ్మాయిని వివాహమాడాడనీ .... కాస్‌ఫోల్సిన్కో బయల్న్‌ _హెైరంబం. కావడాగకి కొంతకాలం ముందుగా న్యూయార్కులో ఆరస్టయి, పోలీసుఆ నుంచి తప్పించుకొన్న యాఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ పేరు వీచారణలో వడే వే వస్తున్న దనీ”* పేర్కొవబడ్డ వ్యక్తి భారతదేశంలో అవరిచిత వ్య్త్‌ ఆనడం ఆర్థరహికంం

వెందుకంటే ఆ రోజుల్లో భారతీయ వ3కలన్నే ఆటయక్‌ స_పకటించి వజల్లో యెంతో వుతుకతను _పేశేపించినై.

అంతేకాదు _.- 18228 నాటికే మనోరంజన్‌ గుప్తా. ఆనే ఉగంవాద ఎర. ఎన్‌. రాయ్‌ జీవిత చరితను “సారధి ఆనేవారవ తికలో (ప్రకటించాడు, రాయ్‌. ఆనామకుడ్తై తే అది సాధ్య్యమయ్యేదేన్నా

కొన్పూరు. (మీరట్‌) బొప్డివిక్‌ కుట కేసులో రాయ్‌ (ప్రధాన నిండితుడు కొ డేశం అట్టుడికినల్లుడికి పోతుంటే. రాయ్‌ కార్య కమాల జాడ కెలిసిన బిటిష్‌ పభ్వుతం గజగజ వణకీపోతుంటే, *- కర్టన్‌ (ప్రభువు వంటి వైస్రాయి నిద్రపట్టక పలవరించి చస్తుంటీీ రాయ్‌ (వాసిన లెఖ కేంద శాసన పభలో తర్జన భర్జనలు రేపుతుంటి, ఆ రాయ్‌ భారతదేశంలో అపరిచిత వ్యక్తి అని ఆంటి __ దాని అర్థమేమిటి?

భారత దేశంలో నిత్యమూ రాయ్‌ నుంటె సందేశాలు సలహాలు పొందుతున్న డాంగే _ ముజఫర్‌ ఆండ్‌ కంపెనీ ప్రజానాయక్షులై. పోతుంటే వారి దర్శక - సారధి ఎం. ఎన్‌. దాయ్‌ భారతదేశంలో ఆపరిచితుడై పోత్సే ఇక్కడి విస్ల వోద్యమంతో ఆయనకు సంబంధం లేదంటూ వుంఠే _.- దాని ఆర్ధమేమై వుంటుంది?

రాయ్‌ నుంచి సాహిత్యమూ, ధనమూ ఆ౦దుకొంటూ వచ్చిన మహనీయులు అవి రాయ్‌ వడ్డనుంచి అందుతున్నివని వ్వద్యమాంతర్షత మితులక్షై నా యెరుక పరచలేదా? అది అంతా తమ నృష్టి అయినట్లు తమ సహచరులకు భమలు కలిగించారా? కాకుంటే, రాయ్‌ని గురించి విప్లవ

ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ _ భారత కమ్యూనిజం 6|| కొరుల మధ్యనేమి, యితర వామపక్ష వర్గాల మధ్యనేమి పచారంలో వున్న వాస్తవ విషయాలను కమింటరన్‌ ముందు దాచ్చి అప్యభంశ వరచి చెవ్వ వలసిన ఆగత్యం యేమి వచ్చింది? ఆ వార్తలను రష్యావారు ఎలా అర్థం చేసుకొన్నారు? ఈ (వచార రీతిలో వున్న నీతి యెలాంటిది?

భారత దేశంలో కమ్యూనిస్టు వుద్యమాన్ని నిర్మించటానికి రాయ్‌కి వున్న అవకాశాలను కూడా మూడు విధాలుగా విభజించవచ్చు ;

ఒకటి -- తాష్మైెంటులో కాని మాస్కోలో కాని రాయ్‌ దాఃరా పైనికంగాను, రాజకీయంగాను శిక్షణపొంది - వవాస భారత కమ్యూనిస్టు సభ్యులుగా వుండి భారతదేశం &రిగి వచ్చినవారు. రాయ్‌కి వారితో ప్రత్యక్ష సంబంధం వున్నంత వరకు వారు కమ్యూనిస్టులే. కానీ భారతదేశం తిరిగి వచ్చిన తర్వాత వారిలో యెంతమంది కమ్యూనిస్టులుగా మిగిలారు? మిగిలిన వారిలో యెంతమంది తాము కలిగివున్న భావాలకు ఇండియాలో ఖై దు ఆనుభవించవలసి వచ్చింది? ఆటు తర్వాత తమ సర్వస్వాన్ని వుద్యమ నిర్మాణం కోసం ధారపోసినవారు యెవరు?

రెండు _- రాయ్‌ పొత బెర్రరిస్టు సహచరులు. వారిలో రాయ్‌ పంపీన ధనం యెొందరికి రుచించింది? సాహిత్యమూ, భావాలూ యెంత మందికి రుచించాయి? కమ్యూనిస్టు వుద్యమ నిర్మాణంలో రాయ్‌ విశ్వా సాలతో యేకీభవించిన వారెవ్వరు?

పై రెండు తరగతుల వారూ రాయ్‌తో విత్యక్ష నంబంధం కలవారే.

మూడు __ ఇక మూడవ వర్గం వారు రాయ్‌ ముక్కూ మొగమూ యెరగనివారు. కాంగ్రెసు లోవల్య వెలువల వుండి, వుత్తర ప్రత్యు త్తరాల ద్వారా రాయ్‌ భావాలపట్ల సుముఖత చూపి ఆయనతో పరోక్ష సంబంధం కలవారు. పపంచ దేశాలతో సత్పంబంధాలులేని రష్యా ముంచి, విపంచ దేశాలకు గిట్టని సిద్ధాంతాన్ని బోధిస్తూ, యిటువంటి వారి సహాయ సహకొ రాలతో భారతదేశంలో కమ్యూనిస్టు వుద్యమ నిర్మాణం కోసం రాయ్‌ కృషీ చేయవలసి వుంది. ఇది యెంతటి కష్టతరమైన వ్యవహారమో రహస్య కుట వుద్యమాలతో పరిచయం వున్నవారికే బోధపడుతుంది.

క [2 ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ . భారత కమ్యూనిజం రకరకాల మారు పేర్లు, తప్పుడు చిరునామాలు, గూఢచారుల ప్రవేశం రహస్యాలు దాచటం, నిధుల దుర్విగియోగం, అనుమానాలు, నమ్మక దోంహం, వ్య క్తీగత ద్వేషాలు, నాయకత్వ తగాదాలు మొదలై నివి యీ రహస్యోద్యమాల్లో తరచు మనకు కన్పిస్తుంటాయి. ఇవి అన్నీ రాయ్‌ అనుభవం లోనివే. పైగా భారత జాతీయ విప్లవ కారుల నుంచి తని నాయకత్వానికి వచ్చిన సవాళ్ళను దెటర్కొని నిలఒడ డానికి రాయ్‌ పడ్డ శంమ అంతా యింతా కాదుం రాయ్‌ పంపిన డబ్బు చేరలేదన్నా, ఆయన ఆదేశాలు అనుసరించబడ లేదన్నా, నమ్మకదో9హం జరిగిందన్నాా దానికి రాయ్‌ బాధ్యుడు కాదు. అమిత) రాజకీయ సంబంధాలున్నప్పుడు యే దూర దేశంలోనో వుండి భారతదేశ విషయాలను అదుపులో వుంచుకోవడం “మానవ మాతుడికి సాధ్యం కాదుం భారత కమ్యూనిస్టు వుద్యమాన్వ్మ గురించిన నివేదికలు అ౭ిశయో కృలతో కూడుకొని వుండివు౦టి, దానికి బాధ్యత రాయ్‌ది కాదు ఆ నివేదికల్లోని అంశాలు కమింటరన్‌ మెప్పు (డబ్బు) నంపాదించడం తోపం _ఛారథ శకర్వూనొస్టులు వంపించినవే. ఇక్కడి వుద్యమ నిర్మాణాళ్యు దయాన్ని గురించి వివరాలు అడుగుతూ రాయ్‌ పదేపదే వస్తుంటే, వాటికి సమాధానంగా డబ్బు వంపించమని రాయ్‌కి భారత కమ్యూనిస్టులు పదే వదే వొస్తూ వుండేవారు. అసలు పితులేమీ అ మ్ముడుపోని ౪ల్రాల్‌ బావుటా” అనే వ2)క రెండు లక్షల కాపీలు అమ్ముడు పోతున్నాయని రాయ్‌కి నివేదికలు ఆందిన వంటే _- అనాటి భారత కమ్యూనిస్టు నివేదికలు యెంతటి ఆతిశయో క్తులతో కూడుకొన్నవో ఆస్థమవుంది.2ే పోలీసుల దృష్టినుంచి అసలు వ్యక్తులను దాచడానికి చేసిన వియత్నాల వల్తకాన్సి లేక వితిష్ట కోసం కాని భారత కమ్యూనిన్టులే అలాంటి ఫోర్జరీ నివేదికలు పంపీంచార్లే రాయ్‌తో భారత కమ్యూనిస్టులు జరిపిన వుత్తర విత్యుత్తరాలను ఒక్కేసారి స్థూలంగా చూస్తేనే యిక్కడి వుద్యమాభివృద్ధిని గురించి రాయ్‌కి శ్షేటువంటి సమాచారాన్ని భారత కమ్యూనిస్టులు ఆఅ౦ది౦చారో, నితో రాయ్‌లో యెలాంటి ఆశలు చిగురించాయో బోధపడుతుంది. జే9డ్‌ కూనియన్‌ వుద్యమాన్నీ, కాంగ్రెసు

ఎ౦, ఎస్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం ఫలి సంస్థనూ పైతం ఆకిమించుకో బోతున్నామంటూ యిక్కడి కమ్యూనిస్టులు ఆశలు పురికొల్పారు! ఐతే ఆ ఆశల మేరకు రాయ్‌ సూచనలు మాత్రమే చేశాడు. వివరాలు అడిగాడు. కాని ఆయనకు చేరిన వివరాలు నీిజమైనవయితే కదా। అందువల్ల రాయ్‌ తన కమీంటరన్‌ స్థానాన్ని పదిల వరచుకోడానికి యిక్కడి వుద్యమం బలుపును గురించి అబద్ధాలు చెప్పొడనేది తప్పుడు విచారం. అది ఆ ప్రచార యోధులకు వెన్నతో పెట్టిన విద్యేం

కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్లో మొదటి మాట చివరిమాబ రష్యనులదే. మధ్య మాటలన్నీ గాలికి పోయేవే.

కమింటరన్‌ విధానాలన్నిటికి సోవియట్‌ కమ్యూనిస్టుపార్టీ దీవనలు మూలం. సోవియట్‌ కమ్యూనిస్టుపార్టి విధానానికి చాని నియంత మూలం. ఆ నియంతకు అధికార భదత పరమావధి, అందుకు రాయ్‌ వంటివారి నోళ్లు మూయడం అవసరం, కానీ రాయ్‌ నోరుమూసుకొనే రళంకాదు, సోవియట్‌ కమ్యూనిస్టు పొర్టీలోను, కమింటరన్‌లోను స్టాలిన్‌ నర్వం సహాధికారాన్ని నిలబెట్టు కోవాలని చూస్తున్న తరుణంలో, కమింటరన్‌ అధ్యక్ష స్థానంలోని బుఖారిన్‌ సైతం స్టాలినుకు తల వనంచడానవనికి సిద్ధపడిన సమయంలో, రాయ్‌ విధానాలతో పూర్తిగా యుకీభవించే బ్రటిష్‌ కమ్యూ నిస్టుపార్టి సైతం పియాట్నిస్కీ చేతుల్లో వున్న రష్యన్‌ బంగారాన్ని ఆశించి స్టాలిను అడుగులకు మడుగులొ త్తడానికి నిర్ణయించుకొన్న పరిస్థితుల్లో, భిన్నాభిప్రాయాన్ని యెలుగెత్తి ఘోషిస్తూ, మేధాశక్తితో... వాక్చటిమతో, నిశితతర్మంతో యొదిరి వాదాన్ని తుత్తునియలు చేస్తూ, నోరు చేసుకోగల రాయ్‌ని స్టాలిన్‌ యెలా సహించ గలడు?

అందువల్ల 1818 సెష్టెంబరులో ఎ౦. ఎన్‌, రాయ్‌ కమింటరన్‌ నుంచి బహిష్కరించ బడ్డాడు.

కారణం చైనా విష్లవ వైఫల్యం కాదు, వలస విమోచన సిద్ధాంతం శాదు. భారత కమ్యూనిస్టులు చేసిన ఫిర్యాదులు కాదు. కమింటరస్‌ ఆరవ జ)

914 ఎ౦, ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం కాంగొసులో రాయ్‌ వరోక్షంలో పితినిధులు ప్రదర్శించిన వాక్‌ పొ9గల్భ్యం కాదు, చేసిన అభియోగాలు కాదు. చివరకు ఆరవ కాంగ్రెసు నిర్ణయాలను రాయ్‌ వ్యతిరేకించడ ౦ కూడా కాదు. మరేమిటి కారణం? రాయ్‌ బహిష్కరణను గురించి 1888 డిశంబరులో ఇంటర్నేషనల్‌ (పెస్‌ కరెస్పాం డెన్స్‌లో కమింటరన్‌ పికటనలో చూపిన కారణం యిలా వుంది;

“ఆంతరంగిక పరిస్థితి మిద, కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ కర్తవ్యాల మీద కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ కార్యనిర్వాహక వర్షం చేసిన తీర్మానంలోని 8 వ పేరా వికారం, బా్రాండ్షర్‌ సంస్థ అనుయాయులు కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ సభ్యులు కాలేరని 1828 డిశంబరు 18 న కమింటరస్‌ కార్య వర్గం తీసుకొన్న నిర్భయం వికారం, బా9ండ్లర్‌ పత్రికలకు వాయడం ద్వార్వా బ్రొండ్లరు సంస్థను బలపరచడం ద్వారా రాయ్‌ తనని కాను కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ శేేఢికి వెలుపల వుంచుకొన్నాడనీ, కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ నుంచి బహిష్కరించ బడినట్లుగా భావించాలనీ కమింటరన్‌ కార్యవర్గ అధ్యక్ష వర్షం ప్రకటిస్తున్న ది”25

సోవియట్‌ యొన్‌ సై క్లో పెడియా 1800 మువిణలో రాయ్‌కి “రఎగేడ్‌ అనే బిరుదును ఆధికారికంగా యిచ్చారు.

ఇంతకాలం “వామపక్ష మొగ్గుదారు* “వామపక్ష ఒంటెత్తు వాదిగా భావించబడ్డ ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ని *కమింటరన్‌ మితవాద మొగ్గుదారుగా “మెన్షివికొగాా “మితవాద జాతీయవాద అవకాశ వాదిగా కమింటరన్‌ మార్చివేసింది. ముద్రలు వేసింది. బుఖారిస్‌ పిభృతుల దుర్గతితో పోల్చు కొంటీ రాయ్‌ స్థితి కొంచెం నయమే.

స్టాలిన్‌ 1828 నవంబరులో కమింటరన్‌ అధ్యక్ష వదవినుంచి జినో వీప్‌ను దించి బుారిస్‌ను యొక్కించాడు. 1828 ఫిబివరిలో “పాన్చా సంపొదకత్వం నుంచిబుఖారిస్‌ తొలగించాడు. ఆ నవంబరులోఅతన్ని మితవాదిగా, సోషల్‌ డె మొక్రట్‌ గా వర్ణించి కమింటరన్‌ కార్యవర్గం నుంచి సోవియట్‌ కమ్యూ నిస్టుపార్టీపొలిట్‌ బ్యూరోనుంచి బహిష్కరించాడు. స్టాలిన్‌ మితవాదిగా నూర బోయేముందు 198 లో మరల బుఖారినుకు భారిపరి శ్యమలశాఖలో సభ్యత్వ మిచ్చాడు. 183 లో “ఇజ్వె స్తియాకు సంపాదకుడుగా చేశాడు సోవియట్‌

ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 31ఫ్‌ పభుత్వ నూతన రాజ్యాంగ నిర్మాణ కమీషను సభ్యుడుగా నియమించాడు, 1888 లో దేశదోంహ నేరం ఆరోపించి న్లైకోప్‌ పిభృతులతో కలిపి కాల్పించి వేశాడు.

అంతా తోలు బొమ్మలాట సామిత।

ఐతే రాయ్‌ తోలుబొమ్మ కాదు. పిడివాదీ కాదు

కమ్యూనిస్టు పార్టీలన్నీ జాతీయ స్వాతంత్యోద్యమాలను గుడ్డిగా బలపరచ గూడవంటూ - రెండన కాంగసులో తీర్మానించబడిన లెనిన్‌ సిద్ధాంతానికి వామవక్ష౦ గా నడవ వఐసీన సమయం ఆసన్న మైందని 1924 లో ఐదవ కాంగొను సమావేశాల్లో రాయ్‌ హెచ్చరించాడు

ఉగల్రిై20 లో విన్లవ పొొధాన్యత వున్న వుద్యమం, 1924లో అదే స్థితిలో లేదు. 1820 లో విన్హవ శ్రామిటలకు. మిత్రులుగా వున్న వర్గాలు 1924 లో అలా లేరు",

“వ్యసన రాజ్యాల్లో పెట్టుబడిదారీ విధానం బాగా అభివృద్ధి చెందలేదు... రై తాంగం వుంది. వివ్లవోద్యమ పాంముఖ్యత వుంది. ఇక్య సంఘటన పెట్టుబడిదారీ దేశాలకే పరిమికం కారాదు. పీడిత దేశాల్లోని రైతులకు కూడా అది విస్తరించాలి. ఇంగ్ల ౦డు వంటి సామ్రాజ్యవాద దేశాల్లో యిది మరీ ముఖ్యం. వలసల్లో తప్ప అక్కడ రైతులు లేరు. కార్మిక = కర్షక ప్రభుత్వ నినాదం వలసలకు విస్తరించకపోతే ఆ నినాదానికి వాస్తవికత రాదు, భవిష్యత్‌ కార్మిక పార్టీలోని వివిధ శాఖలను ఐక్యం చేయ డృణ కోసం వలసల్లోన్ని వెనుకబడ్డ దేశాల్లోని విప్ణవోద్యమాలను బలపరచడుం కమిం టరన్‌ విధి అని రెండన కాంగసు సిద్ధాంతం చెప్పింది.... ఇందు నిమిత్తం జన వొహుళ్యంతో మనం ప్రత్యక్ష సంబంధం పెట్టుకోవాలి. జాషజీయ విమాచనో ద్యమంతో మనం ప్రత్యక్ష సంబంధం పెట్టుకోవాలని ఆ సిద్ధాలితం చెపుతుంది. ఇందులో అన్ని వర్గాలూ, అక్ష్యాల్తూ యిమిడి వున్నాయింగ్‌డో

ఈ విధంగా జాతీయ బూర్జువాల మీద ఆధారపడకుండ కార్మిక-కర్షక విజానీకంతో ప్రత్యక్ష సంబంధం పెట్టుకొని కమ్యూనిస్టులు విస్లవోద్య మాన్ని నడపాలని రాయ్‌ వాదిస్తుంటి ఆ వాదనను మితవాద అవకాశ వాదంగా వర్ణించే అతివాద వేషగాక్సను యెమనాలి?ః మారిన పరిస్థితులను

016 ఎం. ఎన్‌ రాయ్‌ కారత కమ్యూనిజం బట్టి విప్లవ విజోద్యమ సూతం కూడా మారాలనడొన్ని రాజకీయ అస్థిరత్వం కింద లెక్కగళ్టే పిడివాదులను, జడవాదులను యేమనాలి? అక్థశతాబ్టి దాటిన తర్వాత ఈనాడు థారత దేశంలో అతివాదం పేరుతో, అత్యుగంవాదం పేరుతో కొన్ని కమ్యూనిస్టు గూ)పులు తిరిగి రాయ్‌ వాదాన్నేమార్జి ఎస్టు-లెనినిస్టు.మావోయిస్టు వంధా పేరుతో బోధిస్తున్నాయి, ఏతే ఆరవ కాంగ్రెసు తర్వాత చాల రోజుల వరకు-అంటి 1999 మార్చి వరకు కమింటరన్‌ అధికార వతిిక ఇంటన్నేషనల్‌ పస్‌ కరెస్పాండెన్సులో రాయ్‌ వ్యాసాలు పిచురించబడుతూనే వున్నాయి. వాటిలో రాయ్‌ తన వాదాన్ని కొనసాగిస్తూనే వున్నాడు, బుథారిన్‌ అప్పటికింకా అధ్యక్ష వర్గంలో కొనసాగుతూ వుండడం వల్లనే రాయ్‌కి ఆ అవకాశం అభించింది.

చైనా విప్లవం తర్వాత రాయ్‌ మాస్కో చేరాడు. మాస్కో నుంచి 1827 అక్టోబరు కిన బెర్లిన్‌ వెళ్లాడు. తిరిగి 1828 ఫిబివరి (18-ణులో కమింట6్‌ కార్యవర్గ తొమ్మిదవ ప్లీనం సమావేశానికి హాజరు కావడానికి మాస్కో చేరుకొన్నాడు. అక్కడి వాతావరణం తాను అనుకొన్నదానికీ భిన్నంగా వున్నదని గమనించాడు. ప్తీనంలో (చైనా గురించి తని అభిప్రాయాలు చెప్పడానికి అనుమడి అభించలేదు. ప్లీనం సమావేశాలు ముగియక ముందే తీవింగా జబ్బుపడ్డాడు. గిిప్పీ, జ్వరం, ఎడమ చెవి పోటు -- చెవి జబ్బు మాష్టోడిటిస్‌ అన్నారు. చెవి కురుపు పోవడానికి చెవి వెనుక జెజ్జం వేయవలసి వచ్చింది. తాత్కాలికంగా కొంత వాధ తగ్గింది మార్చి నెల గడుస్తున్నా పరిస్థితి మెరుగు కాలేదు. సున్నితమైన ఆపరేషన్‌ చేయవలసి వచ్చింది. కమింటరన్‌ సభ్యులను చేర్చే క్రెమ్లిస్‌ హాస్పిటలుకు బదులు రాయ్‌ని మాస్కో వెలువల వున్న ఒక చిన్న వోస్పిటల్లో చేర్చారు. అది గ్రహించి రాయ్‌ చైనా యాతు (1920లో తన కార్యదర్శిగా అనుసరించిన స్విస్‌ వనిత లూయిీగీన్ల ర్‌కు యూరపుకు యిలా గూథార్థంతో వుత్తరం ప్రశాడు;

1 3౯6002 “40 80 ౧౮13166 9006౫66, 296 06 0% [లల 3616 0106 06 రం౧96 1౫664 3 గం 16 రల812108. 06 కేంం6013 ఇం ౧౦1౬ శ 1106 1 1608 లం 208 ఈల 0లం!6 1 1216 6 16ఆ 08 ౪౦౪? ౦00102 0401 04% (6 కుక 01 2610192 30100600% ల౦18082166. 2?

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భాశత కమ్యూనిజం ఫై అంటే *ఎక్కడిక్షై నా బయటికి వెళ్ళి, అక్కడే జబ్బులో వుంటే బాగుణ్ణు కానీ, వీలు కావడంలేదు. మొదటి నుంచీ ప్రయత్నం చేస్తూనే వున్నాను. డాక్టర్లు అనుమతించడం లేదు. నా కిక్కడ వుండడం యిష్టంలేదుః ఇంతకు ముందెన్నడూ ఇలా లేదు. నీవిక్కడకు వచ్చి యిబ్బందుల్లో యిరుకో్క్కోవడం నాకసలే ఇష్టంలేదు అని రాయ్‌ వ్రాసిన వాక్యాలు రాయ్‌ దీనస్థితిని గురించి గిస్ల రుకు పద్టిచ్చి వై తాను అనుకొన్నళ్లే రాయ్‌ రాజకీయ బాధల్లో వున్నాడని గిస్లర్‌ గ౦హించింది. వెంటనే మాస్కో పరుగెత్తు కొచ్చింది. బరోడిస్‌ సహాయం తీసుకొంది. ఇద్దరూ కలిసి రాయ్‌ని హోటల్‌ లక్స్‌లో ఒక గదికి చేర్చారు. 8 రాయ్‌ నడిచే స్థితిలో లేడు. దేశం వెలుపలకు ఆయన్ని తీసుకొని వెళ్లి యేర్పాట్లు చేశారు. ఆర్గ్‌ బ్యూరో అధివతి పియాట్నీస్కీ రాయ్‌ పొస్‌పోర్టు యివ్వడానికి నిరాకరించాడు. జర్మనీ వెళ్లితే రాయ్‌ అరెస్టుకాగలడని వంక పెట్టొడు. గిన్లర్‌ రెండు వారాలు బికిమలాడినా పియాట్నిస్క్‌ అంగీకరించ లేదు. అప్పటికింకా బుఖారిస్‌మిద స్టాలి స్‌ దండయాత (పొరంభం కాలేదు. పియాట్నిస్కీ కార్యాలయం నుంచి బుఖారిన్‌ రాయ్‌ పాస్‌పోర్టు తెప్పించాడు. కష్టంమీద గిస్త ర్‌ వీసా సంపొాదిం చింది. రష్యా - జర్మనీ విమాన మార్గం డై రెక్టరుతో వున్న వ్యక్తిగత సంబంధాల వల్ల గీన్లర్‌ తేలికగా విమానంలో జర్మనీకి రెండు సీట్లు సంపొదించ గల్లింది. ఆమె రాయ్‌తో రాత్రికి రాత్రే ప్రయాణం చేసి బెర్లిన్‌ చేరింది. (ఏపిల్‌. రాయ్‌ చెవి చీముపట్టి బాధ పెట్టి మనిషిని తలక్రిందులు చేసింది. సహాయం లేకుండా నడవగల స్థితిలో లేడు. ఆరోగ్యం కోలుకోడానికి కొన్నాళ్లు రాయ్‌ సెయింట్‌ మోరిట్ట్‌ పర్వతం మీద వున్నాడు. ఆ సమయం లోనే రాయ్‌ *చైనాలో విప్లవం - పతి విప్లవం) అన్న జర్మన్‌ గ్రంధం వాకాడు, ఐక్య సంఘటనను సమర్థిస్తూ ఇంటర్నేషనల్‌ కరెస్పాండెన్స్నులో వ్యాసాలు కూడా వా9ళాడ్తు.*ి కమ్యూనిస్టు మృత్యుగహ్వరం నుంచి, స్టాలిన్‌ దంష్టాకరాళాల నుంచి అలా బయట పడ్డాడు రాయ్‌. ఐతే యింతకూ రాయ్‌ చేసిన నేరమేమిటి? స్వతం్యతాలోచనకు హక్కు వుండాలనడమే. _ “లెనిన్‌ క్రింద *చారితంక అతివాదిగా ఆయన (రాయ్‌ పీరు బొందాడు. స్టాలిన్‌ క్రింద కమింటగన్‌ దారి మార్చుకొనేటప్పటికి ఆయన

818 ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం కుడివ్లై పుకు జరిగాడు. “విస్తవకారుడి విధి కొన్నిసార్లు హేతు రహిత కంమ శీక్రణ యొక్క సంకుచిక సరిహద్దులను దాటిపోతుంిదన్న ఆధారం మీద ఆయన తన పివ్వర్తనను సమర్థించుకోడానికి యత్నించాడు. కానీ స్టాలిన్‌ అధికారం పదిల పరచుకోనే టప్పటికి సహనావకాశాలు కుదించుక పోయిపై”%* అంటాడు హైద్‌కాక్స్‌-

రాయ్‌వంటి మేధావి డూడూ బసన్నయి, స్టాలిన్‌ పాడిన పాటకల్లా తాళం వేస్తున్నట్లయితే, స్టాలినే ఆయనకు బిహ్మరధం పట్టేవాడు. కాని, రాయ్‌కాకాపట్టే రకం కాదు. అందుకే.

“1 సం 00164 106912 06 9016 6 *29 2016 10, 1 ౪29 2130 రేం6 10 1011 €10. 6 ౧6౦౪ల క601 60161 1 క ఇంట16 0276 అ95ల ఇ136 10 ౮60 30 101 118 61౯66? 16 ౧0౪6 01166 4 60000016 09 13 గలర గం ౪19 ౪11 118 3264 ల౦6 20 1062138 0? 8 ౧02036 0 30200. ౨09 08 006 6౦౧1460, 033 13 009? 6210651 0611607౩31

“*త్ర మన తాను నిర్వాహించగల పాత నిర్వహించలేక కోవడానికి మరో కారణం వుంది. నోరు మూసుక కూర్చోవడం ఆయన అభివృద్ధికి దోహదంచేసి వుండేదనుకొంటే, ఆయన యొన్నడూ అలా వుండలేదు. ఆవిషయంలో ఆయన రాజీపడి మెరగడు, మూనవజాతిసంక్షేమమే ఆదర్శంగా చివరిదాకా పడీ చచ్చాడు. నేను అతిశయోక్తులనడం లేదు. ఇదినా గట్టి నమ్మకం” అంటుంది ఆయన్ని దగ్గరగా చూచిన కమింటరన్‌ పార్ల మెంరీట ఫ్టైనో గ్రాఫర్‌ లూసీ గీస్తర్‌,.

ఎంత సత్యం! రాయ్‌ ఇండీయాలో జెయిల్లోవుండి కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనలుకు వ్రాసిన సుదీర్హలేఖలోని అంశాలు పరిళిలిస్తే ఈ మాటలు అక్షర సత్యాలుగా గోచరిస్తాయి!ః

రాయ్‌ నోరుమూసుకొని కూర్చుండే రకంకొదు కాబట్టే కమింటఎన్‌ నుంచి బహి ష్కరించబడ్డ మరునాటి నుంచి జర్మస్‌ కమ్యూనిస్టు అపోజిషన్‌ పతి9క గెగెస్‌ డెస్‌ స్టాం లో కమింటరన్‌ విధానాలను ఘాబూ విమర్శిస్తూ వాధారాహింక గావ్యాసాలు వాశాడు. ఐతే అంతటి విమర్శలోనూ యెన్నడూ

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం ఫ్‌198 నిగూహం కోల్పోలేదు. స్టాలిన్‌ను యేనాడూ వ్యక్తిగతంగా విమర్శించలేదు. స్టాలిన్‌ విధానాలను విమర్శించి నప్పటికీ, స్టాలిన్‌ వట్ట ఆయనకుగల వ్య క్రిగత స్నేహ సౌహార్ద్రువై ఖరిని కోల్పోలేదు. కమింటరన్‌ నుంచి బహిష్మ, రించబడిన రెండు దశాబ్దాల తర్వాత _-కమ్యూూనిజానికి తాను విడాకులిచ్చిన చాన్నాళ్ల తర్వాత కూడా స్టాలిన్‌ మీది విమర్శను రాయ్‌ సహించలేక పోవడం డెహాడూసన్‌ అధ్యయన శిబిరంలో (1846 మేము గమనించాం. స్టాలిన్‌ మరణం మీద వ్రాస్తూ రాయ్‌;

*్యా0 27610 ౧29 26 ఈం 0060 20 2080. ౮౯॥200బ౩ 19 20203 0010023566 81 16 6056 0 2౭006968. 56210 ఆే16ీ 101 ఈం 20900108 ౪056 514210 29 ౦600016061 6 1211684 969౦911/ ౦0€0౪3౯ ౪6 20రే 5 5008 ౫ 00౪306 €0 176 18 మజ ౦౧ 1130207” )

ఆగ్గావ్పవాడెివ్వడూ పురుషోత్తముడు కాడు, మంచితనానికి నీళ్లు వడలి తేనే గొప్పతనం వస్తుంది. అంకకంటె చెడ్డపని స్టాలినేమి చేయలేదు..... మన కాలంలోని వాళ్ళందరి కంచె స్టాలిన్‌ గొప్ప వ్యక్తి. అందుచేత చర్మితలో అతను చెరగని ముద్శులు వేయక తప్పదు”

అనడం యెంతోమందిని ఆశ్చర్య పరిచింది.

ఐకే అలా యెందుకన్నాడు? దానికి ఆయన సమాధానం 1988 లోనే యిచ్చాడు. జెయిలు నుంచి ఎలెస్‌కు వ్రాసిన ఒక లేఖలో,

అ [ల కల ఇటిట 0 817002 06 6ల1 (621) 113 రేం 406 1 0) &ఇంం0100 [1 ఠేజ6 13 ౪లం/ 6౦9౩16ల2 01లో

“ఆ భూతానికి (స్టాలిస్‌క్స్‌ బాకీ చెల్లించే బలహీనత నాలోవుంది. నా కాతాలో నేనాయనకు చాలా బాకీ వున్నాను.” అన్నాడు.

అదే రాయ్‌లోని మానవతకు సాక్ష్యం, ఆయనళోని మానవతా ప్రమాణానికి తార్కాణం.

220 ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్ఫూనిజం

అందుకే

1ము2 &€ 06 $0900966 16860610 20, స [06 &ర0912ట02 01౯ ఇ116 రలంతం3్క, *6 3276 1800166 06 762), ఓం లా” పంరు2ం, 6 ౪1601 0002010300, 116 12600041 26 శలం0028016 £0/ ఇం 18 ₹130010% 0210000 ల% 206 యుమంలా ఆల 9016 (010 167016640982% 6061 206 010021 శ1జరలోే

అంటాడు ఆచార్య శ్రీనివాస అయ్యంగార్‌.

నిజమే = అత్యద్భుమైన రాయ్‌ విప్లవ వ్య క్తిత్వంపనుక దాగివున్న ఆయన వాస్తవిక మానన వ్యక్తిత్వాన్ని, తార్విక మానవకా వ్య క్తిత్వాల్ని, ఆయన అసలు వ్యక్తిత్వాన్ని గుర్తించడంలో మనం విఫలుర మవుతున్నాం: ఆయన కేవలం విప్ణన కారుడు, తిరుబొాటుదారు, రాజకీయ నా-రుకుడు మాత్రమే కాదని గూహించలేక పోతున్నాం. ప్రొొయికంగా రాయ్‌ తాత్వికుడు; జిజ్ఞానువు; సర్వమానవ సర్వకాల సంక్షేమం కోసం కలలుకనే తాత్విక థావుకుడు, ఆయన ఘనతను మదింపు వేయడానికి కేవలం లాజకీయ కార్యకారిత్వం ప్రమాణం కాడు

గం బలిం. 742 2 6200 00 460467 ర/40026౧/ లం72266౫2 0౯ 776౯6 0506౧౬ 60. రీంల% 6 720/4 6౦౫౧570 6220 60౯౯6౦౯ గ700%ట 227. 8 గం గం. ఈ గడ్‌ రీ ఉ౭4/228707 బంగ లా 206 ౫64౧ 702 క5470766%7, 26427, 6౧౫౮౯ 474 ౪07/4 7౦/77 6 274 07 ౧0/40 2౧0 76/౦7 బూజం 8౮06 ౧౮ 274/౮ 274 0/64/0200 లిం 4770౫7౭4 ల 6౭7౧. ఎావికకాలిలా 5౯545 తే)

క౩1ఈ వలస విమోచన సిద్దాంతం

[12920 లో కమింటరన్‌ రెండవ కాంగ్రెసులో ఆమోదించబడిన రాయ్‌ అనుబంధ సీద్ధాంతంలోని “కింది నుంచి విప్ణవం? అనే భావాన్నే రాయ్‌ వివిధ స్థాయిలలో వివరిస్తూ వచ్చాడు, వలన విమోచన సిద్ధాంతానికి ప్రాతిపదికలు కూడా యిందులోనే వున్నాయి. ఈ వివరాలన్నీ *మా విభేదాల”. (0౪ 0156666). అన్న గ్రంధంలో రాయ్‌ స్థూలంగా పొందు పరిచాడు,

1928 లో కమింటరస్‌ ఆరవ కొంగనులో రాయ్‌ వరోక్షంలో, రాయ్‌ పేరు మీదుగా వఐస విమోచన సిద్ధాంతం మీద జరిగిన రభసను గురించి చూచాం. ఆ సమావేశాల్లో రాయ్‌ని సమర్థించి ముఖ్యంగా బ్రిటిష్‌ కమ్యూ విస్టుపార్టీ చివాట్లు తిన్నదని కూడా చూచాం, పదవ ప్లీనం సమావేశంలో కమింటరన్‌ కార్యవర్గ ఆదేశాలకు కట్టుబడి వుండాలని బ్రిటిష్‌ కమ్యూనిస్టు పార్టిని ఒత్తిడి చేయడం జరిగింది. వెలుపలివారి జోక్యాన్ని వారు సంఘటీ తంగా యెదుర్కొంటారంటూ మాన్యూల్‌స్క్‌ వారిని యెత్తి పొడిచారు. “ప్రతి ఒక్కరూ మాట్లాడిన వితి మాటనూ జర్మను కామే9డులు జాగ త్తగో శూస్టారు. ప్రక్కదారిని వారు అనుమతించరు. ఏ మాతం దారి తప్పినొ వ్యక్తుల గౌరవాన్ని చూడకుండో వారెదుర్కొంటారు..... కాని బ్రిటిష్‌ పార్టిలో ఒక పత్యేక మైన విధానం వుంది. దాన్ని ఒక గొవ్వ స్నేహితుల సంఘంగా వర్ణించవచ్చు.” అంటూ వాళ్లని వంతగాళ్లుగా పేర్కొన్నాడు+

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 223

బిటిష్‌ కమ్యూనిస్టు నాయకుడు రజనీపామీదత్తు 1926 లో “అధునిక భారతదేశం” అనే గ్రంధం వ్రాస్తూ అందులో వలస విమోచన సిద్ధాంత ఛాయలను వెల్లడించాడు. ఆ నూటకు వస్తే స్టాలిన్‌ కూడా 1825 లో చేసిన ప్రసంగాల్లో ఆ సిద్ధాంతాన్ని అంగీకరిస్తూనే మాట్లాడాడు కదా?!

కాన్సీ ఆరవ కాంగెొను చర్చల్లో పౌల్గొన్న వారందరూ అన్నీ మరచి ఆ సిద్ధాంత ప్రవక్తగా విముఖంగా రాయ్‌నే ఆడిపోసుకొన్నారు. ఆ చర్చల్లో వచ్చిన విమర్శలకు రాయ్‌ యెదురు తిరిగాడు, తన అభిప్రా యాలను సమర్థించుకొంటూ 18828 మార్చి వరకు ఇంటర్నేషనల్‌ పస్‌ కరెస్పాండెన్నులోనే వొస్తూ వచ్చాడు. కాగా పామీదత్తు కమింటరస్‌ ఆదేశాలకు లొంగిపోయి వలస విమోచన సిద్ధాంతం విషయంలో తాను తప్పుడు సిద్ధాంకాన్ని అనుసరించానని క్షమాపణ వేడుకొన్నాడు, అలా క్షమాపణలు పేడుకోవడంలో కమ్యూనిస్టులు వ్యక్తులుగానే కాదు, పార్టీలకు పార్టీలే మొత్తంగా కూడా అందెవేసిన చేతులే, (అదొక సిద్దాంత వలస విధానం. ఆ వలస విధానంలో కమ్యూనిస్టు పార్టీలే వలస రాజ్యాలు “రష్ష్యస్‌ కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌” ఒక సామాట్టు అదే గొప్ప కమ్యూ నిస్టుల దృష్టిలో == తప్పు చేయకుండా వుండడం గొప్ప విషయం కాదు-- (తప్పు కాకపోయిన్సా తప్పుగా తెలుసుకొని, తప్పు అని ఒప్పుకోవడం వారి దృష్టిలో ఘనకార్యం.

కమింటనసన్‌ రాయ్‌ని యెందుకు బహిష్మరించిందో తనకు తెలియ దంటాడు ముజఫర్‌. “కానీ ఆయన మీద నేను కూడా పితుర్లు చేశాను. అయికేనా పితుర్లు (చాడీలు) కూడా ఆయన్ని బహిష్కరించిన కారణాల్లో ఒకటేమో తెలుసుకొనే అవకాశం నాకు దారకలే”* దంటాడు, అప్పటికి కానాక యిండియన్‌ కమ్యూనిస్టునని కమింటరన్‌ గుర్తించి వుండవచ్చునని అహంకారమా? బహి ఫ్టరణకు కారణాలేమిటో తెలియని ముజఫర్‌ కమింటరన్‌కి దాసుడు కావడం కానీ, రాయ్‌కి విరోధి కావడం కానీ మామూలు పద&ిలో చూస్తే విడ్డూరమే కాని, కమ్యూనిజం కూడా ఒక విధమైన మళేమనే విషయం గమని స్తే అందులో విడ్డూరం లేదు, |

మరొక చోట దానికి వేరే కారణాలు (౧) కని పెట్టాడు, *వై నాలో తప్పులు చేయడం, ఇండియామీద అతిశయమైన రిపోర్టులు యివ్వడం

854 ఎం, ఎన్‌. రాయ్‌ _ భారత కమ్యూనిజం చాలక్క నామ మాత్రపు (50 - 0611166) వలస విమాచన సిద్ధాంత మనబడేే టటువంటి విషయాలతో కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనలును సైద్ధాంతికంగా కంగారు పెట్టా* డంటాడు! ళమ్యూూనిస్టుల్లో ముజఫర్‌ ఒక విదూషక భక్త శిఖామణి!

“ది సోకాల్డ్‌ ధియరీ ఆఫ్‌ డీకాలవై జేన్‌, అనే మాట కూడా రష్యనులు వాడిందే, మరొకటి ముజఫరుకు అస్పృళశ్యం, అందులో నూ ముజఫరు యెంతటి పై స్టికాగ్రేసరుడంటే . రష్యానుంచి కలకత్తా చేరిన అవనీనాధ ముఖర్జీ ముజఫర్‌ అహమ్మదును చూడగోరి అబ్దుర్‌ రజాక్‌ వాన్‌ ద్వారా కబురు పెడితే “అతన్ని (అవసీని నేను చూడనే చూడను. ఎందుకంటే అతను పార్టీ నుంచి బహిష్కరించ బడ్డాడు. అతనితో అన్ని సంబంధాలూ వదలుకోవలసిందిగా నేను ఖాన్‌ సొహెబును కోరాను” అంటాడు. దీన్నే కదా ముజఫరు నిజాయితీ అనేది? “గి ఇ0ర06ట6టం%166 1092410 10 ఏ6 ర160[076జ 0 6 ౧౦0జరమంంనళ స08ల02టం9టి అని ముజఫర్‌ సాహెబ్‌ సగర్వంగా వర్ణించు కొన్నది యీ జడత్వాన్నే కదా?”

ఇంతగా నిజాయతీ బలిసిన కమింటరన్‌ బానిసలకు వలస విమోచన సిద్ధాంతం అంతకంటె అన్థం కావడానికి వీలులేదు. అతివాద - మిదవాదొ అక్తూ వివ్లవ - విన్లవ వ్యతిరేకతలనే పదాలకూ వాళ్లు అప్పగించిన అర్థాలు వేరు. శరీరానికి చురుకు ముడితే తవ్ప, వారికి మెదడు అనేది వని చేయదు,

విస్తవ మంటే బందిపోట్లు చేయడంగానీ, ధనవంతులను, అధికారులను వర్గ శతు నిర్మూలనం పేరుతో హతమార్చడం కానీ, అంతళ్శతు నిర్మూలనం పేరుతో కమ్యూనిస్టులు తమలో తమనే ఖూనీలు చేసుకోవడం కానీ కాదు. విస్లవ మంటే భావ వికానం ద్వారా సాధించబడే సామాజిక సమూల పునరుజ్జీవనమే. అలా భావాల్లో విస్తవం సాధించాలనేదే 1880 లో లెనిన్‌ సిద్ధాంతానికి పుత్యాన్నూయంగా రాయ్‌ ప్రవేశ పెట్టిన వ్రత్యేక అనుబంధ సిద్ధాంతం సారాంశం.

కమింటరన్‌ రెండవ కాంగ్రెసులో తన సిద్ధాంతం మీద మాల్లాడుతూ రాయ్‌ యిలా అన్నాడు;

ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ - ఖొారత కమ్యూనిజం లిలిఫ్‌

“యుద్ధ కాలంలోను తర్వాత వెంటనే కూడా ఇండియాలో పెద్ద మార్చులు జరిగివ్హై. ఇంతకు ముందు యింగ్లీషు పెట్టుబడిదారీ విధానం భారత పరిశ్యమాభివృద్ధిని దెబ్బ కొట్టింది ఇ ప్వుడది ఆ విధానాన్ని మార్చుకొన్నది. బ్రిటిష్‌ ఇండియాలో జరిగిన వరిశ్యమాభివృద్ధిని మనమిక్టృడ యూరపులో వుండి పూహించలేము. బిటిష్‌ ఇండియా వరిశంమల్లో శామికులు 15గ్ళో పెరిగారు. వరిశ్యమల్లో పెట్టుబడి 2000% పెరిగింది. కాబట్టి బ్రిటిష్‌ ఇండియాలో పెట్టుబడిదారీ విధానం యెంత వేగంగా పెరుగు తున్నదో మనం వూహించ గలం, ఈజిప్టు డచ్చి ఇండియా దీవులు వైనా విషయం కూడా యింతే.

“లదే సమయంలో భారతదేశంలో దోపిడి చేయబడ్డ ప్రజల్లో ఒక కొత్త వుద్యమం పాంరంఛమైంది. అది వేగంగా వ్యాపించి ఒక బిహ్మాండ మైన సమ్మె వుద్యమంగా బయట పడింది. ఈ ప్రజా వుద్యమం విస్తవ జాతీయవాదుల అదుపులో లేదు. జాతీయవాదులు తమ పియోజనాల కోసం ఆ సమ్మెను వువయోగించు కోవాలని చూస్తున్నప్పటికీ, అది స్వతంర్యతంగానే వ్యాపిస్తున్నది. ఈ ప్రిజోద్యవంలో పాల్గొంటున్న కూలీ రైతులు వర్ల చైతన్యం కలవారు కాకపోయినప్పటికీ యిది విష్టవ స్వభావం కల వుద్యమమే వారూ విప్ల వకారులే. వారి దినచర్యఅవల్ల యిది స్పష్టమవు తున్నది. ఈ విధమైవ విప్లవ ప్రుజోద్యమం కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌కు కొత్త పని కల్పిస్తున్నది, వారి కృష్ణికి తగిన ఫలితాన్ని కనుగోవడమే కమింటరన్‌ బాధ్యత, సహజంగా ఆ దళలో బయలుదేరిన పిజా విస్నవం కమ్యూనిస్టు విన్నవం కాదు. ఎందుకంటే దానికి ముందే. విస్తవ జాతీయ వాదం వుంటుంది. ఏది యేమైనా యీ విప్తవ జాతీయవాదం యూరపు సామాజ్యవాద వతనానికి దారితీస్తుంది. యూరపు శాామికులకు అది చాల ముఖ్యమైన విషయం వివ శ్రామికులకు పిజలిస్తున్న మద్దత్తును నిరాకరించవద్దు”* అంటూ పితినిధులకు విజ్ఞప్తి చేశాడు.

ఇందులో రాయ్‌ ఇండియాలో పారం శాామికాభివృద్ధి యొక్క వేగాన్ని సూచించాడు. జాతీయ వాదులకూ, విప్లవ విజోద్యమ విజృంభణకూ మధ్య గీటు గీచాడు. వతనోన్ముఖమైన యూ రపియన్‌ సామ్రాజ్య వాదాన్ని గుర్తించమని యూరపియన్‌ శ్రామికులకు వారి పితినిధుల ద్వారా హెచ్చరిక చేశాడు.

$28 ఎ౦, ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం తర్వాత కంమంగా రాయ్‌ తన సిద్ధాంత తార్కికావకాశాలను పొడి గించాడు.. 18£ ప్రారంభంలో మాస్కో స్టేట్‌ పబ్లిషింగ్‌ హౌసు వారు జర్మన్‌, ఇంగ్లీషు రష్యన్‌ భాషల్లో ఒకేసారి ప్రచురించిన రాయ్‌ ప్రఖ్యాత గంధం *సంధి దశలో భారతదేశంలో ఇండియాలో విప్లవం విజృ్బం భిస్తుందని భయవడ్డ బ్రిటిష్‌ సామ్రాజ్యవాదం క్రిమంగా భారత పెట్టుబడి దారులకు పారిశ్రామిక రంగంలోను, పరిపాలనా రంగంలోను కొన్ని రాయికీలు యివ్వడం వల్ల జాతీయ పెట్టుబడిదారులు విప్లవ నిరోధక పాత) నిర్వహిస్తూ భారత స్వాశంత్యోద్యమాన్ని దెబ్బ తీసారని వివరించాడు" ప్రచురించిన సంవత్చర కాలంలోనే అక్ష కాపీలు అమ్ముడు పోయిన జర్మన్‌ అనువాద (పతికి వ్రాసిన వుపోద్దాతంలో రాయ్‌ యిలా అంటాడు; ఆజ్రాత్రీయ పిజాస్వామికోద్యమాన్ని నడిపే లిబరల్‌ బూర్జువాలు 18, 18 శతాద్దాల్లో యూరపియన్‌ బూర్జువాలు నిర్వహించిన విన్హవ పాతను నిర్వహించరు. సామాజ్యవాద పాలకులు ఆర్థికాభివృద్ధికి అవరోధాలు కలిగించినప్పుడే భారతదేశంలోని బూర్జువా వర్గం విన్ల వ వర్గం కాగల్లుతుంది. కాని, యుద్ధానంతర సామాజ్యవాదం పార్శిశామిక పెట్టుబడిదారీ విధానం మీద కంటె, ఆర్థిక పెట్టుబడిదారీ విధానం మీదనే యెక్టువగా ఆధారపడివుంది, సాామాజ్యవాద 'సెట్టుబడి వలసదేశాన్ని పారి,శామికీకరణం చేయగోరు తుంది కాబట్టి, దోపిడి నుంచి వచ్చిన లాభాల్లో దేశీయ పెట్టుబడిదారులకు బొత్తుగా వాటా లేకుండా చేయడానికి వీలులేదు. ఈ అర్థిక వరిస్థితి భారత పెట్టుబడిదారులు విస్తవ పాతను నిర్వహించకుండా నివారిస్తుంది. అసలైన బూర్జువా _పజాస్వామిళ విస్త వానికీ ముందుండ వలసిన పరిస్థితులు ఇండియాలో లేవు. జాతీయ పోరాటం వర్గపోరాటం కాదు. జాతీయ పెట్టుబడి దారులు పొత సామాజిక వుత్పత్తి విధానానికి విరుద్ధంగా పోరాడటం లేదు, దేశీయ బూర్జువాలు సొంత కాళ్లమీద నిలబడలేరు. అందువల్ల ఒక వర్గంగా అభివృద్ధి చెందటానికి మంచి అవకాశాలు కల్పించే రాజకీయ, ఆర్థిక పరిపాలనా రంగాల్లోని మార్చులను ఆశించి తన స్మామాజ్యవాద సోదరుడితో చేతులు కలుపుతుంది. పైన చూపిన కారణాలవల్ల వలస పెట్టుబడిదారులకు అటువంటి అవకాశం యివ్వడానికి సాామాజ్యవాద పెట్టుబడి వెనుకాడదు. నిజానికి స్యామాజ్యవాదం యొక్క యీ నూతన విధానం యిష్పుడు

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం 8౯7 అమలులోనే వుంది. దాని ప్రభావం జాతీయ స్వాంత్యత్యోద్యమంలో కన్పిస్తున్నది. భారత నసనమాజ౦లో వర్గాల చీలిక స్పష్టంగా బయిట పడింది

జాతీయ పెట్టుబడిదారులు స్నామాజ్యవాదులతో యే విధంగా లాలూచీ పడతారో వివరిస్తూ ఆ (గంధంలోనే మరొకచోట రాయ్‌ యిలా అంటాడు 3

“బిటిష్‌ పభుత్వం భారత పెట్టుబడిదారులకు రాయితీలు యిచ్చే కొలది, వీరి ఆశ యింకా పెరుగుతుంది. విదేశీయుడితోపాటు దోపిడి చేసే గుత్తహక్కు తమకు కూడా కలదని అడిగే స్థితి వచ్చేవరకు సామా్రజ్యవాద పెట్టుబడితో రాజీ వడటం అవసరమని వీరికి తెలుసు ఐతే పజల సహాయం లేనిదే స్మామాజ్యవాదాన్ని వడగొట్టలేమని కూడా వీరికి తెలుసు. అందువ్సు పెట్టుబడిదారుల చేతుల్లో సంపద కేం్యద్రికరణతో పొటు పేదరికం పెరుగుతుంది. విష్తవ చైతన్యం (కమంగా పెరుగుతున్న (శ్రామికులను మోసం చేయడానికి (వజల కోసం వారే భారత జాతీయ కాంగ్రెసు తలుపులు తెరచి పెట్టారు.”19

1822 లో కమింటరన్‌ నాల్గవ కాంగెసులో మాట్లాడుతూ _ పెట్టుబడి దారీ విధానం బొగా అభివృద్ధి చెందిన దేశాల్లో (వవంచ యుద్ధానంతరం వెల్లి విరిసిన విస్హృవ వైతన్యాన్ని చూచి భయపడ్డ పెద్ద పెద్ద పెట్టుబడి దారులు యీ దేశాథిపక్యాన్ని స్మాామాజ్యవాదులు వదలుకోకుండా తమను రక్షిస్తూ వుండిపో వాలని కాంక్షిస్తున్నారని అంటూ -- యింకా యిలొ అన్నాడు రాయ్‌ ;

*యుద్ధాంతంలో పెల్లుబికిన సామాజిక వ్లైతన్యం విన్లనంగా మారే టవ్పటికి విదేశీ సామా్రాజ్యవాదులే కాక్క దేశీయ పెట్టుబడిదారులు కూడా చాని అవకాశాలను పూహించి భయకంపితుల్లై పోయారు. అందులో యే దేశంలోని పెట్టుబడిదారులు కూడా విదేశీ సామ్రాజ్యవాదాన్ని పడగొట్టిన తర్వాత దాని స్థానం ఆక్రమించి శాంతి భద్రతలు కాపాడగలమన్న నమ్మకమున్న వారు కారు. విన్హవ వ్వైతన్యాభివృద్ధి ఫలితంగా విదేశవడిపొలన పడిపోతే అరాచకం అల్ల కల్లోలం, గందరగోళం ప్రబలిపోయి, ఆంతర్యుద్ధం చేలరేగి శమ సొంత అవసరాల అభివృద్ధికి అనుకూలమైన పరిస్థితి వుండదని వారు

828 ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం నిజంగానే భయపడ్డారు. అంటే పెట్టుబడిదారుల పారిశ్రామికాభివృద్ధికి శాంకి భద్రతలు అవసరం అన్నమాట. విదేశీ సామ్రాజ్యవాదులు వాటిని ప్రసాదిస్తారు. శాంతి భద్శతల భంగం, సంక్షోభావకాశం, విష్ణవ చైతన్యం తమ సామా9జ్యాధిపులతో జాతీయ బూర్జువాలు రాజీిచేసుకోడానికి అధికంగా అవకాశం యిచ్చిప్హై .”]1 /

ఈ సిద్ధాంతం వినని, విన్నా అర్థంకాని, ముజఫర్‌ వంటి కమ్యూ నిస్టుల సంగతి మనం పట్టించుకోక పోయినా, 1828లో వ్రాసిన వుస్తకంలో యీ సిద్ధాంత ఛాయలను కాపీ కొట్టిన అంతర్జాతీయ కమ్యూనిస్టు రజనీ పామీదత్తు తన సిద్ధాంకాన్నే రాయ్‌ కాపీ చేసి, వృద్ధిచేసి, వక9ంగా చితి9ిం చాడని “అంతర్జాతీయ అబద్ధం” ఆడాడు. అలాంటి “కమ్యూనిస్టు అబద్ధాల” స్వభావాన్ని యెలా అర్థం చేసుకోవాలి?

ఏమైనా నాటికీ నేటికీ అంతర్జాతీయ కమ్యూనిస్టు వ్యవస్థలో యేదో ఒక రూపంలో అనుసరించ బడుళున్న వలస విమోచన సిద్ధాంతానికి ప్రవక్త రాయ్‌ అనే విషయం నిర్వివాదాంశం, కమ్యూనిస్టుల చరిత) దాన్ని సత్యమని ధృవపరచిన మాట కూడా వాస్తవం.

కమింటరన్‌ కార్యవర్గం ఆరవ ప్లీనం సమావేశం (19029) లో బిటిష్‌ ప్రభుత్వం వలసలకు ఆర్థికంగా రాయితీలు యిచ్చి, రాజకీయంగా అణచివేసే విధానం అవలం బిస్తుందని అభిప్రాయ వడగాా వీడవ ప్లినం సమావేశం (1828 లోనే లో రాయ్‌ ఆ వాదాన్ని పొడిగిస్తూ యెగుమతి పెట్టుబడి తగ్గి పోళూవుండగా బటన్‌ తన వలసలను రాజకీయంగా అదుపులో పెట్టుకోవడం కష్టమన్నాడు. 1828 పాారంభంలో ఇంటర్నేషనల్‌ ప్రెస్‌ కరెస్పాండెన్సులో (వాసిన వ్యాసాల్లో (బిటిమ్‌ (వభుత్వం ఆర్థిక రాయితీలను మ్యాతమే వలస పెట్టుబక్మిదారులకిచ్చి రాజకీయంగా అణచివేత కార్య్యకమాన్ని చేపట్ట వచ్చునని అనుమ్గూనించాడు.

అఆ సమయంలో వలస విమోచన సమ స్య ను పరిశీలించటానికి నియమించబడిన (వత్యేక"కమీషను సేకరించిన వివరాలు ఆధారంగా వలస విమోచన తత్వాన్ని గురించి ఒక (వకటన ముసాయిదాను తయారు చేయమని బుఖారిస్‌ రాయ్‌ని కోరాడు. ఆ సందర్భంలో రాయ్‌ వలస

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భాధత కమ్యూనిజం ఫ్‌లిలి విమోచన సిద్ధాంతం మీద చేసిన నిశిత వరిశీఐన, దీర్టఆలోచనల ఫలితమే ఉబ్రి్రిష్‌ స్మామాజ్య క్షీణత - పతనం” అన్న రాయ్‌ (గంధం. “వలసల విమోచన తథ్యం” అన్న రాయ్‌ వాదంలోని యతథార్థాన్ని గుర్తించలేని, గుర్తించ నిరాకరించిన “అనివార్యతా వాదులు” “బ్రిటిష్‌వారు ఐచ్చికంగా మనదేశాన్ని వదలి పోతారు” అని రాయ్‌ భావమని దానికి తప్పుడు భాష్యం చెపుచూ, అందువల్ల వలస విముక్తి పోరాటాలు అనవసరమనే భావం రాయ్‌ సిద్ధాంతంలో గోచరిస్తుందని భయం నటించారు. రాయ్‌ని అడ్డం శాలగించు కోవాలన్నవారి సంకల్పం కలకాలం (పపంచ కమ్యూనిస్టులు నగుబాటు పొలయ్యే విధానాలను వారు అవలంబించేటట్లు చేసింది?

జాతీయ బూర్జువాలు విదేశీ బూర్జువాలకు నేస్తులు కాబట్టి, భారత దేశాన్ని వారెవ్వరూ నిజమైన వలసకత్వం నుంచి విముక్తి చెందించ జాలరు కాబట్టి, నిజంగా విముక్తి చెందవలసిన వారు సామాన్యులు కాబట్టి, సామాన్యులు చై తన్యంపింది నాయకత్వం వహించి స్వాతంయ్యశ్యంపొందితేనే అది అర్ధవంతమైన స్వాతర్మత్యం అవుతుంది కానీ __ అధినివేశ ప్రఏతివ్తి (9010110101 5120139) వంటి *“అరకూటి _- పొరకూటి స్వరాజ్యం'తో తృప్తి చెంది, సొంత ఆర్థికావకాశాలు చూచుకొనే బూర్జువా నాయకత్వం క్రింద వచ్చే స్వాతం్యత్యం నిజమైన స్వాతంత్ర్యం కాజాదలని రాయ్‌ అభిప్రాయం.

అలా దారితప్పిన టర్కీ, ఈజిప్టు జాతీయ స్వాతం్యక్యాలను గురించి రాయ్‌ కమింటరస్‌ నాబ్లవ్య ఐదవ కాంగసుల్లో వివరిస్తూ వుదహరించాడు కమ్యూనిస్టుల కందె తీవిమైన అతివాద పదజాలాన్ని ప్రయోగించిన జఘ్‌లల్‌ ఈజిప్టులో అధికారంలోకి రావడంతోనే కమ్యూనిస్టులను ఖైదుల్లోకి తో9యడాన్ని జ్ఞావకం చేశాడు. అంతర్జాతీయ సమాఖ్యలో సమర్థులైన కమ్యూనిస్టులకే అది అర్థమైంది. 1824 దాక బితికి వున్న లెనిన్‌ రాయ్‌ని అర్థం చేసుకొన్నాడు కాబట్టే రాయ్‌ వైజ్ఞానిక నిజాయితీని ళ్లాఘించాడు. వలస వాదానికి అత్యు త్తమ పితినిధిగా రాయ్‌ని వర్ణించాడు. ఆ మాత్రం వైజ్ఞానిక స్వాతం్యక్యానికి స్వస్తి చెప్పదలచు కోవడం వల్ల నే, ఆయన్ని ఆర్థికంగా సైతం యిబ్బందుల పొలుచేయాలనే దురుద్దేశంతో, లక్ష్యంతో, 42) .

890 ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్మూనిజం కమింటరన్‌ నుంది బహిష్మరించక ముందే ఆయనకు కమింటరన్‌ యిచ్చే గౌరవభృతి మొత్తం కోతకోసి రాయ్‌ని పాపర్‌ గా మిగిల్చారు,

ఐతే చరిత ఆగలేదు. రాయ్‌ పొవచనం నుంచి అది దారి తప్పలేదు.

వలస రాజ్యాలన్నీ యొగిరి పోయి.

జాతీయ పోరాటాలు మాత్రమే అందుకు కారణం కాదు.

1922లో సూత) పొ్రొాయ౦ గాను, అ తర్వాత 1928 వరక వివరంగాను వలస విమోచన సిద్ధాంతంలో రాయ్‌ పేర్కొన్న అంశాలే అందుకు కారణం కాదా?

ఆ ధైర్యంతోనే, 18298 లో రెండవ ప్రపంచ యున్ధం పివ్విరిల్ల డం తోనే *వలస విమోచన క0మరి వుధృతమైందిన్నాడు రాయ్‌.

యుద్ధ ఫలితంగా వబసల్లోని విన్హవ పిజోద్యమాలు వై తన్యవంతం అవతా_రున్కీ పెట్టుబడి విషయంలో టివాలా తీసిన సామాజ్యవాదం వలసలను రాజకీయంగా తన గుప్పిట్లో పెట్టుకోజాలదనీ, అందువల్ల | వలసల స్వాతం త్యం, సామా9జ్యవాద పతనం అనివార్యమనీ అన్నాడు, భారత దేశానికి స్వాతం్యత్యం వచ్చినట్లి నన్నాడు. ఐతే ఏరీతి రాజ్యాంగం, ఏరీతి ఆర్థిక ప్రణాళికలు అమలు జరిపే పరిపొలనా యంత్రాంగం కావాలో, అది వ్రజలు నిర్ణయించు కోవడమే యిక మిగిలిన అంశం అన్నాడు.

రాయ్‌ వాదాన్ని రాటు దేలిన జాతీయ వాదులు హేళన చేశారు.

జాతీయ వాదానికీ, కమ్యూనిజానికీ తేడా తెలియని కమ్యూనిస్టులు వారితో చేశులు కలిపి అపహాస్యం చేశారు. ఫాసిస్టు విజయాలను సైతం తెగ పొగిడారు. విజయోత్సవాలు చేశారు.

రాయ్‌ మవాశయుని సిద్ధాంతాన్నీ, దూరదృష్టిని అర్థం చేసుకోలేని వారికి వలస విమోచన సిద్ధాంత ఫలితాలెలా కనిపిస్తాయి? అందువల్ల వారి కది నామమ్మాతపు (50-021]166) వలస విముక్తి సిద్ధాంతమే అవుతుంది.

ఈ విషయంలో మన కమ్యూనిస్టులకందె జాతీయ వాదులే నయం. బ్రిటిష్‌వారి ఆధివత్యం అంతమైన తర్వాత _- అంతమైందని జాతీయ

ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం కడ, వాదులు అంగీకరించిన తర్వాత కూడా కమ్యూూని స్టు లు విటిష్‌ సామాజ్యాధివత్యాన్ని మురకలు పడుతూనే వుండిపోయారు!

ఐతే 1845 డిశంబరు 11 వ తేది __ అంటే స్వరాజ్యం రావడానికి 20 నెలలు ముందుగా కలకత్తాలో మాట్లాడుతూ నాటి భారత జాతీయ నాయకుడు జవహర్‌లాల్‌ న్యెహూ యేనన్నాడో చూడండి ;

“చారిత్రికంగా. చూస్తే బిటిష్‌ సామ్రాజ్య మనేది గతంలోని సంఘటనం ఎందుకంటే స్మామాజ్యవాదం (పాణంపో జాలక కొట్టుకొంటున్నా, అదంతా యిప్పటికే ముగిసిపోయిన విషయం. మన ముందున్న సమస్య (బిటిష్‌ వారిని భారతదేశం నుంచి బయటకు నెట్టీవేయడమనే అబ్బ సమస్య కాదు. స్వతంత్ర భారత దేశంలో యేమిచేయాలి? అనేది నేటి సమస్య”

దీని మీద వ్యాఖ్యానిస్తూ ఫీలివ్‌ శ్చాట్‌ ఆ నెలలోనే యిలా అంటాడు:

*ిటిష్‌ స్నామాజ్యవాదానికి ఆత్మహత్యా సదృశమూ, జర్మన్‌- జపొస్‌ ఫాసిస్టులకు (పపంచ స్మామాజ్య సాధనమూ అయిన ఈ యుద్ధాన్ని (వజాస్వామిక వాదులు (మితి రాజ్యాల పక్షంలోవుండి బలవరచాలంటాడు రాయ్‌,

|941 లో రాయ్‌ చెప్పిన సాహసోపేతమయిన భవిష్యత్తూ, 104 లో న్మెహూ పండితుని అంగీకారమూ సరైనదేనా అనేది ప్రధానమైన (పశ్న, బిటిష్‌ సాామాజ్యవాదం నాశనం చేయబడిందా?....

*ర్రాయ్‌ వాదం వాస్తవంగా 1840 కంటె చాల వెనక్కు పోతుంది. 1920 దశకంలోనే ఆయన (బిటిష్‌ సా్యమాజ్య (శక్తుల) నిర్గమనాన్ని సూచించాడు. 1814. 18 యుద్ధం బటిష్‌ పారిశ్రామిక గుత్తను నాశనం చేసి, బిటన్‌నెత్తిపైన రుణభారంమోపింది. ఆ యుద్ధ సమయంలో భారత వర్మిశమ కావలసినంత అభ్యుదయాన్ని సాధించడానికి అనుమతి అభించింది. 1918 తర్వాత భారత పర్మిశమలను తన అదుపులో వుంచుకోడానికి యెగుమతి చేయదగినంత అదనపు పెట్టుబడి బ్రిటనుకు యెప్పుడూ లేదు. ఆ వికారం భారత పెట్టుబడితోనే పరిశ్రమలు నడపడాన్ని జాగ్రత్తగా పోత్స హించడం జరిగింది.... 18898 నాటికి భారత పారిశ్రామిక రంగం భారత వివజిని గుత్తకు తీసుకొని యెగుమజి చేయడం పా9ిరంభిస్తూవుంది.

లిఫిల్లి ఎం, ఎన్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం

౪ ఈ వైఖరులు కారణంగా, అనతి కాలంలో భారత పెట్టుబడి చాల బలంగా పెరుగుతుందనీ ఇండియా మీవ. బిిటిష్‌ పెట్టుబడిదారుల పట్టు తప్పిపోతుందనీ, తతృలితంగా అధినివేశ రాజ్యాంగ రూపంలో పెట్టుబడి దారి స్వయం పరిపాలన అనివార్య మవుతుందనీ 1920 దళకంలోనే రాయ్‌ ప్రివచించాడు ఆ క్రమాన్నే వలస విమోచన క్రమ మంటున్నాము . యుద్ధం వచ్చినప్పుడు రుణపడటం ద్వారా బ్రిటీష్‌ పె ట్జుబ డిదారు రాజకీయంగా స్వదేశంలో బలహీన వడటం, వారి విత్యర్థుల్తేన అమెరికా భారతదేశాలు విదేశాల్లో బలఅవడటం జరుగుతాయి”28

కౌబట్టి రాయ్‌ ప్రవచించి పితిపొదించిన వలస విమోచన సిద్ధాంతం నూబికి నూరుపాళ్లు నిజమైనదని చరిత) రుజువు చేసింది.

రాయ్‌ మేధా సంపల్తికీ రాజకీయ దక్షతకీ, దూరదృష్టిక్రీ ధృడ దీక్షకూూ అచంచల అత్మ విశ్వాసానికి వలస విమోచన సిద్ధాంతం నిదర్శనం,

అసలు రాయ్‌ రష్యాగడ్డ తొక్కకముందే, దారిలో, జర్మనీలో వున్నపుడే 1918లో భారత కమ్యూనిస్టు విణాళిక (42 1961202 0099030131 కై 201ల540) రచించాడు. మానివేంది)నాధ రాయ్‌, అవనీ ముఖర్జీ శాంతిదేవి (ఎవిలీస్‌ రాయ్‌ పేర్లతో ప్రకటించాడు. అందులోనే ఆయని వలన విమోచన అనివార్యతను పేర్కొన్నాడు (1818). ఐకే,.వలసల నష్టం వల్ల మాతృదేశాల్లో వచ్చే నిరుద్యోగ సమస్యను గురించి సోదర కమ్యూ నిస్టులకు వివరిస్తూ యిలా అంటాడు;

“వలసలను కోల్పోవడం వల్లి నిరుద్యోగ సమస్య యెదురవుతుంవని ఛాందస కార్మిక మన_స్తత్వం బెదరిపోవచ్చు. పెట్టుబడిదారీ యాజమాన్యాన్ని పూర్తిగా నాశనం చేసి కమ్యూనిస్టు ప్రభుత్వాన్ని స్థాపించాలని లక్ష్యించే వర్గ చైతన్యం కల విప్తవ శ్రామిక వర్గం ప్రస్తుతం వున్న విధానం యొక వతనాన్ని అహ్వానించక తప్పదు. అది పెట్టుబడిదారీ విధానం యొక్క, ఆర్థిక దివాలాకు దారితీస్తుంది. పెట్టబడిదారీ విధానాన్ని తుదుముట్టించ డానికి అ పరిస్థితి అవసరం”]4

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం ఫి రాయ్‌ వలస విమోచన సిద్ధాంతం తప్పయితే, యీనాటి విపంచం లోని వలస రాజ్యాల విముక్తికి కాాంణాలీమిటో సమాధానం కావాలి. అంతేకాదు - వీ వలన దేశమయినా విముక్తి సాధించబడే నాటికి విముక్తి వువ్యమం ఎవరి చేతుల్లో వుంటే, వారి విధానాలే జాతీయ స్వాతం క్యా నంతరం ఆ దేశాల్లో అమల్లోకి వచ్చివ్నై. అలా వహ్హైయనేద్‌ రాయ్‌ వలసల సిద్ధాంతంవో భాగము. అలా రావడం నాటికీ నేటికీ సత్యమే. అందుకే ఆనాడు కమ్యూనిస్టుగా వున్న రాయ్‌ భారత జాతీయ స్వాతం త్య వుద్యమ నాయకత్వాన్ని కమ్యూనిస్టులు పశం చేసుకోవాలన్నాడు-. భారతదేశం స్వాతంత్యం హిందడానికి గాంధీజీ నాయకత్వం క్రింద జాతీయ కాంగ్రెసు నిర్వహించిన స్వాతం్యత్య పోరాటమే కారణమనుకొంటే, ఆ విమాణంలో జాతీయ పోరాటాలులేని యికర వలస రాజ్యాలు వీ విధంగా విముక్తి చెందినవో వారే సమాధానం చెప్పాలి. పిపంచంలో యీనాడు' వలస రాజ్యాలు లేవు. బర్మా, సిలోస్స్‌ మలయా, ఇండోనీషియా, వియత్నాం -- ఇలా ఆసియా ఖండంలోని వలస రాజ్యాలన్నీ -- ఆఫ్రికా, అమెరికా ఖండాల్లోని వలసలన్నీ వలపరాజ్యాలు గా అంతర్జానమైవై- అదెలా జరిగిందో సమాధానం కావాలి. రెండవ పిపంచ యున్ధం ఫలితం ఆర్థికంగా దివాలా కీ్‌సిస సొమాజ్య వాదులు __ రాజకీయంగా బలహీన పడిన సామ్రాజ్యవాదులు- జాతీయంగా విధ్యంసమైన సొమాజ్యవాదులు యుద్ధ ఫలితంగా పెరిగిన రాజకీయ, ఆక్థిక, సాంఘిక, స్పై తిక వొ_ల్త్‌డుంకు తలవొగ్గక తప్పని సెమాజ్యవాదులు భారకదేశాన్ని వదలక తప్పలేదసీ, భారత స్వాతం్యత్యం ఒక జాతీయ స్వాశంత్య పోరాట ఫలితం మాశిడే కాదనీ, కమ్యూనిస్టు సామాజ్యవాద యుద్ధ సహచరులు బాతీ.రు కాంగ్రెసు నాయకుఠే అంగీకరించారు. ఐతే 1030 దశరంలో విజంిద కదవ్యాదిస్టు నానయకులు మావో మాలెంకోవ్‌లు రాయ్‌ వంస విమోచన నూకా)న్ని పొడిగిస్తున్నామను

లలిత ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం కొన్నారో యేమో, మరొక వివంచ యుద్ధమే కనుక వస్తే, కమ్యూనిజం భూగోళమంతా అకిమిస్తుందనీ, పెట్టుబడిదారీ విధానం నశిస్తుందనీ పివచిస్తూ వచ్చారు! మానవజాతే నశిస్తుందనే అంశం వారు విస్మరించారు"

కానీ కమ్యూనిజం కోసమయినా, మరొక యిజం కోసమయినా మనురొక ప్రపంచ యుదం మాత*ం వదు

ధ్‌ ౮

అరాజకీయం రాజకీయం కాదు _ యుద్ధం శాంతిక్సీ. శాంతి యుద్దానికీ దారితీస్తాయనే మొండి ద్వంద్య వ్లై రుధ్య సిద్ధాంతాన్ని వదులు కొంటే గాని, కొత్త విషయాల పట్ల కమ్యూనిస్టుల కంగారు వదలదు.

రేకుంటే, రాయ్‌ వలస విమోచన సిద్ధాంతం “అనబడే దానితో కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనలును కంగారు పెట్టాడని మన కమ్యూనిస్టులు కంగారు పడిపోవడం యేమిటండీ?

గౌగంగతి ఆడ? 20 0826 20 60224 760/266 గయా. 461 [1426 ౫౫౭ 2 గజాల లం 224 27 గయ (20047 020 గలి డో గా౭౫౭౭40జూగ 68678646 2౧4 5022264 2౫7600 674 ౧౦/6 77 ౯౦60న 826% 4676 2౦716 ర ౧46 ఉవ౭7/26/ 242/2 7టొ ఖగల% 26296 లం ౧0౧౮7౧0౮౮0 40607క 20 ₹2702240747 ౮7౦౫౯ ౧౧౭ €. 8 1. కిం266గూ.

ఆని! 32242101౫1 = (10౫12067 0864% 0౯ జస. కిటికి! 6205౮?)

న లల్లి ఇద భారత కమ్యూనిస్టుల వెపలగం ల అ ఫి

పిపంచంలో తొలి క మ్యూనిస్టు పా ర్టి వ్రిభుత్వం రష్యాలో అవశరించింది.

మార్కు అవగాహన పికారం రష్యా విప్లవం జరగవలసింది కాదుః

పారిశాంమికాభివృద్ధి ఉచ్చస్థాయికి చేరుకొన్న పశ్చిమ యూరపులో శాంమిక విప్హవం జరిగి కమ్యూనిజం పేరులో విస్తుత తరహా (1) కమ్యూ నిస్టు ప్రభుత్వం యేర్చడవంసి వుంది.

18౪వ శతాబ్దంలోనే జర్మనీలో వస్తుందని మార్కు ఉవ్విహ్లూరిన శాిమిక విప్లవం అక్కడ యింత వరకు రానేలేదు. మార్కు వూహలకు భిన్నంగా అసంపూర్ణ పారి శామిక _ అక్థ ఫ్యూడలిస్టు దేశమైన రష్యాలో కమ్యూనిస్టుపార్టీ వూభుక్వం ఎంకొన్నిది.!

పొ9ంరంభంలో లెనిన్‌ కూడా రష్యా తర్వాత పశ్చిమ యూరపు దేశాల్లోనే కమ్యూనిజం రాగలదని ఆశించాడు. అందువల్ల నే కమిఎటరస్‌ పిధమ స్థాపక సమావేశంలో వఎంసల సమస్యబ మిద రాద్ధాంతం జరగలేదు. (పశ్చిమ యూరపు రాజ్యాలు వలసలు కావు. రెండన కాంగ్రెసులో ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ పివేశంతో వలసల రగడ పారంభమైంది. లెనిన్‌తో జరిగిన పొొధమిక చర్చల్లోనే కమ్యూనిజం కుదురుకోడానికి కానంసిన వనరులన్నీ ప్రాచ్య వఅసల్లో వున్నాయి కాని పాశ్చాత్య సామాజ్యవాద దేశాల్లో లేవని రాయ్‌ స్పష్టపరిచాడు. సప్లిమెంటరీ సిద్ధాంతంలో £ 3, శవ

ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం 237 సూతాల్లో పశ్చిమ సామాజ్యవాద దేశాలు వలసల్లోని అదనపు లాభాలను తమ తమ మాతృ దేశాల్లోని శ్రామికులకు కట్టబెట్టడం ద్వారా వివ్హవం వెనక్కు జరిగి పోతుందనీ అధీన దేశాల్లో వలస విముక్తి జరగనిదే పాలక దేశాల్లో శ్రామిక విప్ణవం సాధ్యం కావనీ రాయ్‌ వివరించాడు, దాన్ని అక్రరశః ఆమోదించడానికి మొదట లెనిన్‌ సిద్ధంగా లేడు. కానీ, 1822 వచ్చే టప్పటికి కమింటరన్‌ తూకం కృిమంగా పౌళచ్యు వలసల మీద కే.దికృత మైంది. ఇండియా, చైనా వంటి వలసల్లో యూరపులో కంటె ముందుగా కమ్యూనిజం _నెలకొనడానికి వీలైన పరిస్థితులున్నట్లు లెనిన్‌తో పాటు కమింటరన్‌ కూడా భావించింది. అందువల్ల విప్ణవ పా్రొముఖ్యత పాశ్చాత్య దేశాల మీవ నుంచి ప్రొచ్య వలసల మీదకు మళ్ళింది.

చైనాలో కమ్యూనిస్టుపార్టీ 1821 లో స్థాపించ బడినవ్పటిక్కీ కమ్యూ నిష్ట ఆలోచన ఇండియా వైనాలలో రెండింటిలో యించుమించు ఏక కాలంలో ప్రరంభమైందని చెప్పుకోవచ్చు. (1820 లో భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ తాష్కె౦టు లో స్థాపించబడింది ఐనా చైనా భూభాగంలొని కమ్యూనిస్టు నాయకత్వం సమర్థవంత మైనది కావడంవల్ల , అక్కడ కమ్యూ నిస్టు సిద్ధాంత పాొబల్యం, స్మామాజ్యవాద వ్యతిరేక పోరాటం ముందడుగు వేసినవ్నై. ఫలితంగా వైనా రాజ్యాధివత్యం కమ్యూనిస్టుల వశమైంది. (అది యేపొటి కమ్యూనిజ మన్నది మన సమస్య కాదు +

నిజానికి చైనాలో కంటె భారతదేశంలోనే కమ్యూనిస్టు .భావాలు యెక్కువగా పొబఅటానికి అవకాశం వుంది. ఇక్కడి స్థానిక కమ్యూనిస్టు నాయకత్వ లోపంవల్ల నే కమ్యూనిజం బలం పుంజుకోలేక పోయింది.

థారతీయ పంస్కృతీ, సాంప్రదాయాలు ఇక్కడ కమ్యూనిస్టు భావాలు చొరబడటానికి వీలులేని వాతావరణం కల్పించాయనే వాదం ఒకటి వుంది. అది పూర్తిగా సత్యం కాదు. భౌతిక వాదం పొళశ్చాత్యమనీ, భౌతిక వాద పునాదులపై న బయలుదేరిన కమ్యూనిస్టు భావాలకు భారత దేశంలో చోటులేదనీ వాదించడం కేవలం అసంబద్ధం. అది చారిత్రక వరిజ్ఞానం కొరపడినవారు చేసే అతార్కిక వాదన. కల్తీలేని హిందూమతతత్వ దృష్టి నుంచి బయిలుదేరిన వితండవాదన. భారతదేశంలో కై 9 స్తవ, మహహ్మదీయ 43)

286 ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం యాది హింద్వేతర మతాలున్నాయనే వా _స్పవాన్ని విస్మరించి యిక్కడి జనాన్నందరినీ హిందూమతమే గుత్త గొన్నదని పరధ్యానంగా భావించే అసంబద్ధ వైఖరి. హిందూ దేశవంటి హీందూ మతస్థులదే ననుకొని అధిక సంథ్యాకుల వరంగా దేశ సాంపిదాయాలనూ, సంస్క, లతినీ, ఆలోచనా రీతిని మదింపు వేసుకొని పొరపాటుగా, త్వరపాటుగా చేసే అపస్మారక వాదన అది.

అలాయే సిద్ధాంతానికి తూర్పు - వడమర సరిహద్దు లేర్పరచడానికి వీలులేదు. నిజానికి భౌతిక వాదం కూడా ప్రొచ్యంలో సహసాిబ్బాల క్రితమే పా9మర్భావం చెందింది. అహింసా వాదం, ఆధ్యాత్మిక తత్వం అచ్చగా భారతీయుల సొత్తూ, హిందువుల గుత్తా కావు. చాలా భావాలు భిన్ని విదేశాలలో యేకకాలంలో సమానాంతర౦గా పుట్టుకొచ్చివ్నై. ఒక వాదం యొంత పొొచ్యమో, అంత పాశ్చాత్యం కూడా. పా్రొదేశిక విభజనతో మానవుజ్జీ, అతని మేధన్నునూ రెండు ముక్కలుగా కోయిలేము. ఒకదాని కొకటి విరుద్ధమని రుజువు చేయలేము. ఏదో ఒక భావం, ఎక్కడో ఒకచోట ముందుగా బయలుదేరినంత మాతాాన అన్య పుదేశాలవారికది అనుసరణ యోగ్యం కాదని వాదించడం అతార్కికం. ఒక పుదేశంలోని వారిలోని భావం మరొక ప్రదేశంలోని వారికి గిట్టదు అనడం హేతు విరుద్ధం.

మన భారతీయులు ము సొంత సృష్టిగా భావించె సిద్ధాంతాల వంటివి రష్యా ,చై నాలలో కూడా లేకపోలేదు. అలాగే ఈనాటి ప్రజాస్వామ్య విధానం మన సొంతసాత్తుకాదు. పూర్వం గింసులోవలి, కొన్ని భారత నగగాల్లో కూడా గణతంత) రాజ్యూలున్నాయి కాబట్టి, అది మన సాంపివాయమని గర్వించ గలమా? రాజరికం ప్రివంచంలో సకల దేశాల సొంపిదామం కాదా? ఈనాటీ మన ప్రజాస్వామ్యం పూర్తిగా పాళ్చాత్య అనుకరణ కాదా? వ్యవస్థ బాగోగులను బట్టి అది మానవాళికి అనుసరణ యోగ్యమవున్నా కాదా అని నిర్ణయించు కోవాలిగాని, అదిఫలానా దేశంవారు లేక పా౦ంతంవారు లేక జాతివారు అనుసరిస్తున్నారు కాబట్టి మన నేలకు అది గిట్టదు - పట్టదు- అనుకోవడం, తీర్మానించడం ఆటవిక మనస్తత్వ పరిధులను అధిగమించలేక పోవడమే. దాదాపు దేశాలన్నీ, జాతులన్నీ, పూజారీ-జమీందారీ డశలను అనుభవించివ్నై. ఆదిమ కమ్యూనిస్టు వ్యవస్థను అలా వదలితే-_మని దేశం

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం ఫలి పూజారీ విధానంతో పొొరంభమైంది కాబట్టీ రాజరికం మన సంప్రదాయం కాదనుకొని సాంఘిక వ్యవస్థా పరిణామ క9ఏిమంలో ఆ దళ రాకుండ పోయిందా?

అంధువల్ల సంప్రదాయాలు కూడా మావతాయని మనం గ్రహించాలి. ఆధునిక విజ్ఞాన శాస్త్ర సాంకేతికాభివృద్ధి ఫలితంగా పొరిశ్రామికీకరణ పెరిగింది. *మనకు కాస్త్రం వద్దు--పరిశంమలు నద్దూ అంటూ మడికట్టుకొని జపం చేస్తూ ఆ దశను బలవంతంగా ఆపలేము. అది కాలనియతి, విజ్ఞాన నియతి. (కర్మవాదం మాత్రం కాదు సంప్రదాయానికి విరుద్ధంగా వచ్చే సంఘటననే విప్ణవ మంటాం. విప్లవం మార్పుకు చిహ్నం. మార్చు పకృతి వెజం. దాన్ని నిరోధించడం సహజంగా మనకు చేత గా ని వని. కొత్త భావాలు పుడుతూనే వుంటాయి. చరితంను మారుస్తూనే వుంటాయి. ఆ మార్చు వేగాన్నీ, దిశనూ నిర్ణయించ గలగడమనే దాన్ని మనం చేయగలం. అందువల్ల కమ్యూనిజాన్ని మనం అంగీకరించ లేకపోతే అందుకు కారణాలను మన నేఐలోను, సంప్రుదొయాల్లోను వెదకడం వ్యర్థమైన కసరత్తు,

మార్కు విభజనలో కన్చించేవి మాత్రమే మానవుని (సమాజ) దళలు కావు, మానవునికి అదినము కమ్యూనిస్టు పూర్వదళతో పొటు, ఆధునిక కమ్యూనిస్టు అనంతర దశ కూడా వుంది. మనం కమ్యూనిజం పేరుతో చూస్తున్నది మార్కు కమ్యూనిజం కాదు, అసలు నమూర్కు తన కమ్యూ నిజానికి భిన్నంగా తానే అర్థిక వర్గ సూత్రాలు ప్రతిపాదించాడు. దాన్ని ఆచరణలో పెట్టడంలో లెనిన్‌ దాన్ని గు౦ండి౦ గా మలిచాడు. తన అధికారాన్ని సుస్థిరం చేసుకోవడంలో స్టాలిన్‌ ఆ వలయంలోపల దానికి కావలసిన వికారాలన్నీ కల్పించాడు. కాబట్టి మార్కు వర్గికరించిన మొదటి మూడు దళశలనే . పూజారి జమీందారి, పెట్టుజడిదారీ దశలనే_ నునం చూచా0,

ఈనాడు మనం కమ్యూూనిజంగా చూచేది (సామాాజ్యవాదం, ఫాసిజం, నేషనల్‌ సోషలిజం, బేసిక్‌ డెమొకిసి . . వలె పెట్టుబడిదారీ విధానంలోని ఒక అవస్థ. మౌనవ విలువలకు సరైన మందిపువేసే నానిన దళ యింకా రానేలేదు. ఈ దశలు అవశ్యంగా ఒక దాని తర్వాత మరొకటి తప్పకుండా

240 ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూఖఎ0 రావలసిన ఆవశ్యకత లేదని చరిత) రుజువు చేసింది. అందువల నికాశసైన మార్క్స్సిస్టులుగాని, లేక పచ్చి కమ్యూనిస్టు విరోధులుకాని, తామనుకొన్న చట%ంలోనే మానవుడు యిమడ కలడని భావించడం కేవలం భ్రమ, కొబట్టి భారతదేశంలో కమ్యూనిస్టులు ఆధిపక్యంలోకి రాలేక పోవడానికి కారణం మనం కమ్యూనిస్టుల్లోనే చూడగలం కాని, వారికి వెలుపల __ భారత సమాజంలో సంప్రదాయాల్లో చూడలేము,

సంస్కృతి, సంప్రదాయాలను బట్టి చూస్తే చైనా భారతదేశాల మధ్య చెప్పుకోదగినంత తారతమ్యం లేదు. చైనా కూడా పొళ్చాత్య మార్గగామి కాదు. (కమ్యూనిజం రాకముందూ, వచ్చిన తర్వాత కూడా అంతేనేమో! ఐ5ా ఆఅస్యంగాపైనా అక్కడ రాజ్యం కమ్యూనిస్టుల ఆధిపత్యం కి9ఏందకు పోయింది. భారత కమ్యూనిస్టులు యీ దేశాధిపత్యం కోసం పొ9కులాడక్క, తమలో తాము ఆధిపత్సం కోసం తన్నులాటఐతో ముక్కలు ముక్కలై, యెవరికి వారు అంతర్జాకీయ స్థాయికి. పెరిగి, తలకొక 'చేశాన్ని వంచుకొని, “విదేశి కమ్యూనిస్టులు తాము వలసలుగా మార్శి వారిని అనుసరిస్తూ తందనాలు తొట్కతున్నారు.

వలస తత్వంలో కూడా ఇండియా స్థాయి చైనా స్థాయి కంటె మెరుగు, పైనాలో కంటె ఇండియాలోనే వివ్ల వానికి యెక్కువ అనువైన పరిస్థితులున్నాయి, చైనాలో వివిధ పొొంకాలలో సార్వభౌమ వారసులు, రాస్ట్రాధివతులు, యుద్ద పొభువులు, సైనిక నాయకులు -- ఇలా బహుళ నాయకత్వం పిభుత్వాదివత్యం కోసం సామాజ్యవాదుల పలుకుబడుల కింద అంత ర్వైరుధ్యాలతో తన్నుకొని చస్తున్నారు, విదేశీ హస్తం తరచు వరోక్ష మే కాని ప్రత్యక్షం కాదు. అటువంటి అరాచకం భారతదేశంలో లేదు భారతదేశం మీవ బ్రిటిష్‌ వారి ఏకైక ప్రత్యక్ష అధిపత్యం వుంది, సుస్థిర స్రిభుత్వం వుంది. ఇక్కడ వలస విమోచన పోరాటం ఏకముఖం కావడానికి అవకాశం వుంది _- నిజానికి జాతీయవాదం క్రింద స్వాతం్యత్య పోరాటం, వలన విమోచన పోరాటం ఏకముఖమెంది, దిని నాయకత్వం కద్యూ నిస్టుల క్రిందకి రావడానికి అవకాశం వుంది. కాన్సీ భారత దేశ౦లో నాయకత్వలోపం పల్లనే కమ్యూనిస్టులు అధికారంలోకి రాలేక పోయారు. (అసలు " జొతీవు కాంయ్రసుకు _ లేక కాంగ్రెసులో విత్యామ్నాయ నాయకత్వం 3లకొల్పడానికి భారత కమ్యూనిస్టులు ఏనాడు కృషి చేళారుఖ)

ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం వ్రత] కాగా నాయకత్వం చూపిన గడుసుతనం వల్లనూ, వ్రత్యర్థి అసమర్ధత వల్లనూ చైనా ప్రభుత్వాధిపత్యం కమ్యూనిస్టుల వశమైంది. ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ 1920 లో లెనిన్‌కు వామపక్షం వైపున వున్నాడుం జాతీయోద్యమాల విన్లవ పాతి మీవ రాయ్‌ వెలిబుచ్చిన సంశయాల ఫలితంగా లెనిన్‌ తన సిద్ధాంతంలో “బూర్జువా ప్రజాస్వామ్య వుద్యమాలకు బదులు “జాతీయ విప్ల వోద్యమాలను కమింటరన్‌ బలపవచాలని సపరించు కొన్నాడు. గాంధిజీ విప్లవ తత్వాన్ని రాయ్‌ వీనాడూ ఆమోదించ లేదు. క సాంఘికంగా మతవాదిగా, సంస్కరణ వాదిగా వాచా కర్మణా, బహిరంగంగా రుజువు చేసుకొన్న గాంధీజీ పాారంభించిన సహాయ నిరాకరణోద్యమం (9880-21 రాజకీయంగా వివ్లవకరం కాబట్టి ఆ ఆందోళ నోద్యమాల్లో ప్రుజాబాహుళ్యం పాల్గొ నేటట్లు చూచి కాంగ్రెసును ప్రజోద్యమంగా మార్చమని ఇండియాలోని వామపక్ష శక్తులకు రాయ్‌. సలహా యిచ్చాడు. శాను యీ దేశంలో శమ్యూూనిస్టులుగా భావించిన వారికి లేఖలు వా9కాడు పిజాళికలు పంపాడు. కానీ, కమ్యూనిస్టులు ఆ వుద్యమాల్లో పాల్గొన లేదు. దేశంలోని మేధావి వర్గాన్ని కలచివేసిన ఆ విధమ జాతీయోద్యమంలో పొళ్గానలేకపోయిన కారణంవల్ల కమ్యూనిస్టుల వునికి గుర్తించ బడలేనిదిగానే వుండిపోయింది. తర్వాత బార్జోలీ తీర్మానానికి అనుకూలంగా కాంగ్రెసు సహాయ నిరాకరణోద్యమాన్ని కుత్తుక పిసికినప్పుడు (1822) రాయ్‌ కాంగ్రెసు నాయకత్వాన్ని పదుప్టైన పదజాలంతో విమర్శించాడు, ఆ అవను వినియోగించుకొని వామపక్ష విప్తవ శక్తులు విజ్బంభించాలని రాయ్‌ చేసిన సూచనలు సూచనలుగానే మిగిలిపోయిన్నై - శక్తివంతమైన గాంధీజీ నాయకత్వాన్ని యెదిరించి నిలువగలవారు కరువై నారు. పుత్యామ్నాయ నాయకత్వం _ నెలకొల్పుకోలేక పోయారు. జాతీయ వాదుల్లోని తీవ వాదుల్లో జనించిన అసంతృప్తికి “మోక్షమార్గం” " చూపించలేక పోయారు. కాంగ్రెసు లోపలవున్న వామపక్ష శక్తులను కూడగట్టి విష్ణ వ నాయకత్వాన్ని సృష్టించలేక పోయారు. “కన్ను మునగి రాయ్‌ పంపిన ధనాన్ని, _ సాహిత్యాన్నీ అందుకోవడమేకాని, యిక్కడి విస్హవ వీరులు కమ్యూనిస్టు పార్టీ నిర్మాణం చేయలేకపోయారు. ఉద్యమానికి కొత్తవారిని పరిచయం చేయలేకపోయారు. ఏమీ చేయలేకపోయినా. తెలివితక్కువతనం వల్లి కాన్బూరు కేసులో యిరుక్కొన్నారు. సాష్టాంగపడి శిక్ష తప్పించుకొందా

ఏళ? ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం మనుకొన్నా రేకాన్తి సాహనపడి తమ జీవితాదర్శాలు చెప్పుకోలేక పోయారు. అందువల్ల కాన్పూరు బొల్షిపిక్‌ కుటికేసు సాధించ తగినంత కమ్యూ నిస్టు ప్రచారాన్ని సాధించలేక పోయింది. ఇదే వ్యవధిలో వైనాలో బృహత్తర కమ్యూనిస్టు వుద్యమం నిర్మాణం కాగా ఆనాటి వరకు డాంగ్రే ముజఫర్‌ ప్రభృతులు ఇండియాలో యేమి సాధించగలిగారు? అనేది పెద్ద ప్రశ్నగానే మిగిలిపోయింది. వారు కమ్యూనిస్టుపార్టీకి రూపకల్పన చేయలేక పోయారు. ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ వద్ద నుంచి ధినాన్నీ, లేఖలనూ, సాహిత్యాన్నీ అందుకొన్నందుకు -_ తాము చేయని విప్లవ కార్యాలకు __ కాగితాల మీద మాతిమే వున్న తమఖష్క వి వ్లవ కార్యకలాపాలకు __ క్రిమినల్‌ కేసులో యిరుక్కొన్నారు. ఐకేరాయ్‌ వ ద్ద ను౦ చి వారందుకొన్న ధనమంతా యేమైనట్లు 4 వారు కమ్యూనిస్టు బలగాన్ని యెంతవ5కు పెంచినట్లు ? ఎంతమంది కమ్యూనిస్టు నాయకులు కాగలవారిని రాయ్‌కీ వరిచయం చేసినట్లు ?

రాయ్‌ యేమో చేశాడనీ, ధనం దుర్వినియోగం చేశాడనీ నింద చేయబోయేముందు నాటి కమ్యూనిస్టు నాయకమ్మన్యులు యీ _పశ్నలకు సమాధానం చెన్పవలసి వస్తుంది. వారిలో యెొవ్వరుగానీ నాయక త్వ లక్షణాలు కలవారు, జాతీయ నా.రుకత్వ స్థాయికి. పెగ గలిగినవారు, స్వతర్యతాలోచన చేయగల్లినవారు లేకపోయారు. ఉఊండివుంటే కాంగెసు సాగించే జాతీయోవ్యమంలోని పొరపాట్ల ను అవకాశంగా తీసుకొని బలమైన విన్లవ రాజకీయోద్యమానికి పునాదులు వేయటానికున్న అవకాశాలను జారవిడుచుకొనేవారు కాదు. అందువల్లనే సహాయ నిరాకరణోద్యమం జరుగుతున్న రోజుల్లో కూడా వారు నాయకత్వాన్ని నిర్మించు. కోలేక పోయారు.

ఆనాటి స్వాతర్శిత్యోద్యమంలో దేశంలో పలుకుబడికల రెండే రెండు పోరాట శక్తులు మనకు కన్చి స్తాయి. (పత్తి హింసద్వారా, సాయుధ పోరాటంద్వారా స్వాతం_త్యం సాధించాలనే దీక్షతో దాదాపు 18980 వరకు టెలరరిస్టు విప్ణవకారులు యేదో ఒక విధంగా వుద్యమం కొనసాగిస్తూ వచ్చారు. అది మార్గం కాదనుకొని దీర్ధకాల పోరాటానికి సిద్ధమై గాంధి నాయకత్వం (కింద కాం[గెసు అహింసా వగ్ధతిలో వుద్యమాన్ని నడిపింది. ఈ రెండింటికీ మధ్యే మార్గాన్ని నిర్మాణయుతంగా అనుసరించవలసిన

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం రం! కమ్యూనిస్టులు వుద్యమ నిర్మాణమే చేయలేకపోయారు. అతివాదుల్లో, మితవాదుల్లో కలవలేదుం మధ్యేమార్గంలో నిలవలేదు ఆదిమధ్యాంత రహితంగా అయోమయంలో నిలిచిపోయారు.

స్వతరం్శతంగా రాజకీయ పొర్టీ నిర్మాణం నిర్వహణ దుర్షభమని రాయ్‌కి తెలుసు కాబట్టే, వున్న రాజకీయపార్టీ (జాతీయ కార్యగెసు లో చేరి వామపక్ష భావాలు _వచారం చేసి, వామపక్ష వాదులను కూడగట్టి, పిజోద్యమంలో ము౦దుకు నిడిచ్చి నాయకత్వాన్ని నిర్మించుకోమని ఆయన కమ్యూనిస్టులకు బోధించాడు, కార్మిక సంఘ నిర్మాణం విషయంలో కూడా అదే విధమైన సలహా యిచ్చాడు. స్వతంతంగా కార్మిక సంఘాల స్థాపన “కానిప నీ అనే వుద్దేశంతోనే అప్పటికే నిర్మాణమై వున్న కార్మిక సంఘాల్లో చేరి కృషిచేసి వాటికి కమ్యూనిస్టు నాయకత్వాన్ని చేకూర్చు మని కోరాడు, ఈ రెండింటిలో యే ఒక్కటీ కమ్యూనిష్టులు చేయలేక పోయారు, అందువల్లనే వారి కాన్పూరు అరెస్టులుకూడా వారి రాజకీయ ఘనకార్యాల ఫలితం కాదని మనం అర్ధం చేసుకోవచ్చు.

ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ రష్యాలో కాష్కెంటు మిలటకి పాఠశాల స్థాపించి, ముహజిర్లకు సైనిక శిక్షణ, కమ్యూనిస్టు రాజకీయ శిక్షణ యిస్తున్నాడనీ, కొందరికి మాస్కో (పాచ్య కార్మిక విశ్వవిద్యాలయంలో కమ్యూనిస్టు సిద్దాంత పారాలు బోధించే యేర్పాటు చేశాడనీ విన్న బిటిష్‌ పభుత్వం ఆ విద్యార్థి అధ్యర్థుల రాకకోసం వేచికూర్చొని, వచ్చినవారిని వచ్చినట్లు అరెస్టుచేసి, పెషావరు క్కుటకేసులు బనాయించింది.

ఊసహ్మినీ అరెస్టుకూడా. పెషావర్‌ క్కుటకేసుల్లో ఆయన్ని యిరికించ టానికే జరిగింది. కాని అప్పటికి డాంగే, ముజఫర్ల అరెస్టు _వసక్షిలేదుం ఉస్మానీ దొరకకుంటే, మిగతావారి నిర్బంధం అంత త్వరగా జరిగేది కాదు. ఆయన దొరికిన తర్వాత రాయ్‌ వద్దనుంచి ధనమూ, లేఖలూ పొందటం వినా వేరి ఘనకార్యాలు సాధించని డాంగే ముజఫర్‌ (పభృతులను ఉఊస్మానీకో కలిపి విచారించవలసి వచ్చింది. విచారణలో రష్యా బంగారం ' కోసం వారు పడ్డ పొట్లూ, ఆరాటమూ బయటపడినాయి కాని, విప్లవోత్స్చాహం కాదు. అందువల్ల నే వారి *ద్లై ర్యసాహసాలుి వూహించిన (వభుత్వం ఆ వర్గాన్ని భయ పెట్టాలనే వుద్దేశంతోనే వారిని అరెస్టుచేసి విచారణ పెట్టీ,

ల్‌ో ణి న ఉంటా =. న. వపు ఎవి వెడం - కవచ కమా వి వందారతుల్తా వాచా హంాదూ పెండి వదత అక్షం కౌంతవంపి నా గా న్‌్‌ జ ము న న వ్‌ ఇరడేరండదా. బోడులోని వాడ వాళ్యాకాల్లో లకలబకలాకిద ద వకేతవదవల్లానే , పాన్‌ న న! చదుకుంలో తక్షంం శాంత పంక చమురు డా కాయ పంపించైవ అ చూ అవల్‌ మై యో సుం జ ఆ కహ ల న య దబ ంతా జూకినక హెదివా- ” ఐడి ₹భనహోా హా చేద నక ఈంతా ర. టా నా యం 2వెతచి కజదచ శంభునవ దది అకా, వళళ 2 స యావమిటే వాదుం తె వరకెక్తుణ వవ్యమానికి పదకిదాశక పోడూడ. కింవాడిల శానా నో ళమవాంచిం 2 చాక. భాదతకచమాిినుహా 32 కామా యగ కావందకి లాం ద *ా హా క చ్‌ ఖ్‌; నక. బాంహ తా ఒకి. చడీ ఆత ఆఅవదంకేి మంకు కాం పచముషు ల్‌. వే చ్‌ చ నష జా ల ళ్‌ చింతా కమం నిరంలుం. క మరయుదుమమురో మువభిడ్‌ అక చమముకుకుం ర డు ళ్‌ అ ల్‌ కాల మాపై ల న భక్‌ పంవళా భారత కదుూూందిగా డా (తామ ఐలు) ల్‌ చేక్త మదల హ్‌ ౨ శ నేం ఇతా ్ష ష్‌ న అదవ కారిెసుకు మాస్యోలో హజరయిువ మకడూడ్‌ అలిచా మరక క్‌ త్‌ నకాహాం సె ల సంబం కి హాక్టలో ఆయున డేదివవ్వటిదుంది. రహ్మాలో కాల్ళై చంప బడిండారా కాద్యూడు _ మరల డీ కడకు ఊన్య్నానీని అంటి వెప్టుకదే వుస్నాడూ చి అను 2 మ న వాదెశోపాబు ఆరన కనుకు వోజరయివ నపీమ్‌ సంబం కూ ల ళు వ న వం. అమదూపించబఒడి దహ్వాలో కాళ్ళ డేయఐక్తాడు. ఇలా ఎవరు కమూ్యూపికైలా, 2 ఘూ చ వ వా న్‌ న ఎవరు సీం ఐఎండీ లో తమలో తామే గురు వద్దకేక్క ఆదుమావివచికేక అనిత. భీ. అర్‌ ఎ ఇప ాడట శమ్యూనిళ్తు లంతా పకమతమై పోయాడా. ఇలాంటి కమూూూవిక్టులు జ్‌ మున జ భ్‌ వాళ యె నో మొన ఎట్‌, నర శే నా న కాదత ప్రభుత్వ అధవత్యాన్ని హాధించగల బృమాత్తద కమ్యాచాస్టై చి ఇ జ జ్‌ చ్తా వుద్ముమార్న్వై విద్మించ గలకపి ఎలా ఆశించగలం 1 జా జా నే లు ల నై అండువన వే ఎం. ఎప్‌, రాచు, కెమిక్‌-వడు, మహమ్నవాలీల శోనో లా దు ఎండి జ ం | న జా మ న! న ఆధ్వర్యం క్రిండ వడుక్తున్న ఫారిన్‌ జూకర్‌ చారవతో విదేశీ కమా మా ఇ అజా అనాల్‌ న్‌ న్‌ జు హ్‌ ఇడ ఏ నా! జ షం నీస్తులూ, కాకికో దము. కార్యుకక్షలూ భారతదేశం జేక్కి యిక్కడి కార్య తోడుమాలో డూరి వరన ర్‌, పాదిల వీరాబం పౌరంళించారుం ర్‌ ళో ళా మీ ది ళు న శేష లు లే జె జ్‌ పాంయికంా వ్యావపాయిక డగేశమైన భారతవేశంలో రైతాం. చార న క సై ఇ జ ఉ౭నిధ్యుంలేని విష్సవం _వడా విశ్తవం కాజాలడన్మి అందువన్లి యిక్కడ బహావర హెశే జవత మవ డని, పేకవక ముక హై ఎక2డ రబన బొప్ట అవ కకత వున్నడనా, దికవక్ష (శామికృ = ర్ట వగ చం ట్‌ తా తారు తు ళ్‌ జా రన్‌ మవలేదదచె ఇపుతూ వచావ రాయ్‌ విధావాన్ని అమవరించి రాహైక్ష ఘా ఘా జురుదముదుయు లం క ఓ “ అండ్‌ జెదురుచుదురునా వున్న వామపక్షాలు వకమె అఖిలభారత వర్కర్స్‌ అండ్‌ కలాలు. పెజంట్‌ హక్‌ డర ౦ద్బి వార్ట దుక్కడిందిం

ఎం ఎస్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం సప

ఈ కార్యకమ భారమ౦ తా వహించినవాడు అనాటి (బిటిష్‌ కమ్యూనిస్టు ఫిలిప్‌ శ్చాట్‌ -- ఇంతాచే స్తే కమింటరస్‌ విధానమే మారింది. వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ పార్టి నిర్మాణం అనవనర౦గా మారిపోయింది. వెంటనే దాన్ని గొంతు నులమవలసిన పరిస్థితిని కమింటరన్‌ కల్పించింది. మీరట్‌ కమ్యూనిస్టు క్ముటకేసు వచ్చిపడింది. నాయకుల మనుకొన్న అనుభవ కార్యక _రలంతా కటకటాల వెనుకకు పోయారు. ఖై దుల్గోవుండి వారుసిగపట్లు వడుతుంటి, బయట మిగిలిపోయినవారు బహిరంగంగా తమలోతాము ముష్టి యుద్ధాలు ప్రారంభించారు. అందువల్ల పుట్టి పుట్టని కమ్య్యూనిస్ఫు వుద్యమానికి కాస్తా వూగులాట పుట్టింది. గర్భ్శసావమైంది.

జాతీయ స్థాయిలో జరిగిన యే (పజాపోరాటంవోనూ కమ్యూనిస్టులు యేనాడూ పాల్గొనలేదు. అందువల్ల వారి వునికినే _పజలు గుర్తించలేక పోయారు. వారు సడిపిన కార్మిక--కర్ష కోద్యమాలు కూడా లేవ్ను ఇతరులు నడిపిన వుద్యమాల్లోకి వాళ్లు దూరింది లేదు. వెలుపల వుంది వెక్కిరించట మే వారి విధానమై పోయింది. సోవియట్‌ రష్యా విదేశాంగ విధానానికి దాసోహ మనే కమింటరన్‌ రాజకీయాలే నాటి భారత కమ్యూనిస్టుల విధానం. అసకే తల-తోక లేని భారత కమ్యూనిస్టులకు నడుములు లేకుండా చేసింది, 1028 కమింటరన్‌ ఒందెత్తు విధాన పీర్శానం. రాయ్‌ నాయకత్వాన్ని దెబ్బతీయాలని చూడటంలో బెర్లిన్‌లోని భారత జాతీయ విన్న వవాదులకు స్వార్థంవుందికాబట్టి, దాన్ని అర్థం చేసుకోవచ్చు. కమింటరస్‌లోని రోయ్‌ నాయకత్వాన్ని దెబ్బ కొట్టాలని చూడటంవల్ల భారత కమ్యూనిస్టులకు హిరిగిందేమిటి ? దానికి మూలమెక్కడ ౪ ఆరవ కాంగెసుకు కమ్యూనిస్టు ముసుగులో హాజరయిన కమ్యూనిస్టేతర భారత ప్రతినిధుల మాటలను కమింటరన్‌ నాయకులు నమ్మారా? లేక కమింటరన్‌ నాయకులే రాయ్‌మీద ధ్వజారోహణ వర్వానికి పాంరంబోత్పవం చేయడం కోసం వారిచేత చిలక పలుకులు వలికించారా ?

ఏమైనా అనాటి కమింటరస్‌ సారధ్య స్వభావాన్ని అర్థం చేసుకో లేక పోవడంలోనే భారత కమ్యూనిస్టుల అ్యపయోజకత్వం వెల్లడైంది; రష్యన్లు చెప్పిన అడుగుజాడల్లో మాత్రమే విస్ణవం సంభవంకాదు. అలా యెన్నిడూ జరగలేదు _- చైనాలో జరగలేదు. యుగోస్టేవియాలో తశ)

వరి ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం జరగలేదు. యుద్ధ కమ్యూనిజానికి ఆహుతి అయిన వలసల్లోనూ జరగలేదు, చైనా మొదటినుంచీ.రెండు విన్ల వాల (182% 1848) సందర్భాల్లోనే కాక విప్త వానంతరం కూడా రష్యా ఆధిపత్యాన్ని ధిక్కరి స్తూ నే వచ్చింది చివరకు మావో కూడా రాయ్‌ చెప్పినట్లు విస్ణవంలో వ్యావసాయికులకు విధాన స్థానం యివ్వక తప్పలేదు.

రష్యాలోని అధికా పోరాటం కమింటరన్‌ అధీన దేశాల్లోకి కూడౌొ పాకిపోయింది. వారు “రనెగేడ్డ ను బహిష్కరించారు. విదేశాల్లోని *రెంగేడ్ల కు నామకరణం చేశారు. (పక్షాళన కార్య్యకమం సాగించారు, కమ్యూనిస్టులను చీల్చారు. నాయకత్వాన్ని తమ యిష్టం వచ్చినట్లు మార్చారు, రష్యానుంచి వచ్చే అధికార వ్యతాలే నాయకత్వాన్ని మార్చిః కమ్యూనిస్టు పార్టీలకు స్వతం్యత విధానాలు లేకుండా పోయిపై. దేళ పరిస్థితులను బట్టి (ప్రపంచ వరిస్థికులను బట్టి తమ విధానాలను రూపొందించు కోడానికి వీలులేకుండా పోయింది. ఆందువల్ల నే, కాం_గెను సంస్థ 1886 లో (ప్రారంభించిన శాంతియుత శాసనోల్ల ంఘనోద్యమంలో పాల్గొనడానికి నిరాకరించి భారత కమ్యూనిస్టులు మరొకసారి నగుబాటుపొల్దై నారు, తతృలితంగా కార్మిక సంఘాల్లో విదేశీ కమ్యూనిస్టు కార్యకర్తల పుణ్యమాఠఅని సంపాదించుకొన్న కొద్దిపొటి _పాబల్యాన్ని కూడా కోల్పోయారు,

సహాయ నిరాకరణోద్యమం (1821) కంటె యెన్నోరెట్లు సా్యమాజ్యవాద వ్యతిశేక చై తన్యాన్ని శాసనోల్ల౦ంఘనోద్యమం రెచ్చగొట్టింది. ప్రభుత్వం అ_వధానమైనదిగాను, గాంధీజీ (_పధానమైనదిగాను ఖావించిన ఉప్పు సత్యాగ్రహం దేశ (పజలందరినీ ఆకర్షించింది. ఉద్యమోత్సాహం పెల్లుబికి గాంధీజీ అరెస్టుకు కారణమైంది, దీనితో రెచ్చిపోయిన ట్యెరరిస్టులు చెలరేగి బెంగాల్‌, షంజాబు, సంయుక్త పరగజణాల్లో యెన్నో టెరరిస్టు నలంఘటనఅకు వుద్యమించారు.. చిట్టగాంగ్‌ ఆయుధాల దోపిడి ఆ సంఘటనలో ఒకటి,

శని ఈ

బాపీయోద్యమం యిలా త్మీవ సంచలనంలో వున్నప్పుడు దానిపట్ల పరాకు వహించిన కమ్యూన్సిస్టులకు జాతీయ నాయకత్య్వ౦ యొలొ అబ్బుతుంది ? _వజల్లో జాతీయ నాయకులుగా మ్యుదలు వేయించుకొన్న వారిని క్మురతనపు కొందెతనంశ్లో “విన్లవ (పతీఘాత శక్తులు, బూర్జువాలు,

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం ఫగగ ఫాసిస్టులు అంటూ కొత్త ముుదలు వేయడానికి తలపడిన కమ్యూనిస్టులకు విజా నాయకత్వం యెలా సిద్ధిస్తుంది £ కమింటరన్‌ ఆదేశాలను వేవవాక్కులుగా అనుసరిస్తూ, వారు చేయమన్న గంతులన్నీ వీరు వేస్తుంటే, ఈ దేశంలో రాజకీయ నాయకత్వం వీద్రకెలా లభిస్తుంది?

మన కమూ్యనిస్టుల వవ_ర్తనకు కారణం వారి స్వబుద్ధి కాదు. వారి విదేశీ దర్శకుల ప్రభావం. జ |ర్టి0ల్రో దెబ్బతిన్న శాసనోల్ల ౦ఘనోద్యమాన్ని ఆహ్వానించగానికి బదులుగా, ఇష్టంలేని కార్యగెసు మీద “పజల వొ ్రిడికి తలవొగ్గిన యెక్తుగడగా” మ్యాతమే దాన్ని కమింటరన్‌ కొట్టిపొరవేసింది. ఆ సంవశ్చ రాంతంలో “భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ డ్రాఫ్ట్‌ ప్లాట్‌ఫారం ఆఫ్‌ యాక్షన్‌ పేరుతో ఇంటర్నేషనల్‌ (వెస్‌ కరస్పాండెన్చ్నులో (వచురించబడిన డాక్యుమెంటులో గాంధీనే కాక, జవహర్‌లాల్‌ నె హూ, సుభాష్‌చం డబోస్‌ వంటి *వామపక్ష జాతీయవాద సంస్కరణ వాదులను భారత విన్హవ విజయానికి (సమాదకరమైన, అపాయకరమైన అభ్యంతరాలుగా” వర్ణిస్తూ దుయ్యబట్టడమే భారత కమ్యూనిస్టుపార్టి తన “వధమ కళ _ర్రవ్య౦గా భావించింది. “హింసా మార్గంద్వారా _బిటిష్‌ పాలనను అంత మొందించ టానిక్కీ ఇండియన్‌ ఫెడరల్‌ వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజెంట్స్‌ సోవియట్‌ రివబ్లి క్‌గా సోవియట్‌ (ప్రభుత్వాన్ని స్థాపించడానికీ భారత కమ్యూనిస్టులు కాంగెసుపార్టితో కలియకుండా పనిచేయాలని ఆదేశించింది భూవయత కమ్యూనిస్టుపార్టిలో ఆ (డాఫ్టు ప్లాట్‌ఫారం తర్జన భర్జనలకు గురయింది. చాలమంది దానికి దూరం గావున్నాా చివరకు పొర్టి దాన్ని తన కార్యకంిమంగా అంగీకరిందింది. రాజకీయంగా కమ్యూనిస్టులు ఒంటరున్టై పోవడానికి యింతకంటి మంచి కార్య్యకమం అవసరం లేకపోయింది. అంటాడు హైద్‌కాక్స్‌, కాబట్టీ కమ్యూనిస్టులు తమ వేలితో తము కంటినే పొడుచు కొన్నారు.

కమిఎంటరన్‌ విధానాన్ని అనుసరించడంవల్ల భాళత జాతీ మోద్య మంలో కమ్యూనిస్టులు యేకాకుల్లై వోతున్నారనీ, పెటీ బూర్జువావర్గంకూడా వారినుంచి దూరమై పోతున్నదనీ, 1828-28లో ఇంటర్నేషనల్‌ [పెస్‌ కరస్పాండెన్స్‌లో వాస్తూ ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ కమింటగన్‌ విధానా న్ని దుయ్యబడుతూనే వున్నాడు, కాన్కి భారత కమ్యూనిస్టులు రాయ్‌ మాటలు పెడచెవీని బెట్టారు,

248 ఎం. ఎన్‌.రాయ్‌ -భారత కమ్యూనిజం

భారతదేశంలోని పరిస్థితులు కార్మిక నియంతృత్వ నా పనకు అనువై న వరిపక్వ స్థితిలో లేనందువల్ల కనీస కార్య్యకమాన్ని చేపట్టమని రాయ్‌ యిచ్చిన సలహా కమ్యూనిస్టులకు రుచించలేదు. ఘాటు చాలలేదు. దానితో 1880 చివర కమింటరన్‌ విధానంమీద భారత కమ్యూనిన్టుఐ మధ్య విఖీదాలు తార ఫా యికి చేరుకొన్నాయి. ఎస్‌. వి. దేశపాండే, బి. టి. రణదివే యెవరి వర్గాన్నివారు చీల్చుకొన్నారు.

రాయ్‌కి జాతీ యవాదుల్లో, కార్మిక నా_నుకుల్లో, కొందరు కమ్యూ నిస్టుల్లో (పబలుతున్న పలుకుబడికి జంక్కి ఆయన పలుకుబడిని తుడిచి పెట్టడం కోసం కమింటరన్‌ విదేశాలనుంచి తన యేజంట్లను భారతదేశానికి శరమడం మొదలు పెట్టింది. ఇక్కడి జాతీయవాదులు కమ్యూనిస్టులను జాతీయ వ్యతిరేక వాదులుగా చితించి, కార్మిక సంఘాల్లో నుంచి వారి?ి బయటకు తరమడం (ప్రారంభించారు. 1888లో కమ్యూనిస్టులు తమ గడ్‌ బేండ్‌యూనియన్‌ కాం[గెసు వార్షిక సభ జరుపుకోలేని పరిస్థితి యేర్చడింది,

కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ చూపిన వంధా భారత కమ్యూనిస్టులు ప్రజలకూ ,(ప్రజోద్యమాలకూ దూర ౦ కావడానికే వుపయోగించింది, కమింటరన్‌ మార్గ౦ ఒక్క థారత కమ్యూనిస్టుపార్టీని మాతమేకాక, విపంచ కమ్యూనిస్టు పార్టిలన్నిటినీ బలహీన పరిచింది. చైనా కమ్యూ నిస్టుపార్టి మాతం కమింటరన్‌ విధానాన్ని వ్యతిరేకించింది. అందువల్ల కమింటరన్‌ 1835 లో 7వ కాం[గెసులో చైనా కమ్యూనిస్టుపార్టి ఆచరణనే తన వలస విధానాలికి పరవడిగా తీసుకొన్నది. చై నా కమ్యూనిస్టుపార్టీ జాతీయ విప్లవంలో (పధానపాత వహించబట్టే, (వజల్లో తన [పొభవాన్ని పెంచుకొన్నది. చైనా కమ్యూనిస్టులు తమ విధానంలో రైైతులకు చాల ప్రధాన్యత యిచ్చారు. ఎం ఎన్‌. రాయ్‌ కూడా భారతదేశం పా్రాయికంగా వ్యావసాయిక దేశం కావడం వల్ల కార్మిక విప్లవం - కార్మిక నియంతృత్వం అనే ఒంటెత్తు విధానాన్ని వదలి సకలదళిత వర్గాలకు---రై తు, కూలీ, పెటీబూర్జువా మధ్య తరగతి వర్షాలకు _- పా్రొతినిధ్యం యివ్వగల బహువర్గ (శ్రేయస్కామి అయిన బహువర్గ పార్గీగా కమ్యూనిస్టుపార్టీని మలచాలని విధమం నుంచీ మొత్తుకొంటూనే వచ్చాడు. 1900 జులైలో తయాబ్‌ షేక్‌, సుందర్‌ కబాడీల ద్వారా రాయ్‌ భాళతదేశం పంపించిన

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం ఫి విణాళికలో (ఇల౦1260220/ ౪2022276 0€ లుల 010102 425063 0£ 1164142) యిలా అన్నాడు:

*భారతదేశం వెంటనే సోవియట్‌ రిఫబ్లి క్‌ అవుతుందని భారత కమ్యూనిస్టుపార్టి వాదించ జాలదు, ఆది యుటోపియా అవుతుంది. పోవియటీ వ్రభుత్వమనవేది శాామిక నియంతృత్వ అంగం. అటువంటి ప్రభుత్వానికి భారతదేశ పరిస్థితులు పరివక్వంగా లేవు .. ప్రస్తుత వరిస్టితులకు సంబంధం లేనట్లుగా కన్చించే గరిష్ట కార్యకంమంతో నిర్మాణమయే కమ్యూనిస్టుపార్టీలో చేరడానికి కార్మికులు సిస్టం కారు. శ్రామిక ప్రజల కనీస అవసరాలకూ, వారి ముందున్న సమస్యలకూ పరిష్కారాన్ని కమ్యూనిస్టుపార్టీ చూపించాలి, జాతీయ స్వాతం(త్యాన్ని వుద్దేశించిన వస్తుతః విప్లవోద్యమాన్ని బూర్జువా నాయకత్యం నుంచి తప్పించడానికి అంతకంటె (మంచి మార్గం లేదు... భారతదేశంలో కమ్యూనిజానికి మాన్లం జాతీము విక్హవం చ్వారానే వుంటుంది.... ఈ లక్ష్యాన్ని చేరడానికి కమ్యూనిస్టుపార్టీ జాతీయ ప్రజోద్యమం ద్వారా __ జాతీయ కాంగెస్కు యువజన సమాఖ్య, విద్యార్థి సంఘాలు, వాలంటీర్‌ దళాల ద్వారా మాత్రమే కృషిచేయాలి...

*కన్ల్యూనిస్టు గరిష్ట కార్యక్రమం పికారం మాత్రమే భారతదేశంలో కమ్యూనిస్టుపార్టీని నిర్మించబూపటం తప్పక వివఐమై తీరుతుంది ... గరిస్ష కార్యకంమంతోపొటు ఆ యా పరిస్తితుల్లో జాతీయ విప్లవ కనీస కార్య క9మాన్ని కూడా కమ్యూనిస్టుపార్టీ అనుసరించాలి ... ఇండియాలోని వుక్చాదక శక్తులు కమ్యూనిస్టు గరిష్ట కార్యక9మం సాధించే పోరాటం అవసరమయ్యే దశకు చాల కింంది మట్టంలో వుందో

రాయ్‌ లాహోరు కాంగ్రెసు గుణపారాల మీవ వ్రాస్తూ రాజ్యాంగ నిర్మాణ సభ యేర్పరచాలని హుపిధమంగా పితిపాదించాడు. అందులో ఫె9ంచి జాకోబిన్ల వద్ధతిలో భారత జాతీయ కాంగ్రెసు నాయకళ్వాన్ని పెటీ బూర్జువా అభ్యుదయ శక్తుల చేతుల్లో వుంచడం ద్వారా రాజ్యాంగ నిర్మాణ సభను కార్మిక _ కర్షక వ9జాస్వామ్య నియంతృత్వం (1) క్రిందకు కేవచ్చునని సూచించాడు. కాని, ఒంటెత్తు వామపక్ష విధాన చోదితులిన శమ్యూనిస్టులకు అది నచ్చలేదు. నా

350 ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం

1834 లో బిటీష్‌ ఇండియా ప్రభుత్వం భారత కమ్యూనిస్టు పారీన్ఫి చట్ట విరున్ధ్మమైని సంస్థగా ప్రకటించి నిషేధించింది. ఆ తర్వాత 1805లో కమింటరన్‌ ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ బాటలోకి వచ్చింది.

సొమాజ్యవాద వ్యతి రేక పోరాటంలో ముందుండ ఏం వల్లనే వైనా కమ్యూనిష్టుపార్టి విశేషమైస బలం పుంజుకోగలిగిందని కమింటరన్‌ ఏడవ కాంగ్రెసు (18% లో చైనా ప్రధాన పితినిధి వాంగ్‌మింగ్‌ (చెన్‌షావోయూ) వాదించాడు. విదేశీ సామ్రాజ్యవాదం మీవ జరిగే జాతీయ పోరాటంలో భాగస్వామి కాకుండ, చిన్న కమ్యూనిస్టపార్టీ అమాంతం పెద్దదై పోవడం అసంభవ మన్నాడు. ఖాంత కమ్యూనిస్టుపార్టి చైనా కమ్యూనిస్టుపార్టివలె పెంపొందలేక పోవడానికి కాంణం అది తప్పుడు ఒందెక్తు విధాన౦తో జాతీయోద్యమం నుంచి దూరంగా వుండడమే నన్నాడు. జాతీయ పోరాటానికి మారుపేరుగా భావించబడ్డ కాంగెసుతో సహకరించలేకపోగా దానికి ప్రత్వాన్నూయంగా జాతీయ జనితాపార్టీని నిర్మించడానికి వ్యర్ధ వియత్నాలు చేశారని విమర్శంచాడు (వర్కర్స్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌పార్టీ స్థావనకు పూర్వం కాంగనులో నుంచి చీలి స్నరాజ్‌ పార్టీ యేర్చడిన పరిస్థితులు వాంగ్‌మిఐగ్‌కు తెలియవు) తమ సొంత రాజకీయ అస్తిత్వాన్ని నిలుపుకొంటూ, కాంగ్రసుతోనూ దాని అనుబంధ సంస్థలకోనూ సహకరించి కృషి చేయమని భారత కమ్యూనిస్టులకు బోధిరిచాడు * తతృలితంగా జాతీయ సంస్కరణ వాదుల నాయకత్వం క్రిందవున్న సామా9జ్యవాద వ్యతిరేక విజోద్యమాల్లో కలిసి వని చేయమని కమింటరన్‌ కమ్యూనిస్టులను ఆదేశించింది. దానికి సంబంధించిన తీర్మానంలో కావలసిన “*లెనినిస్టు - స్టాలినిస్టు వడికట్టు వదాలన్నిటినీ యిరికించింది. రాయ్‌ వాదం శంఖులో పోయబడి తీర్ధమైంది. “సా్మామాజ్యవాద వ్యతిరేక ఐక్య నంఘటని అంటూ థారత కమ్యూనిస్టులు బయలు దేరారు. చేతులు కాలిన తర్వాత అకులు పట్టుకొనే భారత కమ్యూనిస్టులు యింత విశాలమైన భారతదేశానికి అధిపులెలా కాగలరు? వారి స్వయం కృళాపరాధాలే వారిని “ఇంతి వారిని చేసిస్టై

కమ్యూనిస్టులు తెలివి తెచ్చుకొని పునర్జన్మ యొ త్తేటప్పటికి. 1829 లో ప్రపంచ యుద్ధం రానే వచ్చింది+ యుద్ధ స్వరూప స్వభావాలు వారికి

ఎం. ఎన్‌ రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం ర] అర్థం కాలేదు. దాన్ని సామ్రాజ్యవాద యుద్ధంగా వర్చిస్తూ బిటిష్‌ వ్యతిరేక పిచారగాడి తప్పలేదు. వీ గాడిలో వడవేస్తే ఆ గాడిలోనే ప్రయాణం చేయడం వారికలవాటు. 1841 లో హిట్లరు సోవియట్‌ యూనియన్‌ మీద దండయాత9 పొొరంభించాడు. ఆ తర్వాత ఆరు నెలలకు _- లిటిష్‌ కమ్యూనిస్టుపార్టీ ఆదేశాలు అందిన తర్వాత, వారికి తెల్ల వారేటప్పటికి అది అనూంతం ప్రజా యుద్ధమైపోయింది?ః కమ్యూనిస్టులు యుద్ధ అనుకూల ప్రచారం పాంరభించే టప్పటికి కాంగెసు యుస్థ వ్యతిరేక పిచారానికి నయం శిసుకొన్నది. 1842 లో క్విట్‌ ఇండియా వుద్యమాన్ని ప్రారం భించింది. కమింటరన్‌ తీర్మానం (188) ఆచరణలో పెట్టచానికి హారిపొలిట్‌ సర్కులరు అడ్డం వచ్చింది. ఈ పిజోద్యమానికి (1 కూడా కమ్యూనిస్టులు దూరం కావలసి వచ్చింది.

ఈ5ండో (పపంచయుద్ధంలో రష్యా యిరుక్కోవడం వల్ల భారత కమ్యూ నిస్టులు చిక్టుల్లో పడ్డారు. రష్యా విదేశాంగ విధానం పికారం కమ్యూనిస్టులు ప్రజోద్యుమానికి దూరమై చిటిష్‌ యుద్ధ పిచారానికి శోడ్పడ వలసి వచ్చింది. అంతేకాని అది ఆదినుంచీ విజాయుద్ధం కావడడం వల్ల, దాన్ని ఫాసిస్టు వ్యతిరేక పిజాయుద్ధంగా అర్ధం చేసుకోవడం వల్ల వారు బిటిష్‌ యుద్ధ అమకూల పొచాళం చేయలేదు, వ్యూహాలు తప్ప కమ్యూనిస్టులకు రాజకీయాలు లేవు. అందువల్ల వుద్యమాల్లో వాళ్ల పాత ఎప్పుడూ భస్మానుర ప్యాతే. ॥

కాబట్టీ ఏనాడూ భారత కమ్యూనిస్టులకు స్వతం్యత రాజకీయ విధానం లేదు. మరొకచోట నుంచి ఆదేశాలు వచ్చేదాక వేచివుండడమే వారి వారస రాజకీయ విధానం. ఐతే యీలోగా రాజకియాలు మారిపోతూ వుండటమే రాజకీయ పోరాటాల స్వభావమైంది. ఫలితంగా కమ్యూనిస్టులు పిజోద్య మాలకు దూరంగా వుండి పోయారు. కమ్యూనిస్టుపార్టీ యెప్పుడు స్థాపన అయిందో యెవరూ చెప్పటానికి వీలులేకుండా, యెొప్పటికష్పుడు కమ్యూూ నిస్టుపార్టి స్థాపక సంఘాలు స్థాసించబడుతూనే వుండిపోయినై, ఇప్పటికీ కమ్యూనిస్టుపాస్టీలు స్టాపించ బడుకూనే వున్నాయి. ఇంకా అధికారంలోకి వచ్చేదెప్పుడు శ

భారత కమ్యూనిస్టుల అ సైర్యాన్ని గో ఎపతతు మం న ఇంటర్నేషనల్‌ ఆదేశాల్తూ యిష కన్నే వనల్‌ చయ్యానన్డ

[| గోకి... | శఖ్న ” | ప్రో వా ఎం ల్లీ

092 ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం అదర్శాలూ నూర్గదర్శకాలయినై. తతృలితంగా కమ్యూనిస్టు పార్టీలను స్థాపించడం అలవాటుగా మారింది. అందువ్ను నే ళభ్రార్రత్ర వివ్లవానికీ కమింటరన్‌ పల్ల జరిగినంత హాని మరి యితర అంశంవల్ల నూ జరగలే” దంటాడు రాయ్‌

కమింటరన్‌ రద్దయి. పోయింది. కమ్యూనిస్టుల తాలి వూహలకు భిన్నంగాను, తరువాతి పిచారానికి అనుకూలంగాను యింగ్లీ షువాడు గెలిచాడు. యున్ధ స్వభావం వలస రాజ్యాల విముక్తికి తావిచ్చి౦ది. కమ్యూలిస్టుల అంచనాలకు భిన్నంగా యింగ్ల్తీషువాడు ఇండియాను విడిచి వెళ్లిపోయాడు, ఇక కమ్యూనిస్టు లిప్పుడు యెవరి మీద పోరాడాలి?

ఇంగ్లీ షువాడు యీ దేశాన్ని యేలినంతకాలం పోరాటాల జోలికి పోని కమ్యూనిస్టులు స్వరాజ్యం రావడంతోనే (తెలంగాణా విజాపోరాబం పాంరంభించారు. పోరాటం పొరంభంతో *యాదవ కులంలో ముసలం” పుట్టినట్ల యింది. అంతళ్ళతు నిర్మూలనం ప్రారంభమైంది. కమ్యూనిస్టు పార్టీ రెండు బిద్దలై ందిం అందులో ఒక (బద్దనుంచి వక్సల్చరీ వుద్యమం అవతరించింది. ఆ (బద్దలు మళ్నీ ముక్కలు చక్కలై యాటంబాంబు పేంలుడులో జరిగే ఫిష్ణన్‌ (1213802) లాగా కొసాగుతూనే వుంది కానీ, శక్తి (లులల్టైగ మాతం విడుదల కావడంలేదు, ఇవ్వుడు దేశమంతటా, అన్ని రాష్ట్రాల్లోనూ కమ్యూనిస్టు చివవలు (చిద్రపలు) చాలా వున్నాయి. ఈ చివ పలన్ని యేకనువతాయో, లేక ఒకదాక్నాకటి నాశనం చేసుకొంటాయో, అది యెప్పుడు జరుగుతుందో తెలియదు కాని, రాజ్యాధికారం నూత్రం భద90౦గా వారికి చాల దూరంగా జరిగి పోయింది.

ఈనాటి వరకు జరిగిన భారత కమ్యూనిస్టుల చరితను పరిళీలి స్తే, వారి స్థాయి యేమిటో భారత రాజకీయాల్లో వారి స్థానం యెక్కడవుందో, బోధపడుతుంది. ఈదేశ చరిత్రలో వారు పుట్టిన నాటి స్థాయికీ ఇన్ని దశాబ్దాల తర్వాత వారి ఈనాటి స్థాయికీ __ దేశంలోని రాజకీయా వరిణామాల చృష్ట్యాచూ స్తే తేడా లేదు. పురోగతి లేదు. అనాటి కమ్యూ నిస్టులద్సి ,భివ్నత్వంలో యేకత్వమయికే, ఈనాటి క మ్యూనిస్టులది యేకీత్వంలో భిన్నత్వం.” అందుకే "యూనాడు. భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ అనేది లేకుండ పోయింది, వున్నవల్లా శమ్యూనిస్టుపార్టి చివవలే.. కాబట్టే

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం హం భారతదేశంలో కమ్యూనిస్టులు విఫలమయ్యా రంటున్నాం. విజయం పొందటానికి వున్న అవకాశాలను వినియోగించుకోలేక విఫలమయ్యారు" చివరకు మరచి పోదగిన శక్తిగా మాత్రమే మిగిలిపోయారు.

భారత కమ్యూనిస్టుల వలస స్వభావం ఇప్పుడు ఇంకా పెరిగింది. వారు స్వశక్తితో యీ దేశంలో అధికారంలోకి రాగలగడం ఇప్పట్లో జరిగేటట్లు లేదు. ఇది వారున్నూ గుర్తించారు. పార్ల మెంటులోనూ, స్రజల్లోనూ వారి బలం గొర్రె తోకలాగే పెంపు నిలబడి పోయింది. అందుకనే కొంతమంది బొత్సాహిక సాహసికులు మార్క్సిజం -_ లెనిజం - మావోయిజం . పేరుతో అరాచక వుగివాదాన్ని ఆశ్రయించారు. ఈ దేశంలోని కమ్యూనిస్టు శకలాలన్నీ ఏదో ఒక విదేశీ పిభుత్వం తోక పట్టుకొని అవి తోకాడించి నట్లల్లా ఆడుతున్నాయి, రష్యావారి చలవ వల్ల అధికారంలోకి రావాలని ఒక మురావారూ, చైనావారి వేడివల్ల అధికారంలోకి రాగలమని మరో మురావారూ కాచుక్కూర్చున్నట్లుంది. ఎవరి చలనవల్ల, వేడివల్ల తామధి కారంలోకి వచ్చిన్నా తాము సామంత రాజులుగా పడివుండి తమ సామాట్టుల ఆదేశాల పికారం ఈ దేశంలోని ప్రత్యర్థి కమ్యూని న్ము శకలాలను నిర్మూలించ వలసిందే కదా? __ అంటే బితికే యోగ్యత వున్న పాొండవ్న లంతా ఇండియన్‌ బొల్షివిక్కులు; హతుఅయ్య్యే “కౌరవులంతా” మెన్షి విక్కులుం

వీది ఏమయినా ఆశ చావనీయదు. వై ఫల్యా లెన్నిమార్లు ఎద్డురైనా వైవాడి వరం మీది ఆశ చావదు పైవాడి మీది ఆశే యింకా కమ్యూనిస్టు శకలాల్ని బితికిస్తున్నది తప్ప, రాజకీయంగా వారు సాధించిన విజయాలు లేవు; అన్నీ వై ల్యాలే. వారు చేసిన ఒప్పాక్కటీ లేదు అన్నీ తప్పులే. వారు చేపట్టిన రాజకీయ విధానమొ క్రటీ లేదు,అన్ని వ్యూహాలే, వ్యూహాలన్నీ లాటరీ ఛాన్నుల వంటివి, రష్యావైనా “విస్త వాలికు తగిలినట్లుగా తమకూ లాటరీ ఛాన్ను తగులుతుందని భారత కమ్యూనిస్టుల ఆశ, కాని, యిప్పటి వరకూ యొన్ని తిప్పలుపడ్డా “విన్లవ విజయంి ఛాన్ను తగల్లేదు. తగిలే నూచలులేవు. ఎక్టడ యే “పోరాటం” జరిగినా, దాన్ని తమ కాతాలో రాసుకోవడం కమ్యూనిస్టుల అలవాటు. కొబట్టి వారి కాతాలో వై ఫల్యాల సంఖ్య కూడా తక్కువ కాదు. అంతా ఖర్చే కాని జవ లేదు, త్‌)

శీతల్‌ వత్‌లి 64 0072660 €|౯|్‌ టో నేడాలా రీలిది౯ి కూలడే 25084 శితూాాచమానాంు తిలరాల” “లాడాలి 20లో 4 0764... శల నాంళలిలన. 20 కల ౦ లొాలారీలయాక నడం (70న ఈ జింక నడా త నల తిదగాాం లజ... లీళ్ళంయూల నీల హే నాలళనగాలనం నరాలని తాజీ 706ద6ట0నా నీంటబోే. వనడుయ2 శిలల గల/తారా 674౯ 747౯౯” వీకడి తంగారాయ.

ఆచం జిక తలా 02ంకారికనక్‌

హా.

గ రో పద నన ల లా

ఎట య చల 1 | చ ల ల టై ము? స లూ ఉష: మ ఖు న తగా ర్‌ కా ల సన చ మ. మయ జి శూ. ల నను లంత మటు

1938 లో ఉత్తర్యపదేళ్‌ కాం[గైస్‌ పార్టీ వార్యకర్తలతో ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ = ఎలెన్‌రాయ్‌ అటి ట్‌ న్‌ా

కక

ఇండియాలో జాకోబినిజం

జాతీయ స్వాతంత్యం సాధించాలనే అ క్యు ౦తో యౌవనంలోనే దెర్పరిస్టు ఉద్యమంలో దూకిన ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ వివ్లవ నిధుల కోసం యెన్నో దోపిళ్లు చేశాడు. మొదటి పిసంచ యుద్ధం రాకతో జర్మనీ చేస్తానన్న ఆయుధ సహాయం అందుకోటానికి దూర పా్రొచ్యం చేరాడు. అక్కడ చేసిన ప్రయత్నాలు విఫలం కాగా, జర్మనీ వెళ్లాలనే కుతూహలంతో దారిలో అమెరికాలో మజిలీ చేశాడు. టెర్రరిస్టు రాజకీయాతికు "స్వ స్తిచెప్పి సోషలిస్టుగా మారాడు, అక్కడ నుంచి మెక్సికో చేరి మెక్సికన్‌ కమ్యూ నిస్టుపార్టీ స్థాపనకు ప్రధాన కారుకుడై నాడు. లెనిస్‌ ఆహ్వానం మీద మాస్కో చేరి కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్లో సిద్ధాంతాలు వికిపొదించి చరితను సృష్టించాడు. రష్యన్‌ రాజకీయాల్లో, కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ రాజకీయాల్లో చురుకుగా పాల్గొని ఉన్నత వదవులు నిర్వహించి కమింటరన్‌ అధిష్టాన వర్గంలో అతి ముఖ్యుడై నాడు. రష్యాలోనే భారత కమ్యూనిస్టు పార్టిని స్థాపించాడు. చైనా విప్లవానికి సారధ్యం వహించాడు, కమింటరస్‌ ఆరవ కాంగ్రెసు తీర్మానించిన వలసల విధానంతో పీవింగా విఖేదించాడు. తత్ఫలితంగా రాయ్‌ కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనలుకు దూరం కాగ తప్పలేదు, 1828 లో కమింటరన్‌ ఆరవ కాంగ్రెసు అవలంబించిన జాతీయ-.వలసల ఒంటెత్తు విధానానికి వ్యతి రేకంగా ఇంటర్నేషనళ్‌ ప్రెస్‌ కరెస్పాండెన్వు (ఇఎప్రెకార్స్‌ లోను, జర్మనీలోని బాండ్ల రిస్టు జర్మన్‌ అపోజిషన్‌ పతక గెగెన్‌డెన్‌ స్ట్రామ్‌లోను ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌. అనేక వ్యాసాలు వాిశాడు. జర్మన్‌

విర్ర ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం బాండ్లరిస్టు పతి9కకు వ్యాసాలు వా్రశాడన్న సాకుతో కమి౦టరన్‌ ఆయన్ని బహిష్కరించింది.! ఈ విషయాలన్నీ లోగా చూచాం. రాయ్‌ బహిష్కరణకు కారణం కొందరు కమ్యూనిస్టులు వాదించినట్లు వైనా విధానం కాదు. కమింటరస్‌ విధానాన్ని వ్యతిరేకించడం కూడా కాదు. ఆ మేరకు ఇంపెోకార్‌లో ఒక ప్రకటన జారీ అయింది. బహిష్కరణకు సంబంధించి కమింటరస్‌ కీర్మానంకూడా లేదు. స్టాలినే కమింటరస్‌ కాబట్టీ, ఆయన యిష్టమే కమింటధస్‌ తీర్మానం.

రాయ్‌ గమ్మున మిన్నకుండే రకం కాదు. జర్మన్‌ అపోజిషన్‌లో చేరిపోయాడు. తన చుట్టూ కొందరు భాశత వి ద్యా ర్జు అను కూర్చు శొన్నాడు -- తయాబ్‌ షేక్‌, [బజేష్‌ సింగ్‌, డాక్టర్‌ అనాది బహదూరి, సుందర కబొడి, ఇటీవల “డాక్యుమెంట్స్‌ ఆఫ్‌ది హిస్టరీ ఆఫ్‌ ది కమ్యూ నిస్టుపార్టీ ఆఫ్‌ ఇండియా” కూర్చిన డాక్టర్‌ గంగాధర మోరేశ్వర్‌ అధికారి, వగైరా. గాయ్‌ ఇండియా తిరిగివచ్చిన తర్వాత ఆయన్ని వివాహమాడిన ఎలెస్‌ గోస్టాక్‌ కూడా జర్మనీలో రాయ్‌ వర్గంలో చాల చురుకుగా పని చేసింది.

ఇందులో అతి ముఖ్యుడూూ రోయ్‌ కోసం ఆ రోజుల్లో భారతదేశంలో అనన్యమయిన కృషి చేసినవాడూ తయాబ్‌ అలీ షేక్‌.

షేక్‌ ముస్లి ముల్లో బ్యౌహా తెగకు చెందినవాడు. భారతదేశంలో వున్నప్పుడు భారత స్వాతం్యత్య రాజకీయాల్లో గణనీయమైన పోతి నిర్వహించాడు. జర్మనీలో ఎలక్ట్రికల్‌ యింజినీరింగ్‌ అభ్యసించడానికి వెళ్లాడు. మధ్య యూరపులోని హిందూస్థాన్‌ సంఘానికి కార్యదర్శిగా వని చేశాడు. రాయ్‌ వ్యక్తిత్వం, మేధా సంవత్త్తి, రాజకీయ కార్యకంమాల చేత ఆకర్షించబడి ఆయనకు విశ్వననీయమయిన అనుచరుడయ్యాడు.

రాయ్‌ రాజకీయ వై ఖరివట్ల షేకుకున్న అచంచల విశ్వాసాన్ని రుజువు చేసే సంఘటన ఒకటి వారిద్దరూ యూరపుళో ఉండగానే జరిగిందిః 1800 మేనెలలో బెర్లిన్‌ నగరంలో సోషలిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ సమావేశాలు జరిగినై. వాటికి బ్రిటిష్‌ (లేబర్‌ పార్టీ ప్రధాన మంత) రామే మాక్టొనాల్డు, కాబిసెట్‌ మంతులు హాజరయ్యారు. ఆ సందర్భంలో థారత బాతీయో ద్యమం తరఫున బిటిష్‌ వ్యతిరేక పిదర్శనలు జరపమని రాయ్‌

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ = భారత కమ్యూనిజం 207 హిందూసాన్‌ సంఘాన్ని కోరాడు. కానీ ఆ సంఘంలోని మెజారిటీ సభ్యులు కమింటరన్‌తో సంబంధాలున్న వారు కావడం వల్ల, కమింటరన్‌కు దూరమయిన రాయ్‌ కోరిక పికారం ఆ వ్రిదర్శనలను నిర్వహించడానికి వారు వ్యతిరేకించారు. ఆంధువల్ల షేక్‌ ఆ సంఘానికి రాజీనామాచేసి, అవోజిషన్‌ భారత కమ్యూనిస్టు సంస్థను స్థాపించి, దాని తరఫున ప్రదర్శనలు నిర్వహించాడు. _దాని ఫలితంగా షక్‌ అరెస్టు కూడూ అయ్యాడు. ఆ సందర్భంలో పోషలిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ కార్యనిర్వాహక వర్గానికి వ్రాసిన లేఖలో రాయ్‌ కొన్ని ముఖ్య విషయాలు పేర్కొన్నాడు: |

ఎ లి28ి స్టట్‌గార్ట్‌ కాంగెసులో పీడిత వలస ప)ిజల పోరాటాన్ని- అందులోనూ ముఖ్యంగా భారత ప్రజల స్వాతం్యత్య పోరాటాన్ని బలపరచ డానికి సోషలిస్టు లేబర్‌ ఇంటర్నేషనల్‌ వాగ్దానం చేసింది. ఐనప్పటికీ అందులో భాగస్వామి అయిన బిటిష్‌ లేబర్‌ పార్టీ భారత పజల సామాజ్యవాద వ్యతిరేక పోరాటాన్ని అణచి వేస్తున్నది. వాక్సభా పతికా స్వాతం[క్యాలను హరించి, మహాత్మా గాంధితో సహా వేల కొలది స్రీ పురుషుల్ని ఖై దులకు తోలింది.

ఎ-బిటిమ్‌ సామాాజ్య సుస్థిరత కోసం వుద్దేశించబడ్డ రౌండ్‌ టేబుల్‌ సమావేశాన్ని వ్యతిరేకించి నందుకు భారతప్ర)జలను దౌర్జన్యంతో బెదర గొట్టిందిం |

రౌండ్‌ బేబుల్‌ సమావేశం నిర్మించిన రాజ్యాంగాన్ని భారత విజలు అంగీకరించబోరు. వయోజన వోటింగు ద్వారా ఎన్నికయిన రాజ్యాంగ సభ తయారు చేసే రాజ్యాంగాన్ని హూతమే వారు సమ్మతిస్తారు.

నిజంగా సోషలిస్టు ఇంటర్నేషనలుకు సోషలిజం మీద ప్రేమ వుంటే, అది బిటిష్‌ లేబర్‌ పార్టీమీద ఒత్తిడి తీసుకొనివచ్చి, రాజకీయ ఖైదీల నందరినీ విడుదల చేసి భారతీయుల వాకృభా పతి9కా స్వాతం్యత్యాలు పునరుద్ధరించబడేట్లు చూడాలి. __ ఇది ఆ లేఖ సారాంశం.

ఈ సందర్భంలో యూరప్క, అమెరికాల్లో కూడా అపోజిషన్‌ కమ్యూ నిస్టులు సోషలిస్టు ఇంట ర్నేషనలుకు వ్యతిరేకంగా ప్రదర్శనలు జరిపారు.

బిజేష్‌సింగ్‌ లక్నో _ సమీపంలో వున్న కాలాకంకార్‌ రాజా తమ్ముడు, జర్మనీలో విద్యార్థిగా వుంటూ రాయ్‌కి సన్నిహితుడై నాడు. రాయ్‌ జర్మనీలో

జబ్బుపడి, తీవిమయిన ఆర్థిక బాధల్లో వున్నప్పుడు సింగ్‌ ఆయనకు ఆర్థిక సహాయం చేశాడు. నిజానికి రాయ్‌ ఆనాడున్న దయనీయ స్థితిలో ఆయన్ని ఆర్థికంగా ఆదుకొన్నవారు భారత విద్యార్థులూ, యితర జర్మన్‌ మిళ్రలూ మాతిమే.* కానీ భారత దేశంలో రాయ్‌ అరెస్టయి, ఆయన మీది అభియోగం కోర్టులో విచారణలో వుండగా బిజేష్‌సింగ్‌ తన అధీనంలో వున్న కోర్టు రికార్డుల సమాచారం యొవ్వరికీ తెలుపకుండా జర్మనీ వెళ్ళి పొత కమ్యూనిష్టుల్లో కలిశాడు. చివరి రోజుల్లో స్వెత్తానాను పెండ్లాడి రష్యస్‌ నియంత స్టాలినుకు యేక్సైక అల్లుడై నాడు.

డాక్టర్‌ బహదూరి ఎలక్ట్రికల్‌ ఇంజనీరు. రాయ్‌తో పరిచయం కొక పూర్వం బెర్లిన్‌ విప్లవ సంఘంలో సభ్యుడు. పరిచయం తర్వాత చాలా కాల రాయ్‌తో సన్నిహిత సంబంధాలు కలిగి వున్నాడు. రాయ్‌ చైనాలో వున్నవ్వుడు వాన్‌గార్జుపతిిక పని మొత్తం ఆయనే చూచుకొన్నాగు కమింటరన్‌ రాయ్‌ని బహిష్కరించిన తర్వాత కూడా ఆయన రాయ్‌ని విడిచి పెట్టలేదు. రాయ్‌ తిరిగి భారతదేశం వచ్చిన తర్వాత కొంత కాలానికి బహదూరు కూడా వచ్చాడు కానీ యేకకమయిన రాజకీయాల్లోనూ చురుకుగా పాల్గొనలేదు.

సుందర కబాడి బిటస్‌లో జర్నలిజంలో శిక్షణ పొందుతున్నాడు. భారతదేశంలో వుండగానే అయనకు షేకుతో వరిచయం వుంది, షేకు కదాడీకి వుత్తరం వాసి 1928 చివర జర్మనీకీ పిలిపించాడు. మొదట రాయ్‌ కబాడీకి మెక్సికో నుంచి వచ్చిన రిచర్డ్‌ గా మాత్రమే పరిచయం. రాయ్‌తో కలిసిన తర్వాత కభాడీ కూడా రాయ్‌కి సన్నిహిత సహచరుడై నాడు. అనంతరం భారతదేశంలో రాయిన్టు గూపు నిర్మాణానికి షేకుకు చాలా తోడ్చడ్డాడుం

ఇక అధికారి రాయ్‌ మనిషిగా ఆయన వద్దనుంచి వరిచయ లేఖతో భారత

దేశం చేరాడు. ఆరవ కాంగ్రెసు నిర్ణయాలను జర్శనీలో క్లై మిన్స్‌ పొమీదత్తు సమక్షంలో రాయ్‌ కీవింగా వ్యతిరేకించి, విమర్శించి నవ్వుడు అధికారి రాయ్‌ వద్దనే వున్నాడు. అనంతరం భారతదేశం చేరిన తర్వాత తాను రాయ్‌ మనిషిననీ, ఆయన వద్ధనుంచే వస్తున్నాననీ భారత కమ్యూనిస్టులతో పరిచయం చేసుకొన్నాడు. భారతదేశంలో ఆయన అరెస్టుకు పూర్వం

ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ = భారత కమ్యూనిజం లఫ8 రాయ్‌తో ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలు జరిపొడు. తర్వాత ఛాందస కమ్యూనిస్టుల బడిలో చేరిపోయ్యాడు,. ఈనాడు రైట్‌ కమ్యూనిస్టుపార్టీకి సిద్ధాంత కర్తగా చలామణి అవుతున్నాడు.

అయితే రాయ్‌చేత భారతదేశం పంపబడిన వారిలో ఆయన ఈ దేశానికి చెరేలోగా ఆయన నితినిధిగా యిక్కడ రాయిస్టు గూ)పును తదేక దీక్షతో నిర్మించినవాడు షేకు ఒక్కడే. మిగతావారు సహకరించగా, అధికారి అధికార మురాలో చేరిపోయాడు.

కమింటరన్‌కు దూరమయిన తర్వాత మాత39మే రాయ్‌ భారతదేశం చేరాలను కొన్నాడనుకొంబే, మనం పొరపాటు చేసిన వాళ్ల మవతాం. లెనిన్‌ రోజుల్లోనే భారతదేశం చేరుకోవాలనే గాఢ వాంఛతో రాయ్‌ తహతహ లాడాడు. కాన్తీ తగినంత మంది కార్యకర్తలను తయారు చేసుకోకుండా భారతదేశం చేరడంలో అర్థం లేదని లెనిస్‌ వారించాడు* అందువల్ల రాయ్‌ యూరకపులో వివిధ నగరాలు (ముఖ్యంగా బెర్జిన్స్‌ కేంద్రంగా భారతదేశంలోని జాపీయ వాదులతో, అత్తివాదులతో, విష్ణ వకారులతో నిర్విరామ నంబంధాలు పెట్టుకొన్నాడు.

అనంకరం లెనిన్‌ మరణం తర్వాత కాన్పూరు కుటికేసు. సెషన్ఫు తోర్టులో విచారణ ప్రారంభం కాకముందే, 1924 లోనే భారతదేశం రావడానికి మరొకసారి ప్రయత్నం చేశాడు. ట్విటిమ్‌ విధాన మంతి రామ్సే మాక్టానాల్డ్‌ లేబర్‌ పార్టికి చెందినవాడు కాబట్టి, ఆయన ద్వారా వీసా పొందాలని కూడా ప్రయత్నించాడు. ఆ మేరకు 4824 ఫిబ్రవరి 20న జూరిచ్‌ నుంచి విధాని మాక్టానాల్డ్‌కు అనుమథి కోసం వా?ళాడు. అందు నిమిత్తం క్లైమిన్స్‌పామీదత్తు రాయ్‌ని యింగ్హండు రమ్మని హా్రళాడు, ఆ విషయం స్కాట్లండుయార్జు పోలీసులకు తెలిసి రాయ్‌ యింగ్హండు వస్తే అరెస్టు చేయాలని వుచ్చులు వన్ని కూర్చున్నారు. వారి కోరిక మేరకు కొన్పూరు కుట్రికేసులో _ప్రభుత్వ న్యాయవాది రాస్‌ ఆల్‌ స్టన్‌ రాయ్‌ అరెస్టులు మెబిస్ట్రీటు వద్దనుంచి వారంటు నం౦ంపాదించి యింగ్ల ౦డు పంపించాడు కూడా.”

కానీ భారతదేశం చేరటం వల్ల రాయ్‌ అరెస్టు కాగలడనే కారణంతో స్టాలినే అయన్ని వెళ్ళవద్దని వారింవాడు. అనాటికే అధికార పొగబల్యి

200 ఎం, ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం కోసం రష్యన్‌ కమ్యూనిస్టులమధ్య. వున్న గుద్దులాటలు కుమ్ములాటలు దగ్గరగా పరిశీలించిన రాయ్‌ రష్యా వీడాలనుకోవడంలో కాన్సీ భారత స్వాతం్యత్య పోరాటంలో పిత్యక్షంగా పాల్గొనాలనే కాంక్షతో యిక్కడకు చేరాలనుకోవడంలో కానీ ఆశ్చర్యమేమీ లేదు. అవ్పటికింకా స్టాలిన్‌ వత్యర్థి విక్షాళన కార్యక ం9మంలోకి దిగలేదు, పైగా రాయ్‌ ఆనాటి వరకు స్టాలిన్నే సమర్థిస్తూ వచ్చాడు. వ్యక్తిగతంగా కూడా ఆయన స్టాలిమకు సన్నిహిశుడు,

చివరకు రాయ్‌ 1827 లో చైనా వెళ్లేటప్పుడు అక్కడనుంచి 868 వచ్చిన తర్వాత రాయ్‌ని భారతదేశం పంపించడానికి స్టాలిన్‌ అంగీకరించి నట్లుగా *కమ్యూూనిజం ఇన్‌ ఇండియా” రచయితలు ఓవర్‌ స్ట, విండ్‌మిల్సర్ల పేర్కొన్నారు. కానీ విన్లవ వైఫల్యం తర్వాత మాస్కో ద్వారా తన ళోర్కె పీర్చుకోనే అవకాశం రాయ్‌కిలభించలేదు.

కమింటరన్‌తో సంబంధాలు చెడిపోయిన తర్వాత 1880లో రాయ్‌ భారతదేశానికి ప్రయాణ సన్నాహాలు ప్రొరభించాడు. కానీ, యీ సారి రాయ్‌ ప్రయాణానికి అభ్యంతరం చెప్పినవారు జర్మన్‌ అపోజిషన్‌ కమ్యూ నిస్టు నాయకులు కాల్‌ హైమర్‌, బాండ్ల ర్‌ విభృతులు. కాన్పూరు కుటి కేసులోని అభియోగం రాయ్‌. మీద అలాగే వుండగా ఆయన అరెస్టు తధ్యమని వారు వాదించారు. కానీ రాయ్‌ తన నిర్ణయాన్ని మార్చుకోలేదు,

ఎందుకంటే 1828 డిశంబరులో లాహోరు కాంగెను భారత స్వాతం_త్య తీర్మానం చేసింది. 1880 జనవరి £8 న దేశమంతా స్వాతర్యత్య విమాణం తీసుకొంది. మార్చి 12న గాంధీజీ దండి స త్యాగహం ప్రారంభించాడు. విదేశీ వార్తా పత్రికల్లో అతిశయో క్తులతో విచురించబడ్డ యీ న్నార్తలు భారత స్వాతం్యత్యోద్యమం ఉధృత రూపం తాల్చినట్లుగానూ, దేశమంతా తిరుగుబాటు తో బ్రిటిష్‌ పభుత్వం మీద మోహరించి వున్నట్లుగానూ రాయ్‌కి అభిప్రాయాన్ని కలిగించిప్తై. వైగా మాస్కో తప్పుడు ఆదేశాలను అనుసరంచి కమ్యూనిస్టులు జాతీయోద్యమానికి దూరంగా వుండి పోయారు. నీది యేమయినా భారతదేశం చేరడానికి అడే ఈరుణమనే అభిప్రాయం నుంచి రాయ్‌ తేరుకోలేక పోయాడు. చివరకు డాక్టర్‌ మహమ్మద్‌ అనే పేరుతో వీసా సంపాందించి, (బవుశ) 18 (

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ _ భారత కమ్యూనిజం ర! నవంబరు £ీ న యూరపులో బయలుదేరి, ఇస్తాంబుల్‌, బాగ్గాదుల మీదుగా వియాణం చేసి, 1880 డిశంబరు 11 న కరాచీ, తర్వాత 17న బొంబాయి చేరాడు

బొంబాయి - కరాచీల మధ్య జంక్షను పద్ద తయాబ్‌ షేక్‌ రాయ్‌ని కలిసి క్షేమంగా బొంబొయి చేర్చాడు. అనంతరం ఆయన భ్యదతకూ సొకర్యాలకూ కావలసిన యేర్పాట్లు చేశాడు. రాయ్‌ కంటె ముండే జర్మనీ నుంచి భారతిదేశం చేరిన “రాయిస్టులు కమింటరన్‌ ఆరవ కాం[గెసు విధానానికి భిన్న మైన “రాయిజాన్ని” యిక్కడ పువేశ పెట్టారు.

తయాబ్‌ షేక్‌ పుభృతుల ద్వారా రాయ్‌ భారత శ్రామిక పిజానీ కానికి ఒక ప్రణాళికను పంపించాడు. అందులో భారతదేశంలో సోవియట్‌ రిపల్లి క్‌ కానీ, శ్రామికనియంతృత్వం కానీ, స్థాపించటానికి పరిపక్వ్కమయిన వరిస్థితులు లేవన్హీ అందువల్ల కమ్యూనిస్టుపార్టీ కనీస కార్యక్రమంతో జాతీయ కాంగ్రెసు, యువజన సమాఖ్య, విద్యార్థి సంఘాలు వగ్నైరా ద్వారా పనిచేయాలనీ సూచించాడు. భారతీయులు స్వతంర్యత రాజ్యాంగం ద్వారా తమస్వతంత పితిప త్తిని _పకటించుకోడానికి రాజ్యాంగ వరిషత్తును నిర్మించు కోవాలిగాని, కేవలం స్వాతంత్య తీర్మానాలతో పియోజనం లేదని కాంగ్రెసును హెచ్చరించాడు. ఇది ఫెంచి జాకోబిన్ల మార్గం. కాంగ్రెసు నాయకత్వాన్ని పెటీబూర్జువా అభ్యుదయ శక్తుల చేతుల్లో వెట్టాలనీ, గ్రామ స్థాయి నుంచి కాంగ్రెసు కమిటిలను స్థాపించాలనీ సలవి యిచ్చాడు. కాంగ్రెసు నాయకులు, యువకులు విద్యార్థులు, యితర కార్యక_ర్హలు యీ కార్యక9మాన్ని యెొంతగానో మెచ్చుకొన్నారు. షేక్‌ యీ కార్యక్రమాన్ని నెహా9 ముందుంచితే, ఆరున దానికి తన పూర్తి హర్షా మోదాలు తెలిపొడుో*

అసలు రాయ్‌ యెన్నడూ మార్క్యిజాన్ని గుడ్డిగా ఆమోదించలేదు; అనుసరించనూలేదు. భిన్నత్వం యెబ్లప్పుడూ. (ప్రదర్శిస్తూనే వచ్చాడు. మార్క్సిజం్మ ప్రకారం వరిస్థితులకు అర్ధంచెప్పుకొనేదానికంటేే పరిస్థితుల (వకారమె మార్క్సిజాన్ని అన్వయం చేసుకోవాలంటాడు. ఆ నూటకువ స్తే ఉగ్ర )

1డు ఎం. ఎన్‌.రాయ్‌ -భారత కమ్యూనిజం లెనిస్‌ మొదలుకొని (మార్కుకూడాా యే మార్క్పిస్టూ మార్క్సిజాన్ని తు.చ, తప్పకుండా అనుసరించలేదు. అలా అనుసరించడం అసాధ్యం కూడా. మార్క్సిజాన్ని రివ్వైజు చేస్తున్న వారంతా ప్రత్యర్థుల మీద రివిజని్టు నేరారోపణ చేసేవారే. అదొక ఆచారం. సంప్రదాయం. పరిస్థితు లెల్ల ప్పుడూ ఒకే విధంగా వుండవు కాబట్టి మారిన పరిస్థితుఖకు అనుగుణంగా ఆచరణను అన్వయించు కోవడమే మార్క్సిజం. ఆ పని మార్కు తన జీవిత కాలంలోనే చేశాడు.

మార్కిజమంబటే మానవాభ్యుదియానికీ, సామాజిక విముక్తికీ సంబంధించిన తత్వమే" కాని అది ఒక్క (కార్మికు వన్లం సొత్తుకాదు, కార్మిక వర్గం ఒక్కటే విస్తవ వర్షం కాదు.109 మార్కిజం ఒక్కటే విస్షవ సిద్ధాంతం కాదుం అది అమాంతం మార్కు బుర౦ నుంచి మాత్రమే పుట్టు కొచ్చింది కాదు. అంతకు ముందు ఫ్రెంచి విన్హవంకో జాకోబిన్లు చూపిన వెలుగు ఛాయలోనే మార్క్సిజం పుట్టింది. అందువల్ల మార్క్సిజం మార్కు చెప్పిన దానితోనే ఆగిపోరాదు. దానికింకా కొంత చేర్చగలిగినే హక్కూ, చేర్చవలసిన బాధ్యత కూడొ మనకున్న దంటాడు రాయ్‌.8

ఫెంచి విష్ణ వంనాటి యూరపులోని వర్గ సంబంధాలే 1980 దశకం నాటి భారతదేశంలో వున్నాయి. 18వ శతాద్దాంతంలోని జారోబిన్నే ఆనాటి ఫాఏన్సులోని మార్కి న్రస్టులు.13 అందువల్ల నేటి (1890) భారత దేశంలో జాకోబినిజంగా మాత౦మే మార్క్సిజాన్ని అచరించాలి,* 20వ ఛతాద్దపు జాకోబినిజమే భారత స్వాతం్యత్య పోరాట ఆదర్శం కావాలి.35 20వ శతాబ్దపు జాకోబినిజముంటే బూర్జువా వుజాస్వామిక విన్లవానికి మార్క్సిజాన్ని అన్వయించడమే.]% పునః వరిశీన లేకుండా మార్క్సిజాన్ని అక్షదశః అర్థం చేసుకోవడం మార్క్సిజం కాదు, అలా పరిశీలించినప్పుడు మార్క్సిస్టు పిడివాదులు చెప్పే కౌర్మికవర్ల నియంతృత్య సిద్ధాంతాన్ని మనం తో9సి వేయక తవ్పదు!? అంటాడు రాయ్‌.

భారత విప్లవ భాగస్వాముల్లో అనేక వర్షాల వారున్నారు. అందువల్ల యిక్కడి విన్హవం బహువర్గ శే్రయోదాయకమయి వుండాలి. అది గమనించిన ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ కార్మికవర్గ విస వం, కార్మికవగ్ల నియంతృత్వం

ఎం ఎస్‌ రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం లి8ిలి అన్న భారత కమ్యూనిస్టుల మార్క్సిస్టు మౌథ్యాన్ని యీసడించాడు. దేశకాల పరిస్థితులను అనుసరించి భారత విష్ణ వంలో 20వ శతాబ్దపు జాకోబినిజాన్ని ఆవలంబించాలన్నాడు. 1940 లో డేరాడూన్‌ శాస్త్రీయ రాజకీయ అధ్యయన శిబిరంలో మార్క్సిజానికి భిన్నంగా జాకోబిస్‌ తత్వాన్ని బోధించాడుం

రాయ్‌ వాదం వాస్తవికతకు చాల దగ్గరగా వుండడం వల్లనే భారత దేశంలో కూడా ఆయన చుట్టూ కత్తుల్లాంటి యువ కార్యకర్తలు చేరారు వి, బి. కార్నిక్‌, మణిబెస్‌కారా, సి. వై, చిట్నిస్‌, ఛాన్సెస్‌ మస్మారెన్‌ హాస్‌, ఎ. ఎన్‌. షెట్టి విభృతులతో బొంబాయిలో బలమైన రాయిస్టు గూపు యేర్చడింది. క్యూ మంగా కలకత్తా, బరోడా, అహమ్మదాబాద్‌, బెనారస్‌, పూనా, యింకా యితర పొంతాల్లో రాయిస్టు గూిపు లీర్చడీచ్నై. వివిధ వర్గాల్లో రాయ్‌ వ్యక్తిత్వ పాభావం వల్ల, ఆయన కార్యక9మాల్లోని విశిష్టత వల్ల ఆయన వలుకుబడి పెరగడం పొొరంభమైంది. పొత కమ్యూనిస్టులింకా గుద్దులాటల్లోనే వుండడం వల్హనూ, వారి సిద్ధాంత దౌర్బల్యం వల్లనూ వున్న వరువుకాస్తా వూడిపోయింది, ఆ విషయం వాసన పట్టిన కమింటరనస్‌ నిజంగానే బెదిరి పోయింది. రాయ్‌ పిభావాన్ని యొదుర్కోడానికి 1821 ఫిబివరిలో డబ్బు సంచులతో హెనీ) జి. లిస్ట్‌ను భారత దేశం వంపీంచింది. ఆయన వచ్చి, రాయ్‌ యిచ్చిన డ్వొస్ట్‌ ప్లాట్‌ఫారం ఆఫ్‌ యాక్షన్‌ను: ళాపీ కొట్టి భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ కార్యక్రమం. పేర ఒక కరపత్రాన్ని విడుదల చేశాడు.

అవ్పటికింకా ట్రక్‌ యూనియస్‌ ఉద్యమం సరిగా కుదురుకోలేదు* *డ్తన్న వుద్యమం కాస్తా వుంటే తమ అధీనంలో వుండాలి, లేకుంటే నాశనం కావాలి” అనే విధానాన్ని అవలంబించారు కమ్యూనిస్టులు, వారిలో పెద్ద నాయకులనఐడే వారంతా మీరట్‌ కుటిశేసు సందర్భంగా ఖై దులకు పోయారు. కమింటరన్‌ అతివాద దుందుడుకు విధానాన్ని అక్షరాలా పాటించాలనే ఎస్‌. వి, దేశపొండే, బి. టి. రణదివేల చేతుల్లోకి నాయకత్వం పోయింది.

రాయ్‌ భారతదేశం చేరిన తర్వాత యిక్కడి కార్మికులను గురించి ఆయన అంతకుముందు వేసుకొన్న అంచనాలను మార్చుకోవలసి వచ్చింది,

ఛిర్టిక్తీ ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం ఉపన్యాసకుల కెదురుగా బీడీదమ్ము వేస్తూ, నిదుమొగాలతో చైతన్య రహితంగా కూర్చున్న కార్మికులను కమ్యూనిస్టుల బహిరంగ సభల్లో ఆయన. చూచాడు. ఇక్కడి కార్మిబలు చేసే సమ్మెలన్నీ వారి దుర్భర జీవన వరిస్థి తులను గుకించిన పాొధమిక &రుగుబాటులే కాని అవి వాం విప్లవ వర్గ చైతన్యానికి ఫలితాలు కావని ఆయన గంహించాడు.]కి వర్గ చైతన్యం వారిలో కభించడానికి కమ్యూనిస్టు లేనాడూ పియత్స్నించలేదు అందువల్ల కార్మికులు అధిక వేశతనాలూ, అధిక లాభాలూ, అదనపు సౌకర్యాలూ . పొందటానికి వీలుగా కనీస కోర్కెలతో రాయ్‌ తన కార్మిక విధానాన్ని రూపొందించాడు.

అటు తర్వాత ఆ కార్యకంమం పికారం రాయ్‌ అనుయాయుణ జి. ఎల్‌, కండాల్మ్కర్‌ సహాయంతో క మ్యూనిస్టు లను బయటకు కెర్ట దేశపాండేను బహిష్కరించి బొంబాయిలో అన్నిటికంటె పెద్దదయిన గిర్నీ కంగర్‌ యూనియన్ని స్వాధీనం చేసుకొన్నారు. కమ్యూనిస్టులు వేరి యూనియన్‌ పెట్టుకొన్నారు, రాయిస్టులు కమంగా బొంబాయిలోని డాక్‌ వర్కర్స్‌ యూనియన్‌లో ను, రై ల్వే మెన్స్‌ యూనియన్‌లోను జొరబడ్డారు. , 1881 జులైలో జాతీయవాదులతో కలిసి సుభాష్‌ చందిబోనును అఖిల భారత జేడ్‌ యూనియనుకు అధ్యక్షుడుగా యెన్నుకొని, అందులో నుంచి కమ్యూనిస్టులను బహిష్కరించారు,

చివరకు రాయ్‌ ఆనవాలు బయట పడటానికి కూడా కమ్యూనిస్టులే కారకులయ్య్యారు.

, కొన్బూరు బొల్షివిక్‌ కుటికేసు సందర్భంగా రాయ్‌మీద వారెంటు వున్నందువల్ల బిటిష్‌ పోలీసులు అనేక ఆసియా యూరపు దేశాల్లో ఆయన కోసం వలపన్ని కూర్చున్నారు. భారత దేశం రావడనుంటి అరెస్టు కావడ మేనిని ఆయనకు తెలుసు, ఐనా ఆయన అతి జాగ9 త్తగానే మెలగుతూ వచ్చాడు. బొంబాయిలో తరచు తన మకాం మారుస్తుండేవాడు. అనుయా యులకు గూడా మొదట ఆయన డాక్టర్‌ మహమ్మదుగానే పరిచయం. ఆయన జగ్యతృసిద్ధుడయిన ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ ఆని వారికి తెలియదు ఆయన యూరపులో అంతర్ధాన మయ్యాడని తెలుసుకొన్న పోలీసులు, భారత దేశమే చేరి వుంటాడని వూహించారు. కానీ రాయ్‌ని గుర్తుపట్టగల

ఎం, ఎస్‌. రాయ్‌ = భారత కమ్యూనిజం తో ఆనవాలు వారివర్ద లేదు వారివద్ద వున్నదల్లా 1810 వ సంవత్సరం నాటి రాయ్‌ ఫొటో. ఆ ఫొటోలోని రాయ్‌కీ, 18981 నాటి రాయ్‌కీ పోలిశేలీదు, ఆయన తన అనుయాయులకు మార్క్సిస్టు పారాలు బోధిస్తూనే రహస్యంగా సర్దార్‌ వల్లభాయి. పబేల్‌, భూలాభాయి. దేశాయ్‌, డాక్టర్‌ వి, ఆర్‌, అంబేద్కర్‌, ఎన్‌. ఎమ్‌. జోషీ ప్రబృతులతో సమావేశాలు జరిపాడు.

ఒకసారి రాయ్‌ స్టూడెంట్స్‌ బ్రివరీహుడ్‌ హాలులో జరిగిన సమావేశంలో కమ్యూనిస్టుపార్టీ పొముఖులతో యాదృచ్చికంగా రాజకీయ చర్చలోకి దిగవలసి వచ్చింది. భారతదేశ పరిస్థితులకు సోవియట్ల వ్యవస్థ కావాలా? లేక రాయిస్టులు కోరుతున్న రాజ్యాంగ సభ కావాలా? అన్న చర్చ వేడెక్కేటప్పటికి అప్పటిదాకా మాట్లాడే వుద్దేశం లేని రాయ్‌ హటాత్తుగా లేచి ఉదే9కంతో గంభీరోవర్యానం చేశాడు. అందులో మార్కుం లెనిన్ల రచనల్ని గురించిన వరిజ్ఞానం అద్భుతంగా ప్రదర్శించడం జరిగింది. రష్యా విష్ణవంలో రాయ్‌ యెరుగని రహస్యాల్లే వు. డాక్టర్‌ మహమ్మదే రాయ్‌ అని ఆక్కడ చేరిన కమ్యూనిస్టులు అనుమానించారు.

రాయ్‌ తన అనుయాయులకు మార్క్సిస్టు పాఠాలు బోధించే హనుమాన్‌ టెర్రేస్‌ వగ్గణు ఒకనాడు అనుకోకు౦డా హరిందినాధ చటోపాధ్యాయ వచ్చాడు. ఆయన వీశేందినాధ చటోపాధ్యాయ తమ్ముడు కమలాదేవి భర్త. రాయ్‌తో ఆయనకు జర్మనీలోనే పరిచయమైంది. రాయ్‌కి యిష్టం లేశపోయినా, వారిద్దరి సమావేశం అర్ధరా౭్ర) దాకాజరిగి౦ ది. మరునాడే చటోపాధ్యాయ తన కమ్యూనిస్టు సోదరి సుహాసినీ నంబియార్‌తో రాయ్‌ బొంబాయిలోనే వున్నాడనీ, శార్టర్‌ మహమ్మదే. ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ అనీ వెల్లడించాడు. అంతటితో ఆగక రాయ్‌ పిమాద కరమయిన వ్యక్తి అనీ ఆయనతో కలిసి వుండటం చుంచిది కాదనీ వి. బి. శార్నిక్‌ను 'హెచ్చరించాడు.!9 డాక్టర్‌ మహమ్మదే రాయ్‌ అన్న వార్త కమ్యూనిస్టుల్లో దావానలంలాగా వ్యాపించింది, బిటిష్‌ సామాాజ్యవాద ఏజెంటై న రాయ్‌కి పోలీనులే రక్షణ కల్పిస్తున్నారని కమ్యూనిస్టులు ప్రచార దుమారం లేపారు.

ఇక రాయ్‌ బొంబాయి వదలి సంయుక్త పరగణాలు చేరుకోక తప్పలేదు. అక్కడ బెనర్జీ పేరుతో కొన్నాళ్లు సంచారం చేశాడు. జవహర్‌లాల్‌ బనెహూ9ి ఆహ్వానం మీద అక్కడ నుంచే కరాచీ కాంగెఫిసుకు హాజరయ్యాడు

888 ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ _ భారత కమ్యూనిజం నాయకుల శీబిరంలో ఆయనకు వసతి యేర్చాబయింది. నెహూ9్తి బోసు పిభృతులంతా ఆయనతో చర్చలు జరిపారు.

లాహోరు అసిస్టెంటు పోలీసు సూపరింటెండెంటును హత్య చే నందుకుగాను కరాచీ కాంగెసుకు కొద్దిరోజులు ముందుగానే భగత్‌ సింగ్‌, రాజ్‌గురు, సుఖదేప్‌లను వురి తీశారు.2? గాంధీజీ జోక్యం కూడా ఆ వురిశి ఆపలేక పోయింది. సమావేశాల్లో ఆ సంఘటన గాంధిజికి కొంత యిబ్బంది కలిగించింది. యువజఎసమాఖ్యవారు “గాంధీజీ నశించాలి. అంటూ నినాదాలిచ్చుకొంటూ కరాచీకి 18 మైళ్ళ దూరంలో వున్న రైల్వే స్టేషను వద్దకు యొదురు నడిచారు.

ఢిల్లీ లో గాంధీ - ఇర్విన్‌ చేసుకొన్న ఒడంబడికను కరాచీ కాంగసు ఆమోదించ నఐసివుంది, ఆ ఢిల్లీ ఒప్పందం నెహూ9, బోసులతోపాటు ఆశి వాదుల కెవ్వరికీ యిష్టంలేముం రాయ్‌ పక్షాన తయావ్‌షేక్హ్‌ జమ్నాదాస్‌ మెహతా విషయ నిర్ణయ సభలో ఒప్పందానికి వ్యతిరేకంగా తీవ) ధోరణిలో మాట్లాడారు. మొదటి రౌండ్‌ టేబుల్‌ సమావేశంలో పాల్గొనని కాంగను ఢిల్లీ ఒప్పందం వికారం రెండవ రౌండు టేబుల్‌ సమావేశంలో పొల్గొన టానికి అంగీకరించింది. అలా చేయడం పేదల రక్తం పీల్చడానికేననీ, అది పెట్టుబడిదారుల కుటి ఫలికమేననీ మాట్లాడుతూ వారు వ్రసియిచ్చిన సవరణ వితిపాదించారు. కానీ, ఆ వితిపాదన తో9సి వేయబడింది. దానితో కాంగ్రెసులో గాంధీకి వ్యతిరేకంగా యేమీ జరగదని రాయ్‌ గ్రహించాడు చివరకు నెహూ9్క బోను వ్రిభృతులు కుడా జాతీయైక్యత పేరుతో గాంధీజీకే పోటు చేశారు,

కరాచీ కాంగ్రెసులో జవహర్‌లాల్‌ నెహూ)9 వివేశ పెట్టిన ప్రొొధమిక హక్కులు, ఆర్థిక కార్యకరిమం తీర్మానంలో రాయ్‌ అదృశ్య హ_స్త్సమున్నదని అందరూ అనుమానించారు సహూ9 ఆ విషయాన్ని ఖండించాడు. నిజానికీ నెహూ9 రాయ్‌తో జరిపిన చర్చల పిభావం ఆ తీర్మానంలో కన్చించివుండ వచ్చుగాని, అటువంటి అస్త్సవ్య స్త తీర్మానాన్ని రాయ్‌ రచించడానికి అవకాశం లేదు ఆ తీర్మానాన్నే విమర్శిస్తూ రాయ్‌ 1834 లో “*ళ/01/16 ౮౦౫8698౫” (కాంగ్రెస్‌ ఎక్కడకు?) అనే విణాళికను కూడా చికంటించాడుం

ఎం. ఎన్‌ రాయ్‌ = భారత కమ్యూనిజం ఏ8 1881 మార్చి, ఏీపి9ల్‌, మే నెలల్లో ఉత్తర ప్రదేశ్‌లో వ్యావసాయిక ఆందోళన జరిగింది. అవ్వుడు రాయ్‌ అక్కడనే వుండి ఆ ఆందోళనలో చురుకుగా పాల్గొన్నాడు నెహాంతో కలసి పల్లె పాంంతాల్లో సంచరించాడు, ఆందోళన ఫలితంగా ప్రభుత్వం భూముల మీద కౌలు రేట్లు తగ్గించింది. అసలు కౌళ్ళే చెల్లించ వద్దని నెహా అధ్వర్యం క్రింద రాష్ట్ర కాంగ్రెసు విచారం లేవదీసింది. నెహూ9 యీ కార్యక్రమాన్ని చేవట్టడానికి ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ కారణమని బిటిష్‌ నేరపరిశోధక శాఖ నివేదించింది. రాయ్‌ బొంబాయి చేరుకొన్న తర్వాత అ౭ి జాగ్రత్తగా మసలుకో వలసివచ్చింది. కమ్యూనిస్టుల చలవవల్ల డాక్టర్‌ మహమ్మద్‌ ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ అని అందరకూ తెలిసి పోయింది. ఇంతలో జులై 1న లూసీ గీన్లర్‌ అనే స్విస్‌ వనిత బొంబాయి రానే వచ్చింది. రాయ్‌ 1827 లో రష్యా పితినిధి వర్గ నాయకుడుగా చైనా వెళ్ళినప్పుడు ఆమె రాయ్‌ కార్యదర్శి. గిస్లర్‌ సంగతి వాసన పట్టిన పోలీసులు ఆమెను వెన్నంటి తిరగడం పా9రంభించారు. ఆమె ద్వారా రాయ్‌ని వట్టవచ్చునని వారి ఆశ, ఆమె మణిబెస్‌కారా సహాయంతో అతి కష్టంమీద రాయ్‌ని రెండు సార్లు కలుసు కొన్నిది, తర్వాత రాయ్‌కి యిబ్బంది కలిగించడం యిష్టంలేక్క బొంబొయి వదలి కాలాకంకార్‌ భవనంలో బ్రిజేష్‌ సింగ్‌ వద్ద వుండిపోయింది. రాయ్‌ అరెస్టు అయిన మరునాడే ప్రభుత్వం గి ప్లరును, (బజేష్‌ సింగును కూడా అరెస్టు చేసింది గీస్షర్‌ జామీను మీవ విడుదలఅయి, రాయ్‌ విడుదలకు తోడ్పడడానికి బొంబాయి చేరుకొన్నది. పభుత్వం ఆమెను చేశంనుంచి వెలుపలకు వంపించివేయడానికి తీ[వప్రయత్నాలు _పాఠరంభించింది, ఆ యత్నాన్ని భగ్నవరచడానికి డాక్టర్‌ ఎం. ఆర్‌. షెట్టీ అమెను వివాహమాడడానిక్రీ ఆవిధంగా ఆమెకు భారతీయ పౌరసత్వం సాధించి పెట్టడానికీ కూడా తలపడ్డాడు. కానీ, పభుత్వం తవ్వపయత్నాలను మ్మీవతరంచేసింది. గిప్లరును బొంబాయిలోతిరిగి అరెస్టుచేసింది. విదేశీయుల (వవేశనిరోధక చట్టం్యకింద దేశంనుంచి వెలువలకు పంసించివేసింది. రాయ్‌ బొంబాయి [పాంతంలోనే వున్నాడని _గహించిన పోలీసులు ఆయన కోసం ఆయ నఅనుయాయులను వెన్నాడ మొదలుపెట్టారు. వారి

$868 ఏం. ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం మొదటీలక్ష్యర తయాబ్‌షేక్‌, వి, బి. కార్నిక్‌, మబీబెస్‌ కారా, లూసీగీస్టర్‌, వీరందరూ జా(గత్తగానే మసలుతూ, రాయ్‌ పొలకువ తమకు తెలియనిబ్లీ వటిస్తూవచ్చారు,

1081 జులై £0 ర్యాతి బొంబాయిలోని రాయ్‌ అనుయాయులంకా డాక్టర్‌ షెట్టీ యింటిలో సాయం[తం కి గంటలనుంచి అర్థర్మాతిదాక సమావేశ మైనారు. ఇద్దరు పోలీసుజద్యోగులు మష్టీలో ఆప్రాంతాన్ని కాచు కొని తిరిగారు. సమావేశానంతరం వారంతా ఒక్కసారిగా బయటికిరావడం మామూలు దుస్తుల్లోని పోలీసులు గమనించారు. డాక్టరు షెట్టే వెంట ఆరు అడుగులకు మించిన యెత్తుగల భారీ విగ్రహం (వక్క భవనంలోకి పోవడం గుర్తించారు. (రాయ్‌ ఎత్తు ఆరు అడుగుల రెండున్నర అంగుళాలు) ఆ స్ఫుర్యదూసి ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ అని [గ్రహించడానికి వారికి యెంతో పేశ పట్టలేదు. 21వ తేదీ వేకువ జామున ఏ గంటలకు పోలీసు డిప్యూటీక మీేషనరు రాయ్‌ని ని్విదలేపి అరెస్టు చేశాడు.

అదే సందర్భంలో రాయ్‌కి రక్షణ కల్పించారన్న నేరర్మకిద ఆరోజే తయాట్‌ షేక్‌, సుందర కబాడీ, డాక్టర్‌ ఎం. ఆర్‌. షెట్టీ ఎ. ఎన్‌. షెట్టీ, చార్లెస్‌మస్కారెస్‌హాప్‌ _పభృశులను కూడా పదిమందిని అరెన్టచేయడం జరిగింది.

వడు మాసాఐపొటు తీవిమయిన గాలింపు చర్యలు జరిపిన (వభుత్వం యొట్టకేలకు రాయ్‌ని అరెస్టు చేసింది. చాల సందర్భాల్లో రాయ్‌ వెదటుక వాసీలో తప్పించుకొన్నాడు. ఆశ్చర్యకరమయిన చాకచక్యం వుండడం వల్ల తప్ప, రాయ్‌ యే్‌నాడో అరెస్టయి వుండవలసిందని స్టేట్స్‌మన్‌ ప్యతిక వాసీంది. జత నేరపరిశోధక శాఖాధికారి “భారతదేశంలో కమ్యూూ నిజాన్ని నిజంగా అపాయకరమయిన శక్తిగా చేయగల ఒకే ఒక వ్య క్తొగా రాయ్‌ని వర్ణించాడు.

*ఈ కాలంలోని కమ్యూనిస్టు కార్యకలాపాలను పరిశీలిస్తూ, “పోలీసులు నిరంతరం కీవింగా ఆయన్ని వెంబడిస్తున్నప్పటికీ రాయ్‌ చాల హాని చేయగలిగాడని ఒక నేర వరిశోధకశాఖ నివేదిక తెలియ కేసింది. ఆయన బయట వున్న యేడు మాసాల్డోనే దేశంలో వివిధ పొొంతాల్లో (వ్రముఖ

ఎం, ఎన్‌, రొయ్‌ = భారత కమ్యూనిజం 9898 కాం[గెను వాదులతో సహా తన అభ్యిపాయాలకు మద్దత్తు యిచ్చే వారిని మయెంతోమందిని చేకూర్చుకో గలిగాడు, “రాయ్‌ వాస్తవికవాది, బహుశ ఒక్క జి. ఎం. అధికారి మినహా మిగతా భారత కమ్యూనిస్టు లేవ్వరికీ ఆయన అందుబాటులో వుండడు" భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ ఒంటెత్తు విఫానం కంటె, “ప్రమాదకరమయిన అతి వామపక్ష విధానాన్ని వదలివేయిమని రాయ్‌ చేసిన నిరంతర పిబోధం చివరకు యెంతో మందిని కమ్యూూనిజంలోకి మార్చి వుండేదే. 'ఆయన మీద విధించ బడిన శీక్షవల్ల పెట్టుబడిదారీ విధానానికీ, భూస్వామ్యు విధానానికీ సామా9జ్యవాదానికీ పిమాద కరమయిన ఒక శతువును రాజకీయ రంగం నుంచి తొలగించడం జరిగింది, భారత కమ్యూనిజానీకి మరొక చావు దెబ్బ తగిలింది”2 అంటాడందులోనే.

కాన్బ్చూరు బొల్షివిక్‌ కుటికేసులో. 1824 లో యివ్వబడ్డ వారెంటు ఆధారంగా రాయ్‌ అరెస్టు జరిగింది. 121.84 మధ్య హింసాయుత విన్హవం ద్వారా చక్రవర్తిని. ఇండియా సార్వభౌమత్వం నుంచి తోలగించాలని రాయ్‌ కుటి వన్నాడబేది ఆయన మీద నేరం. కాన్పూరు కుటికేసు మీద ఆధారవడి ప్రభుత్వం రాయ్‌కి వ్యతిరేకంగా కావలసిన౦త సాక్ష్యం "సేకరించింది. న

రాయ్‌ విచారణ బహిరంగ న్యాయస్థానంలో జరగలేదు, "

జెయిల్లోనే కదు గోడలమధ్య విచారించ బడవానికి రాయ్‌ నిరాకరిస్తే, ఆయన్ని బలవంతంగా ' కోర్టుకు తీసుకొని వెళ్లారు. -జ్యూరర్ల ద్వారా విచారణ జరిపించమని రాయ్‌. పీటిషను దాఖలు చేస్తే, అ పీటీషను నిరాకరించబడింది. చివరకు డిఫెన్ను ఫ్టేట్‌ మెంటు యివ్వడానికి కూడా రాయ్‌కి అనుమతి లభించలేదు, ఆ స్టేట్‌ మెంటునే తర్వాత అమెరికాలోనూ, ఇండియాలోనూ (రాయ్‌ ఖైదులో వుండగనేే 114 పేజీల పుస్తక రూపంలో వ్రిచురించడం జరిగింది. మొత్తం మీద కాన్పూరుకుటికేసులోని మిగతా నిందితులకు లభించిన యే సొకర్యమూ రాయ్‌కి లభించలేదు.

1831 అక్టోబరు. 15వ మెజిస్ట్రేటు విచారించి కేసును సెషన్నుకు, వంపించాడు, సెషన్ను కోర్టు నవంబరు ఏన విచారణ పాొొరంభించింది..

070 ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం అది దాదాపు ఏకపక్ష విచారణే. రాయ్‌కి డిఫెన్సు అవకాశాలు చాల తక్కువ, చివరకు 1822 జనవరి 8న రాయ్‌కి 1£స౦వత్సరాలు ధ్వీపొంతరవాస శిక్ష విధిస్తూ తీర్చు వచ్చింది. అంతకు ముందు రాయ్‌ అనుభ విస్తున్న “నీ క్రరగతిని *బో తరగతిగా మారుస్తూ, కాన్పూరు. జెయిలు నుంచి వేరెల్లీ జెయిలుకు మార్చడంలోనే ఆ తీర్చు విచక్షణాయుత మైనదని అర్థమవుతుంది. “బొ తరగతి వల్ల రాయ్‌కి సొకర్యాలలో కోత విధించబడింది. నెలకు ఒకటి కంటె యెక్కువ వుత్తరాలు వా9యడానికి వీలులేదు కనీసం చేతిగుడ్డను కూడా వాడుకోడానికి వీలులేదు

రాయ్‌ అఅహాబాదు హైకోర్టుకు అపీలు చేశాడు. గాయ్‌ అనుయాయుల్లో మిగతా వారంతా దూర పొ్రొంతాల్లో వున్నందువ్లి ఆయన అపీలు వ్యవహారాన్ని బిజేష్‌ సింగు చూస్తూ వచ్చాడు. ఐతే, అపీచ విచారణకు ముందు బ్రిజేష్‌ రాయ్‌ సిద్ధాంకాలతో విఖేదించాడు. ఛొందప కమ్యూనిస్టుల్లో చేరిపోయాడు. రాయ్‌ చేసుకున్న అపీలును నట్టేల్లో వదలి యూరపు వెళ్లాడు. రాయ్‌ వని తల కింందుల్లై పోయింది. అపీలు రికార్డంశా బ్రిజేష్‌ దగ్గరనే వుండిపోయింది, షేక్‌తో సవి రాయ్‌ మ్యత్తుదారులు చాలమంది ఖైదుల్లో వుండి పోయారు. తీర్చుకు వారంరోజులు ముందటి వర రాయ్‌కి న్యాయవాది కూడా లేడు. అలాంటి నిస్పహాయ స్థితిలో బ్రిటిష్‌ ఇండియా ప్రభుత్వం కూరమైందనీ, హ్యూమ్‌, బెన్‌థామ్‌ సిద్ధాంతాల (వకారం దాన్ని బల్యపయోగంతో తొలగించవచ్చునంటూ రాయ్‌ స్వయంగానే వాదించుకొన్నాడు. చివరకు క్రై లాసనాధ కట్‌జూ రాయ్‌ పక్షాన వాదించాడు 1089 మేలిన జస్టిస్‌ థామ్‌ తీర్చు చెపుతూ రాయ్‌ శిక్షను ఆరేండ్లకు తగ్గించాడు. రాయ్‌ సర్‌స్టాఫర్డ్‌ కిప్పు ద్వారా పీవీ కౌన్సిలుకు అపీలు చేయాలను కొన్నాడు, ఆ అపీలు వల్ల శిక్ష పెరిగే పమావ ముందని (శిప్సు సలహా యివ్వడం వల్ల ఆ పియత్నం విరమించు కొన్నాడు సంయుక్త వరగణాల విభుత్వానికి. అపీలు.. చేశాడు కానీ, వియోజనిం లేకపోయింది. జర్మనీలో వుండగనే రాయ్‌కి అతి సన్నిహితురాలైన ఎలెన్‌ గోస్టాక్‌ ఇంగ్హండు వెళ్లి ఇండియా. అండర్‌ సెక్రటరీని కలుసుకొని రాయ్‌ విడువలకు కృషి చేసింది. కానీ, ఆ కృషి ఫలించలేదు, చాల దేశాల్లోని కార్మికులు బిటిష్‌ రాయబార కార్యాలయాల

ఎం. ఎస్‌ రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం వ్ర ముందు రాయ్‌ విడుదలకు విదర్శనలు చేశారు, ఆల్బర్ట్‌ అయిన్‌స్టయిన్‌, హెన్సీ బార్చుస్పే వంటి _వముఖులు (బిటిష్‌ ఇండియా (పభుత్వ చర్యను నిరసిస్తూ రాయ్‌ విడుదలకు వూనుకొమ్మని ,బిటిష్‌ (ప్రభుత్వానికి విజ్ఞ వ చేశారు. వివిధ దేశాల మేధావులు రాయ్‌ విడుదల కోసం బిటిష్‌ విభుత్వానికి విజ్ఞప్తులు చేశారు అన్నీ వృథా అయిపోయివై,*

రాయ్‌ ఖెదులో వుండి కూడా బయటవున్న తన రాజకీయ అనుయా యులకు లేఖలు; కరపత్యాలు వ్రాసి పంపుతూనే వుక్నాడు. తద్వారా ఆయన శిష్యులు నిర్విరామంగా కృషి చేసి చాలా అభివృద్ధి సాధించారు.

జెయిలులో రాయ్‌ ఆరోగ్యం దారుణంగా చెడిపోయింది, బరువు చాల తగ్గాడు జలుబు పట్టుకొంది. చెవి జబ్బు బయట పడింది, గుండెజబ్బు కొత్తదనం చేకూర్చుకొన్నది క్షయవ్యాధి లక్షణాలు కన్చించిపైం చివరకు డేరాడూస్‌ జెయిలుకు మారిన తర్వాత అక్కడి వాతావరణం రాయ్‌కి కొంత వాయి. చేకూర్చింది. ఇన్ని వాధల్లోనూ రాయ్‌ మేధస్స్పూ, కలమూ విక) మిస్తూనే వున్నాయి కాని వ్మిశమించలేదు. ఆయన యెంతగానో అధ్యయనం చేశాడు. మరెంతగానో వ్రాశాడు, ఇప్పటికీ అచ్చు కాకుండ మిగిలి పోయిన “ఆధునిక విజ్ఞానశాస్త్ర తాత్విక ఫలితాలు” (2010.0000621 60019- ౧ంలుంజ 0% సీంరేలం ఏం1లుం6) అనే తొమ్మిది వేల పేజీఎ గంంధం ఆయన జెయిలులో వుండగా వ్రొసిందే.25

రాయ్‌ జెయిలు నుంచి కిమం తప్పకుండ ఎలెస్‌ గోస్టాక్‌కు నెలకొక వుత్తరం వ్రాసేవాడు. ఆ లేఖల్లో ఆయన యూరపు నుంచి కొత్త _గంధాఖ. కోసం యెంత తహతహలాడే వాడో, ఆయన జెయిలు లేఖల గం౦ధం చదివితే తెలుస్తుంది. ఎలెన్‌ కూడా యూరపులోని వివిధ పాంంతాల నుంచి, వివిధ భాషల్లోని వుత్తమ గ్రంధాలు సేకరించి విఇ వలా పంపుతూ వుండేది. జెయిల్లోకి యింగ్లీ మ గంధాలు మాత)ిమే అనుమతించే వారు __ అవి కూడా రాజకీయేతర మైనవి. ఫెంచి జర్మన్‌ భాషా గంధాలు చేరినప్పటికీ, వాటిని రాయ్‌కి యిచ్చేవారు కాదు అవి యే విషయానికి సంబంధించినవో తెలుసు కోలేక జొయిలర్లు ఆ గ౦ంధాలను అనుమతించే వారుకాదమ- జెయిల్లో రాయ్‌ రాజకీయేతర సాహిత్య మెంతో చదివి అమేయ పాండి

ఫి ఎం ఎస్‌ రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం త్యాన్ని పెంపొందించు కొఫి, జిజ్ఞాస రేకెత్తించగల వుత్తమ వైజ్ఞానిక సాహిత్యాన్ని సృష్టించాడు జ్ఞాన పునర్వికాసానికి దోహదం చేసే హేతువాద, భౌతికవాద సాహిత్యాన్ని ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ సృష్టించినంతగా మకే సమకాలీన భారతీయుడూ సృష్టించలేదు, గుణంలోనూ, రాశిలోనూ కూడా అది అనన్యసాధ్యమయిన కృషి. ఎలెస్‌ పంపించేసాహిత్యాన్ని అందు కోడానికి రాయ్‌ ప్రదర్శించిన ఆరాటాన్ని గమనించిన జెయిలరు ఒకసారి అధ్యయనం కోసం ఆయన్ని జెయిలుకు వం వీ౦ంచ లేదనీ, అందువల్ల గంంధాల కోసం తహతహలాడ వద్దనీ, శిక్ష అనుభవించడానికే ఆయన జెయిలుకు పంపబడ్డాడనే విషయం బోధపడే విధంగా రాయ్‌ని పరోక్షంగా హెచ్చరించాడుం

రాయ్‌ ఖైదులో వుండగా 1835 లో కమింటరన్‌ యేడవ కాంగను జరిగింది. ఆందులో చైనా వితినిధి వాంగ్‌ మింగ్‌ వలసల్లోని కమ్యూనిస్ట పొర్టీల ఒందెత్తు దుందుడుకు విధానాన్ని దుయ్యబట్టాడు, నిజానికి ప్రంపచ దేశాల కమ్యూనిస్టు పార్టిలన్ని ఆ విధానం వల్లు బాగా దెబ్బ తిన్నాయి. అ విధంగా కమ్యూనిస్టులు ముఖ్యంగా జర్మనీలో ఫాసిజం అధికారంలోకి రావడానికి పరోక్షంగా కారకులై నారు,

ఈ వాస్తవం గమనించివ కమిఎటరన్‌ యేడవ కాంగనులో ఒంటెత్తు విధానాన్ని వదలు కొని తిరిగి ఐక్య సంభుటన వీధానాన్ని చేపట్టింది అంటే “రాయిజాన్ని” అమోదించిందన్న మాట! నిజానికి 189 లో యేడవ కాంగ్రెసు పమాచెశాలకు ముందే రాయ్‌ కమింటరనుకు £$ పేజీల సుదిర్థ లేఖ ఒకటి వ్రాశాడు 2 ఆ లేఖలోని అంశాల ప్రభావం కమిం౦టరన్‌ తీర్మానంలో కన్పిస్తుంది. అందువల్ల శమ శాఖను తిరిగి కమింటరన్‌కు అనుబంధం చేసుకోమని ఖై దులో వుండగనే రాయ్‌ స్టాలిన్‌కి వాిశాడు. కానీ, స్టాలిన్‌ అంగీకరించలేదు. ఆయనకు కావలసినవారు సైనిక మన్నస్తత్వం కల డూడూ బసవన్నలు, రాయ్‌వంటి వైజ్ఞానిక తిరుగుబాటు దారులు అయనకు పనికిరారు.

రాయ్‌ ఖై దులో వుండగనే 1034 పొబ్నా కాంగెసు సమావేశాల సందర్భంగా గాండీ మార్గానికి భిన్నంగా వున్న అతివాద కాంగోస్‌ యువకులు కాంగెనులో భాగంగా కాంగ్రెసు సోషలిస్టు పార్టిని నిర్మించారు

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం ల్‌ జయపహికాశ నారాయణ నాశిక్‌ జెయిల్లో వుండగా యేర్పాటు చేసిన సోషలిస్టు గూపులో రాయ్‌ అనుయాయుడు ఛార్లెస్‌ మస్కారెన్‌ హాస్‌ కూడా వున్నాడు. నిజానికి జయపికాశ నారాయణ అమెరికాలో వుండగనే (1800) రాయ్‌ రచనల వల్ల పిభావితుడై నాడు. రాయ్‌ రచనలనుంచే మార్క్సిజం వై పు మొగ్గాడు. రాయ్‌ గంంధాలను జయపికాళ్‌ *బ్రద్ర్భుత మైనవి (1423660) వస౦91608) గా వర్ణించాడు. *” కమ్యూనిస్టు అంతర్జాతీయ రాజకీయాల్లో మునిగి కేలిన రాయ్‌, అనంతరం కమ్యూనిస్టు పార్టీకి దూరమైనాడు. అదేవిధంగా జయ ప్రకాశ్‌ కూడా మార్క్సిస్టు - కమ్యూ నిస్టు ఆలోచనకు దూరమైనాడు. ఇద్దరూ కాంగెొసులోనే వుండి వామపక్ష భావాలు విచారం చేయాలన్నారు. ఈ సారూవ్యతనల్ల రాయిన్టులు కూడ కాంగ్రెసు సోషలిన్టుపార్టిలో కలిసి వని చేశారు.

బొంబాయి శాఖలో చేరిన ముఖ్యుల్లో మస్కారెస్‌ హాస్స్‌ ఎ. ఐం టీ.యు.సి. కార్యదర్శి మజిబెస్‌ కారా. వైస్‌ ప్రెసిడెంటు ఆర్‌. ఎ. ఖెడ్డికర్‌, బొంబాయి డాక్‌ వర్మర్స్‌ యూనియన్‌ స్థాపకుడు డాక్టర్‌ షెట్టి, వి. బి కార్నిక్‌ వున్నారు. పోగా తయాబ్‌ షేక్‌ 1888 - 85 మధ్య జెయిల్లో వున్నాడు.

మహారాష్ట్రే శాఖకు కార్యదర్శి వి. ఎం.తార్కుండే; ఇతర రాయిస్టులు ఎచ్‌. ఆర్‌. మహాజని, జి. పి. ఖేర్స్‌ ఆర్‌. కె. థాడిల్కర్‌, వై. బి. ఛవాస్‌లు,

బెంగాల్‌ శాఖకు ప్రధాన కార్యదర్శి రజనీ ముఖర్జి; ధర్మదాస్‌ గుణవన్థన్‌ వృముఖ సభ్యుడు.

గుజరాత్‌ శాఖలో థాకూర్‌ ప్రసాద్‌ పొండ్య, ధశరధలాల్‌ మోహన్‌ లాల్‌ థాకర్‌; శేరళలో ఏ. కె. పిళ్లై పముఖులు.2

మొదత్తం మీద రాయ్‌ అనుయాయులు కాంగ్రెసు సోషలిన్టుపార్టీలో చాల కృషి చేసి, రాయ్‌ ప్రధానాంశంగా భావించిన “భారత రాజ్యాంగ పరిషత్తు ద్వారా భారతీయులు తమ రాజ్యాంగాన్ని శకామే నిర్మించు కోవాలొ అన్న అంశాన్ని పార్టీ చట్టంలో పొందుపరచ గలిగారు, -

రాజ్యాంగ పరిషత్తు భావాన్ని తొలిసారిగా భారత రాజకీయాల్లో వివేశ పెట్టినవాథు ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌

కట! ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం యుద్ధం రోజుల్లో అమెరికా స్ట్రాటెజిక్‌ పర్వీసెస్‌ శాఖ తవ పరిశీలనలో యిలొ వ్యాఖ్యానించింది ఫ్‌

“క్రాంగెంప్‌ సోషలిస్టుపార్టి రాయ్‌ కార్యక్రమం చేత బాగా విభావిత మైన దనడంలో యిసుమంతయినా సంశయం లేదు.... కాంగసు కార్య క9మాన్ని వభావితం చేయడానికి రాయిస్టులూ, కమ్యూనిస్టులూ... యిద్దరూ వియత్నం చేశారు. కానీ, రాయిస్టులే జయం పొందారు”29

1836 వవంబరు £0 వ రాయ్‌ జెయిలు నుంచి విడుదలై నాడు.

విడుదలయిన వెంటనే కాంగ్రసులో చేరాడు

కాంగ్రెసు సోషలిస్టుపొర్టీ కార్యక౦ిమాలు రాయ్‌కి వచ్చలేదు. దాని విధానాలను విమర్శిస్తూ వరసగా వ9ికటనలు చేయ నారంభించాడు. భొరత వ)ిజల తక్షణ కర్తవ్యం సోషలిజం కాదనీ, పిజాస్వామిక వివ్షవమనీ, కాంగ్రెసును ప్రజాస్వామిక పిస వ సాధనా లక్ష్యంలో వినియోగించాలనీ, సోషలిజం అనే నినాదంతో సమస్యలను గందరగోళ పరచరాదనీ, రాయ్‌ నిశ్చి కాభిపా9ియం.

1907 మార్చిలో రాయిస్టులు ఢిల్లీ లో సమావేశమై కాంగ్రెసు సోషలిస్టు పొర్టినుంచి రాజీనామా చేయాలని నిర్ణయించు కొన్నారు. అంచెలంచెలుగా రాజీనామాలిస్తూ, పార్టీ విధొనాబను విమర్శిస్తూ ప్రకటనలు చేయాలనే నిర్ణయం జరిగింది. అనుకొన్నట్లుగా ఏప్రిల్‌ _- అగస్టు నలల మధ్య రాయిస్టులు రాజీనామా లిచ్చారు. ఇది సోషలిస్టులకు కోపకారణమే కాక ద్వేషకారణం కూడా ఆయింది.

కమ్యూనిస్టులు ఆ విధంగా సోషలిస్టు పార్టిని వదలి బయిటకు రాలేదు. పార్టిలోవల వుంటూనే గోతులు తవ్వుతూ కూర్చున్నారు. “సోషలిస్టు పార్టిని స్వాధీనం చేసుకోవడమో, లేశ విధ్వంసం చేయడమో” _- అనే నూతం మీద పార్టీని అంటి పెట్టుకొని కూర్చున్నారు. ఇది వారి నిర్మాణ-విధ్వసంకఈ విధ్వంసక - నిర్మాణ వ్యూహ నూత్సొల్లో మొట్ట మొదటిది,

1004 లో కమ్యూనిస్టుపార్టీ నిషేధించఒడటం వల్ల, వారికీ కాంగోసు పోషలిస్టు పార్టి ద్వారా కాంగసు ఆశియం దొరికింది. తద్వారా బెంగాల్‌ వంజాబు, కేరళ ఆంధ పా౦ంతాల్లో కమ్యూనిస్పృలు తనము పలుకుబడిని

ఎం. చిన్‌.రాయ్‌ -భారత కమ్యూనిజం ఫ్‌7స్‌ పెంచుకొన్నారు. అనంతరం వారి వన్నుగడలను సహించలేక 1940 మే నెలలో కార్యగెను సోషలిస్టుపార్టీ నుంచి వారిని బహిష్కరించారు. ఈ విధంగా కాం్యగెసులో వున్న వామపక్షులవారు యొవరికి వారే యమునాతీదే అయిపోయారు. రాయ్‌ కాంగ్రెసులో చేరాడే కాని కాంగొసువారి అభిమానాన్ని చూరగొనలేక పోయాడు. ఆయన వామపక్ష ఖాొవాలు వారికి నచ్చలేదు దానికి తోడు కాంగ్రెసు సోషలిస్టులు రాయ్‌ వట్ల శత్రుత్వంతో రాయ్‌ని గురించి కాంగను నాయకుల్లో భయ సంశయాలను నూరిపోశారు. రాయ్‌కి కూడా జాతీయ నాయకుఐ మీవ మోజు కానీ, వారి రాజనీ8ి- వైజ్ఞానిక స్థాయి మీవ విశ్వాసంకానీ లేవు. ఆఢివాదులుగా థావించబడే నెహాక్కి బోసులను గురించి కూడా రాయ్‌ అంచనా చాల తక్కువ పైగా వారు తనను ప్రత్యర్థులుగా భావిన్తున్నారని అనువూనించవలసి వచ్చింది. ఐనా జాతీమయోద్యమాన్ని చీల్చడం ఆయనకు సుతరామూ యిష్టంలేదు. రాయ్‌ సాహసోపేతయిన జీవికాన్నీ, వైజ్ఞానిక: వతిభనీ, ప్రారంభంలో అందరూ విశంసించిన వారే. కమ్యూనిస్టుల విషప్రచారం సోషలిస్టుల కసి ఆయన గౌరవ వితిష్టం మీద కొంత దెబ్బ తీసిన్నైం స! నే మను రాయ్‌ మార్క్సిస్టు. అందువల్ల ఛౌథికవాది. అందువల్ల మతళకానికి వ్యతిరేకి. అందువల్ల నే మొదటి నుంచీ రాయ్‌ గాంధీజీని ప్రతీపగామి శక్తుల నాయకుడుగా మితవాద _- మతవాద ప్రతినిధిగా, విమర్శిస్తూ వచ్చాడు. ఆయన స్థాపించ బోయేదీ వ్రాహణ = బనియా రాజ్‌ అన్నాడు. “హిందూ మతం సాంఘిక దాస్యాన్ని బోధిస్తుంది; కుళ్లి కంవు కొడుతున్న హిందూ మత శిధిలాలను పూడ్చి పెట్టాలి అన్నాడు. అందువల్లనే రాయ్‌ యూరపులో వున్న ఎలెన్‌ గోష్టాక్‌కు లై దులో నుంచి యిలొ వా9శాడు 2 “ఈ దేశానికొఠ కెమాల్‌ పొషా కావాలి. నెె్తిమీది పీలకలను కత్తి రించాలి. ముఖంమీద పుస్తీలున్న వారిని శిక్షించాలి. కొవ్వు కరగడానిక్సీ

78 ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం పాండు రోగం నయం కావడానికి, అణగిన కోర్కెలు తీరడానికీ వదరుబోతు సోమరి స్త్రీలను బయబికివచ్చి పని చేసేట్లు చూడాలి, అర్థం లేని మంత్రాల వాగుడును నిషేధించాలి *9

దిన్నిబట్టి మతాచారాల పట్ల రాయ్‌ భావాలెలొ వుండేవో అర్థమవు తుంది. హిందూ సంస్కృతికీ, సాంపిదాయిక భావాలకూ నీరాజనం పట్టీ గాంధీ తత్వంతో రాయ్‌కీ పొత్తు యెలా కుదురుతుంది?

ఆందువల్ల రాయ్‌ తనను ద్వేషించే అతివాదుల్లో కానీ తనను అస్పృవ్యుడుగా భావించే మితవాదుల్లో కానీ యిమడలేక పోయాడు.

భారత దేశంలో రైతాంగం అధిక సంఖ్యలో వుంది. కాబట్టి యిక్కడ విప్లవం గామ స్థాయినుంచే బయలు దేరాఅన్సీ రైతాంగ భాగస్వామ్యం లేనిదే విష్ణవం ఫలవంతం కావడం సాధ్యం కాదని రాయ్‌ అభిప్రాయం,

రైతుల దృష్ట్యా విష్తవ మంటే వ్యావసాయిక విప్లవమే -- జమీం దారులన్తూ భూస్వాములనూ తొలగించడమే. అందువల్ల భూమిమీది యాజమావ్యం రైతులకు ఆవ్పగించమనే కోర్కెను కాంగసు వికటించాల్ని వ్యావసాయిక విన్లవమే పొరిశ్రామికీకరణకు కూడా దోహదం చేస్తుంది, పారిశ్రామికంగా వెనకబడ్డ దేశాల్లో రై తొంగమే విన్ల వ పాత) విర్వహిస్తుంది. ఐతే రైతాంగం కాంగసులో భాగంగా వుండవలసి౦ దే కానీ వారు ప్రత్యేకమైన పార్టీ పెట్టరాదు. పెటీబూర్జుహా - రైతాంగం - (శ్రామికులతో కలిసిన త్రివర్గ పార్టీగా కాం[గెసు వుండాలి. ఇదీ రాయ్‌ వాదం

కానీ వర్గ పార్టిలు (వత్యేకంగా నిర్మాణమై కాంగ్రసులో భాగంగా వుండాలని ఫెయిజ్‌పూరు కాం్యగెసులో సోష లిస్టులు తీర్మానం (ప్రవేశ పెట్టారు. దాన్ని రాయ్‌తోపొటు యితర కాం్టగెసు వాదులు కూడా వ్యతిరేకించారు. శీర్మానం వోడిపోయింది.

బొంబాయిలో రాజేంద(వసాద్‌, సర్దార్‌ పటేల్‌, భూలాభాయి దేశాయ్‌లతో జరిపిన చర్చల ఫలితంగా రాయ్‌ వర్కింగ్‌ కమిటికి కొన్ని మాచనలు పంపించాడు;

ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ = భారత కమ్యూనిజం ఫ్‌77 (గౌమస్థాయిలో (ప్రాధమిక కార్యగైసు కమిటిలు యేర్చడాలి. పతి కాం్యగెసు సభ్యుడూ నెలకు ఒక అణా చెల్లించాలి. వారం వారం రాజకీయ పరిస్థితులు చర్చించి సమీక్షించాలి, రాష్ట్రకమిటీకే అఖిలభారత కమిటీ కీ వారుపంపే తీర్మానాలు పరిగణనలోకి రావాలి రాయ్‌ చూపిన యీ విధానం వికేందిక్సృత విధానం. దీనికి బదులుగా కాంిగెను కేంద్రీకృత విధానాన్ని అనుసరించింది. రాష్ట్ర కమిటీలు 1పాధిమిక కమిటీలను స్థాపించే విధంగానూ, సభ్యత్వరుసుం సంవత్సరానికి నాలుగు అణాలుగానూ, యేడాదికి రెండు సమావేశాలుగానూ నిర్ణయించింది. లామ స్థాయిలో యేర్చడే కార్యగెను కమిటిత్‌ రాజ్యాంగ నిర్మాణ వరిషత్తును యెన్నుకోడానికీ, పోట్యీపభుత్వ నిర్మాణానికీ వువయోగ వడగలవని రాయ్‌ అంచనా, ఇదే 20వ శతాబ్దపు జాకోబినిజం, (ఫెంచి జాకోబిన్లు పట్టణ మధ్యతరగతికి చెందినవారు. రాయ్‌ సూచించిన 20వ శతాబ్దపు జారోబిన్లు భారతదేశంలోని పెటీబూర్జువా రై కాంగా (శామిక వర్గాలకు చెందినవారు, రాయ్‌ అనుయాయులు కాంగైసులో కలిసిపోయారు. కార్యగైసు సోషలిస్టుపార్టీ పేరుతో కాంగైసుకు అనుబంధంగావున్న సోషలిస్టులూ, శమ్యూనిస్టులూ కార్యగెసు సం స్థ లో కొంతబల౦ పుంజుకొన్నారు. అందువల్ల గాంధీజీ కార్యగెనును పవిత్రం చేయాలని ,పక్షొళన కార్యక్రమం (వళిపొదించాడు- తతృలితంగా కమ్యూనిస్టు_-సోషలిస్టు_కిసాన్‌ సభల నాయకులను చాలామందిని కాం్యగైను సంస్థనుంచి బయటకు గెంటి వేయడం జరిగింది, అఖిలభారత కాం్యగెను కమిటీ ఆర్థిక శాఖలోని కమ్యూనిస్టు డాక్టర్‌ జడ్‌. ఏ. అహమ్మద్దూ విదేశాంగశాఖ కార్యదర్శి సోషలిస్టు --డాక్టర్‌ రామ మనోహర లోహియా తను పదవులకు వుద్వాసన చెప్పక తప్పలేదు. సెం్టటల్‌ ప్రావిన్నెస్‌ _వధాని డాక్టర్‌ బి. జి, ఫేర్‌ మీద (క్రమశిక్షణ చర్యతీనుకొన్నందుకు రాయ్‌ అసమ్మతి తెలియచేశాడు, కక్టాం(గైసును బై) ల

878 ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం తమ జేబు సంస్థగా భావించేవారు తమకు ఆఅయిష్టులెనవారిని అవాంఛనీయ వ్య క్తులన్న నెపంతో బయటకు నెట్టివే స్టే, యింకా మిగిలేదెవరు ₹ అని (ప్రశ్నించాడు. కార్యగైెసు సంస్థలో కమ౦గా పెరుగుతున్న నియంతృత్వ ధోరణిని రాయ్‌ గమనించాడు,

1908 తర్వాత 8౦0౧ 1888లో సుభాష్‌ చం్యదబోసు కాంగెసు అధ్యక్షుడుగా యొన్నికైైనపుడు వర్కింగ్‌ కమిటీ సభ్యులు 1 మందిలో 12 మంది రాజినామాచేసి బోసు రాజీనామాకు దారిచూపించారు. బోసుకు సోషలిస్టులు వోటుచేయలేదు. కమ్యూనిస్టులు కొందరు తటస్థమైనారు. మరి కొందరు వ్యతిరేకంగా వోటుచేసి బోసురాజీనామాకు తోడ్పడ్డారు. ఇదంతా గాంధీజీ నాయకత్వంలోని చాకచక్యాన్నీ నందర్భశ ద్ధి న్సీ అవకాశవాదాన్నీ ఒక వంకనూ_- అతివాదుల నాయకత్వ౦లోని అనై క్యతనూ, దౌర్బల్యాన్నీ, సమయస్ఫూర్తిలేని ఆలోచననూ మరొక వంకనూ __ రుజువుచేస్తుంది.

(శిపుర కార్యగెసులో యీ గాధ జరిగిన తర్వాత రాయిస్టులు గాంధీ వాదంమీద ధ్వజమె.త్త డానికి జాకోబినిజం నినాదంతో లీగ్‌ అఫ్‌ రాడికల్‌ కార్మగెస్‌ మన్‌ స్థాపించారు. సుభాష్‌ చం్యద్రబోను ఫార్వర్డ్‌ బ్లాకు పార్టీని స్థాపించి మిగతా వామపక్షాల వారిని తమతో కలియమని కోరాడు వామపక్షాలవారు అందుకు అంగీకరించలేదు. పోగా, లీగ్‌ ఆఫ్‌ రాడికల్‌ శాం(గైస్‌ మన్‌, ఫార్వర్డ్‌ బ్లాక్‌, కాంగ్రెస్‌ సోషలిస్టు పార్టీ__ ఈ మూడూ కలిసి లెక్ట్‌ కన్సాలిడేషన్‌ కమిటీగా యేర్చడి, వరస్పర కార్యకలాపాలను సమన్వయం చేసుకోవాలని నిర్ణయించుకొన్నారు,

ఐతే బొంబాయిలో అఖిలభారత కాంగెసు కమిటి సమావేశంలో వామపక్షాలకు అభ్యంతర కరమైన రెండు తీర్మానాలు ఆమోదించబడినైై:

1. అభిలభారత కాంగైెను కమిటి అనుమతి లేనిదే యే విధమైన సత్యా,గహాలనూ కార్యగైెసువారు చేయడానికి వీల్లే దు,

₹. రాష్ట్ర కాంగెను కమిటీలతో నిమిత్రం లేకుండా కాం(గెను అధిష్టానవర్గం యొక్క ,(పత్యక్షాధికారం కింద మ్యాతమే రాష్ట్రాలలోని కారయ్యగెసు మం్యతివర్గాలు పనిచేయాలి,

ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ = భారత కమ్యూనిజం ర్‌/9 ఆ నిర్ణయాఅమీద అసమ్మతి సూచకంగా అఖిలభారత అనమ్మతిదినం జరపాలని లెఫ్ట్‌ కన్సాలిడేషన్‌ కమిటీ నిర్ణయం తీసుకొన్నది. అది (మశిక్షణకు విరుద్ధమని కార్యగెసు అధ్యక్షుడు (వకటించాడు. అందువల్ల రాయ్‌ ఆ (వదర్శనకు దూరంగా వుండిపోయాడు. ధిక్కరించి (సదర్శన నిర్వహించిన బోసును బెంగాల్‌ రాష్ట్ర కార్యగెసు అధ్యక్ష పధవినుంచి తొలగించి, మూడు సంవత్సరాలు కాంగైసు సభ్యత్వానికి అనర్హుడుగా (చకటించడం జరిగింది. దీన్నిబట్టి కా౦ (౧గెనులోని వామపక్ష శక్తులకు లక్ష్యశుద్ధి లేదని తేలుతుంది. బోసు ఫాసిస్టు సొానుభూజి కలవాడు, నిజానికి ఆయన ముస్పోలినీ_-హిట్లరుల మార్గాన్ని అభినందించేవాడు. కమ్యూనిస్టులు రష్యా ఆదేశాలకోనం నోళ్లు తెకుచుకొ ని కూర్చునేవారు. వారు న్వతం్యత నిర్ణయాలు తీసుకోగలిగేవారు కారు. రష్యా అదేశాలన్నీ ర ష్యావా రి విదేశాంగ విధాన అవసూలమీద ఆధారపడి వుంటాయిగాని, భారత స్వాతంత్య సమస్యలు వారికి పట్టవు ఇక సోషలిస్టుల్లో మూడు మురాలవారున్నారు. వారు అతివాద మితవాద్యమధ్యే వాదాలకు చెందినవారు రాయ్‌ తన (వపంచానుభవంతో, వివిధదేశాల విష్ణ వాల్లో పాల్గొన్న 'అనుభవ జ్ఞానంతో, శాస్త్రీయరాజకీయ వ్యూహాలతో సిసలైన ఖౌతికవాద భావాలలో, బాతీయవాద వ్యతిరేకవై ఖరితో, యేమి చెప్పినివృటికీ, పై మూడు వర్గాలవారికి నచ్చలేదు. అందువల్ల యెంత (ప్రయత్నించి ,నవ్పటిక్సీ వామవక్షాలనుధ్య ఐక్యత సాధ్యంకాలేదు. సిద్ధాంత విభేదాలు కొంత కారణమైతే, మరికొంత కారణం ఆయా వర్గాల స్వార్థంలోనూ, అధికార వ్యామోహంలోనూ వుంది. చివరకు యాజమాన్యం, నాయకత్వ ఈమకే కావాలని అతివాదశక్తుల్లో యెవరిమటుకువారు మొండి పట్టు ఛట్టినందువల్ల నే ఐక్యత అసాధ్య మైంది. వ్యక్తిగత నాయకత్వ వాంఛకూడా దనికి దోహదం చేసింది

000 ఎం, ఎస్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం రాయ్‌ అనుయాయులు వినా మిగతా అవివాద శక్తులు పేరుకు మాత మే అతివాదళ క్తులు. హింసను కూడా (ప్రయోగించి స్వాతం్యత్యం అర్జీంచవచ్చుననే అంశంమిద మ్మాతమే వారికి రాయ్‌తో యేకీభావం వుంది అ యేకీభావం ఊగవాదులకు కూడావుంధి. అంతకువినొ విన్ల వాన్ని గురించి వారికి సమ్మగ దృక్పధంలేదు. వారి దృష్టిలో విప్తవమంటి _బిటిష్‌వారు భారతదేశాన్ని వదలి పోవడమే. ఒక్క రాయ్‌ అనుయాయులుతవ్ప __ కమ్యూనిస్టులతో సహా భారతదేశంలోని వామపక్షాల వారంతా ఫాసిజాన్ని (వత్యక్షంగాన్తో వరోక్షంగానో కీర్తించి నమ ర్ధించినవా కి. అదేవారి రాజకీయ వరిజ్ఞానానిక్రీ విష్ణ వ తక్వానిక్సీ అతివాదానికీ గీటురాయి

1999 సెష్టంబరు 8వ తేదిన ఫాసిస్టు జర్మనీ మీద ఇంగ్ల డు యుద్ధం (పకటించింది. అ౦తకుముం౦దు ఫాసిస్టు జర్మనీ యూరపులో వీరవిహారం చేస్తున్నది. ఫాసిజం [వవంచ (వజాస్వామ్యానికే వరమళ(శువు అని రాయ్‌ దృఢమైన అభిప్మాయం, అందువల్ల ఫాసిజంమీద ఇంగ్ల ౦డు యుద్ధాన్ని [వజాయుద్ధంగా గుర్తించి ఆ నెల $వ తేదీన రాయ్‌ యిలొ (పకటించాడు ;

“*హిట్ల రిజాన్ని నాశనం చేయాలని ఆలస్యంగానైనా నిశ్చయించు కొన్నందుకు బ్రిటిష్‌ _పభుత్వాన్ని స్వేచ్భా కాముకులంతా అభినందిస్తారు. ఇంతకుముందే ఆ నిర్ణయం తీసుకొనివుంటి, అనేక యూరపుదేశాల స్వాతంత్యం పరిరక్షించబడి వుండేది?

అందువల్ల యుద్ధంలో యింగ్ల ౦డును బలపరచాలని రాయ్‌ నిర్ణయం,

నిజానికి కాంగైెసులోని న్మెహూ (వభృతులు కూడా మొదట అదే దృక్పధంలో వున్నారు. అక్టోబరులో అభిలభారత కాంగ్యెను కమిటీ ఫౌసిజాన్ని ఖండిస్తూ తీర్మానించింది. భారత స్వాతం్యక్యాన్ని (వకటిస్తే, యుద్ధంలో ,బిజిష్‌ _పభుత్వానికి సహాయం అం౦దజేయగలఅమనే నిర్ణయాన్ని ఆ తీర్మానికి జోడించింది. దానికి (బిటిష్‌ (పభుత్వం నుంచి అనుకూలమైన సమాధానం రాకపోయేసరికి తాము యుద్దానికి సహాయవడ జాలమంటూ రాష్ట్రాల్లోని కార్యగెను (వభుత్వాలను రాజీనామా యివ్వమని అఖిలభారత కాంగెసు ఆదేశాలు పంపించిందిః

ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 801 యుద్ధంలో పొల్గొన రాదంటూ శాంతివాద పతాకం (శింద గాంధీజీ వాదించాడు, అంజి నహాయ నిరాకరణం _పారంభ మైందన్నమాట. వాస్తవానికి యుద్ధంలో యింగ్ల డు గెలుస్తుంద నికానీ జర్మనీ వోడపోతుందని కానీ ఆయనకు నమ్మ క౦లేదు. ఇ౦గ్శండును నమ్ముకో వడమంబే ఆయన దృష్టిలో, దివాలాతీసిన బా౦ం్యకులో మురిగిపోయిన చెక్కును చలామణీ చేసుకోడానికి (పయత్నించడమ్మే జాతీయ వాదుల్లో అత్యధిక సంఖ్యాకులు యీ అభ్మిపాయంలోనే వున్నార్హు వారంకా ఫాసిస్టు విజయాన్నీ, యింగ్ల ౦డు పరాజయాన్నీ కాంక్షించినవార్మే ఇక కమ్యూనిస్టులూ, సోషలిస్టులూ యింగ్ల ౦డు మీద సాయుధ పోరాటానికి అదే అదనుగా భావించారు. వారి అతివాదానికి ఫాసిజం శృతువుగా కన్పించలేదు. ఇంగ్హండు. ఏడి, జర్మనీ గెలిస్తే, భారత స్వాతంత్యం వూడి పడుతుందని వారు ఆశించారు! చరిత దానికి వ్యతిరేకంగా రుజువుచేసింది.. ఇంగ్లండు వోడనూలేదు---స్వాతం్యత్యం రాకుండా ఆగనూలేదు. ఫాసిజ౦ గెలవనూలేదుంవిదేశీ పాలవ నిలవనూలేదు. ఒకవేళ [బిట్‌ స్వదేశంలో ఓడిపోయినా, ఇండియాలో (బిటిష్‌ స్మామాజ్యం స్థిరపడగల అవకాశాన్ని వారెవ్వరూ వూహించలేదు కమ్యూనిస్టులు వారి విదేశీ పెద్దన్నఅ ఆజ్ఞమేరకు 1941 జూన్‌లో, జర్మనీ రష్యామీద దండయ్యాత చేసిన తరువాత ఆరునెలలకు, 1841 చివర (వజాయుద్ధ నివాదం చేయనారంభించారు. వారు నినాదం [పొరంభించి నప్పటి నుంచే అది ఫజాయుద్ధం కానీ, మొదటి నుంచీ కాదని కొనాళ్లు పిడివాదంచేశారు. చివరకు యుది మొదటినుంచీ (వజాయుద్ధమే అని స్టాలిస్‌ అన్న తరువాత మార్చుకోడానికి [పయత్నించారు. అనాటి కమ్యూనిస్టు పార్ట్‌నంకా ఒక అయోమేయ గాఢ! ఎ లల 108 సెన్టంబరు 8న ద్వితీయ (పపంచ సంగామం పారం భ మైంది కదా 1 (బిటనులో కార్మికళ క్తి విబ్బృంభించి, చర్చిల్‌ _పధావమంతి కావడంతోనే అది ప్రజాయుద్ధమనీ; (ప్రజాశ్యతువూ, స్వాతర్యత్య విరోధి అయిన హిట్ల రును ఓడించడానికి సహాయం చేయడం (ప౭8ి స్వేచ్చా

882 ఎం, ఎన్‌. రాయ్‌ = భారత కమ్యూనిజం పిపాసువు యొక్క కర్తవ్యమనీ; ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ బోధిస్తూ వుంటే __ రాయ్‌ని “స్మామాజ్యవాదుల బంటూ అని ముందుగా యెలుగెకి రోదించినవారు భారతకమ్యూనిస్టులే.

అనాడు కమ్యూనిస్టులు అది సాామాజ్యవాద యుద్ధమంటూ బిటిష్‌ వ్యతిరేక - హిట్లర్‌ అనుకూల ప్రచారం చేశారు. 1841 జూస్‌ 11న హిట్లర్‌ రష్యామీద దండయాత9 పా్రొరంభిపే, అంతకు ముందటివలె “హిట్లర్‌ విజయోత్సవాలను* జరపడానికి వీలులేక కమ్యూనిస్టులు నిశ్చేష్షులె పోయారుం

రష్యా యుద్ధంలో ప్రవేశించిన ఆరునెలల తర్వాత బీిటిష్‌ కమ్యూనిస్టుపార్టీ పథాన కార్యదర్శి హారీపాలిట్‌ __అది వజాయుద్ధమనీ, యుద్ధంలో బిటిష్‌ వారికి సహాయపడటం అవశ్య కర్తవ్యమనీ__వివరిస్తూ ఒక సర్కులర్‌ లేఖ్యవాళాడు. దియేలీ జెయిల్లోవన్న కమూ్యనిస్టు నాయకులకు వైసాయి కార్యవర్గంలోని హోమ్‌ మెంబరు సన్‌ రెజినాల్డ్‌ మాక్చువెల్‌ ఆ వుత్తరాన్ని చేర్చాడు. క్విట్‌ ఇండియా వుద్యమం రాకతో భారత కమ్యూనిస్టుపా ర్టీమీది (1034 నాటి నిషేధం తొలిగింది. *వారీపాలిట్‌ లేఖ చూచిన తర్వాత మనకళ్లు తెరిపిడిపడిస్టై”. అంటూ దేశమంతటా (కమ్యూనిస్టు సర్కులర్లు బయలుదేరినై. రెండు సంత్సరాల స్మామాజ్యవాద యుద్ధం ఒక్క క్షణంలో (పజాయుద్ధమై పోయింది 1 శమ్యూనిస్టులు (పజాయుద్ధ దుందుభిని ,మోగించసాగారు,

ఇలా సోవియట్‌రష్యా విదేశాంగ విధానాన్ని బట్టి కమింటరన్‌ యొక్క, (వ్రవంచ కమ్యూనిస్టు పార్టీల యొక్క విధానాలు మెలికలు తిరిగి పోవడం రివాజు, అధీనదేశాల కమ్యూనిస్టు పార్టీల చారిితక నియతి వాదానికి అదే రహదారిం

జాతీయవాదులకు ఆదేశాలు యీదేశంలో వున్నాయి. అందువల్లి వారి నిర్ణయాలు నాయకుల నిర్ణయాలను బట్టీ తక్షణమే వ్యాపిస్తాయి.

గాంధీజీ నాయకత్వం యుద్ధానికి సహాయ వడకపోగా బిటిష్‌ (వభుత్వానికి భారతదేశంలో అధనపు యిబ్బందులు కల్పించడానికీ సిద్ధమైంది.

ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 8008

అందువల్ల విధాన విభేదం మీద రాంఘర్‌ కార్యగైసు (1940) లో అధ్యక్షపదవికి రాయ్‌ పొటిచేశాడు. మౌలానా "అబ్దుల్‌ కలాం అజాద్‌కు [1854 వోట్లు రాగా రాయ్‌కి 188 వోట్లు వచ్చిన్నై, ఓటమి యెరిగి చేసిన పోటీ కాబట్టీ ఫలితాన్ని గురించి ఆశ్చర్యపడవలసింది లేదు,

ఐతే అంత తక్కువగా వోట్లు రావశానికి కారణమేమిటి ? 1. “ఆయన అభ్యర్థిత్వం యొక్క విశిష్ట లక్షణం_-అంటే ఆయన చురుకుగా (వచారం చేసుకోలేదు. ౭2. రాయ్‌కి ఐబలమున్న బెంగాల్‌ రాష్ట్ర కార్యగెను కమిటీని రద్దుచేశారు. 8, ఆయన అభ్యర్థిత్వానికి కాయ్యగెను సోషలిస్టుపార్టి భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ వ్యతిరేకం” 31 ఐనా గాంధీజీ నాయకత్వానికీ విధానాలకూ వ్యతిరేకత (వదర్శించడానికే రాయ్‌ పోటికి దిగాడు.

రాంఘర్‌లో రాయ్‌ చివరిసారిగా రాజ్యాంగ పరిషత్తు తీర్మానాన్ని (వతిపాదించాడు. (వజా సంఘాల ద్వారా దాని యెన్నిక జరగాలనీ, అది (బిటిష్‌ ,పభుశ్వానికి పోటీగా పభుత్వం నడవడానికి దోహదం చేయాలనీ రాయ్‌ వాదం,

కానీ రాయ్‌ సూచన హింసకు దారి తీస్తుందనీ, కాం్యగెనుకు గాంధీజీ నిర్మాణ కార్య్యకమం మీదనే విశ్వాస మున్నదనీ, రాజ్యాంగ పరిషత్తు (వజాపంఘాల ద్వారా కాక్క వయోజన వోటింగు ద్వారా యెన్నుకో బడాలనీ రాజేంద్మవసాద్‌ వాదించాడు

ఇక కాంగ్రెసును మారృగలమన్న ఆశనురాయిస్టులు వదలుకొన్నారు.

బ్రిటిష్‌ విభుళ్వానికి యుద్ధంలో బేషరతుగా మద్దత్తు యివ్వాలని రాయ్‌ వాదిస్తూ వచ్చాడు,

1840 సెష్టంబరు 1న దేశం నలుమూలలా రాయిస్టులు ఫొసి స్ట వ్యతిరేక నభలు జరిపారు.

యూరపులో ప్రజాస్వామ్యం నాశనమైతే, అది భారత దేశంలో సాధ్యంకాదనీ, ఫాసిస్టు విజయంవల్ల భారత స్వాతర్యత్యం అసాధ్యమై

284 ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం పోతుందనీ రాయ్‌ హెచ్చరించాడు. వైసొొయి ఆహ్వానాన్ని పురస్క రించుకొని రాష్ట్రాల్లో పిజా ప్రభుత్వాలు యేరృ్వరచి యు ద్ధంలో భాగస్వామిగా నిలబడ వలసిందని కాంగసును కోరాడు.

రాయ్‌ వుపన్యాసాలుు పికటనలు కాంగ్రెసు వారి తలనొప్పికి కారణమైనాయి.

ఫాసిజం మీద పోరాటమనే వంశ తో రాయ్‌ బి9టిష్‌ సామాజ్య వాదానికి సహాయ పడుతున్నాడన్న నిందను కాంగోసు వారు (మిగతా వారుకూడా ఫపిచారం చేశారు.

ఆదర్శం దృష్ట్యా రాయ్‌ తన విధానం నిర్ణయించుకోగా, జాతీయ భావంతో విచక్షణ లేకుండా కాంగోసు వారు దానికీ వ్యతిరేక మయిన నిర్ణయం తీసుకొన్నారు, 5కి

కాంగ్రెసు సంస్థలో వీ అధికాధ వదవుల్లోనూ రాయ్‌ వుండటానికి వీలు లేదని సంయుక్త రాష్ట్రాల కాంగ్రెసు. కమిటీ క్రీర్మానించింది. అవ్పటీకీ రాయ్‌ అఖిలభారత కాంగ్రెసు కమిటీ పభ్యుడు, సంయుక్త రాష్ట్రాల కాంగ్రసు వర్కింగు కమిటీ సభ్యుడుం

కాంగెను పంస్థ నాయకత్వం ఆసలురంగు బయటపడి పోయింది.

ఫాసిస్టు వ్యతిరేక శక్తులకు కాంగ్రెసులో స్థానంలేదని తేలిపోయిందిం

కాంగ్రోను లోని అతివాద శక్తులతో పొటు, యీ దేశ౦లోని పోషలిస్టులూ, కమ్యూనిస్టులూ, ఫార్వర్జు బ్లాకువారూ, ఉఊగఏవాదులూ? యితర జాపీయవాద వర్గాలూ.-..అందరూ యుద్ధ స్వభావాన్ని వ్యతి రేకం గానే అర్థం చేసుకొన్నారు. దేశంలో ఫాసిస్టు సామభూతిని మూరిపోయడం పా్రొరంభించారు.

ఇక రాయ్‌ రాజకీయ ఎదురీత పొరంభించాడు. 1810 వేసవిలో డేరాడూస్‌లో రాజకీయ అధ్యయన శిబీరం యేర్చాటుచేశాడు. ఎంతోమంది విముఖ రాజకీయ కార్యకర్తలు దేశం నలుమూలల నుంచీ ఆ +ిబీరంలో పాల్గొన్నారు. తన రాజకీయాల మీద జరిగే విషవిచారాన్ని ఖండిస్తూ

ఎం, ఎసీ, రాయ్‌ = భారత కమ్యూనిజం రఫ్‌ యుద్ధస్వభావాన్నీ, విన్హవ రాజకీయ తళ్వాన్నీ గురించి రాయ్‌ తన అను యాయులకు వాస్తవిక విషయాలు బోధించాడు. ఊగిస లాటలో వున్న కొద్దిమంది దూరమైనా, త్యాగశీలురై న కార్యయోధులను చాలమందిని రాయ్‌ ఆ శిబిరంలో సృష్టించ గలిగాడు.

దేశ రాజకీయాలు వక౦మార్గం పట్టినప్పుడు, రాయ్‌కి యిక ఒకే ఒక మార్గం తెరచివుంది;. తన అను యాయులతో కలసి వా స్తవిక రాజకీయ మార్గాన్ని అనుసరించడమే ఆ మార్గం.

ఆ దృష్టితోనే లీగ్‌ ఆఫ్‌ రాడికల్‌ కాంగ్రెస్‌ మన్‌ కేంద) కార్య నిర్వాహకవర్గం అక్టోబరు 26, £7 తేదిల్లో నమావేశమై రాడికల్‌ డెమొ క్రాటిక్‌ పార్టీపేరుతో కొత్త రాజకీయ పార్టిని స్థాషించాలనే నిర్ణయం తీసుకొన్నది.

1940 డిశంబరు 10.22 తేదీల మధ్య పార్టి పాంరంభ సమా వేశాలు బొంబాయిలో జరిగినై*

ఈ విధంగా రాడికల్‌ డెమొ క్రొటిక్‌ పార్టీ స్థాపన జరిగింది. '

యుద్ధసమస్య మీద అభి ల భారత వేడ్‌ యూనియన్‌ కాంగెను లో కూడా అభిప్రాయభేదాలు పొడసూపిన్టై అందువల్ల దాని విధాన కార్యదర్శి ఎన్‌.ఎమ్‌.జోషీ తటస్థ విధానాన్ని అవలంభించాడు.

శటస్థ విధానాన్ని అవలంబించడమంబే పరోక్షంగా ఫాసిజానికీ సహయ వడటమేనని రాయ్‌ భావం ఆ వుష్దేశంతోనే రాయ్‌ 1841 నవంబరులో లాహోరులో అభీల భారత ఫాసిస్టు వ్యతిరేక లేబర్‌ మహాసభ జరిపాడు, అఖిల భారత రైల్వేమన్స్‌ ఫెడరేషనుకు చెందిన జమ్నాదాస్‌ మెహశా, కలకత్తా సీ మెన్స్‌ యూనియనుకు చెందిన అన్తబ్‌ అలీ, కరాచీ డాక్‌ వర్కర్స్‌ యూనియనుకు చెందిన మహమ్మద్‌ అ౮బ్‌ ఖతీవ్‌లు అందులో పాల్గొన్నారు.

కుదకు జమ్నాదాస్‌ మెహకా అధ్యక్షుడుగా రాయ్‌ పిధాన కార్యదర్శిగా ఇండియన్‌ ఫెడరేషన్‌ అఫ్‌లేబర్‌ స్థాపించబడింది. శం)

806 ఎం, ఎస్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం

ఇక దేశంలోని రాజకీయ వగ్గాలన్నీ రాయ్‌ మీద దుష్ప్రచార దుమారం లేవగొట్టాయి. ఇంపీరియలిస్టు యేజెంటు అన్నారు. దేశదో%హి అన్నారు. తెల్లవాళ్ల కు అ మ్ము డు పోయాడన్నారు. అలా అనడం దేశభక్తి అనుకొన్నారు.

చాల సందర్భాల్లో సమావేశాలు జరపడం కూడా రాడిక ల్ప్‌కి కష్టతరమైంది. “దేశభ క్తులు” కల్పించిన అతి. భయంకర మయిన పరిస్థితుల్లో పాొణాలు కాపాడు కొంటూ తిరగ వలసి వచ్చింది. ఐనా, రాడికల్ప్‌ వెన్ను చూపలేదు,

కేందింలో “వాన్‌ గార్డు” దినవితిక్క “ఇండి పెండెంట్‌” ఇండియా వారప్రతిక ఫాసిస్టు వ్యతిరేక విచార సాధనాలుగా బృహత్తర పొట్టి నిర్వహించాయి. వివిధ రాష్ట్రాలలోని రాడికల్ప్‌ ఫాసిస్టు సానుభూతి పటల దుష్ట ప్రచారాన్ని లెక్కచేయకుండ్య తమ తమ మాతృభాషల్లో పతిఏకలు నడుపుతూ, ఫాసిస్టు వ్యతిరేక విచారంచేస్తూనే వున్నారు. జాతీయ వాద --గాంధీ వాదాలలోని లోపాలను యొబ్త్తిచూపి, వాటిని దుయ్య బడుతూనే వున్నారు, అతివాదుల్లోని మితవాదాన్నీ, మితవాదుల్లోని మతవాదాన్నీ, వుగవాదుల్లోని దుందుడుకు తనాన్నీ నిశితంగా విమర్శిస్తూనే వున్నారు.

ఇంగ్లండు వోడిపోతే భారతడేశానికి స్వాతంత్య్యిం యెలా వస్తుంది, అనే ప్రశ్న రాడికల్స్‌ కాని వారెవ్వరూ వేసుకోలేదు. జాతీయ పతి౦కలన్నీ, యితర పార్టిఆ వతికలన్నీ కనీనం రాయ్‌ వాదాన్ని ఖండిస్తూవెనా వ్రాయలేదు. రాయ్‌ వుబుసేయె త్తుకోలేదు,. ఎత్తుకొంటేే రాయ్‌ వాదం ప్రచారమై విజ్ఞులు దానికి ఆకర్షింప బడతారే మోనని భయం,

ఫాసిజం రాజకీయ శక్తి మాత్రమే కాదు) అదొక తత్వం, దాని అంతర్జాతీయ స్వభావాన్ని అర్ధం చెసుకోవడం వల్ల రాయ్‌ దాని విజయం తెచ్చే ప్రమాదాన్ని గుర్తించాడు.

ఐతే తనను కాను రక్షించుకొనే అవకాశం బటన్‌ యివ్వనంత వరకు ఇండియా తనను తాను యొలారక్షించు కోగలదు 1? అనే విశ్న రాయ్‌ని కూడా వేధించింది. విపంచ శాంతిక్రీ స్వాతం్యక్యానికీ రక్షణ రలిగించ గలిగినవ్వుడే భారతదేశానికి స్వాతంత్యంసిద్ధిస్తుంది. వివంచ మంతా

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 887 ఫాసిస్టుల క్రింద బానిసగా మారిపోతే, భారతదేశం స్వతంతిం కాగలదని అశించడం వెరితనం=

యుద్ధారంభంలోని హిట్ల రు విజయపరంపరకు కొందరు భారతీ యులు నీరాజనం వట్టారు. హిబ్లరును వీరభోగ వసంతరాయలుగా కల్కి అవతారంగా కొనియాడారు. అతడు “కాలపురుషుడు” అన్నారు. జర్మన్లు మన వేదాలను తీనుకొనివెళ్లి, అందులోని మంత్రాలనుంచి మారణాస్తాాలు శయారు. చేసుకొన్నారని కథలల్లి పవిచారంచేశారు.. హిట్లరు కూడా అమ్పున్ట ఆర్యుడే” అని చంకలేగుర వేశారు.

భారతీయులు నాజీ జర్మన్‌ సంస్కృృతిపట్ల అలాంటి కాదాత్మ్య భావాన్ని అనుభవించడంవల్ల నే భారతీయ మనస్తత్వం ఫాొసివానికి సార చంతమయిన క్షేత్రంగా రాయ్‌అభిప్రాయ పడ్డాడు,

“భారతదేశంలో ప్రజాస్వామ్య సంపిదొయాలులేవు. వింతైన ఫమాజ నిర్మాణమున్నది. ఇక్క డి వీరారాధన సం౦ంపుిదాయం నియంతృత్వ సంప్రదాయానికి దారితీయవచ్చు.” కిక

ఫొసిజం జాత్యహంకారంలో నుంచి వచ్చిండి, అది మనకిక్కడ కావలసినంతవుంది. భారత జాకియ వాదం ఉధృత రూపంలో వుంది, సుభాష్‌ చందిబోసు ఫాసిస్టు అభిమానికి

నెహూ9 గాంధీజీ మాట మీరలీక పోయాడు గాంధీజీ పక్కాజాతీయవాది . అతి మితవాది. రా కుషూరులకు, జమీందార్లకు, "పెట్టుబడి చారీ పొరిశాామికులకు స్వతంఠతి భారతదేశం రక్షణ యిస్తుందని మాట యిచ్చినవాడు. వర్ణాశిమాచారధర్మాలను సమర్థించే మతవాది. అతి సనాతన వాది. అనేక సమస్యలకు ఆయన చూపిన చిట్కాలు చాలా విడ్డూరమైనవి. ఉన్నవారు లేనివారికి ధరక్మర్తలుగా వ్యవహరించట మే ఆయన వివ్లవానిక్కీ సోషలివానికే అర్థం,

ఫాసిజం వేళ్లూన డానికి కావలసిన జాచి దురభిమాన౦, మళ మౌఢ్యం, పేదరికం సంపిదాయ పరిస్థెతులు..అన్నీ ఇారతదేశంలో వున్నాయి. అసలు పార్ల మెంటరీ పిజాస్వామ్యంలోనే ఫాసిజానికి దారఠీసే శవాకశమున్నదని రాయ్‌ థౌవం.

2808 ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం

భారతదేశంలో పుజాస్వామ్యం బాగానిలదొక్కు కొన్నదని అందరూ భావించారు. కానీ, యేనాడయినా అది నియంతృత్వంగా మారిపోయే ప్రమాదం కలదని రాయ్‌ ఆంచనా. అధునిక నాగరికత తాండవించే సంపన్న దేశాలలోనే అదితలె త్తగా అన్నింటా వెనుకబడ్డ భారతదేశంవంటి దేశాలలో అది చోటు చేసుకోజూలదని యెలా అనుకోగలం?

డిటెన్షన్‌ చేయడానికి భారత రాజ్యాంగ౦ చాలా విన్తృతాధి కారాలిచ్చింది. విభుత్వం అఆ అధికారాన్ని యొన్నోసార్లు - పవియోగించింది. అలాగే యెన్నోసార్లు అత్యయిక పరిస్థితిని ఆచరణలో పెట్టింది. అత్యయిక పరిస్థితిక్కీ సాధారణ పరిస్థితికీ తేడా నామమాతం)మైంది. అందువల్ల భారత రాజ్యాగం ప్రసాదించే పౌరహక్కు లెన్నో దెబ్బతిన్నాయి. ఒకసారి విస్తృతాధికారాలను వుపయోగించిన పవిభుత్వం మామూలు చ ట్ట ప్రకారం పజలను వరిపాలించడం కష్టతరంగా భావిస్తుంది. అందువల్ల భారతదేశం నియంతృత్వం వైపు పోగల ప్రమాదం వుందని రాయ్‌ వదే పదే హెచ్చరించాడు. ॥

అ నియంతృత్వాన్ని మనంకూడా చవిచూడడానికి చాలా వ్యవధి శావలసి వచ్చింది.

ఆనాడు రాయ్‌ ఆవిషయం చెప్పినా అది వాస్తవికతగా చెప్పాడే కాని యెత్తుగడగా చెప్పలేదు,

రాయ్‌ అనుయాయులు కూడా అనాటి భారత రాజకీయాల వైఖరిని వా_స్తవంగానే విమాదకరంగా గుర్తించారు.

భారతదేశంలో ఒక్క రాడికల్స్‌ వినా వేరువ్వరూ రెండవ పపంచ యుద్ధాన్ని సకిమ రాజకీయ దృక్పధంతో అర్థంచేసుకోలేదు. బ్రిటన్‌ జర్మనీ మీద యుద్దం ప్రకటించిన కొద్దిరోజులకే (అక్టోబరు 14.18 మధ్య) లీగ్‌ ఆఫ్‌ రాడికల్‌ కాంగెస్‌మన్‌ కేంద)కార్య నిర్వాహఠవర్గం సమావేశమై “అది జాతులమధ్య కాన్సీ జాతీయ వాద శక్తుల మధ్య కానీ సామ్రాజ్య వాదశ క్తుల మధ్య కానీ చెలరేగిన యుద్ధం కాద స్కీ అది అంతర్జాతీయ అంతర్యుద్ధమనీ, ఫాసిస్టు వ్యతిరేక (వజాయుద్ధమనీ, అందువల్ల స్వాతంక్య్యాతాన్ని వాంఛించే శక్తులన్నీ ఆయుద్ధంలో వాస్తవిక స్థానాన్ని

ఎం. ఎన్‌.రాయ్‌ -భారత కమ్యూనిజం వ్ర గుర్తించి పాల్గొనాలని” తీర్మానించింది.35 యుద్ధంలో ఫాసిజానికి వ్యతిరేకంగా బేషరతుగా సహాయవడాలని రాడికల్స్‌ భావించారు

మొదట కాంగ్రెసు లోని కొన్ని అతివాద శక్తులు కూడా యుద్ధాన్ని విజాస్వామ్యానిక్కీ నియంతృత్వానికి మధ్య జరుగుతున్నట్లు అంగీకరించారు. ఐతే భారతీయుల అభిప్రాయాలను పరిగణన లోకి తీసుకోకుండా “ఇండియా రక్షణ చట్టం” పేరుతో పరాధీన ఖారతదేశాన్ని యుద్ధంలోకి యీడ్వడం వారికి యిష్టంలేదు. (రాయ్‌కి మాతం ఇష్టం ఉన్నది కనుకనా 9) ఆందువల్ల అక్టోబరులో ఆఖిల భారత కాంగ్రెసు కమిటీ నమావేశంలో ఫాసిజొన్ని ఖండిస్తూ చేసిన ప్ర ర్మానం లో భారతదేశాన్ని స్వతంత9 రాజ్యంగా బ్రిటిష్‌ పుభుత్వం పికటించే పక్షంలో యుర్ధ పియత్నంలో న్వతంత) భారత బాతిగా బిటిష్‌ ప్రభుత్వానికి అన్ని విధాలుగా సహాయం చేయడానికి కాంగ్రెసు అంగీకరించిందిం అంటే, ముందు స్వాతర్యత్య పకటన చే_స్టై యుద్ధానికి సహాయ పడటానికి కాంగ్రెను వారికి అభ్యంతరం లేదన్న మాట.

ఐతే యీ సందర్భంలో యుద్ధానంతరం స్వాతర్య్యత్య వికటన జరుగుతుందని బిటిష్‌ ప్రభుత్వం అన్నదిగాని, ముందుగానే స్వాతంత్య ప్రకటన జరగాలని కాంగసు వాయకత్వం పట్టు పట్టింది. కౌబట్టి కొందరు కాంగ్రెసు బాదులు యుద్ధాన్ని పిజాయుద్ధంగా అర్ధంచేస్తు కొన్నప్పటికీ, చివరకు ఆచరణలో దాన్ని వ్యతి రేకించక తప్పలేదు,

చానిక ముఖ్యకారణం గాంధిజీ నాయకత్వం నిరు ష్టమైన దనే విశ్వాసంతో వుపనాయకులంతా ఆయన పొటకు వంత పొడట మే. ఆయనను విశ్నించ లేకపోవడమే. ఆయనను వ్యతిరేకించ లేకటోవడమేం అందువల్ల నే అబ్దుల్‌ కలాం అజాద్‌ కాంగెసు నాయకులైన సర్దార్‌ పటేల్‌, రాజేంది విసాద్‌, ఆచార్య కృపలానీ యేశాడూ తమస్వంత నిర్ణయాలు పీసుకోడానికి పయత్నించ లేదన్నాడు. వారెల్హవ్వుడూ తమ తీర్పును గాంధీజీ అధీనంలో వుంచేవారు, అందువల్ల వారితో చర్చ నిరుపయోగ కరమని కూడా అన్నాడు. *

వేషరళుగా గాంధీజీకి లొంగిపోవడ మనేది కాంగెను వారి సంప్రదాయం. జకే దేశం, ఒకే పార్టి, ఒకే జెండా, ఒకే నాయకత్వంఎా

800 ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ _ భారత కమ్యూనిజం ఇది ఆనాటి కాంగెసు విధానాల తీరు. నినాదాల తీరు.యుద్ధంరోజుల్లోనే నెహూఏ)అధ్యక్షత కింందవున్న ఉత్తర పిదేక్‌ కాంగసు కమిటీ గాంధీజీని కాంటగెసుకు యేక్రైక నియంతగా ఆమోదిస్తూ తీర్మానించింది. ఆ తర్వాత అన్నిరాష్ట్రాల కాం్యగెసులూ ఆ వరవడినే అనుసరిస్తే, అదేమని ప్రశ్నించిన వారులేరు. ప్రశ్నించాలనే ఆలోచనయునా యెొవరికయినా వచ్చిందో, ఛాబేదో। . ఆందువల్ల నే రాయ్‌. గాందీజీని ఫాసిస్టు నాయకుడు గానూ, కౌర్యగెసును ఫౌసిస్టు సంస్థగానూ బహిరంగంగా పదే వదే ప$ికటించాడు. ఆ రోజుల్లో దానికెంత ధ్లై ర్య ౦, సాహసం అవసర మో వూహించు శోవలసిందే కాని, చెప్పనలవికాదు, అందువల్ల రాయ్‌తో పొటు. ఆయన అనుయాయులు కూడా విపరీతమైన విద్వేషానికి గురికొవలసి వచ్చింది. ప్రధమ ప్రివంచయుద్ధం ఫలితంగా చాలా దేశాల్లో పెట్టుబడి దారీ విధానం దెబ్బతిన్నది. వలస రాజ్యాలు లేని జర్మనీ తీవి తరంగా దెబ్బతిన్నది. దెబ్బతిన్న పెట్టుబడి దొరీ విధానం 'నిలదోక్కు కోటానికీ ఫొసిస్టు నియంతృత్వాన్ని - అనుసరించ వలసివచ్చిది, చివరకు ఫాసిజం విపంచ ప్రజొస్వామ్యానికే పిమాద కారిగా వరిణమించింది. హిట్లరు పశ్చిమయూరపును మొత్తాన్నీ స్వల్చ్పవ్యవధిలో మెరుపుదాడులతో స్వాధీనం చేసుకొన్నాడు, ఫొన్సు వతనమైన తర్వాత బ్రిటన్‌ జర్మనీపై యుద్ధం పికటించింది. రష్యాసహాయం లేనిదే ఫాసిజం పతనం కాదని ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ యెలుగె్తిచాటుతూ వచ్చాడు. యుద్ధంలో పొల్గొనమని ఛష్యాను అవ్వానించ వలసినదిగా గాయ్‌ బటన్‌నివదే. వ దే-- హెచ్చరించాడు. బొల్లి విజానికిశతుఎవుగ్యా దాన్ని నిర్మూలించడానికి ఫాసిజం వుదృవించిందిం శొబట్టి యుద్ధంలో భాగస్వామిగా చేరమని రష్యాను ధాయ్‌ పదే పదే కోరుతూ వచ్చాడు. ఫాసిజాన్ని నిర్మూలించడం యొక్కడో సముద)ం అవతల కూర్చున్న బిటనుకు సాధ్యంకాదు. రష్యా జోక్యం మాత్రమే ఫౌసిజాన్ని పాతిపెట్టగలదని రాయ్‌ అంచనా. జర్మనీ తప్పకుండొ రష్యామీద దండయాత9) చేయగలదన్న యుద్ధ వ్యూహాన్ని. ఆయన ముందుగానే జోస్యం చెప్పాడు. యుద్ధతంతి)రిత్యా రష్యా జర్మనీతో చేసుకున్న ఒడంబడికనూ, వ్యూహరీశ్యా జర్మన్‌ అకిమిత భాగాల్లో

ఎం, ఎస్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం ఫ్య రష్యా పంచుకొన్న భూభాగాల వ్యవవారమూ రాయ్‌తప్ప మరెవ్వరూ సరిగా అర్థంచేసుకోలేదు. ఈ విషయాలన్నీ ఆయన వితి వారం

భారత కమ్యూనిస్టుల కేవాడూ విషయాలు అర్థంకాలేదు,

ఈ యుద్ధ ఫలితంగా ,బిటిష్‌ సామాజ్యంమాత)మేకాదు; పపంచం లోని సామాజ్యాలన్నీ విచ్చిన్నమై పోగలవన్నాడు రాయ్‌-_.ఐపోయినై * భారతదేశంతో పాటు పివంచంలోని వలన రాజ్యాలన్నీ అంతర్జానమై

(బిటనులో సోషలిజం రాగల సూచనలున్న వన్నాడు రాయ్‌. అలాగే యుద్ధానంతరం బిటనులో లేబర్‌ ప్రభుత్వం వచ్చి కొన్ని సోషలిస్టు పంస్మరణలను చేపట్టింది.

ఒక్క జర్మనీ ఓటమి మాతిమే కాదు...ఫాసిజమే ప్రపంచంలో నుంచి అంతర్థానమై పోతుందన్నాడు రాయ్‌, హిట్ల రు ముస్పోలినీ, టోజోల ఓటమి ద్వారా జర్శనీ__ఇటలీ__జపాస్‌ దేశాల వోటమి మాత్రమేకాక యుద్ధ ఫలితంగా ఫాసిజానికి గోరీ కట్టటం జరిగింది.

యుద్దానంతరం రష్యా-ఆమెరికాల చుట్టూ రాజకీయ శ కర్తుం సమీ కరణ శేందిికరణ జరుగుతుందని రాయ్‌ పేర్కొన్నాడు. అలాగే జరిగింది

ఐతే రాయ్‌ వశ్చిమ యూరప్పుకు కొన్ని రాయితీలు యివ్వమని రష్యాను కోరాడు, తద్వారా అక్కడవున్న ప్రజాస్వామిక పంప్రుదాయాలు మానవ వాదీ భావనలతో కలిసి ఒక మాతవ ఫమాజం వుళ్చన్నం కాగలదనీ ఎాదానితో చేతులు కలపడం వల్ల రష్యా ఆంతరంగిక వ్యవస్థా నిర్మాణంలో కూడా సడలింపువచ్చి, భిన్న వాదాల మధ్య శతు్రత్వం తగ్గి నూతన వ్రవంచ ఆ విర్భావానికి సహాయ పడగలదనీ ఆశించాడు.

ఆయవ ఘాచనలు మన్నించ బడలేదుం

ఆయన కోర్కెలు కోర్క్మెలుగానే మిగిలి పోయిన్సై,

89 ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం నిజం” కొత్తతరవా టెర్రరిజం రూపు దాల్చింది. ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ బయలు దేరిన చోటికి వారి వాదం తిరోగ మించింది.

ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ టెర్రరిజం నుంచి కమ్యూనిజం దాక విభిన్న రాజకీయ సిద్ధాంత దశలను రుచి చూచాడు. అన్ని దశల్లోనూ. చురుకుగా పాల్గొన్నాడు పిపంచంలోని విభిన్న రాజకీయ తాత్విక సిద్ధాంతాలను అధ్యయనం చేశాడు, నానా దేశాలు తిరిగాడు. నానా జాతులతో మసిలాడు, నానా జాతుల సంస్కృతిని జీర్ణించుకొన్నాడు. వారి వారి జీవన విధానాలను అస్థం చేసుకొన్నాడు బహు భాషలు నేర్చాడు. బహుళ గంధాలు పుక్కిట బట్టాడు. బహు భాషల్లో శతాధిక గ9ంధాలు వా9శాడు,

ఇండియాలో బెంగాలీ, హిందీ, ఇంగ్లీషు భాషలతో పాొరంభించి, మెక్సికోలో స్పానిష్స్‌ ఫంచ, జర్మన్‌ భాషలు అభ్యసించి, రష్యాలో రూపో యూరపియన్‌ భాషలనేకం నేర్చాడు.

అంతటి విస్తృత పిపంచానుభవం, విప్లవ రాజకీయ నాయకత్వం, కార్యదీక్ష _- దక్షత, ప్రజ్ఞ, ధైర్య సాహసాలు, అధ్యయనం, పాండిత్యం, పరిణామ శీలత, అకుంఠిత ఆత్మవిశ్వాసం, తత్వ పరిజ్ఞానం ఏకంగా ఒక్క వ్య క్రిలో మూ ర్తీిభవించడం అరుదైన చారితక సంఘటన.

అందువల్లనే రాడికల్‌ హ్యామనిజం వంటి ఉన్నత తత్వాన్ని పితిపాదించ గలిగిన తాహతు రాయ్‌కి లభించింది.

పార్ల మెంటరీ ప్రజాస్వామ్యంలోని లోపాలను, కమ్యూనిజంలోని లోపాలను, ఆధ్యాత్మిక _ భౌతిక వాదాల్లోని లోపాలను అవగాహన చేసుకొన్న రాయ్‌ __- ఆదునిక విజ్ఞాన శాస్త్రరీత్యా మానవుని స్వభావాన్ని నిర్ధారించుకొని, ప్రకృతిలోనూ, సమాజంలోనూ అతని స్థానాన్ని అర్థం చేసుకొని, మానవుని రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంఘిక, స్వైతిక, వై జ్ఞానిక, సాంస్కృతిక, సర్వతోముఖ సముత్తమ జీవితాని కనువయిన నవ్యమానవ వాద తక్వాన్ని పితిపాదించి ప్రబోధించాడు.

ఐతే అది మార్చులేని స్థిరతత్వం కాదు,

కాల గమనంలో వచ్చిన మార్చులతోపొటు రాయ్‌ జీవితం యెలొ వరిణామం చెందుతూ వచ్చిందో, అలాగే శాస్త్ర, తత్వవరిజ్ఞానంలో

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారక కమ్యూనిజం తన్‌ సంభవించే విశిష్ట పరిణామాఐలతోపాటు నవ్యమానవ వాదం కూడా మారుతుంది. అలా మారాలనేదే రాయ్‌ భావన.

రాయ్‌ రాజకీయ జీవితాన్ని పరిళీలిస్తే, అది అనేక సిద్ధాంత రాజకీయ వరవడుల్లో నుంచి వివహిస్తూ వచ్చిందని తేలుతుంది _- జాతీయ వాదం, సోషలిజం, కమ్యూనిజం, జాకోబినిజం, రాడీకలిజం, హ్యూమ నిజం, ఇంకా వాటిలోని మార్గాంతరాలను రాయ్‌. జీవితం చవిజూచింది. భారత రాజకీయాలకు అనువుగా రాడికలిజాన్ని రూపొందించడంలోనూ, ఆధునిక హథ వాదాలకు భిన్నంగా సర్వతోముఖ మానవ స్వక్వాన్ని ప్రితి బెంబించగల వరిణామశీల రాడికల్‌ హూ్య్యూమనిజాన్ని పి౭ిపాదించడంలోనూ రాయ్‌ ప్రతిభా వ్యుతత్తులు వెల్ల డవతాయి.

పీవి జాతీయవాద సుడిగాలిలో 1915 లో విదేశాలకు యొగిరిపోయిన ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ 1890లో తిరిగి భారతదేశంలో అడుగు పెట్టినవ్పటి నుంచీ శాను మారుతూ, పరిణామం చెందుతూ .. ఆ మార్చు విఖావాన్ని తన అనుయాయుల్లో చొప్పిస్తూ వచ్చాడు.

అందువల్ల 946 మే నెలలో డేరాడూస్‌ అధ్యయన శిబిరం లో హ్యూమనిస్టు సిద్ధాంత ఛాయలను ఆయన వెలువరించినప్పుడు ఆయన ఆనుయాయులకు అది *తిరుగుడుగా అనిపించలేదు.

అందువల్లనే 1€46 డిశంబరులో బొంబాయి నపాసభలో £2 రాకకల్‌ ప్రజుస్వామ్య సూత్రాలను వితిపొదించినపుడు వాటిని దాదాపు అక్షరశః ఆమోదించడం ఆయన అనుయాయులకు సామాన్య విషయమే అయింది.

అందువల్ల మార్కు కమ్యూనిస్టు పవజాళిక వెలువడిన (1819 తర్వాత కచ్చితంగా వంద సంవత్సరాలకు 1847 అగస్టు 15 న రాయ్‌ నవ్యమానవవాద విణాళిక [౫8% 0౮84౫15324 = 4 ౪4215570 ) ప్రకటించాడు

వ్‌ర్టిగ్ర ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం

చివరకు 1848 డిశంబరులో కలకత్తా మహాసభలో రాడికల్‌ డెమో కటిక్‌ పార్టీని రద్దు చేయడం, వ్యవైా నిర్మాణానికి సంబంధించిన కొద్ది మాటల నూర్చుతో రాడికల్‌ ప్రజాస్వామ్య సూత్యాలను రాడికల్‌ హ్యూమనిస్టు ఉద్యమ సిద్ధాంతాలుగా ఆమోదించడం జరిగింది.

అనంతరం యీ దేశంలోను, విదేశాల్లోను జా విశ్వవిద్యాలయాల్లోను, యితర తాను __ రాయ్‌ జీవితం మిద ఆయన రాజకీయాల మీద, రాడికల్‌ హూ్య్యూమనిజం మీద యొన్నో పరిశోధనలు జరిగ్నినై; జరుగుశూ వున్నాయి. వాటి మీద డాక్టొరల్‌ సిద్ధాంతాలూ, (గ్రంధాలూ. వ్రాశాద్‌; వాిస్తున్నారు. వాటిమీవ మదింపు వేయడం గానీ, లేక వాటి వ్యాఖ్యలను పరిశీలించడం: గానీ యీ గంధ పరిధిలోకిరావు. అందుకు మరొక గంధ రచన పిణాళికలో వుంది.

ఐతీ రాయ్‌ “రాజకీయ వైఫల్యాన్ని" గురించి కొందరు వనిమాలి పేర్కొంటూ వుంటారు. అది అర్థ రహితమయిన అసమర్ధ ప్రలావం.

రాజకీయాలంటే యేమిటి?

అసలు రాజకీయ వై ఫల్య మంటే యేమిటి?

రాజకీయాలంటే ఫలానా అని ఒక స్పష్టమైన అవగాహన వుంటే తప్ప: రాయ్‌ రాజకీయంగా వై ఫల్యమే పొందాడో, లేక సాఫల్యమే పొందాడో మనం కేల్చుకోలేం.

రాయ్‌ జాతీయవాద భారత దేశానికి వనికిరాడు (1260928114 10612 ₹25 901 స6జాల'66 10 ర) అన్న జవహర్‌లాల్‌ నెహూ+ ఒకసారి రాయ్‌ పిజల పిణాళిక మీవ వ్యాఖ్యానిస్తూ “ప్రజల ప్లానులో కొన్ని మంచి అభిపొాయాలున్నాయి కాని రాయ్‌ రాజకీయాలు నొకు నచ్చవు అన్నాడు. అందుమీదట రాయ్‌ నెహూ9 రాజకీయాలమీద “జవహర్‌లాల్‌ నెహూ$9ి అనే (గంధమే వా్రశాడు. రాయ్‌ రాజకీయాల పర్యవసానమే *పిజల ప్రణాళిక. ఆసూక్ష్మాంశాన్ని నెహూ9 గమనించలేక పోయాడు, రాయ్‌ బోధించే అతివాద రాజకీయాలు నచ్చకనే జాతిపిత గాంధీజీ సైతం రాయ్‌ని తన ప్రధమ శతువుగా పేర్కొన్నాడు ఐతే అలాంటి గాంధి తెచ్చే స్వరాజం _వాహ్మణ - బనియా రాజ్య మేకొని

ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ _ భారత కమ్యూనిజం రితి” శ్రజారాజ్యం కాదని రాయ్‌ యొలుగె కత్తి ఘోషించాడు, ఇప్పుడు మనం వున్నది అలాటి రాజ్యమేననేది మన అందరి అనుభవం గ్రహించింది.

నిజమే రాయ్‌ రాజకీయాలు కొందరికి గిట్టని మాట నిజమే.

అయితే చాల మందికి రాయ్‌ని గురించి కానీ, ఆయన రాజకీయాలను గురించి కానీ తెలియని మాట అంతకంటె నిజం. తెలిసినా అర్థంకాని మాట నిజంలోని నిజం. నిజానికి రాయ్‌ రాజకీయ వై ఫల్యాన్ని గురించి పిస్తావించేవారు అలాంటి వారేం

రాజకీయాధికారం చేపట్ట గలగడం ఒక్కటి రాజకీయ విజయానికి చిహ్నం కాదు. గథ్ధె యెక్కినవాడే రాజు అనుకొనేవాడు పొమకుడే కాని రాజకీయే _త్త కానేరడుం

రాజకీయ మొక్కటే మానవ జీవిత సర్వస్వం కాదు. రాజకీయం యెంత _ప్రధానమైనదై నా యెంతో వై విధ్యం, అవకాశ బాహుళ్యం వున్న మానవ జీవితంలో అది ఒక భాగం మాత౦మే.

నేటి జీవితాలు రాజకీయ పా్రొధాన్యతకు ఆంకితం కావడం వల్ల నే, రాజకీయాలంటి అధికారరాజకీయాలే అనే అర్థం జీర్ణించుక పోయింది. మానవ విలువలకు విలువలేకుండ పోయింది. రాజకీయం వృత్తిగా మారి పోయింది. జ్ఞానం, సత్యం, స్వేచ్చ, నీతి వడికట్టు పదాలుగా వరిణ మించిస్నై. అన్నిటికి అధికారం వైపు మోరచాపటం ప)జకు ఆలవాటై పోయింది. అది అధీన మనస్తత్వ చాపల్యమే కాని, స్వేచ్భా వ్యక్తిత్వ ధోరణి కాదు

“ధరణీ రాజ్యము వీరభోజ్య” మన్న పూర్వ చకివర్తుల సామ్రాజ్య శత్వానికీ *అధికారమే రాజకీయాల వరమావధి' అనే నేటి రాజకీయ వృత్తి వర్తుల రాజకీయ ఆ పస్తిక్వానికీ వస్తుత్వంలో తేడా లేదు, రెండూ ఒకటే.

ఆ పిమాణం పికారం అలెగ్జాండర్లూ, చెంగిజ్‌ ఖాన్లూ-నెపో లియన్లూ, హిట్టర్లూ - ముస్పోలినీలూ, భుట్టోలూ న ఖొమైనీలూ రాజకీయ౦గా

ఏ98 ఎ౦. ఎస్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం విజయం పొందినవాగే. ప్లేటోలూ, బుద్ధులూ - మార్కులూ, గాంధీలూ- దాయ్‌లూ రాజకీయంగా అపజయం పొందినవారే.

చేరువలోని అధికారాన్ని ఆశించక పోవడం గాంధీజీ రాజకీయ పరాజయానిక్సీ వై ఫల్యానికీ తార్కాణం కొదు. అందని అధికారం కోసం అరుంలు చాచక పోవడం, ఆరాటపడక పోవడం రాయ్‌ రాజకీయ వై ఫల్యానికీ అపజయానికీ తార్కాణాలు కావు.

రాజకీయాధికార సాధన ఒక్కటే రాజకీయ విజయ _ వరాజయాలకు రొలమానం కాదు. కౌరాదు.

స్వీయ రాజకీయాధికారం కోసం రాయ్‌ రాజకీయ జీవితం ఆరంభించ లేదు __ గడపలేదు. 180 దాకా విదేశాల్లోనూ, 1938 దాకా జెయిల్లోనూ జీవితం గడిప్తి 1988 నుంచి 1845 చివరిదాక రెండవ ప్రివంచ యుద్ధం రోజుల్లో3 భారతదేశంలోని రాజకీయ ప్రజల అభిపో్రోయాలకూ - ఫిజల రాజకీ అభిపయాలకూ భిన్నంగానూ - వ్యతి రేకంగానూ (బీటిష్‌ హ్రభుత్నానికి సహాయం చేయాలని పార్టీ కట్టివ ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ రాజకీయాధికారం ఆశించాదని భావించడం కానీ అది ఆయనకు అందలేదని వూహించడం కానీ వివేకం వున్నవారెవ్వరూ చేయలేని పని,

(వజలు తమ సర్వంసహాధికారాన్ని మరొకరి చేతికి పట్టి యివ్వడమే అనాదిగా వస్తున్న రాజకీయం. అధికార దదత్తతను వీదో ఒక రూవంలో అవళ్యక విధిగా కొలుస్తున్న ఆధునిక రాజకీయానికీ _ రాజరికానికీ మౌలికంగా తేడా లేదు. అందువల్ల నే అధికార సాధనలో విజయం పొందిన వాడే రాజకీయంగా విజయం పొందాగనే అపార్థం ఆధునిక రాజకీయాల్లో తాండవిస్తున్నది. తన రాజకీయ తత్వ వరిణామంలో హ్యూమనిస్టు దశకు చేరుకొన్న రాయ్‌ అధికారదత్తతకు మౌలికంగానే వ్యతిరేకం. కొబట్టి ఆయన రాజకీయాలకు సాఫల్య వై ఫల్యాలనే సమస్యే వుత్పన్నం కాదు.

ఒకప్పుడు తెగల మధ్య, జాతుల మధ్య యుద్ధాలు జరిగివైం మరొకప్పుడు దేశాల మధ్య యుర్ధాలు జరిగిం, ఇంకొకప్వుడు పెట్టుబడిదారీ శక్తుల మధ్య యుద్ధాలు జరిగిన్రై. అంతర్జాతీయ తత్వంలో జాతి భేదాలుం

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 2లితి డవనీ, కమ్యూనిస్టు తత్వంలో దేశాలకు యెల్ల లుండవన్కీ పివంచ కార్మిక రాజ్యంలో మార్కెట్ల కోసం యుద్ధాలుండవనీ “కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ నాట" కమ్యూనిస్టుల ఆలోచన, ఇష్టుడు కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ అంతరించింది. కమ్యూనిస్టు దేశాలమధ్య యుర్ధాలు అవతరి౦చినసై. పూర్వం సామాట్టులు స్వాధివత్యం కోసం సా్యమాజ్య విస్తరణకు పాల్పడ్డా రనుకొందాం. పెట్టుబడిదారీ విధానం మార్కెట్ల కోసం సాామాజ్య వీ స్తరణకు పాబ్చడిందను కొందాం. ఈనాడు కమ్యూనిస్టు దేశాలు ఎందుకోసం విస్తరణ విధానాన్ని అవలంబిస్తున్నట్లు? ఎందుకోసం, పరస్పర నిర్మూలనో తృాహంతో యుద్ధాలకు పొల్చడు తున్నట్లు?

[పపంచంలో అనేక పరిపాలనా విధానాలు మారినై. కాబట్టి ఈనాటి కమ్యూనిస్టు, సోషలిస్టు తరహా నియంతృత్వం కూడా శాశ్వతం కాదని గుర్తిస్తై తప్ప కమ్యూనిస్టులకు రాజకీయాలు అర్థం కావు. (సపంచంలో అన్నార్తులు చాలా మంది వున్న మాట నిజం, ఈ స్థితి కొన్ని వేల సంవత్న రాలుగా _వపంచ మందంతటా నిలకడగా వుంటూ వస్తున్నమాట నిజం. అయితే ఇదే స్థితి కలకాలం జరుగుతుందనే ద్యుర్శుమనూ, కమ్యూనిస్టు రాజ్యం వెలువడడంతోనే అ స్థితి తొలగి పోతుందనే ఆశనూ (ప్రజల్లో కలిగిం చడమే రాజకీయానికి పునాదిగా చేసుకోవడం కంటె దౌర్భాగ్యం మరేమీ లేదు మనం ఆధునిక విజ్ఞాన శాస్త్ర యుగంలో వున్నాం. మరొక 50 సంవత్సరాల్లో (ప్రవంచంలోని ఏ పాంతం |1పజలు కూడా ఆకలితో మరణిం చడానికి వీలులేని అధికోత్ప క్తిని శాస్త్ర జ్ఞానం మనకు సాధించి పెట్టవచ్చునని ఆశించడంలో వింతలేదు. కానీ ఆశాస్త్ర జ్ఞానాన్నే సాధనంగా వుపయోగించి మానవ జాతినే (సవంచం నుంచి నిర్మూలించే దారిలో ఈనాటి (పవంచ రాజకీయ స్పర్థలు, వ్యూహాలు నడుస్తున్నాయి. అందువల్ల ఈనాటి సమస్య మానవ స్వేచ్చా శాంతి భ్యదతల సమస్య- దాన్ని హ్యూమనిస్టు మార్గ మొక్కటే తీర్చగలదు. కమ్యూనిస్టు మార్గం పీర్చలేదని కేలిపోయింది. (వవంచ మంతా కమ్యూనిజ మైనప్పుడు ఆ (పమాదం యింకా ముందుగా ముంచుకొస్తుందని తేలిపోయింది. అందుకే రాయ్‌ కమ్యూనిస్టు మార్గాన్ని దాటి హ్యామనిస్టు మార్గాన్ని (వతిపాదించాడు.

శ00 టం. ఏన్‌, రాయ్‌ _ భొరత కమ్యూనీజర

ఈ నేపధ్యంలో 1948 లో ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ పితిపొదించి స్థాపించీన భారత రాడికల్‌ హ్యూమనిస్టు ఉద్యమం “హ్యూమనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌"కీ పునాదులు వేసింది. (పపంచంలో వివిధ దేశాల్లో వున్న హ్యూమనిస్టు మేధావులు, ఎం, ఎస్‌. రాయ్‌ని కలుపుకొని 1%? లో అంతర్జాతీయ హ్యూమనిస్టు నైతిక సంఘాన్ని (10160260921 001201 ఇ0రే 261621 01011) స్థాపించారు, ఆ విధంగా రాయ్‌ మరొక ఇంటర్నేషనల్‌" ఆంటే హ్యూమనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ స్థాపనకు వై తాళికు డైనొడు.

న న ల న ర న స , స్త! టి స్ట. సన... యన టం ళం న య. ల ప ర సున. జ స. వ శం స సం జ స ఎ ల ఖు వు న. క్‌ు " హం శ స మ 1 కస నం న త సో సు వ యాం ౨ న న వ వటుని | - ల స క చం టి నో గ్‌ ” య్‌ చట్‌ చే. నే: / . నో ళు గల్‌ న అలస్యం వ్‌ _ ల ల న పస స న న ణి ః క శ్‌శిజో శ = ఎల” నయం ఆవు సలిల యే కో ( గా వ్య్యాాల్లు 10లో ఎం ఎన రకయ్‌ టా? నో శ్‌ రి వ్‌ ళీ “దువ . ౨టొం,. వ ళం హ $ కసా జ ఓ / ౮ స శ్‌ శీ స | (౧ వ( సీకి. లంంంలా + ల మ్య ళన ళ్‌ క 7; ఖ్‌ రావాలా పతికి లో షు. లు టో

ఎం. ఎన్‌, రాయు రాడికల్‌ హ్యూమునిజం

206 87622 6072౪౯7౦గ /0గ శీ/ం2%7422౯ 00 €6౮టాగి ౧౫4(౧౦౧౫1 ౮6647 0 గైళం0/20% బా జ6గ064 70/0/74 ఓం ల 6 ౨౪లింం/ల?/ వ్రాణాం2/707ా. కిజగి 7౯ 00] ల/601 ౦/22 77462౧6 వాగ/గటూ. 10 77౮7౯7 ౧762706 ప 607బాడ764 80 06 07౭ (02గ్లోంగ772/7072 9 శీజ247 ౧౭ల/బా 274 ౧427244 764/6/706/ ర౯0౧4/౧౯4 ల 22 /0౫8 /726 ౦ ౧౫౭౫ ౦20684౧0 07 20/0 20 ౧౧6 బటాణి 600, 7267 72607642/0 బ్రైం౪ం/టూూ రీ 076200 26 74/౬౮ ౦ 246 *0//౯ ఆట 2. ఇషరలాల4తి.

శకము రాడికల్‌ హా న్టివునిజం 1846 డీశంబరులో అఖిలభారత రాడికల్‌ డెమొగాటిక్‌ పార్టీ బొంబాయి నుహాసభ 22 రాడికల్‌ వజాస్వామ్య సూూకాలను ఆమోదించింది పౌర్టీ కార్యవర్గం, యితర మేధావులు ఆ సూ కాలను నిశితంగా పరిశీలించి చర్చించారు. చాలకాలంగొ రాయ్‌ మెదడులో మెదులుతూ వచ్చిన భావాలను ఆయన ఇస్తూ వచ్చిన ఉపన్యాసాల్లోనూ, ఇండిపెండెంట్‌ ఇండియాలో (వాస్తూ వచ్చిన వ్యాసాల్లోనూ, 1948 మేలో డేరాడూన్‌లో జరిగిన అధ్యయన శిబిరంలోని చర్చల్లోనూ వెల్ల డిస్తూ వచ్చాడు. నీజానికి రాయ్‌ జెయిల్లో ఉండగానే (990.88 (వాసిన జెయిలు సంపుటాల్లో ది స్కూశాల్లోని భావాలనేకం చాలా స్పష్టంగా వివరించాడు పకృతి నియమబద్ధత నుంచి హేతుత్వం రావటం, మానవుడి స్వేచ్చా పిపాసకు మూలం హేతుత్వంలో ఉండటం, సమాజానికి వ్యక్తి మూలం కాబట్టి వ్యక్తి స్వాతయ్యత్య పరిరక్షణలో రాజ్యానికి స్టైతిక బాధ్యత ఉండటం మొదల్లై వ ఆంశాలన్నీ రాయ్‌ జైలు జీవితంలో వచ్చిన నిర్ణయాల్లోనే ఉనై్న్నై- ఐకే ఆయన తన అనుయాయులతో కాంగ్రెస్‌లో. కుదురుకొనీ కుదురుకోకముందే రెండవ (పపంచ యుగ్ధం రావటంవల్ల, (సవం చ మానవ స్వేచ్చా విరోధి అయిన ఫాసిజాన్ని ఓడించే కృర్తవ్యంలో స్వల్పమైన తన పాత౦ను నిర్వహించక తప్పక పోవటంవల్ల, యుద్ధానంతరం వాటికీ సమగు స్వరూపం యిచ్చి వెల్లడించడంలో జాప్యం జరిగింది.

త్ర ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం

చివరకు అ౨ 22 సూళా్రొల్లోకి కుదించబడివై. అనూచానంగా వస్తున్న మార్క్సిస్టు ఆలోచనకు రాయ్‌ దూరదూరంగా జరిగిపోతున్నాడనే అభిప్రాయం 1840 1లో కందె 1948 అధ్యయన శిబిరంలో బొగా స్పష్ట పడింది. ఆ 28 సూతాఏలను బొంబాయి మహాసభ రాడికల్‌ విజాస్వామ్య సమగి సిద్ధాంతంగా ఆమోదించింది.

1948 డిశంబరులో తుది రాడికల్‌ డెమొక్రాటిక్‌ పార్టీ మహాసభ కలకత్తాలో జరిగింది. ఈలోగా పార్టీ రాజకీయాలు విజాస్వామ్యానికి యెలా

క ఎం లట రగడ ర్యా కంద్‌ ల్టివెనిల ద్వారా రాయ్‌" వివరిస్తూనే వచ్చాడు. -

1847 ఆగను 15 న రాయ్‌ *నవ్యమానవవాద” (ప్రణాళికను విడుదల చేయటం వల్ల పార్టి భవిష్యత్తును చాలమంది రాడికల్స్‌ ఊహించగలిగాడ, పార్టి రాజకీయాలు పాలక రాజయాలేకాని “*విజ్రాకీయాలుూ” కాలేవని అవగాహన చేసుకున్నారు. రాడికల్‌ డెమొ్మకొటిక్‌ పార్టీని రద్దు చేయమని కలకత్తా వువిసభలో రాయ్‌ సూచించాడు. ఆ సూచన ఆమోదించ బడింది. పార్టీని రాడికల్‌ హ్యూమనిస్టు ఉద్యమంగా మార్చమని సలహా యిచ్చాడు. ఆ సలహా అనుసరించ బడింది. ఆయన సలహా మేరశే రాడికల్‌ ప్రజాస్వామ్య సిద్ధాంతంలోని 18వ, £0వ సూకాల్లో స్వల్బమైన మార్పులు చేసి ఆ 22 సూత్రాలను రాడికల్‌ హ్యూమనిస్టు సూత్రాలుగా ఆమోదించటం జరిగింది +, ఆ స్తూతాల్లోని హ్యూమనిస్టు తత్వానికి “న్యూ”, “ఇంటెగ్రల్‌” *సై ంటిఫిక్‌” అన్న వివేషణాలలో యే ఒక్టృటి ముందుచేర్చినా, మిగతా హ్యూమనిస్టు తత్వాలక్కూ రాయ్‌ ప్రుడిపాదించిన రాడికల్‌ హ్యూమనిస్టు తత్వానికీ తేడా కలదని బోధపడుతుందని భావించబడింది. ఆ విధంగా భారత రాడికల్‌ హ్యూమనిస్టు ఉద్యమ అవతరణ జరిగింది. అది హ్యూమనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ స్థాపనకు నాంది వలికింది.

వ్రవంచ పరిస్థితిని గురిచి రాయ్‌ ఆలోచనా సరళితో శతి కలిపిన హ్యూమనిస్టు మేధావులు ఇతర దేశాల్లో కూడా వున్నారు. రాజకీయ పార్టీల రూపంలో న్యవస్థి కృతమైన సిద్ధాంకాలు ప్రచ్చన్న మతాలుగా మారి, అధికారాన్నీ - ఆయుధాలనూ చేతపట్టుకొని మానవ మనుగడకే పిమాద కరంగా మారడాన్ని వారు కూడా గమనించారు. బానిసత్వం మరొక

+చూడు; అనుబంధంతో

ఎం. ఎన్‌.రాయ్‌ -భారత కమ్యూనిజం క0ఫ్‌ రూవంలో, మరొక స్థాయిలో పొదుకొనబోతున్నట్లు వారు పసిగట్టారు. అటు వంటి వారంతా రాయ్‌తో కలిసి హ్యూమనిస్టు వాణిని వినిపించడం కోసం అంతర్జాతీయ వ్యూమనిన్టు నైైతిక సంఘాన్ని (10ల2609241 కళ02915 806 201021 ౮1100) నెలకొల్పారు. ఈ సంస్థ ఫొండర్‌ డై రెక్టర్ల లో రాయ్‌ కూడా ఒకరు. ఆయన పరోక్షంలోనే అంతర్జాతీయ హ్యూమనిస్టు ప్టైతిక సంఘ (128౮) ఉపాధ్యక్షుల్లో ఒకరుగా రాయ్‌ ఎన్నికయ్యారు. అ౮ళర్టాఆచా క (వ యలయిాయిళి ద్ల్మ ట్‌ ఇల వలసిందిగా అంతర్జాతీయ హ్యూమనిస్టు ఉద్యమ సంస్థాపక ఆహ్వాన సఘం రాయ్‌ని ఆహానించింది. అమెరికా యూరపు ఖండాల్లోని ఎన్నో సాంసృతిక సంస్థల నుంచీ, విశ్వవిద్యాలయాల నుంచీ ఆయనకు ఆహ్వానాలందిపైై, కమ్యూనిస్టుగా నేలనుదున్ని సాకంచేసిన రాయ్‌, హ్యూమనిస్టుగా విత్తనాలు వెదపెట్టి జీవితంలో నూతనాధ్యాయాన్ని పా9రంభించనున్న తరుణంలో, న! అన్ని యేర్చాట్లు చేసుకొని యూరపు పహ్రాయానణానికి సిద్ధమవుతున్న సమయంలో, ముస్పోరీ కొండల్లో వాహ్యాఃికి వెళ్ళిన రాయ్‌ కాలుజారి ఫ[ అడుగులలోతు లోయలోకి దొర్హి పడిపోవటం జరిగింది. ఆ దుర్భటన ఫలితంగా పక్కటెముకలు విరిగిన్నై. అవి కట్టుకొనేలోగా పక్షవాతం వచ్చింది. అది నయమయేలోగా మెదడులోని రక్తం గడ్డకట్టి దీర్ధకాలంగా అపస్మారక స్థితిలో ఉండిపాయ్యాడు. ఇలాంటి మహా ఆపాయకరమైన అనారోగ్య వరిస్థితిని యెలాగో అధిగమించి, పూర్తి చికిత్సకోసం అమెరికా పియాణానికి సన్నాహాలు చేసుకొంటూ వుండగా హటాత్తుగా తిరిగి మెదడు లోని రక్షం గడ్డకట్టింది. చివరకు 1854 జనవరి 25న, అర్థర్మాతి వేళ, తన 87వ యేట కాలధర్మం చెందాడు, ఆయన వైద్య సౌకర్యానికి ఆర్థిక నహాయం చేయకఠేని దౌర్భాగ్యస్థితిలో భారతదేశం ఆయన్ని దక్కి౦ంచు కోలేక పోయింది. జీవితంలో యొలా పోరాడాడో మరణంతోనూ అలాగే పోరాడా డాయన. అంతటితో నవ్యమానవవాదం ఆయన వదలిన చోటనుంచి ఒక్క అడుగు ముందుకు వేయలేక పోయింది. దాని అభివృద్ధికి తగినంత క్చృషి జరగలేదు, ఐనా కొంతమంది మితులు రాడికల్‌ హ్యూమనిజాన్ని ముందుకు లాగుకొనిపోయే పియత్నంలో స్థూల దృష్టితో కొన్ని సవరణలు ప్రతిపాది

400 ఎం, ఎస్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం స్తున్నారు. బహుళ శాస్త్రజ్ఞాన సమన్వయ ఫలితంగా మానవునికి అభించిన అర్థాన్ని అవగాహన చేసుకోలేక మరి కొందరు వింతపోకడలు పోతున్నారు, అర్థరహిత విమర్శలు చేస్తున్నారు. రాయ్‌ మార్క్సిస్టు దశలో వ్రాసిన రచనల్ని ఆధారం చేసుకొని కొందరి విమర్శలు సాగివై. రాయ్‌ భావ పరిణామాన్ని వారు శ్రద్ధతో వరిశీలించలేదు, రెండవ వివంచ యుద్ధ కాలంలోని రాయ్‌ వాదానికి బ్రిటిష్‌ వారిని భారతదేశంలో ఊండిపొమ్మ న్నట్లుగా వ్యాఖ్యానం చెపుతూ డాక్టారల్‌ సిద్ధాంతాలు వాసినవారు కూడా ఎ రాన ఉని న్యోడ్రైనా నవమానప వాదాన్ని (రాయిజాన్ని-ా క్షోదక్షమంగా పరిశీలించ వలసిందే. వివిధ కోణాలనుంచి' విమర్శించి నిగ్గు తేల్చవలసిందే.

_ తనదే తుదిమాట _ అని రాయ్‌ ఏనాడూ చెప్పలేదు. వివేకవంతుడైన యే తత్వజ్ఞుడై నా ఆ మాట అనలేడు. ఐతే నవ్యమానవవాదం”_ సమగ) విధానం. నిరంతరం విస్తృతి పొందుకున్న శాస్త్రజ్ఞాన సర్వస్వం మీద ఆధారవడటం వల్ల నిజానికది మూసపోసిన విధానం కాజాలదు. మూఢ సిద్ధాంతంలాగా అదే తుదిమాట అనీ, దోషాతీతమనీ అనదు. మానవుడి అ స్పిత్వంలోని వివిధాంశాలను గురించిన జ్ఞానాన్ని తార్కికంగా సమన్వయం చేసి స్వభావరీత్యా మానవుడెలా హేతువాది నీకిపరుడూ అవుతున్నాగో-అందువల్ల స్వేచ్భాయుత మైన సమరసభావ పూర్వకమైన, న్యాయసమ్మతమైన సామాజిక విధానాన్ని నిర్మించటంతో యొలా శక్తి సంపన్నుడవుతున్నాడో_అది రుజువు చేస్తుం దంటాడు రాయ్‌, అందువల్ల స్వేచ్చాయుత వాకావరణంలో, స్వేచ్భనే వృధానాంశంగా భావిస్తున్న నవ్యమానవవాదం మూఢవిధానం కాజాలదు. అందువల్ల నే “మి కింతకంటె మంచి భావం ఊంటేి, అభిపాొొయాల మార్చిడి తర్వాత అంగీకరించటానికి మాకెలాంటి అభ్యంతరమూ లేదు; సత్యాన్వేషణకూ, చైతన్యవంతమైన స్వేచ్చా భావుకతకూ అనుకూలమైన వాతావరణాన్ని మనం సృష్టించాలి అని కూడా అంటాడు రాయ్‌,

తనదే తుదిమాట అనిగానీ, తన విధానంకంటే మంచిదైన మరొక విధానాన్ని సూచిస్తే దాన్ని అంగీకరించబోనని కానీ, రాయ్‌ యొన్నడూ చెప్పలేదు కాబట్టి, నవ్యమానవవాద సూత్రాలను దుడుకుగా, సరైన అవగాహన లేకుండా, “వద్ధ తత్వశాస్త్ర పరిభాషా విమాణంతో విమర్శిస్తూ పోవటం

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 407 అసమంజసం. అవి సవరణకు అతీతమని యెవ్వరూ అనరు. కాని, వాటిని సవరించ వలసిన తరుణం ఆసన్నం కాలేదు. ఆ దృష్టితో వాటిని సవరించ వలసిన అవసరం కల్పించగల విశేష శాస్త్రజ్ఞాన ఫలికతాలింతవరకేమి రాలేదని భావించేవారిని “రాయిస్టు*లని ముద్శవేయ వలసిన అవసర౦లేదు. ఎందుకంటే బిటిష్‌ హ్యూమని స్టులు స్వేచ్చా జిజ్ఞాసలో నుంచి పుట్టకొచ్చిన నైతిక హేతువాదులు కాగా, డచ్చి హ్యూమనిస్టులు నై తిక సంఘీభావంలో నుంచి పుబ్బకొచ్చిన సంఘసేవా వరాయణులుకాగా ఆవెందచన్‌. దం్చానాన్యాంలు ఆ ౨౨ (ఆ బ్హక్య] అత్వింల బుంజు ఎఆద్టుర బాణ స్వేచ్చా వాదులుకాగా, థారత రాడికల్‌ హ్యూమనిస్టులు రాజకీయ ఉద్య మంలోనుంచి పుట్టుకొచ్చినా పా9యికంగా భావవిస్ల వవాదులు. హేతుత్వం, స్వేచ్ళ, నీఇి ఆనేవాటికి సోపానాలు వేసుకోటానికి శాస్త్రజ్ఞానమే రాడికల్‌ హ్య్యూమనిజానికి ఆధారం. ఆందువ్లినే మానవుడి జీవితంలోని రంగా లన్నిటికీ ప్రా౭నిధ్యం వహించగల సమగ తత్వంగా అది పితిపొదించ బడింది,

రాయ్‌ ప్రకారం మానవవాదం దేశకాలాలకు సరిమితమైంది కాదు *బది అన్ని పిదేశాల్లోనూ, అన్ని యుగాల్లోనూ ఉన్న మానవ ఆలోచనా సారం. అందువల్లనే యే ఆలోచనైనా పొయికంగా హ్యూమనిస్టు ఆలోచనే. మానవుడి ఆలోచన యొల్లవ్వుడూ హ్యూమనిస్టు మార్గంలోనే నడవటానికి ప్రయత్నించింది. ఐతే మానవుడి అసమగం జ్ఞానం వల్ల అది దారి తప్పుతూ వచ్చింది. అందువల్ల హూ్య్యూమనిజ మనేది మొత్తం మానవ జాతి సొశీల్యానికి వారసత్వానికి ప్రతీక. ఆలోచనా పరుడైన మానవుడేనాటి వాడో హ్య్యూమనిజమూ ఆనాటిదే। అందువల్ల తార్కికంగా అలోచిస్తే హ్యూమనిస్టు తత్వాన్ని సృజించాలి అని మనం అనము; హ్యూమనిస్టు పునరుజ్జీవనాన్ని, పునర్వికాసాన్ని పెంచాలని మ్మాతమే మనమంటాం” * అంటాడు రాయ్‌, అందువల్ల రాయ్‌ పుతిపొాదించిన హ్యూమనిస్టు విధానాన్నీ, స్కూశాల్నీ తూ.చా. తప్పకుండా నిర్నిబంధంగా తీసుకొమ్మని గానీ, దానికేవిధమైన సవరణలూ వితిపొదించరాదని కానీ రాయ్‌ భావం కానే కాదు,

రాయ్‌ సమకాలీనుల్లోనే జీన్‌పాల్‌ సార్తేర్కి గిల్బరక్ట్‌ము_ర, జాన్‌ డ్యూయీ, బెటాండ్‌రస్సెల్‌, జూలియన్‌ హృశ్సే మొదలైన మానవ

త03 ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం వాదులున్నారు. వీరంతా మతేతర దృక్పధం కలవారే. జాక్విస్‌ మారిటైన్‌, కారల్‌ జాస్పర్స్‌ వంటి మత దృకధం కల మానవవాదులూ ఉన్నారు. పైగా మారిటైన్‌ మానవవాదాన్ని ద్రైవకేయ్యద - మానవకేం్యద మానవ వాదాలుగా విభజించాడు. అంతకుముందు భావవికాస యుగంలో (ఫెంచి, జర్మన్‌ మానవవాదులున్నా రు. *వీరుకాక ప్రాచీన *'మానవి వాదులూ, “మాసవతొ వాదులూ (హ్యూమనిటేరియన్స ఉన్నారు. వారి తత్వాలకూ, తన తత్వానికీ ఉన్న భేదాన్ని పిస్ఫుటం చేయగలఅందులకే రాయ్‌ తన్‌ తత్వాన్ని శాస్త్రయి మానవ వాదచమిన్నాథడుం శాయి చూత పాడదించినం నవ్యమానవ వాదానికి ఆధునిక శా స్త్రజ్ఞానమే ఆధారం. ఆ ఆధాశంశోనే మానవుని స్వభావానికి అర్ధం చెవ్చుకొని భవిష్యత్‌ మానవ సమాజానికి రూపురేఖలు దిద్దే విధంగా రాయ్‌ తన సిద్ధాంతంలో మానవుని తాత్యిక రాజకీయ, ఆర్థిక సాంఘిక్క నై తిక, వై జ్ఞాని, సొంన్కృృతిక [శే యసన్ఫుల దృష్ట్యా కొన్ని నిర్దుష్ట ప్రతిపాదనలు చేశాడు. మానవుడి స్వభావాన్ని గురించిన తప్పుడు భావాలే యీనాటి చెడుగులన్నిటికీ మూలమని భావించటం వల్లనే రాయ్‌ మానవుడి స్వభావాన్ని గురించిన ఆలోచనల్ని మొదలెత్తుకోవలసి వచ్చింది.” అందువల్ల ఆయన్న పితిపాదించినడొ సరికొత్త మానవ వాదమైంది. ఐతే అది పిడివాదం కాదు. అడే తుదిమాట కాదు. అదొక జీవిత విధానం, మానవ జీవిత విధానంపట్లఒక వైఖరి, మానవవాదం యీనాటిది కాదు మానవ తత్వ శాస్త్రమెంత (పాచీనమో మానవ వాదమంత పా9చీనమైనది. (పొటాగరస్‌ మొదలుకొని యొరాస్‌మస్‌ వరకు, యెసిక్యూరియన్లు మొదలుకొని చఛచార్వాకుల వరకు అంతా మానవ వాదులేి. సోఫిస్టులూ, స్టాయిక్కులూ, బౌద్ధులూ, కన్ఫ్య్యూషి యన్లూూ ఆంకా మానవవాద ఛాయలు - కలవారే, కారుణ్య బుద్ధితో “మానవతా” వాదానికి చేరువగా పచ్చిన మత ప్రవక్తలు, సంస్కర్తలు చరితంలో కోకొల్ల లుగా మనకు కన్పిస్తారు. నాటి కీస్తు నిజంగా చార్మితక పురుషుడై తే మానవతా వాదియే, ఐతే మానవుని పైన యే విధమైన ఆధిపత్యాన్నీ అంగీకరించక, మానవుని స్వయంసత్తానూ, సర్వాధి పత్యాన్నీ గుర్తించే మానవ వాదుల్ని, దైవాధి వత్యాన్ని అంగీకరించే మానవతౌ వాదుల నుంచి విడమరచి చూడటం అవసరం. ఆధునిక శాస్త్ర ఫలితాలను

ఎం, ఎన్‌. రాయ్‌ _ భారత కమ్యూనిజం 40 ఆధారం చేసుకొన్కి మానవుని స్వభావానికి అర్థం చెవ్వుకొన్తి అతని సర్వతో ముఖ [శ్రేయస్సును కాంక్షించి రాయ్‌ వితిపొదించిన నవ్యమానవ వాదం సమగి౦మైన తత్వం. ఇతరుల మానవవాద భావాలకూూ సమగుమైన తన మానవ వాదానికీ మధ్యగల తేడాను స్ఫురింప జేయటానికే రాయ్‌ తన తత్వానికి ముందు రాడికల్‌, న్యూ, ఇంటెగ్రల్‌ సైంటిఫిక్‌ అనే విశేష దాలను ఉంచమనవలసి వచ్చింది. మానవవాదం (40%4౫న30 సమగ దృక్పధం, కాగా,

తానవతావాడం౦ (౫౮౫4 4కి401వట) మానవుడి పట్ల కారుణ్య భావాన్ని వెల్లడించే దృక్పధం. ఇన్నాళ్ల నుంచీ మానవవాద శప్దం వింటేనే చిరు బుర్ర) లాడుతూ వచ్చిన “కమ్యూనిస్టులొ సైతం యీనాడు “సోషలిజం కూడా హ్య్యూమనిజమే ననే దశకు చేరారు. సోషలిస్టు హూ్య్యూమనిజమే అసలయిన హ్యామనిజమనే నినాదాన్నికూడా నోట బట్దారు. ఆంటీ హింసాదౌర్టన్యాలకూూ నియంతృత్వానికి మారుపేరుగా మారిన కమ్యూనిస్టు వదాన్ని వదలు కోడానికిది ప్రారంభోత్సవ మేమో శకుంటే, కమ్యూనిస్టుల్లోని అత్యుగ వాదులు కూడా గతితార్కిక భౌతిక

“నవతావాదం (1121606102 సిశీజ4ంగ4136 ంంు2014640రు పేరుతో బయలుదేరడం జరగదు. కేవలం పేరుమీద మోజుపడితే చాలదు హ్యూమనిజం డై బెక్టికల్‌ (1) కానీ, థియో సెంట్రిక్‌ (దైవ కేంద్రం) కానీ కాదు. మానవుడు తన భవితవ్యాన్ని తానే నిర్మించుకోగలడన్న నమ్మకం, మానవ [శ్రేయస్సుకు మానవ్వుజ్జి కేందింగా _ కొలమానంగా తీసుకొనే దృక్పధం మానవ వాదానికి మూల నూతిం. ఐతే మత వాదులూ, వర్ష వాదుల్తూ నియంతృత్వ వాదులూ కూడా ఈనాడు మానవ వాదమనే పదాన్ని.వాడుకోడానికి పయజ్నస్తున్నారు. హిందూ మానవవాదం, క్రిస్టియన్‌ మానవవాదం, ఇస్లామిక్‌ మానవవాదం, సోషలిస్టు మానవవాదం అంటూ బయలుదేరేవన్నీ మానవుడి స్వయంసత్తాను, సర్వం సహాధికారాన్ని గుుర్తించేవి కావు. పిజాస్వామ్యాన్ని (0ల౫౦0920) స్రిజల కొరకు స్వామ్యం (గాం? వియం0100) అనే అర్ధంలోకి మార్చినళ్లి, మానవ వాదాన్ని కూడా మానవుల కొరకు మరొకరు పైనుంచి దిగునుతి చేసే తత్వంగా, కార్యా చరణగా భావించడానికి వీలులేదు, శ్‌2!

క]0 ఎం, ఎస్‌. రాయ్‌ - భోరక కమ్యూనిజం

ఆధునిక శా స్త్రజ్ఞానాన్ని బట్టి చూస్తే భౌతికవాద మొక్కటే తత్వ శాస్త్రంగా మనకు బోధవడుతుందటాడు రాయ్‌. భావవాదం, ఆధ్యాత్మిక వాదం, అథి భౌతీకవాదం, మిథ్యావాదం వగైరా అనేక పేర్లతో పర తత్వాన్ని బోధించే సిద్ధాంతాల్లో సత్యం లేదు. మానవుడు యీ లోకంలో తన కోపమే జీవించాలి. మరొక లోకం పిస్పక్తిగాని, మరొక లోకంలోని మరొకరి కోసం జీవించే పిసక్తిగాని మానవుడికి లేదు. అందువల్ల మానవుడికి సంబంధించిన విలువలన్నిటికీ మూలం మన మీ లోకంలోనే, మానవునిలోనే చూడ గలగాలి.

భౌలికేతర తత్వాలన్నీ మిధ్యలుగా యెగిరిపోోతై. నేటివరకు నా స్తిక వాదంగా భావించబడే వదార్థవాదం ((మెటీరియలిజం) లోని “పదార్ధం” అనే శబ్దం అనూచానంగా సంపాదించుకున్న అర్భాన్ని కోల్పోయింది. పదార్థాన్ని శ్తిగాను, శక్తిని వదార్థంగానూ వరివర్హన చెందిస్తున్న యా యుగంలో అధునిక విజ్ఞాన శాస్త్రరీత్యా ఆళబ్దాన్ని మార్చవలసి వచ్చింది. భావాలకు కూడా వదార్థానికివలె భౌతిక ఉనికి ఉన్నది. భావ గమన సూత్రాలకు కూడా ఒక తర్కం ఉన్నది. ఒకసారి యేర్చడిన భావం దానిమీదుగా మరొక భావం ఉత్పన్నం కావటానికి దోహదం చేస్తున్నది అందువల్ల భావాల భౌతిక వాస్తవికతను శంకించటానికి వీల్లేదు. ఐతే భావాలు ముందు, పదార్థం వెనుక అనే భావవాదాన్ని అంగీకరించటం అశాస్త్రీయం, వాటికి ద్వయీ భావాన్ని కల్పించడానికి వీలు లేదు, భావవాదాన్ని పదార్థ (భౌతికు వాదం నుంచి. వేరుచేసి చూడటానికీ వీల్లేదు. విశ్వమంతా భౌతికంగా వాస్తవం కావటం వర్ల, భౌతికేకర సత్యమేమీ లేకపోవటం వల్ల, పదార్ధవాదమనే పేరు స్వయం నివరణ యీాయళలేక అవ్యక్తంగా వుండిపోపటం వల్ల నేటి భౌతిక వాదాన్ని రాయ్‌ *భౌతిక వాస్తవిక వాదం” (ఫిజికల్‌ రియలిజం) అన్నాడు. విశ్వం యొక్క అప్పెత్వాన్ని భౌతిక వాాస్టవికతగా గుర్తించి, అందులో ఒక భాగంగా మానవుని అస్తిత్వాన్ని గుర్తించి, హేతుత్వం, సత్యం, స్వేచ్చ, నీ8ి అనే మూల _స్తంభాలమీద నిర్మిత మైనదే హ్యూమనిజం.

(పకృతి ఆంకా కొన్ని నియమాలను అనుసరించి నడుస్తున్నది. పరమాణువులో అంతర్గతంగా వున్న విద్యుత్మణం స్థానాన్ని ఇద మిద్ధమని పేర్కానటానికి సాధ్యపడనంత మాత్రాన నియతివాదాన్ని కాదనటానిక్‌

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం ట్శే[ వీలులేదు. ఆ విద్యుశ్థ ణం స్థానాన్ని గమనించటానికి వువయోగించే విశ్లేషణ యంశతాలు పవిసారంచేసే కణాల తాకిడికే ఆ విద్యుత్క్మణం నియతి మార్గాన్ని తప్పుతున్నది. దాని స్థానాన్ని చెదరగొట్టజాలని పరికరాల నిర్మాణం సాధ్యమైనప్పుడు మాత్రమే దాని యధార్ధ స్థానాన్ని మనం ముందుగా పేర్కొన గలం. అందువల్ల స్టూల ప్రవంచంలో ఉన్న నియతి తత్వాన్ని సూక్ష్మ పివంచంలో మనం గుర్తించ జాలమన్న ఆలోచనే పొరపాటు, భౌతిక వికృతి అంతా నియమబస్థమైనదే. వికృతి నియమబద్ధం కాకపోతే అది మానవుడికి అం కావటానికే వీలులేదు, ఇటువంటి వికృతి నుంచి భౌతిక రసాయనిక మార్పుల ఫలితంగా జీవం ఆవిర్భవించింది. అందువల్ల జీవ పరిణామక౦ిమం కూడా నియతమైనదే. అదికూడా ప్రకృతి నియమాలను అనుసరించి జరిగిన పనే. మనిషిలో నాడీమండలం, మెదడు, మానసిక పివృక్తులు--అన్నీ నియతగతిని పరిణామ క్రమంలో ఆవిర్భ వించినవే.

అందువల్ల ప్రకృతిలో భాగమైన మానవుని స్వభావం కూడా విళృతి స్వభావాన్ని అనుసరించే ఉంటుంది. ప్రకృతిలోని క౦మబద్ధత మానవుని అనుభవంలోకి వస్తుందికీ ప్రకృతిలోని ఒక వస్తువుక్రూ మరొక వస్తువుకూ- ఒక సంషుటనకూ మరొక సంఘటనకూ మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని అతను (గ్రహించ గల్గుతాడు. అదే హేతు త్వమ౦టే, మానవుని మనః ఫలకంలో ప్రతిబింబించే ప్రకృతి నియమబద్ధతే హేతుత్వ ౦. అందువల్ల మానవుడు (పాయికంగా హేతువాది కాగల్గుతున్నాడు. పికృతిలో నియవుబగ్ధత లేకపోతే, మానవునిలో హేతుత్వానికి ఆస్కారం లేదు; జ్ఞానానికి అవకాశం లేదు. మానవునిలోని యీ వివేచనా శక్తికి యే వరాశ్రీ కారణం కాదు. నిజానికి (కింది తరగతి జీవుల్లో సైతం దిగువ మట్టంలో సహజాత హేతుత్వ౦ం, విచక్షణత్వం ఉంది. అహార, లింగ శతు9- మితి భేదాల్ని అవికూడా గుర్తించ గలవు. కొని, మానవుడు వస్తుతః (ఆంలయట217) హేతువాది. ఇది నిజమైతే శక్రాన్ని సందర్భాల్లో మనిషి హేతు విరుంద్ధగా యెలా వవర్తించ గల్గతున్నాడు?” అనే ప్రశ్న తరచుగా వేయటం జరుగుతున్నది. ఈ ప్రమాదాన్ని రాయ్‌ గుర్తించక పోలేదు. అందువల్ల నే ఆయన *ఎంత హేతు విరుద్ధంగా కన్పించినా చివరకు మానవ వివ్నర్తనలోని ప్రతి అంశమూ హేతుయుతమే”” అన్నాడు.

డీ12 ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం

మానవుడు వస్తుతః హేతువాది అంటే--మాంవుడు తన తత్వరీత్యా హేతువాదిగా ఉండగలడని (0202016 0% 06108 19260921) భావం. ఐతే మానవుడు తన హేతుత్వాన్ని ఆచరణలో పెట్టకపోవచ్చు -__ పెట్టలేక పోవచ్చు, దానికి కారణాలు అనేకంగా మనం చెప్పుకోవచ్చు. హేతు విరుద్ధంగా ఆలోచించేవారి ఆలోచనలు, ప్రవర్తిచేవారి ప్రవర్తన సైతం ఒక తర్కానిక్కీ హేతుకిమానికీ లోపడే ఉంట్రై. మనం చేశే గమ్యం (తార్కికంగా మనం పవియాణం చేసే మార్గాన్నిబట్టి ఉంటుంది. మన మార్గం మనం బయలుదేరిన స్థావంలో కోరుకొన్న దిశనుబట్టి ఉంటుంది. ఐనా ఆ హేతు వికుద్ధత కూడా హేతుత్వమే. అది హేతు విరుద్ధ హేతుశ్వం (1260921 12100216౧0. వ్యక్తుల్లో హేతువి రుద్ధంగా కన్పించే ఆలోచన, ప్రవర్తన హేతుత్వం యొక్క విపరీత, వికృత లక్షణాలు కావటం వల్డె మానపుడు హేతువాది కాడని కానీ, మూఢుడు, అవివేక్కి అని కానీ సిద్ధాంతీకరించటం సమంజసం కాదు, మానవుడు హేతువాది కాకున్నట్లయితే అతని జ్ఞానమంతా పిచ్చివాడి మనసులోని ఆలోచనల్లాగా (1 బహు భిన్న విచ్చిన్న శకలాఅయ్య్యేదే కాని, సమన్వయ సాధ్యమై, నేటి విజ్ఞాన మహాసొధ నిర్మాణానికి తావీయగలిగేది కాదు. ఒక సంమటనక్టూూ మరొఠ సంఘటనకూ మధ్య నియతమైన, హేతుబద్ధమైన, శర్మ్కబద్ధమైన సంబంధం ఉంఠే తప్ప; అది మన జ్ఞాన వరిధిలోనికి రావటం కానీ, మనం ఆర్జించడంకానీ సంభవం కొవు. హేతుక్వానికి అంతటి శక్తి ఉన్నది కాబట్టే మానవుని సంకల్పానికీ (17111), ప్రకృతిలోని నియమబద్ధతకూ సామరస్యాన్ని చేకూరు స్తున్నది. మానవుడు హేతువాది కాబట్టే పికృతిని అర్ధం చేసుకోగల్లు తున్నాడు. పికృతిని ఆర్థం చేసుకుంటున్నాడు కాబట్టే హేతువాది కాగల్నతున్నాడు.

ఐతే మానవుడున్నా, లేకున్నా; అతడగ్టం చేసుకొన్నా, చేసుకోక పోయినా? ప్రకృతి, అందులోని నియమబస్థత పరమ సత్యాలుగా ఉండి పాయ్యేవే. కొలంబస్‌ కనుగొనక పోయినా అమెరికా ఉండేదన్న విషయం మనం మరువరాదు, కోపర్నికస్‌ కనుగొనక పోయినా భూమి సూర్యుడి చుట్టూ తిరిగేదన్న సత్యం మనం విస్మరించరాదు. న్యూటన్‌ భూమ్యాకర్షణ సూతాలు కనుగొనక పోయినా చెట్టునుంచి రాలిన వండు క్రిందవడుతుందే కాని పై కెగిసిపోదన్న నిజాన్ని మనం యేమరరాదుః

ఎం, ఎస్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం త్తని

అందువల్ల మనం (ప్రకృతిని యెలా అక్థం చేసుకొంటీ అలా ఉంటుందనీ, అది మన మనోదర్చణంలోని పతి బవింబమనీ ఆదిశంకరులవలె, జెర్కలీవలె వాదించి మిధ్యావాదానిగో, భావవాదానికో ప్రయాణం కట్టటానికి పీలులేదు- ఈ పపంచం ఉన్నదనుకొన్న వారిలాగ (బతుకుతూ- ఈ విపంచం లేదనీ, ఉన్నదని మనం భిమ పడుతున్నామనీ వాదించ బూనటం ఆత్మవంచన, కేవల కాపట్యం. ఎందుకంటే, ప్రకృతిలోని వస్తు చర్శనం ఒక్క వ్యక్తి యొక్క భ్రమ జనితం కాదు, సర్వజనుల అనుభ వాలూ ఒకేవిధంగా ఉన్నై. పికృకి ఉన్న విధంగానే మనం అర్థం చేనుకొంటున్నాం కాని మనం అక్థం చేసుకోదలచుకొన్న విధంగా అది ఉండటం లేదు. ఏనుగును ఎలుక అనీ, ఎలుకను చీమ అనీ మనం అనుకొంటే అవి అలా మారవు. కాలదులే అనుకొనీ మనం నిప్పును పట్టుకొందే అది కాలకుండా ఉండదు. రైలు పై కెగిరి పోతుందిలే అనుకొని పట్టాలమీద పడుకొంటే పచ్చడి అవుతాం. ఉన్న దానికి భిన్నంగా మరేమైనా అనుకోవటానికి మనమిక మిగలం. అందువ ల్ల “కృతిలో నియమాలులేవు, ఉన్నవని మనమనుకొంటున్నాం” అనుకొనే వాళ్ళు యి ప్రయోగాలు చేసి చూడవచ్చు.

“ప్రకృతిలో మనం చూచిన ఒక వస్తువు, దాన్ని చూచిన తర్వాత మనం పునరుత్చ్ప్తి చేసిన వస్తువుతో సమానమై నప్పుడు ఆ వస్తువుల దృశ్య విషయిక వాస్తవికతను స-శయించటానికి వీల్లేదు”! అలా సంశయిం చటమే హేతు విరుద్ధత = మౌఢ్యం. అందువల్ల భౌతిక ప్రకృతి యొక్క వాస్తవికతను గాని, నియమబద్ధతను గాని సంశయించటంలో అస్థంలేదు. అలాగే మానవుని హేతుళ్వాన్ని సంశయించటం అర్థరహితం,

మానవుడు హేతువాది కాబట్టి, మంచిచెడ్డల విచక్షణా జ్ఞానంతో నసీం పరుడు కాగల్గుతున్నాడు. ఐతే మానవుడు అవినీతిపరుడుగా కూడా ప్రినర్తిం చటానికి మూలాన్ని తిరిగి అతని హేతువై పరీత్య౦లోను, జ్ఞానపరిమితిలోను, సాఘిక వ్యవస్థల వై రుధ్యంలోను, జంతు వారసత్వం లోను, అపరిపక్వ ఆలోచనా విధానంలోను పరిసరాల పిభావంలోను, ఇతర బహుముఖ ఆ స్పిత్వంలోను, జీవితాంశాల్లోను మన౦ చూడవచ్చు. అంకేకాన్సి మానవునిలో యాదృచ్చ్భిక ఫలితాల్లైన అవలక్షణాలను చూచ్చి

414 ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం మానవుడు అవివేక, అవినీఠిపరుడు, వానిస, దుర్మార్గుడు, కామ-కోంధం_ లోభ-మోహ-మద-మాత్పర్య పీడితుడు అని తీర్మానించలేము, మళాలన్నీ అఆ తీర్మానాలు చేసినవే. మార్క్సిజం, ఫాసిజం మొదలైన రాజకీయ సిద్ధాంతాలుకూడా పొక్షికంగా అటువంటి తీర్మానాలు చెసినవే, ఆధునిక శాస్ర్రజ్ఞానం అతీర్మానాలను అంగీకరించదు.

మళాలన్నీ మానవుజ్ణి పొపంలో పుట్టిస్తున్న. అందువల్ల నే మానవునిలో మంచినిచూచ్హి పెంచాలనే ఉద్దేశంతోనే మానవవాదం మానవునిలోని విలక్షణాలై న సులక్షణాలకు మూఠఅం శాస్త్రజ్ఞానంలో ఉన్నట్లు కనుగొన్నది. అనేక రాజకీయ సాంఘిక తత్వాలు మతంవలెనే విశ్వాసం, పరాధీనత, అజ్ఞానం, అవినీతి,స్వార్థం అనేవాటిని ప్రధాన లక్షణాలుగా భావి స్తే- హేతుత్వం, సేచ్భాపిపాస, సత్వాన్వేషణ, విజ్ఞానం, నీతి, అనేవాలీని మానవుని ప్రధాన అక్షణాలుగా భావించి మానవవాదం బయలుదేరుతుంది.

ఒక్క మానవవాదంతవ్ప, మిగతా వాదాలన్నీ కుడియెడమల తేడాతో ఆర్థిక మానవుణ్ని ఊహించోనవే. మానవుడు ఆర్థికజివి అనుకోవటంవల్ల నే అశని స్వేచ్చను కొంచెపరచటం జరిగింది. “స్వభావసిద్ధంగా మనిషి స్వార్థపరుడూ, అహేతుకవాది ఆయి ఉఊన్నట్లయికే సమాజ నిర్మాణం నిర్భృంధపూరితమై ఉ౦ డేది. సమాజమంతా పరలోకంలోని దేవుళ్ళ సహాయంతో ఇహలోకంలో పూజారులు కావలాకాసే కారాగారమై ఉండీది”]]

స్వేచ్భాపిపాస మానవుని సహజాత లక్షణం. ఇది మానవుణ్ణి సత్యాన్వేషణకూ, జ్ఞానార్జనక్కూ పురికొల్చి అభ్యుదయ పధాన వడుపుతుంది, హేతుక్వ్య మెలాగో అలాగే స్వేచ్చా పిపాసకూడా జంతు పివంచంలో కూడౌ దిగువ మట్టంలో వికటిత మవుతుంది. మానవునిలో అది అధిక ప్రమాణంలో ప్రస్కుట నువుతుంది.

ఐతే “మానవుడు స్వేచ్భాజీవిగా పుట్టలేదు, సేచ్చగా ఉండడానికి జన్మించాడు. స్వేచ్చ గావుండటమే మానవజీవిత సారం. మానవుడు సేచ్ళగా కాక్క, పకృతి శక్తులన్నీ పైబడి నిలిపివేసే పరిస్థితులకు బానిసగా పుబ్బాడుం మానవుణ్ని తన తిప్పలకు తనని వదలినంత వరకు ప్రకృతి కూర మైనదే= కానీ తనని తాను విముక్తి చేసుకోగల అంతర్గత శక్తుల్నికూడా ప్రకృతి

ఎం, ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం త్త] మానవుడి కిచ్చింది. మనిషి జీవించాలంటే పవికృతితో పోరాశాలి. స్వేచ్చా పోరాటంలోని నిజమైన భౌతిక విషయమే (0%31021 ౦0094600 జీవన పోరాటం. (ప్‌ ౧౪22)6 [01 ౫1౩40006 ఓ 16 0999102] ౦00%6606 0€ 5002916 [01 [ల6600) ఐతే పికృతి శక్తులు యెలాపని చేస్తున్నవో తెలుసుకొంటేతప్ప, మనిషి వాటిని అర్ధం చేసుకోవటంకాని, అదుపులో పెట్టు కోవటం కాని సంభవంకాదు. వాటిని తెలుసుకొన వివరించటానికి మానవుడు చేసిన తాలియళ్నాల్లో యెంతటి చిత్రహింస పడ్డాడో తలచుకొంటే మనకు ఆశ్చర్యం వేస్తుది, ”* అలా మానవుడు చేసిన హేతుయుతమైన పికి పియత్నంయొక్క వియోజనం అనుక్షణాభివృద్దిగా స్వేచ్చను పొందటమే. స్వేచ్ళ్చఅంబే స్వయం సంపూర్ణమానవులుగా ఉన్నవ్య క్తుల్లోని శక్తులవరిపూర్ణ వికాసానికి అడ్డుతగిలే వ్రితిబంధకాలన్నీ క౦ిమానుగతంగా అదృశ్యంకావటమే”18 _వ్యక్తుల్లోని యీ అంతర్గత శక్తులు దై వకల్పితాలే మీ కాదు, శరీర నిర్మాణరీత్యా మానవునిలో అంతర్గతశ క్తులున్న్నై. అవి జీవపరిణామ ఫలితంగా మాత్రమే అతనికి ప్రొ ప్తిర్ధదినై.

స్వేచ్చ అంటే రాజకీయ, ఆర్థిక సేచ్చమాత9మేకాదు మానవుని బహునుఖ జీవితంలోని వైజ్ఞానిక, వై తిక్క సాంన్కృతిక్క సాంఘిక రంగాలన్నిటిలోను మానవుని అనంత శక్తులు వికసించటమే స్వేచ్చ. సేచ్చ్ళ ఒకరిచ్చేదికాదు. అర్థిక, సాంఘిక సంస్కరణలవల్ల ఊడిపడేదికాదు. విభుత్వం మనకిచ్చే ది స్వాతయ్య్యమే (1109ల) కాని, స్వేచ్ళ (1666031) కాదు. స్వెచ్చ్భాపిపాన మానవుని అస్టిక్వంలోనే ఉంది. జంతువులు మనుగడ కోసం మాత9మే పోరాడ్డుతె. మానవుడు మనుగడ కోపం , మూతుమే కాక అభ్యుదయ సాధనకోసం కూడా జీవిహాడు. ఆ అభ్యుయ సాధన స్వేచ్చాపిపాస ఫలితమే. హేతుక్వం, వివేకం అతని స్విచ్భాపిపాసకు అనువైన మార్గాన్ని సూచిస్తై. జంతువులు పరిసరాలకు అనుగుణంగా వడుచుకొంట్లై. మానవుడు పరిసరాలనే తన కనుగుణంగా, మార్చుకొంటాడు. అలా మార్చుకొని యిష్పటికే అనేకానేక వికృతి దౌష్ట్యాలనుంచి విముక్తి సాధించాడు. ఐతే మానవుడు వాంఛించేది సుఖమయ జీవిత మొక్కటే కాదు. అర్థిక భ్యదత ఉన్నంతమా(తాన మానవుని స్వేచ్భాపిపాసకు తృష్తి సమకూరదు. తన సృజనాత్మక శక్తి బహిర్గతం కావాలని మాసవుడు ఉవ్విళ్ళూరతాడుం పేదరికంలో ఉండి గొప్ప గొప్ప ఫలితాలు సాధించిన శాస్త్రజ్ఞులు, కవులు, కాళకారులు యొంతోమంది

త్త] ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం చర్మితలో మనకు దర్శనమిస్తారు. తృప్తిగా జీవించడానికి అనువైన ఆర్థిక వశరులుండ్తి సోమరులై, జంతు జీవిశంతోనే తృప్తిపడి, గుప్త శక్తుల వికాసానికి పొటుపడని వ్యక్తులు కూడా సమాజంలో కోకొల్ల లుగా కన్పిస్తారు. అత్యుత్తమ మానవ విలువైన స్వేచ్ళకు వారి జీవితాల్లో స్థానం లేకుండా పోతున్నది. అందువల్ల స్వేచ్ళను ఆర్థికతకు ముడి పెట్టటంలో బౌచిత్యం లేదు. అంటే అర్థిక స్వాతం్యత్యం (0 ఒక్కటే ఉత్తమ మానవుల అవతరణకు మార్గంకాజూల దన్నమాట. స్వేచ్చ మరొక దానికి సాధనం కాదు. అదొక పిపొసః ప్రకృతి సహజమైన పిపాస దానికదే సాధనము, సాధ్యము.

స్వేచ్చా పిపొస మానవుళజ్ణీ అవళ్యంగా సత్యాన్వేషణా సదక్షుడ్ణి చేస్తుంది, “స్యిచ్చ్భా పిపాస్య సత్యాన్వేషణలు మానవాభ్యుదయానికి ప్రధాన హేతువులు, స్వేచ్చా సిపాస అంటే మానవుడు తన మనుగడకు చేపే పోరాటాన్నే ఉన్నత స్థాయిలో ఎ అనగా బుద్ధి కుశలత ఉద్వేగాఠితో కూడిన స్థాయిలో న సాగింక్రిటమే. సత్యాన్వేషణ స్వేచ్చా పిపాసను బట్టీ నిష్పన్నమైన వతి చ్భాయశీష్రకృతిని గూర్చిన జ్ఞానం పెంపొందిన కొలది

అది భౌతిక, సామాజిక వాతావరణ దౌష్ట్యాల నుంచి మానవుడు కుమాఖభి

వృద్ధిగా విముక్తుడు కావబానికి ఉవకరిస్తుంది.”1* పరిసర దౌష్ట్యాల నుంచి మానవుడు విముక్తి చెందాల౦ టి దాన్ని గురించిన జ్ఞానం అవసరం, ప్రకృతిని గురించిన జ్ఞానం ఉంటే తప్ప అధి విధించిన అవరోధాలను దాటి స్వేచశ్ళను పొందలేము. సత్యాన్వేషణలో మనం ప్రకృతి నియమాలను గురించిన జ్ఞానం ఆర్జించట మంటే సత్యం తెలుసుకోవటమన్న మాట అందువల్ల సత్యం జ్ఞాన విషయ మవుతున్నది.]! అలాగే సమాజాన్ని గురించీ యుతర అచశాలను గురించీ సత్యం మనం తెలుసు కొంటాం, అలా తెలుసుకోడం వల్ల సమాజమూ, ఇతర అంశాలూ వింధిచే నిర్భంధాల నుంచి విమ్ముక్తి పొందడానికి వియత్నిస్తాం. హేతుత్వానికి వలెనే స్వేచ్భ్ళకు, జ్ఞానానికి, సత్యానికి మత వరమైన -- పరతత్వ పరమైన అర్థాలు తీయటానికి వీల్లే దు. స్వేచ్చ, జ్ఞానం, నత్యం -- ఒక దానితో ఒకటి ముడిపడీ విడదీయరాని సంబంధం కల్లి వుంటై,

నవ్యమానవవాదం జాత్సి మత, వర్షాది సమష్టి వ్యవస్థలు విమాణంగా స్వేచ్ళుకు మదింపు వేయదు. ఇంతకు పూర్వం పూజారులు

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - థఖారత కమ్యూనిజం శ్మీ17 మతం (మోక్షం) పేరుతో, రాజులు రాజ్యం (భదత పేరుతో, పెట్టుబడి దారులు జాతి (సంపద) పేరుతో _- కమ్యూనిస్టులు వర్గం (ఆర్థిక సమత) 'పిరుత్రో వేర్వేరు ప్రమాణాలతో మానవుడి స్వేచ్చా సుఖ శాంతులకు మందిపు వేశారు. అందులో యే సమష్టి భావన కూడా మానవుడి (శేయస్సుకు మానవుజ్ణీ విమాణంగా తీసుకోలేదు, నిజానికి మానవుడికి పంబంధించిన విలువలన్నిటికి మానవుడే పిమాణం. అందువల్ల న! ప్వేచ్ళ అంటే వ్యక్తి స్వేచ్చ అనే అర్ధం* ఇందులో మెజారిటి, మైనారిటీ పిస క్తీలేదు. " మెజారిటీ కోసం మైనారిటీ స్వేచ్చను హరించడమనేది వ్యూహం నూతిమే. (నిజానికి మెజారిటీ వర్గం నియంతృత్వం వహించ వలసిన పనిలేదు. మైనారిటికే అది సాధనం.)

ఇది జర్మన్‌ కమ్యూనిస్టు నాయకురాలు రోజూ లగ్దెంబన్ల్‌ జరా ఫెక్టవం” అన్న గింధంలో వ్రాసిన మాటల్లోని భావం.

మానవుడు తన స్వేచ్చాపిపాసను తీర్చుకోవడం కోసం హేతు వాదాన్ని సాధనంగా తీసుకొని వరిసరాలతో (సాంఘిక వ్యవస్థలు కూడా వరిసరాల్రే పోరాడతాడు. మొట్టమొదట అది మనుగడ తోసం పోరాటమైనా, రాను రాను ఆ పోరాటంలో శాస్త్ర విజ్ఞానాన్ని వినియోగించుకోవటం వల్లి ఆది సృజనాత్మకం, ప్రియోజనాత్మకం అయింది. ఐతే వ్యక్తులు జరిపే పోరాటం కంటే సమష్టిగా జరిపే పోరాటం యొపష్క్మవ ప్రయోజనకారిగా ఉండగలదని మానవుడు గుర్తించినప్పుడు సమాజ౦ అవతరించింది. మానవుడు తన 'స్విచ్భా హెధన కోసం సృష్టించుకొన్న సమాజం అతని స్వేచ్భను యే పరిస్థితుల్లోనూ కబళించటానికి వీల్లేదు. ఎందుకంటే అలాంటప్పుడు సమాజ సృష్టి వెనుక ఊన్న ఉద్దేశ్యమే, ఆదర్శమే దెబ్బ శినిపోతుంది. “ఆధునిక హపొపంచంలో మానవుడు స్వేచ్భగా ఉండాలంటే ఆర్థిక స్వయం సమృద్ధి భదత మాత్ర మే చాలవు సాంస్కృతిక నిర్భబంధం నుంచి విముక్తి పొందే సామాజిక, మానసిక వాకా వరణంలో మానవుడు జీవించ గఅగాలి. తన వై జ్ఞానికాభ్భిద్ధిక్కి ఇతరుల అంతర్గత శక్తుల అభివృద్ధికి తోడ్పడాలి.”1” మానవుడి చుట్టా ఉన్న వరిసరాలు ఆనంత మైనవి కాబట్టి, అతను మనుగడకై చేసే పోరాటం వం)

క! ఎం, ఎస్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం శాశ్వతం కాబట్టి, అతని స్వేచ్భాపిపాస శాశ్వతం. స్వేచ్ళను అనుభలితి చటమే జీవిత పరమావధి, ఈ స్వేచ్చ వాస్తవంగా వ్యక్తులు అనుభ వించేదిగా ఉంటుందే కాని ఊహా మాతం కాదు. ఐతే యీ స్వేచ్భా సాధనలో హేతుత్వమే నిరంతరం మానవుణ్ని నడుపుతుంది. తన స్వేచ్ళ వంటిదే యితరుల స్వేచ్ళ కాబట్టి, వ్యక్తి స్వేచ్చా సాధనలో సమాజంతో విరోధం కాని, వై మనస్యం కాని, రావటానికి వీల్లే దు.19

“మానవుడు హేతువాది కాబట్టి నీతిపరు డవుతున్నాడు. నీతి అంబే అంతరంగానికి జరిగే విజ్ఞావనే. అంతరంగ మంటే పరిసరాల ఉనికిని వాసనా పేరితంగా గుర్తించి ప్రతీకరించటమే. అది వైతన్యం మట్టంలో యాంతి9కంగా జరిగే జీవ పివృత్తే.29

“సామరస్య పూర్వక మైన, పరస్పరం లాభదాయకమైన సామాజిక్త సంబంధాలు కోరే మానవుని హేతుబద్ధమైన వాంఛ నుంచే నీతి ఉత్చన్న నువుతున్నది.”2! “జీవ తత్వరిత్యా మానవులంతా ఒకే రకమైన నిర్మాణం కల్గి ఉన్నారు. మంచి చెడ్డల్ని విచక్షణ చేయగల కనీస వరిజ్ఞానం వారి కుంటే, ఒకే రకమైన, పరిస్థితుల్లో అంవరూ ఒకే విధంగా పివర్తిసారు.... అందువల్ల , మానవుడి జీవతత్వ లఅక్షణాలమీవ ఆధారపడ్డ హేతు పూర్వక నైతిక పివృ త్తి మాత్రమే మానవుడి పివర్హనలో నీతి నియమాలను, విలువలను యేర్పాటు చేయగల్లుతుంది.”32 “అనుభవాన్ని బట్టి తనశేది మంచో, యేది చెడ్డో మానవుడు తెలుసు కొంటాడు. అందువల్ల తనకి మంచిదై నదంతా తన వంటి వాఠరంచ8ికి..మంచిది. అవుక్తుదద్లి. తనకు చెడ్డ అయికే యితరు అంచరికీ చెడ్డ అవుతుంది. అదీ నీతికి మూలం" అందువల్ల మానవుడు నీతిపరుడు కావటానికి అతనిలోని హేతుత్వమే కారణమలళి స్పష్టమవుతుంది; హేతుత్వం ద్వారా లభించిన విచక్షణా జ్జానమే మూలమని తేలుతుంది. మానవుడు తన స్వేచ్చ్భాపిపొసను సుకరంగా తీర్చుకోటానికి వీలుగా యితరుల సహకారాన్ని వాంఛించి సమాజాన్ని సృజించుకొన్నాడు. కాబట్టి సమాజం పట్ల నీతిగా పివర్తించటంలో తొను కూడా సమాజం నుంచి నితిపరమైన ప్రవర్తననే ఆశిస్తాడు. ఐతే మానవుని వైతిక పివ్వర్హన ఐచ్చికమే కాని, అన్య పేంరితం కాదు. అది ఐహిక మే కాని, పారలౌకికం కాదు, మానివుడిలోని హేతుత్వ ఫలితమే కాని పొపవు పుణ్య

ఎం, ఎస్‌.రాయ్‌ -భారత కమ్యూనిజం శ్షరి భయ ఫలితం కాదు. స్రైకికాంశాలు మంచి చెడ్డలే కాని, పాప పుణ్యాలు కావు. భయం వల్ల నో, బలవంతంవల్లనో ఆచరించేది నీకి కాదు. ఎందువల్ల నంటే అప్పుడు సీతికి విధానాంశమైన స్వేచ్చ అంతర్భాన మవుతుంది. మానవుడి అంతరంగం స్వచ్చందమైన న్లైతిక చింతనకు దూరమవుతుంది,

వ్యక్తిలోని వై తిక వ్రవ్నరనే సామాజిక నీతికి పునాది. నై ఓక మానవులు లేకుండ నైతిక సమాజం ఉండబోదు.” ఆరినీడి కరమైన సాధనం ద్వారా యేనాడైనా సైకిక్ళళలిశం సాధించబడ గలదా అనేది సంశయాస్పదం.”2 ఆది అసంభవ మనటానికి చరిత౦) అంతా ఒక నిదర్శనం. నిర్ద్ణాక్షిబ్యమైన అవినీకికర సాధనాల ద్వారా మౌనన జారికేమో ఒరిగించ గఅమన్న నిరంకుశ పాలకులు, ఫాసిస్టులు, కమ్యూనిస్టులు చివరకు పిజల మీద నిర్బంధాన్నీ, శ్రార్యాన్నీ ప్రయోగించ గలిగారే కానీ మేలేమీ శాధించ లేదు. వారు పియోగించిన సాధనాలవల్లి కలిగిన నష్టాన్ని పూడ్చ గలిగిన లాభాలు యొనాడూ మనకు చేకూరవు. అందువల్ల హీతుయుతంగా మాత్రమే సామాజిక సంబంధాల్లో సామరస్యత చేకూర్చాలి. అమల్లో వున్న నిర్బంధ, నిరంకుళ ప్రభుత్వం స్థానంలో ప్రజాస్వామిక స్వాతర్యత్యం వి౭ిబింబించే విధానాన్ని నెలకొల్చటానికి చేసే పియతళ్నాల్లో నై తిక విలువల్ని మనం విస్మరించరాదు. సామాజిక వ్యవస్థ హేతుయుతంగా నిర్మాణమైనవ్వుడే స్వచ్చంద నీకికి తావుంటుంది.

ఉన్నత శేజి జంతువుల్లో సైతం ప్రవర్తనా నియమాలునై ఆ పివర్తనా నియమావళినే ఇంతువారసత్వం నుంచి మానవుడు పొందాడు, అందువల్ల మానవుని నీతికి భౌతికతే ఆధారం. మతస్థులు భావించినట్టుగా అది యే పరాశక్లి ్మపేరతమూ కాదు. నీఠికి బహుమానం గాని ఆవినీతికి శిక్షగాని మరొక లోకంలో అభించేదేమీ లేదు, వాటికి యే ఫలితం అనుభవించినా, అనుభవించక పోయినా అంతా యీ లోశంలోనే. మానవుడు స్వేచ్చను అనుభవించాలంటే నీతికి మకేతర జన్మస్థానం ఉండటం ముఖ్యం, మత నీతి మానవుడి స్వేచ్భనే హరిస్తుంది. “సై తిక తత్వానికీ, మత విళశ్వాసానికీ ముడిపెడితే - అది మానవుని సర్వ సత్తాకతకు పరిమితిని విధిస్తుంది. అందే మనిషి మనిషిగా నీతిగా మనలేడన్ని మాట. అలా మనాలంిదే అతను మావవాతీత శక్తికి లొంగిపోయినట్లు భావించు కోవాలి*

(420 ఎ౦. ఎస్‌. రాయ్‌ _ భారత కమ్యూనిజం ఈ రకమైన లొంగుబాటు భావంలో మానవుడెప్పుడూ వాస్తవంగా స్వేచ్చగా ఉఊండజాలడు.?27” బాహ్య (పరణ లేకుండ మానవుడు వైతికంగా మనగల్లితే తప్ప, స్వేచ్ళను అనుభవించలేడు, మతం ఆశచూపే స్వర్గ సౌఖ్యాలను ఆశించే నీకి నీకికాదు. అధికార దర్చం [కింద నడిచే నడత నీతి కాదనటానికి చర్మిత అంతా ఒక సాక్ష్యం, లేకుంటే పూటకొక నీతి నిష్పన్న మయ్యేది.

సుదీర్చమైన నూనవ చరిత) అంతా మానవుడి స్వేచ్చా పోరాట చరితే9,28 స్వేచ్చ్ళను సాధించటంలో మానవుడు తిరిగి హేతుత్వాన్నే ఆయుధంగా పియోగిస్తాడు, “హేశుత్వం జీవ లక్షణం గనుక అది సంక ల్పొనికి విరుద్ధం కాదుూ”29 మానవుని మేధాళ క్తి, ఉద్వేగం పొణుల సర్య సామాన్య అక్షణాలే. అవి మిగతా పా్రొణులన్నిటి కంబె మానవునిలో అత్యున్నత పిమాణంలో ఉన్నై. “అందుచేత చారిత)క నియతి వాదం సంకల్పాని కున్న స్వేచ్చను మివహాయించి పరిహరించలేదు.”39 మ్రాస్రపుడు అనేక రకాల సామాజిక వ్యవస్థల్ని సృజించు కొన్నాడు. తాను సృజించుకొన్న సామాజిక వ్యవస్థ తన అభివృద్ధికి ఆటంకమైనదని గుర్తించినపుడు దాన్ని మార్చటానికి పోరాటం సౌగించాడు. నూతన వ్యవస్థను సృజించుకొన్నాడు ఇలా మానవచరిత0ి గమనం సాగిస్తున్నది. అందువల్ల మానవుడే చరితను సృజిస్తున్నాడు. 1

చరిత) కూడా ఒక శాస్త్రమే. అది సామాజిక శాస్త్రం. అది పరస్పరం “స ౦0బ౦ధ౦లేని సంఘటనల చిందర వందర కలయిక కాదు” అదికూడా ఒక -హేతుక్రమాన్ని అనుసరిస్తున్నది. దాన్నియే ద్లైవం గానీ, పరాశక్తి గానీ, నడపటం లేదు, ఆర్థిక కారణాలూ నడపటం లేదు. సమాజంలోని మంచి చెడ్డలకూూ వర్గ తత్వాలకూూ అ౦దువల్లి అభ్యుదయానిక్కీ చరితికూ. ఆర్థికత మాతిమే కారణ మనుకోవటం పొరపాటు. లేక చారిత్రక సంఘటనలన్నీ యాదృచ్చికాలను కోవటం కూడౌ పొరపాటే. “*వ్నర్హమానాన్ని హేతుయుకంగా వివరించటానికి గకాన్నీ అధ్యయనం చేయాలి. మానవజాతి గతానికీ వర్హమానానికీ హేతుపూర్వక సంబంధం ఉన్నదని కనుగోవటం వల్ల, చర్మిత ఒక పరిణామ [కమమని బోధవడుతుంది. తద్వారా చారిత్రిక సంఘటనల్ని నడిపే కొన్ని సామాన్య నియమాల్ని రాబట్టటానికి మనకు. వీలు కల్గుతుంది.” కాబట్టి -చరిత)

ఎం, ఎన్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం త్త] కూడా నియతమైన గమనంకలదనే సత్యం మనకు బోధపడుతుంది. ఐతే యీ చారితక నియతిని నిర్ణయి౦ చే ది కూడా మానవుని లోని స్వేచ్చ్భాపిపాసే. మానవునిలోని హేతుత్వం, భావాలు, స్వేచ్భాపిపాస, సంకల్పం - యివే మానవ చరి_తకు చోదక శక్తులు అంటే మానవ చరితం కూడా మానవ స్వభావాన్ని బట్టి ఒక హేతు క్రమాన్ని అనుస రిస్తుంది. అంతమాత్రాన భవివ్యతృంఘటనలన్నీ అవశ్యంగా ఫలానా

విధంగానే జరుగుక్తై అని మనం చెప్పలేము. అలా చెప్ప బూనేవి కర్మ వాదం, ఆర్థిక నియతి వాదం మాత్రమే కాని శాస్త్రీయ మానవ వాదం కాదు. భౌతిక శాస్త్రంలోని తీరు యాం౦8)కం కాబట్టీ భౌతిక సంఘటనల్ని మనం నిక్కచ్చిగా వొవచించగలం. మానవునిలో సంకల్పం ఉన్నందు "వన్న. సంకల్పం బలమైన నిర్ణాయక శక్తి కావటం వన్ల, సామాజిక సంఘటనలు విభిన్న పుత్యామ్నాయ మార్గాల్లో జరగటానికి వీలుండటం వల్ల, ఒకానార చారితంక వందర్భంలో ఫలానా ప్రత్యామ్నాయ మార్గాన్ని తవృనిసరిగా చరిత్ర) అనుసరిస్తుందని చెప్పలేము, వీది జరిగినా యేదో ఒక కారణ౦ వర్ష జరుగుతుంది. ఆలోచన ద్వారా ఆ కారణాన్ని నునం గ్రహించవచ్చు. అలా గ్రహించటానికి వీలు లేనప్పుడు చరిత్రకు అర్థమే ఉండదు. కారణం భిన్నమైతే ఫలికం కూడా భిన్న మవుతుంది. చరిత) నియత మైన గమనం కలదే. అయితే దీనికి కారణాలు అనేకంి3 క్ష చారితుక సందర్భంలో పని చేస్తున్న శక్తు (కారణా) అన్నిటినీ మనం సరిగా అవగాహన చేసుకోగల్డితే శర్భలికాన్ని వీలైనంత ఖచ్చితంగా

చెప్పవచ్చు. ఐతే సామాజిక శాస్త్రాలు (చరిత మనుషులకు సంబంధిం

చినవి, మనుషులకు సంకల్పాలూ, ఆకాంక్షలూ భావాలూ ఉంచైై కాబట్టి,

అవి యే దిక్కుగా దారి చూచుకొంటాయో మనం సృష్టంగా ఊహించ

జాలం. కాబట్టి, సామాజిక (చార్మితకు సంఘటల్ని ఖ చ్చిత౦0గా

పివచించలేము.

అంతళ్ళ్శక్తుల్ని వికసింప జేసుకోవాలని సంకల్పించు కోవటంలోనే

మానవుని స్వేచ్భాసిపొస పతిఫళిస్తుంది, “మానవుని మానసిక, భౌతిక సృజనాళశ కక్తికి హద్దులేర్చరచే పొత సమాజం యొక్క అవసరాలు చరిత

4బీ ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం గతిని యెవ్పటికప్పుడు అడ్డుకొంటు౦వై. జీవన పోరాబంలో ఉత్చ్పన్న మైన అభ్యుదయ వాంఛ, స్వేచ్చ్భాపిపాస ఆ ఆట ౦కాల్ని తన్ని వేయటానికి యితోధిక శక్తితో బయట వడత్తై. గతంలోని స్వేచ్భాదాయక భావాల్నీ, సాంస్కృతిక విలువల్నీ మిళితం చేనుకొంటూ, మానవ శక్తుల వికాసానికి దారిచూపే కొత్త సామాజిక విధానం ప్రత్యక్ష మవుతుంది. సమాజపునర్ని ర్మాణానికి వై తాశికంగా మానవుని భౌతిక భావ వారసత్వం నుంచి కొత్త తత్వం పుష్టుకొని వస్తుంది.”85 ల్రల్రా జరిగే సామాజిక పరిణామం వల్లనే చరిత్రకు హేతుక0మం లభిస్తున్నది. “ఐతే సహేతుకము, శాస్త్రీయము అయిన నియతి వాదాన్ని, సర్వమూ అంతిమ వియోజనం దృష్ట్యా జరుగు తుందనే మత విషయిక కర్మ సిద్ధాంతానికి ముడి పెట్టటానికి వీర్లే దూ , కర్మ నియతివాదం కానీ, ఆర్థిక నియతివాదం కానీ చరిత) గజిని ముందుగానే నిర్ణయిస్తై. అవి నిర్ణయించిన గాడిలో తవృ చదిత) ప్రయాణం చేయటానికి వీల్లే దని వాటి భావం, అంతా ముందుగానే నిర్ణయమైపోతే మానవుడికిక స్వేచ్చ యెక్కడిది?3” స్వేచ్చను గురించి మాట్లాడే సమస్య యెక్కడిది? అలాకాక మానవ స్వభావాన్ని బట్టి అర్థం చేసుకొంటే, మానవ సంకల్పం, వాంఛ, ప్రయత్నం కూడా నియతమైనవి కాబట్టి, అవి నియత మైనంత మేరకు చరిత౦ కూడా నియతం (హేతుయుతం) అవుతుంది. ఐతే ఆ నియతి ఏకమార్ష బద్ధం కాదు. చరిత)కు పరిపూర్ణ నియతి తత్వం అంటగట్టవానికి వీల్లేదు. ఎందుకంటే చరిత0లో యే సమయంలోనై నొ అభివృద్ధికి అనేక విత్యామ్నాయ:- మూర్గాలుందై ఇందువల్ల... భవిష్యత్తు “అనియతంిగానే ఉంటుంది. గతంలో చరితం అలాంటి ప్రత్యామ్నాయ మార్గాల్లో ఏ ఒకదాన్నో అనుసరించింది. ఆ జక్క మార్గాన్నే ఎందుకు అనుసరించిందో చార్మితక తత్వం వివరిస్తుంది. ప్రివంచంలోని వివిధ ప్రొంతాల్లోనూ ఒకే విధమైన కారణాన్ని యెన్నుకొంటే, అలా యెందుకు యెొన్నుకోవలసి వచ్చిందో వివరించుకొనే టప్పుడు కొన్ని చారిత్రిక నియమాల్ని మనం నిర్ధారించుకోవచ్చు.” అందువల్ల చరితికు నియత మార్గాలున్నవని బోధపడుతుంది. చారితిక సంఘటనల్ని యాదృచ్చికాలనీ, నిస్హైతు కాలనీ తోసి పారవేసి కాలగమన పట్టీలనూ, రాజుల పేర్ణనూ, జీవితాలనూ వా్రాసుకొంటూ పోతే, అది చరిత) అనిపించుకోదు.

ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ = భారత కమ్యూనిజం త్తి

నూనవుడి పితి యత్నమూ వియోజనాత్మకమే. మానవుడి ప్రతి చేష్టా చరిక9 మీవ ఎంతో కొంత ప్రభావాన్ని చూపుతుంది, అందువల్ల చరిత) ఆంతా మానవుని పృయోజనాత్మక యత్నాల ఫలితమే. హేతువాది అయిన మానవుడు ఆశించే ముఖ్య విమయోజనం స్వేచ్చాసాధనే. అందువల్ల మానవుడి స్వేచ్భాపిపాస చరితికొక మార్గాన్ని సూచిస్తుంది. ఎప్పటి కష్టుడు చరితుకొత గమ్యాన్ని నిర్ణయిస్తుంది. ఆ గమ్యం అనళ్యంగా చేరాలనే నియమం లదు. మానవ సంకల్చానికున్న బలమైన నిర్ణాయక శక్తే అంమకు కారణం. పరిస్థితుల వైపరీత్యం కూడా చరితిను మనం అనుకోని దిశకు మలవ వచ్చు.

అందువల్ల చార్మికక సంఘటన లెల్లప్పుడూ అభ్యుదయం వైపే ఊంటాయనుకోటానికి వీల్లేదు. పూర్వ పూర్వ దశలకంటే ఉత్తరోత్తర దశలు అవళ్యంగా మేలై నవనుకోవపం పొరపాటు. అలా అనుకొంటే పెట్టుబడిదారీ ప్రిజాస్వామ్యుం తర్వాత వచ్చిన కమ్యూనిస్టు నియం తృత్వమూదాని తర్వాత వచ్చిన ఫాసిస్టు నిరంబశ నియం తృత్వమూ క9మంగా మెరుగ్నైనవి కావాలి. భౌద్ధం తర్వాత బలిసిన హైందవం మెరుగైనది కావాలి. అందువల్ల ఒక్కొక్కప్పుడు వి తీవగామి శక్తుల పాంబల్యం వల్ల ఆభ్యుదయ నిరోధక తిరోగమనం కూడా ప్రత్యక్షం కావచ్చు. చరితంలో దానికి కోకొల్లలుగా ఉదాహరణలు లభిస్రైాయి,

అందువల్ల నే రాయ్‌ . చరితిగతికి నిర్ణాయక శ క్రులనేకంళ అన్నాడు. వాటిలో భౌర్లిక్తళ కులు మానపిక శక్తులు కూడా ఉన్నై, “ఏక ముఖంగొ ఊన్న భౌతిక సంఘటనలు భావోత్ప త్తి తర్వాత చీల్చుదారులు పడత్తై. ఉన్నత పరిణామదశలోజఊన్న జీవపిపంచంలో ద్వివిధ కమం ఉంటుంది _.- భావ గమనమూ భౌతిక సంఘటనల క9ఏమమూంగే సామాజిక్క ఆర్థిక్క రాజకీయ వ్యవస్థలతోపాటు మానవుని భావాలకు కూడా అని స్వేచ్చ్భాపిపాసే మూబం. “అవి అన్నీ అతని స్వేచ్భాపిపాన నుంచి జనించినివే. వాటిలో ఒకదాని పిభావ౦ మరొక దానిమివ ఉంటుంది. అంకేగాని ఒక దానిమీద మరొకటి పూర్తిగా ఆధారపడి ఉన్నదనవానికి వీల్లేదు, “భావాల చరిత), సామాజిక సంఘటనల చరిత్యి రెండూ సమ్మిళితమై పోయి. ఒక్కొక్కసారి వేరు చేయరానివిగా

శ్తంిడ ఎం. ఎస్‌, రొయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం ఉంటై. అందునల్ల నే వాటిమధ్య సంబంధాన్ని గుుర్తించటంలో తికమకవడ వలసివ స్తుంది.” ఐనా అవి రేండూ దేనికదే స్వతర్యతంగా ఊండిపో తై, భావ గమనిమూూ సామాజిక పరిణామమూ ఒక దాన్నిపై మరొకటీ తన ప్రభావం పిసరింప జేసుకొంటూ, పరస్పరం సమాంతరంగా సాగిపో తై, ఐనా ప్రధాన మానవ పరిణామ క09మంలోని యే పిత్యేకాముష్యంలోనూ (13280 చారితిక సంఘటనలకూ, భావోద్యమాలకూ సూటిగా పరస్పర కార్యకారణ భావం నెలకొల్బవానికి వీళ్లేదు.* అవి పరస్పవం పభావం చూపుకొంటామయే కాని ఒక దానికీ మరొకటి కారణం కాదు, చొరితక నియకికి అందులో ఒకటి ముఖ్యమూ, మరొకటి అముఖ్యమూ అనుకోవ డానికి వీల్లేదు. “జక చారిత0క తరుణంలోని మత నమ్మకాలూ, తాత్విక సూతాలూ, సామాజిక పరిణామం, ఆర్థికాభివృద్ధి ఎ అన్నీ ఒక దానిమీద " మరొకటి ప్రభావం చూపుకొంటైై, అందులో ఒక దానికి పొధాన్యత యిచ్చి, మిగతా వాటికి అది మూల మనుకోవటం ముమ్మాటికీ తప్పు *మత సిద్ధాంతాలు, తాత్వికభావాలు సామాజికాంశాల వల్ల (ప్రభావిత మవుతాయీ కాని వాటినుంచి ఉద్భవించవు. వాటికీ గతమూ, భవిష్యత్తూ ఉఊనైష, సొంత చరిత) ఊంది,” "

ఆందువబ్ల ఆచరణ మీద నుంచి మాత) మే భావాలుక్పన్న మవుతాయనే వాదంలో నిజం లేదు.** కొత్త తీత్వాలు మాత్రమే కొ్తీ సామాజిక విధానానికి దారి తీస్తాయనేది చారిత్రక సత్యం. పాత అర్థిక సంబంధాల్ని నాశనం చేస్తి వాటి స్థానంలో కొత్త అర్థిక నంబంభొల్ని ప్రవేశపెట్టే కార్యకిమంలో కోత్త భావాలే" త్తేవాస్నా శళిగిసాయిగే ఆ విధంగా సమాజ గమనాన్ని మారీ వరకు భావోద్యమాల విభావం ఉంటుంది.*? వాటి ప్రిభావం ఊన్నంక మేరకే విప్లవ మనేది జరుగుతుంది, “న్రానవుని స్వేచ్భా సంకల్పమే బలమైన నిర్ణాయక శక్తి కాకపోతే, హేతు నియతమైన చరిత) గమనంలో విన్లవాలకు స్థానమే. ఉండదముంగకో ఐతే చరిత)లో జరిగే విన్లవాలకు పరిస్థితులు కూడా అనుకూలించాలి, అందువల్ల స్వత హా అవరిమిత మైన (అవంత మైన) మానవుళి సృజనాత్మకత అకనికీ లభించే (విష్ణవ) సామగ్వికీ పరిమితమై ఉంటుంది.”౨1 కాబట్టీ విస్తవ కారుడనే వాడు అణకువగా ఉఊండాలిగాని, అద్భుత కార్యాలు నిర్వర్తించ గలనని అమకోరాదు.5% గొంతెమ్మ కోరికలు కోరరాదు. డాన్‌క్విగ్లోటు

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ _ఖారక కమ్యూనిజం జస్ట్‌ లాగా గాలి మరల మీద దండెత్తరాము. గాలిలో మేడలు కట్టరాదు, అంబే మానవుడు హేతుత్వం ద్వారా ఆర్జించిన విజ్ఞానాన్ని, మానవ విలువల్ని అధారంచేసుకొని హేతుబద్ధంగా తన సంకల్పానికి పని అప్పగించాలి. అప్పుడే మానవుడు నిర్మించగలిగే చరిత అభ్యుదయవపధంలో ఉంటుంది. అప్బుడే మానవుడు తన శృంఖలాలన్నీ తెంచుకొని స్వేచ్చను సాధించుకోగల్లుతాడు, భావోత్చ క్తి అనేది పరిసరాలను గ్రహించటం వల్లి యేర్చడిన దేహధర్మం, భావాలు ఒకసారి యేర్చడిన తర్వాత అవి స్వయం నియమ బద్ధాలై తమంత తాము మనకల్లుత్తోల ఒక భావం మీదుగా మరొక నూతస భావం కూడా వుత్పన్నం కాగల్గుతుంది. ౪భ్రా ప గమనానికి మూలం మానవుని భౌతిక అస్తిశ్వంలో వున్నా, కర్మవాద చారిత్రిక తత్వంలోని పురోనియత్రి విధానంలో అది యిమడదు.”* అందువల్ల రెండు రకాలైన ఆలోచనా విధానాలుండి పోయిసైై; ఒకటి హేతువాద విధానం, రెండు మత విధానం. భావాలు సరైన మార్గాంలోనూ వృద్ధి చెందవచ్చు, లేక తప్పుడు మార్గంలో వైనా వృద్ధి చెందవచ్చు.%5 మతం హేతువాదంలో పుట్టినా, చివరకు హేతు విరుద్ధమైన విశ్వాసంలోనే నిలబడి పోయింది, నిజానికి సేచ్చను భయం కరమైనదిగా భావించటం వల్లనే మత ఆలోచనా వద్ధతి యీ రోజు వరకు బితికి వుంది స్వేచ్చా పోరాటంలో చరితను అభ్యుదయ వథాన _.. నడుపుకొంటూ హేతువాదం సాగుతుంటి, మత విశ్వాసం స్వేచ్భ అంటే భయంతో, మానవుణ్ణి ముందడుగు వేయనీయక తానూ నిలబడీ పోయింది “= జీవగ్రవృత్తి అయిన పిపొన కారణంగా యుగ యుగాలుగా స్వేచ్చా పోరాటం చేసిన మానవుడు తన అహానికి తాను బలై, బారుకూ స్వేచ్చా భయంతో. కుమిలి పోతున్నాడు. సహజాతమైన స్వేచ్ళకూ, ఆదిమ మానవుని తాకట్టు మన_స్తత్వానికీ మధ్య ఉన్న' యీ వ్వైరుధ్యం మానవ చరిత) అంతటా భావ పరిణామంలోని గతితర్కాన్ని వివరిస్తున్నది.” తరతరాలుగా నిస్హేతుక తత్వంలో నిలబడి పోయినవారు మత వాదులు కాగా యీనాటి తార్వికులు కూడా కొందరు తాము సృష్టించు కొన్న నిర్హేతుక విష వలయాలను దాటి బయటకు రాలేక పోతున్నారు. నూతవ మార్గాలు ఆలోచించడ మంబేనే వాంకి భయం, అలాంటి వాటిని వశీ )

త42గ్రి ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం వినడమంటేనే మరి కొందరికి భయం, ఇది స్వేచ్చా భయమే, అమల్లో ఉన్న సామాజిక వ్యవస్థ దోష భూయిష్టమని గుర్తించినప్పుడు, దానికి భిన్నమైన మరొక వ్యవస్థను ఈఊహించటమి వారికి అసంబద్ధంగా తోచి కాము పెరిగిన (మత వాతావరణంలో కుమిలి పోతున్నారు. పార్టీ రహిత రాజకీయ వ్యవస్థను, నైతిక వ్యవస్థను, వ్యక్తి సర్వ స్వతం్యత (పతివ్తిని, ఉహించటాన్వ్టైనా సహించలేని కొందరికి స్వేచ్భా భయం లేకని యెలా అనుకోగలం౦? అందువల్లనే యొవరి పొత వ్యవస్థను పట్టుకొని వారు వూగులాడుతున్నారు, మానవుణ్ణి జాకి మత, వర్ష పార్టీ మొదలైన సమష్టి వ్యవస్థలకు బానిసగా అతని వ్యక్తిత్వాన్ని వాటికి తాకట్టు పెట్టక తప్పని వాడుగా మాతిమే భావిస్తునారు, స్వేచ్ళను సాధించటమే జీవిత లక్ష్యం మానవుడి వ్యక్తిత్వం అవిచ్భి

న్నమైనది. అవయవాలకూ, శరీరానికి మధ్య ఉన్న అంగాంగీ భావాన్ని వ్యక్తులకూ, సమాజానికీ మధ్య ఆపాదించటానికి వీల్లేదు, సహకార పూర్వక మైన సామాజిక సంబంధాలు వ్యక్తిలోని అంతళ్ళ్శ క్తులు వికసించటానికి తోడ్చ డకాయి. వ్యక్తి అభివృద్దే సామాజికాభివృద్ధికి ప్రమాణం”. మిగతా వ్యవస్థలన్నీ యెొలాగ్కో అలాగే “సమాజం కూడా మానవుడి సృష్ట” మానివుడే తన ప్రపంచానికి ప్రమాణం” 60%, ఉమ్రానవుడే మానవ బాతికి మూలంో! అందువల్ల “ర్యక్ట మాంసాలతో కూడిన వా_స్టవిక మానవుజ్ణీ జాతి? లేక వర్గం అనే ఊహా మాత్రమైన సమష్టి అహానికి బానిసగా చేసే రాజకీయ విధానమూ, అర్థిక ప్రాయోగమూ స్వేచ్చ అనే .లక్ష్యాన్ని చేరుకోటానికి తగిన సాధనాలు కావటానికి వీల్లేదూో. “జాతి, లేక వర్గం పరంగా రాడికలిజఎ ఆలోచించదు. దాని సంబంధ మంతా మనిషికోనే. "స్వేచ్చను వ్యక్తి స్వేచ్చగా మాతుమే అది భావిస్తుంది,””3 “త్రాత్రీయ రాజ్యం కూడొ ఆచరణలో కమ్యూనిస్టుల వర్గ రాజ్యం కంటె అదనంగా వ్యక్తి స్వేచ్చా భావానికి అవకాశం యివ్వదు, ఏవీ ఆధునిక ప్రజాస్వామ్య రాజ్యం కూడా జాతీయ సమష్టి వాదాన్ని దాటి బయట పడలేదూ సమస్టికి బలియిస్తే వ్యష్టి స్వేచ్చ లభించదు, అందువల్ల “స్వేచ్చా వై రుధ్యం స్వేచ్చకు దారి తీస్తుందని వాదించటం అక్థ రహితం. పైగా ఊహా మాత)మైన సమష్టి అహానికి వ్యక్తిని బలి యివ్వటం స్వేచ్భ కాదు. స్వేచ్చ యొక్క సర్వ స్వామ్యాన్ని గుర్తించకుండా దాన్ని మిధ్యా ఆదర్శంగా కొట్టి పారవేసే

ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం క్తి ఏ సామాజిక తత్వ కాస్త్రమైనా, సమాజ పునర్నిర్మాణ విధానమైనా నిర్వ హించే విన్లవ పాతి కాన్సీ సాధించే అభ్యుదయం కానీ చాల స్వల్బఎంోక్‌ “సమాజం కంటె రాజ్యం కండె ముందే మానవుడున్నాడు, అవి మానవుడు సృజించినవే”** “మొదట మానవుడు సమాజాన్ని సృజించు కోవటం హేతు పూర్వకంగా చేసినపనే.*” “జివ పరిణామ దశలో మానవుడు వ్యక్తిగానే పోరాటం పాొొరంభించాడు”” నాడేకాదు---నేటి మానవుడు చేసే సళ్యాన్వేషణ, జ్ఞాన సముపార్ణన అంతా వ్యక్తిగానే చేస్తున్నాడు. ఆ కృషి పకడ్బందీగా జర గటాని కి సహకార సామాజిక సంబంధాలు దోహదం చేస్తున్నై. సమాజ నిర్మాణం వెనుక ఉన్నది మానవుడి స్విచ్చాపిపాసేం అందుకే “స్వేచ్చాపిపొసతో మానవుడు సృజించు కొన్నదే సమాజం, ఆదిమానవుడు వ్యక్తిగా చేసిన జీవన పోరాటాన్ని ముందకు తీసుకొని పోవటానికే మొదట్లో సహకార పూర్వక సామాజిక సంబంధాలు నెలకొల్బ బడినై ౫౨ అలా “వ్యక్తుల కూటమిగా సమాజంబయలు దేరింది. అది వ్యక్తిని అణచి వేస్తున్నదంటే, దాని చారిత్రక వియోజనానికే విరుద్ధంగా నడుస్తున్నదన్న మాట. కుటుంబానికే కాక్క సమాజానికి కూడా ముందు వ్య క్తి ఉన్నాడు ””) ఆది అతని సృష్టే. అదిలో మానవుడు సహజాతాల ప్రభావం వల్ల సమాజాన్ని సృజించుకొన్నాం, ఆ సహజాతాలే ఆదిమ మానవుని హేతుత్వ లక్షణాలు కాబట్టి, యెటుతిరిగీి సమాజ నిర్మాణానికి హేతుత్వమే మూలమవుతుంది. అందు సమాజం పియోజనాత్మకం."1 నమాజ నిర్మాణంలో మానవు డాశించిన పియోజనం స్వేచ్చా పిపాసను పీర్చుకోవటమేం జ కర్రాజ్యమనేది మానవుడి రాజకీయ వ్యఎస్థం అది కూడా సామాజిక జీవితానికొక కృొమాన్ని యేర్చ్పరచు కోటానికి మానవుడు సృజించుకొన్న వ్యవస్థే. సమష్టి రక్షణ కోసం సహకార భావంతో నిర్మించుకొన్నదే కాని, నిర్బంధం విధించటం కోసం నెత్తిమీద రుద్దబడిందికాదు. మానవుడు తన మనుగడ కోసం, వరిణతి కోసం సృజించుకొన్న అనేక వ్యవస్థల్లో రాజ్యం ఒకటి. దేనికది స్వతంతంగా ఉన్న ఆర్థిక, రాజకీయ సాంస్కృతిక విద్యా వ్యవస్థల్లో రాజ్యం కూడా ఒకటి””” అందువన్ల సమాజం కంటె రాజ్యం కంటె ముందే మానవుడున్నాడు కాబట్టి, అభ్యుదయ మనే లక్ష్యాన్ని

కీర ఎ౦. ఎన్‌, రాయ్‌ _ భారత కమ్యూనిజం చేరుకోటానికి మానవుడికి అవి సాధనాలవుత్తై.? సమాజం కంబెవ్యక్రి ముందు" "కాబట్టి? సామాజిక వ్యవ స్థ కుము౦దు వ్యక్తి స్య్వాతయ్యత్యం ఉండాలి.”* లక్ష్యాన్ని సాధించ గల్షినప్పుడే సాదధ్రనానికి అర్థం ఉఊంటుంది* అంటే వ్యక్తి స్వేచ్చను నిరోధించే సమాజం తన లక్ష్యాన్ని నెరవేర్చ జాలవన్న మాట. అందువల్ల అభ్యుదయాన్ని సాధించజాలవన్న మాట. ఎందుకంటే “వ్యక్తుల అభివృద్ధే సామాజికాభ్యుదయానికి పొమాణం, వారు అనుభలించే స్వేచ్చ, సుఖజీవనాల యొక్క సమష్టి భావంగా కాక సామాబిక విముక్తి, అభ్యుదయం అన్న ఆదర్శాలు ఊహి కల్పితాలై. యెన్నడూ పొందరానివిగానే ఉండి పోతై,””5 వ్యక్తికి సమాజంతో యెలాంటి సంబంధం ఉందో, రాజ్యంతోనూ అలాంటి సంబంధమే ఉండాలి. రాజ్యం కూడా మానవుడి సృష్టి కాబట్టి సృష్టికీ, స్ఫృష్టి క_ర్తకూ మధ్య ఉన్న సంబంధమే రాజ్యానికి, వ్యక్తికీ మధ్య ఉంటుంది. సృష్టి తన క్నర్ణను కబళించిదిగా ఉండరాదు, అందువల్ల మానవుణ్ణి రాజ్యానికి బానిసగా భావించటానికి వీల్లేదు.” మిగతా సామాజిక వ్యవస్థల్లాగానే రాజ్యం కూడా వ్యక్తి సంక్షేమం, స్వేచ్చ అనే లక్ష్యాలకు సాధనం. అందువల్ల మానవుడికే మనం అత్యంత ప్రధాన్యత యివ్వాలి, వ్యక్తికి యెక్కువ స్వేచ్ళ ఉంటే. సమాజ కమం సామరస్య పూర్వకంగా ఉండదనుకోవటం పొరపొటు.”” సౌభాగ్యం, సంక్షేమం, స్వేచ్చ, అభ్యుదయం అనేవి వ్యక్తికి లేకపోతే, జాతీయ సౌభాగ్యం, సామాజికాభినృద్ధి అనేవి కేవలం మోసాలుగా మారిపో తై.

“ఆధునిక సమాజంలో వ్య తళ్తి స్వేచ్చగా ఉండాలంటే, ఆర్థిక, సమృద్ధి, భదంత అనుభవించటం మాత్రమే చాలదు సాంస్కృతిక నిర్భంధం లేని సామాజిక వాతావరణంలో వ్యక్తి జీవించ గల్లాలి. సమాజ నిర్మాత లైన వ్యక్తుల అత్యధిక స్వేచ్చా సాధనే సామాజిక వ్యవస్థ బాగోగులు నిర్ణయించటానికి గీటురాయి. కావాలి.” ఐతే హ్యూమనిజం పితి పాదించేది బాధ్యతా రహితమైన విశ్చంఖల వ్యక్తి స్వేచ్భావాదం కాదు.” పితి మానవుడూ తోడి మానవుల అవసరాలకు, వాంఛలకు, భావాలకు అనుగుణంగా సర్దుకు పోవాలి. అనేక మంది వ్యక్తులు ఒక చోట జీవిస్తు న్నవ్వుడు అందరూ సమానంగా వృద్ధి చెందరు. అందువల్ల సంఘర్షణ

ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం డఫ రావచ్చు. అది తీవిస్థాయి అందుకోవచ్చు. అందువల్ల రాజకీయ వ్యవస్థ అనేది యెప్పుడూ అవసరమే.

అంటే హ్యూమనిజం అరాజకవాద౦ కాదు. రాజ్యవ్యవస్థ వద్దని అనదు. ఐతే, ఆ రాజ్యవ్యవస్ట నమష్టి (శ్రేయస్సు పేరుతో వ్యక్తి స్వేచ్చను హరించ రాదంటుంది. సమాజ నిర్మాణంలోని లక్ష్యం స్వేచ్చా సాధన కాబట్టి, వ్యక్తుల సామాజిక బాధ్యత నిర్భంధం కానక్కర లేదు. సాధారణ పరిస్థితుల్లో అది ఐచ్చికంగానే ఉండి తీరుతుంది. ఎందు కంటే సమాజం ఉండటమూ, పరిణామం చెందటమూ అందులోని వ్యక్తుల అంతశ్ళ్శక్తుల వికాసానికి అవసరం. అందువల వ్యక్తి స్వాతం్యత్యమనే భావం సామాజిక బాధ్యతలకు విరుద్ధం కాదు.”* ఎందుకంటే “సమాజంలో మనం శాంతియుతంగా నైతికంగా, వివేకవంతంగా _బతకట మనేది జాలవరకు-వ్య క్తుల మీద ఆధారపడి ఉంటుంధి.”క రాజ్యనియమాలు కూడా ప్రకృతి నియమాలవలెనే హేతుబద్ధంగాఉండి, అందులోని వ్య క్తులుస్వేచ్చను హిందటానికి వీలుగా ఉండాలి. ప్రకృత్తి నియమాలను కనుగొని, అర్థం చేసుకోవచ్చు. ఐతే వాటిని మనిషికి అతీతమైన వరాళక్తికి అంటగట్టి వని లేదు, నమాజం మానవుని సృష్టికాబట్టి, మానవుని స్వేచ్భాసాధనలో (వయోజన కారిగాఉండేటట్లుగా దాన్ని వ్యవస్థీకరించు కోవచ్చు.” అంటే సమాజ సృష్టి కర్తలమెన మనమే, దాని నియమాలను స్ఫూత్రీకరించు కోవచ్చు. తద్వారా ఒకరి స్వేచ్చ మరొకరి స్వేచ్చకు ఆటంకం కాకూడదు. అందుకని దాన్ని సమపష్టికి బలి చేయనూ కూడదు, “ఈనాటి ప్రజాస్వామిక రాజ్యాంగాలన్నీ కొద్ది గానో,గొప్పగానో సిర్ధాంతరీత్యా వ్యక్తి స్వేచ్చను ఆమోదిస్తునై ఇ. ఐనప్పటికీ అచరణలో ఆ స్వేచ్చ వ్యవస్థ అవసరానికి బలిచేయబడుళున్నది. సమష్టి క్షేమాన్ని కాపాడి పోషించ వలసిన అవసరం వ్యక్తి స్వాతర్యత్య భావాన్ని విరోధిస్తున్నట్లు కన్చిస్తున్నది. అందునిమిత్తం వ్యక్తి స్వేచ్ళ మీద కొంత నిర్బంధం తప్పనట్లు సూచించ బడుతున్నది. ఐతే అలాంటి ఆవశ్యక నిర్బంధాన్ని వీలైనంత తక్కువ స్థాయికి కుదిస్తే, రాజ్యాంగం ప్రజాస్వామ్య ఆదర్శానికి వీలైనంత సన్నిహిత మవుతుంది.”85

వ్యక్తి స్వేచ్చ మానవ వాడానికి జీవగర్శ, అందువల్లనే రాజకీయ తత్వా అన్నిటిలోనూ ప్రజాస్వామ్యం ఉత్తమ మైనదని ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌

ఖగ ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ _ భారత కమ్యూనిజం భావించాడు, కాని, సమగిమైన ప్రజాస్వామ్యం -నిజమైన, సంపూర్టమైన, నిర్మాణయుత మైన ప్రజాస్వామ్యం --ప్రిపంచంలో ఏదేశంలోనూ ఆచరణలో లేదు, ఆచరణలో పెట్టాలనే ఆలోచనగా నీ పొయత్నం గానీ లేవు, ఆచరణలో పెట్టగలమన్న, పెట్టదగినదన్న విశ్వాసం కూడా లేదు. అందుకు కారణం పార్షమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యుమూ--అందులోని బలహీనతలూ, పార్ల మెంటరీ ప్రజాస్వామ్యం విఫలమైనదన్న నినాదంతో రకరకాల నియంతృత్వాలూ నియం తృత్వాలకు తీసిపోని ముసుగు పిజా స్వామ్యాలూ బయలు దేరస్టై,. పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యం పెట్టుబడి దారులకు రక్షణ కల్పిస్తున్నదన్న నెపంతో కార్మిక (వర్గు నియం తృశ్వం పేరుతో కమ్యూనిస్టు రాజ్యం వెలిసింది. దాన్ని రూపుమారటం కోసం జాతీయ దురహంకారంతో, జాతి ద్వేషంతో, జాతి అధిక్యత పేరుతో ఫాసిస్టు నియంతృత్వాలు బయలు దేరినై, ఐకే నియం తృత్వం (ఒకవేళ) యెంత దయార్ద్రమై, మరెంత మంచిని సాధించినా విజాస్వామ్యానికి, (కనీసం పార్ల మెంబరీ ప్రజాస్వామ్యానికి అది ప్రత్యామ్నాయం శాబోదన్సీ వాంఛనీయం కాదనీ గ్రహించాలి.

కమ్యూనిస్టు రాజ్యాలు వింత్తైన ఆర్థిక, రాజకీయ, చారిత0క, సాంఘిక, నైతిక సూత్రాల మీదుగో బయలుదేరివ్టై, మార్కి నైజంలో దేన్ని వ ర్జించా లో, దాన్నే వారు అచరిస్తున్నారు. ఉనికీ బుద్దిని నిర్ణయి స్తుందన్నప్పుడు వారు మానవుడి ఆర్థిక ఉనికికే ప్రధాన్యత యిచ్చి, ఆర్థిక నియకి వాదాన్ని రూపొందించారు. సమాజాన్ని వారు మనుషుల కూడలిగాకాక, వర్గాలుగా చూచారు: వారి వికారం మానవుడి భావాలన్నీ ఆర్థికత పునాదిగా బయలుదేరిన బాహ్య నిర్మాణాలు; ప్రతివర్గం తన ఆర్థిక సౌభాగ్యాన్ని చూచుకొంటుంది; వీ వర్గానికి ఆ వర్గ ఖావాలుంటై; కార్మికుడికి భార్యా బిడ్డలతో ఉండేనంబ౦ధ౦ సైతం పెట్టుబడి దారుకు ఉండే సంబంధాలకు భిన్నంగా ఉంటై. “సాంఘిక మార్చులకు, రాజకీయ విష్ణ వాలకు అంతిమ కారణాలు మనుషుల మెదడులో గానీ, లేక శాశ్వత సత్యాన్నీః న్యాయాన్నీ చూడగల జ్ఞానంలో గానీ ఉండవు. అవి ఉత్పత్తి విధానంలోను మూరకం వద్ధతిలోను జరిగే మార్పుల్లో ఉంటై. ఆ కారణాలు తత్వ శాస్త్రంలో కాక్క ఆ పత్యేక తరానికి చెందిన ఆర్థిక పరిస్థితుల్లో వుంట్లై” అంటాడు వీంగిల్‌”.8*

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం త్త మానవుడి సంకల్చ్పంతోనూ, బుద్ధితోనూ సంబంధం లేకుండానే ఆర్థికత మీద, ఉత్ప త్తి సంబంధాల మీద ఆధారవడి మాత౦)మే భావాలు వుశృన్న మవుథాయని వారి భావం.!? అందువల్ల నే ముంవము ఉత్పత్తి సాధనాలు పుట్టి, తర్వాత మానవుడు రాలేదన్న రాయ్‌. మాటలు%ి వారికి అర్థం కావు. మెదడు కూడా ఉత్పత్తి సాధనమ నీ, అది అత్యంత విప్లవాత్మకమైన ఖావాలను ఉత్చ్తి చేస్తుందన్సీక5ి ఆ భావాలు విస్త వాలకు దారితీహైయనీ, ఉత్పత్తి సాధనాల నిర్మాణానికి కూడా అవే. మూలమన్వీ వారు విస్మరించారు. అందువల్ల నే ఆర్థికత మీమగా తప్ప మరొక విధ౦ గా ఆలోచించటానికి వారిసిద్ధాంతమే తావీయదు. మనిషికి ముందు, అతని బుద్ధి పనిచేయక ముందు వుత్పత్తి అనేది లేదనీ, వర్గంలా౦టి ముఠా భావాలు కూడా లేవనీ వారికీ స్ఫురించదు. వారి ప్రకారం వర్ల సంభర్షణ అభ్యుదయానికి మీటలాగా "వనిచేస్తుంది; వర్గ పోరాటచరితుగా తప్ప మానవుడికి చరిత లేదు; పెట్టుబడిదారీ వర్గం ఆర్థికంగా బలపడే. కొలదీ కార్మిక వర్గం ఆర్థికంగా బఐహీనపద్సి సంఖ్యలో పెరిగి, చై తన్యవంతమై, విస్తవం. చేసి, పెట్టుబడి దారీ వర్గాన్నీ, వ్య వస్థృనూ నాశం చేసి కార్మిక నియం తృత్వాన్ని స్థాపిస్తుంది; ఆ కార్మిక నియంతృత్వం బలిసి, అంతర్గత వై రుధ్యం (1) ఫలితంగా వర్గ రహిత నమాజం యేర్చడిి, సంపూర్ణ విజాస్వామ్యం యేర్పడుతుంది; రాజ్య వ్యవస్థ అనేది లేకుండా పోతుంది.._ఇలా చెప్పిన కథలన్నీ కలలుగానే మిగిలి పోయినై. ఇందులో వీది జరగలేదు. జరగ టానికి వీళ్లే దని చరిత) రుజువు చేసింది.

. కమ్యూనిస్టులనేవారు కొండరు మార్కు చెప్పిన కొన్ని సూకా్రాలను మక్కీకి మక్కి తమ కనుకూలంగా వ్యాఖ్యానించుకొని ఆచరణలో పెట్ట టానికి వియత్నించారు. కాని, పెట్టుబడిదారీ విధొనం పెరిగిన దేశాల్లో కార్మిక విస వాలు జరగలేదు విష్ణవాలు జరిగిన దేశాల్లో కార్మికుల పేరుతో నూతన అధికార వర్గం ఉచృ్భవించి యులుఐబడీ సాగించింది ప్రక్షాళన కార్యక్రమం పేరుతో లక్షలాది పౌరుల్ని చంపింది. ఖై దుల్లో హింసించింది. వర్షాలు అంతర్థానం కాలేదు. పాలక వర్గల ఒకటి అవతరించింది. కొత్త బౌనిస వర్గం స్థిర రూవం తాల్ళింది. ప్రజాస్వామ్యం అవతరించకపోగా సమష్టి (శేయన్సు పేరుతో నియంతృత్వం బలిసింది. ఒకసారి రేంర్చడిన

తరలి ఏం, ఏన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనీజం నియంతృత్వం స్థిరపడటానికి యతక్నిస్తుందని అర్థమైంది. రాజ్యం వాడిపోలేదు, హింసక్తూ నిర్బంధానిక్సీ అజచి వేతకూ రాజ్యమొక సాధన మన్న మార్కు మాటను నిజం చేస్తూ కమ్యూనిస్టు రాజ్యాలు *బహ్మ రాక్షసి అవతారాలె క్తిసై, స్వేచ్ళ అంబే కమ్యూనిస్టులకు స్వేచ్చా విరుస్టమైన భావం ఉంది. స్వేచ్చ అనేది మురిగిపోయిన శవమన్న ముస్పోలినీతో వారెలా విఖేదిస్తున్నారో బోధపడదు. గతితర్మరం పికారం అడుగులు వేసుకొంటూ మారిపోయే చారిత) కాపళశ్యకతను గుర్తించటమే మార్క్స్పిస్టుల వికారం స్వేచ్చ _- మానవుడికి స్వతహాగా స్వేచ్చ లేదు; చరిత్రలో మనుషులు కీలుబొమ్మలు; చారిత) కావశ్యకతను బట్టే నాయకులు పనిచేస్తారు. సమయానికి నాయకులు లేకపోతే చారిత్రక అవశ్యకతే వారిని సృష్టిస్తుంది..ఈ విధంగా కమ్యూనిజం మనిషిని చారిత)క, ఆర్థిక పరిస్థితులకు వొానిసగా మూత9మే భావిస్తుంది.? - శ మానవుడి మంచితనాన్ని గురించి కూడా మార్క్సిజానికి సదభి పాంయం లేదు. మార్క్సిజానికి లక్ష్యమే (1) విధానం కాని, సాధనం ప్రధానం కాదు, ఒక లక్ష్యాన్ని సాధించటానికి మానవు డెలాంటి నూగ్గా నైషైనా అనుసరించవచ్చు. వస్తుతః దుర్మార్గుడు, అరిషడ్వర్గ పీడితుడు అని మానవుడికి నిర్వచనం చెవ్పుకొన్న మార్క్సిస్టులు మానవుడు కోరుకొనే లక్ష్యం మాతం మంచిదని యెలా భావించగలరో అర్థం కాదు, మానవుడికీ నీతిలేదువ; వర్గాలకు మాత$9ిమే నీతి ఉంది: ఏ వర్గ నీతి ఆ వర్గానిదే? నైతిక విలువలు కూడా ఉత్పత్తి విధానాన్ని బట్టి నిర్ణయమయ్యి బాహ్య నిర్మాణాలే? వాటికి వృత్యేకత కానీ చరిత) గానీ, అభివృద్దిగానీ లదు! అంటూ ఇలాంటి దుష్ట భావాల కాలవాల మైన కమ్యూనిస్టు మూల సూతాల్ని యెవరైనా యెందుకు ఆరాధించి సమర్థిస్తారో అర్థం కాదు. అదేమంటే అలాంటి నిరంకుశ భావాల పోంది కాబట్టే కమ్యూనిజం ఆర్థిక సమానతను (ఆర్థిక ప్రజాస్వామ్యాన్ని) వీనుకొని రాగల్లిందని అంటారు. కాని అది వాస్తవంగా అబద్ధం. రాజకీయ్య సాంఘిక పఏజాస్వామ్యూలు లేనిచోట యే వ్ర)జాస్వామ్యుమూ సాధ్యం కాదు. కమ్యూనిస్టు రాజ్యాల్లో యే వ్రజొ స్వామ్యమూ లేదు, నియంతృత్వమనే మాజి విజాస్వామ్యానికి విరుద్ధ మైనవ్వుడు కార్మిక (1) నియంతృత్వం ఉన్నచోట ప్రజాస్వామ్యం ఉఊన్నదనటం పెద్ద అబద్ధం. పార్ల మెంటరి విజాస్వామ్యం పరోక్ష, ప్రచ్ళన్న

ఎం ఎస్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం శ్శ్రిల్సి నియంకృక్వనుని మార్కాస్టులు భావిస్తై పిత్యక్ష్య బహిరంగ కార్మిక ని. ముంతృక్వం దానికి పొత్భామ్నాయం కాబోదు.92

కమ్యూనిజాన్ని నాశనం చేయటం కోసం పేరు చెప్పి పుట్బకొని చచ్చింది ఫొసిజం. ఈ రెండూ మానవుడి నిస్త్రేతుకతలో నుంచి జారి బయట వడ్డ కవల బిడ్డలే. కమ్యూనిజం మనుషుల్ని వర్గాల్లో చూస్తే ఫాసిజం జాతుళ్లో చూచింది, రాజరికాన్నీ, జమీందారీ విధానాన్నీ రూపుమావటం కోసం పెట్టుబడిదారీ విధానం భౌడిక వాదాన్ని అశుయిస్తే, జాత్య హంకారాన్నీ, వ్యక్తి ఆరాధసనీ పోషించుకోవటం కోసం ఫాసిజం మతాన్ని ఉద్ధరించింది. అందుకనే ఉ్యపవంచాన్ని పాలించటానికి యెవరు సిద్ధంగా ఉన్నారో, అందుకు విధి యెవరిని నిర్ణయించిందో, పొంక బాకిని నిర్మించే మేధాశక్తి. కళ యొవరిలో ఉన్నవో, అలాంటి విశ్చంఖలమైన బలవంతుల చేతుల్లో మతమొక ఆయుధం అంటాడు ఫాసిస్టు తత్వ వేత్త సీషగోక *మ్సతం పాలితుల్ని పొలకులకు బంధితుల్ని చేస్తుంది.... జనం తమ శ్రేనున్ను కోసమే అణగి మణగి ఉండాలి. ఉపమానవ దశకు దిగివోవాలి. బానిసలుగా మారాలి. శంమ నాధనాలుగా నూరిపోవా లి. అహంకారం ఉన్నతాశ్ముల స్వభావం. ఇతరుల్ని బానిసలుగా చేసుకొని, వారు ఉన్నకాళ్ళుల కోసం త్యాగం చేయాలనే ధృఢ విశ్వాసం కల్లి ఉఊండబమే అహంకారం. ఈ రకమైన అహంకారం ఉన్న కాత్ములకే ఉంటుంది. ఆలాంటి ఉన్నకాత్మలు కల ముస్సోలినీ, హిట్లర్‌ వంటి వారే ఉన్నత మానవులు (సూపర్‌ మెన్స్‌, వారే జగ్యదక్షకులు, “రాజ్యం తన రాజ్యాంగాన్నే విచ్చిన్నం చేసుకోవాలి. “బంబ్రికిఉన్న ప్రతి మతమూ జాతీయ భాపంతో ఊ శ్రేజితం కావాలి, జొతులనేవి భగవంతుడి ఆలోచనలు" ఆందులో జర్మన్‌ జాతి సర్వోత్తమ మైనది.” పౌరులకు స్వేచ్చ అక్కరలేదు. స్వాతంత్యం విధానం కాదు. _పజలకు హక్కులు లేవు. విధులు మాతిమే ఉన్నవి, ఇచ్చిన దానికంటె వచ్చినదాని కంటె హెచ్చు అడగరాదు.” జర్మనీ స్వేచ్చగా, ఆయుధ సంపవర్షితో తులదూగు తున్నప్పుడు యింకా గుడ్లు వెన్న దుస్తులవంటి తుద వస్తువులు కోరటం దేనికి?!1% జర్మన్‌ జాతి పాలించటానిక్కీ మిగతా జాతులు పాలించబడబానికీ నిర్ణయించ బడివై--- వ.

జ్త్‌సిట ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం

ఇలాంటి బానిస బోధలు నూరిపోసి బానిస మనస్తత్వం సృష్టించింది ఫౌసిజం. రేడియోలు బాకాలూదినైై. పత్రికలు పైకెత్తివై. పిజలు ఉన్నాదులై పోయారు. వారికి నియంత ఉన్మత్త ప్రలాపాలు తప్ప మరొకటి విన్చించలేదు. జాత్యహంకారంతో, జాతి ద్వేషంతో జర్మనులు శివమె త్తి పోయారు. స్వతంతభఖావాలు నశించిన్రై . (పతికలను ఎన్నింటినో నిషేధించారు. ఎన్నో గ్రంథాలను తగుల బెట్టారు. కమ్యూనిస్టు పార్టీని నిషేధించారు, కమ్యూనిస్టుల సెందరినో కాల్చి వేశారు. సోషల్‌ డెమొక్రాటిక్‌ పార్టిని రద్దు చేశారు. హిట్లర్‌ సృష్టించిన తుపాను దళం వేలాది పౌరుల్ని చంపించింది.లక్షలమందికాన్‌ సెన్‌[బేషన్‌క్యాంపుల్లోోమగ్గిపో యారు,యూదులు చిత్రహింసలకు గురయ్యారు, ఐన్‌స్టయిన్‌ వంటి _ శాస్త్రజ్ఞుఖి జర్మన్‌ జాతికి పిథమ శతువుగా పేర్కొని దేశ బహిష్కరణ చేశారు. “యూదులు నెత్తురు కాల్వల్లో పడిఊంటేనే మనం నిజంగా స్వేచ్చగా ఉండగలం! అంటుంది ఫాసిస్టు జర్మనీ జాతీయగీతం. ఇలా ఫాసిజం ఘోర కలికి మారుపేర్తై మార్మోగింది. ప్రపంచమే దాన్ని శతువుగా గుర్తించి పారదో9లింది, ఐనా ఫాసిస్టు పిశాచి వెనుకవున్న అధికార పిపాస, ఉన్మాదం అప్పుడవ్వుడు, అక్కడక్కడ తొంగిచూస్తూనే వుపై్ను, అదితిరిగి కాలూనటానికి కావలసిన పరిస్థితులన్నీ భారతదేశంలో వున్నవని ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ అన్న ప్పుడు దేశంలోనూ, విదేశాల్లోనూ అందరూ విస్తుపోయారు. కాన్హి రాయ్‌ ప్రవచనంలో సత్యం లేకపోలేదని ఇటీనల భారత దేశ౦లో జరిగిన సంఘటనలు రుజువు చేస్తున్నై.

జాతీయ స్వాతంత్య పోరాటంలో భారత జాతీయ కాంగసు ప్రముఖ పాతి వహి ౦చి౦ది., హింసా పూర్వక విప్లవ మార్గాన్ని కొకు మితవాన అహింసా నూర్జాన్ని అనుసరించింది. ఐనా జాతీయవాదం సంకుచిక మైంది. కాబట్టి, జాతీయ స్య్వాతంత్యమంటే బాతీయ పిజా స్వామ్యం కానక్కరలేదు కాబట్టి,102 జాతీయ స్వాతం్యత్యం వల్ల జాతి నిర్మాశల్లైన వ్యక్తుల కందరికీ స్వాతం్య్యం వచ్చినట్లు కాదని భావించాడు రాయ్‌, అది పాలకవర్గం చేతుల్లోని జాతి స్వామ్యుం మ్మాతమే. అందువశ్లి జాతీయ స్వాతం్యత్యం కోసం త్యాగం చేయవలసివ స్తే, ఆ త్యాగ ఫలితంగా లభించే ఇండియా యెటువంటిదో పితిఒక్కరూ తెలుసు కోవాలంటాడు రాయ్‌,1% స్వతంత్ర భారతం ఫాసిస్టు భారత మవుకుందేమోనని ఆయన

,ఎం, ఎన్‌. రాయ్‌ - భొారత కమ్యూనిజం కల్రిస్ట్‌ భయపడ్డాడు. అది నిరాధారం కాదని మొట్టమొదటి సారిగా ఫాసిస్టు వ్యతిరేక యుద్ధంలో జాతీయ నాయకుల పాతి రుజువు చేసింది. బిటిష్‌ సామా9జ్య వాదంమీద ఉన్న వ్యతిరేకత కొద్దీ కాంగ్రెసు నాయకులు ఫాసిస్టు వ్యతిరేక పోరాటంలో పొల్గొనలేక పోయారు, రాయ్‌ దేశ భజక్తిలోన నిజాయితీని సైతం (పళశ్నించారు. ఫొసిజానిక్కీ స్యేచ్ళకూ మధ్య వున్న వై రుధ్యాన్ని రాయ్‌ అర్థం చేసుకొన్న వైనం ఆనాటి వుదేకంలో, ఆవేశంలో జాతీయ వాదులు గ్రహించలిక పోయారు.

మిగతా దేశాలతోపొటు భారతదేశంలోని రాజకీయ సొంఘిక వ్యవస్థలు మారవేదు, పూజార్తీ జమీందారి, పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థలు మూడూ యిక్కడ ఏక కాలంలో చెలామణిలో వున్నై, ప్రజల్లో పేవరికం తాండవం చేస్తున్నది. మితవాద, మతవాద్య కర్మవాద, అధ్యాత్మికవాద భావాలు బవుకాలంగా తిష్టవేసుకొని కూర్చున్నందువ్ల జనం నిర్విర్యుల్లై బానిస తత్వానికి అలవాటు పడిపోయారు. ఆధునిక విజ్ఞానశాస్త్ర పిభానం సనూజం మీద పడలేదు. కుల తత్వం, మత తత్వం పరాకాష్ట నందుకొన్నది. రెండు జాతుల సిద్ధాంతం తప్పనీ, రెండు రాజ్యాలు వద్దనీ అన్నాశే కాని రెండు జాతుల (మకాలు మనస్తత్వం బాగా పుంజుకొన్నది. రాజకీయంగా, సాంఘికంగా మానసికంగా బానిస భావానికి అలవాటుపడ్డ భారత ప్రజ లెప్పుడూ విజాస్వామ్యాన్ని రుచి చూడలేదు. జాతీయ నానకత్వం కూడా ప్రజల్లో భావ దాస్యాన్ని పోగొట్టి, రాజకీయ వైతన్యం పుంకొల్చటానికి యత్నించ లేదు, అందువల్ల భారతదేశంలో జాతీయవాద నియంకృత్వం ఏర్చ్పడటానికి వీలున్నదని రాయ్‌ వాదం. ఆ నియంతృత్వం వశ్చిమ దేశాల ఫాసిజం వలి హింసాత్మకంగా వుండనవసరం లేదనీ ఆయన అభి పాొొయం, ఇక్కడ నియంతృత్వ రాజ్యం యేర్చడబాన్ని వ్యతిరేకించే శక్తి సామర్థ్యాలు ప్రజల్లో లేవు కాబట్టి, ఇక్కడి ఫొసిజం ఆహి౭సాత్మకంగా వుండగలదని రాయ్‌ అంచనా. ఆ మేరకు ఆరున జెయిళ్లో వుండగానే (0998 కు పూర్వం) ఫాసిజం మీద వ్రాసిన గంధమే తార్మాణం.!1% చివరి దశలో మానవతా వాదిగా మారిన గాందిజీని (080 దశకంలో రాయ్‌ ఫాసిస్ట్రుగా వర్ణించటానికి ఫొసిజాన్ని గురించి ఆంనునకున్న తాత్విక అవగాహనా ప్రత్యక్ష వరిజ్ఞానమూ కారణం. గాంధీజీ ముస్వోలినేని దర్శించబాన్నీ, సుభాష్‌చం్యడబోసు నియంతృత్వ సిడ్ధాంతావైన

తగి ఎం, ఎన్‌, రాయ _- భారత కమ్యూనిజం కమ్యూనిజాన్నీ -ఫాసిజాన్నీ సంయోగం చేసి ఇండియాలో అచరబణలో పెట్టాలనటాన్నీ ఫాసిజం పట్ల సానుభూతిగా మనం అర్థం చేసుకోవచ్చు. రెండో పొపంచ యుద్ధ కాలంలో ఊర్చ్వలోకాన్నుంచి నేరుగా ఇండియాలో దిగవంసిన కల్క్యావతారం దారితప్పి జర్మనీలో ( హిట్లర్‌ రూపంలో) దిగిండని భావించిన జాతీయ వాదులు కూడా లేకపోలేదు.

సామాజిక పరిస్థిశుల్ని బట్టి భారతదేశంలో ఫాసిస్టు నియంతృత్వం రావటానికి వీలున్నడని రాయ్‌ పడ్డ భయం భారతరాజ్యాంగం ఆమోదించ బడ్డ (181 జనవరి తర్వాత ఇనుమడించింది. అమెరికన్‌ ఫెడరల్‌ విధానంలోనిఅవలక్షణాలూ, (ఫెంచి కేందవిధానంలోని అవలక్షణాలూ-అన్నీ మన రాజ్యాంగంలో పొందుపరచ బడివున్నైం దాని పికారం అత్యధిక సంఖ్యాబలం కల పార్టి 'కేంద)ంలో పరిపాలిస్తున్నస్వుడు దానిసల హావకారం రాష్ట్రపతి (యూనియన్‌ (పెసిడెంటు యే రాష్ట్రంలోవై నా కేర్యదం యేలు బడిని పికటించవచ్చు. (ఇలా చాలాసార్లు జరిగింది కేందంలోని ఉభయ పక్షాలు సమబలంలో వున్నప్పుడు రాష్ట్రవతి యే నాటకమైనా ఆడవచ్చు. తన యిష్టంవచ్చిన పార్టీకీ అధికారం కట్టబెట్టవచ్చు.' (రాష్ట్రపతిగా వుండిన సంజీవ ఇిడ్డి ఈ అంశాన్ని రుజువుచేశాడుఎ లేదా పార్లమెంటును రద్దుచేసి తానే సర్వాధికారాలు చెలాయించవచ్చు. కాలక౦మంలో రాజ్యాంగానికి చేర్చబడిన సవరణల వభ రాజ్యం క్రమక్రమంగా నీయంతృత్వం వైపు నడవటం మొదలు పెట్టింది. ఇందిరా గాంధీ రాకతో రాజ్యాంగం పూర్తిగా ఫౌసిస్టు నియంకృత్వస్థాయికి చేరుకొని రాయ్‌ భమం నూటికి నూరుపాళ్లు నిజమని రుజువ్నై౦ది. భారతదేశం ఫాసిజం వైపు నడుస్తుందన్న రాయ్‌ భయం నిరాధాశమని పు్పన్షకాలు వ్రాసిన వారంతా తమ పుస్తకాలను తిర గ్‌ వా?సుకోవలసిన పరిస్థితి యేర్చడిందిం

వీరారాధన తత్వం భారతీయుల్లో విబలంగా. జీర్ణించుకొని పోయింది. అందువల్లనే ఇక్కడ అనేకమంది ఉఊపదైై వాలు వెలిశారు. మనుషులకు ద్వైవత్వం అంటగట్టటం మన దేశంలో సాధారణ విషయం, అధీన మనస్తత్వం అధికం, అందువల్ల నే గాంధీజీని మహాత్ముడన్నారు" అందే ఉన్నతాత్ముల (హిట్లర్‌ విభృతుల) కంటె అధికుడన్న మాట ఈ భావం అగ్రనాంరుకుల వద్దనుంచి సొమాన్య పౌరులదాకా ప్రిచారిత

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూూనిజం తి మైంది. రాజకీయంగా గాంధీజీ *జాతిపితి అయ్యాడు. నెహూ39 “జాతినేతి అయ్యాడు. కాలం గడిచే కొలది ఆ భావం కనుమరుగై పోవలసివుంది. కాని స్వాతంటత్యం వచ్చిన మూడు దశాద్ధాల తర్వాత కుటిల రాజ నీతికి అధికార దాహానికి మారుపేరై న “ఇందిరయే. ఇండియా అయిందిం *జశ్రే పార్టి, ఒకే జండా నినాదం కూడా పోయి *ఒకే వ్యక్తి నినాదం వచ్చింది, దీన్నే ఫాసిస్టు నినాదం అంటాం, నెహూ9 దాదాపు రెండు దశాబ్దాలు పొలించినా, వరిపొలనలో నియంతృత్వ ఛాయలు కనపడలేదుం కాబట్టి ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ అంచనా ఈప్పన్నారు విజ్ఞులంకా. ఇందిరా గాంధీ ఒక దకాబ్దం పొలనలో రాయ్‌ వివచనం అబద్ధం కాదని రుజువు చేసింది. నెహూం కాలంలో రాజ్యాంగ సవరణలు జరిగిక్కి అవి యెక్కువథాగం రాజ్యాంగసూతాాలకు స్పష్టమైన అర్జాన్ని'యివ్వటానికి జరిగినై - కొన్ని సందర్భాల్లో హక్కులకు సంబంధించిన నవరణలు జరిగినా అవి హొజాస్వామ్యానికి గొడ్డలి పెట్టుగా పరిణమించ లేదు. ఇండియాకు వైనాతో వచ్చిన సంఘక్షణ కాలంతో దేశరక్షణ నిబంధనల కింద అత్యయిక పరిస్థితి (ఎమస్టైస్బ్రీని ప్రకటించిన్నా దాన్ని పొరహక్కుల మీద వియోగించ లేదు. పౌరుల్ని నిర్బంధంలోకి తీసుకోటానికీ, అత్యయిక పరిస్థితిలో అసాధారణ అధికారాలు చెలాయించటానికీ, " జౌరహక్కుల్ని బలి గొనటానికీ రాజ్యాంగాన్ని ఉపయోగించు కోవాలనే కోరిక నెహూ)కు లేరపోయింది. ఐతే ఇందికా గాంధీ రాకతో పొత రాజ్యాంగం పిసాదించిన ఛ)జాస్వామ్య వ్యతిరేక అధికారాలు చాలవన్నట్లు, కొత్త అధికారాల కోసం వొజాస్వామ్యాన్ని గొంతు నులమటం కోసం రాజ్యాంగాన్ని అనేకసార్లు సవరించింది. పతి సవరణా పొరహక్కుల్ని యెంతో కొంత దిగమింగింది. చివరకు అధికార దాహం మనిషిని యొన్ని అత్యాచారాలకు, యెంఠటి అవినీతికి పుఠకొల్చుతుందో ఇందిరా గాంధీ చేసిన రాజ్యాంగ సవరణలు? అమె పిభుత్వం చేసిన ఘోర కృత్యాలు రుజువు చేస్తాయి. సవరణల తర్వాత రూపొందిన రాజ్యాంగం కాన్కీ దాన్ని అనుసరి౦చి చేసిన చట్టాలు కానీ పిజాస్వామ్యాన్ని కరిమింగిన వెలగ పండుగా మార్చిన్నై+ “రాజ్యం తన చట్టాన్ని తానే విధ్వంసం చేయాలన్న ఫాసిస్టు గోబెల్స్‌ చాటువు నిజమైంది. ఇందిరాగాంధీ కూడా రాజ్యాంగాన్ని రద్దు చేయాలని సంకల్పించింది. కాని ధ్టైర్యం చాల్లే దు, సవరణలతో సరి పెట్టకొందిం

శరీ ఎం, ఎస్‌. రాయ్‌ _ భాధత కమ్యూనిజం

మితవాద కమ్యూనిస్టు లనేవారు ఎమర్జెన్సీ కాలంలోని ఇందిరాగాంధీ పాలనకు పరిమిత వ్రిజాస్వామ్యమని పేరు పెట్టారు. పరిమిత పిజా స్వామ్యం (౧ పిజాస్వామ్యం కాదు. ఇందిరా మార్కు పూర్తి ప్రజా స్వామ్యం (ఫాసిజం తమ కక్కరలేదని ప్రజలు తీర్చు చెప్పారు. పొత ఎమర్జెన్సీ రద్దు కాకుండనే ఆమె వివేళపెట్టిన కొత్త ఎమర్జెన్సీ కాలంలోని ఫలితాలను పిజలు నెమరు వేసుకొన్నారు! ఆ కాలంలో పౌరహక్కులు పూర్తిగా నశించిన్నై. వాక్‌ స్వాతం్యత్యం, సభా స్వాతం్యత్యం, పతికా స్వాతం్యత్యం నశించ్చినై. కార్మికుల సమ్మె హక్కు సశించింది. ఆంతరంగిక భద్శ)తాచట్టం (మీస్సా పేరుతో యెవరినై నా కారణంచెప్పకుండనే నిర్బంధం లోకి తీసుకొనే హక్కు ప్రభుత్వానికి అభించింది. పౌరులకు న్యాయం కోరే హకూ్కూ, న్యాయస్థానాలకు విచారించే హక్కూ నశించిసైై. ఇలా చెప్పూ కొంటూపోతే బితికే హక్కుతోసహా రాజ్యాంగం ప్రసాదించిన హష్మలన్నీ నశించినవనే చెప్పుకోవాలి. వశించనిది బానిస బితుకొక్కటే. భారతదేశ చరిత౦లో ఇందిరాగాంధీ పేరుకంటి కటిక నల్లటి అక్షరాలతో వ్రాయబడే పాలకుల పేరు నేటివరకులే దు, భవిష్యత్తులో కూడా ఉండబోదేమో వనిపించింది

ఐకే యిలాంటి అఘాయిత్యాలకు పాల్పడే వ ప్రభుత్వమైనా ఆ వార్తలు పైకీ పొక్కకుండా జాగ్యిత్త వహిస్తుంది. అందుకోసం ప్రచార సాధసాలూ, విసార సాధనాలూ అన్నీ _ తన _ అదుపులో ఉంచు కొంటుంది. ఇందిరాగాంధీ పభుత్వం చేసిన పని అదే. ప్రభుత్వం అందించిన సమాచారం, పిభుత్వం ఆమోదించిన నమాచారం తప్ప యుతరం విచురించకుండా పత్రికల మీద సెన్సార్‌షిప్పు విధించింది రేడియోలో గో బెల్స్‌ ప్రచారం సాగించింది, దార్మిద్యం, అజ్ఞానం యేలుబడి కింంద ఊన్న పేద పిజానీకంలో దాని పిభావం కొంత పోకకపోలేదు, ప్పూర్తిగా ,బెయిన్‌వాష్‌ చేశామని ఇందిరాగాంధీ భగోమ పడింది. కాని? కాలం చాలక కలిసిరాలేదు. ఇలాంటి విభుత్వాన్నే విజాస్వామ్యమందే, ఇక నియంతృత్వమని యెొలాంటి పిభుత్నాన్ని అనాలో బోధపడటం లేదు, అయికే తమ నియంతృత్వాన్నే ప్రజాస్వామ్య మనిపిలుచుకొనే కమ్యూనిస్టులు తాము రాజకీయసమర్థన యివ్వదలచుకొన్న వారిని ఆ పేరుతోప్‌ిలవడం వింశకాదు. వారి ప్విచ్‌ వారివద్ద వుండదు.

ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం త్శ్స్రిర్థి

అసలు అధికారం విజలది,135 ప్రొజలఅను౦ చే అది రాజ్యానికి సర్మకమిస్తుంది. ఆంతమాశాన విచక్షణారహితంగా విజల మీప అధికార జులుం చలాయించవానికి రాజ్యానికి హక్కు లేదు. కాన్సీ పొర్ల మెంటరి పిజాస్వామ్యంలో దానికి విరుద్ధంగా జరుగుతున్నది, నిజానికీ “పిజా స్వామ్యాన్ని సమర్ధవంతం చేయాలంట్కీ అధికారం నిరంతరం విజల్లోనే గుప్తమై ఉండాలి. పిజలు తమ సర్వస్వామ్యాన్ని నర్వకాల సర్వా వస్థళ్లోనూ నమర్ధవంతగా చలాయించు కోటానికి మార్గాలు, సాధనాలు ఉండాలి.”1%* అందువల్ల అధికార దత్తతే వజాస్వామ్యానికి విరుద్ధం, “*సర్వస్వామ్యం అనేది మరొకరికి అధీనం చేసే హక్కు కాదు? అందువల్ల దాన్ని మరొకరికి దత్తతచేసే సమస్యే లేదు

పాశినిధ్య _పజాస్వామ్యం (పజల స్వామ్యాన్ని సూత ప్రాయంగా -అంగీడరిస్తుందిం _ కాని, ఆచరణలో అందుకు భిన్నంగా జరుగుతుందిం ఒకసారి ఒక (వకినిధిని మనం ఎన్నుకొన్న శర్వాత, చిరిగి ఎన్నిక జరిగేలోగా అతకేమి చేసినా అడిగే హక్కు, మనకుండదు, ఈలోగా నున తరఫున అతడే అధికారిగా ని మనకు మనం అధికారులం కాముం ఛం పరిస్థితివల్ల నే (వజాస్వామ్యం గౌరవం కోల్పోయి, నియంతృళ్వంవట్ల మోజు పెరుగుళున్నది.

నునం ఎన్నుకొన్న (పతినిధి మనమీద అధికారం చెలాయించటానికే అయిశీ, ఆ అధికారం మనకు యిష్టం కానిదయితే, ఎవరు చెలాయి స్తే యేమిః ఆతను మత గురువై తే యేమిః శాక్టై తే యేమి? తెల్ల వాడయితే యేమి? నల్ల వాడయితే యేమీ 1 ఎవరు పొలించినా వున తరఫున మన కోనం పరిపాలించేవారే కదా? [పతీఒక్కడూ (పజల కోసమే వరిపొలిస్తా నంటాడు. (వజల మంచి (వజలకంటె తనకే బాగా తెలుసునంటాడు, తమ మంచి తాము తెలుసుకొనే అవకాశం కూడా (వజల కివ్వడు. ఐనా ప్రాతినిధ్య (వజాస్వామ్యుం నియంతృత్వం కంటె (గుడ్డిలో మెల్ల, కానీ, రాజ్యాంగ రక్షణ స్మకమ౦ గా లేకపోతే పాఠినిధ్య (వజొస్వామ్యం తేలికగా నియంతృత్వంగా మారిపోతుంది.

71 పార్లమెంటు యె న్నికల్లో కార్యగెసుపార్టీకి. 48 శాతం మ్యాతమే వోట్లు వచ్చిన్మా మూడింట రెండు వంతులకు పైగా స్థానాలు

తగి ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం లభించివ్టై. ఇందిరాగాంధీ (వధాని అయింది. (ప్రభుత్వంనుంచి అంగ బలం, అశ్థబలం పొంది అవినీతికి పాల్చడింది కాబట్టీ అమె యొన్నిక చెల్లదనీ, ఆరు సంవత్సరాలదాకా యెన్నిక ల్లో ఆమె పొల్గ్లొనరాదన్నీ అలహాబాదు హైకోర్టు తీర్చు యిచ్చింది. పదవికి గాజీనామా యివ్వవలసిన ప్రధాని స్కుపీం కోర్టుకు అపీలుచేస్తూ (ప్రధాశి, స్పీకరు, రాష్ట్రపతి, ఉవ రాష్ట్రపతి పదవుల్లో వున్నవారిని యున్నిక వివాదంలో విచారించే హక్కు న్యాయస్థానాలకు తొలగిస్తూ పార్ణ మెంటు లో రాజ్యాంగ సవుణ చేయించింది. అత్యయిక పరిస్థితి ప్రకటనకు ముందే (పతీపక్ష నాయకుల్నీ, పౌర్ల మెంటు సభ్యుల్నీ అరెస్టుచేయించి, మం్యలివర్గం అనుమతి లేపండానే ఆఅత్యయిక పరిస్థితి (ప్రకటనమీద యూనియన్‌ ,పెసిడెంటు సంతకం చేయించింది. మిగతా ఘోరకృత్యాలను విస్మరించినా, రాజ్యాంగవరంగా, పౌరహక్కుల పరంగా ఆలోచి ప్పే-నియంతృత్వం దీనికి భిన్నంగా యెలా ఉంటుంది 1 1877 యెన్నికల ఫలితాలను ముందుగా వాసనపట్టీ ఉందే, పరిస్థితులింా యెలా మారి ఉండేవో! 1008 లో జర్మనీకి ఛాన్సెలర్‌ అయిన హిట్లర్‌ 1924 లో ,పెసిడెన్సీని రద్దుచేసి నియంత అయిన తీరు యిదే, ఎన్నికలు జరిగినంత మ్మాతాన (ప్రజాస్వామ్యం ఉన్నట్లు కౌదు. రాయ్‌ని విమర్శించేవారు యూ పరిణామాలను ఊహించలేక పోయారు.

నెహూ9 ఉన్నంతకాలం ఆయన్ని అదుపులో పెట్టగల కాం్యగెసుపొర్టీ అధిష్టానవర్గం ఉంది. నియ౦తృత్వం రాలేదు. అన్ని అదుపులు తప్పించుకొని, అ్యగనాయకు అందరినీ అవతలకు చెట్టి యువనాయకుల్లో ఉ్మదేకాలూ ద్వేషాలూ రెచ్చగొట్టి, పార్టిలో నియంతగా చెలామణీ కాగల ఇందిరాగాంధీ వంటివారు నాయకత్వంలో ఉన్నవ్వుడు, రాజకీయాలలీరు అర్థం చేసుకోలేని ఉవనాయకులు వందిమాగధు లై నష్వుడు నియంతృత్వం వచ్చింది, మన సామాజిక స్థితీ, రాజకీయ విధానం, రాజ్యాంగ విధానం దానికి అవకాశం యివ్వగలవని భయపడి రాయ్‌ పదే వదే హెచ్చరించాడు- దురభిమానంవల్ల అనాడు వాస్తవాన్ని (గ్రహించ లేకపోయివవారు నేటి వాస్తవాన్ని విస్మరించటానికి వీల్లేదు,

నియంతలంతా (ప్రజాస్వామ్యం పేరుతోనే నియంతలయ్యారు. ఎల్ల కాలం రాజ్యాధిపత్యం ఒశేపార్టీ అధీనంలో ఉండటం ఆరోగ్యకరం కాదు. ఎన్నికల భయం ఆవేశిస్తే ఆ _వజాస్వామ్యమే నియంతృత్వ

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం తశ] అవతారం తాలుస్తుంది. ఏదియేమైనా యివ్రుడాచరణలో ఉన్న రాజ్యాంగ విధానాలన్నిటి క౦దె పార్ల మెంటరి వజాస్వామ్యుం సంధికాలంలో యెన్నదగింది. అందువల్ల సమూల ప్రజాస్వామ్యాన్ని సాధించేలోగా పౌరహక్కులకు భంగం కల్గించని రాజ్యాంగవరిరక్షణలో పార్ల మెంటరీ ప్రజాస్వామ్యం కొనసాగక తప్పదంటాడు రాయ్‌.308

ఐతే పుజాస్వామ్యు రాజకీయాలు పార్టి రాజకీయాలుగాా అధికార రాజకీయాలుగా మారిపోయినై. పొరుడికీ రాజ్యానికీ మధ్య దళారులుగా పార్టిలు అవకతరించినైై, పిజలు ప్రజలుగా సరాసరి తామే పాలనా యంత్రాంగానికి పుతినిధుల్ని పంపుకోరు. పాకి నిధ్య ప్రభుత్వం ఒక పార్టికిమాత)మే పాొతినిధ్యం వహిస్తుంది. అంటే పాతినిధ్య ప్రభుత్వం అల్బ సంఖ్యాకుల పరిపాలన అవుతుంది.!09 ఎన్నికల్లో పాల్గొనే అభ్యర్థులు హైజులు విలబెల్టే అభ్యర్థులు కారు, వారి అభ్యర్థిత్వాన్ని పార్టి అధిష్టానవర్గం నిర్ణయిస్తుంది. . అలాంటి పార్టిఅభ్యర్థుల్లో ఒకరిని అల్బసంఖ్యాకులే యెన్నుకొంటారు. అతడు పార్టీ అభ్యర్థి కావటంవల్ల ప్రజలకు కాళ పార్టికే బాధ్యత వహిస్తాడు, - మెజారిటీ పార్టీ పతినిధుల్లో అధిష్టాన వర్గానికి యిష్టుడైనవాడు మంతి వర్గానికి నాయకుడవుకాడు. మంతివర్షానిక్షీ ప్రజలకూ ప్రొతినిధ్యంలో అంతరం పెరిగిపోతు౦ది, చిపరకు పజాస్వాన్యుం పేరుతో అత్యల్ప సంఖ్యలో ఉన్నవారే అధికసంథ్యాకుల్నె వారి యిస్టానికి వ్యతిరేకంగా పాలించే స్థితి యేర్చడుతుంది. స్వాతంత్య్యిం వచ్చినప్పటి (184) నుండి నేటిదాక _ కేంద్రంలో ఉన్న యే పాలక వక్షానిక్సైనా మొత్తం ఓట్లలో సగభాగం కూడా రాలేదంబీ అందులో ఉన్న రహస్యాన్ని పొర్టిస్వామ్యు మహత్యంగా అర్థంచేసుకోవచ్చు.

ప్రజలకు ముంచి చేయాలంటే తమపార్డి అధికారంలోకి రావాలను కొంటాడు పార్టీమనిషి, కాబట్టి లక్ష్యం విజాశేేయస్సు మీదనుంచి పార్టి అధికారం మీదకు మారుతుంది. పార్టి అధికారంలోకి రావాలంటే రేందో ఒక విధంగా యెన్నికల్లో గెలవాలి. కాబట్టి లక్ష్యం గెలుపుమీద కేంద్రకృత శ రీతుంది. గెలుపు కావాలంటే డబ్బు, అధికారం, విద్వేష పిచారం, శుష్కవాగ్జానాలుు వి జల్ని కుల, మళ, వర్గాది ఉదేంకాలతో శీవ మెల్త్తించటం మొదలైన అవినీతి కార్యాలకు పాల్పడాలి. మంచి కఫ)

తృర్తల్లి ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం చేయాలనే లక్ష్యంతోనే అందుకోసం యివన్నీ ఆవళ్యక మైనట్లు గానే పార్టీ అభ్యర్థి భావి స్తాడు. తీరాగెలి స్టే, అ వితినిధి పజల యిసష్టంతోన్తూ తన యిష్టంతోనూ నిమిత్తం లేకుండానే, పార్టి ఆదేశానుసారం ప్రభుత్వ శాసనా అన్నిటికీ పార్ల మెంటులో చేతులెత్తుకాడు, అంటే, వితినిధి స్వామ్య మేలేని యీ విధానంలో ప్రజాస్వామ్య మెలా సంభవమవుతుంది? తన అధికారాన్ని మరొకరికి (పొర్టిక్సి దత్తం చేసివచ్చిన అభ్యర్థికి మన అధికారం దశ్తం చేయటంవల్ల , మనమా అధికారాన్ని చెలాయించే ప్రశ్నే ఉదయించదు. ఎందుకంటే జాతులు, వర్షాలు యొలాగో __అలాగే పార్టీకూడా సమష్టితత్వమే, కమ్యూనిజం వర్గంపేరుతో, ఫాసిజ౦ జాతిపేరుతో నియంతృత్యం చెలాయి ప్రే, పార్ల మెంటరీ ప్రజాస్వామ్యం పార్టీపేరుతో పార్టీ నియం తృత్వం, లేక “పాక్షికి ప్రజాస్వామ్యం చలాయిస్తుంది. పార్టీలో తమకే, స్వేచ్ళలేని వితినిధులు ప్రజల స్వేచ్ళకు యెలా దోహదం చేయగల్లకారు? పార్ల మెంటరీ విధానంలో వ)జాస్వామ్యం పాక్షికంగానై నా నిలబడి ఉండవానికి కారణం ఒకటికంటె యెక్కువ పార్టీ లుండటానికి చట్టరీశ్యా అవకాశాలుండబ మే.

విజాస్వామ్యమంబి పిజలచేత (0 *6 ౧6౦016 ) పాలించబడే ప్రజల (06 6౦0916 పిభుత్వం. కాని యీనాడు పిజలచేత పాలించబడే ప్రజాప్రిభుత్వం యెక్కడా లేదు. రాజరికాలూ, నియంతృత్వాలతో పాటు పార్ల మెంటరీ ప్రభుత్వాలు కూడా పజలకొరకు (0౯ [6 ౧6001 పాలించే ప్రభుత్వాలే అయినై . మొదట “రాజకీయ పార్టీలు పార్ల మెంటరీ రాజకీయ యంత్రాంగం సమరసంగా వనిచేయ డానికి యేర్చడ్డవే.2110 ఐతే వ్యక్తుల్లో నై జ్ఞానికంగాను, -సొమాజికంగాను ఉన్ని కారతన్యూన్ని ఆసరాగా తీసుకొని కొద్దిమంది సమర్థులు పలువురిమీద తమ అధికారాన్ని రుద్దే స్వభావం పార్టీవ్యవస్థలో వై నుంచి క్రిందిదాక కన్చి స్తున్నది. ప్రజల్ని తమనితాము పాలించుకోగలశ క్రిసంపన్నులుగా చేయడం కోసం తోడ్పడటానికి బదులు, చల్టాలతోనే వారిని వరిపాలించ జూడటం పిబౌ స్వామ్యం కాదు. పిజాస్వామ్యం లక్ష్యమైతే ప్రజలే దానికి సాధనంకానీ, పార్టిలు కారాదు. అధికార పోరాటంలో వరుగువందాలు తీస్తూ అమ్మై పో9త్సహించే పార్టీలు ప్రజాస్వామ్యానికి సాధనాలు కాలేవు. సమా పరిస్థితుల్ని మార్చే మిషతో ప్రజలనుంచి అధికారాన్ని హరించటమే చివరకు వాటి ధ్యేయమైంది.

ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం డ్న్‌రి

ఐతే రాజకీయ పార్టిలు లేపండా రాజ్యాంగ నిర్వహణ సాధ్యమేనాః అనే పిళశ్న ఉదయిస్తుంది. సాధ్యమనే ఉద్దేశంతోను, విశ్వాసంతోను రాయ్‌ 1848 లోనే రాడికల్‌ డెమొక్రాటిక్‌ పార్టీని రద్దుచేసి, రాడికల్‌ హ్యూమనిస్టు ఉద్యమాన్ని. ప్రారంభించాడు. సిసలైన సమూళఆ ప్రజాస్వామ్యాన్ని ఆచరించే పియత్నాలింతవరకు ఎక్కడా జరగలేదు. ఆ పియత్నాలు జరగకుండనే దాని ఆచరణసాధ్యతను పిశ్నించటంలో అర్థంలేదు. అసలు పార్టి స్వామ్యంకంటె ముందే రాజకీయ (వజొస్వామ్య భావం పుట్టింది. 1? వ శతాబ్దం చివరిభాగంలో మాతమే రాజకీయపార్టీలు అవతరించిన్నై. అందువల్ల పార్టీలు లేకుండా _వజాస్యామ్యం సాధ్యమా ? అనే ప్రశ్నే తప్పు. "దేవుడు లేకుండ సృష్టి యెలా జరుగుతుంది ? పురోహితుడు లేకుండ పెండ్లి యెలా జరుగుతుంది ? రాజు లేకుండ రాజ్య మెలా నడుస్తుంది” అనే ప్రశ్న తెలా ఉన్నవో, యీ సళ్నకూడా అలాగే ఉంది. అందువల్ల *ప్రార్టి అధికాళంలో ఉంటే ప్రజాస్వామ్య మెలొ అవుకుంది ౩ అనే ప్రశ్న వేసుకోవాలి, -

ఈనాటి సార్ల మెంటరీ విజాస్వామ్యుంలో పరిపాలనా హక్కు అనేది హ్రతినిధులకున్నది కాని దాన్ని పళ్నించే హక్క్మయినా (వజలకు లేదు అలాంటి పరిపాలనా హక్కు కోసమే పార్టిలు తన్నుకుంటున్నాయి తప్ప, విజలకోసం కాదు. ప్రతినిధుల కుండవలసిన _పాతినిధ్య బాధ్యత పరిపాలనా హక్కుగా పరిణమించడం వల్లనే వ్యక్తులు కూడా లక్షలు ఖర్చు పెట్టి (ప్రాతినిధ్యం కోసం జూదమాడే పరిస్థితి సైతం వచ్చింది, “చివరకు (పొతినిధ్య భావం వ్యననంగా మారిపోయింది. (ప్రజల్ని కొనడం, తాము అమ్ముడుపోవడం కూడా అనవాయికీగా మార్చి న ,పొతినిధ్య ప్రజాస్వామ్యం పొలక స్వామ్యంగా మారి (వమాదకరస్థాయికి చేరుకొంది ఈ స్థితిని నివారించటానికి రాజకియపార్టీలవారివై పునుంచి కనీస పియత్నం౦ కూడా జరగలేదు. మన రాజ్యాంగం శాసన విభాగాన్నీ (1663420, కార్యనిర్వాహక విభాగాన్నీ (2౫600010) విభ జించిన్తా వస్తుత భారత పార్షమెంటకి విధానంలో యివి రెండూ కలగాపులగ మైపోయి, పర్యవసానంగా రెడూ కలిసిన అధికార స్వామ్యం (ఏ3!6240120) గా మన (పజాస్వామ్యం౦ (లం01200, దిగజారిపోయింది. . చివర కు రాజ్యాంగంలో మరో

కషథీ ఎం. ఎన్‌, రాయ _- భౌరత కమ్యూనిజం ప్రత్యేక అంశమయిన న్యాయ విభాగాన్ని (6610121030 కూడా. కల్మష భూయిస్టంచేసి (భష్టు పట్టించటానికి నేటి సంకర స్వామ్యం కృషి చేస్తున్నది. ఈ స్థితి పోవాలంటి శాసన సభ్యులకు హక్కులు తగ్గించి, బాధ్యతలు పెంచాలి. శాసన సభ్యత్య్వమే భారంగా తోచినపుడు స్వచ్భంద సేవాపరాయణులు మ్యూతమే (ప్రాతినిధ్య బాధ్యతను నెల్షికెత్తుకుంటారు. అధికార వ్యామోహపరులు (పజల నెత్తిమీద నుంచి కిందికి దిగుతారు. న్యాయు కార్యనిర్వాహక విభాగాల్లోనివారు తమ బాధ్యతలు గుర్తెరిగి న్నైతిక శీలంతో పవర్తి స్తారు. స్వచ్చంద సేవాపరాయణు అయిన ప్రతినిధుల సనైైతికశీలంయొక్క్యపభావం ,పభుత్వాంగాల మీదనూ, (పజల మీదనూ పడడంవల్ల (వస్తుత తరహా రాజకీయంచేత పోషించ బడుతూవచ్చిన అవినీతి, అంచగొండితనం [క్రమంగా అంతర్జాన మవుతాయి.

దేశాన్ని పాలించటానికొక రాజకీయపార్టీ అత్యావశ్యకమని అంగీక రించటమంటే. (పతి రాజకీయపార్టినీ శాసించడాని కొకనియంత అవశ్యక మని అంగీకరించటమే. అలానే ్యవజాస్వామ్యం మనుగడకు రెండో, మూడో, మరెన్నో రాజకీయపార్టీ లుండడం ఆవశ్యకమని అంగీకరి స్తే _ పిత రాజకీయ పార్టీలోనూ ముఠాలూ, అంతర్ముఠాలూ వుండడం అవళ్యక మనే సూకాన్ని అంగికరించటమే. ఈ ఆవళ్యకతా వాదం వెనుక వుండేది అధికార పిపాసే. అధికారంలోకి రావడం ద్వారానే తమ సిద్ధాంతాన్ని ఆచరణలో పెట్టగలమని రాజకీయ పార్టీల వారంతా తప్పెట కొట్టి చాటీంచటంవల్ల, వారి తక్షణ లక్ష్యం-ఆంతిమ అక్ష్యం అధికారమేనని తేలుతుంది. అందువల్ల సిద్ధాంత భేదాల సహజీవనాన్ని, వాటి (పతినిధుల సహజీవనాన్ని దుర్లభం చేసే ఆలోచనకు సైతం అనుకోకుండానే వారు వూపిరి పో స్తారు. అంటే పార్టితత్వంలోనే నియంతృత్వభావం అంత ర్నిహితమై వుంటుంది. కాబట్టి పార్టీతత్వం నిదానంగానై నా పోవాలి. వీక పార్టీతత్వం ఏకమతతత్వంలాగా మహా దారుణం.

నిజానికి వీ రాజకీయ పార్టీలోనూ ముఠాలు లేకున్న స్థితిలేదు. ఒక రాజకీయపార్టీలోని ముఠాలు విడివిడిగా వుండికూడా ఒకే పార్టీలో ఎలాకలసి వుంటున్నవో, అలానే రాజకీయ సిద్ధాంత భేదాలు కఠ వ్యక్తులూ, వికి నిధులూ, ముఠాలూ కూడా పొర్టీిరహిత _వజాస్వామ్య వ్యవస్థలో ఎందుకు

ఎం, ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం కీఫ్‌ కలసి వుండరాదో అర్ధంకాదు. నమన్యలమీద ఒకే రాజకీయ పార్టిలోని వ్యక్తుల మధ్య ఏకీభావం లేకపోవడం కద్దు, భిన్న రాజకీయ పార్టీలలోని వ్యక్తుల మధ్య ఏకీభావం కుదరడమూ కద్దు. అలానే కొన్ని సిద్ధాంతాల సందర్భంలో కూడా ఏకీభావానిక్కి విభేదానికీ పార్టిలు మ్మాకమే గీటురాళ్లు కానక్కరలేదు. అయితే రాజకీయం వృ ్రిగాను, అధికారం లక్ష్యంగాను మార్చుకొన్న వారికి పార్టిలే అధికార సాధనాలు, చివరికీనాడు ప్రపంచంలో ఎల్లెడలా మూక మన_స్తశ్వమే రాజకియ పార్టీలకు పునాది అవుతున్నది తస్ప, సిద్ధాంత అనగాహన కాదు. ఉన్న కాశయాలు కూడొ శాదు. ఫలితంగా ఈనాడు 'రాజకీయంి, *అధికారంి అనే నూటలు వర్యాయ వదాల్లై పోయిన్వై. “అధికారం కొరకు కాని” రాజకీయాలు కూడా వుంటాయా! అని విస్తుపోయే వారుకూడా వున్నారు,

_రాజ్యం అంటే సమాజ రాజకీయ వ్యవ స్థృ అనే భావం నళించి, అదొక పరిపాలనా వ్యవస్థ అనే భావం ఆచరితమై నందువల్ల, ప్రజల్ని పాలించటానికీి అదిలించటానికిి అదుపులో పెట్టటానికీ ఒక అ౦కుశం౦ కావలసి వచ్చింది. ఆ అంకుశం రాజ్యంనుంచి పార్టీకి మారింది. ఐతే, పొర్టివ్యవస్థ (వమాదకర మంటున్నంత మ్యాతన రాయ్‌ “అరాజక వ్యక్తి స్వాతర్య్యత్య వాదాన్ని (పోత్సహిస్తున్నా డనుకోవటం పొరపాటు, ప్రాతినిధ్య (వజాస్వామ్యుం ఉన్న లిబరల్‌ విధానంలోలొగా, రాయ్‌ పవితిపాదించిన సమూ ల (ప్రజాస్వామ్యంలో వ్యక్తులు శ క్తిహినులూ, ఏకాకులూ అయిపోరు. “సమాజ నిర్మాణం సంక్లిష్టంగా పెరిగిపోయిన

• శాలది, వ్యక్తి యేకాకిగా తన సర్వస్వా మ్యా న్ని అమలుపరచలేనని గుర్తించాడు.”1*1! అందువల్ల (వజాస్వామిక రాజ్య నిర్మాణం వ్యక్తి స్వామ్యం (పొతివదికగా నిర్మాణమైన (ప్రాంతీయ (ప్రజాసంఘాల మీదుగా పా9రంభం కావాలి,

విజా సంఘ సభ్యుల సంఖ్యా పరిమితి వోటర్‌ సంఖ్యలో ఐదవ వంతుగా ఉండవచ్చునని రాయ్‌ సూచించాడు. ఈ (వజా సంఘాలే స్థానిక స్వవరిపాలనా సంస్థలు కూడా. ఇవి యావత్తు రాజ్య వ్యవస్థనీ అదుపు చేయగళ్లుకై. వరిమిత (సాంతంలో యేర్పడ్డ యీ (ప్రజా సంఘాల నిర్మాణం _(కమంగా ఫిర్మా, తాలూకొ జిల్లా రాష్ట్ర స్థాయికి

త॥గ ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం విశాలమైన పునాదిమీద శంకువు ఆకారంగా పేరిగి, చివరకు దీని శీర్షస్థానంలో జాతీయ పొర్ల మెంటు ఉంటుంది. [(పాధమిక సంఘాలకు విస్తృతాధి శారాలుంటైై. వాటి ప్రభావం వివిధ స్థాయిలలో ఉండే విశాల సంఘాల మీద ఉంటుంది అప్పుడే రాజ్యవ్యవస్థ “పొలనావ్యవస్థ” శాకు౦డా హోతుంది. సమాజ వ్యవస్థతో సహయోగం (0016118013) చెందుతుంది. సమాజానికీ సమాజ రాజకీయ వ్యవస్థకూ మధ్య పాలిత-పాలక సంబంధం అంతరించి నిజమైన [ప్రజాస్వామ్యం ఆనతరిస్తుంది. రాజ్య వ్యవస్థలో జరిగే ప్రజాసంఘాల నిర్మాణాల వంటివే మిగతా సామాజిక వ్యవస్థ అన్నిటిలోనూ. (ఆర్థికం, ఆరోగ్యం, విద్య, సాంస్కృ తకం వగ్వైరాల్లోో (ప్రవేశపెట్టాలి. ఏ వ్యవస్థ కా వ్యవస్థ స్వత౦ వ్యక్తిత్వం కల్గిజాండాలి. రెండు సామాజిక వ్యవస్థల మధ్య ఉఊండే సంబంధం సహకారయుతంగా ఉండాలి తప్ప అధికారికం కారాదు. అప్వుడే శేందీకృత అధికార విధానం బద్దలవుతుంది. ఆసలు పూజారీ, రాజరిక విధానాల్లో పొొరంభమైన అధికార కేర్యదికృత విధానం నేటి (వ్రజాస్వామిక కార్యాచరణలో యక్కడ తొలగించబడింది ? అంటే న్య క్షి స్వాతం్యత్యంమీద అనొదిగా (పారంభమైవ అధికార జూలు6ర యింతవరకు అ౦తం కానేలేదన్ననాట 111 రాయ్‌ [పతిపాదించిన రాజకీయ వీభానంలో రాష్ట్ర శాసనసభలక్కు జాతీయ పార్లమెంటుకు (వజానంఘాలే " అ భ్రర్థుల్ని నిర్ణ యి స్తై. ఎన్నికైన (వతినిధులు వజాసంఘాలకు బొధ్యత వహి స్తారు. (వ్రబొ సంఘాలకో సన్నిహిత౦గా ఉంటూ, వారి అజమాయిషీ [కీందనే నడుస్తారు. ఇందులో వ్‌ రాజకీయపార్టి జోక్యమూ ఉండదు. బహు జనాభిపొయాన్ని పార్ల మెంటుక్కూ పార్ల మెంటు నిర్ణయాలను (ప్రజలకూ నివేదించటమే (ప్రతినిధుల కర్తవ్యం. ఈ ఆచధణవల్ల పార్ల మెంటు చేసే శాసనాల్లో బహు జనాభ్మిపసాయం (వలివీంబిస్తుంది. ఇలా నిజమైన అధికారం ప్రజాసంఘాల ద్వారా పజల చే తుల్లోనే ఉండాలి. అప్పుడే ప్రజా స్వామ్యంలో వ్య్శక్రి సర్వస్వామ్యం ,ప్రదర్శిత మవుతుంది. ఎక్కడో ఉన్న అధికారాన్ని అందుకోటానికి పోటీలుపడి, సీగపట్ల కు దిగే అధికార "రాజకీయాలకు స్వ స్తివాచకం. పలుకుతుంది. వజాఖిష్టానికీ వ్యతి రేకంగొ

ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం మ! వివర్తించే (పతినిధిని వెనుకకు పిలిచి (160211) (ప్రజల విశ్వాసం రుజువు చేసుకోమనే అధికారం _పజాసంఘాలకు ఉండటంవల్ల (ప్రతినిధులు _పజా వ్యతిరేక కార్యకలాపాల్లో నిమగ్నం కావబానికి వీళ్లే దు.113 జాతీయ సమన్యలఅమీవ, శాసన విభాగంతో, కార్యనిర్వహణ విభాగంతో భిన్నాఖి పొం నుం వచ్చి, అన్యాయం జరిగిందని భావించినపుడు (పజాభ్మిపాయ సేకరణ (గం[ం?లు6ే60) జరవమని (వ్రజానంఘాలు రాష్ట్ర కేం్యద శానన సభల్ని కోరవచ్చు.!1%

ఆవసరమనుకొన్న శాసనాన్ని శాసన సభల్లో (వవేశ పెట్టటానికి రాష్ట్ర _వజాసంఘం ద్వారా స్థానిక (ప్రజాసంఘాలు చొౌరవ (12111470) తీసుకోవచ్చు.125 _ ద్రినివల్ల అధికారం పజల చేరువలోకి వస్తుంది,

ఐతే సమూల [పజాస్వామ్యం విజయవంతం కావాలంటే (వజలు విద్యావంతులు కావాలి. (పజాసంఘాలే పొరునికి రాజకీయ, పొరవిద్యను గరపే పాఠశాలలుగా ఉండాలి. విద్యావిధానం (వజల అంతర్గతళ క్తులను వికసింన జేసేదిగా ఉండాలి, (వ్రజలు చై తన్యవంతులు కావాలి. హేతు దృష్టిని వెంపొందించు కోవాలి. (ప్రజల్లో శాస్త్రీయ విజ్ఞానం, శాస్త్రీయ దృక్పధం వ్యాపించాలి. కాము సమాజ నిర్మాతలము, తమ మంచి చెడ్డలకు తామే క_ర్షలము అన్న ఆత్మవిశ్వాసం ఉండాలి. సై తికశీలం ఉఊండాలి విజ్ఞాన పునర్వికాసం జరగాలి. సమాజాన్ని మూలఅంనుంచి మరమ్మత్తు చేయాలంటే, దాని మూలమైన మనిషిమరమత్తుతో (పారం ఛించాలనే భావం యే రాజకీమిపాక్టి కూడా నేటివరకు ఆలోచనలో శాన్సీ ఆచరణ కానీ చూవలేదు. వారి ధ్యాన అంతా అధికారం మీదనే. అధికారం చేకికివస్తే అంకా సర్దుకు పోతుందని వారి ఆశ. అధికార పోరాటంలో యీ విషయాలన్నీ అలేచించటానికి గానీ ఆచరించటానికి గాన్కీ వారికి తీరికలేదు. అందువల్ల నే ,[పజలు తమ సమస్యల్ని మరెవరో తీరు స్తారని యెదురుచూస్తూ కూర్చోవలసిన స్థితి యేర్చడింది. అస్థిడి కల్లడ ౦, కల్పించటం (ప్రజాస్వామ్య లక్షణం కాదు, వ్య క్తుల్లోని ఆ స్థితికి కారణం జాధ్యతనుతప్పించుకొనే వరాధీన మన్నస్తత్యం. బాధ్యతను గుర్తించి, నిర్వహించక పోవటం మానవవాదానికి విరుద్ధం. ఇది ఒక్క రాజకీయ రంగానికి మ్మాతమే పరిమితం కాదు. సామాజికజీవిత రంగాలన్నిటిలోను యింతే.

కీ48 ఏం. ఎన్‌, రాయ్‌ _ భారత కమ్యూనిజం

ఐతే యీ వ్యవస్థలో అవ్యవస్థను ఊహించి, ఇది నియంతృత్వానికి దారితీస్తుందని వాదించేవారున్నారు. అవన్నీ నియంతృత్వ కాముకులు చేసే _ప్రచారంవల్న పెంపాొందిన అభ్మిపాయాలే. విదేశీ దండయా్యాతా భయాన్ని నూరిపోస్తూ, దాని నివారణకోసం స్థిరమైన-వటిష్టమైన శేయ్యద ప్రభుత్వం కొవాలని జాతీయవాదులు చేసే _పచారఫలితంగా యుద్ధ పుమాదాన్ని శంకించటమే తప్ప-_శాంతి [సయోజనాన్ని గుర్తించక పోవటం వల్లనే అలాంటి అభిపాయాలను ఆహ్వానించటం జరుగుతున్నది. పార్టి స్వామ్యుమంటే (ప్రజాస్వామ్యంగా అపార్ధం చేసుకోబడ్డ పార్టి నియం తృత్వమనీ, అది వ్యక్తి నియంతృత్త్వానికి దారితీసిన సంఘటనలు చరిత్రలో చాలా ఉన్నవనీ రుజువైన తర్వాత కూడా వ్యష్టి నియంతృత్వానికి గాన్సీ సమష్టి నియంతృక్వానికిగానీ కావీయని విధంగా రూపొందించుకొనే సమూల (వజొస్వామ్యాన్ని ఆచరించి ఆచరణలో వచ్చిన వడిదుడుకుల్ని ఫరిదిద్దుకోవాలని ఆలోచించ జాలకపోవటం విచారించతగ్గ విషయం, కొన్ని అనధికార సంస్థల్ని యీనాటి పాలక రాజకీయ పార్టిలు తమ ప్రయోజనాలకు వాడుకొంటున్నట్లుగా (పజాసంఘాలను వాడుకోగలరని గానీ- అందరూ రా జయ రంగంలోనే శద్ధం చొరవ చూపలేరు కాబట్టి అలాచూపీ కొద్దిమందికే రాజకీయాలు వదలివేయాలనిగానీ__లేక యింత విశాలమైన దేశంలో సమ్మగ (వజాస్వామ్యం సంభవం కాదని భావించటం కానీ--లేని దయ్యాన్ని ఊహించుకొని బెదరిపోవటమే. వీ వ్యవస్థయొక్క వడిదుడుకు లైనా ఆచరణలో సవరించుకోవలసిందే, అసలు (సయోగమంటూ మొదలు పెడితే దాని అవుగాము లెక్కడ ఉన్నవో అర్థ మవు తె.

మానవుజ్ణీ సేచ్భాపిపొసువుగా గు _ర్తించిన రాడికల్‌ హ్యూమనిజం ప్రతిపాదించే ఆర్థికవిధానానికి కూడా మానవుడి సేవ్ళాపిపాసే పాతిపదికగా ఉంటుంది. మానవుణ్ణి ఆర్థిక జీవిగా అపార్థం చేసుకోవటంవల్లనే చాల సందర్భాల్లో రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తప్పుదారిని నడచివై. వ్యక్తి స్వాతం్యత్యానికి ఆటంకాలు కల్పించరాదన్న భావంతో లాంఛన్మపాయమైన విజాస్వామ్యం ఆర్థికంగా మానవుణ్ణి మానవుడు దోచుకోటానికి అవకాశం యిచ్చింది. సామాజిక వ్యవస్థలోని విపరీత ఆర్థిక తారతమ్యాలను చూచి సహించలేని సామాజిక రాజకీయ సిద్ధాంత కర్హలు, అ స్థితిని అంతం చేయాలనే కుతూహలంతో నియంకృత్వ మా ర్గా న్ని ప్రతిపాదించారు,

ఎం, ఎస్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం తీత ఆచరణలో అది ఆర్థిక సమతను సాధించలేకపోగా, రాచరికంలోని యేక చృ(తాధిపత్యానికి తీసిపోని నియంతృత్వం ద్వారా వ్యక్రిస్వామ్యాన్ని హరించింది. అసలు “ఆర్థికమానవుడు" అనే భావనే స్వేచ్భాదాయక మైన వ్యక్రివాదస్కూకాన్ని నిరోధిస్తుంది. ఆర్థికమానవుడు బానిసైనా కావాలి, లేక వానిస యజమాస్రైనా కావాలొ! లిబరలిజంలో ఉన్న రాజకీయ స్వేచ్చ ఆర్థికంగా ఒకరినొకరు దోచుకోటానికికూడా స్వేచ్భ యిచ్చింది, తతృలితంగా సమాజంలో విపరీతమైన ఆర్జిక అసమానతలు నెలకొప్వ్నై. యం్మతయుగ ఫళలిళతమైన అధునిక పెట్టుబడిదారీ విధానం బలపడినకొలది, ఒకచోట కుపష్పతెప్పలుగా ధనరాసులు మూల్గుతుంటే, మరొకచోట కటిక పేదరికం ఆ_ర్ధనాదం చేస్తూ ఉండిపోయింది. పొయ్యిసెగ పొంకకు తగిలింది. వ్రజాస్వామ్యమంటే దోపి డి అనే అర్థం స్థిరపడిపోయింది. దానికి విరుగుడుగా రాజకీయ నియంతృత్వం యేర్చడినంత మాతొన ఆ ఆర్ధిక దోపిడి అంతంకానలసిన అవసరం లేదని ఆ తరువాతి అనుభవం రుజువుచేసిందిం

“పొంత ఆ స్త్రీని రద్దుచేసి, ఉత్పత్తి సాధనాలను పభుత్వం స్వాధీనం చేసుకొని, పణాళికా బద్ధమైన అర్ధిక విధానాన్ని అనుసరించి నంతమా(త్రాన (శామిక దోపిడి అంతం కావడానికీ_..సంపద సమానంగా పంపిణి జరగడానికి దారి యేర్చడదు.”]3? “*ప్రభుత్వంమీద (వజలకు అధికార ౦ లేకుండా వరిిశమలమీద (అంజే ఉత్పత్తి సాధనాల మీద) ప్రభుత్వానికి అధికారం వుండాలనడం అర్ధంలేని నూట.”118 ఆస్తి _పభుత్వా నికి చెందడమంటే సమాజానికి చెందడమనే అర్ధంకాదు. జాతీయకరణమూ (4609215260), సొమాజికీకరణమూ (50012113460%), ఒకటికావు. వాతీయకరణంలో ఉత్చ త్తి సాధనంమీది యాజమాన్యం (ప్రభుత్వానిది. సామాజికీకరణంలో ఆ యాజమాన్యం ఉత్ప్తిదారుడిది. అది ఉత్పల్తి దారుడికి చెందిన ఉత్పాదక సహకార సంఘంద్వారా అతని చేతిలో వుంటుంది. _ అడుగడుగునా అది ఉత్పటత్రిదారుడి నిర్యయాత్మక హక్కుకు లోవడి ఉంటుంది కాబట్టీ, వ్యక్తి స్వేచ్చకూ-భ్యదతకూ అందులో చోటుం టుంది, మెతుకుకోసం, కూలికోసం, పరాధీనతా భావంతో ఉత్పత్తి చేసే స్థితి _శామికుడికి తప్పిపోతుంది. (శామికడీ స్థితి కూలివాడి స్థాయినుంచి ఉత్చాదకుడి స్థాయికి పెరుగుతుంది. ఉత్పత్తి సాధనంమీది యాజమాన్యపు 57)

450 ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం హక్కు విషయంలో వ్యక్తికీ -- ఉత్పాదక సహకార సంఘానికి మధ్య దళారీలివ్వరూ వుండరు. ఫలితంగా ఉత్పాదకుడిలో (పేరణకు (ంలుళ?6) లోటుండదు; కూలివాడినన్న భావం వుండదు. బానిస భావం వుండదు; వై మనస్య (2169464008) భావం వుండదు. ఉత్పాదనలో ఆస్తీక, సశద్ధకు కొదువ వుండదు. తన (శ్రేయస్సు లో సామాజిక శేసయస్సు, సామాజిక [ేయస్సులో తన (శ్రేయస్సు వుంటుందన్న స్పృహ ఉ త్పాదకుడి లో వుండడంవటల్ల ఈ సహకౌర సము స్ట యాజమాన్యంలో వ్యష్టికీ-సమస్టికీ మధ్య స్పర్ధ తలయె_త్తే అవకాశం లేదు. ఈ సహకార ఉత్పాదక యూనిట్ల న్నీ స్థానికమైనవే, ఏ వస్తూత్సాదనచేసే యూనిట్‌ అయినప్పటికీ స్టానిక వనరులనుబట్టి చిన్న సంఘాల యాజమాన్యంలోనే వుంటుంది. అందువల్ల సంఘ యాజమాన్యం సభ్యుడికి చేరువలోనే వుంటుంది.

పెట్టుబడిదారీ విధానంలో ఉత్ప త్రి ఉపయోగంకోసం కాక్క, మారశం కోసం జరుగుతుంది. వినియోగంకోసం కాక్క లాభంకోసం జరుగుతుంది! ప్రజల కొనుగోలుశ కక్రిచేత నియతమవుకుంది. నిరుద్యోగాన్ని కల్పిస్తుంది నిరుద్యోగుల్లో కొనుగోలుళశక్షి లోపించడంవల్ల ఉత్తి వడిపోతుంది. పేవరికం పెరుగుతుంది. జాతీయ సంపవ అభివృద్ధి కుంటువడిపోతుంది. ఫలితంగా ద్రవ్యోల్బణం ఎదురవుతుంది ఈ స్థితిని నివారించటానికి క మ్యూ నిజ ౦ పేరుమీదుగా (ప్రవేశ పెట్టబడిన జాతీయకరణ విధానం సమస్యను పరిష్కరించలేక హోయింది. - యావత్తు సంపదను జాతీయం చేస్తి అధికారాన్ని . మొత్తాన్ని [పభుత్వానికి దదత్తంచేసి, సంపదమీది పెత్తనం (ప్రభుత్యం చేతిలో పెడితే.-అది నియంతృత్వంగా వున్నంతకాలం అందరికీ వని పంపిణీ చేయడం ద్వారా, కూలి కల్పించడం ద్వారా నిరుద్యోగ నమస్యను కమ్యూనిజం యేదో ఒక విధంగా వరిష్కరిస్తున్నది కాని-ఆ స్థితివల్ల (శామికుడు, ఉత్ప ప్రీదారుడు నక్షిగత పెట్టుబడిదారులకు బదులు (ప్రభుత్వానికి కూలివాడుగా మారిపోయాడు, అంటే ఉత్పత్తి దారుడి కూలివాడి స్టే టస్‌ పెట్టుబడిదారీ విధానంలో ఎలా వున్నదోః కమ్యూనిజం (రాజ్య. పెట్టుబడిదారి విధానం) లో కూడా అలానే వుండి పోయింది. ఉఊత్పాదకుడి 'శాజకీయార్ధిక సాంఘిక భ్యదత విషయంలో అభివృద్ధిగా చెప్పుకోదగిన మేలు, జరగలేదు. రాజకీయ భదత క్షీణించి

ఎ౦. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం కీఫ్‌ 1 నంతగా ఆర్షిక భ్యదత చేకూరలేదు. వ్యక్తుల అస్తిత్వం (ప్రభుత్వ 0

యజమానుల దయాదాక్షిణ్యాలమీద ప్పూర్తిగా ఆధారపడే స్థితి వచ్చింది. ఉఊత్పాదకుడు తన ఉత్ప త్తి సాధనంమీద కాకుండా మరెవ్వరి సాధనంమీద వీధారపడి ఉత్చల్తి చేసినా అతని హోదా కూలివాడి హోదాయే? శ్రమ ఫలితం మొత్తం (శ్రామికుడికే చెందకపోతే __ ఆది దోపిడీకి చిహ్నమనే మార్క్సిస్టు విశ్లేషణ నిజమైతే, షవస్తుత తరహా సోషలిస్టు - కమ్యూనిస్టు ఆర్థిక విధానంలో దోపిడి అంతం కాలేదని నిర్ద్వంద్వంగా చెప్పవచ్చు. ఈ దోపిడి అంతంకావాలంటే ఉత్ప్తి సాధనంమీద ఉత్పత్తి దారుల సహకార సంఘ యాజనూన్యం వుండే సహకార ఆర్థిక విధానం ఒక్కటే మార్గం.

ఈ రకమయిన ఆర్ధిక విధానాన్ని అమలు పరచడానికి రాజకీయంగా ప్రజలందరూ వరిపొలనలో భాగ ౦ పంచుకోగల భాగస్వామ్య _పజా స్వామ్యం (4160104602 రలయయ[100500) నెలకొని వుండాలి. రాజకీయంగా నియంతృత్వ మున్నపుడు ఆర్థికంగా సహకార భావాన్ని (పోత్సహించడమనేది అసాధ్యమైన వని. అందువల్ల “రాజకీయ ప్రజా స్వామ్యం లేకుండా ఆర్థిక (ప్రజాస్వామ్యం కాన్కీ ఆర్థిక _సజాస్వామ్యం లేకుండా రాజకీయ (వజాస్వామ్యం కానీ సాధ్యంకావు”]2% అని తేలుతుంది,

ఆర్థిక ప్రజాస్వామ్యం సాధ్యం కావాలంటే ఉతృ్తి, పంపి ణీకూడా వికేంద్రికృతం కావాలి, (ప్రభుత్వ జోక్యంలేని పరస్పర సహకారంమీవ సమాజ ఆర్థిక జీవిశం ఆధారపడాలి. అందుకోసం ఉత్చత్తిదారుల, వినిమయదారుల సహకార సంఘాలు యేర్చాటు కావాలి. (పజా సంఘాలు గా్రామస్థాయినుంచి జాతీయ స్థాయినరకు ఎలా యేర్పడ్డాయో, అలాగే యీ సహకార సంఘాలు కూడా [కింది స్థాయినుంచి పై స్థాయివరకు యేర్చశాలి. సహకార ఊత్ప్తి విధానంలో ఉత్పత్తి వినియోగంకోసమే కాని, లాభంకోసం కాదు. అలాగే పంపిజీ కూడా వినియోగం లక్ష్యంగా కొనసాగాలి తవ్ప, లాభం లక్ష్యంగా కొనసాగరాదు.121 కాబట్టి పంపిణీ కూడా సహకార వద్ధతిలో జరగాలి. అంద్తున్ని2ళాక్త్‌ం కొను అచ్నార్థఎ విత్యక్షాధివత్యం (కింద వినియోగదార్వుణ్తోసప్పళర లీంఘాల్లి కొల్లు, మ్‌ చేవ్య్టాలి. ఖో న వు న్న

బ (4౦0.46 ళ్‌ ఉన. మైాంంఎంాన ఘు

త్మీస్టల్లి ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం

మానవుడి జీవన ప్రమాణం పెంచటం, నిత్యావసరాలు తీర్చటం పిధానాదర్శాలుగా ఉత్పత్తి విధానం ఉండాలి. ఆర్థిక విధానం స్వయం సమృద్ధంగా ఉండాలి. విలొస వస్తూత్ప త్తికి పరిమితులుండాలి. కేవలం లాభార్జన దృష్టి ఉత్పత్తిదారుల సహకార స౦0ఘాఅకు ఉండరాదు, కిందిస్థాయి సహకార సంఘాలనుండి జాతీయస్థాయి సహకార సంఘాల వరకు పరస్పర సహకార ఖథానం ఉండాలి. స్థానిక సంఘాల ఆదనపు లాభాలు జాతీయస్థాయిసంఘాఅ భారీ పర్మిశమల్లోని వాటాలకు పెట్టుబడి పెట్టవచ్చు, సంధిదశలో పైఎవేటు యాజమాన్య ౦ (కింద ఉన్న పర్మిశమలు స్వతర్యతంగా కొనసాగవచ్చు. లేక వినిమయ వస్తూతృ తి చేసే సహకార ఆర్థిక విధానాన్ని అనునరి౦ చి సహకార సంఘాల్లో వాటాదారులుగా చేరవచ్చు. లాభార్జన దృష్టి లేని సహకార ఉత్పత్తి సంఘాలతో పోటికి తట్టుకోవటంకష్టం కాబట్టి, (కమంగా పై9వేటు ఉత్పత్తి దారులుకూడా అవశ్యంగా సహకార విధానంతో చేతులు కలుపుతారు. కాబట్టి పై 9వేటు ఉత్పత్తిదారులు సహకార ఆర్థిక విధానానికి సమస్య కాబోరు.

ప్రభుత్వ అజమాయిషీ [కింద అర్ధ (పభుత్వ వ్యవస్థగా నడుస్తున్న యీనాటి సహకార వ్యసస్థ పరాజయాన్ని మదింపువేయటంలో ప్రభుత్వంలో ఉన్న అవినీతి, బంధ్యుసీతిి లంచగొండితనం, అధికార వ్యామోహాలను ఒక్కపక్క-_-సహకార సంఘాల యేర్చాటులోని జాతి, మత, కులు వర్గ గూపు తత్వాలను మరొక (ప్రక్క _-మనం పరిగణనలోకి తీసుకొంటే సర్వజనీనమైన హ్యూమనిస్టు సహకార విధానంతో దాన్ని యే విధంగానూ పోల్చ్బటానికి వీల్లేదని తేలుతుంది. అందువల్ల ఆర్థిక రంగంలో సహకార విధాన విజయాన్ని గురించి సంశయించబానికి యే విధంగానూ వీల్లేదు. ఐతే ఆర్థికరంగంలో సహకార విధానాన్ని ఆచరించబోయే ముందు రాజకీయ రంగంలోనూ దాని ఆచరణ ప్రారంభం కావాలి.

త్ల వ శ

రాజకీయ (సజాస్వామ్యుంమీద ఎం, ఎస్‌, రాయ్‌ ఎందుకు నొక్కు పెడుతున్నాడందే __ ఆయన పొొయికంగా స్వేచ్భావాద కొత్వికుడు-ంా ఇగ;10500[16/ 0 5196640౧). స్వేచ్ళమిద రాయ్‌ పెట్టినంత నొక్కు పెట్టిన

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - థఖారత కమ్యూనిజం కఫ్‌శి అధునిక రాజనీళిజ్ఞులు అరుదు, మానవుడి స్వేచ్చ్భాభావానికి మూలం భౌతిక వాస్తవికవాద వరంగానే చూచాడు రాయ్‌, బుద్ధి సంస్కారంతో మానవాభ్యు దయాన్ని సాధించాలనే బౌద్ధం ఆయనది. ఆర్టిక సమతమీద వంక పెట్టి మానవుడి స్వేచ్చను వారించటమే రాజకీయంగా మాశిన ఈ యుగంలో, రాజకీయాధికారమే అన్ని రంగాలనూ యేలుతున్న ఈ యుగంలో అధికార శీం(ద్రికరణ మానవ వినాశకరమైన పరిణామాలకు దారి తీస్తుంది. రాజకీయ మత మౌఢ్యం మానవుడి స్వాభావిక తార్విక మానసిక వైజ్ఞానిక పరిణతికి అడ్డుకట్ట వేస్తుంది. కమ్యూని స్ట నియంతృత్వానికయినా, మరొక నియంతృక్వానికయినా సమాజంలోని అజ్ఞానం, పేదరికం మహావరాలుః అజ్ఞానాన్నీ, పేదరికాన్నీ కాలగి స్తే నియంతృత్వానికి తావులేదు అందుకే రాయ్‌ అజ్ఞానాన్ని తొలగించటానికి జ్ఞానపునర్వికా సోద్యమం కొవాలన్నాడు. నిరుద్యోగ నిర్మూలనకూ, పేదరికాన్ని తొలగించటానికి మానవ (శ్రమశ కక్రికి పని కల్పించాలనీ, చిన్న పర్మిశమలతో బయలుదేరి నిత్యావసర వస్తూత్పత్తి సాధించాలనీ (వణాళిక లిచ్చాడు- కొందరు అనుకొనే దానికంటే రాయ్‌కి ఆర్థిక విషయాలూ, భారతదేశ పరిస్థితీ ఎక్కువగానే తెలుసు. అధికారం ఆయన దగ్గరకు రాలేదంటే, ఆయన రాజకీయంగా విజయం పొందలేదని ఇెప్పడానికి వీలులేదు. అందుకే గం౪ 8094 గ౦|౩ 100౪1 600[0గ109, ౭౧6 [౧౧0/6 200౮౪41 1౧618. 2౧ ౧60౧016 ౧2౪9 9౫6౧ ౧10% ౧%౮616 +0% 1౧ ౧01)1[65 1661)00 గాడ ౧27౧౧ 2 ౧౧౭౧ [07000%0. 160 న౦౪87 11౧౦1 (0 9౪00855) 1౧ 800౧౦౧) ౦9, 06 ౧౭8౧ ౦ ౧0౪8౧8 [౧8౩ ఓ 86౪78౧1366 అంటాడు ఫిలిష్మ్‌ళ్చాట్‌.

అందువల్ల ఆర్థికంగా ఇండియాకు ఏమికావాలో రాయ్‌కి బాగా తెలుసు. అయితే [వవంచంలో వున్నది ఇండియా ఒక్కుటికాదు. (ప్రపంచంలో మిగతా దేశాల్లో కొన్నిటికి ఇండియాకున్న సమస్యలు లేవు. శ్రేపలం ఆకలి సమస్య తీరికే సమన్యలన్నీ తీరిసట్లుకాదు. ఇండియా మనాఠఅంటే ఇండియా హ్రికేక సమస్యలు మాతుమే తీరితే చాలదు ప్రపంచ ఉమ్మడి సమస్యలు__మానవ అ పస్పిత్వానికి అత్యవసరమయిన శాశ్వత సమస్యలు తీరాలి. అందుచేత రాయ్‌ (ప్రపంచ తత్వాన్ని (14/0/16 5011650001) __ప్రిపంచంలోని మానవులందరికీ వర్తించే తత్వాన్ని, అందరి సముద్ధరణకీ అవసరమైన నవ్యమానవవాద తత్వాన్ని పితిపా దించాడు. అదే ఆయన్ని అజరామరుక్టీ చేసింది,

అనుబ౦ంధ౦=

బహుళ 1ళ20 ఫిబివరిలోనో, మార్చిలోనో జర్మనీలో వుండగా ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ తయారుచేసిన యీ భారత కమ్యూనిస్టు విణాళిక 618500౪ 50018113! లో పిచురించబడింది. దాని సంక్షిప్ప ప్రతి భారత జాతీయ పతాాగారంలో వుంది. దాని కిం0ది సంతకందారులు మానవేందినాధిరాయ్‌, అవనీముఖర్జి, శాంతిదేవి (ఎవిలీన్‌ రాయ్‌), ఇందులోని కొన్ని భావాలు దీని తరువాత అనుబంధంగా పిచురించబడుకున్న సస్ల్నీ మెంటరి సిద్ధాంతంలో కూడా చోటుచేసుకున్నాయి కాబట్టి ఈ ప్రణాశక రచయిత ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ అనడంలో సంశయం లేదు. అె స్టి స్టులను సెక్టేరయన్ల నీ, రైటిస్టులను రివిజనిస్టులనీ పిలిచే. జబ్బు కమ్యూనిస్టు అ వారసత్వం, అందుచేతనే యిందులోని అభిప్రాయాలు కూడా సెక్టేరయన్‌ వంధాకు చెందినవని దీనికి వ్రాసిన వుపోద్దాతంలో జి. అధికారి పేర్కొన్నాడు. అదెంతవరకు వాస్తవమో పరిశీలిస్తే తెలుస్తుంది. ఈ విణాళిక పూర్తి వతి

దొరకలేదు. ఈ అనుబంధంలోని ఇటాలిక్స్‌ నావి. రావిపూడి వెంకట్నాది

గగ 1060120 6౦౧౧౫౮౧|౩1 ౧౧2౧165160”

గ [గ [8500౧009 10! 06 1గ614౧ ౪014100139 10 ౧౭16 8 50266౧6౧ 0 (161? 01౧0610163 1౧ ౦166! 0 1౧౪199 [09 56/0098౧ 8౧6 ఉగ౧౧9గ1068౧ ర౯౯౦166265186 1౧ 1౧6 9166916 0 16 1౧6120 ౧౧2౩535, ౧06 19 ౧801614 09660౧౫100 8 గం౧8 ౧0/౧ 600౧0గ16 ౧64 $0018/ + 9౧1౭గ౧౦104(0౧ 2౧6 6006 30011100 0 61895 [౪|6. 709 80068119 ౧౭౮6 10 6౧9 6/013% ౯౦1682౧120 0608698 01 161 ఆ1440౧ 60 16701600౧8 1౧07గ౪౧6 1౧ 60౮౧0199 రంగ౧1౧81664 07 81119 శగర6గ48115గ"

౧6 ౧81౦౧81156 ౧౧౦౪౩౧౧6౧౬ 1౧ 10018 ౧85 1811664 10 20౧062] 00 106 ౧౧85593, 0604698 1[56(71/05 ₹0/ & 00౪06019 66౧౦౦8౦ 806 64౧౧౦6 987 [౧0౪4 106 ౧౧898 ౪111! 08 0608110664 07 1౧6606౧6౧4 80100౧41 6౫9[90%09. 706 6గ౧౧౭౧౦|౧2/10౧ 0 0౧6 “౦౧61౧8 61855 1199 1౧ 119 500181] ౪01౪010౧ 4౧౮6 006 100౧64610౧ 0 & 6౦౧౫౧౫౫౮||5| 8512. 10679019 0౯ 8౯౮౫౪778 ఏ౯ ౧౧ 760081 2౫ 16 గోటాట్‌ 704 రం 0౯824264 07 46 లీటర్‌ ౧౦/6౮ ౨౯౪8806 1౧ 01099 60006- ౧610౧ ౪10౧ ౪౦౧6౮ ౧౧౦1664౧8౧ ౧౦౪6౧౦౧౮.

541. 0602096 8౧1౧30 60౧౫౧40౧ 660768 1౧6412౧9 0 006 ఈ16[౧19[౧12౧/ 006 1౧౮01900౧92016 10? [16 0762౧132110% 01 9801 8 30౪80016, 10 16౪016:10౧820/ ౧0౪౭౧౫6౧ ౧౫౮౨8 ఆగాం౦85156 10౧ 15 వ[09[20౧0౧%9 ౪16 ౧0116041 109400౧ ౦09 60౪౧ల) 24/7 40టో 207 గం 2 0౧4/ ప్రం0/ 4 రంల ౩60 46000౯40” ౪467 అలం 016 తంల 06804 606 సం/4 ౧/6 4౫6 లం/0/4 26 ౫౮06 *0౯6675్‌ 22 7046066 0 లాగి ల6ం04042టా 444 02000000 బా. నీ! 080 010 ౪0/16 15 4110466 (0 1౧0౪/ 01 16 1౧6180 (6౪01610 [80/ గ౧౦౪౭౧౫౧1 19 19 ౩016640౧ 106 ౧౦11041 86౮[0౧0గ౧౫౫. ₹015 ౧౭8 ౧8౦౯81౫ 181186 10 6౧1150 006 9/003607/ 0 06 ఇంగరగం 01889 1౧ 8౧౫ 60౮6౮౧౮౫ ౧10% గలం 84/85 08 $౧61116/6౧6 [0 ౧౮181 ౧౭౦౧8౩1151 &891/0400౧5.

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 4ఫ్‌7

706 1668 0 61239-00[౧3010౪69 ౧60611100౧ 2021౧38 64018411300 ఈ౫0101[80౧ [౧838 066% 9౭1౧1009 9౧0౮6౧6 1౧ "౧౮1౩. 11౧16౧961౪ $[గ6- 121966 07 19 ౪8౯. 106 (4616160౧66 1౧6౪౮90181 116. 1౧6 113% 1౧ 116 005[0 11౪7179. 06 6౧౧1౦౫౧౧9౧ 01064120 €౧0009 0౪619985 &౧6| 19 ఈ0[063 01 16 గెలకం180౧ (65౪701610౧ ౧8౪౦ 18౧౧964 116 613601౧- 180౧8 81485 1536100 1౧ 9 గా౭ంం69. 06 ౧8(10౧41196 (9౪01! ౪0%౧2గ/ గాం౪ంగాంగంి ౧0౧౪౮||864 గంగా *రం08ంయ 0౪0009 0 (06 గా6౮19 6185569, 6౧664 (0 (౪౮౧౧ 0౧6 6190001812 (0 8౧ 48౧౧1664 ౮౧౧91౧6 8౮681౧9 016130 ౧16. 510౧09 (౧9 9681001౧09 0 109 ౧౫౩౩౭౧ 68౧6౧౧ 8277072572. [00400 గాజగ60ంట40గాం. ం0గ్యల4ంటలలు గడ 6/౯గ్మార/08 [0 నం౪0/0 గీంంల లీంం0గ6 ౧079 074 ౧70౯౮ ౮4౫౮4౧ జంగల్‌ 20 0౮0 77600గ ౮4/0) 46 జ|ం6 60౪476 62716 ౪4467 గ4గ64/ 24. 70౧698 80011089 ఈ16 ౧0౬1౧9౧118 116 ౧౧89563 ౪/11 18901006 6౧౧6౩183౧౫ ౩; 4 108646/5 ₹81166 [0 ౧769067106 !168గ66169 10? 69 95006181 2౫6 600౧౦౧౫6 69౪115 [50౧ ౧౧ 16 ౪౦1665 568195 86[ర/౧4110 ఆం0గంగా!6 +10౧069, 100 86 6651౧66 (0 ౧4౮౩6 8 ౧0౦196268౧ ౪011 1౧ 69౪9౧/ ౧౦6౧౪౧౮౪ [18౪79 ౧0౪/1 80609 1౧ "౧౮18 8౧6 ౧6౧౦9 116 501/1 0 [0061110౧ ౧898 2౧0౪4౧ గంగ 2౧౮6 ౧౧0౧9 ౧౫8౧116988 2౧౧౦౧౫౩ 1౧9 ౧౭౦౧19 ౪౧౦ ౪9౧9 ౧౦౧౧౦౪66 07 6 ౧8[10[82115[ 60061౧69 ౧9806౧66 0? 09 [18౪01 ౪6-- 10౧8165. 06487 ౮26౯౭ 276 లం టలాడలాంగటా 27 06 ౧4/27 ౧70౪౯౯ గాలం 20008400 24 7౧౧౧౧౭౧౮ 274 647బ. 09 ౧౫౧౦౧81199 86౧00316 8౧ &2400౧0గ౧౮౩ "౧6|| 2౧64 1౧౦69 ౧9 గా౭కం8 10 ౧౪౨౧౧౦౪ 6 101౧319౧ 6౫౧10169? ౪౧0౦గ౧ 8 ౪886౮6 ర“ం౧౧6౦18610 ౧౧౦౮6౧౫౧ 0/ ౧౮౦ 100720౧109 26811. 406 64/0 7౮౦౪0౫4౧ గోం76గ 6440 224 (07 2గలి 60ం0గ00120 6౮25610202 0% 0/06 అంగిలి 674 ౯౯౮౧౩ ౭౧7 £%6 ప్రగిం? గట్రా వగ (గనం ౦ 6 ౮/435 00గూాంగ0జా 5466౯740 గై0/6660౯/26 2౧4 /ఉ6గ4/యో6్‌ లింయాడంగగా.. ₹015 12697 ౧0౪6౧౫6౦౧౯ 6 100 0163 107 ౪౧69 00౪4786016 00606195 ౩౧౮6 02౧ 9౧౪ ఏ9 8015166 ౪:౧ ౧9 $06181 (6౪01౪6610౧. 1019 గా౭గ+9800 18 1536664 10/10939 ౪౧౦ 1111 0౧6 (2౧13 01 1౧8 ఈం౦0౦గిరే గంంగాంగిం 6 ౪8౧8 6 ౪౦/16 106 బం 0686 గ4౯/0గ/౧= కల ౮ ౮0గగగల4 20 ఓ646 లంజ” ౯60౧ 0౪6 9 ౧౧౭౩౩85 819 2౪4/81%0గ1౧0 410 0604]! ౧౫౧8 90018] ౧౪ఈ౦|౪1౧౦గ.

6 6౧0౪40 0 6౧1253-060%౧3010౪63%09858 1౧ €16 "౧61౧ ౧౧01681146 ౭5 టయగం40౧ 60 0604661 *ంగ16 ౪౧౪11 1850 768% ౧60 0౧6 61 ౧6 గ060 0౪6౯64! 2౧6 0991 0782౧966 ౨0౮))939 1౧ ౧౧౩00౧౧ ౪/85 రం౦ం14/6964 97 016 1౧6414౧ '6౪01600౧4/689. ₹[062% ౧9 ౧48౦౧౩౩6 అం౦6ే 1185 & ౪6200౧ 80౭81౧56 00161021 ౮౧౧౧9౩910౧, 10 ౪83 881 +౧6 500౧03౧6043 (8061110౧ ౦0 16 ౧019631186 8081౧98 ౮౧౦౦౭౭౩౦16 58]

శీఫ్‌8 ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 600100గ/1106 6)గ(౧1౦01180[108. నిం 06 ౪/0౦/1465 ౦0 16 00410౧ ౧|||౩ ౦౫౧664 0౫7 ౧8179 6801681150 ౪6/6 09 1138 [0 ౪410౮౪6 18080౧01 09 ౧81౧41౧6౦6 086 169 9618 ౪౭౩౩ ౧౦౧1౧౮ ౧౦౧౪ 618౧ 8 ౧4[౦౧4|134 రంగాంగం౧8(10గ౧.

1616 ౧౧0౪41 1౧ క౧014౧64 ౧0౪ 1౧19 9౪01 0 66 18/౧13%66 ఆ౦0గ06/58 ౪/29 6790664 0౪ 8/11/195౧ 1౧౧8౯౧18119గ. 86౮66 ౪6 క8//19% “ఆ0గ610౧6 61859 ౪9/6 ౧1131664 1౧60 09116౪4100 086 16 ౪49 ౧661౪ 8 ౧810౧81188 69౧10౧౩4 [100 8౧6 09/91018 2096310౧66 1౧0/1 1811౧0 ఈ110169 80/[0గ 4000164100 [0 16 ౧౧౧౦101953 061853 50116810. తీ 510061[080060689 గ6౧9/81 801869 ౪౦౮164 ౧4౪8 రం81[ 8 ౪12 6104 10 1107161150 02౧01[81;5౧0 8 ౧౦౧౧౪ 8౧6 207086. 066 ౪౧9 911150 0101902618 (41116906 [0 ౧౩6 60 06 0068310౧.

06 0౧17 9160 186650 ౪89 ౪6౧/౯ ౪92% 2౧౮ ౦0% 8 ౧6(6/ 004/౮680/8 ౧౭|౮?6--౯6 ౧706698 8021౧96 66 గ౭౧౧౦ ౦ 6/౪501౧0 [6 8౪014 510౧664 0౪ 5౧౫11118. 11112౧9, ఓ8గ౧9006౧/ 8౧64 700౧25. 019 ౪/83 90619 ౪౦01౪౧ ౦0119 18౪01610గ౧8౧/ ౧౧౦1914౧86 ౧81966 10 6161౧6 01838 1౧9౧951,

౧06 00౪69019 [౧810081136 ౧౧0౪౭గ౧౦౧౧౫౬ 64౧౧౦౬ 06 516౧011081

• 16 ౪౦|గ4 ౧౧౦191218౧ 3060016 0! (0 [౧9 871013%[ *౪౦/1100 614855, ౪౧1౦౧ 19 16982౧0109 000 ౪07019500699 0 గాంణ ౧0111164! 1౧0౮906066[౧09 8౧6 3౧8౧ ౧9౧౧656౧[36(76 ్ర0౪6గాగ౧౫6౧8 ౪౧౦6? 0801081150. 8406 ౪9 1౧618౧ ౧౧౦|662/180 గ౧౧౦౪౭గ౧౨౧[ 18 0 ౪141

1౧9956. 246 ఓ6గా6%46404 2076౫804 2/04 772౭6౯2/౮27౮ ౮47/460/ 2 తం/ాల (7072 ల06గ0/76 60/07/40 బింతాటాళంంగ. 202. 2గ గ౮40/41 గయాంగాంలూ 274 ౧4640 47127 40047 ౧౧౮౧7౦ 078౯6౯ రీం ?క్రగంగలే, 50 10౧8 88 1౧618 8౧6 0/06! $40601 ౦0౪౧౯168 ౧౧౩1౧ ౧910165 ౪1061009 ౧ 0201681198 890010112[0౧ ఇండ 0౧6 87/02 6477722 4 5419 0 ౧18 20501౪16 గ౭౩8౧/ 0౪6? ౧౫111101౧9 8౧6 ౧౧11110౧09 0 ౧౮౧౫ 00985 ౦0+ 0౪4166౧, ౧6 ౪/56 2528 20 007౮646 226 డేంరాంగడూ 4 త్‌ానత్‌. 6406 జగ/0000 6౧4 6040 6 ₹7౧/60020%2 గల౦౧440గే 4204 1/6 006-40౪ 6/7. 1౧066౯ 60 665600౪7 16 ౦0గ౧౧16691 ౪0714 6401681501 గ౮౦[ 09 21406686 510౧016(20606490/ 0౧ 6౪8

0౧6 7౧6 8/1/190 [0166837188 68౧౧౦౬ ౧౧౭౧౦౧ 60౪/8165 ౪౧81 ₹000గ/ ౪౧1955 [౧6 18195 [౧13 00౧౧8669 1౧ 09 00100169 810౧8 ౪/10) ౧1౯ (0 10౧1 1౧6 60౧౧౧౧౦౧ 916౧.

బగల [0 ౧/౯ ౯%6 ౮0/0776 ౧|7842 4/47 07010600 274246 జగ/6ల బాాంణిం/ంత్తూ 74 6 4620 ౧ జగం7/7/0724626. 060 & 01855

ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం కీఫ్‌ 60౦౧5౦1౦౮5 [6౪01420౧87 ర౧/0౦1645464 8100100 48 06 (0081 ర696౯6- ౧౦౧ 01 ౧౭8౧121131 6౫౧౭౫౩౧౧ 8౧6 66 695[40115%గ%%6౧[ 05 8 ౦౦గ౧౧౫౮- గ)1౩ ఏ219, ౧8౧౧౦6 9౪08 ౪6100౧౧9 930% 8001182096 0 (౧9 ౧౯౧9౩౭౧ 551601 51౧069 1 ౪౦౪14 16486 10 ౪9 600౧0౧16 08౧6060 01 680168113గ--& ౧౦౧610౧ ౧6౦౭958౧ 01 1 11081 ౧౪6/1౧౧0౦౪.

10 111 ౧0591018 ౧౧13011005 01 8/1609% 60౧౧8665 ౪6 రేం618౧9 086 ౧౮ 1% 19 (0 ౧౪౪6౧ 09 656(8011390౧06౧6 ౦% 8 00౪6796015 ౧౩110౧8115 0౪610౧06౧6 ౪౧౧0౧ ౪0౪164 098 8౧008? 5641౪68510 0 6౭0108119౧. 6 ౪త్‌ (0 07౯౯666 6 బ్రాగ౮జంగప్లై గంరీంగ/0ంజూళలూన లి లల [౧4/27 గాయాల ల ల గ్ర5ంగ/ంో ల లగి ౮/0 బలవ! వం 000 10065 206 గ౮70/40/0%4 00గాలూ 20 1700 లీల వం0/4/ ౧౪౧/౧|౦గ. ౧8 1668 01+ [౧6 0/౦)9127180౧ ౧9901౪8100 6198౧0 0౧ ౧౩10౧8115౧ ౧83 60గ౫౪ (0 1౧6418 8౧6 19 9౧0౪4700 109611 $9 ఆ౧౧౧90౦9౮6౧196 8౯71698. 16 0/గ౯||౪6 2౧6 ౧౦ 616871౪7 061855-60౧5610౪5 90 0946 11 90౧6- 1065 15 06 ౪166101 0 ౧810౧81131 16685. 6౪6 ౪౧0౩6 1౧ 16 ౪8౧ 586 [08 0౦81 8౧6 16 5008616 8౧౮ ౧81601 16 16568 0 ౪౧1౧6 68 ౪౧0౦19 60౪౧86 అగిరం? ౧8౧౦౧8115౧ 107 098 8018 ౧౮౧౦59 01+ తయలి!1100 016 10916087, 58080399 0౧67 ౧981199 88 19 ౧౭176 $110065, 18౧6౧01699. 12801007 0౪/౧99. గంగి 16౧6919, ౧౦ ౪౦౪16 ౦౧౪౦1 16 ౦౪61016౧, ౦౪16 ౧0౪ 66 1653 ౦౧౧౧995౩16 8౧ 16 0130౧66 పరింగడ 60 46 00006 ౪700 రీం 04౯ గాయాల లింంంగటల్‌ వ/0జ్రిణగ లింం24ం6 ౫4/4 గ ఉగ ఉపి ం4/0476/ 0044070 274 ౯6 త0/077 ఓ 20/46 ల0204240/0%7 రీల0గలత 0 /0న4/650 రిండా౧గ/౧/. 04౯ ర|౦౭|4గగ|౪ 8150 68115 107 [6 0౧88౧198(100 ౦1 06 1౧౮4౧ ౧౧౦|6[4/12[0౧ 19 08515 01 018 61459 369019 10 06 “106౧06౭౧0౧ 0% 8 ౦౦గగ౧ ౮౧5౬ 51219, 089864 6౪౮౧౧౮ 9 178౧500౧ ౧6౧౦6 0౧ 18 6041075010 0166 ౧01812726౬

౪8 68|| ౪౧౦౧ 1౧9 ౪౦565 01 811 ౧౦౪౧౦౧68 6306018117 61946 80163108 +10 ౧610౪69 (0 (8119 0౪4 ౧౧౦౩౧౧౧౦. 7౧6 ని॥౦|1612గ౧8౧ 5700019 ౧ 1౧618 89 ౪4611 88 (౧ ౦61౧6? ర6౧06౧66౧0169 0% 6/81 కగ210 9౧0౪16 06 ౦౦౧9160664 85 ౪18! 1906064 1౧ 6 1౧67౧80౧81 [1016181180 గ౦౪ంగ69౧0 వల/466౯7724007072 0౯ 224/4 గల 6 త౫౦0౫/౧ప65 08 1664 0౯ రీ04/బం0/౮ ₹2/4/0742/0౮77 రింగింలగఆశ 16 గా౭కంకం6 1009718118 ౪౧౦ 6141౧ 1 8౧6 ఆగం 6156౯2౦6 ౪౦౪ ౧4౧౧6 (01 8/08 అంగం.) 706 1806 0461౧618 8 "6166 0౪ 016 గా ౮01991 1౧౧06/8113౧0 నగం*/౧ [0 ౧19001” ౧1466 8౧7 6౧6 0 ౪01౪000404 070౮8౧1388(10౧0 8౧౧౦౧౫ 9 ఆంగం 612839 8!గ౦5 1౧౧0౦551016. 706 ₹50 560 60౪/8709 96 90018) ఆ౪ంబర0గ౧ గటక4 06 (60 691/6 ఈ 51008000 18౪06478016 10? 07౦౭౧)5100 06 గా౭ం998 10౯ (౧6 €1౧4

తీ60 ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనీజఠి 568016. 560% 6 51002/(10౧ 08౧ 06 0/28[66 0౧1/0 0౧9 6౪67= ౧0౪ 0? 816850 106 ౪628601006 01 119 0౪100 100918 15౧) ౧100 ౧౭౧[21093 1961 0౪7 గ౧౧|1|(4౧౫/ ౧0౪/8. 6౮౭4౭ [0/20 26602 00 24 (6౯/20 6౧ 20 006 ౧2౧6068 ల [46 బడా 274 రిం000470 72064 64 గ?4౮| క్రిం 00424 16 గ౬// గల 0/ 0407200226 ల/0002/0/07 7072 4/64 0౪ 66 ల 4ల్లగగా ₹0 ల౮౧౮౯. 1/6 8౧0981 [10 ౪౦౮౪ (0 160000౧136 116 1౧618౧ [8౪616[10- గ8౧/ ౧౦౪౭౧౧౦౧ ౩5 8 ౪1681 ౧8౯.౦1 [9 ౪౦716 501608౧2౧0 90 ౪౮౫19 8881౧96 068016413[గ1. 11610౪69 (0 [148199 (౧9 08009౯ 01 096 900141 6౪01౪6010౧ 1౧1౧6౮14 83౧6 (01196 0౮౪౧౩61౪65 0౧ 6480112115ఈ06 1గ౧06/8115గ) గత ౪6 ౧8౫ ౧610 ౪౦౪ 1౧ ౧9 ౪౧81] 9౯౪90౦19 101 16 9811380100 0 1౧6 ౮౧1౪615981 ౦౦౧౫౫౪౧15౬ 9686. గక ష%250064041 24 20 తీపేషలి! సెక తమ0లన! 51261 పం?! (కిచ 0.. కరం 1920, 7116 ౫౦. 110 *₹9910 కంలం:4 01 6 ల1140001, 0851141 121611160అ266, 51ఇ14, 2 సషంం81 1920 - "729 2015216718 కీడీ అపర ల6,".)

జీ లి

అనుబ౦ధ౦=1; భారత కనవ్యూనిస్టు పుణాళిక: సంక్తి ప బొవానువాదు అనో ఎన్‌

ఇండియాలో జాతీయోద్యమం. బూర్జువా వరిజాస్వామం కోనం పోరాడుతున్నడి, జాతీయ స్వాతం [త్య౦వల్ల జనసామాన్యానికి లాభీమేమిటో ఆవఏి చెప్పలేక పోతున్నది, అందువల్ల వారిని పోరాటంలోకి అకర్షించలేక పోతున్నది. సామాజిళ విష్లవం ద్వారా ళమూళినిస్టు ప్రభుత్వాన్ని స్థాపించడంలోనే ఇ్రూమికవర్గ విమ్ముక్తి వుంది, కాంద్టి ప్రజల్లో పెరుగుతున్న తిరుగుహోటు తత్వాన్ని వర్గహోరాట పనాదులమీదుగా నిర్మాణోళ్యకం చేయాలి. నాకీయ స్యాతళరకి ప్రయోజనాన్ని గురించీ ఏిన్లవోద్యమం నొక్కిచెప్పాలి. విదేః "పిట్టువిడిదారుల స్థానణలో స్వదేశీ 'పెట్టునిడిదాడల్ని కోరుకోవడం దాని లశ్యంకాదు, బూర్జవా వ్పిశాస్వామ్యంలో స్వదేశీ సంపన్నవర్గాలు కోడా దోచుకొంటాలుి.

ఇప్పుడిస్పుడే వర్షదైైతన్యంతో కూడిన శిరుగుదొోటు భొవం “పిరుగుకున్నది. మధ్యశరగతీ సాయుధ తరుగుటాటుక పుయత్నించింది.. వాలి ఇర్వుకిజం. దేశాన్ని సైనిక శాసనం కిఫిందకు న్యెందికాని ప్రజల్లో ఉత్సాహాన్ని "పెంచలేదు. భారత ఉద్యమంలో ను రండు చీల్చుడారులు కన్నిస్తున్నాయి వ. 1. జొతీయవాదులకు స్వతం[క భారతం కావాలి. 2. విష్లనోద్యమానికి శాఇమి కుల ఆర్థిక్‌ విముక్తి కావాలి. జూతీయవాదం బూర్జువాలకీ మాత్రమే పరిమీతం. కేవల రా౭కీయ స్వాతం [త్యం కొన బూటకపు ప్రతినిధి పృభుళ్యంకానీ వికుపయోగతి. వటనదేశాల్లోని ప్రకృతి నంవదనీ, మానవ శ0మళ క్షిని దోచుకొవడం ధ్యారా శ్రద్‌యూవియనిస్టు కోర్కాల్ని. తీర్చి వీటన్‌ ఉన దేశంలోని శ్రమీక విష్లవాన్ని వెనక్కు, నెడుతుంది. అందుచే టీటిష్‌ అమికుడు భారత స్యాతంతర్ణం కోనం పోరాడాలి. ఇండీయా కోల్మోతే కార్మికుల్లో నిరుద్యోగం వ్రొవలుతుందనే 'ప్రేడ్‌ యూనియన్‌ మన స్తత్యం విష్ణవానికీ హానికరల,

భారత కార్మీకుల్లోన్‌ వర్గచ్చే తన్యం పాంథమిక డళలో వుంది. అది ఒక్కొటకసారి జాతీయ భవానికి బలిఆవురుంది.. కేవల జోతాయ ప్ఫ్తిభుత్య ౦ లో రాకుమారులు, భూస్వాములు, మిల్లు యజమాలు, వడ్డీవ్యాపాదలు అధికారంలో వుంటాడు... వీదేశీయల కంపెవారు తక్కువగా వీడింవరు. “దున్నేవాడిదే భూమి” అనే నినాదంతో భూమిళేని

శ్రీ్రిలి ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమూ్యూనిజం పేదరై శుల్ని సమీకలించి తాత్కాలిక శ్రామిక నియంతృత్వంద్వారా కమ్యూ నిష్టురాజ్యాన్ని స్థాపించాలి. కొరీత స్వయం నిర్ణయాధికారం బూర్జువా జొతీయవాదాన్ని పో9తృహిస్తుంది. పొంచ్య ప్ఫిజులు పెను కఎడ్డ జాతులు కాదిట్టి పెట్టుబడిదారీ డోవిడిగుండా వారు ప్రయాణం చేయక తన్నదనే పెట్టబడి దారీ ప్రచారం విని మోనపోవద్దు. పెట్టుదిడిదారీ సామా9ిజ్య వాదం నుంచి స్వేచ్భ పొందడావికి ఇండియాలో పాంఘిళ విస్షన ర్వడాన్ని ఎ శ్రావి

సానవేందునాధ రాయ్‌

అవనీముఖరీ

(ర్త గాంతిదేవి

అనంబంధం = 2

028 000041 ప 828 తీ000164 84 10౧09 క5600గ4 60౧౪౯689 0121141 44

1. 70 6671౧6 106 181810౧ 0 016 60౧౧0౮౪౧13 1౧౧0830041 10 ౧9 18౪7016[0౧8౧%/ గ౧౦౮౪6గాం౧ ౧ 06 00౪౧0169 6౮0౧౧1౧466 07 680108119[0 1౧06/18118గ% 19 0౧6 ౦౧ 0౧6 గ౦95[ 1౧౧9010806 6166541005 061018 19 5600౧64 00౧౩౧999 ౦0" 09 1016 1౧09:౧210౧41. 1016 ౧1960గ/ 0% 09 ౪ంగ164 9౪7016600౧ ౧౭500౧౫6 (08 09/06 ౪౧6౧ 8 ౧70091 ౮౧66|5[8061౧09 0 [019 161200౧ 13 ౧61906౧98019; 006 01841 50700980 ౪౭ 8౧6 1 [9561 ౧౭౪౩ 5౧0౪/౧ 0616241:1/ 081 ౧69 ౧౭౩౩౦5 0 [౧8 గం౧--౬౮౧౦౧98౧ $60)601664 60౪౧6199 86 1౧99022017 6౧0౧౧6౦(66 ౪100 06 ౧౧౦16840 ౧౦౪౪9౧౧6౧౬ 1౧ ౬681006, 85 & 60౧99- ౧4౮9౧౦౪ ౦1 009 ౧౭౫౧౧4/౮64 016 640108119౧0.

2. 726 (2704022004 గాంగ 42న... రాజం. 660206 22౫౮ (౮ 72౯/౧ ౨26౧8౬44 ౮ ౧౮ 407౯67 0 రీ (0474 ౧7 246 ?గ6400/06 60/20/౯265 ౦౧౯ క4/0076, ర ౧2 046 00/08/7008 గ్రియంలున [07వ క! ఉ006746గ0/ల. 10066 (06 60౧001 0 ౪19 6౫16౧519 గ౧౭గ(9( &గ6 ౪2858 ౪18169 0 6౫010168610౧ 1౧ 16 6010౧169, 119 ౧4౧1081131 ౧0౪615 01 [607006 ౧౧౦౬ గ౧౭81౧[81౧ 911 6౫19160066 6౪6౧ 10/8 3౧011 [1౧%6. 5౧01864, 069 5000900164 0% 1౧౫0918115), ౧29 ఈగ 56116100 10౧% 0౪610/0660[0౧ 51008 గ౧౧0౧౪ 8౧ 8 ౧8౧.౪౧/ 890. 86807 ౪6 6౫6౧5129 61001141 ౧౦596391008 80041664 ₹0॥ వం/!2గక ౧6౯ 581౮9 ౧06౪౦6 &౧6 35 880006 01 [8౪/ ౧౭16౧815 101 ౧6! 9౪6౯ 91041009 1౧6౪౮౩6165, ౧9 6401181136 5600004619 01 5౧91806 ౦౪16 ౧౭౪౩ 6౧౮90664 ౪౧౮6 160౪0 ౪81601 10808 800. 8౪ 6318౪8 6 గ౮౧౮1869 0 ౧౫110౧9 0 1౧౧౭91080౧ 0 గీం18 8౧6 గీ[/108, క081190 1009౧1811300 ౨౫4౮౮66464 50 187 1౧ 660100 019 89గ6090 01016- 18/14 ౮౧౮6? [06 ౮0౧11౧400౧ ౦ 1౧9 0060601519,

56 05 కై01మంక3 08968 ౧*%06 6$ $౧ 1920

• ఉణుం3 6664 016565

1. ౦ 66667071౧6 గ0/76 6260440 ౧6 61800౧01 010(ఈ16 ₹6౪016100౧020/ ౧౦౪౭౧6౧౩ 1 08 60౪౧౪169 రేంగా!౧4166 07 62011811. 5010 1౧౧౦౧8115౧), 0” రంగం 604772 274 2764760, 19 0౧౮6 0౦+ 0౧9 ౧0౩|1%౧00/౧18౧6 6౮69౧౦౧9 06106 19 5600౧4 0౮౧౮999 0 0౧9 164 1౧670082100౧81. ౧6 ౧1800౧ 0 16 ౪*ం1/164 9౪0160110౧ ౧౭౩ ౧౦౧౧6 10 2 ౧6౧106 ౪/౧6౧ & ౧౧౦౧61 ౪౧రే6[508౧6100 ౦0+ ౧11159 98180100 19 1౧౦19069౧54016. 1౧68 ౮౧98 [6౧05628౧ ౪4౯ 8౧౮6 1018 ౧856410 ౧౭2౪6 80047 6168717 01806 106 ౧౧౭౩965 0 ౧౦౧౫ - £4/౧00680౧ 9401606636 ౧౦౪౧౯71859 279 1౧96908/201౪7 ౧౦౧౧690666 ౪1౯ ౧6 ౧౧౦19187518౧ గ౫౦౪8- గంగి! 1౧ ౬౯౮61009, 85 8 ౧0[౧06606౧09 0% 69 66౫/74/౧2406/07 ౧/౯౪/0116 €8౧1[211500 (07 2274266 246 6547722 0 60/0070/ [0025 4/౧4 శరం 2౯౧7౮౮ ల ౪౦౯46౯౮ 80 646 లింల/6 (0840 2472౧8 0406 1067, 600,

2. ౫౭ ౦/4౭ ౧246౧ ఏంజ6ల (/072 14/64 4000042 642/04/077 274౪౮ 70౮ ౦4/64/2068 30% ౮ [0 లీల (0౪444 // ౧6 60/042/2/ రి0౮56౮౦౫౮ 4౧4 డంగ6౧46౧౮/6, 10006666 60౧౯౦1 ౦0 69 6౧56 గ౭6(3 2౧6 ౪850 116169 ౦0€ 8౫౧101(810౧ 1౧ [౧6 0010౧169, 6 68౧0118113 విం౪ం/613 1 ౬౮౧0౧6 68౧౧౦8 ౧౧81౧81౧ 06)? 69౫156౧066 6౪8౧ 10? 8 900/1 ౧౧౧౪. £౧014౧6, 006 3500౧01016 0౦+ 1౧౨65౧8150. ౧89 566౧ 5613౧100 ₹1౧0గ౧౫ 0౦0౪6౧౧౧౦64౮౦:0౧ 51౧08 గ౧0౧౪ 08౧ 2 ౧9౧౮౧౯ 2౮౦. 66810! 106 616౧51౪6 60101181 ౧౫౩9633003 206౪1186 +0! 7/6 542/6 4/౧6 $60123 ౧7౦6౪౧ 2౧8 259 ఈ 30౮67069. 0% ౪/ గ౭|8/1815 107 ౧9? 6౪67 9౧౦౪/౧8 1౧౮౮౩165, 06 62010211[5010 56౮0648 ౦ 5౧0౩౧౮ “౦616 ౧4౪69 5066౧ 6౧౮౩౧66 6౧66౯ | 0౦౪/౧ “1608 [0౧0 42౮౦. 8 ఈఆగ౧ం18౪106 6 [౧౮౧౮969 0 ౧౧1110౧8 61 1౧౧49103౧6 0 గం! ౩౧6 శీ!"168, 6౧౮1150 1౧౫౧౭౨౧811 50 3406664 50 18 1౧ 1౪60100 09 98౧1:9 నిగం18[8/148 ఆ౧౮6' 06 ర60గ౧880౧ 0% [8 50౪.860)516. ర్‌9)]

3. ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం

4. 5609గ/.0110 981086 1౧ ౧6 ౦0010౧1699 19 19 గ౧౧౭|౧౩2 01 గొంగడ6గ) 6801081150 8౧4 90 10౧8 881613 ౧౦ గ౧6౧గ/౪864 0 [1115 380౪106 ౦0+ 96093/0/0%10 1[౪/111 ౧౦ 09 6929౪ 10? 636 ౬[6[00940 ౪౦|| 1౧8 61259 (60 0౪౭70070౪4 ౮6 6801081138 ౦/66. 10౧2౧639 €0 [౧6 ౧099101110 0 ?22222గ౧౯ తిండే 6౫16౧351౪8 6౫౦|01[42010౧ 0 ౧౮౧౫౭౧ 1200౪8 2౧6 ౧8౦౪81 [6590647063 1౧ 1౧9 0601001693, €06 ౧౩౧1641191 ౧౭0౧9 01 ౬68009 2/9 61౧8, ౧౦౪16000౪1 3౮00959, 10 ౧806081848 ౧61 ౧౧699౧6 082016౧100. 87 6౫01010౧09 016 ౧౧౫5౩6౩ 1౧ (౧6 6010౧185, £6[00980 1౧౧౭౯౭115౧ ౪111 09 (1౧౭ ౧౨౩110౧ 60 01౫౮౮4 60౧౮65510౧ 808 6౧0౧0955100 10 06 77౯౧/6/27/40 8[ ౧0౧9. 1[౪/11 ౧౦ ౧95129 [0 ౦ 10 16 666౧8 0 9806/11101౧03 (౧6 6౧1106 560౧0149 ౪28106 1౧ 09 ౧౦గ౫9 ౦0౪౧౮౫/ 80 1000 83 1[00౧60౧౮69 1౧ ౪16 09100౧ 10 841౧ 16 ౧౮౩౦ 36090011 1౧ 06 ౧౦100165.

త 74040 046 లిగం25గక్రి ౫7 0౧/46 60/07/62 6గ10౯/6, 26 0౪౬/౯ ₹|7౦౪ 07 46 6427072202 వంటలలో ౧2 కైజగ006 206 గం! 407647 గిం౮/రీ46. 60౧౪౮6౪౪౧౪, ౧6 00౧౧౧౪౧191 1౧0060800081 ౧౧౮౩౬ ఈ1606౧ 106 5026916 01 |18[9 8001౪10195. 1[౧౮౩[ 9956201180 "618000౧5 ౪/10 ౧౦9 ౪701౪6110082౧/ 001099 [088 29 ౪౦౧౮1౧8 10! ౧6 0౪9/0804/ 01 1౧9౩౯81150 1౧ 06 00600౧0165 5600)6044 ౧01160811౫ 206 ఉంంగ౧౦గ౧|0811.

క, ఏయ్‌ ₹6120101 0 16 ౧౦0121311౪ 11601260021 ౪0 16 ₹67012141023 0760ల 1 ఈల 3964 ంయాటగేంక 19 04 నో ఇయంయుక €0 5 క02001009 ఇం2ం16122 6 కెంంా116 01 ౧210121158. 71౧6 ౧౦౧౧౧౫౮౧19 1౧1910400౧081 19 016 60౧09౧౯484 ౪111 0 1% ౦514 ౪6౪0161008 0019087181. 16 ౧౧19910౧ 159 10 0704౧13 4 ౪0॥%008 618588 0 ౧6 ౪౧౦168 *ం%:164 10? 019 ౦౪9గ౧౧౦౪ 01 న! 6801181159 01061 &౧6 ౧6 65[8201130గ6౧ 0% 60గ౫గ౧౫౮౧|5౧౧. ౧6 116 1000600210081 18 & 06౧0 ర06/ 172204 4౮ 0౪/ బ్ర లా2. 226 ౮2/0

0౧/౪4 ఉ000/౫4/3గ7౫,

00౧1౧80696 891 ౪89 0% 2౮౯౦౪౮౧ ౦0+ ౧011101805, ౧6౫9896 ౪10 0౪129019 0610616, 169 5600౧64 1౧6౧౧86004 1811664 (0 8౧0:3014:9 006 1౧౧౨080069 ౦ [06 6010౧121 4౧౮౩960౧. [౦౯ 119/7 069 ౪0!16 616 ౧౦ 6౫198 0౪60166 0 ౬6౧009.

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 4067

3. 5600670011! ౭1౧66 1౧ ౧6 00100189 19 96 ౧81౧౩౧8౪ 01 09 గాం౧6 ౧ 6801815గ--80౧6 90 [0౧0 89 1౧6 1806౯ 15 ౧౦౬ 66071౪66 0 0115 950౮6[66 01 50౧6100111, 1 ౪1|| ౧0౬ 069 6859/ 101 €6 ర0/౧0062[౧/ ఇం/గగ౧9 618958 (0 0౪౧౧౧౦౪ ౧9 6801081158 0౧౦౪9౧ 1౧2085 [0 (16 ౧౦99101110/ 0 16 6౫06౧51౪79 6౧1016860౧ 01 ౧౮౧౧౭౧ 12906! 8౧6 ౧8|౪౧౪| 69౦0౪7౧069 1౧ 06 6010౧165, ౧9 6౭౧1181159: ౧4౭0౦౧9 0 ౬6౧006 819 €౧/1౧0. ౧౦౬ ౪100౮66 5000959, (0 ౧606౪06186 0917 ౧౧998908 ౭౧౧౪౧౧౦. 8/ 6901౦15000 119 గ౧౭5౩౦౩ 1౧ 19 ౧010౧165, ౬6౧౦౧6౭౧ [౧౧6?18116గ౧ ౪11109 1౧ & ౧౦5౩51010౧ 60 01/8 ౧ంగిం65510%1 26 ౧౦౧౮౦౪5310౧ $0 09 /000247 20007200 81 ౧౦౧౧9. 428 07 (6 0౧6 ౧476, 47070427 2౧7౮ )4/2072 ౨౯665 0 (0౪6౯ 6 వ20౫6274 0౦/ ౧౫248 ౧/ 226 4002౯ 2/౯౦/60077/02 లు ర 27 8278 2400 60గ(౯6= 0020 6 7౦4460007౮ ల 6 [0060౯ 7224 ౪0/౯6 22 విజర్స్‌/.€04 ౧౦౪౧౧౯౧౮ 68 6 00%ల శంగడ 1 ౪౧|| ౧౦ ౧651646 1000 10 19 6౫౧6౧1 ౦1 5807110102 06 6౧19 56౧౧౮8 ౪866 1౧ [0౧6 ౧౦౧౭౩ ౧౦౪౮౧౯౫ 50 10/40 15 1800౧1౧665 10 8410 1 ౧౮౮౪౦ 90౧06౧0?011 10 116 6౦10౧165-

జ్‌. ౯ రీగం2 6278 ౪2 ౧/ 06 60/07/4/ ౫౮౯4౦ ౧086ల ౪44 (06 0006047224 గ6౮/4007 7 000 గంగాం 00470, అల్‌. 0060700707 బి6 0077820008 వారంగా 7 టగా౮76 6౧౦౧౩6౦౪౪౭౧6౪. 6 60గా౧౫ ౮౧198 1౧(67౧8గ౧౦0౧8| గాంం! ౪౮6౧ ౧6 500౧0౧8 0 16 800౪716068. 1[గాలక| 950801130౧ 161860౧9 ౪100 €096 (8౪0180గ[0౧8౧/ 107౧093 6080 479 “*ంగం౧09 10/ 09 ౦౪67010౪ 01 1గ౧౧618115గ 1౧ [8 ౧౦౪౧౯189 360-- 166/(66 ౧౦116411౪7 8౧6 ఉంంగ౧౦గ)164111, పగలటం 0 (0౯06 ౧౫౮౯ రీ 00/74/2264 ఓ 06౧740 ఎజంంలన్‌. 0/06 ౫౦౯/౯ 2700402707 ౫౫ ఓ0 506 త్రాజణగ2/0004.

5. 709 01 18 06 60౧08౧౯866 ౪/11 0 16 ౪౦116 6౪01౪[0౧21/ వి019487180. 10 ౧1౫98101 14 10 0798౧139 9 ౪01౧౧0 61339 01 119 ౪౧016 ౪౦/16 [07 81౧6 0౪9/0/0౦4 0 [06 0401081180 01౧06౯ 8౧06 016 951801190౧06౧6 0 60౧౧౧౪౧19౧. 706 70164 1౧(6గ౧౧౩౧౦౧౫| 18 8 1301109 067 14/4 27470 శూంజంల 00 206 0 ౮0707072 206 ₹670/40/022గ (0070ల ౧౯4// [06 6004౧20౯76 ౮/౪6 ౪౦7/4. రింగా!౧866 859 1[౪/89 07 8 0౧౦౪౧ 01 ౧౦1|“1612059, ౧67౧626964 ౪10 0064706019 ౧౪1619, 09 560016 1౧197౧860[౧81 1811664 (0 80౧6018046 6 (౫౧౦- (16౧06 0016 60 0౧181 (౮69000౧. [016/౧ 16 ౪౦116 616 ౧౦ 9౫191 ౦౮5169 ౦౬607009. ౧6౪7 00౪164 ౧౦౯ 966 ౧16 ౧609858101/ 0౧1 60016104/1౧00 619 (8౪016[/0౧086/ ౧౦౪6౧౧౦౧ ౧౧ 561006 ౪10 909% 1౧ ౧6 గ౧౦౧-౬4౧౦౧6౦4౧ 6౦0౪౧6౧698. 1౧8(986 0 611౧06 ౧౧0౯8! ౭౧౦ ౧౧౭౧41 ౧610 (0 (౧6 (౦1౮౧౦౧౭8౧/ ౧౧6౪౪గ౩౧౬ 11 16 6016౧166, 1౧6 ౧౭౧౧౦9౧౩ ౦! ౧6 5600౧64 1౧/౧400౧8| 0౧౧౩6 ౪88 ఫం02గ౧16 1౧06౧41155.

కీగ్రిర్రి ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం

79 ౦0౮14 ౧౦ 9869 [16 ౧6౦౭5511 06 6007610361006 06 ౧8౧0౧4౧౧ ౧౧౦౪౭౧౦౧ 2 క6౧009 ౪౧ రం (౧౧ ౪116 ౧0౧. ౬౮౧0533౧ 006౧165. 1౧96864 081౧౫ గాంగ౧8! 8౧౮ గా౭(6౧18| ౧61౧ 10 [16 ౮౦1౪680౧౩౧ గంంగంగిం 1౧ 0౧69 ౧౦1౦౧199, 6 గాంణగం6 61 ౧9 5600౧6 1౧౧౧౧౭౪౦౧8 గంగ౧961౪93 0608౧29 1౧1౧౪౧4156.

6. ౧0౧819౧ 10౧౧6౧8150 110౧౧౦9౦64 0౧ 16 65(9గా న600169 070౪720౧36 1౧9౧౧) 707 ౮6౪౪1001౧0 30018110 8౧64 600౧0౧౧1౦2117 91606 0౪ 51609 *100 ౧91 19110౪5 1౧ దం౧008 ౩౧6 గం6108. 0౪1096. ఈ 1౧౧6-18115[10 ౧౦౦ 6 ౧౧౪౧౨11౩ 1౧౦౮5181! ౦8౪7౭100౧%6౧6 ల్‌ 9 ౧౦10౧99 8 ౧౯౦౫౪౧8౧84 61855 1౧ 96 560168 98౧96 ౦01 16 7/7౫ ౧౦౪16 ౧౦౬ ౧౦/౧4 1౧(0 9౫15916౧08 ఆగ11 ౦6౧11౪. 06 (6106౧0౪9 6౧8౧1 1౧60౮51165 ఇంణ ఢ9500066 10 ౧84 ౧౧౦౧ 10? ౪6 ౧౧౦6౪౮౦5 01 ౧6 6౧1౯211986 1౧ర౮5[135 1౧ ౧9 10౧06గ౧8115600 ౧౦౮౧౯169; ౧౦౧౨౧౮9010 8019 ౧8౦౧౫౧౦1 ₹6 ౧౦౧౮1౩౦౧ ౪45 రగాం౧ (01 ళం 1౧6 00 ౧౧౦6౮౮4 [0060౧210౧5 806 8౪4 గ౭ంిగ౭15 [0౯ (౧౦ 10 1059109౧ 1జంరు. 0౧ ౪6 0%6౯ ౧8౧06, 69619 10110466 2 3౧16 ౧ంగం6గ8105 018064, బ/02ల4్సు అక ౧ ఆయ్‌ 65 765004 ౫ [44 08406 కలం 6౧9803 8 ౧౮౦౦ 18౧61695 ౭892000/. 106 0౧౦81 లంట 009 ౧౦౧౮1౭౦|౧ 485 మంంక 11 8౩09 0;1106౧6. గం & 095101 ఉస ౧౦౧౦౧ ఉం 9045౧5 0 19౪018 13౧8 10 ఈ౪9గ/ 5803461 006 ంంంర 1న తుగగికింగ 0౧౫ మగం0ంటం౧ 6 ఇ811. అరంం38రే రర 6133ను

29 10శుంగి తంగాగ8పంతి ౧85 ౧050000964 96 1009 ౪౭100. గాంలి! 01 త 500481 ₹07౧005--5979స05 10 ా9గగం* 5 తం గగ! 520 08005 214 ౪08004 కత 00100005. 50, 1010109 ౧౪౧౧౦౪ అల [ముం గుంజా గం 00100౧1965 న ౧౦౩౦ ౨౧౮౦౧౭ కలి ౧౭ర౦౧గ్‌క తయాంరంలనం 01 8 గలగాలి అీలలగంంంటదాలి అలన 00౧౦౧ బం కణ డో 0 రల వంంరునలణలత నింగిని సంర

శన ల క57లపంతతముుగా లం ఆ మలి ౧౨1కు 2౧6 లలని జం ఏ అంతల గలు 134౬ సింయలైల ప తిఅయనిల వపషసలికడుా- అలాఅలా ల 1పిమలికి 9 మెల టి అకితిల లయం: ఇసంంటి ఉలిట తి 464 మెల బ్యూపండసుతన అ ఉల జనాలు యుతి మల ఏర కక్యానింళో అక్‌ రుల జయలల మమల. 1ంల6ింల అక మల ౧909816 అసస లాలి పిల పంసనలళి. కెటి స అయ! తుంగల. అంైలంట!!3 క కట తం అననంలిక వాలి వ అ వ 4 అంటుగాలు ప తంతు 4 తీటా చం ఇన కలం పం జవం చపాతి. పటిలైలలిలీలి!? అక్‌ మల సిలిత- క్రశంపు నటుని! పి కం? చనుల. 1 ౧పను వం2 సిరి నివ పంఆిం కొ కాలి రంధిలలిరంల అందాలు నిజం యువి ఇదళంణలులరిను అంది అలరి ఈ గ్రాం (తల

ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ _- భారక కమ్యూనిజం 409 6. [౧0161090 1౧౯౪18113౧), 1౧౧౦౩664 0౧ 1౧9 9858097 600193,

౧6౪78౧66 1169౧ ₹0౧ 66౪6100163 500612811/ 8౧4 600[౧01౧016811౪ 516069 07 51606 ౪/10 0౧16911 1911043 1౧ [647009 8౧6 గీగ6/108, 0౪106

(0 ౧8 1గ౧౧6౧8113 0110 01 ౧19౪8౧0100 1౧06390181 రం+౪8100౧6౧౬ /౧ 19060100 93, & ౧7౦1618120 618539, 1 116 5౮104 88౧596 01 1౧6 ౪౧౧4 60౮16 ౧౦[౦౦గ౩ 1౧0 6౫138808 [6౯4 ౪౧61 609002. ₹06 1౧౮0106- ౧౦౪9౩ 6140 1గ౧ర౮౩[7199 ౪6/౧9 669౧౦౪86 10 ౧౧8౬6 ౧౦00౧) +ం! 0109 ౧౧౦6౮౦68 0 ౧9 66౧1811366 1౧౧౦౮౩(193 1౧ 19 1గ౧౧౨౦|411560 60౪౧౪165--00౧5664149౧61౪7 & ౧౧౭)౦|౧18/ 01 16 ౧006414100 ౪/85 ఈ/17/61 [0 016 14౧6 (0 [06606 1006018105 8౧64 8౪ ౧౧8౧971419 (0! 69౫౧౦71 10 107819౧ 18౧609. 0౧౪౧9 0116౯ ౧8౧6, 00616 010౪466 8 ౧8016 60౧౦9౧4108 01 1806 7౧౫ ౧026 ౧6౫4 0/046 రాత్రి [02240046౯5 0౯ ౧౭౭౧644౧ 6౮0/04/0బా 2గ4 816 ౮4406, 8069 0౧981100 8 [1౮౮9 1806016959 నం258[060/. 06 01928 0618 ౦01 [౧6 ౧౦౧౮18100౧ ౪/89 1801 1౧ 8 50809 0111116/20౪/. శీకం౭ [696060 ౮౧౦1౦౫ 016 901/1 0 16౪016 1819౧1 1౧ 6౪6౧7 880)6061 ౧60016 10౮6౧64 16 6౫0763310౧ 0౧1 0౧౦౪౮౮౧ 06 5018211, 66౮6081696 ౧౫16౮616 618539.

౬05160౧ 60గ1౧86౦౧ [౧49 009౯661696 109 766 66౪8100006౧1 0 ౧8 9001241 1070689, ౧68109 16 0౪91010౪ 19 1౧6 136 960 10౪/8/69 216౪౦ ౪10౧ 1౧ 16 6010౧165. 50 [0 ౧610 0౪8?1010౪/ 06 10/10౧ ౯౮16 1౧ 119 0010౧18 18 ౧0 €0 అగిరం'౧98 ౧6 ౧8౦౧8113 8601౧810౧8 01 168 ౧౭79 0068601516, 064110 ౦౧6% (౧9 ౪8౫ (0 116 80౧0119796 "01662141 16?6.

7 7069 86 60 08 106౧6 1౧ 09 6౧6౧66౧8 ౧౦౧౯198 4/0 6138066 గ౧౧౦౪౭గ౪౦౧(6 ౧100 9౪8గ/ ర 870౪ (47౧౯ 80818 ₹70గ1 98306[ ౦019౯౧ ౦౧9 19 1౧6 00౪?06013 రంగాం౦?8(6 ౧౭౧10౧8118 ౧౧౦౪6. ౧౩౧౯ ౪10 8 ౧౧౦౫4౧౧౦ ౦0౧0111681 1౧౮69౧౩౧౮౭౧౦6 *గడ6గ 246 లీంజక్రిలం 974౬౯, 8౧6 09 01167 19 (౧9 ౧౧౭౩ 20610౧ ౦ ౪6 ౧౦౦? 8౧6 19౧01408 ౧9898003 2౧6 ౪౦౧6౩౯3 (07౯ 46/7 ౧06౯2207 707 6// ౮7బొ ౮/ ల౫౧|0,020202. 0౧09 101006? 6౧6౮8౭8౪0౮? 10 60౧౬౦1 116 12119౯, 8౧6 0116౧1 58000686 [0 ౩ 667౧1310 3౫460౧6 ల 46 ౮0474 06౯7427020 260066 గజ౮/ ఏలజక్రై్రం 68404450 ంజం4 6070౯00 674 4640 €0 ఢ4076/00 6/695 ౮00గ3౮610జ౮గలు 2 06 0గగ/గప్రి ౧౮50 ౮/ ౧౮ ౮00/0౧/ల౮. [501

శీ70 ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 274 (0766౧ 20271 +౧0గ 680% 00067. 0౧౪ (5 09 0006706015 ర6౧౧౦- 6౧4606 గ౧౭|[౦౧౭|186 ౧9౪6౦౧౫౭౧౬ ౪/10) 8 ౧౧౦౮౧౭౧౧౧౪ ౦ ౧౦01180481 |1౧౮6- రోగిరీంగ౦ం8 2౧4 0౧9 001౧6! 19 [8 ౧౧౭2౩౩ 20[0౧ 01 [6 18౧౦౭౧1 ౭౧4 00! 9252063 8౧64 ౪౦౧6819. 10౧6 10061 6౧౦62౪0౪! 10 60౧/0] ౧6 1806! 2౧6 0/60 9000696 (0 2 ౧97081౧ 9౫6౧౧ 9311 1 ఇ04'4 06 2 మె!502%6 0 293006 121 46 0082726019 8210821159 0? 60౫౯ల శ%ై265565 16 $6861016%63 214 2902010898 01 (06 862ల1 009%]186101. సం? ఈ 6610౧64 ౦ 101616౧ 7726౯72/౧7 06 ₹13 8060 (0౪/8/69 ౪701600౧ 1౧ 19 6010౧169, 19 600౧61౯820[10౧ ౦0౧ 16 00౪64!/06019 ౧౭10౧81130 619గ౧9౧|8 ౫౫౧) 56 ౪౩౦641. కె ఈ€16 ౫082046 000₹-- 21010041 1054 చం ఓం6 11 చత 16 16611 ం02%8 ఇసి 116 "7670010820 07601684 12 6 60102169 90814 96 161066. 116 ఈ2359 1076121020 18 6 60102165 226 8207112 2660026600) 0 తల 22010821196 9007696315. గౌ[౧6 20255635 శిశంటగంం 06 0111021 కంర6ంం8 ఇ10 21ళ2ా5క 264 లు. 290023 206 70?616 లు గి00 7014116202 ఇల110%.

8. "౧9 (641 509౧001 0 19 110914610౧ గ౧౧౦౪౪౧౧9౧౧ 1౧ ౧6 6010౧195 18 ౧౦ 10౧౮6? 60111066 (0 016 ౧౭౧?౦౪/ 611618 ౦01 00౪1660195 66౧0౦62606 ౧4|౦౧811563. 1౧ గ౧౧0౩ ౦0 [6 60100189 0976 216867 6౫131 084౧19౭6 ౨౮౧/౧|౨8 0౯ ౧౮౧౫౫౫౧౯ ౧౧7౯ల, 22 60006 6/24/2007 0 4౯ 746౮౮ ౧77౮67౧౦౧8. ౧6 181260౧ ౮౯ 08 60గగ౮౧|౩౬ 1౧6౧౧8-

0౧8! ౪10 ౧9 6౪౦|౪(౧0౦౧8గ/ ౧౦౪౭౧౧6౧౬౯ 1౧ 6 00100189 5౧0౪14 ఈం ఓగ06801 19 ౧6౮౮౧౧ 0 0696 ౧41665 0౯౮౯౦౮౧9, 09626569 80/27/6806 ౪2౧౮64౧6 ౦1 16 ౪0/11౧6 61855 1౧ 0617 18506001/9 ౧౦౮౧౯165 706 720 ౧౦౬ ల౯ *౪6౧౫/ 0189 $00282, 0౪8 67 1911908 1౧9 66౮౧౭ 0 06 గ౭55693 2౧6 6006 ౧4౮౮ ౪111 1011౪ 0౧ (0 016 ₹6701౪8/[00౧. 7౧6 ౦0గాగ౪గ౧131 ౧865 0 916 611616౧8 1౧౧618113016 60౧11189 ౧౧౮౩౪౮౧ ౧ 00౧16౧000౧ ౪10 0696 ౧౧౦16(3/140౧ ౧౭౯65 0110౧9 6010౧188 8౧64 1౧0౪9౧ 1900. 91/69 41|| 06 గం౧౭| 4౧6 గ౧146- 5121 35800071 10 019 16ఈ౪౦[౪6[౧0[౧3౧/ ౧౦౪౪౧౧6౦౧8 1౧ 9౧69481.

9. 16 8000914103 11. 0ఇ02 0 6 6౧0౧0016 26 12045- ఓయ31 92ంటళషా 61635, 6 6090"6౩ 18 ఈం 60102169 27౯6 పేంళ84 10 80 ఓ0ళ8కి 16 926 0 క0%78605 కేలుంం203 5 ఇ70లళ్లైు. కస6 67686 ఇకలే 6086110129 10 2897 0౯ 6 60108165 60 906 6000027846 కజం% 2 5202091108. 14 19 బి6 924 016 ౧6౪7016400 1౧ 06 ౧౦10౧193 శ ౧౦8 8౦1౧0 10 06 8 60గగ౪౧|౩8 ఆ౪౦01బ00౧ 1౧) 15 ౯150 808665. “50611 0% 99 00972008, 02 0060 0౯ 202౭ ౧౧౦౮౧౦4 13 10 008 "గ8గిర3 0% 8 60౧౧౧౮౧198 ౪౭౧9686 16 (6౪01660087. ౧౧85583 ౪౧౪/౪

ఎ౦. ఎన్‌, రాయ - భారత కమ్యూనిజం క. (౧6 0౪78/1070౪/ 01 1019190 627244౧272 4108 ౧౮ 0౧9 ౯130 8460 10౪/816 6౪01610౧ (1౧ 016 6010౧199 116 600061810౧ 01 1౧6 00060/06019 ౧౩10౧8 158 6౪016[00౧087/ 616గ౧౧9౧౩ ౧౮ ౪581౮411.

తల 06 076౯౦౮8 2౫4 గంంయా4// 8205 25 046 “0774౧07 0౧/ 0041714 జగగాల 04౯6ల 1/04 ౪70 07827౧6 246 ౯664౧౧౮ 474 1074672 2౧4 7624 0౧ 0 206 గ₹ల౦|/4౧౦౫ 274 20 6 ల£4ల/%గాలాల ౮ వంా/€ళ ౭౧౫రగ టా. 2/6 0406 ౧4౮౮6౮ 27 246 లిం6607474 6047471౮ గడ 7౭40౫ 0౧2౫౫౫౨౯, 200 (270484 0007020040 ఉ6/0076౧౧, లీల 04 ల 8164 ౧/౮౨ 60250065 గ్రాగ0/604272420 ౦ 6 24022064 6072060058 6042/7/65,

త. 70౧6 ౧౫౪4 956౧0300 0 1౧9 106౧8100 ౧౧0౪౦౧9౦౧౮ 1౧ 1౧69 ౧6౦010౧165 15 ౧౦ [0౧09 60౧11౧66 (0 16 ౧౭౧౧౦౪/ 61[016 ౦1 00౮6709013 66౧౦6౧2606 ౧810081196. 1౧ ౧౦9౩౦ (06 06010౧0165 ౪068?9 81౧6867 8౫130 0౯౦౭౧ 9964 ౧౨౮/౪||0౫4 ౧ 0270065 ౫/08 ఎల36 00 రీ 2% ఆల 60౫౧౫౭౦౧౦౧ | 46 0౯62౯౯ ౧౮౮౮. 069 ౪ ౭4౦౦౧ ౦1061౪10 0౧169 ౪016[10081/ ౧౦౪౪౧౧౪౧ ౧ 06 6010౧198 3[064]6 09 7౭4/౧44 601/0-= ౪౮౧ 16 ౧661౮౧౧ 01 996 ౧8౧193 0/ 6౧0౪౧05, 00080969 067 ౯7౯ 116 ౪2౧౫6౮8164 0% 469 ౪౧౦౧1౧౮ 01859 $౧ 061 ౧988060(0/8 ౧౦౪౧౧169, 06౪ 276 ౧౦౬౪6౧/ /67౯4 1068, 068 067 1811666 (౧09 6౮7/746407 01 కం గొా౭55685 8౧4 ౧9 /42067 ౪1|| +ం ౦౪/ ౧6౧ (0 19 ౪౪౦1610౧. 7౧6 6౦గాగఆగ19[ ౧810699 0% ౪9 6116౧ 1గ౧9౧148118(0 60౪౧౯163 698 ఆంగం 1౧ 60౧౪౧౦౪౮౦౧ ౪10 06969 ౧౯౧౦19(2/18౧ ౧27199 0 [౧6 ౧010౧199 2౩౧౮6, 17060౧ 06గా, 9౧/9 8! ౧౦|| 2౧64 గ89౧18| 3౪0౧౦/ 10 19 ౦|౪౧0౦౧8౧/ ౧0౪6౧6౧1 1౧ 6౧9141.

9. 719 ౧౧౪౦01౪60౧ 1౧ 19 6010౧16998 19౧01 ౮౦1౧౮ [0 06 &00[౧౧౧౫౮= ౧5 19౪01680౧ 1౧ 19 + 38206. 80681 0౧11 0069 04౧౮౮౯ ౯416 /062467= ౮4/7 15 1౧ 19 ౧8౧౮౦౦ ౦0 8 00౧౧౧౮౧158 ౪౭౧౫౮౭౯౦, 06 (6౪701660౧8 గ/ ౧౫౭85౨83 ౪*)// ౧0౬ 06 1664 8988౫, 068014 6౦ 8౧686 1౧[069౧ ౪6 ఏలటం0683179 ౧61069 ౦0 6౪79100౧6౧ 01 ౧6౪016(10[౧8గ/ 8౫౧6719౧06+ 1౧60666, 16౪0౮164 06 6౫౧౦౫613 ౯౦86౦౪8 1౧ ౧౭౧౪ ౦1 116 0/16గ౧181 ౧౦౪౧1169 (0 10 801౪6 19 8018౧18౧ ౧౦019౧౧ 200074179౯ 0 విట॥6 అంగాగాంగ౧158 010౧010169. 1౧ 16 +1156 568099, ౧6 ౪7010[/0౧ 1౧ 16 $౦౧165 ౧౧౪౮౩8 06 08171664 ౦0౧ ౪10౧ 28 0/00![3గ7౧౦ ౪౧16౧ ౪/11

తలి ఎ౦. ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం ౧౦౯58 1664 880747 068 ౪0౫/4 60 50౯2810606 8౧086 6౧0600 (16 5000659176 ౧671069 01 66౪9100౧౭౧ ౦? ౪7016008౧7 8౫౧69౧6౧౦౦. 1౧౦0666, 18౪06 6 06 ?6 6110416 10 ౧౭౧౧ ౦0+ 016 0+16౧681 60౮గ౧- (10659 $(0 501౪9 1౧19 806187180౧ ౧౧౦౦16౧ 4/0గ78౯ ౧౪౮౧9 ౧౦౧౧౪౧15 /1౧0610199. 1౧|$6 +₹156 568095. 0౧6 ౧8/01౪8[0౧ 1౧ 416 06010౧0169 ౧1౮౩8 06 6౧471664 ౦౧౪10 2 ౧౧౦౫౧౫౧౦ ౫ ౧1060౧ 11 లిం ౧7౧౪6౯౯4 ౧8౧౪ ౧010/ 00౪6709019 81071) 6186369 --- (0౯ 77౮౧2706, ఆ ౪180౧01 142౧6, 6606. 86[₹/0౧ 1115 18 60635 ౧౦ 8606552213 010౪4 1048 016 1626975010 ౦1 09 ౧69౪01౪00౧ ౪|| ౧౭౪౭౦ (౧0 06 9676౧66766 10 16 ఏం0౪!06013 66౧౦౮౦?8౪.

10. 26 పం%126013 ౫౫౪40921 తేంఠం026 11 16 00100165 976 07 6 6519119%00604 0% 2 766 84101821 54266, ఇ ప67629 ౪16 21255968 0₹ ₹0వ%06185 2564 పై001 61920869 2౯6 ౯6701082 676% ంా801 2 42? 02969 22000501083913, తిక2334 26 3354602 ఇంటి టమ 80% 2! అము1011600. ౧0%156436363, 1 6 60101169, ఇ₹6 1176౧9 ౧౦౩టా2రేశంం[) సం%065; ఓట 6120001 కేం?0109 (02860900. 10 9ళళపైంగ ఓం 60101141 వ00526018 కంగ0ల23ట0 అ0ం?ల6109 ఇ₹0016 2మ0ట0 10 లం8&ి ఏం బంళటు 01 6 2260921 9914 ఇం ఇ కల 0ప9ంళాతం 6 2ళ2%ల0028ై్‌ 0% 01295 606156108908658 1% ఓ6 ౫1025565; ఇ107625 10 6000372926 206 910301 196 6701860021 3 255 2001 ాంజ22ి ఓం 66 98 2౩ ౧౦00061096 2009 01 6 వైం16032 1223 ఇప! 8 6 2621 2670126002229 02063 10 2౧108 ఇప్‌ *111 106 0౨) 6?అయాంళా ఓం 076122 మం లా121మం. పేడ 1626 2085655761) 10 16 తింళ?ం10002016 6% 50%164 ఇంళ ఆ, 49 ఫ2ం?61ట52 6 1156 01 2 2076 6291121199 11 12066 0 16 ₹2%04413%66 *020182 0291211509 40 1100ల 0225653 206 అభం 16 260216.

11. 0 1210116 1 ఇం 68713 2 54286 29 ఫైం991016 16 61253 6082216 12 భం 60101165 6808 40 2బ2స00 లం ఫ009216 60 6 తి23268 0 2 టా2ల90122666 మెటూంం7622 6221621150 ఇ010%1, 0+ల0120ళ8 పై వెమాంలైంల, 237 566% 769026 18 శీం12, 23తే 10 తింసం2 3800. 28 6761021 సం0%6 19 సింళై1021038.

శ్‌ మ షం జీగిడ!4

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం త్త 1౧౦1666 ౧8౧౫ 0610/ 00౪6786013 810/0) 61864393, ౫౧% 4౮ 61/1910% 01 18౧6, 660. 8648 ₹70[1 113 1[ 6095 ౧0౬10110౪*/ &4 211 0080 006 16866 50౧10 01 0౧9 [8౪01610౧ ౪111 ౧౭౪6 [10 09 56గ6౧౮6౧౪64 (0 (౧6 004౯ 96౦15 6౧౦౦1463. 0౫ ౮౯ 602025 46 7006047242 బ0/065 గజం 047707 0% 7280708 4244 వ్రంల[ం722020 ౯004ర2044 0౧/ ౧46 నాంా76£ 464 274 0౯౭౧౧౧౩౭ ౧46 66507 2౯4 ౫0౯66౧) వంా6ట్‌ 2౮ ౨00% 2౮ 05 ౯0- రితి బతలం నాంం:60 17/0 ౫౦౧6 22 0002672007 704% ₹16 వాయా/61 7౬౫000 7 06 24702064 042220203000 60422 ట (07 246 ౪0772406 0౭౯8౯౦౪ ౧ 246 0460202020 0౯4౭౯ 6070462042 06 107/6.

(జి. ఎం. అధికారి ప్రకారం కెనిస్‌ చేయితగిలినట్లుగా చెప్ప బడుతున్న తొలగింపులు, సవరణలు మందపాటి అక్షరాల్లోనూ, కమీషన్‌ చేసిన చేర్పులు, మార్పులు ఇటాలిక్‌ అక్షరాల్లోనూ ముది9ంచబడిస్నై ._]

4/1 ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం రాయ్‌ సిద్దాంతం చిత్తపుతికి సంక్షిప్త భావానువాదం ర! అజాత అని లాట [1228లో కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ జాతీయ వలసల కమీషన్‌లో వాతీయ వలసల సమస్యమీద ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ సమర్పించిన అనుబంధ సిద్ధాంతం చిత్తుపతికి సంక్షిద భావానువాదం.గ్త

క్‌. హొపంచ. పెట్టుబడిదారీ విధానం సంఘటిత ఏవుకున్న దృష్ట్యా యూరపేతర అధీన దేశాల వర్తళలు యూరపులోని శ్రామికోద్య మంతో అవిభాజ్యమ్వైన భామని యూరపు యుడ్దమూ, దావి వలీతాలూ రుజువు చేనినె.

0 ఘు

2. యూరప్ప సెట్టుండిదాతీ విధానం యూరపులోని పౌరిశ్రొమీక దేశాలవల్ల కొక, పలసదేశాలవల్ల బలం పుంజుకొంటున్నది. వలసల్లో మార్కెట్లూ. దోపిడీ ఆవకొశాలూ వీస్యృతంగా లేకపోతే, "ెట్టు*డిదాతీ శక్తులు కొద్దికాలం కూడా మనలేవు. ఆ స్ధితిలో ఇ ఇంగ్లడు "పెస్టాబడిదాలీ సౌధం ఎన్నడో కూలిపోయి వుండేవ. వలసల ప్రజల్ని దోచుకోవడం ద్వారానే (ద్రిటిమ్‌ సామ్రాజ్యవాదం తన శ్యొమికవర్షంమీడ పెత్తనం చెలాయించగల్లుతుంది.

3. వలసలమంచి వచ్చే అవిక లోభాలే ఆధునిక "పెట్టుబడీదారీ విధానానికి పాణం. చాన్ని నివారించకుంగా "ెట్టుఐడిదారీ ప్రభుత్వాలను కూల్చడం యూరపు టణౌమిక వర్గానికి కష్టనాధ్యం. వలసల్ని దోపిడీ చేయడం ద్వారానే తమ దేశీయ శ్రామికులకు రాయితీలు లిచ్చి పెట్టువడిదారీ విధానం నిలదొ9క్కుకుంటున్నది.

ఓ సామ్రాజ్యాంను విచ్శిన్నం చేయకుండా యూరపు ెట్టుదిడీదారీ విధానాన్ని తొలగించడం కష్టసాధ్యం. కాద్టి సామాజ్యవాద ప్రభుత్వాలను కూలదోయడానికి

జ బ్‌ శా కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషసల్‌ ,వలసల్లోని వివ వశ క్తులతో సంబంధాలను నెలకొల్చుకోవాలి.

ర్‌ బూర్జువా సంస్కారంకల రాజకీయ నాయకుల అధీన౦ళలోని రెండవ ఇంట్నేషనల్‌కి యూరపు వెలుపం పంచం కనపడలేదు. యూపు విప్లవోద్యమాన్ని యూర పేతర దేశాల విసష్తవోద్యమాలతో కలుగవలనిన అవసరాన్ని అది గుర్తించలేదు. రెండవ ఇంటర్నేషనల్‌ వారే పెటుబడిదారు ల నందువల వారు వలనల విప చోద్యమాలకు

న! శ్‌ కో ల వైతిక-భౌతిక సహాయం చేయలేదు. .

8. విదేశీ సామ్రజ్యవాడం ఆర్థిక ౦ గా, సాంఘికంగా పృాచ్యదేశాలవారిని “సెరగసీయలేదు. అందుచేత ఆక్కడ శ్యొమికవర్షం "పెరగలేదు. సామా్రిజ్యవాద దేశాల పాణ్యామిక ఉత్తి పొటికి తట్టుకోలేక చేతిపరికంనులు వడిపోయినై. తిండికోన౦ం, ముడిపదార్థాల వుత్చ తత్తికోసం జనమంజి భూములమేది కెగబర్జాయి. భూమిలేని పేదర్లైతులు "పెరిగారు. వారిలో గృుష్టంగావున్న తిరుగుబాటు స్వభావం చదువుకున్న మధ్యతరగతి ద్వారొ

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ = భారత కమ్య్యూనిజరి శె చియటపడిందె,.. చిదేశీ పరిపాలన పోవడం వలసల్లో విన్లవాశికి మొదటిబుట్టం అంపే చాని భావం అక్కడి జాతీయ బూడ్డువాల జొకతీయ కాంఠకచు బలపరవచడం కాదు

శ వలసల్లో విస్త వోద్య మాలు పాంయికరిగా ఆర్ధిక పోరాటాలు, సామాన్య పజల ఆళలు వితిబింవీంచని మధ్యశరగితికి బూర్జువా పడా సా మిక డొతీదూద్యమాలు పరిమిశమ్వైన్నై. విజల మద్దర్తు లేకంగా దాతీయ స్వాతం,త్యం రాదు. పజలు బూర్జువా

రమయ ట్‌ అతి జ నాయకుల వెనుక ఫరు; స్వతంకంగావే విస్టవంప్తైపు నడుస్తున్నారు. రోజురోజుకూ నూ. నత

యెడమవుతున్న కెండుళకాల వుద్యమాలు వలసల్లో పున్నాయి. రాజకీయ స్వాతం(త్యం కావాలనే బూర్డువా వ్రడాస్వామికోద్యమం ఒకటి; అమాయక వేదర్నైలు కూలీలది 'శెండవది. విదేశీ స్మామాజ్యవాదాన్ని కూల్యదోయడంలో మొదటిమెట్టగా బూప్టువా చాతీయవాద శక్తుల సహకారం పుపయోశకరం కావచ్చు అయితే ఆశ కలు సామాన్య పజల ఆళంకు, అకాంకలకు 'వతిబింబాలు కావు. కాబ్టి వాటిద్వారా విప్తవోద్యమానికి పాటువడాలని కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ వృయత్నించరాదు.. జాతీయ వుద్యమంతో సందింధం లేకుండా వలసల్లో ప్రజావుద్యదూళు స్వతంతింగా "పెరుగుతున్నాయి... చిష్లవ కార్యాచరణకు పూనుకోకుండా ఆడ్డువడే రాజకీయ నాయకుల్ని ప్రజలు నమ్మడంలేదు.

కి వలన విమకి వుద్యమాల బలం బూర్జువ్నాపజాస్వామిక జాతీయ వాదులకు మాత్రమే. వరిమితం కాదు, వలనల్లో సంజా వుద్యమానికి సన్నిహితంగా సోవలిస్టు* కమ్యూనిస్టు పాక్తీలున్నాయి. వలసల్లోని విస్ణవోద్యమాలతో కమ్యూనిస్టు ఇంటన్నేవనల్‌ కి వుండే సంబంధఆ వాటిద్వారానే వుండాలి. నంఖ్యి న్వల్పవైనా, వారే [వజల వాంఛలకు [వతిబిందాలు.. (వలు వారివెంట నడుస్తారు. సామ్రాజ్యవాద దేశాల కమ్యూనిస్టుపార్టీలు కూడా వలసల్లోని శాామికపార్టీల ద్యారా పనిచేయాలి, వారి ద్వారానే విష్లవోద్యమాలకు

ణా న! న! షు!

నైతిక భౌతిక సహాయం చేయాలి.

కె... అర్థిక, పారిశ్రామిక వెనుకి-డిన తనంపల్ల వలస స్రజలు బూర్జువా విజాస్వామ్య డళగుండా పోక తప్పదనడం తప్పు. వలనల్లోని సంఘటనలు, పరిస్ధితులు అ వాదాన్ని ఐలవపరచవు. వళసల్లోని విస్తవం మొదగదలో కమ్యూనిస్టు విష్ణవరి కాడోదనేమాట నిజమే. అయిలేం నిస్షవనాయకత్యం తొలినుంచీ కమ్యూనిస్టుల చేతుల్లో వుంపే, విష్లవప్శశ్షానీకం. [పక్కదాడులుపట్టరు. విష్లవామభవంతో దళతర్వాత దశకు పోతారు. అనేక్నపాచ్యదేశాల్లో వ్యావసాయిక సమస్యను కమ్యూూసిసునూతాంల స్రకారం

జ! పరిష్కరించడం నిజంగా చాలకష్టం. వలసల్లోవిష్టవం 'మొదటిదళ సెటీబూర్జువా కార్య కంమంతోసాగాలి.ఉదాహరి ణకు భూమిపంపిణి. అయిరేః దీనిభావం విప్లవ నాయకత్యాన్ని ఖీ

బూర్జువా ప్రజాస్వామ్యవాదులకు వదలాలనికాదు. ఈ

న!

1 త్రి మూర్జువా జాతీయ సజా ప్యామ్యువాదులు వలనల్లో న్వ్తతంతంి రార్యాన్నిషెదీం 5 డానికి పస్పాయత్నిస్తారు. కాని పేదకూ..ర్పైతులు శమకు శఇెలియకంద నే దోపడీ నిధానానికి

(01 ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం వ్యతిచేకంగా. తీరుగుదాటు చేస్తున్నాడు. ఫలితంగా కలిని వృద్ధిచెందజాంని 'రెండువిరుద్ధ శక్తులు వలనల్లోవున్నై. వలనల్లోబూర్జువా ప్రజాస్వామ్య వుద్యమాలను జలపరచడమం'కే* [వజల్లోవర్గవై తన్యోదయాన్ని నిరోధించే జాతీయభావాభివృ్ధికి దోహదంచేయటమే. దానికి ఖిన్నంగా శొమిక వర్గకమ్యూనిస్టుపారీ మధ్య వర్షిత్వం ద్వారా (ప్రజలవిష్ణవ కార్యాచరణకు 1పోళ్చాహమిచ్చి, ఇలపరిస్తే,. నిజమైన విన్లవళ క్తులు ముందుకువచ్చి విదేశీసా మ్రాజ్య వాదాన్ని కూల్యదోయటమేకాక, సోవియట్‌ అధికారాల్ని పెంపొదిస్తాయి. ఆ విధంగా అదృశ్యమైన విదేశ వెట్టుజడి దారీ విధానం స్థానంలో శాతీయ "పెట్టువడిదారీ విధానం దియలు ేరకుండా.ఇతోధికంగా వజల్నిదోచకుండా, అణచకు౦డా--నిరోధించవచ్చును.

11. వలసల్లో మొదటనే వర్షపోరాటాన్ని పా9రంభించడమం పే__యూరపులో పీకిచేయ వడ్డ పెట్టువిడీదారీ విధానం ఆనీయాలో ఆళంయంపొందకుండా, మొగ్గలో నే తుంచి చేయడానికి ప్రజల్ని డాగ్భశం చేయడమే.

ఎాఎ౦. ఎస్‌, రాయ్‌ ఇండియా.

అనుబ౦ధ౦= 3

4708 ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం మివి![16801£6 €౯ టి4ఉలికి 64! 81114 8% ట

1. గిగంగి 19 0౧69 8౧60౧60409 01 9001601/, 6060-0094 60౪6 566141 78 4. (10౧30103 00౧10౪19 10 6౮6౪6810 1౧౮61౪716౪6281 ౧016౧[18116095. 861016 ఈ6౪6100౧09[౧6 0 016 1౧06116681 19 ౪019 ౧౦౭569 01 9006141 708195, 601160%0౪710/ ౧956000593 (10 6౫4566౧089 01 1౧6౮1౪1౮౮8 3. 606801 85 16 9౮6గ [031 0 186600 2౧4 ౪611 09109. 8064481 ౪ 6౧066 6 1౧61416463159, 8001231 11091400౧0 8౧6 0/06/6589 2/6 1గ౧౫౭౫|౧౭౧/ 16068 5 1100 116 ౧6౪761 881066. 611-06109. 11 1 159 ౭00821, $5 9౧10736 0౪71౧601౪4 60819. 1615 4[009 10 230౧106 4200 16601౪6 6900 [0 8౧ +ంగా 0 ౧౮౧౩౧ 601౧౧౯౪౧16 (౯2, ౧84౦౧, 61253, 906.1], 88 140 011001 ౧౧9౭౧5 9806111106 01 (116 1౧౮6146081. 06011661౪6 ౪6౭11-061౧0 159 2 1౮౧0010౧ ౦01 116 ౪/611- 061౧06 0 1౧61౪/16౮౪8195.

2. ౧౮69101 ₹6660గ 8౧6 564000 10! ౯౮64౧ 66౧91066 (9 08516 ౪89 01 ౧6౧౭౧ ౧౦౮౧959. 109 ౧౮951 07 ₹19ఈరంగ 19 09 ౧౮౧౧-౪౭ ౪౩101, ౦౧౭౧16౧6? 16౪9! -- 01 1౧611166౧0 2౧6 69౧1000 -- 01 46 0101001021 5160916 10? 69౫1918౧06. 1069 588100 10/80 1528 6010112౧/ 16160 1౧0[6851%0 ౧0౪16609 ౮1 ౧౭౦౮౧9 6౧౭౦199 ౧1౫౧ (0 06 గ”౦౮౧9551౪917 86 110గ 16 ౧//2౧౧౪ 01 ౧౭[౮౧21! ౧౧6౧౧౮౧౧6౧, 2౧6 ౧1౪51041 ౩౧౧ 9006181 9౧౪1౧0౧09౧. “ల 8 00 600060౧101 10007/10669.

3. 7౧6 ౧౪౮౧౧౦౩6 0 &11 ౯2100౧41 ౧౮౧౧4౧ ౧౮6౩౪౦౮౧ $౧౮01/46681 88 ౪611 88 60116060౪6, 18 86210౧06౧౬ 0 ₹?9960గ, 1౧ 6౪79! 1౧౮౧6989 ౧ ౧1౦౭5678. [౯[6966010) 19 010019550/6 ఈ1530598?780౧09 0 811 ౧9961060౧5 0౧ ౧6 ౪౮౧౧౦161౧౩ ౦0+ 609 ౧౦౪౪౧18119 0 1౧౮౪16౮415. 83 ౧౮౧౭౧ 506 ౧౮9, &౧6 ౧0 83 6639 1౧ 169 ౪౧9919 ౮ 8 ౧౦౦౫౭౧1566 900181 0౯ ౪30౧13౧౫. 1౧6 ౯051100౧ 0% 6 1౧61౪16681, గౌంణ10/79, 38 16 ౧9౭5౮౫ 01+ 16౧ 09॥/6351/8 8౧6 11067210 518౧1103[009 01 42౧౪ 6౮116011౪6 61 0౧10/9006181 018౭౧19200. 06 3600659 01 2౧౪70011600౪78 6౧౮6౭౪౦౪ 19 €0 06 గో856196 07 19 261౮81 06౧1518 101 19 60౧౩౧066౧8 ౮౧1.

4. [౩1౧౮౦౮౪ 0 16 0820%8006౧64 ౦ 06 18౪/-90౪78గ౫౦౮ 0%7/51081 ౧౭.69, 0౧9 ౧౮౧౭౧ 061[0 15 6596౧01811 00౧81. [0850౧ 06109 8 5101001081 ౧/౦౧910/, 115 ౧0 1౧9 2౧60౧69515 ౦0+ ౪111. 1౧66119900 2౧౮ 8గ౧౦[10౧ 08౧ 09 [6660664 60 & 60౧౧౧౦౧ 0101001041 ర6౧0౧)1- ౧౭60౧. [1115001081 6660010190), 0౧9160 (9, 64069 ౧౦0 6౫01466 ₹8660గ 0069 ౪111. గం 8 ౧౭61 01 1800 ౧6౧౧౭౧ ౪111 15 016 గ౧౦58 ౯0౪46141 6616౫10106 +8060/.0006౧4/196, 16/68 ౪౦౮16 09 ౧౦ [00౧ 108 870- 10100౧ 11 8 18610[4117 6౮61611౧96 ౧౯౦౦835 0 ౧1910గ 106 2008! ౩|గ౮ 5016౧11510 60౧౦౭౧ 61 ౮666701౧19) 19 ౧౦ (0 56 600౧1696 ౪1 116 1601001041 01 161161069 6౮661౧69 01 016665(1౧8(10౧.

ఎం. ఎన్‌. రాయీ - భారత కమ్యూనిజం ట్‌ రాడికల్‌ హా బ్టమునిస్టు సూతా?లు

1. హూనవ్పడు సమాజానికి నమూనొ. సహకార పూర్వక సామాజిక సందింధాలు వ్యక్తిలో అంతర్గతంగావున్న శ క్తులు వికనించడానికి తోడ్చడుతవి. వ్యక్తి అభివృద్ధి సొమాజికాభ్యుదయానికి వొవాణం. వ్యక్తులు లేకుండా సమాజం లేదు.వారు అనుభవించే స్యేచ్భా సుఖజీవనాలి యొక్క సమష్టిభావంగా కొక సామాజికవిముక్తి, అభ్యుదయం అన్న ఆదర్శాలు ఊహాకల్పికారై, ఎన్నడూ ఫొందరానివిగానే వుండిపోత్తై. నుఖజీవనమనేది నిజంగా వుంటే, వ్యక్తులు అనుభవించేదిగా వుంటుంది. జాతిపేరుతోగాని, వర్షం పేరుతోగాని, మరి యే ఇతర రూపొలతోగాని మానవసమాజానికి సమస్ట్రభావం వితిపాదించటం పొరపాటు; అట్లా (వతిపాదించే ఆచరణవల్ల వ్యక్తిని దానికి బలివ్వటమే అవురుంది. సమష్టి సౌష్టవ మసేది వ్యక్తుల సుఖజీవనం యొక్క వ్యాపారమే. | £ఓ.. స్వెచ్భా పిపానం సత్యాన్వేషణలు మానవాభ్యుదయానికి విధాన హేతువులు. స్వేచ్చా విపాస అం'పే మానవుడు తన మనుగడకు చేసే పోరాటాన్నే ఉన్నతస్థాయిలో ఎ అనగా .. మిర్ధకుళలత, ఉద్వేగాలతోకాడిన స్థాయిలో -_._సాగించటిమే. సత్యాన్వేషణ స్వేచద్భాపిపాసను ఒట్టి నివ్నన్నమైన పొతిచ్చాయ. (వకృతినిగూర్చిన తనపరిజ్ఞానం పెం పొందినకొలది, లొతిక, సామాజిక వాతావరణ దౌస్ట్యాలనులడి మానవుడు క 9నూభివృద్ధిగా విముప్తుడు కావడానికి అది ఉపకరిస్తుంది సత్యమంచే జ్ఞానవిషయమే,
2. వ్య క్రిగతంగా కానీ, నమస్టిగతంగా కానీ, మానవుడుచేసే హీశుయుతమైన వికి |పయత్నంయొక్క (వయోజనం అను"ణాభివృద్ధిగా స్వేచృను పొందటమే. స్వేచ్చ ఆంపే._యంతీ9ికృతమైన సంఘంయొక్క చక్రంలోని ఆకబవలె గాక,న్యయం సంపూర్ణ మానవులుగా వున్న వ్యక్తుంలోని శక్తుల పరిపూర్ణ వికాసానికి అడ్జతగిలే ప్రతిబంధకాలన్నీ [కమామగతంగా అదృశ్యం కావడమే. ఏ సమష్టి వయత్నం యొక్కగాని, సామాజిక ఒ న్యవస్థృ యొక్కగావి అభ్యుదయత్వ, విమోచన జ్వాలలోగల.. విశిష్టతకు అందులోని వ్యక్తుల స్థానమే కొలతబద్ద సమాజంలోని వ్యక్తులు వాస్థవంగా పొందుతున్న వ్రయోజనాన్నిబక్త చీ సమష్టి కృషియొక్క వలితాన్న్నైనా నిర్ణయించాలి. శ. _నియమదిద్ధమైన లౌతికవ0)కృతినుంచి ఉద్భవించడంవల్ల మానవుడువస్తుతః $' తువాది. 'హేళుత్వం జీవలక్షణం గనక, అది సంకల్పానికి విరుద్ధం కాదు. మేధాశ క్రి, ఉద్వేగం అనేవి [పాణుల సర్వపామాన్య లక్షణాలప సంబంధించినవిగా నిరూపించవచ్చు. అందుచేత చారిత్రక నియతీవాదం సంళల్చా నికున్న స్వేచ్చను మినహాయించి. పరిహరించలేదు. వా్దవానికి మానవ సంకల్పమే అత్యంత బలప్పైన నిర్దాయకళ క్కి. అట్లాకాకపోతే హేతు వియతమైన చర్మితగమనంలో వి వ్లవాలకుస్థాన మేవుండదు. అయితే సహేతుఠము,శాస్త్రీయసు అయిన నియతివాదాన్ని, సర్వమూ అంతిమ [పయోజనం దృష్ట్యా జరుగుతుందనే వాదానికో, లేక మతవిషయయక కర్మసిద్ధాంకావికో ముడి పెట్టడానికి పీలులేదు.

400 ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 5. [౧6 800౧0౧1010 1[౧19/01618[10౧ 0 ౧1900౧/ 19 రేంరయం066 ₹/0౧) 8 ౪౯0016 1౧6016260౧ ౦ (89/14115౧02. 14 1౧01169 6681130), ౪/౧6/1943 గిగీం6148105గ% 1828 గ౧ంగ౧1౩10 ౧౧11053000. ౧900౧/ 16 4 66/8౧/౧౧౪౮ ౧౦౧999; 066 616 819 ౧౧0౫౪ 180 0౧9 68269261౪9 *800019. గంగ౩౧ +౪/111 16 0౧69 006౧, 2౧64 16041౧06 41౪/87/5 096 1916166 61/606161/ 10 2౧7 800[౧0గ)|6 1౧౧౭౧౧౪6.

6. 1646410౧ 15 8 0%౪5101001081 ౧700833 (3616౧3 0% 016 &౪/2790౧9539 0% 6౧౪170౧గ౫౭౧౧$. 86[0౧09 16/ 2౧9 101096. 16923 6౫136 0౪ 6౧౩61౪65. 60౪69గ16864 07 1౧617 0౪/0 12౪/5. 1౧9 6౦౪7౧8౧౧10 016629 ౧౮౧౩ 0౧481161 10 ౪6 ౧౧౦౦౪58 ౦01 5006141 6౪01౮౧౦౧, 06 ౧4౦ 1౧16600109 63060 0619! గం(ల8110/. 8466102 ౧౦ 0810106181 ౧౦1౧6 01 1౧9 ౧౧౦౦999 01 16 1౧660౧81 ౧౮౧౧4౧ 6౪౦1600౧, 680౧ 8 611608 ౧48౪94! 76181100 06 69(80119509664 0960౪69౧ ౧190071081 69౧6 ౭8౧6 116 ౧౦౪6౧౧6౧ ౦ 16649. 1668” 19 ౧6॥6 ౪966 1౧ ౧6 60[1గ౦౧ ౯%110- 80001081! 56౧536 ౦01 1660100౫ 0! 5౩19౧) ౦% 164985.] ౧౮1౪౯81 ౧౭6709 8౧6 6011081 ౪౩1౮63 276 ౧౦ ౧౧619 1660100104! 5$౪067-5(10061(6193 0 5880115066 600౧0౧16 ౫1810౧5. ₹06౪7 8196 84150 ౧190108117 ఈంణ/166--0౪ ౧6 10010 01 16 ౧19[01/ 0 16685.

౯ [0౯09401009 2 ౧9౪ ౪౧౦గ64 ౦0₹+16960గ, 16౪016460౧ ౧౮౩6 60 ం0గ౧6 8౧ 6060౧0౧116 1801848[1380[0౧ ౦0 3001606. ౧966410౧ 1065 01 ౧9౦౪9౩౩౭11 10110౪4 110గ 09 6801౪0౧6 ౦01 ౧౦110108] ౧౦౪/6? 1౧ 1౧69 ౧౭౫6 0% 0౧౧౧655366 4౧6 6౫010164 61853383 2౧6 ౭0011400 01 న/౪86 ౧౧౦౦౦౧ 1౧ ౧6 ౧94౧౩ 0౦+ ౧౧౦6౮౪౦౬10.

8. 6౦౧౧౪6౮౧౩౧ 6! 5006181139గ ౧౧౭౪ ౧౦౧౦౭౧౮౭9౦ 1/ 098 16 గ౧౧౪౭గ) *ం? 1౧6 2831000608 0 ౪6 ౦౭|| ౦1 11060600౧7. 10౪7 187 1 ౧౭౧ 9916 80 ౧౪౮౧౧౦36, గ౮ం[ 06 1౮౮౮౦64 07 6౫06119౧09. ని ం౦11/104! ౨౩1600 8౧6 2౧ 900౧0గ౧౧10 6006౧1౧69౧ ౪౧10౧ 8800761౧26 06 ౧౧౭౧ ౦౪ 11650 8౧౮6 01006 10 2౧ 1౧౫౭౦౮1౧8౧” 601160[1౪6 630, 56 06 ౧౩0౧ 0/ 2 61859, ౦8౧౧౦6౬ ౧౦55101౪ 06 [16 58184016 ౧౮4౧౩ ౧0/ 8 2081000608 0% 816 8081! ౦ *?69660%గ. 0౧ 96 0౧9 18౧6, 119 309౪16 0 8909 080 ౧9886101 0 ₹66060గ ౪|| 16806 10 ౧6069060౧1; 8౧6, 0౧ 0౧9 067 ౧8౧6, 1815006 ₹6660గ 60 326౧106 06 1౧61౪10481 81 ౪69 816! 0 8౧ 118010౧8౧/ ౧౦|1601౪76 600. గీగ/ 9006181 ౧౧౧1౦౩౦౧౧౫ 0 50[6[169 0 900181 (600౧30(60[10% ౪౧10౧ 6069 ౧౦౬ 008౧0139 ౧9 90౪7979139౧0/ 0% 099 ౧౦61౪16081, 8౧6 613౧౧15995 019 16681 01 ₹0660గ 83 88 6గాంర/ 809([800610౧, 64౧ [౧౭౪9 ౧౦ ౧౧0౧6 [4౧ 2 ౪౭౧ 11౧౧1664 ౧౧09939179 2౧6 [౧9౪016(10[2[/ $100౧111020౧69.

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం కరి! 6. భౌతికవాదాన్ని పొరపాటుగా వ్యాఖ్యా నించుకోవటం వల్లనే చరిశుసు ఆర్భిక నూతా్రనుగుణంగా వ్యాఖ్యానించడం జరిగింది. యీ విపరణలో దైైైశధావం యిమిడి వుంద. భౌతికవాదం కేవలం యేకత్వాన్ని ప్రతిపాదించే నిద్ధాంతిం. చరితం సియతమైన గమనం కలదే; అయితే దీనికి కారణాలు ఆనేకం, వానిలో మానవ నంకల్పం ఒక ఎ. ఇది నూచగా యెల్లస్పుషు. అర్థిక అవసరాలకు నంవంధించి యేర్చఢుళున్నదక అనడానికి వీలులేదు.

6. _భావోశ్చద్తి ఒక దేహధళ్మం. వరిసరాలను గొహించటంవల్న అది యేర్చడుతుండి. భావాలు, ఓకసారి యేర్చడిన తర్వాత, న్వ్యయం వియమబద్ధాలై తమంతతాము మనగలవు. భావకమనమూ, సామాజిక పరిణామమూ ఒకడానిప్నై మరొకటి తన సభావం ప్పిసరింప జేసుకొంటూ వనరన్నరం సమాంతరంగా సాగిపోతవి, ఆయినా విధాన మానవ పరిణామ క్రమంలో ని యే ప్ర్యేకా ఎమ్యంలోమూ చారిత9క సెంఘటనలకూ, భావోద్య సూల మా సూటిగా వరసర కార్యకారణ భావం నెలకొల్పటానికి వీలులేదు. సాంస్కృతిక రీకులూ, నైతిక విలువలూ వ్యవస్థిత ఆర్థిక సంబంధాలపై యేర్పడిన భావగీత సౌధాలుకావు, ఇవికూడా చారిత0కంగా నియతమ్మైనవే; అయితే, యీ చరిఠి భావషమన చరిత.

7. నూతన స్విచ్బా ప్రిపందాన్ని సృష్టించడానికి విష్ణ వమవేది సమాజ అర్థిక పృ ర్నిర్మాణ కళమ అధిగమించాలి. పీడనకు, దోపిడికీ గురీఅయిన వర్గాల 'పేరుతో రాజకీ యాధికశాకోన్ని వట్టకోవడంతోనూ, ఉత్న్తి సాధనాలలో సొంత ఆస్తిని నిర్మూవంవడంతోనూ. స్వేవృ అవళ్యంగా విద్ధించడు.

8 స్వెచ్చ అనే లక్ష్యన్ని చేరుకోడానికి కమూ్యూ ౧జమో, సోషలిిమో సాధనళ కావచ్చునేమో, ఐతే అది యెంతవరకు ఆ ప్రయోజనాన్ని సాధిస్తుంది అనేవి ఆనుధవా న్నబ్యి నిర్ణయించుకోవాలి. గఇంద్రియ పాళబద్ధరైన ) వ్యా్న్షవికో మానవుణ్ణీ శొతి లేత వర్షం అనే ఊహామాత)మైన ఓక నమసష్టి అహోనికి బొనిసమ చేసే రాజకీయ వివానయి, అల్ళిక ప్రయోగము స్వేచ్చ అనే లక్ష్యాన్ని చేరుకోడానికి తగిన సారానాలు కౌవడానికీ వీలులేదు. ఎందుకం పే స్విచ్చా విరోధం స్వేచ్చకు దానితీన్తుందని వాదించడం అర్ధరహితం పైగా వ్యక్తి ఊహామాతరిమైన సమష్టి అహానికి బలివ్వడం స్వేచృళాదు. వ్యక్తియొక్క సర్వ వ్వామ్యాన్ని గుర్థించక, స్వేచ్చ అనే ఆదర్శాన్ని వట్టి మిథ్యగా కొద్దిపారవేసే ఏ సామాజిక తత్వ శాస్త్రమైనా, సమాజ పునర్నిర్మాణ విధోనమ్వైనా అతి పరిమి*మైన అభ్యుదయ, బివ్నవ పా ఎఖ్యత కంపే ఆడనిమేమే కల్లి ఉండటానికి వీలులేదు,

61]

కగ్ర2 ఎం. ఎన్‌, రాయ _- భారత కమ్యూనిజం 9. 7169 56466 06116 606 00111081 6708౧194610[ 01+ 506160/, 16 ౪10066౧6 44/47 ౮౧66! 60౧౧౮౧1౩౧౫ 19 8 ఆ[0౧012 ౪౧101 [౧8౩ 0690 69౫౦106664 07 89౫౧9౧9౧౦9. గి|2౧గ౧౦64 600౧0౧౫” 0౧ [౧9 604855 01 5061811366 1౧౮౮5(165 ౧65౪౧౧౦9౪౩ & ౧0౪/6గ౪| ౧౦116681 ౧౧౩౦౧1౧6౧౧ రల9౧౧00?8[106 00౧0౦1! 0% 1086 ౧౧౭౦౧౧6౧ 410౧6 04౧ ౪౮౭౭౧166 60%) ౪౧౮9 116 ౧9౪/ 0166. కి|8౧0106 01 ౧౧౦౮6౪౦౧౦౧ 10: ౪౪ 15 ౧౦౩51018 0౧ 016 08513 0 ౧౦161081! 66౧౧౦౦86౪7 8౧6 1౧౮1160641 ₹6660గ%.

10. 54/86 0౪/౧619%10 8౧6 ౧140౧664 6900౧0గ౫౪ 60 గ౧౮| 07 16%- 581౪95 69౧౮6 6౫0101040౧ ౦0+ 1200౪61; ౧౦౯ 60 0౧697 ౧6౧౭998111 1626 (0 4% 96641 61960106[0౧ 0౪684810. కిొంంగంగా!6 66౧౧0680 1 ౧0 ౧౧౦/9 ౧౦౩౪1916 1౧ [09 20560066 0౧011008! ర6౧౫౦౦?౭౮ ౧8౧ 016 18019౯ 18 1౧ 116 20961006 01 19 107061.

11. 01604100/3010 16068 (0 ౧9/%9(646 110614 ౧12౧౧6౮6 600౧0గ౪ ౪౧౮6! ౧౦116641 616181073[010 61399868 1౧6౧/16౪481 119660గ 0౧ [0కి | న1985 01 6911101600, 6011600179 91071 2౧64 80618! ౧౧౦౮౧౪౩ 0౮౧౩8౭- ౧౮9౧61, 8 ౧1౮౧6! 107% ౦1 66౧౧006186 1౧ 116 9006181151 900160/. 83 1118 60౧౦౧91౪86 81 ౧౧9960౧1, 0600౧168 8౧ 1౧౧౧౦9910111[ 01604007 5010 ౮616863 19 ౧౦195966 6౧6.

12. 700 66190 0" 10గ౧౧౩| ౧4౧|4౧౦౧(గ౧/ ౦6గాం౦/0/ ౧౭౮6 8190 0090 9౫70053696 1౧ 6౫096౧09. 106౪ 9౪616 10౧% 106 6616840101

• 000౪49. 70 ౧8౧4 ౧6౧౦౦|4౮/ 680146, ౧౦౪6! ౧౧౮౩౬ 14/25 001810 ౪9396 1౧ 16 ౧60016, 8౧౮6 (1౧6/6 ౧౧౮౩౬ 06 ౪/౪3 8౧౮6 ౧౧౦4౧5 0? 09 గ౦౦౧|9 [0 ౪1814 0౧8 50౪681919౧ ౧0497 61800914 ౧౦! న6110610811, 960001 647 (0 64. గి[0001966 1౧01౪16041 0112615 28/9 ౧౦౪/69/1653 +0! &11 ౧౭౦౧1081 ౧౮7౧౦౩65, 8౧64 గౌం9[ 01 ౧6 (10%. 06% ౧8౪76 ౧౦ ౧9౭౧8 0 9౫670198 0091౯ 90౪7959103౧00/ 8౧౮6 00 ౪6164 28 3512006100 ౧౦౧౧౯౦| ౦? [౧6 50366 గ౭ం౧|౧6గ౧౧

13. 6106181190] 19 18151164 0? ౧౭8౧061664 ౪౧౮6? €0గొ&| ౧/112౧60- (8౧/ 66౧౧00౧10౪. 709 600601౧6 0 1815362 1+181096 0౧/7 ౧70౪165 16 16081! 5800610౧ 10 0169 9౫0101686[10౧ ౦01 ౧౫౩౧ 0౪7 గా౭గి. ₹06 00[- 0901 06౯ 860౧0౦౧౧16 గ౭౧ ౧684072065 €9 11096726౧8 600౯106 01 $10601716681)190. 706 600౧0౧౦ గా౭౧ 15 000606 [0 06 2512౪39 018 514౪769-00166౧ 7119 ౪౪104 60౧66౧ గ౮౩| 09 (9018066 9౪ 119 ౧8110/ 080 1౧8౧1౧0౪91 (గ[౦౧౭| 09109 ౪/౧౦ 19 ౧౧0౭1 0608099 ౧6 18 14810041. స0131)0/ 19 8౧ 800681 00 66౧3018౧06, 2౧6 008- 5016౧09 158 €౧9 1౧56౧౦౪9 24/2/౧9౧653 0%, 2౧6 7980000 0, 6౧౪/1/0[౧- గాంగ. 1815 2 గాం6౧8౧1906 0011001021 +8౧0/10౧ 0౧ [16 18౪8] 6 60౧5010౪450953. 06161016, 118 [4010౧21. |

14. 709 8116౧08176 10 ౧81/1120060[26/ ౮6గ౧౦6126౫/ 19 ౧0 6101310 8౧10; 18 15 0౧04౧194 6౮6౧౦౦౧8౦౪ (౧ 019 ౧1209 01 009 10/08

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 4088 $. రాజ్యం సమాజం యొక్క రాజకీయ విర్మాణం శ్రావ్టి కమ్య్యూనిజము కింద అడి వాడిపోవడమసడది నిరాధారమైన అపోహ మాత్రుమే-_ ఈ అపోహను అనుభవం బ్రద్దలు చేసింది. పరిశ్యమలమ సమాజపరం చేయడంమీద ఆధారిపడే వ్రణాళికాద్ధమైన అర్థిక విధానం కావాలంపే శ_క్రివంతమైన రాజకీయ యంతా9ంగం వంణలి. ఆ యంకాంంగం ప్రజాస్వామ్య పు అదుప్పలో వున్నప్పుడు మాత్రమే నూతన సామాజిక వ్యవస్థలో స్వేచ్చకు హామి వుండగలదు. ప్రశాస్వామ్యం, వ్వక్తి స్వేచ్భ లేకుండగా వినియోగార్థం ఉత్చ్ప్తి చేయడానికి ప్రణాళిక సంభవంకాదు.

10. ప్రభుత్వ యాజమాన్యం, ప్రణాళికా బద్ధమైన ఆర్భిక విధానము ఉన్నంత మాత్రాన అవి శ్రామికులవట్ల దోపిడీని అంశమొందించనూలేవు; నంవదను నమ౦గా వంవణీ చేయడానికి దోహదమూ కొజాలవు. రాజకీయ (ప్రజాస్వామ్యం లేపండా ఆర్భిక (తజాస్వామ్యం కానీ, ఆర్థిక ప్రజాస్వామ్యం లేకుండ రాజకీయ వజాస్వామ్యం కానీ సంభవంవదు,

11... వియంతృత్వం శాశ్వతంగా నిలతొక్కుకోటానికే మెగ్గులుంది. రాజకీయ నియంతృత్వంతో ప్రణాళికా ఒద్ధమైన ఆర్థిక విధానం వలలు సామర్థ్యం, సమష్టి వయత్నం, పామాజిశాభ్యుదయం అన్ని పేరుతో __. వ్య క్తిస్వేచ్చను నిరాదరిస్తుంది. తతృలితంగా సోషలిస్టు సమాజంలో ఉన్నత ప్రజాస్యామ్యరూవం, వస్తుక౦0భావి స్తున్నట్లుగా సంభవంకొదు. నియంతృత్వం తానాశించే లక్ష్యాన్ని కానే విరోధిస్తుంది.

12... లాంఛనపాాయమైన పార్లమెంటరీ ష్తిశాస్వామ్యంలోని లోపాలుకూడ ఆనుభవంలో వియలువడి వై. అధికారదత్థతే అఆ లోపాల కారణం. (పజాస్వామ్యూన్ని సమర్థవంతం జేయాలంపే అధికారం నిరంతరం విజలలో నేగువ్లమైవుండాలి. అ౦ంలేకాక ప్రజలు తను సర్వస్వామ్యాన్ని సర్వకాఅ సర్వావస్థల్లోనూ సమర్థవంతంగా చలాయించుకోడానికి మార్గాలు, సాధనాలు వుండాలి. ఏకాక్కుల్తనపౌరులు దాదాపు ఎల్లప్పుడు [కియతః శి హీమలుగానే వుంటారు; తమ సర్వస్వామ్యాన్ని అమలుపరచుకోడానికీ, ప్రభుత్వంయ 0 క్ర గం మీడ స్ట్‌ మైన అజమాయిషి చలాయించుకోడానికి వారికి సాధనాలు వుండవు.

18. లాంచనపా్రియమైన పార్లమెంటరీ స్రజాస్వామ్యంలో లిబరలిజం నిరర్ధకం కావడమొం నగుబాటు పాలు కావడమొ జరుగుతుంది. స్వేబ్భావ్యాపారినూతశ90 మనిషిని మనిషి దోచుకోడానికి చట్ట:ద్ధమైన అవకాశాన్ని మాత మేకల్పి స్తున్నది. ఆర్థికమానవుడు అన్న భావన స్వేచ్చాదాయక మైన వ్య క్రివాద సూకా9)న్ని విరోధిస్తుండి. అర్థిక మానవుడు బానినైనా కావాలి, లేక బానిస యజమానైనా కావాలి. మానవుడు నహజంగానే తనలోని హేతుటదత కారణంగా నీతివరుడుగా రాణ్‌ంచే వివేకి అన్న వాస్తవికత “ఆర్థిక మానవుడు” అన్న న్యూనభావాన్ని విళిస్థాసించాలి. సీతి అంపే అంతరంగానికి జరిగే విన్నవమే. అంశరంగమం'పే పరిపరాల ఉనికిని వాసనా (వేలితంగా గుర్తించి ప్రతీకరితచడమే. అది చైతన్యం మస్టంలో యాంతిర్తికంగా జరిగే జీవప్రవృత్తే. ఆందువల్ల అది సహేతుకం.
19. పార్లమెంటరీ వుజాస్వామ్యానికి పృొత్ర్యామ్వూాయం వియంతృతఇంకాదు ౪ కిహినులె, ఏకాకులుగా క క గ లాంఛన పా ప్యా మా ల్‌ నః

&ీరిీ ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 66౧100110౪ ౦ ౧౦౪6౧655 200౧115966 1౧61౪16681 ౦14269. ౧6 ౧80౧118. ౧8౧8౧0౪164 06 ౪6 2౧9% ౦0 2 ౧/201641! 35060046 ౧? 06 58416 621౧96 ౦౧౧ (౧8 03536 01 4౧ 0/8౭౧|౩66 66౧౦౦౧40 6౦గ౫౧౦౩౭6 0% 4 0606౧౧౫166 ౧6౦౧౧౦౬ ౦0+ ౧6౦౧16౩ 60గగ౫1(965. 1౧6 ౧౦111021 088013410౧ 01+ 906160/ [06 58266) ౪111 09 60100166౧8 ౪10 ఈం ఆ౧16 5001864, ౭౧6 6౦౧౩౭6౮౮౧౬ ౧6 5466 ౪11 069 ౪౮౧౮౮౯ & 502౧6100 6౮6౧౧౦౦|౧4[10 ౦౦౧[౧0|. 15. ₹06 14౧0010౧ 01 & 79౪0161002 1/ ఉ౧6 [061746౧0 59006141! ౧0110-- 500౧7 1860 127 6౧౧౧౭513 0౧ ౪19 08310 1806601 ౧|౩౦౧/ 188 ౧3౧ 19 06 ౧౭౬6 0 ౧19 ౪౦16-౧౧8౧ 88 8 106100 06106. 8౧6 1౧6 08౧ 08300౧1౪ 25 8౧ 1౧6౧/16౮681. 10౧6 01410 15 8 ౧౪౭౧౩ ౦0 ౧?౦౮6౮46[10గ, 8౧6 న?౦6౮౪6099 116 ౧0౩౬ 16౪01610[8౧/ 60౧౧౧౦౮1౧౧ ౧6౪౦1౪౧0౧౩ 65౪౧0036 100౧061835110 166285. శీగి 1౧0/78231001౫/ 12/06 ౧౮౧౧౧౦౧ ఈ గంగి ౧0౧9010659 0 0091 6౧466 ౧౦౪6౧ ౧౧౦|/౪౩(౮6 07 ౧16 ఇ00[11108016 ౪111 (0 16గ466 016 ౪0౫16, [౧0౪66 0౪7 06 860౪౧064 01 16689, 8౧6 11166 ౪16 16 16681 0 8 66 9001606/ 01 ₹699 ౧౧6౧, . ౧8౧ 6164 116 60౧౮6160౧3 ౪౧౦6? ౪7౧101) 66౧౦౦౯౭8౦౫ ౪111 06 00991016. 16. 7౧06 ౧60౧౦064 4౧06 ౧౧౦౭౧౭౧౧౧9 0 500141 '6౪016[0%౧ గం: 06 08584 0౧ 8 ౧88556౧10౧ ౦01 16 08516 ౧౧1౧610169 ౦90618! ౧౧౦౮855. తి 300141 (6౧415940౧06 680౧ 00౧09 0౧|/ 1౧/0౪3[౧ 666౫1066 4౧6 ౪166501886 6౧668౪004౯ $0 6660816 ౪016 ౧60౧16 89 08169 (౧6 ౧|౧- 610165 01 1168660౧) 2౧౮ (౧8(10౧41| 60-0091888౪6 117౪1౧9. 1069 ౧60016 ౪1|| 06 08౭౧1౩86 1౧౦0 611606౪6 6౮8౧%006/8/06 006169 €0 0౪4116 ౪౧ ౪౧9 50రోర-0011110681 100౧౮0800౧ 0 ౧8 ౧౦౩౬ /8౪01౪8[0౧2౧/ 0౧6061. 8500181 [6౪01600౧ 6౧౪165 1౧ (౧201617 1౧045100 ౧౪౮౧౫౦౦౧ ౧6౧ 01 (౧9 ౧6౪౫ (8౧81588౧08, 2౧6 2 (460161౪4 6౫౦4౧౮1౧౮6 5౪506౧1 ౦01 గ6౦౧|9'8 6౦౧౧౫1౬665, 8౧64 81 01868౧16 ౦0-061[౧810౧ ౦0+ 600%. ౪6 ॥/0- ర8గ౧6 01 ౧8౪01౪౮:10౧ ౪111 5101114117 06 08966 ౦0౧ 19 ౧౧౧౦1౧1685 0 8660౧౫, ౫౭౩౦0౧ 8౧6 9500141 ౧8౧౧౦౧౪. * 14 ఆ111 ౧68౧ 91100108- 10౧ 01 6౪6౧౫ 10/౧ 0 గ౧౦౧౦౧౦| ౭2౧6 ౪౪9864 1౧౪౧6958 1౧ 06 (9౮61400౧ 0[90014! 119. " 17. గ46108! ఉగుం౦!807 ౧౧65౪00౧0565 6060౧0౧110 ?90!84౧194/100 01 900180/ 50 85 60 911%1౧8(6 606 099101110/ 01 అ|01681100 01 గా౭గి 5/ ౧౭౧. ౧/00౧6551౪78 52652000౧0 ౦0 ౧౭౧9౧8! ౧౦౦6518165 15 19 ౧:8000061000 10? 1౧9 1౧౮౫1౮౮4! గాంగ్గా06 5 91 306160/ ఆ౧1016- 1౧0 091౯ 1౧061160604081| 8౧6 0[0[09/ +0౧6/ ౧౮౧౭౧ ౧౦0(6[౧0411099. శీ 600౧0౧16 (0౧8౧138800 9801 85 ౪/11! ౮౪4౧4౧66 8 ౧౧౦౬౧955౪8! 5100 5.2౧68౧6 01 1౪4100, 19 ౪౧9 +00[౧624(100 01 119 గ౭6108! 06గ౦- 618616 51416. క£60000గ16 1106౧4600౧ 0 €16 గా౭53639 (15 8౧ 6999౧00181 60౧౮110౧ 10! 191% 26౪81౧0100 604/8863 06 8౦081 01 €166060గ). 18. 7౧6 600౧0౧౪ ౦006 ౧6౪ 500181 0౧66౧ ౪/1! 08 0856 0౧ ౧౧౦640010౧ 10! ౪698 8౧6 613641060[0౧ ౪10 ౧16౧౧ 10 ౧౪౧౩౭౧ ౧౦665. 15 ౧0111041! 01864౧1964 010౧ 6౫61౪66469 ౦91690210౧ 0 ౯౧0౪9 00%, ౧౧౧10౦1066, 6601169 16 ౧60016 01 68008 00447 11 ౪111 06 089664 ౦౧ 1౧6 6169061 ౧౭10086000 0 016 6౧0/8 86611

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం శీరిఫ్‌ వంిక్యామ్నయం నిర్మాణాత్మకమైన [వజాస్వామ్యుమే. టేశవ్యా వంగా సిజానంఘాల అరీ కతో కూప్పబడిన నిర్మాణాత్మక వజాస్వామ్యం పునాదిగా *ంవాకారంగా నిర్మాణమైన గా జ రాజ్యంలో పార్ల మెంటు శీర్షంగా వుండాలి. అప్పుడు సమాజంయొక్క రాజకీయ వ్యవస్థ అయిన రాజ్యం యావన్తు సమాజంతో సహయోగం చెందుతుంది. తర్భలితంగా రాజ్యం అని

స్థిరంగా ప్రజాస్వామిక మైన అదుప్పలో వుంటుంది.

15, మానవుడు యోచనాపరుడు; వ్యక్తిగా మాత్రమే అతడలా మనగలడు; అలాంటి మానవుడు తన పిపంచినికి తానే కర్త అన్న విధాన చారిత్రక నత్యాన్ని బలపరచటమే విప్లవాత్మకమైన, స్వేచ్భాదాయకమైన ఏ సామాటిక తత్వశాస్త్రంయొక్క కర్తవ్యమైన, మెరడొక ఉత్ప తిసాధనం౦; అది అత్యంత విప్లవాత్మక మ్రైన సరుకును ఉత్పత్తి చేస్తుంది. పాత9ను (బద్దలుకొ స్టే భావాలు లేనిదే వివ్లవాలు రావు. తన సృజనాళక్ని పై విశ్వాసం కల్లి (వవంచాన్ని పునర్నిర్మించగలమనే దృడసంకల్పంచే (పేరేపింపుడి, భావజలంచే చ్లై తన్యం పొంది, స్వేద్భామానవులతో కూడిన స్వేచ్బాసమాజమనే భావంతో ఉద్దీసిత్చులైన మానవుల సంఖ్య ఇతోధికంగా "పెరిశేకొలది ప్రజాస్వామ్యం నంభవమయ్యే పరిస్థితి కల్పించవిడుతుంది- 16. పాదూజిక విష్తవ విధాసం, కార్య్యకమం సామాజికాభ్యుదయ (పాధమికసూతా్రాల పునరుర్ధాటనపైన ఆధారపడాలి. స్వేచ్చా నూతాిలు, సహేతుక సహకార జీవనము పాతి పదికగా ధిక్షైయుత విస్తృత వియత్నంతో స౦జలను విద్యావంతులుగా చేయడ౦దా న్‌రా మామే పామాజిళ నికానం రాగల్లుతుంది. అప్పుడు ప్రజలు విష్లవానంతర సామాజిళ ఆర్ధిక పునాదుల విర్మాణానికి పమర్థవంఠమైన చ్ర)జాస్వామికళ పంఘాలుగా సమీకృత మవుకారు. సామాజిక విష్లవావికి నూతన పునర్వికాసం ప్రదోధం పొందిన మనుషుల సంఖ్య వేగంగా "పెరగాలి, ప్రజాసంఘాల విధానం వేగంగా విస్త వతం కావాలి యీ రెంటికీ పాయూజ్య సంబంధం వుండాలి. అదేవిధంగా 'న్వేచ్చ, హేతుకత, సామాజిక సామరస్యత నూతా9లపైన విప్లవ కార్యక 9మం ఆధారపడాలి. అప్పుడు అన్నివిధాల గుతత్తపద్ధతులు,

౨ పామాజిక జీవితకరిమంలోవే ప్వార్థాలు అంవమొదుంత్లై. _. శీ" మాలవుణ్ణీ మానవుడు దోచుకొనే అవకాశాన్ని తొలగించే విరంగా సమాజ ఆర్బీకో పునర్నిర్మాణం జరగటం రాడికల్‌ వ్రిజాస్యామ్యానికి తొలిమెట్టు. లౌతికావసరాలు ఇతోధి కంగా తృప్తపరచబడితే తప్ప సమాజంలోని వ్యక్తిగత సభ్యుల వైజ్తానికం కకార్మక వానో జాట్‌ భా

మానవ శక్తులు వికనించలేవు. ఇతోధికంగా పెరిగే జీవన [పమాణానికి హోమీయిచ్చే ఆర్బీక పునర్నిర్మాణం రాడికల్‌ ప్రిశాస్యామ్య రాజ్యానికి పునాది, ప్రజలను ఆర్థికంగా విముక్తుల్ని చేసినప్పుడే ప్వేచ్భా లగ్యంవైపుప పురోగమించగర్లుతాం.

18. మానవుల అవసరాలమబట్టే వారి వినియోగం, పంపిణీ నిమిత్తం ఉత్పత్తి జరిగే పెద్ధతిపైస నూతన సామాజిక వ్యవ స్పయొక్క ఆర్థిక విధానం అధారవడి వృంటుంది. దాని రాజకీయ వ్యవస్థలో విజలను నిజమైన అధికారంనుంచి తొలగించే అదికార ద్ద్గత మినహాయించ:డుతుంది.. అందులో మొత్తం వయోజనులంకా ప్రజాసంభూల ద్వారా

406 ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం ౧0౧618240౧ 60630 109 ౧60౧0169 6౦౧౫1669. 16 6౪1(6169 ౪1|| 09 04986 0౧ ౪౧1౪6381 41556౧%1౧42(10% 01 [(00౪/166069 8౧6 ౦౧ గ౧౧1౧|౧౮|౧౫ 60౧౪01 ౧6 ౧౭౫౧౧౮౧౫ 96006 10! 80౧6 1౧౦8౧౧౪6 (0, 50160౧1116 8౧4 61626076 8061౪10185. ౧6 ౧6౪ 9001804 06100 106గ౧ర66 ౦0౧ ౧643000 ౭౧6 50190069, ౪/111 ౧6౦65581117/ 06 ౧182౧౧66. 6864616 ౪111 06 ౧12౧ గిర 100 6 69600 ౦06 1౧60౮16681 29 19 ౧౧౭1౧ 0౮6/0056. ౧6 ౧9౪ 3001606/ ౪11] 96 66గ౧౦౦|౭[106--౧౦|10811)/. 60000౧1681] 25 911 89 0641001811. 00౧9౭6౪6౧౦ 18 ౪11 06 2 66౧౦6౧80 ౧1060 68౧ 666౧6 165911.

19. ₹౧9 106681 0 గ8౮|04| 06౧౮646 ౪111 06 8841086 00౧0690 1౧6 0011600769 610/5 01(901/04411/ + గ౧౧6౧ ౪౧16 1౧ 006 66(81- ౧1౧4000౧ 0068100 2౪0/6 01 ₹1ఈరంగ. 1069 ౪11 06గ10[ ఇ3 019 ౮౮1౮65, */6౧౮69 8౧6 ౧౧1|౦090౧018౧ 01 [109 ౧60019 120009౯ (0౧180 ౩5 [0611 ౪0౪16 06 ౧16/5. 0౦౧51566౧0 ౪10౧ 0౧6 9081 ౦1 116660౧), 1617 ౯0110681 1460066 ౪11 09 18[0[౧81 ౧౮ ౧6161019 9001681. 61 ఆళం?9 ౪/11 06 6101010606 0౪7 09 ౮౧౦౪౦౧ ౦01 116 ౧60౧163 ౪111 (0 1606011. ఆ౮[60౧8617, 109 గ౧4౮1౦౭| ౦6౧౧౦౦౧౭16 5086 ౪1/1 “1598 ౪10౧ 019 98౧౧౦౯ 081138౧౧96 ౧౪౮౦110 0౧10౧10౧ 25 4౪91! 83 11(611109906 80[101 01 016 ౧౦0౧19. గింజ11531౧౮ 6041 ౪966011 18 4 1౧0005150౧ *శ01 60౧66౧4౧0౧ 0 ౧0౪/6 [4610621 09౧0౧06123 111 210 28 9 ౪160690 611౪0310౧0 01 ౧౦౫/8?

20. 1౧ 46 1898 8౧81౪513, ఆరంం8గ0౧ 0% 116 611260 1$ 016 60౧6100 40? 580% & 180108%01320[0౧ 01 900168/ 29 ౪111 06 60౧6౮011౪6 10 60౧౧౫౦౧ 01061939 8౧6 ౧౧౦9౧౪1167 ౪16౧0౮6 69౧010806[01౧06 ౪౮౧౦౧ (19 ₹6660గ ౦ ౧౧6 1౧61460681. 7౧06 నం౦౧1695 60గ౧1899 ౪/11 06 ౪96 90౧0019 101? 116 ౧౦11081 8౧6 61/10 6966020౧ ౧ (16 6101280. 06 3060600189 8౧6 ₹6౧0[0౧ 0 66 గె8ర!08| 06౧౧0614616 564216 ౪1|| 908019 66180066 1౧60/166813 10 60౧06 (0 16 +0(6%10౧8 0 ౧60116

21. గి/20౧66 ౪100 500% 1౧61౪716౪815, 06 50869 గా౭ం౧1౧9౧/ ౪111 09836 [10 09 [09 1౧906౧౧౦౧౬ 12 09 ౧౭౧69 014807 0851064148 61855 (0009169 ౨౪౪/5. 0౧1౪ 9౧11040411 186 1౧01౪/1660819 1౧ ౧౦0౪6 640 5గ౧౫88౧ 811 6౧81౧9 01 518౪769౧/ 2౧6 ౪౩౧61 1౧ ₹108640గ 10! 81

21.. గ౭6|౦2115౧ 1016061895 3018066 1౧00 800181 0168౧1980౧ ౭06 000౧6115 1౧60/1664110/ ౪44 60116008 116; 1891౪95 (0 11966011 8 గాంగ! - 109116060081 28 ౪/61 238 8900141 00౧66౧04 18 01/8/5 8 60౧౫౧18౧6౧9179 €60గ౧/ 0 900141 ౧౧081653 1౧ ౪౧16౧ 000 06 ౮|8- 1606109 01 800౧౦౧16 6616౧1015౧) ౧6 67౧2౧౧౫109 0 16689 1106 1౧617 రేలం 1660801100 8౧64 11 6666099 1/0౧ 006 52౧29 8 ౧౧౭౮౧౦6 80౧6 8 [001800౧006 01 8006141 7670161100 1౧ 0౪ 1౧89. = ం

22. ౧46108113౧ 968210 ₹€0గ) 06 61000౧ 020 “౧4౧ 15 006 ౧౧6౭9౮9 067౪6౧01౧8” రాంం[490/89) 0! ““గ౭౧ 18 009 ౧001 0 గా౭గగ106" [04800 ౭౧6 26౪002(89 [600౧916610 ౦1 116 ౪౦|| 259 & 60గా౧౧౦గ- ౪68101 2౧64 18060010 ౦ ₹69గ60. 07 016 60116660౪6 ఆగ౧రం8౪/0౮1 6 9౧01:1008811౪/ 69౧౭8౧౦1౧4166 [౧౧0౧81 ౧6౧.

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 497 ప్రత్యక్ష జోక్యం కల్గించుకొంటారు.. దాని సంస్కృతి విజ్ఞానాన్ని సర్మ్మకా వ్యాన చేయడంమీద, తక్కువ అదుప్త, అత్యవిక అవకాశంగల శాస్త్రీయమైన సృజనాత్శకపైస కార్యకలాపాలకు ఉత్పాహాన్ని రేకేత్తించడంమీద ఆధారపడి వుంటుంది. హేరువాదం మీద, శాస్త్రంమీద నిర్మించ ండటలవల్న నూతన నమాజరి అవళ్యంగా (పణాళకా బద్ధమవృతుంది. అయితే యీ (పణాళికకు వ్యక్థిస్విచ్చ వదాన లగ్యం. నూతన సమాజ రాజకీయంగాను, అర్థిక ంగాను, సాంస్కృతిక ంగాను (జాసామికంగా వుంటుంది. శళ్ళలితంగా అ" శసను కాను సంరక్షీంచుకోగల వజాస్వాన్యు మవ్పతుంది. 19. నూతన స్వేద్భా ప్రపంచాన్ని సృష్టించాలనే దృఢసంకల్పంతో సంఘటితమ్వైన స్విర్భా మానవుల సమష్టి యత్నాల ద్యారా రాడికల్‌ ప్పితాస్వామ్య ఆదర్శం సాధించబడుతుంది. వారు విజలకు కాటొయ్యే పరిపాలకులుగా కంబ, దర్శకులుగాను, స్నేహితులుగాను, తత్వ శాస్త్రజ్ఞాలగాను వనిచేస్తారు. స్వేద్భా ఆదర్శానికి తగినట్లుగా వారి రాజకీయ ఆచరణ హేతు యుతంగాను, అందువల్ల నైతికంగాను వుంటుంది. స్వేచ్చవైవు వృఖల సంకల్పం పెళిగే కొలది, వారి యత్నం న .లమవుతుంది. చివరకు వికనించిన [పడాలి [ప్రాయం, ప్రజలయొక్కు _ వివేకవంతమైన చర్యద్వారా రాడికల్‌ (పజాస్వామ్యు రాజ్యం సాధ్యమవృకుంది. అధికార కేందికరణకు, స్వెచ్చకు పొర్తుకుదరదని గుర్తి ంచడంవల్ల వీ ల్లైనంతగా అధికార వికేంటీ కరణ చేయడమే వాడికల్‌ పణాస్వామ్యవాదుల లగ్యామవుతుంద్‌. " | 20. వ్యక్తి స్వెచ్భను హరకించకుండా, ఆందరి అభ్యుదయ సంపడలకు దోహదమిచ్చేట్లగా సమాజ పునర్నిర్మాణం జరగటానికి చివరకు పౌరునికి విద్య మథ్యావళ్యకత, వొజాసంఘాలు పౌరునికి రాజకీయ, పౌరవిద్య గర పే పాఠశాలలుగా వుంటాయి. రాడికల్‌ (పజొాస్వామ్యరాజ్య నిర్మాణం, వ్యాపారం విన్నంగులైన వ్యక్తుల్ని పృడాకర్యాలలో సః౦దుకు రన్పిస్తుంది. అటువంటి వ్య కులతోకూడిన హ్రభుత్వ యంత్రాంగం ఒళవర్ష౦ చీతుల్లోవుండదు; కాబ గి న్‌ా. _ శే ల్‌ జట యితకుల ఆధికారం జోలికి పోదు. ఆధ్యాత్మికంగా స్వేచ్చగావున్న వ్య ్తలు అధికారంలో వున్నప్పుడే డాస్యశృంఖలాలమను ఛేదించి అందరికీ స్వేచ్చను యివ్వగలరు..... 21. బాడికల్‌వాదం శాస్తాకిన్ని సమాజ నర్మాణంలోనికి చొప్పి స్తుంది; వ్యక్తిక్యాన్ని వమస్టి జీవితంతో సమన్వయం చేస్తుంది, వ్వేవ్భకు న్లైతిక_వై స్థానిక, సామాజిక పిలువ నిస్తుంది; ఆర్థిక నియతివాద్‌ తర్కము, ధావగమన నూతా్రిలు సర్తైన గుర్తింపు పొంచీ సమగ పామాజికాభ్యుదయ సీద్ధాంశాన్ని యిస్తుంది? దానినుండే వేట్‌ సామావథ విష్ణవానికి కావలనిన చిధానాన్నీ, కార్యక ర్సిమాన్ని రొదిట్బతుంది. జీశి “మానవుడే అన్నిటికి వంమాణంొ [్రప్రొటాగరనుం, “మానవృడే మానవశోతికి భల ఇగ, ల, మూలము [మాడ్క్బం అన్న సూప్తలనుండి రొడికల్‌ వాదం వియలువేరులుంది, మాననిక విముక్షిపొందిన వ్రైతిక మానవులి సమష్టి కృషిద్వారా ప్రపంచాన్ని స్విళ్భా నాన ఉద చూనవుల కామన్వెల్తుగా* పౌధ్యాతృత్వ వ్యవస్థగా పుసర్నిర్మి ందాలన్‌ వాదిస్తుంది,

488 ఎం, ఎన్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం వెంయాకు: 11106 6/131181 ౪6510౧ 01% (116 ““౯|౧౧౦10199 61 [౩61681 06౧000061/20/" 29 ౧౮01139066 1౧ 16 11౧8 661610౧, 7౧6569 19 2౧6 20 [2౧ 29 +01104/3 ;

౧6 16041 0% గె౭రయం4! 0611061860/ ౪111 06 46041066 $70681 1౧6 0601166078 6గం!/6 01 9017106311 906 ౧౧9౧ ౪౧1[66 1౧ 8 ౧౦1104! వ౭8/6/ ౪100 09 6661/౧11020/0౧ 0161980109 2 ౪౦౧64 01 ₹6660౧. 7౧69 ౧6౧౧౦91౩ 01 19 ౧౭8౧0 ౪/11 ఇ౧ం[10౧ 83 616 6౮1669, ₹56౧69 8౧6 ౧౧||[090006[5 07106 ౧8౦౧16 ౧80097? 682౧ 9 0061 ౪6౦౮౪16069 (౮6౧. 60౧౧915600 14 4016 8౦౭8! 0 89601, ౪6 ౧011168 1306109 ౮0 116 ౧410/ ౪/11! 096 12/10౧81 8౧6 0091910169 69౪4110841. "06 80/౪1 ౧04 *1 19 2/౧04/60 01 ౪6 0600169 ౪/111 10 *66640గొా ౭౧6 00౧16 (0 ౧0౫91 ౪141 116 36000/4 61 9౧118౧9౧96 ౧౮౦116 001. ౧10౧ ౩8 ౪611 85 1౧611169౧6 10101౧ 0 19 ౯౭0౧18. గ98115100 ౪40 [96640౧1 19 $గ౧౦౦గ౧౩1968౧1 "1601 60౧069౧401 0 ౧0౪61, 19 21౧ ౪111. 09 606 ౪16651 6116910౧ 0 ౧౦౪6౧. 105 5006999 1౧ 243101౧0 ౧011. ఇండ! ౧0౪/6 ౪/11 0౧1/ 09 ౭56809 1౧ 88 0700699, 8౧64 0/ 19 10816011 0౪/౧ 6౫13506౧06, 619 ౧౭76/ ౪/11. ౪116 0111081 ౧౦౪61 ₹0? [౪ 11009? 61109100 ౪౧|| 19 512/9 0600౧౫95 6016101069 ౪40 ౪19 6౧/౧ 9061664

1౧ 09 1890 8౧81913, ఆరంం84ంగ 0 06 611265 19 06 606641 ౪100 101 5600601 2 /80/830153400౧ ౦1+ 306160/ 89 ౪11 09 60౧౮౪౮౮౦1౪ (0 60౧౧౧౦౧ ౧౦8698 8౧6 ౧౧౦౩౧6౧16/ ౪100066 69౧6/036[1౧03 ౪౧౦౧ ₹/66640గ 01 1౧0౪164681. ₹06 గ౩౮|౦841 06గ4౦౦?860 563/8 ౪/11 06 6౧9 9ం[001 10! 19 ౧౦1;[681 2౧౮ 61/06 9660400౧ ౦ 6 6101761. 1 50000006 4౧6 16౧0808 ౪4111 6౧4016 6466860196 ₹601160౮615 (0 60౧౧౪౦ 10 19 101800౧8 6 ౧౪౮0116 2181. కిగంగిగంయ 10 5604 శరయ00/)66౮819, 016 5466 ౧౭౦౧|౧6౧/ ౪111! 66896 (0 06 6016 (౧౩౯౪౮౧౫౫ 1౧ 08 [౧౭౧౮౩ ౮ 2౧౫7 ౧౭౧6౪18౯ 01895 [0 608706 ౮18/౧. 0౧1 58017104211/ ₹/966 1౧౮౦1౪1646815 1౧ ౦౪/6౯ 068౧ 5౧౧8౩౧ 811 6౧41౧5 0 వ18౪/8౧/ 2౧6 ౪౩౧6? 1౧ 6964011 107 811.

ఎం. ఎన్‌, దాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం శీగ్తిలై చొపికలం (౧00 ॥0€69) అ పేేరణ అధోజ్ఞాపికలు [5001 110165] గా ఆయా పేజీలలో యివ్వవలసిన యీ వివరణలను ముద్శిణ సొకర్యం దృష్ట్యా విత్యేకంగా చివరన యివ్వడం జరుగుతున్నది. ఈ జ్ఞాపిఠలు ఏ పేజీలలో వున్నవో, ఆ పెళ్లిల సంఖ్య పితి వివరణ చివర () బ్రాకెట్లలో యివ్వబడుతున్నది పీ 21083 లో కాన్సూరులో అఖిలభారత క్రేడ్‌యూవియన్‌. కాంగిసు జరిగేటప్పుడు (కమ్యూనిస్టుపార్టీ విధాన కార్యదర్శి (జి. ఎం. అధికార్సి ఆదేశాల ప్రకారం *అది విష్హవ ప్రతీఘాత శక్తుల నుళా' అని వి. ని, జోషీ 25,000 కరవపకాాలు అచ్చువేయించాడు.. అప్పుడు కమ్యూనిసన్టుపార్టీది ఒం్తు (ఫెశ్చేరియన్‌) దాశి. వాదిని వంచద"యే నమయానికి వీరి చిదానాన్ని దుయ్యబఐడుళూ. “ఇంటన్నేషనల్‌ *'పొన్‌ కరెస్సాండెన్స్‌' లో చైనా కమ్యూనిస్టుపార్టీ ఒక ఒహిరంగ లేఐ ప్రచురించింది, అంశా ఓకరి మొగాలొకరు చూచుకొన్నారు. అన్పటికప్పుడే అ కరపకా్రాల నన్నిటిసీ శగులబెట్టాలు” 76౫ వం/గ4౧72, 10. 12. 86003! ని 11.0., 1950. ఈ అం౪౦ మధు లిమాయే వా నీ న *౮౧7?7?౪47€ వ౭7స ౧47౮౧౨ వంంణా 4674 ఎం70౧” లో కోట్‌ చేయుడింది. (పేజి థ్స 2. 32808 గంగంయ. 2426 6౧07౧౭౫౫౧౯ వెడాసు ౦౯ గ4/2 2౧4 5 బొంగగ4007 407044 కి. 659 (గ8ర69 6) 3. 1016. ౧. €6 (6 ఊఉ. 1016, ౯౯. 89 8౧6 153 (6) 5. 10164, ౧. 89 (6) 6. 1006, ౯. 165 (౮) 7 1016, 5, 59 (౮) 8. 10164, 5.73 (7) 9. 0,9. 89 7) 10. 1016, 8. 154 (7) 11. 16, గ. 66 (7) 12. స. ౧ ౧౦0౫ 0౪4/7 ల౧౯ఈ౧౮ా, లె. (౮7) 62)

తఫ్ర0 ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 18. కమ్యూనిస్టుపార్టీ ఆఫకార విధానాలతో విభేదించిన పితి ఒక్కారిమీదా కమ్యూనిస్టులు ఈ పడికట్టు పదాలమ ప్పియోగిస్తుంటారు, అన్ని ముఠాల, వర్గాల కమ్యూనిస్టుల కడి వెన్నతో పెగ్టిన విద్య. తమతో విభేచించిన వారి మంచితనాన్నీ, పలుకుబడివీ గురించిన భయమే అందుకు కారణం. ఒకప్పటి కమింటరన్‌ ప్రధానకార్యదర్శి శ్రీమతి ఆ ౦గ్లి కావిలనినో వా ౧౮/౭౩౦౧౮ 0 62/27? అనే గ౦ంధంలో యా రహస్యం వెల్లడించింది : 1020లో ఇటలీ సోవమలి స్ట నాయకుడు. సెకొటీి రెండవ కాంగ్రసుకు రష్యా వచ్చినపుషు “ఇటలీ సోవలిస్టు వుద్యమాన్ని చీ్చి ఒక పేలికను కమ్యూసజానికి దత్తత యివ్వమని రమ్యప్లు అతన్ని కోరారు. 'వెర్రాటీ అంగికరించలేదు. ఆయన జీవితమంకా సోషలిజం కోసం ధారదోనీనవాడు. అయినప్పికీ నాటి కమింటరన్‌ అధ్యక్షుడు జీనోవీప్‌ అయనమీద్‌ నిర్దాక్షణ్యంగా ద్యుష్పచారం సాగించాడు. "నెర్రాటీ మరణించిన తర్వాత కాసు అలా ప్రవర్హించడాసికి కారణమేమిటని జివోపీప్‌ను అడిగికే, ఆయన యిచ్చిన వివరణ యిదీ ఏ 'మనం 'వెరాంటీ మీద పోరాడి? దృుష్పచారం సాగించడానికి కాళణం ఆయనలోని మహోన్నత గుణాలే. ఈ పద్ధతులమ అవల౦బించక పోయినట్లయితే, ఆయన్ని ప్రజబనుంచి దూరం చేయడం పాధ్యమభ్యేది కాదు.” జనాన్ని ఈమ వై పు తిస్పుకోవడమూ. సాధ్యమయ్యేది కాదు--కమ్యూనిస్టు సద్కలర్లన్నీ ఇలాంటీ యెత్తుగడలే. . అలాగే 1028 నుంచి 1981 వరకు కమింటరన్‌ కార్యవర్ష సభ్యుడైన ఆఫి9కన్‌ సీగోం నాయకుడు. జార్జి పాడ్‌ మోర్‌ని, 'ఫెంచి, విిటిష్‌ సామ్రాజ్య వాదాలను సమర్థి 9చ' నవి హలార్తుగా కమింటరన్‌ ఆదేశించింది. అందు కాయన నిరాకరింబాడు.. ఇక అయన్ని విధ్యంసక ళ సక్తి గా, బిటిష్‌ సామ్రాజ్యవాద యేజెంటుగా. ప్రజారం ప్రారంభించింది పార్టీ. (4/81 న8618/. 53/6 తాతను. 4 56౮6 [480 ౮ కొరత. క, ప?) . -2 అ ప్రదార నీతి లక్షణమే అది, కాబిగ్జి లెఫ్ట్‌ సెక్టేరియన్‌ ముఠాకు నాయకుడుగా ఒకవ)క్క వరి స్తూ నే, మరోవిక్క 'రెనెగేడ్‌ టు కమ్యూనిజం' అని రాయ్‌ని నిందించడం వారి ద్వంద్వనీతిలో భాగమే. () 14 |. స. ౧0౪ 047 రగ్లల674బా కి. 25 (8) “గిం 006 7000 న|6౧46౧ 01 1౧9 క60౪678 ౧౦౫౧౧116 01 1౧6 0.1 ౧౫7౧౮౧౫౦19 ౧6౩6 ౪85 రంగ౭౧60664 07 (౧6 ౮6౧119 1606051060 1౧ ౧15 0%4/30:8గ90 ౧౧4౧౧6౧ ౦1 3[1గ000 (2800౧31- 15. గ౦0061/60. 110610 206 ౫౧18 6010, శ గ వైట్‌. 4గూ?0గ 0 04/40, ౧౧. 12 2౧6 126 (8)

ఎం, ఎస్‌, రాయ్‌ = భారత కమ్యూనీజం త 16. ద్వితీయ. వ్తిపంచ యుద్ధానంతరం రష్యా ప్రోభుత్వం ఇరో డినుకు యావద్జీన శిక్ష విధించి? కాన్‌ నెన్‌ చమన్‌ క్యాంపుకు పంపించింది. 1001లో ఆయన నెదిరియా. లేబర్‌ క్యాంపులో మరణించాడు. "౦౧౧ (౯, [81000%, 6077౫౫౯ 4౧74 ౧270౫౭౧0” 7 శగ6/00, 5001 గం(6, [5.77 ఈ విమదాన్ని €0706స౬ 5266000042 రో

గ. వా |. (0.71) కూడా దృవవరుస్తున్నది. అయితే తమా మయేమంపే, అతను మరణించిన తర్వాత రెండు సంవత్సరాలకుగా ని అతను మరణించాడన్న సంగతి రమ్య నేతర వ్తిసంచానికి తెలియలేదు. (౧

17... 'కమింటరన్‌ అమగుహానికి పాత్రులు కానివారంతా నమారుమూలలక పోవలవిందే. 1830 పాంంతంలో మితవాదులుగా అనుమానించవిడ్డ అమెరికన్‌ కమూ్యూవిస్షులు బెంజిమన్‌ గ్లిటోను లాటిన్‌ అమెరికాలో ఒ. టి. పి యుం ఏజంటుగాను, జెట్రాంపుల్ఫ్‌ము కమింటవన్‌ నైచీరియాగా భావించవిడే కొరియాకు పొమ్మన్నారు. జేలొస్టోన్‌ ఎలాగో తప్పించుకొని మిత్రుల సహాయంతో రహస్యంగా విమానంలో యూరపు చేరుకొన్నాడు । పలినోట్లో దూరి దియటకు జాలిపగ్ధ్షే- (౪181000020 00/7272142 7 444 60044607 72 గ44, [001 01019,

ల, 86) (8)

18. 6. 141. ఉం[01168%, ర04/0260౮ 4 46 కగాలంంగా ౧౯ 6 ౮0717242౮4 వొంగి ల 0గ440, ౪01.1, గ. 4. 5696 8190 గి 281187 గీ[౧గ౧86'9 ళ్సంగో డగ4 646 ౮072722470 వింగ్‌ ౧ 7౧4/4” క. 220 8౧6 250

(8)

19, ఈ వాస్తవాన్ని కొంతమ౦ది కమ్యూనిస్టు మీళ్రులు రహస్యంగా అంగీక రిస్తారు. కలకత్తానుంచి వచ్చే నక్సళ్చరీ ముఠా హానపతిక శ 1లీ2740707 లో "3 గజ 06 8816 1౧ గం 18౪0౪6? ౧88 ౧9 ౪/89 (09౧9౧౮౦౪91 9౧60౪69116 8౧6 5046166 8౪1641 2౧64 ౪౧౧ 1౧ ౧౧0663910౧, ౪౧౧101

౭/౧9 50౧6౦ 01 1౧6 99990౧6181 6౧౮4110195 ౪౧1౦౧ ౧4౪9 0696౧ 060౧- 501010౪517 180100 81! 070౪60౧౦౪8 8గ౦౧౦ 016 6౧| ౬646615" అనెడాన్నిదిద్థి ఈనాటికీ కమ్యూనిస్టులకు వైజ్థినిక నాయకత్వం కరువు తీరలేదనే భానమున్నట్ట్ల అర్థమవుతుంది. 1807 లో యస్‌. జి. సద్జేశాయి వానీన [౫/౧ చ౫4 గోటూా?27 2లం/౧4//07 [౮.51] లో కూడా ఇండియాలోకాని, ఇతర దేశాల్లోకావి అనాలకీ, ఆ తర్వాత కొంతకాం౦దాకా కూడా ఎఇ. ఎన్‌. రాయ్‌ గొవ్ప బారత కమ్యూనిస్టు అని పేర్కొంటాడు... "?|4. స. గం౪ ౪89 2 6021 “1౧9, ౩౧64 10! 90019 ౪88/5 1816 009 16986108 8౧64 గాం9! రం౪90100694 1౧612౧ ౦0౧౧౯౪౧1౩4 ౪౧60061 1) 1౧614 6 80086.” అప్పటికేకాదు, ఇప్పటికీ అది వాస్తవమే, (1)

4 ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ _ భారత కమ్యూనిజం 20. 7442674644 ౫6046, 2-2-1947 2౩౧6 18.5. 1947 (10) 21. సం 8౧06 కల615, శ గె గంగాం శశ టాాంగ తిర[102361, 0౧47641 (10) 22. ఆనాం విప్లవ పథకాల వివరాలమ గరించి అధికారయుతంగా హాట్లాడతగినవాట ఆ కుటిలోని భాగస్వాములే వారిలో చాలమంది యీనొడు లేరు. రహ ని వుద్యమాలకు చరితం్తకారులుండి రు. కిట్టి వాదీ ముఖ్యవివరాలను రాబట్టడానికి కోర్టు విజారణ రికార్దుల...ద, పశిళోధకుల నిర్ణయాలమీద, విప్లవకారుల్లో కొంద౦ మీద పనిచేసిన నిఘావిభాగణం సేళలించిన భోగట్టామీద, ఆధారపడవలసిందే కదా ? 1915లో భారతదేళం విడిచిపోకముందు రాయ్‌ నిర్వగాంచిన విష్లవకార్యక లాపాలను గులించి 21 మంది రాయ్‌ సమకాలిక లిస్టివ సహచరులను ఇ౦టర్వ్యూ చేనీన సమరేన్‌ రాయ్‌ (౫౭ గిటా/లాూ టెగణ/477/7 అనే సంధ ప్రచురించాడు. దొనిలో రాయ్‌ జీవితంలోని తొలి ఘట్టాలను గలించి కొన్ని వివరాలున్నాయి. 1820 మంచి కమింటరన్‌ సైనోగా్రాఫర్‌ గాను, 1027లో చైనా విస్హవొ సారథ్యానికి వెళ్ళినప్పుడు లాయ్‌కి కార్యదర్శాాను వని జీవిన స్విస్‌ వనిత లూసీగీస్టర్‌తో ఇంటర్‌వ్యూ చేని మహైద్‌కాక్స్‌, నార్త్‌ వృభృతులు రాయ్‌ యూరిపు జీవితంలోని కొన్ని రహస్యాలు వెలుగులోకి తెచ్చారు. (10) 28... జర్మనీలో హిట్లరు లధికార౦లో కి రాకముందే. నాజీ స్టారం ట్రూగర్ల తమ్యూూనిస్టుల ఆఫీసులమీత్‌ దాడులు జరిపేవారు. అధికారంలోకి వచ్చినళర్యాత ఆ దాడుల మోళాదు 'సెరిగింది. రాయ్‌ గ్రంధాల వాాతిషుకులు? బెర్లిన్‌లో రాయ్‌ _.. కార్యాలయంలోని రికార్డులు అ దాడుల్లో ధ్వ్య6సమై పోయినై. “చై నామీద నా స్తున్తకరి కానీల్లో నిలువవున్నవాచిని తీసుకొని వెళ్లి, మిగతావాలతో. కలన శగులబెట్టా. రంటాడు రాయ్‌ (26/02 60071 ౮27౧. ల 067) ఇలా తగులబెట్టబిడినవాటిలో రాయ్‌ వా్రినిన “భారతదేశ చలితర కూడా వుందీ దాన్ని తిరగరాయడం రాయ్‌కి సాధ్యం కాలేదు. (9) 24. ఆతలంగం క.8. సం006గ, సంగెం కిం. శటలాం6! శ4//బో్‌ 25-1-1965. (10) 25. కమ్యూనిస్టు స్‌ర్కు ల ర్ల; వ్యతివేపరి పచ్చి అదిద్ధాలు, సిజాశ క్షీ వొచుకణః నెం. 95, సర్యులరు నెం 15, పే 110. చూడండి: రంగా. గొప్పు రాయిస్టులు, ఫార్వర్థుభాకు, సోషలిస్టులు మొదలయి న పార్టీ విరోధ ముఠాలవా[ితో కమ్యూనిస్పపార్టీ సభ్యు లు “ఎటువంటి. దగ్గర న! లబ న! ల సంబంధం "పెట్ట కోగూడదు. అలా సంబంధం 'సెట్టకో వడం పార్టీ కం్రిమళి నకు

ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం క్తి వ్యతీచేకం. ఏవైనా అవసరమైన వ్యవహారాలుం పే బిజీనెస్‌ ల్లైక్‌గా మాట్లాడాలి. అంకేగాని ఒకరి యిండ్లకు ఒకరు వెళ్లుళూ, రాసుక పూసుక తిరగకూడదు. ..వారిని వుజలు ద్వేషించేలా చెయ్యాలి. ఆలా చెయ్యాలంటే, మనమే ఆచరణలో వారిని ద్వేషించడం చూపించాలి.” శమ్య్యూనిస్టుపార్టీ అచ్చువేనీ బహిరంగంగా అమ్మకానికి పెట్టిన పుస్తకంలోని రహస్య మే యిలావుంపే, ఇంక అసలు రహస్యాళలా వుంటవో |; (60 26. “0౪119 ౧౫ ౪141 ౧౧౫౦౧9 0౮4 ౪౧04 40 8761016 1౧ 19 “306008010081 9౨998 ౧0౧౧౭99౧౦౧౮66౧౦౪) 1౧ ౪౧౧౧౧ 1 ౪88 6695671066 85 9౧)0౪1౧0 811! 90/3 01060[౧1(0/6 8౧6 ౧౧౪1190639 1౧ 3811. *౧||69 0౧6 ౧196౧4 ౧/130౧0613 ౪6/౧9 560)60(46 10 1౧00168017 ౧8౧౩౧ ౪620౧9౧0” (14. 1. గం 64605 (70౧? ౮47 68086 17-10-1931). రాయ్‌కి సకల సౌకర్యాలు కల్పించి మీరట్‌

ఖై దీలవట్ల దుర్భరమయిన కతిన వైఖరి అవలందించానిని 'కెమిన్స్‌దద్తు వా్శయగా* మీరట్‌ ఖై దీల్లో "ఒకరైన ఫి:ప్‌శ్చాట్‌ మీరట్‌ ఖ్రైదులో తమకు అభించిన ఫైకర్యాలను గురించి యిలా వ్రికాడు : 8 11786 ౪011. 1/6 ౪6109 8150 ౮16౧ 8 610100 8110౪/8౧066........*8 ౪619 8110౪66 10 009 11౧0 016 1811 00019 8౧6 ౧8౧6978 ౪10 908౧090 8౧౪ 3609015019, 8౧౮6 ౪/6 ౧1౭౫664 ౧06599, ౧681639, 120189-16౧౧19, 61081 2౧64 ౪౦11697-08]11....*4 ౧96౬ ౪1910019 1916 ౪10౦౮ 611606:26 8ల౧87)910౧0 (౧. 46)...../611-%664 8౧6 8110౪466 ౧0౧9166/2019 110670/......600గ౧౦౩66 1908 ౪6/38 2౧4 5800 30౧05 [57/]......[౧౦ 0411 *౦౧౧6౧) ౧౭8౧౦౦౧198 ౧౭64 624/0... ఆ తగా౭౦1266, గ౧ం౧౭౦66, ఉర 530౧1%0 ఆ ౧౦గ౧౦౧-111166 9౪/99 ₹/0౧1 61096-041166 ౪/1౧౮౦౮౪౮/5. ₹౧6 ౦౦0౧౯౧48 ఆ 016 806 ౪85 ర1900[066'౯1౧8. గొ. 49] (౧౧111౧ 501464 8/01/7729 ల 444.) (11) 27. "ఈగ 816? 1౪/25 58006006 (0 9500[/ 4810౧0 467౧ 0౦+ 10౧0:190౧గ6౧6€ 16 0౧౦౪౧ 0683111006 1991 ౧9 60గ11౧1౪౧15! ల౨8౯0/ 01 '౧618 60౭౯166 0౧ 1161 ౧42౧౫0816౧ 80810౧96 ౧౧9, 0811100 గ 8|| 9070 0 ౧౭౧౧6౦9 8౧6 811601౧0 ౧28 1 ౧60౧౧66 ౧0 1౧618 టి 6 ౧610 0 16 60+౪ఈగాగంగ ౪1౧ 19 00)6061 0 ఈ15/60100 1౧69 ౪01౪01004౧ గాంంంగంగిం ౩౧౮ ౧8 106 11841 8౧6 ౧16 3580౧19006 ౪9169 ౧౪౯౬-౪౧ 5[0౪/9. 50గ9 ౪6౧8 (0 19 6౫18౧1 01 92౪1౧09. [8 [000/4 10 1159 91906 401౪8117 20098786 1౧ 06 ౧|౧6953 09౭2౧ ౦0146 0. ?. 6. 8). 086 1 ౪8౩ ౧౦1 8౭|| 1600 1౧ 12311. 0౮! ౪౭49 11౪00 60గ౧1౦//201/ 1౧4 ౧౩౩౧9 ౧

కిక ఏం, ఎన్‌, రాయ్‌ _ భొధత కమ్యూనిజం 896102 (|. ౧ కం పిల06 లా (707 00, 009 68/64 16-2-1932) (12) 28. గ8టంయ02%4 0077174772 424 ౧000౫00072 ౧౫2 70/4, క, 137 “తమ పార్టీలో వున్న మదధ్యేవాదులను జలపరచటిమేకాళ, విదే! కమ్యూనిస్టు పార్టీల్లోని అసమ్మతి వళ్ళీయులను రక్షించడానికి కూడా మిారిన్‌ స్రయళ్నం చేశొడు.. సోవియట్‌ పార్టీలోకాని, కమిలటన్‌లోకాని, భావప్రకటన విరోధానికి ఆయన వ్యతిరేకి. లెనిన్‌ తనతోను, జినోవీవ్‌తోను ఓఒకసారీ అన్నమాటలు పార్టీలోని తన సహనభ్యులకు జ్ఞావఠం చేస్తూ 1028లో ఇంపెకార్‌కి యిచ్చిన రిపోర్టులో బఖాలిన్‌ పై విధంగా పేర్కొంటూ, మేధావులను విహిమ్మరించడంవల్ల పార్టీ నాశనమపుతుందని హెచ్చరించాడు. ఐనప్పటికీ స్టాలిన్‌ తన ప్రజెళన కార్యకళిమం వడలలేదు. బువాలిన్‌తోనహా కమింటిరన్‌లోని మేధావు లెందరినో ఫార్చీమంబి ఒహిమ్మరించాడు. కొందరిని సామూహికంగా శుఫాకులతో కాల్చించాడు. కొందదిని ఖై దులకు, కాన్‌ నెన్‌ శంషన్‌ శ్యాంవురద్ష థంపించాడు. కొందరు ఆత్మహత్యలు చేనుకొన్నారు. బ్రతిక దియటపడ్డవారు కొద్దిమందే. బువాలిన్‌ వైతం 1818లో లెనిన్‌ హత్యకు మట్టి జళిపాడన్న వేరం (1) మీద, 1998 లో విచారించి () కాల్పించివేశాడు స్టాలిన్‌, మేకపిల్లను మిి0గదలచుకొన్న తోడేలు ఎన్ని కధల్లైనా చెప్పగలదు. [800814 0180110, 7000002 4 ౮0గా౯౫౧౫నాా సిం౪, 060. 1967, 9. 90] (౧2) క. ఉగృజాతీయవాదం కే. దీసనింధు భట్టాచార్య మొదటిభార్య సంతానం యిద్దరూ రాయ్‌ స్వదేశం. తిరిగిాక పూర్వమే మరణించారు. రెండవ కార్య నంతానథ పిగుగురు: ట్ర సుశీల్‌ భట్ట బార్య (2) సరోజిని, (1) నరేండ్రనాధ భట్టాచార్య (వం. వన్‌, రాయ్స్‌, (4) వఫజీభూషణ్‌ భట్టాచార్య, (గ్ర మహామాయ, (శ్ర ఇ యదుర్ష, (౧) లలికమోహాన్‌ భట్టాచార్య. [ఓ ఉ. 601608, “౯07౯478 24 రల౫84/ భ౮//20%2గ్తా 22 “2/6 అ౮౪7౫4౭/ 6 శూ/౭గ వగ2/65, [5860. 1961] (15) $. ఖంశకుముందు రాష్ట్ర ౦ లో గౌరవపుతిన్టలుకల హ్‌ ౦దువులు (ఇంగాలీ వ్రొహ్మణులు, కాయస్థులు వప్పైర్భా ఈ విభజనవల్ల అల్పనంభ్యాకుల్లై పోఠారు. మరల 1811 లో బెంగాల్‌ లాష్ట్రాన్ని యేకం చేనీనవ్వుడు కోడా వీహోర్‌, ఒరిస్బాః అస్పాంలను విడగొట్టి, మీగతా బెంగాల్‌ను ఓకటి చేశారు. కాబట్టి తూర్పు పాకిస్థాన్‌ పునాదులు ఈ శ కాబ్టారంభంలోనే విగినిన్నై అనవచ్చు [68100001 6౮౫౯౫౫ గ 474 గం0ంగం007 2౫ ౧4/౧౮, క. 27] (18)

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం త్తఫిఫ్‌ 3. జతిన్‌ముఖర్తీ నట్ట రాయ్‌ కి అనన్యమైన పూజ్యభావం వుంది. అందుకే “తీ జ గ” స శః

08685 ౧7201966 ౧౧౭౮౧౪19౧౫; 0౧1౪ ౮౭1౧ సీ 610౧6౧11 గ౦ం55385566

10 అంటాడు రాయ్‌. (|/44౯6746౧0 (14/4, 64664 27-2-49.) జతీన్‌బామి చుట్టూ. విష్ణవకారులు ముసురుకోవడం చూచిన జరీన్‌ ఘోష్‌ ఈర్ష్యతో “పషుభుత్యోద్యోగి విప్లవకారు డెలా కాగలడు” అని వశ్నించేవాడు. ఈ విషయం తెలినిన తర్వాత జతీన్‌దాబు మానిక్షోలా వెళ్లడం మానివేశాడు. తరచుగా జతీన్‌దాను చూడడానికి వెళ్లే. పణిని నిందించి, వెళ్ళవద్దని శానించాడు బరీన్‌, దానితో జతీన్‌దాసు చూడాలని ఆసక్తి జనించడంవల్ల నరేందుండు ఫణీచక0వర్షితో కలిని జతీన్‌ దా వద్దకు వెళ్ళాడు. అ౦లే... ఆయనకు శిష్యుగైై పోయాడు. శర్వాత సెరేందుడు ఎం. ఎన్‌. కాయ్‌గా ఎందరినో గొవ్చవారిని కలునుకొన్నాడు. కాని, “088 816 ౮1688 ౧౧6౧. త8[1౧ర8 ౪838 & ౮౦౦౮ ౧౧౭౧ ఉ౧6 | 56|| ౧8౪ 10 [౧6 & 066687" అంటాడు రాయ్‌. / ౫4౭7౧6౯౧ 4౭7౫/ 74/6, ఈ466 27-2.1949.] (౧18) శ. ఈ వందర్భంలో రాయ్‌ ఇలా అంటారు: "'880/1[0 6౧౦995 61౧1౦15౧ 67౮68117 ౧౮౧౦౧౪౮౫64 0౪6౯ [81౧00౪4 041100[౧3...88/10 ౪౩96 (9 987 181 ౧6 ఇం! 0+00౪/8[01 00౪16 ౪818 ౪౧ 10 1౧6 08110౪/3 06 0640 ౧48 ౧6 ౪౧౦16 00౪6౧0౧/ ౪/89 800180618౧... ....న 839 0౮6౯ !686115గ-006 16౧6౧8 ౧69118 *ఓ0 187 రం౪/౧ ౦౮౪! 169

+0౯ లలి ౧4౭౪55--06౧ 0౧౫ 2౧ ఈ౧౧:95510౧ 0 ఆ|15[౧655, 01169 ౪15% (€ 06 [6080౧06464 2౧6 ౧౦౧౦౪౧౦6 7 ౧౦౩[6/1[/? [74౯ బంగ464 /గ444, రం(66 27-2-.1949.] (20)

65. 58౧646౧ గిం, 246 గైలాో/టాా త70%72//7, ని, 42, (21) 6 1016, గ. 41. ఆలమ్‌హత్యవార్త వినడంతోనే అరవిందుడు కలకత్తా వదలి వెళ్లి పోవాళిని-” నిర్ణయంచుకొన్నోరు. వంటిష్‌వారు ఆయన్ని వర్మా సంపించి వేయాలని ఆలోచిస్తున్నట్లు నిస్టర్‌ నివేదిత చెప్పింది. అందువల్న అరవిందుడు చంద్భనగర్‌. వెళ్ళి, 45 రోజులు మోతీలాల్‌ కలపఅడితిలో గడిపి, కొంతడబ్బు, వసూలు చేషుకొని, ఉత్తర పరాకు చెందిన మిళ్రివామువద్ద రెండువేల రూపాయలు తీసుకొని పాండిచ్చేరి చేరాడు. (00

2 16, ని 43. (23) 8. 58౧2190 [౧07 11161/164/ ౪10 544091 580108 7016 గి8ర1041 గంగ౭8౧190 64664 11-2-1968. (23)

9. [028187 ఉంగా౭ర,. 746 ౮0౯72బ2 లింగట్ట్‌ ౦ 274/2 474 ౯౮౮ శింగగాంల/07 4ర7024, రిం. 566-7. (24)

శిర ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ = భారత కమ్యూనిజం 10. 712 2బగలాూ క7647గా, ౯0. 53-4 (24 11. 1016, ౧.57 (25) 12. 10164, ౧౧. 6.4 (29) 13. 1016. ౧. 64 (28) 14. 1016, ౯0. 64.5 (29) 15. 1016, క, 15. *వనుమతి' వారపత్రికలో పృధ్వీన్‌ ముఖర్జీ వానీన జీన్‌ ముఖక్నీ జీవితచరితలో. భారత వ్రిభుత్య జాతీయ పకాగారంలో అభి ౦చివ యూ 'బెలిగాంం మ్లైకో9ఫల్య్‌ వతి వుదహరించబడింది. (09 శక, తరువాత 25 సంవత్సరాలకు 1080లో రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ ౦ వచ్చిందీ, యుద్ధంలో బ్విటిష్‌వారికి సహాయం చేయడంవల్ల భారత దేశానికి స్వాతంతర్యిం లభీస్తుందనీ, నోజీల ఓటమివల్ల వ9వందానికి పాసిజంమంచి బానినత్వం తప్పి పోతుందనీ రాయ్‌ వాదించాడు. బింటన్‌ని బలపరిచాడు. కాని, యుద్ధంలో వీీటిష్‌వృ్లీ ఓటమి, హ్విఫ్టర్‌ గెలుపు తథ్యమనీ, వీటివ్‌వాలి గెలుపువల్ల ప్వాతంతం్యిం దూర మవుతుందనీ, అందువర్సి బ్రిట్‌స్‌ వ్యతిరేకతే స్వాతం్యళ్యాన్ని నుపాధ్య6 చేస్తుందనీ (?) విశ్వనించాడు గాంరీజీ. దింటిన్‌ని వ్యతిరేకించాడు. భారతజాతి గాంధీజీని అనుసరించింది. రాయ్‌ని వెలివేనింది.. గాడితప్పిన భారత కమ్యూనిస్టులు యుద్ధం సగంలోవడ్డాక, రష్యామీడ వాట్లర్‌ దండయాత9 పొ0రంభించిన అరు నెలలకు గాడిలో పడ్డారు. అది కూడా సొంఠతంగో తెలుసుకొనికాదు.....ల్రిట్‌ష్‌ కమ్యూనిష్టుపార్చీ ద్వారా కమింటరన్‌ హుకుం చేలినాక అనాటి యుద్ధంలో నిదిష్‌ వ్యతిరేక వైఖరి ఎంతటి మహావరారమో హిట్లరు గెలిచివుంపే తెలిసేది. (0) 17. 58౧04190 గం, 2%6 గటట త708గాం ౯71, (3%) 18. ౧౧౦౬ క8118౧ గంగ8! 8606111, 246 340402 లాల తీటర్రట 1965. (38) 19. ఈ సంఘటన వివరొలు ఇతరులు థిన్నంగా యిచ్యార వి ఆ విప్లవ 'వథక 0 ఆయుధాల శవాణా వివరాలన్నీ స్థానిక వ (త్రిక ల యుద్ధవార్తల బులెటిన్‌లో ప్రకటించ ఐడ్డాయనీ--బహుళ నావికుల్లోవున్న గదర్‌పార్తీ వీరుల నోటి దురదవర్ల యీ రహస్యం వియటవడి వుండవచ్చుననీ సమరేన్‌ రాయ్‌ అంటాడు. 7/6 తిటా/ బా కొగ2౧727గ 5 747 మావెలిక్‌, ఆనీలార్సెన్‌ ల వుదంతథ అనోడు సయారలో విస్తవకారుళ వ్వితినిధిగా వుంటున్న కుముదనాధ ముఖర్జీ ద్వారా వయటసనడి వుంటుందంటాడు వీ. వీ. మంజుదార్‌. గశ[/7/27/ గ607072/07 272 220/6./

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం 1 మావెరిక్‌ సొకారోతో వుండగా దాన్ని అన్వేషించడానికి హెచ్‌. ఎం ఎస్‌. కెంట్‌, హెచ్‌ ఎం ఎస్‌. రెయన్‌దో అనే రెండు ఓడలు వయలుదేరిన్హై, కెంట్‌ కనపడగానే మావెరిక్‌లో జహంగిర్‌ వేరుతోవున్న గదర్‌ పార్టీ నాయకుడు హరినింగ్‌ కరపకా్తలన్నింటినీ కార్చి, నమద౦ంలో పాఠరవేశాడు.. జొవా. చేరిన తర్వాత డచ్చి పుభుత్వంవారు వెదకితే ఓడలో ఏమీలేవు, సింగపూర్‌ వార్తాపత్రిక ధనం వికారం అయుధాలు కూడా సముదుంలోనే కలినిన్నై. ౧7౧౮ తటాగీటానా తొగింగిగాగా క 74 (38) 20. స. 1. గం గేటంం:0/. (39) 21. విష్లదకారులమీద అనాటి పోరాటాన్ని నడివిన ఒక బీ9టిష్‌ ఉన్నతోద్యోగి జతీ క్‌దామి పోరాటాన్ని గురించి యిలా అన్నాడట : “టం ౪38 06 ₹50 1౧614౧ 0 648 గం౧కగం 8౧ 1౧౧4౧64” సీ సీ. గిం 24౯ గెండ4/041 వోజగాంగసాలీ 6666 27-2-1949.) (41) 22. ౧౧౦ క80/20౧ కంగి8? కింగంగ5)1, 246 044 తలల. బీళంంం8 “1965. + (41) 23. గక కజ888000 “1. సశ 2౧4 ౧85% 8960811 8038, ౯౫40- అిలాళంంల 24/0, ౭8166 24-3-1946. (43) 24 సీ, |. గం ౯07707౮ రిం. 8-10, (44) 2... వ్రధమ వ్రిపంచ సంగా9మం (914.19 లో బిటన్‌, ఫాన్స్‌, రష్యా, జపాన్‌, బెల్జియం ఎంటెంటీ [మిత] రాజ్యాల పేరుతో నెంట్రల్‌ (అక] రాజ్యాలైన జర్మన్‌, ఆయా, ఒ్టేరియాలతో యుద్ధంలో దిగినై. తరువాత ఇటలీ, రుమేనియా, , పోద్బ"ల్‌, సైనా, యింక్షా కొన్ని రాజ్య్రలు మిశ్రరాజ్యాలతో చేలినై. చిట్టవివర ఆమెరికా గ్రయు. యన్‌. ఏ.) మితరాజ్యాలతో కలినింది. (19 26, '|. |. ౧౦0౪ ౫౪ 0774౧౫౦౫, 0౧, 183-4, (47) 2, అమెరికా వుజిలీ

1. ఆ 6.౮౦0485, 246 గి24/0062/ 4౫47౧? శీ0/;1] 1971 (569 8190 18100600 004274007బ22 274 గెంటంగం/0ల 27 274/0 నొ 7, గల00[ [10/4] (50)
2. 55120105 00% [06 లింాగ్ప 6/ రం/6 867048 తిర్యా 1914-17, గిం 7359196 10 419 [14860031 త&?0౧1౪05, 60౪9౧7౧96౧ ౦1 1౧౮12,

సిం౪ 09101 (69 746 గటట టా య క.

€5]

0?! ఎం, ఎస్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం 3. గి. ౧. గం, ॥40010/70 (51) త 716 గబా ఓ0గ౧640౧, 25.21 930, 839 ౧౮౦9౮ 07 0౪67 541661

2౧౮6 /10060011164 6077242047 77 44/0, ౧౧. 36-77 (5)

ఠీ. రాయ్‌ న్యీయగాధలు వా్రనంది. “౧06 25 006 86600100!80[07 0 41౧

1౧616641. 568 43588040 0% (16 ౧1500౧ 01 9 గ౧౪౩.” [0% స. గిం ంాంగూా దొ, 4] (53) 6. స్యీయగారలు రాయ్‌ చెవుతూవుంటే ఎలెన్‌ సెంజ్నిప్ట్‌ లేఖనంచేవి, తర్వాత పైపుచేనీ విడుదల చేసేవి. అవి మొదట “అ మృతదిజార్‌ పత్రికా లోనూ, తర్వాత జండ/02/ కజగం? లోనూ వరుసగా ప్రకటించబడినై , ఎలెన్‌ ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ రెండవ భార్య. (00) ₹ “10619 ౧0/00 06 10670411560 9[(6౪/6౧68 0౧ [06 02/10గ07 _ 04610 ౧19 (60౧000* ౧9౧౧౦178 [౧9 8౪0169 8౧౫ ౧6౧౪౦౧ 0? [౧1కు చిక50018000 ఆ) 0158 126 [5£౪76110)"”” అంటాడు జె. నీ, జోహారీ. (242 44/00/ తం4/నా+ శింగ! 1971.) (53) కి. ఆంధ)సచితి వారపత్రిక, ది 18111007. , (0% 8. గ1. గంగ8య. సం 624 06 607౫౫౮౫౫ లెడగగ్‌. 6 274/0 [. 485. _ - (55)

10. 1016. (55)

11. ఈ8%4/90 గిం క6గా2 442 ((892--1970), 1 24౬ గ44/04/ తజగ4ంగ4/4 ౪01. 45 [10. 10, ౮౭౧. 1982. (56)

12. బెళ్లిన్‌. కమిటీలో పుట్టిన బకలుకలవల్ల లమెన్షోలోని. విళ్లవనంధు ఆధిపత్యం

హేరంబలాల్‌గుప్తా చేతిలోనుంచి డాక్టర్‌ చకర్తివర్తికి స్వాధీనమైంది. చక్రివ్తి

ఒక జర్మన్‌ గూఢచారి చేతిలో కీలుబొమ్మయి పోయాడు. వారిద్దరూ కలిని జర్మన్‌

ధనాన్ని విలాసాలకు ఖర్చుపెట్టుకోవడం తవ, భారత స్వాతం[త్య పోరాటాన్ని

గురించిన ఆలోచన వాలికి లేదు. రాయ్‌ బెర్లిన్‌ ప్రయాణం చేయాడానికి ఖర్చులకు

డబ్బు ఆడిగికే, బెర్లిన్‌ ముంచి సూచనలు రావడంతోనే యిస్తానన్నాడు చక్రివర్థి.

కానీ, యే సూచనలూ. రానూలేదు; చకివర్తి ఆ వియత్నం చేనీనట్లూ. లేదు

ఓనిగీ- గ. గిం 704 200047 ౭4704 64864 1-3-1953 ]

కానీ, డాక్టర్‌ చంద) చక౦వర్తి ౧/౯౫ ౧4/4 ౮7౮7 4గ౯

• విగంరీ/0గబ అనే గంంధంతో రాయ్‌ని జర్మనీ తీసుకొని వెళ్ళడం కోసం శానొక

సట్‌ మె రై న్‌ కెస్ట్‌న్‌తో సంభాషణలు జరుప్పళూ వుండగా, ఎవిలీన్‌తో కలన

ఎం, ఎస్‌. రాయ్‌ = భారత కమ్యూనిజం శ్రి పాలిపోయిన 'నేరంమీడ రాయ్‌ అరెస్టయినాడనీ, విడుదల అయిన వెంటనే మెక్సికో వెళ్ళాడని అంటాడు. (6. ౧, 8%40080080166 0044004 0౧/ లిం//002/ లి4//00రిని ల 2జీ. ౧. 0% ౯. 21, గిం06(3[0(.) (57). పి | ౧ గం ం ౧6 2002 700 బం0గండ శగ68ణ4 అన్న గ్తింధంలో తీ, ఓ, 111061 గతయాబ్‌ షేక్‌) యిలా అంటాడు 4 “జర్మన్‌ ఆయుధ సహాయం కోసం తపిస్తున్న రాయ్‌ మెక్సికోకు బదులు జర్మనీ వెళ్ళడానిశి ప్రయత్నించేవాడే. కానీ, రాయ్‌ మనమ మాదృకొన్నాడు, జర్మనీ కూడా తన సామాజ్యాన్ని స్థిరపరచుకోవాలని అభిలషిస్తున్నదనే నిశ్చయానికి వచ్చాడు. చిటిష్‌ సామాజ్యవాదం పోతే, జర్మన్‌ సామ్రాజ్యవాదం వస్తుంది. అన్ని సామార్తిజ్యవాద శక్తులూ ఒకటే. పారిశ్రామికంగా వెనుకబడ్డ దేశాలమీద పెత్తనం చేయడానికి వారంతా జూదమాడుళున్నారు.”” అమెరికా ఖైదులో కాలం గడపడం కంటె, వెంటనే మెక్సికో వెళ్ళిపోవడం శ్రేయస్కరమని తాను అనుకొన్నట్లగా రాయ్‌. .]4640220273 లో పేర్కొంటాడు, (0% శశ. మెక్సికోను అమెరికానుంచి వేరుచేస్తున్న లియోగాంండే మకాంలో డబ్బు ఆశచూవి రాయ్‌ మెక్సికో చేరుకొన్నాడని జి. యం. అధికారి అలిప్రాయం. గరం 776౧న 70/. త. 244. ఈ సందర్భంలో ఆచార్య క్యాణకుమార్‌ బెనర్జీ యిలా అంటాడు : “వ్రములి అమెరికన్‌ వార్తాపతిక “న్యూయార్క్‌ ౩ మ్స్‌” వ్రాస్తూ, “అమెరికాలోని వృధాన భారతీయ కుట్ర)దారు దేశాన్ని వదలి పారిపోయాడిని 'తెలుస్తున్నది. అతని పేరు వెల్లడించడానికి అమెరికా అధికారులు నిరాకరించారు అన్నది. అమెరికామంచి అలా ఫ్రారిపోయిన ప్రధాన భారతీయ కు టిదారు ఉం. ఎన్‌, రాయ్‌” (27/౮౭ గేశోందం/7౫ తొలాాలిళా గం౪. 19865.] (58) శ5. రాయ్‌ వరోకంళలో శాన్‌ఫాంన్సిస్కోో (ట్రయల్స్‌ జరెగినప్పటికీ* ఆ ట్రయల్‌ రికార్డుల్లో శాన్‌ఫ్రా9న్సిస్కో జిల్లా అటార్నీ జాన్‌ డబ్ల్యు. ప్రెస్టన్‌ ఆయన్ని గురించి యిలా వ్యావ్యానించాడు : “ఈ లికాొర్జుల్లో మార్టిన్‌ అనే పేరుతో వున్నవ్యక్తి మాన వేందం నాధ రాయ్‌గా* బార్లైన్‌ మార్చిన్‌గా వరిచిళుడనీ, అతనొక స్టాన్‌ పోర్టు అమ్మాయిని వివాహ మాడాడనీ, ఇవ్పుడు మెక్సికోలో వున్నాడనీ తెలుస్తున్నది ' శాన్‌ప్రాన్సిస్కో విచారణ లు ప్రారంభం కావడానికి కొంతకాలం సుందుగా న్యూయార్క్‌లో అరెస్టయి. పోలీసులనంచి తవ్పించుకొన్న ఈ ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ పేరు విదారణలో వదేవదే కన్నిస్తున్నది* డ|౭ (0620౧౫ శైల, అళ!౫ 1965. ఈ విలారణ 20.11.1917 మంచి 24_4.1018 వరకు జరిగింది, ఇందులో 105 మంది భారతీయులకు రకరకాల శిక్ష విధించబడింది, శీ విధించ ఇడినవాళిలో ముఖ్యులు శారకనాధదాన్‌, భాయి భగవాన్‌ నీంగ్‌, చంద0కాంత చక్రవర్తి ప్రభృతులు. [6, |4. ఉర॥101గ, ౧0౫౮4౯౫ ౪01.1, ౯. 1441

$00 ఎం, ఎన్‌, రాయి _ భారత కమ్యూనిజం ఈ హిందూ జర్మన్‌ కుట్ర కేసుయొక్కా అంతర్జాతీయ స్వభావానికి విస్ముపోయిన “పెంస్టన్‌ యిలా అంటాడు : “ఇది భూగోళమంతా వ్యాపించింది. సూయజ్‌ కాలువను పట్టుకొని పర్షియా.ఆస్ల నిస్తాన్లగుండా ఇండ్‌యా. పళ్చిమ సరిహద్దులు చేరడం_ మనిలా, చైనా, జపాన్‌, నయాం దేశాలను నెలవుగా చేసుకొని, దిధ్మానుంచి ఇండియాను దెబ్బతీయడం.__ఈ వి స్లవకారుల లక్ష్యం.” (24౯ 20046౯| తిలలు తల 1965.) మెబత్తంమీద విప్లవకారుల నడకను గమనింిచడానికీ, ట్రయల్స్‌ నడపడానిక్రీ బిిటనుకు నది లక్షల డాలర్లు ఖర్వయింది. £00 మంది వీఐడీలు రెండు సంవశ్చరాలు కాన్‌ ప్రాన్సిస్కోలో వుండవలనీ వచ్చింది- 6000 పేజీలు సాక్ష్యం కావీ చేయడానికి 3000 డాలర్లు ఖర్చయింది. [1016] 16. 410060౫ ౮07722బ7| 274 గ200%24/07| 74 704/4, 5, 8, (58) శ... ప్రభుత్వం చురుకుగా సమాదారం సేకరించి అనేక మంది ప్రముఖ బెంగాలీ విప్లవ కారులను అరెస్టు చేసేంది. 27=12.1082 న గోవా మంచి బీ. చాటర్‌టన్‌ బకేవియా లోని మార్టీన్‌కి జెల్మిగాం యిస్తూ ** ఎలా వున్నావు ? వార్తృల్లేవు.. చాల ఆతురతగా వుంది” అన్నాడు. అసలు విషయం విచారించగా భోలానాధ చటర్జీ పూనా ఇెయిల్లో 22=1=1018 న అత్మహత్య చేనుకొన్నాడని తెలినింది” (౧౯౦1. 18174౧ 6000847 క6గ61, 712 శేలండలాగ తలల డీర్ర్రళంఓ 1965.] (58) 18. హారదయాళ్‌ ఒక వ్యాసంలో యిలా అంటాడు : + ''అనియాలో విటి ష్‌ సామ్రాజ్యం విచ్భిత్తివల్లి భారత_ఈజిప్ట ప్రజల యజమానులు మాత్రమే మారతారు. అనియాలో జర్మన్‌ స్మామాజ్యం చగ్గరలో వున్నట్లుంద్సి సాషమాజ్యవాదం చెడ్డదే. కానీ జర్మనీ, జపాన్‌ సా్యమాజ్య వాదాలకం పే వటిస్‌, అసెంచి సామాజ్య వాదాలు వెయ్యి రెట్లు మెరుగు. అందువల (బిటిప్‌వారి రకణ పొందుళూ, మనస్థితిని మెరుగుపరచుకోవడం వుత్తమం.*”' (1016, ... ౧౧80 1965) " (59) 19, 1016, 10౪. 1965 (59) 20. 1. ౧, గిం, 002700౮, 26 2000427 త4గ/0గ//20, 6౮46664 10-5-1953, (59) 3. మెక్సికో వుజలీ 1 సీ స. గిం 70/0 206 గండంం/ 7౧00వ ర4664. 15-3-1953 [ 5606 8190 నీ౮౧11080 అింయగ౫ంబా ౪01. 1. న. జ ( 2. 1016, 6866 29-3-1953 (6)

ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం ళ్‌ 3. 10104 640964 10-5-1953 (6) శి 016 (64) 5. 1016, 6266 29-3-1953 (64) 6. 18100602 00227244బ౫ 444 ౧202070000 ?౧ ౧౭404, 80. రా9(65) ₹, అమెరికా ఖండంలోని ఏ రాజ్యం కూడా యూరపు రాజ్యాలకు వలస రాజ్యాంగా వుండ జానికి పీలులేదనీ, ఆ సూ(శ్రాన్ని వ్యతిరేకించి ఏ దేశమయినా నివర్ధిస్తే, దాన్ని అమిత చర్యగా భావించి అమెరికా (యు. ఎన్‌. ఏ.) జోక్యం కలిగించుకోవలనీ వస్తుందనీ అమెరికా ఐదవ అధ్యక్షుడు జేమ్సు మనో అమెలికన్‌ కాంగ్రసుకు 1818 లో ఒక సందేశం యిచ్చాడు. లానలాను ఆ స్తూశం అమెరికా ఆధివత్య6 కింందకురా ని చిన్నచిన్న లాటిన్‌ అమెరికన్‌ రాజ్యాల స్వరంత3 వగ్థివహారాల్లో జోక్యం కలిగించుకోటానికి అమెరికన్‌ సా్యమాజ్య వాదులకు అవకాశ ౦ కల్పించింది. అమెరి కమల కోర్కెలకు విరుద్ధంగా (వవర్తి ంచినవాకిమీద ఐల్మనమయోగం జీయడానికి ఫిళైంది: -- ఇదే మనో నిద్ధాంతం. (65) 9. 141. ||. గం సలాం బా 246 6000400 ోజగాం204 68066 12-7-1953. (68) 9. 10164, 681664 9-8-1953 (69) 10. ఈ సందర్భంలో 281053 న గ్లైడలం2/ 2470222050 లోని గైెళ౭/107/ లో రాయ్‌ ఇలా అంటాడు ? గ [91800౧ ౪101 801909౪083 06081 ర ౧౪ ౧610100 1౧600 ౧80౧014117 1౧౨19864 0 గ 2081౪100 1169 1606౧68౧/ గ౮౩914౧ గెంల0165 89 1944816 10? ౧౧౫ 9౪౦1౪10౧ 8౧/ ?౦1653101."” (70) 11. అస్ట్రియన్‌ వై వికోడ్యోగ మతిస్థిమితం లేనివాడుగా నటించడంవల్ల అమెలికన్‌ పోలీ సులు ఆతన్ని వదలివేశారు. ఆయన చికాగో చేశ, సూట్‌ కేసులు రెంటినీ బరోడిన్‌ భార్యకు అప్పగించాడు. బరోడిన్‌ మాస్కో చేశిన తర్వాత వాలను అపహరించిన 'ఘోరనేరం ఆయనమీద ఆరోపించబడింది. రాయ్‌ జోకం ఫరితంగా బరోడిన్‌ 1పాణాలు దక్కిన్నై, అందుకే తిలెగి 1828 లో ఐరోడిన్‌ రాయ్‌ని రవ్యన్‌ నియంతల రక్తదాహానికి బలికాకుండా రష్యా డాటించడంలో సహాయపడి ఆ రుణం తీద్చ కున్నాడు. వివరకు ఐరోడిన్‌ భార్య సూట్‌ కేసులను రష్యాకు తెచ్చింది. తెరచి చూచ్వే+ నూట్‌ కేసుల్లో పొదగదిడ్డ వజ్రాలు చెక్కు. చెదరకుండా వున్నాయి. ఈ బరో డినే తర్వాత రష్యాలో యావజ్జీవ జైదు అమభవిస్తూ, 1851 లో నైైదీరియా. లేబర్‌ క్యాంపులో మరణించాడు. ఆతర్వాత రెండు నం౦ంవత్స రాలకుగాని, ఆ వార్త (ప్రపంచానికి తెలియ లేదు. (70

ర్‌0లి ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ _ భొరత కమ్యూనిజ౦ 12. గ. ఉింగంర, 7/6 ౮071724228 07౧ ౧/౫౯/4444 ద 07712404 శీరిగ026, వొ. రర (72) 13, 1016, ఈ విషయాన్ని కార్లిటన్‌ వీయల్స్‌ ౮/4౮ 02౮6 అనే ప్పకంలో పేర్కొన్నట్లు ఓవర్‌ స్టీ )ట్‌=విండ్‌ మిల్లర్లు (౮౧7?7౫౮౫ స 77 (74/0 అవే శమ గంంధంలో వాంళోరు. అదే విషయాన్ని ముజఫర్‌ మిన్‌ కోట్‌ చేశాడు (౧ 14. 1016. ౯. 67 (72) 15. “0671౧09 1917 ౧0౪ (647౧66 16 506౭ 8౧౮ ౪౧౧౪ 508౧150 ౪౭౧౯ 12664 1౧80 508౧150 ౧18 ౦0౪/౧ 10౧౮190౧ 9952 ౪16౧ 1౧ 5) 5180౧01560, ౪౧6/6 [౧6 1106 1౧910664 1౧గ౭(౦౧౭1130 ౭౧6 ౧౧86718113 160685, 42 (0 ౪7౧046 బ0గ/4 లంంంం గ (4600 8౧, లొంయ7ం67బా ౪01. 1, 5. 240 (73) 16. “౦౪ ౪45 2112367 8 6116160066 00౧౧౧౪౧196 ౪45 60౧1 ౧6 10 867110 ౦౧ 16 1౧౪108000౧ ౦1 ౬601౧ 8౧6 ౪85 4190 €0 6616. 8816 6 66/86 0౪7 108 9౫08016108 60౧16/6౧06_ 01 416 50011 1138 ౯౭౧|/ 0 గ6౫00, *౧స0[ ౧86 [8660 ౧6 66019100 (0 00. ౪61/1 1196911 710 & 00౧౧౧౮౧186 ౯౭10/ 806 96౧6౧10 10 8616౧6 8 5600౧6 00౧0959 0% 069 00౧౧౧౮౧1౩8 1౧608110౧1 గంం[౧6 1౧ [09064 1౮61, 1920. (100,522 (౫) 17. “గీ! 08 1069, 080101౧0 ౦0+ 1920, ౧౦ 0౧|| ౪45 10గా96 61461 ౧ 1౧6018 0? 81 ₹280%006 గీ, [౧౦౪ ౪89006 0౧1 001[16 ౧౩౩౪ 1౧ 109 99౧38 0 0610౧0 4 గంగ09! 0 & ౧౦గగ౮౧15£ ౯8/1 01 0182. ౪/89 0 ౧16౫100. 1౪16 ౧౭౩౮ 8116986/ 806౧641666 & 6660 ౪౧౮6 [50806100 1౧ ౧౦౧గ|౪౧18౧౧.” (1016, శా. 31] (౫) 18. గీ. గీగగ8ర, 2426 60077722౮2 ల2/గ) ౧/ ౯౧4/4 6౧4 0౮ జింగిగ0/202 శలీగిం04, లొ. రఠ, (73) 19. 10164 (73) 20. 1016 (73) 21. 10164) [. 67 (73) 22. ఎన్‌. ఏ. డాంగే, నిరాధారమైన అరోపణలు | నీచమైన వీస్తగడ్‌లు (0 £$. ముజఫర్‌ మనస్తత్వాన్ని గురించి, ఆయన _ నిత్యశ ఉకాపత్వాన్ని గరింలి డాంగే చెప్పిన వివరణ మరొళచోట యివ్యవిడ్షింది, (70) 24, రష్యా కమ్యూనిస్టుపార్టీ 1808-1918 మద్య వమ్యన్‌ సోషల్‌ డమోకింక్‌ శఃర్‌ పార్టీగానూ, 18181025 మధ్య లృమ్యన్న్‌ కమ్యూనిస్టపార్టీ (బక్‌) హా

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం ఫ్‌08 192552 మధ్య ఆల్‌ యూనియన్‌ కమ్యూనిస్టుపార్టీ గానూ, 1902 ఈర్వాత కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్‌ ది సోవియట్‌ యూనియన్‌ (685 (౮) గానూ పేర్ల మార్పుతో వ్యవహరించటడుతూ పచ్చింది. (7

శక్‌. దెబ్బతిన్న "బె(రిస్టు వుద్యమాలు తప్ప వామవక్ష రాజకీయోద్యమాలు ఆనాటికి భారత దేశంలో లేవు. వ్యక్తిగత కమ్యూనిస్టులుకూడా లేరు. యూరప్పలోవున్న భారత విప్లవ సంఘంవారుకాసే, కాబూలులోని ప్రొవిజనల్‌ భారత (వభుత్వంవారుకానీః టతినిధులను పంపలేదు. 1907 లోనే స్టట్‌గార్ట్‌లో జలిగిన ఇంటర్నేషనల్‌ సోవలిస్టు కాంగైెను (రెండవ ఇంటర్నేషనల్‌) కు హాజరయిన ,శీమతి భికాజీ రుస్తుంకామా కానీ,

రాణా కానీ, అక్టోఐరు విష్ణవంనాట్‌కే పారిస్‌లో ని అనాల్క్సిస్టు కనూజనిస్టుపార్టీ లో చేశినట్లు' చెప్పవిడుళున్న పీశేర్మదనాధ చటోపాధ్యాయ, ఎం. పి.బి. టి. అచార్య

కానీ, 1912లోనే మార్కును ఆధునిక రుషిగా వర్మిన్తూ గేజీండేంగణి 67/6౪ లో వ్యాసం గానీన హరిదయాళ్‌ కానీ, కమింటరన్‌ మహాసభలు కనీసం ,(పేక్షకులుగా కూడా హాజరుకాలేదు. వీరంతా యూరపులోనే వున్నారు. రెండివ ఇంటర్నేషనల్లో చీలిక వచ్చి, మూడవ ఇంటర్నేషనల్‌ స్థాపించదిడవలని వచ్చిన పరిస్థితులను గమనిస్తూనే వున్నారు. (78

£6. భూపేంద్రునాదదత్తా స్వామి వివేకానందకు తమ్ముడు. బిరీన్‌ ఘోష్‌ ఆవినాకచం [ద భట్టాజార్యతో కలిని 1006 నుంచి "'యుగాంతర్‌ పతిికలో పనిచేశాడు : 1007 లో ఆవస్పయి సంవత్సరం తర్వాత ఆలిపూర్‌ బాంబుకేసులో తిరిగి అరెస్టు కాగలననే అనుమానంతో అమెరికా ఫారిపోయాడు. అక్కడీనుంచి జర్మనీ వెళ్ళి, మొదటి స్రపంచ యుద్ధకాలంలో భారత విష్ణ వసంఘంలో పనిచేశాడు. యుద్ధంలో జర్మనీ ఓటమితో ఆర్భిక సహాయంకోసం ఒక ప్రక్క కమ్యూనిస్టు రష్యా మీదనూ, రెండో పొక్క పానిస్తు ఇటలీ మీదనూ ఆధారపడిన భారత జాతీయ వివ్ల వాడి, (19

27. నీడగ18గ, రెంజ76గటొ, ౪01. 11, ౯. 148. (౮76)
28. 1900లో ఇవిన్‌వి తాను కలుసుకొస్నప్పుపు తన వయస్సు 8 సంవత్పరాలంటాడు రాయ్‌-.. ₹నిన్‌ రాయ్‌వి చూడగానే “704 8/9 50 ౪౦౪౧౮ 1 6060(96

8 2197068666 ౪198 ౧౭౧ [00౧ 06 98980" అన్నాడట. [7/4 తండ402/ 402407౧4, 680696 8-6-1952] (77)

29. 1. షంగ౭ంర.. 720 6072720238 వింగట ల 274/2 224 బా వొం/గ?6= 8/07 4రగం44, 89. 11-12. (77)
30. 1016. గి. 34. (77)

31. గీ ఉంగ8రీ,.. గటుంళం్‌ 2గ4 6 07710208 బలింగస్‌ ల 44డ/0, క (77)

క్‌01 ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 32. “గక 8 ౧9౧౦9౯ 0 1౧69 దం06గ/9 60౧౧౫99 8౧6 కొ'ఆఉం1610% 01 ౪9 ం౦0గ౧౪౧1౩ 1౧0(61౧8600౧81, ౧13 [గం౪9)] 10606౧09 ౪18 616811౪7 $66౧0%140516 1౧ 6౮౧౫1౧661౧ (6901660౧03 €1[0౮66[0౪; గ౧0౩| 0 016 4606895, 8౧6 ౧9 ౦౦౧౦౪౧౧ ౦% (6౪016/10% 0! 6010౧163 2౧6 3600811964 56గ౧౧)౦010౧165 ౪9/9 1౧౦౮౦౧౦|౭166 1౧(0 గ8౧౪ ౦ [9 ౧౧౮౩౬ 1౧౧0060208 66019510౧9 061 16 60౧౧1౮౧151 1౧06002600041”" (గ. 0. ౦011 2౧6౫9౧18 ౬0610౧ తల గ కిం! 44/౦౫ 00 6౮4777, ౯. 1.] (79] ఏ3. 1. స. గం ౪29 9౮7౯9౧౧౦ 1౧ 7490606 1౧ 1920 06800౪ " అం ౧6 [9400964 019. గీంం01॥61గ0 10 అఇం8గ! ౧౦౪ ౪89 ౧౮౬౦౧1౪ 1౧ ౦0౧/0! 01 09 ”౮గ౮-66౧98౪ ౧1౩౪ 01 0౪28130 0 ₹ం ౧౧౦౪౫౩10౧4 ౧6౪౦1౪6౦౧౭ ౧౦౧౫౫1౬ ౨ 0 106 2 వీరగ11411, 00404, ౪01. 1.5 50. (79) శీ రు ఓంం పవ్వేం కే. కశ్రమీంటరన్‌ రెండవ కాంగ్రెసు ఇం వల. )తినిరివర్షం ఈ విధంగా వుందివి ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌, ఎవరీ " _ ఉఓటింగు హక్కుగల మెక్సికో కమ్యూూనిస్టుపౌర్డీ అధికార పతినిధులు. అవ నోర వభిక్టీః "యం. పి. వీ. టి. అదార్య ఓటు హక్కులేని బ్రీటిష్‌ ఇండి మా వతివిధుల. అవనీ వామపక్ష సోవలిన్టుగానూ. ఆచార్య భారత విష్లవసంఘ వితినిధిగానో నమోదయినారు; వీరికి కన్నళ్టేటివ్‌ వోట్లు మాత్యమే వున్నాయి. (గీరీ[118, లెండగాలానా ౪01. 1, ౯0. 30, 46, 132 610.) (ఈ) 2. 16, ౪61. 1, ౯. 364. (85) శ. “రెండవ కాంనను నందర్యంలో ఉతీయ.వలనల శమీషమలో 1920 సహయ నిరాకరణోద్యమం మీదనూ, గాంధీ పాషత్రమిదనూ లెనిన్‌ లాయ్‌ల మధ్య ఇవ చర్చల అసలు వివరొలు మనకు లభ్యంకాలేదు. కొవి, ఆ రీకార్డు చదీవిని సోవియట్‌ వండిలుడు ఇ. కొమరోవ్‌ ఇలా అంటాడు 2 “గాంధీవట్ల తమ వైవో లెనిన్‌ కీ-రాయ్‌కీ మధ్య ప౦క్షేశంగా నిశీతమయిన భేదాలున్నాయి.” గాంధీజీ మితవాద మతవాద ధోరణీ ని రాయ్‌ మొదటిమంచీ ఘౌటుగో విమర్శిస్తుండేవాడు. ఆయనది తీ విమయిన నిద్ధాంత విభేదం. ప్యూహం పేరుతో దాన్ని ఆణచుకొనే స్వభావాన్ని ఆయన ఆలవరచుకోలేక పోయాడు. ఆరోజుల్లోనే రాయ్‌ “6 661806 గ౧౦౧-౪1౮16౧౧8 159 1౧9౭౯94019 ₹100౧0 8౧ 8067 ౪01410021/ రానా 8 72౮/4 1౧ 1౧6014 068౧ రోగ 1 తంట. లలిలాంం0-౪101270 గాం|1065. కన జ చ క న ( పట నే స్స్‌ 1" సెల వ బే

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - ఖా5త కమ్యూనిజం ఫ్ట్‌0ఫ్‌ 561060౪7 ౧౦౧-౪|౦19౧8 గ౧౦|౧౦౮౩ 868 గ౧8/601/ 61960౧06419౧08019 ౪0౧1 060౧53016600[౧81! 8018810౧, 8౧౮ ౧౦ ౧90౧019 0౧ (19 18209 ల ౧9 98700 69౪9౯ గం౦౮9 28 ౯8౪7014000 07 ౧౦౧911౪ 10౧4! ౧6౧౧౦౮3” అన్నాడు. /౫౫|౭ 4274౫7౧౯ ౮౫4/4, 0609౧061 1922. ౧. 2. 0044/4604బ ౪01. 1, ?. 352.] (85) శీ ఈ సందర్భంలో రాయ్‌ ఇలా అంటాడు : “1! ౧86 1౧6 [8/9 ౧౪11906 01 091006 ౯680664 89 8౧ 9060081 0% 8 0/81 ౧౭౧ ౪/00 ౧౧౦౪66 ౧18 1800655 7 రం[[౧0 90.” [14. 1. [౦0౪ 1౯56 సోీం68[ ౬10 6601౧, జీజీరగ20//] (86) 5. రాయ్‌ లెనిన్‌ని చూగిబటోయేము 0దు బల నోవా రాయ్‌తో ఇలా అంది: “౪0౮6౧౮ ౧౭౧. 70౪ ౧8౪8 ౧8890౧ 60 09 ౧౦౮౪౮; 0౪4! ర0గ'£ 1089 ౪0౪? ౧69864. 12150 ౪0౪8 811 1606.” (|. ౧. గం*, శలాం 746 గ6600662/ జగాంగగాగ్‌ 66166 6-12-1953.] (86) ఈ. “16 00౪470390018 ౧౭|10౧8| 69౧061౧869 1౧ ౧9 60010౧1899 81౪/8 +10? 0169 69563013[గ16౧8 0 8 1699 ౧8౧౦౧8 3966169, ౪7౧91988 0౧09 ౧౧౫5585 01 ౪0766173 8౧6 ౧౦౦? ౧6898205 2/9 9౪011౧6 తంగ కింటం౧ 1౧ గాంగ ౧8963 ౪౧౧౦౧9౦1౦౪౩17. 2981096 ౪౧6 851601 ౪౧1౦౧ గ౧9౧౧11/85 560% 01664! 6౫0101(8610౧. ౧౦౧౧౭- 6106౧617 1౧ ౧010౧163, ౪౨ గ8౪8 (౧౪౦ 00[౧0/8061000౧/ +ం!085. 0697 64౧౧౦౬ 66౪8102 [099818 20 వజంం0గ0 22 60/042276/ లింజగక్రంంా ఢ0020670/26 గాంంం262 టా 0౫4/4 202024౫0 €0 ౭/౫౯ 0460 9700౧4 ౧ ౧4౧౧౦౫౧౧| ౨7/౯76 172704 1౮2/0 వాళగం00/ ౦0౮£౯౫౧8 ఓ?6 46౪2664778 ౧/ 6/6-౮0౧౮౮/౦జ౮- తయా 27 ౧460 గండాలు? ఈ౧0/988 [0 9౧00౮౧౮9 206 8౪౧౧౦౫౬ 1౧9 ?9౪010(1006%/ ౧18899 20010౧ ౪1౧0౦౪౮౫౩౧ 69 గంగ! ౮గా ౧ & అంగగ౪గ౧151 ౨8౯౧/ 0౦+ 6 ౧౧౦1913/8౧98 *111 0౧008 09 ౧1981 ౪016110025 10/6959 [0 8010౧ ౪౧100 ౪111 ౧0౬ ౦౧1౪ 0౪8౯ 1౧704 19 10/9100౧ 1౧౧3౧81650, 060 1934 [0676551౪61 [0 [19 రం౪81002008౧2[ 0 50౪198 ౧౦౪6౧ 0౮5 7౧౯167౧77౯ శం సాం 9 2 ౧౮౧౧౭ 6౧0౧070౮౧2 22 7/066 0/ 182 అడగ 44 ాగ6ం4 (07678౫ 64౮7/2/బ7 00 (402607 0గ౯౯౬౮౨ 8౧1 8౫01011 (౧6 ౧60౧19. [(గ౧0౪29 90146 7౧9515, స|౦. 10.] ఈ నూక్వాన్ని లెనిన్‌ పూర్తిగా కొట్టిపార వేశాడు. (566 గీరగ::851, అింంజగలటా ౪01.1). కానీ, పెట్టుబడిదారీ విధావంలోమ, ముదిరిన జొతీయవాదంలోను గు _పమైవున్న ఫానిస్టు శీజాలను రాయ్‌ స్పష్టంగా గుర్పించిఫట్లు 56]

స్‌06 ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం ఈ నూత9ఏంవల్ల తేలుతు౦ది. వలసల్లో బూర్జువా వృజాస్వామి కోద్యమాలమ బలవరచడంవల్ల జాతీయ భొవాన్ని పెంపొందించినట్ల వుతుందనీ, అది ప్రజల్లో వర్షచై తన్యాన్ని పోోత్పహించడానికి ఆటంకమవుకుందనీ లాయ్‌ విశదీకరించాడు. ళం మినా

గశర్వాత మారినవరిస్థితుల్లో వర్గతశ్వాన్ని (తోనివేని మానవ చైతన్యం పేరుతో అదే వై ఇరిని కొనసాగించాడు... జాతి, మత, వర్గాల పేరుతో మనిషని ముక్కలుగా విభజించి అర్ధం చేసుకోడాన్ని వాయ్‌ వ్యతితేకించాడు. ] అలా జాతీయవాదం బలియడ ౦వల్ల కాల్మికుల్లో వర్షచ్నైతన్యం సన్నగిల్లి, జాతీయ చై తన్యం (ఉన్మాతం).గా మారి, పెట్టుబడిదారీ విన చరమద* అయిన ఫానిజంలో శేలుతుందని ఆ విశదీకరణ తాత్పర్యం. ఫానిజమవే పెదాన్ని ఈ సిద్ధాంతంలో రాయ్‌ వాడకపోయి నప్పటికీ. రెండవ కాంగైసు ముగినిన రెండు సంవత్సరాది కాలంలోపలనే ఇటలీలో ముస్సోలినీ ఫాసిస్టు రాజ్యాన్ని నెలకొల్సి రామ్‌ సిద్ధాంతం నూటికి నూరుపాళ్లు నిజమని ఆచరణ ద్వారా విరూపిందాడు. ఆ తర్వాత దశాబ్దంలో జర్మసీలో హిట్లరుం జపాన్‌లో టోజో ముస్పోలినీవి అనుకరించారు. కమ్యూ నిజానికి పుతిషేధం [168260౧] గా నిళిచింది ఫానిజం....మాల్క్యిస్టు తత్వసారానికి " విడాకులిచ్చిన నేట్‌ కమ్యూనిష్టుి వాదమంళా ఆ వర్షతక్వాన్ని కూడా వదలి ఎక్కడి కక్కడ జాతీయవాదంగా మాలిపోయింది. అంతర్జాతీయ వాదం వేరుతో జాతీయవాద పీజాల్నీ, కమ్యూసిజం పేరుతో ఫానస్ట్రు దీజాల్నీ అమ్ముకొంటున్నది. (7 7. తిరగ, రండ౫4ట, ౪01.1, ౧.188. రాయ్‌ నీద్ధా౦తం చిత్తువతి, 10వ నిద్ధాంతం, చూడు ఈ పృ్తకం పేజి 474. (7) 8. 1861000% ౮071724207 244 ౧0/072గ౮71 2 74/4, వ, 12. (89) 9. 1016. - (89) 10. ౮.6. ఆంగ౧8గ/, ౯011041 81006'80%౪ 0 4 '6౪70[426000481/ ౯౧110- 500069. 246 గ24/04/ గ/౫౧౧౧ఓ 5606 1971. ౦౪౦864 +౧౧౫ “గక. స. ౧0/2 అంటా /07 604077" 578. స, ర1౩౮౮౧8. (90) క్షే, వలసరాజ్యాల్లోని స్వాతం తో్యోద్య మాలకు కమ్యూనిస్టులు నాయకత్వం వహించడం ద్వారా స్వాతం[శ్ర్యా నంతరం 'పె ట్టువిడి దారీ దళలోకి పోకుండా నేదగా “కమ్యూనిజం” లోకి పోవడం సాధ్యమనేది రాయ్‌ సప్లిమెంటరీ నిర్ధాంతంలో $, 10 క్లాజుల్లో స్పష్టపలిదాడు. దానికి భిన్నంగా సోవియట్‌ ప్రభుత్వాల జోక్యంవల్ల = నహాయంవల్ల వెనుకబడ్డ దేశాలు స్వాతం (త్ర్యానంతరం సెట్టవిడిదారీ దళలోకి అముగిడకుండా. నేడుగా కొన్ని దళలద్వారా కమ్య్యూనిజంలోకి పోగలవని కమి౮టరన్‌ 2వ కాం[గైసులో జాతీయ వలసల కమీవను ముందు 1120 జుల్హై 20న దాఖలుకేనీన రిపోట్టలో. లెనిన్‌ వాదించాడు. 26702 €0//06/64

707 ౪01. 31,00. 243, జక] అందులో ₹నిన్‌ ఇలా అంటాడు:

ఎం, ఎస్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం క గాత 0806104806 600౪60౯199 68౧ 6౧8108 00౧1 061 0॥998[651809 ౦ ౮6౪8100౧6౧( ౪౧6౧ 016 ౪160011068 0016187188 ౧016 50౪7161 గింం401105 6౫18౧69 8 [610109 ౧8౧6 $0 [0659 1255653 8౧6 18 10 8 ౧031010౧ 10 01౫/6 [6౧ 9600011... ...

“౯3|| (18 ౪100010౪59 19౪016“10౧4౧/ [0161217188 60౧66663 5/56/3016 న/00808౭0౧68 2300౧9 6%), 8౧6 ౪19 50౪161 60౪9౧౧౧6౧8 ౧0౧09 60 0061 86 ౪10 811 69 ౧౧6౭౧౩ 6 (091/ ఈ1900921-10 086 6౪6౧81౪111 06 ౧|8[266౧ (0 25560౧౧6 ౭9 96 08010424 06001699 గ౧౮౩ (6౪10201/ 9౦ 010౪600 (06 ౪801021151 51809 0 ౮6౪91000161౧6...... 4

“6 రంగాగాంం!38 1౧60080004! 5౧0౮౪164 86౮42౧06 109 ౧0౧0951100, ౪10 19 800100/18(9 1601681081 7౦౪౧61౧6. ౧88౪10 96 816 0 016 0౧౦0161220 0 26౪72౧0664 00౪౧1859 0801048౯64 ౧౦౪౧1699 68% ౦ 0౪76! [0 19 50౪161 5506గ) 2౧6, అంంళం౧ 9/0810 58095 01 ర6౪9100గ6౧6 10 6౦౧౧౮౧1౩౧౫ ౪10008 ౧8౪100 10 ౧౭99 070౪01 6 6801181191 5180969.”

అం'ే, వెలుపలి కమ్యూనిస్టు విభుత్వాల జోక్యంవల్ల మాత్రమే యిశర వరసల్లో, వెనుకబడ్డ దేశాల్లో కమ్యూనిజం రాగలదన్నమాట. ఈనాటి కమ్యూనిస్టు చిస్తరణవాదం, కమ్యూనిస్టు సామ్రాజ్యవాదం ఈ వద్ధ తి నే అనుసరిస్తున్నది. ఈ వద్ధతిని ఇంకా వ్విస్తృతపరిధిలో ఆచరించిందాక సోవియట్‌ విభుత్వం. నిడు పోరాదనేదే టా్రాటస్కీయిజం. ఈ వాదాన్ని రాయ్‌ అంగీకరించ నందువల్ల నే 7౧౭ 60777/62 ౮74 2060 కాల అన్న మాస్కో విచురణ క సీఠకవాన్తూ ఆర్‌, ఎ. ఉల్యానోవ్‌న్కీ ; | "

06 16096 09114 8619 ర01౧గ%౪౧150 గి8?169 ౧26 ౧౧17 0౧6 (89%: (0 98౧6 8[ 019 ౧69864 01 3౯౪0౮౮19 01 1౧9 ౧౧౩5569, ౧610 018గ 60 1680 0౪76! 16 69౧౦౦|4(106 91809 01 16 ౧44౦౧81 16౪701010౧ +0/ ౧4౦౧౭1 110610/ 8౧౮6 1౧౦6౧06 ౧649౧09 8031058 006 0010112116 8౧6 [౧29(6౧ 19 ౯8౧౩10/008[100 0 09 1061880౧ ౧౧౦౪౪గ౧౭౦౧౮ 1౧[0 6 ౧౧౦169[8గ/8౧ ౪౦01౮66౧0౧, 069 80019౪7100 ౧80౧21] 110618[0౧ 86 906181 ౧08౧010420 2810౧6 ౭౧౮ 19 గం [1౧06. 1౧ 2౪/06 0౧9 ౧౮౬ 10౧428౧6 8౧ ౧198119106, 1౧౧౭౦6 2౧6 091610౧ ౪౧౭81౧8016 267/9[౧660- 15606 ని180౧ 289 2౧ 210౧046006 10 ౧8౧1081198 6౪73100౧9౧. 15 0180 ౪౭౦ ౧0౧౦61౪664 90? సీ, ౧. ౧0౦౪. *౧౦95 918౧601 ౭811 02516 1585068 18 8౫2౧౧1౧౫66 1౧ 666811 1౧ 18 0008 అంటూ, 0010 ౧950161617 0090966 (119 ౧01౧40౪18౪ అంటాడు,

ఫ్‌08 ఎ౦. ఎన్‌, రాయ -_- భారత కమ్యూనిజం కాబట్టీ వెనుకబడ్డ వలస రాజ్యాలు "పెట్టుబడిదారీ విధానాన్ని వై పాన్‌ చేన్‌ సోవలిజంలో. అడుగిడే విషయంలో రాయ్‌ వాదానికీ_లెనిన్‌ వాదానికీ తేడావుంది. మధ్య మంతుసానిగా మరో సోవలిస్ట్ర రాజ్యాన్ని పెట్టాడు లెనిన్‌. అలాంటి మ౦తిసాని అవసరం లేదని రాయ్‌ 47 74/07 600727247౮ శైళంగగ/ల00 [ఆనువింధం 1__పేజి 4800లో కూడా సూచించాడు. ఫ్‌ మంతిసాసీ లేకుండానే రష్యా కమూ్యనిజంలో అడుగిడలేదా ? (కాల్మికుల పేరిటి నాయకుల వియంతృశ్వాన్నీ* సోవలిజాన్నీ, కమ్యూనిజాన్ని కలగావుంగం చేని ఒకే విధానానకి పర్యాయపదాలుగా వాడడం కమ్యూనిస్టుల సంప్రదాయం. విజానిక్‌ ఏ కమ్యూనిస్టు రాజ్యంలోనూ కమ్యూనిజమూ లేదు, సోషలిజమూ లేదు. ఆస్తులు సమాజపరం కానేలేదు. ప్రభుత్వవరం మాతంమే అయినాయి. పెట్టదిడిదారీ విధానం [పభుత్వ వరమైంది. కాబట్టి అన్ని కమ్యూనిస్టు రాజ్యాల్లోనూ. వున్నది శీ ॥ నే కన్యూూనిజ మ రు. 0 స్టేట్‌ క్య్యాపిటలిజమే దాన్నె అంకా శినిజ మంటున్నా క్ష ( 1 412. 56784, 8 6౮916046 0 19 1081121 8001811305, +0? 1౧9[2[06,

• అగం664 6 00౧87939 10 161661 [6౧105 06519 200౪8 జూగక్‌ గం ఉంగాంం4ం006 ౧600౧40 రిం 860/6 6 2౮/ 6౧ గట బైగ00606/272/ 1౧ 006 5.౮80916 ౭2౭81౧౩౬ 1౧౦6౧4119%, శీ. 8. ౧62౧1160౪7, 70౧6 56౧21807 8౧6 140605 0 16 ంగాగాలగ198 1౧16%08గ10౧41 1౧ 1౧6 860౧41 8౧4 0010౧181 ౧6498401, 226 ౮072742262 274 046 బంట 9, 146, (90)

13. ౮. 6.౮౦1౧47 746 గం6/041 గలాం౭ాఓ 60 1971. (90)
14. లెనిన్‌ నిద్ధాంతాన్ని ఓటింగుపు పెట్టగా ముగ్గురు ఓటుచేయలేదనే, రాయ్‌ సిద్ధాంతం ఏకగీఏవంగా అమోదం పొందిందసీ జేన్‌ డెగాన్‌ ఆగప్టి ర్ట 20 స కమ్య్యూనిస్థ ఇంటిన్నేచనల్‌ డాక్యుమెంట్లు” అన్న పుస్తకంలో పేర్కొన్నాడు. కానీ; ఎడ్వర్డ్‌ కార్‌ “దొల్షివిక్‌ విష్ణవం : 1811-28" అన్న పుస్తకంలో ఇటలీ వితినిధి 'వెర్యొటి శెండ్లు నీద్ధాంతాలనూ వ్యతిరేకించాడన్నాడు. [11810000%, 6077742౯ 2|4 గ20/0గ40371 ౧ 774/0, 90. 302-3.] (91)
15. 142620 గ0గర. 00222202 బింగటా ౧ 406 65 0/ వింాంంంం ఏ 1921-23. (91)
16. [14100020 €07)70220౧| 4224 ౧౧౧౦౧4/౮7? ౧4 24/0, 00. 18 (
17. 1. 0. ౫0/0 8౧61౧12 560610, 4. 2. గం౫ తఉగా0గ 0 (44 ౯. 85, ౧00౫0౪. [06064 ౯0౧ "“00106977106 ౧౪౭9క్ష009 0 16 0[౧1౧6% గ[6౪01౪110౧”' 07 5[811౧.]

ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం ఫ్‌ ఇండియాకు సంవంధింబి కూడా స్టాలిన్‌ రయ్‌ దృక్స్పథ ౦0తో ఏకీభవిస్తూ ఇలా అన్నాడు వ “(16 6౦గ౧౧గ”౦గ౫1510౧0 580(10౧ ౧ ౪౧19 00౪7601516 ౧85 81/686 ౭౧౭౦6౦, గా 116 గ౭1౧, 00 501169 8 ౮681 ౪/10 1గ౧06118115గ౧" [౮ ౪. 5641102, గంగదా ౪0. శే ౯.150 45 ఇ0౮0౪64 12 246 00222477 464 ౬ విడూగ తీ. 433.) రాయ్‌తో అలిపాొయభేదాన్ని వెల్లడిస్తూ. డి. జర్‌. మాన్యూల్‌న్కీ= స్టాలిన్‌ కి వా్రాయగా+ రానికి 8171024 న స్టాలిన్‌ వంపిన సమాధాన ముమ్మూర్తులా రాయ్‌ వాదాన్ని సనర్ధించింది ;? "7/0౪ గాంగ(10౧ 6111919%665 ఈక గం +ఆ౧0 ౪౧66గాం౦[౧99 ౧9 900141 890606 61 18 9760౮019 1౧ 1౧9 ౧౦10౧౪9. 160౧౬ కం0౪ ౧0౪ ౧69 6119180095 ౧౦౧౦౧౭1 ఆఅంి॥955 [09గ581౪695. 8౮61 1 900౪16 $87 481 1౧019 279 ౧911180 ౧120959 1౧ 1౧9 [19501660౧0 01 116 60౧3/9959 ౪౧0% 1 60 ౧౦౪ ౭0169 ౪/10 ౧9019917 ₹0౧0 116 5618౧64 ౧01౧6 ౦౪ ౧18 5006181 ఇ9ఫం0[., 1 08116౪08 [080 009 రగాం ౧౭౩ ౧0౧౧౩ [0 (2159 (06 ₹౮69%0౧ 01 116 ౧6౮౪గ౫౦౧౪ ౦ 19 ౧౧౦1618581 1౧ 0౧9 110912- ఇంగ 9౧0046 1౧ 16 0010౧199 ౪0౧ 89 1౧618, ౪/౧098 0౪160199 19 00గ౧/8౧/ (0 8గ౧430 1౧౧6౧410) ౩౧6 +10001/ 0౪6 ౪౧౦౧ (16, 0౪91 ౧6 00౧611128[0గ/ 0670901916] 1509 ౧౧౫౧ ౧౦౧6110౧ 108 106128010౧ ౧0% 11%108గ18119౧. తి ౪౧016 ౧౮౧1౦6౯౦ ౧౦౫౫౪ 1౧ 009 అం౦|౪౮[10౧ 80981 01 6౧11 9౧9 069 ౧8౦౧41 00౮16601916, 69౫0091006 19 ౧8|1-౧08/166- ౧655 8౧6 90 10710. 1౧86 15 ౧౦౬ ౪౧81 19 గ౦౩౦66. 1[ 15 ౧6౧65587/ 00 91891 గం ౧౦౧౧|11800గ/ ౧౭|౦౧౭| 00౪1080190, 16, [0 ౪౧9౦ 09 ౪౦1169౯ 8౧6 ౧08980 గ౫౫౩999 1౧0/1 1/9 0100౧006 1౧ 0/66! 10 8010119౪79 9౧౪౮1౧౦ 11069(10%౧ +ంగ $00961814ఇ0. 104066 6110106 ౧|8 ౧19115౧11౧8౧/ ౪89% [1618 శ00695016 10 800196 ౪7161077 0౪87 8/11/1980 1౫06181190. 06 04510 19204106 0 1౧69 ౧6౪4 3014610౧ 1౧ 6010౧169 560% 88 శత 19 9౧86 ౧96 ౧81౦౧౭8 00౪?06015196 (1. 6.. ౪16 గాం3 $౧115600131 2౧64 68107 0060601916) 19 21816 0౦+ 2 ?8౪01౪౫- “(10౧ జర 018196 8 00గ౧౧?౦గ/౨8 ౪101 ₹0౧109౧ గాంం/8113గ

• 0 ౧9 ౧0౧౧1919 109'క[16౧ ౦0 [61/ 60౪౧౪౮౫ (0౧1 1౧08/18-- శం. 1౧ 07606 10 5౧౭8౩౧ [18 910066 11 19 గ౧6౦౭౪౩౩౭౧/ 10 ౧౦౧౮౫%౫(16(6 811 010౪/5 84 1౧6 ౧౦౧011121(05/ ౧౭౪౮౦౧౭1 00ఆ!6601- 919 తొరే 4402706 ల8౯ 5/0ళంగ ౧ 468672070౮ 0 ₹%6 బగిం/6/02౯/00 6౮ 6 రీడా7ం ఉంగ4/070% ల౯ ౧567460707 07 77226౯4071. 27 02467 1074 22 స 4 ఉజయాలంగె ల ౧74027౧7౫8 26 ₹70/60467762 (07 /660406గ/౧22 6 ౧6

క్‌[0 ఎం ఎన్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం గర46౯04 ౧7070౫6౧ 27 60/077టా 546% 6౮ 760/0, 276 20 7% 226 602070220౧ 4660౫౧౮౧ రీంజిగై్రాంంగా?€ 042 ౧ 4౧౮ 407010/25/0 గంట, 109 2౧981951 500/- 60గ౧౧1౧8 01+ 019 00౧01938 (12501666౧1 0౧ 19 క£8509౧౧ 2౧6 6010౧161 (౧౮99౩100 19 188 146099 ౧౦౬ 1259 0085 ౧6౪/ రం0150/9 450606 1౧ 106 910౪8000 1౧00 8060౮౧6 8౧64 16౧౧౫ 811 19 60101169 (0660067. [((౪(66 07 4.5. గెం2గ౧1006౪, 2/46 //4/6౯” 274 20076 ౧/౧౭ 607౫౫౫47౫౯ [2/074020072/ 7% ౧46 గ22074/ 674 ౧౮0/0774/ ంజటా/?0౫% 1౧ 2/10 60727206౯7 ౧7౮ 2౫౮ 004. 90 169-701] గోచీపెట్టుకొన్న పతి కమ్యూనిస్టూ సనెక్టేరియనిజమడి చెప్పే యీ వాదం కాయ్‌టే. ఇదే వాదాన్ని రాయ్‌ 1928 నంచి చేస్తుంటే, 1804లో స్టాలిన్‌ రాయ్‌ మాటిళ్నే తన నోట్లోగుండా అన్నాడు. ఈ వ్వేఖరిని ఆ ఠర్వాత కూడా కొనసాగించాడు స్టాలిన్‌. (01 18. ౧.౮. 1౮40 8౧64 కరం. 20 గందం సాం 80 €|౧/7౯, వ, 84, (92) (9, 1016 (92) 20. 10164. 5. 85. (92) 21. కమ్యూనిస్టుల చరితి రచనా విధానం టేలా వురటుందో చూడండీ 2 1824 లో "అహ్హీఐరు విష్ణవం" గులించి స్టాలిన్‌ వస్తూ జినోవీప్‌, కామెనేవ్‌ అక్టోవరు విప్లవంలో విష్ణవ నాయకత్వంలో స్రవేశించారనీః వారు లెనినిస్టులు, బొల్షివిష్కలు: కావడంవల్ల కొద్దిరోజులు మాత్రమే భేదా భిపాంయాలున్నవనీ అన్నాడు. 1497లో రష్యన్‌ కమ్యూనిస్టుపార్టీ 15 వ కార్మిగెనులో.. వెండ్లుర్‌ కమిటీకి యిచ్చిన కిపోర్టులో "శమ దేశంలో సోషకిజం జయప్రడంగా విఠ్మించడానిక్‌ వీలులేడనే మెన్షివిక్కుల అభిప్రాయంతో జినోవీప్‌* కౌమెనేప్‌ యేకీఛలి స్తున్నోరనీ* అందుకనే అకోబరు విష వంలో పొల్తొనడానికి వారు విరాకరించారినీ, వున్నారు £ టె లొ గరి ఎాశే988ి తో సోవియట్‌ కమ్యూనిస్టుపార్టీ నంగ్రిహ చరిత్రలో ఇనోవీప్‌* శామెనేవ్‌ అక్టోవిరు విష్లవారంభ దళనంచి లెనిన్‌మీదా* పార్టీమీదా* పోవియట్‌ ప్రభుత్యంమీదా కుట్ర వన్నారన్నారు. విదేశీ వైనిక జోక్యానికీ, సోవియట్‌ నొకాతీరాన్సి జపానుకు కటబెటటానికీ, “పెట్టుబడిదారీ వొనిసత్వాన్ని పునదర్ధ య! బట ౪౯ ల! ధో ఠీంచటావికీ వియత్నం చేశారన్నారు. 1982 తో సోవియట్‌ కమ్యూవిస్టుపార్డీ చరిత్రలో జినోవీవ్‌. కామెనవ్‌ అహ్హోఒరు విష్ణవ తీర్మానాన్ని వ్యతిరేకించారన్నారు. శ్రామోకవర్షం విస్ణవాన్ని,

ఎం ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం ఫ్ట్‌11 నిర్యహించజాలదినే మెన్టివిక్‌ వాదంతో ఏకేభవించి, సోషలిజానికి దోంపహం చేశారన్నారు. వాతి యీ వైఖళి యాదృచ్చికం కాదనీ, వారి అవకాశవాద వై అరికి ఫలితమనీ అన్నారు.

ఎా-ప8ళ? లో మాస్కో రేడియో వ్యావ్యానంలో బూర్జువా విప్లవాన్ని

వెప కేనుక వచ్చిన మెస్టి విక్కుల స్థితిలోనికి వీరు దిగజారిపోయాదిన్నాథు. ఎాచలిత్తి మారుతూ వచ్చిందా? చరిత్ర రచనా రీతి మారుతూ వచ్చిందా ? అక్టోబరు చివవం రోజుల్లో శేందుకమిటే మెజారిటీ దృక్సధాన్ని జీనోవీప్‌ సవాలు చేశాడు. అబుకే, ఆ సంఘబనను ఆయనకు వ్యతినేకంగా వినియోగించ నాదని లసెన్‌ తన వీలునామాలో హెచ్చరించాడు. అయినా స్టాలిన్‌ లెక్కచేయలేదు. ఇవిన్‌గా్రిడ్‌ పార్టీ కార్యదర్శి ఎన్‌, ఎం. కిఠోప్‌ హత్యతో సంబంధం వున్నదనే మిషమద 1481 లో అ౭ెస్టుచేని 8౩ జినోపీవ్‌, కొమెనేవ్‌లతో నహా [6 మందిని కాళల్ళించివేశాడు. స్టాలిన్‌... /&౧ల/6గట ల €6072747సాగ ౦౪. 566. 1967, ౧౦. 59-61.] (93) ౨22. గ. ౧౦. సం? 2064 గంగ౧18 కంరగ శీల గిర్‌ గింత శోటాాంగ 10 41/44, 2౧. 13-14. (93) 23. 1064, 5-11. "₹౧6 ంంణంణుం౧150 1౧6082410౧81 ౧౧౮౩ ఆ౧(97 1౧0 8 గాంంజగ/ 81144006 (50106) ౪01 106 006౯068018 రంగాం6/67/ $ 09 60100181! 2౧64 2004886 6౦౪౮౧౯౯169 శ గాం ౧౮౯ ౧౦౪676౯ 2౧81902036 ఈ 1 1 గరం 760210 ౧6 గాయం090౧రల1! 814006! 0 01169 ౧౧౦1964130 గ౧౧0౪౪౧౧౦౧| ౨/9౧ [00౪00 [115 గం౪6గ060౧1 061౧ 01౧4 860%100/0010 51806. (₹౧6%ష3 గిం. 11 0 ఓ9౧1౧-] (94) 24, 1016, ౧. 13. "1169 ౦ం౦గ౧౫౧౫౮౧|౩| 1౧6౧౧840౧8! ౧౮56 06 ౧9806 [0 995[8201190[ +8గ[1౧౦?౭౧/ 1818[0౧5[109 [500183[06౧1,8] 8౧౦౮ 6౪4౧ 811120౧065 [50002/) 11౧ 0036960139 60౧1007867 01 16 అం10౧1695 2౧6 401౪216 60౪౧€185...--” [౯1౧౭| 6(41£ 0 7౧69158 10. 11] (94) 295. 10164. 9.13. “040 6151౧00 ౧౦౪౭౫66 ౪౧10) 6౧0౪/ 187106 80809801 6౯/ 8/9 10 06 10౪౧6 1౧ (19 రం౧6166౧86 ౧౦౪౧౪169. 0౧9 0౪4-90198 69౧0018106 ౧౭౪4౦౧4119 ౧౦౪౦౧౭౨౧ ౪0 తి ౧౧09౧2౧ 4 ౧౦110231 1౧ర06౧6గ౧66౧౦౦ రం? 016 00౮64/860156 0/68! 06 0016! 006 గ౧౭5౩ 30౯౪0016 0 06 సపిం0? 2౧6 1900[206 ౧9358౧09 ౭౧౮6 ౪౦౧/6 107 01617 110912/10౧ 0011 ౨1! 10/౧9 ౦! అ౦)04[21[100౧-" (గం/5 ]0951ఇ (0. 7.] (94)

ఫ్‌1ఓ ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 26. 10164, గ. 34. “1006018 ౧౦౧౦] 0 19 616౧౩1౪9 గా౭గంం6ట 8౧6 ౪886 8౧989 101 69౫010168.105౧ 1౧ 6 ౧౦10౧169, 116 68౧018-

1198 ౧0౪85 ౦ క£౮?003 ౧౦౪164 ౧౦౧౧౭1౧81౧ 6 6౫1918౧069 6౪76౧ 10/8 ౩[061 61016.” (గం౪775 ₹౧9515, 0. 2.] (94)

27. 1016, ౨. 14. [4150 వండాలని ౪01. 1. ౧. 180. 76519 10.3) “30 100౧౮85 (08010415౧0] 15 ౧౦ 6ఉ0/౪66 01 6115... 39606[01011 11౪/111 ౧౦౦9 619౫ 10! ౧9 £6[0098౧ ౪౧౦౧౮౧9 6838 0 ౦౪౪01౧0౪ 069 6801081158 ౧౧661......8* ౪౨౧1౦11౧39

ఏం ౧౭౩౩598 1౧ 16 (౧010౧169, కం/00680 10౧06/18113౧0 ౪111

09 1౧ 8 ౧0510100 10 (1/6 60౧0995100 218! 60౧౦౭5510౧ 10 [16 ౧016686186 8 ౧౦0౧౧౩. 1[ ౪/11 ౧౦౬ ౧6౩:8(9 (0 9౦ 10 (16 616౧1 0 9867110100 16 6౧1798 5౪101౪3 ౪21౮96 1౧ 696 ౧౦౧౧9 60౪౧౧౪ 80 [0౧0 85 18 60౧1౧669 1౧ 019 ౧౦95100 €0 ౮481౧ 15 సెటర్ర6 3606! 10116 1౧ ౪౧6 00100165.” అంతేకాదు, 4వ సిద్ధాంతం

చిత్త వ్రతిలో "4/10646 106 01986100 ౬౧ 01 16 ౧010౧18! 6౧0176,

ఏ9 ౮౭౧010౧0౪5 ౦ 068౧01081158 89గ 1౧ 5467౧006 6088 గ౦0| 80094 ౯౦౩51016" అ నేదాక పోయాడు. ఆమోదించబడిన సితిలో అది

ఇలా మార్చబడింది. “70౧8 0౧6451౧006 ౪౦౦? 019 60100141! 6౧001౧9, 100906 ౪10 66 ౧౦18621180 ౪016000౧ 1౧ 9 ౧0౧6౦ ౦౮౧0౧౧ ౪111 0౪౧0004 09 6801681156 5569౧౫ 1౧ 56౧006.” [0040ల ౪01.1, ౧.180.) పూర్తి నిద్ధాంత ప్రతిపాదనం సవరణలకు

ఈ పుస్తకంలోని $81174 వేజీలము చూడండి. ఈ వతి కమింటరన్‌ లికార్థల్లో

వున్న పతికి ఫొటోస్మాట్‌ కాపీగా అధికారి 0౦౦౪౧౭౧: లో పేర్కొనవిడింది.

(95)

28. గ. 06. గంగ౧ 48౧4 ౫౧18 క60610. శ గ తంద్రాతా శాం ౧0 604౫4, ౯. 14. (95)

29. 4600060౫ ౮08171420371 2౧4 గంరంగంగ7? ౫ లగడటళు 90 18-19 (99)

30. లెనిన్‌ హయాంలో 101922 మధ్య నాలుగేండ్తలో నాలుగు కమీ౦చిరన్‌ కాం గ్రెనులు జలిగిన్నై. స్టాలిన్‌ రాకతో విదవ కాంగను 1924 లో, ఆరవ కాంగెక్తిను 1828 లో, ఏడవ కాంగ్రను. 1985 లో జలిగిన్లై.. స్టాలిన్‌ హయాంలో

ఓక కాంగ్రసుకూ-._మరొక కౌంగసుకూ మధ్య వున్న వ్యవధి గమనార్హం- అనంతరం 1843లో స్టాలిన్‌ కమ్యూూనిస్టుఇంటర్నేవనల్ని “రద్దు” బేశాడు- కాబట్టి కమ్యూనిస్టు ఇ0టి ర్నే వనల్‌ రవ్యనుల సొళ్తనీ. ప్రృపంచ దేశాల కమ్యూనిస్టు పార్టీల ఉమ్మడి వ్యవస్థ కాదసీ అర్ధమవుతుంది, ధష్యమ ప్రభుత్వ

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనీజరి ఫ్‌ పోవణశి9ింద వున్న ఠమ్యూనిస్టు పార్టీలు రమ్యను అభిమతానికీ, అభిరుచులకూ, శేయస్సుకూ. అనుగుణంగా వుండడం కోసం మాత్రమే పోషించబడుతున్నాయని ఈ అంళం రుజువు చేస్తున్నది. (17 31, సీ సి, నెం. ౫4/04 02 2724222007, ౧౧. 28-95, 88 ఇ40166 1౧ శ ౧ గలా శీసాాంంగ [00 ౮౧/౫4 €౪ [1010 2౧6 54610. (98) 32, 1016, ౧౧. 33-5 4౧6 37. (98) 93. 1014. ౯ 40. (98) 34 1016. ఈ. 41. (98) 35. 10164. | (98) 36. 1016. ౧. 26, (899) 37. 000% 00ంగాగ44టానలా 654 గంలంగం0సరా 12 ౮4/0 నొ 17. (99) 38. 1016, ౧0. 42-3. (100) 398. సింగ 4౧6 64610; టి గ గిం శనం”? (0 6౧/౫4, ౧౧. 15-17 (101) ఉ౦. 1016, ౧౦. 17-18 (101) శి గగ. గ. గెంం ౧౬౯ కొంచం తొంటదు ర తొలత. తంత 07 త5 ఇ౮0౪ర 1౧ 1016. (101) జీ2 గిడంి8ల, రిండజంగ గా ౪01. 1, ౨0. 1577-71, (101) 4. చూడు! ఈ ప్పస్తకంళో 'వేరణ' లో [001 09 1. (102) జీత. వియగ[4గ, లిం4ిలనా ౪01. 1, ౯. 166. (103) జీ5, [10,64 ౧, 157, న, 23. (103) ర్‌. తాష్కెంట్‌ భారతం శ... అవనీముఖ్జీ భార్య రోజాఫిటింగోవ్‌ రవ్యన్‌ వవిళ, 1920 లో అవసీ అమెను మొదటిసారి కలునుకొన్నవ్పుడు ఆమె లెవిన్‌ పైవేటు కార్యదర్శి అయిన ల్దైడియా ఫొటివియాకు అనిస్టెంటు. అాప్కెంటులో రాయ్‌కి అచువాదమ కాలు, [46000౫ ౧౮7౫ల 4౫24 గెంం0ం2ం0ాలో గా వాటం ఛా 22 ౧0081018] (109) 2. 11. స. గెంటి 803 ౧౧. 4564-56. 10) క 1 ఉంగాంరు. 206 6౯౮777౯౫౧౫ తె౭75” ౧ 27౮4 ౧74 జ్‌ం77౫44/07 శీలిగం24, 80 65-6, (112)

65]

ఫ్‌[4 ఎ౦. ఎన్‌, రాయు _- భారత కమ్యూనిజం త గగ. ఉంగడరే,. గరం 674 040 6077724200 ల0/0 0 ౫46౮, ౯ 64. (112) 5. గగర16451, 047|౧౫బా, ౪01. 2, ౧. 354. (112) 6. 1016, ౪౦01. 1, ౧౧. 58-39. (113) శ... 1026, 1029, 1080 లలో ఇండియాలో భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ స్థావన యత్నాలు ఎలా విఫలమైనదీ, 1988 లో తిరిగి స్థాసన యత్నాలు ఎలా ప్రారంభమైనదీ, “కాన్పూరు కమ్యూూనిజం' శీర్షిక కి9ంద వివరించళడింది. పార్టీ మొదటి మహానభ ఎప్పుడు జరిగిందో [1] కాని, ద్వితీయ మహాసభ మాతం0 1018 లో జరిగింది. ముజఫర్‌ మొదటి ప్వస్తకం పేరు గమనించాలి : “౦00గ౧౮౧158 [81౧/7 01 1౧618) ౪64/9 0 18 గ౦0?గ౧౩6౦౧--1 9211-33.” “భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ 18 సంవత్సరాల పాటు ఏర్పడుళూనే వుందికావి, స్థావన జరగలేదు. (119 8. తాష్కైంటు భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ స్థాపక సభ్యుల్లో న్‌

• ఎాాటం, ఎన్‌. రాయ్‌ 1929 తర్వాత కొన్నాళళ్ధదాకా కమింటరన్‌ విధానాలకు లిన్నమైనరీతిలో కమ్యూనిజాన్ని విచారం చేని, ఈర్వాత పూర్తిగా వేరై పోయాడు. ాచవిలీన్‌రాయ్‌ 1027 పాథింతంముంచి కమ్యూ నిజానికి దూరమైంది. ఆంఅవనీముఖర్జీ 1028 లో * కమింటరన్‌ నుంచి ఏహిమ్కరించ విడ్డాడు. 193768 లోరష్యా వుభుత్వోద్యోగంలో వుండగా వ)భుత్వం కోల్చివేనింది. -రోజొఫిటింగోఫ్‌ అవనీకికన్న కుమ్మార్ధెతో 1987 వరకు రష్యాలో జీవించే
• వున్నట్లు భోగట్టా వుంది. --మహమ్మదాలీని 190లో కమింటరన్‌ రాయ్‌ విభావాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఇండియాష వంపింది. కౌనీ మధ్యలో హైండిచ్చేరినుంచే తత , పోయాడట. నేటికీ జాడలేదు. --మహమ్మద్‌సవీక్‌ 1026 తో రష్యాలో ఖై దులోవడి, 1082 లో విడుదలై ఇండియా చేళి, రాజకీయ సన్యాసం పుచ్చుకొన్నాడు. ాతీరుమల ఆచార్య కమ్యూనిస్టు పార్టీ లో చేరినప్పుడే కమ్యూనిస్టు కాదు. అయన అనార్కో నీండికలిస్టు. 1822 లో రష్యా వదలిన తర్వాత కమ్యూనిస్టు వ్యతిశేకి అయినాడు. అటుతర్వాత కమ్యూనిస్టుపార్టీ లో కాండిడేట్‌ సభ్యులుగా చేరిన ముగ్గురిలో : --అద్దుల్‌ క్వదీల్‌ షెహారీ 182 లో ఇండియా చేతిన తర్వాత శమ్యూనిజానికి వ్యతిరేకంగా యీ దేళశంలోమ, ఇంగ్లండులోను పత్రికల్లో విరివిగా వ్రాశాడు.

ఎం- ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం ఫ్ట్‌ఫ్‌ మసూద్‌ అలీషాకాజీ విటిష్‌ ని. ఐ.డి. 1028లో రష్యాలో

కాల్చి వేయవిడ్డాడు. ఎ-అక్చర్‌షా (సలీమ్‌ 19030 పాంంతంలో ఫార్వర్థుల్గాకు లో చేరి, 1940 లో నుభాష్‌వందుబొ స్‌ భారతదేశం మంచి తప్పించుకొని పొరిపోటానికి చాల సహాయం చేశాడు. (11) 9. గిర[116871, లైెంజగిలిటా, ౪01. 1, ౧౧. 56-7. (114) 10. 1016, ౧. 59. (114) 11. 1016, ౯. 55, (114) శి. ఆచార్య 1014 లో స్థావించబడ్డ జెర్లీన్‌ విస్నవ నంఘంలో చేరాడు. 1915లో టర్కీలో, 1018 లో కాబూలులో వృండీ, 1010 ప్రాంతంలో రాజా మహేం[డ వకాప్‌, అద్దుర్‌ రాబిలకో కలిని రష్యా చేరి, ఆ మే నెలలోనే లెనిన్‌ని కలును కొన్నాడు. సోవియట్‌ టర్కీస్థాన్‌ళలో భారత విష్ణవనంభ స్థావనో ద్దే౪ంతో అబ్బుర్‌ రాబ్‌తో కలిసి కాబూలు..-కా ష్కైంటుల మధ్య తిరుగుళూ వచ్చాడు, (110 13. గంగ11851, రెండంలగా “01.1, క. 57-98. (115) 14. 1016, ౯.509. (115) 15. "గి 0! ౧౧౩|€ 1616 ౧౦౬౪౪418 ₹100౧%1 6౧/1666 10౪2101695 8౧౮ గింగింం 1 ౧86 (6 గ006 60 ౧౭4 17౧1 రంగా౭గిరక (01 ౧౧0౧౦౪. 50గ6 ౧౭00198 6౦ 800641 881006 6080 ౮28181 నీగగాతరే ౪/43 +9౯/ 11101౪6౧88 80066 గ౦౧6౫. 10679 18 90౧09 38060 ౧90౧87 8130 1౧ 06 1౮6060౧9౧6 (1౧ 16 98931009 ౧6896 80౮81౧51 సి రిం సీ, షంగాడర,. శల 274 46 ౧0శాంజ4గో లంగగ ల లగడంా ౯, 311. 116) 16. 14 8.319 (116 47, 1016, ౯. 30. (116) 18. 10164, ౧. 330-31. (116) 19. "1౪69 *ంగ000 88 & ౪1౧016 1౧6 00౧౧866, 80౧6 1 ౪౧016 60 ౧1౫ ౧౧౨౩6 10? గొంగళి. 808 16416 ౧0౦౬ (3061068 8౧౪ ౧౦౧6౪ 0% ౧1౫ 1 1922. 1813 ౧౮9 0086 1 1910 ౧6016096. ...” 1016, ౯. 314, (116) 20. స, షంగాంతి,. 600౫7840 లంగస్‌ బరోళ2 254 లగా బింగరాం/06 శరిగ04గ4) క, 70, (117) 21. 10164, (129)

ఫ్‌186 ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 22. గి. క 18416034 4. 1. ౧౦0౪ 8౧4 ౧0గ౧౧గ౫౪౧|౩౧ 1౧ 1౧618, 2/6 శండ/04/ జగ274, 63664 16-8-1964. (1189) 23. గిర[౧168/1. లింం0264బా ౪01. 11, ౯. 40. (119) 24. గీ గు గే8!ర08, గగ, గ. గం 8౧6 ౦00౧౫౧౫౪౧|౩గ౫ 1౧ 1౧08, 7164 తిండ/06/ 4744030, 68066 16-8-1964. (120) 25, 1016. (120 26. నీయ0114/1,. లింం౫లనా ౪01. 11, 5.41. (120) 2/7. 1016, ౧౧. 38-9,. (121 6. బెర్లిన్‌ = తాపష్కెంటు కుట)

గా క అబ్దుర్‌ రాబ్‌ 'పెషావరీవళ్హ, సండితుడు, విటిష్‌ దౌత్య కార్యాలయం లో ఉన్నతోడ్యోగి. 1908_4 లో బెలూచిస్థాన్‌లో ఐ ని యన్‌ ఉద్యోగి హగ్స్‌బుల్లర్‌ కింద మకాన్‌ గజెట్‌ తయారుచేయడానికి 14 నెలలు వనిచేశాడు. 1914లో బాన్దాద్‌ లో విటిష్‌ దౌత్య కొర్యాలయంలో, వున్నతోద్యోగంలో. వున్నాడు. టర్కులు యుద్ధంలో జర్మసీవైపు చేరిన తర్వాత టర్కీమంచి నమాచారఆ ఆందిస్తాడనే వుద్దేశంతో అతన్ని అక్కడవదలి బ్రిటిష్‌వారు. దౌత్య కార్యాలయం మూనివేని వెళ్ళారు. రాబ్‌ టర్కీనీ, జర్మనీనీ దిలపరిచాడు. యుద్ధానంతరం అంగోరా, ఆఫ్‌గనిస్టాన్దరో వుండి, 1819 లో రష్యా చేరాడు. కమ్యూనిస్టు పార్టీలో ఎన్నడూ చేరలేదు. రష్యాలోనే వుండి అమెరికన్‌ రిలీఫ్‌ మిషన్‌లో వనిచేశాడు. దానికి చషా్య్యాకారు అనుమతించలేదు. అందువల్ల రష్యావదలి జర్మనీ చేరాడు. తర్వాత టక్కీచేరి, టర్కీ యువతిని పెండ్లాడి. అక్కడే స్థరవడి* అక్కడే మరణించాడు, కక్షలు, కుటిలు రేవడంలో రాబ్‌ అ౦దెవేనీన చేయి ఆంటాగు నఫీక్‌ [04 తంగంర,. తంలో 274 26 ౮077౫7౮8 లింగస్‌ ౨౯ ౧4/4, 0౧. 50-57. . (124 2. గిం 80౧664 (0 2౧౧౦4౫ 10 1౧6 00౧౧౫౮౧౩ 8 [16 0910005 [0 ౩ ౧8౦/ 01 0౧6 69౫0101664 ౪ఆ౦గం8ణ 0 1౧618 6౪80 ఏం10/ 8601౧0 [0 గేీ3ంం0ంళ. |! ౮౧౮6౧:[8గర, ౧6 [౧8౮ న70౧౧1996ే ౪9 8019069069 08606 ౪౦౪164 07100 80000 8౫ 1౧౧౧9 1౧6188 గ6౪016110%8౧/ సగీం+ాంగ6౧(.” [07.98.11 0618, 474 గిడాత/04 గ4/242026 0040, ౦0౮086 07 నీరగ8గ, లిం/ాలగ ౪01. 1. ౯. 148. (బ్ర 3. తిరగ, రంజ%64బా ౪01. ౧. 217. (బ్ర) ఉత 1016, ౧. 221. (120)

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ _ భారత కమ్యూనిజం క్‌? ర. 1. ఉగగాంయి.. శరంల/ 2౧4 6 007747౧ బెంగా ౧౯ ౫4/6, ని 223, 8౧4 ౮077౫౫౧ వింగర్‌ ౧ ల24042 254 టి వింగిగాం/0 4ర/7౧44), ౧0. 28-39, (126) 6. గజ669, 6077714204 [4 54/0 00. 1-2, 88 0006664 1౧ 2/4 వెడఢం4/ వలయంగా 68666 1-5-1966, (126) ళా సి మింగాంయం. తంల 4004 86 ౮077౧0 వెంగటా 6 274/6, ఇ. 59. - , (126) 8. గరగ, లింంం6లగబా ౪01, 1, 5, 254, (౧27) 9. 07౧.9. ౫. 0618, శంగం%154 గ4ర4/06 0460, ర. 256. (127) 10. 11. 1౫. గం శంగాంగగా కి 479. అఆగ్నివ్‌ స్మెత్లీ వీరేందునాధర చటోపాధ్యాయకు అమెరికన్‌ భార్య. (120) 41. 08౪1600. 0౧౧6, వం గరాడ 2824 .గ4//2గ ౮౮౧౧౫౮ ౧గోం క. 47, 88 ౧౮066 1౧ 1౧6 “246 గ440/04/ 4౫64౧ క! 1-5-1966. (127) 412. గిరం8గ, లింయ0౫ల4బా ౪01.1, 5.87. (28) 13. 1016. ౯. 255. (128) 14. 1016. (128) 15. 1016 (128) 16. 1016. 5. 256. (129) 172 0164. = (129 వేలి 160, గ్‌. 256. ఈ రెండు సిద్ధాంతాలవారూ వొవాన భారత కమ్యూనిస్టు | పార్టీవి గ్పర్తించ విరాకరించారు. దాన్ని రద్దుచేనీ సరికొత్త కమ్యూూవనిస్టుపా ర్రీవి స్టాపించమన్నారు. ఐకే ఆచార్య-_అబ్బుర్‌ రాట్‌ ముఠా ఈ కంపెనీలో ఎందుకు చేరినట్లు ౭ మొదటి పార్టీ స్థావకుల్లో ఆచార్య వున్నాడు కదా? ఆ కన్యూనిస్టు పార్టీని రద్దుచేయమని కోరే బెర్లిన్‌ సంఘంతో కలిని కమీవమ ముందుకు ఆచార్య రావడం పెద్ద కటంగూడుప్తుకాణీల ఫలితం కాదని ఎలా అనుకోగల౦ ? 029) 19... .చటోపాధ్యాయమ గురించి. గ్రైళ్ర్యల// 244 606 0072724001 లం7బా ౧ |/4౮4 లో ముజవర్‌ ఇలా అంటాడు వ “ఆయనకు జర్మనీవట్ల వింర్షైన కృతళ్ఞృత వుంది. రష్యా విన్లవ నేవధ్యంలో వనిచేనిన తత్వకాస్త్రాన్ని అర్థం చీసుకోడానికి ఆయనకు సంవత్సరాలు వట్టింది. అందువల్న మొదట ఆయన సోవియట్లకు వ్యతిరేకంగా--ముఖ్యంగా లెనిన్‌ కు వ్యతిరేశ 0గా నిదారం

స్ట్‌[8 ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం సాగించాఢు. లెనిన్‌ మీద అయన అన్నిరతాల సిందలూ వేశాడు. లెనిన్ని జర్యమలు పోషించారని కూడా అన్నాడు. దావికి నందింధించిన డాక్యుమెంట్లు కమి౮టరన్‌ వతాగారాల ఫైళ్లలో వున్నాయి. అందువల్ల సోవియట్‌ యూనియన్‌ శమ్యూనిస్టు వాయపలు భారత జాతీయ విప్లవకారుద్యైన చటోపాధ్యాయమ పీతీతో చూడలేదు...

అతడు కనమ్యూనిస్టూ, సోవియట్‌ యూనియన్‌ పౌరితూ అయిన తర్వాత కూడా కమి౦టరన్‌ వళా9గారంలోనవి అతని ఫైలు అతనికి విరుద్ధంగానే వుంది.* (౯.20) మరొళచోట ఇలా అంటాడు ః “జాతీయ విన్షవకారుడు ఛటోపాధ్యాయ

అనోడు ఇండియాలో తమ్యూనిస్టుపాగ్రీని స్థాపించడిం యిష్ట్రంలేదు. వింత యేమి టంగే, ఇప్పుడు చటోపాధ్యాయ అనార్కిస్టుపార్తీ సభ్యుడు... కమ్యూనిస్టు పార్టీని విల్మించవలనివ స్టే, బిటిస్‌వారిని ఇ ౦ డియామ ౦ చి జయటక తోళలిన శర్యాన మాత్రమే విల్మించాలని కమీవమముందు ప్రతిపాదించాడు” [౯. 59] (129

20. గం౧18గ. 0672౯౫౧౮, ౪01. 1, ౯, 256, (120)
21. 601. సజ, 60077౮౧౧ 77 గ4/4, ౧0. 6-7, 46 ౧6016 1౧ తగ ౮ కైంఢ/00/ టజలాంగన ల, 68086 1-5-1966. (100)

22, తియంం8గ. ండగలానా ౪01. 1, ౧9. 86-7. (130) 23. 1016, ౧. 83. (122) 24. 1016, గ. 84. (102 26. 10164. (132 26. 10164. (192) 27... బింటిష్‌ పొధానమంతిిక "పెట్టుకొన్న పిటీవములో దళ్తా జీమాబి“మ్‌ కొల, ఇండియా వెళ్ళడానికి పావ్‌పోర్టు యిన్సించనని అభ్యర్థి 6బాడు.. వరలతులతో కూడిన పాన్‌ పో డ్‌ లభించగా, తన క్షమాభిక్ష విషయం యేమైంద్‌ని వళ్ళి ంచాడు. ఇతనిమీడ అభియోగాలేమీ లేనందువల్ల ఇక కమాభీక స్రసక్తీ రాదని బిళష్‌ దౌత్య్యాధికారులు సమాధానమిచ్చారు. కిక, తీగిగాతిత,.. శేశింలల 6/౧౯ 6 07777౪౧ లగలి (౮గ|౮౦౧, 5 247. (132)

శిర. (016, 5. 223. " (033) 28. నితగటండ1, పండంటి ౪01. * 9.87. (14 30, 1016. (134) ౩14. గ, ఉగింతర [06/27/4446 00212427 200 ౮ 4/24 90. 48-9, (3)

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం రం 7. వామపక్ష రాజకీయ 'సేతువు

1. నీరగ4/1. లిండగాలటొ ౪01. 1. ౧0. మ5్‌-6 (139)

2. 1016, ౧౧. 266-7 (139)

3. 10164, 9266 [0006 (౧0౧) "౯10౧661100 ఏ8/9”] (139) శత గ. స. ఇం, వింలాల్‌ వాం ల 544, [౧6౧06066 గ లెండింగ్‌, ౪01. 1, ౧. 367] (150)

4. 1016. (140)

5. 1016, ౯. 324. (140) 7 1016, ౧. 326. (140) 8, 1016, ౯. 332. . (140)

6. 14. |. ఇం 8౧64 గీం8గ1 101006౧166, శ647//బ/౧ 10 9 3601 ల శ064180 సీ8రంగ8! ౧0౧౮1993, గిగిగంరి8086, 1921 (౧6070664 1౧ లింయాలనా ౪01. 1, ౯. 341.) (140)

7. సీ. షిగగాంత,. సంగ్‌ 24 తల 007౧౪౯౮ విడాటో ౨౯ శగడ[డ ని 134, శ1410)

8. 1016, 99. 133-5. (౧410

9. శీరయగ1084/51, లింంగిలానా ౪01. 1, క 529, (144)

10. (016, 5౯.527. (145)

11. 1016, గ. 526. (146)

12. గీ, ఉంగాంత,. గటంం/ 274 6 రంగాాజలాలిత విడాటి 9 లీగఢ4, విం. 2869-90 (146)

+ఈ9 1016 వి. 202, - (147) 17. డాంగే సంపాదకత్వంలోని “హోవలిన్టూ అనే వత్రిక గిం16011008 అనే కీర్షిక కింద £4.9..1910 న ఇలా వ్రానింది : “"10 6౫0౧99910౧9, ౦009౧ 2౧౮ వి, గగ 03౧09 ౧89 ౮6౧౧౧88017 గొ౭రం 1 0168౯ 141 1౧6 506/0 000౮6! 1౧9౧17810౧ 18 ₹౧0గ౧ ౪101౧ 8౧64 ౧౦౪౧౧౦౧ _ రంల. [ఉరగ18గ, లింం4గంగగా “01. 1, ౧. 381. 5ఆ 8150 గిగీ. తీగగ8రే, కళ్‌ ంం[/ 4674 0462 ౧07274౫౧ 4౯౧ ౧ శ444, 5. 301.] (17

18 స తగగాంరం.. శట్రంంగో 6౫4 06 6077౫ 2270 ౮ థ7ం60, ని 412, (147)

ర్‌20 ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భౌరత కమ్యూనీజం 19. 1016, ౧౧. 352-3 (147) 20. 10516, (147) 2, స. స. ఇం గ060005 (148) 22. తిరగ16గ1. రంం47ల౫బా ౪01.1, 5౯, 2 (149 23. 10164, 9. 562 (149) 24, 4. గ008రం. 00600 274 ౧౮6 607274౫7౧౧ మట (౮

7౧7౧, వ, 266 (1) 25. 10164, 90. 2729-80 (149) 26. (0164, గ 275 (150) 22. 1016, 99. 278-9 (150) 28. - 1016, ౧౦. 281-6 (151) 29. ౯116 100. 11. 501. గం౧౪ 065, 1923 (గ౧౧౦౮౮౫6 0%

“7/46 గ464/04/ తజంం47228, 40, 560. 1968నం[౪1198 01 119

_ (0618౧ 60గ౧౪౧186 6౯069, 89111౧-1922-1, శీ 116౧6 విం0౭॥1-

గ6౧1 గంం0/.] = (154) 30, ౧01. గస8996, 007742౧౫ 22 274/4. (156) హోం. 060/7 గెంి 0700276007, 19-3-1924 [28 0౧౦64696 1౯ “744

కైండంంీ తజగాంగినాన్‌” లతని, 1977, _ - (1056) 32, గ! సంం4! 8౪1861, 77౯౯00౯, 5-3-1925, 89 ౧027066694

ఈ గైం4004/ 4770౧4 తతర. 1977, (157) జ గంగటింగం రంట4గలసా, ౪01. 1, 9౨0. 4129-30, [64160

ఇ౦ం(66] (60) 34. (016, ౯.430, (౧౦౪ (౮0666) (160) 35. 1016. - (60) 36. 1016, €. 435 (161) 37 ఖర, ౧.0 [గం౪(4601664 601 “216 ౧/6 04లో

థ1

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిఎ౦ రల 8 కాన్సూరు కుట్రకేసు

1. జింగ164/5, రం0472267సటి, 01. 11, ౧0. 281-2 (164) 2 70౧60 4 గ4/46 గిలాంగలం వీ!!80౧80864 110౧ 0010 1033, ౧, 503. (165)

శ. 1022 విబివరి రన యు. వి. లో గోరక్‌పూర్‌ వద్ద చౌరిచౌరాలో సహాయనిరాకర ణోద్యమంలో పాల్గొన్న ర్లైతులమీడ పోలీసులు కాల్పులు చేనీనందుకు నిరసనతో మూడవరోజున 8000 మండి ర్లైళులు పోలీసు స్టైమనుమీద దొడి చేని, నిప్పు అంటించగా స్టేషనులోని 21 మంది పోలినులు,. ఒక సట్‌ఇన్‌న్బెక్టరు దహనమై పోయారు. ఆ తర్యాత నైన్యం ర్రైతులమీద జరివిన అత్యాచారాలు కాక, ఖైదులో మరణించిన ఆరుగురు కాక, 112 మంది రైతులకు ఉరిశిక్ష విదించబడింది. (69).

4 246 400 కగడ44 గలం. 1933 ఉీ!430౧80864 [110% ౦0౮? ఒం వి 503. (166) 5. 1016, 5.50%. (166) €. 10164 ౧. 5056. (167) 7. 1016, ౯. 505. (16%) 8. కసంగ౧ం6 600౧901౧10 0499, 5 సీం. 20, [ఉంగ6గ, లైంంజగాలాదా ౪01. ! 9౧. 596-7- (170)

9. శిరగ8గ5, లింగం లిసా ౪01. 11, ౯. 276 & 306, (170)

10. భట్టిపోర్తిలు హమమంతరావు, రాయ్‌ స్వీయగాధలు. (170 11 ఈ (౧816084 0 తం 644 6072002౯ 22 240/0 706 శిడడ/020 కంంండగాల 68666 16-8-1964, (171)

11. గఉీంయగ[54గ, రింంజంింగా ౪011. ౧.274, ॥ (171)

12. 246౯ 4/0 లిగ44 గదాం 1933, వీ|[6[౧8036 1ం0౧ అం౪ల?6 ర. 506. (172) శత సీ ఉిగం8ర,. గరంల్‌ 654 06 ౧05౫44౪ వెంగిస్‌. ర లగ4/0 ౯. 348. (173)

13. 1054 ౧. 349 (173)

14. శరగ168/1, 00644646 ౪01. 11, ౧ 29 గింం[[౧0/. (179) 107 స దంగంరు. తంల 224 26 005744 బెంగస్‌. 0 (64/0, ని 333, (174)

66] ॥

ఫ్‌ ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 18. 1016, ౧౧. 352-3. (17) 19. 1016, 9. 344. (15) 20. శిరగ1 451, రెంయాలినా ౪0111, ౯ 282. (177) 21. 1016, 5౯. 284. (177) 22. [10గ06--501. [. 176, 1924, “౧09606010౧ 0 గ. గ. గం 1 ౧0 6౧/69 ఆ. కు, ఉీరగ1104గ, లిండం౫ల2 బా ౪01. 11, ౨. 2930 (17౪ 23. 10164, ౧. 201. (178 24. 10164. (178 25. 1016. (179) 26. గగ. గ. గంంి 07౯౮ 6040ల కం 06 ౮0777427 వింగస్‌ ౧ ౨గడ6, బీర011021, లంంజ౫ం7బా, ౪01. 11, ౧౧. 300-303. (180) 27. శిరయగి81, రింంగ౧1620, ౪01. 11. ౧౧. ౩310-12. | (180) * 28. 1. క. ట81086 ౧. గి గిం 274 0077220722 22 26/0, 246 తిండ0/ గాంగ 680666 16-8-1964, (180) 29. 10164. (180) 80. ముజఫర్‌ క మ్యూవిస్టో పార్టీ చరితంపుద మూడు ప్పస్తకాలు వాకాడు ; ₹0/ 2/60 0727774200 47౧ ౧/|7౧౮6 - 6425 ౧/౧ శొం/గ7420704 + 92/33. ౧2/ 246 607172472౯ ౨2౧౧౮” ౧ 740/4 6౫4 బా క0/7262/0/07 4లగ0046, ౩) గటనాం// 674 7476 ౮౦727౫౪౫౧౯ రంల ౧|744. (4ల// 31. 1. ఉగిగంర,.. 246 6౮7742 లెంగట్‌ ల ౫౮0, 274 ౯ ల077 ల07 4రీగ044. (181) 32 గీ తీగిగడర్క.. పాం" 224 26 60777742౧0 54/స్‌. ల 74/04 ది, 478. (182) 83... ఎన్‌. ఏ. డాంగేం నిరాధారమైన అరోనణలు 2 నీచమైన ఎత్తుగడలు. (189) ౩4, తీయగ[68గ, రం40207టా ౪01. 11, ౧. 396-8. (182) 85... ఎన్‌. ఎ. డాంగే, నిరాారమైన అరోపణలు ; నీచమైన ఎత్తుగడలు (180) 36. 1016. - (182) 37 స కు గ8164% 0. గ 20 474 60727477 772 [26460 బగ గండ! 7222న, 64664 16-8-1964. (183) 88. ఎన్‌. ఎ. డాంగే నిరాధారమైన అరోవణలు ; నీచమైన ఎచ్చుగడలు. (18)

బం. ఎన్‌. రాయ్‌ - ఫొరతీ కమ్యూనిజం స్థల్లిఫ్ర 99. |. శిం0ంరు. ర్యాలి 224 [46 000౧౫౬40 రింగస్ట్‌ ల 74/2 2. 3539-60, (18)

జీ0. 11,64, ౧౧. 30-61 (185) శీ, 100, న. 384 (186) 2. 10164, ౧0. 386-7 (186) ఉ3. 10160, 80. 388-9 (187) ఉత ఆ 06౮0081 గా4రైిగాడిలింగింగ 270 లం/60౧౮4గ0గ౧ ౧౯ తిలం/400%4౧ 607774౧సబా (8 (160/0, 246 042040 తంగాంంనట తల 1972, (188)

శి వర్కర్స్‌ అండ్‌ 'సెజంట్స్‌ పార్తీ

వీ సీ ింగ80ం.. గటైూల 6240 6 60౧77౫౮౯ బింగగా 0/ గటట ని0. 391-232, -చాంగే కన విటీవనులో కోరినట్లు న్రభుత్వం క్షమాభిక్ష “పెట్టినట్లయితే+ “అతని రోజకీయ. జీవితం సర్వనాళశన మయ్మేది. తన చిడుదలక ప్రతిఫలంగా ఇండియా పి భు త్వ హోషమ్‌శాఖకు సమాభారాన్ని అందదే స్తానని లుచ్చిన రహస్య హామి తగ్నడూ. నెరవేరేదికాడు.. రాజకీయాల్లో పలుకుబడికలి

శన స్థానందల్ల నే అతమ థారత స్రభుక్యావకి రహాన్ట్టింగా సమాబావం అందదేయ గలిగాడు. భవిష్యత్తులో అతను ఉపయోగపషగలడనే ఆలోచనతోనే అన్నడు ఇండియా ప్రభుత్వ హోమ్‌శాఖ అతన్ని విడుదల చేయలేదు”. అంటాడు ముజఫర్‌. (1%)

శ. ఎన్‌, ఎ. డాంగే. నిరాారమైన ఆరోపణలు)? నీచమైన ఎస్తడలు, . (1900) 3. 4. ీణగ8రు 206 6౧౫౫౪౫౧౫ లిడగర్‌! ౧/ 045 244 2న బం/?14= శఓంగ శీరిగంండు ఈ 153 (191)

జ. సి తింగంరు.. శంతి లల [146 6002755052 దొ. 0/ జగడ/లా విం. 1365 1: 509 280 ఉీంయగ౧6210% 0244472644 “91 1, 20. 3౨41-54 (193)

క. సంగం 06 కరగ శ నా గిజా వాం 00 6/౫2 ౯ 18 (191) 6. 6౧౧ ౯. ౧00 వెంగింల// ల 2 60074707 77 శగటిం 0 206 గింళ040/ ల000020గ ఈజ466 25-1-1966, (194)

7. వీరగటంగు రొంబ 61 14 ౯97 (194) ఈ 10140 ౯98 (195)

ఫ్‌ ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం 9, 1016. (19) 10. (010, 5,909 (196) 11 016. (196 12. 1016. (196) 13. 1016, న. 100 (197) 14. 1016. (197) 15. 10164, గ. 136 (19) ర. ది. 2.10-1022న కమీంటరన్‌ యిచ్చిన సర్కులర్‌ లేఖ పూరి పాఠం ఇలా వుంది “|( ౧88 586౧ [0601౧0 60 16 ౧౦106 0౧+ 16 .£౫0606079 6ంగాణ1166 01 16 0గాణ౪౧154 1౧667౧8800081 164 శీరి8] గీలకగింగ? ౪౧౦ ౪85 ₹0[౧06717 ౪౦/00 ౧౮౧9 క[.0.0.!. 806 18 ౧0౪ 1౧ 896011౧ 19 6౧౮౭౮౦౮6 1౧ 50946108 411 $80301 00౧౧౧|౦౧౧౫1510 5007168 864109 గి. గి. గం 8064 617/0 [0౪ 116 18 850, 1౧ 06౧8౧6 ౦01116 6 ౭166000100 10 990౪0 ౪16 8164 050౧6 0౯0116 0:02౧1942/0౧039 10 895150 [౧1౧౫ 10 6౭8|౧/ ౦౧ 1౧౮14౧ ౪౦౧౫ 1/6 ౧6౪0 $1౧07౧ 704 086 స|1ం06గ11 ౧88 ౧౦ 00౧౧౦౦0౧ ౪10 ₹6 06| ౪౧86769. 1/6 ౧2 20301౪6817 ౧౦ 601౧116606 1౧ ౧1౧ 8౧౮6 16191019 ౪6 68/౧65617 660991౪706 ౧౦౯ (0 ౧8౪8 8౧7 66811009 ౪10 ౧1౧౫. ౪/6 6016 ౧15 1౧51068005 80౮281౧8[ ౧6 00గ౧4౮63 గిం. ౦0౧౧1869, గగ. ౧|. గిం 159 (౧6 0౧1౪ ౧6౧900 26[౧0గ964 07096 01 (0660 1౧6014౧ ౪/0గ. గిక[6 క.0.06.1. 15 ౧౦౪ 1౧౪9[626108 009 80౪71165 0 [4010061౧11 ౪6 894 ౪0౪ 10 00౧1106 1018 0౧ 1౧ [౧056 60౧2665 ౪౧౦ 88 ఈ1౧90607/ 21180664 0 1115 6౪౮౭౩౫౦0౧౫ 10 6౦౧౧౧౪౧15౬ 8/96(1009-- సంలం1౧0౧, ౭౧681 56016187/. / | ॥ అవనీ బెర్లిన్‌ కమిటీవాలితో కలిని భారతదేశంలో రాయ్‌కీ వ్యతిరేకంగా కృషిచేయడానికి వచ్చాడు. హి౦దు స్థా న్‌ లేబర్‌కిసాన్‌ పార్టీకి అంతర్జాతీయ అనుబంధం లేదని నింగరవేలు పేర్కొనడానికి అవనీ కొంతవరకు కారకుడు. కమింటరన్‌కీ, ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌కీ __ బెర్జి న్‌ విప్ణవసంభానికీ మధ్య వున్న సంజంధాలనూ, వాలి నిద్ధాంతాల వై దధ్యాన్నీ స్వయంగా చూచిన అవనీ వాటీ వివరాలు చెప్పడంవల్లనే అంతర్జాతీయ సందంధాలపట్ల డాంగేః నింగరవేలు వ్రభృతులకు కొంత న్నైముఖ్యత యేర్చడింది. (2) 12 స తరింంరు. ]00ల( 274 16 ౮071742 లభ ఈ శ70/40, ౧. 305. (199)

ఎం, ఎన్‌. రాయ్‌ _ థారత కమ్యూనిజం ళ్‌ 18. 1016. (199) 19. 1016. ౯. 305 (199) 20. 10164, ౧. 301 (19) 21. 10164, £. 314 (199) 22. శిరగ41, అ04464బ, ౪01. 11, ౯. 106. (199) 23. 1016. (00) 24. 1016, 5౯. 676 (201) 25. 1016. | (201) 26. 1016. ౧౧. 6-16 (202) 27. 1016, క. 16 (202 28. 10164, గ 675 (202 20. 10164, 5. ౩౨2 ఈ సమాచారాన్ని ఇండియా వ్రిభుత్వం, హోష్‌ డిపార్ట్‌మెంట్‌? 1927. 09. 11.18 మండి హైట్‌ కాక్స్‌ గ్రహించాడు. ఈ ధనాన్ని 1022 నాట్‌ రూపాయ వీలువ ప్రకారం, భారతీయుల జీవన నృమాణ౦ ప్రకారం లెక్కకట్టి చూస్తే, అనాది 18 లక్షల రూపాయలను నాటి భారత కమ్యూనిస్టులు ఎలా వినియోగించారో ఎవరిని అడగాలి ? (20)

30. ర౧11110 50 వి/ంా79 4 74/4, 5 29, (205)

31. స. షణంరం. గల్‌బాంగ్ల్‌ 6౧4 ౧26 07/౫4 లగా ౧ శిగరడు ౯ 417 (006

32. కిక. తింగర, 7౧6 607౧7౫౧ లింగభా ౧ ౧౧౮౧4 274 2 జొంగగ?6002 శీరీగ0డ64 ౯ 89 - (06)

33. 10164, 9. 59. కమ్యూనిస్టు లీనాట్‌కీ తమ పార్టీ పుట్టుక తేదీని నిర్ణయించుకో లేనప్పుడు, అస్వస్థతగా వున్న ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ మౌఖికంగా చెప్పిన న్వీయగాధల్లో

ఆయన ఆ నిర్ణయం చీయలేదని ముజఫర్‌ జాధ నటించడం, రోదించడ 6 అవివేకం కాదా! (0

34. 10164, . - (206)
35. 1016. (206)
36. 1016, ౧.78 (209
37. 1016, ౧౧.28-9 | (208)
38. గ. ౧. 5766017858 1190080 1౧ 74ఉం42020 2గ4/46 6866 23-2-1947 8౧64 18-5-1947, (౧09)

ఫ్‌2ిక్ట ఏం. ఎస్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం 39, ఆం౧॥ గ. గ410066%,. గం గంగ600గ7 464/౧ 6077777072 7౫ 70/00 2 242 గ26/00/ ౫4౮౧౧ 04866 16-8-1964. (0) || కానూరు కవర్యానిజం

క తరగ3గ రింళ/7లోబా ౪01. ౪, 9. 594 (21) 2. $10516, ౧. 608 (215) ర 1016, ౯. 626 (216% త (016. (016) 5, 1016, ౯.627 (216) 6. 11. 400460. 60717147౧7 బి27 (టో [4462 262060 0/ ఏటా వం000002 4 802108. (1219

1. ౧100ల 60777477 2760 గ270గ0/72 గ 260707 న 47, - (017

2. (16, ౯-56 (017 9, 1016, [86౮ 9౪6 గ౧॥110 56౯464 ఈ/0%7729 60 74/60, క 35 (019) 10, 016, ౯. 52, గ&[56 566 '8/0%772 20 70/4) ది. ఏ0. (018 *1 1016, ౧. 105 (౧19

3. 10164, 5. 107 (019)

4. 1016, 5. 149 (219) 14 1016, ౯. 126 (221 1క. [1 డిగంంర తేటల 6740 ౧6 6౮72172077 లం (౮ 7600, ౯ 400. | (21

16, 1016, ౧. 452 - (2210) 2. (460002 6077774746 244 గం00/40/000 (4 04047 న 120. (221)

18. 1016, 5. 61 (222) 19 14. గి. ౧14585, 6072714204 లేంస ౧౮౧6464" (222)
19. 1810001414 ౮6077౫4౫౧7 47 జీ ౧200472607 ౧౫ ౧4౮04 ర శ క

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం క్‌ి? వ. గక. ఉిింంర,.. 6077౯4౫౯ బెంగగా ౧ ౫442 244౧ ౦౮ జటా బింగగ2007 ఎ (902/3 (22)

22. కిక. షింగడర, 24౯ ౮0౮4747036 లట స్‌ ౧/ /4/4 4674 ౮ బౌంగగా2//0గ శీరిగంణడు 8. 172. . (223)

23. గి, తంగంయే 6౮717౧4206 వంట ల 240002 2464న 6 ౮ శొంగళాడలింగ న. 290203 (223)

24. గీ. తింగంయ. శసంల'. 2274 002 00గ7౫7౫౧బాల బెడగసై ౧౯ 2౯/4, లి 452, (224)

25. 11810100౫0 0౮72242271 274 గింలి0గ20001 02 [060/0 ర. 20% (225)

26. 1014, శి. 208, గం0[ 0. (225)

27. 60౪2౧0006౧ 01 1౧౮14, ౮౭౫౮౧౧౭౧౮౯ ౧2 44/4. (226)

28. 1016. (226) 29, 1810000౫ ౮052224227 4274 ౧000260007 72 74/4, ౧9. 211.12 (227)

శ1. మోారట్‌ కుట్సికేసు

1. |. గ. 85801. 222 60౭7౫౮౭౧ లె౭గస్‌ 47 [74/0 ౯, 33, (231)

2. 1016. (231)

3. ౪.8. కంగా! వం//0046 (0 00700౮ 7 4. 1. ౧07. (232) కి 4//గ54/40 గదాం”, 90, మి11808086 13% 003గ, ౧. 693. (234)

4. 1016. (235)

5. 11110002 0౧౫/717౫స౫ ల ౧0074000 7౫ ౧4౮౧, ర. 159 (235)

ల ఆగ ల్‌శం/0 గిదుం/0లా 0 తీ॥1804086 11100 006/౪ న. 732. (236)

8. 1016, ౧. 706 (236)
9. 1016. (236)
10. 1016. (236)
11. 1016, ౧. 710, (237)
12. 1016, ౧, 706. (237)

ఫ్‌08 ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 13. 1016, ౧. 714. (237 కేతు తరగత. గరల్‌ 2742 ౯ ౮072724262 రంసా ఇ 4 న్‌ 468, (239) 15. 11. గ. 189801. 2/6 ౮౮77౫7౮8 ౨47౧ ౧ 240/0,. (240) 16 1016. (240) 11. ఎస్‌. ఎ. డాంగేం నిరాధారమైన అరోపణలు : నీచమైన యె ర్రుగడలు. (2) 12. రాయ్‌ పంపిన నిధులేమైనాయి ? 1 14. తంగంర,.. శరం 274 06 ౮007272201 5070 ౧ 2240 9. 250, (12 60774౫౧ బెంగ ౧ [4474 ౮౫౯ ౧౮ వొంగ740/00% శరీగం0డ 00, 122-7 (246)

2. 1016, 9,256. దళ్తా, మజథర్‌--ఇద్దరూ రాయ్‌పట్ల శతం భవం "పెంచుకొన్నవారే. (217 8 ౧27౧ 01 218 [21021 గిం: 1914-17 (1 తి తిరగ రింం472607బ్హా 700. ౧, లె 9, (29 క్‌. గ గగగా౭ర.. . 0067 474 0 ౮౮72774277 వంగగా 2 74/0, 90 486-7. (00) =. ₹మ్యన్‌ రహన్య పోలీను పాంచ్యశాఖ అదీకోరి వారి ఆగా బెకోవ్‌ రష్యానుంచి హిరిపోయిన. తర్వాత వ్రొనిన 2/6 గా్రూ?47 వొ౭ంగంళ 267707 అనే గ౦ింధంలో ఓణీని యు క్షీ ఇండియన్‌ ఏజెంట్‌, ఫరూకీ. కమింటరన్‌ ఉన్నకాల్‌ కారులకు ఎవిలీన్‌ వాస్తవంగా బీింటిష్‌ ఏజెంట్‌ అని తెలియదేశోడంటాడటి 3 అగాబెకోవ్‌ తన గ్రంధం 182 వ పేజీలో ఇలా వాశాడటి వ “భారత కమ్యూనిస్టు అవిశ్వాసాన్ని గులించి ప్రదమ సమాబాళం ఫరూకీనుంచి వచ్చిది. లాయ్‌ భార్య ఇంగ్లీషు వనిత కాబట్టి, ఇంగ్హీషు గూఢచారి కావచ్చునని ఆయన సూచబీంచాడు. ఈ అనుమానం ధృవసడిన తర్వాత లొజకీయ కార్యక లాపాలనుంచి రాయ్‌ వేరుచేయ విడ్డాడు.” ఇది 1827 లో నట దీనమీద్‌ ముజఫర్‌ వ్యాఖ్యానిస్తూ యిలా ఆంటాడు:

• “బెల్లి నీలో ని భారత విప్ల్ణవకారులము ఫరూకీ కలునుకొన్నాశనడంలో అవంతీ సంళయం లేదు. వారేఫరూకీ చేత యూ నివేడికను పంపించి, ఎడతెరిపి లేపండా యీ అబద్ధాన్ని విచారం చేశారు 126 లో భారతదేశానికే తిశిగి వచ్చిన తర్వాతి భూ పేందునాధద శ్రా ఎివిలీన్‌ వీ9టిష్‌ వవిత అనీ* వీటిష్‌ ఏజెంబనీ, వల్లి చడం శరచు నేను విన్నాము. అంతకు ముందు చాలాకాలంసుంబి కూడా జాతీయ “విప్లవకారులు యీ కధను వ్రచారంలో 'పెట్టారు.”..కా బట్టీ యా తెరవెనుక

ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ = భాశత కమ్యూనిజం ఫ్‌లి భాగవతమంతా బెర్లిన్‌ ముఠావారిదని వేరుగా చెవ్చనవనరం లేదు. వా స్తవానిక్రి ఎప్‌లీన్‌ అమెరికన్‌ వనిత. ఆమె (విటిష్‌ వనిత అనడం అప(పచారం. ఐతే యీ దు వృచారంవల్ల రమ్య న్‌ అధిసాయక వర్షం మోసపోయివుంటే, అక్కడి జీవిలిమంళా పి. ఐ, డీ. ల దయాదాక్షీణ్యాలమీద అధారపడి ఉంటుందని తేలడం లేదా? రష్యనుల అనుషానం నిజమైతేం 1927 అగష్టుడాకా చైనా విన్షవ సొరధ్యం వహించటానికీ, 1928 మార్చి చివరిదాకా మాస్కోలో వుండటానికీ రాయ్‌కి యెలా సిధ్యమక్షేది? ఈ అభియోగంలో ఆవంత నిజమున్నా జర్మనీలో వున్న చివరి రోజుల్లో రాయ్‌ ఆర్టిక బాధ లెందుకు అనుభవించవలనీ వచ్చేది ? ఇండియాలో రహస్య జీవితం ఎందుకు గడవవలని వచ్చేది! అనంతరం జైలు జీవితం ఎందుకు అనుభవించవలనీ వచ్చేది? రాయ్‌ నిజాయి తీమీడ దెబ్బకొడి తేకావి* ఆయన్ని సాధించటానికి పీలపడదనుకొన్న విదోంహళ క్తులే యిలాంటి కధలు న్రచారం చేశాయవి దీన్నిబగ్జే తేలుతుంది. అది విస్తవకారుల ప్రకేక పద్ధతి కావడంవల్ల నే 'సీమో, కమ్యూనిస్టులు లాయ్‌ని గురించి ఎన్నో పుకార్లు, కధలు అల్లి ప్రచారం ' శైళారు. (2%) 6. 10164, ౧౧. 483-4 (251) 7 0, ౧. 487 (251) 8. 10164, క. 256 (య) 9. 1016, ౯. 348. మహజిర్లలో ఒకరికి ఫార్టీననికోసం౦ రు. 60,00/- ముట్టినట్లన్నూ, న! మొత్తాన్ని ఆతను గృహనిర్మాణానికి వుపయోగించుకొన్నట్లున్నూ మహజిన్నే ్రాట్‌తో అన్నారు. [50724 కె/07779 ౮0 క24/60 క, 34.3 ములాం హుస్సేన్‌ తనకు అందిన డబ్బుతో ఇల్లు కట్టుకోన్నాడంటాడు మజపర్‌. గెశ్రంం/్ల 284 46 €0౮గ4గగాల లి2గ0” ౧ శగలడ/ హక ఆ పద్దూ, ఈ వద్దూ ఓక టేనేమో । ఐతే హుస్పేన్‌ స్వయంగా అంకీకరించిన వద్ద మాతం రు. 25,000/. ఈయన ముహజిర్‌ మాతం కౌదు. వీటివి సమన్వయం చేయడానికి మనవద్ద వున్న సమాచారం చాలదు. _ఆ౪9) 10. 1016, 9.338 (౮53) శ1. 1016, ౯ 317 (254) 12. (0164, ౧.౨19 (254) 13, 6ంాగాగాంం! 01 1౧618, 10౧౧6 రంని8గగాంగిట 1917 00, క7-16. ౧460196 1౧ [8100002 0244౧02 2౧4 గం 024/071 2౫ గ64/4ా న 32. (బల 67]

ఫ0 ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ = భారత కమ్యూనిజం 14 సి గిగిగాణరు. టాల్‌ 674 206 ౮07272072222 లంగగా ౮ 14/4, న 368. (4 15, 1016, 09. 5౨29-32 (బ్‌) 16. 1016, ౧. 242 (బ్ర) 17. 1016, ౯. 316 (253) 18. [310000 6077122 0౫4 000౫4౧2 27 గ4/4, క. 30 (256) 19, 1016, ౯.29 (బ6) 20. 189801, 226 ౮077౫౧52 లింగా ౧ ౫14/4. (౮7) 21. స చంంంరు టైల్‌ 274 6 0717110722 ం7గా ల్‌ గగ, ఫ0. 4345 ॥ (2ఖి 22 10164, 9. 484 (60 23. 10164. (259) 24. 10164, 5. 485 (29) 25. 10164, ౯. 423 (టం) 26. 016, ౯. 426 (058) 27 1016. గ. 423-4 (2009) 28. సర, ౧౯. 3160-11 (259) 29. 0164. ౯ 312 (29) 30. గురుం. (260) 31. గుర, ౧. 314 (260) 32. సర (2610 339 గుర ౯ 316 (261) 34 ఫర ౯. 312 (261) 35. గ38, ౯ 416 (260) 36. గ36, ౯.484 (262) ౩7. కంర. ౯. 292 (263) 38. క ౯.316 (263) 59, . [0160 ౯ 326 - (263) 40 10164 9.324 (263)

ఎం, ఎస్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం స్ట్‌ఫిట తి1, ౨౧800060 9008020040 €ంగా72207సగ 4 గటా 24 నంటండ! గాంచిన ౮8666 24-4-1966. . (264)

శ2, 10164, (265) 43, 1016. (269%) 44, 500060 గం 261664 0), 00772482 27 (౧4/6, గం ర6రీగూగ64 అం04716%టూ 5- 125. [29660436 07౪, 8.641010.) (26%)

45. ౧1110 501816 త000%8 ర0 244/0 (267)
46. చెనొవిపవం౦

యే య

ఇ గి గింగ8డ, ౧07౫౧౧ లంగర్‌. ౧౯ లగ44/4 2౭24 బా లొంగగ10/70% శీరీగంండ, [= 154, (272)

2. ట800ం0౫"" 6౫4౫ల 444 ౧20056౯ గా 54/4, ౯. 21 న్య | (272)

శి డాంగేః నిరాధారమైన ఆరోవణలు: సిచమ్వైన మెళ్తుగడలు, -(27బ్ధ.

1. మాప్‌సేటుంగ్‌ ఆ రోజుల్లో నైనా ర్లైతు సంఘార్యకుడు. శమ్యూనిస్టుపార్డీలో *“అత్రిమితవాద' శాఖకు చెందినవాడుగా హూనాన్‌ రాష్ట్రంలో రైతుల అతికళయ స్వివ =ర్తనమ వివారించి, మీతవాద కొమింటాంగుకు అనుకూలంగా ప్రవర్తనను మళ్ళించ

టానికి వెళ్ళాడు. తర్వాత ర్వైలుబమీద కొమింటాంగు జరిపిన డాడులవల్ల యేర్చడ్డ

ఛీభత్చ వాతావరణ౦ కారణంగా మావోకూడా కొంశమంది సయథి ల్‌ర్షకుల నాయకుడుగా వతివగామీ శ క్తులకు అందకుండా నుడూరపారం జాలకు పొరిసోయాడు.

చూపే నాయకత్యంకింంద అక్కడకు చేరిన 2000 మంది సాయుధ దళంతో కలిశాడు. అన్ని దళాలూ కలిని 1828 ఏప్రిల్‌లో ఎర్యనైన్యం పీర్పా2ైంది.. చానికీ సేనా వాయకుడు చూటే; రాజకీయ నాయపడు మాచో. (14 ౫. ౧0౪-800 కుట? వింగ?6766 77 6౧774) (౪72.

6, 18100020 6077౫147 బల 274 గిం00గ0/77 7౧ ౧4/౧, ని. 62 (273)- క్‌. భ్యపో్తలు హమమంళరావు, రాయ్‌ స్వీయగాధలు, (2/4 7 200000 067277గ7400 276 స06/0054/0౮7 ౧౫ 84/02, ౧2. 59-60,

566 2150 110100 2౧౮ కజ6ర1౧, శం గ తిం శ నాాంంగ 00 04/74,

₹ " " - (275)

కలి ఎం. ఎన్‌. దాయ్‌ - భొంత కమ్యూనిజం 6. 06401664 07 4. గం గిలణం//0/07 ౮౫౧౯ 6౦౮౫౫౯౧ గిలాంగల/0॥? ౫ 007227 90, 78-39. (276) తి 1016, (277 10. 11070 2౧6 క66410, 4 ౫ శిప్రా 4నూలంగ 40 €//77. ర, 59, (2786) 11, 1016, (28% 12. (016, 6. 133, (28) 13 1016. ౯, 142. (28) 4 1016, ౯. 138 (2% 15. 411000౫ 6071720704 274 గం00440001 7 ౧4/0, ౧0. 60-1. (20) 16. “*/086గ0౪7 984/0 16 ౧6870959 ౧18౧0౮[860౧ ౨౯ 616 6౧1౧4౫ 007౧౪౧1596 గి2౭గ౦/ 07 6౦౧౫1౧౧6౧౧ 206౧9 [0 38౪6 019 1౧9% 006 501811౧ [40601 18 [౯6 గెటం526 ౧౦౧౧౧౮౧1౩౬ ౯౭౧౮/ 64696 ఇెం/ 60 0986 ౪౧0 09 6౦౧1౧(6౧౧ 1౧ 1928." (284) 17. 1010 8౧6 కం611, శ గె గంం శాం [0 6౧774, 00. 370-6 (264) 18. (0164, ౯0౦. 127-8. (285) 19, గ4000% ౧౮గ7౫7౫౧౧గ 274 00074000 ౧2 ౫4/0, ౧. 73 (285) 20. 10164, ౯. 74 (౧8) 21. ౦/0 8౧6 కంర!౧, ఏ. ౧ 20 ాాం॥ 20 6౮4774, ద, 125 (౧౪) 22. 0164, 5౯0. 216-6 (286) 23 51. 1 (0౪. 0 రిైై6/76766 27 ౮774. /287 24 0/60 8౧6 5661౧, శే గి. గం సాం” 00 ౮67774, 5౯, 128 087 26. 1016, ఈ. 12 (029) 26. 10160, ౧3 (280) జక. అర్‌. ఎ. ఉలాానోవ్‌న్కీ వడిట్‌ చేనన గం ౯౧౧7౫౧౯౫ 27౯ 6 డాగ్‌ అనే (గ్రంధంలో వి, టి, గ్లూనిన్‌ "కమింటరన్‌ _ చైనా కమ్యూనిస్టు

ఎం ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం క్రితి ఉద్యమ విజృంభణ (10920 = య: గులించి వారినిన సుదీర్ధ వ్యాసంలో 1927 చైనా సంఘటనల్ని గ౦దరగోళంగా తప్ప విష్ణవంగా వరిగణించలేదు. దాని వైఫల్యానికి వాయ్‌పై పరోకంగాన్పైనా నింద మోవలేదు. విన్లవానికి చైనా సిద్ధంగా లేదని చివరి చాకా ధ్వనించిన అ వ్యానంరో నాటి చైనా కమ్యూూనిస్టుపార్టీ నాయకుడు చెన్‌టుషియు ₹స్ట్‌నెక్టేరియన్‌ ల్లి ండర్స్‌ చేశాడన్నాడు. ఆ విస్తవం విఫలమైనందుకు రచ్యునులు వాధ పర్జల్ల లేడు. దాని వైఫల్యం వివయం వాలికి ముందే తెలిసినట్లుంచి. అయితే 'తెలినికూడా వారు విప్లవానికి దోహదం చేస్తున్నట్లు ఎందుకు నటించారు?.సా మాిజ్య వాదులకు సిమస్యలు కల్పించడానికి వలనల్లో యెప్పుడూ యేచో వుద్యమాలు రగుల్కొల్చుతూ వుండాలికదా..అందుకే, దానివల్ల సామా9ిజ్యవాదులు రష్యామీడ దృష్టి 'కేండీ9కరించే అవకాళం లేకుండా పోతుంచి. నిజానికి 1927 నాటి చైనా లోని కమ్యూనిస్టుపార్టీకి విన్హవంచేసే స్థాయిలేదు. తర్వాత 28 సంవత్నరాలకు 1019 లో మావో రాజ్యాధికారాన్ని స్వాధీనం చేసుకొన్నప్పుడుకూడా వైనా స్రజలకు చిప్లవస్థాయిలేదు కాబస్టే తిరిగి సాంస్కృృతిక విప్లవం లేవడీశారు.. 1827 సంఘటన . వర్షి అంతపముందు. చెదురు వమదురుగా మ్కాల్సిస్టు స్రదారం చేస్తున్న వర్గాలు పార్టీగా నునంభుటితం కాగల్లినవంటాడు స్లూసిన్‌ : 7098 ం6౧9/81 91369 0+ 116 690 0904691 1921 8౧౮4 1927 ౪89 0౧6 01 8౧91600౧ ₹0గ౫ న10న8931615(16 గగ80031 6170165 10 ౭ ౩౧166 ౧౦160041 08౯6 11 69 1౪|| ౧౨౩ 01 9 ౪౦716. (౮. 285) అదికూడా కమింటరన్‌ చలవ వల్లనే నంటాడు. అయితే వై: నాఫార్డీని పురికొల్పింది వర్ణపోరాటమనే “ర్రావణానురుడి కాష్ట్రంో రగిలిస్తూ వుండడానికే. అప్పుడు వైనా “పార్టీకి నిద్ధాంతదిలమూ. లేదు. ఆచరణానుభవమూలేదుః: 1[౪89 ౧౮౦౧ ౧౦౧౪ 6|110061[ 107 ౧6 ౧౧౫6౪8 60౧౧౧౧౪౧1౩ [0 ౪౧౮౭౩[8౧6 [౧6 36౧౪9౧౭! ౧౧౦౦16౧5 01 1౧9 0010698 76౪014:10౧ 2౧౮ 60 624 ౪౧ 8౧64 (851 1౧ ఫ780/109 1౧6 0110081! ౧700/8గ౧౧6 8౧౮4 16 51082090౪7 8౧౮ (80/16 01 19 0౧౦ | ౧6 ౧8710601 016 00౪7296013 ౮6౧౦౦)?౭|16 7౪014100. 0౧6 01 ౧16 ౧౦౩౬ 6౧౦౧౧16౫ 135౪99 01 1౧9 0౧1౧౦56 76౪0161001 10709 680 ౪99 0౧8 160'"8[1081 40౧6 180(10281 970019గ ౧ 16 60౧౦1౧౭10౧ 48౧64 1౧(686/10౧ 0 (౧6 ౧8|10౧౭| ౧6 61253 85060606 0? 6 ౧9౪0146[0౧8౧/ 1౦౪6౧6౧౬ (౧ ౬89 కొద్ది అమభవంకోసం వారిని రష్యుమలు విష్లవాసికి పురికొల్చి వుండాలి, నిజయం పొందకపోయివా ఫరవాలేదు ._ అనుభవం వ నేచాలు. ఆందుకే బ్లూవిన్‌ చివరకు లులా అంటాడు వ 1౧ 50106 0 (6 66193360 18 1925 - 27 +౪010- 110౧ 8౧6 ౧6 ౪౧055 010౧663 0౦+ కం 0౧౭౧ ౮ - ౧9౮ [188066౯- 501౧01 ౪9 ౧౧౦ 8౩౧౮ +92౪/ 38[080103 10! ౪16 08/6, 09 61౧10999 00గగ౧౪౧|౦ట 8006౧౧౮18166 ౪8168016 6౫06716౧09 1౧ శం 006౮౧58 0౦+ 116; 5౯౪9018 2౧6 ౮౩66 111౧ 08 తిం): 5[82గ668

ఢ్‌త్మ ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం ౧006 9౪01600౧. (0. 344) కాబట్టి ఆ కాష్టం ఆరిపోపండా ఉండ డానికి సమిధలు వేస్తూనే వుండాలి. పావనం ఈ విషయం ఏ వలనల కమ్య్యూ నిన్ఫులకూ తెలియదు. వ్యూహాల పేరుతో వారు యిశరుల ప్యూహాల వుచ్చుల్లో వడిపోఖారు. " (209)

• కేశ. ఒంటెత్తు రాజకీయ దుమారం శ. జరగగోయే పార్పీ మహానభను వృద్దేశించి 1922 చివర లెనిన్‌ యిలా వ్రిశాడు ; “ళా మేడ్‌ స్టాలిన్‌ సధాన కార్యదర్శి కావడంవల్ల తన చేతుల్లో అపరిమితమయిన అధికారాన్ని కేండింకశించుకొన్నాడు. తగినంత జాగరత్తతో ఆయన ఆ అధికారాన్ని
• వినియోగిస్తాడనుకోను.” దానికి అనుబంధంగా 1928 జనవరిలో వాానన లేఖలో అవాంఛనీయమైన స్దలిన్‌ నాయక లక్షణాలను గురించి యిలా అన్నాడు; “న్టిలిన్‌

• మొరటువాడు. మనమధ్య, మన కమ్యూూనిస్టులమధ్య వుండే సందింధాల్లో ఈ లోపం సహించదగినదే. ఆయినా, స్రధాన కార్యదర్శి పదవి నిర్వహించే వాడిలో యికి సహించరానిది. అందువల్ల ఆ పదవినుంచి స్టైలిన్‌నీ తొలగించి, ఆయనకం'పె ఎక్కువ నహానశీలి, నిజాయితీ పరుడు, న్నేహశీలి, న్టరబిర్తుడు అయిన మరొకరిని నియమించాలని కోరుతున్నాను.” రష్యన్‌ కమ్యూనిస్టుపార్టీ 20వ మహానభలో “=. తృళ్ళ్చేవ్‌ వ్రిసంగం, వం. 13-14 _ “౪9% త. (121000% 67౫7౮7౫ 2౫6౮ గంగ076/సాగా 272 740, నిర 121 ॥ (2

3. 1016, 8. 110 (౮) ఉత, గ ౯ ౧4|| గోండంగ ౧40/0, &5 6౮066 (గ గొంజ౫ల7దా ౪701. 1 తి [6/7 ''సామాజ్యవాదుల దోపిడిలో తమకుకూడా 'పెద్దవాటా కొవాలని పెట్టు విడిదారులు కోరుకొంటాద. అది లభించనస్పుడు సామాంజ్యవాడానికీ వ్యతిచకంగో ఆందోళనలు లేవదీస్తారు. ఆ ఆందోళనలు తమ వ్యవస్థకే ప్రమాదకరమని భావించి వప్పుడు సామాజ్యవాదుల బాటుకుపోయి ర"ణకోంఠకారు.. అలా జాతి, మత, వర్గాలను వదలుకొని దేళ శేంయన్సు, జాతీయ స్వాతం త్యం కోసం ఏకం కమ్మని ఓకవైపు బోధిస్తోనే _ తమవర్ష లాభాలు పోళున్నవని భావించినప్పుడు విప్లవ విరో భులుగా నూరి, సామా9జ్యవాదులతో కలుస్తాయి. " వాభత పె ట్జని డిదారులి యా విదోోహకరపాతే) భారత జాతీయోద్యమ సమస్య.” (8%)
4. గరగ రింం47౫6%7సా ౪61. 11, ౧. 697 (2%) 6 1016 9.121 . (20)

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం ఫ్‌0ఫ్‌ 7. ట80000% 60227477 2౫4 ౧6౧0౧4౧౮౧౫ ౧౧ 7470, కి 111-2 (295) 8. 1016, ౧. 112 (296) 9. 1016, ౯. 113 (27) 10. లిటిష్‌ జాతీయుడ్లైన ఎ. జె. బెన్నెట్‌ రష్యాలో నివనిస్తూ, 'పెటోవ్‌స్కీగా వేరు మార్చుకొన్నాడు. 1887 లో రష్యాలోనే కాల్చి వేయబడ్డాడు. (29) 11 సీ స. ౧0౪, 047 ర(67౧6౯ కి, 41 (299) 12. (016, (300) 13. ౧1016, ౯. 128 - (300) 14 1010, (304 5 2౧౭ 6072777272 274 006 లంగ్‌ లో ఒం వి. మార్చిషిన్‌. వ్రానివ 06 ౦౦౧౫1౧౧9౧౧ 8౧౮ 016 ౧౧౦౦16౧1 0% 8 ౪౧1(66 శం - 1౧౧91/18- 113965౧0౧1 1౧ 1౧౮18 అనే వ్యానంలో కమింటరన్‌ ఆరవ కొంగెనులో భారత వితినిధులమ గురించి సుదీర్ధ్యృంగా చర్చించినవ్పటికీ, అందులో అదికారపుతినిధులుగా పొల్గొన్నవారి వేర్లు పొరపాటునైనా చర్చించలేదు. పోగా ఆరవ కాంగొనులో అధికార వతినిధులుగా పాల్లొన్నవారి పేర్లు నీకిందర్‌ సూర్‌, నారాయణ్‌ , రాడ్‌ అవి యిచ్చారు. ఈ చరిత వక్రీఠకరణకు కమ్యూనిస్టు ఆచరణలో హద్దులుండవు. (09%) 16. గక. తంగాడరే, తీరంలో 2౧4 06 ౮0717౧7౫౧౯ వంగర ౧ 2౧4/౧, ౧0. 479-80, (306) 17. “రజనీపామీద త్తు కార్య ఫిన్‌లాండు వనిత. ఆమె కమింటరన్‌ అంతరంగిక శాఖకు చెందిన మార్కిస్టు ఛాందనురాలు. ఆమె ఎంశచెసికే, గర్తు అంత. అందువల్ల అయన యేమి మాట్లాడినా, వ్రాపినా, ఆంతా ఇమె అనుమతిమీదనే అంటాడు =... ఫిలిఫ్‌ళ్సాట్‌. /క/000778 ₹౭ ౫400, ౯ 24 (00% 18. 11. ౧. ౧౦0౪. ౧౪౯ ల;గలాంగందాం (306) 19. 1810000౫ శంల!/ 26౧44 6 ౮07౫7౧౫౫౧౯ కొంగర ౧/ ౫4/6, ర౧౦[౦- 9128 0 "౪8౧0౪816", ౧౧0౧౬ ౧8౮౪౦. గ. 62, (306) 20. 1181000020 ౮0౧౮42౧౧ 474 ౧6౮౦44|౮| (5 ౧4/4, కి, 132. 21 గీగీ స. గిం 04౯ ల4గ్లలాలాంటా. | 114. 22. డాంగే, విరాధారమైన ఆరోవణలు : 'సేచమైన ఎశ్తుగడలు, ప్‌ 14. (00%) 2వ. ర/91. 181742 కలగ8? 86061), 246 శళం464 తైలాలు తం తో (310)

24. అఆ విషయాలు స్వయంగా జెనీ సుంద:కబొాడి యీ సందర్భంలో యిలా [వాశొడు:ః “0090 ౧6 ౪౭9 1౧ గిగంం0ం004/ 1౧-6౧8/89 01 1౧610౧ 41815, _ 06 ౪43 166 ౪/1౧ ఆ%88్ర391804 5007199 ౦ 169 ౧౦౪౧|4110/ 91 " ౪6 1౧6142౧ 6ంగ౧౫గ౫౫౪౧1౩౬ ౧౭6/౯ 10 0619816 8 ౪౦౫6౧౩ ౪01610. 0౧ 016 08519 0 6౫83903972.964 ౧౦౧౧9 96001196 (0 [11% 10 గ10560౪4/, 1108006181 816 ౪/89 1620601086 1౧618 00గగ౫౮౧150. ) 1౧, 8601౧ 10866014 ౧1౧౫ 981 009 1౧106౧06 01 119 1౧64180 6౦0౧౧౫౮౧1౩ ౧౭౧/ 1౧ 0౧6 006౪7 ౧011109 01 1౧612 ౪/23 10510౧1- కండ641 2064 ౧6 10౪7౧81 6! 82222 [86/ ౧86 2౧౫ 6116613గ101. గనక కట0366 ౧1౧౫, 88 ౧6 ౪89 196 (0 0911౪6 [021 కం! తి274 ౧౭6 & 6110౪14600 01 0౪68! 2,00,000. (746 కం4/02/ ఈగ2260% 10౪9౧097 1978.] (312) 25... [11006020 607౧7౫౪౧౫7 274 గెంగ౧0ంగ74/ సాగ 72 24/6.
25. 133. (314
26. గీరగ6811, గండ/72గ4బా, ౪01. 11, ౧0. 258-9 (413)
27. ౧1౧౦0౧౫ 60777027 274 [227074/0౮7 77 24/0, గ, 86. (316) 28, గీస్షర్‌ వివరాలు ముజవరుకేమి తెలియవు. అయినా రాయ్‌ అమెను 1420లో హోటల్‌ లక్స్‌లో కలుసుకొన్నాడనీ, ఆమెను రాయ్‌. రెండ భార్యగా పరిగణీస్తారనీ యేమేమో రాశాడు ముజఫర్‌. ఆయన నిత్య శంకాపవుబుద్ది పోనిచ్చాడు కాదు. / శ్రి)? క 274 206 €07771/2స7/ క4గస ౮ 24/27 (౮/7)
28. ౪1000౫0 607277472సగ7? 674 గంగ0గ2/గ 72 24/0, ౧. 84-7. (317) 30, 1016, ౧. 140 (318)
29. 1016. 6. 141 (318)
30. 8. |. గం/, 246 లిం6% ౦/ 540/2, 2 440667 4027 గిసాగ్‌ 6296 15-3-1953 (319) 33 14, 1 గం (60065 (07 427, (3/9
31. రి క. గి, 5-6936౧10/5958 1౪8౧08౯ గ4లైురగ ల! గ ౯2 63131 2-2-1917 2౧3 18-6-1947. (330)

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం [37 15- వలస విమోచన సిద్ధాంతం

1. ౧40060౫ 6౦7౫౫7౫౫౧౫ 476 ౧౮౧0౧౧౧౯ 77 2264760, 5, 129 (322)
2. డిరగ116884, రంంగ౫ల|టా, ౪01. 11, ౧౦. 571-868 (323) క సీ. డింగ8రం 0072724200 వింగ్‌ ౧ లిర4/0 6000 ల/ ంగ7/6/70% 1921-33 (323) తి గి. బిగగాంర 7౧౯ 6077౫44౧ లిడగట 9౯ 4౧44 4౫4 [టా బంగగో6ా 04 శరగండ4, ద 154 ” (324) 5 10148. 135 5 (325) €, 1016 (325) ₹.. మఖఫర్‌ అవనీముఖర్జీని కలుసుకోవడానికి నీరాకలించేనాటికింకా అవపే కమింటరన్‌ నుంచి బయటవడలేదు.. భారత బేళంలోని వివిధ శమూ్యూనిస్టు అనుకూల ముళాలకు కమింటిరన్‌ యిచ్చిన సర్కులర్‌ యిలావుంది + "షల? ౧49 ౧౦ ౧౦౧౧6౦౦1౦౧ ౪1౧06 0.1. ౪౧90- 9౪6!.--... 9 ౧8౪9 80501౪0617 ౧౦ ౦౦గ౧గ౮6౧౦6 1౧ ౧1౧౧... 6 "9149 ౧15 ఇ3915౧౮08(10౧9 868105000౧) ౧౦౪...[౪/౧0] 19 016 ౦0౧1 06౧30౧ 8460౧07196 0౪ 0. 1. 1660 1గ౧613౧ *౪౦గ.. క 06-06. 1.13 0౪ 11౪7630806400 1౧6 ఆం(/1(169 01 6609౧1... ₹/9 65.౪70౪ 0 90౧6 811 904 1౧10౧౧410౧ ౪౦0౪ ౧8౭౪౦ 7 ౧1౧96 గ౧౧8౧1౧౦౯" లం40067బా, ౪01. 1, ౯. 219; 389 2150 గి, బిం0గ8రే. ౧00060 ₹౫4 6 ౮డా౪244104 లిడ/స్త్‌ ౮ 4744, సిన. 234-5( ఇండియాలోని వరెస్థితలగులించి అనాటి కమింటరన్‌ అధ్యతురైన ఉనోవీప్‌ప అవసిముఖర్జీ వా9నిన -.. ఉర్హరాన్ని అహమ్మదు జక్రా సేసి ద్రాయ్వ్స్‌క్సి పోస్టుచేశాడుం కాని, అది పోలీసుల చేతుల్లో వడి, చెవరకు కాన్పూరు కుట్ర కేసులో సాగ్యంగా అవతరిలచింది. (825%) తి. షిరగ[ంగ లింగా, ౪01. 1, ౧౧. 191-2 (325)
3. 10164 5, 364 (327)
4. 10164 9. 36? (327) 11 10160 22. 37-38 (324)
5. గ4బులాతంగళ 224/6, 61216 36-12-1946 (331) 13 10164, (332) 14 కిరంంంగ లించంలాంసా ౪01. 1, న 154 (332) 68] ॥

నా చా ఇట జల్‌

క్షే. భారత కమ్యూనిస్టుల వైఫల్యం క. వివరాలకు చూరు : రావిపూడి 'వెంకటా[ి9; మార్కిస్టు భౌతికవాదం పే. 40 ( ఓ. ఈ సందర్భంలో భారత కమ్యూనిస్టుల విశ్లేషణ మరొకరకంగావుంది. “అనాడు చైనాకు యేకీకృతమైనం వటిష్టమయిని, రాకపోకల సౌకర్యంకల వ్యవస్థలేదు. అది వివిధ సామాజ్యవాద రాజ్యాల కింద అనాడు వుంది. ఒక్కొక్క ప్రాంతం ఒక్కొక్క సామాాజ్యవాదరాజ్యం పలుకువిడికింందవుంది. వివిధ పా9౦కాలమను వరిపాలించే యుద్ధప్రభువులు (వార్‌ లార్డ్స్‌) ఎల్లన్సుడూ పరన్నర వ్యతిరేక శతోవుండే వారు. వివ్షవ కేంద్రాలపై దెబ్బతీయటానికి వారంతా ఏకం కాగశ్‌గిన స్థితిలో వండే వారు కాదు. కానీ భారతదేశ౦ అలా కాకుండా అత్య౦త కేంద్రీకృత పరిపాలనా వ్యవస్థకింంద వుంది. అంతేకాకుండా మనదేశానికి మరింతగా యేకీకృతమైన, విశారి వదేశాలను కలిపే వటిష్టమైన రాకపోకలవ్యవస్థ యేర్చడివుంది” అందువల్ల పాలక వర్షం అత్యంత సులభంగానూ, వేగంగానూ విష్షవోద్య మాలను అణ చగలిగిందని వాళ భావం. బకే విప్లవ సంస్టానిర్మాణంకానీః విప్లవ కార్య నిర్శ్యహణకానీ అదే కౌరణం వల్ల అంతే నులభమనీ, వేగవంతంగా చేయవచ్చుననీ వారెందుకు గమనించలేదో -.. అర్ధంకాదు. శమ వైఫల్యానికి దేళపరిస్టితులను అడ్డం'పెట్టుకోవటంతప్ప, ఆ పరిస కు ళు ల! ల్‌ థి శులు విప్లవానికి చైనాలోకంపే విరుద్ధమైనవికావు. (కామ్రేడ్స్‌ మందరయ్య, విసవవున్నయ్య* భారతదేశంలో వివ్ల్షవసాదననట్ల _మాల్క్సిస్టుపార్టీ అవగాహన వే. 11) (1) 8. విచిత్రమేమంటే రమ్యన్‌ కమ్యూనిస్టు చరిత "కారులు అర్‌. ఎ. ఉల్యానోవ్‌న్మీః ఒ. వి. మార్టిషిన్‌ 722 (07177/277 474 6 కణాల అనే రష్యన్‌ ప్రచురణలో *దా యి జా న్ని" చులకనచేస్తూ, గాంధీయిణాన్ని పైశె్తడానికి పడరానిపాట్లు పడ్డారు. అది చదివే వతి వామపకరాజకీయవాడికీ రష్యన్‌ రచయిశల యెంతనైనా తగుదురని అనిపిస్తుంది. శ (10 4 ౧11110 50/80 5/00/7842 ౫4/47 (34)

5. 1121000౫ €60777747బా7ః 274 గ2707౮౧7 ౫ ౫66౮ 5, 153 (347

6. ౯4801 గ0౪9 3/22/2 20 88 ౧౮60166 9౫ 1830000౫ 10164,

ని 170 (349 7. 10164, ౧౦ 211-2 (350) 8 స. సి, గం గటూ/27 గిలం/4//07, 8. 219 (352)

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ = భారత కమ్యూనిజం కి క7. అండియాలో జొకోబసిజం

1. ౧41060౦౫ €ంగాగాజాసాగ 274 గ000గ0/సా౧ 2౧ [₹7640002, గ్‌ 133. “. (356)
2. అమెరికన్‌ తండ్రికే, జర్మన్‌ తల్లికీ పన్నులో జన్మించిన ఎన్‌ అసాధారణ మహిళ, ఇంగ్లీషు, జర్మన్‌, ఫ్రెంచి భాషల్లో పాండిత్యం సంపాదించి జేమ్స్‌ ఫ్రేజర్‌ హొవంచ సఖ్యాత గరింధం “గోన్డొన్‌ బౌ” ని ఇంగ్లీషునుంది జర్మన్‌. భావలోకి __ ట్ర్‌నిద్ధ మనోవిజ్ఞానళాస్త్రజ్ఞాలు ఫాయిడ్‌, యూంగ్‌. అర్లర్‌ల గంంధాలము, వ్యాసాలను అర్మన్‌ భాషమంచి ఇంగ్లీషు _ 'ఫెెంచి భావల్లోకీ అనువాదం చేసంది. కమ్యూనిస్టు నంస్థల్లో వనిచేనింది. 'పెజంట్స్‌ ఇంటర్నేషనల్‌ కార్యదర్శిగా, ఆ సంస్థ వతిికవి ఎడిటర్‌గా పనిచేసింది, 1928 కమీంటరన్‌ ఆరవ కాంగను తర్వాకనే ఆమప రాయ్‌తో పరిచయమైంది, రాయ్‌ జబ్బులోవుండి ఆల్‌స్స్‌ పర్వకాల్లో మెరినోవద్ద చిశా్వంతి తీసుకొనే రోజుల్లో ఆమె శాయ్‌వద్దనే వుంది. అప్పుడే వారు వివాహం చేసుకోవాలనే నిర్ణయించుకొన్నారు. రాయ్‌ ఇండియా బయలుదేరే సందర్భంలో 24_.11...1030న మెరినో న్దేదన్‌లో వీద్కోలిచ్చి, ఇండియాలో రాయ్‌ వర్యితి శేలే వరకు జర్మనీలోనే వేచి వుండాలనుకొంది. పాయం వచ్చినవృటిమంచీ. న్యతయ్యిత జీవనానికి అలవాటువడ్డ ఎలెన్‌ అమవాదాలు చేయడం, వైపుచేయడం, మెస్సులు నడవడంద్యారా జీవించడంప్రాంరంభించింది. రాయ్‌ తమ్యూనిస్టుమిశు)లు, జాింగ్లర్‌, _ శాల్‌ హైమర్‌లతో, ప్రొముఖరచయితలతో చర్చల్లోకాలంగుడుపుతూ వుండేవి, 1088లో హిట్లర్‌ అధికారంలోకి రావడంతోనే వ్రొోమాదాన్ని శంకించి ఎలెన్‌ని జర్మనీవడలి 'వెళ్ళమని అమెతండిక9ి కబురంపాడు. కట్టుబట్టలతో ఆమె పారిస్‌ చేరి అక్కడి వ్రిముఖులతో మెదిలింది. రాయ్‌ శిక్షను యెళలానైనా తగ్గించాలని వియత్నించింది శాని, లాభంలేకపోయింది. రాయ్‌కి నెలకొక వృుత్తరం వొస్తూ, వనిద్ధ కాత్యీ కుల, కాస్త్రజ్ఞాల గకర్తింధాలు వంవిస్తూ 2011=1886వ రాయ్‌ విడుదల అయ్యేదాకా ఆవేదనతో గడిపింది, అనంతరం (4-8-108? న ఆమె ఇండియాచేరి 10వ తేదీన రాయ్‌ని వివాహమాడింది. భారత రా*కీయాల్లో రాయ్‌ యెదులీతలలో ఆమెకూడా భాగం నంచుకొంది. రాయ్‌ వ్యక్తిత్వం ఆమె వ్యక్తిత్వాన్ని మింగి వేనీనా, ఆమె వస్తుతః జిజ్ధాసువ్పు. రచయిత, రాయ్‌వ్యక్రిత్వం 'ెంపొందడానికి ఆమెచేనిన క్యాగం అగణ్యం. ఆమె వరామలిక లేకుంటే రాయ్‌ అంతకాలం ౬9తక్షగలిగేవాడు కాదు. ఆమె షార్ట్‌హ్యాండ్‌ చేనివుండకపోకే ఆయన అ౦౩తగా వాకియగలిగేవాడు కాదు. సంభాషణల్లోకూడా ఆయన నోటిమండి రాన ముక్యాలను షార్ట్‌ హ్యాండ్‌లో చాచివుంచేచి. షార్ట్‌హ్మాండు అమె సౌంతంగా కనుగొన్న వద్దతికావడంవల్ల దాని 'క్‌ ఆమెవద్దవే వుండిపోయింది. అందువల్ల రాయ్‌ రచనలు యింకా కొన్ని డివైఫర్‌ చేయడానికి వీలులేకుండాపుండి. అమె తాస్థగమే రాయ్‌ జీవం, ముజఫర్‌

ఫ్‌(0 ఎం. ఎన్‌. రాయ - భారత కమ్యూనిజం లాంగే మూర్ధులు రాయ్‌ భార్యలపట్ల చేసన వ్యాఖ్య విజమైరే, అంతగా రాయ్‌! అంకితమై. ఎలెన్‌ జీవించడం సాధ్యమయ్యేది కాదు: ఆ వ్యసననం ఎలెన్‌కంపి ముజఫరుకే యెకుగవా? | 3. ౪.98. 6810110 84. గ 2ంా వం///04/ వ/08767/ 99. 335-6 (357 4. రాయ్‌ విదేశీవ్యాంకుల్లో దాచుకొన్న ధనాన్ని మివెస్‌ ఎలెన్‌గోస్టైక్‌ (ఎళెన్‌రాయ్‌) 1073లో భారతదేశంవస్తూ కెచ్చిందన్నవా క్తను ముజఫర్‌ ప్రస్తావించాడు, / గ్రెగ్‌ వాం// 27|| ౧౧0 6౧17. 448). ఇలాంటి వార్తలకు ఏదో ఒక విధమైన ప్రచారం యివ్వ్యడంకూడా కమ్యూనిస్టు ప్రచార వ్యూహాల్లో భాగమని తొలుశనే చూజాం. చలిలో యీ విషయాన్ని యిరికించజూచేవారు. దాన్ని ధృవపరచుకొనై నా పుండాలికదా? స్టాలిన్‌ అల్లుడు 9 జేష్‌ వ౦ంగును అడిగికే ఆ విషయం తెలినిపుండేదిగదా? ఆయనకూడా కమ్యూనిస్టేక దా? జర్మనీలో వుండగా రాయ్‌వద్ద బ్యాంకులో ధనమెైంతో వుండివుంటే, తన ఆరోగ్యంకోసం ఆ ధనాన్ని వాడుకోక బ)జేష్‌నింగ్‌ మీద ఆర్జి క సహాయంకోసం యెందుకు ఆధారపడకాడ? ముజఫర్‌ సాహెబ్‌ బుద్ధి అంతదూరం పోలేదు. (థ్‌ 5. 41. ఉంగుంరే, శరం 674-6€ లి/గ ౯. 478. (30) 6. ౪.8. క8/0౧11 శ. గ 20: క0/020660/ క208్ర767గ్పిం. ని 332. 04%) 7. శీరగ14411. 042౮2, ౪01. 11, 99. 200-1. (39) 8. (810060౫0, 6౫౫౯౫౫౧౯ 4౫4 గం00%54/022 72 44/40, 900. 170% (361) 9, 41. 1. గిం. నం లగ4ం లం/70౮ క, 168. (302) 10. 164, 188 (362 41. 1013, 179 (362) 12. 1016, ౯. 208 (362) 13. $30164, ౯. 170 (362) 14. 1016, ౯. 114 (62) 15. 1016, ౯. 171 (660 16. 10106, ౧. 206 (362) 17. 10164, ౯. 210 , (362) 18... ఈ సందర్భంలో 1031లో తామ హాజరయిన ఒక కాల్మిక నమావేశాన్ని గురింి 1010లో డేరాడూన్‌ అధ్యయన శీవిరంలో రాయ్‌ యిలా వివరించాడు : “మీకొక కఠ చెబుతాను. నిజమైనళథ. 16 సంవత్చరాలు విదేశాల్లో వున్నతరువాత ఇండియాతో

ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం ఫ్‌ తిలిగి వచ్చాను. 1880 చివద బొంబాయిచేరి యీ దేశంలోని ప్రధాన పారిశ్రామిక నగర శ్రామికులను దగ్గరగావుండి పరిశీలించాలని ఆతురత చెందాను. విదే శాల్లో వుష్నస్పుడు యిక్కడి శ్రామికుల విష్ణవవర్గ చైతన్యాన్ని గురించి చాలావినడమేకాదు, వా్రళాము కూడా. ఒక సంవత్సరం క్రితం టొంవాయికార్మికులు సోవియట్లు నిర్మాణం చేస్తుశ్నారనీ, షోలాపూరు కార్మికులు నగలాన్ని పట్టుకొని, ఒక వార౦ పాటు నగరాన్ని తమ ఆరీనంలో వుంచుకొన్నారనీ రిపోర్టులు చదివాను. బొంబాయి చేరిన తిరువాత ఆ సాయంతు మేగొవ్ప దిహిరంగనభ జరుగుతుందని మిల్లుపా9ంతంలో వని చేస్తున్న మితు9లద్వారా విన్నాను, ఒంటరిగా నేను ఆ (పదేశానికి వెళ్ళాను. ఆ దృశ్యమంతా విషాదకరంగా వుండి. రెండు వేలమంది కార్మికులు నేలమీద చతికి పెడి కూర్చొన్నారు. ఒక వక్త చేతులు పూపుకుంటూ సెద్దపెద్దగా తేకలు వేస్తు న్నాడు: విదేశాల్లో నేనుకూడా సభలకు హాజరయ్యాను; వుపన్యనీంచాను, కానీ, విష్లవపథంలో పుఠరోగమించేజనం సభతో యీ విధంగా చతికిలపడి కూర్చోవడం “దేవింతకు....ండు చూడలేదు. చతికిలబడేజనం విప్లవం చేయలేరు. ళో తల్లో వివ్లవోత్సాహోాన్ని పురికొల్చడానికి పువన్యాసకుడు వరియర్నిన్తూనే వున్నాడు. కానీ

• పైవం విజయం పొందడంలిదు. ” ఆఅ విషయాన్ని అతను గిమనించటం కూడాలేదు. దగ్గరకు వెళ్ళి చూద్దునుగడా, చాలామంది ళోశితలు నిద్రమత్తులోవున్నారు. ఎక్కడన్నా జీవముం'టే దీడీదమ్ముల్లోనిపొగే. అప్పటికి సాయంతం ఆరుగంటలయింది. రోజంతా మిల్లాల్లో పనిచేన్‌ వచ్చారు. పొట్టలు మాడుతూ వున్నాయి. చాకిరి, వేడీ, ఆకలి వాళ్ళను కు9ంగదీనినై. వాళ్ళంకా యింటిగా లిలో పున్నారు. ఏదో కాస్తతిని సిద్రపోవాలనే దృష్టిలోవున్నారు. ఐతే వాపన్ధ నభకిందుకు వచ్చినట్లు? బొ త్సాహికులు కొంతమంది దారిసపొయ్యేవాళ్య్ళమ లాక్కొచ్చి కూర్చోబెట్టారు. తమాషాకు వచ్చిన వాళుకూడా కొండరున్నారు. " . అలాంటి వభల్లో, పూరేగింపుల్లో, ప్రదర్శనల్లో యాంత్రికంగా పాల్గొంశే, వాగోకి అర్ధమే వుండదు. *.... అయినప్పటికీ మనదేశంలోని రాజకీయ జీవితమంతా యీ రకమయిన కార్యకలాపాలతోనే వండివుండి నేమ విదేశాల్లో వున్నప్పుడు యీ దేశంలో లకలాదిజనం కాంగ్రెసు. సభలకు హాజరయి, ప్శడర్శనలు చేస్తున్నారన్న వార్తలు నాలో ఎన్నో అళలు రేశెత్తిందాయి. అక్కడ అంకా విప్లవం వూడిపడిందనే ఆమకొనేవారు.. శేశే స్తేచాలు. లక్ష జనాభా గుమిగూడేవారు.. బొందాయి అమభవాన్నీ, యితర అమభవాలమాబట్టి చూ స్తే పెద్ద" 'పెద్ద సభలూ, ప్రదర్శనలూ గురించిన పత్రికా వార్తలన్నీ యెలాంటి భోమలను శలిగించాయో నాకు అర్భమయింది. అవి రాజకీయ సంఘటనలు కావు; ఈ దేళంలో అనాదిమండి వస్తున్న లీర్ధయాళ9లూ తిరునాళశ్యవంటివేకాని, అవి విప్లవ సంఘటనలు “= శావు. పోజేయీ సంధర్భాల్లో కొత్తదేవుళ్ళ పూజమాతిమే. జరుగుతుందో €వం/607౧|/6 ల0/౧౧ల౮ సీ, |. ౧0౪. ౧౦. 255-057 (౮ (0

ఫ్‌(? ఎం, ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్మానిజం 19. ౪.9. సంగా! 4. గం 20: 00000! 8/08/2040, ౯. 343. (665) 20. వైమన్‌ కమీషన్‌కి వ్యతిరేకంగా విదర్శన జలివినప్పుడు జులిగిన లాటీచార్టీలో లాలా లజపతిరాయ్‌ గాయపడి మరణించాడు. ఆ సంఘటనకు కౌరణ౦ం లాహోరు అసిస్టెంటు పోలీను నూవరింటెందెంటు, లజపతిరాయ్‌ మరణానికి ఐగులు తీ కోడానికి భగత్‌సింగ్‌ ప్రభృతులు ఆ పోలీసు అధికారిని చంపారు. (89)

21. గ81000౫ ౮027౫4౧027 2742 ౧600౫౧007౫ 727 24/40, లొ, 195, ం (367)

22. ౪.8. సం, గం (670౫౯ ౨ కంర లిం 2/2 20౧0౧4 తం/47సం్‌ ఈంఓ 1973, (368)

23. ౪121000 00777477 27౯ గం౧072/స7 72 74/40, ౯, 197, (369)

24. 016, గ. 197 (369)

25. _ రాయ్‌ ఖైదులో వుండగా వెలునల అచ్చయిన కాయ్‌ గికింధాలు : శ్రేగ్ర్‌ గైిల్లం?66, €౦౫౭/౧టూ 22 2022 6707౦44 0౫ (02 ౧0౫౯౧౬ 60౫. వా/7/4//0%, వెలుపలకు వచ్చిన తర్వాత అచ్చయిన జెయిలు గ్రంధాలు! తంల (707 ౮02/0 ఓ6/20గ 00 226 607౯౮౮ నం0/0. సః బం/గగా ర07 వం32860 (0 €₹0౫7/౪4/207, వం/676౯€ 27౫4 వాజి? 07020గ 00౧7౧ ౭గా/టూ 6/ 2౪62౧౯74 6౭/౪౧ శ40/0077200గా తాగంగ62/ 20/6 0౧/ (0/27 శడండ/ ౧౯ 276047 207274౧004 ౧4671022 0742 67/౮ జగత కేయూ ల్రాలి మొదలై నవి. (070)

26. గ. 1 ౧0౪ 017 రిగ్రాభాణంటా ౧9. 1115-40 (072)

27. ఆ౭౭ఫి786290 [818౪80 |£. గ చెం. [040827 19541] “1200196 నిం11/1681 ౪606, ౧౦౪61/6౪411% ౪౧౧16౧. 010561౪ ౧9250౧66 806 8619గ054౧0 10 1987 10 39%/969 గ19 $690160౪* 6 68౧611"5 ల౦౧-౦౦౦౧9/8009 గ౧౮౪గంగ0" [181000%,. ౧07714౫౧౮౫ 6౧4 త2ల0త40/0571 25 ౧40/0, క. 225, [006 ౧౮౦9 332.) (372)

28. గ2కంం0. 0077౪౭౧౮౮౫ 244 ౧౭౮౮౫4౧౩౧౯ ౧4౮ 5 228-8, (379)

29. క014, ౯. 230 (37౫4)

30. (2) గి 1. గం, ౭000750767 ౮2/0 00. 69-706. (376)

31. 1. |. గిం 2724002 224 ౫2౯, 1౯౦6౪0|10%. (38

ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం వ 31. గ8000౫ 007774/7బగ 224 గంగ/0గ4/007 22 74/40, రి, 291, (383) 82... మిక్రుులమ, శతువులను ఎన్నిక చేసుకోవడంలో రాయ్‌ ఎలా రాగద్వేషాలకు అతీతంగా వ్యవహరిస్తాడో వి9 "ష్‌ విముఖుడు, హ్యూమనిస్టు హెచ్‌. జె. ల్లాక్‌హామ్‌

యిలా వివరి స్తాడు థి “గాం ౪90 15 ౧0౧16 ౧8/ 18061, 061 6 968౧6 6661 ౪౧6౧ 1౧6 00౧11108 ౦ం0గ౧౮౩..... గీ. సీ. గిం ౪88 8 ౧౪౮గ౧౭౧|8 0 06 ఈ190166౧6 66౧౪౧/ 19గ౧6? ౪0 గ4౦6 ౧౧90619917 0౧18 [8060- ౪౧106 (0 09 9౧6౧౧౪) 1౧ 6110౮6గ9(80095 (1౧ ౪౧/60 ౧6 [86 10 (8%6 51069 8౧6 ౧౧8౬6 ౧15 5680౧6 ౪1 06 ౧6716108గ/ 9౧9౧౧౪ (016 8610190) 80810536 06 ౮౭౧8౧౦58 18901565 8౧౮ 80641016 64౧6౧1 8౧6 ౧18 0౪౧ 16069 1౧౧18 0౪/౧ 08/0౧ ౧6 గాంగ! ఈ13671గ1౧8110% 8౧64 16 ౧౧0౯8| ౧౦0౮06 10 563806 0౪ 0౧9"5 0౪/౧ 1౧51008 8౧6 60 669971 0౧95 719069 ౪౧6౧ 0౧67 00౧011 1౧69 ౪౧౦౧0౮ 6౧69౧౧౫ ౧౭౪ 09 (66౮106 0 18 [౧౮౧౧౭౧1౩ ఓ0౪7816/ 8 ౧06౧౦౮౮౧, 1* 18 గ౧౫౭౭౧8 (0 09 1౧ 2 68౧౧. (0 ౪68 8 18091. 40 ౧616 ౪101 16 104 806 000౪ 09 ౪౧1566 8౧6 16 08/6 7౧6 18866 ౧౧8౫ 09 668641 ౪౧0౧6..." (ఈ. ఆ, 51800800, తీజగాంగసగా 00. 155-6, కింగిం41౧ 80014, 1968.) (3౭4) 33. సీ. స. గం, 2 గి శ. 2౧6 ౧46 జపం గిలం/4//0గ. (387) 98. భారత జాతీయ వైన్యాన్ని (1. ౫. గ] స్థావింది (బ్రిటిస్‌వారిని భారతదేశంసుండి పారదోం9లటానికి జపాన్‌వారి సహాయం అర్థించినందువల్ల మా ఠ్యమే టొను పాన్‌స్టు ఖని రాడికల్‌ డెమొకా్రట్లు భావించలేదు. అది నిస్పంశయముగా ఫానిస్టు మార్గమే... కానీ తొలినుంచీ దొను ఫానిస్టు భావారాధకుడనేది మర్గువలేవి సత్యం- ఆయన అచంచల దేశభక్తి అందుకు కారణమైతే కావచ్చు గాఠ. అయన 1084లో వా9నివ “గిం 74/27 వ/7౫[బ్ల/6€ అనే గర్పింధంలో ముస్పోలినీని “ఆధునిక యూరిపులో న్రముఖవ్య కక్రిగా అభివ ర్లిస్తారు. 1931లో గాంధీజీ యిటలీ వెళ్ళి ముస్పోలినీని యింటరీ వ్యూ చేనిన సందర్భాన్ని పురస్కరించుకొని “ఇటలీ నందర్శ నంవల్ల మహాత్ముడు గొప్ప వ్రశావేవచేశా డవీ, ఆయన ఇటలీలో యింకా ఎక్కువ కాలం వుంపే, యింకా ఎక్కువగా వ్యక్తిగత సంబంధాలు 'పెంచుకోక పోవడమే విచారించతగ్గవిషయమనీ అంటాడు... భారతదేశంలోని జాతి, మత, వర్ణ వ్యవస్థలను గురించి “ఒక 1(0౧ 0166860! యిండియామ ఇరవై సంవత్సరాలు పాలించినప్పుడు మాత్రమే అవి అంతర్థాన మవజా యంటాడు, బొమమ తత్వాన్ని గురించి జవహర్‌ లాల్‌ నెహాంంగూడా 800౪767)” ౧ 7౮4 లో వొస్తూ “జపాన్‌ వ్యతివేక _ జర్మవీ వ్యతిరేక _ ఇటలీవ్యతిరేక చర్యమ చేస్ని తాంగెసు తీసుకో డానికి బోను అమమతించేవాడు కాదంా టాడు.” (౪. రి ౪8/8. శకండ67గ

ఫ్‌థగ వం. ఎన్‌, రాయ్‌ _ థొారత కమ్యూనిజం ఎగం62 వం///7040 ౌగీంటైిగ్‌.. 00. 3968-93) యు ద్ధానీకి పూర్వం కాంగసువారిలో వున్న ఫాసిస్టు అనుకూల భావాలు తీం యగ్ధం వచ్చేటప్పటికి (బైిట్‌ష్‌వారు ఓడిపోకతప్పదనే నిర్ణయానికి దారితీనినవనీ, అందులో కొండరు కాంగ్రెసు వాదులు ఫానిస్టు విజయాన్ని ఆహ్వానించారనీ అబ్బల్‌కలా౦ అజాద్‌ 1౧౮1 ౪/10 [?66ర60గ) ఆనే గృంధంలో పేర్కొన్నాడు. (0. 0, 6/౧0౮౪6% 4 గ గలా తంళళ04000% 46౫6 గండూంం 07 /2040/6/7 బెంగ, 5. 87 (387)

35. గ. ౧. గం, 147 4274 గైల0/4/707. (389)
36. 9.0. 6/0౪ ౧. గ గలా” గ90407054 4౫4 గండాంగ /౧ గ౫4/2గ లిం/02దా క, 81. [06086 110%) 1౧614 1౧9 66060౧) (089)

37, గ4. ౫. ౧౦౪ ౫747 474 [0/4 ౧౮౫, 8580 8190 77/42 274 727 (391)

88... రెండవ పహొసంచ యుద్ధం 1030 'నెస్టైంబరు శన పారంభమైంది.. 140 మేశిన జర్మనీ, 1015 అగస్టు 14న జపాన్‌ లొంగిపోయిన్నై? (39 18 రాడికల్‌ హ్యూవునిజం

1. 1940లో దేరాడూన్‌లో జలిగిన్‌ లీగ్‌ అఫ్‌ రాడికల్‌కాంగొస్‌మన్‌ శీవీరంలో రాయ్‌ చేసిన ఉపన్యాసాలన్నీ నొగ7౭2(/470 బొం/గ/గొంయ అనే గంంధఠూనంలో

, చెలవరించవిడ్‌న్నై. - _ (00

శ 1048 మేలో దేరాడూన్‌లో జరీగిన రాడికల్‌ డెమొకా9౮క్‌పార్టీ అధ్యయన. శివీరంలో రాయ్‌ చేనిన వుపన్యాసోలన్నీ' గం 077౮27౧౧౦౫ అనే గళింధరూపంలో వెలువడిన్వైః . చంచ వానా ల (60౫)

8 అంతర్జాతీయ హ్యూమనిస్టు న్లైతకనసలఘం (1050) లోని సభ్యులు 4 రకాలు. క. పూర్తి నభ్యులు: (వీబన్‌లోని హ్యూమనిస్టు సంభుం, రేవనలిస్టు పెన్‌ అసోసియేషన్‌; అమెరికాలోని న్య్యూమనిస్టు సంఘం, న్నైజికసంఘం; వళ్చిమజర్మనీ లోని హ్యూమనిస్టు సంఘం: హాళెండులోని మర్యామనిస్టు నంఘం; బెల్జియంలోని మ్యూమనిస్టు సంఘం; భారతదేశంలోని ఇండియన్‌ ాడికల్‌ హ్యూమనిస్టు సంఘం వీరంశా 1180 స్థావక సభ్యులు కొడా. 2. కన్పళ్టేటివ్‌ సభ్యులు: అస్ట్రేలియో

ఇటలీ, నార్వే, యుగోస్లేవియా కెనడా, ఫారమ్స, దేళాల్లోని హ్యూమనిస్టు సంఘాలు.

8. అసోనియేట్‌ సభ్యులు: అస్థెంన్తైనా, ఆస్ట్రియా, ఫిన్లాండు, న్యూజీలా౦డు+ కొరియా, బర్లండు దేశాల వ్యూమనిస్టు సంఘాలు: భారతదేశంలోని ఇండియన్‌ సెక్యులర్‌ సానైైటీ, ఇండియన్‌ వర్యూమ నిస్టుయూవియన్‌; బీిటన్‌లోని సౌక్‌ స్లేన్‌ఎధికల్‌ సొసైటీ... ఓ కాంటాష్టగూఏవు:. ఐంగ్లాదేశ్‌, ఫిలిప్రైనులు, నైజీరియా హ్యూమనిస్టు

ఎం, ఎన్‌, రొయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం ఫ్‌(క్‌ సంఘారు, భాంత టేశంలోని ఇండియన్‌ శేవనలిస్టు ఆసోనీకేవన్‌, మొశంమిద వ్రపంచంలో చొలాదేళిల్లో ల" స్థసారూప్యంతో వనిచేస్తున్న ఫేతువాడ, నా నీక సెక్యులర్‌ , హ్యూమనిస్టు, న్తైతిక సంఘాలు అంశర్జాతీయ హ్యూమనిస్టు వ్వైతిక సంఘంతో ఏదో ఒక విధంగా అమబంధం పొంది వున్నాయి. స్వేచ్చ, నీతి 115౮ లవ్యెల్లో వ్థధమ గణ్యాలు. నియంశృత్య శక్తులకు అందులో వవేశం లేదు. (610) ఓ గగ. స, గం ౧౪ 64౧42002 శీ శటంగ/టలం, ర10!806 (0 19 8000౧6 9౮1610౧. (406) 5 స. స, గం. 242 50200000 424 వం4ం0006 ౧/44/0422 వ? టం. శ (406) 6. 10164, ౯. 21 (407) ల గీ సీ. గిం గలా వలాాంాంళా ఎ శీ శం? (0౧0 36 601/10గ, శ061. ౧ 86 (408) 8. 1౧౦1885104] ౧౧౪70109 8 గ౫9౭౩౮?6గ౧౧6౧| 68౧ 09 గ౭రే6, 1౧ 0/1౧01- 16, ౪1౧0౪౮8 9160016౧03 ౧98 00169068 ౧౧౦89౪౭6. (౧ (6640౧66౧ ఖ౧5109 0౧9 గాం (౧16గ091 (060 ౧౧98౩౪౧౫౫౮ 8020878048 ౧౦౧99 6 ౧46 8౧64 ౧861300౧ ౪౧౮06౧ 8168 56016618 (0 16 గంగ౧8౧6/ 61210౧9 88 ఈం 98(6గ| రగ ౪౧౧౧౧ [6 11685౮0169-- ఇంగ 809 గ౭ర6ం. ₹069 గం85౪/9గ6గ౧8 ౨ 8౧౪ ౪8౧42016 ౧6౦౪-- క58711 619[8035 9 55/6౧, 390 02118 680౧౧౦ 06 85890గాంళే 88 1815 1౧ ౧9 32019 5108(9 ౪౧9109! 0 ౧౦౬ 8 ౧౧64౩౮౧౦౧౧౦|| 19 ౧౩౦౨ ౧ $. [146108 ౧౧111౧9 ఉజటంగటలా శటంంంా/0౮ 10౧ అశ లయం (0/7 ౧46 ల్‌టళల, క 197] (411) 9. "దంగు ౧ఏగా౭గి 0608౪00౧ 1౧ 1౧6 1251 2౧8513 18 ౯80౧8), ౧0౪8౪87 1772800081 18 ౧౧౬౫ ౭0088” గిరీ, సి, దెంగ 06టల?డ46గ8 పండిం ౪01. ౫||. సిం. 1, 1948 (411) ఉరి. సీ గ. షం, 34/64/2002 నొ, 48 (41% 1 స సి గం నెలా గోలగాంంంుళం కా 88 (414) 2 స సి. గిం. 746 వ0/0/0ూం2ంన్సు 652 వి2ం0ం0002 ల గండ/000 తోలగాడం నంగ ల 10, (415) 15, 1016 (416) శం]

క$్‌48 ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం

॥

16. 66960గ 10? 116 016/9 01 16 60౪870౧౧౭౧ ౦౧1/, ౧0

౧8 ౧6౧౧06౧9 010౧9 ౧8౧/ 0౧1౪/--౧౦ ౧౧861 ౧0౪ 019 14

౧౪౧౦6౯౧౩౧|౧ గ౫౭౪ 06-158 ౧౦ 6606011 41 411. ౯6600౧1 18

81/4/275 19660౧ 101? 169 ౧8౧ ౪/౧౦ 01013 61౪1660060). ౧13

6౧౦౧16౧10౧ 6099 ౧౦ 907106. 110౧ 8 ₹120౧8411681 10౪ 0౪

20564801 1౪౮9609", 0౪8610౧ 09 866 1౧46 6౪9౧/౧౧1౧0 ౪౧100

19 69౧116066౧1౧6, ౧6౭880౫ 8౧6 ౧౪౧౧౧౧8 1౧ ౧౦1002! 6690601

6671795 [0౧0 15 1౧ర6౧6౧6606 6088019, 806 1౧0701 09 16

46 ₹86060గ 10598 211 196 ౪114186 ౪౧69౧ 1 06001068

8 ౧1/11686....4

౧6 36[0659510[ 01+ ౧౦111041 11469 1౧0648౧066 16 00౪౧61

కలక 0౧466441 68౮656 616 ౪118110/ ౦ 19 90౪7190 110౧098148

0 6661100. 100౪68 6౧9౧81! 61606600౧5, ₹/0660[౧1 ౦ 4 ౧959, 170660) ౦ 45996౧01. 8౧6 ₹9660%గ) 0 5౧6600, 1% 10 నా

౪9/౧ ౧౮0116 1౧9౧66౦౧ 510౪/8 రం౪/౧, 06600069 8 ౧2౧౦౭0

0116961, 8౧౮6 0౮19460140 1999 89 1069 ౦౧17 6616100 80101,

౦ 0౧6 ౧8౧ 8696409 016 ౪౧౦1101083 01 0015 18౪/...... [06001860 0౪

10౪806 89 1౧ ౧19 6664 ౮04.) (417)

17 సీ సి, గిం సలా ౮౫4౧౧గ 5. 38, (417)

15. సీ స. గిం గెండాంగా గంగ00000 7 044 00040080, ౪01. 1,

౯, 298. (417)

19. 1016, ౧. 289. (418)

20, 17146268 ౧460047 0౫2౧70, న1౧016 0. 13. (41౪)

21. గీ, ౫. గం గల రోంంంగసగ. కం 3కు. (419)

22. గ. స. గం, 242 5412/000| 274 ౧2౮౯6౯ ౧ గిండ/66/ ౫గ?4-

నాగా క, 23, (418)

23. 1.౧1. ౧0౪. గండ0%, గం౫4౫౧౧౧౮౫ ౧౭౮ గలం/40007, ౪01. 1

౧. 28. (418)

24. కీ. |. గం 246 గం0004/ 4712౧౧ ౪01. ౫111, సం. 2, 1040

(418)

25. గక, స. ౧0%, 6౪7 ఈ47౭౫ నాగా, క. 32 (419)

26. 1016, €. 32 (419)

27. సీ 1 గం. కెండుంగా గింం400000 2౫4 వైతంం0/04/4007, ౪01. 11

28. 254-55, (420)

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం ప్‌47 28 19016, ౪౦1. !. నిక. (420) 29. ₹7-74607/6 ౮6/ ౭4/04 [4/1670070 కొగగ౧ం1016, గోంం4, (420) 30. 1016. (420) 31. 10164, ౨౧/౧౧౧7/6, స0, 15. (420) 2. క. స. గం. గండం, గైంం4ం2/0/050 ౮54 గిలంగ0% ౪01. 11, 5, 3౨09, - (420)

33. 1016, ౧.9. (420)
34. బిగ/40070/0 4/ గిండ/04/ ౧472700, కగగ౧01016 ౦. 5. (421) 35, గి. స. గిం. గిండూంగ, 2070402004 244 గైలం404, ౪01. 1, ని 14, (422)

36, గ౧/౭60/65 ౮/ గండం! 47040౯ కొగగం1018 0. 4, (422) 37. గ. |. గం. గెండూంగ, గం౧0౫౧య61 474 షలం/02, ౪01. 11, , 5. 285. (422) 38. 1016, 9. 287. (422) 39. న్వాణ07గా 01908196 +0/ 6 56౧౧౧9! 5/46 04౧౧ [౧616 41 09౧718660౧. [187 1946, ౧. 14. (422)

0 . వింటా 0 ౧44/00/ తజలం4000 క1౧01016 [10. ర్‌, (423) జీ1, గి, స. గం తలం 607704౧౯ క, 49. ॥ (423) జీ2, గి, గ. నెం. గంయాంగా గంం4200004 424 2000644005, “01. 11, ని 287. (423)

43, 1016, ౧. 69. | " €424) ఉత, లి/?జం0[65 ౦ గిండ00/ త0౫సాం నిగగం1016 ౧0. 6. (424) జర్‌, గి! 1. గం గెండాంగా గంంా4ంగ0/0గ7: 274 20704407, ౪01. 11 5, 69. (424)

జీ6, 1016, ౧. 89, (424) శ్వ. రాచిపూడి వెంకటాడిం, మర్కెన్టు లౌతికవాదం, (చారిశుక భాగం మొత్తం) (24

489. సీ, 1. గిం విలంగడే రంగ712సాంం సిరి, 5-2, (424) ఉ9, 1010, ర, 57, (424) 50, ౭/౧/౫౧౮/౮ ౮/ గి. గ., గొిగగం1019 గిం, 4 (424)
490. 1. ౧. గం గిలూంన. 0041440005 6౫4 లం0400% ₹01. 1 ని 200, (24)

ఛ్‌్యర్రీ ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ = భారత కమ్యూనిజం 52. 1016. ౪01. 1, 8209.. . (424) 53. 77460/6 ౮కి. ₹. 10. 6. (42) 54. సి! గ. గం. గండాంగ 207427/700077 2౫74 2౧౮౮౯౮4, ౪0. |, ౯. 137, (4) 55. 1316, ౧. 119. (ట్ర 56. 10164, ౪01. 1. ౧. 106. (425) 657. 10164, ౪౦1. ॥. ౧. 10. . (టబ) 58. కగ౦గ|ఆ 6 8. గ. సం, 1 (426) 59. గి! స, గం గంంం0౫॥, గింగ627౧70బ౫ 2౫14 నొాలం007, ౪01. 1 “మి 277, (426) 60. స1. ౫. ౧0 264/02/ ౭72242 7 ని రం. (424) 61. స8గ 1800 ౮0౫1౯7 /౧04002 40 6 ౧౫౧4౧4౬ ౧/ ౭86౬ 41/04 బైటా 6 లిడా తే8గి. 18044, (426) 62. ₹774/00/౮౮ ౧౫. ₹. 0. 8, " (౫) 63 1.11. గిం ౧౬౯ 2౭7౭౭సా7ం కి, 34, (420) 64 10164, ౯ 21 (420) 65. //౧౧౧/6 ఒ 8. గ స0. 8. (427 66. 1. స. గం, 244 నిండ జగాం%4 26600, తలం. 1931. (42) 67 41. ౫. ౧0౪. లిం///౮, లిం067 274 వంట 5. 37, (427) 68. గ. ౧. గం. 264004, కం7464/006బగ 67౯ 2౮౮24//07, ౪01. 1%, లి 203, | (427 69, 10164, ౧.27 (42) 70. స. |. గం 047/ 1004021ల౮ ఈ 29 (00086 1౧ “90/42/707౮ తింగ/022 8? 00500%0 0 2జీ గ గిల, 9. 182. (42) 71. 15164 ; (2) 72 | 1. గిం గండం! రంంం0గాణ.. ఈ 22, (427) 23 1. స. గిం, గెంయాంగా గ02402000001 414 29౮0407, ౪01. 1, న. 283. (420) 74, 1016, ర.284. (429) ఈ. రెల్లాయ్ల/లా గ త సీర; 1. (420) 76, 141. [1 గిం బెంగగా లెంంల7 274 ౯2/౧6 6 టి

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం వ! 77. 1006, ౧. 36. (428) 78 |. స. గం గండం. 2002602700 6౫4 గిలుం/జగ0గె, ౪01. 11, ౧.277. (428) 79. స. ౧. ౬౦౪ ౧/౧౮ లింం6/ 2674 ల/7గట్సా ఈ 141,

(428)

80. 1016, గ. 35. . (428)

81. 1016, గ. 36-7. (429) 82, గి! గ. గం వొలాంగాణే ౮౦౧7౫౫|౫సాగ్సా ర 151. (429)

82. 41. ౧. గం వెంటా వింశ? 274౮ లి2/7/7టా ౯ 40. (429) శ 1. |. ౧౦౪% గైంగాంగ, గింలాడ7/00సాగా 274 2లంగ౫0ంగ, 9556, స. ౫. ౧౦౪. 240600 4౧౧771, గ, 20 (429) 36, గం 6౮0166 ఏ 6.౧. 80818008౧166 1౧ 1 గ తం ౧74 వింయండ/ వో/7007సాగా, న్‌్‌ 45 (430)

83. 6251 1600 ౯19806 10 “4 607౯౧0౪౧07 (0 ౫6 6౮77౯౮౫౯ ౧౭౦౧౧౦౭0 లంంగ70గ్ర 6/0, (416, క, 45 (431) 88, 10164, ౧. 46 (431) త. వంటా 08౬. [10,15 (431)

84. వివరాలకోసం నా రొచనలు (1) మాళ్క్సిస్టు భౌతికవాదం, [2] భావవిప్ల వం-- వర్షచ్చైశన్యం, [82] మార్క్సిస్టు వాస్తవికత చూడండి. (82)

85. గంగ 80౫ ౮౭7౧౧౫4౫ శీటత0ళ0క్రాా (82)

86. |. స. ౧0౪, 0/70దా వెంం౭ంగ 6౫4 వ2/7ట్సూ ఓ. 96. (433)

87. 1116025009. బ్రిలుంగడ' 6౮౦౧4 ౧74 ౧ 88 6601664 0౫ గ. 1. ౧౦071౧ 00007 ౯, 51, (43) “94 1006, 5.91. (433)

88. 6000619, 6/0 14. 11. గిం/8 బైడాం బాగ్యా. 0. 55. (433)

89. గింంంగ06:0, 6/0. 10164, క. 81-2 (433)

90. 10164, 5. 82. (43)

91. ౪1106౯ 10164, 9. 96. | (103)

92. 1106? 1016, 9. 101. (43)

ధ్‌ఫ్‌0 ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం 100. 1016, ౯. 115. (433) 101. [౭2౧7౦౫7౧౮౧ 47202672 ౧౮ గం2 ౮6౧7౭౧ 1016, క, 142, “50 5౧64 ౧9 560/౧ 88081110౧3 గం86౪ 10 ౧480181 *ం౧€ 0౧1౪ ౪౧6౧ 16౪5 1168 01666100 64౧ ౪6 09 19811 706” (424 102. 1. ౫. ౧0౪. గ2770742/గ7బ 44 44౧7442664 ౮4/4 5. 27, (434) 103. 1. స. గం, గ గె 4. 274 ౧౧0 4249402 గైలాం/420%, ౧. 11 (434) 104 1. స. గిం. గాంగ. 25 ల17/000ర% ంం/లాా/073 674 గం0ం/66 930. (180) 105. !1. 11. 0% 607౮౧౯౪౧౦౫ ౮ వం [2400 = 4 07౮ శీ॥[016 2, (439) 108, క77070/6 ౧ గంట062/ గగా౭గసాగ్స కిగగం018 10. 12 (439) 107. ౪. గ. గం. 607౧7౧4౯౦7 ౧ ౯౯6౭ [764 = 4 లింగ, శీ/1016 1 0), (439) 108. 1. %. ౧౦౪. 0/77/7౮67 274 బ౭గగటూ క 96 (441) 109, 11. ౫. గం గి6004/ ల/7727సాంా ౯ 30, (441) 110. 1. స. గం ంగగ౮ా- రెం 274౯ ౨4/౧౯టా 9. 101, (42) 111. 1014, 8, 56, (44) 112. |. |. గం. 007౮//420707 ౧౨౯౭౬ [2022 = 4 07404 గీ[016 6. (445) 113, 1016, 411019 9 (౮). (447) 414. 1016, &?6016 9 (0). (447 115. 1016, షీ?[016 9 (1. (447) 116 బై7గ0ంసా/లా రంల. త 10. (3. (449) 117 |. స. గిం గం ౧22777 ౯. 40. (449) 118. ర౭గ/ల ౧7. (49 119. 1016. (450) 120. [017 క/గా47గ౧7 క. 40. (451) 121. ౧౧/6౩ ౧7. (00

అంగ్లీపు కొటేషన్ల స్వేచ్చానువాదం (అనేకమంది పసిద్ధ వ్యక్తులు రాయ్‌ని గురించి ఇంగ్లీషులో వెల్లడించిన అభ్మిపొయాలను కొన్నింటిని అధ్యాయా అ (పారంభంలో యథాతథంగా చేర్చడం జరిగింది, వాటిని సూటిగా తెలుగులో చెప్పడం కష్టమైనందువల్ల తెలుగు మ్యాతమే. తెలిసిన పొళఠకుల సొలభ్యం కోనం వాటి స్వేచ్చానువాదాన్ని యీ (క్రింద పొందుపరచడం జరిగింది.

" =ారచయిక ] ఇంతగా పీరపూకు అంకితమైన ఈ దేశంలో జనందృష్టిలో రాయ్‌ ఆరాధ్యుడు కాకపోవడం విద్దూరం ఇ (పేజీ 1) జాఫిలిప్‌ ్మశ్చాట్‌ కాయ్‌ జీవితంవంటిది స్థూలదృష్టికే ఒక అద్భుత కర---ఉన్నత సాధనకోసం సాగిన సాహసగాధ. ఆయన జీవించిఉది ఒక్క జీవితమేనా? లేక అనేక జీవికాలా?---ఈ శతణంలో ఆర్కిటిక్‌ వలయం క్రింద, తిరిగి దానిశెదురుగొ చఉక్కడో వున్న ధృవశీకలంలో, మరో క్షణంలో అత్యుష్ణ భూమధ్య రేభామండలం దగ్గర ఇళా కన్నించి అలా మాయమయ్యే తిమింగలంలాగా రాయ్‌ తన విన్హవ జ్వాలల్ని బెంగాల్‌లో మెక్సికోలో, లెనిన్‌ రష్యాలో, చైనాలో వెలిగించుకొంటూ పోయాడు. ఆయన అద్భుత చేష్టలింకౌ ప్పూల్ణికానేలేదు. టే 1) ఆచార్య థ్రేనివాస అయ్యంగార్‌ వీరోచిత కార్యాలు ప్రదళ్నిస్తూ విదేశాలకు తన్నించుకపోయి?. భారత స్వాతం[త్యం కోనం చిదేశాల్లో పోరాడుతున్న విళ్లవశారుల్లో మారుగారల కధానాయకుడైన ఎం. ఎన్‌. చాయ్‌ లాగా మా విస్మయాన్ని చూరగొన్నవాడు మరొకడు లేడు. ఆయన కతన శల్లిదండులను గురించి కానీ బాల్యాన్ని గురించి కానీ, చదువుసంధ్యలము గురించీ కానీ, టాల్య వ్నేహాల్హన్తకో హ్‌ కాస్నీ తన్‌ ప్యేజ్లు

గాధల్లో బక్కామాట కూడా చెప్పలేదు. హా జ ము

చో తిం సల.......... . ప తపాల జ

ఫ్‌ఫ్‌లై ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం అమెరికాలోని భారత విష్ణ వకారుల్ని గురించిన సా అనుభవం బాల దుంభాటల మైనది, నిరాశావహమైనది. తరభు వారి దేశభక్తి లోభసాటి వ్యాపారంగా వుండేది, బెంగాల్‌ విష్ల వకారుల్లో ఎవరిమీదనైైనా నాకు నిజమైన గౌరవం వుగ్నదంపే, అడి ఒకర ఎం. ఏన్‌, రాయ్‌ మీడ మాృశమే [పేజి 48) ఎపంజాబుకేసరి ; లాలొ అజపతిరాయ్‌ విజ్ఞానాన్నంతా తన సొత్తు చేసుకొన్నవాడు ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌. నింంతర్‌ విప్లవ కార్యాల్లో నిమగ్నమై వుండికూడా..అన్ని శాఖల్లోం అన్ని భాషల్లో_ఎప్పుషః ఎలా, అంత ప్రొవీణ్యత సర౦పాదిం చగలిగా డో-- ఆఅ విషయం యేనాటికీ ఆశ్చర్యంగానే మిగిలిపోతుంది. ఆయన మహాపండితుడు, గొప్ప భాషావేత్త, జన్మతః విస్ణవకారుడుం సునిశిత సిద్ధాంతకర్త, ఒ9హ్మాంఉ మైన మేధావి, అవంచరి 'హేతువాదిః స్థిత్మవస్థాడు, విస్లవ చ్లైతన్యంకల రాజకీయ _ నైతిక వై రుధ్యాజతో సంక్షుభితమైన యుగంలో. విశ్రాంతి యెరుగకుండా కృషేచేనిసి ఇత్తమ పురుషుల్లో _ ధాయ్‌ ఒకడు. [పేజి ల ఎాఆచార్య నిర్మలచంది భట్టాచార్య నిన్వలుచిమ్మే యంత్రింలాగా అరుణ విష్లే వజ్వాలల్ని కక్కుళకూ సాగిన గొధల్లోని రాయ్‌కీ.వా_స్తవిక మైన రాయ్‌కీ చాలా తేడావుంది. ఆ గాధామయ జీవితఇలోని శాయ్‌ని చూచి ఆపుతిభులమై బ్లమ్‌న్తూనో, లేక ఈసడిస్తూనో._నిజమైనం ఆతిమానవుడ్తైన, శుద్ధ మానవవాది.. హేతువామీ-వివేకి అయిన రాయ్‌ని విస్మలించాం. అయన్ని విన్లవకారుడు, తిరుగుబాటుదారుడు, వాజకీయ సాయకుడుగా కంటే భావుకుడు, తాత్వికుడు జిజ్ఞాసువుగా చూడడం విన్మరించాం. [పేజి 8) ఆచార్య కె, ఆర్‌, శ్రీనివాస అయ్యంగార్‌ అ రోజుల్లో, 1020 హా9చంభంలో, ఇండ్‌యాలోకానీ, కాషేగ్ధాంటులోకానీ బారత కమ్యూనిస్తుపాక్తీ యేర్చడలేదు. కమ్యూనిస్టుపార్టీ సభ్యుడు అనే అర్షంలోఎ ల్‌ క! ప! లు ఛి మెక్సికో శమ్యూనిస్టుపార్టీ సభ్యుడుగా లాయ్‌ ఒక్కడే కమ్యూనిస్టు. అప్పటికే కమ్యూనిజాన్ని గురించి ఆయన లోతుగా అవగాహన చేనుకొన్నాడు.. ( వేజీ 100) జాటిం ఎం. అధికొరి 1920లో మేము అక డి కీ [రష్యా] చేరేదిప్పటికే, కా పెెంటలో ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ సర్వాధికాలి. గవజి 10) ఎాపొకత్‌ ఉస్మానీ ఆ విజ్ఞానం? అవ్‌గాహనస్‌ ఆ సైర్యం, వ్రైర్యం _ అంత సెిహనం లు తులనాత్మకత_వక్కడో కల్పనా సాహిత్యంలో తప్ప చూచే అదృష్టం మాకులేదూ.

ఎం, ఎన్‌. రాయి - థారత కమ్యూనిజం స్‌ఫ్‌8 అద్భుతమైన నీ అనన్యకలోని రహస్యం యేమిటా అని నేను విస్తుపోతుంటాను- సి జీవింమంశగా వరిన్థితుల్నిబట్టి మాలిన జీవికాన్ని నేనెరుగచు, వినలేదు, అవకా వాదిగా వుండడమం'పే యేమిటో, సీవింకా నేర్చుకోలేదు. సీవు ఆ శావాదివి, సీ నిశ్వాసం ఇంకా సడల్లేదు. నీలో నీ నమ్మకం ఒక్క తణమైనా సడలదు. బహుళ నీ మూననీళ వరిపక్వతే నీ అకుంతిత స్వభావానికి కారణమని అనుకుంటాను, గవేజి 128) ఎానుథీందినాధ దత్తా [ది 12-1-1844 న రాయ్‌కి _వాసిన లేఖలో] లెనిన్‌ అభిమానాన్ని చూరగొనడంలోనూ, కమ్యూనిస్టు అవిష్టానవర్గంలో ఉన్నత స్థానాన్ని పొందడంలోనూ. విజయం సాధించాడు కాబట్టీ ఆ బెంగాలీ గ్రరాయ్‌)] ని చూ్పే భూపేందునార దత్తాకి కడుషప్తనుంట. (విజి 12) ఎాడేనిడ్‌ ఎస్‌. (డూహే రెనిన్‌_స్టాలన్‌ యుగంలో రమ్యనేతర కమ్యూనిస్టుల ౦దరిలోనూ విస్సంశయంగా ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ అత్యంత విశిష్టమయిన వరిక్తిత్వం కలవాడు. ఆనియా న్యవహాంాల్లో వ్విమథ భామ్యకారుడుగా, అనియా కమ్య్యూనివానికి నిద్ధాంత కర్తగా కమ్యూనిష్టు ఇంటర్నేషనల్‌ అధిష్టానవర్ష ౦లో & ఆయన వేగంగా "పెరిగిపోయాడు. కమ్య్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ కార్యనిర్యాహథవర్ష _ సభ్యుడుగా? అధ్యక్షవర్గ్య సభ్యుడుగా 1820 దశకం బారుకీ కమింటరన్‌ తీర్మానాల్లో రాయ్‌ వ్రభావం స్పష్టంగా కన్నిస్తుంది. వలనలకూ, అర్థవలసలకూ సంబంధించిన రాయ్‌ భావాలు కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ వ్యముఖ చిర్ణయాలన్నిటిలోనూ చొప్నించపడిన్నై, - గవేజ 135) ఎఆర్‌, పె. వార్త్‌ & గ్థైనియాయూడిన్‌ . అజ్‌ టి కమ్యూనిస్టు అయిన కారణంవల్న వాయ్‌ ప్రొొన్పునుంచి విహిమ్మలిం చబడ్డా డనుకొంటున్నారేమో._కాదు.. ఈ విషయంలో మీరు మోసపోవద్దు. చాంబర్లేను మాటల్ని విని, హారియట్‌ చేచిన యీ దిహిమ్మరణకు కారణం అదికాదు. 14 యేళ్ళ పా్రాయంనుంచి వ్విదేశ ప్వాశం[త్యం కోసం అళ్మార్సణ చేసుకొన్న రచయిత రచనావ్యాసంగంం భారత స్వాతం త్య విచారం అందుకు కారిణ౦, గైపేజీ 162) ఎహె బార్చుస్నే ఉల్తరపుదేక్‌ గాంమాల్లో నెవర్యా వైకిల్‌ యాత పాంరంలించేనాటికి యౌవనంలోవున్న రాయ్‌ బాంబులు చిసిరే స్తున్నాడుం (34 18) శాయ్‌ ఢిళక్రి నెవరూం ఈ క్రిలాగా నర్వదిగ్ధర్థునం చేన్తుంది --- కానీ, 701 యిలక్షా తోతుప వెళ్ళి చేస్తుంది. నెహరూ స్రాయిత ంగా రొజకీయవాది కొగా* రాయ్‌

ఫ్‌ఫ్‌తీ ఎం, ఎస్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం రాజకీయ జిజ్ఞాసువు. ఆయన మనస్సు అసాధారణమయిన లం, స్పష్టత, వై తన్య్థం కలది, [పవేవీ 188) జూా(ఫాంక్‌ మొశేస్‌ గళంలోని వివ్లవచరిత) కారణంగా ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ పేరుపభ్యాతులతో అకర్ష జీయన్వైన వ్యక్తి ఆయినాడు. యువకు లాయనచుట్టా మూగారు. [వేవి 18) సుభాష్‌ చందిబోస్‌ ఆసంశృష్తులైన భారత మేధావుల్లో కొందరికి సోవలిస్టు సిద్ధాంతాన్ని, కార్యాచరణని పరిచయంచేని, వాలిని పూర్తిగా మార్క్స్సిజంలోకి మార్చడంలో ఎం ఎన్‌. రాయ్‌ కృతకృత్యు చై నాడు. వ్యవసా వరంగా శమూ నిస్ట్ర ఇంట ర్నేషనల్‌క్షీ_అప్పుడే ఆవిర్భవిస్తున్న కమ్యూనిజానికీ ఎం. ఎన్‌. రామ్‌ మొదలి సంధాసకదర్హ. గవేజి 210) ౨ ఎడి. సి. గోవర్‌ అంగ్లోళాగ్డన్‌ సా మ్రాజ్యవాద౦ రాయ్‌ అడుగుణాగల్ని వదలకుండా వెంటబడింది. ఒక్కోసారి దిట్ట లై న గూఢచారుల్నీ, ఏజెంట్లనీ అయన కొడ తీయడానికి వంపేవారు. మరొకసారి రాజకీయ వ్తిడీచేనీ ఆయన బఇహిమ్మరణనో, అరెస్టునో పాధించడానికి యత్నించేవారు......అయితే [విటిష్‌ అధికారుల ప్రుక్ష్యేక ద్వేషానికీ, హింసకూ ఇలా రాయ్‌ ఎందుకు ఎర అవుతున్నాడు ₹ దీనికి కారణం 1922 నుంచీ ఇండియాలో వున్న విస్లవ పూర్వ వరిస్థితలోనూ. తన నహదేశభక్తల ముందు. రాయ్‌ “పడుతున్న విప్లవ విద్ధాంతంతో దాని సంబంధంలోనూ, రాజకీయ వ్రవానం కల్పించే అనన్తిమిత జీవితంలోని యిబ్బందులన్నిటినీ తట్టుకుంటూ న్‌మర్థ వంతంగా రాయ్‌ కొనపాగిన్తున్న వివ్లవ కార్యాచరణలోనూ వుంది. ప్రవాసంలోవి శమ్యూనిస్టు సహచరులతో క£ని ఒక్క నంవత్పరంలో రాయ్‌ ఎంతో పనిచేశాడు. ఇండియాకు సంబంధించి అ కృష్‌లోని విన్ల వ విలువమ సళ్చిమయూరపులో వవానంలో వున్న రోజులలో రష్యాకు పం-.ంధించి బొల్షివిక్‌ నాయకులు చేనీన ళృషితో చాల అంశాల్లో పొల్చవచ్చు. [పేజి 228) ఆలీ కెమాల్‌ ఫొలొడీ విధుల దుర్వినియోగాన్ని గురించి పౌమ్యేంద్రనాధ టాగూరు (రాయ్‌మీద] చేనన అఆరోవణ సమర్థనీయం కాదు. వ్వినఫవోత్సాహనుంటే వస్తులుండడం, వీనినిగొట్టుగా వుండడం. సన్యానిగా తయారవడంగా రాయ్‌ భావించలేదు. ఆయన దృక్పరంతోపాటు అలవాట్లూ, అభిరుచులూ కూడా నిశ్వజనీనమైనవి. కౌరం శలినివచ్చినప్పుడు ఆయన నుఖ౦గా నే జీవించాడు. కుట కార్యకలాపాలకు అంకితమైన జీవిత ౦ విధించిన వరిమితుల్లో జీవించగలంత బాగా జీవించాడు"

ఏం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం ర్‌ఫ్‌ఫ్‌ అస్పునైైనా పుస్తకాలూ, బట్టలూ త్న్చొలే అయనకు సొంత అ న్లిఅంటూ ఏమీలేదు, ఖర్చు బొగానే చేసేవాడు తప్ప, అందులో ఆయన మిగుల్చుకొన్నదీ, దాచుకొన్నడీ ఏమీలేదు. తతృలితంగా కమింటరన్‌తో సంబంధం తెగిపోవడంతోనే చేతిలో బిల్లిగవ్వ మిగళ్లేదు. పూట గడవడం కోనం జెర్లిన్‌లోని తన మిత్రులమీద ఆధార వడవలవి వచ్చింది. అయితే ఆదర్శాలను, లక్ష్యైలము కాపాడుకోవలనిన ఆవసరం వచ్చినప్పుడు ఆయన ఎంత ఖ్యాగానికైనా 'వెనుదీసేవాడు కాదు. (పేజి 248) జాజాన్‌ పి, హైద్‌కాక్స్‌

సజీవుల్లో రాయ్‌ ఆధిత విస్తృతంగా ఆవసీయా విన్లవంలో పాల్గొన్న చాడెవ్వడూ లేడు. శ0 సంవచ్సరాల కిితం లా య్‌చి గురించి చెప్పాలంటే, మూర్తీభవించిన ఆనీయా విన్లవంగా చెప్పవచ్చు. [పేజి 1%] ఎ=గుయ్‌ వింట్‌

వలస విన్ల వ 6 పర్యవసానంగా సామ్రజ్యంరద్దు, చలన విముక్తి జరుగుతాయనే రాయ్‌ నీర్ధాంతిం, భారత స్వాతంత్య పోరాట పఫలిఠరంగా టవిటీష్‌ ప్రభుత్యం నడక యెలా వండర్‌ శుంతనే విషయంలో చాలితిక గతి నూతాలకు షక్షేక వివరణ యిచ్చింది. భారతీయులకు అధికారం మార్పిడి జరిగే విధావ్నీ, ఈంమాన్నీ మార్క్సిస్టు అవగాహన ప్రైకాఠం చివరించడంలో రాయ్‌ స్రదానం చేనిన చిళ్ళాంతళ పాధారణమైనడి కాదు. దిక 200) ఎడి. సి, గోంవర్‌

పైరాంమికీటరణ పొందిన ప్రాంజులప కొండా? (వవంచంలో అభివృద్ధి కిందని దేశాలప కస్యూనిస్టు విధానాన్ని అభివృద్థి వనరచడంలో రాయ్‌ శినినఎమానోల (శ్రేణిలో వుంబాడనడం అతః యోక్సి కాడు. గపే*ి 2802 ఎఆర్‌, సి, న్నార్స్‌ & గ్టైనియా యూడిస్‌

నేనెరిగిన పంసిద్ధిలవరెలోనూ-..అచరణలో మునిగిన రాజకీయ వేత్తల్లోకావీ,

శేక కేవలం వరి!లబుల్లోనే కానీ... ఎం, ఎన్‌. రాయ్‌ అంత గురి తప్పకుండా ఛవిమ్యత్చంభటనగ్ని ముందుగా. చెన్సగలిగిన వాడులేడు. గత 28 సంవక్సరాల చుంచీ యూరప్ప, ఇండియా. దైనా, _వవంచ రాజకీయాలతో ఆయన వ్యవహరిస్తు న్నాడు. కాన్స్‌ ముఖ్యమైన ఏసందర్భంలోనూ ఆయన విశ్లేషణం జోస్యం “తప్పూ అని సంఘటనలద్యారా రుటువుకా లేదు. (పేజీ 321] ఫిలిప్‌ శ్చాట్‌

ఆ రోజుల్లో రాయ్‌ స్థాసాన్ని 'అశమించగాల వారెవ్వరూ లేరు. ఆయనలో 'మెచ్చుకోతగ్గ లక్షణాలున్నాయి. ఆయన మహా శక్తి సంపన్నుడు. విద్వాంనుడు

ఫ్‌ఫ్‌8 ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం విసృతంగా . వా$ిశాడు.. భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ నాయకుల్లో యీ ప్రధాన లక్షణాలు లేకపోవడం కొట్టవచ్చినట్లు కన్పిస్తున్నది. [పేజి 885) --లిబరేషన్‌ [(నక్సల్‌బ్బరీ గూ)పు మాసపతిక] రాయ్‌ని గురించి వాడని రాజకీయ సమాసం లేదు-.ఉద్దండవిండం* కొరకరాని కొయ్య-ఆని ఆయన్ని ఏమేమో అన్నారు. ఆయన అందలి జుట్టుల్లోగుండానూ వెళ్ళాడు. సీంహం జూలు మొదలు బ్రాహ్మడి విలకవరమి ఆయన వర్టించుకోని విషయామూ, విమర్శించని విషయమూ లేడు. దేనికీ జంకికాని, ఎవరినీ లెక్కచేసి కాసీ. యెటగడు. ఆయన నిజాయితీ పునాదులు దాల బలమైనవి. వజ్యాలయినా దొరుకుతాయికొని, నిజాయితీ ఏలంకల భారత రాజకీయవేత్తలు దొరకడం కష్టం. [పేజి 84) ఎాబెనర్నీ నికోలస్‌ అల౭ిగ్దాండరు మంచి సీజరు దాకా --- సీజరు నుంచి నెపోలియన్‌ వరవ విజేతలంతా కి9ంది తరాలవారి జీవిశాలమీద ఎంతో ప్రభావాన్ని విసలింవేశాడ. కానీ, థేల్స్‌ నాటినుంచి నేటిదాకా -- వదక్తికంగా శక్రిహీనుబయినా ఆంతిమంగా ప్రపంచ పొలకుర్లైన తరశరాల జిజ్ఞాసువులు, మేధావులు మానవ సంవ9దా యాలను మూనవ మనస్తత్వాన్ని పూర్తిగా మార్చి వేనిన ప్రతిభతో పోలిస్టే--వారి ప్రభావ ఫలితం నిరర్భకమై పోతుంది. (వేప 402) ఎజాటిం ఎస్‌, వైట్‌ హెడ్‌ ఎ

ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం ఫ్‌ఫ్‌7 ఏ 0ం2016 20౧౦కి ఆ స్వ” కవిం?

7౧6 ౪48౫ (0 రిల/8016 ౪౦౧64 ౧6809, 1917

1౧6/8: ౯896 ౯636౧1 8౧౮ ౯౮౪18 (508౧191), 1918 [6966౧ 10 1౧౮18౧ 4880౧81138, 1920

1069 ౧౧౦౦169౧15 ౦ 1౧618, 1920

1౧6018 1౧ 8౧51110౧, 1922 .

౧8౬ 90 1/9 ౪8౧౯ 1922

1౧618“9 న౧౦916గ) 8౧6 19 5014640౧, 1923 " 0౧6 ౪98? 0 సంగ౧౦౦౦౧6/880౧ ₹౧0గా ఉగగాంండ 986 [0 688, 1923 ౨0110081 ఓ8646౧, 1924

౧4౭౪౧౧౧౦1౪ ౧01301౧66౪ ౧456, 1924

₹/౧4౬ 19 (0 09 10౧67 19256

6 గీ+167%80 01 సింగంం౦గ౧౧8(10౧, 1926

06 గం 01 1౧618౧ ౧౦011163, 1926

ఓ2 ఓ106!8(10%0 148110౧219 99 1౧౦99, 1927

ఓ09 411193 1౧6౧౧౭|10౧8౮౫ 66 1' 0౧౧౦91600గ. 1927

౨౩8 1౧19౧౧800౧81690 ౪౦ంగుం౧60619౧ ౮9 ౦౧౧౦౧౩0౧, 1928 1081508314 ౧౪౦1౮58 | నంగాగటగ[5000౧09111 1౧660౧42[0౧61. 1929 ౧6 ఓ05390౧9 ౦1 ౧9 ఓ200౧8 6౦౧౫౧959, 1929

గింళ016[10%౧ 8౧౮ కంగి161? గ6౪01౪60[10%౧ 1౧ ౧౧1౧8. 19830

0౮? 72536 1౧ 1౧౮8, 1932 -

1 ఉంంలంం, 1932

064?౯౧|౦౦16గ౪, 1928

16116510 066. 5. 8. 1937

16 గ1910గ0681 [౦16 0 191800; 1937

0౪? 0116?9౧069, 1938

గి? క009గ6గ098 1౧ 0౧1౧8, 1938

కి48ం0(3గ, 1 938 _

$16/095169 6 ₹౪/6౧0190 06౧6౧౧ 1910

[0౧ 52౪8090౧/ [0 01౪111980౧: 1940

౧06 గ1(6౧8179, 1940

గీీం[8181153౧, 1940

గీజ౧ 2౧౮6 8౪6౧6, 1940

5016౧06 8౧౮ 50097840౧0. 1940

ఓ6516౧5 (0 గీ8ం8టా8, 19840

68౧64%15గ 810౧411501 8౧౮ 50618119గా= 1940

418౧01౧5 0 8 ౧8౬ 1940

16681 ౦€ 1౧612౧ ౦౧౧౭౧౧౧౦౦6, 1941.

£ఆరయంగి 0? ౧౭8౪9౦190౧? 1942

5016001116 ౧౦11109, 1942

ఫ్‌ఫ్‌్రి ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం ౪/47 8౧౮ గ6౪0!6/0౧, 1942 "| $0౧618 8006 ౪/8౧ 1942

709 ౧౦౧౧౪౧1౩ 1౧(గ౭|10౧81, 1913

4100811501: తగ నీంి!10686664 ౧౪16 1943

1౧614౧ ౬800౪6? 8౧6 ౯09048 గింం0గ౧36[0౧0౧, 1943 స80008119గ0, 5౭౧౧౦౦8౮6౪ 8౧6 59960౧, 1943 క0౪0/00% 0 ౧16౧౧౧, 1943

లి|800౧1%0 8 8౪/ 1౧౮18, 1943

ఓ90/6/5 ₹ంగ త41, 1943

శి10%8061 01 ౧4౩౦131 500౧0౧౫0౦9, 1 944

810౧81 6౮ఆగా౧౫౪౧ ౦ ౧6౦౧163 60౪౧౧౧౧౦౧౪ 1944 6౧౦౧౪/1(౪॥1౦౧ 0 1౧618, గి 0116 1944 _

018 ౪/27 [0 ౧66060గ, 1944

ఓ881 88261193 01 ౧9660౧౧. 1944

కగ001900 01 ౧19600౧1, 1948 .

8/28/1821! [16%1?౮6, 19045

1. స. తీ" 8౧6 గీటంటక గింళం01౪008, 1846

సిం 0/9౧1810౧, 1946

విం౪/0గ6 ౦౦గాగాఆలగి5౧), 1946

సీం గళగ4గి5గా. 19:17

50169౧09 4౧6 ౧౧$1090వ౪7- 1947

16 గలం518౧ గం౪01810౧, 1949

$00135 గగీ033806, 1950

నింంం॥4! ౧౪౧8౧15౧, 1952

గిండ80౧ [౧0౧౧8౧౮౦19 8౧౮ గిం౪01౪గ0గ 2 ౪619, 19565 6౧౧౫9 8౧6 స4గ౧6, 1957

కొిం!౧05, కిర4/8? 8౧౮ ౯8౧1699, 1960

షీ. |. గెం/8 సోీంగిం[/5" 1964

గం? 1! గంట 1968

గగ గగాం

0॥ 56051౧౮ 06 0 ౮౭

౪/0160 87. పీలంం0౪

గ! 011900౧095 ౪౧00౧ 6 6౮౧౮796౪

0౧ ౪9 ౧౦౧౧౦౬ 60%6616600%, 081 ౫ గోడ రంగ? కింగంం దిర14150రే, 6౧ ౧౦౧౧౮౫౭! ౧౪౪5౧6౫ శ్‌ 1164 ఉగ్రా?౦0800 (0 ౦00గ౧౧౧౪౧౫| గిర!

గొం8౧ గిండడపం8809 గీీలళ601684 శ₹7105౧ 856 గ(168౯” శ09 ౧౦౧౫౧953 8౧6 ౧19 క్‌158౧6

ఎ౦ం ఎస్‌. రాయ్‌ జా భారతకమ్యూణ్యీజం క్‌ి

5(4[69 "౧600165 560౪8016 8౧6 1౧6 60౧౦953

7019 8 8౧6 0౪! 0618106

న/1౧010169 0 గి!299 గేీం0111,58010౧

4601690 ౧౪౧:౪౧/ 2౦౦01013గా

£గం11010౧ 0 61885

580/82676౧6

క₹?0016019 01 1౧౮618౧ ౧౪౪01౪(10౧

7069 ౧6౪4 ౧801

ర౮౭౦016"5 ౧8౯6౧౯

0/01 0 ౧౭86|(081/3గా [౧ ౧౦౧౫౧95౩,

10/87/0౦01 8 ౧6౪౦|1౪80|౧8౧/

గగం55806 10 1౧6 ఆ, 5.5. గి.

౧97 ౯౪6౧0౧06 ?

0౧64 6౧/$19

719 ౧౪౪౮౧౦ 0 500618113౧

0౪5౯ [6019

566/6 0 0ఈగాం౦౧16౪ 18 1౧618

51౧0-50౪166 ]౧9806/

ఇంక 87 నింగ౧60[౪89

113100/ 13 ౧౦1 869 1౧19 /8/

11010169 01 [8౮1081 0ంగా౦౦!860/

16 84౪ బిగం8ర6 1౧ గీ5ం!8

6ంగఆ౧| ౦ 089౪8115 12 సీంరంగా 5019169

బ్నిం! తార 9 0116

6౪140021 &౧౮ 0౮[0౧048

4181641 న౧క4158008 01 [౧96001

శలంగా౭గ18! కిం!

వం షిగారు[0 01 ౧6 ౧౦౦౧౧08

ైంపి1పకిలతి ₹161ళ9 61 సెక్‌, స. 203

5౧;1103000108! 60౧96666[౧0665 01 10667౧ 5016౧6, 9 అత! ౪౦1౪౧౧98 ౧ ౯౭౫౪9 9000.

570గ518 01 1946 ౧౭౫౧౨

౧65 1! 1616 1౧616

౦4ల ఇగైనని!1966 ౮0311108110%18 ౨2 సెక్‌. 1. మె09

60195

600౧698

00601606023016 2410169 12 6 032218 36 661164

8౧96866 [ఉయళ40౧08 66416] 1922-1924

కీగడ5ఏ99 0 1౧04, 1925-1928

ఎస్‌, రాంగ్‌ (౧660606616 [౧018 (౧6 [861068] టం0౧8౧౧0 గ౧6 140080౧ 87 గ౧9 గంగ8౧19 8) 4945 తగశం68 60103164 6 స6ికి 864 పంం*2ై8 తండంఏ19 306 క్షే917 + 1954 | 50/౧6 87101965 ౧౦౮౪౪6 రం౪/౧ 07 ౬16౧ 1౧ ౧౦? 0౪/౧ ౧౧౫ 0౦+" 500/1 ౧8౧6 5411 116 1౧ 069 821000౪698 01 గ0౪ ౪గ-౮601౯౧6166. ఏ ౦3016 20ం0౦పేిణ ల౩౧౫ విం

తీరే[108గ, ఆ. స. రంం4/7767బ ౧ 76 సంగా 0 ౧౯ 6077742౧ వెగంగా ౧౮ 24/0, ౯900169 ౧౪9|150100 గ00%, 1160౪4/ 09101, ౪019. 1, 11.8 111.

తింగర 128085: ౧౫ ౮07774౧7౧౧ ౧27౧ ఉప 76407 2722౧ ౦ బిం/గ72/707, (92/00 (99, 27 216 6౭7౫౫౫౫2 ౧౧౧ ౧౮౫౮౭ 274 ౮ 05707707 4రి/0/0 “962. ౩ 0000647 2742 726 ౮077742౭౧౧ 6/70” 6౮ [24/00 20.0909, 9707. 14600041 800% &ం0007 ఓ06., 081048.

808680087196, 6. ౧, : 2. గ. గం 274 2౧47040 త౫/712- గసాగాా 1.8. గ. ౪/46182 గ౪౮01108600౧, కింగారి4 ౪, 1961. * క్రాం/౧4//708 6/ లెంగగింం/ 27/00/0౧౫4. గె గిం, 11080౧48 షవం౦018008, 0810౪118. 197].

0౧8 [41180180 2 2426 0౧22640 2404842 ౦/౫4 రేగ గం 1936-1954, క5౪/682 9౪011506౧3, 6410౪48, 1966. -

610౪68, 0.6: 84. గ. కియా 4 5/44 0/ ఇల౮//00/ 274 2040007 22 240007 కం స1000/8 గంం0018005% 6410౪648, 1973." & " _

112810000౫ తంగగ క8ర0ంట్‌ : 6౯072777 4౫7౯ గ2ం00/6ా ౧౧7౫ 27 40/7, 0౫౦/4 ౮౧1౪/9/910/ ౯959, 80గ౧98, 1971, +

అంగి8 స॥్గం[౧2008060/8: €07/784/00473 0/ తట 0 £0 20 అం//066/ 77/007గ0 5.004౧04 & 00. (౧౪౬) ఓ0లే* 16౪4 909101, 1967. 17 వ గంగి. శల గిం 20 - ెంగ/02 శ?ంక్రగణిన?? " _

సతయంంగ, 9.8: శ గ గదాం 1/002200700 4యగలం దింగ౧81558౧009 గ౪0 1150918, ౧4|౧౪(8-12, 196.

ఎ౨. ఎన్‌, దాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం విగ్ర] _ ₹50"80 ర౧|110. క/00728 రర (2070, ర80001 08౬89080 చ్యడ!0408, 1955, గంగా, ౬1160 8౧6 [0% 5%. (౫ 027 ర౪౫ 277286, గంగి41552806 గి౪౦115%6/5, 04106648, 19418, గం గి. 6. 2064 కంగు, నతన శల గిన గిం గేలసూ?ంగి 80 6౧7౫౮, ౧౧6510 01 0411101018 6౩, రింటం!6 8౧64 ఓ056 . తీిగం్ర6159, 1963. గ8౪. 6008385. 2 గ గ గర /7/09005%60 తలం/4౧0742౧ గిం౧815530096 క౮౦|1906?9, 6810640810, 1936. ల గిం 5802195. వ 706 గలా[/6ూ తగంతగా?ల. కింగా లిస్ల౭ ౧౫ గిర్‌ తిం జీ!66 గి౮0105099, 68106004, 1970. 5027౧08, క. 5. : 7/76 0/7764/ ౨౧2/0000%0) ఉ గేల్‌ స తం సీ8100౧81| ౧401130100 ౧0౮569, 09101, 1965, - ౮1౭౧౦౪౩0౦4 క. &. 2 607777/62 274 6 లంగ. ర00/995 రిా011506/39, గిగీం500౪/, 1979. | ౪208, ఆ కి వ. ్రటండ601 [26/02 విం//762/ 2౧048704 ఓ8నంగగా? గీ88/80 జీరడిగినడ!, తీరగ, 196]. ష్‌ క గతంల). ౨ వం 40 వాగంగసగం రొంంం రం 000/0 406005 09/4 గెల 20, గింంం8[0[1 4011021003 1౧ 500141 5046౧099, 2/44, తిగ5కడ?1 గ0864, 08౧/288౧). 091% = 6 (1౧6౮14) /౨072

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం స్‌్ర3 నావుసూచిక అ అబ్దుర్‌ రాట్‌ పెషావలి 100.11 114 1150 124 516 517 అంశర్జారీియ హ్యూమనిస్టు న్హైతికనంచం అస్దుల్‌ కబీర్‌ 1117 40 4050 5145 అబ్దుల్‌ క్నదీర్‌ ఖాన్‌ 52, 110 అంచేద్కర్‌. వీ ఆర్‌ 865 అబ్దుల్‌ క్యడీర్‌ వెహాయ్‌ కేసే 014 అక్చర్‌ వాన్‌ 118 110 అద్దిల్‌ మజీద్‌. 2385 అక్బర్‌ షా (నలీం) 515 అబ్దుల్‌ రిజాక్‌ (ఇ్రాన్స్‌ 824 అక్షరాడ్యాలు 606 అద్దుల్‌ రహమాన్‌ 119 అఖిలభారత వర్కర్స్‌ అండ్‌ "పెజంట్స్‌పార్టీ అబ్దుల్‌ వహీద్‌ 117 క! అద్దుల్‌ సత్తార్‌ 110 అగస్టు తాల్‌ హైమర్‌ 76 అబ్దుల్‌ సలాం 85 అగావవోప్‌ 528 అబ్దుల్‌ “పషెహారి 111 అవాద్‌ ళోభానీ 218 అమీల్‌ అమాసిల్లా 107 10% అడ్వాన్స్‌గార్జు (వాన్‌గార్డ్‌ మావెస్స్‌ 806 అమీర్‌ హైదర్‌ భాన్‌ న! అడ్మిరల్‌ వాన్‌హించే 64 అమెరికాలో రాయ్‌ 49 అతుల్‌ కృష్ణ ఘోష్‌ 88 35 41 అమృత బజార్‌ పత్రిక 19 అతల్‌చందగుప్త 802 అయన్‌ స్టయిన్‌ 55 871. 434 అధికార్మి గంగాదర మోశేశ్వర్‌. 72 78, అయోధ్య ఎిసాద్‌ 280 (5, 98 101. 108, 105 114, అయ్యర్‌ ఇ యల్‌ 140 145 1460 18, 181 202 509, అరవిందఘోప్‌ 16, 11, 20 28, 25 490 205. 22, 225 288. 2490. 269 అగ్లీ సన్‌ జార్జి (డొనాల్డ్‌ కాంప్‌ బెల్స్‌ 218 257 295, 858 858, 859, 869. 455, అల్వరాడో 5? 68 49 91 09 002 501, 0060, ఆవనీనాధ ముఖర్టీ 8, 163 156 240 258 512 = 26, 528. 534. 5386. 587, 255, 2602 824 382, 314 455 1600, 510 552 4602 501, 518, 514, 824 037 అనాది దిహాదూరీ 3368 856 ఆకసిలాల్‌ రాయ్‌ 86 అనార్కిస్టు కమ్యూనిస్టులు 66 అనెంస్లీ రేఖ 230 అనార్కిస్టులు 85 66 70 అహమ్మద్‌ కుతుబుద్దీన్‌ 191 అనార్కో నిండికలిస్టులు 70 ఆపహమ్మద్‌ ఆడ్‌ ఎ 877 అమశీలన నమితి 80, 22, 27 అహమ్మద్‌ ముజఫర్‌ 5=7, 9 12 24,52 అస్తల్‌ అలీ 885 కట 7274. 77270, 91 98 12, అఫిజుల్లా థాన్‌ 118 114-187 20 547,140. 166

వ్‌గ్రిశే ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం

108 12814, 100205, 100 101, ఇంటన్నేవనల్‌ మధ్య అనయాశాఖ 10

108, 200 201 203, 201 206. ఇండిరాగా 0వ 808.38 440

208 213 216 210 229 225 ఇగ్నాజియో శాంతిదానెడ్‌ కిక్‌

జక బి8 20 20 247 జరి ఇజ్వెన్తియా 314

విరీ[ 20805 258.68 265, 805, ఇన్లాం క్వజీ నజ్రల్‌ 41 11 101

810 323 324 328 94244 4809

401, 608 409 602 508 008 ఉా

01331 953 639, 040 ఉగ౦జాతీయవాదం శశీ

ఉగ౦ివాద గూపులు 181

ఆ ఉగంవాదులు 88 ఆంగ్లికౌ దిలదినోవా 7, 81 4100 005 ఉగరివాద రాజకీయ ఉద్యమం 20 అ ండూరాద్‌ స్టీన్‌ 228 ఉపేందనాధ బందోసాద్యాయ 255 అంధ రాడికల్‌ డెమోక0ి! కొపార్టీ 58 ఉమరుద్దీన్‌ (షాదతుల్లాా 110 అగ్నీస్‌ స్కెడ్లీ 127 ఉల్చొ ఇెట్రామ్‌ 264 ఆచార్య కృపలానీ 389 ఉల్యానోవ్‌న్కీ 607 632. 588 ఆచార్యిఎం పివి టి 11012 115

123, 124 249 503 504, న!

514, 516 ఎం ఎన్‌ రాయ్స్‌ మిషన్‌ టుచెనా 210 ఆత్మారాం 380, 40 బి ఉం ఆళ్యోన్నతి సమితి 22, ఎడ్గార్‌ స్నో 280 ఆధునిక భారత దేశం 805 883 ఎరల్‌ బౌిడర్‌ 273, 280 ఆధునిళ విజ్లానాస్త్ర కాతిఃకఫలీతాలు 871 ఎరాస్‌మన్‌ డెన్‌డిరియప్‌ 408 అస లార్నెన 99. లం ట్‌ న?

న ౯ . ౩370-72, గ అల్‌స్టన్‌ రాస్‌ 128 186 859 498, 539, 540 ఆలం కొంకుల్‌ 21 ఎల్‌పూట్లో 88 65 అలీ కమాల్‌ ఫౌలాడి 157, 228 ౨88 564 ఎవిలీన్‌రాయ్‌ 6, 50 52.70, అల్వేఎ ఎ 238 109.11. 117, 130, 249 455 ఆబ్బ బొన్లన్‌ 11%, 148%, 14%, 11%, 160, 460, 472, 498, 504, 514, 518

204 2కి ౭౮1 208 528, 529

లి ఏ ఇంక్విలాబ్‌ 168 ఏంగెల్స్‌ 480 ఇంటర్నేషనల్‌ (యెన్‌ క రెస్నాండేన్స్‌ ఐ (ఇం షెకార్స్‌ 158 180 200 2039 297, 316, 323, ౩28, 347, ౨ ఎక్యూద్‌ 280 355, 356 ఐదవ కాంగ్రను 100

ఎం, ఏస్‌. రాయ్‌ _ భారత కమ్యూనిజం కట్‌ బ కరునోవాయ్‌ స్కీ 181 థ్‌ ంంటు (ఎళ్రిక్క 180 ఒ జి వి యు 250, 252, 491. 528 కరాథాన్‌ ఈ పేవల్‌ స్ట్రీట్‌ అండ్‌ విండ్‌ మిల్లర్‌ 204, 284 కర్ణన్‌ లార్డ్‌ 17. 117. 310 800, 408 602 కర్తార్‌నింగ్‌ 36 19 క కళ్యాణ కుమాచ్‌ బెనర్జీ 8/1. 403 కాంగెకిను 81 92, 15%, 107 కట్తు కె లాననాధ 876 కాటయామ 1 కసెయేపలు 20 కశాన్సూటకుటి కేసు 188%, 170, 172, 176%, ళ్‌ (ఓ "జో ళి కమలాబేవి 868 కామగటామారు 6 శమింటరన్‌ 5,శ్య 10, 12, 52, 69.71, కామెనవ్‌ 15%, 298%, 291, 510%, 511 74-79 84.856. 90, 92, కారల్‌ జాన్నల్స్‌ 4086 న్‌ 150. 159-61. 198 203, 205, మ 0502" ౯ 207. 2220-27 231. 232 235, 237, 251-57, 260 262, 264, కొడైక్‌ హెర్నాండో 61 271, 272 275-868, 291, 299, కానీ 286 294, 296-307, 309, ౩312, 313, రా జెట్కిన్‌ 112 3115-19, ౩322-24, 327, 329, శరణ్‌ చందుమిళా0 207 టల్‌? కొక ఎన్‌ ఏం 011 జి ళ్‌ జొ ఖ్‌ లో క 392, 490, 491, 494, 506,512, కోరీలాల్‌ మోష్‌ 28 514, 518, 524 532,533,537, కీల (ఉక) 218 కమ్యూనితం 8 46,76 75 86 00 05 కరి కసాన్‌పార్టీ 205 9 10 00 58 కమ 282, క్రిప్స్‌ స్టావర్డ్స్‌ 220 కమ్యూవిజం ఇన్‌ ఇండియా 117, 800 కిరస్పీ డబ్ల్యు 178 కమ్యూనిస్టు పార్టీ € 70 71, 786, 9. కీంస్తు ఏను 0% 102, 137, 147 169 172, 191, ళృపాలొనింగ్‌ 32 201, 205, 208, 209, 212, 215 కృశ్చవ్‌ 081 17, 219, 223, 225.29, 23133, అానినెనొ ఒ వి 8. 222 171 288 250, 254, 258, 262 290, 293, క గా కప “స న స / 0205, 2౯% 209, 301, 898 299, 03, 301, 311, 346 350, టాల్‌, 20, 209, 301, 61 శేన్నెడి 20 కరంజా వెనుస్టూయన్‌ 82-68 ఇమాల్‌ పాషా 10%, 870

$08 ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం శెయిజరు క 66 గా రైన్‌రీచ్‌ దోపిడికేసు 81 కేపిటల్‌ 16 గిరః చంచం చక౦ివర్ధి 72 'కేయీ వినిల్‌ 117 గెలిభోలానంద 88 కొమింటాంగు 274, 277, 278, 280-84, గిల్బర్ట్‌ మర 407 286, 287, 291, 292 గ్స్‌ర్‌ లూసీ. 273, ౩316-18, 36736 కొమరోవ్స్‌ ఇ 6004 గుయ్‌ వింట్‌ కకక - కొలందిన్‌ 412 గెరిల్లా యుద్ధం 83 కోధన్‌ కుమాలి 10 గుణవర్థన్‌ ధర్మడాన్‌ $70 కోపళ్నికప్‌ 412 గప్తా నళిసీ 143, 145 146 151, క్షైకిచ్చి ఇషిమోటో 12 2173-75, 1980-86, 249, 2535 261. 264. 344 ఖ గుప్తా మనోరంజన్‌దాన్‌ 88, 41, 810 గుప్తా వీచేందనాధ దతా 21 లంఖోజ్మీ ఫైూండురం? 126 గుప్తా హీరించిలాల్‌ "గ క్‌ ఖంగాల్కుర్క్‌ జీ ఎల్‌ 3639, 864 గూిజెందర్ల్‌ మైఖేల్‌ (0 దమ్‌ 230 గూనిన్మొ బి వ కరి 533 వాదిల్కర్‌్‌ ఆర్‌ ౩ 378 ఇగెన్‌డెన్‌ స్ట్రామ్‌ 319. 355 విలాఫత్‌ 107, 161 జే డింగ్‌ 257 శెడకల్క్‌ అల్‌ ఎ 8/9 గా ళా జీ పి 378 గేషియ్యా వి (ఎం ఎన్‌, రాయ్‌) 14, 7 ఖేర్‌ వి జి 977 బైవింట్‌ 268 క గొన్నర్శ్‌ జి 121 గ గోషాల్‌ ఇసక్‌ 236 గోవేన్‌ రాయ్‌ 31 గంగూలీ విసిన్‌ 98 గోపెంద్రు చకర్పివర్డి 236 గతీకార్కిక భౌతిక మానవతావాదం 4109 _ గోపేందకృన్ణ చక౦ివల్ధి 258, 262 గదర్‌ పార్తీ 25, 27, 30, 33, 35, 37, గోబెల్స్‌ 487, 4860 049 తం 59 246, 273, 496 గోవీనాథ్‌ 141 గాంధ్మీ మోహన్‌దాన్‌ కరంచంద్‌ 29, ౩0, గోమెనా మాన్యూల్‌ [0 139.42, 153, 254, 259.67, 182, గోర్టాన్‌ 68 196, 299, 306, 333, 34], 346, 347, 357, 360, 361, 366, 370, గోస్వామి రరణ్యకాంత న 28 375, 377, 378 381.3, 387, 389 వ్‌ 390, 396, 398, 4355-37, 496 గోవైైన్సు నరేన్‌ 20 వ504, 543 గోవర్మ్‌ డి వి 210

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం ఫ్‌గ్ర7 ఘ చియాంగ్‌తై షేక్‌ 271, 224 2/0, 2/7, 279, 281. 284 ఘాహపే, ఎస్‌ వి 213, 235 చియాంగ్‌ చింగ్‌ 54 ఘులాం అలియాథాన్‌ లూహానీ 129, 131 చియూ చిమూపై 2/6 286 133 301 చూపే 031 ఘులా౦ మెహబూట్‌ 118, 110 చెన్‌ టు షియ 281 286 286, 508 ఘులాం హుస్పేన్‌ 172, 200, 253, 529 చెట్టియార్‌ నింగరకేలు 148 145 100, ఇ 172, 176. 197, 200, 213, 2144 జ్థానచంద్ర ఘోష్‌ 24 రబ వం 270 225 చ చైనాలో విష్లవం=ప్రితి వివ్లవం 270 208, ప? చక౦్తివర్తీ చందర్సె డా 49%, 409 వైవా వివ్లవం-కమ్య్యనిష్టు ఇంటర్నేషనల్‌ చక౦ివ ర్తి ఫణీ 36 3942 234. 288 దక౦ివ ర్తి సతీష్‌ 24 2“ 36 చౌధురి చిత్తపి్రియరాయ్‌, కి1, 41 చకివ ర్తి హరికుమార్‌ 18-20, 25, 35, చౌధురి నరెన్‌ ఘోష్‌ 20 86 40 చౌరీ చొరా 177 చటర్జీ, జిబ్బిన్‌లాల్‌ 205 చటర్జీ జోగేష్‌ 256 జ చటర్జీ, వింకించందం కేగి ల చటర్జీ. బోలానాధ 88 85, 88 41 500 జఘ్‌లాల్‌ 029 చటోపాధాక్టియ పీరేందనాధ త 16, 1252 ఆతీన్‌ బాబు 18221, ఏ8 ౨ 25. 22 204 127, 129, 131. 133, 301, 365 30-7, 39-41. 495, 496 చటోపాధ్యాయ హరీందరినాద 865 జతీన్‌ బెనక్షీ 20 చటోషాధ్యాయ అమరేందర్సినాధ 80, 84 జతీంద)నాధ మిళాం 208 చమన్‌లాల్‌ 1కికి జఫరాలీ 116 చర్చిల్‌, విన్‌స్టన్‌ 881 జన్నూదాన్‌ మెహతా 866 885 చవాన్‌ వై వీ 8/8 జయప్రకాష్‌ నారాయణ 8/38 చాంగ్‌ రువాటావో 280 జర్మను కొన్సల్‌ 25, 27. 20 84, 386, 80, చాంగ్‌ షా 2/8 జై, 45 చాంగ్రిపోటా 18, 19, 24 ఇన్సిస్‌ ధామ్‌ 870 చార్మీ 69 ఇకోవీనిజం 949%, 82, 30%, 877. 878, చార్వాకులు 108 వంక చికన్‌ లాల్‌ 212 జాక్వివ్‌ డోరియట్‌ 218 చిచెరిన్‌ 88 జాతీయ కమ్యూనిస్టుపా రీ 218 చిల్నీస్‌ వ్‌ వై 808 జాతీయ వలప కమీషను ఈీ

ఫ్‌88 ఎం. ఎస్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం వాతీయవాదం 101 టాటన్కీ 9% 102 181 108 200, జాన్‌ డ్య్యూయీ 401 291, 303 జాన్‌ వి హైద్‌కాక్స్‌ 200 టాంయనోవ్‌స్హ్‌ 128 120 జారిస్టు 84 "అగార్ట్‌ 29 జారి ఫాద్‌ మోర్‌ 400 వైమ్స్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా (ఈక [40 బారో స్లోకోంట్‌ 268 టోజో 81, 3081 600 డాం బెసెటో 61, 68 డ ఉాస్పర్స్‌ కారల్‌ 406 జిబ్బన్‌లాల్‌ 250 డాంగే శ్రీపాద అమృత 74 116 148001 వతేందినాధ లాహకీ 10 వ ర జినోవీక్‌ 87, 131 188 157 150 కర్‌ 205 235, 237, 2460, 241, 253,

290, 291, ౩06, 314, 490, 494, 254, 258-260 262, 308 310,

510, 511, 537 342 343, 502,519, 522, 523, _ జీనొపాల్‌ నార్త్‌ 107 528, 531, 535 జూలియస్‌ హక్షే 407 డాన్‌ మాన్యూల్‌ 86 జేలొస్టోన్‌ శస్త్ర] శెన్‌ హమ్‌ 64 శ జేమ్స్‌మనో? 65 68 001 డెరొవెన్‌స్కీ [కమూూూనిస్తు 92 శేకుబెల్‌ సై “ డేవిడ్‌, ఎన్‌ (య లీ క్ష్‌ 127 508 జొహారీ జె ని 4107 108 006 008, డేవిడ్‌. "పెటీ 200

523 డోరియట్‌, జాక్విన్‌ 278 జోచగేకర్‌ 3 యన్‌ 218 2085 డైమండ్‌ వోర్చల్‌ దోపిడి 21 జోర్జాన, డి యన్‌ €0 57, జోషి ఎం ఎన్‌ 16 185 365 885 త

తయాబ్‌ షేక్‌ 8482 856, 358, 30%, 98, రు 366, 3639, 369, 373, 499 రూజ్‌ వాలా ఎం హెచ్‌ 206 శారకనాధ దాస్‌ 00, 400 తారక్‌సాధు 81 ట కార్కుండే, వి యం 818

టాంగ్‌ షెన్‌ చి 282 తాల్‌ హైమర్‌ ఆగస్టు 768, 120 147 152, టాంగ్‌ వింగ్‌ షాన్‌ 278 360, 53868 టాం క్వెల్చ్‌ 126 తీలక్‌ జాల?ంగాధరి 15 టాయ్‌ మాన్‌ 189, 270 తికందాన్‌ పురుషోత్తమ్‌ దాప్‌ 288 టాస్‌యాన్‌ కై 282 తేజీంద్ర)నాధ శాయ్‌ 25% టాగోర్‌ నురెందం 17 టాగోర్‌ సొౌమ్యేందినార. శ 104, 221, ద

264, 265, 296, 309 దత్తా కాళీచరణ్‌ 141

ఎం. ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం వ్‌0్రి దక్తాః బులు కేశ్వర రం నళినీకార్‌ 32, 88 దళ్తా, భూ పేందంికుమార్‌ 255 నవ్యమానవవాద వణా?క $05 దత్తా భూపేంద్రనార 50, 76, 127- వ దః 136. 194, 270, ల 258, 503, 528 నాల్గవ కారెను 144

వాతి నారాయణ డ్డి రావి 241 దత్తు శెమిన్న్‌ పామీ 11, 181, 218, నింబొకర్‌ ఆర్‌ యస్‌ 28 885

230, 2ఏ 7. 298, 209, ౨01, 344, నిర్వాణస్వామి (సర్కాల్‌ నతీష్‌చందంి జె

358, 39, 493 24 దత్తు వ్రిజేన్‌ 86 సిషే 0540 దత్తు రజనీ వామీ 170 95, 305, 823 న్యూటన్‌ ఐజాక్‌ 412 దత్తు వినయ భూషణ్‌ 80, 41 న్యూమన్‌ హైంద్‌ 271 దాస్‌ చ్చిర్ధరంజన్‌ 17, 20, 140, 143, నెవూ) జవహర్‌లాల్‌ 299, 306, 321

154, 182, 193, 201, 202 347, 61, 366, 367, 380, 387, దాన్‌ పులిన్‌ విహారీ 17 ౩396, 436 ది వేటు డ్యూరబుల్‌ వరల్డ్‌ వీన్‌ 71 నెహార్సి మోతీలాల్‌ 108 283 బేవేంద) కౌశిక్‌ 114 దేళ్‌పాండే యన్‌ వి 848, 868, 804 వ నం శ | వాటేల్‌ వల్లిదాయ్‌ 885. 878. 08% భ్రామన్‌ బెల్‌ 130 వటేల్‌ వి జె 230 థాకల్‌ దళరధలాల్‌ మోహన్‌లాల్‌ 918 వెరి ప్రణాళిక 96 థాకూర్‌ వ్పిపాద్‌ పాండ్య 373 వరమ కమ్యూనిస్టుపార్టీ 71 థీరేంద ఫ్‌ వ్రవాన భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ 118 113. కెంగ్టీ డి అర్‌ 254 154, 1205, 220

పాట్కర్‌, యస్‌ జీ 241 షక్‌ జ్‌ పాపెన్‌, ఫ్రాంజ్‌ వార్‌ 87 వ పాల్‌ బినిన్‌ చందం 17 పాల్‌ (్రీవ్‌ 28

వంగల్‌ (వతిక) 148 పావెల్‌ మిఫ్‌ 276 వందలాల్‌ (చూడు అస్ల్రే 180 ష్లాటో 808 వందలాల్‌ వెనర్డి 20 పారివ్బా 814 నంబూద్రిపాద్‌, ఇ యం యస్‌ 96 వింగ్లే విష్ణుహరి 80 నయాజుల్లాఖాన్‌ (శాంతిపాద ముఖర్డ్‌ శ పియాట్నిన్కీ. 264. 808 318, 817 నరేంద్రనాధుడు 15, 16, 20, 21,25 విన్లే ఎ 3 873 నరేన్‌ ఘోష్‌ చౌధుళి 06 వీళ్ళే, చంపక రామన్‌ 76

వగ ఎం. ఎస్‌, రాయ్‌ _ కారత కమ్యూనిజం పీస్యల్స్‌ పార్టీ 106 బనవప్పన్నయ్య, ఎం 588 పీక్స్‌ వీల్‌ హెల్మ్‌ 76 ఏహదూర్‌' అనాది 118 పూర్ణ చంద్రజోష 286, 480 వ్రివేష్‌నింగ్‌ 850058, 887, 860 క "సెట్యోవ్‌స్క్‌ 218 298 209 బాగెర్‌హత్తా జానకీ. వసాద్‌ 2౮, 282 844 "పెషావర్‌ కుట కేసు 804 345 ఆనా దానా రాణా చౌజే 213 వృధ్విన్‌ ముఖర్జీ 406 రసాల్‌ ్య పొకొ95్‌స్కీ, మైఖేల్‌ 5 బారినాల్‌ గూివు 86 పొొటాగరన్‌ 408 బాలేళ్వరం క8 పోర్‌వ్రయో డయాడ్‌ 61 జార్డోలీ 841 ఫణి చక9ివర్లి 88, 89 48 వార్పుసే. హేనీ) 65, 162, 371 ఫరూకీ 240. 200, 105, 528 దాలాల్‌ 119 . ఫానిజం 87 వాండ్లర్‌, హెనిిక్‌ 76, 8142860 $8 ఫిలిప్స్‌ బార్లి ౮, 60 71 ద్రాడ్లీ బెంజమిన్‌ పా్రన్నిస్‌ (వెన్‌ వ్రొల్లీ) ఫిలిప్‌ శ్చాట్‌ 1, 189, 218. 229, 235. 218, 232. 235, 2567 237, 238. 240, 256, 257 266, బాక్‌హాంం ఎచ్‌ జె 548 303. 331, 345, 453, 493, 525, న్‌గానీ వ 170 529, 531, 535. 538, 551, వవప్కై + వ్‌5్‌వ్‌ బ్రిటిష్‌ కమ్యూనిస్టుపార్టీ 157, 108 220 "ఫెన్‌ య హినియాంగ్‌ 278, 274 త/7, 286 బ్రిటిష్‌ సామా9ిజ్య క్షీణత = వతనం 200 "ఫనాంగ్‌ వా ర్తావత్రిక 872 40 820 "ఫర్నాండెజ్‌, నెనాల్‌ 08 బుఫారిన్‌నికోలాయ్‌ 8. 85 95, 181 133 ఫేఫజల్‌, వె హెచ్‌ ఆర్‌ 116 159 271. 288, 291. 292, 296 296, 299, 302, 306, 31 ప్త 314 బ 316, 317, 328, 424 మిద్ధుడు 808 వింకించంద || బెంజమిన్‌, గ్లిటో 491 ఓ్‌రన్‌ స్టాఫ్‌ 88 బెంగాల్‌ "సెజంట్స్‌ అండ్‌ వర్కడ్చ పార్టీ బరీన్‌ ఘోవ్‌ 17, 18. 20, 495 603 204 న బెంథాం, జెరిమి ర్కలులా 124 ది ల్‌ ఓ లం బెనర్జీ, యతీంద)నాధ (నిరాలంబాస్వామి విరోడిన్‌ (బ్రంట్విన్మ మైఖేల్‌ (గూజెందిల్ష్‌ $6, 17 20, 23, 28 128, 273, 274 276 277 ర్న లై లై లా ల ౯ వెనరీ, సతో 86 2739-82, 285, 286, 288, ౩17" స్‌ో జో 8౫

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం ఫ్ట్‌71 బెన్నెట్‌, ఎ తె 580 మసానీ ఎం అర్‌ 200 బెలియాఘాట్‌ దోపిడి కేసు 801 మసూద్‌, ఆలీషా (కాజీ 109, 111. 113, బెవర్లీ నికోల్న్‌ 254 173, 260, 261, 303, 3041, 344, బేలాకున్‌ 112 వ్‌ 15 బొంబాయి వర్కర్స్చ్‌ అండ్‌ పెజంట్స్‌ సీ మస్కాారెన్‌హాన్‌ ఛార్లన్‌ 363 868 373 216 మహాజని, హెచ్‌ అల్‌ 9708 రానీ క సై 182 360, 364, 365. 367 న మహమ్మద్‌ అక్సర్‌ (అక్సర్‌థాన్‌, అకృర్‌ బోను, 2 లేశర 18 40, న్‌ బీ ఎ బి పాలకి ఖురెషీీ 100 118-200 లోను సతీష్‌చందం 16 వహవ,డ అక్‌ ఫతిద్‌ 3ట్‌ బోను నుభాష్‌చంద 148 188 300 347, మహమ్మర్‌, అక్చర్‌ అరీట్‌ 0 984 8 3728 879, 85 మహమ్మద్‌, సఫీక్‌ సిద్దికీ 110 111, 120 బ్లోయింగ్‌ అప్‌ ఇండియా 306 15 108 224, 8038 301 014 కగక్‌నింగ్‌ 203, 288, 266 మహమ్మద్‌ హసాన్‌ 118 110 భట్టాచార్య, అవినాకచంద) 18, 20, 50 మహమ్మదాలి (నిపాస్రీ 110 111 173, భట్టాచార్యదీనబంధు కేశ 401 211,216, 225. 253, 344, 514 భట్టాచార్య, నరేందునార (ఎం ఎన్‌ రాయ్‌ మహేంద్ర వ్వత్రాప్‌ రాజా 124 150 మాళక్టానాల్డ్‌ రాంసే 158 179 856, 850 భట్టాదార్య, విర్మలచంద 60, 552 మాక్షీ న్‌ 00 భట్టాచార్య, మశీల్‌ 24 మాక్స్‌వెల్‌ రెవిశాల్డ్‌ (నర్స్‌ 382 భాయీ, భగవాన్‌నంగ్‌ 188 మానికోలా కుట్రికేను 20 22 ప 832, జో కారక కమూాలనిస్పు ప్రణాళిక 78 38 మాన్యూల్‌ గోమెడ్‌ కర ా మాన్య్యూల్‌స్కీ 158, 159, 227, 305 భారతదేశంలో కమ్యూనిజం 264 శ్ర వ్రతం 320, 323, 509 భారతదేశ భూతభవిష్యద్వ ర్హమానాలు 18 మాడెకొ ఫొన్పిస్కో 68 భారత వివ్ల వసంఘం 2/ మారిమైన్‌ జాక్విస్‌ 108 భమ్‌ జార్జిపాల్‌ 33, కి మారో. కారల్‌ 46, 47, 51. 97, 336, వ్యాష్తవిక వాదం 41 339, 362, 364, 395, 398, 432, 503, 548, 549 మ మారాస్‌ న! మజుందార్‌ భూపతి 35. 86. 145, 260 మార్చిన్‌, చార్జెన్‌ అలెన్‌ (ఎం ఎన్‌ రాయ్స్‌ మనశకేమికావాలి ? 165 14, 34, 45, 46, 310, 499, 500 మణిబెన్‌కాలా 863, 367, 864 373 మార్చిషిన్‌- ఓ వి 585 538 మణిలాల్‌ 109 మార్చునిన్‌ రై

ఫ్‌72 ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం మాలవీయ, కపిలదేప్‌ 189 మూడవ ఇంటర్నేషనల్‌ 010180 మూలెంకోఫ్‌ 888 మెండెజ్‌, మాన్యూల్‌ (ఎం ఎన్‌ రాయ్‌) మా విభేదాలు 822 కథ మావెరిక్‌ 81, 88, 100 మెక్‌నామస్‌ 158 మావ్‌సేటుంగ్‌. 54, 187, 269, 272, మెక్సికో కమ్యూనిస్టుపార్టీ 11, 8 2865-87. 333, 346, 531, 533 మేఘనాధ సాహా 21 24 మావెస్‌ 806 మెక్సికో సోవలిస్టుపార్టీ 67, 71, 74 మిత్రా, ఆర్‌. ఆర్‌ 2060 మొరేస్‌ ప్రాంక్‌ 18%, 558 మితా ఆచార్య లూడీ 81 మోతీరాం గణానన్‌ బేశాయి 288 మికా, జతీన్‌ 145్క 146, 253, 258, మోపా తిరుగుబాటు 139 263 మౌలానాఅబుల్‌క లాంఅణాద్‌ 383, 389% మిత్రా ఎ్విమధనాధ 1 కశడ, ద మిళా) (శ్రీన్‌ 28 మౌలానా హజరక్‌ మొహానీ 141, 212.1 మిరాద్‌ కర్‌, ఎన్‌ ఎస్‌ 285 మిస్టర్‌ వైట్‌ (ఎం ఎన్‌ రాయ్‌) 14 44 య మీరట్‌ కుటికేసు 229, 234, 23739, 251, 266, 302, 303, 345, 363 యుగాంతర్‌ పార్టీ 23, 25, 30 ముఖర్జీ అనుకూల్‌ 28 యూజిన్‌ చెన్‌ 262 ముఖర్జీ కుముదనాధ 80, 8 యూడిన్‌ గ్టైనియా 8, 93, 136, 194 ముఖర్జీ, విబి 10 270, 284, 287, 289 ముఖర్జీ, వీ ఎన్‌ 284 యూనాన్‌ 5 ముఖర్జీ ధనగోపాల్‌ 50 యూనివర్సల్‌ మయెంపోలియం 40 ముఖర్తీ వంచుగోపాల్‌ 998 యెపిక్యూరియన్లు 406 ముఖర్జీ, యతీంద్శనాధ 172 28204 రట్టర్స్‌- సెవాల్ధు 128 120 27. 2041 రణదివె, వి టి 185, 348, 363 ముఖర్జీ యడుగోపాల్‌ 81% 889, 85, 87, రవీక్‌, అహమ్మద్‌ 71 109, 114, 28 39, 41, 50, 141 రనెల్మ్‌ బెట్రొండ్‌ 407 ముఖర్జీ రజనీ 878 రావ్‌గురు 866 ” ముఖీ, శాంతిపాధ (నయాజుల్లాథాన్‌ ) శీ్నే రాజేందంవ)సాద్‌' 376, 383, 389 మఖర్జీ శిశిరికుమార్‌ 18 రాడికల్‌ డెమోకాంటిక్‌ పార్టీ త్మ క, 385 ముఖర్డ్‌ హీరేందనాధ 1/ 396, 403, 404, 443 మరేం గిల్బర్ట్‌ 407 రాడికల్‌ హ్య్యూమనిజం 10 401 ముస్బోలినీ 879, 801, 801. 482, 488. లాజకా కారల్‌ 120%, 181, 188 మరిక ల. 112, 110, 118, రొద్‌షన్‌, హగ్‌ 200, 280 126" రాధాచరణ్‌ 91

ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం ఫ్‌70 రాయ్‌ మంగళ్‌ 8% 86 100.2, 194, 205. 222 231, రాయ్‌, అశ్వనీ లాల్‌ 86 233.4. 237-40 రామ్‌, ఆకు 28 వాంగ్‌ చిన్‌ వ్వై 2/4, 2812, 284 రాయ్స్‌ శ్రేజేందంనాధ £్‌5్‌క్‌ వాంగ్‌ మింగ్‌ 122, 8/0, 800 812, రాయ్‌, వసంతకిమార్‌ 50 వాన్‌గార్డ్‌ 148, 108, 105, 205, 806, రాయ్‌, సుబోధ్‌ £65 358 386 లచర్డ్‌ 808 వాన్‌ షాంబే 64 రై కోన్‌ 816 వార్గా యూజిన్‌ 208=4, 802-8 రోజా, ఫిటింగోఫ్‌ 110, 111, 0184 విండ్‌ మిల్లర్‌ 264=5, 8600 విదర్‌ కాంగెన్‌ 866 ల విల్సన్‌ వుడోం 68 లసైంబర్ల్‌, రోజా 08 విశ్వాన్‌, వైద్యనార 145 ల లకీసతియ్‌, లాలా 48, 60, 51, 288, వేలాయురన్‌, ఎం వి ఎస్‌ 17/0 జ? వైట్‌ హెడ్‌, ఎ యన్‌ 401 లార్డ్‌ వై డెన్‌ హామ్‌ 146 లావోవ్‌స్కీ, 806 గ లిన్స్‌ హెన్రీ జీ 368 లిమాయె మధు 480 శళ్లకొవాలా 212214 లీలిసాన్‌ 2660 శర్మ రామ్‌ చరణ్‌ లాల్‌ 170-6 206, 258 లూయి మొరోన్స్‌?1 శాంతిదేవి 992 లెనిన్‌, వి ఐ, 4, 12, 09, 7805, 78, శాంజుల్‌ అలం 21 83-100, 103. 112, 124. [27-28 శాన్‌ఫా9న్సిస్‌కో టియల్స్‌ 809 408 600 1334, 158, 161. 207, 246, 269 (్వబ్రయాళ్‌ కపూర్‌ 80 273, 2901, 299, 306-8, 315, సవవారాయణపాలయి 10, 72 2317, 324, 329, 336.7. 339, 341 హ్‌ థ 355 359 362" 364, 494, 5036 *ీరకుమాల్‌ ఘోష్‌ 268 508, 511-2, 515, 517-8 ఛ్రీవివాన అయ్యంగాల్‌ 1 10, 8%, 208, లేబర్‌ న్వరాజ్‌ పార్టీ 131 201, 203 320, 525, 536, 551-2 శేనావంగ్‌ 14 లై డియా ఫొటీవియా శ్‌13 ష లోక మాన్య (వత్రిక) 200 లోహియా, రామమనోహర 97 షాంనుల్‌ హండా 286 షాంమర్డీన్‌, హసాన్‌ 100 175, 191 వ షికాయ్‌, యువాన్‌ 8, 45 వలస విమోచన నిద్దాంతం 295 షెట్టి. ఎ ఏన్‌ 801-8 వర్కర్చొ అండ్‌ 'పెజంట్స్‌ పార్టీ 164 షెట్టీ ఎం ఆర్‌ 301-8, 318

గ్ట్‌7త్త ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ _- భారత కమ్యూనిజం షాకత్‌ ఉస్మానీ 70= 105, 1008 118 115, నింగ్‌ గురుదక్‌ 28 117, 145.6, 168, 172. 175-6* వింగ్‌ బ్రిజేష్‌ 856.8 867, 870 180-1. 183-4, 198, 224, 235, వెంగరవేలు 107.0. 204 260 524 237, 249, 303.4, 343.4, 552. ప్యషకలనుల € 7 స వింబచ్బన్‌ ణ్‌ 504 సిహైోయి తిరుగుబాటు 24 సంధికాలంలో భారతదేశం 97 1429 204 నిరాజుద్దీన్‌ 110 $206 - నిస్టర్‌ నివేదిత 100 సంజీవరెడ్డి 496 సుఖదేస్‌ 866 సంపూర్ణ స్వాతం[త్య నినాదం 141 సుధీందిినాధ దత్తా 508 సంపూర్షానంద్‌, డా 170 | నురేంద9 కార్‌ 288 258 సంబల పుర౦ 28 సువేష్‌ 28, 81 సత్యభక్త [91 21214 నుహానిసీ నంబియార్‌ 885 సత్యేన్‌ ఫైన్‌ 80 మ్లావర్త్‌ 166 నన్‌ పో 282 సేవ్‌ కమీషన్‌ రిపోర్లు 10 28 8 4 నన్‌యట్‌ ఫిన్‌ 80 48 91, 2784 వెర్యాటి 90 400, 508” నర్కార్‌, హేమంత కుమార్‌ 101, 104, స్వెళ్లానా 858 20122 వైగల్‌ ౭306 సర్దేశాయ్‌, ఎన్‌ జి, 401 వైడ్‌ స్టోలర్‌ 273 సమరేన్‌ రాయ్‌ 498, 405.6 496 సోక్షోల్‌ నికావ్‌ 108.7 స సోషలిస్టు (వత్రిక్య 148 [14౬ 200 | సోహాన్‌నింగ్‌ జోష్‌ 206 సాలమన్‌ లాజోవ్‌స్కీ 80? సాతే 119 హ్‌ సావర్కార్‌, వి, & 80 412. 124 స్కాట్‌ వివేదిక 150 హచినొసన్‌ హగ్‌ లిస్లర్‌ 218, 238, 23506 స్టార్‌ హంట్‌ 88, 41 హవీబ్‌ అహమ్మద్‌ నీ[ీమ్‌ 100, 803.4 84 స్టాలిన్‌ ఇ వి 4 212, 912 95. 90. హరదయాళ్‌ 10 60, 500 503 103. 107, 132, 159, 207, 269, పూసాన్‌, ఎం డి. 218 271వ 275, గ్‌ ర్స్‌ హా హారిపాలిట్‌ 851, 982 4, 286-8, 290.2. 299, 3067. 3134, 31709, 323, 339, 356, హోరీ అండ్‌ వన్స్‌ 40 ౩358-60, 372, 381, 392.4, హళ్టార్‌ 82, 120 509-12, 534, 540 హిందూ మహాసభ 161 స్పార్టాకిస్టులు 68 హిందూస్థాన్‌ లేదిర్‌ కిసాన్‌ పార్టీ 107, 2% స్యామి కుమారానంద 141 హిందూస్థాన్‌ సోవలిస్టు రివన్లిక్‌ ఆర్మీ 208

ఎం, ఎన్‌, రాయ్‌ - భారత కమ్యూనిజం ఫ్‌? వాట్లర్‌ 8 288 361, 80%, 88102, 887, మైజల్లో 61 68 391, 397. 433.4, 440, 49, హ్రద్‌కాక్స్‌ త వీ 83 200 28 292, జీ9ర్కి క0ర్క 54న 268, 318 347, 481, 494, మావాకువా ఫెంగ్‌ 54 500-1. 506, 608 512.3 523, హంస్కిన్‌ గులాం. [228 108, 8, 526-7 6529-40, 542, 555 200, 253 మైదరఖాన్‌ 2857 హామ్‌ చేవద్‌ 879 వో యూత్‌ ఇ 177 హ్యూమళశిన్హు ఇంటర్నేషనల్‌ 400 404 వొట్సొ వెన్‌ 4 హావిిక్‌ జాండర్‌ 78 హోవర్డు ఫాస్టు 54క హెల్‌ శ్రీక్‌ 8406 శీ పొరా పట్రికేను 22, 82 పేర్‌స్కాల్‌ హెచ్‌ వి లి 105, 171

• “కాల య్య న! లలన ర్టా ల వో మ న ల్‌ యాగ జరిన (| నంగా,

ఖే గానా ఆదాల రాకడ రోా.! లా మర నం వవ ర నాననా వగా” మనవు "

1. క. త్తని _ ,ఇల్డైు / రావిపూడి వెంకటాది?ి జననం 1822, ప్రకాశం జిల్లా నాగండ్ష లో. అక్కడే. మితు9లతో కలిసి 1048లో కవిరాజాశ్రమం స్థాపించి హితువాద వ్యాప్తిగో 1 కృషిచేశారు. 18లో రాడికల్‌ డె మొకొొటిక్‌ పార్ట్‌లో చేరారు. 1848 నుంచి రాడీ శ | | హ్యూమనిస్టు ఉద్యమంలో కొనసాగుతున్నారు. జాన పునర్వికాసోద్యమంద్యాల్లా సమగ భావవిప్తవంకో సం, తద్వారా నవ్యమానవ సమాజ నిర్మాణం కోసం కృష్ణే. చేయడం జీవితలక్ష్యం. శాస్త్రం-మతం- హేతువాదం, మార్కిిజం-హ్య్యూమనికగ . మీద అనేక వ్యాసాలతోపాటు ఆలోచన ప్రేరేపించగల గంధాలు చొలో ( రచించారు. అందులో కొన్ని ఏ విశ్వాన్వేషణ (1846), జీవమంతే ఏమిటి? (18) | శాస్త్రం-పురాణం (1851), మానవుడు-సమాజం-ప్రికృతి . (్యశవట్స,. మార్కెట్టు | భౌతికవాదం (185), రాడికల్‌ హ్యూమనిజం (1878), నా స్టా , నా స్తితత్వం (1877), హేతువాదం (1874), విశ్వతత్వం (15/1), భావ ష్‌ . వర్గచై తన్యం (18:9), మార్క్సిస్టు వా_స్తవికత (860). సవస్తుతం ఆంధ హేతువాద పంఘ అధ్యక్షులుగా హేతువాద ఉద్యమ వ్యా ప్రికోపంక్యాఫ్లై చేస్తున్నారు. *హేతువాది” మాసపత్రికకు సంపాదకత్వం వహిస్తున్నారు