Telugu Lakshmiraghuram - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

టి: ల వ్రొప్లైాగందా బత స. తుమైనగం ప న. ॥ | అ కక ఇ గ వు. న. న. . " = అ / చ పం న. ॥ " లా ల న. స. లేలే. . ఠి . 1 భా న టు . నం. ల. జు థీ స టు గ్‌ నెనే? స్‌ లే మం! గ -' లే కని . ( ప టిలో ప యు - ॥ న్‌ |. క ర న ర ర రమ గ్‌ /. మూ ల్‌ | ని మ జ పి శస గ్‌ ఇ " " సల నను... కిల / | ల న 1 మ్‌! యు నటం సళళ, త ము ఫట గ ణి క్‌ గ ఖ్‌ 1 గ స న ద య్ర్‌ య. ఇం “ / వ లగ. నం హు ॥ న క

• స ర న లీ 1 చు లేం ఆ స క. ఉట న . - ననన యుల ర ఇ లె ం ల న 4 2 ఎబి ఇ = గ న సాల వం! ఇ హహా. ఎ ప్‌ , , = "జ స ర్ల ల చం సే న. ము సన

• • టి నా! స్టే - వే 1 , న .. వ్ల | ని ష్‌. ,* జీ | ఇ తో 8 టే | .1 లగి న స. స ం ఎనో స్ట. /1 ల్‌ న 4 క్ష " ల ః -/ | లా. | న్‌ శ్‌ స న లలి త శ టప ॥ త య. వ్‌ +. తలా క్‌ ర్తి జీ 9. మ్‌ (చ నో న లు [ కామాలు నేన న. క. ల గ అణా లు , ఆ వనన వ 1 స ల | ం _ న | క్‌. క్ష (| వ. ర స గ్గ ళ్ళ - న న వ. నక ॥ క జై ల్‌ లల, వ. సె |. ్గ క. సవఖ స వ గ శ 1] ల సై న న ఎ గ. ఎంన్తీన . ఇ ౨. . గ క ముం క స వ ను ళు. చె టి ఈగ్‌ న టా ఎ న ల్‌ టీం

ల 'లి (1

లఅక్రిరఘురామ్‌ క జీవనస్రవంతి రొచన టి. యన్‌, 'కృష్ణానందమ్‌. (గై2యూ సంఘమి[త పబ్లి కేషన్స్‌, హైదాబాద్‌

(నభము మ/్రదోదా కః జనవరి 1976 బ్ర 42% రి ళ్‌ సర్వస్వామ్య సంకలితము క్‌ లక్షి సంఘమ్మిత పబ్లికేషన్స్‌ తగా భ్రీమతి బొల్లు విజయలక్ష్మి బి.వె., శ్రీమతి ఏటుకూరి ఉషారాణి బిఎ. వబ్లివల్‌ న శీ బి. చందశీఖరరావు ఎల.కాం.. వెల రు. శి0/- విదేశీ వెల $ ర్‌/- తు/(దానవలు వ జ్యోతి (పెన్‌, హైదాబాద్‌, జ్ఞావలు థి సత్యం (పోసెన్‌ ద్‌ ముభిబి(తరచనో = జే సత్యం. (౮. "దీ ౦ . నలుక ప లౌదియ్య (వనతులవ : న ల 2.14; 2-4; కాలాడేరా కాలనీ, | “ఫంరా (ఈ2/ బ్ర మలక్‌ పేట = హోె్యదాబాద్‌. | మం గం. 6. సీరం. చం వో /

మున్నుుడి

ఒకా నొకనాడు ఓ మండుటెండల మధ్యాహ్నంవూట మా ఇంట (శ్రీమతి

లక్షీ శ్రరమురామ్‌గారికి గౌరవ వురస్సరంగా ఆతిథ్యమిచ్చే అదృష్టం లభించింది మాకు.

__అభిలభారత (గామీణ మహిళామండలి తరఫున థారతీయ [గామీణ మహిళల సాంఘిక ఆర్థికరంగాలలోని వాన్తవ స్థితిగతులను (కోడీకరించుకొను టక్రై (శ్రీమతి లక్ష్మీరఘురామ్‌ పర్యటిస్తున్న కార్యక్రమ మది.

" ఆనాటి కార్యక్రమంలో ఆ యమ్మ భిన్నవర్గాల వారిని విభిన్నకోణాల నుంచి అవగాహనం చేనుకున్నతీరూ, ఆ (గ్రామీణ మహిళల బహిరంగసభలో ఆమె ప్రసంగించిన రీతీ, నన్ను అ కట్టుకున్నాయ్‌.

___మామూలు రాజకీయ నాయకమ్మన్యులు పాలితులను పలుక రెంచే విధా నానికి భిన్నంగా ఈమె ఆ అమాయిక పల్లీయ సోదరీమణులను పలుకరించిన విధమూ, వెలువరించిన (వేమా ప్యాయతలూ ఎంతో నిండుగా ఉన్నాయ్‌. ఈమె గారి పలకరింపులకూ కుళల [పళ్నలకూ, నూతిలోని గొంతుకల లోంచి విన వచ్చిన రీతి వచ్చిన సమాధానాలకు (శ్రీమతి లక్ష్మీరఘురామ్‌ ఆర్టించి, మరింతగా వారి హృదయాలను సమీపించి, మనస్సులను స్పృశించి, దేశభవిషత్తు పట వారికి అన క్రిని గలిగించిన మాటలు, నన్ను నేను వునఃపరిశీలించుకునేటూ

లు ట్‌ మనుష్యులను తిరిగి అంచనాలు వేనుకునేట్టూ చేశాయ్‌.

_--పాతి కేంద్ర ముందునాటి అమలిన రాజకీయ రంగంలోని (వసిద్దులు కొందు ఆమె మూర్తిలో తాండవించారు. ఆమెలో తొంగి చూశారు, మె అభిభాషణలలో భాషించారు. ఆమె న్మిగహ స్ఫూర్తిలో మూూర్తీభవించారు.

శా

---ఆ (ప్రభావంతో (శ్రీమతి లత్మీరఘురామ్‌ను ఇంకా సన్నిహితంగా అర్థం జేనుకోవాలనీ, ఆమె వ్య క్రిత్వాన్ని సమ్మగంగా అర్హంజేనుకోవాలనే [తప నాలో గల్లింది. అ

_--జాతీయ అంతర్జాతీయ రాజకీయాలు, సాంఘక సమస్యలు, వైయ క్రిక విలువలు మున్నగు అంళాలవై, ఆమె అభ్మిపాయాలను, ఆదర్శాలనూ, భావాలను పి౦9భావాలనూ, పర్యటనలనూ, ,(పతిఫలాలనూ; అర్థంజేనుకొన్న కొద్దికీ నా దృష్టిలో ఆమె వ్య క్రిత్వం మరింత పెరిగింది. ఎత్తుగా ఎదిగింది. వట వృక్షంలా ఎన్నో ఉద్యమాలకు ఆ్మళశయమిచ్చింది, ఎన్నో భావ _[పసరణలకు ఆల వాలమయ్యింది. ఎందరో ఆర్తులకూ ఆ(కందితులకూ కన్నతల్లిలా, పుట్టినిల్లులా ఆతిధ్యమిచ్చింది. అభయహస్తం సాచింది.

--అమె నిత్మసత్యాశ్వేషణా తపన ఫలితమే ఈవు_న్తకరూపందాల్చింది. ఎన్నో సంవత్సరాల ఆమె డైరీలు, జ్లావికలూ రచనలూ, ఈ పుస్తకాన్ని రూవొండించటానికి స్ఫూర్తినీ, థృతినీ ఇచ్చాయి. ఆమె వెంట నేను ఢిల్లీ, మృదాస్‌, కోయంబత్తురు, కోనార్క్‌ అహమదాబాద్‌ బొంబాయి. నగరాలకు చేసిన పర్యటనలూ: జరివిన నుదీర్హ సంభాషణలూ, ఈ (గంధానికి అవతారిక లయ్యాయి.

--నిత్య సంక్షుధిత [(ప్రపంచకంలో వనాటినుంచో ఈనాటి వరకూ భిన్న శక్తుల సంఘర్షణ ఉంటూనేఉంది. అది రాజకీయాల వరంగానే గావచ్చు, ఆర్థిక ఆంశాల కారణంగానే కావచ్చు. సామాజిక న్టీతిగతుల రూపంగానే కావచ్చు. ఏ రూవంలోనైనా తోటి మనిషికన్నా తన ఆధిక్యతను నిలుపుకొని వెత్తనం సాగించుకోవాలనే తృష్ణ మౌళికంగా, చిరకాలంగా మానవ జాతిలో ఉంటూనే ఉంది. కొందలు ఈ భావానికి పతిబింబాలుగా మసలుకుంటుంటే, సంస్కృతీ విజ్ఞానాలను ఆకళింపు జేసుకున్న దృగ్విశాలురు మరికొందలు [ప్రగతికి (ప్రతీకలుగా నిలుస్తూనే ఉన్నారు. కార్యాచరణను సాగిన్తూనే ఉన్నారు.

_--న్టూలంగా ఇదే మన మానవసమాజ నిత్యగమనం. సత్యవురోగమనం.

_--అదే నాకు ఒకనాడు (శ్రీమతి లక్ష్మీరఘురామ్‌తో పాటు రాజఘాట్‌ సందర్శించిన తదుపరి, ఆ వుణ్యస్థలంలో [పకాంత స్థితిలో, దృష్టులు జిజ్ఞాసా పూరితమై జాలువారుతూన్న సమయంలో న్ఫురించిన సత్యవాక్కు. (గ్రహించిన నిజ వాక్కు.

ళా

--నసదా విద్యార్థిగా, సామాటిక రాజకీయ (పగతీ గమనం వేగం అభిలషించే సాదా మనుమ్యనిగా నన్ను నేను తావిళ్లు వేనుకొని, ముందుచూవుక్రై తంపర్హాడి నప్పుడు, మానవుల సంఖ్యలో అర్థభాగమైన మహిళల పురోభివృద్ధికి _ సత్యవతంతో నిష్కామికగా నిశ్శబ్దంగా కృషిసలుపుతున్న భ్రీమతి లక్షీరమఘు రామ్‌ వ్యక్తిత్వం విశిష్టంగా నాకు (పన్ఫుటించింది.

__అఆందుకే, ఈ నా రచన ఆమె జీవితకథ గాదు. కాకనూపోకుండానే ఆమె అన్వేషణాపథంలోని మార్షవాన్నీ వైశిష్ట్యాన్నీ అందించాలని కోరుకుంది,

న త్రెనపల్లి

జనవరి 198 | టి, యన్‌. కృష్ణానందమ్‌. ఇ లగ 88 పేజీలలో, “నిషాదుడి అన్నచోట “పృథువు గానూ,

157, 158, 159 ేజీలలో (బెజిల్‌ అన్నచోట బెల్టియంగానూ,

చదువ, మనవి

తృ త్‌ జ్జ త్రం ఓ ర్యాతి భోజనాల బల్లివద్ద ఈ పు_స్తక' రచన గురించి నా ఆలోచన వెలువరించ, తానెంతో వార్షించీ ఉత్సహించి, నన్నెంతో 'పోత్సహించి, లీలామాతపు అనాటి నా తలంపు నేడీ ఆకృతి పొందగ నా కన్ని వనరులూ అందించి, ముప్పదేండ్లుగా నాకు ఛాయగా. మెలుగుతూ, నాలో భాగంగా మసలుతూన్న నా జీవిత భాగస్వామి శ్రీమతి భారత న్వరాజ్య లక్ష్మీకి నా హృదయ పూర్వక కృతజ్ఞ్ఞలు "అలుపు కుంటున్నాను. ఎ కృష్టానందమ్‌

విషయసూచిక పేజీ జీవితమంటే ఏమిటి ? అం ే అమ్మ-=నాన్న-కుటుంబము జం 8 చదువూ-శిక్ష్షణ ళం 66 తీర్‌ లక్ష్మీ-రఘురామయ్య ఇల 61 లక్కి=రఘు ంలం ల స్వాతం్యత్యం వచ్చిన రోజు! తం 70 కమల పునర్వివావాం నాడు ంంం 88 మహాత్ముడు మరణించిన రోజు ం 66 109 న్లై లూమా-సలామా లేకుం ఆలం 121 పరాను దేళంలో ఎ ఈం 189 పల్లెటూరి మహిళా సభ ఎం 161 సోవియట్ట భూ గడ్డవై జం 177 నుళికీత జాతి ఠం 66 198 ఎర గులావీ వాడిన నాడు ంంం ౨09 సోదరి మేనకకు ఓ పువ్చ గుచ్చం 426 218 లండన్‌ య్యాత ళం 69 ల4తి అంతర్జాతీయ (గౌమీణ మపిళల మహాసభలో క6ం 989 యుగ నంధ్య అ ఠం లర్‌ బాల్టిక్‌ సమ్ముద రాజ తనయ ఏ 49 ల11 [గీకు-పర్యటన 63 818 (గౌండ్‌ మా అండ్‌ (గాండ్‌ ఫా 06 లిల5 14ంఅళోక్‌ రోడు - లం తిరి తల్ల్టి-తనయ వం లి4లి రి=భగవాన్‌దాన్‌ రోడ్‌ కలం 850 జీవితమంటే ఏమిటి ?...- మరల లం శి58

(| = . ఇ . |. సే ం? పే స టి ళా సూ న్‌ విత. ( ఇ | లఫై స షస | . స వ్‌ "1 .. “తటే నో పస యము మం నళ న. క. ల ముం యా య. ల! శం న! ర ఇహం క ల క్రి గ్రా

సక. | గ . |. న వెంకటనారాయణ గారూః ,. తమరు, దేశస్వాతంత్య సమరాంగణాన | ం | / 'స్వేచ్భాకేతనం చేబూని ముందు నడచిన ల వారు. జైళ్ళపాలైన వారు కష్టాలలో (శ్రీవీరమాచచేని వెంకటనాశాయణ కరగిన వారు. భూరి సంపదను భారతాంబ ఎం. ఎల్‌ ,స్పి చరణనన్నిధిన హారతిగా వెలిగించిన ఆం. (ప. కాంటగెస్‌ కమిటీ అద్యములు. వారు నిస్వార్థతను (బతుకు బాటలో మలుచుకున్న వారు. ఆ్కర్జతను హృదయంలో నింపుకున్నవారు. గమ్యాన్ని గుర్రెరిగిన వారు. గమనాన్ని నవతరానికి వర వడిగా నేర్పుతున్న వారు. గాంధిజీ అడుగు జాడల్లో పయనించిన వారు. ఇందిరగాంధిజీ (ప్రగతి పధంలో పయనిస్తోన్న వారు. మనీషిగా ఎదిగినవారు. " | మన అనుంగు సోదరి, శ్రీమతి లక్ష్మీరఘురామ్‌ తెలుగుతల్లి వరాలబిడ్డ- రైతు లోకపు మురిపాలతల్లి. వీరు సిరులునిండిన కుటుంబంలో జన్మించినవారు. కలలు పండిన జీవితాన్ని అనుభవించినవారు. పల్లెపిల్లగా తెలుగుగడ్డన పుట్టిపెరిగి, మన్నడితో నిబ్బ రంగా ఎదిగి అఖిల భారత మహిశామహానభకు మూడువతూరి ఏకగీవంగా అద్యకులై న వారు. భారతమహిళోద్య మానికి పటిష్టతనూ ,పతిష్టనూ సంతరించినవారు:. మహోదాత్త మెన జీవనసరళి వీరిది సరిహద్దులు లేని సదయ హృదయం వీరిది. ఈ మహామహిళ వై ఎధ్యభరిక జీవితానికి అక్షరరూపం ఈ పుస్తకం అంతర్జాతీయ స్థాయి కెదిగి, ధృవతారగా భాసిస్తోన్న పూజ్యసోదరి “లక్ష్మీరఘురామ్‌” జీవన్యసవంతిని, జాతీయ పుణ్యభావనామూ ర్తివై న, తమకు అంకితంగా సమర్పిస్తున్నాను. అందుకొని ఆశీర్వదించండి డా

ణి జీవితవముంకే ఏమిటి? ఒక మవొో [పశాంతత చుట్టూరా అలముకొంది. విశ్వమంతా నిళ్ళబ్దం నిండింది. , ఆమె ముందు విశాలంగా పరచుకొని ఆకాశమంత ఎత్తుగా నిలిచిన మవోనగం [పత్యత మెంది. ధవళకాంతులతో మెరుస్తోంది ఆ మహోనగం,. రజిత కాంతు లను [వసరిన్తుంచా గిరిరాజఎ. అసంఖా్యాకగిరిశృ్ళంగాలు దూరదూ రంగా ఆ విశాల పర్వత (శేణిలో నింగిలోకి తొంగిచూస్తున్నాయ్‌. శిఖారా(గాలమై అరుణ దేవుని స్వర్ణ్శకిరణాలు (పభాసిన్తున్నాయ్‌. రంగురంగులతో వికసిన్తున్నాయ్‌. ఇంధధనస్సులను [పజ్వలిస్తు న్నాయ్‌,. నవరత్న రానుల్లా కాంతులు సర్వతా పకాళిస్తున్నాయ్‌. ఆ మహోానగపు యుగ ళమందు స్వర్ణ్శ తోరణాలు (వేలాడుతున్నాయ్‌. నగమంతా శాంతి నిండింది. విశ్వమంతా నగం నిండింది. ఆమె పర్వత పాదాన నిలిచింది. ఎదురుగా మహోన్నతంగా నిలిచిన పర్వతాన్ని చూచింది. చుట్టుపక్కల చూచింది. వెనుకకు చూచింది. వెనుక గతం కనపడ లేదు. ఎంత తీవణంగా చూస్తే అంత చీకటిగా కనపడింది. ఎంత నిశితంగా విలోకి స్తే అంత [భమ పూరితంగా కనపడింది. కుడిఎడమల చూచింది. తానున్న చోటున ఉన్నను ఉంది. ఎదురుగా అస్పష్టంగా మార్గమేదో ఉన్నట్లు స్ఫురించింది. న 6. లి లం | మార్గమంతా మెట్లు పరచినట్లు ద్యోతక మైంది. ళల ౧ంం ౧౫ రా . "మొదటి మెట్టుపై కాలూనింది. "రండవమెట్టువై పాదం సాచింది. మూడవ మెట్టు వ కెక్కింది.

2 అక్ష్మిరఘురామ్‌

ఆమె నడున్తున్నది. నడుస్తూ నే ఉన్నది. (వయాణం సాగింది. సాగుతూనే ఉంది. మెట్లు కిందికి దిగుతున్నాయి. ఆమె కి ఎక్కుతోంది.

(పతి మెట్టూ ధృడంగా ఉంది. ఆమె పాదాలు ధృడంగా ఉన్నాయ్‌. ఆమె నడకా ధృడంగా ఉంది.

గమనం సాగుతూనే ఉంది. మనను గమనంవైననే లగ్న మయింది. చూపుముందుకే సారింప బడుతూ ఉంది. “మహోనగం [కిందకు దిగుతోంచా ? ఆమె వైకి ఎక్కుతోందా 1?

“మహోానగం నిళ్ళలం-గా ఉందా 1

ఆమె నిశ్చలంగా ఉందా ?₹'

నడున్తూన్న ఆమెకు ఆలోచనలు కాకుతున్నాయ్‌ ! అలోచన అకు అవధుల్లేకుండా ఉన్నాయ్‌ ! !

ంం

“చేను కదులుతూనే ఉన్నాను గదా ! నడుస్తూనే ఉన్నాను గచా ! మరి మహానగం కూడా కదులుతోంది. నడుస్తోంది. నగంతో పాటు శిఖభారా[గ్రాలు కదులుతున్నాయ్‌. నడక సాగిస్తున్నాయ్‌. వాటివై (వేలా జే దివ్యజో్యోతులు నడు స్తున్నాయ్‌. స్వర్శతోరణాలు నడుస్తున్నాయ్‌. రజిత కాంతులు కదలుతున్నాయ్‌.

వాటితో పాటు ఆకాళంవై మిలమిల మెరనే నక(తాలు నివిధ వర్షాల మేఘమాలికల కాంతులు నడుస్తున్నాయ్‌. ధగద్దగాయ మానంగా (వకాళిన్తూ వెని ఆకాళం నడుస్తోంది. [క్రింది మహోానగం నడుస్తోంది.

నేను నడుస్తున్నాను. ఒక్కో మెక్టేఎక్కుతున్నాను.మరో మెట్టు ఎదురౌతోంది. అందరం నడుస్తున్నాము. కాలం నడుస్తోంది. సృష్టి నడుస్తోంది. [కమ బద్ధంగా నడుస్తోంది. విశ్వమంతా లయబద్దంగా నిశ్వసిస్తోంది.”---అనుకుంటూ ఆమె నడక సాగిస్తోంది.

జీవితమంకే ఏమిటి? ౩

ఎన్నో మెట్టు, ఎంత కాలమో, నడచీ నడచీ ఒక రోజున తనకుతానే ఒక (ప్రశ్న వేనుకొంది ఆమె.

“ఎక్కడికీ [పయాణం ?”' - అని,

ఆమెలోనిదేదో చిన్న ధ్వని చేసింది. చచిరునవ్వుధ్వనిలా ఉంది అది. .

“ఎందుకా చిరునవ్వు ?"*___అన్నది ఆమె.

సి (పళ్నకు 1”__..అంది ఆమెలోని చేదో.

“ఏం ? చెవ్పరాదూ తెలి స్తే! నవ్వడమెందుకూ?” అన్నదిఆమె.

“ఏమన్నా ఉంజశేగదా ఆలియటానికి - తెలి స్తేగదా నీకు చెప్పటానికి". అంది ఆమెలోనిదేదో,

“మరి ఎక్కడికో ఆలియకుండానేనా ఈ ([పయాణం. గమ్యం ఎరుగని ఈ [పయాణం మరి ఎందుకు ?” అన్నదామె,

“అసలు నీవు [పయాణిస్తున్నావని మాతం ఎక్కడుంది? అంది ఆమెలోనిదేదో. "

“మరి ఇదంతా వపమిటంటావ్‌ * గమనం కాదంటావా *”

“నివు అనుకుంటంలో ఉంది.”

“నడుస్తూ కూర్చున్నానని ఎట్లా అనుకునేది ?”

అనాటి ౧౧

““అటు, కుడివై పుఆఎ _త్రెన శృంగా[గంవై పుచూడు. అచ్చట నీలాగే ఒక మనిపి. ఉండి నీవైపు చూస్తే నీవు కూర్చున్నావో, నడున్తున్నావో తెలియదు. నీకు కదలికే ఉన్నట్లు భావించడు.”

“అది అతని భావన గావచ్చుో

“ఇది నాభావన గావచ్చుగచా ([”

“'అందుకేగా నేను నడుస్తున్నానని భావిస్తూ, ఎక్కడికీ నడక అని [పశ్నించుకుంటం !” _--అన్నది ఆమె.

తీ లఅశ్చకీరఘురామ్‌

“యుగయుగాలనుంచి మేథావులు (వశ్నించుకుంటుం దే ఇది. ము.ముథకువులు తర్కించుకుంటుం దేఇది. మేథావులు ముముకువులై_, ముముకువులు మేథావులుగామూరి తర్క వితర్కాలతో సతమతమౌ తున్నది ఈ సమాధానం కోసర మే!” అన్నది అమెలోనిబేదో.

“మరి వారికి లభ్యమైన జవాబు ళా

“ఎవరి సమాధానం వారికే లభ్యంగావాలి. ఎవరి (వశ్నకు ఎవాళే సమాధానం జేలు ఎకోవాలి.”"

“పోనీ నీవు నాలోనిచానివేగా, చెప్పరాదూ. నీసమాధానం ఏమిటో”.

“ఈ గమనమే జీవితం.” అన్నది ఆమెలోనిది.

““మరి గమ్యమో?”” ___అన్నది ఆమె.

“మరణము'' ___అన్నది ఆమెలోనిది*

“మరి ఎందుకు జన్మించినట్టూ ? ఎందుకు జీవించినట్టూ ? ఎందుకు మరణించినట్టూ ? ” కరం వని చేసు

= “క ర్తకుమాతమే "శెలున్తుంది ఆ కారణం. గ!

కుంటూ పోవడమే. (కియనుఐట్టి ఫలితాలు *

““జీవిశమం శే ఏమిటి ?”

“నడక సాగడం.”

“మరణమంశే వమిటి ?”

“నడక ఆగడం.”

మరి మరణాంతరమో 1” ం

“ఇంచాకనీవు వెనకకు చూచినపుడు కనిపించినచిమ్మచీక టి.

“పునరపి జననమో!” ___అన్నది ఆమె.

“పునరపి మరణంగూడా ఉందిగా!” అన్నది ఆమెలో నిచేదో.

జీవితమం'పే ఏమిటి? క్‌

“ఈ పునరపులు. . . లేకండా ఉంజే ఎట్లా ఉతటుందంటావ్‌ *”

.ో్‌ఆ నత తాలు, ఈ సూర్య చం దులు, ఈ నగం, ఆ ఆకాళం, నీవూ నేనూ, లేకుండా ఉంకే ఎలా ఉంటుఎదంటావ్‌ *ి

“అమ్మో! అంకతాచీకటి. ఉంహుుం.., అనూవహ్య్యాం. ,.”

“కనక ఊ పామూలం--ఊహించుకొన్నకొలది అర్ధమౌతున్న ట్లని పి న్తుంది. ఊహావకులు వారి చిత్త మొచ్చిన రితిగా భావించుకొని అర్థాలు చెప్పుకున్నారు జీపిళానికి; ఈ గమనానికి. కనకనే ఎవరి (వళ్నకు వారు సమాధానాలు చెప్పుకుంటం మంచిది. ఒకరికి నచ్చిన సమాధానం మరొకరికి సమన్వయం గావాలనిలేదు. వారివారి భావ సంస్కారాన్నిబట్టి, వారివారి ఆలోచనా ఏళ్వాసాలనుబట్టీ, ఎవరి అర్ధం వారికి స్ఫురిస్తుంది. అదే వారి పట సత్యంగా భాసిస్తుంది.

అజాత ఉం నాటో

“మరి మనకు అర్జమయించేమిటి ₹ొ అన్నదామె,

“మన నడక ఇంకా ముందు చాలా దూరం ఉంది. ముందు ముందు చెప్పుకుందాములే, తొందళశేముంది--అయినా అటు ఆ వాయవ్యం మూలశకేసిచూడు.” అన్నది ఆమెలోనిది.

అటుచూచింది ఆమె. అది కుగు తేతం. అనంఖ్యాక గజ తురగపదాతి దళాలతో ఒకరికొకరు ఎదుశిదురుగా మోహారింఛి, ఇరు వాగులవారూ. నిలిచిఉన్నారు. మధ్యభాగంలో దివ్యకాంతులతో స్వర్థ్యరధం నిలిచిఉంది. వైన కపికేతనం ఎగురుతోంది. రథంవైన దివ్య మంగళ రూపంతో ఒకచేత పాంచజన్యం, మరోచేత సుదర్శన చకం ధరించి (శ్రీక ష్టుడు పలుకుతున్నాడు. ఆయన విశాల నేతాలువిస్ఫారితమై ఉన్నాయి. ఉజ్వల కాంతులను (వసరిస్తున్నాయి, జ్ఞూనలేజం ఆయన ముఖముడలంలో వెల్లివిరుస్తోంది.

ఆయనశకెదురుగా గాండీవాన్ని భుజాన తగిలించుకొని, రత్న ఖచిత కిరిటాన్ని తలవై ధరించి మహానేనా నాయకుని వేషంతో అర్జునుడు నిలిచి ఉన్నాడు. వినముడై ఉన్నాడు. అవనతవదను డై

అక్షీర ఘురామ్‌ 6 లో దిగులు ఉన్నాడు. నయనాలు చంచలనంగా ఉన్నాయి. "మొగం కన్పట్టుతోంది. జిజ్ఞాస 'వస్ఫుటమౌతోంది. “చూవావా!' "అని 'పశ్నించింది ఆపులోనిదేదో. కి ము “ చూచాను, కృష్టార్దనులు గారూ! అన్నది ఆ ఆశ్చర్యంగా. “అవును. నర నారాయణులు వారు". అన్నది అమెలోనిదేదో. “నరనారాయణులు ఒకశీగాదా *” అన్నది ఆమె. “సివ్పూ చేను ఒకరమే గాదా ? సశే, చెవులు రిక్కించి విను మరి". అన్నది ఆమెలోనిదేదో. అనంత. ఓంకార. ప్రణవ నాదం శృతిగా, విశ్వహృదయ స్పందన లయగా ఇది వినపడింది. “అవ్యక్షా దీని భూతాని వ్యక్ష మధ్యాని భారత! అవ్య కృ నిధ నాన్సేవ 'కాతత పరివేదనా 1 “*ఏంవిటి శ్రీ కృష్ణుడు చెబుతోంది ?”---అడిగింది ఆమె+ “ఓ అర్జునా ! ఈ జీవితం విషయంలో ముంచేమిటో ెలి యదు. మరణానంతరం ఏమిటో తెలియదు. మధ్యలో మాత్రం పదో కొంత తెలుస్తుంది. కనక దీనికి ఇంతగా శోకించడం ఎందుకూ అసి”..._.వెప్పింది ఆఅమెలోనికేదో,.

“మరిముందూ 'ెలియకా, వెనుక తెలియళా, శెలిసే, అవ కాళం గూడా ఉన్నట్టు కనబడనప్పుడు ఈ అన్వేషణ ఎందుకు? 'ప్నించించామె.

ల పీ అనందం కోసం. అన్వేషకుని అనందం కోసం. కాగా సిన ాేపణలో జననానికి మరణానికి మధ్య ఎంతో కొంత “సి దుందిగా 'డానికోనరం. ఎవరకు వారికి ఎప్పటికప్పుడు ఎంతో

జీవితమం'కే ఏమిటి? ళా కొంత తెలుస్తూనే ఉంది గదా? అట్లా నేగా మనం ఇన్ని మెట్లు ఎక్కి వచ్చాము.” సమాధానం చెప్పింది ఆమెలోనిచేదో. లా

ఆమెలో నిళగ్థబ్దం ఆవరించింది. ఆమెలోనిది ని(దించింది,

ఇందాక, అమెలోనిదేదో చిన్నధ్వనిచేసి చిరునవ్వు నవ్వినట్లు, అమె గూడా చిన్న ధ్వని చేసి చిరునవ్వు నవ్వుకుంది. “ఇదంతా కలా *ొ అని అరుకుంది.

అనతోమా సద్గమయ :

తమసోమా జోస్టితిర్ల్గమయ :

మృత్యోర్మా అమృతంగమయ :

మననులో పాడుకొంది.

త్త శ శ

అమ్మ - నాన్న -కుటుంబము

తెలుగు కోస్తాతీరానికి దరిదాపుసగంలో ఉంటుంది గుంటూరు జిల్లా. ఒక శళతాబ్బంనుంచి, కృష్ణా డెల్టా (కింద సాగు అవుతూన్న ఈ [పాంతంలో సారవంతమయిన భూములకూ, విద్యా విజ్ఞాన నాగరికతలకూ, తెనాలి తాలూకా, చాలకాలంగా కీ ర్మిగడించుకుంది. ఆ తాలూకాలో సస్యశ్యామలమూ, సుసంపన్నమూ అయిన [గ్రామము దుగ్గిరాల. ఆ (గామంలో ఒక సంపన్న కుటుంబంలో యాభయినాలుగు సంవత్సరాలనాడు “అమ్మి” పుట్టింది.

“లక్మి జన్మించిన కుటుంబాలు పాడిపంటలకు పేరెన్నిక గన్నాయి, అభ్యుదయ వ్యవసాయిక కుటుంబాలుగా యావద్భార తంలో వాసికెళక్కాయి. కరు తతంలో వలు ప్రయోగాలు చేయ టానిక్కీ చమటోడ్చి పాటు పడడానికీ, (పాణ్మపదంగా వైర్లను పోషించుకుంటానికి, ఈ కుటుంబాలు పేరు పొంచాయి.

సేద్యాన్ని నమ్ముకొని, పుడమితల్లి ని అర్చించడంలో, ఆడా. మగా శేడా లేని (శమజీవులువీరు. ఒకరికింత బెట్టి తామింత తిని తృప్తి జెందే పుణ్యవంశాలివి. ఆతిధ్యాలకూ, ఆదరణలకూ అనా దిగా ఖ్యాతిగాంచిన కుటుంబాలు వీరివి.

సీటిసౌకర్యముండి, నల్లరేగడి భూములున్నాయంళకే ఈ కుటుంచాలవాళ్లు ఎంత దూరమైనా పోతారు. చాలాకాలంనాజే తమిళనాడులోని కోయంబత్తూరు, విరూధ్‌ నగర్‌ (పాంతలకు వెళ్లారు. మధ్య (ప్రదేశ్‌లోని నాగపూర్‌ (ప్రాంతాలకు ఎక్కారు. కన్నడదేళశం లోని భ్మడావతీ తీరానికి తరలారు. రాయలసీమలో తుంగభ(ద్రక్రింద

పంటలు పండించారు. నిజాంసాగర్‌ ఆనకట్ట కింద భూములను సస్య శ్యామలం చేశారు. సస్య విస్టవాన్ని సాగించడంలో, దూరాన్ని

అమ్మ- నాన్న = కుటుంబము 9 భారాన్ని సరుకు కొనక కాడి భుజాన వేసుకొని, గొడ్డూ గోద లతో దేశం నలుమూలలకూ తరలివెళ్లారు.

ఈ వవ్మిత క_ర్తవ్యతానిర్వహణలో ]పాంతీయ భేదాలనూ, భాపావిభీదాలనూ పాటించిన వారుకారు వీరు. జాతీయస మైక్యతకు వీజూలు పనాడో చేసినవారువీరు.

వ్యవసాయమంకే ఈ మగవారికి ఎంత మక్కువో, పాడి వరి శమ అంళశే ఈ (స్రీలకు అంత పీతి.

అవులనూ 'గేదెలనూ స్వంత బిడ్డలకన్నా మురిపెంగా "పెంచు కుంటారు. గోవుతల్లి కి కోజెదూడ పుట్టిననాడు ఇల్లంతా సంబరపడి పోతారు. గేచ్చె "పెయ్యాదూడను, ఈనిననాడు వొళ్ళంతా పొంగి పోతారు. తొలికోడి కూయంగానే ఇల్లాలు నిద్రలేచి తొలిగా దర్శించుకు నేది పశువుల కొట్టమే. ఉదయ సంధ్యకుముంచే కవ్వ మాడించి, ఆ మధనపు 'జుమ్‌జుమ్‌ి సంగీళానికి తన్మయత జెందే భాగ్యం ఈ కుటుంబాలకు అనూచానం. ॥

కవ్వమాడినచోట కదురు తిరిగిన ఇంట సిరితల్లి గజ్జీయలు గలాగలా [(మోగునని విశ్వసించే జనంవీరు. .

కమ్మని గడ్డ పెరుగూ, కడుకమ్మని మెరుగూ చారి స్వంత సొత్తు. భాజ్యాల శుచికీ భోజ్యాల రుచికీ వీరిది "పెట్టిందిపేరు. గృహ పరిశుభతకూ, వస్తువుల అమరికకూ వీరినిచూచి యితరులు నేర్చు కుంటారు.

ఉన్ననాడు అయిదుపదులు వెచ్చించి, అతిధులకు విలువైన పదార్థాలతో ఎంత ఘనంగా విందులు ఇవ్వగలరో, లేనినాడు అయి దణాలు ఖర్చుతో సాదా కూరగాయలతో అంతటి రుచ్య పదార్థా అను తయారించి అతిధులను తృ ప్రిపెట్టగలరు. నిండుకుండలు ఈ కుటుంబాలవారు, కొంచెం దూరంగాఉండి పరికిస్పే ఎవరు లక్షల

10 లష్మిరఘురామ్‌ కధిపతులో, మలెవ్వరు బుణబాధా పరితప్తులో అవగాహానగాదు. నిజాయితీకి ఎంతముందుంటారో, అవసర మై తే, అనవసర భేషజానికీ అంతముందుంటారు.

ఆ కాలూకాతో పాటు గుంటూరు జిల్లాకు గూడా దేళంలో ఒక (పత్యేక స్థానమేఉంది.

దకిణా పథంలో బౌద్దం (పభవించి, విన్తరించి, పూజలందు కుంది తొలిగా ఈ పుణ్య కృష్ణా తీరమండలంలో నే. బౌద్ధానికి మహా యాన (ప్రవక్త, విశ్వ విఖ్యాత తా_త్త్వికాచార్యులు, రసళాస్త్రువేత్త ఆర్యనాగార్జునులు పరిణితి చెందిన మహా వేత్తగా నడియాడినది ఈ పునీత [పాంతంలోనే. అనన్యశిల్ప విన్నా ణెంతో నల్లి రాళ్లు, జాతక గాథల పాతధారుల్రై, తధా గతుల అవతారమూర్తులై , మూడు వందల పండ్లపాటు [పజనుంచి హోరతులందుకుందీ ఈ (పాంతంలో నే.

సను[దాల ఆవల లీరాలనుంచి, జ్లానతృష్ణతో, విజ్ఞానా ర్హితో, అరుతెంచిన అఆర్హులకు, పుష్టి తుష్టిగల తమ అతయ విజ్ఞాన ధాండా రంలోంచి, పంచిపెట్టి ద్పిప్తి గలిగించిన విశ్వవిద్యాలయాలు విలసిల్లి ందీ ఈ మండలంలోనే.

ఎనిమిది వందల ఏండ్లనాడు మానవతా వాదంతో, సమతా దృక్పథంతో, “చాపకూడు' సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించి జాతి భేదాన్ని ఛేదించి, సంఘీయులను స్ఫూర్తి వంతులుగా "జేయసమకట్టిన [బహ్ము నాయడు నడయాడింది, ఈ మండలంలోనే.

పటిమా పౌరుషాలను నిలువెల్లానింపుకొని, శార్యధై ర్యాలను గుండెంతా నింపుకొని, అమేయ పరాకమంతో విజ్బంభించి శతృ "సేనా చాహినిని భీభత్సం గావించి, నాగమ్మునె త్రి మొట్టి, నరళింగుని తలగొట్టి తండి పాదాలకడ రాగోలుతో విసిరిన జాలచం[దుడు కీర్తి కాయంతో అజరామరంగా జీవించింది ఇక్క- జే.

(వభుత్వ మం(తాంగంలో, రాజకీయచాతుర్యంలో. (స్త్రీ సయితం పురుషుణ్ణి మించి రాణించగలదనీ, తలుచుకున్నది నైైపు

అమ = నాన్న = కుటుంబము (1 ణ్యంగా సాధించగలదనీ, _ నాటినుంచి నేటివరకు, '“నాగులేటికి దొరసాని నాగసానిగా” విరాజిల్లుతున్న నాగమ్మ స్వంత మండలము ఇచే.

యావదాం[ధలో ఈ నాటికీ ేరంటాలుగా పూజలందు కుంటూన్న శ లత్మమ్మ 'మెట్టినచోటు గూడా ఈ జిలాయే.

" ని

ఈ [పాంతమునుంచే కాకతీయసామాట్టు గణపతిచేవ మవ రాజులుంగారు, తమ పట్టపు దేవేరిని వరించి, కాకతీయ సింహాసనపు అర్హభాగంలో అధివసీంవ జేశారు. బాంధవ్యాన్ని ధరణికోటకూ, చే బోలుకూ విన్తరింప జేసి కాకతీయ చరితలో విశిష్ట పకరణాల రచ నకు అవకాళం గలిపించారు. ల

విళ్వవిభ్యాత “నృత్త రళ్నాకరొ” రచయితగా'నేగాక, కాక వీయ స్నామాజ్య సర్వనై్వై న్యాధిపత్యం వహించి, అనేకానేక యుద్ద వ్య్యూవోవిజయాల రచయితగా పేకొందిన జాయపసేనాని, కాకతీయ సా్యమాక్షి అ్యగభాత, పుట్టి పెరిగింది ఎదిగింది ఇచ్చోట'నే.

ఆధునిక చరితలో సయితం ఈ జిల్లా అన్నింట మిన్నగా విరాజిల్లింది. ఇఆారిగపూరిత భారత స్వాతం[త సంగామంలో ఈ జిల్లా నిర్వహించిన పాత అనన్య సామాన్యమై నది. జాతీయ స్థాయిలో అఖిల భారళతానికి "పెక్కురు రాజకీయ నాయకులను అందించిన ఘనతగూడా ఈ జిల్లాకు దక్కింది. |

ఆలాంటి |పఖ్యాతి గడించుకున్న మండలం గుంటూరుజిలా.

"| ౧౧

ఆలాంటి సస్యశ్యామల సుసంపన్న [గామసీమలకు జేరింది లమ జన్మించిన దుగ్గిరాల [గామం, ॥

ఆలాంటి కుటుంబాల కోవలో జేరింది లత జన్మించిన జంపాలవారి కుటుంబం.

త్తి న త్తి

12 లత్మీరఘురామ్‌

“యాభయ్‌ నాలుగు సంవత్సరాల (క్రితం, ఒక రోజున మా కుటుంబంలో క్ష పెద్ద సంతోమసంబరం జరిగింది. అప్పటికి ఆరు తరాలనుంచి, మా కుటుంబంతో స్రీ సంతానంలేదు అంళా వురుష పుంగవులే. అది ఒక విచితంగా చెప్పుకునే వారట, “తెచ్చుకోవడమే గాని ఇచ్చుకొ'నేపని మా క్రటుంబాలకలే' దని మా వాళ్ళ వై ఛలోక్తులు విసరుతుండే వారట అయిన వాళ్లు” అంటూ (శ్రీమతి లత్మీరఘురామ్‌ తనజన్న ఉదంతాన్ని (పసంగవళాత్తూ, అభివర్ణిం వారు,

ఆరు తరాల తర్వాత ఈవు బాలికగా జన్మించడం అమ్ము నాన్నలకే గాక కుటుంబం మొత్తానికి సంబరకారణ మైంది. ఊరంళా ఒక విచి.తంగా చెప్పుకున్నారు. కుటుంబంలో “లత” జన్ఫించిందని అనుకున్నారు. బహుళ అదే కారణమేమో ఈమెకు “లకి అని నామకరణం చేయటానికి. మురిపె. తో మురుసుకున్నారందరూ,

అప్పటికి లమ్మీనాన్న గారు, వెంక శేళశంగారు గుంటూరులో శిర న్తదారుగా ఉండేవారు. ఈ బిడ్డ పుట్టుకతో వారు తహస్సీలు దారుగా (ప్రమోపన్‌ పొందారు. దానితో 'లతిశ్చ్రి' పేరు సార్థక నామ మయిందన్నారు బంధుమి తులు. కుటుంబానికి అదృష్టము గలిగించే వాగ్యజాతకమీమెదనీ అన్నారు.

లమ్మి తరువాత "రెంజేండ్రకు చెల్లి “కృవ్ల' పుట్టింది. జంపాల వారి కుటుంబంలో సంతృప్తి వెల్లి విరిసింది.

లమ్మీ కన్న అయి దేండ్లు ముందు పుట్టిన అన్నయ్య ఈమె 'నెపుడూ చంక దిగనిచ్చే వాడుగాదు. ముద్దుచేనేవాడు. నోరెత్తి పడ్వనిచ్చే చాడుగాదు. ఫలానిది కావాలని (వేలు జూపిన్తే చాలు, ఆ వస్తువు ఎంత ఖరీదుదై నా పరుగెత్తి కెళ్ళి తెచ్చి చెల్లి ముందు ఉంచేవాడు. అదిపగిలితే, ఇెల్ళి ఎక్కడ పరితపిస్తుందోనని, తానే మునుముందు చప్పట్లు కొడుతూ ఆనందించేవాడు.

అమ్మ - నాన్న = కుటుంబము 13

అయిచేళ్ల న్నా నిండక మునుపే అమగనాన్నలు అతీస్రికిః

“అఆలు దిద్ద "పెట్టారు '“అఆి లతో పాట్టు విద్యార్థినిగా

మారిన లతిన్హ, పుష్టిగా ఆరోగ్యంగా ఎదుగుతూ్కూ వలుభావాలను ఆకళింపు జేనుకునే స్థితికి "పెరిగింది, ఆ స్థాయికి ఎదిగింది. త్తి చ్‌ చ్ద్ధి

"దేశ స్వాతం [త్య పోరాటాన్ని (వజాఉద్యమం గా మార్చిన 1928 పన్నుల నిరాకరణ ఉద్యమం గుంటూరు జిల్లాలో నడచినతీరు చరిత ఇక్కినకధ. ఈ నళ్యాాగవాయుత, నహిాియ నిరాకరణ నమరంలో జిల్లా అంతా అట్టుడికినట్టు _ఉడికింది.. బ _న్తీలనుంచి (గామాలకు పాకింది. (గామాలఅన్నీ పకమెనాయి. "తెల్ల వారం'కు (వతివారికీ ఏవగింపు గలిగింది. ఈ దేశాన్ని కొల్ల గొట్టుకొని పోవ టానికి వచ్చిన మష్కుర ముఠా అనే అభిపాయం జనసామాన్యంలో (పాకింది. “తెల్లవారలు గడుసరి గొల్లవారు ___ పితుకుతున్నారు పాలను మూతులు బిగియగట్టి.” అ'నేభావం (వతివారిలో గూడు కట్టుకొంది. బెంగాలు బేళశంలో ఆ విర్భవించిన “వందేమాతరం” నినాదం, చేళపు నాలుగు చెరగులకూ పాకింది. గుంటూరుజిల్లాలో మరల మరల ,(వతిధ్వనించింది. .

"వెదనందిపాడు, ఆ పరినర (గామాలు ఎక్కడికక్కాజే "పెట్టని కోటలవలె తయారయినాయి. (గామీణులంతా ఒక తాటి వెన నడిచారు.

"సీవ్మాగామంనుంచి మహాత్ముని సంబేళం వచ్చింది. సంచే ఇాన్నందుకున్న గుంటూరుజిల్లా ఆర. కాంగం [పభుళ్వానిక్తి పన్నులు చెల్లి ౦చబోమని మొరాయించింది, ఎదురు తిరిగింది.

(వభుత్వాధికారులు ఎన్నో మంతనాలు చేశారు. ఎన్నో తం[ళాలు వన్నారుు బతిమిలాడారు, బామాడారు, భయపెట్టారు. ఏమి జేసినా రైతుల్లో మార్పులేదు. [గామాలకు [గామాలు ఫీష్మిం చుకు కూర్చున్నాయి.

క! లఅఖత్కీరఘురామ్‌

(వభుత్వం నహిం చలేకపోయింది. ఉడుక్కుంది, రవి అస్త మించని, ఆంగ్ల సా మాజ్యానికి ఇంతటి అవమానమా ! అని ఆవేశ పడింది. (పజలను [(వజానాయకులను బెదిరిస్తూ "పెక్కు (వకటనలు చేసింది. (గామాలలో దండూరాలు వేయించింది. అన్తులు జవ్లులు చేస్తామన్నారు; సామానులు బయటకు వేస్తామన్నారు; అరెస్టులు కొనసాగిస్తామన్నారు.

అయినా జనం చలించలేదు.

పభుత్వ దమననీతి |పారంభమెంది.

(ఎశులవ (౭ యు

పల్లెలలో పొలాలు ఉండి బ_స్తీలలో కాపురాలుంటు* ఉద్య మానికి నాయకత్వం వహిస్తూన్న కొందరు "పెద్దలు (వభుత్వ (వక టనలకు బెదిరిపోయారు. తాము చెల్లించవలసిన పన్నులు చాటు మాటుగా చుట్టాల ద్వారా ఖజానాకు అందజేశారు. ఇక వారికి పోయేదేమీ లేదు. సర్కారువారు వాళ్ళను వమీ చేయరు. శాని చిత్త శుద్ధితో జాతీ యోద్యమాన్ని నమ్మి పన్నుల వ్యతి లేక ఉద్యమంలో (వధాన పాత ధారులైన సామాన్య రె తాంగం "పెక్కు ఇడుములకు లోనై 0ది. అడుగడుగునా ఎరటోపీలు (వత్యత మౌతున్నాయి. రోజు రోజుకూ, పోలీసు జులుం మితి మించు తున్నది. తప్పుడు కేసులు బనాయించబడుతున్నాయి. (గామీణ జీవితం భయావహమయింది. ఖీభత్సపూరితంగా మారింది, "

అయినా [పజలు చలించలేదు, అధికారులు వనూళ్ళకై (గామాలశేతెంచినపుడు వారికి సంపూర్ణ్జ్మ్మ సహాయ నిరాకరణమే ఎదురయ్యేది. ఊళ్ళుకు దారులు చెప్పేవారుగాదు. లై తుల "పేర్లు "తెలిపే వారుగాదు,. తిండీ తిప్పల విషయం సశేసరి, (తాగేందుకు మంచినీరు గూడా అందించేవారుగాదు,

-.. పన్నుల ప్రస్తావన రాగానే “ననేమిరా' అనేవారు. ర్యాష్ట్ర

(పభుత్వం పలుసార్లు ఉన్నతాధికారులను గూడా పన్నుల వనూ ళళ్ళకు పురమాయించింది. ఇలా పళ్లెైలకు పయనించిన పతి అధి

అమ్మ - నౌన్న - కుటుంబము 15 కారీ పరాభవంతో వెనుదిరిగేవారు. చాలా రోజులు సాగింది ఈ పోరాటం.

(కమ్మకమంగా (ప్రజల జాధలు మిక్కుటమైనాయి. దొరలు ఏమా[తం అవళాళం దొరికినా ర తులను నిర్దావీ.ణ్యంగా హింసించ టం [పారంభించారు. బ స్త్రీలలోని [ప్రముఖ నాయకులు బెల్లంగొట్టిన రాళ్ళలాగా మౌనవతం పట్టారు.

చ్త త్తి చ్త్‌్ధి

జిల్లా అధికారులు తమలోతాము సంప్రదించుకున్నారు. లమ్మీ తండి 'వెంక కేళంగారిని పిలిపించుకొని ముఖ్యమైన [గామాలలో, పన్నుల వసూళ్ల బాధ్యతను స్వీకరించవలసిందిగా కోరారు. అపుడు న్యాయంగా ఈ కార్యక్రమం వెంక శేళంగారి ఉద్యోగ బాధ్యతలలో లేకపోయినా పత్యేక జాధ్యత [కింద ఈ పనిని చేపట్టమని అడిగారు అధికారులు. వెంకటేశంగారు ఆలోచించి చెపుతామన్నారు.

'వెంకకేళంగారికి ఈ [గామాలన్నింటిలో వ్యక్తిగతంగా పేరు (పఖ్యాతులున్నాయని జిల్లా అధికారులు గుర్తించారు. ఆ మంచి తనంతో వంక కేుళుగారు (ప్రజలను ఒక రకం౦గా అంగీకరింప జేస్తా రనే నమ్మకాన్ని పర్పరచుకున్నారు.

అప్పటికి ఛాలా రోజులుగా సాగుతూన్న ఈ పోరాటాన్ని "వెంక కేుశంగారు గమనిస్తూనే ఉన్నారు. '(వజలు లో నౌతున్న బాధలకు లోలోన పరితపిస్తూనే ఉన్నారు. బ_స్తీనాయకులు (పజలను పురిగొలిపి రంగంలోనికి దించటం వరకైతే 'జేశారుగాని, తదువరి (వజలు ఎదుర్కోవలసి వచ్చిన బాధలకు పరిష్కారం కనుగొనలేక పోయారు. (వజలేమో సతమతమె పోతున్నారు.

వెంక శేశంగారు. అలోచించుకున్నారు. ఈ విషమ సమస్యకు పదో రకమైన పరిష్కారం సాధించి [పభుత్వం పెడుతూన్న బాధలనుంచి (పజలను తప్పించాలని నిళృయించుకొన్నారు.

16 . అమ్మీరఘురామ్‌

అదే కాలంలో, పిన్స్‌ ఆఫ్‌ వేల్సు, మనదేశానికి వచ్చారు. వారితోపాటు వచ్చిన ఒక నైనిక ెజిమెంటును మదాస్‌ నుంచి గుంటూరు. జిల్టాకు పంపించి, పశు బలంతోవై నా సళకే ఇచ్చటి ఉద్యమాన్ని అణచి వేయవలసిందిగా మదాస్‌ (పభుత్వం ఉత్తర్వులు జారీచేసింది. కవాతులు'జేస్తూ అట్టహోసంతో దిగిన నైనిక పటా లాన్ని వెంకకేళంగారు గమనించారు. ఈ అెల్టనై నికులు మన (గామాలకువెళ్ళి ఎంతటి అల్లకల్లోలం సృష్టించగలరో ఊహించు కున్నారు.

జిల్లా అధికారులు మరొకసారి వెంక కేళంగారిని పిలుపించు కున్నారు. తెల్టపటాలాన్ని తీసుకొని పన్నుల నిరాకరణోద్యమం సాగిన్తూన్న పెదనందిపాడు (పొంత (గామాలకు "వెళ్ళి పన్నులు వనూలు 'జేనుకొని రావలసిందిగా ఉత్తర్వులిచ్చారు.

_చారిపొడవునా ఆంగ్ల నై నికులు పల్లెవానుల్వవై కథతో చేతి కందిన పతి వై రునూ, పీకి వేస్తూ నష్టాన్నిగబ్గిన్తున్నారు. ఇది గమ నించిన వెంకశేశంగారు తతణం (వత్యేకదూతను పంపి రాష్ట్ర (వథుత్వ ముఖ్యఅధికారులకు ఏమషయవివరణ జేసి, వెంక కేళంగారి ఉత్తర్వులను మామే శిరసావహిం చవలసిందిగా, [కమశితీతులుగా 'మలగవలసిందిగా, పటాలానికి ఆర్డర్లు "తెప్పించారు,

ఒకరోజు ఒక (గామంలో, సై నికులలోని ఒక క్మురకుంక ఒక కులీన కుటుంబపు మహిళవై ఒక రాయి విసిరాడు. చానితో (సీ జనమంతా శాపనార్థాలు సాగించారు. ఆబాలగోపాలం ఆవేళ పూరిశులయ్యారు. [గామంలో చిచ్చు రగుల్కొంది. సిపాయీలను చుట్టుముట్టారు.

విరి 'వెంటనున్న నై నికాథికారి (ప్రజలపై తుపాకులు గైేల్బ. వలసిందిగా ఉ త్తర్వులిచ్చాడు. తన నడుముకున్న తోలు పటకా లోంచి పిస్తోలుదూసి, రుళిపించాడు. జనముశేసి చూచి వెరికేక 'ేశాడు.

అమ్మ = నాన్న = కుటుంబము [7

వెంటనే వెంక శుశంగారు జోక్యం కలిగించుకున్నారు. “ష్టావ్‌” అని అంతకంళే 'పెద్దగొంతుకతో సిపాయీలకు ఉత్తర్వులిచ్చారు. జారుచేసిన తుపాకిలను దించమన్న్నారు.

"తెల్సి అధికారికి ఒళ్లు మండింది. ఆగవోవేళశంతో (కిందుమీద య్యాడు. "వెంక శుశంగారితో, “శాల్పులనెందుకు ఉవసంవారిం వావు*” అని పళ్నించాడు. “అది నా ఇష్టం [” అన్నారు వెంకేళంగారు.

“మరి మేమెందుకు?” అని అడిగాడు ల్ల అధికారి.

“నా ఇష్టాన్ని పాటించటానికి” అని నిర్భయంగా పలికారు 'వంక టేళంగారు.

“అట్లాగా” అని దిర్హ తీశాడు అధికారి. ఇంకా ఆవేశంతో ఎగిరిపడుతూ'నే ఉన్నాడు.

“అందుకు నిదర్శనంగా, మ దాన్‌ లోని మీవె నై నికాధికారి పంపిన తాఖిదు నీ కుడి జేబులోనే ఉండి ఉంటుంది. ఒక సారి విప్పి చూచుకో”._- అన్నారు వెంక కేశంగారు.

మ దాస్‌లోని "రజిమెంటూ,తన వె అధికారీ,జ్ఞాపకం రావటం తోనే, అధికారి ఆగవో వేళమంతా ఒక్కసారిగా దిగిపోయి కాళ్లు చల్లి బడ్డాయి. అయినా, కాల్పులకు ఉత్తర్వులు ఇవ్వవలసిందిగా మరలవత్తిడి "పట్టాడు.

“*సనేమిరా ఇవ్వనొన్నారు వెంక కేశంగారు.

_“నిన్నేమి జేస్తానో చూడుఅన్నాడు "పెద్దగొంతుతో అధికారి. | ల్సి ఇష్టంవచ్చినట్లు "జేసుకో” అన్నారు అంతకన్నా పెద్ద గళంతో వెంక కేళంగారు.

రంగమంళతా "రెండు నిముషాలసేపు నిశ్శబ్దం ఆవహించింది. జనమంతా ఇందాకటినుంచి జరుగుతూన్న కథను చూస్తూనే

2

18 లకత్ష్యీర ఘురామ్‌ ఉన్నారు. సంగతి (గహిస్తూనే ఉన్నారు. ఎదురుగా మోహరించిన (వజలవద్దకు, వెంక కేళంగారు శాంత గంభీరవదనంతో నెమ్మదిగా అడుగులు "వేసుకుంటూ నడిచారు. అంద రనీ ఒక సారి కలయజూవచారు. అందఅకూ వినిపించే విధంగా, అధుపుమీరిన పరిస్థితిని అర్థ మయ్యేట్టు శెలిపారు. సిపాయీలలోని ఒకకోతి గున్నచేసిన పొర పాటుపనికి [గామమంతా నష్టపడగూడదని హితవు పలథికారు. ఎవ రిండ్లకు వారు తిరిగి పోవలసిందిగా అర్చించారు. కధంతా గమనించిన (పజ 'వెంక కేశంగారి మాటలు శాంతంగా అర్థం 'జేసుకున్నారు. కాని కొందరు (గామీణ యువకులు ఎదురు చెప్పారు. ఆడ వారివై నిష్కారణంగా రాయివిసరిన 'తెల్టకోతిని పరాభవించా ల్సిందే ననిపట్టు బట్టారు. తామంతా సిపాయీలతో పోరాడటానికి సిద్దంగా ఉన్నామన్నారు.. ఆవేశంతో, రోషంతో అడ్డగోలుగా మాట్లాడ నారంభించారు. తమ చేతుల్లోని సనుగొయ్యలూ రాగోళ్లు వ్ప్సి ఛైనికులవై పు చూసి “రాండిరా” అంటూ శ్తేక్ష లేస్తున్నారు. శ పరిస్థితి ఈదఫా ఇక్కడ అదుపుతప్పించా ?”-___ అని వెంక శంగారు. ఒక తణం సంళశయించారు. "రండుకణాలు అలో చించారు, న! | వారు వ్‌ 1 పోరాడండి. మీతోపాటు "నేనూ నిలబడళాను. నా చచ్చిపోతా సుగాదు. మీరు... అంతా చుట్టాలే ! మీరెక్కడ వచ్చని కరం దౌధతో మాత్రమే 'నేన్సు మిము చారిస్తున్నాను. న్నాను... సత్ర, [మ ్రుందో ననే చాధతో మీకు అడ్డువస్తు అయికే ఒక్కడ స పోరాడుళామంటున్నారు. పోరాడండి. ణం ఆలోచించ్రండ్రి ఆయువకులతో ఫల్ర్యార్సు. “ని కొంచెం వెద్దగొంతుకతోనే “ఏమిటండి 1 ఏమిట్రా? జః రాట్టానికి షీ వద్ద ఏమున్నాయి?” నూటిగో

అమ్మ -= నాన్న = కుటుంబము 19 (ప్రశ్నించారు "వెంక శేళంగారు.

“వారికా, చూడండి. తుపాకులున్నాయి. వాటికి దట్టించిన సున్నీలున్నాయి. నడుములకు పటకాలున్నాయి.. పటకాలలో కత్తలున్నాయి. మరిమన దగ్గరో ? ” అన్నారు వెంక ేశంగారు. యువకులు ఒకరిమొగంఒకరు చూచుకున్నారు. తమ ఆశ క్తతకు తమలో తాము కుంగి పోయారు. ఆవేశంతో కందిపోయిన ఆ (గామీణ యువకుల మొభాలలో దీనత వెల్లివిరిసింది. వారి రోష కసాయిత 'నేతాళ్లో మండిన అరుణిమను కిందికివాలిన కను రెప్పలు నగంక ప్పివేళాయి.

“ఒకోతుపాకి కనీసం నిముషానికి నలుగురిని బలి తీను కుంటుంది. ఎదురుగా ఎందరు సిపాయీలున్నారో చూడండి. ఎన్ని తుపొకులున్నాయో గమనించండి. మనం ఎందరమున్నా మో చూచుకోండి. మనచేతుల్లోని సనుగొయ్యనాట్లూ, రాగోళ్లు ఎందుకు వనికివస్తాయో ఆలోచించుకోండి.”

"వెంక శేళంగారు. చెప్పుకుపోతున్నారు. ఎదురుగా ఉన్న యువకులతోపాటు, మూగిన స్త్రీలు, పెద్దలూ ఒకరినొకరు ఒరును కుంటూ వెంక కేశంగారి మాటలు వింటున్నారు. వారి మాటల్లోని కీక్షణత వారి మనసులకు తగులుతోంది. ఆయన చూపుల్లోని నిశి తత్వం వారి దృష్టిని ఆకట్టుకొంది. ఆయన మొగంలోని నిజాయితీ చారి హృదయాలను కాకింది.

“ఇంచాక ఒక సిపాయి. చఛిలిపివెధవతో అవమానించబడ్డ మీ ఊరి యువతి, నీకు చెల్లైలుగావచ్చు, నీకు అక్క కావచ్చు, నీకు కూతురు గావచ్చు, నీకు వదినగారు గావచ్చు” అని జనంలో ఒక్కొక్కరి శేసి తనతర్జనిని చూపారు. “కాని నాకు గూడా ఆ అమ్మాయి బంధువు అయి ఉంటుంది. ఎక్కడో ఒకచోట బీరకాయ పీచులా బాంధవ్యం ఉండకపోదు. మరి పీ అందరితోపాటు, ఆ చెళ్లెమ్ముకు _ జరిగిన వరఠాభవానికి నేనూ బాధపడుతున్నాను. నామనస్సూ తోభ వడుతోంది.”"

20 లత్మీరఘురామ్‌

వెంకశేళంగారు ఈ దఫా కానే ఆవేశంతో ఊగిపోయి మాట్లాడారు.

జనమంతా ఒకరి మొగం ఒకరు చూచుకున్నారు. అంత లోనే ఆవేశాన్ని తగ్గించుకొని వెంక కేళంగారు, అన్నారు. “మన కిప్పుడు కావలసింది ఆవేశమా ? ఆలోచనా ?---మీశే చెప్పండి 1 *9 అుటూ జనంశేసి చూచారు. ముందుగా యువకులకేసి చూవబారు. “ఈ ముహూర్తంలో మనం ఆవేశానికి లొంగిపోతే, ఆ తుపాకులు ఫటఫటా _వేలిపోతాయి. మీరు ఠపాఠపా రాలిపోళారు. ఇదంతా "నెత్తురు మడుగుగా మారుతుంది. పచ్చని [గామం వల్లి కాడుగా మారుతుంది. ఇది నాకు సమ్మతం కాదు. నా మనుషులు బలికావడం నా 'కెంతమాతం ఇష్టం లేదు. ఆలోచించండి.” అంటూ (గామ పెద్దలవై పు చూచారు.

(గామ ెద్దలు ఒకరి నొకరు చూచుకున్నారు. “ఇక్కడ తుపాకులు (పేలి జననష్టం జరిగిందంళే, ఆ తెల్ల సిపాయీల ఎత్తు గడ ఫలించినళ్లు ! రిని పభుత్వం ఎందుకు వంపిందో ఆ పన్ను గడ సార్ధకమయినన్తే 1! ఏదో విధంగా (ప్రజలను భయావహులను "జేస్కి తమ పాలన భద్రం 'జేసుకోవాలని తాష్యతయపజే అధికారు లకు మనం (పాణాలు పోగొట్టుకొని సహాయం చేనినశ్లైగా! అని నింపాదిగా చెప్పారు వెంక కేశకంగారు.

“మన బలంతోపాటు, మన శత్రువుల బలాన్ని గూడా అంచనా వేసుకొని పోరాటంలో దిగినపు జేగచా విజయం (ప్రాస్తించ టం. భారతంలోని యుద్ధపర్వాన్ని రామాయణంలోని యుద్ద కాండను మనం ఎన్నోసార్లు చదివో, వినో, నేర్చుకొంది వమిటి?*” ఆలోచించండి. అంటూ వెంక కేళంగారు తెలిపారు.

-. (ామస్టులందణకు వెంకళుళంగారు ఆతణంలో గవర్న మెంటు అధికారిగా కనపడలేదు. నై న్యంతోపాటు వచ్చిన (పత్యేక అధికారిగాగూడ కన్నడలేదు. చారి "పెద్దన్నగా కన్పడ్డారు. ఎవరికి చారికి వారి "పెద్దన్నయ్యగా కన్పడ్దారు- ఆ (గామానికే "పెద్దన్న

అమ్మ = నాన్న - కుటుంబము 21 య్యగా కన్పడ్డారు. అందరూ ఆయనకు ముకుళిత వాస్తాలతో నమస్కరించి, నిళ్శాబ్దంగా "వనుతిరిగారు. ఆ యుద్ధరంగం నుండి నిష్కమించారు. ఎవరిఇండ్లకువారు వెళ్ళాను. ఆనాడు జరుగనున్న రక్తపాతాన్ని, జాతీయోద్యమ. అపజయాన్ని, [లిటివ్‌ నైనిక వశు విజయాన్ని నివారించారు. వెంక కేళంగారు.. ఆనాడాయన తృప్తిగా, వోయిగా నిద్రపోయారు.

ఆ మంచితనంతోనే [పజలనూ, [వజా ప్రముఖులను కలును కున్నారు. పన్నుల వసూళ్లలో జరిగే అకృత్యాలను అప్పటికప్పుడు తొలగిం చారు. (వజలు పన్నులు చెలించడం (పారంభించారు.

0౧

కుతకుతలాడుతూన్న అగ్నిగుండం చల్లారింది.

జిల్లా అంతటా (వళాంతత "నెలకొన్నది.

కాని కాను తుపాకులు | పేల్చ్బమన్నా కూడా, తన అభీష్టా నికివ్యతి లేకంగా ఉ_త్తర్వులిచ్చి (వజాఖీళళ్సాన్ని నివారించినందుకు ఆ ఆంగ్రేయ అధికారికి "వెంక కేళంగారి-వైె అక్కసుగా ఉంది.

"వెంక కేళంగారిమీద వై అధికార్థ్యకు పితూర్లు (వానుకున్నాడు.

• సానుభూతి పరుడనీీ ఎపుడూ ఖద్దశే ధరిస్తాడసీ' ఆ పితూర్ణలో ఆ తెల్లఅధికారి ఆరోపించాడని లమ్మీ నవ్వుతూ. చెప్పింది వారి నాన్నగారి కథచెబుతూ.,.

ఇంకా విచారించ వచ్చిన వై అధికారికి నాన్నగారు “తనలో ఉన్న మంచిని ఒకవేళ [వజలు మన్ని సే, అది తన తప్పుగాదనీ, తన ఇంట్లో తన పినతల్సి గారు స్వవా_స్తంతో వడికిన ఖద్దరు నూలుతో నేయబడ్డదుస్తులు ధరించడం తనకు అలవాటనీ, ఆడంబరాలకు పోయి ఖర్నీదెన దుస్తులు ధరించటం తన అభిమతం గాదనీ, సమాధానం

రు ం చెప్పా అని బిగ్గరగా నవ్వారులమ్మీ

అధికారులు ఆరి ళా గ 9

ర తిల క ఆకల ఖు

తం లా బోలా ళ్‌ శ / వాం! ఖా | [య |.

22 లఅత్కీరఘురామ్‌ "వెంక కుళంగారిని రావు సాహాబ్‌ బిరుదంతో సత్కరించారు. గుంటూరు పట్టణంలో ఒక _సన్మానసభ గూడా జరిపారు. వివిధ (గామాలనుంచి వచ్చిన "పెద్దల ఎదుట (ప్రముఖులు వెంక శేళంగారికి వెండి బంగారాలతో తయారు జేసిన ఒక ఖడ్గాన్ని బహూకరించ బోగా, వెంక కేళంగారు విన్నమతతో ఆ బహుమతులు నిరాకరిస్తూ, (వజాధనాన్ని ఈ విధంగా వృధా చేయవద్దని పెద్దలను కోరారు. (పభుత్వం వెంక శేళశం గారిని, [కొత్తగా పర్చాటుచేసిన సహకార శాఖలో దత్త మండలాలకు డిప్యూటీ రిజిష్టా9రుగా వమోట్‌ చేసింది. కుటుంబం బళ్లారికి మారింది. బక్ఞారి ఎక్కువభాగం కన్నడ మయం. అందుకే లతిస్రికి చిన్నప్పుడు "తలుగుకన్నా కన్నడం ఇంగ్లీషు ముందుగా అలవడ్డాయి. తిరిగి చెంకశేళంగారు. చల్లపల్లికి దివాన్‌గా పదవీ స్వీకారం జేసి బందరులో వారిని న్కూళ్ళల్లో జేర్చించిన దాకా, ఈ అమాన్టాయిలకు "తెలుగు చదువనూ (వాయనూరాదు. కాని వీరి అద్భృష్టంకొద్దీ దొరికిన 'జెలుగు పండితుడు ఎంతో యా "లుగు పాఠాలు చేర్చాడు. ఒకవైపు పాఠ్యగంఖాలను చదివిస్తూూ రామా యణ భారత భాగవతాది [గంథాలను నేర్పుతూ పద్యార్థాలను పిరిచేత చెప్పించేవారు. లమ్మికి పస్క్కూలు విద్యపూ _ర్త యేసరికి "వెంక శేళంగారిని, "బెజవాడకు సబ్‌ కలెక్టరుగా (పభుత్వం నియమించింది. వు శ జే "వెంక కేళం గారు, అప్పటిమ( దాస్‌ రాస్ట్రనుఖ్యమం తిగాఉన్న మునుస్వామినాయుడుగారు ఆ_ప్తమితులు తటఅచు కలుసుకుంటుంజే వారు. (పముఖజస్టిన్‌ పార్టీ మేధావులు రామస్వామి మొదలియార్‌ , లక్మణస్వామి మొదలియార్‌ , వంక కేశంగారూ మ్యాన్‌ (వెసిజన్సీ కళాశాలలో సవోధాన్రయులు, అందరిదిరాజకీయం గా

అమ్ము = నాన్న = కుటుంబము 293 ఒకే అభ్మిపాయం కనక జీవితంలో గూడా సన్నిహితంగా ఉంటే వారు,

"పెక్కుసార్జు వారి నంభాషణలలో దొరిలే వివిధ రాజకీయ సాంఘిక విషయాలను ఎంతో (శద్ధగా అతిగ్చి ఆలకిస్తూండేది. సర్కారు. జిల్లాలలోని అనేకమంది జస్టిన్‌ పార్టీ [వముఖులతో వెంక కేళంగారికి మంచి స్నేహితం ఉండేది. ఎందరో "పెద్దలు వీరి ఇంటికి వస్తూంజేవారు. ఆ నాటి సాంఘిక వ్యవస్థలో ఉన్న నిమ్నోన్నతములను లోటుపాట్లనూ, భిన్నకోణములనుం చి పరిశీలించు కునేవారు. తర్కించుకునేవారు. వాస్తవాలను నిగ్గ _ దేల్చుకునే వారు.

(గామీణులకు అర్హ్యమైన గౌరవం లభించడం లేదని బాధవజే వారు. పళ్ల ప్రజకు వినూత్న దృక్పధం గలిగించటానికి ఆతాపష్మ్యతయ పడేవారు. వారిలో నూతనో _త్తేజాన్ని కలిగించటానికి కార్య[కమాలు రచియించుకు నేవారు.

పళ్లైలనుంచి విద్యార్థులుగా బ_స్తీలకొచ్చినవారికి పలురకాల (పోళ్సావహం గలిగించే క _ర్వవ్యాన్ని చేబస్టేనారు. వలుచొట్ల వోస్టల్భు నిర్యాణ బాధ్యతలను నిర్వహించేవారు. పేదలకు ఉచిత భోజన వసతి విధిగా చూపేవారు. వివిధ పదవులలోనున్న జస్టిస్‌ పార్టీకి సంబంధించినవారు బాధ్యతలను విసరించకుండా, ధర్యనిష్టతో (వజలను పాలించాలనీ, నిస్వార్థంగా మెలగాలనీ ఒకరినొకరు పాచ్చరించుకునే వారు. సద్ధర్మానుష్పానంతో కర్తవ్యాలను నిర్వహించుకు నేవారు. -

"తెలుగుచేళంలో [గామస్థ్రాయిలో రాజకీయాలను తొలిగా (పవేశెట్టింది, సాంఘిక రంగంలో చైతన్య జ్వాలలను రగిల్బింది జస్టీస్‌ పార్టీ.

అనాటి సాంఘిక వ్యవస్థలో చదువులకు అవకాశమున్న కొన్ని కులాలవారు, యావత్‌ సామాజిక వ్యవస్థను అదుపులో ఉంచుకొని పెత్తనం జేన్తూన్నరోజులవి.

.... వైైంస్థవం తెలుగు గడ్డవై అడుగిడకముందు, సంఘపాలన అంతా చదువరి కులంలోని ఒక కొద్దిమందికి మాతమే పరిమితమై

24 లకఖ్యీరఘురామ్‌ ఉంచేది. పండుగ పచ్బాలన్నీ ఈ అధికుల మనోల్లాసాలవర కే పరిమి తె ఉంజేవి. రోగాలలో రొష్టులలో తగాదాలలో కచేరీ వ్యవవో రాలలో కోర్టుేచీలలో వారి మాటకే చెల్లుబాటు. సామాన్యుల జీవితం వారి పలుకుబడితో అతలాకుతల మయ్యేది. పౌరుని జీవితం వారి ఏలుబడిలో, చావుపుట్టుకల నుంచీ, పెండ్లి పచ్చాలవరకు (పభా వితమౌతూ ఉండేది.

కిరస్తానీ మత [పాభవంతో, దిగువతరగతుల [పజానీకపు పిల్లలకు, మతంవై న నమ్మకమున్నా లేకున్నా, విద్యాలయాలలో (వవేళం దొరికింది. ఫలితంగా చదువులబ్బడం, జ్ఞానవంతులు గావడం, మనన్సులను వికసింప జేసుకోవడం జరిగింది.

జనాభా సంఖ్యలో నూటికి ముగ్గురు మాతతంగానే ఉన్న ఈ అ(గకులస్థులు, ఆ నాటి ఆంగ్లేయుల దొరతనపు. ఉద్యోగాలలో 'డెబ్బయి ఆరు శాతం వరకు ఉన్నారు, అదే నిష్పత్తిలో న్యాయ వాదులుగా, జడ్జీలుగా ఉన్నారు. అధ్యాపక పదవులలో గూడా ఎంతో అధిక సంఖ్యలో ఉన్నారు. మిగిలిన కులాలవారికి ఇది అన్యాయంగా తోచింది. కంటకింపు (ప్రారంభమైంది.

ఎదిగిన. మనస్సులతో సాంఘికంగా తమ స్థితిగతులు తాము తెలుసుకొని, ఒక ఆరోగ్యకరమైన మార్పు రావాలనే కోరిక (క్రమంగా బలంసుంజుకొనిి కాల[క మేణా జస్టిస్‌ పాళ్టీ అవతరణకు "కారణమయింది.

_అనాటి (గామీణ వ్యవస్థలో సంపన్న వ్యవసాయ కుటుంజా లకుజెంది, శుద్ధం గాచదువుకొని సమాజ (శ్రేయస్సు చాంఛించినవారు ఈ పార్టీకి ప్రారంభకులూ, (పోళ్ళ్సాహకులూ ఐనారు.

(క్రింది వర్గాల మేధావులవర'కే ఆదిలో పరిమితమైన జస్టిస్‌ పార్టీ అనతికాలంలోనే, జిల్లా "కేందాలు, తాలూకా "కేం-దాలకు విస్తరించి, పళ్లిపాంతాలకుగూడా పాకింది. ఈ భావాల [పభావంతో

అమ్మ = నాన్న = కుటుంబము 25 ఉత్సాహితులైన అనేక మంది (గామీణులు, జస్టి స్‌పార్టీ ఆదర్శా్థా లను తోటివారికి ఎరిగించడంలో తోడ్పడ్డారు.

పీరు (వధానంగా సాంఘికనంస్క్రరణలూ, చట్టబద్ధ వరిపాలనా కోరుతున్నారు కనుకనూ, [వభుత్వాన్ని సమర్శిన్తూనే స్వల్పమైన రాజకీయ మార్పులు వాంఛిన్తున్నారు కనుకనూ, (వభుత్వోద్యో గాలలో అధిక శాతం (ఛావ్మూణీతరులకు రావాలని అంటున్నారు కనుకనూ, ఆంగ్లేయ 'వభుత్వం, పీరి రాజకీయ కార్యక లాపాలలో జోక్యం గలిగించుకునేదిగాదు.

ఈ పార్టీకి నాయకులుగా ఉండి, మదాసు రాష్ట్ర (వధాన మంతిగా నాలుగు సంవత్సరాలు పరిపాలన జేసిన బొల్లిన మును స్వామీ నాయుడుగారి మరణానంతరం, ఆయనవద్ద నిల్వవున్నది ఆరు రూపాయల చిల్ల శే అని తెలుసుకున్న తదుపరి, జస్టిస్‌ పార్టీ నాయకులు ఎంతటి బుజువర్తనులో ఎంతటి శీలవంతులో లోకానికి వెల్ల జెంది. = +

రాష్ట్ర (పభుత్వంలో ఉన్న జస్థి న్‌ పార్టీ 'వతినిధులుగానీ, ఆనాటి స్థానిక సంస్థలవై ఆధివత్యం నెఅపిన పాక్టినాయకులుగాని ఒకరిచేత (వేలెట్టి చూపించుకోని విధంగా పరిపాలన కొనసాగించడమే గాక, వారి వర్తనను ఆదర్ధుంగా ఉంచుకొని ఉన్నతోదో్యోగుల నడ వడిలో వరవడి "పెట్టారు.

ఆకోవకు జెందినవాశే, జాగర్లమూడి కుస్పుస్వామి చౌదరి, 'బజవాడ రామచం( దా రెడ్డి, బొబ్బిలి రాజా, పాతో, చల్ల వల్లి రాజా, 'వెంకటగిరిరాజా, (తిపుర నేని "రామస్వామి చౌదరి లాంటి లజ్జ (ప్రతిష్టులు.

తమిళ జిల్దాలలోగూడా, ఆనాడు జస్టిస్‌ పార్టీకి నాయకత్వం వహించిన పెరియార్‌ రామస్వామి నాయకర్‌ డాక్టర్‌ సుబ్బ రాయన్‌, పి.టి. రాజన్‌, త్యాగరాజు చెట్టి, డాక్టర్‌ నాయర్‌ లాంటి (పసిద్దులు, సుపరిపాలనా నిర్వహణలో విశిష్ట క _ర్తవ్యాలను నిర్వ హించారు,

26 అథ్మీరఘురామ్‌

ఈ అభ్యుదయ భావాలకు (పాతినిధ్యం వహించి పాటుబడ్తిన జస్టీ స్‌పార్ట్సీ కి టాహ్ముణేతర ఉద్యమం అనే అపకీర్తి గలిగించడ్రానికి కొంత (పయత్నం జరిగిన్హా గాదె సింవోచలంగారివంటి అగ కుల న్ధుల భాగస్వామ్యం, ఈ అపవాదులను తొలగించి వేసింది,

ఇంకా, ఈ ఉద్యమానికి ([భావ్యాణ వ్యతి లేక ఉద్యమం అనే అపార్థం కల్పించడానికి విపులంగా నే (వయళత్నాలు సాగించినవారూ ఉన్నారు. ఈ స్థితి కొంతమటుకు తమిళ (ప్రాంతంలో కనిపించిన మాట వాన్తవం. అక్కడ జస్టిన్‌ పార్టీ కొంతవరకు (వావ్మాణ వ్యతి "కేక ఉద్యమంగానే నడిచింది. తరతరాలుగా మరీ అణగగొట్టబడి అజ్ఞానంతో, అవమానాలతో ఘూర్మిల్లుతున్న ళూ | దకులాలు తవి-ళ [పాంతంలో సంఘటితపడి, అ(గకులాలకు వ్యతిశేకంగా పోరాడారు. ఆనాటి అక్కడి సాంఘిక వ్యవస్థ అలాంటిది, [(కమతః, ఈ భావనే బలపడి రాజకీయ పార్టీలలో ఘనీభవించింది.

ఈ పరిస్థితి తెలుగునాట ఉత్పన్నంగాలేదు, జస్టిన్‌ పార్టీ (వముఖులకు హితవరులూ, నపహాచరులూ, ఆ_ప్త్రమి[తులూ, అగ వర్షాలలో చాలమంది ఉన్నారు, సామాజిక రాజకీయ అభిపాయ వ్యత్యాసాలు ఎన్ని ఉన్నా, వ్యక్తిగత "స్నహశీలతకు భంగంవాటిల్ల కుండా నడుచుకున్నారు. భిన్న రాజకీయ దృక్పధాలతో నంచరిన్తూ నే జని స్‌ పార్టీ నాయకులు ఇతర పార్టీల (ప్రముఖులతో సహనుభూత్రితో ఉం డేవారు.

తమ పార్టీ దృక్పధాన్ని బలపరచు కుంటూన్తే తమ కార్య. కలాపాలను విస్తృత పరచుకుంటూనే, మహోధృతంగా కొనసాగు తూన్న కాంగెన్‌ ఉద్యమాలను సానుభూతితో వరికిస్తుం జేవారు. కాంటగెస్‌ పార్టీకి జెందిన (పముఖకార్య కర్తలకు తగు గౌరవం ఇస్తుంజే వారు,

ఒక రోజు రాతి వెంక ళేళంగారు భోజనాలు ముగిసిన తరు వాత తాంబూలం వేనుకుంటూ వాలుకుర్చీలో పడుకొని ఉన్నారు. లథిగ్చై తం్యడితో పాటుగా భోజనం పూర్తి జేనుకొని దినప(తిక

అమ్మ - నాన్న - కుటుంబము 27 చూస్తోంది. మాటల్లో రాజకీయాలు దొర్జాయి. ఏమాతం అవకాశం గారికి ఇష్టం

“కుప్పుస్వామి చౌదరిగారు ఏమి చేశారో చూళావాతల్లీ!” అన్నారు వెంక శేళంగారు.

“ఏమి చేశారు నాన్నగారూ?” అడిగింది లతమినై,

“అయిదువేల రూపాయీలనోటు అడ్డంగా చించివేళారు" అన్నారు వెంక శేశంగారు.

“ఎందుకని నాన్నగారూ?” అడిగిందిలడిని.

“చీరాల పేరాల ఉద్యమ నాయకుడు, దుగ్గిరాల గోపాల కృ్చష్టయ్యగారి పేరు తెలుసుగా అమ్మా!” అని అడిగారు వెంకళేళం గారు.

“వారు న్నుప్రసిద్ద కాంగెన్‌ పార్టీ కార్యకర్తగాదాండీ [” అన్నదిలతీంు,

“అవును, ఆయన తాను నడుపుతూన్న ఉద్యమానికి అవ సర్వమె కుప్పుస్వామి చౌదరిగారి వద్దకు వచ్చి, డబ్బు అప్పుగా ఇన్వ మన్నాడుట, చౌదరిగారు అప్పువద్దూ, సప్పువద్దూ, అంటూ, మానే జర్‌ ను పిలిచి “భోషాణంలో డబ్బెంతఉంది”అని అడిగారట. “అయిదు వేలు ఉన్నాయని” మానేజరు చెప్పాడట. “సళశే అదికా _స్త మన గోపాలకృష్టయ్యకు ఇయ్య” మన్నారట కువ్వుస్వామిచాదరి గారు.

గోపాలకృష్టయ్య ఆడబ్బు తీసుకొని నోటు రాయబో తుండగా, 'నోటూవద్దు, షృతమూవద్దు పోయిరాగోపాలకృష్ణయ్యా” అని చెదరి గారన్నారట, |

“కుప్పుస్వామీ! ఇంతకుముందు రెండుసార్లు నేనుడబ్బుకొఅకు వచ్చాను. రెండుసార్జూ నీవు పెద్దమొత్తాలలోనే అడిగిందే తడవుగా ఇచ్చావు. ఎంతఇచ్చావో నీవుమరచావు. ఎంత పుచ్చుకున్నానో 'నేనుమరచాను. ఈ గు_ప్తదానాలకు గూడా జ్లూపక చివ్నిలుండాలి.

28 లష్మీరఘురామ్‌ గదా? నేను తిరిగి ఈ డబ్బు ఇవ్వలేని నాకుతెలుసు. నీకూతెలును. ఇవ్వలేనిరోజున నీవు కోర్దుకు వెళ్ళువని మన ఇద్దరకూ తెలును. అయినా ఎందుకైనా మంచిది. నాతృ ప్పీకోసరమన్నా ఈ పషశాన్ని పూ ర్షిచేయనీ; మానేజరుకు ఇచ్చివెళ్తాలే.”” అంటూ గబగచా నోటు గీకి మానేజర్‌ చేతిలోపెట్టి వెళ్ళాడట గోపాలకృష్ణయ్య. చాలా రోజులు గడిచాయి. ల “మొన్ననాలుగురోజులనాడు ఈ నంగతి ఒక (ప్రముఖ జస్టిస్‌ పార్టీ నాయకునికి తెలిసింది. ఆయన శాష్ట్రిమం,తి మండలిలో సభ్యుడు, ఆయనకు కుపష్పుస్వామిగారు చేసినపని వఏమీసహించ లేదు. వెంటనే చెన్నపట్టణంనుంచి బయలుదేరి చీరాలవచ్చారు. మంది మార్చలంతో కుప్పుస్వామిగారి ఇంటికి. స్వాగళావ్వోనాలు ముగిసిం తర్వాత, మంథతిగారు చాదరిగారిని “గోపాల కృష్టయ్యకు డబ్బు యిచ్చింది నిజమేనా అని అకిగారు. “నిజమే” నని చౌదరిగార న్నారు. “నోటు రాసియిచ్చాడటగా !” అనిఅడిగారు అతిధి, కొంచెం ఇబ్బందిపడ్డారు కుష్పుస్వామిగారు. “నేను వద్దంటున్నా ఆపిచ్చోడు నోటునేగికి పారవేసిపోయారు.”' అని తెలిపాడు కుష్పుస్వామిగారు. “ఆ నోటు ెప్పించు; చావావేద్దాము- ఈ గోపాలకృష్ణయ్య ఏమిటో బహు నిక్కుతున్నాడు. ఆ నిక్కు జేమిటో తేలుతుంది. "తెప్పెంచునోటు) అంటూ ఆవేశంతో మాట్లాడాడుమం।తి.“నోటా- చావా” అనివాక్యం' పూ ర్తి చేయలేకపోయారు కుష్పుస్వామిగారు. “అవును అది "తెప్పించి నాకు యిచ్చించాకా నీఇంట్లో తిండి తినను సరిగదా నీరన్నా ముట్టను.” అని ఖీష్మించాడు ఆస్నేహితుడు. ఆతిధ్యానికీ వితరణకూ కుప్పుస్వామిగారి ఇంటికి సర్కారు జిల్లాలలో "పెట్టింది'పేరగు. ఈ న్నేహితుని మంకుపట్టుకు, కుప్పుస్వామి గారి హృదయం విలపిల లాడిపోయింది. “సశే నోటు యిస్తాలే!ొ అన్నారు కుష్పుస్వామిగారు. కుష్పుస్వామిగారు మాట అంటే తప్పర నేదిగూడా ఒకనానుడి. "స్నేహితుడు సంతోషించాడు, నిన్నరాథతి చీరాలలో గడిపి ఈ

అమ్మ = నాన్న * కుటుంబము 29 "తెల్లవారి ఉదయా న్నే కారంచేడు వచ్చారు ఇద్దరు మి తులూనూ.

ఫలపహోరాలు ముగించుకొని, తమ్ముడు చౌదరిగారిని పిలిచారు కువ్చుస్వామిగారు. చౌదరిగారు అన్నగారిని నమీపించగ నే, “ఆ గోపాలకృష్ట్ట్యయ్య ఆమధ్య రాసి ఇచ్చిపోయిన నోటు మానేజర్‌ తో చెప్పి తెప్పించుబాబూ” అని అన్నారు. ఆ యింటి వ్యవవోశాలన్నీ చౌదరిగారి పర్య వేతణలోనే సాగుతుంటాయి. రాతకోతల బాధ్యత లన్నీ వారివే. ఇచ్చిపుచ్చుకునే బరువులన్నీ తమ్ముడిగారి వే,

నిముషాలలో నోటువచ్చి కువ్పుస్వామిగారి చేతుల్లో వాలింది. పనోటూ అప్పటిదాకా చేతితో తాకని కుష్పుస్వామిగారు దుగ్గిరాల గోపాల కృష్టయ్యగారు. (వాసిన 'పాంసరీనోటు చేతితో పుచ్చు కున్నారు.

"స్నేహితుని వైపు చూచారు.

నిత్యాగ్ని హో తంగా చేతిలో వెలిగే సిగిరెట్టు పొగను ఒక సారి పీల్చి దూరంగా విసిశేళారు.

“ఇదుగో ఇటుచూడు అన్నారు. స్నేహితుడు ఆస కిగా నోటుకేసి చూచాడు. తనువచ్చిన పని పూ_ర్తవుతుందిగచా అని తృప్రిగా ఉన్నాడు. కుప్పుస్వామిగారికేసి చూచాడు. నిత్యమూ సంత ప్రి వెల్లి విరిస్తూ* చిందులా డే కుప్పుస్వామి గారి పళశాంతవదనంలో, ఒక నల మబ్బు తునక దోబోచులాడింది. చల్లగా నిత్యమూ (వన రించే కాంతులు కుష్పుస్వామిగారి కనులలో మనకారాయి.

“ఇదుగో నోటు ఇస్తాను. అయితే ఒకమాటవిను. గోపాల కళ్‌ లక్షయాం "నేనూ బాల్యమిత్సులం. ఒక చోట ఆడాము, పాడాము. ఒక్కచోట చదువులు సాగించుకున్నాము, పరస్పర "గౌరవ విశ్వా సాలు పెంపొందించుకున్నాము. సహానుభూతిని పెంచుకున్నాము. ఈనాడు రాజకీయాలలో మాకు జీధాలు పొడనూపవచ్చు. మా కార్య కమాలూ విభిన్న మైనవిగా ఉండవచ్చు. మామా భ్యేయాలలో సయితం ఉత్తర దఉిణ ధృవాల తారతమ్యం తోపవచ్చు. కాని

230 లఅక్ష్మీరఘురామ్‌ వీటన్నింటికీ మించి జీవితం ఉందిగదా! ఆ జీవితానికి తలమాని 'కాలుగా వరి ని వలసినవి, విలువలుగచా 1! ఆ విలువలను మనం పరిరతించుకోవాలసినవని లేదంటావా*” అన్నారు కుపష్పుస్వామిగారు. "పెద్ద కుర్చీలో అటునుంచి ఇటు సర్దుకొని, మరల, “న్సివ్సు "నెలకు అయిదువేల రూపాయిలు మంశతిగా జీతంతీసుకుంటున్నావు. నాకు డబ్బు అవసరం పశక్షి లేదు. మరి గోపాలకృష్ణయ్య ! "నెలకు రెండువందల భృతిగల వనరుని నిర్ణ త్యుంగా 'కాలదన్ని, తాను విశ్వసించిన ఒక ఆదర్శానికి కట్టుబడి కృపి. జేస్తున్నాడు. ఆకృపిలో కుటుం వాన్ని విస్మరించాడు. భార్యాబిడ్డల ఆకలిదప్పులను పమరచాడు. తన దృష్టిని ఏటో అగమ్యంలోనికి జొనుపుకొని, అక్కడ లీలా మా్యతంగా, దృగ్గ్లోచరమయ్యే ఆదర్శపు ధ్యేయాన్ని గు ర్తించుకొని అందుకోసం పలుపాట్లు పడుతున్నాడు. ఆ పాట్లకే మనవద్ద ఈ కొద్దిమొత్తం తీసుక వెళ్ళాడు. తన కృపి. ఫలితంగా, భవిమ్యత్తులో ఈ దేశానికి లభ్యమయ్యేది రామరాజ్యమని, నమ్ముకున్నాడు. అతని నిజాయితీని, త్యాగనిరతిని మనం గుర్తించాలిగదా! ఆ గు ర్పింపుకు ఒక విలవనివ్వాలిగదా !! మరి ఇప్పుడు చెప్పు! ఈ నోటు నీకు అర్హరువేసి ఇచ్చి, అతన్ని కోర్టుకీడ్చి, డబ్బుకట్టలేని కారణంగా జై లుకుపంపించటం మంచిదా? లేక మన పృాదయౌ లను మనం గుప్పిటతో పిండుకొని పిప్పి జేసుకొనడం మంచిదా? ఆలోచించిచెప్పు. అయినా ఈ కాగితంముక్క నాదగ్గిర ఉండబశ్రే గదా మనకీ అధికారం. కసి తీర్చుకోవాలనే కుతీనూ --- అని అంటూ కుప్పుస్వామిగారు, ఆెండుచేతులతో పరవరా దాన్ని చింపి నాలుగుముక్కూలు చేసి గబగబా ఎదురుగానడిచి, మరో ఉన్న తాసనంవై. ఆసీనుడైన "స్నేహితుని చేతిలో ఆ ముక్కలు ఉంచారు. అన్నమాట . చెల్లించుకున్నారు. అళ్వద్దామహళా హతఃజలాగ, మితుడయిన ఆ మంతిగారు, ఈ హళఠాత్సంఘటనకు (మాన్సడి పోయారు. క్షణంలోనే మరల తమాయించుకున్నారు.

అమీ = నాన్న - కుటుంబము 31

“కుప్పుస్వామీ, నీలాంటి ఉ_త్తమమి[తుడు నాకు ఉన్నందుకు, నేమ ధన్యుడనయ్యా ! నాకండ్లు ెరిచావు. నీవు నిజంగానే ఉత్త ముడవనుకున్నాను గాని ఇంతకాలం, ఇంతదొడ్డ వ్యాదయుడివని 'నేజేతెలుసుకున్నాను అన్నా! నా దృష్టిలోపానికి నేను విచారిన్తు న్నాను. అయినా నీసాంగత్యంవల్లా, నేటి నీ చర్యవల్లా నన్ను నేను మార్చుకుంటూ, ఆ మార్పుకు గర్వపడుతున్నాను కుప్పుస్వామీ. నెలవు ఇప్పించు వెళ్ళివస్తాను.” అంటూ లేచి వెళ్ళారు, లతై--! అదీ కథ. అయిదువేల రూపాయల అపురూపుగాధి అంటూ వెంక శేళంగారు కూతురు వైపు చూచారు.

"వెంక శేళశంగారు ఏమిచెప్పినా కధగా చెప్పడం అలవాటు, వృాదయాని కత్తుకుకొ నేట్టు చెప్పడం అలవాటు.

పవ్యాదయాని కత్తుకు నేట్లు చెప్పిన ఈ కధలాంటి వాన్తవాన్ని లజీశ్రి మననం 'జేనుకుంది మనస్సులో.

ఈలాంటి వివిధసంఘటనల వినికిడితో నే మనన్సును తదుపరి జీవితంలో అవధులు లేని పరిధుల్లోకి వికసింప 'జేసుకొందిలడిశ్చ. పరుల అభ్మిపాయాలకు మన్నన ఇవ్వడంలోనూ, తన అభిపాయాలను ఆలోచనను ఉన్నత వలయాలకు పెంచుకోవడంలోనూ, తం డినుంచి "తెలుసుకున్న అభ్మిపాయాలు నూూతపపాయంగా అనాడు వీజరూ పంగా ఉండి, లతీస్తికి అనంతరజీవితంలో ఎంతగానో తోడ్పడ్డాయి.

చ్‌ త్త చా

'తెలుగుదేళంలో జస్టిన్‌ పార్టీ ఆవిర్భావంతో పర్పడిన నూతన వాళా వరణాన్ని (తిపుర'నేని రామస్వామి చౌదరి [పజల భావవికన నకు ఉపయోగించారు. భావవిన్ల వానికి పునాదిరాళ్లు ' బలంగా పాళారు.

జాతిని 'డూడూి' బసవన్నల వతుగా జేసి తరతరాలుగా జాతిజీవనాడులలో [పవహిన్తున్న, బానిసమన స్తత్వానికి విరుగుడు అందించారు,

౩2 అత్మీరఘురామ్‌

చిరకాలంగా మహద్గ౦ంఛాలుగా విలసిల్లుతూ, అత్యంత పూజ్యములుగా నిత్యశిరోధార్యములుగా భావింబడుతూన్న రామా యణ, భారతగంథాలను నిశతమేథస్సుతో పణీలించ్హి నూతన భాష్యూలను (ప్రవచించారు, [పకటించారు, (వచారంచేశారు. రాముడు చేవుజేగాదు పొమ్మన్నాడు. రావణుడే నీతిమంతుడు బహుబలపరాకమ సమన్వితుడూ, ఆరాధ్యుడూ అని అన్నాడు. విఖీషణున్ని రాజ దోహి అన్నాడు. 'ఆరావణాదులు రాతకు సులు గాదన్నొడు. పాండవులకు రాజా ర్హ్యృత లేదన్నాడు, జూద పూరిత మనస్కులన్నాడు. కౌారవనుగుణాలూ, పాండవ దౌష్ట్యైలూ పతపాత బుద్ధితోభారతంలో ఉటంకించలేదని వాకుచ్చాడు. నిదర్శ నాలు చూపెట్టాడు.

ఈ నూతన భావాగ్ని జ్వాలలకు సంఘంలో వేడెక్కింది. అథే సమయంలో తాపీధరాారావుగారు, తమ రచనలను కొత్త పొళీతో సాగించారు. (వజల నిత్యాచారాలలో ఉన్న అపా చ్యాలను వెలికి తీసిచూపించారు. చేవాలయాలవె బూతుబొమ్మలు ఎందుకు వెలి ఇఛశాయో వివరించారు. యజ్ఞయాగాది (కతువుల అంత రార్థాలను విడమరచి చూపారు. అదేరోజుల్లో అదే భావాలను గూడవల్లి రామ (బహ్యంగారు (వజలభాపలో ప(్రీకల ద్వారా [(పజాహృదయాలను (స్పుశింప జేశారు. (పభావితంగావించారు.

"తెలుగునాట భావవిప్టవ ఉద్యమం [పారంభమైంది. అనతి కాలంలోనే చిలువలకు పలువలు సాగాయి. ఒక సూతాశమం వెలిసింది. రామస్వామి చౌదరిగారికి శిష్య పిష్య్రులు పర్పడ్డారు. అపుజే విద్యాలయాలలోంచి బయటికొచ్చిన పెక్కురు నవయువ కులను ఈ భావాలు ఆకర్షించాయి. వారిని మేధావులుగా. తీర్చి దిద్దాయి. “ఎందుకు? అని (ప్రశ్నించుకుంటం నేర్పింది ఈ ఉద్య మం వారికి.

అమ్మ - నాన్న - కుటుంబము 33

బ_స్తీలలోనేగాక ఆనాటి (గామీణ యువతరాన్ని రామస్వామి చొదరిగారి అసంఖ్యాక (పనంగాలు, రచనలూ ఒక ఊపు ఊపాయి. నాటి సాంఘిక దురాచారాలను ఆవలంబనం జేసుకొని (బతుకు తున్న గబ్బిలాలకూ, కూటనీతి గండఖేరుండాలకూ అవిసీఠికర రాబందులకూ విషనాగులకూ చిరకాలంగా ఆ(శయమిస్తూ, నదా చారాలపేరిట వెల్లి విరుసన్తూన్న మహివటవృతం వై _ గొడ్డలివెట్టు పెట్టారు. పెట్టువై పెట్టు పెట్టారు. ముందు కొమ్మలు నరికారు తదుపరి వేళ్లను నరకసాగారు.

ఎంత మూర్ణతతో అజ్ఞానంతో (బతుకుతున్నారో యువతరా నికి తెలిపారు. భావదాస్యంతో ఎట్లామగ్గుతున్నారో కంచుకాగ డాలు వెలిగించి చూపారు. తమంతతాము చూచుకోమన్నారు. ఆలోచించుకోమన్నారు. అనుమానాలుంకే అడుగమన్నారు.

“నీ పెండ్లికి ఒకడిపెత్తన మేమిటయ్యా?” అని నిలదీసి పశ్నిం చాడు, "

“నీ శోభనానికిగూడా ఎవరోముపహూ_ర్తం పెట్టాలటటయ్యా?” అని నిగ్గదీసి కసిరాడు. .

“బజారు కెల్తుంశే వితంతువు ఎదురై కే పనిగాదని భయపడి. ఇంట్లోకి తిరిగి వెశ్లేంతటి తై రస్ధస్థుడివటయాా?” అని. పీపుచఅచి 'వశ్నించాడు.

“పులి ఎదురై నా నిలబడి పోరాడవలసినమీరు పిల్లి ఎదురై తే పని మానుకొని ఇంటిముఖం పడ్తారటయ్యా?” అన్నాడుదిటుగా.

“నంఖ్యల్లోగూడా తీన్‌ కేరా,. ఆట్‌ ఆళారాలా 1! ఎంత పతన మయాన్రి?"' అని దిగులు [పకటించాడు రామస్వామిగారు.

విన్నజనం ఆలోచించుకున్నారు. రామస్వామిగారి [పళ్నలు బాగానే ఉన్నాయి. మరి ఆ సమాధానాలు శేల్చుకొని విస్తు పోయారు. ఆయన సమాధానాలు విని మరీ కృంగిపోయారు,

కి

34 లజ్మీరఘురామ్‌ ఎంత పతనంలో బతుకులు సాగుతున్నాయి !

. *వధువూ వరుడూ వివాహం 'జేనుకునేపుడు, వివాహామంకు ఏమిటో వివావోనంతరం తాము ఎట్లా మసులుకోవాలో తెలుపు కోవాలిగాని, అటు పిల్లకూ, ఇటు పిల్ల డికిగానీ, చూడటానికి వచ్చిన బంధువర్గానికిగానీ ఎంతమ్మాతం అర్థంగాని ఆ మంళాలెందుకంటా? మీశేమైనా అర్ధమౌతున్నాయా ?” అని చెప్పిపొడిచారు.

“చనిపోయిన వారికి (శాద్ధఖర్మలు ఇడితే (పేశాత్మలు సంత సిసాయా ? కాగా ఏడు తరాల వారంతా తిని తేన్చుతారా 1 ఎంత హాస్యాస్పదం ! అని సూటిగా అడిగి నిండానవ్వేవాడు.

“చనిపోయిన వాళ్ల కెందుకుగాని, (బతికినవారిని బాగుగా చూడండి. అదే వాళ్లకూ మీకూ (శేయస్కరం'” అని సూచించారు.

ఈ [పబోధలవలన జాతిజాగ్భత మెంది.

• ఒక్కసారి యువతరంలో 'విశాసటీజాలు పర్పడాలేగాని, ఇళ వాటిపని అవి'జేసుకుంటూ నే త్తే పోతాయి. మొదటిసారి నూతన భావ (వేరణ జరిగిన తదుపరి, ఆ(పేరణ తనపనిళాను చేసుకుంటూ, ఎదు రయ్యే అడ్డులను తొలగేసుకుంటూ, అవధులులేని వాద్దులవరకూ ఉత్సాహంతో ఆవేశంతో పర్వులెడుతుంది.

.. అనాడు సరిగా అదే జరిగింది. చౌదరిగారి భావాలతో పరిచ యై. ప్రభావితమైన యువకులు, మేధావులూ, ముందుచూపుతో జీవిత గమ్యాలవై పు నడకలుసాగించారు.. తదుపరి రాజకీయ జీవితంలోవారు ఏ సూతాలతోవై నా ఆకర్షి ంచబడనీగాక, ఆ జస్టి స్‌ పార్టీ. ఈ భావవిస్ట్రవ ఉద్యమం, రామస్వామి చౌదరిగారి ఆలోచనలు మాతం సమాజానికి నూతన దృక్పధాన్ని (వసాదించిందనడం పరమసత్యం.

సే ళ్లు క

అమ్మ = నాన్న - కుటుంబము 3క్‌ “అమ్మ ఎపుడూ రామభక్తురాలు. నడా శ రాముడు ఆమెకు ఆరాధ్యదైవం. రామచరిళాన్ని ఎన్నోసారులు చదువు కునేది. రామనామాన్ని నిత్యమూ జపించేది” అంటూ తమతళల్లి గారిని గురించి ఎంతో "గౌరవంగా వలుకుతుంది లతిస్చి. 'సెలవురోజుల్లో, పనిపాటలుపూ_ర్తయి విశాంతిగా ఉన్నపుడు కుళలవులకధను, పిల్లలను తనతో కూర్చోబెట్టుకొని వ్యృాదయంగ మంగాగానంచేసేది. ఆ పాటలో కధలీనమ య్యేది. ఆకధలో ఆమె లీనమయ్యేది. అపాట [పవావాంలా సాగేది, కధశాంతంగా సొగి నంత సేపూ (వవాహం నిశ్చలంగా సాగినట్లుం జేది. కధలో మలుపు లొచ్చినపుడు [పవావాంలో మలుపులొచ్చేవి. కధను బట్టి ఆగాన [పవాహం ఒకోచోట ఒరునుకొని పాశేది. ఒకోచోట నుడులు సుడులు తిరిగేది. మరోచోట అతివేగంగా నడిచేది. ఇంకోచోట భయం భయంగా పరిగిజేది. మరి సీతాదేవి ఆరణ్యమధ్యంలో కుళశలవులను 'వసవించినపుడు, ఇత్వాకువంళ పట్టపురాణి గావలసిన ఆ మవో యిల్లాలు, ' అనాదరణపాతమై కాననంలో కడగండ్ల పాలైన ఘట్టాలు గానం జేసేటప్పుడు, ఆమె గారి నయనాలు అశుపూరిళా లయ్యేవి. గొంతు పూడిపొయ్యేది. పాట 'పెగిలేదిగాదు. కథలో లీనమైపోయిన ఆమె గారిని అక్కజేదాపులో పడకకుర్చీలో కూర్చొని ఫె ళ్లను చూచుకుంటూనే, రామకథను వింటు*న్న వెంక "చేశం గారు ఓదార్చేవారు. అత్మీకి, చెల్లి కృష్ణకు. గూడా కండ్ల "వెంబడి నీరు టవటప రాలేవి. - “ఎందుకు ఆరామకథ చదువుతావు ? ఆ రాముడు సీతమ్మను జీవితమల్లా దుఃఖ పెట్టింది వాలకనా 1! ఆ కథను చదివిన (వతివారినీ దుఃఖ పెడుతున్నాడు.” అనేవారు వెంక శేళంగారు. వారి గొంతు గూడా గాద్డదిక గానే వినవజేది లథి్చికి, మళ్ళీ, “ఎవడో చారినపోయే చాకలి, (తాగుబోతు అనామ కుడు, ఆయన భార్యను గురించి అవాకులుమాట్టాడితే, నిండుచూలా లైన భార్యను అడవులకు ఫంసాలా.? ఇది స్య్థాయమా ? _ అంత

36 అక్షీీరఘురొమ్‌ అకారణంగా భార్యను అనుమానించి. అవమానించిన రాముడు "దేముడు ఎలా అవుతాడు.” అని గూడా భార్యను (పళ్నించేవారు, "వెంక కేుశంగారు.

రామపాతలోని జొన్నత్య్యాన్ని గురించిగాని, రామాయణ గాథను గూర్చి ఆ రోజుల్లో వెలువడుతూన్న తర్కవితర్కాలను గురించిగాని అమ్ము ఆలోచించేదిగాదు. ఆమెకు రాముజే దేవుడు. ఆయనేతండి. సీతమ్మ దేవత. ఆ మేతల్లి . సీతమ్మ కష్టాలుచది వేప్పుడు తనతల్సి బాధలుపడ్డట్టు ఆమెకు స్ఫురించేది. ఉద్వేగంతో దుఃఖంచేది.

"వెంక శేళంగారికి మాత్రం “ శకృష్ణ” పాతంచు మహా యిష్టం క అష్షుడు అద్భుతుడై న మహా మానవుడని చారి అభి (పాయం. ఆయన ప్రవచించిన భగవర్గీత సర్వకాలాలకు, సర్వలోకా అకు, సర్వ దేశాలకు, మార్గదర్శ్థకమని వారి నమ్మకం. అంతేగాదు కాష్టుడు గొవ్పరాజకీయవే త్తృయని, అనేవారు. అనాటి భారతంలో సాంఘిక రాజకీయ పరిస్థితులను స్మకమంగా అర్థం జేసుకొని, కురు పాండవ వంశాలతో పాటు మిగిలిన ఇాతవంళాలన్నీ ఎవరకువారు గొప్పవారమని, విరవీగుతూ, దృష్టిని మరి సంకుచితపరచుకొని, (వజా తేమాన్నిబొ త్తిగా విస్ఫరించి చీటికీ మాటికీ కయ్యాలకు తల పడే వారందఅను మంచిమాటలతో మార్చాలని ఎంతపయత్నం 'జేసినా ఫలితం లేక పోయేప్పటికి కురు తేత యుద్ధాన్ని గల్పించి, భారతావనిలో పాప (పతాళనం గావించిన వీరుడు, కృష్ణుడు అని "వెంక శేళంగారు అనే వారు,

“ఆరో జుల్లో, రాజుల (ేయస్సేగాని (పజల (శేయస్సుఎక రా డుంది నాన్నగారూ! తర్వాతవచ్చిన కాలంలో గదా (ప్రజలు. వారి 'కేమాన్ని రాజులు గుర్తించింది అని లత అడిగేది.

1 అదేమీటితల్లీ , అట్ల్టాఅంటావు! కురు పాండవుల రాజరికా లకుముందే మన బేళంలో (వజాయుగం ఉండేది. అంతకు చాలా ముందే గణతం (తపరిషత్తులనీ, (పజాఎన్నిక లనీ, నిర్జష్షృమెన (వజా స్వామ్యముం డేది. రాజులు [పజల యిబృందులన్లు తీర్చటమ్లూ

అమ్మ - నొన్న - కుటుంబము త్రి ఉండేది. కనకనే గచా దేవేం్యదుడు ఏకధాటిగా - ఏడురోజులు వర్ష ంగురిపి_స్తే కృష్ణుడు గోవర్ధన పర్వతాన్ని ఎత్తి యాదవులను కాపాడింది. కాళీందుడు యదుబిడ్ణలను కాళిందిమడుగులో చంపు తున్నాడనేగదా కాళీయునితో పోరాడి అతన్ని చంపింది.” ' అని సమాధానం యిచ్చేవారు వెంకకేళంగారు.

అవు జే ఆంధ దేశంలో (పారంభమైన భావవిప్ణ్రవ ఉద్యమాన్ని 'వంకెటుళం గారు అర్థం జేనుకున్నారు. ఆ ఉద్యమ నిర్శాతలై న స్వర్గీయ తిపురనేని రామస్వామి చౌదరిగారితో పరిచయం "పెంచు కున్నారు. వారి రచనలను వక్మాగతతో చదువుతుంజేవారు. ముఖ్యంగా “నూతపురాణం”, “శంబుకవధ,” 'ఖూసీి లను తన వద్దకు వచ్చిన మిత్యులకు చూపి, వాటిల్లోనివివిధ ఘట్టాలను అర్ధమ య్యేట్టు వారికి విశద వరుస్తుం జేవారు, ట

“ఖూనీ నాటకంలో, పూజారివర్గం, తతియులను .ఎలా. హింసించింది, ఎలా మోసంచేసింది, తమ ఆధిపత్యాన్ని సంఘం చిరకాలం నిలుపుకుంటానికి రాజకుటుంచాల్లోన్నే తండ్రికి వ్యతిశే కంగా తనయుని మనన్సు విషపూరితం జేసి వాత్యలు గావించింది తేట కెల్ల మయ్యేట్టు "జీసేవారు.

“ఇదంతా ధర్మం పేరికే జరిగేదా నాన్నగారూ?” అని వివా రంగా వక్నించేది ల. భూనీనాటకాన్ని అమ్మి చాలా స్తార్డ

న్‌

చదివింది. దానివై వచ్చిన విమర్శలను, (పతివిమర్శలను అర్ధం కేసు కున్నది. వర్మ విభజనలో సంఘంలో అ్మగస్థానమందుండి, యావళ్‌ 'రాజువల్ల ముప్పువాటిల్లుతుందని తోచిన, అప్పటివారు చేసిన మహా కిరాతక వాత్యే “ఖూనీ.

“అవునమ్మా, ధర్మాన్ని రతించాలనే ఆవేశం నిషాదునకు గల్లించే, తం(డిమైన వేణమహారాజును. చంపించింది పూజారివర్గం.” గ్‌ సా | |

తం లఅక్యీరఘురామ్‌ -_ చేణమపవోరాజు ఎంతో దయగలరాజు, కరుణామయమూర్తి. హేతుబద్ధమైన ఆలోచనలు చేసేవాడు. అతడు తొలిసంఘసంస్క_ ర్త. మూళథాచారాలను మూర్ణవాదనలను వ్యతి రేకించేవాడు. "జేవుడిపేర జరిగే అనేక అఘాయిత్యాలను, అసంఖ్యాక జంతుబలులను తన రాజ్యంలో నిషేధించాడు. నోరులేని ఆ పశువులు ఎవరకు ఏమి అపకారం జేశాయి? అని పశ్నించాడు పూజారివర్షాన్ని. భగవంతుని సృష్టిలో సర్వభూళతాలు సమానముగావా? సర్వజీవులు సమము గాదా? అని పశ్నించేవాడు. సర్వనృష్టి కర్తమైన పరాళక్తిది తన సంతాన రక్తాన్నే (తాగాలనుకునే పిశాచరూవమా? అని (వశ్నించేవాడు దేవపతినిధులమని చెప్పుకునేవారిని. ఇతనివల్ల అసలు తమకూ తమ భాపితరాల (బతుకులకూ ముప్పువాటిల్ల క తప్పదని 'యోచించుకున్న అప్పటి [ఛావ్మాణ్యం, అంతఃపురంలోనే కుట పన్నింది. తండిని పాషండుడుగా కొడుకుకు చితతించి, విషాన్ని ' మనస్సుకు ఎక్కించి, నిషాదునితమవైపు [తిప్పుకొని వేణునిహత్య గావించారు.

వేణరాజు హత్యారంగం చదువుతుంళే లట్మి కనులునీటితో

నింజేవి. "పేజీలలోని అతరాలు అలికినటుం జేవి. తంగడిని జంపిన ' నిపాదుణ్ణిచూచి జాలిగళ్లేది. ఎంతటి అర్యకుడు ! అనిపించేది.

ఆ [ప్రభావమే తరువాత తరువాత ఈమె ఆలోచనా సరళిలో ఎంతోమార్చు దెచ్చింది. ఏదీ మూఢంగా నమ్మటం ఈమెవల్లి గాని పని అయింది తరువాత జీవితంలో. 'కార్యు కారణాలను ఈమెకున్న పరిమిత జ్ఞానంతో నే ఐనా ళోధించకుండా ఒక నిర్ణయానికిరాని మానసికస్థితి అలవాటయింది. ఇప్పటికీ ఆజిజాస తనకు మేళఠే "జీసిందని నమ్ముతారు ల త్మ. ళా

నాన్నగారు రామపా్యత్రను విమర్శించినపుడుగూడా, లథి్చిని ఈ జిజ్ఞాసే (ప్రభావితం "జేసింది. ఏరకంగానుగూడా _ సీతాచేవిది తప్పులెదు. రావణుడు సీతాపహరణంగావించటంలో ఆమె అశక్తత తప్ప ఆమె తప్పేముంది? లంకలో చెరలో ఉంచబడినపుడు ఎంత

నిష్కల్మషంగా (బతికిందో వానుమంతుజే సవివరంగా రామునకు తల్పెనే! ఆ శోకమూ_ర్తి అళోకవనంలో సచా *రామారామాి అంటూ ఎలాతల్లి డిల్లి పోయిందీ వివరించెనే 1! అంగదుడు ఆ మవో యిల్లాలి గుణగణాలను. గురించి. (శ్రీరామునకు మించెనే !!! మరి ఆమె తప్పేముంది ! అనుమానించటానికి అవకాశ మేముంది ?? అయినా లోకంకోసం అనుమానించినట్టు నటించి, పరీవ "పెట్టాడు అని పెద్దృనసమాధానం. 'యీని అనుమానించటం ఎందుకు? ఆ పరీక్ష అన్నెమూ పున్నెమూ "ఎరుగని వె న్నే సెట్టడ మెందుకు ? మరోవిధంగా బుజువుచేయవచ్చు నే. భర వ్యక్తిత్వం పవెరగటానిక్తీ ఆరాధ్యుడుగా పూజింవ బడ టానికీ భార్యను చితికి అప్ప జెప్పటం మానుష్యుమా ? . ఈ ఆలోచలు ఎన్నో లమ్మీ మనన్సులో ఆ రోజులో మెది జ్య త, జ్య ౧ లేవి. మనస్సు వికసించే వయస్సులో శ ఆలోచనా (నవంతి లమ్మిని ఒకో్కోసారి. ఉక్కిరి బిక్కిరిచేసేది. స్రీ (చౌవది, అననూయ, అవాల్య మొదలైన పాతలన్నీ, అన్యాయానికి గురిచేయబడ్డ ఉత్తమ మానవీమణులుగా కన్చజేవారు ఈమెకు, వారిని మగవాడు తమ స్వానానికి ఉపయోగించుకున్నట్టు ద్యోతకమయ్యేది ఈమెకు. యమధర్మరాజును ముప్పతిప్పలు పెట్టి మూడు చెర్వుల సరు 'శాగించి, భర్షృ్యృ్మపాణాలతో సహా, వివిధక్రోర్రిక్రలను సాధించుకున్న సావ్‌తి అంశ లటిగ్చికి ఎంతో గౌరవం. మహీ మేధావులుగా చెలామణీ అయిన ఎందరో బుషి సత్త ములను తన అమేయమేధా సంప త్తితో, తర్కవిజ్ఞునాలతో ఎదిరించి, నిలిచిన గారి, మైకేయిలన్నా అమ్మికి ఎంతో-గారవం.. ఈ ఉద్దేశాలే తదుపరి జీవితంలో “తానూ ఓక మనిషిగా నిలబడగలగాలి”అ నే అభిపాయంగలగటానికీ, వ్యక్తిత్వాన్ని నిలు పుకోవాలనే భావన (పబలటానికీ కారణ మైందనీ నమ్ముతుంది లవి,

40 లష్మీరఘురామ్‌

భారతదేశంలో తీ అనాదిగా నిర్ణ త్యుం చేయబడిందనీ, బానిసగా (బతికిందనీ అనే అభిిపాయాలు కలగటానికిగూడా ఆనాటి ఉద్దేశ్యాలే కారణమయ్యాయి. ఈమెకు. (వత్యేకం ఈమె జీవిత దృక్పధం స్త్రీ జనాభ్యుదయ కృపివై పు మరల్చ్బబడటానికి అజ్ఞా తంగా ఆనాడే తన మనస్సులో భావలీజాలు నాటుకున్నాయి.

సృష్టిలో (స్ర్రీజాతి పురుషజాతికి ఎందునా తీసిపోదనీ, నృృష్టి స్మక్రమ గమనానికి (స్రీ పురుషులిద్దరూ విభిన్న [పకృతులతో ఒకరి నొకరు సాధించుకోవాలనే భావంతో గాక, ఒకరినొకరు అర్ధం జేసు కొని పరస్పర "గౌరవ విశ్వాసాలతో జీవికను నడుపుకొనటంలోనే జీవిత కృతార్థత లభ్యమౌతుందనీ విశ్వసించింది లత్మీ. అందుకై పురుషుని దయాచా&ఊిణ్యాలతో గాక, (స్రీ స్వశకిచై. ఆధారపడి 'శేనేగాని ఆమె వ్యక్తిత్వం నిలవదనే ఆఅలోచనకూ వచ్చింది పిన్న నాణే,

ఈ ఆలోచనా (నవంతిని అర్థం జేసుకునే గామోను వెంక "సేళం గారు ఈమెకు ఎవుడూ [పోత్సహించేవారు. నైకిలు తొక్క టంలోగాని, గురపుస్వారి నేర్పటంలోగాని ఎంతో ఉత్సాహం. చూపేవారు. ఆరోజుల్లో ఆడపిల్టిలు నైకిలు (తొక్కాడమన్నా, గృురపు స్వారి చేయటమన్నా ఎంతో విడ్డూరంగా ఉంజేది. సంఘం "రెండు కండ్లతో శేరిపారజూచేది. అయినా వెంకకేుళంగారు నంటే హించేవారుగాదు.

“మొగపిల్ల వానికన్నా, ఆడపిల్ల ఎందులోనై నా ఎందుకు తగ్గి ఉండాలి.” అనేవారు వెంక కేళంగారు.

వారి ఆ దృక్చధమే ఈ అక్కా-చెల్లెం్యడను ఆంగ్ల విద్యలు చదవటానికి దోహదం గల్పించింది. దూరపాంతాలలో ఒంటరిగా ఉండి కాలేజీలలో విద్యాభ్యాసం చేసే అవకాశమూ గల్లించింది.

"వెంక శేళంగారి అడుగుజాడల్లో మసలిన వీరి. అమ్మగారు వీరి ఉన్నతవిద్యలకు ఏనాడూ వ్యతిశేకి గాదు. కాగా తన సమ్మతితో ఎప్పటికప్పుడు తమ (పోళ్సావోన్ని అందిస్తూనే ఉండేది.

అమ్మ - నాన్న - కుటుంబము శః

అయినా యిల్లువదలి వోన్టల్సులో ఉండాలనే సరికి ఆమె కొంచెం నీరసించింది. అదే విషయాన్ని వెంక శేశంగారితో చెప్పింది కొంచెంబాధతో. దానికీ కారణం ఉంది. వీరిద్దరికన్నా ముందు ఆమె సంతానం అయిదుగురు రాలిపోయారు, లతిశ్రకన్నా అయి 'దేండ్లు ముందుపుట్టి, చిన్నతనంలో ఈమెనెంతో మురిపెంగా ఆడించి, ఆడుకున్న అన్నయ్య గూడా, ఆకనంలో కెళ్ళాడు. ఇక మిగిలిన ఈ యిద్దరి పిల్లల్నవె అమ్మమమతలు "పెంచుకుంది. 'ఆమె జీవిత మంతా ఈ యిద్దరివై నే కేందికరించింది. మాతృగర్భానికి తగిలిన ఆ అయిదు ఘాతాల బాధనూ, ఈ యిద్దరి పిల్ల లనూ చూచుకుంటూ, ఇ్పృంచుకుంటూ, పరిపోషించుకుంటూ అమ్మ బతుకుతోంది. ఆ నీతిలో వీరిని దూరంగా వోస్టల్సులో ఆమె కనుచాటున ఉంచటం ఆమెకు బాధగానే ఉంది,

వెంక శేళం గారు పరిస్థితిని అర్దం జేసుకొని భార్యతో అన్నారు. “ఆడపిల్లలను కన్న తర్వాత ఎపుడో ఒకప్పుడు అ త్తవారిండ్ల్రకు పంపాలసిందే గదా ? వదలి ఉండాలిసించే గచా ? మం ఇప్పటినుంచే నీవు అలవాటు చేనుకోగూడ'దా? వారికి గూడా వ్వంతంగాఅలవాటు చేయగూడదా * కాగా ఈ వియోగం ద్వారా వాళ్లు ఎంతో ఉన్న తికి వస్తారు విద్యాధికురాండవుతారు. నీకూ నాకూ కీర్తి వతి ష్టలు సంపాదిస్తారు. ఆలోచించుకో అన్నారు.

తతణం ఆమె వెంకశేళంగారితో అంగీకారం శెల్పింది. వీరి (వయాణానికి సమ్మతి తల్పింది.

అయినా విజయవాడలో సబ్‌కలెక్టర్‌ ఉదోోగంచేస్తున్న వెంక కేళంగారు, వీళ్లు మదనపల్సి చదువులకు 'వెళ్లేష్పటికి తనంతట తొనుకోరి వీరికిదగ్గరగా ఉండవచ్చున నేధ్యాసతో డిపూ్యూటీక లెక్టర్‌ గా మార్చింకుకొని రాయవెల్లూరుకు బదిలీ అయ్యారు, "

అలాగే కో ఎడ్యుకేషన్‌ కాలేజీలో లమ చేరవలసి వచ్చి నపుడు వీరి మేనమామ, ఆడపిల్సలూ మగపిల్ల లూ కలసి ఒ'కేకాలే జీలో తిరుగుతూ చదవటానికి విముఖత చూపించారు. వెంక కేళం గారు, తన బావమరది మాటను ఎప్పుడూ గారవిస్తారు. పతి విస యం సంప్రదించుకునే చేస్తారు. అందరూ వారిద్దరను, 'నరనారాయ ణులిని పిలచేవారు. మమేకంగామసలేవారు.

ఈ ఎడ్యుకేషన్‌ విషయంలో అత్మ మామయ్యకు ఆమె నాన్నగారి అభ్మిపాయం నచ్చలేదు. ఎదురుగా వెంక కేశంగారితో చెప్పలేక అక్కగారితో తన అభ్మిపాయం చెప్పారు. అప్పటికే 'వెంకశేళంగారి. ఆలోచన తెలినిడన్న అమ్మ ఎటూ చెప్పలేక పోయింది.

వెంక శేళంగా కే అందుకుని, “ఆడపిల్లలూ మగపిల్ల లూకలిసి చదువుకున్నంతమా[ తాన వచ్చే చిక్కేముంది. కాలేజీలో కలిసి వివిధ విషయాలవై మాట్లాడుకుంకేమా[తం వచ్చే నష్టమేముందో అన్నారు చావమరిదితో. బావమరిది మౌనంగా ఉన్నారు.

““చూడండి బావగారూ కాలంమారుతుంది. మాశేకాలంతో పాటు మనుష్యులు మారటంగూడా అత్యవసరం. అట్లా మారి, మార్చును జీర్ణించుకొని ముందుకుపోయినవాళరే సంఘగమనంలో అగభాగాన ఉంటారు" అనిగూడా వెంక కేళంగారు అన్నారు.

లట్సీ మామయ్య ఆలోచించుకున్నారు నిశ్శబ్దంగా కొంత "సేపు. మొఖంలో నవ్వువెలసింది.

“నాశేమీ అయిష్టంగాదు. లోకంఉంది చూచారూ”.

“లోశాన్నిచూచి మనం మం చిదనుకున్నమాగ్లాన్ని మాను కుంటామా 1! ఒకవేళ ఎవరై నా ఈనాడు అపవాసి స్తే మన బిడ్డలు

అమ్మ = నొన్న - కుటుంబము శ3 భవిష్యత్తులో ఉన్నతిని సాధించిన రోజున వారే అందరికన్నాముందు అభినందిస్తారు బావా” అన్నారు వెంక కేశంగారు.

నాన్నగారి ఆ ఆలోచనల్లో ఎంతో దూరదృష్టి ఉన్నట్లు అక్మికి గనిపించింది. భవిష్యత్తులో ఈమె స్థానం పదో లీలగా ఊహించు కొన్నట్లుగాగూడా అతికి ద్యోతక మెంది.

ఎంతో గారాబంగా పెంచుకునే అమ్మగారు, ఈ ఆడపిల్లలను ఇంటి పనుల్లో (వేలుపెట్టనిచ్చేదిగాదు, ముఖ్యంగా వంటగదుల్లోకి అడుగు పెట్టనిచ్చేదిగాదు. వీళ్లు ఎక్కడ చేతులు పొయిలో అంటించు కుంటాలేమోననే భయం. గుడ్డలకు నిప్పంటుకుంటు౧ దేమోనని భయం.

"వంక కేశంగారు అమ్రతో చెప్పేవారు, “పిల్ల అను పనిచేయ నీయ్‌, వంటవార్పులు నేర్చు. గృహకృత్యాలన్నీ తెలుసుకొని ఉండవలె. అన్నీ తెలుసుకొని ఉండటంలో చాలా లాభాలు ఉన్నాయి. కష్టపడి అన్ని పనులుచేసి ముందుముందు అవసరం ేకుంకేు సుఖపడవచ్చుగానీ, ఇప్పుడు సుఖపడి ముందుముందు అవసర మయినపుడు పనులు చేసుకోనటంరాక కష్టపడటం మరీ ఇబ్బంది" అని భార్యకు నచ్చచెప్పేవారు.

(పతి స్వల్ప విషయాన్ని [శద్దతో చేయవలసిందని, వతి కొత్త విషయాన్ని ఆస క్రితో తెలుసుకోవలసిందని వెంక కేళంగారు సలుపుతూ ఉం జేవారు. ఆ ఉగ్గు బాల ిక్షణే జీవితంలో లఖ్మీకి ఎంతో తో డ్పడింది.

దేహా పరిశ్రమ విషయంలో లక్మి తల్లి దండులు అధిక శ్రద్ద జూేవారు. బందరులో (వతిరోజూ స్కూలు వదిలే వేళకు పీరి కారు వచ్చేది. దానిలో వీరి పుస్తకాలు టిఫిన్‌ కారియర్లు పెట్టి చానిని పంపించి వీరు నడిచి ఇంటికి వెళ్లేవారు. శరీరం వ్యాయామాన్ని గురించి, ఆరోగ్య పోపణనుగురించి చక్కని ఉపమానాలతో వెంక శేళంగారు ఎనోన్నో విషయాలు తెలుపుతుం డేవారు పిల్స లిద్దణకూ,

జీడీ లథ్షీరఘురామ్‌

విద్వత్‌ కవిపండిత గోసష్టులకుగూడా వీరి యిల్లు ఎపుడూ నెలవుగానే ఉంబేది.' ముఖ్యమయిన అన్ని పండుగలకూ, ఉత్స చాలకూూ ఈ సమావేశాలు జరిగేవి. ఆ రోజుల్లో నవర్సు బంగారం 15 రూపాయల ఖరీదు. ఒక్క పండితునికి ఒక స్వర్ధకంకణం బహూ కరించాలంకు 8 నవర్సుల బంగారం యాభయి రూపాయీలయితే

లథ్ని బాల్యంలో (వతి ముఖ్యమయిన పండుగనాడూ ఒక రిద్దరు పండిత (పకాండుల ముం జేతులు వీరి ఇంట్లో స్వర్షాభరణా లతో అలంకరించబ జేవి.

చదువూ-ళిక్షణ

అది పందొమ్మిిదెవందల ముప్పయి. అయిదో సంవత్సరం. కాలేజీలు తెరచే రోజులు అవి.

అందాలు తేలుతూ నిగనిగలాడే ఒక (కొత్త ఫోర్జుకారు మెత్తని రోడ్డును [మింగుకుంటూ మదనపల్లి వై పు వపరువులెడు తోంది.

లమ్బీ, చెల్లి కృష్ట, ముందు సీటులో కూర్చున్నారు. అమ్మ నాన్నగారలు. వెనుకసీటులో ఆసీనులయ్యారు. "కారుముందుకు మెత్తగా దూనుకపోతోంది. ,

రోఢణ్డువెంట గుబురుగా "పెరిగిన మామిడిచిటలో కూర్చుని

ంంగా

కోయిలమ్యలు గొంతెత్తి కమ్మగా పాడుతున్నాయి. మధ్యాహ్న నూర్యళాపానికి చెట్లనీడల్మ కిందకు జేరిన పళుకావరులు కోయిలమ్మల కుపుకుహూ రవాలును ఉసిగొల్పుతూ, కుహు కుహూలను ఆల పిస్తున్నారు.

పొలాలలో వై_శువిడ్డలు ఏతం[తొక్కుతూ, వినసొంపుగా పలెపదాలు పాడుకుంటున్నారు. న

లత్కీ పాస్కూలు చదువు పూర్తయింది. మంచి మార్కు అతో ఉ త్తీర్థురాలయింది. కాలేజీ చదువులనంగా నే లక్మి హృద యం ఉత్సాహంతో గంతులేసింది. జీవితంలో ఒక కొత్త మలు పుగొ తలచింది.

పరీక్ష ఫలితాలు తెలిసినప్పటినుం చీ, లమ్మీ చూపు మ దాసు వైపు మళ్ళింది. ఆమెతలపుల్లో క్వీన్‌ మేరీస్‌ కళాశాల మెరునుంది. ము! అబాట్‌ తనను కాలేజీ విద్యార్థినిగా తలచుకొని, భవిష్యత్తును ఊహించు కుంటుంది, -

ణ్‌6 అత్యీరఘురామ్‌

అయితే వెంకళుళంగారు, నాలుగయిదు. రోజులనాడు, మ[చాసులో మదనపల్లి గురుకుల విద్యాలయ పిన్సిపాల్‌ డాక్టర్‌ గురుమూర్తిగారిని కలుసుకున్నారు. బిడ్డలచదువుల (పన్ఫావన వచ్చింది. దివ్యజ్ఞాన సమితి ఆధ్వర్యాన, జాతీయ భావావేశాలతో, ఆదర్శపూరితం గా 'కమశళితణా బద్దంగా ఈ గురుకుల విద్యాలయం నడపబడుతున్నదని వెంక శేళంగారు తెలుసుకున్నారు. తన యిద్దరు కుమా _ల్సిలకు అక్కడ సీట్లు కావాలని కోరారు.

"వెంక కేళంగార్చు మొదటి నుంచీ, తన యిద్దరు బిడ్డలనూ, శండు 'నేతాలలాగా చూచుకునేవారు. ప్రతి విమయంలో శ్రద్ద తీసుకు నేవారు. దూరదృష్టితో యో-చచించుకునేవారు. తనకుమా_ల్తెలు మామూలు కళాశాలల్లో మామూలు చదువులు ముగించి, డిగీలు సాధించాలని కోరుకొనలేదు. మామూలు జీవిళాలు సాగించాలనీ కోరుకొనలేదు. ఒక (పత్యేక (ప్రయోజనాత్మక చదువులు తన కుమార్తెలకు అచ్భాలని అఖీష్టించారు. విశాలదృక్పధంతో. [పపం "వాన్ని అర్థం 'జేసుకోవాలనీ, జీవితాన్ని సమన్వయం "జేసుకోవాలని, ఉన్న తాదర్శపూరితులవాలనీ (పధమంనుంచీ అభిలషించారు.

మొదట మ్మచాసులో "పెద్దమ్మూయి. అమ్మని క్వీన్‌ మేరీస్‌ కాలేజీలోనూ, రెండవ పుతిక ళ్చొస్లను లేడీ వెల్లింగ్లన్‌ న్కూలు లోను "జేర్చించాలని తలచారు, కోనీ గురుమూ _ర్తిగారి సంభాషణ ముతో మాస్‌ [పయాణం మదనపల్లికి మారింది.

“రెండు సీట్లూ అట్టిపెట్టాము. తక్షణం బయలుదేరండి" '--- అంటూ, మిసెస్‌ మార్ష్గళెట్‌ కొజిన్సు (కితంరోజు ఆ₹ుల్మిగాము పం పింది. ఆ రోజు ఉదయాన్నే కారులో (పయాణం సాగింది.

అపరాహ్నం వేళకు గురుకులానికి 'జేరుకున్నారు. (పిన్సిపాల్‌ డాక్టర్‌ గురుమూర్తి (శ్రీమతి మార్గశెట్‌ కజిన్సుగారలు “కృష్ణ కుటీర్‌ “లో వారికి హృదయపూర్వక స్వాగతం తెలిపారు. దరఖాస్తు ఫారాలు పూర్తిచేయటం, కాలేజీలో “జేరడంలాంటి మామూలు తళంగం అంతా తణాలమీద పూర్తయింది. కజిన్సు దంపతుల ఇల.

చదువూ = శితణ ట్‌ వంతంతో, ఆపూట వెంక శేళంగారి కుటుంబం “కృష్ణకుటీర" ఆతి ఛ్యాన్ని స్వీకరించారు.

(వధమంలో వెంక శేళంగారు వినూత్నంగా కనపడే ఆ కాలేజీ వాతావరణానికి కొంచెం ఇబ్బంది వడినట్టున్నారుకాని, ఆ సాయం (తమల్లా అక్కా జేఉండి, అక్కడి భోజన భాజనాలు, శితణావిధా నం, అధ్యాపకుల "సీవా 'వవృత్తి ; నిరాడంబరతచూచి ముగ్ద లయ్యారు; నిష్టాగరిష్టతతో సేవాతత్పరలతో నిండియున్న ఆ వాతా వరణానికి ఎంతగానో ఆకర్షితులయ్యారు. "

డాక్టరు కజిన్సు దంపతులతో పాటు, మిగిలిన అధ్యాపక వర్గమంతా, ఎన్నో ఉన్నత డి[గిలుండి, ఎంతో మేధాసంపన్నులై_ ఉండిగూడా, కేవలం రెండువందల రూపాయల, అల్బజీతానికి వని "జేయడం వెంకశేళంగారి మనస్సును బాధపెట్టింది. వారి త్యాగ 'నిరతికి, క _ర్తవ్యదీదకు వెంక శేళశంగారు అబ్బురపడ్డారు. మనస్సులో జోతలందింఛచారు.

కుమా_శ్తె లిద్దరనూ కాలేజీలో 'జేర్చించి, అమ్మ నాన్నలు వెల్లూరు. వెళ్ళిపోయారు. తమకన్నా ఘనులచేతుల్లో బిడ్డలను పెట్టాముగదా అనేతృ్తి ఈ పిల్లల వియోగభారాన్ని, "తేలిక పరచింది. -

ఆతణం నుంచి కజిన్సుదంపతులే ఈ అక్కాచెళ్లెండకు,

• “'మమ్మీ-డాడీ, అయ్యారు. (శ్రీమతి మార్షెట్‌ వీరికి “చౌదరి సిస్టర్‌ ఎ” అని పేరు పెట్టారు. మిగిలిన వారికిగూడా అదే అలవాట యింది. (శ్రీమతి మార్గరెట్‌. కు ఆపేరుతో పిలవడం ఎంతో ఇష్టం. ఎపుడు లత్మీని కేక వేసినా, “శ్చీ* | చొదరీి అని పిలిచేవారు. కూక అేనసేపుడు సయితం, “పే ! చౌదరీ” అనే పదాన్ని మరచే వారుగారు,

డాక్టర్‌ కజిన్సు వీరికి (పిన్సిపాల్‌. మోడరన్‌ పొయటటి బోధించేవారు. వారానికోపీరియడ్‌ , “సంస్కృతి" పాఠం తీసుకునే

48 అడ్మీరఘురామ్‌ వారు. ఆడ పిల్లలకు చాల మందికి ఈ పాఠం అనంగానే తల నొప్పిగా ఉండేది. కాని లకి మాతం (వతి శుుకవారం ఉదయం, "కెండో పీరియడ్‌ గావచ్చే ఈ పాఠం కోనరం, ఎంతో కుతూహ లంగా ఎదురుచూవఛేది.

“సంస్కృతి'-_-అంళకు ఏమిటో, జీవితానికి సంస్కృతి ఎంతటి అవసరమో, మానవజాతి తన సంస్కృతిని, ఎప్పటికప్పుడు పెం పొందించుకుంటూ ఎట్లా ముందంజవేస్తుందో, సవివరంగా విపులీక రించేవారు డాక్టర్‌ కజిన్సు. డాక్టర్‌ కజిన్సు పాఠ్యబోధన విం టుంకే ఒక బుషిన్తత్తముడు ఎదురుగానిలిచి (వబోధిన్తుషట్లు భావించేది లక్మి. తన్నాక శిష్యురాలుగా తలంచుకునేది. గురుకు లాన్ని ఒక బుష్య్యాశమంగా చితించుకునేది.

(ప్రతిరోజూ ఉదయం, కాలేజీ అనెంల్లీ హీలులో (పార్ణన జరిగేది, డాక్టర్‌ కజిన్సు 'పార్గనా సమావేశాలను, విశ్వకవి రవీందుని, “7701ల లుం నంరే ఈ ౪1046 కంష౯ 2౧6 ౧౧౦ అరే 15 సేలేరే 118%," అనే గీతంతో 'పారంభించేవారు, ఎలు గెద్తి గానంచేసేవారు. విద్యార్థులంళా ఆ పాటను అందుకు నేవారు. శెస్థవు ముసల్మాను (పార్టనా గీతాలుగూడా ఉండేవి. చక్కగా మలిచిన చెక్కడపు రాళ్లతో నిర్మించబడ్డ, ఆ సమావేశ మందిరంలో జరిగే ఆ పది నిముషాల 'పార్టన, ఈ బిడ్డలందణకూ నూతనో త్తే జాన్ని గలిగించేది. ఆ (పార్థనలో ఎంతో (వళాంతత నిండి ఉండేది. అభ్యంగన స్నానానంతరం "దేహమెంత శుభంగా ఉంటుందో, ఆ 'పార్థనల తరువాత మనస్సు అంత నిర్మలంగా ఉండే?,

విశ్వకవి రవీంద గురుదేవులు అంతకు ముందు కొద్ది సంవత్స రాల క్రితం, ఈ మదనపల్లి గురుకులంలో విశాంతి తీసుకొనుటకు వచ్చినపుడు, జనగణమన గీతం, బెంగాలీనుంచి,"ఆంగ్రంలోకి మార్చ బడింది. ఆ వసిద్ద గీతానికి ఇచ్చటనే సంగీతం సమకూర్చబడిందె. (శ్రీమతి మార్గరెట్‌ కజిన్సు సమకూర్చిన సంగీత _బాణీనివిని,

చదువూ - శిక్షణ శం రపీంద కవి అధికంగా ముదమంది, తమ ఆమోద ముద వేశారు. నాటినుండి జనగణమన కు (పన్తుత నంగీత బాణీ స్థిరపడింది.

త్తి త్తి త్తి

"కాలేజీలో విద్యాబోధన ఉ _త్తమస్థాయిలో జరిగేది. వినయం, ఆ్యాగసౌశీల్యాలు మూ క్తీభవించిన ఆ అధ్యాపకులు, విద్యార్థుల లేత మనస్సుల నాకట్టుకొని బోధనచేసేవారు. పాఠ్యాం-లేగాక ఇతర[తా జదువ కుతూహలపడేవారి!ి లైషబరీలో గూడా అధ్యాప కుల సహాయం లభ్యవడేది.

ఈ అధ్యాపకులందరూ, కజిన్సు దంపతులలాగే, దివ్యజ్ఞాన సిద్దాంతాన్ని నమ్మినవారు. ఇ్యాగాన్ని జీవిత విధానంగా ఆవలంబ నం జేనుకున్నవారు. ఆదర్శాలకు, ఆహుతి గావటానికి సన్నద్దులైన వారు. తమ జీవిత ఆదర్గాలను, తమ నడవడికద్వారా, తమ బోధనలద్వారా తమ శిష్యులకు, నిశ్ళబ్దగా నిరాడంబరంగా సంక మింపజేయ సమకట్టినవారు.

కజిన్సు దంపతులు, “కృష్ణకుటిర్‌ 'లో నివసించేవారు. అదే వారి అధికార నివాసగృహం. “రండతస్తులున్న ఆ చిన్ని ఇంటిని, కళా తవస్వి కజిన్స్‌ అభిరుచుల కనుగుణ్యంగా, ఒక వస్తు (పదర్శున ఇాల లాగా. (శ్రీమతి మార్గెట్‌. తీర్చిదిద్దింది. నిరాడంబరమైన (బతుకుకూ, ఉన్నత ఆలోచనా పరిధికీ, కష్టకుటీరం, ఒక మచ్చు తునక. అలాగే కాలేజీ వాతావరణమూ ఉం జేది. వారిద్దరూ శాకా వోరులు. విద్యార్థులలో కొందఅను అపుడపుడు వారి కుటీరానికి భోజనానికి ఆవ్వాోనించేవారు. అనేకసార్లు విద్యార్దుల భోజనళాలకు ఆ దంపతులు విచ్చేసేవారు. సవాపం క్షిని ఆరగిం చేవారు. పిల్లల అఖి రుచులను తెలునుకుంటుం జేవారు. -

ఆ సమయాల్లో, “అమ్మ నాన్నిల సరసన కూర్చొని భుజించి నంత సంబరంగా ఉంజేది లతీగకి,

శీ

50 లక్ష్మిరఘురామ్‌

విద్యార్థుల చదువు సంస్కారాలపట్ల ఆ దంపతుల కెంత (శద్ధో, పం అలవాట్లపట్టగూడా వారికి అంత ఆసక్రి ఉండేది. లమ కృృష్ణలు ఉంటూన్న వసతి గృహం వేరు “రుకీణీవివోర్‌ '. ఈ హాష్టలుకు, (శ్రీమతి మార్గ శెట్‌ ర్యాతిపూటలగూడా చాటునూటుగావచ్చి, విద్యార్థినులను గమనిన్తూం జేవారు. నీడల మాటున నిలబడి పిల్లల (ప్రవర్తనను పరీించేవారు.

తలలు దువ్వుకున్నపుడు ఊడిన 'వెంటుకలను గుండంగా చుట్టి కిటికీలగుండా బయటకు వినరివేసే దురలవాటును మాన్చించ డం నుంచి, అనేక పరిశుభపు అలవాట్లను ఆమెనేర్చారు,

'వతి సాయంత్రం, “రుక్మిణీవివోర్‌. 'లోని తులసి శెట్టు మండ పం వద్ద లతఖ్మి, అమె గురుదేవితో, అనేక విషయాలవై పిచ్చాపాటీ మాట్లాడుకు నేవారు. ఇష్టాగోప్టి జరుపుకునేవారు. ఆ సందర్భాలలో (శ్రీమతి కజిన్సు వీరికి ఎన్నో నంగతులు అెలిపేవారు. అనంత సృష్టిలో ఏ వన్తువూ నిరుపయోగకరంగాదనీ, [(పతిదానినీ సద్విని యోగం చేసుకోవచ్చనీ సోదావారణంగా విపులీకరిం చేవారు. ఇంటిలో చిత్తు కాగితాల బుట్ట ఉపయోగంనుంచి, కిటికీ అద్దాలు తుడుచుకో వలసిన అవసరంవరకూ ఓపిగ్గా విడమరచేవారు. ఖాది ఉద్యమం, జాతీయతాభావం, మతంలాంటి సంక్లిష్ట భావాలను చిన్ని మాటల్లో మనస్సుకు హాత్తుకునేట్లు వినిపించేవారు. చితలేఖనం, సంగీతం* కుట్టుపని లాంటి విషయాలవై మక్కువ గలిగించేవారు. ఆమె ఎప్పుడూ వరిళుభతను కోరుకునేవారు. లథిశ్హ గదిని అమె మెచ్చు కునేవారుగూడా. అయితే ఆమె ఎప్పుడూ లఊగ్జిని ఒకందుకు గట్టిగా మందలించేవారు.

హైస్కూలు [పధానోపాధాగ్ర్రయుడు మిష్టర్‌ డున్‌ కన్‌ గీన్‌ లీన్‌, మార్గరెట్‌ సతీమణి, వోస్టలు “మెనూను తయారు చేసేవారు. ఎరగావుం జే దంపుడు బియ్యపు అన్నం, అధికంగా 'ఆకుకూరలు, చప్పుటి వంటకాలతోనిండి ఉం జేది అ"మెనూ.” లతకి ఎంతమ్మాతం ఆసక్తికరంగా వుంజేదిగాదు, ఈ మెనూ, వాటితోపాటు చష్తాతీలు

చదువూ = శికణ 51 గూడా విధిగా వీరు తినవలసిన భోజనంలో ఉంశజేవి. పిలలలకు సంపూన్షావోరం చాలా అవసరం అనే సిద్ధాంత (ప్రాతిపదికగా ఈ ఆవోర నిర్ణయాలు చేసేవారు. భోజనానంతరం కొన్ని పండ్లుకూడా వాళ్లు విధిగానే తినాలి. పీరు చపాతీలు ముందుగా తినందే అన్నం వడ్డించేవారుకాదు, అయితే కొందరు, ఆ చపాతీలను తినలేక పీటల (క్రిందకు తోసేనేవారు. లకిశ్చి మాతం తనకు యిచ్చే "రండు చపా పీలను అటూఇటూచూచిి ఎవరూ చూడకుండా తనపీట కిందకు విధిగానే తోసేది వైపుణ్యంగా రోజూ. అప్పుడుగాని ఈమెకు అన్నం వచ్చేదిగాదు. వీళ్ల నౌకరు నాకాయణప్ప, అతని భార్య నంతో వంగా నవ్వుకుంటూ, లతీగ్రవాళ్లు భోంచేసి అీచి 'వెళ్ళింతర్వాత ఆ చపాలీలను తీసుకుపోయి సొమ్ము చేసేవాళ్ళు. _

అయికే కొందరు కొంశు పిల్లలు, ఈ విషయం (శ్రీమతి కజి న్సుకు చెప్పారు. ఒకరోజు మధ్యాప్నాం తిండ్లు ముగించుకొని గదులకు పోబోతుండగా అకసాగిత్తుగా “మమ్మీ” భోజనళశాలకు వచ్చారు. ఆడపిల్టలందరునూ లోపలకు పిలచింది. పీటలను ఎత్త మన్నది. ఆరోజు నలుగురయిదుగురు పిల్లలు తమ చపాతీలను పీటల కిందకు తోళారు. ఒక పీట్టకింద రెండు చపాతీలు ఒక దాని, పక్క ఇకటి భయంగా ఒరునుకునిపడి ఉన్నాయి. “మమ్మీ” ెండు కళ్లూ “రెండు చపాతీలశేసి చూశాయి. “అక్కడ కూర్చున్నది ఎవరూ?” అని (పశ్నించింది. సవాజంగా రోజూ ఒకే స్థానంలో కూర్చోటం ఈ పిల్లల నియమం గనక, లథిన్చ పేరు బయటకొచ్చింది. స్థాణువుగా నిలబడింది అత్మ. గుండె "వేగంగా కొట్టుకుంటోంది. నోటిమాట అేదు. “*పయ్‌ చౌదురి, ఆ చపాతీలు తీసుకో అని అన్నారు. చేతితో చపాతీలు అందుకుని అలతి ఆమెను సమీపించింది. “రుకిిణీ వివోర్‌ "కు తీసుకొని పోయింది. (శ్రీమతి కజిన్సు సతీమణి మండు "ెండలో నిలబెట్టింది. “నీ ఆరోగ్యానికి ఇవి ఎంతో అవసరం. ఇక రిను” అని ఆజ్ఞాపించింది. ఎంతమంచి కూరలున్నా. శెండు చపాతీలు తినటం నా కొంచెం నోట్లో "పెట్టు

/ హంంలారారా రాంరాం జి ల్ల (శ గ 4 0, సంట.22-[౮

క2 అకిరఘురామ్‌ కుని నములుతోంది. అదృష్టవశాత్తూ (పక్కనే వరండాలో వున్న సీళాఫలాల వండ్లబుట్ట కజిన్సు సతీమణి కంటబడింది. ఆరోజు ఆవో రంలో అవీ భాగమే, ఎక్కువమంది అవి తిననందున ఆ బుట్ట తిరిగి అక్కూడకు చేరింది. తిననివాళ్ళ జాబితాలో లత్మీ పేరు (వధ మంగానే చెప్పబడింది. అంతేగాదు, “లతీశ్రి ఎప్పుడూ పండ్లను తినదు మమ్మీ” అంటూ, కొందరు పిల్లలు మమ్మీతో చెప్పారు. “పండ్రను, తినదా”? ఇలారా లక్షి శ్ర” అని ఆక, చేతిలోని చపాతీలు చల్లగా వెనక్కి జార్చి ముందుకు వెళ్ళింది ఈమె, ఎందుకు పండు తినలేదు?” అని 'పశ్నించింది. తానెపుడూ నీళాఫలాలను తినలేదనీ, అవి తినటం ఎలాగో త్రనకు 'జెలియదనీ "నెమదిగా నట్టుబడుతూ చెప్పింది లమ, “అవును చాదరీ; మీ అమ్యగారు ఈ పండు తినటం నీకు నేర్చలేదు, ఎందుకో తెలుసా, ఇవి చెకగాబట్టి 1” అంటూ “ఇవి చాలా మంచి పండ్లు, ఆరోగ్యానికి మంచివి” అని ల్పింది. ఎలా వలచుకోవాలో చెప్పి తినే పద్దతి నేర్పింది. తింటుంకే సీళా చేస్తుందనే భయంతో తిననిచ్చేవారుగాదు చిన్నప్పుడు,

తరువాత మరో రోజు బొప్పాయి పండ్లు తినవలసి వచ్చింది. అదీ ఈమెకు సరిపడదు. ఫలితంగా ఒక అరగంటకు వాంతి చేను కుంది. ఆ సంగలి తెలిసిన “మమ్మీ మరిపుడూ ఫలానావి తినమని బలవంతం చేయలేదుగాని “రుచి సంస్కాళాన్ని' గురించి మాత్రం ఉపన్యాసం వినిపించేది లతిగ్టికి,

ఈ ఒక్కా విషయాన్నే ఈమె ఆమెవద్దనుంచి నేర్చుకో లేక పోయారు. ఈమె చొరవకు ఆమె ఎప్పుడూ వార్దాన్ని తెలి వేది. క_రృవ్య నిర్వహణలో ఈమె కృషికి పలుసార్లు సంతోష పడేది. లత్బీ మదనపల్ళి వద్తిలేనాటికి ఒక వయస్సు వచ్చిన ఆడపిల్ల నేర్చు కోవాలిసిన ఎన్నో విషయాలను ఈమె అక్కడ నేర్చుకున్నారు. తల్గిగారివద్ద గూడా అంత చక్కని తరిఫీదు తాను పొందగలిగి _ ఉం జేదాన్నిగాదని లమ నుదృఢ అభిప్రాయం,

చదువూ - శిక్షణ కం

1935-86 లలో మదనపల్లి కళాళాల అనేక ఆర్థిక ఇబ్బందు లకు లోనుగావలసి వచ్చినా, ఆత్యున్నత [పతిష్టను నంపాయించు కుంది. లడీగ్ర చల్లి దండులు [పతివారం బిడ్డలను చూచేందుకు వచ్చే వారు. కజిమ్సు దొరగారు వెంకకుళంగారిని చాలా అభిమానించే వారు. వారు ఎన్నో సంగతులు మాట్లాడుకు నేవారు. “మమీ్యి *ఇం04ే 18 81715" అంటూ ఈ అక్క-చెల్లెం్యడను పిలున్తూ తన అభి మానాన్ని "తెలుపుతుం జేవారు. 15 నంవత్సరాలకే ఈమె, చెల్లి, 5-4” ల్‌-తి” ఎత్తు ఉండే వారు. పుష్టికర్వమెన దేవా సంవదతో. కళకళలాడుతూ ఉండేవారు. అందుకే వీళ్ళి ద్దరనూ, (శ్రీమతి కజిన్సు అట్లా వర్ణించేవారు.

మదనపల్లికి వెశ్ళేముం'దే అమ్మకి వైకిలు [తొక్కాడం చేతన వును. “మమీశ్రి' మిగిలిన పిల్లలకు నైకిలు (తొక్కడం నేశ్చే వనిని ఈమెకు అప్పచెప్పారు. ఆమె అతికి శున్నిస్‌ ఆట "నేర్చింది. పంచాలేసుకొని వీరిద్దరూ 'శున్నిస్‌ ఆడుకునేవారు. కెన్నిస్‌ అంకే లతకి చెప్పలేని ఆసక్రి పెరిగింది.

ఒకసారి “మమ్మీ లతమ్మిని పోర్షియావేషం వేయమన్నది. మిగిలిన ప్మాత ధారులందరూ మగపిల్లలు, అతిి పమీ సంకోచించ లేదుగానీ నాన్నగారి అనుమతి కావాలని, నసిగింది. “మమ్మీ” నిమి పాల మీద నాన్నగారి అనుమతి తెప్పించింది. రిహోర్సల్సు నడిపే వారు. ఆ ఒక్క- (పదర్శ్ధునకు చాలా రిహోర్సల్సు "వేశారు. నాటక (వదర్శునం అద్భుత విజయం సాధించింది. ఆ రోజుల్లో నే ఈమె వృధ్విరాజ్‌, రాణ్మిపమీల లాంటి పాాతలు పోషించారు. తదుపరి జీవితంలో ఈమె నాటకాలలో పాల్గొనే అవకాళం లేకపొయినా, ఆనాటి ఆ (వదర్శనలను తలచుకున్నపుడల్లా ఆ ఉత్తమ కళపట్ల ఈమె కున్న అభిమానం ఈమెను, సంతోష. పులకితనుగా జేస్తుంది.

. ఐర్జండు 'బేళపు ఈ ఉత్తమ దంపతుల ద్వారానే అతి ఆ

నాటి చిరుత |పాయంలోనే జాతీయ భావావేశాన్ని, సాంఘిక సేవను

కశ లష్మీరఘురామ్‌ అవగాహాన చేసుకునే అదృష్టం గలిగింది. లమ్మి, మనస్సును ఆలజ్యూల వైపు లగ్నం చేయటం జరిగింది.

అదే సంవత్సరంలో కళాశాలకు [పఖ్యాత జాతీయ నాయకు 'లెందరో విచ్చేశారు. శాజాజీ, జమన్‌ లాల్‌ బజాజ్‌లువారి కుమా_శ్తె లను ఈ వోస్టల్లో 'జేర్చించారు. వి. వి. గిరి ఈ వోష్టలు నుంచే ఒక అల్లుణ్ణి ఎన్నుకున్నారు.

సి. వి. రామన్‌, రాజేందృ్మపసాద్‌, ఆంధకేసరి, రుక్మిణీ అరండేల్‌, జిడ్డు కృన్ణమూ ర్హి లాంటి [వఖ్యాతపురుషులు ఈ విద్యాలయాన్ని సందర్శించారు. వీరిపసిపృాదయాలు వారిఅమూల్య మైన 1(వసంగాలకు జోతలర్చించేవి. ఆ మహా పురుషులను దర్శించ టమే ఒక భాగ్యంగా భావించే ఈ పిల్లలు, ఆ అనర్గళ ఉపవ్యాన వరంపరలకు ముగ్దులయి పోయేవారు. ఈ నాయకుల ఉపన్యాసా ల్లోని మాటల వెనుక, నిడి ప్తమైవున్న భావోద్వేగం వారి మొఖాల్లో (వస్ఫుటమయ్యేది. వారి రూపం కళా కాంతులతో వెలిగేది.

1985 లో మద్రాసులో జరిగిన కాంగ్రెస్‌ వర్కింగ్‌ కమిటి సమావేశానికి (శ్రీమతి కజిన్సు పోాజరయ్యాారు. (శ్రీమతి కమలాదేవి ఛటోపాధ్యాయ అక్కడ చేసిన [ప్రసంగానికి ముగ్ధులైన “మమ్మీ' మదనపల్లి కివచ్చి మాతులని చెట్టు సమావేశాలలో ఆమెను ఎంత గానో పొగిడింది. “కమలాఛటో'* అభ్మిపాయాలను లమ్మీకి సవివ రంగా తెలిపింది. ఒక ఉ _త్తమకృషిలో 'ప్రులుఎలా పాల్గూని ఉన్నతులు కాగలరో గూడా (శ్రీమతి కజిన్సు విళదీకరిస్తుం శే లవిశ్రహృదయం (వ్రపుల్లమయ్యేది. ఈమె చూపులతో పాటు మనస్సుగూడా ఎక్కడో దూరతీరాలకు, ళూన్యాశాళంవై పు, అసృష్ట భవిష్యత్తులోనికి, దూసుకుపోయ్యేది. అలాంటి అనేక సమయాలలో (శ్రీమతి మార్గ 'రెట్‌ అడిగేది, “ఏయ్‌ 1! చాదరీ, ఏమిటి ఆలోచిస్తున్నావ్‌" అనేది, ఒక్కసారి కుదుటవడి “అవును ఏదో ఆలోచన వచ్చింది మమ్మీ" అ నేదిలతీని. “అవును నీవు ఆలోచించగలవు చౌదురీ - తప్పక ఆలో చించు” అని [పోత్సహించేది.” భారతచేళ భవిష్యత్తు విద్యావంతు

చదువూ - శిక్షణ క్‌5 లైన మీలాంటి వారివైననే ఆధారపడి ఉంది. ఈ మవాత్తర దేశాన్ని సరికొత్త రీతిలో తీర్చిదిద్దుకొని కోట్లాది భారత్మపజలకు స్వాతం (శ్యాన్ని సా3.చే వవ్మితక_ర్తవ్యంలో పాలు పంచుకునే అదృష్టం మీ తరానికి వుంది. అందుకు తయారవాలి చాదర్‌” అనేది. అంటుంకు ఆమె చూపులు ఎటో సుదూరభవిష్యత్తులోనికి తొంగి చూచేవి. కొద్దివణాలు సమావేళమంళతా నిళ్శబ్దంగాపుండి పోయేది. గాలి సయితం స్థ్రంభించి పోయినట్లుం డేది. “అం తేగాద్యువాదరీ! స్వాతం త్య నమూపార్జ'శానంతరం, భారత దేళపు పునర్ని రాస్ట్రణ కృషిలో మీ తరమంళతా అధికంగా [శమించవలని ఉంటుంది. విద్యావిజ్ఞానాలను నమకూర్చుకుంటూ, _చేళభక్తితో పృాదయాలు నింపుకుంటూన్న మీకుఎన్నోో సరికొ _త్తవాధ్యతలు ఎదురవుతాయి. భారత దేశజనాభాలో సగభాగంగా ఉన్న 'అవిము_క్త (స్ర్రీజాతి సముద్ధరణ అనే పవిత క_ర్తవ్యంలో మీరు చేయవలసింది ఎంతో ఉంటుంది. అది ఒక మవ యజంసుమా 1” అని పలిశేది. ఆపలుకులు నిదానంగా ఆమె "పెదవు లలోనుంచి పెల్లువికేవి.

"తెలుగు దేశపు ఒకానొక సాదా బస్పీఐన మదనపల్లిలో ఆ దివ్యజ్ఞాన కళాశాల ఆవరణంలో, ఆ సాయంసంధ్య వేళ ఆ ప్‌లసీ చెట్టు కెదురుగా ఎంతో శద్దాసక్తులతో కూర్చొని వున్న లత్మి మనోఫలకం వై , దీనవదనరైన భారతమాత 'వస్ఫుటంగా గన్పించేది. విచ్చుకున్న కురులు చీలమండలాలను తాకుతుంజేవి. తలపె హీమా లయ సాణువులు ధవళ కాంతులను విరజిముగుతుం డేవి. "పొచాలను దతిణ సముదజల రాసులు అభిషేకం 'జేస్తుంజేవి. నయనాలు కరుణను వెదజల్లు తుంజేవి. అయితే ఆ మవి వ్మిగహం దినవద నంతో అత్మి వైపు చూస్తున్నట్టుం డేది. తనలాంటి కోట్లాది భార తీయ స్త్రీ పురుషుల కేసి చూస్తున్నట్టుంజేది. పదో మహత్తర క_రృవ్యాన్ని నిర్వహి. చవలసిన బాధ్యతను, ఆ చూపులు ఆమెకు విశదం చేస్తున్నట్టుంజేవి. ఆమె కోరికేదో ఈమెకు అర్ధమయినళ్లే ఉండేది. తన క_ర్తవ్యమేదో తనకు స్ఫురించినళ్లు ఉండేది. ఇంతకూ భారతాంబ బందీయా! ఈ అంబ పరాధీన మాతృమూ_ర్తియా?

5్‌6 అత&ీశ్రరఘురామ్‌ ఒక్కసారి వళ్ళు పులకరించేది. ఈమె పసివ్ఫాదయం నిళ్ళబ్దంగా రోదించేది. అకు బిందువులు రాలేవి. దిప్తితో వెలిగే “మమ్మీ” ముఖంలోగూడా అఆసమయ లో విషిచుం మూర్తీ భవిం చినట్లు, శోకం ఘనీభవించినట్లు అమ్మికి కన్నశ్లేది. ఆ నన్ని వేశాలకు లమ్మి మనస్సు ఎంత కుంగినా, ఆ అమూల్య అనుభూతులకు ఈమె హృద యం ఎంతో పొంగి పాయ్యేది.

ఆ సంవత్సరం (శ్రీమతి కజిన్సు (తివే్యడంలో జరిగిన అఖిల భారత మహిళా మవోనభకు పహోజరై వచ్చారు. రాగానే అచ్చటి విశేషాలను పూస్మగుచ్చినట్ల: తెలిపేరు. తిరువాన్కూరు మవోరాణి "సేతుపార్వతీబాయిని గురించి అప్పటికే ఎంతో విని ఉంది అడి. 19 పండ్లకే సింహాసనం అధిష్టించిన యువరాజును గురించి, ఎంతో (వగతి సాధించిన ఆ దఠతిణదేళ సంస్థానాన్ని గురించి తెలుసుకుంది. భారత దేశంలో మొట్టమొదటగా వరిజన బేవాలయ (వవేళం గలి గించిన ఘనత ఆ సంస్థానాని'కే దక్కింది. ఆ ఘనకార్యం వెనుక వున్న రాణి సేతుపార్వతీబాయి విశాల వ్యృాదయం ఈమెను ఉత్తేజ పరచింది.

ఈ సమావేశంలోనే (శ్రీమతి కజిన్సు (పముఖ మహిళా నాయకురాం[డను కలుసుకున్నారు. డాక్టర్‌ పూనన్‌లు, ఖోస్‌, మార్గ రెట్‌ శాన్‌ గ్‌ ర్‌ లనేగాక, లండన్‌లో గాంధీజీకి ఆతిధ్యం నెరపిన మురియల్‌ ెప్టర్‌ లను కలుసుకున్నారు. కుటుంబ నియం[తణం అనేమాట గూడా లత జీవితంలో మొదటసారి ఆ రోజుల్లోనే విన్నది.

కజిన్సు దంపతుల ద్వారా దేశ విదేశాల్లోని [పముఖ మవా నీయులను తెలుసుకునే అవకాళం అపు డేగల్లింది లికి, ఎందరితోనో పరిచయ భాగ్యం గూడా గల్లింది. [శీమతి కమలా ఛటోపాధ్యాయను ఆధ్యాత్మిక పుుతికగా చూచుకొ నేది మార్ల్షశేట్‌ , 1986 చవేనంగిలో కజిన్సు దంపతులు కాలింపాంగ్‌. వెళ్ళారు. మదనపల్లి వచ్చింతరు

చదువూ - శిక్షణ క్‌7 వాత టిబెట్‌ సంస్కృతిని గురించి (శ్రీమతి కజిన్సు తెలిపారు. టిబెటియన్‌ సంస్కృతి ఆ దంవతులను పూర్తిగా ఆకట్టుకున్నట్టు అనిపించేద్‌.

ఆ తరువాత సంవత్సరమే (శ్రీమతి కజిన్సు అవావా బాదులో జరిగిన అఖిలభారత మహిళా మహానభథకు అధ్యతత వహిం చారు. 500 మంది మహిళా వతినిధులు వోజరైన ఆ సభలో “మమ్మీ'ని తల పూడిపోయేదాకా పూలదండలతో ముంభెత్తారు. అవు జే ఫయిజ్‌పూర్‌ లో జరిగిన భారతజాతీయ కాం[గెస్‌ మవో సభలకు గూడా వోజరై తిరిగి వచ్చిన శ్రీమతి కజిన్సు, సరోజినీ నాయుడు, _ విజయలక్ష్మీ పండిట్‌, జవవార్‌లాల్‌, నరభాయి క టుంబం, జిడ్డు కృష్ణమూర్తి గారలను గురించి ఎన్నో పిశేషాలను "ఇలిపారు.

(క్రమంగా “మమ్మి అమ్మకి మహిళామహానభతో (1986-87) సంబంధం పర్పరచింది. సభ్యురాలుగా దేశేందుకు వయను అనర్జతగా ఉన్నప్పటికి, ఈమెకు కార్యకమాలను యిళ్నేది. “స్రీధర్మ' అనే పతికకు వ్యాసాలు రాయించేది. అయితే 19087 లో (శ్రీమతి అమ్ము స్వామి నాధన్‌ ద్వారా అఖిల భారత మహిళా మహోానభకు మొద టగా ఈ లతిగ్చ సభ్యత్వం స్వీకరించారు. తరువాత మదాసులో (పత్యేక ఆంధధళశాఖ ఏర్పాటుకు ఆందోళనచేసి శాఖను ఏర్పాటు చేసుకున్నారు,

మూడున్నర దళాజ్దాలు గడిచింతర్వాత్క ఇపుడు గతాన్ని ఒకసారి. లీర్హి తలపుకు తెచ్చుకుంళేు మదనపల్సిలో గడిపిన ఆ (42౯02617 6 ౪6%). సంవత్సరాలే అతి విలువై నవిగా తోస్తుంది, (శ్రీమతి కజిన్సు ఈమెకు మాతృమూర్తి, ఉత్తమ న్నేహితురాలు, (వియమైన మార్గదర్శి, విలువగల తత్వ వేత్వ, ఈమె జీవితం ఉన్నత పధంలో పభావితం గావటానికి ఆ 'మమ్మీ' ఈమెకు చేసించెంతో ఉంది. ఏనాటికీ మరపురానిద్మీ మరువలేనిది అది. అమలినమూ,

58 అట్యీరఘురామ్‌ అత్యంత శుభ్యపదమూ అయిన వీరిద్దరి ఆ అనుబంధం జన్మాంతర సంబంధాల ఫభితమేమో నన్పిన్తుంది.

198 లో నన్నిపాత జ్వరంతో కడపలో ఆరు మాసాలు పడివుండవలసి వచ్చింది లమ్మి. ఒకటి, "రండుసార్లు ఆఫప్తులూ, మితృలూ తమలమ్మివై ఆళలు వదలుకున్నారు. తనను అన్నివిధాలా ఆ విషజ్వరం కృంగదీసింది. ఈమె మెదడులోని జ్ఞాపకాల పొరలలో (బతుకుకూ- మరణానికీ మధ్య అడ్డుగానిలిచిన అతి సన్నని, సున్నిత మైన పొరను తొలగించి “అద్దరి' చూచిన తృటిళకాలపు అనుభవం గూడా ఇంకా భదంగా (పథి_ప్రమై వుంది. తలచుకుంకటునే గుండె జలదరించే ఆ అనుభూతికి (శ్రీమతి కజిన్సు శీతల కరస్పర్శు లతిన్చ నొసటివై సోకేసరికి, పెదపివై చిరునవ్వు వెలిసింది. రోగ్యగ_న్తమై శుష్కించిన అత్ని శరీరానికీ, నీరసించి 'బేలపడిన ఈమె మనస్సుకు ఆ చల్లిని చెయ్యి ఎంతగానో ఊరట గల్లించేది. తన జబ్బు రోజుల్లో ఆమె ఈమెకు కలిగించిన మనస్థెర్యం వర్శనాతీతం. అందమైన రక రకాల పుష్పుగు బ్భాలతో ఈమె రోగళయ్య వద్దకు వచ్చేది. ఈమె కోసం ఆమె పూర్ణ్మ హృదయంతో సర్వేశ్వరుని (పార్టించింది. కళా శాలలో పతి తరగతిలో లమిి ఆరోగ్యం కోసం [పార్థనలు జరిపిం చింది, ఆమె రాసిన ఉత్తరాలు లతి్చిరోగశయ్య తలగడ కింద వుండి తనను ఎప్పడూ ఉత్సావాపరుస్తుం డేవి.

ఆయన్ము ఎంత మంచిది !

ఎక్కూడ ఐర్లండ్‌. దేశం ! ఎక్కడ దుగ్గిరాల 1! ఆమె ఎవరు! ఈమె ఎవరు! ఈ అప్యాయతకు అర్ధ మేమిటి ! అహో ! నృష్టికర్తా ! సీవు తగిలించే బంధనాలు, ఎంత చితంగా ఉంటాయి ! ఎంత విచి (తంగా రూపొందుళాయి !!

లత్మీకి వివాహ్నమై మదాసులో సంసారం పెట్టుకున్నత ర్వాత,

. కజిన్సు దంపతులు అడయార్‌ వచ్చినపుడల్లా పరస్పరం కలుసుకునే వారు. 19044 లో వెంక కేుళశంగారు మరణించినపుడు ఆమె కూడా

చదువూ = శికణ ర్‌9 (శ్రీమతి లతిగ్చతోపాటు బహిరంగంగా దుఃఖించారు. ఈమెకు ఎంత గానో దుఃఖోపళశమనం గావించారు. కాని ఆ పుణ్యదంపతుల నిర్యాణం ఎప్పుడు క్షూవక ౦ వచ్చిసా లథిగ్చలోని చేదో పోయినట్లు జాధపడుతారు. తనలో కొంతమేరకు శూన్యత 'వవేళశించినట్లు భావిస్తారు. అడయారులో ఒకభయంకర [(పమాదానికిలోనై_ంది (శ్రీమతి కజిన్సు. ఆమె, కోలుకునే సమయానికి 'జేమ్సు కజిన్సు గూడా మరో _పమాదంలో చిక్కుకుని ఆసుషతిలో చేరారు. ఎంత (వయ త్నించినా లాభం లేక పోయింది. ముందుగా “మమ్మీ” స్వర్షధామంతేరింది. తర్వాత సంవత్సరా నికి కజిమ్సు ఆమెమార్షం అనుసరించారు. ఆమెలేని వెలితిని భ్రైర్యంగా ఎదుర్కొని జీవితం సాగించటానికి ఎంత (పయత్నించినా, కృత కృత్యులు కాలేక పొయ్యారు (శ్రీకజిన్సు. బహుశా ఆమె పిలుపు ఈయనకు అంది ఉండవచ్చు. స్వర్లోకాల నుంచి వచ్చిన ఆపపిమ బాంధవి పిలుపు బాలా గాఢంగానూ తాకి వుండవచ్చు 1! భార్యా వియోగ బాధా పరితప్తుడై న (శ్రీకజిన్సుకు ఈ (ప్రపంచంలో మిగి లింది మరి ఏమీలేదు. ఒకరి కొకరు అంకితమె, జీవితాన్ని అంత సంపన్నంగా (బతి కిన దంపతులు నిజంగా నే అరుదు. దంపతులిర్వురూ ఒకరికొకరు అంకితం కావట మేగాక, ఇద్దరూ కలసి ఒక ఆదర్శం. కోసం అంకితం _గావటం, వారు (వేమించిన చేశం కోసం నిస్వార్ధ . సేవలద్వారా (బ్రతుకుట, మరణించుట, అనేది ఎంతో "గాౌరవించవలసిన విశేషం. గర్వించవలసిన విషయం,

ఈ పవ్మితమూ ర్తుల సాన్నిధ్యంలో లమ్మీ తన జ్లానతృష్ట్ర తీర్చుకుం టానికి (ప్రయత్నం చెశారు. ఆ తపనో పళమనంలో జాతీయత్త్మ మతం, సంస్కారం, సాంఘిక'సేవ లాంటి విషయాలవై సమగమైన అవ గాహానను పొందారు. మాంసాహారంతినే కుటుంబంలో పుట్టిన లత శొకాహారిగా మారారు. దివ్యజ్ఞానతత్వచింతనతో ఈ పూజ్య దంపతుల సమకంలో వివిధ విషయాలను మనస్సుతోనే గాక హృద

650 లక్ష్మీరఘురామ్‌ యంతో గూడా (గహించారు. అన్నిమతాలను గౌరవించటం, ఎదుటివారిని ఆప్యాయతతో చూడటం, మానవ సంఘసేవా పరా యణతలో మాధవసేవానుభూతిని పొందటం తెలుసుకున్నారు. అంచులూ అవధులూలేని మానవ జాతిని సూత్య్రురూపంలోవై నా దర్శించుకో గలిగారు.

ఈనాడు కొందరు తెలిపే విధంగా జాతీయతా వాదాన్ని లమ్మీ అనాడు [గహించలేదు. ఆజాతీయ భావుకులకు తెల్లటోపీలు అక్కరలేదు, పార్టీ టికెట్టు అవసరం లేదు; అధికారం ఉండ పనిలేదు; ఉద్యోగాలు అనవసరం. కర్మ్శయోగిని కాలేకపోయినా, ఈమె కర్టయోగ సాధకురాలుగా తననుతాను ఈపునీత (వదేశంలో (ప్రభా వితం చేసుకున్నారు. ఆవాంఛతోనే జీవితాన్ని అంకితం జేసుకున్నారు.

'సేవాధర్మ [పబోధాన్ని వ్యాదయమార[గోలిన ఆదివ్యజ్ఞాన కళాశాల ఆవరణలోని ఆ తులసిచెట్టునూ, అక్క-జే బుషితుల్యు లుగా (వభాసించిన ఆ ఆదర్శపూజ్యదంపతులను లటీస్త విస్టృరించ లేదు. వారి ప్రభావంతో వికసింప 'జేసుకున్న డిజ్జి అంతరంగంలో ఆదంపతులిద్దణకూ, అఆవిచ్యాబుద్దులు నేర్పిన ఆ మదనపల్లి కళాళాలకు 'వ్రత్యేక భక్తి గౌరవాలున్నాయి.

చా తి నే

లకీ రఘురావయ్య

మదనపల్సి థియోసాఫికల్‌ కళాశాలలో అక్క లక్మి, చె ల్లి కృష్టలకు లెండుసంవత్సరాల విద్యార్థినీ జీవితం విజయవంతంగా పూర్తయింది. వేసంగినెలవులకు ఇంటికివచా ఎరు. అక గాచెల్లెండు

ఇంటిలోని"పెద్దవారిలో సమాలోచనలు 'పారంభథ మయినాయి" అవి గుజగుజలరూపంలో ఈ అక్క-చెల్లెం్యడ చెవిని బడుతున్నాయి'

అక్క-చెల్లెండిరువురూ ఒకరిమొగం ఒకరు చూచుకుంటు న్నాలేగాని, పెద్దల గుజగుజల గాధఅంతు "తేల్చుకుంటానికి ఇద్దరూ మొగమోట వడుతున్నారు. కారణం ఇద్దరకూ తెలిసింది కర్షాకర్టిగా ఆసమాలోచనల తాత్పర్యం వారిద్దరి వివావాపన క్తే నని,

మామూలుగా అందలజు ఆడపిల్లలకూ వివాహ మౌతుందనీ, . వివొవాసమయంలో, బంధుమి[తలందరూ వస్తారని, నూత్న ఆభ రణాలూ, దుస్తులూ విరివిగా లభిస్తాయనీ, వెద్దమేజువాణీలూ, "చ్పద్ర "ఇద్ద ఊ రేగింపులూ జరుగుతాయనీ తెలిశ్సే వయస్పేగాని, తదనుక్‌

మ ర రపు బరువు బాధ్యతలు అ్సే తెలిసే వయస్సుగాదు ల&ి శ్రా కృష్ణలకు, త్తి త్త న్‌

ర్‌ ఖప్షకూ, రఘురామయ్యగారి తమ్మునకూ వివాపాం జరపొల నేది, ఇరుపతాల పెద్దలకూ చిన్ననాటి నుంచీ ఉన్న అఖభిపా యమే. బంధువుల్లో పిల్లలు పుట్టగానే బంధుత్వాలు తెలుపుకొని, కలుపుకోవాలని ఆరాటపడుతూ మమతలు పెంపొందించుకునే రోజు లవి, కనక ఈ ఇద్దరికీ పెండ్లి చేయాలని వాళ్లపసితనంలో'నే "పెద్దలు నిర్ణయించుకున్నారు,

62 లకత్ష్మీర ఘురామ్‌

అయితే, రఘురామయ్యగారి అన్న వెంకయ్యగారికి రఘు రామయ్యకు అమ్మిని చేసుకోవాలనే అభ్యిపాయం, తమ్ముడు ఇంగ్లండులో చారిష్టరీ చదివేరోజుల్లోనే గలిగింది.

ఒకేకుటుంబంలోని ఇద్దరు అక్క-చెల్రెం డను, వేరొకే కుటుం బంలోని ఇద్దరు అన్నదముగిలకిచ్చి ఏివాపహాం జరుపడం . అనేది బహు సక్ఫతు. అయినా, అన్నీ ఆలోచించిన వెంకయ్యగారు. వెంక శేళం గారి కుటుంబంతో ఈ రకంగా బాంధవ్యం అందుకుంటంలో ఎంతో ఉత్సావాం జూపారు. వెంకకేళశంగారు తథాన్తు అని తమ మనోగత సంతృ్భ ప్రిని బహిర్గతంచేశారు. ఇరువాగుల "పెద్దల్లోనంపూర్ఞాంగీకారం వెల్లి విరిసింది. -

అప్పుజే రఘురామయ్యగారు, (గేట్‌ (బిటన్‌ లో జార్‌ _-ఎట్‌ _లా పూర్తి జేసుకొని, పట్టంతీసుకొని, దొరబాబులా మాతృ గడ్డవై కాలూనారు. ఎన్నో ఆలోచనలను ఫునికి పుచ్చుకొని, .ఆళశయాలను రూపొందించుకొని, మాగ్గాలను శోధించుకొని స్వదేశంలో దిగారు.

ఇం గ్రండు నుంచి. వచ్చిన రఘురామయ్యగారు 'నేరగా ఊటికి వెళ్లారు. అక్కడ విశాంతి తీసుకుంటున్నారు. ఆ రోజుల్లో మదరాను రాష్ట్ర (పభుళ్వానికి ఊటీ వేసంగి రాజధాని. రాష్ట్ర గవర్నరూ, సలహోదారులూ, హైకోర్టు నా్య్థాయమూర్తులూ, ఉన్నత (వభుత్వోద్యోగులూ, రాజాలూ,యువరాజాలూ, సంపన్న జమిందా రులూ, సకుటుంబ సపరివారసమేతంగా వేసంగి నెలలన్నీ ఊటీలో విడిదిచేసేవారు. అందుకుకారణం మండు వేసవిలో గజగజలాడించే చలి అక్కడ ఉండట మేగాక ఆంగ్రవాతావరణం అక్కడ వెల్లవిరి స్తుంటుంది. సీమ నుంచి వచ్చిన భారతీయులు ఊటీలో తమవి[శాంతి కాలాన్ని గడవటానికి ఉళ్సావాప 'జేవారు.

(రఘు రామయ్యగారి అగజులు 'వెంకయ్యగారు ఊటికి వెళ్ళారు. తమ్మునితో వివాహ పనక్తి తీసుకవచ్చారు. తాను మాట్లా డిన సంబంధాలను, గురించి వివరించారు.)

లక్షి = రఘురామయ్య 69

గుంటూరు మదరాను లక్నోోల లోని రఘురామయ్యగారి విద్యార్థి జీవితం పలువన్నెలతో విలసిల్లి నట్టిది. తన అనక్షళ నవాజ వాగ్ధోరణిలో, వివిధ సందర్భాలలో ఆంగ్లభావమలో ఆయన చేసిన (వసంగాలు అధ్యాపకులనేగాక, పలుసమావేశాలకు ఆహూతులుగా విచ్చేసిన 1పముఖులను సయితం ముగ్ధులను గావించేవి. విషయ వివరణలో వాకుచూే సౌలభ్యము, భావపపకటన, భాషను వారు ఉవయోగించుకునే తీరు, అన్ని స్థాయిలలోని (శోతలనూ ఆ కటు కునేది. అంతర్‌ విశ్వవిద్యాలయ వాగ్వివాద పటిమాపోటీలల్‌ (శ్రీరమురామయ్య న్వర్శపతకాన్ని "గెలుచుకున్నారు.

విద్యార్థి జీవితంలోనే ఆనాటి 'రాజకీయాలవై పు (వబలంగా ఆకర్షితులైన రఘురామయ్యగారు పీలై నపుడల్లా "పెక్కు ఉద్య మాలతో (పత్యత సంబంధం "పెట్టుకోవడానికి ఎంతో ఉత్సుకత జూపేవారు. సంపన్న కుటుంబము బిడ్డడుగావడంతో, అనేక రాజ కీయ కార్య కలాపాలకు ధారాళాంగా విరాళాలు నమర్ప్చించు కునే వారు

అయిజే ఈయన చేనే 'పతిపనీ, వేసే వతి అడుగూ ఎంత దూరంలో ఉన్నా వారి అ్మగజుడు 'వెంకయ్యగారు అతినిశితంగా పరికిన్తుం జేవారు. [పతి ఆలోచననూ పరిశీలిస్తుంజేవారు. నిత్యమూ ఆచేళపు"రితమెైన ఆనాటి రాజకీయ వాతావరణంలో, వఏతణంలో తమ్ముడు తలదూర్చుతాడోననే భయాందోళనలు ఆ అన్నగారిని వెన్నంటి ఉండేవి. (ప్రతిసారీ రఘురామయ్యగారికి ముకుతాడు వేసి నటు నడువపవలసి వచ్చేది.

౧౧౫

“*చర్మిత ఇచ్చిన పిలుపుకు తన మనస్సు సృ్ఫందిస్తోందనీ, తన

కర్తవ్యాన్ని ాను నిర్వాహించాలసీ"__రఘు రామయ్యగారి ఎలి

వాదన.

“ఇంకా ఉన్నత పధంలో నీ కర్తవ్యాలను నిర్వహించా లంకు నీ విద్యార్థి జీవితం నిరాటంకంగా కొనసాగాలి, నీ రంగంలో

64 అష్మ్కీరఘురామ్‌ నీవునిష్టాతుడవవాలి, నీ వ్యక్తిత్వం ఇంకొ ఎంతో ఎదగాలి. అం చాశా .నీవు బాధ్యత గు శ్రెరిగిన విచ్యార్థివి మాతమే___అని అన్నగారి (వతివాదన, (వతిపాదన.

“ఆవేశ రాజకీయాలు వ్యక్తి వికాసానికి తోడ్చడవు సరిగచా సంఘానికి సయితం ఉపకరించవు.”---అది అన్నగారి సలవో. అన్న గారి సలవి రఘురామయ్యగారికి “అజ్ఞ, అత్మికమించరాని అనతి.

రఘు రామయ్యగారిది చాగా కలిగిన కుటుంబం. అన్నగారు ఇంజనీరు, తమ్ముజ్జే స్వంతబిడ్డకన్నా మించి (ైేమించేవారు. రఘు రామయ్యగారి జీవితంలోని [పతి మలుపులోనూ ఈ అన్నగారి పాత ఉంది. వారి పోళ్స్ళాహం ఉంది. వారి ఆదేశం ఉంది. ఇండి యాలో ఎం.ఎ., ఎల్‌.ఎల్‌.వి పరీక్షకు పంపించడంలోనూ, ఇంగ్రం డులో బారిష్టరీ అధ్యయనం చేయించడంలోనూ, వారిదేచివరిమాట. ఒకోసారి అన్నమాట తమ్ముునకు చాటలేని కోట,

అన్నగారి ఆచ్భాదనలో రమురామయ్యగారు నాటి రాజ కీయోద్యమాలతో (వత్యత సంబంధాలను పెట్టుకోక పోయినా, ఏదోవిధంగా తన అభిమానాన్ని 'రాజకీయవాదులకు అందిస్తూ ఉండే వారు. రాజకీయాలను సాంగోపాంగంగా అధ్యయనం 'జేన్తూం జే వారు. వివిధ దేళపభుత్వాల దృక్పధాలు, వలుపార్టీ లు (వతిపాదించే రాజకీయ సిద్దాంతాలు, జాతీయ అంతర్జాతీయ రంగంలో వన్తూన్న మార్పులు, నవతరం [పతిపాదిస్తూన్న సామ్యవాద భావసరళీ శద్దగా ఆ కళింపు జేసుకునేవారు. సవాజంగా తనదైన నునిశితమేధా సంప _త్తీళో వతి విషయంలోనూ విత్తుకు విత్తూ, వత్తకువత్తా విడమర్చు కుంటూ ఆలోచనలలో ముందుకు సాగిపోయేవారు. "

కాగా ఆంగ్ల దేశవాసం రఘు'రామయ్యగారి దృష్టిని ఎంతో వికసింప జేసింది. బిటిషుదొరల రాజకీయాలను సామీష్యంలో ఉండి అవగావానచేసుకు నే అవకాళం, ఐరోపా ఖండంలో పెక్కు చేశాలలో త్వరత్వరగా వన్తూన్న మార్పులనూ (ప్రత్యతంగా అర్థం చేసుకునే

తాం. ఫి “పట్ట ? భు కాం. శ. న నీ స ల మ. న. వ సస... | టి యం నం కమ మ త కఫం! . ఎ పటన బే ననన పహ చోపటిదు లు న మాటకే సిక... న న రం. వం న ర క క 1 చచ -న చా 2 "తే వైటు క చుంసి తల్లి ౩దురు! లు ళు | న గన పు న్‌ నం క గ్‌ యం స సచాఓ న్న ము జ మం ల! న్న సస సిటు ల స జ నీ టు ము పు. ప వహ స; న నవు నను న. రా! తష లా మా వ లీ న స. న్న ని ను నలం ణీ న. నన: ళ్‌ వ. గ స సు చ. బుట్ట సాఆతా. 2 న స న్నా తలా ష్‌ యు మం వప సే మం ట్ట నం చస న లు శత జక న. న. టా. ము. యొ గ త చం శే. “త్‌ న్న లా న శీను... స్నా వ న. వ న శీ ను న పం! ల... | మో శ్‌ వే న టు! త [న న స టయ అ న మ రా మ్‌ స న న. మూ! న న న న న. న న. లే న న మి మం న కట పస పో న చ స క పన. ప మ మ వన సమం పై షమ న నై ల మ మ స

• ము టీ య ల్‌ నుం మ సస ల ను
• ప! నతన యొ య ను జం తాంబూల చరిప్లిణం

| బు మయ యన (లో . శి యా ఉత, | జు [టే ళ్‌ త 24 ప య. నం లో ఎ ళ్‌ ( టే అత్త ్ర న శ ర ప ఎ స ఇ = మహిళా మహాసభ డల్లిశాఖ సమావేళంలో (పధాని స్తుర్గియ జవహర్‌ శ (| లాళ్‌న్యెహూ, శ్రీమతి మసుమాలేగం, శ్రీమతి రాజస్‌న్నెటూ, ఆ్రుమతి పూల్‌ రేణుగుహ, అధ్యచత వహించిన ్రీముం అమ్మేరమఘురామ్‌. స్త ప . "| శ న. ల... ీ ఫ్‌ 1 / ష్ట్ర; ళీ జం శే లే. న్‌్‌. | స కః (శత ౩ గం“ గ లల నంతా హా (లో న్‌ా వ స నో. జ . టయ తరత నత. ........ గా ణా | త శ అద అనరా యా డిల్లీ ఆంధ అసోసియేషన్‌ రజతోత్సవ మహానథకు రాష్ట్రపలె స్వర్గీయ జాబూరాజేం[ ద్యపసాగ్‌ అధ్యక్షత వహించారు. ఆచార్యరంగా ముఖ్య అతిథిగా పాల్గొన్నారు. అసోసియేషన్‌కు తొలి మహిళా అధ్యక్షురాలు థ్రీమతి లన్ష్మీరఘురామ్‌.

1 న (|. ప్‌ / (ల . సి స్‌ ॥ న శ న | న న “శయ వ 1. య 1. 1 ట్ట |. ' అంవం గ. ఇళళి సక్‌ ల! న. ఛి టం చు న క మా నీనా. టు. స . స ఏ గే( [స ల తా ఆక న నాం... ము ట సుష స న జ యం చహమకని భ్‌ న. న 5 క. స న | సయ న సై ఇ

• అంతర్జాతీయ మషా* సమాఖ్య సమావేశంతో అమ్టషత వహించిన 1పధాని ప్రమతి ఇందిరా గాంధ్య స్వాగతం పలుకుతున్న త్రీముత లప్వేరఘురామ్‌. శు. లంగ ళ్‌ అ న్న్న | నా భ్‌ మ. ( స గ నా గ న స్ట పం. యంత టు... య స ఆ స: కన స వ మ ప లీ న. తప స సట టా అఖిలభారత మహిళా మహాసభ 44వ సమాశవ్రేనంలో [పాఠరంభోపర్యాసం చేస్తున్న శ్రీమం విజయలక్షిపండిట్‌, చేదిర పై అధ్యక్షత వహించిన ్రీమతి అక్షీరఘురామ్‌.

సనన. . న! న. ము న ము. ప. స స నలం న కా స ను... జ అం భి హి ను ఈనన మ భక శ్‌ య్‌. న మం శ త న క శ లోల వు బట్‌. స టే. ఉగ క. తీట. తీ జ రా ల యం ర స్త ఖ్‌ న స మంటల వావలళం విలు చడం మెంత వ _ ఈజిప్టు అధ్యతులు శ్రీశాచత సోడతి త్రిమతం సకినాదెలనొావలతో షః ట్‌ య. ఇ న. న సస

• ఉఊవ అల ధిరత మహళా దుదోనభ సముపేశ పైరంభసులు అమమకి లయల తీ న. ఏ య. ఏ ం గె అవ స " విజయలత్న పండిట్‌, అధ్యములు అ్రుమతి అనష్మరఘురాము.

న న మ రం న ప క | - [స ్శ న. ఉస. (| ్టే సనం ఎ క్‌ ం సా | షన. న స య్‌ 'ఉ ళా. ఫ్‌ (ఓ న 42 ళ్శ టిలో స క జో సే ప శస ల శ చా ఉల ఇ త్ను శ్ర ఆ స లట స. గె ను. షె ఇ న! ఫ్‌ చ. . ల వ % ల క శ ల ం యుగీోసావయా అధూపుఎ మారల్‌ టిలో వపంప క దై శ గోన్తాఎయ ఫ్యము.ఎ మార్షల టితో నంపతులు శ్రమం లచ వ్వ ం ల | స , రపుురామును ఇచ్చిన విందుల బూరల రరర వను అ వారాల రరాణాడారాళ రారారా డా భాధా లా పదం లారా లాయ నవవడాలాలగావనాశనాల్య జ్జ న్‌ ట్టి. లను టి ॥ పస్తులు చాలి ను న టు ్‌ "

1. ప్‌ నన కనన ఒం” ం శ న. న న షం. గ్‌ చన. సహ ని సన " హన సు రత్త టన స్ట వ లు టవ శే మం నం నన క్లే ను. త య టను మను షం సఖీ న. గే శే న క! న శ ను శ యు వ న. న క. నకిజ భల తీ లం క తస ఆ (శ్రీరఘురామయ్య దంపతులు ఆగొకహొ€టలంల ఇచ్చిన వించుకుహోజరైన టా తత వంగి యఘణాంని సా నా శప జా డా అతిభులు అమెకికా రాయబారి బ్ర తెన్నెఎ బా ఎటింగ,. జనెవాల్యు ం ఆ బ్బ అ ఉంపతులు

క... నం. ు షం నా ను లాం ష్‌ హం యయ తి చయం |. పం తం లాంాగా లు - న లకే వ్‌ జన ఒ న 4 క. గలం గ ర న కి అఖిల భారత మషిళా సవస్సు సమాయంలో శ్రిపుతి ఇంచిరాగాంధీలో వనన సను... . (.. | న! న. న క శ సం. ల న. టే టం స యం ళు జో వశ వా ర్‌. ప! న్‌ శ. టి 1. టం. | ముం రం ల సం న శ సస ర న ౫ స. మ య యా. శ నాం. న నం య రం సా. మ. య న మయము తు గి ది న లక్నో సభరు అధ్యుడపీఠం వహించిన శ్రీమతి లక్షీరఘురామ్‌; [పాఠరంభకులు న ఇరు "ఇ ల లీ న. వ మ్‌, క మం ఉ త్రర (ప్రదేశ్‌ మాజీ గవర్నర్‌ డాక్టర్‌ థ్రీ బెజవాడ గ పాలరెడ్డి

ఫై నా మనులా! స కం ళో తుల ణో ణ్‌ నళ టి సతీ ము న! (న గ యై న నో న. కు హాసు యయ. సు ముర న మిం మం స. మ్య్త్షీ కర రా స న. ఎ న. ౧0 టం షా. |. ట్‌ ల మసి ప? న. కో శ నే క నజ న. . _ చే వీ సా ॥ నష [ న్‌ శ్చ వళ న అం వ ఇ ( ం. హ్‌ తు నీ అస ల [| ను మ టు కన్య ప న పగ ల్‌ పు టు సన. వ్రు హన |! సరన న. వ్‌ | థి వటం స ళ్‌ వన. యమ |. 0 యల లక. ల శ ము *. సేసతు గ న ల శ షె చై స ర న స జ ళా ల న ష్‌ నన మాంట్‌ ర. పాతు స్ట మి? గం. సన పనన ష్‌ ముం. ర నన... వి ౧ యన ” స లు. ముప న, చన సరు త మన సు ము ట్ర స్ట త న వి న తే స్ట క్ష గ న్‌ న మూ. నన శ టన ష్య తు సస లే ॥ న. నం! ఆన య ను నరు న న మ న స్త సాం క్ర మ ర నల ఖై వ న మం న స్‌ న ॥ ఈ వ. 1 షం నం 1 సహ " ర. ళు న భట ఇప సం. ఘు యు స సస. న. లు" 12 లం శా! ఖే షం ఇ ల స్‌ గీ సు. స . స మస స - న సు వ స ॥ లో జ

• | న ట్‌ నా ॥ ల్‌ న తే మ! లన పయ న... స టా

ప. చం బు ల సతయ క మం... వ తాం... ఎ న్య్హాాల్ట్ము న. టోల? న / లా జ్‌ యి... గ వ మ; కు పా. ప ॥ తన్న ( ర్‌ ఖీ 1 ఖే య సే గ. ర వ ము... షా మ న య. జం లస 7, ట్ట నలో టన శ సా మ యయ టై! భే ల తై జ వడ లు ల తస సం న ర షో న టన రన యిక లో న. టి స య య ర స నే లే స సక. సస. నస శ 4 త! వ లా ర జం లోడ సప) నట నా! నాస్తో/ వ కై" భట ప యం. న స వసు యు. వ్‌ ' 4 యు ల. న. న్‌ స్త మ య న లం. | గయల లం క ॥; స్త్‌ ప ప్రాతి | టే లా... | ష్‌ న న స్య మం! సమము ల య ప స. ఎ గీ . . ళ్‌ న మం! గర్గ న తే నం సం సం ॥ క

లష్కి = రఘురామయ్య 65 అవకాళం వారికి లండన్‌లో జారిష్టరీ చదివే రోజుల్లో అభ్యమైంది. దానిని వారు చక్కగా ఉపయోగించుకున్నారు గూడా. పక్వమైన మేధస్సుతో, వికసించిన దృక్పధంతో, రాజకీయ

రంగంలో (వధాన ప్యాతలు నిర్వహించాలని మాతృభూమివై ఉత్సాహంతో అడుగిడిన రఘు రామయ్యగారిని, ఊటీలో అన్నగారి ఆలోచన, శీతాకాలంలో చన్నీళ్ల స్నానం చేయించింది. పొంగులాశే ఉత్సాహాపు పాలప్మాతవై కానిని నీళ్లు చల్లి నట్లయింది.

. . రఘురామయ్యగారి ఆలోచనలు అతలాకుతలమెనాయి. మనస్సు కల్లోలపడింది.

_ ఉన్నత విద్యలు పూర్తి జేసుకొని స్వదేశానికి తిరిగి వచ్చిన సోదరుడు రాజకీయాలలో (పవేశిస్తే, ఎందుకూకొరగాని వాడవుతా డనీ, తాడూబొంగరమూలేని ఈ చేళవు రాజకీయపు ఆటల్లో, చివ రకుఅలసట నిరాళలే మిగులుతాయనీ అన్నగారి సుదృఢఅభి పాయం. తమ్ముడు ఆర్టించిన విద్యావిజ్ఞానాలతో, ఉన్నత (వభుత్వోద్యోగి అయిళ్తే తనకుతాను జాగుపడటమేగాక నసంఘానికిగూడా ఉప యోగ పడళాడని చారి విశ్వానం. తతణం వివాహం జేసి ఉద్యో గంలో పవేళబెడితే పొంగులువాలే యువకర_క్తం, [క్రమంగా చల్లారి శాంతంగా (బతుకుబాటలో పయనిన్తుందని ఆయన నమకం. .

_ అందుకే ఈ'పెండ్లి [వస్తావన. అన్నగారి మాటకు మనస్సులో ఇష్టం ఉన్నా లేకున్నా మాటల్లో అం గీకరించండం, తలఊపడం రఘు రామయ్యగారికి బాల్యం నుంచీ అలవాటకే, అలాగే ఈ వివావా వివ యంలో గూడా అన్నకు తమ్ముని అంగీకారం లభించింది.

తృప్తిగా వెంకయ్యగారు ఊటీనుంచి సంగంజాగర్శ మూడి వచ్చారు. "వెద్దలబనసమకంలో 'రెండుజంటలకూ లగ్న నిశ్చయం జరిగింది. త్తు త్త త్త ర్‌

66 లక్ష్మిరఘురామ్‌ శుభలేభార్థములు పరస్పరం ఇచ్చిపుచ్చుకోవడంతో "పెం డ్రి పనులు చకచకా (పారంభమైనాయి.

ఇంటిలోపలి గోడలన్నీ గవ్వనున్నపు ధవళకాంతితో మెరున్తు న్నాయి. బయటవరండాలు దర్వాజాలూ [కొత్త రంగులు సంత రించుకున్నాయి. ఇంటిముంగిటా వీధిలోగూడా పెద్ద పెద్ద తాటి యాకు పందిళ్లు వెలిశాయి. తెల్లని చాందినీ పందిళ్లు [కిందమెరిసింది. ఇల్ల ౦ళా రంగులతో శృంగారించబడింది. నవరంగుల కాగితాలతో ఇంట్లోని దూలాలు, మొగరాలు, పందిళ్టూ కొ తృకాంతులు చిమ్మ తున్నాయి.

"పెండ్లి కై (వత్యేకంగా తెప్పించి వర్చాటు చేయబడ్డ విద్యు దుళ్చాదకయం[తం దూరంగా ఒక కొష్టంలో నుంచి లయ పకారం తిరుగుతూ, వీధినీ ఇంటినీ (వకాళవంతం "జీస్తోంది.

పందిళ్ల వైని కప్పిన కొత్త తాటాకులు చల్లగా కమ్మని చాసనలను వెదజలు తున్నాయి.

౧౧.

పేరు పేరునా సపరివారసమేతంగా ఆహ్వానించబడిన బంధు వర్షమంతా, వారివారి బంధుమి[త పరివార సమేతంగా వివావినికి సంతోషంతో తరలివచ్చింది. బియ్యంచేసేవాళ్లు పప్పులుచే సేవాళ్లతో ముందు వరండాలన్నీ నిండాయి. కారాలుకొ శ్రువాళ్లు పచ్చళ్లు పళ్తు వాళ్లూ వెనుక దొడ్డంళా ఆక్రమించారు. వచ్చే పోయేవారి హడా వుడి ఇంళా అంతాగాకుండా ఉంది.

వంటపంతుళ్ల ఆర్భాటం. గూడా మిక్కుటంగానే ఉంది.

యం విద్యుద్దీపాలకాంతిలో రాత్రిళ్లు వగళ్లుగా మారాయి. పనుల పురమా ంం యింపులూ, వరుసగా ఇరవై నాలుగుగంటలూ కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి.

ఈ పెండ్లి సం(పదింపులుసాగే సమయంలో వంక కేళంగారు

విజయనగరంలో ఉద్యోగంలో ఉన్నారు. పిల్లల "పెండిండ్లు చాదరి

లక్కి = రఘురామయ$ 67. గారు తల పెట్టారని తెలుసుకున్న రాజూాగారు విజయనగరంలో నే వివాహోలు జరుపగూడదా 1, అని అన్నారు. “అన్ని విధాలాపెద ఎత్తునజరుపవచ్చనీ, ఉన్నత విద్యాపారంగతుతైన అల్లుళ్ళకూ, వెండ్లీ వారికీ లాంఛనాలూ మర్యాదలూ ఘనంగా జరుపవచ్చుగదా" అని గూడా వెంక ళశేశంగారితో రాజాగారన్నారు.

వెంక కేళంగారికి తనకూతుం[డవివావాం, స్వంత[గామంలో స్వగ్భవాంలో నే జరపాలనేది కోరిక. దగ్గరబంధువులందరూ దుగ్గిరా అలో నయికేనే తృ పిగా వచ్చేందుకు వీలవుతుందనీ, తనఇద్దరి బిడ్డల వివావాం ఒకేసారి చేస్తున్నారు గనుక, మరో శుభకార్యానికి అవ కాళం ఉండదనీ భావించి ఇంటివద్దనే జరుపాలని నిశ్చయించారు. బంథుమితృులందరకూ ఈ నిర్ణయం ఆనందాన్ని గల్లించింది.

వివాహాలకు వివులసన్నాహాం గావించారు వెంక శేశంగారుం చల్లపల్లి జమీ నుంచి ఒక పనుగు, మరో చోటు నుంచి మరో ఏనుగు ఉలేగింపులకని వచ్చాయి. (వసిద్ధులె న నాదస్వర విద్వాంసులు విచ్చే శారు. బ్యాండు వవానాయ్‌ మేళాలతో ఊరంతా మారు మోగింది.

అమ్మగారూ, మిగిలిన దగ్గిరబంధువులూ. పెండ్లికూతుళ్లకు అమరవలసిన ఆభరణాలను, దుస్తులను, తయారించుకొని సిద్ధం "పెట్టు కున్నారు.

జిల్లాలనుంజేగాక, ఇతర।పాంతాలనుండి గూడా "వెంక టేళం గారి _శేయఃకాములు, మిృితులూ ఎందరోవచ్చారు.. పరిసర (గామాలనుంచి వందల సంఖ్యలో ఆవ్వాోనితులు విచ్చేశారు. "పెరుగు "కావిండ్లు, పాలవించెలు కూరగాయలబండ్డు ఎటుచూచినా | పత్యవ మైనాయి.

(వతిమనిపి. జీవితంలోనూ ఉత్తమమైన దినములాగే అడి జీవితంలోగూడా ఉ_త్తమో_త్తమమెన రోజు జూన్‌ మూడవ తేదీ రానే వచ్చింది. అది ఉత్సవదినం భాసిల్లింది. జీవితపుమహోత్సవ దినంగా విభాసిల్లింది.

68 లథ్ష్యీరఘురామ్‌

. అప్పుడే నిదలేచి కాలకృత్యాలు తీర్చుకొని లతమ్మి లోగిలి ముంగిటకొచ్చేసరికిస్వర్హ కాంతులతో సూర్యదేవుడు తూరుపుదిక్కున ఎగ(బాకుతున్నాడు. భూతలాన్ని వెలుగులతో నింపు తున్నాడు. చాలాసార్హు లమ్మీ సూరో్యోదయాన్ని గమనించిందిగానీ, ఆరోజం దుకో సూర్యుడు ఆమెకు అందంగా కనపడ్డాడు. భూమిఅందంగా కనబడింది. మబ్బుతునకలు అందంగా కనపడ్డాయి. ఆకాళమూ అందంగా కనపడింది. పళుపజ్యాదులు, ఇంటిపక్క- చెట్టుచేమలూ, ఉదయపు సంధ్య రాగపు వెలుగులూ అందంగా కనపడ్డాయి. మనస్సు లోనే సూర్యభగవానునకు నమస్కరించ బుద్ధయింది. నమస్కరిం చింది లమ్మీ. "

ఏ దేఠశంలోనై నా ఆడపిల్ల జీవితంలో వివావాపు దినం (వధాన మెనరోజు. ముఖ్యంగా భారత దేళంలో అది అత్యంత [పధానమెన దినం. ఆనాటితో ఆడపిల్సి జీవితంలో మార్పువన్తుంది. భావనలో మార్పువస్తుంది. ఉనికిలో మార్పువస్తుంది. నాటివరకూ పెంచుకొని ఉంచుకున్న మమకారాలలో మార్పువస్తుంది. పుట్టివెరిగిన పరిసరా లలో మార్పువన్తుంది. తనదనేచేదో తనకు లభ్యమౌతుంది. అదె లాంటిదో తెలియకపోయినా ఆడపిల అందులో కడుగుపెడు తుంది. రా

మెడలో ఆ మూడుముళ్లూ పడగా నే నూతనవధువు, కని 'వెంచిన తనిదండ్రులవద్ద అశుపూరిత నయనాలతో అంపకాలు చెప్పించుకొని, మూగవోయిన గొంతుకతో "సెలవుచెప్పి, పాదాల నంటి నమస్కరించి, నవమాసాలుమోసి, కని, అషహ్టైాదళవన్షాలు పోషిం చిన అమ్మునాన్నలనూ, తనవారినీ చాల్యమాది ఆడిపాడిన 'నెచ్చెలు లనూ, తన ఇంటినీ మరీమరీ తలచుకుంటూ, దుఃభోచ్వేగాన్ని గొంతు లోనే ఇముడ్చుకొని, చాధను గుండెలోనే చాచుకోని, "నెమదిగా బరువుగా అడుగు లేసుకుంటూ వరుని చిటకిన్న వేలు ఆసరాగా వీధి లోనికి నడుస్తుంది. పల్గకీలో [(పయాణిస్తుంది. అత్తవారింట అడు గిడుతుంది. జీవితంలోనిక్రి పాధం సాచుతుంది. నుతన జీవితం సాగిస్తుంది.

లడ్వ్యీ = రఘురామయ్య 69

హిందూ. సమాజంలో వివావోనికి చాలా (పాముఖ్యత ఇచ్చారు. పంచభూతాలను సాఠతీభూతం చేసుకున్నారు. అగ్ని దేవుని (వత్యకసాడిగా అ వావానం జేసుకొని ఆజ్యంనమర్పించి తృప్తి జేసి, ఆ చేవునిమోల వివావాబంధాన్ని మంగళసూ[ తపు మూడు ముళ్లతో బిగిస్తారు. [పత్యేక పవిత్రతను (పతిపాదిస్తారు.. శుభ ముహూర్తాలంటూ కొన్నింటిని | పత్యేకిస్తారు. వాటినే ఇందుకు విని 'యోగిస్తారు. వేద పండిత మంతోచ్చారణల మధ్య, మంగళ తూర్యాల మధ్య ఆ బంధనం పవ్శిత బంధంగా వధూవరుల జీవిత కాలపు మేలుకలయికకు పవ్నిత చిహ్నంగా మనస్సుల్లో దో్యోతకం చేస్తారు.

రఘురామయ్య అన్నగారికి సాం్యపదాయ వివావహోలం కే పరమ ప్రీతి. అందుకే సంగం జాగర్లమూడి నుండి వరునితోపాటు చక్కగా అలంకరించిన ఒకవంద ఎడ్లబండ్లతో తరలివచ్చారు వివావోనికి,

అందరకూ అన్ని మర్యాదలు వధువుల గృవాంలో నక మంగా జరువబడ్డాయి. అత్యంత శోభాయమానంగా అలంకరించ బడిన వివాహవేదిక వై అగ్నసమయానికి బంధుమిత్సుల సంతోపాతి శయాలమధ్య “అమ్మి _ “రఘుఠరామయ్యల' వివాహాం పూర్తయింది.

అదే రాతి వేకువన మరో ముహూర్తాన శెండవజంట “రాధాకృష్ణ” ఆ “కృన్ణరావులి వివాహాం జరిగింది.

ఇకతదుపరి వివావా వేడుకలు కోకొల్ల లు, వనుగులవై అందంగా అలంకరించిన అంబారీలు, అంభారీలలో ఇరుజంటల నవ వధూవరులు, శెండు ఏనుగులు ఒకదాన్ని అనుసరించి మరొకటి మందగమనంతో నడుస్తుండగా, బాజాభజం(త్రీలు బ్యాండు వాయి 'ద్యాలు;, నాదస్వర షహనాయిమేళాలు, వివిధ రాగాలాపనలతో ముందునడువ, అవ్వాయిసువ్వలు ఆకాళంలో విహరిస్తూ వెలుగులు విరజిమ్మ, వాణాసంచాలు వింతధ్వనులుచేయ, బజారుబజారునా (గామ మంతా ఊశేగింపు సాగింది.

ళం అథ్మీర ఘురామ్‌

పదిరోజుల 'వెండ్డి అది. ఆ పది రోజులూ మధ్యాహ్న సాయం(ళాలలో వధూవరులకు వివిధ వేడుకలు జరిగాయి. వతి సాయంతం సీతారామ కళ్యాణం, పార్వతీ కళ్యాణం, రుక్కిణీ కళ్యాణం లాంటి పురాణ (స్రీ కళ్యాణ గాధలను శెలుగు చేళశంలోని' సుప్రసిద్ధ కధకులు వారికధలుగా గానం జేశారు. కవి పండిత సభలకు వెండ్లి పందిరిలో పెద్దఎత్తున పర్ప్చాట్లు జరిగాయి. దూర(ప్రాంతాలనుంచి సయితం విద్వజ్ఞులు విచ్చేసి తమతమ పాండితీ (వకర్షతో ఈ నూతన వధూవరులవై అకరాకతలు చళల్లేరు.

తిరిగి రాతికి ఏదో ఒక సంగీతగాన కచ్చేరీలను పర్చాటు "జేసేవారు,

ముప్పయివేల రూపాయీలదాకా ఈ వివాహాలకు ఖర్చు అయిందని అమ్మి మేనమామ తనతల్సికి చెప్పినపుడు ఈమె అక గ్రాణే ఉన్నారు, , వారక " ఎగవారికీ. ఆెచ్చుకొన్నచారికి ఇచ్చిపుచ్చుకోబడిన భఖ వారికీ సర్వవిధాలా సంత్కుప్రికరంగా, పదహారవ కక పండుగ నాడు కొంకణ విసర్జనతో వఏివావామహోత్సృవాలు ముగిశాయి,

లక్కి- " రఘు

లత వ రఘురామయ్యగారల వివాహం ఘనంగా సంతృప్తి కరంగా పూర్తయింది. మూడు ని[దలూ, మలినిదలూ ముగిశాయి. కొ త్తకాపురం "పెట్టాలని "పెద్దలు నిశ్చయించారు.

మదరానులో కొ త్తనంసారానికి అవసరమైనవన్నీ అమ నాన్నలు వచ్చి అమర్చి'పెట్టి వెళ్ళిపోయారు.

నవదంపతులు స్వంత బతుకులు (బతకటం (పారంభించారు. రఘురామయ్యగారు ఉన్నత విద్యలు అభ్యసించారు. విబేశాలలో గూడా ఉండివచ్చారు.. ఆధునిక నాగరిక లతణాలన్నీ వారిలో మూ్లూర్తీభవించి ఉన్నాయి, పరిచయాలూ, సపవావాసాలూ గూడా 'పెద్దలతోనే ఉన్నాయి. ఇంట్లో వంటరిగా ఉన్నపుడు మొదటిరోజుల్లో ఆలోచచించుకుంటుం కే లతీగ్టికి కొంచెం భయంచేసేది. తనేమో తల్లి దండ్రుల అదుపు ఆజ్ఞ లలో సాంప్రదాయబద్ధంగా "పెరిగిన పిల్ల, కాలేజీల చదువు ఉన్నా అతివరిమితమైన స్నేహాలూ పరిచయాలూ వినా లతీగ్చి ఎప్పుడూ ఎవరితో ఎక్కువ సంబంధాలు ెంచుకో లేదు. అసలు లౌకికం, కలుపుగోలుతనం చాలా తక్కువనికూడా ఈమెను గురించి అందరూ అనుకునేవారు. మరి అలాంటి తాను రఘు శామయ్యగారి వేగాన్ని అందుకొనగలనా! అంటూ ఒకోసారి లమ్మీకి నంశయంగలిగేదిః అయితే రమఘురామయ్యగారి అనురాగ పూరిత (వవర్తనానరళి ఈమెను నిన్సంశయురాలినిగా "జేసింది.

మ(చాన్‌ శాపురపు 'మొదటిరోజుల్లో నే రఘురామయ్య గార్డు ఒకసారి అన్నారు. “ఇదిగోలడి్తై. నన్ను నీవు అం మం

డ్రి అని పిలువవనిలేదు. సింపుల్‌గా “రఘూ

రఘురామయ్యగారం * మ = అని అన్నారు. అలతి. అని పిలువు. బొలు. అది నాకు ఇష్టంగూడా యా త్ర

72 అ&్మీర ఘురామ్‌ ఊరకే నిలుచుని వింటున్నది. 'ఇలాళా, ఈసోఫాలో కూర్మో, ఏమండి, గారూ, అనిపిలిచేచెవర్ని?.” అని వశ్నించారు రఘురామయ్యగారు. అతి సమాధానం చెప్పలేదు.

వాశకే అన్నారు; “*ఎవరనో తెలునునా, "గౌరవనీయులైన

పరాయివారినిి అంతే గాని ఆ ప్తులనీ తనవారిని అంతగా మాటి మాటికీ మర్యాదలతో సంబోధించవలసిన పనిలేదు. అత్యంత సన్నిహితులుగా మనవలసినమనం “రఘూ” అని పిలుచుకుం'ళుచాలు.” అన్నారు. తనకీమాట చాగానే ఉంది. నచ్చిందిగూడా, “*నళకొ అన్నదిలమ్మి, “మరి నిన్ను ఏమని పిలవమంటావ్‌ ?"" అన్నారు నవ్వు కుంటూ. “ప్పి యిష్టం పీకు ఎట్టాపిలి స్తే బాగుంటుందో అలాగే పిలువు రఘూ” అంది లత్మీ.

నా యిష్టంతోపాటు ని యిష్టంగూడా "తెలుసుకోవాలి. ఇంటినీ జోడించుకోచాలి. ఆడు ఇష్టాలు ఒకేయిష్టంగా. చేసుకో వాలి. అపుడు ఏ. పేచీ ఉండదు. మరి ఇప్పుడు చెప్పు నిన్ను ఏమని పిలవమంటావో?” అన్నారు రఘురామయ్య గారు.

“లమ్మి అని పిలవండి" అన్నదిలట్కు-

లమ్మీ అసలుపేరు లత్సీనారాయణ.

“కశెక్టు. నామనస్సులో ఉన్న పేశే అది. నీకూ అదే నచ్చినప్పుడు నీవు నిజంగా లవీగ్చివే. అయితే చిన్న ఎమెండ్‌ మెంటు “లక్కీ అని పిలుస్తాను” అ పిలుపు అలమ్మీకి అందంగానే వినిపించింది. సశేనన్నది. ఇద్దరూ నవ్వుకున్నారు. నాటినుంచి రఘు లమ్మీని “లక్కీ అనే పిలుస్తారు. ఆ నాటినుంచి, లతిన్చి భయాలు అర్ధ్భరహితమని తేలిపోయింది. రఘు మంచి స్నేహితుడుగా కన పడ్డాడు. హృదయపూర్వక మెన హితవరిగా కనపడ్డాడు. మార్గ దర్శిగాకనవడ్డాడు. ఉ త్తమ -ేమికుడుగా కనపడ్డాడు. భవిష్యత్తు ఆయనతో భద్మపదమౌతుంద'నే విశ్వాసంగలిగింది అడిగ్రికి-

ఇన్నీరోజులు అమ్మకూ నాన్నకూ దూరంగా కాలేజీల్లో ఉంటూంశేే అశ్షేబెంగ అనిపించేదిగాదు. లఅమీ్టికి ఇప్పుడు అప్పుడ

లక్కి = రఘు 23 డవ్పుడు అమ్మ నాన్నలు జ్ఞావకం వన్తుం జేవారు. ఇల్లూ, ఊరూ జూపికం వన్తుం జేవి. అలాంటి వేళల్లో అంత మపహోనగరంలో ఒంటరిచా తిన్నట్లు భావిన్తుంజేది. ఒక అలాంటినమయాన్ని రఘు పనిగట్టి, లకీ పం దిగులుగా ఉన్నావా ? అమానాన్నగారలు క్షూపకం వచ్చారా, మధ్యావ్నామేగా ఉత్తరం అందుకున్నావు. సశేవద బి యటి కెశ్టాము” అన్నారు. ఇద్దరూ తయారయి. కారులో కూర్చున్నారు. మ[దాస్‌ నగరమంళా (తిప్పారు. వివిధ విశేషాలను 'ఇభిపారు. చివరకు చెన్నపురి అంధమవోనభకు తీసుకపోయారు, అక్కడ అందరూ రఘురామయ్యగారిని ఆప్యాయతగా పవలక్ష్క రించారు... కుళల్మవళ్నలు వేశారు. (వక్క-నే ఉన్న అమ్మిని అన్టాంగిగా తెలుసుకొని, అభినందనలను తెలిపారు. అనేక మంది మహిళా సభ్యురాండతో గూడా అక్కజే వరిచయమయిందిలడ్మికి.

జీవితంలో కణికంగా తొంగిచూచిన _స్తబ్దిత తొలగిపోయింది. ఈమే జీవిత పవావాంలో కలసిపోయింది.

(శ్రీమతి దున్గాబాయమ్మగారి లాంటి (వఖ్యాత మహిళా ఉద్యమ కార్యక రృలతో పరిచయమయింది. [(కమంగా ఆ పరిచయం "ఎంపొందింది. అంతకుముంచే లమ్మి మనన్సులో బీజరూపంలో ఉండిఉన్న స్ర్రీజన నం మేమ కార్య[కమాలవై పు ఆసక్తి మళ్లింది. ఈమె గురుదేవి మార్గ శెట్‌ కజిన్సు మనస్సులో మెదిలింది.

మదరాసులో ఉన్న. ఆంధభులకు సాహిత్య కళారంగాలలో ఆసక్రిని పెంపొందిస్తూ పట్టణంలో ఉన్న నలుగురూ వదో సమ యంలో కలుసుకొని పరస్పరం ముచ్చటించుకొ నే వేదికగా ఆంధ మహాసభ చిరకాలంనుంచి పేరుపడింది. కాని ఆంధ (స్రీలకు 'వత్యేక వేదిక అంటూ ఏమీ మ్మ చాస్‌లో అంతవరకు పర్చుడలేదు. అందరి మననుల్లో ఆ అలోచన ఉంది. "

ఒకరోజున (శ్రీమతి దుర్గాజబాయమ్మ ఆ విషయమే ప్రసంగ వశాత్తు బయటపెట్టారు. అతిని “అవళ్యం” అన్నారు. మిగిలిన సభ్యు

క లక్యిరఘురామ్‌ రాండడు గూడా ఉళ్స్చావాం జూపించారు.. పురుషులు గూడా “మంచిదే అన్నారు. అందరూతఛాస్తు అనుకున్నారు.

ఆనాటి కృషితో అట్లా (పారంభమయింది ఆంధ మహిళా సభ మదాస్‌లో., వ్యవస్థాపక సభ్యురాండల్లో లీని ఒకరై నారు. నాటినుంచి, ఆంధ మహిళా సభ చిలవలకు పలవలుగా వర్జి ల్లెంది మూడు పూవులూ ఆరు కాయలుగా వికసించింది. ఆంధ మహిళా ఉద్యమ చరితలో చిరస్థాయిగా నిలిచే ఒక మవి సంస్థగా రూపొందింది.

రఘు అన్నయ్యగారికి, వీరు ఫభుత్వోద్యోగంలో ,పవేశిన్తే బాగుండునని అభిపాయం చాలా కాలం నుంచి ఉంది. న్యాయ శాస్రుంలో ఉన్నత వట్టానుపొందిన తముగ్రిడు త్వరగా [పభుత్వ న్యాయశాఖలో 'క్రగ్రశ్తే కొద్ది సంవత్సం*లలో జిల్లా జడ్డిగావచ్చనీ, తర్వాత హైకోర్టు జడ్జ్డిగావచ్చనీ, వారి అభ్మిపాయం.

రఘురామయ్యగారికి, రాజకీయాలం కే మక్కువ ఎక్కువ స్వతంతతవై వాంఛమెండు. కొన్నిరోజులపాటు ఒకరి అభిపాయా అను ఒకరు తెలుసుకొని తర్కించుకున్న తదుపరి అన్నదమ్ముల మధ్య సయోధ్య కుదిరింది. రఘురామయ్యగారు. స్వంత (పాక్టీస్‌ మ దాన్‌లో [పారంభించారు. రఘురామయ్య గారు మొదటి శేసు గెలిచారు. అయితే వచ్చిన ఫీజు ఇరవై అయిదు రూపాయిలు. అందులో మరొక అడ్వశేటుగూడా నహాకరించాడనే కారణంగా పన్నెండున్నర రూపాయీలు భాగం పంచియిచ్చారు.. రఘు రామయ్యగారు ెలిచినందుకు తోటిన్యాయచాద మిత్సులకు తేనీటి విందు హైకోర్టులోశే చేయగా మరో లెండున్నర మిగిలింది. కాళరెక్కా బోయేప్పుడు బహుళా కోరు జవానుగామోను బారిష్టర్‌ గారు 'మొదటికేసు గెలిచారు అని నసుకుతూ సలాం పెట్టినందుకు "రెండు రూపాయిలు,

లక్కి = రఘు కట? ఇంటికిరాగానే “లక్కి!” అంటూ "కేకవేశారు. ఏమండీ అంటూ వారి గదిలోనికి వెళ్లింది లి.

“ఇవాళ మనమొదటికేసు గలిచాము, తెలుసా? అన్నారు; నవ్వుతూ.

“*ంల్రాగా నంతోవం -_ కం[గాచ్యు లేషన్సు” అన్నది ఇ లతిన్రై.

“కం[గాట్సునకే. సంపాయించించెంతో అడగవేం?ొ అని మళ్ళీ (వళ్నించారు మై విప్పుకుంటూ.

“నంపాదనదేముంది? ఎంతో కొంత. ఆరంభంలోనే ఎవరకూ -వేలకువేలురావుగా,” అన్నది అనాస _కృంగా అమ్మీ.

“*ఆ వచ్చిన పాతిక రూపాయీలై నా ఏమిచేశానో అడగ వేం?” అన్నారు కోటు ఊడదీసుకుంటూ రఘురామయ్యగారు. అంటూ వైెని వివరించిన ఖర్చులు అెలిపారు.

లతీన్చ నవ్వుకున్నది నారి జమాఖర్చుల క్షూపకానికి.

“సరే ఆ మిగిలిన అర్థ రూపాయి. ఇలా ఇవ్వండి" అన్నది లతీసై ఆసక్తితో.

“ఎందుకు ?! అన్నారు కుతూపహాలంగా. “ఒకందుకులెండి!ొ అంటూ చానిని తీసుకొని భదంగా ఒక కవరులోపెట్టి దాచింది లత. ఇబాలా రోజులు అది అమూల్య వస్తువుగా చాచింది. బేవి పుట్లి పెద్దదైన తరవాత గూడా ఆ కవరులో ఆ విక్టోరియామార్కు నాణిం చెక్కు చెదరకుండానే ఉంది.

ఒక రోజున బేలీ ఆ కవరును చేత్తోపట్టుకొని ఆఫీసులో వని -జేసుకుంటున్న వాళ్ల నాన్నగారివద్దకు. వెళ్ళి “నాన్నా ఇదివమిటో చెప్పుకోండి" అంది వయ్యారంగా. జేవీ చేతిలోని కవరుశేసి చూచి, “నివే చెప్పుకో తల్లీ అదేమిటో” అన్నారు రఘురామయ్యగారు,

“ట్బిక్సు ఇెలియదం శే నేనే చెబుతాను అన్నది బేవీ,

76 అక్షీరఘురామ్‌

“-ఇెలియదులే అమ్మా, చెప్పు” అన్నారు రఘురామయ్య గారు,

“*టీరు గెలిచిన మొదటి కేసులో వచ్చిన డబ్బులోంచి మిగ లిన అర్జరూపాయి నాణెం నాన్నగారూ!” అన్నది బేవీ.

రఘు ఆలోచనలు ఎంతదూరమో పోయాయి. ఎంత 'వెనకో్కో నడిచాయి. “లక్కీ” అనిపిలిచారు.

ఈమె సమీపించగానే “ఇందుకా! ఆరోజు ఆ అర్జరూపా యీని అంత ఆసక్రిగా అడిగి తీసుకున్నావు. ఇంతకాలం చాచే ఉంచావూ ఆ కవరులో...” ఎటోచూస్తో పదో ఆలోచిస్తూ పలి కారు రఘురామయ్యగారు. " నిజమే ! ఈ సంఘటన జరిగినపుడు రఘురామయ్య గారు 'కేయద మంతి మండలిలో సభ్యుడుగా ఉన్నారు. “ఎంత మంచి జ్ఞైావకం లక్కీ” అన్నారు.

మ్మదాసుకు ఢిల్లీ కి పదిషానువందల మెళ్లు. ఇరవై సంవతు రాల కాలగమనం !! ఎక్కుడనుం చిఎక్కడకు ఎంతదూరం [పయాణం చేశాము. అని లికి అనిపించింది. జీవితం ఎంతవేగంగా మార్పు చెందించా అని అనిపించింది. ఒక్కతృటిపాటు ఎన్నో జ్లాపకాలు

; వ్‌

సృ్మృతిపధంలో మెదిలాయి.

అది ఒకచిన్న నాణెమేగావచ్చు. ఎంతటి మధురాతి మధుర మైనస్కృతిని మనో - పీధిలోంచి బయటకు తీసింది. ఆ నాణెంలో మార్పులేదు, కాని వీరిలో ఎంతటిమూర్చు ! ఆనాడు వీరు ఊహించని మలువు తిరిగింది జీవితం.

తల్లిదం్యడులను చూచి, వారి భావాల లోతులనుపసిగట్టిన “బేవి...“ఇది అమూల్యమైన నాణెం నాన్నగారూ” అని తిరిగి

భ్యదంగా కవరులో పెట్టింది, తనగదిలోనికి తీనుకపోయింది. దానిని తన 'ెళ్సైులో భద్రం చేసుకొని ఉంటుంది. బవుశా ఒక రోజుకు తనబిడ్డలకుగూడా ఆ నాణాన్ని చూపించి దాని కథా కమామీషు 'ఆలుపుతుంది గామోను |! త్తి త్తి త్తి

ఆం[ధమహిళానభ వలుమార్గాలలో పయనిన్తూ నిరాశయు లైన యువతులకు, తిరిగి తమకాళ్ళవై తాము నిలదొక్కుకొని సంఘంలో తలెత్తుకొని త్రిరగట్రానికి వివిధ కార్య కమాలను తల పెట్టింది. వాటిల్లో భాగంగా ఒక శిళునంరతణాలయం గూడా పర్పాటు "జేశారు. అందులో అనాధళిళశు పోవణ, విద్యాభ్యాసము లాంటి కార్య[కమాలను నిర్వర్హించేవారు. చాని పూర్తి ఆధ్వర్య బాధ్యతలు అలతి [కిందనే ఉండేవి.

అలాగే నిర్వ్యాపారంతో ఉండే యువతులకు. బీరు (పింటింగ్యు పెస్‌ ఒకటి ఏర్పాటు జేసి, చానిలో వారికి కంపోజింగ్‌ ॥ (గుడిలింగు, . బ్రైండింగు మొదలైన భృతికి దోవాదం గలిగింతే వృత్తులను నేర్పించేవారు. “అం(ధమహిళ” పతికకు సంపాదకురాఠి బాధ్యతలను నిర్వహిస్తూ స్త్రీ ఉద్యమాలపట్ట అభిరుచి గల్గిన "పెక్కు రకువ్యాసరచనా కుతూహలాన్ని గల్లించేది లత్మి.

ఈ రోజుల్లోనే అనేకమంది యువతులను మహిళాసభకు ఆహ్వా నించి, వివిధ విషయాలవై వాద వివాదాలను జరిపించేదిగూడా (శ్రీమతిలజి త్తె

మదరాసు జీవితం సాఫీగా సాగిపోతూంది. వివిధ మహిళా కార్య[కమాలతో ఒకోసారి పనివ త్తిడిగానే ఉండేది. ఆ రోజుల్లోనే (శ్రీమతి సరస్వతీభాయి గిరితో పరిచయం గల్లింది. ఆ పరిచయం

78 అట్మీరఘురామ్‌ (కమేపీ పెరిగింది. కలిసిన (వతిసారీ మహిళాసభా కార్య కమాలను గురించి వివరాలు తెలునుకుని అభివృద్ది కార్యక మాలను గురించి చర్చించుకు నేవారు.

(ప్రజాహిత కార్య్యకమాలవై పు ఆకర్షి ౦చబడిన (శ్రీమతి లమ్మి నిత్యమూ పదోజఒక (స్రీజనాభ్యుదయ [పణాళికను రచించు కొని, దానికి రూపుశేఖలు సంతరింప జేనుకొని అమలు పరచు కుంటుండేది. అ కార్యక్రమాల విధినిర్వహణలోనే సంపూర్ణ తృ ప్తిని పొందేది.

త్త త్తి చ

స్వాతంత్యం వచ్చిన రోజు ః

1947 - ఆగష్టు 14 వ తేది అర్జ్భర్శాతి ఘటికాయంథత్రం సరిగ్గా 128 వ గంట మోగించిన అనంతరం (తివర్శపతాకం ఢిల్లీ ఎర కోటవై ఎగిరింది. చేళంచానిసత్వం నుంచి విము_క్తమయింది. స్వాతం (త్యాన్ని సముపార్డి ౦చుకొంది.

"మేఘా చ్యాదితమైన ఆవర్ష బుతువులోని ఆగష్టు మాసపు ఆకా శంలో తారకలు 'వకాళించలేదు కాని, బహుశా అంతకు మించిన సంఖ్యలో భారత ధరాతలంవై కోటానుకోట్ల రంగురంగుల విద్యు ద్ద్‌పాలు శోభాయమానంగా 'వకాళశించాయి,.

యావ్యత్పపంచం నిదిన్తూన్న సమయంలో భారతదేశం జాగ్భతి పొందింది.

దేశభక్తుల చిరకాల తపస్సు నాడు ఫలించింది. అసంఖ్యాక భారతీయ సోదరసోదరీమణుల త్యాగఫలం ఆనాడు ఫలితానికొచ్చింది.

ఆ మవోముహూర్తాన్నే ఈ దేశంలో నూటతొంబది పండ్లు పరోతంగా (పభుత్వం నడిప్తి మరోతొంబది పండ్లు (వత్యవతంగా రాజ్యపాలన జేసిన ఆంగ్లేయుల యూనియన్‌ జాక్‌ పతాకం అవనతం "కేయబడింది. లాల్‌ ఖల్లావె నుంచి దించివేయబడింది.

శత సవాస వాస్తాలతో బంగారు రంగును భారత భూగడ్డవై వెదజల్లుతూ అరుణ'దేవుడు తూరుపుదిక్కున పదిపానవ అేది (వభా తాన ఉదయించాడు.

ఎటు చూచినా సంబరాల సంరంభాలే. ఉత్సవాలే, వేడు

కలే. ఆలభింగనాలే. ముప్పదిమూడుకోట్ల భారతీయుల వదనాలలో చిరుదరవోసా లే. . .

80 అక్మీరఘురామ్‌

స్వాతం[త్యం ! ఇాంత్తి 1! అభ్యుదయం |!!!

“స్యాతం(త్యం,” ఎంతగొప్పమాట ! ఎంత కమ్మునిపలుకు [1 'అేనెసోనలు బిందులా రే ఎంతటి రుచికరమైన శబ్దమది 1

ఎందరు నవజవానులు ఈ పలుకును సాధించేందుకు చిరు నవ్వులతో ఉరికంబాలకెక్కారో ?

= ఎందరు యువవీరులు తమ నవ వధువులను విస శ్రైరించి ఇలు 6...

కటకటాల ఆవల జీవితాలు గడిపారో ?

మరఫిరంగులకూ, తుపాకులతోటాలకూ, లాటీల 'దెబ్బలకూ ఎందరు అహవుతయ్యారో ?

ఎందరో మాననీయ యలు సయితం పరచాలను (శెంచి, కుటుంబాలనువీడి ్రైళ్లలో (మగ్గారు. మరింకెందరో “వందే మాతరం' దివ్యనామాన్ని స్మరించుకుంటూ, “మందేరాజ్యం" పల్లవిని

లి

ఉ-న్చరించుకుంటూ దేళస్వాతం[త్య సమర యజ్ఞానికి సమిధలుగా ఆహుతయ్యారు,

ధనిక నిర్దనిక 'భీదం లేక, కులమత (పాంత విభఖేదాలులేక, చదువు సంధ్యల వ్యళ్యాసాలులేక, కదంతొక్కుతూ వదంపాడుతూ ఎందరో ఈ భారతాంబ విమోచన మవో సమరంలో అసువులు అర్పించారు.

ఆనాడు దేశమంతా త్యాగళీలుర (వభావాలతో ఉ_శ్రేజితమె జాతినరనరాన స్వాతం త్యేచ్చ పొంగిపొరలింది.

ఆ ఆగష్టు శో అర్థరాషతి భారతం విముక్తృమై స్వతం[తం పొందింది.

స్వతంత భారత అవతరణకు ముందు జరిగిన కొన్ని ఘట్టాలు లక్మి మనోఫలక ౦వై మెదిలాయి.

“క్రిప్సు రాయజారవర్షం” విఫలమయిందనీ, - రాయభబారవర్ల సభ్యులు గృహోన్ముఖులయ్యారనీ శేడియోచ్వారా విన్న అక్మికి

స్వాతంత్యం వచ్చిన రోజు! 81 తిరిగి చేళం స్వాతం[త్యం పొందటానికి ఒక అవకాశం పోయించే అని అనిపించింది. ఛిన్నతనంనుంచి స్వాతం[త్యపోరాట విధానాలనూ కార్థకమాలనూ ఎంతో (శద్ధానక్తులతో గమనిస్తున్న లథిశికి ఈ రాయభార వైఫల్యం ఒకరకంగా నిరాశనే గల్పించింది. అంతకు ముందు కాబినెట్‌ మిషన్‌ వైఫల్యం జెందటంగూడా అతి మన స్సులో మెదిలింది.

జాతీయ అంతర్జాతీయ రంగాలలోని పరిస్థితుల వత్తిడివల్ల ఆంగ (వభుత్వం పనుపున ఈ 'చేశానికి స్వతం[త (ప్రదాన విధానా . లను రూపొందించుకుంటానికి వచ్చిన కాబినెట్‌ మిషన్‌, తన కర్తవ్య నిర్వహణలో కృతకృత్యత సాధించకపోయెొ !

వదోవిధంగా కార్యాన్ని చక్క బెడతాడని ఆశించిన సర్‌ స్టా9ఫర్‌' ఇకిప్సు, ఆశించిన ఫలితాలను సాధించలేకపోయె ! ఉన్న, పరిస్టీతుల్లో మార్పు ఎంతమాతం అేకుండాపోయె [1

లత్మీ ఆలోచనలు పరిపరివిధాలుగా పోతున్నాయి. ఈ దేళం పమికాబోతుంది ?

ఒక రాతి భోజనాలవద్ద రఘురామయ్యగారితో ఈ (వస్తా వన అచ్చింది.

“రఘూ - వార్తలు విన్నావుగదా ! మరోసారి మనం స్వాతం[త్యం పొంచేరోజు దూరమయింది. 'కిపుు రాయజారవర్గం బహుశా ఈరా[(తే [బిటనుకు బయలుదేరుతున్నారటొ పలికింది లతిన్చై -

ఈమె పలుకుల్లోని నిస్పృహాను పసిగట్టిన రఘురామయ్యగారు, “దూరమైన మాటనిజమేగాని, ఎంతోదూరంగాదని నా నమకం లక్కీ. ఒకసారి చృ్మకం తిరగటానికి [పారంభథమయిన తర్వాత కొంచెం వెనుకగానో ముందుగానో సర్కిలు పూర్తిగావటం తధ్యం. నా ఉద్దేశ్యంలో కిప్సు రాయజారంలో మరికొంచెం వేగం ఉండి ఉండవలసింది. వేడీ ఉండి ఉండవలసింది. వాళ్ల సూచనలన్నీ స్థూలంగా

6

82 లఅష్కరఘురామ్‌ పరిశీలించిన తదుపరి మనవాళ్లు అంగీకరించరనే, "నేను అనుకున్నాను. జరిగిందిగూడా అదే”-__అన్నారు రఘురామయ్యగారు.

“ఎల్లి కాలం చర్చిలు [(వభుత్వం ఉండదుగదా ! యుచ్చానంతర సార్వ[తిక ఎన్నికలలో కన్సశ్వేటివ్‌ (ప్రభుత్వమే రావాలని ఎక్క డుంది? చర్చిలే అధినాయకు డొతాడని మాతం ఎక్కడ రాసిపెట్టి ఉంది? ఆంగ్లజాతియావత్తు ఎంతో వ్రైతన్యవంత్యమె ఈ యుద్ధంలో పాల్గొంటున్నారు. 'వ్రపంచ . మానవాళి సంరకతణమో మారణమో ఈ యుద్ద ఫలితంవైన ఆధారపడి ఉంటుందని విశ్వసించి సర్వళ్యా గాలు చేసుకుంటూ పోరాడుతున్నారు. యుద్ధంలో విజయులై న 'బిటిమ్‌ (పజలు తిరిగి తోటి మానవజాతిని గతంలో లాగా దోమను కుంటానికి విముఖత చూపిస్తారనే నా నమ్మక ౦, అన్నది లథిి.

“ఆంగ్ల జాతికి సంబంధించినంత వరకూ నీ ఊహకర శ్రే, కాని కేవలం ఊహను ఆధారం జేసుకొని మన రాజకీయ నాంకక్తులు చేళ భవిష్యత్తుకు సంబంధించిన నిర్ణయాలు చేయరుగచా ! చేయగూడదు గదా "అన్నారు రఘురామయ్యగారు.

“యుద్ధానంతరం తప్పక భారతదేశం తన న్యాయబద్ధమైన స్వాతం[త్యాన్ని పొందుతుందడే వో అయినా ఇవ్వలేక పోయాడు (కిప్సు. అమాతం వోమీ యిచ్చినా మన కాం గెస్‌ నాయకత్వం అంగీకరించి ఉంజేదేమో యుద్ధసహకారానికి,”___అన్నది లమ్మీ.

లమిన్టికి ఈ యుద్దంలో మితరాజ్యాలు "గెలవాలని కోరిక, ఆ గెలుపులో నే మానవజారి తరతరాలుగా నిర్మించుకొన్న మహోన్నత నాగరికత విలసిభి, 'న్వేచ్ళ స్వాతం[త్య పిపాసలు "పెంపొందుళా యని నమ్మకం. తద్వారా యౌవ్యత్పపంచంలో, ఆద్యతన భావిలో న సరాలనేవి ఉండవనీ, అన్ని దేశాలు సమానస్థాయిలో వశ ఖ్ర్‌క్తు 'పెంపొందించుకుంటాయని ఆమె. అభ్మిపాయ

ాం 'ష౦తవరకు రవి అస్తమించని ఆంగ్ల సామా

స్వాతం్యత్యం వచ్చిన రోజు: 83 జ్యాన్ని విచ్చిన్నం చేయటానికి ఎంతమా్యతం అంగీకరించడు. కన కనే [కిప్సు వ్యక్తిగతంగా ఎంత అభ్యుదయవాదై నా, అంగ్ల | పభుత్వ (ప్రతినిధిగా చర్చిల్‌ అభిప్రాయానికి వ్యతిరేకంగా పోలేడుగదా లక్కీ! ఆ మాటకొస్తే కిప్సు లండన్‌లో బయలుదేశేటప్పటికే తన రాయబారవగ్షానికి వైఫల్యం ఎదురౌతుందని తలియకపోదనే నా నమ్మకం-ా” అన్నారు రఘురామయ్యగారు.

“తన రాయబారం విఫలమౌతుందని తెలిసిగూడా రాయ చారం నడిపేటంత వ్య క్రిత్వం లేనివాడా (కిప్సు?'” అన్నది లమ్మీ.

“రాజకీయాలలో కొన్ని తస్పవు లక్కీ! చ్మకం తిరగటా నికి పతివారూ కొంతకు కొంత దోవాదం చేయాలి. తన రాయ జారం నఫలం గొకపోయినా ముందుముందు చర్మిత త్వరిత గమ నానికి ఈ కృపి ఉపయోగ పడవచ్చునని క్రిప్సు తలంచవచ్చుగచా ! ఏ రోజుకారోజు బేరీజులు వేసుకునే వ్యాపారంగాదుగదడా రాజకీయ

. వ్యాపారం. కాగా తాను వ్యక్తిగతంగా యుద్ధానంతరం భారత దేశానికి రాజకీయ స్వాతంత్రం లభిస్తుందనీ నమ్మవచ్చు.” అన్నారు రఘురామయ్యగారు. భోజనాలయింతర్వాత గూడా. ఈ సంభాష ణలు పొద్దు పోయిందాకా కొనసాగేయి. మ డాసులో వీరి ఇంటి ముందున్న చిన్నతోట చం[దకాంతిలో మెరుస్తుంది. వెన్నెల పిండి ఆరబోసినట్లు పరచుకొంది.

తాంబూలం అందిన్తూ లక్కీ అడిగింది ఎంతో అసక్తిగా, “అమెరికొ అయినా మనదేళం విషయంలో మరికొంచెం ఆసక్తి చూప వచ్చునే.”---అని.

“కనకనేకదా లక్కీ! ఆంగ్రేయుల ధృక్పుథంలో ఈ మొతం మార్చయినావచ్చింది. చానిఫలితంగానే చర్చిలు 1పభుత్వం భారత 'చేళం ఐచ్చికంగా యుద్ధంలోపాల్గొనాలనీ కోరుకుంటున్నది. ఆ కార ణంగా నే ఎగ్జిక్యూటివ్‌ “శాన్సిలునిండా భారతీయులే ఉంటారనీ వారికి మరికొన్ని అధికారాలుంటాయనీ చర్చిలు [పభుత్వం (ప్రకటించు. కుంది" అన్నారు రఘుళరామయ్య.

84 .. అక్మీరఘురామ్‌

మరి భవిష్యత్తు ఏ విధంగా ఉండబోతుందో అనే నిరామయ నిస్పృవహాలతో ఆలోచనతో అర్మ్యాతిగడిచింది.

(కిప్సు రాయజారం వై ఫల్యమవటంలో భారత చేళమంళా తుఫానుముందుఉంజే (ప్రశాంతత ఆవరించింది.

తర్వాత చాలారోజులకు, తనూ రఘురామయ్యగారు. ఒక సాయంత్రం మదాస్‌ మెరీనాలో కూచున్నారు. సిమ్లా సమావేశాలు జరుపుతున్నరోజులవి. లిన్‌లిత్‌ గోపోయి వేవల్‌ సేనాని భారత రాజకీయరంగాన్ని అధి కారయుతంగా పాలిస్తున్నాడు.

“రఘూ, (౧209467 0% ౨౦౪6౯9) అధికార మార్పిడి అనేచే గచా ప్రస్తుతం సిమ్లూ సమావేశాలకు (పాతిపదికగా ఉంది మరి మన చేశంలో ఎవరికీ అధికార పదానం ఫా అని సంళయాన్ని 'వెలిబుచ్చారు లిం

“మెవ్వరికీ, కాంగ్‌ పార్టీ కే” అన్నారు రఘురామయ్య, ““దేళమం శే కాం(గసేకాదుగదా ఇ అంది లతీస్చిం “సివు పదో కొత్త మడత'ేచీ "పెడుతున్నావ్‌ !” అన్నారు రఘురామయ్య నవ్వుతూ. అయితే క్విట్‌ ఇండియా ఉద్యమపురోజులను ౦చి, సిమ్లూ సమా 'వేళాలు జరుగుతున్న సమయంవరకు, మహామ్యుదాలీజిన్నా నిశబ్ధంగా ఎత్తుగడలు వేసుకుంటూనే ఉన్నాడు. మున్లిం రాష్ట్రాలకూటమిగా పాకిస్థాన్‌ అవతరించాలనే తన అభిపాయానికి మద్దతు సంపాదించు కుంటున్నాడు. తొలుత హాస్యాస్పదంగా తోచి నవ్వుకున్నవారి శే, జిన్నా అభిప్రాయం చివరకు భయంకరంగా తోచటం మొదలైంది. ఈ దేశం చీల్చబడటం తప్పడా అనే భయం వర్పడటంగూడా ఆరం ఖించింది. చేశ జనాభాలో ఈ రాజకీయనాయకుల 1వవ_ర్తనలవల్లి ఒకరంటే ఒకరికి అనుమానాలు పొడసూపడంగూడా మొదలై నాయి. కాంగ్రెస్‌ ముస్టింలీగులకు సమాధానాలు కుదిరేకన్నా, కాంగెస్‌ వారికిగానీ, ముస్లింలీగువారికిగానీ, మూడవవారైన ఇంగీషువారితో సమాధానపడుటకు చాలా సులభంగా కనపడుతుంది.

స్య్వాతంషత్యం వచ్చిన రోజు 85 విజయవంతమవబోతుందనుకున్న సిమ్లూ సమావేళానికిగూడా ముహూర్తబలం లోపించింది. తిరిగి [ప్రతిష్టంభన పర్పడింది. ఇదే సమయానికి (విటన్‌లో, ఆంగ్ధ సా్యమాజ్యాన్ని దివాళా తీయించను అని గర్వంగా చెప్పుకున్న చర్చిలును సార్వ్యతిక ఎన్నికలలో (వధానిగా నిరాకరించారు. ఆయన పాశ్టీనీ (తోసిరాజన్నారు. ఆంగ్లేయ ఓటర్లు భారతదేళశంపట్ల సుహవృుద్భావత ఉన్న క్లెమెంట్‌ అశని పధానమంతిగావరించారు. వెంటనే (1180 ం*ల? 620106౯ [షకక10మ్రు ఉన్నతాధికార మంశతివర్గ రాయబారం ఒకటి భారత రాజకీయ నంతోభాన్ని పరిష్కరించేందుకు సన్నిద్ధమై వచ్చింది. తిరిగి చరి[తగతినిమాశ్చే రాజకీయ సంచలనం దేశంలో పొరంభ మెంది. సుకిర్ధ్యమైన చర్చల అనంతరం విధి లేనిపరిస్థితుల్లో భారత ఉప ఖండం, ఆడు చెక్కూలుగా చీల్చబడి, మనచేళం స్వతంత భారతంగా ఆవిర్భవించింది. మరోచెక్క శెండు ముక్కులుగా ఏర్పడి, తూర్పు, పశ్చిమ పాకిన్థానులుగా అవతరించాయి. అరవై. సంవత్సరాలనాడు ఆం(ధ్రదేళపు నడిబొడ్డు బెజవాడలో తయారించిన మువ్వన్నెల పతాకంలోని రాట్నానికి బదులు పదిపాడువందల సంవత్సరాలనాటి అశోకుని ధరగ్హచకం ముదిత మైన జండా ఎఅకోటవై సగర్వంగా ఎగిరింది. "6వ రెపలాడింది ఆ ఆగష్టు నెలలోని ఆ అర్ధర్యాతి. త్త త్త తా

కవుల పునర్వివాహిం నాడు

“హారి కీ కమలకు ఆ రోజు సాయంతం వివావాం జరిగింది. ఆ వివావోనికి (శ్రీమతి లమ్మీ హాజరయ్యారు. దినిని వితంతు పునర్వివావామన్నారు.

వీరిద్దరితో హారి విధురుడా, కమల వితంతువా అన్నది ఎవరూ 'శద్ధగా తేల్చలేదు, ఆ మాటకొస్తే అనలు వారి, థార్యారహితుడా, కుటుంబీకుడా అనేది గూడా సదస్సుల ఆలోచనకు ఎంతమాతం వచ్చినట్టులేదు. చీమకుట్టినంత అనుమానం గూడారాలేదు. వారిని ఉన్నపాళంగా వరుడుగా ___ నవవకుడుగా -- అర్ధ ౦ జేసున్నట్లుంది సదన్యబ్భదం.

కానికమల వివరాలుమా[తం చాలా ఆన క్రికరంగా తెలుసు కున్నారు. "పెండ్లి పందిరిలో చాలాసేపు గునగుసలు సాగాయి. కొందరు మరి ఉత్సాహవంతులు ఒకవృధ్ధ్దుణి దగ్గరకు పిలిపించుకొని కమలయొక్క గతించినభర్త డాక్టరా లేక (వభుత్వోద్యోగా అనే వివరాలు ఆప్యాయంగా అడిగి తెలునుకున్నారు. ఆతని రూపు "కశేఖలూ ఆర్థికసోమతలతో చాటు కమలతో ఎన్నిరోజులు కాపురం "జేశాడు అ'నేదిగూడా గుచి గుచ్చి అడిగి మరీ తెలుసుకున్నారు.

ఈదేళంలో సంకుచితదృష్టి ఎంతగా పబలిందో అక్కాజే కూచొని ఉన్న (శ్రీమతి లతిన్చికి అర్ధమయింది. “ఎంతపతనం' ! అని ఆమెకు అనిపించింది.

• అయితే అందరూ కమల అందానికి ముగ్ధులయ్యారు. అక్కడ కూడిన వారిలో చాలా మంది కమలను చాల రోజులుగా చూన్తున్న వానే, వారికి పనాడూ కమల ఇంత అందంగా కనిపించలేదు. అనలే

కమల పునర్వివాహం నాడు 87 ళ, జ దో అందమెనపిల్ల కమల, పూర్ణ యౌవనవతియొ "పెండ్లి జేసుకి బోతూన్న

ఈ రోజున సౌందర్యవతిగా భాసిం చటంలో ఆశ్చర్యం ఏమీలేదు.

“నిస్సారంగా వితంతువుగా నిన్నటివరకూ బతికి, "నేడు నవ వధువుగా మారి భవివ్యజ్జీవితాన్ని శోభాయమానంగా సుఖవంతం "జేసుకోబోతున్నాననే మానసిక భావనే ఈ అమ్మాయి. ముఖార విందం వెలగటానికి కారణం”---అని సదస్యులలోని వామపతీ. యులు పలికారు. “అసలు, ఆనొసట దిద్దిన కుంకుమ, నేత్రాల కంచున అ::టినకాటుక, బుగ్గన అంటించిన కళ్యాణపుబొట్టు, కాళ్ళ పారాణి కమల అందాన్ని ఇనుమడింప చేయటానికి కారణాలు"--- అని దతీణపతీయులు అన్నారు,

ఈ వామ దతీణ వతీయుల అభి పాయాలు పమైనా కమల మాతం వివాహమంటపంమీద అందంగా కనిపించింది. తృప్తిగా కనిపించింది.

సళలే! కమల వివాహం పూ ర్రయింతర్వాత, వధూవరులను ఆశీర్వదించి ఇంటికి వచ్చింది (శ్రీమతి లక్మి. విందుముగి సేప్పటికే బాగా పొద్దుపోయింది. ఇంటికివచ్చి వి శాంతిగా మంచంవై. (వాలిన తదుపరి కమలజ్ఞాపకాని కొచ్చింది. వివావా వేదికవై కమలమొఖం అందంగా 'వెలగటం జ్ఞావకాని కొచ్చింది. ఆ అమ్మాయి కన్నుల్లో తృప్రిజ్ఞాపకాని కొచ్చింది. (శ్రీమతి లమ్మీ మనస్సులో ఆలోచనలు ముసురుకున్నాయి. పరిపరి విధాల ఆలోచనలు సాగాయి.

ఏదో అదృష్టం ఉండి కమలకు నేడు వివావాం జరగబట్టి ఆ కోమల వదనం చిరునవ్వులతో వెలిగింది. కన్నులలో తృప్తి తొణి కిసలాడింది.

మరిమన భారత చేళంలో ఎందరు వితంతువులున్నారు? వారి జాతకాలు ఎన్ని నిష్కారణంగా మాసిపోయాయి ? వారి జీపితాలు ఎన్ని నికృష్టంగా సాగుతున్నాయి గ

8 లఅడ్మీరఘురామ్‌

నిన్నటిరోజున ఈ కమలే చారిలో ఎవరకు ఎదునై నా చీద రించుకునేవారు. ఛీత్కారం 'జేసేవారు. అపళకునం అని తలచేవారు. ఇంట్లోకి తిరిగి 'వెశ్ళేవారు. కాళ్లు క డుష్కనేవారు. పుక్కెడు నీళ్లు ఉమ్మి వేసి గుక్కెడు నీళ్లు గుటక వేసేవారు. కూచొని లేచేవారు. తిరిగి బయటకు |పయాణమై వెడలేవారు.

కొందలు మొగంమీదనే అనేవారు, “దౌర్భాగ్యురాలు ఎదు 'లై౦ది, ఇంకేంపని జరుగుతుంది?” __అని.

ఈవాళ వివాహాం అయింది కనుక కమలకు పట్టిన ఈ దౌర్భాగ్యం తొలగింది. ఈమె ఎదువ౨ై తే నిన్న చీదరించుకున్న వాళ్ల నోళ్లు 'నేడు మూతపడి ఉండి; ఈ నాడు నిర్వర్తించే కార్య 'కమాలలో, ఎదురైన అపజయాలక్సు ఏ అభాగ్యురాలు కార ణమో, సాయంశానికి ఇంటికి జేరిన తదుపరి తాపీగా 'ేలు ్భే కుంటారు. అది వేశే విషయం.

ఇంతకూ నిన్నటివరకు కమల “దౌర్భాగ్యురాలు. అని ఛీత్కారాలు చేయబడటానికి కమల ఎంతవరకు కారణం? నిన్నా 'నేడు- కేపు-కమలలాంటి వీధవలు చీదరించబడటానికి ఆ అథాగ్య సోదరీమణులు ఎంతవరకు కారణం?

శ్రీమతి లమ్మీఆలోచనలు ముందుకు సాగుతున్నాయి,

మంచం మీదినుంచి అేచి (వక్కకిటికీ తెరచింది. ఆకాశం ఎంతో నిర్ణలంగా ఉంది, చందుడు నడినెత్తివై నిలిచి ఎ్మరటి కుతుబ్‌ మినార్‌ ను లెల్ల బరుస్తున్నాడు. నల్లటి యమునానది జలాలలో ' అనంఖ్యాక ఆారాగణంతో దోబూచులాడు కుంటున్నాడు, (పక్క గదిలో రఘురామయ్యగారు (వళుత్వ ్రైళ్ళను వకాాగతతో | వాసు కుంటున్నారు,

తిరిగి ఆలోచనలు, ,,..,.

వీళ్లభ్వర్తలు మరణించుటకు పీరు కారణమా? శ్రాగా పీరు ఎదురై తే వనులు జరగచా ? (పొద్దున్నే వీర మొగంజూ వే ఆరోజు సమంగా గడవదా ? ఆపదలు ఎదురౌతాయా? "

కమల పునర్వివాహం నాడు 89 సా సంఘంలో వీరికున్న సవాజ సామాన్య (పతివత్తి ఒక్క గాభ _ర్భృవిహీన అయినంతమా[ కాన, వీరి పాపం పమ్మూతం లేకుండానే పోతుంచా ? భ_ర్శృహీన మొగమున సింధూరం ఉంచుకొనగూడదు.. శేళ ములు తైల సంస్కారానికి నోచుకొనగూడదు. పువ్వులను ముడుచు కొన గూడదు. ఆభరణములు వనికిరావు. అనువైన దున్తులు నిషిద్ధ ములు. వదనములలోచిందే సవాజసిద్ద చిరునగవులు సయితం అ(వక టిత యోగ్యములు.. వీధికి మొగంచూపరాదు. వంటగదులలోనే "పెరడులయం'దే రోజులు ెల్ల వారవలె. జివ్వూలు రుచులు కోర గూడదు. శరీరం నుమ్కించబడవలె. (ప్రతిదినం ఏకాదశిగానే భావిం చాలి. దేవాపు ఆకలిని ఆధ్యాతిగ్రిక భోజనాలతో నింపుకోవాలి. ఆహో! పుణ్య భారత ధరయి[తీ ధన్యోస్మి [1 మరణించిన భర్త చిళాభన్మంలోనే, (బతికున్న భార్య వ్యక్రి త్వం మనై పోయిందా ఈ పుణ్యభూమిలో ! కాదామరి! విగతజీవులై న పురుషుల శవాలు భగభగ మండు తూన్న చితులవై, ఆచారం "ఛేరిటు మతధర్మం చేరిట, పుణ్యలోకాల వేరిట, పాతి[వత్యం పేరిట, (బతికున్న వారి భార్యలకు బలవంతంగా గూడా ఠంగు(ాపి, కల్లు తాగించి, ఉమెత్త రసం ఎక్కించి, ఆ అభాగినుల ఆ(కందనలు బయటకు. వినిపించకుండా శాంఢోళ్లకు, తప్పిట్లను, బాజాభంజి(త్రీలను మోగిస్తూ సతీ సవాగమనం సొగింప కేస స్పతసించిన జాతిగదూ మనది ! శాజాలామ్‌ మోవాన్‌ శాయ్‌ నిరంతర కృషి ఫలితంగా అనాటి ఆ, కీ ఆంగ్ల (పభుత్వం సవాగమనాన్న నిేధి శ్రే లండన్‌లో సుప్రిం కోర్జుకు అప్పీలు వేసి, ఈ అనాగరిక ఆటవిక చర్యలకు మళరరగ సూ తాలను జోడింవ జేస్తూ వాదించ [వయం సభ్య (వ్రపంచిం ముందు అపవోస్యం పాలయిన జొతిగదూో మనది 1

90 లథక్యీరఘురామ్‌

తరతరాలుగా సీకి పురుషుడు చేస్తూన్న అన్యాయాలలో భాగం ఇది. యుగయుగాలుగా శ్రీని పురుషుడు నిళ్ళ్శబ్దంగా క్రమంగా చేస్తూన్న వాళ్యాకాండలలో భాగం ఇది.

అయితే 'స్రీజాతి ఎప్పటికప్పుడు మోనపోతూనే ఉంది. మాయజీయ .బడుతూసనేఉంది. అందుకూ కారణముంది. భారత "దేశములో మూరి ఆరాధ్య, పూజనీయ అనిఅంటు* ఎన్నో (పనంగాల, ఎన్నో ధర్యపన్నాల విపుల [(పచారం అనాదిగా జరు గుతూ ఉండటమే అఆకారణం.

“శ్రీని చిన్నతనంలో తంథడి పోషించి పెంచుతాడు. తదుపరి భర్త పోషణలో సుఖ పెడతాడు. అనంతరం కొడుకు పోషణలో ఆదరిస్తాడు. ఇంకేంగావాలి ఊక రి

ఎంత అపహోాస్యపు వాదన ఇది!

(శ్రీమతి లత్మికి తన చిన్నతనంలో దుగ్గిరాలలో వారింట్లో ఉన్న అవు క్షావకానికొచ్చింది, ఎంతో అందంగా ఉంజేది అవు, మంచి బలిష్టంగానూ ఉం జేది. బాగా పాలుపితికేది. కో జదూడలను కనటందానికి ఆనవాయితీ అయింది. పుట్టిన (వతికోజెదూడా వంద వరాలు అమ్మేది ఆ రోజుల్లో. కుటుంబమంతా దాన్ని చక్కగా పోషించేవాళు.

ఉం

అంతేనా జాతి వయోజనం దేశానికి? మా కుటుంబా నికి ఆ అవు [ప్రయోజనం ఎంతో, ఈ దేశానికి (స్త్రీ [వయోజనం గూడా అంతేనా? మరీ మరి (పశ్నించుకుంది లమ్మీ.

ఇంతకూ అసలు (స్త్రీ పూజనీయ అని అనమన్న దెవరు! పూజించమన్న చెవరు ? పూజించించెక్కడ? ఎప్పుడు?

(శ్రీమతి అథ్మి ఆలోచనలు సాగుతూనే ఉన్నాయి. అవి వేగంగానూ ఉన్నాయి. ఆ ఆలోచనా [వవావాంలో ఆమెకు సీతా 'దేవి ఎదురైంది. మూర్తిదాల్చి [పత్యతమైంది.

కమల పునర్వివాహం నాడు 9 "మొదట భూమాత శిళువుగా కనపడింది. తదుపరి నాగలిదున్నిన జనకరాజు పుతికగా అగుపించింది. అనంతరం పుష్టిగా "పెరుగుతూ దీవ్తిగా వెలుగుతూ ధైర్య సైర్యాలుగల బిడ్డగా మొగరాయుళ్లు ఎత్తలేని శివధనుస్సును ఖై (జే ౧ వి మునివేళ్లతో ఆవలకు నెట్టిన బలళాలిగా దర్శునమెంది. ళం వ్‌! రా అంతలోనే ఇఖ్వాకు వంశపుకోడలిగా, పట్టాభి మేక ౦ జేనుకో పోతూన్న [శ్రీరాముని అన్రాంగిగా దోపట్టింది. మరోతణంలో వనవాసినిగా పతిదేవుల పదగామినిగా నార బట్టలతో అగుపించింది. ఇంకోకణంలో సతీళ్వాన్ని రుజువుచేసుకొనుటకు భగభగమం జే అగ్ని గుండంలో నడిచి అరికాలుకు పొకై్కైనా లేకుండా బయటకు వచ్చిన సాధ్విగా రూపొందింది. కడకు కాననమధ్యంలో వాల్మీకి అ్మళథమ -పొాంగణంలో కవల పిల లతలి గా (వత్యత మైంది. + ౧౧ ౦0౧ రా ॥ (శ్రీమతి లమ్మీ హృదయం సీతమ్మను జూచి తోఖిల్లి ంది. గుండె బరువెక్కింది. తిరిగి ఆలోచనలు ముసురుకున్నాయి ఆమెను, లత్బి అమ్మగారు చిన్నతనంలో రామాయణం కధాగానం చేసినపుడు తల్లి గొంతుక ఎందుకు గాద్గదికమయ్యేదో అర్థమయింది అప్పుడు. తనతల్లి కన్నులవెంట అకు బిందువులు ఎ.దుకురాలేవో అర్థమయింది అప్పుడు, తన తల్లి కధాగానాన్ని తృటికాలం ఆపి శోకాన్ని ఎందుకు ఎక్కిళ్ల రూపంలో బహిర్గతం 'జేసుకునేదో' అర్థ మయింది అపుడు. ఇదంతా వింటూ చూన్తూన్న తన తండి "వెంక శేశంగారు, “సీత బతికి ఉన్నంతకాలం ఆమెను బాధ "పెట్టడమే గాక, ఆ కధ చదువుతూన్న వాళ్ళకుగూడా ఎంత జాధగల్పిన్తు న్నాడు రాముడు” అని పలుకుటలోని బాధ అర్థమయింది ' అపుడు.

92 లథ్ష్మీరఘురామ్‌

ఒక్కాతణం మానసిక అలసట నుంచి నేదదీరి తన ఆలో చనా (పవావాంలో సాగిపోయింది. తిరిగి తన ఆలోచనా [కమాన్ని అందుకుంది.

“సీని పూజించమన్న బెవరు? పూజించిం దెక్కడ! ఎందుకు?”

తన జీవితమంతా కాపురం జేసి కాపురమంతా కండగండ్ల. పాలైనా, మొక్కవోని ధైర్యంతో అరణ్యమధ్యాన ఏ అండా లేకుండా ఇరువురు కవలపిల్లలనుగని _ వారిని సుజా తవర్యులుగా మహో వీరులుగా తీర్చిదిద్ది సూర్యవంశానికి [పసాదించినప్పటికీ, సీతా చేవి పాతివళత్యాన్ని రుజువు చేసుకుంకే నేగాని తాను ఆమెనుస్వీకరించ గలనని తనదూతలతో వాల్మీకికి కబురుచేశాడు (శ్రీరామచందుడు. ఆకబురు విన్న వాల్మీకి, ఆ్మశమపు వాకిట్లో నిలచి ఈ రామనందే శాన్ని పూ_్తిగావిన్న సీతమ్మ కేసి చూశాడు.

“ఇన్నినంవత్సరా-ల సీళారాముల వియోగం నేటితోపూ ర్తవు తుంది. ఈ మవోసాధ్వి ఇక్కట్టులు నేటితోగ ్రైక్కుళాయి.” అని ఆశించి ఎదురుచూస్తున్న వాల్మీకిమహర్షి రామదూత అెచ్చిన సందే శంతో తనకు తాను కుంచించుకపోయాడు.

కొండంత ఆళతో, తన కష్టాలు గక్టైక్కుతున్నాయనే కాండుతో, తన పతిదేవుడు తన్ను సగొరవంగా, [(పేమాదరాలతో ' స్వీకరిస్తాడనే వృాదయపూర్వక విశ్వాసంతో. మణ మొకదినంగా, దిన మొకయుగంగా ఎదురు తెన్నులుచూస్తూ సంతోషాతిళయంలో ఉజ్వలంగా 'వళాశిస్తూన్న సీతమ్మ మొగం ని_స్టేజమయ్యింది. (క్రిందకు (వాలింది. 'నేలచూచింది.

“సీతమవోసాధ్వి-రాముడుకోరిన విధంగానే తన సవిత శీలాన్ని బుజువు చేసుకుంటుంది. శేపురాముడు నిర్ణయించిన వేళకు అతని సమకంలోనే ”___అని వాళ్ళీకి రామదూతకు తన ,(పతిసందేళం పంపిస్తాడు. సీతమ్ముకు ఉత్సావోన్ని ఛై ర్యాన్ని, అందజేస్తున్నాననే

కమల పునర్వివాహం నాడు 93 పంతో, తనకుతాను నీరనపడకుండానూ; తననుతానే ఉత్సావాపరుచు కుంటూను. సీతాదేవి తనపాతి[వత్యాన్ని బుజువుజేసుకోవాలని ఉత్సుక తతోఎదురుచూస్తుంటాడు శ్రీరాముడు. ఫలానావిధంగా బుజువుచేయి అని చెప్పగలిగిన మానసిక 'దార్థ్య్యం ఈయనలో లేదు. ఏడాదిపాటు లంకాపురిలో, కాకుల్లాంటి లోకులనుకున్నట్టు, రాకనులమధ్య (బతిక్కి రావణుని బందిమైఉండీ గూడా తన ఆదేళశంమేరకు తనగురు వుల ఆజ్ఞ్ఞలమేరకు, అగ్నిపరీతుకు తట్టుకొని మవో సాధ్విగా నిరూ పించుకున్న సీతాదేవిని పరీతించేందుకు వరిణాప్యతం ఆయనవద్ద మరి మిగిలిపమీ లేదు. కనకనే తన నిజాయితీని సీతే బుజువుచేనుకో వలసిందిగా రాముని వాంఛ. అచదేబహుశా, ఆలోచనా సూన్యులైన రామ హితుల సూచన గూడానేమో ! 'ఇెల్లవారుతుంది. నియమిత సమయానికి నిర్ణయమైన స్థల ములో రామరాజు నపరివార సమేతంగా వచ్చినిలుస్తాడు. అచేసమయానికి (బహ్ముతేజస్సు వెలుగొందుతూ వాల్మీకి మహర్షి ఆరంగస్థల్మపవేశం చేస్తాడు. వెంట అవనతముఖయొ, బాట వెంట బరువుగా అడుగులిడుతూ, సీళాబేవి నడుస్తుంది. వాల్మీకి మహర్షి (శ్రీ రాముని ఎదుట నిలిచి, తాను సప్మానవత్సరాలు చేసిన తపఃఫలం ఆధారంగా సీతాబేవి మవోసాధ్వి అని .[పకటిస్తున్నానని ఎలు” త్తిచాటుతాడు. అందుకు ఫణంగా తన తపోఫలముంళతా వడ్డ గలనంటాడు. [త్రికరణ శుద్దిగా సీత పరమఇల్లాలు అని పకటిస్తాడు. ఇంతకన్నామించి మశేమి పరీకుగావాలని రాముని 1 పశ్నిస్తాడు. రాముడు వాల్మీకిమహర్షి వాగ్జోరణికి జోతలర్చిస్తూనే, ఆయన వాదనను అంగికరించుటకు తనకు లేళమ్మాతం సంశయం లేదంటూనే (వ్రజాభిపాయం కొరకు సీతను శీలవతి అని రుజువు చేసుకోవలెనని అభిభాషిస్తాడు.

94 లథక్షీరఘురామ్‌ అది విన్న వాల్మీకి మరొకసారి శీతమొగంశేసి చూస్తాడు. అవనతవదనయొ ఉన్న సీతాదేవి అవ్వ్చుడు తలఎత్తుతుంది. ఎదురుగా చూస్తుంది. ఎదురుగా తన(పపాణనాధుడున్నాడు. ఎవరికోసరమెళాను పదునాలు గేండ్లు కందమూలములు తింటూ, కడుఇక్క-ట్లు పడుతూ

• స్వీయనాధుడే తన దైవంగా భావించి 1బతికిందో ఆమవోనాధుడే ఎదురుగా ఉన్నాడు, తనశీల వవిితతకు బుజువు అడుగుతున్నాడు. ఆయన పక్కపక్కనే వళిష్టుడున్నాడు. జాబాలిఉన్నాడు. ఇంకా అాను ఎరిగిన ఎందరో ఉన్నారు. గతించిన . రోజుల్లోని తన పరివార ముంది. తన మరుదులు ఉన్నారు. చివరకు తమకన్న కవలబిడ్డలు గూడా తన వెనుకనిలిచి ఉన్నారు. ఇందరి ఎదుట తన మనో నాధుడు తన సర్వస్వంగా, తన దైవంగా నమిినవాడు తన శీల పవ్మితతను బుజువు జేసుకొమ్ముంటున్నాడు. ఒక్కసారి నీతా దేవి ఒళ్ళు పులకరించింది. జలదరించింది. మనస్సు విరాగమయింది. తాను విరాగిఅయింది. “అమ్మా 1” అని తల్లి భూదేవిని పలకరించింది నీళాచేవి. “చూస్తున్నావా అమానా! నీ కూతురి. పరిస్థితి [ అని వాపోయింది తన జీవన వేదన ఒక్కసారి స్ఫురింప జేనికొని సీతాబేవి. “అమ్మా ! భూదేవమ్మా ! ఇకనాకు ఈ జీవితం చాలు. పతియే బై వమనితలచి అంతఃపురాన్ని వీడి అడవులకు వెళ్లానే ! వతి దేవుల పాదములనంటి నడఛానే ! నిక్కచ్చిగా నిప్పులాగా (బతికానే ఇసుమంత్రై నా నాదోషం లేకున్నా నా మనోనాధుడు నన్ను అగ్ని పకికుకు గురికమ్మున్నప్పుడు చిరునవ్వుతో అగ్ని (పవేళంచేసి, అమ లినంగా బయటికొచ్చానే 1 తిరిగి మరల పరీణా తల్లీ ! నన్ను నేను రుజువుచేసుకోవాలా ! ఈ (బతుకు ఇకచాలు తల్లీ, జీవితమంతా ఎన్న్నో కష్టాలు భరించాను గాని ఈ అవమాన భారాన్ని భరించ లేనమ్మూూ ! ఆడుదానిని అనుమూ

ఠమల పునర్వివాహం నాడు 95 నించడంకన్నా అవమానించటం మరి లేదమాశ్ష!! నన్ను నీలో ఇముడ్చుకో, ననుగన్నతల్లీ !నీవై నా నాకాశయమివ్వు నా్మాపియ మైన తల్లీ!" అని ఆకందించింది సీతాదేవి,

సమస్త సృష్టి _స్తక్రీభూతమయింది అవణంలో.

ఓర్పుకు మారుపేరుగా విరాజిల్లే భూదేవి సయితం ఈ అబల ఆ[కందనను తన పహ్యృాదయంలో ఇముడ్చుకొనలేక తన గుంజె చీల్చుకొని భూమిని. |_వయ్యలు 'జేసుకొంది. రత్నఖచిత శేజోమయ సింహచాసనంవై కూర్చొని భూమివైకి వచ్చింది. అటునిటుచూడ లేదు. ఎదురుగా నిలిచిన తన బిడ్డను సీతను శెండుచేతుల్లోకి తీసుకొంది. హృాదయాని వహాత్తుకొంది. మగడైన మగవాని మూర్చతకు “రండు కన్నీటి చుక్కలు రాల్బుకుంటూ అనుంగు బిడ్డ ఆడది సీతాదేవిని పక్కన 'జేర్చుకొని, వర్చిన దారినే అదృశ్య మయింది.

అప్పటినుంచే గడా సీతమ్మ. పడ్పులు. ఆనాటినుంచేగదా ఆమెకు పూజలు.

లమ్మీ ఆలోచనలు ఇంకా సాగుతూనే ఉన్నాయి. ఇంకా ఒక కొలికికి రాలేదు. ఆలోచనలు ముందుకు ఉరుకుతున్నాయి.

జీవితమల్లా వట్టి తిరుగుబోతుగా వాంఛాపూరితుడుగా వచ్చి వ్యభిచారిగా సంచరించి, ఫలితంగా కుష్టురోగిగామారినా. కోరికలు తీరక సానివద్దకు నడవలేనిస్థితిలో గంపలో కూర్చొని, ఆడదానితో 'మోయించుకొంటూ. పోతున్న మనీషి లతీస్చికి మనోవీధిలో ఎదురయ్యాడు.

“ఎవరవు నీవు?”-అని [పశ్నించింది లక్మి.

గంపలోకూర్చున్న "పెద్దమనిపి. కిసుక్కున ఒక నవ్వునవ్వాడు.

“నన్ను నువ్వు తెలునుకొని ఉండకపోవచ్చు. నాపేరు నీకు 'ఆలియకపోవచ్చు. కాని నన్నూ, నేను కూర్చున్న . గంవనూ 'మోస్తూన్న ఈవిడనడుగు నీకే తెలుస్తుంది.” అన్నాడు,

“టహో 1! కాళికుడవా” అనుకొంది లడిసి.

96 లక్ష్మీరఘురామ్‌ ఆగంప మోన్సున్న ఆ వడతి కేసి చూసింది లతమ్మ్మిం బక్కచిక్కిన శరీరంతో, కండ్లల్లో (పాణాలు ెట్టుకొని, ఊపిరి బిగపట్టుకొని, శక్తినంతా కూడదిసికొని, తన తలవైని బరువును ఎక్కడ పడవేస్తానోననే భయంతో నెమ్మదిగా నడున్తూంది ఆ పడతి.

వంటనే స్ఫురించింది లత్మ్టీకి ఆమె సుమతి అని.

“అయ్యో ! సుమకి అని ఈమె మనస్సు రోదించిది. “ఆమె పతివత !” అని లోకంవేసిని కేకలు చెవులకు తాకాయి, “అవును- అమె పత్సివతే' నేను ఒప్పుకుంటాను. అయితే పతివత అంశేే పతికి బానిస అనే నాభాష్యాన్నిగూడా మీరు ఒప్పుకోండి అన్నది లమ్మి మనన్సు.

ఇంకా లతి ఆలోచనలు ముందుకు సాగుతూనేఉన్నాయి.

“కనక ఈ దేళంలో ఎలాంటి (స్త్రీలు పూజింపబడుతున్నారో ఎలాంటివారలు గౌరవింపబడుతున్నారో సులభంగానే అర్థ మౌతుందిగా” అని (పశ్నించుకొంది లక్మి మనస్సు.

“అవును అర్థం అవుతూనేవుంది” తల ఊపింది లత్మి.

వ్యక్తిత్వాలను లేకుండా జేనుకొని, భర్తల అడుగులకు మడుగులొత్తి, మగళ్ళ వ్య క్రిత్వాల వికాసాలకూ, భౌతిక వాంఛల పరిపూర్తిక్కి జీవితాలను సమిధులుగా వెచ్చించిన నారీమణులు శ్ఞాఘించబడుతున్నారు. ఎందుకు ? అందరు(స్ర్రీలు అలాగే అవాలని- ఆగ్లాఘించబ జే ల అడుగుజాడల్లో వీరూ నడచి పురుషు పుంగవుల ఆధిక్యం కలకాలం నిలపాలని. సీ జాతికి బానిన మనస్తత్వం ఉగ్గు జాలనుంచి రంగరించి పోయటమంటఆట ఇదే గదూ!

నశళే జ లి, క్షి వ ళ్‌ రి

సర్వశ్వరుని సృష్టిలో (త్రీ పురుషులు నమానంగాదా?

లన మనస్సు మరో వళ్న వేసుకొంది. సమాధానంగా ఆమెకు భగవద్గీత జ్ఞాపకంవచ్చింది. కృష్ణభాగవానుని ఉవాచ స్ఫురించింది. 66 + ఆభ ఆ

నేనే సృష్టిని. సృష్టంతానేనే. నాలో నీవుచూచే సమన్తపాణి కోటిలో, పిపీలకాది (బ్రవ్మోండ వర్యంతం 'నేనేనై ఉన్నాను.” మరి

కమల పునర్వివాహం నాడు 97 ఆ గీతను నిత్యమూ పారాయణ జేస్తూ కలకాలంగా (పచారం చేసిన పురుష. పుంగవులకు, ఆదేవదేవుని సృష్టిలో పురుషులకు ఎందు లోనూ ఎంతమ్మాతం తీసిపోని ఆడవారిని (వత్యేకంగా ఎందుకు చూడాలి. ఒకరిసుఖానికి మరొకరిని బలిచేయటం వనాటిన్యాయం.”

(వళ్నగా రూపొందింది లి ఆలోచన, “ఆటవికన్యాయం,

భయంకర అనజయం.” సమాధానం చెప్పుకొంది తన ఆలోచనతన శే. పకవ(న్త్రఐన 1 చౌవది శరీరంవెని వలువలు వొలుస్తున్న దృళ్యం లష్మి మనస్సులో స్ఫురించింది. అవమానభారంతో మూ శ్రీభవించిన దై న్యంతో సభామధ్యంలో నిలిచిన దృపదపు(తిక ఈమె మనస్సులో మెదిలింది. లడీశ్చిమనో 'న్మేతాలు సభనంతా కలయజూచాయి. కురు పాండవ బంధువర్గమంతా అక్క జే ఉన్నారు. అతిరధ మహవోారధు లందరూ అక్కడ ఉన్నారు, ఉద్దండదండనాయకులందరూ అక్కడ ఉన్నారు. రాజకీయ దురంధరులందరూ అక్కడ ఉన్నారు.

అది నిండు పేరోలగం. “తీ అరాధ్య, పూజనీయ” అని (వకటించు కుంటూన్న చేశమది.

అయినా ఏ ఒక్కరూ ఆ వస్త్రాపహరణం కూడదన లేదు. ఒరల లోని కత్తులను బయల్వెలవరించలేదు: గదలను కదిలించలేదు:

వికర్ణుడు చాలకుడు కనక ' అతని మాటలను ఈ పూర్ణ పురుషులు పట్టించుకొనలేదు. తమ కండ్ల ఎదుట జరుగుతూ, మానవజాతికి తలచుకున్న పుడల్లా సిగ్గు జనింవ జేసే పరమ అవమానకర దృశ్యాన్ని, పామాహేమీలంతా ఉండి అరికట్టలేకపోయారు. _

“ఎంతటి జుగుప్సాకరమైన సంఘటన 1” అని అనుకొంది లీ మనస్సు.

ఈ అవమాన భారాన్ని మనసులో దాచుకొని సమయం కోసరం వేచిఉండి, మహాబలుడైన ఫీమునితో వతిజ్హ చేయించుకొని ఎప్పటికప్పుడు కురుపాండవ రాజకీయాలలో పాల్గొంటూ, కృష్ణ శాయజబార సమయంలో మవోశరాజనీతి విశారదుడు ఘటనా ఘటన

7

లష్మీరఘురామ్‌ 98 సమర్థుడుగా, తనకు మాన సంరతణం గావించిన శ్రీ కృష్ణుని అర్ష చేసుకొని, “శాయజబారం ఎటులయినా. పొసగనీయకు అన్నా !' అనీ ప్రార్థించి, కడకు తన కసిదీర్చుకొని, దుశ్యాసన రక్త తప్త వాస్తాలతో సిగముడుచుకొని, సర్వకాలాల మహిళలకు ఆదర్శంగా నిలిచిన (చౌపదికి ఎక్కడా పూజలు జరుగుట అేదేమి ? భారతాన్ని పవ్మిత (గ్రంథంగా నిత్యం పారాయణ జేసే ఈ పుణ్యభూమిలో (చౌపదికి ఏ ఒక్కచోటా ఇంతగుడి కట్టి ఒకింత వ్మిగవోన్ని (పతిష్టించలేదేం 1 “కనుక ఇస్త్రీ పొందిన అవమానానికి కసిదీర్చుకొనడం మన వారికి హర్ష 'యోగ్యముగా లేదని అనుకోవచ్చుగా *" (వళ్నించు కొంది శ్రీమతి లక్మి. తాను స్వంతంగా పాపంచేయలేదు, అద్భుత సౌందర్యవతి అయినా జటా జూట ధారిమైన బుషిసత్తముని ' కుటీరంలోనే (బ్రతుకుతూ, నిత్యసేవలు సలుపుతూ తన భ_ర్తృదేవుని ఆధ్యాత్మిక పౌన్నత్యానికీ, పరలోక పుణ్యపా్రికి ఓపినంతసేవ నడుంవంచి చేన్తూనేఉంది అహల్య, " -.... చేవలోకాధిపత్యాన్ని సర్వవిధ కుహనామార్గాలద్యారా నిలుపు కుంటూ, రంభోర్వశీ తిలో _త్తమాది నర్తకీ మణుల పరిష్వంగ సుఖాలతో కాలం వెళ్లబుచ్చే ఇందుడు భ _ర్త వేషంలో వచ్చి అనుభవించిన కారణంగా, ఏ పాపమూ ఎరుగనీ క నాతిరాతిగా మార్చబడటం గూడా సీ జాతికి జరిగిన అఘాయిళ్యాల చరితలో ఒక ప్రముఖ ఘట్టమే అవుతుంది. తనపొందుగోరి వచ్చింది తన శే అనుకొని 'దేహాన్నిసమర్చిం చింది గాని వేరుశాదుగచా | అట్లా మోసంచేసింది వేరు పురుషుడు చేవేందుడుగచా!,

కమల పునర్వివాహం నాడు ర

మరిచేతిలో వజాయుధం ఉంటుందని ఇం(ద్రుడ్నివదలి, రాయి అయినా చేతబట్టని అబల అహల్యను తన పుణ్యబలంతో రాయిగా మార్చటం ఎంతటి యోగ్యత ! "

ఆలోచించిన కొద్దీ జుగుప్సాకర్యమెన ఈ లాంటినంఘటనలు పురాణ ఇతివోసాల నిండా కోకొల్ల లుగా అత్నికి స్ఫురించాయి=

క్రి, ఆళ్ళ "

అన్నింటా కానవచ్చేది (స్త్రీ వట్ల పురుషజాతి [దోవాము.

చేశ విభజనకాలంలో, కొందరు ముసల్కాను ముష్కరుల పాల బడి తమభర్తలు ఖీరువుల్లై పారిపోగా, తమ సర్వస్వాన్ని పోగొట్టు కొని శరణార్జులుగావచ్చిన ఎందరో స్త్రీలను తిరిగి తమ తమ కుటుంబాలలో జేర్చుకుంటానికి దాదాపు అందరూ 'వెనుకాడిన సంఘటన జ్ఞాపకం వచ్చినపుడు వెని చెప్పుకున్న పెద్దల వారసులే పీరు అని గూడా అర్ధమౌతుంది. ఆ ఆర్యబుషుల 6 క్తమే ఈ దేశపు (ప్రజల్లో[పవహిస్తుందని గర్వంగా వీరుచెప్పుకునేది. ఆ ర_క్తబాంధవ్యం ఎంతవరకు నిజమో చెప్పలేము నిర్ణరింపలేముకాని వారి మానస పుతృలుగా చెప్పుకుంటానికి మ్యాతం ఈ నాటికీ చాలా మందికి హక్కుంది.

శ సి శ

'ఊకి పాతి[వత్యానికి మించినది మరొకటి లేదని మనదేశంలో వురుషవుంగవులందరూ అంగీకరిస్తారు. పురుషుల దృష్టిలో తమ భార్యలద్య్వారా తాముపొంబే శారచాలన్నింటిలో ఇదే ద్దగారమనీ 'పకటించుకుంటారు. అనగా తనభర్త ఎంత దుష్టుడెనా ఇం కెంతటి నిక ఎష్టడెనా, అతని అజ్ఞ ను జవదాటడంకన్నా అతని అధికారాన్ని ఎదిరిం చడంకన్నాా అతని హీనచర్యలను (పశ్నించడంక న్నా, మించిన దోషం స్త్రీకి మళేమిఉంది?

ఈ పాతివత్యము ఆడదానికి ఎంత ముఖ్యమో మన పురాణ ఇతివోస [గంధాలనిండా వివిధ సందర్భాలలో రమ్యంగా ఉటం కించబ జేఉంది.

100 ల&్యురఘురామ్‌

'అయికే ఈ పాతి[వత్యం ఒక్క లకే నియమితమైఉందా? అనేది (శ్రీమతి లథ్‌శ్రి (హ్నం

పాశ్చాత్య జీశాల్లోగూడా _ సౌశీల్యానికి "గెౌరవంఉంది. అక్కడగూడా అందరూ సౌశీల్యాన్నే కోరుకుంటారు. అంతేగాదు ఆ దేశాల్లో (స్ర్రీపురుషులు సౌాశీల్యాన్ని కోరుకుంటమేగాక నిలుపు కుంటానికిగూడా కృపి. జేస్తారు. మరిమన దేశంలో ఇది ఒక్క(స్త్రీలకే పరమథర్మంగా ఉద్ధోపిచబడింది.

వాన్తవానికి ఈ సొశీల్య పరిపోషణా బాధ్యతలను ఒక వతంవై అమితంగా త్మీవం చేయడంచద్వారా, అన్యపత చాధ్యతలు సులభంగా శిధిలంగావడం మనదేశంలో జరిగింది. సంయమన రహి త్రులై. పురుషులు విచ్చలవిడిగా నైవ్రర విపోరం జేస్తుంశే (స్త్రీలు ఏ విధంగా పాతి(వత్యాన్ని' -పరిపోపించుకుంటూ (బతుకుళతారో ఊహించడం కష్టంగానే ఉంటుంది.

పాతి[వత్య ధర్శ్భాన్నుండి చ్యుతి పొందటానికి పురుష [వమే యం లేకుండా పి ఎట్లాంటి అవకాశాలున్న యో అక్మికి అనూ వ్యూంగానే ఉంది.

యని వళపరచుకుంటానికేగా నాగరి కతలతో విలసిల్లే లంకా "రాజ్యం "నేలకూలింది. (టాయ్‌రాజ్యం నర్వనాశన మయింది. చరిత (గంధాలలోనికి ఎక్కినవీ, ఎక గ్రానివీ ఎన్నో చిన్న పెద్ల రాజ్యాలు (స్త్రీలకొరకు ధరాతలంలో కలసిపోయిన విషయం గుర్తుకు తెచ్చు కుంటూ పోతుంళే వరున్యకమంలో ఒక పెద్ద జాబితా తయారవు తుంది.

ఒక వ్వైపున స్త్రీని వళపరచు కొనుటకు పురుషునికి నర్వ 'స్వేచ్చతాయిచ్చి, స్త్రీని పాతివ్రత్యం చేయమని అదే పరమో త్క్బృష్ట క_ర్తవ్యమని శాసించడం ఎంత అసహజంగా కనిపిస్తుందో అంతటి అవివేకంగానూ స్ఫురిస్తుంది వాన్తవ దృష్టికి. పురుషాధిక్యత

కమల పునర్వివాహం నాడు 101

భార్యావియోగం పొందిన పురుషునకు ఎన్నిసార్లయినా వివాహాం జేసుకునే ల్రై నెన్సు సంఘం దఖలుచేసినపుడు, (స్త్రీ పునర్వి చాహం జేనుకుంటానికి చట్టరీత్యా ఏ అడ్డంకులు లేకపోయినా సంఘం కొరకొర జూడటంలో పురుషాధిక్య దృష్టి నమా జాన్నిి (వభావితం "జేస్తుండట మేకారణం.

మన దేళంలో వితంతువు లెందరున్నారో అన్న సరైన లెక్కలు లేవు. ఈమధ్య తీసిన అెక్కల్మపకారం షుమారు కోటి మంది ఉన్నా రని అంచనా. మరి వీరిలో వివాహ యోగ్యులెందరు * లెక్కలు అేవు. వారికోనం మన ఆధునిక నమాజం చేస్తున్న దేమిటి? అది గూడా అంతగా అంతుబట్టదు.

గతరెండు దళాచ్చాలుగా మనదేశంలో వితంతు వివాహాలు కొంచెం అధిక సంఖ్యలోనే జరుగుతున్నాయి లోగడకం ఆటు. సాంఘిక శాసనాలు ఈ దోవాచానికి కొంతవరకు కారణం, యితర నాగరిక (వపంచంతో మనకున్న రాకపోకలు వాటి [వళావమూ కొంత వరకుకారణం. కాగా మనజాతీయ స్వాతం[త్య పోరాటకాలంలో మన స్త్రీలు ముందుకువచ్చి, వివిధ పోరాటాలలో పాల్గొని అనేక త్యాగాలుచేసి, కాళాగార శ్లేశాలను అనుభవించి, దృష్టిని వికసింప "జేసుకొని, నూతన దృకృధంతో నంఘాన్ని పరివీఠించటమూ కారణమౌతుంది. తదుపరిదేళంలో వచ్చిన మార్పులు, ముఖ్యంగా వివిధ రాజకీయ వామపజూలు అనేక ఉద్యమాలలో (లను ఆక ర్హించటమూ ఒక కారణం. అన్నింటికన్నా ముఖ్యం, (స్రీ*నంలో విద్యాశాతం ఎక్కువై నకొద్దీ, ఉన్నత విద్యలు చదివిన వారి సంఖ్య "పెరిగినకొద్దీ, సనాతన ఛాందసాలకు న్వ్తీ సవాజంగానే జరగటంతో పాటు ఆర్థిక స్వయంపోషకత్వ అవకాశాలు లభ్యంగావటంతో, ఆ (ప్రభావం మిగిలిన సమాజంమీద పడటంగూడా. [పథాన శారణాల్లో ఒకటిగా కన్పడుతుంది.

పతిళా పఠనం, లేడియో (పోగాములు, విపోర యాత్రలు గూడా వితంతు వివాహాల శ్రాన్త్రప్రేకననే స్ట్‌ ఉంటాయి. ఏ ఒక్క

వా

102 లక్మీరఘురామ్‌ కారణం గాకపోయినా అనేక పరిస్థితులను, వివిధ కారణాలను పురస్కరించుకుని మనదేళంలోని వితంతు (స్త్రీలు పునర్వివాహం "జేసుకోవాలనే అభిపాయానికి దగ్గరౌతూ వచ్చారు.

వితంతువంశే ఎవరు * పునర్వివాహామంకే ఏమిటి? ఆలో చిద్దాము. చనిపోయిన భర్త అని చెప్పబజే ఒక పురుషుని, చూచి నక్షైనా క్షాపకం లేని, పది, పధ్నాలు గేండ్లపిల్ల వితంతువా? గర్భా 'చానం కాకుండా భర్ష మరణించినా సీ వితంతువౌతుందా? మొన్నటి పాకిస్తాన్‌ యుద్ధంలో, చాలామంది సైనికులు, అధి శారులు, కొద్దిరోజుల కిత మే వివాహమాడిన భార్యలను వీడి యుద్ద రంగానికి వెళ్లినట్టు మనం విన్నాము. అలాంటివారు ఆయుద్ధంలో మరణి న్తే వారు వితంతువులేనా? వారి వివాహాం గురించి ఆలో చిస్తే వారిది పునర్వివావాంగా పరిగణించాలా ? "

మౌఢ్యాచారాలకు, మూఢనమ్మకాలకు ఆలవాలమెన మన చేళంలో ఈ లాంటి వితంతువుల మచ్చలేని [బతుకులకు ఆస్కార ముందా ? యంగ్‌ ఇండియా ప్మతికలో, గాంధీజీని ఉద్దేశించి. ఒక విలేఖరి “మీరు ఘీ వ్యాసంలో ఒకచోట. పవితవివాహాబంధంలో, ముఖ్యమైనది శరీరాల క లఅయిశేగాదు. అత్మలక లయిక (వధానమైంది. అకలయిక మరణానంతరంగూడా విడదియ బడలేనికలయిక,. వామన వంగా ఈ కలయిక్ష ఉన్న చోట్ల, వితంతువులకు, ఆక గానీ పుకుషు నికి గానీ పునర్వివాహమ నేది ఊహించటానికి గూడా వీలులేనిది, అకమమెైనది, అనిఅన్నారు.”

““అదేవ్యాసంలో వేరొకచోట పీశ్ర అన్నారు, భర్ష్యృసాంగ త్యం లేని వితంతువులకు వివాహ జరగటం అనేది వాంఛనీయచే గాక తల్లి దండ్రుల క రృవ్యం గూడా, అని రాశారు. మరి ఈ ెండు విషయాలన్సు ఎలా సమన్వయ పరుస్తారు?” , వమన గ్రనీకీ కెలారాళారు. “ఈ శెండు. విషయాలకు

ట్ర ఇకుం నాకు మీ కష్టంగా కన్చించటంలేదు.

కమల పునర్వివాహం నాడు 103 వ్య్ళాదయంలేని తల్సిదం[డ్రులు, కూతురు వాంఛితం శెలునుకోకండా, ఆమే అంగిశారం 'లేకుండా చేసినవివావాం వివావామే గదు. నిళ్ళ యంగా అది పవిితబంధనం కానేరదు. కనక అలాంటి అమ్మాయికి వివాహం చేయటమనేదే పవితక _ర్వవ్యం* యిలాంటి నందళ్శ్యాలలో పునర్వివావా మనే మాళే తప్పుగా ఉపయోగించటం. ఈ కన్యకు అసలే "పెండ్లి శాలేదచేది వ్నాస్తవం. కనక మరణించిన లీ రృస్థానంలో యోగ్యుడైన మరో సవాచరుణ్ణీ వెతకటం ముఖ్యక _ర్తృవ్యం.” అని రాశారు, | |

చేళపితగా పరిగణించబడుతూ, మేధావిగా జ్చీరొందినగాంధీఖీ గర్భాదానం గాకముందు వివావోనికిపవితత ఆపాదిం చబడదన్నారు* అది పూ ర్రి వివాహమే గాదన్నారు= ___నా్య్థాయధర్మసూశ్రాల (పవ్రధమభావ్యకారుళ్లో ఒకరైన వళి ష్టుడు పునర్వివాహాలను అంగీకరిన్తూః అ నంతానానికి చట్టసమంతిని (పసాదించారు.

పునర్వివావామంజకు ఆయన శండు. నిర్వచనాలు చేశారు. ఏ (స్త్రీ అయితే తన యొవనకాలపు భర్తను వదలి పరులతో కొంత కాలం ఉండి, తిరిగి మొదటిళ ర్త యింటికి జేరునో ఆస్త్రీని పునర్వివా హితగా "వేర్కొన్నాడు. (పునర్భ) భర్త నపుంసకుడు, విచ్చివాడూ అయిన వకంలో గాని, భర్త చని పోయినపుడుగాని మరొకతనిని జేర నపుడు చానిని పునర్వివావా మన్నాడు. అవ_న్తంభ నూ(ాలలో, ప్రాచీన న్యాయ నిశ్లేతలయొక్క- నన్యానధోరణి మిక్కుటంగా కన్పిస్తుంది. అంతకుముందున్న సాంఘీక న్యాయాలు, నూతన తరాలకు వనికిలావనే సంస్క ర్పల్లా వారు వ్యవవారించారు. కలియు గంలో పూర్వయుగాల సూ(ాలు అక్కరకు శావనీ, పౌతతరాల వారు అతీతశ కులు గలిగినవారు కొన వారికి పొతకాలపుసూ తాలు ఉపయోగించవచ్చుగాని: కొ _త్తతరాలవారు విలువలు కోల్పోయిన వావై నందున ారికి కొ _త్తనూ(ఆాల అవసరమయినాయంటూ "పేర్కొని; (స్త్రీ స్వాతంత్రాని సంకుచిత పరన్తూఃవిధవావివావోలను

104 ల్మీరఘురామ్‌ ఎంత మాతం [పోత్సహించని కొ _త్తసూ(తాలను అమలు పరచేట్టు చేశారు. ఇదీ వసిష్టుని ధర్మసూ | తాలకాలానికీ, ఆప స్త్పంభుని సూ(తాల శాలంనాటికీ సమాజంలో 'సులపట్ల మారినవై ఖరి. వసిష్టుని శాలంలో ఉన్న "'స్వేచ్చకుసయితం సమాధిరాళ్ళు పాతపడ్డాయి. తిరిగి మనువు, యాజ్ఞ వల్కు్యుల కాలంనాటికి సన్యానుల దృక ఏళం మరీ జిడ్డుపారి, సంకుచితమై 'స్రీని ని్తేజ పరిచింది. “తదుపరి రంగంమీద కన్పించే (కీ. ళ. 8 వ శతాబ్దిలో మౌర్య యుగంలో) కౌటిల్యుడూ, వాత్స్య్యాయనులు సయితం (స్త్రీ స్వాతం 'త్యానికి గట్టిగా అడ్డుగోడలు కడుతూ, విధినిషేధాలు మిక్కుటంగా పర్పాటు చేశారు, "కెటిల్యుడు (నియోగతను) వితంతు వివావోన్ని గుర్తిస్తూ, భర్హృమరణానంతరం (స్రీ ఏడుమాసాల గడువుదాటిన తదువర్కి చనిపోయినభ ర్త సోదరుణ్ణి, అలాంటి వాజెవడూ లేకపోతే, ఆ గోశానికే సంబంధించిన మరెవరినై నా వివాహమాడవచ్చన్నాడు. 'చానర్థంపవమం శే, ఉత్ప త్సి జేసేసంతానం, ఆ కుటుంబాలకే జెందా లనేదిి వీటన్నింటినిబట్టిచూ నే వివావహాకాలంలో గానీ, విధివళశమున వై ధవ్యం ప్రాప్తించిన వితంతువుకు పునర్వివాహసమయంలో గానీ, "స్వేచ్చ అనేది ఎంతమాత్రం లేక పురుషులకు ఉపయోగించే ఒక ఉపకరణంగా'నే (సని భావించినట్లు కన్పడుళుంది. దీనికి చాలా కార ణాలు లెప్పవచ్చు. “హిందూ కుటుంబములో థ _రృభార్యను చేవీ అని ఎలుస్తాడు,. భార్యభర్తను స్వామీ అని పిలుస్తుంది. అలాంటప్పుడు అంత అన్యోన్యంగా సహజీవయా త కాలంపుట్టినప్పటినుంచి, ఈ పసన స్యర్టాద్న అవను, అనలు ప్రక స్యేచ్సలన " క (పశ్నించవచ్చుగూడా,

కమల పునర్వివాహం నాడు 105 “నాకుమాతం పొళాణికనాటకాలలో మినహా, వ హిందూ:

• కుటుంబంలోగూడా, భర్త భార్యను దేవీ అనిగానీ భార్యభ_ర్తను నాధా! అని గాని పిలవటం వినపడలేదు" -అనుకొంది (శ్రీమతి లమ్మీం అయినా సృష్టిలో ప్రీ పురుషులు సమానమని తలచినప్పుడు కి "స్వేచ్చ గూడా సహాజంగా నే, పురుషుని లాగానే ఉండాలిగాని అడ్డుగోడలు, నిర్ణయించవలనిన అవసర మేముంది ? పురుషవభువుల సంకుచిత దృష్టికాక ॥ హిందూ వితంతు పునర్వివాహాచట్టం (1956) హిందూ వితం తువు పునర్వివావాం చేసుకు నేందుకుఉన్న చట్టబద్ధమైన అవాంతరాలను తొలగించింది. ఈ పునర్వివాహం ద్వారా ప్రా _ప్తమెన బిడ్డలు చట్టసమ్యుతమైన సంతానంగా నే వరిగణించబ జేట్టుగా చట్టం రూపొం దించబడింది. చాచావు £0 సంవత్సరాల [క్రితం వరకు ఎక్కువ మంది వితంతువులు వివావాం "జీసుకుంటానికి సిద్ధప జేవారు గాదు, వారి అంతరాంత రాలల్లో చేసుకోవాలనే వాంఛ ఉన్నప్పటికీ. సాంఘికంగా అవమానానికి " గురిఅవాలసివస్తుంచేమోన'నే భయంగూడా ఉంచేది. దగ్గరబంధువులు గూడా వాళ్ళళక్తి మేరకు పునర్వివావా అభి[ప్రాయంనుంచి విముఖతగల్లించే వారు. ఫలితంగా గర్భసావాలు, ఆత్మువాత్యలు, శిశుహత్యలు వగ్రై రా. స్వర్గీయ కందుకూరి వీళేళలింగం గోరు లౌంటి సంఘ నేవాతత్పరులు, ఎన్నో (పతిఘటనలను ఎదుర్కొని రినిని ఒక ఉద్యమంగా తయారు జేసి సంఘదృష్టిని కొంతవరకు (ప్రభావితం - జేసిన ఫలితంగా ఈ నాటికి ఈ మాతమెనా, వితంతువులలో చై తన్యంవచ్చింది. థహొందటు సంఘ సంస్కర్తలు స్వయంగా తామే. వితంతువులను వివాహామాడుట ద్వారా వలువురకు ఆదర్శుంగానిలిబారు. ఎందరో : వితంతువులకు,

106 లక్మీరఘురామ్‌ అనాధశరణాలయాలను స్థాపించి, విద్యా[పచానం గావించి, వారి పురోభివృద్ధికి కృపి. జేళారు.

అయినప్పటికీ ఇంకా ఎందరో జీవిత పునరావాస పాప్ప్తికి నిరీడిస్తున్నారు. చారికి చదువుకునే సౌకర్యాలు లభ్యం గావటం లేదు, వివావాంజేసుకునే అవకాశాలు మృగ్యంగా ఉన్నాయి. స్వయంపోషణ ఉపాధి సౌకర్యాలు బొత్తిగా కన్సడవు. ఈ లాంటి వారి పరిస్థితి మరీ దుర్భరంగా కన్నడుతుంది. ఈ దురదృష్ట జీవులను, స! ముఖ్యబంధువులే తమ అవసరాలకు నిర్షాతిణ్యంగా ఉపయో గించుకుంటారు. ఈ నాటి హీందూ సమాజంలో జావలు, మరుదులు, మామలు వీరిజీవితాలకు చెక్కుచోట్ట పెనుభూతాలుగా ఎదురౌతారు.. సోదరులూ, వారి భార్యలుగూడా వారిని న్య్యూనతపర చటంలోగానీ, వంటమనుష్యులుగా ఉపయోగించు కొనుటలోగాన్సీ వారి బిడ్డలకు ఆయాలుగా వాడుకొనుటలో గానీ ఒకరికొకరు లీసిసోర్రు కాగా మరదళ్ళు వదినలు గర్భవతులుగా డ్రిశ్రే సమయాల్లో శ్ర (సుల వీలువ మకి వెరుగుతుందినోటిమాటల్లో. ఆ అవసరాలు తీరంగానే, మూటముళ్లె సర్జుకోవలసిన అవసరాలను గూడా ఆ నోటిమాటలతోచే బహిర్గతం చేస్తారు నిర్ణయగా.

పాపం మరి వితంతువులు ఏమి'జేయగలరు ?

నుద్‌ర్హ ౦గా సాగిన ' (శ్రీమతి లక్మి 'దేళవ్యాపిత పర్యటన లలో వివిధ రాష్ట్రాలలో అనేకమంది ఈ అభాగ్య సోదరీమణులను కలుసుకున్నారు, ఎన్నో అనాధ శరణాలయాలను సందర్శిం చినప్పుడు, వారి వ్య క్రిగత విషయాలతోపాట్స, సమిష్టి సమస్యలను అర్హం' చేసు కుంటానికి |పయత్నంచేళారు. అది కేరళ శాష్ట్రింగానీ, తమిళ నాడుగానీ, కర్నాటక రాష్ట్రంగాన్కి కెలుగు కేశరగాన్సీ బంగాళ గానీ, మహాళాష్ట్రంగాన్ని మశే భాగమెనాగాన్ని మనచేశంలో ఈ

కమల ప ల పునర్వివాహం నాడు ం శన నమన్య ఒకే విధంగా ఉంది, భాషాపాంత భేదాలు ఉన్నారు ధల్లో ఒకరికొకరు తీనిపోని విధంగా అవిము, క్తంగానే షర వారితో జరిపిన నంభావణలు, వివిధ రాష్ట్ర [వళుత్వ వ సము శాఖా చోదకులకు ఈమె ముఖ్యమైన నూచనలు చేయ క దిన గ పడయి. (వత్యతంగా వీరితోగల్షిన పరిచయాలు, (శ్రీమతి తల పురోభివృద్ధికి కొంతమేరవై నా ఉపయోగవడటానికి లథ్మికి అవళాళం లభించింది. తః ఇంతకూ అసలు సమన్య సమస్యగానే మిగిలింది. భ_ర్తృహిన న్పన భార్యహీన పురుషునకు వ్యళ్యానం ఎందుకుండాల నేది లథిశ్రి క (వపంచం ఎంతో విజ్ఞానాన్ని సముపార్టించుకొని, ఆగ దంచ అభివృద్దిషధంలో వయనిస్తుండగా, భారత '్రీ*నావిలో నివ యల్‌. కోటి మంది ఉన్న ఈ వర్తానికి ఈ శి ఎందుకు 1 వృత్తికి మార్గ మేది? మా భార్యను కోల్పోయిన పురుషుడు ఎన్నిసార్లయినా వివావా డవచ్చు. అతనివైపు సంఘం చిటికెన వేళ్ల నా ఎత్తదు. కాని ళర్తనుగో ల్పోయిన స్తీ వివావొం తల వెళ్తుటప్పటికి, నమొజం తన ముఖంలో విక్ర (నో శవభావాలను బపహొర్గతం వం థళాన్నంతా ఇముడ్చుకుని, ర మ్త్‌ంది. ఈ 'దేళంలో (స్త్రీలు “జేనుకున్న పుణ్యఫలం ! గా ఐచ్చికంగా వైధవ్యాన్ని అనుభవించే తీ (బతుకు నిజంగానే రవనీయమైంది. ఉన్నత [వమాణంలో [వకన్తుంది. జీవిత ఫాగస్యామిని గోల్పోయిన తొన్సు. తన జీవిత చాంఛలను సంయ మనం జేసుకొని గతించిన భర్తవై నావించుకున్న అపార (మ గౌరచాలను సాంఘికంగా తనకన్న ఇబ్బంది వరిన్ధీ తులలో (బ్రతుకు తూన్న అభాగినుల కన్నీరును తుడిచేందుకు కృపి జేయటం ద్వారా ధరిపథంలో అగ్రగామిగా నిలున్తుందనటంలో నం బేవాంలేదు,

108 లక్షిరఘురామ్‌ అయిళే, మతం పేరిటో, ఆచారం పేరటో బలవంతపు (ఛాహ్మ్‌ అార్జంగా రుద్దబడినపుజే వితంతువుల జీవితం దుర్భరంగా తయారవు తుంది. అవాంఛనీయమైన వివిధ దుష్ఫృలితాలకు దారితీస్తుంది. గృహస్థ జీవితం విచ్చిత్సికి గాకపోయినా అపఖ్యాతి పాలవటాననిక్రి దోహదం గల్గుతుంది. ..... ఎంతోసేపు లక్మీ మనస్సు ఎక్కుజెక్కుడో సంచరించింది. తనువు పక్కవై కి జేరింది. నిదాదేవి కౌగిలిలో ఒదిగేముందు లత అనుకొంది, “బహుళ కమల కొత్త జీవితంలో ఈ రాత్రి గడిపి కొద్ది గంటలలో సూర్యోదయాన్ని సంకొ తృగాగమనించవచ్చు, "అని, నే శి క!

అడ మహాత్ముడు వమరణీించిన రోజు 19048 జనవరి 80వ శేది, సాయం[తం మ[దానులో ఆంధ మహిళా నభ 'కారాస్థలయం నుంచి లత ఇంటికి వచ్చేప్పటికి అయిదున్నర అయింది, ప్యుతిక దివ్యజ్ఞాన నరోజినితో ఆరుగంటలకు టీ (తాగి ముందు గదిలో 'కేడియోదగ్గిర కూర్చున్నారు. నీ ఇ ఆల్‌ ఇండియా శేడియో ఆంగ్లవార్తా (వసారం [పారంభ మైంది, , “మవోత్కుడు కాల్చి చంవబడ్డాడు” అనేవ్నార్త వెలువడింది, ఏమిటీ నేను విన్నది?” . తల్లి వడింది లడ్టి. “మవోత్కుడు బిర్లా భవన (పాంగణంలోని (పొర్టనా నమావే శానికి వచ్చినవెంటనే 5-80 గం॥లకు పిసోలుతో కాల్చిచంపబడ్డాడు” 'కేడియో వార్తలు చదువుతుంది. “ఎవరినీ చంపింది?” తననుతానే [వళ్నించుకుంది. లకి, ““మవ్లాన్‌దాన్‌ కరంచంద్‌ గాంధీని చంపిన వాంతకుణ్ణి బిర్లా భవనతోటమాలి, కొందరి సవోయంతో వట్టుకొని పోలీసులకు అన్న గించారు” శేడియో చెబుతూనే ఉంది. = గాంధీజీ ఆఖరి మాటలు, “వాశేరామ్‌-వోరేరామ్‌,” “శీడియా చెప్పింది, . “వాశేరామ్‌, వారేరామ్‌” లత్మి "చాలూ. అవే వలికాయి. వివర్జ మైన తల్లి 'మొఖాన్నీ, మనిషిలో. వచ్చిన మార్పునూ గు ర్తిన్తూ, వార్తలువిన్న బేలీ కండ్ల వెంట నీరు గిిరున తిరిగాయి,

110 అఖ్మీరఘురామ్‌ అది గమనించిన లడిన్టై కండ్లు తమలోని అ్మశువులను నెమ్మదిగా టపటపా రాల్చు కుంటున్నాయి.

వార్తృలు ముగిశాయి. శేడియోని ఆపివేసింది.

• కదలక మెదలక కూర్చున్నది లమ్మికేడియో (వక్కసోఫాలో. జేలీ అరచేతిలో గడ్డం ఉంచుకొని ఎదురుగా ఎటో చూస్తోంది. అంతే అలా .ఎంతనేపున్నారో, ఇరువురూ మరచిపో యారు. ఏ ఆలోచనలు ఈమె మనస్సులో మెదిలింది మరచిపో యింది. తన్నుతాను మరచింది. (వపంచాన్ని మరచింది,. బహుశా ఏ ఆలోచనారాని, మనస్సుకు ఛూన్యత అవహించిన సమయం అంకే అదే నేమో!

'గేటులోగుండా కారువచ్చిన శబ్దం వినిపించింది లీలగా; గాశే జిలోనికి కారు నడిచినట్లనిపించింది. కొంతసేపటికి, ముందు వరం . డాలో బూట్ల టకటక వినవడింది. వరండాలో లై టువెలిగింది. వోలులో బూట్ల టకటక వినపడింది. వోలులో లై టువెలిగింది. తల్లి

• బిడ్డ కూచున్న గదిలోకి బూట్ట టకటక వచ్చింది. గుమ్మం (పక్కనే ఉన్న స్విచ్‌ టక్‌మన్నది. ట్యూబ్‌లైట్‌ 'ఇెల్లగా వెలిగింది. తల ఎత్తి చూచింది లమ్మీ.

రఘు రామయ్యగారుఎదురుగా ఉన్నారు రెండుతణాలు లక్మి శేసిచూచారు. ఒకకణం బేలీవై పు చూచారు. ఆయన మొఖం

• వొడిపోయి ఉంది, కంద్రలో అరుణిమగన్సిస్తోంది, మనిషి నీరసంగా ఉన్నారు.

లమ్మీనీ ఆ పక్కన ఉన్న శేడియోనూ గమనించినట్లుంది. నిళృష్దంగా వెళ్లి సూటుమార్చుకొని, వచ్చారు.

లక్కీ” అనిపిలచారు.

తలఎత్తి చూచింది లత,

. వారం రోజులనాడు మన సంభాషణలోజఒక్ష సారినీవు గాంద్రిజికి సమాదం ఉండవచ్చేమోనని మాట్లాడావు, సీకు ఆ అభిప్రాయం ఎట్టావచ్చింది ? అని (వళ్నించారు,

మహాత్యుడు మరణించిన రోజు 111

గంటనేపట్నుంచి ఎదురుచూన్తున్న రఘు వచ్చాడు, వాద యావేదనను ఎవరి. మోల వెలిబుచ్చుకోగలదో ఆయన సమీపించి (వక్కనే కూర్చొని, భుజం వైచేయి ఉంచారు. ఈమె ఏ విషయం చెప్పాలనుకున్నారో అద్యేపస్తావన ఆయన చేశారు. ఆయన దారి లోనే విన్నారు మవోత్యుని మృత్యువార్తను.

ఇందాకటినుంచీ గుంజెల్లో పేరుకున్న దుఃఖం, ఒక్కసారి "పెల్లుబికి బయటపడింది, కన్నీరు మున్నీరుగా మారింది.

తల్లి వేదనను చూస్తున్న దివ్యజ్ఞాన సరోజిని తల అటు (తిప్పుకుంది. సోఫాలో ఆ మూలకు జరిగింది. . వెనుక నుంచి ఈమె. "పెడుతూన్న వెక్కిళ్ల బరువుకు వీపు కదలటం కనపడు తుంది. ఈ బిడ్డను ఓదాల్చే శక్తి ఆ తల్టికి లేదు. ఆ తల్లిని ఓదా్చేళ క్షి రఘూకులేదు. రఘూ తననుతాను ఓదార్చుకుంటా నికి పది రోజులనాడు ఒకరా(తి భోజనాలయింతర్వాత ఇంటిముందరి తోటలో, సిమెంటు జెంచీలమీద, కూర్చొని గాంధీజీ పరంగాసాగిన వారి సంభామణను ఆ్మశయించాడు.

గా త్త చ

దంపతులిద్ద నే కూర్చున్నారు ఆరోజు.

ఢిల్లీ రాజకీయాలు (వస్థావనకొచ్చాయి. విజ్బంభించిన మత కల్లోలాలు, అటు పశ్చిమపాకిస్తాను నుంచీ, ఇటుతూర్పు బెంగాలు నుంచీ అనంతంగా సాగుతున్న శరణార్థుల వలస (వవాసాలూ లమ్మిని (వతిరోజూ ఉద్విగ్నును చేస్తున్నాయి. వ్యతికాముఖంగా వీరు పడు తూన్న ఇాధలు, పొగొట్టుక్‌ "న్న ఆస్తులు, నిళాశ్రయునై మన చేశానీకి శావటం ఈమెను కలవర పెడుతున్నాయి ఈమె మన స్సును సంషోభపేడుతూన్నాయ్‌. కొన్నికొన్ని వార్తలు విన్నపుడు ఒకోరోజు మరీ అతలాకుతలమయ్యేది లమ్మీ-

" పుట్టినదాది తమది అనుకుని, (బతుకుతున్న ఇల్లూవాకిలీ,

గుపిిటవటుకొని పుట్లిమట్లిన (వదశాలనుంళ* జ వట ముం పమిట? ం

112 లమ్యీరఘురామ్‌ (పాణంకన్నా మించి _ేమించేతన ఆ ప్తులచ్మితవధ తన కండ్ల ఎదుకు జరుగుతుంచే చూడటం అంకే వమిటి?

_ తల్లి దండుల ఎదుట కన్నవబిడ్డలనూ, భార్యల సమకంలో (వయ భ_ర్తలనూ నిలువునా చెట్లకుగట్టి దవానంచేయటాన్ని చూస్తూ (బతకటం అంకే ఏమిటి?

ఇటుకఇటుకా (పోగు చేసుకొని, గోడగోడా నిలబెట్టుకొని, గది గదీ తయారు చేసుకొని తమ జీవితాలకువై ని ఆచ్భాదనను 'గల్చించుకొని,, చమటోడ్చి నిర్మించుకున్న గృహాలు అస్తారబతంగా, అమర్చుకున్న ఆగృపహంలోని సామాను, క సాయిమూకల దహన “ాండకుగుు నై, "ఫెళ 'ఫెళార్భటులతో అగ్ని దేవునికి ఆహు'కౌతూంశే, ఎదురుగా దూరంగా ఉన్న వ చెట్టు చాటునుంచో గుట్టచాటు నుంచో చూస్తూ నిలబడటం అంకే ఏమిటి ?

ఆకలితో పడుస్తూన్న పసికూన నోటికి స్థనాన్నందించి, ఆ బిడ్డడి సుఖాలైై సుదూరభవిష్యత్తులో ఆశాజనకంగా అలోచించు కుంటూన్న మాతృేవిని హఠాత్తుగా ముష్కర బృందం చుట్టు ముట్టి ఆకలి అర్హమన్నా తీరని ఆ బిడ్డడిని అవలకు 'నెన్హేసి, ఆమెవై పడి, అరొమ్మును గుద్దుత్తూ, ఒకరివెంట ఒకరు మానభంగం చేస్తుంళే కలిగిన మూర్భలోనే (పాణాలను వదలటం అంళే పమిట?

_అంటరిగా ఉన్నప్పుడు ఈ ఆలోచనలు లత్మికి వచ్చేవి. ఆలో చనలు 'పెరిగేవి, ఆలోచించిన కొద్దీ హృదయం భారంతో ప్రరితపిం చేది. తనలోతాను కుమిలిపో య్మేది, నిళ్ళ్శబ్దరోదనంతో వాలా శ్చీటిక గాని మనస్సు మనసయ్యేదిగాదు, మనిషిఅయ్యేదిగాదు,

ఈమె భావోచ్వేగాన్ని, హృాదయపరిళాపాన్ని అర్జం జేసుకున్న రఘు, అనేవారు, “704 1౯6౯00 5960060621 చయయ అని, అది తప్పో ,ఉప్పో ఈమెకు తెలియదు, తెలుసుకోవాలని ఈమె (పయ త్నించనూ లేదు. శాని తనను ఓచార్చటానిక్రి మ్యాతమే రఘు ఆ మాట అన్నాడని మూత్రం అక్మికి తెలుసును.

మహాత్ముడు మరణించిన రోజు 113 అలాంటి సందర్భాలలో రఘూ మళ్లా అనేవాడు. “ఇది (ప్రపంచం, ఇది జీవితం. దీనికి మనమెంతవరకు బాధ్యులు” అని.

“ పపంచమంకే ఇదా? జీవితమంకశే ఇదాండీ*ి అనేది లత థై

“గ్షిన్సికి మీరూ నేనూ నేరుగా బాధ్యులం శాక పోవచ్చు, ఎవరు చాధ్యులో వారికీ మనకూ ఏ రకంగానూ నంబంధంలేచా ?. ఒకే నెత్తురు పవహిస్తూన్న మన బేవోలకూ, ఒశే విజ్ఞాన నాగరికత లలో (వభవిస్తున్న వ్యృాదయాలకు సంబంధం లేచా రఘూ?” అనేది లక, త్రై

శెండుమణాలు లత్మి శేసిచూచి రఘుశామయ్యగారు రెండు చేతులూ. వెనకకు కట్టుకొని, చూపును ముందుకు సారిస్తు ఈమె ముందుగా ఏదో ఆలోచించుకుంటూ అటూఇటూ నడకలు సాగించే వారు. నిత్యమూ వింటున్న ఈ వార్తలకు ఆయన హృాదయంగూడ జాధపశేది.. దిగులుతా మనస్సులోనే చాచుకునేవాడు.

“ఈ మవోపాపం ఈనాడు మనదేశానికే సం్రా _ప్తమెంది గాదులక్కీ, నిన్నమొన్న నాజీ ైన్యాలు యూరవ్‌లో. 'జేసిం దేమిటి? ఎన్ని దవానకాండలు, ఎన్ని మానభంగాలు, జరగలేదంటావ్‌? ఎందరు నిళ్యశయులవలేదంటాప్‌ లక్కీ రఘు అన్నాడు. అదీ ఈమెను ఓచార్చొటానికే. ఈమె మనస్సు బరువును తగ్గించటానితే.

“రఘూ చేననేది, ఈ మవోశాపం మన శేళంవై నే విరచుక పడిందనిగాదు. ఈలాంటి. మఖోరఘొతుకాలు వీ జేళంలోనై నా జరగ ఈ అమానుష క ళ్యలకు నా మొనస్సుఖిదపడుతుంది. జీను దుఃఖ "పడతాను. దుఃఖపడటం ఎందుకంటావాొ శీను వాటిని అరకట్టలేను గనక." అని అడి పలికింది

రఘుశామయ్యగారు తిరిగి తన పచార్లు సాగిస్తూనే ఉన్నారు-

8

క! లథష్మిరఘురామ్‌

మనస్సులోనే అతిశ్రి అనుకొంది, “టదేవా! ఈ మనుష్యు లను ఎంత చిితంగా సృష్టించేవయ్యా, నిన్న మొన్నటిదాకా ఒకే చోట కలసిమెలసి జీవించినవారు, వ్యక్తిగత కారణాలు ఏవీ (వకో పింప జేయకండానే, ఒకరినొకరు ఘోరంగా చంవుకుంటున్నారు. దినికిగూడా మర్యాార్థం పమన్నా ఉంశే ఈ దినురాలికి 'తెలివిడ చెయ్యి” అని.

• అప్పటినుంచి, ఇప్పటివరకు ఏబేవుడూ ఆదువ తాథళాన్రలకు ఏ అర్థమూ లత్మీకి 'ఆలివిడిచేయ లేదు.

దేశం ఈ ఘోర కృతా్రలతో అట్టుడికినట్లు ఉడికిపోతూన్న సమయంలో పదిరోజులనాడు, రఘూతో ఆరాతి తోటలో నంభా మణ జరిగిందిం

“రభూ, నాకెందుకో మహాత్ముడు మనకు దక్కాజేమో నని పిస్తుంది. అన్నది లతీగ్చ

ఉలిక్కిపడట్టయి, రఘు, “అంకే పమిటలక్కీ?, *మ2౯ ఠం

అటు

906 [6౯౭౧ అన్నారు. స్వరం త్మీవంగా పలికింది.

“మవోత్కుణ్ణి ఎవరో ఓ కిరాతకుడు పొట్టన "పెట్టుకుంటాడేమో నని భయంగాఉంది” అన్నది లథ్మి.

అప్పటికే మదన్‌లాల్‌ అనే ఒక యువకుడు బిర్లా మందిర్‌ పాంగణంలో చేరీ బాంబు వినరిన నంఘటన ఆమెకు జూవకంవచి (౬ జ్జ నై! ఉంటుంది. ఆ౦1 ఏమిటీ ఆలోచన! ఉలిక్కివడ్డట్టు అన్నారు రఘు 'రామయ్యగారు. వాక్యం తీ వంగాఉంది. అమాట ఈమె అనటం రఘూకు ఇష్టంలేదు వినటం అంతకన్నా ఇష్టంలేదు. "

ఆ నంభామణ అంతటితో నే ముగిసింది. ఎవరి ఆలోచనలు వారిలోనే ఉండిపోయాయి.

సరిగ్గా పదిరోజులకు ఈ ఘోరం జరిగింది. 'దేళంవై ఒక "పెద్ద పిడుగు పడింది. ఆరాత్రి మరునాడూ, ఆ'సేతుళకీతనగ పర్యంతం

మహాత్యుడు మరణించిన రోజు 115 భారతీయాత్య శోకించింది. (ప్రపంచం దిగ్భాంతి చెందింది. తణం పాటు కాలచక గమనమే _స్తభించినట్లనిపించింది.

“౫౦౦ ఇగ4ంగే [౦౦డే[౧695 19 రేజగ8్రల0ంటక” అన్నాడు బెర్నా డ్‌షూ గాంధీ మరణాన్ని విని.

“అది సాధారణ మానవులపట్ల నిజమే గావచ్చుగాక. కాని మహాత్యునిపట్ల ఆ వ్యాఖ్యానం ఎలా సరిపోతుంది అనుకున్నది లతీన్చ తెల్ల వారి “కడయోలో “షూ మాటలువిని,

“మరొకసారి మానవత సిలువ వేయబడటం” అని వ్యాఖొన్టి నించింది నోబుల్‌ వై9జ్‌ (గహీత, ప్రసిద్ధ రచయితతి (శ్రీమతి

ఇ "రల్‌ బక్‌.

“ఈ మానవ దేవుడు నడయాడిన ఈ భూమిని గురించి, ఈ తరాన్ని గురించి, శతాచజ్చాల అనంతరం గూడా భావి తరాలవారు గుర్తుంచు కుంటారు. ఈయన దివ్యజ్యోతి లతలాది [పజాహృద యాలలో నిత్యమూ, తరతరాలూజ్వలిన్తూనే ఉంటుంది కనక.”

అంటూ మూడు రోజుల తర్వాత భారత రాజాన్టంగ నిర్ష యక సభలో వసంగిస్తూ పలికారు జవవార్‌ లాల్‌.

జపాను రంగంలో మితరాజ్యవై న్యాల సర్వసేనాని, సీసపు వ్యాదయుడని పేరుగాంచిన జనరల్‌ డగ్గన్‌ మెక్‌ ఆర్థర్‌, “కాలాని కన్నా చాలా ముందు నడచినవ్య క్తి” అని గాంధీజీని అభివర్ణించారు"

అమెరికన్‌ సగో మహిళా నాయకురాలు మిసెస్‌. మేరీ

'జెథూన్‌ గాంధీజీ మరణం'వై తన అభ్మిపాయం వెలిబుచ్చుతూ, “జక వెలుగు దివ్వె ఆరిపోయింది. తుపాకీల ప్రమేయం లేకుండా, రటక్త పాతం అవసరం లేకుండా (పపంచాన్ని జయించటానికి ఆయన అత్మ నతతమండలాలశేసి ఎగిసింది. ఆటంజాంబులు, జెట్‌ విమానాలు, (కమి యుద్ధాలతో నిత్య భయకంపితులమై ఈ భూమివై (బతుకు తూన్న తల్లులమైన మనం, ఆళాజనక భవిష్యత్తుకోనరం ఇక తూరుపు

116 లకీ్య్చరఘురామ్‌ ఆకాళంలో (ప్రకాశించే మవోత్ముడనే నూర్యునివై పు చూడాలిసి ఉంటుంది." అని అన్నది. త్తి త్తి నే

నిజమే [ప్రపంచానికి ఆయన ఒక నూతన వెలుగు వసా దించాడు, కొత్త జాటను చూపించాడు. అది నత్యపూరితమెనది, విశుద్ధవంత మైనది. అహింసాయుత మైనది. అనుకున్నది (శీమతి లక్మి.

ఇ ర్న ల్లా

ఆ మార్గంలో పయనించాలం శే నీకు కర, కత్తులు అక్కర లేదు. జాంబులు తుపాకులూ అనవసరం. ఆన్యాటం వాడావుడీవొద్దు. మంచి మనస్సుతో సత్యవాక్కుతో నిర్భయంగా ఎంత దూరమెనా (పయాణించవచ్చు. సీవు సుఖపడవచ్చు. 'వపంచాన్ని నసుఖవంతం చేయవచ్చుననిగూడా అనుకొన్నది(శ్రీమతి లతని.

అది ఆయన చూపిపోయిన మార్ష 0,

అనుసరించవలసిన క _ర్తవ్యం (పజలది.

చి త్తి త్తి

[పపంచ "దేశాలలో చాలాసార్లు [వఖ్యాతపురుషులు ఉద్భ వించారు,. ఆయాదేశాల (పజావిముక్తి పోరాటాలలో అ(గభాగాననే ఉండి అనేక విధాల పోరాడారు. తమ జీవిత కాలాలలోనే వారిధ్యేయాలను సాధించినవారుగూడా మనకు కనుపిస్తారు. జార్జి వాషింగ్‌ టన్‌, అబహాం లింకన్‌, లెనిన్‌, గాంధీజీ మాసియాంగ్‌, మొదలైన [ప్రముఖులు ఈ కోవలో మవ దృష్టికి వస్తారు. జాతికి టై. కాళికుల్లా [వభానించినవారే వారంతా.

వారందరు తమతమ దేశాల [పజల భాగ్యోన్నతికి విపులమైన సంగామాలు జరిపి వజయాలను సాధించినవాలే.

మహాత్ముడు మరిణించిన రోజు 117 అయిళతే, వీరికి గాంధీజీకి మౌళికమైన ఒక 'భీదం ఉంది. వారందరూ వారి పోరాట విజయంతో అధికారాన్ని స్వీకరించారు. గాంధీజీ దానిక!దూరంగా జరిగపోయారు. తన దేళపు స్వాతం[త్య పోరాటాన్ని వెన్నుగాచి, ముందు నడిపి, కడకు చేశానికి స్వాతం[తప్పాప్తి లభించిన 194 ఆగష్టు 15 అర్భరా్యతి సమయానికి, 'దేశస్వాతం[త్య మవాదత్తర విజయోత్సవంలో ఈయన పాళ్లూనలేదు. దిక్కులు పిక్కటిల్లునట్లుగా, భూనభోంతర ములు ఏక మగునట్లుగా వినవచ్చిన జయనినసాదములను ఏన కుతూహల పడలేదు. భారత దేశానికి ప్రధమ అధ్యకుడో, లేక మొదటి ప్రధా నియో కావాలని కోరలేదు. ఆయన చిటికిన వేలు వాంఛించినా, ఈ విశాల దేశపు ఉన్నతోన్నత అధికార భదపీఠము ఆయనకు అగ తాంబులంగా లభించి ఉం జేది. కాని గాంధీజీ అదేసమయంలో భారత రాజధానికి సుదూరంలో నౌఖాళీపాంతంలో తమ (కౌర్యా లతో తల్లడిల్లుతున్న తల్లులను బిడ్డలను ఓదాకృటానికి కాలినడకన (పయాణం సాగిస్తున్నాడు. తోటిసోదరుల కన్నీరు తుడవటానికి తపించిపోతున్నాాడు. మనిషిలోని ార్యాన్ని మార్చి అతణ్జో కరుణా మయునిగా చేసేందుకు [పయాణిస్తున్నాడు. “కయన బుషిపుంగవుడా ? అత్యద్భుత రాజకీయ వేత్త?” చాలాసార్లు (శ్రీమతి లమ్మీకి అనుమానం వచ్చింది. చివరకు బుషులలో రాజకీయవేత్త. రాజకీయవే త్తలలో బుపి. పుంగవుడు అని అనిపించింది కాని ఈ వాళ ఈ మే అంటారు “ఆయన శాజకీయ బుషిపుంగవుడు"' అని, గోధుమరంగు శరీరం, తెల్లగా మెరుస్తున్న చచిరువెం్యటుకల శిరస్సు, బోసినోరు, "పెద్దదయిన ఇెవులు, అడ్డంగా ముడతలతో గీతలు గీయబడిన నొసలు, దయను వర్షించే నయనాలు, "పెద్ద ముక్కు, పొడవు కత్తిరించిన తెల్లమీసాలు, నున్నగా చేసుకున్న

118 లథీరఘురామ్‌ గడ్డం, ఛాతివ్లై పొడుచుకొన్తూన్న ఎముకలు, గోచీెట్టి ధరించిన పరిశుభ ధవళ వస్త్రం.

దిర్హ ములైన చేతులూ, నన్నని పొడవుగా కన్పించే కాళ్లు, (పక్కనే కర, చాచీవట్టు పెట్టుకొని కూర్చొని ఛ్యానము[దలో మనస్సును, లగ్నం చేసుకునిఉన్న మూర్తిని మెరీనా నై కత స్థలిలో, అతిసమీపంలోఉండి చూచింది లకి మ[దానులో. ఎ ్రైడలా నిశ్శబ్దం ఆవరించిన ఆ (ప్రదేశంలో ఈమె మనస్సు (పార్థనవై పు మరలలేదు. (పార్థన చేసుకుంటూన్న ఆ మపంనాయకుని వైననే లగ్నమయింది. చూపులు ఆయన ముఖారవిందవై ననే "కేంద్రీకరించబ డినాయి. ఆ (ప్రశాంత వాతావరణంలో ఆ శాంతమూరర్తిని అదేపనిగా చూన్తుంశేు సార్‌ నాధ్‌లో శిష్యులకు ధర్మపబోధం చేస్తున్న బుద్ద భగవానుడు మనో నేతంలో మెదిలాడు (శ్రీమతి లతకి ఆనాడు.

బాపూ [పార్టన ముగించుకొని కండ్లు కెరిచాడు. గాంధిజీని సందర్శ్భించుకోవాలని ఆ సాయం[తం వేళ తూర్పు సము[దంలోనుంచి వేనకువేల ఉత్తుంగతరంగాలు ఒకదానివెంటట ఒకటి హోరువెట్టు కుంటూ నురగలు [గక్కుకుంటూ వరువులతోవ చ్చి, ఆయనకూర్చున్న ఆ సమావేళ (పదేశాన్ని ముద్దిడుకొని నంతృ_ప్రిచెంది తెల్లగా నవ్వు కుంటూ సము దంలో కలసిపోతున్నాయ్‌,

ఎదురుగా కనుచూపుమేర ఇనుకొ "రేణువులకన్నా మందంగా ఒరుసుకుంటూ కూర్చున్న జన సముదంలో మవోత్యాగాంధికి జై , భారత్‌ మాళతాకుజై అనేనినాదాలు, ఒకచానివెంట ఒకటి ఆ సము[ద తరంగాలలాగానే వచ్చి సభాస్థలిలో మార్శ్మోగుతున్నాయ్‌. దిగంతా లలో 'వతిధ్వనిస్తున్నాయ్‌.

జాపూ. చేయి. ై కెత్తారు. అంతటా నిళ్ళబ్దం. ఎత్తుగా నిర్మించిన వేదికవై నిలబడారు. (వనంగం పొరంభించారు.

యి డ్డ (ర (౭

ఆకు కదిలినా సవ్వడనిపించే | పళాంతత. నాగన్వరానికి ఆజే నాగు పాములా [పజాసందోహం మం [తముగ్ధమయ్యింది. మవోత్యుని

మహాత్ముడు మరణించిన రోజు 119 అభిభామణలను అర్థం జేసుకుంటోంది. మననం జీసుకుంటోంది. గంట "సేపు సాగిన అ (ప్రసంగంలో గాంధీజీ ఎన్నో విషయాలను వివరిం ఇారు. అంచులో రాజకీయాలున్నాయి, మతమున్నది, బేవుడు న్నాడు, హారిజనులున్నారు, స్ర్రీలున్నారు, వళ్లిపట్టులున్నాయి, చరఖా ఉన్నది, (గామాల స్వయం పోషకమున్నది, మత సామ రన్య మున్నది.

ఆయన నోటినుంచి వెలువడిన 'వతిమాట దై వవాక్కుగా (గ్రహించారు (వజలు, ఆ చూపుల్లో దయ పెల్లులికిది. ఆ పలుకుల్లో సత్యం [పన్ఫుటమైంది. ,[పతిమాటా హృాదయపు లోతుల్లోంచి "పెల్లుబికి వచ్చింది.

(శ్రీమతి లమ్మీ, గాంధీజీని అంతకుముందు రెండుమూడుసార్లు చూడటం తటస్థించిందిగాని, ఆరోజు మెరీనా వీచ్‌ సభలో మాతమే చాలా సమీపంగా కూర్చొని ఆయన్ను (శద్దగా దరి్శ్శించుకోవటం జరిగింది. మాటలను వినటమూ జరిగింది. ఆ మాటలు మనుష్యుల్లో ఎలాంటి (పభావం గలిగించేది తెలిసింది.

చ్‌ జ్‌ త్తి

లమ్మీ చిన్నతనంలో గాంధిజీ ఆంధ దేళం ఒకసారి వచ్చి నపుడు _వారు విజయవాడ నుంచి బందరు వరకూ (పయాణం చేళారు. మధ్యలో చాలా [గామాలు చూచారు. ఆ రోజల్లా యావదాంధ “దేళ (వజలతో కస్చష్టా జిల్లా తీర్భయా[ తాస్థల మెంది. పల్లెట్మిగామాల నుంచి లభ్యమైన అన్ని (పయాణ సౌకర్యాలను వినియోగించుకొని (వజానీకం జారులులీరి నడచింది. బండ్లు కట్టుకొని 'య్రీజనం పసి బిడ్డలతో సవో గాంధీజీని దర్శించుకోటానికి విచ్చేశారు.

లథ్సి నాన్నగారు ఆరోజుల్లో చల్ల వల్లి సంస్థానంలో దివాన్‌ జీగా వనిజేస్తున్నారు. బందరులో లమ్మీ, _ చెల్లి కృష్ణ అమ్మనాన్న గారలతోసవో ఒక మహా మానవ సమ్ముదం మధ్య గాంధీని దర్శించు కున్నారు. ఆయన హరిజన నిధిక్తై చేయిచాచి విజ్ఞప్తి "జీళారు. కొంగుజూాపారు. కొంగుబంగారు మయమవమయింది. పురుషులు

120 అత్యీర ఘురామ్‌ "జేబుల్లో ఎంత డబ్బు ఉంశే అంతా ఆ నిధికి సమర్పించారు. డబ్బులు మరిన్ని లేనివాళ్లు (వేళ్లకున్న ఉంగరాలు సమర్పించారు. స్రీలు బంగారు నగలు యిచ్చారు. చేతి గాజులు యిచ్చారు, 'మెడల్లోని హారాలు యిచ్చారు. ఆ ఇవ్వటంలోనే తమజీవితాలు కృతార్థత చెందుతాయని యిచ్చారు. పోటీలుపడి ఇచ్చారు.

మహాత్ముని మాటల (వభావం అది. ఆయన వ్యక్తిత్వ విశే పషమూ అది.

త్త త్తి న్న

గాంధీజీ రాజకీయాలలో నై తిక (వ్రసక్తి తీసుకొచ్చి. రాజ కీయాలకు 1[ప్మ్వపధమంగా గౌరవం అెచి ఎ పెట్టారు అని కొందరంటారు. మరి నైతిక విశుద్దతల్లేని రాజకీయాలు ఎందుకు? ఎవరి కొరకు ?

• ఆలివిగలవారు తెలివిలేనివారిని వివిధ నామధేయాలుగల పార్టీలను "పెట్టుకొని పీడించటానికా ? తనకు తానే చెప్పుకునేది లత్ము.

అంజేగాదు గాంధీజీ, మనిపి. జీవితంలో మరువబడ్డ మరుగున బడ్డ నైతిక విలువలను ఆయన జీవితమంతా కష్టాలుపొంది, పున రుద్ధరించాడు. జాతీయ అంతర్జాతీయ విషయాల నెన్నింటినో, ఆ విలువలతో నే సరిపోల్చుకొని, రూపకల్పనలు 'జేసుకున్నారు. (ప్రజ లకు (వబోధించారు.

మహాత్ముని గురించి ఆ విధంగా అర్థం 'జేసుకుంది లత.

లఖ్యానికి సాధనకూ విలువలు ఉండాలని నిరరించిన మహో రాజకీయవేత్త మహాత్ముడు. అట్టి మవోత్కుడు, నేడు కనుమరుగై నారు, అందుకే ఆమె కన్నీరు మున్నీనై ంది.

న్న.

ఢిల్లీకి వచ్చిన మొదటిరోజు రాజ్‌ఘాట్‌ సమాధివద్ద దేళపిత

గాంధిజీకి పుష్పమాల సమర్చించి-వినతులర్చిం చింది (శ్రీమతి లజ.

వైలూ- వూ సలామాలేకుం

ఈకివ్లు ముఖ్యపట్టణం కైరో. నైైలునదికి తూరుపు ఒడ్డున ఈ మహానగరం వుంది.

ఈజివ్లు కులాగా నే కెరోలో (శ్రీమతి లతి రఘురామ్‌ విడిది చేసిన “"షెప్పర్డ్‌ హోటలుకూ ఓక చర్మితవుంది. వంద సంవత్సరాల వయస్సుగల ఈ హోటలు (పవంచ _ [పఖ్యాతవీకుడు నెపోలియన్‌ తన 2 'తయాతతలో కొంతకాలం పొటు తన స్కాంధావారంతో విడిదిచేసిన (వదేళశంలోనే ఈ హోటలు నిర్మించబడింది.

ఆ రాతి అ హోటలు భవనం అఖరు అంతన్తువె అనంత అకాళం[కింద కూర్చున్నారు (శ్రీమతి లత. ఎదురుగా నిండుగా వయ్యారంగా నీలిమ రంగులో నైలునది (పవహిస్తోంది. మర గర్భితమైన ఎన్నో రహస్యాలను తనలో ఇముడ్చుకొని నిళ్ళ బ్ఞంగా గమనం సాగిస్తోంది, నింగివై ఉదయించిన పూర్జచం[దుడు ఏ పిమషయమూ తనకు పట్టనట్టు తన [వయాణం తాను సాగిస్తున్నాడు. లే మబ్బుతునకన్నా అడ్జులేని ఈ అరబ్‌ ఆకాశం వ(జవై ఢూర్య మణిమయ, రత్నఖచిత ' లేశెంపురంగు మవోవస్తాన్ని కప్పుకొని వెలు నదిలో తన అందాలను చూచుకొంటోంది. ఆ నద్మత కాంతు లను ప్రతిబింబిస్తూ ఈ మహానది తనకు తాను మురునుకొంటోంది.

(శ్రీమతిలమికి ఒంటరిగా అ నిశ్శబ్దంలో కూర్చోవటం ఎంతో చాగుంది. వేగంతో ముడివడి (పతిరోజుకూ గంటలను, (వతి గంటకూ నిముషాలను గుణించుకుంటూ [బతకటానికి అలవాటుపడ్డ అమెకు ఆ సమయం, ఆ (ప్రదేశం, ఎంతో పహోయినిచ్చింది. ఎంతగానో సేద దీరినటయింది.

ళం

ఎన్నో ఆలోచనలు ధారావాహికంగా (శ్రీమతి లతిశ్చ మన స్సుకు తాకుతున్నాయి. అన్ని అలోచనలూ వై లునదివైపు తిరి గాయి. నైలునది ఈమె మనస్సును ఆవహించింది.

122 లక్షిరఘురామ్‌

“నెలలు” ఎంత చక్కనిపేరు! ఈపూట జ్ఞాపకం వస్తోంది. మానవ జీవితంలో నదులపాాత ఎంతో !! పురాణ కాలంనుండీ నదులు మానవుణ్ణి (బతికిస్తూ నే ఉన్నాయ్‌. బట్టకట్టిన్తూనే వున్నాయ్‌. తీర్చిదిద్దుతూ'నే ఉన్నాయ్‌. నదినిచూచి మానవుడు ఎంతో నేర్చు కొన్నాడు. కృతజ్ఞుడుగా వుంటూనేవున్నాడు. అర్బిస్తున్నాడు. పుష్కరాని కొక్కసారన్నా ఏ ఒక్క నదికన్నా పదో పేరిట భక్తితో నమస్క-రిస్తున్నాడు గూడా.

“ఆదికాలం నుంచీ, మనిషి నదినిఎంత ఆప్యాయంగా చూచు కుంటున్నా డో, ఆలోచిస్తుం కే అళ్చర్యమేన్తుంది ! ఎంత చక్కని "పేర్లతో పిలుచుకుంటున్నాడు !! గంగ, సింధు, కృష్ణు వైలు, ఫోవోల్లూ, కావేరి 1! ! వెతకి వెతకి అందమైన "జేర్ణతో నదులను పిలి చాడు ! కవనం అల్లాడు ! ! కమ్మగా గానం చేశాడు !! 1”

కమ్మని ఆలోచనలు లత్మి మనస్సును ఆకట్టుకుంటున్నాయి.

గంఖీరవదన యై, 'తేజస్వినిగా ఈజిప్ల్‌ ఎడారులలో భూతకాలం నుంచీ భవిష్యత్తులోకి విశాంతి లేకుండా ఈ మవహోనది తన అనంత యాత సాగిన్తూనే ఉంది. నై లునదీతీరనాగరికత (పాచీనమయినదా, గంగాతీర నాగరికత [పాచీనమైనదా అనే మీమాంస చారిత్రక పరిశోధకులకు వదిలితే, ఈ రండు మవోనదుల తీరస్థ నాగరికతలూ, మానవ నాగరికతా విజ్ఞాన చరితలో "రెండూ రెండు మహా అధ్యా యాలుగానే భాసిల్లుతాయి. ఆ(ఫికా ఖండానికి అడ్డంగా ఏడువందల మైళ్ళ పొడవునా [ప్రవహించే ఈ నదీమ తల్లి, ఆ ఖండవానుల నిత్య జీవితంలో పెనవేసుకొని పోయిందనే మాట మాతం నత్యం,

ఈ ఆ(ఫికా ఖండంలో నే అనంతమైన నవోరా ఎడారి సృష్టివై చితాలలో ఒకటిగా నిలిచింది, ఇజాయిల్‌ 'చేశియులు సహారా ఎడారిని నస్య శ్యామలం చేశారనీ, పుష్కలంగా పంటలను పండించు కుంటున్నారని విన్న శ్రీమతి లమ్వ్యి ఇజాయిల్‌ వెళ్ళాలను కొన్నారు. వారు సాధించిన ఆ మవోద్భుతాన్ని చూడాలనే కోరిక చాలా రోజులుగా వుంది. అయితే ఈజిప్టులో నే సవోరాను. సస్య శ్యామలం చేసిన పద్ధతి ఆశ్చర్యకరంగా ఈమెకు కనిపించింది. ఒకటి

నెలూ-మా సలామాలేకుం 129 “రండు దళాక్టాల[కిత ౦ ఇసుక ఎడారులుగావున్న వై లునది వీర 'పాంతం "నేడు పచ్చటి .వెరులతో కనుల విందుచేస్తూంది. సువిశాల వి సూలు నై లునదినానుకొని మామిడి తోటలు, నిమ్మతోటలతో కళకళలాడు తున్నాయి. ఎడారి భూములను పంటలకు మళ్ళించడం అనేదే అద్భుతం. [శ్రీమతి అతనికి నిజంగా మొదట్లో నమ్మశక్యం కాలేదు గూడా. ఈజివ్లు (పజలకు వర్షమంశే పఏమిటో తెలియదు. .కొందరు వాళ్ళ జీవితకాలంలో ఏ ఒక్కసారో వర్దాన్ని చూసి ఉంటారు. ఈజివ్లు పురాతన (గ్రంధాలలో. “ఆశకాళంనుండీ వై లునది భూమి మీదకు పడిపోతుంది అంటూ వర్షాన్ని గురించి (వాశారు. ఎందు కంటే వాళ్ళకు అెలిసింది వైైలునదీ, దానిలోని నీకే. వర్ష మంకే "ఆలియని [పజ వర్షాన్ని ఎపుడో జీవితకాలంలో ఒక్కసారిచూచి నె లునది ఆక సంనుంచి పడుతుంది అని అభివర్టించుకున్నారు. ఎడారిని పంటభూములుగా మార్చుకునేబ్బృవాత్‌ [వయత్నము 1954 లో ప్రారంభమయింది. (పథమంలో [పభుత్వఎడారిని సర్వే చేయించింది. ఒయానసిస్సులు ఉన్న 'పాంతాన్ని లోగడడఉండి ఎడి పోయిన స్థలాలను గు ర్హింపించింది. ఎందుకంశేు ఈ చోట్ల అడుగున నీరు తప్పక ఉంటుందని నమ్ముకం. ఈ స్థలాలు నైలునది సమీపం లోనూ ఉన్నాయి. నదికి దూరంగా మైళ్ళ అవలా వున్నాయి. కొన్ని [పత్యేక పద్దతులద్వారా ఈ భూముల్లో ఛాలా ఎక్కుగా నీర్ముపవహించేట్టు చేశారు. ఈ (ప్రాంతమంతా గట్టివజేదాక ఈ నీరు "పెట్టడం జరిగింది. తరువాత రక్కిన పొదలు, మొక్కలు నాటారు. చుట్టూరా నర్వి మొక్కలు నాటారు. మరల ఇసుక 'జేరుకొనకుండా వతి శెండు మూడేండ్లకు ఒకసారి నాటిన రక్కిస' పొదలు తీసి కొత్తవి నాళేవారు. ఇలా ఒక పదేండ్లు పాటు (శ్రమించిన తరువాత ఆ భూమి వ్యవసాయ యోగ్యమైంది. సుదీర్హ మైన నన్నని సిమెంటు కాల్వలు కట్టారు. నీటి పారుదలకోసం కొన్నిచోట్ల మెలునుంచే నేరుగా నీరు పారుదల అయ్యేట్లు చేసుకున్నారు. యీ రకమైన నీటి కాలువలను తయారుచేసుకుంటమే ఒక ఘనకార్యం. వెంటనే

124 లత్యీరఘురామ్‌ మొక్కజొన్న వేశారు. గోధుమ వేశారు. పొలాలను సళ్యళ్యామలం చేసుకున్నారు. గాబెలను గోధుమలతో నింపుకున్నారు. చ్‌ త్తి త్తి అక్కడ మామిడితోటలను, మాల్ట్‌ తోటలను (శ్రీమతి లక్మి చూచారు. డబ్బాల్లో నిల్వఉంజే మామిడిరసాలను రుచిచూశారు. వ్యవసాయ తాల్లో డబ్బాల్లో మామిడిరసాన్ని నిల్వచేసే కానింగ్‌ పర్మిళమ చాలా (పాముఖ్యంవహించింది. ఎక్కువవి స్తీర్ణాలలో మిక్కి లిగా "మొక్కజొన్న, ఆముదాలు, నిమ్యలు పండిస్తున్నారు. ఎడారిని బాగుచేసుకున్న [పాంతాల్లో 1250 _గామాలుపర్పడ్డాయి. వాటిల్లో ఒకటి గాంధీజీ పేరిట నిర్మితమయింది. మహాత్ముని శతజయంతి సందర్భాన్ని పురస్కరించుకొని గాంధిజీ "పేరు ఆ ఊరుకు పెట్టుకు న్నారు,

తహ్‌రీర్‌ రాష్ట్రంలో ఈమె ఒక (గామాన్ని వివరంగా నంద ర్థించారు. కైరోకు నూరుమైళ్ళదూరంలో ఈఊరు ఉంది. అయితే మన (గామాలున్న దుస్దితిలోనే ఈ ఊళ్ళు ఉన్నాయని ఎవకూ

ఖి అనుకోనక్కార లేదు.

ఈ (గామాలన్నీ 'మోడలు [గామాల వద్దతిలో నిర్మించ బడ్డాయి. (వత్నిగామానికి స్కూలు, వై చద్యాలయం, కబ్బు ఉన్నాయి. రోడ్ల సౌకర్యం, విద్యుద్దీకరణం లాంటి దైనిక అవన రాలను గురించి (వత్యేకించి చెప్పపనిలేదు. ఈమెచూచిన [(గామంలో "రెండు క్షబ్బులున్నాయి. ఒకటి ఆరుఅంతస్థుల భవనం. ఈ క్షబ్బులన్నీ బాల బాలికల ఆటస్థలాలుగా తీర్చిదిద్దారు. అన్ని ఆధునిక సౌక ర్యాలు కల్పించారు. శెలివిజన్‌ లాంటివి ఏర్పాటుచేశారు. అపు డపుడు వినోద కార్యక్రమాలు ఈ క్షబ్బుల్లో జరుగుతుంటాయి.

(గ్రామల్లో గొ శైలఫారాలు, బాతుఫారాలు. కోళ్ళ ఫారాలు మిక్కిలిగా ఉన్నాయి. వ్యవసాయమంళా ఆధునిక పద్దతుల్నవై

వెలూ = మా సలామాలేకుం 125 నిర్వహించ బడుతుంది. పురుషులూ, (లూ, పిల్లలూ మామూలుగా గాడిదలమీద స్వారిచేస్తున్నా, పొలల్గోమాతం [టాక్టర్లు , కుప్పకో సే యం, తాలు, ఇతరవ్యవసాయిక యం(తసామ్మగి విస్త్రృతంగా వని చేన్తూ ఉండటం కనిపిస్తుంది.

ఈ ఎడారిభూములను సాగుచేసుకొని జీవించాలని కోశే పతి వారికి ఈపాలాలను ఉచితంగా యిస్తారు. పాలస్తీనా నుంచి యుద్ధ కారణంగా, శరణార్జులుగా వచ్చినవారికి ఈ (గామాలు నివాన

ఒక ళరణార్థులశిబిరాన్ని (శ్రీమతి అతిని సందర్శించినప్పుడు, పురుషునైై తే ఉత్సాహంగా నే ఉన్నారుగానీ, '్రీలూ పిల్ల లుమ్మాతం విచారంగా కనృడ్డారు. యుద్దఖీభత్సం వారివదనాలలో దినంగా (ప్రస్ఫుటమయింది.

నే త్త త్తి ఈజిప్రుదేశీయులు - రాజకీయ కారణాలవల్ల నే గామోసు అరబ్బులుగా పిలిపించుకోటానికి మక్కువ జూపిస్తారు. ఇ(జాయిల్‌ తో వారికి యుద్ధం తటస్థించినా సరివాద్దుల్లో ఉదిక్షతఉన్నా అరబ్బులు సంతోషంగానే కనడుతారు.

విమాన్శాశయంనుంచి [శ్రీమతిలమి విడిదిచేసిన మెప్పర్డు హోటలు వరకూ పరిశీలించి చూడగా (వతివారూ ఆరోగ్యంగా ఉన్నారు. ఉత్సాహంగా కన్పించారు. నీరసించిన మనిషిగాని, విమకుడుగానీ ఈమె దృష్టికి తగులలేదు. ఇది ఆళ్చర్యాన్నే కలిగిం చింది. విచారిస్తే 'తెలిసించేమంకే సాధారణంగా ఈజివ్లు దేశీయునిలో సంత్భ ప్ని ఉందని ! ఏ పట్టభ్యదుడూ నిరుద్యోగిగా లేడని. ముప్పయి వై సలకు కడుపునిండా భోజనందొరుకుతుంది. అయితే ఈ వచ్చే నష్టాన్ని (పభుత్వం భరిస్తుంది. ఎందరో విద్యాధికులకు ఉద్యోగాలు లభ్యమై నాయి. కనుకనే చారిజీతాలు తక్కువగానే ఉంటాయి. అయితే ఒకరు చేయగలపనికి ముగ్గురు నియు .క్తులయ్యారు. ఫలితంగా

ఘురామ్‌ 126 లమ్యీరఘురా ఎంతో ఆరోగ్యకరమై న ఈజాతికి సోమరితనం అబ్బింది. ఇది విచార పడదగ్గ 'అంళం. యుద్ధమున్నా లేకున్నా [ప్రతివారికి తిండి ఉంది, గుడ్డ ఉంది. చింకిపాతలతో ఉన్న పురుషుడుగానీ, (స్రీ గానీ, పిల్లాడు గానీ (శ్రీ మతి లత్మికి కనుపించలేదు. అయితే ఉత్పన్నమయ్యే [పళ్న ఏమిటంకే.. (ప్రథుత్వం ఇదంతా ఎలా సమకూర్చగలుగుతుంది అని. ఈజిప్టు (పభుత్వం సంపన్నమయినదని ఈమెకు తోచింది. లోటుబడ్జెట్లతో ఆ (పథు జ్యాన్ని నడపరు. | ప్రతిఎకరంలో మనకన్నా ెట్టింపుపంటను పండి సారు. మరీ తృణధాన్యాలు వగ్నైరా మూడురెట్లు ఎక్కువ పండిస్తారు. పిరమిడ్రను దర్శించకుండా ఈజిప్తయా[త పూ ర్తి గాదు. ౧0౧ లు ఒకటిరెండు దళాబ్జాల్మకితం పిరమిడ్లను' దర్శించాలంకే ఒంశువై స్వారీచేయాలిసిందే. ఈ గత కాలంలో ఈజిప్టులో వచ్చిన అభివృద్ధి మూలంగా (శ్రీమతి లత్మి పిరమిడ్హ వద్దకు కారులోనే [ప్రయా ణింఛారు. త్తు నో షా పిరమిడ్హ సందర్శనం ఒక నూతనానుభూతి ! చర్మిత లోతుల్లోకి నెమ్మదిగా (ప్రయాణించి నలభై ఆరు వందల సంవత్సరాలనాటి పాతగాధల్లోని నాయకీనాయకులతో పరి చయం కలిగించుకుంటూన్న ఓ వ్రత్యేశానుభూత్తి మవస్సుకు కలుగు తుంది. ఒకచోట మనస్సు ఉద్విగ్న మౌతుంది. మరోచోట మనస్సు సంళయాత్మక మౌతుంది. ఇంకోచోట మనస్సు విచారం పొందు తుంది. మొత్తంమీద మానవ నిర్మిత ఈ మహాని ర్మాణాలను చూచిన తరువాత సంభమాళ్చ్ళర్యాలతోపాటు ఒకరక మైన కూన్యత గూడా మనస్సుకు ఆవహిస్తుంది,

నైలూ-మా నలామాలేకుం 127 (పాచీన ఈజిష్టుచర్మితలో స్వర్ణయుగంగా విరాజిల్టిన ఈ పిర మిడ్రకాలంలో (కీ, పూ- 280 - 2100) ఫారోలు ఈ చేశాన్ని ఏలారు. నై లువదికి పళ్చిమకీరాన మెమ్‌ఫిస్‌ను రాజనగరం జేసుకుని పాలించారు. దీనికి ఎదుటిగట్టున “సక్కారస్మృశానం' ఉంది! ఇక్కూజే 'మొదటిపిరమిడ్‌ నిర్మించబడింది. ఈ స్టలమే (పాచీన ఈజిష్టీయ మహారాజుల, మవహారాణుల, ఉన్నతాధికారుల ఖనన (ప్రదేశం. కైరోపట్టణం నిర్మించబడ్డ నై లునదీ తూర్ప్చుతీర( పచేశంలో మూడు ముఖ్యమైన పిరమిడ్డు ఉనాయి. వాటిల్లో 'పెద్దగాక న్చించేదే ' “గోట్‌ పిరమిడ్‌ * అని పిలువబడుతుంది. ఖెపాస్‌ సమాధి అది. చాని తరువాతది ఆయనకుమారునిది. _చొని(పక్క-ది ఆయన మనుమని సమాధి.

ఈ పిరమిడ్డ _ [పవేశధ్వారంవద్ద గంభీరంగా. నిలిచిడన్న ఆకృతి స్ఫినిక్స్‌. ఆ పిరమిడ్లను అనంతకాలంవరకు రతణగా నిలిచి కావలికాన్తున్నట్లు జూపట్టుతుంది ఈ ఘనవి[గవాం. మరోటి నాల్లి వది చిన్న పిరమిడ్‌ గూడా ఆ వరుసలోనే ఉంది. ఆ నాలుగు తరాల తోశ్చే ఫారో రాజులవంళం అంతరించింది. అయిళే వారు కోరుకు న్నట్లు వారి సమాధులు మొతం అక్కడే చిరంబీవత్వం సంతరించు కున్నాయి.

పిరమిడు ఈజివీ యన్‌ మవోరాజుల సమాధులు. అతి "పెద్ద చెక్కడపురాళ్ళతో నిర్మించబడ్డ నిర్మాణాలు. ఒకో గ్రాటి "రెండున్నర టన్నుల బరువుగల ఇరచవె అయిదులతమల రాళ్ళతో (గేట్‌ పిరమిడ్‌ నిర్మిండబడింది. (వతిరాయి ఫమాతం_ేదంకేనివిధంగా నైజు వారిగా చెక్కబడి, ఈ బృవెత్‌ నిర్మాణంలో ఉపయోగించబడ్డ దిక్సూచియం[తాల లోపాలనుగూడా - సరిచేనుకో గలంతట్ట: అధ్భుత థైైపుణ్యంతో, వీసమెత్తు వ్యళ్యాసాలులేని చెక నో వు. స్‌ తాపిన మవానిళాగ్చాణం ఇది. 18 వ ళళద్ది (ప్రారం యత వేల అయిదువందల సంవత్సరాలపాటు ఈ భూగోళం వై. త్ర

కి ఇరప సంవత్సరాలు ఉన్నతంగా నిలచిన ఈ కట్టడం నిర్మించటానికి ఇరవై

128 లటిశ్రర ఘురామ్‌ పట్టింది. శ్రేన్దూః జాకీలు, లాంటి ఏ యంతపరికరాలు, సౌకర్యాలు శేపండానే ఆ రోజుల్లో మనిషి. కేవలం తన "రక్కులతోటి ఇంతటి నిర్శాణం గావించటం వీజీంచిన మనం మానవళ _క్రికి ముగ్దులంగాక మానము.

జీవితం అల్పకాలికమయిందనీ, మృత్యువు దీర్చ కాలికమనీ (పాభీన ఈజిష్టియన్‌ ల పరమవిశ్వాసం. కనకనే వారు జీవిత నివాస గృహాలకన్నామరణానంతర సమాధుల వై (శద్ధానక్తులు మిక్కుటంగా జూపించారు. ఆసమాధులవై గన్పించే అసంఖ్యాక ఛిత్తరువులు? చెక్కడముల ద్వారా దో్యోతనమ య్యే అభ్మిపాయాలు గూడా మనకు ఈ భావాన్నే స్పష్టంచెస్తాయి.

ఈ సమాధులకు కేందస్థానంలో ఈ రాజుల మరణానంతరము వారి భౌతికళకాయాలను మమ్మీలుగా తయారుచేసి శాశ్వతంగా ఉంజే ట్లుగా భ్యదపరిచారు. వారితోపాటు వారి అవసర వస్తువులను, ఆయుధాలను ఆభరణాలను, సింహావనాలను చివరకు ఆటవస్తువులను గూడా వారి (పక్కనే నమాధిచేశారు.

కాలపు వై పరీళ్యాలనుంచీ, దోపిడిదొంగల భారినుంచీ ఈ భౌతికళకాయాలను, యితర విలువగల వస్తువులను కాపాడుటయే ఈ

. నమాధుల బృవాత్‌ని ర్యాణాల ఉద్దేశ్యంగా కన్పడుతూంది. (వేళా లకు భోజనాదికములను సమకూర్చటమేగాక అవి [పయాణాలు చేయటానికి బోట్లనుగూడా ఈ సమాధుల్లో ఉంచారు.

వీరికి సూర్యుడు [పధానదై వము, నక్క దేవుడు, పిల్లిదేవుడు గూడా ఉన్నారు. సర్పం, సింహం, [గద్ద జేవుళ్ళుగూడా ఆరాథ్యులే. ఈకిష్టి యన్సు మెడలోని గొలునులోనో, (వేలి ఉంగరంలోనో ఒకో పచ్చశాయి పొదిగించుకుంటారు. అది ఇెడును నివారిస్తుందని వారి నమ్మక 0.

క భారతీయుల్లాగా నే వీరికి మూఢవిశ్వాసాలు మెండు. కాగా

విశ్వాసాలకు పామీవ . కి. అర్ల

మయిలటీ శ్రోగూడా ఉన్నట్లు (శ్రీమతి లమ థి జే ఖు గ్‌

వైలు- మా సలామాలేకుం 129 [వస్తుతము ఈజిఫ్టులో అత్యధికనంఖ్య ముస్లి ములదే. అయిళే ఇతర తా ముస్సిం (వపంచంళలోని వారిలాగా మొండిరకం కాదు. రుదాకమాలలను చేతితో తిప్పుకుంటూ ఉండేవారిని ఈమె చాలా ఎక్కువగానే చూసింది. విమాన్శాశయంలోనూ "పెద్దపెద్ద హోటళ్ళ లోనూ వారు ఈమెకు తారసపడ్డారు. వ్రైలివిజన్‌, "రేడియోలలో తప్పనిసరిగా మతైైక కార్య[(కమాలు (వసారం గావించబడతాయి. 'వతిపని ఖురాన్‌ పఠనంతో 'పారంభించబడుతుంది. (పతి ళుకవారం వారికి "సెలవు. ఇచ్చట తులు వొడ్డూ పొడుగూ గలిగి విప్పారిన "గౌరవర్ష నేతాలతో బహుఆకర్షనీయంగా ఉంటారు. దున్తులన్నా, ఆభర అాలన్నా మోజు ఎక్కువ. భోగజీవితంవై ఆసక్తిమెండు. పశ్చిమదేళ ్రీలలోని విస్పృతస్వేచ్చాభిలాప, పాచ్యదేశ మహిళల్లో ఉండే సంయమనం సమ్మశితంగా యీ దేశ స్ర్రీలలో కన్పడుతుంది. ఆధునిక ఈజిఫ్లుదేశ మహిళ సర్వస్వతం_తాలను కలిగిఉంది. పాశ్చాత్యపద్ధతిలో దున్తులుధరిస్తుంది. అలంకరించుకుంటుంది. 1969వ సంవత్సరంలో వారు ఈజిఫ్టమహిళాదినోత్సవం జరుపుకున్నారు. ఆ ఉత్సవాలకు (శ్రీమతి లతి్చిహాజరయ్యారు. నలుగురు జాతీయనాయ కురాం[డ్రకు దేశాంతరళివ. విధించినందుకు నిరసనగా 1819 మార్చిలో శై రోలో, (శ్రీమతి హోడాషరావి నాయకత్వాన బురఖాలుధరిం చిన యలు గొప్ప ఊరేగింపు జరిపారు. చేశబహిప్కారళిక విధించబడ్డ ఆనలుగురు (సీ నాయకురాం[డలో ఒకరు ఈజివ్లు కేగాదు, యావత్తు అరబ్‌ రాజ్యాల మహిళాఉద్యమానికి అధి నేతఅయింది. ఈ మహిళా ఉద్యమని రార్టైత అద్భుతసౌందర్యంతోపాటు, అధిక (శ్రీమంతురాలూ దూరదృష్టి గల నాయకురాలు,

1952 లో ఈజిఫ్టులో విప్లవం పారంభమైంది. 1956వ సంవత్స రంలో స్త్రీలకు ఓటుహాక్కులభించింది. నిన్నటివరకు తల్లిగా భార్యగా నే జీవితాలు కొనసాగిస్తున్న ఈజిఫ్టు నారీలోకం నేడు (వథుత్వపాలనలో

క్ర [

లత్మీరఘురామ్‌ 130 త ణం చి

అన్నిరకాల ఉన్నతపదవుల నధిష్టిస్తున్నారు. మహిళామండలినుం మంతులున్నారు, గొప్పరచయితలున్నారు, విద్యావే_త్తలున్నారు. ఉన్నతాధికారులున్నారు. ఐక్యరాజ్యసమితిలో (శ్రీమతి అబీజావాు "సేన్‌ (ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది. కొద్ది కాలం (క్రిందట డా॥ హక్‌మ అబు జేడ్‌ సాంఘిక సం షేమశాఖా మంత్రి పదవి నిర్వహించారు. ఇచ్చటి (స్రీలు సుఖంగానూ స్వేచ్చగానూ ఉన్నారు.

ఒక |పఖ్యాత పతికా సంపాదకుడు (శ్రీమతిలతిితో అన్నారు “మగచారికన్నా ఆడజర్నలిస్టులు చాలామేలు” అని.

“ఎందుకని * అని ప్రశ్నించింది (శ్రీమతిలద్మి.

“వారిలో నిజాయితీ మిక్కుటంగాఉంది. ఉత్సాహం అధికంగా ఉంది. వేగమూ ఎక్కువే” అన్నాడు ఆ పష్మతికాధిపతి.

“నిజమేనా ? అన్నది లమ్మీ.” “అంతేనా. .,?” అని గూడా అన్నది. ఇంకా ఏదోసనమాధానం పూ _ిగానట్లు. “నిజమేమాడం,. నిజంనిజం” అవును, అంతేగాదు మహిళాజర్నలిస్టుల పరిశీలనాళ క్తి ఎంత సున్నితమో అంత తీకణముగూడా 1!” అనిత త్రరపడ్డాడు, పషతికాసంపాద కుడు: ఇద్దరూ నవ్వుకున్నారు.

వైరోపట్టణంలో మన ఢిల్రీలోలాగా నే అసంఖ్యాకంగా సమా ధులు కన్నిస్తాయి. తై రోలోన్లీ మూజ్యియం. తప్పక చూడ వలసిన స్థలం, సువిశాలమైన ఆ మ్యూజియంలో గతించిన శతాబ్దలు జీవం పోసుకొన్సి మనకు (పత్యతమౌతున్నట్లు భావరగల్లుతుంది, అచ్చం బంగారంతో నిర్మించిన శవ పేటికల నుంచి, చెక్క ేటికల వరకు' రకరశ్రాల నుందర ఆకృతులు ఆకర్షిస్తాయి.

నగల నమూనాలు తెలునుకోవాలం శే కైరో మ్యూజియంలో నమ్ముశక్యంగాని అత్యుద్భుత ఆభరణాలను సందర్శించినప్పుజే 'శెలు స్తుంది. ఆభరణాలు]కే. పమిటి, డికైన్సు ఎలా ఉంటాయే నన్న విషయం,

నె చ్న్‌లూ = మా నలామాలేకుం - 131 ను ఆధునికకట్టడాలలో “3ై రోటవర్‌ * ఛాలా ఆన క్తి చాయక నం. అరవై అఎతస్థులుగల యీ గోవురంనుంచి కె రో వట్టణం 14 వత్తు గోచరమౌతుంది. 15 వ అంతస్థులో ఒక విలాస భోజనళాల వ్‌ వ అంతస్థులో రివాల్వింగ్‌ ఉపావోరళాలా ఉన్నాయి మొత్తం వి పద్మాకారంలో నిర్మించబడింది. సమెక్య అరబ్‌ రిపలిక్‌ (వభుత్వచిహ్నమైన గద్దవిిగవాం ఈ గోపుర ముఖద్వారాన్ని అలంకరిస్తుంది. ద యా (ప్రభ్యాతివహించిన అబు-సంచెల్‌, శాక్‌నెన్‌ 11 రాతిదేవాల వా లు ౩ైరోదేవళం చూడలేకపోయారు (శ్రీమతి లతని. ఇప్పటికే రంరోజులయింది ఆమె ఈ విచితభూమికి వచ్చి, నమయం, అవ కాళం అేకపోయింది. అయినా ఈజిష్షి యనులకు ఓనమ్మకం ఉంది. “వై. లునది నీరు సగినవారు మరోసారి తప్పక నై లువద్ధకు వస్తారు” అని- అలేనిక స్నగవతంలో ఈమె ఆండోసారి వై లును దర్శించినప్పుడు: ఆ వై కా డుస్థలాలను తప్పక సందర్శి౨ చాలని (శ్రీమతిలత్మి నిశ్చయించు న! షు జ కు (శీమతిలడిగ్చకి ఆతిధ్యమిచ్చినవారు “ఇంటివై చెంగపెట్టు న్నారా”అని అడిగారు. నిజానికి ఈమె ఏ దేళంలో పర్యటి లే వటివై బెంగ ఉం జేదికాదు. ముఖ్యంగా ఈజిన్లు చేళం నవి లుగలేదు, నై లునది, ఆచాళాలునమ్మకాలు అన్నీ పరిచయ మి శే గానే కన్నడ్డాయి. ఈజివు పురుషుల్లో కొందరు ఇండియనుఎల గ ఉంటా, ప ట్‌ స్త శులో, వె విధ్యంగా ఉంటారు కాని ్రిలు మాతం పెళ్ళార్య దుర్‌ యూలుగా కన్నడుతార్తు అయితే వాళ్ళు “నశ గూడా మొమ్‌ &ంచిన ఈజిప్తనంతా వర్యవేవంచి తన పర్యటననంగా ససీ మనన్న ల రుగా గంభీరము[ద మని. చివరకు హోటలు బాల్కనీ. ఎదు హించి [పయాణంసాగిస్తున్న వైలునో వైపు మళ్ళింది.

132 అత్మీరఘురామ్‌ మరి 1పయాణం ఈమే చేయాలిగదా! ఆ నిళ్ళబ్ద నిశీధిలో విశాల గగనతలం (కింద ఏకాంత (పళాంతతను తనివితీరా ఆస్వాదిం చిన శ్రీమకిలత్మీ, “వైలూ మా నమస్కారం” అంటూ నెలవు తీసుకున్నది. మరునాడు వివూనంలో శేషయ్యాతకు ఇతర దేశాలకు బయ లుచేరారు. (శ్రీమతిలక్ని. ఉదయ సూర్యుని అరుణకిరణాలతో నిండి దివ్యకాంశులతో వ్రైలునది పళ్చిమాభిముఖంగా (వహిస్తోంది. విమా నపు కిటికీ (ప్రక్కనే ఆశీనురాలై న అమ్మీ [కిందకు నై లునదిశేసి ' చూసింది. మనస్సులోనే నెలవు తీసుకొంది, ఫిర్‌'మీలింగే “వై లూమా సలామాలేకుంొ అంటూ,

పరాను "దేశంలో స్తీ న! పవత న ఎలయొన్‌్స ఆఫ్‌ ఉమెన్‌” అనే సంస్థ 1918వ సంగామ కాల వతి "దేశములో స్థాపించబడింది. (వధమ (వ్రపంచ లోకంలో వచిన _యుద్ధబాధలతో, విసిగి వేసారిన జర్భున్‌ మహిళా మణులు న ఫలితంగా, కొందయి జరగినీ మహిళా శ అంతరాతిట్పీ యుధ్ధాలను నివారించ 5 బ్రపిశేసే తలంపుతో జ్‌ నంస్థను స్టాపిం చారు లతో బి (ప్రపంచవ్యా _ప్తంగొ వివిధ చేళొల మహిళా ఉద్యమౌ కొన్ని న దుర్చుకొని వివిధ శార్య[కమొలను సమన్వయ వరచు శ్యేయంతో స్లాతీయంగా మహిళల శ్రేయస్సుకు ఫాటువడాలినే తీయ వేదిక ఈ సంస్థను. (ప్రపంచ ముహాళాలోకొనికి. ఓక్‌ అంతర్జా గా రూపొందించారు. అండను రర్వాత ఈ అంతర్జాతీయ వేదిక (వధాన శార్యస్థానొని సభ్యత "'ర్బారు. ఐరోపొ ఖండంలోని అన్ని దేశాలు ఇందులో ఖండ ఉన్నాయి (కమంగా అమెరిశా ఆఫ ఆసియొ వాయి ని దేశాలుగూడా ఈ సంఘంలో సభ్యళ్వాలను స్వీకరిం సంఘా ల యాభయి. ఆరు (వము శీళాలలోని మహిళా నిరంశ్షి అధికారికంగా ఈ (వవంచ సంస్థలో వభౌన భూమికలను వబాన్తున్నాయి. పరువు సంవత్సరాల కొకతూరి ఇంట ల్నేవనల్‌ శాన్ఫ లెను) లుగా వి రు. అమెరికా, యూరవ్‌* అసియాలను (ప్రాంతీయ విభాగొ [వధాన భజించి, ఒక్కో(పాంఇొనికి ఒకోగా తే. రక్టరును ఎన్నుకొని జాధ్యతలు నిర్వ _ర్హించుకునేట్లు చేస్తారు.

లట్మీర ఘురామ్‌ 134 ఆసియా ఖండ 'చేళాల [పొంతీయవిభాగానికి (శ్రీమతి లవి రఘురామ్‌ 19067 లో డై రక్టరుగా ఎన్నికయ్యారు. పారిస్‌లో జరిగిన సభకు ఆ హోదాతోనే పీరు హాజరయ్యారు, మరో శెండు వారాలకు (ఫాన్సు దేళం వెళ్తాననంగానె, లండన్‌లో వీరి స్నేహితురాలు (శ్రీమతి సుమతికి ఉత్తరం రాశా ఠః తన పర్యటనను గురించి. కాను ఫాన్సులో ఉండే రోజుల్లో ఆమె గూడా అవకాళం తీసుకొని ఫారిన్‌ రావలసిందిగా కోశారు. ఈ సభల కార్య కమాలు పూ ర్రవంగా'నే మరికొన్ని రోజులు (ఫాన్సులో గడపాలని అత్మీ రఘురామ్‌ ఉద్దేశ్యం. (శ్రీమతి సుమతి సం షంతో శ్క సూచనకు అంగీకరిస్తూ జవాబురాసింది.

అనుకున్న రోజుకు, పారిస్‌లోని ఆశ్లె విమానా శయంలో (శ్రీమతీ అతి దిగారు. సుమతి రావలసిఉన్న విమానం మరొ పదిహేను నిముషాలు లేటయింది. అందాకా విమానా శయంలో నే గడిపి, ఆమె రాగానే ఇద్దరూకలసి పారిస్‌ పట్టణం 'జేరారు. మొదట మూడు రోజులు తమో ఎడ ఆెగిపిలేన్సి కార్య[క్రమాలతోనే సరిపో యింది. వివిధదేశాల ఉద్యమాల పగతిని సమీకించు కుంటంలోనూ రానున్న సంవత్సరంలో జరుప్పుకోవల్రస్స్వి కృషిని నిర్ణయించుకోవటం లోనూ పగలలా సరిపోయేది. మూడవరోజు చె రళ్షరబోర్లు మీటిం గుతో వీరి సమావేశాలు ముగిశాయి. బాలం టి __ ఈమూడు రోజులూ స్ప్పతి తనకున్న ఒకటి శెండు పనులూ పారిస్‌లో మృుగించుక్రొంద్ద. హోటల్‌ లా-లామ్మెకిలోని తమ విడి దిలో రా తిళ్లు వివిధ విషయాలు ముచ్చటించుకు నేవారు,

'యైన్సు దేశాన్ని సందర్శ్భించాలే క్రోంక సహజంగానే శ్రీమతి లమీకి చాలా శాలంగా ఉంది. నాగరికతకు (ఆంచి జేళం పెట్టింది "పేర నేది ఈ మెక్రు చిన్ననాజేతెలుసు. కాగా (వజాస్వామిక భావాలకు (శాన్సు పుట్టినిల్లి నిగూడా విద్యార్థినిగా ఉన్ననాజే 'ఈమెవిన్నారు. (వపంచవ్యా ప్తంగా ఎన్నోో విష్లవాలకు కారణమెన ఆదిపవీజం (ఆఫెంచి విస్ణవంలో'నే మనకు దొరుకుతుంది, క్రళా సాహిలీ రంగాలలో (ఆంచి

పరాను దేళంలో 135 దేళం చిరకాలంగా జ్చీరు పొందింది. ఎంతో జాన్నళ్యాన్ని పొందిందిగూడా.

ఈలాంటి అన్ని కారణాలతో ఫ్రాన్సు సందర్శించే అవకాశం కోసం ఎదురుచూస్తున్న (శ్రీమతి లతిస్టికి ఆ అవకాశం రానే వచ్చింది.

ఈ అంతర్జాతీయ మహిళా సమావేళం చివరిరోజు, ఒక చిన్న సంఘటన జరిగింది. వచ్చే సంవత్సరం వీర సభలను జర్గనీ దేళంలో జరుపవలసిందిగా అభ్యర్థన వచ్చింది. జర్మను వతినిధులు తమ అవహ్వానాన్ని వీరి డై రక్టర్శబోర్డు మీటింగుకు సమర్పించారు. వీరు స నంచామను కుంటున్నారు. ఇంతలోనే వీరి ఆతిభేయ దేళమైన (ఫెంచి ప్రతినిధి ఆ సూచనకు సుతరామూ అంగీకరించలేదు. కాగా త్మీవంగా వ్యతిలేకించిందిగూడా. ఆమె వ్యతిలేకతకు శ్రీమతి లత్మి ఆశ్చర్యపోయారు. నిర్ల యం తీసుకోవలసిన ముగ్గురు డైర క్రరులలో ఒకరుగా కొంచెం ఇరుకున పడ్డారు (శ్రీమతి లదీశ్రి* ర సమావేశానికి అద్యమళాలుగాఉన్న పొథ్థాన్‌ (వతినిధి మినా అహమద్‌ వీరి ఇరకాటాన్నిి గమనిం చింది ఆమే ఇరకాటంలో చిక్కుకొంది. కొంచెం ెలివిగా ఆ నిర్ణయాన్ని వాయిచా వేసింది

ఆ సాయంతం ఆ (ఇంచి (వతినిథి (శ్రీమకి లతిస్రిని త్‌న యింటికి 'తేనీటికి ఆహ్వానించిన సందర్భంగా తిరిగ ఇంచాకటి న వన వచ్చింది. ఇంతకూ జర్యనీ అంజు అమెకు మిక్కుటమైన సం ఉంది. ద్వితీయ [పపంచ సంగొమంలో తన భ_ర్తనూః బిడ్డ సి పోగొట్టుకొంది. అమిత దుఃఖాన్ని పొందింది నిలాధారతయి లగ

స నా వొ ఆర్థికంగా మంచి స్థితిగతులు ఉన్నా అమె స్వయ క ర వృత్తి చేసనుంది గూడా. అయినా స్వల్పవ్యవధిల “= డలు ణానికి శారణమెన యుజ్ధాన్ని చని ప్రారంథకుతైన జర్ర ఆ మా ష్డ్‌ వారంటు అమెకు ఎంతో మె ఎంతమూతం తమించలేదు. గౌెగ్‌ కని న్‌ నమానేళం తరువాతసనంవత్సరం సి. ఆకారణంగానే వీరి అంతర్హాతీయ నమొ ద్‌ పతిఘటన చూపించింది జర్మనీలో ఇెట్టాలి అనే చాన అంత (వ

136 అడ్మీర ఘురామ్‌

ఆమెతో మాట్టాడినంతనేపూ సామాన్య (ఫెంచి పౌరులు యుద్ధాలను ఎంతగా 'ద్వేషిస్తారో అర్థమయింది. (శ్రీ మతి అక్మికి. ఆమెలాగాా ఎందరు గృహిణులు, తమ తమ భర్తలను బిడ్డలను మిగిలిన ఆప్తులను పోగొట్టుకున్నారో! _తమ తమ [పియమైన ఇండ్లు వాకిండ్లు ఎన్నెన్ని యుద్ధ భఖీభత్సకాండకు బూడిదపా లయ్యాయో ! అలోచిస్తే ఆమెకు జరగినులంకు ఉన్న విద్వేషానికి కారణం 'తేట కెల్లి మవుతుంది.

. నిన్నటికినిన్న, పాకిస్తాన్‌ మనమీద దండయా; త జేసినప్పుడూ బంగ్రాదేశ్‌ మీద సైనిక పాశవికతలను [పదర్శించినపుడూ మన 'వజల్లో పాకిస్టాన్‌ అంటే గల్గిన అభ్యిపాయంగూడా ఇదే గడా! వందలాది తూర్పు బెంగాల్‌ మెధావులను మట్టు బెట్టిన దృళ్యాలనూ, థాకాలో విశ్వవిద్యాలయ విచ్యార్శి నీ వోస్తల్సువై పశ్చిమ పాకిస్తాను నైనిక బృందాలు వ్వైరవివోరం జేసిన తీరూ, జరిపిన మానభంగాల వైనం, ఆ ముష్కురులభారినుండి తప్పించుకొనుటకు యువతులు వె అంతస్థుల కిటికీలలోం చి దూకి పాణాలు పోగొట్టుకున్న కధలు తెలుసుకున్నాక మనకు సయితం పాకీస్థానీయులం కే జ్వేషం కలిగింది కదా!

అలాగే మానవ మారణహోవమాలను పారంభించి (పోత్స హించిన కిరాతకులంశే స్వచ్చంధ మనస్కులై న సామాన్య (వజా నీకానికీ విద్వేషం గలగటం సహజం.

ఆ సోదరి వ్యృాదయ భాధను అర్థం 'జేసుకున్న (శ్రీమతి లత ఆ విషయాన్ని తప్పించి, మనన్సును మార్చి ఇతర విషయాలను (వసంగంలోనికి తెచ్చి ఆమెకు ఊరట గల్గించారు. అందుకు ఈమె భారతదేశం "పేరొందిన “పురాకృత కర్మ విజ్ఞానాన్ని” ఆశయించ వలసి వచ్చిందిగూడా !

(ఫ్రాన్సు దేశచర్మిత అంళా యుద్ధకాండలతోనే ఎక్కువగా నిండి ఉంది. అటు జర్మనీతోనో, పోలెండుతోనో, ఇటలీతోనో,

వరాను దేళంలో 137 దాదాపు ఎప్పుడూ వదోఒక దేశంతో యుద్ధానికి తలపడుతూ నేఉంది. అయితే ఫెంచి [పజలు యుద్దోన్మాదులా అంక, చరిత ఎంత శోధి. చినా. జనాన్ని తప్పుపట్టలేము. ఆ మాటకొ నే, వ బేళంలో గూడా, ఏ జనానిది ఎప్పుడూ తప్పుగా తోచదు. జన నాయకులూ, 'వభుత్వాధినేతలే పదిచేసినా ! మంచి. చేసినా. చెడు చేసినా వారే కారకులూ. (పథమ [వపంచసం[గామం, మరి పాతి 'కేండ్లకు ద్వితీయ (పపంచయుద్దం - ఇక దేశం కోలుకునేదెట్లా? ఎప్పుడు ? అందుకేగా మోసు గాంచి (వజలు చాలావరకు నుఖజీవన (ప్రియులు జీవితాన్ని సీరియస్‌గా తీసుకోరు. ఇదే తరవో ఇటలీ (వజల్లోగూడా (శ్రీమతి అమ్మికి కన్పించింది. . అయితే సాంప్రదాయ బద్దమైన రాజరిక భోగవిలాసొలకు (ఫెంచి చర్మిత ఆటపట్టు. అచ్చోట మహారాజులు, మవోరాణులు, నోబుల్సు, చారన్స్‌, ఎక్కడికక్కడే ఒక గిరి గీసుకొని, జీవిశాన్ని అనుభవించటంలో ఒకరికొకరు పోటీపడటమేగాక, వారంతటవారు “నిన్నటి'తో పోటిపడి “నేడూ. నుఖంచిన సంఘటనలు (చి చరిత నిండా మనకు కనిపించకమానవు. సామాన్య మానవులను అక్కడి రాజులు. రాళాజులు యువ రాజులు ఏనాడూ లక్ష్యం కేసినట్టు గన్పట్టదు. (ప్రజల సొధకతాళ కాలను విచారించడంగానీ, కష్టాల నివారణకు కృమిచేయడంగా (ఫెంచి రాజరిక (ప్రభుత్వాలకు అలవాటులేని పనిగా గూడా మనకు తెలుస్తుంది. కనకనే చరిత పుటలలో అత్యంత భయంకరంగా అఖభివర్ణించ బడి నితి_ప్తంచేయబడ్డ _ పరాసు విప్లవం ఆ దేశంలో వచ్చింది సహజమేగచా రబ్బరు బంతిని 'నేలశేని ఎంత గట్టిగా కొడితే అంతవేగంగా అంతవైకి అేస్తుంది. సీసాలో నీరుపోసి బ్మిరుగా బిరడా బిగించి [కింద మంటపెడితే జరిగేదేమిటి ? నీరు బాగా వేడెక్కి కుతకుతలాడి ఉక్క్‌రి బిక్కిరై, ఆవివై శక్తి పుంజుకొని బిగించిన

138 లథీ్య్చర ఘురామ్‌ బిరడాను ఒక్క తన్నుతన్ని ఆ అకనంలోని ఎగిరి పజేట్టుచేస్తుంది. సీసాను తుత్తునియలు చేస్తుంది. ఢాం అని (పేలిపోతుంది.

సరిగ్గా ఫాన్సులో అదే జరిగింది. సామాన్యజనంలో చచిర కాలంగా "పేరుకుని పాలకులయెడ రగుల్కొన్న విద్వేపాగ్ని మవో విప్ప వరూపంలో బయటవడింది. ,పథభుత్వాన్ని తలకిందులు జేసింది. చేళాన్ని ఒక ఊపుఊపింది. (వపంచాన్నే కదలించి పారవేశింది.

(ప్రజల్లో విప్లవమంటూ బయలుదేరాలేగాని, దానిని ఆవటం గానీ ఒక మార్ష్మంలో నే నడపటంగానీ ఎవరకూ చాతగాదు. రాజులూ మహోారాజులూ, రాజబంధువులూ పరిమార్చబడ్డారు. ఎక్కుడికక్కా జే (వజా కోర్దులువెలసి, (వజా [దోహులంటూ నేరమారోపించారు. కంటకాధికారులను గిలనైై న్‌చేశారు.

తర్వాతవచ్చిన _వివిధదేశాలలోని విప్ణవపోరాటాలకు ఈ _ఫెంచి విష్ణవంలో'నే బీజాలు నాటపడ్డాయి. (పపంచ (వజల దృక్ప ధంలో ఒక విశిష్టమైన మార్పురావటానికి ఈ [ఫెంచి విప్టవవు (వభావం చాలా ఉంది. (శ్రీమతి అథి ఉద్దేశ్యంలో కారల్‌ మార్కు గూడా ఈ విఫ్టవ [పభావంతో నే మార్క్సిజాన్ని ఊహించా డని, సిద్ధాంతాన్ని రచించాడనీ తలుస్తుంటారు.

త్త షి త్తి

అంబరాన్ని చుంబించాలని అకాంటతీన్తుందా అని తలపింప 'జేనే ఈ "ఫెల్‌ టవర్‌ వె ఒక (పదతిణంచేసి, ఈ ఐరోపీయ పురాతన నగరాన్ని (శ్రీమతి లకి వీడించినప్పుడు ఆశ్చర్యంగలిగింది. పరాను చే చర్మితలోని పెక్కు సంఘటనలు ఆమె మనోవీధిలో మెదిలాయి.

శ్వేశాళ్వంవై వాయువేగాన్ని మించి ఉరుకులెత్తుతూన్న ఒక వీర పురుషుడు కనిపించాడు.

అసంఖ్యాక నై నిక పారావాళానికి ఆజ్ఞృలిడుతూ, “వదండి ముందుకు పదండితోసుక ఐరోపా అంతా మనదే! అంతేగాదు

పరాను దేళశంలో 139 ఆవల భూఖండాలన్నీ ఆ్మకమిద్దాం పదం డంటూ.” కుడిచేత ఖడ్గాన్ని ముందుకు దూస్తూ, అందరికన్నా ముందు పరువులిడుతూన్న చరిత పురుషుడు (శ్రీమతి లమ్మి మనోఫలకంవై (వత్యవతమయ్యాఢడు.

“ఎవరాయన!” అనుకొంది (శ్రీమతి లత్మీ.

“నెపోలియన్‌ బొనాపార్టీగదూ 1” అనుకొంది (శ్రీమతి లతై.

“ఇంత వేగంగా పరువులెతత్తి బావుకుం జే చేమిటంటా*ొ అని (పశ్నించుకొంది (శ్రీమతి లమ్మీ.

“అనంత స్మామాజ్య విస్తరణ కాంతతో, భూగోళాన్ని కౌగ లించు కోవాలని అరులుచాచి, గుప్పెటల్లోని అధికారాన్ని పొగొ ట్టుకోవడం-” అని సమాధానం చెప్పుకుంది (శ్రీమతి లక్మి.

“ఏమిటో ! ఈ మానవ మ్తిష్కపు విచ్శితకధ !! అంతా గొడవ గొడవ 11!” అనుకొంది (శ్రీమతి లత.

నే స్తా త్తి కళావరిమళాలు అనునిత్యమూ,. గుబాళించే పారిస్‌ మవి నగరంలో ఏవైపు [పయాణించినా ఎన్నెన్నో మనలను ఆకర్షి స్తాయి. మనలో న్నిదాణమైఉన్న కళాభిరుచులను నిిదలేపి ఉజ్వ లింప జేస్తాయి.

ఆ సాయంతం “పాజ్‌ ఎలీజ్‌” రోడ్డు గుండా వీరి కారు (పయాణించింది. ఆ రోడ్డులోనే ఫెంచి [పభుత్వ |వధాన కార్య లయాలూ, 'వసిడెంటు భవనం ఉన్నాయి. విశాలంగా పరచుకొని, నునుపులు తేలుతూ, మెరుస్తూన్న ఆ రాజపీధి కిర్ముపక్కాలా నిలచి ఉన్న అందమెనచెట్లు ఆ వసంత బుతువులో విరగబూచి ఉన్నాయి. కమ్మని సువాసనలను వెదజల్లుతున్నాయ్‌. రోడ్డుకు నెండు వైపులా సేవ్‌ మెంటుకు అనుకొని చారులుతీరి రోడ్డుపొడవంతా ఫోహించబడు

140 లత్మీరఘురామ్‌ తూన్న పలురకాల పూలమొక గ్రాలనిండా పుష్పగుచ్భాలు విచ్చుకొని కోలకలలాడుతున్నాయ్‌. భాంవ్స్‌ ఇలిసీస్‌ (0౧%12%93 2[75625) దగ్గి కారు దిగారు లథ్నీ సుమతు లిర్వురూ. ేవ్‌పెంటు మీద కెక్కి ఒక్కసారి ఎదురుగా కన్పిస్తూన్న కట్టడం కేసి చూచారు. ఫృడ్‌ లైట్ల కాంతిలో ఆ ఎవిన్యూచివర, * గ౩6 _- 06 - గ౦ణ9 [ల వెలిగిపోతుంది. ఆ సుందరకట్టడ నిర్మాణానికి మంతముగ్దు రాండ య్యారు. నిదానంగా నడుచుకుంటూ ఆ ఆర్బిని సమీపించారు. చగ్గిరై నకొద్దీ దానిఅందం వందరెట్లు "పెరిగింది. (ఫెంచి పౌరుల ఉత్తమోత్తమ సౌందర్య పిపాసకు చిరంజీవత్వం సిద్దింప జేసే విధంగా ఆ కట్టడం తీర్చి దిద్దబడింది. ఇక్కజే అజ్జూత 'యోధుని స్మారక చివ్నాం ఉంది. ఎపుడూ ఎవరో ఒకరు ఈ చిహ్నం ఎదుట పుష్ప గుచ్చాలను ఉంచుతూనే ఉంటారు,

ఆ స్మారక చిహ్నం ఎదుట శెండు నిముషాలు వీరిరువురూ నిలిచారు. మౌనంతో ఆ అజ్ఞాత యోధునికి నమస్ఫ్సులంద జేశారు. అసంఖ్యాకంగా కార్డు ఈ ఆర్భి[కిందనుంచి విరామం లేకుండా (పవ హిస్తూ ఉంటాయి.

సరిగ్గా ఎదురుగా ఉన్న రోడ్డు చివర, “వ్లేస్‌-డిలా కాం ర్రోర్ర్‌ (బ1106 రేం [11 60౧౦౦౯గే6,) ఉంది. ఇది మన చౌరాస్తా లాగా నాలుగు రోఢ్లకూడలి. ఈ కూడలి విశాలమైన వలయాకా రంలో ఉంది. చుట్టూరా నిలువెత్తు సుందర శిలావ్మిగహవోలు అమ 'ర్బారు. మధ్యగా ఎత్తుగా నిలిచి ఒక శాతి _స్తంథం ఉంది. విద్యు ద్దీప్‌ కాంతితో ఈ కూడలి మెరిసిపోతూ ఉంటుంది. వలయం మధ్య రంగురగుల పూల మొక్కలు అమర్చబడి చూచేవారి మనస్సులలో స్థానమొనర్చుకొని, ఆ (ప్రదేశాన్ని చిరకాలం మరచిపోకుండా "జేస్తాయి. [పేకకులను, తన్ఫయపరుస్తాయి.

ర్యాత్రి వేళల్లోచే పారిస్‌ నగర వీధులు రమ్యంగా రంజిల్స తాయ్‌. కెఫేలు జనసమ్మర్భంతోనిండి ఉంటాయి, నైటు క్లబ్బు లకు ఈ మహానగరం (ప్రసిద్ధి వీటిల్లో నృత్యగానాలు ఉంటు

వ రాను దేశంలో 41 వనం అక్కాడగడిపే సమయాన్నిబట్టి క్షబ్భుల్లో టిక్కెట్లు జారీ స్తారు. ఒక్కోటికెట్టు ఖరీదు షుమారు మన 100 రూపాయలకు తక్కువగాకుండా నరిపోతుంది. ఆ ఖరీదులోనే |డింకులు సర్వు చేస్తారు. అందంగా రంగస్థలాలను అలంకరిస్తారు. అంతకన్నా అందంగా అలంచరించుకున్న స్రీ పలువర్ణ్మ శోభితములై న విద్యు ద్దీప కాంతుల్లో, అర్కెష్టా అలాపనలమధ్య నృత్యం "జేస్తారు. వు న్నికగన్న అప్సరసలను చూడాలంళే మనచేళంలో, మనం చచ్చి స్వర్గానికేపోవాలి. కాని పారిన్‌లో ఓ వంద రూపాయిలు చెట్టి టిక్కెట్టు కొంశే, మన ఊవోలోకపు అప్సరసలను మించిన అవు రూప సౌందర్యవతులు మనకు సాజూత్కరిస్తారు.

ఎంతమా[తం. సంకోచం లేకుండానే నగ్న నృత్యాలు (వ్రదర్శిస్తారు.

అన్ని చేళశాల. నుంచి, వచ్చిన, టూరిస్టులు ఈన్ఫళ్యాలకు హోజరవుతారు. అసలు ఫారిస్‌లో టూరిష్టులే ఎక్కు వేమోనని గూడా శ్రీమతి లత్మికి అనుమానం వచ్చింది. ఈ కాజెరీ నృత్యాలు (ప్రదర్శించే నై టుక్లబ్బులు వివిధ అంతన్టుల వాళ్లకు, విభిన్నరుచులు గల వాళ్లకు అనువుగా (పత్యేకలతో ఉంటాయి. . నవాబులకు గరీబు లకూ గూడా అందుబాటులో ఉంటాయి.

ఈ జిష్షీ యన్‌, ఇటాలియన్‌, ఇంగ్లీషు, వైనొః జపాన్‌ సాంప్ర దాయాల [ప్రకారం కొన్ని కొన్ని శాబెరీలు. నడుపుతారు. ముస్లిం సాంప్రదాయక. క్షబ్బుల్లో,. పరుపులూ, దిండోసాః జాలీసులూః వై సబల కనువె న పరివారపు వేషాలతో

గై రా లాంఛనాలతో, ఆ దేశాల కనువ్వై జ అతిధిమర్యాదలతో నే _పేతకులను ఆదరిస్తారు. అలాగే ఆయా పు అలవాట్లతో ఆయాక్షబ్బులు నిర్వహించబడళాయి.

౧౧ న్‌ వఖ్యతీ మరురోజు మధ్యాహ్న? శ మతి అత్య వయ ఉత ్ర లి. గన్న 'లౌవై (10ఇ7*26) మూసజీయం సందర్శించటం జి

142 అడిశ్చరఘురామ్‌

16 వలూయీ [వ్రభువు నివసించిన రాజ (వసాదంలో ఈ మూస్ధజియం "నెలకొల్పబడింది. సుదీర్హ మైన కారిడార్‌ ఎ గుండా విశాలమైన వోల్చులో ఎంతో (వతిభతో అమర్చబడిన ఈ కళా ఖండాల సందర్థ్ధనం ఒక (పత్యేకమైన అనుభూతి. మరపురాని అనుభూతిగా మనన్సులో మెదులుకుంటుంది.

(శ్రీమతి అత్మీకి లా వేలో (వవేశించినదాది, బయటకు వచ్చేంతవరకు, మిగిలిన జగత్తు స్ఫురణలో లేదు, కాల గమనం అంతకన్నా లేదు. మనస్సు పలురకాల క ళాఖండాల్నవెననే నిమగ్నమయింది. ఆ అపురూవ కళాఖండాల సృష్టికర్తలు ఈమె మెదడులో మెదిలారు. వారు మవే తపన్వులుగా ఈమెకు గోచరిం చారు. లియోనార్జోడావిన్సీ; మైఖలాంజిలో, ఎల్‌ (గౌసో,.. పథుత మవానీయులు చర్మిత పురుషులు, నృజనాత్మకమైన వాళ్ల నృష్టి నర్వళాలాలో మొనవాతగ్చలను ఆకట్టుకుంటుంది. ఒక విచ్శిత మహాను భూతిని గలిగిస్తుంది. ఆ మహాోక్ళపషికి స్ధల కాలఅవధులూ సంకుచిత మానవు వర్ణ, వర్గ భేదాలు ఉండవు. మానవాత్మే వారి చిరంతన కృషిలో (వతిఫలిస్తుంది. అవి చిరాయువులు, వారు చిరంజీవులు.

కళల పరమార్థ మేమిటీ అన్న మీమాంస _ చిరకాలంగా వింటూనే ఉన్నాము. కళలు కళలకోనమా ? (వజా [వయోజనంకో నమా అనే వాదవివాదాలు జరుగుతూనే ఉన్నాయి. ఇరుపఖాూల వారికి వాదించుకోవటానికీ చాలాకాలం 'శమచేసిన ఫలితంగా సామ[గి చాలా (పోగుచేయబడి ఉందిగూడా. అయితే ఇన్నిటికీ [ప్రయోజనం అనే మాటకు నిర్వచనం పమిటి ? ఆ నిర్వచించబడజే (సయోజనం, వతణికమా, కళాశ్వితమా, తమణ ఫలితాలను ఇచ్చేదిగా ఉండాలా? ఎదగని, ఎదిగీ ఎదగని, ఎదిగిన మనన్సులకు ఒకే రకమేన (వయోజనం నరిపోతుందా అ నేదిగూడా ఈ వాదనకారులు నిశితంగా అరం చేనుకొని ఉండాలిసింది. (థై

వరాసు దేళంలో [43

ఏమైనా ఈ మహత్తర కళాఖండాల సృష్టి ఏ వాదానికి ఇంత వరకూ అందలేదు. ఇక ముందుగూడా అందదనేది (శ్రీమతి లత దృఢమైన అభిప్రాయం.

“లియోనార్థా-డా-విన్సి విరచితమైన “మొనాలిసా' చిత లేఖనం ఎప్పటికీ కన్నులకు గట్టినట్లుగా తనకు కన్పిన్తుంటుంది అంటారు. (శ్రీమతి లక్మి (ప్రపంచ విఖ్యాత మేధావి లియొనార్డో నున్నిత పాస్తాలలో జనన మందిన ఈ మోనాలీసా సుందరి, ఆమెను సందరిన్టంచిన లతలాది పజలకు తలో సందేళం ఇన్తూనేఉంది, కొంద రకు ఆమె కన్యగా, మరికొందచరకు ముగ్గగా, ఇంకొందరకు కెమూ రిణిగా, వేరొకకొందరకు ఇంకో విధంగా, చూచిన వారికి చూచిన విధంగా గన్పడుతుంది. ఆ పెదాల కొసన తిరిగిన మలుపులో బహి ర్ష్గతమయ్యే భావాన్ని అర్థంచేసుకుంటంలోనే ఎందరో సిద్ధ చిత కారులు పోటీ పడ్డారు. విఖీదించార్హు ఎవరకువారు చారి అఖభి(పా యమే సరయినదనుకున్నారు. చిత్రలేఖనంలో మొనాలిసా చి త్తరువువై అసంఖ్యాకంగా పుస్తకాలు వివిధ భాషల్లో వెలువడ్డాయి. ఇంకా 'వెలువడుతూనే ఉన్నాయి.

“మొనాలిసా" అసలు చితానికి నకలు కాపీలు తయారుచేసి అవే నిజమైన లియొనార్జా బొమ్ములని లతల డాలర్లకు అమిస్దిన వపయాలు మనం విన్నాము. ఈనాడు అనసలుచితం అమ్మకానికి "పెడితే ఎన్నోకోట్ల డాలర్ల కు "పెరుగుతుందో.

నిండు గడ్డంతో, విశాల ఫాలంతో, చురుకైన చూపులతో మెరిసే లియొనార్డో రూవం అథిశ్రిమనస్సులో మెదిలింది. ఆతని సృజనాత్మకళ క్సికి ఈమె నమస్కరించి ముందుకు నడిచారు.

ఎల్‌ _గేసో విరచితమైన ఎత్తుగా సాగదీియబడిన కీస్తు చ్మితం “6 ౪16601౯6 తే6 ౩989060920 అను పేరిట వసిద్ధిగాంచిన వ్మిగహూం ఒక్కాసాే చూవరుల మనస్సులను ఆకట్టు కొంటుంది, దినికే “౪108664 ₹16605" అనే "పేరుగూడా ఉంది.

త్తి చ చి

శశ లక్కీ రఘురామ్‌ చిరకాలంనుంచి మానవజాతి మన్తిష్కంలో (ేమతత్వానికి ఆరాధ్య చిహ్నంగా విభాసిల్లుతూన్న వీనస్‌ చేవత (౧/66 రేల 34110) వ్మిగవోన్ని చూచినప్పుడు తన్నుతానే మరచిపోయారు లక్మి. అంతకుముందు ఎన్నో సారు ఈ సౌందర్య దేవత (పతిమా చితా అను ఎన్నోచూచారు. చూచిన (ప్రతిసారి ఆ చితాలకేసి మరోసారి చూడబుద్ధ య్యేది వీరికి. యదార్ధ చిత్రాన్ని ఆవేళ లావే మ్యూజీయంలో చూచి నపుడు ఒక్కసారి లమ్మి హృదయం పొంగింది. తన్ఫయత చెందింది. ఆ వోలులో, కొంచెం దూరంలో ఉండగానే ఆ వ్నిగవోన్ని వీనస్‌గా పసికట్టిన ఈమె అక్కడే నిశ్చలంగా నిలబడ్డారు. కొంతసేపు తదేకంగా ఆ విగహంవై తన చూపులు అగ్నమయ్యాయి. నిదా నంగా, పాదాలు ముందుకు సాగాయి. ఎటూ మరల్చకుండా తన. దృష్టి ఆ ముగ్గమనోవార సౌందర్యరాణి విగహంవై నే నిలిపి నిళ్ళబ్దంగా సమీపించారు. నిముషంపాటు అదే పకాగతతో ఆ సుందరి _మోల నిలిచారు. [క్రమంగా కదిలారు. ఆమె చుట్టు? [పద &.౦చారు. మవోశిల్చి తన ఉలి ఆడించినరీతి ఈమెను ఆశళ్చర్యపర చింది. కొంచెం మందమనిపించే ఆ మెడ కొంచెం వంపుతిరిగి ముందుకు వంగినట్లు చూవెశ్లు వెన్నుపూస, తలకట్టు, పాలభాగం, సుదూర భవిష్యత్తులోనికి నిశ్చలంగా దృష్టిని సారిన్తూన్న ఆ అందమెన నయన ద్వయం, నిళ్ళజ్టాన్ని సయితం వింటూందేమోనని తలపించే ఆ కర్ణ ద్వయం, ఏ భావాన్నీ (వకటించని ఆ పెదాల కలయిక, జగత్‌ సృష్టిలో మనిషి-మనుగడకు తొభిగుటకనించపే నుతి మెత్తంగా, నవనీత సమానమని తోపించేట్టు మలచబడిన ఆ పాలిండ్ల వొంపు సొంపులూ, అన్నింటినీ ఆమె మనస్సు నిదానంగా ఒకచానివెట ఒకటిగా గాఢంగా ము[దించుకుంది. మొత్తం స్వరూపాన్ని మెదడు ఆకళింపు "ేనుకుంది. ఒక్కూతణం కన్నులు మూసుకున్నారు [శీమతి లత. ఆ దివ్యమూ _ర్తి (పతిరూపం కండ్లు మూసుకున్నా అంత దివ్యంగానే కనపడింది, ఇళ వెనక్కుతిరిగారు.

పరాను చేళంలో 145 (వక్క-నేఉన్న సుమతి అంది. “ఏమిటీ అంత దిర్ధృంగా మనస్సు లగ్న మైంది.” అని ఆమె గమనిస్తూనే ఉంది ఈ విగహాన్నిసమీపించి నప్పటినుంచి అడిశ్చి మౌనాన్నీ, ఈమె భావోచ్వేగాన్నీ. కనకనే ఈమెను ఎంతమ్మాతం పలకరించలేదు. ఛా్య్యానంతో సాగుతూన్న ఈమె అణ్వేషణకు ఎట్టి అవాంతరాన్నీ గలిగించలేదు సుమతి. "వెనుకకు తిరిగింతర్వాత నే అలత్మిని పలకరించింది సుమతి. “అవును. నాకు తెలియదు ఎందుకు మనస్సు అంతలగ్న మైందో !” అన్నారు లతీస్హ, “ఇంతకూ ఆ శిల్చిపేరు బయటపడలేదుగ దా *” అని సుమతి అన్నది. * నిజమే! ఈ మహాళిల్బాన్ని మలచిన మహాభావుకుడు ఎవరో ఇంతవరకూ తెలియదు. ఎందరో ఎన్నో సంవత్సరాలు పరిళోధించి గూడా ఇదమిద్ధమని నిర్ణయించ లేకపోయారు. “ఈ శిల్పసృష్టిక_ర్తపేరు అట్లా అజ్ఞాతంగా ఉండటమే మేలు” ట -- ౧౧ ఖు అన్నారు లమ్యై. “ఎందుకని అంటావ్‌ *” అన్నది సుమతి. “ఈ అజ్ఞాత శిల్చిని సృష్టించిన అసలు సృష్టిక రృకే మనం ధన్యవాదాలు చెప్పుకోవచ్చుగా,” అన్నారు (శ్రీమతి లత్మి. ఎంతటి భావావేశం | సుమతి ఒక్కసారి ఎందుకో ఈమె కండ్లలోకి చూచింది. ఆమెశేమి అనిపించిందో ఆ వోలుదాటించాకా వదో ఆలోచిస్తూనే ఉంది. త్తి శ శి 10

146 లథ్యర ఘురామ్‌ కళాయుతంగానేగాక మతపరంగాకూడా పేరు గాంచిన నోటర్‌ డామ్‌ కెత్మేడల్‌ చూచినపుడు, విక్టర్‌ హ్యూగో విరచిత మైన “హంచ్‌ బేక్‌ అఫ్‌ - నోటర్‌ డామ్‌” నవల జ్ఞాపకం వచ్చింది. (శ్రీమతి లజిన్రకి గూనివాడూ, జిప్సీ అమ్మాయి జ్ఞాపకం వచ్చారు. గోథిక్‌ కళను నిర్దుష్టంగా అనుసరించి నిర్మించిన చర్చిలలో ఇది 'ప్రపంచసిద్ధి వహించింది. 12వ శతాబ్దంలో నిర్మించిన ఈ ెన్నవ దేవాలయపు అద్భుత నిర్యాణం, ఆ స్థంభాల వైని శిల్పకళా నైపుణ్యంచూచి (శ్రీమతి లక్కి అబ్బురపడింది. -” పారిస్‌ నగరంగుండా ప్రవహించే సీన్‌ నదిమైని కట్టిన నోటర్‌ డామ్‌ వం తెననుదాటి' ఈ "కెతీ డెల్‌ కు వెళ్లాలి. అనది మధ్యలో ఒక్ష చిన్ని ద్విపం ఉంచే, ఆ ద్వీపం_వె ఈ దేవాలయం నిర్మ్సించారు. నే చి త్తి ప్యారిస్‌లో వాలా వీధుల్లో ఆర్ట్‌ వికయశాల లున్నాయి. ఐరోపా ఖండంలోని పలుచేశాలనుంచి జాత్సాహిక కళాకారులెందరో ఇక్కడకు వచ్చి తమ అభిమాన కళలను అభ్యసిస్తారు. పూర్వ కళా "కారుల రచనా వైదగ్ట్యాన్ని ధా్యానించుకుంటూ కళలకు కొ త్త రూపులు సంతరించు కుంటుంటారు. అలాంటి వారిని (పోత్సహించేం దుకు కొన్ని విక్రయ ఇశాలలున్నాయి. అలాగే పుస్తకాల దుకాణాలకూ లెక్కలేదు. పారిన్‌ నగరం (ప్రపంచంలో సాహిత్య, కళా రంగాలలో అనధికార అత్యు తమ విశ్వవిద్యాలయం అనటంలో ఎంతమ్మాతం అనౌచిత్యం లేదు. శ శి శి పారిస్‌ ను మూడు రోజులు ఎంత చుట్ట పెట్టినా, సహజంగా (శ్రీమతి అలడీల్టికి [గామసీమలవై ఉండే మక్కువ తీరలేదు. పల్లెలను, [వద&ిన్దేనే ఆ చేళం పూర్తిగా అర్హమౌతుందని (శ్రీమతి లక్మి అభి పాయం,

పరాను దేశంలో 147 సశకే ఒకపూట పారిస్‌ నగళాన్ని వదలి హైరోడ్డు పట్టుకొని పల్లెసీమల వెంటపడ్డారు (శ్రీమతి లత.

(ఫాన్సులో ఎక్కడో ఒకచోటతప్ప మనలాగా (గ్రామాలకు (గామాలు కనిపించవు. రోడ్డు (పక్కనే విశాలమైన వ్యవసాయ "శ్యళాలుంటాయి.. వాటి మధ్యలోనే రైతుల ఇండ్లుంటాయి. అక్క-జే పనిపాటల్లో సహాయపడే వ్యవసాయ కార్మికులకూ వసతి ఇండ్లు ఉంటాయి. అసలు అక్కడి వ్యవసాయమంతా పారిఛామికీ కరణ కిందికే వస్తుంది. ఒక్కో నైైతుకు వెయ్యి ఎకరాల వరకు భూకమతం ఉంటుంది. కనీనం నెండు మూడు వుదల ఎకరాలకు తక్కువ కమతాలు వీరికి కన్పించలేదు. అంతకు తక్కువై తే అక్కడ వ్యవసాయం గిట్టుబాటుకాదు. 'వతిపనీ యాంత్రికంగా నే జరుగు తుంది. చున్నటం, నాటటం, కలుపులు, కోయటం, నూర్చటం లాంటి పనులన్ని యం(తాలే చేస్తాయి.

వ్యవసాయకూలీలు చాలా తక్కువ. అందుకనే భూకామం దులు నస్వయంగా'నే ఈ భారీ యం[కాల సపోయంతో ఎక్కువభాగం తమపనులు తాము చేసుకుంటుంటారు. లై తాంగ (సీలు గూడా పురుషులతోపాటు పొలంపనులలో శద్ధతీసుకుంటారు. [శమిస్తారు. చదువుకునే బిడ్డలు గూడా విరామసమయం లో పొలంలో తల్లిదండు లకు సవాకారాన్న్ని అందిస్తారు. వ్యవసాయిక కుటుంబీకుల్లో తమ కుటుంబసభ్యులందరూ కమతంలో కృషిచేయటం వారి విద్యుక్త క_ర్తవ్యంగా భావిస్తారు.

ఎక్కడో ఒక చోట చెదరివేసినట్లుగామాలు కన్పిస్తాయి. వంద ఇండ్లకన్నా సంఖ్యలో మించవు ఈ ఊళ్లు. అయినా చక్కని రోడ్డు, 'విద్యుచ్చ క్షి, రమీత మంచినీటిపథకం, పసిబిడ్డలకు స్కూలు, గామ సామూహిక కార్యాలయం, వై ద్యాలయం, స్టోర్సు? పోష్టు ఆఫీసు, శులిఫోను ెలిగాఫ్‌, కాఠాన్టలయాలు, బాంకు తప్పక ఉంటాయి. పతి ఆదివారం అటవిడుపు, అందరూ పూర్తి విశ్రాంతి

148 లథ్మీరఘురామ్‌ తీసుకుంటారు ఆనాడు. సాయం తానికి దగ్గిర బ స్త్రీలకు పోయే ఏ కొద్ది మందో తప్ప, ఎక్కువమంది అ[గామంలో ఉండే (గామ సామూ హిక పహోలుకువస్తారు. అక్కాజే నృత్యాలు చేస్తారు. కబుర్లాడుకుం టారు. ఆడుకుంటారు. పాడుకుంటారు. ఆనందంగా కాల చేపం చేస్తారు.

(ఫెంచి దేశంలో |గామాలన్నీ సహశారసంఘాలకు అను బంధంగానే ఉన్నాయి. కావలసిన (పతివస్తువూ [గామష్టోర్సులోనే లభ్యమౌతుంది.

చివరకు ర తులకు భారీగా గావలసిన, విత్తనాలూ, ఎరువులు [కిమిసంహారక మందులన్ను గూడా, ఈసపహకారసంస్థతే సీజను, పారం భానికిముందే సేకరించి నిల్వ "జేస్తాయి.

ఈ 'దేళంలో నై తులకున్న సౌకర్యాలుచూనస్తే (శ్రీమతిలక్మికి నిజంగానే 'నోరూరింది. అందుకనే ఒక్కుపూటలో'నే ముగించుకో వాలను ఈ (గామీణ వర్యటనా కార్య[కమాన్ని మరోపూటకు పొడి గించుకున్నారు. కావాలని ముందుగా చెప్పాపెట్టకుండా ఆక లయ్యే వేళకు ఒక రైతు భవంతికి వీరి కారు మలిపారు

వీరి కారు ఆవ్యవసాయ 'శేతంలో మధ్యగా ఉన్న ఆ భూకా మందు ఇంటిముందు ఆగంగానే, వై అంతస్థులో నుంచి వీరి ఆగమ నాన్ని. గుర్తించి ఆదరాబాదరా ఆ గర్భహిణిబయటక్రువచ్చింది. సుమతికి కొంచెం కొంచెం (ఫంచిభావవచ్చు. తామెవరో చెప్పింది. అత్యిని గూర్చి పరిచయం చేసింది. ఆవరిచయంలో దడిణ హిందూ 'దేశపురై తుకుటుంబంనుంచి (ెంచిచేళ ర్రైతుల పరిస్థితితులను తెలు కునేందుకు వచ్చారని తెలిపిందె.

భారతదేళంనుంచి వచ్చామని, అందునా ఈమె. నై తుకుటుం వానికి చెందాననీ తెలియగానే ఆ లైతు ఇల్లాలి మొగంలో ఒక్క

సారి చిరునవ్వు చిందులాడింది. ఆప్యాయంగా లోనికి అవ్వోనిం. “చింది. మేడ మీదికి తీసుకొనిపోయి కూర్చో బెట్టింది. ఎదురుగదిలో

గొను వేశంలో 149 ఉన శ తుళు నిద్దరనూ పరిచయం జేనింది ఒకమ్మాయికి పన్నెం మెర. "రెండోపిల్లకు ఎనిమిదేండ్లు ఉంటాయి ఆరోగ్యంతో పిల్లలు రుస్తున్నార్సు, ౧ ల్లోచ్చే ఇంతలో (టాక్ష్టరు మోత క్రింద వినిపించింది కొద్దినిముపొ గై చజమాని వెకి వచ్చాడు. ఆ గృహిణి గదిలోంచి బయటకు ల మమ్ములను గురించి చెప్పింది గామోను భారార్టళ _రృలిర్వురో ఇల సునుతి కూచున్న గదిలోకి వచ్చారు పలీచయాలయిన తను ఆ రైతు ఎంతో ప్యాదయపూర్వక ౦గ వీరి ఛాకక్‌ శాష వ గ రలసతోపిస్తున్నామని శలిపాడు. ఆయనకు ఆం గ్లైయ చ్చు. అనర్గళంగా మాట్లాడాడు. నంగా భోజనాల సమయం చాళ్ళుకు బాలో ముఖ్యమెనది. అతినిదా ట్వ భజనం చేస్తారు. అ నేకవిషయాలు అసమయఃలో ముళ్సు ఇషటం వాళ్ళకు పరిపాటి. ఆరోజు వీరి భోజనాల దలు లక్షి యా. వ్యవసాయ పరిస్థితులను గురించి చాలా విష శ్రిని అడిగి తెలుసుకున్నారు. పికగా వివరిం వాడు. (శ్రీమతి అత్సీ అడిగిన వాటన్నింటినీ ఎంతో ఉ విభ జంప అక్కడ పొలాలన్నీ సళ్వేచేయబడి కొన్నిలాగ స్‌ కూ న్యు. ప్రతిళూమీ రసాయనికంగా పరిశోధిం కో శ వ్య మిలో వ్ర పంటలు చేయటానికి అనుకువుగా ఉంటుందో వ వ ్యయగాఖ ముందుగానే నిలేశిస్తుందటం- అం కేగెక్‌ స్ట్‌ కుల క్‌. ఏరువాక్రసాగేముందు గనే (వభుత్వఉదోా వు న ముల వుటిశాంపిలునితీనుకొని వాటిని వరిళో ధించిః శతు స ఎర్పన్చ పంటకు ఎంత న్మ్యతజ సిర గావలనిం న్యా సవ లు 'వేయవలసింది, పొటామ్‌ ఎంత మ్‌ క్‌ జరుగుతు? సీస్పుమిడ శాసిపెట్టిపోతారట. ఇంత వనీ ప్రతిగా లు

మ్‌

150 లక్ష్మిరఘురా దట. భూసార పరిరమణ వాధ్యతకు [ప్రభుత్వం ఎంతశద్ద వహిస్తుందో ఆ నై శునోట విని ముగ్భరాలయ్యారు (శ్రీమతిలట్మి.

అలాగే ఎరువులు, సస్యరతణమందులూ గూడాపవ వైరుకు ఏ రకం ఎంతెంత గావాలో ఆ స్పిప్పులను బట్టి గుణించు కొని ఆయారై తులకు సీజనుకుముందుగానే అంద జేస్తుంది 'వభుత్వం, సీటి పారుదల విషయంలోనూ ఇతర రై తుల అవసళాలకు ఆదుకునే విషయంలోనూ (ప్రభుత్వం [గామసీమలకు అగ [| పాముఖ్యం ఇస్తుంది.

పంటలు అమ్ముకొనడంలోనూ, గిట్టుబాటు ధరలను స్థిరీక రించడంలోనూ గూడా నై తుల వాణిని (పభుత్వం "గొరవిస్తుంది

(పతి ౨ తుకూ, కోళ్ళఫారం, అవుల ఫారం ఉంటుంది. పందులూ, కోడె దూడలను గూడా పెంచుతారు. మాంసావోరానికి పనికివచ్చే దూడలను బలిష్టంగా "పెంచి పట్టణాలకు ఎగుమతి చేస్తారు. వాళ్ల పళువులు చాలా పుష్టిగా ఉంటాయి, మిళమజాతి ఆవులు, 'జెర్సీఆవులు, సగటున 80 లీటర్ల పాలను పితుకుతాయి. గ్రువా యజమానురాలు కోళ్ళఫారం, డైరీలవై ఎక్కువ కాలాన్ని వినియో గిస్తుంది. వాళ్ల ఫారాలలో ఉత్ప త్తిఅయ్యేపాలు, (గుడ్లు వారి యింటి కే వచ్చి పాలవానులు తీసుక పోతాయి, అలాగే వీరికి కావలసిన పళువుల ఆపహోరంగూడా ఇంటికి తెచ్చియిచ్చిపోళారు,.

_ అవసరమనుకున్నపుడు వ్యవసాయ "పెట్టుబడులకు కో ఆప "కేటివ్స్‌ వై ఇచ్చటి లైతులు ఆధారపడతారు. చారి సరకులు నిల్వ ఉంచటానికి వ్యవసాయ శాఖవారి గోచాములు లైతులకు సులభంగా అందుబామై న విధంగా నిర్మించబడి ఉన్నాయి.

వ్యృాదయపూర్వకంగా ఆతిధ్యమిచ్చినందుకు (శ్రీమతి లడ్మి కృతజ్ఞతలు చెప్పినపుడు ఆభార్యాభ ర్తలు ఎంతో తబ్చిబ్బయ్యారు, “ఏ చేళంలోనై నానశే కష్టించి పనిచేయటము [పపంచానికి ఆవోరం

€౬...... అందించటమే ఉ_త్తమక_ర్తవ్య _ నిర్వహణలో నై తులు మునిగి

పరాసు దేళఠంలో 151 అని శెండుచేతులుఎ త్రి నమస్కరించాడు ఆ గృహస్థుడు.

• ఆ మూటలు ఆఅనేటప్పుడు ఆయన మొఖంలో సంతృప్తి వెల్లి విరిసింది. | “నిజంగానే అన్ని దేశాలలోని 3తులు అనాదికాలంగా చేస్తూన్న ఉత్తమో త్తమమైన కృే గదా ఇది అని అనిపించింది (శ్రీమతి అడిగికి, వీకటివజే సమయానికి తిరిగి వోటలుకు చేరుకున్నారు. పగలల్లా లిరటగంతోనూ, వై నుయార్జులవద్ద ఆగి (చాతతోటలు చూడటంలోనూ, పాంవైను పరిశమగూర్చి వివరాలను తెలును కుంటంతోనూ దై హికంగా గూడాశమ గలిగింది. "తెల వారి లండన్‌కు (వయాణ మవ్వాలనుకున్నారు. ఆ రాతి

ఆదమరచి నిదపోయారు. కొని (శ్రీీమతిలమ్మీ నిద్రలేచి కాల్యకృళ్యాలు ముగించు (వయాణా:కి సన్నావా మొతుండగా, హోటలు రినెప్షను దాకా పోయి. తిరిగివచ్చిన (శ్రీమతి సుమత్ని చిన్నగ" అసలువ్నార్తను చెప్పింది. ( అశేమిటంకే పారిస్‌ అంతటా విద్యార్థులు అందో ళ్‌ సు న్నారని, ఏదో ఒక వర్షం ఎప్పుడూచేసే ఆందోళనలకు మ లీ అలవాటువడ (శీ,మతి అతీ్క్య ఆ చ్నార్తను అంతగాఖా ద వ జరుగుతూన్నన్ని లేదు. నిజగాశే మన ధేంలో కంల. ుతున్నటు ఆందోళనలు మరి ఏ దేళంలోను జరిగినట్లుగానీ, కో గట్లు గానీ స్ఫురిచదు. ఈ అంగ్‌ శ,పళ్నో.. మన దేళజీవిత విధానం రహిత మెనవా అన్నదికాదు ఇక్కాల సాందుతున్నాయొ అచేది లోశే క్క ఆందోళనలు ఒక భాగంగో రొ

152 అత్మిరఘురామ్‌ ఈమెకు పదేపదే తోస్తుంజేది మన దేళపు అత్యయిక పరిస్థితికి ముందు.

ఇంతలో శేడియోలో మూడవ వార్తా . (పసారంలో గూడా పారిస్‌ నగరంలో చెలశేగిన అలజడులను గురించి (వస్తావించారు. విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థుల్లో (పారంభమైన ఈ అలజడి నగరమంతా (పాకినట్టు వార్తలు చెప్పాయి. పట్టణంలో రాకపోకలు _స్తంభించి నట్లూ వా_ర్తలువచ్చాయి. విద్యార్థులకుతోడు యువజనమంళతా ఈ ఆందోళనలో పాల్గ్లొంటున్నట్టు గూడా తెలిసింది.

“మరి మన (వయాణంఎట్లా ** అన్నది సుమతి.

“అసలు పరిస్థితిపమిటో "తెలుసుకుందాము పదా 1” అంటూ బయలు బేరారు (శ్రీమతిలత్మి.

“ఒక వై పునపట్టణంలో ఆందోళన ముమ్మరంగా జరుగు తూంళే బజారులలో కెల్తానంటావేమిటి వె తుయువతీ?ొ అన్నది సుమత్రి నవ్వుతూ. నిన్నటి ఆ 5 తుకుటుంబంతో లథి "పెంచుకున్న ఆప్యాయత సుమతికి జ్ఞాపకం వచ్చినట్లుంది. “53 తుయువతులకు భయం ఉండదులే పద! అన్నారు శ్రీమతి లక్షి.

ఇద్దరూ బయటి కొచ్చారు. బజారున నడుస్తున్నారు. నిజం గానే రాకపోకలులేవు. రెళ్ళు ఆగిపోయాయి టాక్ష్సీలులేవు. బస్సులు కదలటం లేదు. ఇతర (వయాణ సౌకర్యలూ మృగ్యం. విద్యార్థులూ యువజనులు ఒక్కు. మడిగా (వభుళ్వానికి వ్యతిరేకత చూపిస్తున్నారు.

(వసిడెంటు డీగాల్‌కు ఈ యువతరం అంతా ఎదురు. తిరిగింది. (ఫొన్ఫుదేశాన్ని అభివృద్ది పధంలో నడపటంలేదనేది వీరి (వధాన ఆరోవణ. డీగాలు దిగిపోవాలి అనేది వీరి నినాదం. రాచవాట (పక్కన వేవ్‌ మెంటువైె విద్యావంతులైన ఇద్దరు ముగ్గురు యువ కులతో సంభాషించారు లడ్మీ. వాళ్లు వెలిబుచ్చిన అభ్మిపాయం ఇచే, “నిరుద్యోగ సమస్య ఎక్కువగాజఉంది. దేళంలో పారి_శామి కాభివృద్ధి

మరీ మందకొడిగా ఉంది. విద్యాలయాలనుంచి (వతిసంవత్సరం బయటి

పరాను దేళశంలో 153 కొచ్చే వేలాది యువజనులకు వృత్తి దొరకటంలేదు. డీగాలు గత వైభవాలను తలచుకుంటూ (పసిణెంటు (పొసాదంలోనూ, శౌంటీ కాజిల్‌ లోనూ కులుకుతున్నా జేతప్ప సామాన్య [వజల జీవన సరళిని వర్తమాన జన గతిని గు_ర్పించటంలిదు. కనకనే అతను దిగిపోవాలని "మేము కోరుతున్నాము. పోరాడుతున్నాము. డీగాల్‌ దిగించాకా విళమించము”. అని అన్నారు ఆ యువకులు,

మా చీరలను చూచి, ఇండియన్సని మము్యలను గుర్తించి, పరాయిదేశస్టులకు వారిపోరాట కారణాలు అర్ధ గావడం అవవరమని తలచే కాబోలు ఆయువకులిద్దరూ ఆవేళంతో (శ్రీమతి లతిశ్తికి ఆలి పారు చారిపోరాట వివరాలను,

“మీరు చెప్పింది నిజమే” నన్నారు అవన. మీకు నా సాను భూతి అని గూడా అన్నారు.

“నటషం1ఓ6ొ అంటూ చారు ఉద్యమంలోకి వెళ్ళిపోయారు.

“ఇంతలో ఇదిచల్లా రేట్టులేదే 1” అందిసుమతి.

“చూన్తుంళకు అట్టా గేఉంది”" అన్నారు అమ్మీ ఎలక్టి9ికల్‌ పోల్స్‌, ెలిగాఫ్‌ _స్తంభాలు పడవేసి ఎక్కడనుంచో ఆయిల్‌ (డమ్ములు దొర్హించుకొచ్చి, రోడ్లకు అడ్డంగా ఛచారికేడ్లు నిర్మిస్తు న్నారు. పోలీసుళకటాలు తిరగటానికి వీలులేకుండా అవరోథాలు క్‌ ల్పిస్తున్నారు. .

తిరిగిహోటలుకువచ్చి, లాంజిలో కూర్చువల్నరు, ఒకరిద్దరు (గ్రంచిదేశస్టులు అక్కడే వీరి (పక్కకూచొని ఉన్నారు.

లమ్మీవారిని అడిగారు, “ఆ ఉద్యమస్వభావం ఏమిటి. డీగాలును ఎందుకు (పజలు వ్యతిరేకిస్తున్నారు?” అని, అెద్దమనిషి. నిదానంగా ఈమె కేసి కేరిపారజూచి, (వసిడెంటు డీగాల్‌ను (ఇంచి [ప్రజలంతా వ్యతి లేకించడంలేదే ? ” అన్నాడు.

-ఎ4ోీమరి ఈవాళ నగరంలో జరువుతూన్నబెవరు ౪” అనడి గారు (శ్రీమతి లత్మిం

154 లక్షేశ్రర ఘుఠామ్‌ “వాళ్లు ష్టూజెంట్సు, యూత్‌”, అన్నారాయన. “మరి మీశేమంటారు *” అన్నారు అమి కుతూవాలంగా. “చూడు మాడం- "నేను వమన్నా, నన్నూ నాలాంటి వయస్సు మళ్ళినవారి మాటనూ ఖాతరు జేసే చాళ్హైవరూ లేరు. మాతరం మాతం జనరల్‌ డీగాల్‌కు ఎంతమాతం వ్యతిశేకత | పోత్సహించదు. అతను గొప్పసేనాని. శెండవ. (పపంచ యుద్దంలో మా దేశాన్ని మాకు (పస్తాదించింది. జనరల్‌ డీగాలే. ఈ కురకుంకలకేమి తెల్సుఉం డేలు 'చెబ్బో అన్నారు, ఆ మాటల్లో, ఆయన పెదాల విరుపులో ఓ రక మైన నిశ్వేదం నిండి ఉంది. నివిడమై ఉంది.

కొంచెం ఆగి, ఎదురుగాఉన్న గ్లాసునిండా, సీసాలోంచి (దాత సారాయం వొంచుకొని గడగడా రెండు గుక్కలు శాగాడు. కోటు జేబులోంచి చేతిగుడ్డలాగి మూతి తుడుచుకున్నాడు. మీసాలు తుడుచుకున్నాడు. వెనక్కు బాగా వంకతిరిగిన మీసాలు ఇెదరినా 'యేమోనని ఒకసారి రెండుచేతులతో వాటిని సరిజేసి వంకలు (తిప్పాడు,

మళ్లీ మొదలు పెట్టాడు.

. “చూడండి మాడం! ఏమిచెప్పానునేను. డీగాల్‌ చాలా గొప్పవాడనికదూ! నిజంగానే చాలా గొప్పవాడు. నాకేగాదు (ప్రపంచయుద్ధం జ్ఞాపకంఉన్న (పతి ఫెంచి దేశీయుని దృష్టిలో ఆయన గొప్పవాడే. సందేహంలేదు.” అని కొంచెం ఆగాడు. కోటు శండో "దేబులోంచి, బంగారు వన్నెతోఉన్న "ద శకేను ఒకటి అరచి, ఒక చేరూట్‌ బయటకు తీశాడు. జాగతత్తగా వానిని క్రిష్పర్‌ తో కత్తి రించాడు; శేబల్‌ మీదఉన్న లై టర్‌ తో వెలిగించి, చుట్టముట్టించాడు- నోటినిండా పొగపీల్చి చెప్పడం మొదలెట్టాడు.

“చూడండి మాడం! ఆరోజులో మా డీగొల్‌ గాబట్టి ఆ జర్మన్‌ లను ఎదుర్కొన్నాడు, అవిరామంగా శతృవిమానాలు కురి పిస్తూన్న బాంబుల చాడులనుంఛి సాధ్యమైనంతవరకు మా పజలను

పరాను 'దేళశంలో 155 రడిస్తూనే, మా దేళంలోనే మాకు శతృవుగా తయాలైన వధాని "పెటాన్‌ దేళదోహళక్తు ల బారినుంచి తప్పుకుంటూ, “గెని స్టెంట్‌ మువ్‌ మెొటు అంటూ ఒకదానిని స్తాపించి, దానికి (ప్రజల్లో మద్దతు థి ( ళం “రో సంపాదించి పోరాడింది ఈ డీగాలేగొదూ + "

(వజానీకంలో పిరికిదనం (పాకకండా, డీమోరల్లై -జేషన్‌ ' లేకండా నిలిపింది డీగాలేకదూ +

అమెరికాచేత. నెకండ్‌ ఫంట్‌ కు ఒప్పించించాంట్లో డీగాలుది ఎంతపాతఉంది! చర్చిలుకు ఎంత ఊతం ఇచ్చాడనీ! అసలు 'నెకండు ఫంటు (పారంభమైంది (ఫాన్సులోనేగచా ! దానికి నాయకత్వం వహించింద్‌ డీగాలేకచా ! మరి ఆ డిగౌల్‌ని దిగిపొమ్భుంటం పమి న్యాయం మాడం! అందుశే మాకు ఈ ఉద్యమం అంశ ఎంత మాతం సానుభూతి లేదు.” అన్నాడు ఆ పెద్దమనిపి.

కనక ఈ ఉద్యమవ్యా ప్పిలో తరాల తారతమ్యం అతిగ్రికి దృగ్లోచరమెంది.

“నిన్ను కన్నదీః 'చెంచిందీ, సోషింఛిందీ, ఇంతవాణ్లీ “జేసిందీ నేశేగదరా. ఇవాళనన్ను ఎదిరించి నొకు ఇంటి "పెత్తనం ఉండగూ డ్డ దంటావా ?*”” అని ఎదురుతిరిగిన కొడుకును వాళ్ల ఉరి రామయ్య తాత అనడం జ్షూపకం వచ్చింది. (శ్రీమతి లతీత్దికిః

ఎతవాణీ చేయలేదనీ

“ప్పిన నన్ను కనలేదనీ, ృంచలేదనీ, ఇంతవొట కందని చేను అనలేదుగా! ఇవ్వాళ నీవె త్తనం క్రింర్య ఇబ్గగునలి య అంటున్నాను. [కొ త్తరకంగా వ్యవసాయం న టం సుకొని క

1 మాళఇ్రాటు ర్‌ దంటున్నాను. బస్తీలో రె చమ్యుడం బు శభియదని అంటు రూపాయి ఎక్కువకు వం గాలీ సుటుంబాన్ని సుఖ పెట్ట శం న్నాను. డబ్బు సంపొదిం దుకే పెత్తనం నుంచి కప్పు గానీ, నీకు ఆలియదంటున్నాను' ర ల

. నాదా? అంటున్నాను అన్నుర్థామయ్య్య కొని వి శాంతి (య “ జూపకం వచ్చాడు. వాళ్ల ఊరిలోని శాత కొడుకు శివకామయ్య , క్వ ,

156 లత్మీరఘురామ్‌ తగాదా ఒక ఇంటికి సంబంధించింది. పారిన్‌లోని సంఘర్షణ ఒక దేశానికి సంబంధించింది. త్త త్తి త్తి ఆరోజుల్లా విమానాలులేవు. ిండో రోజు చాలా ఎక్కువ ' ఛాడుగఇచ్చి మారుమూల సందులుగొందులు తిరిగి టాక్సీలో విమా న్యాశయానికివెళ్లారు. విమానాలు ఎపుడుంటాయో చెప్పలేమన్నారు అధికారులు, ఒక వేళ ఏదై నా బయలుబేరినా, ముందు బుకింగ్‌ చేను కున్న లిష్టు చాలా "పెద్దదిగా ఉందసీ, మరో ఆ9డు రోజులవరకు (వయాణ హోమీ ఇవ్వలేమని తెలిపారు.

“సుమతీ ! ఏమిచేద్దామంటావ్‌*?” అన్నారు లమ్మి.

“ఏమిచేద్రా మో మీశే చెప్పండి లత్సీ” అన్నది సుమతి.

“ఏమీ చేయవద్దు ! ఆ ఎదురుగా ఉన్న సోఫాల్లో కూర్చుం చాము పద” అన్నారు లమ్మీ, న

“ఇది నిర్ధిప్తృ'యోగమా అక్షి! అన్నది సుమతి.

“ఏది జరగాలినుంకే అదేజరుగుతుంది లేరా!” అన్నారు లక్మి,

“చానినేగా నిర్ధిప్త్యయోగ మనేది! అన్నది సుమతి.

ఇద్దరూ నవ్వుకున్నారు.

(శ్రీమతి సుమతి లమ్మీకి మంచి స్నేహితురాలు. ఉత్తమ వ్య క్తి. బహు ఉదారురాలు. బాగా చదువుకున్నది. డిగీీలేకాదు. జీవి తాన్నిగూడా మనుష్యులను గూడా చదవగలదు. వీరిద్దరూ ఒక చోట ఉంశు మనుష్యులూ, మనుష్యుల మనస్సులూ, మనస్సుల లోతులూ చాలా చాలా, గున తిరుగుతుంటాయి వీరి నంభా వషణల్లో.

0౧

ఇంతకూ తిరిగి హోటలుకు పోవాలన్నా టాక్సీలు దొరకచే!

సామానంతటితో వచ్చేశాలే!! అందుకే ఆ నిర్హి పృళజాయోగం!!

పరొసు దేశంలో 157

ఇంతలోనే ఒక నవయువదంవతులు జంట వేగంగా వచ్చారు. కౌంటర్‌ దగ్గరకు పోయారు. మాట్లాడారు. లండన్‌ అనే మాటలు లతిగ్చికి వినపడ్డాయి. రినెష్ష నిమ్ణు వీరికి చెప్పిన సమాధాన మేవాళకూ చెప్పింది. అందుకు నిదర్శనంగా వీరివైపు (వేలు చూపించి, “మీశే గాదు వారుగూడా లండన్‌ (వయాణీకుల జాబితాలో చివరనున్న వారు" అని అన్నది. ఆ యువకుడు విసుక్కున్నాడు. మై ముచూచు కున్నాడు. కొంచెంసేపు గుణించుకున్నాడు. భార్యతో ఏదో సంప దించుకున్నాడు. తిరుగుముఖం పట్టాడు. పోతూపోతూ. వీరిద్దరనూ చూచాడు. నమీపించి “కింక 00౯5 అన్నాడు.

"మేమూ "కెంగ)౦4౯ 400౧98164౯” అని 'వత్యు త్తరమిచ్చారు అంకే గుడ్‌ మార్చింగ్‌ అని ఆయనంకే, “గుడ్‌ మార్నింగ్‌ మిష్టర్‌” అని వీరన్నట్టు.

“మీరూ లండన్‌ వెళ్ళాలముకుంటున్నారట గచా” అన్నాడు. “అవును. విమానాలు లేక ఆగిపోయాము-” అన్నది సుమతి.

“అవును. ఎప్పుడు ఉండేది గూడా చెప్పలేమంటున్నారు. ముందు బుకింగ్‌ చేనుకున్నవాళ్ల లిస్హు వాలా పొడవుగా గూడా ఉంది.” అని కొంచెం ఆగ, *మీకు అభ్యంతరం లేకపోతే నేనునా భార్యను మా ఇంటివద్ల్ద దింపివస్తాను. కారులో (బెజిల్‌ మీదుగా వెళ్ళాము. మీకు యిష్ట మేనా అన్నాడు.” ఆ యువకుడు.

“చాలా సంతోషం-- మెనీ మెనీ ఛాంక్సు"'--- అన్నారు లకి. వెంటనే ఆ దంపతు లిరువురు వెళ్ళిపోయారు,

అనడయమెతే అన్నా రేగానీీ తీరా అతను అంగీకరించి, కారు తీసుకొని విమానాశయానికి వచ్చి మమ్ములను (బెజిలు మార్గం గుండా లండన్‌. 'జేరుస్తానని అనడంతో, _లక్కికి పదో భయం పట్టు కున్నట్లయింది.

158 లత్యిరఘురామ్‌

అతనా పరాయి కురవాడు. వీరా విదేశీయులు. అందునా ఆడవారు. ఇదేమన్నా పన్నాగంకాదు గచా అనిపించింది. సుమతి గూడా ఇదే అభ్మిపాయానికి వచ్చినట్టుంది. ఈమె మనస్సులో అను మానమే ఆమె బయట పెట్టింది.

“మరి ఏమి చేచ్చాము? ఎన్నిరోజులని ఈ ఆనే విమానా[ళ యంలో గడుపుతాము! సకేపద ఏమవుతుందో చూద్దాము” అన్నారు లమ్మి-

ఇంతలో ఆ యువకుడు కారులోరానే వచ్చాడు. పాపం వీరి సామానులు కారులో "పెట్టడంలో సహాయంచేశాడు. వెనుకసీటులో పీరు కూర్చున్నారు. కారు బయలుదేరింది. చాలా స్పీడుగా పరు "ఇడ్రుతోంది.

ఇంకా మనస్సులోని అలంకు అలాగే ఉంది. కాలం గడిచిన కొద్దీ, మెప్ల నడచినకొర్టీ, ఆ అచ్చాయి అప్పుడప్పుడు (ప్రసంగించిన తీరును చూచినకొద్దీ, అనుమానం అనవసరమనిపించింద్‌. అసలు మనస్సుల్లోకి అతన్ని గురించి అనుమానం వచ్చినందుకే సిగ్గుకలిగింది.

మచి వానిని గురించి అనుమాని న్తే, నిజంగానే అతని మంచి తనం గురించి అెలిసింతర్వాత చాధపడతాము గచా! లేకుంశేు వీలెవ రనీ! “ఏదో విచేళస్తులు, సౌకర్యాలు లేక విమాన్నాళయంలో చిక్కు బడిపోయారు తోడ్పడదామనే ఉ_త్తమభావనే గదా తనంతట తాను వీరిని అవ్వోనించి, తన కారులో తీసుకొస్తుంది. మనిషిలోని మంచి తనం బయటపజేది యిలాంటి సమయాల్లో నే గదా! అనుకున్నారు (శ్రీమతి లక్మ..

చివరకు చీకటి పడ్రబోతున్న సమయానికి, | బెజిల్‌ సరిహద్దులు సమీపించారు. చెక్‌పోస్టు వద్ద కారు ఆపారు. తనిఖిలు చేశారు. అన్నీ న్మకమంగా నే ఉన్నాయి. కాని దురదృష్టవశాత్తూ అతని డై 9వింగ్‌ లై నెన్సు, ఈ [పయాణం పహాడావుడిలో ఇంటిలో మరచిపోయి వచ్చాడు. పావం ఒక్కసారి బిత్తరపోయాడు. చెక్‌ పోన్టులధికారులు డె ఇవింగు లై నెన్సులేనిదే వాళ్లదేళంలోకి కారుని అడుగు వెట్టనీయ

పరాను, దేళంలో 159 మన్నారు. నిజంగా లజిగ్చికి విచార మేసింది, అతని (వయాణానికి ఇబ్బంది కలిగినందుకు. .

ఈమె జోక్యంగలిగించుకొని పొరపాటును వివరించారు.

అయినా చెక్‌ పోష్టు అధికారి. "గం 4262! ౯165 266 ₹ల168 €0 ఇ11ొ అన్నాడు, *

ఈలోగా ఒక టూరిష్టువాను పారిస్‌ నుంచి, (జిల్‌ ముఖ్య పట్టణం బెనెల్సుపోతూవచ్చి ఆగింది ఇెకింగుకోనం. తతణం ఆ వాన్‌ వద్దకు ఈ యువకుడువెళ్లి, తన పరిస్థితి జెప్పి, ఈ యీద్దరి ఆడవారిని (బెసెల్సుకు జేర్చమనికోరాడు.

తాను శెలిఫోనులో అధికారులతో సంప్రదించి అవసరమైన పనిచేముకుంటాననీ,- వీరిని వానులో వెళ్ళమనీ కోరాడు, కాగా మధ్యలో ఈ చీకాకు వీరికి గల్గించినందుకు తమించమని గూడా కోరాడు.

ఆ అబ్బాయి. మంచిదనానికీ ధన్యవాచాలు అర్చించి, వానులో ఎక్కీ (బెసెల్సు రాత్రి 9 గం॥ లకు జేరారు లోమ్మి సుమతులు. అక్కడినుంచి, ముందుకు సాగటానికి ఇక ఆ రాతి సౌకర్యాలేమీ లేవు." ఒక ఇన్‌లో ఆ:ర్మాతి గడిపారు.

తెల్లవారి అక్కడ మనచేశపు రాయవారి, మిష్టర్‌ స్వామి నాధన్‌ ఇంటికి శులిఫోను చేశారు లత్మి. ఆఫీసుకు బయలుదేర బోతున్న స్వామినాధన్‌ అమ్మి _ శొలిఫోను అంచుకుని ఆశ్చర్య పోయాడు.

“ఏమిటీ - ఇంత అకస్మాత్తుగా మీ గొంతు ఇక్కడ ఈతీగలో వినపడుతుంది మూడం!”--అంటూ నిజంగానే ఆశ్చర్యపోయాడు. జరిగిన పరిస్థితి వివరించారు (శ్రీమతిలమ్మీ.

స్వామినాధన్‌ కుటుంబం చాలారోజులనుండి, లత్మీకి వరిచ యం. రఘురామయ్యగారికి స్వామినాధన్‌ మంచి స్నేహితులు.

160 _ అష్మీరఘురామ్‌ రఘురామయ్యగారు "కే్య్యద (వభుత్వంలో న్యాయశాఖవై కొన్ని రోజులు ఆధిపత్యం "జేశారు. ఆ రోజుల్లో (శ స్వామినాధన్‌ రఘు రామయ్యగారికి శ్మకటరిగా ఉండేవారు.

పది నిముషాలలో ఒక "పెద్ద కారులో (శ్రీమతి స్వామినాధన్‌ వీరి ఎదుట [పత్యవమైంది. సంతోషంతో వాళకుసుకొంది. రాతి పీరు ఆ*ఇన్‌' లో గడిపినందుకు విచారపండిది. ర్యాళే శెలిఫోను చేయనందుకు నొచ్చుకొంది.

ఆ రోజు ఇక [పయాణం చేయనీయనన్నది. రోజల్లా తనకు అతిథులుగా ఉండాలన్నది.

చాలా రోజులకు మళ్లీ, (శ్రీమతి స్వామినాధన్‌ వంట రుచి చూచాము. భోజనం జేళారు. భుక్తాయాసం వచ్చించాకా మెక్కారు. ఆ రోజల్లా (బెనెల్సు నగరాన్ని (శ్రీమతి స్వామినాధన్‌ వెంట ఉండి చూపించారు,

ఆ ర్యాతి డ్రైేనింగు కేబుల్‌ దగ్గర (శ్రీ స్వామినాధన్‌తో సంభాషణలో యూరవ్‌ దేశాల పరిస్థితులు చాలా వచ్చాయి. మన "'దేశరాజకీయాలు, మ్శ్మాస్‌ వార్తలూ చాలా దొర్దాయి.

దంపతులిద్దరూ _ ెల్లవారి విమానాశయంలో వీడ్కోలు చెప్పారు. కృతజ్ఞతలు చెప్పుకొని అండను నగరాభి ముఖంగా విమానంలో (పయాణించారు స్నేహితురాం డిద్దరూ.

• త్త త్తి

పల్లెటూరి మహిళాసభ శ్రీమతి లత్యి ఒకరోజున ఆంధ "దేశంలో అభివృద్ధి చెందిన 'పాంతమని "వేరొందిన జిల్లాలో ఒక ఊరికి వెళ్లారు, వారం రోజులపాటు సాగిన ఆ పర్యటనలో అనేక (గామాలు ఆమె సందర్శించారు. వివిధ వర్షాల (పజలను కలుసుకున్నారు, ముఖ్యంగా అన్ని వర్షాలలోని స్త్రీలనూ పనిగట్టుకొని కలిళారు. అరమరికలు లేకుండా వారితో సంభాషించారు. ఎన్నియో విష యాలు ఆ (గామీణ సోదరీమణులముంచి వీరు తెలుసుకొన్నారు. మరిన్ని యో సంగతులు ఆ పల్లిల (ప్రజకు ఈమె తెలిపారు. శాజ్యపాలన గావిన్తూన్న (శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ నుంచి, ఆడవారి వాక్కులగురించి, వస్తూన్న మార్పుల గురించి, మిరవ తోటల్లో పత్తిచేలలో వనిజేసే ఆడ కూలీల సాధకళాధకాల దాకా వివిధ విషయాలు వారి సంభాషణలలో దొరిలాయి. అఖిలభారత (గామీణ మహిళా మపహోసభవారు, బేళంలోని (గామీణమహిళల వ్యాన్తవ స్థితిగతులను ఆకళింపు జీనుకొని, సమస్యల పరిష్కారానికి మాన్గాలను వెతకాలనే ఉద్దేశ్యంతో, _పముఖ మహిళో ద్యమ కార్యకర్తలకు ఒక "కార్యభారం అప్పగించారు. సుదీర్ధ్య మైన ఒక [పళ్నావళిని తయారు జేళారు. ఆ (ప్రళ్నలకు తాము 'దేళవ్యాపి తంగా కలుసుకోవాలనుకుని పర్యటన కార్య[కమాలు నిర్ణయించు కున్న [గామాలలోని ఆడవారిలో ప్రతి ఒక్కరినుంచీ, విడివిడిగా సమాధానాలు కరాబట్టుకో వాలనుకున్నారు. తదుపరి సమ్మగ నివేదిక నొకదానిని రూపొందించుకొని, పూర్వాపరాలు .చర్చించుకోవాలను కున్నారు. పరిష్కార నూచనలను తిరిగి మవోసభ పునఃపరిశీలిం చి "కేంద, రాష్ట్ర (ప్రభుత్వాలకు నివేదికలంద జేసి, (గామీణ మహిళల 11

162 అష్కీరఘురామ్‌ అత్ళ కి, ఆగ

పురోభివృద్ధి కార్య[క మాలలో ఒక శాస్త్రీయ [పణాళికను అమలు జరిపించాలని తీర్మానించుకున్న్న్నరు.

సవాజంగా (గామసీమలన్నా (గామీణ మహిళలన్నా ఎంతో ఆపేత గలిగిన (శ్రీమతి లతీ్చీ రఘురామ్‌, అఖిలభారత మహిళా సభ అధ్యతురాలై నప్పటికీ ఒక మహిళా కార్యకర్త బాధ్యతలను తనకుతాను స్వీకరించుకొని, స్వయంగా కొన్ని గామాలు నంద రించి [గామీణ వనితల పరిస్థితులను తెలుసుకొనేందుకు జరిపిన పర్యటనలోని భాగమే ఈ (గామానికి ఆమె ఆగమనం.

ఈ 1[గామాలలో (ప్రజకు రఘురామయ్య, లమ్మీరఘురామ్‌ గారల వేర్లు కొట్టినపిండి. ఈ దంపతులంకే ఈ ామీణులకు ఎనలేని అభిమానమూ, అంతులేని గారవమూనూ,. గత వదిపాను సంవత్స రాలుగా అత్యంత ఉత్సాహంతో శ్రీ రఘురామయ్యను తమ పార మెంటరీ అభ్యర్చిగా ఎన్నుకొంటూ, ఆయనకు అఖండ విజయానిై సమకూరున్తున్న [గామాలివి.

రఘురామయ్య గారు ఈ (ప్రాంతం వనస్తున్నారంకే, పనిగట్టు కుపోయి ఆయన్ను దర్శించుకొని వన్తుంటారు. ఆ ఊళ్ల కే వస్తున్నా రని తెలిస్తే పనిమానుకొని ఆయన రాకకు ఎదురుతెన్నులు చూస్తుంటారు.

ామాలను అలంకరించుకుంటారు. తోరణాలను కట్టుకుం టారు. స్వాగతద్వారాలను నిర్మిస్తారు. 'మేళళాలాలను (పోగు చేస్తారు. బాణసంచాలను అంటిస్తారు. ఒక వాహానాన్ని రధంగా మారుస్తారు. అందంగా అలంకరిస్తారు. దానికి "మేలుజాతి కోడెలను పూన్చ్నుళతారు. “*పహూర,పారో” అంటారు.

రఘుఠరామయ్యగారు ఊరిపొలిమేరల్లోకి రాగానే వారిక (బవ్మారధంవడతారు. జే జే లు చెబుతారు, జై, జైలు పలుకు తారు. ఊరంతా ఒక కొలిక్కి తెస్తారు, తామంతా బజారులు నిండు తారు, ఒక వెల్లువలా పొంగుతారు. ఆనందంతో గెంతుతారు,

పల్లెటూరి మహిళానథ 163 ఆడామగా అేడా ఉండదు. ఆబాలగోపాలం చేతులుఎత్తి నమస్క రిస్తారు. గొంతులువిప్పి స్వాగతంపలుకుళారు.

అలాంటిది రఘురామయ్యగారిపట్ల _ ఆ అభిమానం ! అదీ (పజాభిమానం (1 నిస్వార్థ వ్యాదయాఖిమానం 1!

రఘురామయ్యగారు ఆ గ్రామీణ (వజకు ఆరాధ్యుడు. పూజనీయుడు.

అలాగే (శ్రీమతి లథిస్టికి ఆ (గ్రామీణ మహిళాలోకం, మన సారా నివాళులర్చిస్తుంది. ఆమె రాకకు పహ్యాదయపూర్వక సంత సాన్ని అందరూ 'వెలిబుస్తారు. సుస్వాగతాన్ని (పకటిస్తారు.

ఆమె గొవ్పతనంలో తమ గొప్పతనాన్ని చూచుకుంటారు ! ఆమే ఆనందంలో తమ ఆనందాన్ని ఊహించుకుంటారు !! ఆమే తామూ మమేకమని భావిస్తారు !!

(శ్రీమతి లమ్మిని అపురూపంగా "గౌరవిస్తారు.

త్తి వ త్త

ఆ మధ్యాహ్నాం [శ్రీమతి లత్మి విడిది చేసిన మ్మితుల ఇంటిలో, ఆ [గామమహిళల సమావేశం ఏర్పాటు చేశారు విశ్వ విద్యాలయంలో, కాలేజీలలో, హైన్కూలులో చదువుకుంటున్న విదాసర్థినులు.

"పెద్ద అట్టవోసంతో ఈ సభథనుజరపాలని, అఖిలభారత మహిళా మహానభకు "రెడవసారి కూడా, అధిక మెజారిటీతో ఎన్ని.3, భారత 'దేశ మహిళా ఉద్యమానికి దేశమంతటా లభించిన గు _ర్హింపుకూ, అంతర్జాతీయంగా, లభించిన గౌరవ పరిగణనకూ కారకురాలై న (శ్రీమతి లమ్మీరఘురామ్‌ను ఘనంగా సనాగ్చనించుకోవాలనీ ఎంతో కుతూహల ఉత్సాహాలతో నిర్ణయించుకున్నారు ఆ (గామీణ నవ యువతులు. ॥

"164 లత్యీరఘురామ్‌ కరప తాలనూ, ఆవ్వోనప[తాలనూ, స్వాగత సనాానషతా లను అస్తార్భతంగా (వానుకొని అచ్చువేయించుకోవాలనే సమ యంలో (శ్రీమతి లతమీశ్రనుంచి. కబురు తెలిసింది ; వాటన్నింటినీ తాను మెచ్చనని. జనంలో ఒకరిగా, జనం మనిషిగా, జనంలోకలిసి ఆ రోజల్లా ఆ ఊరిలో గడపడం ఆమె అభిమతమనీ, (శ్రీమతి లత్మి, ఈ నవయువతులు "జేయతల'పెట్టిన సంబర సంరంభాలను విని కబురు "జటింది, రలు

ఆమె ఆజ్ఞ ఈ బిడ్డలకు సు[గీవాజ్ఞ అయింది. వారి ఉత్సాహం సీరుగారింది! రండు అర చేతుల్లోకి తలలు వాల్చుకున్నారు!!డామిట్‌! కథ అడ్డం తిరిగిందనుకున్నారు!!! కధానాయకురాలు విజయలథిన్చి అన్నది తాను పోగుజేసిన తన సవోధ్యాయినులతో. “మాడం అన్నమాటకు ఇక తిరుగు ఉండరాదు. మన కార్య[కమాలన్నీ బంద్‌. లేపు ఉదయం ఆమె వచ్చే సమయానికి అందరూ ెడీగా ఉండండి. మదాం కోరినట్టు, మనం నిరాడంబరంగా నే రిసీవ్‌ చేద్హాము. ప్లీజ్‌ డిన్పర్స్‌ అంటూ "కేశేసింది. నొసలు కొట్టుకొంది. తల పట్టుకొంది.

నిరామయంగా వింటూన్న ముఫై] ఆరుగురు సవహోధ్యా యినులూ, ఒకరినొకరు చూచుకున్నారు, అందరూ కలిసి విజయశ్షేసి చూచారు,

“ఒసే! విజయా! నీ మాటలు నమిత్చి గులాబవీమాల అందంగా కట్టి లమ్మీరఘురామ్‌ మెడలో నా స్వవాస్తాలతో అలంకరించాలనే కుతూహలంతో, అన్నయ్యను బుక్లైడు గులాబీలు తెమ్మని చెప్పానే! వాటిని ఏమి చేయమంటాప్‌*”--- అడిగింది భారతి.

ఆచ్చ్వ్స బున్రైడు మళ్లెపూలకు ఆర్హరిచ్చాను! వాటిని ప్రవి చేయమంటావ్‌?” అడిగింది ఉషారాణి.

“నేను రాసిన పంచరళ్నాల సంగతేమిటి?" (పళ్నించింది భానుమతి,

పల్లెటూరి మహిళానథ 165

“*ట్ట్య-కేగింపును ఫోటోలు తీయాలని నా కెమెరా లోడ్‌ చేసు కొని కూచున్నా నే దానిగళేమిటి?” అడిగింది జమునారాణి,

“చక్కని పాటలు శెండు కమ్మగా గొంతెత్తి గానం చేయా అనుకున్నానే, మరి నా సంగతో?” అడిగింది రాగరాగిణి.

“ వత్యేక వ్యార్టిసం వాసి అన్ని పతికలకూ పంపించాలని ఉవ్విళ్లూ రాను. మరి నేను?” అన్నది సుమ్మిత.

ళం

"ెండు రోజులనుంచీ అత్మీరఘురామ్‌ను తమ తృప్రిమేర "గౌరవించుకోవాలనుకొని తయారై, అక్కడ కూడిన [పతి యువతీ విజయలతీశ్రమీద యుద్ధం (వకటించింది.

“౧ రం6 3ల6 ఇరా 1 8213, ఉటంరిలం5కలాం 211 0€?06” "పెద్దగావు 'కేక"పెట్టింది విజయలకిగ్ద. వాళ్లనడిమి ఇల్ఫంతా పతి ధ్వనించింది ఆ కేకు. వాళ్ళందరకూ ఆ అమ్మాయి నాయకురాలు. (పియమైన విజయ.

“ప్పిరంతా, మీమీ దండలతోరండి. ఎంతమాతం నిరుత్సాహ పడవద్దు. మాడంగారి నిరాడంబర కార్య కమం అంతా ముగిసిం తర్వాత మన ఇంటిముందు, మన సందిరిలో మనం సభజరుపుదాము, మన దండలు మనం సమర్ప్చించుకుం'దాము. మన అభిమానాన్ని మనం మాటలతో చెప్పుకుందాము, మనవార్హాన్ని మనమొగంలో ద్యోతకం చేధ్రాము. వీటివై ఆమెగారి "పెత్తనం లేదుగా! సన్మాన పాలు, స్వాగతతోరణాలు, చాజాభజంతీలు, ఊ రేగింపూ, ఇవేగా మాడం కూడదన్నది.

“సే కానివ్వండి. మదాం మాటకు మనం గౌరవించాలి”, అన్నది విజయలత్మీ- "స్నేహితురాం[డ బృందమంతా అస కితో వింటున్నారు విజయను,

“డామిట్‌! ఈ చేళంలో ఆడదాని సంగ తేఇది. అన్నీ అడ్డం కుతే!” అనిగూడా వినుక్కుంది విజయ.

166 అక్మిరఘురామ్‌ రఘురామయ్యగారు. వస్తున్నారని తెలిసీ ఆలియకముండదే ఈ మొగచారంతా, ఆయనకు (బహ్మురధం పడతాశే!

మాడం రఘురామయ్య వస్తూంళకు మనకు ఆమెగారిని, తృ ప్తిమీరా 'గౌరవించుకునే అవకాశం లేదా! డామిట్‌, డర్జీ కం టీ, అండ్‌ డర్టీ మెన్‌!” అని కసురుకొంది విజయ.

“ఇందులో మెన్‌ (వమేయమేముందే అక్కా”, అని పశ్నిం చింది ఉపారాణి.

లేకపోతే, ఈ మగాశ్ళే వెళ్ళి మా ఆడవాళ్లు ఇలా చేయా లనుకుంటున్నారు మాడం అని ఆమెగారితో చెప్పిజప్పించగూడదా? అమెగారు అర్భాటం వద్దన్నారట, పీరు నోరు మూసుకొని వచ్చి మనకా సందేళం అందించారు. అసలు పీళ్ల కు మాతం నిజంగా మన మహిళలు సంబరం చేనుకుంటం ఇష్టం ఉందా అని నాక్షు అను

జ లు మానమొ స్తుంది. (ప్రలిచోటా మగవారి ఆధిక్యతే, అందుకేనే ఈ సంఘవ్యవనే పూర్తిగా మారాలని నేను మీకు ఇ త్రీ నోరూ కొట్టు కొని చెప్పేది. లైట్‌. మీఠ5ంతా ఇక వెళ్లండి. శేపటికి తయారు గండి!” అంటూ అందరనూ వంపింది విజయ.

(శ్రీమతి లతని తమ పర్యటనలో పమా్యతం ఆర్భాటాలనూ, కోరుకోరు. అసలు వాటిని మన్నించరు. (పజాధనాన్ని వాడావుడుల కోసం దుర్వ్యయం చేయటం చాలా అనవనరమంటారు ఆమె.

శేవలం ఇష్టాగోష్టిగా మాట్టాడుకోవాలనే ఈ మెఅభీష్టానుసారం అంగీకరించి అతికష్టంమీద సన్మాన వతాలు వగ్గెరా నిలిపివేశారు.

తలముని గేటట్టు రకరకాల దండలు మాతం వేసి తమ ఆప్యాయతను (వదర్శించుకున్నారు.

(గీష్మబుతువు అవుజే (వవేశించింది. నూర్యతాపం ఆరంభ మైంది, చల్లని తాటాకు వందిరి[క్రింద నమావేళం [పారంభమెంది.

పల్లెటూరి మహిశానథ 167

చాలా విషయాలు ముచ్చటించిన “తర్వాత, సమీపంలో కూర్చొని, [శద్ధాన క్తులతో ఇందాకటినుంచి అలకిస్తోన్న స్వరాజ్య లతని ఒక (ప్రశ్న అడిగింది (శ్రీమతి అలడి్టిని.

స్వరాజ్యలతీన్హ ఆ ఇంటివారి "ఉృద్దకోడలు.

“సామ్యవాదం గావాలని జనంలో పెద్ద వెల్లువ వచ్చినట్టు నే న్పిస్తోందిగడా ! మరి ఉన్న వారిది కొంత తీసి లేనివారికి ఇవ్వట మే గచా దీని అర్ధం. దీనిని గురించి తమ అఖిప్రాయమేమిటండీ శా అంటూ (పశ్నించింది.

(శ్రీమతి లతి చిరునవ్వునవ్వుకొంది. ఆమె పర్యటనలో వాలాచోట, దాదాపు అన్నిచోట్లా ఈ ప్న్న ఏదోరూపంలో తనకు

న ళు ఎదురాతునే ఉంది.

ఎదురుగా కూర్చున్న వసుమతి కేసి చూచారు (శ్రీమతిలమ్మీ.

“నివు చిప్పమాతిః ఆ (వళ్నకు నీజవా జేమీటో జ్‌ అని అడిగారు.

“అన్నిటికన్నా సులభమైంది ఉన్నది పంచటమే గదా అమ్మ గారూ 1!” అని నవ్వింది వసుమతి. “నా అభిప్రాయమంటారా,: అది న్యాయమైన పనిగాదని” అన్నది జంకూగొంకూ. లేకుండా. కుండ (బద్దలు గొట్టినట్టు చెప్పింది.

“ఎందుకని వసుమతీ ! శేనివాళ్ల కుగూడా కూడూ గుడ్డా దొరకటానికి ఒక కుంటో: గొరో ఫొలం ఉండాలిగచా! వొళ్లుగూడా వన్తులతో పడుకోగూడదుగదొ [౯__అన్నారు శ్రీమతి లడీర:

“నిజమేనమ్మా ! కూడూ గుడే శావాలంకే కష్టించి పని -జేయాలి. పనిజేయాలంళు. పొలం ఉండాలి. మరి మొ ఊళ్లో మా అందరకూ పొలం ఎవరిచ్చారమొర్రి" మా నొన్నకు మేము నల్లురం పిల్లలం. 18 ఎకళాలు ఉంజేది. కొద్దిగొ తల్లిదం[డ్రులకు మిగిల్చి మేము నలుగురం తలొకొన్తే శీసుకోని తలోచారి పొయ్యాము.

168 లక్ష్మీర ఘురామ్‌ నాకు నా పెండ్ర య్యేనాటికి మూఢడెకరాలు మాతమే పొలం ఉంది. ఆనాటినుంచి, ఈనాటివరకు విధివిరామం ేకుండా కష్టించి వని 'జేసుకుంటున్నాము. విధివై పరిళ్యాలము తలజఒగ్గుతూ, అనేక సాధక చాధకాలను తట్టుకుంటూ, అప్పుల పాలుగాకుండా మరో ఆరు ఎకరాలు కొనుక్కున్నాము, పిల్లలను చదివించుకుంటు న్నాము. అలాగే నాతోబుట్టినవారుగూడా కష్టించి ఆర్జి ంచుకొని పరులను ఆశయించకుండా ఒకరి దయా చాఊీణ్యాల్నవై (బ్రతక కుండా వాళ్ళ (బతుకులు వారు (బతుకుతున్నారు చెప్పుకుపోతోంది వసుమతి.

“మీదిగాదు వసుమతీ గవర్నమెంటు తీసుకొని పంచాలను కునేది. బాగా కలిగిన వాళ్లది” అని అందించారు (శ్రీమతిలమ్మి.

“బాగా కలగటం అంకే పన్నెండెకరాలు చాటటమేగా. కాకపోతే మరో శెండుమూజెకళరాలు కొసర్ముకింద మిగులుస్తారు, అయినా మరో రెం డేళ్లు పోయింతర్వాత ఈ సీలింగును తగ్గించరనే గ్యారంటీ ఏముంది ? కుటుంబానికి ఏమూడు ఎకరాలు వరిమితో విధించర నే గ్యారంటీ ఏముంది?” అని (పశ్నించింది వసుమతి. అక్కడ ఉన్న ఆడవారి ముఖాలను చదువుతున్నారు (శ్రీమతి లత.

ఏమి చెప్పాలా అని ఆలోచిస్తున్నారు.

వసుమతే మళ్లీ అందుకుంది; “కష్టించి పనిచేసేవాడు ముఖ్యంగా మా పలెటూళ్లల్లో పదో విధంగా బతుకుతాడు. ఇాధ్య తలు తెలియనివాడు, దురలవాట్లకులోనై ఉన్నది పోగొట్టుకుంటూ తల్మకిందు లౌతున్నాడు. గవర్న మెంటు లేనివాళ్లకు ఇవ్వటం వ్రగ్రశ్చ చేస్తుంది. గాన, విధిగావాళ్లచేత బాధ్యతలు గురి ౦పచేయలేదుగదా-! వొళ్ళొంచి వని జేనేట్టు చేయలేదుగచా !”* అని. (వళ్నించింది.

“కాగా - అమ్రగారూ నాకొక సంచేహండఉంది. మీరు ఏమి అనుకోనం శు అడుగుతాను” అని సంకోచం వెలిబుచ్చింది.

పల్లెటూరి మహిళానథ 169

“తప్పక అడుగమాన్త్ర! ఎంత మాతం సంచేహించకు.” అన్నారు (శ్రీమతి అతి. నవ్వుతూ వసుమతిని (పోత్సహిస్తూ.

“అమ్మా, మీ ముం జేతులకు ఆ సువర్ష కంకణాలున్నాయి. చాలా ఖరీదై నవని వాటిని చూ. న్తేనే తెలుస్తున్నాయి. మీ శేళ్ల కున్న వజపుటుంగరాలు గూడా మాకు కన్నడు తున్నాయి. అవీ విలువలో తీసిపోవు. మరి నాచేతికి ఉన్నవి మామూలు మట్టిగాజులే. "నేను, “అమ్మా మీచేతికి ఆరు కంకణాలున్నాయిగచా ఒక ెండు నాకివ్వగూడదా'” “అని అంటం ఎంతన్యాయ మంటారు? సూటిగా నే అడిగింది వసుమతి. ఆ పలుకుల్లో తీక్షణత లేదు. ఈర్ష బ్టలేదు. అత్యంత నవాజంగా అడిగింది.

“కాని అమ్మగారూ. నేను మిమ్ములను ఇలా అడిగినందుకు మశేమీ అనుకోవద్దు. కాని అలా అడగటంతప్పని మీకు 'తెల్పట మే నా అభిపాయం. అన్యాయమని 'తెల్పడమే నా అభ్మిపాయం,. అట్లా ఊహించటమే పాపమని నాఅభిపాయం.

“ఈ సువర్శ కంకణాలు ధరించటానికి, ఆ కంకణాలు చేయిం చుకుంటానికీ, ఈ ఉన్నతస్థితిలో మీరు ఉండటానికీ, వెనుక ఉన్న మీ[ళమ, మీ చదువులు, మీనాన్నగారి పర్మిశమ, మీ భర్తగారి కృషి. మీజ్యాగత్త ఇవన్నీ లఅెక్కవేసుకుంశే, మీ అభరణాలలో పాలు పంచుకోవాలనే కోరిక నాకు గలుగుతుందా! ఆ అర్హ్హతనాకు ఉందా!! అందాకా ఎందుకు ఇప్పుడు మనం ఉన్న ఈ ఇల్లు మా తం డిగారి అన్నదము్యల సంతతిది. నాకు 'అన్నగారు అవుతారు ఈ యింటి యజమాని, మే.డఉంది. తగు మంచి భూవసకీఉంది. పిల్లలంద రనూ చిన్నతనంనుంచీ, కష్టించి చదివించారు. [కమశితణతో పెం చారు. అందరూ [వయోజకులయ్యారు. చాలా మందికన్న మా ఊరిలో సుఖంగా (బతుకుతున్నారు. మరి “వారికి మేడ ఉంచే, వారి పిల్లలు ళు భంగాఉంటారే, చదువుకున్నా శే, ఉద్యోగాలు చేసుకుంటు న్నాశే. ఎక్కువ కట్నాలు 'తెచ్చుకుంటున్నా కే, అని భావించి,

170 లమ్యీర ఘురామ్‌ ఈవాళ వారి సంపదలో ఎవరైనా వాటా అడిగితే పమిన్యాయ మంటారు.” అన్నది వసుమతి.

016 18 లంయంల? లం 4621 046 1001 భూస్వామ్య దృక్పధం మాడం అన్నది నా 'వక్క-నే కూచున్న విజయలత్మి. వి.ఎ, పరీక్షలు (వాసివచ్చిన ఆ యింటివారి అమా్యాయి,

“నేనేమి భూస్వామినిశాదుగా విజయా! నాకున్న భూమి ఎంతో నీకు తెలుసుగదా!” అని నవ్వింది వనుమతి.

“వందలెక రాలుంజపేనేగాదు అ త్రయ్యా భూస్వామ్యద్భృక ఏధం ఉండేది! ఏ కొంచెం భూమి ఉన్నా అలవడుతుంది ఆ మనస్తత్వం. అసలు భూమి లేకపోయినా కొందరకు ఈ మనస్థత్వం పర్పడటంలో ఆశ్చర్యంలేదు. అసలు “తనది అనే భావం ఉండటమే భూస్వామ్య 'వెత్త ంచారీవ్యవస్థకు నాంది అవుతుంద _త్తయ్యా[” అన్నదివిజయలమ్మి.

వనుమళీ, విజయలత్మీ వరుసకు మేనత్తా, మేనకోడళ్ల వుతారు.

అసలు తనదనేది లేకుండానే (బతుకులు సాగాలంటావా పిచ్చి విజయా! అలా (పపంచం నడవాలంటావా కోడలా?” నవ్వుతూ అడిగింది వసుమతి, .

“అవును తనచేమిటి? తనది కానిచేమిటి? ఉన్నదంతా సంఘా నిది మనమంతా కంఘం. అందరం కలసి పనిచేధాము. అందరి అవసరాలు తీర్చుకుందాము. అందరం కష్టిదాము. అందరం అనుభ విద్దాము.. అపుడు ప సమస్యా ఉండదు.” అన్నది విజయలక్ష్మి రీక్షణంగా.

వసుమతి పకపకా నవ్వింది.

“వి. ఎ, చదువుకున్న నా మేనకోడలు బుట్ట తీసుకొని శేవు మిరవకాయలు కోయటానికి నాతోజూటు వస్తుందిగా మోసు!” అని మళ్ళీ నవ్వింది. “అంతగా ఆ మోజు ఉంళే, నాన్నగారిచేత అందమైన

పల కి

క్లీటూరి మహిళానథ 171 ప్లాస్టిక్‌ బుట్ట డబ్బు ఖర్చు ెట్టించి కొనిపించబోకు. నా దగ్గిశే ఇంకో బుట్టగూడా ఉంది నీవు చేనికి శావాలనిపి స్తే అనిగూడా నవ్వింది. (శ్రీమతి లవి నవ్వారు. అక్కడ ఉన్నవారంతా నవ్వారు,

“ఇరవై పళ్ల (ప్రాయంలో సోపలిస్టు భావాలు మనిషికి గలగక పోతే, అతనికి హృదయం లేదన్నమాట. నలభై ఏండ్లకు ఆ భావాలు ఇంకా అలానే ఉంకే అతనికి తలకాయ లేదన్నమాట.” అని ప్రసిద్ద రచయిత అన్నమాట జ్ఞాపకం వచ్చింది (శ్రీమతి లికి: నవ్వువచ్చింది. విజయలజీన్షికి ఇరవై సమీపిస్తున్నాయి. వసుమతికి నలభై సమీపిస్తున్నాయి.

నిజమే, వసుమతి చెప్పుకున్నట్లు అమె భూస్వామ్యవర్గానికి చెందిందిగాదు. విజయలత్మి వర్లి ంచినటు ఆమెది భూస్వామ్య చృక్చో

స ధమూ గాకపోవచ్చు. ఆమెకున్న ఆస్తీ అంతా వజెనిమిది ఎకరాలు మ్యాతమే. ఒక యిల్లూ, కొద్ది పశుసంపద మావే ెళక్కాడితే గాని డొళ్కాడని పరిస్థితి వ'రోజు కారోజు గాకపోయినా,. ఒక సంవత్సరం పంటలు పోతే ళన్తులు చెల్లి ంచటానికి అప్పులు చేయా లిసిన పరిస్థి తే.

“విజయ” అభి[పాయం శలునుకుంచామని అదేమాట అడి గారు. (శ్రీమతి లథ్మీ. “*వ్రస్లుమతిది బూర్జునా దృక్పధం ఎలా అవుతుంది!” అని. మాడమ్‌” అన్నది విజయ. ఇది మరీ (ప్రమాదకరమైంది. బూర్జువాలు ఎవరో తెలుస్తుంది మనకు. వాళ్ల ఛ్యీయ మేమిటోగూడా తెలుస్తుంది మనకు, ఈ పెట్టీ బూర్దువాలున్నా

“నా దృష్టి నాకు గాకుండా. నీ యిష్టం వచ్చిన వేర్లు పెట్టు కుంటూపో ధ్రోడలూ!” అంది వసుమతి నవ్వుతూ చూచారా మాడమ్‌.._. ఆమె దృష్టికగూడా *్‌ వ్యక్రిత్వం ఉండాలనే వాంఛ

లన హక దృకొధానికి అత్తయ్య మాటల్లో ఎలా ధ్వనిస్తుందో. సామూ” క దృక్పదా

[72 అథ్మీరఘురామ్‌ మా పల్లెలు పనికిరావు ఎవరిపొలం వారికే. ఎవరి ఇల్లు వారికే, ఎవరి గొడ్డూ గోచా వారికే. ఇదంతా మనందరిది. మనందరం ఒకటి అనే భావం (గామసీమల్లో కలిగించడం దుర్లభం మాడం,*” అన్నది విజయ.

అంటూ, “మాడం! కారల్‌ మార్కు ఈ వై తులను గురించి పమన్నాడో తమరు ఏనాడో తెలుసుకొని ఉంటారూబపీకు,ఇనుక తేణు వుల వంటివారు. పీరిని గుప్పిటిలో బిగించుదామంళకే చేతికున్న ఆయిదు వేళ్లు ఎంత ముడుచుకున్నా చల్ల గా జారిపోతారు, విప చానికి

ంం ంు ౧0౧ పనికిరారు.” అని అన్నారు” అంది జయ. _

భారత దేశపు [గామాలను ఉత్తరాదినుంచి, దడిణ తీరం వరకు సంచారం జేసి, [పజలలో కలసి మెలసి, వారిని అర్జం చేసుకున్న గాంధీజీ వద్దకు ఒకసారి 15 మంది నవయువకులు వచ్చారు. వారంతా ఉన్నత విద్యాభ్యాసం చేన్తూన్నవాశే. సోవలిష్టు భావావేశానికి ప్రభా వితుల్హై మవోత్మునితో చర్చించటానికి సేవ్యాగాం వెళ్లారు.

గాంధీజీగూడా _ వర్గరహితమైన, ఆర్భిక భేదరహితమైన సంఘౌన్ని వాంఛించేవారే. ఒకచోట పనిచేయటం మానుకున్న వాడు, తిండి తినకుండాగూడా మానుకోవాలని ఉంటుంది, అనేంత వరకు గూడా పోయాడు. (11 జ గ2మ ఇం9]16 ం€ ౧ల16%61 51211 ౧6 ఈల)

ఆ విద్యార్థి బృదం (ప్రశ్నలకు గాంధీజీ ఒక శాగితం ముక్క చైన జవాబులు రాసి యిచ్చారు. ఆరోజు సోమవారం. సోమవారం ఓ... నాడు గాంధీజీ మౌనాన్ని పాటించేవారు.

“శారీరక [శమఅం'ే బద్ధకంగానీ, విముఖత గానీ, ఉండగూడ దనేది సోషలిస్టుల [పథాన దృక్పధంగదా. మీలో ఎవళివ రిండ్లలో ఎందరు వనిమనుష్యులు మీ పనులు చేస్తున్నారో నాకు చెప్పండి?” అని (పశ్నించారు, గాంధీజీ ఆ విద్యార్థి బృందాన్ని,

పల్లెటూరి మహిళాసథ 173

'వతివాని యింట్లో కనీసం ఒక్కో "నౌకరన్నా ఉన్నారని వారంతా అంగికరించారు.

“*ప్సీరు మీ పనులకై ఎవరిచేతనో ఊడిగంచేయించుకుంటూ, మీరు సోపలిష్టులని చెప్పుకుంటున్నారన్నమాట[” అని గాంధీజీ అన్నారు.

ఇంకా మాట్లాడుతూ, “ఇదిఒక విచ్శితమైన సోవలిజం. మీరు ఏది వాంఛిస్తున్నారో, మీరు వదిగా మారాలని కోరుకుంటున్నారో, దానిని మీ అంతట మీరు అనుసరించకుండా మీరు ఎట్లా మారగలరు? మీరు వాంఛించేది ఎలా సాధించగలరు?

“మీరు నామాట వినదలచుకుం శు ఒకమాట చెబుతాను. మీరు ఏ ఇజానికి తాకట్టు పడవద్దు. (పతి ఇజాన్ని గురించీ' తుజ్ణంగా చదవండి. చదివింది జీర్ణి ౦చుకోండి,. అపుడుమీకు పది అభిలమణీయంగా ఉంటుందో దానిని స్వీకరించండి. చానిని మీరు మీ వ్యక్తి పరంగా అమలు పరచండి. అంతేగాని పదో ఇజాన్ని భుజాన వేసుకో వద్దు. మీరు వ్యక్తిగతంగా అనుసరించలేనిది ఇతరులకు [ప్రబోధం చేయడంవల్ల జరిగే దేముంది. వాళ్లూ అనుసరించకుండా (పజ్తోధం చేయడమే వనిగా "పెట్టుకుంటారు. అందరూ చెప్పేవానే అయి (వబోధకులేఅయితే ఆచరణలో 'వెళ్తేవాశెవరువుండరు, అవివడకకుర్శ్చీ రాజకీయాలవుతాయేగాని (పజలనుద్దరించే రాజకీయాలుగా నేరవు. సోషలిజం మొదట పాఠాలలో, మనం మన చేతులకు, కాళ్లకు వని గల్గించాలి. కష్టించి పని జేసి ఇతరులకు ఆదర్శుకంగా, కృపి. జేన్తూ సంఘంలోని పౌచ్చుతగ్గులను, తగ్గించుకుంటమే నిజమైన సోవలిజ మౌతుంది. సంఘంలోని హింసాకాండను, పీడిత విధానాన్ని నిర్మూలించటానికి ఇదే సరై నదారి" అని అన్నారు గాంధీజీ.

సమయానికి [శీమతిలమ్మీకి మవహోత్యుడు సోషలిజాన్ని గురించి ఇచ్చినఈ అభ్మిపాయం గుర్తుకు వచ్చింది. అదే అక్కడి వారికి చెప్పారు. ఎంతో ఆస క్రిని వారందరకూ గలిగించింది, విద్యార్థులతో గాంధీజీ సంభాషణను (శ్రీమతిలత్భి ఉదవారించినతీరు.

174 లట్యీరఘురామ్‌

(వతివారూ గాంధీజీ వెలువరించిన అభిపాయాలు యదారా

లని అనుకుంటున్నట్టు వారి మొగాలలో "తెల్ల మయింది.

• విజయలతట్మితో పాటుగా మైాస్కూళ్లలో కాలేజీలలో చదువు కుంటున్న ఓ యాభయిమంది ఆడపిల్టలు ఆసమావేశంలో ఉన్నారు. వారిలో భారతి అనే అమాశ్చియి అడిగింది.

“గాంధీజీ ఇంకా ఏమని ఆ విద్యార్థలకు సలహాయిచ్చారు మాడం!” అని.

“అవును అదీ చెబుతాను. వారికి ఆచరణ యుక్తమైన సోష లిజమంళే ఏమిటో వివరిస్తూ కొన్ని విధులను ఆ విద్యార్థి బృందానికి సూచించారు మవోతుుడు. (1) పొద్దున్నే నిదలేవంగానే వారి 'వక్కచుట్టలనువారే చుటుకోవాలి. (2) ఇంట్లోవారికి 'పార్దునే కాఫీలవీ తయారు చేయటంలో చేయి అందించాలి. (8) ఇంటిలో కసవు ఊడ్చటానిక్కీ శుభం చేయటానికి సాయపడాలి. (ఉమీ బట్టలు మీరే ఉతుక్కోవాలి. (5) అంట్లు తోమటంలో మీ అమ్మ గార్లకు అక్కలకూ మీ తోడ్పాటు ఉండాలి. (6) మీకు అవసర మైన బట్టలు మీరు పొందటానికి రోజూ మీరు కొంతసేపు నూలు వడకాలి. (7) పీ పు_న్సకాలు, పీపర్లు శుభంగా ఉంచు కోవాలి. (9) మీరు (వాసుకుంటానికి యాభయి రూపాయిల ఖరీదు చేసే కలం కొనే బదులు, ండణాల పాత కలం ఉపయోగించండి.

అని గాంధీజీ ఆ సోపలిష్టు విద్యార్థులకు హితవు వెపరు. ఆ రళంగావారు జీవితంలో ఈ నూ తాలను అమలుపరి_్న సామ్య వాద సమాజం, నీ యింటో ముందు వన్తుంది. నీ చుట్టుపక్కల

౧ త, వస్తుంది. [గామానికంతటికి (పాకుతుంది. అదే దేశానికీ వ్యాపి నుంది. మీ ెవ్వరను మార్చవలసినపని ఉండదు. మిముణ్రలను, మీ మంచి కార్యక్రమాలను ఉదాహరణగా తీసుకొనే సంఘం వాగు పడుతుంది. అన్నింటిక న్నా ముఖ్యం. షీ తల్లిదండ్రులు సుఖవడతారుం

పల్లెటూరి మహాహిళానథ 175 నంతోపిస్తారు. మీకొరకై వారు మోన్తూన్న భారాన్ని మీరు తగ్గించినవారౌతారు.” అని గాంధీజీ అన్నారు. అని (శ్రీమతి లత్మి చెప్పింది.

వనుమతి అన్నది; “ఇక్కడికొచ్చిన ఈ మా పిల్ల అందరిలో మార్పువచ్చి గాంధీ మహాత్యుని మాటల [పకారం నడచుకుంళు చాలు మా ఊరిలో కావలసినంత మార్పువస్తుంది. అమ్మగారూ, గాంధీజీ యిచ్చిన సలవోలు మగపిల్ల లకయి ఉంటాయి కాని, ఈ మా ఆడపిల్లలన్నా వాటిని అమలుపరి స్తే ముందు మా ఇండ్లన్నా చాగు పడతాయి” అని అన్నది.

ఎదురుగా ఒకచోేు కూర్చున్న ఆడపిల్లల్లోగూడా ఆలోచన వచ్చింది. వారు శ్రీమతి లమ్మీ చెప్పిదానిని త్మీవంగానే ఆలోచిస్తు న్నట్లుగా కనిపించింది. ం

... విజయలత్మి లేచి నిలుచుంది, “నిజమే మాడం! మీరు గాంధీజీ పరంగా తెలిపిన విమయాలు, మా అంతట మేము అమలు పరచుకుంయటే మా కుటుంబాలు ఎంతో సంతోషిస్తాయి. ఇప్పటి చాకా మా విథికృత్యాలు కనీసంగావైనా అర్థంగాలేదు. మీకు క్య్చాతజ్ఞ్యలు మాడం!

“మాలో దాదాపు అందరమూ, మా అమ్మలు ఉదయం వంటింట్లో కాఫీలు తయారు జేసి, మేము నిిదించే మంచాల దగ్గిర కొచ్చి, ఒకటికి పదిసార్లు లేపితేనేగాని లేవని అలవాట్లు గలవారము, పరీక్షల రోజుల్లో రాతిళ్లు చదవటానికి అమ్ములు టీలు, వోర్లి క్సులూ

౧౧ ఏన యం కలిపి అందివ్వాలసిన పరిస్థితులు మావి, మా బట్టలు "మేము. ఆడ పిల్ల లమై ఉండికూడా ఉతుక్కుంటం నామోషి మాకు. కెర్షిన్‌, శ్పారికాట్‌ సిల్కులులాంటి వస్తా9లమీద నుంచి చాటి మామూలు గుడ్డల వైపు మా చూపు మరలదు. కుటుంబంలోనివారు మాకోసం అది చేయాలి, ఇది చేయాలి అనుకుంటూ, ఇది చేయలేదేే అదిచేయ అేదే అని గొణుక్కుంటంతోనే మా ఆలోచనలు ఆగిపోతున్నాయే

176 అక్ష్మీరఘురామ్‌ గాన్ని మేము కుటుంబానికి ఏమి చేస్తున్నామనే ఆలోచనలు మాకు గలగవు.

“వసుమతి అత్తయ్య అన్నట్లు గాంధీజీ బహుశా మగపిల్లలకు ఆ సలవో లిచ్చి ఉండవచ్చు. కాని ఆడపిల్లలమెన మేము ఈ వాళ మీ ద్యారా ఈ విషయాలు విని సిగ్గు పడుతున్నాము అని పలికింది, విజయలత్మి.

ఆ అమ్మాయి మాటల్లో అక్కడ చేరిన యువతులందరి అఖి 'పాయాలకూ ప్రాతినిధ్యం ఉన్నట్లు (శ్రీమతి లమ్మీకి తోచింది.

“అక్కరలేదు విజయా, సిగ్గుపడవలసిన పనిలేదు. గాంధిజీ పమనేవారో తెలుసా, తప్పులు చేయటం మానవ సహజం. త ప్పేదో ఒప్పేదో తెలుసుకున్నాక చూ తం ఒప్పు చేయటంలో మనిషి నిజాయితీ బయటవడుతుందనేవారు 1” అన్నారు (శ్రీమతి లతీస్చై,

ముల 2460%య అన్నది విజయ. ఆమె గొంతుతోపాటు యాభయిమంది ఆడపిల్ల లూ తమ గొంతుకలు కలిపారు.

సామి ౪04 211 8004 1400ల 0 20519” చప్పి అందరకూ

౯ నా శుభాకాంకలు” అని (శ్రీమతి అత్మ వారికి చెప్పారు... పెద్ద

లందరివద్ద సెలవు తీసుకొని వందు (గ్రామానికి పయాణమయ్యాగు,

సోవియట్ల భూగడ్డపె

గంగా నరితీరంనుంచి సోవియట్ల ఎయిరోప్తాట్‌ విమానంలో బయలుచేరి ఆకాళమార్ష్మంలో వోల్లానదీ తీరానికి వెళ్లటం పమీ [శమ అనిపించలేదు గాని, ఆ విమాన (వయాణంలో ఆ మార్చి మానపు త్రలిరోజు ఉదయాన, ఆ ఆకాళంనుంచి వెండిపిండిలాగా మంచు కురున్తూం'శేే "ఆెల్లనిదూది గుట్టలక్రింద కప్పబడినట్లున్న మాస్కో విమానా శయంలో (శ్రీమతి అతిని |వయాణిస్తూన్న విమానం దిగ లేకపోయింది... కింద పేవర్‌ నుంచి వచ్చిన సందేశాన్ని. తీసుకొని చోదకుడు విమానాన్ని అెనిన్‌[గాడ్‌ కు మళ్లించాడు. కొద్దిసేపట్లో ఇంధనాన్ని సమకూర్చుకొని మరల గగనపయాణం జేసి యూకె యన్‌ శాష్ట్రింలోని “నూకలావ్‌' విమానాశయంలో విమానాన్ని దింపాడు. "ఈదారి మళ్ళింపులతో తెగబాలెడుసాగిన (వయాణంలో లమ్భీ చేతిగడియారపు చిన్నముల్లు తన డయల్‌ చుట్టూ ఒక (వదమిణం వేసింది.

అయికే, హోటల్‌ “యుకారినా'లో దిగగానే స్థానిక మహిళా సంఘమువారు ఇచ్చిన ఆప్యాయతలు 'వెల్టివిరినే స్వాగతం, అన్ని సౌకర్యాలతో నిండి ఉన్న విడిదిగది చూచినత ర్వాత [వయాణ బడలిక మరచిపోయారు. “వొమ్మయ్యా' అని అనుకున్నారు (శ్రీమతి అతిని

అసలు రష్యా చేశ పర్యటనకు (శ్రీమతి లత ఇపుడు సంసిద్ద మవుతాననుకో లేదు, సోవియట్‌ రష్యా మహిళా సంఘంవారు, అఖిల భాతర మహిళా నభ ప్రతినిధిగా ర ష్యూపర్యటిం చవలసిందిగా (శ్రీమతి లతినిని ఆహ్వానించారు. అయితే [వయాణ వ్యవధి మొల వాలా స్వల్పంగా ఉంది. క్రీలాబయలుదేరాలసిన రోజులు సమీపించెటప్పటి రఘురామయ్యగారు అనారోగ్యంతో ఉన్నారు. వారిని వదలి ఈమె

12

178 లత్మీరఘురామ్‌ విదేశాలకు వెళ్లడం ఎంతమాతం రుచించలేదు. దాదాపు (వయా ణాన్న్ని విరమించుకున్నారు.

(వయాణపు హుడావుడీ ఏమీ ఇంటిలో కనుపించకపోయేి టప్పటికి రఘురామయ్యగారు. అడిగారు, “లక్కీ మాస్కోకు 'పయాణ సన్నాహమంళా పూర్తిజేసుకున్నావా*” అని,

“లేదు. మానుకున్నాను. మీ ఆరోగ్యమా బాగులేదు. వెళ వలసించా దూర 'ేళం. నాకెంతమాతం ఇషం లేదు.” అన్నారు

౦ ల ఆమె, ॥

'వక్కమీదనుంచిలేచి దిండ్లమీద చేయి అనించి, పటవాలుగా కూర్చొని, “మానుకున్నానని వాళ్లకు చెప్పావా*” అని అడిగారు, రఘురామయ్యగారు.

• “శేపుదయ మే ఫోనుజేస్తాను,” అన్నారు (శ్రీమతి లమ్మి,

“అలాచేయకు. నా ఆరోగ్యానిచేముంది. "రెండురోజుల్లో

కుదుటపడదూ! ఇంతకూ నాకేమంత అనారోగ్యముందనీ నీజెంగ! భలేదానివి. |పయాణం మానుకునే (పయత్నం ఎంతమాతం చేయకు, లక్కీ. రష్యూదేళం చూచిరా! నీవుతిరిగి వచ్చేటప్పటికి చిరునవ్వులతో నీకు విమానాశయంలో స్వాగతం చెబుతానుగా, వెళ్ళిరా! లక్కీ.” అన్నారు రఘురామయ్యగారు.

అయినా ఈమె మనన్సెందుకో ఉత్సవాంగాలేదు. ఆర్యాతి రఘు చాలాసార్లు (పయాణాన్ని ఆపవద్దని అనేకరకాలుగా 'పోత్స హించారు.

సరేనని ఒప్పుకొంది [శీమతిలత్మీ. మూడోరోజు వారివద్దనుంచి నిరుత్సాహంగా నే "నెలవుతీసుకున్నది. ఈమె నిరుళ్చావోన్ని గమ నించిన రఘు "ఏమిటి! లక్కీ, అంత 'బెంగ పెట్టుకుంటావ్‌.” అంటూ

భుజంమీద చేయివేసి, ఆర్జ్వంగా వీపు నిమురుతూ, “భలేదానివి ఈ 'బెంగ 'మొగంతో నే ఈ అఖిలభారత మహిళా మవోనభ 'వతినిధి ఆ

సోవియట్ల భూగడ్డ పై 179 రష్యావె_శ్తే మనదేశపు (స్ర్రీలనుగురించి చెప్పకనే తెలుసుకొని మా పురుషులవై అక్కడనుంచే విప్లవం లేవదిస్తారు. మా మగవాళ్లను విప్ణవపోరాటానికి గురిచేయవద్దు. మేముగోవులవంటి వారము, మీ ళు

మాటను సర్వదా జొదలలుస్తాము” అంటూ గొంతునిండా నవ్వారు.

వారిమాటలకు లతీనకి నవ్వువచ్చింది. ఉత్సాపాం వచ్చింది. ఈసారి సంతోషంతో సెలవు తీసుకున్నారు రఘురామయ్యగారి దగ్గిర.

వాలా రోజులనుంచీ రష్య్యూదేళం చూడాలనే కోరికఉంది (శ్రీమతి లమ్మికి. -

ఇనుపతెరకావల పముందోచూడాలనే కుతూపహాలం గలగటం సహజమే. జూన్‌ గంధర్‌ దగ్గరనుంచి,సోవియట్‌ రష్యూ చేళాన్నిగురించి ఎందళిందరో ఎన్నెన్నిరకాలుగానో రాశారు. అనుకూలంగానూ (వతికూలంగాను వచ్చినపు_స్తకాలకు లెక్కలేదు, వాటిల్లో పది పేజీల నుంచి వేయి పేజీలవరకు విన్తరించిన [గంఛాలున్నాయి. 1917 సంవ త్సరం అక్టోబర్‌ లో విప్లవ (పభుత్వం పర్పడిననాటినుంచి నేటివరకూ అ చేళం, దేశదేశాల మేధావి వన్గాల మెదడుకు మేతపేడుతూనేఉంది. (వపంచవ్యా ప్తంగా దాదావు అన్ని నగఠరాలలోనూ, అన్నిపట్టణాల లోనూ, సోవియట్ల బేళాన్ని గురించి వివిధ వేదికలు పర్పడి అను కూల [వతికూల వాదనలు సాగుతూనే ఉన్నాయి, తర్జనభర్జనలు సాగుతూనే ఉన్నాయి.

సోవలిష్టు సూ తాలతో పభావితులై న "పెక్కురు మేధావులు (పధమంలో ర ష్యూదేశాన్నీ విఫ్ట్రవాన్ని పొగడి తదుపరి దానిని “603 26 411కి... అన్నారు. “వరమీయని వేలుపు" అని అన్నారు.

కమ్యూనిష్టు రష్యాతో ఆకర్షి తుడైైన స్యుపసిద్ధ అమెరికన్‌ రచయిత లూయీస్‌ ఫిషర్‌ , శే4ీ సంవత్సరాలుపాటు సోవియట్‌

180 లతీ్యీర ఘురామ్‌ దేశంలో ఉండి, బయటకువచ్చి, రష్య్యూను తీ్మీవంగా విమర్శించాడు, అచ్చటి [పభుత్వాధి నేతలను, [కూరులుగా ఆరోపించాడు.

ఒకసారి మహాత్మాగాంధి లూయీస్‌ ఫివర్‌ ను అడిగాడు, "సేవ్యాగామంలో, “నీవు 14సంవత్సరాలపాటు రష్యాలో ఉన్నావా?” అని,

“అవును మవాత్మా----”” అని అన్నాడు ఫిషర్‌.

“ష్తాలిన్‌ గురించి నీ అభ్మిపాయమేమిటి?' అని అడిగారు "మవోత్మ.

“అతి సమర్థుడు, అతి [కూరుడు కూడా," అన్నాడు ఫిషర్‌.

“హిట్లర్‌. అంత [కూరుడా?”* అడిగారు గాంధీజీ.

“కనీసం” అని సమాధానం చెప్పాడు ఫిషర్‌. , ఆర్థర్‌ కౌజలర్‌ , రష్యాను నరకకూపంగా నే చితించాడు. లిజాకగింక: 2౬ ౬౦౦౫౧ “పట్ట వగటికి పట్టిన చిమ్మచీకటి అని రమ్యను అభివర్ణించాడు. కమ్యూనిస్టు వ్యవస్థ అంశ, స్వేచ్చా వాయువులు సోకని, ఊపిరి సలపని ఒక భయంకర జీవన స్థితిగా చిితించాడు. జడపాయమైన సాంఘికవ్యవస్థగా అభివర్జించాడు.

ఇక జారి ఆశ్వెల్‌ “2౧1౫21 127” అనే అన్నాడు. మను ష్యులు అక్కడ నిలవలేరు జంతువులు వినా అని అన్నాడు.

ఇంకా ఎందలెందరో వలుదేళ (వభ్యాత మేధావులు తమతమ తీవ నిరసనను కమ్యూనిస్టు రష్యాపట్ల వెలిబుచ్చారు.

(వపంచమేఛావుల్లో (ప్రముఖులుగా పరిగణించబడి, మనచేశా నికి సంబంధించిన స్వర్గీయ మానవేంద్రనాధ్‌ రాయ్‌గూడా కమ్యూనిజాన్నుంచి 'వేరుపడిపోయిన వారిలో ఒకరు, లెనిన్‌ అవ్వా నంతో, ఆ దేశానికి సగౌరవంగా పిలిపించుకొనబడి, (పపంచ దేశాల, ముఖ్యంగా వలసరాజ్యాల కమ్యూనిస్టు ఉద్యమవ్యా పికి అనిన్‌

సోవియట్ల భూగథడ్హపె 181 కాలంలోనే బాధ్యత వహించిన శ్రీ రాయ్స్‌, ' అెనిన్‌ అనంతరం అక్కడ ఉత్పన్న మైన పరిస్థి తులను వార్షించలేక ఆ దేశాన్ని వది లారు. మార్కు ఊహించి సిర్రాంతీకరించిన కమ్యూనిజానికన్నా మించి మరొక “తెం౦౧4 ౦౦ణ౧గణళలగ18మి ను సుదీర్ధ పరిణామ (కమంలో ఊహించి, “6౪ మేషయడ0190మి నవ్య మానవ వాదాన్ని 'వవచించారు.

అలాగే జయ్మవకాళ్‌, డాక్టర్‌ లోహియాలు ఒకానొక నాడు మార్క్సు, ఎంగిల్సుల సిద్ధాంతాలకు |పభావితులై న ఈ బేళపు మేధావులు, కొంతకాలంపాటు రష్యూలో సాగిన విష్టవ (వభుత్వ గమనాన్ని గమనించి, కమ్యూనిజానికి దూరంగా వచ్చారు. అసలు ఆ దాళే తొలిగారు. 1

వీరంతా “అందరకూ, అన్ని వేళలా కమ్యూనిజం సరిపోదులే” అనే నిర్ణ యానికి వచ్చారు.

అ రోజుల్లో ఉత్సాహంతో అంతర్జాతీయ క మ్యూనిస్టుజటద్యమ వ్యాప్తికి (త్రికరణ శుద్ధిగా కృషి జేసి, తద్వారా'నే (పపంచ పీడిత మానవాళి ఇక్కాట్టులు శాశ్వతంగా తొలగించవచ్చని ఆశించినవాశే, అనుభవాలను సమన్వయం జేసుకొని, దేళపరిస్టి తులకు అనుగుణ్యంగా ఎవరికివారు _పజల్మశేయస్సుకు (పజాస్వామ్య పద్ధతిలో కృపి.జేయ టంలోనే పీడిత మానవాళి. అభ్యుదయం ఇమిడిఉంది అనే నిర్ణయా నికి వచ్చారు.

జవహార్‌ లాల్‌ నెహూ గూడా, ఒకనాడు క మ్యూూనిస్టు రష్యా (వభావానికి లోనై నళ్లే గన్నించినా, తదుపరి ఎదిగిన మాన సికస్థితిలో భారతదేశానికి (పజాస్వామ్యమే శరణ్యమని (తికరణ శుద్దిగా నమ్మి, ఈ దేశంలో [పజాస్వామ్యపాలనను 'రాజ్య్రాంగరీత్యా చట్టబద్ధము చేయట మేగాక, పరిపాలనను [(పజాస్వామ్యబద్ధంగాకూడా సొగించార నేది (శ్రీమతి లతని అభ్మిపాయం,.

మనదేళ పరిస్టితుల కనువై నరీతిలో, _పజాసం కేమాన్నిఆశించి “సోషలిజం, 'నెక్యూలరిజం, జెమో[కసీ" సిద్దాతాన్ని న్మెహూపతి పాదించాడు.

182 అకీ్యీరఘురామ్‌

అలాగే ర్యా అంశ భూతల స్వర్గమని, నీనా భీచాలు లేకుండా అక్కాడి సమసమాజం సర్వనుభఖాలు అనుభవిస్తూ అభివృద్ధి పధంలో అ(గగామిగా ఎంతో. చై తన్యవంతంగా (వగతిపధంలో నడు స్తుందని చెప్పిన, చెబుతూన్న వారూ అసంఖ్యాకంగానే ఉన్నారు. "వెలువడిన రచనలూ అపరిమితంగానే ఉన్నాయి.

ఇవన్నీ తెలుసుకున్నాక నే రష్యాదేశం ఒకసారి చూచి, ఆ జేళపు పోకడలను అర్థం చేసుకోవాలనే కోరిక [శీమతి లమ్మీలో తల ఎ్షి, బలపడింది,

కాగా ఈ నూతన సమాజంలో స్రీ పాత ఎలా ఉందో స్వంతంగా చూడాలని గూడా ఉంది.

_ మతాన్ని మరచిపోయి. దేవుణ్ణి విస్టరించి దేవాలయాలను విద్యాలయాలుగా మార్చిన ఈ జాతి ఎట్లా మసులుకుంటు౨దో గమ నించాలని కుతూహూలమూ ఉంది. నశే ఇన్ని కారణాలుగా కోరు కున్న రష్యా పర్యటన ఇప్పుడు తటస్థించింది. రఘుఠరామయ్యగారి త్మీవపోళ్స్ళావాంతో మరల బట్టలు సర్దుకున్నారు. రష్యాలో అడుగు "పెట్టారు.

-_ మరురోజు ఉదయంనుంచే [పారంభమైన ఈమె కార్య కమపు తొలిమజిలీనుంచే, యాభయి సంవత్సరాలుగా కొనసాగుతూన్ను సోవలిస్టు రాజ్యాంగవ్యవస్థలో, ఎన్నో ఇడుములు కుడిచి, క ష్రాలను సహించి, (ప్రయోగాలు చేనుకుంటూ ముందుకు నడచి; ఇప్పుడు కుదుటపడిన్‌ సామ్యవాద సామాజిక వ్యవస్థను అర్థం చేసుకుంటం (పారంభమైంది.

. మాస్కో, నగరాన్ని ॥ పూర్చంగా సందర్శించారు, వివిధ మ్య్యూజియాలను, స్మారక చిహ్నాలను చూచారు. వ్యవసాయశాఖో ద్యోగులతోనూ, వాళ్ల డిప్యూటీ మంశతితోనూ సుద్‌ర్ధ ౦ంగా నంభా పించారు. నర్ఫ్భరీ స్కూళ్లకు, బోర్జింగు న్కూళ్తకు, బట్టలు కుట్టు పారి శామిక 'కేందాలకు, శస్త్రచికిత్సా. పరికరాల పరి శమలకూ

సోవియట్ల భూగడ్డ పై 183 వెళ్లారు. 'లూన్‌వోల్‌ , పయనీర్‌ పాలెస్‌, ఫండ్‌ షివ్‌ వౌాస్‌లాంటి వెన్నో గమనించారు. దాకేపోయేచవారిని కలుసుకున్నారు. సమిష్టి వ్యవసాయ కే. (తాలలోని వారితో మాట్లాడారు.

(వభుత్వ 'కేళాలను అర్జంచేసుకున్నారు. చారి యిండ్లూ వాకిండ్లూ చూచారు. ఇండ్లలో వాడుకునే పరికరాల స్థితి గతులను పసిగట్టారు.

అంతా చూచినతర్వాత సోవియట్‌ సామ్యవాద వ్యవస్థను వొ_స్తవ రూపంలో నూత్యుంగానన్నా ెలునుకుంటానికి దోవాదం గల్గిందనుకున్నారు.

“కమ్యూనిజమో లేక లెనినిజమో పేరు ఏదైనా గానీగాక, అది రప్యాలో జనసామాన్యాన్ని ఉద్ధరించినట్లు చెప్పవచ్చు. (స్త్రీలూ, పురుషులూ, పిల్లలూ ఉత్సాహంగా కనిపించారు. సుఖంగాఉన్నారు. తృప్తిగా (బతుకుతున్నారు. ఆరోగ్యంగా ఉన్నారు. మొఖాల్లో సంతోషం కనబడుతూంది. అన్ని సౌకర్యాలుగల బతుకులు వారు (బతుకుతున్నారు. అయితే ఈ సమాజ నిర్మాణానికి, చేసిన త్యాగా లను గానీ, అనుభవించిన బాధలనుగానీ వారు విన్ఫరించలేదు.* అను కున్నారు (శ్రీమతి లము.

సోవియట్‌ (స్రీలు "నేడు పురుషులతోపాటు ఇెట్టపట్టాలు పట్టుకొని ముందుకు నడుస్తున్నారు అన్నిరంగాలలో. తప్తికరంగా జీవిస్తున్నారుకూడా, అయితే అర్జశళాబ్దంముందు పురుషుని చేతిలో తీ తిన్న 'చెబ్బలుగానీ, పొందిన అవమానభారాలనుగానీ ఇంకా అక్కడి (స్రీజాతి మరచిపోలేదు,

భర్తలు భార్యలవై చేయి జేసుకోవటమ నేది గతించిన తరాలకు సంబంధించిన దుష్ట స్వప్నంగా మాతమే ఈతరము యువతులు తలుస్తారు.

ఒక డెబ్బది "రెంజేడ్ల తీ పాల్గ్లోవాఎడ్గార్నాతో ఒక పావు గంట మాట్లాడటం తటస్థించింది (శ్రీమతి లమ్మికి ఒక సమిష్టి వ్యవ సాయ 'శ్చేతంలో,

న! అక్షిర ఘురామ్‌

దుభాసీద్వారా అడిగిన అనేక (పళ్నలకు ఆమె సమాధానాలు చెప్పింది. “విప్లవానికి పూర్వం తన స్వంత కుటుంబపుగాధ లే సృరణకు "'ఆచ్చుకొంది. వాళ్ల తల్గిని, వాళ్ల అక్కను, వారి భర్తలు నిష్కార ణయా హింసించినతీరు... . విశదంగా వర్ణించింది. సాయం (తమల్లా బజారుల్లో (తాగి, అర్ధరాతి వేళకు ఇంటికివచ్చి గిల్లి కజ్జాలు పెట్టు కొని ఆరోజుల్లో భార్యలను ఎలా చితక జాదేవారో ఆమె గత స్మృతులను జ్ఞాపకం చేసుకుంటూ బరువుగా చెప్పింది.

(శ్రీమతిలత్ముకి మాక్వింగోర్కీ “అమ్మ” పాత జ్ఞాపకం వచ్చింది. “అమ్మ' పుస్తకం భారతీయులలో స్వాతం[తేచ్చ "పెంపొందించటానికి ఎంతో దోహదపడిన ఉత్తమ (గంధం. అందులో పావెలె తల్లి, కథానాయిక “అమ్మి తండడితో ఎలా పతిర్యాతి దెబ్బలు తినేదో గోర్కీ అద్భుతంగా చిత్రించాడు. ఆనాటి సంఘంలో ఎందుకూ పనికిరాని మగవాడికిగూడ ఇంటిలో ఆడది అణగిపడి ఉండేది. వారి పళుతృష్ట్రకు నిత్యమూ బలికావటమేగాక, మానసిక చాంచల్యాలకు గురై భరృచేతిలో వవస్తువుంశే ఆవస్తువుకు తమ దేహాలను అప్ప "జెప్పేవారు. | . గోర్కీ అంటాడు, “ఏరోజె న దెబ్బలు తగలకపోళతే ఆరోజు ఆమెకు పెద్ద పండగ" అని, "

క | కళ ప్ర

. మరొకచోట, సీ పొద్దున్నే దేవుణ్ణి తలచుకొని ,పార్టిం

చేది, తనకు ఈరోజు తన భర్తనుంచి బెబ్బలు తప్పించమనే!” అని

అంటాడు. _ మగవారికి ఆడవారికి ఆనాడు ఉన్న సంబంధం యజమాని

బానిస సంబంధంలాగే ఉన్నదేది నిర్వివాదాశం.

రష్యూదేళ (ల జాధలూ, 'దెబ్బలూ, వారు పాద్దున్నే.ఎంత (పొర్టనలు "జేసినా, ఏదేవుడూ .తీర్చలేదుగాని, సోవియట్‌ (పభుత్వం పర్పడ్డాకు మాతమే ల బాధలూ అవమానాలూ కనుమరుగై పోయాయనేది గూడా నిర్వివాదాంళమే,

సోవియట్ల భూగరడ్హ_పై 185

సామ్యవాద (వభుత్వంలో [కమంగా స్త్రీకి చదువులు అబ్బాయి,.సంస్కారం లభించింది. వ్యక్తి త్వం "పెరిగింది. ఆలోచనలు వచ్చాయి. స్వయంకృషికి దోవాదం గలిగింది. వ్యక్తిగత ఆర్జన లభించింది. ఆర్థిక స్వాతంతం వచ్చింది.

ఆర్థికంగా _పురుషునివై 'ఆధారపడటమే స్ర్రీజాతి సర్వా నర్హాలకు మూలమని (శ్రీమతిలత్ని విశ్వాసం. ॥ సోవియట్‌ చేళశంలో (స్రీలకు ఆర్థిక ఇబ్బంది ఎప్పుడైతే తప్పిందో, స్వయాన అర్జనా సదుపాయాలు లభించాయో ఆఅనాజే ఆమెకు బానిసత్వం తొలగింది. స్వేచ్చ లభించింది.

పురుషులు బై టికి ఎన్నైనా చెప్పనీయండి, ఆంతరంగికంగా, ప్రీలు సంపాదిన్తుంచు సంతోషిస్తూ ఉంటారు. అందులో అబ్బుర మేమీ లేదు. కుటుంబపోషణకు పురుషులతోపాటు గూడా సంపాదించటంవల్ల, కుటుంబ సౌఖ్యం మిక్కుట మౌతుంచేగాని తగ్గదుక చా |

అలాగే తన భార్య సంపాదనావరురాళై. తనతో సమానంగా భాగస్వామియెొ, జీవితాన్ని (వయోజకత్వంగా నడుపుకునే స్థాయికి వచ్చినందుకు (పతి పురుషుడూ తప్పక _ఆనందిస్తాడనేదిగూడా (శ్రీమతి లమ నమ్మకం,

నంఘంలో గౌరవాన్ని, పరవతి పొంచేదిగూడా ఆర్థిక స్వాతం[తం ఆమెకుఉన్నపు డే, (స్త్రీ ఆర్జిక స్వాతం[త్యంతోమా[తమే, సంఘంలో ఉన్న వివిధ అవాంఛనీయ పరిణామాలు తొలగిపోతాయి. సోవియట్‌ చేళంలో, “మించి సంపాయించే తల్లులు 'గౌరవించబడ వలసినవారని" పిల్ల లకు చిన్నతనం నుంచే బోధన గావిస్తారు.

రష్యా వెళ్ళకముందు. (శ్రీమతి అథి అనుకునేవారు, “అక్కడ జీవితం ఉరకలూ పరుగులూ వెడుతుందని. అమెరికాతో ఏర్పడ్డ చం[దమండల [పయాణాల పోటీల్లో మునిగిన సోవియట్‌ (పజల నిత్యజీవితం గూడా రాకెట్ల వేగంతోనే ఉంటుందేమోనని అనుకునేవారు.

186 లక్షీర ఘురామ్‌

కాని తీరా మాస్కో లెనెన్మ్‌గాడ్‌ మొదలైన ముఖ్యపట్ట ఇఅాలు చూచిన తర్వాత ఆ అనుకున్న దానికి ఆమె నవ్వుకున్నారు. అక్కడి [పజలు చాలా నిదానంగా ఉన్నారు. పిచ్చెక్కినట్లు, వోరన్‌లను | మోగించుకుంటూ అక్కడి కార్గుగూడా పహాడావుడిగా ఒకదాన్ని తోసుకొని ఒకటి పరువెత్తడంలేదు. కాగా అక్కడి (స్రీ జనంగూడా ముని వేళ్లవె తేలియాడుతూ నడయాడటమూలేదు, ఒక్క బాలెట్‌ (వదర్శనాలలో తప్ప.

బహుశా నడకలలో (వస్ఫుటించే ఈ నిదానం, వారి జీవన విధానంలో కుదురుకున్న విశ్వాసం, ఫలిత మేనని అనుకున్నారు (శ్రీమతి లథిన్చ. అన్నీ (క్రమబద్దంగా, ఒక పద్దతి మేరకు ఉన్నప్పుడు ఎవరు గానీ, ఎక్కూడగానీ పకువులెత్తవలసిన పని ఉందదు. పడిపోయి 'మోకాళ్లచిప్పలు పోగొట్టుకోవాలసిన అవసరమూ ఉండదు.

త్త చి వ్‌

సోవియట్‌ యూనియన్‌లో వ్యవసాయమంళా బృవా_త్తరంగా యాం తీకరణ చేయబడింది. వారి జాతీయ మూలనిధిలలోంచి 20 వ శాతం వ్యవసాయరంగంలో "పెట్టుబడి (కింద ఖర్చు పెట్టబడుతుంది అని 'ఆలుసుకొని (శ్రీమతి లత్బి నివ్వెరపోయారు. అత్యధికంగా వ్యవ సాయోత్పత్తులు సాధించటం ద్వారానే [పజల జీవన (పమాణాన్ని "పెంపుచేయగలమ నే సత్యాన్ని (గ్రహించిన సోవియట్‌ (ప్రభుత్వం వ్యవసాయరంగంవై న అంతటి పెట్టుబడులు పెట్టింది. ఆ అధికోత్ప త్తుల ఫలితంగా నే దేశంలోని వ్యవసాయరంగం వై ఆధారపడ్డ జనంతో పాటు, నగరవాసుల నిత్యఅవనరాలను సంతృ_ప్రికరంగా అందించ టంలోగూడా (వభుత్వం విజయం పొందింది. అయితే ఈ విజయాల సాధనలో ఆ (వథుత్వం ఎన్నో సాధక బాధకాలను ఎదుర్కొన్న విషయం వాళ్లు ఎంతమ్మాతం 'చాచరు.

కారల్‌ మార్కు ఒకచోట, “ధనికవర్గం, 19 వ శతాబ్ద కాలంలో రైతుల గుండెలలోంచి రక్షాన్నీ, తలలలోంచి మెదడునూ

సోవియట్ల భూగడ్డ్గపె 187 పీల్చే ఒక పేనుభూతంగా తయారయింది" అని అంటాడు. మళీ ఇంకోచోట, “పెట్టుబడిదారీవర్గం బలపడుతూన్నకొద్దీ, వారి ఆకాంతు లకూ, 'శమజీవులై న కర్ష కుల కాంకలకూ వైరుధ్యం పర్పడుతుంది. అయితే పెత్తనం నిర్వహిస్తూన్న ెట్టుబడిదారీవర్గం ఈ [శమ జీవులలో సులభంగా అనై క్యతను సృష్టిస్తుంది. "జెడీ “బూర్జువా వర్షంలో గూడా విడదీసి, తనవైకి రాకుండా ఎప్పటికప్పుడు జాగ త్త వడ్రుతూనే ఉంటుంది. అందుకని ఈ (గామీణ చ్టీద లై శాంగం తమ వానిసత్వంనుంచి, దారి దంనుంచి, దోపిడినుంచి బయటవడాలంశే వారంతటవారు సంఘటిత పడలేరు. ఎంతగా వారిని ఉద్య మోన్ముఖు లను జేయాలనుకున్నా గుప్పిటిలోని ఇసుక "శేణువుల్లాగా జారి పోతారు. నిత్యమూ చైైతన్యవంతమై, ఎపుడూ తిరుగుబాటు ధోరణిని అవలంబించే పారి[ళశామిక కార్మిక వర్గంతో వారిని కలిపి, ఈ ఇద్దరి (ప్రయోజనాలను ఉమ్మడి దృక్పధం (కిందకు తీసుకరాగలిగినపుడు కాపిటలిష్టు వర్గానికి గోరిక క్షు చారి[తాత్మకమైన కృషి. విజయవంత మౌతుంది. కమ్యూనిష్టు నవసమాజానికి పునాదులు పర్పడళాయి. అని అన్నాడు.

రష్య్యాదేశంలో వచ్చిన విన్షవానంతర పరిస్థితిని అవగావాన చేసుకుంకే, సరిగ్గా మార్కు వ. అభిభాషణలను నిన్‌ అమలు పరచారనేది స్పష్టమౌతుంది.

విప్ణ వానంతరం లెనిన్‌ ఫ్రాభ్రవసాయిక రంగంవై ఆధారపడిన కోట్లాది పేదళై తాంగాన్ని, (వభుత్వ వ్యవసాయ శళాల పేరిట, సమిష్టి వ్యవసాయ 'తే(తాల పేరిట, ఒక కొలిక్కి లీసుక వచ్చాడు. సాధ్యమైనంతవరకు వ్యవసాయ ఉత్పత్తులను "పెంపు చేయించాడు, పారిశ్రామిక కారిస్టకవర్గంతో సంధానం చేయించాడు, కనకనే అక్కడి విన్హవం విజయవంత మైంది. విప్లవో ద్దేళ్యమూ నఫల్నమెంది.

వ యే త

188 లఅష్మీరఘురామ్‌

విప్టవానికి పూర్వం [వధానంగా రష్యా వ్యవసాయ దేశమే అయినా ఉత్పత్తుల్లో చాలా వెనుకబడి ఉండేది. £0 మిలియన్ల వ్యవసాయ 'కేళాలలో, 18 మిలియన్లు వేద రైతులకు చెంది ఉండేవి. $ మిలియనుల కొయ్యనాగళ్లు, 18 మిలియనుల కొయ్య గొరులు, "7.8 మిలియనుల గ్యురాలు లాగే ఇనువ కులు బిగించిన కొయ్య నాగళ్లు ఉండేవి. 1916 లెక్కల (వకారం 0.8 శాతం కొరముట్లు మాతమే యాంతిక మైనాయి. 15 శాతం మంది వ్యవసాయ [శామికులకు స్వంతభూమి లేదు. $కి0 శాతం మందికి గురాలు లేవు. మరి 8ఉ శాతం మందికి పవిధమైన వ్యవసాయ పరిక రాలు ఉం జేవిగావు.

.... మొత్తం సాగు భూమిలో రై, చార్లీ, ఓట్సులాంటి ఆహారభా న్య్యాలు 90 శాతం భూమిలో పండించబజేది, అయినా చాలా తక్కువ పంట లభ్యమయ్యేది. ఆ పంటలోగూడా, తనదేశపు (వ్రజలకు తింటా నికి ఉన్నదా లేదా అనే విచతణగూడా లేకుండా, జారు వభుత్వం వడాదికి 500 నుంచి 800 మిలియన్ల పూడ్సు ఛాన్యం విదేశాలకు ఎగుమతిచే'సేది.

వైతులు పండించుకుంటానికి పనిముట్లులేవు, పళుసంపదా లేదు. "పెట్టుబడులూ లేవు. పేదర్పై తులకు జరుగుబాటు బహుకష్టంగా ఉం జేది. పాలు తాగటంగాని, మాంనం తినటంగానీ, చారికి బహు అరుదుగా మాతమే సాధ్యమయ్యేది. చజేదలకూ వళువులకూ అక్హుతేడా లేదు. అలాంటి పరిస్థితుల్లో విప్ణవం వచ్చింది. ఇక అసంఖ్యాక "పేద (ప్రజానీకం విప్ణవంలో పాల్లొన్నది. పాల్గొనక ఎలా మాను కుంటుంది? కాగా అప్పటికే మార్క్సు ఇచ్చిన “పపంచ (శామికు లారా వకముకండు. పోగొట్టుకు నేందుకు మనవద్ద ఏమీలేవు బానిస బంధనాలుతప్ప” అనే నినాదం అంతర్జాతీయంగా పలుకుబడి సంపా యించింది, దేశంలోని పేద [పజానీకమంతా ఆ విప్తవ పోరాటంలోనే

• తమ భవిష్యత్తు ఆధారపడి ఉందని పరమంగా నమ్మి లెనిన్‌ నాయ

సోవియట్ల భూగడ్లపె 189 కత్యాన ఎన్నో త్యాగాలు జేసి, విప్లవ విజయాన్ని సాధించు కున్నారు,

అనన్యళ్యాగాల ఫలితంగా సాధించుకున్న విన్ల వ వథుళ్వాన్ని రతించు కొనుటకుగూడా, తర్వాత ఎన్నో త్యాగాలు చేయవలసి వచ్చింది. కాపిటలిష్టు రాజ్యాలు, నూతనంగా ఆవిర్భవించిన ఈ (శ్రమజీవుల (పభుత్వాన్ని ఎప్పటికపుడు కబళింప పొంచిఉండ్కి చేసిన అన్ని [పయళత్నాలను, స్థిరచిత్తంతో ఎదుర్కొని, తమ రాజ్యాన్ని ట్రేయోదచాయక రాజ్యంగా, శ్రమ జీవుల స్వర్గంగా నిర్భించు కున్నారు. అభివృద్ది పధంలో వేగంగా పురోగమిస్తున్నారు.

చ తి లే

(శ్రీమతి అమ్మి కావాలని సమిష్టి వ్యవసా చేతం చూడటా నికి (పత్యేకం ఒక కార్య కమం గల్పించుకున్నారు. ఈమె పర్య టించిన ఏ దేళంలోవై నా అచ్చట వ్యవసాయ "కేశాలను సంద రించి, వ్యవసాయీకులతో మాట్లాడందే ఈమెకు తృప్తి ఉండదు.

సహాకార వ్యవస్థ (ప్రాతిపదికగా, ఈ సమిష్టి వ్యవసాయ 'శేతాలు పర్చాటు చేయబడ్డాయి. రష్యాలోని భూమియావత్తు విప్లవానంతరం, లెనిన్‌ (పభుత్వం యిచ్చిన డి(క్రీ |పళారం, సమాజ పరం అయింది. అంశే (వథుత్వపరం అయింది. [పభుత్వం ఈ సమిప్టి వ్యవసాయ తేతాలలో కృపి.జేసే కర్షకులకు వారి ఉపయోగా ర్థము ఉచితంగా ఇవ్వటం. జరిగింది. ఈ త్నేతాలవై పనికేనే వారంతా ఈ సంఘంలో సభ్యులుగా ఉంటారు. ఈ భూమితోపాటు, ఈ తేతంలో వ్యవసాయానికై ఉపయోగించే, [టాక్టర్లు, జౌజర్లు కోత నూర్చిడులకు ఉపయోగించే భారీయం(తాల లాంటివీ, పశు సంపద, గృవోలు, గోచాములూ ఇవన్నీ సమాజపరమైన పహాక్కునే గలిగి ఉంటాయి.

(వతికేానికి వ్యవహారాలు చూచుకోవటానికి ఒక మేనే జింగుబోర్డు ఉంటుంది, విధానాలను నిర్ణయించటం, ఉత్పత్తులను "పెంచటం, లెక్కలు తనీఖీ లాంటివన్ని ఈ బోర్దు జాధ్యతలో ఉంటాయి.

190 లఅతీ రఘురామ్‌ జనరల్‌ బాడీ నమావేశాలుగూడా జరుగుతుుటాయి. ఆ సమావేశాలలోనే, ఆ తే్చతం ఆర్జించిన. మిగులు నిధులు ఎలా ఖర్చు "పెట్టాలో నిర్శయిస్తారు. [కొత్త పరికరాలు కొనటానికో, ఆవోర గోచాములు నిర్మించటానికో లేక, అక్కడ పనిచేసే కర్షక కుటుం వాల సాంస్కృతిక వికాసాల కవసరమైన నూతన నిర్మ్భాణాలకు, విద్యాలయానికో చేయవలసిన ఖర్చును నిర్ణయిస్తారు.

ఈ శళాలలో జరుగవలసిన పనులన్నీ ఆ కర్ష కులే న్వయంగా చేయాలి. చారు పజే (శమనుబట్టి వారికి వరుమానం ఉంటుంది. చేసిన పనియెక్కు విలువనుబట్టి నై పుణ్యాస్నీబట్టి ఈ పతిఫలం ముట్టచెబుతుంటారు.

ఇక్కూడ పని'జేసే వారందరకూ అన్ని వసతులతో ఆరోగ్యకర యమెన పరిసరాలలో ఇండ్లు నిర్మించబడ్డాయి. పసిపిల్టిలకు విద్యాల యాలు, సామూహిక వైజ్ఞానిక సాంస్కృతిక కేందాలు అమర్చారు,

వ్యవసాయ _ జేతాలలో ఉత్ప త్తయ్యే అన్నీ సరకులు కొను గోలు చేయటానికి, వినియోగచారుల సహకారసంఘాలు పర్చా టయ్యాయి. అన్ని సీజనులలోనూ ఈ ఉత్పత్తులను వెనువెంటనే కొని వినియోగదారులకు అంద జేయడం, ఈ సహళారసంఘాలపని. . కాగా ఈలాంటి 'కళాలలో తయారయ్యే వాణిజ్యపంటలు, ప త్తి లాంటి వానిని కొని ఆయా నూలుమిల్లులకు గూడా ఈ నవాకార సంఘాలు సప్లయిచేస్తాయి. దాని ఫలితంగా మధ్య దలారీలు సంఘ వ్యవస్థలోనుంచి పూర్తిగా తొలగించబడ్డారు. అలాగే (గామాల్లో నివసిస్తూ 'క్యేతాలలో (శమించే వ్యవసాయకుల దైనిక అవసరాలు, "కేశాలకు అవసరమైన వినియోగ వస్తువులుగూడా ఇదే సంఘాలు అవసరంకొద్ది సస యిచేస్తాయి.

సోవియట్ల భూగడ్హవె 191

ఈ సమిష్టి జేతాలలో కృషి'జేసే_శామికులకు వృద్ధాప్యము "పెన్ష ను ఉన్నది.

(వతి మే తానికి నిర్జ్ణయించబడిన పరిమితులకు మించి ఉత్పత్తి అయిన సరుకులకు, గవర్నమెంటు మామూలుకన్నా అధికధరలు ఇస్తుంది. ఈ పద్దతిద్య్వారా అదనం ఉత్పత్తిచేయటానికి రైతులు కృృపి'జేయగలరని వారి అభ్మిపాయం, అది నిజం గూడా.

19'1 లెక్కల (ప్రకారం లిి.8 వేల సమిష్టి వ్యవసాయ శ్నేతాలు రష్యాలో ఉన్నాయి. ఒక్కోదాని సగటు తృలి9 కుటుంబ కమతాలు. ఆరువేల 'హెళ్టారుల భూపరిమితి ఉంటుంది. మొత్తం సమిష్టి చేతాల [కింద 988 "వేల (ట్రాక్టర్లు, 295 "చేల ఛాన్యం నూర్చిడి యంతాలు, 561 వేల లారీలు, ఇంకా పలురకాల వ్యవసాయిక యంత్రాలు పనిచేస్తున్నాయి.

మొత్తంమీద వ్యవసాయ పారి శామిక రంగాలలో రష్యూ దేశం, తనకాళ్లమీద తాను నిలబడి, తన దేళశ్యపజలకు జీవితావనరాలను సంతృప్తికరంగా తీర్చే కార్యకమంలో కృతకృత్యు రాలయిందన్న భావం, ఆ దేశపులెక్కలను చూస్తూనే గాక, వాళ్ల జీవితాన్ని చూచినా అర్ధ మెంది (శ్రీమతి లథిన్చికి. అక్కడి (పజాజీవనం అన్లోద కరంగా ఉన్నట్టు అర్థమయింది ఆమెకు. ఏ మాతం ఒడు దుడుకులు లేని, (బతుకులు, నిండు విశ్వాసంతో గడుపుతున్నార నేది గూడా ఆమెకు అర్ధమయింది.

రష్యూచేళపు డిప్యూటీ వ్యవసాయ మంతి “అగీభాలోవ్‌ తో

సుదిర్హృంగా వ్యవసాయరంగంలోని వివిధ విషయాలను గురించి ఈమె చర్చించారు. అచ్చటి వ్యవసాయశా(న్త్రువే_త్తలలోగూడా చాలావిష యాలు చర్చించారు, వీరిలో ఎక్కువమంది యులు? ఆ విషయం ఈమెను మరీ సంతోష పెట్టింది. న్యాయానికి, రష్యా జీవితవిధానంలో యు పాలుపొంచుకొనని బాధ్యత అంటూ ఏమీ లేదు.

192 అర ఘురామ్‌

ఆ మాటకొ స్తే వ్యవసాయ "కేళతాలలో గానీ, పారిశామిక రంగాలలోగానీ, చివరకు రోదసీయానాలలోగానీ రష్యా వనితకు సముచితస్థానంఉంది. అంతరిత. రోదసీయానంచేసిన [పథమ మహిళ రమ్య దేశస్టురా లే.

(శ్రీమతి అమ్మి వ్యవసాయ శా్రుంలోని కుతూవాలాన్ని గుర్తించి (వం 60-09 6926176 ముల) పతకాన్ని రష్యా వ్యవ సాయశాఖ ఉపమంతతి “అగ్గిచబాలోవ్‌ బహుకరించినపుడు, అది ఈమెకు గర్వ కారణమైంది. *

వ నే చా

198 లో తిరిగి రష్యా సందర్శించారు. (శ్రీమతి లక్షీరఘము శామ్‌. సరిగ్గా ఒక దశాబ్దం పూ_ర్తయినాక ఈసారి రష్యాను పునర్జర్థించటంలో అక్కడి మార్పులు ఈమెకు స్పష్టంగా కనుపించాయి.

(వతివారి నడకలో నిదానం కనిపించింది. ఆహార వివీరాలలో మార్పు గనిపించింది. వేషభాపల్లో నున్నింతం అగపడింది. అఖిరు చుల్లో నాగరికం స్పష్టమయింది.

ఇది పది సంవత్సరాలలో వచ్చిన పెద్దమార్చు.

ఈమె తన కాతిధ్యం ఇచ్చిన, “నీనా పెటోవాను [వళ్నిం చారు. “నా ఈ రెండు పర్యటనలలో ఎంతో వ్యత్యాసం కనబడు తుంది. కారణం ఏమిటి *___అని.

దానికి.--'నీనా' “ఆరోజుల్లో మేము మాదేశాన్ని స్వయం పోషకం జేసుకోటానికి, (వపంచ రాజ్యాల సరసన భదతను నిల దొక్కుకుంటానికి నిరంతరం కృషి. 'జేశాము. మాబేశ జనాభాకు అవసరమైన ఉత్పత్తులేగాక ఈనాడు (ప్రపంచంలోని వివిధ దేశాలకు అవసర్యమెన వస్తువులను ఎగుమతులు చేసే సంపన్న స్థితికి వచ్చాము. ఇప్పుడు మా (ప్రజలకు "పెచ్చు విశాంతి యివ్వగలము. 'పొచ్చు

సోవియట్స భూగడ్హపె 193 సౌక-ర్య్యాలు అందించగలము. దృష్టిని వికసింప జేసుకొ నే అవకాశాలు గల్గాయి. ఈనాడు ఇతర 'చేళ (వజలతో “'పక్కు నంబంధ బాంధవ్యా లను గలిగించుకుంటున్నాము. ఇతరులను అర్థం జేసుకొంటున్నాము. ఇతరులకు మేము అర్ధంగావాలని గూడా కోరుకుంటున్నాము.” అని అన్నరు. అది చాలా సత్యంగా కనిపించింది (శ్రీమతి లడ్మికి.

ఈతఫా చాలామంది గృహాలు చూచారు. చాలా తక్కువ ఆర్జనగల కుటుంబాలలో సయితం, కెలివిజను, (టాన్సిస్టరు లాంటి ఆధునిక సౌకర్యాలన్నీ ఉన్నాయి. పున్తకాలు, మాగజెన్లూ ఉన్నాయి. బట్టల వీరువాలున్నాయి. ఈతరం యువతీ యువకు లందరూ, వారికి నిస్హేశించిన 'కార్య[కమాలను చేనుకుంటూనే, జీవితం వైలాపచ్చీసుగా గూడా గడపాలని ఉవ్విళ్లూరుతున్నారు. లిప్‌ స్టీక్కులు వాడుతున్నారు, రంగురంగుల వస్త్రాలు, అతినున్నిత మైన రకాలు, టర్లిన్‌, నైలాన్‌ లాంటి సింధటిక్‌ వస్త్రాలు, సుఖ మయ వస్తువులను కోరుకుంటున్నారు. ఒకనాడు దేళమంతా. ముతక దుస్తులనే వినియోగించాలనే నిబంధనలను. (ప్రభుత్వం తొలగించింది. కనస్య్యూమర్‌ గూడ్సు ఉత్ప త్తికిగూడా [పభుత్వం ఉత్తర్వులిచ్చింది. తదనుగుణంగా, వారి సప్తవర్ష (పణాళికలను సరిచేనుకున్నారు.

గత పర్యాయంకన్నా ఈసారి రష్యూను చూచినవుడు వారిలో (వధానమైన మానసిక మార్పుగూడా వచ్చింది

'నంపద 'వెరిగేటప్పటికి సహాజంగా మనిషిలోవచ్చే తృ ప్తేఅది అనుకొంది (శ్రీమతి అమ్మి.

అరోజుల్లో, విప వాల కారణంగా, యున్ధాల కారణంగా, 'జేళ పునర్నిర్మాణ బాధ్యతల కారణంగా, దాదాపు యు ఇరవై. ముపష్ఫయ్‌ సంవత్సరాలూ ఇంకా వై బడి మాతమే వివావోలు 'జేసు కునేవారు, ఈనాడు ఇరవై. సంవత్సరాలలోపు వయస్స్ఫునుంచిగూడా వివావోలు జరుగుతున్నాయి.

18

ఆశ్చర్య మేమంళే, యూనివర్సిటీ విద్యలు కొనసాగించే విద్యార్థినీ విద్యార్థులుగూడా చాలా సంద ఎాఖలలో 'పెండ్హిండ్లు చేసుకుంటున్నారు. వారు వోష్టల్సులో ఉంటూగూడా కాపురం "జేస్తున్నారు. సంతానం గలిగితే పిల్లలను వార్శిదగ్గి'రే ఉంచుకోవచ్చు. వారు వారివారి కాలేజీలకు వెళ్లేటపుడు, ఈ బిడ్డలను సంజాళించే గృవోలలో వదలివెళ్ళి సాయంతం తిరిగి రాగానే మరల తమ హోష్టల్భుకు పిల్లలను తెచ్చుకుంటారు. కొంభెం పెద్ద పిల్లలవంగానే

ఎన్‌] 00౧ (0 ౧౧

వారికి కిండర్‌ గాజ్జెన్‌ స్కూళ్ళలో వర్చాటుచేస్తారు.

అంత నిశ్చింతగా అక్కడి జీవితం సాగుతుంది.

మతైక దృక్పధంలో గూడా పెద్ద మార్పు వచ్చింది. కొన్ని చర్చీలను చూచారు శ్రీమతి అఖ్మి. పజలు ఎక్కువసంఖ్యలో నే చర్చి లకు వోజరవుతున్నారు. మసీదులలో (పార్టనలు విస్తారంగానే సాగు తున్నాయి.

(శ్రీమతిలమ్మీ తన (పక్కనున్న రష్యా. అధికారిని అడిగారు. లిగ్రిగి రష్యాలో దేవుడు ఉద్భవించాడా !” అని. ఆయన నవ్వుతూ, “*దేవుడూ, మతం వ్య క్షి గతవిపయాలు, పతి మనిపీ తన యిష్టం. వచ్చిన విశ్వాసాలను కలిగిడఉండటానికి హక్కుగలిగి ఉన్నాడు. 'వ్రభుత్వం ఎఎతమా[తం జోక్యం కలిగించుకోదు అన్నడు.

నిజంగా ఇది కమ్యూనిస్టు దృక్పధంలో ఎంతో "పెద్దమార్పు.

. ఒకనాడు తాను విన్నది. చదివింది. “మతం మత్తుమందు లాంటిది. (పజలను బానిసలుగా చేయటానికి ఒక "పెద్ద ఉపకరణ” అని కమ్యూూనిన్ష లు అనటం. మార్పులు సహాజమేగ దా అనుకున్నారు ఈనాడు (శ్రీమతి లత్మీ.

"కాగా అనేకమంది రష్యన్‌ వనితలు, ఆభరణాలవై గూడా మోజు చూపిస్తున్నారు. "ఫేపన్లుతో తయారయ్యే నగలను వాడు చున్నారు. ఇది గూడా సరికొత్త విషయము,

సోవియట్ల భూగడ్డవె 195

ఒక ఆమె అడిగింది, నవరత్నాలను గురించి, “మీ 'బేళఠశంలో ఈ రత్నాలకు ఒక విశిష్టత ఉంటుందటగదా, జాతకాల' "వకారం, జోతిష్య శా(స్తుం (వకారం, ఈ రత్నాలను వాణాలట గదా?”. అని గూడా అడిగింది.

వారికి జ్యోతిషశాస్త్రంలో గూడా అస క్షి గలిగింది యోగా భ్యాసమం కే ఏమిటనీ, * దీనివల్ల ఉపయోగాలేమిటనీ, కొందరు (పశ్నించారు.

రష్యన్‌ జాతి నవతరంలో వచ్చిన ఈ మానసిక . మార్పుకు (వభుత్వం ఎంత మాతం అయిష్టత చూపటం లేదు. సహజ పరిణా మంలో రావలసిన మార్పుగానే (గహించింది.

ఈమెకు . ఆత్తిధేయవర్గం చూపిన “5186688 అక్కచెళ్లెం[డు అనే సినిమా సరిగ్గా ఈ తరాల తారతమ్య్యన్నే సూచిస్తుంది.

రష్య్యూదేళశంలో 'వెరిగిన జీవనపమాణం కూడా (గ్రహించిన (శ్రీమతి లమ ఆళ్చర్యపోయింది. 19680 లో సగటు [(పతిమానపు ఆదాయం 68.8 రూబల్సు ఉంకే, 190లో అది 110 రూబల్సుకు "పెరిగింది: అది 18/5 లో 150 రూబల్సుకు 'పెరగుతుందని అంచనా చేస్తున్నారు. ఇవిగాక ఉచిత విదర్ధ, 'ఉచిత వైద్యం. వెన్ల న్లువల్ల చాచాపు మరో 50 శాతం వ్యయం ఉచితంగా అక్కడిపజలకు కలిసివస్తుంది.

మాక్సింగోర్కి ఒకచోట అంటాడు, “*పతిరోజూ, ఒక..చిన్న జీవితమే” అని. అది రహ్యనులపట్ల ఈనాడు ఎక్కువగా బుజువవు తుంది. 1966 నుంచి వారానికి రెండురోజుల నెలవు యిన్తున్నారు, ఈ ెండు రోజుల్లో సామాన్య (పజలంతా, పలుయితర [పాంతాలకు పోయి సుఖంగా కాలం గడపటానికి ఉత్సాహా పడతారు, జీవితానికి భ(దత ఉన్నప్పుడు, పిల్లల భవిష్యత్తుకు భదత ఉన్నప్పుడు, విరామ సమయాన్ని వి(శాంతిగానే మానవుడు సద్వినియోగం “కేసు కుంటాడు.

నే శ న.

“*వపంచం, చిరజివియా” గాక అంటూ కోరుకున్న (పపంచమవో మానవుడు" కౌంట్‌ లియోటాలుష్టాయ్‌ి స్వంతగ్భవోన్ని చూచి ఆ మహాపురుషుని చిితపటాన్ని సందరి్శించుకున్న పుడు చేతులు జోడించి నమస్కరించారు (శ్రీమతిలడిన్చై.

ఆయన సుప్రసిద్ధ ఉత్తమ (గంథం (721 జం! క6266) “యుద్ధ్దమూ.---శాంతి' లో “వతి మానవుడూ తనకు తానే ఒక విశ్వం) అంటూ మనిపి మరణం విశ్వమరణంగానే చితిస్తాడు.

'ఇంకాను, “మానవులందరూ, ఎంతో "స్నేహంగా ఉంటూ సుఖంగా జీవించవలసి ఉండగా, ఒకరినొకరు చంపుకుంటూ (బ్రతుకు తున్నారు, అని ఈ ఉన్నతోన్నత మానవతావాది విలపిస్తాడు.

మనిపి. ఉత్తమంగా జీవించాలనేది, టాల్‌ ష్ట్రాయి మూల సిద్దాంతం. పతివ్య_క్రి నైతికవిలువలను పరిపోపించుకుంటూ. ఉండా లనేది ఆయన (వగాఢవాంఛ. సమష్టి |1పయోజనానికి మనిపి.ఇచ్చే సవాళారం, తోటిమానవులను అర్థం జేసుకొనుటలోనూ, వారితో కలివిడిగా మసలుకుంటంలోనూ, అతను చూపే (శద్ధాసక్తుల ద్వారానే తన చుట్టూఉన్న [ప్రపంచంలో పకత్వభావాన్ని పొందటం జరుగుతుందని అంటాడు టాల్‌ ష్టాయ్‌. గర్వపోతులన్నా, . స్వార్థపరు లన్నా ఈ బుషి స్వత్త్తమునకు పవ్యాము.

టాల్‌ ప్రాయ్‌ ఆలోచనల (వభావం, జీవించిన (బతుకు తీరు గాంధీజీవై మిక్కుటంగా నేఉంది.

టాల్‌ ష్టాయ్‌ పొలమంతా, పేదరై తుల వినియో గార్థం (వాసి యిచ్చినపుడు, ఆయన అశమవాసిగా (బతుకును వెళ్ళ మార్చుకున్న పుడూ, మొదటి సోషలిస్టు టాల్‌ ష్టా యేనంటాడు గాంధీజీ. పసిద్దాంతం గూడా వ్యక్తిగతంగా అమలుపరచుకోకుండా కేవలం [పవచించబడ టాన్ని గాంధీజీ ఎంతమాతం 'గౌరవంచేవాడుగాదు,

గాంధీజీ తన జీవిత కధలో టాల్‌ ష్టాయ్‌ రచనలు ఆయన్ను ఎంతగా ఆకట్టుకున్నడీ వివరిస్తాడు. గల. 1మ864ేంయ 05 8౦డే

సోపవియట్ల ళూగడ్డ పై 197 ఇ110 ౪కి అనే టాల్‌ ష్టాయ్‌ పున్తకాన్నిి (ప్రత్యేకంగ ఉదావారి స్తాడుగూడా.

ఆఫికాలో గాంధిజీ ఆ ళమాన్నిస్థాపించి కుష్టురోగుల నివా రణకు కృషి జేసినదానిలోగూడా టాల్‌ ప్రాయ్‌ (వభావం స్పష్టంగా ఉన్నట్లు మనకు అర్థమౌతుంది.

“యాస్నాయా పోల్యానా ఆయన _ నివసించిన ఆ ెండు అంతస్థులభవనం, ఈవాళ జాతీయ మ్యూజియంగా. విలసిల్లు తుంది. అనుదినమూ, అనేక మంది (వజలు, భూమి నాలుగు చెరగులనుంచీ వచ్చి, ఆ వళ్లిటూరిలో, ఆ పుణ్యమూర్తి నివసించి, (వపంచానికి ఎన్నో, విలువగల (గంధాలను, అభిప్రాయాలను అందించిన ఆయన ఇంటిని సందర్శిస్తారు. గదిగదీ తిరుగుతారు. ఆయన (వాసుకున్న బల్ల, కూర్చున్న కుర్చీ, శయనించిన (వక్క. 1వాసిన కలం, చలికాచు కున్న నెగడూ, అన్ని భక్తిభావంతో దర్శిస్తారు. ఆ మహనీయుని చిత్రానికి నమస్కరిస్తారు. మనస్సును విజ్ఞతపరచుకొని, దృష్టిని విశాల పరచుకొని హృదయాన్ని కరుణామయం జేసుకొని, నెమ్ము దిగా నెలవుతీనుకుంటారు,

సుశికీతజా తి

కరు సిద్దాంతాన్ని శరణుజొ స్తే తప్పు ఏ కారణంతో భగ వంతుడు మానవజాతివై ఒక్కోసారి చిన్నచూపుచూచి పలురకా లైన కష్టనష్టాలను గలిగించే పకృతి వైపరీత్యాలను గలిపిస్తాడో అర్థంగాదు. కాని మానవుడు మాతం, తనకు తెలిసో తెలియకో నిష్కారణంగా తన జాతికి అంతకుమించిన అరిష్టాలను స్వయంగా గలిగించుకుంటాడు.

' వదిపేడు మిలియనుల జర్మనీ జాతిని ఆండుగా, జర్మనీ దేశాన్ని సగంగా చీలుస్తూ,1881 కిలోమీటర్ల పొడవునా గీయబడిన గీతా దానివై పాతబడిన ముండ్లీతీగనూ చూచిన తర్వాత సరిగ్గా (శ్రీమతి 'లతీగ్చ్రరఘు రామ్‌కు అబే అభ్మిపాయం గలిగింది.

ద్వితీయ పపంచసం[గామపు చరమ అంకంలో ఆఖరిరంగం నాజీ నాయకుల పరాజయ గాధ. మూజేండ్లపాటు మూడు అంకాలలో (పపంచాన్ని గడగడలాడించి రోజుకో పట్టణాన్ని వారానికోచేశాన్ని కబళించి, నడిచిన బాటవెంట గడ్టిపోచన్నా మొలవకండాచేసిన భీభత్స భయానక దృశ్యాలతో పుటలనునింపిన నాజీ మిలటకి నాయకుల విషాదాంత నాటకంలో, చివరిదీ నాలుగవది అయిన అంకంలో, అంత ఖీరువులుగా నే పరాజయం పొందటం గూడా, (శ్రీమతి లతిగ్టికి గలిగిన వై అభిపాయాన్నే బలపరిచింది.

యుద్దంలో జర్భనీ సంపూర్జంగా నాళనమయ్యింది. [వధాన నగశరాలన్నీ భస్టీపటలములయ్యాాయి. రవాణా "కేందాలన్నీ పాడు పడ్డాయి. "శేవుపట్టణాలు మూత పడ్డాయి. "పొర జీవితం తలకిందు అయింది. ఆర్థిక వ్యవస్థ కూకటి వేళ్ళతో కుళ్లగించబడింది. దేశమే ఒక పెద్ద బందిఖానాగా మారింది, జనమంతా బందీలయ్యాారు,

నుశిక్షితజాతి 199

అ్మగరాజ్యాలు తమతమ నైనిక స్కాంధావారాలతో తరలి వచ్చి జర్మనీని |పాంతాలవారీగా పంచుకున్నారు. కడకు జర్మనీ తనదంటూ ఏమీలేకుండా నాలుగు అగ రాజ్యాలచే వపంచుకోబడింది. అసంఖ్యాక ౦గా మి[తరాజ్య బాంబరు విమానాలనుంచఛి "విసరబడ్డ బాంబులు జరగ్హనీ నేలవై చేసిన అఘాతాలూ, కూల్చిన కట్టడాలూ నేలమట్టం చేసిన నిరాశ్టణాలూ తలచుకుంటాని కే ఆ రోజుల్లో, భయంగా ఉం జేది.

ఈ సర్వనాళనమునకు అసలు కారణం నాజీలనీ క్షూపక 0 వచ్చినపుడూ, ఫాసిష్టు యుద్దోన్మాదానికి పెక్కు పచ్చని దేశాలు వల్ల కాడుగా మారిన విషయం జ్ఞాపకం వచ్చినపుడూ (శ్రీమతి లమ్మీ వ్యాదయం భగ్గున మంజేది.

కనకనే కాలం జర్మనీ వై పగతీర్చుకుందా అనిగూడా ఆమెకు అనిపించింది. .

జర్మనీలో జరిగిన ఖీభత్స కర్శకాండకు వరాకాష్టగా జరస్టను దేశ రాజధాని బెర్జిన్‌ నగరంతోసవా విభజింపబడింది. ముంధ్రతీగలూ అడ్డుగోడలూ నిర్మించబడ్డాయి. ఒక ెర్జి న్‌ నుంచి అెండో జరి న్‌కు, ఒక జరనీ నుంచి "రెం డోజర్మనీకి రాకపోకలు నిరోధించబడ్డాయి.

ఈ ముండ్దతీగలు జర్మను దేళంతోపాటు జర్దిను జాతిని గూడా శాక్వతంగా శెండుగా విభథజించడ మేగాక, అయినవారిని దూరంచేశాయి. బాంధవ్యాలను రూపుమాపాయి. ఆవులు తీగలకు ఈవలా, ఆవలా ఉండి చూచుకొనగలళేగాని సమీపించుకొనుటకు గానీ, ఆలింగనం చేసుకొనుటకుగానీ నోచుకొనలేదుు మనస్సులో ఎంత తపించినా !

కావాలని తీగెల అడ్డులను చాట [పయత్నించిన ఎందరో కాల్చి వేయబడ్డారు. మరిం కెందరో జై లువాతపడ్డారు. వారి బిడ్డలు "శెండు వేశ్వేరు జాతులుగా "పెంచబడ్డారు. జర్మన్‌ జాతి ఒకళు అనే భావనా సూతం '3గిపోయింది.

200 అట్యరఘురామ్‌ ' ఇవన్నీ చూచిన తదుపరి (శ్రీమతి లమ్మి, “బహుశా [కొత్త

(పపంచంలో ఇదే వారికి మంచిదేమో! ఈ ఎడమభబా శే మేలు

చేస్తుంచేమో 1! గొనని అనుకున్నారు. -

1956 వ సంవత్సరములో నిర్మించిన ఈ ముండ్లతీ7ను ఈవాళ ఎవరూ దాటాలని అనుకొవటం లేదు గూడా.

కాగా "రెండు జర్మనీలు, వేరు వేరు దృక్పధంతో నేజాగాక, దిడగా కృషి.చేస్తూ (వగతి పధంలో పరువులెత్తుతున్నాయి.

త్త ల త్త్థి త్తి "షీరో సామ్య్ముదిక శాన్త్రం (పకారం 1989వ సంవత్సరం జూన్‌ నెల 12వ శేదీ (శ్రీమతి లమ్మీ రఘురామ్‌కు ఒక మంచి రోజే!

అచబేరోజున ఆమె పళ్ళ్చిమ జర్భనీలోని “కొలోన్‌ పట్టణ

లు విమానా్శశయంలో సంతోషంగా దిగింది. ఆ బేళపు మహిళా ఉద్యమ కార్యకర్తల స్వాగత సత్కారాలు విమాన్శాళయంలో ముగిసిం తర్వాత, ఆ సంతోషం మాయమయ్యింది. కారణం ఆమె సూట్‌ శేస్‌ అంతర్థానం గావట మే!

“ఇదేమిటి జర్మనీ దేళంలో నరుకులు తస్కరించబడటమా” అని విస్తుపోయింది.

(పక్కనే ఉన్న ఆ పతినిధివర్గంలోని తోటి దడీణాత్య (పతి నిధులు, వారి చీరలను ఈమెకు అందించడంలో ఇబ్బంది అప్పటికి తీరింది.

హోటల్లో, "ఫడరల్‌ రిపల్లి క్‌ ఆఫ్‌ జర్మనీకి అత్యంత (ప్రముఖులుగా పీరు వారి ఆతిధ్యమర్య్యాదలు స్వీకరించిన తదుపరి, (శ్రీమతి లి తన లగేజి పోయిందన్న విషయమే మరచిపోయారు. జరగనుదేళశంలో చారి కార్య[కమాలు సక్కారాలూ వీరు చూడ దలచుకొన్న (పొంతాల వివరాలూ, (వయాణనన్నావోలూ,

సుశిషీతజాతి 201 ఖర్చులూ, చెక్కుబుక్కులూ, రోడ్డుమ్యాపులూ అన్నీ సర్వసిద్ధమె నమకూర్చబడి ఉన్నాయి.

'వధానంగా ఈ యాత్ర (స్త్రీల సమస్యల నధ్యయనం జను కొనుటకు ఉద్దేశించబడినప్పటికీ, (శ్రీమతి లతక్మీరఘురామ్‌కు అధిక ఆసక్తికరమైన వ్యవసాయ విషయాలు తెలుసుకుంటానికి కూడా ఈ కార్యక్రమంలో అవకాళం గలిగించబడింది.

ప్రయాణ బడలిక తీరింతర్వాత, జర్మనీని గురించి వారి ముందుంచిన వివిధ సమాచారప(తాలూ చదివారు. హోటల్‌ “లాంజ్‌ "ని దర్శించారు. శిసెప్టన్‌లో విషయాలు (గ్రహించారు. బాల్క-నీనుంచి. పరిసరాలను గమనించారు.

ఇవన్నీ జరగ్హినుల సామర్థాన్ని. తెలియజేశాయి. అదేరోజు (శ్రీమతి అమ్మి మొదటి తన కార్య[కమాన్ని ముగించుకొని - తన హోటలు గదికి వచ్చేటప్పటికి ఉదయం అంతన్టానమైన తన నూట్‌ 'శేసు శేబుల్‌ వై (పత్యతమైంది. ఈమెకు నంతోమం అళ్చర్యం గలిగాయి. "

సాధారణంగా విమానయానాల్లో (వయాణీకులు ఉపయో గించే నూట్‌ శేసులన్నీ ఒకేవిధంగా ఉంటాయి. (ఫాంక్‌ ఫర్జులో పొర పాటున ఒక 'పెద్దమనిపి. దానిని తీసుకొని వెళ్లాడు. ఇంటి కెళ్లి "క్షా 'ఇెరవంగా నే దర్శనమిచ్చిన చీశెలు వగ్లై రాలుగాంచి ఆ పెద్దమనిషి. ఒక్కసారి బిత్తరపోయి ఉంటాడు. ఆవుళించి ఉంటాడు, ,

ఎలాగయిళతేనేం (శ్రీమతి లమ్మీ పెళ్లై ఆమె గడికి భ్యదంగా "జేరింది, . జరనుల సామర్థ్యానికి, నిజాయితీకి ఈ చిన్ని విష యం కూడా నిదర్శనంగానే ఈమెకు కన్పించింది.

నే. నే నే

“పకపాతంతో చెబుతున్నాను అని అనుకోకపోతే, ఈ జరత్రి నుల నమర్దత వెనుక (స్త్రీ శక్తి నివిడమైఉందని ఇలుపటానికి నాకు ఏలాంటి సంళయమూలేదు.”" అంటారు (శ్రీమతి లట్మి.

202 లత్మీరఘురామ్‌

జర్మనుదేళ సర్వతోముఖాభ్యుదయానికి ఇచ్చటి 'స్రీజనం చూపిస్తూన్న పూనిక నర్ధం చేసుకున్న తదుపరి, ఏ దేశ (ప్రగతి కృషిలో ప్రీ విస్టరించబడతారో, ఆ దేశంలో ద్యోతకమయ్యే దర్శిదం, అజ్ఞానం ఈమె మనస్సు ముందు మెదిలాడింది.

ఏవ చోట మహిళాలోకపు (వతిభను గుర్తించి, వారిసామర్థ్యా లకు [పోత్సవాం గలిగించబడుతుందో, (స్త్రీ శక్తికి గౌరవ పరిగణన లభిస్తుందో, ఆదేశ సిరిసంపదలూ, చిరునవ్వుల మొగాలూ ఈమె మనస్సులో .చించులాడాయి.

“అందాకా ఎందుకు! మనకుటుంవాల చరితలు తీసుకున్నా, ఈ నిజం తెల్టిమవుతుంది. ఏ కుటుంబంలోని లు వారి ఇంటి వ్యవహారాలలో (శద్దాస క్ర్తులను జూపి నడుపు బాధ్యతలు పురుషు లతోపాటు పంచుకుంటారో, ఆ ఇండ్లు మన పల్లె లలోగూడా కలకల లాడుతూ ఉ..టాయి.” అంటారు (శ్రీమతి లత.

నో చ్‌ నే

జర్మనీలో (స్రీ పురుష భేదం ఏ విషయంలోనూ లేదు. అన్ని సాంఘిక (పయోజక చట్టాలను జర్యున్‌ (స్త్రీలు సద్వినియోగం చేసు కున్నారు. | గత (పపంచయుర్ధానికి పూర్వం మా్మాతం దేళంలోని స్త్రీల పరిస్థితి మనదేశపు (స్త్రీల స్థితిలాగే ఉండేది. అయితే యుద్ధానంతర నూతన వ్యవస్థలో ఆ పరిస్థితి పూర్తిగా మారింది. గత రండు దళా ఖ్రాలుగా జర్మనీ మహిళలకు వలనినంత (పోళ్ళాహం లభించింది. "దేశీయ పునర్నిర్యాణంలో మహిళ తనవంతు బాధ్యతలను నిర్వహిం చేందుకు, వైతన్యం పొందారు,

'బేళాన్ని అన్నివిధాలా ఉన్నతపధంలో నిలపాలనీ, తద్వారా తమ దేశీయ పజ ఉత్తమంగా (బతకాలనే ధ్యాస, -జరగ్ధిన్‌ స్రీ మనస్సులో సదా మెసలుతూ ఉంటుంది. వారి ముఖాలలో ఉత్సా పాం పెల్లుబుకుతూ ఉంటుంది.

'నుశిడీఠతజాలో. 203

జర్భున్‌ దేళపు సు పీంకోర్టులో 17 గురు మహిళలు న్యాయ "దేవత (వతిమూ ర్తులుగా ఉన్నారని "'తెలుసుకొన్నప్పుడు (శ్రీమతి లతీశ్చి వృాదయంనిండా సంతోషం పొంగిపొరలింది. ఆ విషయాన్ని "ఆలభిపిన జర్భున్‌ మహిళా ఉద్యమ నాయకురాలితో కరచాలనం జేసి జరత్చిను మహిళలు సాధించిన [పగతికి హృదయపూర్వక అభినందనలు 'తఆలిపారు.

అయిదు శాతానికి మించి "ఫెడరల్‌ కోర్టులలో '్రులున్యాయ నిర్ణేతలుగా. విధి నిర్వహణ జేస్తున్నారు. ఉపాధ్యాయవృ త్తిని జర్యున్‌ మహిళలు అధికంగా అ పేడిస్తారు. ('పాధమిక ఉపాధ్యాయ వృత్తిలో నూటికి అరవై మంది (లని తెలుసుకొని ఆశ్చర్య పోయారు ఈమె. జరగను బాలురను తీర్చిదిద్దడంలో ఈ మహిళా ఉపాధ్యాయినులు గుర్తించిన బాధ్యతను "తెలుసుకొని ముగ్గురాల య్యారు.

పశ్చిమ జర్మనీలో వ్యవసాయవృ త్తి ఇతర వ్యావకాలతో పోల్చుకున్నపుడు ఏమంత లాభసాటిగా క న్పడదు, అయినా ఆ "దేశపు అందమైన యువతులూ, ఉన్నత విద్యలు సాగించినవారూ, కె శు యువకులను వివాహం ేనుకోవాలని కోరుకుంటారు. నగర జీవితంకన్నా అక్కడ (గామీణ జీవితమే వారికి ళోభాయమానంగా ఉంటుంది. సుఖపదంగా గనిపిస్తుంది ఉత్సాహంగానూ ఉంటుంది. 1964 జనాభా లెక్కల (వళారం స్రీలు 21,29 ఛాతం వ్యవసాయ రంగంలో కృపి. జేస్తున్నారు. - -

పశ్చిమ' జర్మనీ _మహిళోద్యమ. నాయకురాలు ఒకరు ఒక పూట (శ్రీమతి లతిస్రిని 'తేనీటికి ఆవ్వానించారు. జర్మనీ మహిళా ఉద్య్యమపు వివిధ "గతులను, చర్చించుకొని ' [పపంచవ్యాపిత మహిళా ఉద్యమంలో. జర్మన్‌ మహిళలు నిర్వహించవలసిన ప్మాతను సంభా పంచుకున్న తదువరి, ఆమె అన్నారు శ్రీమతి లమ్మీతో, “మా 'దేళశంలో మా ఆడవాళ్లం తలచుకుంళే 'వభుళ్వాన్ని _స్తంభింప జేయ గలము. ఒక్క అడుగు ముందుకు జరుగనీయముగూడా!” అని,

204 లత్కీర ఘురామ్‌

ఆ మాటకు శ్రీమతి లమ్మీరఘురామ్‌ నవ్వారు.

అది సత్యంగూడా. [పభుత్వ నిర్వహణలో స్త్రీల పాత అంత హెచ్చుగా ఉంది ఆదేశంలో. “ఈనాటికి ఈమాట మాటవరసకే వరకే సరిపోయింది. కాని వచ్చే తరంచారు, అవనరమనుకుంకే, వాళ్ల కో శ్కెల సాధనకు ఒకపట్టు పట్టరని మాతం పముంది? అంది (శ్రీమతి లతిసై.

నిజము గావచ్చుగూడానేమో !

ఒకనిముషం, ఈ ఇరుబేశాల మహిళా నాయకురాం[డు నిళ్ళా బంగా ఎవరికివారే ఆలోచించుకున్నారు. ఒక్కవణం (ప్రపంచ మహిళోద్యమ _ భావిస్వరూపాన్ని మనోనేేతంతో తిలకించు కున్నారు.

“అవసరమైతే [పభుత్వాన్నిగూడా _స్తంభింపజేయగలంి అని ధీమాగా ఆమె పలకటానికి సరై న కారణ మేఉందని (శ్రీమతి లట్మికి, ఎప్పుడుస్స్ఫురిం చిందంళే, ఆమె దగ్గిరనుంచే కొన్ని లెక్కలు 'సేక రించింది. 1964 లో తీసిన లెక్కల (ప్రకారం పారిశామిక రంగంలో 88 శాతం; వాణిజ్యరంగంలో 18 శాతం; వ్యవసాయరంగంలో బి1.£2 శాతం మంది (స్త్రీలు నియుక్తు లై ఉన్నారని, ఆమె సేకరించిన లెక్కలు తెలిపాయి. ఇంత విస్తృతంగా సామాజిక గమనంలో బాధ్యతలు నిర్వహిస్తూన్న మహిళలు, తలుచుకుంటే చేయలేనిచే ముంది!?'._అని అనిపించింది (శ్రీమతి లత్మికి.

ఈ 'దేళశంలో మహిళలకు పలురకాల సంజశేమ సంఘాలు న్నాయి. అవన్నీ (పభుత్వ పోషణ[కిందనే నడుస్తున్నాయి. మన 'దేళంలోవలె ఐచ్చిక సంఘనేవా 'కేర్యచాలంటూ మచ్చుకై.నాలేవు.

ఈ సాంఘిక సం తేమ శాఖవారి అధిపత్యంలోనే, వస్తు విని మయ'దారుల సాధకజాధశాల పరిశీలన జరుగుతూంది. క_ల్తీసరకులు నకిలీ సరుకుల మాట జర్మనీ [పజలకు కొత్తమాట.

నుశిషమితజాతి 205

అన్ని రంగాలలోను, అధిక ఉత్పత్తికి అధిక (పాముఖ్యం ఉంది ఈ దేశంలో.

జరతినులు కేవలం వా _న్తవిక వాదులు. నేలవిడిచి సాము చేయడం వారు ఎరుగని విద్య. ఒక (వభఖ్యాత నైంటిను (శ్రీమతి లమ్మీ రఘురామ్‌తో అన్నారు. “మేము మా దేశాన్నీ, మా 'వజానీ కాన్ని జాగుచేసుకోవాలని చాలా కావ్వతయ పడుతున్నాము, చం ద్రమండలానికి మనిషిని పంపడం మాకు చాలా అనవసరం” అని, ఈ మాటను బశ్టే జర్మను జాతి ఆలోచనా (క్రమాన్ని అర్థం చేనుకోవచ్చు.

కనక నే ద్వితీయ [వపంచ మపహోసం[గామానంతరం, రెండు దళాజ్చాలుగడిచేసరికి తిరిగ ఈదేశం మామూలు జరస్ధినీగా రూపొం దింది. అంతకుమించిన శక్తిగల దేశంగాకూడా తలఎత్తింది. శిధిలా లలోనుంచి సౌధాలు లెగిశాయి. స్మృశానాలలోనుం చి, జీవళ క్షి ఆపిర్భ వించింది. నిరాశా నిన్సృవాలనుంచి, ఉత్సాహా ఉద్వేగాలు మొలకె తాయి. అపజయాల పరంపరనుంచి విజయాలు పునః ఆరంభము య్యాయి. అవమానాలభారంతో నేలచూచిన తలలు, సగర్వంగా నింగిచూచే స్థితికి వచ్చాయి. .

జనళక్షికి నిదర్శనంగా, [కమశితణకు పర్యాయపదంగా తొల్లిటి వై భవాలను తలదన్నే రీతిగా, 'దేళాన్ని తీర్చిదిద్ది ఐరోపా ఖండంలో అత్యంత సౌభాగ్యవంతమూ, పటిష్టవంతమూ అయిన "దేశంగా పరిఢవిల్లి ౦ది. ఈనాడు (ప్రపంచ సంపన్న అ(గదేశాలై న మొదటి నాల్షింటిలో స్థానం వర్పరచుకొంది. ఆ స్థానం భ్యదమైనది గూడా,

“ఈ దేశానికి శాపమేమన్నా ఉందంళే అది దాని [కమ?ితణే” అని అంటారు (శ్రీమతి లత్మీరఘు రామ్‌.

“అయితే వరంగూడా అదేనేమో ఈ దేశానికి అని అనిపిస్తుం టుందినాకు.” అనిగూడా అంటారు సాలోచనతో (శ్రీమతి లఖ్మీ రఘురామ్‌.

౬6 అక్కి రఘురామ్‌

“ఆనాటి పాత జర్మనీ వివాళనానికీ, ' ఆనాటి నాయకులపట్ల (ప్రజానీకం అకుంఠితంగా చూపించిన [కమశికణే కారణం. అలాగే ఈ నూతన జర్మనీ సౌభాగ్యవంతంగా అతిత్వరలో విలసిల్లటానికి గూడా కారణం ఆ (కమశికణే ఆధారమయిందనుకుంటాను.” అని నిర్ణయిస్తారు (శ్రీమతి లథ్కీరఘురామ్‌.

గ్‌ వ త్త

గత (ప్రపంచ యుద్ధానంతరం జర్భ్శనీలో ఎందరో బిడ్డలకు తల్లి దం్యడ్రులు లేరు. ఆశయం లేదు. వారికి 'వభుత్వం అనూవ్యా మైన సహియమందించింది. పిల్లల యువకుల సంచేమ శాఖను పర్చాటు చేసింది.

చిన్నపిల్లలను అత్యాధునిక “వికట నాగరికత” నుంచి కాపాడ టానికి కొన్ని చట్టాలు చేసింది. ఆరు సంవత్సరాలలోపు బిడ్డలు సినిమాలు చూడరాదు, నగ్న అర్ధనగ్న శృంగారక సినిమాలూ, కార్య భయానక చితాలూ వారికి నిషేధం. అనలు సినీ నిర్మాతలే ఐచ్చికంగా విధినిచేధాలను నిర్ణయించుకొని పాటిస్తారు. చట్టంగూడా ఈ విషయంలో పమా[తం సల్లు పొల్లులు లేకుండా ఉంది. అవాంఛ నీయమైన పుస్తకాలూ పతికలుగూడా నిషేధించబడినాయి.

యువకుల లేతమనస్సులను చెడగొడతాయనే భయంతో 19

మంది విజ్ఞులతో ప్పున్తక్రాలను పంశీరించే సంఘం ఉంది. ₹లి విజన్‌ కార్య కమాలు, వతికల్లోని అడ్వర్టయిజ్‌ మెంట్లు గూడా నిశితంగా పరిశీలించ బడతాయి. పిల్లలు రాత్రి 9 గంటల అనంతరం ెలివిజన్‌ (పదర్శనలు చూడరాదు.

సాధారణ విద్యలతోచాటు, జాతీయ అంతర్జాతీయ రంగాలలో రాజకీయ పాళాలుగూడా బోధిస్తారు. తల్లులకూ పిల లకూ మానసి కోల్తాసాన్ని గళల్ళించేందుకు జర్మను 'వభుత్వం చాలా (పాధాన్యం ఇస్తుంది. పిల్లలను వినోద కేర్యదాలకు తీసుకు వెశ్లేందుకై. -డబ్బును

మంజూరు చేస్తుంది. ఏద్యార్థుల మానసిక వికసనంకోనమై, విదేశాలకు అప్పుడప్పుడు పంపే కార్య[కమాల 'నెన్నింటినో (పవేళ పెట్టింది.

లైంగిక విజ్ఞానాన్ని పిల్ల లకు సుబోధకం చేయడంలోగూాడా జర్మనీ ముందంజ వేసింది. పది సంవత్సరాల వయనస్సుచాటిన పిల్లలకు "సెక్సు విజ్ఞానం శాస్త్రీయవద్ధతిలో బోధవరుస్తున్నారు. తల్లులు,కడకు మతసంస్థలుగూ+డా పిల్లలకు. "నెక్సు విజ్ఞానం ఇవ్వాలని కోరుకుంటు న్నాయి, శారీరక ఇాస్తా9న్ని పిల్లలకు బొమ్మలతో నవో విడమరచి శలిపే పాళాలు పాఠ్యగంధాలలో విధిగా ఉంటాయి. -

త్త త్త త్త

సంవదకూ చైతన్యానికీ జర్భనుల నిర్మాణాత్మక కృషికీ వారి దృఢ దీతకు నిదర్శనంగా, వే న్‌, కలోనో, (ఫొంక్‌మర్డు, వోంబర్ల్‌, కలోన్‌ పట్టణాలు ఎంతో వేగంగా అభివృద్ది చెందుతు న్నాయి. 'ఉళపు వాణిజ్యపంటం మై దిగుమతులను తగ్గించుకుంటూ ఎగిమతులను పెంచుకుంటూ ఏ సంవత్సరాని కానంవత్సరం కొత్త రంగులతో నంపదను చితించుకుంటున్నారు. (ప్రజానీకంలో ఉత్సాహం వెల్లి విరుస్తూంది. జర్మను చేళాన్ని ఆర్థికంగా పటిష్టం జేసు కోవాలనే తపన వారి [వతిచేష్టలోను ద్యోతకమౌతుంది.

జరగినీ దేశంలో “విమెన్‌” ఒక సౌకా నిర్యాణ శేం్యదం. ఉ త్తర సము[దానికి ఉ0 మైళ్ల దూరంలో ఉన్నప్పటికీ ఈ పట్ట ణాన్ని “వెనెర్‌* నదిద్వారా సాగరజలాలతో కలిపారు. ఇచ్చటి (పసిద్ధ పురాత_త్త్వ (వదర్శనళాలను, ఆధునిక పట్టణాన్ని చూచిన తర్వాత పొతకొ_త్తల 'మేలుకలయికగా ఈ పట్టణం పురోభివృద్ధి గాంచటం మనకు (పనస్ఫుటం అవుతుంది. ఇది సంగీత నృత్యకళలకు శాణాచి. కాగా ఈ పట్టణంలో కావలసినంత వ్‌(శాంతి. అయితే ఇచ్చట (పజల్లో కనిపించే వి.శాంతి సోమరితనంగాదనిగూడా వెంటనే

ల్లీ /

న్ఫురి నుంది. ఈ విశాంతే ఈ పజల పురోభివృద్ధికి ఇచ్చట ఎంత గానో దోవాదం చేస్తుంది. పరి శమల్లో యాంత్రీకరణ, స్వయం

208 లక్ష్మీరఘురామ్‌ చలిత విధానం, శాస్త్రీయత, కావలసినంత విశాంతిని ఇచ్చటి పౌరు లకు (పసాదిస్తుంది. ఆ విశాంతికాలంలో, భవిష్యత్తును ఉన్నతంగా నిర్మించుకునే అనేక అవకాశాలను వారు శోధించుకుంటూ ముందుకు నడుస్తున్నారు.

570 సంవత్సరాల వయస్సున్న భాన్‌వోల్‌ (వసిద్దమైనది. ఉ_త్తమో_త్తమంగా నడుపబడుతున్న (పాధమిక విద్యాలయాన్ని, కిండర్‌ గాశ్డెన్‌ స్కూళ్ళ ను, వికలాంగులై న పిల్ల్టల వసతిగృవోన్ని (శ్రీమతి లత్మీ సందర్శించారు,.. అన్ని విధాలా కన్నుల వండుగ గావిస్తూన్న ఒక వ్యవసాయకే తాన్ని పూర్తిగాచూచి, అక్కడి కార్య కమాలను తెలుసుకున్న పిదప వ్యవసాయదేశంగా పరిగణింప బడుతూన్న మనదేశపు వ్యవసాయరంగం ఎంతటి దౌర్ళాగ్యకరంగా ఉందో అర్ధమయింది ఈమెకు. మనదేశం దుర్భికంతో ఎలా సతమత మౌతుందో గూడా అవగాహాన అయింది.

ఇక్కడ (మేడ్‌ యూనియన్‌ లలో పత్యేకం మహిళా కార్మికుల (ప్రయోజనంకోనం వేశే కమిటీలు ఉన్నాయి.

పశ్చిమజర్యనీని ఒకవారం రోజులపాటు సందర్శించి, ఆ దేశం సాధించిన అభ్యుదయాన్ని చూచిన తర్వాత, ఈ జాతిలో ఏదోఒక గొప్పతనం మర్భగర్భంగా ఉం దే మోననిపించింది (శ్రీమతి లత్మీకి.

పాతి కేళ్లనాడు (ప్రపంచయుద్ధంలో సర్వం పోగొట్టుకోబడి (వపంచదేశాలలో అవమానాలపాలై_ న్‌ దేళం, తిరిగి ఇంత్‌ స్వల్ప వ్యవధిలో పుంజుకొని పూర్వంకన్న మించిన జొన్నత్యంతో. నేడు (వసంచ సంపన్న రాజ్యూల సరసన తులతూగటం నిజంగా ఓక అద్భు తంగానే తోచింది. జాతిలోని పట్టుదల, న్మిగవాం, సాధించాలనే వాంఛ, జాతిని ఏ కణాని శ్రాక్షణం ఉడి _వ్తంజేసే నాయకత్వం లభిస్తే ఏ దేళమెనా (పగితి సాధించ వచ్చుగచా అని అనుకున్నారు (శ్రీమతి లత్మ్భీరఘురామ్‌,

యర గులాబీ వాడిన నాడు

పందొమ్మిది వందల అరవై నాలుగవ సంవత్సరం మే మాసపు

ఇరవై పడవ తేదీ: చరిత (వసిద్దిగాంచిన వర గులాలీ వాడిపోయింది

నాడు! (ప్రసిద్ధ చర్మితను సంతరించుకున్న ఎర గులాబి ముకుళించుక పోయింది ఆనాడు!

నిత్యయౌవన సజీవచై తన్యానికి, మందస్మిత సుందరహోాసాలకు రూపం పోసుకొని, దేశీయ అంత న్లేశీయ రాజకీయాకాళంలో ది_వ్రితో వెలిగి, వెలుగులు [పసాదించిన ఒక మవో తేజస్వి కన్నుమూశారు,

ఆయన అంగారఖాను (పతిరోజూ ఉదయాన్నే అలంకరించి ఆనందించే ఎర గులాలీ శాశ్వితంగా ముడుచుకొంది.

చా చి నే

ఆరోజు ఉదయం దడిణభారతం నుంచి వచ్చిన ఇద్దరు నాయ కులు రఘుళామయ్యగారి ఇంటికి “జేక్‌ఫాస్టు'కు వచ్చారు. రఘు రామయ్య దంపతులూ అతిధులూ, అనేక విషయాలు మాట్లాడు కుంటూ ఉపొాహారాలు ముగించారు. లత్మీరఘు రామ్‌ తన గది లోనికి వెళ్ళి ఆరోజు ఉదయపు టపాను చూచుకుంటున్నారు. రఘుఠరామయ్యగారు అతిధులతో తన (డాయింగ్‌ రూములో రాజ కీయాలు మాట్లాడుకుంటున్నారు.

(శ్రీమతి అత్మ పక్కనే ఉన్న శ₹లిఫోను బుజ్జర్‌ (మోగింది. శానిని రఘురామయ్యగారు మ్మాతమే మోగ్గిస్తారు. ఎంతో అవ సర' మెళేనే అది (మోగుతుంది.

శేతిలోని కాగితాలు అలానే. పుచ్చుకొని, రఘురామయ్య గారి గదిలోకి వెళ్లారు. ఇంకా రఘురామయ్యగారు శలిఫోనులోకి

క4

210 లత్షిరఘురామ్‌ మాటలు పంపిస్తూ నే ఉన్నారు. మాటలతో ఆందోళన పోటీవడు తోంది. అమ్మిని చూచి చేతితో సంజ్ఞచేశారు. [వక్కనే సోఫాలో కూచున్నారు లత. రఘురామయ్యగారి మొఖం వివర్జ్యమెఉంది. అంతటి వివర్ణ్యమెన స్థితి రఘురామయ్యగారిలో తాను ఎప్పుడూచూడ లేదు. ఈమెకు భయమేసింది. రిసీవరు క్రుటపుడు వారి చేయి కొంచెం వణకడం గమనించింది.

లఊన్చవైపు చూడకండా నే, “లక్కీ, పండిట్‌ జీ కిస్ట్రోకు వచ్చిం దట.” అన్నారు రఘుఠరామయ్యగారు.

“ఆలో---అన్నారు లత్మీ. ఒక్కసారి నవనాడులూ కుంగి పోయాయి.

“అవును. ళకటరీ ఫోనులో చెప్పాడు. నేను వెళ్తున్నాను “తీన్‌ మూర్తికి. నీవూ వస్తావా!” అన్నారు రఘురామయ్యగారు.

ఎందుకో ఈమెకు భయంచేసింది. చార్తవిని కొంచెం సేవ యినా గూడా, ఇంకా మనిషి గాలేకపోయారు.

రఘురామయ్యగారు. లేచి మరోమాటలేకుండా బయలుబేగి వెళ్లిపోయారు. ఎదురుగాఉన్న దడిణదేశ నాయకులుగూడా రఘు 'రామయ్యగారిని అనుసరించారు బయటకు.

లత్మీకి ఇంకా భయంగానే ఉంది. “మనకు పండిట్‌ జీ దక్కరా?ొ మనస్సు తనకుతానే వలుసార్డు (పశ్నించుకుంటుంది; ఎంత పెద్ద స్ట్రోకో! మామూలుదయితే ఫర్వా లేదు. అయినా పెద్దపెద్ద వై ద్యసవాయం ఉంది. ఈపాటికి (వముఖ వైద్యులు అకెండవుతుంటారులే! అనుకుంటూ మనన్సు అంతలో ఆశవపడుతుంది. మరి అంతలోనే, *పమో - ఎలా ఉంటుందో" అని నిరాళశపడుతుంది. "

ఆ గదిలోనే కూర్చున్నారు ఒంటరిగా. మనన్సు ఎక్కడికో పోయింది,

ఎరగులావీ వాడిన నాడు 211

సరిగ్గా “ండు సంవత్సరాల[కితం, 'న్మెహూ "దాదాపు ఒక నెలరోజులు ఇన్‌ ఫ్ణయంజాతో 'మంచంలో ఉండాలిసివచ్చింది. జ్వరం తగ్గి శోలుకుంటూన్న రోజుల్లో, ఒకసారి దంపతులిరువురూ వారిని పరామరి్శించటానికి వెళ్లారు. సమీపంలో కూచొని పదినిముషాలు మాట్లాడారు. మామూలు పరామర్శలయింత ర్వాత, రఘురామయ్య గారితో రాజకీయాలు కొంచెంసేపు మాట్లాడారు. వీరి పోర్టుఫోలి 'యోకు సంబంధించిన లెండుమూడు సమస్యలవై వివరాలు అడిగి తెలుసుకున్నారు. తృప్తిగా 7045 19 8౦౦4 - అంటూ సంతోష పడ్డారు. ఇక వీరు సెలవు తీసుకుంటూండగా, లథ్నీ వై పుచూసి, అశం. కేం, 10% 158 ౦061౯ సీ10?%*" అని అడిగారు.

జం1౬ 70౪ ఇంతల 326 18 12997.” అన్నారు లమ్మి+ “8 ౪6% ౧106 €౦ 161౯ ?0 1 50 - 9291. 006 10? 0౯ 194 +916 అంటూ వీరికి (పతి నమస్కారం చేశారు. .

యౌవనంతో తొణికిసలాడే, ఆ నిత్యజౌవ్వన వృద్ద యువ కుడు, ఒకనెల రోజుల్లోనే ఎంతగా మారిపోయాడు. వార్జకస్టిం నిలువెల్లా కనిపిస్తూంది. ఎప్పటి చిరునవ్వులు ఆ సుందర వదనంలో చిందులాడుతూన్నా కొంచెం కళా విహీనంగానే కనపడ్డాయి. భుజాలు [కిందికి [ వేలాడుతున్నట్లు కనిపించాయి. కను రెప్పల కింది ఉబ్బు కనపడింది. కను[గుడ్లకింద వఎ్యరని ర క కణాలు స్పష్టంగా కనపడుతున్నాయి. నడకలో గట్టితనం సడలింది.

కారులో. తిరిగి వస్తూ, ఈ విషయమే రఘూతో ,పస్తా వించారు అవిగ్ది.

రఘురామయ్యగారు అవును, "నెల రోజుల నుంచి దాదాపు జబ్బుతో ఉన్నారుగదూ! అయినా ఈ మందులు ఎక్కువ వేసు కుంకేు ఆ కండ్ల [కింద ఉబ్బులు వస్తాయి” అన్నారు. అయినా వీరి మనస్సు బరువుగానే ఉంది.

212 లష్యిరఘురామ్‌

తర్వాత కొన్ని మాసాలకే, భువనేశ్వర్‌ లో కాంగెస్‌ మవే నభలకు వెళ్లినపుడు మొదటిసారి నె హూకు స్టాకు వచ్చింది. పాలికాప్టర్‌ లో విడిదికి తీసుకువెళ్ళ్లవలసి వచ్చింది.

అప్పటినుంచీ, న్మెహూ గారి ఆరోగ్యం ఏమంత బాగుండటం లేదు.

అంతకన్నా ఆయన మానసిక స్థితీ ఏమీ బాగుండుటలేదు. ఇది గమనించిన ప్మతికలు చేళ భవివ్యత్తును గురించి ఊహాగానాలు చేస్తున్నాయి. ఉల గేం. షం అంటూ తమను తాము (పశ్నించుకొని పలురకాల సమాధానాలు రాస్తున్నాయి.

(వజానాయకులు, “న్మెహూ తదుపరి, ఎవరు *” అని వారిని వాశే (పశ్నించుకొని, వారే సమధానం చెప్పుకుంటున్నారు. ఎదుటి వారిని (పళ్నించి వారి అభి పాయాలు 'తెలుసుకుంటున్నారు.

కొందరు ఆయన విశంతి తీసుకోవాలనీ, వారనునిగా, ఆయన యిష్టం వచ్చిన వారి వేరు చెప్పి, తన బాధ్యతలను వారికి అప్ప జెప్పి, సలహాలు యిన్తుండాలనీ, అభ్మిపాయాలు వెలి బుచ్చుతున్నారు.

పండిట్టీ, తన అభ్మిపాయాన్ని స్పష్టం జేశారు. ఒక (ప్రముఖ పాశ్చాత్య విలేఖరి (పళ్నకు సమాధానం యిస్తూ “| పజా స్వామ్య వ్యవస్థలో | పథానిని ఎన్నుకోవలసింది (వజాపతినిధులే, నేను సంపూర్ణ [పజాస్వామ్యవాదిని. నేనంటూ వారనుని పేరు చెప్పట మనే పళ్న ఉత్పన్నంగాదు” అని విశదంచేశారు.

ఆమాటతో పాలకవర్గ నాయకులలో సంచలనం ఎక్కువయింది. జో్యోతిష్యులకు గిరాకీ పెరిగింది. 'వెద్దద్ద్దాయకులందరూ, తమ జీవిత "రేఖల్లో మెరుపురేఖలు ఏమైనా ఉన్నాయా! ఉంళే ఎప్పటితో ఆరంభమౌళతాయి అంటూ గుణకారాలు చేసుకుంటున్నారు.

అయితే న్యెహూ మనస్సు వేరే లగ్నమైఉంది. దేశీయ రాజ కీయరంగం చాలా ఈర్ష్య అనూయలతో నిండి ఉంది. కాంగెస్‌

ఎ్మరగులావీ వాడిన నాడు 213 పార్టీలో తన అనుచరులలో అధికులు వ్యక్తిగత పతిష్టలతో, స్వార్ట (వయోజనాలతో కుమ్ములాడు కుంటున్నారు. వల్లభాయి వేలు అనంతరమ్‌, అంతటి దేశభక్తుడు కార్యదతుడు, నెహూకు దొరక లేదు. అనేక విషయాలలో వారిద్దరకూ అభ్మిపాయభేచాలు ఎన్నో వచ్చినా, 'దేళశషేమాన్ని ఇద్దరూ | పాణాధికంగా కాంటిస్తారు.

అనుకోకుండా 1962, అక్టోబర్‌. లో వైనా ఇండియావై దండయా త్రచేసింది. శాంతి సవాజీవన సూ[తాలను పెదాల వైవల్లినూ నిళ్ళజ్చంగా అన్ని [ప్రయత్నాలు చేనుకొని చైనా ఆకస్మాత్తుగా ఇండియా ఉత్తర సరిహద్దువె విరచుక పడింది. భ్యదత విషయకంగా సుఖ ని,దలో స్వప్నాలుగంటున్న నై న్యం, తెలివితెచ్చుకొని కండ్లు నులుముకొని తేరిపారజూచే సమయానికల్లా, 1200 చదరపు మైళ్ళ మేర భారత భూభాగం శతృపహా_స్తగత మెంది.

'న్మెహూకు అనలు “పాకు అదే. చైనీయుల నుంచి, ఈ రక మైన దుడుకు (ప్రవర్తన ఈ శాంతి కాముకుడు ఏనాడూ ఊహించి ఉండలేదు. (ప్రపంచంలో, ఒక్క కమ్యూనిష్టు కూటమి విన్నా, మశే 'దేళశమూ కమ్యూనిష్టు చైనాను గుర్తించటానికి సుతరామూ అంగీక రించని కష్టకాలంలో, వా_స్తవపరిస్థితులను గుర్తించిన నెవూ చైనా (ప్రభుత్వాన్ని గుర్తించాడు. ఇతర అలీన రాజ్యాలచేత గుర్తింప "జేశాడు, _ ఇది న్యాయసమ్ముతమైన చర్యఅని, అమెరికా ఎంత (పతిఘటిన్తూన్నా, ఐక్యరాజ్యసమితిలో "పెక్కుసార్లు తన (ప్రతినిధుల చేత పాఠాలను వళ్లై వేయించాడు.

బాండుంగులో. ఒక అంతర్జాతీయ వేదిక పర్చాటు చేసి మొదట సారి చౌ-ఎన్‌ -లే గొంతు (వవంచానికి వినిపించాడు. పంచ శీలను రచించాడు. అందరితో ఒప్పించాడు. ఒక చరితను సృష్టిం బ్రాడ్తు,

అలాంటి చౌ-ఎన్‌-ల, ఇంత (దోవాంచేస్తాడని న్మెవూ ఏనాడూ తలచలేదు,

214 అత్మిరఘురామ్‌ చాలా సారు రఘు రామయ్యగారు, నెహూ అభ్మిపాయం ఇదేనని చెప్పేవారు.

“సా మాజ్య విస్తరణళాంతు చైనాకు లేదనీ పండిట్టీ అభి (పాయం. ఆలాంటి అభ్మిపాయం ఏమైనా ఉంశు ఈ బాండుంగ్‌ సమావేళశంతో అందరూ వదలు కుంటారనీ, అభివృద్ది పథంలో ఎంతో కృపి.'చేయవలసి ఉన్న ఆశియా దేశాలు యుద్ధ కృషిలో తల దూరిస్తే 'చేళ పురోగమనం కుంటుపడుతుందనీ 'న్మహూజీ విశ్వాసం” అని రఘు రామయ్యగారు లక్మి (వశ్నలకు సమాధానం చెప్పేవారు.

కాని పండిట్టీ విశ్వాసాలువై నా దురాకమణతో తలకింద యినాయి. ఎంతో, దూరదృష్టితో, ఒక్క భారత దేళ సుఖసౌభాగ్యాలే "కాక, సర్వమానవాళి సుఖ శాంతులను వాంభించిన ఈ ఆదర్శవాది, తాను ఎంతో ఆత్మవిశ్వానంతో పెంచి పోషించిన పంచశీల నినాదం వెరితలలేయటంతో న్థెహూ [కుంగి పోయాడు. తనవై దేశిక రాజ నీకే చారి తప్పించా అని మానసికంగా వాపోయాడు,

సడలిన 'దేహదార్థ్యంతోపాటు, చెదరిన మనోనిబ్బరం పకమె మనిషిని అతలాకుతలం జేశాయి.

ఇంకా ఆ గదిలో అలానే కూచునిఉన్నారు లమ్మి.

£ెలిఫోను (మోగింది. “లక్కీ!” అని వినిపించింది. అది రఘు

రామయ్యగారిగొంతుక “పండిట్టీ మరఠరిలేరు. ఇ₹లిఫోను "వెన్హుళారు

అటునుంచి రఘురామయ్యగారు. రిసీవరు ఆమె చేతిలోంచి జారింది. త్‌ ళ్‌ త్తి

ఆరు ఏండ్ల ,కితం, 14 - అళోకరోడ్డులోని వీరి నివాస గృవాంలో, కళకళలాడే పెండ్హిపందిరి కింద శోభాయమానంగా అలంకరించిన వివావా వేదిక [పక్క భాగంలో మంగళ తూర్య్యాలు మార్మోగుతున్నాయి. వైదిక (శాహ్మూణుల మం[తోచ్చారణ వరిస "రాలకు పవి్మితతను ఆపాదిన్తున్నాయి. ఆజ్యాన్ని. ఆరగించుకుం

ఎరగులావీ వాడిన నాడు 215 టూన్న అగ్నిహోతుడు కమ్మని వాసనలను వెదజల్లుతున్నాడు, సుగంధ దవ్యాల కమ్మ తెమ్మెరలు పందిరంళా (కమ్ముకున్నాయి. "తెలుగు తమిళ దేశాలనుంచి వచ్చిన ము_త్తయిదువుల, రంగురంగుల పట్టువస్తాిలంకరణ (పత్యేకంగా కనుదోయిని అలరింప జేస్తోంది. వరుడు చిరంజీవి వరదరాజన్‌ పెండ్లి దుస్తులలో వేదిక వై ఆశీను

డయ్యాడు. వధువు వీరి ఏకైక పుతిక, గారాబాల బిడ్డ చిరంజీవి సౌభాగ్యవతి దివ్యజ్ఞాన సరోజనీదేవి పెండ్లి కుమారుని [వక్కాన ఆసీన అయింది. కన్యాదానం జరుపనున్న రఘురామయ్యగారూ. అతీన వధూవరుల కెదురుగా కూర్చుని యున్నారు.

ఇంతలో పందిరిముందు మిళమిళ మెరుస్తూ ఒకకారు దూసు కొని వచ్చి నిలిచింది. విజరులో ఉన్న ఉన్నతాధికారులు తలుపు "ఆరచారుం నల్లని బూట్లూ, తెల్లని సుర్వా, అతి తెల్లని లాల్చీ అంత అల్లని వేస్టుకోటు ధరించి తలవై మరీ తెల్లని టోపీతో, చేతిలో గోధుమరంగు చేతికరను ఊపుకుంటూ. పండిట్టీ చకచకా నడచి, వేదిక వద్దకువచ్చారు. మొగమంళా కన్నులు చేసుకొని, చిరునవ్వు లతో కళ్యాణ వేదికను పరిశీలనగా చూచారు. పెద్దల మన్ననలను, కన్నెపిల్ల లందించిన గులాబీపున్పుగుచ్భాలను సంతోషంగా స్వీకరించి, వాసనలు చూచుకుంటూ, వారికై ఏర్పరచిన ఆసనంవై సుఖానీను లయ్యారు.

మంగళ నూ తధారణంతో శుభపదమైన కళ్యాణ మహోత్సవంలో, పండిట్టీ వధూవరుల శిరస్సులవై న అక్షింతలు చల్లి చిరునవ్వులుచిందిస్తూ ఆశీర్వదించారు. రఘురామయ్య దంపతులకు అభినందనలు తెలిపారు. శ

పండిట్టీతో చాలాసార్లు అనేక సందర్భాలలో కలవటం సంభవించినా, ఆ కళ్యాణపు పందిరిలో ఆయన చూపిన, మెటీ పూరిత వాత్సల్యం లక్ష్మి మనస్సులో మరుపురాని ము1దవేసింది.

ఇన్‌ ఫ్లయంజాతో ఆయన తీసుకుంటూన్న రోజుల్లో, లతని భర్తతోపాటు వారిని దర్శించటానికి వెళ్ళినపుడు కూడా, అంతటి ఆదరణే కనిపించఛింది.

216 అత్యరఘురామ్‌

“జేవీ గురించి పరామరి్శ్థించటంలో, లథిన్దికి ఒక్క కూతు రున్న పండిట్టి పుతికావాత్సల్యం ధ్వనించింది. ఆయన మనన్సులోని తన పుతి కావాత్సల్యం ఈమె స్ఫురించినప్పుడు ఈమె గుండె చెరువై పోయింది. రోగళయ్యవై. దిండ్లనానుకుని కూచున్న న్మెహూను చూచి, మనస్సంతా గతస్ట్ట్రతులతో నిండింది.

సాయంత్రం గుం జెనిబ్బరం జేసుకొని, 'తీన్‌ మూర్తి 'భవనానికి దారితీళారు. అసంఖ్యాక (పజావాహిని జారులుతీరి శోకత _వహృృద యాలతో, తమ (పియతమనాయకునికి అశుతర్పుణం గావించుకుంటు న్నారు. ఆ మహాజనసముదమంతా మౌనంగా రోదిస్తోంది. లోలోన ఎక్కిళ్లు 'బెడుతుంది. తీన్‌ మూర్తి భవనం ఎదుట విశాల వలయంలో రాతి స్తూపాన్ని అనుకొని నిలుచుండి మూడు దిక్కులా ఎంతో కాలంనుంచి పవారాకాస్తూన్న ఆ శిలానై నికులు, నాల్గవ దిక్కు నుంచి కాలపురుషుజే వచ్చి ఆ భవనాన్ని (వవేశించి భారతమాత అనుంగుపుతుని [పాణాలను చేజిక్కించుకొని అదృశ్యమైన యదా రాన్ని చూచి నిస్తేజలై నట్టు గన్నడ్డారు లమ్మీకి. భవనంలోనికి (వ్రవేశించారు. లోపల విశాలమైన గదిలో ధవళ తల్పంవై జవవార్‌ లాల్‌ చచిరన్నిద పోతున్నాడు. గంపలకొద్దీ ెచ్చి. శరీరమంతా ఎత్తుగా నింపిన గులాలీ మల్లియ పుష్పాల అడుగున భారతజనయితి ముద్దుల బిడ్డడు, భారతజనళా (పియతమ నేత, అవహారహ అవి[శాంత విశ్వశాంతి కృషీ కారుడు, (వళశాంతవదనంతో కనునెప్పలు మూసు కొని ఇాళ్వతని ద పోతున్నాడు.

ఇందాక రఘురామయ్య గారు క₹ులిఫోనులో చెప్పినట్టు, “పండిట్టి మరి ఇక లేడు.” అఖరుసారిగా మూసుకున్న ఆ కను "రెప్పలు ఇక "ఆరువబడవు. చివరిసారిగా మూసుకున్న ఆ "పెదవులూ "తెరవబడవు, భారత్మపజలకు ఆ దివ్యవాణి ఇక _మూగవోయింది* ఆ రాతీ భారత ఆకాళం ళోకభారంతో కుండపోతగా వర్షించింది.

త్తి త్తి త్తి

ఎ్యరగులావీ వాడిన నాడు 217

మరురోజున లకలాది తన (వియసోదరీసోదరులు అశుపూరిత నయనాలతో చేతులు ముకిళించి, గాడ్గదిక స్వరాలతో వీడ్కోలుచెప్ప అమరంగా సాగిపోయే యమునా నది (వక్కనే, ఈ అమరజీవి భౌతికకాయం అనంతవిళ్వంలో అద్భృశ్యమయింది. న్మెహూ ఆత్ర విశ్వాత్మలో లీనమయింది.

భారతావనికి పూజా ర్త లుగా అస్థిక లు మిగిలాయి,

త్త గ! స్త

సోదరి మేనకకు ఓ పుష్పగుచ్చం

ఆ అమ్మాయిని చూడంగానే “మేనక” అని పిలువ బుడ్ధి అయింది (శ్రీమతి లమ్మికి. తనకు సంబంధించినంత వరకు ఆ అమాతగ్తియి ఈ పేరుతో నే స్థిరపడి పోయింది (శ్రీమతి లత్మి జ్ఞాపకాలలో.

ఆ అమ్మాయి మతమేదో జాతి ఏదో తెలుసుకోకముంబే, పారిస్‌ లోని ఒక స్నేహితురాలి వ్యవసాయ "తేతం మధ్యలోనిపురా తన కుడ్వంలో తొలిసారిగా వరిచయం గలిగినపుజే ఈపేరు ఎందుకో లత్మ్మి మనస్సులో స్ఫురించింది, “ఎందుకు ఈ'పేరు స్ఫురించింది ?” అనటానికి ఏకారణమూ లేదుకాని, కొందఅను చూడగనే ఒకో పేరు ఉంశే జాగుంటుందని పిస్తుంది.

_ అందమైన అమ్మాయి మేనక, మంచి పొడగరి. ఎత్తుకు తగిన లావు. హిమబిందువులాంటి ఛాయ, సుకుమారమైన తనూవల్లరి. విశాలమైన నొసలు, కమలముల లాంటి కన్నులు. సన్నగా తీర్చిదిద్దిన కనుబొమ్మలు. కొనదేరిన నాసిక, చిరుదొండ పండువంటి ెదిమలు. (పతి చిన్న కదలికకు కనుపించే అందమైన పలుదోయి, ఏ ఆకారంలో ముడుచుకున్నారమ్యంగా కన్పించే శిరోజాలు. చక్కని చిరు గడ్డం. ఒక్కసారి చూ స్తే చిరకాలం మనన్సులో మెదిలే (పతిమా సుందరి "మేనక,

'మోకాళ వరకు జుబ్బాను, అడుగున షుర్వాను ధరిస్తే ఈ అమ్మాయిని మిస్‌ మినీవాలా అని పార్శీవనితగా పిలవవచ్చు. తలపై ఒక మేలిముసుగువే స్తే మసూమా అని ముస్లిం యువతిగా పరిగణించ వచ్చు. సీలమండలం వరకు ౌనువేసి, తలవై హేట్‌ "వెట్టి వలను (వేలాడ వేస్తే 'మిస్‌ మార్గెట్‌' అని ఆంగ్లనారిగా గుర్తించవచ్చు. చెతిలో ఒక గొడుగు, మంకుకోటు ధరిస్తే "మేరియానా, (ఫెంచి

సోదరి మేనకరు ఓఓ పుష్పగుచ్చం 219 యువతిగా పిలవవచ్చు. మరికొంచెం లూజు గొను తొడిగితే మనేచకా అని రష్యూవనితగా పోల్చవచ్చు. జానెడు వెడల్పుజరీ ఆకుపచ్చరంగు కంచిపట్టు చీళ కట్టబెట్టి అదేరంగు బ్లౌజు తొడిగితే మీనాడి అంటూ తెలుగు అమాశ్తియిగా (గ్రహించవచ్చు.

ఏ దుస్తులు ధరించినా, ఏ దేళంలో ఉన్నా, ఈ అమాగయిని అదేళశపు అందమైన యువతిగా నే భావించవచ్చు. సొందర్యం విశ్వజనీ నమైనదనీ, సౌందర్యానికి కాలం (ప్రదేశం అనేవి అవధులుగా ఉండ . వనీ, వేనకను చూ స్తేనే అర్ధమౌతుంది.

మేనక చూపులుగూడా అసాధారణమైనవే, ఆ కన్నుల కాంతుల్లో అనవరత పళాంతతే ఆవరించి ఉందో, నిరంతర అశాంతతే, దోబూచులాడుతుందో చూపరులకు సులభంగా అర్థంగాదు. "

మేనక మొగంలో సదా చించే చిరునవ్వుల లోతులలో విషాద గాధల వాధలు ఎన్ని ఇమిడిఉన్నా యోననే అనుమానం (శ్రీమతి లత్మికి తొలిసారి పరిచయంలోనే లీలగా గలిగింది. 1వళాంతంగా వెలువడే అమె వార్ద్యరిలో కొన్ని కొన్ని మలుపుల్లో ఎపుడో ఒక పరి ఒక విషాద ఛాయ తొణికిచూన్తున్నట్లుం జేది. మరొక మలుపులో సంఘంపట్ల గూడుకట్టుకొని ఉన్న ద్వేషం -పెల్లుబుకుతున్నట్లుం డేది.

ఈ అమ్మాయితో పరిచయం శ్రీమతి లథిస్టికి కేవలం తల వని తలంపుగా జరిగింది.

అప్పటికి (శ్రీమతి లత్మీ లండన్‌ వచ్చి రెండు వారాలయింది. ఈ నంగతి అెలునుకున్న పారిస్‌లోని లత పూర్వ మితృరాలు, మదాం హాష్టా ఆ వారాంకానికి, పారిస్‌ వచ్చి, ఒక రోజుకు అతిధిగా ఉండి పోవలసిందిగా అవ్వోనించింది. శనివారం ఉదయం ఆమె స్నేహితురాలు కౌంటెన్‌ ఎడ్గార్నా తన స్వంత యాట్‌లో ఇంగ్లీషు ఛానల్‌ 'చాటి పాన్ఫువస్తుందనీ, ఆయాట్‌ లో (వయాణం సుఖవంతంగా జరుగుతుందనీ సూచఛిన్తూ, ఎడ్గార్నాగూడా తనకు

జం లత్మీరఘురామ్‌ ఆహ్వానం పంపిస్తుందనీ, దానిని మన్నించి ఈ [1పయాణం సాగించ మనీ కోరింది (శ్రీమతి లడిగ్చిని.

మదాం పెష్టా (శ్రీమతి లత పరస్పరం పృ్యాదయాలు అర్థం చేసుకున్న స్నేహితురాండడు. మనస్సులు విప్పుకుని మాట్లాడుకునే హితురాండు.

సవాజంగా ఈ యాట్‌లవై విలాసయా[తలంకే (శ్రీమతి లథటిన్టికి ఇష్టం ఉండదు. శానేమో శాకాహారి. తన అవసరాలా అతిస్వల్పం. విలాస జీవితానికి అలవాటుపడ్డ అనేక మంది ఆప్త మితృలు చాలా దేళాలలో ఉన్నారు; లత తన అలవాట్లకు ఖచ్చి తంగా కట్టుబడి ఉంటుందనే విషయం వారందరకూ తెలుసు. వారు వారి ఆతిధ్యాలపుడు అవోర పానీయాలలో ఈమెను ఎంత మాతం నిర్బ్భంధించక పోయినా, ఆ విందుల్లో ఈమె కొంచెం ఇబ్బంది పడు తుంటారు,

ఐనా, సశేననుకొని లత) యాట్‌లో (వయాణించి, డోవర్‌ వద్ద (ఫాన్స్ఫుచేరి, ర్రైలులో పారిస్‌ వచ్చారు. - స్టేషన్‌లో 'హపెష్టా వృాదయపూర్వకంగా స్వాగతం చెప్పింది. ఆలింగనం చేసుకుంది. లి కోసం నిశ్హేశించిన హోటల్‌ లా-డీ-మ్మెరీ గదికివెళ్ళి పిచ్చా పాటీ మాట్లాడు కున్నారు.

మదాం హపెష్టా సంపన్న కుటుంవానికి చెందిన మహిళ. ఆమె తండి తాతలు “వారన్‌ *లుగా వసిద్ధి కెళక్కారు, చరితపరంగాగూడా ఆమె పితామహునకు ఫొన్సు చరితలో సముచిత స్థానముంది. ఇప్పటికీ వెద్ద వి స్వీర్థాలలో ఆమెకు కమతం ఉంది.

పరికోరి వరించిన భర్త ద్వితీయ [పపంచ సంగామంలో చని పోయినప్పటినుంచీ, ఒకరకంగా ఆమె విరాగినిగా (బతుకుతోంది. పారిస్‌లో ఉన్నత కుటుంచాలు నివసించే పేటలోని ఆమె స్వంత ఇంటిలో ఉంటూనే, (వతి వారాంతానికి తన వ్యవసాయ తానికి

సోదరి మేనఠఠు ఓ పుష్పగుచ్చం 221 పోతుంది. ఎక్కువకాలం సాంఘిక సేవా కార్య[కమాల "కేంద్రీయ కార్యాలయ వర్యవేతణలో నే కాలం గడుపుతుంది.

అనాధ శరణాలయాల నిర్వవాణలో ఆమెకు బాధ్యత గల "గౌరవ పదవీ ఉన్నది. (ఫెంచి దేశ ెడ్‌[ కాస్‌ సంస్థా నిర్వహణలో ఉన్నత పదవీ బాధ్యతలు నిర్వహిస్తుందామె, పతితల్లైన (స్త్రీలను సంరతించటంలోనూ, వారికి ఏదో మార్షం చూపించి సాధ్యమైనంత వరకు పునరావానం కల్పించడంలోనూ, ఆమెకు ఆసక్తిమెండు. అందుకోసం స్వంతంగా అనేక వ్యభిచార గృవోలను సందర్శిస్తుంది. ఎందరో పతితలతో స్వయంగా పరిచయం గలిగించుకొంటుంది. వారందరకూ బడదిదీగా మనలుకొంటుంది.

(శ్రీమతి అమిన్షి, పారిస్‌ వెళ్లినరోజు సాయం[తం భోజనాల యాక ఆమె కాడిలాక్‌ కారులో అక్కడకు జెబ్బయిఅయిదు కిలో మీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఆమె వ్యవసాయ మేానికి బయలు 'దేఠారు. దారిలో కాడిలాక్‌ ఒకచోట ఆమె ఆపి ఒక శెండు అంత న్ధుల భవనంలోకి వెళ్లి ఈ అమ్మాయిని వెంటబెట్టుకొని వచ్చింది.

ఈ (పయాణానికి సిద్ధమై ఉన్నట్టుందేమో, చిన్నచేతిసంచితో సిల్కు మఫలర్‌ తలకు చుట్టుకొని ఎంతో న్నమశతగా అన్నేహితు రాలు వెంట కారు నమీపించింది. లాంఛన (పాయంగా జరిగిన పరిచ యాలతోనే ఆ మొదటి సమా వేళం (పయాణ రూపంలో సాగింది*

ఆ రాతికి "స్నేహితురాలి పురాతన భవంతిలో గత ఇాతాబ్టపు (ఆంచి "దేశపు జాొన్నత్యాన్నీ, చార్మితక వా_న్తవాలనూ. నెమరుకు "తెచ్చుకుంటూ చక్కటి విశాంతి తీసుకున్నారు. (శ్రిమతిలమ్మి.

ఆ మరురోజు మేనకతో అసలు వరిచయం అయింది.

పందొమ్మిది వందల పదిహేడు అక్టోబర్‌ విప్లవ కాలంలో రష్యూానుంచి 'దేళ [వవాళితుళ్లై న (ప్రముఖ కుటుంబాలలో ఈ మేనక కుటుంబంకూడా ఒకటి,

222 లథ్యీ రఘురామ్‌

ఒకనాడు సర్వసౌఖ్యాలకూ నిలయమైన ఈ కుటుంబం రష్యా విప్లవంతో బజారు పాలయింది. 'పాణాలు దక్కించుకోటమే ఎంతో అదృష్టంగా భావించిన ఈ అమా్హియి తల్లి దం డులు. 'వెంట తమ సంపదను తెచ్చుకో లేకపోయారు.

జారు చకవర్తుల వంశంలోని ఒకానొక ఉన్నత వంగడానికి చెందిన ఈ యువరాజు, ఇరువదేంధ్ల తన అందాలరాణిని వెంట బెట్టు కొని, ఒక అర్ధరాతతి కటి మాటున (కెన్లిన్‌ గోడల నీడలుదాటి పగలఠేనాడూ తాను చూడని మురికిపేటల సందులగొందులు చాటు కుంటూ, వేగంగా బయట పడ్డాడు. వారు వదలి వచ్చిన రాజ్య పసా చాల మార్గమంతటా చ(కవర్సి పహారా్ట్యాల (పాంతమంతటా, భయా నకంగా [పజల కోలాపవాలాలు మీన్నంటు తుండగా, వాటి మధ్య కొన్ని సున్నిత స్వరాల హోవహికారాలు వెన్నంటుతుండగా, ఈ యువరాజ దంపతుల పలాయనం సాగింది.

చిరకాలంగా ఈ కుటుంబాన్ని అంటిపెట్టుకొని |బతకిన ఒక పరిచారిక దూరదృష్టి కారణంగా, ఈ (విన్సూ, యువరాణీ, ఆనాటి ఆ మాస్కో విలయంనుంచి బయటపడ్డారు. ఆ పరిచారిక ముంచే పర్చాటు "జేసిన అన్ని [(పయాణ సౌకర్యాలను వినియోగించుకొని, మార్పులు చేయబడిన చిరునామా కాగితాలను చూపించుకుంటూ, ఎన్నో ఇడుములబకి (ఫొన్సు దేశం చేరుకున్నారు

తన మాతృదేవి స్వయంగా రానుక.న్న జై రిల పేజీలు చదువు కున్నపుడు మేనక తెలుసుకున్న సంగతులవి. మేనక తల్లి దం[డులను వారి పరిచారిక శతృవుల బారిమండి తప్పించిన వైనం వింటున్నపుడు (శ్రీమతి లట్మీకి చర్మిత (ప్రసిద్ధమైన “పన్నా” ప్యాత జ్ఞాపకం వచ్చింది.

మాస్కో సివార్లు దాటి ఈ కుటుంబం తమ అజ్ఞాత యాత

ళు ఇ

సాగించేముందు, ఆ “పన్నా” కు కృతజ్ఞతలు తెలుపుకుంటూ, ఒక రత్నహారం, మాసిన గుడ్డల మూటలోంచి తీసిఇచ్చాడు యువరాజు.

సోదరి మేనకళు ఓ పుష్పగుచ్చం 223 ఆర్ధ్శనయనాలతో ఆపరిచారిక దానిని సగౌరవంగా నిరాకరించడమే కాక, తనబొడ్డులో దాచుకొని తెచ్చిన ఒక బంగారు నాణాల చిన్న మూటను యువరాణి చేత ఉంచి, తనగుర్తుగా స్వీకరించమని నమ తగా వేడుకుందట. కొత్తదేళంలో కొత్త జీవితంలో బహుశా ఈ బంగారు నాణాలు ఏదో విధంగా ఉవపకరించగలవని వత్తి పలికిందట. రాజదంపతులు తనకు ఇవ్వజూపిన రత్నపహారం తనకు నిరుపయోగ మనీ, రష్యూ దేశంలో రత్నాల విలువలు మణాలమీద మాశే రోజులు సంపా_వ్రమయ్యాయని నొక్కివక్కాణించి వారివద్ద నెలవు తీను కుందట.

సరివాద్దు [పాంతంలో చాటుగా ఆ యువ దంపతులు నజల నేతాలతో తమ చిరకాల పరిచారికకు నతులర్చించి అజ్ఞాతంలోకి అడుగు పెట్టారు.

ఆ వియోగ గాధ మేనక నోటినుంచి వింటూన్నప్పుడు మేనక మాతం, నిండుకుండలాగా శిలా వతిమలాగా మాటలను బయటకు 'వెల్వరించిందిగాని, వింటూన్న లమ్మిగుండె చెరువయింది. కండ్లు చెమర్చాయి. దీర్టృనిశ్వాసం సభ్యను గూడా విస్టరించి బరు వుగా బహిర్గతమైంది.

ఆ విధంగా పారిస్‌ 'జేరుకున్న ఆ రాజకుటుంబం, ఎన్నో పండ్లు మారుపేరుతోనే జీవించింది. తెచ్చుకున్న రత్నరానులు వారించుకు పోయాయి. బంగారు కరిగిపోయింది. ఏ వని చేతగాని యువరాజు నిర్వ్యాపకత్వంతో నే జీవితాన్ని సాగించాడు. తనకున్న శ క్పియు క్రులన్నీ, తమ (బతుకులు బయటవడకండా చాటుగా (బత కటానికే వినియోగించుకున్నారు. రష్యన్‌ సంగీతంలో అనుపమాన (పావీణ్యంగల యువరాణి మాతం, కొంతకాలం పాటు పారిస్‌లో (బతుకుబెరువ్లుక్తె సాంపదాయాన్నివీడి, కొన్ని "పెద్ద కుటుంబా లలో ఆడపిల్లలకు సల్సగీతం చెప్పేందుకు కృపిచేసింది. సంపాదన యితే కొంతవరకు సరిపోయేదిగాని, తమ రవాస్య ఉనికి బహిర్గత

224 అష్మీరఘురామ్‌ మౌతుందేమోన'నే సంళయం ([కమంగా బలపడగా ఆ అవకాశాన్ని గూడా వదలుకున్నారు.

ఒకనాడు రష్యాచేళశంలో 'రాజవంశంలో, | పభువుల నెత్తురు నరాల్లో (ప్రవహిస్తుండగా పుట్టి అసూర్యంపళ గా పెరిగి వకించిన విధి వికృత వికటాట్టవోసానికి దూరంగా పారిస్‌ లోకి విసరి వేయబడ్డ ఆ యువరాణికి ద్వితియ [పపంచ సంగామ |పారంభ కాలంలో మేనక పుట్టింది. అంతకుముందు సరిగా ఆలేండ్రనాడు పుట్టిన ఒక సోదరుడు ఇపుడు ఏమయిందీ మేనకకు తెలియదు. మాటలలో ఆ అబ్బాయి (ప్రస్థావన వచ్చిన (వతిసారీ, ఆ గొంతులో ఒకానొక అనిర్వచనీయమైన దిగులు _ ధ్వనించేది. ఆ చూపుల్లో దినత 'పస్ఫుటించేది. ,

రాజభోగాలు అనుభవించినవారు, కాలదేవత గల్పించిన మార్పిడికి తట్టుకోలేక, కాయకష్టం 'జేసుకోలేక, తమతో తెచ్చు కున్న సొత్తు ఖర్చయిపోగా, ఏ కొద్దోగొప్పో అంతర్జాతీయ సహాయ సంస్థల విరాళాలవై పదేళ్లపాటు జీవచ్చవాల్లాగా (ఫాన్సు గడ్డవె బతికి 'వేనక 12వ పట, ఒక సంవత్సరం వ్యవధిలో తలి దండులు మరణించారు. నాటినుంచి, వెనకాముందూ ఏలాంటి ఆర్థిక స్తోమతలేని మేనక, జీవితంలో ఆదరణను గూడా కోల్పో యింది. ఆనాధ శరణాలయాలలో మరోఆరు సంవత్సరాలు గడిపింది.

తనవారు అనేవారు ఏ ఒక్కరూ లేని (బతుకు మేనకది. తన దనే దేది [వపంచంలోలేని మనుగడ మేనకది. ఎటుచూచినా వకాకి త్వం. ఒంటరిగా ఉన్నపుడల్లా తల్లిదం్యడులు జ్ఞాపకం వచ్చేవారు. తల్లి యిచ్చిపోయిన డైరి పుటలు తిప్పుకుంటూ తన గతాన్ని గుర్తుకు తెచ్చుకుంటూం జేది. తనకు తెలియని తనకుటుంబ గతాన్ని . ఎంతో అందంగా ఊహించుకొ నేది.

మాస్కో రాజ్మపసాచాల్లో సిండరిల్లాలాగా తాను ఒక మేడవై నుంచి మరో మేడపైకి ₹ంతుతూన్నట్లు, వందలకొలది చానదాసీజనం తనచుట్టూ పరివేష్టితుల్లై తనను కొలుస్తున్నట్టు

సోదరి మేనకరు ఓ పుష్పగుచ్చం 225 భావించుకు నేది. వచ్చుకుట్టులాంటి తనపొడుగాటి. కురులను, ఒక వవకన్య సుగంధ [చావకాలతో తనిపి, నిత్యనూతన పద్దతిలో ముడిచి నట్లు భావించేది. సన్నని పొడుగాటి తన చెతి వేళ్లకు మరో అందాల రాసి నవరంగులను వాత్తుతున్నట్లు ఊహించేది. పట్టువస్తాలతో తన దేహాన్ని మరో లలన అలంకరిన్తునట్లు కలలుగనేది. రత్నఖచిత అభగణాలతో, ఒక శ్చంగారి, తన అవయవాలను సింగారిస్తున్నట్టు కలలుగ నేది.

తన దర్శన భాగ్యంకోనం ఎందరో రాజయువకులు తన అంతఃపుర ముందటి మందిరంలో వేచిచూస్తున్నట్లు ఊహించు కునేది. అలంకరణలను ముగించుకొని ఎదురుగాఉన్న నిలువెత్తు అద్దంలో తననుతాను చూచుకున్నపుడు, తన 1 పతిమారూపంముందు ఆ గదిలోనే వెల్లుతూన్న విద్యుద్దీప కాంతులు, వెలవెలాబోతున్నట్లు తలంచుకునేది. అద్భుత వేగంతో బావనాజగత్తులో అనంతంగా కంటూన్న కలలు కరిగి, ఒక్కసారి యచార్థాజీవితంలోనికి, ఊడి పడ్డప్పుడు ఉలిక్కిపజేది మేనక. చుట్టూ కలియజూచుకొ నేది. తనను తాను చూచుకొనేది. కన్నీరు విడిచేది.

అనాధ శరణాల:నుం నుంచి, యు_క్షవయస్సురాగానే బయటి కొచ్చింది. జీవితంలో కడుగిడింది. అది కంటకావృతంగా ఎదుర యింగి. దారినిండా ముండ్రపొదలు. ఎటుచూచినా చిమ్మచీకటి, ఎన్నో చోట్ల ఉద్యోగాన్వేషణ సాగించింది. అధిక కష్టాలతో ఉద్యోగాలు కొన్ని చేసింది. [వతిచోట అనేక కారణాలతో బయ టికి నడవ వలసి వచ్చింది.

కడకు పడుపువృ త్తికి పాల్పడింది. ఆ మొదటి రోజు నుంచే జీవితం వై వైరాగ్యం ఏర్పడింది. విటుల వై చ్వేషం గలిగింది. (క్రమంగా అదేపురుపజాతివై విద్వేషంగా మారింది. కష్టాలలోపుట్టి, కష్టాలలో పెరిగి, కరుడుగట్టిన కష్టాలనే తినిపెరిగిన మేనక, జీవితం కన్నా ఎదిగింది. ఇవ్వడు కష్టాలనూ, జీవితాన్నీ "పెనవేసుకొన్న దృష్టిని విశాలపరచుకొని తానువేరు, తన. జీవితం చేరు, అనే భావనకు

15

226 లక్ష్మీరఘురామ్‌ వచ్చింది. జీవితంలో (బతుకుదెరువుకోనం ఒక ఉదో(్ళోగ మో వ్యాపా రమో విడిగా చేసిన విధంగా, ఆమె విడిగా జీవించడం నేర్చుకుంది. ఫలితంగా నే పడుపువృత్తికి పాల్పడ్డ మొదటి రాతి, దుఃఖోద్వేగంతో పగలల్లా సతమతమైపోయి, అృకుభారంతో శయ్యాాగారం (పవేశిం చిన మేనక, తన తండికన్న పదేండ్లు బహుశా "పెద్దవాడైన రసిక విటుని కామాగ్నిని చల్లాక్చేందుకు, అందంగా అలంకరించబడిన శయ్యవై పు భారంగా నడిచింది.

చిన్ననాటినుంచి, తనవ్వై పు తర్జనిని నిగిడి, [గుడ్లనుమిటక రించి, అభిశాపాలను పరంపరగా 1పసాదిస్తూన్న విధివైపు మనో నేతంతో ఒక్కసారి చూచింది! వెకిలిగా నవ్వింది! వెక్కిరించింది!!! విధి కండ్రలోకి సూటిగా చూన్తూ, “విధి, ఓవిధీ!ీ నా (బతుకిలా బండరాయిలా మార్చావు. నీ కసి తీరంచా*ొ అని (వశ్నించింది.

చనా (బతుకిలా మార్చిన, నీ (బతుకు మ్మాతం అంత దివ్యంగా ఉందా+” అనిగూడా (ప్రశ్నించింది. . మిడి్శిగుడ్డతో ఎదురుగా. నిలిచిన విధి ఈ (పళ్నకు బిత్తర పోయింది. “పిచ్చిదానా, ఓనా (పియమైన విధి ఇంళేగదూ నీవు చేయగలిగింది ? ఇంకేమైనా చేయగలవా+! ఇంతకన్నా నిన్ను పుట్టించిన 'జేజమ్యుయినా అపకారం చేయళేదు. ఇకనీ ఆటకట్టు, ఇకనాదేవై చేయి,” అంటూ భృకుటిముడిచి, పెదాలు బిగించి, నిచా నంగా పలికింది. కసిగా పలికింది.

విధి ఉలికింది. ఉలిక్కిపడింది.

“ఓ విధీ!ొ అని కేకవేసింది, మేనక కేకకు భూనభోంతరా ళాలు 1పతిధ్వనించాయి. ఆ కేకకు తన మాళాపితలు పుట్టిపెరిగిన శ్లైమ్లిన్‌ రాజ్మవసాద కుడ్య భాగాలు మార్శోగినయ్‌.

ఆ "కేకు విధి (గుడ్లను మిటకరించింది.

సోదరి మేనకకు ఓ పుష్పగుచ్చం 227

“ఫీరించా నీ దావాం విధీ![* అన్నది మేనక. “నారాజ వంశాన్ని వాతమార్చావు. నా కుటుంబాన్ని కూల్చేశావు. నన్నిలా నడిబజారుల్లోకి పెసరివేశావు. నా జీవితాన్నిలా రచ్చ కెక్కించావు. సుకుమార నుందర నున్నితపుష్పొన్ని సీ కఠిన ఇనుప పాదాల [కింద నలిపివేశావు. మృత్యువుకు మూడు చారల దూరంలో (బతుకుతూ, ఆ సుందరతల్పంవై నాకోసం నిరీతిస్తూ తపిన్తూన్న ఒకానొక నీ (వతిరూపానికి నా ఈ శరీరాన్ని శేపటి నా పొట్టకూటికై. అమ్ము కొమంిని శాసించావు | సే! అముగ్చకుంటున్నాను. ఇంతటితో ఆగను, ఇంతకన్నా మవో నికృష్ణులకు సయితం శేపటి నుంచి ఈ జేవాన్ని అమ్ముకుంటాను! నీ కసి నావవై లీరంచాకానే గాదు, నాకసి నీవై తీరించాకా అముగకుంటాను. ఈనా అద్భుత సౌందర్య శోభిత శరీరాన్ని !! నా కసినామై, నా జీవితంవై, నీవై, నిన్ను నన్ను సృష్టించిన వానివె దీరిందాకాగూడా అముత్తకుంటాను. వ్యాదరయం లేదని చెస్పబ జేనీకు హృదయం ఉన్నదని చెప్పబడే విధాతకు, నన్ను కొనటానికి ఉత్సాహపడిన ఈ పురుషు జాతికీ, జ్ఞానం వచ్చిం దాకా, ఈ శరీరాన్ని అమ్ముకోవటమనే వ్యాపారం చేపడళాను. వృత్తిగా స్వీకరిస్తాను. దృఢదికతో ఈ కసాయి తనాన్ని కొనసాగి స్తాను.” అంటూ పలికింది. =

విధి తలవంచుకొని ఉంటుంది. సిగ్గుపడి ఉంటుంది. వెనుకంజ "వేసి ఉంటుంది. వెనక్కి తిరిగిపోయి ఉంటుంది.

మేనక తన కధలో ఈ భాగం చెపుతూన్నపుడు ఈ “కసాయి తనం' మాటకు అమ్మి ఒళ్లు జలదరించింది. ఆ తణంలో అతిగ్రికి ధర్మవ్యాధుడు జ్ఞాపకం వచ్చాడు. ఒకవీథిలో, ఒక మూలదుకా ణంలో ఒక ఆసనంవై కూర్చొని, ఎదురుగా బల్సవై పేర్చబడిన మాంసాన్ని, కత్తితో కోన్తూ కుప్పలు పెడుతూ, ముక్కలు ముక్కు లుగా నరుకుతూన్న ధర్య్టవ్యాధుడు అమ్మి మనస్సులో మెదిలాడు.

ధర్మాధర్మ నూజ్మాలను గు ల్తెరిగిన మనిషి, ధర్మరాజుకు సయితం ధర్మసూజ్యూన్ని సుబోధకంగా విడమరచిన మనీషి, దివ్య జో్యోతులతో వెలుగొందే విశాల ఫాలంతో 'పకాళిన్తూ, కటిక

228 అక్మిర ఘురామ్‌ వ్యాపారిగా వృత్తి సాగిస్తూన్న ధర్మవ్యాధుడు లమ్మీ మనోఫలకం వై గన్పించాడు,. ధరగవ్యాధునికి లత్మీ నమన్క-రిం౨చింది,

సరిగ్గా తన కధ ఇక్కడకు చెప్పేసరికి, మేనక రూవంలో ధర్మవ్యాధుడు లత్మి బాహ్య నేతాలకే కన్పడ్డాడు. ఎన్నో వన్నెలు తగ్గినా, ఇంకా అపురూపంగా (పకాళిన్తూన్న ఈ సౌందర్యవతి "మొగం జో్యోతిలా వెలుగుతోంది. అండు కండ్లలో "50డు వెలు గొత్తులూ (పళాళిస్తున్నాయి. విశాల ఫాలంమంళతా వెన్నెల కాంతులు నిండి ఉన్నాయి. మనస్సులోనే ఈ అమా్యాయిని అద్భుత మానవిగా భావించుకొంది (శ్రీమతి లత్మి.

నాటినుంచి మేనక మారింది. మేనక జీవితమే మారింది* ఆ జీవితంలో కోపంలేదు, తాపంలేదు, వేగంలేదు. ఆళగంలేదు. ఆళ లేదు నిం-ళలేదు. ఎదునై న విధంగా, జీవితాన్ని స్వీకరిం చింది మేనక.

తనది పతనజీవితమన్నది మేనక. తాను పతితనని చెప్పుకుంది "మేనక,

"మేనక అలా చెప్పుకున్నప్పుడు అలతి తన్నుతాను ప్రశ్నించు కుంది. “మేనక పతితా?” “వతిత అంశ ఎవరు *” అని వశ్నించుకో బుదయింది లత్మీకి.

0 “నిశేశిత మెన జీవనమారంవిడిచి వకమార్షంలో పయనించే ౧ ౬. గి 2. (పతిచారూ పతితులుగారా "” అని సమాధానించుకోబుద్ధయింది. . అనత్యమా డే | పతివారూ పతితులుగారా ?

అపసవ్య మార్గంలో ఆర్జించే ప్రతివారూ పతితులు గారా?

(ప్రజల అజ్ఞాన అమాయకతలను స్వార్టానికి ఉపయోగించు కొని తెలివిగా "పెద్ద పాములను తప్పించుకొని పరమపద సోపాన పటం-వె శెక్కే "వెద్దలందరూ వతితులుగా-రా 9

“అబద్ధమాడకు, దొంగతనం చేయకు అనే సామాన్య [వజల జీవన నియమాలను, జనసామాన్యం _ విధిగా పాటించాలని ప్రబో

సోదరి మేనకకు ఓ పుష్పగుచ్చం 229 ధిస్తూ, వ్యక్తిగతంగా తత్‌ నియమాలను ఉల్లంఘిస్తూ ఉన్నతికి జేరి భద పీళాలవై అధివసించిన పలురకాల సామాజిక నాయకులందరూ పతితులుగా౮* $”"

“మేనక పతితా ? పతితలంకే ఎవరు (పళ్న చెవుల్లో గింగురు మంటూ నే ఉంది లథ్మకి.

అనూవ్యామైన పరిస్థితుల్లో చిక్కుబడి, పలురకాల వ్యక్తులు, వ్యవస్థలు బిగించిన చిక్కుముడిలో జీవితం బంధించబడినపుడు, గతి గానక, ప్యాదయాన్ని భగ్నంచేసుకొని, గుంజెను ముక్కలు చేనుకొని, కన్నీటితో ,బతుకుదెరువుకై. విటుని . వంచనో, మంచాన్నోో ఆ్మశయించిన స్త్రీ వతిత అవుతుంది! ! సంఘంచే ఈసడించబడుతుంది!!!. .

వ్యాదయమున్న ఏ ఒక్కురన్నా ఆ, ఈసడించబజే. పతిత సాన్నిధ్యాన్ని జేరి, ఆమె హృదయాన్ని ఆర్జించి, ఆమెకన్నీటిని తన చిరుకొనగోటితో తాకి, వెన్ను నిమిరి పలకరి స్తే ఆ పతిత దీన గాధ చెవులకు వినబడుతుంది. హృదయానికి సోకుతుంది. . నిజమేమిటో ఆకళింపు అవుతుంది. పతిత నిజంగా పతితా, పతిత పతనానికి కారణమైన పదుగురు పతితులో తెలుస్తుంది. పతితను ఈసడించుకునే వారు సయితం ఎంతవరకు పతితులుగారో గూడా తెల్లమవుతుంది. వతి (స్త్రీ, తనకు ఒక్క చక్కని జీవితం ఉండాలనీ, ఆ జీవి తంలో, తనను అర్ధంచేసుకొని, ఆదరించే భర్త లభ్యమవాలనీ, ఆరోగ్య కరమైన సంతానం కలగాలనీ, తన కుటుంభానికి, తన ఇకుగుపొరు గుకు ఎంతోళొంత ఉపయోగపడాలనీ, పరువుగా (బత కాలనీ కోరు కుంటుంది. అది సహజం. అందుకై. జాల్యమాది ,పతి(స్త్రీ ఉవ్వి ళ్లూరు తుంటుంది. అవకాళమొచ్చినపుడల్లా భగవంతుని పార్టి న్తుంది. అందుకై, తల్లి దండులకేసి ఎదురుచూస్తుంది.

శాని ఏవీ కలసిరాక, కోరినవన్నీ దూరమై కడకు [బతుకే భారంగా తోచినపుడు, మనుగడశే ముప్పు వాటిల్లినపుడు నలుగురు

230 అత్యీరఘురామ్‌ నడిచే చారి తప్పుతుంది. (బతికేందుకు, సృష్టికర్త (పసాదించిన శరీ రాన్ని బట్టవిప్పి బేరానికి "పెడుతుంది. ఆమె పెడుతుందో, ఆసక్రి పరులే బేరమాడి ఆమెను వంచించి ఇదే (బతుకుదెకువు మార్షమని చూపిస్తారో గూడా నిజం ఆలోచించగల వారికి తెలియకపోదు.

చిరకాలంగా ఈ భూమివై కొందలజు "పెద్దలు (స్రీలను వతి తలుగా చితిస్తూనే ఉన్నారు. కై 9స్థ వధరగ్హంలో పతిత,స్తిని, రాళ్లు విసరి చంపమన్నారు. మహమ్మదీయ రాజరికాలలో, కొరడాచెబ్బలూ బహిరంగ (పదర్శనలూ చాలక, చచ్చిందాకా నిలబెట్టి కొట్టమని నిస్హేశించారు. -

హిందూధర్మం, పతితను చచ్చించాక, నిత్యమూ హీనపరన్తూ, అవమానిస్తూ, ఉండమని ఆదేశించింది.

మరి ఏ ఒక్కరూ, (స్త్రీ పతితగావటానికి ముఖ్యాంగమైన ఏ పురుషుణ్ణి ఏ రకంగా _హింసించటంగానీ, అవమానించటం గానీ, ఏయుగంలోగానీ, ఏ ధర్మంలోగానీ చేయలేదేం? స్త్రీ ఒంటరిగా పతిత గాలేదుగ'దా ? మరో పురుషుడు కారణంగానిద్కే ఏ స్త్రీ పతితగా మారదుగదా ?

వది ఏమైనా మేనక పతిత అయింది. పతిత అని ఆమె చెప్పు కుంద. ఆమె శయ్య నలంకరించవద్చిన వారిలో, వారు వీరను ఖేదం లేక, లాయార్లు, డాక్టర్లు, [పొఫెసర్లు, వ్యాపారదకులు, రాజకీయ దళారులు, [పజా ,పతినిధుల్తూ, ఉం జేవారట. మారువేషంలో మళా చార్యులుగూడా ఈమె దేవోన్ని పవ్మితం చేయటానికి వచ్చినపుడు మాతం సంఘంపట్ల ఈమె 'ద్వేషం మిక్కుటమ య్యేది. తనదగ్గర కొస్తూ వేసుకున్న మారువేషం అంతరంగానికి నరిపోయించా ! వగలల్లా సంఘానికి నీతులు వల్లిస్తూ వేసుకునే వేషం నరైంచా నని తర్కించుకు నేది. చివరకు “ఛ 1! ఈ నీచులను గురించి నేను ఆలో చించటం ఏమిటి *ొ అని అనుకునేది.

ఆనాటి రాతి వ్యభిచారిణిగా మారిన మేనక అయిదేండ్ర పాటు ఆ పతన జీవితాన్ని గడిపింది. ఈ అయిదేండ్ల "కాలంలో

సోదరి మేనకఠు ఓ పుష్పగుచ్చం 231 మేనక పలురకాల అనుభవాలను పొందింది. పురుషులలోని మైన్య తను, నై చ్యాన్ని బాగా గ్నుర్తించింది. పురుషజాతి అంశేనే వెగటు 'గల్షింది.

తన వద్దకు, అపు జే యావనదళలో అడుగిడి, ఇంకా బుగ్గల లోని పాల మిసిమి తగ్గని క్మురకుంకలు గుటకలు [మింగుతూ వచ్చే వారు. వాళ్లనుచూచి మేనక హృదయం ఆకోసించేది. ఆ బిడ్డలను చెడగొట్టడం యిష్టం లేకి నాలుగు మంచిమాటలుచెప్పి, వాళ్లలో జాంగిపొరలే ఉ| దేకాలవై చన్నీళ్లు చల్లి పం చేది. వాళ్ల అక్కా చెళ్లెయడ సంగతి ఎత్తేది! తల్లుల సంగతి లేవనెత్తేది! ఇక అనవ జవానులు తలలువంచుకునేవారు. కొందరు బుదిమంతులు, దినంగా తమించమని వేడుక. నేవారు. ఓదార్చి నెమ్మదిగా, మనస్సుకు కష్టం గల్షించకుండా బయటకు అమలినంగా వాళ్లను పంపించేది.

తరువాత ఈ యువకుల తండులు వచ్చేవారు. “పెళ్లాంబిడ్డ లతో సంసారం చేసుకుంటూ నే,బుద్దిపోగోట్టుకున్న గాడిదలు వాళ్లు”, అంటూ వారిని మేనక అభివర్ణిం చింది. లొట్టలేసుకుంటూ ఈమెను వారు. సమీపించేవారట. ఎన్నో నంగనాచి ' కబుర్లు చెప్పే వారట, తమ కుటుంబ జీవితం ఎంతో బాధాకరంగా ఉందని, శాంతి లోపించిందనీ, ఆ శాంతి అన్వేపషణకై ఈ అర్ధర్యాతి న్మీమోల చేతులు . కట్టుకొని లేనని నం ణు వ ॥

ట్ట వా అభినయయు_క్షంగా వలి కేవారట

“నిన్ను నేను (వాలమన్నానా పళువా *ొ అని అందచామనుకొని, “అలాగే (పియా” అని మేనక అనేదట.

వాడి (మొక్కుబడి చెల్లించుకొని అటు బయటికిపోగానే, వాడి తండి వయసు గలవారు జారిపోయే పంట్లామును చొక్కా వెకి లాగుకుంటూ. వచ్చేవారు. ఈ రకానికి మాటలు ఎక్కువ గావాలి. వారి వాగుడు ఓపిగ్గా వినాలి. “వాళ్ల మనుమరాలు వయస్సున్న యువతితో తాము ర్యాతివేళ చీకటిలో ఈ నీచ కార్య నికి తలపడ్డామనే జ్ఞానమన్నా లేని పరమహీనులు వాళ్లు” అంటుంది మేనక ఈ జాతి వాళ్ళను.

232 లత్మీరఘురామ్‌

అనేక రకాలయిన నికృష్ణులు ఈ అంచాలరాసిని అనుభవించ టానికి బంగారు నాణాలను గలగల లాడించేవారు. కొంగొత్త కరెన్సీ నోట్లను "ఫెళఫెళ లాడించేవారు. చాచాపు (కతిఒక్కడూ, నా (పియా, (పియాతి[ పియా! అంటూ సంబోధించేవాడు” “నిన్ను నేను _పేమిస్తున్నాను [పియతమా!” అని మొర పెట్టుకునే వారు. “(-పేమంకే నీకు తెలుసా, పళకువాశ” అని అనాలనుకొని, “తెలుస్తూనే ఉందిగా (పియతమా”” అనేది. ఆ మాటకు వాళ్లు నీరు కారిపోయేవారు. మేనకకు తెలుసు ఆ గంట దాటితే, తన గడప దాటతారనీ, తరువాత వారివరో, తానెవరోనని! అయినా ఆళాసేపు ఆ జనమంతా ఆవసోపాలు ప జేవారట.

“ఈ వాగుడంతా ఎందుకు కసాయి కుంకల్లారా? మీరు వచ్చింది ఒకందుకు. నేనున్నది ఒకందుకు. మీపని మీరు ముగించుకో రాదూ” అని మనస్సులోనే అనుకునేది. ఒక యం[తంలా తన కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తించేది. పళువులు మృగతృషప్లను_ తీర్చుకొని మారుమాటన్నా లేకుండా మేడదిగి పకువులె శ్తేవి,

ముందు విటుడు శయ్యవై వదలివెళ్ళిన వెచ్చదనమన్నా ఆరకముందే, తన వ్యభిచార గృహా యజమానురాలు (క్రింది అంతస్థు లోని తన ఆఫీసు గదినుంచి గంట (యమోగించేది. దాని అర్జం మరొక విటుడు సిద్ధంగా ఉన్నాడనీ, తనను సిద్ధం గమ్మ నీనూ.....

ఇదీ మేనక జీవితం. ఆ భయంకర (బతుకుల భవనంలో, శ్లేషత్చంలో చిక్కుకున్న ఈగలాగా ఈ జీవితంలో మేనక కొట్టు మిట్టు ఆడిపోయేది. సాలీడు గూడులో చిక్కిపోయిన వురుగులాగా వాపోయేది. పసిబిడ్డలను చంకనో, చేతుల్లోనో ఉంచుకొని నడు స్తూన్న (స్త్రీలు ఈమెకు వీధుల్లో ఎపుతై నా ఎదురై నపుడు వారి వైపు అస్తార్భతంగా చూచేది. సుఖమయమైన, సంతృ_ప్రికరమెైన వారి జీవితాలలోకి తొంగిచూడాలని ఉవ్విళ్లూ'లేది. వెలుగులతో నిండిన వారి చిరునవ్వు వై శాల్యాలనూ, కాంతులీనుతూన్న వారి చూపుల లోతులనూ కొలవాలని అనుకునేది. అనుకొనీీ అను

సోదరి మేనకకు శ పుష్పగుచ్చం 233 కొని ఆ అనుభూతులను ఊపహాల్లో నింపుకుని, తన జీవితం క్షావకం తెచ్చుకొని ఒక్కసారి నిరామయమయ్యేది. “ఎక్కడినుంచి ఎక్కు డకు పవపోయాను!” అని తలచుకున్నప్పుడు ఒళ్ళు జల్లుమ నేదట. అలాంటి జీవితం తనకు ఇక ఉండదుగదా అని అనుకున్నప్పుడు తన గుండె బరువెక్కేదట! తనలోతనే కుళ్ళికుళ్ళివ డ్చేదట.

సువత్సరాలతరబడి ఈ గిట్టనిజీవితంలో, తనతలపుల్లోని సౌకు మార్యాలన్ని కావాలని పారదోలింది. సంఘంవట్ల ముఖ్యంగా పురు మలపట్ల గాఢమైన ద్వేషాన్ని పెంచుకొంది.

నూతిలోని గొంతుకతో మాట్లాడుతున్న మేనక తన జీవితం లోని ఏ భాగం స్ఫురణకొచ్చిందోగాని ఒక్కసారి ఉద్విగ్న మైంది. (క్రమంగా స్వరం కఅకుబారింది.

“*మదాం! లక్ష్మీరఘురామ్‌"' అని పిలిచింది. లతిసి కేసి చూనింది. ఈమె చూపులో తన చూవులు కలిపింది. ఆ చూపులు నిశితంగా ఉన్నాయి.

“ఏంవిటి మేనకా" అన్నది లమీశ్చ. అమె మానసిక స్థితిని . అర్హంచేనుకున్న ఈమె గొంతుకలోగూడా ఆర్ద్రత ధ్వనించింది.

“ఆ పాపగృవాంలోనే సంఘాన్ని చ్వేషించటం (పారంభిం చాను. ముఖ్యంగా పురుషజాతి అంశే ఎనలేని అక్కను నాలో "ఇెరిగింది. నా కోసమేగాదు. మాపాప భవనంలో (బతికే వందమంది వై చిలుకు అభాగ్య యువతుల (బతుకులకు ప్రతినిధిగా ఈ పురుష జాతీని ద్వేషించడం నేర్చుకున్నాను." అని పలికింది వేనక.

లమ్మి 'మేనకను కలుసుకున్న రోజుకు కొద్ది కాలం [కితమే ఆమెను పరీక్ష జేసిన డాక్టరు మేనకకు సిఫ్టిస్‌ వ్యాధి వచ్చిందన్నాడు. 'సత్తురు పరీథలులాంటివన్నీ ముగించి వ్యాధి ఉధృతంగా నే ఉందనీ శేల్చి చెప్పాడు. పాళ్ళాత్యచేళాల్లో ముఖ్యంగా ఈ సిఫ్లిస్‌ వ్యాధిని అతి భయంకర మెైందిగా భావిస్తారు. సుఖరోగాల జాబితాలో ఈ

ర34ీ లథ్మీర ఘురామ్‌ వ్యాధికున్న వరపతి, కుష్టురోగులకన్నా ఒక్కా మెట్టు మ్మాతమే తక్కువగా పరిగణిస్తారు. డాక్టర్‌ చెప్పిన మాటలను మేనక లమ్మీకి చెబుతూన్న ప్పుడు ఆమె ముఖంలో వచ్చిన వివర్ణత, ఇప్పటికీ లథిన్చికి క నులకుకట్టినట్లు కనపడుతుంది. ఆ గొంతులో వచ్చిన మార్పు ఇంకా ఈమె చెవుల్లో (మోగుతున్నట్లుంటుంది. నిండుకుండలా ఆ కన్నులనిండా పొర్లి పోయేట్టు నింపుకున్న కన్నీరు ఇంకా అత్మీ మనోఫలకంవై జరజరా రాలినట్లు అనిపిస్తుంటుంది. ఎదురుగా కూర్చొని, తన గాధను వినిపిన్తూన్న వే.నక ఒక్క సారి అమ్మీ రెండు చేతులను పట్టుకొని తన మొఖం ఈమె దోసిలిలో దాచుకొని పడ్చింది. వెక్కిళ్లు బెట్టి ఏడ్చింది. వొళ్లంతా. కదిలి పొయేట్టు పడ్చింది. అంతకుముందే ఎన్నోసార్లు మేనక జీవితంలోని వివిధఘట్టా లను వినేప్పుడు తనలో తానే పరితపించిన లట్మిలోని స్త్రీ వృూద యం, అతిభయంకర రోగ్యగస్థ్రగా మారి ఈమె చేతుల్లో మొగం దాచుకొని వెక్కిళ్లతో శోకిస్తున్న ఈ దృళ్యంతో ఒక్కసారి బేల పడిపోయింది. పుక్హైుడు దుఃఖం ఉవ్వత్తుగా "పెల్లుబికింది. గుండె గొంతుకలో కొచ్చింది. గొంతుక తడి అరింది. ఉభ్వాస కష్టమ యింది. నిశ్వాసం గగనమయింది. ధారాపాతంగా లమ కండ వెంట కారే అకువులు, తన అరచేతుల్లో మొగం దాచుకొన్న మేనక చంపలవై ఉటఉటరాలుతూ, ఆమె అకుపవాహంలో పకమై యిద్దరి జాభఛా ఒకశు అయింది. ఇద్దరి గుండెలూ ఒకేధ్వని చేస్తున్నాయి. ఇది నిజంగా లక్ష్మికి ఒక[కొ_త్త అనుభూతి, _దేళశంకాని 'దేళంలో, మొగమన్నా ఎరుగని అమ్మాయి, ఇలా లథీగ్టిని. ఆప్త బంధువులా భావించి తన చాధాపరిత_ప్త పృొదయాన్ని ఈమె దోసిలిలో ఉంచిన సంఘటన మరువలేనిది.

సోదరి మేనఠకు ఓ పుష్పగుచ్చం 235 “ఓ సృష్టికర్తా! ఎంతటి నుకుమార సుందర పుష్పానికి పలాంటి గతి రాసిపెట్టావయ్యా్య?'” అని అడిశ అంతరాత్సు దేవ దేవుణ్ణి 'వళ్నించింది. ఆ సమయంలో గూడా ఈ సంఘమంళే ఒక రకమెన అనవ్య్యాత ఆవరించింది లతకి గూడా. నిదానంగా, మేనకని లేపింది లడమ్యి. నిళ్ళబ్దంగా ఓదార్చింది. మాటలను మరచి చేతులే ఆమెను నిమిరాయి,. ఆపాదమ_న్లకం ఈమె నిమిరింవులతో మేనక 'ేరుకొంది.

(కమంగా మామూలు మనిపి. అయింది. తిరిగి ఆమెకన్నుల్లో కాంతులు ప్రవేశించాయి. కూచున్న ఆసనంవైనుంచి లేచింది గదిలో అటూయిటూ నడవటం మొదలయింది. ఏదో దీర్ట్య౦ంగా ఆలోచిన్తున్నట్టుంది.

జాలి ంం

లతీగ్షికి ఎదురుగా అగి, “మదాం, లఅతీశ్రగొ అనిపిలిచింది. ఆ పిలుపులో ఆర్జత లేదు. ఆప్యాయళతాలేదు. ఎదుట ఒక [కొత్త మనిపి. నిలిచినట్ల-ంది. మేనక కొ_త్తరూపంలో ఎదురై నట్లనిపంచింది. ఎగాదిగా చూన్తూన్నది లడిస్ట. ఈ ఆకస్యిక పరిణామానికి పాతు వును వెతుక్కుంటున్నది.

“మదాం---” 'అన్నది మేనక,

““'ఏపమమ్మాా!” అన్నది లమ్మి.

“మీరు కమి స్టే, ఒక సంగతి చెప్పాలనుకున్నాను. గత వారంరోజులుగా నన్ను వేధిస్తూన్న విషయం మీముందు పెట్టాలని అనుకుంటున్నాను---” అన్నది మేనక,

“చెప్పమాా-- ఇందులో తమించాల్సిం దేమి ఉంది అన్నది లక్మి”.

“మదాం--- అతథ్నీ1, డాక్టర్‌ నన్ను సిస్లిస్‌ రోగిగా చెప్పిన నాటినుంచి, నేను జీవిచ్చవంగా (బతుకుతున్నాను. ఈ జబ్బు త్మీవత ఎలాంటిదో నాకు తెలుసు. ఎందరు అభాగినులు ఈ రోగం వాతపడి

236 లష్మీరఘురామ్‌ కురూప్పులె, విళారులై, మృత్యుమందిరానికి "వేగంగా నడిచారో గూడా నాకుళిలుసు.

“నాకు గూడా మిగిలిఉన్నది కొద్దికాలమే అనుకుంటు న్నాను. .....” అంటూ [పక్కగాఉన్న, బాల్కనీ కిటికీలోంచి, దూరంగా కన్పడుతూన్న శూన్యంలోకి చూచింది. ఆ వసంతబుతు వులో పారిస్‌ ఆకాళంలో స్ఫుటంగా నత తాలు మినుకుమినుకు మంటున్నాయి. ఆ చూపు అలానే కొన్ని తణాలసనేపు నిగిడింది. చుట్టూ ఆవరించిన నిళశ్శచ్చాన్ని లడిన్టి భయంతో కాపాడుతూంది. మేనక మనోగత భావాల విశదీకరణకు ఏపమ్మాతం భంగం వాటిల్ల గూడని పరిస్థితి అది.

“మదాం”” అంటూ మళ్ళీ పిలిచింది. “ఇటు చూడండి మదాం--- ఈ వారం రోజులుగా మా అమ్మ జ్ఞాపకం వస్తోంది. ఒకనాటి నా కమ్మని పవ్యాదయం జ్లూపకం వస్తోంది. అలనాటి నా మనో గర్భితమైన ఎన్నో జ్ఞాపకాలు స్ఫురణకొన్తున్నాయి. ఆనాటి నా దేవాం, అద్దంలో అందంగా పతిబింబితమై నా మనస్సులో ము,ద్రించబడ్డ సా సౌందర్యం నిత్యమూ తలుపుకు వస్తోన్నది.

కాగా ఈనాటి నా జీవిత యదార్థ పరిస్థితి క్షావపకం వచ్చి, నా వ్యృాదయాన్ని కలవరపరుస్తూంది. కడుపులో చేయి పెట్టి కల బెడు తున్నట్లుంది. కండ్లు బయర్లు కమి్మినట్టుంటున్నాయి. అన్నమా సయించదు. న్నిదరాదు. అసలే మాట్లాడబుద్ధవదు. 'వెరిచూపులతో, పిచ్చిమాటలతో గతవారంలో నాలుగు రోజులు గడిపాను. నా స్థితిని గమనించిన మా భూత గృహయజమానురాలు, డాక్టరు "ద్వారా నా వాస్తవస్థితిని (గహించి, శెన్కూ్యూహోమ్‌కు తెలిపింది. మీ 'న్నేహితురాలు, దయార్ద్ర హ్యృాదయిని, స్వయంగా తన కాడ్‌ లాక్‌లో నన్ను ఆ దుస్సవహ గృవాంనుంచి బయటకుతెచ్చి, ఆమెకు గల ఒక ఎపార్డ్‌ మెంటు పొస్‌లో ఒక గదిలో నన్ను ఉంచింది మూడురోజులనుంచి. ర్యాతి మనం కలిశాము. ఈ రోజు ఎందుకో మన యిద్దరమే ఇలా ముఖాముఖిగా తటన్థృపడ్డాము. మిమ్ములను

సోదరి మేనకకు ఓ పుష్పగుచ్చం 237 చూడగానే పదో మీలోని ఆప్యాయత నన్ను వళపరచుకొంది మదాం లత్సీ. బముశా అది మీ కట్టురీతి గావచ్చు. మీ నొనటన ఎరగా మెరిసే మీ బొట్టురీతి గావచ్చు. సదా చిరునవ్వులు చింబే మీ వసన్నవదన మేగావచ్చు. మీమాటలలోని ఆ ఆప్యాయతేగావచ్చు. దయను చిందించే మీ చూపులే గావచ్చు. అన్నిటికి మించీ, మీలో కొట్టవచ్చినట్టు గన్చించే ఆ మానవతే గావచ్చు. ఏమైనా మీరు నాకు ఆ ప్తులనుకు న్నాను. ఇద్దరకూ అర్హమయిన ఆంగ్లభాష. గూడా మన మధ్య, ఉన్న దూరాలను దగ్గిర చేనిం దేమో గూడాచెప్పలేను. మొన్న ర్యాతి మీ స్నేహితురాలు, మదాంపాష్టా నన్నుకలిసినపుడు, మీరు ఆమెకు అతిధిగా వన్తున్నారనీ, మీరు పరిచయం గల్గించుకోవలసిన ఉన్నత వ్యక్తులని, భారతదేశంలో మహిళా అభ్యుదయంకోసం, మీరు సాగిన్తూన్న కృషిని గురించి, ఆమె తెలిపిన వివయాలు గూడా, నన్ను నేను, మీకు సంపూర్ణంగా ఎజుకవరచుకుంటానికి దోవాదంచేసి ఉండవచ్చు. “నేను కన్చాతజ్ఞురాలను మదాం అమ్మీ! మీరు నా కధను విన్నందుకు నాతోపాటు నా కధవింటూ మీరు పరితపించినందుకూ నా కృతజ్ఞతలు. నాతోపాటు మీరు కన్నీరోడ్చి నందుకూ నా కృతజ్ఞతలు. మడాం, మీకు ధన్యవాదాలు” "మేనక చెప్పటం ఆపింది. గాలి నిండుగా పీల్చుకొని, కొంచెమాగి మరల మొదలెట్టింది.

“ఈవాళ నాకు జీవితమంకేనే లక్ష్యం లేదు, ఆళలేదు, నిరాశ లేదు, విలువాలేదు. జీవితపు అట్టడుగును అరచేతిలో స్పృశించిన నాకు కాంకులు లేవు. ఉన్నాప మాతం సమకూరవనే విచకణా జ్ఞానం గూడా ఉంది. అందుకే ఈ వారం రోజులుగా సంఘమం ళు ఎన్నేళ్లుగానో గూడు కట్టుకొని నాలో నిబిడీకృతంగా ఉన్న ద్వేషం ముఖ్యంగా పురుషులంకేు నరనరాన, (వతి అణువులోనూ. నిండి ఉన్న విద్వేషం నన్ను దహించివేస్తుంది. నా పతనానికి నా ఈ దుర్భర దుస్సపా (బతుకుకూ కారణమైన ఈ సంఘంథై నాకసి తీర్చుకోవా లనుకుంటున్నాను మదాం లథ్మీ,

238 లక్నీ్రర ఘురామ్‌

“ఒక అనామిక, అన్నీ పోగొట్టుకున్న జాలిక, రాజరిక సౌభాగ్యాలను ఈ సంఘశక్తుల కారణంగా నే, మా పాసమెంతమా తం లేకుండానే పోగొట్టుకున్న కటుంబానికి చెందిన ఒక రాకుమారి ఈనాడు ఈ దరిద పరిస్థితుల్లో పరాయి. (ఫాన్సు దేశపు ముఖ్య నగరమైన పారిస్‌లో సంఘ (వముఖుల విలాసాల జీవితానికి పేరొందిన వ్యభిచార గృహంలో ఈ విధంగా [బతుకును భగ్నంచేసిన ఈ సంఘా నికి అందునా పురుషజాతికి నేను గుణపాఠం చెప్పాలనుకుంటున్నాను మదాం !” అన్నది మేనక,

ఆ మాటలు చాలా పౌరుషంగా ఉన్నాయి. రాజవంశపు అభిజాత్యపు నెత్తురు ఆమె అన్ని నరాల్లో ఒక్కసారి, అతివేడిగా "వేగంగా (పవహించటం అమ్మీ గమనించింది. ఒక తృటిపాటు ఆమె సిలిరంగు 'నేతాలలో అరుణళకాంతి స్ఫుటంగా కన్పించింది. అందులో ఆవేశంగూడా కన్పించింది.

ఆమె ఆవేశాన్ని గమనించిన (శ్రీమతి లట్ము ఎంతో నిదా నంగా పలికింది. “ఏ రకంగా గుణపాఠం నేర్పదలుచుకున్నావు చెల్లమాన,” అని. “చెల్లమ్మా" అనే ఆ పిలుపుకు, మేనక ఒక్కసారి తృల్లిపడటం లత (గహించింది. మేనక భుజంచై లష్మి చేయి వేసింది. వీపు నిమిరింది. "

“. “*మదాం-ానా నిశ్చయం నేనువెబుతున్నా ను. మరోగంటలో తమనుండి నేను నెలవు తీసుకోబోతున్నాను. బహుశా మరి ఈ నాశేషజీవితంలో మిమ్ములను చూడలేనేమో ! అయినా మీ మంగళ మూర్తిని నేను [బతికున్నంతవరకు గుర్తుపెట్టుకుంటాను !! మీ సమతంలో నేను పొందిన ఊరట, నా జన్ఫిలో మా అమ్మగారి ద్వారా గూడా పొంది ఉండలేదు. మరోసారి మీకు నా ధన్య వాదాలు, అయితే నన్ను నా కర్తవ్య పధంనుండి మాతం మీరు విముఖులుగా చేయవద్దని మిమ్ము పృాదయపూర్వకం గా కోరు కొంటున్నాను.

సోదరి మేనకఠకు ఒ పుష్పగుచ్చం 239

_ “నీ కర్తవ్యం ఏమిటి?” అని లత్మీకి తెలియకుండానే మాటలు ఆమెనుంచి దొర్త్హాయి.

“నాకు సంపావ్తమైన ఈ సిఫ్టిస్‌ రొగాన్ని, సాధ్యమైనంత ఎక్కువమంది పురుషులకు పరివ్యావ్తం జేస్తాను పమా(తం నా యిష్టాయిష్టాలతో ప్రసక్తి లేకుండా, నన్ను సమీపించిన పతి పురు షునికీ ఈ వ్యాధిని ఐచ్చికంగా సంపొ_ప్తం జేస్తాను. దూరంగా పోయే మగ పురుగులను సయితం, కావాలని ఆకర్షించి, ఈ జబ్బును వారికి ఎక్కిస్తాను. తద్వారా వారి జీవితంతోబాటు, వారి భార్యల

జీవితాలు, చారి బిడ్డల జీవితాలు ఈ రోగంతో మారణ మైపోతాయి. ఎన్నో శాపాలకు లోనై. దగ్ధమెన నా [బతుకు యొక్క మహాళావ ఫభితం అప్పుడుగాని సంఘం అనుభవించదు. నాడుగాని నాలోనిండి నివిడీక్సుతమైన ఈ ద్వేషం చల్లారదు. లావా లాగా ఉడుకుతూన్న నా రక్తం ఆనాడుగాని శాంతించదు.”" అనర్గళంగా మాట్లాడింది మేనక. వదో భూతం అఆవేశించినదానిలా మాట్లాడింది. ఏమి మాట్లాడుతుందో తెలుసుకో లేనంత ఆవేశంతో మాట్లాడింది. కాని ఈ మాటలవెనుక, ఈ ఆవేళంవెనుక, సుదీర్ట్యమైన ఒక ఆలోచన, కసితోనిండి; భావన, తద్వారా రూపాందించుకొన్న క_ర్తవ్యం, దానిని శక్తివంతంగా నిర్వహించాలనే దృథదీకు, స్పష్టంగా కన్పిం చాయి (శ్రీమతి లత్మ్టికి. 'ఒక్క-సారి ఈ అమాశ్రియి ఆలోచనలకు, ఆవేశానికి, భయ (భాంత అయింది. లట...

'" పమవుతుంది ఈ అమ్మాయి తాను వెలిబుచ్చిన అభిపాయాన్ని అమలుపరి స్తే! ఈమె, తన సవాచర అభాగ్యసోరీమణులకుగూడా ఇబే భావనను [పబోధించి, వారికిగూడా ఇదే తమ క_ర్తవ్యమనే అభిఫా యానికి తెస్తే ఈ సంఘం పమౌతుంది ? ఇదే భావపచారం పారిస్‌ నుంచి బయల్వెడలి,. (ఫొన్సు 'దేళం సరిహద్దులు దాటి, సము(దాలు అధిగమించి, భూగోళాన్ని ఆకమి_స్తే మానవజాతి ఏమిటి? ఒక

240 అ&్యర ఘురామ్‌ తణం ఆలోచనా రహిత అయింది (శ్రీమతి లమ్మిం చేతి వేళ్లతో కను ళెప్పలు ఒళ్తుకొంది (శ్రీమతి లతని.

ఆమె గుండె-గుభేలుమంది !

'మేనకను సముదాయించింది. అత్తి కష్టంతో మామూలు మనిషిని చేయటానికి కొంతసేపు పట్టింది లడ్మికి.

“మేనకా”. అని పిలిచింది. (శ్రీమతి లత.

తలఎత్తిచూచచింది మేనక. “ఆ వేశపడకమ్మా ! నీ జీవితాన్ని అమూల్మాగంగా వింటూన్న నాకు అడుగడుగునా ఖేద మే ఎదురైంది. పరితాపమే మిగిలింది. నేనెక్కడున్నా నీవు నా మనస్సులో మెదలు తూనే ఉంటావు. అయితే ఒక్క విషయం నీకు చెప్పాలను కుంటున్నాను. మేనకా! జీవితం ఒక యాక్సిజెంటటు అని ఏవరో ఒకాయన చెప్పింది ఇప్పుడు జ్ఞాపకం వస్తు-ది. నీ (బతుకులో అన్నీ యాక్సి జెం్లే. గొప్పగాఎదిగి, గొప్పగా (బతకవలసిన నీ (బతుకు ఎందుకు ఇలాబండలపాలయిందో చెప్పగల శక్తి నాకు లేదు. ఎవరి శినా ఉందోలేదో గూడా నాకు తెలియదు.

కాని మానవజాతివై ఇంతగా "పెంచుకున్న చ్వేషంనుంచి ముందు నీవు విముక్తిగావాలి వేనకా. నీకునీవు విముక్తవయితే తప్ప నీకు శాంతిలేదు. నీ (బతుకుకు [వశాంతతలేదు*”. అని చెప్పింది లకి.

“నా (బతుకుకు శాంతియా మాడమ్‌”!__దీర ౦గా నిశ్వాసం

యు వదిలింది మేనక, అవునమ్మా నీ శాంతికోనరమే నా ఆరాటం.

ఈ నీ దగ్గజీవితానికి ఏ ఒక్కరూ కారణంగాదు. ఆలో చించుకో అలాఅని సంఘమూగాదు. అయినా ఈ భాధ్యత సంఘొ నిది కాదనీ అనలేము. ఇంతకూ ఈ సంఘం అం ఎవరు! మనమేగా? దాన్ని సంస్కరించుకోవటంలో చే అందరిజాగూ ఉంది.

సోదరి మేనకకు ఓ పుష్పగుచ్చం 241 “సళారణంగా నౌజొగాక నీలోగూడుకట్టుకున్న ఈ విద్వేషాగ్నిని

చల్లార్చుకొనుట ద్వారానే, నీకు మనశ్శాంతి లభ్యమౌతుంది. నీకు అవకారంచేసిన (పతివ్య క్షి నిజంగానే శితార్దుడు. ఎంత మాతం తమార్దుడుగాడు. ఈ పతనావస్థ నీదేగాదు. వాళ్లదిగూడా ! సంఘంలో ఒక అభాగ్యమహిళను, గౌరవనీయ సోదరిగా చూడలేక పోయిన వారిది దౌర్భాగస్రం -- అట్లాంటి వారితో సంఘం నిండి ఉన్నమాట వాస్తవమే. నీలాంటి దురదృష్ట సోదరీమణులు, (ప్రపం చంలో అన్ని దేశాల్లో, అన్ని పట్టణాలలో నీలాగే నికృష్టజీవితాలతో (బతుకుతున్నారు. వారిని చూచి ఊరట తెచ్చుకో. ఈ అభాగ్య సోదరీమణుల రకణను గురించి ఆలోచించుకుంటూ ఊరటగల్లించుకో, సంఘ దృష్టిలో రావలసిన మార్పుల గురించి ఏ కొద్దిపాటి కృషి. జరుపుతూనో నీకు నీవు ఈ విషవలయంనుంచి బయటపడి, నిన్నావ రించిన పరిస్టితులక న్నా నీవు ఎదిగి ఒక వ్యక్తిగా (బతుకు. ద్వేషిం చటం చ్వారా నీవు నురీ ఆహుతై పోతావు, భగ భగ మండిపోతావు. బహుశా ఈనాటి నీ మానసిక స్థితిలో _పతివారూ అదే నిర్ణయానికి వస్తారు తప్పులేదు. అయినా ని్మిగవాం చూపుకోవలసిన సమయమిదే నమ్మా 11 ఊరడించింది (శ్రీమతి లత

“ పతనమయ్యాానని చెప్పుకోగల ధై ర్యమున్ననీవు, నీ శారీరక రుగగ్చితను సంఘానికి అంటించి, కసిదీర్చుకున్నానని తృ ప్రిపడేకన్నా, నికసినీ నీలోనుంచి, తొలగించుకొని, నీవు ఎదిగి, నీ కపకారంచేసిన వారికన్నా "వెరిగి, వారినిమన్నిం చి, నీకు నీవు. బాగువడి, నీ కన్నా జాధపడుతూన్న అసంఖ్యాక అభాగ్య సోదరీమణుల, సౌఖ్యానికి క్‌ మి చేయడంలోనే నీ జీవిత చరిళార్థత ఉంటుంది, మేనకా | ఆలోచించుకో. ఆవేళంకన్నా ఆలోచన ఎపుడూ మేలుచేస్తుంది చెల్టీ $ అని పలికింది లమీశ్రి*

ఏటో చూన్తున్న మేనక, నిళ్ళబ్దంగా కుర్చీలోంచి లేచింది. ట్రిపాయి మీదఉన్న చేతికంచిని అందుకుంది, లతథిగి కండ్లల్లోకి ఒక తణం తేరిపార జూచింది. నిళ్శాబ్దంగా తలవంచి నమస్కరిస్తూ నెలవు తీసుకొంది. .

16

నిళ్ళబ్బమే పన్ఫుతానికి మేనకను సేదదీర్చగలదనుకున్నది (శ్రీమతి లతమ్మీ. ఒంటరిగా ఉండటమే ఆమె వివ్వూల మనస్సును కుదటపరచగలదనుకున్నది లి.

మరురోజు మధ్యాహ్నాం లమ్మీ లండన్‌ వెళ్లిపోయింది.

నాలుగో రోజు ఉదయం లకిన్దికి పారిస్‌ నుంచి ఒక ఉ_త్తరంవచ్చింది. ఈము "స్నేహితురాలు, మదాం పౌష్టా బారనెస్‌ ఆ ఉ_త్తరం[వాసింది. ..... బమేనక నిద మ్మాతలు అతిగామింగి మృత్యువాతపడింది. ఎంత (పయత్నించినా డాక్టర్లు ఆమెను దక్కించలేకపోయారు. ఆమె మొత్తం ఆస్తి బ్యాంకులో ఉన్న 18 (ఫాంకులూ. న్వదస్తూరితో మీ వేర ఆ మొత్తానికి ఒక చెక్కురాసి "పెట్టి మీకు అంద జేయమనీ, ఆ స్వల్బ్పధనం, ఏ ఒక్క అభాగ్య సోదరి కన్నీటిబొట్టు తొలగించ టానికి ఉపయోగపడినా తన ఆత్మ కృతజ్ఞతగా ఉంటుందనీ, రాన్తూ మీకు ఆ చెష్కతోపాటు, తన అంతిమ మనవిని నివేదించమని కోరింది.” అది ఆ ఉత్తరంలోని సారాంశం. పిడుగుపాటుగా వచ్చిన ఈ వ్నార్త (శ్రీమతి లథ్మిని నిశ్చేష్టగా చేసింది. ఆమె కండ్లవెంట ఆ[ళువులు ధారలు కట్టాయి. .

ఆ మధ్యాహ్నానికి, మేనక భౌతికకాయానికి పారిన్‌లో “పెష్టా' ఆధ్వర్యంలో జరిగే అంతిమ సంస్కార సమయాననిక్కీ విమా నంలో ఒక పుష్పగుచ్చం పంపించింది లట్మి. చానివై (వేలాడదీసిన చిన్ని అట్టముక్కమైన, సోదరి మేనకకు ఓ పుష్పగుచ్చుము - లకి. అని స్వదన్తూరితో [వాసి పంపారు (శ్రీమతి లక్మి.

లండన్‌ యా (త న్యూఢిల్లీ లోని పాలం విమానాశయంలో భార్యా, భర్తా, బిడ్డా వి, ఐ. పి. లాంజిలో కూర్చొని ఉన్నారు.

(శ్రీమతి లత్మీ రఘురామ్‌ తొలిసారి లండన్‌ వెళ్తున్నారు ఆపూట. ఆపూట కొంచెం విశాంతిగాఉన్న రఘు రామయ్యగారూ, కూతురు దివ్యజ్ఞాన సరోజినీ దేవీ, విమాన్శాశయానికి వచ్చారు ఈమెకు వీడ్కోలు చెప్పటానికి. ఇంకా ్రైముంది విమానం కదలటానికి, కాఫీలు "ఇప్పించారు రఘు రామయ్యగారు. బొగలు [గక్కేకాఫీని "నెమదిగా (తాగుతూ కూర్చున్నారు ముగ్గురు,

“ఇంగ్లండుకు నామొదటి [పయాణం స్వరాజ్యం రాకముందు* నీ తొలి [వయాణం స్వాతం[త్యం వచ్చాక, మనిద్దరిలో ఎవరం గొప్ప చార మంటావ్‌ ” అని చిలిపిగా [పశ్నించారు రఘురామయ్య గారు.

ఉల్లానంగా ఉన్నపుడు రఘురామయ్యగారు చాలా చలా: కిగా మాట్లాడుతారు. చిలిపిగానూ మాట్లాడుతారు. పొట్ట చెక్కుల 'య్యేట్టు నవ్వనూ గలరు. ఎదుట వారిని కడుపు నిండా నవ్వించనూ గలరు.

ఆయన లండన్‌లో చదువు కున్నారు. ఆంగ్రేయ జీవితాన్ని అర్హంచేసుకున్నారు, కాచివడపోళారు.

-.. వానిన చేళవాసిగా (శ్రీ రఘురామయ్య (గేటు బిటన్‌కు వెళ్లినా, తన జాతి అభిజాత్యాన్ని ఏనాడు విస్టరించలేదు. ఆయన (ప్రతివలుకులో [పతి అడుగులో అది అభివ్యకక్త మయ్యేది. న్చూర్తి వంతమయ్యేది. "

244 అట్మిరఘురామ్‌ ఆనాడు, అెల్టవాడు ఎంత గొప్పవాడై నాగానీ, అతనికన్న ఈయన ఎందులోనూ తగ్గలేదు. వనాడూ తగ్గలేదు. ఎందునా తల వంచలేదు. కాని సోదర భారతీయ విద్యార్థులే అనేవారు,“మన రఘురా మయ్య ఎందుకు అంతగా ఆత్మాభిమానం చూవుళతాడు !$” అని. . “ఆత్మ ఉందికనక, అభిమానమూ ఉందికనక'”” అని (శ్రీ రఘు రామయ్య సమాధానించేవారు. “అది రైతు బిడ్డల సవాజ లవణం గూడా 1” అని నొక్కి వక్కాణించేవారు. వల్లె లంశు తెలియక, పల్లీయులంకే ఎరుగక, భూమి తల్ది మనుష్యుల్వవై ఏలాంటి చెరగని ము దవేస్తుందో గుంర్చెరుగని నగర వాసులైన, అం'గ్లేయ (పభుత్వ ఉన్నతోద్యోగుల బిడ్డల [పళ్నలకు, రైతు బిడ్డ రఘురామయ్య కొరక రాని కొయ్య. చారంళా పట్ట ణాలలో మహానగరాలలో ఆంగ్ర విద్యాలయాలలో చదువులు సాగిం చుకొని, అమ్మనాన్న లను, మమ్మీ డాడీలని పిలుచుకుంటూ, ఆంగ్ల నాగరికతను అర్ధంగాక పోయినా. జీర్ణంచేసుకున్నామని భావించే వరమ విద్వాంసులు. మరి రఘురామయ్య భారత దేశాన్నుంచి ఉన్నత విద్యలకోసం, దికగా చదివి పతిభతో ఉ త్తీర్ణుడై ఇంగ్రండుకు విచ్చేసిన నవయువ కుడు. తెలుగు 'దేశపునడిగడ్డన మొలకెత్తిన 'చేవలిగిన సిరిమాను మొక్క. పది మందికి మెక్కు బెట్టి తాముతి నే కుటుంబాలలో ఉద్భవించిన వాడు. సకల జనుల కుద్దార్జినిబాపి, కడుపులు నింపీ కూడును పండించే కుటుం బాలలో జన్మించినవాడు. ఎవరకూ భయవడనివాడు. భయమం కే ఎరుగనివాడు, నమ్ణికాలను ఎన్నుకునేవాడు. ఎన్ను కొన్నవాటిని నమ్మేవాడు. నమ్మిన వాటిని ఆచరించేవాడు. వహారివార (అవ్మోదులనై నా లెక్కాచేయనివాడు. 'వెనుదిరగని వాడు. మేధావి.

లండనొ యాత 245 సంపదకు తక్కువ లేదు, ధనానికి కొదువలేదు, మస్తిష్కం నిండా మేధస్సు ఉంది. మేధన్సు నిండా వైతన్యముంది.

మరి తల్లవారికి తల ఒగ్గ వలసిన అవసరం ఆయనకు లండన్‌ విద్యార్జి జీవితంలో ఏనాడూ కలుగ లేదు.

తన భార్య ఈనాడు తొలిసారిగా లండన్‌ వెళ్లోంది అనే భావన రాగానే, ఇంగ్లండులో తాను గడిపిన రోజులు స్ఫురణ కొచ్చి ఉంటాయి.

అందుకనే ఆ్మపళ్న వేశారు, (శ్రీ రఘురామయ్య (శ్రీమతి లతని.

వారి (ప్రశ్నకు ఈమె నవ్వుకుంది.

“వళ్నకు నవ్వు ఎక్కడైనా సమాధానమౌతుందా లక్కీ *” అన్నారు రఘురామయ్యగారు.

కూతురు దివ్యజ్ఞాన సరోజనీ దేవీ ఫక్కున నవ్వింది

“మీ [పళ్న మరో విధంగా వేసి ఉంకే, మీ (పళ్నలోనే నానమాధానం గూడా వచ్చి ఉండేది !" అన్నారు (శ్రీమతి లతిస్ర

“ఎలాగేమిటి *” అన్నారు శి రఘుళామయ్య,. కుతూవా లంతో తల్లి వైపు చూచింది, దివ్యజ్ఞాన సరోజనీదేవి.

“సమీ అేదు ! బానిస భారత పౌరునిగా నేను తొలిసారి మాపభువుల 'దేళం ఇంగండు వెళ్లాను. స్వతంత్ర భారత పొరురాలుగా సమాన స్థాయిలో (పత్యేక ఆహ్వానం పొంది ఈనాడు నీవు ఇంగ్లండు వెళ్తున్నావు; మరి మన ఇద్దరిలో ఎవరం గొప్పా+” అని మీకు అడిగి ఉంచే సమాధానం గూడా నేను చెప్పవలసిన పని ఉండేది గాదు 1అని అన్నారు శ్రీమతి లమ్మీ.

బిగ్గరగా నవ్వింది దివ్యజ్ఞాన సరోజిగిదేవి. అమె నవ్వులో వాళ్ల నాన్నగారి నవ్వూ కలిసింది. లాంజి (వతి ధ్వనిం చింది.

246 లజ్కిరఘురామ్‌

ఇంతలో లెడ్‌ స్పీకరులో నుంచి ఒక నుతి మెత్తని కంఠ స్వరం “లండన్‌ శైట్‌రడీ అని పళటించింది. ముగ్గురూ విమానాన్ని సమీపింఛారు. లమ్మి, బీవీ చుబుకం పుణ ముదాడింది. రఘు 'రామయ్యగారికి నమస్కరించి "సెలవు తీసుకున్నది.

. రఘురామయ్య గారు, “తేమంగా వెళ్ళి లాభంగారా !” అంటూ మృదువుగా నవ్వారు. వెన్నుతట్టి నిమిరారు. అయినా ఆ గొంతులో పదోలోపించినట్లు వినిపించింది. గాద్గదికత ధ్వనించినట్ల యింది. ॥

అవును. ఆప్తులు తాత్కాలికంగానే జాగాక, దూరమవబో తూంళ, ఈ అనుభూతులు అనివార్యం. సవాజ లక్షణం, విమానం కదిలింది. నేల మీద పరువెత్తింది. విమానవు కిటికీ లోంచి చూస్తూన్న లమ్మికి భర్తా బిడ్డా "దేబురుమాళ్లు ఊపటం కని పించింది. భదంగా విమానం గాలి పీల్చుకొని వాయుమండలంలో 'కెగిరింది. నింగివై ఫు ఉరికింది. ముందుకు దూసుకపోతోంది. త్తి శ్‌ కే

"విమానం మేఘమండలాన్ని దూసుకొని ముందుకు ఉరుకు తోంది. విమానంలో కూచున్న (శ్రీమతి అతి మనస్సు వెనక్కు మళ్ళి చరి తపుటల్లోనికి దూసుకుపోతోంది. _ విమానపు వేగం ముందుకు ఆమె మనోవేగం వెనుకకూ పోటీలుపడుతున్నాయి.

“హిందూ దేశానికి ఆంగ్లేయులరాక - ఈస్టిండియా కంవెనీ ఆవిర్భావం. వ్యాపారం పేరిట దేశీయ వ్యవవో రాలలో జోళ్యాలు. స్వదేశీ సంస్థానాధీకఘులతో సంబంధాలు. వారిలోని అనై క్యతను సాకుగా తీనుకొని సాగిన 'రాజకీయ కుటలు రాజ్యాపహరణాలు, ఆంగ్ల పరిపాలనా 1పారంభం. చివరకు స్వదేశసంస్తానాలన్నీ ఆంఛ్లే యుల సార్వ భౌమళ్వానికి అంగీకరించటం చేశంలోని ముడిసరకుల రవాణా, తిరిగి వినియోగ వస్తువులుగా మార్చి ఈ దేశానికే దిగుమతి గావించటం.

అండన్‌ య్యాత 247

వరునగా ఊవో చ్మితాలు (శ్రీమతి లడ్మికి మనస్సులో మెది లాయి. బయస్కోపుల్లోని బొమ్ముల్లాగా ౨4442,

విమానం ముందుకు ఎగురుతూనే ఉంది!

మనను వెనక్కు. ఆలోచిస్తూనే ఉంది!!

బానిన చేశంలో భారత (వజ ఇక్కటులు, అమాయికత్వం అజ్ఞానం దారి ద్యాలు,

స్వాతంత భావబీజాంకురణ. ఉద్యమాల రూపధారణ. రాజ కీయ పార్టీల నిర్మ్శాణాలు. 'చేళ నాయకుల ఉద్బోధలు,.

విమానం ముందుశెగురుతూనే ఉంది!

మనస్సు గతంలోనికి ఆలోచిస్తూనే ఉంది !!

ఉద్యమాల [పారంభం. [పజల త్యాగాల ఆరంభం. తీవవాద పోరాటాల విజ్బంభణ. తెల్లవారి తుపొకులు (ేలడం. నల్లవారి శరీ రాలు నేలరాలటం. అరుణారుణ రుధిర [సవంతులు భారత ఛాతీ తలాన్నిపులకింప 'జేయటం. లాటీల చెబ్బలు. జె ళ్లకవాటాలు. బ్లాక్‌ హోల్‌ అవ్‌ కలకత్తా, జలియన్‌ వాలాబాగ్‌ , కాన్పూరు కుటకేసు, మీరట్‌ క్కుటకేసు, భగత్‌సింగ్‌ రాజగురు సుఖదేవుల ఆత్మార్పణ. జితీందుని అరవై రోజుల ఆమరణ నిరావోరదిత.

విమానం ముందుకు పోతూనే ఉంది!

మనన్సు గతంలోనికి సంచరిస్తూ నే ఉంది!

జేళ రాజకీయాలలో మహాత్ముని (పాదుర్భావం, రాటం (తిప్పుతూ రాజకీయాలు వడకటం. సత్యాగ్రహ నినాదం. అహింసా ఉద్యమాలు. జవహర్‌ లాల్‌ 'స్మ్హూ, వల్ల్రభాయ్‌పశేల్‌ , రాజగోపాల చారి, మహమ దాలీ జీన్నా,అబుల్‌ కలాంఅజాద్‌ , సరోజినీనాయుడు, లాక్టీలిన్‌ లిత్‌ గో, వేవెల్‌, (కిప్ప్సు రాయబారం, (బిటన్‌లో ఎన్నికలు లేబరు పార్టీ (పభుత్వం, మౌంటుబాటన్‌, స్వాతం్యత (ప్రదానం, ఆగష్టు 15.

జ రామ్‌ 248 అమ్మీరఘు విమానం ముందుకు పోతూనే ఉంది.

మనస్సు నిలచి [పళ్నించుకుంది.

“భారత. చేళం సాగించిన అహింసాపూర్వక స్వాతం(త్య పోరాటానికి ఆంగ్ల జాతి కనక స్వాతం౦త |పదానం జరిగింది. అదే మరో జాతి అయిళే మన దేళం గతి ఎలా ఉండేదో అని (ప్రశ్నించు కుంది తనలోళా నే లత్మి.

“అదే ఆజాతి విశిష్టత” అని మనస్సు సమాధానం చెప్పుకుంది తనకుతానే,

ఆ దేశానికే ఈ [పయాణం జ్లైప్పికి ఇెచ్చుకుంది లత మనస్సు.

ఇంగ్లండులో “ఉమెన్సు వాలంటరీ సర్వీసెస్‌ అనువేరిట ఒక | పసిద్ధమైన మహిళా స్వచ్చంద సేవాసంస్థ నెలకొని ఉన్నది, అ సంస్థ మవోసభలను పురస్కరించుకొని (శ్రీమతి లత్నీరఘు రామ్‌, వహోజరవ వలసిందిగా ఆవ్వోనం, వచ్చింది. ఆ కారణంగానే ఈ లండన్‌ (పయాణం-

త్తి చ్‌ త్తి

విమానంలో సోదరి రాధాక్ళన్ల, కుమారుడు అరవింద్‌తో కలసి అక్కగారి కోనం ఎదురుచూస్తోంది. దూరంగా ఆక్రాళంలో ఒక చుక్క కనబడింది, చుక్కా వక్షి అయింది. పతీ "పెద్దదయింది. అది విమానమయింది. ఇండియన్‌ ఎయిర్‌ లైైన్సు వారి బోయింగ్‌ విమా నమయింది, ఆగింది.

విమానానికి ఆనించిన నిఇ ఏన మెట్టు దిగుతూనే (శ్రీమతిలమి్యి చెల్లినీ అరవిందునీ చూచింద్‌. కుడిచేయి వ కెత్తి అల్లల్లాడిం చింది. గబ గబా నిచ్చెన దిగి జరజరా వారిని సమీపించింది.

అక్కను చూచిన రాధాకృష్ణ నాలుగడుగులు ముందుకు ఉరికింది. అక్కను ఆలింగనం 'జేనుకొంది.

లండన్‌ యాత 249

ఐరోపా ఖండపు ఆ వడమర కొనన నివసిస్తోన్న ఆ చెల్లి రాధా కృృస్ణ, ఆశియాఖండపు ఈతూరుపు కొనన నివసిస్తోన్న ఈ ఆక్క లతీ్టనారాయణ ఒకరినొకరు వాకేసుకున్నారు. ఆరు సంవత్సరాల ది | వియోగానంతరం ఆ అక్కచెళ్లెండు ఒకరి బాహువుల్లో ఒకరు ఒదిగిపోయారు.

“అక్కా!” అని పిలిచింది కృష్ణం

అది పిలుపుగాదు! పలుకు గాదు !! గొంతులోని గురగుర | ఒకస్వరజీర !!

అక్క-గారి గొంతుకలో ఆ జీరగూడా పలుకలేదు.

కండ్ల నీరూరింది ! కన్నీరుగామారింది !! పరుగా పారింది 11! ఇరువురి పవ్యాదయ స్పందనలూ ఏక గీతిని ఆలపించాయి. ఏక శోశాన్ని ధ్వనించాయి. సావేరిరాగాన్ని్యపతిధ్వనించాయి.

ఒకేమాతృగర్భంలో జీపంపోసుకున్న వారు. ఒకేతల్టి ఉద్యాన నిశ్వాసాలలో పాలుపంచుకున్న వారు. ఓకే అమ్ము న్లన్యంతో విడ్డలైన వారు. ఒక పశ్లైరంలో భుజియించినవారు. ఒక శయ్య వై నిదురించిన వారు. ఒకరుగౌ ఆడినవారు. ఒకరుగా పాడినవారు. ఒకే చోట చదివిన వారు, ఒకరు పెద్దమ్మాయి. ఇంకొకరు చిన్నమాయి.

అశేండ తరవాత తిరిగి ఒకరి చేతుల్లో ఒకరు ఒకకైనారు.

ఉం ళం అది ఇలదొరల చేళమని వారికి స్పృవాలేదు. పరాయి (ప్రాంత లొ

మన్న భావన శాలేదు. ఎవరన్నా చూస్తున్నా లేమో నన్న తలంపు కలగలేదు. ఏమన్నా అనుకుంటున్నా శే మోనన్న విచికిళ్సా మనస్సు లకు తాక లేదు.

శెండు పృాదయాలు మాతం ఒకటి నొకటి తాకాయి. బలంగా తగిలాయి. ఓరుసుకున్నాయి, ఏకొమైనాయి. జోభించాయి. దిఠ వియోగానంతరం ఆ _వవృాదయాలు కలుసుకున్నపుడు (దవించే అర్జేరిత, పొరళా ఆప్యాయత, పొగే వాత్సల్యం "పెన వేసుకొని మూర్తి

ది

250 అత్మీరఘురామ్‌ దాల్చి ఆ ఇద్దరు (స్ర్రీమూర్తులలో ద్యోతకమైనాయి, ఆ లండన్‌ విమానా[ శయంలో ఆ తణాన,

చుట్టు (వక్కాల (వయాణీకులు నహితం నిలచి తణం నేవు "తేరిపారజూచి, ఆశ్చర్యంతో పొటు ఆనందాన్ని గూడా సమ్మిశితం "జీసుకొన్న చూపులతో ఈ ఇరువురు సోదరీమణుల గాడాభిర క్తిక్రీ (పగాభానురక్షికీ తమ మనస్సుల్లో నే (పకటించుకుని సాగిపోయిన తణం అది.

అమ్మా, 'పెద్దమృల అలింగనాలను చూచి నంతోషిస్తోన్న బాబు అరవింద్‌ , తల్లుల నయనాల్లోని విషాద శేఖలనూ, మొగములో (వస్ఫుటమౌతోన్న ఆవేళ ఆవేగాలనూ పరీక్షగా చూచి, కొంచెం బిక్కు మన్నాడు. విక్కమొగం వేశాడు.

అది గమనించిన (శ్రీమతి లమ్మి తన కన్నీటిని తుడు చుకొంది. తమాయించుకొంది. తనలోని భావావేశాన్ని తనలోనే ఇముడ్చుకొని తాను తానైైంది. అరవింద్‌ ను రెండు చేతులతో దగ్గరకు తీసుకొంది.

“అమ్మా ” అంటూ కాళ్లువాకేను కున్నాడుబాబు. రెండు చేతులా వె కెత్తి బుగ్గలను ముద్దిడుకొంది "పెద్దమ్మ. జాబు దిగులు పోయింది. నవ్వాడు. అెండు చేతులా "పెద్దమ్మ మెడను వాశకేను కున్నాడు.

(శ్రీమతి కృష్ణ కారులో ఆమె డైఏవ్‌ చేస్తుండగా ఆమె నివాన గృవోనికి జేరారు అందరూ.

చెల్లి కృష్ణతో రెండురోజులు కులాసాగా గడపాలనే ఉద్దే శ్యంతోనే, అక్క లమ్మి ఈ అంతర్జాతీయ మహిళా నమావేళశపు "తేదీలకన్నా "రెండురోజులు ముందుగానే (వయాణమై లండన్‌ రావటం జరిగింది.

ఉమెన్సు వాలంటీర్‌. సర్వీనెస్‌ (*/. ౪. 5.) ఇంగండులోని సర్వ[పజానీకంలో అద్భుత గౌరవ మన్ననలను అందుకున్న సం వ్జః

లండన్‌ యాత 251 ఈ మహిళా స్వచ్చంద సంస్ధ, రెండవ యుద్ధకాలంలో, ఇంగ్లండు మవో భయంకర వివత్కర పరిస్థితులను ఎదుర్కొంటున్న "కాలంలో ఉద్భవించింది. [బిటిషు దివులలోని (స్రీలందరకూ (పాతి నిధ్యం ఉన్న ఈ సంస్థలో అసంఖ్యాకంగా నభ్యులు "దేరారు. యుద్ధ కాలంలో, రమణశాఖల్లో వివిధములైన [_పవయోజనాత్మక కార్య (కమాలను కొనసాగించారు. విమానచాడుల నుంచి, వయోవృద్దు లనూ, పసినిసుంగులనూ తప్పించేందుకూ, సామూహికంగా వారిని నగరాలనుంచి, పల్లె [పాంతాలలోని రతితస్థలాలకు తరలించటంలో, అనుపమానమైన కృపి.జేశారు. విమానదాడుల అనంతరం, వత గాతులైన పౌరులకు, వైద్యసహాయం జేయడంలోనూ, వారికి పునర్ని వాసా లేర్పరచడంలోనూ, ఈ (స్త్రీలు నిరుపమానమయున నేవలు "జేళారు. రణరంగంనుంచి, తరలించబడిన అంగవిహీనుతై , రోగ్మగస్థు లైన రమణ దళాల సిబ్బందికి కడుటరిమితో వై ద్యసదుపాయాలు కలిగించి ఆదరించి పునః వారికి ఆతసవిశ్వాసం జేకూర్చారు. (వభుత్వమూ, పరిశమలూ, యుద్ధావసరాలకు ఉత్ప త్తిచేయ డంలో తల మునకలుగా సతిమతమవుతుంళే, ఈ న్వచ్చంద సేవా మహిళా "కార్యక _ర్తలు, లభ్యమైన వతి వనరునూ, ఉవయోగించు కొని, దొరికిన [పతి వస్తువునూ వినియోగించుకొని, జాతి అవనరాలను కడు(శద్ధతో తీర్చుకున్నారు. జాతి జీవితాన్ని అనుదినం నడపవలసిన ఇాధ్యతనుంచి (పభుత్వాన్ని తప్పించి, ఈ స్వయం సేవక మహిళా "సోదరీ మణులే, 'బిటీషు (నజల నిత్యావసరాల పేకరణ అద్భుతంగా నిర్వహించాను. సరఫరా బాధ్యతల నిర్వహణను తమ భజ స్కంధా లై భరించారు. దొరికిన పాత మేజోళ్ళును కలిపి చేతులతో కుట్టి జ్లాం కట్టుగా తయారు జేసి పౌరులకు అందించారు. జీర్ణ వస్త్రాలను, ఇంకాపనికిరాని అన్ని వస్తువులనూ, ఎక్కడకక్క డే వారు కృషి జేసి

252 ల్మీరఘురామ్‌ అవసరాలకు ఉపయోగించే తీరుగా తయారించుకొని (పజల అక్కర్ణను తీర్చారు.

పోరాటంలో అగ శీణిలో ఉన్న నైనిక దళాలకు, నవ్టయి చేయటానికి గూడా ఎంతమ్మాతం. వెరువక, ఈ దళం యువతులు ముందుకు వచ్చారు. ధ్రైర్యంగా కృపి. జేశారు. ఘనంగా మనన్న లందారు.

త్యాగ పూరితమూ, సావాసో పేతమూ అయిన, ఈ సంస్థ నిర్వ హించిన చారి త్యాతృకక్ళషిని జూచి, ఆంగ్ల [పజలు ఇనుమ డించిన ఉళ్సావాంతో యుద్ధ కృషికి దోవాదం చేళారు.

ఈనంస్థకు [బిటిషురాణి పోవకురాలు. రాణిమాత ఎలిజబెత్‌ అధ్యతురాలు ఆనాడు.

ఈసంస్థ సమావేశానిశే (శ్రీమతి లక్మి వోజరయ్యారు.

లండన్‌లో జరుగనున్న ఈ స్వచ్భంద సేవా కార్య[కమాల ఉత్తమ సంస్థ సమావేశాలకు భారతదేశం తరపున 'పాతినిధ్యంవహిం టానికి ఎన్నికచేయ వలసి వచ్చినప్పుడు, రాజకీయవై రుధ్యాలు లేని నాయకులకోసం భారత (వభుత్వం తీవంగా పరిశీలించ వలసి వచ్చింది.

' శాజకీయాల (ప్రమేయం లేకుండా, మహిళా ఉద్యమంలో కృషి. జేస్తున్నార'నే అభిపాయంతో (శ్రీమతి ఇందిరాగాంధి (శ్రీమతి లత్మీ రఘురామ్‌ పేరు సూచించారు. తదనుగుణం గానో, (శ్రీమతి అతికి ఆహ్వానం రావడం, ఈమె అంగీకారం తెలపడం జరిగంది. త్తు వి చి

సమావేశాలకు ముందున్న ఆ అెండు రోజులూ, తానూ క్ష, చిన్ననాటి అక్కచెల్రెండ్రు అయ్యారు. "పెరిగిన వయన్సులకు ఎదిగిన బాధ్యతలను విస్మరించారు. తిరిగి ముృుఫ్పెఅయిదేండ్లనాటి అమ్మా నాన్నల పెంపకంలో అల్లారుముద్దుగా “ఇృర్రిన్తి ఆనందాతి "కేకంతో కుప్పిగంతులు వేసుకున్న వయస్సుకు మళ్లారు.

లండన్‌ య్యాత 253 మదనపల్లి గురుకులంలో కజిన్సు సతీమణి పేమతో' చౌదరి సిస్టర్‌ ని అని పిలవటం జ్ఞాపకం వచ్చింది. నవ్వుకున్నారు. పీటల కింద ఇష్టంలేని చపాతీలు దాచి, తిన్నామని వంటచాళ్లనూ తోటి వాళ్ళనూ నమ్మించి, బియ్యపు అన్నం తినడం జ్ఞాపకంవచ్చింది. నవ్వుకున్నారు. | ఇద్దరూ చైకిళ్ళు తొక్కడం జ్ఞావకం వచ్చింది. గ్య్భురపు స్వారీ చేయటం జ్ఞూపకంవచ్చింది. బందరులో న్కూూలు వదలిం తర్వాత కారును పంపించి పీరు నడచి వెళ్తుంచే జనం వీరిశేసి వింతగా చూడటం జ్ఞాపకం వచ్చింది. ఇద్దరూ కవల పిల్లలు అని వారు అను కుంటం మరొకసారి వినిపించింది. నవ్వుకున్నారు.

“కృష్ణ చిన్నతనంనుంచీ చాలా కలుపుగోలుతనంగల పిల్ల. మనిషికి చొఅవ ఎక్కువ. కొత్తా పాతా లేదు. ఎవరి ఎదుటికైనా పోతుంది. ఏమైనా మాట్లాడుతుంది.

నాన్నగారు ఇంటివద్ద లేని సమయాల్లో, జవానులు సమయా నికి ఇంటిముందు ఉండనప్పుడు పెద్దవారు ఎవరై నా వచ్చి, నాన్న గారి గురించి అడిగితే, లక్మి కొంచెం తలుపుచాటున ఉండి సమా ఛానం చెప్పేవారు. అడిగి కేనే చెప్పేవారు. అడిగినంత వరశే చెప్పే వారు. “కృష్ణ” అలా కాదు త్మురున వాళ్ల ఎదుటకు వెళ్లేది. ఈమే అడి గేదివాళ్లను “ఎదు కొచ్చారు”? అని. “నాన్నగారు కాంపుకు వెళ్ళారు. ఫలానపుడు వస్తారూ” అని చెప్పేది. “ఏమివని మీద వచ్చారు ?” అని పశ్నించేది. అంత అర్జంటయితకే నాన్నగారు కాంపు చేస్తూన్న ఊరికి వెళ్తమంటూ "దారి గూడా చెప్పేది.

“ఎందుకే, క ఖప్తా! నీకు ఆవివరాలన్ని* నాన్నగారు లేరు అంకే నరిపోదూఅంతా అనవసర (వసంగం” అనేవారు లమ్మీ.

“అదికాబే అక్కా! వాళ్లు ఎంత అర్జంటు పనిఉండి వచ్చారో.

ఎంత ఆతంగా వచ్చారో! మరిఆసంగతి తెలుసుకొని వాళ్ళకు వివరాలు చెప్పటం మంచిదేగా అక్కా!” అని జవాబు చెప్పేది. త్మురున మళ్లీ ఇంట్లోకి వెళ్లేది. స్వచ్చంద వృూదయిని చెల్లెమ్మ కృష్ణ.

254 లక్మీరఘురొమ్‌

బంధువు అందరి దగ్గరా ఈ చిన్నమ్మాయికి మాలమి ఎక్కువ. అందరనూ, వయిన వయినంగా పిలిచేది. వరసలు కలుపుకొని పిలిచేది.

లమ్మీ క'దిచేతకాదు. బంధువులయినా సకే అడిగినదానికే ము కసరిగా జవాబులు చెప్పటం ఈ మెకు అలవాటు. అందుకనే అం దరూ కృష్ణను మెచ్చుకునేవారు. మంచి పిల్ల అనేవారు. భోళా మనిపి. అనేవారు. దగ్గరకు తీసుకునేవారు. లక్మ్మిని మొఖమెదుట అనకపోయినా, గర్విష్టి అని వాళ్లలోవాళ్లు అనుకునేవారు. ఒకరి కొకరు చెప్పుకునేవారు.

• కర్చాకర్షిగా ఈ విషయం ఈమె చెవుల బడినా ఈమె చేయ గలిగింది గూడా ఏమీ ఉండేది గాదు. ఇది ఈమె తత్వ. ఎవరితో మాట్లాడ గూడదనిగానీ, బెట్టుసరిగా ఉండాలనిగానీ, ఆధిక్యతను చూపుకోవాలనిగానీ ఎంత మాతం ఉండేదికాదు లత్మ్జికి. అయినోొ ఈమెకు మొదటి నుంచి అంతగా కలివిడిగా ఉండడం అలవాటుగోె లేదు. చేతనూ గాలేదు.

కృష్టకు స్కూలులోగానీ, కాలేజీలోగానీ చాలా మంది 'స్నేహితురాండు. ఎక్కడికక్కణే కలుపుకునేది. లమ్మికో బహు కొద్దిమంది. అందరిలో ఈమెకు ముఖ్య'స్నేహితురాలు తన [పియమైన చెల్లెలు రాధాకృష్ణ, (| ః ఆ రెండు రాళ్లూ, భోజనాలయాక్ష, వీరిద్దరూ [పక్కపక్క మంచాలవై జేరి బాల్యస్మృతుల నెన్నింటినో వెలికి తెచ్చుకున్నారు. “అక్కాయ్‌!”__అని పిలిచింది చెలి కృష్ణ ౧౧ ణా ఏమిటమ్మా!”__అంటూ జవా బిచ్చింది అక్కలతిశ్చి. “అమ్ము ఎటా (39 ం శ్రి ఎట్లా ఉందే అక్కా! అడిగంది చెల్లిగుబులుగా “బాగానే ఉందన్మూ! నిన్ను గురించే ఆమెకు దిగులల్లా!” అంది అక్క. ఆ అమ్మకున్న దిగులులో ఈ అక్కకు నూటికి ెండు నూరుల వంతు ఎక్కువ ఉంది. అమ్మ ఈ ఇద్దరకు అమ్మే అయినా,

లండన్‌ యాత 255 లథ్మికి కృష్ణ చెల్లె లేగాదు కూతురుగూడా. అంతేగాదు తనలోని భాగం గూడానేమో. అక్కు అయి ఉండి గూడా చెల్లిని గురించి తల్చిలాంటి భావాన్ని గలిగించుకొంది. ఆలాంటి అనుభూతిని "పెరచుకొంది. వాత్స ల్యాన్ని జృింపొందించుకొంది. “ఎందుకే అక్కా. అమ్మకు దిగులు! నిచానంగా అడిగింది చెల్లి. “నీవే మో ఆరువేల _మెళ్ళకీవల ఉంటివాయి! అమ్మేమో దుగ్గిరాల నుచి కదలదాయె! నూటికో కోటికో ఢిల్లీకి రావడమే

• గగనమాయె! అమ్మ లండన్‌ [పయాణంచేయదాయె! మనస్సే మో లండన్‌లో ఉన్న నీచుట్టూ తిరుగుతుందాయె! అందుకేనే అమ్మకు దిగులు భెర్యంగా బదులు పలికిందిఅక్క. మమకారాలు పలుక్కు చేప్పుడు వినవచ్చే మాటలవి. కడుపు చించుకొని బఖయల్వెడలే వాక్కు లవి. వినేవారిని అతలాకుతలం 'జేసేధ్వనులవి. “అక్కా!” అని పిలిచింది చెల్లి. ఈష [2 క్రి ది ॥ మిటి కృష్ణా అని పలికింది ఆక్క న! గ్గ _ బావగారు బాగున్నారా! దివ్యజ్షూని ఏమంటుంది! చెల్లి (వశ్నించింది. జావగారి రాజకీయ వ్యాసంగాన్ని గురించి, నిర్వహిస్తున్న భారత (పభుత్వయం।త్రాం గాన్ని గురించి అడిగి తెలునుకొంది. ఢిల్లీ లోని రాజకీయ వాతావరణాన్నీ, తెలుగునాట [వభుత్వ పరిస్థితిని, అడిగి తెలుసుకొంది. దుగ్గి రాలను జ్ఞాపకం చీనుకొంది. చిన్ననాడు ఆడిపొడిన్మపదే శాలను జ్జాపక ంచేసింది. గొ జృెమ్మెలకాలంనాటి స్నేహితురాం[డనూ, ఇరుగుపొరుగు అమిలక ఫాలనూ స్పృళించింది. అందరనూ వయిన నయినాలుగా అడిగింది. పేరుపేరునా పలక ర80చఛింది.

256 అర ఘురొమ్‌ చెల్లెలి జ్ఞాపకశక్తికి ఇరుగుపొరుగులవారి వైని ఆకాందకూ ౧౧ జాతి న అక్క అబ్బురవడింది.

తదుపరి జీవితాలలో వచ్చిన మలుపులను గురించి [వస్తావించు కున్నారు.

మాటామంతీచెప్పుకున్నారు. పిచ్చాపాటీ మాట్లాడుకున్నారు. సంతృప్తికరంగా నిద్రపోయారు,

శ తి త

ఆంగ్ల మహిళా విముక్రి ఉద్యమం స్ఫురణకువచ్చినపుడల్లా (శ్రీమతి లడి్హి ముగ్దురాలవుతారు. “నిజంగానే ఈ 'దేళంలోని మహిళా ఉద్యమ చరితా, ఆ కార్యకర్తలు నన్ను చాలవరకు (పభొ వితం చేశారని చెప్పుకొనుట బిడియపడవలసిందేదీ లేదనుకుంటొను. కాగా అంగ్ల మహిళల విముక్తి పోరాటంలో పాల్గొన్న సోదరీ మణుల భె ర్యసాహసాలూ, కష్టసహిమ్లుత, క_ర్తవ్యదీకులు నాకు ఒకవిధంగా ఆదర్శ్శపాయంగా నే ఉంటాయి. ఉ శ్తేజితపూరితంగానూ ఉంటాయి. నాశేగాదు (వపంచంలోని అన్ని దేశాల మహిళా ఉద్యమ నాయకురాం [డకూ ఆనాటి ఆంగ్ల సోదరీమణుల క ఖీ శిరోధార్య మే గావాలని నా అభిలామ.” అని (శ్రీమతి లమ్మీ తన డైరీలో ఒక చోట (వాసుకున్నారు.

“ఆంగ్ల త్రీ సమాజంలో నేటిస్టితికి రావటానికి ముందుఓ సుదీర్ధ మైన పోరాట చరిత ఉన్నది. విపులమైన కార్యరంగమున్నది. సాహసోపేతమైన కార్యాచరణా ఉన్నది. నిస్వార్ధ, త్యాగపూరిత మైన "పెక్కురు మహిళా నాయకురాం[డ జీవితాల తవన్సులూ ఉన్నాయి.” అంటూ లత్మీరఘురామ్‌ చెప్పుకుపోతుంళేే, ఆమె మనఃఫలకంవె ఆగం మహిళా ఉద్యమచర్శిత పుటలు, వేవేగంగా

• తిరుగుతున్నట్లు గన్పిస్తుంది. సంక్తిష్టమూ, _మీభాపూరితమూ అయిన ఆ చారి తకపూటలను వివరిస్తూ----

“చూన్తుంకే పపంచ వ్యాప్తంగా మనుష్యులందరి మనస్సు లోనిభావాలు ఒకవిధంగా నే ఉంటాయనితోస్తుంది. 'వెనుకపడ్డ (పజల

య సట యు స న! స ను రం న. మా భష టా ఇ జు. క (. తము. . ర (ర స... .. వట! సం ల. న స న న సు. ప ప సం. లం. వ మ ఖే స న న ర. సనన టై కన న. నై. ప. న చ న న. బు న మ. సున. మనం ల న నం పున న సట మ. న న న స! న స స్య టా. వ. న! యి వ న. మ న గ న | వ మి న న. ల స స ను న న. సం న న న ప. ను న. న న. స యు న ము. ఈ ప్‌ స న టు వ ప ముఖ్వ్యవ జలగం జసభలలో బహుమతీసీ[రారం, ముఖ్యమంతి ఖీ మవిసభల న్‌ [౧ మండలి ఎంకట కృష్తురావు : వేదిక పె డాక్ట్ర రోరావు : దచిద్యామంతత్రి ప్ర మండలి వెంక వా వెంగళరావు : గ్‌ లేప 'బెడి అరల, థీ బెజవాడ గోపా డ్డి

వ + . న మ్‌ / న క. య జై గా క్ట ॥ క + గ ల బే _ ఖలీ స క్యటు ణ్‌ * ఉం నంగ న న; శ్‌ స్య నం ణి ఖీ . లం ళం దంట సు. (| ॥ ళ్‌ గ్‌ న 4 . గ స్‌ స్‌ో గ్‌ శ్ర సు జ స్కి 4 ర న్‌ు... ఫ్య న. క ప్పు ప త న గ. " కుట్‌ శ ప్ర | క. ౧. నా ల. ళా షేక్‌ న్‌! నీ శ, ళ్‌ ॥ ణే టు (శ నీ జీ. జ జైన

1. , న. న. స ఇడా న్‌ టం. ర్చి య. ల ఎ? కార న జ్‌ ట్‌ . ముల షే. టం... యం 93౩ ం. ము. చ స వ. తపనే . జ్‌. య. సంఖ ప పల + న్‌ డీ పక: ప స యాలు వు న. సు సిద ల్‌ న చన న న ప. స య వలో వ ఒల గ్‌ ళా గః ర్‌ [2 . ష్టం. క యి తీ ణ్‌ గ్‌ . స. వ వ | శ్జ శ ౪

• ర. షం గో నాం. న్‌ లి
• జ్య హా కట. మంగా పు... ఖీ ము (2 .. నా. పమ షా

కనన స. సు టం స టం.

/ న భన్‌ నుం. మ ల పక. శ ప న లా నస యనా న! నో యం ప యయ నం. 2 న న న యయ స ౮ నిటు... వ న న... ట్స్‌ న తష పీ. యం సం పుసుమ్మన విభ టి వాతం ఘన యు. త్రి న

అల స... మ. నే! ము అమ ట్‌ తు న న టన రు. న

కాలాయ లట. స స్ట న్స నీ స ము! స గో యక... మాం న త సస. మే లి త్‌ న న ట్‌. మ్‌ న. మా న్యు స సై లలల. తా త యు యస న న్‌ అవటు. మ న త ట్ర, టై | ననన షక్‌ ॥

• జ ఇ! భత లే ో క్ల, మ సం ము" ల ని

మ

కా నం శ పత్తు జం సకష. వేజ్‌

గ సు న.

న / స్త స్తవ రన న్‌్‌ టి. చ - స్త జజ. స ఖా హన న మా... జరా స మ చం .

వ. సం నత జ్‌ గ ఖ్‌. 7 త్ల | న ణి. న య్‌! య గ న... త దో క. పలి నం... 7 నం. స్త న్‌! మమమ లైన్‌ స | మ మ్మ ఆలం తం మో క ను లీ ము పల ల ననూ. భా. సగ

య. టి. త్‌. ॥ చ. శ] /. య. స... మ. ల. -॥ ప్‌ ప. | ర. . [.. బం వ... వ. వ. /₹ వ. ప త వం త నుం య్‌ 1 మ మం న నా స. ప. వ క మ సీ నా, ల లు స ప య ఫ్రం న మ్మ్‌ మ సవ స ము. శ న. వ. .. న. పో . క్‌ టై స న. లీ య నం మ మ . మ. చ చ నన! ము యం చ న] లో న నం. స ల వ వ. మ మా రం ల. ల. గ డ్‌. య య ల గ. స మ... న లేల న వ. స. సజు నన్‌ కు. భంగ య. ము న ను య. య ర. టే స స్‌ ప. మ యయ న యల న ్త న. య. ము ల. ల్‌ మ నన స సంతు పే వ. స పం... హం ళు సన నా. సే మ స్ట్‌ మనం ట్ర మ ప్‌ న్‌ శ్‌ టట ల న. హల వ. య య య. స్ట చతు టన

1. |. పు పం. న.

ర్ట శ సట హన శే న ం..? ర హేట్‌ క. భే చట నంట షం స న న వటి గ క న గ న గ స మ బు కళ ట్ట ఫా ష్‌ ళు సై ఎంవఖీ. మున టో ణే లో... హో స న న. ము వన య్‌ స క స స నన స టున ఉట న ననన. వన గ. షా మ న. | (గ! ల స న చ స సరు న న మున న ని! ల తత ముత! ఇత క్‌ క ల పి . ల అల అట ర ఇ ల ఇ _-హానొలూలూ మహాళొ ఉద్యమ నాయుకురాలును ఇచ్చిన విందు సందర్భంలో వా వ త ల ష్‌ ఆ న స్వ ది య ్రేమతి అల్యర మందలి, శ్రుమతి తార౭శ్చారిసిస్టా టాన్‌ లూలూ నాయకురాలు, ప అుమతి ఎమ్ముట్టూని సవాలు పలటరా 3, స యం ల ర్‌ ప సు. [న న న న. యం తట్‌ ేగా సా నా సు. క న న ల్‌ 0 శత క న. స్‌ న! లంత. ప ర ్టం!.. యు క టట సరన వ్‌ ఉం టే న్‌ చపా య త. వ న న న లా మ మ్మ ల స్ట్‌ లి గ్‌ సే భన మ. శ్‌ లతో నిం 1. గ మల ఇం వ్‌ సమావేశంలో ఆసియాఖండి న జ్‌ ఆ పరిన్‌ సమౌావోం

• ఇంటర్నేషనల్‌ ఎలయన్సే ఆఎ ఉఊమెన, జల్ప థఘురామ్‌ ల ల్‌ షు గాం. శ్రీమతి అలమర మురాయిః విభాగానికి డె రెక్షరుగా వొన్గ ౦ ప్రమతి అజం

యా న మం గ్‌ | థా భహైిబమాు ం శు న లో ళ్‌ న క మటల? ఆ , శ | షే “క స నం: మం ల టి త్త క న (| లి లల, స య సాం లతే... స్లో న (. లీని ౯3 య న ఓ ర్‌ కు (1 నాన నం వ. “బగా కథ వాల లనే న నం రఘూ నీ షై? . ల ల న్న నాన్ను స్ట క్‌. న న (| నన లప స్‌ టు. | ఆక ఫీ వి వి. ౫ంరో. -మాజి రాష్ట్రపతి అవి. వి. గ౧౨ల అతు ముం? =. న. " న అ యు త్త మాాణ - న. - శ్‌ న పం యు న్‌ య. టం స. స పా! సు స్ట్‌ప్టమ నం. టే ఎట్లో జ్టి మ న్‌ు మ న్‌ గ ఇ న్‌ ప. కల్లం సయ యో లే 7 హఖాా.. క. ళో గ . 4 హ్‌. స క 1: య ప. భషన నాస్య. మ ల న. ను (4 క్‌ ... మ మ... . ఖో గ ల టం. వ న? ణ్‌ వంక శ టన; వ న. సట న టి మో న. ల సంలు స యు హల భన మ త వ. యయ. త సంచా నై -మాదాం ననా మాపావ్‌ (ర నా . / రివా్థఐ త్రి ఎఎ 9 సట్రల యి అ. నా ఆ జ లాతే ఇచ్చిన విందులో,

ర. క క | ల . యా? . క స న శ బు మ్మ ఈ స చ మ (౨. | [ లు టో... గ] . | ౮ యం రం త ష్ట్ర... ఖ్‌ షన య దీ త్‌! / . స | . ॥ ఎ టుయలీ -ఎథీనియం- హెైరంథోతవం చేనున వలం శ న్‌ చూరంభ్‌త్సవం చెస్తున్న ప్రుమం ఎక్షీతఘురాం,. మాజీ కేంద నమాచాశం ష న శని కంద సమాచార మంతి డాక్టర్‌ శ్ర బెజవాడ గోవాఐరెడ్సి, 1 ఓపె -ట్రీ సౌఇదుశివానంద కలఠళ ట్‌ శ గ యి మౌంం6లటు లత శ వా

• కిల్గారత ఆనోసియుషన భవగానికి శంకుస్థాపన గా రం గాప గావించిన మాజి రాష పతి డా, రాఛా్య్చాషగ, అఫతత వహించి* ఫికుతి లవ "త్ర లిట్టైా*. అల్టెజలి వహించి*ు అుమతి రష్మరసురాఒ శ ల న ల | స్తై స న శ య స న సక్‌ రా న కు! .. షః

్‌ | క గండ యడం. చంకన అరేంంన ల ఆ రోతీయ

• స్వర్గీయ లాల్‌ బహదూరీళాస్త్ర ఎన్యక్షత వహేంచీన ఒక అంతర్జా ఆంజ అచ ఒర (4 లు ఇ ఉక, కా సదస్సులో _పసంగిస్తున్న శ్రీమరి లశ్ష్మీరఘురామ్‌. ప. శర్వ [ిత097 1991, 71౯41 380014... న్‌ స స ఖల న న. టం. నం. . మ న లుం 1. ఎన య న మ కనాన శ? నో! 1 ప మ న. టు. న్‌ న. య 1! న స న క న న 1. ల నం. న మ చంక మలా శశీ నం 4 లని ద్ని య (=. డ్త తిరాచిలో జరిగస [వపంచ మహిళా సవమ లో అుడుం లిమయూరగి ఆలిఖౌం వదతి జల ఇర కి ల నం న ల చి ఎడి గాలు పసం. '౨్రలియ్యాపరినిథి (అమం రక్‌, శపార [పతినివ 7 "క/ శ్‌. సు నీచుడు (॥ న. ॥ వా వండి సపాన్‌ . అమమకి నకుంతల, థారత 'వత్పిషి ట్రుమువ. అట నయురాడా,. బొకినాం ఇ ష్ట్ర. జ్య రా లం ణా 'పతినిథ్‌ శ్రీమరా అహవుడ్‌, య. షరతు గాల లలణ ళన గహ వ. శ ల లచ స్తాపన స సా? సతయ ము నన స్టే . ము న హమ స మం ట్ర నం కు నట్ట న న య ను టం సం మ న స 1 న నం... వ టం టి న మ ము క. న న. గ నం ల సం. వా సట లు. ప! టై మ మ .. య. టు టం ము.” న్‌. ఇ గ. తే సుం స స స (| న... సంతి 2 స ల ల ఇనాం స్ట్‌ పం టం ఆం నుం అం తబ నయా క త. వప ము

లండన్‌ య్యాత 257 భావం ముందుకు పోవాలని ఉంటుంది. ముందున్న (పణివారూ. వెన కనున్న వారిని వెనకనే ఉంచాలనుకొంటారు. ఈసత్యం, మరీ పురు షులకూ (స్త్రీలకు మధ్యఉన్న సంబంధంలో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అది వదేళశమైనాగానీ, వపాంతమైనాగానీ మనకు “మనువు” లున్నశ్షే అన్ని ేశాలలోనూ వారికి వాళ్ల “మనువు లున్నారు. చూస్తూ చూస్తూ ఆడదానికి హక్కులు యివ్వటానికి ఎంతమ్మాతం ఇచ్చగిం చని మవోప్రబుద్దులు, అన్ని దేశాలలో అన్ని కాలాలలో మనకు కను

• పిస్తూనేఉన్నారు. ఇంగ్రండులో (స్ర్రీలు ఎవరి దయాధర్యాలమీద ఆధారపడకుండా ఉద్యమాలు నడిపి పోరాడ్హీ యాభయి సంవత్సరాలు అనేక అవస్థలుపడి కడకు మ్మాతమే విజయాన్ని సాధిం చారు.” అని తృప్తిని పకటిస్తారు (శ్రీమతి లది “శ్రీమతి, మేరి ఉల్టన్‌ (శాన్ట్‌" “న్యాయమెన (స్త్రీల . వాక్కులు.” అనే (గంధాన్ని రచించింది. ఈమె “స్వాతంతం, సమానత్వం ” సిద్రాంతాలతో (_పభావితమైన వ్యక్తి +ఈమెలాగే పెక్కురు ఆంగ్ల వనితలు (సీళవాక్కులను ఉద్ధాటిన్తూ "వెక్కురచనలు సాగిం చారు. ఎన్నో అత్యవసర కరప్మళాలను రచించారు. ఈ రచయిత్రుల (గంధాలు ఆంగ్ర(స్త్రీల వొ_న్తవ పరిస్థితులను నంఘానికి వరిచయం చేశాయి. పిడి వాదంతో ఆడవారు ఆడవాళే, మగవారు మగవాతే, మనతోవాళ్లు సమాన మేమిటి, అనే (పబుద్ధుల బండచారిన మెదడు లకు ఈరచనలు సోకకపోయినా, సాంఘిక (ప్రయోజనాన్ని తిక రణ శుద్ధిగా వాంఛీంచే కొందరు జ్ఞానవకులకు ఇవి రుచించాయి. న్యాయనమత్షత మైన 'ీం వాంఛలఅపట్ల వారిద్భష్టి మరలటానికి (వధానంగా ఈ రచనలు ఆరోజుల్లో ఉపయోగపడ్డాయి. అమాటకొన్నే (పతిదేళంలోనూ, మహిళా ఉద్యమాలు తీ రచనలతోనే (పారంభమయా్యాయి. వనాటికానాడు (వతిపాతం లోనూ ఈరచనలు మహిళా కార్యకర్తలను ఉ త్తేజపరచాయి. మేరీ ఉల్‌ వ్టన్‌ (గ్రంధంలో 'ప్రీ*కు నమాన మానవపహాక్కులు ఉండవలసిన అవసరాన్ని శాస్త్రీయంగా బుజువు చేసింది. ఈ 7

258 లఅష్మ్యి రఘురామ్‌ (గంధం మహిళా ఉద్యమాలకు పాఠ్య గంధంగా పరిగణించబడింది, 'సీలలో ఈ ప్పున్తక పఠనం ఎంతగా ఉద్దీప్తురాం[డను. చేసినా, పురుషులు మాతం, “నాటినమాజంలో పమాతం మార్పులు జరి గినా, (స్త్రీకి స్వేచ్చ లభించినా, సంఘమే పతనమౌతుందనీ, దేశం ధ్వంసమైపోతుంద ”నే అభ్మిపాయాలను ఇంకా బాహటంగా (ప్రవచిం చటం [పారంభించారు. ' అయితే (కమంగా లోలోన మహిళల పట్ల సానుభూతి "పెరగటం [పారంభించింది.

ఆరోజుల్లోనే, మిస్‌ పహాన్నా మూర్‌ 20020 ఏ40?6 మినెస్‌ టిమ్మర్‌ లాంటివారు, ఆదివారం పాఠశాలలు ప్రారంభిం వారు, ఇవి (సీలలో విడ్యాభిలామను 'పెంపొందించాయి.

(స్త్రీల (పగతికి కంకణంకట్టుకున్న ేన్‌ అష్టిన్‌, మేరీ జరి, మేరీసోమవిల్లై లాంటివారు దకతతో సాగించిన కృషి ఫలితాలు స్రీ జనం వివేకవంతమవటానికి ఎంతగానో తోడ్పడ్డాయి. (స్తీలవాక్కులు” అనే మాటను నినాదరూపంలో "పెట్టి చానీకి తగు ప్రచారాన్ని సాధిం చాశేగాని వీరు చట్ట రూపంలోనీకి. తెచ్చే ఎందుకు. ఇంకా ఎంతో దూరంలోనే ఉండిపోవలసి వచ్చింది ఆనాటికి.

ఇట్టిపరిస్టితిలో 189 లో విక్టోరియా మహాళాణి, ఆంగ్ల సిం హోసనాన్ని అధిష్టించింది. అప్పటికి వికోరియాకు 18 సంవత్సరాల వయసే. ఆమెకు పట్టాలిపేకం పేరుగుట్తోడనే (0024156 ఏ1076 మంగిబ్ప చార్జిస్స్‌ ఉద్యమం అంటూ ఒకటి వెలసింది. ఆ ఉద్యమానికి మూల సూ తాలలో “స్త్రీల సమాన వాక్కులు" గూడా ఒకటి. కాని అధిక సంఖ్యలో పురుషులు చూపిన తీవపాతికూల్యం మూలంగ" ఈ స్త్రీల సూ తాన్ని చివరకు కొట్రక్వేపవలని వచ్చింది. అయితే ఆ ఉద్యమ కారులై న పురుషులు, ఈమహిళా ఉద్యమవ్యా ప్తికి దోవా దంచేశారు, 1810 లో(8ఫారంబిల్‌ అజి కేపన్‌ ) సంస్కరణల చట్టం ఆందోళన సందర్భంగా పీటరూలో "పెక్కురు [పదర్శనకారులు చంపబడ్డారు. లా

అప్పటినుంచి, సీలు తమ వేదికలను తామే పర్చాటుచేసు కోవడం (పారంభించారు.

లండన్‌ య్యాత 259

“ఈ సందర్భంలో నాకొకటి తలపుకు వస్తుంది. ఒక్కొకసారి ఒక్కొకరి జీవితంలోని న్వంత అనుభవాలు, బాధలు, వారు మార టానికేగాక, పరినరాలు మారటానికిగూడా ఎంతగానో తోడ్పడళా య”ని అంటారు శ్రీమతి లథిగి ఆంగ్రమహిళోద్యమాన్ని సమీఊన్తూ.

“ఇంకో విషయంగూడా నాకు జ్ఞాపకం వస్తూంటూంది. పిల్లి పిల్చి యే జొగాక. చానిని గదిలో బెట్టి తలుపులు బంధించి, మూలకు వెట్టి కొరడా అడి న్తేే అది పిల్టీగానే ఉండదు. పులిగాగూడా మారుతుంది. పంజావిప్పి కొరడా వా్తధారుని కను గుడ్లూ పీకు తుంది”. అనిగూడా అంటారు (శ్రీమతి లమీన్జి.

ఆంగ్లేయ మహిళా పోరాట ఉద్యమంలో నుపసిద్ధురాలై న, శారొలిన్‌ నార్టన్‌ ((6190]:26 సోం౯ల0%) జీవితం జ్ఞాపకం వచ్చిన (వతిసారీ, ఈ భావమేనాకు స్ఫురిస్తుంది.” అని _ ఒకతణం. వినీలా కాళంవైపు (శ్రీమతి లతి తన చూపులు నిగిడ్సి కారొలిన్‌ నార్టన్‌ పాతను జ్డూవకం తెచ్చుకుంటుంది. అనర్గళంగా కారొలిన్‌ ను గురించి చెప్పుకుపోతుంది.

“*కారొలిన్‌ నార్టన్‌ లండన్‌ సభ్య సమాజంలో ఒక తుపాను సృష్టించింది. 'వభ్యాత నాటక రచయిత “'షెరిడన్‌ "కు (ెలలాజ9రే 105169 5161629) మనుమరాలు ఈమె. అద్భుత సౌందర్యవతి. 19వ, వటనే అనరబుల్‌ రిచార్జు నార్టన్‌ తో వివాహం _ జరిగింది. ఆమె గృవిోనికి లార్డ్‌ మెల్‌ బోర్‌ వ్వ (వళ్ళత అనేకులు వఖ్యాతులు విచ్చేస్తుం డేవారు. మంతి పుంగవులూ దయచేన్తూ ఉం జేవారు. ఆమె ఆతిధ్యం పొందటాన్‌కి అందరూ బహు తహతవా వడుతుండే వారు. తపన వడుతుం జేవారు. అనాటి ఆంగ్లేయ సభ్య సమాజంలో ఆమెకు ఎంతో వరపతీ మన్ననా ఉం జేవి.

కాని ఆమెమా[తం పమాతం సుఖపడలేదు. భర్త (కౌళ్యా నికి బల్లై పోయింది. ఒకసారి ఆమె సోదరిని సందర్శించటానికి వెళ్లిన సందర్భాన్ని, అపార్థం జేసుకొని, ఆమె భర్త ఆమెవై చేయిచేసు కొని, (కూరంగా హింసీంచిన ఫలితంగా, ఆమె తల్లిదం[ డుల ఇంటిని శరణు జొచ్చవలసి వచ్చింది. ఆమె ముగ్గురి నంళానాన్నిగూడా

260 అథశ్మీర ఘురామ్‌ భర్హ అధీనంలోనే ఉంచుకొన్నాడు. పిల్లలను చూచుకుంటానికి లేదు. జీవితమా కడగండ్ల పాలైంది. అవిడ ఏమన్నా సంపాదించు కున్నా, నాటి చట్టాల |పకారం, 'స్త్రీకిఉన్న (వతివైసా పురుషునశే చెందింది. ఈలోగా, లార్డ్‌ మెల్‌ బోర్న్‌తోపాటు తన భార్యనూ దోషిగా చితిస్తూ ఈమె భర్త కోర్టులో దావా వేశాడు, నిష్కూర ణంగా ఈ దావా వల్ల, వదిమంది నోళ్లలో నానవలసి వచ్చిపడింది శకారొలిన్‌. వలాంటి దురవస్థలో తానున్నదో కారొలిన్‌ అర్థం జేసు కుంది. తన్నివారణోపాయానికై అన్వేషణ ఆరంభించింది. చివరకు కోర్టు తన నిర్దోషిత్వాన్ని అంగీకరించిందనేది వేరు విషయం. ఎలాగయినా సళే తనబిడ్డలను తాను చూచుకోవాలనే కోరిక బలపడింది. ఆ అభ్మిపాయమే ఒక ఉద్యమరూపం దాల్చింది. “అందుకే నేనన్నది, పి భిని మూలకునెట్టి హింసించటం (పారం భిన్తే పంజావిస్పుతుందని” అంటారు (శ్రీమతి లక్మి, కారొలిన్‌ సరిగా అలాగే తన. పంజావిప్పింది. ముడుచుకొని ఉన్నంతసేపూ, పులిదిగానీ, పిల్లి దిగానీ, పంజామెత్తగా నే ఉంటుంది. ఎత్తునుంచి దూకినా, నిళ్శబ్దంగానే ఉంటుంది. ఒక సారి పంజా విప్పిందా ఆ గోళ్లకు ఎంతపెద్ద వస్తాదు మొఖంలోనై నా గీట్లు పడక మానవు. ఇక, ఈమె అనేక కరవ తాలను (వాయటం (పారంభిం చింది. నమాజానికి న్యాయాన్యాయాలను సుబోధకం చేస్తూ ఎన్నో రచ నలు సాగించింది. బిడ్డలవై. తల్లులకు లేనిహక్కు తండ్రులకు ఎక్కడ నుంచి సంపా_ప్త మయిందని (పశ్నించేది ఆ కరపతాలలో, బిడ్డలవై తండులకున్న వాక్కు (పశ్నించటానికిగూడా వల్లగానిచా? “అంటూ న! త్మీవవాదనలను సాగించింది తన రచనలలో, లమె రచనలలో తీక

లండన్‌ యాత 261 ణత ఉంజేది. నిజాయితీ ఉండేది. సవాళ్లు ఉం జేవి. కనకనే అవి "పెక్కురు వెద్దలదృష్టిలో స్థానం సంపాదించు కున్నాయి. ఈమె వెలి బుచ్చిన సళ్యాన్ని అర్థం చేనుకున్నారువారు.

ఫలితంగా, ఒక పార్ల మెంటు సభ్యుడు (౧౩1001౯6) మిష్టర్‌. టాల్‌ఫర్డు, బిడ్డల పోషణ జాధ్యతల చట్టాన్ని పార్ల మెంటులో 'వతిపాదించ సమకట్టాడు. ఈ సందర్భంగా కొన్నిసార్లు ఈమెను కలుసుకోవటం, ఈ చట్టంలో పొందుపరచవలసిన వివిధ సూ[తాలను చర్చించుకోవటం జరిగింది. కాని పాడు నంఘం, దీనికీ సహించలేక పోయింది. మిష్టర్‌ టాల్‌ ఫక్తు ఈమెమచై చూపిన్తూన్న సానుభూతినే సహించలేక పోయింది. కాగా ఇద్దరకూ “రంకు” తనం అంటగట్టింది. పురుషు పుంగవులు, ఈమెను 'ఆడ చెయ్యం” అని నోటినిండా తిట్టు కునేవారు. “ఆడ మృగము అని నోటినిండా నిందించేవారు.

ఇవన్నీవిని కారొలిన్‌ రెెదమూర్తి అయింది. కోర్టులో పరువునష్టం దావావేయాలని [పయత్నించింది. కాని శాసనాలూ, శాసనాలు |పసాదించవలసిన న్యాయాలు (స్రీలకు మాతంగాదని, పాపం కారొలిన్‌ త్వరగానే తెలునుకుంది. ఎందుకంళశకే వివాహిత ఆి స్వంతంగా చదావావేసే వాక్కు ఆనాటి సభ్య ఆంగ్ల నమా జంలో లేదు. వాతోసి!

చివరకు, (1022౧65 0౮౪౩౯౦4? 3111) “ళు సంరతణ బిల్లు” పార్ట మెంటులో (వతిపాదించబడే సమయానికి కారొలిన్‌ ఒక తీవ వాద పూరితమైన కరవ్మతాన్ని విడుదల చేసింది. అది తన పేరున వెలువరి స్తే సాధించవలసినంత ఫలితాన్ని సాధించలేదేమోనని, ఒక పురుషుని నామధేయంతోనే పాపం (పచురించవలసి వచ్చింది. (పతి పార్లమెంటు సభ్యునకూ, (పతి లార్డు మవాళయునకూ, విడివిడిగా ఈ విజ్ఞూవన కరప్మతాన్ని అంద జేసింది.

ఒంటరిదైన ఈ ఆడది. ఆ 19వ శతాబ్దంలో ఎంతోబలిసి, మహో చ్చసన్టి తిలోకన్ను మిన్నుగానక ,రవిఅ_స్తమించని స్మామాజ్యాన్ని

262 అకిశ్రర ఘురామ్‌ వలుతున్నామని మురునుకుంటున్న 'అందరు పార్ల మెంటు మగధీరు అతో ఎంతవరకు పోరాడగలదు !

అయితే ఒకటి మాతం నిజం. తదుపరి చాలా కాలానికి 1925 లో ఆంగ పార్లమెంటు, పిల్లలపోషణ విషయాలలో (తీ పురు షులకు సమాన బాధ్యత ఉన్నదని, విజ్ఞతతో చేసిన శాననానికి, పాతి పదిక మిసెస్‌ కారొలిన్‌ నూతాలేననీ, ఒకనాటి. ఆమె నిర్వరామ పోరాటమేననీ నేను ధృడంగా చెప్పగలను. అని ఎంతో విశ్వాసంతో పలికింది. (శ్రీమతి లమ్మి.

“అందుకే మిసెస్‌ కారొలిన్‌ ప్యాతమ, మనస్సులో భద్రంగా దాచుకున్నాను. కనకనే ఈనాడు మీకు పరిచయాన్ని చేస్తున్నాను. ** అని గర్వపడళారు (శ్రీమతి లమ్మీ. “ఒక్కొకరి వ్యక్తిగత అనుభవాలు బాధలు, వారిపరినరాలను మార్చటానికి గూడా ఒక్కోసారి ఎంతగానో (పోద్బృలం చేస్తాయి.” అంటూ *అం దుకే ఆంగ్ల మహిళా ఉద్యమ చర్మిత పరిశీలనలో ఈమెకు ఇంత (పాముఖ్యమి చ్చినదినూ, ” అన్నారు.

అంతేగాక, తరవాత 185 లో పార మెంటు చేత, “వివా వోలు విడాకుల చట్టం” శాసనం గాబడటానిక్తి అందుకు పూర్వరం గంలో జరిపిన కృషికి కూడా మిసెస్‌ కారొలిన్‌ ఒక వె తాళిక అయింది. జాన్‌ ష్టువర్జు మిల్లు, ఆయన సతీమణి వారియట్‌ , జబార్చరా సిబ్టిత్‌ లాంటివారు ఈ ఉద్యమంలో "విశేషపాత వహించి “వివా హిత (స్త్రీకి ఆ_స్తివె వాక్కు” కై పోరాడారు.

అప్పటి నుంచే ఓటు హక్కుకై గూడా ఆందోళన చేయటం 'పారంభించారు,

ఆంగ మహిళా ఉద్యమ చరిత్రను జ్ఞాపకం తెచ్చుకుంళ్తే ఒకోసారి పురుషుల (వాన్వదృష్టికి (శీమతిలమీ కుంచించుక పోతారు.

కళళ టై నంస అళ్ళ 99 అధ

(ఆలు సంస్కృతం చదువ నొల్ల పడదు అని మన పూర్వ

లండన్‌ య్యాత 263 బుషులు నొక్కివక్కాణి స్తే ఇచ్చట ఈ' ఆంగ్రేయ _పబుద్దులు, ఆడది వైచదువులు చదవరాదంటూ తిరస్కరించారు.

“శేడు, ఇంతటినాగరికత జాతిగా మన [పళంసల నందుకుం టున్న ఈనాటి వారి తం(డితాతలు ఎంతటి సంకుచిత స్వభావులా అని 'నేను ఆళ్చర్యపడిపోతాను” అంటారు (శ్రీమతి లత్మీ.

1868 వ నంవత్సరంలోగూడా లండన్‌ విశ్వవిద్యాలయపు ద్వారాలు ఆడపిల్లలకు శరవబడలేదు. అంతకు ముందు అనలు కాఠే జీలలో గూడా ఆడపిల్లలకు చేశేఅవకాళంలేదు. “మిస్‌ బార్చరా బొడిచొన్‌" లాంటి మహిళా మణులు, (స్ర్రీల విద్యావ్యా పీకి గణ్య మెన [పచారం జేసుకొని, $46605 6౦1168౯ ని స్వంతంగా స్థాపించు కున్నారు. అయినా అక్కడి విద్యార్థినులకు విశ్వవిద్యాలయం పరీ తలను పెట్టడానికి నిరాకరించింది. ఎంతో ఆందోళనచేస్తే, మగపిల్ల లకన్నా ఆడపిల్లలకు, అంతస్థు తక్కువైన వరీకలు మ్మాతమే నిర్వ హించగలమనే అంగీకారానికి వచ్చారు.

ఇలాంటి వెన్నో అవమానాలను భరించి, ఆంగ్ల (స్రీలు తమ స్వంత కళాశాలలనే వృద్ది జేసుకుందామని నిళశ్చయించుకున్నారు. శేం బిడ్డి, అక్సఫర్డ్‌ విశ్వవిద్యాలయాలలో పురుషులకు ఎలాంటి శిడణ కల్పించబడుతుందో ఆలాంటి శితణే తమ విద్యాలయాలలో సమ కూర్చుకున్నారు. పరిథలకు యూనివర్సిటీని రాకరి స్తే, అధ్యాపకులను ఆళయించి పరీకలు నిర్వహించుకున్నారు.

ఈ గొడవలో విజయంసాధించు కొన్నాక, స్త్రీలు వైద్య విద్యాభ్యాసం జేయగూడ దన్నారు పురుషులు. ఇక్కుడ (శ్రీమతి అతిగికి ఆశ్చర్యంగలిగించే విషయం ఒకటి ఉంది. అది “నర్సు విద్యకు ఫ్రీలను (ప్రోత్సహించిన, ఫ్లారన్‌్స వై టింగేల్‌, ఆడవాళ్తకు డాక్టర్ల విద్య కూడదు అనటం.” అయినా ఉద్యమం సాగింది. (శ్రీమతి పలి జబెత్‌ గాలెట్‌ ఈ ఉద్యమాన్ని వెన్నుకాచి నిలబెట్టింది. ఎంతో

264 లఖ్మీరఘురామ్‌ ఆందోళనచేసి, దేశంలో గందరగోళం లేవదిసింది. అయినా పురుషులు గీనుకున్న గిరిలోంచి బెత్తడన్నా వెనక్కు జరగలేదు.

విద్యావంతులై న పురుషులు తమచుట్టూ [వత్యేకంగా తమ పురుషులకొలకే, నిర్మించుకున్న ఈకోట గోడలను ఎక్కి, విచ్ళేదం "జేయపయత్నించిన ఘనత 80 సంవత్సరాల యువతి, సోఫియా- జీన్‌ - బ్లేక్‌ కు చెందుతుంది. .

ఈమె స్రీలు నిర్మించుకున్న $24౪6౧: 0011686 లోని పట్ట భ్యదురాలే. జర్మనీలో ఒక సంవత్సరం అధ్యాపక వృ త్రిలో ఉండి తదుపరి అమెరికావెళ్లి, ఒక సంవత్సరం వై ద్యవిద్య ముగించింది. ఇంతలో తంగడి అవసానదళలో ఉన్నాడని ెలిసి ఇంగ్లండు తిరిగి 'రావలసివచ్చింది.

ఇంగ్లండులో వై ద్యవిద్యను పూర్తిచేయటానికి ఆంతలున్నందు వల్ల ఆ అవకాశం ఈ మేధస్సుగల యువతికి లభ్యంగా లేదు. కాని, తనకూ, తనతోటి సోదరీమణులకు జరుగుతూన్న ఈ అన్యాయాన్ని ఎదుర్కోటానికి తీవంగా పోరాడింది. 18/0 లో ఈమె నాయ కత్వం క్రిందనే, వై ద్యవిద్య చదువ నభిలషించు యువతులు సర్టన్స్‌ వోలులో (పవేశించబోగా, అక్కాడి యువకులు దొమ్మీజరిపారు.

ఇదంతా ఒక భాగమే. మరొకభాగం ఉంది. అదీ మహిళా పిముక్తి పోరటగాధే, అయితే దీనికస్నా ఆ భాగంలోని పురుషులు మరీ సంకుచిత మనస్కులు. "కాగా ఇందులోనూ అందులోనూ గూడా వీ, ం అగ జ హై

(ఆ) హక్కులను పరిమాశ్చేందుకు పూనుకున్న పెద్దలే

ఎక్కువ. "

ఈ కధ అన్ని దేశాలలో (పతివింబితమౌతూ, జాతి జీవనాడు లను కల్మషపరూస్తూన్న విషాదగాధ గూడా,

అండన్‌ య్య్మాత 265

18/70 సంవత్సరం ' పాంతాన, అప్పటికే ల వాక్కుల కై అనేక పోరాటాలు సలుపుతూన్న ఆంగ్లేయ మహిళలు, వారి దృష్టిని సాంఘిక సమన్యలవై మలిపారు.

అన్ని చేశాలలోలాగానే, అతిసొౌగసై నదిగా అఖభివర్షించబడు తూన్న ఈ స్త్రీ సౌధపు పునాదులు వాస్తవానికి (కూరత్వం మీద, బానిసత్వంసుద, మురికిమీద ఆధారపడి ఉన్నాయి. ఆసౌధపు నిర్యాణ మంళా దుష్ట అలవాటులతో, లంచాలతో, (తాగుబోతు తనంతో ని౨డిఉంది.

ఈ నిజాలను ఆంగ్రేయ మహిళలు అర్థం జేసుకున్నారు. ఈ ఊఊ సౌధంపు ఒక భాగంలో గౌరవనీయ మహిళా నివాసంగా శీటాయించబడింది. ఇందులోని సీ పవితగా నామకరణం చేయ బడింది. ఆమెలో ఉన్న (ప్రత్యేకమైన ఏ అంతరస్థ విలువలూ ఆమెను ఈ పవిితగా గౌరవించబడటానికి కారణంగాదు. పురుషుల సొధా లను పరిరతించేందుకు, వారి పేరుకు గౌరవాన్ని ఆపాదించేందుకూ, వారి అహంకారాన్ని అభిజాత్యాన్ని ఎప్పటిక వ్వుడు వారు మరచి పోకుండా ఉండటానికి ఈమె శిరస్సువంచి, అణగిమణగి పడిఉండ టాన్ని ఆలోచించి, దయతో పురుషులు ఈ సోదరికి, “పవితగా” నామకరణం చేశారు.

అంతేగాదు ఎన్నో పిధులనూ నిర్ణయించారు. భర్త అను జై అేనిచే బయటకుపోరాదు, వరపురుషులతో సాంగత్యం పనికిరాదు. ఇంటిలో వంటావార్బూ నై పుణ్యంగా చేస్తూ భర్తల జివ్వాల రుచిని తీరుస్తుండాలి. బిడ్డలను కంటూండాలి. వాళ్ళను బహుచక్కూగా పోషిస్తుండాలి. అంత అవసరమెతే పురాణాలు చదువుకోవచ్చు. వాటిల్లో పుణ్య(పా్తి గలిగించే, ఆ లోకాల్లోగూడా భ ర పాదార వించాలను కండ్లకద్దుకునే అవకాళం గల్పించే పతి[వతామతల్లుల గాధల నే పారాయణం జీేయాలి,

266 లట్మీర ఘురామ్‌

ఇలాంటి విధి నిర్ణయాలతో, స్తీ భాతిక శరీరాలకు ఇటుక సిమెంటులతో కాం[కీటు గోడలు నిర్మించటమేగాక, మనస్సులకు గూడా చూపన్నా జొరరాని ఇనుపళిరలు దించారు.

ఈ సౌధ భాగానికి అనుకునే ఈలాంటి మరో స్త్రీని పెట్టారు. అమెకు “కులటొఅని నామకరణ జేశారు. అమెకు (బతుకుతెరువు వ్యభిచారం. అందుకై ఆమె విధిగా సౌందర్యాన్ని పెంపొందించు కోవాలి. నిత్యనూతనంగా కనుపించాలి. ఆ (పొంగణంలో కాలిడిన పురుషుల వయో ఖేదంగూడా వరిగణించక ఠానే కుండానే తన తనువును అప్పగించాలి. దానిని అతను పవిధంగానై నా ఉవయోగంచుకో వచ్చు. ఈమె వద్దకు వచ్చువారిలో, తండి కొడుకులు వచ్చినా, అన్నదమ్ములు వచ్చినా, చారి చుట్టరికపు బాంధవ్యాలు ఏవీ ఈమెను అనుభవించటానికి ఎంతమాత్రం అడ్డురాగూడదు. చిదిమిన పాల్గారు చెక్కుటద్దముల వాడొచ్చినా, అంతిమయా తకు ఆహ్వాన పతాన్ని చేతబుచ్చుకొని సమీపించిన యమధరురాజు సేవకులకు కొంచెం లంచం బెట్టి, మరికొంచెం కాలయావనకు అనుమతిపొంది, లభ్యమైన ఆ సమయాన్ని తన దగ్గర గడపాలని ఒక ముదిమివగ్గు వచ్చినా నిరాకరించరాదు. వాళ్లను తృప్తిపరచి, ధనము రుసుముగా పొంద వచ్చు. ఎక్కువ తృప్రి జేసి నగా నటా గూడా పొందవచ్చు.

ఇవీ వలితగా చితించి (పత్యేక విభాగంలో ఉంచిన స్తీ విధులు, అంతరస్థమైన ఏ అన న్రృాతలూ ఈమెను పతితగా నామ కరణం చేయటానికీ ఇారణంగాదు.

.... అయితే విషపాదమేమంశు, ఈ ఇద్దరు స్త్రీలకు ఒకరి వ్యవవో "రాలు ఒకరికి ఆలియవు. ఒకరితోనొకరు సాంగత్యం చేసుకుంటానికి వీలులేదు. ఒకరినొకరు అర్థం చేసుకుంటానికి అవకాళంలేదు.

ఆమెతో నేమో, ఈమెను గురించి కులట, అపవిత, నరక కూపానికి నేరుగా రవాదారి చీటి యిచ్చే రాతసి అని అఖివర్డ్మిం

లండన్‌ యాత 267 చారు. ఈమెతో నేమో ఆమె సంసారి పతి;వత, ఆమె కనుచూపుసో కినా నీవు భన్మమైపోళావు అని వర్ణించారు.

కనక- ఈ ఇద్దరు (స్త్రీల మధ్య దాటలేని అగాధం.

అయితే పురుషులు మాతం, సౌధపు ఆభాగంలో నుంచి ఈ విభాగంలోనికి ఇష్టమొచ్చినప్పుడు వస్తూనే ఉన్నారు. నెండుచోట్లా

వాళ్ళ పనులేమో వాళ్లు తృ ప్పికరంగా పూర్తి జీసు కుంటున్నారు. వవ్శితగా పరిగణించబడిన ఆమే ('స్రుయే, వతితగా చిితించ బడిన ఈమే తీయే. అయినా "పెద్ద భేదాలు, ఈపతిత జీవితంలో తలమునకలుగా మునిగి నిత్యమూ స్నానపానాదులు జేనుకుంటున్న .- పురుషుల్లో మాతం ఈ రకమైన 'భీిదాలు వమీలేవు. "

ఈ ద్వంద వై తిక విధానంలో ఉన్నపచ్చిమోసను, దురన్యా యమూ, 1869 లో “లీసి విరచితమెన (60౯౪ 05 82009 62% ౨01219” “ఐరోపీయ నై తిక చరిత” అ'న్మేగంధం విడుదలయిందాకా (వజలు గుర్తించలేదు.

18/0 సంవత్సరం జనవరి 1 వ తేదీన [పముఖ మహిళలు ఆకస్మికంగా ఉద్యమాన్ని ఆరంభించారు. కామన్సు నభా నభ్యులం దరకూ, వ్యభిచార అనువర్తిత శాసననాలకు వ్యతిరేకంగా (శ్రీముఖాలు అంద జీశారు. చాలా ఉధృతంగా, పోలీసుల రతణతో కొనసాగించ బడుతున్న అభాగ్య సోదరీమణుల దేవోల వ్యాపారాన్ని తెగనా డుతూ, సంఘంలో లలో ఒక భాగాన్ని పురుషుల కామ కీడలకు, విలాసాలకు భోగ్య వస్తువులుగా వినియోగించటాన్ని ఇక ఎంత మాతం ఆంగ్ల మహిళా సమాజం. సహించదని హపాచ్చరికలు గావించారు.

స్రీలలో వచ్చిన ఈ తిరుగుబాటు గడుసువారిన మొగవారిని ఇంకా కఠినాత్యులుగా జేసింది. పతితల్లైన ఆ నికృష్ట జీవులకోసం పోరాడుతున్న ఈ స్త్రీలు నయితం అధములై నా అయివుండాలి

268 లక్మీరఘురామ్‌ కాకుంఠకే మెదడై నా లేకుండా ఉండి ఉండాలి అంటూ ఈ ఉద్యమ నాయకురాండను కసిగా అవహేళన జేశారు.

ఈ సంస్క_ర్హలకు వ్యతి లేకంగా సాటిలేని పతిఘటన కొనసా గించారు. అయికే ఏ మహిళా నాయకురాం డకు వ్యతిరిక్తంగా ఇం తటి అవహేళనలు, 1పతిఘటనలు సాగుతున్నాయో, వారుమా తం నిర్భీతితో అన్నింటికీ సిద్దమయ్యే ఉన్నారు. వారంతా శుద్ద చిత్తం గలవారు. భాధలుపడటానికి వెనుకంజ చేయనివారు.

చారి త్యాతస్టక మైన ఈ సంస్కరణ పోరాటానికి అధినాయ కత్వం వహించింది (శ్రీమతి 'జోసైైన్‌[గే' ఉద్యమాన్ని అణచటా నికి పతి పథుల హింసాపూర్వక పతిఘటనను గూడా సమర్జతగా ఓర్పుతో ఎదుర్కొంది. ఎంతో మానసిక వేదనలను భరించవలసి వచ్చింది. అనేక చోట్ల స్త్రీలతో పురుషులకు వ్యతిరేకంగా. తిరుగు బాటులు చేయించింది. (పొాఫెసర్‌ ష్టువర్ట్‌, పానీ) విల్సన్‌ , మిష్టర్‌ వోవ్‌ వుడ్‌; (పార్లమెంటు సభ్యుడు) జాకెట్‌ బై 9ట్‌ లాంటివారు కొందరు పురుషులు ఈ నాయకురాలికి సవోయం “జేశారు.

180 సంవత్సరంలో పార్ల మొటుకు జరిగిన ఒక ఉపఎన్నికలో ఈవ్యభిచార చట్టాన్ని ఎన్నికల (వణాళిక (కిందమార్చింది ఈ సమర్డు రాలు. ఈ ఎన్నిక పోరాటంలో జో నెఫిన్‌ (పాణానికి గూడా కీడు తల పెట్టారు (వత్యర్హులు. కాని ఎన్ని కలలోఘనవిజయాన్ని సాధించి ంది. ఈమె (వచారం చేసిన వ్యభిచార నిర్మూలనోద్యమ నూ తాలు సరై నవని నియోజక వర్గ (పజానీకం 'ద్వారా దేళ (పజలు గూడా అంగీ కరించారు. ఈ రాజకీయ విజయంతో ఈ సమస్యను కూలంకషంగా పరిశీలించేందుకు ఒక రాయల్‌ కమీషన్‌ను పర్చాటు చేయవలసి వచ్చింది పభుత్వం, అయినా 18 సంవత్సరాలు పట్టింది ఈ ఉద్యమం విజయంగావటానికి.

ఈ ఉద్యమ విజయ [పభావంతో మహిళలు _స్త్రీలకు ఓటింగు వహాక్కుకై పోరాటాన్ని 'పారంభించారు. (వధమంలో మున్సిపాలి

లండన్‌ యాత 269 టీలలో పన్ను చెల్లించేవారి వరకు ఓటర్లుగా నమోదు గాబడటానికి 'వభుళత్వాన్ని అంగికరింప జేశారు.

“అలాగే సీం ఆ_న్లీ హాక్కులు, విడాకులలాంటి సంస్కరణ లన్నింటినీ, ఆంబ్రేయ మహిళలు ఎంతో ఓర్పుతో, దీఠతో, ఎన్నో కష్టాలను ఎదుర్కొని, తీ వపో రాటాలు జరిపి మా్యతమే సాధించారన్న సత్యం (గ్రహించిన నాకు, [పపంచ మహిళా విముక్తి ఉద్యమానికి ఆంగ్లేయ మహిళలు విత వెట్టారని నమ్ముతున్నాను. సంస్కారం, జిజ్ఞాసగలిగిన ఆంగ్రమహిళలు,తమ అవసర వాక్కులను, న్యాయంగా ఆలోచించుకొని, వాటికి ఒక కార్య్మకమాన్ని రూపొందించుకొని (శద్ధతో పోరాడి వాటిని సాధించిన విషయం (పపంచ మహిళ లంద రకూ వరవడి అయింది. ముందు తరాలకు సయితం వీరి ఉద్యమ పోరాటాల చరిత పాఠ్య (గంధమూ అవుతుంది” అంటారు (శ్రీమతి లమ్మిం

నే చ్తి షా

(బిటీమ్‌ రాణి రెండవ ఎలిజబత్‌ నివాసగ్ఫుహం బకింగ్‌ వోమ్‌ ప్యాలెస్‌. ఈమె ను_త్తవ విక్టోరియా మవో రాణి పట్టాభి మేకం జరుపు కున్న 188 నుంచి ఈ బకింగ్‌ హామ్‌ భవనం రాణ్యందిరంగా స్థిర వడింది. ఎన్నో చారి త్యాత్య్హక సంఘటనలకు, చివరిసంతకాలు ఈ భవనంలో నే జరిగాయి.

భూగోళపు విస్తీర్ణంలో £ ఇాతంకన్నా తక్కువగా ఉండి, (వపంచ దేశాల వై. శాల్యాలలో 5 వ స్థానమందున్న ఈ చిన్ని ఐరోపా ఖండపు దేళశంలోని ఈ బకింగ్‌ హోమ్‌ భవన మే రవిఅ_స్తమించని సా్యమాజ్యాన్ని "ెండు శళాద్చాలపాటు పరిపాలించింది.

1952 లో రాజ్యాధికారాన్ని స్వీకరించిన ఎలిజ బెత్తు రాణి (బిటీషు దివులనూ, ఆంగ్ల సాామాజ్యాన్నిి పరిపాలించిన "పెక్కురు రాజులు, రాణులుతోనిండి, 11 వందల సంవత్సరాల దిర్ధాయువు గలిగిన వంశవృతానికి చెందిన రాచబిడ్డ.

జాం అదీ్యీరఘురామ్‌ నలుగురు పిల్లలతల్లి. ఆంగ్ల రాజ్యానికి పభ్విగానూ, కామన్‌ వెల్లు రాజాస్టలకు పెద్దతలగానూ ఈమె ఎన్నో కర్తవ్యాలను నిర్వ హించవలసి ఉంటుంది. లండన్‌ పతికలలో రాణి కార్యక మాలు రోజూ (వచురించ బడతాయి. (వతిరోజూ పదోజఒక విద్యాలయమో, కాక, మరొకటో ఈమె సందర్శింస్తుంటుంది. ఏదోఒక (పజాహిత 'కారస్థకమంలో పాలుపంచుకుంటుంది.. వివిధ -దేశాలనుంచి వచ్చే 'వముఖులతో వివిధ విషయాలను గురించి సంపదిస్తుంటుంది. తమ జాతి (శేయస్సును కాంటమించే తమ [పభ్వినిగా ఆంగ్ల (ప్రజలు ఈమెను భక్రి'గౌరవాలతో కొలుస్తారు. సంవత్సరానికోతూరి ఉభయ పార్లమెంటులూ ఈమె ఉపన్యాసంతోనే ('పారంభమౌళాయి. అనాడు బకింగ్‌ వీోమ్‌ రాజభవనంనుంచి, రాజో చితమర్యాదలతో అష్టాళశ్వాలు పూన్చిన సాంప్రదాయపు బగ్లీలో అంగరతక ఠరాతుదళం 'వెన్నంటినడువ, ఊనేగింపుగా రాణి పార్తమెంటు భవనం వవేశిస్తుంది. ఆ ఉత్సవాన్నీ చూడటానికి (ప్రజలు అసంఖ్యాకంగా వస్తారు. రాచ వాట కిర్ముపక్కలా కిక్కిరిసి నిలుస్తారు. ఆసక్తితో తమ రాణిని తిలకిస్తారు. ఆమె సమీపించగనే, చిన్న పెద్దా తారతమ్యం లేకుండా, తలలవై ని టోపీలు ఎత్తిపట్టుకొని నివాళులర్విస్తారు.

“ఎవరన్నారో జ్ఞాపకంలేదుగాని నాచిన్నతనంలో విన్నాను; (వపంచంలో చివరకు ఉంజేది అయిదుగురు రాజులేనని. వారు ఛీట్ల "ఛేకలోని నలుగురు రాజులూనూ, అయిదవవారు బిటీషు రాజూ ననీ. బకింగ్‌ వోమ్‌' రాణగ్టందిరాన్ని, రాణినిగురించి తలపోన్తూ అన్నారు (శ్రీమతి లమ్మి.

ఎవరై నా ఆ మాట అననీ అదిఒక చరిత నత్యంగానే బుజు వవుతుంది. కాలం తెచ్చిన మార్పుల ఫలితంగా, (ప్రపంచంలో ఇక్కు "దేశాలలోని రాజులు తరాజులయ్యారు. రాజవంశాల నామరూపాలు చరితపుటలలో మామే నిలచి ఉన్నాయి. కాని ఆంగ్ల రాజుల వాయాము ఇంకా ఘనంగా శెల్లుబాటు అవుతూ'నేజఉంది.

లండన్‌ యాత 271

పనా ఉద్దేశ్యంలో దానికి కారణం, ఆం గ్రేయరాజులు, మారిన కాలంలో పాటు. వారూమారారు. వారి రాజకుటుంబం వ్య _క్ర్యిగత అవాంభావ (ప్రదర్శనను మానుకొని [(వజావాహిని మనుగడతో, వాం ఛలతో, వారి అభిరుచులనూ మలచుకున్నారు. అందుకే ఆంగ్లేయ (వభువులు, వారిని భరిస్తూన్న [ప్రజలు వరస్పర గౌరవ విశ్వాసాలతో (బతుకుతున్నారు.” అంటూ (శ్రీమతి లి ఆంగ్లేయ జూతి విశిష్ట తను మెచ్చుకుంటారు. .

అదీగాక వస్తుతః అంశేయ (వజలు సాం (వదాయాలను బహు ఆదరంగా గౌరవిస్తారు. [పాచీన సాంప్రదాయ [సిద్దమైన ఈ రాజరికాన్ని, ఈ నాడు [పజల చేతుల్లో అన్ని హక్కులున్నా తీసివే యాలని తలంచబోరు. ఎంతటి త్మీవరాజకీయవాదియైనా, ఈసాం[ప చాయం పట్ల అయిష్టతను చూపలేడు.

కనకనే, నేటికీ (బిటీషు దేశానికి ఒక రాజ్యాంగమంటూ నిర్జి వ్టమెన (గంధంలేదు; "కేవలం సాంప్రదాయ బద్ధంగా'నే అ రాజ్యాం గన నడుపబడుతుందని మనకు స్ఫురిం చినప్పుడు మనకు ఈ జాతిపట్ట ఎంతో కుతూవాలం గలుగుతుంది. గొరపమూ వెల్లుబుకుతుంది.

ఈ బకింగ్‌ వోమ్‌ ప్యాలెస్‌ ముందు (వతిరోజూ రాణిగారి రతుక దళం మార్పులు జరిగేపుడు దానిని చూడటానికి పని బెట్టుకొని (వేమకులు. వస్తారు. దాదాపు అరగంటనేవు జరిగే ఈ నిత్యోత్సవ కార్యకమాన్ని నేత పర్వంగా, సావధానంగా విలోకించితృప్రి పడతారు,

వి ల న్న

ముందువైపు ఇరుపారస్మ్యములా "ండు ఎ్వత్తెన శిఖరాలు ధరించి మధ్యన ఒక డోము రూపంలో వై శెగిసి, ఆవైన శిలువగల శిఖరంతో విలసిల్లే, నెంట్‌: పాల్స్‌కెతే డెల్‌ లండన్‌ నగరంలోని చర్చీ లలో ,పసిద్దమైంది. దిశేట్‌ 'ఖెర్‌ ఆఫ్‌ అండన్‌లో ఆనాటి (కెస్తవ 'చేవాలయం దహించిపోగా, తిరిగి లిక్‌ సంవత్సరాల పాటు నిర్మాణం

272 అతీ్యుర ఘురామ్‌ కొనసాగి, 710వ సంవత్సరంలో పూ ర్తిగావింపబకినది. ఎంతో పరి శుభంగా ఉంచబడిన ఈ దేవాలయంలో అడుగిడగానే ఎదురుగా ఎత్తు వేదిక వై ఉన్న నిలువెత్తు కీస్తు చితం మవ హృూదయాలమ ఆకట్టు కుంటుంది. సర్‌ కిష్టఫర్‌ శెన్‌ అనే (వసిద్ధ వాస్తు శాస్త్రుకారుడు రూపొందించిన ఈ నిర్యాణం, దేవాలయపు పవ్మితతను ఇనుమడింప "జేస్తుంది. త్తి త్తి త్తి ఒక మధ్యావ్నాం పూట థేమ్ఫు నదిమీద బోటువై వివోర య్యాతకు బయలుదేరారు అక్కచఛెళ్లెండిద్దరూ. ఈ నది వైననే విచ్మితమైన టవర్‌ బడ్డి. లండన్‌ (బిడ్డి, వాటర్లూ 'బిడ్జిలు నిర్మించారు. వాటిల్లో టవర్‌ బిడ్డి నిర్శాణంలో ఒక విశేషము-ది. అెండుకొనలా "రెండు ఎత్తైన టవర్డు నిర్మించారు. ఆ రెండు టవర్లను కలుపుతూ ఒక ఇనుప లిడ్డీని అమర్చారు. వీటివై కారులూ మొదలై న చావా నాలు తిరుగుతుంటాయి. (కిందినుంచి, పెద్దవై నఓడలు [పయాణించ వలసి వచ్చినప్పుడు ఈ (బిడ్డి రెండుగా విడిపోయి వెకి లేస్తుంది. ఓడలు దాటిపోగా'నే తిరిగి విడిపోయిన ఆెండు భాగాలు ఒక మై (బిడ్డిగా మారి, (పయాణించనుంకించే వాపహానాలకు పచ్చదీపం చూపి న్తుంది. సరిగ్గా ఈ (బిడ్డికి వెగానే మనుష్యులు నడచి వెళ్ళేందుకు ఒక బిడ్డిగూడా ఉంది, త్త లే త్త లండనులో, (టఫాల్లర్‌ స్క్వేర్‌ ఒక గొన్న కూడలి. ఒక వైపుగా బిటీషు మ్యూజియం భిల్లింగు కనపడుతుంటుంది. దీనికి నమీపంలోనే నేషనల్‌ గాలరి, సేల్‌ పోర్ట్రయిట్‌ గాలరీలు సంటాలురో బ్రైట్‌ మధ్యలోనే (ట్రఫాల్లర్‌ “యుద్ధ విజయాన్ని ల్స క్లూపకార్థం, ఒక ధ్వజ_స్తంభం నిర్మించారు. వెస్ట్‌మినిష్టర్‌ పాలెన్‌లోచే పార్లమెంటు భవనాలు ఉన్నాయి. ఎగువనభ దిగువనభ అంటూ చరిత శెక్కిన లార్డు సభ్య కామన్సు

లండన్‌ య్యాత 273 సభలు రెండూ ఇక్కడే. ఇంత చిన్న వోలు 680 మందిగా ఉన్న కామన్సు నభ్యులకు ఎలాసరిపోతుందా అని ఆమెకు అనిపించింది. ఈ (ప్రదేశంలో లట్మీ అడుగుపెట్టగానే, ద్వితీయ (పపంచ సంగామ మవోనాయకుడు విన్‌ ఫ్టన్‌ చర్చిల్‌ స్ట్ర్రతిఫధంలో 'మెదిలాడు. ఆయన మవోఉపన్యాసాలు కర్ణ్శ పుటాల్లో మెదిలాయి. ఆ [పజ్జ్టాశాలి ధైర్య వచనాలూ, సావాసోపేత చర్యలూ, బిటీషు దీవులను కాపాడుటయే గాక్క వవిధంగా రెండవ (వ్రపంచ యుద్ధ గతిని మార్చి, అతరాజ్య వినాశనానికి దారితీసి, (పపంచమానవాళిని పాసిష్టు [కూర కబంధ పహాస్తాలనుంచి తప్పించింది జ్ఞాపకం వచ్చింది.

చర్చిల్‌ అనగానే చాలా సంగతులు జ్ఞాపకం వస్తాయి. "రెండవ (ప్రపంచ సంగామ గాధంతా (శ్రీమతి లిన కండ్రముందు. గిరున తిరిగింది.

రోజులు, వారాలు, మాసాల తరబడి, జర్మును విమానాలు జారులు తీర, ఒకదాని వెంట ఒకటి లండన్‌ నగరాకాళంలో తిరుగుతూ, నిప్పులు గురిపిన్తూంకే, యుద్ధకాలపు ఈ మహానాయకుని ఛైర్యపు వచనాలే, ఆంగ్ల [పజల థై ర్యాన్ని నిలబెట్టిందీ. కూడ గటింది. బాంబుల దాడులతో, తను కండ్రముందశేే, (వజలు ఖీరువు లోగా పారి తెలజెండాలు ఎ _త్తకండా, పక (తాటివై నడచునట్లు బ్జేనింది. ఈయన 'శాజనీతే యుద్ధకాలంలో లేబర్‌ పార్టీ అ్యగనాయ కులు అట్లీ, బెవిన్‌ (వభ్యుతులను తన మంశతివర్గ ౦లో జేర్చుకొని, అప్పటి దాక ఉన్న కన్సశ్వేటివ్‌ [వభుత్వాన్ని మార్చి, అందరి (ప్రజ లకు [పాతినిధ్యమిచ్చే జాతీయ (వభథుత్వంగా కీర్చి, [పజలను యుద్ధోన్ముఖులను గావించింది. ఇది నాచబేశం-ానాదేశంంవై జరుగు తూన్న ఈ యుద్ధం నాకోసం జరుగుతూన్న యుద్దం అనే భావాన్ని పౌరులలో (వతి ఒక్కరకూ గలిగించింది. తాను (ప్రధమంగా ఈబేళశం ఏ మవోనభల కొరళకై వచ్చారో ఆ ₹/౧/.5 అను మహిళా * స్వచ్భ్చుంద సేవాసంఘం ఈ కాలంలోనే ఆవిర్భవించి, (స్త్రీజాతినంతా ఉ శ్తేజిత పరచి, కష్టసహిషమ్టుతను అదర్శంగా "జేసింది.

18

24 అమత్మీం ఘురామ్‌

'వెన్నదొరక్క పోయినా, కోడి (గుడ్లు అపురూప మయినా, నిత్యావసర సంచారాలు అందుబాటులో లేకున్నా ఈ ఆంగ్రజాతి అన్నింటినీ సంయమనంతో సహించింది. యుద్ద విజయా న్నే కాందిం చింది. అందుకు అహోర్మాతులు యావ్మత్పజ [ళమించారు.

... వైన విమాన దాడి జరుగుతూంకేే, (పధాని చర్చిల్‌ నోటిలో లావాంటి చుట్టి పెట్టుకొని, చేతిలో ఒంకి కరఊపుకుంటూ బజార్లన నడచేవాడు. (శ్రీమతి చర్చిల్‌ చినిగిన పంట్లాములను అతుకులు వేసి యిస్తే, సంతోషముతో వాటిని ధరించి ఆ చిరస్మరణీయ ఆంగ్ల (ప్రధాన మంతి అన్ని పనులూ చూచుకునేవాడు. ఇక్కడే (శ్రీమతి లమ్మికి ఒక సంఘటన జ్షూపకం వచ్చింది. నవ్వూ తెప్పించింది.

ఒక నాడు సాయం్మతం అండన్‌ నగరంవై జర్మనుల 'స్పిట్‌ ఛైర్‌” విమానాలు అగ్ని వర్షం కురిపిస్తున్నాయి. ఆ సమయానికి రోడ్డువై ఉన్న చర్చిలు ఒకయింటిలోనికి వెళ్లాడు. మైన విమానాలు ఎగురుతూనే ఉన్నాయి. బాంబులు వదులుతూనే ఉన్నాయి. ఈయ నేమో నిదానంగా ఇంటివై కప్ప మీదళెళ్లి వంట గదివైని పొగ చిమ్నీ వైన నిబ్బరంగాకూచొని,తనవిమానాలూ జర్భునువిమా నాలూ పోరాడు కొనడంచూస్తున్నాడు. అయిదు నిముషాలు అయింది, పది నిముషాలయింది, చన ఆకాళంలో యుద్దం జరుగుతూనేఉంది. క్రింది ఈ పొగచిమ్నీవై న చుట్టనోట్లో పెట్టుకొని చర్చిలు అవలోకి నూనే ఉన్నాడు. (పధాని అంగరతకులకు గుండెలు 'పతిబాంబు 'మోతకూ గొం తుకల్లోకి ఎగురుతున్నాయి. చర్చిల్‌ గక్షణ బాధ్యత వారిదే గదా మరి !క రృవ్యపరాయణులై న వారికి ఏ దిక్కూతోచ అదు. అయ్యా ! వెన యుద్ధంజరుగుతోందిి తమరు క్రిందికి దిగండి. రతణ "కేందంలో నేఉండాలి, అని ఆ వీరునికి 'తల్పగలిగ ధైర్యం వీరి కుండాలి గదా ! అది తేదు. సమయస్ఫూర్తి గల ఒక అంగరతకుడు ఛై ర్యంచేసి, ఆయన్ను సమీపించాడు. చర్చిల్‌ ఆతనిశేసి చూచాడు. “నర్‌ తమరుకూర్చున్న పొగచిమ్ని (కిందగదిలో విమాన దాడినుంచి ఇాపాడుకు నేందుకు ఇంటివారంతా దాక్కొని ఉన్నారు. మీరు ఈ

లండన్‌ యాత 275 చిమ్నీవై కూచున్నందువల్ల వాళ్లకు గాలిరాక జాధపడుతున్నారు* అని న్మమతగా 'ఆలిపాడు.

“అలాగా! 12% 30౯? పద్యకిందికి పోదాము అంటూ, లేచి వచ్చాడు.”

అదే ఆయన థ్రైర్యం. ఆవిధంగా ఆయన బిటీషు [పజలకు ఆచరణల ద్వారా యుద్ధకాలంలో ఎలానడచు కోవాలో చెప్పాడు.

ఈ కామన్సు నభా పాంగణంలో తిరిగినంత నేపూ, బట్టతలగా మారుతున్న _ పెద్దతలకాయా, విశాలమైననొనలూ, _ నిశితమైన చూపులూ, చుట్టాా వొంకిక రా, చర్చిల్‌ ఆకారం మనస్సంతా నిండింది (శ్రీమతి లమ్మికి.

భారత దేశానికి సంబంధించినంత వరకు ఆయన అభి పాయా లతో (శ్రీమతి లతన్హి ఎంత వ్యతి లేకిస్తారో, కష్టకాలంలో ఆంగ్లజాతి నాయకుడుగా, _ ద్వితీయ పపంచ యుద్ధకాల మహారధుడుగా ఆయన్ను ఈమె అంతగా గౌరవిస్తారు.

న్నే చ త్త

“అక్కా. ఇక్కడ నీవు మన గుంటూరు జిల్లా (ప్రతిభను చూడబోతున్నావు.” అన్నది సోదరి కృష్ణ అక్కగారితో.

లత్సి అటుఇటు చూచారు. ఏమీ అర్భంగా లేదు. “పమిటి కృషా !” అని అడిగారు.

౯0

“*వద నీవు ఎంత సంతోషపడతావో నేను చూస్తాను. అని

నవ్వుతూ పలికింది చెల్లి, _ ఇద్దరూ, బిటీషు మ్యూజియం భవనపు మెట్లు ఎక్కుతున్నారు.

(వపంచ (వనిద్ధమైన. ఈ మ్యూజియాన్ని. ఈరోజు వశాంతిగా చూడూ లనుకునే బయలుదేరారు.

276 అట్మీరఘురామ్‌ లోనికి (పవేశించటంతో నే అత్యంత శిల్పకళా వై దగ్ధ్యంతో 'వెలిగిపోతూన్న అపురూప పాలరాతిశిల్ప శకలాలు ఎదురుగా కనిపిం చాయి. అమరావతిలోని విశ్వవిఖ్యాత బౌద్ద నస్తూపానికి అమర్చిన అమూల్య శిల్ప సంప త్తిలోని ఒక భాగాన్ని 1880 సంవత్సరంలో 'బిటిషు పాలకులు ఇక్కడకు తరలించుకొని ఈ మ్య్యూజియంలో భద పరచుకున్నారు. కాగితం'వై కలాన్ని రచయిత సాగించినంత సుల ఖభంగా ఈ పాలరాతివై సుత్తెను ఉలిని ఆడించి కావలసిన భావా లను చితాల ముఖకవళికలలో స్ఫుటంగా (పతిపాదించిన, ఆ అజ్ఞాత 'జౌద్ధ వికుక శిల్పకారుల హన్తనై పుణ్యానికి మనం నిండు వాద యంతో ముగ్భలంగాకమానము. ఆ మవోయోగుల అమలిన హృద యాలలోని నిసర్గభావ గంఖీరత మన హృదయాలను పునీతం చేయ గలదు. వారి నిష్కల్మష, పవ్శిత పక్మాగత మనలను ఉద్దిప్తం చేయగలదు. పుణ్య కృష్ణానదీ తీరాన విజ్ఞాన విశాసాలతో వెల్లి విరిసి, (పవం చంలోని పలుజేశాల జ్లూన పిపానులకు పలు విద్యలను గరిపి, అయో మయ జీవితాలకు జ్షాన జ్యోతిని (వసాదించిన, ఆ అమరావతీ మహా బౌద్ద ఆరామపు అంజేవాసుల అద్భుత శిల్పకళావై భవం, ఈ (బిటీషు మ్యూజియంలో ఈనాటికీ అసంఖ్యాక సందర్శకులను ఉత్తేజిత పరచడం నిజంగానే ఆ గుంటూరు మండల పౌరురాలుగా, కృష్టాతీర నివాసినిగా లత్మికి గర్వకారణమే. అక్క ముఖంలోని జిజ్ఞాసను, కన్నులలోని తృప్తిని గమనించిన కృష్ణ, “నిజమేగాదా అక్కా. నేను చెప్పింది ! గత పదినిముషాలూ నీవు మన జిల్లాలో గడి పావు. అమరావతిలో (బతికావు. అవునా 1” అన్నది. కృష్ట అన్నమాట ఎంతోనిజం ! ఆరువేల మెళ్ల దూరంలో ఉన్న అమరావతిలో ఆ పదినిముషాలు మనోవీధిలో (బతికింది లతని, “కృష్ణ కు శిల్బాలన్నా, చితాలన్నా ఎంతో ఆదరణ, ఆమె విద్యార్థినిగా ఉండేటపుడు " ఎన్నో బొమ్మలు గీన్తుం జేది. వాటర్‌.

లండన్‌ యాత 277 కలర్సుతో అనేక [(వకృతి చితాలను తెల్లని కాగితాలవ్రై అప్పటి కపుడు అందంగా రూపొందిం చేది.

బహుళా ఆ పినతల్లి అభిరుచే దివ్యజ్ఞాన నరోజనీదేవికి గూడా అబ్బింది. చిత లేఖనంలోని వివిధ శాఖలలో (వత్యేక కృపి. జేసింది. ముఖ్యంగా వాటర్‌ కలర్స్‌లో తనకుంచెముంచి తన భావాలను (వస్ఫుటంచేయ డంలో నైపుత్యాన్ని సాధించింది (శ్రీమతి దివ్యజ్ఞాన నరోజినీ దేవి.

మ్యూజియంలోని అన్ని శాఖలూ చూచారు ఆనాడు. పురా తన వస్తుసేకరణ ఎంతో నైపుణ్యంగా ఉంది. (గీకు ఇటలీ కళా కారుల కాంస్య (పతిమలూ, రోమను పురాతన కళాఖండాలూ, జపానుబేళపు బొమత్రిలూ అందంగా అమర్చారు. అన్ని నై జలలో రకరకాలైన బౌద్ద విగవోలు, 'జాద్ధశిల్పఖండాలు ఇండియా, బరాత్చి. వ్వైనాలకు సంబంధించినవి, “ఏషియాటిక్‌ నెలూన్‌” లో (వదర్శనకు 'జెట్టారు. అలాగే “ది రూమ్‌ ఆఫ్‌ ఇండియన్‌ ₹ెలిజియన్‌” అను ఓ (పత్యేక విభాగంలో భారత దేళ ఆధ్యాతిన్షైక సంపదకు సంబం ధించిన వివిధ కళావిభాగాలను సమకూర్చారు,

ఇక్క జే వలయాకారంలో నిర్మితమైన ఒక భాగంలో 85 లతల పుస్తకాలతో నిండిఉన్న [పపంచ (పాముఖ్యంగల గొప్ప (గంధాలయం ఉన్నది. ఈ (గంధాలయంలో నే, శారల్‌ మార్క్సు తన విజ్ఞాన తపస్సు 'సమాచరించుకున్నది. దరిదంతో జాధవడు తున్నా బిడ్డలు చలిజ్వరంతో 'వేగిపోతూన్నా, ఆ మహో యిల్లాలు

ళా తన జాధలు తనలోనే ఇముడ్చుకొని ఈ [గంధాలయంలో మార్కు చేసుకుంటూన్న పరిశోధనలకు ఎంతమ్మాతం అవరోధం గలిగించేది గాదు. (ప్రపంచ పీడిత మానవాళికి నూతన మాగ్గాన్ని చూపిందని చెప్పబడే, చాన్‌కాపిటల్‌ ఈ ఆలయంలోసే రూపొందింది. వెర్చార్డ్‌ ాగూడా "పెక్కు సంవత్సరాలు ఈ పున్తకాలతో స్నేహం ఇాడు.

278 అట్యీరఘురామ్‌ మాడం టుస్సాడ్స్‌. అక్క చితాల న ఇ₹జంళాంకగేలక) (దర్శనం చూచారు. మనుష్యుల [పతిరూపాలను లక్కతో నిర్మించడంలో ఈమె అద్భుత విజ్షగలది. గాడ్‌ ష్టన్‌, మౌంట్‌ బాటన్‌ లాంటి ప్రఖ్యాత ఆం'గ్రేయుల చితాలు వాన్తవ రూపానికి ఎంతో సామీవ్యతను సాధించాయి, షా త్త =

కాంబర్‌ ఆఫ్‌ వోరర్స్‌ (012౯06: 01 105౯0౯9) చూచి నిజంగానే ఫీతిచెందారు (శ్రీమతి లమ్మీ.

'బిటిషు [పధానమంతి అధికార నివాస స్థానము డౌనింగ్‌ స్ట్రీట్‌లో ఉన్న 10 నంబరు భవనం. విన్‌ష్టన్‌ చర్చిల్‌ కాలంలోనే ఆయనతో పాటు ఈ 10. చానింగ్‌ స్ట్రీటుకు గూడా ఖ్యాతి లభించింది. " లండన్‌ లోని ఫీట్‌ నీట్‌ లో, ముఖ్యమెన దినప్మతికలూ, జర్నల్సూ అచ్చవుతుంటాయి. ఫీట్‌ స్ట్రీటంకే వష్మతికలవీధి అనేపేరు ఉంది. ఈ వీధికి ముందరనే డాక్టర్‌. జాన్‌నన్‌ వ్మిగవాం ఉంది. మిలి యన్ల సంఖ్యలో అచ్చ య్యే ముఖ్యపష్యతికలన్ని ఈ వీధినుంచే [పపం చవు నలుమూలలకూ రవాణా అవుతుంటాయి.

ఆంగ్ల మవోకవి షేక్స్‌పియర్‌. జన్మస్థలం ఎంతో భ్మదంగా కాపాడబడుతుంది. ఆంగ్లభాషా (వపంచమంతటనుంచి, పలువురు ఈ మహాకవి అభిమానులు, 56160016-ఇ900-4&709 లోని ఈయన పుట్టిన తమలి క10౪%279 ౦0.౯186 ని సందర్శించి తమ భక్తి (పప త్తులు (వకటించుకొంటారు..

“ా0ళల60 సీం 0౯ 06 ౯008 19 906 90686400 ౧౦౪!” వాక్యంతోపాటు చిరంజీవత్వం గల వామ్‌లట్‌ పాత జ్ఞాపకం వచ్చింది ఈ యింటినుండి తిరిగివచ్చేప్పుడు.

“వతి మనిపి. ఎప్పుడో ఒకప్పుడు, జీవితంలో ఒక్కసానై నా కొద్దినేవై నా, వోమ్‌లెట్‌ ప్యాతలో జీవిస్తాడు గదూ 1! అక్కా !”

లండన్‌ యాత 279 అడిగింది కృష్ణ. “వతి మనిషి అనేకన్నా [వతి భావుకుడూ అను.” అన్నారు (శ్రమకి లతిస్చిం “భావుకుడు బయటపడతాడు. పదిమందికి చె్పుకుంటాడు,

జీవిశ బాధాతప్త నుకిగుండంలో కొట్టుకుంటూ, ఈ నుడిగుండ యాత ఎంత అందంగా ఉందో కన్నీటితో అభివర్టించుకుంటాడు అకా! మరి మామూలు మనిపేమో, వోమ్‌అట్‌ ప్యాత వినక పోయినా తనలో తానే కుమిలిపోతాడు. [వతివానికీ జీవితంలో ఏదో ఒక రోజున “౯9 06 0౯౧౦ ౪౦ 96 అనే 66686100 ఎదుళొతుందనే అనుకుంటాను అక్కా 1” అన్నది కృష్ణు. లడిస్ది నవ్వి ఊరుకుంది. |

ఇంగ్లీషు పొయెటి తెగచదువుతుంది చెల్లి. అందునా ేక్సు పియర్‌ గద్యకావ్యాలలోనుంచి సందర్భోచితంగా ఉల్లేఖంచడమం]కు అరచేతిలో వలచిన అరటిపండువలె కృష్ణ కు.

త్త చి - ట్ల

“సాండ్‌ పొర్కు*ను నందర్శ్థించకుండా, ఆ శోభను ఆస్వాదించ కుండొః లండన్‌ య్మాత పూర్తయినట్లు గాదు,

ఒక అదివారం ెందలకడ భోజనాలు ముగించుకొని ఈ పార్కుకు వచ్చారు. హైడ్‌ అనే ఆయన ఎవరన్నా ఉండి, ఆయన చీరు ఈ పార్కుకు పెట్టారో, ఇక్కడ మనుష్యులు “హైడెడ్‌”గా సంచరించటానికి అనేక వీళ్లు ఉన్నాయికనక దీనికి ఈ పేరువచ్చిందో ఇలియదుగానిః ఈ హైడ్‌ పార్కు గర్భంలో, అనేక వందల వేల భాగానికి ఆ విభాగంలో, చెట్ల సీడల కింద, పుష్ప నికుంజాల వెనుక మాటున అనాచ్చాదిత ఆకాశం కింద, పచ్చని మెత్తని గడ్డిపరక్టల చి న, పరపపంచాన్ని మరచి ఎన్నెన్నో జంటలు ఒకరి వొడిలో ఒకరు ఒరిగి, ఒకరి కండలోనొకరు కరిగి, ఆలింగన, చుంబనాలతో తముణు తామే మరచు సంఘటనలు పతి రోజూ కోకొల్లలు. ఈ

280 లఅట్మీరఘురామ్‌ (వణయ కలాపాల, శృంగార పేళీవిలాసాల పోపణ ఈ పార్కులో లండన్‌ నగరవాసులు ఎన్నో పండ్లనుంచి చేస్తూనే ఉన్నారు. “ఈ భాగం ఒక 'వ్రత్యేక భావోద్వేగ (వపంచు” అవాంరు (శ్రీమతి లమ హైడ్‌ పార్కులో ఒక సాయంతం గడిపి.

“అంశే పిచ్చివాళ్ల 'ప్రపంచమా అక్కా!” అని నవ్వింది కృష్ట “అ మాటా ' నిజమేనే మోననిపిస్తుంది. (వేమ ముదిరితే పిచ్చిగా మారుతుంది గామోనుి అంటూ (శ్రీమతి లతీ్చి నవ్వారు.

విశాలమైన ఈ హైడ్‌ పార్కులో పచ్చని గరిక బయళ్లూ, అక్కడక్కడా వరుసలలో తీర్చిదిద్దిన పలురంగుల పుపష్పాలమొక్కల దొంతర్లు, ఎత్మైనచెట్లూ, పూలకన్న మృదువుగా రంగులలో వెలాశే ఆకుల వృతాలూ అక్కడక్కడా చిన్నిచిన్ని సరోవరాలూ, విశాల మైన బాటలూ, బాటల కిర్ముపక్కలా గీతలు గీచి నిలిపినట్లుంజే చిన్ని చిన్ని పూలపాదులూ, చ్వారకానగరంలోని నుందర నందనో ద్యానవనమా అని అనిపిస్తుంది.

పిల్లలూ "పెద్దలూ, లూ పురుషులూ, (శ్రీమంతులూ దరి (దులూ అందరకూ ఈ హైడ్‌ పార్కు వి శాంతిని ఇస్తుంది. మనస్సుకు (వశాంతిని కూరున్తుంది. వేగంతో, గందరగోళంతో. నగరంలో విసిగిపోయిన [బతుకు బాటసారిని ఈ హైడ్‌పార్కు ఆవ్వానించి, ఆదరించి, . కూచో బెడుతుంది. నిదానాన్ని కలిగిస్తుంది. “కొంబెం తాపీగా (బతికితే మంచిదిగాదా !" అని జ్ఞాపకం చేస్తుంది.

పిల్లలు పోనీలమై కేరింతలు కొడుతూ సవారీలు చేస్తుం, వయస్సును మరచి పెద్దవారు పెద్ద గ్యురాలవై కేకలు వేసుకుంటూ స్వారీచేస్తారు.

_ అక్కాచెల్లెండకు చిన్నప్పుడు తాము చేసిన గృురపుస్వారీలు జ్లాపకం వచ్చాయి. వారి గృురమూ జ్ఞాపకానికివచ్చింది.

వైడ్‌ పార్కు (ప్రసంగాలకుగూడా చాలా ప్రసిద్ధిగాంచింది. జొళ్ళాహిక ఉపన్యాసకులేగాదు, పలురకాల భావాలను (వచారం

లండన్‌ యాత 281 చేయటానికి ఎందరో [పానంగికులు, ఈ హైడ్‌ పార్కును నందర్శించే వారిని, సదన్యులుగా నిలువుకోటానికి (వయత్నం చేస్తారు. ప కొద్ది మంది లభ్యమైనా ఒక (వసంగంచేసి, మరురోజు లండన్‌ వ్యతికలలో ఆ వార్తలు (పకటించునట్టు చేస్తారు. ఉవన్యాన దురంధరు 'అెందరో ఇచ్చటనే వారి “అ వెంటిస్‌ షివ్‌* పొంచారట.

అలాంటి ఒక విశేషము. అనాడు వీరి కండ్లబడడం వీరి భాగక్రం!

మధ్యావహ్నాంనుంచి పార్కంళా తిరిగి అలసిపోయిన వీరు ఇక గూటికి చేరుకుందామనుకొని, నిదానంగా కారు శేసి నడుస్తున్నారు

ఒకాయన అనర్గ్శళంగా ఉపన్యాసం చేస్తున్నాడు. చేతిలో నోటు శానుకున్న "తెల్ల కాగితముంది. ఎదురుగా 12 మంది మను ష్యులు నిలబడి ఉన్నారు. ఆయన ఉపన్యాసం చేస్తూనే ఉన్నాడు. పీరు సమీపిన్తున్నారు. మనిషి రంగుచూన్నే ఆనియావాసిగా కనపడు తున్నాడు. ఇంగ్లీషు ఉచ్భారణ!'వింటూంళే, ... “ఖర్చుకాలి ఇండి యన్‌ శాదుగ చా!” అన్నది కృవ్ల. అంతలోశకే వీరిశేసి చూచి, ఆ ఉపన్యాసకుడు. “రండి రండి, నేనూ మీవాడిని అన్నారు ఆయన. నిజంగానే వీరిద్దరూ బిత్తరపోయారు. ఈ లండన్‌లో, హైడ్‌ పొర్కులోః ఎప్పుడూ చూడనన్నచూడని మనిపి, అచ్చం తెలుగులో అనర్గళధోరణిలో ఐక్యరాజ్యసమితి బడుగుదేశాలకు అందించవలసిన సవాయాన్నిగురిం చి (వవాహాంలా సాగుతూన్న తన (ప్రసంగాన్ని మధ్యలో (తుంచి, ఏరిని పలకరించటంతో బిత్తరపోయారు. బిత్తర సోకు మేం చేస్తారు?

దయతేసి రెండు మూడు నిమిషాలుండండి. నా (ప్రసంగం ముగియవచ్చింది అంటూ "*యే, ౫? 16069, అంటూ ఉప న్యాసం తిరిగి (ప్రారంభించాడు. ఇంగ్భండులో అందరూ పంచ్యు యల్‌గా ఉంటారు. అలాగే అ ఉపన్యాసక మిత్రుడూ మూడో నిముషం పూ ర్త య్యేప్పటికి తన ప్రసంగాన్ని ఆపి జల 10ళి

282 అక్షి రఘురామ్‌ ఆంటూ 'శోతలకు వందనం చెప్పారు. 12 మంది [శోతలు ఎవరి "దారిన వారు వెళ్లారు. ఈయన ఈ అక్క- చెల్లెండవద్దకు ఆదరాబాదరాగా సమీ పించాడు. “తమించండి, మిమ్ములను ఆపానుగదూ! మరేమీ అనుకో కండి. మనవారుగదా అని చనువు తీసుకున్నాను. నేకు ఉపన్యానం చెబుతూండగా మన లుగు (స్త్రీలను అకస్మాత్తుగా చూచేసరికి, ఉపన్యాసం మరచి, [పాణం లేచివచ్చిందనుకోండొ. అంటూ ఇంకా ఉపన్యాసధోరణిలోనే తెలుగులో గడగడా మాట్లాడేస్తున్నాడు ఆయన. “మేము తెలుగువారమని ఎట్లా తెలిసింది?” అన్నదిచెల్లి, “అచేమిటమ్మా ! అట్లా అంటాప్‌. నేను యావత్‌ భూస్థలిని చుట్ట జెట్టితిని. (పజను పరిశీలించితిని. ఎంచేని ఇంత అందచందములు 'వెలార్చు కట్టు బొట్టులను మందునకైనా ఎరింగితినా ?* అది తెలుగు వ్ర ళ్‌ | ౮ వ స్త్రీల (వత్యేకత తల్లీ |! అని (గాంధికంలో అభినవయు కంగా చెప్పారు. ఇద్దరూ ఫక్కున నవ్వారు. (పానసంగికుడు కూడా వారి "నవ్వుతో కలిపి నిర్మలంగా నవ్వాడు. మంచి మనిషి. “ఇం'ేగాదు మరోసంగతి చెప్పనా +” అన్నారాయన. ““ఇప్పండి.” అన్నారు (శ్రీమతి లమీన్ది. ష్పికు కృృష్ణాతీరవాసులు. అవును, అందునా గుంటూరు మండలానికి చెంది ఉంటారు. అందునా తూరుపు తాలూశకాలవాలె రా ఉండాలి." అన్నారు ఆయన మధ్యమధ్య ఆలోచిస్తూ... వాక్య్టిల మధ్య విరామాన్ని పాటిస్తూ. మరల ఇద్దరూ నవ్వారు. ఆ నవ్వులో చారు నిజాన్ని తెలిపా రనే వీరి సంతోషం (పకటితమైంది. “అవునాండీ. ఇప్పుడు మరో నసంగతిగూడా చెప్పగల నను కుంటున్నాను.” అన్నారు ఆయన.

లండన్‌ యాత 283

“అభ్యంతర మేమీ లేదు కానివ్వండి” అన్నారు (శ్రీ'మతిలద్యి.

“మీరు కమ్మవారు.” అన్నారు ఆయన. లడికి ఆశ్చర్యం వేసింది. అక్కాచెల్లె డు ఒకరినొకరు చూచుకున్నారు.

“మమ్ములను ఎక్కడన్నా చూచారా ?” అని అడిగారు (శ్రీమతి లథిన్రి- .

“అేదండీ !” అన్నాడు ఆయన.

“జోతిష్యం పమన్న్నా తమకు తెలుసాండీ ” అన్నది చెల్లి.

లేదుతల్లీ. జో్యతిషంలో మనుష్యుల [పాంతాలూ, కులాలూ "ఆలియవుగా అమా్మా 1” అన్నారు ఆయన.

కళ్‌ ర్గిఃా ఆ -

మరి! అని (పశ్నించింది చెల్లి.

"పేర్లాక్‌ హోము లండన్‌లోనే ఉంజేవాడు గదూ? అన్నరు లత నవ్వుతూ. ఆ ర్ల్వ్యాడం113 సెసేడరేసం. 026 9 €|౦ ౯6౬1 0219519. 3౯81౧ ఇళ రేంరేషంళంగణి ఇండే 0 ₹111 277076 26 05+ అది థీరి మచాం.”

ఇది మరీ ఆశ్చర్యంగా ఉంది,

“ఎలాగం కేనమ్మా | మొట్టమొదట మీ కటూ బొటూ నడక

ఈ ట 'మూడంగా నే మన అెలుగువారేననిపించింది. అప్పుడే మీరు కృష్ణా ౧౦ ణ

జలాలలో మాగాణి (పాంతంలో కమ్మవారి కట్టూ బొట్టూ ఒకే ర్రితిగా ఉంటాయనేది నాకు చిరకాల అనుభవం. అయితే పీమాటలు విన్న తర్వాత క్ట్చష్టాజిల్లా యాస ఎంతమా[తం లేదు. కనక మీరు గుంటూరువాళే అయిఉండాలని నిశ్చయించాను,”

ల్మీరఘురామ్‌ 284 “కలెక్టు మాష్టారూ ! మీ “డిశెక్షన్‌ అండ్‌ శైండింగ్‌ ఫాక్ట్సు జూగుందండీ !ి అంది చెల్లి. ఇంతకూ వీరు మన (పాంతీయుఠే. చాలాసార్లు (వపంచాన్ని వివిధ వ్యాపకాలతో పర్యవేఊంచి వచ్చారు. లండన్‌ గూడా ఇంతకు ముందు రెండు మూడుసార్లు వచ్చారుటగానీ, హైడ్‌ పార్కు ఉపన్యాసానికి తీరిక లేక పోయిందట. ఈ పార్కులో ఉపన్యసిం చా లని, ఇంగ్లీ షు బోధించే 'ఇెల్లలక ఎరర్ల పాఠాలు కాలేజీలో విన్న నాటినుంచే ఒక కోరిక ఉంచేదట. కాల క మేణా ఆ కోరిక బృహత్‌ రూపం 'దాల్చెందట. అది ఈనాటికి తీరిందట. తన మీటింగుకు ఎంతమంది వచ్చారనేది ఆయనకు (ప్రశ్న గాదన్నాడు. “సోమరులు నిండిన మనదేశంలో వేలమంది జనం మీటింగులకొస్తారుగానీ, (పతినిముషం విలువగా భావించే ఈ దేశంలో ఎవరు వస్తారండీ' అని అన్నాడు. ఇంకానయం తన మీటింగుకు 18 మంది ఉన్నారు, మొన్నొక ఆంబ్లేయుడు (పసంగించేపుడు, అయిదు గుశే ఉన్నారు అనిగూడా శెలిపాడు. ఆ అయిదుగురు విన్నా ఉపన్యాసకునికి తృప్తి ఉంటుందట. తనకూ తృప్రి గలిగిందట, “తమరు ఎక్కడ దిగారు. మా 'కారుఉంది, అక్కడమిము దించి వెళ్తాము.” ఇెల్ళి చెప్పింది. “సంతోపమమ్మాా అంటూ ఆయన దిగిన వోళేటల్‌ పేరు చెప్పాడు. కారులో ఆయన స్వవిషయాలు తెలిపాడు. చాలా నిజాయితీ మనిషి. నిజమే! కొందరు నవ్వుకోవచ్చుగాని, ఈ సంగతిచూచి ఏముంది ఇందులో, 10 మందికేగావచ్చుగాక తన భావాలు చెప్ప దలిచాడు. చెప్పాడు. అందులో సమస్యామంచిచే. సంపన్న చేశాలు బడుగు దేశాల సమస్య | లత్మి అదే ఆయనతో అన్నారు.

లండన్‌ యాత 285 ఆయన చాలా నంతోపవడ్డారు. తన చెల్లెం్య్యడను చూచినటుందని నంబర వడ్లారు.. కారులో ంం లు యె లిస్టు ఇచ్చినందుకు క్చోతజ్హ తలు తెలిపారు. ॥ “అయ్యా !, తమ కభ్యంతరంలేక పోతే, మీరు వెళ్లలోగా ఒకసారి మా ఆతిధ్యం స్వీకరించండి.'" అన్నది చెల్లి. వోటలుముందు కారుదిగిన కర్యుగారు," అవునమ్మా" అది కమ్రివారి వలుకే. ఆతిధ్యం ఇవ్వడంలో కమ్మవారిది (వత్యేక ఆదరణ. నిజానికి నాన్నేహితుల్లో ఎక్కువమందివాలే. ఇంతకూ ఆవకాయపచ్చడి ఉందా శి అన్నారు ఆ "పెద్దమనిపి..

-. “అక్కగారు వారం,కితమే యింటిదగ్గరనుండి వచ్చారు. ఆవకాయేగాదు. కందిపొడీ, మంచినెయ్యి. గూడా ఉంటాయి, తప్పకరండి. ఒకరోజు ముందుగా ఫోను మాతం చెయ్యండి” అంటూ తన విజిటింగ్‌ కార్డు ఇచ్చింది కృష్ణ.

“శభమన్తు !” అంటూ ఆశీర్వాదాలు పలుకుతూ నడిచారు ఆయన. బీరికారు ముందుకు సొగింది.

చ్‌ నై త్త

“గార్టిం గి 3500182666 002000 *ంగలు 05 16 ఇ0%14” అనే (గామీణ మహిళల అంతర్జాతీయ సంస్థ (వధాన కార్యదర్శి (శ్రీమతి జూన్‌ బెల్‌ (14. 1019 తెల), (శ్రీమతిలత్మి, ఇండియాలో భ్రడగానే లండన్‌నుంచి ఉత్తరం రాసింది; తనకు ఈమె లండన్‌ 'వయౌణం గురించి అఖిల భారత [గామీణ మహిళా సంఘము చ్య్వారా శెలిసిందనీనూ, ఈమె లండన్‌లో ఉంటూన్న రోజుల్లోతప్పక ఒక రోజు వారి శేయద్రీయ కార్యాలయాన్ని సందర్శించ వలసింది గానూ కోరుతూ అవ్వోనం పంపింది.

286 అకిరఘురామ్‌

వీరా ఈమె వెళ్లిన సమయానికి (శ్రీమతి జాన్‌ బల్‌ తన పదవినుంచి రిమై ౩ వెళ్ళిపోయింది. అయినాగూడా, పిరకోనం ఒక (పత్యేక అధికారిని వినియోగించింది.

(శ్రీమతిలమ్మి భారత [(గామీణ మహిళా సంఘం ఉపాద్యతు రాలు గావటంతో, ఇండియానుగురించి, మిగిలిన ఆసియా, ఆ(ఫికా ఖండాల పర్యటనలలో ఈమె గమనించిన 1[గామీణ మహిళల పరి స్టితులను గురించి ఆ అంతర్జాతీయ మహిళా కార్యాలయంలో ఒక పూట వీరి అభిపాయాలను ఒకరు కొకరు "తెల్పుకున్నారు.

ఈమె కొరకు నియు_క్తమైన అ (పత్యేక మహిళా అధికారిని తోకలసి ఇంగ్లండు [గామాలవైపు తిరిగారు.

ఈనాటి నవీన పరికరాలన్నింటినీ, ఆధునిక విజ్ఞానాన్నంతనూం ఉపయోగించుకుంటూ గూడా, ఇంగ్లండు తన ఆహార అవసరాలలో సగం వంతు మాత మే ఉత్పత్తిచేసుకుంటోంది. మిగిలిన సగం విదేశాల దిగుమతులవై ననే ఆధాకపడుతుంది. పిమానాళ్లోంచి వై రులవై మం దులు చల్లడం ఈమె చూచారు. ఆధునిక వ్యవసాయ పరికరాలనూ, బంగాళా దుంపలు భూమిలోంచి |కుళ్లగించి వేశేకొ త్త పరికరాలతో సవా అన్నీ చూచారు.

వీళ్ల ఫారాలలో (వసిద్దమైన [66 011 511 అను ఆంబోతు చాలా 1పత్యేకంగా కనపడింది. చాలా బలిష్టంగా ఉంటుంది. ఎత్తు కొద్దేగాని, వెడల్పు ఎక్కువ ఈ సంతతి ఆంబోతులను |పపంచంలో "పెక్కుచేశాలకు ఎగుమతి చేస్తారట.

వారి వ్యవసాయ పరిశోధనలు, ఒక్క ఇంగ్లండు వ్యవసాయ రంగానికే పరిమితంగాక, మిగిలిన దేశాల సమస్యల పరిష్కారానికి గూడా ఎంతో క్ఫృషి. "జేస్తాయి. అలాంటివాటిల్లో ఒకటి గగిర శేంంఇ5 షెం86280య 0౮౧౯6 అనే పేరిట అండన్‌లో ఉన్నది.

అంజన్‌ యాత 287 చట్ట [పకారం ఇగ్గండులో పిల్లలు అయిదవ నంవత్సరంనుంచి విధిగాన్కూలుకు వెళ్లవలసి ఉంది. అంతకు ముండే స్కూళ్లలో చేర తామన్నా అభ్యంతరం లేదు. కనీసం 16 వ సంవత్సరం వచ్చిందచాకా విధిగా విద్యాభ్యాసం చేయాల నేది శాననమే. 16 నంవత్సరాల వయన్సుచాటిన వారుగూడా అత్యధిక శాతం తమ చదువులు కొన సాగిస్తున్నారు. యూనివర్సిటీలలోనూ, సాంశేతిక విద్యాలయాల లోనూ, ఇతర శాస్తా9ల అధ్యయనశాలల్లోనూ చదునుతున్నారు.

ఆ సాయంగత తిరిగి లండన్‌ వచ్చేమార్గంలో ఒక వళ్లెిటూ రిలో వ్యవసాయ కుటుంబం ఇంటి ముందు ఆగారు. ఆ గృవా యజ మాని మిసెస్‌ అర్నాల్డ్‌ మాధిసన్‌తో పరిచయం చేనుకొని, వారి విష యాలు ముచ్చటించుకున్నారు. ఇంగ్రండులో సవాజంగా, 'దాచాపు (వతికుటుంబం,సంవత్సరపు అచదాయవ్యయాల బడ్జెట్‌ "వేసుకుంటుంది. చారి. ఆదాయాన్ని అనునరించి, ఖర్చులు నిర్ధారణ "జేనుకుంటారు.

మిసెన్‌ మాధిసన్‌ తన కుటుంబ బడ్జ్డటును గురించి వివరిస్తూ ““ఆహోరం కోనం ఆదాయంలో అయిదోవంతు ఖర్చవుతుంది; గృవా వనతికోనం, వంటవెరకు, కరంటులాంటి గృువోవసరాలకోసం ఆదా యం 8వవంతు ఖర్చవుతుంది; మరోరివవంతు, మత్తుపానీయములు సిగిలెట్టకొఅకు వినియోగిస్తాము. పన్నెండవ వంతు బట్టలకూ, బూట్లకు ఖర్చవుతుంది; 12 వవంతు ఇంటిసామగికి ఖర్చవుతుంది" అని చెప్పింది.

ఇవి కనీస అవసరాలుగా పరిగణించి, మిగిలిన నిధులలోంచి, విలాసనవన్తువులు, వినోద యా(తలు, పుస్తకాలు, మాగ,ైనులు వగ రాలకు ఖర్చవుతుందని చెప్పింది.

వీరి ఆదాయాలలో గూడా, పెద్దగా మితిమీరిన పెచ్చు తగ్గులు (శ్రీమతి లత్మీకి కనపడలేదు.

288 అష్యుర ఘురామ్‌ 21 మిలియనుల వ్యక్తిగత ఆదాయాలలో, ఆదాయపు పన్నులుపోగా, 18 మిలియను మంది సంవత్సరానికి శెండువేలపౌను అకుమించి ఆర్టి స్తారు. 9. మిలియనుల మంది 'వెయ్యినుంచి రెండు 'వేలఅర్జనపు పరిధిలో ఉన్నారు. 8.2 మిలియనుల మంది ఠ500 నుంచి వెయ్యి పౌనుల ఆర్జన పరిధిలో ఉన్నారు. కనక నే, ఈదేశంలో మధ్య తరగతి ప్రజలు అత్యధిక సంఖ్యలో ఉన్నారు. ఇక్కడ కన్సక్వేటివ్స్‌ అధికారంలోకి వచ్చినా లేబర్‌ పార్టీవారు అధికారాన్ని క్రైవళం చేసుకున్నా, జాతిజీవితంలో తల (క్రిందులయ్యే మార్పులు ఏమీరావు.---

అంతర్జాతీయ (గామీణ వుహిళల మహాసభలో

(గామీణ మహిళల, సమన్యలను అర్ధంచేసుకొని, వివిధ [వభు త్వాలకు తగుపరిష్కార పద్దతులను సూచిస్తూ, అభ్యుదయం కోసం క్‌ మి జేసే ఉన్నత ఆదర్శంతో అంతర్జాతీయ (గామీణ మహిళా సమాఖ్య ఏర్పడింది. పలుబేశాలలో శాఖలను పర్పరచుకొని వి_నృత వరిధిలోనే ఈ మహిళా ఉద్యమం నడుస్తోంది.

అస్టేఎలియాలోని, మెల్‌ బోరన్‌ పట్టణంలో ఒకసారి ఈ అంత త్లాతీయ (గ్రామీణ మహిళా నమాఖ్య మవోనభ జరిగింది. ఈసమాఖ్యకు అనుబంధిత శాఖలుగా ఉన్న అన్ని దేశాలనుంచి 1200 మంది మహిళా (ప్రతినిధులు ఈ మవోనభలో పాల్గొన్నారు. అన్దేంలియా బేశంనుంచే సాలుగు వేలమంది (పతినిధులు వోజరయ్యారు. "

అఖిల భారత (గ్రామీణ మహిళా సమాఖ్యకు (శ్రీమతి లత ఉపాధ్యకురాలు. ఈమహాసభలో మనదేశ పతినిధిగా పాల్గొన్నారు.

వివిధ జేశాలకూ, వివిధమకతాలకూ, వివిధ భాషలకూ చెందిన అయిదారు వేల మందిస్త్రీలు, వదిరోజులపాటు జరుపుకొన్న ఈ సమా వేళం ఒక అంతర్జాతీయ మహిళల వండుగలాగా గనిపించింది. పది రోజులవరకు విస్తరించిన నుద్సీర్ల ార్య[కమంలో (వతిదేళపు పతినిధి వర్షం, తమదేశపు (గామీణ మహిళల ఆర్థక, సాంఘిక, రాజకీయ స్థితిగతులను సమీష్రించుకుంటూ, ఉన్నత భవిష్యత్తుకై ఎలాంటి కార్య[కమాలను అభిలపిస్తున్నారో వివరిస్తూంళే, అన్నివిధాలా (పోళ్సాహముండి అవకాశాలు లఖి స్తే, అంతర్జాతీయ వేదికలను పర్పాటుచేసుకొనుటలోనూ, వాటిని బాధ్యతాయుతంగా నిర్వహించు కొనుటలోనూ, (పగతి శీలక మైన కార్యక మాలను రచించుకొన

19

290 లమ్మీరఘురామ్‌ డంలోనూ, స్త్రీలు పురుసషులకన్నా ఎందునా తీసిపోరని లతిస్తికి తల పింప జేసింది.

శుష్క వివాదాలతో, అనవసర కాలయావనలతో, పమాతం ఫలితాలను సాధించకుండా, నెలలు నెలలు . పురుష పుంగవులు జరుపుకునే అంతర్జాతీయ సమావేశాలు జ్ఞాపకం వచ్చాయి.

ఎవరనూ విమరి్శ్థించటం (శ్రీమతి లత పనిగాదు, ఇష్టమూ ఉండదు. అయినా ఈ మహిళా సమాఖ్య సమావేశం చూచిన తర్వాత మహిళా ఉద్యమ కార్యక రృలలోని ఉత్సావోన్ని, నాయకు రాండ్‌ విజ్ఞతను ఆకళింపు జేసుకున్న తదుపరి, మహిళలు అంతర్జా తీయ పరిధిలో సమన్యల పరిష్కారం చక్కగా చేయగలరని, (వ్రవంచ భవిష్యత్తును తీర్చిదిద్దటమనే కృషికి ఉత్తమంగా దోహాదవడగలరని . విశ్వాసం గలిగింది.

మొదటిరోజు మహిళా (వతినిధుల సభలోనూ, చివరకు జరిగిన (బవ్మోండమైన బహిరంగ సభలోనూ (శ్రీమతి లత్భీ తన ఈ విశ్వా సాన్నే (వకటించారు.

“ఈనాడు మనుష్యజాతి ఎదుర్కొంటున్న సమస్యలన్నీ, అవి యుర్ధాలుగానీండి, కఆఅవులుగానీండి, (పకృతి వైపరీత్యాలు గానీండ్తి వర్ణమాన దేశాలకు అందివ్వ ఉద్దేశించిన సహాయ సవాకారాలుగానీండ్తి అన్నీ రాజకీయాలకు ముడి బెట్టబడుతున్నాయి. ఈ రాజకీయాల (వనకక్తి మనుష్యుల జీవిత కష్ట పరంపరల నివారణకూ, | పగతికృషికి ముడి బెట్టబడినపుడు, మొత్తం కార్య కమాలు అరాజకయుతమౌా తున్నాయి. ప మహో ద్దేళ్యంతో, ఈడ త్తమ కృషులు (పారంభించబడి నిర్వ _ర్హించబడవలసి ఉందో, ఆ మహాదాశాయం సాధిం చబడటం లేదు. కనక నే సహాయాలను అందించే నంవన్న చేళాలు, అందుకునే బడుగు దేశాలు అడుగడుగునా అనుమానాలకు లో నౌతున్నాయి. బంధనాలు ఎన్నివేశాము అని సంపన్న దేశాలు, లెక్కలు వేసుకుంటూంశ్తే, ఎన్నిబంధనాలలో చిక్కకున్నాము అని సపాయాలను స్వీకరించే వర్థమాన దేశాలు అెక ఠ్రాలు వేసుకుంటున్నాయి,

అంతర్జాతీయ _గామీణ మహిళల మహానభలో 291

“ఫలితంగా, మానవజాతిలో రావలసిన ఏకత్వము, 'వెరగవల సిన మమళారాలకు బదులు, పరస్పర అవిశ్వాసము (పబలుతుంది”" అని లత్మీ ఆ (పతినిథుల మవోసథలో (పసంగించినపుడు సదస్యులం దరూ కరతాళ ధ్వనులతో వీరి అభిపాయాన్ని మన్నించారు. రెండు నిముషాలపాటు నభంతా, 'హియర్‌ , హియర్‌ ' కేకలతో (మోగి పోయింది, -

సవాజంగా ఒకరు ఉపన్యసిస్తుండగా, అధ్యతులు జోకళ్యంగలి గించుకొనడం ఎక్కడా సాంప్రదాయంగాదు. కాని, ఆ సమావేశా నికి అధ్యతత_వహించిన సోదరి, 'వెంటనేలేచి, “భారతీయ (ప్రతినిధి మాడం అథిశ్చి పరిశీలన, చాలా శాస్త్రీయంగా కన్పడుతుంది. అంత న్టాతీయ సమస్యల పరిష్కూర వైఫల్యాలకు ఈ రాజకీయాలే (పధా కారణమౌతున్నాయని ఈమెవెలిబుచ్చారు. మీఅందరి తరఫునా వారి ఈ అభ్మిపాయన్ని ఇంకా వివరించ వలసిందిగా (పార్చిస్తున్నాను. ” అంటూ కూర్చున్నారు, తిరిగి వోలంళా దద్దరిల్లినట్లుగ = వార్షధ్వనులు మారు మోగాయి.

నిజంగా లతీశ్చై ఆ ప్రసంగం అక్కడ చేయాలనుకో లేదు. ముందుగా ఏ విధమైన' పసంగ [పయత్నమూ చేయలేదుగూడా, ఆ అంతర్జాతీయ సదస్సులో ఈమె వ్యాదయంలో (ప్రధానంగా ఎన్నోో రోజులనుంచి గూడుకట్టుకొని ఉన్న భావం అప్పటికప్పుడు ఆ (పసంగరూపంలో బయ ల్వెడలింది.

తిరిగి లక్మి సోదరిమణులను ఉద్దేశించి (పనంగించారు.

“నిర్మొహమాటంగా భావాలను బహిర్గతం _చేసుకొనుటకే, ఈ సనమావేశాలు పర్చాటుచేసుకున్నాము, అదే నా విశ్వాసంగూడా. ఈనాడు పిపంచవ్యా_ప్తంగా (వతి సమస్యా రాజకీయాలతో ముడి -వెడుతున్నారని తమకు ఇంతకుముందే మనవి చేసుకున్నాను. ఈ రాజకీయాలు ఎప్పుడూ స్వార్ధ పపూరితాలు. ఒక దేళం ఎప్పుడూ మరో చేళంవై వివిధ కారణాలతో కార్బణ్యం వహించటానికీ, ఇతర 'దేళాలవై. తమ పలుకుబడులను, ఒకరికి పోటీగా ఒకరు ంపొందించు

292 లత్మీరఘురామ్‌ కొనుటకూ ఈ రాజకీయాలు ఉపయోగపడుతున్నాయి. నూనవు లందరం ఒక కేననీ, భగవంతుని సృష్టిలో అందరం సమానులమనీ, ఆపద లలో తోటివారికితో డ్పడమనీ, మన జాల్యమాది మన తల్లిదండుల ద్వారా, గురువులద్య్వారా, పుస్తకాల ద్వారా. విన్నాము, చదువు కున్నాము. మన మతాల సారం అదేననీ [గహించాము. ఆ ఉన్నత ఆదర్శంతోనే మానవజాతి తరతరాలుగా 'వభావితమౌతుంది. ఆ ఉన్నత లత్యుంతోనే మానవజాతి ఎన్నో త్యాగాలు చేస్తూ నడక సాగిస్తూంది. కాని '(వభుత్వాలెప్పుడూ, ఈ సామాన్య (వజల సదవ గాహనను అర్థం జేసుకుంటున్నట్లు లేదు. పరార్థచింతనకు (పథభుత్వా లకూ చుక్కెదురుగా కనిపిస్తుంది నాకు.

॥ “పపంచ (వజలందరూ అన్నివిధాలా శేమంగా ఉన్నరోజునే ఎంతటి సంపన్న బేళంలోని (పజలుగూడా సంతృప్తికరంగా మనుగడ్ర సాగించగలరనే మౌళికనూూ తం విస్మరించబడింది నేడు. ఇంతకూ శ (వభుళత్వాలు యుద్ధాలుచేసి వేలకోట్ల డాలర్లు వెచ్చించినా, పకచేశ సహాయ కార్య కమాలకు లతల డాలర్లు మంజూరుచేసినా, ఈ ధన మంళతా ఎవరది? (పజలచే గదా ? ఈ 1పజలు ఖజానాలను ధనంతో నింపుతున్నది యుద్ధాలు చేయమనా? పొడుగైన ఉరి తాళ్ల ఉచ్చులు గుప్పెట్లో ఉంచుకొని బడుగుబేశాలకు సపోయ సవాళాలా లందివ్వమనా ? కానేకాదుగదా !

ఈ విషయంలో నేను పఒక్కరినీ దృష్టిలో పెట్టుకొని మాట్లా డటం లేదు. ఈ తణంలో [పపంచంలోని అన్ని దేశాలు నా దృష్టిలో గి[రున తిరుగుతూనే ఉన్నాయి. ఈ రాజనీతి, ఒక్క అమెరికాకో, వై నాకో, రష్యూకో, లేక పాకిస్థాన్‌, ఇండియాలకో పరిమితమై ఉన్నదని (వేలెట్టిదూపటంగూడా నా బాధ్యతగాదు. నేటి సంకఖిత (ప్రపంచానికి ఈ అనవసర _ రాజకీయాలు ఎంతటి [దోహంచేన్తు న్నాయో తమ దృష్టికి రీనుకరావటమే నా (వధానమైన అభిలాష,

• వ్య క్రిత్వాల పరి పోపణకూ, స్వ్వయంకీ ర్మి 'వతివ్హల నిరా ణానికీ వర్ష (వపయోజనాలకూ ఈ రాజకీయాలు ఉపయోగించుకో బడుతున్నాయి.

అంతర్జాతీయ (గామీణ మహిళల మహానభలో 2ంప్ర

“నాయకుల అవాంభావాల (వభావం నేటి రాజకీయాలలో మిక్కుటంగా గన్పిస్తోంది. ఇది ళోచనీయన్టితి. ఇది పపంచ వ్యాప్తంగా సామాన్య వజానీకానికి తీరని ఆశాభంగం గలిగిస్తుంది. ఈ పరి స్థితులనుంచి ఈ వ్యాపార రాజకీయాలనుంచి, [వపంచ (పజ ఎంత త్వరగా విము_క్తమెతే అంత మేలు. ఎంత శ్టఘంగా జరిగితే అంత మేలు.

“మనందరం (వపంచ వ్యా_ప్తంగా (గామీణ (పాంతాలకు చెందిన వారము. మనదృష్టి అంతా [(గామనీమల మిచే నిలచి ఉంటుంది. మనకు _ [పధానంగా _ కనుపించేది (గామీణులే. (ప్రపంచంలో అత్యధికనంఖ్యలో ఈ జనభాయే ఉన్నారు. వారు పస్థ్రాయికి ఆస్థాయిలో వెనుకబడీ ఉన్నారు. వదేళవు వారై నా మన [గామీణ (ప్రజలు ఏనాడూ ఈలాంటి రాజకీయాలను వాంఛించళే ! ఇది మనం ఎరిగున్న సత్య మేగదా ||

“ఒక భారతదేశంలో వరదలొచ్చి నష్టంగలిగిందంకే, ఒక (గామీణ అమెరికా రైతుకుటుంబం, ఒక వంద పాలపొడి డబ్బాలు సనవాయమందిన్తుంది. ఒక "పెరుగ్వేలో భూకం౦వంవచ్చి అస్థినష్ట్రం జరిగిందం శే, ఒక అసన్టే9లియా ఒక లకు డాలర్ల విలువగల పరికరాలు సప్లయి చేస్తుంది. అలాగే మానవజాతిలో, పభాగంలో ఎప్పుడు .ఏరక మైన విపత్కరస్థితికి లోనై నా మిగిలిన మానవాళి సవ్ఫాదయంతో పీడిత మానవాళి తోభలను నిర్మూలించేందుకు సహాయ పడుతూనే ఉంది.

“ఈ సపహోయాలకు ఏలాంటి బంధనాలు లేనన్తు, మిగిలిన సమయాలలో గూడా స్వచ్చందంగా మానవతా దృష్టితోనే (ప్రపంచ దేశాల సమస్యలను పరిష్కరించుకోవచ్చునే! నేడు, వర్తమాన. (పవంచంలో, ముఖ్యంగా "రెండవ పపంచ యుద్ధానంతరం,సా మాజ్ట్ర వాదం నళించింది. వలస రాజ్యాలన్ని [ప్రపంచపటంలో రంగులు మార్చుచేసుకున్నాయి. వరాధీనతన్తుంచి విమ్చుక్షమై స్వతంత మయ్యాయి. న్వయంకృుషితో తమతమ దేళాలలోని సమాజాలలో

చంశీ. లట్మీర ఘురామ్‌ "శీరుకొనిపోయిన అజ్ఞాన, అనారోగ్యాల వై, దారిచ్యాలవై, తీవపోరాటాలను సాగిస్తున్నాయి.

“స్వంత సమస్యలతో సతమతమై పోతూన్న ఈ బడుగు దేశాల ఉన్నతికి 'శికరణకుద్దిగా, అభివృద్ధిపొందిన దేశాలు సహాయ పడవచ్చునే! వివిధబేశాల రాజకీయ నాయకుల దృష్టిలోనే ఈమార్పు రావాలని కోరుకుంటున్నాను,

• అందుకే, మన మన (గామీణ మహిళా సమస్యల పరిష్టారంతో పాటు, మన దృష్టిని ఈ వైపుగూడా తిప్పి, మన మన దేశాలలోని మలిన రాజకీయాలను, పరిశుభం చేయటానికి మనవంతు కృషిని సాగించాలని కోరుతున్నాను." అని 'వసంగాన్ని ముగించారులత్మి,

నమావేశానంతరం, వయే దేశాల 'వతినిధులు లతిగ్టికి అఖి నందనలు ెలిపిందీ, ఎంత "పెద్దఎత్తున వారి వహార్షామోచాలు తెలిపిన విషయాలు ఒక (వత్యేక అభినందన సంచికకు సరిపోయేవి అనేది మాతం సత్యం, స్వోత్కర్ష కు లష్మి సదా విముఖురాలు.

బహుశా చిత్తశుద్ధితో ఆమె చేసిన ఆ (పసంగం (శోతలై న ఆ సోదరీ మణు లందరనూ ఆకట్టుకొని ఉండవచ్చు. వినమతతో, వృాదయపు లోతులనుండి, వచ్చిన ఈమె ఆరాటం, కళాల్భుల 'రాజకీయాలపట్ల ఈమెకున్న వైముఖ్యం సూటిగా వారి గుంజెలకు తాకి ఉండవచ్చు. అంతకన్నా మించి (శ్రీమతిలడ్మి ఆ [పళంసలకు అధిక (ప్రాముఖ్య మివ్వలేదు.

మిగిలిన పదిరోజుల కార్య కమాలలో, తదుపరి జరిగిన వీరి సామూహిక పర్యటనలలోనూ, ఈ భారతదేశ [ప్రతినిధికి సముచిత గౌరవం లభ్యమయిందని, అనేక విషయాలలో చివరి నిర్ణయాలకు ముందు, అమ్మివై పు వారి దృష్టిసారించే వారనీ గుర్తుకు వచ్చినపుడు తన కృపి. రాణింపుకు వచ్చిందనే తృప్తి లడిన్టికి గల్లింది. ఈ పర్యట నక్రై మన దేశ (పభుత్వం ఈమెకు కేటాయించిన '/5 రూపాయల

ఆంతర్జాతీయ (గామీణ మహిళల మహాసభలో 295 విదేశీమారక [దవ్యం ఎంత మ్యాతం నిరుపయోగమవలేదని గూడా ఈమెకు సంతృప్తి గలిగింది.

త్త నే నే

ఒకకోటి 2 లతల మంది జనాభాగల ఆన్టే9లియా దేశంలో ఈ అనుబంధ మహిళా సంఘానికి జి 'వేలమంది సభ్యులున్నారు, 'దేళంలోని అన్ని [గామాలనుంచి [పాతినిధ్యం ఉండటమేగాక (గామ సీమల్లో (వతికుటుంబం నుంచి ఒకరన్నా ఈ సమాఖ్యలో సభ్యులుగా ఉన్నారనేది గూడా లతీస్దికి అర్ధమయింది.

వివిధ కార్య కమాల భారంతో పదిరోజులపాటు నిర్విరా మంగా సాగిన ఈ సమావేశాలు ముగియటంతోళేు, ఆస్టేలియా సమాఖ్యవారు, అతిధులకు విస్తృతంగా వారి దేశంలో పర్యటనావ కాశాలను గట్ల్షించి, అలసిపోయిన మనస్సులకు ఉత్సావాం గల్లించా లని గామోాను తలచారు.

ఆస్టేలియా “ఉన్ని సమాఖ్య' ఒకసాయంకాలం, వీరికి ఒలిం పిక్‌ “స్విమ్మింగ్‌ న్టేడియం”లో వినోద్యపదర్శునాలు పర్చాటు చేసింది. (వతినిధులందరూ, వారివారి జాతీయ దుస్తులలో చూడముచ్చటగా, పలుబేళ నాగరికతా సాంప్రదాయాలను పుణికి పుచ్చుకొని పాల్గొ న్నారు. ఆ సరోవరమంతా రంగురంగుల రబ్బరు బెలూన్లతో నీటివై అలంకరించారు. వీరిని కూచోపెట్టుకొన్న చిన్నచిన్న పడవలు ఉత్సావాంతో కొలనంతా వరుగులు 'పెడుతూ విహరించాయి. ఆ దృళ్యం మరువరానిది.

171/5 సంచత్సరంలో అన్టే్రలియాను కనుగొన్న ఆంగ్లేయ సావాసిక నావికుడు“కా పైన్‌ ధామస్‌ కుక్‌ ” స్యారకచివ్నోన్ని, లత. మరో యిరువురు న్నేహితురాండతో కలసి సందర్శించారు. ఇంగ్ర ండులో “కుక్‌ నివసించిన ఆయన గృవోన్నికొని, దానిని తీసుకొనివచ్చి, అదేఫక్కీలో ఇక్కడ తిరిగి నిర్మాణం గావించారు, ఆయన ఉపయోగించిన పరికరాలను, ఆయన చి(తాన్ని భద్రంగా దాచారు ఇందులో.

2రి6 లథ్ష్మీరఘురామ్‌ ఈ మహాసభలు జరిగిన “రాయల్‌ బాల్‌ రూమ్‌) నుంచి, “హీస్‌ అవిల్‌ "లోని సర్‌ కాలిన్‌ మెకంజి శాంక్చుయరీని సందర్శించ టానికి, 2 బస్సులలో (వయాణమై పోయారు ఒకరోజున. ఈ శాం కృుయరీ వారికి ఒక పవత (పదేశం* ఈయాత చిరస్మరణీయం. అక్కడ పీరు దిగగానే, ఆప్యాయతతో ఏరికీి తలాజఒక “లంచిబాక్సు” అందించారు. వీరి 'పయాణవా ర్త తెలిసిన, విక్టోరియా (గామ్మపజలు మహిళా సమాఖ్య సభ్యులు 80 మంది, 16 గంటలు కష్టపడి, ఈపతి నిధులకు ఈ లంచిజాక్సులు తయారు జేశారు. ప్రతి లంచిబాక్సులోను ఒకకోడి (గుడ్డు, వెన్నపొట్లం, కోడిమాంసం, శేక్‌, బిస్కట్లు, డై ఏఫూ)ట్సు అమర్చారు. అయితే లమ్మీ మూలంగా విదేశాలలో ఈ (పతినిధులకు లంఛచిగానీ, డిన్నర్లుగానీ, పెద్దఅవస్టే. ఈమె కేమో మాంసాహారం కొరకరానికొయ్య. వారికేమో శాకావోరం ఒక ప్రత్యేక (శమ. అయినా ఈమె మి తతులు ఈమెకోసం ఎంతో శమ పడతారు. అర్జాకలి కన్నాగూడా సవ్య్ఫాదయంతో, వాత్సల్యంతో ఈమె మితురాండు ఈమెకోనసం వజే (శ్రమే ఈమెను ఎక్కువ ఇబ్బంది పెడుతుంది. ఇరకాటంగలిగిస్తుంది. కాని ఇక్కడ మాతం లంచిపొట్లం చాలా రుచిగా తయా రుజేశారు ఈ [గామీణ మహిళా సోదరీమణులు. రొన్షై, జున్ను వెన్న, ఉడక 'పెట్టినబంగాళాదుంపలు, కొన్ని పచ్చళ్లతో తృప్తిగా సాగింది లత భోజనం. అయితే ఈ వినోదయా[తలో అసలు వినోదం పమంళే ఈ '(వతినిధులందరూ ఎవరి పొట్టాలువాళ్లు విప్పుకొని నలుగురు ముగ్గు రుగా విడిపోయి కూచిొని వీర ఆతి ధేయవర్ష్గం ఆప్యాయంగా యిచ్చిన ఆవోరాన్ని తింటూండగా, ఎక్కడోపొంచిఉండి, నిశ్శబ్దంగా వచ్చిన వానర' సోదరులు అంత ఆప్యాయంగా నే ఆ పొట్ల్టాలను అందుకొని పరుగెత్తటం, ఈ 'వమాదాన్ని గురించి ముండే వీరికి ఆర్షనై జర్లు చెప్పినప్పటికీ ఈ పతినిధి బృంద సభ్యురాం[డు అనలు సమయానికి ఈ _ విషయాన్ని విస్మరించారు. కొత్తరకం కట్టూ బొట్టులలో

అంతర్జాతీయ (గామీణ మహిళల మహానథలో 237 కూర్చున్న _ (శ్రీమతి లమ్భి వద్దకుమ్శాతం ఏ కారణంగానో ఈ వహానుమన్‌ భాతలు రాలేదు. బహుళా ఈమె చేళంలోని [పజలు చారికి భక్తులు అని తెలుసుకున్నా యోవమోగాని, లతి్రికి ఎదుటా (వక క... కూచున్న మితృరాం[డ పొట్లాలు చేతుల్లోవి చేతుల్లోనే ఎగిరి మాయ మవటం నిజంగానే. వింతగా నేఉంది. చేతిలోని పొట్లాం నోటికందే మధ్యలో మాయమవటంతో చకితలై మాతృభావల్లో ఎంత గావు కేకలు ఈ నారీమణులు పెట్టినా, ఆ వానరమణులు తమపనితాము సాధించాయి.పూర్వం తిరుపతి దేవస్థానంలో “యా తీకులూ,కోతులూ" లతకి క్షూవకం వచ్చారు; ఈ నంఘటన చూచింతర్వాత,

భగవత్‌ _కైెంకర్యానితై ఆ ఆపద (మొక్కులవానికి భక్తులు (శష్చాసక్తులతో రెండుచేతులా పట్టుకొని గొంపోవు నారికేళాలను, అక్కడి కోతులు ఆ పళంగా గొంపోయి అప్పళించటమేగాక, భక్తు రాండు తలలవైకురులలో ముడుచుకున్న పుష్పాలవోరాలను సయి తం లాక్కొని వెళ్లిదూరంగా .గోడలమదుర్ల వై కూచొని చిరునవ్వు లతో ఆరగించడం జ్ఞాపకంవచ్చింది.

మన తిరుపతిలాగానే, ఈ శాంక్చ్య్రుయరిగూడా వారికి ఒక పవితస్థలం.

త్తి త్తి చ

ఈ పర్యటనలలో నే ఆస్ట్రేలియా (గామీణ (పాంతాలలో, 800 మైళ్లు [పయాణించారు (శ్రీమతి లమ్భీ. ఈమె కోసరం వర్చా టుచేసిన పలు సభల్లో భారతదేశ మహిళా ఉద్యమాలను, మనదేశ స్థితిగతులను గురించి (ప్రసంగించారు. ఆస్ట్రేలియాలో అంళా 'ఆంగ్భ భానేకనక దుబాసీలతో అవసరం కలగలదు. ఈమె (వసంగించిన వతిచోటా మితృరాండు ఎంతగానో ఆదరించారు, చాలా పురా తన విజ్ఞాన నాగరికతలతో చిరకాలం విరాజిల్లిన చేళం, మనదనే "గౌరవం వారికుంది. .

"గెంతుతూ. పరుగిజే కంగారూలూ, దూనుకునిపోయే ఈ సూలూ, మణంలో వేగంగా మాయమయ్యే _ కుందేళ్లు, అనేక రక

జ అట్మీరఘురొమ్‌ రకాల ఫలపుష్ప వృతాలతో పచ్చని పొలాలతో (గామసీమలు కను లకు విందు చేశాయి.

ఇక్కడ 1గామాలలో ఇండ్లకు తాళాలువేయరు. ఆ ఊహా వారికి రాదు.

అందరి ఇండ్లలో అన్నీ ఉన్నపుడు దొంగతనాలు ఉండవు

ఎజ్‌ క్ర అగ అనేదానికి అస్టే3లియా (గామసీమలే | పత్యతనిదర్శునం.

ఈ దేశంలో ఓటింగు వాక్కు యు క్రవయస్కులందరకీ ఉండ టమేగాక దానిని ఉపయోగించుకోవటం తప్పనిసరి చేశారు చట్టరీత్యా.

లు

సాంఘిక సం'తేమ ప్రగతి ఈ చేళశంలో మాంచిఉచ్చస్థితిలోనే ఉంది. వయోవృద్ధులెనవారికి "ఫెడరల్‌ (వభుత్వం చాలా సదుపా యాలు గల్పెంచారు. అంగవిహీనులకూ, ఇతర(తా ఆర్జనావకాళ విహీనులకు, ఒక పధకం 'వకారం సహాయమందిస్తారు. ఆ సపోయం గూడా వారానికి 15 పౌనులనుంచి 20 పౌనులవరకు ఉంటుందని 'ఇఆలుసుకొని ఆళ ఎర్యపోయారు (శ్రీమతి లత్మి.

60 సంవత్సరాలు చాటిన (స్రీలకు, 65 సంవత్సరాలు దాటిన పురుషులకు ముసలితనపు భృతి పర్చాటుచేశారు. ఈ చేళంలో సగటుజీవిత [ప్రమాణం పురుషులు 68 సంవత్సరాలు, (స్త్రీలు ₹4 సంవత్సరాలు, .

నే త్తి చి

సశే పనిలోవని. తన అసలుపని లైశుల పరిచయం. .వారి బాగోగులు తెలుసుకొ నన. రులు సుకొనడం. మన లై.శాంగపు మంచి చెడ్డలు

పుకో టం, అనుభవాలను (కోడీకరించుకోవటం (శ్రీమతి లత

(పతి విదేళపు పర్యటనలోనూ తప్పనిసరి అంళం.

ఈ సందర్భంగా కొన్ని వ్యవసాయ 'శేశాలు చూవారు,

చాలమంది రై తుసోదరులను కలుసుకున్నారు.

అంతర్జాతీయ (గామీణ మహిళల మహానథలో 2కిత్ర మిష్టర్‌. రాబర్టు మెకంజీ గట్టిరై తు. అయిదువందల ఎకరాల భూస్వామి. మరో శెండువందల ఎకరాల వచ్చికబయళ్లు ఉన్నాయి, ఉంది. కొండ అంచువరకు ఈ వచ్చికబయలు ఆ[కమించి ఉంది. ఈ వంట భూముల్లో అధికభాగం నీటివనరు ఉన్నది. కొద్ది గ భాగం మాతం మెట్ట[కింద ఉన్నది. అది మెరక (వచేళంలో ఉన్నం దున కాలువ నీరు [పవహించదు. భూగర్భ జలాలను రిగ్గులు వళ్చాటు చేసుకొని మెట్టపంటలు పండిన్తున్నారు. అందులో ఈమె వెళ్లినపుడు షుమారు 80 ఎకరాలలో (వత్తివంట ఉంది. వ్మాబిడు రశానికిచెందిన (వత్తి గుళ్లలు మొక్క-లనిండా విచ్చుకొని చేనంతా మంచుముద్దలు తావడం చేసినట్లుగా క్‌ న్పించాయి చెట్టు చెట్టుకు నూరు గుళలదాకా ఉన్నాయి. వగలవలనిన కాయలు లి లం మరో వందదాకా కనిపించాయి. (ప త్తి చేను నమీవీంచగానే రాబర్ట్స్‌ మొఖం వికనించిందిః అది గమనించిన లత్కిః కట్చి వ త్తిపపంట తృ _వ్రీకరంగా ఉన్నదా !” అని అడిగిందిలడీగ్తిం

“టాక 24096 22 52686466 2160 2౮7 6౯౦లై ల 7622” అన్నాడు ఆ భూఖామందు. అతని మొఖంలో చిందులాజే నంతోవమే ఆసంగతి చెప్పిందిగూడా.

(వత్తి సాగునుగురించి వివిధ దళలలో వారి కృపిని చి అడిగి ఇెలునుకున్న తదువరి (వ త్తిపంట (5 య (క లన గురించి అడిగారు లతీర్రి-.

“అంతకుముందు. ఈ _(వ్రశివట బొత్తిగా గిట్టువాటు అయ్యేదిగాదుగానీ” అంటూ మొదలుపెట్టాడు రాబర్టి

300 అష్యిరఘురామ్‌ “1968లో పభుత్వం, “జౌంటి అక్టు'" ౨0690 ఇంల్‌ అంటూ ఒక శాసనాన్ని చేసింది. ఆ చట్టం్యపకారం, [పత్తి ఉత్ప త్తిదారులకు రతణ గలిగింది. సంవత్సరానికి ఉ0 లతల డాలర్ల చొప్పున, క్‌ సంవత్సరాల వరకు [పత్తిపండించే రైతాంగానికి సబ్సిడీగా యిస్తానని

• ప్రకటించింది. పతి రైతుకు, పండించిన (పతి కిలో పత్తికి డామాషాగా £ి రూపాయల "5 వైసల సబ్సిడీ ముట్టచెప్పింది. అంటే క్వింటాలుకు 2/5 రూపాయీలు అదనం అన్నమాట, కాగా దేళంలో నే అమ్ముడ య్యే దూదికి మరికొంత సబ్సిడీ యిచ్చింది.

.. ఈ (పోత్సవాంతో వ్యవసాయదారులు ఉత్సాహంతో ముందుకు దూకారు. అనేక వనరులను గల్పించుకొని, పత్తిని సాగుచేస్తున్నారు. వివిధ రసాయనికపు ఎరువులు విరివిగా వాడటం వల్గా, క్రిమిసంహారక [ప్మకియలు భారీఎత్తున జరుపుకొనటంవల్లా ఫలసాయం జాగా. పెరిగింది. ఆదాయంగూడా తృ ్లికరంగానే ఉంది” అని అన్నాడు.

“మరి ఆ అయిదు సంవత్సరాలు అయింతర్వాత (వభుత్వ సబ్సిడీ ఏమయింది *” అని అడిగారు అలతి. -

తదుపరిగూడా యిస్తూనే ఉందిగాని, ఉత్పత్తులు అధిక మవటంతో 'దామాషా మేరకు, సబ్సిడీ తగ్గుతుంది. అయినా ఈవాళ మాక్కెట్టులోనే డిమాండు సెరిగింది కనుక ఉత్ప త్తిదారునకు ఏమీ నిరుళ్సావాంగా లేదు” అన్నాడు రాబర్జు,

పొగాకు ఉత్పత్తి ఏమంత ఎక్కువ గాదు. ముఖ్యంగా మన ఆం(ధదేశంతో పోల్చి చూచినపుడు కొన్ని (పాంళాలవర శే ఈ పైరు పరిమితమై ఉంది. 25 వేల ఎకరాల వి స్తీర్ణంలోనే పొగాకు వైరు సాగుచేయబడుతుంది. అయితే దిగుబడిలీనూ, అస్ట్రేలియా ఖైతు "తెలుగు రైతుక న్నా చాలా ముందున్నాడు. ల

చెజకు ఉత్పత్తికి అస్ట్రేలియా ఎక్కువశద్ద తీసుకుంటుంది. (గ్రాఫ్‌టన్‌ నుంచి, క్వీన్స్‌లాండ్‌వరకు వి _స్తరించిన 1250 మైళ్ళ

అంతర్జాతీయ (గామీణ మహిళల మహానభలో 301 తీర |పాంతంలో చెఅకు పండిస్తున్నారు రైతులు. అందులో. 95 శాతం వంట ఒక్క క్వీన్స్‌లాండ్‌ రాష్ట్రమే ఉత్పత్తి. చేస్తుంది. పంచదార ఎగుమతివల్ల అస్టే9లియా అధికంగా విదేశ దవ్యాన్ని ఆర్డి స్తుంది. ఒక్కూ 1970 నం॥లోనే 11 కోట్ల 60 లతల డాలర్ల విదేశీ మారళాన్న్ని వీరు నంపాయించారు.

ఎకరాకు దిగుబడి మనకన్నా చాలా అదనంగా ఉంది. అంతేగాక, అక్కడి (వభుత్వ (పోళ్స్ళావాంవల్లా, రైతుల కృషివల్లా, చక్కెర్మదిగుమతీ, దానిలోని తీపిదనము శాతంగూడా ఎక్కువే అమ్మకం "కేటుగూడా దానికనుగుణ్యంగా ఉండి రైతులకు మేలు చేస్తుంది.

ముఖ్యంగా, అమెరికా, "శెనడా, న్యూజిలాండ్‌ , మలేషియా, జపాను దేశాలకు పంచదార ఎగుమతి జరుగుతుంది. 50 పవోర్చు పవర్‌ (టాక్టరుకు అనుబంధించిన మరొళకయంత్రం, చెఅకును

. మొదలంటా నరకటమేగాక, చిన్నచిన్న ఖండాలుగాగూడా చేసి

(టాక్టరువెంటనే నడిచే (టక్కులోనికి ఒకేసారి వేసి నింపుతుంది. ఆ (టక్కు నిండగానే మరో చిన్నటాక్ట్రరు వచ్చి ఆ నిండిన (ట్రక్కును తగలఠించుకొని ఫ్యాక్టరీవైవు వరుగిడుతుంది. అలాగే (వత్తి గుళ్లను గూడా భారీ యం[ళాలతోనే తీస్తారు. తదుపరి జిన్నింగు పనిగూడా వారి వ్యవసాయ జే(తంలో నే చేసుకొని దూదిగా మార్చి, బేళ్లను లే ట్టి అమ్మకానికి జడతారు.

అలాగే వర్ణినీయా పొగాకు పచ్చిఆకు కోస్కీ మన ఆంధ చేళశంలోలాగా, బండ్రవై ఎక్కించి, పొలాలనుంచి, ఇండ్ల వద్ద ప జ్యారన్లకు ీవటానికిబదులు, బేరన్నే వాళ్లు పొగాకు ల క్రి నడువుకుపోతారు. చ(కాలమీద నిర్శాణం గావించిన ఈ జార న ఒక పది వోర్చువవర్‌ టిల్లి ౯ జీనిలోకి లాగుకొని పోతుంది. కూలలు విరిసిన ఆకు విరిసినట్లు చేతుల మీదుగానే గడలకు అల్లి, అక్కడి కక్కాజే 'బేరనకు ఎక్కిస్తారు. కడుపునిండా పొగాకు నింపుకొని

302 అడి రఘురామ్‌ చారన్లు నిదానంగా నై తు గోడవునుకు వస్తాయి. దానివలన ఆకు నాణ్యత ఎంతమ్మాతం ఇెడదని రాబర్జు చెప్పాడు.

నిజంగా ఆ పద్ధతి మనకు ఆశ్చర్యం గలిగిస్తుంది. అవకాశాలు ఉం'కే మన నై శతులూ ఈ ఆధునిక పరికరాలను వినియోగించుకునే వాలే గదా! అని అనిపిస్తుంది. ఎక్కువ లాభం పొందేవాశే గదా! అని అనిపిస్తుంది. చివరకు ఉసూరనిపిస్తుంది.

వ్యవసాయ 'మేతంనుంచి, మిష్టర్‌ రాబర్ట్‌ పచ్చిక బయలు చూడటానికి బయలుదేరారు. లమ్మి. మనోజ్ఞంగా ఉన్న (పకృతి సౌందర్యాన్ని ఆస్వాదించుకుంటూ ఆ కొద్దిదూరం నడిచే వెళ్లారు. చుట్టూరా కొయ్యచెక్కలతోనూ, ముండ్లతీగలతోనూ బిగించిన (ప్రహరి ఈ విశాల్వమెన పచ్చిక బీడు చుట్టూరా అమర్చిఉంది, మధ్య ఒకపెద్ద కుటీరంలాంటిది పక్కాగ్భవాం ఉన్నది. దానికి కొంచెం విడిగా అెండు మూడు కొష్టాలలాగా ఉన్నాయి. అక్కడక్కడా చుట్టూరా కంతలుండి ఇటుకలతో మూసిన "షెద్డ్దులున్నాయి. అ ఆవరణలో 1800 గొ| శెలున్నాయి, చాలాబలిసి, మనిషివాటుకు అరపవేమో అన్నంత లావుగా ఉన్నాయి ఆ గొ లు. వొంటినిండ బొచ్చే. ఎక్కువ భాగం అెలుపు రంగుల గొ శెలే ఉన్నాయి ఆ మందలో.

(శ్రీమతి లత్మీ నిదానంగా నడచుకుంటూ వెళ్ళి, గేటుతీసు కొని లోపలి బిల్లింగులను సమీపించేసరికి, (వక్క-నే ఉన్న కొండగుట్ట లోనుంచి, ఒకనవయౌవ్వనవతి, గురపు స్వారితోవచ్చి వీరిముందు ఆగింది.

మిష్టర్‌ 'రాబర్జు ఆయువతిని పరిచయం జేశాడు. ఆపిల్ల ఆయన కూతురు, పేరు మిస్‌ మాెరెట్‌. 17 సంవత్సరాల వయస్సు ఉం టుంది, మంచి ఆరోగ బ్రంతో తొణికిసలాడుతుంది. నిలువెల్లా ఉళ్సా ఫాం నిండింది, |

అంతర్జాతీయ (గామీణ మహిళల మహానభలో 303

“*ంండే ఇంలం108 వేశషరేజం, ₹6100%16 €౦ ?0౪ 2064 ₹ల? ౪6౯? 20297 (0 ౫666 70టొఅంటూ గబగబా స్వాగతం చెప్పింది. నవ్వుకుంటూ శ్రీమతి లమ్మి కరచాలనం జేసింది

ఈ అమ్మాయి. ఉదయమే ఇంటి నుంచి వచ్చి గొలల మందల పనిచూన్తుంది. (పతిరోజు ఆమె నిత్యకృత్య మిదే, నెకండరీ స్కూలు విద్యముగించుకున్నాక మార్గరెట్‌ గొలల ఫారం మెనేజ్‌ మంటు చూన్తుంది. వీటికి ఆవోరం, వైద్యం, ఉన్ని కత్తిరింపులు వగ్రై రా ఈ అమా్యాయి చూచుకుంటుంది. స్థానిక జాతులకు చెందిన వారు సంవత్సర భత్యాలమీద ఆరుగురు ఈ ఫారంలో పనిచేస్తుంటారు.

మాగ్గెనెట్‌ గుృరంమీద సవారిచేసుకుంటూ మందలను "కాస్తుంది.

అన్టే3లియా దేశపు ఎగుమతులలో ఉన్ని ఎగుమతి 18% వరకు ఉన్నాయి. [గామీణ పర్మిళశమలలో ఉన్ని పర్మిశమ చాలాకీలక మైంది. అమ్మి ఆస్టేలియా సందర్శించిన సంవత్సరం, ఓక్కాఉన్ని ఎగుమతుల ద్వారనే 4 కోట్ల డాలర్ల విేశీమారకం సంపాయిం చింది. ,

(గ్రామీణ వృత్తుల్లో, గొ|(శెలను, మాంసాన్ని ఎగుమతి చేయ టంగూడా చాలా (పాధాన్యం వహిస్తాయి. (ప్రపంచ గొల సంఖ్యలో ఆరవ. వంతు గ్కొలెలు, అనగా 18 కోట్ల 10 లకు అసేృళియాలో ఇంచబడుతున్నాయి. (పపంచం మొత్తం ఉన్ని ఉత్పత్తులలో 80% ఉన్ని ఈ చేఠశంలో నే తయారవుతుంది.

ఉన్ని ఉత్ప త్రిదారులకుగూడా స్మకమ్మమెన ధరలు రాబట్టి (పోత్సాహమిచ్చేందుకు, అస్ట్రేలియా ఉన్ని కమీవన్‌ని 1970 సంవత్సరంలో ఏర్చాటు చేశారు. అందువలన నైతులకు ఈ పరిశమలో గూడా భదత అభించింది. .

గొ| శలఫారం. చూడటం పూ_ర్తయిన తళ్వాత, మిష్టర్‌ రాబర్ట్‌ మెకంజీ వద్ద మిస్‌ మార్గరెట్‌ వద్ద వీడ్కోలు తీసుకొని అలతి బృందం ముందు మజిలీకి వయాణం సాగించారు,

304 అశ్మీరఘురామ్‌ ఓక [గామంలో వీరి కోసరమని ఆదిమనివాసులచే వర్చాటు చేయించిన (పదర్శనాన్ని తిలకించారు. అనాది మానవుడు ఉపయో గించుకున్న స్వయంచోదిత జిపణి బూమలెంగ్‌ ” అంకే “పరోడైన మిక్సు" ఆధారంగా నేడు నాగరిక మానవుడు ఉత్పత్తి చేస్తున్నట్టి ఆయుధాన్ని ఆనాటి అనాగరిక మానవుడు ఎలారూపొందించాడా అని ఆశ్చరస్థం గలుగుతుంది ఆ [పదర్శన తిలకించిన తదుపరి, ఓక్క "దెబ్బకు డజను పతులు పడతాయట. శెండువందల గజాల దూరం నుంచి గూడా విసరగలరట. =

• ఈ వినోద యాతలనుగూడా పూర్తి 'జేసుకొన్న ,పతినిధి బృంచాలన్నీ తిరిగి మెల్‌ బోరన్‌ సిటీలో నిర్జీతమైన రోజుకు కలుసు కున్నాయి. ఒక సమావేశంలో ఒకరికొకరు వీడ్కోలు చెప్పుకున్నారు. ఈ [పఫంచ మహిళోద్యమ నాయకురాండు. దీయూ దదతలతో కృషిసాగించుకుంటూ, అన్హు సమస్యలు లేకుండా అస్టేంలియనులు ముందుకు నడుస్తున్నారు. 'అతిథుల పట్ల, ముఖ్యంగా భారతీయుల పట్ల వారికున్న సద్భావానికి క బ్రతజ్షితలు 'శలుపుకొని (శ్రీమతి లమ్మీ వీడ్కోలు తీసుకున్నారు. మాతృభూమి దిక్కుగా ఆమె విమానం ఎగిరింది. త్త షా త్తు

యుగసంధ్య “*జ్పృ్వ చ్రేశ్రంలో అడుగడుగునా ఇన్ని బాధలూ, ఈ దారి 'ద్యం ఈ అజ్ఞానం, ఉండటానికి మూలకారణం, మనలను విచేళస్టులు వ౭పాఠించటమే. మనలను మనం పాలించుకునే స్థితి మనకులేకపోవ టమే”---అనే మాటలు ముప్పది సంవత్సరాలక్రితం, ఇరవై సంవత్స రాల వయస్సులో (వపంచాన్ని అర్థం 'జేసుకు నేందుకు (వయత్ని న్తూన్న మొదటి రోజుల్లో (శ్రీమతి లతిగ్షికి వినిపించాయి. ఆఅమెశేగాదు, అనాటి ఆ తరం యువతీ యువకులందణకూ ఈ మాటలు వినిపించాయి. ఎందజిందరో ఎన్నో విధాల చేతనయిన మాగ్గాలలో కృషి జేసి, దేశాన్ని పరాధీనతనుంచఛి తప్పించి స్వాతం(త్య యుతం గాలించారు.

అది -సిద్దించిగూడా ముప్పదేడులుగా వస్తుంది.

ఈ మధ్య కాలంలో బేళపు ఈకొన నుంచి, ఆ కొస వరకు (శ్రీమతి లత్మి అనేక రాష్ట్రాలు పర స్టిటించారు. పతి రాష్ట్రంలోనూ, పపణాలేగాక వళల్లెలు సయితం సందర్శించారు. సాధ్యమైనంత

లు గు సవ్భాదయంతో పరిస్థితులను అవగావాన 'జేసుకుంటానికి తాష్య్రతయ వడారు.

టె =

ఒకనాడు చాస్యశ్ళంఖలాలతో (మగ్గి అన్ని విధాల చితికి స వ చేస నికి పూర్వజొన,

పోయిన ఈ చేశాన్ని పునరుజ్జీవింప చేసుకుంటాని , వౌంచ టై త్యాన్ని తిరిగి లభ్యంచేను కుంటానిక్కీ. చేడు పర్శరళ్ణుల ఆటంకాలు ఏమీలేవు. మరి బేళం (పగతిపధంలో అళించినరీతిలో |వయాణించ టంలేచే! చేళ (ప్రజలు నంతోషంగా జీవించటానికి అవసరమైన కనీన సదుపాయాలు ఇంకొ సమకూరలేదే !!

20

306 అదీీరఘురామ్‌ (శ్రీమతి లమ్మి చాలాసార్లు పపంచాన్న్ని చుట్టి బెట్టి వచ్చారు. అనేక చేశాలను సందర్శించారు. వివిధ పాలనావ్యవస్థలలో (వజల బాగోగులు పరికించారు. యుద్ద కాలంలో సర్వనాశన మైపోయి తిరిగి పుంజుకున్న దేశాల (పగతీ చూచారు. ... మరి మనదేశం మాకేమిటి?

ఈ సందర్భంగా (శ్రీమతి లడిశ్చికి ఒక విషయంజ్ఞాపకం వచ్చింది. రామరావణ యుద్దగాధలో, రావణ వధానంతరం, సీతారాములు పక మయ్యారు. యద్ద విజయంతో ఉత్సావాంతో. కేరింతలు గొడు తూన్న వానరై న్యం అంతా ఒకచోట గుమిగూడి ఉంది. స్కుగివుడు సీతారామ లవశ్చిణులను ఒక వేదిక మై సుఖాసీనులనుచేసి, సీతాజేవి అరణ్యంలో అక్కడక్కడా వదలి వెళ్ళిన ఆభరణాలను అస్తార్భతంగా "చ్చి ఆమెకు అందించాడు. హనుమంతుడు (శ) సీతారాముల పాద సన్నిధిన ఆశీనుడై ఉన్నాడు. ఎదురుగా వానర నై న్యమంతా సు గ్లీవున్సి కనునై గతో నిళ్ళబ్దంగా కూచుండి పోయారు. (శ్రీ రాముడు సభా

సదులవైపు చూచి, అందరివై. ద్భృష్టి సారించాడు. లమ్మణుని పిలిచి, చెవిలో ఏదో ఊదాడు. లమ్ముణుడు వదినగారి చేతిలోని ఆభరణాల మూటను, [గహించి, సమీపంలోని ఒక ఎత్తైన రాతి దిన్నెవె

చ... "కెక్కాడు. చేతిలోని మూటను విప్పి, ఒక్కో అభరణాన్ని తీసుకొన్సి, నిశ్చలంగా కూచొనిఉన్న వానర నై న్యం వైెకి, విసరటం ఆరం భించాడు.

ఆ తణంలోనే (పారంభ మెంది, వానరులలో సంచలనం. ఒక దాని వెంట ఒకటిగా విసరబడుతూన్న ఆభరణాలను అందుకొని, పొంచాలనే తృష్ణలో, వానరులు వారివ్య _కిత్వాలనే మరచారు. వారి అంతస్థులనూ మరచారు, "పెద్ద చిన్న భీదాన్ని మరచారు. ఒకరి నొకరు నెట్టుకుంటూ, ; తోసుకుంటూ ఒకరివె ఒకరువడి కుము

• కుంటూ, ధూళిలో పొర్గాడుతూ, ఆ ఆభరణాలను సంగ్రహించ టానిక్తి కాట్లు కుక్కూలాగా (ప్రవర్తించారు.

యుగసంధ్య 307

ఈ దృశ్యాన్ని చూచిన, సీతాదేవి రామునివై పు ' చూచింది. రాముడు ఒక మందహోసం చేశాడు.

మానవ [పవృ త్తిలో ఆ సంఘటన అతినపహాజ మైనదే అనే అర్హం (శీ రామచం[రుని మందవోసంలో అర్జ్హమయ్యింది సీళాదేవికి మన

అధ 9, నఖ క

'దేళ పరిస్థితులను తలచుకున్నప్పుడు, ఈ దృశ్యమే లమ్మీ మనో ఫలకంవై మెదలుతుంది.

వాల్మీకి మహర్షి విరచిత రామాయణంలో ఈ వర్ణన ఉందో లేదో విచారించుకొనలేదు గాని, (శ్రీమతి లత్స్భీ పుదుచ్చేరిలోని అరవించా[ళమాన్ని సందర్శించినప్పుడు, అక్కడ ఆమెకు ఆమ వాసులు బహూకరించిన పున్తకాలలో, శ మాత విరచిత మెన ఒక (గంధం ఆఖరు పేజీలలో వై సంఘటన అఖభివర్జితమై ఉంది.

అప్పటిదాకా, భార్యా బిడ్డలను విస్మరించి, ఇల్లు వాకిల్లూ వదలి, |పాణాలను లెక్క జేయక, తాము విశ్వసించిన ఒక ధర్మకార్య నిర్వహణకు, అ మేయబలశాలి, అష్టదిళక్చాలకులను అదుపులో పెట్టు కొని ఊడిగం చేయించుకుంటూన్న లఅంశేశ్వరునితో ఫీకరసగామం -జేసిన వానర జాతి, ఆక రృవ్యం ముగియగా నే, అతిన్వల్పమెన బంగారు నగల కొజకు ఇంతహీనంగా పోట్టాడుకొనడం భావుకులకు నిజంగా నవ్వు తెప్పిస్తుంది. నవ్వుకుంటారుగూడా,

కాని నేటి మన దేశ (పజల, |పజానాయకుల [వవ_ర్తనలు మనకు వెంటనే న్ఫురించి, ఆ నవ్వు మాయమై, మనకు దిగులు కలుగుతుంది. మనలో మనకే జుగుప్స గలుగు తుంది. అసహ్యూత ఫపొటమరిస్తుంది. "

స్వాతం[త్య సమరళకాలంలో, . ఎన్నో సంవత్సరాలు ఎన్నో త్యాగాలు "జేసిన జాతి, నేడు దేశాన్ని స్వవాస్తాలలో అభివృద్ధి చేను కుసే అవకాశాలు లఖింఛినపుడు, మనం పదవుల ఆశతో, ధనార్జనా కాంథతో, మనలో మనం పవర్షించుకునే తీరు నిజంగా తల వంపు గలిగిన్తుంది.

అట్యీరఘురాొమ్‌ 306 ఒకనాడు త్యాగ నిరఠితో పునీతమైన మన 'దేశయుల పాద యాలు నేడు స్వార్టంతో కల్టిపార్థ వమె పోయాయేం?

కాకలు తీరిన ఒక స్వాతంతన్ర సమర 'యోధునితో ప్రసంగ వళాత్తూ (శ్రీమతి అటి ఈ అభిప్రాయాన్ని వెలుబుచ్చినప్పుడు, ఆయన ఒక చిరు నవ్వు నవ్వాడు.

“లత్మీ 1 నీవు చెప్పింది అర్థ మెంది. నీ మానసిక ఆందోళన నబబె నజే. నీవు తెలిపిన వానరుల ఉపమానమూ సరైనదే, ఈ సంద శ్యానికి చక్కగా అతికిందిగూడా. అయితే నేను ఒకమాట చెబుతాను” అన్నారు ఆయన.

“ని మూట బాబా!” అన్నారు (శ్రీమతి లట్మి.

ఆయనంకే లథిశ్చికి మవో గౌరవం. జీవితాన్ని కాచి వడ పోసిన మనిషి. తోటి మానవుల కోనరం ఉన్నదంతా పోగొట్టుకున్న మానవుడు. ఏ నాడూ ఏ విధమైన స్వార్ధానికి | పలోభింపబడనివారు. జీవితపు చరమ అంకంలోగూడా జీవితాన్ని ఇంకా లోతులు తజిుచి అర్ధం "జేసుకోవాలనుకునే నిత్య జిజ్ఞైసి.

“అమ్మా || ఒక్కటి ఆలోచించు. నీవు ఇందాక చెప్పిన వాన రుల భంగపాటు కధలోని, నిగూఢ సత్యం ఎట్లా అర్ధమయ్యింది ? నీవు అందులో భాగం గాకుండా, ఓక కధను చదివినట్టుగా చదివి, మూడో మనిషివిగా, ఆ చి ళాన్ని అందంగా ఊహించుకొన్నందు వల్లనేగచా ? ** అని అన్నారు. .

“అవునండీి" __- అన్నది (శ్రీమతి లక్మి.

“అలాగే, మన 'చేళంలో నేడు జరుగుతూన్న ఈ కళాల్ముల పరిస్థితులను గూడా నీవు న్మ్రకమంగా అర్బం జేనుకొన గలిగించెందుకో తెలుసునా ? ఈ కళాల్మలానికి నీవు తల ఒగ్గక్క దూరంగా ఉండటం వల్ల, అంతే గదా! ఇతర దేళ పర్యటనలలో, జీవితాన్ని నిత్యనూత నంగా నందర్శించుకొంటూ నీ దృష్టిని అ మలినంగా ఉంచుకోవటం

యుగనంధ్య 3౩09 వల్లనే, నేడు నీకు ఈ భారత దర్శనం సత్యరూపంలో (ప్రత్యత మెంది. మరి నీతోటి సోదర [ప్రజలకు ఇంకా వారి పరిస్థితి వారికి అర్ధ ంగాలేదు. వారు ఇంకా వారి వారి తావతయంతో కొట్టాటల్లో మునిగి ఉన్నారు. ఒక నాటికి అలుపు వస్తుంది. భూళి ధూసరితమ్ను లెన, శరీరాలు ఒకరివి ఒకరి చూచుకొని, ఎవరివి వారు చూచుకొని ఆ నాటి వానరుల్లాగానే చల్ల బడతారు, శాంతిస్తారు.” “అయితే ఈ పరిస్థితులకు నీవుగా కుంద వలసిన పనిలేదు. ఇది .ఐక యుగ సంధ్య-* మనుష్యుని జీపితంలోనేగాదు, జాతి జీవితంలో గూడా ఈ యుగ సంధ్యలు వస్తూనే ఉంటాయి. [వతి యుగసంధిలో, ఈ లాంటి చెడులు, (పకోపిస్తూనే ఉంటాయి - లతమ్మీ'' - అన్నారు ఆయన. “బాబా - నాకు ఒకటి అనిపిస్తుంది. ఇందాకటి దృశ్యంలో అ సీతా రాముల నన్నిథిలో, వానర (ప్రభువు ఎంత మాతం ఆంత విధించినా, ఆ విధంగా వానరులు స్వార్ధానికి తమలో తాము కొట్టా డుకునే వారుగారుగచా అని, అనిపిస్తుంది. ఆ న్యుగివ రాజు ఆంద విధించలేదు, సరిగదా, తన వై న్యం చేస్తున్న జ్లన్తిని చూన్తూ ఆయనా, ఉత్సావాంతో గంతు అేశాట్ట, ఎగిరెగిరి పడ్డోడట. కుప్పి గంతులు వేళాడట సంతోషంతో.” అని అన్నారు (శ్రీమతి లత. వారు ఫక్కున నవ్వారు. అమ్మీ వారివై పు చూచింది. “నిజమే లతీ త్రి! సుుగీవుని మానసిక స్థితే అది. అది గమనించే అతని నైన్యం -పవర్తించింది. మనపాలకులుగూడా అనాటి స్నుగీవునిలాగానే వానర మూకలనైన్య [ప్రవర్తనకు సంబర పడ్డారంటాప్‌ ! అవునా లత” అని మరల నవ్వారు. కళళ ఆన్ని లి, క్క ఈ పరిస్థితి గూడా ఎక్కువసేపు సాగదు. కొద్దికాలంలో మారుతుంది. సభికులందరి (ప్రవర్తనా జుగుప్సాకరంగా, పాయంగా మారిన మరుక్షణం నభాపతే తన కంచు చమకాన్ని రుపించి, [కమ

310 లత్మీరఘురామ్‌ శికణను శాసిస్తాడు. ఒక్క కేకతో సభా స్థృలంమంళా నిళ్ళబ్బమౌ తుంది. అరాజకం సమసిపోతుంది. ఎవరి స్టానాల్లోవారు కూర్చొని, వారివారి వంటికి అంటిన ధూళిని త్వరత్వరగా దులుపుకొని తిరిగి సభ్య సదస్సుల జాబిళాలోనికి తొలిగా ఎక్కాలని 'వయత్నంచేస్తారు ఎవరికివారు. అప్పటికి జాతిలో చంచలత్వం పోయి నిశ్చలత సంపా ప్రమౌతుంది. మరల ఆదర్శాలు 1పభావిళాలెతాయి. జాతిజీవనాన్ని సరిదిద్దుతాయిలే.”

“వస్థుతానికి యుగసంధ్య---అన్నమాట”" అనుకున్నారు. (శ్రీమతి లమ్మీ-

ఇద బాల్టిక్‌ సవుుదరాజతనయ ఫిన్లెండును, “బాల్టిక్‌ నము దరాజతనయోగా అఖివర్షించ వచ్చు. బాల్టిక్‌ సము ద గర్భంనుంచి ఈ జీవిగడ్డ ఉద్భవించి నట్టుగా విమానంనుంచి చూస్తే స్ఫురించట మే ఇందుకు కారణం.

(శ్రీమతి లతి, ఒక అంతర్జాతీయ మహిళా సదస్సులో ఫింన్లైండు (వతినిధి వర్గనాయకురాథభిన్హి వారి మహిళా విముక్తి ఉద్యమ (పగతిపమిటని అడిగారు.

(పక్కనే ఉన్న జరగిను 'పతినిధి వర్గనాయకురాలు, నవ్వుతూ, “ఫిన్లెండులో మహిళా విముక్తి ఉద్యమం గురించిగాదు, మనం "తెలుసుకోవలసింది, ' పురుషుల విముక్తి ఉద్యమం గురించే ఇెలుసు కోవాలి 1” అన్నది.

వోస్యంగా అన్నప్పటికీ, ఆమాటనిజమే, అక్కడి స్రీ సమాజజీవితంలో కావలసిన వాక్కులన్నీ సముపార్టించుకున్నారు. (వధానంగా, ఆస్తి వాక్కులు, వారసత్వం, ఆర్థిక స్వేచ్చ, ఇత్యాదు లన్నీ అనుభవంలోనికి ఇచ్చుకున్నారు.

భార్య విడాకులు అడిగితే, ఓక సంవత్సరంపాటు విడిగా ఉంటున్నామని రుజువయితే విడాకులు వెంటనే లభ్యమౌళాయి. అదే వురుషుడు అడిగితే విడాకులు లఖించేప్పటికి ఆతని తల్మపాణం తోకకువన్తుంది. పురుషులవట్ల విడాకుల షరతులుగూణా కఠినంగానే ఉంటాయి. సమానమైనవనికి సమానమైన వేతనం పురుషులలో సమానంగా పొందుతున్నారు.

వయో వృద్ధులకు ఫిన్టెండులో అన్ని సౌకర్యాలతో ఎన్నో గృవోలు 'నెలకొల్పారు. ముదిమి వయస్సులో నిళ్చింతగా ఇక్కడ (తీ పురుషులు తమ జీవిత చరమ భాగాన్ని గడుపుకుంటారు.

౩12 అమ్మీరఘురామ్‌ అపివాహితలె న తలులు ఈదేశంలో లమ్మికి ఎక్కువగానే చూ ళం గన్పించారు. కాని వారిని సంఘంగానీి, (వభుత్వంగానీ, (వత్యేకంగా పరిగణించరు. అందరు తల్లుల లాగానే సహజంగానే వారు గౌరవ మరాగ్థదలతో నే చూడబడతారు.

ఫింన్లైండు దేశ (స్త్రీలు, ఇతర స్కాండినేవియన్‌ దేశాల(స్త్రీల లాగానే, తమవ్య కిత్వాన్ని, సమాజంలో తమ స్థానాన్ని ఎల్లపుడూ గుర్తుకు తెచ్చుకుంటారు. స్త్రీ పురుషునకు నీడగా ఉండటం ఎంత మాతం చాభించరు.

(శ్రీమతి లక్భితో జరిపిన 'వత్యేక మహిళా పతికా విలేఖరి ఇంటర్యూ ముగిసినతదుపరి, ఆమెతో మామూలు పిచ్చాపాటి మాట్టాడుకున్నపుడు, ఈధోరణీ బయటపడింది.

“మదాం లతీ ! మాదేశంలో (స్రీ ఆలోచనలు కొంచెం మీకు వింతగానే ఉంటాయేమో” అని, కొంచెమాగి మరల.

“నరికొ త్తగా మా మహిళలు, వారిపేరు ముందుగా, మిసెస్‌ అని పిలువ బడటానికి వ్యతిశేకత చూపిస్తున్నారు. మిసెస్‌ అనంగానే వివాహిత 'ీగా అర్ధమౌతుంది గదా 1! వివాహంగాని (సీకి మిస్‌ అంటుంన్నారు గదా ! మరి పురుషుడు, అతను వివాహితుడై నా అవివాహితుడై నా, ఒక్క మిష్టర్‌ తో సరిపుచ్చుకోవడం లేదా ?

ల రా అ

“అలాగే మేముగూడా మాపేరు ముందు పెండ్లి గానీ గాక పోనీ ఒట్టి “మిస్‌” అనే వదమే ఉపయోగించాలని కోరుకుంటు న్నాము అని విలేఖరి అన్నది,

“అసలు మాకు పెండ్లి అయిందీ కానిడి ఇలుసుకోవలసిన అవ సరం ఎవరికైనా వముంది ? *అనిగూడా నూటిగా 'వళ్నించింది.

“నిజమే ననిపించింది (శ్రీమతి లక్షికి వారు అడిగేదానిలో తప్పేమీ లేదనీ అనిపించింది.

బాల్దిక్‌ నము[ద రాజతనయ 313

స్వీడన్‌, జెనాార్కు బేశాలలో (స్త్రీలు, వారి భర్తల వేర్లు వారి పేర్లకు తగిలెంచుకోరు. తల్లుల "వేర్లు కలుపుకుంటారు. మరల తండ్రుల వేర్లు వారి చేర్లతో జోడింపబడటానికి గూడా చాలా విము ఖులు.

ఫించ్లెండులో స్త్రీల "పేర్టకు తల్లుల పేర్లు కలుపు కునేందుకు చట్టం తయారయిందిగూడా,

(వన్తుతం. ఫిన్లైండు 'చేళశపు విద్యావిధానము నంపూర్ణ్జంగా మార్ప్చులకులోనవ బోతుంది. ఈదేశపు యువ విద్యార్థినులతో లథ్మి వివిధ సందర్భాలలో (వసంగించినపుడు వారి తీవ ఆలోచనాధోరణికి, ఆవేగానికి ఆశ్చర్యపోయింది.

ఒక యూనివర్సిటీ వోస్టలులో కొందరు విద్యార్థినులను కలుసు కోవాలని ఉంది అన్న ఈమె కోరికను అనుసరించి, ఈమె మిత్రులు ఒక ఇష్టాగోష్టి సమావేశం పర్చాటుచేశారు. వివిధ కాలేజీలకు చెందిన విద్యార్దినులు ఒక యాభై మందితో జరిగిన ఈసమా వేశంలో, ఆ యువతుల అభిపాయాలు విని, భావాల సరళి ఆకళింపు చేసుకు న్నాకః, మన 'దేళపు చదువుకున్నామని అనుకుంటున్న ఆడపిల్లల ఆలోచనలు ఎంత వెనుకబడి ఉన్నాయా అనిపించింది. 'వవపంచదేశాల మహిళా ఉద్యమాలు ెక్కింటితో సంబంధముండి, ఎన్నో దేశాలు ఒకటికి. రెండు సార్లు గూడా. తిరిగి మహిళా. ఉద్యమ (వగతిని త్మీవంగా కాండిస్తున్న అథ్మిక్కి “నేనే వెనక పడ్డానా?" అనిపించింది ఈ యువతుల భావావేశం చూవాక., .

అయితే ఇందులో తమంళశే తమకు గర్వం లేదు. పురుషు లంకే ద్వేషమూ లేదు. కొన్ని అభిపాయాలు చాలా సింపుల్‌గా

ఉగ స్ట్‌, బయట పెట్టారు. ఈ [పభావం నార్వే స్వీడన్‌ డిన్యార్కులలో గూడా బాగానే (పాకింది.

అసలు, బాల్యమాది విద్యావిధానంలోనే తీవ మార్పులు రావాలంటున్నారు. (స్రీలకన్నా పురుషులు అధికులు అనే భావన

314 లత్యీరఘురామ్‌ ఉగ్గబాలతోనే, విద్యావిధానంలో కలిపి రంగరించి, సమాజాన్ని తయారు జేస్తున్నారనీ, ఫలితంగా, పురుషులు నిజంగానే గొప్ప వార మనుకుంటున్నారనీ, స్రీలు సహజంగా తక్కువవారమేనేమో నని అనుకుంటానికి అలవాటు పడ్డారనీ, ఇది (పపంచ వ్యాప్తంగా ఉన్న లోపభూయిష్ట విద్యావిధాన మేననీ, దీనిని మాఫిన్లెండు దేశంలో ఇక సాగ నివ్వమనీ, బూజుపట్టిన ఈపురాతన ఛాందస భావాలవల స్స టె లయ లోక మేగాక, సమాజం మొత్తం నష్టపడుతుందనీ, ఆ అమాస్తయిలు వాదించారు. ఆంగృభాపష. వచ్చిన యిద్దరు యువతులు ఈ సమావే శంలో, వీరి సంభాషణలకు దుబాసీలుగా ఉన్నారు.

సన్నగా పొడవుగా ఉండి, అందంగా తన కురులను ముడుచు కున్న ఒక న్యాయశా(న్త్రంలో పి.హెచ్‌.డి, చేస్తున్నయువతి, లేచి.

శేషం సే2190001, వ16256 1001166, అసలు ఈ తలి

క్ర ౦ దండుల "పెంపకంలో గూడా ఈ విచమణే కనుపడుతుంది” అన్నది. ఎలాగో వివరించమని (శ్రీమతి లథత్మీ కోరింది.

“చూడండి. తల్లి దండులు పిల్లలకు ఆట వస్తువులు కొన్సి 'ఆెచ్చేస్పుడుగూడా ఆడపిల్ల లకూ మగపిల్ల లకూ 'తేడాచూపిస్తారు. మగ పిల్లలకు, విమానాలు, టాంకులు, వగైై రా బముకరిన్తూ ఆడ పిల్లలకు, రబ్బరు బొమ్మలు, రంకులరాటాలు, “కుయ్‌ కుయ్‌ అని (యోగే కుక్క పిల్లలనూ, పిచ్చుక బొమ్యులనూ, బహుమతి చేస్తారు. ఇదిగూడా అనార్జాలలో ఒకటి అని అంటాను నేను. అనలు సమాజ దృష్టిలోనే ఈమార్పురావాలండీ" అని అన్నది ఆఅమ్మాయి కొంచెం యాస కలిసిన ఇంగ్సీషులో. (శ్రీమతి లత్మికి నవ్వు వచ్చింది

ఈ సోదరి చెప్పిందిగూడా నిజమే. తల్లిదండ్రులు అన్ని దేశా లలో చేస్తూన్న పనేయిది. వాళ్ల దృష్టిని ముందు మరమ్మతు చేయా లంటున్నారు ఈ వనితలు.

మరో అమ్మాయి సోవల్‌ వర్కు విద్యార్థిని. ఆమె లేచింది. కొంచెం "నెమ్మదిగా మాట్లాడే న్వభావం,

వాల్టిక్‌ నముుద రాజతనయ 315

“మదాం, అసలు దుస్తులలోగూడా మార్పురావాలని మేము కోరుకుంటున్నాము. స్త్రీకి [పత్యేకం దున్తులు ఎందుకుండాలి.” అని (వళ్నించింది ళ "

“ఎవరు ఉంచుకోమన్నారు? మనమే కావాలనుకుని (పత్యేక దుస్తులు వాడుకుంటున్నాము” నమాధానం చెప్పింది [శీమతి లతై.

“అది నిజంగాదు మాడం! మొదట (శ్రీల చున్తులు ఒకరకంగా ఉండాలి. పురుషుల దున్తులు మరొక రకంగా ఉండాలని నిర్ష యించింది వురుషములే. ఆ దృష్టికి అలవాటుపడిన 'సుజాతి తమ పరిధిలో పదోఫాపషన్ల పేరిట కొద్దోగొప్పో మార్పులు చేసు కుంటున్నారు.

“* కాని మేము అసలు ఈ విధానానిశే వ్యతి'లేకులం. స్రీలు పురుషులలాగే పాంట్లు, వర్టు ధరిస్తే ఏం మునిగిపోతుందట? (ఫీగానూ ఉంటాయి, ఖర్చులూచాలా కలిని వస్తాయి” అన్నది ఈ యువతి.

అదీ (శ్రీమతి లత్మకి బాగానేఉంది! అతివేగంగా మాళే [వపంచంలో, ఫలానా దుస్తులు మాతమే ధరించాలని ఎక్కడ ాసిపెట్టిఉంది! అటు పురుషుల దుస్తులలోగానీ, ఇటు ్రీా దుస్తు లలోగానీ, ఈ అమ్మాయి అన్నట్లు ఫ్యాపన్ల పేరిట రోజూ మార్పులు జరుగుతూనే ఉన్నాయిగదా! ఇదీ అలాంటిదే! మార్పుల్లో ఇదొక మార్పు అనుకుంది (శ్రీమతి లత్మి.

న్న త్తి చ్త్‌హ్ట

(౮౫1౦౫8) _- 'యునిఓనెన్‌' ఫిన్లెండు దేశపు మహిళా సంస్థ. భారత దేళంలోని, “అఖిలభారత మహిళా మపహోనభి లాంటి సంస్థ, ఈ నంస్థతోనే (శ్రీమతి లతిగ్చికి అనుబంధముంది.

వారి ఆహ్వానంవైననే ఈమె ఫిచ్లెండు వర్యటనకు వచ్చారు, ఈ “'యునిటనెన్‌" సంస్థ చర్మిత ఆధునిక ఫిన్రైండు దేశచరి తో

316 లష్మీరఘురామ్‌ ముడివడి ఉన్నది. ఆదేశ (వగతిలాగానే, ఈ మహిళా సంస్థ అభుగ్రద యాన్ని సాధించింది.

1892 సంవత్సరంలో ఉద్భవించిన ఈ మహిళా సంస్థ (కమ 'వగతిని సాధించి, 1917 లో సర్వసత్తాక స్వతంత (వభుత్వం ఫిన్షెండులో ఏర్పడిన తదుపరి, ఈ సంస్థగూడా, "దేశీయ మహిళా సమాజాన్ని తీర్చిదిద్దే మహాసంస్థగా 'పభవిల్లింది.

దాదాపు అన్ని రంగాలలో లు 'వథానంగా వాంఛించిన వాక్కులు సాధించారు. (ప్రస్థుతం మతపరంగాగూడా వారు సమాన హక్కులు కోరుతున్నారు. మళాధిపత్యంలోనూ, పూజారివర్షం లోనూ సమాన 1పాతినిధ్యం గావాలంటున్నారు.

ఊఊ పూజారి లభ్యం గానందున, స్వీడన్‌ నుంచి, పట్టుబట్టి (ప్రత్యేకంగా తీ మతళతాధికారిని పిలుపించుకొని, ఖనన కర్యలను జరుపుతున్నారు.

ఈ చేశంలో యాచకులు మచ్చుకైనా కనపడరు.

న్నే త్త యే

ఈ దేశపు అద్భుతం ఏమిటం శే, ఉత్తర ఫిన్లెండు 'పాంతంలో వేసవి సూర్యుడు “8 రోజులవరకు ఊతిజ "శేఖనుదాటి అ_స్తమించడు. అంశే అక్కడ సూర్యకాంతిలోనే 78 దివారా[ళాలు గడుస్తాయన్న మాట.

అర్థ రా తిళ్లు సూర్యదర్శ్థనం గావడం, విదేశీ యా తీకులకు అబ్బుర మే గలిగిస్తుంది. ఫిన్నిప్‌. [వజలు, పతి సంవత్సరం, జూన్‌ ౨2.28 'తేదిల మధ్య ఒక శనివారంనాడు “34164 58006౯ 11816 ౨1806 6౪721" ఉత్సవం జరుపుకుంటారు.

అలాగే, ఈ ఉ_త్తర్మపాంత ఫిన్నీయులు, శీతాకాలంలో, ఒక సుద ర్హ ర్యాతినిగూడా అనుభవిస్తారు. ఆ పగలంత దిర్హంగానే ఈ రాత్రీ ఉంటుంది. ఈ రాతిని వారు “౨9414005 అనిపిలుసారు,

ఫిన్టెండు 3౩17 కనకనే ఫిన్నులు ఆదికాలంనుంచీ సూర్యుని ఎంతో ఉత్సావాంగా ప్రాక్టిస్తారు.

ఐరోపాఖండంలోని పెద్ద దేశాలలో ఒకమైన ఫిన్సెండు, సహజ సౌందర్యం ఎంత మ్మాతం వడకండా పారి శామికంగా "బరిగిన ఈ చేళం, ఐరోపాఖండంలో వచ్చ చీళిను గట్టిన వసిడి బొమ్మగా గన్చిస్తుంది. చాచాపు సగ భాగం సమ్ముద తీరపాంత మే, అయినా, 60 వేల సరన్స్ఫులు ఈ బేళంలో ఉన్నాయి.

ఆధునికంగా నిర్యాణం గావించబడ్కి అందంగా తీర్చిదిద్దబడ్డ 'హాల్సింకీ పట్టణం ఈ దేళపు రాజధాని. పూర్వకాలంలో రాజ ఛానిగా ఉన్న “తుర్కు" పట్టణానికి ఇప్పుడు అనేక ఆకర్ష ణలు, గలిపించి, యాతా కేందంగా రూపొందించారు,

జనసాం దత అతి తక్కువగా ఉండి, యాభయి లతలు మాతమే ఉన్న జనాభాతో, ఫిన్లెండు చాలా అభివృద్ధి సాధించింది. (ప్రజల జీవితం (వశాంతంగా ఉంది. (వపంచ (స్రీలందరికన్నా ఫిన్లెండు (స్రీలు అన్ని విధాలా చాలా ముందున్నారు, వస్తుతః ఫిన్నులు స్వేచ్చ్భాపియులు. వారు శుభమైన స్వేచ్భావాయువు లను పీలున్తున్నారు.

(గికు - పర్కటన

గీసు చేశమనంగా నే మనస్సు సవాజంగా చరిత పుటలలోనికి

టయ ని (| "వేగంగా వరువులెడుతుంది. అదేసరిగ్గా (శ్రీమతి లథిగ్టికి అనుభవంలోనికి వచ్చింది ఆదేశంలో పర్యటిస్తున్నప్పుడు.

. మానవ విజ్ఞాన నాగరికతలు ఉన్నమైనతంగా వెల్లివిరిసిన మానన చరిత అధ్యాయాలలో (గీసు 'దేశపుకథ అత్యంత (ప్రాముఖ్య 'మైనదీ విలువై నదీను, అని ఆమె అనుకున్నారు.

శిల్పం, చిత లేఖనం, సాహిత్యం, గణితశాన్త్రం, వై ద్య శాస్త్రం, శాస్త్రీయ రాజకీయాల ఆవిష్కరణ, భూగోళశాస్త్రం లాంటి ఎన్నో విజ్ఞానళాస్తా9లు, ఈ [గీనుల గడ్డవె వెల్లి విరశాయి

౯. జావ రా 65 ఠి

మానవ మేధస్సుకు చురుకైన పదును బెట్టగల ఎన్నో వఏిశిష రచనలు

€..._ లు

ఈ నేలవై సాగాయి. ఇదేనేల (పపంచానికి వైజ్ఞానిక పీఠంగా (వభా

సించింది 2500 సంవత్సరాలకుముందే. ళూరత్వంలోనూ, యుద

అధ ల

వైపుణ్యంలోనూ యుద్ధ నీతిలోనూ (గీకులకు [పముఖమైన చరిత్ర ఉంది.

(శ్రీమతి లతని [గ్లీసు దేళం "జేరుకున్నాక (వథమంగా ఈమె మనస్సునకు తలపుకు వచ్చింది. అలగ్జాండర్‌. * దానికీ కారణముందను కొంటాను. ఆగ్నేయ ఆశియానుంచి, దాదాపు నై అుతీ ఐరోపాకు (ప్రయాణించిన ఈమెకు, తన మాతృ దేశానికీ, తానుదిగిన ఈ |గీకు దేశానికి చార్మితకవరంగా ఉన్న నంబంధం పమిటా అనేది సహజంగా ఈమెకు రావలసియున్న ఆలోచనే. అదే ఆమెకు వచ్చింది గూడాను.

ఆ అలోచనే అలెగ్జాండర్‌ ది గేట్‌ వరకు వెళ్ళి ఆగింది. చిన్నా ఖిన్నమె నిత్యం పోరాటాలతో ముక్కు వరకూ మునిగిఉన్న (శీను

(గీకు వర్యటన 319 దేశాన్ని పకం జేసిన అలెగ్టాండరు పసియామెనసారవం జేసుకొని, పర్షియన్‌ సామాజ్యాన్ని క్రైవళం గావించుకొన్నాడు. ఆయన విజయ తృన్షకు, ఈ [ప్రపంచమే చాలా చిన్నదిగా స్ఫురించింది. అప్పటికే రత్నగర్భగా విశ్వ విఖ్యాతినొంది, గంగా సింధు నాగరికత లలో ఉజ్వల స్థితిలో విలసిల్లుతూన్నభారతేళం వైకి ఆలగ్జాండరు చూపు మళ్ళింది. పంజూబులోని జీలం నదీతీరాన, మహారాజు, తలవంచని మవోవీరుడు పురుషోత్తమునితో (పౌరస్‌) సంకుల సమరంసాగిం వాడు,

అదీ (గీీకు దేశానికి భారతదేశానికీ ఉన్న [పత్యత సంబంధం. చిన్నప్పుడు లత తన పాఠ్య పున్తకాలద్వారానే, అలెగ్జాండరు చాలా గొప్ప వీరుడని తెలుసుకున్నది.

చానితోపాకే మంచి మనిషిగా గూడా ఆరోజుల్లోనే స్ఫురిం చింది.

ఒక రోజు ఆపింఠ మే చదువుతూన్న లథ్మి, తంగడి వెంక కేశం

“నాన్నగారూ, అలెగ్జాండరు ఎంత వీరుడో అంత గొవ్ప వాడుగా నాకు అనుపిస్తుందండీ” అని అన్నది. సబ్‌ కల్లరీ ఉద్యోగంలో ఇ ల్సు చూచుకుంటున్న వెంకళేళంగారు, తల వె కెత్తి ఒకసారి కూతురికేసి చూచి, “పమిటన్నావ్‌ "పెద్దమ్మాయి ! అలెగ్జాండరును

• గురించిగదూ ! అవునమా్మై ! అతను గొప్ప వీరుడు" అంటూ “వీరుడు

మాటకు “గొవ్పి మాటను కలిపారు.

అతి్టికి అర్థమైంది.

అదికాదు నాన్నగారూ, ఆయన గొప్పవీరుడేగాదు, గొప్ప మనిషి గూడా అనినా అభిపాయం." అని మరల వలికింది లమ్మీ.

చేతులోని వెలు కొంచెం ఆవలికి 'నెట్టి వెంకశేళంగారు. కుర్చీలో మేను వెనక్కు వాల్చి, సాలోచనగాచూచి. “వందుకంటావ్‌

320 లఅథ్మీర ఘురామ్‌ లత” అని అన్నారు. ఆయనకు బిడ్డల ఏజ్ఞూన తృష్ణ -ఏంచడమెంతో ఇష్టం.

“యుద్ధంలో గెలిచె! విజయాన్ని చేప్టై !1 పురుషోత్తముడు తన ఎదుట తల వంచనని స్వయంగానే చెప్పె !! అయినా, ఆ మహా రాజు పరాకమాన్ని గుర్తించి గౌరవించటం, ఆయన స్వాఖి మానాన్ని హర్షించటం గొప్ప పనిగాదా నాన్నగారూ! "గెలుచుకున్న రాజ్యాన్ని తిరిగి పురుషోత్తమునకు ఇచ్చి, తన దారిన ఆాను తన దేశానికి మరలి పోవటంగూడా గొప్పతనంగాదా నాన్న గారూ 1 అడిగింది కూతురు లమ్మి-

| “అవునమ్మా 1 అదిగూడా గొప్పతనమే తల్లీ” - అని అన్నారు

"వెంక కేశంగారు.

తుదిపరి, ఎప్పుడన్నా _ అలెగ్జాండరు. గు ర్తుకొచ్చినప్పుడు ఎందుకు ఆయన ఇన్ని యుద్ధాలు చేసినట్లు ? ఇంత జన నష్టం గలి గించినట్లు అని (పశ్నించుకోబుద్దయ్యేది అతికి.

మగధ సామాజ్య నైనిక పాటవాన్ని గుంర్తించో, లేక, అప్పటికే దిర్ధృకాల యుద్ధాల ద్వారా విసగి వేసారిన తన నై న్యపు విముఖతనుగమనించో, స్వదేశోన్నుఖుడై. , తన గడ్డకు "జేర కండానే, బాబిలోన్‌లో తన ఖీకివ వట మరణించాడు అలెగాండర్‌..

జ

“మరిపమి సాధించినట్లూ అలెగ్జాండర్‌ * అని ఆలోచించేది లతని ఆ వయన్సులోనే. దానికి సమాధానం వచ్చేదిగాదు.

తాను పోరాడి విజయాలు సాధించిన, పరిషియా తన అనం తరమే తిరిగి స్వతంతమయింది. ఏషియా మెనరూ పోయింది. కడకు తాను కష్టించి (గీసు దేశంలో సాధించిన సమైక్యత గూడా విచ్చిన్న మెంది.

అయిజే తన తర్వాత వచ్చిన పరిణామాలకు అతడు బాధ్యుడు గాదనేదీ గూడా సత్యమే ! అతను మాాతము వీరుడనేదీ

గీకు పర (6కు వర్యటన 221 అంత సత్యమే 11! ఒక మహా సామాజ్యాన్ని తాను సంస్థాపించాలనే కోరికతో దీర మైన పోరాటాలకుద్యమించి, చేవట్టిన సరగ్రామంలో 'నెల్లా విజయుడయ్యాడు. ] లి. అందుకనే “లకి” కి ఆ రోజుల్లోనే అలెగ్జాండర్‌ గొవ్ప వీరుడు గానే గాక గొప్ప మనిషిగా గూడా అర్ధమయ్యేవాడు. త్త ై గ్‌] ఏమంత వాంఛనీయంగాని ఈ యుద్దకాండను తొలగి నే (గిసుదేళశంలో ఈమె మనో నే తానికి ఎన్నో అద్భుతాలు గోచరమె (వధమంగా (గీకు పురాణ మవో వండితుడు “హోమర్‌. జ్ఞూవకానికొచ్చాడు. ఆయన కృతి “ఇలియడ్‌" జ్డూపకం వచ్చింది. “ఒడస్సీ" జ్ఞాప కానికొచ్చింది. కాలగమనంలో శతాబ్దాలు గడిచినా "ఈ అద్భుత కావ్యాలలోని రననంపద బిందు మ్మాతంతగ్గ లేదు. (టాయ్‌ శాజ్యపతనం, ాలెన్‌ రాణి - వశీకరణ గాధలు రసపుష్టితో నిండిన అద్భుత వర నాగాధలు, న!

' సుప్రసిద్ధనాటక వాజి ్రయక_ర్తలు “ఎళ్చ్యూలస్‌” (ఉజంయ?145) “సోఫోక్ల స్‌ “(5090006164 “యూరిపెడస్‌ (వ604906628) గ్రికునాటక రంగంలో వినూత్న జీవితాన్ని ఆవిష్కరించిన మవోభావుకులు, (వ్రపంచ నాటకరంగానికి ఇవెళాళికులు,

శిల్చవిణ్ఞానంలో (గీకుదేశం సాధించిన ఘనతే పిపంచ చరి తలో అ దేశానికి గౌరవ పీఠం అభింప జేస్తుంది. అయితే చితిలేఖ నంలో ఆ బేళపు చిత 9కారులకుం చెల నై పుణ్యంగూడా శిల్పం

త్రి, సాధించిన గారవాన్నిమించి గీ9కును మరొకమెట్టు ఉన్నతపీఠంవెనే నిలుపుతుంది, అనిఅంటారు (శ్రీమతి లభి. ఇదిఎంతో నిజంగూడా. వఐరోపీయ సాహిత్యంలో ప౦ధమంగా గీ9ికు రచయితల చేకులోనే నాటకాలు రూపకల్పనచేసుకున్నాయి. విషాచాంశాలూ, గు 21

322 లక్షి రఘురామ్‌ పోసాంతాలు. శెండూగూడా ఆ మొదటి రోజుల్లోనే చోటుచేసు విశ్వవిఖ్యాత రచయితి9“సాఫో*(5290)కీ9 స్తుకుపూర్వం ఆరవ శతాబ్దంలో పంముఖరచనలు సాగించిందని జ్ఞాపకంవచ్చినపుడు ఆనందం గలుగుతుంది. బహుశా ఐరోపీయ సాహిత్య ప౦పంచంలో గణనీయమైన స్థానం లబ్టినొందింది ఈప్రధమ (స్తీయేనని అటి గర్వపడళారు, తర్కాన్ని వాదనలోనింపి, ఆత్మజ్ఞానాన్ని పరిశీలించి ప్రజ లనూ, పిభువులనూ, సత్యాన్వేషణ కె పశ్నించిన సోక9టీస్‌ తన శతు9వులు తనమరణాన్నికోరి విషపాత అందించినా, తనునమ్మిన సత్య్థసిద్ధాంతాలకోసరం, ఆ విష్రపాత) నే మధుపాతి)గా స్వీకరించి. అసువులుబాసిన విషయం క్షాపక ంవచ్చి, ఆమహోశయునకు స్తుతులంద "జేస్తాము.*ఏభెన్సు యువకుల మనస్సును పాడు జేస్తున్నాడ నేది ఆయ నవై అభియోగం. ఎంతహాస్యాస్పదం”" అనుకొంది లథ్మి. స్వార్దానికీ మౌళభ్యానికిజ్ఞానం బలిమై పోతూనే ఉంటోంది. యుగయుగాల జాడ్యంఇది. అయినా క్షనం పునఃపుంజుకొని, తన దారిని అదినడకసాగిస్తూనే ఉంటోంది. మరికొంచెం శేజోవంతంగా గూడా (ప్రకాశిస్తుంది. మానవచరిత 9లో మనకు దో్యోతకమయ్యేది కూడా ఇదే. ం సోోకటీస్‌ కధ చూస్తే సత్యపురుషులకు వధ్యపాప్పి, కీఠస్తుకు శిలువ వెయ్యటంతో నేగాదు పా9రంభమైంది, అంతకు ముందునుంచే మానవ చరితలో ఉన్నదనేది మనకు స్పష్టమౌతుంటి. లీపు పోంలో ఉండి, మనస్సును చరి తపుటల్లోకి జొనిపిన (శ్రీమతి అటిక, సో[కటీస్‌ హత్యగావించబడిన తదుపరి ఆయన శిష్యుడు వ్లేటో మనస్సులో మెదిలాడు, తనగురువు మరణానంతరం 12 సంవత్సరాలు, దేళాన్నిపీడి, పలుప్రొంతాలలో సంచరించి న్లేటో

లీకు పర్యటన ౩23 రచించిన 26 వ్యాసాలనంపుటి జ్ఞాపకం వచ్చింది. ఈ వ్యాసాలన్నీ సంభావణల రూవంలో ఉన్నాయి.

“ఆదర్శ సమాజం” ఎలా ఉండాలో, అందులో వ్యక్తి జీవితం పవిధంగా, ఒక [(కమబద్దంగా నిర్వహించుకోవాలో ఊవోభావనలతో రచించిన ఈ[గంధం,' న్లేటోన్‌ రివల్లి క్‌'గా (పవంచ (వనిద్ధిపోందింది. [వతి రాజకీయ విద్యార్డీ విధిగా చదువుకొన వలసిన [గంధంగా రూపొందింది.

“నేటి సాంఘిక రాజకీయ రుగ్మతలన్నింటికీ విరుగుడునీబేతి లోనే ఉంది. అదిపదో తెలునుకొని,లజించి, దాన్నిసాధించుకొనుట లోనే ఈబాధలనివారణ ఉంది.” అని ఒకచోట అంటాడు న్లేటో.

“తాత్త్విక చింతన గలవాశే (వభుత్వపాలకులుగా అర్హులు అనిగూడా అంటాడు' 'న్లేటో, ఎంతనిజం !” అని అనకొన్నది లథిస్ట, ఫేటో తదుపరి మనకు జ్లావకంవచ్చేది, ఈయన శిష్యుడు అరిస్టోటిల్‌. రాజకీయ శాస్త్రాన్ని [వధమంగా రూవకల్పన జేసిన మేధావి ఈయనే చర్మితళ్శాస్రానికి మొదట రచయితా ఈయనే. ఈయన అనేక రంగాలలో. ఎంతో కృాషిజేని విజ్ఞానాన్ని [పోగుచేళాడు. ఒక[కమ పద్ధతిలో వాటికి స్వరూపాన్ని గల్పించాడు. ఈయన శిష్యులు 158 చేశాల రాజ్యాంగ విధానాలను అధ్యయనం జేసి ఒక చానితో ఒకటి పోల్చిచూచుకున్నారని గుర్తుకు రాగానే ఈ జ్ఞానతృష్ట ఎంతటిదోకూడా (శ్రీ;మతిలడ్మికి అవగాహాన అయింది. .;

ఈజ్రిపు బాబిలోన్‌ (ప్రాంతీయులలో చాలామంది (గ్రీకులు, నంఖ్యాశా(్ర్రంలో కృషి జేసి, సంఖ్యలకు రూపంపర్చాటు చేశారనేదీ కూడామననుకు తోస్తుంది. . ఆధునిక మానవ జీవితంలో, గణితాని కున్న పాొంముఖ్యం, ఈనాడు అది క ంప్యూటర్ల సవో యంతో

మాత) మే మానవ మేధన్సు వేగాన్ని అందుకో గల్లు తున్న మరం గమనానికొ చ్చినపుడు, ఈసంఖ్యలను పార్శిరంఖిం చిన ఆ గ్రీకు శోధన వులూ మన మనసుల్లోకి వస్తారు. వారి విజ్ఞాన పరిశ్రమ, కధ మనకు అవగతమౌళతాయి.

324 అత్మిర ఘురామ్‌

ఈ గణిత శాస్రుంలోనే, చిరస్థాయిగా నిలిచే వై ఛాగరస్‌, ఆర్కిమిడిస్‌, యూక్సిడ్‌లు ముగ్గురూ మనకు జ్ఞాపకం వస్తారు. ఈ యూక్షి డ్‌ఫ "రాసిన ఎలిమెంట్సు (5162626) అనే పుస్తకం (ప్రపంచంలోని. అన్ని జేశాలలో గత 2000 సంవత్సరాల నుంచి, స్రాండర్జు పాఠ్య్యగంధంగా, విద్యార్దులచేత అధ్యయనం చేయబడు తుంది,

అలాగే వైద్యశాస్త్రంలో సయితం [పవంచ (పసిద్దిపొంది (వజలకు వెద్యవిజ్ఞాన బితపెట్టిన హిప్పోోక్రేట్సు (1900672665) కూడా గీ%కు మేధా వేనని జ్ఞాపకానికి 'ఆెచ్చుకున్నారు ఇశ్రీమతిలమ్మి. గ్రీకు 'దేళసంచారంలో, ప౦తిపట్టణంలో పదోపి త్యేకత ఉం దన్నట్లు స్ఫురించింది ఆమెకు. పితివ్య క్తిలో పదో ఒక విశిష్టత ఉందన్నట్లు గోచరించింది (శ్రీమతిలట్మికి,

ఏ పిత్యేకత విశిష్టతలు లేనిదే ఈ చిన్నదేశంలో అందరు మహే మేధావులు ఎలా ఉద్భవించారు ? అనికూడా పశిశ్నించుకుంది (శ్రీమతి లకి.

. సోక టీస్‌, స్లేటో, ఆరిష్టాటిల్‌ ఆదిగాగల మహానీయులు ఉద్భవించిన ఈ పా౦చీన గీ9ికు 'దేళం ప్రపంచ మానవ విజ్ఞాన నాగ రికతల వికాసానికి ఎంతగా తోడ్చ్పడిందీ అర్ధంచేసుకున్న (శ్రీమతి అతిని. ' మానవులందరూ ఒకకేననీ, వారిలో ఖండాల, దేశాల పా9ంళాల విభజన క ఫ్రతి9మ మేననీ, జాతులూ, మతాలూ, పాగంతాల విభజన కేవలం అనాగరికమనీ స్వార్దపూరితమనీ మానసి కళగా ధృవపరచుకున్నారు (శ్రీమతి లద.

(గౌండ్‌ వూ అండ్‌ (గాండ్‌ ఫా

కళర్చిస్పెన్సి లవి! అందోళన ఎంతమాత్రం అక్కరలేదు. కొద్దిసేపట్లో చల్లని కబురువింటావు.” అంటూ. పలికింది నర్సింగ్‌ హోమ్‌ డాక్టర్‌ . -

ఆ చల్లనికబురు కొసమే ఈ తల్లి లమ ఆ రాటవడుతుంది ఇవతలిగడిలో, ఆ చల్లనికబురుకోన మే ఆతం[డి రఘుళశామయ్యగారు ఇంటివద్ద ఆరాట పడుతున్నారు. నర్సింగ్‌ హోములోని (వత్యేక వార్జులో తమబిడ్డ, నోములపంట వురిటినొవ్పులు వడుతోంది.

ఎవళినై ఇనా చెప్పనీ తి పురుడు పునర్జన్మ మే!. అందునా తొలిచూలు ఆందోళనాకరమే! ఆధునిక వై ద్యశా్త్ర సదుపాయాలు ఎంతగా పెరిగినా కూతురు [ప్రసవవేదన పడుతుంటే తల్లి ఆందోళన శందడం నవాజమే! కన్నీరొలకటమూ నవాజమే!!

ఎంతో న్మిగవహవరురాలయిన (శ్రీమతి లత్ముకి కూడా ఆరోజు తన ని[గవాం కొంత సడలినట్లు తోచింది.

14 అళోక రోడ్డులో అరోజు ఉదయం నుంచీ రఘు రామయ్య గారు గంటకోసారి శులిఫోను చేస్తూనే ఉన్నారు అసుష్యతిలో ఉన్న (శ్రీమతి అద్మికి. తదుపరి అరగంటకోతూరి కులిఫోను చేస్తున్నారు.

ఈమధ్యలో "3ండుసార్లు వచ్చి చూచి గూడా పోయారు.

బిడకు ధైర్యం గలిగించటానికి వచ్చారో! శానే ధైర్యం

ఢె ర్లు “ శ్‌ పొందటానికి వచ్చారో తనకు మా(తమే 'తెలును,

ర్ట ఫర్వాలేదు, ర£6 19 21121801 డోంట్‌ వరీ! లక్కీ 70౪ రేం9.€6 ౪702054 ఎంటనే రింగు చేస్తావుగా అని భార్యకు

326 లఅట్మీరఘురామ్‌ చెప్పడంలో, అలట్మి వరీని తగ్గిస్తున్నారో, తన వ్యరీని తగ్గించు కుంటున్నారోగూడా రఘురామయ్యగారికి మాతమే "తెలును, ఆయన ఇంటికి వెళ్లారు. న! శ ఈ ఇంటికి కెళ్ళింతర్వాత మాతం వతి పావు గంటకూ ఇక్కుడ శెలిఫోను మోగుతుంది. “62110 అంటూ, లత సమాధానం చెబు తోంది. “౫౦ ?6ళీ అంటూ. ఇంటివద్ద రఘురామయ్యగారి గడియారం మరీ ఆలస్యంగా తిరుగుతోంది. ఒక్కోసారి ముండ్లు కదలటం అేదేమో నని పిస్తోంది. బట్లర్‌ "రామకృష్ణను పిలిచి “ఇదిగో ఆ గోడగడియారంశేసి చూస్తుండు. పావుగంట అయిందో ఉరుకుతూ వచ్చి నాకు వెప్ప, అర్జంటు” అని హుకుం జారీ "జేశారు, సోఫా మీద బాచీపెట్లు వేసుకొని కూర్చున్నారు. చూపులు ఎదురుగాఉన్న _ రాతిగోడనుదాటి, ఆరు మైళ్ల దూరంలో ఉన్న నర్ఫింగ్‌ హోములో తిరుగుతున్నాయి. ఎన్నెన్నో ఆలోచనలు. వవేవో ఆలోచనలు. ఇరవై మూ డేండ్లనాడు మదళాసులోనర్సింగ్‌ హోము జ్ఞాపకం వచ్చింది. ఆనాడు లత్మీ పురిటి నొప్పులు పడింది . తన ఆందోళన క్షూపకం వచ్చింది. అప్పటి తన మానసిక స్థితి రూపుదాల్చి, (పతి వింబమై తిరిగి ఇపుడు తనకు (వత్యతమౌతుంది. అయినా లథిగది సుఖ(పనవమే. "బలీ మొదటి కేక ఇవతలగా ఉండి తను విన్నాడు. ఒల్టుపులకించింది. నోరు నవ్వులు చిందించింది. (శ్రీమతిలడి, దివ్యజ్ఞాన సరోజినిదేవి ఉన్నగదికి ఈ వల తమకొ రకు ప్రత్యేకితమైన గదిలో కూర్చొనిఉంది. కూర్చున్నఆమె అేచింది. లేచి నామె నడిచింది. నడి స్తే గోడఎదురైంది. వెనక్కు తిరిగి మళ్ళీ.

నడిస్తే ఆండోగోడ ఎదువై౦ంది. ఆ శెండుగోడల మధ్యానడూన్తు ఉంది.

ఇరవై మూడు సువత్సరాల (క్రితం తన అనుభవాలు స్ఫురణ కొన్తున్నాయి. తన వేదనా జ్ఞాపకం వస్తూంది. తన తల్లిగారు రత్న మాణిక్యమ్మ గారి ఆందోళనా పూరిత వదనమూ మనస్సులో మెదులు తుంది. రఘురామయ్యగారి ఆరాటం, వాడావిడీ అన్నీ బయస్కోవ్య లోని బొమ్మల్లోగా పాత జ్ఞాపకాలు బయటపడుతున్నాయి.

“ఈ మానవ జీవితమనేది గమ్మత్తుగా ఉంటుంది గదూ! అని తనకు తానే చెప్పుకుంది, (శ్రీమతి అమ్మి.

“ఎక్కడ నుంచి వస్తున్నా మో, ఎక్కడకు పోబోతున్నా మో ఆలియదుగచా!”* అని అనుకుంది (శ్రీమతి లక్మి.

అంతా నవ్వు లాట. తోలు బొమ్మ లాట,

శలిఫోనులో గంట (మోగింది. నర్ఫు పరుగెత్తుకుంటూ వచ్చి వాకిటో నుంచి తొంగి చూచింది.

ంు

“మాడమ్‌ గుడ్‌ న్యూస్‌”. ..రొవ్చుతూ చెప్పింది నర్స్‌, శులిఫోనును ఎత్తింది (శ్రీమతి లమ్మీ.

“*ఛాంక్వు నర్స్‌-వాట్‌ న్యూస్‌ - ప్లీజ్‌ ఇల్‌ మి-క్విక్‌ -చేయి లోని రిసీవర్‌ చెవి దాకా చేర్చింది.

అప్పూల్రో__ 6౪1!” లట్మి ఫోనులో వింటుంది.

౦

“ధ్సిక్రు మనుమడు పుట్టాడు మాడం -క 0|గాట్యు లేషన్సు. మరో పావుగంట ఉండాలి మీరు నవ శిశువును దర్శించు కోటా నికి..." అంది నర్చ్భు,

328 అటష్మీరఘురామ్‌

“హుం, మె2రమం - 769 = 16౯5 ౧౦%-= మీకుమనుమడు పుట్టాడు రఘూ. శకాంగాట్సులేషన్సు సంతోపాతిళయంతో ఆమె నొటి మాటలు శేలిపో”తున్నాయి.

“శ్వలిఫోను తీగకు ఆవలిచివర ఉన్నాయనకు ఆనందాతి "శీకంలో మాటలు గాలిలో కెగురుతున్నాయి. ₹%201. 70౬ 10 ₹0౬ 226 21ేళ25 1ంం5?! కాం[గాట్యులేషన్సు. నీవు అమ్మమ్మ వయ్యాావు. కం[గాట్సు,అమ్మాాయిని చూచావా! అబ్బాయిని ఎత్తు కున్నావా! నేనూ వస్తాను. లెట్‌. బె.బై. అన్నారు అటునుంచి రఘురామయ్యగారు.

కోయంబత్తూరుకు (టంకుతీగల్లోనుంచి సమాచారం ఉరికింది. ఢిల్లీ లోని స్నేహితులందరి శులిఫోన్లు అరగంటలో ఈ వార్తను జీర్చంచేసుకొన్నాయి. ఇక [సవాహంలాగా నర్సింగ్‌ హోమ్‌కు (శ్రీమతి లతకి కంగ్రాట్యు లేషన్స్‌ ధ్వనులు పరుగెత్తాయి.

రఘురామయ్యగారు స్నేహితులకు ఒక వంద మిళాయి పాళిట్సు పంచారా నాడు,

14-అళోక రోడ్డు 14-అథోక రోడ్డు ఎప్పుడూ కళ కళ లాడుతుంటూంది. వచ్చే కార్డకు విరామముండదచు, పోయేశార్లకు విసుగూ ఉండదు. విశాలమైన 'వవారీ మధ్యలో అందంగా ఉంజే ఆ ఇంటో ఎన్నో రాజకీయ మంతనాలు సాగుతూంటాయి. సంచలనాలు కొన సాగుతుంటాయి. మల₹ిన్నో నిరాాణాత్మక కార్య [క్ర మాలు ఊహించ బడుతుంటాయి. విరచించ బడుతూంటాయి. .

. శేం్యద మంతి వర్ష సభ్యులు, విదేశీ (వముఖులు, రాష్ట్రాల ముఖ్యమం తులు, కాంగెన్‌ పార్టీ అధినేతలు, (వజా ప్రతినిథులు సభా పతులు ఎవరోఒకరు ఎప్పుడూ అళోక. రోడ్డులోని ఈ 14వ నెంబరు... ఇంటికి వస్తూ నేఉంటారు.

(పతిపవ పార్టీల నాయకులు సయితం ఈ ఇంటికి రావడం పరిపాటి. దేళశభవిష్యత్తుకు సంబంధించిన వివిధ విషయాలవై చర్చించు కొనడం ఆనవాయితీ. ఎవరు వచ్చినా ఈ ఇంటి యజమానుల ఆదరా భిమానాలు, స్వాగత సత్కారాలు పవ్మాదయంగ మయినవిగా ఉంటాయి.

మరి పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మం[తాంగం (శీరఘురామయ్య గారు. చేపట్టిన తదుపరి ఈ ఇంటికి రాకపోకలు ఎక్కువై నాయి. ఎప్పుడు చూచినా రఘుఠరామయ్యగారు బిజీ మినిష్టర్‌ ॥

రఘురామయ్యగారి ఇంటికి వచ్చే (పతి ముఖ్యుడూ, (శ్రీమతి లతీ్యరఘురామ్‌గారిని దర్శించకుండా వెళ్లరు,

'ెలుగుచేళపు ఈ ఆడపడుచు, ఇంటికి విచ్చేసిన అతిథికి నిండు మనస్సుతో కడుపు నింపుతుంది. అరమరికలు అేకుండా (పవర్సిస్తుంది-

330 లత్యీరఘురామ్‌ వచ్చిన వారంతా తమ అక్కలాగనో, చెల్లి లాగనో గౌరవిస్తారు ఈమెను,

రఘురామయ్యగారి పరిచయస్థులతో, సపాచరులతో నేగాక, ఈమె సమయం ఈమె స్వంత జనంతో ఎక్కువ వెచ్చించాలిసి వస్తుంది.

కనకనే రఘురామయ్యగా లెంత బిజీమినిష్టర్‌ , (శ్రీమతిలఖ్మీ రఘురామ్‌ అంత బిజీలేడీ.

ఉదయం 6 గంటలనుంచి 'పారంభమయ్యే ఈ దంవతుల అను దిన కార్యకమము, రాతి 11 గంటలవరకు సాగుతుంది. ఈ శేంద మంతి మండలి [పముఖ సభ్యునికి, ముగ్గురు కార్యదర్శులూ, ముగ్గురు పర్సనల్‌ అసిస్టెంట్సూ, ఉరుకులు పరుగులు 'సెట్టవలసిందే- "ండు ఇెలిఫోను తీగలూ ప్రతి నిముషం (బతికి ఉండవలసిందే.

స్నానాదికాలు ముగించుకొన్న (శ్రీమతి లత్మ, పూజాదికాలు పూర్తి జేసుకొన్న (శ్రీ రఘురామయ్య " గంటలకు (జేక్‌ఫాస్టు "శేబులు వద్ద (పతి ఉదయం కలుస్తారు. ఒక అరగంటసేపు ఉపావో రాలు చేస్తూనే విషయాలు (వసంగించు కుంటారు. ఆ మైములోనే ఇంటి విషయమైనా, స్వంత విషయమైనా మాట్లాడుకునే వీలు.

పలవహోరానంతరం మంతిగారు తన గదిలో తన రాజకీయ కలాపాలలో తన [వ్రభుత్వపాలనా శాఖా నిర్వహణలో నిమగ్ను 'లెళతారు,

నే త్తి చి

రఘురామయ్యగారు. వేకువనే నిిదలేస్తారు. శారీరక వ్యాయామంకోనరం చీకటిలోనే నడకసాగిస్తారు. అది నడకగా -ఉండదు. పరుగుగా ఉంటుంది. కనకనే ఆయన (పక్కన. ఎప్పుడూ ఉండాల్సిన సెక్యూరిటి గార్డులు పరుగే "పెడతారు. ఆయన, నడక పరుగు సాగిస్తుంశు, ఆయనకు రొప్పురాదుగానీ, వాళ్ళకు. గొస పుడుతుంది.

14=అళోక రోడ్డు 331

ఒక రోజు, ఇంకా చీకటిగానే ఉంది. బాగా "తెల్లవార "లేదు. రఘు రామయ్యగారు మై లుదూరపు నడక ముగించుకొని 14 నెంబరు నమీపిస్తున్నారు. గేటులోనికి వస్తున్నారు. గేటుకు నమీవంలో ఒక యువకుడు గోడ నానుకొని మునగ దిసుకొని నిలబడ్డాడు.

అతన్ని చూచి. రఘుశామయ్యగారు, “కోన్‌ పా?” అని (ప్రశ్నించారు. నెక్యూరిటీగార్జు అతనివైపు గుఢ్డురిమి చూచాడు.

ఆ యువకుడు భయపడ్డాడు, తడ బడ వడ్డాడు,

“రఘురామయ్య గారి కోసం వచ్చానండీ 1” అన్నాడు. యువకుడు. "

“5 రఘురామయ్యాా ?” అడిగారు రఘురామయ్య గారు,

“కొత్తా రఘురామయ్య గారి కోనమండీ ! అన్నాడా ఆ యువకుడు. ల

“మరి ఇక్కడున్నా వేం ?” అన్నారు రఘురామయ్యగారు.

“లోవలిశెశ్లే ఏమన్నా అంటాలేమోనని ! అన్నాడు యువకుడు,

“ఎవరన్నా ఏమన్నా అన్నారా?” (పశ్నించాడు రఘు

'రామయ్యగారు,

“అనలేదు గాని అంటాశేమోనని *” నసిగాడు యువకుడు.

“శా 1! లోపలకు.” అన్నారు రఘురామయ్యగారు.

“అయ్యగారు న్మిదలేచారా అండీ?” అని (ప్రశ్నించాడు యువకుడు. .

“రావయ్యా రా లోపలకు మం కతిగారిని చూపిస్తాను.” అన్నారు రఘురామయ్యగారు.ఆ అబ్బాయి గుడ్డలుమాసిఉన్నాయి.

శీ

332 లమ్మీర ఘురామ్‌ చెప్పులు చిరిగి ఉన్నాయి, తల శేగిఉంది, మొఖంచాడి ఉంది. "సెక్యూరిటీ గార్డు గుద్డుర్వ్చి చూడాల్సిన అవసరాలన్నీ ఉన్నాయి, "గేటు చాటి లోవలకు నడచారు. నడుస్తూ నే,“ ఎప్పడొచ్చావు ఢిల్లీ క” అడిగారు రఘురామయ్యగారు?

“పదిహేను రోజులయింది.” అన్నాడు యువకుడు.

“ఎందుకొచ్చావు? ఉద్యోగం కోసమేనా *ి అడిగాడు మళ్ళీ,

“అవునండీ ! యం. ఎ. పా్యాసయ్య్యాను. ఎన్నింటికో అసై చేశాను ,..... రాలేదు. ఇవాళ మధ్యాహ్నం ఇక్కడ ఇంటర్వ్యూ ఉంది. అయ్యగారికి చెప్పుకుందామని వచ్చాను.

“అయ్యగారు ఉద్యోగాలు ఇయ్యరచ్బాయ్‌ ** అన్నారు రఘురామమయ్యుగారు. ఏ వూరు మీది అని అడిగారు, ఊరు పేరు చెప్పాడు యువకుడు,

“అయినా ఒక్కసారి వారిని చూస్తాను. చూపించండి సార్‌. అసలే కొత్తవాడిని, ఇక్కడ నాశేమీ తెలియదు సార్‌” అన్నాడు యువకుడు.

దగ్గరలోఉన్న గది చూపించారు. అక్కడ కూచోండి, అన్నారు. ఆయన లోపల 'కెళ్లారు.. . అరగంటలో బట్లర్‌ _ రామక్ళన్న ఆ యువకుడు కూచున్న గదిలోకి వచ్చాడు. *,.*అచ్బాయివి నీవేనా ? అని అడిగాడు. నల్లిటి రామకృష్ణ తెల్లటి బట్లర్‌ దుస్తుల్లో మెరిసి పోతున్నాడు: కోయం ఇత్తూరు యాస తెలుగులో గడ గడా. మాట్లాడాడు. కూచున్న అచ్చాయి లేచాడు. లేచిన అబ్బాయి వణుకుతున్నాడు. లోవలశెందు కొబ్బానా అని అనుకుంటున్నాడు, అసలు ఆ గేటు దగ్గెందుకు నిలబడ్డానా అని చింతిస్తున్నాడు.

14-అళోత రోడ్డు 333 బట్లర్‌. 'రామకృవ్ల, “రా అన్నాడు. కుురవాడు కంగారు గానే ఉన్నాడు. అతని మాటను.వినక పోతే ఏమి మూడుతుందోనని వెంబడించాడు. రోట్లో తల "పెట్టానుగదా అని అనుకున్నాడు. తలను చేత్తో తడుముకున్నాడు. ఒక వరండా రెండు ద్వారాలు నడిపించి బట్లర్‌ ఒక గదిలోకి తీసుకు పోయాడు. పెద్ద కేబుల్‌ ఉంది. దాని ముందు కుర్చి లున్నాయి. అవి తళ తళా మెరుస్తున్నాయి. శక థం కూర్చో !* అన్నాడు బట్లర్‌ 'రామక్ళుష్ణ. అది హుకుంగా వినపడింది ఆ అచ్భాయికి. కూర్చున్నాడు. "ెండు నిముషాల్లో, తంగవేలు న్లేటునిండా పొగలు చిమ్ముతూన్న పొంగలి తెచ్చి ముందు పెట్టాడు. కళళ $199 తినండి !” అన్నాడు రామకృష్ట. ఇది గూడా పహూుకుంగానే వినపడింది, ఆ అబ్బాయికి. భయం భయంగా, ఆజ్ఞ్మపాలిస్తున్నట్లు తినడం మొదలెట్టాడు ఆ అబ్బాయి. “తిను సామీ -- నిండా తిను - సంకోచం ఇళ్ల -- తిను సామీ" రామక్ళన్ట చెప్పాడు, అప్పుడు ఆ అబ్బాయి ఆకలి కదిలింది. ' కడుపులోమెదిలింది* శండు రోజులనుంచి నిద్రపోతున్న ఆకలి కరకర లాడింది. నోరూ రింది. పొంగలి పూ_ర్తయింది. ఇడ్జెన్లు పూర్తయ్యాయి. కప్పు కాఫీ పూర్తయింది. యువకుడు రామక ఫఫ కేసి చూచాడు. రామకృష్ట. తృప్రిగా నవ్వాడు. “సార్‌ 1 అన్నాడు రామకృష్ణను ఆ అబ్బాయి. ళళ కం) చెప్పండి సార్‌ $ అన్నాడు రామకృష్ణ.

334 ల్మీరఘురామ్‌

“మినిష్టరు గారు ? ...... * అన్నాడు అబ్బాయి. “పూజ

ల ల!

"జేసుకుంటున్నారు. ఇందాకటి గదిలో ఉండండి అన్నాడు రామ కృష్ణం

శకాసేవటికి శకటరీ వచ్చాడు ఆ గదిలోకి, లోపలినుంచి బజ్జ ర్‌ మోగింది. శులిఫోను ఎత్తాడు. ఏదో విన్నాడు. ఆ అబ్బాయి "కేసి చూచాడు. *765 - 31% అంటూ "ెన్టేశాడు.

శకటరీ ఈ అభ్బాయి వివరాలు అడిగాడు, ఫలానా శైముకు ఫలానా చోటుకు వెళ్ళి రమ్మన్నాడు.

సశేనని ఆ అబ్బాయి ఆ ఫలానా చోటుకు, ఫలానా మై ముకు వెళ్లాడు. ఇంటనర్వ్య్యూకు హాజరై. వచ్చాడు వన్తూ వస్తూ, ఆర్షరు 'ఆచ్చుకున్నాడు సాయంకశానికి,

శ్మ్ళకటరీకి దజ్ఞం "పెట్టి తనకు ఉద్యోగం వచ్చిందనీ మంతి గారిని ఒకసారి దర్శించు కుంటాననీ చెప్పాడు యువకుడు. ఖాళీగానే మం తిగారున్నారని తెలునుకొని లోపలకు పంపించాడు యువకుణ్ణి శకటరీ.

లోపల గదిలో సోఫాలో ఉన్నారు రఘురామయ్యగారు,

ఈ అచ్భ్బాయి ఆయన కెదురుగా వెళ్ళి గాభరాపడ్డాడు. (పొద్దున తాను చూచిన ఆయనేనా రఘురామయ్యగారు, పొద్దున తన ఆకలి తీర్చింది, ఈ పూట తన జీవితపు ఆకలిని తీర్చే ఉద్యోగాన్ని ఇప్పించింది ఈయనేనా !

రఘురామయ్యగారు చిరునవ్వు నవ్వారు. రాండి, కూర్చోండి అని సోఫా చూపించారు. ఈ అచ్బాయికి కండ్ల నీరు ఊరింది. వంగి రఘురామయ్యగారి పొదస్పర్థ చేయబోయాడు, *“ఛ 1! ఛ! అదేమి వని, నేనేమి ఉద్యోగం ఇప్పించలేదయ్యా ! మీరు ఎం. ఎ. ప్యాసయి తిరి మంచి మార్కులూ ఉండె,ఈవాళ ఇంటర్వ్యూలో కూడాబాగా చేసి ఉంటారు. అందుకనే 'ఆ ఉదోోగం వచ్చింది". అన్నారు రఘు 'రామయ్యగారు,

. 14=-అళోక రోడ్డు 335

“అయ్యా, మంచి మార్కులతో ఎం. ఎ. ప్యానయి చాలా సంవత్సరాలయింది. ఇంటర్వ్యూ ూలలోగూడా చాలాసార్లు వాగానే చేశాను. కాని, . =... ."అంటున్నాడు యువకుడు.

“కాలు గూడా కలసిరావాలిగచా!”ొ అన్నారు రఘు రామయ్యగారు. నీ శక్తితోనే నికు ఉద్యోగం వచ్చింది. ఆ ఆత్మ విశ్వానంతోనే మసులుకో, వెళ్ళి రా!”అన్నారు రఘురామయ్యగారు.

నమస్కరించి వెనుదిరిగాడు యువకుడు.

తలుపు దగ్గిరకు నడిచేసరికి మంథతిగారు పిలిచారు,

“ఇటుచూడూ! నీదగ్గిర డబ్బెంతఉంది?” అడిగారు.

ఆ అబ్బాయి నోటమాటలేదు. చూపులు నేలకేసి మళ్లాయి ళజ్భ-ద్రే ఆఫీసులో కెళ్లు.”” అన్నారు మంతిగారు,

ఆఫీసులో కెళ్లేసరికి, ఆ ఆబ్బాయి ఊరికి టిక్కెట్టుఖరీదు "తెలు సుకొని |వయాణ బత్తాలుకలిపి ఉన్న చిన్నకవరు ఆ అబ్బాయిచేతికి అందించాడు శకటరీ,

ఖు నః ష్‌

మంతిగారి కార్యక మము మం తిగారిదే. ఈమె గారిది ఈమె గారిదే, ఎవరి వ్యక్తి త్వాలువారివే. ఆయన రాజకీయాలలో ఈమె జోక్యం గలిగించుకోరు. ఆయన ఎన్నికలలో ఈమె పాల్లొనరు, సంగం జాగర్హ మూడిలో ఆనాటి వందల ఎకరాలు రాజకీయాలలో కర్పూరంలా వోరతి అయిన రోజుల్లోగూడా ఈమె నోటినుండి ఒక్క అడ్డుమాటరాలేదు. రఘూవై అంతవిశ్వాసం! ఆయన వ్యక్తిత్వంవె అంత నమ్మకం!!! ఆయన ఆలోచనలవై అంత భరోసా!!! ఆయన తనకు మంచిదనుకున్నది చేస్తున్నాడు. ఆ స్వేచ్చ ఆయనకుంది. నేనెందుకుకాదనాలి అనేది అమెభావం. అయిళకే ఆసక్తిగా గమనిస్తుంటుంది.

336 లఅఉ్కర ఘురామ్‌ __ ఈమె సాగిన్తూన్న విపుల సాంఘిక నేవా కార్య కమాలలో

ఆయన జోక్షస్టం గలిగించుకోరు. ఈమె ఎన్నికలలో ఆయన తల దూర్చరు. . అయితే ఈమె పరిణామాన్ని ఆసక్రిగా గమనిస్తుంటారు.

ఇద్దరూకలసి రాజకీయాలు మాట్లాడుకుంటారు. సాంఘిక "సేవా కార్య్యకమాలు పర్యవేతంచుకుంటారు. పలుసంగతులు పలు సందర్భాలలో సమీ&ంచుకుంటారు. కూడబలుక్కుంటారు,

ఒకరికొకరు ఆత్మవిశ్వాసాన్ని పెంపొందించుకుంటారు. ఒకరి కార్య కమాలకు ఒకరు ఊతం యిచ్చుకుంటారు. ఇరువురూ కలసి ముందుకు. నడుస్తుంటారు. . *

సర్‌ స్ట్రాపర్డ్‌కిప్సు దంపతులు ఎంతో అన్యోన్యంగా ఉండే వారట. భర్త అభివృద్ధికి మేధావి అయిన ఆతని భార్య ఎంతో తోడ్ప జేదట.

చర్చిలు సతీమణి తనభర్త రాణింపుకు ఎంతో కష్టప జేదట.

ఎలినార్‌ రూజువెల్టు సతీమణి రూజువెల్టు ఆమెరికా అద్యక్ష పీఠం ఎక్కటానికేగాదు, దానిని 'గౌరవ్వపదం విజయవంతం చేయ టానికి ఎంతో దోహాదం చేసిందట.

అయితే వారంతా తాము (వచృన్నంగాఉండిి తమ భ_ర్షలతో మమేకంచెంది వారి అభ్యున్నతికి అన్ని విధాలా దోవాదం చేసిన సతీమణులు,

“శ్రీమతి లత్మీరఘురామ్‌ తన వ్య క్రి త్వాన్ని పెంచుకుంటూ, మరుగున ఉండకుండా, తన జీవితగమనాన్ని నిశ్రేశంచుకొని, తనకు .సాయవచ్చిన వ ్ర్‌

నన బాటలో సరిళుద్దంగా నడచుకుంటూ నే భర్తకు అన్ని విధాలా చేదోడువాదోడుగా ఉం జే మహిళామణి.

కీ అళోకరోడ్డుకువచ్చే (వతిరాజకీయనాయకునీ సాదరపూర్వ కంగా ఆదరించి భర్త గౌరవాన్ని ఇనుమడింప జేస్తుంది. పతిపత స్వపతఖేదం లేకండా గౌరవిస్తుంది. తమ _ విశాలదృక్ప

14-అళోర రోడ్డు 33౩7 ధాన్ని బయట "పెట్టుకుంటుంది. అందరకూ తలలోని నాలుకలాగా మసలు కుంటుంది. తనళ క్రికొలది ఆితులను ఆదుకొంటుంది.

_ దుగ్గిరాలలో ఉన్న ఆస్థిపాస్తులగురించి ఆయన ెలుసుకోరు. అక్కడ వచ్చే ఆదాయంలో ఈమె దేళ విదేశి పర్యటనలకు ఇతర సమాజ కార్య కమాలకు వడాదికి ఎన్నివేలు ఖర్చవుతుందనిగానీ, అసలు ఆదాయం అటుంచి, మూల విలువలో పమాతం తరిగిందని గానీ ఏనాడూ (వస్ట్రావించరు. అది ఆయనకు పట్టని విషయం. సంద ర్భించని సంగతి. .

గుంటూరు జిల్లాలోని అమరావతిఅంశేు శ్రీమతి లఅత్మ్యికి ఇష్టం, అక్కాడ 'జౌద్దారామం ఉం జేదని, (వపంచానికొకనాడు క్షానబిత "పెట్టిందనీ, వుణ్యతీర్థమనీ ఆ వూరంకేు ఆమెకు ఎంతో ఆపేక్ష.

అక్కడ కాలేజీ నిర్మాణంలో, దాని అభివృద్దిలో రఘు రామయ్య దంవతులకు అశేష ఆన్కక్తిఉంది. దాని బాగువట్ల వారికి ఎంతో (శద్ధఉంది. "

ఒకరోజు హైదాబాద్‌ లేక్‌వ్యూ అతిధి గృవాంలో దంపతు లిదరూ కూచొని ఉండగా, ఆ అమరావతీ కాలేజీ నిర్వాహకులు వపా ఎరు. కాలేజీ బాగోగులు నమీ&ంచి, మరోలత రూపాయల అవసరాన్ని బయటపెట్టారు. (శ్రీమతి లతిన్చి అయిదు నిముషాలు ఆలోచించి, అలాగే నండి [పయత్నంచేస్తాను. త్వరలో మీకు అం దేట్టు చూస్తాను అని అన్నారు.

ఆ నిర్వాహకుడు ఒక్కసారి ఎగిరి గం లేశాడు, '“అమ్ముగారు మాటంకే అది జరిగినశ్తు లెక్క అంటూ.”

మకి ఆయన ఎందరివద్దకు వెళ్లాడో! ఏమి అనుభవాలు పొందాడో! మరి!!

రఘురామయ్యగారు. అడి అందజేయ [వయత్నిస్తానన్న లకు ఎలాగని అడగలేదు? వివరాలు తెలునుకో లేదు. .

ఆమె అన్నారు. అదిఅంతే. అదే ఆయన భావన,

ఖః కు జి 22

338 అక్కీరఘురామ్‌

ఢిల్లీలో డిసెంబర్‌ జనవరి మాసాలు సామాన్య జనానికి కడు గడ్డు మాసాలు. ఎముకలను గడగడ లాడించే నెలలు. (గిష్యంలో నిప్పులు చెరిగే ఎండచేవుడు, డినెంబర్‌ లో పగలే మంచుకురియ నిస్తాడు.

కాళ్ళీర్‌ లోయనుంచివచ్చే శీతల గాడ్పులు హిమాలయాల చలినంతా మోసుకొని ఢిల్లీని అవరిస్తాయి. ఢిల్లీలోని జనమంతా గడగడలాడుతారు. కొంగర్టుపోళతారు. |

ఒకరోజు సాయంత్రం [శ్రీ రఘురామయ్య 14 అళోక రోడ్డులో తన ఆఫీసులో కూర్చొని పనిచేసుకుంటుండగా ఒక బన్సు వచ్చి ఆగింది. బస్సులోని జనమంతా బిలబిలా దిగారు. గేటులో నుంచి లోపలకొచ్చేరు. అడ్డుపోదామనుకున్న "సెక్యూరిటీ గార్డులు, వాళ్ల వేషాన్ని చూచారు. భాషను విన్నారు. “ఓహో _. అను కున్నారు. -

అసలు ఇంటికిముంచే శకటరీ ఆఫీసు ఉంటుంది. ఆయన బయటికొచ్చి సంగతీ సందర్భాలు అడిగాడు.

వచ్చింది టూరిష్టు బన్సు. వాళ్ళంతా. తెలుగుచేళశంనుంచి యా తలకొచ్చారు. ఢిల్రీకివచ్చారు. మంతిగారిని చూడటం వారి మొదటి. కార్య కమం అట. “మా రఘురామయ్యగారిని చూడ టానికి వచ్చామండీ శకటరీగారూ!” అన్నారు.

శ్య్ర్కటరీ లోపలకు వెళ్లారు,

రఘురామయ్యగారు సతీసమేతంగా నవ్వుకుంటూ ఇంట్లోంచి 'బయటికివచ్చారు. వాళ్లను నమీపించారు. లెండు చేతులతో నమన్క రించారు. జనమంతా రఘురామయ్యగారికిఇై , బె కొట్టారు. లత రఘురామ్‌ జిందాబాద్‌ అన్నారు. చుట్టూరా మూగారు,

దంవతు లిద్దరూ అందరనూ ఒకసారి కలియచూచారు. తృ _ప్రిగా నవ్వారు.

పరామర్శలలో, వారంతా పహారిద్వారం, వారణాసి వగైరా చూచుకొని వస్తున్నామని చెప్పుకుపోతున్నారు.

14 ఆళోక రోడ్డు 339

దంవతులచూపు ఆ జనంలో ఒకవై పు ముడుచుకొని, నూలు దుప్పటి కప్పుకొని వణుకుతూన్న ఒక ముసలాయన ఆగింది. మ శీచూస్సే అలాంటివాళ్లు ఇంకా ఉన్నారు. వారిలో నలుగురయి దుగురు ఆడవారూ ఉన్నారు. అందరూ వణుకుతునే మాట్లాడు తున్నారు. మాట్లాడుతూనే ఈ దంపతులను ఇక్కడ చూడగలిగి నందుకు సంతోషిస్తున్నారు.

.రామక్యుప్ణా” - అని "కేకఠకవేళారు (శ్రీమతి లమ్మీ.

అంగలు పంగలువేసుకుంటూ లోపలనుంచి బట్లర్‌. రామ కృష్ణ వచ్చాడు. ఒక్క. నిముషం వానితో మాట్లాడారు శ్రీమతి లత మరో అయిదు నిముషాల్లో రామకృష్ట వాటుపట్టుకొని రగ్గులు తెచ్చాడు. శ్రీమతిలత్యి ఒక్కటొక్క- శే తీసుకొని ఆ అయిదు గురు ఆడవారికి కప్పింది. కప్పుకున్న ఆ ఆడవారు ఆ రగ్గుల్లో మునిగిపోయారు. ఆరగ్గుల బరువుకు వంగిపోయారు. చలితగ్గిపో యింది. వాళ్లమనస్సులు కృతజ్ఞతతో నిండిపోయాయి. వాళ్లళరిరాలు 'వెచ్చబడ్డాయి. దణ్ఞాలు పెట్టారు.

ఇందంతా చూస్తున్న మంతిగారు. ఆ యా[తాదళ నాయ కుడ్ణీ దగ్గిరకు పిలిచారు. చలికి వొణుకుతూన్న మునలాముతశా జనాన్నిచూపి, వాళ్ల ౦దరకూ "స్వెట్టర్లు కొన్సిపెట్టమన్నారు. ఢిల్లీలో చలికి తట్టుకో లేరన్నారు. అప్పు డేవెళి తలో న్వెట్టరూ, తలోమష్టరూ కొనవలసిందిగా చెప్పారు.

ఇదంతా చూస్తున్న (శ్రీమతి లతిన్హ, లోపలకువెళ్లి ఓ అయిదు కాగితాలు తెచ్చి మంతిగారి చేతిలో పెట్టింది. ఆయన ఆ దళనాయ' కుని చేతిలో పెట్టి తిరిగి ఆ జనానికి చలిదున్తులు కొనవలసిందిగా పురమాయించారు,

ఈ ఆకస్మిక వాఠాత్‌ పరిణామాన్ని ఊహించనీ ఆ యాత్రి కులు రెండు చేతులెత్తి దళ్హంపెట్టారు. దంపతులిరువురకూ వై, 'జెలు పలికారు, యూ

340 లక్ష్యీరఘురామ్‌ (వక్కనే కొంచెం ఎడంగా వరండాలో నిలబడిఉన్న పుతిక (శ్రీమతి దివ్యజ్ఞాన సరోజినీ వరదరాజన్‌ తనతల్లి దండుల ఆలోచనకు, సమయోచిత చర్యకు హార్ష పులికిత అయ్యింది. తోటిమానవుల కడ గండను కడు (శద్దతో గమనించి, ఉఓపినంత మేరకు తోడ్పడంలో, మదో ఆలోచనలేకుండా _ |పవ్నర్తించినందుకు ఆనందించింది. అట్టి జననీజనకులకు తాను ప్యుతిక అయినందుకు గర్వించింది.

తన (పక్కనే ఉన్న తన చిన్న కుమారుడు, “ఉమాకుమార్‌ నరశింహ శ్రీధర్‌ " “అక్కా! ఎవరు వాళ్లంతా? అని అడిగాడు. “అమ్మను ఉక అక్క” అని పిలవటం ఆ ముగ్గురు అన్న దమ్ములకూ చిన్ననొటినుంచి అలవాశే. అమ్మమ్మ (శ్రీమతి లద్మిని “మమ్మీ ”- అని పిలవడం ఆ ముగ్గురకూ అలవాటే.

అన్నదము్యలూ ఇందాకటినుంచి. ఇదంతా గమనిస్తూనే ఉన్నారు. (గాండ్‌ మొ (గాండ్‌ పాకు, వచ్చినవారు జేజేలు కొట్ట డంతో లోపలగదుల్లో ఆడుకుంటూన్న వాళ్లు, తమ తల్లిగారితోపాటు బయటకువచ్చారు. 'పెదవాబు (శ్రీనివాస్‌ “టూరిష్టులు ఉమా” అంటూ ఏవీవరాలు చిన్నతమ్మునకు "ఆలిపాడు.

ముగ్గురు బిడ్డలూ, చిన్నతనంనుంచే తెలుసుకుంటున్నారు మనిషికీ మనిషికీ ఉండవలసిన సంబంధాలు.

ఖు ఖ్‌ కః

“అశక్కా- - లాస్ట్‌ సమ్మర్‌ లో ఏంజరిగిందో తెలుసా చేను అప్పుడు ఇక్కజే ఉన్నానుగదా!” అన్నాడు ఆెండో అభ్భ్బాయి 'వెంకటేళంచౌదరి. తన తంగడిగారి పేరు ఈరెండవ మమమనికి పెట్టు కొన్నారు (శ్రీమతి లక్మి. ల

“చెప్పు” అన్నాడు తమ్ముడు ఉమాకుమార్‌,

“*వురే ఈలాగే ఒక పెద్ద బస్సునిండా జనం వచ్చారు. అప్పుడుగూడా వాళ్లదగ్గిర దుడ్డు అయిపోయిందంట. గుంటూరు ' పోవటానికి ఎక్స'వెన్సెస్‌ లేవట. అంతా టూరిమ్టులే, పాపం దుడ్డు లేకుండా వాళ్ల ఊరు ఎట్లా పోళారు. అందుకని (గాండ్‌' ఫా దగ్గరకొచ్చారు. " .

14-అళోక రోడ్డు 3౩41

“గాండ్‌ ఫొ వమో, మశే, అన్నీవిని,అరెరే పాపం అన్నారు. ఎక్కడో ఒక భాన్ట్రీలో వాళ్ళందరకూ మకాం ఏర్పాటు చేశారు. సాపాటు అది "పెట్టించారు. మళేమో ఇంకా ఆరు వందల దుడ్డు గూడా ఇచ్చి పంపించారు.” అని చెప్పాడు వెంక కుళశంచాదరి.

వెంకశేశంచౌదరి బెప్పిందానికి అన్న శ్రీనివాస్‌ తమ్ముడు ఉమాకుమార్‌ సంజోషించినట్లు కనపడింది. వాళ్ళ కాతగారి గొప్ప తనం చారికి అర్థమయినళ్లు కనపడింది. ఆ అర్ధమయిన తాతగారి గొప్పతనం వాళ్లకు గర్వకారణంగా కూడా కనపడిందిం

ఇదంతా ఆసక్తిగా వింటూ ఈ బిడ్డల మనోభావాలను గమ నిన్తూన్న తల్లి (శ్రీమతి దివ్యజ్ఞాన సరోజనీ వరదరాజన్‌ తృప్తిగా నవ్వుకుంది.

త్తి చ త్త

తలి-తనయ రం

కోయంబత్తూరులో, _ అవినాళరోడ్డు _అతివిశాలమయినది. ఎపుడూ కళ కళలాడుతుంటుంది. సుతిమెత్తని మోటారులు మెత్తని ఆ రోడ్డుపై ఆనందంగా పరుగులెడుతుంటాయ్‌.

అత్యాధునికంగా, అందంగా నిర్మితాలైన భవనాలు లక ఠాకు మిక్కిలిగా ఆ రోడ్డుకు ఇరువైపులా నిలిచి చూపరుల దృష్టిని ఆకర్షిస్తుంటాయి. అంద చందాలలో ఒకదానికొకటి పోటీవడు తూంటాయి.

ఆ పోటీ ఆర్జనలోనూ ఉంటుంది. వితరణలోనూ ఉంటుంది.

వాటిలో ఆధికభాగపు భవనాలలో తెలుగు మాతృభావగా మనకు వినపడుతుంది. అచ్చ "ఆలుగువై పూర్తి తమిళ [పభావం వారి భాపణలలో దో్యోతక మౌతుంది, మధ్యాందదుండు, మొదటిసారి విన్నప్పుడు తికమక గుడుస్తాడు. బిత్తరపోళాడు, అయినా అక్కడ శుద్రాంథ వ్యాదయం (వద్యోతకమౌతుంది. ఆ సంభాషణలో మరి యాద నిండు తనంతో ఎదురౌతుంది. ఆ వలుకుల్లో ఆ ప్యాయత ఉట్టి పడుతుంది.

లు

మూడు వందల పండ్లనాడు విడివడి, నేడు కలుసుకున్న ఆత్మీయుల బంగారపు వలకరింపులు స్ఫుటంగా ధ్వనిస్తాయి.

ఒకనాడు తెలుగునాడు లోని సర్కారు జిల్లాల నుంచి తరలి పోయి వ్యవసాయాన్ని (వధాన వృత్తిగా జేసుకున్నవారి కుటుం కాలివి,

దీఠతతో, దకతతో, వర్మపాంతాలలో (శమించిన ఫలితంగా శక_వస మైన సంవద వారిది. వెరిగిన సంపదకు గణించిన అనుభవాన్ని

తల్లి తనయ 343 జోడించుకొని వాణిజ్యరంగంలో అడుగిడినాయి. ఆ కుటుంబాలు, చేపట్టిన [పతిరంగంలో నిజాయితీతో కృషి. జేసి, “సెహాభావ్‌." అని పించుకుంటూ, అటు నంవదనూ, ఇటు పరపతినీ "పెంపొందించు కున్నారు వారు. అనేక వ్యాపారాలు [పారంభించారు, ఉత్పత్తి "కేయ్యదములు 'నెలకొల్పుకున్నారు. తమిళనాడులో 'వధాన పారి (శ్రామిక నగరంగా కోయంబత్తూరును, భారతదేశ చిత్రపటంలోనే ము[దింపించుకున్నారు. మర్యాదను [పోదిచేసుకున్నారు. ప్రతిష్టను "పెంపొందించుకున్నారు. అయినా పొడినీ పంటనూ కొనసాగించుకుం టూనేఉన్నారు, సంక్రాంతి పండుగనూ, లుగు ఉగాది నీ పర్వదినా లుగా భావిన్తూనే ఉంటారు. ఎందుకంశే అవి ౨ తుల పండుగలు కనుక. చారు నై తులు కనక, - స్త న్నే నే

మ(దాస్‌నుంచి నేను [పయాణించిన బ్లూ మౌంకన్‌ ఎక్స్‌ (పెన్‌ ఉదయం శీ గంటలకల్లా కోయంబత్తూరులో నిలిచింది. "నేను దిగి అటు ఇటూ చూస్తుండగానే, నే దిగిన బోగీ వద్దకు ఓ నవయువ కుడు ఆదరాబాదరావచ్చి, “తమరు గుంటూరు నుండి దిగారా?ొ అన్నాడు. గుంటూరులో ఎక్కి, మరల మదాస్‌లోఎక్కి, ఈ నైలు ఇక్కడ దిగాను” అన్నాడు. ఆయన నవ్వాడు. నేనూ నవ్వాను- “మిరు... ...+ఫలానాగాదా,” అన్నాడు.

“అవున”న్నాను, "మీకు స్వాగతం చెప్పటానికివచ్చాను.” అన్నాడు.

వెంట ఉన్న ఆయన జవాను నా వెళ్లు బేడాఅందుకున్నాడు. ఎరగా మెరినె ఓ ఇంపోన్చెడ్‌ కారు అవినాక్‌ రోడ్డులో ఉరికి, పలని స్వామినాయుడు స్ట్రీట్‌ కు తిరిగి మూడవ నంబరుగల వరద రాజన్‌ |పవారీ పెద్దగేటు దాటి సిమెంటుడై. 95 గడచి, పోర్టిగోలో ఆగింది. (పేమతో నా వెన్నంటి కారులో వచ్చిన ఆయన నాకు నియుక్తమైన అతిథి గదికి గొంపోయాడు. అెండు నిము ాల్లో బీరువా తెరచి, ఎంతో పనితనంలో మిల మిల లాడుతూన్న

లత్మీరఘురామ్‌ 344 కప్పులో పొగలు (గక్కుతున్న కాఫీని అందించాడు. క్ట ఏ(శ్రమించండి. "7 గంశలకు నేను తమను దర్శించుకుంటాను. ం లకు వరదరాజన్‌ గారు మిమ్ములను కలుసుకుంటారు అన్నాడు. ఆయన _ ఆప్యాయతకు కృతజ్ఞతలు చెప్పి ఆయన్ను పంపించాను, గా! శు కే (పొద్దున్నే (శ్రీనివాసన్‌ వచ్చాడు. “పెద్దమ్ముగారు రమ్యం టున్నారు అన్నాడు. (శ్రీమతి లమిి రఘుశామ్‌ను ఆ యింటిలో అందరూ "'పెద్దమగ్చిగారు అనీ అంటారు. ఒకటి రెండు గదులు దాటి ఒక సెద్దహోలులోకి వచ్చాము. మూడంగుళాల మందపు రంగు రంగుల తివాచీ నేలు నాలుగు గోడ లను ముద్దిడుకొంటుంది. ఆకుపచ్చ రంగులో కంటికి ఆహ్లాదాన్ని గలిగిన్తూ నాలుగు గోడలూ వివిధ కళాఖండాలను భూవణాలుగా అలంకరించుకొని, పతి గోడా ఒక నవ వధువులా నును నిగ్గు లీనుతున్నది. నాలుగు మూలల్లో రోజ్‌ ఉడ్‌ నే భరీరంగా జేసుకొని, దానితోనే వివిధాభరణాలను దిగవేసుకొని పలు దుస్తులను ధరించి నాలుగు (వతిమా మూర్తులు నిలిచి ఉన్నాయి. గోడలలోనే అమర్చిన గాజు బీరువాలలో వివిధ దేశాల కళా శారుల హస్త వై పుణ్యంతో మలచబడిన అందమైన బొమ్మలు ఎంతో సుందరంగా [పత్యతమైనాయి. కట్‌ గ్లాసు ఛాండిలియర్సు వై నుంచి (వేలాడుతున్నాయి. నల్ల రోజా కరతో తయారించిన సోఫాలు ఒక గాజు పొనల్‌ తలుపు (వక్కగా అమర్చబడి ఉన్నాయి. “రండి (ప్రయాణం బాగాజరిగిందా!” అంటూఆవ్వానించారు (శ్రీమతిలత్మి. (పక్కనే సోఫాలో అమ్మమ్మని ఆనుకొని కూర్చున్న మనుమని పరిచయం చేశారు. “శెండవ మనుమడు వెంక ళేశం

తల్లి - తనయ 345 చాదరి” అంటూ, “నాన్నగారి "పేరు పెట్టుకున్నాము ఈయనకు”. అంటూ పితృపాదులను న్మరించుకున్న్నారు భక్తితో (శ్రీమతి లది. మనుమ నంతానానికి పెద్దల ేర్లు పెట్టడంలో ఉన్న విజ్ఞతకు కారణం వెద్దలపట్ల వీరికున్న మమకార గొెరవాలేనని స్ఫురించింది. మనుమని జేరు చివరన ఉన్న చెదరి ఇక్కడ (పత్యేక “మెనదే. దతణాదిన కమ్మవారంతా నాయుళ్లుగా (పభఖ్యాతి గాంచారు. అయిళే (శ్రీవైప్టవ సాంప్రదాయ బద్ధమెన వరదరాజన్‌ గారి కుటుంబానికి దుగ్గిరాల తాతగారి -ఛీరు వెంక కుశం చక్కగా అతికి పోయింది. ఇంతలో పెద్ద మనుమడు (శ్రీనివాస్‌. గాండ్‌ మాను ష్ట్ర పించాడు. న్కూలు యూనిఫారం ధరించి, భుజాన పు_న్తక్హ నంచి (వేలాడించుకుంటూ న్కూలుకు వెళ్తున్నానని అమ్మమ్మగారికి ఇప్పటానికి వచ్చాడు. అప్పటికే ముస్తావె న వెంకళేళం చౌదరి అన్న (శ్రీనివాస్‌ ని వెంబడించి, (గాండ్‌ మాకుబై బై చెప్పి కారులో ఎక్కారు. అన్నలిద్గరూ బడి ిళింతర్వాత ఉంగరాలు తిరిగిన జుట్టుతో ౧ (౧ లు చిరునవ్వులు చిలికిస్తూ అందంగా మెరిసిపోతూ చిన్ని మనుమడు అమ్మమ వడిలోకి ఆదరా బాదరా చేరాడు. “కాఫీ తించాము, లా మమీ్యి” అంటూ గారాం చేశాడు. గ్‌ చ శ్‌ వరద రాబిన్‌ సోదరులు నలుగురకూ, ఆ విశాలమైన శాంపొండులో నాలుగు దివ్య భవనాలున్నాయి. సిరి సంవరలను విసాయో, అందులొని భవనాలు ముమూశ్రి ర్తులౌ ఎట్లా 'పతిబిం సౌ 0

346 లమ్యీరఘురామ్‌

అక అగ రాలక జ్య శీ రూప మనుష్యులు “గౌరవ (ప్రతిష్టలకూ సద్గుణ స్మత్చ్పవ రృనలకూ 0 పోసుకొని ఎదురాతారు.

తనయ (శ్రీమతి దివ్యజ్ఞాన సరోజినీదేవి, అల్లుడు ్‌ వరద రాజన్‌, ముగ్గురు మనుమలను %, ఆ ఇంటిలో పడాదికొక్కసానై నా చూచుకొని ఎంతో తృప్తి పొందుతారు (శ్రీమతి లమ్మీ రఘురామ్‌.

“మమ్మీ! ఎన్నో ేశాలు తిరుగుతుంటావు. ఎన్నో వ్యాపకా లతో మసలు తుంటావు. మరి ఈ పచ్చళ్ల విషయం నీకు ఎట్లా గుర్తుంటుంది?! నీవు వనాడూ ఏ సీజనులో వీటిని మరచిపోవుకొ అంటుంది తల్లితో తనయ.

“ఎన్ని దేశాలు తిరిగినా, ఎన్ని పనులున్నా ఏ తల్లికై నా తన బిడ్డ జ్ఞూపకం రాసండా ఉంటుందా జేవీ ఆ బిడ్డ అవసరాలు తల్లి స్ఫురణలో నుంచి తప్పుకుంటాయా?” అంటారు తనయతో, తరి,

ంం

(శ్రీమతిలత్మి ఎప్పుడు కోయంబత్తూరు, వచ్చినా "పెద్దజాడీ. లతో నిమ్మకాయ, దబ్బకాయ, ఆవకాయ పచ్చళ్లు వెంట వస్తాయి. సంగంజాగర్గమూడి లోని తనస్వంత తోటలో కాసిన "పెద్ద పెద్ద

0 నిమ్మకాయలు పరి పరి పచ్చళ్లుపెట్టి కోయంబత్తూరు ెసారు. ౧౧ ళు వావి జూం షః న ణి

కోయంబత్తూరు. [పాంతాల్లో “నాయుళ్లు గా (పభ్యాతి వహించిన ఈ కుటుంబాలు, ఎంతో సాంప్రదాయ బద్ధంగా ఇంకా. కట్టుదిట్టంగా మనుగడ సాగిస్తున్నాయి.

వరదరాజన్‌ త ల్లిగారు, ఉదయమే తన బిడ్డల ఇండ్లకు వస్తారు. అందరనూ పరామర్శిస్తారు. తాను ఇెలుసుకోవలసిన విమ యాలు పమైనా ఉంశే తెలుసుకుంటారు. తాను తెలుప వలసిన విషయాలేమెనా ఉంశే తెలుపుతారు. -

తల్లి -తనయ 37

వృద్యాపంలో గూడా ఎంతో ఆరోగ్యంగా కళకళలాడుతూ చిరునవ్వుతో తన భవనానికి అమ్మగారు. రావడం గమనించి (శ/ వరదరాజన్‌ కూర్చుని ఉన్నవాడల్లా నిలబడతారు. అమ్మగారు ఆసనంవై కూర్చున్నా, ఆమె “కూర్చో అప్పా” అని చెప్పించాకా నిలబజే ఉంటారు. లోవల గదుల్లో పనులు చూచుకుంటూన్నకోడలు వచ్చి ఆ_త్తగారిని ఆదరంగా పరామర్శిన్తుంది. 'వెద్దామె తృప్తిగా కొడుకునూ కోడలునూ చూచుకొని మనుమల సంగతి అడుగుతుంది" "పెద్ద తలగా చెవ్పవలసిన సంగతులు తనకు తోచినవి పమన్నా ఉంళే ఒకటిలెండు కబుర్జాడి మరో కుమారుని ఇంటికి బయలుదేరుతుంది.

అట్లా తల్జిగారు (వతిరోజు వరదరాజన్‌ ఇంటికి రావడం ఈ దంపతులకు సంతృప్తి. ఆ తల్లికి మహా సంతృ్రి.

మద్రాస్‌ (శకెష్టియన్‌ కాలేజీలో ఢిల్లిలో చదువులు కొన సాగించి పట్టభ్యద్రురాలై న శ్రీమతి దివ్యజ్ఞాన సరోజినీదేవి అతి 'నెమ్మదైైన ఆడపడుచు. అతి నిళ్శబ్దంతో గూడిన గమనం. ఆదర్శ పూరితమైన గమ్యం. _పరిళుభమైన అలోచనలు, [వశాంతమైన చూపులు. సదా చిరునవ్వులు వర్షించే మాటలు.

విద్యార్థినీ జీవితం ముగిసి చాలా పండ్సైనా ముగ్గురు ముద్దు బిడ్డలకు మాతృచేవిగా మారినా, అసంఖ్యాకంగా ఆమెగదిలో వీరువాల నిండా నిండిఉన్న పుస్తకాలూ ఆ పున్తకాల రచయితలూ అమెకు నెచ్చెలులు. (వతిరోజూ కొన్ని గంటలు ఆ పుస్తకాలు ఈమెకు కొత్త సంగతులు చెబుతునే ఉంటాయి. ఈమె ఆ మాటలు వింటూ తాను ఆలోచించుకుంటూ 'నే ఉంటుంది.

పాలెట్‌ (బష్టులూ తీసుకొని వారానికి ఒకటి రెండు రోజులు చిత లేఖనంలో సాధన చేస్తూ ఉంటుంది. వాటర్‌ కలర్స్‌లో, (శ్రీమతి దివ్యజ్షూన సరోజినీ వరదరాజన్‌ రచించిన చచితాలు, 14. అళోక రోడ్డులో, మదరాసులోని తమ స్వగృహంలో, కోయంబత్తూరులోని భవనంలో గోడలవై అలంకరించబడి, చూపరులకు ఆలోచనలను కక _త్తిస్తుంటాయి.

348 లక్షీరఘురామ్‌ గృవోంతర్భాగ అలంకరణ ఒక శాళస్త్రం. (శ్రీమతి దివ్యజ్ఞాన నరో జినీదేవికి ఈ అలంకరణవై అభిమానం మెండు. తల్లి గారితోపాటు ఒకసారి ఈమె జరిపిన జపాను పర్యటనలో ఈ శాస్త్రం వై తన కున్న మక్కువతో, ఎన్నో విషయాలు అక్కడ తెలుసుకున్నారు. ఆ అను భవంతో తన ఇంటినీ, ఇంటిలోని 'వతిగదినీ, ఇంటి ముందు విశాల మైన “లాన్‌'నూ డైఏవ్‌ను ఎంతో ఆలోచనతో, అందంగా, అవ్లోద కరంగా అమళ్చారు. బజారు నుంచి పుక్హైడు విసుగుతో వచ్చినా, మెయిన్‌ గేటు దాటి వరండాలో నడచి (డాయింగ్‌ రూము చేరి కూర్చొన్సిచుట్టూరా కలయ జూచే టప్పటికి మనస్సులోని విసుగంతా మాయమై (పశాంతత లభిస్తుంది. వాంఛనీయమైన ఆ (వశాంతతశే ఈ గృహాలంకరణ శాస్రం రూపొందింది.

“గృవావిపషయాలలో (స్రీలకు నంపూర్ణ్మ సార్వభౌమాధి పత్యం ఉండటం మంచిది అంటారు (శ్రీమతి దివ్యజ్డూన సరోజిని, గృహ నిర్వహణలోని అనుదిన వ్యవహారాలలో పురుషుల ('వమేయం గృహిణికి చీకాకు గలిగిస్తుంది. అదే కొంచెం ముదిరితే తలనొప్పి గూడా గలిగిస్తుంది 1! అనిగూడా అంటారు ఆమె.

అలాగే, పురుషుల నిత్య కార్య కమాలలో గృహిణులు తల దూర్చి, వారికి తలనొప్పి గలిగించటంగూడా (శ్రీమతి వరదరాజన్‌ సుతరామూ అభిలపించరు.

“ఎవరి డొమీనియన్‌ వాళ్ల "దే. అయిజే సూలంగా ఎక గాడ. ఏమి జరుగుతుందో తెలునుకొనుటవలన నష్టంలేదు. కాగా (వయో జనం గూడా ఉంటుంది. అవసర సమయాలలో భార్యా భర్తలు తగు సలవోలు ఇచ్చుకోవచ్చు, ఒకరికొకరు అండగా ఉండవచ్చు. జీవిత విజయాలను సాధించవచ్చు. అంతేగాని (వతి చిన్న విషయంలో భ_ర్తల 'కార్య[కమాలను పర్య వేతించాలనుకోవడం, వారికి చీకాకునే గాక అసవ్యూతను గూడా గలిగిస్తుంది. అంటారు (శ్రీమతి "సరోజిని,

భారీ వాణిజ్యాలనూ, పర్మిళశమలనూ నడుపుతూన్న (శ్రీ) వరద "రాజన్‌ ఇంటికి, రాష్ట్రంలోని పలువురు సపాచరులూ, చేశంలోని

తల్లి తనయ 349 పారి[శామికవ్వేత్తలూ, విదేశాల నుంచి "వెక్కురు (వముఖులూ వస్తుంటారు. వరదరాజన్‌ తో అనేక సమావేశాలు జరుపు తుంటారు.

వచ్చిన అతిథులను సాదరంగా ఆవ్వోనించి, ఆదరంగా ఆతిధ్యమిన్తుంది (శ్రీమతి సరోజిని. అవసరమనుకున్నవ్వుడు ఆయా సమావేశాలలో పాల్గొంటుంది. తనకు తోచిన సూచనలిస్తుంది.

లతీశ్చరఘురామ్‌ కోయంబత్తూరు వచ్చిందం శే, ఆ నాయుళ్ల కుటుంబాలకు ఒక పండుగే !

ఎంతో ఆనందిస్తారు. నిండుమనస్సుతో స్వాగతం పలుకుతారు" వ్యాదయ పూర్వకంగా ఆహ్వానిస్తారు.

వి.శాంతి తీసుకోవచ్చు గదా అని వతిసాకి (శ్రీమతి లది ఆ వూరు వెళ్తారు. అదితప్ప అన్నీ అక్కడ లభ్యమౌళాయి ఆమెకు, నిర్విరామ కార్య[కమాలతో, నన్య్యానాలతో, పలకరింపులతో, విందులతో అనుదిన కార్య[క్రమం నిండి పోతుంది. (శ్రీమతి దివ్య జ్ఞానసరోజనీ వరదరాజన్‌ ఇంటి. కాంపౌండు కార తో ఇలు

ళు

విజటర్సుతో నిండిపోతుంది. గా

“ఇక్కడ గూడా "షెడ్యూలు [వకారం కార్య[కమాలేనా మాడం *” అన్నాను నేను.

నవ్వుకున్నారు ఆమె.

ఖా త త్తి

డా 6-భగవాన్‌ దాన్‌ రోడ్‌

చేతులు కొంగర్లు పోయే చలిలోవై నా, గుడ్డలు ముద్దయ్యే వానలోనై నా, (శ్రీమతి లత రఘురామ్‌ ఢిల్లీలో ఉన్నారంశే, ఉదయం తొమ్మిది గంటల కల్లా గచ్చకాయ రంగు "పెద్ద ఛావశ్లేట్‌ కారు. వోరన్‌. 6-భగవాన్‌ దాస్‌ రోడ్డు గేటులో (మోగుతుంది. ఆఫీసు గదిముందు ఆగుతుంది.

"కారు దిగి వరండాలో (వవేశించగానే ముఖ్య సిబ్బంది అందరూ ఎదురై స్వాగతం పలుకుతారు. అందరనూ (శ్రీమతి లమ్మి రు పేరునా పలుకరిస్తారు. -సిబ్బంది స్వంత ఇబ్బందులను గూర్చి 'కేమ సమాచారములను గురించి పరామర్శ చేస్తారు.

తన గదిలో తన ఆసనంలో కూర్చోగానే. కార్యచర్శి ఆనాటి కార్యకలాపాల నోటును చూపిస్తుంది. ఇళ కార్య్మకమం [పారంథ మౌతుంది.

టక టక బూట్ల చప్పుడుతో, చకచకా నడుస్తూ ఆఫీసు శకటరీ (శ్రీమతి నర్లీ స్‌ ఆనాటి టపానుతెచ్చి ఈమె ముందుంచు తుంది. అన్ని కాగితాలనూ మజణ్ఞంగా పరిశీలించి అవసరమెన

₹.... నోట్సును డిక్టేట్‌ చేస్తారు (శ్రీమతి లత్మీ న్లైనోకు,

వ్చాలిఫోను (మోగుతుంది,వుమెన్స్‌ పుడ్‌ కౌన్సిలు కార్యదర్శి రాబోయే సమావేశానికి ఎజండా గురించి సంప్రదిస్తుంది. ఆమెకు అవసరమైన సలవోలు చెబుతుంది (శ్రీమతి లమ్మీ ఫోనులో.

స్వామి శివానంద కల్చరల్‌ అసోసియేషన్‌ (వతినిధులు వారి కార్యకలాపాల విస్తరణను గురించి సంభాషించటానికి వస్తారు, వారితో ఒకపావు గంట సరిపోతుంది.

6-భగవానొదాన్‌ రోడ్‌ 351

దటిణ రాష్ట్రాలనుంచి వచ్చిన మవోనభ కార్యకర్తలు చారి సమస్యలను గురించి చర్చించి నంతృ _ప్రిగా వెళతారు,

కాళ్ళీరు రాష్ట్రం నుంచి ఒకమపహపొళా (వతినిధివర్గం వన్తుందిె. వారితో మ్మున్లిము యి ఆ_న్తి వారన_త్త్వ సమస్యలు, బహు భార్యా త్వన్ని గురించి చర్చిస్తారు.

మరల ఆబలిఫోను (మోగుతుంది. ఇర్విన్‌ కాలేజీ కమిటి "వారి క మవోసభలకు ఉపన్యానకురాలిగా రావాలంటూ అభ్యర్థన

యె (9

చేస్తుంది శులిఫోను. సరేనని తేది సమయం నోటు చేసుకుంటారు 4శ్రీమతి లతిై.

ఇంతలో బుషీకేక్‌ నుంచి, డివైన్‌ లైఫ్‌ సానైటి (వతినిధి వచ్చారని రిసెప్ప్ష నిష్టు "శులిఫోనులో చెబుతుంది. వారిని ఆవ్వోనించి, వారితో పలువిషయాలు చర్చించి, వారి |పచురణలను గురించి గూడా తగు నూచనలు చేస్తారు.

టక టక బూట్ల చప్పుడుతో చకచక నడుస్తూ (శ్రీమతి నర్నీస్‌ వచ్చి “*వూడం, ఇది చాలా ముఖ్యం. ఇంట ్నేషనల్‌ ఎలయెన్స్‌ ఆఫ్‌ ఉమెన్స్‌కు (వత్త్యుత్తరం ఈ రోజీ లండన్‌కు పోష్టు చేయాలి. నంతకం “పెట్టండి” అంటూ సంతకం "పెట్టించుకుని ఛాంక్యయు మాడం అంటూ వెళ్లి పోతుంది.

శులిఫోను (యోగుతుంది. 'శ్రేటస్‌ ఆఫ్‌ ఉమెన్‌ కమిటి శ(కటరీ శులిఫోను చేస్తారు. సవివరంగా ఆమెకు చెప్పవలసిన విషయాలు తెలుపుతారు (శ్రీమతి లత్మి.

ఫారెన్‌ స్టూజెంట్సు సర్వీస్‌ సొనై టీ నుంచి, విదేశీ విద్యా థి నులు వస్తారు. వారి యోగ జేమాలు తెలునుకొని చారికి అవ3రమైన సలహాలు ఇస్తారు.

విశామంలేకుండా ఈ కార్యక్రమం ఒంటిగంటవరకు సాగు తుంది. (శ్రీమతి నర్గీస్‌ వచ్చి, అంచి సమయం అని జ్ఞాపకం

352 అక్ష్యిర ఘురామ్‌ చేస్తుంది. “అవును. మిసెస్‌ నర్లీస్‌ - ఈవాళ లంచికి అతిధులుగూడా.. ఉన్నారు.” అంటూ శ్రీమతి లమ బయలుదేరుతారు. (పక్కనేఉన్న లై బరీలోకి | పవేశించి, లై (జేగియన్‌ ను పఠామర్శిస్తారు. ఒక్కసారి పుస్తకాల వీరువాలశేసి చూస్తారు. [కొత్త పుస్తకాల ఇండెంటును చూస్తారు. అపూవ్‌ చేసి ఆర్హర్గు "పెట్టవలసిందిగా కార్యదర్శికి ఆదే శిస్తారు. జూడో శిమణాలయం ఎట్లాజందో తెలుసుకుంటారు. ఢిల్లీ యువతులు ఈజూడో పోరాటానికి ఉత్సాహ పడుతున్నారని తెలుసు కొన్ని సంతోషిస్తారు. పక్కనేఉన్న మరొక మూడంతస్టుల భవనంలో ఉద్యోగాలు చేసుకొనే యువతుల కోసరం నెలకొల్పిన వోస్టలును సందరిస్తారు. వార్డన్‌ ను పిలిచి ఆమె సమస్యలేమైనా ఉన్నాయె మో "ఆలుసుకుంటారు, నే సై త్తి వచ్చిన అతిధులను సంవాలించుకొని మధ్యాహ్న భోజనా నంతరం కొద్దిసేపు వి.శాంతి తీసుకుంటారు. మరికొంతసేపు చదువు కుంటారు. ఇంటివద్ద శ్మకటరీ వచ్చి ఉదయం ఇచ్చిన డిశ్రేషన్సుకు, కాపీలు తయారుచేసి. సంతకాలు చేయించుకొని పోతుంది. మధ్యాహ్నం టపాలోవచ్చిన ఉత్తరాలు చూపించి తిరిగి డికేవన్‌ తీసుకుంటుంది. మరల మూడుగంటలకు ఢిల్లీ నగరంలోని (వముఖుతే గాక పలు 1పాంతాలనుంచి ఈమెను చూడాలని వచ్చే వారితో ఇంటర్వ్యూలు [పారంభమౌళాయి. వివిధ విషయాలమీద, చర్చలూ, అనేక కార్య కమాలవై సమాలోచనలూ జరుగుతాయి. ఇవి ర్యాతి 8 గంటలవరకు కొనసాగుతూనే ఉంటాయి. రాతి భోజనానికి అతిధులు లేనినాడు, భార్యా భర్తలు కలిసి పళాంతంగా భుజిస్తారు. ఇంటి విషయాలూ, పుత్రిక సంగతులు మనుమల కబుర్లు చెప్పుకుంటారు. ముఖ్యమేన [పోగాములుంళే శులివిజను ముందు పది నిము ల ప గ్రదులకు వారు వెళతారు. స్పంద వయ స భా టా మ క 4 క వ న

ము న న. న ట్‌ టే స భో యస్తే . స్ట | (లి స |. ట్‌ ం వ భ్‌ ల , , టంట సే స శి " వ సంప ల త యు నా | ఈశ 83 44_గ్షై 99 అఖిు అం లా

. స వ ౫. నా . వు. వే. | స. ॥ | నట క ము స్ట్‌ లే! ఎస్‌ త్‌ న. తళ. స నే స |. ; న ర. జు వ్‌ త్‌? పో ( ము న్‌ న్‌ చ ఫ్‌ న. స య. ఎం టు లం వాట న న్‌ యాం య్‌ ల మ డు న ల ॥ మ్ర ల త త న. ఐం న్‌ నకం న క మల్‌ బోరన్‌ జూంల్‌ "పెంపుడు మేకతో కెం,చవం; రి న ం్రు ( ఖీసి. స్కృుబహ్మణ్యం ఠి లి శ్‌ మక్‌ న 1 బై జీ న్‌ు. శ వ. గ్‌ సట్‌ ళ్ళు. పస న టన ఖ్‌ స్‌ గ్‌ హలం. స! (|| త స స. అర స అం స ము ఆల! ట్‌ తా ఫలా. 1 న వ్‌ హక శ్‌ మ?! ర! సం. గ యన న. ఖ్‌ స జ్‌ టీ ప్ర ఫ్ర స్త! కఫ స స్‌ | మ! న న. నం న ఖ్‌ జ. త మ! జ. యన త. ల! స్‌ నే. కంట్‌ స్‌ న మం న్‌ నం. ట్‌ న. స. మ. స . వ య! నా సవ న మ. మ లం య ర... ను ఎ వం ణి పల్పిటూరీ మహిళల సమావేశంలో

కాలాలలో దంాలరారాలంలాలలరారాలాా నాలాల నాంళ్తారాలాలారాలనాలలల న దనటంల అవతారాల లు న / | శి న్‌. ల స ంత్న! జ ల గ ష్‌ న వ ॥ / శ శ ఫశు ను 2 మ నమునికచే నళ గ స స న ల జ స హ్‌ నధ వ... త నన. ఖ్‌ ను సీ ॥| ననా. స -ట్తి ॥ నట శయ న న నా నం. క. 1 వో శ య్‌ కట్ట ఊఉ స ల శే మ ట్‌... మ ము; క ప చి ॥ షు న యణ ఎప య టిసి ఇస న న నక ఖాన మ... చ భం య ప ముప స స తస స తో వ. న... ల స ( న స్మ త శ య. / |! టీ. . అద ఒర. నీ జ్‌మహల్‌ మునివాకిట్ల్తో ముద్దుల మనుమలు ; స్‌

తిం టి. (న క క్‌ లప న్‌ ౯ మ్‌. జ్ర సి ముం వ్‌ మ చ న్నా! మ. ట్ర్‌ న “స ల న... జు ల పక బట స. | శస. న; ల సం న స్‌ గ స. స్టా సి హను. . య న్‌ నఖ బీ షట క క్‌ య. ల. ల ము ల ప మ లక. చో శే గ్‌ యయ శస కున... కం! వ నాటో గ ల సే మన ౧ భమ టా . పతితా అ స్‌ షురబోరన్‌ జ్యూలో పెంపుడు మేకతో కెందమంతి ల థీసి. సృుబహ్మణ్యం జ తి రి ల. ళీ కయ... కా గ ర్స శ హాం యా. మ 1. స నం నో ఓ స్ట లే వ. ళ్శే ల్‌ స న టం ఏ. భి షం న ల ర లే తోలే. స క్‌ 1 స. 0 సు . న. ష్‌ ల! ్‌ టం. న టా... మ స గ (| ఆ య ల న. ం.. | మ ఫ్లు న స న్‌ | (0 (| టే న్న న సన. న. 0 న టు స న ల... త. పల్లెటూరి మహిళల సమావేశంలో

రా డాలారాల గా భాారాకారారారారారారాయాాకాలాల లాలా కాలాల ఆ నా క . ః తనా అభులారాల ల ప ంత్తతాల అ యువనానలాలా ఆం | 4 ః ్న్‌ _ | న నా పసు ము ర. త ః " య... /. న సస సే. లో నవ ను. స న న న అస్థి పనస ఉప ఘం వ; నం నా ను స్‌ స్ట: | - [స ం వి షం స్నా టనే: గ్గ: న క సట పు 1 ఖే న న న .. వ ప బన. గ్‌ ప. ఖై. షి స ల స . ష్ణ ఏ పం. . సీ ఫా! స న. మ (పు వ ల కు నా. చ షష మ... హి టి స్త వ ఆతల.. టం. వ నన న. ష్‌ / - న . వ. (| స న స... గ వ్‌ తాజ్‌మహల్‌ మునివాకిట్లో ముద్దుల మనుమలు : శ్రీనినాస్‌, వెంక టేక్‌ చౌదరి,

టు టలు సట శ నం గ... నగా ణి న. అంప ణా! టే కం . ఇ ల. ట్‌ ఇ న క శి నగ క్యా ల లే 2 వ్‌ ర్‌] స! కీ ౪ శ శా . | శ క నో ల్‌ సు బీ గ్ర య! గ్‌ 10 .. ం " శ షే ల న్యు న. | క క ట్‌ కి "ల వ ఎన స ట్‌ న . య ంఫపసో గి స్త్‌ /. | జ స సళ టు స గ ః న. ల సస్య అవ ఇష్టాల /. 112 [ళో . ప భట | న ాాాాగాలాం? ళ్‌ న. లే స ॥ లే న్‌ ప

• ౯. స న =. లు ళా ప య కి (13 0 ముం . ॥ కం. ల. . ఫం న్య య] స్‌ ౧ మ. . గే మ స 4. (టి .. / | . స స స. పేళిరశయంళి ళా రో ల ॥ (1 స గ + భా స య ఎను రంల ప” జ ను నా శ పలు రుం? జ యం క 1 న ॥ 11 వ హ్‌. జా స. భు స నా ( న మట గజ చ. ం లు స కో ళీ స. క న , గ. . స | ప. పంగ మా ల /. 4 హో న. 8 ళద్ట్ర) లం. సరం న... నెం న యం నం క | న | ప న మ న. ర్స ల పు య యల శ్‌ | యయ. ల స |.

జ... షు ము స్ట, వంట గదిలో

స్త కీ స క న. ల భు త నా భత శై అభ ఫే ఫై న.

స్త న అ స న న ఆఘ శ శ న. జ! క. శ నేల క శల. న్‌ స తత స ఉపా ॥ ష్‌ శ. ఖ్‌ ర... కస ల హై స జైల భా న న ఈతి స. నట ణల ట్ట మే | క్ష. ఖల 1. భనం టీ వణ ఏ ఈ రా త న్‌ శ కా సో అ |! ప. టంట. జ్‌ “శే ల.. . య. స ల స లం క. షు జ (సస న్‌ నన ప ట్‌ త టన్‌ ఊఊ వ. స్ట మ ను లం అ భ్‌ భి స నంత న సల (నీ జై. త మ జాట్ల ప. న నన న. ర స. ప నం

(గాండ్‌ మా

ల. త్న కక జై 30 ₹!; “ టే య +! మ క్‌ వం వ జి న. .. క). త? ర! షో ట్‌ కం న. | స. య నం. | ఖా! మ. | రల రం గ? టి. నం! గ. - స .. ఒన్‌ సా న! నా. ల్‌ నన” స | ఫ్‌ టో స. నన? శ్‌ స ళు న. 7. ప జ న్‌ బట. ర నం. నో నం [ వ్‌. వభ. జీ వ్‌ వ. లో థి యా గ. ల! న టు. పం తి ళ్‌ సన. స య. స న షీ స్‌ స ం టన త స గం లలి 2 ఘా ళ్‌ జ మ స గ. లలు సు పం మ ను. న గో న! (| స్‌ యం. సుం వ. మ (ఖీ న ఖ్‌. [పం ళ్‌ న ల ప. గ్గ మి అటి ఏ .. 1 య య ము జగ | చ న గ మ ను పాం న నం ము. ము ము... న. న జ ॥ పహ ఏం ఓ సంచే వ 0 కోసం న ; మహిళల సం యెయి కోటిన్నర రూహియల బంగౌరుకల; మపి (నా కస రూపం, బృహత్చథక స్వ

[శ న . . న. గే లో స న నం. (1 జ | రా మ. సట కం. న. . ప స రయ యు. / ల సాం శంం నా స్త కే చ టు 1 శ ౫ టి న స ముం? ఆ... ప : నం మ జై. టం టు. నల య య య. [" స. ర్ట /] య నా. త తే తా ల తిం! , క న! రచయిత కుటుంబంత న అ స. సయ త త్ను క స జస శ. జం సంస సే. పి [ పు జో! ఉం పం ము ము న. నంట. మలు ష్‌ ం టా స యం. స సన మఖ! సమూ స త పాం తాిే.. మే మ ప. (పవన్‌ కాం; గస్‌ అదగ్లిష్షుల మ. య మ్‌ యం . | 7" ఓ శీ న అ్రు వెంకటనారాయణల లో , ర టూతబల్ల 'ఆదురుగా

6-భగహన్‌దాన్‌ రోడ్డు 3౩53

ఇక (శ్రీమతి లత్మి రచనా వ్యాసంగం [పారంభమౌతుంది. అనేక విషయాలవై ఈమె నోట్సు రాసుకుంటారు. జ్ఞాపికలను తయారుచేసుకుంటారు, రాయడమంక1ు ఈమెకు ఎంతో అభిలాష. పది పుస్తకాలు (వచురించబడ్డాయి. ఇందులో నాలుగు నవలలు. (వచురించ బడవలసిన పుస్తకాల నంఖ్య గూడా బాగానే ఉంది. స్యుప్రసిద్ధ రచయ్యితిగా తెలుగునాట గణ్యత తెచ్చుకున్న ఈమె నవల ఒకటి హిందిలోనికి అనువదించబడింది, “నంఘర్ష్‌ ణ-కీ-రా హే” చీరిట. ఈ నవలను (బిటిప్‌. [భాడ్‌ కాష్టింగ్‌ శాఖవారు తమ విజేశీ కార్య[కమాలలో నాటకంగా (ప్రదర్శించు కుంటానికి ఆస్కక్తి చూపించి వీరి అనుమతి పొందారు. *“వవంచ మహిళా విమోచనం” అను బృవాద్గ ం౦ధం ఆంగ్లంలో అచ్చుకావలసిఉంది. “కులటి అను పేర ఆంగ్లంలో ఒక ప్పున్తకం ఈ (వపంచ మహిళా నంవత్సరంలో'నే విడుదలైంది. వివిధప్మ తిక లకు వ్యాసాలు రాయటం గూడా ఈ నమ యంలో'నే జరుగుతుంది.

షః నే నః

అఖిలభారత మహిళా మహాసభకు (శ్రీమతి లత్మీరఘురామ్‌ గత అయిచేండ్లుగా అధ్యకురాలు, 1975 డిసెంబర్‌ ఆఖరున జరిగిన గోవా మహాసభలో మూడవతూంరి పక గీవంగా ఎన్నికైనారు. వీరి నాయకత్వంచై, భారత మహిళా ఉద్యమానికున్న అపార గౌర చానికీ అనంత విశ్వాసానికి ఈ ఎన్నిక నిదర్శనం. కితం సారి జరిగిన ఎన్నిక అపుడు జరిపిన పోటీలో అత్యధిక మెజారిటీతో అధ్యవతపీఠం అధిరోహించారు ఈమె. అంతకుముందు సయితం ఆ అధ్యత పీళం ఈమెను వరించడానికి ఎంతో ఆసక్తి జూపింది.

ఏమిటి దీని కంతకూ కారణం ?

అధికారమా లేదు. ఆడంబరమా లేదు. | పచారమూలేదు. ఆ అన కీ లేదు. ఉన్నది ఒక్క-ళు! అదే సేవాభావం !! నిరంతర "నీవా తత్పరత 11 నిస్వార్ధ 'శేవానురక్తి 1! (స్రీజాతి జీవితాన్ని సముద్గరించాలనే (తప తప్ప అన్యం పదీ లే దిమెలో.

అ

29

35థి లక్కీరఘురామ్‌

"గౌరవనీయమూ, విశిష్టమూ అయిన ఈ ఉన్నత పదవిని మున్ను (శ్రీమతులు మార్గ-లెట్‌. కజిన్స్‌, సరోజినీనాయుడు, కమలా వి ఛటోపాధ్యాయ, లీలావతీ మున్షీ లాంళ్య మవానీయురాండడ్రు నిర్వహించారు. నాటి పరిస్థితులకు సరితూగిన కార్య కమాలను నిర్వ రించి చరిళార్జు లయ్యారు. నేటి పరిస్థితులకు అనుగుణ్యంగా, ఈమహాసభా కార్య కమాలను పపటికా పడు,వి స్తత పరచు కుంటూ, భారతీయ మహిళా లోశానికి ఈ సంస్థను ఒక శుభ వేదికగా మలచు కుంటూ, తన్ను తాను భారత మహిళా ఉద్యమానికి ఒక పరిశుభ జోత్స్నగా తీర్చి దిద్దుకుంటూ ముందుకు, మునుముందుకు గమి యిస్తున్నారు (శ్రీమతి లమ్మీరఘురామ్‌.

. ఆ నిత్య చైైతన్యయుత సేవానురక్రితో పాటు గత మూడున్నర దశాజద్దాలుగా మహిళా నేవా కార ఫ(క్రమాలలో (శ్రీమతి లమ్మీకున్న అనుబంధం, పవితమూ పటిష్టమూ దృగ్విశాలమూ అయిజఉంది. 1087 లో మదనపల్లి గురుకుల విద్యార్థినీ కాలంలోనే శ్రీమతి మార్గరెట్‌ కజిన్సుద్యారా మహిళావిము క్రి కార్యాచరణకు (వభావితం గాబడ్డ శ్రీమతి లత్మీ, తమ చెన్నపురి జీవితంలో ఆంధ మహిళానభ వ్యవస్థాపక సభ్యు రాలేగాక ఆ సంస్థ అభ్యుదయానికి మూడుపూవులు ఆరుకాయలుగా విక సించటానికీ (వ (ప్రధమ దళలో ఎంతగానో తోడ్పడ్డారు. (శ్రమించారు.

ఆ విశిష్ట కార్య క్రమానికి, శ్రీమతి దుర్గాబాయి “అవర” మైతే, (శ్రీమతి లథినై “అర్థము” అయింది. జంటగా కూడ బలుక్కొని ఎన్నో ఘనమైన కార్యాలు సాధించారు. ఆ రోజుల్లో యావచ్భార తంలో మహిళా జన సం శేమానికి దూరదృష్టితో పటిష్టమైన (పాతి పదికలతో అభ్యుదయకర కార్యక్రమాలను రచించుకొని నిర్వ హించుకొన్నది, బవుళా చెన్నపురి లోని “ఆంధ మహిళా సభి యే నేమో!

6-భగవాన్‌దాన్‌ రోడ్‌ 355

(శ్రీమతికజిన్స్‌ ముచ్చటలతో [వభావితమైన భావోద్వేగంతో జీవిత ధర్మాన్ని ఉత్తమా దర్శపూరితం జేసుకొని, మదరాసులో స్వంత కాపురం పర్చాటు జేనుకున్న మొదటి రోజులనుంచీ, గొవ్ప వారనత్వాన్ని వునికి పుచ్చుకు వచ్చిన ఈ భాగ్యశాలి. ఆంధ మహిళా సభ కార్య కమాలకు కొండ లాగా అండగా ఉండి, అన్నింటా 'వెన్నంటి తానుండి, ఆ నంస్థ మవో నంస్థగా (వళవిల్ల డానికి అమేయ దీమా దకతలతో ఈమె సల్పిన కృషి ఎంతో 'గౌరవనీయమూ, అభినందనీయమూనూ.

(శ్రీమతి లత నన్నిహిత బంధువులు వదాన్యులు దుగ్గిరాల వాన్తవ్యులూ అయిన (శి వెనిగండ్ర వానుమంతరావు దంపతులు తమ యావద్నాన్శ్హిని ఈ ఆం[ధ మహిళా నభకు అర్ప్బించడానికి స్ఫూర్తి నిచ్చిన ఈమె, ఆ దంపతుల ఎనలేని “ఈవికి (పభావితమయొై తన జీవిళా న్నే [పపంచ మహిళా ఉద్యమానికి అంకితం 'జేసుకున్నారు*

(శ్రీ రఘురామయ్య రాజకీయ [వవేశంతో, శ్రీమతి లత్భి రంగస్థలం చెన్నపురి నుండి వానన్తిపురికి మారింది. సేవా. వరిధి విన్తృతమె మరింత సుగంధిత మెంది.

" 'దేళోద్దారక నాగేశ్వరరావు వంతులుగారి అధ్యచతన = ఆచార రంగాజీ లాంటి 'వ్రసిద్ధ "'దేశనాయకులతో సంస్థాపించ బడిన ఢిల్లీ అంధ మవోసభకు మొట్ట మొదటి మహిళా అధ్యతురాలుగా ఎంపికయ్యారు (శ్రీమతి లమ్మి. ఎంతో దీమతతో తన కర్తవ్యాన్ని నిర్వహించారు. ఆ సంస్థ చరితలో గర్వ కారణమే, అత్యంత విజయ వంతంగా నిర్వపొంచ బడిన రజతోత్సవాలు ఈ విదుషీమణి ఆధ్వ, ర్వంలో జరగడం ఎంతో న్తుతిప్మాతమెంది. భారత రాజధానిలో (శ్రీమతిలత్మీ శక్తి సామర్థ్యాలకు వరిగణన ప్రా _ప్రించింది. సాంఘిక 'సీవాను రక్ష్తులకు తలలోని నాలుకలా మసలుకు'నే ఈమె నిత్యజీవిత

356 లక్కి రఘురామ్‌ విధానం, వారందరనూ ఉఊ శ్రీష ౦ చేయడమేగాక, పలు వాగుల దేళ నీవా కార్య కమాలలో కృమిజేసే మరి పదుగుర పహృాదయాలలో "గౌరవనీయ మహిళామణిగా నిస్వార్థ "సేవకురాలుగా, దదతగల నిర్వావాకు 'రాలుగా ఆపిర్భవించింది.

నిజాయికీతో, నిశ్చలంగా విధినిర్వహణను కొనసాగించు కున్న ఆ ఉన్నత సేవా (వమాణమే, తదువరి అఖిలభారత మహిళా సభ స్టాండింగ్‌ కమిటీ సభ్యురాలుగా పది సంవత్సరాలపాటు ఎంపికి గావటానికీ నాలుగేండ్రపాటు [ప్రధాన కార్యదర్శినిగా జాధ్యతలు నిర్వహించటానికీ, ఉపాద్యతులుగా "రెండేండ్లు ఉండటానికీ, అధ్యకు రాలుగా గత అయిదేండ్లుగా చర్మితను సృష్టించడానికీ మరి మూడేండ్ల వరకు మొన్న గోవా మవానభలో ఏక (గీవంగా ఎన్నిక గాబడ టానికీ కారణ మయ్యింది.

"దేళ స్వాతంత్ర్యానికి పూర్వంనుంచే, అఖిలభారత మహిళా సభకు ఐక్యరాజ్య సమితితో 'మాటామంతీి' సంబంధాలు నెలకొని ఉన్నాయి. (శ్రీమతి లత్మీరఘురామ్‌ అద్యతత వహించిన తదుపశే, యునెస్కో, యికోసోక్ష్‌, యఫ్‌ .ఎ.ఒ; లాంటి అంతర్జాతీయ (వతి ప్తి గల సంస్థలతో సంబంధ బాంధవ్యాలు ఏర్పడి స్టిరపణ్డా యేది చారిత్యక సత్యం. (శ్రీమతి లత్మీరఘురామ్‌ ఆహ్వానంవై, 188 లో వికివ అంతర్జాతీయ మహిళా మవోసభ ఢిల్లీ లో జరిగిన తీరు, (వపంచ మహిళా ఉద్యమ చరితలో ఒక (ప్రత్యేక అధ్యాయాన్ని రచించుకున్న దన్నది సత్యమే.

6-భగవాన్‌ దాస్‌ రోడ్డును గురించి (శ్రీమతి అతమ్మీరఘు రామ్‌ ఒక బంగారుకల కన్నది. దానిని రూపొందించటానికి నిర్విరామ కృపి. జరుపుతున్నారు ఈమె. ఒక కోటిన్నర రూకల వ్యయంతో, ఈ [పాంగణంలోనే ఒక భవనాల సముదాయాన్ని నిర్చింప జేసి

6-ఖగవానొదాన్‌ రోడ్‌ 357 మహిళల (శ్రేయస్సుకు అనువైన వివిధ వ్యావకాలను ఏర్చాటు "జేయాలని వీరికాంత; అందులో వృ త్తి జేసుకొనే మహిళలకు అన్ని ఆధునిక వసతులతో యోగ్యమైన నివాసాలను లభింపజేయడమే గాక, స్రీ విజ్ఞాన వ్యాయామాలకూ, అఆర్టిక (వగతికీ, రాజకీయ సాంఘిక నిద్ధాంతిక విశ్లేషణా (పగతిక్కీఆలవాలమైన అన్నివాంగుల పూర్ణరూపాన్ని లబ్ది జేసే మవాదాశయంతో ఒక బృవహాతత్తర (పణాళి కను రచించుకొని, వాస్తుశిల్పులను సంపదించుకొని, ధన సంపత్తిని పో9గు'జేసుకుంటూ ముందుకు ఉద్యమిస్తున్నారు. అనతికాలంలో ఈ మపహాదత్తర అదర్శపూరిత ఘననిరాశ్రిణం తన బంగారు కలను పండిస్తుందని విశ్వసిస్తున్నారు (శ్రీమతి లథీశ్చరఘురామ్‌. / 921౪

ణి శ్‌ జీవితవుం కే ఏమిటి? _--మరల

ఆమె నడుస్తున్నది. నడుస్తూనే ఉన్నది= (వయాణం సాగు తూనేఉంది. మెట్టు కిందికి దిగు తున్నాయ్‌. అమెవైకి ఎక్కుతోంది.

నిదిస్తోన్న ఆమెలోని దేదో మేల్కాంచింది.

“ఇంకా నడుస్తూనే ఉన్నాముగా !” అంది “ఆమెలోనిది”,

“అవును ! నడవటమే మన క_ర్తవ్యమన్నావుగా!” -_-అంది “అమో.

“* అనేగా మనం ఇదివరకు నిశ్చయాని కొచ్చింది ”-__ అంది “ఆమెలోనిది*

“ఇంతకూ జీవితమంశకు ఏమిటని నిర్ధారించు కుందాము 1”

“జీవితకమం కే (బతకడం. [బతకడ మంజు (బ్రతుకును గురించి "తెలుసు కోవడం. .ఆ శెలివిడిలో మంచి చెడులను విశ్లేపించుకొనడం. ఆ తేలిన మంచిని "పెంచు కొనడం. ...---అన్నది *ఆమెలోనిది.

“మంచి అంకే%* అడిగింది “ఆమె.

నీ తోటి లోకాన్ని సవాను భూతితో సందర్శించడం. నీ తోటి వారిని సహోదరులుగా గుర్తించడం. బాధితుల ఏ ఒక్క కన్నీటి బిందువై నా (-పేమతో చిరునవ్వుతో, నీ చూపుడువేలుతో తుడవడం. 'వేదనలతో మూగవోయిన చారి స్వరాలలో ఆనంద ధ్వనులను (మోగించడం. వారి బాధా పరిత్వప్త నె మోాములలో ఆవ్లీదశేఖలను సృష్టించడం. కారుణ్యాన్ని నీ కన్నులలో నింపుకొనడం, మంచిని నీలో వెంచు కోవడం. నీ చుట్టూరా 1వసరింప జేయడం”. అన్నది “ఆమెలోనిది.

జీవితమంటే ఏమిటీ ? __మరల 359

“మంచిని మరచి సహోదరులను సయితం ఆకొందింప జేసే వారివి మాత్రం జీవితాలు గావా *” అడిగంది *ఆమె.”

“ఉప్పుదీ కర్పూరానిది జీవితాలు గావా? ఒకటి వెలుగు మొగంచూచి చిటపటలాడి పెటపెటలతో వలుకులుగా మారి ఎదుటి వారి మొగాలకు తగులుతుంది. మరోటి తనను తాను వారించుకొని వెలుగు నిచ్చి కమ్మని వాసనలు పరిసరాలలో ,పసరించిి జన్మను చరితార్థత 'జేను కొంటుంది”. అన్నది “అమెలోనిది,

“మరి మన సంగతేమి టంటావ్‌*ొ అడిగింది ఆమె,

“*స్‌నాడో ఆవళ్నకు నమాధానంగా నీక _ర్వవ్యాన్ని నిర్ణ యించుకొని కృషి. జేస్తున్నావుగా !” చెప్పింది “అమెలోనిది.

“లోకంలోని అసంఖ్యాక బాధితుల కన్నీటిని తుడిచే టంత సత్తువ నా ఈ చిన్న (వేలికి ఉంచా ?” అన్నది అమె.

“నిజ మే!లోకపు దుఃఖా[శువులను,లోకం లోని గాడ్గరి కతను లోకపు అవేదనను పఒక్కరి చూపుడు (వేలూ తొలగించలేదు. కాని ఎవరకు వారు తమ శకి మేరకు కృషిచేయాలి. ఆ దీన మానవ నేవే మాధవసేవి” అన్నది “ఆమెలోనిది.

“అంతేనా

“అంచేగాక

“అయితే మరి మాధవు జెవరంటావ్‌ నెచ్చెలీ?” అడిగిందిఆమె.

“ముందు ముందు తెలును కుందచాములే చెల్లీ! తొందశే ముంది". అంది “ఆమెలోనిది.

“ఆమె” మేల్కొన్నది. ఇదంతా కలా అని అనుకొన్నది" తనలో తాను నవ్వుకొన్నద్రి. “తమ సోమా జ్యోతిరమయ” పాడు కొన్నది

0

దట న ము... య... ఎవ ఎర కుటుగాల . మ లం టల. కుంరమిమగం4 ల.

1. . ం “ " ల్‌ న | . న - పల్‌ “ - = " ఎ... విగషిగింతగ!గ4 5౮51041015 . ః 6-1-10%/6 1434003064) - |. " . 8708౬౯4840 - 500 004 _ వ.