Telugu Laghu Vyakaranamu 6va Tharagathi - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

లఫుు వ్యాకరణము గవతరగతి ఇరింధకర విన్వనాధ వేంకటేశ్వర్లు ఉభృణూభాష్మోపపేఇ ఓరుగల్లు హ్టైషిఐగ్‌ గదెపెసి = వరంగల్‌ వల 0- 0-0

(వయులు 100 (6 నీ ో న్‌ గ ఖో లో ( ఇ 7957 12 22! జూగ్భకి (గ్రింింకి (గెస్‌, వరంగల్‌

విషయసూచిక శ

పారము విషయము పుట పీఫిక్ల ణి

1. అక్షర నమామ్నాయము కే 2 _ కవ్పెమములు-తదృవములు 7 వె కళలు-ద్రతప్రకృతిశములః క్షేక్నీ త్న వాక్యము లి శ్‌ విభక్తులు 03
2. భాపాభాగములు రం
3. వదనము తీస్‌ 8 లింగము ర్‌కి ర నర్వ్యనామములు 62
4. వాహాఛాగములు (సింహావలోకనడు) 7చ్ది 11 నంథి 80 12 విరామ నంష్ధలు 87

న

పషిరిక

మనము నూట్హాదునది శ్రైాష

ఈ ప్రైవంచమునృృనీనేక భాష లున్నవి

జను లొకరి ఫోవముల నొకరికి- చెలియునట్లు తెలుపు కొన్ని ధ్వనులను వర్ణము లందురు అఆ వర్గములు కొన్ని కూడి మాటలు లేక శబ్దము లగును. ఆకబ్బములు కొన్నికూడి వాక్య మగును. ఆ వాక్యములు జనుల యభిప్రాయమును "'జెలియంజేయు చుండును. ఈ వాక్యముల శే భామయని "పేరు

ప్రపంచమున నంన్కృృతము, తెనుంగు, ఆంగ్లము, ఉర్దూ, హీంది మొదలగు భావ లనేకము లున్నవి

వానిోో మన భాష తెనుంగు భామ దీనిని తెలుంగు భాష యనియు నాంధ్ర)భాష యనియుం బిలుతురుు మన మోంధు్ర)లము అంఘ్రలు నూట్లాడు భాష యాంధభాష

ఇష్లు భాష యీర్చడుటకు వాక్యములు కావలయును గదా వాక్య ములకుం బదములు, పదముల కళ్షరములు ఆల రములకు ధ్వనులు మూలములుగా నున్నవి

మనుజున కొక భావము జనించినప్పుం డాతం డొక ధ్వనిని గాని కొన్ని ధ్వనులను ఛాని చేయను అఆ ధ్వనులే యశ్షరి రూపములను బొందు చున్నవి అజ్షర మనలా నాశనము లేని దని యక్షము

మన యాంధ్ర) ఫామ సంస వత్‌ ఫెష యొక్క బిడ్డ అనంగా నాంధి భాషలోని యనేక శబ్దములు నంసృ్య్భృత భామ నుండీ తీసికొనలబడినవి సంస్కృతము సర్వ భారతీయ భామలకు. వల్లి ఆంధ్రుభామ డాని వలననే పుస్టినది వ్యాకరణ మనంగా విభాగ మని యర్థము భాషలోని శబ్దముల యందలి ప్రకృతిని బ్రత్యయమును విభాగము చేసి భూాఫునది వ్యాకరణము వ్యాకరణము "తెలియని వాని వ్రాంత తప్పుల తడక యగును కావున బాలును లెనుంగు వ్యాకంణము చదివి కొన్నచవోం దప్పులు లేకుండ వ్యాస రచనము చేయనచ్చును ఆంధ) భామ యందమైన ఛాష యని పేరు గాంచినది ఇది వినుట కీంపుగా నుండు భామ దీనిని బా) ద్య చేశముల యిటాలియను భామ యని పాశ్చాత్యులు కూడల బొగడిరి ఈ భెపా వ్యాకరణము మనము నేష్పుషొందము. తా అ శా

1 పాఠము ఆకర సమామ్నాయము సో మన యాంధఫామ సంన్కల్భృరము నుండి ఫుట్టినదని 'చెరిల ఫొంటిమిగనదా నంన్క్మృకభామకు వర్షము లంబ వ్మములు "*ెండు విఫములు *_ అచ్చులు పహాట్లులుం నంన్క్భృతిమున నచ్చులు పదునాణు, ఆఅ 9ఈ ఉఊ బుబూ గ ంజ్రా పవఐ ఓ పౌ 0; హులు ముప్పదినాలు% కఖ%ఘజ చధజరయుఇ టకడథఢణ తధదధన వపఫపబభమ యరలవ శవ నహాళ అంధ భామకు వర్ణము లేబదియాణు క్‌!

అచ్చులు పంద్‌ "మ్మిది

ఆఆ ఇఈ ఉడఊ బుబూ %*%ఇ**" ఎవఐ ఒటఓజెొ 06౫

హబ్గులు ముష్పడి యీకు

అజో అటో కఖగభఘజ చచభజజరుఇ టరడథడణ

తథ దధ న పఫ *ఎభ మ యళరటఆలవ శవనవాళ,

సంస్కృత భాషలోని య్మరములకు. 'దెనులప భావ లోని య్య్మరములకులోల భేదమును గమనింపుము

అచ్చులలో సంస్య్భృతములో "లేని మూ:డశ్షిరములు కొంక్యగా వచ్చి కలసినవి

ఇవి మూండును సంకృవములో లేవు

6 ఇది యజసున్న ఇది తనుం మాటలలో నుండి వాని కానునాసికోవ్య్చారణము కలిగించు చున్నది పోత పోశ సాయ చెల కలలు ఇట్టి శబములయందు అటి సున్న సవావనుగా నుండును డగీనిని సిస్ట శకట శేఫమందుకు,

వాండు సాంగటీయు శేం గోల. ఇట్టి శబ్దముల యందు వ్యాకంణవిధులన్ను నున్న వచ్చి చేకను దీనిని సాధ్య శకట రేఫ మందుకు,

తీ

ఎ ఒ- ఇవి హ్రస్వ వకములు, ఇవ్‌ సంస్కృత మున -లేవ్లుం ఈ వై యత్షరములున్న శబ్దము లన్నియు దెనులప శ్చృములని మనము గుర్తుపట్టవచ్చును ఇల హల్లులలో ముజి మూం:డక్షరములు ఫొంత్తగా వచ్చి కలసినపి శ. వనాల అలీ చదవ టి ాకీ అక్‌ వ చి విని శెంటిన దంత్య చ జ లందుకు దంపముల ఫోం బలుకు వానిని దంత్యము లందుకుం సంస్కృతములో చ జలు తాలవ్యములు అనంగాం 'ఉజలఎవుల (దవుడల) సాహాయ్యమున నుచ్చరింపం ఖబదడునపి కాని వ్‌ జలు మాత్రము దంత్యములు "తెనుంగులో ఇ ఈ ఎవలళోం గూడిన చ జలు లె వ్యములు చిలుక చీమ చిక్కన. చెలిమి? వేట మొ ఉటథటో ఒ ఓలనోం గూడినవి తీ అనాలో అక్‌ న! దంవ్నైములు చుక్క చుట్టము యూరు, మూడి మొ నపి ఆ ఇది శకటరేఫము అనగా బండితా-. జెనుం గులో గొన్ని శ్చములందుం బుట్టుక ఫోడ-నే బండితె యున్నది చుటుకు ఎటుకు మటజిఫు విటుపు లెఆజచు లొట్ట చెతి మటి మొ కై త్రష్ధు ర. సామాన్య -ీఫము

వీని కోం గూడి తెనుయున హాల్టులు ముచ్చదియ్మీడైనవి ఇట్టు లెను భామయందు అక్ష్మల్దులు కూడి $6 ఆఅజ్యరము లమన్నవి కఖగభఘజ క వర్షము యః యః చచభజజరు చ వర్షము టరడధఢధణ ట వర్షము తిథదధన తి వ్షము ఎఫబభమ ప వ్నము యరలవ అం3స్థములు కవమనపాళ ఉఊోష్టృములు, వాబ్దు లిట్టు వర్షములుూూ విభజింవంబకును ఇవి ముప్పది యేడని ెలిసికొంటిమివడా అచ్చులలోఆ ఈఊ యా శజూఎ ఐవి ఓ బెం వీనిని దీర్లాచ్చులందుకు అఆఇశఉబు శ ఎ ఒ ఇవి వ్రాస్వాచ్చులు ౦6౬ ఇవి ఉఛభయాక్షరములు అకంా వీనియందు అచ్చుల ధర్మము హల్లుల ధర్మము జంటగా నున్నవి, జే

వాబ్లులను చ్రాణులు వ్యంచనములు నందురుం అచ్చులను స్వరములు ప్రాణములు నందుపు అచ్చుల యొక్క సాహాయ్యము లేనిచే వాల్చులను బలుకుట

ల్లి ణా

సాఫ్యము కాదు

క కచ్‌ జ్‌ టొ త్‌ ప్‌

వినిని జూడుము. అన్ని పొబ్లుల స్వరూపము నింతి యే వీని నుచ్చరింప వలయు ననలూ వీని కొక యచ్చును జేరు వలయును

క్‌ 1 అ=క, =ఖిబి=గ. ప్‌₹అ=ప

ఈ విషయము మో వైదన తరగతియందుం. జెప్ప6 బడినది ఇట జ్ఞాపకార్థము దిక్శైతంముగ నుడావారించితిమిం

వాల్లు లొక దాని (క్రింద నొకటి వచ్చిన చానిని ద్విత్వ పహానల్ళందుకు.

క్కు చ్చ త్తే ప్ప మ్శు జి య్య ఇవి ద్విత్వ హాల్గులు

ెండుూగని యెక్కువ వాబ్లులు గాని కూడిళొన్నచో డానిని నంయుక్త హల్టు అందుకు

వ చ్చ చై గ మ్య ఇ వానిని నంయుక్త్య హబ్లు లందును

కార్సన్నము- ఈ శ్వ్వమును జూడుము ఇందలి "శెండవ యశత్షరము నంయుక్త హాల్లుు రశాశ, తకార

ఫ్‌

నకొర్య, నకార యశెరములు గూడి యీ వొల్లు పర్చిషణది ఇల్లు తక్సి-న వాని నేకకుంగనది అ భా ౧ము౧ 2. శెనంగున నచ్చు లెన్ని*+ అవి యవి! 9 తెచయన హర్దులెన్ని! అవి యేవి" 8 సంస్కృవమున లేని యత్షవముల "తెనుథున నెన్ని వచ్చి శలసీనవిశే అవి యేవి! అతి అకీ శీ చ జ లీని ేమందురు! వీనిని గుజించి నీకుం ెళిసినది వాయాము 5 సాలు విభజించి చాపుము 6, దీరాచ్చులు హాిప్వాచ్చుం వి * ణ్గొ ద్విక్వ సంయుక్త పాలను ెండు మూండింటిని వావీ చూపుము అనవానలనపురి/స్వున్యుు సృ బృగ్యాన్యాగ్యవాలవానానాణా న్‌

2 పాఠనసుంు త త్స మునులు మన భాష సంస్కృతము నుండి పుట్టిన దని చెప్పీ కొన్నాముగదా సంస్కృ వమునుంకి ప్పస్తుట యనగా నందలి వము లీ భామళో వాకుకలోనికి వచ్చుట నంన్క్భృృత ళు ములు మన ఫభామోోనికి వచ్చునప్పుడు కొన్నిమార్చుల నంది వచ్చును ఆ మాక్చులనుబ్యియా శ్చములను 'శెండు తర సగగులుగా విభజించిరి 3ెక్సమములు తదృవము*సు 3శ్సమముంను 'హార్చి ముందుగా6 'డెలి%*ఫొందము ఎప +ఎవాములు. 3త అవంగా నా నంన్యల్బత భావ డాని ఫో “మముా నుండునట్టి శనులు తత్సమములు, వశత +భవముయ ఆ సంస్భత భావ నుండి భవ ముు అశనంగాం ణు ,నవి శయద్శవములు అఆ శృృము ను జూడుము సింవాశ! మేఘ॥ః లోకః వృత్నః ధనమ వనమ్‌ మాతా జానవూతా ధననా౯ా (శ్రీమా౯ బుద్ధిమా౯. 7

ఇవి యన్నియు సంస్కృత శబ్దములు. ఇవి తెనుతులో వాడంబడు నప్పు డెగా మార్ను నందునో పరికింపుము.

సింహ సింహము మేఘః "నేఘము అోర్రసు లోకము వృ్ష* వృక్షము ధనన్న ధనమూ వనమ్‌ ననము మాతో మాత జాూరూతా జూమూశ ధనవాళా ధనవంతుడు (శ్రీమాళల (శ్రీమంతుండు బుద్ధిమాళా బుదమంతుండు

"ఇెనుంగులో శ్వముల చీవర డు ము వ్వ- అను(ప్రత్య

యములు చేరును, ప్రత్యయము చేరనిజే శబ్దమునకు స్వరూపమురాదు ప్రత్యయము శబ్దమునకు చ్రాణము వంటిది రామః ఇది సంస్బృత శ్వము. దానిని. 'దెనుంగు 8

లోనికి. దెచ్చునప్పుడు చివరనున్న వినన్షమును దొలగించి రామ యను దానిని దీసిషొంచకు. రామ యనునది ప్రాతిపదిక లేక ప్రకృతి. దానికి గు అను ప్రత్యయము కలుపం బడును ఆ ప్రవ్యయము వచ్చు నప్పుకు దాని వెనుక ఫుంలింగమును దెలువు ఉ ప్రత్యయము వచ్చి చేరును. రామ+ఉ=రాము రొము+డు=రాముండు అని యగును

జా లోకము సింహ +ము వృష +ము నన,ము వనళము

వాతా జామాతా ఈ శ్పములు సంస్క్యృనచేమున “ఖుశారాంతములు , లెనుంగున నవి దీస్థ మును బాసి మాత ఒామాూా3 యని కూపముల నందును

ఇబ స్టిమాకా (శ్రీచూ౯ ధవవాక్‌ ఈ శ్వములను సంస్కృతమున మతుబంతము లందును ఇవి తెనుంగు లోనికి వచ్చునప్పుడు బుద్ధిమంతుండు. శ్రీమంతుండు ధనవం ఈంకు నను గూపముల నందును

ఈ మై శ్సముల నన్నింటిని దత్సిమము లంనుకు,

సంస్కటృవేము శ్‌ సము

ఆరామ రాముండు

శంభుః శంభువు

క్‌ి? కవి

వి

సం జ్యా ము ౬ ర్సముము గారీ సారి పె ప్‌స గె భోనవ్చు మొ ఇవియు౬ దరృమములు అశంగా నొక్క తెలుంగు ప్రత్యయము మాత్రముచేరి "వెనుంగున వొడంబడు శబ్దములు తత్సమము లని గున్తుంచుకొనుము త ద్భ వనములు తద్భవము లనంగా నా సంస్కృ వము నుండి పుజ్జేనపి. ఫుప్రట యనంగాం బెక్కు మార్పుల నందుట, శబ్దములు పొందు మార్చులు నాలుగు విధములు లోపము అగమమిు, విశారము వ్యవ్యేయము, లోప మనంగా6 బూర్రిగా6 గన బడకుండం బోవ్హట ఆగమ మనలా నొక కొ93్తై యత్స రము వచ్చుట వికారమనగా మార్చు వ్యత్యెయ మనా వొాళఠదాని కొకటి దుగుట. సంస్పబృృదేము ఉద్భవము చంద) చందవమూవమ రధః అరదము తాకీ యమః జముండు కుడ్యుమ్‌ నోడ ఆకాన? ఆకనము 10

చెంద ఈ శమము చందిమవోవము అని మైనది దకారములోని క్రావడీ లోపించినది మామ యను నది యాగవమముగా (స్త గొ వచ్చినది

ర5థ$_- అరదము ఆకార నూగమము, ఫకారము దకాఠరముగా పఏపికశారము (మార్చు) నొందినది

అలో వం!

యమః- జముండు, యకారనము జకారముగా విశా ళము నెందివది

కుడ్య మిం గోడ. కు గోశా బూతినది డ్య లోని శ్యావడి లోవీంచినది

ఇ నర్శలోప వక్తాగమ వర్షవికార వర్శవ్యత్య యము నొంది నెనుంగున నాడంబడు శ్ఞములను దద్భవము ౨ంనును

సంస్కృ వేము ఖో నంబంధమి శేకుండ మన దేశములో ననాదిగా వాకుకలో నున్న శ్వములను దేశ్యములందురు

ఫో ఇల్లు వచెెపై బల్ల తీగ ఆకు ఎద్దు చిలుక మొదలగునవి 'దేశ్యములు

న్యాకరణ నియమము రేక యిష్టమువచ్చినట్లు వగయు వదములను శ్రామ్యా మందుకు అఆ పదములను మనను వాడరాగు

తింటాడు కెస్తాడు కోస్తాడు, ఉంటూంది మొ

ఇట్లు తెనుయఫాష తత్సమ. తద్భృవ దేశ్వగా్రామ్యము

కై

లనీ నాలుగు విరములు అందు గాామ్యిము వాడుక కు€ బనికిరాదు తద్భవ "దేశ్యములను గలిపి యచ్చ "లెను6 గనియు నందుకు

కాని యిం3 చెప్పినను సంక్క ల్‌ స్క్ముల నుండి తెనుంగు శబ్దములను వేణుగా గుర్తించుట కొంచెముకష్టము

వాసికి6 గొన్ని కొండ గుర్తు లున్నవి

ఖు వాజ్వ్బ గా (విషము) ఖ ఘ ఇ ఛ యుఇఠళఈ శ ధధ వ, భ శ షె

ఈ యక్ష్మరముఐను బ5శలింపుము

అములళో చైెచక్షరిమొలు నయా ౧7 లా $

వాల్లులలో క వము - వన్షము లందలి 2 4 5" అక్షరములు టట న్నము త నము ప వగ్గముల యం దలి2 * అళ్లరములు ఊవ్మము ఎగోని అ షయను ౭౦ డశత్షరములును- మొక్తము 10 (వం వొమ్మిది) యకష్షరములు సంస్కృ 3 శ్వముల యందు వాత) మే యుండును

బు+*ము వితాణము కలము ంబాశారము

ల గత

దుఃఖము ఖడము ఘటము అజ్క-ము భాయ రుషవు యజ్ఞము మరము బాశము మధనము బాధ ఫలము విభువ్రు శతకము మంవుండు

ఇవి యన్నియు సంస్కృత శ్వములు వీని యందు "దెలుంగు ప్రవ్యయమ్ము లున్నవి కావున నివి కస్సేమములు

[వి

ఎ ఓ చ దడి అట 6 ఈ భూజనక్షరిములు శవలము “వెలుంగు శబ్దముల యంజే యుండును సిద్ధమని యర్ధాను స్వారము “తెలుగు మాటల యందు మాత్రమే యుండును.

అ భ్యా నము ౩ షె. ఆంధి)ిభామూోంి శ్వ లెన్ని విధముఎ 2 అంగు వాదుకకుం బనికిరాని శ్సముల -దేమందురు? గి వద్భవముల బ్వరూప “చుమిశీ కీ సంస్కృ శృములలో వారమే యుండు వత్సరము లెవ్వి! రె. చెకంతులో మాత్రమే యుండు నత్సరము లెవ్వి! అవాశాముతాషూవభోాాలా. $18

3. పాఠము రళలు, (దుతక్భతికములు ఆంధ భాషలోని శ్చములను రెండు నగ్గములుగా6 విభాగింప వచ్చును. కళలు దత ప్రకృతికములు నని నాని పేస్లు నకారము చు్రతము. దు్రత మనంగా నొకష్పుడు లోపించుచు నొకప్పూడు నిలచుచు మశియొకప్పు డనేకరూపాంతరములను బొందు నట్టిది యని యస్థము "బెనులపలో నకార మినేక శ్చముల యందు నహవముౌా నుండును అనేక విధములైన మూస్స్పుల నందుచుండును, ఈ నకార "లిపిమును బూక్తగా6 "'జెలి% ఫొన్నచోం 'దెనుంం వ్యాకరణము సగము. చెంసికొన్న్లు యని యెంచ వచ్చును దు్ర)తము అండము నందుం *ల వవములు దు్రతాంతె ములు లేక ద్రుత ప్రకృతికములు ద్రుతము ప?కృతిగా( గలిగినపి ద్రుత ప్రకృతికములు అపి కానివి కళలు, అనంగ దు్రత మంత మందు లేని పవములు కళ లన్నమాట కే

మశ ఫాషయం జేవి కళలో, యీవి ద్రుత ప్రకృతి

కముళోయీా క్రింద నిరూపింపం బడును కథలు

విఫమా విభక్తి పత్యయములు వై పట్టి యొక్క యను ప్రత్యయములు కళలు

ఇక్కడ విభక్తి యనగాం గొంచెము నేన్చుకొన వలయును విభక్తి యనంగా€ గారకము, కారక మనంగా6 గ్రియను బుట్టించునది యని యర్థము అనంగా వాక్యము లోని క్రియకును కర్రా)దులకుం గల సంబంధమును 'దెలియ6 జీయువది విభక్ని

ఒక పని జని ననగా దాని నినయ చేసను ఈ ఫలితము నెవం డనుభవించెను అఆ పని నతేండు -దీనితోం జను. జీని కొజకుం చేసను బేని వలన జేసెను. బేని యంద జేసెను ఇట్టి ప్రశ్నములకు నమాధానములు చెప్పుట కవకాశము కలించునవి విభక్తి ప్ర)త్యయములు,

వ్‌న్ట్తలు ఏడు

సిభమా ద్వితియ తీయ చతుక్థి సంచమి వష నసనఒమి

వాక్‌

ఇంచు లోకముోని మాట లన్నియు వెటదట ప్రథమా విభక్తి యందే యుండును ఏ వస్తువు యొక్కం నామమైనను బ్రథమ యంచేయుంకును

క్షేస్‌

ముమువ్హులు - ప/థమా విభక్తి

నిల నుళా లక - ద్వితీయా విభక్తి

చేతల చేల. కోడల నేక - తృతీయా విభక్తి

చై కొజకు౯ి - చమ్మ విభక్తి

పట్టి వలనళ కంక₹ుళల్‌ - పంచమోా విభక్తి.

కిల కుకా యొక్క లోకా లోపలకొ్‌ - పీ విభక్తిం

అందుకా నక _ నస్తబూ ఏిధక్తం

ఈ విభ య్రత్యయములు "లేకుండ వాక్యని ర్మాణము కుదురనే కుదుకదు వీనిని బార్చి మాకు 2 పరగతులలో జక్కువాం దెలి* ఫొందుకు

సాధారణముగ సీ ఎగన్యెయములు మాటల కంటి యుండును గావన్సన వాని న్వరూవము పీనిని బ్బ మాతు" చుండునుం

పంథవమూా విభక్న వ్రవ్యేయములు కళలు కడా రాముండు ఆేముండు, వృక్షము, వనము, ధేనువు శంభువు, వనములు చెజువులు ఈ శ్వము లన్నియుం గళలుగా సనెటుంగ వలయును

ఇప్లే చితక విభక్తికిం జెందిన తై వ్రత్యయాంకము లవ పదములును

క్షే

పంచమి విధక్తికిం జెందిన పట్టి వ్రిత్యయాంతము ఎలెన పదములును

షష్టీ విభక్తికిం జెందిన యొక్క ప్రత్యయాంతము లైన పదములును గళలు.

విభక్తు లేడు గాక నంబోధన ప్రథమా విభక్తి యొకటి యున్నది ఈ విభక్ష్యంతమ్ములైన పదము లన్నియు. గళలు ఓ రామ ఓ సీత ఓయి ధాత ఓయి విత ఓసీ తల్లి ఓ యమ్మ- ఇట్టి వన్నియు. గళలు

"టెనులలో. జూల శబ్బములకు6 జివరం బ్రధనమా వ్‌భక్షై పుత్యయములైన డు ము వు లు కానరావు.

నో పిల్లి కుక్కు అన్న చై మొ

వీనిని స్ర్రీకమ శ్వము లందుకు ఇవి యన్నియు6 బ)ధమా విభక్తి యంబే యున్నట్లు భావింప వలయును, ఇవి యన్నియుం గళలు

అది అవి ఇడి ఇవి మొదలగు సర్వనామములు

ఒకటి రెండు నాలుగు మున్నగు సంఖ్యావాచకములు కళలు

అవ్వయములలో అక్క-టాదులు కశలు.

అకట ఆవో కెరా బలే వల మొదలగునవి అవ్యయములు సొాధాకణముగ "రెండు రఠకములుం పుట్టుక

17

లోనే యవ్యయములుగా నుండునవి కొన్ని లాక్షణికాన్యయ ములు కొన్ని. మై నువహరించినవి ప్ర3పదో క్రావ్యయములు ఆనంగా6 బ్యూకలోనే యవ్యయములుగా నున్నవి. అప్‌ యన్నియు: గలు, అనవమాపక క్రియలు కొన్ని దు? తాంతడ ములు, అవి లాక్షణికావ్యయములు. వచ్చుచుళ చేసిన౯ా మొదలగునవి ల శారక లు! అయితే కథక ములు వ్యతిశే | ములు నైన యనమాపక క్రియలు కళలు వచ్చి చేశ కొట్టి మొదలగు ఇకొరాంతములెన యనమాపక క్రియలు క్యాస్థిక ములు చేయక కొట్టక తిట్టకం మున్నగు అకాంతమ్ములైన యనమాపక క్రియలు వ్యతి శేకాస్థకములు. ఈ ెండు విధములును “కలు ధాతువ ఏశేషణము లన్నియుం గళలు- వండు వండుచున్న, వండిన వండలగల దండని మున్నగునవి కళలని జెలిసికోం దగును మాంతములైన నమాపక క్రియలు కళలు, వచ్చితిమి శేశలిమి మొ రాంతములైన నవమాపక క్రియలు కళలు, వచ్చితిరి చేసిరి మొ 18

వాంతమ్ములైన నమాపక క్రియలు కళల 'దేశితివి వచ్చితివి వచ్చుచున్నావు మొ॥ ద్రుత (పకృతికములు

కళలు కానీ పదములు ద్రుతె ప్రకృతికనులు శ పదముల యంతమువన నవార ముండును.

వీభక్త ప్రత్యయములు "తెలిశఫొంటిరిగ దా అందుం గళలైన వానిని గుర్తించితిరి.. కళలు గాని విధక్తి ప్రత్య యాంచమ్ములెన వదము లన్ని యు ద్రుత ప్రకృతికములు

"రాముని౯ రాముల౯ొ రాముని వేశ౯, రాముల డల రాముని ఫొజకు౯ రాముని వలనళా రాముని కంశుక౯ా రామునకు౯ా రాముని యందుకా వనమునకొం

ఇట్ట వన్నియు దు) తాంతములు అనంగా ద్రుత ప్రకృతికములు

నర్వనామములలో “నేను తాను దు? తాంతములు

అవ్యయములలో బ్ర)తిపదోక్షములైన అంతాదులు దు?తాంచములు

అంతళ ఇ కళా, ఎట్టకేలకు౯ క0మ్మజళా వోలె౯ బెక, పిమ్మటక౯ మిగుల౯ మొదలగునవి (దచుతాంపములు

నముచ్చయాంవమ్యులైన దదము లన్నియు ద్రతాంకములు [ర

శాముండు౯ హరియుక వారుక్‌ వకుల మొ ఆసమాపక క్రియలలో శత్రర్ధకములు చేదర్ధకములు అనంత ర్యార్ధక ములు తుమున్నస్థకములు కొ్తాచు౯ా కొట్టన౯ కొట్టుడుక్‌- వొప్టలం ఏనిని గూర్చి మైదన తరగతిలో మూరు చదిపిళొంటిరి ఇట్టి యసవమాపక క్రియలు దు్రతాంతములు “చూపక కిియలలో ను నిచినుళటల రూవషము లన్నియు దు్రతొంకములు వచ్చితిని వర్తును రోను నచ్చేదను మొ వచ్చినిని - ఉర్తమ పుకుమ- వీకవచనము నత్తును తద్ధర్భాన్టైక వచనము రాను - న్యతి లీక్యాక ఏకవచనము వచ్చెదను శాయగలను- భవిష్శ దర్ధశై కనదనములు ఇవి యన్నియు దు) తొంతములుం ఆశీరాద్యద్ధకము లైన ఎడు. తణ ప్రశ్యయాంతము లైన వఫదములు దు్రతాంతములు మోర ధనవంతు లమ్మొంయయకా విల్లు నును ఇా3౯. మొ ఇందొక్క- విషయము మాత్రము గుక్తుంచుకొన వలయును, ముతాంతమ్యులైన పదముల చివర ద్రుత మెప్పుడును నిలుకతగా నుండదు. నిలుకడ లేను గావుననే చం

దానికి మత మని వేకు వచ్చినది ఆది యుండును పోవును అది లేకపోయినను దు్రతాంశము ద్రఠతాంతమే, వచ్చు, వచ్చును. ఇది గుర్తుంచుకో. దగును అఆ భ్యా నము ౩

క దుస మనంగా “నేమి?

2. దుితాంరములైన విభక్సి పర్పిత్యయములను 'బేర్కొకుము

8 కళలకు దుర్తిక పరికృతిః ములకు "ఖీద “'మీమి*

క శి9యలలో. %ళేలన్వు దుిపపికృతి; ములను జేప్పుము

ళ్‌. అవ్యయము లంమం గళొ ద్రుతపికృతిక విభాగము చేయుము

లే

వాక్యము

భామకు వాక్యము ఎఖునాది నంది. ఎన్ని శబ్దములు వాడినను వాక్య రూపము నొందని'బే వక్త యొక యఖి ప్రాయము దో్యోతకము కాదు అందు వాన భాషకు వాక్యము ఎంధాన మైనది

వాక్యములను మూండు. తరగతులుగా విభాగింవ వచ్చును

క్షే సామాన్య వాకగ్గమి

2 సంశ్లిస్ట వాక్యము

$ మహో వాక్గము.

వాక్యమునకు 1)కర్త 9) కర్ణ 8) క్రియ ప్రధానములు

కర్త యనంగా6 బనిచేయువాండు.

కర్మ యనలా జరిగిన పని వలని ఫలితమును బొందు నట్టి వానిని జెప్పు శృముం

92

క్రియ యనంగా ననలు జరిగిన పని

లోకములో వాక్యము లన్ని యును గ్రియ నాధారము చేసికానియే పుట్టును. క్రియ లేనిచో వాక్యము లేదు. (పతి వాక్యమునను (గయ యుండును ఉండకపోయినను వాళ్యము యొక్క- యర్థమును వివలించు నప్పుడు క్రియను దెచ్చి పెట్టు ఫఖొన వలసి యుండును, కావునం గ్రియ సర్వవాక్యములకు మూల మని ము్యుముగా౬ 'జెలిసికొనవలయును,

రాముండు రావణుని చంపెను

ఇది వాక్యము ఇందుం జంపెను అనునదె క్రియ. ఈ క్రియ చంపుట యను నొక పనిని దెలియంజేయుచున్నది

అఆ చంపుట యను పనిని జేసినవాండు రాముండుం రాముండు కర్న కర్షి యనలాం బనిచేసినవాండని కదా శావ్లున క్రియ యొక్క వ్యాపారమునకు ఆశ్రయ మైన వాంఫఘ క రం

కయ "ఆెండర్థములను "దెలియ జేయును

క్షే వ్యాపారము. 2 ఫలము

పె జెప్పీన రీ3గా వ్యాపారమున కాశ్రయమైన వాండ్కు ఆనగా- ఆ పనిని జేసినవాండు- కరం

“క్రియలో నుండు రెండవ యర్థము సఫలము చంపుట యను కియాఫలను నొందినవాం డెవండని పిశ్న వేసి

ర్‌ం

కొన్నచో రావగణుండని నమాధానము నచ్చును గడా చంపిన వాండు రాముండు చంస-బడిన వాండు రావణుండు అఆందుచేతం బై వాక్యము నందు రావణ శ్నము కర్మ యగు మున్నది

ఇమ కర్త కర్మ క్రియ కలి*న శృ నమాహమును సంపూర్హారము నిచ్చు దానిని వాక్ళమం నుమ

ఇందు మశియొక విశేషము కలదు వాక్యములు కొన్ని పూశర్చార్ధమును 'దెలియం జెప్పవు పూశ్మమైన యర్థము నిచ్చు వాక్యమును సమాపక వాక్య మంచగుుు ఏ వాక్య మందలి యభిపా)యము పూకి గా వ్యక్త మపవో యది సమాపక వాళ్య మనంబడును మటథియొక విధముగం జెప్ప వలయు నన్న సమాపక క్రియా కలది సమాపక వాక్యము ఆసమాఎకక్రియ కలది ఆయనమావకవాక్యము

క్రియలు "ఆెండు ఏథములు

1 నమాపక క్రియలు, 2. అసమాపక క్రియలు

ఒక వని పూర్తిగా జరిగిన్టు జెలుఎునది నమాపక క్రియా

"తెచ్చుచున్నాడు. తెచ్చెను తేంగలండు. తెచ్చును

క్రియల యొక్క రూపములు కాలము వచనము వుకుష లింగములను బట్టి మార్పు నొందు చుండును

ర

అచ్చు ధాతుపు

'లెచ్చు చున్నా6డు- వర్తమానకాలను వీశనిచనము ప్రధమ పుఈఃవ పుంలింగము

"తెచ్చెను... భూకకాలము వకవచనము ప్రథమ ఫుగుుమ పుంయొంగము

"లేళలంయం- భవివ్య త్కా-లమొ తక్కిన వన్నియుం బె రీకిగనే చెప్పనలయును

"తెద్చును- తర్భరము దీనికి. దక్కిన ల్నణము లన్నియు. రీ9ిగనే పుకుువ లింగ, వచనములను బట్టి గూఎములను దెలిసిషొన వలయును

ఇట్లు నమావ$ి క్రియలు పూర్తియైన యర్థము నిచ్చు చుంనును

అనమాపక క్రియ లు శాదు అవి పూర్తియైన యస్థిము నీయయజాలవు అవి వాక్యములో నున్నప్పుడు మణీ యొక క్రియసె నాధాకపడి యుండును

అ“నూపక క్రియ లాజు నీధములు

“వచ్చు! దాతువు న! * గక టీ వచ్చుచుళ యా శస్రగ్థకము వనచ్చినళ్‌ _ చేద్ధకిము బెఫ్ర

వచ్చుడుక్‌ ఎం అనంత ర్యార్థకము. న లు జ్‌ రాలు రాంగాక తుమున్నద్ధకము రాక్‌ - వ్యతి రేశాద్ధకము ఇందు శత్రర్థకము వర్మమాన కాలికమైన యగ్ధమును 'దెలియంజేయును. కానక మనంపూగ్హముగ నున్న కియను, 'జేద్ధ్యకము. వచ్చినచో జేశనచో నను హేకుగర్భితమైన యర్థమును ఆనంత ర్యార్ధకము శాగల వమశణీయొక కియను సూచిందు నర్ధమును శుమున్నక్థకము నద్నుటకు పోవుటకు నను నిచ్భార్థమ ను "జెలియ'జేయును ఈ యసమౌావక (క్రియా లన్నియు వాక్యము నందున్న స్యాకు వాకష్టమునకు ౬ బూనర్తా గ్ధ్‌ము నిచ్చుటనైై మళజీయొక (శ్రీం వై నాభాంవడి యుండును ఉళ్రాము డు బడీకీ నచ్చి చదువృవొ నిను” పె ఈఊ వాక్యమున వచ్చి చదవు కొనెను ఈ ఆఅంకును శ్రియలు చదువు కొనెను _. సమాపక కంయం వచ్చి - ఆనమాపక క్రియ, వచ్చి యలచీమి చె. నని ప్రశ్న రాగాం జదువుకొనె నని సమాధానము వచ్చును. కొవున “నచ్చి యను న మాపక కియ *చదువు కొని నను సమాపక క్రియవై నాభారపడి యున్నది సమాపక క్రియ ళో నంపమైన వాక్యము సమాపక వాక్యము, ప

అసిమావక క్ర9ియనో నంతే మైన వాక్య మనవమావక వాక్యమో నాముంకు వచ్చెను ఇది సమాపక వాక్యము రాముండు వచ్చి; ఇది యనమాపక వాక్యము, నికముా నిది వాక్యముకాదు దీనిని వాక్యదశము, "లేక వాక్యాంశ మవ వచ్చును దీని కవయవ వాక్య మనియు6€ 'జేకున్నది సామాన్య వాక్యము ఇక నమాపక వాక్థము లందు మూడు విధములు గలవి క్షే సామాన్య వాక్యము ఏ2 స“ంచబ్య వాకళ్లముం అల్ల ఇ వవో వొక్కుము సామావ్య వాక్య మనంగా నొక్క- సమాపక క్రియ మాచ)ిమే గలిగిన వాళ్టము రాముండు శాన ఎని నసంహకించిను ఈ వాక్యము నందు రాముండు కకం రావణుడు కర కంపహకంచె నకునది కియ ఇది సమాపక క్రియ ఈ లి

ఈ విధముగ నొక్క. సమాపక క్రియను మాత్రమ కలిగినది సాచూన్య వాక్యము

బాలుండు బడికి వెళ్ళెను

ఇవాక్షలి బట్ట లుదికెను

కుమ్మరి కుండలు చేసెను

ఈ పై వాక్యములు మూడును సానూన్వ్య వాక్యములు, వాని యం దొభ్టొక్క నమాపక క్రియ మాత్రమే యున్నది

సంక్సిష్త వాక్యము

ఒక సమాపక క్రియ కేం భాం వొతియొక యన మాసక క్రియ యున్నచో నది సంశ్లిష్టు నాక్యమగును

"రాము డన్నము తిని ఒడికి "వక్లిను

ఈ పై వాక్యమును బట్టి రాముండు రెండు క్రియలను 'జేసినట్లు మనకుం దెలియ వచ్చుచున్నది. ఒకటి యన్నము తినుట రెండవది బడికి వెళ్తుటు ఈ రెండు క్రియలను జేసిన వాండు రాముండే ఈ వాక్యమున రాముండే కర్త ఇం దొక క్రియ నమాపకముగను మజియొక క్రియ యన వమూసపకముగను నున్నవి

లిని - అనమాపషక క్రియా

వెల్ళిను - సమాపక క్రియ.

ఇట్లీ వాక్యము నందలి సమాపక క్రియ మజియొక

ర్ల

యసనూఎకి కొయలతా "6 పాడి యుంకుటచే నిడి సంక్సిష్ట వాక్య మైనది

కీ తల దువ్వుకొని యన్నము తిను

అవనాయ సీవను బుష్టొంచి యోదాన్చెను

రాముంకు హనుమంగు నెక్కి. రావణుని కోం బోళిను

జటాయువు రాముని జూచి ప్రాణము వదిలెను

ఈ మై వాక్యము లన్నింట నళమాపక క్రియ లున్నవి ఇవ్‌ చొన్నియు సంగెష్ట్ర నొకస్థములు ఇట్లు నమాపక (క్రియకుం బుష్టి నిచ్చు ననమాపక క్రియ లున్న వాక్యములు సంగ్గె్ట వాకగము లని యెజలబుంగందగును

మతశీ-మొుక నిశేష మున్నది ఇ యనవమాపక (క్రియలు పెక్యుము ఇం ెన్ని కున్నను సమాపక క్రియ యొక్క-టియే మైనచో నది సం్యష్ర వాక్యమే యును వి శ్వామితు) జు రామలవ్ష్మై ఎంను దీపికోని నలి యనే! మవూశ్ర్రముల నుపచేశించి. తాటకును మారీచ సుబౌహులను నంవారింపం జీ'* మిఖఫలానగరమునకు6 దీసికొనిపోయి. వా కకువురకు సీవను నూర్మిళను బెండ్లి చెయింసను.

ఈ మై వాక్యమును గమనింపుండు. దీని యందు ట్టుంచంబడిన నాలు గనమావక క్రియలు గలవు సమాపక క్రియ మాత) మొక్కటియే యున్నది. అందు వలన నిది

లం

సంన్లీష్ట వాక్యమే యగును. ఇక్రైన్ని యసమాపక క్రియ లున్నను సమాపక క్రియ యొక్కంబయే టైనచో నా వాక్యము సంగ్లిధ్ధ వాక్య మనీ మయెజణులో నగును నుహా వాళ్యము

వాక్ళము నందు వండు సమాపక క్రియ. లున్నవో నది మహావాక్య మగును

నూ యింటికి సూ మామ నేండు వచ్చెను నాకు బండ్లు మీరాయి 'నెచ్చి యిచ్చెను

ఈ పై యుదాహరణములో ₹౦కు సమావక క్రియ లున్నవి. అపి ₹౦డును “వేలు వేజు వాక్యము లని ఇె్ప వచ్చును గాని వక్త్మ (చెప్పు వాంపు మయొక్క_ంచే కావున వాని శ్రేకవాక్య కం గల్చించి వచ్చును ఇట్టిది మహో వాక్కు మసి చెప్పం బకును

వానలు కుఠిసను పంటలు పండెను

జ్వరము తగ్గినది ఇాధ హెచ్చినది

సూక్యు6 డన్తమించెను చీశటి వచ్చెను

లె వాక్యము లన్నియు మహావాక్యము లని పేఫొన వచ్చును

ఇట్లు సామాన్య (న్‌ 916) నంన్లీచ్చ (౮0%ి16౫) మవ (౮02094) వాక్యము ని విఫాగము సేయు పరతి

ఓ0

యాం వ్యాకరకామును బ్బ వచ్చినది. ఇందు దోష మేమి యును లేదు గాని మన వ్యాకరణములలో న్స్‌ పద్ధతి పూర్వము "లేదు

వాక్య విభాశము భౌనమును బబ్రై చేయుట సరియైన వమవూచముం

౧ జ్ర ఆహా ఈ చందు)6 "జెండ చలగ నున్నాండు ల అయ్యో ఈ శరాశ్షసుడు నన్ను బాధించు చున్నాడు

ళ్శి సృ వు* యిం క్తి నశ వా

శ్ర ఓవ మా యింటికి రావుగా

ఇందు మొనటిది యాశ్చర్యమును "ెండవది నంతెప మును మూండవది పిశ్నను న్యానది వ్యతి శేక భావమును "దెలిద 6౧చేయు మన్నవి వానిని బ్య] యాశ్చ ర్యార్ధక వాక్యము “ంతాపార్ధ్థక వాక్యను పుశ్నార్థక వాక్యము వ్యతి రేకాాకము లని ఏనికిం జీపు పెట్ట వచ్చును ఇళ్లు నిందా పాట కా వ్వాద్య స ములను బట్టి వాక్యముల ఛాయా నామములను బె వమును

లు జ వాక్యము నందలి క్రియా న్వరూపమును బె క్‌ జ ళ్‌ కర్త ర్థక వాక్యము కర్మార్థక వాక్యము నని విభాగమును బూకమ్వలు చేసిరి బ్సే

అాముండు రావణుని నోక్షైనుం జ జ ఇని కర్యస్థక్‌ వాక్యము ఇందుం గ్తియ కర్మ? కమై యున్నది రావ ఖండు రామునిచేం గొట్టం బరెను ఇది కళ్ళాన్థం వాక్యము ఇందుం గ్రియ కర్మార్థకమై యున్నది కర్తయొక్క వ్యాపారమును “జెలియంజీయుచుంగ ర్త + కాలో ఇనాటో సమన్వయించు (శ్రిజు కర్త్రన్థకము నందున్న ్టై చెప్పంబడును. కర్శపాందిన (క్రియా ఫలమును సూచించుచు6 గర్మతో సమన్వయించు క్రియ కర్శాాము నందున్నట్టు చెబ్బబడును ఈ విషయము మాకం. 2 తరగతిలో విపులముా. "డెలియంజేయం బడును అభ్యా నము 56 2. కిము లెన్ని విముు 2. కిస కులను బ్య వాక్యము లెన్ని విధము లకుకు* 8 సామాన్య సంశ్లిసష్ప వాక్య్యసుల లక్షణములను టెల్పి యుదా ఆంత ం్తన్వు లిమ్ము జ్తీ మహావాక్య మె న! ళ్‌ వాక యనా నేమి! 6 ఇాక్యముల కై "ఫీ "'ప్కెవచ్చను! శ కర్త్రసము కర్మ్యానము నన “నేమి? 32

విభరకులు అణాపో వాళ్ళ నిర్మాణము బరిగాం వీయ వలయు నన్నో విభక్తుల న్యరూపము నిజటుంగ వలయునుం శబ్దము కూడిక గడా వాక్యము. వాక్యము నం ద'నేక శబ్దములు పరన్బరము కలసి వాక్యాన్థమును బ్క్రుంచు చున్నవి వాక్యము నందు6 గ్రియ ప్రధాన మని తెలిపి కొంటిమి వాక్యము నందలి శమము ౬న్నియు! ఇరయతో నేకో విధమైన సంబంధమును గలిగి యుంకును ఆ నంబంధమును ేలియ6 జేయునవియీ వ్‌భక్యు విభప్త లనంగాం షౌన్ని స్రకృయములు అవి కబ్ద ముల నంటికొని యుండి పితి శ్వ మునకుం గయలో నెట్టి సంబంధ మున్నదో చలివిడి “జేము దుుకును *శాముంకు రావణుని బెణము ఎమ ఫొజివ్వై ఫోపము వలన రాము శందుం ఖాను తశ వాక్యమును “మనింప్తులు ఇంకు రాముడు కర్మ కొట్టటయను వ్యాపారము కేలిళ వాండు రాముండు తిత

కావున నాతంకు కర్త కర్త యొప్పుడును బుధమా విభక్తి యంచే యుందును అనంగాల బిఫమావిఛక్తి ప్రత్యయము లనడు ము వు లుఅను ప)శస్యయములలో 'ేవో యొకటి కర్ణృపదము నంటియుండును "రావ *ని- ఈ పదము కర్గ కొట్టుట యను వ్యాపా రము వలని పలమును బొందిన వాండు రావణుండు అందు చేశ నీ పదము కర్మ మైనది కర్మ యెప్పుడును ద్వితీయా విభక్తి యంచే యుండును అనంగా ద్వితీయా విభక్కి (పర్య యములైన నిను ల, కూర్చి గుజించి యను వానిలో “నీదో యొకటి కర్ణుపదము నంటి యుండును చాణముకో_ ఈ పదము కరణము లేక సాధన మును దెలియంకేయు చున్నది. రాముంయ రావ ఇని బేనిళో నొప్పెనని ప్రశ్న వచ్చినప్పుడు బాణము ఫ్‌ నని నమాధా నము కొట్టుట యను వ్యాపారములో శాణము నాధనముా నువయోగించినది సాధనమును లేక కరణమును దెల్పు పద మెవ్పురును ద్వితీయావిభక్తియం దుంకును. అనలా: దృతీయా విభక్తి పుష్యయమునైన చేరగా చే తోడళా, తో౯ అను వానిలో నేవో యొకటి కరణమును 'దెలుపు పదము నంటి యుంకును సీం ఫొజకు- ఈ పదము సనంపిడానమును దెలుపు చున్నది. కొట్టుట యను వ్యాపార మెవరి కొట తె

ఫొనరింవం బడె ఎను ప్రశ్న రాగా సీత కొ కని నమా ఛానము అనలు సంవిదాన మనంగానిచ్చుట గె కొజకు నను ప్రత్యయములు సంపిదానమును "డెలియ6 జేయను ఈ మై వాక్యములో సంప్రుడానము మతణియొక యస్ధమును గలిగి యున్నది. కొట్టుట యను వ్యాపార మెవరి నిమిత్తమై జరిగ? నను విశ్నకు నమాధానముగ సీత యను శబ్దము వాడంబడినది కొట్టట యను క్రియా ఫలమును బొందిర వాండు రావణుండు అక్రియా ఫలము వలని సుఖమును బొందినది సీక్‌. శావున కొట్టుట యను వ్యాపారము. సీ3 నిమర్తమై జరిగినది చతుక్ఞీ విధ ప్రర్యయములైన న, కొఆకు అనునవి యష్తు డప్పుకు నిమిశ్తారమునం గూడ ట్రయోగింప బడుచుండును, అుమచేక సీశ ఫొజి కని వాడం బక్షినది

కోఎటము వఎన - ఇది యపాదానము ఇదియును మజి*మొక నిమిత్తము అపాడానము హాడ నిమిక్మమునే సూచించును, వలన౯ా కంకళా పట్టి యను ప్రత్యయ ములు శబ్దముల నంటియుండి నిమిత్తమును 'దెలియ6 "జేయును ఫోపము వలన నను దానిలోం గోపము నిమిత్తము ఫొట్టుు కొన నిమిషము కేవము

రణమునందు- ఇది యధికరణమును 'దెలియంజీయును కొ చట యను వ్యాపార 'మెక్క-డ జరిగి ననా రణము నం దని ఫ్థలనిస్లేశము చేయబడినది రణము జరిగిన స్థలము

లెఫ్‌

నందని యర్థము అధికరణ మనంగా నాశ్తెయమిు అంమ న యను వ్రిత్యయము లధికరణాక్థమును “జలియంజేయు చుంకును ఇది సష్త్వమోా పిభక

షన్టీ విభక్తి సంబంధమును దెలియంజేయను రా ముని పుస్తక మనలా రాముని యొక్క పుష్మక మని యర్థము కదా యొక ప్రత్యయము షష్ట విశక్సి ఇది సంబంధ మిను 'ెలియంజీయును. కీ కు యొక్క లోకా భోం క ఈ స్రెమ లు మమీ విభక్ష

వ్‌* శ

ఇల్లి విభక్త లే అవి ప్రసిస్థముశా కక కర కరణ సంస్రుడాన అపాడాన సంబంధ ఆధికరగార్థములను బోధించును వానికి సంబంధించిన ప్రత్యయము లస్వువప్వు డీ యర్ధములనే గాక మజశివొన్ని యర్థముం౬ గూడ౬ దెలియ జేయు చుండును

అ మశశా భఖౌనము భానము = "క్రాము నరు మూలము జరిగిన వ్యాపారమునకు జల భావము(శఎ౬౦ఫము లన్నియు) లన్నియు వాశమున నాలూ ఆ/ త్యేయము* (విభకస్తల వు దెలియు చుంకును

ఉచాహాకణమునకుం దోడ౯ అను ప్రవ్యెయము కర ణాన్ధమునే ఛాక సహోద్ధమును గూడ బోధి) దును

శాముండు కీకళో చకవి! వెఫైిను

వీతతో౯ల అను శ్దము శందలి నో౯ అను(పవ్యేయము సహోద్ధమును "దెంయ జేయు చున్నది

త

ఈ ప్‌వరము లన్నియు మికుం _బె తరగతులలో బోధింపబడును

మొస్తము మీద నీ విధక్తులు వాక్యమునందలి వివిధ శ్చ ములకుల గయ ఫో నున్న సంబంధమును బెలియం "జ్రీయు దచుండునసి ముఖ్యముగం "చెలియ నలసిన వఏివయము ఆ సంబంధ మేకు విధముల నుండును, అదియే యేడు విభక్త లుగా వాకుక లోనికి వచ్చినది

విధక్షి (వత్యెయములు కళా దు్ర)తప్రకృతికము లను పారమున నీయయడినవి అక్కడ ద్రతాంతము లేవియో కళ లేవియో ెలుపు సందర్భమున వీని ప్రసక్తి వచ్చినది. ఇక్కడ నా ప్రత్యయముల వినియోగము ప్రయోజనము "ొలియంజీయ. బడినది

వాక్య నిర్మాణములో. నివి యత్యం ఫోపకారకము లగుట నలవ విద్యార్థి వీనిని జక్క-గా ెలిసకొన వలయును

పము వు లు- ప్రథమా విభక్తి,

ని౯ ను౯ లక్‌ కూర్చి గుటించి - ద్వితీయావిభక్షి

భోడ౯ా లోలా చేల, చేల - తృతీయా విభక్తి

ఎ కొజకుకా - చతుర విధక్ని

నలనక్‌ కంక౯ పట్ట - పంచమి విభక్ని

కిల కళా యొక్క- లోళె, లోపల౯ - షీ విధక్తి

అందు౯ న౯ - నస్తమిా విభక్తిం

౭7

ఇంతకు ముందు దెలిపిన గతిగా నీ విభక్తి ప్రత్యయము లాయా యర్థములను 'దెలియంజేయుచు వాకములో నా యా. గబ్బములకుం గియకో.. నెట్టి సంబంధమును గల యున్నవో లెలియంజేయు చుండును విభక్తులు ప్రసిద్ధముగ "నే డని లంందుళే కాని మణి యొకటి కూడ నున్నది అది సంబోధన పిధమా విభ్శ అది మనుజులను చిలుచుట కుపషయోగించును ఓ ఓయి ఓరి ఓసి. అనునవి సంబోధన పిధమా విభక్తి ప్రత్యయ ములు ఓ రాముండ పరి భీమ ఓయి తిమ్మ్భుడ ఓ యక్క_ ఇట్లు సంబోధనము చేయనా సిన య్కుమున వ్‌ ప్రత్యయములు. నాడం బడును కావున విభా లెనిమిద యని గ్రహింప వలయును అ భ్యా నము ౫ 1... విభక్తు లకలా “నెన్వి? 2 వాని వలనం యోజన "సేుమి* 8 అవికి మతో ని సంబంధము కర్టీయుండును ఉత విధక్తల పర్తిశ్యయముంను దెబ్బను ఎవాాణవపప్రావళి- సాయన. ఏరి

ము ఆ 6. పాఠము భామా భాగములు థ్బములస వ్యాకరణము నందు. గొన్ని పేస్లు పెట్టం ఒడినపవ్‌ వానికి భాపాభాగము లని ేుుం నామవాచము ౨ విశేషణము కి క్రియ. శీ సర్వనామము గ్‌ అవ్యయము 6 నముచ్చయము ఇందు నావు వాచకము సర్వినామముల నగుతేంచి యి ష్పప ప?స్తావించు కొందము నామ మనంగా. బీకు, వస్తువుల పేర్తన్నియు నామము లని చెబ్బబవపును నామమును జెబ్టు నట్టి శబ్దము నామ నావకము. లోకములో నే వస్తువును దెలుపు సంస్దయైనను నామనాచకమే యగును ఈ నామవాచకములను బలువురు వలు విధములుగా విభా%ంచిరి ఈ విభాగమును మో రైదవ తరగం యందుం దెలిఫ్‌ కొంటిరి. ఇక్కడ నింకను గొంచెము వీపషుుఎముక 'నేచ్చుకొందునుం నామవొాచకముఃను జూతి గుణ క్రియా ద్రవ్య ములను బట్టి విభాగము చేయవచ్చును అనగా నవి నాలుగు నెం "సం కలవి యగును పం

1 జాతి నామవాచకములు 9 గుణ నామవాచకములు 8 క్రియా నామవాచకములు శీ ద్రవ్య నామవాచకములు (0 జూతి నామవాచవములు జాలిని 'దెలుఫును జాతి యనంగగా నమూహము ఉదా - మనుష్యుడు. అవు గుళ్జము గేద నలి_- మొదంగునపి ళు ఈ శబ్బము లాయా జాతులను జెలుపు చున్నవి మనుష్యు. డనగా మనుష్యుజాతికిం శెందిన వొం డని భావము నల్లి యనంగా నల్లి జూతికిం జెందిన యొక జీవ పీ శేషము (8 గణ నామవాచకములు ళొన్ని గుణములను 'జెలుపు శ్వములు ఉదా - ఎజుపు నలుపు వాడి వేడి చలి తీపి మొ ఈ శెబ్బము లాయా గుణములను ెలుప్తను ఈ నామవాచకములు సాధారణముగ విశేషణములూ. వాడం బడు చుండును అసలు నామవాచకములు మొతము రెండు వెై6 గులుగా వాడుకలో నుండును విశేష్యములు విశేష ణఇములు వి శేష్యములు వస్తువులను బోధించును విశేష ణములు వాని గుణములను 'దెలువు చుండును అపియు త్త

నివియు ననగా విశేషణ విశేష్యములు శింగును నామ వాదకములే ఈ గుణ నానువాచకములు లోకములో నున్న వస్తువుల గుణములను వర్షించు శబ్దములు (8) క్రియా నామవాచ$ ములు లోకములో వ్యవహార మంతయు గ్రీయమై నాధార పడి యున్నది గదా ఆ క్రియలు (పనులు) అనేక రూపముల నంది యున్నవి. అ క్రియలను 'దెలుఫు తము లన్నియు. గ్రియా నామవాచకములు ఉదా- చేంత కోంత పోంక పుట్టుక "వెలు కిం నామవాచకము లన్నియు. గ్సియల నుండీ పుట్టినవే యగుచుండును. పై యుదాహరణములను బరిశీ లింపుంయు. వేయు ధాతువు నుండి పుట్టినది చేత కోయు ధాతువు నుండి పుట్టినది కోంత పోవు ధాతువు నుండి పుట్టె నది పుట్టుక, ఇట్టి నామవాచకములను గృదంతనామవాచ కము లనియు నందుకు (4) ద్రవ్య నామవొాచకనులు, ద్రవ్య మనలాం బడార్ధము "బేక వస్తువు ఆ పదార్థ ములను. లేక వస్తువులను 'దెలియంజేయు. శబ్దము లన్నియు ద్రవ్య నామవాచకములు ఉదా - వీయ్యము, ఉప్పు పప్పు చింతపండు మొ! క్షే

లోకములో వాడుకలో నున్న వస్తువులను దెలుపువట్టి ఫబ్బము లన్నియు ద్రవ్యృనామవాచకము లగును ఇట్లు లోకములోని శబ్దము లన్నియు వాని వాని జూతి గుణ క్రియా ద్రవ్యములను బోధించుచు నామవాచకము లని వీలువం బడుచున్నవి, నామవాచకము లసనలా వస్తువులకు. గాని మనుష్యు లకుం గాని జంతునులకుం గాని "పెట్టిన సంస్థలు గాంధి హీందూచేశము రామయ్య పుల్లయ్య ఇట్టి షు లన్నియు సంజ్ఞా నామవాచకములు నిజమున శీనామవాదకమునైన నే వస్తువునకో జంతువుకో సంజ్ఞ యని చెన్పవచ్చును, కాని విభాగము కొకు సుంభముగ "వేర్పాటు చేయుటకును బ్ర త్యేకముగం "బ్‌ఘుులయి: శ్చముంనే నంజూ నామవాచకము €౦నుగు కొనియీా నంద్హలను జూ ఏుణ క్రియా ద్రవ్య నామవాచకముంలో వేని యందును గలుపు టకు మాత్రము వీలులీకు శేవలము సమూవామును దెలుపు నామవాచకము లను సమూహ నామవాచకము లందుకు మైన్యము గెల గుంపు మంద తండా మొ! ఇవి కొన్ని సమూహములను దెలుఫు చున్నవి గాన వీనికీ న్‌ వచ్చినది త్త

ఇ స్ఫెన్ని విధముల విఫాగము చేసినను నుఖ్యముగా6 'జలిసఫొన వలసిన విషయ మేమనగా మనుష్యులు జంతు వులు స్థలములు నదులు వస్తువుల యొక సపేన్సను నామ వాచకము లందుకు

శానుండు. భీముడు గాంధి అశోకుండు

మనుష్యుల 'బీన్గం- ఇషేజై కుక్క ఆవు సింహము జంతువుల "జీక్షు-_ స్ట వ చాసు బొంబాయి శీక్రుగల్లు ఫలముల “పీరుట సపోడావరి, కృప్వ క్రిన్నెంసాని నదుల "వేస్తు పు“కము కూర పుష్పము పండు వస్తువుల "పేర్గు-_ ఈ పేకులను జాగ౦క్తళాం బరిశీలించినచో నన్నిటిని జాతి గుణ క్రియా ద్రవ్య నంజ్ఞా సామవాచకములలో నంపర్భవింహం జేసి విభాగింప వచ్చును ఆంపర్భవ్‌ంపం జేయుట యనా నా యా వగ్లమునం గలిపి చెప్పుట యని సెలికకొన వలయును శ్వ

ఓ నామవాదళము లెన్ని వివఫముంి ఏ వానిని మజీ యొున్న్వి విధములుగా వీఫాగింప వచ్చుకు 8. వ్రైన్యమ్యు గుంపు మొవలకు నాచువాదఃముల కీ మని సే! శ సంక్షా నామవాచకము లన శేమిశ+ ఉదాహరణము లిమ్ము

• ఫా-జననిఫా--నాలా త్తే

7పాఠము వచనము

ఈ నావమువాచకములను మనము వాడుకొను నప్పు 'జీకవచనము నందో బజువచనము నందో వాడు మందుము

ఒక్క- వస్తువును గుణించి చెవ్చునది యేకవదనము "౩ండు వస్తివులను గాని యంతకంక నెక్కువ వస్తువులను కాని వెబ్పవది బహువచనము

విభక్కులను గుటించి మిరు జెలిసిపొని యుంటిరిగదా అందు బైథమా విభక్తి యెవ్వుడును నామవాచకము నంటి యుండును అఆ వగ్తువుళో మటిమొక వస్తువున శేదైన సం బంధము కల్లినప్పుడు గాసి తక్కిన విభక్తుల ప్రనక్తి కలుగదు ఊఈకక యే వస్తన్సను గూర్చి ప్రస్తావించినను నది ప్రథమా విభక్తి యందే యుండును

శాముండు గోపిందుంకు వనము భేనువు

ఈ శ్చముల యందలి ప్రత్యయములను జూడుము- డు ము వు- ఈ మూడు సిషృయములే వని చివరనున్నవి

శీ

వనములు భేనువులు గొల్లలు మినుబులు ఈ కృ్ళములయిదు లు ప్రత్యయ మున్న ఇవి చన్నియుం బిఫమా వి$క్షి యందే యున్నవి డు ము వు=- ఈ ప్రుగ్యేయము లేక వచవయబిను "'డెల్చును

లు ప్రత్యయము బహువచసమును 'ెల్పును వచనము సంఖ్యను "చెల్పును

వశవవనము హువదనము

భీనువు "ధేనుప్పులు

గృహము గృహ గ.

వనము నశవి. లు

వరుండు నసులు

సీత సీలు

గొని గొచెలు

న! క్షు మనుష్యుండు మనువ్వులు ఇటు సాధారణమిగ లు (వర్యయమును గలిపీిన వోం బదములకు బహునచన రూపము లేర్పడును ఇక్కడ నొక బృషఘయము.ను. గుర్తుంచుకో వలయును ప్రత్యయ మెప్పుడును బా9తిపదిక మోాందనే వచ్చును 10

రాముంకు _- పకవదశము

"రాబిలు _ బహువచనము

ఇంవు రాము అను నది పా్రతివదిక తేక (పకృతి వకవచినము నందు దీనిమై డు ప్రశ్యయము వచ్చివది- బహువచనము న దీని మీందనే లు ప్రత్యయము వచ్చి చేరం3

ఇందు నళ బేలిన చేవమనలాం బ్రత్యయములు పా్రా3వదిక మోదనే చేపనని

కాని యీ శమ ఎము శూదుము

నన లు. ధేనువులు మృగమలు-

వనము వనములు

"థేనువు "'భేనుబులు

మృగము మృగమి లు

పవీరియం 'జేక వచనము నందలి ముకారము బహువచన గూపమునం గూడం గానయిడు చున్నది ఇది యాగమ ముకారము గాని పిథమా విభక్తి ముకొరము గాదని యెజుంగునది

బహువచన ప్రశస్యయమైన లు వర్షము. పరమగు చుండగాం గొన్ని శబ్దములకుం బలు విధములైన మాపవ్పులు కలుగు దుంకును

శ?

వీశవదనము ౧ చళివదనము ఇశాలుండు శ్రాలుకు నెయ్యుంకు నెయ్యురు పగతుండు అగతుకం టలియుండు బలెయుకు అల్టుండు అబ్బురు ఈ 3 శబ్దముల బహువచన రూపములలో లు ప్రత్యయమునకు బదులు రు ప్రిస్యెయము వచ్చినది ఇకారాంతములైన శబ్దములకు బహువచన లు (వ్యా యము పరంబగు నపు డంతము నందున్న యికాఠర ముశార మగును కవి - కవులు బలిమి - బలుములు ఇది _ గికులు చెలిమి _- చెలునములు హరి - హమనలు "తెలం _ "జెలువులు కలిమి - కలుములు కూరిమి _- కూరుములుం "రెండక్షరములు గలిషన శ్వము లికారాంతములైనచో చాని యందలి చివరి యికారనే ఉకారమూూాా మాతివది అవి మూ డక్షరములు గలిిన శ్చము లెనవో చివరి చానిళో పాఎు దాని నెనుక నున్న యికారము గూడ నుకా రముగా నూజబినది మూడ్షరమ.*౭నుగల శ్చముల లోని త్తి

నూండవ యక్షరము నుత్తమ మందుకు దాని వెనుక నున్న "రండవ యత్షరము నుపోత్తమ మందురు ఉపోత్త 'మేశ్వం బున కుత్వ మగునని యెొకుంగ నగును

లు వస్మము చేకనపుకు ఫొలన్వా దుల నువర్శ్యంబునక్తు య వక్షం బగును అది యేకవచనమున గైకల్పికముగను బహువ వనంబజున సిత్యంబుగ నగును

వశ వము 1 హువదనము

కొంను కొలంకు హొయలు

కను, కలలకు కలయలు

ఇను శెలతకు శెలతులు

ఈ వై యుదాహృతే శవ తే కొలన్వాదులు

ఇళ్లు గోన్యాదులకు బహువచనం ఎన లప వర్మంబగును

నోను నోయి గోండులు

"7ను చేసు “ంగలు

న్య మవనంగాం దప్పక జరుగు మార్పు - వైకల్పిక మరంగా నైనం గానచ్చును "లేకపోయిన6 బోవచ్చు నని యష్ధమి. ఈ పక్షములో మార్పు వచ్చి యొక రూపము "రాక వేగాక రూపము నుండును

చేను మున్నగు శ్వములకు బహువచన లు ప్రస యమం. పరంబగు నప్పు డం త్యాక్షరము నిత్యముగ లోపించును

జ్త్ర

పీకవదనము బహువదనము

చేను. చేలు

రాయి "రాలు

వాయి వ్రాలు

-జీయి ల్‌లు

"వేయి వేలు

మోాను మాలు

వీను "వేలు

ఆవు మొదలగు ఇొన్ని శబ్దముఎకు లు ప్రత్యయము పరము కాంగా సంత్యా క్షరము వైకల్పికము గ లోకించును

ఆవు ఆలు - ఆన్ఫలు

జూము జాలు - జాములు

మోకము మిీావలు _ మాసములు

చుట్టము చుట్టలు జు చుట్టములు

కొన్ని శ్నముల లు వర్ధఠకమునకు బిందుపూర్వక డకారము కోం గూడిన రుకారము నచ్చును

ఆటు అర్బు

"వేటకాండు వేటకాంద్రు,

విలుకాండు విలుకా౬(్వి,

ర్‌0

కొన్ని శబ్దము లుకారమున కలపుళకార మాచేశ మగును

నాగలి నాగళిలు _ నాగళ్లు = నాగండ్లు

రోశలి రోకళులు _ రోకళు _ రోశంగు

గం గొ ఇ మడి సలు _ యు గుమ్మ గుమ్ముళులు గుమ్మళ్లు గుమ్థడులు వజు వళలు __ వళు శ

న శ్చములలో నాశండ్షు రోకంస్లు మున్నగు రూపము లందు లుకశారము నందలి యుశ్వము లోపీంచుట గమనింప నగును ఇళ్లే మజీషొన్ని శబ్బములం దీ యుక్వలోపము కాన నగు దమునుడది

[వ

అనం+4ి _ అనంటులు _ అనంట్యు

ఏరు _ వంస్తు

లేం _ "తేం్ల

కొన్ని శబ్బములలో బహువచనముపై మతియొక బహువ దన ప్రత్యయము కాననగును

"వేటకాండు - వేటనాం రు - వేటకాండ్రురు- వేటకాఆు

వ న్నే 4

కోడలు కోడళ్లు న కోడండ్రు క్‌ ంర్ర్రు

పిలుకాండు విలుకాంప్వై = వీలుకాటు

ఒత్తుశాండు ఒత్తుకాండ్ర = ఒత్తుశాణు

ర్ట

ఈ మై యువాహరణములలో లు ప్రత్యయము లము "శీఫముగా వూజుట గమనింసం దగును ఈ విధయిగ నామవాచకము లన్నియు నేక బహు వచనములలో. బ)వర్హిందు చుండును ఇందు మ ఖ్యమైన విషయ కేమనంలా నివి యన్నియు. బిథమావిభక్త కంత పదములని గుమ్తుందుకొన దును _ వీనికి న్నేడైన క్రియ ళో 'నేచేని సంబంధము. కలిగి నప్పుకు కాని రక్కిన విభక్ముం ప్రసక్తి కలుగదు అ భ్యా నము వ. మివదన బహువదనము లన్న నేమి? 2 బహువదన పర్తిష్యయ "మేది! 8 ఆది యొస్రి శృ్వములకు వచ్చును శీ బహువచన "లు ప్ఫిశ్యయ మెం దె మావ్పల నొందును 5 అవు చేను కోడు శ్చముల ౭ హువడన రూపములు చాన్‌ నూత్విముం 'జెప్పుడు 6 బహువదనముపై మతీయొక బహువదనప్శిశ్య కము వచ్చు ననుట కుడాసారణము లిమ్ము 7. లు ప్రక్యయముతో గూడిన శప్దము లే విధక్ని యందుండును* ాశ్తేనాలాశస్పస్తట్రక్ర వైపులా. ఫ్‌9

8. పాఠము లింగము

మనుష్యుల యందు మగ ఆడు భీద మున్నదిగడా మగ వారిని జెవ్వు పదము లన్నియు6 బుంలింగవాచకము లని పిలునం బకును అకువారిని జెప్పు పదము లన్నియు శ్రీ లింగ వాచకము లని యందురు మగ ఆడు జూతులకు సంబంధించని పదము లన్నిటిని నప్పుంళక లింగ వాచకము అందును

లింగ మనంగా గుర్తు. ఒక పదముచేశం. దెలియం బకునది మగవాంవో, యాడుదియో రెండును గాని మటి మొకటి యో నిర్ణయించునది లింగము రాముండు- "ఈ పదము నందలి డు ప్రకృయ నూ శబ్దము చేశం 'బెలియం బడు వాండు మగవాని గెలుపు చున్నది అఆ శబ్ద నేక వచన మనవి, ప్రథమా విధక్సి యని ెలుపునది కూడ నొ పుర్యయమే. ఇఫ్లూ వివ్యయమే లింగ వవన విభక్తులను 'దెలుప్రటకు లింగము (గుజు వ్ర యున్నది

3

ఇవాకిత- ఈ పదము నందలి త ప్రత్యయము కూడ నా పదమువేశం దెలియంబడునది శ్రీ యని. నిగ్దేశించు చున్నది

శఓీషఠరము- ఈ పదము నందలి ము ప్రత్యయము కూడ నా పదముచేత నిగ్షిష్టమైనది నపుంసకలింగవాచక మని వెల్లడి చేయుచున్నది.

ఇట్లు ప్రవ్యయములు భాష యందు6 జేయు పనిని నరిగా గురింవ వలయును

అలీ

ఫుంలింగ వాచకము.లైన పదముంఎను మహద్వాచికము లంమకు

(స్ర్రీలింగ. వాచకమ్ములైన. పదములను మహకీవాచ కము లందుకు

నఫుంనకలింగ వాచకములైన పదముల నమహన్వాచ శకము లందుకు

ఇట్లు స్రీ పుం నపుంసక లింగములను 'దెలుపు మహతీ మవా దమహద్యాచకముల భీదమును మనము ప్రత్యయము నహాయముననే కెలియం గలుగు చున్నాము

"తెలుంగులోం దర్సమ తిద్భృవ, "జేళ్య శ్చము లని ముతత్తేజంగు పదము లున్నవని మన మెజుంగుదుము, వాని యందు బ) ల్యేకములైన స్రర్యయములు మహతీ మహా దమహదర్థకముల "భేదమును గలుగంజేయు చున్నవి.

స్‌శ్లీ

ఈ భేదమును నిరూపించుటలో. 'బెనుం/ు పదముల కొక "వెన్నును దత్పమ పదములకు "వేలాక 'తెన్నును గన్న్వను

"వెనులపలో అయ్య కాడు ఆండు మున్నగు ప్రత్యయములు పుంలింగమును బోధించు చున్నవి.

చ వె క్‌య ఫ ఈ

రామయ్య 0 య్య పుల్సయ్య

ఈ శ్శృముుఎం దదుకు కొని యున్న అయ్య" న్‌ మును బుంలింగ ప్రత్యయముగా నెిలుంగవలయును

జఊొదాంప గీోీంగాండుు కుంయొనకాండు-

ఈ శ్వముల యంకుం గాండుీ ప్రత్యయము ఫ్రం లింగమును 'దెలియంజేయుచున్నది

మూయలాంగడు విలాండు చిన్నెలాండు

ఈ శబ్దముల యందుం బుంలింగదో్యోతకముగా అఆండు ప్రైవ్యయ ము కనంబడుచున్నదిం

ఇంక శ్ర్రీలింగమును "'దెలియంజేయు ప్రత్యయములు. అమ్మ ఆండి కె త వెబదలగునవి కాసనగు చున్నవి

రామమ్మ పునృమ్ము, వెంకమ్మ పోలమ్మ

ఈ సదములందు అమ్మ" యను ప్రత్యయము స్త్రీ లింగమును 'దెలియ.ంజేయు మున్నది

ర్‌ఫ్‌

మాయలాండి బొంకులాండి వగఠతాండి-

ఈ పదముల యందు *టిండి” ప్రత్యయము శ్రీ్వ మును 'దెలియంజేయు చున్నది

పోటుక టె, ఆందకణ్లె "ీఠరకలే, సొగసుకలల్తెం

ఈ పదములందు కె ప్రశ్యయము స్ర్రీలింగమును 'కెలియంజేయు చున్నది

వాక మూలక బోయతం

ఖా ర. యో శి న

ఈ పదములందు త ప్రత్యయము (త్రై్వే ద్యోత కముగా నున్నది

అచ్చ కెనుంగు భాషలో. జూల వజుకు శబ్దముల నంటి ఫొని యే ప్రత్యయములును కానరావు ఇట్టి శ్వములను వ్యాకరణ వరిభామలో స్త్రీ నమ శ్చము లనికి అనంగా వాని నంటికొని న్ర్రీ ఫుంలింగ ద్యోశకమ్ములైన పైవ్యాయము "లేమియు నుండవని యర్థము

అన్న -- వెలియాలు - అక్క-

తండి) జ తి

శ్రావ _- వదినే

మజఆది - మజదలు

కొడుకు _ కభూతుకు

అబ్టుండు - కోడలు

ర్‌

మామ -_ అత్త

“రాజు = రాశి

ఈ వె శ్వములజంటల జదురు బదుకుుళగాం జూవితిమి వాని నా శబ్బములకు శ్రీలింగ రూపములుగా గ్రహింప రాదు. శబ్బములకు శ్రులింగ రూపము లుండుట సంన్క్బృత ఛామలో నున్నది గాని తేనుంలో నట్లు కాదు ఇం దుదాహ రింపంఒడిన రాశి అత్త ఫోడలు తల్లి, వదినె మజిదలు, కూతుకు.. శబ్దములు ('శ్రీ౦ంములు, (గ్ర్రీనొచకములైన (వల్కేక శ్యృములు ఆఫే రాజు మామ అల్లండు మున్నగు సములు ఫుంవాచకమ్ములైన పుంలింగు శబ్దములు

బోయ = బోయత

వాకలి _- వాకి3

పాండు పొల

ఇట్టి శబ్బము లందు మొతము త ప్రత్యయము శ్రీలింగ ద్యోతకమై పుం వాచకమునశే (శ్ర్రీలింగ రూపము నిద్బుచున్నది

ఇంకం దరృమ శ్చాములలో శ్రీ ప్పం విభేదము వేజు ప్రవ్యయముల నాశ్రయించి యుండును

ర్‌

ఫుంలింళము ఆ్రీలిం ము

(శ్రీమంతుండు శ్రీమతి శ్రీమంతురాలు

బుద్ధిమంతుడు బుస్థిమతి బుదిమంతురాల్ర్ర

ధనవంతుడు ధనవతి ధవవంచురాలు

(శ్రీమంతుండు, ధనవనంతుండు. మున్నగు శ్వములు సంస్య్భ్భవమున మతుప్‌ ప్రత్యయాంతములు

ఈ మతుప్‌ ష్రతయము కొన్ని శ్వృముల మింద వత్‌ ప0వ్యయముగా మాబును వివి ప్రథమావిభ్హ రూపము ధనవాళా (శ్రీమా౯ బున్టిమా౯ా.. ఇబ్టుండును సంస్కృతమున నీ శబ్దముల ద్వితీయావిభ శ్రైకవచనము (శ్రీమంతమ్‌ ధనవంతమ్‌- ఇండును. దానిని. తెనుగులో (శ్రీమంతుంకు ధనవంతుకు నను రూపములు వచ్చినవి.

ఈ శ్వవ.'లకు నంభల్చృత నంవిడాయమును బట్ట శ్రీమతి, ధనవతి _బుద్ధిమతి మున్న ఏ స్క్రీలింగ రూపము లుండును లెనుగులో ఏనికి మటి ముక రూపము కూడి వచుశను ెనుంగులో ఆలు శ్నము నీ ఏలింగ దో(కకముగ

స్ప ద జా ట్టి నున్నది అలు వమా పరమైనప్పుడు మి గాగవియి వచ్చి ధనవంతురాలు బుద్ధిమంతురాలు హీ్రమంతురాలు నను రూపమి. లేర్చడును

ఈ ఆలు శ్చము_కొన్ని తెలుం శబ్దముల మోందః గూడం జేరి స్తీ్రీలింంమును టెలియంజేయు చున్నది

స్‌9

పేడ చఓదరాలు బీద వీవరాలు ఛాలెంత శాలెంతరాలు ఛాలెంక శ్వము గూడ స్రీ వాచకమే కొమరాలు, జవరాలు గూడ నిట్టివే ఈ. ఆలు న్వము మతుబంతములు గాని తత్సిమ శ్డ్‌్ముల ఇంగూడంచేరి సీ లింగమును "'డజెలియంజేయుచున్నదిం ల్ని చా అక్‌, స్‌పుంకు ధ్‌మురాలు వె దురొ నృ యు వృద్ద లు సీమంకు నీచురాలు నంనల్య్భ్యనమువ మయుబంతేములైన శ్చములు మూడూ లింంము యదాందును వర్మించును (శ్రీమంతుండు (శ్రీమతి (శ్రీమం3ము ఆచేశము శ్రీమంపము. అడాతి ్రైర్యవంతము ఇట్టి వాక్యములందు శ్ట్రీమంపము ధనవంతము వైర్య వంచఎమి నను శబ్దములు నప్పుంనక లింగములు శె నంన్యల్భవమున క ్రలింగ శ్చములు సాధారణమనుగ ఈశారాంపములో, ఆకొారాంపములో మై యుండును ఫ్‌9 శం 2 ల

ఉపాధ్యాయుడు ఉవ ధ్యాయి ఉపాధ్యాయ కోపి కోపన పరాక్రమశాలి పరాక9మ శాలిని ధీపండు ధీర చ్రాహ్మాయుండు గ్య్రావ్మాణి కవి కవయిక కవయితిి సోదికుండు సోదరి తత్సమ భఛామలో నీ పై రూవముల నన్నిటిని యఖేచ్భ ముగ వాడుకొన నచ్చును “ెనుళటులో. బకు పకశ్షివాచకములును నచేవసన వొాచకములు నపుంనకలింగములు, అవు గేదె ఎద్దు పులి, చేవ, ఎలుంగు- సఘవాచకములు లావుక పఫూళేడు చిలుక నెమిలి- వశీ వొచకములు కోడ్త గిన్నె, బస్స చెంబు- అవేశన ద్రవ్య వా దకములు ఇ శబ్దము లన్నియు నపుంసక లింగములే యని "తెలియవలయును 60

ఇట్లు లింగభేవము వివరించుట వనలన6 బ్యయోజన నేమి యని మాక ప్రశ్నింవ వచ్చును. దీనికి బ్రయోజన మున్నది వాక్యరచనము చేయు నప్పుకు కియలతోం ని యుంకును గదా కర్త యీ లింళమున నుండినం గ్రియకూడ నదియీ లింగమున నుండ వలయును "ావులస వదు, చున్నది క. న్సీవై నబ్యుమిన్నాండు ఈ వాక్యములను జోచిన నీవు నవ్వుొం మవు గదా ఎందుచేశక రాను.6డు ఫుంలింగము నచ్చుచున్నది యను క్రియ నపుంసక లింగమున నున్నది. నచ్చుచున్నాండని పుంలింగాంత కి్రియ'నే వాషవలయును ఇరి తప్పులు రాకుం డుటకైై శబ్రములకు లింగవ్యనస్థ యీర్వా మైనది దానిని శాలు సు చక్కగా గుర్తింపవ_- యును అ భ్యా నము ౮ క. క్రీ ఆం వపుంసకలింళ శ్చములకు మలీయొక నామములను చెబ్పైరు 2 చెచలంపనో క్రీ పుంలింములకు దెయఫు (ప్రత్యయము లేవి! 6 మరు ౧రసులైవ ఫ్వములకు లింళమును ఒట్రి యుట్తి మార్చు వచ్చుష కం. సంస్కృడేశ్వములు.. (క్ర్రిలింంమున. నే పర్తిష్యయములను బోందన ర్‌ ఫృములకు లిం విభేవము చేమం. వలని పఫియో జన మేమి! 61

సర్వనామములు

నామవాచకములకు బనములు వాడంబడునవి సర్వనామి ములు అవంగా వాక్యము నందు వి శేష్య ములకుం బువనుక్తి "లేకుండం జేయునవి సర్వనామములు ఈ క్రింది వాక్యములు చకూకుము

రాముండు పొొన్దుననే లేచును రాము బన్నము తినును రాముండు చదువు కొనును, రాముండు బడికి "వెళ్లును రాముండు మంచినాండు

ఈ వాక్యము లన్నిటి యందును రాముండజే కర్తం అన్నిటి యందును వాని పేును మజుల మజులం చెప్పవలసి వచ్చుచున్నది గదా ఒకళు శబ్దమును బలుమాజబు లుచ్చ రించుట వలన విసుగు పుట్టును గదా ఆ విసుసు లేకుండ 'జేయుఓ శై సర్వనామములను వాడినచో నా వాక్యములు రమ్యతరమ-లుగా నుండును

'రాముండు ప్రాన్టుననే "లేచును వాండన్నము తినును

62]

వాండు చదువు ఫొనును వాండు ఒడికి వెళ్లునుు వాండు మంచివాంకు

వాకు వీయ అతయ నేను నీవు అది ఇది ఎవండు ఎవతె మున్నగునవి నర్వనామములు

వీనిని కొన్ని భాగములుగా విభాగించి కొందటు ఫొన్ని న

నర్వనామములు మూండు పుుమలను గొంకును

పురుషులు మూంకు ప్రధమ పురుష మధ్యమ ఫురుష, ఉత్తమ పుువ

వెనకు; బరాోశ్మీమున నున్న పుుువుని గాని దువ్యా దులను గాని నిర్టేశించునది పథమ పునషు మనంబడును,

వాంకు అతంకు అది మొదలగునవి ప్రూథమపుకుష నర్యవామములు

ఎ

తనకు బ్రత్యత్షము నందున్న ఫుకుషుని గాని త్రని గాని నిశ్రో?ించువది మధ్యమ పుమషము

వ్వ మీాు మొదలగునవి మధ్యమపుుషు సర్వ నామములు

తన్ను. గూర్చి మావ)కే తెలియ జేయునది యుక్తమ ఫుసుుష మనంబకును

నేను మేను మొదలశసనవి యును పుసుష సర్వ సామము ఖపనంబడును

63

వాడు ప్రధమ వ్వ్‌ మధ్యమ నేనుక్తమ యను వాకుక లోకములో. బాతుకొని పోయినది ఒక ఏధముగాం గాచినచో సర్వనామములు. ఫుమష ద)వ్య నిశ్లేశమున కే యుద్దిష్టములని చెప్పవచ్చును అన లీ నర్వినామము లన్నియు ఆ ఈ ఏ- అను నీస్షశ కావ్యయముల నుండియే ప్ప్రూనట్లు జెలియ వచ్చును ఆ- అఆంకు (ఇది వాడుకలో. లేదుగాని గ్రామ్య వాండు (ఆండు శబ్దమున కే ముందూ నవొ ఆ "మము నచ్చినది) ఈం ఈలుు (వవియును ్రార్యుమునం చున్నది) వింయ (ఈలప శబ్దమున కేముందు వడాగమము) వ వండు ౫) లెండును ాంధెకములు వ్యాకరణ "వే.కు నమ్ము3ములు ఈ పై వానిని బరిశీలిం చినచోం బ)ైధమఎ్రునువను డు ప్రవ్యయ నే నిరశించయు చున్న పె ఈ వై సర్యవామము. లన్నియుం బ్రథమ పుకుషునే వెరయంజయుచున్నవి కానీ ఫొంచబు వొండు అనునది పాష సర్వనామ మనియు (6730221 0101 షె 61

పదు. సని్వశికః సర్వనామ (1)201015022076 1౯0201 షై వంనియు "వంశ ఎను “మునలగు -పి ప్రుశ్నాస్థకము (1 1462 7024€ 1 6 0010ల లనియు వనీకరణము చేసిరి నీ పిఫవముగా వర్షీకరణ మెంనర్శ్ఫినను సర్వనామములు చేయము పని యొకటియీ అది న్విశము వి శేష్యములకు బములుగ” వాడంటకుట వాని ఎ్రధాన పియోవనము సర్వనామములు ఛాడ నామవాదకముఎ వలె జే లీల నవన ప్‌ి్‌థక లను బ్న ౩ “పహాపాండరముల నొందు వ్‌ బు చుంసును వొడు నాన అదె “వీఆకు ఏ3 వ3 వయకు ఇక ఇ ఎవ6డు ఎవే వప ఈ మై రూపములు పు స్రీ నప్పుంసకలింగముః ను ఇసు నచనమును "స్రోయు నిప్‌ దూక్చునెందును వాకు వాగు వీడు “ప్‌ు ఏంయయ ఎవంకు వ** ఎవు 63

ఇంక విభష్తలను బొందునప్పు & సర్వనామములు పొందు మార్పులను ముఖ్యముగ గమనింప వలసి యుండును. వాంప వాను పథమ వాని౯్‌ వారిక్‌ ద్వితీయ వానిచే౯ వారచేక" తృతీయ ఇళ్లు తక్షిన విభక్తుల నెజుంగ వలయును. ్ర్రీలింగము లందలి విశేషమును గమనింపుడు ఆమె వామ ఆమెను వారిని ఆమచే౯ వారిచేకా తెక్కిన విభక్తు బూహ్యాములు. నపుంశకలింగ రూప ముల6 గాంచుంకు అది అవి ప్రధమ దానికా వాని౯ా ద్వితీయ చానిచే౯ వానిచే౯ వృతీయ చానియందుకా వానియందుళా నసజమాం తక్కిన విభక్షులను ఏంిని బట్టి యూహింవ నచ్చును ఇక మధ్యమపురముషను 'జెలుఫు సర్వనామములు గూడ లింగ వచన విభక్తులను బ్బ యిళ్లు కొన్ని మార్పుల నొందును 60౮

న్‌ మాక

నిన్ను౯ మిమ్ములక్‌

ప్పచ్చేల్లా మోాచే౯ా

శరా బ్రక్తప కా మోకహొజకుకా

ఇత్యాదు లూహ్యాంబులు ఈ మధ్యమవుకుష నర్వ నామంబుల లింగ ీదము లేదు నచన విభక్తి భేదము

ఇప్రేయుప్తైమప్పుుుష యందును లింగభేదము పాటింపం డమ.

నేను మేమ.

నన్ను౯ మమ్ముుకా

నాచే3౯ వమాచేశ౯

నావొజకుకా మాఫొజకుకొం

ఇత్యాదు లూహ్యంబులు

ఈ సర్వనామము ల* యా నందర్భముల ననే రూపాంచముల నొంమను

ఆమె, ఆపె ఆకె వమ వపె వశే

ఎవండు వేండు ఎవ్వకు ఏంకు నవాండు ఎవకు, ఎవ్వాం ఎన్వను వవాుు వకు

67

కరే ఆయాని

అడి అస్ద అయ్యది ఆయడది అవి అవ్వి య అయ్యపి

ఎవతె ఎవతుక ఎనక్షుక ఎవరిర.

ఇ _౧ఏవి యనేకరూపాంపముల నెందుచుండును

సర్వనామములు కొన్ని (వత్యేక నందర్శముల యందు నంబంఫ సర్వనామము లని పిఎవం బకును (112076 010 11కి

నన్నెనండు కోనైనో వాంచే విండు

ఈ వాక్య మును బరికీలింపులడు ఇంవలి ఎవండు వాండు, వీయ అను సర్వనామములు వాక్యాన్వయమున నొక దాని కొకటి యపేక్షకములుగా నున్నవి అందుచేత వీనిని నంబంఫ సర్యనామము లందుప కానియీ సంస్థ వాకాషా వివక్షను బె చేయబడినది గాని సర్వనామముల యందలి నసహూవలశక్ష్లణము కాదు

సంఖ్యావా దకము లన్నియు సంఖ్యానర్వనామము లనీ పీలువ6 బడును

ఒకి నెంచు మూడు పది మొనలస సర్వ సంఖ్యా వాచకములును నరగ్గనామములే అపవియు లిం% నచన విధక్తులను ఒ్రి మా్పు నొందు దుంకును

ఒకండయ ఒకతె ఒకటి

68

ఇకవ్చము బునమువులు. ఇకువుకు శ్రీలు "రెండు చెట్లు “వేవను ములైదువలు వేయి రాళ్లు వేయి నగలు, పది "వేవ్టకు ఏకులు పదివేల నమస్కారములు

ఇవ్‌ యన్నియు నర్వనామము లనీ గుర్తుంచుకొన వః యును

ఇట్లు సర్వనామములు వలు విధమ్ములై యుండి వాక్యములందు నామవా చకములు చేయు ఎనినే నెఆవేష్చ చున్నవి నామవాచకముల వలెనే లింగ, వచన్య విభక్తులు గలి* మూండు పుుుమల యందును వర్తించుచు నాయా లింగ వచన పునుుషల ననుసరించి యేక్చకు క్రియలనో సనమన్వయించు చున్నవి

వశ్వమాన కాలము

వొంకు వచుచున్నాడు

ఆమె వచ్చుచున్నది

అది వచ్చుచున్నది ఆవి వచ్చు మన్ని

నీవు వచ్చుచున్నావు. మాప వద్చుచున్నారు

"నేను వచ్చుమన్నాను నేము వచ్చుచున్నాను,

భూవపకాలము వండు వచే+ను కో వాకు వచ్చిరీ అమె వచ్చెను 09

అగి వచ్చెను అప్‌ వచ్చెనుం సీవు వచ్చితివి. మోర వచ్చితిరి "నేను వచ్చితిని మేము వచ్చితిమి భవివ్యుతౌ గాలము వాడు ఆరొ6ంగలండు, వారు రాగలరు ఆమె రాగలదు, పవ్సు రాలవు, మోారు రాంగలకు "సను రాగలను “నుము రాగల ముం తపస్సును పొందడు వచ్చును ఇ వాకు పత్తు, ఆమె వచ్చును బాక్‌ అది వచ్చును. అపి వచ్చును సీవ్చు వత్తు నం. "నేను వతును మేము వనరగుము ఆటీ అానానీ ఇందు భూత భవిష్యత్‌ , తస్ధర్థ కాలములలో నప్పుం నక లింగ బహువచన కియలు గూడ వాని యీక వచనముల మాూదిరిగనే యుండుట గమనింపం దగును ఈ ఏధముగా సర్వనామముల యొక్క- ఫుకువు వచన, లింగములను బట్టి క్రియలు కూడ మాటుచుండు నని బాల 70

కులు గట్టిగా గుర్తుంచు కొనవలయును, ఇది జ్ఞాపకమున్నచో చాక్యరచన నిష్టష్టముగా. 'జేయవచ్చును అ భ్యా నము నాం 2... సో్టనామము లన జీమిశీ అవి యీమి వేయును వి సర్వునామముల సెన్ని వగ్తములం చేయవచ్చును క, ఎగను లనరా నేమి! అవి యెన్ని, ఉ దాహరణము లిమ్ము శ సస్వనామములను బ్క్రి శ్రియ లై మాజును* ఎందుకు మాజవలయం ను, 5. వాకస్ధవదవము వంగు ముఖ్యముగ బాపః ముంచుకోందగిన బిసయ శే మి* _ వాళపునికాా లా. గా

10. పొాఠవనుం భామా భాగములు (సింహానలోకనము) భాపాభాగములు ఆజు అని వెరిసిఫోంటిమ వానిలో సామవాొచకములు సర్గనామములను జార్చి కొంతవట్టు చదివి కొంటిమీ. ఇళ మిగిలిన భోపాఫాగములు నాలుగు 1 వెేేషణయు 2 కయి థి అవ్యయము త్త సముచ్చచుము ఈ నాలుగు భాహోభాగములను గూర్చి కూడ నైదవ తరగతిలో నేర్చికొంచిమి ఇక్కడ వానిని గూర్చిన కొన్ని విశేషముల నేర్చిళోందము వినసషణము విశేష్యములో నున్న విశేషమును 'దేలువునకి విశేష ణము అనగా నోవమువోచకముళోని ప్రత్యేక లశ్హణమును “వెలియ౯జేయునది విశేవణ మనీ యొబుంగందగును విశేషణములును నోమనవాచకమ. లే వాని ధర్మమును 7

బట్టి ఫొన్ని నామవాచకములే విశేషణవము.లుూా6 జెప్ప బడును

నల్టయావు లెల్లదామర్హ దక్యని బాలుండు అంద మైన నగ ఈ నమానములలోని నల లౌ, చక్కని, అందమైన- ఇవి నలువు జెలుపు చక్కన అందము- అనం బకు నామవాచకముల వికారములే శొవన కొన్ని నామవాచకములే యవి చేయు పనిని ఒట్టి ఏిశేషణము లని పిలువ". సు చుండునని జెలియవలయును

విశేషమణములు జూతి గుణ క్రియాద్రవ్యములను బట్టి నాలుగు తెజుంగలై యుండును

చ్రావ్మాణ చాలుంగు. అడవిచ్వోఫై తృత్రియనీరుందు, మ్‌ ప్రబ్చన్‌

ఈ సమాసము లంఎలి విశేషణము లొయా వస్తు విశేషముల జాపెని వెలుఫుచున్నవి కావున నివి జాతివాచక వి శేమణములు

నన్ల యావు తై దామర అల్బరి గాలుండు ఫింగా రఫు నైక, ముద్దుల వెళ్లాలు విమవీజము

ఈ సమాసము లందలి విశేషణము లా యా దవ్వ ముల స్వఫావమును లేక గుణమును దెలియంజేయు చున్నవి గావున నివి గుణవాచక వి శేషణములు

ఫొయ్యపీట నొరటట్ట గాజుబొమ్గ. రౌతినాన పనప్పుమున్ద, కుంకుము బొట్టు

గా

ఈ నమాసముల యందలి కొయ్య మున్నగు విశేష ణములొాయా చ్రవ్యముల యందలి దవ్య ములను "చెలియ 'జేయుచున్నవి గావున నివి ద్రవ్యవాచక వి శేషణములు

[కియా వివేషణములు

క్రియా విశేషణములు ₹ండు “తెంంయసలు

1 అొియావిశేషణములు

ల] కియాబన్య వి శేమణములు

క్రియా విశేషణములు క్రియ యొక్క_ న్వభానమును "లేక ప్రకారమును "దెలియ జేయును

ఇాల్రి చనా పీచెను.

ఆమె నెమ్మదిగా నషచెను

గాలుడు లెఘా. వతివెను

ఆ వీళ్ళ బెస్టరగా నేడ్చెను

కాని చృగా ఏిచె నను వాక్యమ-నం వగా” నను విశేషణము వీచుట యను క్రియ యొక్క స్వభావమును లేక ప్రకారమును దెలియంజయి చున్నది. ఇ తక్కిన వాని సెబంగస నలయును

క్రియూాజన్య విచశేషణములు వి శేష్య వాచకమైన వదా ర్థము నద్యస్కాలమునం చేయుచున్న క్రియను సూచించును

"1

వచ్చుచున్న వ్‌కుంయు

వచ్చిన శాలుయ

రాంగ యాపద

న్‌ చ్చు వెం

ఈ మై విశేషణములు శ్రియాబన్యి విశేషణములుం ఇవి కాలమును బ్య ముషిఆొంగులుగను కి౧(యాస్యభావమును బట్టి యొక తెజంగునై వాం క్రియకు నాలుగు విధముల

“న్‌ 4 జ్‌ ర్‌ కి) చూవి సమాము.. లేర్చడును తిద్ధరాన్షగ్థక క్రియాజన్య వి ఇమాముంఎలో ఎకు ఎడి స్రత్యయముల $ ౬ గూడినవి మళజి నెంకు కలియును

సచ్చెడీ గెల

వచ్చికు ెటలంకు

థన + ళ్‌ జ్జ

నిళల గూడి యీ కియా విెె₹2వణము లాటు

విధవు లస చున్నని

విశేష*ములలో విభీేయ ఏశేషణము 6ని మొక "బెజటంసన్నది

రొముళకు భలవంగయుడు ముండు మహాశాయుండు పహానుమంతు.కు చివ్య వ్‌క9వ

ఈ వాక్యములందు విశేష+ పదములు విశేవ్యముల తదుపరి యుండి వారి వారి గు- విశేషమును ెలియంచేయు చున్నవి. ఇ వానిని విధేయ విశేషణము లందును

క్‌ంయు

వాక్యముసం గ్రియ మిక్కిలి ప్రధానమైనది. క్రియ "లేని వాళ్యము పా్రొణములేని జేహము క్రియ యనంగాం బని యని మాకు-'దెలియునుగడా క్రియ యొప్పుడును గాలము నాశ్రయించి యుండును కాలము మూంకు విధములు

వర్తమొనము భూకము భవిష్య్తు- ఇవీ గాక నెటు భామోం దద్ధర్శ క్రియ యని యున్నది తస్థర్హుము క్రియ మొక్క స్వభావమును "తెంయుంజేయును

నమ్చ చున్నాడు- వరృిమానము

నచ్చెను- భూము

రాంగలంకు- భవిష్యమ్తు

నచుఇను- తన ఆ

స్‌ న్టర్నము

ఇం యన్ని క్రియలకుం జెలియునది

క్రియలు కూడ నావు నర్వనామముల వలెనే లింగ, వచన పుుువలను బట్టి మాజుచుండును అనలాం గ్రియ వమవాజదు క్రియా వాచకము మాజనదు మాణునది యెొల్లం బ్రైర్యయనే నామవాచకము గాని చర్వశామము గాని యీ లింగ వచనముల గలిగి యుండునో కియకూడం దదను గుణ మెన లింగ వచన, పఫపురువలనే పొందియుంకును అనలా సాయా లింగ నవన ఫునుమలకు వంబంధించిన ప్గష్యయ ములను గలుపుకొని రూవ ౦తరము నొందును ఈ వివమయ

76

మును మోకు నర్వనామ పకరణమున ననగాం దొమ్మిదవ పొఠాంతమునం 'జెప్పియుంటిమి ఆ విషయమును గు న్తైటింగీ చాలురు వాక్య నిర్మాణము చేయవలసి యుండును అవ్యయములు అవ్యయములు లింగ వచన విభక్తులనో సంబంధము "లేని కొన్ని శబ్దములు వాక్యము నందలి నామవాచకములు, సర్యెినామములు క్రియలు నన్ని విధముల వమూార్చునొందినను నవ్యయములు మూత) మన్నటికిని మార్చు నొందవు ఆహా గాలి యెంత చల్లగా నున్నది అబ్బో ఏళింత మూష్టులు వీధీ ఈ యడవి యెంపక ఘోరముగా నున్నది ఈ వాక్యము లందలి ఆహా అబ్బో చీళీ యను నవి యవ్యయములు ఇవి యెష్పుకును మాజిను అన్యయములు ప్రతిపదోక్త ములు లాశ్షణీకములు నని కెండు విధములు పితిపదోక్తములు శబ్దము ఫుట్టుకలోనే యవ్యయ ములుగా నున్నవీ అక్కటా ఆహా, అయ్యూ, కోవునక మిగులళ, సీసీ అంతయు౯ వలె౯ పోల౯ మజియుక్‌ ఇవి పితిపదో క్రావ్యయములు “111

లాష్షణికాన్యయములు కొన్ని వ్యాకరణవిధులచేత "ేర్చడినవి

అనమాపక క్రియ లన్నియు లాత్తణిశావ్యయము లని 'యెటుంగ దగును

వచ్చిన౯ రా౯ వచ్చుడు౯ా వచ్చి రాశ- ఇట్టవి లాక్షణికావ్యయములు

శ₹నులపలో ఉఊ యనున దొక్కటియీ నముచ్చయ మనియు నది యకా శేకారాంత శబ్గములపై యు గను ఉకారాంత శబ్దముల మోద ను గను మాటుననియి మా వైదవ తరగతి యందు జదువృుఖొని యుంటిరి

హరియు రాముకును వచ్చిరి.

వీ (శు

సేయు ముక్టేణియు నవ్విరి,

శంభుండును కృష్ణుంయను బోరిరి

కూంయయు మొజ్హయు. లేకుండెను

కొంద్న వాక్యములోని దళములను గలుప్పు నట్టి యవ్యయములను గూడ నముచ్చయము లందుకు

"ఆరాముండు కారి కృప్షండు నాని యచ్చటికి వెళ్ల వలయును

78

ఆతంజడు నందియో లేక హీింణ్యగర్భుడో మై యుండ నలయును ఇట్లు వాక్యదళములను గలువునవి నముచ్చయను లనుట కన్న వాని నవ్యయము లనుటయే సరియైన ప్రక్రియ యసజును అ భ్యా నము ౧౦ 1 విశేవణము లెన్ని వినముణం 2 విధేయ విశేనణము లన నేమి! 38. క్సొయలలోం కాలములను బక్టి మార్పు లెస్టై బరుగునుం 4 అవ్యయము లెన్ని విధముఎ+ ఉదాహరణము లిమ్ము 5 ఎమున్భయ మన జమ్‌ 46 వాళ్ళ దళముల “౯ ఎ౫ఎఫు వాని నే మనవలయును 79

11 పాఠము సంధి మనము మొటలొడు నప్పుడు మాటలను గలిపి మాట్లాడుదుము, ఇది మన బేశీయుల యలవాటు నం౧స్క్య్భత భాష యందును 'ెను/ఏ ఛభావ యందును వాక్యముల నిర్మించు నప్పుడు పదములను గలిపి మాట్రాడుదుము వ్రాయు మము సాధారణముగ మన మిండ్లలో మాటలాదునది సీ వొస్తే నే నొక రూపాయిస్తా ఈ వాక్యమును జూడుము ఇది గ్రామ్య భామ జు మాట్లాడుట గాని వ్రాయుట గాని తస్వు పై వాక్యమును బరిళుస్టమున ననగా వ్యాకరణ నియ మాను సారముగ వ్రాయవలయు సన్నచో న్ని వ్రాయ వలయును సీవు వచ్చిన నే నెక రూపాయి నిత్తును 80

ఇన్లి నిష్ణస్త్రమెన వాక్యరచన వేయుటకు శట్ట జ్గాన

మును సంధిజ్రానము నావశ్యకము లో

సంధి యనగా రెండు మాటల కలయిక, కలియుట యనలా మొదటి పదము యొక్క చివరి యచ్చును రెండవ పదము యొక్క మొదటి యచ్చును గూడి యొకటి యగుట,

రాముండు + అతండు=రానుం డతండు, మొదటిపదము లోని చివరి యచ్చు డుకారములో నున్న యుకారముం "రెండవ పదములోని మొదటి యచ్చు అకారము, ఈ రెం డును గలసి యనంగా వెబదటి పవనము చివరనున్న యుకా రము పోయి ఆెండవ సదము మొదట నున్న యకారము మిగులును

'రాముక్‌ *-ఉ+ అతడు

ఇందలి ఉకారము లోవించును అప్పుడుడ్‌ +అ= డి మై రాము: డతం డని రూప మేర్చడును

అకార సంధి

అకారమున కచ్చు పరంబగు నపుడు సంధి బహుళ ముగా నగును

బహుశ మనంగా నాలుగు విధము లని అెలిసిొన వలయును

8

రామగఅయ్య= రామయ్య

పుల్ల అమ్ము= పున్నమ్మ

చింత + ఆకు=చింతాకు

ఇది నిశ్యవంధెం ఇట్టి మోటలయంచదు మొదటి పదము చీవర నున్న యకారము రెండవ పదము మొదట నున్న యశారముళోం. బూర్తిాల గలఫి పోవును. అపుడు రామయ్య పున్నమ్మ మొదలగు రూపము లేర్చకును

మేనగఅత్త= నేనన్న మేనయప్కై

మేన + అల్లుండు= మేనబ్లుయ మేనయన్లుండు

ఇది వైకల్పిక సంధి అనంగా నిత్య నంఫె మైనష్వు డొశ రూపమును నంధి రానప్పుడు యడాగమమై మళి యొక రూపమును వచ్చును.

సంధి రానిచోట యశొారము కొం శా వచ్చిచేసునని గుర్తుంచుకో వలయును

"వెల + ఆలు= నెైలయాోలు

ఇది సంధి యెప్పుడును గాని నసందిర్భము నంధి రాక పోవుట వల్న యడాగమమైనది వెలాలు అని 'యెప్పుడును నిత్యసంధి శాదు

ఒక-+ ఒక=ఎజఒకానోక ఒకొక

ఒకొక యన్నప్పుకు నిత్యనంధి- ఒకానెక యన్నప్పుకు పూర్తిగా నన్యస్వరూోపము

8

ఇట్టు బహాళ వీథి నాలులప 'లెన్నులుూగూ నుండును

(శ్రీనాచక తత్సమ సంబోధవాం3.. శ్వములకు నంఫ3 లేకు

(స్రైవాచకము నంగి అమ్మ వి భామ మొద ఖైన శ్వములు వీని కచ్చు పరమైనవుకు సంధిరాదు సంధి రాక రోవుట వలన యజ” మ మళను

అమ్ము-+ఇచ్చెను =అనృయి చ్చెను

అమ్మిచ్చెశని యెొష్పుడును గాదు

సీక+అడ్రి7రు =నీక యక్షిగెను

వామ + వచ్చెను == భావు యేచ్చెను

తత్సమ శముల యంతమున నున్న యకారమున కచ్చు పరమైనను సంధిరాదు

హంన +ఎలుి'ంపెరు =హాంసన యెలుగించెను.

బ్రహ్మ + ఆశీస్సులి చెను =బ)హ్మాయా శీస్సులి చ్చెను

పిద్య +ఇదియే=వివ్య యిదియ్‌ం

చంచోవనాండముల యకారమున కచ్చు పర మైనను సంధి లేను

సీ ఛాములడ + ఇదిగో =ప రాముండ యికినో

ఓ వృష్షమ+అందునోజ=ప వృష్షమ యందుకో,

83

అకార సంది

పమ్య్యాదుల యికారమున కచ్చు పరి మైనప్పుదు నంధి బైక్‌ల్సికముగా నగును.

వమి, వది ఏపి ఇ3 ఇవి, మళ ఇత్యాదులు వమ్య్యూదు లనయికును.

వమి + అడిగిివి=వమడిగి3వి వమి యడి%ఇివి

వది+యి చ్చెను=వదిచ్చెను వదియిచ్చెను*

ఇది+-వమి=ఇ దేమి ఇదియేమి

మజీ+ఇంవ=ఎమజింత, మజియింత

నంధి వచ్చి యొక రూపమును నం$3 రాక యడాగమ మెైనప్పుడు వేళొక రూపము నగుచుందుట గమనార్ష్హము

నుధ్యమపుమవ కియల యందలి యికారమున కచ్చు పరనమైనవో సంధి ని్య్యము

ఇచ్చితివి + అప్పుకు=ఇచ్చి3నపుడు

వచ్చి3ెవి+అపుడు=వచ్చితి వపుడు

అడిగికిరి + అంత=అడిగికి రంత

పొాంగికిరి + వమి=పొంగితి శేమి

పథ మోత్తమ ఫుకుష క్రియల యికారమున కచ్చు పరమగునపుడు నంధి నైకల్పికముగా నగును,

రక్ష

చదివిరి + అప్రడు= చదివిరవుడు, చదివిరియవుడు కూరృండిరి + ఆంత =కార్పుండిరంత కూర్పృండిరియంత అఆడిగింని + అప్పుకు = ఆడిగిమినపుడు, అడిగితిని యఫుడు న. అడిగికిమి + అప్రడు= అడిగి మఫుడు, అడిగితిమియ వుడు ఉకార నంది ఉశారమిన. కచ్చు వరమైనచో సంధి నిత్యముగా నగును. శాము:౪. + అవలం= రాముల డేవేడు ేనువు + అడి ="భీనువది శంభుడు + అంచెను =శింభుం డందెను ఇళ్లు వక్కినవియుం దెలియవలయును. ఈ ఉకారమునకును బరమగు నచ్చునకును మధ్యగా దు్రకమున్నవో న_ధి వైకల్పికముగ నకును వచ్చుచుక౯ +ఆ3డు =వచ్చునతండు వచ్చుచునతడు వ కొజకుళ + ఇచ్చె =కొటకిచ్చె, కొఆకునిచ్చె అందు౯+ అదిశెను =అందదికిను, అందునదిశెను అజాది(పత్యయ సంధి అజాది పృవ్యయము ౯ చ్చులకు బరమైనప్పూడు. సంధి నిత్యముగా నకును ర

దోసిలి +ఎడువైదోసెడు, (లి వర్షము లోపించును) మానిక+ఎడు=మా నె. (కి లోపీంచును చింత +ఇంచు =చింపించుం తిలక +ఇంచు =తిలకించు కంప + ఇల్లు =కంపిల్లు ఛాన + ఇంచు=ఫాసించుం ఆ భ్యా సము ౧౧ షె. సంధి యనలా నేమి సంధిల్టాన ముండుఎవల్లం ఎ9ియో జక 'మేమిశే కి సంధి నియమ మే భాషలందు మాక్తుమే ఆన్ని 8 బహుళ మనగా జేమీ ఉదావారణము లిమ్ము= ఉం వూర్వపదము నందలి యొుళారమువై దశికముండి దాని శచ్చు పరమెన సంధి యెొస్థగును ర్‌. యడాకమ మన నేమి! అది యెప్పుడు వచ్చును 6. అకాది పిర్యయములు పరమైనప్పు జై నంధి యకక! ఉచోసారణము లీమ్ముం 86

విరామ సంజ్ఞలు

వాక్యములను వాయుటలో. నొన్ని నం ట్టు వాడుట మంచిది. భావము పూరిమైనప్పుడు, వాక్యము లోని యొక దళ మంతమైనప్పుడు వాక్యము పూరియైనప్పుడు కొన్ని గుర్తులను బెట్ట వలయును, వానికే విరామ సంస్థ లని "ప్రేమ

ఒక వాక్య 'మెవ్వుడును గొన్ని దళములతో ననంగా* నొన్నియవయవన వాక్యములశోం గూడి యుండును, ఈ క్రింది వాక్యమును జూదుము

రాముల సముద్రము ఉజళటి లంకల జీరి రానణుని జంసపెను

ఇందు రాముండు చేసినది మూండు కృత్యములు

నముద్శము జాటుట యొకటి, లంకం జేపటరెండవది, రావణుని జంపుట మూడవది- వొక్య మూ మూండు కృత్య ములను జెప్పుచున్నది. ఆ భావము లొహొ-కటి పూర్తి మైన తదుపరి యీకచేశాంళకము (కానూ) -్మర్థినచోం

87

జదువు వానికిం చేలికగాం చెలియును కావుననా నాక్యము ను వా్రాయవలయును. రాముండు నసముద)ిము వాటి లంకంచేరి రావణుని జంపెను మహోవాళ్యములలో నెండు సమాపక వాక్యములు కలసి యుండును సమాప్తి పొందిన రెండు క్రియలను గలిపి యొక్కటియే వాక్యమునందుం బొదుగుదుకుు అట్రిచో నాక క్రియ పూర్తిమైనదని తెలుపుటకు అక్రాంశబిందువు (వంగ! _ ౮0101) అను గుష్తును వేయవలయును 'రాముండు రావణుని జంసెను లోక మంచకయు సంతి లైను ఈ పై వాక్యము కాడు సామాన్య నవమూాపక వాక్య ముల కూటమి మొదటి సామాన్య వాక్యము పూరిళైన తరువాత సీ అర్భాంశబిందువును బెట్టుట తగును అ భా సము ౧౮ షె. వీకటేళాంకథక మన చేమి? వి ఆద్ధాంశేబింకు వన “నేమి! శి విరామ సంష్టలవల్లం బర్సియోజన "మేమి! ఫా-ళపుప్తవనెపనాంధాలాా ఫలి వత / 88