Telugu Kunthala - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

| | స వంటల ఆవు. ॥ కు ఆనలనోం వసు సా... త్‌ో న. భీ " డ్‌ 1. సహజకవి మల్లెమాల శమ ౫ మనసుపడి మక్కునతో సేకరించిన | . క్‌. న్ష్‌ ఈ ఫుస్తకాన్ని సాహిత్యాభిమానుల కోసం | ," ॥ : శ్‌ నీ. 4. సురదరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రానికి | శ్రే నాయ... ఆనందంతో బహూకరిస్తున్నాం, సాం | ష్‌ - మల్లెమాల కుటుంబం న్న ఇ 1కు వాలా క్‌, 1 టా. ప క్ట గ్‌ ఇళీళ్యీ ళం నో శ ఖు ల్‌ (| నం క్‌ రీ స్‌ లియా ల య! స కం నయ మ్‌ [1 క్ష! ల, 2 క ణం (ల భో గ గ్‌ | మ . / ప. క |] . ౫ ష్‌ మ లం టన సం క్ల సళ న్స్‌ జీ టల యల లే గ్లో

(6 లం కలా మ్‌ శ | ర. హా వ టు. వ 13 గ ను... లం ముకు న! . | వ ర్‌ం ల ఎ | ని య ననా. వ. 1 మ. - ఇన | ల టే = సన్యాసి 111 ( న్‌ "ఖై ష్‌ నా లో - మ. వ? సో శ స య మా! స్తు. ( హ్‌ న. స స్యా యళ బై న్ట్‌ ఆస్‌... న చ. య ప. మై కళే సై ప ల్‌. శ్ర జ్‌. డి ా ణ్‌

కుంతల రచన: శ్రీమతి చలసాని వనుమతి

ర్క2 య ఖం తంల త్తు

ప్రధమ ముద్రణ ;

1965

నూతన ముద్రణ :

2006

లాను ఏ ంధొఫలు 'శ్రిరచయిత్రి కామ్నా ఖే ₹* . వెల; రూ.50 స్స లో స చు ల్ల సో వ జ నాన ర

ప్రతులకు : యు విశాలాంధ్ర బుక్‌ హౌస్‌ వ్‌

అన్ని బ్రాంచీలు గ్ర “

నవజ్యోతి పబ్లికేషన్స్‌

ఏలూరు రోడ్డు, విజయవాడ-2.

ప్రచురణ :

మాధురి పబ్లికేషన్స్‌

ఇ చుం శాల వా చలి చావా తాం టం కలే. స క్ష త రరర మ చత! క నే న. ( ల. స శీ! .. స సై ? | లీ . న మ న 11 షూ కా లా గై స్‌ స్తే ్‌.. న .. . న న. న. టంట ము న. జు - పై సు టరు. | హే. ఘా సి న ఇ పోీత్ధసొ6? | ఎ - ల శే లిన్‌ | శ్‌ నం (0 నా.

పరిచయము “జ్చ్రం్రశ్రలొ క్రమతి వసుమతి దేవి మొదటి నవల. మొదటి నవల అనగానే కొండంత ఉత్సాహము కలిగినా, నలునంతైనా సందేహం రాకమానదు. వాసన చూడనట్టి ప్రసవములోనూ, సూచి విన్మాసమెరుగని రత్షంలోనూ, ఉండే నవృతను మనము మొదటి నవలలో చూడగలమనే ఆశ ఉత్సావోన్ని కలిగిస్తుంది. కానీ ఆ ఉత్సావాన్లి రవ్వంత వెనుకకు లాగే సందేహము రచయిత్రె రచనా నైపుణ్యాన్ని గురించి, ఐె పని అయినా అనుభవము మదటనే రాణిస్తుంది కదా! వరికి అనుభవము తక్కువ అనే కారణంగా నొహిత్ళరీత్యా ఈ రచన ఉత్తమన్థాయినందుకోలేదేమో అనే భీతి రాకమానదు. కానీ ప్రస్తుత రచనను కొంత సానుభూతితో చదివే, చదువరీ విమర్శకులు కూడా కొన్ని పుటలు చదివేలోపుగానే అటువంటి భీతి కారణము లేదని తెలుసుకుంటారు. అఆ తరువాత ఉళ్ళహమే క్రమ్మివేస్తుంది. ఆమథ్య బ్రిటీష్‌ 'బ్రాడకాస్టింగ్‌' సంస్థవారు కొందరు ప్రఖ్యాత రచయితలను నేను ఎందుకు రచయిస్తునాను? అనే ప్రశ్నకు సమాధానం చెపుతూ ప్రసంగించమన్నారు. వారిలో ఒకరి ప్రసంగానికి చివరి మాటలు అర్థం ఇలా ఉన్నది నేను ఎందుకు రచిస్తానా...?” చదువరి కొన్ట్మోరాదు - నాకోసము, నా ఆత్మసంతోషము కొరకు రభించుకుంటాను. నా రచన క్‌ కి మరింత రమ్మంగా, అతిశయిల్లాలని, ఆశిస్తూ, ప్రతిసారి అనుకున్న అంతస్తును అందుకోలేకపోకూ... నా రచనలను ఎవరూ చదవటంలేదు.. అని తెలియవచ్చినా, నేను వ్రాన్తానా? 'రచింపనేమో' కానీ అప్పటికే నా మెదడులో ఇంకా సాగుతూనే ఉంటుంది. ఆ నాటకంలో ఈ పాత్ర శ్రీమతి వసుమతీ దేవికి చెందుతుందని నా విశ్వానము. “సమకాలిక ప్రజాజీవితానికి అద్దము వంటిధి నవల' - అని ఒక నిర్వచనము. ఆ దృష్టితో చూస్తే 'కుంతలి నేటి మన సాంఘిక పరిస్థితులను చక్కగా ప్రతిబింబిన్తుంది. అనవచ్చను. ఈ ప్రతిబింబించుటలో, కొందరు వృక్తుల, విచిత్ర ప్రవర్తనగా ఉన్నప్పడు మన ఈ చరన ద్వారా అటువంటి విచిత్ర ప్రవర్తనను మాన్సగలమా? అనే ప్రశ్శను గురించి వేరు వేరు అభిప్రాయాలకు ఎంతైనా అవకాశమున్లది. ప్రఖ్యాత కళావిమర్శకుడు ఆస్కర్‌ వైల్డు జక నందర్ధంలో కళను గురించి అనిన మాటి సాహిత్సానికి వర్తిస్తుంది. &|| &గ 1$ ౮561885 కళ పూర్తిగా నిష్కలమేనని. ఈ మాట కొంత విభ్రాంతిని కలిగించవచ్చను. ఆస్కర్‌ నిర్వచన అంతరార్థమేమిటంటే ఉత్తమ కళాకారుడు తన స్పష్టమైన ప్రయోజనముకొరకు కళారూపాలను స్యష్టించడు అని. అతడు చేసే కృషి పూర్తిగా ఆత్మవికాసము కోసమూ, ఆత్మ సంత్యప్తికోసమూను. ఆ కృషిలో నిజమైన విలువ వుంటే సహ్యృదయయులకున్నూ ఆత్మ వికాసము కలుగుతుంది. నేననుకోవడము సాహిత్సరంగంలోనూ ఈ అభిప్రాయము వర్తిస్తుందని. ఈ నవలా రచన పూర్తిగా ఆత్మ ఐవికానముకోసమే, ఆత్మ నంత్యప్తికోసమే సారినదనుకోవడము నాకు ఏదో కొంత ఆత్మ విశ్వాసము కలిగితే ఈ రచనకు మరింత ధనృమవుకుంది. ఇష్టటి నీరస పరిస్థితులలో ఇంతటి ఆనక్తిపూరిత రచన అధి మొదటి నవలగా అవతరించటం మిక్కిలి ముదావహ మైన విషయము. ళా = ఆచంట జూనకీరామ్‌

ముందుమాట

శ్రీమతి చలసాని వసుకుతి గారి ప్రథమ నవల ఈ కుంతల. ఇది ఫునర్నుద్రణ - ముప్పయి నాలుగు సంవత్సరాల తరువాత.

మాకు కలం స్నేహితులు, అవ్నలూ అయిన నంజీవదేక్‌ గారి ద్వారా వరస్పరం ఒకరికొకరం పేర్లువిన్నాం. కాని వరిచయం జరగలేదు. 2005 జనవరిలో తెనాలిలో జరిగిన వారి ఆరవ గొరవవురస్కార ప్రధానోత్సృవనభకి యిద్దరం కలిసివెళ్ళాం. అదే కూ పరిచయ ప్రారంభం.

వసుమతి గారు స్నేహశీలి. మాది సాహిత్యబంధం. దాన్ని వురస్కరించుకొని యీ కుంతల నవల పునర్నుద్రణ సందర్భంగా నాలుగు మాటలు వ్రాయమని నన్నుకోరారు.

“జీవితస్పర్శ వల్ల రచనకు గొప్పదనం వన్తుంది' అంటారు సంజీవదేవ్‌ గారు. ఈ నవలకు ఆ మాటచక్కగా వర్తిస్తుంది. ఈ నవలలో పాత్రలన్నీ సజీవమైైనవి. జీవితస్పర్శ వున్నవి. కథ సూటిగా, అందంగా నడుస్తుంది. లీటిగాలిలా స్వచృష్తైన మనసులుగల కుటుంబం... వారి ఆప్యాయతలు, అనురాగాలు, ఆత్వీయత, ఆవేదనలు..... మన మననుల్ని ఆర్పిగా స్వృశిస్తాయి. లారి అన్ని అనుభూతుల్లోనూ మనమూ మహమేకమ్రైపోతాం. పాఠకులను కథాకథనం హృద్యంగా సాడి అలరిస్తుంది. ఇంకా చక్కని, మరిన్ని రచనలు వసుమతి గారి కలం నుండి 3లునడాలని మనస్వూర్ల్తిగా ఆకాంక్షిస్తున్నాను.

• వల్లూరుపల్లి లక్ష్మి (౮0

॥ నాకూట ఈ నవల 1965 లో రాయడం జరిగింది. అప్పటి సమాజ పరిస్థితులు ప్రతిబింబించిన ఈ నవల ఇవ్వడు చదివితే ఎలా వుంటుందోననే అభిప్రాయం కలిగి మరలా ఈ సాహసం చేశాను. ఈ నవలలోని సామాజిక పరిస్థితులలో హైటెక్‌, గ్లోబలైజేషన్‌, ఎలక్ష్రానిక్స్‌ ఫోన్లు, కంప్యూటర్లు లేవు. ఇప్పటి మన జీవితాన్ని పోల్చుకుంటే ఎంత ఎదిగామో అని సంతోషం కలుగుతుంది. కానీ తరాలు జీర్ణించుకున్న మనిషి మనసు, అందులో మగవాడు స్త్రీ ధనాన్ని కట్టం రూపంలో దోచుకోవాలనే కాంక్ష ఇప్పటికీ వున్నందుకు చాలా బాధపడాలి ఈ తరంలోని మనం. రఘు లాంటి మనసున్న వాళ్లంతా సిగ్గుపడాలి. మన దేశాన్ని మన సాంప్రదాయాన్ని మన కుటుంబ వృవస్థలను మనమే తీర్చిదిద్దుకోవాలి ఇప్పుడున్న నవనాగరికత బాటలో.

-రచయిత్రి

కుంతల

ప్రకృతి, సృష్టి మానవుడికి అర్ధమయతే,కష్టాలు,ఘోరాలు, హింసలు ఉండిఉండవు.

మనిషెప్పుడూ ప్రకృతికి బానిస. తనకు తెలియకనే తన స్వభావము ప్రకృతి చెప్పినట్లే

వింటుంది. వేదాలలో కూడా స్వభావాన్ని ఎలా మార్చలేమో చెప్పబడింది, కాని ఇది తెలియక

అవాంతో, నాది,నేను,నా అభిప్రాయాలు అంటూ కష్టాలు వచ్చినవుడు తడబడిపోతూ,సుఖాలకు తేలిపోతూ జీవితాన్ని గడిపివేస్తాము.

ఒక్కొక్క పర్యాయం ఎంత సంస్మారమున్నాా ఎంత చదువుకున్నా కొన్నీ విషయాలకు ఆలోచనలేకుండా బలి అయిపోతూ ఉంటాము. అలాంటి వాడే రఘు. ఎమ్‌.ఎ. చదివి విద్యావంతుడై ఉండి కూడా తన అందమైన జీవితాన్ని నరకం చేసుకున్నాడు. విధి కూడా రఘును శిక్షించింది. అతని వలన ఎంతోమంది దుఃఖంతో కృంగిపోవలసి వచ్చింది.

ప్రాతఃకాలం ఎంతో రమ్యంగా ఉంటుంది. చల్లటి సూర్యుడిని చూడాలంటే ఉషోదయంలోనే చూడాలి. రంగురంగుల కిరణాలు అద్భుతమైన మేవాూలతో ఆడుకుంటూ,ఈ జీవులతో మాకేటి పని అని అలరిస్తాయి. బద్ధకంగా లేచి ఆ దృశ్యాన్ని చూసింది డాక్టర్‌ సమత. ఈ సూర్యుడికేమీ పనిలేదు. పడుకోనివ్వడు అనుకుంటూ పేపరు తీసింది. రాజకీయ కుతంత్రాలు,చావులు, యాక్సిడెంట్‌లు, '్రద్ధాంజలిలు.ఫోటోలు. ఒక ఫొటోను చూసింది తిరిగి చూసింది. క్రింద పేరు చూసింది ఇంకా నమ్మలేక ఊరి పేరు వెతికింది. అన్ని వివరాలు బావవే, అనుమానం లేదు బావవే. పెద్దకేక వేసింది. నమ్మలేనట్లు మరల చదివింది. ఆ కేకకు సమత తల్లి శారదాంబ, తండ్రి జయరామ్‌ వచ్చి “ఏమైనది సమతా ! అంత కేకవేశావు”- ఖంగారు పడిపోతూ అడిగారు. సమత చేతులలో పేపరు కనులలో నీరుచూసి మరింత ఆదుర్దాతో జయరామే పేపరు తీసుకుని చదివాడు. నిర్దాతపోయాడు. శారదాంబ తీసుకొని చదివి “వ్రాశారుగా వార్ట్‌ ఎటాక్‌ ! ఇంకేమవువాడులే తేలికగా వెళ్ళిపోయాడు. అదృష్టంతుడు. చేసిన మోసపు పనులకు భగవంతుడేమీ కఠినశిక్షవేయలేదు కదా!” ఎప్పటికైనా పోవలసిందే అంటూనే,శారదాంబ సమత వైపు నిశితంగా చూసింది. కూతురు బాధపడుతోందని (గ్రహించి...

“డాక్టరు చదివావు! ఈ ఊరిలో ఒక పెద్ద పేరున్న డాక్టరువి. కళ్ళ నీళ్ళేమిటమ్మా | ఎవరైనా చూస్తే నవ్వుతారు. లే! రడీఅయితే మంచి టిఫిన్‌ పెడతాను అంటూ ఏమీ జరగనట్లే వెళ్ళిపోతున్న తల్లి వైపు చూసి సమత ఆశ్చర్యపోయింది. అమ్మా అమాయకంగా

క్షే

వా నా. కన్పిస్తున్నా చాలా తెలివిగలది. ఓర్పు, మంచి నిర్ణయాలు జే నా దానితోపాటు పట్టుదల ఉన్నాయి. అమ్మను చూసి చాలా | [1 యనే న?! నేర్చుకోవచ్చు. నాన్న తననే చూస్తున్నారు. కసి, అసహ్యభావము, | రలు. నిస్సహాయత, గంభీరం కన్పిస్తున్నాయి. ఆయనే ముఖంలో

సా. మాట్లాడటానికి దుఖః అద్దు వచ్చింది. లేచి వెళ్ళిపోయింది.

న ఇ. సమతలోపలికి వెళ్ళటం చూసి శారదాంబ, భర్త దగ్గరకు వచ్చి ॥ గి... “మంచిరోజులు వచ్చాయిలెండి మనకు.మన బంగారుతల్లి సట. కనుమరుగైన దగ్గర నుండి, మనకు సంతోషమెక్కడండీ ! ఇప్పుడు తెర తొలిగిపోయింది.

“సమత వివాహం చేసుకొంటుంది. మనబ్బాయి ఎలాగూ అమెరికాలో స్థిరపద్దాడు. మనము కూడా పెద్దవారమై పోతున్నాము. ఎలాగైనా సమతను వప్పించాల” అంటున్న భార్య మాటలు విన్న జయరామ్‌కు కూడా ఈ ఆలోచనే వచ్చింది. ఇది ఒకందుకు మంచిదే అయింది అనుకున్నాడు.

సమతకు తగిన వరుడిని చూడాలి. లేటయినా వెనుకటి రోజులు కాదుగదా! అవకాశాలు ఉన్నాయి. తను ఇప్పుడు ఇష్టపడుతుంది ఇప్పటి వరకు వత్తిడి పెట్టలేదు. వివాహ మొక్కటే జీవితానికి అవసరమని తనూ అనుకోలేదు. ఒడిదుడుకులను తట్టుకుని, ఒక ఆదర్శానికి కట్టుబడి, ఆశయాలలో జీవించినపుడు వివాహం అంత ప్రాధాన్యత కాదు. కాని ఇప్పుడు సమతకు తోడుకావాలి. పెద్ద వాళ్ళం ఎన్నాళ్ళుంటాము ఎలాగైనా ఒప్పించాలి. అనుకుంటూ, నిత్యకార్యక్రమంలోనికి వెళ్ళిపోయాడు జయరామ్‌.

నిశ్శబ్దంగా, మౌనంగా,భారమైన మనస్సుతో గడచిన జ్ఞాపకాల వరవడిలో సమత తనగదిలో కూర్చుంది.టేబుల్‌ మీద చేతులు పెట్టి తలను వాల్చి కనుల నీరుకారుస్తూ గడిచిన సంఘటనలకు కారకులయిన వారెవరో అర్ధంకాక, నమ్మిన పరమాత్మడినే అడుగుతోంది డాక్టర్‌ సమత.

యయ + + జయరామ్‌ జీవితం అనాధ బాలుడిగా, తలిదండ్రులను పోగొట్టుకుని పరుల నీడలో పెరగటంతో ప్రారంభమయింది ఆకతాయిగా పెరుగుతూ రోద్దుమీద ఆడుకుంటున్న జయరామ్‌ను, ఒక ఆశ్రమవాసి చూసి అతనిలో ప్రత్యేకతను గుర్తించినట్లుగా దగ్గరకు పిలచి అడిగాడు. 'ఎవరబ్బాయివి నీవు ? మీ అమ్మానాన్న పేరేమిటి? 2

“కావాలి మరి నాకు య

'అయితే అమ్మానాన్న ఇద్దరూ లేరు నాకు తు.

“అలాగా! ఏం చదువుతున్నావు ? నీ పేరేమిటి?” 4 జో న్‌ .

“నాపేరు జయరామ్‌.. పో.. ఇవన్నీ నీకెందుకు? నేను న గస.

“చూడండి! వీడి పెంకె మాటలు... వెధవ అయిపోయాడు. (క ల్‌ ల తల్లిదండ్రులు లేని బిడ్డ అని దగ్గరకు తీస్తే భయం భక్తి లేదు. ఉంతే

రా ర్‌ ౧ నే న

జయరామ్‌ను పెంచుతున్న దూరపు బంధువు విశాలాక్షమ్మ ఆవేదనతో అన్నది. బయట జరుగుతున్న సంభాషణ తీరు చూస్తూ.

తల్లిదండ్రులు పోయిన జయరామ్‌ను చేరదీసింది విశాలాక్షమ్మ. బిడ్డలు లేని కారణాన, గారాబం చేసి అబ్బాయనే ప్రేమతో చూడటం వల్ల ఇది చురుకుతనం కలిగిన జయరామ్‌పట్ల ఎదురు తిరిగింది. మాటకు మాట చెపుతూ, నిర్లక్ష్యంగా చదువు సంధ్యలయందు తద్ధ లేకుండా తిరిగే జయరామ్‌ను ఆచార్యులుగారు పలుకరించుటచూచి ఆనందించింది విశాలాక్ష్మమ్మ. తరచుగా పొరుగువారింటికి వస్తూపోతూ ఉంటారు. ఆయన బ్రహ్మచారి ఆధ్యాత్మిక చింతన గల సంస్మ్కారవంతుడు. సహృదయంతో శిష్యులను చేరదీసి సంస్కృతం, హిందీలలో శిక్షణనిచ్చి పంపిస్తూ వుంటాడు. ఏదో దివ్యానుభూతి కల్గుతుంది ఆయన ముఖం చూడగానే. ఎప్పటినుండో అనుకుంటూ ఉండటంతో విశాలాక్షమ్మ జయరామ్‌ను ఆచార్యులగారికి అప్పగించటమే మంచిదని భావించింది. “బాబూ! ఈ బిడ్డను మీకప్పగిస్తున్నాను మీదే బాధ్యత” అన్నది బాధగా.

(ప్రేమగా జయరామ్‌ తల నిమురుతూ చల్లని మాటలతో ఆచార్యులుగారు వెంట తీసుకువెళ్ళారు ఆశ్రమానికి!

వ.

ఆశ్రమంలో జయరామ్‌ పూర్వజన్మ సంస్కారమా అన్నట్లు ఏంతో రాణించాడు. తన సహజ తెలివితేటలు, చురుకుదనం మంచిమార్గంలో దిద్దుకున్నాయి. ఏ విషయమైనా సరే అతి తేలికగా (గ్రహించే నేర్చు, అవసరమైన విషయాలలో అతి పట్టుదల, నిగ్రహంతో కూడిన క్రమశిక్షణ, సంఘానికి, వ్యక్తికి కావలసినంత చక్కటి సంస్మారం, వినయం అన్నీ పట్టుబడినాయి. ఆచార్యులగారి ఆనందానికి మేరలేదు అందరికంటె జయరామ్‌ తనకెంతో దగ్గరయ్యాడు. తనలోని ప్రత్యేకతను అందిపుచ్చుకున్నాడా అన్పించేది ఆచార్యుల గారికి

3

నామ జయరామ్‌ ఏకాగ్రత చూస్తుంటే ఆ పసితనపు అల్లరంతా ఉతేాా మాయమయింది. అవును! ముందు చాలా బాధపెట్టాడు. కానీ 1 లా షా. అదృష్టం కొద్దీ కొద్దిగా కోపగిస్తే చాలు హడలిపోయేవాడు. స గజ. పట్టుదలతో సంస్పృతం నేర్పువన్నాడు. ఇప్పుడు ఇరవయ్యేళ్ళ క శ్‌ | ఇళితా . . యువకుడైన జయరామ్‌ ఆధ్యాత్మికతను శోధించే సాధనామూర్తి త గానూ, త్యాగనిరతుడుగానూ, క్రమశిక్షణాపరుడుగానూ ప. రూపాొందినందుకు ఆచార్యులగారు ఎంతో ఆనందించారు. వివాహం జరిపించి గృహస్థాశ్రమంలో ప్రవేశపెట్టి, జయరామ్‌ను ఆశీర్వదించి వెళ్ళిపోయారు సంతృప్తిగా ఆచార్యులగారు. గుణవతిగా, సహనంతో వినయంగా శారదాంబ త్వరలోనే భర్త ఆశయాలను, పట్టుదలను, క్రమశిక్షణను అవగాహన చేసుకుంది. భర్తననుసరించి జాగ్రత్తగా మెలిగేది. సామాన్యంగా ఆడపిల్లలు తల్లిదండ్రులదగ్గరే కొంత ఓర్పు, వినయం నేర్చుకుంటారు. కానీ శారదాంబ పూర్వాచారాయణురాలగు తల్లి శీతారావమ్మ చేతిలో ముగ్ధగా పెరిగింది. అయినా తన పటిష్టమైన వ్యక్తిత్వ విలువలతో, నిగ్రహంతో కూడిన క్రమశిక్షణతో శారదాంబను తనకు అనుకూలంగా త్వరలోనే మార్చుకోగలిగాడు జయరామ్‌. శారదాంబ జయరామ్‌ల ప్రధమ సంతానం “కుంతల”. అందిపుచ్చుకున్న తల్లి అవయవపౌస్టవం, మెరిసిపోయే జయరామ్‌ శరీరచ్భ్బాయ ముద్దుల మూట కట్టుకు వచ్చిందా అన్నట్లు విశాలమైన పాలభాగం, అందాలుచిందే పెద్ద కళ్ళు, లేత గులాబీల్లా చిన్న పెదవులతో అందాల రాణిగా జన్మించింది కుంతల. నొక్కునొక్కుల తుమ్మెద రెక్కల తలకట్టు చూసి జయరాం 'కుంతల” అని నామకరణం చేశాడు. ఎంతో అపురూపంగా పెంచుకోసాగారు. వెంటనే మల్లిక్‌, సమత జన్మించారు. మల్లిక్‌ కంటే రెండు సంవత్సరాలు సమత చిన్నది. కానీ కుంతలకున్న పసిమిరంగు, కుంతల ముఖంలో వున్న లేతగులాబీ వన్నెలు, చిరునవ్వుల చిందులు లేకపోయినా మల్లిక్‌ సమత కూదా ఆకర్షణీయమైన చల్లని వెన్నెలలా వుంటారు. జయరామ్‌ తన జీవితానుభవాల ననుసరించి పిల్లల విషయంలో చాలా జాగ్రత్తగా మెసలజాగాదు. కొన్ని కరిన నిబంధనలు తనచుట్టూ ఏర్పరచుకుని తన వ్యక్తిత్వాన్ని భంగం రాకుండా జీవించటం జయరామ్‌కున్న చక్కటి సంస్కారాల్లో ఒకొటి. బయటి గ్రామస్తులలో జయరామ్‌ పట్ల ప్రత్యేక గౌరవాభిమానాలు ఏర్పాడ్డాయి. మాటయందు గౌరవము, మాట్లాడినది ఆచరించుట, ఆర్థిక విషయాలలో నిక్కచ్చి ముఖ్యంగా (గ్రామస్తులను ఆకర్షించాయి. అది చిన్నపాలెమగుటవలన మణివలే ప్రకాశించసాగాడు జయరామ్‌. సుఖంగా జీవించటానికి సరిపడా వుంది పిత్రార్దితం. అయినా నిరాడంబరత్వం, తూచితూచి మాట్లాదటం జయరామ్‌కు |

అలవాటు. కవటం, ద్వేషం ఎరుగని మంచి చెడుల తయ... విచక్షణారహిత దృష్టితో అందరిని ఆకట్టుకుంటాడు జయరామ్‌. ధూమపానంవంటి దుర్వ్యసనాలు, గర్వం, దర్పం వంటి. ౫౯ |. పతనకారణమైన అల్పగుణాలు మచ్చుకైనా" లేవు జయరాం శెళూ | . అందరిలోనూ (వత్యేకవ్యక్తిగా రూపొందాడనటంలో న యం ఆశ్చర్యమేమీలేదు. విలలయందు (ద్ద, వారి ఆరోగ్య క్లో నా నియమాలయందు అతి వట్టుదల చూవిస్తూ వుంటాడు క్‌ (! న జయరామ్‌. అందరిలోనూ కుంతలకు ప్రత్యేకస్థానం. కుంతల శీ. తీ. మధురపదధ్వని, ముద్దుగొలిపే మాటలు, పెంకితనం, విశాల పాలభాగంపైపడే నొక్కుల కురులు, చిలిపిదనంతోటి గంభీరతలతో పసితనంనుండే కుంతలలో ఉన్న ప్రత్యేకత చూడముచ్చటగా ఉండేది. పిల్లలను కనటమే కాదు ఆరోగ్యంగా సంస్కారులుగా అతి జాగ్రత్తగా పెంచుకుకోవాలనే అభిప్రాయాలున్న శారదాంబ జయరామ్‌లకు సంసారమే ప్రపంచమై పోయింది. పిల్లలే ప్రాణమయిపోయారు. శ + +

“అమ్మా! అమ్మా! అక్క ...

“కుంతలా ! ఏమిటమ్మా! ఏమయింది మల్లిక్‌?” ఆదుర్దాగా వచ్చిన శారదాంబతో వచ్చీరాని మాటలతో అక్క కుంతలను చూపిస్తూ “అమ్మా అక్కను ఈరోజు మాష్టారు కొట్టారు” అన్నాడు మల్లిక్‌

“ఎందుకు కొట్టారురా నా బంగారు తల్లిని?”

“పాతం రాలేదు”

“ఏమ్మా రాలేదూ? ఎందుకు? చిలిపితనం, పెంకెతనం కలుపుకుని నవ్వుతూ చూసే కుంతలను ప్రశ్నించింది శారదాంబ.

“నాకు రాదు" చిన్నారి కుంతల అలా మొండిగా చెపుతున్న తీరుచూసి అక్కడే తోటలో పనిచేస్తున్న జయరామ్‌ విని ఆశ్చర్యపోయాడు.

“చూడండి! ఇప్పుడే ఎంత పెంకిగా తయారయిందో!” శారదాంబ రిపోర్టు చేసింది.

“లక్ష్మిలాంటి నా తల్లిని అలా అనకు” జయరామ్‌ చేతులు కడుక్కొని వచ్చి కుంతలను ఎత్తుకొని, ఏమిటమ్మా నీకు ఏదిరాదు? బుజ్జగిస్తూ అన్నాడు.

“ఎంత చదివినా రాదు పాఠం” బుంగమూతితో కోల కళ్ళను ఇంకా కోలగా త్రిప్పుతూ అన్న కుంతలను ముద్దుపెట్టుకుంటూ “అలా అంటే ఎలా అమ్మా! చూడు; నేనిప్పుడు సంస్కృతం నేర్చుకుంటున్నాను. చదువు చాలా అవసరమమ్మా! అదే వస్తుంది. బాగా చదివి నీవు పెద్ద

వ్‌

నాన్నా. ఉద్యోగం చేయాలి మరి!” చిగురుటాకుల్లా వున్న చెక్కిళ్ళను స నిమురుతూ అన్నాడు జయరామ్‌. (1 మన న. “అయితే మీకు వస్తుందేమో నాకు రాదు మరి! నేనేం పనన. చేయను నాన్నా?” చేతులు త్రిప్పుకుంటూ ముద్దుగా అన్న వ. కుంతల మాటలకు నవ్వుకున్నారు శారదాంబ జయరామ్‌లు. మా స్‌ “అక్కా ఆడుకుందాం రా మల్లిక్‌ పరుగుతీశాడు. జ్‌. “నామీద అమ్మకు నాన్నకు చెప్పావుగా నేను రానూ” న. | తాళ మొండిగా తమ్ముడికేసి చూస్తు అంది కుంతల. “తంతా అయితే” వెనుతిరిగి కుంతల దగ్గరకొచ్చాడు. “తన్ను చూద్దాము” అంది కుంతల, మల్లిక్‌ నిజంగానే తప్పటదుగులతో కాలికున్న మట్టిని, బంగారంలా మెరిసే కుంతల పాదాలపై రాశాడు చిలిపిగా. ఆమట్టిని చూసి శుభ్రతలనందిపుచ్చుకున్న చిన్నారి కుంతలకు ఎక్కడలేని కోపము వచ్చింది. చిన్నపుల్ల తీసుకుని తమ్ముడి వెంటపడింది. మల్లిక్‌ పరిగెడుతున్నాడు తల్లిదగ్గరకు తప్పటడుగులతో. రెట్టింపు వేగంగా కుంతల పరిగెడుతూ గోడకు కొట్టుకుంది. “అమ్మా” అంటూ బాధతో మూల్చింది. మల్లిక్‌ సమత బిత్తరపోయారు. అక్క కాస్త ఏడిస్తే చాలు తమకు దెబ్బలు తప్పవని ఆ పసిహృదయాలకు తెలుసు భయంగా చూస్తూ నిలబడిపోయారు. కుంతలను చూసిన శారదాంబ ఆత్రంగా తడిగుడ్డ తెచ్చి గాయాన్ని తుడవసాగింది. పసిమి రంగు పూలరేకుపై చిన్న రంధ్రంలా కుంతల పాలభాగం చిట్లి రక్తం ప్రవించింది. జయరామ్‌ చూసి, సమత మల్లిక్‌లను పిలచి ఉరిమిచూసాడు కోపంగా. తండ్రి కోపం గమనించిన సమత, మల్లిక్‌ గడగడలాడిపోయారు. పరిస్థితి గమనించిన కుంతల తన చిన్న బుర్రకు పని కల్పించింది. “నాన్నా! మరే టీచరు పన్నెండు సంవత్సరాలవరకు చేసే అల్లరిని భగవంతుడు క్షమిస్తాడని చెప్పింది. మరి మీరు క్షమించవచ్చుగా చెల్లిని, తమ్ముడిని”. ముద్దులొలికే కుంతల ఉదారత ఆ దంపతులను ముగ్ధులను చేసింది. మరొకసారి కుంతలను ఎత్తుకుని ముద్దాడారు. క కాలం పరుగిడుతూ వుంటుంది. కాలంతోపాటు తమకు తెలయకనే సుఖజీవులు 6

పరుగెడుతారు. కాలం ఎంత గడిచిందో కూడా తెలియదు... [న లక్కల సువాసనలు, పచ్చని తాటాకుల పందిళ్ళు, కర్పూర క. నూనెలు, అగరవత్తుల వాసనలు, ఫలపుష్ప విభూతుల ళ్ళ స్తా 1 నుగంధాలు, వట్టుబట్టలతో, వ(జవైఢూర్యాలతో శక్రో. న్డ్‌ స. అలంకరించుకొని పెండ్లికూతురయిన పార్వతిని క్రీగంటచూసే సు. సర్వేశ్వరుడుని దర్భ్శించినపుడు ఆ దేవాలయంలో అద్భుతమైన జీ దివ్యానుభూతి కలుగుతుంది. నిండు ముత్తయిదువులు పట్టుబీరల శీ 1,1 గరగరలతో, స్వేదబిందువులతో, తడిసిన కుంకుమరేఖలు వారి పాలభాగంపై అలరిస్తుంటే పళ్ళెరములతో పూజాద్రవ్యములు నింపుకుని భగవంతుడిని దర్శించటానికి వస్తూపోతూ దేవాలయానికి క్రొత్త అందాలను అందిస్తున్నారు. శివరాశ్రై ఉనృవాలలో ఎక్కడెక్కడనుండో గాయకులు వస్తూ వుంటారు. హరికథలు, కూచిపూడి నృత్యాలు, నాటికలు జరుగుతూ వుంటాయి. దేవాలయ ట్రస్టీ సహృదయుడు, దైవచింతకలవాడగుటవలన మరింత ఉత్సాహంతో, ప్రశంశల పరంపరలో వైభవంగా చక్కగా జరుగుతాయి ప్రతి సంవత్సరము. ఆ రోజు ద్వారంవారి కచేరి. జయరామ్‌ ఎక్కువగా ఏకాంతంగానే గడుపుటకిష్టపడేవాడయినా తప్పనిసరిగా శివరాత్రి ఉత్సవాలకు హాజరయ్యేవాడు. కుంతలను తీసుకుని గుడిలో కూర్చున్నాడు. ద్వారంవారి వాయులీను సప్తస్వరాల ఆరోహణ అవరోహణతో దేవాలయ ప్రాంగణం దివ్యమైన అనుభూతితో సురలోకాన్ని తలపింపచేస్తోంది. జయరామ్‌ తన్మయుడై ద్వారం వారి వాయిద్యనైపుణ్యాన్ని శ్రద్ధగా పరిశీలిస్తున్నాడు. ప్రక్కవాయిద్యాల అనుకరణ ఎంతో రమ్యంగా వుంది. పది సంవత్సరాల కుంతల జయరామ్‌ దగ్గర కూర్చుని నిశ్శబ్దంగా వింటోంది. కానీ ఆమెదృష్టి అంతా రెండు చేతులతో వయ్యారంగా వ్రేళ్ళతో నాట్యం చేయిస్తున్న వీణా వాయిద్యంపైనే వుంది.

“నాన్నా[

జయరామ్‌ ప్రక్కనున్న వారు కుంతలవైపు చూసి అందాలభరిణ అనుకుని ఆమె సౌందర్యానికి ముగ్భులయ్యారు.

“నాన్నా! ఆ వాయించేది ఏమిటి నాన్నా?” వీణవైపు చూపిస్తూ కుతూహలంగా అడిగింది కుంతల.

“వీణమ్మా అది!” నలుగురయిదుగురు ఒక్కసారిగా అన్నారు.

“నాకూ కావాలి నాన్నా! నేనూ నేర్చుకుంటాను” అన్నది ఆసక్తిగా.

"7

మానా విని నవ్వుకున్నారు అందరూ. జయరామ్‌ పరిశీలనగా జ్‌ లా కుంతలవైపు చేశాడు. నిజమే చదువు ఇంకా వచ్చే అవకాశం 7 మరా. ఎలాగూ లేదు. వీణ నేర్పిస్తే బాగుంటుంది అని నిశ్చ లనూ. యుందకున్నాడు త చా ాం . అనుకున్న వెంటనే అమలు జరుపుట జయరామ్‌లో వున్న ఊఈఊన మ। మరియొక విశేషము. వీణకానటం, టీచరును నియమించుట ం శ న వెంటనే పూర్తి అయినది. వయ్యారంగా కాలం గడుస్తోంది. నం. కుంతల వీణముందు కూర్చుంటే వీణ సహజ సౌందర్యం మరింత కాంతులీనింది. కానీ, వీణ వలన కుంతలకేమి సొంపులురాలేదు. కుంతల చదువు రానంత మాత్రాన మొద్దేమి కాదు. కుంతల అవసరమైనంతవరకు చాలా తెలివికలది. పది సంవత్సరాల కుంతల పదిహేను సంవత్సరాల వయసున్నదానిలా ప్రవర్తిస్తుంది. అమ్మకు చిన్న చిన్న పనులు చేస్తూ సహాయం చేస్తుంది. తమ్మునికి, చెల్లికి తన జలదారు చిన్నారి చేతులతో తలలు దువ్వుతుంది, నీళ్ళుపోస్తుంది. చిన్న చిన్న మొక్కలు తెచ్చి పాతుతూ వుంటుంది. పువ్వులు కోసి మాలలు కడుతూ మురిసిపోతూ వుంటుంది. వయస్సుకు మించిన నమ్రత, ముగ్గత్వానికి మించిన అమాయకత్వము ప్రతిబింబించే కుంతల మోము చూడగానే జయరామ్‌ ఎంత చిరాకులో ఉన్నా ఇట్టే ప్రసన్నుడవుతాడు. శారదాంబకు, కుంతల పెరిగి పెద్దదయినకొలదీ చిన్న చిన్న బాధ్యతలు తప్పసాగాయి. కుంతలలేనిదే క్షణము గడవదు శారదాంబకు. కుంతల ఎక్కడికైనా వెళ్ళి ఆలస్యము చేస్తే భరించలేదు. ఇల్లంతా బోసిగా వున్నట్లు తోస్తుంది. చదువు మాన్పించి వీణ నేర్చిస్తున్నందుకు శారదాంబకు ఒకందుకు తృప్తికలిగింది. కుంతల ' వీజాసాధనలో చిత్రమయిన పట్టుదల చూపిస్తోంది. శారదాంబ, జయరామ్‌లకు అనందంతోపాటు ఆశ్చర్యం కూడ కలిగింది. త్యాగరాయకృృతులు పాడుతుంటే 'హెచ్చుస్థాయిలో కుంతల కంఠస్వరము ఎన్నో అనుభూతు లతో స్పందింపచేసేలా వుంటుంది. వీణ మాష్టరు కుంతల పట్టుదల చూసి ఎంతో మెచ్చుకున్నారు. జయరామ్‌కు ఒక విధంగా తృప్తి కలిగింది. ఖ శ + + మానువుల జీవితాలు కోరికల వలయము చుట్టూ చక్రంలా తిరుగుతూ ఉంటాయి. ఆ తీవ్రతలననుసరించి జీవితాలు ఆధారపడి ఉంటాయి. జయరామ్‌ ఆదర్భభావాలు బిడ్డలను తీర్చిదిద్దుటలో మెరుగులు దిద్దుకుంటున్నాయి. కుంతల నవయవ్వని అయింది. వీణానాదంలో సాటిలేని ఆలాపనలతో తృప్తికరంగా సాధన చెయ్యగలిగింది. మల్లిక్‌ ఫిఫ్త్‌ ఫారము పూర్తిచేశాడు. సమత థర్జు ఫారము చదువుతూంది. జయరామ్‌ ఆదాయము కూడా పెరగసాగింది. 8

సంధ్యా సమయమది, పరిగెత్తుకుంటూపోయే నవ్య ఖాన కాంతులు వింత వింత రంగులతో సంధ్యను ప్రకాశింపజేస్తోంది. ౨. అప్పుడే స్నానము ముగించిన కుంతల ప్రశాంతవదనంతో వీణ | ౨ ఇ తీసుకుని రాగాలాపన ప్రారంభించింది. తెల్లని జరీ పావడాలో కాళ... కుంతల సౌందర్యం ఆహ్షాదంగా ఉంది. జయరామ్‌ శారదాంబ, శో సిన్హా, /1 . మల్లిక్‌, సమతలు ఎంతో ఉత్సాహంతో కుంతల దగ్గరగా (్య్వూలై. కో న్‌ా కూర్చుని “మరుగేలరా రాఘవా! త్యాగరాయ కృతిని ఆసక్తిగా శ్ర “ీ! ౯౧. ఆస్వాదిస్తున్నారు. త్‌ (0 లే

“జయరామ్‌గారూ”

“ఎవరూ..?”

జయరామ్‌ లేచి గేటు దగ్గరకు వెళ్ళాడు.

'రండి.. రండి" సాదరంగా ఆహ్వానించారు దేవాలయ ట్రస్టీ శ్రీరాములు గారిని జయరామ్‌.

“అమ్మాయి పాట వినిపిస్తుంటే వచ్చానండి' - తన రాకను తెలియజేస్తూ అన్నారు శ్రీరాములు గారు జయరామ్‌ను అనుసరిస్తూ. వారిని చూసి కుంతల పాట ఆపింది.

“అపావే అమ్మా. పాడూ' ఆప్యాయంగా అడిగారు శ్రీరాములుగారు.

“నిన్ను వినా దిక్కెవరె' భక్తిరసముతో రాగభావయుక్తముగా ఆలాపిస్తోంది. అందరూ తన్మయులై వింటున్నారు.

పాట పూర్తి చేసి కుంతల చిరుచెమటలు పమిటతో అద్దుకుంటూంది. ఆ సంధ్యాకాంతిలో, సౌందర్యదేవత అపర సరస్వతీదేవి ఆసీనురాలయినట్లు అనుభూతి చెందారు ఆయన. చిరునవ్వుతో శ్రీరాములుగారు జయరామ్‌ను చూస్తూ

“రేపు శివరాత్రికి అమ్మాయి పాట కచేరి ఏర్పాటు చేస్తాను అన్నారు ఎంతో సంతోషంగా. అమ్మాయి అభివృద్ధిలోకి వస్తుంది అని కూడ అన్నారు ఆనందంతో.

అందరూ ఎంతో ఆనందించారు. ఊళ్ళో విషయాలు మాట్లాడి శ్రీరాములు గారు వెళ్ళిపోయారు.

'అక్క పాట కచేరి చేస్తుందా... అమ్మా!

సమత ఆశ్చర్యముగా ఆడిగింది. అమాయకంగా ముగ్ధగా ఉండే అక్క స్టేజి ఎక్కి ఎలా ప్రోగ్రామ్‌ ఇస్తుందోనని.

'అవునమ్మా! మీరు చదువుకొని డాక్టర్లయితే నాతల్లి గానకచేరిలు చేస్తుంది, పేరు

రి

రం అతా [గ తెచ్చుకుంటుంది”

“ఉత. “అమ్మా అంతమందిలో ఎలా పాడాలమ్మా.. 7? లా సిగ్గుపడుతూ అన్న కుంతలవైపు పరీక్షగా చూసింది వ్‌... రామూ సిగ్గుపడేది? నలుగురిలో మెప్పు పొంది య. నప్పుడే విద్యాపావీణ్యలో తెలిసేది మెరిసే కళ్ళతో కూతురు ప... వైపు చూస్తూ అన్నాడు జయరామ్‌.

య. నం “అవునమ్మా. చెల్లీ, తమ్మూడూ, నేనూ, నాన్న ఉన్నామనే అనుకో... అధైర్యపడితే నీవు చేసిన సాధనకు ఒక రూపము రాదు” తిరిగి ప్రోత్సావిన్ని ఇస్తూ అన్నది శారదాంబ.

“నేనయితే అక్కా వెంటనే పాడేస్తాను, నీలాగా సిగ్గుపడతాననుకున్నావా.. ? చెరుకుతింటూ గర్వంగా అన్న చెల్లివైపు చూసి మౌనంగా నవ్వుకుంది కుంతల.

“నా బంగారు కుంతలకు దుష్యంతుడెక్కడున్నాడో?” స్వగతంలో అనుకుంటూ బయటకు అనేశాడు జయరామ్‌. కుంతల నిడుపాటి జడసౌందర్యము చూస్తూ. కుంతల జడ వెనుకకు వేసుకుని చెక్కిళ్ళు ఎర్రబడగా కళ్ళు వాల్చుకుంది.

“నాన్నా నా జడే పెద్దది అక్క జడకంటే”

బుంగమూతి పెట్టుకుని అన్న సమతను చూసి నవ్వుతూ శారదాంబ,

“ఆ చిన్ని నొసలూ నువ్వూ నీముఖం!” రెచ్చకొడుతూ అంది శారదాంబ.

“చూడండి నాన్నా! అవునులే మీరూ అక్కవైపేగా” రుసరుసలాడింది సమత.

'నీవు ఎన్నైనా చెప్పు. నీ కోపము అక్కకు లేదు. నీ తొందర అంతకంటే లేదు”. అంటున్న మల్లిక్‌ మాటలు సమత కోపాన్ని రెట్టింపు చేశాయి. ఏమరుపాటుగా వెళ్ళి మల్లిక్‌ను ముందుకు తోసింది. కాని తప్పించుకున్నాడు బలంగా మల్లిక్‌.

“దీనికింత కోపయమితే ఇది దాక్టరేం చేస్తుందండీ' అన్నది శారదాంబ సమతని చూస్తూ,

“ముందు వాడి చదువు పూర్తి అవనీ, తరువాత దీని గురించిలాలోచించుదాము. కానీ, సమత అదృష్టవంతురాలు శారదా! మన పాలిట లక్ష్మీ. అది పుట్టిన దగ్గరనుందే మనకు బాగా కలిసివస్తోంది'.

“నాకేమీ బిరుదులవసరము లేదులే. అందంగా ఉంటుందని అక్క అంటే ఇష్టం. ఈ అల్లరి వాడేమో అబ్బాయి అని ఇష్టం. నేనేగా అనవసరంగా పుట్టాను. రుసరుసలాడుతూ

10

మూతి త్రిప్పుకుంటూ వెళ్ళిపోయింది సమత. |. కంతులు ఫశ + + .

జయరామ్‌ అంటే ఆ ఊరిలో వారికి దైవమే ! ఆశ్రమంలో | వ్‌ అలవడిన విద్య డిగ్రీలు లేకపోయినా, హిందీ సంస్కృత భాషలలో, ల! | ప్రముఖ గ్రంథాలన్నీ చదివి అర్ధంచేనుకునే స్తోమతను [నల్ల / సంపాదించుకున్నాడు. రఘవంశంలో ముఖ్యమైనవి చదివి (్న్నై. రో శ్‌ శారదాంబకు విన్సించేవాడు. ఇరుగుపొరుగువారికి వారి కోరికపై గం క్‌ నా. రామాయణ, భారతాలు విడమరచి చెప్పేవాడు. దయానంద శ్రీ! తశ. సరస్వతి, అనుకరించిన ఆర్భసమాజమంటే జయరామ్‌కుచాలా ' అభిమానం. ఎక్కడున్నాడో ఏ రూపంలో ఉన్నాడో తెలియని మూర్తిపూజకంటె, మానవత్వానికే ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇచ్చే జయరామ్‌కు తెలియకుండా చాటుగా పాండురంగడి పూజలు చేసుకునేది శారదాంబ.

రాజకీయంగా, కూడ వివాహంకాముందు గాంధేయ వాది జయరామ్‌. స్వాతంత్ర్య సమరంలో జైలుకు కూడా వెళ్ళాడు. ఊరిలో ఏ పార్టీ మీటింగుకైనా వెళ్ళే జయరామ్‌ అంటే అన్ని పార్టీల వారికి అభిమానముండేది. చెప్పాలంటే కమ్యూనిష్ట పార్టీ ప్రభావమే ఊరిలో ఎక్కువగా ఉండేది. ఒక పర్యాయం రష్యా నుండి ప్రముఖ నాయకులు వచ్చినపుడు, పార్టీ వారు వచ్చి జయరామ్‌ను అడిగారు. “మీరు కాంగ్రెస్‌ అని తెలుసు మాకు కాని ఆధునిక సదుపాయాలున్న మీ ఇంట్లో మా నాయకులకు విడిది ఏర్పాట్లు చేయాలనుకుంటున్నాము అనుమతి ఇస్తారా” అని అడిగినపుడు జయరామ్‌ సందేహించకుండా చిరునవ్వుతో అంగీకరించాడు. వెంటనే కమ్యూనిక్ట్‌ జండా కూడా జరామ్‌ ఇంటిమీద, కాంగ్రెస్‌ జెండాతోపాటు ఎగిరింది. గాంధీజీ శిష్యుడిగా, హరిజనులను ఎంతో గౌరవించి, ఇంట్లోకి ఆహ్వానించిన వారిలో (ప్రధముడు జయరామ్‌.

ఎవరికి ఏకష్టంమొచ్చి అడిగినా జయరామే ముందు ఉండేవాడు. శారదాంబ, పిల్లలు కూడా జయరామ్‌ ఆదర్హాలకు కట్టుబడి ఉండేవారు. ఇలాంటి భర్తను పొందానని శారదాంబ ఎప్పూడూ సంతోషంగా, గర్వంగా కూడా ఉండేది.

యఖ + +

ధనుర్మాసం, కన్నెలవలపులు తెలిపే బంతుల ఘుమఘుమలు, హరిదాసుల భక్తిగీతాలు, పచ్చని గడ్తప్రల ప్రాంగణంలోని రంగురంగుల పిండిముగ్గుల పువ్వుల జల్లులు, గొబ్బెమ్మతో అందంగా కన్పిస్తున్నాయి. ధాన్యపుగాదెలు నింపుకుంటూ ఉన్న రైతుల దరవాసాలు సంక్రాంతికి నిండుదనాన్ని తెస్తున్నాయి. జయరామ్‌ పాలెం వచ్చి చక్కటి మేడ కట్టుకున్నాడు. కుంతల

|

నాకా... సౌందర్యంలా మేడ తళుకులు కూడా ఆకర్షణీయంగా ఉంటాయి. సే శా పందిరంత ముగ్గుపై గొబ్బిమ్మలను నిండుగా అమర్చి, పసుపు 1" స ప్రతెకేక్టై.. కుంకుమలను, పువ్వులను చల్లి, ఘుమఘుమలు గుభాళించగా, | లి ఆ. పమిట చెంగు నడుముకు గ్రుచ్చి వెనుదిరిగి (ముగ్గులు చూస్తూ ఫా గ... తృప్తిగా తల్లి దగ్గరకు వచ్చింది కుంతల. “అమ్మా! ఒకసారి ళన క వాకిట్లో ముగ్గులు చూసి వెళ్ళవూ?' అంది. న. తలయెతి చూసిన శారదాంబ ఉషోదయకిరణాలతో ల. ల య. పోటీపడుతున్న కూతురి సౌందర్యం చూసి ముగ్గురాలై నీ సౌందర్యం, నీ సొమ్యగుణం కంటే అవి బాగున్నాయా అమ్మా. అని స్వగతంలో అనుకుని “చూస్తాలేమ్మా...! కాస్త ఈ కూర తరుగు అంటూ పనిలో లీనమయింది. “అమ్మా ఆకలవుతోంది” గారాబాలు పోతూ అంది సమత. “అమ్మగారు ఇప్పుడే లేచారు కాబోలు దయచేయండి” నవ్వుతూ చెల్లిని చూసి అన్నది కుంతల. “పాపం? ఇప్పుడే లేచా? నీకంటే ముందే లేచానులే! “లాభమేమిటి? చదువుతూ నిదురపోయావుగా?” 'నీవు చూశావా! నీవు గొబ్బిళ్ళు చేస్తున్నప్పుడు చదువుకుంటూనే ఉన్నానుగా!? “ఏమిటే గొడవ! అక్కతో వంతు పెట్టుకుంటున్నావంటే సమతా! అయినా నిన్ననే పని ఏముంది. అక్కకి చదువు భాగ్యం లేదు. ఎలాగో దాని భవిష్యత్తు నిట్టూర్చిన తల్లి బాధను గుర్తించిన కుంతల గలగలా నవ్వి 'ఏమిటమ్మా..! వీణ సరస్వతీదేవి,.. సాహిత్య సంగీతాలు చదువు కాదూ..?'” మెరిసే కళ్ళతో అంది కుంతల. ఈలోపు సమత మెల్లగా అక్క దగ్గరగా వచ్చి రహస్యంగా అడిగింది. “అక్కా, ఈ రోజు భోగికదా! బొమ్మలు దించనా అటకమీదనుండి' “దించుదాము. నేనూ వస్తాను అయిపోయింది పని" అంటూ పరుగుతీసింది కుంతల. “కాదక్కా నేనూ పనిచేస్తాను గబగబ) సమత కూడా చేయి కలిపింది. అక్కడే తోటలో పనిచేస్తున్న జయరామ్‌ సమత పనిచేయుట (గ్రహించి “ఈ రోజింత ప్రశాంతంగా ఉందేమిటా.. అనుకున్నాను. చిన్నమ్మ పనిచేస్తోందా?” అంటూ నవ్వుకున్నాడు జయరామ్‌. “అలాగే ఆడపిల్లలను గారాము చేయండి, పనులు బాగా నేర్చుకుంటారు” జా కోపాన్ని అభినయిస్తూ అంది శారదాంబ. సమత, కుంతల ముసిముసిగా నవ్వుకున్నారు. అమ్మ నాన్న మాటలలోనికి దిగారని 12

(గ్రహించి, మెల్లగా బొమ్మల దగ్గరకు జారుకున్నారు. క్తురత్తల

“మన కుంతల బంగారుతల్లి! సౌమ్యత, సౌందర్యం - రెండూ కలిసేవి చాలా అరుదు శారదా మనం అద్భష్టనంతులం క సంతోషంగా అన్నాడు జయరామ్‌. ఎన్ని నోముల ఫలితమో గ్హి అన్పిస్తుంది నాకు కుంతలను చూస్తుంటే. క్రో స్త | ( ల

“దాని భవిష్యత్తు కూడా సుఖంగా ఉన్ననాడు అనుకోవాలి (మ్మం న్‌ రో నా మనం. ఆడపిల్లకు భర్త మంచివాడయితేనే గదండి అదృష్టం 4. హు

'నీ పిచ్చిగానీ నేనంత తెలివితక్కువవాడను గాను, మన శ్రీ ; త తల్లికి దుష్యంతుడను వెతికి తీసుకువస్తాను.

“ఇప్పుడే పెళ్ళేమిటండీ! సంగీతం మూలపడుతుంది. రేపు శివరాత్రికి ప్రోగ్రామ్‌ పెట్టించాలిగా. దాని అభిరుచిని బట్టే మనము ముందుకెళ్ళటం మంచిది'.

కుంతల పెళ్ళయితే అత్తగారింటికి వెళ్ళిపోతుంది. అదీ తన దిగులని జయరామ్‌ గ్రహించాడు.

“అలాగేలే..! రెండు సంవత్సరాల వరకు తొందరేముంది. పధ్నాలుగేళ్ళేగా!'

సంతృప్తి నిండిన దరహాసంతో భర్తవైపు చూసింది శారదాంబ.

బొమ్మలు తుడుస్తున్న అక్కవైపు చూస్తూ సమత, “అక్కా నీకు సీతారాములంటే ఇష్టమా, రాధాకృష్ణుంటే ఇష్టమా” అంది.

“నాకు రాధాకృష్ణులే ఇష్టం. కృష్ణుడు రాధను (ప్రేమించినట్లు రాముడు సీతను (ప్రేమించలేదు. రాధాకృష్ణుల (ప్రేమ రసభరితమై అమరత్వంతో పునీతమైనది. సీతారాముల మధ్య బంధం పరిస్థితుల కనుగుణ్యంగా కట్టుబాట్లతో ఉన్న (ప్రేమ.

“అయితే అక్కా! ఎప్పుడూ విడవకుండా ఇలా అంటిపెట్టుకు ఉంటే రాధాకృష్ణులకు ఒక్కదినం కూడ పోట్లాటరాలేదా? అమాయకంగా అడిగింది సమత.

“కృష్ణుడిపై రాధ, రాధపై కృష్ణుడు (పేమరసాన్ని నవరంగులతో కలిపి ఒకరిలో ఒకరై బాహ్యలోకాలను, బాహ్యపరిస్థితులను మరచి వెదజల్లుకున్నారు. అక్కడ వ్యక్తిగతమైన పోట్లాటెందుకు వస్తుందమ్మా! వారి చుట్టూ ఉన్న సంఘటనలకు గాని, పరిస్థితులకు గొని అతీతులు వాళ్ళు, ఒకరిపట్ల ఒకరికున్న వారి ఆరాధన అమరుల శ్రీడాభిలోకం' మెరుస్తున్న కళ్ళల్లో ఇంకా మెరుపులను దిద్దుకుంటూ చిరునవ్వుతో అంది కుంతల.

“ఇవన్నీ నీకెలా తెలుసక్సా

తల ప్రక్కకు తిప్పి అక్కముఖంలో ముఖం పెట్టి కొంటెగా అడిగింది సమత.

13

వరనానాటు “ఏమో ఆయననడుగు

వాం కృష్ణుని వైపు చూపిస్తూ అంది కుంతల కొంటెగా. గ హా “సరిగ్గా తుడువు దుమ్ము ఉంటుంది. సమత మాటల్లో సీ శ్‌ | కతా బొమ్మను తుడవకుండా పెదుతుంటె చూసి అన్నది కుంతల. కొ ర (ఫో! అయితే నీవే తుడుచుకో

న “అంతలోనే రుసరుసలాడిన చెల్లిని చూసి స్‌. “పెద్దదానివవుతున్నావు, అయినా నీకోపం తగ్గుట లేదు పం అంది కుంతల గంభీరంగా.

"లేకపోతే నీవే శుభ్రం గలదానివి, నేను లేనిదానినా?” ఉక్రోషంతో అంటున్న సమతను అమాయకంగా చూసి నవ్వుకుంది కుంతల. కుంతలలో ఉన్న ప్రత్యేకత ఇది. ఆమె మనసు వెన్న వ్యతిరేక భావాలు ద్వేషం అసూయ ఆమె దరిచేరవు. అందుకే ఇంట్లో అందరికీ ఆప్తరాలయినది. గుసగుసలు విన్పించి వచ్చిన శారదాంబ బొమ్మలు చూసి విస్తుపోయింది.

“నాకు చెప్పకుండానే దించారటే! తలంటుకుంటారని నేను పిలుస్తూ ఉంటే.

'అమ్మా! నీవు ఈ బొమ్మలకు పనేమీ చేయవద్దు. అక్క నేను చేసి పెట్టుకుంటాము అంది సమత.

“ఈ సంవత్సరము మల్లిక్‌ ఉన్నాడు గదమ్నా! వచ్చే సంవత్సరము కాలేజీకి పోతాడు వాడు" నెమ్మదిగా అన్నది కుంతల

“అయితే వాడుకూడా పెట్టుకుంటాడటే బొమ్మలు” విస్తుపోతూ అంది శారదాంబ.

ఒక్కసారిగా పకపకనవ్వారు అక్కాచెళ్ళెళ్ళు.

“ఏమిటి కబుర్లు పనివేళు అంటూ వచ్చిన జయరామ్‌కు పిల్లలను చూపిస్తూ శారదాంబ,

“వీళ్ళు చూడండి ఏం చేస్తున్నారో! అన్నది.

“ఏం చేస్తున్నారు, బొమ్మలు తుడుస్తున్నారు” చిరునవ్వుతో అన్నాడు జయరామ్‌.

“తండ్రీ బిడ్డలు చేయండి చాకిరి, రెండుపూటలు నైవేద్యాలు నేను చేయలేను బాబూ విసుక్కుంటూ వెళ్ళింది శారదాంబ.

“అక్కా నేను తుడవనా బొమ్మలు మల్లిక్‌ కొంటెతనంతో అనునయంగా అడిగాడు అక్క దగ్గరకు చేరి

'నీకో నమస్కారం బాబూ! వద్దు పో ఇక్కడనుండి కుంతల హెచ్చరించింది బొమ్మలు పగలగొట్టేస్తాడనే భయంతో

'నేను పోను, తుడుస్తా! అక్కా! అక్కా! ఈ బొమ్మ చూడు, గౌను వేసుకుని భలే ఉంది.

[4

ఆంగ్లో ఇండియన్‌ కదూ బేట్‌ తీసుకుని ఎక్కడికో బయలు కోయలు దేరినట్లుంది. అబ్బ ఎంత బాగున్నాయో బొమ్మలు ఆనందంగా . అన్నాడు మల్లిక్‌ బొమ్మలన్నీ చూస్తూ. ఎ క

“అరేయి, నీవు ముందు పోతావా పోవా? వగల శ్రాకూ | గొడతావురా! పో..” కోపం అభినయిస్తూ అంది కుంతల. (న మ! న

కానీ మల్లిక్‌ బొమ్మలను లాగుతుంటే ఒక దెబ్బ వేసింది స్క నో యా కుంతల. మరల కొట్టాడు మల్లిక్‌ కుంతలను. ఈ లోపు ఒక జ్ఞ. నే. బొమ్మ మల్లిక్‌ కాలుకు తగిలి పగిలిపోయింది. జయరామ్‌ శబ్దము ట్రీక. విని పుల్ల తీసుకుని మల్లిక్‌ను కొట్టబోయాడు. కుంతల తండ్రిముఖం చూసి భయపడింది.

“నాన్నకు కోపం వస్తే ఇంతేననుకుంటూ థైర్యంగా తండ్రి ఎదుటకు వచ్చి

“నాన్నా ఆ పుల్ల ఇలా ఇవ్వండి. పదమూడు రాబోతున్నాయి. వీడు ఇంకా చిన్నవాడేనా కొట్టేందుకు” అడ్డుపడింది కుంతల.

ఆరిందాలా అన్న కుంతల మాటలకు శారదాంబ, జయరామ్‌లిద్దరూ నవ్వుకున్నారు.

నాతల్లి మనస్సు ఎంత నవనీతమో! అనుకుంది శారదాంబ, బంగారుతల్లి దేనికైనా అర్జ్హురాలే అనుకున్నాడు జయరామ్‌ పుల్ల అవతల గిరాటువేసి తండ్రి ఉగ్రరూపం తెలిసిన మల్లిక్‌ అక్కవలన శాంతించినందుకు మరొకసారి అక్కను మెచ్చుకున్నాడు.

ముదురునీలం పట్టులంగా, తెల్లజార్జిట్‌ జరీ పువ్వుల పావడా నీలిరంగు జాకెట్‌ వేసుకుని, బంగారు జడ కుచ్చులు వాటుజడకు ధీటుగా వయ్యారంగా ఊయలలూగుతుంటే బొమ్మల కొలువుకు ముత్తయిదువలను పిలవటానికి బంగారు కుంకుమ భరిణతో సమత తోడు రాగా బయలుదేరింది కుంతల. అందరినీ పిలిచి అలసి ఇంటికి వచ్చింది కుంతల.

బొమ్మలకొలువు తీర్చిదిద్ది, తనుకూడ అందాల బొమ్మయి, వచ్చిన ముత్తయిదువులకు పసుపు కుంకుమలు, పళ్ళు తాంబూళాలు అందిస్తూ, నక్షత్రమాలికలో పున్నమి చంద్రునిలా అలరిస్తోంది కుంతల. కన్నార్పకుండా చూపే ముత్తయిదువలను క్రీగంట చూసి శారదాంబ దిష్టి తీసివేయాలి రాత్రికి అనుకుంది.

శ + + +

శివరాత్రి ఉత్సవాల సంరంభంలో భక్తుల గుంపులో, దేవాలయ సభాప్రాంగణంలో అడుగుపెట్టింది భయంభయంగా కుంతల. నల్లని జార్జెట్‌పై ఎరుపు, తెలుపు పూల పావడా, తెల్లటి లంగా, తెల్ల బ్లౌజు ధరించిన కుంతల సౌందర్యం విరజిమ్ముతోంది సభంతా. జయరామ్‌ సభికుల మధ్య రీవిగా కూర్చున్నాడు. శారదాంబ దృష్టి అంతా కుంతలమీదే ఉంది. సమత,

శే

నా నానా మల్లికల గర్వం చెప్పనలవి కాదు. ప్రారంభమయింది పాటకచేరీ, ర ఇ ఊపిరి బిగపట్టి మరీ వింటున్నారు (ప్రేక్షకులంతా. “ఎందరో న్‌ ₹మునీస్రట్ర లై. మహానుభావులు" రాగయుక్తంగా, తేనెలా సాగిపోయే కంఠంతో స ల కరా. అమృతం కలిపినట్లున్న వీణావాయిద్య కలయికతో అతి ఖం. మనోహరంగా పాడింది కుంతల. ముగ్ధులయ్యారు అందరూ. న. అనుకున్న గీతాలకంటే నాలుగు ఎక్కువపాడి కుంతల [| య. అలసిపోయినా ప్రేక్షకులు ఇంకా ఇంకా కుతూహలంతో ఉన్నారు. మ పాం చిరుచెమటలతో అలసిన కుంతలను గమనించిన శ్రీరాములు గారు స్టేజీ మీదకు వచ్చి, 'అమ్మాయి ఇంత బాగా పాడి మెప్పిస్తుందనే నాకు తోచి ఈ కచేరీ పెట్టించాను. భవిష్యత్తులో అమ్మాయి బాగా రాణిస్తుంది. సౌందర్యానికి తగినట్లు చక్కని క్రమశిక్షణ, సరస్వతీ కటాక్షం, లక్ష్మీదేవి దయపొందిన ఈ సౌభాగ్యవంతురాలగు చిరంజీవిని ఆశీర్వదిస్తూ ఈ కుంకుమభరిణ కానుకగా ఇస్తున్నాను అంటూ కుంతలకు అందిచారు శ్రీరాములుగారు. కరతళాల ధ్వనులు మారుమోగాయి. కుంతల నిండుదనంతో సౌమ్యంగా తల్లి దగ్గరకు వచ్చింది. అందరూ గుమిగూడి శారదాంబ అదృష్టానికి పొాగడనారంభించారు. ఉక్కిరిబిక్కిరి అయిన శారదాంబ జయరామ్‌ల సంతోషానికి హద్దులు లేవు. నలుగురిలోనూ మెప్పుతెచ్చిన కూతురికి ఇంటికి వచ్చిన తరువాత దిష్టితీసి సంతృప్తిగా నిట్టూర్చారు. ఫశ య ఈ

మానవుడి కోరికలు, ఆశయాలు అన్నీ తీరకపోవచ్చు గాని అవి ఆదర్భమైనవిగా రూపొందినపుడు వాటి స్మృతులు ఉండిపోతాయి చిరస్థాయిగా

కచేరీ జరిగిన తరువాత అందరికీ సంగీతమందు ప్రోత్సాహం ఎక్కువైంది. క్రొత్త కొత్త రాగాలతో ఎన్నో కృతులతో కుంతల సంగితం రాణించింది. ఎన్నో వంపులు, ఎంతో నిండుతనం, పరిణతి వచ్చింది సంగీతంలో.

కానీ భగవానుడి తత్వం తెలిసికూడా కోరికలతో భూమిని దున్నుతూనే ఉంటాడు మానవుడు.

మల్లిక్‌కు అకస్మాత్తుగా జబ్బు చేసింది. పాలెంలో డాక్టరుకు సాధ్యం కాలేదు. ఐస్తీకి వెళ్ళవలసి వచ్చింది. ఒకరోజుకాదు, రెండురోజులు కాదు, ఆరుమాసాలపాటు మల్లిక్‌ మృత్యువుతో పోరాడాడు. జయరామ్‌, శారదాంబలకు కంటిమీద నిదురలేదు. ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ ఆరోగ్య నిబంధనలు ఉల్లంఘించని జయరామ్‌కు మల్లిక్‌కు వచ్చిన ఈ జ్వరం ఆశనిపాతమైంది. కుంతల వంటచేసి హాస్పటల్‌కు తీసుకువచ్చేది. దైన్యంగా ఉన్న అమ్మానాన్న ముఖాలు చూడలేకపోయేది. కొంటెగా అల్లరిచేస్తూ ఎప్పుడూ ఏడ్పించే తమ్ముడి

16

అస్తిపంజరం చూడలేక దుఃఖాన్ని దిగయమింగుకునేది. జై అమ్మనాన్నలకు ధైర్యాన్ని చెప్పటానికి ప్రయత్నించేది. తనను చంధినోపకంి తాను నిగ్రహించుకుని క్ష

“నాన్నా! మీరే ఇలా ఉంటే అమ్మ ఏమవుతుంది? భోం శాళూ 1 చెయ్యండి నాన్నా” అంటూ ధైర్యం చెప్పి భోజనం పెట్టే కూతురిని శో యం. చూసి శారదాంబ తల్లడిల్లిపోయేది. న్కు. వో న

“అమ్మా! నీ నుకువూర చేతులతో వంట ట్‌. ళ్‌ చేయిస్తున్నానమ్మా!” అంటూ వెక్కి వెక్కి ఏడ్చింది. ట్ర్‌ ! ఖం.

జయరామ్‌ నిగ్రహించుకొని శారదాంబకు ధైర్యాన్ని చెప్పి, తను తిని, శారదాంబను బలవంతాన ఎంగిలి చేయించేవాడు ఎలాగైతేనేం, దాక్టర్లు మృత్యుముఖంనుండి బయటకు త్రోసివేశారు మల్లిక్‌ను. మల్లిక్‌ చిన్న హృదయంలోనికపుడే ఉదయించింది డాక్టరు కావాలని.

ఘ య య +

నెమ్మదిగా కోలుకోసాగాడు మల్లిక్‌. ఇంటికి తిరిగి వచ్చారు. ఊళ్ళోనే తల్లి ఉండటం వలన శారదాంబ, శీతారావమ్మకు ఆసరాగా సమతను అప్పగించి ఇంటివద్ద ఉంచి వెళ్ళింది. కాని కుంతల పోషణ తప్పిన ఇల్లంతా దుమ్ముపట్టి బావురుమంటోంది. నౌకర్లు కుంతలమ్మగారు లేనందున మాకేమి తోయుట లేదని మొరపెట్టుకున్నారు. కుంతల ఇల్లంతా చక్కగా తిరిగి అలంకరించింది. తండ్రితోపాటు తోటంతా తిరిగి బాగుచేసింది. లే చిగుళ్ళు తిరిగి తొడిగి కుంతల సుకుమార యౌవ్వనంవలె పెరుగ ప్రారంభించాయి. బంధువులు వచ్చి మల్లిక్‌ను పలుకరించి వెళ్ళిపోయారు.

బాగా కోలుకున్నాడు మల్లిక్‌. పి.యు.సి.కి అప్లయి చేశాడు గాని శారదాంబ అనుమతించలేదు ఈ సంవత్సరానికి వద్దని ఆపుచేయించింది. సమత శారదాంబ తల్లి శీతారావమ్మ దగ్గర ఉండి ఫోర్తుఫారం పూర్తిచేసింది. శారదాంబ వివాహానికి పూర్వమే ఆమె తండ్రి మరణించుట వలన జయరామ్‌ చూస్తూ ఉంటాడు అత్తగారి వ్యవహారాలన్నీ. శారదాంబకు చెల్లి వనజ, తమ్ముడు ప్రసాద్‌ ఉన్నారు. అల్లుడి ముక్కుసూటితనం, నిష్మర్మ మంచి నడవడికి శీతారావమ్మ ఎంతో మెచ్చుకుని గౌరవిస్తుంది. వనజకు జయరామ్‌ సంబంధం చూసి శీతారావమ్మ లభిప్రాయానుకూలంగా వివాహం చేశాడు. కానీ దురదృష్ట జాతకురాలు వనజ. ఆస్తి ఉండని జయరామ్‌ వరుడి విషయంలో పెద్దగా పట్టించుకోలేదు. అదీగాక జయరామ్‌కు ఈ విషయాలలో అనుభవం తక్కువ. వివాహమైన కొద్దికాలానికి తెలిసింది, వనజ భర్త రాజారావుకు లేని దుర్వ్యుసనమంటూ లేదని. శారదాంబ చెల్లిలిని చూస్తూ జాధపదేది.

క్షే

నంతా “నా ఖర్మ అక్కా నీవు చేసేది ఏముంది! బావ చేసిందీ క. భా న్‌. లు లేదు' అని నిరాశ నిస్బృహలతో నీరసంగా అక్కకు ధైర్యం చెప్పేది | వా జ్‌ జ వనజ. ఆస్తి అంతా కొద్ది సంవత్సరాలకే హారతి కర్పూరం , ల్‌ జాతా చేశాడు రాజారావు. రాజారావును దారిలోకి తీసుకురావాలని వూ చాలా (ప్రయత్నాలు చేసాడు జయరామ్‌. ప్రయోజనం ళా శూన్యమయింది. తన చేతులతో చేసిన సంబంధం ఇలా సా సావధానంగా ఆలోచించి చేయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు. నం రర బావమరిది ప్రసాద్‌, శీతారావమ్మకు ముద్దుల కొడుకు. క్రమశళిక్షూ, మంచి అలవాట్లు లేకుండా పెంచిన బిడ్డలు ఎలా తయారువుతారో ప్రసాద్‌ వలన తెలుసుకోవచ్చు. ప్రసాద్‌ దుర్వ్యసనాలకు అలవాటు పడ్డాడు చెడు స్ప్నేహాలవలన. ఇది శీతారావమ్మకు తెలియదు. జయరామ్‌ (గ్రహించాడు. శీతారావమ్మకు, కుంతలను కోడలుగా చేసుకోవాలనే కోరిక ఉందని శారదాంబ (గ్రహించింది. జయరామ్‌కూ తెలుసు ఆ విషయం. వనజ వివాహానికే తలబొప్పి కట్టిన శారదాంబ తమ్ముడి విషయంలో విరక్తిగా మౌనం వహించింది. ప్రసాద్‌ కూడా తల్లి దగ్గర తరచుగా మేనకోడలి సౌందర్యాన్ని పొగుడుతూ ఉండేవాడు. కుంతలంటే నిజంగానే ఎంతో ప్రేమ ప్రసాద్‌కు. తండ్రి ఇచ్చిన ఆస్తి కావలసినంత ఉంది. తనకివ్వక ఇంకెవ్వరికిస్తాడు బావ అనే గర్వం కూడా ఉందేది ప్రసాద్‌కు.

ఎంత మేనమామయినా తండ్రి క్రమశిక్షణలో పెరుగుతున్న కుంతల ప్రసాద్‌తో అంత చనువుగా ఉండేది కాదు. మేనమామయందు ఉందే భక్తి గౌరవాలు మాత్రం నిండుగా ఉన్నాయి కుంతల హృదయంలో. ఇది అపార్ధం చేసుకున్న ప్రసాద్‌ కుంతల తన సొత్తేనని నిర్ణయించుకుని స్థిమితంగా ఉన్నాడు.

యట య ఈ

కుంతల వివాహ నిర్ణయంలో ఇద్దరి ఆలోచనలు ఒకటే అగుట వలన ప్రసాద్‌ విషయంలో శారదాంబ, జయరామ్‌లు నిర్లిప్తంగా ఉండిపోయారు. కానీ లోలోపల శీతారావమ్మ కదిలిస్తుందని భయపడుతూనే ఉన్నారు. అనుకున్నంతా అయింది.

పండు వెన్నెల మధురస్వప్నాలను కలుగజేస్తోంది. మేడమీద అందరూ విశ్రాంతి తీసుకుంటున్నారు. కుంతల కన్య వలపులలో ఊహాస్వ్పష్నాలలో పూర్ణిమ చంద్రుడిని చూస్తూ గులాబీ అధరాలపై చిరునవ్వును చిందిస్తోంది. జయరామ్‌ రామాయణం లోని రాముడి పాత్రను అన్ని కోణాలనుండి విశదీకరిస్తున్నాడు శారదాంబకు.

“శారదా! శారదా! పిలుపువిన్న శారదాంబ తుళ్ళిపడి గబగబా క్రిందికి వచ్చి గేటు

18

తీసింది. తల్లి శీతారావమ్మ న

'రా అమ్మా! ఇప్పుడు వచ్చావేమిటమ్మా! ఒంటరిగా! పైకి. వ్‌ వ. + వెడదాము పద!) య.

అకస్మాత్తుగా అలవాటులేని సమయంలో వచ్చిన | న అత్తగారిని చూసి ఆనుమానించాడు జయరామ్‌. తగ్గట్లే (గాళ్లు 1. ముందుగానే కుంతల విషయం కదిలించింది శీతారావమ్మ _ (1 నో వ

“ఈ సంత్సరం కుంతల వివాహం చేయరా అబ్బాయి? క్‌ు న ఖే

శారదాంబ గుండె దదదడలాడింది. జయరామ్‌ వెన్నెలలో శ 1. ... శ. శారదాంబను పరిశీలించి చూసాడు. కుంతల ప్రక్కలో ఉన్న శారదాంబ వాత్సత్యంతో కాస్త భయంగా కుంతల తలను నిమురుతోంది. జయరామ్‌ నిర్భయంగా చెప్పటానికి జంకాడు. అత్తగారి మనస్తత్వాన్ని అనుసరించి

'చెయ్యాలండీ! మల్లిక్‌ అనారోగ్యం వలన అమ్మాయి సంగీతం వెనకబడింది. అదే ఆలోచిస్తున్నాము.

“మరి ప్రసాద్‌కు సంబంధాలు వస్తున్నాయి. నేను బ్రతికుండగానే ఆ మూడుముళ్ళు పడితే బాగుంటుంది. ద్వంద్వార్థంగా అంది శీతారావమ్మ,.

“అలాగే కానీయండి కానీ, వనజ విషయంలో నేను చాలా బాధపడుతున్నాను. మీరే ఆలోచించండి ప్రసాద్‌ విషయం” తప్పుకున్నట్లుగా అన్నాడు జయరామ్‌.

“ప్రసాద్‌కు కుంతలనిచ్చి వివాహం జరిపితే మనందరం సంతోషంగా ఉండవచ్చు. తన ఉద్దేశ్యాన్ని బయటపెట్టింది శీతారావమ్మ

శారదాంబ జయరామ్‌లు ఒక క్షణం నొసలు చిట్లించారు బాధగా. ఇంక లాభంలేదు చెప్పివేయాలనుకున్న జయరామ్‌,

“కుంతలను ఒక గెజిటెడ్‌ ఆఫీసరును తీసుకురావాలని ఉందండీ..” అన్నాడు నిర్భయంగా,

తమాయించుకోలేక విస్తుపోయింది శీతారావమ్మ. అందాలభరిణ మనుమరాలు పరాయిది కాకూడదని నిర్ణయించుకోవటం వలన, తన పెద్దరికానికి భంగం కలగకుండా జయరామ్‌ మాటలు పట్టించుకోనట్లుగా,

“అదేమిటి బాబూ! నీవంటే నాకెంత గౌరవమో నీకే తెలుసు. ఎంతో ఆశతో నమ్ముకున్నాను. అలాగే అంటారు, చిన్నవాళ్ళు మీరు. మీకేమి తెలుసు. కుంతలకు బయటమాత్రం ఆస్తిపరులు, ప్రసాద్‌లాంటి వరుడు లభ్యమవుతాడని ఎక్కడుంది? మాట్లాడకండి, పెళ్ళి ప్రయత్నాలు చేస్తాను అంటూ ఇంకేమి వినవలసివస్తుందోనని గబగబ

109

నలాణాాఖు... వెళ్ళిపోయింది శీతారావమ్మ. య మాలా కుంతల, జయరావొ, శారదాంబతోపాటు 1 బన విస్తుపోయా రు. ఖః

ప న... ఏమిటండీ! అలా ఊరుకున్నారేమిటి? ననా “ఏం చేయను విన్పించుకోందే?” చిరాకుగా అన్నాడు కత

న జయరామ్‌

కఫ. కుంతల అమ్మమ్మ కోరికకు నవ్వుకుంది. ఇది జరిగేది ప ౦తల అమ్మమ్మ ్‌ స్టలుంట.

నమ్మకంతో తృప్తిగా మధుర స్వష్నాలతో నిద్రాదేవి ఆలింగనంలో ఇమిడిపోయింది.

శశ + +

పై సంఘటన జరిగిన వారానికి శీతారావమ్మ ఒక ఎర్రటి సిల్కు కాగితం పొట్లం తెచ్చి చూపిస్తూ, 'శారదా! ఇది చూడమ్మా! పన్నెండుకాసులు పెట్టి చేయించాను. సూత్రం బాగుందా? పప్పులు అవి చేయలేక బాధపడుతున్నాను కదా! కాస్త సహాయం చెయ్యకూడదటే..' అంది.

భోజనం చేస్తున్న జయరామ్‌, అప్పుదే పూలచెండు అమర్చుకుంటూ వచ్చిన కుంతల, భర్తకు అన్నం వడ్డిస్తున్న శారదాంబ విస్తుపోయారు. శారదాంబ నెమ్మదిగా ఆదుర్దాను అణచిపెట్టుకుంటూ,

“ఏమిటమ్మా! ఈ సూత్రమేమిటి? పనులేమిటి?” అంది.

“ఏమిటే, శారదా! తెలియనట్లు మాట్లాడతావు! అనుకున్నాము కదా! ఈ మాఘమాసంలో చేసేద్దాము పెళ్ళి అంటూ ్రతిమలా నిలబడిన కూతురి చేతిలో ఉంచింది బంగారు గొలుసును శీతారావమ్మ.

జయరామ్‌కు ఇంతవరకూ ఎప్పుడూ అత్తగారిప్రై రాని కోపం అవధులు దాటింది. కానీ విచక్షణాజ్ఞానం కల జయరామ్‌ అత్తగారి తొందరపాటుకు జాలి చెంది నిగ్రహించుకున్నాడు. ఒక ఉపాయం తోచింది.

“ప్రసాద్‌ను సంప్రదించారా?

కుంతల, శారదాంబ విస్తుపోతూ చూసారు జయరామ్‌వైపు.

'వాడినెందుకు అడగాలి? ఆశ్చర్యంగా అంది శీతారావమ్మ,.

“లేదు, ప్రసాద్‌ను సంప్రదించండి. తరువాత ఆలోచించుదాము' నిర్ణయించినట్లుగా మాట్లాడిన అల్లుడి మాటలు సబబేనని తోచింది శీతారావమ్మకు ? 20

“అలాగేలే బాబూ! రేపు శెలవలకు వస్తాడుగా! తెలుసు కీతో కుందాము అంది. ౨.

ఒక విధంగా భయపడిన శీతారావమ్మకు ధైర్యం వచ్చింది. |

'వెళ్ళివస్తానే శారదా! ఇక్కడే ఉంచు గొలుసు అంటూ జ్హి వెళ్ళీ తల్లివైపే చూస్తూ నిలబడిన భార్యను చూసి జయరామ్‌ జో: ఏళ శ

“అసాధ్యులే తన్లీకూతురులిద్దరూ' అన్నాడు. టో

చివుక్కుమంది శారదాంబ హృదయం. భార్య తల్లి జ్రీక్‌ గ. దండ్రులను విమర్శించేందుకు తమకి మినహా ఎవరికీ హక్కు ఉండకూడదని అనుకుంటారు భర్తలు అనుకుంది. కానీ శారదాంబకు కుంతల పంచప్రాణాల్లో ఒక ప్రాణం. ఆ (ప్రేమ కారణంగా తమ్ముడి ప్రవర్తన తెలిసినదగుట వలన తన నిర్ణయం కఠినంగా అమలు పరుచుకోవాలనే నిర్ణయానికి వచ్చినందు వలన జయరామ్‌ హాస్యానికి సర్జుకుంది.

“ఇదంతా మీ మెతకతనం వలన కాదూ” విసుక్కుంది భర్తమీద

చిరునవ్వుతో శాంతంగా అన్నాడు జయరామ్‌.

శీ ముఖం! ప్రసాద్‌ ఇంత చిన్న వయస్సులో, అందులో చెడు స్నేవాలున్నవాడు పెళ్ళికి అంగీకరించడు. బాధపడకు, ఇది జరిగేది కాదు”.

“ఏమిటో అయోమయంగా ఉంది నాకు - ఆవేదనతో అంటూ శారదాంబ కుంతల కొరకు చుట్టూ చూసింది. కనిపించలేదు. పైకి వెళ్ళింది. కుంతల పడుకుని ఉంది. కుంతల బాధపడుతోందని గ్రహించిన శారదాంబ “నీకు బాధకలిగిస్తామా అమ్మా! మా ప్రాజాల్నయినా ఇచ్చి నీవు సుఖపదేట్లు చేస్తాము గొనీ లే! అనవసరంగా బాధపడకు! చూడు పెట్టుకున్న పూలు ఎలా వడలి పోయాయో లే..” అంది. ఎర్రగా కందిన పాలబుగ్గలు కన్నీటి చారలతో తడిసిపోయి ఉన్నాయి. శారదాంబ హృదయం ద్రవించింది. తల్లి తొందరపాటుకు కోపం వచ్చింది. నీకిష్టం లేకుండా ఏదీ జరుగదు.

లేదమ్మా నీవేం కంగారుపడకు. అంతా మనమంచికే జరుగుతుంది, ఏది జరిగినా..” అంటూ కూతురిని హృదయానికి హత్తుకుంది శారదాంబ.

య + +

ప్రసాద్‌ ఇప్పుడు పెళ్ళేమిటన్నాడనీ, అంగీకరించలేదనీ విన్న జయరామ్‌, శారదాంబలు కుంతలతో సహా హాయిగా నిట్టూర్చారు. ప్రసాద్‌కు నిజంగానే పెళ్ళి అనేసరికి భయం వేసింది. చిన్నవయసు కారణంగా. శీతారావమ్మ నీరసించిపోయింది కొడుకు నిర్ణయాన్ని

21

నాన్యం ఆ రోజు కూరలు తరుగుతూ అమ్మకు సహాయం చేస్తున్న కా కుంతల, $(. సను. 'మామయ్యను చూస్తే జాలివేస్తుందమ్మా శ్‌. “ఎందుకే” ఆశ్చర్యంగా అడిగింది శారదాంబ. డే టం. 'పాపం అమాయకుడు, ఎలాగూ తనదానినేనని ఇప్పు లే. పెళ్ళి వద్దు... అని ఉంటాడు'.

1 సా సిగ్గపడినా తన ఆలోచనను నిర్భయంగా చెప్పే కూతురి స్వభావం శారదాంబకు తృప్తినిచ్చింది.

“నాన్నగారు సంబంధాలు చూస్తున్నారమ్మా.. కూతురి ముఖంలోనికి చూస్తూ అన్నది శారదాంబ

“ఎవరికమ్మా?” అమాయకంగా అడిగింది కుంతల.

“ఇంకెవరికి? నీకేగ మెరుస్తున్న కళ్ళతో అంది శారదాంబ,

సిగ్గుపడిన కుంతల చెక్కిళ్ళు సమ్మోహనంగా మెరిసాయి.

“అమ్మా! అమ్మా” పరిగెత్తుకుంటూ వచ్చింది సమత,

'ఏమిటే ఆ ఖంగారు?” - చిన్న కూతురు దురుసుతనం తెలిసిన శారభాంి భయపడి అడిగింది.

“ఎందుకమ్మా అంత ఖంగారు! నాక్తు ఫస్ట్‌ వచ్చింది. ఇవిగో (పెజెంట్స్‌? అంటూ బుంగమూతితో సోప్‌బాక్స్‌, పెన్ను పుస్తకం క్రింద పెట్టింది తల్లి దగ్గర.

“నీవు చదివే చదువుకు ఫస్ట్‌ కూడానా?” ఆశ్చర్యంగా ఆడిగింది శారదాంబ.

“డిబేట్‌లో అమ్మా! గర్వంగా అక్కను, తల్లిని చూస్తూ అన్నది సమత.

చెల్లికి కోపం వచ్చేస్తుందని గ్రహించిన కుంతల నవ్వుతూ, డిబేట్‌ దేనికీ సంబంధించిందని అడిగింది.

“ఇంకేమిటి! చదువులో కాదన్నమాట” పరిహాసంగా అంది శారదాంబ,

'స్రీ విద్య గురించి అక్కా! చదువు స్త్రీకి అవసరమని వాదించాను' అక్కయినా తన గొప్పతనాన్ని గమనించిందన్న ఉత్సాహంతో అంది సక్షత్ర

'నేను విన్నానులే! మా చిన్నమ్మ డాక్టరవుత్తుందని నేను చెప్పలేదూ!

వెనుకగా వచ్చి అన్న తండ్రి మాటలు వింటూ, అప్పుడే వచ్చిన అన్నవైపు గర్వంగొ చూసింది సమత,

22

“ఏమిటి పోజులు కొడుతోంది గయ్యాళి కొంటెగా

“తెస్తానుండు” అంటూ పాతటోపి ఒకటి తెచ్చి సమత శ్‌ / శ్‌ తలపై పెట్టి చప్పట్లు కొట్టాడు మల్లిక్‌. న

సమత అన్నను కొట్టబోయింది. ఆ సందడికి అందరి శ్‌ నవ్వులు కొలనులో వెలిసిన కలువల్లా వికసించి ఆ ఇంటికి శీ. కస. శోభనీచ్చాయి.

యయ + +

కాలం పరిగెడుతూనే ఉంటుంది. కాని ఈ కాలంలోని పిచ్చిపూసలను వదలి పగడాలను, ముత్యాలను కూర్చుకునే వారికే జీవితం అర్థమవుతూ ఉంటుంది. కూర్చుకొనుటే తెలియని అమాయకులకు జీవితం, కాలం అగమ్మంగానే గదచిపోతాయి.

మరల క్రొత్త సౌందర్యానుభూతులతో ధనుర్మాసం వచ్చింది. ఈసారి సంక్రాంతి కుంతలకు క్రొత్త వెలుగులను కొని తెచ్చింది. బంతుల పచ్చివాసనలలో, గొబ్బిళ్ళ శోభలతో, లేదూడల చిలిపి కళ్ళల్లో, బియ్యం పడుతూ వయ్యారంగా నాట్యం చేసే హరిదాసుల్లో కుంతలకు క్రొత్త క్రొత్త అనుభూతులు రాసాగాయి. క్రొత్త కోరికల కమ్మదనం, ఊహాసౌధాల మత్తు సౌరభంలో అరుణిమ దాల్పాయి. సొగసులు చిమ్మే కుంతల అందాల చెక్కిళ్ళు

తీరక సమయంలో జయరామ్‌ కోరికననుసరించి కుంతల రామాయణం, వేదాల వచనాలు, హిందీ, సంస్కృతం చాలా నేర్చుకుంది. ఇల్లంతా చక్కటి ఆధునిక పద్ధతులలో తనదైన ప్రత్యేకతతో అలంకరించుతూ చెక్కుచెదరకుండా ఉంచటం కుంతల (ప్రత్యేకత. ఇరుగుప్రారుగువారు ఇంటికి వచ్చే బంధువులు కుంతల పనితనం, కుంతల సౌమ్యాన్ని మెచ్చుకుంటూ చాటుగా అలా తమపిల్లలను మందలించుతూ ఉంటారు.

కన్యగా తల్లిదండ్రులకు సహకరించే ధర్మం కుంతలకు తెలుసు. సాంప్రదాయాలను, ధర్మాలను తెలిపే సాహిత్యాన్ని ఇప్పుడిప్పుడే చదువుతున్న కుంతలలో బెన్నత్యం మరింత వికసించ్చుతోంది. లోతుగా ఆలోచించటం, మనుష్యుల మనస్తత్వాలను జా(గ్రత్తగా పరిశీలించటం, జీవిత విలువలను తెలుసుకోవటంలో కుంతల వ్యక్తిత్వం పరిపూర్ణతను సంతరించుకుంటోంది. తన పద్ధతులు, తన మానసిక గ్రమశిక్ష్య పుణికిపుచ్చుకున్న తన బిడ్డ కుంతలను చూస్తూ ఉంటే జయరామ్‌కు ఎక్కడలేని సంతోషం కలిగి గర్వపడుతూ ఉంటాడు.

23

మ. భోజనాల అనంతరం అందరూ వి(శశాంతి నన్‌ తీసుకుంటున్నారు. నా పేపరు చదువుతున్న జయరామ్‌ తలెత్తి చూశాడు. కా రామన్నాం గ్గ షం. నించాడు జయరామ్‌. స న జ న్‌ 0డి! రండి! గా ఆహ్వానిం మ... “శారదా! రామనాధం బాబాయి వచ్చారు. కాళ్ళకు నీళ్ళు స శేషు. ఏ - తీసుకురా... అంటూకేక వేసి కుశలప్రశ్నలడిగాడు జయరామ్‌. “నీ ఉత్తరం అందింది జయరామ్‌. కుర్రవాడు చాలా బుద్దిమంతుడు. కాస్త నలుపు. డాక్టరు చదువుతున్నాడు చెప్పుకుపోయాడు రామనాథం.

'కట్నమెంతలో ఉన్నదండీ' అది చెప్పండి ముందు

“మీకు పిల్లవాడు నచ్చితే తరువాత మాట్లాడుకోవచ్చు?

“సరే, ఆలోచించుదాము, భోజనానికి లేవండి' అంటూ లోనికి దారితీశాడు జయరామ్‌.

“చూడు శారదా, నలుపట. డాక్టరు చదువుతున్నాడట. మరి మనం అంగీకరిస్తే అమ్మాయిని చూడటానికి వస్తారట.

“అబ్బాయి నలుపా? శారదాంబ ఖంగారు పడటమే కాదు దడదడలాడింది గుండె.

కుంతల పెళ్ళి అయి అత్తగారింటికి వెడితే తనెలా జీవించాలో ముందు. ఈబాధ కూడ ఆవరించి కళవళపడింది శారదాంబ. భార్య ముఖకవళికలు గుర్తించిన జయరామ్‌,

“ఎంత గారాబంగా పెంచుకున్నా వాళ్ళు మనలను ఎంత సుఖపెట్టినా, అడపిల్లన్న తరువాత అత్తగారింటికి పంపవలసిందే. బాధామిళితమైన మాటలతో నొక్కి నొక్కి అన్న భర్త మాటలకు శారదాంబ, “అవును... బాధ భరించవలసిందే... తప్పదుకదా” అనుకుంది.

“నలుపంటున్నారు, సరే మీ ఇష్టం, నాదేముంది” అంది శారదాంబ. భార్య అంగీకరించిన తరువాత జయరామ్‌, మంచిరోజు నిర్ణయించి కుంతలను చూడడానికి రమ్మనమని చెప్పి రామనాధాన్ని సాగనంపి వచ్చాడు. ఇదంతా వింటున్న సమత-

“అమ్మా అక్క పెళ్ళా ఆవేదనతో అడిగింది. చిన్న కూతురి బాధను గమనించిన శారదాంబ కళ్ళలో నీళ్ళు తిరిగాయి.

“అక్క వెళ్ళిపోతే ఎలా ఉండాలి" స్వగతంలో అనుకుంటూ సమత తోటలో ఆరు గులాబీలను త్రుంచి గత్తిగా కట్టి తీసుకొచ్చి నవ్వుతూ అక్క చేతిలో పెట్టి కంగ్రాచ్యులేషన్స్‌ అక్కా అంటూ మగ్ధగా తన కళ్ళలోకి చూస్తున్న సోదరిని కౌగిలించుకు ది కన్నీళ్ళో

24

చాలా సంతోషంగా ఉంది. కూరగాయలు, పూలు, పళ్ళు, కా స. కుంకుళ్ళు, మిరప, పసుపు, చెరుకు సమస్తము సమ్మద్ధిగా ఉన్నాయి. న్‌ న. ఊళ్ళోనే ఉన్న తల్లి సీతారావమ్మ గారికి, ఇంకా ఎంతోమందికి నో ఏ. అన్నీపంచి పెట్టింది ఎంతో సంతోషంగా శారదాంబ. ప్రక్కఇంటి ట్‌ స్నేహితుని కొడుక్కి లండన్‌ వెళ్ళటానికి ఆర్దికంగా కూడా ఉం | గ .. సహాయంచేసాడు జయరామ్‌. పిల్లలందరికి ప్రక్కన పట్టణానికి వెళ్ళి మంచిబట్టలు తీసుకొన్నాడు. రేడియో కొన్నాడు. ఇంట్లో పిల్లలు బయటకు వెళ్ళి ఇబ్బంది పదకుండా ఇంట్లో ఎన్నో సౌకర్యాలు చేయించాడు. వింతవి అందమైనవి పూలచెట్లెన్నో ఇంటితోటలో వేయించాడు. జాగ్రత్తగా పెంచిన ద్రాక్ష విపరీతంగా వచ్చి పందిరంతా కళకళలాడుతోంది. ఊరిలో వారందరూ జయరామ్‌ చేస్తున్న నవ్యకృషికి ఎంతగానో మెచ్చుకునేవారు. ఆదర్శంగా తీసుకునేవారు. ఒక రోజు ఇంటి ముందు ఏమిటో కేకలు విన్పిస్తున్నాయి. గుమిగూడిన మనుష్యులను గమనించిన కుంతల బయటకు వచ్చిచూసింది. పొలం కౌలుచేసే కోటయ్య త్రాగివచ్చినట్లున్నాడు. కోటయ్య రౌడీతనం అందరికీ తెలుసు. అతనిని చూడగానే కుంతల భయపడింది. “తల్లీ ! బాబుగారిని రమ్మను మాట్లాడాలి. సెప్పిరా అయ్యా ! నేను పిలుస్తున్నాని చెప్పు అని తాగిన మైకంలో ఊగుతున్నాడు. భయంవేసిన కుంతలగేట్లు దగ్గరగా వేసి లోనికి వెళ్ళి అప్పుడే స్నానం ముగించిన తండ్రికి చెప్పింది. ఆశ్చర్యపోయాడు జయరామ్‌. ఊరిలో వారు సిగరెట్‌తోగాని, తాగిగాని ఎప్పుడూ ఎదురుపడరు. ఏమిటో విడ్డూరమని బయటకు వచ్చాడు. ఎదురుగా కోటయ్య, “కోటయ్య తాగుడు, దౌర్జన్యం వెనుక మంచీచెడు తెలిసిన జ్ఞానంకూడా ఉంది కుంతలా! నాకు బాగా తెలుసు కోటయ్య మనసు...నువ్వేం భయపడకు” అని కుంతలకు చెప్పి, కోటయ్య దగ్గరకు వచ్చాడు జయరామ్‌. కోటయ్య పొలంగురించి మాట్లాడుతున్నాడు. మాట్లాదటంకాదు తిడుతున్నాడు. నాకు కాకుండా మరొకరికిస్తావటయ్యా పొలం... ఎంత మర్యాదస్తుడివైనా ఇంత పొగరా నీ ప్రాణం తీస్తా మరొకరికిచ్చావంటే... అంటూ జయరామ్‌ను చూసి రెచ్చిపోయాడు. చుట్టూజనం ప్రోగయి దూరంగా తీసుకువెళ్ళటానికి ప్రయత్నిస్తున్నారు. చూశాడు జయరామ్‌. “కోటయ్యా!” అని పిలిచాడు ప్రేమగా. చేతిలో కొడవలితో భయంకరంగా అరుస్తున్నాడు కోటయ్య, పిల్లలు శారదాంబ బిక్కచచ్చిపోయి భయంభయంగా చూస్తున్నారు. శారదాంబకు చెమటలు పట్టేస్తున్నాయి. ఏం జరుగుతుందోనని జయరామ్‌ను కోటయ్య దగ్గరకు వెళ్ళనీయకుండా ఊరి జనం అద్డుతగులుతున్నారు. ధైర్యంగా వెళ్ళి జయరామ్‌ 25

మా కోటయ్య భుజంమీద చేయివేశాడు. దగ్గరగా జయరామ్‌ను బా ళు? “న్యా క్రైసిన కోటయ్యకు కైపు దిగింది. ప్రశాంతమైన చిరునవ్వు, న్‌ా (ప్రేమగా వేసిన ఆ చెయ్యి “బాబుగారూ అంటూ కాళ్ళమీద ః న లో పడిపోయాడు. “నన్ను క్షమించానంటేనే లేస్తాను. ఎవరి మాటలో లా. విని ఇలాచేశాను బాబూ! మీమీద అసూయ చాలామందికి బ్‌ తహ ఉందయ్యా! మీ మీద వట్టుబాబూ ఇక ముందు ఇలా చేయను, న్‌... త్రాగను కూడా”. అంటూ ఎన్నో వట్లు పెట్టేశాడు. అసలు [క (1. ము కోటయ్య అంటేనే ఊరుకు భయం. ఒక్క సంఘటన చాలు జీవితాలను సంస్క్మరించుకోవాలంటే. ఆరోజు నుండి కోటయ్య మారిపోయి జయరామ్‌కు అండగా, కుడిభుజంగా ఉండి ఎంతో సహాయంచేశాడు. త్రాగుడు మానివేశాడు.

ఈ సంఘటనతో జయరామ్‌ పట్ల మరింత గౌరవం పెరిగింది ఊరిలో. జీవితం నదిలాంటిది. ఎన్నో సేలయేరులతోపాటు పనికిరాని వస్తువులను కూడా కొట్టుకుంటూ ప్రవహిస్తుంది. మానవుడెంంత మహనీయుడైనా, వడుదుడుకులను, కష్టాలను అనారోగ్యాలను తట్టుకుంటూ నదిలా మెల్లగా సాగిపోతూ ఉంటాడు. ఎప్పుడు ఏమి జరిగినా చేసే కర్మలు. జగతిని సృష్టించిన పరమ వైతన్యానిది. మంచి, చెడు నిర్వచనాలు కూడ అంటే ఒక మతానికి చెడు అయినది మరోమతానికి మంచి అవుతుంది. అందరూ మానవులే అందువలన ముఖ్యంగా మనస్సుకు శాంతినిచ్చే కర్మ అన్ని కర్మల్లోనూ ఉత్తమ కర్మమవుతుంది. పుట్టిన పరిసరాలు, వంశపారంపర్యాల్సు, పెరిగిన ఇల్లు, చదివిన స్కూలు పెద్దయ్యాక పెరిగే సమాజ హద్దులు మనశ్శాంతికి గీటురాళ్ళు.

భయ శ +

పెళ్లిచూపుల విషయం సీతారావమ్మకు తెలిసింది.

“ఏమిటే శారదా! నాకు మీ ఉద్దేశ్యాలు స్పష్టంగా చెపితే నేను ఆశలు పెట్టుకునేదాన్ని కాదుగా?” నిష్టూరంగా అంది శీతారావమ్మ.

“చెల్లి విషయంలో బాధపడుతున్న మాకు ప్రసాద్‌కు ఇవ్వాలని లేదమ్మా. రెందేళ్ళనుండి పియు.సి.లోనే వున్నాడు. అదీగాక ఉద్యోగస్తుడికిస్తే సుఖపడుతుంది కుంతల. చూస్తున్నావుగా వనజ జీవితం. బంగారంలా పెంచుకున్నాము కుంతలను. నీకు తెలియనిదేముంది! నిర్భయంగా వున్నదున్నట్లు అంది శారదాంబ.

ఈ విషయం (ప్రసాద్‌ వరకు వెళ్ళింది. బాధపడ్డాడు. బావ పద్ధతులే వేరు. అవును తను బావను మెప్పించే రీతిలో ప్రవర్తించుటలేదు. కోరికలకు బానిసయ్యాడు. అదే కారణమై వుంటుంది. తనలోని బలహీనతలవలన కుంతలను పోగొట్టుకోవలసి వచ్చింది. ఈ పెళ్ళి

26

జరుగకుండా వుంటే బాగుండునని ఎప్పుడూ భగవంతుడిని | క తలవని ప్రసాద్‌ మొదటిసారి నమస్మరించుకున్నాడు. మ. హవ తు. పెళ్ళివారొచ్చారు. పెళ్ళికొడుకు, అతని స్నేహితుడు (కాళ. మాత్రమే వచ్చారు. మామూలుగానే నిరాడంబరంగా శ్‌ శ్త (4. ఖీ! కూర్చూంది కుంతల. అయినా పూర్ణిమ చంద్రుడిలా కాంతి లా న్‌ సౌరభాలతో మెరిసిపోయే కుంతల సౌందర్యాన్ని చూసిన (7 స్నేహితులిద్దరూ చకితులయ్యారు. క్రీగంట చూసిన కుంతల శ్రీ జీ. ఒక్కసారిగా వణికిపోయింది. అబ్బ ఎంత నలుపు! నాన్నకెలా నచ్చాడు? ఊ! ఇంక ఒక్క క్షణం కూడా నిలువలేను... అనుకుంటూ తనకే తెలియని ఆవేశంతో లేచి బయటకు వచ్చేసింది. “అదేమిటే! అప్పుడే వచ్చేశావు” ఆశ్చర్యపోతూ అంది శారదాంబ. “అమ్మా! నీవు చూశావా! అలా చూడు ఒక్కసారి నిలువలేక మరొకగదిలోనికి వెళ్ళిపోయింది కుంతల. అప్పటివరకు పనిలోపడి సరిగా చూడని శారదాంబ పెళ్ళికొడుకుని చూసి విస్తుపోయింది. ఎంత వెదికినా మొఖంలో అందం కన్పించలేదు నలుపంటే ఇంత అనుకోలేదు. ఆ నలుపుకు తగినట్లు కళకూడా లేదు. ఏమిటిది ? కుంతల ఎక్కడ! ఈ కటిక నలుపువాడెక్కడ? వద్దు వద్దు నాతల్లికి సంబంధాలు దొరకకపోవు. అయినా ముందుచూసి ఆలోచించుకొని రమ్మనవలసింది. అనవసరంగా అమాయకురాలిని బాధపెట్టవలసి వచ్చింది. నా తల్లి ఎంత బాధపడి ఉంటుందో మధనపడుతోంది శారద. పలహారాలు, పళ్ళు తీసుకుని అప్పుడే బయటనుండి లోపలికి వచ్చిన జయరామ్‌ స్నేహితులిద్దరూ మాట్లాడుకుంటూ తనను చూసి ఆపివేయటం గమనించాడు. అనుమానంగా లోపలికి వచ్చేసరికి అంతా నిశ్శబ్దంగా వుంది. శారదాంబ పరధ్యానంగా కూర్చుంది. కుంతల జాడేలేదు. భర్త రాకను గనమనించిన శారదాంబ కోపం అవధులు దాటింది. “దానిని ఎందుకిలా బాధపెట్టటం?' “మీకెలా మనసొప్పింది ఇలాంటి పెళ్ళికొడుకుకి మన అమ్మాయిని చూపించటానికి “ఏమిటి శారదా?” 'మన బంగారుతల్లికా... ఈ సంబంధం?” దాదాపు దుఃఖంలో పూడుకుపోయింది శారదాంబ కంఠం. 'కాకిముక్కుకు వజ్రాలహారం తగిలించినట్లే వుంది. అంది నిరసనగా 2

నహి. “అవును శారదా! చూడగానే అనుకున్నాను. కాని గుణం, వా వ్యక్తిత్వం, సంస్కారం కావాలి. ఇవి చుట్టూ వున్నవారిని, న క్‌ న చేసుకున్నవారిని కూడా సుఖపెడతాయి. అందం కొన్నాళ్ళే కదా! క లి లు. 1 గుణవంతుడని అంగీకరించాను. కుంతలేది! ఆదుర్దాగా త్య అడిగాడు జయరామ్‌. మ జరిగిందంతా చెప్పింది శారదాంబ. ఏమి చేయాలో రష న స. తోచలేదు జయరామ్‌కు. లం సరే అమ్మాయికి ఇష్టంలేని పని ఎప్పుడూ చేయను. ఏదో ఉపాయం ఆలోచించుతానులే' అంటూ సాలోచనగా బయటకు వచ్చిన భర్తను గమనించి శారదాంబ మధనపడింది, ప్రారంభంలోనే ఇలా జరిగిందేమిటా! అని. కుంతల అందానికి ముగ్జులైన స్నేహితులిద్దరూ చివాలున లేచి వెళ్ళన కుంతలను గమనించి తెల్లటోయారు, పెళ్ళికుమారుడు మధు గమనించాడు. (ఫెండ్‌తో అన్నాడు -ఇంత అందాలరాశి నన్నెలా ఇష్టపడుతుందిరా? నా నలుపును చూసి భయపడివుంటుంది. పోనీలే, ఆ అమ్మాయికిష్టం లేకుండా ఎందుకు? ఆమె అందానికి తగిన అందమైన వాదే వరుడుగా వచ్చి ఇద్దరూ కలకాలం సుఖంటా ఉంటే చాలు అని హృదయపూర్వకంగా దీవించాడు మధు. జయరామ్‌ను చూసి మౌనం వహించాడు స్నేహితునితో చెప్పుతున్న మధు. లోపలికి వెళ్ళివచ్చిన జయరామ్‌ను గమనించిన మధు నిర్ధారణ చేసుకున్నాడు, తను ఊహించినదే నిజమని.

ళ్ళి వస్తామండి! లెటరు నవ్రాస్తాము'.

ఆచార పూర్వకంగా అన్న మధు మాటలకు జయరామ్‌ ఏమీ బాధపడలేదు. వినయం, సౌమ్యం ఉట్టిపదేట్లున్న మధువైపు ఒక పర్యాయము చూసి భగవంతుడు అందం కూడా పెడితే అల్లడయ్యేవాడు కదా అని నిట్టూర్చాడు. ఈ అబ్బాయి గమనించే ఉంటాడు యదార్ధం. లేకపోతే ఇక్కడే పెళ్ళి విషయాలు మాట్లాడి వుందేవాడు. కుంతల మధ్యలో లేచి వెళ్ళినందుకు పాపం ఎంత బాధపడ్డాదో! అని విచారించాడు.

“అలాగేనండి!' ముక్తసరిగా అన్న జయరామ్‌ మాటలకు మధు మనస్సు చివుక్కుమన్నాః అంతలోనే సర్దుకుని అజ్ఞాతంగా కుంతల క్షేమాన్ని దీవించి, శెలవు తీసుకుని వెళ్ళిపోయాడు స్నేహితునితో.

ఘ శ + + ఆ రాత్రి కుంతల దగ్గర పడుకున్న సమత మెల్లిగా అక్కను మాటలలోనికి దింపింది. “అక్కా! ఏమిటి, బావే నచ్చలేదా నీకు?” 28

“అబ్బ! బావనకు సమతా! .. క్షార్ణూల్జు...

“ఇలా అన్ని సంబంధాలకు ఏవో కారణాలు చెప్పేయక్సా! | . " . చక్కగా నాతోనే వుండవచ్చు ఇక్కడ. ,_ క |

'నీవిక్కడే శాశ్వతంగా ఉంటావా! నీకు ఒక రోజు పెళ్ళి (౬ ళా | అవుతుంది.” అంది చెల్లివైపు ఆప్యాయంగా చూస్తూ కుంతల. [వచ

“అయినా నేనసలు పెళ్ళే చేసుకోను. నీలా పెళ్ళి న్‌ లో నా చేసుకుంటానేమిటి? డాక్టరు చదువుతా! ఖ్‌ స్‌] న.

“అక్కా! నీవు వెళ్ళిపోతే అమ్మకు ఎంతబాధ! నాన్నకు ఎంత శ్రీ. శ .. ఇబ్బంది! అమ్మచేసే (ప్రతి పనిలోను వెనుకేవుండి అమ్మకు కష్టం కలిగించకుండా (శ్రమపడనీయకుండా చూస్తావు. నాన్న వస్తువులు, బట్టలు అన్నీ నీ చేతినుండి రావలసినదే. నౌకర్లంతా పెద్దమ్మాయిగారు అంటారేగానీ, రావడంతో ఇంట్లో ఎవ్వరినీ పిలవరు. మరి నీవు వెడితే ఎలాగక్కా!” నిర్మల హృదయంతో మెచ్చుకుంటున్న చెల్లిని కౌగిలించుకుంది (ప్రేమతో కుంతల.

“వద్దంటున్నావుగా పెళ్ళి చేసుకోను సరేనా! నవ్వుతూ అన్నది కుంతల.

“ఏమోనక్యా! నీవు అత్తగారింటికి వెళ్ళిన తరువాత అమ్మను, ఇంటిని తలచుకుంటేనే భయమేస్తోంది”.

“అదే అలవాటయిపోతుందిలే సమతా! ఇప్పటినుండి ఎందుకుబాధి మంచి చెల్లివికదూ! ఓదారుస్తూ అంది. ఇద్దరూ నిద్రకుపక్రమించారు.

యస + +

సమత యస్‌. యస్‌.ఎల్‌సి. లోనికి వచ్చింది. మల్లిక ప్రీఫప్రాఫెషనల్‌ చదువుతున్నాడు. కాలం ముందుకు నడుచుటలేదు. కుంతల మనస్సంతా చికాకుగా వుంటోంది. తనెన్నో గాలి మేడలు కట్టుకుంది. నాన్నగ్రారిలా గుణం, తనలాగా అందము వున్న వరుడుకావాలని కోరికల లతలకు నీరుపోసింది. కానీ ... జరిగింది వేరొకటి !

సంపెంగవాసనలతో, మాలతీ సుమాలతో, ద్రాక్షగుత్తులతో, మల్లెల సుగంధంలో ఏవో మత్తుకలిగించే ఊహలలో, తను ఊహాసుందరుడికి ప్రేమజల్లులు కురిపిస్తూ మురిసిపోతూ ఉండేది. కానీ ఇప్పుడు భయం భయంగా వుంటోంది. ఎక్కడ చూసినా వికృతంగా వున్న మధురూపమే కన్పిస్తోంది. భగవాన్‌! నీ కరుణాకటాక్షాలున్నాయని విశ్వసిస్తున్నాను. నీ ప్రేమకు పాత్రురాలను నీవు నన్ను అంత దురదృష్టవంతురాలను చేయవద్దు ప్రభూ! వేడుకుంది దీనంగా.

గులాబీ తోటలో తిరుగుతూ ఆలోచిస్తున్న కుంతల పాలుచిందే లేత చిగురాకుల్లాంటి

29

నా. చేతివ్రేళ్ళు గులాబి పోటీ పడ్దాయి. “అబ్బా” అనుకుంటూ నూ. వంటక మన. పిండింది. ఆ | శారదా! శారదా అంటూ వచ్చిన జయరామ్‌ వంటరిగా జీ తతా తిం కుంత్రలను చూసి, “ఏమిటమ్మా .. ఒక్కదానివే ఏం ఖ . 'ఏం లేదు నాన్నా..! సిగ్గుతో తడబడింది కుంతల. హా. “అమ్మ ఏదీ? ఇంట్లో ఉందా? అని అడిగిన జయరామ్‌ సు. గాలి శారదా అంటూ ఇంట్లోకి నడిచాడు.

“ఏమిటండీ ఆ ఖంగారు ?”

“ఈవేళ ఒక శుభవార్త!

'ఏమిటది ? వెళ్ళివచ్చారా !

వెళ్ళాను. నాకు నచ్చిన అబ్బాయిని చూశాను మెరిసే కళ్ళతో అన్నాడు జయరామ్‌.

'అప్పుడే చూడటం కూడా పూర్తయిందా!” విస్తుపోతూ అంది శారదాంబ.

“ఎంతా ! పదిమైళ్ళేగా .. సైకిల్‌మీద వెళ్ళాను. బాబాయి ఉన్నారు. అబ్బాయిపేరు రఘు. చూడముచ్చటగా ఉన్నాడు. చక్కటి ఆకర్షణీయమైన ముఖం, నిందైన పర్సనాలిటీ, మన తల్లికి తగిన వరుడు.” బెంగుళూరులో మంచి ఉద్యోగం. అంతానందాన్ని భర్తలో ఎప్పుడూ చూడని శారద కూడా భర్తతోపాలు పంచుకుంది.

అబ్బాయి కుటుంబ వివరాలు అవీ బాగా తెలుసుకున్నారా ?

'లేదులే! అంత తెలివితక్కునవాడిగా నన్ను తీసివేయకు మరి, మాట్లాడాను, అన్ని కోణాల నుండి పరీక్షించాను. ఇలాండి ఉత్తముడికొరకే నేను ఎదురుచూసేది అని అనుకున్నాను. సౌజన్యం, చక్కటి సంస్కారం, ఇట్టే ఆకర్షించే మాటలలోని మెరుపుదనం ..”

“ఇంతకీ మీకా కుంతలకండీ?” భర్త ధోరణికి పరిహాసంగా నవ్వుతూ అంది శారదాంబ.

కుంతల అన్నీ విన్నది. శరీరమంతా పులకరించినట్లయింది. ఎన్నో మన్మధుని బాణాలు తనను బంధించినట్లు అనుభూతి పొంది గబగబా మేడమీదికి పారిపోయింది. శారదాంబ జయరామ్‌లు చూసి నవ్వుకున్నారు.

'సరే గాని మరి కుర్రవాడి తల్లిదండ్రులతో మాట్లాడారా ! సాంప్రదాయం అదీ చూశారా?

“అన్ని ప్రశ్నలు ఒక్కసారిగా అడిగితే ఎలాగు? ఎం.ఎ. ఫస్ట్‌లో ఉత్తీర్ణుడయ్యాడు మొన్ననే. విదేశాలకు వెళ్ళాలనే ఉత్సాహముండడంవలన, దానికి సంబంధించిన ట్రైనింగు 30

చదవాలని అప్లయ్‌చేశాడట. ఢిల్లీలో వస్తుందని అన్నాడు. ఖీ ప్రస్తుతం బెంగుళూరులో జాబ్‌ చేస్తున్నాడు. మరి కుటుంబ |... వివరాలు బాబాయిని అడిగి తెలుసుకున్నాను. తండ్రిస్వభావం . కాస్త నంకుచితమన్నాడు. అయినా మనకు తండ్రితో శాత, సంబంధమేమిటి ? ఆస్థిపాస్తులు ఏమి లేనట్లే! వ్యాపారంలో [3 గ్త్‌ శ నష్టపోయారట. ఇతను రెండో అబ్బాయి. పెద్దబ్బాయికింకా ఖం | రో పెళ్ళికాలేదట. ఇద్దరికీ చూస్తున్నారు సంబంధాలు.” గ్‌ క్‌. ్గ్‌

కస్యద్రే వీ ఇష్టమే నా యిష్టం” అంది శారదాంబ శ్రీ ర్‌ గ. సంతృప్తిగా. తన భర్త అన్నీ తెలిసినవాడైనా తన నడగందే ఏదీ చేసే అవాటులేదని తెలుసుకున్న శారదాంబ అన్ని విషయాలు అతి ఓర్పుగా వింటూ భర్తయిష్టానికి తగినట్లే సమాధానం చెపుతుంది. తనలో ఇతరులలో కొంతమందిలో లేనిది ఏదో అపూర్వమైన వ్యక్తిత్వం భర్తకుందని విశ్వసిస్తుంది శారదాంబ.

క్ష

కృష్ణా నదీతీరాన ఉన్న పాలెము కృష్ణానదిలో కన్పించే సూర్యోదయం, సంధ్యా సమయంలో అద్భుతమైన కాంతులను పులుముకుంటూ ఆ ఊరి వారిని పరవశింపచేస్తుంది. పరుగులతో పరవళ్ళు క్రాక్కుతూ శ్రావణమాసంలో మీదిమీదికి వస్తూ అల్లరి చేస్తుంది కృష్ణమ్మ. మిగతా బుతువుల్లో వయ్యారంగా సర్దుకుంటూ మీ కష్టసుఖాలు అన్నీ నేను చూస్తున్నానులే అన్నట్లు మెల్లగా నిర్లిప్తంగా సాగిపోతూ ఉంటుంది. అస్తమయ సూర్యుడినే (ప్రేమించింది, పూర్తిగా పడమట వున్న కృష్ణు తన్మయత్వంతో మేడమీదనుండి పారే కృష్ణమ్మను చూస్తూ అనుకుంది కుంతల. ఏదో దివ్యానుభూతి కలిగించే ఆ ఇసుక ఎడారిని చూస్తూ ఉంటే ఏవో గిలిగింతలు పెట్టినట్లుంటుంది తనకు. తన ప్రియుడితో కలసి ఆ ఇసుకలో గూళ్లు కడుతూ ఆటలాడుకోవాలనుకుని ఆ ముగ్ధ సిగ్గుపడిపోతూ అలా గంటల తరబదే కూర్చుండిపోతుంది ఒకోసారి. కానీ అమ్మ ఒక్కతే కష్టపడిపోతోందని గబగబ పరుగున వచ్చేసి తల్లికి సహాయం చేస్తుంది. ఎప్పుడైనా శారదాంబకు కుంతలమీద చిరుకోపం వస్తుంది. కానీ కళ్ళన్నీ తనమీదే పెట్టి అమ్మ ఎక్కడ కష్టపడిపోతోందోనని ఆదుర్దాపడే కుంతల సౌజన్యభావాన్ని, అందాన్ని చిలికే ఆ కళ్ళను చూసి ఇట్లే మరచిపోయేది కోపాన్ని. సమత ఏరోజు ఏ పనీ చేయదు. స్కూలుకు వెళ్ళడం, తీరికగా ఉన్నప్పుడు అక్క ముగ్ధత్వాన్ని, హుందాతనాన్ని చూస్తూ తన్మయమయిపోయి ఏదో దివ్యానుభూతి పొందుతూ అక్కకు కబుర్లు చెతుతూవుండటమే సమత పని. అక్క ఇంట్లో అన్ని సర్టిపెడుతూ ఉంటే తన అందమైన కళ్ళతో చూస్తూ ఉంటుంది సుమత,

ఏ1

వానా ఆ రోజు జయరామ్‌ మాట్లాడుతూ ఉండగా శారదాంబ న యా గ్‌ రు స్స్‌ శ వంట చేసుకుంటూ ఉంది. కుంతల డ్రెస్సింగ్‌ టేబుల్‌ సర్దుతూ !! మ న. ఉంది. తండ్రి మాటలు విన్పిస్తున్నాయి. (| నాం... “మరి ఎందుకు అంగీకరించారండీ? ఇంకా పిల్లలున్నారు న్‌ా. వెనుక. | 4. య. . “అదేమిటి శారదా! మన బంగారు తల్లికంటే ఎక్కువా! బాధాకలుగదు. నిర్భయంగా చెప్పాడు జయరామ్‌. 'ఏమో అంత భారం మోయటం బాధగా ఉందండీ ! మనం కోటీశ్చరులం కాముగా!' 'మరేం దిగులుపడకు. అనుకున్నదానికి కాస్త ఎక్కువయినంత మాత్రాన అమ్మ సుఖానికి అద్దువస్తామా 7 నాన్న త్యాగానికి కుంతల హృదయం (ద్రవించింది. మరొక పర్యాయం భగవానుడిని స్మరించుకుంది. నా వలన నాన్నకు ఏ కష్టమూ కల్గించవద్దని. శయ + + సమత హడావిడిగా తిరుగుతోంది పెళ్ళి చూపులకు. వచ్చే అతిథులకు కావలసిన ఏర్పాట్లలో శారదాంబ సతమతమవుతోంది. కుంతల గుండెలు దడదడలాడుతున్నాయి. తోటలోనికి వెళ్ళి తనకిష్టమైన పూలన్నీ త్రుంచుకొచ్చి, “సమతా ఈ దండ కట్టమ్మా ..? సిగ్గు దొంతరలతో అనలేక అంది. సమత ఆశ్చర్యంగా చూసింది అక్కవైపు, నిగనిగలాడుతూ మెరిసే చెక్కిళ్ళు కెంపు వర్ణం దాల్చాయి. అలసిన అందమైన నేత్రాలు, ఎదురుచూస్తున్నట్లు రెపరెపలాడుతున్నాయి. “మరి నాకు పూలు కొంటెగా అంది సమత. ఇది విన్న శారదాంబ చిన్నకూతురు అల్లరికి నవ్వుకుంటూ - “రోజూ నీవే పెట్టుకుంటున్నావుగా సమతా! ఈ రోజు అక్కకివ్వమ్మా!” అంది. “నీకూ ఇస్తానులే సమతా! కట్టమ్మా బ్రతిమాలే ధోరణిలో అంది కుంతల. 'కుంతలా, పదమ్మా స్నానానికి, వచ్చేటయిమయింది.” శారదాంబ ఆత్భతకు అక్కచెళ్ళెళ్ళు నవ్వుకున్నారు. “అమ్మా! అక్క అత్తగారింటికి వెడితే ఎలా ఉంటావమ్మా..?” తృళ్ళిపడి సమతవైపు చూసింది శారదాంబ. అవును! ఇంట్లో అందరికీ ఆనందంతో 32

పాటు విచారం కూడా ఆవహించింది. వున్నమిచంద్రుని [హా కాంతులు కనుమరుగైపోయే వేళ బాధపడే సాహిత్యాఖిలాషుల | | న. మూగవేదనలా నిండిపోయింది ఆకుటుంబ సభ్యుల మనసులు. (గ |. అమ్మ ముఖం చూసిన సమతకు కళ్ళవెంబడి నీళ్ళు ... నా!

తిరిగాయి. అయినా చేసేదేముంది. అక్క బావదగ్గరకు గ శ, [ వ వెళ్ళిపోతుంది కాబోలు. బావ! ఎలా ఉంటాడో! సూది చట్టుక్కున ్ట్రు: శ థో య (వేలులో గుచ్చుకుంది. అమ్మా! అంది బాధగా. కానీ ఓ గ్‌ అతిధులొచ్చిన కారు హారన్‌ శబ్దంలో కలిసిపోయింది సమత ట్‌ న. అరుపు.

జయరామ్‌ సాదరంగా ఆహ్వానించాడు. సమత, శారదాంబ ఆత్భృతతగా చాటుగా చూశారు రఘును. జయరామ్‌ చెప్పిన దానిలో అతిశయోక్తి ఏమీ లేదు. తృప్తిపడింది శారదాంబ. అక్కకు తగినవరుదని అనుకుంది సమత.

కుంతల ముస్తాబయింది. గులాబీ రంగు చీర. జరీతో కుట్టబడి చాలా అందంగా ఉంది. ముదురు గులాబీ బ్లౌజు వేసుకుంది. కెంపు గాజులు, కెంపురాళ్ళ చిన్న నెక్లెస్‌, కెంపు దుద్దులు పెట్టుకుంది. ఆ చీరకు తగినట్లుగా అమరిన నగలు కుంతల సౌందర్యాన్ని రెట్టింపు చేస్తున్నాయి.

అజంతా శిల్పంలా కూర్చున్న కుంతల పాలభాగం చిరుచెమటలతో తడిసిపోతోంది. అతను నిండు సూట్‌లో ఉన్నట్లుగా గమనించింది తలవంచుకుని కూర్చున్న కుంతల.

మెత్తటి ఆకర్షణీయమైన స్వరం! తృళ్ళిపడింది.

“మీ పేరేమిటో చెపుతారా?”

“ఎంతటి సంస్కారము ఆ కంఠంలో?” పులకరించింది. కథలలో చదివిందిగాని ఇలాంటి వ్యక్తితో ముఖాముఖి మాట్లాడటం ఇదే ప్రధమము. తడబడింది కుంతల. గుండె దడదడలాడింది. సమత అన్న మాటలు జ్ఞప్తికి వచ్చాయి. '“అతనంత చదువుకున్నాడు. మరి ఏం చదివావంటే ఏం చెపుతావక్కా.? అని.

అడగనే అడిగాడు.

“ఏం చదువుకున్నారు ? మీ పేరేమిటి?” చెప్పండి! చనువుగా అడిగాడు రఘు.

'కుంతలి.

కావాలని తెచ్చుకున్న మొండితనంతో చెప్పి, ఒక్కసారిగా ఎవరూలేరని (గ్రహించి కళ్ళుపైకెత్తి చూసింది భయంగా. ఏం సమాధానం చెప్పాలా... రెండవ ్రశ్చకనుకుంటూ.

33

వాయు. ఆత్రంగా (పేమదృక్కులతో చూచే అతని చూపులతో ళ్‌ వా? ఒక్కసారిగా ఢీకొన్నాయి కుంతల చూపులు. అంతే! వెంటనే .' ఊహుతేకీఖై. కళ్ళు వాల్చుకుంది. ఒకరి అందానికి ఒకరు ముగ్గులయ్యారు. | లని గో పెదవి నొక్కుకుంటూ తనలో కలిగే ర త తా అణచుకోవాలని ప్రయత్నించింది కుంతల. న్‌్‌. “వీణ వాయిసారట, ఒక్కపాట..” రప భల కోస హోంకను తిన (తం. మృదుమధురంగా కోరిన కోరికను తిరస్మరించ స [౫ సౌ లేకపోయింది కుంతల. ఆ గదిలోనే ఉన్న వీణను తీసుకుని శృతులు ఒక్కసారిగా మోగించి కొంటెగా తెచ్చుకున్న ధైర్యంతో రఘు వైపు చూసింది, రఘు తన్మయుడయ్యాడు. “ఎందరో మహానుభావులు..” ఆజ్ఞాపించినట్లే అన్నాడు రఘు. చిరునవ్వులు చిందిస్తూ ఆ మనోహరగీతంలో (ప్రేమ రసాన్ని రంగరించి మరీ పాడింది కుంతల. బయటవున్న పెళ్ళి అతిధులంతా ఆ గానమాధుర్యానికి చకితులయ్యారు. మా రఘు అదృష్టవంతుదడని మురిసిపోయారు తృప్తిగా. బయటకు వచ్చిన రఘు ఏదో చెప్పబోయిన మామ గారిని, పెళ్ళిషరతులు మాట్లాడబోయిన పెద్దలను వారించి ఖాయం చేసుకోండి” అని ఆదేశించాడు. తన ఫోటో పంపిస్తానని చెప్పి అందాలు చిందిస్తూ, చిరునవ్వులు వెదజల్లే కుంతల ఫోటోను (ప్రేమగా తీసుకున్నాడు. ఈ చొరవకు జయరామ్‌ ఆశ్చర్యంతో పాటు ఆనందించాడు. 'ఇప్పుడెలాగూ లగ్నాలు లేవుకదండీ! నేను ఢిల్లీ వెడుతున్నాను, ట్రయినింగ్‌కు సీట్‌ వచ్చింది. రెండు సంవత్సరాలు అక్కడే ఉండవలసి రావచ్చు. జాయిన్‌ అయి రెండు నెలలకు వస్తాను. అప్పుడు పెట్టుకుందురుగాని లగ్నాలు అన్నాడు రఘు. వినయంగా చెప్పిన అల్లుడిమాటలకు ఎంతో ఆనందించాడు జయరామ్‌. “ఇంక వెళ్ళివస్తామండీ' అంటు రఘు వెనుదిరిగి తెరలలోనికి చూస్తూ వెళ్ళిపోయాడు కారు దగ్గరకు. తృప్తిగా సాగనంపి వచ్చిన జయరామ్‌ “ఏమ్మా..! దుష్యంతుడు నచ్చాడా? నవ్వుతూ కూతురివైపు చూశాడు జయరామ్‌. సిగ్గుతో తలవాల్చుకుంది కుంతల. “అన్నీ బాగానే ఉన్నాయి కానీ..! శారదాంబ సందేహాన్ని గ్రహించి వాస్యం జోడించి 34

“ఏమిటి కానీ..?” కాంవ్తలు

మోయలేని బరువు కట్నం” .

“ఓప్‌ ఇంతేనా! మన తల్లి సుఖానికంటే రెందోది న ఆలోచించవద్దు నిశ్చయంతో అన్నాడు జయరామ్‌. | _

శస ఈ ఈ చ /

“అమ్మా. అమ్మా.! టై శో ( ళ్‌

ఆదుర్దాగా పిలిచింది సమత. ( ర స్తా

“అన్నాయి వస్తున్నాడు. మరికొడుకును పొగుడు శత ట్‌ ల కుంటారుగా నాన్న నీవు, మార్కులు తెచ్చుకుంటున్నాడు, పేరూ తెచ్చుకుంటున్నాడు, అని. అందుకే పిలిచాను ముద్దుల కొడుకుకు దిష్టి తీసుకుంటారని.”

“ఏమిటే వాగుతున్నావు” అంటూ వస్తూనే చెల్లి తలపై కొట్టి గబగబా తల్లి దగ్గర కూర్చున్నాడు సంతోషంగా మల్లిక్‌.

“అమ్మా! అక్క పెళ్ళి ఖాయమైందటగా, సరేగాని అక్క లేకుండా ఎలా ఉంటారమ్మా! అక్క కనిపించనిది ఒక క్షణం ఉండలేవుగదా!' అమ్మవైపు ప్రేమగా చూస్తూ అన్నాడు మల్లిక్‌.

చుట్టూ అక్క కొరకు చూశాడు. గమనించిన శారదాంబ -

“స్నానం చేస్తోందిరా అక్క! అది సుఖంగా కాపురం చేసుకుంటుంటే నాకు మాత్రం సంతోషం కాదేమిరా? అంది.

“అరేయి అన్నా! బావ చాలా బాగుంటారురా! అక్కను ఎన్ని ప్రశ్నలడిగారకున్నా ..”

గబగబ చెప్పుకుపోతున్న సమతకు అద్దు వస్తా శారదాంబ -

, పరీక్షలు బాగా వ్రాశావా! ఆరోగ్యం ఎలా ఉంది? అంది కొడుకును ఆప్యాయంగా

చూసుకుంటూ.

“వ్రాశానమ్మా ..! ఆరోగ్యం బాగానే ఉంది.”

“అక్క అత్తగారింటికి వెళ్ళిపోతే ఎలాగా అని దిగులుగా ఉందమ్మా!

అన్నా అక్క వెళ్ళిన మరునాడు మనిద్దరినీ అక్కను చూసినట్లే చూస్తుంది అమ్మ' చిలిపిగా అన్నది సమత,

ఇంతలో స్నానం ముగించుకొని వచ్చిన అక్కను చూసి మల్లిక్‌ చకితుడయ్యాడు. అక్క చాలా పెద్దదయినట్లుగా కాస్త వొళ్ళు చేసింది. ఏదో చెప్పలేని కళ వచ్చింది. బావగారు రాకముందే ఇంత అందంగా ఉంటే. కంగ్రాచ్యులేషన్స్‌ అక్కా! సంతోషంగా అక్కభుజంమీద చేయివేసి చెప్పాడు మల్లిక్‌.

ఏన్‌

ననా. “ఎప్పుడొచ్చావురా! అలా చిక్కిపోయావే! అంత బాగా “సాలా చదివావా?” తమ్ముడు తనవైపే నిశితంగా చూస్తున్నందుకు 11 నరా త్త మాటమారుస్తూ సిగ్గుపడుతూ అంది. సలా సస పెష్టానివయ్యావు అక్యా సరేగాని వీణ మాల స్త్ర నా మా... మాష్టారు కూడా వెళ్ళిపోయాడట ఎక్కడికో! కానీ పెళ్ళికొడుకు సాలా పాదమని అడిగినపుడు అద్భుతంగా పాడింది" మెచ్చుకుంటూ అంది శారద. 'ఇంకెందుకమ్మా! ఢిల్లీ వెళ్లే రాణిగారికి వీణ అవసరంలేదు. అక్కవైపు చూస్తూ కొంటెగా అన్నాడు మల్లిక్‌. ఇంక ఆపరా! సరేగాని పదరా స్నానానికిలే..” గదమాయించింది తమ్ముడిని కుంతల. క 'కుంతలా! కుంతలా! తండ్రి పిలుపు విన్న కుంతల గబగబ వచ్చింది. ఒక బహుమానం నీకు.” తండ్రి చేతిలో నీలం కవరు చూసి గుండె దడదడలాడింది కుంతలకు. చిరుచెమటలతో ఫాలభాగం తడిచిపోయింది. సిగ్గుతో కుంచించుకొని లోనికి వెళ్ళబోయింది. “రా అమ్మా వెడతావే! నీకే వ్రాశాడు రఘు. నాకు ఒకటి వ్రాశాడు. ఇదిగో నీ కవరు!” అందించాడు జయరామ్‌. దడదడలాడుతూ చెల్లి, తమ్ముడు చూడకుండా (ప్రక్కగదిలోనికి వెళ్ళి తలుపులుమూసి మరీ విప్పింది కవరు. అదిరే గుండెలను అదిమిపెట్టుకొని. డార్లింగ్‌! నిన్ను చూసిన (ప్రధమ క్షణమే, నా కోసమే నీవున్నది అన్పించింది. కానీ గడుసుదానివని గ్రహించాలే! మరి లెటరు వ్రాస్తావా... అంటూ కొద్దిలో ముగించిన లెటరు పదిసార్లన్నా చదవివుంటుంది. వింత వింత అనురాగవల్లరిలు తనచుట్టూ అల్లుకుని తన్మయత్వంతో కరిగిపోయింది కుంతల. అందమైన కన్య ప్రియుడిభావనలో సృష్టిలోని అందాలన్నీ ప్రోగుచేసి కుసుమకామినిగా లావణ్యంతో మెరిసిపోతుందని అనిపిస్తుంది కుంతల 'ప్రపుల్లదనం చూస్తే. "ఎందుకమ్మా అంతగా సిగ్గుపడిపోతున్నావు ఉత్తరానికే” శారదాంబ కూతురిలోని మార్పును గమనించి అడిగింది క్రిందికి వచ్చిన కుంతలను చూస్తూ. 36

“ఏమీ లేదమ్మా.! అనవసరంగా కవరు పాడుచేశారు. | 0 రెండు లైనులు మాత్రమే వ్రాసి పైగా నేను గయ్యాళిలాగా త కన్పించానట సిగ్గుపడుతూ అధోముఖంతో చిడునవ్వులాణికుల్తూ జ్ర. |. అన్న కుంతల మాటలకు శారదాంబ నవ్వుకుంది. |. ౯ శా | స

"నేనూ వ్రాయనా అమ్మా!” జంకుతూ అడిగింది మెల్లగా కత | తల్లిని కుంతల. లో జే

“వ్రాయమ్మా.! ఆయన వ్రాసినపుడు వ్రాయకపోతే 4. || ల. బాగుండదు కదా? కూతురి సంతోషం కంటే తనకు కావలసింది త్‌! శ. లేదని తృప్తి పడింది శారదాంబ. సాంప్రదాయాలను ఆవలపెట్టి.

“అక్కా బావ లెటరు ద్రాశారా మల్లిక్‌ అక్కను ఇశ్చర్యంగా అడిగాడు.

“పోరా... నీకు చెప్పేదేమిటి?” అన్నకు అడ్డువస్తూ అంది సమత.

“ఏమిటి? మళ్ళీ అను” వెంటపడ్డాడు మల్లిక్‌,

“అమ్మా.. అన్న చూడు తల్లికి రిపోర్టు చేసింది సమత,

“అమ్మా. అన్న చూడు చెల్లిని అనుకరిస్తూ వెక్కిరించినట్లన్నాడు మల్లిక్‌,

'అరేయ్‌.. మీ గల్లంతు మానండి ముందూ అంటూ తమ్ముడిని చెల్లిని కొట్టటోయింది కుంతల.

నవ్వుకుంటూ తల్లి వెనుకకు చేరారు సమత, మల్లిక్‌.

శ + + + క్ష2

ఉషోదయంతో గర్వంగా, ముగ్ధలా మేలిముసుగు అనే మంచుతెరలోనుండి వయ్యారంగా వళ్ళు విరుచుకుంటూ సుగంధసౌరభాలను చిమ్ముతున్నాయి పారిజాతాలు. సుకుమార లావణ్యవతి నాసికలా పారిజాత తొడిమలు కొట్టవచ్చినట్లుగా పూలనుండి కన్పిస్తున్నాయి. కోమలమైన కుంతల చెక్కిళ్ళవలె పారిజాతాల తెలుపుదనంపై సూర్యకిరణాలపడి మరింత సొగసుగా ఉన్నాయి.

జయరామ్‌ సరదాగా పారిజాతాలన్నీ ప్రోగుచేసి దండ కడుతూ ఉంటే, తన తెల్లని తామరతూడుల్లా ఉండే చేతులతో కుంతల పూలన్నీ పోగుచేసి అందిస్తోంది తండ్రికి. ఉషోదయ అద్భుత సొందర్యాంలో రాగరంజితమయిన ఆ వాతావరణం వింతగొలుపుతూ భాసిస్తోంది. అపుడే చదువు దగ్గరనుండి లేచివచ్చిన సమతకు అక్క అలాపూలందిస్తుంటే చూడాలనిపించి అలాగే నిలబడిచూస్తోంది ఆ అందమైన దృశ్యాన్ని తన అందం తనకే ఎబ్బెట్టుగా

ఏ7

మానా... తోచినట్లనిపించింది. అక్కడే అక్కవైపు చూస్తూ ఉన్న అన్నను వ్‌ ॥ మై. వానా మా ల్లు పలుకరిస్తూ, “అరేయ్‌ అన్నా! అక్క వెళ్ళిపోతే ఎలాగురా! రేపు తు అక్క మామగారు వస్తారట మాట్లాడటానికి దిగులుగా అన్న త 'నీవిక్కడే ఉంటావా ఎప్పుడూ అన్నాడు. ంు జయరావ్‌ నవ్వుకున్నాడు. తనకిలా పిల్లలతో ర్‌. సంతోషంగా గడవటం చాలా ఆనందంగా ఉంటుంది. శ కనగా లా వ్యవసాయంలో ఎన్నో ఆధునిక ప్రయోగాలు చేస్తున జయరామ్‌ ఇంట్లో కూడా అందమైన పూలను పూయిస్తూ జయరామ్‌ ఆనందిస్తాడు.

“నేనుండక ఎక్కడికి పోతాను. అందరినీ వెళ్ళగొట్టి నీవే ఉండాలనుకుంటున్నావా ? అమ్మా! అమ్మా వీడుచూడు ఏమంటున్నాడో' రుసరుసలాడుతూ అమ్మ దగ్గరకు రిపోర్టు ఇస్తూ వెళ్ళింది సమత.

“ఏమంటున్నాదే పనిలో వుండి పరధ్యానంగా అంది శారదాంబ.

“నన్నూ అత్తగారింటికి పొమ్మంటున్నాడు' బుంగమూతి పెట్టింది సమత.

కుంతల, జయరామ్‌లు ఫక్కున నవ్వారు. శారదాంబ నవ్వును ఆపుకుంటూ.

“అందరూ పెద్దవాళ్ళవుతున్నారు. చిన్నతనపు అల్లరి ఇంకాపోలేదు. రండి. త్వరగా పాలు త్రాగుదురుగాని, పనిలో లీనమయింది శారదాంబ.

'పదమ్మా! అమ్మకు కోపమొస్తే నిన్ను, నన్ను కూడా దండిస్తుంది' అంటూ జయరామ్‌ కూడా వచ్చాడు లోనికి.

రేపేగా... వియ్యంకుడు వచ్చేది?”

“అవును రేపేగా! లెటరులో అలాగే వ్రాశారుగా” -

“'కోడలును చూస్తాడులే!? నవ్వుకుంది శారదాంబ.

“అమ్మా అక్క నిజంగా వెళ్ళిపోతుందా?” బాధగా అడిగాడు మల్లిక్‌.

కుంతలకు మొదటిసారిగా తెలియని ఆవేదన ఆవరించింది. తను పుట్టి పెరిగిన ఈ ఇల్లు వదిలివేయాలా ? అమ్మా, చెల్లి, తమ్ముడు, నాన్న అందరినీ వదిలి ఉండాలా? ఎక్కడ - వారి దగ్గర - ఎప్పుడూ వారి దగ్గరే ఉంటానా... ఆడపిల్లజీవితంలో ఇది ఒక పెద్ద మలుపు. తల్లిదండ్రులమీద బెంగ, భర్త బాహువుల్లో రసవత్తరమైన అనుభూతి, కలగాపులగమై చిత్రమైన అనుభూతిని కల్గిస్తుంది. జీవితం అద్భుతమైనది ముఖ్యమైనది మలుపు కూడ. 368

“ఏమిటమ్మా ఆలోచిస్తున్నావు? బాధపడుతున్నావా? లేక కుంతలు: ఢిల్లీ ఎలా ఉంటుందా... అని ఆలోచిస్తున్నావా? కూతురిలోని వ. భావాలను ఊహిస్తూ అన్నాడు జయరామ్‌.

“ఈరోజు లెటరు రావాలి కదూ! శాక

“అవున్నాన్నా..” సిగ్గుపడుతూ అంది కుంతల. నజ.

“ఉత్తరం వచ్చేవరకూ ఇంతే పరధ్యానం. ఢిల్లీలో ఏ భాష సు | శో గ్‌ా మాట్లాడతారో, రేపు ఢిల్లీలో ఎలా ఉండాలో కలలుగంటూ ఉంది. ట్రీ న. నవ్వుతూ అంది శారదాంబ, టి ర్ట లం.

“అక్కా ముందు ముందు మాతో అసలు మాట్లాడతావా? కొంటెగా అడిగాడు మల్లిక్‌.

'హాండిగ్‌ అంటూ లేచి వెళ్ళింది కుంతల.

శత + +

రఘు లెటర్స్‌ కుంతలలో ఎంతో మార్చు తెస్తున్నాయి. ఎన్నో విషయాలతో చక్కటి భాషతో, రంగురంగుల కాగితాల మీద మనోహరంగా వ్రాసే భర్త ఉత్తరాలను అతి జాగ్రత్తగా దాచుకుంటోంది. వెంటవెంటనే (ప్రేమామృతంతో ముద్దుముద్దుగా, అనురాగాన్ని రంగరించి విరహవేదనతో కూడిన వాడి అయిన బాణాలను వదులుతూ తనూ వ్రాస్తోంది. ఒక్కరోజు లెటరు ఆలస్యమయితే అక్కడ రఘు, ఇక్కడ కుంతల పోస్టుమానుకు ఏ యాక్సిడెంటు జరిగిందోనని ఆదుర్దా చెందుతున్నారు. కుంతలలోని మార్పులను స్పష్టంగా తెలుసుకున్న గులావీబాలలు ఫక్కున నవ్వాయి. చామంతులు వెక్కిరించాయి. మాధవీలత పులకరించి విరగబూసింది. సంపెంగలు కొంటెతనంతో మత్తు కలిగిస్తున్నాయి. మల్లెలు పెళ్ళి బాజాలు (మోగిస్తున్నాయి. కృష్ణానది నాజూకుగా వయ్యారంగా కుంతలను వెక్కిరిస్తూ నడయాడుతోంది. క్రొత్తదనంతో విరపూసిన ప్రణయమాధుర్య అనుభూతిలో మైమరస్తూ పరధ్యానంగా ఉంటోంది కుంతల.

“అమ్మా నా షర్టులు ఎన్ని ఉన్నాయో చూడు అన్న తండ్రి మాటకు,

తృళ్ళిపడి 'అలాగే నాన్నా..' అంటూ ఎదురుగా ఠీవిగా కవ్విస్తూ, చిలిపిగా నవ్వే భర్త ఫోటో వైపు చూస్తూ నిలబడిపోయి, నాన్న సంగతి మరచిపోయింది.

స్నానం చేసి వచ్చిన జయరామ్‌ కుంతలను గమనించి నవ్వుకున్నాడు.

“అమ్మా కుంతలా, ఏమిటమ్మా ఆ పరధ్యానం! కూర సరిగా తరుగు. చేయి కోసుకుంటావు!? అన్న తల్లి పిలుపు విని, పరధ్యానంగా కోస్తూ వ్రేలు కోసుకునేది. చెల్లి సమతతో, ఢిల్లీ ఎలా ఉంటుందో, బావ స్నేహితులతో తనెలా మసలుకోవాలో, ఇల్లును ఎలా అలంకరించుకోవాలో అక్కడ ఎలా ఉండాలో అన్నీ చెపుతూ మైమరచిపోతోంది.

39

నా తండ్రి లైబ్రరీ నుండి ఎప్పుడూ, రామాయణం తీసే కుంతల “ఉత చేతులు ఇప్పుడు కాళిదాసు మేఘసందేశం, శాకుంతలం 11. శక్తసోట్యిటి. రీస్తున్నాయి. క గ్‌ ఉల. తనలో మార్పు చూసి కొంటెగా తనలోతానే నవ్వుకుంది వ్‌. కుంతల. వెన్నెల కూడ కుంతలను చూసి ఫక్కున నవ్వకున్నట్లే ను... మనోరంజకంగా ఉంది. చ. రఘు తండ్రి కృష్ణయ్య వచ్చాడు. అతిథి మర్యాదలు యు. సలక్షణంగా జరిగాయి. ఇంట్లో శోభ, లక్ష్మీనిలయంలా ఉన్న అలంకరణ, జయరామ్‌ వినయము చూసి సంతోషించవలసిన కృష్ణయ్య, ఈర్యతో బాధపడ్డాడు. తనుండవలసిన మార్గమిది. కానీ తన దురాశ కారణంగా ఉన్నదంతా పోగొట్టుకొనవలసి వచ్చింది. దాయాదులతో కేసులు కోర్టులతోనే తన జీవితం వాడిపోయింది.

“అమ్మా. టిఫిన్‌ తీసుకురా...

• జయరామ్‌ మాటలకు కృష్ణయ్య ఆలోచనలు ఆగిపోయాయి.

కనకాంబరపు సిల్కు జరీచీరతో, నిడుపాటి జడతో, చెక్కిన అందమైన శిల్చ్బంలా అద్భుత సౌందర్యవతిలా వచ్చిన నవవధువు కుంతలను చూడగానే కృష్ణయ్యు హృదయం విప్పారింది.

న్స పేరేమిటమ్మా!'

“కుంతల” నమస్మరించి వినయంగా చెప్పింది కుంతల.

అలాగే తనవైపు చూస్తూన్న మామగారిని చూసి సిగ్గుపడి కుంతల అడుగులో అగుడులేస్తూ లోనికి వెళ్ళిపోయింది.

“ఏమండి! పెద్ద అబ్బాయికి వివాహం కుదిరింది. రేపు 20వ తేదీన లగ్నపత్రిక వస్తుంది.” గర్వంతో కూడినట్లున్న మాటలతో చెప్పాడు కృష్ణయ్య.

'మంచిదండీ! రఘుకు ఇంకా నెలవరకు శెలవులు లేవట! ఉత్తరం వ్రాశాడు.

ఉలిక్కిపడ్డాడు కృష్ణయ్య. ఏమిటి? మామగారికి లెటరు కూడా వ్రాశాడా ! తనను సంప్రదించకుండానే? మామగారి వలలో పడిపోయాడన్నమాట! ఎంత పెంచినా చివరికి జరిగేది ఇదే! రుసరుసలాడుకున్నాడు.

వియ్యంకుడిలోని మార్చులను గమనించిన సూక్ష్మగ్రాహి జయరామ్‌ మాటమారుస్తూ,

“ఎప్పుడు చేయాలని వివాహం!” అన్నాడు.

“ఇద్దరికీ ఒక్క లగ్నమే బాగుంటుంది. అందుకు పై నెలాఖరులో పెట్టించాను లగ్నాలు.

40

దర్చంతో దూసుకు వచ్చాయి మాటలు. ముళ్ళమీద కూర్చున్నట్లు న “ఇంక వెళ్ళివస్తానండి' ఉమ “ఇప్పుడే కదండీ వచ్చింది! మా ఇళ్ళు, పొలాలు అవీ | ,

చూసి భోజనం చేసి వెడుదురుగాని ఆప్యాయతగా అన్నాడు శో గ్‌ లగ =

జయరామ్‌. (క్యు ళో న కానీ గంభీరంగా వెళ్ళిపోయే వియ్యంకుడిని సాగనంపి జ్ఞ | (4! గ.

నవనీతంలాంటిది. ఎవరెలాంటి వాళ్ళయితే ఏంలే అని తృప్తిపడ్డాడు జయరామ్‌.

యయ + ఈ

శారదాంబ వనజను తీసుకుని ప్రక్క బస్తీకి చీరలు, పెళ్ళి బట్టలు తీసుకోవాలని వెళ్ళింది. తనకున్న తాహతునుబట్టి, బాగానే చేయాలనుకున్నాడు జయరామ్‌. మొదటి పెళ్ళి అనుభవంలేదు. ఎంతో పకద్బందీగా, ప్లానులతో ఆర్థికంగా నడుచుకునే జయరామ్‌కు దిగులులేదు.

సృష్టిలో ఎప్పుడూ చిత్రమైనవే జరుగుతూ ఉంటాయి. ఎవరికి వారే ఈ చిత్రాలు ఎదుటవారిలోనే చూడాలని కోరుకుంటారు. తమకు వచ్చేసరికి తల్లడిల్లిపోతారు. ప్రభు విన్యాసంలో ఇది అతి రహస్యమైన విశేషం. ఎక్కడో బెడ్డ విసిరి పరిహాసంగా నవ్వుతాడు సర్వాంతర్యామి. అది ఎవరికి ఎప్పుడు తగులుతుందో ఎవరికీ తెలియదు. తెలుసుకున్న తదుపరి ఆ గడ్డనుండి రక్షించుకోవాలని ప్రయత్నించే మానవుణ్ని చూసి పకపక నవ్వేస్తాడు సవ్యచాచి.

“శారదా! అమ్మా కుంతలా! జయరామ్‌ పిలుపులో ఆతృత చూసి,

గడపలకు లక్కపూస్తున్న కుంతల ఆ కంఠస్వరానికి విచలిత అయి ఖంగారుపడిపోతూ తండ్రికి ఎదురుగా వెళ్ళింది.

“అమ్మ ఏదమ్మా నీరసంగా అన్న తండ్రి మాటలలో ఏదో ఉందని గ్రహించిన కుంతల నెలువెల్లా వణికిపోయింది.

'వనజక్క వస్తే, అమ్మ తను బస్తీకి చీరలకు వెళ్ళారుగా ధైర్యం తెచ్చుకుంటూ అంది కుంతల.

“ఆ తండ్రికి ఇంత సంకుచిత బుద్ధి ఉందని తెలిసినా కూడా అల్లుడి గుణాన్ని చూసి ఇంతవరకూ తెచ్చానమ్మా పరిస్థితులను. బాధతో కూడిన మాటలు తను పుట్టిపెరిగిన తరువాత వినని తండ్రి నోటివెంట ప్రథమంగా విని కుంతల గిలగిలలాడి, తను ధైర్యంగా

4]

నా. ఉండకపోతే తండ్రి అసలు విషయం చెప్పరని సందేహించి, “ఉతకాం “ఏమిటి నాన్నా? ఏం జరిగింది?” అంది ధైర్యాన్ని 11. ఘున్తప్రమ్ష. కూడదీసుకుని.

| ల్ని అఆ “ఏం జరగకూడదో అదే జరిగిందమ్మా నీ సుఖం కొరకు సా ఏదైనా చేయటానికి సిద్ధంగా ఉన్నాను. మొన్న ఆ కృష్ణయ్య ను వచ్చినపుడు మనకు కూడా లగ్నపత్రిక పంపించమని చెప్పాడట. స్క... ఎదురుచూశారట. రాకపోయే సరికి, 'వాళ్ళకు గర్వముంది, నా. పొగరున్నది, ఉన్నవాళ్ళమని” మనకు ఇలాంటి సంబంధం వద్దంటూ కొడుకుకు ఉత్తరం వ్రాశాడట ఈరోజే. ఏం జరుగనున్నదో ఏమో తెలియలేదు. కళావిహీనమైన ముఖంతో బాధపడుతూ అన్నాడు జయరామ్‌.

“అలా ఆయన మనకు చెప్పారా నాన్నా... మొన్న వచ్చినపుడు.

లేదమ్మా! చెపితే నేను పంపించనూ! ఏమిటమ్మా ఈ అపవాదు. ఎంతో అపురూపంగా చేయాలనుకున్నాను నీ వివాహం నొసటిమీద చేయి వేసుకున్నాడు బాధగా మాటపడని జయరామ్‌.

“అయితే? ఇప్పుడేమి జరగబోతోంది నాన్నా ? నీరసంగా అన్నది నిర్విణ్లురాలైన కుంతల.

కోపాన్ని బాధను దిగమింగుకుంటూ జయరామ్‌,

“ఏమిటమ్మా! మనమేనా తక్కువ! ఇదిగాపోతే ఇంకొకటి. ఎందుకమ్మా! హృదయం లేనివాళ్ళతో చెలగాటాలు ఆదేకంటే చెడ్డపేరు వస్తే వస్తుంది. ఇంకో సంబంధం చూస్తేనే మంచిది. ఇంకా ఎక్కువ ఇస్తామని సంబంధాలు వస్తున్నాయని కూడా వ్రాశాడట కొడుకుకు, ఇప్పుడే రఘు అసలు గుణం బయటపడేది. ఇలాంటి విషమ పరిస్థితులలోనే వ్యక్తిగా అసలు రూపం బయటపడుతుంది. మనకు ముందుగానే తెలుస్తోంది, అదృష్టవంతులం” అన్నాడు.

“నాన్నా” భయకంపింతంగా పిలిచిన కూతురి ముఖం పరిశీలనగా చూసిన జయరామ్‌ చకితుడయ్యాడు.

“మమ్ములను ఇలా పెంచి పెద్దచేసి మంచి, చెడు, విచక్షణాజ్ఞానాన్ని ఉగ్గుపాలతో పోసి మీరే ఇప్పుడిలా అనటం ఏం న్యాయం నాన్నా! చిన్నప్పటి నుంచి కని, పెంచిన తండ్రి మాట వినక, నెలనాడు పరిచయమైన మన మాటలు నమ్ముతారా ? మామగారి ప్రవర్తనమీద కోపం వలన మీరలా అంటున్నారు గానీ మీకు మాత్రం తెలియదా వారి హృదయం ?

42

మధ్యలో వారిని బాధపెట్టవద్దు నాన్నా! అన్నంత తేలికగా మీరు క్‌ కుంకలు. మాత్రం వేరొక సంబంధం చూడగలరా? అవును మీ వ్యక్తిత్వానికి వ. అఖాతవే. తగిలింది. అయినా ఏంచేయవలనినదీ - ఆలోచించుదాం. వారితోపాటు మనమూ ఉద్రిక్తులమయితే గ్త్‌ మనం, మన ఆదర్శాలు, మన మంచి ఎక్కడ నాన్నా?” ఉద్రేకంతో నగ | ర కూడిన విషాదంతో అంది కుంతల. స్‌. రో వ

“అవునమ్మా! రఘు ఎలాంటివాడో ఇప్పుడు తెలుస్తుంది” / ( సీ . లే కదా! భారంగా అన్నాడు జయరామ్‌. టీ! ః క

“లేదు నాన్నా! నన్ను బాధ పెట్టవద్దు. ఎదురు చూసేసరికి చేయిదాటిపోతుంది” రుద్ధకంఠంతో అనలేక అన్న కూతురిని చూడగానే జయరాం హృదయం నీరయిపోయింది. ఆశ్చర్యం కూడా వేసింది.

లే చెక్కిళ్ళు అదురుతూ కందిపోయి దుఃఖాన్నంతా దాచుకున్నట్లున్నాయి. క్రిందిపెదవి

నొక్కి ఆపుకుంటున్న బాధతో కళ్ళు వాల్చి పాదమును భూమికి వ్రాస్తూ శోకమూర్తి అయిన కుంతలను నిశితంగా చూసిన జయరామ్‌ మనస్సు మార్చుకున్నాడు. నా తల్లిని కష్టపెట్టి ఏం చేస్తే మాత్రం సుఖమేముంది? నా తల్లి సుఖమే సుఖం! నా ఆలోచనలు, నా బాధ, అంతా నా బిడ్డను చూసి అయినా మార్చుకోవలసిందే, అనుకొని ఆర్ధతతో కూడిన (ప్రేమతో

'మరి ఏం చేద్దామమ్మా' అన్నాడు జయరామ్‌ ఏమీ తోయక నీరుకారిపోతూ

“మీరు ఢిల్లీ వెళ్ళండి నాన్నా! ఆ లెటరు మీరు వెళ్ళే టయిమ్‌కే వెడుతుంది. మీరు పరిస్థితులు విశదంగా తెలియజేస్తే, వారు అపార్థం చేసుకొనుటకు తావు వుండదు నిర్భయంగా ధైర్యంగా చెప్పిన కుంతల మాటలు యదార్థమే అనిపించాయి జయరామ్‌కు. మరేదారీ లేదుకూడా, కుంతలను సంతోషంగా చూడాలంటే అనుకున్నాడు.

“ఇంతకంటే చేసేది మాత్రమేముంది, నీ సుఖం కంటే కావలసినది మాత్రమేమిటి, అలాగేనమ్మా, వెళ్ళివస్తాను, అమ్మలేదు..” బాధగా అన్నాడు జయరామ్‌.

“అమ్మ మీమాట కాదంటుందా నాన్నా! అమ్మరాగానే చెపుతాను” అంటూ 'ప్రయాణపుటేర్పాట్లకు వెళ్ళింది కుంతల భారంగా అడుగులేస్తూ ఎంత సుఖపెదదామని అనుకున్నానో అంత ఎదురు తిరుగుతున్నాయి పరిస్థితులు? భగవానుడి వింతలు కాకపోతే ఏమిటది ? ఆదిలోనే తల్లికి కన్నీరు, ఏం జరుగనున్నదో అని ఆలోచనలో పద్దాడు జయరామ్‌.

“ఇదిగో నాన్నా సూట్‌కేస్‌. ఇవిగో ఈ వెయ్యిరూపాయలు ఇచ్చి ఏదైనా తీసుకోమని చెప్పండి.

త

'అలాగేనమ్మా! జాగ్రత్తగా ఉండు, వెళ్ళివస్తాను ఉనా భారంగా వెళ్ళే తండ్రిని చూసిన కుంతల కళ్ళల్లో నీళ్ళు (| మగ ప్త. తిరిగి చెక్కిళ్ళమీదుగా జారి పమిటలో దాగిపోయాయి.

| లి జజ ఉల శ + +

న నాం... స్మూలు నుండి వచ్చిన సమతకు, పెళ్ళిబట్టలు తెచ్చిన టా [| శారదాంబ, వనజలకు వాకిట్లోనే ఏమిటో శూన్యంగా కన్పించింది. మ గుండె రుల్లుమంది శారదాంబకు; ఇల్లంతా కళకళలాడుతూ యు = తిరుగతూ పెద్దమ్మాయి గారూ ... అంటూ తిరిగే నౌకర్లకు సమాధానం చెపుతూ అజంతా శిల్పంలా తిరిగే కుంతల జాడే తెలియటం లేదు. ఎప్పుడు చూస్తానా.. నా తల్లినంటూ వచ్చిన శారదాంబకు పిచ్చెక్కినట్లే అయింది. తెచ్చినవి అక్కడే ఉంచి ఇల్లంతా గాలించింది. పైన మేడమీద తన గదిలో సమయంకాని సమయంలో నిదురపోతున్న కుంతలను చూసి ఆశ్చర్యతోపాటు ఖంగారుపడింది కూడా శారదాంబ.

ఏం జరుగనున్నదో! నాన్న వెళ్ళేసరికి చేయిదాటిపోవచ్చు. నా అదృష్టమెలా ఉందోననుకుంటూ, పుట్టినప్పటి నుండి బాధ తెలియకుండా పెరిగిన ముగ్ధబాల కుంతల సొమ్మసిల్లి నిదురలోనికి జారుకుంది. తల్లి చల్లని చేయి ఫాలభాగంపై పడగా మెలుకువ వచ్చి ఖంగారుగా లేచి తల్లిని చూసింది.

ఈ పడకేమిటమ్మా! జ్వరం తగిలిందా? లేదా జ్వరం! అంది జ్బరం చూస్తూ గాబరాగా శారదాంబ.

కంగారుగా అడిగే అమ్మను బాధపెట్టడం ఇష్టంలేక 'ఏం లేదమ్మా! కంగారుపడకు ఊరికే పడుకున్నా.” అంది.

“ఊరికే ఎందుకు పడుకుంటావమ్మా! తలనొప్పిగా ఉందా! పనేమీ చేయవద్దంటే వినవు. పద చీరెలు చూద్దువుగాని, అంటూ శారదాంబ క్రిందికి వచ్చి 'వనజా! కుంతలకు చీరలన్నీ చూపించు. నేను వంట చేస్తాను? అంటూ వనజకు పురమాయించి వంటగదిలోనికి నడిచింది శారదాంబ.

పరధ్యానంగా చీరలు చూస్తున్న కుంతలవైపు తేరిపార చూస్తూ అడిగింది వనజ. “ఏమిటే అలా ఉన్నావు కుంతలా! వంట్లో బాగోలేదా'. పిన్నిని చూడగానే జరిగినది చెప్పాలనిపించి విషయమంతా చెప్పింది కుంతల.

(ప్రక్కనుండి అంతా విన్న సమత పరుగుతో వెళ్ళి తల్లికి చెప్పివేసింది. నీరైపోయింది శారదాంబ. అక్కను ఊరడించడానికి ప్రయత్నించింది వనజ. టీడీ

“నా జీవితం ఇలా ఉన్నా అక్క కూతులైనా [శాం సుఖపడుతుందనుకున్నాను. బాధపడకక్ళా! కుంతలకేమీ జరగదు. అదృష్టవంతురాలవుతుంది. అన్నీ సవ్యంగానే | య్‌ జరుగుతాయి చూడు..” అంటూ అక్మకు ధైర్యం చెప్పింది వనజ. , , ని

న ల స

ఘ4 + + గ

సృష్టిలో మానవులందరూ ఒకటిగానే కనిపించినా *య్యెట టో నా

వేరువేరు దృక్సథాలతో సమాజంలో ఎదురీదుతూ ఉంటారు. శీ ! య్‌.

కుంతలమామయ్య (ప్రసాద్‌ ఈవార్త వినగానే ఎంతో శీ. శీ.

సంతోషించాడు. ఇలా జరుగుతుందని నాకు తెలుసు. బావ తనలా ప్రవర్తన కలిగినవాదే

యోగ్యుడు. అనుకుంటూ ఏదో వెతకాలని ప్రయత్నిస్తూ ఉంటాడు. నాకు తెలుసు ఫెయిల్‌

అవుతాడని నన్ను కాదని బయటకు వెళ్ళినందుకు, భేష్‌! చాలా బాగుంది. నవ్వుకుంటున్న తమ్ముడినిమాటలకు తృళ్ళిపడింది.

“ఏమిట్రా నీ ఉద్దేశ్యం?” బిత్తరపోతూ అంది వనజ.

“బాగా శాస్తి జరిగింది అంటున్నా!

నొక్కి నాక్కి అన్న తమ్ముడిమాటలకు ఉగ్రరూపం దాల్చింది వనజ.

“ఇదట్రా నీవు ఆలోచించేది? నీ ముఖానికా ఆ బంగారుతల్నిఇచ్చేది? సిగ్గులేదా! చదువుకోరా బుద్ధిగా అంటే ఏడాదికి నాలుగు నెలలు ఇకృడే ఉండి గాలితిరుగుడు తిరుగుతూ చదువుతున్నానని అమ్మను మోసంచేస్తావు. రెండేళ్ళయినా పి.యు.సి. పూర్తి కాలేదు ? నీ బుద్ధలూ నీవు! నా జీవితం ఇలా అయింది కదా అని నీవైనా అమ్మను సుఖపెడతావనుకుంటే ఇలా చేస్తూ ఆస్తి ఉందని గర్వపోతుగా వ్యవహరిస్తూ పెద్దా-చిన్నా లేక అహంకారిలా ప్రవర్తించే నీకా కుంతలనిచ్చేది? బాధగా ఆవేశంతో అన్న అక్క మాటలకు ఓహో! నీకు వివాహం చేసింది బావగారే కాబోలు! నాకు తెలయదుగా, చిన్నవాడిని సిగరెట్‌ కాలుస్తూ, హేళనగా నవ్వుతూ అన్నాడు ప్రసాద్‌.

ణ్స్‌వు అదృష్టవంతుడివైతే కుంతలే భార్యఅయ్యేది. నీకు శనిరేఖలు ఉండబట్టే బంగారంలాంటి మేనకోడలు లక్ష్మితో సహా బయటకు వెడుతోంది. ఇప్పుడైనా బుద్ధి తెచ్చుకొని ఆ ఏగరెట్లు, చెడు అలవాట్లు మాని బుద్ధిగా చదువుకో.” మందలిస్తూ విరక్తిగా లేచి వెళ్ళిపోయింది వనజ.

కొంటెగా నవ్వుకున్నాడు దుర్వసనాలకు లోనయిన ప్రసాద్‌. అయినా కుంతలను తలచుకుంటే భయంగా ఉంది ప్రసాద్‌కు, ఏ క్షణంలో పరాయిదవుతుందోనని సూత్రాలు

జే

వాయు... చేయించింది అమ్మ. అప్పుడే తనదే కుంతల అని ధీమాగా ఇప్పుడే న నాలు వద్దులే పెళ్ళి.. అన్నాడు. తనంటే ప్రేమగా పలుకరించే కుంతల (1 1. పకకిక్ట్‌ తనకు కాకుండా పోతుందా, పోదు. భ్రమపడుతూ నగ్నసక్యాన్ని క రహా. తన కళ్ళతో చూడలేక ఆ ఊహ వచ్చినప్పుడల్లా తనను మోసం వా చేసుకుంటూ అహంభావంతో తిరుగుతున్నాడు ప్రసాద్‌. హన కావలసినంత స్వేచ్చగా ఖర్చుపెడుతూ ఒంటరిగా తిరిగే లక్ష్మీ మశ . పుత్రుడు చంచలుడైనపుడు చెడు. స్నేహాలకు కొదువెందుకవు సస. (తాయి ? ఊల్లో పనిలేక తరిగే యువకులంతా దాదాపు ఈ స్థితిలో జులాయిగా తిరిగేవారే ఎక్కువయ్యారు ఆ పాలెంలో. అందులో లక్ష్మీపుత్రుడు ప్రసాద్‌, వీరిలో మెంబరయినపుడు కొదవేముంది? చందాలకుగాని, ఊరి క్షేమం తాలూకు సంప్రదింపులకు గాని వచ్చిన పెద్ద మనుష్యులను హేళన చేయటం వీరికి సరదా. పంచాయితీ (ప్రెసిడెంటు భాస్మరరావు రీవిగా కూర్చుని సిగరెట్టు కాలుస్తున్న ప్రసాద్‌ను చూసి గతుక్కుమన్నాడు. బావ ఊళ్లో అంత పేరుపొంది మంచివాడనిపించుకొని ఇతరులకు మార్గదర్శకుడుగా ఉంటే బావమరిది ఇలా తయారయ్యాడా? సిగరెట్టు త్రాగేవాళ్ళు జయరామ్‌ ఇంటిముందు కాల్చి పారవేసి లోపలికి వచ్చి మాట్లాడటం అలవాటు. చెడేవారికి ఎన్ని బుద్ధులైనా ఎలా చెవికెక్కుతాయి. అయినా కదిలించి చూద్దాము హాస్పిటల్‌కు ఏమైనా సహాయం చేస్తాడేమోనని పలుకరించాడు.

“ప్రసాద్‌! ఊళ్లో డాక్టరు లేక అందరూ ఎన్నో ఇబ్బందులకు లోనవుతున్నాడు. నీవు పూనుకుంటే నీ పేరు చెప్పుకొని అందరూ సుఖంగా (బ్రతుకుతారు. యువడకుడవు, ఉత్సాహవంతుడివి!? పొగుడుతూ అన్నాడు లౌకికుడు భాస్మరరావు.

“డాక్టరా! మందులా? ఈ వూరికి! పంటచేలల్లో ధాన్యం, కూరగాయలు, పుల్లలు బ్రతకనివ్వకుండా కొట్టుకుపోయే ఈ జనానికి డాక్టరా? ప్రాక్టీసులేని డాక్టరును తీసుకువచ్చి మందులిప్పిస్తా..?

“వ్యంగ్యంగా అన్న ప్రసాద్‌ మాటలకు నవ్వుకూ అన్నాడు భాస్మరరావు.

“ఎక్కువ బీద తరగతి జనం మన ఊళ్లో ఉండుట వలన ఇలా జరుగుతోంది ప్రసాద్‌! అది మన జాగ్రత్తలో మనం ఉండి మనంగూడ వారిని ఒక కంట కనిపెడితే వారూ మనను గౌరవంగా చూసి కష్టపడతారు”.

“నాకేమీ గౌరవం అవసరం లేదండీ! మీరంతా ఉన్నారుగా గౌరవనీయులు” దుడుగా అన్న మాటలకు భాస్కరరావు నొచ్చుకొని, “నీవు డాక్టరు కోర్సు చవకూడదూ, వృద్ధిలోనికి

45

వస్తావు? నచ్చజెప్పే ధోరణిలో అన్నాడు. కుంతల.

“వచ్చినవాళ్ళందరూ చాలు, నాకవసం లేదు. లాల్‌ స

విసురుగా లేచిపోయిన ప్రసాద్‌ ప్రవర్తనను చూసి | ల... అనుభవజ్ఞుడైన (ప్రెసిడెంట్‌ భాస్మరరావు జాలిగా చూశాడు. " శా 1)

వేయికళ్ళతో జయరామ్‌ కొరకు ఎదురుచూస్తున్నారు. సం కో త కుంతలమనస్సు మనస్సులో లేదు. అన్ని వివరాలతో క్రీ, జ ఖీ. భయంభయంగా రఘుకు తెలియపరుస్తూ లెటరు వ్రాసింది. ట్రీ. శీ. శారదాంబ భగవానుడిపై భారంమోపి దిగులుపడుతూ కూర్చుంది.

“అక్కా నాన్న ఈరోజు వస్తారు” ఇంట్లో నిశ్శబ్దం క్రొత్తగా తోచి బాధపడుతున్న సమత అంది అక్కను మాట్లాడించాలని.

“ఎలా వస్తారమ్మా! నాలుగురోజులేగా, రేపు వస్తారు” నిర్లిప్తంగా అంది కుంతల.

“నీకీ కష్టం ఆదిలోనే వస్తుంది అనుకోలేదమ్మా! ఎంతో సుఖపెట్టాలని కలలుగన్నాను” శాాదాంబ కన్నీరు తుడుచుకుంది.

“ఏమయిందమ్మా ఇప్పుడు!” తల్లి బాధను చూసి భరించలేక థైర్యం చెప్పాలని కూ చెప్పలేక మౌనం దాట్చింది కుంతల.

“నేను కాపురానికి వచ్చిన తరువాత నాన్న మాటల్లో లోపం ఎత్తి చూపటం ఇదే తా[పారమ్మా! తన పొరపాటు లేకుండా వాళ్ళ కాళ్ళ దగ్గరకు వెళ్ళటం కూడా ఇదే తొలిసారి. ప్రాాంతో సమానంగా పెంచుకున్న నిన్ను సుఖపెట్టాలనే ఈ పనిచేసి ఉంటారు".

“అమ్మా అన్నాయికి అన్ని విషయాలతో లెటరు వ్రాశాను” మాట మార్చాలని అంది సవక. “వాడికెందుకు బ్రాశావే! వాడు బెంగ పెట్టుకుంటాడు. ఈరోజు వరకు వాడి భమ్మిత్తు వాడంతట వాడే తెలుసుకొని కాపాడుకుంటున్నాడు. ఇలా చేయుట తప్పునాన్నా... అనిఇంతవరకు చెప్పించుకోలేదు. పేరు తెచ్చుకుంటూ అందరికీ (ప్రేమ పాత్రుడయ్యాడు. డాకు సీటు వస్తుందో రాదో వాడికి కొడుకును మెచ్చుకుంటూ అన్న అమ్మ మాటలకు సవత అమ్మను నవ్వించాలని.

“వాడినలా పొగిడితే నేనసలుచదువను. నేను చదువటం లేదా ఏమిటి ? నన్ను పొడవే?” బుంగమూతి పెట్టిన సమతను చూసి కుంతల, శారదాంబ ఫక్కున నవ్వి అతలోనే ఉదాసీనులయ్యారు.

రెండురోజులు రెండు యుగాలైనాయి. కుంతల, శారదాంబలకు, వారానికి వచ్చాడు

ద

నార. జయరామ్‌. వస్తూనే నవ్వుతూ వచ్చి కుంతలను పిలిచి రఘు న ఇచ్చిన కానుకలిస్తూ... [నా “అనుకున్నంత ఆపద లేదమ్మా! అదృష్టవంతురాలవు!” న ల్‌ జా న | “హమ్మయ్య” భారము, దిగులు వదిలి తృప్తిగా నిట్టార్చిన | త్ర నా కుంతల ముఖారవిందం చూసి నవ్వుకున్నాడు సంతృప్తిగా శతా స జయరామ్‌ ప్రయాణ బడలిక మరచి. సస... “ఏమయిందండ” ఆదుర్దాగా వచ్చింది శారదాంబ. “ల్తవ్చున్సులే! కూతురికొరకేగా చేయరాని పని కూడా చేశారు. నాకెందుకు చెపుతారురే” దూరంగా కూర్చుంది నవ్వుతూ శారదాంబ. “మంచినీళ్ళు కావాలా నాన్నా! ఇవి తీసుకోండి. అమ్మ చేసింది! అంటూ ప్రేమో తండ్రికి టిఫిన్‌ అందించింది.

“చూడు శారదా! నీవు మంచినీళ్ళన్నా అడిగావా? అయినా కొత్తేముంది. నా ఇల్లి

లేకపోతే నేనెప్పుడో మాడిపోయేవాడిని”.

రేపు వెళ్ళిన తరువాత కూతురి వెంట వెడుదురుగానిలే. విషయం చెప్పండి మయ ఆదుర్దాగా అంది శారదాంబ.

“ఏముంది? మన తల్లి అదృష్టవంతురాలు. నేనూ, వాళ్ళ నాన్న లెటరూ ఒక్కారే ఒక గంట అటూ ఇటూగా చేరాము. విషయం అర్ధచేసుకొని రఘు పకపకానవ్వి మీ పద్దవారికెందుకిన్ని అనుమానాలు వాస్తాయి? ఇంత చిన్న విషయానికింత కంగారా! నాన్న ఎప్పుడూ అంతే! అన్నీ తెలిసిన మీరెలా పొరపడ్డారు నా విషయంలో. ఎన్ని జన్మల ఫయో కుంతల నాకు అర్ధాంగి కావటం. నా అదృష్టదేవతను వదలి ఎక్కడికి పోతానండీ ను అని తన టేబుల్‌పై పెట్టుకున్న ఫోటోవైపు చూశాడు”. అని చెప్పుతూ జయరామ్‌ కుంతల్తైపు చూడబోయేసరికి కుంతల సిగ్గుతో పారిపోయింది. అక్కడే ఉండి ఆనందం, విడురం మిళితం కాగా శారదాంబ గడ్డం క్రింద చెయ్యి పెట్టుకుని మరీ వింటోంది.

“స్నేహితులంతా తననెంతో అదృష్టవంతుడని మెచ్చుకుంటున్నారట. 'కుంతను ఎప్పుడు చూస్తానా. అని తహతహలాడుతున్న నన్ను ఇలా ఎందుకు అనుమానించారం?” నాన్న అంటే పెద్దవారు గనుక ఏవో ఉద్దేశ్యాలు పెట్టుకుంటారు. ఎక్కడో మాటలలో పొరమొ జరిగి వుంటుంది. ఒక పర్యాయం మీరు మా ఊరికి వెళ్ళి జరిగిన పొరపాటును చెప్పడి అంటూ ఎంతో గౌరవంగా, సౌమ్యంగా మాట్టాడుతుంటే నా కళ్ళు ఆనందంతో చెమర్నాటు,

శరీ

ప్రాణం కంటే మిన్నగా పెంచుకున్న మన తల్లికి తగిన వరుడు 1. మకఈంతళు: . లభ్యమయ్యాడని”. చలరావమతంి

భర్త మాటలు వింటూ తన్మయురాలైంది శారదాంబ. శ. నమత వ్యాదయంలో బావ (వత్యేక స్తానాన్ని ని ఆక్రమించుకున్నాడు. కాని శారదాంబ మనస్సు ఈ ఘటనతో [లో ) = ముల్లు గుచ్చుకున్నట్ల యింది. ఏమి తప్పు జరిగిందని తన మ్‌. లైన య భర్త క్షమార్పణ చెప్పాలి! ట్‌ “ ణ్‌

అల్లుడి ఆదేశ ప్రకారం కృష్ణయ్య దగ్గరకు సంతోషంగా వెళ్ళి, ఎక్కడో పొరపాటు జరిగివుంటుందని వినయంగా తెలియజెప్పి వియ్యంకుడికి సంతృప్తి కలిగించాడు జయరామ్‌. కొందరు వ్యక్తులు తమ కంటే ఇతరులు ప్రత్యేకంగా పేరు ప్రతిష్టలు తెచ్చుకున్నప్పుడు తమకు తెలియకుండానే ఈర్చ్యపడుతుంటారు. వారు తమ దగ్గరకు వచ్చి మాట్టాడి క్షమార్చణ కోరుకోవాలని తహతహలాడుతారు. అలాగే కృష్ణయ్య తన ఆధిక్యత నిరూపించుకున్నాడు.

జయరామ్‌ వివాహ ఏర్పాట్లు చేయటం ప్రారంభించాడు. ఎంతో పేరు ప్రతిష్టలు కల జయరామ్‌కు ఊరిలో వారందరూ వాళ్ళిళ్ళలో పెళ్ళిలా వచ్చి ఎన్నో పనులు చేసి పెట్టారు. అందాలభరిణ సౌమ్యమైన ఆడపిల్ల కుంతలలాంటి పిల్లలే కావాలని కూడా కోరుకుంటున్నారు పాలెంలో అందరూ. మరునాడే వివాహం.

ఆ రాత్రి మావయ్యకు చెప్పి వస్తానని అమ్మమ్మ గారింటికి వెళ్ళింది కుంతల వనజను తోడుతీసుకుని. ఆరుబయట ప్రసాద్‌ వంటరిగా కూర్చుని ఉన్నాడు.

మావయ్యా! వెనుదిరిగి చూసాడు. పండు వెన్నెలలో సాదా జార్జెట్‌ చీరతో భువినుండి దిగివచ్చిన దేవతలా కన్పించింది మేనకోడలు ప్రసాద్‌కు.

“కుంతలా! పెళ్ళి చేసుకుంటున్నానని చెప్పటానికి వచ్చావు కదూ! సుకుమారమైన నీ అందం వెనుక ఇంత కళఠోరం కూడా ఉందని తెలుసుకున్నాను. అమ్మ మంగళసూత్రాలు చేయించినా, నేను పట్టుబట్టలేదు నిన్నే చేసుకుంటానని. కారణం కాస్త పెద్దదానివైతే మామయ్యనే చేసుకుంటానని అంటావనుకున్నాను. ఇంత కోపం ఉందన్నమాట నేనంటే! నీకు తెలియదా కుంతలా! నీవంటే నాకెంత ఇష్టమో” నిర్లప్తంగా ఆవేదన నిండిన స్వరంతో అంటున్న మావయ్య మాటలు విన్న కుంతలకు జాలివేసింది.

'మావయ్య నాకంటే మంచి అమ్మాయి దొరుకుతుంది నీకు. అన్నీ మానివేసి, పెళ్ళి చేసుకొని హాయిగా ఉండు. నేనంటే నీకు నిజంగా ఢ్రేమ ఉంటే మంచివాడిగా ప్రవర్తించు.

షం

నావా... అమ్మమ్మను బాధపెట్టవద్దు' దుఃఖం ముంచుకొచ్చింది కుంతలకు.

తా వ్యసనాల పాలయిన మేనమామను చూస్తుంటే,

షా. “ఒట్టు వేయి మావయ్యా, నేను చెప్పింది చేస్తానని చేయి

న కటా... చాపింది కుంతల.

ఫర మా ల వేదనతో చూశాడు కుంతల వైపు. రక్తసంబంధమది. స్మా (త్రభు ప - ఆ వై

/ | శ తను కుంతలకు ముమ్మాటికి పనికిరాడు ఇప్పుడు. తను బాధపడి,

| 9. కుంతలను కూడా బాధపెట్టడం పశువు లక్షణమని వివేకంగా నాలాల ఆలోచించాడు ప్రసాద్‌.

“బాధపడకు కుంతలా! నేనేమయిపోను. అమ్మను బాధపెట్టను. త్వరలోనే వివాహం చేసుకుంటాను. మరి అమ్మాయిని చూడు తెచ్చిపెట్టుకున్నట్లుగా నవ్వి, చాచిన కుంతల చేతిలో చెయ్యివేశాడు. అప్పుడే అక్కడకు వచ్చిన అమ్మమ్మ, పిన్నిలను చూసిన కుంతల అనందంతో - “అమ్మమ్మా! మామయ్య పెళ్ళి చేసుకుంటాడు. బాగా చదువుకుంటాడు అన్నది సంతోషంగా.” విడ్డూరంగా చూశారు వనజ, సీతారావమ్మ.

కే6

జయరామ్‌ మేడ విద్యుద్దీపాలతో కళకళలాడుతోంది. పచ్చి తాటాకు వాసనలు పెద్దలకు ఏవో మధురభావాలను తలపుకు తెస్తున్నాయి. పిల్లలు కేరింతలు కొడుతూ ఆడుతున్నారు.

నవ వధువు కుంతల పెండ్లికుమార్తెగా మెరిసిపోతూ చూపరులకు మిరిమిట్లు గొలుపుతోంది. ఆడబడుచు, అత్తగార్ల వాస్యధోరణికి, స్నేహితుల ఛలోక్తులకు, కుంతలకు ఊపిరి సలుపుట లేదు.

వివాహవేదికకు నిండుగా అతిలోక సౌందర్యమూర్తుల్లా ఉన్న నవదంపతులను హృదయపూర్వకంగా దీవించి అక్షింతలు చల్లారు పెద్దలు. (క్రైండ్స్‌ శుభాకాంక్షలు అందుకుంటూనే కొంటె చూపులతో కుంతలను క్రీగంట చూస్తూ రఘు పులకరించిపోతున్నాడు. మల్లెల వాసనలు మత్తు కల్లిస్తుంటే పట్టుబట్టల మొత్తదనంలో, మధుర చంద్రికల్లా ఉన్న యువదంపతుల సోయగాలను చూస్తున్న అతిథులు ముత్తయిదువులు వలపుల వర్షంలో మరోపర్యాయం తడచినట్లు భావించారు.

కన్యాదానం చేసి అప్పగింతలు పెట్టే భారతీయ ఆడపిల్ల తల్లిదండ్రులు, పడే బాధకు వేయిరెట్లు బాధననుభవించారు శారదాంబ, జయరామ్‌లు. వీరేకాదు బంధువులు, మిత్రులు,

పాలెంవాస్తవ్యులు అందరూ వీడ్మోలిచ్చారు అతి(పప్రేమతో. బ్లూసూట్‌లో ఉన్న అందమైన అల్లుడు, పెళ్ళికళలో మరింత అందాన్ని పుణికి 50

పుచ్చుకున్న పెళ్ళికూతురు కుంతల మేడ్‌ ఫర్‌ ఈచ్‌ అదర్‌లా ఖా సత్యనారాయణ వ్రతం చేసుకుని అత్తగారింట్లో తిరుగుతుంటే | శ శారదాంబ, జయరామ్‌లకే కాదు అందరికీ కనుల పండుగగా . ఉంది. ఒకింత గర్వం కూడా కలిగింది జయరావొ, త్తి | శారదాంబలకు. ఇంత సౌందర్యరాశి, గుణవతిని కన్నందుకు. జో సన్హు 4 ఇంత అందమైన వాడు గుణవంతుడు అల్లుడిగా వచ్చినందుకు. (టి స్‌ో క కాని శారదాంబకు మాత్రం కుంతల అత్తవారింటి పద్ధతులు క్షీ గ్‌ ళ్‌ కొన్ని నచ్చలేదు. ( ఖే.

లాంఛనాలన్నీ పూర్తిచేసి కూతురు అల్లుడితో, సమత, మల్లికిలను తీసుకుని తిరిగి వచ్చేసారు శారదాంబ, జయరామ్‌లు.

ఇల్లంతా ఒకటే సందడి. సమతకయితే ఊపిరి ఆడటం లేదు. ప్లానుల మీద ప్లానులు బావను ఏద్చించాలని.

“అన్నయ్యా ఇలా రా ఒకసారి రహస్యంగా పిలిచింది మల్లిక్‌ను.

“బావను ఆటపట్టించాలి ప్లీజ్‌ .. ఉపాయమేదైనా చెప్పవూ

'అంత అవసరమా! చూడు అమ్మనాన్నతో చెపుతా!” వెనుదిరగబోయిన అన్నయ్య చేయిపట్టుకుని తన చేతిలో ఉన్న చిన్న కప్పను చూపించి ప్లీజొ అన్నది.

'ఏం చేస్తావు?” ఆశ్చర్యంగా అడిగాడు మల్లిక్‌ చిలిపి చెల్లెలిని చూస్తూ.

ఇవి బొవ వేసుకునే ప్యాంటు జేబులో పెడతాను. ప్యాంట్‌ వేసుకోగానే జేబులో చేయి 'పెడతాడు. బావ. కప్ప తగలగానే గంతులు వేస్తాడు. మనం బాగా ఎంజాయ్‌ చేయవచ్చు.

“నాన్న తిడతారే సమతా! భయపడుతూ అన్నాడు మల్లిక్‌. నేను మానేజ్‌ చేస్తా కదా! అంటూ పరుగుకీసిన చిలిపి సమతను ఒక నిముషం చూసి పనిలో లీనమయ్యాడు మల్లిక్‌.

అనుకున్నంతా చేసింది సమత. రఘు స్నానం చేసి వస్తూనే కుంతల చేతికిచ్చన ప్యాంట్‌ తీసుకుని సమత ఊహించినట్లే జేబులో చేయి పెట్టాడు. ఎగిరి గంతువేశాడు. కుంతల కంగారుపడింది. ఇంతలో సమత చప్పట్టుకొడుతూ ్రత్యక్షమయ్యింది. కప్పను చేతితో వడుపుగా పట్టుకుని సమతమీదకు విసిరివేశాడు రఘు. అది సమత గుండెపై తగిలింది తిన్నగా. సిగ్గుపడింది సమత. “వదిలింది మరదలి పిల్ల ఆగడాలు” పకపక నవ్వాడు రఘు.

తేరుకుని జోపమొచ్చిందా బావా? కోపం పోయేందుకు.ఏంచేయాల్లి? ఆ! తెలిసిందిలే,

“77035 వ్‌]

సదా. అక్కను తీసుకొస్తానుండండి అంటూ పరుగెత్తిన కొంటె మరదల్ని యన సాలా చూసి రఘు హాయిగా నవ్వుకున్నాడు.

| త. పరధ్యానంగా ఉన్న శారద తడబడింది.

| న ణకు... “బాధగా ఉన్నదా కుంతల వెళ్ళిపోతుందని ఆప్యాయంగా మ... అడిగాడు జయరామ్‌.

ను “ఎందుకండీ బెంగ! దానికాపురం ఇంకెంత బాగా చేసుకుంటుందో చూడాలని ఉబలాటంగా ఉందండీ! కాకపోతే అది వెడితే ఇంటికళ ఏమవుతుందోనని తప్ప...”

“ఇప్పుడు నాకొక ఆలోచన తోచింది. నీ ఉద్దేశ్యమేమిటి?”

భర్త ఏదో విషయాన్ని మంచా, చెడా అని తర్మించుకుంటున్నారనీ, అందుకే ఇలా అడగబోతున్నారనీ (గ్రహించిన శారదాంబ,

“ఏమిటో చెప్పండి! నేనూ సంతోషిస్తాను

“నీవు సంతోషించవు

“మీకు సంతోషాన్నిచ్చేది నాకు కాదా?”

'కుంతలా రఘులను హనీమూన్‌కు కాళ్ళీరు పంపిచాలని ఉంది”

“అదేమిటండీ! ఇద్దరినీ చూస్తుంటే ఎంత ఆనందంగా వుంది! ఉన్న నాలుగు రోజులూ కళ్ళ ముందుంచక కాళ్మీరమా? అంత దూరమెందుకండీ? అందులోనూ తగినంత డబ్బుకూడా లేదు.”

నేను ముందే చెప్పానుగా! నీకు సంతోషం కల్గించదని, చూడు శారదా! నాకెన్నో కోరికలుండేవి. కానీ నా జీవనపథం మరొక త్రోవకు నడిచింది. కోరిన వరుడు లభ్యమైన మనతల్లి, గుణవంతుడయిన అల్లుడి సంతోషం కంటే మనకు కావలసిందేమిటి ? హాయిగా సరదాగా తిరిగివస్తారు. ముందు ముందు పిల్లలు కలిగితే వెళ్ళగలరా? ఈ కోరికకు అభ్యంతరం చెప్పకు శారదా!” - పండువెన్నెల వెదజల్లే నీలిమాకాశపందిరి క్రింద ప్రశాంతంగా అడిగాడు జయరామ్‌.

“మీ కోరిక నేను కాదంటానా! మీ సుఖంగురించి ఆలోచించకుండా పిల్లల గురించే ఆలోచిస్తూ మీరు పడే వేదన తెలిసి నేనెలా కాదంటానండీ?” శ్రేమగా అంది శారదాంబ.

మేడమీది నుండి దిగివచ్చిన కుంతల ముందుగా తండ్రికెదురుగా వచ్చినందుకు

52

సిగ్గుపడుతూ తప్పుకొనుటకు ప్రయత్నించింది. కంతులు జయరామ్‌ (గ్రహించి పరిశీలనగా చూసి, నదవవయ “ఎందుకమ్మా సిగ్గుపడతావు. ప్రణయగీతాలు పాడుకునే ఇ వయస్సు మీది, ప్రకృతమ్మా ఇది. చూడు ఎలా కందిపోయిందో!? శ్రాత్తూ ముఖం! అద్దంలో ఒకసారి చూడు ముఖమెలా ఉన్నదో. [| న్స్‌ చిరుకోపంతో అన్నాడు జయరామ్‌. కుంతలను నిశితంగా (న్న రో 'అది అసలే సిగ్గుపడుతూ ఉంటే మీరు ఆ మాటలేమిటి శ | సే. ? భర్తను మందలించింది శారదాంబ. “అమ్మా కుంతలా! నీకొక శుభవార్త. మిమ్ములను హనీమూన్‌ పంపించాలని ఉంది' మెరిసే కళ్ళతో అన్నాడు జయరామ్‌. చేయి మల్లెలు ఒక్కసారిగా తనమీద గ్రుమ్మరిల్లినట్లు వికసించింది కుంతల ముఖం. పరుగుతీసి వాలింది భర్త చేరువలో. మత్తులోనే రఘు చాపిన చేతులలో వాలిపోయి “మీకొక శుభవార్త అంది కుంతల సంతోషంతో పొంగిపోతూ “నాకంతా శుభమే! వేరే వార్త ఏమిటి?” “మనం కాళ్ళీరు వెడుతున్నాము” మెరిసేకళ్ళతో అన్నది కుంతల. 'కాశ్ళీరా! నాకు శెలవు ఎక్కువలేదు డార్లింగ్‌!” - ఉత్సాహం పోయి దిగులుగా అన్నాడు రఘు. “త్వరగా తిరిగివచ్చేద్దాము. హాయిగా కాశ్మీరులో సౌరభాలన్నీ చూసివద్దాము. తన్మయంతో అనుకుంటున్న అన్న కుంతలపై ముద్దుల వర్షం కురిపించి, “ఇంతకంటే హాయిగా ఉంటుందా అన్నాడు రఘు కుంతలను గుండెలకు హత్తుకుంటూ, 'నాకేమిటో ఇద్దరం కలిసి ఎకృడెక్కడకో తిరగాలని ఉందండి. “అదిగో అండి, గిండి అన్నానంటే ఊరుకునేది లేదు. పేరు పెట్టి సిలువవలసిందే”: కుంతల సిగ్గుపడుతూ భర్త చేతిలో తన అమృత అధరాలను ఉంచి 'రఘుజీ అంది కొంటెగా. “ఉత్తరాలలో 'రఘూజీలతో నింపి పంపేదానివి, ఇలా సిగ్గుపడతావెందుకు?' తన బలమైన చేతులతో నాజూకైన కుంతల నడుమును బంధించాడు రఘు ఆతృతగా. ఖ్‌ + + + శ్రీనగర్‌ చేరిన నవదంపతుల ఉత్సాహం సుమధుర ్రపుల్లకాంతులతో కేరింతలు 53

వావ. కొడుతోంది. శంకరాచార్య, హరిపర్బాత్‌ మహోన్నత హిమాలయ శతా? శిఖరాల మధ్య శ్రీనగర్‌ పార్వమున ఉన్న జీలం నది నవజ్యోత్స్న్న మ స క్‌. కాంతులతో మణిమయంగా భాసిస్తోంది. చీనార్‌ చెట్ల మధ్యగా | గ సాట్లో. శ్రీనగర్‌ రోడ్డు మీద ప్రయాణం చేస్తుంటే రఘు, కుంతల స్వర్గ న. లోకంలో విహరిస్తున్నానూ.. అన్న అనుభూతికి లోనయ్యారు. స |. డాల్‌ సరస్సు, మొగల్‌ గార్డెన్సు బోటు షికార్లులో

హ. మైమరచిపోయారు. దంపతులు హవంతీపూర్‌లోని బుద్దుని కం. శిల్పాలు, మార్తాండ శిథిలాలు, అమర్‌నాథ్‌ గుహ సవిస్తరంగా తెలియజెపుతూ కుంతలకు చూపించాడు రఘు. రెడ్‌స్టార్స్‌, బుల్‌ బుల్‌ పిట్టల మధురధ్వని, కుంతలను గిలిగింతలు పెట్టాయి. రాయల్‌ స్ప్రింగ్‌ గార్డెను నుండి దాల్‌ సరస్సు నిసేహాత్‌ గార్జెను మనోహరం జగత్తును మైమరపిస్తున్నాయి. ప్రక్కన మత్తుకలిగించే ప్రియుడి ఆలింగనంలో పరవశమై ఊగిసలాడే కుంతల వలే లిల్లీ, రోజా, డెఫోడిల్స్‌లు అల్లల్లాడుతున్నాయి మధువనమైన మొగల్‌ గార్డెన్స్‌లో.

సుమధుర ప్రశాంత ప్రకృతి సౌందర్యశోభలలో దోగాడి అలసి సొమ్మసిల్లి, ఇంటీదారిపట్టిన రఘు, కుంతలను చూచే ప్రయాణీకులు మరొకసారి చూస్తే బాగుంటుందనే తీపి భావాన్ని కన్పరిచారు.

కాళ్ళీరీ కుంకుమపువ్వును చెక్కిళ్ళకు పులుమకొచ్చినట్లున్న కుంతల రోజా మెరుపులు మరొకసారి రఘును మైమరిపించాయి. ఏదో స్వర్గం అనుభవించి తిరగి వస్తున్నామా అన్న దిగులు ఆవరిచింది కుంతలకు.

తిరిగి వచ్చి అలసి సొలసిన గారాబు పట్టిని కన్నులారా చూసి మురిసిపోయారు శారదాంబ, జయరామ్‌లు.

“అక్కా నాకేం తెచ్చావు?

“ఎంబ్రాయిడరీలో కాళ్ళీరునే చెప్పుకోవాలి సమతా! ఇదిగో ఈ చీర చూడు. ఇదే నీకు తెచ్చింది" (ప్రేమతో ఇచ్చింది చెల్లికి.

“అబ్బ ఎంత బాగుంది మురిసిపోయింది సమః

“ఎందుకమ్మా... అవన్నీ! మిమ్ములను వాడుకోమని ఇస్తే ఇలా ఖర్చు చేశారా?” - తెచ్చిన కానుకలు అమ్మకు, నాన్నకు కూడా (్రేమ నిండిన కనులతో ఇస్తున్న కూతురివైపు వాత్సల్యంతో చూస్తూ అన్నాడు జయరామ్‌.

యయ + + క్‌

కుంతల, రఘు సాయం సమయాన ప్రక్కనే ఉన్న కృష్ణా క్ష్వర్లిన్తోలు నదీతీరానికి, వ్యాహ్యాళికి వెళ్ళేవారు. కుంతల అందాన్ని క్రొత్తగా - వివాహమయిన ఆ దంపతుల మెరుపులిని చూడటానికి, ఇంట్లో స్నా పనిచేసుకునే వారు కూడా బయటకు వచ్చి చూసేవారు. త్రాణ, నదీతీరంలో ఇసుకలో కొంతసేపు నడిచి చల్లని ఏటిగాలికి ఆ స్టో: ॥ 4 నవందంపతులు రాసకేళి ఆడేవారు. కుంతల ఇసుకలో రఘు (గ్య. ళో యా వేసిన అడుగులో అడుగులు వేసి వయ్యారంగా నడిచేది. ఈ. త్‌ పొడుగాటి ఆ జడ వయ్యారంగా ముందుకు పడేది. రఘు ట్రీ. టం చేతులు వెనుకకు వాల్చి రెప్పవాల్చకుండా భార్య సౌందర్యాన్ని చూస్తూ తన్మయుడయ్యేవాడు. కుంతల అలా అడుగులేస్తూ తూలి రఘుమీద పడిపోయి పకపక నవ్వేది. అలాగే ఆ వడిలో పడుకుని చైత్రమాసంలో వచ్చే వసంత బుతుఖఅది. పున్నమ చంద్రోదయ్యాన్ని చూసి, పులకించిపోతూ...

“రఘూ జీ ! నేనెంత అదృష్టవంతురాలిని ! మీ (ప్రేమను, విద్యావంతులయిన మీ సాంగత్యాన్ని పొందగలిగాను. నా భర్తగా మిమ్ములను పొందిన ఈ సుఖం నాకు శాశ్వతం కాకపోయినా నేను బాధపడను. ఇది చాలునాకు”.

తటాలున ఆ అందమై కుంతల అధరాలను చేతితో మూసివేసి రఘు అన్నాడు.

ఎప్పుడూ పొరపాటున కూడా నేను సహించలేను అలా అనకు కుంతలా! నూరేళ్లు మనం ఇలా అమృత వర్షంలో తడచి ఆనందాన్ని అనుభవించాలి సరేనా ? పద చాలా సమయమయిపోయింది. వెడదాము అని కుంతల మృదువైన చెక్కిళ్ళను నిమురుతూ అన్నాడు రఘు. =

కొడుకు కాళ్ళీరు వెళ్నిట్లు తెలుసుకున్న కృష్ణయ్య హృదయం మరొక్కసారి భగ్గునమండింది. నాకే కదా దబ్బు ఉందని అహం కాకపోతే ఏమిటిది? నాతో పనిలేదా ఈ మామా అల్లుళ్ళకు! హుంకరించాడు కృష్ణయ్య. సౌందర్య రాశి కోడలు తన కన్నబిడ్డను దూరం చేస్తుందేమోనని భయం కూడా ఉంది.

“వెంటనే కాళ్ళ్మీరునుండి రాగానే మా అబ్బాయిని పంపించండి. అంటూ లెటరు వ్రాసి మనిషినిచ్చి పంపాడు కృష్ణయ్య. కానీ జయరామ్‌ యువజంటను విడదీయలేక తిరిగి వచ్చిన అల్లుడితో ఎలా చెప్పాలా అని బాధపడుతున్నాడు. ఆరోజు కుంతల సంపెంగలు, గులాబీలతో దండగ్రుచ్చి నిండుగా అమర్చుకొని సంపెంగ రంగు చీరె ధరించి, మెడలో ముత్యాల దండ పురివిప్పినట్లు మెరుస్తూ ఉంటే భర్తకు అవసరమైనవి సర్దుతూ కళకళలాడే

వ్‌5్‌

నా. సౌందర్యంతో ఇల్లంతా తిరుగుతూ, తను కాళ్ళీరులో చూసిన వీ రా వింతలు విశేషాలు చెపుతూ ఉంది. మాటలు విన్చించి ఒక్కసారి 11. మున ర్‌. తృళ్ళిపడింది. తండ్రి, భర్త సంభాషించుకుంటున్నారు. టా “నాన్నగారు లెటరువ్రాసి పంపారు మిమ్ములను స న ముందుగానే రమ్మనమని” చెప్పలేక చెప్పాడు జయరామ్‌ లాలా అల్లుడితో.

కలత చెందిన రఘును గుర్తించాడు జయరామ్‌, మాట మార్చాలని,

“తిరిగి మరల ఎప్పుడు వస్తారు బాబూ? అప్యాయంగా అడిగాడు జయరామ్‌.

“ఈసారి శలవలు త్వరగా లేవండీ! నాలుగు నెలలు పడుతుంది - దిగులుగా అన్నాడు

రఘు.

కుంతల హృదయం బాధతో కంపించింది. నాలుగు నెలలా! ఉహు! నేనుండలేను.

ఎలాచెపుతున్నారో వారిని వదిలి నేనెలా ఉండగలను! ఆవేదన కుంతలను పరవశపరచుకుంది. మేడమీదకు వెతుక్కుంటూ వచ్చిన రఘు కుంతల ఏడుస్తున్నట్లు గమనించి కంగారుపడ్డాడు.

“నేనూ వస్తాను నిశ్చయంగా నిబ్బరంగా అంది ఏమో తెలియనట్లు పారిపోతున్న

కృష్ణకేసి చూస్తూ

మాటలన్నీ విన్నదని గ్రహించాడు రఘు. “నాకు మాత్రం ఒంటరిగా వెళ్ళాలని వుందా

కుంతలా! ఇప్పుడు నాకిచ్చే స్టెఫెండ్‌ నీకు తెలియనిదికాదు. మన సంసారం ఎలా గడుస్తుంది. ఇంకో సంవత్సరం ఓపికపడితే పెద్ద ఉద్యోగం వస్తుంది. లేదా మన అద్భష్టముంటే విదేశాలకు పోవచ్చు. ఇలా పేచీపెడితే ఎలాచెప్పుగ మృదువుగా కుంతల చిరుగెడ్డము స్పృశించి తనవైపుకు త్రిప్పుకున్నాడు రఘు.

“ఎలా వదలివుండాలి?” దుఃఖాన్ని దిగమింగుకుంటూ అంది కుంతల,

“తప్పు, ఇలా వడుస్తారా పిరికిపిల్లలా”

“ఏమో నాకేమిటో భయంగా వుంటోంది, మీరు లేని ఒంటరితనం తలుచుకుంటే” కుంతల భర్త గుండెల్లో తలదాచుకుంటూ అంది.

“అలాగే ఉంటుంది, తరువాత అలవాటవుతుంది. సరే ఇది విన్నావా ? నాన్నగారు వెంటనే రమ్మని వ్రాశారట. వెళ్ళకపోతే నిన్నే అంటారు - కోడలు, కొడుకును దూరం చేసిందని. నీ అందం, నీ సౌజన్యం అపార్థాలకు దారితీయకూడదు. మరి నన్ను పంపించవూ!”

56

యదార్థంగానే తోచాయి భర్తమాటలు. ఆ రోజే కుంవలు. విచారంతోనే సాగనంపింది కుంతల భర్తను. .

అప్పుడే వచ్చిన వనజ “ఏమిటమ్మా! మమ్ములను క మరచిపోయావా?” వనజ నవ్వుతూనే అడిగింది అక్కకూతురిని. లి!

కుంతల నిజంగానే తను అందరినీ మరచినట్లు టో సి నం తెలుసుకుంది. అమ్మను అసలు పట్టించుకోవటమే లేదు. ప్రతి మూ స రో నా నిముషం తను దగ్గరలేకపోతే బాధవదే అమ్మతో, టీ త ఇరవైరోజులైంది ప్రశాంతంగా మాట్లాడి. చెల్లి, నాన్న తనను టీ టా . చూసి ఎంత నవ్వుకుంటున్నారో! సిగ్గుతో కుంచించుకుపోయి తనవైపే చూస్తున్న అమ్మ, నాన్నలవైపు క్రీగంట చూసింది కుంతల.

“ఎందుకమ్మా సిగ్గుపడటం, నీవు అదృష్టవంతురాలవుగనుకే ఈ తల్లిదండ్రులకు పుట్టావు. అలాంటి భర్త లభ్యమయ్యాడు.” వనజ మెరిసేకళ్ళతో కుంతలను ముద్దుపెట్టుకుంది.

మల్లిక్‌కు దాక్టర్‌ సీటు వచ్చిందమ్మా! సమత పి.యు.సి.కి వెడుతోంది”. సంతోషంతో చెప్పాడు జయరామ్‌ కుంతలకు, వనజకు.

19

ఆచారంగా కోడలిని తీసుకువెళ్ళారు రఘు తల్లిదండ్రులు. పంపలేక పంపారు శారదాంబ, జయరామ్‌లు.

రఘు అదృష్టవంతుడని మురిసిపోయారు ఇరుగుపొరుగు కమలమ్మ కోడలినిచూసి, కృష్ణయ్య, కమలమ్మ, ఆడపడుచులు అందరూ విస్తుపోయారు. అందం, అహం, గర్వం దాబుసరులతో కొడుకును తమకు కాకుండా చేస్తుందేమో అనుకున్న కోడలు అందుకు వ్యతిరేకంగా కనిపించి ముగ్గులను గావించింది. వినయం, సౌజన్యం, గంభీరతతో కూడిన ఉదారత, శుచిశుభ్రతలతో లక్షీకళ ఉట్టిపడే కోడలిని చూసి ఆనందపరవశులయ్యారు కృష్ణయ్య దంపతులు.

“వదినా! వదినా! నీవు బాగా పాడతావట! ఒక్కపాట పాడవూ! మా సునీత చిన్నప్పుడు పాడేది” అంటూ పరధ్యానంలో మునిగిపోయిన ఆడపడుచు మంజరిని నిశితంగా చూసింది కుంతల.

“ఏమిటమ్మా ఆ పరధ్యానం, సునీత ఎవరు?”

నా ఫ్రెండ్‌ వదినా! నాన్నకు వాళ్ళకు డబ్బుదగ్గర చాలా పోట్లాటయినది. ఆ రోజు నాకింకా గుర్తుంది. వాళ్ళు చాలా ఆత్మాభిమానంగలవారు. నాన్న దురుసుతనం కెలిసిన

57

నానా. వారు మౌనంగా వెళ్ళిపోయారు. తరువాత రాకపోకలు లేవు. వ నచ. మరేదో ఊరికి "కూడా వెళ్ళిపోయారు. ఇప్పుడిప్పుడే వార్తలు ల్‌ సు కా. తెలిసాయి. వాళ్ళు బాగా ధనవంతులయ్యారని, సునీత డాక్టరు | ల్‌ జా. ప. చదవబోతోందని. నీలానే ఉంటుంది వదినా సునీత, అయినా సూ ఇదంతా నీకెందుకు చెప్పినట్లు! నవ్వుకుంది మంజరి వదినను త చూస్తూ, “ముందు ఒక పాటపొడవా వదినా అల్లరి చేసింది మ గ యా ఫా మంజరి.

“సరే వదినా! మరీ బ్రతిమాలించుకోకూడదు. - తెప్పరిల్లి వదినను బ్రతిమలాడింది మంజరి.

“ఎక్కువసేపు బ్రతిమాలించుకొనక త్వరగా పాడమ్మా” మృదువుగా అత్తగారు ఆజ్ఞాపించింది.

కుంతల చిరునవ్వుతో,

“సామజవరగమనా” హిందోళరాగంలో తన డశ్రావ్యకంఠంతో రమ్యంగా పాడింది కుంతల.

మరీ మరీ అడుగుతూ మరి రెండు కృతులు పాడించారు కుంతలతో అత్తగారు, మామగారు, బావగారులు, ఆడపడుచులు అందరూ ముగ్గులై విని మెచ్చుకున్నారు.

బట్టలుతికే వదిననుచూసి మంజరి ఆశ్యర్యంగా, “వదినా! చాకలిలేదూ! నీకెందుకు (శమ? అయినా కలవారి ఆడపడుచు ఎందుకమ్మా అంతకష్టం?”

“అదేమిటమ్మా! మనపని మనం చేసుకొనుటలో తృప్తి లాభము, శుచి, శుభ్రత అన్నీ వస్తాయి. అలవాటయితే కష్టమేమీ వుండదమ్మా!”

సౌమ్యంగా ఆడపచుచుకు నచ్చజెప్పింది కుంతల.

“అన్నయ్యకి వ్రాస్తానుండు. వదిన అల్లరిదవుతోందని” - కిలకిలనవ్వింది మంజరి.

కుంతల అత్తగారింటిని అవగాహన చేసుకుంది. ఇంటి దగ్గర వున్నట్లు ఇక్కడకాదు. ఆహారనియమాలు, కట్టుబాట్లు, క్రమశిక్షణ, సంస్మారంలాంటి మాటలకు అర్ధంకూడా కనిపించలేదు. అక్కడవలె నాన్నగారు ప్రతి చిన్న విషయం హృదయపూర్వకంగా తమముందు వుంచి తమ సలహాలుతీసుకుంటూ తమ వ్యక్తిత్వాలను పెంచే విధాన మేమీ ఇక్కడ గోచురించుటలేదు. మగవాడనే అహం కన్పిస్తోంది మామగారిలో. తన ఆజ్ఞమీరుటకు ఎవరికీ హక్కులేదన్నట్లు సంకుచితత్వం సష్టంగా కన్పిస్తోంది. ఎంతతేడా? అందరూ

58

గుసగునలాడుతూ మామగారికి చాటుచాటుగా భయం కిక నినన ప్రవర్తిస్తున్నారు. నాన్న కూడా ఆజ్ఞాపిస్తారు. కానీ అందులో . . మంచి చెడు విచక్షణ, మానవత్వం, వికాసం, వ్యక్తిత్వం అన్నీ [| క్ని ఇమిడివుంటాయి. త్యాగముతోనే పుట్టారా అనిపిస్తుంది నాన్న. స్త్‌: మంచి దుస్తులువేసుకుని టిప్‌టాప్‌గా వుండుట తనేనాడూ శ్ర సళచ4 నాన్నను చూసి ఎరుగదు. అతి నిరాడంబరంగా వుంటూ ప్రతి హు ల్‌ో యా నిముషము బిడ్డల జెన్నత్యం, బిడ్డల సంతోషము, బిడ్డల శ్ర! న్‌. ళో. వ్యక్తిత్వాన్ని పెంచుటలోనే ఆయనకు సంతోషం. ఏం చేస్తున్నారో! గంటా. క. అమ్మ ఎంత అదృష్టవంతురాలు, నాన్నను భర్తగా పొందినందుకు! (వేలు పెట్టి చూపవించుకొనుటకు అవకాశములేకుండా అతి జాగ్రత్తగా నడిపించుకొచ్చే భర్తను పొందినదానికంటే స్త్రీకి ఇంకేమి కావాలి! నిట్టూర్చింది కుంతల. ఘ+ + +

అత్తగారింట్లో అందరికీ కనులపండువగా కళకళలాడుతూ కాళ్ళీర లిల్లీలా సౌందర్యాలను వెదజల్లి, జీవితంలో మరువలేని అనుభూతులను వారికి వదలి పుట్టినింటికి బయలుదేరివచ్చింది కుంతల. అక్మను చూసి పొంగిపోయింది సమత.

“అక్కా అక్కా మీరు కాశీజ్రిలో దిగిన ఫోటోలన్నీ వచ్చాయి. మంచివి చూసి ఫ్రేములు కూడా కట్టించారు నాన్న నీవు వచ్చేవరకు కట్ట ఊడతీయనీయలేదు. ఇవిగో, అంటూ కట్ట తెచ్చింది గబగబ ఫోటోలు.

“అదేమిటి సమతా! అక్క ఇంట్లోకి రాకుండానే!” శారదాంబ తృప్తితీరా గృహిణిలా నిండుగా ఉన్న కూతురిని చూస్తూ అంది.

కట్ట ఊడదీసిన సమత, చూస్తున్న అందరూ దిగ్ర్భాంతి చెందారు.

మంచుతో కప్పబడిన హిమాలయాల ప్రాంగణంలో పువ్వులతో అమర్చిన బాటలో అందాలు చిందిస్తూ అతి మనోహరంగా ఉన్న కుంతలను రఘు తీసిన ఫోటో అది. నాలుగు వ్రక్క్మలయివుంది.

ముల్లులా (గ్రుచ్చుకున్నాయి ఆ గాజుముక్కలు జయరామ్‌, శారదాంబ హృదయాలలో.

'మరల కట్టించుకోవచ్చులే! దాని గురించి భాదెందుకూ' అతి తేలికగా తీసుకుని నివ్వెరపోయిన వారిని గమనిస్తూ అంది కుంతల.

శస ర శ

కాలం పరుగు పుచ్చుకొన్నట్లవుతుంది కొంతమందికి. కానీ కొందరికి స్వల్బకాలం

కం

నాట. యుగాలుగా నదుస్తుంది. కుంతలకు రఘు విరహం అతి బాధగా వ క. ర. న్న! అన్పించింది.

మో జీవితంలో ఎన్నోకోట్ల అనుభూతులుంటాయి. ఉట... సౌఖ్యం కావాలనుకునే మనిషి ఈ సాగరంలో వెతుకుతూ శత. ఉంటాడు. ఒకవేళ ఎప్పుడైనా ఆ ప్రభువుకు జాలికలిగి, నీకు కక, కౌన్ని ఉపాయాలు చెప్తాను ప్రశాంతంగా ఉంటావా! అని అడిగినా తాను కోరుకున్నదే కదా అని ఆలోచించడు. వద్దు వద్దు నాకీ సమరంలా ఉండే స్పందనలే కావాలి. ఇవిలేకపోతే ఈ అద్భుతమైన మనస్సెందుకిచ్చినట్లు! అని ఎదురు ప్రశ్న వేస్తాడు. కష్టాలు, సుఖాలు, నిట్టూర్పులు, బాధలు, నిందలు, పొగడ్తలు, గర్వాలు, అహాలు, హింసలు, ధనార్జన ఇలా అడుగడుగునా కలిగే స్పందనలతో జీవితమంతా గడిపేవేసి తనువు చాలిస్తాడు. కానీ కొందరే ఏదో తనకు నచ్చినది వెళ్లేముందు సాధించి వదిలివేయాలని చూస్తారు. కుంతలకూడ ఓర్చు, మంచితనం, అందం, ప్రేమ, జ్ఞానం, విజ్ఞానంతో జీవితాన్ని సార్థకం చేసుకుంటోంది.

ఆరోజు సూర్యుడు తనకిరణాలతో ఇసుకరేణువులను వింత వింత రంగులతో నింపి తన ప్రతిభకు విర్రవీగుతున్నాడు. కృష్ణ సుతారంగా నిర్మలంగా పయనిస్తోంది. మేడ ముందు భాగంపై విరగపూచిన మాలకీలత పువ్వులను ఎగిరెగిరి కోస్తున్న కంతల సౌందర్యాన్ని చూస్తూ విరగబడి నవ్వుతోంది. పొట్టి పువ్వుల లంగా, పొంగులారే యవ్వనాన్ని దాచలేక అసహాయతను చాటే చాలీచాలని వావడా, బిగుతుగా ఉన్న పట్టి బ్లౌజు, సొక్షత్తు పల్లెటూరి పిల్లలా ఉన్న కుంతల సహజ సౌందర్యం అకస్మాత్తుగా వచ్చిన రఘును లోనికి రానివ్వలేదు. అలాగే నిశ్శబ్దంగా చూస్తూ నిలబడిన రఘును, కోసిన పూలను పమిటలో వేసుకుంటూ చూసి కుంతల ఒక్కసారిగా సంభ్రమాశ్చర్యాలలో మునిగిపోయింది. ఒక్కక్షణం తన మెరిసే విశాల నేత్రాలతో తనివితీరా భర్త సౌందర్యాన్ని చూసి మరులుగొలిపే పులకరింతలతో పరుగెత్తింది లోనికి,

ఈ పర్యాయం రఘు మరింత దగ్గరయ్యాడు అందరికీ. ఇంట్లో ఒక వ్యక్తిగా కలసిపోయాడు. రఘు సహజ శుచి శుభ్రతలు, క్రమళిక్షణ గల ప్రవర్తన, అధునాతన భావాలు జయరామ్‌ను మరీ ఆకర్షించాయి. కుంతల ఆనంద డోలికల్లో నాలుగురోజులు మైమరిపించి శెలవులు ఎక్కునలేవని వెళ్ళిపోయాడు రఘు.

సమత కూడాడకాలేజికి వెళ్లడంతో ఇంట్లో సందడి లేదు. కుంతలకు భర్త రాకపోక

60

ఈ పర్యాయం కలలాగా తోచింది. కతల. “అమ్మా! అన్నీ సర్దాలి. ఈ పర్యాయం తీసుకువెడతారట'. . “అలాగేలే అమ్మా!” అంది. కానీ నీరసం ఆవహించింది శారదాంబకు, క్ట /| కుంతల గ్రహించి నవ్వుతూ, [ల సహా “నీవుకూడా వచ్చేయమ్మాగ నలో క్‌ “నాన్ననేంచేస్తావు మరి” నవ్వుతూ అంది శారదాంబ. [ వ న. “కుంతలా! కుంతలా!” తడ కుంతల తృళ్ళిపడింది తండ్రిపిలుపులో కంగారువిని. గుందెలు అరచేతిలో పెట్టుకుంటూ వచ్చింది. మరల వమయిందో అనుకుంటూ.

“నిన్న లెటరువచ్చిందా కుంతలా'

“వచ్చింది నాన్నా”

“కట్నం గురించేమైనా వ్రాశాడా రఘు.”

జ్ఞప్తికి వచ్చింది తన పొరపాటు. కానీ, కావాలనే చేసింది, నాన్న బాధపడతారని. దబ్బు, పొలము చదివించినందువలన డబ్బు పెళ్ళినాడే తీసుకువెళ్ళి ఇచ్చేశాడు జయరామ్‌. ప్రాలముక్రింద దబ్బు ఇప్పుడు వెంటనే పంపించవలసినదిగా రఘుకు తండ్రి ఆజ్ఞాపించాడు. నాన్నకు చెప్పకుండా తనకు వ్రాశాడు రఘు. ఇంటి పరిస్థితి అంతా తెలిసిన తను తండ్రికి చెప్పలేకపోయింది. తండ్రి చేతిలో రఘు వ్రాసిన లెటరు ఉంది.

“వ్రాశారు నాన్నా!” కాఖ్రివ్రేళ్ళు భూమికివ్రాస్తూ తలవంచుకొని అంది కుంతల.

“మరి ఎందుకు చెప్పలేదమ్మా! నాకు తెలుసు, బాధపడతానని చెప్పివుండవు. నాకేం బాధమ్మా! డబ్బులేని మాట నిజమే. ఉన్నదంతా ఖర్చయింది. అయినా వాళ్ళు కావాలన్నప్పుడు తప్పుతుందా, ఇచ్చివేద్దాము. కానీ రఘు ఇలా వ్రాయకుండా వుంటే బాగుండేది” అంటూ తనకొచ్చిన ఉత్తరాన్ని జేబులో పెట్టుకున్నాడు జయరామ్‌.

తండ్రి బాధను గమనించిన కుంతలకు రఘుపై చిరుకోపమొచ్చింది. అలాగే కోపంతో లెటరు (వ్రాసింది.

తండ్రి ఆజ్ఞవలన ఘాటుగా మామగారికి వ్రాసిన తరువాత పశ్చాత్తాపం చెందాడు రఘు. గోరుచుట్టుపై రోకటిపోటులా కుంతల కళ్ళెర్రచేసి వ్రాసిన లెటరు ఇంకా బాధను కల్గించింది. చిరాకుచెందిన రఘు కొద్దిరోజులలోనే సెలవుపెట్టి కుంతల దగ్గరకు వ్రాలాడు. సమయానికి దీపావళికూడా ఆహ్వానించింది రఘును. మరదలు, బావమరుదుల హాస్యాలతో

61

నాల... తన బాధను మరచి, మామూలుగానే తిరుగగలిగినా మామ నా. గారిని వెనుకటిలా పలుకరించలేకపోయాడు. జయరామ్‌ /. న్‌్‌ అల్లుడిపట్ల జాలి చెందాడు. హృదయపూర్వకంగా (ప్రేమార్ధతలతో | బ్రతకా పలుకరించి వేదాంత చర్చలు, రాజకీయాలు, ఇతర విషయాలు న ప. గంటలతరబడి మాట్లాడేవాడు జయరామ్‌ అల్లునితో. దీపాల ర వెలుగు జిలుగులతో, మతాబులు, చిచ్చుబుడ్ల ముత్యాల స్‌. విద్యుల్లతలో కుంతల సౌందర్యదీపికలు కలియగా ఆనందంగా కుంతల ఈ పర్యాయం బాగా పట్టుపట్టడంవలన రఘు అంగీకరించాడు కుంతలను ఢిల్లీ తీసుకువెళ్ళటానికి. కుంతల ఆనందానికి మేరలేదు. లోలోపల అంత దూరం వెళ్ళి అందరినీ వదలి ఎలా వుండాలో అన్న దిగులున్నా హాయిగా స్వేచ్చగా తను భర్త సాన్నిధ్యంలో మైమరచిపోవచ్చు అన్న భావనతో కుంతల నేత్రాలు మెరిసిపోతున్నాయి మరింతగా.

భర్తకు టిఫిన్‌ తీసుకువెడుతున్న కుంతల తండ్రి పిలుపుకు అనుమానించింది మరల ఏదో అయిందని, అనుమానం నిజమే అయింది.

“ఈ ఉత్తరం రఘుకు ఇవ్వమ్మా” తండ్రి తెల్లబోయిన ముఖం కుంతలను కంగారుపరచింది.

“మీ మామగారు అత్తగారు వ్రాశారు. వాళ్ళబ్బాయి చదువు పాడయిపోతోందట. మీ అమ్మాయిని పంపిస్తారని తెలిసింది. ఏమైనా సరే పంపించుటకు వీలులేదు. ట్రైనింగ్‌ పూర్తికావలసిందే నంటు వ్రాశాడు. ఉత్తరం చదువుకో నీవుకూడా. ఏమిటోనమ్మా! మొదటినుండీ మనమెంత దగ్గరగా వుందామన్నా వాళ్ళు దూరంగా జరుగుతున్నారు. ఎంత ఓర్చుపట్టినా మితం లేకుండా వుంది. నిన్ను ఎంత సుఖపెట్టాలనుకున్నా ఈ సంఘటనలు నీ సుకుమార హృదయాన్ని గాయపరచడం తప్పటంలేదమ్మా! అయినా ఈసారి నేను వినదలుచుకోలేదు. బాధపడకమ్మా! వెడుదువుగానీ. సర్దుకో అన్నీ చక్కగా” అంటూ థైర్యం చెప్పాడు వెలవెలబోయే పద్మంటాంటి కూతురి ముఖంచూస్తూ భరించలేని జయరామ్‌.

భర్త వమంటారోనని ఆలోచించుకుంటూ వెళ్ళి లెటరందించింది. రఘు ఆతృతగా చదువుకుంటుంటే భర్త ముఖాన్ని పరిశీలిస్తూ దదదడలాడే గుండెలతో కూర్చుంది కుంతల. పూర్తి చేసిన రఘు పకపక నవ్వేశాడు ఆతితేలికగా, తెల్లబోయింది కుంతల.

“చూశావూ మరి! నీ ప్రభావం ఎలాపడిందో అమ్మానాన్నల మీద. నీవు నా దగ్గరుంటే నేను ఈ లోకంలో వుండననీ.. ఎవరినీ పట్టించుకోననీ మరి నీకింత పేరువస్తే నేను

62

ఏమైపోవాలోయ్‌!” కుంతలను హృదయానికి హత్తుకుంటూ ఖా న అన్నాడు రఘు. ౨.

“రథబాజీ! నన్ను బాధపెట్టవద్దని ్రార్ధిన్తున్నాను. | శ. నాకేమిటో భయంభయంగా వుంటోంది. నన్ను విడిచి వెళ్ళవద్దు. | స్త్‌ నేనూ వస్తాను ఢిల్లీ - వెక్కివెక్కి ఏడ్చింది కుంతల. గం ఇ శ్శ

“పిచ్చిపిల్ల ... ఎందుకుభయం?” టక్ట్సు. [సళ న

“కాదు రఘూ! మన దాంపత్యం, మన సుఖం అందరికీ శ్‌ మ రా. ఎలా చూస్తున్నారో జనం, మీరు చూడటంలా! ఇక్కడ ఈ ప్రజలలో నేనుండలేను రఘూ! నన్ను హింసించవద్దు. మనం ఇక్కడ ఉంటే సుఖంగా ఉండనీయరెవరూ” దూరంగా వెళ్ళిపోదాము.

“అంత మాటలనకు కుంతలా! నేను తీసుకువెడతానని చెప్పానుగా, బాధపడకు. ఏది నువ్వ! ఒక్కసారి! నవ్వాలి మరి” దగ్గరకు తీసుకున్నాడు ప్రేమగా.

“నన్ను బాధపెట్టవద్దని ప్రార్థిస్తున్నాను. నాకేమిటో భయంభయంగా వుంటోంది. వదోజరగబోతోంది. నన్ను విడిచి వెళ్ళవద్దు. నేనూ వస్తాను ఢిల్లీ మరల ప్రార్ధించింది.

“వద్దు అలా అనకు ప్లీజ్‌, తప్పక తీసుకువెడతాను. సరేనా!” బుజ్జగించాడు రఘు.

యయ య +

ఆ రోజు మాలకీలత విరగబూసింది. గులాబీలు వయ్యారంగా కుంతల పెంపకంలో ఉయాలలూగుతున్నాయి. సంపెంగలు మత్తులు కల్గిస్తున్నాయి. మబ్బునుబ్బుగా వాతావరణం ఎంతో హాయికల్ణించుతో ది.

శారదాంబ చెప్పినవార్త జయరామ్‌కు మధురవీజా నాదంవలె మైమరపించింది. “నా కుంతలే పుట్టాలి. మరల నా బిడ్డకు నా తల్లి చిన్నప్పుడే పోయింది. ఇక్కడ మాకు మాత్రం ఎవరున్నారు దగ్గర. మేమే పెంచుతాము. ఈ వార్త రఘుకు చెప్పిందో లేదో.. నేనే చెపుతాను.” సంతోషంతో చిన్నపిల్లవాడిలా అయిన భర్తను చూచిన శారదాంబకు కళ్ళు చెమర్చాయి, ఆనందంతో. క్రిందికివచ్చిన అల్లుడికి మిఠాయి అందించాడు జయరామ్‌. రఘు తెల్లబోయాడు.

“తండ్రివి కాబోతున్నావు రఘూ! ప్రేమాతిశయం ముప్పిరిగొనగా తడబడేమాటలతో అన్నాడు జయరామ్‌.

సిగ్గుపడి పైకి వెళ్ళి కుంతల కొరకు ఎదురుచూస్తూ కూర్చున్నాడు వేయికళ్ళతో.

63

నాం. జట. నిండుగా అలంకరించుకు వచ్చింది అజంతా సౌందర్యకాంతులు సవల వెదజల్లుతూ కుంతల. షిఫాన్‌ ఆకుపచ్చచీర, అదే కలరు బ్లౌజు,

• [1 స్త. ష్‌. నిండు భూషణాలతో ఏ దేవత వచ్చిందా అన్నట్లు దిగ్భ్రాంతి | ల అజా. చెందాడు రఘు.

గగ =... 'అమ్మదొంగా! ఎంత గయ్యాళివయ్యావు నీవు? - తన ఒక్కసారిగా కుంతలను బాహువులతో బంధించి (ప్రేమగా స గ్రహించిన కుంతల సిగ్గుదొంతరల ముసుగులో దోబూచులాడింది.

“ఇక మీదట అమ్మాయిగారు ఆరోగ్యనియమాలు జా(గ్రత్తగా చూచుకోవాలి'.

“ఇప్పటి వరకు అనారోగ్యం ఎరుగను స్వామీ! ఇకమీదట కూడా అలాంటి కోరిక నాకు వద్దు పెంకిగా సమాధానమిచ్చింది కుంతల.

“మరి ప్రయాణానికి అన్నీ సర్దుతున్నావా?”

“కొన్ని సర్టి ఉంచాను. రేపు వెళ్ళి లేడీడాక్టరుకు చూపించివస్తానంటోంది అమ్మ సిగ్గుతో తలవంచుకుని అంది కుంతల.

“నేనూ వస్తాను. నిన్ను వదలి ఇక్కడ నేనెందుకు?”

మృదుమధువువలె ఉన్న కుంతల చెక్కిళ్ళను నిమురుతూ అన్నాడు రఘు.

“మీరెందుకు?” అంటూ పకపక నవ్వింది కుంతల.

“కుంతలా ఇలా రామ్మా!

తల్లి పిలుపు విన్న కుంతల.

“అమ్మ పిలుస్తోంది, శలవా మరి” అని భర్త చేతుల్లో విడిపించుకుంటూ బయటకు వచ్చే కుంతలను వెక్కిరిస్తూ 'అమ్మ పిలుస్తోంది అన్న రఘుమాటలకు మెట్లు దిగుతున్న “కుంతల కాళ్ళు మెలికలు తిరిగిపోయాయి. బలంతో నిగ్రహించుకొనుట వలన మెట్లమీద మాత్రం జారిపడిపోయి గట్టిగా గోడ పట్టుకుని నిలబడింది.

ఆయాసంతో వచ్చిన కూతురిని చూసి “అలా గంతులు వేయకమ్మా! ఇప్పుడు వేయకూడదలా!? అని హెచ్చరించింది.

ముసిముసినవ్వులతో అంటున్న తల్లివైపు అమాయకంగా చూసి, కుంతల

“కాదమ్మా! మెట్లమీద కాళ్ళేమిటో మెలికలు తిరిగాయి” అంది.

“ఎందువలనమ్మా! కళ్ళు తిరిగాయా' - కంగారుపడుతూ అంది శారదాంబ.

64

“లేదమ్మా కళ్ళు తిరగలేదు. కలకల

కూతురివైపు నిశితంగా చూచింది శారదాంబ. నెల చలావివన్యం తప్పిందన్నమాటే గాని రెండు నెలలు నిండి మూడువ నెల సన్ని వస్తున్నా ఎక్కడా ఏ సూచనా లేదు. అయిన 'రేపు డాక్టరు దగ్గరకు . న్స వెడుతూన్నముగా.” అని తేలిక పడింది శారదాంబ హృదయం. గవ శ 4“

ఆ రాత్రి అర్ధరాత్రి ఫెళ ఫెళ శబ్దముతో నిదురలో (్నై. లో న జోగాదుతున్న మానవులను భూమాత కదిలించివేసింది. దాదాపు క్‌ ఓ వ పది నిముషాలు ఉరుములవలె భీకరశబ్దము, భయంకర టీక 1. ట్‌ అరుపులతో నిండిపోయింది ఆ సమయం. భర్త బాహువుల్లో పరవశమై నిదురించే కుంతల, రఘుతో సహా క్రిందికి దొర్లి పెద్దకేక పెట్టింది. నిదురించే శారదాంబ, జయరామ్‌లు క్రిందికి దొర్లి వింతగా అరిచారు. ఎవరికివారే తెలియకుండానే కేకలు వేసిన ఆ పదినిముషాలు ప్రళయ దేవత వికటాట్టహాసం తాండవం చేసింది.

అందరూ (ప్రోగయ్యారు వసుమతి శాంతించిన తరువాత, అందరూ ఇంత భూకంపం మేము చూడలేదంటే మేము చూడలేదనుకుంటూ వణుకు తగ్గని తడబడే మాటలు గలగలలు విన్పిస్తున్నాయి. జయరామ్‌, రఘు తమ ఈ అనుభవాన్ని గురించి ముచ్చటించుకున్నారు. కుంతల తల్లిని కౌగలించుకొని అదిరిన గుండెలను అదుపులోనికి తెచ్చుకుంది. వింతగా తెల్లవారింది. సూర్యభగవానుడు తన వేడికిరణాలను వెదజల్లుతున్నాడు జరిగిందేమీ తెలియనట్లుగా.

కుంతలను తీసుకొని జయరామ్‌, శారదాంబ, రఘు బస్తీకి వెళ్ళారు డాక్టర్‌ దగ్గరకు.

విధి ఎవరికి ఏ విధంగా ఎదురవుతుందో తెలియదు. మానవుల జీవితాలు విధి చేతిలోని ఆటబొమ్మలు. ఈ శరీరము, ఈ సంఘనటలు, ఈ బాహ్యం ఆలోచిస్తే అన్నీ క్షణభంగురాలే! కానీ ప్రతి చిన్న సంఘటనలోనూ, ప్రతి అడుగు అంతిమక్షణం వరకు జాగ్రత్తగానే వేస్తుంటాము. ఇదే అసలు తెలియని రహస్యం. ఈ రహస్యం తెలిసిన మనిషి మనీషి అవుతున్నాడు. నాలుగు క్షణాల జీవిత కాలమనే కళకు విశిష్టమైన ప్రత్యేక రంగులు వేసి నలుగురిని ఆనందింపచేసి తను ఆనందిస్తున్నాడు. పోయిన తరువాత కూడా అతని కుంచె మరొకరు తీసుకునేట్లుగా చిరస్థాయి అవుతున్నాడు.

లేడీ డాక్టరు కుంతలను పరీక్షించి బాధగా నొసలు చిట్లించింది. పర్యవసానం గర్భిణీ కాదు. 'ఇది అనుమానస్పదమైనదిగా ఉంది. ఎక్కగికైనా తీసుకెళ్ళవలసివస్తుంది. తీసుకువెడితే మంచిది.' అంటూ మెల్లగా బాధపడుతూ చెప్పింది జయరామ్‌, రఘులకు.

65

లా ఇది విన్న జయరామ్‌ కలత చెందాడు. రఘుకు ఏమీ వ తోచలేదు. నవ్వుతూ కబుర్లు చెప్పుకుంటున్న శారదాంబ, [1 మప - కుంతలవైపు చూసిన రఘు, జయరామ్‌ చెప్పలేక చెప్పారు న రాం కుంతల వెన్నెల కురిసినట్లు పక పక నవ్వి నస “మీ కన్నీ అనుమానాలే! ఆరోగ్యంగా ఉన్న నాకు ఏమిటో రత. జబ్బట! ఎక్కడికైనా తీసుకెళ్ళాలట! మరి ఎక్కడికి తీసుకువెళ్లాలో [మలాలా అ 1' పరిహాసంగా అంది కుంతల.

నిజమే బాధపడుతూ ఆ విషయమే అడగలేదు డాక్టరును” అనుకుంటూ జయరామ్‌ దాక్టరును ప్రశ్నించాడు తిరిగి.

“మద్రాసు జనరల్‌ హాస్పిటల్‌ సివిల్‌ సర్దన్‌ డాక్టరు ఫిలిప్‌ గారికి నేను లెటరు వ్రాస్తాను. తీసుకువెడితే మంచిది.

“అలాగే వ్రాసి ఇవ్వండి. అయినా ఏమిటండీ అనుమానం! వ్యాకులపడుతూ అడిగాడు జయరామ్‌.

“మరేం కంగారుచెందవలసినది లేదు. తీసుకువెడితే మంచిదని చెపుతున్నానంతే!”

తడబడుతూ లెటరు తీసుకున్నాడు జయరామ్‌. అందరిలోనూ నిశ్శబ్దత ఆవరించింది. కుంతల ఈ గొడవతో తన ఢిల్లీ ప్రయాణం వాయిదా పడదుకదా అనుకుంటూ మధనపడుతోంది.

జయరామ్‌ ఆలస్యం చేయలేదు. ఎప్పుడూ అహర్నిశలూ ఆరోగ్యవిషయంలో అతి పదిలంగా చూసుకుంటూ పెంచుకున్న బిడ్డలను ఇంతవరకు ఏ అనారోగ్యమూ ఎరుగడు, ఒక మల్లిక్‌కు మినహా. శారదాంబకూడా తొందర చేయుటవలన వెంటనే మద్రాసు ప్రయాణమయ్యారు అందరూ బెదురుతున్న హృదయాలతో.

జయరామ్‌ స్నేహితుని కుమారుడు శ్రీధర్‌ మద్రాసులో ఉద్యోగరీత్యా ఉంటున్నాడు. వీరు వెళ్ళే సమయానికి భార్య లేనందున ఇల్లంతా విశాలంగా ఉంది. రఘు పర్సనల్‌గా ఫిలిప్‌కు చూపిస్తాననుటవలన జయరామ్‌ ఆగిపోయాడు ఇంటిదగ్గరే.

హాస్పిటలుకు వచ్చిన దాక్టర్‌ ఫిలిప్‌ కుంతలను చూస్తూనే దిగమచెందాడు. లేత గులాబీ జరీ పువ్వుల చీర, ఎరుపురంగు జార్జెట్‌ బ్లౌజ్‌ ధరించి అందాల తారలా, మెరుపుతీగలా ఉన్న కుంతలను, అందుకు తగినట్లుగా ఆకర్షణీయంగా ఉన్న రఘును చూసి సర్దుకుని,

“ఏమిటండీ ఇలా వచ్చారు అని రఘును ఇంగ్రీషులో అడిగాడు.

66

లెటరిచ్చి విషయం చెప్పాడు రఘు. లెటరు చదువుకొని ఖా పకపకా నవ్వాడు దాక్టర్‌ ఫిలిప్‌. (

“అమ్మాయి అంత ఆరోగ్యంగా ఉంటే మీకెందుకొచ్చిందండీ చు అనుమానం! మరేం కంగారులేదు. రామ్మా!ఇలా!రా' అంటూ శాత పిలిచి కుంతలను పరీక్షచేసి సంతృప్తిగా నిట్టూర్చాడు దాక్టర్‌ ఫిలిప్‌. శ్జో ||

రఘు సిగ్గు చెందాడు. కుంతల వెక్కిరించింది. శారదాంబ, (్న్యురై. ట్రీ జు జయరామ్‌ విని సంతృప్తి చెందారు. శ్రీధర్‌ (ప్రేమాప్యాయాలతో ఓ గ్‌ కావలసిన అవసరాలన్నీ చూస్తున్నాడు తండ్రి స్నేహితుడు నంట జయరామ్‌ పట్ల ఉన్న భక్తిగౌరవాల వలన. కుంతలను చూసి అచ్చెరువు చెందాడు. జయరామ్‌ శ్రీధర్‌కు కృతజ్ఞత చెప్పి తిరుగు ప్రయాణానికి సిద్ధం చేశాడు. రఘు ఇటునుండి ఢిల్లీకి వెళ్ళిపోతానంటే కుంతల గొడవచేసి భర్తను ఆపింది. సామానులన్నీ సర్దుతున్నారు. కుంతల ప్రత్యేకంగా షాపింగ్‌కు వెళ్ళి ఎన్నో తిరిగి తనకు కాపురానికి కావలసినవన్నీ ఖరీదు చేసి తెచ్చుకుంది. శారదాంబ మురిసిపోయింది.

మీరందరూ వెళ్ళగానే నాకేమీ తోచదండీ అంటూ శ్రీధర్‌ స్నేహితుడయిపోయిన రఘుతో కబుర్లు చెపుతున్నాడు. శారదాంబ, కుంతల తెచ్చినవన్నీ జాగ్రత్తగా సర్దుతూ ఉంది. కుంతల భర్తకు, తండ్రికి, శ్రీధర్‌కు ట్రేలో ఫలహారాలు, టీ ఉంచి తీసుకువస్తోంది. ఒక్కసారిగా ఆకాశం దద్దరిల్లినట్లయింది. కుంతల ఒక్క గావుకేక పెట్టింది. కానీ అతి జాగ్రత్తగా ట్రే అలాగే ఉంచి కుర్చుండిపోయింది నిస్సత్తువగా. శారదాంబకు కుడికన్ను అదిరింది. అందరూ కంగారు పడుతూ ఒక్కసారిగా వచ్చి కుంతల చేతిలోని ట్రే అందుకొని,

“ఏమిటమ్మా! ఏమయింది? అంత కేకవేశావేమిటి?” అంటూ చుట్టూ మూగారు.

కుంతలకు ఏమయిందో తెలియదు. తనకు తెలియకుండానే కేక వేసింది. ఇప్పుడు సిగ్గనిపించి గబగబలేవాలని ప్రయత్నించింది. కాళ్ళు వేలాడబడిపోతున్నాయి. ఎంత స్వాధీనంలోనికి తెచ్చుకోవాలన్నా తెచ్చుకోలేకపోయింది. మొదటిసారిగా తన ఆరోగ్యాన్ని గురించి భయపడింది.

“లే! అమ్మా! ఏమిటి, ఏం బాధ కల్గింది! అంటూ శారదాంబ కుంతలను లేపాలని ప్రయత్నించింది. స్వాధీనం కాలేదు. గాబరా పడి శారదాంబను (ప్రక్కకు వెళ్ళమని రఘు ప్రయత్నించాడు. లేవలేని కుంతల జాలిగా చూస్తూ 'నాకేమిటో కాళ్ళు లేవనే అన్పిస్తోంది" అంది.

“అలా అనకమ్మా! లే ప్రయత్నించు. ఎందువలన తిమ్మెర్లుగా ఉన్నాయా!” ఆదుర్దాగా

67

న వానా. రఘు తెల్లటి అరటిదూటలా మెరుస్తున్న కుంతల | (1 ప్రో! వాదాలను వత్తి చూసాడు. చల్లబడి పోతున్నాయి. రఘు గుండెలు శతా ఏమిటో అంతా అయోమయంగా ఉంది. లేపండి ప. వడుకోబెడదామంటూ (ప్రక్కమీదికి చేర్చారు. లేడిలా ల. గంతులువేసే కుంతలను. విధి కర్కశంగా కుంతలను న తి తంత. కౌగిలించుకుంది. హాస్పిటల్‌కు తీసుకువెళ్ళే ప్రయత్నంలో టాక్సీకొరకు జయరామే వెళ్ళాడు. రఘు భయంకరమైన కారుచీకటిలా ఉన్న మనస్సుతో కుంతలను చూస్తూ నిలబడిపోయాడు. “అయ్యో భగవానుడా! ఏమిటిది? ఏ అఘాయిత్యమూ జరుగనీయకు స్వామీ! మేము ఏ పాపమూ చేసి ఉండలేదింతవరకు. మాకు ఏ కష్టమూ కల్గించకు తండ్రీ అంటూ వెక్కివెక్కి ఏడుస్తున్న తల్లిని చూసి కుంతల హృదయం తరుక్కుపోయింది. “ఏమిటమ్మా! నాకేమటి! బాగానే ఉందమ్మా! నాకేం బాధ లేదు. కంగారుపడవద్దు మీరనవసరంగా అంటూ భర్తవైవు, శ్రీధర్‌ వైపు చూసింది. జయరామ్‌ వణుకుతున్న కాళ్ళు చేతులను అదువులోనికి తెచ్చుకుంటూ అందరిసాయంతో కుంతలను తీసుకుని టాక్సీలో పడుకోబెట్టి జనరల్‌ వాస్పిటల్‌కు తీసుకువెళ్ళి దాక్టర్‌ ఫిలిప్‌ వార్డులో జాయిన్‌ చేసారు. డాక్టర్‌ ఫిలిప్‌ అత్యంతాశ్చర్యకరంగా కుంతలను పరీక్ష చేసి విధి కర్మశత్వానికి తిట్టుకుంటూ దిగులుగా తన గదిలో కూర్చున్నాడు. ఈ అందమైన చిన్న అమ్మాయికు ఈ శిక్షేమిటి ప్రభూ! ఏమిటి నీ పరిహాసం?” అనుకుంటూ ఎక్స్‌రే తీయటం పూర్తి చేశాడు. ఎన్నడూ హాస్పిటల్‌లో ఉండి ఎరుగని కుంతల ఆ వాసనను భరించలేక వాంతి చేసుకుంటోంది. నడుము దగ్గర నుండి స్పర్శజ్ఞానము పూర్తిగా పోయింది కుంతలకు. శారదాంబ తల్లడిల్లిపోతోంది. రఘు, రాజారామ్‌ కాలుగాలిన పిల్లుల్లా తిరుగుతున్నారు అటూ ఇటూ, కుంతల అందరినీ నిశితంగా పరీక్ష చేసి కంగారు పడుతున్నారని (గ్రహించి, “ఏమిటమ్మా నాకేం కాలేదు, నాకు హాయిగా ఉంది. తను ధైర్యం చెప్పుకుంటూ అందరికీ థైర్యం చెపుతోంది. దాక్టర్‌ పిలుపువిన్న జయరామ్‌, రఘు అదిరేగుండెలను అదుపులోనికి తెచ్చుకోవాలని వృథా ప్రయత్నం చేస్తూ వెళ్ళారు. 68

ఆ దంపతులను చూడగానే “నన్ను నేను మోసం చేసుకొని [నా విధినే ఓడించాలని వ్రయత్నించాను. వెరీ సారీ! విధి. [| బలీయమైనదని మొరకసారి గ్రహించవలసి వచ్చింది" ఏసుక్రీస్తు , వైపు చూస్తూ బాధగా అన్నాడు దాక్టర్‌ ఫిలిప్‌. వాతా

“ఏమిటండీ! ఏమి జబ్బు! దడదడలాడుతున్న గుండెతో ళ్హో వ! న అడిగాడు జయరామ్‌. ్ట్సూ ॥ రో ం

“మీరు ఆ అమ్మాయి తండ్రి కదూ! వెన్నుగాని, గూడుగాని జీ మ్‌; ఖ్‌ నొప్పి అనేదా? ఎప్పుడైనా అని ప్రశ్నించాడు. అప్పుడప్పుడూ క్రీ క్రై | అంటూ ఉందేది కాని భరించలేని బాధ ఎప్పుడూ లేదు. కంగారుపడుతూ చెప్పాడు జయరామ్‌. కాని ఒకరోజు మెట్లమీద కాళ్ళు వణికిపోయి పడబోయింది. రుద్ధకంఠంతో చెప్పాడు జయరామ్‌, మీకు చాలా కఠినమైన మాట చెప్పవలసి వస్తోంది. అయినా తప్పదు. అమ్మాయి నాలుగు రోజులకంటే ఎక్కువ జీవించదు.” దీనిని సర్మోమా అంటారు. కేన్సర్‌తో వెన్ను దెబ్బ తిన్నది.

ఆకాశమంతా విరిగి జయరామ్‌ మీద పడినట్లయింది. గిలగిలా కొట్టుకుంది హృదయం. కూలిపోయింది నా జీవితం నాకింకేమి మిగిలింది" రెండు చేతులు తలమీద పెట్టుకుని వెక్కివెక్కి ఏడుస్తూ...

'ేదండీ! అంతమాట అనవద్దు. బంగారాన్ని అపురూపంగా పెంచుకున్నాము. ఇక్కడ కాకపోతే విదేశాలకైనా తీసుకెళ్ళగలను. ఏ విధంగానైనా సరే అమ్మాయిని బ్రతికించండి. అంటూ జయరామ్‌ పిచ్చివాడిలాగా డాక్టర్‌ చేతులను పట్టుకుని బ్రతిమాలుతూ అన్నాడు.

ఈ మాయాబంధాలు, జీవితాలను తలక్రిందులు చేస్తాయనిపించి దాక్టర్‌ ఫిలిప్‌ కూడా చాలా బాధపడ్డాడు.

“ల్రేదండీ! విదేశాలలో ఎక్కడా ఇంతవరకు కనిపెట్టలేదు. ఈ కేన్సర్‌కు ఇంతవరకు: మందులేదు. సారీ!”

నిశ్చేష్పలయ్యారు రఘు, జయరామ్‌లు. చంటిపిల్లవాడిలా జయరామ్‌ ఏడ్వసాగాడు. వారిద్దరినీ ఎలా ఓదర్చాలో తెలయని డాక్టరు ఫిలిప్‌ బాధగా నుదుటిని తాకుతూ ఆలోచించసాగాడు.

“చూడండి! ఒక్క చిన్న ఆశాకిరణం! ఎక్స్‌రే ట్రీట్‌మెంట్‌ పనిచేయవచ్చు. ప్రారంభిస్తాను. మీరే అలా అయితే ఇంక తతిమ్మావారెలా అయిపోతారు. ధైర్యంగా ఉండాలి మరి.

అలా ఎంతకాలం విధిని దూషించుకుంటూ ఏడ్చారో వారికే తెలియదు. నర్సు వచ్చి ఓదార్చేవరకు.

69

కా శారదాంబకు, కుంతల నవ్వుతూ కబుర్లు చెబుతోంది ర కా. న. ౯-1 తల్లికి ధైర్యం చెప్పాలని. ఆ దృశ్యం చూసిన జయరామ్‌ మ్‌ హృదయం ముక్కలయింది. ప నా. శారదాంబ భర్త ముఖంలోని విషాదనీడలను త ర గుర్తించింది. కానీ అడిగినందువలన ఏ వార్త వినవలసి | న్‌్‌. వస్తుందోననే భయంతో తలవంచుకుని కుంతలను కంటికి య రెవ్న పాడుతోంది. జయరావు సందేహించాడు. పం. మ. సలా కాపాడుతోంది. జ వ. శారదాంబకు సత్యం చెప్పటానికి. శారదకు తెలిస్తే బ్రతికేది లేదు. నేను పిల్లలు అడవి పాలయిపోవాలి. నా తల్లివిన్నా పదిరోజులు జీవిందచేది రెండు రోజులు జీవించదు. లోలోన కుమిలిపోవటానికే నిశ్చయించుకున్నాడు జయరామ్‌. రఘు నిశ్చలంగా కుంతలను చూస్తూ కూర్చుండిపోయాడు. మనస్సు మొద్దు బారిపోయింది. జయరామ్‌ అల్లుడిని చూస్తూ నీరయిపోతున్నాడు. ఇంత గుణవంతుడు అల్లుడిని పొందినందుకు కొద్దికాలమైనా సుఖాన్నివ్వలేదు నా తల్లికి అని.

ఎక్స్‌రే ట్రీట్‌మెంట్‌కు కూడా కాళ్ళకు స్పర్శ రాలేదు. బాధ ఎక్కువయిపోయింది కుంతలకు. కాళ్ళు కదిలించలేకపోతోంది. ఆయాసంతోపాటు నీరసం ఆవహించింది. కానీ భర్త సాన్నిధ్యంలో బాధను మరచి ప్రేమతో అందించే మందులు, ఆహారం పేచీపెట్టకుండా తినగలుగుతోంది.

“ఇంక్కొక్క ముక్క తినాలి మరి - బ్రతిమాలుతూ యాపిల్‌ పెడుతున్నాడు రఘు.

“ఎన్నాళ్ళకు తగ్గుతుంది రఘూ ఎప్పుడు మనం ఢిల్లీ వెళ్ళేది? నా ప్రక్క హిందీ ప్రాంతం వారే ఉన్నారు. హిందీ నేర్చుకుంటానులే బాగా. అక్కడ ఇబ్బంది ఉండదు” ఆయానంతోనే అంటున్న కుంతల మాటలు రవ గుండెల్లో బాకులు (గ్రుచ్చుకున్నట్లనిపించింది.

“ఎలా ఉందమ్మా” ఆప్యాయంగా అడుగుతున్న ఆమెను చూశాడు రఘు. రఘుకు ఎక్కడో చూసినట్లనిపించింది. ప్రక్కనే ఉన్న యువతిని చూసి గుర్తుపట్టాడు. ఈలోపు వచ్చిన అమె

“రఘుబాబూ గుర్తుపట్టలేదా! మీ ప్రక్కన ఉండేవాళ్ళము రాఘవ బాబాయి. మద్రాసు వచ్చి పదిసంవత్సరాలయినది. బాబాయి వెళ్ళిపోయారు. భగవంతుని దయవలన బాగానే స్థిరపడ్డాము ఇక్కడ.”

ఆమె ప్రక్కన నవయవ్వని సుకుమారవతిలా ఉన్న సునీతను చూసి గుర్తుకు వచ్చింది రఘుకు. అవును. లక్ష్మీ ఆంటీ, సునీత, న

సారీ ఆంటీ గుర్తించలేకపోయాను” రఘు అంటుంటే ' తకృఠలతల . మీ చిన్నప్పుడే వచ్చేశాము కదా బాబూ! ఇది సునీత. మంజరి . ల. ఇది బాగా స్నేహంగా ఉండేవారు. ఇప్పుడు కూడా తలుస్తూనే శ. ఉంటుంది. మంజరి బాగున్నదా! . తాళ 1 .

శ్రీధర్‌ చెప్పాడు మీరిక్కడ ఉన్నట్లు అన్నది లక్ష్మి శో ని .

“ఇక్కడే ఉంటున్నాను బాబూ! సునీత చదువుతోంది అంది టో! ( క్ష నూ

ఎంత పెద్దదయింది సునీత! చిన్నప్పుడు ప్‌లగా చిన్న త్ర | . జడతో వుండేది. తన పొరుగున ఉన్న మంజరి ఫెండ్‌.

అన్నయ్యా మరిచిపోయావా! మంజరి ఎలా ఉంది?” చలాకీగా (యేమతో పలుకరించింది సునీత.

కుంతలకు జ్ఞప్తికి వచ్చింది ఆడపడుచు మంజరి చెప్పిన సునీత ఈమె అని.

“బాబూ! అందమైన భార్య, చాలినంత కట్నం తెచ్చుకున్నావని, చూడలేకపోయినా సంతోషించాను. బంగారపు బొమ్మలా ఉంది' అంటూ బాధపడింది, పేషెంట్‌గా వున్న కుంతలను చూస్తూ,

“ఇంకెవరూ లేరూ! ఇక్కడ మీ అత్తగారు, మామగారు ఉన్నారట ఏరి! శ్రీధర్‌ బాగా తెలుసు. నిన్న ఏదో మాటల మీద నీ వివరాలు చెప్పాడు.

“కూర్చోండి! అమ్మా సునీతా? సునీతను కూడా కుంతల (ప్రేమగా పలుకరించింది.

“భోజనం చేయటానకి ఇంటికి వెళ్ళారు అత్తగారు, మామగారు. సునీతా! జొగా పెద్దదానివయ్యావు'.

రఘు మాటలకు సునీత సిగ్గుపడింది.

“నువ్వూ అడుగమ్మా! ఇంత పొడుగైపోయారే అని" సునీతను సమర్ధించింది కుంతల.

యయ (4 +

మనస్సు పరిస్థితులననుసరించి తొండ రంగున్నట్లు మారిపోతుందనటంలో అసత్యంలేదు. అద్భుత ఆనందం చేయిజారి శల్యావస్థలో మరణానికి దగ్గర ఉన్న తన 'ప్రాణప్రదమైన కుంతలను చూస్తూ రోజు రోజుకూ ఏదో అశాంతి ఆవరించి దూరంగా పారిపోవాలనిపిస్తోంది రఘుకు. ప్రేమకు నిర్వచనాలే లేవు. భార్యాభర్తల అనుబంధాలు ఆరోగ్యంగా ఉన్నంత వరకే అనుకోవటం చాలా తప్పు. కానీ రఘు మనస్సంతా భవిష్యత్తులో కలలు కంటోంది. తన ట్రయినింగ్‌, తన జాబ్‌ గురించి ఆలోచిస్తున్నాడు. అపురూపమైన

“గే

మాన. . వ్యక్తిత్వంగల గుణవతి, సౌమ్యవతి, అద్భుత సౌందర్యవతికి తతా ఇలాంటి భయంకర వ్యాధి రావటం, ఆ సుకుమారి విలవిలలాడి | గ్‌ న. పోవటం ఆమెకు ఈ సమయంలో కావలసిన దేమిటి అని క న అత. ఆలోచించలేదు రఘు. ప్రాణాపాయ స్థితిలో కోరుకునేది తన రాం స్త శ్రే లేకపోయాడు రఘు. (1 సి ల్‌ య. స్పర్శ తన ప్రెమ తన ఉనికి అని గ్రహించ శ గ ప్రతిరోజు ఒక యుగంలా అన్పిస్తోంది. షు. కాలం ఉధృతంగా పారే సెలయేరులా పరుగిడుతూ టై. ఉంటుంది. కొండలు, పచ్చికబయళ్ళు, మిట్టలు, ఆ వాగుల క్రింద మునిగిపోయినట్లు ఈ కాల ప్రవాహంలో సుఖమూ, బాధలూ, నిట్టూర్పులు అన్నీ కొట్టుకుపోతూ కూడ ఉంటాయి. వ మద్రాసు వచ్చి నెల గడిచిపోయింది. కుంతలలో ఏ మార్చు లేదు. పైగా రోగతీవ్రత వలన పాలిపోయి నీరసించిపోయింది. డాక్టర్‌ ఫిలిప్‌ శాయశక్తులా కుంతల లేచి తిరుగుటకు (ప్రయత్నిస్తున్నాడని శారదాంబకు, జయరామ్‌లు సంతోషించారు. సమత, మల్లిక్‌ ఆదుర్దాగా ఉత్తరాలు వ్రాస్తూనే ఉన్నారు. సునీత ప్రతినిత్యం వస్తూ కుంతల దగ్గర కూర్చుని వెడుతూ వుంటోంది. కుంతలకు రఘుకు అతి సన్నిహితమే అయింది సునీత. రోజురోజుకూ రఘులో మార్పు వస్తోంది. ఎక్కువగా ఏకాంతాన్నే కోరుకుంటూ తన భవిష్యత్‌ గురించి ఆలోచనలు (ప్రారంభించాడు. చిరాగ్గా ఉంటున్న భర్తను గమనిస్తూ కుంతల ఎవరూ చూడకుండా కన్నీరు తుడుచుకుంటోంది. నిస్సహాయంగా పాలిపోయిన చేతులతో. జీవించాలనీ, త్వరగా ఆరోగ్యం రావాలనీ భగవంతుని వేడుకుంటోంది. ఉన్న శక్తినంతా కూడదీసుకుని డాక్టర్‌కే ఆశ్చర్యం గొలిపేట్టు జాగ్రత్తగా వాడుకోసాగింది. ఆరోజు జయరామ్‌ హాస్పిటల్‌ నుండి ఇంటికి వచ్చేసరికి రఘు ఉత్తరాన్ని మడచి జేబులో పెట్టుకొనుట గమనించాడు వాళ్ళ నాన్న ఏదో వ్రాసాడని అనుకున్నాడు జయరామ్‌. అల్లుడిలో మార్పు సూక్ష్మంగానే పరికిస్తున్నా జయరామ్‌ కుంతల ఆరోగ్యాన్ని గురించే పడే బాధలో పట్టించుకొనుట లేదు. ఎందుకో జయరామ్‌ కడుపులో దేవినట్లయింది. నా తల్లి జీవితం ఎడారి పువ్వులా అయిపోయినదా! అనుకుంటూ గిలగిలా కొట్టుకున్నాడు. రఘుమీదే కుంతల ఆరోగ్యం ఆధారపడిందని గ్రహించిన జమరామ్‌కు అగమ్యంగా అన్పించింది. అనుకున్నంతా అయినది. 'రేపు ఉదయం వెడుతున్నానండి ఢిల్లీ! “జయరామ్‌పై పిదుగుపడినట్లునిపించింది. బాధను దిగమింగుతూ దిగులుగా అన్నాడు 72

జయరామ్‌. కూరివలు

“నీవుంటేనే కుంతల కాస్త తింటోంది. వెడితే ఏమీ చవాలా తినదేమో! య!

“మీరు భయపెట్టి ప్రయత్నించండి!” రఘు నిర్మొాహ కాకా. మాటంగా జవాబిచ్చాడు. అ తీవ్రత చూసి- [గో స 4

జయరామ్‌కు దుఃఖంతో పాటు కోపం కూడా అవధులు గూ | రో (వూ చాటింది. ఖీ లీ ॥ న.

“మీ ప్రవర్తన నాకర్ధం కావటం లేదు! బిడ్డకు జబ్బువచ్చి ట్రీ క్రీ | బాధపడుతూ ఉంటే అమ్మా, నాన్న వచ్చారా? చూశారా? పైగా నీవు కూడా వెళ్ళిపోతానంటావు. జీవించదని తెలిసిన తరువాతకూడా కట్నం తాలూకు దబ్బు పంపించమని వ్రాశాడు మీ నాన్న నా బిడ్డకు తెలిస్తే బాధపడుతుందని నాలో నేను కుళ్ళిపోతున్నాను. నాతల్లి బ్రతికి నిన్ను బంధించదులే. జీవించినన్నాళ్ళయినా ఉండి ఆమెకు మనశ్శాంతి కల్గించు" దుఖంతో పెల్లుబికిన మాటలు తీక్షణంగానే వచ్చాయి.

కానీ రఘులో ఏ మార్చు లేద. పైగా,

'నా భవిష్యత్తు నేను చూసుకొనుట తప్పా' అంటూ కరుకుగా ప్రశ్నించాడు తన తెలివికేటలను తనే మెచ్చుకుంటున్న ధోరణిలో.

“దుర్మార్గుడా!” రెచ్చిపోయాడు కోపంతో జయరామ్‌. జీవితమంటే స్వార్థపుటలలో మునిగిపోయి పశువులా ప్రవర్తించటం కాదు. నీకు సుఖానిచ్చినంత వరకు నీ భార్య నీకు కావాలి. ఆమె మృత్యువుకు సమీపంలో ఉన్నదని తెలిసిన వెంటనే నీకు అవసరం లేకుండా పోయింది. వివాహమనే బంధం నీ వనుకున్నంత తేలికకాదు. ప్రాణజమంతా కళ్ళల్లో పెట్టుకొని నీవే కావాలని, నీ స్పర్శే తనకు శక్తినిస్తుందని అనుకునే ఆ అభాగ్యురాలి గురించి ఒక్క పర్యాయం ఆలోచించు. నీవు వెళ్ళిన మరుక్షణం నా తల్లి వెళ్ళిపోతుంది. చిన్నవాడివైనా చేతులు జోడించి (ప్రార్ధిస్తున్నాను. కుంతల జీవించినంత వరకైనా క్షోభ పెట్టకు” వెక్కివెక్కి ఏడ్వసాగాడు జయరామ్‌.

'నీలో అత్యంత (ప్రేమ, త్యాగము, శీలము, విచక్షణ ఉన్నాయని (భ్రమపడ్డాను. అందుకే మీ నాన్న దగ్గర నా వ్యక్తిత్వాన్నంతా చంపుకొని నీకు నా తల్లిని అప్పగించాను గర్వంతో. నా బిడ్డలో నీపట్ల ఉన్న ప్రేమను చెదరగొట్టకు. అవి అలాగే ఉంచు. ఆ ప్రేమతోనే జీవించనీ కొన్నాళ్ళు. నీవు భవిష్యత్తులో ఏం చేసుకున్నా నాకు బాధలేదు. ఈ కోరిక ఒక్కటి తీర్చు. నా తల్లి హృదయంలో భర్త ఇలాంటి వాడనే బాధను ప్రవేశపెట్టకు. నీయందున్న తన అభిమానమంతా మసిఅయిపోయింది. నీ రంగులన్నీ అవగాహన చేసుకున్నాను నేను. నీలో

73

కా నీ ఆత్మలో చూడు ఎక్కడైనా త్యాగము, నిష్మ్కల్మషత్వం ఉన్నవేమో, “శతా నా తల్లికొరకు కాస్త పంచిపెట్టు. చేతులెత్తి నమస్కరిస్తున్నా ప్‌ సు శ్రష్షక్ష[ై. . మరాకసారి' దఖం పొర్లినచ్చింది జయరామ్‌కు. “నిన్నే మనసారా . లి (పేమించి పరవశిస్తోంది. నీవుతోడుంటే కొన్నాళ్ళయినా ఖా ర. . బ్రతుకుతుంది.” జయరామ్‌కు దుఖం ఆగలేదు వెక్కివెక్కి ఏడ్చాడు. టన ఆవేశంతో, రోషంతో దూషిస్తూ బ్రతిమాలుతూ గుండె న్‌. ద్రవించేట్లు అన్న మామగారి మాటలు విన్న రఘు చలించాడు. వ. నిజమే. కుంతల జీవించినన్నాళ్ళయినా నేను సరిగా చూడకపోతే “| గ సౌ నా భవిష్యత్తుకైనా ప్రమాదమే. ఆలోచించుకున్న రఘు కన్నీటితో ఆవేశంతో పట్టిన చమటతో అతి విషాదమూర్తిలా ఉన్న మామగారివైపు చూసి వేదన నటిస్తూ, క్షమించండి. నాన్నగారి లెటరు వలన అలా వెళ్ళవలసివస్తోంది. మరల త్వరలో వచ్చేస్తాను. అక్కడకు వెళ్ళి వారికి కన్పించి వచ్చేస్తాను” అన్నాడు. వెళ్ళకపోతే డిబార్‌ చేస్తారు. అన్నాడు ధైర్యంగా. జయరామ్‌ శాంతించాడు. కానీ కుంతల ఏమయిపోతుందోనని భయం మాత్రం పోలేదు. ఇదంతా విన్న శారదాంబ “కొండను త్రవ్వి ఎలుకను పట్టుకున్నాము. మన తల్లి జీవించివున్నా ఈ దుర్మార్గుడితో సుఖపడేది కాదు” రఘును నిందిస్తూ అంది. ఉషోదయ కిరణాలతో కుంతల ఉన్న హాస్పిటల్‌ పాలరాయి మెరుపులీనుతోంది. (ఫెష్‌గా మేకప్‌ అయి వచ్చిన భర్తను (ప్రేమగా చూస్తూ అప్పటి వరకు పడిన బాధంతా మరచిపోయింది కుంతల. మార్చియా ఎక్కువ మోతాదుకూడా కుంతల బాధను నివారించుట లేదు. శరీరమంతొ శిలతో కొట్టినట్లు గిలగిలకొట్టుకుంటూ వుంది. డాక్టర్‌ ఫిలిప్‌ బాధగా నిట్టూరుస్తూ మత్తు ఇవ్వడం కంటే ఇంకేమీ చేయలేక అశక్తుడయ్యాడు. అయినా భర్తకొరకు తను ఎంత కష్టాన్నయినా సంతోషంతో దిగమింగాలనే ప్రయత్నిస్తోంది. వారు నా చెంత కూర్చుంటే చాలు నాకింకేమి కావాలి. నాకు త్వరగా తగ్జిపోతుంది. ఇద్దరమూ ఢిల్లీ వెళ్ళిపోతాము. కష్టము రాకుండా ఉంటుందా? మళల్లిక్‌కు రాలేదూ! వారెంత బాధపడుతున్నారో... అక్కడ చదువు పాడయిపోతోంది. మామగారు వెళ్ళి చదువుకోమని లెటరు వ్రాసినట్లు చెప్పారు. అయినొ వెళ్ళరు, నాకు తెలుసు. తనంటే ఆయనకున్న (ప్రేమను తను అపార్ధంచేసుకోలేదు. ఇలాంటి భర్తను పొందటం తన అదృష్టం. తనను వదిలి వెళ్ళలేరు. నాకూ కొద్దిసేపు కనిపించకపోతేనే ౯౯!

ప్రాణం పోయేట్లుంటుంది. నేనెలా వదిలి ంండగలను! భగవాన్‌! కకష దూరం చేయకు తండ్రీ! మా సంతోషాన్నంతా తీసుకున్నావు =. కనీసం జీవించినన్నాళ్ళు నా కళ్ళముందుంచు తండ్రీ నా క ప్రియతముదను. ప్రార్ధించుకుంటూ దుఃఖించింది. ఆ సుకుమార ర్సి ; బాల. శో జ్‌ /1 =

కళ్ళవెంట ప్రధమంగా నీరుకార్చిన కుంతలను చూస్తూనే క తెల్లబోయాడు రఘు. “ఏమిటి కుంతలా ఏంపని?” డ్రేమగా ట్‌. లా. కన్నీరు తుడిచాడు. హా!

“ఏంలేదు రఘూ! మిమ్ములను సుఖపెట్టలేకపోయినా ఈ స్వార్ధపరురాలు మీరు ఎదురుగా వుంటేచాలని ప్రార్ధించుకుంటోంది.”

“అలా ఏడవకు కుంతలా! నేను చూడలేను. త్వరగా తగ్గిపోతుంది.” మరల కాళ్ళీర్‌ వెడదామా! మాటమార్చి కొంటెగా చూశాడు కుంతలవైపు.

వెడుతున్నానని చెప్పలేకపోయాడు భార్య ముఖాన్ని పరిశీలించిన రఘు. ప్రాణాన్నంతా కళ్ళలో పెట్టుకుని తనకొరకే జీవిస్తున్న భార్యను చూచేసరికి రఘుకు అంధకారంగా అన్పించింది జీవితం. దిగులుతో కృంగిపోయాడు. కానీ వెళ్ళిపోవాలి... విధి పరిహసించినట్లు ఆదకూడదు నేను. నేను తిరిగి నిలబడాలి. నాన్నగారు వ్రాసినట్లు, చనిపోవుటకు సిద్ధంగా వున్న ఈమె దగ్గర నేను పొందేదేమిటి? శూన్యం మినహా ఇక్కడేమిలేదు. నయనతార, అందాల భరిణ, సుగుణాల సరస్వతి అని పొంగిపోయిన అతనిలో క్టూరంగా విధించిన కేన్సర్‌కు ఆహుతి అయిన కుంతలపట్ల క్రూరంగా మారిపోయింది రఘు హృదయం. కుంతల కళ్ళుమూసుకొని బలహీనమైన చేతులను భర్త మెడచుట్టూ వేసి నిశ్చింతగా కనులు మూసుకుంది.

నెమ్మదిగా చేతులు తప్పించాడు. కుంతల లేవలేదు. అడుగులో అడుగులేసుకుంటూ వెళ్ళిపోయాడు రఘు. జయరామ్‌, శారదాంబ భయపడుతూ కుంతల దగ్గర కూర్చున్నారు.

కళ్ళు తెరుస్తూనే రఘుకొరకు చూచింది కుంతల, తన వైపే ఆదుర్దాగా చూస్తున్న తల్లి, తండ్రి మినహా రఘ జాడలేదు.

“ఎక్కడికి వెళ్ళారు నాన్నాా డాక్టరు దగ్గరికా”

తప్పలేదు జయరామ్‌కు. ఆవేశాన్ని అణచిపెట్టుకుంటూ.

“ఢిల్లి వెళ్ళాదమ్మా!”

“ఆ” వేయిపిడుగులు పడినట్లయింది కుంతలకు. ఉన్న కొద్ది శక్తీ కూడ మరుగైపోయింది. ఇంక తను జీవించదు. తనకింతవరకు భర్రవలనే శక్తి వుంది.. భారంగా కళ్ళుమూసుకుంది

75

లాల్‌. కుంతల. “ఉట. తల్లడిల్లి పోయారు జయరామ్‌, శారదాంబ. | గై. “నా తల్లికి ఎంత కష్టము వచ్చిందండీ! ఇల్లంతా | రం... కళకళలాడుతూ తిరిగే నా తల్లి, అమ్మా అమ్మా అంటూ ఒక్కపనీ వాం చేయనిచ్చేదికాదు. ఎన్ని జన్మలకైనా ఇలాంటి బిడ్డ నాకింక హా గ ్ష డ్రీ?ా వెక్కి వెక్కి మ్‌ దొరుకుతుందా? భగవాన్‌! బిడ్డను రక్షించు తంట!” వెక్కి వెక్కి . ప. ఏడ్వసాగింది శారదాంబ. కలలా జయరామ్‌ కళ్ళు చెమర్చాయి. రఘుమీద మరింతగా కోపం వచ్చింది. తనులేకపోతే మందుతీసుకోదని తెలిసికూడా పాషాణంవలే నేలకురాచి వెళ్ళిపోయాడు. కోపంతో ముఖం కందిపోయింది. అయినా తమాయించుకున్నాడు. నాలుగు రోజులు గడిచాయి. కుంతల మరల కన్ను తెరవలేదు. ట్రీట్‌మెంట్‌ జరుగుతూనే ఉంది అయినా. గాబరాగా జయరామ్‌ డాక్టరును పిలిచి జరిగిని విషయం చెప్పి ఆదుర్దాచెందాడు. డాక్టర్‌ ఫిలిప్‌ ముక్కుమీద వ్రేలేసుకున్నాడు. రఘచేసిన పనికి. కుంతల పిచ్చిమాటలు మాట్లాడుట ప్రారంభించింది. స్మృతి పూర్తిగా కోల్పోయింది. డాక్టర్‌ ఫిలిప్‌ వారం రోజుల్నుంచి చేయని ప్రయత్నంలేదు. ఆఖరిసారి ఆశాకిరణంగా జయరామ్‌తో...

“అది మెదడు భాగానికి వచ్చిందండి! అదృష్టంవలన ఇప్పటి వరకు జీవించివుంది. అయినా ఆమె భర్తకు టెలీగ్రామ్‌ ఇవ్వండి. ఫలితముండవచ్చు. నేనే యిస్తానులేండి” కన్నీరు మున్నీరుగా కార్చే జయరామ్‌ను చూసి జాలిచెందిన డాక్టర్‌ అన్నాడు.

శారదాంబకేమీ తెలియకపోయినా కుంతల కాళ్ళు కదలించలేకపోయినా ఎన్నో కబుర్లు ఓపికున్నప్పుడు చెపుతూ తనకు ధైర్యం చెపుతూవుండే బిడ్డ స్కృతిలేని పరిస్థితిలో ఇలా ఉంటే తట్టుకోలేక వెక్కివెక్కి ఏడుస్తూ సేవచేస్తూనే వుంది. ఆకలి, నిద్ర కుంతల మంచమెక్కిననాడే పోయాయి జయరామ్‌కు, శారదాంబకు. ఒకరికొకరు ధైర్యం చెప్పుకుంటూ ఒకోపర్యాయం ఇద్దరూ ధైర్యం కోల్పోయి వాపోయేవారు.

టెలీగ్రాం అందుకున్నాడు రఘు. నిర్లిప్తంగా కుంతల దగ్గరకు తిరిగి వచ్చాడు. భర్త స్పర్శ, డీప్‌ ఎక్సురే కిరణాల మహత్యం కుంతల మరల ఈ లోకంలోకి వచ్చింది. వేయి గులాబీలు వికసించినట్లు భర్తవైపు చూసింది కుంతల. కానీ ఊపిరి సలుపుటలేదు. ఆక్సిజన్‌ సహాయంగా పెట్టారు. రోజురోజుకూ మార్పువస్తోంది. డాక్టర్‌ ఫిలిప్‌ నిరాశచెంది భగవానుని 76

ఒకసారి తిట్టుకున్నాడు కసిగా, కుంతల

“చ్రూడమ్మా! కుంతలా! సునీత ఈ వారంనుండి వస్తూనే నల్లా వుంది. వెళ్ళమ్మా అంటే వెళ్ళలేదు.” జ్‌.

నునీత మీద కుంతలకు వాత్సల్యం ఉన్నదని శారదాంబకు తెలుసు నళ /

“అక్కా ఈ గులాబీలు నీకొరకు తెచ్చాన” అంటూ స స్‌ో ను గులాబీలు అందించింది. సునీత (ప్రేమగా. క య యా

అమ్మా! సునీతను నీ కోడలిగా చేసుకో సుఖపడతావు! త్రీ ఈ | ఆయాసపడుతూనే చెప్పింది తల్లికి.

భర్తను గమనించే పరిస్థితి కూడా క్రమంగా తగ్గిపోతోంది. ఊపిరి పీల్చుటకు బాధపడుతోంది. ఈ బాహ్యలోకాలకు ఆవలగా చోటుచేసుకుంటోంది. భర్త ఉనికి మినవి కుంతలకేమీ తెలయటంలేదు. తల్లిపిచిలినా సమాధానం లేదు. తండ్రి (ప్రేమతో పిలిచే “అమ్మా!” అనే పిలుపు విన్నట్లు సూచన లేదు. భర్త చేతిలో చేతినిమాత్రం తీయుటలేదు. సునీత అందించిన గులాబీలు తీసుకుంటూ కృతజ్ఞతగా చివరిసారిగా చూసి అవి భర్తచేతిలో వుంచి ఎన్నడూ చూడని ఈ సృష్టిలో (ప్రేమ అద్భుతమైనది అన్నట్లుగా వీడ్యోలు తీసుకొంది అపురూప గుణవతి సౌందర్యవతి విధిక్టారత్వానికి బలిఅయిపోతోంది. రఘు గ్రహించాడు కాలంముగుస్తోందని. తల్లడిల్లిపోయాడు. కుంతలా అంటూ వెర్రికేక పెట్టాడు.

ఎంత పిలిచినా కొద్దిగా కళ్ళు తెరిచి చూచుట మినవో ఇంకేమి లేదు. శారదాంబ, జయరామ్‌ బాహ్యాన్ని మరచి బిగ్గరగా ఏడ్వటంతో మృత్యునీడలు వ్యాపించాయి. రఘు డాక్టరును తీసుకువచ్చాడు.

సారీ! “ఇంక ఇంటికి తీసుకువెళ్ళిపోవటం మంచిది” తలవంచుకుని విషాదంగా అంటూ బయటకు నడిచాడు దాక్టరు.

అందరూ ఓదారుస్తూ కారు మాట్లాడి ప్రయాణం చేయించారు. సునీత తల్లి లక్ష్మి ఎంతో సహాయం చేసింది శారదాంబకు. సునీతను తీసుకుని తోడుగా తనూ బయలుదేరింది కారులో పాలం లక్షి

దారిపొడుగునా ఎంత బాధపడాలో అంత బాధపడింది కుంతల అపస్మారకంలో కూడ. తరచుగా చేతులు మాత్రం ఎవరి కొరకో వెదుకుతున్నాయి. ఆ వెదికే చేతులు రోదిస్తున్న తల్లికో, సుందర భవిష్యత్తును కాంక్షిస్తూ స్పందనలేని హృదయంతో ఉన్న భర్తకొరకో ఆ భగవానునికే తెలియాలి.

77

వాకా ఇంటికి వచ్చింది కుంతల కొన ఊపిరితో. వ నా వీణానాదంతో మధురధ్వనులు నింపుతూ, అపర సరస్వతీ స్‌ షస 1 దేవిలా సౌందర్య దీపికలు వెదజల్లి అందరి హృదయాలలో || లతా. వెలుగునింపి, తిరిగిన ఇల్లు, కళకళలాడుతూ కుంతల తన 1 న్‌. సుకుమార చేతులతో అలంకరించుకొని మురిసిన ఇల్లు ఈ రోజు ఉన కుంతలను చూసి బావురుమంది. పాలెములో అందరూ పసిపిల్లలు స. మినహా మిగతా ప్రజలంతా వచ్చి కుంతలను చూస్తో ముందుగానే లెటర్‌ వ్రాసినందువలన సమత, మల్లిక్‌ అక్కకొరకు ఎదురుచూస్తూ వున్నారు. అక్కను ఈ స్థితిలో చూడగానే తట్టుకోలేకపోయాయి ఆ పసిహృదయాలు.

“అక్కా ఒక్కసారి మాట్టాడవూ! నన్ను ఒక్కసారైనా కోపగించని అక్కవునీవు! ఎందుకక్కా అంత కోపం! నేనెంత విసిగించినా నవ్వుతూ జాలిగా చూసే నీకు ఎందుకు వచ్చింది ఇంత కోపం నామీద. సమతని! చెల్లిని! ఒకసారి మాట్లాడక్కా అమాయకంగా అంటూ అక్కమీద తలపెట్టుకుని గిలగిలకొట్టుకుంటూ ఏడుస్తున్న సమతను బలవంతంగా దూరంచేశారు ఆమె పడుతున్న బాధను చూడలేక.

“అమ్మా! మావయ్యను చేసుకోకపోయినా నీవు సుఖముగా వుంటే చాలనుకున్నాను. ఒక్కసారన్నా నీ కాపురం నీవు చేసుకొనుట చూడలేకపోయానమ్మా ఈ పాపిస్టికళ్ళు” సీతారావమ్మ విలపించిపోతోంది.

“అమ్మా! ఇంటికి వచ్చాము చూడు. ఇల్లు ఇల్లు అంటూ తపించావుకదమ్మా! చూడమ్మా ఒక్కసారి! నీకు తగ్గిపోయిందమ్మా! లేతల్లీ! కుంతలా లేచి తిరుగమ్మా! ఆతోట చూడు ఎలా ఎండిపోయిందో,. నీవు చూస్తే ఊరుకోవు తల్లీ! నీవు ప్రేమగా కొన్నసామానుతో ఢిల్లీ వెడుదువుగానీ లే తల్లీ! ఒక్కసారి చూడమ్మా నా కడుపుకోతని,” శారదాంబ గుండెపగిలిపోయేట్లు ఏడుస్తోంది. ఆ మాతృహ్ళదయం శక్తినంతా కోల్పోయినా నీరసంగా బిడ్డను హత్తుకుంటోంది. బంధువులు విదతీయుటకు ప్రయత్నించినా సాధ్యం కాలేదు.

సునీత, సునీత తల్లి లక్ష్మి అందరినీ ఓదార్చసాగారు ఏడుస్తూనే. కుంతల ఒక చేతిని తల్లిపైకి కదిలించింది. రెండవ చేతిని రఘు తీసుకున్నాడు. నెమ్మదిగా భారంగా శ్వాస ఆడుతోంది. ఇంకా కొద్ది నిముషాలే నా తల్లి జీవితం అనుకుంటూ కన్నీరు కలిపిన తులసిరసం

తీసుకొని జయరామ్‌ ఎన్ని జన్మలలోనైనా ఈ మానవ జన్మ ఎత్తకు తల్లీ! నీ ఓర్పు, నీ సహనం చూసైనా భగవానుడు కరుణించలేదు. అమ్మా, నాన్నా ఎక్కడ బాధపడతారోననుకొని 78

బాధనంతా దిగమింగి నవ్వుతూ పలుకరించేదానివి. నీలో ఏ | ==

శక్తి ఉందమ్మా! ఆధ్యాత్మిక వేత్తలయి ఎన్నో సాధనలు |. చేసినవారైనా మృత్యువుకు భయపడి తను బాధపడుతూ | . ఇతరులను బాధపెట్టి ఏడ్పించుతారు. తల్లీ నీవు స్పృతిలో ( తాణ ఉన్నన్నాళ్ళు ఎవరూ కంటతడి పెట్టకుండా చేశావు! నీ సో: వ! న. మందహాసాొన్ని తుడిచివేసుకోలేదు. డాక్టర్లే ఆశ్చర్యపోయేట్లు నీ స్రక్కూ స్‌ో వు బాధను సహించావు తల్లీ! ఇప్పుడు చెపుతున్నానమ్మా! ఈ తండ్రి శీ టీ న ముందే తెలుసుకున్నాడమ్మా, బంగారుగని ఇక దక్కదని. నాలో శ్రీకి. 1 నేను కృళ్ళిపోతున్నానమ్మా! దక్కించుకొనుటకే మా ప్రాణాలను బలిఇవ్వాలనుకున్నా ఇవ్వలేకపోయామమ్మా! శిధిలాలుగా మమ్ములను విడిచి వెళ్ళిపోతున్నావా తల్లీ! నాన్న, ఇవిగో అమ్మచేసిందంటూ ప్రతీదీ పెడుతూ నన్ను మురపించేదెవరమ్మా! ఈ తండ్రిని క్షమించమ్మా! నీ బాధను, నీ మృత్యువును తప్పించలేక పోయానమ్మా! కనీసం నీవు కోరిన భర్తను కూడా నీకు ఇవ్వలేకపోయానమ్మా!” అంటూ కుమిలికుమిలి ఏడుస్తూ తులసిరసం ఇచ్చే తండ్రి పితృ (పేమామృతాన్ని రెండు గుటకలు వేసింది కుంతల.

“అక్కా నేను డాక్టరుని అక్కా నన్ను చూసి ఎంతో మురిసిపోతావానుకున్నాను. ఒక్కసారి చూడక్కా నీ కాళ్ళీరు ఫోటో పగిలిపోయినప్పుడే భయంకర మబ్బులేవో ఉన్నాయనుకున్నామక్సా! నీవే తేలికగా త్రోసివేశావు! ఇప్పుడుకూడా ఈ మృత్యువును త్రోసిరా అక్కా! ఒక్కసారి పలుకరించక్కా! ఒక్కసారి” మల్లిక్‌ తల కొట్టుకుంటూ ఏడుస్తున్నాడు.

“కుంతలా! నా ఏడుపేకొట్టింది! నీవు సుఖంగా వుంటే చూడలేకపోయాను. కుంతలా నీవు ఏ పాపం చేయలేదు పవిత్రురాలివి. నీ మీద క్రేమవలన అలా తిట్టాను. కానీ అప్పటి నుండి పశ్చాత్తాపంతో (మగ్గిపోతున్నాను. కుంతలా మామయ్యను, ఒక్కసారి మాట్లాడవూ!” ప్రసాద్‌ భయంకరంగా ఆవేదనతో విలపిస్తున్నాడు.

“హాయిగా నెమ్మదిగా ప్రయాణిస్తున్నాను. మీరంతా బాధపడవద్దు. నేను ప్రశాంతంగానే వున్నాను”. అంతిమక్షణం వరకు తెచ్చుకున్న చిరునవ్వులు పాలిపోయినా, అందాలను విరజిమ్ముతున్న పాలరాయి మృదుత్వంలా వున్న కుంతల సౌందర్యం చెదరలేదు.

కృష్ణయ్య, కమలమ్మ, మంజరి అందరూ వచ్చారు. “వినయవతి, సౌజన్యవతి కోడలయినందుకు సంతోషం కొంతకాలమైనా ఉంచకుండా పోతున్నావా అమ్మా అంటూ కమలమ్మ కోడలిని నిమురుతూ ఏడుస్తోంది.

“ఇలాండిదేదో జరుగుతుందనే నేను వద్దన్నాను ఈ పెళ్ళి” అని ఎప్పుడూ వక్రంగా

ళం

న్యధాాాఅభి ఆలోచించే కృష్ణయ్య ముడుచుకున్న ముఖంతో ఒకమూలగా ం కూకూ కూర్చుని కొడుకును చూసి బాధపడుతున్నాడు. [1 మస్లిన్‌... “వదినా! ఒక్కసారి పలకరించవూ! ఈ వదినలాంటి క ల అల బంగారపు వదిన నాకింకెక్కడుంటుంది” అంటూ వదిన దగ్గర ఖా కూర్చుని ఏడుస్తోంది మంజరి. న రఘు కుంతల ముఖాన్ని పరిశీలిస్తూ కూర్చుండి కత. పోయాడు. “రఘూజీ! నేను ఢిల్లీ వస్తాను. మీ పాదాలు ప. నలిగిపోతాయి స్లిప్పర్లు వేసుకోండి, మీరు అలా ఆలోచిస్తూవుంటే నాకు భయంవేస్తుంది రఘాజీ! నేను ఢిల్లీ వస్తాను. మీరలా వుంటే నాకు చూడలేను రఘూజీ! ఏది నవ్వండి అంటూ తన దగ్గర అల్లరి చేస్తున్న కుంతలే కన్పిస్తోంది. కాళ్ళీలో ఆ హిమాలయాల చల్లదనంలో యౌవన్వపు వెచ్చదనంలో పులకరించిన ఆ దృశ్యాలన్నీ గుర్తుకు వస్తున్నాయి. స్కేటింగ్‌ చూస్తూ మంచుముద్దలలో తన వడిలో పదుకొని, “రఘూజీ! ఈ ప్రపంచంలో లేని అమర(ప్రేమ కావాలి మనది. ఈ జన్మలో మనమిద్దరమూ ఎప్పుడూ ఏ సందర్భాన విడివడకూడడు” అన్నమాటలు తలపుకు వచ్చాయి. తను నిర్మించుకున్న సుందర భవిష్యత్తు, కొరకు తనను వదలి వెళ్ళిపోవాలకున్నానే ఇంత క్రూరమైన మనస్సు నాది అని తెలిస్తే కుంతల ఇన్ని రోజులు జీవిందేదికాదు. కుంతలా “నేనిప్పుడు నీతోనే వస్తాను కుంతలా! నన్ను ఒంటరివాడిని చేశావు.” రఘు కుంతల సంతృప్తిపడినట్లుగా భర్తచేతిలో చేతిని చివరిసారిగా కదిలించింది సంతోషంతో వెళ్ళిపోయింది అమరుల లోకానికి మూగగా ఆక్రోశించాడు రఘు. ప్రశాంత ప్రకృతీరమణిలా అలంకరించుకుని, ముస్తాబయి, నవ్వలజరిలో చిరునవ్వులు చిందిస్తూ పయనమయి వెళ్ళింది మందగమనంతో కృష్ణానది తీరానికి కుంతల. శయ యస నెమ్మదిగా చలనం కలుగుతోంది ఆ భీతిగొలిపే మేడలో, మమతలు, ఆప్యాయతలు కృష్ణా నదీతీరాన బూడిదరూపంలో కన్పిస్తోంది. ఏ పరిస్థితుల్లో అయినా జీవితంలో సవాళ్ళను ఎదుర్శొనే సమయంలో సమత్వం పొందగలగటం వివేకవంతుడుచేసే పని. మృత్యువు, వృద్ధాప్యం, రోగం, శోకం, ఇవన్నీ చూసి, ఇవి తప్పవా జీవికి అని సిద్ధార్థుడు తలచి, తరచి సత్యాన్వేషణకు పూనుకుని బుద్ధుడయ్యాడు. కాని సాధారణ మనిషి కన్నీటిని, సుఖసందలను భయాలన్నిటినీ, అజ్ఞానంతోనే అనుభవిస్తూ బలిఅయిపోతూ ఉంటాడు. విద్యావంతులు, వివేకవంతులు ఆధ్యాత్మిక అన్వేషి చైతన్యంతో ఉన్న జీవితాన్ని తృణప్రాయమనుకోలేరు. గం

చీకటిలోనే చిన్న దీపాన్ని వెలిగించి, అనంత శక్తిని ఆహ్వానించి, కై కరతల. నలుగురికీ ఆదర్శ్భమవుతారు. రా

ఎక్కడా శబ్టాలు లేవు. భయంకర నిశ్చబ్ధంలో విలవిల ఖై లాడుతోంది కుంతలలేని ఆ ఇల్లు. ఎవరికి వారే కుంతలను ' శాహకూ |. మనస్సునిందా నింపుకుని ఆక్రోశిస్తున్నారు. బావ టవల్‌ [సళ్ల / | అడిగాడని సమత రఘు పెట్టె తెరచితీసి ఇచ్చింది. ప్రక్కనే (మై ష్‌ నా కొత్త డయిరీ మెరుస్తూ కన్పించింది. అనాలోచనతో అటూఇటూ ఖ్‌ టీ న. తిరుగవేసింది. ముత్యాల్లాంటి అక్షరాలతో ఒక చోట వ్రాసి జై న్య గ్‌ ఉంది. “నా దార్లింగ్‌ ప్రామిస్‌, తీసుకుంది సమతను వివావాం చేసుకోమని. నేనునా కుంతలకు ఇచ్చే కానుక ఇదే అని నిర్ణయించుకున్నాను. ఇది నెరవేర్చని పక్షంలో జీవితమంతా (బ్రహ్మచారిగానే ఉండాలని నాకునేను ప్రామిస్‌ చేసుకుంటున్నాను”.

అపుడపుదడే యవ్వనంలోనికి అడుగుపెడుతున్న ముగ్ధబాల. బావపట్ల ఉన్న ప్రత్యేక గౌరవం ఉన్న సమత, ఇది చదివి ఈ ప్రపంచమంతా వదో అయిపోతోందనుకుంది ఒక్కక్షణం. సృష్టిరహస్యమిదే. చిత్రంగా మనుష్యులను సంతోషం దుఃఖం అనే రెండు పర్వతాల మధ్య కోరికలనే జ్వాలలు రగిలించి కష్టసుఖాల పర్వతాలను కూడ కూల్చి తనదారి తను చిద్విలాసంగా నడచివెళ్ళిపోతుంది.సమతలో పులకరింపు, ఏదో నవ్యానుభూతి కలిగింది. ఇంట్లో తర్మించు కుంటున్నారు. జయరామ్‌కు రఘుపట్ల కలిగిన కోపం ఇంకా రగులుతూనే ఉంది. సమతకు తెలుసు. అంతా వింటూనే ఉన్నది. అక్కకు పెట్టే కర్మను అత్తగారింట్లో పెట్టాలని, సూస్త్రాలు, వంటిమీద నగలు, మరల అల్లుడిని చేసుకుంటే వారికే ఇవ్వాలని పెద్దవారు అనుకుంటున్నారు. అయోమయంగా ఉంది సమతకు. బావ వివా "ం చేసుకోకుండా జన్మంతా అలాగే ఉండటం న్యాయమా ? అక్కకు తన భర్తపట్ల ఉన్న 'ప్రేమవలన ఈ ఇంటికే అల్లుడిగా ఉండాలని ఈ నిర్ణయం తీసుకుని ఉంటుంది.

ఎలా చెప్పాలి. బావ చెప్పరంటే చెప్పరు. నెమ్మదిగా సునీత దగ్గరకు వెళ్ళి చూపించింది డైరీ. సునీత తల్లికి చెప్పింది ఆశ్చర్యపోతూ. లక్ష్మి ఇటు అటు తెలిసింది గనుక కృష్ణయ్య కందించింది విషయాన్ని.

ఇదివిన్న కృష్ణయ్య చనిపోయిన కోడలికిచ్చిన కట్నం తిరగి ఇవ్వనవసరంలేదని మరల ఈ అమ్మాయికి కూడా చాలా ఇస్తారని దురాశకలిగింది.

కొడుకు కూడా ఆ సౌందర్యవతికి బానిస అయినట్లు ఈ అమ్మాయికి కాడని ఇలా అనేక విధాల ఆలోచించి సుముఖంగానే ఉన్నాడు. జయరామ్‌కు నెమ్మదిగా లక్ష్మి విషయం

81

రాం. తెలిపింది. అల్లుడి అల్పగుణం చవిచూసిన జయరామ్‌ ససేమిరా కాలు [ పా అన్నాడు. శారదాంబ నిర్లిప్తంగా ఉండిపోయింది. సమతకు | న మ కి. మాత్రం మనస్సంతా బావనిండి పోయాడు. దు సున్న భావను స కనిపెట్టి మరీ చూస్తోంది (శ్రద్ధగా. ఆచారం '్రకారం కర్మ టా. జరిగేలోపునే ఈ ఇంటికి తిరిగి అల్లుడయినపుడు కొన్ని చేయాలి. మ అదే నిర్ణయించలేదింతవరకు. దగ్గరకు వచ్చేస్తోంది. సమతకు షు కంగారుగా ఉంటోంది. అక్కా! నీ కోరిక ప్రకారం నాకేమీ అభ్యంతరం లేదు. కాని భయమేస్తోందక్కా నీవు నిర్ణయగా వెళ్ళిపోయావే చూడు ఈ చెల్లిని ఇలా బంధించి వెక్కి వెక్కి ఏద్పింది ఒంటరిగా.

అలా ఏడుస్తున్న సమయంలో భుజంమీద చేయిపడింది.

“ఏమిటమ్మా ఇక్కడ ఒంటరిగా కూర్చుని ఏమి చేస్తున్నావు”.

“ఎందుకేడుస్తున్నావు?” ప్రేమగా కూతురి తల నిమురుతూ అడిగాడు జయరామ్‌.

తండ్రి అలా అడిగేసరికి దుఃఖం మరింత ఎక్కువైంది. “నాన్నా! వంచేయాలినేను అక్క... మాట్లాడలేకపోయింది.

జయరామ్‌ తన అభిప్రాయాన్ని చెప్పాడు సమతను ఓదారుస్తూ.

సమతా! అక్క తను జీవించదని తెలిసి భర్తమీద (ప్రేమ, మమకారాన్ని నింపుకుని కొన్నాళ్ళయినా జీవించాలనుకుందే అది తప్పా అమ్మా! చెప్పు. ఆ మూర్చుడు అది గమనించకుండా తండ్రి మాటవిని వెళ్ళిపోవాలనుకున్నాడే అది నన్ను చిత్రవధచేసిందమ్మా! ఎంతగా సంతోషించానో చదువుకున్నవాడు, సంస్కార వంతుడు అల్లుడైనందుకు.” బాధతో అన్నాడు జయరామ్‌.

“సరే! అక్క కోరినట్లు వనజక్క అమ్మ అన్నయ్య అందరూ బావను నీకిచ్చి చేయమంటున్నారు. నాకైతే నిన్ను డాక్టరును చేయాలని ఉంది. నీ ఇష్టం. బావను చేసుకునేందుకు నీకు ఇష్టమైతే నాకేమీ అభ్యంతరం లేదు. అతనిలో కుతంత్రాలు తెలియక (ప్రేమనే నింపుకున్న నా పిచ్చితల్లి పెట్టిన ఆంక్ష ఇది. చిన్న పిల్లవు. కానీ నీ అభిప్రాయం కూడా నాకు తెలియాలి కదా! అధికారం చేయటం నాకు ఇష్టముండదని నీకు తెలుసు.

“నాన్నా! బావపట్ల ప్రత్యేక ఇష్టమేమీ లేదునాకు.”

“అక్ష కోరిందికనుకే బావను చేసుకోవాలనుకుంటున్నాను”. ధైర్యంగా చెప్పింది సమత.

కర్మ్శకాండలన్నీ జరిగిపోయాయి. రఘు వస్తానంటే తీసుకుని తిరిగి వచ్చేశారు

82

జయరామ్‌, శారదాంబలు. సమత బావకు కావలసినవన్నీ న స.

ఎంతో శ్రద్ధతో చేస్తోంది. తెలిసీ తెలియని వయస్సు. ముగ్ధ [

బావ చేతిస్పర్శకే పులకించిపోతోంది. శోకాన్ని నింపుకున్న ఆ |

ఇల్లు రఘు సమతల మధ్య చిగురించే ప్రేమ చిన్న దీపంలా ఆ (| ర్తి

ఇంటికి శోభను ఇచ్చింది. యో. శం. జయరామ్‌ బయట నుండి వచ్చి రఘు కొరకు చూశాడు. + న్యా. రో వా

గదిలోనికి వెడుతూనే ఆశ్చర్యపోయాడు జయరామ్‌. గ క్‌ శ ఎన్‌లార్ట్‌చేసిన కుంతల ఫోటో వడిలో పెట్టుకుని దుః శ్రీశ 1.

ఖిస్తున్నాడు రఘు. జయరామ్‌కు బాధకలిగింది. అల్లుడిని అంతగా కేకలేసినందుకు. తనే

తప్పుచేశానేమో అనుకున్నాడ మొదటిసారిగా.

“బాబూ! భుజంమీద చేయివేసి ఆప్యాయంగా పిలిచాడు. ఉలికిపాటుతో రఘు సర్దుకున్నాడు”.

“ఏం లేదండీ” కళ్ళు తుడుచున్నాడు.

“రఘూ సమతను నీకిచ్చి చేయాలనుకున్నాను.

నీవు నన్ను అపార్థం చేసుకోవద్దు కోపగించానని.

నా బంగారు కోరినట్లే ఎప్పటికీ ఈ ఇంటి అల్టుడివే.” అనురాగంతో తల నిమురుతూ అన్నాడు జయరామ్‌.

కాలం నదిలా ఎత్తుపల్లాలను ముళ్ళనూ, పూలను అన్నిటినీ కలుపుకుని ప్రవహిస్తోంది. అన్నిటికంటే చిత్రం శోక సముద్రంలో మునిగిపోయి జీవింటమే వ్యర్ధమనుకునే కుటుంబ సభ్యులు, రక్త సంబంధీకులు కూడా ఈ కాలమహిమ కౌగిలింతలో సేదతీర్చుకుని తిరిగి జీవితంలో చిగురులను సృష్టించ గలుగుతారు. చిత్రమైనది ఇది. శూన్యమై శోకతప్తమైన ఆ ఇంట్లో నెమ్మదిగా, నవ్వులు, బావా మరదళ్ళ హాస్యాలు విన్పిస్తున్నాయి.

మల్లిక్‌ వెళ్ళిపోయాడు మెడికల్‌ కాలేజీకు. సమత బావ వెళ్ళిన తరువాత వెళదామని ఇంకా వెళ్ళలేదు.

ఒకరోజు మేడమీద సంధ్యాసమయంలో కృష్ణా నదిని చూస్తూ సమతను దగ్గరగా కూర్చోపెట్టుకుని అన్నాడు రఘ.

“బాగా చదువుకో, ఉత్తరాలు వ్రాస్తూ ఉంటాను. వివాహం అప్పుడే చేసుకోను. కుంతల అభిప్రాయంకూడా ఇదే ట్రయినింగ్‌ అయిపోగానే వివాహం చేసుకుని నిన్ను బెంగుళూరు తీసుకువెడతాను. పాలచెక్కిళ్ళపై ముద్దుపెట్టుకున్నాడు రఘు. పులకించిపోయి

83

నవయానాలఖ్న .. ముడుచుకుపోయింది సమత. బావ చేతిని (ప్రేమగా తీసుకుంది వ గ నాయి . న్‌ -. తన చేతిలోనికి. ఇద్దరికీ కళ్ళనీళ్ళు తిరిగాయి.

• నాకాను... నాలుగు నెలలు గడిచిపోయాయి. రఘు లెటర్సు వాం వ్రాస్తున్నాడు. ఎన్నో మధుర అనుభూతులను మోసుకొస్తూ. వ చదువుమీద మనస్సు కేం ద్రీకరించలేకపోతోంది. కాలేజీ హాస్టల్‌లో , రైసు, పెట్టాలని నిర్ణయించుకున్నాడు జయరామ్‌. ఇంటర్‌ పరీక్షలు ష్‌. మ ౯. దగ్గరకొస్తున్నాయి. సమత పేచీపెట్టకుండానే చేరింది హాస్టలులో.

వర్షాలు విపరీతంగా పడుతున్నాయి. పంటలన్నీ పాడయిపోతున్నాయి. కుంతల అంతర్జానానికి సూచన, రైతులందరూ దిక్కుతోచక తల్లడిల్లుతున్నారు. కృష్ణ ఉధృతంగా పొంగిపోతోంది. కట్టలుకు గండిలు పడి గ్రామం ముంచుతుందేమో అని లైట్లు పెట్టుకుని రైతులు నిదురలేకుండానే కాపలాలు కాస్తున్నారు. పంటఫలించకపోతే రైతు బ్రతుకు శూన్యం. జయరామ్‌ కూడా రాత్రంతా కృష్ణానదీతీరంలోనే నిదురలేకుండా కాపలా కాస్తున్నాడు. ప్రియాతి (ప్రియమైన తన ప్రాణం, తనబిడ్డ ఘోరమైన రీతిలో మరణించినా, వివేకానందుని సందేశాలు, దయానంద ఆర్యసమాజ హేతువాదం, వేదాలు ఉపనిషత్తులలోని సూక్తులు. ఆశ్రమంలోను, స్వయంకృషితోను అర్ధంచేసుకుని మనస్సుకు జీర్ణింపచేసుకొని, ఆచరణలో పెట్టగలిగిన జయరామ్‌ తను కృంగిపోకుండా కుటుంబాన్ని కూడ బడబాగ్నిలో పదనీయక సమర్భుడై మనస్సును సంస్కరించుకుని జీవితాన్ని పుపష్పింప చేసుకోవటంలో సఫలుడయ్యాడు. మిగతా పిల్లల భవిష్యత్తు కొరకు కర్మ భూమిలోనికి నడుముకట్టి ఆదర్శాన్ని వేదాంతసారాన్ని తెలియచెప్పాడు. ఆకళింపు చేసుకుని ఆచరణలో పెట్టాడు.

పంటలన్నీ వరదల్లో మునిగిపోయాయి. ప్రకృతి శాంతించింది. కృష్ణ వెనుకకు మళ్ళింది. సమతకు పరీక్షలు దగ్గరకొచ్చాయి. ప్రసాద్‌ చదువు మానివేసి దేవదాసులా జులాయి అయిపోయాడు. సీతారావమ్మకు కొద్దిగా షక్షవాత చిన్నాలు కన్పించాయి. నగరానికి తీసుకువెళ్ళి మంచి హాస్పిటల్లో చేర్చారు. రఘు అకస్మాత్తుగా అనుకోకుండా వచ్చినందుకు జయరామ్‌కు ఆశ్చర్యము సంతోషం కలిగాయి.

“శెలవలిచ్చారు అందుకే వచ్చాను” అన్నాడు.

మామగారే మనుకుంటారో అని సంకోచిస్తూ,

'సమతకు కబురుపెట్టనా ? అన్నాడు జయరామ్‌ నవ్వుళూ.

“అవసరంలేదు. తను వస్తుంది అన్నాడు.”

84

“ఎలా” ఆశ్చర్యపోయాడు జయరామ్‌. | కరతల . “అమ్మమ్మగారికి బాగోలేదటగా పర్మిషన్‌ అడుగుతానంది |. ఈ రోజు ఇక్కడకు వస్తుంది” అన్నాడు రఘు. జయరామ్‌కు మరింత ఆనందం కలిగింది తనే ఏర్పాటు (౨. శాత. చేసుకున్నందుకు. శ్జోః ర్తి న్‌ అల్లుడికి ఎంతో మర్యాదలు చేశారు జయరామ్‌, స్రక్త్కు నో నూ శారదాంబలు. కుంతల ప్రేమను నింపుకున్న వ్యక్తి ఒకవిధంగా శ్షీ[ | ణా... రఘుకూడా కుంతల జ్ఞాపకాలను వెదజల్లుతున్నాడు. ఆ టీ న! న. పిచ్చితల్లిదండ్రులమీద. కుంతల రఘుచుట్టూ ఉన్నట్లే ఆనందిస్తున్నారు. ఆనందంతో వచ్చింది సమత. బావతో ఎన్నో కబుర్లు చెప్పింది. శారదాంబ చాటుగా పిలచి వివాహం కాకుండా అంత చనువు తీసుకోకూడదమ్మా జాగ్రత్త అని “త్వరలోనే అయిపోతుందిలే పెళ్ళి” అంది మెరిసే కళ్ళతో అన్నది, సాయంత్రం టిఫిన్‌ రఘుకు ఇచ్చిరమ్మంటూ. సమత టిఫిన్‌ తీసుకు వెళ్ళింది. రఘు ఎంతో ఆప్యాయంగా సమతను ప్రక్మన కూర్చోపెట్టుకుని చేతిని తన చేతిలోనికి తీసుకున్నాడు. “నవుతా! చదువెలా ఉంది? ఇవ్వడం వోన్సలు కదా! బాగా చదువుతున్నావనుకుంటున్నాను. “వదవాలనిపించటంలేదు బావా”! మీరే కన్పిస్తున్నారు పుస్తకాలలోకూదా. మీ ఉత్తరాలే చదువుతున్నాను. నాకు అవే పాఠ్య పుస్తకాలు. “సిగ్గు పడుతూ అన్నది సమత. “పిచ్చీ? నిజంగా అంత(పేమ ఉన్నదానేనంటే!” “నాక్రు కోపం వస్తుంది మీరలా అంటే” నిజంగానే కోపంతో చూసింది సమత, “నా మీద నీకు ప్రేమలేదు”. అన్నాడు రెట్టిస్తూ రఘు. ఫో! నే వెళ్ళిపోతాను అంటూ లేచింది సమత. చేయిపట్టుకుని తనవైపుకు త్రిప్పుకున్నాడు రఘు. “అయితే నాతలమీద చేయివేసి ప్రామిస్‌ చేయి నిర్దాతపోయింది సమత. అయినా చేయివేసి నిబ్బరంగా చెప్పింది “నిజంగానే ప్రేమిస్తున్నాను”. “మీ మీద ప్రామిస్‌” అన్నది. “అయితే నేను చెప్పినది చేస్తావా ? అన్నాడు రఘు. 85

కం తానానాటు “ఏది చెప్పినా చేస్తాను బావా! మీ దానిని నేను. జే మాలు! “ఎందుకింత అనుమానమొచ్చింది” ఆశ్చర్యంగా అడిగింది / ఫా వా ఫా విన్సించుకోలేదు సమత ్రశ్చను. మా ఈ, గ య || సమతకు ఒకక్షణం ఏమీ అర్ధంకాలేదు. | య. “అదేమిటి! లెటర్సు ఎందుకు” అమాయకంగా అడిగింది. తా నా... నాకు కావాలి! ఇప్పుడేగా నేను చెప్పినది చేస్తానన్నావు” నవ్వుతూ అన్నాడు రఘు. “ఎందుకు బావా! అలా ఏడిపిస్తారు. మీరు ఢిల్లీ వెడితే అవే నాకు ప్రాణం. ఎలా ఇవ్వను దిగులుగా అన్నది సమత.” అదంతే నాకు తెలియదు ప్రామిస్‌ చేశావు. ఏది చెప్పినా చేస్తానన్నావు. అమ్మనాన్నలకు చెప్పవద్దు. వెళ్ళి లెటర్సు తీసుకురా” అన్నాడు రఘు సీరియస్‌గా. ఏమిచేయాలో తోచలేదు. బావ జోక్‌ చేస్తున్నాడు. అయినా ఏమిపోయింది ఇస్తే ఇంతగా అడిగేటప్పుడు. అని ఎంతో అపురూపంగా దాచుకున్నది ఆ ఉత్తరాలు క్రొత్తగా తన జీవితంలో అద్భుతమైన అనుభూతులను నింపాయి. వాటిని తీసుకువచ్చి రఘుకు ఇచ్చింది ముగ్గబాల సమత. మబ్బులు కమ్మి చీకటయింది. యశ శ + సమత తిరిగి కాలేజీకి వెళ్ళిపోయింది. కాని అగమ్యగోచరంగా ఉంది. వమిచేయాలో పాలుపోలేదు. ఏదోకారణముంది బావ లెటర్సు తీసుకోవటం. కొద్దిగా మార్చుకూడ కన్పిస్తోంది. నటనలా అన్పించింది మొదటి పర్యాయం బావ ప్రవర్తనలో, కాని వమిచేయగలదు. మనస్సంతా అతనికే అంకితం చేసింది. నాన్నతో చెబితే చాలా సీరియస్‌ అయిపోతారు. బావదక్క్మరు తనకు. చదువుసాగటంలేదు సమతకు. తెలిసీ తెలియని వయస్సు. కాని ఏదో ఉపాయం ఆలోచించా లని తీవ్రంగా ప్రయత్నించింది. సునీత గుర్తుకు వచ్చింది. వెంటనే లెటరు వ్రాసింది అన్ని విషయాలతో. పరీక్షలు ఇంకా వారమే ఉన్నాయి. అలా అని పుస్తకాలు తీస్తే అశాంతి, బావే ప్రపంచమనుకున్న తనేమయయిపోవాలి ! ఏదైనా జరిగితే నాన్న అమ్మ జీవిస్తారా ! తన భవిష్యత్తు కూడా ? ఇంతలో సునీత దగ్గర నుండి లెటరు వచ్చింది. వార్దెను తెచ్చి ఇచ్చింది సునీత రాసిన కవరుని. రఘు అన్నయ్య లెటరు రాశాడంటూ తిడుతూ రాసింది రఘుని. అందులో రఘు రాసిన లెటరుకూడా పంపించింది. ఆ లెటరు తీసి 856

చదవడం మొదలు పెట్టింది సమత. క్షారాలు, సునీతకు ప్రేమతో రఘు... . సునీతా! , క నా బాధ ఎవరికి చెప్పుకోవాలో తెలియక ఎంతో వేదనకు 1 గురయ్యాను. హరాత్తుగా నీవు గుర్తొచ్చావు. కుంతలను స్టో ర్తి స్‌ పెళ్లిచూపులలో చూడగానే నా సంతోషం అవధులు దాటినా క్కు ఇ నో నూ అంత అదృష్టవంతులు లేరని పొంగిపోయాను. కానీ తర్వాత జ ళీ టీ న్‌. నా జీవితం ధ్వంసమైపోయింది. కుంతల నన్ను చిత్రవధచేసి ట్రీ! ట్ర వెళ్లిపోయింది. మృత్యువు తప్పదు కుంతలకు అనుకోగానే నా మనసు పరిపరివిధాలపోయింది. నా సుందర భవిష్యత్తు సర్వనాశనమైపోయిందని భయపడిపోయాను. నిర్దాక్ష్య్యంగా కుంతలను మననునుండి తొలగించాను. ఆమె అందించిన (ఢేమను గుండెల్లో కూడా దాచుకోలేకపోయాను. సమత చిన్నపిల్ల, ముగ్ధ. అమాయకురాలు. కుంతల గుర్తుగా ఆమె కోరికపై వివాహం చేసుకోవాలన్చించింది. కానీ నేను ఆశాజీవిని. చదువుకున్ననాణ్ని అందగాడిని. నాకేమి తక్కువ సునీతా! ఆ జయరామ్‌ నక్క వినయాలతో పొగిడి పొగిడి నన్ను వశపరుచుకోవాలని చూశాడు. అతను ఇచ్చేది, అతనిచ్చునది కట్నంకాదు... భిక్షగాడికి వేసినంత. అదీగాక ఈ సమతకి కట్నమెందుకివ్వాలి అంటున్నాడట. ఇప్పుడు నా విలువ తెలిసిన నాకు భవిష్యత్తు నన్ను పూలబాటలో నడిపిస్తుందని ఆశపడ్డున్నాను. పదిలక్షల కట్నమిస్తానంటూ సంబంధం వచ్చింది. కానీ జీవితమంతా కష్టపడినా అంత డబ్బు నేను సంపాదించలేను. అందుకే నా షాన్‌ ప్రకారం సమత దగ్గర నేను రాసిన లెటర్స్‌ అన్నీ మాయచేసి తీసుకొచ్చాను. లెటరు చదువుతూ ఉన్న సమతకు కళ్ళు తిరిగాయి. అచేతనమై కన్నీళ్ళు కారుస్తూ ఉండిపోయింది. అలా ఎంతసేపు వున్నదో లంచ్‌ బెల్‌ విన్సించగానే ఏదో నిశ్చయించుకున్నట్లు లేచింది. వార్డెన్‌కు నాయనమ్మ చనిపోయిందని లెటరు వ్రాసిచ్చి ఇంటికి బయలుదేరింది, కన్నె వలపులన్నీ మసిబారిన మనస్సుతో. భయం భయంగా, భీతితో అడుగు పెట్టింది. సమతను చూడగానే జయరామ్‌, శారదాంబలు ఆశ్చర్యపోయారు. “ఏమిటమ్మా చెప్పకుండా ఇలా వచ్చావు! పరీక్షలు దగ్గరకొచ్చాయి” జయరామ్‌ ఏవో కాగితాలు చూస్తూ అన్నాడు, “ఎంత బావను చేసుకుంటున్నా చదువు అవసరం.” ఏమిటే సమతా నీ చదువు నీవు” శారదాంబ నవ్వుతూ అన్నది. సమతనుండి సమాధానం లేదు. తలవంచుకుని లోపలికి వెళ్ళి వెక్కి వెక్కి ఏడుస్తున్న 87

నారా కాక్స్‌ సమతను చూసి ఇద్దరూ దిగ్భ్రాంతి చెందారు. య క. ఏమైంది సమతా! ఎందుకు ఏడుస్తున్నావు? కాలేజీలో లే నా ఏమైనా జరిగినదా? లెక్చరర్స్‌ ఏమైనా అన్నారా? | లస. . సమత చదువు సరిగాలేదని తెలిసిన జయరామ్‌ అడిగిన సా ల నా" పళ్నలివి. సయం “ఆరోగ్యంబాగాలేదా! వమైందమ్మా అనునయంగా . క... అడిగింది శారదాంబ, సైనాను. అమ్మా! అమ్మను కౌగలించుకుంది దుఖంతో సమత. విచక్షణాదృక్సధం ఉన్న జయరామ్‌కు కొద్దిగా అర్ధమయింది. ఏదో జరగరానిది జరిగినదని. బావ ఏమైనా లెటరు వ్రాశాడా ? హాస్టల్‌కు వ్రాశాడా? లేదని తల ఊపి రఘు సునీతకు రాసిన లెటరు అందించింది. అపురూపంగా పెంచుకున్న కుంతలలా అయిపోయినా, సమత సుందర భవిష్యత్తు ఊహించుకుని ఆనందిస్తున్న శారదాంబ, జయరామ్‌లు కుప్పకూలిపోయారు. ముందు సమాజంలో ఎలా తలెత్తుకోవాలి? సమతకు భవిష్యత్తు ఏమికావాలి ? దుర్మార్గుడు ఇలా ఏదో చేస్తాడని అన్పించినా, అందరి ప్రోద్భలంతో, పరిస్థితుల ప్రభావంతో తలవగ్గిన జయరామ్‌కు అశనిఘాతమైనది ఈ భయంకర మోసం. శారదాంబ దుఃఖాన్ని చూసి జయరామే ధైర్యాన్ని తెచ్చుకుని తన కర్తవ్యం దుః భించటం కాదని ఈ విషము సంఘటనను తట్టుకుని, మిగిలిన ఒక్క ఆడపిల్లను, శారదాంబను రక్షించుకోవాలని కృతనిశ్చయుడయ్యాడు. ఆత్మ విశ్వాసంతో ముందుకు నడవాలనుకున్నాడు. మనస్సును కుదుట పరుచుకున్నాడు తనకున్న సంస్కార బలంతో. “నాన్నా నాకు నమ్మకం కలుగుటలేదు. ఎవరినైనా వాళ్ళ ఊరుకి పంపించి నిజమేదో తెలుసుకోండి నాన్నా” అన్నది కళ్ళ నీళ్ళు తుడుచుకుంటూ సమత, బేలగా, అమాయకంగా అంటున్న కూతురిని చూసి జయరామ్‌ హృదయం ద్రవించింది. ఇష్ట లేకపోయినా అలాగేనమ్మా” ఏమి జరిగినా నీవు ధైర్యంగా ఉండు. అంటూ బయటకు వెళ్తూ శారదా! నీవేడుస్తూ కూర్చుంటే సమతేమికావాలి. మన ఖర్మలు ఇలా ఉన్నాయి విధి ఆడిస్తోంది. సమతను చూడు ముందు అంటూ బయటకు వెళ్ళాడు జయరామ్‌ గంభీరంగా. పెళ్ళిపందిరి పెళ్ళి అయినట్లుగా కన్పిస్తోంది. ఊరివారిని అడిగితే రఘు ఉత్తరంలో 88

వ్రాసినదే జరిగినదని చెప్పారు. వెళ్ళిన మనిషి చెప్పిన వివరాలు క్రీ తెలుసుకుని ముందే ఊహించిన జయరామ్‌ ఎక్కువ బాధేమీ నాలో కలుగలేదు. విషయం తెలిసిన శారదాంబ ఉద్రేకం, కోపం, క నిస్సహాయత చూపిచింది. శాతూ

సమతకు మాత్రం భూకంపం వచ్చి తను అందులో [న క / ఇ కూరుకుపోయినట్లు కుప్పకూలిపోయింది. ఆ పసిమొగ్గ ఇంత 'గ్న్య్టై (శో వా ఘేరాన్ని తట్టుకోలేని స్థితిలో ఉంది. బిడ్డను ఆ స్థితిలో చూసిన ల బై క్‌ వు జయరామ్‌ నిర్వణ్డుదై. గన క్‌

“నీవు తప్పుచేశావమ్మా ఉత్తరాలిచ్చి. లేకపోతే అతని జీవితాన్ని కోర్టుకెక్కించేవాడిని.

• అల్లరిపాలయ్యేవాదు. ఎన్నడూలేని ఉద్రేకంతో అన్నాడు జయగామ్‌.

పలుచని లేతమొక్క తుఫానుకు ఎలా అతళాకుతలమై పొతుందో అలా అయిపోయింది సమత. చేవలుడిగిపోయి నిశ్చేతనంగా చలనంలేనట్లున్న కూతురుని చూసింది శారదాంబ. గుండె దడదడలాడింది. ప్రాణప్రదంగా పెంచుకున్న బిడ్డ ఎలాగూ వెళ్ళిపోయింది. ఉన్న బిడ్డను కాపాడుకోవాలని, నిర్ణయించుకుంది.

“సమతా! నాన్నగారు అందరి నాన్నలవంటి వారు కాదు. మీరదృష్టవంతులు. మీరేది కావాలన్నా ఆయన సిద్ధమే. మరచిపో జరిగిందంతా! పట్టుదలగా వాడి ముఖాన కొట్టినట్లు చదువుకుని డాక్టరువి కావాలి. నాన్న పేరును నిలబెట్టాలి. అందరి ఆడపిల్లల్లా ఏడుస్తూ కూర్చోవటం మన ఇంట్లో ఉండకూడదు. కష్టాలు మనుష్యులకే గాని మానులకు కాదూ” అంటూ ఉండగానే అక్కడలేని సమత కొరకు వెతికింది. చేష్టలుడిగన వాడిలా నిలబడిపోయిన భర్తవైపు చూస్తూ శారదాంబ దుఃఖాన్ని దిగమింగింది..

మనమిప్పుడు సమతను పదిలంగా కాపాడుకోవాలి. భవిష్యత్తులో తిరిగి దాని జీవితం కళకళలాడేట్లు చేయాలి. పసిబిడ్డ ఇది. ఎదురు దెబ్బలు కూడా ఉంటాయి జీవితంలో అని తెలియని అమాయకురాలు. బాధను తట్టుకోలేని లేతమనసు. మీరేమీ అనవద్దు. ఎలాగైనా దానిని డాక్టరు చేయాలి. పట్టుదలతో అంటున్న భార్యను అభినందించాడు జయరామ్‌.

య శ + +

మనసుంటే మార్గముంటుంది. ధ్యేయముంటే, వెలుగులు చిందుతాయి. ఆదర్శముంటే గౌరవం పెరుగుతుంది. నిన్నటి కన్నీరు ఈరోజు జీవితపారాన్ని తాకితే మనశ్శాంతి వస్తుంది. మంచి గ్రంథాలు చదివితే సృష్టి రహస్యం బోధపడుతుంది. మనస్సును దారిలో పెట్టుకునే మార్గం బోధపడుతుంది. జయరామ్‌ వ్యక్తిత్వాన్ని పై విధంగా మలచుకుని, దుఃఖాన్ని జయించి

89

నాజ ( సమత పి.యు.సి. కాగానే మెడిసిన్‌లో చేర్చించాడు. ముందు బ్‌ చాలా వ్యతిరేకించినా కాలేజీలో చేరిన తరువాత సమత పట్టుదలతో 1 న్డ్‌ క్‌ స. కూడిన ఏకాగ్రతతో చదివసాగింది. మల్లిక్‌ ఫైనల్‌ అయిపోయిన | ల సశా తరువాత జయరామ్‌ పెళ్లిప్రసక్తి తీసుకువచ్చాడు. సునీతను తా. వివాహం చేసుకుంటానన్నాడు మల్లిక్‌. సునీత కూడా డాక్టర్‌... అం న సంతోషంగా శారదాంబ జయరామ్‌లు అంగీకరించారు. ప... వైభవంగా వివాహం జరిపించారు. మల్లిక్‌ అమెరికా వెళ్లడానికి స. ఏర్పాటు చేసుకుంటూన్నాడని జయరామ్‌ అయిష్టతను ఎన గాలా చూపించాడు. ఉత్సాహవంతుదైన నవయుకుడు మల్లిక్‌ తల్లిదగ్ధర నిరాశగా మాట్లాడాడు. అందువలన శారదాంబ పట్టుదలతో కాడుకును అమెరికా పంపించింది. జయరామ్‌ చాలా బాధపడ్డాడు. కాని త్వరలోనే సమద్ధించుకున్నాడు. నిత్యజీవితంలో మంచి కర్మలను చేస్తూ మంచి స్నేహితులను పొంది ఆనందంగానే జీవిస్తున్నారు జయరామ్‌ శారదాంబలు. కన్నీరు దాగదు. అలా అని సూర్యోదయమాగదు. ఖయ + + య. ( 976 ం | నట ల య స = [ హైదరబాద్‌ శ ఫో 90

రో న ల మో సే న! వాగన్‌ సం టా 1 టర ర న. గ స కనలేని న ఇ గం. కా తక్‌ సుం న మా. త గ ్‌ టా కలు. న స స మాతుట డా ఇ ప యన క... ఇ న న న న్న! గ. నే | క ఆ లంాత్యామ పు మ న స్ట

చలసాని వసుమతి 1 పుట్టినది : కృష్ణాజిల్లా తోట్లవల్లూరు మెట్టినది : కృష్ణాజిల్లా పెదమద్దాల భర్త ; లేటు చలసాని మాధవరావు " పిల్లలు ఏ మొటపర్తి రమాదేవి చలసాని రమేష్‌ చలసాని రవిబాబు విద్య ; హైస్కూలు చదువుతో ముగిసిన విద్య, వివాహనంతరం దక్షిణ భారత హిందీ ప్రచార . సభ నుండి విశారద హిందీ ప్రచారక్‌, అలహాబాద్‌ యూనివర్శిటి నుండి సాహిత్యరత్న జబల్‌పూర్‌ యూనివర్శిటి [14.4., ఆంధ్రా యూనివర్శిటి 11.4, ఉద్యోగాలు : నిర్మలా, ఆంధ్రాబ్యాంక్‌, అర్బన్‌ స్కూలులో ఉపాధ్యాయిని. అభిరుచులు: రచనా వ్యాసంగం, భారతీయ సంస్కృతి పట్ల అభిరుచి, అన్వేషణ, కుటుంబ వ్యవస్థలోని | వడిదుడుకులపట్ట అవగాహన. - | రచనలు : ఈ 'కుంతల' నవల 1965లో ప్రధమ ముద్రణ ఆ రోజుల్లో ఈ నవలకు మంచి. స్పందన. అమ్మ నివేదన, నిత్య సత్యాలు, స్వగృహం, స్వదేశం మొ॥ వ్యాసాలతో | ప్రారంభమైనవి రచనలు. తరువాత ఐదు నవలలు, కథలు యాభై వరకు వ్యాసాలు, | కవితలు. కుమారుడు చలసాని రమేష్‌గారికి, యాభై వసంతాలు నిండిన సందర్భంగా యాభై కవితలు

1. భ్రాయటం జరిగింది. ఈ నుధ్య విజయవాడ నుండి రచయిత్రిగా గుర్తించి “విశిష్ట సేవా నేటి మహిళో ; అవార్డు వచ్చినది. రచనల పోటీలకు జడ్జిగా వ్యవహరించి సన్మానాలు జరిగాయి. ఇప్పుడు హిందీ భాషలో ప్రముఖ భక్త కవి సూరదాసు వ్రాసిన “భమరగీతం” తెలుగు అనువాదం విడుదలకు సిద్ధంగా ఉంది. వ్యాసాలు, కవితలు పుస్తక రూపంలో ప్రచురించబోతున్నారు. ' ఆశయం : భారతీయ సంప్రదాయాలకు అద్దంపట్టే రచనలు, కుటుంబ సభ్యుల మధ్య సామరస్యాన్ని కాపాడుకునే విధానాలకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలనేది తసన.