Telugu Kulaasa kathalu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

., స న (ఈఈ ౧ మనో

| భం నై.

ఇ ర. క (ఫ్లై వి (క

. గాం, “ అం౪ంధి ర స

కడుపు పానఖ శ

ఈ నర! మార న. న. గ లో ॥

సస! సస పచ న మ న మ . ను ఏడు న. మ వ. న లాలన క 4 ల యే వప. . న న మ 1 తి. మ... క . . గ్గ స స్ట ర. న. స సన న పు న న న్‌ య. ల ప నానన టి. ప. మ. నహ నో వ. స పం న మ. మ . న పసు వ స . న. సట 1. న స య న. వ | ప. న. పత ధనా వ మ. న వ ప! పన న. [ టు ర ఖ్‌ య నను ట్ట టా సా . స్ట మ. వ . వ టు. మ స తన . మ న వ ష్‌ మ. స ల. . హూ. స్‌. ప. న్‌ వ పసన య. న న; మ మ మా ట్ట ర. [క్‌ న స నో న 1 న. న. య. న్న య సు చ న స్త న. న

• వ. న. న స. వ న. చ న ను వ. నం న. ప షమి న స క వ ్ట ప న. | వ. న్ను య్‌ సే వు పు మ య. - న . ర. త స ప. వస. ల టు వన న వు (౨ నా. క. జ్‌ సి ప వ. య... వు. ము క. నే న. వు ము ల. ప. సు న. స్ట ప స నా . ప మ సి పు స స్‌ ప. వ. ల. ఇయ హం సస స మ. వ. వ. ను ్ట్‌ న్ను న! నై. య మ. లు ప మ. న సహ. ప న్‌ వనన . న మ నుట ము. స. స న. స మ న న ము న్న న్‌ మ. నష్ట న్‌ా షస. మ. న న న షు వ్‌ ల స స్ట మ స్‌ క న నకు స న! ను న క్త టు న మో వ పం మ మ మ న నన సుమ సు స ల్‌ న! వ. మ స ప న. న స స న స్ట. [ గూ. న్‌ స స. మ వో వ్యా ప. న్న . మ న స ప మ సళ య... ఓ సు ప వ ష్‌. మత్‌ నే హు మ. న. సం య. మం ఖ్‌ చ న శకట. ః. - నో స మస. టట స్ట ల్‌. న . న వ. స ప స. న ప న మ న మ స మనని న టే. త . . (న. ప . య ఖా... న న. వ్‌ ము మ్య న. న వే [ఏ వ. స హే మ సై వ న వ. సస వ. పష మ ప మ స న ము సో న. మ స వం సు నో ను. ఎస మ మా ను స చ రా మ. మ్‌ . [ బీ . న. వ. చ యనరిలు షు మ. న న్‌ వ వ న నే. మ సం వ. చ వాయు న్‌ స! ప్‌ చ న సు 'శందరల క. స ర ] న్‌ ష్య. న. ప. ల న మ మై. స య. టు న పట. షన్‌ మ! ట్ర. మ. టి “తవం నల శ్‌. హ్‌ స్థాన: నలే వ వ. [| న. న న గ్‌ డా పా .. చా య స పు య. కీ 1 స షే నవ... య. మా. జ్‌ మ గ వ వుం ట్‌ ) గజిటె. ష్‌ న. స న్‌. ము స చ సీ మెంట్స్‌, గెజిటె. న. మ. ష్ట్ర. మ. న. న న... స బో స న మ కంట స స త! ను స. వ ట టీ స త్‌ య. ప 5300 క టు. స ఎవాఫ సో... వ. సస్య న

కలసిగితకగీగు కశ! 1141 గీ ౧0|116య40% 0[5%10గ 5101165 0 ॥ 8911458460 (820276౮026 శ2౧228002/2గ అశ4ం[0/ 1406 1997 “పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం” ఆర్థికసహాయం రు. 4000/- 60౪76 రజి8౧ : 6౧2౧౮౧౫ ౫ 6౦౧/6 620౧ 06 ౧26౮ ౧౦గ : టా అల ల

• బగం4 9245 ౮97 అ య.

1. 6౧ ఉండగా న . 6126466 0గ%16' 6010౧ ద్క? 521002020200 530 022 0౧0౧6 0891-535550 వ.

• ₹440%04/48004%40058[ “౨. - " (4|| 98/3౧0%6) న. . , *' లిగట! ౮8[య10%5 ౫ జే 0462120 9౪660 కంణ గెండ6 | ' గీ 05] ॥ [8/44/2624 520 002 ( ల
• 4౦0044 8006100986 . ౧2౧60౧0. 10 గగ 52గొజ గీజం61 తా ల్‌ + 1200180662. ౧662016 - 500 027 గం ణి ౧
• గిటుటం64 800% 0157718070 [౧౫౫ ౯ 501620 8222౧ గ/౮0611014 500 095 గంటం20. కషం 2-5గ1602 క40110240౧9 5గీగీ1ష[ 601-533 440 (౧ 08852-27474) ౧౧664౩ 60411014 67401౧1౮ [1 ఎ జ శ-540, 0౧12620210 ౫౮62026. 5||. 7607361 0106 "0 100/- ($ 10) న 0 పేజీ ఫోటో : శ్రీ అర్జువ్‌లాలా, (న్యూ ఢిల్లీ ;26.2.19092 )

స మయం. | /. | ఖలీ . త్న ల ప మ లట నాటద్యోగ నావను విశాఖ రేవుకి చేర్చి నా జీవన విధానాన్నీ ఆలోచనా పరిథినీ అనూహ్యంగా ప్రభావితం చేసిన మేధా శక్తి సంపన్నుడు భమిడిపొటి కుక్కుటేశ్వర రావు గారికి భయభక్తులతో ఈపుస్తకం సమర్పిస్తున్నాను. అలా: స్ట) ప! (1 ఏన కాళి క్‌ రా |

1. అనుకోని కధ .... 1 25. పల్లెకు పోదాం... డర్‌
2. జన్మహక్కు ... 9 26. పర్మిషన్‌ గ్రాంటెడ్‌... _ 153
3. పెళ్లి ఆపి చూడు ... 15 27. కాలింగ్‌ బెల్‌... 159
4. అభివృద్దినిరోధ 'కత'... 23 28. కలలూ, ఫ్లాష్‌బ్యాక్‌లూ .... 165
5. అమర్‌ భూపాలి ... 27 29. 'సారంగ' రాగం ... 169
6. బూచిరామయ్య ... 35 30. పురైకో బుద్ది ... 177
7. పనిచేసేవాళ్ల కధ ... 39 31. నీకు నచ్చని నిజం ... 180 8 స్కూల్‌ ఆఫ్‌ ధాట్‌... శీర్‌ 32. వార్నింగ్‌ ... 183
8. సినిక్‌ ... త్తం 33. పందిట్లో పెళ్తవుతున్నది ... 196 10, మళ్లీ కన్యాశుల్కం... 57 34, ఒరవడి ... 199 11 మీకూనాకూభేదం.. 61 35. అప్‌ అండ్‌ డవున్‌. 2]
9. మామయ్య్యే దైవం ... 7 36. పరోపకారి పరాంకుశం ... 213
10. మనోహర్‌ కహానీ ... 81. 37. మావూళ్లో ఒక్కసారి దిగండి... 216 14 పిచ్చిక గూడు ... 83 38. మేధావి కల ... 224
11. హిజ్‌ మాస్టర్స్‌ వాయిస్‌... 89 39, పూజారి - 227
12. జలగా - మనిషీ ... 93 40. మా కొద్దీ నల్ల దొరతనము... 234
13. మట్టి... 103 41. పరిచయ పరిణామం ౨ 238
14. మీదయ, మా ఆనందం... 109 త్తణై దిద్దుకోలేని తప్పు = 244
15. అక్రమ భన ॥ 7 రబడీన... క్ష 44 సార్కీ బాబాయిగారూ! 2 , ష్టం 2[59 123 45. (త్రిశంకు ... 265

శై యమక 46. గణేక్‌ ధూంధాం ... 269

2. బాక్‌ న్‌ లం 131 త్త ఉద్యమం మెదలయింది .. 273

24 తిరోగామి ఒం 135 48. పర్ఫ్‌ దొరికింది ... 278

ర నన 1171110 మ కత 49, అశీర్షకమ్‌ ల 283 న

అనుకోని కథ ఎండ నిప్పులు చెరుగుతోంది- అంటారు ఇలాంటి ఎండను వర్షించేటప్పుడు. పోస్టుమాన్‌ రాకపోయుంటే నేను వీధిగది తలుపు తీసుండేవాడిని కాదు. మెట్టుదెగి గేటుదాకొ వెళ్లుండేవాడిని కాదు. ఎండ నిప్పులు చెరుగుతోందో పప్పులు ఉడకబెడుతోందో నాకు తెలియవలసిన అవసరం ఉండేది కాదు. వేడి ఉందని తెలుస్తుంది. భరించడం అంతకంటే బాగా తెలుస్తుంది. అంతే. కర్రగేటు. దానికి రెండు రెక్కలు. రెండు రెక్కల్నీ కలిపి ఉంచడానికి ఒక దళసరి ఇనపరింగు. ఆ రింగుని ఒక రెక్కమీదినుంచి తప్పిస్తే గేటు తెరవ్వొచ్చు. మెట్టదాకా వచ్చి తను తెచ్చిన ఉత్తరం కిటికీలోంచి పడెయ్యొచ్చు. మళ్లీ గేటుదాకా వెళ్ళి గేటు తాలూకు రెండు రెక్కల్నీ దగ్గిరిసాలాగి రింగు వెయ్యొచ్చు. పోస్టుమాన్‌ ఆ శ్రమంతా పడలేదు. “పోస్ట్‌!” అని ఒకసారి అరిచేడు. గేటుమీదుగా ఒక ఉత్తరాన్ని విసిరేశాడు. అది దారం తెగిన గాలిపటంలా, గాల్లో రెండు పిల్లిమంతరాలు వేసి కాంపొండుగోడకి కొంచెం ఇటుగా వున్న మల్లెపాద కుదుట్లో పడింది. కిటికీలోంచి అంతా వినిపించింది. అంతా కనిపించింది. కుదుట్టో పడ్డ ఉత్తరాన్ని ఇంట్లోకి తెస్తేనేగాని ప్రాణం కుదుటపడలేదు.

ఉత్తరం. కవరు. నాకు కాదు, మా అబ్బాయికీ కాదు మా కోడలికీ కాదు. మా మేనకోడలు వాణి పేర వచ్చింది. ఏదో కంపెనీ వాళ్లు రాసినట్టున్నారు. రకరకాల ఉద్యోగాలకి దరఖాస్తులు పెడుతూ వుంటుంది. ఎవరో ఇంటర్‌వ్యూకి రమ్మని వుంటారు. విశాఖపట్నానికి రీ-డైరక్టు చెయ్యాలి.

“ప్సిరు వీధి గదిలో కూర్చుంటారేమో, మామయ్యగారూ! ఎండవేళప్పుడు ఆ కిటికీ తలుపులు మూసేసుకుని తెరలు దించుకోడం మర్చిపోకండి” అని ప్రతిరోజూ వార్నింగు ఇచ్చి మరీ వెళ్తుంది కోడలు. నేను వీధి గది తలుపు గడియపెట్టుకున్నానని నిర్దారణ అయ్యేవరకు గేట్లొంచి కదలదు.

“పరవాలేదు లేమ్మా ఎంత పడమటి మొహం ఇల్లయినా, ఇంట్లో కూర్చున్న మనిషిని ఎండదెబ్బకి శోషాచ్చి పడిపోను.”

“అవుననుకోండి- కిటికీ తలుపులు మూసుకుంటే తప్పేముంది? ఇంట్లో కూర్చున్న మనిషి ఉక్కపోసి ఉడికిపోతారాయేమిటి? ఫాన్‌ ఉంది కదా! వాళ్ల ధర్మమా అని కరెంటు రాత్రి పూట తప్ప పగటిపూట కట్‌ చెయ్యడం లేదు.”

“ ఆ మాత్రం ఎండచవి కూడా చూడాలమ్మా. ఎండ వొంటికి ఆరోగ్యం. తగినంత ఎండ చవిచూడకనే ఆరోగ్యాలు పాడవుతాయి.”

“చింత చచ్చినా పులుపు చావలేదు.”

ఇలాగ నాకూ కోడలికీ మాటకి మాట తెగులు. రోజూ ఇవే మాటలు కాకపోయినా ఇదే అర్థం, ఇదే సారాంశం.

క్షే

తతా మా అబ్బాయి ద్య ఉదయం ఏడున్నరకి. ఒట్టి కాఫీ తాగి ఏడుంపావుకి స్కూటరెక్కి వెళ్ళిపోతాడు. కోడలి డ్యూటీ పదిన్నరకి. నాకు టిఫిన్‌పెట్టి తను భోంచేసి, మావాడికి కేరేజి కట్టి, తన టిఫిన్‌ బాక్సు సర్దుకుని, ఐదు నిమిషాలు తక్కువ పదికి ఇల్టు వదుల్తుంది. మా అబ్బాయికి కేరేజి పట్టుకెళ్ళే మనిషి పదిన్నరకి వస్తాడు. వాడికి ఆ కేరేజి వప్పగించి గేటు మూసుకుంటే సరి. ఒంటిగంటకి భోజనం వొడ్డించుకుని తినేసి వీధిగదిలోకి చేరిపోయి సాయంకాలం నాలుగు గంటలదాకా ఈజీ చేర్ణోనో బల్లమంచం మీదనో కూర్చోవచ్చు. పడుకోవచ్చు. నాలుగ్గంటలకి పాల పేకెట్టు వస్తుంది. ఆప్పుడు తలుపు తియ్యాలి. నాలుగుంపావుకి కేరేజీ మనిషి ఖాళీ కేరీజి తెస్తాడు. నాలుగున్నరకి అబ్బాయి వస్తాడు. అయిదుంపావుకి కోడలు వస్తుంది. ఆయిదున్నరకి పనిపిల్ల వొస్తుంది. అందరూ గేటుతీస్తారు. గేటు తీసిన వారే గేటు మూస్తారు. పోస్టుమాన్‌ పన్నెండున్నరకి కొంచెం అటూ యిటూగా వస్తాడు. ఉత్తరాలు వారానికి రెండో మూడో వస్తాయి. ఇద్దరికిద్దరూ ఉత్తరాలు ఆఫీస్‌ ఎడ్రసులకే రప్పించుకుంటారు. వెంటనే జవాబులు రాసి పడెయ్యొచ్చుననే త మరో కారణం కాదు. వారానికి రెండు మూడు ఉత్తరాలే కదా. ఆ మాత్రం దానికి ఆ పోస్ట్‌మాన్‌ గేటు దగ్గరి నుంచి “పోస్ట్‌” అని కేకపెట్టి వొచ్చిన ఉత్తరాన్ని మొక్కల్లోకి విసిరయ్యడమెందుకు? లోపలికొచ్చి కిటికీలోంచి అందించొచ్చు కదా. అందించడానికి నామోష అయితే పోనీ విసిరెయ్యొచ్చు కదా. ఊంయహూల అతగాడి పద్దతే పద్ధతి. వీథి గది తలుపు మూసేను. కిటికీ తలుపు కూడా మూసేను. తెర సర్దుతూ వుండగా గేటుకున్న ఇనపరింగు తొలగించిన చప్పుడు. కిటికీకి మీద వేపున్న అద్దంలోంచి చూసేను. పాతికేళ్ళుండవు. ఇరవై దాటుంటాయి. ఆడపిల్ట: చంకలో ఆడపిల్ల. రెండేళ్లు వెళండవు. గేటుమూసి, రింగు తగిలించి లోపలికొచ్చేస్తోంది. కిటికీ తలుపు తెరిచాను, శ ఆ పిల్ల గది గుమ్మం మెట్టెక్కింది. “తలుపు తియ్యండి!” అంది జా బ్గా జ “-8-250/ఎ; ఇదేనా?” “ఇదేనమ్మా, లోపలికి రా.” చెప్పులు మెట్టమీద విడిచి లోపలికొచ్చింది. “సీతారామయ్యగారు మీరేనా?” “నేనే. దా. కూర్చో.” చంకలో పిల్ల నిద్రపోతోంది. మంచంమీద విడిగా వున్న దుప్పటిని సగానికి మడిచి నేల్లమిద పరిచాను. కుర్చీలో ఉన్న కుషన్‌ దుప్పటిమీద ఓ వారగా వేసేను. “చంటిపిల్లని అలా ఐదు ₹రబ్టై నువ్విలా కుర్చీలో కూర్చోవచ్చు.” అన్నాను. “అక్కర్లేదు.” తను కూడా దుప్పటి మీదనే కూర్చుంది. పిల్లని రెండు మూడు సార్గు జోకొట్టింది. లేచి, తలుపుమూసింది. 'ఆ కిటికీ కూడా మూసెయ్యండి. ఎండపొడ.' అర్థం చేసుకోడానికి గాని అపార్థం చేసుకోడానికి గాని ఏమీ లేదు. కాని అర్ధంకానిది ఏదో ఉన్నంతగా ఒంట్లో నెత్తురంతా క్షణం పాటు నీరైంది. లోపలికి వెళ్లాను, ఫ్రిజ్‌లోంచి చల్లటి సీళ్లసీసా ఒకట్వాండ్‌లోంచి గ్లాసొకటి, తెకిక్కుడ పెట్టాను. కలిసా కథలు - ఛభంగో యుయుయలంళుయుమంయుట

న!

ఆ అమ్మాయి లేచింది. సీసా పుచ్చుకుని తలుపుదాకా వెళ్లి తలుపు తెరిచింది. సీసాలో ఉన్న చల్లటి నీళ్లు కొంచెం కొంచెంగా చేతిలో పోసుకుని మొహంమీద జల్టుకుంది. నుదుటిమీద అంటించుకున్న బొట్టు రాలిపోకుండా అద్దుకుంటూ చీరకొంగుతో మొహం తుడుచుకుంది. లోపలికొచ్చి, తలుపు మూసి, సీసా ఎత్తి సగంపైగా నీళ్లు తాగింది.

“ఎవరమ్మా నువ్వు? నిన్ను నేనెప్పుడూ చూసినట్టు లేదే!”

అమ్మాయి కూర్చుంది.

“మంచి ఎండలో వచ్చేవు, ఏమిటి పని?”

సీసా దూరంగా వుంచింది.

“మాకోడలు నేస్తురాలివి కాబోలు. తను ఆపఫీసుకెళ్లింది.” అన్నాను.

*... విజయవాణి ఎవరు?”

“వాణి... మా బావమరిది గారమ్మాయి... నువ్వూ అదీ స్నేహితురాళ్ట్లా?”

“అది నా స్నేహితురాలేమిటి? ఏ పూర్వజన్మంలోనో శత్రువై ఉండాలి. లోపలుంటే పిలవండి. అడగవలిసిందేదో మొహంమీదనే అడిగేస్తాను! లోకంమీద ఇంతమంది మొగాళ్లుండగా దానికి నా మొగుడే కావల్పొచ్చాడా?” సీసా అందుకుని మిగిలిన నీళ్లు తాగేసింది.

నిర్దా ౦తపోయాను.

మా బావమరిది కూతురు విజయవాణి. విజయా అనీ, వాణీ అనీ, బుజ్జీ అనీ ముద్దుగా పిల్చుకుంటూ వాళ్ల అమ్మా నాన్న ఆశ్చర్యపడేటంత ఆపేక్షతో పెంచేను. నేను దానికి చదువు చెప్పించేను. మా ఆవిడ దానికి పనులు నేర్పించింది. నా కోడలు దానికి ('ప్రపంచజ్ఞానం నూరిపోసి చనువూ చొరవా ధైర్యం అలవాటు చేసింది. ఇప్పుడీ అమ్మాయి మాటల్ని బట్టి ఏమిటనుకోవాలి? వాణి ఈ అమ్మాయి భర్తని వల్లో వేసుకుని?

(ఆలా అయ్యుండదు. ఈ అమ్మాయి భర్తే రసికాగ్రగణ్యుడై మా వాణిని లొంగతీసు కుని వుంటాడేమో..... అది వినో, చూసో, (గ్రహించో ఈమె తన భర్త సొక్షాత్తూ శ్రీరామచం(ద్రుడని ఇతర స్రీలే అతన్ని గోపాలకృష్ణుడుగా చేస్తున్నారనీ అనుకుంటూందా?)

“నోర్ముయ్యి, మా వాణిని గురించి అంతమాట అనడానికి నీకెంత తెగువే?” అని కసిగా కసరొచ్చు. కాని, కధ ఎంతవరకు నడిచిందో సౌమ్యంగా తెలుసుకొనే దారి అది కాదు.

ఏవో కోర్సులు చదువుతాననీ, పోటీ పరీక్షలకి రాస్తాననీ వాణి ఏడాదికి ఆర్నెల్టు ఇక్కడే వుంటుంది. విశాఖపట్నం వెళ్లి పదిహేనురోజులై వుంటుంది. ఎండలు తగ్గేక మళ్ళీ వస్తానని వెళ్లింది.

“ఇక్కడుంటే చదువుకైనా, ఉద్యోగానికయినా,ఆఖరికి పెళ్లికైనా సరే అవకాశాలు ఎక్కువ.” అంటుంది. “బావా, నేనేదో నీ ఇంట్లో పడి తింటున్నానని ఊరికే బాధపడిపోకు. మావయ్య నీకు ఫాదరైతే నాకు గొడ్‌ఫాదరు. నేనిక్కడుంటే మీకే మంచిది. నా పన్గూ, పరీక్షలు చూసుకుంటూనే అక్కకి సాయం చేస్తున్నాను. నాక్సు పెళ్లో, ఉద్యోగమో కుదిరి వెళ్లిపోయానంటే అక్క పాపం- తనే రోలై తనే మద్దెలై-” అని పడీ పడీ నవ్వింది.

ఇంటిపన్లు చూస్తూనే వాణి సాయంకాలం పూట కోచింగులకి వెళ్తుంది. ఏడు గంటలు కాకముందే ఇంటికి చేరిపోతుంది. అంతలోనే ప్రేమాయణాలు సాగించగలుగు తోందా? అనుకోని కథ

డా ఏమో? ఎంతసేపు కొవాలి గనక? అన్నీ యాంత్రికంగా మారిపోయిన యుగంలో కదా, ఉన్నాం!

ఆ అమ్మాయి అక్కడ పెట్టిన ఖాళీ సీసా తీసి దాన్నిండా నీళ్లుపట్టి ఫ్రిజ్‌లోకి చేర్చడం, థఫ్రిజ్‌లోంచి యింకోసీసా తీసి ఇవతలికి రావడం- ఈ వ్యవధిలో నా ఆలోచనలు అలా వాణి మీదకు వెళ్ళాయి.

“చూడమ్మాయి, నీ పేరేమిటి?”

“సరస్వతి.”

“ఇదుగో, సరస్వతీ! నువ్వు మా వాణి గురించి ఇందాక ఏదో అన్నావు. అదేమీ బాగాలేదు. మా పీల్ల అని చెప్పడం కాదు గాని మా వాణి చాలా ఉత్తమురాలు. నీకు కష్టం కలిగించే పని ఏదీ కూడా మా వాణి చేసుండదు. ఎండని పడివొచ్చావు. చిన్నదానివి. ఆవేశం, ఆగ్రహం తెచ్చుకుని ఏదో అన్నావు, నీలాగే నేను కూడా ఆవేశపడి, ఆ(గ్రహించి- గెటవుట్‌, యూ స్టుపిడ్‌ గర్ల్‌- అనొచ్చు. కొని-”

చంటిపిల్ల నిద్దట్లోనే పెద్దగొంతుక పెట్టి ఏడిచింది.

సరస్వతి ఒకసారి నా వేపు చూసింది. ఒకసారి చుట్టూరా చూసింది. చంటిపిల్ల వేపుకి తిరిగి పడుకుంది. చంటిపిల్లకి పాలు పెట్టడం కోసం 'పైకట్టు వదులు చేసుకుంది. ఆ లోపల ఉన్న ఒక కొగితం మడతని ఇటువేపు చూడకుండా నామీదకి విసిరి “చదువుకో, సీతారామయ్యగారూ!” అని,

పైటచెంగుతో చంటిపిల్లని కప్పింది. జ్‌ ఆస్ట కనే “శ్రీ కెవెంకటనారాయణగారికి ఇ.విజయవాణి నమస్కరించి (వ్రాయునది. వివాహవేదిక అనే మాసపత్రికలో మీ వివరాలు చూసి ఈ ఉత్తరము వ్రాయడమైనది. నేను బి.ఎస్సీ. సెకండ్‌క్సాసులో పాసయి వున్నాను. టైపు హయ్యరు పాసైనాను. కంప్యూటర్‌ కోర్సు చేసితిని. నా వయస్సు ఇరవై మూడు. ఎత్తు అయిదడుగుల మూడంగుళములు. మాది హరితస గోత్రము. నా జన్మనక్షత్రము పునర్వసు ఒకటవ పాదము. మాది సంప్రదాయ కుటుంబమే గాని సంపన్న కుటుంబము కాదు. అయిననూ, మా తండ్రిగారు నా వివాహం నిమిత్తము సుమారు అరవైవేల రూపాయలవరకు జాగ్రత్త చేసియున్నారు. ఆ సొమ్ము అంతా ఖర్చు పెట్టడానికి గాని నా పేరిట బొ, ్యంక్‌లో వడ్డీకి వేయుటకుగాని వారు వెనుకాడరు. మీరిచ్చిన వివరాలలో ఉద్యోగం చేసే యువతులకు ప్రాధాన్యం అని వన్ని నాకు ప్రస్తుతము ఉద్యోగము దొరుకుట అసాధ్యము కాదు. మీరు ఏదో ప్రయివేటు కంపెనీలో జాబ్‌ చేయుచున్నారని, ప్రభుత్వోద్యోగం కాదని, తేలియపరిచినారు. నాకు ఆమోదమే. ఈ ఉత్తరంతోబాటుగా నా పుల్‌సైజు కలర్‌ఫాటో ఒకటి పంపుచున్నాను. మౌ తల్లిదండ్రులు విశాఖపట్టణంలో యున్నప్పటికి నేను తరచు హైదరాబాద్‌ వచ్చుచునే యుందును. మా మేనత్త భర్తగారు హైదరాబాద్‌లో స్టిరపడి ఉన్నారు. మీ ఇష్టాయిష్టాలను అనుసరించి వారి అడ్రసుకు మీరు సమాధానం (్రాసినచో తదుపరిగా పరిచయాలు సం'ప్రదింపులు చేసికొనవచ్చును... ఇట్టు, ఈమని విజయవాణి, న! ఉత్తరం చదవడం పూర్తయేసరికి నాకే సీసాడు నీళ్లు అవసరం వచ్చాయి. మంచం మీదినుంచి

• ఆ అమ్మాయికి అవతలివైపుగా ఉన్న సీసా అందుకుని, గ్లాసు నింపుకొంటూ- ఒకటి, రెండు, కలస కథలు - భడొగో

నవ వ్‌ మూడు గ్గాసుల నీళ్లతో- ఆరిపోయిన గొంతు తడుపుకొన్నాను. లి జం లం

సరస్వతి కట్టు సరిచేసుకుని లేచి కూర్చుంది. చంటిపిల్లని నావైపుకి తిప్పి పడుకోబెట్టి తాను అవతలివైపుకి వెళ్లి ఇటువైపుకి తిరిగి కూర్చుంది.

“వెంకటనారాయణ, మీ ఆయనా?” అన్నాను.

“కాకపోతే నాకీ బాధెందుకు?”

“ఫొటో యేదీ?”

“ఇంటి దగ్గిరుంది. నలిగిపోతుందని తేలేదు. ఫొటో చూపిస్తేగాని నమ్మరా?”

“లేదు లేదు... అయితేను, ఇందులో మా అమ్మాయి తప్పేముంది? మీ ఆయనేమో తనకి పెళ్లే కాలేదన్నట్టుగా ప్రకటన వేశాడు; మా అమ్మాయి అప్లయి చేసింది! ఇందులో తప్పంటూ ఉంటే అది మీ ఆయనదే కదా; కొంచెం ఆలోచించు!”

హటాత్తుగా సరస్వతికి ఉడుకుబోత్తనం, కోపం, ఏడుపు వచ్చేశాయి. గుండెలు బాదుకుంటే మాథ్రం, గుండె కరిగేటంత ఏడుపు ఎలా వస్తుందని మళ్లీ నిర్జాంతపోయాను.

“తప్పు-తప్పు-తప్పెవరిదీ కాదు; నాదీ, తప్పు! నా మొగుడు ఇంత భ్రష్టుడని ఎరక్క- చిన్న ఉద్యోగం అని, గవర్షమెంటుద్యోగం కాదనీ తెలిసినా ఎలాగో సంసారం చేసుకోగల్హానని ఈ పెల్లికి ఒప్పుకోడం నాదీ, తప్పు! అంతా కలిపి రెండేళ్ల రెండు మాసాలయిందంతే! "పెళ్లయిన పదకొండో నెలకే ఈ జెష్టముండ పుట్టింది. ఆడపిల్లని కన్నానని ఆతనూ వాళ్లమ్మా నామీద రుసరుసలాడేరు. లక్ష్మి అని పేరు పెట్టీ కూడా దీన్ని జెష్టా అనే పిలుస్తారు. అలా పిల్ళినందుకు నేను దుఃఖపడితే సరదాకన్నాను లేవోయని నన్ను సముదాయిస్తారు. పెళ్లి చేసి నిన్ను నాకు తగిలించేసేరే గాని మీ వాళ్లు మళ్లీ మొహం చూపించేరు కాదే అని అదే నవ్వులాట, అదే విసుగు! దీని పురుటిరోజులప్పుడు మా అమ్మ చావు బతుకుల మీద వుందని మా అన్నయ్య నన్ను తీసికెళ్లలేదు. ఇది పుట్టిననాడే మా అమ్మ పోయిందన్న ఉత్తరం వచ్చింది. నాన్నగారు మొదటే లేరుకదా. దాంతో మా అమ్మ జాతకం మంచిది కాదనీ, ఆవిడే అక్కడ చచ్చి ఇక్కడ పుట్టిందనీ ఆడిపోసుకున్నారు. ఈ రెండేళ్ల పొద్దూ నన్నూ మౌ అమ్మనీ నా కూతుర్నీ కలిపీ విడి విడిగానూ తిట్టుకోడం మా అత్తగారికొక పనిగా వుంది. ఆఖరికి నన్ను ఎలాగో ఓలాగ వదల గొట్టుకో వచ్చునని స్థిరపర్భుకుని తనకొక పెళ్ళాం కావాలని ప్రకటన వేసుకున్నారు. పరమ దుర్మార్గులు వాళ్లు. ఒకవేళ నేను ఏ నుయ్యూగ్గొయ్యో ఉరితాడో కిరసనాయిలో చూసుకున్నాక అతను మీ వాణిని పెళ్లి చేసుకున్నా సరే, దాని గతీ ఇం అవుతుంది, అది మాత్రం ఖాయం!”

“అయ్యో; నా తల్లీ!” అన్నాను ఆ పిల్లని ఎలా సముదాయించాలో తోచక.

సరస్వతి కళ్లు తుడుచుకుంది. సీసాలోంచి కొంచెం నీళ్లు చీరకొంగులో వాంపుకొని తడిగుడ్డతో మొహం తుడుచుకుంది.

“అమ్మా ఇంత నిప్పుల కుంపటిలో ఉంటూ ఇంత నిప్పులు చెరిగే ఎండలో ఇలా వచ్చేవే, ఇంటికి చేరగానే ఈసాక్రుపెట్టి ఇంతకింతా హింస పెడతారేమోనే, పాపం?” అన్నాను.

“ఇవాళ ఆ గండం లేదు లెండి, మా అత్తగారు నిన్న సాయంకాలం వరంగల్టు వెళ్లింది. నా అనుకోని కథ

ధల మొగుడు ఈ ఉదయం డ్యూటీకెళ్లిన మనిషి వెంటనే తిరిగొచ్చేసి కంపెని పనిమీద అర్జంటుగా మెదక్‌ వెళ్తున్నానని, ఎలాగైనా రాత్రి పదిగంటల్లోగా వచ్చేస్తాననీ, చెప్పి వెళ్లేడు. మీరు పెద్దవారు, తండ్రిలాంటివారు అని- మీరుంటే మీతోనూ మీరు లేకపోతే వాణితోనూ నా బాధ చెప్పుకుందామని వొచ్చాను.” నేను గోడవేవు చేతులు జోడించాను. “అన్నిటికీ ఆ పరమాత్ముడే ఉన్నాడు. సర్జ్దుకుపోవడమంటూ కొంత అలవాటైంది గనక జా(గ్రత్తగా వుండు తల్లీ, ఇప్పుడు ఇలాంటి ఆరళ్ళు అక్కడక్కడ కనబడుతూనే ఉన్నాయి. అయితే ఇందులో కొంత నీ భ్రమ కూడా ఉండొచ్చు. మరింత సుఖంగా (బ్రతకలేకపోతున్నామే అని నీకు అనిపించినప్పుడు మీ ఆయనా మీ అత్తగారూ యధాలాపంగా అనే మాటలే నిన్ను బాధపెడతాయి. అయితే, ఒక్కమాట! నీబాధంతా నిజంగా బాధే అయి, నీ పరిస్థితి మరీ క్షిష్టమైపోయిందని అనిపిస్తే మటుకు ఏ అఘాయిత్యమూ చెయ్యనని నాకు మాట ఇయ్యమ్మా, ఆ ఇల్లు వదిలిపెట్ట వలసిన పరిస్థితి రాకూడదనే దేవుణ్ణి ప్రార్జిద్దాం. కాని, అలాంటి పరిస్థితి వస్తే మాత్రం, నీకు తల్లిలేదని, తండ్రి లేరని అనుకోక తిన్నగా .నా దగ్గిరకొచ్చేయమ్మా, నాకు ఇంతో అంతో పలుకుబడి వుంది. నీకేదైనా దారి చూపించగలను!” అని చెప్పాను. చంటిపిల్ల మళ్లీ ఏడ్చింది. సరస్వతి ఈసారి దాన్ని ఒళ్లో పడుకోబెట్టుకుని తొడల మీద మెత్తగా ఎగరేస్తూ పాలు కుడిపింది. నేను టైమ్‌ చూశాను. రెండున్నర, ఈ అమ్మాయికి ఇంతసేపూ నీళ్లూ కన్నీళ్లూ తప ఏమీ ఇవ్వలేదని స్పురించి లోపలికి వెళ్ళాను. స్లేవర్డ్‌ మిల్క్‌ పాకెట్టు రెండుతీసి ఒక పెద్ద గ్లాసులో పోసి తెచ్చాను. కొంచెం బిస్కెట్లు ఒక ప్లేటులో పెట్టి తెచ్చాను. జ్జ జ్జ బా

“ఉత్తరం ఏదో వచ్చినట్టుందే!” అన్నాడు మా అబ్బాయి, వీధి గదిలో కూర్చుని బూట్లు

విప్పుకుంటూ.

“వాణికి” అన్నాను. “దానికేం పనా, పాటా? ఉద్యోగాలకే కాకుండా పెళ్లి సంబంధాలకి కూడా అప్టికేషన్టు పడేస్తోంది.”

మావాడు అప్పటికే ఆ కవర్ని డేమేజి చెయ్యకుండా వెనకవైపు నుంచి లాఘవంగా తెరిచేశౌడు. అందులో ఉన్న కాగితాన్ని అరక్షణంలో పరకాయించేసి “చూసినట్టు చెబుతున్నారే! ఎలాగైనా, బుర్రంటే మీదే, బుర్ర!” అన్నాడు పకపకా నవ్వుతూ,

“ఏదీ!” అని లాక్కున్నాను.

“చిరంజీవి సౌభాగ్యవతి ఇ.విజయవాణి గారికి కె. వెంకటనారాయణ వ్రాయునది. మీరు చూచిన వివాహవేదికలోని వివరములు మ్రూడు సంవత్సరముల క్రిందటివి అని తెలియజేయుటకు చింతిస్తూ యున్నాను. నాకు 1991 ఫిబ్రవరిలో వివాహము జరిగినది. మాకు ఇప్పుడు ఏడాది నాలుగు మాసముల వయస్సుగల పాప కలదు. భగవంతుని దయవలన, చిన్నచిన్న ఇబ్బందులు వున్నా; మేము సుఖముగా యున్థము. అప్పట్టో నేను వ్రాసిన ఒక సర్వీస్‌ కమోషన్‌ పరీక్ష ఫలితాలు తెలిసినందువల్ల నేను త్వరలో (ప్రభుత్యోద్యోగంలో చేరబోతూ ఉన్నాను. ఆ వివాహవేదిక మాసపత్రికను (ప్రింటు చేయుచున్నవారికి; నా వివాహభోగట్టా లేఖ ద్వారా తలియపరచకపోవుట వలన ఈ పొరబాటు పీతా కథలు - భరాగో

న. జరిగినది. ఈ రోజే వారికి వివరంగా (వ్రాయుచున్నాను. ఈ విషయములో మీరు నన్ను క్షమించవలయును. ఇట్టు, 3, వెంకటనారాయణ.” “అయ్యో!” అన్నాను, నెత్తి కొట్టుకుని. “ఏమిటి, ఏమిటి?” అంటూ మా అబ్బాయి ఆ కాగితాన్ని తీసుకోబోయాడు. నేను ఇవ్వలేదు. “ఆడ్రసైనా అడిగేను కాదే!” అని, నా మనసులోమాట- అసంకల్పితంగా 'పైకే అనేశాను. “దీని మోద ఉంది కదా?” అని కవరు ఫెళఫెళలాడించాడు మావాడు. “ఆర్‌.కె.ఇండట్టీస్‌, బాలనగర్‌, హైదరాబాద్‌!” “ ఆ ఎడ్రస్‌ కాదురా!” అని నేను విసుక్కున్నాను. ళు (ఈనాడు% ఆదివారం 13-6-2993) అనుకోని కథ

ఇట 6 నీం5ఓ ం౦గాం16716ట (7౦౫౩ *4లలో గో వదోనర0లో €?లె వారంల 08 4206 206606 ర కట ఎ! విషం%ఆ 554216 :: 575634 కులాసా కథలు - భరాగో

2. జన్మహక్కు కళ్‌ ఆ అయ్యగాల్తో కుంచెం జేగర్తగుండండమ్మా!”

మాట వినిపించింది. గొంతు కూడా గుర్తే. అయినా నిర్మల వెనక్కి తిరిగి చూసింది. ఆఫీసు స్వీపర్‌ రాములమ్మే, ఆ మాటలన్నది.

“ఆ అయ్యగారు" అంటే ఆఫీసు సూపరెంటు యాకూబ్‌ గారే.

“నువ్వింకా ఇంటికి వెళ్లలేదూ?” అంది నిర్మల, “నీ డ్యూటీ మధ్యాహ్నం రెండు గంటల్లో సరి కదా!”

“మా బతుకుల సంగతి మీకు తెలీందేటుందమ్మా, పొద్దుట ఎవ్వల్లూ రాక ముందే ఆపీస్కొచ్చి గదులన్నీ వూడ్చాల. వారండా లోనియ్యి, గదుల్లో నియ్యీ కుండల్నిండగా, కూజాల్నిండగా నీలు పట్టాల. మద్దినాల అందరి బోజనాలూ అయ్యేక మరో సుట్టు ఆపీసంతా కీన్‌ జెయ్యాల. అప్పుడన్నాయెలిపోనిత్తారా? జెమాన్లందరికీ తలుకొకలూ తలుకోపనీ సెప్పి బేటికి పొంపించెత్తారు. కాయితాలందించడం, టీలు తేవడం, యెంగిలి కప్పులు కడగడం ఇయ్యన్నీ గూడా సీపర్‌ పన్లే.

ళా నాలుగ్గంటలు కొట్నాక గేటు దాట్నాను. బస్సు(ల్రాక నిలబడున్నాను.”

గంటసేపట్నించీ నిలబడుందన్నమాట.

యాకూబ్‌ గారు మోటారు సైకిలు మీద రావడం, “ఎక్కండి మేడమ్‌, నేను కూడా ఇటే వెళ్తున్నాను; మిమ్మల్ని మీ ఇంటి దగ్గర డ్రాప్‌ చేస్తాను” అని ఆఫర్‌ చెయ్యడం, “ఎందుకు లెండి, నేను బస్సులో వెళ్తాను” అని తను నిరాకరించడం- అంతా గమనించే ఉంటుందన్నమాట.

“నామోటార్‌ సైకిల్‌ వెనక సీటు మీద కూర్చోండి - ” అని ఆయన ఆఫర్‌ చెయ్యగానే “పోవయ్యా! నీ కంటికి నేనెలాక్కనబడుతున్నానేమిటి?” అని కసిరికొట్టలేదు. అంచేత ఆయన ఇవాళ తనని వదిలేసినా రేపెప్పుడైనా మొహమాట పెట్టేయొచ్చని కాబోలు, రాములమ్మ ఆ హెచ్చరిక చేసింది- “ఆ ఆయ్యగొర్హో కుంచెం జేగర్తగుండండమ్మా"అని,

“మొన్నాకసారి ఏటవిందనుకున్నారూ! నిర్మలమ్మకి బర్తలేడని పుస్తకాల్లోనున్నాది, మరాయమ శై రంగు శీర్లు కడద్ది, మొగాన కుంకం బొట్టు పెడతాది, మెల్టో సెతమానాలు న్నాయి. కాల్లకె మట్టెలున్నాయి, సేతులికి మట్టిగాజులున్నాయీ, ఇందల గుట్టేటీ అని చూపరింటు బాబు యంకట్రావు గోర్షి ఆడిగినారమ్మా. నాను టీలు పోసినట్టే పోసి సెవులారా యిన్నానమ్మా-”

ఈ నగలూ, ఈ సొగసులూ ఎందుకూ? ఇవన్నీ పునిస్త్రీ చిప్నిలు. నువ్వు వెధవ్వి. ఇవన్నీ పెట్టుకుందికీ, వీటితో నలుగుర్గో తిరిరేందుకీ నీకు అర్హత లేదు- అని - అతని తరపు బంధువులే కాదు, తన తరపు బంధువులు కూడా ఆ మాటకొస్తే ఏ బంధుత్వం లేని వాళ్ళు కూడా అన్నారు.

ఈ ఆఫీసు సూపరింటు కూడా- ఇప్పుడంటే వెంకట్రావునీ, శరభలింగాన్నీ మరో కోన్‌ కిస్కా గాణీ అడిగేడేమో గాని ఈ విషయమై తనతో సరదాగానో, యాదృచ్చికంగానో, సీరియస్‌గానో మాట్లాడే వున్నాడు. తను చైప్పిన సమాధానంవిన్నాడు కూడాను!

నై బ్గా జి ప్ర

1 లా

ఆఫీస్‌ సూపరింటుగా యాకూబ్‌గారు పదహారు నెలల కిందట ఇక్కడ జాయినయ్యాడు గానీ, ఇతను మళ్ళీ హైదద్రాబాదుకి ట్రాన్స్‌ఫరై వెళ్ళిపోవలసిన వాడే. పద్దెనిమిది నెలల పాటు ఏదో ఒక జిల్లా ఆఫీసులో సెక్షనాఫీసరుగా పని చెయ్యకపోతే అక్కడ ఇతన్ని పర్మనెంటు చెయ్యరు. అంచేత, ఈ ఏజ్ఞర్ధం కాలం గడపడానికొచ్చే డిక్కడికి,

రెండు నెల్ల కిందట ఆ సోమవారం - సెలవు కాదు. కానీ, సెలవు ప్రకటించేరుట, రేడియోలోనూ పత్రికల్లోనూ వొచ్చిందట వార్త. తనకి తెలీక ఆఫీసుకెళ్ళింది నిర్మల.

ఏమిటి, పదిన్నరైపోతున్నా హెడ్గుమాస్తాగారు రాలేదని తను ఆశ్చర్యపడుతుండగానే నైట్‌ వాచ్‌మన్‌ సోములు ” నానెల్హ్నానమ్మా” అని తాళాలప్పగించి వెళ్ళిపోయాడు.

ఫాన్‌ స్విచ్చి వేసుకుని కుర్చీలో కూర్చుని - అర్జంట్‌ ఫైలు ఒకటి తెరిచి చూసుకుంటూ వుండగా ఫోన్‌ మోగింది.

ఇట్నుంచి తనూ, బయటి నుంచి యాకూబ్‌ గారూ ఒక్కసారే చేరారు, హెడ్‌ గుమాస్తా టేబిల్‌ దగ్గరికి. ఫోన్‌ ఆతనే అందుకున్నాడు.

“ఆంగనేనే సార్‌, సూపరింట్ని మాట్లాడుతున్నాను. ప్రయాణం బాగా జరిగిందా సార్‌? అవును సార్‌. ఈ రోజు సెలవు డిక్లేర్‌ చేసేరు సార్‌... ఆ ఫైలా సార్‌? దొరుకు తుందనుకుంటాను సార్‌. హెడ్‌ క్లర్క్‌ రాలేదు గాని సార్‌: నిర్మలా మేడమ్‌ వచ్చున్నారు సార్‌. మీరు వచ్చేలోగా నోట్‌ తయారు చేయించేస్తాను సార్‌... నిర్మాలా మేడమ్‌ వెళ్ళిపోరనుకుంటాను సార్‌. ఈ ఫైల్‌ రాద్దామనే వమ్హునజ్ఞంది సార్‌. టిఫిన్‌ బాక్స్‌ తెచ్చుకున్నట్టుంది సార్‌... ఓకే సార్‌... ఓకే సార్‌, మీరు ఒంటి గంట = స్తై చాలు

ఫోన్‌లో మాట్లాడ్డం అయిపోగానే నిర్మల సీటు ద్గరికొచ్చాడతన్యు చ మిరు ట్‌ డా ఆ పనిమీదే ఉన్నట్టున్నారే... నాకు చాలా సంతోషంగా వుంది. సెలవని తల్ల ఫైలు అర్జంటనీ, ఇది రాసెయ్యాలనీ మీరు వచ్చినందుకు.

“"సలవని తెలియలేదు సార్‌...”

“అయ్యో, పేపర్లన్నీట్లోనూ వేసేరు; రేడియోలో కూడా నిన్న సాయంకాలం, ఈ దరయాం చెప్పేరు... ఓకే' సెలవు కదా అని మీరు వెళ్ళిపోవాలనుకుంటే ఫైల్‌ నొకిచ్చేసి వెళ్ళిపోండి... కా,

ఎలాగా రానే వచ్చేరు కదా. ఈ ఫైల్‌ మీద రాయవలసిన నోట్‌ మీ చేత్తో మీరే రాసేయడం మంచిది కదా. కావాలంటే నేను డిక్టేట్‌ చేస్తాను... ... ..”

మూడున్నర పేజీలు చెప్పాడు.

ఫైలుకి సంబంధించిన వాక్యం ఒకటి చెప్పి, అది అక్షరాలుగా మారి కాగితం మీదికి ఎక్కే లోపుగా ఫైలుకి సంబంధించని వాక్యాలు రెండూ మూడూ మాట్లాడేడు...

• మీరు ఏదైనా రాసేటప్పుడు పెన్‌ నాలుగువేళ్ళతోనూ పట్టుకుని రాస్తారన్నమాట! అందుకే మీ దస్తూరి అంత కుద్దిరంగా వుంటుంది!

• దస్తూరి అనేది మనిషి యొక్క మానసిక స్థితికి ఒక సూచిక లాంటిది - ఆంటాడొక శాస్త్రవేత్త... గజీ బిజీగా రాసే మనిషి తొందరగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అందువల్ల నష్టం వొస్తే దానికి తగ్గట్టుగా ప్రవర్తనే మార్చుకుంటాడట. అక్షరాలు కుదురుగ్గా పేర్చి రాసే వ్యక్తి నిదానంగా కులాసా కథలు - భరాగో

కన! ఆలోచించిగానీ నిర్మ్యయం తీసుకోడం జరగదనీ అందువల్ల సాధారణంగా అటువంటివాళ్ళు నష్టపోవడమే జరగదనీ ఆ శాస్త్రవేత్త విశ్తేషణ-

-మీరెంతో నిదానస్తులని నేనెప్పుడో గమనించేను. ఇప్పుడు మీ దస్తూరీ చూసేక నా అభిప్రాయం రైటే అని తేల్తోంది.

• మీరు కుంకం బొట్టుతో, మట్టెలూ మంగళసూత్రాలతో, సంప్రదాయ గృహిణిలా కనబడితే మీరొక విడో అని నేనసలు వూహించలేకపోయాను! కాకతాళీయంగా మీ సర్విస్‌ రికార్డు చూసి మీరు మంచి పరువంపు వయసులో భర్తను పోగొట్టుకున్నారని తెలిసి చాలా బాధపడ్డాను!

• మీ వయస్సిపుడు ఇరవై ఎనిమిదని మీ రికార్డులో వుంది. పైగా మీ కులంలో భర్తలు పోయిన స్త్రీలూ విడాకులు పొందిన (స్త్రీలూ, మళ్ళీ వివాహాలు చేసుకోడానికి ఆంక్షలేవీ లేవని విన్నాను...

• నిజానికి కుంకం బొట్టూ, మట్టెలూ, మంగళసూ(త్రాలూ ఇలాంటివి అలంకారాలుగా కనబడ్డప్పటికీ, ఒక విధంగా ఇవన్నీ రక్షణ సంబంధమైన చిహ్నాలని కూడా చెప్పొచ్చు. అంటే నా ఉద్దేశం మరేం లేదు. ... అవన్నీ లేకుండా బోసిగా ఉన్న స్ర్రీలని చూస్తే కొంత మందిలో కలిగే స్పందన అనండి, లేకపోతే దురాలోచన అనండి, ఈ అలంకారాలతో ఉన్న వాళ్ళని చూస్తే కలక్కపోవచ్చు.

• ఇతరుల దృష్టి వంకరగా పడదు - అని నిర్దారణ అయినప్పుడు ఈ సింబల్స్‌ ఆవసరం పెద్దగా ఉండకపోవచ్చేమో, ఇలాంటి చిన్న చిన్న పట్నాల్లో సంగతి ఎలా వున్నా పెద్ద పెద్ద సిటీస్‌లో అయితే ఈ రోజుల్లో ఎవరో గొని - ఇవన్నీ గాని, ఇందులో కొన్ని గాని ఉంచుకోవడం లేదసలు.

డిక్టేషన్‌ పూర్తయ్యేసరికి పన్నెండు గంటలు దాటింది టైమ్‌.

తను రాసింది సరీగా ఉందాలేదా చూడమన్నట్టు ఫైలు అతని ముందుకి జరిపింది నిర్మల. అతను ఒక్కొక్క పేరా చూస్తూ ఆలా రాయడానికి ఫైల్లో అంతకి ముందున్న ఆధారాలు ఆ "పేజీల్లో ఉన్నాయా లేదా అని సరి చూసుకుంటూ వుండగా నిర్మల తన టేబిల్‌ సారుగుకి తాళం పెట్టుకుంది. పక్కనున్న కబోర్జుకి తాళం పెట్టింది. రుమాలు, తాళం చెవులు, టిఫిన్‌ బాక్సు బ్యాగ్‌లో పెట్టుకుంది. బ్యాగ్‌ జెబ్బకి తగిలించుకుని లేచి నిలబడి, “నే వెళ్తున్నాన్‌, సార్‌!” అని బయలుదేరి, తన టేబిల్‌ దాటి ఇవతలికొచ్చింది నిర గల.

“ఓకే...ఓకే... ధాంక్యూ, మీరు ఎటెండెన్స్‌లో సంతకం చేసి వెళ్ళండి. మీకు ఒక కాంపెన్సేటరీ ఆఫ్‌ వస్తుంది” అన్నాడతను, ఫైల్‌ని నిశితంగా పరిశిలించుకుంటూనె.

“సార్‌; మీరు నా మీదా, నా పరిస్థితుల మీదా జాలిపడి ఎంతో మంచి మాటలన్నారు. ధాంక్స్‌. కానీ, మీ మాటల్లో కొన్ని, కామెంట్స్‌లా, కొళ్ళన్స్‌లా కూడా - అనిపించేయి నాకు. ఎదురు తిరిగి సమాధానాలు చెప్తున్నానని అనుకోకపోతే మనవి చేస్తాను.

“అతను పోగానే వేషం మార్చమనీ, ఆభరణాలు తీసేమనీ మా బంధువులందరూ అన్నారు. కానీ, నేను వాళ్ళ మాటలు పాటించలేదు. ఈ వేషం, అలంకారం ఇవన్నీ నా శరీరంలో భాగాలుగా స్థిరపడ్డాయి. నేనెలాంటి బట్టలు కట్టుకోవాలి, నా వొంటి మీద ఆభరణాలు ఉంచుకోవాలా వాొద్దా- ఇవన్నీ నా వ్యక్తిగతమైన (ప్రశ్నలూ, హక్కులూ అని నా ఉద్దేశం. ం

“ఇవన్నీ కూడా, నేను ఇంపుగా కనబడ్డానికి వేసుకున్నవి అని అనుకోవచ్చు. నా ఆర్థిక స్థితిని జన్మాక్కు

2 తెలియజెయ్యడానికి ధరించినవి అనుకోవచ్చు. మీరన్నట్టు రక్షణ చిహ్నాలుగా కాక రిస్కుగా కూడా అనుకోవచ్చు. ఎవరు ఏమనుకున్నా సరే నేను మాత్రం వీటిని తీసేది లేదండి. వీటి మూలంగా మా అన్నయ్య ఒక్కడు తప్ప - మా వదినగారితో సహా అందరూ నాతో సరిగా మాట్లాడ్డం మానేశారు. అయినా సరే, నా నమ్మకం నాదేనండి.”

ఆ నాలుగు ముక్కలూ చెప్పేసి చక చకా వెళ్ళిపోయింది నిర్మల. ఆఫీసు సూపరెంటు లేచాడనీ, తన వెనకాల కొంత దూరం రావడానికి సిద్ద్రపడుతూ కుర్చీ జరుపుకున్నాడనీ, మళ్ళీ ఆగిపోయాడనీ తెలిసింది. 'సారీ నిర్మలా మేడమ్‌. మిమ్మల్ని బాధ పెట్టాలనే ఉద్దేశం లేదు నాకు" అని యాకూబ్‌ చెప్పినట్టు స్పష్టంగా వినబడింది. కాని నిర్మల వెనక్కి తిరిగి చూడలేదు.

ఆ తరవాత నాలుగు రోజులకి సీనియర్‌ గుమస్తా రామనాధం ఆఫీసుకి వస్తూనే సూప్రరింటుగారితో, “ఇదుగో సార్‌; మీరువింటానన్న కేసెట్‌:” అని ఒక ఆడియో కేసెట్‌ అందిస్తూ, సంచీలోంచి ఒక టేపు రికార్డరు తీసి ఆయన టేబిలు మీద పెట్టాడు. “ఇది మా అమ్మాయిది. రేపు తెచ్చేస్తానని చెప్పి పట్టుకొచ్చేను” అన్నాడు.

“రేపటి దాకా ఎందుకు? సాయంకాలం వెళ్ళేటప్పుడు తీస్కెళ్ళిపోవచ్చు” అన్నాడు యాకూబ్‌. ఐదునిముషాల తరువాత తను అక్కడికి వెళ్ళినపుడు అందులోంచి వినిపించిన పాట:

“పసుపు కుంకుమ; నీకు, బాలా

జన్మహక్కు కాదా? బాలా, జన్మహక్కు కాదా?” టేప

నిర్మల యాకూబ్‌గారి టేబిల్‌ మీద తను తెచ్చిన ఫైల్‌ తెరిచి పట్టుకోగానే అతను టేపు రికార్డరు ఆఫ్‌ చేసేడు. ఫైలు సంతకం అయిపోగానే నిర్మల తన సీటుకి వెళ్ళాలని అటు తిరిగం.. “ఉండండి.” అన్నాడు యాకూబ్‌. శ

“ మా ముస్టిమ్స్‌లో లేడీస్‌ భర్త ఉన్నా లేకపోయినా బొట్టు పెట్టుకోరు. హొందూ లు వర్ష పోయినా సరే బొట్టు వదలనవసరం లేదని ఒక ప్రబోధం ఉందంటేను: అది ఎట్టా ఉంట చెపేరు తెప్పించి విన్నాను. ఎప్పుడో 1940లో వచ్చిన సినిమాలో పాట అని రామనాధం గారు చిబ్బల. అంటే ఈ ఐడియా కొత్త తరానిది కాదన్నమాటే కదా!” కో

“మా ఆచారాల మీదా, అలవాట్ల మీదా, మీరు చాలా ఇంట్రస్టు చూ. పిస్తున్నారే. ఎందు అడగొచ్చాండి?” అంది నిర్మల, చిరునవ్వుతో.

“అదే! ఒక హిందూ ప్రీ ఒక ముస్లిమ్‌ పురుషుడూ వివాహం చీసుకున్నారనుకోండి. ఆ ఆమ్మాయి తను బొట్టు పెట్టకోకతప్పదని గొడవ చేస్తుందంటారా?”

“ముస్లిమ్‌ స్త్రీలు మాకంటే ఆర్భాటంగా చెమ్మీ బట్టలు వేసుకుంటారు. నగలు కూడా ఎన్న రకాలు పెట్టుకుంటారు. బొట్టు మాత్రీం ఎందుకు పెట్టుకోకూడదు?” అని నవ్వుతూనే వెళ్ళి నిర్మల.

ల ణి బ్గా

రాములమ్మ హెచ్చరిక బస్సులోనూ, బస్సు దిగి ఇంటికి వస్తున్నప్పుడూ వెళ్ళీ రింగుమంటూనే వుంది నిర్మలకి. ఆ హెచ్చరికలో అభిమానం నుంచి అప్రహాస్యం దాకా వ ఉరడొచ్చు కాని, ఆ రోజు అతను తన మాటలు విన్నాక మళ్ళీ ముఖా ముఖీ తటస్థ పళ్లేదు. గ ఆఫీసులో నీకు పై అధికారిగా వున్న యాకూబ్‌గారి నేస్తం ఒకరు ఈ మధ్య నా దగ్గరికి వచ్చేరు- పనేదో నువ్వు చేసుకోపోవడం, ఆనవసరపు జోక్యాలు పెట్టుకోకుండా సంతోషంగా వుండడం; పీతస్రా కథలు - భరొగో

లా 13 ఇట్టాంటివన్నీ మంచి లక్షణాలు అని అందరూ అనుకుంటారట - అని చెప్పాడు” అని తన అన్న వ్రాసిన ఉత్తరం కూడా నిర్మలకి గుర్తొచ్చింది.

“ఇతనికి నన్ను పెళ్ళి చేసుకోవాలని ఉన్నట్టుంది” అని ఎన్నోసార్లు అనిపించిది.

న తి జ

“ఇదేంటన్నయ్యా. ఎప్పుడొచ్చేవు?” - గుమ్మం ఎక్కుతూ వుండగా అక్కడ కూర్చుని కనిపించిన నాగరాజును పలకరించింది.

“మరే” - అన్నాడంతే, అతను.

నిర్మల తాళం తెరిచింది. లోపల అడుగుపెట్టి; లైటు, ఫాను వేసి; తన బ్యాగ్‌ దాచుకుని, అతని సంచి అందుకుని జాగర్త పెట్టి; అతన్ని కూర్శాబెటి మంచి నీళ్ళు తెచ్చి ఇచ్చింది. అతను ఓ చేత్తో మంచినీళ్ళు గ్లాసు అందుకుంటూ, రెండో చేత్తు తన జేబులో ఉన్న ఒక ఉత్తరం తీసి ఆమెకి ఆఅందించేడు. “సదూకో” అన్నాడు.

“వదూకో .. చ... చ... చ... అనాలి

“సర్లేవో”

“శ్రీ నాగరాజుకి నమస్కారములు. నేను లోగడ (వ్రాసిన ఉత్తరము మీకు అందజేసిన నా మిత్రుడు జగ్గారావు తాను మీతో ఎక్కువ సేపు మాట్టుడలేదని చెప్పినాడు. ఈ నెల 30వ తేదీకి నా ట్రైయినింగు పూర్తవుతుంది కనుక నాకు హైద్రాబాదు బదిలీ అవుతుంది. నేను అన్ని విషయాలు మా తల్లిగారితో మౌట్టాడినాను. ఆవిడ ఈ నెల 16వ తేదీన ఇక్కడికి వస్తున్నారు. ఆ రోజుకి దయచేసి మీరు కూడా రావలయును,

“* నా వ్యక్తిగత వివరములు మీకు ఇదివరకే జగ్గారావు చెప్పినాడట. అయిననూ మరల తెలియపరచుచున్నాను. మాది అసలు కృష్ణాజిల్లా తేలప్రోలు అనే వూరు. నాది పర్మనెంటు ఉద్యోగము. నేను హైద్రాబాదులో ఒక చిన్న ఇల్టు సంపాదించుకున్నాను. నాకు ఇద్దరు అన్నలు. వారిద్దరూ అమెరికాలో ఉన్నారు. మాకు అక్క చెల్లెండ్రు లేరు. మా అమ్మగారు అమెరికా వెళ్లరు. నా వద్దనే ఉంటారు.

“ నాకు పదేండ్ల క్రితము అనగా నా ఇరవై మూడవ ఏట వివాహము అయినది. అయితే నా భార్య రెండేళ్ళ క్రిందట (ప్రసూతి సమయంలో మరణించినది. బిడ్డ కూడా దక్కలేదు. కడచిన ఏడాది కాలంగా మా అమ్మగారు నన్ను మరలా వివాహం చేసుకోమని ఒత్తిడి చేయుచున్నారు.

“ మీ సోదరి నిర్మలమ్మను కడచిన ఏడాది ఆరు మాసముల నుండి నేను ఎరిగి వున్నాను. రూపం, వయసు, ప్రవర్తనల రీత్యా ఆమె యందు నాకు ఇష్టము ఏర్పడినది. ఆమె మంచి చెడ్డలు చూసే పెద్దగా మీరున్నూ; సంబంధిత వ్యక్తిగా ఆమెయున్నూ ఇష్టపడితే నేనామెను వివాహము చేసుకోగలను. నాకు కులం, మతం, ద్వితీయ వివాహం వంటి పట్టింపులు లేవు. వివాహం జరిగితే ఆమె ఉద్యోగము చేయనవసరము లేదు. మా తల్లిగారికి తోడుగా ఇంట వుండవచ్చును.

“ నిర్మలమ్మ నాతో మాట్టాడినప్పుడు - ఆభరణాలు, బొట్టు మొదలైన వాటిని విసక్టించనని అన్నారు. పాతకాలానిక్రి చెందిన వ్యక్తి కనుక మా అమ్మగారి దృష్టిలో ఇది ఒక అడ్డు కావచ్చు అని నా అనుమానము. రాబోయే మంచి పరిణామాన్ని దృష్టిలో వుంచి ఈ విషయంలో వెసులుబాటు కల్పించుకొంటే అన్నీ సవ్యంగా జరుగుతాయని నేను మాత్రం నమ్ముతున్నాను. మా తల్లి గారు

జన్మహక్కు

లక నా వద్దనే ఉంటామని నిశ్చయించారు. కనుక ఆమె అభిప్రాయాలకు గౌరవం ఇచ్చే బాధ్యత నాపైన ఉన్నది.

“వివాహం విషయంలో నిర్మలమ్మయున్నూ, నేనున్నూ స్వతంత్రులమే అయినప్పటికీ, మీరున్నూ, మా తల్లిగారున్నూ పెద్దలుగా నీలిచి వుండుట శ్రేయస్కరమని భావించి, 16వ తేదీకి రావలసిందిగా కోరడమైనది.”

ఉత్తరం నాగరాజుకే ఇచ్చేసింది నిర్మల. “ఇప్పుడో యిగనో ఆళ్ళొచ్చేత్తారు” అంటూ జేబులో పెట్టుకున్నాడు.

“నాతోనెప్పుడూ అన్లో అంది నిర్మల.

“ఒకే సోట పనెయ్యటాన సనువెంతుంటాదో, మోమాటం గూడా అంతుంటాది గావాల. ఇంతకీ ఏటందాం?”

“మంచోడే” ఆంది నిర్మల,

“అదీ, మాట. మనం గూడ మంచనిపించుకుంటే పోలా?”

నిర్మల లోపలి గదిలోకి వెళ్ళిపోయింది. మొహం, కాళ్ళూ చేతులూ కడుక్కుని బట్టలు మార్చుకొని తలా, మొహం దిద్దుకుంది. ఇవతలికొచ్చి; గోడ ఓరువాలో రెండు ఫోటోలు తిసి నాగరాజుకిచ్చింది. రెండూ విడి విడిగా పక్కన పక్కన పెట్టి: “నే నెలాగుంటే బాగుంటాది, ఇలొగ్యో ఇలాగా?” అని, గదిలో ఒక మూలనున్న ఫ్లాస్కు తీసుకుంది. “ఆళ్ళొస్తే కూర్చోబెట్టు. కొంచెం పోయించుకొస్తా. పాల్లేవ్‌.” అని చెప్పులు తొడుక్కుని వెళ్ళిపోయింది.

నాగరాజు రెండు ఫోటోలనీ పరిశీలించి చూసేడు. బొట్టు లేకుండా, తెల్ల చీరతో, గ ఆభరణాలూ లేకుండా, మొహంలో 'ఏడుపు' లేకపోయినా 'ఏడీసినట్టేవుంది" నిర్మల; ఆ మొద బొమ్మలో.

కే ళం నే

నిర్మల తిరిగి వచ్చేసరికి వాకిట మోటార్‌ సైకిలు వుంది. నాగరాజు ఆమె చేతిలో ఫ్లాస్కు అందుకొని “ఒచ్చారు” అన్నాడు.

లోపల యాకూబ్‌ కుర్చీలోనూ, వారి తల్లి గారు మంచం మీదనూ కూర్చుని వున్నారు.

ఆవిడ రెండు చేతుల్లోనూ, చెరోటీ చొప్పున; ఇందాక్ర నిర్మల నాగరాజు కిచ్చిన ఫొటోలు

నిర్మల ద్వారం దగ్గి వొక్క నిమిషం ఆగింది.

“మన్లో కూడా చాలా మంది మంగళసూత్రాలు తప్ప మిగిలిన అన్ని రకాల నగలూ పెట్టుకుంటున్నారు అమ్మాజాన్‌. ఎటొల్బీ: నియమంగా కాక, స్తోమత చిహ్నాలుగా పెట్టుకుంటున్నారు. ఇంక - బొట్టు అనేది ఒక మతానికి సంబంధించిన చిహ్నంగా కాక్క ఆర్టిస్టిక్‌ బేలన్స్‌ కోసమ మొహం మీద అమర్చుకునే చిహ్నంగా చూసుకుంటే దాని ఆందం బోధపడుతుందేమో?”' అన్నాడు యాకూబ్‌ తన తల్లి గారితో.

కొడుకు మాట్టాడ్డం అవగానే ఆవిడ లేచింది. ద్వారం వరకూ వచ్చి నిర్మల రెండు చేతుల్నీ తన చేతుల్లోకి తీసుకుంది. “జీతే రహో, బేటీ!” అంది విశాలంగా నవ్వుతూ,

క!

మేడం నిర్మల "బేగం నిమ్మీ” అయిన ఆశీర్వచనం అది. ష్‌ గోరచన” నూనపట్రిక : మే 1994)

పఓతసా కథలు - భరాగో

3. పెళ్లి ఆపి చూడు రైలు ద. స్టేను వదిలి, ఇవతలికొచ్చి రిక్షా ఎక్కే వరకూ వూరుకుని, రిక్షా బయలుదేరగానే నా చేళీలో ఓ కాగితం పెట్టింది సరస్వతి.

“నా ప్రకటనకు జవాబుగా మీ దరఖాస్తు అందినది. దరఖాస్తు అని మీరు పేర్కొన్నందుకు నేను చాలా నొచ్చుకున్నాను. అయితే ఆ మాట చూసి మీరు ఎంతో వినయ స్వభావం కలవారని అర్ధం చేసుకొని నేను కొంత సంతోషించాను కూడా.

“మీరిచ్చిన వివరాలు నాకు ఆమోదంగా ఉన్నవి కనుక మనం ఒకర్నొకరు పలకరించుకోవడం మంచిదనే ఉద్దెశంతో; నేను మా అమ్మగారితో సహా ఈ నెల ఏడవతేదీ ఆదివారం ఉదయం సుమారు పదిగంటలకు మీ ఇంటికి రావాలని అనుకొంటున్నాను. మీరిచ్చిన అడ్రసు స్పష్టంగానే ఉంది...”

జా ణా జ

“ఏడో తారీకు - అంటే ఇవాళే!” అన్నాను.

“అందుకే కదా” అంది సరస్వతి. “అందుకే కదా, అంత హడావిడిగా నిన్నఫోన్‌ చేసేను!” అని అర్ధం.

నిన్న రాత్రి ఎనిమిది గంటలకి మా ఆఫీసు హెడ్‌ గుమాస్తా మా ఇంటికి వచ్చేడు. "సుంద(ర్రావూ, నువ్వు రేపు ఉదయం బెజవాడలో దిగిపోవాలోయి.” అని, జేబులోంచి ఒక కాగితం తీసి నాకిచ్చేడు. మా ఆఫీసర్‌ గారు స్టెనోతో ట్రెపుచేయించి పంపిన చీటీ అది.

“సాయంకాలం ఆరూ ఇరవై. బెజవాడనుంచి సుంద(ర్రావు కోసం ఎస్‌.టి.డి.ఫోన్‌ కాల్‌: సరస్వతి మాట్లాడేరు. సుందర్రావు ఇంటికి వెళ్లిపోయారని, ఈ రాత్రి పదిగంటలకి బయలుదేరే రైల్లో ఒంగోలు వెళ్తున్నారనీ చెప్పడమయింది. ఆమెకు సుందర్రావుతో అత్యవసరంగా మాట్లాడవలసిన పని ఉన్నదట. ఉదయం ఆ రైలు విజయవాడకు చేరే వేళకు స్టేషనుకి వెళ్ళి అతన్ని కలుసుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తుందట. కాని, ఏకారణం వల్లనైనా తాను రైల్వే స్టేషనుకి వెళ్లలకపోయిన పక్షంలో సుందగర్రావు విజయవాడలో రైలు దిగిపోయి, ఆమె ఉండే ఇంటికి వెళ్లి ఆమెను కలుసుకోవలసిందిగా సరస్వతి కోరుతున్నారు.”

ఫోన్‌ కాల్‌ రాగానే: ఆయన లేరండీ. ఎక్కడికెళ్లేరో తేలియదండీ. ఎప్పుడొస్తారో తెలియదండీ: అని చెప్పకుండా వీలున్నంత వరకు కమ్యూనికేషన్‌కి తోడ్పడాలి. - అని మా ఆఫీసర్‌గారి సరణి,

ననే ఆం ఆస్థి

సరస్వతి మా పెత్తండ్రిగారి మనవరాలు. విజయవాడలో ఒక ప్రభుత్వ ఆఫీసులో ఎకౌంటెంట్‌గా పనిచేస్తోంది. మొన్న మొన్నటి వరకూ ఒక హాస్టల్లో వుంది. ఈ మధ్యనే ఒక ఇంట్లో ఒకవాటా అదైకి తీసుకుని అందులోకి చేరింది. న

బి,కామ్‌ పాసై కాస్ట్‌ ఎకౌంట్స్‌ చేసి కొన్నాళ్లు ఓ చిన్న ఉద్యోగం చేసేక-అంటే ఇరవై నాలుగోఏట సరస్వతికి పెళ్లయింది. మూడేళ్లు కాపరం చేసేక దానిమొగుడు రంగనాధరావు పోయేడు, అప్పటికతనికి

క్షే5

రా “జాలిగొలిపే పరిస్థితులు” ఆధారంగా సరస్వతికి అదే ఆఫీసులో ఉద్యోగం ఇచ్చేరు. ఐతే, సరస్వతికి మంచి అర్హతలు ఉన్నందువల్ల ఎకౌంటెంట్‌ అయింది. రంగనాధరావు చనిపోయిన నాటికి అతను పదిహేనేళ్లు సర్వీసు చేసి వున్నాడు. అందువల్ల కొంచెం పెన్షను, ఈ జీతం వస్తున్నాయి. సరస్వతి ఆ ఆత్తగార్ని వచ్చి తనతో ఉండమంది గాని; ఆవిడ కూతురింట్ల్టోనే ఉంటానంది. సరస్వతి ఆవిడకి ప్రతినెలా నాలుగువందల రూపాయలు పంపుతోంది. “అలా సెంటిమెంట్లు పెట్టేసుకోకు. పిల్లా జెల్లా లేరు కదా. చిన్నదానివే కదా. ఇంకో పెళ్లి చేసుకో,” అని ఈ రెండేళ్లుగా అందరం సరస్వతికి చెప్తున్నాం. “నన్ను చేసుకునే వాడొకడు దొరకాలి కదా” అని సరస్వతి జవాబు. ఇప్పుడు దొరికినట్టున్నాడు. కన లం ళ్‌

ఇంటికి చేరిన ఐదు నిమిషాల్లో కాలకృత్యాలు తీర్చుకుని ముందుగదిలోకి వచ్చాను. " ఆ ఎడ్వర్‌టయిజుమెంటు నాకోసొరి చూపించు...” అన్నాను.

“ఓ, ” అని సరస్వతి ఒక కవరు నాకిచ్చింది. అందులో ఆ (ప్రకటన, దానికి జవాబుగా తను రాసి పంపిన “దరఖాస్తు” కాపీ - ఉన్నాయి.

“విజయవాడలో ఒక ప్రయివేటు సంస్థలో మంచి ఉద్యోగం (రు.4,500లో ఉన్న 35 ఏళ్ల యువకునికి 27 ఏళ్లు దాటిన వయసుగల వధువు కావలెను. వరునికి ఒక వివాహం అయినది కాని చట్టబద్దమైన విడాకులు పొంది వున్నాడు. వధువు అవివాహిత అయి వుండాలనే నిబంధన లేదు. పిల్లలులేని భరహీనులనుండి కూడా జవాబులు కోరబడుచున్నవి. ఉద్యోగినులకు ప్రాధాన్యం. ఆ తరువాత కులం, గోత్రం వివరాలున్నాయి. బాక్సు నెంబరు ఉంది.

“అతనికీ ఈ వూళ్లోనే ఉద్యోగం అన్నమాట!” అన్నాను.

“అందుకే కదా,” అంది సరస్వతి.

“35 ఏళ్లంటున్నాడు. అంటే రంగనాధరావు కంటే కూడా చిన్నవాడన్నమాట. అన్నాను.

“అందుకే కదా,” అంది సరస్వతి మళ్లీ, ళా “అన్నయ్యకి చెప్పేవా?” “నిన్ననంతా అన్నయ్యకోసం ఫోన్‌లో ట్రయి చేసేను. దొరకలేదు. అయినా నాగపూర్‌ నుంచి రావాలి కదా. నీ ఆంతవేగం ర్హాలేడు. ఈ ఉత్తరమైనా నాకు నిన్ననే ఒచ్చింది.” నే అసి ళం పదింపొవుకి వచ్చేరు; ఆ అబ్బాయీ, తల్లీ అతను చాలా చక్కగా ఉన్నాడు. ఆరడుగులకి కొద్దిగా తక్కువే గాని పొడగరి కిందనే లెక్క. తెల్లగా ఉన్నాడు. 35 ఏళ్ళన్నాడు గాని 30లా వున్నాడు. బొజ్జలేదు; బట్టతల కాలేదు. సినిమాలో కాదు గాని ఏదో నవలలోనో నాటకంలోనో చూసిన పాత్ర లా ఉన్నాడు. ఆవిడకి అరవై ఏళ్లుండొచ్చు. విధవరాలేగాని మొహానికి నల్లబొట్టు, చేతులకి బంగొరు మురుగులూ ఉన్నాయి. ఇటుక రంగు పట్టంచు తెల్లచీర, అంచులేని తెల్ల రవిక, మొహంలో కొద్దిగొ వేదన, కొద్దిగా విసుగు. కుతాసా కథలు - భరాగో

క్షే “రండి, రండి!” అని సరస్వతి ఆవిడని రెండు చేతులూ పట్టుకుని లోపలికి తీసుకొచ్చింది. “ప్లీజ్‌ సిడౌన్‌.” అని అతనికి కుర్చీ చూపించి ఆవిణ్ణి సోఫా మీద కూర్చోబెట్టింది. “సరస్వతి నేనే. ఈయన మా చిన్నాన్నగారు. విశాఖపట్నంలో వుంటారు. ఇవాళే వొచ్చేరు, నేను టెలిఫోన్‌ చేసి రమ్మంటేను.” అంది. వాళ్ళిద్దరూ నమస్కారాలు చేసి కూర్చున్నారు. “ఇల్లు కనుక్కోడానికి ఇబ్బందేమీ పడలేదు కదా, మీరూ బెజవాడలోనే ఉంటున్నార్ణ కదా. మీ ఇల్టు ఎటువేపు, బస్సులో వచ్చేరా ఆటోలో వచ్చేరా- ” లాంటి ప్రశ్నలు వేస్తున్నాను. “చిన్నాన్నా; నువ్వు మాట్లాడుతూ వుండు, నేనిప్పుడే వస్తాను. ” అని సరస్వతి లోపలికెళ్ళింది. “ఎక్‌ సూజ్‌ మి” అని ఆ అబ్బాయికి చెప్పి నేను కూడా లోపలికి వెళ్లేను. “పరవాలేదు, చిన్నాన్నా; నే తెస్తాను! నువ్వు కూడా గెస్టు వేకదా.” అంది సరస్వతి అక్కడున్న సరంజామా చూపించి; నవ్వుతూ. మూడు సాసర్లలో బిస్కెట్లు నాలుగేసి పేర్చి వున్నాయి. మూడు గ్లాసుల్లో మంచినీళ్లు పోసి వున్నాయి. మొత్తం అన్నీ ఒక ట్రేలో సర్దింది సరస్వతి, “సరే, పోనీ - నువ్విది పట్టుకెళ్లు: నేను కాఫీ కలిపి పట్టుకొస్తాను.” అంది. సరస్వతి హుందాగా, ఉత్సాహంగా వుంది. వంకపెట్టడానికి వీల్లేని చక్కదనం. ఈఇల్లు తనది. స్వతంత్రంగా బతుకుతోంది. పెళ్లిచూపులకి హాజరవడం ఇది మొదటి సారి కానే కాదు కదా. ఒకసారి పెళ్లయింది; మూడేళ్లు కాపరం చేసింది; ఒక ఆఫీసులో బాధ్యతగల ఉద్యోగం చేస్తోంది. ఆకుపచ్చటి పువ్వులు మాత్రం 'ప్రింటుచేస్తున్న తెల్లటి పుల్‌వాయిల్‌ చీర కట్టింది సరస్వతి. ఓ చేతికి గడియారం; రెండోచేతికి కంకణం లాంటి బంగారు మురుగు. మొహంమీద ఎ(ర్రటి స్టిక్కర్‌బొట్టు. “కాఫీ నేనే కలిపి తెస్తాను. ఈ ట్రే నువ్వు పట్టుకెళ్లు” అన్నాను. “అలాగే; కాని - బావుండదేమో చిన్నాన్నా.” “ఏమిటి, నాకు కాఫీ కలపడమే చాతకాదంటావా?” అన్నాను. సరస్వతి నవ్వింది "అదికాదు చిన్నాన్నా. నిన్నిక్కడ వంటింట్లో వొదిలేసి నేను వాళ్లతో కబుర్లు చెప్తూ కూచోడం బావుండదేమో - అంటున్నాను” అంది నెమ్మదిగా. “ఐదు నిమిషాల్లో ఒచ్చేస్తానుగా; నువ్వు పద!” అంత అందగాడూ స్ఫురద్రూపీ అయినా సరే, ఎందుకో ఆ అబ్బాయితో ఏదైనా మాట్లాడాలని అనిపించడం లేదు నాకు. ఆ అబ్బాయిని ఎక్కడ చూసేనా అనే; ఈ రెండుమూడు నిమిషాలనుంచీ నా ఆలోచన. ఫిల్టర్‌లో డికాక్షన్‌ గిన్నెలోకి కొద్దిగా వొంచి, తగినన్ని పాలు కలిపాను. రంగు సరిపోయిందని నిర్దారణ చేసుకొని గిన్నెని పొయ్యిమీదికి ఎక్కించేను. లైటరు రప్పుమనిపించగానే నా మెదడులో ఏదో వెలిగినట్టయింది, “పాపొ!” అని పిలిచేను. వెళ్ళి ఆపి చూడు

న “ఒచ్చే, వొచ్చే!” అంటూ; మరుక్షణంలో వచ్చింది సరస్వతి. 'అయ్యో, అయ్యో! అంత సెగెందుకు చిన్నాన్నా, కాఫీగిన్నె కింద? అందుకే కదా; నేను కలిపి తెస్తానన్నాను! అంటూ మంట తగ్గించే ప్రయత్నంలో పడ్డాది. మంట పొయ్యిలోది తగ్గింది - కాని - “ఆతని "పేరీమిటన్నావు?” అన్నాను. “కె.రాజేశ్చరరావు-ట. నాకు రాసిన జవాబులో ఉంది; నువ్వు చూళ్లేదూ?” అంది సరస్వతి నెమ్మదిగా, “అదే, అదే. సమయానికి గుర్తు రాక అడిగేను. పద... కప్పులు ఇవేనా? ఇంకొక బ్రేవుందా? లేకపోతే ఈ స్టీలు పళ్లెంలో పేర్చి తెస్తాన్లే.” “ఇంకొంచెం వేడెక్కేక -” అని సరస్వతి వెళ్లింది. అదీ రైటే. ఇంకొంచెం వేడెక్కాలి. జం కన ఆర్థం నేను వెళ్లేసరికి రాజేశ్వ(ర్రావు మాట్లాడుతున్నాడు.” అఫ్‌కోర్స్‌! మీకు ట్రాన్స్‌ఫర్లు ఉంటాయి. కాని, నాకు క్యాంపులు ఉంటాయి కదా. పైగా క్యాంపుల మధ్య లీజర్స్‌ కూడా వుంటాయి. ఎలొగో ఓలాగ ఎడ్జస్ట్‌ అవొచ్చు. అమ్మ వీలుని బట్టి ఇక్కడో అక్కడో ఉంటుంది. అఫ్‌కోర్స్‌; మీరెక్కడుంటే అక్కడే అమ్మ కూడా వుంటే మీకు తోడుగా వుండి అన్నీ చూస్తుంటుందనుకోండి. నాకేముంది. మొగాణ్ణి! ఎక్కడైనా ఎడ్జస్ట్‌ అయిపోతాను!”

బెజవాడలో వాళ్లుంటున్నది స్వంత ఇల్లా, అద్దె ఇల్లా? అద్దె ఎంత? అసలు స్వగ్రామం ఏవూరు?

పా ఆ ౮ ణి-దోణ "ద తుంది? అన్నదమ్ములు, లాలూ స్థలాలూ వున్నాయా? ఇద్దరి జీతాలూ కలిపితే రాబడి ఎంత అవుతుంది: అన్న ని కు న్నారా? ఎక్కడెక్కడున్నారు? మంచీ చెడా చూడ్డం విధాయకం అయ్యే అక్క. చెల్లెళ్ళు గా కదా? ఇలాటి (ప్రశ్చలయ్యాయి.

“నేను పెళ్లిచేసుకుంటే అది రికార్డుల్లోకి ఎక్కుతుంది, ఆతేదీనుంచి నాకు నా మొదటి భర్త మూలంగా వచ్చే పెన్షన్‌ ఆగిపోతుంది. ఎంతో ఏమీ? అయిదువందల ఇరవై. అయినాసరే, ఆ మున పోవడం వల్ల నాకీ ఉద్యోగం వచ్చింది కనకాన్తూ ఆ అత్తగారికి నేను మాటిచ్చేను గనకానూ ఆ బతికున్నంతకాలం ఆవిడకి నెలనెలా నాలుగువందల రూపాయలు పంపాలి. లేదా అంటే అలా ఆవిడకి నెలనెలా నాలుగు వందలు వడ్డీ వచ్చేటంత డబ్బు ఏదైనా బ్యాంక్‌లో డిపాజిట్‌ చెయ్యాలి అంది సరస్వతి.

“అంటే ఎంత?” అన్నాడతను.

సరస్వతి రెండు క్షణాలు సీలింగ్‌ఫాన్‌ వేపుచూసి లెక్కకట్టింది - “ఓ యాఖైవేలు చాలనుకుంటాను[!”

“యాభై వేలు ఆవిడపేర డిపాజిట్‌ చేసేస్తే మరి నీ కొత్త కాపరానికి ఏం మిగుల్తుంది. పాపా?” అన్నాను.

“అదేంటి చిన్నాన్నా, అలాగంటావు? కొత్తకాపరానికి ఏంటుండాలేం, మహా?” “అలా అనీకు. కొత్త కాపరం అన్నాక ఎన్నెన్నో వుండాలి. రుచులన్నీ చంపుకొని నువ్వు సోఫా కుఆసా కథలు - భరాగో

లా క్షం కంబెడ్డు మీద ని(ద్రపోతున్నావు. ఓ ్రిజ్ఞు లేదు, ఓ టీ.వీ లేదు; బట్టలుతికే మిపనైనా లేదు నీకు! - ఇద్దరూ ఉద్యోగాలు చేసుకుంటున్నారన్నమాటేగాని ఇంట్లో ఏమీలేవే- అని నీ కొలీగ్పో అతని (ఫ్రెండ్చో ఎత్తిపొడవ్య్వాచ్చు కదా... ... పోయిన వాడు పోనేపోయాడు. అతనే పోయాక ఇంకా ఆ ఆత్తగారేమిటి; ఆవిడకి నువ్వు ప్రతినెలా డబ్బు ఇంతా అని పద్దతిగా ఏర్పాటు చెయ్యడమేంటి! సాక్షాత్తూ తల్లిదండ్రుల్నే-ఛీ, వీళ్లెక్కడ దాపరించేరని విసిరి కొడ్తున్న కాలం అయితేను!” అని దురుసుగొనే

“తప్పుమాట, బాబూ!” అంది, ఆవిడ.” అమ్మాయి మంచి మనసుని విరిచేకండి బాబూ. అవతలావిడికి కొడుకే లేడు; ఈ సాయంకూడా లేకపోతే యామైపోతుంది పాపం! ఆవిడవుండేది = పోనీ ఇంకో కొడుకు దగ్గిరైతే అది వేరే మాట; కాని ఆవిడుండేది అల్టుడింట్టోనటగా?”

“మీ మొదటి భార్య - పద్మలత అన్నారు కదూ ఆవిడపేరు?-” అని ఒక్క క్షణం ఆగాను నేను. “క్షమించండి; గతం తవ్వాలని కాదు, ఊరికే - సంబంధం కలుపుకొనే ఉద్దేశం వచ్చింది గనుక అడుగుతున్నాను - ఆవిడకీ మీకూ ఏకారణం వల్ల విడాకులయ్యేయి?”

రాజేశ్వర్రావు నావేపు ఆశ్యర్యంగా అనుమానంగా చూసేడు;”పద్మలత మీకు తెలుసా?”

పెద్దావిడ నెత్తి కొట్టుకుంది. “ఏంటో బాబూ, బంగారం బంగారం అనుకుంటాం గానీ, వాక్కక్కప్పుడు బంగారానిక్కూడా కిలుం పట్టాచ్చనిపిస్తుంది.”

“అదో పెద్ద పొగరుబోతు పోట్టగిత్త!” అన్నాడు రాజేశ్చ(ర్రావు; మొహం వీధివేపు తిప్పి. “సరస్వతిగారు మాత్రం సంపాదించుకోటం లేదా? అయినా ఇంత కల్చర్డ్‌గా, ఇంత సింపతెటిక్‌గా ఆలోచిస్తున్నారు. ఆ భర్త చనిపోయినా సరే ఆ అత్తగారిమీద సానుభూతితో ఆవిడకి హెల్ప్‌చెయ్యాలన్న సంకల్పంతో వున్నారు. పద్మలత అలాక్కాదే! తను సంపాదించేదంతా తనదే అని -” అని మళ్లీ ఆగాడు. “సర్లెండి. మనం ఒకరికొకరు పరిచయం ఆయ్యాం కదా; మిగిలిన విషయాలన్నీ క్రమంగా సెటిల్‌ చేసుకోవచ్చను కుంటాను.” అన్నాడు సరస్వతితో. 'లే, అమ్మా; వెళ్ళాద్దాం!” అన్నాడు తల్లితో' వస్తాం, సార్‌: నమస్కారం!” అన్నాడు నాతో.

ముందుగా లేచి నిలబడింది అతనే అయినా ముందుగా గుమ్మందాటింది పెద్దావిడే, నేను ఆవిడ కూడా మెట్టు దిగుతున్నప్పుడు ఆవిడ గొణుక్కుంటోంది. 'తొందరొద్దు నాయనా అంటే వినిపించుకున్నాడుగాదు. కిలుంపట్టినా బంగారం బంగారమేరా అంటే కూడా లేచ్చక్కావొచ్చాడు!

న కనే ఆం

వాళ్లు సందు మలుపు తిరిగే వరకూ గేటు దగ్గిర నిలబడి, అప్పుడు లోపలికొచ్చింది. సరస్వతి. రావడం రావడమే సోఫా మీద వాలిపోయింది. వాలడం వాలడమే బోర్జాపడిపోయింది. సరస్వతికి ఏదో ఆశాభంగం కలిగిందని గ్రహించడానికి నాకొక నిమిషం పట్టింది. అప్పుడు కుర్చీలోంచి ఒక దిండుతీసి దాన్ని సరస్వతి తలకింద అమర్చడానికి ప్రయత్నం చేసేను.

“చాల్లే, నిరవాకం!” అని లేచికూర్చుంది, సరస్వతి.

కొంచెం సేపు సరస్వతిని అలా బాధపడనిచ్చేను.

“ఏంట్రెందో, ఏం మాట్టాడుకున్నామో, అంతా అయోమయంగా వుంది.” .....అంది సరస్వతి.

“కుర్రాడు బావున్నాడు. ఉద్యోగం కూడా గవర్నమెంట్‌ జాబ్‌ కాకపోయినా, మంచిదేలా వెళ్ళి ఆఫీ చూడు

20 వుంది. ఐనా, (ప్రయివేట్‌ కంపెనీ ఉద్యోగాలు కూడా అంత చచ్చిపోయిలేవు ఈ రోజుల్లో = ” అన్నాను.

“అందుకే కదా, “అంది సరస్వతి, తన మామూలు ధోరణిలో. క్షణంలో మొహం మాడ్చుకుంది. “మరి - నువ్విందాక ఎందుకలా పుల్ల విరుపు మాట్టన్నావు? - అదికాదు, చిన్నాన్నా; ఆవిడ "పేరు పద్మలత - అని అతను చెప్పేడన్నావు; చెప్పలేదే!”

“ఇెప్పలేదు.” అన్నాను.

“ఆవిడ సంగతి వాళ్ల దగ్గిర ఎందుకు ప్రస్తావించేవని!”

“పెళ్ళి చేసి చూడు - అనే కాదు; పెళ్లి ఆపి చూడు - అని కూడా ఆలోచించాలి; అవసరమైతే. అందుకు; ఆవిడపేరు అతను చెప్పకపోయినా నేనే గుర్తుకి తెచ్చేను. అతనెలా చిరాక్రుపడ్డాడో చూసేవుకద[”

“అంటే?”

“జరిగిందేదో జరిగింది! గుర్తుచేస్తున్నానని ఏమీ అనుకోకు... రంగనాధరావుతో నీ పెళ్లి మాటలు అవుతున్నప్పుడు కూడా అతనికి చిన్న వయస్సులోనే హైబీపీ అనీ, షుగరుందనీ, ఖర్భుదారీ మనిషనీ చెప్పినేను నీ పెళ్ళి ఆపడానికి ప్రయత్నించేను... ఎవ్వరూ నా మాటలు పట్టించుకోలేదు... -. ఇప్పుడు పద్మలత సంగతి చెప్తాను, ఏను! విన్నాక నీ కెలాతోస్తే అలాగే చెయ్యి. ఆప్టరాల్‌, ఇది ని జీవితం, నీ యిష్టం! నువ్వు మంచిదానివి. ఎంత మంచిదానినంటేనూ, నీ నెత్తిమీద ఎవరైనా చెయ్యేసి నిన్ను అణిచేస్తున్నా సరే పట్టించుకోనంత మంచిదానివి - మంచిగా ఉండడం మంచిదే కొని, తెలివిగా ఉండడం కూడా అవసరమే కదా!”

సరస్వతి ఏమీ అనలేదు.

దత అనే ఆమా యి నాకు తెలుసు. నీలాగే బాగా చదువుకుంది. డైరెక్ట్‌ రిక్రూట్‌మెంట్‌ ద్వారా రైల్వేలో సీనియర్‌ అసిస్టెంటుగా ఉద్యోగం సంపాదించుకుంది. సికింద్రాబాద్‌ రైల్‌ నిలయంలో

పనిచేస్తోంది. ఇతను - అంటే ఈ రాజేశ్వర్రొవు - హైదరాబాద్‌లో ఒక మంచి ప్రయివేటు కంపెనిలో ఇంతకంటే కూడా మంచి పోస్టులో ఉండేవాడు. సరే, పెళ్లికుదిరింది. పెళ్లి కుదిరితే పిచ్చి కుదుర్హుందనీ, పిచ్చి కుదిర్తే పెళ్లి కుదుర్తుందనీ కదా వాడుక! ఇతనికి స్పలి కుదిరాక పిచ్చి ముదిరిందే గొని కుదిరింది గాదు. యాభైవేలు కట్నం పుచ్చుకున్నాడు. రెండేళల్రో అంతా తాగేశాడు. టూర్జు తిరిగే

ఉద్యోగం కదా. ఊరూరా మొగా ఆడా తేడా లేకుండా ఫ్రెండ్సు ఏర్పడ్డారు. పాపం, ఆ అమ్మాయి: చెర నడిపిస్తూనే పదీ పొత్తిక్రా మిగిల్చి ఇంటిక్కావల్సినవన్నీ కోన్నాది. ్రిజ్బ, టీవీ, వాషింగ్‌ మెషీను; మిల, (గైండరు, కూలరు, డయినింగ్‌ టేబిలు, మంచాలూ, సోఫాలూ, బీరువా- ఒకటేమిటి; సమస్తం. ఇతగాడు జంటనగరాల్లో తిరగడానికి స్కూటర్‌ కావాలంటే తనే లోన్‌పెట్టి కొనిచ్చింది. ఆఖరికి ఒక ఎపార్ట్‌మెంట్‌ కొనేటప్పుడు పేచీ ఒచ్చింది. మీ నాన్నగార్నడిగి డబ్బుతే - అని పద్మలతని తరిమాడు. ఆయన చేతులెత్తేశాడు. ఇతగాడు దెబ్బలాట పెట్టేశాడు. తిట్టేడు. కొట్టేడు కూడానూ. నిన్ను వదిలేస్తానన్నాడు. బంధువులూ స్నేహితులూ ఎంతగానో నచ్చజెప్పేరు. ఐనా మొండితనానికి పోయేడు. ఒక యాడాదిపాటు వేరే రూమ్‌ తీసుకుని వున్నాడు. విడొకులికి కేసువేసి గెల్చుకున్నాడు- లే డిక్రీ చేత్తో పుచ్చుకుని నా సామాగి నాకిచ్చెయ్యి; వెళ్లిపోతానన్నాడు. నీ సామాను ఇక్కడేం

దు; పామ్మంది పద్మలత. కోర్టు ఆర్హరుపాంది ఆఫీసర్ని తీసుకొచ్చేడు. తను కొన్న ప్రతీ వస్తువూ పీఆసా కథలు - భరాగో

లా 2 తన పేర బిల్దులు తీసుకునే కొన్న సంగతి పద్మలత రుజువు చేసుకుంది. మనకి పెళ్లయినపుడు ని ఫెండ్సు పెజెంటేషన్‌గా యిచ్చిన సూట్‌కేసు ఇదుగో. నీ బట్టలూ సర్టిఫికేట్లూ పెన్నూ పెన్సిలూ లెటర్‌ హెడ్ఫ్సూ తప్ప ఈ ఇంట్లో నీదంటూ ఏమీ లేదు. పో అవతలికి - అని తన్నకుండా తన్నితగిలేసింది పద్మలత ఈ ప్రబుద్దుణ్ణి. అదుగో అప్పుడుచూసేనితన్ని; ఆ పక్కష్ణాట్‌లో ఉన్నమీ, నారాయణమూర్తి మామని పలకరించడానికెల్లి! ఇప్పుడు ఇతగాడు మళ్ళీ కొత్త జీవితం ప్రారంభించాలని పేపర్గో (ప్రకటనవేసి ఉద్యోగస్తురాళ్లకి ప్రాధాన్యం అంటున్నాడు. వెళ్ళు; నీకు (ప్రాధాన్యం ఉంది. ఇతన్ని పెళ్ళి చేసుకుంటే కొన్నాళ్లకి నువ్వు మరో పద్మలతవి అవుతావు!” అన్నాను. క్‌ (కొత్తకథ” కథానంకలనం - వేదగిరి కమ్యూనికేషన్స్‌ : నవంబరు 93)

ఖే +

70% 46 రీటో 007౮072627 బా గాంగ? ఆ” ఉనే తు

1 శ్‌ న ఖ్‌ పెళ్ళి ఆపి చూడు

కం, నళ, 4. అభివృద్ధి నిరోధ *కళ కక్‌ ఉం?!

( ; ఏమిటి, విశేషాలు? ఉత్తరం రాసేవొచ్చావనుకో. ఐనా హటాత్తుగా ఒచ్చినట్టే లెక్ష. ఎందుకంటే ఈ ఉత్తరంలో నువ్వు ఏపనిమోద వాస్తున్నావో ఆమాటలేదు.” అని వినాయక రావుని పలకరించేను.

“సరే గాని; నువ్వు వెంటనే బయల్లేరే మార్గం చూడు. మనం అర్జంటుగా భీమారావుని కలవాలి... అదే; మా రెండో తమ్ముడి గొడవ. వాడు ఎస్‌. అండ్‌. బి. రావు కంపెనీలో ఉద్యోగం కోసం అప్లయి చేసేడు కదా. తీరా ఏమిటా కంపెనీ. ఎవరా ఎస్‌ ఎండ్‌ బి. రావులు అని భోగట్టా చేస్తే అది సుబ్బారావు అండ్‌ భీమారావు కంపెనీ అని, భీమారావు అంటే కాంట్రాక్టుల కోసం ఒకప్పుడు మో ఆఫీసుచుట్టూ తిరుగుతూ వుండిన పాణుగుపాటి భీమారావే అనీ తెలిసింది.”

“ఐతే?”

“సుబ్బారావూ భీమారావూ ఆ కంపెనీకి మేనేజింగు పార్ట్‌నర్స్‌ట. ఇదేమో వాళ్ళ ఆఫీసులో ఎకౌంట్సులో డిప్యూటీ మేనేజరు ఉద్యోగం మావాడు బీ.కాం.. పాసై అదేదో ఎకౌంట్సుకోర్సు కూడా ఏడిశాడు కదా. ఎలాగో ఓలాగ మాతమ్ముణ్ణే ఇందులో వేయించావంటే నా నెత్తిమోంచి పెద్ల బరువుదింపిన వాడివవుతావు.” న్‌ లా

“ఉద్యోగాలిప్పించడం, పెళ్ళి సంబంధాలు చూడ్డం - ఇలాటి వాట్లో నన్ను అంతగా నమ శేడానికి వీలేదు. ఐనా (పప్రయత్నిద్దాంలే. రేపు ఉదయం వెళ్ళికలుద్దాం, తొందరెందుకు;” అని చొక్కా విప్పుకోబోతూ వుండగానే వినాయక రావు నన్ను ఆపేడు. “మనం వెంటనే వెళ్టాం. భీమారావు ఇంకోగంట వరకు ఆఫీసులో ఉంటాడుట. ఆ తరవాత ఎక్కడికెళ్తాడో ఎప్పుడు ఇంటికి చేరుతాడో తెలీదుట. రేపు ఉదయం ఆఫీసు కెప్పుడొస్తాడో తెలీదుట ఇందాక రైలుదిగిన వెంటనే వాళ్ల ఆఫీసుకి ఫోన్‌ చేస్తే చెప్పేరు.”

ఎస్‌ ఎండ్‌ బి రావూస్‌ ఆఫీసుకి మేం వెళ్లేసరికి ఐదున్నర కాలేదు. ఇంకా గంటసేపు ఉంటాడనుకున్న భీమారావు పావుగంట కిందటే వెళిపోయాడని తెలిసింది. “ఆయన్లో ఏం పనండి? పెద్దయ్యగారున్నారుగొ: సూసేండి.” అన్నాడు మాకు సమాచారం చెప్పిన ప్యూన్‌.

“ఎవర్రా పోలిపిల్లీ, వాళ్లు? లోపలికి పంపించకుండా నువ్వే వ్యవహారాలు చక్కబెట్టేస్తున్నావా?' అని కేక వినిపించింది.

దాంతో మాకు పరిస్థితి ఇరకాటం అయిపోయి; తప్పనిసరిగా లోపలికి వెళ్లవలసి వచ్చింది.

లోగడ ఆగది ఏ సీ చేసి ఉండేది. టాప్‌ ఎన్టిక్యూటివులు కూర్చునే స్టఫ్‌డ్‌ రివాల్వింగ్‌ చేర్‌లో భీమారావు కూర్చుని ఉండేవాడు. ఇప్పుడు ఏసీలేని గదిలో బీసీ నాటిదా అనిపించే ఒక కుర్చీలో అనాటి మనిషే కాబోలనిపించే ఒకాయన కూర్చుని ఉన్నారు.

“నమస్కారం” అంటూనే నేనాయన్ని గుర్తు పట్టేను.” ఎవరో అనుకున్నాను, సార్‌! తమరేనా? నేను ఇరవై ఏళ్లకిందట విజయనగరంలో మో దగ్గిర పనిచేసేను సార్‌.” అని నాపేరూ ఆ వివరాలూ

23

చా...

చెప్పేను. వినాయకరావుని కూడా పరిచయంచేసేను. “బావున్నారా, సార్‌! పన్నెండేళ్లకిందట మిరు

రిభైరయినప్పుడు వీడ్కోలు సభలో చూడ్డమే. ఆ తర్వాత తమర్షి చూడ్డం అవలేదు.” అన్నాను.

సుబ్బారావు గారు కష్టపడి పనిసేసి నిజాయితీ గా వ్యవహరించిన ఆఫీసర్‌గా "పేరు పొందారు.

తాబేదార్లందరూ చెప్పే చెప్పకా సాయంకాలం అయిదూ అయిదున్నరకి జారుకున్నా; ప్యూను కూడా ఏదో సాకు పెట్టి ఆరుగంటల్లోగా దాటేసిన, ఆయన ఒక్కరూ కూర్చుని ఫైల్సన్నీ క్షుణ్ణంగా పరిశీలించి మర్నాటికి ఏవీ పెండింగులో ఉంచకుండా ఆర్హర్సు వేసి మరీ ఇంటికి వేళ్లే వారు. ఒక ఫైలుకి సంబంధించిన సందేహం ఇంకో ఫైల్‌ చూస్తే తప్పా తెలియదని అనిపించినప్పుడు వేళకి ప్యూన్‌ గాని ఆ గుమస్తాగాని లేకపోతే ఆయన హాల్లో కొచ్చి, తనకి కావలసిన ఫైలు వెతుక్కుని సందేహం తీర్చుకునే వారు. ఆయన గిటైరయినప్పుడు పెట్టిన వీడ్కోలు సభలో మా డిపార్టుమెంటు జాయింట్‌ డైరక్టరు గారు మాట్లాడుతూ “సుబ్బారావుగారు కష్టజీవిగా సైకొచ్చేరు. ఇంక ఆయన రెస్టుజీవిగా కొనసాగాలని కోరుకుంటున్నాను” అన్నారు.

లోపలినుంచి ఒకాయన వచ్చేరు. “మూడు కాపీలు ట్రైపుచేసేను గానీ, సార్‌ మూడోది స్పష్టంగా రాలేదండి. అందుకని ఒక జెరాక్సు కాపీ పెట్టేను” అని సుబ్బారావు గారికి అందించి పక్కనున్న కుర్చీలో కూర్చున్నాడు.

“మా స్టెనో గవర్రాజుగారు. గవర్నమెంట్‌లో ముష్ఫయ్యారేళ్లు పనిచేసి, ఆ తరవాత ఎనిమిదేళ్లు

క్క మెం హ్‌, - డా ఒక షిప్పింగ్‌ కంపెనీలో చేసేరు. మొన్న ఏప్రిల్‌నుంచీ షిక్కడ చేస్తున్నారు” అని మమ్మల్ని కూడా ఆయనకి పరిచయం చేసేరు సుబ్బారావు గారు.

“అంటే, దగ్గిర దగ్గిర డబ్భ్బయ్యేచ్సంటాయన్న మాట. బాప్‌రే 1 భలే ఏక్టివ్‌గా ఉన్నారే... మా లాంటి వాళ్లం మీ వయస్సాచ్చే సరికి ఒకచేతిలో సుందరకాండా ఒకచేతిలో చేతి కర్రా పట్టుకుని ఈజీచేర్‌ లైవ్స్‌లో పడిపోతాం” అన్నాడు వినాయకరావు,

“ఏం కాదు. ఆదంతా పూర్వకాలం ముచ్చట. నేను చూడరాదూ? నాకు మొన్న ఫిబ్రవరికి 70 ఏళ్ళు వెళ్లేయి. రెండు దంతాలు ఊడేయన్నమాట గానీ మిగతా యంత్రం అంతా గట్టిగానే ఉంది. నేను చేసినంత పని నేను చేసినంత తొందరగా మా అల్లుడు చెయ్యనే లేడు. అంచేతన్నేమా అల్టుణ్మి భీఫ్‌ ఎగ్జిక్యూటివుగా వుంచి నేనే మేనేజింగు డైరక్టరుగా ఉంటున్నాను. ఈ కంపెనీకి అన్నారు సుబ్బారావు గారు.

మ “భీమారావు ఈయన అల్టుడన్నమాట... అయితే పరవాలేదు” అని సైగలు చేసుకున్నాం. "ఎబ్బారావుగారు ఆ కాగితాలు పరీక్షగా చూసి సంతకాలు పెట్టేలోగా.

“ఏమిటి, పని మీదొచ్చేరా? అని అడిగారు సుబ్బారావుగారు.

“మా పనికి మీ అంతటి వారు జోక్యం చేసుకోనక్కర్లేదేమో, ఏదో భీమారావు లెవెల్టొ అయిపోతుందని, అతన్ని కలుద్దామని వొచ్చేం. దేముడే వరమివ్వడానికొచ్చినట్టు అనుకోకుండా మీ దర్శనం అయింది.” అని వివరాలు చెప్పేను.

“గవర్రాజుగారూ. ఆ ఫైలు వెతికి పట్రండి, అని పంపించీ కూడా; “ఆ అబ్బాయిపేరు శం రావన్నారు కదూ. సెలక్ట్‌ చెయ్యలేదనుకుంటాను. మేం ఈ మధ్య ఒక పాలసీ డెసిషన్‌ తీసుకున్నాం ముఖ్యమైన పోస్టుల్లా వయో వృద్ధుల్నే వెయ్యాలని; నాకు తెలిసిన ఒక పెద్ద వ్యాపారవేత్త

ంపెనీలో అందరూ ముష్ఫయ్యేళ్ల లోపువాళ్లే ఉండాలని నిర్ణయం తీసుకున్నట్టు అతనికి కతా కథలు - భరాగో

నవనవ 25 యంగ్‌ మెన్‌ (అండ్‌ విమెన్‌) మీద గట్టి నమ్మకం. నాకు వయోవృద్దులంటే కొంచెం అభిమానం." గవ(ర్రాజుగారు ఫైల్‌ తెచ్చేరు. “లక్ష్మణరావనే అతన్ని సెలక్ట్‌ చెయ్యలేదండి.”

“అంటే, వయోవృద్దులు కానివాళ్లు పనిచెయ్యలేరంటారా?” అన్నాడు వినాయకరావు.

“ద అదర్‌వే రౌండ్‌.” అన్నారు సుబ్బారావుగారు. “వయోవృద్దులు పనిచెయ్యగలరని ఆలోచన. పూర్వం వైద్య సదుపాయాలు సరిగా లేక, గరిష్ట ఆయుఃప్రమాణం తక్కువగా ఉండిన రోజుల్లో 55 ఏళ్ల వయస్వొస్తే ముసలి వాళ్లయిపోయేవారు కాబోలు. ఇప్పుడు అలా కాదేమో అనిపిస్తోంది. కోట్లాది మంది జనం తాలూకు ప్రస్తుతం, భవిష్యత్తు- వీటిమీద కీలకమైన నిర్ణయాలు తీసుకునే రాజకీయ నాయకుల్లో ఎక్కువమంది 70 ఏళ్లు దాటిన వాళ్లే ఉంటున్నారు. శాస్త్రంలో కళలో ఎంత ఎక్కువ వయసైతే అంత రాణ. పత్రికా సంపాదకుల మాట ఏమోగాని పండితుల్లోనూ సాహిత్యానికి సంబంధించిన అవార్డు (గ్రహీతల్లోనూ ఎక్కువ మంది వయోవృద్దులే. వయోవృద్దులకి అనుభవం నేపధ్యంగా ఆలోచనకి పదునొస్తుందేమో అని నా అనుమానం. అంతెందుకు? మాది వ్యాపార సంస్థ కదా. దక్షిణం, ఉత్తరం అనే వివక్ష లేకుండా టాప్‌ ఇండస్ట్రీస్‌ అన్నిట్లోనూ కీలకమైన నిర్ణయాలు తీసుకునేది వృద్ధులే గాని యువకులు కాదు అంచేత “ఎముకలు కుల్లిన వయస్సు మళ్లిన సోమరులారా, చావండి! ” అనే స్టోగన్ని కొద్దిగా మార్చాలేమో.”

సుబ్బారావు గారి ఆవేశానికి గవ(ర్రాజుగారు చిన్న ఆనకట్ట వేసినట్టయింది. “అంత మరీ కాదు గొనండి. ఆయ్యగారి ఉద్దేశమేంటంటేనండి. ఇప్పుడు భీమారావుగారున్నారాండి. వారు బైట పను సమర్హంగా చేస్తారండి. వారాల తరబడి తిరగ్గలరండి. మరి అయ్యగారు అలా కాదుగదండి. అయితేనండి. అయ్యగారికి అన్నం, పానం, పడకా - యిన్నిట్లో కూడా ఎంత అవసరమైతే అంతేగాని విలాసాలకి తావులేదండి. అంచేతండి. పెద్ద వాళ్లయిపోయారు గదాని ఎవర్నీ మూలకూర్చో ్న్‌ పనిచేసే వికీ లాభం, దేశానికీ లాభమే నండి.” పెట్టేక్కర్లేదండి. పనిచేస్తే వ్యక్తి మ

(ఆం(ద్రభూమి” డెయిలీ : 24-6-92) అఖఇికృద్ధి నిరోధ కత ఈయాయయయయాులుడ

గు కం 0ల్‌6 ౮౦౧౫ఫ0ుల్డుటు మం న. .వ£మ01 &్‌ ౬50 ౨45 4550004010 % లాల - 534 001 కాయ!రేలు "4. 50/44 టు4 000, ఫఏవ్‌౮.,లికగా(5%॥ &స్‌ 2) 5606020 న వ టట పేతసా కథలు - భంిగో

త్రో 5. అమర్‌ భూపాలి

“నువ్వు పదిరోజుల పనిమీద హైదరాబాద్‌ వస్తున్నానని రాసిన ఉత్తరం అందిందని సరదాపడ్డాను. కాని సమంగా ఆ తేదీల్లోనే నేనూ మీ మరదలూ పిల్లలూ ఉత్తర హిందూ దేశ యాత్రలకి వెళ్తున్నాం.

మా ఇంట్లో నువ్వు ఒంటరిగా వుంటానంటే నాకేం అభ్యంతరం లేదు, ఇంటి తాళం చెవులు మా ఆఫీసులో నా సహాధ్యాయి రాజమోహన్‌ దగ్గర వుంచగలను. కానీ మా ఇల్లు సిటీకి చాలా

రా దూరం. నువ్వు ఉదయాన్నే లేచి పాల “క్యూ”లో నుంచుని 'ఒక పేకెట్‌ పాలు తెచ్చుకోగలిగితే కాఫీలకి ఇబ్బంది వుండదు. వంట చేసుకుంటానంటే ఇంట్లో అన్నీ వున్నాయి. నేనుగాని మౌ ఇంట్లో వాళ్ళు ఎవరూగాని లేకుండా ఈ అవస్థలు పడలేనూ అనుకుంటే నువ్వు హిమాయత్‌నగర్‌లో (ఫలానా) డొరు నెంబరుగల (ఫలానా) ఇంట్లొ మేడమీది భాగంలో వున్న నీ క్లాస్‌మేట్‌, ఎమ్‌.ఎల్‌.ఎ. గారు అయిన లక్ష్మణరావుగారితో వుండొచ్చు.

“ఎమ్‌.ఎల్‌.ఎ. క్వార్టర్సులో ఖాళీల్లేకనో మరెందుచేతో ప్రభుత్వంవారు ఆ ఇల్లు అదైెకి తీసుకుని ఆయనకి ఎలాట్‌ చేశారు. అసెంబ్లీ సెషన్స్‌లో లేదు కనుక ఆయనకి విజిటల్స్‌ ఎక్కువమంది వుండరు. ఇంట్లో ఫోన్‌ వుంటుంది. పైగా నీ పని అంతా సెక్రైబేరియట్‌లోనే కనక అక్కడికి దగ్గర. ఆయనకి ఒకరో ఇద్దరో నౌకర్గు వుంటారు. గనక భోజనాలు కాఫీలూ టిఫిన్లూ హోటల్‌ నుంచి తెప్పించుకోవచ్చును.

“నువ్వు వస్తున్న సంగతి ఆయనతో మాట్లాడాను. 'మీ అన్నయ్య పది రోజులు నాతో వుండాలనుకుంటే ఆ మాట నువ్వొచ్చి చెప్పడం ఏమిటి' అని దెబ్బలాడి; రమ్మని ఆహ్వానిస్తూ నీకు మెసేజీ ఇస్తానని నీ అడ్రస్‌ రాసుకున్నారు. ఈపాటికి అదీ అందే ఉంటుంది. ఈ రెండు ఏర్పాట్లలో ఏది నీకు బావుంటుందో ఆలోచించుకుని ఆ ప్రకారం చేసుకో” లా

అది; మా తమ్ముడు నాకు రాసిన ఉత్తరం సారాంశం.

ఆ ఉత్తరం అందిన ఒక గంటకి “వెల్కమ్‌” అని ఒక్కమాటతో లక్ష్మణరావు టెలిగ్రాం అందింది.

రైలు సికింద్రాబాదు స్టేషన్‌కి తెల్లారగట్ట అయిదింటికే చేరింది. ఆటో మాట్లాడుకుని హిమాయత్‌నగర్‌ వెళ్ళాను. డోర్‌నెంబరునిబట్టి ఆ ఇల్టు కనుక్కోడానికి చేసే ప్రయత్నంలో నా మాటల్ని పట్టుకున్న ఆటో 'డ్రయివర్‌ “ఎమ్మేల్లేసాబ్‌ మకానా, సార్‌?” అని అడిగి తెలుసుకుని; ఆ తరవాత నేనేం ప్రయత్నం చెయ్యక్కర్లేకుండా తిన్నగా ఆ ఇంటి గేటుదగ్గర ఆటో ఆపేడు.

టైమ్‌ అయుదున్నర కావస్తోంది.

చలికాలం.

ఇంకా పూర్తిగా తెల్హారలేదు.

సామాను కిందనే వుంచి మేడమెట్టు ఎక్కేనుగాని; లోపలున్నవాళ్ళు నిద్దర్లు లేచినట్టు ఏ 27

28 తతత చప్పుడూ సడీ వినబడకపోవడంతో కిందికి ధిగాను. ఆ రెండు నిమిషాలూ వినబడుతూనే వున్నానా చెవుల్లో దూరని ఒక నాదం అప్పుడు స్పష్టం అయింది.

తంబురాశ్ళతి,

హిందూస్తానీ సంగీతం,

గాత్ర సాధన,

భూప్‌ రాగం ...

• (ప్రాణాలు తోడేస్తోంది. అన్ని మర్యాదలూ అతిక్రమించి తలుపుకొట్టి ' అయ్యా, నన్ను కొంచెం సేపు మీ సమక్షంలో కూర్చోనివ్వరా?" అని అడిగెయ్యాలనిపించినంత ఆకర్షణ. డిస్టర్బ్‌ చెయ్యడం నేరం అనిపించేటంత మాధుర్యం,

నిశ్శబ్దంగా సామాను మేడమెట్టకిందికి చేర్చేను. రోడ్డుమీద తిరిగేవాళ్ళకి కనబడదని రూఢి చేసుకున్నాను. గేటు తలుపుకి వేసిన గడీయ, కొక్కెం సమంగా వున్నాయో లేదో చప్పుడు చెయ్యకుండా నిర్దారణ చేసుకున్నాను.

వెనకవేపున్న గదిలోంచి సన్నంగానే అయినా స్పష్టంగా వినిపిస్తున్న ఆ నాదాన్ని మరింత దగ్గిరగా చేరి వినాలనినా తాపత్రయం, ఒక్క నిమిషం మేడమెట్ల దగ్గర నించుని విన్నాను. గాత్రసాధన చేస్తున్న వ్యక్తి ఏదో “ఐసా వైసా” గాయకుడు కాదని; ప్రతి గమకం: అకార విశ్లేషణం చెబుతున్నాయి. ఆయన పేరు తెలిస్తే బావుండుననిపించింది. నింపాదిగా కదిలేను. వారీ వాటా ద్వారం దగ్గర, కాలింగ్‌బెల్‌ స్విచ్‌ పక్కని వెతికేను, వరరిడా (్రిల్తుకి తగిలించిన బోర్డుమీద వున్న పేరు నాకేమీ “క్లూ ఇవ్వలేదు, ల

“ఎస్‌, నూరున్నీసా; ఎం,ఏ.ఎల్‌.ఎల్‌బి., అడ్వకేట్‌ - ఎ.పి.పి.”

మేడ మెట్ట పక్కనించి బిల్జింగు వెనకవేపుకి చేరడానికి వీలుగొ ఆరడుగుల వెడల్సున బ్‌ సందుంది. ఆ సందులోంచి పాతిక అడుగులు వేసేక అక్కడొక సిమెంటు బెంచి కనబడ్డది. వ

చతికిలపడ్డాను. శ్రవణానందం చేరువైంది. ఏకాగ్రత కోసం కళ్ళు మాసుకున్నాననుకుంటాను. -ఎక్స్‌క్యూబ్మె - కోన్‌ హై?” కళ్ళు తెరిచేను. ముష్ఫయ్యెదు - నలభై ఏళ్ళ స్త్రీ లేచి నుంచున్నాను. “నమస్తే. సారీ ఫర్‌ ది ఇంట్రూజన్‌: అయామ్‌ వెంకటరావ్‌; ఫ్రమ్‌ మచిలీపటామ్‌; గెస్ట్‌ ఆఫ్‌ ఎమ్మెల్యే లక్ష్మణరావ్‌” అన్నాను. "గౌనా సున్‌ రహేహై, క్యా?” నవ్వింది. “అందర్‌ ఆజాయియే న? దర్‌వాజూ ఖులా హై” సారీ మేడం; అండ్‌ ధేంక్యూ. నేను ఇప్పుడే రైలు దిగొచ్చాను. లక్ష్మణ్‌రావింకా నిద్ర లేవలేదు. లగేజి స్టేర్‌కేస్‌ దగ్గరుంది. జస్ట్‌ మ్యూజిక్‌. ఇంకేం వద్దు. ధాంక్యూ” 'స్లీక్‌ యువరొసిల్ఫ్‌” అని ఆమె వెళ్ళిపోయింది. లిం ళం బ్ధి సాయంకాలం అయిదున్నరకి సెక్రెైటేరియట్‌లోంచి ఆ రోజుకి బైటపడ్డాను. కల్లా కథలు - భరాగో

లా 29 “నేను సాయంకాలం ఉప్పల్‌ వెళ్ళాలి. వచ్చేటప్పటికి ఆరున్నర- ఏడు కావచ్చు. నువ్వుగానీ ముందుగా వొచ్చేస్తే ముందు తలుపు తాళం ఇదుగో ఈలెటర్‌ బాక్సుకింద ఈ రెండు చెక్కలకీ మధ్య టక్‌చేసి వుంటుంది; తీసుకొని లోపలికొచ్చెయ్యొచ్చు. ఆరున్నరకి యాదగిరి వస్తాడు. వాడిదగ్గర లోపలి గదుల తాళాలుంటాయి. ఆంతవరకు హాల్లో కూర్చోగలవనుకుంటాను.” అన్నాడు లక్ష్మణరావు. అయినా అతను లేనప్పుడు ముందు తలుపు తాళం మాత్రం నేనెందుకు తెరవాలి- ఏడుగంటలయ్యే దాకా ఏ ట్యాంక్‌బండ్‌ దగ్గరో గడిపేస్తే మంచిది అనుకున్నాను.

నాలుగడుగులు నడిచేసరికి హిమాయత్‌నగర్‌ వెళ్ళిపోదామా అనిపించింది. ఆ భూప్‌రాగం

పగలంతా చెవుల్లోనే వుండిపోయింది. ఈ గంటవ్యవధిలో కిందివాటా వాళ్ళని పలకరించి ఆ రాగం పాడిన వ్యక్తిని పరిచయం చేసుకోవచ్చునేమో! అతను ఈ వేళప్పుడు ఇంట్లోనే వున్నాడేమో? తెల్హారగట్ట భూవ్‌రాగం పాడేడు. ఇప్పుడేదైనా సాయంకాల రాగం' ఆలాపిస్తున్నాడేమో? వెళ్తే అది వింటూ కూర్చోవచ్చుకదా!

మరో నాలుగడుగులు వేసేసరికి ఆకలి గుర్తొచ్చింది. మధ్యాహ్నం మూడు గంటలకి ఆ డిప్యూటీ సెక్రెటరీ గారు తెప్పించి ఇచ్చిన టీ ఘోరంగా వుంది.

టిఫిన్‌ తింటూ వుండగా మొహమాటం బయల్ట్లేరింది. వాళ్ళు లక్ష్మణరావుతో బాటు ఆ ఇంట్లో వుంటున్నారు. కనక నా అంతట నేను వెళ్ళి పలకరించి పరిచయం కోరడం అంత సభ్యత కాదేమో! మహమ్మదీయ కుటుంబం. ఆ నూరున్నీసా అనే ఆవిడ అడ్వకేట్‌గా అసిస్టెంటు పబ్లిక్‌ 'ప్రాసిక్యూటర్‌గా నలుగుర్జోకి వస్తున్నా; మిగిలినవాళ్ళకి ఘోషాలాంటి నియమాలున్నాయేమో?

లక్ష్మణరావు ఇంటికి చేరేక వాళ్ళని పరిచయం చెయ్యమని అడగడం మంచిదిలా వుంది.

అలా, ట్యాంక్‌బండ్‌ వేపుకూడా వెళ్ళకుండా బిర్జామందిర్‌ వేపు తిరిగిపోయి ఏడుంబావుదాకా గడిపి అప్పుడొక ఆటో ఎక్కి ఆ ఇల్లు చేరేను. ఆస్టిం నే ననే

“రా, రా! నీ కోసమే చూస్తున్నాను. ఎక్కడ తిరుగుతున్నా వింత రాత్రిదాకాను? కమాన్‌. సిడౌన్‌ అండ్‌ జాయిన్‌ అజ్‌. వీరు నర్సారెడ్డిగారని వరంగల్‌లో బిజినెస్‌ చేస్తారు. ఆయన కమ్హూకర్‌: ప్రాక్షీసింగ్‌ డాక్టర్‌: దిల్‌సుఖ్‌నగర్‌. ఆండ్స్‌, మేడమ్‌ వసంతా; ది ఫేమస్‌ సోషల్‌ వర్కర్‌.”

అందరికీ నమస్కారాలు చెప్పేను. వెంకట్రావు నాక్షాస్మేటు. బందర్‌లో ఒక ఇండట్టీ వుంది. దాన్ని ప్రైవేట్‌ లిమిటెడ్‌ చేసి వృద్ధి చేద్దామని ప్రాజెక్ట్‌ రిపోర్టుల్తో వొచ్చాడు. సెక్రైటేరియట్‌లోనూ ఇండట్టీస్‌ కమిషనరేట్‌లోనూ పన్గున్నాయి. వెరీ నైస్‌ జంటిల్మన్‌ అంటూ “నాకు క్లాస్మేట్సంటే భయం. వాళ్ళ పన్దు చేసుకోడంలో నన్నెక్కడ కలగజేసుకో మంటారో అని” నన్ను వాళ్ళకి పరిచయం చేసి తన హాస్యధోరణికి తానే నవ్వుకోడంలో పడ్డాడు లక్ష్మణరావు.

“ఆయన అడక్కపోత్తే మాత్రం మీరు కలగచేసుకోకుండా ఊరుకుంటారా?”

“అంతేలెండి. లేక్రపోతే అయిదురోజుల పని అంటూ వచ్చిన మనిషి పదిహేను రోజులు నా నెత్తిమీద కూర్చుంటాడు, అఫ్‌కోర్స్‌; వెంకట్రావు ఎన్నాళ్ళున్నా నాకు సరదాగానే వుంటుందనుకోండి. ఈయన అందరు క్లాస్మేట్స్‌ వంటి వాడు కాదు; అరె, నిలబడే వున్నావేంటోయి? ఒరే, యాదగిరీ! ఈ సార్‌కి కుర్చీ వెయ్యచేంరా? జల్టీ ఓ గ్లాస్‌ కడుక్కొచ్చి పెట్టిక్కడ” అకుర్‌ భూపాలి యంయయయయుంం

0 లలత “కుర్చీ అయితే వెయ్యనీ గాని-గ్జాసు అక్కర్లేదు. నేనిప్పుడే వస్తాను; ఎక్స్‌క్యూజ్‌మి' అని చెప్పేసి లోపలి గదివేపు వెళ్ళేను.

సరిగ్గా ఆ గదికిందనే, కింది వాటాలో గాత్రసాధన చేసే ఆయన ఉన్నట్టుంది.

శబ్దానికి వున్న గుణం- మీదికి ప్రసరించడం.

నాదానికి వున్న లక్షణం- చెవుల్లోంచి మనస్సులోకి ప్రవేశించడం.

మళ్ళీ భూప్‌ రాగమే.

బట్టలైనా మార్చుకోకుండా, సందువేపున్న కిటికీ పక్కకి చేరి, కిటికీ ఊసలు పట్టుకుని నుంచుని అలా వుండిపోయాను. నా వీపుమీద లక్ష్మణరావు చెయ్యిపడేదాకాను,

“నేను మీ తమ్ముడికి ముందే చెప్పేను; ఈ న్యూసెన్సు భరించే ఓపిక నీకుంటే ఈ ఇంట్లో నువ్వు ఎన్నాళ్ళయినా వుండొచ్చని. ఇంకా ఇప్పుడే ఏమైంది? రాత్రికి వుంది నీ పని. అందులోనూ నేను బైటికెళ్తున్నానని తెలిసిపోతుంది. కనక ఇంకా విజృంభిస్తాడు. పదపద "

అతనితో నడుస్తున్నాను.

ముందు హాల్లో వాళ్ళు నించుని వున్నారు. లక్ష్మణరావు మాట్లాడుతూనే వున్నాడు. 'సర్రే, నేను బైటికి పోతున్నాను. యాదగిరీ! ఇవన్నీ సరిగా సర్దేసి ఈ అయ్యగారికి భోజనం తెచ్చి ఆయన తిన్నాక నువ్వూ తిని ఇక్కడే పడుకో. తెల్సిందా ? వస్తాను, వెంకట్‌! నేను బహుశా రాత్రికి రాకపోవచ్చు"

నాలుగు జతల చెప్పులు మెట్టు దిగడం, ఇనపగేటు తెరుచుకోడం, కారు స్టార్టవడం ఇవన్నీ శబ్దాలు". భూప్‌రాగం వినపడనంత దూరంలోంచి మధురతరంగా చేసేది: 'నాదం".

“యాదగిరి! నాకు భోజనం వద్దు. నువ్వెళ్ళి తినిరా” అని చెప్పేసి లోపలి గదిలోకి పరుగెత్తాను.

జ బ్గా బ్లా _ ఉప్యూబీ సెక్రటరీ నాగభూషణరావుగారు నాతో స్వయంగా ఊళ్ళో తిరిగి: పరిశ్రమల కమిషనర్‌ ఆఫసులోను, ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్‌ కార్పొరేషన్‌ ఆఫీసులోను తన పలుకుబడి ఉపయోగించి - నాలు రోజుకల్చా నా పనిని ఒక కొలిక్కి తెచ్చేరు. ఆ రోజు మేం ఊళ్ళో పనులు చూసుకుని అయన రూంకి వచ్చేసరికి మధ్యాహ్నం మూడున్నర కావస్తోంది. “నువ్వు ఓ అరగంట ఎక్కడైనా తిరిగొస్తావ్‌, లేకపోతే ఈ జౌటర్‌ రూంలో కూర్చుంటావో; నీ ఇష్టం. నాకో చిన్న ఎన్‌క్సయిరీ వుంది.” అని ఒక్కడూ తనరూంలోకి వెళ్ళాడు నన్ను జౌటర్‌ రూంలో వదిలి. అక్కడ ఒక సోఫాలో ఒక స్త్రీ కూర్చుని వుంది. ఆమె- నేను హైదరాబాదు చేరిన నాటి తెల్లవారుజామున నన్ను పలకరించి సంగీతం వినేటట్టయితే లోపలికి రమ్మని ఆహ్వానించిన ఆవిడ. ఎమే ల్యే లక్ష్మణరావు వున్న ఇంట్లో కిందివాటాలో వుంటున్న నూరున్నీసా, ఎడ్వకేట్సీ అసిస్టెంట్‌ పబ్లిక్‌ ప్రాసిక్యూటర్‌: ఆవిడతో ఏదో మాట కలిపి 'ఆ గాయకుడి వివరాలు తెలుసుకోవాలని ఒక ఆలోచన వచ్చింది. నేనింకా ఏమీ నిర్ణయించుకోకముందే లోపల్నించి ఒక ఎటెండర్‌ వచ్చి ఆమెని రమ్మన్నట్టు కీలాసా కథలు - భరాగో

లా 31 సంజ్ఞ చేశాడు. ఆవిడ లేచి నాగభూషణరావుగారి చాంబర్సులోకి వెళ్ళింది.

స్టెనో టైపిస్టు కుర్చీకి వెనకగా వున్న బజర్‌ మోగింది. అతను “ఎస్సార్‌” అని చిన్న కేకలాంటిది వేసి హడావుడిగా లోపలికి వెళ్ళేడు.

నేను ఖాళీగా వున్న ఆ సోఫాలో కూర్చుంటూ వుండగా 'టైపిస్టు టేబిల్‌ మీదినుంచి ఒక కాగితం ఎగిరొచ్చి నా ముందు పడింది. దాన్ని మళ్ళీ ఆ టేబిల్‌మీద పెట్టేద్దామని వంగి తీశాను. కానీ సోఫాకి ఎదురుగా వున్న టీపాయిమీద పెట్టాచ్చులే అనిపించి ఆ కాగితాన్ని చేతిలోకి తీసుకుని సోఫాలో చతికిల పడ్డాను.

సంగీతం ఆకర్షించినట్టే అక్షరాలు కూడా నన్ను ఆకర్షించేయి.

రెండు పేజీలు వుంది ఆ మేటర్‌. అది కార్బన్‌ కాపీ. దాని ఒరిజినల్‌ స్టైనోగారు లోపలికి పట్టుకెళ్ళిన కాగితాల్లో వుండి వుంటుంది.

చదివేశాను...

ఫలానా నియోజకవర్గం నుంచి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయిన శ్రీ లక్ష్మణరావుగారికి ఎమ్మెల్యే క్వార్టర్సులో వసతి చూపించలేకపోయిన కారణంగా ప్రభుత్వం లీజులో వున్న భవనాల్లో ఒకటి అయిన ఫలానా డోరు నెంబరుగల ఇంట్లో మేడమీది భాగం వారికి ఎలాట్‌ చేయడమైంది. సదరు భవనంలో క్రిందిభాగం ఎ.పి.పి. శ్రీమతి నూరున్నీసా గారికి ఎలాట్‌ అయి వుంది.

ఫలానా తేది గల ఎమ్మెల్యేగారి రిపోర్టు ప్రకారం, సదరు భవనం (క్రిందిభాగంలో వుండేవాళ్ళ వలన తమకు చాలా డిస్టర్చెన్సుగా వుందని పేర్కొనడమైనది. రాత్రనక, పగలనక, క్రిందిభాగంలో వారు “గానా బజానా” చేస్తున్నారని, తరుచు తంబూరా, తబలా వంటి వాద్యాల సమ్మేళనంతో విపరీతమైన ధ్వనులు చేస్తున్నారని; ముఖ్యంగా అర్ధరాత్రివేళు తెల్లవారుజామువేళ ఆ ధ్వనులు పరిపాటి కావడంచేత తమకు నిద్రాభంగం కావడమేకాక, తమను చూడవచ్చిన ఓటర్జు తదితరులు ఆ ధ్వనులను ఆపలేకపోయి నందుకు తమ అనిష్టతను అవహేళనను వ్యక్తపరిచే సంఘటనలు జరిగొయని ఎమ్మెల్యేగారు తమ రిపోర్టునందు పేర్కొనియున్నారు.

సదరు కారణాల నేపధ్యంలో శ్రీ ఎమ్‌.ఎల్‌.ఎ. గారు తమకు ఎమ్మెల్యే క్వార్టర్సులో వసతి ఇచ్చినా సరే, లేదా సదరు నూడుల్నీసా గారికి వేరే చోట వసతి చూపించినా సరే అని ప్రతిపాదించినారు.

ఈ విషయమై నిజానిజాలు భోగట్టా చేసుకొని రమ్మని ఫలానా అధికారిని కోరగా వారు సమర్పించిన నివేదిక ఈ ఫైలులో ఫలానా పేజీవద్ద ఫైలు చేసి ఫ్లాగ్‌ చేయడమైనది.

అధికారులకు ఎలాట్‌ చేయగల వసతి గృహాల విషయంలో (ప్రస్తుతం నెలకొని వున్న కొరత దృష్టిలో వుంచుకొని ఈ సమస్యను సామరస్యంగా పరిష్కరించే నిమిత్తం సదరు భవనంలో క్రింది భాగంలో వుంటున్న ఎ.పి.పి శ్రీమతి నూరున్నీసా గారిని ఒకసారి వచ్చి మాట్టాడవలసిందిగా కోరుచూ వారికి (వ్రాసిన ఫలానా త్రేదీగల లేఖ (చూ! ఫలానా పుట) ప్రకారం సదరు నూరున్నీసా గారు వచ్చినందున ఈ ఫైలు యావత్తున్ను పంపించుకొంటూ ఇందలి ముఖ్య విషయాలను ఈ నోట్‌ ద్వారా సంక్షిప్తంగా శ్రీవారి దృష్టికి తేవడమైనది.

నే బ్గా జ

“ఎంతో అభిమానంతో, మరెంతో (శ్రద్దతో నా పనులన్నీ చేసి పెట్టేరు. మీకు ఎలా కృతజ్ఞతలు

అకుత్‌ భూఫాలి ొుయయయయయయాం

మ. ల చెప్పాలో తెలియడంలేదు” అన్నాను.

“మర్చిపోండి అలాంటి మర్యాదలు. నాకు చిన్నప్పుడు అక్షరాభ్యాసం చేసిన గురువుగారి పుత్రులు మీరు. మీకు నేను చేసిందేమీలేదు. ఒకవేళ ఏమైనా చేసున్నా అది మా గురువుగారి రుణం తీర్చుకోడంలో ఒక భాగం మాత్రమే అని నా ఉద్దేశం. అంచేత అలాటి మర్యాదలేం వద్దు. అన్నారు నాగభూషణరావు గారు.

“ఆలాంటి మర్యాదలు వద్దంటున్నారు. సరే పోనీండి. నేను నిన్న మీ ఇంటికొచ్చి నప్పుడు చూసేను మీరు పోగుచేసిన హిందూస్తానీ సంగీతం కేసెట్టు. బడే గులాం నుంచి గులాం ఆలీవరకు మీరు ఎవర్నీ మిస్‌ కాకుండా మీ బీరువాలో బంధించేరు. మీకు జ్ఞాపకం వుందో లేదో మనం మొట్టమొదట కలుసుకున్నది మెహ్‌దీ హసన్‌ ఇక్కడ నిజాం క్లబ్‌లో పాడిన నాడు...”

“అవునవును. ఆ రోజు నువ్వు డి.ఐ.జి, ప్రసాదరావుతో కలిసి వచ్చేవు. నాకెందుకు గుర్తులేదు!?'

“ఆయ. అలాంటి కంరస్వరంలో, ఘజల్ఫ్‌ కాక పచ్చి శాస్త్ర కట్టుసంగీతం వినిపించే చోటికి మిమ్మల్ని తీసికెళదామని వుంది. కనీసం ఈ మర్యాద అయినా నన్ను చెయ్యనిస్తారా?”

నాగభూషణరావుగారు సాలోచనగా చూసేడు. “ఇవాళ వుందా, ఏదైనా కాన్సర్ట్‌”

“టుడే అండ్‌ ఎవ్విరిడే”

“అంటే?”

“నిజానికి ఆదేం కాన్ఫర్ట్‌ కాదు. ఎంత గౌరవంగా ఉదహరించవలసొచ్చినా అది కేవలం ప్రాక్టీస్‌ అంటే సాధన మాశ్రమే అని ఒప్పుకోక తప్పదు. నాలుగు రోజులైంది సార్‌... భూప్‌రాగం ఆలపిస్తున్నాడు. రాత్రి లేదు, పగలులేదు, తెల్హారగట్టి అనిలేదు. అప్పుడెప్పుడో శాంతారామ్‌ 'అమర్‌ భూపాలి' అని సినిమా తీసి భూప్‌రాగం పాడిన ఒక విద్వాంసుడి చరిత్రని తెరకెక్కించేడట. శాంతారామ్‌ ఇప్పుడు (బ్రతికుంటే మళ్ళీ మరో సినిమా తీసేవాడీమో అని నాకనిపిస్తుంది. నవ్వకండి. శాంతారామ్‌ తన పెర్ఫార్మెన్స్‌ తనకే నచ్చని తరహా ఆర్టిస్టుల్లో ఒకడు. 1942లో ఒకసారి శాకుంతలం

నాటకాన్ని తెరకెక్కించి అంతకన్నా గొప్పగా తీద్దామని 1060లో మళ్ళీ స్త్రీ - అని ఇంకో సినిమా తీసేడు కదా. అందుకు అంటున్నాను.”

“అయితే వినవలసిందే. పరిణతి చెందిన ఆర్టిస్టు చేసే సాధన కచేరీ కంటే కూడా ఎక్కువ తృప్తినిస్తుంది. వెళదామంటావా?”

“వెళదాం అనే కదా, నేనంటున్నది?”

“మనల్ని రానిస్తారా - అని నా ఆనుమానం, చాలా మంది విద్వాంసులు తాము సాధన చేసేటప్పుడు ఎవర్నీ రానియ్యరు; తెలుసా?”

“అదంతా నేను చూసుకుంటానుగా!”

“ఇంతకీ ఆ గాయకుడి పేరేమిటి? అహ, నేనెప్పుడైనా విని వుంటానేమోనని.”

“నిజం చెప్పాలంటే నాకతని పేరు తెలీదు. అందుకు నన్ను మీరు క్షమించాలి.”

ననే ల నన ఆ ఇంటి దగ్గర కారు ఆపించాను. “మీరు కార్జోనే వుండండి. నేనిప్పుడే వస్తాను' అని గేటు తెరిచి కింది వాటావారి కొలింగ్‌ బెల్‌ బటన్‌ నొక్కాను., “ఆ రహీహ్లై” అని జవాబు. పది సెకండ్లలో కుతసా కథలు - భరాగో

లా 33 ఆమె- నూరున్నీసా...

“ఎక్స్‌క్యూజ్‌మి; నన్ను గుర్తుపట్టారని ఆశిస్తాను. నాన్నగారి దర్శనం కోసం ఒకర్ని తీసుకొచ్చేను.”

ఆమె నా పక్కగా వంగి రోడ్డు మీద వున్న కారును చూసింది. 'ఓ.కె. అబ్బాజాన్‌కీ చెప్తాను." అని తలుపు తెరిచే వుంచి లోపలికి వెళ్ళింది.

డ్రైవర్‌వచ్చాడు. “సార్‌ పిలుస్తున్నారండి. తమర్ని.

నాగభూషణరావుగారు స్వయంగా కారు తలుపు తెరిచి పట్టుకుని “ఎక్కు, మళ్ళీ వద్దాం”

“అది కాదు సార్‌! ...”

“మనం ఎక్కడికొచ్చేమో నాకు తెలిసిపోయింది. రా, ముందు కారెక్కు చెప్తాను."

జ జ చ

“నువ్వు మా గురువుగారి అబ్బాయి కాకపోయుంటే దీన్ని ఎంతో సీరియస్‌గా తీసుకునేవాళ్లే." అన్నాడు నాగభూషణరావుగారు; హోటల్లో ఆర్డరిచ్చిన రవ్వదోసె కోసం ఎదురుచూస్తున్న సమయంలో.

“ఐ యామ్‌ సారీ. నేనేదైనా పారపాటు పని చేసేనా?” అన్నాను.

“తెలిసి చేసుండవని నమ్ముతున్నాను. ఎనీవే, నోటితో చెప్పడమెందుకు?” అని తన పక్క కుర్చీలో వుంచిన ఆ ఫైలు విప్పి అన్నిటికన్నా పైన వున్న కాగితం ఒక్కటే ఊడతీసి “చదువు; నువ్వేం చెయ్యబోయావో నీకు తెలుస్తుంది.” అన్నాడు.

“ఎమ్మెల్యే లక్ష్మణరావుగారు ఉదాహరించిన న్యూసెన్సు గురించి ఈ దిగువ రిమార్కులు ఇవ్వడమైంది :-

శ్రీమతి నూరున్నీసా, అసిస్టెంటు పబ్లిక్‌ ప్రాసిక్యూటర్‌ రెండేళ్ల క్రిందట తమకు స్వంత ఇల్టు ఏదీ లేదని ధ్రువపత్రం జతపరచి ప్రభుత్వ క్వార్టర్సు గాని లీజు వసతిగాని ఇమ్మని అడిగినందున ఫలానా డోరునెంబరు గల భవనంలో క్రిందిభాగం ఆమెకు ఎలాట్‌ చేయడం జరిగింది. తనకు ఎలాట్‌ చేసిన ఈ ఇంటి భాగంలో సదరు నూరున్నీసొగారు తన తల్లిదండ్రులతో వుంటున్నారు. ఈమెకు భర్తలేరు. ఒక ఆడపిల్ల మౌత్రం వుంది.

ఈ ఇంటి భాగంలో సదరు నూరున్నీసా గారితో వుంటున్న ఆమె తండ్రి శ్రీ మొయినుద్దీన్‌ అనే వ్యక్తియే ఎమ్‌.ఎల్‌.ఏ. లక్ష్మణరావుగారు సూచించిన న్యూసెన్సుకు, డిస్టర్చెన్సుకు కారకుడని మా విచారణలో తేలింది. సదరు మొయినుద్దీన్‌గారికి ఈ నగరంలోనే, ఇంకా స్పష్టంగా చెప్పాలంటే బొలారమ్‌ (ప్రాంతంలో ఒక స్వంత భవనం వున్నదనీ; సదరు మొయినుద్దీన్‌ గారికి పుత్రసంతానం లేని కారణంగా సదరు భవనం ఎన్ని విధాల ఆలోచించినా శ్రీమతి నూరున్నీసా గారికి చెందేదే అనీ మా విచారణలో తేలినడ్షి!

స్వంత ఇల్టు లేదని ధ్రువపత్రం సమర్పించినందుకు; లేదా ఎమ్మెల్యే లక్ష్మణరావు గారు, ఆ దిగువ సంతకం చేసినవారి వరకు పెద్ద మనుషులు ఎందరు నచ్చజెప్పినా ఇక్కడ సంగీత సాధన ద్వారా కలిగే న్యూసెన్సు ఆపడానికి ఇష్టపడనందుకు, శ్రీమతి నూరున్నీసా గారి పేరిట వున్న ఈ అకుర్‌ భూపాలి గయ

న. ఎలాట్‌మెంటు వెంటనే రద్దుచేయడం (శ్రేయస్కరమని భావించడమైనది.” జ నే జె “అమర్‌ భూపాలి అన్నావు - కదూ?” “ఎస్‌, పార్‌” “ ఆ పిక్చర్‌ నువ్వు చూసేవా?” “నేనింకా అప్పటికి పుట్టలేదండి” “నిజమే. నువ్వు పుట్టాక ఆ సినిమా రెండో రౌండు ఆడడానికి రాలేదు కూడా.” “ఇంతకీ మీరు చూసీరాండీ ఆ పికృరొ” “చూశాను గనకే చెప్తున్నాను. భూప్‌రాగం పాడిన ఒక మహా విద్వాంసుడు అసూయాద్వేషాల కారణంగా హత్యచేయబడతాడు; ఆ సినిమాలో.” “మీ మొయినుద్దీన్‌ గారు ఇల్లు మారతాడు అంతే. సంతోషించు!” అన్నాడు నాగభూషణారావు గారు, ల్‌ (“స్వాత వీక్లీ : 23-8-92 ౫ ల శ కి " కచేరీలు చెయ్యడం” ప్రఖ్యాత సంగత విద్వాంసుడు వోలేటి వెంకటేశ్చర్థు గారి తిలో కన్నా * సాధన చెయ్యడం ” ఎక్కువ ఇష్టంగా ఉండేది. వారు తమ చివరి రోజుల్లో వైసనంలో ఉండేవారు. అప్పట్లో : తాము తిరుపతిలో నిర్వహించే ఒకానొక కవి-కధక-సమేనా నేను పాల్గొన వలసిందిగా నాకు కడప రేడియో స్టేషన్‌ నుంచి పిలుపు వచ్చింది. ఆ రను దంతం వారిని పలకరించినప్పుడు ఆయన తమ సంగీత సాధనకి సంబంధించిన ఒం ల నిమా చెప్పేరు. దానికి, నా కల్పనాకుతూహలానికి, శాంతారాం గారి “ఆమర్‌ భూపాలి” సి జ్ఞాపక గర్వం చేర్చి ఈ కధ రాసేన్సు, కులాసా కథలు - భరొగో

6. బూచి రామయ్య

దాదాపు నలభై గంటలుండిపోయాను, ఆ రైలు పెట్టెలో, ఆ చిన్న స్టేషన్‌లో, నాతోపాటు సుమారుగా మరో యాభైమంది మద్రాసు వెళ్లవలసిన వాళ్లు ఆ పెట్టెలోనే అలా ఉండిపోయారు. గూడూరులో దిగవలసినవాళ్లు మాత్రం రైలు అక్కడ ఆగిన తరువాత ఒక గంటలో దిగి వెళ్లిపోయారు.

మొన్న సాయంకాలం నాలుగింటికి ఆ రైలు అక్కడ ఆగిపోయింది. నిన్స సాయంకాలం వరకు “ఇదుగో, లైన్‌ రిపేరు చేసేస్తారు” అనే హామిలు వినిపించేయి. నిన్న రాత్రి ఏడు గంటల ప్రాంతంలో తెలిసింది; రైల్వే లైను సుమారొక కిలోమోటరు మేరకి వరదలో కొట్టుకుపోయిందని, మిగిలిన రెండో లైను కూడా అంతంత మాత్రంగానే ఉందనీ, ఈ లెక్కని ఇంకో రెండు రోజులు ఇక్కడే ఉండిపోవలసి రావచ్చునని. నిన్నరాత్రి ఎక్కడినుంచో సాంబారు అన్నం, పెరుగు అన్నం పాకెట్లు తెచ్చి రెండేసి రూపాయలకి అమ్మేరు. “అన్యాయం. దీనిమోద రూపాయి అని రాసి వుంది.”

• అని ఎదురు తిరిగితే “నీ ఇష్టం. కావాలంటే తీసుకో; లేకపోతే పో!” అన్నాడు ఆ అబ్బాయి “చచ్చీ చెడీ ఈ వరదలో బురదలో గూడూరు వరకూ పోయి అన్నం వండించి పాకెట్టు కట్టించి తేవటం, మీరేమో గీసీ గీసీ బేరాలాట్టం” అని విసుక్కున్నాడు కూడాను. రెండు రూపాయల చొప్పున ఇచ్చి మనిషికి నాలుగేసీ అయిదేసీ పొట్టాలు కొనేసుకుంటున్నారు; అందరూ ఆత్రంగా. “సరే, రెండు తగలెయ్యి నా మొహాన” అంటే నిజంగా తగలేసినంత స్పీడుగానే ఇచ్చేసి “ఇంతకీ ఏ వూరెల్లాలి గురువా!” అన్నాడు. “తిరుపతి” అని చెప్పగానే ధారాళంగా నవ్వేసి “ఈ మాత్రం దానికేనా? దగ రోడ్డుకెళ్తే బొచ్చెడు లారీలు, బస్సులూ! ఈడెందుకు సెవజాగరం?”అన్నాడు. అన్నం పొట్టాలకి రూపాయి, సలహాలకి రూపాయి చొప్పునా ఇచ్చేశాననుకుని; నిన్నరాత్రి అక్కడే గడిపి; తెల్టారి వాన కొంచెం తెరిపి ఇచ్చేక రోడ్డు వేపు నడిచాను.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌కి 980 కిలోమీటర్ల పొడుగున సముద్ర తీరం వుంది. ఏటేటా తుపాను రావడానికి ఇంతంకంటే చక్కని అవకాశం ఇంకే రాష్ట్రానికీ ఉండదని సంతోషిస్తూ రోడ్డు మీదికి వెళ్లేసరికి తిరుపతి పోయే బస్ఫాకటి నన్ను చూసి ఆగింది. ఆహా, ఏమి, ఏడుకొండల వాని మహివు! నీ కొండకి నీవే రప్పించుకో - అని ఎవరో అననే అన్నారు కదా - అని ఆ కాస్త దూరానికే విజయవాడ నించి ఎంత ఇవ్వాలో అంతా ఇచ్చుకుని ఎక్కాను.

గూడూరు దాటి పన్నెండు కిలోమిటర్హు వచ్చామో లేదో, బస్సు ఆగిపోయింది. తను చెయ్యవలసిన ప్రయత్నం అంతా చేసి, గూడూరు మెకానిక్‌కి కబురు పెట్టి రోడ్డు మధ్యని చతికిల పడ్డాడు (డైవరు.

అప్పుడొచ్చింది బుచ్చిరామయ్యగారి కారు. సంచీ పుచ్చుకుని నిలబడివున్న నన్ను చూడగానే పోలిక పట్టినట్లున్నారేమో; స్లో చేసి, సైడుకి తీసి, ఆపారు కారు.

“ఎందాకా?”

చెక్‌

వ

“తిరుపతి సారో”.

ఒక్కరే ఉన్నారాయన, కార్టో అర్జంటు పని గాబోలు, ఆయనే (డ్రయివ్‌ చేసుకుంటూ పోతున్నారు.

“ఎవురెవురు?”

“ఒక్కణ్ణే సార్‌.” అన్నాను.

“సర్లె యెక్కు. తోడన్నా వుందువు.”

వెనకెప్పుడో ఒంగోల్లో పని చేసినప్పుడు పరిచయం. ఈ ఏడెనిమిదేళ్లలో బుచ్చిరామయ్యగారు బాగా యెదిగినట్టు వార్తాపత్రికలు చెబుతున్నాయి. అప్పట్లో ఎమ్మెల్యేగా గెల్చినా మంత్రి కాలేదు. కొని ఏదో (ప్రభుత్వ రంగ సంస్థకి చైర్మన్‌ అయ్యారు. వేరేగా జిల్లా రావడంతో ఆయనకి దళ అందుకుంది.

“తుపాను దెబ్బ గట్టిగానే తగిలింది, మా జిల్దాకి.” అన్నాను.

బుచ్చి రామయ్యగారు నవ్వేరు. “అంతా పరమాత్మ కృప.”

తిరుపతి వెళ్లేలోగా చెప్పేరు, చాలా విశేషాలు. “అ, బాగానే వుండాంలే. ఆంత నెంబర్‌ వన్‌ లిస్టులో లేకపోయినా నెంబరు టూ పొజిసన్‌ ఉండట్టే!” అని తన స్థాయిని సగర్వంగా నిర్వచించుకున్నారు. -

కొడుకులిద్దరూ హైద్రాబాదులో బిజినెస్‌ చేస్తున్నారు. అల్లుల్లిద్దరూ మద్రాసులో సినీమాలు తీస్తూ నెల్లూరు, (ప్రకాశం జిల్లాలకి డిస్ట్రిబ్యూషన్‌ కూడా నిర్వహిస్తున్నారు.

“ఉద్యోగం బాగుందా?” అని నన్ను పరామర్శించారు.

“ఏదో, అలా, అలా” అన్నాను. “అంటే, ఇల్లూ వాకిలీ ఏం లేదాయేం?” అన్నారు. లేదన్నాను.

“భలే వాడివే. ఎన్నాళ్లిట్టా?... సర్లె మీ కలెక్టర్‌ గారితో చెబుతాలే. తుపాన్‌ రిలీఫ్‌ బ్యాబ్‌లో ఇరుక్కుని మా వూరొచ్చెయ్‌. ”

ఆయనే చెప్పారు, ప్రణాళిక అంతానూ. “తాసిల్దారు మనోడే. రెవెన్యూ ఇనస్పెక్టర్‌ మనోడే. ఇక్క సివిల్‌ సప్టయిసను, పోలీసోళ్లను, ఎకొసైజోళ్లను, ఎవరన్నా అను - నీకులానే సార్‌. సార్‌ అంటారే గాని ఇంకేం లా.”

ఇంకా తుపాను ఓ పక్క కొడుతూనే వుంది. అప్పుడే విరాళాలు వొచ్చి పడుతు న్నాయి. సినిమాల వాళ్లు, దేవస్థానాలు, గుజరాతీ మరారీ వ్యాపారస్తులు ఇలా ఎందరో పంపిస్తున్నారు. వేలకొద్దీ టన్నుల బియ్యం, బేళ్ల కొద్దీ వస్త్రాలు, ఇళ్లు కట్టుకునే సామాగ్రి -ఈ నెలాఖరుకి ప్రయివేటు విరాళాల మొత్తం కోటిన్నర దాటుద్ది.” కులాసా కథలు - భరాగో

లా 37 తిరుపతిలో ఆయన స్వయంగా తనని పరిచయం చేసుకోకుండా వుండేందుకు నన్ను వుపయోగించుకున్నారు. ఫలానా బుచ్చి రామయ్యగారు అని చెప్పేసరికి ఏర్పాట్లన్నీ స్పెషల్‌గా జరిగిపోయాయి. దర్శనం కూడా అర్జంటుగా, స్పెషల్‌గా... “ఏంటని మొక్కావు పంతులూ?”అన్నారు బుచ్చిరామయ్యగారు. “ఏం లేదు సార్‌. వార్షికం. అంతే” అన్నాను. “నువు మొక్కకపోతే ఆగిపోదులే. ఈ తడవ సరిగ్గా పనిజేసి ఓ పాతిక వేలట్టికెళ్లు. మళ్లా తడవ - ఏం, ఇంకో రెండు నెలల్లోనే వస్తావులే -ఓ ఇల్టు కట్టుకుందువు.” “మళ్లా తడవేంటి, రెండు నెలలేమిటి?” “ఈ నవంబరు డిసెంబరుల్లోనే మళ్లా ఒచ్చుద్దిగా, తుపాను?” “ఎట్లా?” స్‌ “అంతా ఆ సామిదయ” అని లెంపలేసుకున్నారు బుచ్చిరామయ్యగారు. పోయిన తడవ క్రిష్టా జిల్లాకి ఉభయ గోదావరికీ వచ్చింది తుపాను. ఈ తడవ మా జిల్లాకియ్యి సామీ అంటా మొక్కాను. ఆమట్నే వొచ్చింది. ఇపుడు మరి ఆ మొక్కు తీర్చటానికేగా నేనొచ్చింది!” తుపాను రాంగానే పెద్దాయన ఒంటరిగా ఏం బాధలు పడుతున్నాడోనని బెంగలు పెట్టుకుని క్‌ అల్లుళ్లూ కొడుకులూ దిగుతారు- తుపాను పునరావాస కమిషనర్‌ ఫలానా ఆయనే రావాలని బుచ్చిరామయ్యగారు టెలిఫోన్‌లో చెప్పవలసిన వారికి చెప్పేస్తారు. అంతా కుటుంబ వ్యవహారంగా సాగిపోతుంది. గుట్టుకాయడానికి నాలాంటి చవట సన్నాసి ఎవడో ఒకడు కూడా వుండి కాగితాలు జాగర్తగా కంజాయింపు చేస్తే పొయ్యిలో రొట్టె చేతిలో కొచ్చి పడుతుంది - ఆ క్షణంలో బుచ్చిరామయ్యగారు నాకు బూచి రామయ్యలా; యమధర్మరాజు వాహనంలా కనిపించారు- కొని, నేనొక్కణ్ణి తప్పుకుని ఈ వ్యవస్థనేం చెయ్యగలను? మంత్రాంగం నుంచి యంత్రాంగం వరకూ అన్నీ వారి చేతుల్లోనే ఉండిపోయాయి కద! ఠః (“జుం(దభూమి” డెయిలీ : 22-22-2987) బూచి రొికుయ్య యయా

7. పనిచేసే వాళ్ల కథ

మొన్నీ మధ్య ఓ పని నెత్తిమీద వేసుకుని ఒక మినిస్టర్‌గార్ని కలుద్దామని హైదరాబాదు

వెళ్లేను. ఎందుకేనా మంచిది; మినిస్టర్‌గార్ని అనుకున్నపళంగా కలుసుకోలేకపోతే రెండు రోజులు

ఉండవలసి రావచ్చు; అని ఆలోచించి - అట్నుంచి రావడానికి రెండు రోజుల తరవాతి నాటి రైలుకి టిక్కెట్టు కొనుక్కున్నాను.

వెళ్లిన రోజున ఉదయం ఏడున్నరకి హోటల్లో దిగేను. ఎనిమిదింటికి మినిస్టర్‌ గారింటికి ఫోన్‌ చేసేను. పి.ఏ. గారు పలికేరు. నాపేరు, ఊరు, నేనొచ్చిన పనీచెప్పి; ఎలాగైనా మినిస్టరు గార్ని కలిసేటట్టు చూడమని ప్రార్ధించేను. "ఒక్క నిమిషం లైన్‌లో ఉండండి.” అన్నారు పి.ఏ. గారు. సరేకదా అని ఉన్నాను. నిమిషం అయింది.

“మీ రిప్పుడెక్కడున్నారు? ఓ అరగంటలో వచ్చీగల్రా? మినిస్టర్‌ గారు ఇవాళ పదకొండు గంటలకి బయల్లేరి కర్నూలు వెళ్లిపోతారు. మళ్లా నాలుగు రోజులదాకా రారు.” అన్నారు పి.ఏ. గారు.

ఉన్న పళంగా లేచి వెళ్లేను. మినిస్టర్‌ గార్ని కలిసేను. ఆయన, నా పనిమీద శ్రద్ద తీసుకున్నారు. నా ఎదురుగానే ఎవరికో టెలిఫోన్‌ చేసి మాట్టాడేరు. అది అయిపోయాక నాతో చెప్పేరు. ఫలానా ఆఫీసులో ఫలానా మనిషిని సాయంకాలం నాలుగు ప్రాంతంలో కలిస్తే ఆర్డర్‌ ఇచ్చేస్తారుట. నా అదృష్టం బావుంటే ఆరోజు బండికే తిరుగు ప్రయాణం కట్టేయొచ్చుట.

మినిస్టరు గారు నాలుగ్గంట్లని చెప్పేరు. అయినా ఎందుకేనా మంచిదని మూడు గంటలకే ఆ ఆఫీసుకి వెళ్లేను. అప్పటికే ఆర్డరు తయారైపోయింది. కాని; మినిస్టర్‌ గారి మనిషిని కదా అన్న గౌరవంచేత ఆ పెద్దమనిషి నన్ను కాఫీ తాగకుండా వెళ్లనివ్వనన్నాడు. దానికి గంట పట్టింది. త అయితే మా ఆఫీసు పక్కనే దొరుకుతుంది. మీరు కాఫీ అన్నారుకదాని కారిచ్చి హిమాయత్‌నగర్‌ దాకా పంపేను. సారీ"అన్నాడాయన.

హోటల్‌ రూముకి వచ్చి రైల్వే రిజర్వేషన్‌ ఆఫీసుకీ; నాకు బాగా పరిచయం ఉన్న ట్రావెల్‌ ఏజన్సీకీ ఫోన్లు చేసేను - ఇలా యిలాగ, ఎనిమిదో తారీకు టిక్కెట్టు: ఆరో తారీకు బండికి ప్రీ- పోన్‌ చేయించగలరా అంటూనూ. ఆరూ ఏడూ రెండు తారీకులూ నోరూమ్‌ అనీ సేరు.

అలాగ; అనుకుంటే జరగనివి అనుకోకుండా జరిగి; కొంచెంైమూ కొంచెం డబ్బూ మిగిలేయి; నాదగ్గిర. " టైమ్‌ ఈజ్‌ వేస్టాఫ్‌ మనీ” అన్నాడొక పాళశ్చాత్యుడు; తన వగరు పొగరు రాతల్లో, అయినా సరే, రెండూ వృధాచెయ్యడానికి సిద్ధ పడిపోయేను.

“ఎప్పుడొచ్చినా ఓ కాలు గదిలోనూ రెండో కాలు వరండాలోనూ వేసుకుని వస్తావు. అలా అడావుడిగా రాకపోతేనూ, రెండ్రోజులుండేటట్టుగా రాకూడదూ?” అని అధికారంగా, వ్యంగ్యంగా, అపేక్షగా కూడా అడిగే వాళ్లు హైదరాబాదులో ఐదారుగురు మిత్రులు ఉన్నారు. ఈ ట్రిప్పులో వాళ్లందరి సరదా తీర్చెయ్యాలని నిశ్చయించుకున్నాను. విఘ్నేశ్చరరావు , రవణమూర్తి, కార్తికేయన్‌,

ఏం

తి లాలా ఇబ్రహీం, ఏకాంబరం - ముఖ్యంగా ఐదుగురున్నారు. చదువుకునే రోజుల్లో ఒరే అంటే ఒరే అని పిల్చుకునేవాళ్లం. ఏడోతారీకుని కొందర్నీ ఎనిమిదోతారీకుని మిగిలిన వాళ్లనీ కలవొచ్చు కదాని ఒక్క విఘ్నేశ్చరరావు తప్పా అందరూ గవర్నమెంటు ఆఫీసుల్లోనే పన్గు చేసుకుంటున్నారు. విఘ్నేశ్చర్రావు ఒక ప్రయివేట్‌ కంపెనీలో రిటెయినర్‌ పద్దతిని పనిచేస్తున్నాడు. “నీకు పనిరోజులూ వర్కింగు అవర్ఫూ అంటూ ఏం ఉండవు. మేం పిలిచినప్పుడల్లా ఆఫీసుకొస్తూ మేం చెప్పిన పనల్హా వేగిరం చేసేస్తే చాలు. నువ్వు మాకు అందుబాటులో ఉండే ఒక పి.పి. ఫోన్‌ నెంబరు ఇయ్యాలి.” అని అతని ఎపాయింటు మెంటు ఆర్జర్‌లో ఉంది. అంచేత ముందుగా విఘ్నేశ్వర పూజ అలవాటూ ఆనవాయితీ అయినా కూడా అతన్ని పక్కని పెట్టేశాను. ఉదయం పదిన్నరకి రవణమూర్తి ఆఫీసుకి ఫోన్‌ చేసేను. ఓ పాతిక సార్టు మోగేక అట్నించి “హలో” ఒచ్చింది. నా పేరూ ఊరూ చెప్పి రమణమూర్తిని పిలవమన్నాను “ఇంకారాలేదు సార్‌: నేన్నాసర్‌! ఆఫీస్‌బోయ్‌ సార్‌! పదకొండు'గంటలకి అందరూ వచ్చేస్తారు సార్‌. యస్సార్‌, చెప్తాను సరేకదా అని పదకొండు గంటలయ్యేక బయలుదేరేను. కొంతదూరం సిటీ బస్సూ మరికొంత దూరం ఆటో, అలా; రవణమూర్తి ఆఫీసుకి చేరేసరికి పదకొండున్నర అయింది టైమ్‌. అతని సెక్షన్‌ వెతికి పట్టుకుని అక్కడ చూస్తే రవణమూర్తి లేడు. “ఒచ్చేరు సార్‌. కేంటీన్‌ కెళ్లుంటారు సార్‌. అవును సార్‌. మీతో ఫోన్‌లో మాట్లాడింది నేనేసార్‌ కూర్చోండిసార్‌.” అని ఆఫీసుబోయ్‌ చెప్పేడు కదా అని కూర్చున్నాను. ఓపావుగంట కూచునే సరికి ఆ బోయ్‌ మళ్లి వొచ్చి "కేంటీన్‌కెళ్లిచూడండి సార్‌: గ్రవుండుస్ణోర్‌లో ఉంది. అక్కడ లేకపోతే గేటు బయట సతపన్‌ ల్రైబరీ దగ్గిర నిలబడి పేపరు చదువుతూ వుండొచ్చు సార్‌: అక్కడా లేకపోతే లావెట్రీ దగ్గిర ఉండొచ్చు సార్‌.” అని చెప్పేడు. లేవట్రీలు అన్ని స్టోర్లలోనూ ఉన్నాయట. అవన్నీ తిరగలేక ఓ కాగితం అడిగి తీసుకుని మూ రవణమూర్తి కి చీటీ రాసేను. “నిన్న ఒచ్చేను. రేపు తిరుగు (ప్రయాణం. నారైైలు సాయంకాలం 4-15కి బయలు జీరొలి. అయినా నేను 3-45కే రైల్లో కూర్చుంటాను. ఎన్‌-త్రి అనే బోగీలో పదిహేడో బెర్తు. వీలుచేసుకునిరా. ఈ సాయంకాలం ఏడు గంటలనించీ శేషు ఉదయం పదకొండు దాకా హోటల్‌ రూంలో ఉంటాను” - అని రాసి హోటల్‌ పేరూ రూంనెంబరూ ఫోన్‌ నెంబరూ రాస్సేను. మద [కి కార్తోయన్‌ పనిచేసే ఆఫీసుకి వెళ్లేను. అతని సీటుకి ఎదురుగా ఉన్న టేబిలు క ఇ ఫైలు లెరిచొపెట్టిఉంది. దానిమీద రెండు ప్రశస్తమైన పేపరు వెయిట్టు ఉన్నాయి వుని స్లన్నాయున్ని అడిగాను. “ఆఫీసరుగారు ఏదో డిస్కన్‌ చెయ్యడానికి రు నే కేద్చన్నారి శేట్‌ ఎక్కడో ఉన్నాడన్నమాటే కదా!” అని నవ్వుతూ సమాధానమే చెబ్పడు. మీద జ గావ్రగంటకి ఒక తెల్ల యూనిఫారం, ఇత్తడి బాడ్డీ పెట్టుకున్న ఒకడొచ్చి ఆ టేబిల్‌ అవఅట ం కట్ట దస్త్రం, ' పదహారు ఫైల్స్‌ సార్‌. కార్తికేయన్‌ సారొస్తే అప్పగించండి సార్‌. వరకూ అత ఆను చపతే నేను వెంటనే వెళ్ళిపోయుందు నేమో. కాని, మూడు గంటల వేళ

• అప్పుడేనా అతను రాలేదు. వాళ్ల సెక్షన్‌ సూపరింటుగారుట, ఆయనొచ్చేరు. కులాసా కథలు - భరాగో

న. ఆయన నన్ను చూసి జాలిపడి “ఇంకా కార్రికేయన్‌ కోసం కూచున్నారా? అతనింక ఇవాళ్చికి రాడేమో నండీ.” అన్నాడు “మరి, రాస్తూ రాస్తూవున్న ఫైలు -” అన్నాను. “అదంతే. ఎవరైనా పెద్ద అధికారులు ఒచ్చి చూస్తే ఇతనిక్కడ ఉన్నట్టు సూచన జరుగుతుంది.”

“ఇవేవో పదహారు ఫైల్సుట, కమీషనర్‌ గారు చూసినవిట. జాగర్త అని చెప్పి ఆ ప్యూన్‌ ఇచ్చేడండీ. వీట్లో ఏవైనా ముఖ్యమైన ఫైల్సు ఉన్నాయేమో?” అన్నాను.

“అబ్బబ్బ! ఇక్కడున్న ఫైల్సులో ముఖ్యంకాని ఫైలంటూ ఏదీ ఉండదండీ బాబూ, మీరు లేచి వెళ్లి మీ పన్హు చూసుకోండి!”

కార్తికేయన్‌కి కూడా నేను వచ్చిందీ, వెళ్తున్నదీ, బసా, రూం నెంబరూ, ఫోన్‌ నెంబరూ, రైలు నెంబరు, బోగీ నెంబరూ బెర్తు నెంబరూ - అన్నీ చీటీ మీద రాసి పెట్టి బయటికొచ్చేను.

అక్కణ్ణించి తిన్నగా ఓ ఆటో చేసుకుని ఇబ్రహీం పనిచేసే ఆఫీసుకి వెళ్లేను. ఇబ్రహీం పనిచేస్తే సెక్షను ఆ బిల్జింగులో ఐదో అంతస్తులో ఉంది. ఎలా లేదన్నా ఐదు ఇరవైలు నూరు మెట్టు కదా, ఆయాసం వస్తుందేమోనని లిఫ్టు కోసం ఆగేను, దాని ధర్మమా అని లిప్టు ఒకటీ రెండూ మూడంతస్తుల దగ్గిర ఆగకుండా నాన్‌స్టాపుగా నాలుగో అంతస్తు వరకూ వెళ్లిందని సంతోషిస్తూ వుంటే అక్కడ; కిందికెళ్లినపుడు నాలుగులో ఎందుకాపలేదూ అంటూ ఎవరో లిప్టు ఆపరేటర్‌తో తగువు పెట్టుకుని ఎలాలేదన్నా ఐదునిమిషాలు ఆపేసేడు లిప్టుని. తీరా తగువు తెల్లారి నేను ఐదో అంతస్తులో దిగి ఇబ్రహీం సెక్షనుకి వెళ్లే సరికి అతని టేబిలు క్తీన్‌గా, షెల్ళు తాళం పెట్టీ ఉన్నాయి. “ఇబ్రహీం సెలవు పెట్టేడా?” అని అడిగేను. (్‌

“లేదండీ. ఇవాళ శుక్రవారం కదా. నమాజుకెళ్లడం రివాజు. జనరల్‌ పెరి శ్రైషన్‌' వుంది. కనక వెళ్లిపోయుంటాడు. మీకు లిప్పులో ఎదురైవుండాలే!”

“అతను నమాజుకి ఏ మసీదుకి వెళ్తాడు?” అని నేను అడగ్గానే వాళ్లు మొహాలు చూసుకున్నారు. ఒకొయన మాత్రం తెగించి “మీ కతని ఇల్టు తెరిస్తే వెళ్లిపోండి” అన్నాడు.

నేను బయల్టేర బోతుంటే ఇంకో ఆయన నన్ను ఆపి; “మిష్టర్‌! మీరతన్ని ఖచ్చితంగా ఇవాళే కల్సుకోవాలంటే సాయకాలం ఐదున్నరకి ఇక్కడికే రండి.”అన్నాడు.

“ఐదు గంట్టకి ఆఫీసు మూసెస్తారు కదా” అన్నాను.

“రూల్‌ ప్రకారం అంతే అను కోండి. కాని, మన ఇబ్రహీమ్‌కి అలా కుదరదు;వాళ్ల ఆఫీసరు గారు మధ్యాన్నం భోజనానికి ఇంటికి వెళ్లి ఒకనిద్దర తీసి మళ్లీ ఐదున్నరకి ఆఫీసుకొస్తారు, అప్పుడు ఆయనా ఇబ్రహీమూ కూచుని ముఖ్యమైన ఫైల్సు మీద క్రీలకమైన నోట్సు రాస్తారు. రాత్రి ఎనిమిదిన్నరకి ఇళ్లకి వెళతారు.” అన్నాడతను.

“నువ్వు ఈ రాత్రి ఎనిమిదిన్నర వరకు ఆఫీసులో ఉంటావని తెలుస్తోంది. ఏడుదాటేక ఫోన్‌ చెయ్యి. వీలుంటే ఏకాంబరాన్ని కూడా పట్టుకో.” అని అదనపు వాక్యాలతో చీటీ రాసి అక్కడ పెట్టేను.

మర్నాడు ఉదయం పదిన్నర అయ్యేదాకా రెండు వార్తా పత్రికలతో కాలక్షేపం చేసి మళ్లీ నా మిత్రులకోసం వేటలో పడ్డాను. గ

నిన్నను ఇంత తిరుగుడు తిరిగినా విఘ్నేశ్చరరావు సంగతి పట్టించుకున్నాను కాదు. అదే బెడిసికొట్టిందేమో అని అనిపించి - ఈరోజు నా మిత్రాన్వేషణ విఘ్నేశ్చరరావు తో మొదలు పెట్టడానికి

రనిచేసీవాళ్ళ కధ

త్త లలత. 'నిశ్చయించ్చేను. ఫోన్‌ నెంబర్ల లిస్టుతీసి అతని ఆఫీసుకి ఫోన్‌ చేసి నాకు కనెక్షన్‌ యిమ్మని మా పల్‌ టెలిఫోన్‌ ఆపేేటరుకి చెప్పేను. వచ్చింది. “హలో గుడ్‌ మార్నింగ్‌ కె.ఎస్‌.లిమీటెడ్‌.” “గుడ్‌మార్నింగ్‌. నాపేరు గోపాలం. విఘ్నేశ్చర్రావు కోసం.” “ఆయన ఎం.డి. ఛేంబర్స్‌లో ఉన్నారండి.” “అంటే - ఆఫీసు కొచ్చేడన్నమాటేగా! ఓకే. నేను అక్కడికే వచ్చేస్తాను. పావుగంట సేపు ఆతన్ని వెళ్ళిపోవద్దని చెప్పండి, ధాంక్యూ.” విఘ్నేశ్యరరావు ఆఫీసు చాలాశుభ్రంగా వుంది, సెక్యూరిటీ రూం దగ్గిర నన్ను ఆపిన ఉద్యోగి క చేత్తో శాల్యూట్‌ కొడుతూనే రెండో చేత్తో ఒక రిజిష్టర్‌ నాముందుకి తోసేడు. దాంట్లో ఉన్న 'లంస్‌ ప్రకారం నాపేరూ, అడ్రసూ, ఎవర్ని కలుసుకోవాలని వచ్చేను, ట్రైమెంత - అన్నీ రాసేను. తను తన ఎదురుగా ఉన్న ఒక ఫోన్‌లో ఒక నెంబరు తిప్పి “సార్‌, తమరికోసం విశాఖపట్టుం ఎండి గోపాలంగారు వచ్చేరు సార్‌, పంపమంటారా?” అని అడిగి-“మంచిదిసార్‌, అలాగే సార్‌?" ని చెప్పి; ఒక మనిషిని తోడు ఇచ్చి నన్నులోపలికి పంపేడు. ఆఫీసుకొచ్చే ఆగంతకుల్ని ముష్టి "ళ్లలాగానో దొంగల్లాగానో చూడకుండా మర్యాద చేసినందుకు సరదా వేసింది. విఘ్నేశ్చ[ర్రావు ఒక అద్దాలగదిలో ఉన్నాడు. “నువ్వు ఉన్నావు. సంతోషం” అన్నాను* 4 = అని సగం చెప్పేను. ,. _శిరక్కు. నిన్ననంతా మన మిత్రులకోసం ఏకతిరుగుడు అయింది!” అని సగం రాని ఎకు ఈ ఉద్యోగం ఇస్తూ ఈ కంపెనీ వాళ్లు ఇచ్చిన ఆర్డరు నేనూ చదివేను కదా: సూడు రోజులూ అఆదంతాను! అంచేత నువ్వు దొరకవేమో అనుకున్నాను." “అదేం కుదర్లేదు. వారానికి మూడు రోజులేమిటి; ఎనిమిదేసి రోజులుండవలసి వస్త్రంది. ఎగా - ” అని చుట్టూ ఉన్న అద్దాల గోడలు చూపిస్తూ అన్నాడు "ఈ ఆఖసు క “గిర్భుంచి డిశ్చాచిగుమస్తా దాకా ననిక్కడున్నానో లేదో ఎప్పటికప్పుడు కనబడుతూ వటుని * నానో కూడా తెలుస్తుంది. నాకు ఏ పని పురమాయించాలన్నా ఇదుగో ఈ ఫోనుయుద -... రికి “టీకి కూడా నేను లేచి వెళ్లక్కర్లేదు. ఈ బటన్‌ నొక్కితే రెండు నిమిషాల్లో టీ ఓట్ల ఎది. కంఎనీ పనిమీద నేనుగాని బైటికి వెళ్లవలసివస్తే - ఇదుగో - ఈ పుస్తకంలో - ఎక్కడికి వెళ్తున్నానో, ఎన్నిగంటల ఎన్నినిమిషాలకి బైలుదేరుతున్నానో, మళ్లీ ఎప్పుడు రాగలుగుతానో, నేను వెళ్లేవోట ఫోన్‌ నెంబరు ఏమిటో _ అన్నీ రాసి వెళ్లాలి.” య “ఇలాంటి నిబంధనలు మనమి(థతులె టేవాళని నినానే కలుసుకోగలిగి ఉండే వాట్ణి” (త్రులెవరికీ ఉన్నట్టు లేదు. ఉంటేవాళ్లని నిన్న పది “నువ్వింకా ఏకాంబరం ఆఫీసుకి వెళ్లలేదంటున్నావు. అక్కడ ఆ సెక్షన్‌లో ముగ్గురుంటారు. పరి రావాలి. పదకొండున్నరకి వస్తారు. ఒచ్చిన పావుగంటకి కేంటీన్‌కి వెళ్ళిపోతారు. మళ్లా సం నన్నరకి వస్తారు. ఒంటిగంటకి లంచి రూమ్‌కెళ్లి రెండున్నరకి వస్తారు. మూడు గంటలకి 'లైరు. పావు తక్కువ నాలుక్కి వస్తారు. నాలుగున్నరకి దుకాణం కట్టేస్తారు. సిటీ బస్సులు కీఆసాకీథలు - భరాగో

లన ాాాాలాకవ దొరకవని ఒకడూ ఒకడూ జారుకురిటారు. సీట్లో మాత్రం కళ్ళజోడో, కాళ్లదోడో, కోటో, టోపీనో - ఏదో ఒకటి వదిలేసి వెళ్తారు. ఎవరొచ్చి చూసినా ఆ మనిషి ఆఫీసుకొచ్చేడుగానీ పాపం ఏదోపనీమీద అందమ్మటే ఉన్నాడని అనిపిస్తుంది. టీ తాగుతావా?” “ఒద్దులే. నువ్వు ఖాళీగా వుంటే కొంచెం అలాబైటికి వెళ్లి కబుర్లు చెప్పుకుని ఏదైనా హోటల్లో కొఫీ తాగి వద్దాం; పద.” అన్నాను. ". “సారీబ్రదర్‌: ఎం.డి. గారు ఆఫీసులో ఉన్నారు. ఏపనిమీద ఎప్పుడు పిలుస్తారో! నేను నీతో వచ్చెస్తే ఆయన బాధ పడతారు.” అక్కడే మూడు నిమిషాలు కూర్చుని నా యోగక్షేమం చెప్పి అతని భోగట్టాలు కనుక్కుని బైటికొచ్చేశాను. ఆ సాయంకాలం అనుకున్న (ప్రకారం రైలు స్టేషనుకి; రైలు బయల్దేరడానికి ఆరగంట వ్యవధి ఉండగానే చేరుకుని బండిలో నా సీట్లో కూర్చున్నాను. రవణమూర్తి కార్తికేయన్‌, ఇబ్రహీం, ఏకాంబరం అందరూ వచ్చి నాకు వీడ్కోలు చెప్పేరు. నాకు వీడ్కోలు చెప్పడానికి గానూ నా చీటీలు చూసుకుని ఆఫీస్సుటైం అని సంకోచించకుండా వాళ్లు రైలుస్టేషను కొచ్చినందుకు నేను వాళ్లని మందలించలేదు. నాకు తెలుసు; ఈ పనిమీద కాకపోతే ఇంకో పనిమీద అయినా వాళ్లు అలా బైట తిరుగుతూనే ఉంటారని. మ్ల “రచన మూనవ్యతికొ , ఉగాది 2992) న్యూల్‌ ఆఫ్‌ ఖిట్‌

న. 112 6 0ట 60%0]10ల0ట6 గాం గ 5౯1 1.౬.1. ౧౬౯౦౦ 40572070 ౮027౯4౮౧07 తటుంుకంత!1609%9]1 గం శులాసా కధలు - భరాగో

8. స్కూల్‌ ఆఫ్‌ థాట్‌

జగన్నాథరావు గారొకసారి అన్నట్టు విశాఖపట్నం దూరాభారాల నగరం అయి

కూర్చుంది; చివరికి. ఆ కారణంగా శివకామయ్యా, నేనూ ఈ వూళ్లో కుటుంబాలతో సహా పదిహేనేళ్లనించీ వుంటున్నా ఎప్పుడో గాని కలుసుకోడం పడదు.

వాళ్ల మరదలికి పెళ్లి చేస్తున్నారు. అందుకని స్వయంగా పిలవడానికి వొచ్చారు, ఉదయం ఎనిమిది అవుతూవుండగా, భార్యాభర్తలిద్దరూనూ. ఆతనేమో కార్టొాకటి నా చేతుల్లో పెట్టి నాకో సషృక్రహాండిచ్చి క్టుప్తంగా సంగతి చెప్పి చాలించుకున్నాడు గాని రవణమ్మకి అలా కుదరదు కదా (కుదిరినా, మా ఆవిడ కుదరనివ్వదు కదా). అంచేత వాళ్లిద్దరూ వంటింట్లో కెళ్లి అయిదు నిమిషాలు పైగానే అయినా శివకామయ్య అలా కూర్చుని ఉండిపోయాడు.

ఇంకా పిలవ్వలసిన వాళ్లు టౌనుకి ఇటువైపున చాలామందే ఉన్నా సరే, వాళ్లావిడ మా ఆవిడతో హస్కేసుకుంటూ కూర్చున్నా సరే; శివకామయ్య వెళ్లిపోవాలని తాందరపడక పోడానికి కారణం మా చిన్ననాటి స్నేహమే కదా అనుకొని నేను ముచ్చట పడుతూ వున్న సమయంలో, హటాత్తుగా నాకు స్ఫురించింది, ఆసలు కారణం.

శివకామయ్య భార్య రవణమ్మ వంటింట్లోకి వెళ్లిన తర్వాత కొంత సేపటికి మా పెద్దబ్బాయి వీధి గుమ్మం దాటి హా గ్గ్‌కొచ్చేడు. సరిగ్గా అప్పటికే మా రెండోవాడు చెయ్యవలసిన టన్నున్నర హోంవర్కు పూర్తయినట్టుంది; “ఇప్పటికైందా, నీ మార్నింగ్‌ వాక్‌?” అని పలకరించాడు.

“మార్నింగు వాక్కూ కాదు, నీ మొహమూకాదు. ఉదయం పూట సము(ద్రపాడ్డు కెళ్లి నీరెండలో వ్యాయామం చేస్తే వొంటికి మంచిది. నిన్ను రమ్మంటే నీకా హోంవర్కే సముద్రం అనుకొని కూచుంటావు.”

“ అవున్లే. దాన్నే సన్‌ బేదింగ్‌ ఆంటారు. అల్‌ట్రా వయలెట్‌ రేస్‌ బాడీ మోదపడి హెల్త్‌ ఇంప్రూవ్‌ అవుతుంది. సీ షోర్‌లో మార్నింగ్‌ టైమ్‌లో ఓజోన్‌ వుంటుంది. అది ఇన్‌హీల్‌ చేస్తే కూడా బాడీకి బెటరు.” అని వ్యాఖ్యానించేడు మా రెండోవాడు.

ఈ వ్యాఖ్యానం అవుతూవుండగా మహిళలిద్దరూ వంటింట్లోంచి ఇవతలికొచ్చారు. “మా 'పెదాడు. ట్‌ చదూతున్నాడు. అడుగోవాడు మా రొండోవాడు. వాడు ఎనిమిదో క్లాసుగావును;

ది క! నాకు సమంగా తెలీదు... అదుగో ఆ పిల్లాడు మా రొండోవాడి నేస్తం” అంది మా ఆవిడ రవణమ్మతో.

“నమస్తే ఆంటీ. అయాం మన్యం. అంటే అసలు పేరు సుబ్రమణ్యం అనుకోండి; మై కలిగ్స్‌ సీ మన్యం”.

“ఇంతకీ ఏక్షాసు?” అంది రవణమ శై నవ్వుతూ.

“యెయిత్‌. మా మమ్మీ నా మద అలా బోక్స్‌ కట్‌ చేస్తుంది అంతే.” అని, మా రెండోవాడు; (అదే 'మన్యం') “మీల్స్‌ సర్వ్‌ చేసీ మమ్మీ; నాకు,టైమవుతోంది. మళ్లీ ప్రేయరు మిస్సయిపోతాను.'

తీవ్‌

తీ లలత

“అబ్బా, ఆగు చిట్టీ! ఎవరైనా ఇంటికొచ్చినపుడైనా ఉట్టిని ఉగ్గాన్నీ ఉండవు నువ్వు. నీ సొదే

నీది.”

“ఏంటి మమ్మీ, చిట్టీ పొట్టీ అంటూను!? కాల్‌ మి మన్యం ఐ సే-”

“'మమ్మీ లేదు కమ్మీలేదు, కాసేపుండు, అన్నం వుడికింది. ఉమ్మగిల్లగానే వొడ్డిస్తాను'అంది మా ఆవిడ. మళ్లీ ఇటు తిరిగి “ఏం కాన్వెంటు చదువులో యేమిటో! అమ్మా అన్నం పెట్టవే అని అడగడం వచ్చింది కాదు పిల్లాడికి,” అని కంట నీరు పెట్టుకున్నంత పని చేసింది.

“డాడీ; సన్‌డే మా స్కూల్‌ పిళ్నిక్కి సెవెనో క్ఫాక్కి వేన్‌ స్టార్టవుతుంది. మీ ఆఫీసు కార్గో లిఫ్ట్‌ ఇస్తానంటే నా ఫ్రెండ్స్‌ని మన రెసిడెన్స్‌కి ఇన్‌వైట్‌ చేస్తాను. అఫ్‌కోర్స్‌; వాళ్లని ఆన్‌ ద వే పికప్‌ చెయ్యొచ్చు కూడా ననుకోండి.” అన్నాడు మా మన్యం, నాతో. 'ఏడిశావ్‌ గాని, లోపలికి తగులడు' ఆంది మా ఆవిడ,

మా వాడి ఫ్రెండు కిసుక్కుని నవ్వాడు.

మౌ మమ్మీ డైలాగ్‌ బార్చరస్‌గా వుంటుంది. డోన్ట్‌ తింక్‌ అదర్‌వైజ్‌, రిచర్డ్‌! షీఈబ్‌ అదర్‌వైజ్‌ వెరీ నైస్‌.” అని మావాడు వాడి ఫ్రెండుకి సంజాయిషీ ఇచ్చుకున్నాడు.

_. (ర్‌ మమ్మీన్‌ ఆర్‌ లైక్‌ దట్‌, యార్‌!” అని లేచాడు ఆ అబ్బాయి. “ఓకె! గెట్‌ రెడ్‌-ఇన్‌, సే, ఎగ్‌జాక్ట్‌లీ సిక్స్‌ మినిట్స్‌! ఐ బ్రింగ్‌ ద బైక్‌: అండ్‌ ఆఫ్‌ వుయ్‌ గో!” అని వెళ్లాడు. దు “మమ్మీ, మమ్మీ! మన ఫామ్లీ చాలా ఫారక్ష్‌అనీ సను. వాళ్లముం: నై అనీ కల్‌చర్డ్‌ అనీ రిచర్డ్‌కి చెప్పేను. వాల న్‌్‌ లె డ్జాన్‌ చెయ్యొద్దంటే కూడా యు ఎ ఫర్లెట్‌?' అనేసి వంటింట్లోకి వెళ్లిపోయాడు మౌ సం ॥ హేస్స్‌' అని పెద్ద చప్పుడైతే అటు తిరిగాను. శివకామయ్య మావాడి డైలొగులు విని కేజీన్నర నిట్టూర్పు విడిస్తే అయిన చప్పుడేనని తెలుసుకొని కంగారు పడ్డం మానేశాను- “కాన్వెంట్లలో చదువు బాగా చెప్తారనుకుంటాను, కదు?” అన్నాడు శివకొామయ్యం ॥ రో దేదో మెచ్చుకుంటున్నాడనుకొని గోతిలో పడ్డాను. “ఆ1 మరి అందుకే గదా! వాళ్ళు రే కిందా, పుస్తకాల కిందా, యూనిఫారాల కిందా, అఖరికి బూట్సుకిందా బోలెడు కర్చుపెట్టిచేస్తున్నా కిక్కురుమనకుండా భరిస్తున్నాం!” అన్నాను. టన నన్‌ ఇలా ఇంగ్లీషు చదువుకుంటూ పోతే ఏమో గాని; ఇప్పుడు మా(త్రం మావాడు: నుబ్భరంగా మర్చిపోయేడు. ఇహ ఇంగ్రీషంటావా; వాడాడిన మాటలన్నీ ఇంగ్రీపు మాటల; భాష మాత్రం ఇంగ్లీషు కాదు[” “టి ం ల ॥ మో; నా కంత ఇంగ్లీషు ఒచ్చా! చచ్చా?” అన్నాను తేలిగ్గా నవ్వేస్తూ, చూస ఖర్చెక్కువ అవడమే కాదు; ఈ కాన్వెంటు కుఢర్రాళ్లకి గాభరా ఎక్కువ అవడమూ చూస్తున్నాను! తనకంటా ముందు ఎవడైనా శిఖరం ఎక్కిపోతాడో ఏమోనని ఒకటే పరుగు! కల్చ నే శ్చేరంత రు గాని వీళ్ళు తెలుగు మోడియంలో చదివిన వాళ్లని చిన్నచూపు చూడ్డం ఒకటి

• న్న మా ఆఫీసులో ఒకడు: “నువ్వు కూడా మాట్టాడ్డమేనా, తెలుగు మొడియం వెధవ్వి! అని ఇంకోణ్మి ఈసడించేడ్డు” కా ఓీఆసా కథలు - భరాగో

లాడ?

“ఏదో-అలా-కొందరు-ఏంజెయ్యను- అక్కడికీ - సర్తే-” ఇలా కొంతసేపు కాలక్షేపం చేసి,

చివరికి, “ఐతే ఏర్పాట్లలో నేనేమో సాయంచెయ్యక్కర్లేదంటావా?” అన్నాను. చ జ జ్జ

“మా రెండోవాడు కనిపించడేం?” అన్నాడు శివకామయ్య; కొన్నాళ్ల తర్వాత బజార్జో కనిపించి. మా ఆవిడా పెద్దవాడూ పక్కకి ఒదిగి నించున్నారు.

“ఏమిటో వాడూ వాడి చదువూనూ! నాకేంటో కొరివితో తల గోక్కున్నట్టుంది. మొన్నటికి మొన్న పిక్నిక్‌ అన్నాడా; యాభై రూపాయలు పట్టుకుపోయేడు. నిన్నట్నించీ ఈ నెల పద్దెనిమిదో తేదీ వరకూ అదేదో (గ్రూపు క్యాంపుట. పోలోమని అందరూ పోతున్నారని నా దుంపతెంపి రెండు వందలు పట్టుకుపోయేడు. పైగా ఇవాళ 'పేపర్గో వార్త చూస్తే గుండెల్లో రాయి పడ్డట్టయింది. వీడు చదువుతున్న స్కూలు కమిటీకి నేను పెద్దంటే నేనే పెద్ద అని ఇద్దరు సీనియర్‌ మేస్టర్లు గుద్దులాడు కుంటున్నారుట. ఇద్దరికీ ముఠాలున్నాయట. ఇద్దరూ స్కూలు సొమ్ము లక్షలమోద స్వాహా చేసిన వాళ్లేట,” అని మొరపెట్టుకొని, శివకామయ్య నన్ను విమర్శించకుండా ముందరి కాళ్లకి బంధం వేసేను.

సరిగ్గా ఆ సమయానికి అక్కడ ఆగిన “స్కూల్‌బస్‌” లోంచి అయిదేళ్ల పాప కిందికి గెంతి; శివకామయ్య దగ్గరికి పరిగెత్తుకొచ్చి “హాయ్‌, డాడీ!” అంది.

“అంకుల్‌కి నమస్తే చెప్పు.” అన్నాడు. శివకామయ్య పుత్రికోత్సాహం పెల్లుబికి.

“గుడీవ్నింగ్‌ అంక్ష్‌' అంది; మరో రకంగా వుంటే గొప్పగా ముద్దొచ్చే ఆ పాప.

“ఏమిటీ!?” అన్నాను ఆశ్చర్యమో, అభిశంసనో తెలియనియ్యక.

“నువ్వేం అలా అయిపోనక్కర్లేదు. ఇంగ్లీషు స్కూళ్లు మన్ని పాడుచేస్తున్నాయి, నిజమే. కాని తెలుగు స్కూళ్లు క్రమశిక్షణ లేక, సదుపాయాల్లేక, శ్రద్ధగా. కరెక్టుగా పారం చెప్పగలిగే డొక్కశుద్ధి గల టీచర్లు తక్కువై, మరింత ఘోరంగా ఉన్నట్టున్నాయి. ఆ “దుంపలబడి"”లో నేను చదవను

ళా మొగ్రో అని గోలపెట్టింది మా అమ్మాయి. అందుకని- వ “ఆంధ్రభూమి” డెయిలీ : 22-20-2987) న్యూల్‌ ఆఫ్‌ భెట్‌ గుం

జజ 464 6జుగి ఆజదంజిణడు భరో టం లం ింలా నో ల తు టం! టో నం న. లను 21... లాం లా నన నా భం మం వంంయయుంంయయయయయాలడ కుతసా కథలు ఎ ఛడాగో 22.31.1022 5 13/55 88112 2121111.

9. సినిక్‌

శకుంతల నందరూ 'సినికొ' అంటారు.

“సినిక్‌నే” అని చిరునవ్వు నవ్వుకుంటుంది శకుంతల "“సినిక్సు (ప్రేమించినంతగా వీక్‌నెసెస్‌ని ఎవ్వరూ (ప్రేమించరు. అందుకే మీకు సినిక్సంటే యిష్టం.” అని మనస్సులో అనుకుంటుంది.

తన కంపెనీ అందరికీ కొవాలి. తను ఆందర్హాగా జోక్స్‌ వెయ్యదు. పొడి పొడిగా మాట్లాడుతుంది. కాని వుషారుతో బరువెక్కిపోతున్న లేడీ (ఫ్రెండ్సుకి శకుంతల నవ్వేలాంటి సినికల్‌ లాఫ్స్‌ అప్పుడప్పుడూ లేకపోతే తేలిగ్గా తేలిపోయే ఆ నవ్వుల్లో ప్రాణం కడబట్టిపోతుంది.

రెండు బస్సులు మారి రాజీ ఇంటికి వెళ్ళింది శకుంతల. అయిదు గంటలకింకా అయిదు నిమిషాలుందనగానే ఆఫీసులోంచి ... ఇవతలబడ్డది. అయినా బస్సులు రద్దీగా వున్నాయి.

“పేరుకి మాత్రం లేడీస్‌ ఫస్ట్‌ అంటారు. కాని బస్సులు ఎక్కే సమయానికి మొగజన్మ ఎత్తినవాడెవడూ అది పొటించడు. ఏదో కుట్రచేస్తున్నట్టు అందరూ ఓ గుంపుగా తయారైపోయి వాళ్లలో వాళ్ళే కుమ్ములాడీసుకుంటారు. ఇంక ఆడవాళ్ళేం చేస్తారు; మమ్మేలిన వారిజాతి, మా మొగజాతి ఇటువంటిది కదా అని సిగ్గుపడి వూరుకుంటారు అనుకుంది శకుంతల.

“నాకెవరిమీదా మంచభిప్రాయం ఉండదు. 'సినికొని కదా నేను” అనుకొని నవ్వుకొంది; వెంటనే.

ల బి బ్గా

సాయంకాలం నాలుగు కాకముందే శకుంతల సీటు దగ్గర కొచ్చింది రాజీ- “సినిమాకి పోదాటే-”అంది. 'నీకేం పోయింది తల్లీ, మంచి సెక్షన్లో పడ్డావు. సినిమాల కెళతావు. షినార్లకెళతావు” అన్నాది శకుంతల. “యూ, సినిక్‌!” శకుంతల మాట్లాడలేదు.

రాజీ ఇబ్బందిలో పడ్డాది. సెక్షన్లో మిగిలిన వాళ్ళంతా పనులు మానేసి తన వేపు చూస్తున్నారు.

“అబ్బ, పోదాం పదవే, మా సూపరెంటు నన్ను పామ్మన్నాడే, నువ్వూ అడిగొచ్చీవే; ఇద్దరం పోదాం, చక్కానూ”, అని మళ్ళీ గుసగుసలాడింది.

“మిస్‌ శకుంతలా! ఈ రిజిస్టర్లో ఎంట్రీలు మూడు రోజుల్నించీ ఇలాగే ఉండిపోయాయి” సూపరెంటు పలకరింపుతో అటు చూసింది శకుంతల.

“శ్రీస్సేస్తాను సారో" అన్నది శకుంతల, అణకువ వుట్టిపడుతూ.

పక్కసీట్లో వృద్దవ్రాయసకాడు అదే, 'ఓల్టు క్లర్కు నరసింగరావు “ఏమిటమ్మా, ఏదేనా సినిమా టోగామా? తొందరపడుతున్నట్టున్నారూ?” అని పలకరించేడు.

“అవునండీ.” అనిచెప్పింది రాజీ; మా అమ్మ చచ్చిపోయిందండీ- అన్నంత జాలిగా,

సూపరెంటు ఇచ్చిన రిజిస్టరు అతనే అందుకున్నాడు. “ఇప్పుడే వస్తానని చెప్పేసి వెళ్ళిపోవమ్మా, రిజిస్టరుదేముంది; నే రాసిపెడతాలే.”

త

కలలా “మరి కదులూ-” అంది రాజీ. “అబ్బ! నే రానే, వీళ్ళు ఇలాగే ఆఫర్స్‌ చేస్తారు. నాకీ ఆబ్లిగేషన్తంటే చిరాకు!” అన్నది శకుంతల. “అబ్బబ్బ! అంతంత మాటలెందుకే.” కాని శకుంతల-సిరికింజెప్పక, శంఖచక్రయుగముంజేదోయి సంధింపక - బయళ్లేరలేదు. టిఫిన్‌ బాక్స్‌, చదువుకొనే పుస్తకం, చిన్నవేనిటీబేగ్‌: ఇన్నోటుంటాయి. అవన్నీ సందిట సంధించుకొనే లోగా ఆ సూపరెంటు ఆమె పలాయనాన్ని పసిగట్టి, “ఆయన చేసే పనులు ఆయనకున్నాయి. రిజిస్టరు ఆయన రాయడానికి వీల్లే'దంటూ అడ్డుపడ్డాడు. “నే చెప్పేను కదే-వీళ్ళలో వీళ్ళకి సవితి పెళ్ళాలకున్నంతలేసి అసూయలే. ఈ ముసిలాడు ఎక్కడ ఛాన్సు కొట్టేస్తాడోనని ఆ సైంధవుడికి గుల్టు” అన్నది శకుంతల. “అబ్బబ్బ! నీ సినికల్‌ రిమార్కులూ నువ్వూను” అని రాజీ విసుక్కుంది. 'అయిదున్నరకల్లా మీ గుమ్మంలో ఉంటానే తల్లీ. పోదూ! చూసేవుగా, కాపరం!" అని నవ్వూ దుఃఖం జోడించి చెప్పింది శకుంతల. ఆరుగంటలైపోతోంది, ట్రైమ్‌. నన జ్త నన “రాజీ!” తలుపు కొట్టింది శకుంతల. జవాబు లేదు, అది లోపలివాటా. కారిడార్లో ఎవరూ లేరు. లేరు కదా అని అటూ ఇటూ మరో మాటు చూసి, తాళం కన్నంలోంచి లోపలికి తొంగిచూసింది శకుంతల. ఆశ్చర్యం! రాజీ లోపలే ఉన్నాది. నిద్దరీనా పోవడంలేదు. టూ కుర్చీలో కూచుని కాళ్ళు రెండూ పెద్ద మొగాళ్ళాగ టేబిలుమీద పడేసి తేలిగ్గా అనా వూగుతున్నది. కాళ్ళకింద నుంచి వేలాడే చీరకుచ్చెళ్ళు విలాసంగా ఊగుతూవుర యోగా చూడాలనిపిస్తోంది శకుంతలకి, రాజీ కళ్ళు చిన్నగా నవ్వుకుంటూ ఏదో కాయితౌన్ని లా ్ట సానే చదువుతున్న దృశ్యాన్ని తనివితీరా చూస్తూ “మనిషి ఆనందంగా వుండడాన్ని పరవళం రాన, నేను సినిక్‌నంటారేం?” అనుకొంది. వెనకాతల ఏదో అలికిడి, -దగ్గు- అయింది. ఒళ్ళు చచ్చిపోయింది శకుంతలకి, నేను “ఛా, వెధవ పనీ నేనూను! తలుపు కన్నంలోంచి చూడ్డం, ఎవరికో దొరికి పోడమూనూ! గ లోపల చూస్తున్న దృశ్యం ఎలాటిదో నచ్చచెప్పే అవకాశం యివ్వని ఈ మనుషులు మనుము న పురుగులు, కీటకాలుగాని, అవును- సినిక్‌ని, నేను! తిరిగి చూడకూడదనుకుంది శకుంతల. కాన, ఎలా సాధ్యం? ఎవరేనా చూసేరో లేదో అని కుతూహలం లేకపోయినా ఎవరు చూసేరో అని కుతూహలం వుంటుంది కద! “ఎక్స్‌క్యూజ్మీ-రాజగోపాల్‌ ఉన్నాడండీ? కులాసా కథలు - భరాగో

న! ఎవరో! - ముష్ఫయ్యేళ్ళుంటాయ; వేలుచూపిస్తూ అడిగాడు. “మరిప్పుడు మీరు తొంగిచూసేరు

కదా. లోపల రాజగోపాల్‌ లేడా!” అని అర్ధమైంది. ఆ వేలు చూపించడం శకుంతలకి. “రాజగోపాల్‌ ఎవరండి?”

“మీరు - రాజగోపాల్‌ వైఫ్‌-?” =

“ఇక్కడ కాదండి... మీరు పొరపాటు పడ్డారనుకుంటాను-”

“మొహంమీద కొట్టాన్లే. నా ఆవమానం తీరేటట్టు! అనుకున్నాది శకుంతల. “లేకపోతే నేను కన్నంలోంచి చూశానని, ఆ మాట వేలెట్టి చూపించేటంత ప్రైడ్‌ ఎందుకతనికి?

జేబులోంచి ఒక కాగితం లాగాడు. “ఇదే ఆడ్రసండి... ఇవాళ వస్తానన్నాడండి... సార్‌...మళ్ళీ వస్తానండి” అని చకచకా వెళ్ళాడు.

అప్పుడు తిరిగి విజృంభించింది; రాజీ మీద కోపం, కసి - తలుపు దడదడా బాదింది. “ఒస్తున్నా!” అని రాజీ పరిగెత్తుకొచ్చి ధడాలున తలుపు తీసింది. ఆమె మొహంలో వెయ్యివాట్ల దీపం వెలిగిపోతున్నది.

“నువ్వేనుటే, తల్లీ. హడలిపోయేను.”

“ఏం, మీ ఆయననుకున్నావా?”

అలాటి పరిహాసాలంటే శకుంతలకు మహా చిరాకు. అవే ఆడపిల్లలకి అందం, అలంకారం అనుకొనేవాళ్ళని శకుంతల ఎరుగును. కాని అవే వాళ్ళని ఎదక్కుండా ఛీప్‌గా తయారుచేస్తాయని ఆమెకి కసి-అయినా ఈ బలహీనతకి లొంగిపోయేనే - అని వెంటనే మనసులో తనమీద తనే చిరాకుపడ్డది.

రాజీ మొహం మరింత అందంగా విడింది. “సరిగ్గా వూహించేవే; యూ క్లెవర్‌ బిచ్చ్‌!” అని శకుంతల వీపు మీద ఒక్కటిచ్చుకుంది. “ఆయనే వచ్చేరనుకున్నానే...సారీ... కాని... నిజంగా ఆయనే అనుకున్నానే- కారణం యిద్‌-” అని టేబిలుమీద ఆప్పుడే పడేసిన కాయితం కళ్ళముందు రెపరెపలాడించింది.

“ఆయనగారి దగ్గర్నించి ఉత్తరం వచ్చిందన్నమాట” - అనుకుంది శకుంతల.

అందుచేత, ఈవిడగారు - ప్రతిపదమిదమపి నిగదతి మాధవ, తవచరణే పతితాహమ్‌ అని నైట్‌మేర్స్‌లో పడుతోందన్నమాట.

“ఆయన కీవూరు ట్రాన్సరయ్యే అవకాశం కనబడ్డదిట. అదెవరో రాజకీయ నాయకుడితో పరిచయం అయిందిటే..ఆయన చూద్దాం అన్నాట్ట.”

“సరేలే - రాజకీయ నాయకుడా! నమ్మిచెడనివారు లేరేతల్టీ!... నువ్వు విన్లేదా? రాజకీయ నాయకుడు చేద్దాం అంటే చూద్దాం అని అర్ధం; చూద్దాం అంటే వీల్లేదు పొమ్మని అర్ధం; వీల్లేదు పొమ్మని అనేవాడు రాజకీయ నాయకుడే కాదు!” శకుంతల విరగబడి నవ్వింది. నిమషంనరపాటు సాగిన ఆ విరగబాటు నవ్వుని మర్యాదగా భరించి “నిన్ను ఇందుకే, మనవాళ్ళంతా సినిక్‌ అంటారే- నువ్వేదీ సవ్యంగా ఆలోచించవు” అన్నది రాజీ.

“ఇంతేనా! పాత బిరుదే కదా” నవ్వేసింది శకుంతల, సంచీ, సంబారం మంచం మీదపారేసి అవతలకి వెళ్ళింది. సోది మొదలెడుతుంది రాజీ. ఆ మొగుడుగారు, ఆయన అందం చందం; సినిక్‌

2 లలల ఆటా పాటా; ముద్దూ ముచ్చట, లలిత కళలయందు, (్రీలయందూ ఆయనకు గల ఆసక్తీ; అనుకుంటూను. ఇంక సినీమా లేదు. చిత్రమూలం లేదు. బస్సుల్లో చేసిన మోచేతుల యుద్ధం సర్కస్సూ అన్నీ వృధా. 'హాయిగా ఇంటికేనా పోయేను కాదు" అనుకొంది. రాజీకి పెళ్ళయి ఆర్నెల్లయింది. ఏ ఇరవై రోజులో మహా అయితే ముష్ఫయి రోజులో కలసి వుండుంటారు వాళ్ళు. జులైలో పెళ్ళి కుదురుతుందని తెలియక రాజీ మే నెలలో వాళ్లన్నయ్య బెంగుళూరు రమ్మంటే వెళ్ళిపోయి ఉన్న సెలవంతా వాడేసి వచ్చింది. అతగాడు లెక్కరరు. సెలవులేగాని, సెలవు దొరకదు. దసరాలకి ఓ మాటూ పండగకి ఓ మాటూ వచ్చాడు. రెండు సార్లూ హైదరాబాదు నగరం చూడ్డానికే సరిపోయింది. శకుంతల తిరిగి వచ్చేసరికి రాజీ మొహాన పౌడరు మెత్తుకుని “పద” అంది. “అక్కర్లేదులే నా కెందుకీ పాపం? నేనింటికి పోతాను.” “ఏం పరవాలేదులే, పద! ” “అది కాదే తల్లీ ఎన్నాళ్లయిఎదురు చూస్తున్నావో పాపం...” చవక రకం పరిహాసం అనుకుంటూనే ఆడింది శకుంతల, "జొను” రాజీ నిండుగా నవ్వింది. “అందుకే నా కోసం ఆయనగారు మరో గంట సేపు ఎదురుచూస్తే ఇంకా బావుంటుంది.” శకుంతలకి ఒంటరిగా సినిమాకి వెళ్లిపోవాలన్నంత కసి కలిగింది. నే నై నన రొజీ రిక్షా ఎక్కింది. ఇలా సినిమాలో జనగణమన పాడగానే అలా, ఆనాటి పోగ్రాములకి జనగణమన పాడింది రాజీ, “ఈ బస్సులకోసం నేనాగలేను బాబూ” అనుకుంటూనూ. “జానౌను; నువ్వు ఆగలేవు. నీకంటే ఆగలేడు, ఆమొగమహారాజు. పారిపో!” చవకరకం పరిహాసం అని గుర్తొస్తున్నా సరే, ఆడేసింది శకుంతల. “ఏమంటే అనుగాని; ఇవాళ నువ్వు రోజూ ఆంత అన్యాయం లేదు. కొంచెం పదును పడ్డది మెదడు. హాస్యప్రియత్వం సినికల్‌ బొట్టుక్‌ కాదు.” అని మెచ్చుకుంటూ రిక్షాని పొమ్మంది రాణ, అయిదు నిముషాలయింది. బస్సు రాలేదు. తనూ రిక్షాలో వెళ్లి పోదామను కొంటోంది; ఇంతట్లోకే పరిచయం వున్న గొంతుక పలకరించింది: “హల్లో పక్షీ!” “పక్షీగ్‌ ఆపేరు పెట్టి తనని ఒక్కడే పిలవగలడు... అతడే రాజా... పక్షి రాజ. వచ్చాడా? ఇంత అదృష్టమా, తనకి ఈవాళి ద్క ఏళ్ళ తరబడి కనబడక ఎగిరిపోయిన పక్షిరాజు తనని వెతుక్కుంటూ ఈవాళ ఇక్కడికొచ్చాడా? రోడ్డు క్రాస్‌ చేసుకొని వచ్చాడు రాజా. “గుడ్‌గాడ్‌!' నువ్వు హైద్రాబాద్‌లో వున్నావా!?... నీ ఎడ్రస్‌ తెలిసి ఐదేళ్లయింది!” అప్పుడే తనలోకి ప్రవేశించాడు రాజు! ఆ కంఠస్వరమేవేరు. పతస్రా కథలు - భరాగో

ాలాాాాాాాాాాానవ

వెయ్యి ప్రతిజ్ఞల బలిమి ఒక నిట్టూర్పులోను, వెయ్యి వాగ్దానాల కలిమి వొక్కమాటలోను ఇముడ్చుకోడమే కాక తెలియజెయ్యటమూ నేర్చిన గాంభీర్యం అది. రెండు చేతులూ పట్టుకుని వూపాడు రాజు.

“నువ్వు, నా పక్షివి కాదా?”

“నే నెవరి షక్షినీ గాదు, వాదులు” అన్నది శకుంతల, చిరునవ్వు దాచుకో లేకుండా వాంపేస్తూ.

“గుడ్‌, వెరీగుడ్‌! నీ రిపార్టీ ఎక్కడికీ పోలేదు. అంటే నువ్వెక్కడికీ పోలేదన్నుమాటే-టాక్సీగ”

“టాక్సీ ఎందుకులే-”

“ఎక్కవోయ్‌...ఇంటి దగ్గిర మీ అమ్మలేదా?”

“ఉంటే, నిన్నెప్పుడేనా అడ్డిందా?”

“అడ్డనంతవరకు భయపడకూడదు.”

“ఛయంకాదు. జాను... ఈ భయానికి పేరు గడుసుతనం.”

“అవును, భయం ఒక్కొక్కప్పుడు ఒక్కొక్కరూపంలో ఒక్కొక్క పేరు పెట్టుకొని ఆవేళిస్తుంది."

“వహ్వా... ఇప్పటి భయం ఎలాంటిదో!”

“చాలా చిన్నరకం భయం, యిది...పొద్దున్నే మెలుకువ వస్తుందో రాదో- రేపు ఆఫీసులో అందరి కళ్ళల్లో! క్రీ ఇవాళంత ధైర్యంగా చూడగలుగుతానో లేదో!...పాపం; నీ మనస్సు చాలా మెత్తటిది... ముంచి మంచి అనుభవాలు జుర్రుకోవడం మటుకే దానికి తెలుసు - ఇలాటి మాటలు జీర్ణం చేసుకోవడం తెలియదు.

“నువ్వు వెళ్ళిపోయావు... మీ నాన్నని అడిగితే ఇంట్లోంచి లేచిపోయాడు; ఎక్కడికెళ్ళాడో తెలియదని కళ్ళనీళ్లు పెట్టుకు చెప్పాడు... మరి ప్రతి నెలా నీకు డబ్బు వెళ్తున్నాది కా ఇంజినీరింగులో రెండు మూడు డిగ్రీలు సంపాదించేవు కదా... ఇదంతా నీ రెక్కల కష్టం జరిగిందని చెప్పటానికి ఇదేమన్నా ఇంగ్లాండా, అమెరికానా?”

“మా వాళ్ళకి నువ్వడిగితే నా ఎడ్రస్‌ ఇవ్వమనే చెప్పేను.”

“అవును, చెప్పేవు, కొని నీ అంతట నువ్వు నేనిక్కడున్నానంటూ వొక్కకార్జు రాయలేదు... పైచదువులూ, పరీక్షలూ... తీరుబాటు లేదు పాపం... జీవితమంటే భయం... ఎదిరించే స్వాతంత్ర్యం లేదు” అంది రాజీ ఆతి సినికల్‌గా కంరం మార్చి.

“మరి నువ్వెందుకు పారిపోయినట్లో ? ”

“ఆరిపోయిన నిప్పు నుసిలోంచి సెగలు తేవాలని ప్రయత్నించకు. నేను అవమానం నుంచి పారిపోయాను; నువ్వు నిజం నుంచి పారిపోయావు.”

“కానీ నీ ఎడ్రస్‌ తెలిస్తే రెండేళ్ల క్రితం నేను ఎం.ఇ. అయిపోయాక వచ్చేసేవాణ్ణి-నీకు నమ్మకం లేకపోతే నేనేం చేసేది?”

“ఇంకా నయం-కనబడుటలేదు, అని పేపర్లో వెయ్యమన్నావు కాదు,

“నువ్వు నన్ను అండర్‌ ఎస్టిమేట్‌ చేశావు.”

సనక

డా “కరెక్టు ఎస్టిమేట్స్‌ వెయ్యడానికి నేనేమైనా నీలాగ ఇంజనీరింగ్‌ చదివేనా?”

“వెటకారంగా మాట్టాడ్డం మానేవు కాదు.”

“అదే నా ఊపిరి, ఇప్పుడు.”

“నువ్వు గొంతెత్తి పిలిస్తే నేను రాకపోయానా?”

“ఇప్పుడైనా మించి పోయింది లేదు. దగ్గిరగానే వున్నాను. గొంతెత్తకుండా గుసగుసలాడినా

వినిపిస్తుంది,”

“ఇప్పుడు-టైం మించిపోయింది పక్షీ”

“ఎవరో, ఆ విక్టిమ్‌?”

“ఇది విక్షిమైబేషన్‌ కాదు. వివాహం...”

“సంతోషం - ఇక నువ్వెళ్ళొచ్చు.”

“నిద్రాస్తోందా?”

“ఇవాళ ఎలాగూనిద్దర్రాదు[”

“మరి?”

జీ మామగారింట్లో గేటు తలుపు వేసేస్తారు.”

“మామగార్లేరు-”

“పోనీలెద్దు నేనవన్నీ అడిగేనా? వెళ్ళమంటున్నానంతే.”

“నువ్వడక్కపోయినా నేను చెప్పక తప్పదు... ఈ ఎడ్రస్‌కి వెళ్ళాలినేను... ఎక్కడుందో

ఇక్కణ్టుంచి ఎలా వెళ్ళాలో చెప్తావా?”

కుతూహలానికి జ్ఞాన, వయో, లింగభేదాలు లేవు; దానికుండేవి రెక్కలొక్కటే, “ఓ!” అని, నిర్జాంతంతోనే ఆ క్షణాన్ని జయించి, “తెలుసు... ! అంది శకుంతల.

జ జా జి

“ఏం, రాజీ! ఆఫీసుకొచ్చేవే!”,

“రాకూడదా?”

“నువ్వీవాళ ఆఫీసుకి సెలవు పెడతావనుకున్నాను.” రాజీ “రిమార్కు హ్యూమరస్‌గానే వుంది గాని మొహం సినిక్‌లాగే పెట్టేవు!” వీపు చరుస్తూ నవ్వింది

“రాత్రి మీ ఆయనరాలేదా?”

“అదే-పాపం-మనం సినిమా కెళ్ళేమని చీటీ చూసుకున్నారా! ఒక్కదాన్నీ వస్తానని హాలు దగ్గిరకొచ్చి కలుసుకుందామనుకున్నారట. కొంచెంలో మనం తప్పిపోయాం. మనం వెళ్ళిపోయాక అక్కడి కెళ్ళారట...

“తరువాత?”

“తరవాతేముంది? నే చెప్పానుగా... ఆయనకేం పోయింది? ఎవరో ఫ్రెండు కనబడి...” కులాసా కథలు = భరాగో

న

“ఫండా? గరల్‌ గ్రెండేనా?”

“కంగారుపడకు - ఆయనగారు చిన్న గోపాలకృష్ణుడు -రోడ్డుమీద వెళుతూ వుంటే ఒక అమ్మాయి కనబడ్డాదిట. తీరా చూస్తే ఒకప్పుడు వాళ్లిద్దరూ ...........”

“అలాంటివి కూడా చెబుతారేమిటే, మొగాళ్ళు?”

“ఏమో-నాకెంతోమంది మొగాళ్లని తెలీదు-”

“ఊ-తరవాత-ట?”

'తరవాతేముంది? ఆవిడ గారు ఒక్కర్తీ ఇంటికి వెళుతూవుంటే దిగబెట్టి, కాసేపు మాట్టాడి-”

“తరవాత?”

“తరవాతా, ఆ తరవాతా, అన్నీ ఆడక్కూడదే పిల్లా! ఏవో లక్ష వుంటాయి. శకుంతలలు వుంటే దుష్యంతుళ్ళూ వుంటారు; గాంధర్వాలు ఉంటాయి... మనం చెయ్యగలిగిందొక్కటే - క్షమించి వూరుకోడం-”

“జనౌను; క్షమించాలి... అలాంటి వాళ్లని కూడా క్షమించాలి !”

“అబ్బ! ఎందుకే, ఆలా పళ్ళు కొరుకుతూ పొడిపొడిగా మాట్లాడుతావు!”

“నేను సినిక్‌ని కదా మరి!”

గ“యుని మానవ(ికో : దీపొనలి 297) సినిక్‌

1/1 గం 565 6ం0గ౧|౧౨౧స గంగా అక వ సక నచ. "140౧౮ ౧౮౦.. ౧౧౧౦4౦ 5101164 /కినిగగి! - 534 203 అ... న య. 67, తట క న న క రం. జ ను ఫ్‌ ల టంట నో వచో తనే చం. వ రగ ర ట్‌... గెట హరిం. ర మ య న. యట ము! ల న... 06! ర్త ప టు. కులాసా కథలు = భరాగో రియా

10. మళ్లీ కన్యాశుల్కం కన్యాశుల్కం నాటకాన్ని తలుచుకుని రకరకాల కులాసా కబుర్లు ఎన్నయినా చెప్పుకోవచ్చును కదా.

1980లో జరిగిన ఈ సంఘటన అవధరించండి : -

నేను పనిచేస్తున్న సంస్థకి మేనేజింగు డైరక్టరుగా అప్పారావు గారనే ఒకాయన వచ్చారు. ఆయన ఇక్కడ జాయిన్‌ కాకముందే ఆయన ఎలాంటి వారూ, ఆయన బలహీనతలు ఏమిటీ అని ఆరా తీసి మా ఎడ్‌మినిస్టేటివు ఆఫీసరు అందించిన సమాచారం ఏమిటయ్యా అంటే సదరు అప్పారావుగారికి 'లలిత కళలయందు అభినివేశం" ఉందని; సంగీత కచేరీలూ నాటకాలూ కవిత్వాలూ (చేయించడం, వేయించడం, చెప్పించడం) మొదలైన సరదాలున్నాయని.

ఆయన జాయినైన అయిదో రోజున మా జనరల్‌ మేనేజర్‌ శ్రీనివాసన్‌ గారు ఆయన ఛేంబర్సులోకి వేళ్ళరు. ఆఫీసు పనికి సంబంధించిన మాటలు అయ్యాకా, జి.ఎమ్‌.గారు “ఇదేమిటి సార్‌, ఈ పుస్తకాల దొంతర ఇలా నేలమీద ఉంచేశారు? తమకి అభిమతం అయితే వీటికోసం ఒక షెల్ఫ్‌ పంపిస్తాను.” అన్నారు.

“నోనో, మిస్టర్‌ శ్రీనివాసన్‌, డోంట్‌ బాదర్‌ యువర్‌ సెల్ఫ్‌ అవి వొట్టి తెలుగు పుస్తకాలు!”

శ్రీనివాసన్‌గారు ఆ దొంతరల్గోంచి చొరవగా ఒక పుస్తకంలాగి “ఓ, మైగుడ్‌నెస్‌! సోఫోక్షీజ్‌ గ్రీకు నాటకం - తెలుగు అనువాదం శ్రీ అప్పారావుగారు! చెప్పేరే కాదు, సార్‌!”అన్నారు.

“శ్రీనివాసన్‌ గారూ, మీకు తెలుగు కూడా వచ్చా?”

"అయ్యో, నేను తెలుగు వాణ్ణేనండీ బాబూ! నన్ను రిక్రూట్‌ చేసిన ఆఫీసరు టమిలియన్‌. ఆయన శ్రీనివాస్‌ అనే నా పేరుని శ్రీనివాసన్‌గా ఉదహరించడం వల్ల రికార్డుల్లో అలాగే ఉంది. ఐతే, దానివల్ల ఢిల్లీ లెవెల్లో కొంచెం లాభం ఉంది కదా అని అలా వుంచేసుకున్నాను.” అని, ఆ ఎండకి ఆ గొడుగు పట్టేరు జి.ఎం.గారు.

అలాగ అప్పారావు గారు నాటకాలురాస్తారన్న సంగతి “వైటపడిపోయి”, ఆ భో గట్టా సాంస్కృతిక సంఘం కార్యదర్శిగారికి ఒక సూచనగా వెళ్లింది; “అప్పారావు గారు రాసిన నాటకం ఒకటి స్టేజి చేస్తే దానికి అయ్యే ఖర్చుల నిమిత్తం రెండు వేల రూపాయలు సంక్షేమ నిధి నుంచి గ్రాంటు చేయబడును.”

అప్పటికి పదిరోజుల్లో మా సంస్థ 27వ వార్షికోత్సవం ఉంది. ఆ సందర్భంగా 'కన్యాశుల్కం' ఆడుతామని నోట్‌రాగానే శ్రీనివాసన్‌గారు రెండు వేలు (గ్రాంటు చేసి కూడాను, ఇంకో రెండు రోజుల్లో ప్రదర్శన ఉందంటూ వేసిన ఆహ్యాన పత్రం ముసాయిదా చూడగానే ఆ గ్రాంటు కాన్సిల్‌ చేసేశారు. కల్చరల్‌ అసోసియేషన్‌ శెక్రటరీ అప్పటికే సొమ్ము డ్రా చేసి సగంపైగా ఖర్చు పెట్టేశాడు. ఇప్పుడెలాగా, అని లబోదిబోమంటేనూ, “ఆ నాటకం రాసింది ఎవడో గురజాడ అప్పారావుట కదా! నాకు ముందే ఎందుకు చెప్పలేదు? నేను మన ఎం.డి. అప్పారావుగారు రాసిన నాటకమే

క్‌

కరి వేస్తున్నారనుకొని (గ్రాంటు చేసేను. సారీ, ఇప్పుడు నేనేం- చేలేను” అన్నారు జి.ఎం.గారు. కన్యాశుల్కం నాటకం బతకడానికి కారణాలు ఎన్ని అయినా ఉండొచ్చుగాని ఆ సాంఘిక దురాచారం నళించిపోడం, దానికి ఉల్లాగా వరకట్స దురాచారం దేశం ఆంతటా దావా అన్నిలాగ శ్జా చ ల (ఆమాటకొస్తే కిరసనాయిలు అగ్లిలాగ) విజృంభించడం అందరికీ తెలుసును. టెన్నిసన్‌ మహాశయుడు చెప్పినట్టు ఒక “మంచి సంప్రదాయం” మరొకదానికి చోటు ఇస్తూ తప్పుకోడం సహజం. ఆ సూక్తి ప్రకారం మళ్లీకాలచకక్రం తిరగ్లా తిరగ్గా ఒక ప్రకటన ఎలా రాగలదో అది కూడా చిత్తగించండి: జీవితసహచరిణికానలెను :

35 సంవత్సరాల వయన్వ్తు)గల ఈ (ప్రకటన దారునికి ప్రభుత్తు ఉద్యోగం ద్వారా నెలకు

బి బ్లి ( (€ ల్‌ంద్చా పదివేల రూపాయలున్నూ, ఇతర వనరుల ద్వారా వీడాదికి లక్షరూపాయలున్నూ రాబడి కలదు. ఈ దురదృష్ట జాతకునికి ఒక జీవిత నహచరిణి కావలయును (గమనికః “వధువు కావలెను” అని కోరడం లేదు.)

ఈ ప్రకటనకు బదులుగా అంగీకారం తెలిపే (్రీ వయన్సు) 40 వోకు లోగా ఎంతైనా ఉండవచ్చును. ఒకటి రెండు సార్లు వివాహం చేసుకొని ఉన్నా, ఒకటి రెండు ఎబార్డన్లు చేయించుకొని ఉన్నా, ఒక రిద్దరు బిడ్డలు ఉన్లా కూడా నరే; అభ్యంతరం లేదు.

వ్‌ ఉద్యోగం ద్వారా గాని వృత్తిద్వారా గాని న్వయంగా నంపొదించుకొంటున్లు శ్రీలు మా జోలికి రావద్దని మనవి. ఎంతో కొంత చదువుకొని ఉన్నా, “గృవిణి “గా జీవించడానికి ఇష్టపడే వ చూలం దయవుంచి తమ ఆమోదమును తెలియజేయ ప్రార్ధన . అర్హత కలిగిన వనితకు జి గ్‌ 'యం కాగానే తనంత తల్కం చెల్లించబడును. (గమనికః “కన్యాటల్కము” అనడం ఎరినోన నదరు స్తీ కన్య అయివుండాలనే నిబంధన లేదు). కులం, మతం, అందం పట్టింపులు మాక్టైతే త్య జిం ఆం జ్త చాలా అసందర్భంగా ఉంది” అనుకుంటున్నారు కదూ? ఆలా అనుకోకూడదు. ఇది సనల్యం నాటకాన్ని తలుచుకుంటే స్ఫురించే కులాసా ఎపిసోడు కాదు. రా ఒిని9, అనీ ఉండవే ఈ పరిస్థితికి కారణాలు చాలా ఉన్నాయి. కన్యాశుల్కం నాటకం సజీవంగా శకమంల. “లి కారణాలున్నాయో అంతకంటే ఎక్కువ ఉన్నాయి, అంతకంటే దీనిక్కూడా క్తి తమైన కారణాలున్నాయి. ఎనిమిద న మూడు లక్ష దవ, పదవ పంచవర్ష ప్రణాళికలు చూడండి. రెండున్నర లక్షల కోట్టు వ్యక్తిగత లల ట్టు, ఐదు లక్షల కోట్లు రూపాయలు ఖర్చు చేస్తుందిట (ప్రభుత్వం. ఫలితంగా గ దాయ్లం (అంకెల్లో ) బాగా పెరుగుతుంది. మంది, జ 1991 2001 జనాభా లెక్కలు చూడండి. ప్రతి వెయ్యి మంది పురుషులకి 933 ౪ ఈ మంది, 720 మంది మాత్రమే స్రీలుంటారు. ష్ద్‌యే బిడ్డ మగా, ఆడా...” అనేది ఆల్ర్రాసానిక్‌ వైద్య పరికరాలవల్ల తెలుసుకొని, యం టఆస్టా కథలు - భరిగో

వ్‌ స్త్రీ శిశువులను పుట్టకముందే (భ్రూణ) హత్యలకు గురి చేస్తారు. కొన్ని జాతులవారు . కొన్ని కులాలవారు ... తమ సంప్రదాయాలను అనుసరించి... ప్రీ శిశువులను పుట్టాక చంపివేస్తారు. (ఈ రెండు రకాల నేరాలకు శిక్షలు లేవు.) పరిస్థితులు ఇలా రూపొంది ఉత్తరోత్రా (స్త్రీ అనేది అభ్యత తగ్గే పదార్హమని (గ్రహించలేని పురుషులు కొందరు; కట్నాల కారణంగానో, శీలప్రవర్తనల మీద అనుమానాల కారణంగానో (బిడ్డల్ని కనగల వయసులో ఉన్న) స్త్రీలను చంపివేస్తారు. పోలీసుల చేత, లేదా రౌడీలు రాజకీయులు మొదలైన వారి చేత, మాన భంగాలకు గురి అయ్యే పరువపు వయస్సు ప్రీలు ఆత్మహత్యలకు పాల్పడతారు. ఎంత రేటు ఉన్నా కొనుక్కోగల రెడ్‌లైట్‌ ఏరియాల వాళ్లు కొందర్ని కొనేసుకుంటారు. ఇలా, “కుటుంబ జీవితానికి” అనువయ్యే (స్త్రీల సంఖ్య (లభ్యత) తగ్గిపోతుంది. కుటుంబ వ్యవస్థలో (స్త్రీ మనుగడ అధమాధమంగా వుందన్న ప్రబోధం తలకెక్కు తుంది. వివాహ వ్యవస్థలో భద్రత తక్కువ అయిపోతున్న కొలదీ, (స్రీలు; విద్యా, విజ్ఞానాల ప్రభావం చేత “మేం విడిగా కూడా బతగ్గలం” ధోరణిలో ఆలోచించి క్రమంగా గృహీణీత్వాన్ని నిరసించి, స్వతంత్రంగా సంపాదించుకోవడం (బ్రతకడం అలవర్చ్భుకొని; పురుషుల మీద ఎంత వరకు ఆధారపడాలి, వారిని ఎంత దూరంలో ఉంచాలి, గిరాకీ గల వస్తువు ధర ఎలా పెంచాలి- అనేవి తెలుసుకొని ఆచరిస్తారు. “అబద్దాలాడినా సరే ఆడపిల్లలు పుట్టరు...” మళ్లీ కన్యాశుల్కంలో మాటే తేవాలి. “పెయ్యతోటొచ్చిన ఆవు మేలు కాదా!” అని ఆలోచించి, పురుషులు స్త్రీల కోసం చెల్లించే శుల్కాన్ని పెంచుకుంటూ పోవచ్చు. పెద్ద కష్టం ఏమీ ఉండదు. డబ్బు పెరుగుతోందిగా. లక్ష అంటే రెండక్షరాలే కాని “జీవిత సహచరిణి” “సహధర్మచారిణి” అంటే ఇంకా ఎక్కువ అక్షరాలు కదా! తస్మాత్‌ జాగ్రత్త! “ఆంధ్రభూమి” డెయిలీ: 28-22-2990) కుళ్లీ కన్యాశుల్కం

117 6 లిం 0077౯0౫౮ దా (౧07? ... 964. 1980 (ఆ్రై వ016 : 547044 548182

సతర ౧ ౯౮ 09.౬౫0

౨007 0. 47-7-24, 1 10017: టం ఉం2ా టల టు

40 [06 0722212 స292]7 ₹7154 యర 94 గస404- 530 016

లు ర మం. ౧. వటంయంటంం 20000 కలువలు ₹2106

ను జ. పు భా

1000 25 25 25000

1000 50 క్‌ 50,000

2000 50 క్‌0 1,00,000

3000 0 క్‌0 1,50,000

4000 క్‌0 క్‌0 2,00,000

5,000 క్‌0 క్‌0 2,50,000

6000 క్‌0 క్‌0 3,00,000

10,000 క్‌0 క్‌ 5,00,000 కు 50044 టం గ. ఉంలిత![.ఉక4ఉం ల తీ£డ26్ర78 లెగా౭య07 తుంం44ం లైిగాంం40/”

కులాసా కథలు - భరాగో

141. మాకూ నాకూ ఖేదం

ఆవేళ = సెలవు గాదు. పొద్దున్న పదింటికి ఆఫీసుకి వెళ్ళినవారు, యాయన మధ్యాన్నం రెండు కొట్టేలోపుగానే యింటికొచ్చేసేరు. అదేమిటండీ అంటే ఎవరో దేశనాయకుడు అస్తమిస్తే సగం రోజు సెలవిచ్చారల్లే అన్నారు. సగంరోజు యివ్వడమేమిటి పూర్తి దేశభక్తుడు కాడా అని నేను జోకేస్తే తప్పు తప్పు అని నన్ను చీవాట్టు పెట్టేరు. పూర్తిరోజే ఇచ్చేరుట, సెలవు; కాని, కబురు వీచ్ధ ఆఫీసుకు అర్ధమై వారి ఎం.డి. (యమధర్మరాజు) దున్నపోతులాంటి జీపుమీద ఎక్కి ఆ ఆర్హ తెచ్చేసరికి పావుతక్కువ రెండు అయిందిట.

ఎండలో వచ్చేరు కదా అని నిమ్మకాయ కోసి నీళ్లూ చక్కెరా పోసి యిచ్చేను. కాసేపు అదీ ఇదీ మాట్లాడుకున్నాం. కాని అలవాటులేని మధ్యాహ్నంవేళ అలా ఇలా గడపలేకపోయాం. మేటనీకి వెళ్ళిపోదామండీ అన్నాను - నా సంస్కారాన్ని కాసెపు తిట్టారు. సెలవు ఇచ్చింది నాయకుడి సంస్మరణార్థం విచారించమనిగాని సినిమా ఎంజాయ్‌ చెయ్యమని అనుకున్నావా అని మళ్ళీ దెబ్బలాడేరు. నేనేమో చిలిపిగా నవ్వుకుంటూ 'సినిమాలో ఎలాగా మౌనం పాటిస్తాం కదండీ'అన్నాను. ఆయన ఆటూ ఇటూ చూసి సినీమాలు మాత్రం మూసెయ్యలేదనుకున్నావా! అని తప్పించుకున్నారు. దాంతో ఇద్దరికీ మౌనం తప్పలేదు. “ఉంటే సాయంత్రం వెళదాంలే” అన్నారాయన.

“రామశాస్రిగారిల్లిదేనాండీ-” అంటూ వో సన్నని గొంతు మా పొరుగువాటాలో అడిగింది. ఆడగొంతుకేమో అని అనుమానం కలిగించే మొగ్గొంతుక.

“ఎవరు చెప్మా! నాకోసమేరి” అని మా ఆయన కంగారుగా వెళ్ళి తలుపు తీసేరు. మనిషి అటువేపు తిరిగున్నా. వచ్చిన మనిషెవరో ఈయనకి గుర్తురాలేదని తెలిసిపోతోంది.

“ఎవరండీ? రండి! లోపలికి రండి” అని ఆహ్వానించి దారి తప్పుకున్నారు.

మా పొరుగువాటా ఆయన ఈలోగా “ఏమిటో!” అని నిట్టూర్చి తలుపు వేసేశాడు.

“లోపలికి రండి” అని మా ఆయన నా వేపు చూశారు.

నేను ముందుగదిలో వున్నంతసేపూ ఆ వొచ్చినాయన లోపలికి రాడని నాకూ అనిపించింది. యివతలి గదిలోకి వచ్చేశాను. కుతూహలం చావక ఇవతలి గది ద్వారానికి తెరేసుకుని అక్కడే నించున్నాను.

వొచ్చినాయన “హా! నన్ను పోల్చలేదుటండీ!” అన్నాడు చిన్న యాక్షన్‌ చేసి,

ఆయన్నలా వదిలేసి మా ఆయన లోపల కొచ్చేశారు. అనవసరంగా ఓ గ్లాసు మంచినీళ్ళు తాగేసేరు. ఆయన కోసం కాబోలు ఓ గ్లాసుడు నీళ్లు చేత్తో పుచ్చుకు బయల్టేరారు. తెరదాకా రానిచ్చి 'ఎవరండీ' అని గుసగుస లాడేను. 'ఏమో తేలీడంలేదు.'అన్నట్టుగా మొహం పెట్టి వెళ్ళిపోయారు.

వీధి గదిలోకి వెళ్ళీవెళ్ళగానే 'మాధవరావేగా' అని మా ఆయన అనడం వినిపించింది.

“అమ్మయ్య బతికించేరు. కులగోత్ర ప్రవరలు చెప్పుకోవలసొస్తుందేమోనని జూపకం

హ్‌ చేసుకుంటున్నాను.- ధాంగ్లాడ్‌!” అన్నాడతను. నీళ్ళు తాగడం, గ్లాసు కింద పెట్టడం వినిపించాయి. వ!

ఈద

“మరీ దారుణంగా మారిపోయావు. కొలిమిల్లోపెట్టి సాగ్గొట్టినట్టు మరీ యింత పొడుగెదిగి పోయావేమిటి!”

“భిలాయ్‌ ఉక్కు కర్మాగారంలో పనిచేస్తున్నాన్నెండి. అక్కడ మహా మహా వాళ్ళే సాగిపోతున్నారు. నన్నూ ఒకవేళ సాగ్గొట్టారమో కూడాను.”

ఆమాత్రం జోకుకే ఆయనా ఈయనా కూడా పకపకమని నవ్వేసుకున్నారు.

ఆ నవ్వుల్జోంచే గతంలోకి వెళ్ళిపోయేరు ఆప్పుడలాగ కదూ - అంటే - ఇప్పుడెలాగా అంటూ క్వైళ్ళన్నూ ఆన్సర్లూ దంచేస్తున్నారు. ఇంటికెవరైనా వస్తే సమయం సందర్భం కూడా గమనించక (ముఖ్యంగా పాలు తోడేసేశాక కూడా) కాఫీ కోసం హడావిడి చేసేసే ఈయన గారు కూడా ఇటువేపైనా చూడకుండా బడ బడా వాగేస్తున్నారు. సరే, చిన్ననాటి స్నేహితుడు కదా కప్పుకాఫీకి అర్హుడు కాకపోతాడా అని నేనే పట్టుకెళ్ళి ఇచ్చాను. అప్పుడేనా ఈయనగారు, ఆ మాధవరావుని తిన్నగా పరిచయం చేయలేదు.

“చూసేరా! మీకంటే మీ ఆవిడే నయం! మీరేమో కబుర్జు పెట్టక్కూచున్నారు. గాని కాఫీ కావాలా అని అడగనైనా లేదు” అని ఆ మాధవరావు మళ్ళీ పకపకా నవ్వాడు.

“లేచిరండి- ఎటైనా వెళదాం.”

“వెడదాం ఉండూ. ఇంకా నాలుగైనా కాందే?”

“నాలుగైతేగాని బైటికి వెళ్ళకూడదండీ? - మీకింకా చిన్నప్పటి మూఢనమ్మకాలు పోలేదే!” అని నవ్వుతూ కాఫీగ్బాసు ఖాళీ చేసీ టేబుల్‌ మీద పెట్టేశాడతను.

“ఏమిటి, ఇది బాగుంది. నాకా మూఢ నమ్మకాలంటున్నావు!”

“మీకు ఉండేవిలెండీ, కొన్ని రకాల మూఢనమ్మకాలు! లెక్కలు పొద్దుట తప్ప ఇంకెప్పుడూ చెయ్యకూడదని; కాలేజీకి వెళ్ళే దార్జో యింగ్లీషు పొయెట్రీ గుర్తు తెచ్చుకుంటూ వెళ్ళాలని- సాయంకాలం షికారు వెళ్ళాలంటే అయిదున్నర దాటాలనీ; అధమం వెళ్ళినా ఏడులోపలే ఇంటికి చేరుకోవాలనీ “ఇలాగ”

“అబ్బ! అబ్బ! ఏం చెప్పేవోయ్‌ - నీకు “క్రీ” ఇస్తే చాలు తెగ వాగుతావు” అంటూ గ్లాసులు రెండూ పుచ్చుకుని లోపలికొచ్చారీయన.

ఉషారుగా యీలేస్తూ బట్టలేసుకుంటున్నారు. ఆయన జాపిన చేతులకి బనీను, షర్టు, కర్ఫీపు అందిస్తూ ఆయన చుట్టూ పరిభ్రమిస్తూ వున్నాను. ఎవరండీ అతనూ?” అని రెండుసొర్జు అడిగేను.

ఆయన తేలిగ్గా నవ్వి, “ఆతనా? మాధవరావనీ, ఒకానొక తప్పిపోయిన బావమరిదిలే- మీకినా 'ఏమిటన్నారూ? తప్పిపోయిన బావమరిదా? - అంటే ఓహో - వాళ్ళక్కనో, చెల్లెల్లు

వామనొచ్చారాయేమిటి?” అన్నాను. వాళ్ళదీ విశాఖపట్నమే అనగానే ఇందాకట్నుంచీ మనసు: మెదుల్తున్న సందేహం గట్టిపడింది- కుంటాదో ఆ - అదంతా వో కధలే - తరవాచ్చెప్తాను - మేం అలా వెళ్ళొస్తాం, అతనూ భోజనాని డు సుమా!” అని హడావుడిగా వెళ్ళిపోయారు గదిలోంచి. ళ్‌ ఇద్దరూ కలిసి “విక్కీ” మీద ఊరంతా చుట్టబెట్టి వొచ్చినట్టున్నారు. ఆరుంపావయింది. కీలాసా కథలు - భరాగో

తతా 63 మధ్యాన్నం ఈయన తొందరగా వొచ్చేసినప్పుడు సాయంత్రం నినిమా కెడదాం అనుకున్నాంగా, అందుకని తొందరగా వంటచేసుకుని కూర్చున్నాను. అన్నం తప్ప మిగతావన్నీను -భోజనానికి అతనుంటాడన్నారు. ఉన్నవాడు సినిమాకి మాత్రం మాతో రాకపోతాడా, ఒచ్చినవాడు సినిమా అయిపోయాక వచ్చి అన్నం వండేదాకా ఉండేలేక పోతాడా అని, వంటిల్లు బంద్‌ చేసేసి చీరకూడా మార్చుకుని సినిమాకి తయారై కూర్చున్నాను. వాళ్లు వస్తూనే తుఫాన్లా లోపలికొచ్చారు. మా ఆయన “విక్కీ” ని వరండాలోంచి గదిలోకి పెట్టేస్తూ “ఇదుగో, మేం సినిమాకి వెడుతున్నాంగానీ, నువ్వూ వస్తావా?” అన్నారు. “మధ్యాహ్నం వద్దామనే అనుకున్నాను మరి -” అన్నాను నేను, తడుముకోకుండా, ఆ ఆహ్వానంలో ఆత్మీయత లేకపోవడాన్ని సూచనప్రాయంగా తెలియజేస్తూ, “అదంతా నాకు తెలీదు. నువ్విప్పుడాలోచించుకుంటూ కూచోడానికి టైమ్‌ లేదు. ఒస్తావా, రావా; తొందరగా తేల్చి చెప్పు!” ఇంకేం, నా సంగతి కావాలనే మర్చిపోయారని తెలుస్తూనే వుంది. వాళ్ళూ వాళ్ళూ చిన్నప్పటి స్నేహితులు. మొగాళ్లూ. ఒకర్నొకరు మర్చిపోయేటంత దీర్హకాలం తరవాత కలుసుకున్నారు. కబుర్జు చెప్పుకుంటూ హాస్యాలాడుకుంటూ చూస్తారు సినిమా. వాళ్ళ మధ్య నేనెందుకులే అనిపించింది. “పోనీ యివాల్టికి మీరు వెళుదురూ. నాకింకా వంట పూర్తవలేదు” అన్నాను నేను. ఏదో నాలిక చివర్నుంచి నాలుగు మాటలు, “దట్సాల్‌రైట్‌! మరి మాకుమొహాలు కడుక్కుందికి నీళ్లూ వగైరాలు - సకఠే. నేను చూసుకుంటాన్లే!” మరొకప్పుడైతే మొహం కడుక్కునేటందుకు నీళ్ళు, సబ్బు, తువాలు అన్నీ సిద్ధం చేసిపెట్టి; అట్నుంచి ఎప్పుడొస్తారా- అని నిరీక్షిస్తూ దువ్వెనా అద్దం పట్టుకు నుంచోవాలి. లేకపోతే నా ప్రాణాలు ఫీకేశారన్న మాటే!... మరో రకం కారిన్యం కాదు; ఇదంతా నా డ్యూటీయేనని వారి తీర్మానం! సరే యిలాంటివన్నీ చెయ్యకపోతే నాకు మాత్రం యిరవై నాలుగు గంటలూ ఎలా గడుస్తాయి రోజూను! ఇవాళ నా నోటంట ఆ సమాధానం రావడమే ఆలస్యం; నిమిషాల మీద అన్నీ ఏర్పాటు చేసుకుని వెంటనే బట్టలు కూడా మార్చేసుకుని, ఏదీ - ఆరుంపావుకి ఇంటికొచ్చిన వాళ్ళు ఆరూ ఇరవయ్యయిదయ్యేసరికి లేరు. పది అవుతుండగా సినిమానుంచొచ్చేరు. నీళ్ళ డ్రమ్ముకి ఇటూ అటూ చెరో చెంబూ పుచ్చుకుని సరిగంగ స్నానాలు చేసేరు యిద్దరూనూ. ఎలాగయితేనేం, పదింపావుకి విస్తళ్ళ దగ్గర అమిరేరు. ఆం ఆర్టిం ఆం “మొత్తానికి అసలు సంగతి చెప్పావే కాదు. మీ అన్నపూర్ణ ఎక్కడుంది?” అని మా ఆయన నవ్వుతూ సంభాషణ ్రారంభించేరు; భోజనం సగం నిళ్ళబ్దంగా అయ్యాక. అతను తలొంచుకుని భోంచేస్తున్నాడు. మా ఆయన నావేపు భావగర్భితంగా చూసేరు. తలవోసారి యెగరేసేరు. తెలుస్తూనేవుంది; అన్నపూర్ణ ఎవరో ఆవిడ గాధ మాధవరావుచేత చెప్పించాలి. “రాజమండ్రిలోనే వుందా?” అని మళ్ళీ ఈయన అడిగేరు. బూకు నాకు బేదం

ఈడే “లేదండీ - కాకినాడొచ్చేసేరు.” “కులాసా!” “ఆల కులాసొకేంలోటు? దానికప్పుడే నలుగురు పిల్లలు.” “జీతం ఎంతేమిటి, వాళ్ళాయనకి?” “ఎంతో ఏదండీ, మూడువందలిరవై అనుకుంటాను.” “మీ అన్నపూర్ణ కూడా యేదైనా ఉద్యోగం చేస్తే సరిపోను. వేణ్మీళ్ళకి చన్నీళ్ళు.” “ఏం చేస్తుంది, దాని మొహం!” “అదేంటోయ్‌, అలా అంటావు! చక్కగా చదువుకుందిగా! పైగా టైపూ షార్ట్‌ హేండూకూడా వొచ్చునాయె-” “అయితే మాత్రం? నలుగురు పిల్లల్లో ఇంటిపనే చేసుకోలేక చస్తున్నాది. చంటిదానికి ఏడాదెళ్ళి రెండోనెల!” మా ఆయన వొక నిట్టూర్పూ విడిచారు. (ఎంతైనా నాకు తప్పదుకదా అనుకోడం! అన్నపూర్ణ ఎవరో నాకు తెలియదు. ఆయనగారు చూపిస్తు(న్నట్టు నటిస్తు)న్న సానుభూతికి ఆమె అర్మరాలే అయివుంటుంది. కాని ఈయన ధోరణంతా చాలా అసహ్యంగా వుంది. పరిహాసంగా వుంది అన్నపూర్ణ బ్రతుకు ఈయనగారికి. ఈయన్ని పెళ్ళిచేసుకొని ఉండవలసింది కాబోలు, ఆ అమ్మాయి. అలా తన్ని పెళ్ళాడనందుకు ఆ అమ్మాయి ఇప్పుడనుభవిస్తున్న బాధలు చాలా తక్కువ అయినట్టూ ఇంత కన్నా కఠిన నరకం అనుభవించినా అందులో ఆశ్చర్యపడవల్సిందేమీ లేదన్నట్టూ చెప్పక చెప్తోంది ఆయనగారి ధోరణి. “మరి నువ్వింకా పెళ్ళిచేసుకోలేదేం?” అతను ఇంతసేపటికి చిన్న రిలీఫ్‌తో నవ్వాడు. “యింకా సరైనపిల్ల కుదర్లేదండీ- “వోహో -యెలాంటి పిల్ల కావాలి నీకు?” షా ఎలా మరో ఐదు నిమిషాలు అతన్ని నోట్టో ముద్ద పెట్టుకోనివ్వుకుండా కబుర్లు పెట్టారు. పాపం ఆయన్ని భోంచెయ్యనివ్వరేమండీ” అని నేను కలగజేసుకున్నాను. సరేలే- సీకాకలి వేస్తోంది గాబోలు. మర్చిపోయాను ” అని ఆ హుషార్లో నా మీదకూడా ఓ జోకు పేల్చారు మా ఆయన: రాత్రి పదకొండున్నర కెళ్ళే బండికి ఆయన్ని స్టేషన్‌కి దిగబెట్టేసి, నోటినిండా కిళ్ళీ మొహంనిండా సంతోషం పెట్టుకుని ఇల్గు చేరారు. “నువ్వింకా మేలుకొనే వున్నావే!” , “ఏదో ఇవాళ మీ ఫ్రెండు ధర్మమా అని-” బట్టలు మార్చుకుని కాళ్ళు కడుక్కుని మంచంమీద కూచున్నారు. “పాపం మాధవరావు మంచివాడు. ఏదో "సైకొస్తున్నాడు. భిలాయ్‌లో ఇంజనీరింగు సూపర్‌వైజరుట. నాలుగైదు వందలొస్తున్నట్టంద్రి" అని సంభాషణ ప్రారంభించేరు. నేనేం అన్లేదు. ఆయన ధోరణి చూస్తే మాధవరావు పైకి రావడానికి, అన్నపూర్ణ (తనని పతా కథలు - భరొగో

లాలా 65 పెళ్ళాడక) కష్టాలనుభవించడానికీ, ఈవిధంగా ఆ కుటుంబంలో, సభ్యుల లిబరేషన్‌కి తానే కీలకం అయినట్టు మాట్లాడతారని తెలుస్తూనే వుంది-

“నీకెప్పుడేనా చెప్పానా, వీళ్ల అన్నపూర్త విషయం?” అని మళ్ళా ఆయనే [ప్రారంభించేరు. నేను మరి ఆడగనని [గ్రహించినట్టు-

“చెప్పడానికి మీకసలు జ్ఞాపకం వుంటేగా; మీరే మర్చిపోయారు-” అన్నాను.

ఆయన కళ్ళు సగం మూసేసి యింటి కప్పువైపు చూస్తూ "ప్లాష్‌ బాక్‌ స్టోరీ చెపుతున్న రైటరీమణిలా” ఆయిపోయారు- “అదంతా వొక కధలా వుంటుంది- నేను వైజాగ్‌లో ఆనర్స్‌ చదువుతున్నప్పుడన్న మాట... నేనూ మా శ్రీనివాసరావూ వోరూమ్‌లో వుండేవాళ్ళం - ఆసలు శ్రీనివాసరావుకే యితను ఫ్రెండు! కొన్నాళ్ళు పోయాక నేను ఆ రూమ్‌లో దిగాను. ఇతను శ్రీనివాసరావు దగ్గిర లెక్కలు చెప్పించుకుంటూ వుండేవాడు. మేధమేటిక్స్‌లో నాదే పైచెయ్యని, శ్రీనివాసరావు ఇతన్ని నాకొప్పగించేడు. యితనప్పుడు బియ్యే మేధమెటిక్స్‌తో చదువుతూండేవాడు. వీళ్ళ యిల్టు మా రూమ్‌ కెదురుగుండానే ఉండేది.

“ఓ నాడు ఎలా వొచ్చిందో ప్రసక్తి; మామూలుగానే. మీరు ఎంతమంది అన్నదమ్ములు. అక్కచెల్లెళ్లెందరు అని నేను అడగడం అతను చెప్పడం తటస్థించింది. అన్నపూర్హ వీళ్ళక్క, పద్దెనిమిది ఏళ్ళుంటాయి అప్పటికి. ఇతనికన్నా ఏడాదే పెద్ద. పద్నాలుగో ఏటీ స్కూలు ఫైనలు పాసైంది. టైపూ షార్ట్‌ హాండూ నేర్చుకుంది. నేనైతే అతను చెప్పిన వాళ్ళ కుటుంబ వ్యవహారాలు వినేసి వూరుకున్నానుగాని, మాధవరావుకి ఇందులో ఏదో విశేషం కనబడ్డట్టుంది- నేను గదిలో లేకుండా చూసి శ్రీనివాసరావుతో అన్నాట్ట; 'రామశా(స్తిగారు మాకుటుంబ విషయాలన్నీ శ్రద్ధగా అడుగుతున్నా డండోయ్‌' అంటూనూ.

“మా శ్రీనివాసరావు సంగతి నీకూ తెలుసుగా... యితన్ని గడీకోసారి వారకి పిల్చి వడ్ల గింజలో బియ్యపుగింజ అనినాకు వినపడకూడ దన్నట్టుగా ఏదో చెబుతూ వుండడం అతని టెక్నక్కు.. యిదేదో జాగ్రత్తగా ఉండవలసిన విషయం అన్నట్టుగా [గ్రాండు ప్రపేరు చేసేడు. అతనికి మీ అన్నపూర్లని చేసుకోవాలని వుంది; నాతో ఓ సారి చూచాయగా అన్నాడు కూడాను అని పుట్టించేడు. ఆ మర్నాటినుంచీ ఇతను నా మీద లేనిపోని గౌరవం యేదో ప్రదర్శిస్తూ వొచ్చాడు. నా కనుమానం వేసింది. మా శ్రీనివాసరావునే అడిగేను. అతను కొంతసేపు నన్నో వెర్రాణ్సి చూసినట్టు చూసి; చివరికి వాళ్ళ కుటుంబం యావన్మందికీ నేనంటే అమితమైన (శ్రద్ద అని, నేనొప్పుకుంటే అన్నపూర్ణని నాకిచ్చి పెళ్ళి చయ్యూలనుకుంటున్నారనీ తేల్చాడు. మొత్తానికి - నాకూ లేకపోయినా వాళ్ళకీ లేకపోయినా ఈ ఉద్దెశం నాకుందని వాళ్ళ దగ్గరా వాళ్ళకుందని నా దగ్గరా చెప్పి, కధాకటి తయారుచేసేడు.”

నాకు నవ్వొచ్చింది. “బావుంటుందండీ, ఆ అన్నపూర్లైవరో?” అన్నాను.

“ఏమో, ఎవరు చూసేరు? అప్పటికి నేనాపిల్లని తిన్నగా చూళ్ళేదు. నన్నూ ఆ పిల్ల చూసుండదు. చిత్ర మేమిటంటే, వొకర్నొాకరు చూసుకోకుండానే మా యిద్దరిమధ్యా వాకబలమైన ఆకర్షణ (ప్రబలి వ్యాపించేదాకా, ఇదంతా శ్రీనివాసరావు అల్లిన కధ అని మాకెవరికీ తెలియనే లేదు!” అన్నారాయన- కధలో పారవశ్యం అంతా అనుభవించేస్తూనూ, బోలెడు యాక్షన్‌కూడా చేసేస్తూనూ.

“నిజంగానే పెళ్ళాడయ్యలేకపోయార్టండీ అంత యిదైతేనూ?” మీకూ నాకూ భేదం

కళళ న.

“పెళ్ళాడేయవల్సిందే. అప్పట్టో నాకు పెళ్ళిచేసుకోవాలని వుద్దేశం వుంటేనూ... ఆ తరవాతేమైందనుకున్నావు?-

“ఓనాడు లెక్కలు చెప్పించుకుందికి ఇతను బయల్లేరగానే యితన్తోబాబు వీళ్ళమ్మా వీళ్ళ అన్నపూర్ణా వీధరుగుదాకా వచ్చి తొంగిచూడ్డం ప్రారంభించేరు. మా కిటికీలోంచి మా రూమ్‌ అంతా రోడ్డుమీదికి కనబడిపోయేదిలే... అదిగో అప్పుడన్నమాట. మేం యిద్దరం వొకర్నొకరు సరిగ్గా చూసుకోడం.”

“ప్చ్‌. అంత మజాగా లేదు. పెళ్ళి చూపుల ఘట్టం-” అని పెదవి విరచాను ఆయనకి అదేం పట్టలేదు.

“ఇహ ఆ మర్నాట్నుంచీ నేనేం చేస్తున్నా ఒక్కసారి కిటికీ దగ్గిరకెళితే చాలు, ఎదురుగుండా గుమ్మంలో వీళ్ళ అన్నపూర్ణ నుంచునుండేది...నన్నాకర్షించాలని మా చెడ్డ తాపత్రయపడ్డాదనుకో-

ఈ తరహా ధోరణి చూస్తే నాక్కొంచెం చిరాకేను. ఆడపిల్లల వెనకాతలపడి నానా గోలా చెయ్యడంతో ప్రారంభించి, కాళ్ళ బేరానికి రావడానికీ మొగాళ్ళకే చెల్లింది; అమ్మాయే నావెంటపడిందని గొప్పలు చెప్పుకోడానికీ మొగాళ్లకే చెల్లింది.

“మరైతే వాళ్ళు మీ వాళ్ళతో సంప్రదించాలని ప్రయత్నం చెయ్యలేదా, లేక మీకా పిల్ల లోపల్లోపల నచ్చలేదా? ఇంత వరకూ. వచ్చేక సాధారణంగా ఆగిపోదే!... ఆసలు పిల్ల మీకు బాగా నచ్చితే 'ప్రయత్నాలు మీరే చేసుకునుండే వాళ్ళనుకుంటాను.” స్రఖం” అన్నారాయన; నేను పరిహాసంలో దిగుతున్నానని ఏమాత్రం [గ్రహించలేని ధోరణి (ప్రవాహం కొట్టుకుపోతూ, “బానేవుండే దన్నపూర్ణ; అంతంత కళ్ళూ తనూను. చివరికి వ్యవహారం ఎలా ఫైసలైందని అడగవేం- వోనాడు మా శ్రీసీవాసరావుని మెత్తగా చీవాట్టేస్తున్నా నన్నమాట; ఇదంతా యిలా అల్లకం చేసినందుకు. అప్పుడు హరాత్తుగా ఈ మాధవరావు నాన్నగారు రూమ్‌లో కొచ్చేసేడు. అంతసేపూ పైనించి మా సంభాషణ విన్న వాడిలాగ, త్రీ నివాసరావుని చూస చూడగానే, చెళ్ళాను- అక్కడ ఎదురుగా వీళ్ళ కుటుంబం యావన్మందీ గ్రూప్‌ పొటోకి నిలబడ్డట్టు గుమ్మంలో నిలబడ్డారు.

తోక ముడవడం ఏమిటి- నవ్వూ నువ్వూను.” అన్నారాయన.

పక్కమనిషి ఏం చేస్తున్నాదో చ్చు 1 రను మాట. అంటే కధ అయిపోయిందన్న మాట. ఏం అంటున్నాదో తెలిసే స్థితికి వచ్చేరన్న

ఏం లేదులెండి. మీరూ ఇంతమాత్రం (గ్రంధసాంగులే కదా అని ఆనందిస్తు న్నాను. ఎటొచ్చి ట్రాజెడీ అయిందని విచారం కూడా ఉందనుకోండి” పలల. మా ఆయన ధోరణిలో వేడి చల్చారింది. “నాకేంగాని పాపం అన్నపూర్లదే ట్రాజెడీ, నలుగురు నక పం 1 మొగుడికేమో గొర్రైతోక వుద్యోగం! “మేరేజెస్సార్‌ మేడిన్‌ హెవెన్‌ అంటారు-

శపూర్త మేరేజీ ఎక్కడైందో ఎవరూ వూహించలేరు-” అన్నారు.

నేను కాసేపు వూరుకున్నాను.

కుతాసూ కథలు - భరాగో

లతలా 67

“మీరేపేటలో వుండేవారు; వైజాగ్‌లో చదివినప్పుడు?” అన్నాను.

“జిల్లాకోర్టు కెదురుగా, డౌన్లో యిళ్లుంటాయి- అక్కడ - ఏం? ఎందుకు?”

“వీళ్ళది సొంతిల్దాండీ అక్కడ?” ॥

“ఎవరిది, మాధవరావు వాళ్ళదా?- అబ్బే. ఏదో అద్దెకొంపేను. వీళ్ళనాన్నారు సిబీయం హైస్కూల్లో టీచరు. స్కూలు దూరమని రోజూ ఇదవుతూ వుండేవాడు. చుట్టూరా ఓ ఇరవై ట్యూషన్గున్నాయని ఇక్కడుండడం; లేకపోతే చంగ(లావు పేటకో సున్నపు వీధో వెళ్ళిపోతే అడిగిన వెంటనే ఇల్లిస్తారనేవాడు.

నా సందేహం నివృత్రయింది. ఒక్కటి తప్ప.

“వీళ్ళింటిపేరు వేలమూరి వాళ్ళాండీ?” అన్నాను; ప్రాణాలరచేత్తో పట్టుకుని-

“అరె! నీకెలా తెలుసు?... అదే.”

నా గుండె నిమిషానికి నూటిరవై సార్హు కొట్టుకుంటోంది.

“ఈ మాధవరావు న్నేను బాగా ఎరుగుదునుస్మండీ.” అన్నాను.

“నువ్వా? ఎలాగ? అన్నట్టు మీదీ విశాఖపట్నమే కదూ.”

“ వీళ్ళ నాన్నగారికి నుదుటిమీద పెద్ద కణితి వుంటుంది, ఆయనేనా?”

“అవును, ఆయనే!”

ఇంతసేపూ (గ్రహించలేని విషయం ఇప్పుడాకళింపుకు వచ్చినందుకు పట్టరాని విస్మయంలో పడిపోయాను. అతను వెళ్ళిపోకముందు తెలుసుకోలేకపోయానే అని చెప్పరానిబాధ కలిగింది. అందుకనే కాబోలు; నామాటలు నా స్వాధీనంలోలేవు.

“మరి మావాళ్ళింట్లో వీళ్ళుండేవాళ్ళ- ఓహో? అప్పటికి మీరు చదువైపోయి వైజాగ్‌నించి వెళ్ళిపోయి వుండొచ్చు. వీళ్ళ నాన్నగారికి స్కూలుకు దగ్గిరకదా అని మాయింట్లో చేరేరన్నమాట... ఎక్కడో చిన్న వుద్యోగం చేస్తూ వుండేవాడు; ఎల్‌.ఎమ్‌.ఈ. అయి. వీళ్ళ అన్నపూర్తకి పెళ్ళ్చయిపోయి అత్తారింటికి వెళ్ళిపోయి వుంటుంది. నే నెప్పుడూ యెరగను-”

“వీళ్ళేనంటావా?-”

“అహా! వీళ్ళే అయ్యుండాలి... మా యింట్లో ఆవేపు చిన్నవాటాలో ఉండేవాళ్లు. అప్పటికే మావాళ్ళు నాకేవో సంబంధాలు చూస్తూ వుండేవాళ్ళు మీ రెవరోకూడా మేం యరగం.”

“మరైతే అతన్నిన్ను పోల్చలేదంటావా?”

“ఏమో అతనూ నేను పడ్డట్టే సందిగ్ధంలో పడ్డాడోయేమో. ఇంతకీ అతను తలెత్తినన్ను చూస్తేనా (మీరు చూడనిస్తేనా?) నేనైనా వాళ్ళ నాన్నగారికి నుదుటిమీద కణితున్నాదని మీరు చెప్పేదాకా పోల్చుకోనే లేకపోయాను. మీరే అన్నారుగా; కొలిమిలో పెట్టి సాగ్గొట్టినట్టు ఎదిగిపోయాడని! పైగా 'క్రాసింగు కూడా మార్చేడు!”

“అవును స్మీ, మునుపు పక్కపాపిడి తీసేవాడు. ఇప్పుడు వెనక్కి దువ్వుతున్నాడు! ఇంతకీ. మీకూ నాకూ భేదం

66 తననన.

“అదేనండి! నాకు చాలా కష్టమనిపిస్తుంది... మామూలుగా అందర్ధాగే వీళ్ళమ్మ మా నాన్నార్ని; మా అమ్మ వీళ్ళ నాన్నగార్ని “అన్నయ్య గారూ" అని పిలుచుకొనేవారు. అందుకని ఎప్పుడేనా ఏదెనా అవసరం అయితే అమ్మని ఇతను అత్తయ్యగారూ అనేవాడు. అమ్మకూడా ఇతన్ని ఏదైనా పని మీద పంపుతూ వుండడానికనో యేమో - అల్టుడూ అంటూ గారం చేసేది. నాలుగేసి రోజులకోసారి నన్ను పలకరించేవాడు “ఏమిటి రాధా ఎప్పుడూ నిశ్చబ్దంగా వుంటావు.” అని - ఏ పండగొచ్చినా శుభాకాంక్షలంటూ ఏదో వాకటి తెచ్చిచ్చేవాడు; (గ్రీటింగు కార్డునుంచి (ప్రెజంటేషన్‌ దాకాను. ఓ సారి నా పుట్టిన రోజొస్తే పదిహేడో పద్దెనిమిదో రూపాయలు పెట్టి వొక టేబిల్లాంపు తెచ్చిచ్చేడు. అదే యిప్పుడు మానాన్నగారి బల్లమీద్ది - సినిమాలకి - బీచికి రమ్మని ప్రాణాలు తినేసేవాడు.”

“వెళ్ళలేకపోయావా పాపం[” అన్నారు మా ఆయన నవ్వుతూ. ఆ నవ్వు బరువుగా వుందనీ, ఆ మాటల్లో చిరాకుందనీ తెలియనంత ధోరణి ప్రవాహంలో నేనూ కొట్టుకుపోయాను,

“ఎందుకు వెళ్ళలేదు; వెళ్ళేదాన్ని... నాకోసం అతను వర్క్‌షాపునుంచి తొందరగా వచ్చేసేవాడు. ఎనిమిదిగంటలు వుండాలని వాళ్ళు గట్టిగా వొత్తిడి చేస్తే పొద్దున్న ఎనిమిది నుంచి సాయంకాలం నాలుగు దాకా పన్ఫేసి వచ్చేవాడు. ఉన్నంతలో వాళ్ళ చెల్లెలు శారదని ముస్తాబుచేసి నేనూ రెడీగా వుండేదాన్ని- వారానికి రెండు రోజులయినా మేం ముగ్గురం జనానికి కనబడేవాళ్ళం”

న్‌ జి బి

అదొక మహత్తరమైన అనుభవం, ప్రతీవాళ్ళకీ అలాంటిది ఒకటేనా వుంటుందని నా ఆశు వలపెరుంగక బ్రతక్కండి; వలచి విఫలం అయినా అదే గొప్ప - అని కవి వాక్యం కదా! నాకు

లేకపోతే యీ వ్యర్థప్రపంచంలో (బ్రతుకు నిస్సారం; నిరర్ధకం!

చూసేదంతా పచ్చగావుంటూ, వెళ్ళే చోటల్లా మనసుకి గిలిగింతలు పెట్టే మలయమారుతం వీచడం - కొంత కాలమైనా లేకపోతే - మనుషుటు యెన్నాళ్ళని బాధ్యతల్లో బరువుల్లో డ్యూటీలో అణగారి పోడం! ఓ రోజు ఓ కమ్మని పాటగా; ఓ రోజు ఓ తియ్యని కలగా ఓరోజు ఓ మరపురాని మనోహర దృశ్యంగా వుంటేనే బ్రతుకొక మధురమైన కావ్యం! ని

తెల్లన అతను నన్ను పెళ్ళిచేసుకో గోరుతున్నాడని -నా ప్రేమను సంపాదించడానికే ఇదంతా అని లుసుకోడాని కిష్టపడ్డని , తెల్రిసినా త్రప్పనిఫీంచని: తెలీయజెప్పినవారే శత్రువులని - అనిపం కమ్మని వయసు కాబోలది-

అన్నీ అయిపోయినాక్ష పెళ్ళితో వస్తుంది. మెలకువ, ఈ మధుర స్వప్న మంఠౌ ఒట్టి కలేనా

వపించడానికి... ఎవరో అబ్బాయి. ఎమే మేధమేటిక్సు- బ్యూరో ఆఫ్‌ ఎకనామిక్స్‌ అండ్‌ స్థాటిస్టిస్‌ ని ఉలి నెలకి నాలుగు వందలుదేస్తున్నాట్ట ఎక్కువమంది బలగం లేరట. అని తెలియగా 'యిదేదో మనమ్మాయి కోసం భగవంతుడేర్చరచిన సంబంధం” అని తల్లిదండ్రులు మురిసిపోయి వున్నదేదో వూద్చిపెట్టి జరిపించిన తతంగమే ఆ స్వష్నభంగం! వు ఇంట్లోనే వుంటూ మంచి మనసుతో తృప్తిగా బ్రతుకుతూ వున్న మాధవరావుని.. పొట్టిగా చూసే, వరహీనం' అన్నారు. - “నన్ను మీ వాళ్ళు హీనంగా చూస్తున్నారు- నువ్వూ అలాగే ఇనా? అని అతనన్నప్పుడు కళ్ళలో గిర్రున నీళ్ళు తిరిగాయి.

జ్తా నే కన

కుతసా కథలు - భరాగో

న “అలా చెప్పు. అయితే ఇందుకన్న మాట; అతనొచ్చింది!” అన్నారు మా ఆయన. ఆయన దీర్హంగా నిట్టూర్చారని, ఆయన నవ్వు, మౌనం చాలా బరువైనవనీ ఆ క్షణాన

నీర్సంగా స్ఫురించింది.

“ఏమిటి?” అన్నాను. “ఎంత ద్రోహం! ఇలాటిపని తలపెట్టడానికి మీకు మనసెలా ఒప్పింది?” అన్నారాయన మళ్ళీ- నాకింకా పూర్తిగా అర్హంగాలేదు. మేం గుంటూర్లో ఉన్నాం. అతను “"తెనాలొచ్చి మా పిన్నిగారింట్లో దిగానండీ, రేపు తెల్లారుజామున మెయిల్లో విశాఖపట్నం వెడుతున్నాను. మీరిక్కడున్నారని తెనాల్లో తెలిసి వో మాటు కలుద్దాం కదా అనివచ్చాను. నాకు మెయిల్‌ తప్పిపోకుండా చూస్తేనే మీతో సినిమాకి వస్తాను” అన్నాడు సాయంకాలం. “తెనాలీ లేదు; పిన్నీలేదు! అంతా నాటకం...” అన్నారాయన మొహం వికారంగా పెట్టి. “అదేమిటండీ అలా అయిపోతున్నారు? నాకేమిటో భయంగా వుంది!” అన్నాను. “నోర్ముయ్‌! భయంట, భయం!” అని అసహ్యంగా అరిచారు ఆయన, జ ఆ చ నా మాట నమ్మరాయన. అంతకిముందే నేనూ, మాధవరావూ ఏదో ఏర్పాటు చేసుకున్నాం అంటారు. సెలవురోజు కావడాన్ని. అతను ఇంటికొచ్చి పట్టు పడ్డాడన్నారు. మేం ఉత్తరాలు రెగ్యులర్‌గా రాసుకుంటూ వుండాలని తీర్మానించేరు, ఎక్కడో రాసుకున్నట్టు ఆ మాధవరావు వున్నప్పుడు నే నాడిన మాటలూ చేసిన చేతలూ తిరగదీసి; “అందుకే నువ్వు సిగ్గులేక మాతో సినిమాకి వస్తానని తయారయ్యేవు"”... “అందుకే మేం యిద్దరం స్నానానికి సిద్ధం అయితే అతనికి మంచి టవల్‌ ఇచ్చి నాకు చిరిగిపోయింది చ్చావు”..."అందుకే నేను అన్నందగ్గర మాట్ట్లాడుతూవుంటే ఆయన్ని భోం చెయ్యనివృండంటూ అడ్డం వచ్చావు- ” ఇలా సాగింది దండయా(త్ర. గడియకోసారి నా పెట్టి, చీరమడతలు తిరగేస్తారు; “సేవింగ్సు బ్యాంకు విత్‌డ్రాయల్‌ ఫారాలేమైనా ఉన్నాయేమిటి,” అని ఏదో అంటూ. నాకతను రాసిన ఉత్తరాలు కనబడతాయేమోనని కాబోలు. క్యాంపుకి వెళ్ళి సోంవారం వుదయానికి కానీ రానన్న పెద్ద మనిషి శనివారం రాత్రి హరాత్తుగా వచ్చేసి తలుపు దబదబలాడించేస్తాడు. పోస్టాఫీసు కెళ్ళి ఉత్తరాలు “విండో డెలివరీ” తీసేసుకుంటారు. “మావాళ్ళవి కూడా ఇచ్చెయ్యండి” అంటారుట; ఆ పోస్ట్‌మాన్‌ చెప్పాడు. ఇదీ నాకు మాధవరావు చేసిన వుపకారం..... త్త ఆంధ్రజ్యోతి” వీక్లీ : 29-12-290)

• విజయవాడ రేడియో స్టేషన్నుంచి 1960 లో “అరగంట నాటకంగా” ప్రసారమైంది. మీకూ నాకూ భేదం

11/70 26 లట ౧౦౧౧౯౦౧ బా (౧0 = (12009 : 1.౬౬85౬0 ౧; 4755912 4752337 గలి 45 985240108105 ఆ ( 00.0950171/5 ' 99101116 1411౬9 ఓ7ల9. ౯ వాలా 411 [100% గిం9గ6% 804440, గి4గగ016, గ/664016 + 500 001. 64.9545. ౧౯4౧1011 0౦8 6౧౦-౦?౯[41౧1/౬ 5121111116 111113 ౪/11) 16 ౧లా౦6? 00-00౧6126176 50100108 ౧౫|| 1003166 1౧ ౪24069 ౧1166 1౧ గీ౧600౧/2 ౧౯2665 గ200423య165 0441|0/ 6౦0410౧ ౪% 1౧ 804) ౬౦౧6 206 ౧2౧6 [01 1౧ ౪2గ౦౪9 60౪6౧1 (20865. ౪266 50661గ/6 10 9641 06002563 0[1గా ౧౧౫౫ 06 గ౫౫66 ౪/19) 6 200౪6 266935 0౯612047 ౪/14 116 ౧౪౫౦౪ ౧౧11౩ 016 1౧665166 06/6౧.

1. “6౧1621959౪/2/1౪, 1.4.5. గో౭౧20/౧౬ 0//6000గ కఓతసా కథలు - భరాగో

2. మామయ్యే దైవం బుధవారం ఒచ్చింది... ...

బుధవారం వారానికో మాటు ఒస్తూనే వుంది. అందులో ఆళ్ళర్యమేమీ లేదు. కాని ఈ బుధవారం రావడం నాకెందుకో భయం, ఆశ్చర్యం పుట్టిస్తూనే వుంది...

పంచమీ బుధవారం మంచిదమ్మా ఆవేళ మామయ్యకి సమాధానం రాస్తాను. -ఈలోపున నువ్వాలోచించుకోవచ్చు... అన్నారు నాన్న. పోయిన శనివారంనాడు.

ఆ ప్రశ్న యుంయూమారుతంలా ఎప్పుడు ఎవరి నోటంట హరాత్తుగా ఊడిపడుతుందో చెప్పలేం. కాని ఎలాగో ఒకలాగ మూడుగంటల్లోపున ఉత్తరం వెళ్ళిపోవాలి. ఎవరో ఒకరు అడిగి తీరుతారు. అందరూ నాకు పెద్దలే. అందరూ నన్ను అడిగేవాళ్ళే... నన్నెవరూ లోకువగా చూడ్డంలేదు. కాని నాకేవిటో ఇలా భయంగా వుంది.

“మామయ్యంటే నీ కిష్టమేనా!?- మామయ్యని పెళ్లి చేసుకోడానికి నీ కంగీకారమేనా?”

యాభై రెండేళ్ళ మామయ్య... మామయ్య కూతుళ్ళు యిద్దరు నాకంటే పెద్దవాళ్ళు కాపరాలు చేసుకుని పిల్లల తల్బులయ్యారు. మామయ్య పెద్దకొడుకు నాకంటే ఏడాది చిన్న - అమెరికాలో చదువుకి వెళ్ళాడు. అక్కణ్ణించి ఆరుగురు ఉన్నారు. ఆఖరిదానికి రెండేళ్లు. దాని పురుట్లోనే అత్తకి కేన్సర్‌ ఉందన్న సంగతి బైట పడింది. తీసుకుని తీసుకుని చాలా డబ్బు కర్చుపెట్టించేసి, ఆఖరికి ఆర్నెల్లక్రితం వెళ్ళిపోయింది. రెండేళ్ళ పాపా, నాలుగేళ్ళ బాబూ, ఆరేళ్ళపాపా అమ్మా అమ్మా అంటూ హృదయవిదారకంగా ఆక్రందనలు చేస్తున్నారు. నేనూ ఎరుగుదును. అత్తపోయిందని వైరొస్తే వెళ్ళి

నెల్లాళ్ళున్నాను...

ఊళ్ళన్నీ వెతికేరట.. మామయ్యకి ఓపిల్లకోసం, ఆ పిల్లలకో మారుటి తల్లికోసం... ఎవరూ ఇస్తామనలేదు గాబోలు... ఎవరో అన్నారుట. చంకలో పిల్లని పెట్టుకుని వీధులన్నీ వెతుకుతారేం:; ఆయన బావమరదిగారమ్మాయే ఉందిగా. పైగా ఆ అమ్మాయిదగర పిల్లలందరికీ చనువుకూడానూ... ' పెద్దలు ఈవిధంగా చేస్తే బావుంటుందన్నారు; మరి అభిప్రాయం - ముఖ్యంగా అన్నపూర్త అభిప్రాయం ఏమిటో వ్రాయించకోరుతున్నాను " అంటూ మామయ్య ఉత్తరం రాశాడు.

మామయ్యంటే నాకిష్టమే, కాదని ఎలా అనగలను! ఎంత యిష్టం అంటే మానాన్నంటే ఎంతిష్టమో అంత! సొయానా మా మేనత్తమొగుడూ, మరి! ఏ పండక్కి వెళ్లినా చిన్నప్పట్నుంచీ కూడా, గౌన్లనాడు గౌన్లూ, వోణీలూ పరికిణీలనాడు అవీ, చీర్లనాడు చీరలూ వాళ్ళ పిల్లల్తో సమంగా పెడుతూనే వున్నాడు! చిన్నప్పుడే ఏమిటి, ఇప్పుడు వాళ్ళ పిల్లలకన్నా బాగా చూసుకుంటాడు, బహుశా... పిల్లలందరికీ ఒదినా అనడం అలవాటు... ఎలాగో శ్రమపడి పిన్నీ అనడం అలవాటు చేసుకుంటారు.- ఒక మనిషికోసం యింకోరు ఆమాత్రం మారలేకపోతే ఎలాగ!

మామయ్యంటే నాకిష్టమే. ఆ మాట చెప్పడానికే శనివారంనుంచీ బుధవారం వరకూ వ్యవధి యిచ్చేరు. నాకు మామయ్యంటే ఇష్టముండడానికి కారణాలన్నీ వెతుక్కుని పోగుచేసుకుని అవే

ళ్‌!

2 లలా మనసుకి నచ్చజెప్పుకొని - అవును, మామయ్యంటే నాకిష్టమే అని వొక్క మాట చెప్పేస్తే చాలును. "పెళ్లి పదిహేను రోజుల్లో జరిగిపోతుంది. జిం అ జిం గడియారం రెండు కొట్టింది. హాలో ఈజీచైర్లో పడుకొని శరత్‌బాబు వ్రాసిన నవల చదువుకుంటున్నాను. కధానాయిక నిజంగా కష్టాలు పడుతోంది. కాని ఆదర్శవాది కాబోలు రచయిత. ఆమె కళ్యాణంతో కధ ముగించాడు... నల్ల పిల్లకీ పెళ్ళెంది. అందరికీ అయింది... వాళ్ళ చుట్టూ ఎవరో మొగవాళ్ళు ఆకర్షణకో, ఆదర్శానికో లోబడి కధా నాయకులనిపించుకన్నారు. అలాంటివారు నిజమైన ప్రపంచంలో ఎవ్వరూకనిపించలేదు. ఇరవై ఏళ్ళుదాటి, గ్రాడ్యుయేట్‌ అయిపోయి సినిమాకి వెళ్ళొచ్చి చెప్పకుండా వెళ్ళినందుకు రెండురోజులు తల్లిచేత చీవాట్లు తిన్న కధానాయకుడొకడూ, వీశ చక్కెర తెమ్మంటే వీశకీ డబ్బులిచ్చేసి అరవీశపొట్లాం పట్టుకొచ్చేసి తండడ్రిచేతా ఒదినగారిచేతా తిట్టుతిన్న కధానాయకుడొకడూ, మా యింట్లోనే ఉండేవారు; నేను బాగా యెరుగుదును. వాళ్ళకిగాని, మరెవ్వరికి గాని అందంగా పొడుగ్గా ఆరోగ్యంగా స్వచ్చంగా ఉండే విద్యావతి అయిన కన్యకోసం, ఆ అమ్మాయిని నేను పెళ్ళిచేసుకుంటానని మాటవరసకి అని అవమానం పొందడానికైనా ధైర్యం చాల్లేదు. మగకు(ర్రవాళ్లు ఇంత నేలబారు పౌరుషాల్తో తృప్తి చెందిపోవడం దేశానికి చాలా అవమానం. కాని దేశమాత ఎంత అవమానాన్నైనా భరించగల ధైర్యశాలిని.

“పూర్ణ నడక్కుండానే ఉత్తరం రాసేస్తున్నారా, మామగారూ?” అన్నది ఒదిన, గదిలో.

“ష్‌-” నాన్న గొంతు సవరించుకున్నారు, “ఏదీ ఇంకా రాయందే!”

“ఈ ఒక్కసారికైనా నా మాట వినండి. పూర్ణ నడక్కుండా మాత్రం; ఏదో పంచమీ బుధవారం వెళ్ళిపోతోందనీ పోష్టు కట్టేస్తారు కదా అనీ తొందరపడి ఉత్తరం రాసిపారెయ్య కండి.” ఒదిన మెల్లిగా మాట్లాడినా నాక్షు వినిపిస్తుంది.

“వెళ్ళి అడగవే” అన్నారు నాన్న; అమ్మని కాబోలు.

“మ్వికే అడగండి. నాకు మొహం చెల్లటం లేదు. దాన్ని చూస్తే గుండె నీరై పోతోంది.”

“పోనీ నువ్వడక్కూడదా తల్లీ? ఇంటి కోడలివి కదా ఆమాత్రం బాధ్యత నీకు మాత్రం

లేదూ, ఈ ఇంట్లో లె ల

“ఛస్తే అడగను, ఏమమ్మా, ఓ యాభైరెండేళ్ళబ్బాయి నిన్ను ప్రేమించి పెళ్ళిచేసుకుంటానంటు న్నాడు. ఈ అవకాశాన్ని పాడుకీసుకోకులడా పెళ్ళాడరాదా, అని అడగనా!.. ఆ వుత్తరం కాల్చేసి, ఆ బూడిద ఓ కవర్గోపొస్సి చిన్న చీటీ ముక్క రాస్తాను. మహానుభావా! ఇది నీ ఉత్తరం కాల్చిన బూడిద, ఇలాంటి మహద్భాగ్యం నీకెప్పుడు పడుతుందో”,

“ఒదినా!”- పెద్దకేక పెట్టేను.

గదిలో నిళ్ళబ్దం ఏర్పడింది.

“ఎవరూ అడగక్కర్లేదు నాన్నా. మామయ్యంటే నాకిష్టం లేకపోవడం ఏమిటి! ఇలాంటి క్షిష్ట సమయంలో అతనికి అండగానే నేనే నిలబడకపోతే ఇంకెవరు నిలబడతారు! పంచమి ఘడియలు దొటిపోక్సుండ్రా ఉత్తరం రాయండి...” అన్నాను గది గుమ్మం దగ్గర నిలబడి. సళిమ వర్రువులొస్తున్నాయి. అందులో ఆనందా(క్రువులే ఎక్కువ, త్యాగ దర్పం ఇచ్చిన బలంతో,

ల నగానే ఎంతలోతుకి ఇంకిపోయినా పైకి ఉబికొచ్చే సిగ్గుబలంతో, కరోరమైన సత్యం కఓీఆసా కథలు - భరాగో

_ తతత 73 ఇచ్చే నీరసంతో, ఇంకా అనేక మి(శ్రితభావాల మధ్య, అక్కడ నిలబడలేక పరుగెత్తికెళ్ళి మేడమీద గదిలో మంచంమీద పడ్డాను.

ఆం ళం అం పన్నెండేళ్ళ క్రితం, పెద్దన్నయ్య కలకత్తానించొచ్చినప్పుడు అక్కడా యిక్కడా పడేసున్న నాఫోటోలన్నిటికీ (ఫ్రేములు కట్టించి ఈ గది గోడలకి ఎక్కించేడు .... ఏడాది దాన్నప్పుడు జబ్బల్తో కండల్తో నేను ఆరోగ్యంగా నవ్వుతూ కూర్చున్నప్పుడు తీసిన ఫొటో. ఆఅయిదేళ్ళప్పుడు బుట్ట చేతుల గౌను తొడుక్కుని, రెండు ముందుజళ్ళేసుకుని గౌను రెండు చెంగులూ రెండు చేతులా పుచ్చుకొని గడుసుతనంగా ముందుకి వాంగిచూస్తున్న ఫొటో, గి కి త ఆకలి ఎనిమిదేళ్ళ దాన్నప్పుడు పిచ్చిక గూళ్ళాట లాడుకుంటూ, పరికిణీతో గిర్రున తిరిగి బుట్టలాచేసి కూచున్నప్పటి పెంకెతనపు నవ్వు ఫొటో. పదేళ్ళప్పుడు స్కూలువాళ్ళు మా చేత కృష్ణలీలలు నాటకం వేయిస్తే అందరికన్నా పొడుగ్గా వున్నానని నాకిచ్చిన కంసుడివేషంలో ఫొటో. స్టే పన్నెండేళ్లప్పుడు ఫోర్తుఫారం చదువుతూ, ఆరోఫారంనుంచి నాలుగో ఫారం వరకు ఒక (గ్రూపుగా నిర్వహించిన వ్యాసరచన పోటీలో మొదటి బహుమతి పొందితే ఆ బహుమతి యిస్తున్న కలెక్టరు సతీమణితో నా ఫొటో, న్‌్‌ పదిహేనేళ్ళప్పుడు ఈ ఫొటోలన్నిటితో సమంగా ఇప్పటిదొకటుండాలని (ప్రత్యేకంగా తీయించిన దీటైన, ధాటైన ఫొటో. ఇవికాక, పెద్దన్నయ్యా, చిన్నన్నయ్యా, నేనూ. అమ్మా నేనూ, ఒదినా, నేనూ. పుష్పలతా, రజనీ, నేనూ. ఇంటికి ఒక్కర్తే ఆడపిల్లనని నా ఫొటోలే ఎక్కువ. అవన్నీ అందంగా, మిగతా (గ్రూప్‌ ఫొటోలు అన్నీ వీట్రి మధ్య దర్జా పొందుతున్నట్టలంకరించి, “ఇవి మాత్రం ఎవ్వరూ కదపకండి, దానికిష్టమై, దాని మొగుడికి కష్టం కాకపోతే ఇవన్నీ దానికి పెళ్ళైన తర్వాత వాళ్లింటికి కానుకగా తీసుకెళ్ళనీండి. లేకపోతే మనయింటి దీపాల్లా ఇవి ఇక్కడుండ వలసిందే - అని చెప్పేడు. “ఇంత తెలివైనదానివీ, ఇంత చక్కనిదానివీ, ఇక్కడిలా ఉండిపోయా వేమిటే నాతో కలకత్తా రామ్మా. నిన్ను సరోజినీనాయు డంతటి దాన్నో. తోరుదత్తంతదాన్నో చేస్తాను” అన్నాడు. భూకుయ్యే నైపం

భకత ఆ ఫొటోలు, ఆ మాటలూ ఇప్పుడిలా ఎటుచూసిన నన్ను చూసి వెక్కిరిస్తూ నవ్వుతున్నాయి. లిం ఆం తాల్‌లి చాలామందిలాగే నేనూ పెళ్ళికోసం చదువు మానేశాను. పుష్పలతా, రజనీ, నేనూ విడిపోనిత్రయం, ఆ రోజుల్లో పుష్పలత బాగా చదువుకుని, పెద్ద అఫీసరే ఆయిపోయింది. రజనికి యెస్సెస్సెల్సీ చదువుతూండగానే పెళ్లి ఆయిపోయింది. పరీక్షలయిపోగానే కాపరానికి వెళ్ళిపోయింది. ఇప్పుడారుగురు పిల్లలు. ఇటు చదువుకోక, అటు పెళ్ళీకాక మిగిలింది నేనే. ఒచ్చే సంబంధం, పోయే సంబంధం. నూరు నూటేభై రూపాయలు ఖర్చు చేయించిన పెళ్ళికొాడుకుల్ని ఓ నలభై మందిదాకా చూసేరు. ఎవరో ఎక్కడో సంబంధం వుందని రాయడం, నాన్న వెళ్ళి చూసిరావడం, వాళ్ళు ఒస్తా మనడం, రావడం, పువ్వులూ, పళ్ళూ, టిఫిన్‌లూ, కాఫీలూ- కక్కుర్తి పడ్డవాళ్ళకి ఇట్నుంచి బస్సుకో, రైలుకో ఛార్జీలు... అంతా మొత్తం ఒక్కొక్క సంబంధం నూరూ నూటేభై రూపాయలు. ఫలితం మాత్రం ఎక్కడి గొంగడీ అక్కడే. పిల్ల నచ్చలేదని కొందరూ, కట్నం చాలదని కొందరూ మానేశారు. మా నాన్నకూడా ఒకటి రెండు సంబంధాలు- కుర్రాళ్ళు మంచివాళ్లలా కనడ్డంలేదని తిప్పేసిన మాట వాస్తవమే. టా జ యి చిన్నన్నయ్య పెళ్లితో నాపెళ్లి అయిపోయిందంటే అయిపోయిందనుకున్నారు. ఒదిన శారద, అందాల బొమ్మ: చదువుల సరస్వతి. నాడూ నేడూ కూడా నేనంటే ప్రాణం. వాళ్ళ వేలువిడిచిన చిన్నాన్నగారు, వాళ్ళబ్బాయికి నన్ను చేసుకుంటానన్నారుట. పెళ్ళి బాగా చేస్తే చాలు అన్నారుట. “కొన్ని కారణాలవల్ల” చిన్నన్నయ్య పెళ్ళి అనుకున్నకుంటే ఘనంగా జరిపించవలసి వొచ్చింది. డబ్బు దుబారా అయిపోయింది సగం సపైగాను. మిగిలిందానికేదో జతపర్చేరు. నా పెళ్లి కానిద్దాం అనుకున్నారు. ఇంతలో హరాత్తుగా పెద్దన్నయ్యకు టి.బి. తగిలింది. ఐదుగురు పిల్లల్నీ. అన్నయ్యని తీసుకుని పెద్ద ఒదిన దిగింది... కలకత్తానుంచి. ఎనిమిది నెల్లు రాయవెల్లూర్జో వుండి అన్నయ్యని బాగుచేసు కొచ్చేం. “దానిపెళ్లికుంచిన డబ్బు నా జబ్బుకి పెట్టేశారు. దాని పెళ్ళిబాధ్యత నాది నాతో కలకత్తా పంపండి నాన్నా!” అన్నాడు పెద్దన్నయ్య... కలకత్తాలో పెద్దన్నయ్య గారింట్లో రెండేళ్ళున్నాను. నే ఆం ఆస్టిం అన్నయ్య ఆఫీసులో అసిస్టెంటు రఘునాధరావు. తెలుగువాళ్ళే. బెంగాల్లో ఎనభై ఏళ్ళనుంచి ఉంటున్నారట. అన్నయ్యకి ఆతనంటేకూడా చాలా యిష్టం. అతను రోజూ ఒస్తూపోతూ ఉండేవాడు. తెలుగు భాషలో మంచిమంచి పుస్తకాలు నావల్ల విని తేప్పెంచుకొనేవాడు. అతని ద్వారా నేను బెంగాలీ సాహిత్యం బెంగాలీలో చదవడం నేర్చుకున్నాను. “నన్ను మీరూ, రఘునాధరావుగారూ అనొద్దు. రఘూ అనండి. లేకపోతే రావ్‌ అనండి. గారు" అసలే పనికిరాదు.” అన్నాడతను ఒకరోజున... “ఛా అతన్ని ఏకవచన (ప్రయోగం చేస్తున్నావేమిటమ్మా. అతనికి నిన్నిచ్చి పెళ్లి చేద్దామని పీతస్రా కథలు - భరాగో

న ల (ప్రయత్నం చేస్తున్నా” నన్నాడ నృ్వయ్య మరో రోజున.

“నేనెంత చెప్పినా నువ్వు నన్ను ఏమండీ, గారూ అనడం మానలేదేం. మీ అన్నయ్యగారు నాకూ నీకూ మధ్య ఏదో చుట్టరికంకోసం ప్రయత్నించడం నిజమేనా!” అన్నాడతను ఇంకో రోజున హరాత్తుగా. నేను మాట్టాడలేదు.

“ఏం, తప్పాండీ?” అన్నాను కొంతసేపు పోయాక.

“మా నాన్నా, అమ్మా పరిస్థితులూ; అనుకూలంగా వుంటే చేసుకోవచ్చు. కాని ఎప్పుడో ఏదో జరుగుతుందని ఇప్పట్నించే మనస్సును దానికి సిద్దంచేసుకోడం తప్పే.”

“అంటే, అలాంటి ఆశలు పెట్టుకో వద్దంటారు!” అన్నాను నవ్వేసి.

“నన్ను పెళ్ళాడ్డంకూడా ఓ ఆశేనా, నీ ఆశలు ఇంత చిన్నవైతే నీ ఆచరణలింకా సన్నగిల్లిపోతాయి. ఏదీ, నీ చెయ్యి చూడనీ"”-అని సాము(ద్రికం చూసేవాడిలా నా చెయ్యి అడిగాడు.

కొంతసేపు చూసి “నీకిరవై ఏడేళ్ళదాకా పెళ్లికాదు!” అని నాచెయ్యి వదిలేశాడు రఘు.

“ఇంకా ఇరవై ఏడేళ్ళదాకానా!” అన్నాను చెయ్యి తీసేసుకుంటూ.

“కాదు. నివయస్సు ఇరవై ఏడయ్యే వరకూ”

రెండురోజులయ్యాక నేను రఘునాధరావుతో “ఏం సాముద్రికమండీ, మీది! నాకింకో పదిరోజుల్లో పెళ్లి సెటిలయిపోతోంది. మీరేమో ఇరవైఏడు నలభై అంటూ చెప్పారు!” అన్నాను. అనయ్యా, వదిన మాటాడుకున్నదివిని, చనువుగా; అతన్ని పరిహాసం చేద్దామని, ఓవంక సిగ్గుపడుతూ కూడానూ. ..

“ఏద్ర?” అని అతడు మళ్లీ నాచెయ్యి చూశాడు. “అసంభవం... ఈపెళ్లి కేదో అంతరాయం కలుగుతుంది. ఆలా అయితే!... నిన్ను భగవంతుడు రక్షించుగాక!” అన్నాడతను బిక్కమొహం వేసుకుని.

సరిగ్గా ఆ నాలుగోరోజున రఘునాధరావు ఒక కారు ఏక్సిడెంట్లో చనిపోయాడు. అతను ఏక్సిడెంటల్‌గా చనిపోయాడంటే నాకు నమ్మకంగా ఉండేది కాదు. నామూలంగానే చనిపోయాడనీ, మా అన్నయ్య ఏదో అతను తన అసిస్టెంటుకదా అని చొరవతో ఆతని తల్లిదండ్రుల్ని నా పెళ్లి విషయంలో సం'ప్రదించాడని, అతని కిష్టమువునో కొదో తెలుసు కోకుండానే వాళ్ళని వొప్పించేడనీ, అతను చెప్పేదీ చేసేదీ ఏం కనిపించక ఆత్మహత్య చేసుకున్నాడనీ అనిపించేది నాకు. బహుశా యువకుల్ని గురించి న్యూనంగా అంచనాలు వెయ్యడంవల్ల అలా అనుకొనేదాన్నేమో తెలియదు.

మొత్తంమీద అదీ నా నమ్మకం. అప్పట్నించి ఆర్నెల్లవరకూ రోజూ కనీసం రెండుసార్లుగా, ఒక్కొక్కప్పుడు యిరవై సార్షవరకూ నాకు హిస్టీరికీ షాక్స్‌ వచ్చేవి. ఏపని చేస్తున్నా ఆతను జ్ఞాపకం రాగానే హరాత్తుగా స్పృహ తప్పేది. గుండెలు బాదుకోవడం, జుట్టు పీక్కోడం, పట్టుకున్నవాళ్ళని ఈడ్చిపారెయ్యడం ... ఇవీ లక్షణాలు. తొళంచెవులు గుప్పెట్లో పెడితే షాక్‌ కొంతతగ్గి కొంత సేపట్టో తెలివివచ్చేదని చెబుతూ ఉండేవారు. నాకేమీ తెలియదు. భగవంతుడు నిన్ను రక్షించుగాక! అని ఆతనంటూన్నట్టే ఉండేది ఎప్పుడూనూ. మాళ్సుయ్యే దైళం

76 లాలా “ఇక్కడుంటే నీకతను జ్ఞాపకం రాకా మానడు. నీకీ ఫిట్సా తప్పవు. నిన్ను నాన్నదగ్గరికే పంపించేస్తాను”- అని ఎవరో కలకత్తానుంచి మద్రాసు వెళుతూఉంటే వాళ్ళతోబాటు మెయిలెక్కించేసి రాజమండ్రిలో దింపుకోమని నాన్నకి టెలిగ్రాం ఇచ్చేడు పెద్దన్నయ్య. ఎక్కడున్నామాత్రం రఘునాధరావు జ్ఞాపకం రాకుండా ఎలావుంటాడు! అతడూ నేనూ పెళ్ళిచేసుకోకపోతే అది వేరే సంగతి. ఆ దృష్టితో నేను చూసిన మొట్టమొదటి మొగవాడు అతనే. ఆఖరివాడుకూడా అతనే! బ్‌ జ జ నీకంటే ఓ యాడాది చిన్నవాడయిపోయాడు నాకొడుకు. లేకపోతే నిన్ను వాడికి చేసుకుందును తల్లీ? అనేది అత్త. కోడలిగా వెళ్ళవలసిన యింటికి అత్తగారుగా, వాదినగా వెళ్ళవలసిన యింటికి సవతితల్లిగా వెళుతున్నాను...రఘునాధరావు చెప్పినట్టు నా కిరవై ఏడేళ్లు వెళ్ళాయికద! నా కన్యత్వానికి విముక్తి కలగజేసే పుణ్యం ఆయనదే. ఈ పెళ్ళి తప్పిపోదు. కాగితం కలం తీశాను. మామయ్యుకి నేనొక వుత్తరం (వ్రాయాలి. తనపిల్లల దిక్కులేని స్థితి హ్‌సి అమ్మా అమ్మా అని ఆ అఖరి ముగ్గురుపిల్లలూ చేసే ఆక్రందనలూ, పడ్డే బాధలు )ర్ధంచేసుకుని ఈ నిర్ణయానికి రావడం జరిగింది. గాని, ఇందులో నాకోసం తనకోసం ఏమీలేదు. ఈ వివాహంవల్ల నాకేమీ సంసారసుఖం అక్కర్లేదు. నన్ను కన్యగా మరణించనివ్వాలి. నాకు నా (న్యత్యం బరువుగాలేదు. దానికి విముక్తి వద్దు. కన ల్హా ననే శుక్రవారం ఉత్తరాలందుకుని, శనివారం మనిషిని పంపేడు మామయ్య. అందరీ వచ్చెయ్యమనీ, పెళ్ళికక్కడే ఏర్పాట్టు చెయ్యొచ్చని; డబ్బూ, మనుషులూ, ఇల్లూ అన్నీ మాటా ప్ప సిద్దంగా ఉన్నాయనీ, వెళ్ళొచ్చునా లేదా అని సాడు తర్జన భర్జన జరిగేకు ఏదెలా వున్నా టబ కనుక మనమైనా వేరేవిధంగా డబ్బూ అవీ సర్దుకోలేం కనక, వెళ్ళితీరవలసిందే నన్ని ననన య్య మినహా అందరూ బయలుదేరేం, అన్నయ్యచేసే ఏర్పాట్లూ నాన్నపెట్టే పెట్టుబ ల్‌ మూమయే చూపించే దయా, అన్నీ మామయ్యే నెత్తి మీద వేసుకున్నాడు. నాకింక అన్నీ ఆయన. స్‌ దైవం, ఆస్థి జా నన మేం వెళ్లిన మూడు రోజులకు వదినలిద్దరూ వచ్చారు. ఆ మర్నాడు ఆమెరికా నుంచి సరాసరి సుధాకర్‌ వచ్చాడు. అతనొచ్చేటప్పటికి నేను మౌ కేర్పాటు చేసిన యింట్లోకాక, వాళ్ళ యింట్లో ఒదినలతో ఏదో మాటాడుతూ వున్నాను. ల! సుధాకర్‌ని నేను పోల్చుకోలేకపోయాను. అతడు మొదట్నుంచీ పొడగరే అయినా, సన్నంగా వుండేవాడు. లావెక్కాడు. “ఏమిటక్కా యిదంతాను! ఈపందిరేమిటి. ఈ హడావిడేమిటి! ఓహో. పూర్ణొదిన కూడా యిక్కడే వుందే. ఇదంతా ఏమిటి ఈ అట్టహాసం?” “నువ్వాస్తావని, నీకు స్వాగతం!” అన్నాను నేను. “థేంక్స్‌. కాని నా “గుడ్‌న్యూస్‌” మీకెలా తెలుసు?- ఏదైనా పేపర్గో చదివారా!” కతాసా కథలు - భరాగో

లలా 77

“పేపర్టో చదవడమేమిట్రా? నువ్వాస్తావని వైరొచ్చిందన్నారునాన్న” అంది వదిన.

“అది సరే. స్వాగతం అంటేనూ... నేను కాలిఫోర్టియా యూనివర్శిటీకి సబ్మిట్‌ చేసిన పేపర్‌కి ఓ గొప్ప ఎవార్జొచ్చింది. అదంతా ఏదైనా పేపర్గో చదివేరేమో అనుకున్నాను - పూర్ణొదిన స్వాగతం అంటే స్వాగతమే, సన్మానమే అనుకున్నాను....”అన్నాడు సుధాకర్‌ ప్రగల్భంగా.

“సన్మానంకాదు - కళ్యాణం!” అందొదిన నవ్వుతెచ్చుకుని. తల్లిపోయిన తరువాత వాళ్ళు కలుసుకోడం యిదే మొదటిసారి. దుఃఖ వాతావరణం రాలేనందుకు కష్టంగా ఉంది. అయినా ఒదిన దృష్టితో కూడా ఆలోచించాలి. ఏ కల్యాణ సమయంలోనూ ఎవరూ కంటతడి పెట్టడానికి వీల్లేదు.

'ఎవరిది - పూర్ణాదినదేనా? మనింట్లో చేస్తున్నారా? అలా చెప్పు. కంట్షాచ్యులేసన్సు ఒదినా - సరిగ్గా సమయానికి రావడం నా అదృష్టం - ఏవూరిస్తున్నారు నిన్ను? నీ హజ్‌బెండ్‌ది ఏ (ప్రాఫెషన్‌ ?'

“ఏవూరేమిట్రా - నాన్నే చేసుకుంటూవుంటేను!”... క్షణంలో సుధాకర్‌ మతిపోయిన వాళ్ళా అయిపోయాడు. “నాన్నా?!... మన నాన్నా!? పూర్ణాదిన్నా? రెండో పెళ్ళి చేసుకుంటున్నాడా? నిజం?- ఆందరూ ఒప్పేసుకున్నారా? నువ్వు. నువ్వు-? నువ్వుకూడా ఒప్పుకున్నావా? “నావేపు తీక్షంగా చూస్తూ వేలు చూపిస్తూ అన్నాడు.

మామయ్యొచ్చాడు.

“ఏరా, సొమాన్లన్నీ వచ్చినట్టేనా?” అని ఏదో అడుగుతున్నాడు.

“అదికాదు నాన్నా, నువ్వు -పూర్ణొదిన్ని - పెళ్ళిచేసుకుంటున్నావా? ఈ పందిళ్లూ అవీ అందుకేటగా? మామయ్య అడుగుతేమాత్రం! నువ్వెలా ఒప్పుకున్నావు నాన్నా! ఒక వంటలక్కని పెట్టి మరో యాభై ఎక్కువ పారేస్తే సంసారం చక్కదిద్దకపోయేదా పిల్లల్ని కిక్కురుమనకుండా కూచోబెట్టకపోయేదా?.. ఈమాత్రం భాగ్యానికి ఒదిన బ్రతుకంతా పాడుచెయ్యడం దేనికి?.. ఇలా జరగడానికి వీల్లేదు నాన్నా.”

“అది కాదురా...” మామయ్య నింపాదిగా అన్నాడు. ఓటమి కనబడుతోంది.

“నాకు తెలుసు నాన్నా. అమ్మపోయిందగ్గర్నుంచీ మామయ్య ఒకటే విధంగా నిన్ను అడుగుతూ కూచుని వుంటాడు. ఇంట్లో పిల్ల ఎదిగిపోయింది. చంటిపిల్లలు పూర్ణదగ్గిర చనువుగా ఉంటారు. దానికి కన్నె చెర వొదిల్చినట్టూ వీళ్లకి ఇంత అన్నం నీళ్ళూ కుదిర్చినట్టూ అవుతుంది. పెళ్లికి సరే అనమని!... నువ్వు సరే అనుంటావు. అంతేగా?”

మామయ్య నిస్పృుహగా 'ఎవరంటే నేంలేరా. మొత్తంమీద ఏదో నిశ్చయం జరిగింది'అన్నాడు.

“ని నిశ్చయాలూ గిశ్చయాలూ తీసి అవతల పారెయ్యి నాన్నా. నేనిలాంటిది జరగడానికి ఎంతమా(త్రం ఒప్పుకోను... ఇది చాలా అన్యాయం...సమయానికొచ్చాను; లేకపోతే ఘోరం జరిగిపోయేది”...

“ముందు ఇంట్లోకి పద, తమ్ముడూ” అంది ఒదిన; సుధాకర్‌ జెబ్బపట్టుకొని.

“ఇంట్లోకి వెళ్ళచ్చులే అక్కా- ఇదేదో తేలనీ. అదికాదు నాన్నా! పూర్జాదినమీద అంత అభిమానం వుంటే ఏదేనా మంచి సంబంధం చూడాలి. కాకపోతే భారీగా ఖర్చుపెట్టాలి. అంతేగాని ఇదా? దాని గొంతుక అడ్డంగా కోసెయ్యడమేనా?”

మాకుయ్యే దైకం

లలా “సరేలే, తరవాత మాట్టాడదాం. ముందు నువ్వు స్నానంగట్రా చేసి ప్రయాణం బడలిక పోగొట్టుకో - నా కవతల పనుంది”... మామయ్య మొహం చిన్నబోయింది. “ నాన్న ఇంత అర్థంలేనిపని తలపెట్టగా ఎన్నడూ చూళ్ళేదక్కా! ” అన్నాడు సుధాకర్‌ ఇంట్లోకి రాగానే, “ఏది అర్ధంలేని పనో, ఏది పరమార్థంవున్న పనో ఎవరికి తెలుసు?- ఒకరికి చెడ్డ అనిపించిందిం కొకరికి మంచి కావచ్చు.” అన్నాను వాళ్లు లోపలికి రాగానే. సుధ నావేపు చూశాడు.” ధేంక్స్‌! మా వ్యవహారాలు మేం పరిష్కరించుకోగలం. నీ జోక్యం అనవసరం” అన్నాడు చిన్నప్పుడు అలిగిన ధోరణిలో, బుంగమూతి పెట్టుకుని, జం ఆస్ట తిం ఆరోజంతా శాంతిలేదు. సుధాకర్‌ గొడవ చేసేస్తున్నాడు. కనబడ్డవాళ్ళందరితోనూ వాదనే. అనుకున్న పని ఎక్కడ ఏ క్షణంలో ఆగిపోతుందో. మళ్ళీ యధామూషిక మూషిక; అన్నట్టు మేం వచ్చిన వాళ్ళం ఒచ్చినట్టుగా రాజమండ్రి వెళ్ళిపోవలసి వస్తుందేమో అని అమ్మా నాన్నా కుమిలిపోయారు. నిశ్చయంజరిగిన పెళ్లి చెడిపోడంకంటే కన్యకు అవమానం లేదు. ఇందులో కులం, ధనం, వయస్సు వీటి ప్రమేయం లేదు.

సుధాకరేమో సంబంధాలు చూస్తానంటున్నాడు....

న “వీళ్లందరూ ఇంత చూసేరు, ఈయన చూసి పెడతాడింక[” అని మూతులు విరుచుకున్నారు వ౧౦.

“పోనీ ఏ పదహారు పదిహేడేళ్ళ పిల్లో అయితే ఒకటిగాదు; పది సంబంధాలు చూడనూవచ్చు. అందులో ఒకటి ఏరుకోనూవచ్చు. ఈడుమించిన పిల్ల, రెండో పెళ్ళి సంబంధం దొరకడమే కష్టమై పోయిందికద! మనలోమాట; అవిడ చచ్చిపోకపోతే ఇది మాత్రం ఏదీ-?” రో

4 నే రోజులు

అయినా పెద్దవాళ్లు ఏదో చేస్తున్నారు. మనకెందుకు - అని ఊరుకు పోయాయండి” స్తున్నా సుధాకర్‌ రెచ్చిపోయాడు. "ఏం పెద్దలండీ! బుద్దిలేనిపెద్దలు! మౌనాన్నకి ఈ బుద్ది చెప్పెన పెద్దమనిషి దొరికితే బాగుణ్లు! తగినట్బ బుద్దిచెపుదును- ఛీ. ఇలాంటి బుద్దిలేనిపని చేసేకన్న అవిడతోబాటు ఈయనకూడా వెళ్ళిపోవలసింది[” “తప్పు నాయనా, అవాచ్యాలు పలక్కు. శ్రభకార్యంకూడాను.” “ఏది అవాచ్యం! ఇలాంటిపన్లు ఆవాచ్యాలు!” నన చి జ మర్నాడు పొద్దున్నే ఒచ్చేశాడు సుధాకర్‌: మేం ఉన్నయింటికి, “మామా!” అంటూనూ. “మామా! నాదొక చిన్న ప్రపోజల్‌” - మొహం నిండా నవ్వు తెచ్చుకుని, “ఎవరూ ఏమీ అనుకోకండీ. రాత్రి ఆ ఎడ్డాంతి గారు దొరికాడు. ఆయన్ని నాలుగు చీవాట్లు వేసి, నాన్నకి పెళ్ళి ఒద్దని, కేన్సల్‌ 'చేయించేశానని చైస్పశాను. నాన్న ఒప్పుకున్నారు. ఆయనక్కావలసింది పిల్లల సొఖ్యమేనన్నారు. నేను వెంటనే పెళ్లి సురుని, వాళ్లని, రాబోయే ఆవిడా-నేనూ చూసుకుంటాం అని చెప్పాను. నాన్న అందుకూ ఒప్పుకున్నాడు, పూర్షకి నేను సంబంధం చూసే వరకూ టైం ఉంటుందా, లేకపోతే ఈ ముహూర్తానికే కులాసా కథలు - భరాగో

పా 70 అయిపోవాలంటారా?”

నాన్న తలవంచేశారు.

“బాధ పడకు మామా! ఎలాక్కావాలంటే అలాగే చెయ్యొచ్చును. నాకు మాత్రం అవతల పిల్ల రెడీగా ఉందా ఏమిటి?- అంతగా ఈ ముహూర్తానికే పెళ్లి అఆయిపోవాలంటే నేనూ పూర్ణా పెళ్లి చేసుకుంటే సరి.”

నాన్నా అమ్మా మొహాలు చూసుకున్నారు.

నేనూ ఒదినా మొహాలు చూసుకున్నాం.

“మరి పూర్ణ నీ కంటే ఏడాది పెద్దది కదరా?” అని నసిగారు నాన్న.

“దానికేంలే మామయ్యా ఆమాత్రం పెద్దవడం మంచిదే. నాకంటే పెద్దదైనంత మాత్రాన పూర్ణ నే చెప్పినట్టు విననంటుందా? నేను వాల్తేరులో చదివినప్పుడు ఇంటావిడ, వంటావిడ అందరూ నాకంటే పెద్దే. మాయింట్లో నాకన్నీ చూసిపెట్టిన అమ్మ, అక్కలూ ఆందరూ నాకన్న పెద్దవాళ్ల. ఈ మూడేళ్ళూ అమెరికాలో నాకన్నీ అమర్చిపెట్టిన రోజ్‌ నాకంటే పదేళ్లు పెద్దది. ఎవ్వరూ నాకెదురు తిరగలేదు. మనం జరుపుకోడంలో ఉంటుంది. ఆవిషయంనా కొదిలెయ్యి. మిగతా సంగతులు చెప్పండి-”

“వ్సీ నాన్నతో మాట్టాడక్కర్లేదుట్రా, మరి!” అని నాన్న లేచాడు. సుధాకర్‌ కూడా లేచాడు.

“నాన్న! - ఇంకెక్కడి నాన్న? ఇప్పుడు నీముందు నిల్చి మాట్లాడుతారనుకున్నావా? మాటాడితే నువ్వు సమాధానం చెప్పగలవా? అమెరికా రిటండ్‌ కొడుకు మామయ్యా! ఇచ్చిపుచ్చుకోడాల సంగతేమిటని అడిగాడంటే మీ పనేమౌతుందో చూస్కో, అంచేత ప్రస్తుతం నే చెప్పినట్టు చెయ్యండి... ఇంతకీ పూర్ణా నీ యిష్టం చెప్పేవే కాదు!” సుధాకర్‌ నవ్వుతూ నావేపొస్తున్నారు.

నేనేం చెప్పను. నాకంతకంటే కావల్సిందేముంది?... అదేమిటి, సుధాకర్‌ నా దగ్గిరగా వచ్చేస్తున్నాడు! నాకు సిగ్గువెయ్యటం మొదలుపెట్టింది...

వ్‌ (జయశ్రీ మానవ్యతిక : మార్చి 2966) (నా మరో ఆమ్మ దర్భాభాస్కరమ్మగారు చెప్పిన వృత్తాంతం ఆధారం చేనుకొని కొంత కల్పన కలిపీ ఈ కధ రాసేను

స

౨. ఫణ తెన్‌25స8ం2 కంగేర్వే?

స4డ౧801౧ 01739010 5140011 011౧౯౮౫౧౦5 ?₹+/. ౬20., 5111401121 [5455 ౯౪1. [790., 47-9-28, 1104౮౧౫౦ 80౪454 ఉంిఉగా కసం, ర4గడ% 1464౧, ౪1544404 గాగ!॥ - 530 016 (రి౦॥. 554628, 547540, ౧౦5 551489

మూకుయ్యే దైవం

ల... | . ఆగంగంిగ1146441 | ౪1212౧462౧ రే15+. = 'ఊ2౧48/౧౮ నా౭గ౧6౯ "మీ 520/2%02/42/202 కులాసా కథలు - భరాగో

13. 'మనోహర్‌' కహానీ

సువమూరు పాతికేళ్ల కిందట నేను నూజివీడులో ఉద్యోగం చేస్తున్నప్పుడు మా డిపార్ట్‌మెంట్‌ డైరెక్టర్‌గారు మా ఆఫీసుకి ఇనస్పెక్షన్‌కొచ్చి “ ఈ జూన్‌ 30వ తేదీకి ఈ ఆఫీస్‌ శాంక్షన్‌ చెల్లిపోతుంది. నువ్వు ట్రాన్స్‌ఫర్‌కి సిద్దంగా ఉండు.” అన్నారు. “ఎక్కడికి వేస్తారండి” అని అడిగేను చాపల్యం చావక. “హైదరాబాదు టవున్‌ స్తో యూనిట్‌లో ఒక ఖాళీ ఉంది. అక్కడ వేసెయ్యనా?” అన్నారాయన చిరునవ్వుతో. నేనేమీ అనలేదు గాని, ఆయన ఆ కాంప్‌ నుంచి తిరిగి “హైదరాబాదు చేరుకున్నాక వేసిన మొదటి పది ఆర్హర్లలో ఒకృటై ఉండాలి, నా ట్రాన్స్‌ఫర్‌ ఆర్డరు. సరిగ్గా వారం తిరిగేలోగా వచ్చేసింది.

సరిగ్గా ఆ ఆర్డర్‌ నాకు అందిన సమయానికే హైదరాబాదు టవున్‌ సర్వే ఆఫీసర్‌ (మనోహర్‌ గారికి కూడా ఒక కాపీ అందింది కదా, ఆయన నా కేటగిరీలో తన హయాంలో ఉన్న ఎనిమిది పోస్టుల్లో అప్పటికి ఉన్న ఒక్క ఖాళీలోను, నాకింది కేటగిరిలో పనిచేస్తూ ఉండిన వెంకటాద్రి అనే ఒకాయన తాత్యాలికంగ్గా నియమించుకొని పనిచేయించు కుంటున్నాడు. కింది కేటగిరీ ఉద్యోగి పై కేటగిర్‌ డ్యూటీలు చేస్తే పై కేటగిరీ జీతం రాదు గాని ఎలవెన్సులు, అధికారం వస్తాయి. నేన్‌ జాయిన్‌ కాగానీ వెంకటాద్రి ఆ ఎలవెన్సులూ అధికారం వదలుకుని కింది కేటగిరీకి చెందినవే సీకరించి పని చేయాలి. అందుకైతే వెంకటాద్రికీ ఇష్టంలేదు. ఆఫీసర్‌ గారికీ ఇష్టం లేదు- అని, ఘే జాయినింగ్‌ రిపోర్టు ఇచ్చిన గంటలో నాకు తెలిసిపోయింది. అందుకని శు[క్రవారం డ్యూటీలో చేరినా; శనివారం, ఆదివారం సెలవులుకదా! సోమవారం ఉదయం చార్జి ఇస్తాడులే అనుకుని ఆ పూటంతా పరిచయాలతో, నమస్కారాలతో గడిపేశాను.

సోమవారం ఉదయం ఆఫీసుకి వచేసరికి వెంకటాద్రి రెండు రోజులు శలవు పెటేడని తెలిసింది. ఏం చెయ్యమంటారు అని మనోహర్త్‌ గార్ని అడుగుదామని (ప్రయత్చించేటప్పుటికి ఆయన ఉదయం తొమ్మిది గంటలకి ఆఫీస్‌కొచ్చి, ఏదో అవసరమైన కాగితాలు చూసుకునీ తీసుకునీ డైరక్టర్‌ గారి ఆఫీసుకి వెళ్లేరని తెలిసింది. “అక్కణ్నించ్చి అలా సెక్రటేరియట్‌కె వెళ్లి, మధ్యాహ్నాం భోజనానికి ఇంటికెళ్లి సాయంకాలం మూడున్నరకి ఆఖస్‌కొస్తారని డఫేదారు చెప్పేడు. సరే కదా అని నేను కూడా టైం పాస్‌ చేసి సాయంకాలం నాలుగు గంటలకి ఆఫీన్‌కెళ్తే మేనెజరుగారు నా చేతిలో ఇంకో ట్రాన్స్‌ఫర్‌ ఆర్డర్‌ లాంటి కాగితం పెట్టేడు.

దాని సారాంశం ఏమిటంటే, నేను హైదరాబాదులోనే ఉండొచ్చు. కాని ఈ ఆఫీసులో పని చెయ్యక ర్లేదు. ఐతే జీతం మాత్రం (శాంక్షన్‌ అయిన పోస్టు ఇక్కడే ఉందికనక) ఇక్కడే ఇస్తారు, పని న. ఆఫ్‌ రెవెన్యూ ఆఫీసులో ఒక అసిస్టెంటు సెక్రటరీ గారి దగ్గర చెయ్యాలి. ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్రంలో (అప్పటికి) ఉన్న ఇరవై జిల్లాల్లోని గ్రామ కరణాలకి సర్వే సామాన్లు పంపకం చేసే కార్యక్రమం సిద్దంగా ఉంది. పొలాలు కొలిచే గొలుసు, క్రాస్టాఫ్‌, మేకులు, పది లింకుల కర్రలు ఒక్కొక్క సె ముగా ఇయ్యాలి. ప్రభుత్వం దానికయ్యే ఖర్చు శాంక్షన్‌ చేసింది. సామాన్గు సరఫరా చెయ్యడానికి టెండర్లు పొందిన కంట్రాక్షిర్సు ఎవరివ్వవలసినవి వారు తెచ్చి బోర్డ్‌ ఆఫ్‌ రెవెన్యూ ఆఫీసులో క్క అసిస్టెంటు సెక్రటరీగారికి వప్పగించడానికి మూడు రోజులనుంచీ ప్రయత్నిస్తున్నారు. ఆయనేమో “అవి నేనెలా పుచ్చుకుంటాను, వాటిని ఎవరో ఒకరు పరీక్ష చేసి పనికొస్తాయని ఆమోదముద్ర పేస్సే తప్ప?” అన్నాడట. అలా అలా ఆ సామాను పరీక్ష చేసే పని హైద్రాబాదు టవున్‌ సర్వే ఆఫీసర్‌గారు తన సిబ్బంది చేత చేయించాలని ఆర్డర్స్‌ పడ్డాయి. “నా సిబ్బంది అసలే ప్రాజెక్టు వర్కుమీద

81

82 ఉన్నారు. వాళ్లకి పేకలమొయ్యా పనుంది కనక ఇది మా పనిగాదు.” అని రాసిన ఆఫీసర్‌గారే, నేను జాయినవ్వడంవల్ల వెంకటా[ద్రిక కష్టమూ నష్టమూ కలగవచ్చునని తెలిసాక ఈ సామాన్ల పరీక్ష పని ఫలానా వ్యక్తిచేత చేయించేస్తానని మళ్ళా రాసి, డైరెక్టర్‌గారి ఆమోదం పొంది, ఆ ఆర్డర్‌ నాకు దయచేసేరు. రోజూ ఉదయం పదిన్నరకి వచ్చి ఏదో ఒక లాటు దింపించి, చెకింగ్‌ చెయ్యాలి. మొత్తం నాలుగువేల సర్వే గొలుసులు, నాలుగువేల క్రాస్‌ స్టాపులు, నాలుగువేల పది లింకుల గడలు, నలభైవేల మేకులు. గొలుసు అయితే అంతా నేలమీద పరిచి చూడాలి. 66 అడుగుల పొడవుందా లేదా? నూరు లింకులు రెండు ఇత్తడి కడియాలు ఉన్నాయి కదా. ప్రతి పది లింకుల దగ్గిర పది, ఇరవై, ముష్పయి, నలభై అని సూచించే ఇత్తడి బిళ్లలున్నాయా లేవా? ఇవి, (ప్రశ్నలు. క్రాస్‌ స్టాఫ్‌ అయితే, ఇనుపచువ్వ ఐదడుగుల పొడుగుండాలి. మూడూ బై ఎనిమిది ఇంచీ మందం ఉండాలి. కిందిని మొన సూదిగా కమ గరంలో అరగతీసి ఉండాలి. మీదిని అంగుళంన్నర చవుకంతో, నాలుగు రం(ధ్రాలతో, ఒక చేతఇనుం బిళ్ల ఉండాలి. దాని మీద టేకు కర్రతో చేసిన నాలుగు ఇంచీల చౌకం అంగుళంన్నర మందం గల దిమ్మ. దానికి 90 డిగ్రీల చొప్పున అరంగుళం లోతుకి, అంగుళంలో పదహారో వంతు వెడల్పుకి గాడీలు కోసి ఉండాలి. ఇంక పది లింకుల గడలయితే, అది సరిగ్గా పదిలింకుల పొడవుండాలి. రెండు చివర దగరా పాన్నులుండాలి. లింకూ లింకూ మార్కింగు చేస నలుపూ తెలుపూ రంగులు వేసుండాలి. అన్నిటికన్నా ముఖ్యంగా పదిలింకుల కర్రా ఏకాండిగొ (మధ్యలో అతుకులు లేకుండా) ఉండాలి. నా చాదస్తానికి ఆ కంట్రాక్టర్హు తెచ్చిన సరుకు ఏదీ నిలబడలేదు. అసలు పనికిరానివి ఎక్కువ. కొంచెం రిపేరు చేయిస్తే పనికొచేవి కొంచెం. నిరభ్యంతరంగా పనికొచ్చేవి అతి కొ ద్ద పనికొచ్చే వాటిని లెక్క పెట్టి స్టోరొరూమ్‌కి షై రసీదిచ్చి, అసలు పెనికి రాని వాటిని అక్కడికక్కడ విరక్కొట్టంచడంతో, కం ట్రాక్టర్లు ముందుగా మా అసలు ఆఫీసర్‌గారికీ, ఆయన నాకేం తెలియదన్ని తష్టునోగానే ఆసిస్‌ సెక్రటరీగారికీ మొరలు పెట్టకున్నారు. ఆయన సరాసరి మైదానంల్క్‌ సి “నాలుగు వేల సెట్స్‌ సామాన్లు చెకింగు చెయ్యడానికీ నిన్నిక్కడ పెడితే ఈ పదిరోజుల చువ్వు పాస్‌ చేసి స్థార్స్‌లో పెట్టినవి యాభై సెట్టు కూడా లేవే, ఇలా అయితే ఈ నాలుగువేల సెట్టు ఏక్‌ చెయ్యడానికి స్‌ఫి మూడేళ్సు పడ్తే పట్టింది "సాక, అక్కడ (గ్రామాల్లో కరణాలు గాలుసూ కర్రాలేక మ్య పన్ను మూసి ఎన్నాళ్లు కూర్చోవాలి? అని నన్ను దహాయించాడు “అయితే తప్పుడు సామాన్లు న పాపం ఎరగని వాళ్లచేత తప్పులు చేయించాలంటారా?” అని నేను కూడా ఎదురు గేను. ఆయన ఆ వేళకి ఊరుకుని మర్నాడు ఉదయం మా ఆఫీసర్‌ మనోహర్‌గారిని తీసుకొచ్చేడు. నో న చాలా సౌమ్యంగా వైప్పేడు. “ఏదైనా వస్తువు నాఖ్యత పరీక్షించేటప్పుడు మరీ అంత చాదసానికి 0డెమ్‌ చేసిన నా కా ప కదా. వా మట్టికొట్టుకు పాష్తాయ విపే! మాను ఆ కాంట్రాక్టర్లకి ఎందుకూ పనికిరావు స నేను లొంగలేదు. “ఈ తప్పుడు సామాన్లతో ఆసలే ఆంతంత మాత్రం సాంకేతిక పరిజ్ఞానం గల గ్రామ కరణాలు తప్పుడు స్తం చేస్తే గ్రామాల్లో భూమి తగాదాలు ఇంకా ఎక్కువైపోయి కోర్టులన్నీ కేసుల్తో కిటకిటిలాడిపోతొయి సారో అని బేప్పేను. అంతే. మర్నాడు డ్యూటీకెళ్లేసరికి నన్ను నాగార్జునసాగర్‌ కాల్యల భూసేకరణ ఆఫీసుకి ట్హాన్స్స్‌ర్‌ చేస్తూ కష్టతరం “ఆర్డర్‌ ముట్టిలీది. నా "హైదరాబాదు “ప గరం పదమూడు జాల్టో ముగిసింది. ళల రా ల క (“ఆం(ధభూమి” డెయిలీ : 27-7-12 988) కులాసా కథలు - భరొగో

కశడ. పెచ్చికగూడు ఇఒగ్లీ

పది రోజుల్లో ఆ ఉత్తరాన్ని పదిసార్హు చదివాడు సుబ్బరామయ్య.

“మోకు ఉత్తరం రాద్దామనుకుంటూనే ఆ(శ్రద్ధ అయిపోయినది. అబ్బాయి అభిప్రాయం తెలుసుకుని వ్రాద్దోమనుకొన్నాము. మీ వూరి నుండి రాగానే అబ్బాయికి బెంగుళూరులో ఇంకేదో పెద్ద ఉద్యోగానికి ఇంటర్వ్యూకు రమ్మని కాగితం వచ్చినది. ఇంటర్వ్యూకి బెంగుళూరు వెళ్ళి అక్కడి నుండి అట్లా మైసూరు, మద్రాసు వెళ్ళి స్నేహితుల్ని పలకరించి వస్తానని పది రోజులు సెలవు పెట్తి వెళ్ళినాడు. వాడు రాగానే వాడి అభిప్రాయం కనుక్కుని మేమే మోకు జాబు (వ్రాస్తాము. మరు గుర్తు చెయ్యనవసరం లేదు. మా కందరికి మో సంబంధం నచ్చినట్టే. అబ్బాయి అభిప్రాయమే బాకీ.” అదీ గుంటూరు నుంచి వచ్చిన ఉత్తరం సారాంశం.

సుబ్బరామయ్య ఉత్తరాన్ని బల్లమోద పెట్టాడు.

నిన్న సాయంకాలం బీచ్‌లో పిచ్చిక గూళ్ళు కట్టుకుంటున్న పిల్లలతో సమానంగా ఆడుకున్న లలిత కళ్ళలో కదలాడింది సుబ్బరామయ్యకు. దానికి ఈ సంబంధం ర్రైటైతే సుఖపడుతుంది కుర్రాడు చక్కగా ఉన్నాడు. బుద్దిమంతుడని ఆతను చదివిన కాలేజీలో లెకరరుగా పనిచేసిన గోపాలకృష్ణగారు చెప్పాడు. సెంట్రల్‌ గవర్షమెంటులో శుభ్రమైన ఉద్యోగం. తల్లీ, తండ్రీ ఎంతో మంచివాళ్ళని, వాళ్ళ కుటుంబానికి ఆ చుట్టపట్ల మంచి పేరున్నదని తెలిసింది.

అమ్మాయికి పాటలు పాడ్డం వచ్చా అని కాబోయే అత్తగారు అడిగింది. “అదేంటమ్మా అలాంటి ప్రళ్నలడుగుతావూ?” అని ఆ అబ్బాయి నొచ్చుకున్నాడు. ప్రశ్నకి జవాబుగా లలిత ఒక్స్‌ పాట పాడితే మరొక్కటి, ఇంకొక్కటి అంటూ కొసిరి, నాలుగు పాటలు పొడించుకున్నాడు. పాట బావుందని విడిగా అన్లేదు. అయితేమాత్రం?

నిన్న సాయంకాలం లలిత సముదద్రపొడ్డున పిచ్చిక గూడు కట్టినట్టు ఆ రోజు సాయంకాలం

• లలిత పెళ్ళి, దొనికయ్యే ఖర్చులు, చేసే ఏర్పాట్టు, దాని సంసారం ముందు ముందు మూడు పువ్వులూ అరు కాయలుగా ఎట్టా వర్ధిల్లేది వూహించుకుంటూ ఇంట్లో అందరూ కట్టారు పిచ్చిక గూళ్ళు.

ఈ ఇసకలో నీళ్ళుపాలు ఎక్కువైపోయి వాడెవడో కాంట్రాక్టరు కట్టిన బ్రిడ్జి ప్రారంభోత్సవానికి ముందు రోజా కూలిపోయినట్టు ఈ పిచ్చిక గూడు కూలిపోగలదు జా(గ్రత్త అని నిన్న సాయంకాలం బీచీలో లలిత కట్టిన పిచ్చిక గూడును చూసి తాను తమాషాగా హెచ్చరించడం గుర్తొచ్చింది సుబ్బరామయ్యకు.

బల్లమౌది ఉత్తరం కోటు జేబులో పెట్టాడు సుబ్బరామయ్య,

“దారగొరు రమ్మన్నారట, సార్‌!” అని వినయంగా వంగి, రహస్యం చెబుతున్నట్ట చెప్పాడు అటెండరు.

సుబ్బరామయ్య కుర్చీలో ఇబ్బందిగా కదిలి, ఎదురుగా ఉన్న ఫైళ్ళ దొంతరలోంచి ఒక

83

న. "ఫైలు వెలికి తీశాడు. “స్సీక్షా” అని రాశారు దొరగారు, ఆ ఫైలు మిద. పది రోజులైంది. రాసిన తరవాత అయిదు రోజుల వరకు వారు క్యాంపులో ఉండి పోయారు. ఆ తరవాత మూడు సార్లు ఆ ఫైలు పుచ్చుకుని కాంపు క్లార్క్‌ వరకు వెళ్ళి, “దొరగారు” “బిజీగా” ఉన్నారని విని వెనక్కొచ్చెయ్యడం జరిగింది. మూడో సారి కాంపు గుమాస్తాగారు ఆ ఫైలు గురించి తనే దొరగారితో మాట్టాడి సుబ్బరామయ్యను ఎప్పుడు రమ్మనేది చెబుతానని ఫైలు తీసుకున్నాడు. తను మళ్ళీ సీట్లో కొచ్చిన పావు గంటకి ఫైలు తిరిగొచ్చింది. 'ఇంటర్‌కమ్‌' ఫోనులో క్యాంపు గుమాస్తాగారు మాట్టాడాడు. దొరగారితో ఆ ఫైలు గురించి తను “డిస్కస్‌” చేసేనని సుబ్బరామయ్య “మండేనాడు” ఆ సైలు తీసుకుని దొరగార్ని కలవాలని చెప్పాడు. ఇవాళ సోమవారం, దొరగారు తనని పిలిచిన కారణం ఏదైనా కాని; ఇవాళ ఈ ఫైలు గురించి “స్పీకేసి” దీని సంగతి తేల్చియ్యవచ్చు. అన్నీ అంకెలు, ఆ ఫైలు నిండాను. ఐదు లక్షలపై చిల్లర వర్కు ఒకే ఐటమ్‌గా వెళ్ళిపోతూంది. శొంక్షన్‌ పకడ్‌బందీగా ఉంది. ఎస్టిమేట్టు ఈ కేసులో బాగా వెసులుబాటుగా ఉన్నాయి. టెండరు ఫారాల వెల ఎంత, ఎర్నస్టృ మనీ ఎంత, ఎగ్జిక్యూషన్‌ టరమ్స్‌ ఏమిటి, టెండరు ఫారాలు ఎన్ని అమ్మారు, కనీస టెండరు ఎంత కొచ్చింది, వాడు సరైన రికార్డున్న కాంట్రాక్టరీనా. ఈ వర్క్‌ తిన్నగా చెయ్యగలడా, ఇలాంటివి లోగడ అతగాడు ఏం చేశాడు, మనం ఏమేం చేయించాము- ఇలాటివన్నీ పట్టికలు వేసి, నోట్‌లు రాసి, ఫ్టాగులు పెట్టి నవకాయ పిండి వంటలతో, షడ్రసాలతో భోజనంలా సైలు అమర్చడం జరిగింది.

ఇంక దొరగారు భోజనం చెయ్యడమే తరవాయి.

ఆ వర్క్‌ గురించి, దానికి సంబంధించిన డివిజన్‌ అధికారులు, ఉదోగులు సుబ్బరామయ్యతో చర్చించారు. కాని దొరగారే “స్పీక్‌” చెయ్యలేదు. ఈ లోపుగా ఆ వరే గురించి ఎవరి ఆశల మేరకు వారు పిచ్చిక గూళ్ళు కట్టుకున్నారు.

“ఏ కారణం చెప్పకుండా, ఏదైనా ఒకటెండరును కాని, అన్నిటినీ కాని తృణీ కరించే హక్కును ఈ దిగువ సంతకం చేసిన వారు కేటాయించుక్షున్నారు” అనేది టెండరు నోటీసు నిబంధనల్లో చివరిది. సామదాన భేద, దండోపాయాల్లో ఏదీ కనుచూపు మేరకు రానప్పుడు ఈ నారాయణా ట్రం దాని మాద పడిపోవలిందేను.

“స్పీకొ అని దొరగారెప్పుడయితే రాశారో అప్పుడే అనుకున్నాడు సుబ్బరామయ్య ఈ వర్క్‌కీ రెండవ టెండరు పిలుపు తయారు చెయ్యవలసి ఉంటుందని.

ఆసా కథలు - భరిగో

న గబగబా కోటు తగిలించుకుని, ఫైలు చంకనేసుకుని దొరగారి చేంబర్స్‌కి బయలుదేరాడు సుబ్బరామయ్య,

“అదేవిటండీ బాబూ, ఆ వేషం?” అని పకపకా నవ్వారు, సుబ్బరామయ్యను చూసీ చూడగానే దొరగారు.

కోటు రెండు గుండీల్లో మాది బొత్తాం కింది కాజాకు తగిలించుకుని రావడం చూసుకున్నాడు సుబ్బరామయ్య. ఆయన నవ్వగానే గబుక్కున సరిచేసుకుని తనూ ఒక వెకిలి నవ్వు నవ్వాడు. అప్పుడెప్పుడో చదువుకునేటప్పుడు కాలేజీలో ఎవరో వేసిన భమిడిపాటి కామేళ్చ(ర్రావుగారి “బాగు బాగు” నాటకంలో బాగయ్య కోటు గుర్తొచ్చింద తనికి,

“ఇది మారు పనిచేసిన బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం కాదు మహాశయా, నాదగ్గిరి కొచ్చినప్పుడల్దా ఆ విక్టోరియా మహారాణి కాలపు ఫేషన్‌ కోటు వేసుకు రానక్కర్లేదు. ఇంకో ఏడాదిలో రిటైెరవుతారు గొవును. నేనుకూడా ఇక్కడ ఇంకో ఏడాది పాటు ఉంటాను. ఆ కోటు జాగర్తగా తీసుకెళ్ళి ఇంటి దగ్గిర పడెయ్యండి. మారు రిబైరయినప్త్పుడు మన వాళ్ళు ఏర్పాటు చేసే వీడ్కోలు సమావేశానికి తెచ్చుకుని దాంతోపాటు ఫోటో దిగుదురు! గాని" అని నవ్వుతూ చెప్పారు; చిన్న వయసుతో, పెద్ద ఫారిన్‌ డిగ్రీతో మిల మిల్హాడి పోతున్న దొరగారు.

“చిత్తం” అన్నాడు సుబ్బరామయ్య. “ఈ ఫైలు మిద స్పీక్‌ అని రాశారండి” అంటూ తాడు ముడి వూడదీశాడు.

“ముందు మా సీటు దగ్గిర కెళ్ళి ఆ కోటు అక్కడ పెట్టి రండి. అప్పుడు మాట్లాడదాం.”

“ఆయ” అంటూ వెనక్కొచ్చి, కోటు విప్పి కుర్చీ వెనకాల భద్రంగా తగిలించాడు సుబ్బరామయ్య బల్లమౌద ఇన్లాండు కవరు చూసి, “ఇదింకా ఇక్కడే ఉందా. నయం.” అని పైకే అనేసి, దాన్ని కోటు జేబులో తురిమేసి, మళ్ళీ దొరగారి దగ్గిరికి పరుగెత్తాడు.

నక కనే ఆసిం

“వెధవ పీచికలు. వీటి గోల మండా. ఇవాళ యామైతేఐంది, ఈగూడు తీసి ఆవతల పారేస్తాను” అని ప్రతిజ్ఞ చేస్తూ వీథి గదిలో కొచ్చింది నరసమ్మ.

కోటు స్టాండు మోద ఖాళీ ఉండదు. అక్కడ సుబ్బరామయ్య చొక్కాలు, వాసుగాడి పాంట్టు, ఇంకొ ఎవరెవరికి ఏయే గుడ్డలు ఎక్కడెక్కడ అడ్డం రాగలవో అవన్నీ అక్కడే ఉంటాయి. కోటు తెచ్చి అక్కడ పెట్టిన కొత్తలో జాగా చాలక ఆందరూ విసుక్కోవడమే. కోటు పెట్టిన హుక్కుమోద అదొక్కటే ఉండాలి. దాని మోద ఎంత పొందిగ్గా పట్టుదలగా అమర్చినా, ఏ గుడ్డ అయినా జారిపోక తప్పదు, దాని కింద పెడదామంటే, రేవులు రేవులు బట్టలు చాకలికి వెడతాయి కాని, కోటు కింద చిక్కడి పోయిన గుడ్డ కనపడి చావదు. చివరికి వాసుగాడికే ఐడియా వచ్చింది.

గోడ మోద ఎత్తుగా ఒక మేకు ఖాళీగా ఉంది. అంతకు ముందు అక్కడ నెహ్రూ బొమ్మ ఉండేది. “పెద్దవాడు హైదరాబాదు వెళ్ళిపోతూ ఆ బొమ్మ తీసుకుపోవడంతో రెండు మేకులు ఖాళీ అయ్యాయి. “జి.వి. సుబ్బరామయ్య, ఆర్‌అండ్‌బి. డిపార్ట్‌మెంట్‌” అనే నేమ్‌బోర్టు ఒకటి, ఎవరో చేయించి ఇచ్చింది: బల్ల మొద, మాసిన బట్టల పెట్టె మొద, పీటల సందున, ఎక్కడ పడితే అక్కడ పిళ్చిగూడు

తాల దొర్జ్హుతూందని, ఆ బోర్డు తెచ్చి, నెహ్రూగారు ఖాళీ చేసిన మేకుల్లో ఒక దానికి తగిలించాడు. రెండో మేకుకి ఈ కోటు వేళ్ళాడ దీస్తే “సింబాలిక్‌”గా ఉంటుందని, పైగా ఎత్తుగా ఉండడాన్ని, ఎప్పుడు పడితే అప్పుడు “నాన్నారు” దాన్ని తీసి, నా ఉద్యోగం, నా హోదా అంటూ కధలు చెప్పడం తగ్గుతుందని, వాసుగాడు ఆ కోటుని నేమ్‌బోర్డు పక్కన ఖాళీగా ఉన్న మేకుకి తగిలించాడు. “అదుగోటమ్మా, నాన్నగారి నేమ్‌బోర్డు; దాని పక్కనే ఆయన హోదా!” అని వేళాకోళంగా చెప్పేడు వాసు, ఆ ఘనకార్యం చేసిన మరుక్షణం. “ఏడిశావ్‌లే.” సరిగ్గా ఆ రెండు మేకులకీ మధ్యగా, గోడకీ డాబా శ్చాబుకీ మధ్య చిన్న పాత తరహా వెంటిలేటర్‌ ఒకటుంది. అన్ని తలుపులూ వేసేసినా అందులోంచి పిచికలు రాగలవు. అవి రావడం కిచకిచమని గోల చెయ్యడం, వాటిని తరమడమనేది ఇంట్లో పనుల్లో ఒకటిగా రూపొందడం- అదంతా నరసమ్మ గొడవ. ణం ౯ “రోజుకోమాటు కర్రుచ్చుకుని ఆ పిచికల్ని తరుముతూ ఉంటావు. అవి నిన్నేం అన్నం అడిగాయా, నీళ్ళు అడిగాయా?” అని సుబ్బరామయ్య ఆవిడ మాద చిరాకు పడతాడు. “ఒకమారు తరుముతున్నానా? హు(- మికేం తెలుసు? పొద్దున్నపోతే రాత్రి ఇంటికొస్తారు. ఈ వెధవ పిచ్చికల గోలతో పగలల్లా పని తోచక, నిద్దర పట్టక మతిపోయి చస్తున్నాను నేను!” అంటుంది నరసమ్మ, ౯ ళా ఆ పిచికలు ఇప్పుడు ఎత్తుగా ఉన్న కొటుని సదుపాయమైన స్లావరంగా కనిపెట్టి వెడల్పుగా ర [స నోరు వ్రైచన్న ఎడంపక్క కింది జేబులో చక్కటి, చిక్కటి గూడు అల్టుకున్నాయి. “మా ఇంటికి ్చి 0, మధ్య మా గొడవేమిటి?” అన్నట్లుగా గదంతా "స్వేచ్చగా హడావుడి చేస్తూ తిరుగుతాయి క శ అన్నట్టు తా స్వ్య్బా 4 “క్‌ మౌటు అలవాటు ప్రకారం నరసమ్మ కగ్రట్టుకుని పిచ్చికల్ని ఆదరగొడుతూ ఉంటే 'వాసుగాడు” కిటికీ పక్కనున్న టేబిల్‌ అక్కడి కభీ దాని మొద నిలబడి, కోటు జేబులో గుబురుగా పెరిగిన పిచ్చిక గూడుని, అందులో ఉన్న గుడ్డని యధాశక్తి మెచ్చుకుని, “ఇల్లు కట్టి పడు రని మనుషులకే కాకుండా పిచ్చుకలకి కూడా వర్తిస్తుందంటూ పిచ్చిక గూళ్ళ ఆర్కిటెక్సర్‌ లెక్సర్‌ దంచాడు. ఆవేళ్చి నుంచీ వాడు ఆ పిచ్చిక్ర గూడుకి ట్రప్రీ అయి కూర్చున్నాడు. ఆస్టేం ఆస్టిం ట్ద కర్ర పట్టుకుని వీధి గదిలోకాచ్చిన నరసమ్మ; వేళ స ; వేళగ్గాని వేళపుడు ఒగర్వుకుంటూ ఇంటికొస్తున్న సుబ్బరామయ్యను చూసి గతుక్కుషున్నాది. ట్ర స్పుడు వ వ ఈ ముప్పయి మూడేళ్ళ సర్వీసులో, మ

• మధ్యాహ్నం పన్నెండు గంటల వేళప్పుడు సుబ్బరామయ్య వకన్నయ్యడం ఇది మూడోసారి కాబోలు, మొదటి మాటు “దొరగారు కాంపు రమ్మంటున్నారు. బటటలు సరు” కళ 8? వచ్చా ఉలి ర్ట” అంటూనూ, రెండో మాటు “ఉన్నట్టుండి జ్వరం వచ్చింది” అంటూనూ మళ్ళీ ఇవాళ అదేం?” అంటూ తెల్లబోయింది సరసమ్మ, “ఇంకా పదకొండు నెల్ల సర్వీసున్నాది. ఇవాళే కుతసా కథలు - భరాగో

లా 8? రిటైర్‌ చేసేసేరా? యమర్దెన్సీ దెబ్బా? లేకపోతే ఒంట్లో ఏమన్నా సుస్తీయా?” -ఇన్ని ప్రశ్నలు దాక్కున్నాయి ఆ రెండక్షరాల్జోనూ.

“అది సరే, ఆ గుంటూరు సమ్మంధం వాళ్ళు, లలిత వాళ్ళకి నచ్చిందని మూళ్జౌల్లకిందట రాసేరుట! ఆ ఉత్తరం మనకు అందలేదా ఏమిటి?” అన్నాడు సుబ్బరామయ్యం

“ఏమిటేమిటీ?” అని కర్రని మూలకి చేరేసి, నడుం కట్టు వదులు చేసుకుని, దాంతో మొహం మోద చెమటను వత్తుకుంటూ అతని దగ్గరగా వచ్చింది నరసమ్మ. కుర్చీలో కూర్చుని చెమట్టు కక్కుతున్నాడు సుబ్బరామయ్య. తల్లీ, తండ్రీ ఆపపోపాలు పడుతున్నారని వాళ్ళనెత్తి మోద ఫాన్‌ తిప్పాడు వాసు.

“ఉత్తరాలు ఇంటికి రావడంలేదు మరి. ఎవరికిచ్చినా ఆఫీసు ఆడ్రసే ఇస్తారు మిరు. అక్కడికే రాసుంటారు వాళ్ళూను. మరి మీరు సెలవైనా పెట్టలేదే అప్పట్నుంచి ఇప్పటిదాకాను. పైగా ఆదివారాలు కూడా వెళుతున్నారాయె!” అంది నరసమ్మ తీరిగ్గా.

“ఆఫీసుకొస్తే ఉత్తరం పోదే బాబూ!” అన్నాడు సుబ్బరామయ్య, తల పట్టుకుని.

“ఇంటికొస్తే పోతుంది కాబోసు!” బంగార్జాంటి సంబంధం చెడిపోయిందేమోనన్న దిగులుతో ఇంకేమో చెయ్యలేక వ్యంగ్యంగా మౌట్టాడింది నరసమ్మ బంగార్జాంటి సమ్మంధం చెయిజారి పోతుందేమోననె, సుబ్బరామయ్య బెంగ కూడాను.

“ఇంతకీ వాళ్ళు మూడు నెల్లకిందట ఉత్తరం రాసినట్టు ఇవాళ మన కెలా తెలిసింది నాన్నా?' అన్నాడు వాసు.

“ఆ అబ్బాయి చదివిన కాలేజీలో లెక్చరర్‌ గోపాలకృష్ణగార్లేరూ? - అప్పుడోసారి మనింటికొచ్చాడుగా! అతను మళ్ళా ఇవాళ కనుపించి చెప్పాడు: “మికు ఉత్తరం రాసి మూడు నెల్లయినా మరు సమాధానం ఇవ్వలేదుట. మో అమ్మాయికి వాళ్ళబ్బాయి నచ్చలేదేమో అనుక్షుని వాళ్ళు వేరే సంబంధం ఒప్పుకున్నారూ అంటూను!"

“అయితే ఒట్టిదే! వాళ్ళు మనకి ఉత్తరమే రాసుండరు. మనం ఇస్తామన్నది వాళ్ళకి సరిపోలేదేమో!” అన్నది నరసమ్మ.

“పది రోజుల్లో అబ్బాయి అభిప్రాయం కనుక్కుని రాస్తామన్నారుకదా. ఆ ఉత్తరం వచ్చిందే మరి!” అంటూ, ఆ ఉత్తరంలోనే మో సంబంధం మాకు నచ్చిందనో, నచ్చలేదనో సూచనప్రాయంగా రాసుంటారని అనుకున్నాడు సుబ్బరామయ్య, “ఏదీ, వాసూ, ఆ ఉత్తరం ఇలా పట్రా!”

వాసు టేబిల్‌ని గోడ దగ్గరకు జరిపాడు. దాని మోదెక్కి నుంచున్నాడు.

“ఇప్పుడదెందుకెక్కావురా? ఉత్తరం వెతికి పట్రారా అంటుంటే!” ఆని గద్దించాడు సుబ్బరామయ్య,

పాదాల మిద పెకి లేచి, చేతులెత్తి కోటు జేబులో తడిమాడు వాసు. “ఆ ఉత్తరం ఈ కోటు జేబులోనే ఉండాలి నానారూ. ఈ మధ్యనే చూశాను!” అంటూ ఉత్తరం తీశాడు. “ఇదుగో” అని ఆందించాడు సుబ్బరామయ్యకు “ఇదేగా” అన్నాడు.

వాసు అందించిన ఉత్తరం చూసి సుబ్బరామయ్య గాభరా పడ్డాడు. అది - అంటించి ఉన్న ఇన్లాండు లెటరు! పిళ్చిగూడు

తలా అంటే?- వాళ్ళు ఉత్తరం రాస్తే తను ఆ ఉత్తరం అందుకునీకూడా చదవకుండా, కనీసం విప్పకుండా కోటుజేబులో పెట్టేసి మర్చిపోయాడా? దానిమీద పిచ్చికగూడు లేచిందా?

ఉత్తరం తెరిచాడు సుబ్బరామయ్య.

“మోకు పది రోజుల [క్రితం మేము వ్రాసిన ఉత్తరం అంది ఉంటుందని భావిస్తున్నాము. అబ్బాయి ఇవాళే వచాడు. వాడికి ఇంటర్వ్యూలో ఆ ఉద్యోగం వచ్చినట్టు ఆర్డరు కాగితం కూడా ఇవ్వాళే వచ్చింది. ఇదంతా మన రెండు కుటుంబాలకు శుభ సూచకం. మీ అమ్మాయిని గురించి వాడి అభిప్రాయం తెలుసుకున్నాము. వాడికి ఇష్టమే అని తెలిపినాడు.మోరు మిగతా ఏర్పాట్టు చేయవచ్చును. వెంటనే జాబు వ్రాయగోర్తాను-” అది, ఆ ఉత్తరం సారాంశం.

“ఇదుగో, నాన్నారూ, ఇందులో ఇంకో ఉత్తరం ఉంది, అన్నాడు వాసు. లోపల చెయ్యి పెట్టి లాగుతూ విప్పి చదివి, పదే పదే చదివి, నలుగురికీ వినిపించిన మొదటి ఉత్తరం అది. దాన్ని లాగడంలో పిచ్చిక గూడు టేబిల్‌ మాద పడి గుడ్డన్నీ చితికాయి. పిచ్చిక గూడు ఛిన్నాభిన్నం అయింది.

“ఆంధ్రప్రభ వీక్లీ : 22-9-2979) కధలో ౨ (ప్రఖ్యాత కధా రచయిత చాగంటి సోమయాజులుగారు ఓ సాయంకాలం కులాసా కబుర్లలో ఈ కధ డట పన్‌ పాయింటు చెప్పేరు, “ఇది కధ అవుతుంది కదండీ?” అంటేను: “అవుతే రానీ!” ల . నరే కదా అని రాసీ ఆంద్రవ్రభకి వంవిస్తే ప్రచురించేరు. ప్రచురణ జరిగిన కొన్హాళ్ళకీ. ఆంధ్రప్రభ న్‌ సంపాదక వర్గంలో ఉన ఏల్లోరా' గారు నాకొక ఉత్తరం రాసేరు. మీ విచ్చిక గూడు కథ ఒక ఇటాలియన్‌ భని అనుసరించి రాసేరని మాకు ఉత్రరాలొస్తున్నాయి; దీనికి మీరేమంటారూ?" అని. ఆ ఇటాలియన్‌ కధ పేరేమిటి. దాని రచయిత ఎవరు- తెలియజేస్తే అది ఎలాగో నంపొదించి చదువుతాను, చాసోగారిక్కూడా వినిపిస్తాను" అని జవాబు రాసేను. ఇప్పుటికీ ఈ రీశెర్ధి తెముల్లేదు... ళా క రా. రళ్లాడీలయూ ల “1546014 ౯|౫|4౧౫|౦౬ 1971 నంగి ౧10. 15, &ఉగం౮గ౦౦44 0014౧౬౯౫ ౬ 044164౧, 19460404ం40414 - 630 016 4. 571౧1729 క / 3 |41.8.4. - 524115 గ2౧202/౧౮ గడగ౧6/ అయీ? యం గ౧౦౧6 : 532112 యుండ టఆసా డ్యలు - భరాగో

15. హెజ్‌ మాస్టర్స్‌ వాయిస్‌

ఇప్పుడు ఆడియో కేసెట్టు వచ్చేసి (గ్రామఫోను రికార్డుల రికార్డులన్నీ బద్దలైపోయాయి గొని ఒకప్పుడు ఏదైనా పాట మళ్ళీ మళ్ళీ వినాలంటే (గ్రామఫోను రికార్డులే ఆధారంగా సాగేది. అందులో ఓడియన్‌, కొలంబియా, ట్స్‌, యంగ్‌ ఇండియా, ఇలాంటి పేర్లతో ఎన్నిరకాల (గ్రామఫోను రికార్డులు తయారైనా, “హిజ్‌ మాస్టర్స్‌ వాయిస్‌” అనే ట్రేడు మార్కుతో వచ్చిన రికార్డులే ఎక్కువగా వచ్చేవి. ఆ రోజుల్లో ఇప్పుడున్నన్ని బ్రైయిన్‌టీజర్లు(చమత్కారమైన ప్రళ్ళలు) లేకపోయినా ఒక కొళ్ళన్‌ ఉండేది. అది “హిజ్‌ మాస్టర్స్‌ వాయిస్‌” ట్రేడు మార్కుకి సంబంధించిన ప్రశ్న. ఆ ట్రేడుమార్కు ఇప్పటికీ ఉంది. ఒక లవుడు స్పీకర్‌లోంచి వచ్చే నాదాన్ని ఒక 'కీక్క వింటున్నట్టుగా ఒక బొమ్మ ఆ ట్రేడు మార్కులో ఉంటుంది. ప్రళ్ళ ఏమిటంటేనూ, “హిజ్‌ మాస్టర్స్‌ వాయిస్‌ ” ట్రేడు మార్కు బొమ లో ఉన్న కుక్క మగదా, లేక ఆడకుక్కా అని. కొద్దిగా కూడా ఆలోచించడానికి బద్ధకించేవాళ్లు సరైన జవాబు చెప్పలేకపోతే వేళాకోళానికి ఆస్కారం వచ్చేస్తుందని భయపడేవాళ్ళ్లూ; 'నాకు తెలీదే అని ఒప్పేసుకునే ప్రళ్ళ అది. ప్రశ్ళ వేసిన వాడికి జవాబు చెప్పేవాడు ఎప్పుడూ లోకువే అన్న ధర్మం ప్రకారం “ఓన్‌, ఇంతేనా నీ తెలివి!” అన్న నవ్వు; “హిజ్‌ మాస్టర్‌” అని ఉంది కనక ఆ కుక్క మగదే అని జవాబు (సీలు వేయని ఆన్సర్‌ ముక్తా) ఇంపు.

సహదేవరావు ఆలిండియా రేడియో సంస్థకి డిప్యూటీ డైరక్టర్‌ జనరల్‌గా ఉండే రోజులో మొదట్లో కొన్నాళ్ళపాటు “వాయిస్‌” మీద తనకి ఉన్న “ఇంటరెస్ట ” ప్రస్ఫుటంగా కనబడేటట్టుగో క్యాంపుల్లోనూ ఆఫీసులోనూ చెప్పేవారు. “రేడియో అనే మీడియం 'వాయిస్‌” (కంరస్వరం)క్తి (ప్రాముఖ్యాన్ని ఇచ్చి మరీ పని చెయ్యాలి. ఎనౌన్సర్జు న్యూస్‌ రీడర్లు, ప్రశ్నోత్తరాల కార్యక్రమాల్లో పాల్గొనే వారు ఉద్యోగుల్లో ఉంటారు. వీరు కాక శ్రవ్యనాటికల్లో పాల్గొనేవాళ్లు బయటి నుంచి వచ్చేవాళ్లుంటారు. వీళ్లందరికీ ఆడామగా తేడా లేకుండా (ఏం ఉన్నా ఏం లేకపోయినా సరే) తమది అని చెప్పుకో గలది కంర స్వరం చాలా ముఖ్యమైన అర్హత. "యువర్‌ వాయిస్‌ ఈజ్‌ యువర్‌ సెల్ఫ్‌” (నీ కంరస్వరమే నీ చిహ్నం) అని ఆంగ్లంలో ఒక నానుడి, ఎవరింటికైనా వెళ్లి తలుపుకొట్టినప్పుడు లోపల్నించి “ఎవరూ? అనే ప్రళ్ళ వస్తే చాలా మంది 'నేను' అని చెప్పి పేరు చెప్పకుండానే తామెవ్వరో తెలియపరచగలగడం కంరస్వరంలో ఉన్న ప్రత్యేకతే, చాలా ఎక్కువ మంది టెలిఫోన్‌లో మాట్లాడుతూ “ధూలో” అంటే చాలు, వారెవరో తెలిసిపోతుంది. మనిషిని పోలిన మనిషి ఉంటే ఉండొచ్చుకాని గొంతును పోలిన గొంతు చాలా చాలా అరుదు అని సిద్దాంతం. అందుకనే గొంతులు మార్చి మాటాడడం (ప్రధానాంశంగా చేపట్టే “మిమిక్‌' కళాకారుడవు తున్నాడు” (ఇదంతా సహదేవరావు స్పీచిలో భాగం కాదుగాని ఆయన అప్పుడప్పుడు అక్కడక్కడ వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాల (క్రోడీకరణ అయితే కావచ్చు.)

అలా కేంపులు వెళ్లి వస్తూ ఉండే రోజుల్లో సహదేవరావు ఒసారి విజయవాడ వచ్చేరు, అప్పట్లో అక్కడ సంగీతం సాహిత్యం బాగా తెలిసిన ఒకాయన రేడియో స్టేషన్‌లో చాలా ముఖ్యమైన ఉద్యోగంలో ఉండేవారు. సహదేవరావు ఆయనతో మాట్లాడుతూ గాత్ర సంగీత విద్వాంసుల కంఠ

89

లా

స్వరాలు టేపుల్లో భద్రపరచిన పద్దతిలో కొందరు సాహితీ ప్రముఖుల కంఠస్వరాలు (వాయిస్‌లు) భ(ద్రపరచే బాధ్యత మన సంస్తకి ఉంది కదా అన్నారు. “అవునండి. కృష్ణశాస్రిగారి గొంతు (6 స్ట్‌ శ్ర న్నా ఎజి

మూగపోకముందు ఆయన పద్యాలు ఆయనే చదవగా రికార్తు చేసిన టేపులున్సాయి. అలాగే విశ్శ్ననాధ

ద్యా స్తే న్నా

సత్యనారాయణగారిదీ కాటూరి వెంకటేశ్వరరావుగారిదీ, పింగళి లక్ష్మీకాంతంగారిదీ, ఇంకా చెళ్లపిళ్ల వెంకట శాస్త్రిగారిదీ ఇలా కొన్ని వాయిసెస్‌ ఈ స్టేషన్‌లో భద్రపరిచి ఉన్నాయండి.” అని జవాబు వచ్చింది.

“మరి గుడిపాటి వెంకట “చలం”గారి వాయిస్‌ లేదా?”

“ఉన్నట్టు లేదండి”

“ఆయన ఆరోగ్యం అంత బాగున్నట్టు లేదు. పెద్దవారైపోయారు కూడాను. ఆయన తెలుగు సాహితీ ్రష్టల్లో ఒక అపురూపమైన ప్రత్యేకత గలవారు కదా. మన నిబంధనల (ప్రకారం ఒక కధానికో లేకపోతే ఒక 'ప్రసంగమో ఇమ్మంటే ఇవ్వరాయన. అంచేత వీలున్నంత త్వరగా సమయం మించి పోకుండా ఒక ఇంటర్‌వ్యూ లాంటిది రూపొందించి ఆయన వాయిస్‌ని భద్రపరచండి.” అన్నారు సహదేవరావు,

“అలాగేనండి. ఎవర్నయినా ఆరుణాచలం పంపి-” సహదేవరావుకి “కొంచెం” కోపం వచ్చింది. ఉద్యోగ రీత్యా తాను అవతలాయన కంటే అధికుడు. ఆయినా అవతలాయన వయసుకి గారవం ఇచ్చి; “ఎవర్నో పంపడం కాదు; మీరే స్తయంగా వెళ్లి త్వరగా చలంగారితో ఇంటర్‌వ్యూ రికార్డు చెయ్యండి” అన్నారు. ఎంత మెల్లిగా చెప్పినా సహదేవరావు సందేశంలో తీవ్రత ఆయనకి అర్థమైన దానికి ఫలితంగా ఇవాళ గుడిపాటి వెంకటచలంగారి వాయిస్‌ మనకి లభ్యపదార్థంగా ఉంది. ఆలిండియా రేడియోలోనే కాదు. కొందరికి కొన్ని సంస్థల్లో వాయిస్‌ (అంటే పలుకుబడి) ఉంటుంది. ఆది పేక విషయం. ఖం . ఎంతకీ సహదేవరావు ఆలిండియా రేడియోలో డి.డి.జి గా పనిచేసింది “పోగ్రాంస్‌” విభాగంలో కాక “ఎడ్మిని'స్ట్రేషన్‌” విభాగంలోనే అయినా అతనికి ఆ సంస్తలో ఆ “వాయిస్‌” వచ్చింది. ఢా వా ఆ రోజుల్లోనే ఒకసారి భారతదేశపు సుప్రీమ్‌కోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి హిదయతుల్లాగారు ప క ఉప రాష్ట్రపతిగా వ్యవహరించవలసిన అవసరం ఏర్పడింది. ఆ సందర్భంగా ఎతుల్జాగా రు జాతిని ఉద్దేశించి ఆకాశవాణి ద్వారా తమ సందేశాన్ని ఇయ్యడం సంభవించింది. పంక సంతర్పణలకి వంటలు చేసేవాళ్లు కూరలో, పులుసో, పులిహోరో సమంగా కుదిరేయో లేదోనని పపం కొస్త నాలిక్కి రాసుకోని చూడ్డం ఎక్కడైనా ఓ దగ్గిర జరక్కపోవచ్చుగానీ, శీడియోలో క త ఉం (గులు, ముఖ్యంగా ప్రోగ్రాములకి సంబంధించిన వాళ్లు ఆయా ప్రోగ్రాములు ప్రసారం అనై 'సేసుడు తమ తమ రేడియో సెట్ట దాం వాటిని వినవలసిన విధి ఒకటి అనుచానంగా ప్త నై అంచేత మర్నాడు ఉదయం ఆఫీసులో జరిగిన చిన్న డిపార్ట్‌మెంటల్‌ మీటింగులో ఒకపాటి కారిని ఉద్దేశించి “రాత్రి హిదయతుల్లా గారి స్పీచి విన్నారా?” అని అడిగేరు సహదేవరొవు. కులాసా కథలు - భరాగో

తాల

“విన్నాను గానండీ; ఆయన వాయిస్‌ అంత బాగాలేదండీ!” అన్నాడు ఆ అధికారి; మొదటి నుంచీ ఈ సహదేవరావుకి “వాయిస్‌”"మీద ఉన్న అభిరుచిని గుర్తుచేసుకొని (కాబోలు.)

సహదేవరావుకి ఈసారి నిజంగా పెద్దకోపమే వచ్చింది. “హిదయతుల్లా ఈజ్‌ నాట్‌ లతామంగేష్కర్‌! మీరు హిదయతుల్లా గారి స్పీచిని ఆయన కంఠస్వరం కోసంకాక ఆయన సందేశం కోసం వినడం మీ బాధ్యత!” అన్నారు.

ఆ అధికారి, హిజ్‌-మాస్టర్స్‌-వాయిస్‌ విని, అవునని చెప్పడానికి వాయిస్‌ (గొంతు) పెగలక; కొదని చెప్పడానికి మెసేజ్‌ (సందేశం) లేక...

చి (“ఆం(ధభూమి” డెయిలీ : 25-3-2992) కస్‌ రం51 ం0గన|౧౧౭౦౧౧ గాంగ 76౧15 : కిం5! గయ010౯ ని[ం౦౧౮ : 22929 (0) 22625 (2) స.!1. 5 గెంయడీ, 57/116610౪316౧ - 532 ౦001 నే శీలీలీంగనండీ బొండ!3[5 $3గిగ! గాడం0/5 ( 56165, 567/1606 & 5౧6/6 కొయగ5 ) గ్‌ం/ 5౯116061016౧1 & 216౧66676౧) 5151015

హిబ్‌ కూస్టర్స్‌ వాయిస్‌

ర ని౭ంర లంట (6గ ? కష ; 229209, 22625 ' 578౬8 గ4గ6 ఉ6/౧166616141ఓ 10(9110/ .. ఫెంుంణరేం5 55.1. ౮౧1 4004 ఓతంయ262 తటాంళంగ (1411. 5 2026) 5[గ4కల౬గి[! = 532 001 (రలటేంగళతే సంలు! 64 భీగేంళీ & 2 ఈఈ! 10606] 64 న దయం 65. 11/౬5. ౨0165, అంటటింసపు & 41 ఉంట వ ప కష న కుతసా కథలు - భంగ అయయ

*16. జలగా-మనిషీ

బ్రాంచి మేనేజరు నారాయణగారి ఆశపోతు తనానికి శేఖరానికి కోపం వొచ్చింది.

అతనా కోపాన్ని దిగమింగుకోవలసీ వచ్చింది. ఏంచేస్తాడు, పేదవాడికోపం పెదవులకి చేటు. ఉద్యోగం

కాని పద్మకి కోపం దిగమింగుకోవలసిన అవరం ఏమిోలేదుగా! ఆవిడ రాన్ని "అసహాయస్థిత

లో ఉన్నా” నంటే అర్ధం చేసుకొని సానుభూతి చూపించలేకపోయింది. “ఏమిటండి, మా, బ్రాంచి

మేనేజరు దౌర్జన్యం? ముప్పాద్దులా చాకిరిచేయించుకుంటూ గూడా ఈ చేతికందిందల్టా పట్టుకుపోవడం ఏం రోగం?” అంది.

“ఏం చేస్తాం?”

“ఏం చేస్తా మేమిటండీ, వాడికేనా బుద్దుండాలి; మోకేనా ఉండాలి. ఆంత పట్టపగ్గా ల్లేకుం డొనా? ఎవరు తలుపు కొట్టినా తట్టుకోగలంగాబట్టి సరి పోతోంది. లేకపోతే ఏమయ్యేట్టు?”

“లేకపోతే ఆయన చెయ్యి జూపనే జాపడూ,” అన్నాడు శేఖరం.

అతను ఇంటా బైటా కూడా ఆఫీసరుకి జవాబుదారీగా మాట్లాడితేనే పద కి మంట.

“జాపడు. అసలుసంగతి చెప్పేస్తే మొక్కోపం. మోరే అతని కా అలుసిచ్చేరు. మిగిలిన వాళ్లందర్నీ లేకే ఆయన పీక్కు తినడం లేదంటారా? మా అన్నయ్యగారింటి పక్కనుండే రామారావుగారి పెళ్ళాన్ని కనుక్కున్నాన్నేను. ఇంకెవరిమోదా ఇలా నిత్య సవారీ లేదటే ?” అంది పద్మ,

శేఖరం మాట్లాడలేదు.

అతను మాట్టాడలేడు.

బ్రాంచి మేనేజరు నారాయణగారు శేఖరానికి పినతండ్రి తోడల్టుడికి అన్నగారి కొడుకు దూరపు చుట్టం అనైనా అక్ష్యపెట్టక 'సెలక్షను కెళినప్పుడు శేఖరం ఎందుకేనా మంచిదని ఆయన్నీ చూశాడు." చూసి నందుకు అయ్యో అని నారాయణగారు సమయంచూసి తను చెప్పవలసిన మాటలు నాలుగూ డ్జైరెక్టరుగారితో చెప్పాడు. చెప్పి నందుకు శేఖరానికి పనైంది. ఉన్న ఊర్జో నూటముప్పయి రూపాయల ఆద్యోగం దొరికింది. స్టైెగా చుట్టం ఆయిన నారాయణగారి చేతికిందనే దొరికింది.

“ఒహ అఆర్నెల్లపొటు కొత్తలో పనిలో లోటుపొట్టొచ్చినా నేను సవిరించుకు పోతాన్లే” అని నారాయణగారు హామికూడా ఇచ్చారు. రెండుమూడుసార్లు ఆయనే సూచించగా వుద్యోగానిక్షి అర్జరు రాకమునుపే నారాయణగారింటికి నువ్వుల బస్తా వొకటీ, ఒక చింతచెట్టు కర్రలూ చదివించుకున్నాడు శేఖరం, నువ్వుల్తోటీ కర్రల్తోటీ కొంత పీడొదిలిందిగదా అని సరిపుచ్చుకున్నారు శేఖరం దంపతులు, ఏదో అలా అనుకోవాలి గాబట్టి.

లై

ఈత అంతతో పీడ వొదిల్తే బాగానే వుణ్దు,

'శేఖరానికి పంపకంలో వొచ్చిన వేమిటేమిటో అన్నీ నారాయణగారు తెలుసుకున్నారు. మామిడితోటా, చుట్టూ చింతచెట్టకోరడా. రెండు మూడెకరాలు కాలవకింది మాగాణీ, ఇంట్లో ఆయిదు కొబ్బరిచెట్టూ, దొడ్డో ఆవూ పాదులూనూ.

మొదటేడాది మామిడితోట్టోవి బుట్టెడు పళ్ళు"పిల్లలు తింటా” రని శేఖరం స్వయంగా పట్టించుకెళ్ళాడు. అంతే.

అక్కణ్మించీ ఏది కావలసినా వారే కబురు చేసేవారు. ధాన్యప్పంట నూర్పిడులై బస్తాల కెక్కించిన మూడో నాడు శేఖరాన్ని అయిదున్నర దాకా ఆఫీసులో వుంచేసి గదికి కబురెట్టారు. నారాయణగారు. అయిదు నిమిషాలు బైటే నిలబెట్టి ఏదో పెద్దరిటర్ను చెక్‌ చేయడం మొదలెట్టాడు. ఆనక రమ్మని సంజ్ఞచేశాడు. “మరేం లేదూ, కొత్తధాన్యం నూర్చులైనట్టున్నాయి. ఓ రెండు బస్తాలు చవగ్గా కొని పెడతావనీ- “ఊం అన్నాడు శేఖరం. “నువ్వు సేద్యం చేయిస్తున్నావు గనక ధరవర్డు మోసం లేకుండా తెలుస్తాయనీ-” మళ్ళీ “ఊం” అన్నాడు శేఖరం. “బస్తా ఇరవై ఒక్క రూపాయీ అయిదణాలట... నిన్న రేడియోలో చెబుతూ ౦టే ఆహాం అనుకున్నాను.” శేఖరానిక్తి నవ్వొచ్చింది. ఆపుకుని “ఎన్ని బస్తాలు వేయించమంటారు, ఇంటికేనా?' ఆ ఇంటికే - అందాకా నాలుగు బస్తాలు వేయించు. ఆనక చూసుకుందాం” అన్నారు నారాయణగారు. ల దరు నష్టే గాని రేడియోలో చెప్పినధరకి ఎవరైనా యిస్తారా? - తనే ఇవ్వాలితేన గ్గిరున్నాయని, చవగ్గా అంటే తనే ఇస్తాడనీ, తనకైతే డబ్బు ఇవ్వనే అక్కగ్లేదనీ; ర నం ఇప్పుడివ్వక్కర్లేదనీ తెలిసి అడిగారు. తెలుసుకొని నాలుగు బసాలు తోలించుకెళ్ళాడు శ్రఖరం. తోటోటే బ్రొడు “క(ర్రలైపో వొచ్చాయి, బజార్జో కర్రనమ శకమైంది దొరకడం లేదుటౌః శేఖరం గారి ల ౫ మౌమిడిచెట్టో చింతచెట్టో కొట్టించమనూ, ధర అెక్ష. జూసుకుంటారు అయ్యగారు- అని నారాయ; రి ఎంటి ॥ క్క ఇగారి భార్య కబురంపింది. ధర లెక్క జూసుకోవడమంటే శేఖరానికీ, పర్మకీ తెలుసు. అమ్మాయికి సమ్మంధం కుదుర్తే ఆంజనేయస్వామికి పాతిక కొబ్బరి కాయలు కొ డారు ని మైకు ట్‌. శేఖరంగారింట్లో చెట్లకి వున్నాయేమో దిరపించి తీసుకు రమ్మని మరోనాడు బంట్‌ తు చెట్టెక్కేవాణ్ణి వాడి నగల్లో సహా వెంటబెట్టుకు మరీ వొచ్చాడా బంట్రోతు, ఎవరింట్లోంచో తెచ్చిన కాయలు కొడితే మొక్కు చెల్లుతుందిటండీ?” అంది పద్మ - త. ్రైర్‌ పరం పైల్సులో అన్ని తప్పుడురాతలే. క్వారీ ప్రగస్‌ రటర్న చాటంత స్టేటుమెంటూ అమినినోసుకి పంపవలసిన స్టేటుమెంటు అంత కొక్కిరి బిక్కిరిగా ఎవరన్నా తయారుచేస్తారొ!' కుతసా కథలు - భరాగో

ల నోరు మెదపలేదు శేఖరం, సంగతి (గ్రహించి.

“చుట్టాలొచ్చారు; ఊళ్లో పాలు దారకటంలేదు.' ఆంటూ చెంబుపట్టుకొస్తాడు బంట్రోతు. నారాయణగారి విధవక్కగారు రెండేసి రోజుల కోసారొచ్చి “బీరపాదు భలేకాసిందమ్మోయ్‌,” అనో, “ఈ దొండబడ్డు మా పెరట్లో వెయ్యమంటే వెయ్యరు.” అనో “అబ్బ, ఏం బెండకాయలే, నవ నవలాడిపోతున్నాయ్‌,” అనో అంటూ సజ్ఞాడు కూరలూ పట్టుకుపోతుంది.

“పెన్నిగారూ, సాయంకాలంపూట బంట్రోతు నోసారి పంపిస్తూ వుందుర్హూ నీళ్ళు పోస్తాడు పాదులికీ-” అంది పద్మ ఓ నాడు.

“ఆం వాడికెక్కడ తీరుతుంది లేవేపిల్లా. తీరికున్నా ఆలంఖిణీ రానిస్తుందా? ఎంతసేపూ ఆఫీసుకీ ఇంటికీ తిప్పి చంపుతుంది వాణ్ణి. అయినా ఈ కాసింది చాల్లెద్దూ, నీకా, పిల్లా పీచూ లేరు, రోజుకి రెండు కాయలు చాలు మా యిద్దరికీనీ; కాయకపోతే కొబ్బరికాయలుండనే వున్నాయ్‌. పప్పేసి ఒండుకుంటే కొబ్బరకాయలాటికూరేది?” అంటూ చక్కాపోతుందావిడ.

ఆవిడ ఈవిణ్మి శూర్పణఖ అంటుంది. ఈ విడ ఆవిణ్ఞి మండోదరి అంటుంది. ఈ అదునుచూసి పద్మ నారాయణ గార్షి రావణాసురుడంది.

ఇంట్లోంచి అన్నీ పట్టుకుపోవడంతో ఆగిపోతే బాగానే వులు,

శేఖరానికి సుబ్బారాయుడని ఓ అన్న గారున్నారు. ఆయనహైస్కూల్లో మేష్టరు. శేఖరాన్ని “'టాకిలో చేసికూతుర్నీ కొడుకునీ ఆయనదగ్గర డబ్బివ్వని ఏర్పాటుమోద ప్రయివేటుకి పెట్తారు

ల్‌ నారాయణగారు. “పిల్లలు 'పైవాళ్ళంటే గొప్ప సిగ్గుపడుతున్నారోయి, ఆ సూర్యారావు మేష్టరు చూసీవ్నా అత నాడపిల్లల వేపు అదోలా చూస్తాడని మా అమ్మాయి కంప్లెయిన్‌చేస్తోంది. అందుకని మి అన్నయ్యగారిదగ్గిర ఈ ఏర్పాటు నువ్వుచేస్తావని ... పోనీ వాణ్ణి ఇంకోచోటికి పంపుదామా అంటే అది వూరుకోదే; తమ్ముడు నాతోటే వుండాలంటుంది...!” అన్నారాయన. శేఖరం ఏదో అన్నాడు. అది ఆయనకి తందానతానే.

“శేఖరం, మో నారాయణగౌరి కెంత జీతంరా?” అన్నాడు సుబ్బారాయుడు.

“నాలుగొందలిరవై.”

“పిల్లలకి డబ్బిచ్చి ప్రయివేటు కూడా చెప్పించుకోలేడుట్రా ఆయన? ఏంచేస్తాడో జీతం అంతానూ? - ఛీ! ఇది మరీ అన్యాయంగా వుంది. ఏమిట్రా నువ్వింతలా లొంగిపోయేవూ; నాకు తెలీకడుగుతానూ?”

“ఏమిటో అన్నయ్యా- ఆ దిక్కుమాలిన [గ్రహం నాతోటి సరిపెడుతుందనుకుంటే, మి అందర్నీ పీక్కుతింటోంది -” అని విచారించాడు శేఖరం.

“అబ్బెబ్బే, నువ్వలా ఇదవకు... వెధవది నేనేంవీళ్ళకోసం వేరే శ్రమ పడక్కర్లేదుగా, వాళ్లిదరి క్లాసుల వాళ్ళూ నాదగ్గరున్నారు. వాళ్ళతో బాటే వీళ్లూ వుంటారు. దానికేముంది గానీ, ప్రీిక్త సంగతడిగాను.”

ఒక రోజున పద్మా, శేఖరం ఆలోచనలో పడ్డారు. ఉద్యోగం కోసం ఆయన దగ్గిరికి వెళ్లడం

లం దగ్గిర్నుంచి ఇవాళ్చిదాకా మొగుడు వాళ్ళకే అంకితమైపోయి ఈ దిక్కుమాలిన నూట ఏనబై జలగా - కునిషి

భా రూపాయలకోసం ఇలా హైరాణాపడిపోయి దారిదోపిడీ అయిపోవడం పద్మకేమో నచ్చలేదు. ఇంతకంటే దగ్గిరుండి సేరీచూసుకుంటే గడవకపోదు.

“నెల్లాళ్ళు సెలవైనా పెడుదురూ!” అంది పద్మ కొసకి.

“శేఖరం శెలవు నారాయణగారు రికమెండ్‌ చేశారు. అంతేగాదు. “ఆర్హర్సు వాస్తాయన్న ఆశతో, అతన్ని రిలీవుకూడా చేశారు.

“చూడూ, చంటివాడికి హార్లిక్సు దారకడంలేదు. మో ఆవుని మా యింట్లో కట్టెయ్యించు, నువ్వెలాగా మి అత్తారింటికి వెళతానంటున్నావు గనక - ఈ నెల్హాళ్ళూ పోయాక మళ్ళీ మోయింటికి తోలించుకుందువుగాని” అన్నాడు,

“మా పాలికాపుతో చెప్పు; పెరటివేపు వేసే తాళం మా యింట్లో యిమ్మని. కొబ్బరి కాయలూ, కూరగాయలూ అవసరమైతే తీసుకుంటారు .. ఊ?”

“అలా గేనండి.” జ్జ లి ఆం పుట్టింటికి వెళ్తే పద దే "పైచెయ్యి. ఆమె వాళ్ళ నాన్నగారితో అప్పుడూ, అప్పుడూ రావణాసురుడి దురంతాలు అన్నీ రిపోర్టు చేసేసింది. నారాయణగారు లక్ష్మయ్యగారికి ఏదో దగ్గిర బంధువే. అయినా ఇందులో ఆయన కలగజేసుకునే దేం కనిపించలేదు. ర్యా ఓనెల్తాళపొటు తప్పుకున్నాడుగొ: ఆనక చూసుకోవచ్చు. అన్నాడాయన తాపీగా. వన ఆయన కలగజేసుకోవచ్చు.” అన్నాడాయన తాపీగా. పటు “ఏం తప్పించుకోడం నాన్నా! వారం రోజులు అయ్యేపోయిందా, ఇక ఇరవై రోజులుంది వస్షమని. వెళ్ళ వెళ్లగానే ఆవుని తోలమని కబురు చేశామనుకో: ఆయన, పిల్లాడికి ఆపాలు ఇ మ్‌ శు నచ్చడంలేదోయి. రోజూ మరో చెంబుడు పాలు పంపిస్తూ వుండు అంటా తెల్సా సరికి అర్థశేరు చెంబిచ్చి బంట్రోతుని తోల్తారు,. ఇహ అక్కణ్లించీ ఆవూ స్పీడ్రా మనఎ, లూ పెరుగూ వాళ్ళవీనూ,” అంది పద్మ. న లక్ష్మయ్యగా రు నవ్వారు, “ఆం అలా ఎందుకవుతుంది గానీ -” అని. నేనందు అయ్యో, నే చెప్తే నమ్మవు నాన్నా! ఆయన్నడ్డుగు - మొహం వుంది, అద్దంవుంది! మధ్య 0 కు? ఆయన దగ్గ రీయ నసలు మాటాడ్రు. ఓ సా రేమయిందనుకున్నావ్‌ మొదట పట్టుకల్లిన సాలుగుబిస్తాల గ్థాన్నానక డబ్బివ్వలేదని అక్కసుకొద్దినూ రెండోసారి ధాన్యానికి కబురు రౌగొ చెప నున్నో పక్కకి ససి నేను ముందుకెళ్ళి, “ధాన్యం లేవుట, ధర మంచిదొస్తే అమ్మేశార్డ అని తచ్చీటు వను! ఆ తరవాత మూడు నాలుగు రోజుల్దాకా ఈయరాసిన కాయితాలస్టీ = అవేవో యక, చ న క్స్‌స ట, అం పద్మ గబా. ట్లన్నీ తప్పుటా. రోజూ రాత్రి పదీపదకొండుదాకా ఆఫీసువర్కే అవునటోయ్‌?” అన్నారు లక్ష్మయ్య గారు, కూతురుకేసి తిరిగి నవ్వుతూ. భుఆసా కథలు - భరాగో

లా 7 శేఖరం తీరుబాటుగా “ఆ పోనిస్తురూ, మో అమ్మాయికన్నీ భూతద్దంలోంచి చూసినట్టవుపడ తాయి,” అన్నాడు.

“ఊరుకోండూరుకోండి. చెప్పుకోడానికి సిగ్గేస్తూం దనక : ఇంకా ఇక్కడ కూడా ఆయన్ని వెనకేసుకురావడం ఎందుకూ? - నేనన్నదాన్లో ఒక్క అక్షరం అబద్దంలేదు నాన్నా!” అంది పద్మ -

“వాడికిన్ని టేక్షిక్సు ఎలా వొచ్చాయీ అని చూస్తున్నాను. చిన్నప్పుడు స్కూల్లో అన్నీ జీరోలూ, బాడీగార్జ్హులూ వొచ్చేవి. రోజూ ఇంటికిపోతూ అందరిచేతా తన్నులు తిని పోయేవాడు. అలాంటివాడు గూడా ఇంత గడుసుతనం నేర్చాడన్నమాట. -”

“అతనే కాదునాన్నా, వాళ్లింట్లో ఇంతపిల్లదగ్గిర్నించీనూ; వాళ్ళక్కయ్యగారు, వాళ్ళావిడా, అందరూను, ప్రపంచం తల్లకిందులైపోయి, వీళ్లకి వుద్యోగాలు పోయినా సరే, దారిదోపిడ్‌ చేసి బతికేస్తారు నాన్నా, వాళ్ళూ,” అంది పద్మ,

“పోనీవోపని చెయ్యకూడదుటోయ్‌!”

“ఏంటండీ?”

“ట్రాన్స్‌ఫరుకి ఎప్లయి చెయ్యి-”

“అబ్బే-చెయ్యరండి.”

“వీళ్లు చెయ్యనివ్వరనుకో-కాదు. "హైద్రాబాద్‌ వెళ్ళి డైరెక్టరాఫీసులో నాకు తెలిసినత నున్నాడు, అతనిద్వారా ఏమన్నా సాధించుకోగూడదూ?”

శేఖరం ఆలోచిస్తున్నాడు.

అతను ఊఅనడేం, అని పద్మ ఆలోచిస్తోంది.

“ఏం? ఇష్టంలేదా? - ఆయన్ని వొదిలి వుండలేరు; నాకు తెలుసు.” నివ్వవూ? ఇప్పుడే బండేక్కేయ మంటావా యేమిటి? - భలేదానివే -”

నే ఆం ఆర్జం

శేఖరం శేలవయిపోయింది. ఆర్జర్భ్సురాక్రపోడాన్ని ఇంకా పాత ఆఫీసులోనే పనిచెయ్యవలి సొచ్చింది. (ట్రాన్సరు కాయితాలు వొస్తాయని ఎదురుచూస్తున్నాడు. సుమారొక వారంరోజుల్జ్దాకా నారాయణగారు దేనికీ కబుర్జు పెట్టడంలేదు. శేఖరం తను బదిలీకి దరఖాస్తు పెట్టుకోడం ఈయనకి తెలిసిందేమో అనుకున్నాడు. "సెలవులో వుండడాన్ని ఆ దరఖాస్తు డైరిక్షరుగారాపీసులో స్వయంగా ఇచ్చేశాడు. అదే డ్యూటీమిద వుంటే ఈయన ద్వారా వెళ్ళవలిసింది. ఈయన ఎలాగూ కానివ్వడు. ఇప్పుడు తన ట్రొన్నృరు కాయితం ఈయనకి గాని రిఫర్‌ చేశారేమో అని ఓవిధంగా జంకుగాను వుంది; ఓవిధంగా మొండి ధైర్యమూవుంది. తను మునపట్లా వినయం చూపించడం లేదు. ఈ నాలుగు రోజులకీ మామూలుగా వుంటేనే మంచిదీ, అనుకున్నాడు శేఖరం. కాని ఏదో శక్తి అతన్ని

పూర్వంలా వినయంగా ఉండనివ్వటంలేదు. తను డైరెక్టరుగారాఫిసులో చేసిన ఏర్పాటువల్ల అతనిక్తి ఇహ నారాయణగార్ని లెక్ర్రచేయవలసిన అవసరం లేకపోయింది. చేదామనుకున్నా చెయ్యలేక పోతున్నాడు,

జలగొ - కునిషీ

త లలా ఓనాటి సాయంకాలం క్షబ్‌నించి ఇంటికొచ్చేసరికి పద్మ గొంతుబైటికి వినిపిస్తోంది. 'ఆవు ఉట్టి పోయిందోయ్‌, రాత్రి పూట అసలు ఇన్ని చుక్కలుకూడా ఇవ్వడం మానేసింది. ఆయనగారు తాగటానికి - చూశావుగా, ఇప్పుడే పావుశేరు పాలుపోసి వెళ్ళింది పాలమనిషి' అంటోంది ఎవరితోటో. వాడెవడో కాదు. “యమధర్మరాజు బంట్రోతు.” “అవునండమ్మగారు, చూసినాను,” అంటూ వాడు మెట్టుదిగివెళ్ళిపోయాడు. లోపలికి రాగానే “మళ్లీ ఏమిటి?”అన్నాడు శేఖరం. “ఇంకేముందీ, మో నారాయణగారి దాడి. పాలకోసం చెంబిచ్చి పంపాడు.” “్‌హెల్రు కొన్నానంటావేమిటి నువ్వూ?” “అఆ నేనెందుకు కొంటానూ, నూనిమనిషివాడొచ్చేసరికి గుమ్మందిగి వెళ్తోంది. అదే పాలమనిషన్నాను. - మో ఆర్షర్సీమన్నా వొచ్చాయా?” కాళ్ళు కడుక్కోడానికి నీళ్ళిస్తూ పద్మ 'ఇవాళ మోరు రాసిన ఆఫీసు కాయితాలన్నీ తప్పేనా?" అన్నది. ఇలా ఇంట్టో వాళ్ళకి ఆఫీసూ, ఆఫీసరుకి ఇల్లూ అర్థమైపోయి తను దిగమింగుకున్న సంగతులు మళ్ళీ మళ్ళీ చెప్పుకోడం శేఖరానికి చాలా అసౌకర్యంగానే వుంది. కాని ఏం చేస్తాడు! - ఇంకెన్నాళ్ళులే.... ఆరోజు వుదయం నారాయణ గారి పనిమనిషి “కూరలేమన్నా వుంటే పంపమన్నారమ్మా అంటూ వొస్తే దానికి దొడ్డంతా చూపించింది పద్మ. చూపిస్తూ “చూశావే గంగీ- నెల్దాళ్ళు తాళం ముచ్చామా, మనిష్షి వున్నాడుగదా; కాస్త చూడొద్దూ? కూరలు కాస్తే పట్టుకెళ్లమేగాని పాదులకి ంచెం నీళ్ళు పాయ్యడమనీ, పశువులు కుమ్మకురిడాచూడ్డమనీ వుండక్కర్లేదుటే? - లజ కౌళం వైయ్యకుండా వాళ్ళ బంట్రోతు వాదిలేశాట్ట, దొడ్డో దున్న పోతులు )ర్వవాశనంచేసేశాయి. అనుకుందామంటే వల్లగాదు.ఇదుగో ఇల్లారా, బెండకాయలున్నట్టున్నా ఏట్టుకెళ్ళు.” అంది, ౯ ౯ బెండకాయలు మొత్తం ఎనిమిది వున్నాయి. శే ॥| ఇయిగోనమా - ఇయి ఆరు మాత్రం ఏటిజేసుకుంతారమ్మా, గంపెడు సంసారం ల జ్వవైరుసులోనన్నా ఏసీసుకోండి,” అని గంగమ్మ అవి అక్కడపోసింది. కాని పద్మ తీసుకోలేదు. || బారు బబార్నించి తెస్తార్లేవే, పట్టుకుపో, దొడ్లోకూరలుు మరో నాడు వొండుకు తిన్నామా మిట?” అంటూ దానికే ఇచ్చేసింది. స్ట ఆ మూడోనాడు నారాయణగారే శేఖరాన్ని కేక్రసి మిటోయ్‌ విశేషాలు?” అన్నాడు- బ్చే, ఏముందండీ -” అన్నాడు శేఖరం. “ప్రయివేట్టు చెదితే మేష్టర్లని శిక్షిస్తున్నారుటోయి.” “అలాగాండీ?” “మవ్వీమధ్య మా అన్నయ్యగార్ని కలవలేదుటోయి?” కనుక్కుంటానండి.” కనుక్కోడం దేనిక్షి లే - నిజంగానే ప్రయివేట్టు చెప్పనివ్వడంలేదుట, నేనూ విన్నాను " కఆసా కథలు - భరెగో

పనన. ప!

“అయి”

“ఒహలాచేస్తే బావుంటుందేమో.”

“ఎలాగండీ?”

“ఏదో ఈపరిక్ష లొకటి దగ్గరికొచ్చేయి గదూ, కంటిన్యూటీ తప్పించేస్తే పిల్లలు ఆ వొచ్చిన ముక్కలుకూడా మరిచిపోతారనీ - నువ్వేం అనుకోనంటే చెప్తాను.”

“హెయోెల అనుకోడానికేముందండీ-”

“ఏం లేదు. నువ్వు పొద్దుటే వోగంట చెప్పి పోతూ వుండు - ఏవో ఎలిమెంటరీ మేధమెటిక్సు, అవేగా! చెప్పగలవనుకుంటాను.”

“చెప్పలేక పోడమేంగానండీ-కొంచెం నేర్చుగోవాలి ముందర.”

“ఏమిటోయి మరీ చెప్తావు, నిన్న మొన్న వొచ్చావు న్కూల్నించి, నాకేం జ్ఞాపకం లేదనుకున్నావుటోయ్‌, నువ్వుచదువుకోడం, ఉద్యోగానికి రావటం-అంతా నిన్న మొన్న గదుటోయ్‌?'

“ఏం నిన్న మొన్న సార్‌1?” ఉద్యోగం మూడేళ్ళూ, కాలేజీస్టడీన్‌ నాలుగేళ్లూ మొత్తం ఏడేళ్లయిపోయిందండి | ఇప్పుడిహ జ్ఞాపకం ఎక్కడలెండి. నేర్చుకోడమే మళ్ళీనూ, ఆందులో ఈ ఆఫీసుల్లో తల దూర్చినతరవాత మెదడు చిత్రిక పట్టినట్టు బల్ల పరుపుగా ఐపోయీా, మొద్దెక్కి పోతుందండీ.” న్‌

“అబ్బ, అబ్బ -చాలా చెప్పావే!”

“పోనీ మొరంతగా చెబుతున్నారు గనక ప్రయత్నిస్తాన్తెండి. రెండుమూడు రోజులు.”

“అలాగే కానీ -”

మొత్తంమౌద ధైర్యంగానే మాట్లాడా ననుక్షున్నాడు శేఖరం. రేపట్నుంచీ పొద్దుటే వెళ్ళాలిగాబోలు. ఎలాగేనా నారాయణగారు కార్యసాధకుడే, తన చేత అవుననిపించేడు. - ఏ మేనా ఇది ఎన్నాళ్ళో సాగనివ్వకూడదు. గుంట వెధవ లిద్దరికీ పెద్ద పెద్ద తెగని లెక్కలు ఇచ్చేసి ఏదో చదువుకుంటూ గడిపేస్తే సరి - ఎలా గేనా వాళ్లింటికెళ్లడం, అక్కడ భజనా యివి తప్పేటట్టులేవు. కానీలే! పదిలో పదకొండు.

“నువ్వేదో ట్రాన్స)రుకి పిటిషను పెట్టినట్టున్నావు, మొన్న లీవులో వునప్పుడు, - ఆది రిటర్నై వచ్చింది. నాతో చెప్పలేకపోయావుటోయ్‌, నేను ముందే చెబుదునూ? కంపెనీ ఇంటరెస్టులో నిన్ను ఉన్న వూళ్లోంచి కదపరుగా[” అన్నారు నారాయణ గారు.

పిడుగుపడ్డం శేఖరం ఎప్పుడూ చూడలేదు. కాని ఇప్పుడీ వార్త ఆతనికిచ్చిన షాకు తగిలి పిడుగే జ్ఞాపకానికొచ్చింది.

వారంరోజుల బట్టీ నారాయణగారు చూసిన చూపులకి అర్ధం బోధపడింది.

ఇప్పుడేం సాధనం? ఇహ ఈయన మామూలు దాడి నిరాటంకంగా జరుపు కుంటాడు. తను మునపట్లాగే సరఫరాలు చేస్తూ వుండాలి. చాలా అన్యాయంగా వుంది.

9,

ఏదోచెప్పేసి క్షబ్బుకయినా వెళ్లకుండా యింటికొచ్చాడు.

“ఏమండీ ఆర్హర్సు వొచ్చాయా?” అంటూ ఎదురొచ్చింది పద్మ- జలగొ - కునిషీ

00

“ఏం ఆర్హర్పో పాడు - అంతా తారుమారైంది,” ఆంటూ చతికిలపడ్డాడు శేఖరం.

“అలా నిరుత్సాహపడిపోతారేం, - వొక్కొక్కటే దాటుకొస్తున్నాంగా, వాస్తాయి లెండి వెధవార్డర్సు మరి నాలుగు రోజుల్లో మనిష్టమా ఏమిటి,” అని సముదాయించ బోయింది పద్మ.

శేఖరం మాట్లాడలేదు.

“నేనో తమాషా చేశాను; చెప్పనా?”అంది పద్మ-శేఖరం నిరుత్సాహంగా వుంటే ఆవిడికి తోచదు.

“తమాషాలాగానే వుంది. కాళ్ళు కడుక్కుందికి నీళ్ళియ్యి.” అంటూ బూటుతీసి పంట్లాం విప్పుకొని లుంగీ చుట్టబెట్టుకున్నాడు శేఖరం.

“మన్న మధ్యాన్నం వూసుపోక మో అన్నయ్యగారింటికెళ్లి ఆయన్తో చెప్పాను- మేష్టరు '్రయివేట్లు చెబితే పట్టకుంటున్నారన్న నేంతోటీ ఆ నారాయణగారి పిల్లల్ని మానిపించేయమని. వాళ్ళని ఇవాళ నించీ రావొద్దని చెప్పేర్ద. వాళ్లు రావడం మానేశార్ద కూడాను,” అని ఎంతో వుత్సాహంగా చెప్పింది పద్మ - స్త న

“మా నేశారా, భలేవుపకారం చేశావు నాక్షు. ఇహరేపట్నుంచీ పిల్లల కా (శ్రమే తప్పింది. నన్ను రోజు వాళ్లింటికెళ్లి వోగంట చెప్పి పామ్మన్నాడాయన,” అన్నాడు శేఖరం. విసుగ్గా.

జరిగిందంతా విని పద్మ ఎంతో నొచ్చుకుంది. “పొరపాటుచేసి మో మనస్సు కష్టపెట్టానండీ, ఏం చెయ్యమంటారు చెప్పండీ, మారు పడుతున్న బాధలు చూసి ఏదో చేద్దామనుకొని పప్పులో అడుగేశాను,” అంది క్షమించమని ఆడగడానికేనా నోర్రాక.

ఏం చేస్తాం? నువ్వూ నేనూ ఒక ర్నొకరు ఊరడించుకోడమే” అన్నాడు శేఖరం. అంతకంటే అతనికీ తోచలేదు.

చట! దిక్కుమాలిన ఉద్యోగం!” అంది పద్మ,

శరం మానదల్ఫుకోలేదు. “ఎలకలున్నాయని కుంటామంటే వెరర్రిదానా?

॥ ఇల్లు కొల్సుకుం' 'ప్రతిఘటిస్తే బ్రిటిషువాడంతటివాడు పారిపోయాడు. ఎలాగేనా నరట్పేతీరతాను!” అన్నాడు. పనిక్రరార్త కం :లదొలు పాద్పటే 'ఫైవేటు' క వెళ్లాడు. కాని పిల్లలిద్దరికీ కొడా శేశరం టీచింగు మష్టారకేనా ఇం్టీలే దు. నాళ్ళు తెలీదన్న లెక్కలు ఇతనికీ తెలిసేవి కాదు. ఇతనిచ్చే లెక్కలు వ్య ఇంగ్‌పులో చై కవన. గుంటూరు చాంతాళ్ళంతేసి పొడుగు సాగే లెక్కలూ ఇంగ్లీషు పొరాన్ని నాన్నా జ ష్‌ లెలుగ్‌లో చెప్పేసే మేష్టారూ పిల్లలే అక్కర్తేదనేశారు. “మేం చేరేగా చదువుకుంటాం న్నా, ఇ ప్రరంరోబాలేగా?ా అంది వాళ్ళిమ్మాయి, ఓ కై సాయంకాలం.

అ నాయంకాలమే శేఖరం చొచ్చినవుత్తరం ది ఇంటికొచ్చేసరికి పద్మ హైదరాబాద్‌ నించాబనజ రం చింది. డబ్బంతాపోయి పనిజరగలేదు నిన్నేంచేస్తానో మక్‌ అని ఆ గుమాస్తామౌద కోపంతో

రు బోరుగాచింపి చూసుకున్నా డు. ర్తాః కుదరనట నే చెప్పిన (ప్రకారం చేయించడానికి గాని, వెంటనే జాబురాయడినికిగాని, సావక్తొ శం వుటప్‌ చట చిళిసున్నాను. మి పిటీషను చూసి డైరెక్టరుగారు మో ఎపాయింట్‌ మెంటుషీటు తిరిగొల్చింది థ్‌సని ఆర్డర్సు వేశారు. ఆ ప్రకారం పుటప్‌ చేశాం. మరో వారంరోజులకి ఫైలు బాధాలేకుంద ౭ రువన్నది మ్‌ స్థగ్రామమనిన్న అందుచేత అక్కడే మిరు ఎక్కువ ్రద్దతో ఏ చేస్తారనీ కంపె ఇంటరెస్టు మనుషులచేత ఇబ్బందిలేకుండా సాధ్యమైనంత కులసా కథలు - భరొగో

ాాాాాాక01 ఎక్కువ పనిచేయించుకోడమే అనీ నోటురాసి పిటీషను తిప్పేయమని ఆర్డర్సు వేశారు. కాగాపోగొ, మోకు ఏదో ఒకటి చెయ్యాలి గాబట్టి ఇలా చేస్తున్నాము.

మో బ్రాంచి మేనేజరుగారు ఈమె పదిహేనవ తేదీ నించీ వాళ్లమ్మాయి 'పెళ్లికని శెలవుపెట్టారు. నెల్లాళ్ళు సెలవుగనక మరోమనిషిని ఎలాగూ వెయ్యాలని, మో బ్రాంచి హెడ్డు గుమస్తా ధనంజయరావు గార్ని 'ప్రామోట్‌చేస్తూ నారాయణగారికి సెలవు మంజూరు చేయించాం. సెలవనంతరం నారాయణగారు జాయినవడానికి వారికిప్పుడిప్పుడే ఆర్డర్సు వేయించలేదు. అప్పటికి భద్రాచలంలో బోసుగారు ర్షిటైరవుతారు. ఆయన స్టానే ఈయన్ని అక్కడ జాయినవమని ఆర్హర్సు అప్పుడు పంపే యేర్పాటు చేస్తాము. మీరీ విషయం గుట్టుగా వుంచుకొని ఈ పదిహేనుదాకా నింపాదిగా గడిపివేయండి... మి మామగార్నించి వుత్తరాలు లేవు- వెంటనే జాబు (వ్రాయించండి.

మర్నాడు శేఖరం చాలా హుషారుగా నారాయణగారింటికి వెళ్ళాడు. పిల్లలు వాళ్లే చదువుకుంటున్నారు, రోజూ తను పిలిస్తే తప్ప రాలేనివాళ్ళు-

శ్రీ నారాయణగారే పలకరించారు - "నీకు శ్రమెందుకని వాళ్లనే చదువుకోమన్నా నోయ్‌.”

“ఆదేమండీ - ?”

“సెల్ఫుస్టడీ మంచిది. - చూడూ, అమ్మాయి పెళ్ళి రేపు ఇరవై రెండుని స్టిరపడింది; నీకు తెలుసుగా. - ఎక్కడా మంచి నెయ్యి దొరకడంలేదు. మనిషిని పంపిస్తాను; మో మామగారికి వుత్తరంరాసి రెండు డబ్బాలు నెయ్యి జతపర్భమందూ! డబ్బు లెక్కజూసుకుందాం.”

“ఎప్పటికండీ, ఇరవై రెండోతారీక్కా? ఓహ్‌! చాల్నాట్రైముందిగా! అప్పటిమాట చూసుకొవొచ్చు లెండి!” అని మరీ వుషారుగా ఇవతలికొచ్చాడు శేఖరం.

వు “ఆం(్రవ్యతికో వీక్లీ : 10-22-58) యయ: జలగ - కునిషీ తియయ

. ర5657 ౧౦గ౧౦|గా౭౧/ గ౦గ న 1. రి: 22744 ౧466 16641021! 510/6 య... ' (౫/౧01ఆ24ల ఎ ంగం6 11661011 540163 న. (4111) నేజ్రండ64 11641021 గ్రీలంట. ._ 9౧4౧౧౧4౦౬౯౮౧104 0191౧1806)70[%5 నన నం / వ. మం ౮110౧2 524020) 50661. . వం తిగికషగంటడ॥ -532001. 7” కుతసా కథలు - భరొగో

17. మట్టి లు కోదండ రామయ్య గారు తెలుసు కదా;” అని నేను (ప్రారంభించగానే రాజశేఖరం: “అబ్బో, ఆయనెక్కడ; రాకాసి పీనుగ! గడ్డిమేటు దగ్గిర కుక్క!” అన్నాడు. “అంటే, డబ్బు తిండా?” “అతనా? డబ్బా? తను తిండు; ఒకణ్ణి తిన్నివ్వడు. చెప్పేనుగా, గడ్డిమేటు దగ్గిర కుక్క... ఇంతకీ యేమిటి పని, మనకి అతన్లో?” నేను ప్రస్తుతం వున్న పరిస్థితుల్లో కోదండ రామయ్యగారే నన్ను బతికించాలి. ఇప్పుడు బతకడం లేదా అంటే - బతుకుతున్నాను. కానీ అప్పులూ ఖర్చులూ అనే వ్రణాల్లో ఇదీ ఒక బతుకేనా అని పించేస్తోంది. ఇంతకన్నా బాగా బతకాలనుకోడం తప్పుకాదు గదా ... ఇంతకీ నేనెవరికీ అన్యాయం చెయ్యక్థర్తేదు. మా నాన్నగారు రాజకీయ బాధితుడు. క్విట్టిండియా మూమెంట్లో వో మాటూ ఉప్పు సత్యా[గ్రహమప్పుడోమాటూ జైలుకెళ్లేరు. ఆస్తంతా కాం(గ్రెస్‌కిచ్చేసి మమ్మల్ని సత్రాల పాల్చేసేరు తప్పా ఏ మేలూ చెయ్యలేదు. అందుచేత - రాజకీయ బాధితులకి భూములిస్తున్నారుట, అప్లికేషను పెట్టండి - పోనీ, యెవర్షయినా ఆశ్రయించి కొంత భూమిసంపాదిస్తే ఏదో ఓ ఫలసాయం తీద్దాం: అని నేనంటే - ఒరే, నొకు తిండి పెట్టడానికి నీకు బరువైతే ఏ ఆరవిందాశ్రమానికో సేవాగ్రాంకో వెళిపోతానన్నారు తప్పా నేను చెప్పి నట్టు చైలేదు. చివరికి పోరగా పోరగా పన్నెండేళ్లకిందట ఆయన అప్లికేషను పెట్టేరు గాని అప్పటికే మంచి మంచి బంజరు భూములన్నీ అందరూ పంచేసుకోగా మాకొచ్చిన ఐదెకరాలూ వొట్టి గోతులూ వరకలూ అరణ్యమూ మిగిలింది. కానీ, టవునికి మరీ ఆంత దూరంగా లేదు గనక అటూ ఇటూ చూసి ఏ గృహనిర్మాణ సహకార సంఘానికో అమ్మేసుకుంటే ప్రస్తుతం ఉన్న రేట్ట ప్రకారం దగ్గిర దగ్గిర మూడు లక్షలు రావచ్చునని రెండేళ్ళుగా అడ్డమైన వాళ్ల కాళ్లు పడుతున్నాను. కానీ మా జాగా చూసి ఎవరూ ముందుకి రాడం లేదు. అన్నీ గోతులూ వరకలూనూ. పోనీ నేలంతా చదును చేయిద్దామంటే వరసగా రెంటబ్లైల్ల పాటు బుల్‌ డోజరు పనిచెయ్యాలి. అంటే రోజుకి నాలుగువందల చొప్పున అద్దె, యాభైరూపాయల చాప్పున డ్రయివరు బేటా; మనఖర్చులు యాబై మొత్తం ముష్పయివేలు పెట్టుబడి పెట్టాలి. ఎవరైనా కొంటామని ముందుకొచ్చి ఎడ్వాన్సిస్తే తప్ప పెట్టుబడి లేదు. పెట్టుబడి పెట్టి నేల చదును చేస్తే తప్ప బేరం రాదు. పెళ్లికుదిరితేగానీ పిచ్చికుదరదు; పిచ్చికుదిరితేగాని పెళ్లికుదరదూ అన్నట్టుంది. “ఈయన వో హౌన్‌ బిల్డింగ్‌ సొసైటీకి ప్రెశిడెంటుకదా; ఆ సొసైటీలో మెంబర్లు కొంచెం 103

10 ఎక్కువ మంది అవడంవల్ల రెండెకరాలూ మూడెకరాలూ చాలవుట. మాభూమి అంతా ఒక్కచోట ఏక ఇండికగానూ నల్బదరం గానూ ఉంది కదా. అంచేత మా భూమి అంతా ఆ సొసైటీ చేత కొనిపించి చదును చేయించుకుంటే వాళ్లకీ నాకూ కూడా సుఖం, అక్కడ ఎకరం లక్షరూపాయలకి పైగా వుంది. నాకు అరవై వేలిచ్చినా చాలు. అలా నాకు మూడులక్షలొస్తే నాయిల్లు తణఖా విడిపించుకొని బాగు చేయించుకుందికీ మా చెల్లెళ్ళిద్దరి పెళ్లిళ్లకీ చేసిన అప్పులూ వొడ్డీలూ కట్టేడానికీ సరిపోతుంది, గాజుల బేరం భోజనానికి సరి!”

“సరే, అడుగుదాం పద” అన్నాడు రాజశేఖరం.

కక తిం ఆర్థ్‌ం

“డబ్బంటే నాకు మట్టితో సమానం, తెల్సిందా?” ఎవరితోనో అంటూ ఇవతలికొచ్చేరు కోదండ రామయ్యగారు.“రాజోఖరం మీ గురించి నాకంతా చెప్పేడు. మీ నాన్నగొర్ని నేను స్వయంగా ఎరుగుదును కూడాను.” అన్నారు.

“అది మా ఆదృష్టం.”

“నా సంగతికూడా మీకు మీ ఫ్రెండు చెప్పే ఉంటాడు. రూలంటే రూలే. నాముష్పయి రెండేళ్ల సర్వీసులోనూ ఒక్కసారైనా కూడానూ రూలుకి ఒక్క ఇంచి అటుగొని ఇటుగాని బెసగలేదు. తెల్సిందా”ో

“ఆయి”

“మీ భూమి మా సొసైటీకి సమంగా సరిపోతుంది. ప్లాను మీద వర్కవుట్‌ చేసి చూసుకున్నాం. నాలుగు వందల గజాల జాగాలు ముప్పయి; రెండు వందలేభై గజాల స్థలాలు పదహారు; మాకు కా వాలి. ఇవి కాక పార్కు, రోడ్డు సైడు కాలవలు వీటికి మొత్తంలో మూడోవంతు పోతుంది. ఆ వంగా మీ భూమి నాలుగెకరాలతొంభై ఏడు సెంట్లూ సరిపోయింది. కానీ, భూమి చూసే సరికి

రు గారిపోయాను. అంతలేసి గోతులూ వరకలూ' వున్న భూమి కొనేసి ప్లాటు చేసి ఇళ్ళు కష్టసుకొండర్రా అని సాపైటీ మెంబర్లకి చెప్తే చెప్పుచ్చుకుని దవడపళ్ళు రొలగొఢురు. అం చేయి సదును చేయించి మరీరండి, మీరు ఎకరం అరవై వేలు చెప్తున్నార్ట కదా. భూమి

ంచి వప్పగిస్త్రే డెబ్బయివేల దాకా ముట్టచెప్పే పూచీ నాది. తెల్సిందా?”

తెల్సింది, తెల్సిందా అని ఆయన అంటే ఆయన మాట అక్కడికీ అయినట్టు, మనం మాట్లాడాలన్నమాట, ఉన “తెల్సిందండి. కాని పెట్టబడుంటే ఇన్నాళ్లైెందు కూరుకుంటానండి? ఆ భూమిని

ప్రదున్నట్టుగా వప్పగించుకుని ఎకరానికి డెబ్బయివేలు కాదండి; అరవై ఇప్పించినా చౌలండి. మీ మేలు మరిచిపోనండి.” అన్నాను. _ మీరేంటంటున్నారో నాకు తెలిసింది. అదేం కుదర్జు మనదగ్గిర. నేచెప్పానుగా: డబ్బు మట్టితో సమానం, నాక్తు! తెల్సిందా?”

తెల్సింది. ఇంక్ర ఆయన్లో నేనేం మాట్ట్లాడగల్ను?

ళ్‌ కనే ఆర్ట్‌ కుఆసా కథలు - భరాగో

ాత05

పది రోజుల తరవాత ఒకనాడు నేను ఆఫీసు నుంచి ఇంటికి వెళిపోతూ వుంటే ఎదుటి వేపునుంచి జీపులో వెళిపోతూ కనిపించేరు కోదండ రామయ్యగారు.“నమస్తే” అన్నట్టు నేను కుడి చెయ్యి ఆడించేను.

చూసీ చూడనట్టు వెళిపోయారే అని బాధపడుతూ వెనక్కి తిరిగి చూశాను. అల్లంత దూరాన్ని జీపు ఆగింది. ఆయన జీపుదిగి; రమ్మని నాకు చెయ్యి పూపారు. వెళ్లేను.

“ఏం చేసేరు, మీ భూమిమాట?” అని అడిగేరు “ఏం చెయ్యగల్ను సార్‌! ఆశక్తుణ్ణి. ఏదో రొండుపూట్ట్లా ఇంత భోంచేస్తూ చొక్కాలాగూ వేసుకుని తిరుగుతున్నానన్నమాటే గాని భూమి మరమ్మత్‌ చేయించాలంటే నా వశమా? ఇంతకీ ఘటనుండాలిసార్‌, ఎప్పుడు సంభవించే విపత్సంతోషాలు అప్పుడు సంభవించక మానవు కదా.”

“తండ్రి గారు రాజకీయవాది. కొడుకు గారు వేదాంతి.” అన్నారాయన, నా వీపు తట్టి.

“ఆళలు నిరాశలయ్యేక వేదాంతం పుడ్తుంది గాబోలండి.” అన్నాను.

“అదేం కాదుగానీ, శ్రద్ధగావినండి.” అన్నారాయన; నడుంమీద చెయ్యేసి నన్ను కొంచెం ఎడంగా లాక్కెల్లి.

వాళ్ళ బావమరిదిగారు ఢిల్లీనుంచి వచ్చేరుట. చవగ్గా దొరికితే ఓ పదెకరాల భూమి ఇళ్ళస్తలాలకోసం కొనే ప్రయత్నంలో వున్నారుట.

“మీరు రేపు ఆఫీసుకి సెలవుపెట్టేసి పదకొండు గంటలకల్లా మా ఆఫీసుకి రండి. అవేళకి అతన్ని కూడా అక్కడికి రమ్మంటాను. వీలుంటే ఓ మాటు జీపులోతీసికెళ్ళి మనసైటు చూపించేద్దాం. ఆతని కేమాత్రం నచ్చినా రేపే పురోణీ రాసి అడ్వాన్సు పుచ్చీసు కుందురుగాని. అతను ఎల్టుండి బైల్లేరి కాకినాడ వెళ్లి ఆక్కణ్హించలా ఢిల్లీ వెళిపోతాడు. పదిహేను రోజుల తరవాత మళ్ళీ మొత్తం [క్రై కడ లు ఏ! రా చీటీ డబ్బు పట్టుకొచ్చి రిజిస్ట్రేషన్‌ చేయించుకుంటాడు. తెల్సిందా ?”

“సర్లెండి, ఎలా గయితే అలాగే అవుతుంది. తమరు రమ్మంటే నేను రాకుండా వుండగల్నా? పనికేమిటి, అయితే అవుతుంది, లేకపోతే లేదు. ఒక రోజు సెలవేకదా, దండగ?”

“అదికాదయ్యా వెర్రివాడా, అతనేమో ఆదుర్దాలోవున్నాడు, మీకేమో ఆవసరం వుంది. ఆతను బ్లాక్‌ మనీని వైట్‌చేసుకుందామని చూస్తున్నాడు. నువ్విప్పుడు ఎకరం ఆరవైవేలూ యాభైవేలూ అంటూ కూర్చోక చక్కగా లక్షరూపాయలు చెప్పు. డెబ్బయివేలిప్పించే ఏర్పాటు. నేను చేస్తాను. తెల్సిందొ 77 +"

తెలిసింది. ఆయన అంత సమర్జుడని నాకు ముందే తెలుసు.

ఆస్థి నన ఆ

పదిహేను రోజులు ఇట్టే గడిచిపోయాయి.

కుట్టి

కాలాల నా భూమిని కోదండ రామయ్యగారి బావమరిది గారు తన అక్కగారైన శ్రీమతి కోదండ రామయ్య గారి పేరిట ఎకరానికి అరవై నాలుగు వేల రేటు చొప్పున కొనడానికి వొప్పుకుని, ఇరవై వేలు అడ్వాన్సిచ్చి పురోణీ రాయించుకుని వెళ్లేరు. ఆయన అన్నట్టు ఆ బావమరిదిగారు పదిహేను రోజుల్లో కాదుగాని నలభయ్యయిదు రోజులు గడువు పెట్టుకున్నారు. పురోణీ రాయించుకున్ననాడు సాయంకాలం కోదండ రామయ్య గారికి చిన్న ఆపద ఒచ్చిపడ్డాది. వాళ్లబ్బాయి అప్పుడెప్పుడో 500 రూపాయలు కట్టి రిజిస్టర్‌ చేయించుకున్న అదేదో కంపెనీ ది అపురూపమైన స్కూటరు ఆరోజు షోరూం కొచ్చింది. వెంటనే ఇరవై వేలు చెల్లించి బండి పట్టుకుపోండి, లేకపోతే ఇంకాహళకి ఇచ్చేస్తాం అన్నారు షాపువాళ్లు. పురోణీ డబ్బు ఇరవై వేలు మధ్యాహ్నం మూడు గంటలకి నా చేతికొచ్చింది. వడ్డీ ఎక్కువ రేటు మీద తీసుకున్న అప్పు ఒకటుంది, అది తీర్చెయ్యాలని సిద్ద పడ్డాను గొనీ, శుక్రవారం పూటా డబ్బు ఇచ్చీవొద్దని ఇంట్లో అంటేనూ; పెట్టో పెట్టేను. సాయంకాలం ఐదింటికి కోదండ రామయ్యగారు జీపులో వొచ్చి నాచేత్తో ఆడబ్బు పెట్టోంచి తీయించి నాచేత్తోటే మోటార్‌ సైకిల్‌ షాపులో ఇప్పించేసేరు. ఆయన ఆడబ్బసలు ముట్టుకోలేదు. డబ్బంటే మట్టితో సమానం కదా ఆయనకి. చూస్తూ చూస్తూ మట్టిని ఎవరు మాత్రం చేత్తో పట్టుకుంటారు! పదిహేను రోజులయ్యేక పోనీ ఆడబ్బు ఆయన దగ్గిర తీసుకుని ఒక అప్పుతీర్చాలని ఆయన్ని తుక్కుంటూ వెళ్తే ఆయన ఇంటిదగ్గిర లేరు. ఆఫీసులో లేరు. సైటు మీదికి వెళ్లేరని తెలిసి 'క్కడి కెళ్లేను. నా భూమిలో - అదే; ఇంకా నాభూమేమిటి; కోదండ రామయ్య గారి బావమరిది కోదండ "మయ్యగారి భార్య 'పేర్ష కొనుక్కుంటున్న ఆ భూమిలో వరకలూ గోతులూ ఎత్తుపల్హాలూ ఏమీ కుండా - రోజుకి యాభై లారీల చొప్పున మట్టి పోయించి - బుల్‌డోజరుకి, కూలీలకి పను చెప్పి - భూమంతా చదును చేయిస్తూ అక్కడున్నారు కోదండ రామయ్యగొరు. ఆగవయ్యా మగడా, నీ డబ్బెక్కడికీ పోదు. చూస్తున్నావుగా, బిజీగా వున్నాను. మా బావమరిది నువ్వన్నట్ట నలభై అయిదు రోజులు తీసుకోట్లేదు. ఎల్లుండే వస్తున్నాడు. నక్కని తొక్కొచ్చేవు. ఎల్టుండి అవతల ఇంకో రోజు, అంతే. మూడు లక్షలు కళ్లజాస్తావు! ఎలాగైనొ మీ నాన్నగారు మహనీయుడయ్యా[” ఇలా ఏదో మాట్లాడేరు కోదండ రామయ్యగారు. రిజిప్రేషన్‌ నాడు మొత్తం డబ్బులో పురోణీ సొమ్ము మినహాయించుకుని 2లక్షల 98వేల 80 రూపాయలకి డ్రాఫ్ట్‌ తీసుకుని నాకు రిజిస్ట్రారు ఎదురుగా ఇచ్చేరు. “అంతా ముట్టినట్టేనా?” అన్నారు రిజిస్ట్రార్‌ గారు, “ముట్టిందండి” అన్నాను. సంతకాలయి పోయాయి. ఆ తరవాత నెల్గాళ్లకి ఓ నాడు రామ్రిష్ణదాసు కాఫీ హోటల్లో కనిపించేడు. వాడిప్పుడు కుఆసా కథలు - భరాగో

క 07 అదేదో కంపెనీలో బిజినెస్‌మేనేజరు. వాడూ నేనూ చిన్నప్పుడు ఒకే టీమ్‌లో హాకీ ఆడేవాళ్లం. నేనేమో టీమ్‌ కెష్టెన్ని. ఓ సారి ఒక మేచ్‌లో మాటీమ్‌కి కార్నర్‌ షాట్‌ ఛాన్స్‌ ఒస్తేనూ, ఒక ఫౌల్‌షాటు కొట్టి గోల్‌ చేసేడని వాణ్ణి డిబారుకి రికమెండు చేసేన్నేను. “తన్నీ గల్టారే.” అని నాకు వార్నింగిచ్చి వాణ్ణి బ్బ ల టె బం వాళ కంటిన్యూచేసేరు సెలక్షను కమిటీ రాజుగారు. సర్వీసులో చేరేక అక్కడా ఇక్కడా నౌకరీలో వుండడాన్ని వాడు నన్ను తన్నగలిగినంత దగ్గిర్లో ల. వాడూ లేక నేనూ లేక ఇన్నేళ్లూ గడిచిపోయేయి. అయితే యిప్పుడు కనీకనపడగానే తన్నినంత ఫోర్సుగా పలకరించేసేడు. “ఆ రిటైర్డ్‌ డిప్టీ కలెక్టరు కోదండ రామయ్యకి భూమి అమ్మింది నువ్వేట?” అన్నాడు. 'ఆయనక్కాదు, ఆయన బావమరిదికి. ఆ బావమర్షి గారు ఈయన భార్య పేర కొన్నాడు.” “అదేనోయి. అవ్వపేరే ముసిలమ్మ. అవుతేనూ, ఆ కోదండ రామయ్య నీకేమాత్రానికి వేసేడు బహుశా కోదండ రామయ్యగారు నా చేత ఆరోజు మోటార్‌ సైకిల్‌ షాపులో ఇప్పించిన ఇరవైవేలూ తిరిగి ఇంక ఇవ్వకపోవచ్చునని నాకు తట్టింది గాని; ఈ కూపీలన్నీ వీడికెందుకూ అనిపించింది. “ఏం, నీకేమైనా వేసేడేమిటి, టోపీ?” అన్నాను. వాడికి సిగ్గా ఎగ్లా? “నాకు టోపీ వెయ్యబట్టేకదా, నిన్నడుగుతున్నాను!” అన్నాడు; తనే ఆయనకి టోపీ వేసినంత యిదిగాను. “నువ్వేమనుకుని మాట్టాడుతున్నావోగాని, కోదండ రామయ్య గారు సత్పురుషుడు. డబ్బంటే ఆయనకి మట్టితో సమానం!” అన్నాను. “ఒహోహోహో!” అని పగలబడినవ్వేడు రామక్రిష్ణ దాసు గొడు.” ఏం యిలవైన మాటలింట న్నాం!” అని కూడా అన్నాడు. ఆతరవాత వాడు చెప్పి కధవిని నేను తెల్లాతి తెల్ల బోయేను. వీడు పనిచేస్తున్న ఫ్లోట్సమ్‌ అండ్‌ జెట్సమ్‌ కంపెనీ భూమిని కోదండ రామయ్యగారు. ఛీఫ్‌ అడ్వయిజరుగా పనిచేస్తున్న ప్రయివేటు కంపెనీ వాళ్లు లీజుకి తీసుకున్నారు. మాకు మరికొంత భూమి కొవాలని కోదండ రామయ్యగారి కంపెనీ అడిగింది. వాళ్లేమో మాగ్గిర ఇంక భూమి లేదన్నారు. ఐతే మీరు మాకు లీజుకిచ్చిన భూమిలో ఓమట్టిగుట్టఉంది కదా, అది కొట్టేస్తాం ఆ విధంగా ఏర్పడే భూమి ఇవ్వండన్నారు వీళ్ళు, సరే అలాగే కొట్టీయండి అన్నారు వాళ్లు. మట్టిగుట్టని కొట్టేస్తే వచ్చే రెండులక్షల ఘనపు మీటర్ల నుట్టిని ఎక్కడ పారబొయ్యాలో ఆ జాగా చూపించడానికి పదివేలు సంప్రదింపులకోసం ఫీజు వాసూలు చేసి దానికి రామక్రిష్ణదాసు చేత నోటు పెట్టించేట్ట. ఆ మట్టే నేనమ్మిన భూమిలో పడ్డాది. కుట్టి

కేతా ఆతరవాత దాన్ని చదునుచేయించి, నాదగ్గిర ఎకరం ఆరవైనాలుగువేలకి కొన్న భూమిని ఎకరం లక్షరూపాయలచొప్పున ఆయన 'ప్రెసిడెంటుగా వున్న సొసైటీకి అమ్మించుకున్నాడు. ఇలాగ, నాదగ్గిర ఇరవై వేలు, దాసుగాడి కంపెనీ దగ్గిర పదివేలు, సొసైటీ దగ్గిర లక్షా ఎనభైవేలు; మొత్తం రెండులక్షల పదివేలు చనచేతికి మట్టి అంటకుండా లాగేడు కోదండ రామయ్యగారు. కోదండ రామయ్యగారికి డబ్బంటే మట్టితో సమానం. అంచేత మట్టిఅంటే డబ్బుతో సమానమే కదా, మరి! క్‌ (జ్యోతి” మానవ్యతిక : దీపావళి 2974) న ౪/11) 068(00౧001106౧19 ₹(0౧: (గ్ర [1/11 : 24910 ౧6౩ :22910 ౦౧ : సక. ఆ గ౯252642 220 62%౧6%11262% 510౧4534 002. ౧6.9౯ (4.82) వ ననన “1411 [31706 ర లో / ం లల (. . గీడీ224్రర్టి వరాల - (|. య టు యము కేయంమిండ లం2ర4 20... ము .. (/(0910అటుజ మంట. స. టన స. ంయంజ2జ 20000- 4 065వ? * న్‌. _ _ శఆలంల (ఉను మయ... లం ట్‌ఆసా కథలు - భంిగో యయ

18. మీ దయ; మా ఆనందం

సుమారు పదిహేడేళ్ల కిందటి మాట. నేను విశాఖపట్నానికి ఉద్యోగరీత్యా రావడం

కొత్త. ఓ చిన్నవాటా అద్దెకి తీసుకొని కాలక్షేపం చేస్తున్నాను. ఎవరైనా ఆతిధులు వస్తే ఉన్నగది

ఇల్దాలికీ, పిల్లలకీ వదిలేసి ఆతిధులతో బాటుగా నేనూ వరండాలో పడుకునే అలవాటు చేసుకున్నాను.

అలాంటి ఒకరోజున, విశాఖపట్నం లోనే కొన్నాళ్లబట్టీ చదివిందే చదువుతూ ఎన్నాళ్ళకీ వాడ్డెక్కని ఓ

స్టూడెంటు కుర్రాడు- పేరు దయానందం - రాత్రి తొమ్మిది గంటల వేళపుడు వొచ్చి గురూగారూ

ఈ రాత్రికి మా ఇంట్లో తిష్ట వేస్తున్నానన్నాడు. నా కధలూ కాకరకాయలూ చదివి బలేరాశార్చార్‌'

అంటూ అప్పుడపుడు నన్ను మెచ్చుకోవడం వుండేది. అందువల్ల “ఓ, దానికేం?” ఆంటూ అతనికి

కూడా ఓ చాపా, బొంతా, తలగడా, దుప్పటి తెచ్చి వరండాలో సెటిలయ్యాకనే ఆసలు ప్రశ్న అడిగాను. “నీకొక రూమ్‌ ఉంది కదా: మరేమిటి ఇలా కాందిశీకుడివై వచ్చావు?” అని.

“ఏమిటి చెప్పమంటారు! మా అన్నయ్య మా వూర్చించి ఉత్తరం రాసి పంపేడు ఒక ఆసామిని. ఆతని పెళ్ళానికి ఆస్పత్రిలో ఏవో పరీక్షలు చేయించి తీసుకెళ్ళాలిట. ఇవాళ ఉదయాన్నే దిగాడు. వాళ్లకి నారూమ్‌ వదిలేసి నేనిలా వొచ్చాను.” అన్నాడు. “తెల్లారగానే లేచి వెళ్ళిపోతాను లెండి”

“తెల్టారగానే కాకపోతే కాఫీ టిఫినూ స్నానం అయ్యేకే వెళ్లు, దానికేం వుంది?” అని అతన్ని సముదాయించేను.

ఆ తర్వాత ఒక నాడు నేను ఏదో వూరికి క్యాంపెళ్లి రైల్లో విశాఖపట్నం వొచ్చినపుడు వాల్తేరు స్టేషన్‌లో కనబడ్డాడు దయానందం. స్కూటర్‌ ఒకటి సంపాదించినట్టున్నాడు. హేండిల్‌ మోద చెయ్యి, పుట్‌రెస్టుమోద కాలూ వేసి ఎవరితోనో మాట్లాడుతున్నాడు. 'హలో' అని పలకరించేను కాని అప్పటికే స్కూటర్‌. స్టార్ట్‌చేసి రెండో మనిషిని వెనకాల కూర్చోపెట్టుకొని బయలు దేరేసేడు. నేను నిస్సహాయంగా చూస్తుంటే వెనకాల కూచున్న మనిషి నావేపు తిరిగి “ఆఫీసులో కలుస్తాను” అని కేకేశాడు. నేనింతసేపూ వెనకాల కూర్చున్న అచ్యుతరావు సంగతే గమనించలేదు. ఆ అచ్యుతరావూ నేనూ హైద్రాబాద్‌లో ఆరేళ్లు కలిసి పనిచేశాం.

ఆ మధ్యాహ్నం అచ్యుతరావు మా ఆఫీసుకొచ్చి నన్ను పలకరించేడు. 'సారీ బ్రదర్‌. ఉదయం నువ్వు పలకరించినా మాట్టాడలేకపోయాను. అర్జంటుగా ఎక్కడోవో దగ్గర సెటిలైపోయే తొందర.” అన్నాడు.

“దయానందం రూమ్‌లో దిగేవా?” అన్నాను.

“దయానందమో, (ప్రేమానందమో! రైలు దిగి ఇవతలికొచ్చేసరికి - 'ఎక్కడికి సార్‌; స్కూటర్‌మెద దింపేస్తాను -' అన్నాడు. 'నవోదయ లాడ్డికి' అన్నాను. నాలుగురూపాయ లివ్వండిసార్‌ అన్నాడు. నన్ను లాడ్జిలో దించేసి నాలుగు రూపాయలు పుచ్చుకు వెళ్ళాడు. ఆటోలులేవు. రిక్షాలో వెళ్తే ఆలస్యం అయిపోతుందనుకుంటూ వుండగా అతనలా తీసికెళ్తే ధాంక్సు తప్ప వేరే మాట అతనితో నేను అనలేదు.” అని వివరించేడు అచ్యుతరావు.

109

షల మా సంభాషణ వింటూ ఉన్న నా సహాధ్యాయి శంకర్రావు హటాత్తుగా కలగచేసుకొని “స్కూటర్‌ నెంబరు 9889?” అన్నాడు అదోలా నవ్వి.

“అవును, అదే!” అన్నాడు అచ్యుతరావు,

శంక(ర్రావు నాతో చెప్పాడు. “ఆ అబ్బాయి ఎమే శ చదువుదామని ఈ వూరు వొచ్చాడండి. ఏం కారణమో మరిగాని చదువు సరిగా సాగలేదు. ఫైనలియర్‌ పరిక్ష నాలుగుసార్జు రాసినా పాస్‌ కాలేదు. ఇతగాడి వాలకం చూసి ఇంటి నుండి డబ్బు పంపడం మానేశాడు ఇతని అన్నగారు. పెట్టిపుట్టాడు కనక స్కూటరొకటి సంపాదించు కున్నాడు. రోజూ ఉదయం, మధ్యాహ్నం సాయంకాలం స్టేషన్‌కి స్కూటర్‌ పట్టుకెళ్లి ఒక సింగిల్‌ సవారీ ఎక్కించుకొని సుమారు పాతిక రూపాయలు సంపాదిస్తాడు” అని; అచ్యుతరావుకి వినపడకూడదన్నట్టు నా చెవి దగ్గిరిగా నోరుపెట్టి, ఎవరేనా జంట” చోటుదొరక్క అవస్త పడుతూవుంటే తన రూమ్‌ ఓ రాత్రికో పగటికో ముప్పయి రూపాయలకి అద్దెకిచ్చేస్తాడు. ఆ విధంగా నెలకి కనీసం ఆరువందలు సంపాదిస్తాడు”. అని చెప్పేడు.

“అయ్యో, మరి అతనికి ఇబ్బంది కదూ?” అన్నాను.

“అతనికేం ఇబ్బందండీ బాబూ! మా రూమ్‌కి ఎవరో గెస్టులొచ్చారని చెప్పేసి మో వరండాలోనో, మా వీధి ఆఅరుగుమోదనో కళ్ళు మూసుకొని కాలక్షేపం చేసేస్తాడు. ఎక్కడా వీల్లేకపోతే రైల్‌ స్టేషన్‌కెళ్లి ఖాళీ ఉంటే ఫస్ట్‌క్సాన్‌ వెయిటింగ్‌ రూమ్‌లోనూ ఖాళీ లేకపోతే ప్టాట్‌ఫారం బెంచీమాదనూ పడుకుంటాడు. ఉదయం లేవగానే స్కూటర్‌ బైటికి తీసి బేరం ఏదో సెట్‌చేసుకొని తిన్నగా రూమ్‌కొచ్చేస్తాడు. రూమ్‌లో ఉన్నవాళ్లు డబ్బుపోతే పోయింది గాని సేస్టీ అయినచోట చేరాం అని తృప్తిపడి ఇతనడిగిన అద్దె ఇచ్చి వెళ్తారు.”

ఈ వ్యాపారానికైనా, మనిషికైనా ఒక శాపగ్రస్థ కాలం ఉంటుంది. అలాంటి కాలంలో దయానందం శశ వరంగా తన బతుకు వెళ్లదీసుకున్నాడు. మనిషి చేసిన తప్పుల్ని కోర్టో దేవుడో క్షమించలేక శక్షలువెయ్యాలని వుబలాట పడొచ్చుగాని పక్క మనిషి క్షమించక తప్పదు కదా... అని నన్ను నేను సముదాయించుకున్నాను. వళ టా డిసెంబర్‌ 31 పార్టీ లకి వెళ్లను. కాని 1989 డిసెంబర్‌ 31 నాకు తప్పించుకోవడానికి కే సంది. మా రీజియనల్‌ మేనేజర్‌ గోవిందన్‌ ఆరోజు ఈ వూరికి క్యాంపు వచ్చి రోజంతా “సుకు టీణంగా తనిఖీ చేసేడు. రాత్రి ఎనిమిది అయినా లెడ్డర్గు రిజిస్టర్లు సంతకాలవలేదు. ఖ్‌ నం ఈ పని వచ్చే సంవత్సరానికి వాయిదావేద్దాం...” అని నవ్వుతూ లేచాడు. ఆవేళ డిసెంబర్‌ వ కనక వే సంవత్సరం అంటే రేపే. ఆ జోక్‌కి నేను నవ్వకపోతే అనతు నాబాస్‌ అయినా గంటల ్యను. “నోనో, నువ్వు నాతోరావాలి. ఒక గొప్ప పార్టీఉంది ఈ రాత్రి పన్నెండు గంట దాకా బూజింగు, అప్పుడు హాపీ న్యూఇయర్‌ చెప్పి డిస్పిర్స్‌ కొవడం! అంతవరకు నువ్వు చెటు. ఒక్‌ వేళ నేను బాటైపోతే నన్ను భద్రంగా రూమీకి తీసుకెళ్లాలి. నువ్వు డ్రింక్‌ య్యవని నాకు తెలుసులే; పద” అన్నాడు. న హాలు సకం వెళ్లడం ఈ వూళ్లో ఉన్న ఒక పవిత్ర నామం గల కళ్యాణ మంటపానికి వెళ్లేం. ఆ ఈం ధార్గణంగా వాందువుల వివాహ ఉత్సవాలకి తప్పా వేరే కార్యక్రమాలకి ఇయ్యరు. అక్కడ 31 పార్టీకి ఎలా అనుమతించేరో తెలియలేదు. తిరుపతి కొండ మీద ధూమపానం రండ ఏలస్రా కథలు - భ౭ిగో

తా క్ష సిగరెట్‌ వగైరాల అమ్మకం నిషేధం బందో బస్తుగా అమలు చేసినంత సత్పురుషుడైన అధికారి కళ్లలో దుమ్ముకొట్టి ఈ హాలు ఈ అకార్య(క్రమానికి సంపాదించుకున్న మన సమకాలికుల ఘనత ఎంతని | గోవిందన్‌ గారు “బూజింగు” అన్నాడే కాని అంత అసందర్భమైన పార్టీ అని నేను ఊహించలేకపోయాను. దాదాపు యాభై మంది మగవాళ్లు, ఇరవై మంది దాకా ఆడవాళ్లు ఉన్నారు. “బాల్‌రూం” రకం డాన్సు తెలిసినవాళ్లు తలో ఆడ మనిషినీ జంటగా చేసుకొని డాన్స్‌ చేసేరు. ఆడా మగా విచక్షణ లేకుండా తూగుతున్నారు, తూలుతున్నారు. సరే, డాన్సు లాటిది కూడా చేస్తున్నారు. కొందరు అలిసిపోయి కళ్యాణ మంటపానికి ఆనుకొని వున్న గదుల్లోకి వెళ్లిపోయి 'కాసేపు రెస్టు తీసుకొని" నవ్వుకుంటూ వెనక్కొచ్చేసి డాన్స్‌లోనూ పార్టీలోనూ కలుస్తున్నారు. కళ్యాణ మంటపం స్టేజిమోద ఎనిమిది మంది కు(ర్రాళ్తు అధునాతనమైన పాళ్యాత్త వాద్యాలు “దీర్హశ్చతిలో, తీవ్రధ్వనిలో” మోగిస్తున్నారు. మైకులు, లౌడ్‌స్పీకర్గు 24 ఛానెల్సులోంచి స్టీరియో ఫోనిక్‌ గా శబ్దాన్ని వాతావరణం అంతటా నింపుతూ అట్టహాసం చేస్తున్నాయి. కళ్యాణ మంటపం స్టేజిమోద గోడ అంచుకి నిలబెట్టిన వెంకటేశ్వర స్వామి, పద్మావతిదేవి నిలువెత్తు తైలవర్ల చిత్రాలు వెలవెల బోతూ తెల్లబో తూ నిస్సహాయంగా నిలబడివున్నా సిగరెట్ల పొగలో కనబడ్డంలేదు. టైమ్‌ పన్నెండు గంటలు కావస్తుండగా నల్లటి సూట్‌ వేసుకొని ఒక స్ఫురద్రూపి అయిన వ్యక్తి హాలు మెయిన్‌ గేటు లోంచి వచ్చాడు. అందిన వాళ్లకల్లా షేక్‌హాండులిస్తూ “విష్యు ఎ హేపీనూ ఇయర్‌” అని చెబుతున్నాడు. అతను దయానందం అని గుర్తు పట్టడానికి నాకు ఏక్కువటైవ పట్టలేదు. గోవిందన్‌ గారు దయానందం తన దగ్గరికి రాగానే షేక్‌హాండ్‌ ఇచ్చి అతన్ని నాదగ్గర దాకా లాక్కొచ్చి నాతో అన్నాడు: “మీట్‌ మిస్టర్‌ దయానందం, డైనమిక్‌ పెర్సన్‌. డైనమైట్‌ లాంటివాడు. ఈ హాలు ఇతను పనిచేసే సంస్థ వారిది. ఇవాళ ఈ పార్టీకి వెన్యూకావలసి వస్తే ఇతను తన మేనకోడలి పెళ్లిఅని రాసి ఈ హాలు తన పేర తీసుకొని మనకి ఇచ్చాడు. కనకనే; ఏ నైట్‌క్షబ్‌లోనూ, లాడ్జింగుల్లోనూ సాధించలేని ఆనందం ఇతని దయవల్ల ఇక్కడ సాధ్యపడింది.” “ఐసీ; ధాంక్యూ; వీరందరి తరపున!” అన్నాను ఏమా చాతగాక, “వెల్‌కమ్‌!” అన్నాడు దయానందం. దయానందాన్ని బాధ్యత గల కోర్టులూ, దేవుడూ క్షమించినా సాటి మనిషిగా నేను క్షమించలేను. వ గఅంధధ్రభూ మి” డెయిలీ : 27-2-2990 యులకు. మీ దయ, కూ అనందం మయ

లం 224 6జుల ఆజడణజిండు (బల =... ఇలాలజాలంంలలాంంలల్ట న మ 1 క - క క ని ౫౦౦౧1420 14166 వి. 46. ] స! ం! ం గ నీ గొంగ్ర్రడ. ౦/౮౭: గ న ౧8. 110. 64, వ ౧ [26900] [4/2౧ గ కే 0౧1౧౧4 841412౧0 51/661 ర్ల గ 6॥1%241414% - 532 001 వ ళం గ౧౧౦౧6౩ : 22462 & 22762 గ్గ గ క అ క్ష క! ఇ! ] ] గ్గ తీ6/౧౧. ౦0గ౮6౭ గ్గ గ

• 4-53, 5./..8. 0010%)/ '|' య గ్గ 9గ116414412౧౫ ౧ షే ౧౧౦౧6 110. 22297 ఇ 0! 01/6010గ3 ౧౧6౦ . 23062 క్ల నై ం న 0౧౧5 ం క్ష ం 51౧96062౧0) (౧/19 & ౧౦9 గ్గ |; 61144120 0154 వ గ్గ ౧1౧ : 532 187 న్‌ 1 న౧౦౧6౩ : 28240, 28242, 28252 నే +! క్ష సంంంంంంలంంంంంంంలలంబంలంలలలలలరటలాంలాంలాో కులాసా కథలు - భరాగో

19. చెయ్యిజారని అదృష్టం

రంగారావు ఆనందంగా వున్నాడు. అతనికి పొద్దుట లేచిందగ్గిర్నుంచీ అలాగే వుంది.

కాఫీ హోటల్లో సెర్వర్‌ అడిగీ అడగ్గానే వేడి వేడి ఇడ్లీ తెచ్చియిచ్చేడు. బస్సు స్టాండుకి రాగానే తన

వూరికి వెళ్లే బస్సూ- అందులో నిండా జనంవున్నా తన కోసం ఖాళీగా వదిలిన ఫ్రంటు సీటూ దొరికాయి. అన్నీ అలా కలిసివస్తూ వుంటే చాలా ఆనందంగా వుంటుంది.

కోరుకున్న దేదీ జీవితంలో జరగదు - అని అనుకున్నాకూడా తనకి ఇంత ఆలస్యంగా అయినా ఇంత మంచిమంచివి జరగడం ఆశ్చర్యమే మరి.

లేకపోతే ఈ బెజవాడకి ముఫ్పైమైళ్ళు యిటున్న నందిగామలో తను వుంటూ ఈ బెజవాడకే పద్ధెనిమిది మైళ్ళు అటువున్న వుయ్యూర్లో కమలాక[ర్రావూ; ఆతని దగ్గిర ఒకప్పుడు తన ప్రాణానికి ప్రాణమై వుండిన అతని చెల్లెలు జానకీ వుండడం ...

ఆరేళ్ళబట్టి యిలాగే వుంటున్నా -

ఈ ఆరేళ్ళనుంచి దాదాపు నెలకో సారైనా తను బెజవాడ వస్తూవున్నా కూడా వాళ్ళు వుయ్యూరో వున్నారన్న సంగతి తనకి తెలియక పోవడం - ల

ఎంతాళ్చర్యం - ఎంతాళ్ళర్యం! ఎనిమిదేళ్ళ క్రితం తనూ జానకీ విడిపోయినప్పుడు యింక మళ్ళీ కలుసుకుంటాం అనుకోలేదు - (ఆసలు విడిపోతామనే అనుకోలేదు అంతా ఆశళ్చ్ళర్యకరంగానే జరిగింది.

తను గొప్ప పిరికివాడుగా, (తనకీ- ఎవరు కనిపెట్టగలిగితే వారికీ) నిదర్శనాలు దారిక్షి రుజువయి పోయింది. అయితే ఎవరూ కనుక్కోలేదు. తనే ఒక గొప్ప సాహసిగా సంస్కర్తగా జానకి దృష్టిలో కమలాకర్రావు దృష్టిలో నిల్చిపోడం... ఎంత ఆశ్చర్యం!

తను బియ్యిడీ చదువుతున్నప్పుడే జానక్కి వాళ్ళనాన్న పెళ్ళి నిశ్చయం చేసేడు. వార్త తెలియగానే తను రాజమండ్రి నించి ఏలూరుకి ఎగిరి వచ్చేడు. అక్కడికి ఆరుమైళ్ళ దూరం వున్న తన స్వ(గ్రామం...పల్లెటూరు వెళ్ళలేదు. ఆరాత్రి ఏలూర్లో వాళ్ళింట్లోనే మకాం చేసేడు.

ఆ రాత్రి...

జానకీ కమలాక(ర్రావూ తనూ - చూసిన సినీమాకే మరోసారి వెళుతున్నాం అంటూ బయళ్టేరేరు. ఎక్కడికి వెళ్లేరు? పార్కుకి... అక్కడ విసుగుపుడితే పవరుపేట స్టేషనుకీ... అక్కళణ్ణించి కాకా హోటలుకి,

“ఈ పెళ్లి ఎలాగేనా తప్పిపోతే బావుణ్లు...”

అనిపించింది వాళ్ళ ముగ్గురికీనూ, ఆరాత్రి,

“తప్పించేద్దాం” అనుకోడానికి ఆ ముగ్గురికీ వయస్సు చాలదు. ఎంచేతంటే ఆ పెళ్ళి... వీళ్ళ ముగ్గురికీ కలిసివున్న ఏళ్ళకంటె రెండేళ్ళు ఎక్కువగా ఉన్న ఒకవ్యక్తి నిర్ణయించి నిశ్చయించిన పెళ్ళి... అతనో ఈ పెళ్ళి మా కిష్టంలేదండీ అని చెప్పడం ఈ సినీమాకి మరోమాటు వెళ్ళొస్తామండీ అని చెప్పడం లాంటిది కాదు.

క్షే

క న

తప్పిపోదు, తప్పిపోదు- ఈ పెళ్ళి చచ్చినా తప్పిపోదు అని నిజం తెలిసింది. వరద ఊళ్ళోకొచ్చి గుడిసెల్నీ కిళ్ళి బడ్డీల్నీ తోసేసినట్టు నిజం కొట్టొచ్చినట్టు కొట్టొచ్చి వాళ్ళ ముగ్గురి ఆలోచనల్నీ కొట్టిపారేసింది.

కొంచెం వొడ్డున వున్నవాడు తనే.

అయినా తనకీ భయమే... జానకికేగాదు తండ్రి వున్నది. తనకీనూ. “ఈ అమ్మాయిని నేను పెళ్ళి చేసుకుంటాన్నాన్నా” అంటే “వీప్పగల గొడతాను వెధవా! వెర్రి వేషాలు వెయ్యక దాన్నెక్కణ్టుంచి తెచ్చేవో అక్కడ దింపిరా.” అని ప్రయాణానికి అయ్యేటటువంటివి... ఛార్జీలుగాక ఒక అర్ధరూపాయీ, టబైముగాక మరో అరగంటా యిస్తాడు.

అయినా సరే “నువ్వే ఏదో ఊపాయం ఆలోచించాలోయ్‌” అన్నాడు కమలాక(ర్రావు. జానకి తలూపింది.

తనని వాళ్ళు హీరోగా భావించేరు.

“నాతోటి నువ్విలా గొచ్చెయ్యి, రాజమండ్రిలో వుండిపోదుగాని. (ట్రెయినింగయి పోగానే ఎక్కడో వుద్యోగం చూసుకుందాం. మీ నాన్నకి నువ్వూ మా నాన్నకి నేనూ గుడ్‌బై కొట్టేద్దాం అన్నాడు తను.

“అవునవును. రేపు సాయంత్రంలోగా జానకిని వెతుక్కొస్తానని నేను నింపాదిగా దాని చీరలూ అవీ పట్టుకొని రాజమండ్రీ వచ్చేస్తాను.” అన్నాడు కమలాక(ర్రావు.

“అమ్మ బాబోయ్‌... నే రాను” అంది జానకి.

“బతికేన్రా భగవంతుడా.” అనుకున్నాడు తను. కాని ఆశ్చర్యపోయినట్టు, కుంగిపోయినట్టు నటించేడు. 'ఇంతేనా నీకు నామీదున్న (ప్రేమ ?' అని- జానకీని దూషించి దుర్భాష లాడేడు. లెకృర్లిచ్చేడు. అసలు సంగతి తెలియకుండా జాగర్త పడ్డాడు.

క్తి సలు సంగతి అపుడే కాదు యిప్పుడూ ఆ మధ్యా యీ మధ్యా ఎప్పుడూ ఎక్కడా తన ఆసలు సం ఎవరికీ తెలియకుండానే జాగర్త పడ్డాడు. బే న్ని అలా గ్ట్‌స్‌స్తూ వుంటే మనం చేసేదేముంది. అసలు! స్ట

ఇప్పుడు తనక్కావలసిందీ అదే.. ఏదేనా కలిసొస్తే బాగుండును.

ఏమిటోయ్‌. బ్యాంకుకు దయచేసేరు? ఇద్దరూ వచ్చేరే?1” అని తను పలకరింపుల య్యేక అన్నాడు. న

“నువ్వు తియ్యడానికొచ్చేవే; అది మేం వెయ్యడానికొచ్చేం.”

“మంచిదే. డబ్బు కూడబెడుతున్నారన్నమాట.”

“కూడబెట్టడంకాదు. అదే అలా కలిసొస్తోంది.”

“అంతేలే. ఇంతకీ ఏమిటి....ట?”

“ఏదో... ఇదీ వోరకం ముద నష్టమే. జానకి కొన్న పెయిజ్‌ బాండు తన్నింది!”

“హాట్టీ కంగ్రాచ్యులేషన్స్‌...” ఆవేశంలో జానకి చెయ్యి షేక్టాండు కోసం పట్టుకొని నొక్కాడు.

తంట బుగ్గల్లో ఎరుపులు పూశాయి. ఎంత ఆశ్చర్యం! జానకి తనంటే యింకా సిగ్గుపడు దా? తను ఆమెకి భర్త అయితే బాగుండునని జానకి యింకా కోరుకుం టోందా? కులాసా కథలు - భరాగో

లాక్‌

“జానకికి పెళ్ళయి వుండాలే!? మొగుడేం చేస్తున్నాడో? విడాకులిచ్చేసేడు గాబోలు. అలాగయితే ఎంత బాగుణ్ట్లు!”

అనుకుంటూ వుండగానే అనుకోకుండా అంతా చెప్పేశారు వాళ్ళు. జానకికి అనుకున్న ప్రకారం ఆ పెళ్ళి అయిందట. ఏడాది తిరక్కముందే- జానక్కి నచ్చకో మరెందువల్లో తెలీదుగాని... అతడు మంచివాళ్ళా కనబళ్ళేదు. ఇంకో యాడాది తిరగనే లేదు; ఆ “అర్జాయిష్టు ముండాకొడుకు” ఓనాడు సాయంకాలం ఏడు గంటలకి వాకిట్లో మంచం వేసుకుని హాయిగా తలగడా పెట్టుకుని చల్లగాలి పీలుస్తూ అందులో ఎప్పుడు పీల్చేసేడో ఆఖరు శ్వాస పీల్ళేసేడు. కొద్దిగా విచారించినా, జానక్కి ఏదో చెర వదిలినట్టు అయిందిగాని వైధవ్యం వొచ్చినట్టు లేదు. ఇప్పుడే బాగా కళకళ్ళాడుతూన్నట్టు కనబడుతోంది. పన్నెండు వేల ఆస్తి చేతికి దొరికిందిట. కొద్దిగా చదువుకుందిగా, చిన్న వుద్యోగం చేస్తున్నాదిట. చక్కగా పువ్వుల చీరకట్టుకుంది. గాజులూ నెక్లెసూ బొట్టూ అంతా (ఫ్రెష్‌గా వుంది. 'పెళ్ళికొనమ్మాయిలా వుందిగాని మరోరకంగా అనుకోడానికే బల్లేదు.

అంతా తన అదృష్టం!

ఇప్పుడేకాదు. వాళ్ళతో వుయ్యూరు వెళుతున్నప్పుడే అనుకున్నాడు.

తనకి భార్యగా తటస్తపడ్డ మనిషి... తల్చుకుంటేనే రోతగా వుంది. పేరు మాత్రం జగన్మోహిని 4 చూడ్డానికి? హు. కాలంనాడు కాకి అయినా అందంగా వుంటుందిట. కాని మోహిని మొహానికి అదీ లేదు!

పదివేలు కట్నం తెచ్చిందని నాన్న తనకి కట్టాడు యీ జగన్మోహిన్ని. పదివేలతోనూ మూడెకరాల పొగాకు నేల కొని గుంటూరు జిల్ద్లాలో ఆయన గారు డబ్బు చేసుకుంటు న్నాడు. తనకి మిగిలింది నందిగామలో మేష్టరుగిరీ; నంది మొహంలాంటి జగన్మోహినీనూ. నాలుగేళ్ళి భరిస్తున్నాడు. ఇంకా ఎన్నాళ్ళు భరించాలో...

అంతా విధి వైపరీత్యం. ఆ రెండేళ్లూ జూనకి మొగుడు పోయేదాకా తను ఆగివుంటే?-

అయినా ఇప్పుడూ ఏమీ మించి పోయిందిలేదు. జగన్మోహినికి నెలలు నిండుతున్నాయి. డాక్టరు మొన్నీమధ్యే పరిక్షచేసి నిరాశగా చెప్పేడు. ఈవిడ శరీరత్వానికి ప్రసవం కావడం చాలా కష్టంకావచ్చునట. రక్తంలోనూ చర్మంలోనూ ఉండవలసినవేవో లేవుట... మందులు తెమ్మన్నాడు. రోసిచ్చేడు. అవి తేవడం కూడా ఈ టట్రిప్పులో వోపని.

అసలే పురుడు ఆడదానికి పునర్జన్మలాంటిది. అందులో తొలి కానుపు. శరీరతత్వం అదీ యిదీ అంటూ డాక్టరు ఏదో చెబుతూనే వున్నాడు. తన అదృష్టం ఎలా వుందో- రెండు నెలలాగితేసరి.

“ఆ మధ్య రాజశేఖర్రావు కనబడి నువ్వు పెళ్ళి చేసుకోలేదని చెప్పేడు.” అన్నది జానకి,

గుండె గతుక్కుమంది. కాని అంతలోనే సర్దుకుంది. సూటిగా ప్రళ్ళ అడిగితే అబద్ధం చెప్పే ధైర్యం తనకుందా? ఏమో తరవాత విషయం జానకికి తెలియదేమో... తెలియకపోతే బాగుబ్బు ఎప్పటికీ తెలియకపోతే ఎంత బాగుణ్జు!.. ఎలాగుంటుంది. ఎప్పటికీ తెలియకుండా?.. ఒకవేళ జగన్మోహిని ఈ ప్రసవబాధలో... అయితే కూడా తనవాళ్ళు తెలిసిన వాళ్ళూ ఊళ్ళోవాళ్ళూ- ఇంతమందికి తెలుసే!... ఎలాగ?... ఎలాగో... అదెప్పటిమాట.. ఇప్పటికి తెలియకుండా ఉంటేచాలు, అప్పటిమాట అప్పుడే చూసుకోవచ్చును.

“పిచ్చివాడివి కాకపోతే- నామీద బెంగకొద్దీ పెళ్ళి మానుకుంటావుటయ్యా.”

ఎంతదృష్టం- ఎంతదృష్టం!! తగుమాత్రం అనుభవం; గడుసుతనం- డబ్బు... నిగ్గుతేలిన చెంచజునని అదృష్టం

క్షషతలాలాలాలాలాలాలాలాలతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతాా ఆఅందం- అన్నిటితోనూ జానకి తనదైతే- ఎంత బావుంటుంది?!

ఆవేళరాత్రి వుయ్యూర్లో తనకి డాబా మెట్ట ప్రక్క గదిలో మంచం వేసేరు. జానకి అటు

వెళుతూవుంటే తనకి- ఈ ఆళ్చ్ళర్యం అదృష్టం. ఈ తర్జన భర్ణనలమధ్య ఎంత ఆళ పుట్టింది!... దగ్గరిగా లాక్కుని “జానకీ! నా జానకీ!!.అని గుసగుసలాడేడు...

“స్స్‌... ఇప్పుడుకాదు... ఒదులు...” అంటూ మెత్తగా తన చేతులమధ్య ముడుచుకుపోయింది జానకి,

“అమ్మా... ఇప్పుడే” అన్నాడు తను.

“చఛా! మతుందా లేదా?” అని విడిపించుకున్నది జానకి. డాబామీదికి పనిమీద వెళ్ళింది తిరిగొచ్చి; తను మంచంమీద దిగాలుపడి కూచుంటే - “ఓస్‌! ఈపాటిదానికేనా? నీకంత యిదిగావుంటే ఎప్పుడో ఓనాడు నందిగామ వస్తాన్లేవోయ్‌!”

“ఆ నువ్వొస్తావా, నందిగామకి!?” ఆశ్చర్యం; భయం... ఒకవేళ వచ్చేస్తుందేమో. యెక్కడ దాచడం... బళ్ళో పిల్లలు నిక్‌నేమ్స్‌ పెట్టేస్తారు... ఏడిపించుకు తినేస్తారు.

“ఆం రావాలంటే కష్టమా? బసు? కూడా మారక;.రేదు. బందర్సించి జగ్గయ్యపేటెళ్ళీ బస్సుందిగా[” ప్రమా? బస్సు కూడా ౮గ్‌

“నువ్వు- ఒక్కర్తివే వచ్చేస్తావా?”

“ఒక్కర్తినే కాకపోతే మా అన్నయ్య కొడుకుని వెంటబెట్టుకొస్తాను!”

“రానని పో కూచున్నాడు తను, మంచం అంచుదాకావొచ్చి తన మీదికి వా ంగింది జానకి. కున్నావేమో... నే రాననుకున్నావేమో” అని సినీమాలోపాట దీర్హంతీస్తూ తన జుట్టు చెరిపింది. చతర “లొటి క్షణాలు. ఎలా మరిచిపోవడం... అవి కోరకుండా వుండడం యెలాగ, ఆ జ త్తదనం? ఆ జాణతనం- జగన్మోహిన్లో ఏవీ? బెల్లపు దిమ్మలా ఓ చోట పడుంటుంది... తేలిగ్గా గలా ఎగురుతూంది జానకి... ఇంతకీ అదృష్టం వుండాలి. ఉన్నదేమో!?.. అదృష్టం అందుబాట్టోకి రావాలంటే మానవ ప్రయత్నం కావాలేమో శ జానకి తనదైపోవాలంటే- జగన్మోహిని తప్పుకోవాలంటే శ చిన్న ప్రయత్నం చెయ్యాలి. అంళచ.., బాబోయ్‌! నావల్లకాదు... డాక్టరుకి తెలుస శః ఉరి- ఉం “జీ కి తెలుస్తుంది... నర్సులకి తెలిసిపోతుంది... నన్ను చంపేస్తారు. ఉరితీస్తారు ఈ చే న్‌్‌ కనబడి వెంటాడి సాధిస్తుంది జగన్మోహిని. తనని సుఖపడకుండా చేస్తుంది రాడ్డు. శో మందు తాగిస్తే ఈ చేతో మళ్ళీ అన డా ఇపుడే నెత్తు మరకలు 'కనబడుతున్నాయమ టి? ళ్ళీ అన్నం తిననివ్వదు... ఈచేతినిండా ఇప్పు దానంటేంది భరించలేను- అమ్మో! నేనలాంటి పనిచెయ్యలేను... నా అదృష్టం బావుంటే - ట అదే - ఏదో... కాకపోతే (బ్రతిక వుండనీ... ఎలాగో ఓలాగ అణగ్గాట్టొచ్చు. ఇరసై మో దానికి తొమ్మిదినెల్లు నిండుతాయి. తామ్మిది నెలల్లో ఇరవై మూడేళ్ళు నిండుతాయి. ఎలి నిల ండున్ను మూడు అయిదు... అయిదు లిళ్ళుపది.పది పదులు నూరు- నూరేళ్లు యల యి? నిండినవాళ్ళు లేరా? ఎలాగయినా జరగొచ్చు. కులాసా కథలు - భరాగో

త కలిసొచ్చేకాలం అయితే నడిచొచ్చే కొడుకు పుడతాడు. పుట్టనీ. అంత వరకు ఆగుతాను ... అదిగో ఆదిగో నందిగాం... వొచ్చేస్తోంది ఇల్లు... బస్సు స్లోచేస్తున్నాడు. ఆ టర్జింగ్‌ దగ్గిర డేంజరు వుందని... ఇంక ట్రెమ్‌లేదు. టర్నింగు దాటగానే బస్సు ఆగుతుంది. ఆగిన ఐదు నిమిషాల్లో ఇల్టు. ఇంట్లో అడుగుబెట్టగానే జగన్మోహిని- జగన్మోహిని జగన్నాయకిలా మీద బడుతుంది. నా మందులు తెచ్చేరా! బ్యాంకిలో వడ్డీ ఎంతయిచ్చేరు?... మొహమేం, అలా వుంది. రాత్తిరి సినీమాకి గట్రావెళ్ళేరా?... ఇన్నాళ్లుండి పోయారేం- మర్నాడే వస్తానన్నారుగా- ఇలాగ అలాగ అడుగుతూ, సణుగుతూ - కసురుతూ. దానికదే జబ్బు. మామూలుగా మాట్టాడ్డంరాదు. అభిమానం అనురాగంలేవు. సరసం సంబరంలేవు, చుట్టూరా కమ్ముకుపోతుంది. మంచి ఆలోచన కూడా చేసుకుందికి వీల్లేదు. జగన్మోహిని ఎదట వుంటే జానకిని గురించి ఆలోచించగలనా?... ఈ ఆలోచన్లిక్కడే చచ్చిపోవాలి.. ఆనందంగా సుఖంగా వుండడానికి వీల్లేదు. చావాలి. ఎవరు చావాలి?... ఎవరు చస్తేనేమి? జానకి నాదికావాలి... పన్నెండు వేల ఆస్తి... ప్రయిజ్‌ బాండుడబ్బు- నెలకి నూటయాభై ఉద్యోగం- అందం- గడుసుతనం, చలాకీతనం - అన్నీ నావి- జానకినాది. డబ్బునాది... జగన్మోహిని- ఏమో! నాకుతెలీదు- దేవుడి కెరుక, దేవుడిదే అయిపోతే బాగుణ్జు ఢాం!...!!. సెళఫెళ... బడబడ... గర్‌ గర్‌... అయ్యో ఆయ్యో- నే చచ్చిపోతున్నాను కాబోలు... ఇంకేముంది. అంతా ఆయిపోయింది. ఈ దిక్కుమాలిన బస్సు నా ప్రాణాన్ని బలిగోరింది... వెధవ ఫ్రంటుసీటుకి ఆశపడి ఇక్కడికొచ్చి కూచున్నాను. వెనకవాళ్ళంతా బాగుపడ్డారు. .. అంతా బాగున్నారు... నా పెళ్ళాం జగన్మోహిని కూడా కులాసాగా వుంది.. మూడు రోజుల్లో - ఇదంతా మర్చిపోతుంది- దుష్టురాలు.. మా జాయింట్‌ లైఫ్‌ పాలిసీ పన్నెండు వేలూ ఇన్సూరెన్సు వాళ్ళనించి వొసూలు చేస్తుంది. మౌ నాన్నదగ్గిర ఆ మూడెకరాలనేలా ముక్కుపిండి లాగుతుంది. ఈ రోజుల్లో నీతా. జాతా? మరోణ్ణి పెళ్ళాడ్తుందేమో కూడాను... అయిపోయింది, నేనైపోయాను... కనే ళ్‌ నన అమ్మాయ్‌, బాబోయ్‌- అయ్యో నాయనో - బస్సు- సూడండిబూబూ అయ్యయ్యో ఎట్టయిపొయ్యిందో- కరెంటు పోలికి ఢీకొట్టేసింది... అట్నుండి లారీ వొస్తావుంది... ఈ టర్నింగుకొడ ఎప్పుడూ యిట్టాగే... లారీ డయివోర్లకి కళ్ళు గనపడిసావవు... పిలండి పిలండి. ఆ డాక్టర్ను పిలండి పోలీసోళ్ళను పిలండి... పాపం బస్సు డయివొరు జాగర్రగానే తోలుతుండాడు... లారీవోడిదే తప్పు- ఎవురన్నా జీపులో బోతే దొరుక్రుతాడు... తప్పించుకు పారిపొయ్యాడా?... కొక యీడనెకూకుంటాడా? అం ఎంతదూరం బోతాడ్లె. కంచికచెర్లలోగా బట్టుకోరూ! చెయిజాదని అదృష్టం

తా

ఏందీ? డైవారు జచ్చిపోయ్యాడా? అయ్యోప్రాపం- ఇదేదో గుండెల్లో మట్టసంగ దిగబడి

పొయ్యింది ఇంకెట్ట బతుకుతాడు.. ఈ పక్క ఒంటిసీటుమీద ఈ దౌర్భాగ్యు డెవుడు! సీసప్పెంకులు

మొగంమీద దిగబడ్డాయట్టుంది. లేవదియ్యండి... ఊపిరుందాసూడు.. ఈవూరోడేనయ్యా... మేష్తు..

ట్‌! బ్‌ స్‌ (ట్ర

ఆళ్ళ తాలూకోళ్లుంటే రామనండి. రంగారావు మేష్టయ్యా... పక్క బజార్జోనేగా అల్లిల్లు... బార్యా

ఉంటది. యెళ్ళండి... సెప్పండి, జ ల బా

“అమ్మాయీ! ఏం ఫరవాలేదు... మీ ఆయనకళ్ళు తెరుస్తాడు... మొహం మీద రెండు పెద్ద పెద్ద గంట్లు పడతాయి తప్పిస్తే మరేం భయంలేదు... ఏంచేస్తాం, కొందరికి మనస్సులో వుంటాయి గంట్లు . అంతకంటే నయం కదమ్మా- ఏడవకు - నువ్వు అదృష్టవంతురాలివి... అతను కళ్ళు తెరిచేవేళకి ఆనందంగా కనబట్టం మంచిదమ్మా” అంటున్నాడు డాక్టరు.

“నే నేడవడంలేదండీ! = నేను సంతోషంగా వున్నాను బాబూ, నాకు మళ్ళీ జన్మయిచ్చేరు... ఆయన కళ్ళు తెరవకపోతే నేనింకా యెక్కడుంటాను తండ్రీ. నేను చచ్చిపోకుండా ఆపేరు బాబూ తమరు... నేనెందు కేడుస్తాను. నానోములు వృధాపోలేదు. నా జన్మ దండుగ కాలేదు. నా బిడ్డకి అమ్మా నాన్నేడే అంటే చూపించడానికి నా దేవుడువున్నాడు. మొహంమీద రెండు గంట్లు వుంటాయని నే బాధపడతానను కుంటున్నారా? మీరన్నట్టు మనస్సులో లేవుకదండీ అవి... నాదే అదృష్టం నాయనా. నాదేభాగ్యం. ఆయన కళ్ళు తెరిచే వేళకి నేను సంతోషంగా మీ అందరికీ దండాలు బెడుతూ ఆనందంగా ఆయన కాళ్ళకి మొక్కుతూ ముక్కోటి దేవతలికి పదివేల నమస్కారాలు చేస్తూ వుంటాను తండ్రీ"- అంటోంది జగన్మోహిని,

“లేదు మోహినీ- నేను నిన్ను తప్పు యెవర్నీ మనస్సులో కూడా కోరుకోను జానకి నాకొద్దు. నువ్వు చాలు. నేచేసిందంతా వెధవాలోచన. నే కన్నదంతా దుష్టస్వప్నం కాదు కాదు; దుష్టుని యొక్క స్వప్నం- నేను దుర్మార్లుణ్ణి. నన్ను క్షమించు.” అందామనుకున్నాడు రంగారావు; కళ్ళు తెరిచిన వెంటనే-

కాని అప్పటికే అతనికి స్పృహ వచ్చేసింది. మేలుకున్నంతసేపు అతను కలలు కనడ్గం మానడు. బ్ర న్ఫ్రహ వచ్చ! లుకున్నంతసేపు గొ

శరరలో నేను నాగార్జున సాగర్‌ ప్రాజెక్టులో వనిచేస్తూ నరసారావు పేటలో ఉన్నృవుడు మా బీతాల బిల్డులూ అవీ పాన్‌ చేసే ఒక అధికార కుమార్తె (బి.ఏ. విద్యార్థిని ఈ ఇతివృత్తంతో లానిన కధ చదవడానికీ ప్రచురించడానికీ బాగులేదని మొత్తం అంతా తిరగా రాసేను. తీరా రాసేక ఇందులో తను రాసింది ఆనలేమీ లేదుకనక్ర నా రచనగానే (ప్రచురించడం మంచిదని ఆ అమ్మాయి అన్షుది,

ఐత్తే, 970లో నేనొక నవల రాద్దామనుకుంటున్లు రోజుల్లో ఆ అమ్మాయి తన భర్తతో నవా విశాఖపట్టుం వచ్చి: ఆ నవలను నేను డిక్టేషన్‌ చెప్పగా అంతా తను రానీంది. ఆంతా ఆయిపోయాక్ర' ఇందులో మీరు రాసిందేమీ లేదు కనక నా పేరుమీద అచ్చువేసుకుంటున్లాను'

అని చెప్పి ఉడాయించింది.

ఈ సంగతి తెలిసిన ఒక నీనియల్‌ రరయిత ఇదే ఒక ఇతివృత్తంగా తీసుకొని కధరానీ (ప్రచురించేరు! కుతసా కథలు - భడిగో

20. తుప్పు పట్టిన, పాతబడిన... డదొదాపు ఇరవయి ఏళ్లు అయివుంటుంది.

నేను ఒంగోల్లో పనిచేసిన రోజులు-

ఒకనాడు సాయంకాలం నేనింటికి రాగానే మా ఆవిడ "అమ్మయ్య! వొచ్చేరా!” అంది; పెద్ద ఆందోళన తొలిగిన ధోరణిలో. “రాననుకున్నానేమో?” అని ఏదో సినీమా పాట అందుకున్నాను; మా అవిణ్ణో వేళాకోళం చేస్తూ. “జోకులు చాల్లెండి. ఆయనెవరో ఇప్పుడు ఐదున్నరకి వస్తాట్ట'” అంది మా ఆవిడ. మధ్యాహ్నం నేను భోజనం చేసి వెళ్ళాక వచ్చాడట. మళ్లీ ఇప్పుడు ఐదున్నరకి వస్తానన్నాడట. రేడియో లైసెన్సులు తణికీ చేసే ఇన్‌స్పెక్టరుట. “మన రేడియోకి లైసెన్స్‌ కడుతున్నామా అని అడిగేడు. కట్టడం లేదని చెప్పేస్తే ఏం చేస్తాడోనని మీరొచ్చేక రమ్మన్నాను.”

ఇహనేం? మంచి కాలక్షేపం. ప్రఖ్యాత చిత్రకారుడు బాపుగారు అప్పటికే రేడియో లైసెన్సుల మీద, రేడియో (ప్రోగ్రాములమీద మంచి మంచి కార్టూన్లు చాలా వేసేశారు. (మచ్చుకి కొన్నిఐ

1. రేడియో మెకానిక్కు:- అయ్యా; మేం రేడియోలో మిషను ఏదైనా చెడిపోతే బాగుచేస్తాంగానీ ప్రోగ్రొాములకి మా పూచీ లేదు.

2. భార్య: ఏమండీ; ఈ కొత్త రేడియో పట్టుకెళ్లి ఎలాగయినా షాపువాళ్లకి ఇచ్చెయ్యండీ, మునపటిదే నయం; ఇంచక్కా మంచి మంచి ్రోగ్రాంలొచ్చేవి.

3. రేడియో లైసెన్స్‌ల ఇన్‌స్పెక్టరు:

అయ్యా, తమ రేడియో లైసెన్స్‌ సంగతి తమరు గమనించేరా? ఇది సరిగ్గా పదేళ్లనాటిది.-

ఇంటి యజమాని (లేదారేడియో వోనర్‌:- మరే; నిజమే! కాని తను (ప్రోగ్రాంలు కూడా అప్పటివేనేమో దయచేసి ఆలోచించండి?

4. ఒకాయన రేడియో అన్‌చేసి; అందులోంచి వచ్చే శబ్దాల సంగతి పట్టించు కోకుండా పరధ్యానంగా ఏదో పుస్తకం చదువుకుంటూ ఉండగా; పక్కింట్లోంచి ఒకాయన ఒక గొడ్డలితో సహా దూకుడుగా ప్రవేశించి; రేడియోని నిలువునా రెండు ముక్కలుగా విరక్కొడతాడు. అప్పుడు ఇంటాయన"*్రోగ్రాం నచ్చకపోతే ఆ మాట చెప్పొచ్చుగా; రేడియో కట్టేద్దునూ?” అంటాడు.

ఇలాంటివేవో కొన్ని ఆ వొచ్చే ఆయన మోద ప్రయోగించవచ్చుకదా అని సిద్దం అవుతూ ఉండగానే ఆయన వచ్చాడు. 1959 అక్టోబర్‌ 20 వ తేదీన కొన్నాం మా రేడియో. కొన్నప్పుడు షాపువారు మా దగ్గిర లైసెన్స్‌ ఫీ కూడా వొసూలు చేసి మరీ ఇచ్చారు ఆ సెట్టు. అయితే, ఆ తరవాత నేను మరి ఆ రేడియోకి లైసెన్స్‌ అంటూ ఒక్క పైసాకూడా కట్టలేదు.

“1960 నుంచి 67 వరకు ఎనిమిదేళ్లకి నూట ఇరవై రూపాయలు. ముప్పయి రూపాయలజరిమానా. మొత్తం 150 కట్టండి; రసీదిస్తాను”.

“నా రేడియో అంత విలువ చెయ్యదే?”

క్షం

త “వెయ్యక పోయినా సరే; అదే రూలు”. అంత డబ్బు నేను కట్టుకోలేననీ కావాలంటే ఆ రేడియో ఊరికెనే ఇచ్చేస్తాను పట్టుకుపొమ శనీ చెప్పిచూశాను. లాభంలేదన్నాడు. పోనీ పెరట్లో నూతిదగ్గర నాలుగడుగుల లోతుకి గొయ్యి తవ్వి పాతేద్దాం అన్నాను. పనికి రాదన్నాడు. దగ్గిరే రెల్వేలైనుంది; కాసేపట్టో ఏదో రైలు రావచ్చు! ట్రాక్‌ మీద పెట్టి తాడో వైరో వేసి గట్టిగా బిగించేస్తే క్షణాల్లో పిండి అయిపోతుందని సూచించాను. కుదరదన్నాడు. రేడియో స్టేషన్లనుంచి వొచ్చే ప్రోగ్రాంలు వింటున్నందుకు శిక్షగా పోనీ కోన్నాళ్లు జైల్లో కూచుంటానని ఆఫర్‌ చేసేను. ససేమిరా అన్నాడు. పాతాళభైరవి సినీమాలో రాజుగారి బావమరిదిలా పన్ను కట్టి తీరవలిసిందే నన్నాడు. ఆం నే ఆ మళ్లీ మొన్న డిసెంబర్‌ నెలలో హైద్రాబాద్‌ నుంచి వస్తూ; చెన్నకేశవ ఇంట్లో వృధాగా అటకమీద ఉన్న మూడు చ్రాల సైకిల్ని నాతోపాటు విశాఖపట్నం తెచ్చేను. చెన్న కేశవ ఆ సైకిల్ని పదేళ్లకిందట కొన్నాడు. వాళ్లబ్బాయిలిద్దరూ తొక్కేరు. ఇద్దరూ పెద్దవాళ్లయిపోయేరు. (అంటే మూడు చక్రాల సైకిలు తొక్కే వయసు దాటారు, అంతే.) మర్‌ ఇప్పుడు మా మనవడికి రొండో యాడాది వెళ్లిందికదా వాడికి ఇలాంటిది ఒకటుంటే బావుంటుందని నేను అనగానే - 'ఈ సైకిలు ఇప్పటికే తుష్పుపట్టిపోయింది; ఇంకా దీన్ని నాకు మనవడు పుట్టేదాకా దాచడం ఎందుకు; నువ్వు పట్టుకుపో అని అతనన్నాడు. ఆవిధంగా - ల విశాఖపట్టుం స్టేషన్‌లో రైలు దిగగానే సూట్‌కేసు ఒక చేత్తోటి, ఆ మూడు చక్రాల సైకిలు ఒక చేత్తోటి పుచ్చుకుని ప్లాట్‌ఫారం కొంత నడిచి టిక్కెట్ట వప్పగించేసే దగ్గిర సూట్‌కేసు నేలకి దింఎ జేబులో టిక్కెట్‌ బైటికే తీసి గేటు కాసిన ఆయనికీ ఇవ్వబోయేటంతలో - టిక్కెట్టు పుచ్చుకుంటున్నాయన కాక పక్కనున్న మరొకాయన నౌ ఎడం చేతిలో వున్న మూడు చక్రాల 'సైకిల్ని రెండువేళ్లతో పట్టుకుని “ఇది లగేజిలో బుక్‌ చేసేరా?” అన్నాడు. “లేదు.” అన్నాను. “అలా అయితే ఆగండి, దీనికి ఛార్జి చెయ్యాలి.” ఈ మాటు ఆ సైకిల్ళీ నాచే తిలోంచి కేసి కిందికి దింపేశాడు. ఒక్కవేలు మాత్రం ఉపయోగించి నన్ను పక్కకి రమ్మని సంజ్ఞచేసేడు. ల్లేను. అతను నా టిక్కెట్‌ చూసి నేనెక్కజ్లిం చొస్తున్నానో అరక్షణంలో (గ్రహించేశాడు. జేబుల్టోంచి, ఒక నోటు బుక్కు, బాల్‌ పాయింట్‌ పెన్ను, ఒకానోక జంత్రీ (లెక్కలు కట్టుకునే పుస్తకం) తీసి; రెండు నిమిషాలపాటు ఏకా(గ్రంగా పనిచేసి; “దీనికి డెబ్బయ్యె నిమిది రూపాయలు కట్టాలి.” అన్నాడు. నా టిక్కెట్టు మాద ముప్పయి కేజీలదాకా లగేజి తెచ్చుకోవచ్చు. నాసూట్‌కేసు గట్టిగా ఐదు కేజీలుండదు. ఈ సైకిలు మహా ఉంటే రెండు కేజీలు - అరచేత ఇది న్యాయం కాదన్నాను. అనుమతించే లగేజికి దీనికీ సంబంధం లేదుట. ఇది కొండొకచో 'లగ్జూరియస్‌ ఆర్టికల్స్‌" అవగా విలాస వస్తువుల కోవలోకి వస్తుందిట. హైద్రాబాదు నుంచి విశాఖపట్నానికి; తుప్పుపట్టిన, పాతబడిపోయిన ఈ మూడు చక్రాల సైకిల్‌ తెచ్చినందుకు గోదావరి ఎక్స్‌ప్రెస్‌ అరుగుదల నిమిత్తం సైత్టచవలసినది పదహారు రూపాయలే అయినా; అక్కడి ప్లాట్‌ఫారం మీద అధికారుల కళ్లుగప్పి న్ని దొంగతనంగా రవాణా చేసినందుకు జరిమానా అరవై రెండు రూపాయలు; వెరసి మొత్తం కులసా కథలు - భ౭గో

లతా క్ష21 డెబ్బయ్యెనిమిదిట =

అతని వాదనలో (ప్రతి అంశాన్ని తీవ్రంగా ఖండించడం మొదలు పెట్టాను. తుప్పు పట్టిన, పాతబడిన ఈ మూడు చక్రాల చిన్నపిల్లల సైకిలు ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ “విలాస వస్తువు” కాజాలదు. డెబ్బయి నాలుగు కేజీల మనిషిని నేను గోదావరి ఎక్స్‌ప్రెస్‌లో వస్తే డెబ్బయ్యారు రూపాయలు తీసుకున్నారు కనుక రెండు కేజీల ఈ 'సైకిలుకి రెండు రూపాయలకన్నా సీసుకోకూడదు. అక్కడి అధికార్డు కూడా ఇక్కడివాళ్ల లాగే వాళ్లంతా కళ్లు చేసుకుని గమనించి ఈ వస్తువును బుక్‌ చేయించి వున్నట్టయితే జరిమానా అనేదే సంభవించదు- అది నా తప్పుకాదు; కనుక; జరిమానా ఇంకొకరెవరికో వెయ్యాలి గాని నాకు కాదు. నేను ఏవిధమైన జరిమానా చెల్లించేది లేదు.

“మరేం చేస్తారు?”

ఇక్కడ వదిలేసి వెళ్తానన్నాను. తనేమో పోలీసుల్ని పిల్చి నామీద నేరం మోవుతాట్ట. అసలది నాదికాదు, అని బుకాయిస్తే ఏం చేస్తావని రొకాయించాను. ఆసలతను పోలీసుని పిల్చేలోగా నేను ఆ తుప్పుపట్టిన, పాతబడిన మూడుచక్రాల సైకిల్ని గోదావరి ఎక్స్‌ ప్రెస్‌ కిందికి విసిరేసి వెళిపోతాన న్నాను. ఇవేవీ ఆయనకి నచ్చకపోతే దీన్ని, ఆయనే, డ్యూటీ దిగి ఇంటికెడుతున్నప్పుడు కూడా పట్టుకుపోయి. వాళ్ల మనవడికి ఇచ్చెయ్యొచ్చునని, ప్రస్తుతం ఆయనకెవరూ మనవళ్లు లేకపోతే ఒకడు పుట్టేదాకా ఆగినా నాకభ్యంతరం లేదని చెప్పేను.

ఈ లోపుగా అక్కడ ఒక గుంపు పోగయింది. నేను గట్టిగా నోరుచేసుకోడం చూసి- “ఏంటి సార్‌” అని భోగట్టా చేసేవాడొకడు; “పోనీ ఎంతో కొంత పారెయ్య రాదా!” అని మరొకడు “అయినా ఈ డొక్కు సైకిలుకి లగేజేంటి?” అని ఇంకొకడు; “ఈళ్లమ్మా, రూల్సు!-” అని వేరే ఒకడు; ఒకడూ ఒకడూ జారుకుంటున్నారు; మళ్లా ఒకడూ మరొకడూ పోగుపడుతూనూ ఉన్నారు.

చిత్రమేమిటంటే; ఏ ఒక్కడూ కూడా ఆ రైల్వే అధికారితో గాని, నాతో గాని డైరెక్టుగా మాటాడ్డు. ఎవడిమట్టుకు వాడే, గొణుక్కోడం, జారుకోడం! ఆ గుంపులో 'హెచ్చుమంది:; రైల్వే వారు పెట్టిన ( లేదా, చెప్పుకొస్తున్న) ఆ తుప్పుపట్టిన పాతబడిపోయిన రూల్‌లో ఏదో అవకతవకుందని నమ్మినవాత్తే, అయినా ఒక్కడంటే ఒక్కడు నోరు మెదపడు. ఆహా, మన చైతన్యం॥

“ఒ కె, నాకు టబైమవుతోంది, నేనెళ్తున్నాను” అని సర్రుమని గేటు దాటేశాను; టిక్కెట్‌ వప్పగించేసి.

“మిష్టర్‌!” అన్నాడు ఇందాకటి వుద్యోగి.

“నే నెళ్తున్నాను. నా అడ్రస్‌ ఈ టిక్కెట్‌ ని బట్టీ హైద్రాబాద్‌ స్టేషన్‌కి రాస్తే కరెక్ట్‌గా చెప్తారు. నేనేం దొంగతనం చెయ్యలేదు. తుప్పుపట్టిన, పాతబడిపోయిన చిన్నపిల్లలాడుకునే మూడు చక్రాల సైకిల్‌ గోదావరి ఎక్స్‌ప్రెస్‌లో తెచ్చేనని మీరు నామీద కేసు పెట్టుకోండి. కోర్టులో కలుద్దాం.” అన్నాను.

ఉన్నట్టుండి ఆ ఉద్యోగి "పైడితల్లీ!” అని ఒక పోర్టర్ని పిల్చి-ఈయన్ని పంపించీ” అని మూడు చక్రాల సైకిల్‌ని పైడితల్లికి అందించేడు.

పైడితల్లి నాతో కొంతదూరం నడిచివొచ్చి, “నగేజీనేదు, ఏట్నేదు గానీ; ఓ ఐదురూపాయి లొడీనేపోనావా?” అన్నాడు, క

(€* ఆంధ్రభూమి * డెయిలీ : 3-2-88 యయయయయ్యలుడ

(మండా కై కులాసా కథలు - భరాగో

170006 న న! అడ్డ దులసర బుల్గొడో, దుమ్ము దులపరబుల్లోడో ...”

అమ్మాయి పాడుతున్నాది. వాళ్ళు 'మాంవం హార్మనీ వాయిస్తున్నాడు. అమ్మాయి డాన్సు చేస్తున్నది. జనం నిలబడి చూస్తున్నారు. ఆఅమ్మాయి వెకిలిగా అభినయమూ అవయవ (ప్రదర్శనా చేస్తున్నది. జనం వెర్రి చప్పట్టు కొడుతున్నారు.

ఆ జనంలో శంకరం వొకడు. ఈ ఎగ్టిబిషన్లోకి వీళ్లలా దూరేరు అనుకున్నాడు శంకరం: దూరంనుంచి అటొస్తూ

“మామూలుగా అందర్ధాగే ఎగ్జిబిషన్‌ చూడ్డానికని టిక్కట్లు కొనుక్కుని; లోపలి కొచ్చేక ఈ కచేరీ పెట్టి వుంటారు' అని తనకి తనే సమాధానం చెప్పుకున్నాడు.

శంకరం మళ్ళీ మరో మాటు మోచేతులు మొప్పలు చేసి లోపలి నుంచి ఇంకా లోపలికి చొరబడ్డాడు. ఇప్పుడతనికి ఎవరూ అడ్డులేరు.

అక్కడ చేరిన జనంలో చాలా మందికి లాగే శంకరానిక్కూడా ఆ పాటలో అర్ధంకంటే, అభినయంలో మెరుపులే బావున్నాయి. శంకరం కళ్ళు ఆ అమ్మాయినోమాటు చూసీగానే జనంమోద పడ్డాయి.

జనం గుంపుగా వోచోట లేరు. గుండ్రంగా సున్నాచుట్టినట్టు నిలబడ్డారు. అంత గుండ్రంగా కొందరు సున్నా చుట్టినట్టు జనాన్ని డ్రిల్లు మేస్టర్లు నిలబెట్టగలరేమో.

సున్నా అవతలి అంచుని నారాయణ కనబడ్డాడు శంకరానికి.

“నాకు తెలుసు, నువ్విక్కడుంటావని!” అనుకున్నాడు శీంకరం; ఆ మొదటి చూపులోనే - నారాయణ శంకరాన్ని అంతకు ముందే చూసి నట్టున్నాడు. ఎందుకంగే అతను ఇతనివేపు చూసిన చూపులో కుతూహలపు మెరుపులేదు. కులాసా ప్రశ్ళలేదు. జస్ట్‌ మిస్పివస్‌ లాఫ్‌! ఆ అల్లరికి భాషలేదు. ఉంటే, ఆ చూపుని 'బలేవుందికదూ, గురూ!" అని ట్రాన్స్‌లేట్‌ చెయ్యాలి.

వాళ్ళిద్దరూ ఆ భాషకంటే గొప్ప వాళ్ళే.

నారాయణకి ఏ.బీ. ఆఫీసులో ఉద్యోగం. శంకరం ఏనిమల్‌ హబ్బెండ్రీలో ఎ

“నా దగ్గిరకి రా" అని సంజ్ఞ చేసేడు శంకరం.

“లేదు; నా దగ్గిరకే నువ్వురా' అని నారాయణ సంజ్ఞ -

శంకరం పరకాయించి చూసేడు.

___ నారాయణ నిలబడివున్న దగ్గిర జనం దట్టంగా ఉన్నారు. అక్కడ నేల చదునుగాలేదు. అంచేత జనం గేలరీలాగ నిలబడ్డారు. శం

తే లలా అక్కడ నిలబడి చోద్యం చూస్తున్న వాళ్లలో కాలేజీ అమ్మాయిలూ, ఇంకా కొందరు మర్యాదస్తులైన స్త్రీలు = “సరే నేనే వస్తాన్లే అన్నట్టు శంకరం నిలువుగా తల ఆడించేడు. సున్నాపై అంచుమోదినించి నారాయణవేపు వెళ్ళేడు శంకరం. మళ్ళీ మోచేతులూ నడుములూ - ఈ డాన్స్‌ చూడకుండా, ఓసారితొంగిచూసి వెళుతున్నారు జనం, తొంగి చూడ్డంకోసమేనా ఇటొచ్చి మరీ వెళుతున్నారు జనం. బాగున్నాది. ఇది మంచి సమయము ... ... 'మో ఆఫీసు దగ్గిరికి రమ శన్నావు కదురా?" “క్యూలో నిలబడ్డాను. ముందుకి తోసీసేరు.” ఏమిటో, నారాయణ ఉత్సాహంగా లేడు. అమ్మాయి పాడుతూ డేన్సాడుతూనేవున్నాది. వాళ్ళ మాయం హార్మనీ వాయిస్తూనే వున్నాడు, జనం చూస్తూనే వున్నారు, వింటూనే వున్నారు. వినేదంత బావు లేకపోయినా చూసేది బావుంది, అక్కడ చాలా మందికి. “మాయా మర్మం తెలియని చిన్నది మంగళగిరి తిరుణాళ్ళకు వెళితే జనం వత్తిడికి సతమతమౌతూ దిక్కు తోచక తికమక పడితే సందుచూసుకుని సరసాలకు దిగు (గ్రంధసాంగులను, కావు వేసుకొని శ్రీమద్‌ రమారమణ గోవిందాయని ...” “దీని మొహం! అనుకున్నాడు శంకరం. 'చూడు, దీని వెర్రి! అన్నట్టు చూసేడు నారాయణ వేపు. “ఛా! మనకి బుద్దిలేదురా[నారాయణ మూతివిరిచేడు. “అవునవును! లేదు, పాపం' అని వెక్కిరింపు నవ్వు నవ్వేశాడు శంకరం, 'పోదాంపద!” 'ఉండుండు. నీ స్కోరు పూర్తయిందేమిటి?" 'నన్నాదిలీ ఒరే. నే వెళతాను." జబ్బ పట్టుకొని నారాయణని ఆపేడు శంకరం. "నే నివాళనించీ ఈ వెధవపన్లు చెయ్యను. కులాసా కథలు - భరాగో

ననన ననన ననన

పకపకా నవ్వేడు శంకరం.

' మొన్న సోమవారంనించీ రంకు తనం మానేసేనన్నాదిట, నీలాటిదే ఎవత్తోను.”

రోజూ కలుసుకుంటారు వాళ్ళు.

శంకరం ఆఫీసొదలగానే నారాయణ దగ్గిరి కెళతాడు. అతను ఆఫీసులోలేకపోతే లకిడీకాపూల్‌ ఎనిమిదో నెంబరు బస్సుస్టాపు దగ్గిరకి.

అక్కడ అతను తప్పకుండా వుంటాడు.

అక్కడ ఇద్దరూ కలిసి క్యూలో జొరపడతారు.

క్యూలో -

శంకరానికి ముందూ నారాయణకి వెనకా, లేకపోతే ఇద్దరికీ మధ్య, ఇద్దరో వొక్కత్తో -వేడిగా వుంటుంది వాళ్ళకి సాయంత్రం.

ఆ 'క్యూ' బస్సులో ఎక్కేసరికి ఆరవుతుంది.

అక్కడ 'ఎనిమిది' ఎక్కి ఆరు న్నరలోగా వాళ్ళు కోరీ చేరతారు. కోరీనించి నాలుగడుగులు నడిస్తే సుల్తాన్‌బజార్‌-

ఆక్కడ చాలా దుకాణాలున్నాయి.

• గాజులకొట్టు, పూసలకొట్టు, కుంకంకొట్టు-

కూరగాయల మార్కెట్టు -

అన్నీ రంగులు, మెత్తని దుర్వాసన.

అంతా మెత్తగా ఒత్తిడి; ఒత్తుగా తొక్కిడి.

(వాళ్ళెవరికీ తెలియదు; అది వేరేసంగతి)

'టైమెంత?”

“ఏడూ యాబై'

“ని స్కోరెంత?”

“నాది పధ్నాలుగు"

“నాది పన్నెండు”

“నా పధ్నాలుగులో మంచిదొకటీ లేదు.”

“నా పన్నెండింట్టో రెండు పాల గిన్నెలు, రెండు పీటలు”

'వాటేలక్‌

తరవాత మాటలు చెప్పడం కష్టం.

జం జిం జాం

'వెళ్ళిపోదాం'

నీ కేదో పిచ్చి పట్టింది' అవ్రము ఇన్నం

క2త ల లలా

'పిచ్చికాదు; దెయ్యం పట్టింది; నాకిన్నాళ్ళూ,

నా మతిపోయింది. వెధవనై తిరిగేను -"

“ఊయాూం ఇవాళే బుద్దాచ్చిందా?”

“ఇంకా రాలేదు. ఈ పాటికి తెలివి తెచ్చుకొని ఇంటికి పోతే బుద్దొచ్చినట్టే.'

“ఈ ఎగ్జిబిషన్‌ మనకి వేలకొద్దీ కామధేనువుల్ని ప్రసాదిస్తుందన్నావు కదా!”

“ఇచ్చింది... కాని -

'వెధవ కానీలూ నువ్వూనూ! స్కోధెంత? ఇరవయ్యో ముప్పయ్యో దాటి వుంటుంది. అందుకే నీపని అలా వుంది.”

'షు.ట్ట.....వ్స్‌!!"

నారాయణ అరుపుకి శంకరానిక్సి మతొచ్చినట్టయింది.

“వాట్‌ బ్రదర్‌?...... ఏమి టైంది?"

“ఎనీధింగ్‌ రాంగ్‌?”

“ఎవత్తేనా పాదుకా పట్టాభిషేకం గట్రా చేసిందేవిటి??... అయినా మనకీ మాత్రం దానికి కోపాలు తెచ్చుకోడం రాదే! ఇటు తిరిగి నవ్వీసు కుంటామే - ఏమిటిలా వెర్రెత్తిపోతున్నావు?

లం ఆర్థం న్‌

హహ్హహ్హ్హ - పూర్చెలో।

పూర్తిగా అప్పెట్టయిపోయి వుంటాడు.

క్యూలో నిలబడి పక్కనున్న అమ్మాయితో సహాబస్సెక్కేట్ట.

తనకోసం నిలబడాలనే అనిపించిందిట కానీ, ఆ అమ్మాయి వాడికోసం నిలబడదు కదా!... జాంపండులా వుందిట - వొదలబుద్దెయ్యలేదుట ఎ

= విశేషాలుంటే రేపు క్రల్రిస్సి చెప్పొచ్చుగా ... అలాగే అనుకొసి వెళ్ళేడట.

బస్సులో కూడా ప్రెషర్‌ - అదే, ఒత్తిడి - ఎక్కువగానే వుందిట. నిజం - “మూడు సాయింకాలాలు సుల్తాన్‌ బజార్జో తిరగడం కంటే ఒక్కమారు రష్టుగ్రావున్న బస్సులో ఎక్కిపోవడం నయం,”

వెనక ఈవిడా, ముందుఇంకో ఆవిడా; తగిలేరుట; తగుల్తున్నారుట -

అంతేకాదు మరి. అలాంటప్పుడు “బస్సు ఆగిననూ దిగరాదు.

సడెన్‌ బ్రేక్‌ ఆసరా చూసుకుని అవతల నించున్న ఆవిడవేపు -

అ అమ్మాయి కంకితమైన ధ్యానం పరధ్యానం కాగా. ఆవిణ్ణి -

చిన్న టచ్చ్‌ 1 - అంతే! కతసా కథలు - భంగో

లతలా క్ష27

భీ! అని ఇటు తిరిగిందట ఆవిడ -

పాపం, వాళ్ళావిడే

అదీ, కధ!

కష్టమే -

బస్సులో వాళ్లావిడచేత చివాట్లు తినడం, చుట్టూరా ఇరవై మంది నవ్వడం, యాభైమంది తలలుతిప్పి తనవైపు చూడ్డం -

కాని -

“ఈ మాత్రం దానికేనా?” అని నవ్వేడు శంకరం.

నారాయణ నెత్తి మొత్తుకున్నాడు. ఇంక నీదగ్గిర నిలబడలేనన్నాడు. అతను వెళ్ళిపోతూ వుంటే తనొక్కడూ ఉండిపోలేకా అతనో బాటు వెళ్ళిపోలేకా గిలగిల్దాడేడు శంకరం.

'ఏదీ, ఇంకా స్కోర్‌ అవందే! - పోనీ టైమైనా అవలేదు.”

ఆతనలా వెళ్ళిపోవడం శంకరానికి ఏమిటోగా వుంది.

ఈ ఎగ్జిబిషన్లో - ఇంతమందిలో తను ఒక్కడే అయిపోయినట్టుంది. ఎంత మందుంటారు

• పదివేల మందా? ఇరవై వేలుండొచ్చు. మొన్న బస్సులో ఆ ఎగ్జిక్యూటివ్‌ ఎవరితోనో చెబుతున్నాడు; పదిహేడు వేల టిక్కెట్టు పోతున్నాయట రోజూ.

పదిహేడు వేలలో తానొక్కడు.

తనకేమి పనిలేదక్కడ,

ఆయినా ఎందుకుండాలి?

సాయంత్రం నారాయణ కోసం వస్తూ ఇవాళ ఇరవై అయిదు 'రన్స్‌' చేస్తాననుకున్నాడు.

వాడు వెళ్ళిపోవడం ఏమిటోగా వుంది.

శంకరం కాళ్ళెటో నడుస్తున్నాయి. కళ్ళేవిటో చూస్తూతాగుతున్నాయి. ఇంకా పూర్తిగా మత్తెక్కలేదు. మెదడు కోరికల్లో కల్గోవుంది.

ఇరవై ఎనిమిదేళ్ళు శంకరానికి.

ఈ ఇరవై ఎనిమిదేళ్ళలో ఆఖరి ఎనిమిదేళ్ళూ నారాయణతో కలిసే తిరుగు తున్నాడు.

“మనకి బుద్ధిలేదురా' అన్నాడు వాడు.

“నాకు బుద్ధిలేదురా” అన్లేదు. ఇద్దర్నీ కలిపే అన్నాడు.

ఎందుకన్నాడు?

అంత షాక్‌ తినుంటాడా? అభిమాన పాపం వాళ్ళావిడ చాలా మంచిది. తాసీల్దారు కూతురు. వీడు శ్రీరాముడని ఆవిడుద్దేశం,

'ఇంకిలాంటి వెధవపని చెయ్యన్రా' అన్నాడు వాడు. మంయయయంయయయయలు అవ్రకు ఇన్నం చయయయయుంం

2కి లలా

చెయ్యడా?... చెయ్యనే చెయ్యడా?

చ జ బి

ఎదురుగా కనబడ్డ రంగులవలతో అన్ని సందేహాలూ ఎగిరిపోయాయి.

అబ్బ! ఎంతమందో!

ఏదో అమ్మాయిల కాలేజీ పునాదుల్లో సహా లేచొచ్చింది. ఈ ఎగ్జిబిషన్‌ చూడ్డానికి - కాదు - ఈ ఎగ్జిబిషన్టో ఎగ్జిబిషన్‌ కావడానికి - ఈ ఎగ్జిబిషనుకి టిక్కెట్టక్కర్లేకపోవడం ఎంత అదృష్టం!

కొందరిటువేపు తిరిగి చూస్తూన్నారు. అందరూ సరదాగా సంతోషంగా వున్నారు. వికవికా విరగబడి నవ్వుకుంటున్నారు. పడుచుతనపు పరువం పరాకుగా పరవశంలో పరిమళిస్తున్నాది.

బాగుంది.

ఇది మంచి సమయం -

చుట్టు చూసేడు శంకరం.

తన పక్కగా నలుగురైదుగురుఅబ్బాయిలు,

గార్జియన్దుకారు. అందులో ఎవరికీ అన్నలూ తమ్ముళ్ళూ కారు వీళ్ళు.

వాళ్ళచూపుల్లో గడుసుతనం గాని దాపరికంగాని లేకుండా, ఆకలి, వెకిలిగా బైట పడుతున్నాది. అర్భకులు [ఎ

ఇఫ్‌ లిం నే

నల్లగాఉందే, ఆ అమ్మాబైతే? ...బెరుదు చూపులుచూస్తోంది. సారీ అనికూడా అనక్కర్లేదు......బాగాలేదు..... ఇందులో ఏ హీరోయిన్‌కో చెలికత్తెలా గుంది... సరీగా ముస్తాబవడమేనా చేతకాలేదు... నల్టటి మొహంమిద అంగారు బొట్టు పెట్లుకుంది. ...టైలరమ్మాయి దగ్గిర కూడా మొహమాట పడిపోయి. లూజ్‌గా కుట్టించుకుంది. ఆయాసం ఎకు, వా ఆనందం తక్కువా

అయిపోతుందేమో - లా " ౯

ఎ(ర్ర జాకెట్టేసుకున్న ఈ అమ్మాయి మాటేమిటి? బావుంది.... ఫైన్‌, బాగా కుట్టించుకుంది. ఇంకేమి కనబడ్డంలేదసలు... కానీ చూపులు చురుగ్నా వున్నాయి... చెప్పులూ గట్టిగానే

వుండుంటాయి.తంతుందేమో - గ

ర చురకత్తిలా ఉందిరా అనుకున్నాడు తను. కడుపులో పెడికిటితో పొడిచింది బాక్సర్లాగ. కత్తేన్రా బాబూ అనిపించుకున్నాది. నారాయణగాడి కేనా చెప్పలేదు తను. ఈ అమ్మాయి...?

. _పద్దెనిమిదేళ్ళుంటాయి. బాగా విచ్చుకున్న పువ్వులూ లేత లేత కూరగాయలూ జ్ఞాపకం వస్తున్నాయి. ఎక్కడా ఏమి తగల్లేదు; కనల్లేదు; కమల్లేదు! మేనత్తకొడుకేనా ఎవడూ లేడు కాబోలు. నో మామలైనా యెప్పుడూ బుగ్గలు గిల్లలేదులా వుంది. తడిగుడ్జెట్టి తుడిచిన బెంగుళూరు

ఎల్సులా వున్నాయి... ఇందాకటి అమ్మాయికి హీరోయిన్లా వుంది.

కులాసా కథలు - భరాగో

లా [20 బాగానే వుంటుంది. స్కోర్టో వేసుకుంటే ఇలాంటి వాళ్ళని వేసుకోవాలి. ఒకటీ ఈజీక్షల్టూ మూడు. కాలేజీ అమ్మాయిలు ఇనపసామాన్ల కొట్టుదగ్గిర ఆగేరు ఎందుకో?.... సరదాల సరస్వతులు చట్రాములూ, కోరాములూ, కత్తిపీటలూ, అట్లకర్రలూ చూస్తున్నారు. గులాబీలు ఇనుమూ! ... ... పూల్‌ జార్‌ పతర్‌ - ॥ ఆడపిల్లలకి కారిన్యం యిష్టం కాబోలు. మెత్తగా ఆడదాన్లా నున్నగా వుండే మొగాడు ఆడదానికి నచ్చట్ట... వెనక్కొస్తున్నారు. ఈ అబ్బాయిలు-వీళ్ళు నలుగురల్దా పదహారుగురయ్యేరు. ఎక్కణ్మించొచ్చారో-! వీళ్ళంతా మన శిష్యుల్హా వున్నారు. మే యువర్‌ బైైబ్‌ ఇన్‌ క్రీజ్‌! జ నై ఆ అందరూ అందర్నీ మోహరంలో పదాతిబలంలా ఎదుర్కొన్నారు...దారిలేదు... అంతా గడబిడ. చీలికలయిపోయింది గుంపు. ఇద్దరేసి, ముగ్గురేసి గొలుసులైపోయేరు, విడ్డారు అమ్మాయిలు. ఎవరూ ఏమి అనరు - ఎ(ర్రజాకెట్టమ్మూయి - ఇంత సేపూ గడుసుగానే చూసిందిగాని -పూర్‌సోల్‌ - ఒక్కత్తయి పోయింది పాపం - ఇప్పుడు పాపంేంవింటి; నాన్‌ సెన్స్‌! నే నే నై పదిహేడుగురు మొగాళ్ళూ ఒక ఆడపిల్హా, అవునవును; పదిహేడు వేలమంది జనం, ఒక్క ఆడపిల్లా ఎర్రజాకెట్టమ్మాయి పేరేమిటో గాని, పాపం అభిమన్యుళ్లా చిక్కడిపోయింది. అభిమన్యుళ్ళా తప్పించుకోవలసిందే గాబోలు. నిశ్శబ్దంగా జరుగుతున్న ఈ అన్యాయానికి సాక్షుల్లేరు ముద్దాయిలు తప్ప. ఇది వీళ్లంతా కావాలని చేస్తున్నారని కొందరికేనా తెలుసునా? అడిగేవార్తేరా? ఈ పద్ధతే వేరసలు - కొద్దిగా తగల్డం, చురుగ్గా చూడకపోతే వెకిలిగా నవ్వుకోడం. చురుగ్గా చూస్తే 'సారీ మేడమ్‌' ... ఏయ్‌ మిష్టరో అంటేచాలు పలాయనం. యయా అక్రకు ఇన్నం ంయయంయయంన

కం లా లెంపకాయదాకా వొచ్చిందంటే వాడు మరీ చవటైవుండాలి. “అంంంమ్‌మ్‌మ్మో!” భూమో, ఆ కాశమో బద్దలైపోయినంత అరుపు అది. మనం అందరం ఒక్క కాన్సులో పుడితే మన అమ్మ ప్రసవవేదనలో అరిచే అరుపు అది. మన చెల్లెళ్లందరికీ ఒక్కసారే మానభంగం సంభవించినప్పుడో, మన చెల్లెళ్ళందరి మాంగళ్యాలూ ఒక్కసారిగా పుటుక్కున తెగిపోయినప్పుడో, వాళ్ళందరి ఆరుపులోకి వచ్చేఒక్క శబ్దం అది! ఆ అమ్మాయి = ఆ ఎ(ర్రజాకెట్టమ్మాయి ఒక్కత్తీ అరిచిన అరుపు - అది... పదిహేడువేల మందున్న ఎగ్జిబిషన్‌ జనంలో, ఒక్కరు - ఒక్కరేనా తనని ఈ అత్యాచారం నించి రక్షించే సోదర దైవం లేడా అని నిస్సహాయంగా చేసిన ఆక్రందన - అలా అరిచి, కాళ్ళూ చేతులూ అగ్గిపుల్లల్లాగాముడిచేసుకొని మనిషంతా అగ్గి పెట్టి ఆంత అయిపోయి ముడుచుకుపోయింది. ముడుచుకొని నేలమోద గొంతికిల్దా కూచుండి పోయింది. నేలతల్లీ నువ్వేనా నన్ను కాపాడు - అనుకొని వుంటుంది. ఆమె చూపులో బెదురు చెప్పడానికి కవులందరూ సృష్టించిన లేళ్ళు ఎన్నైనా చాలవు! వ్‌. ల అప్పుడెప్పుడో వసుదేవుడికి యమునానది దారి ఇచ్చిందని వ్రాసేరు భాగవతంలో. జౌనో కాదో గాని - పదిహేడు మంది మగాళ్లు ఒక ఆడపిల్లకి దారి ఇవ్వడానికి రెండు పాయలుగా చీలారు; ఆ అమ్మాయి వెళిపోతే అంతే చాలునని. జ్యోతి" నూన వ్యతిక : వీప్రీల్‌ 1968)

22.“నీమం” కోసం “నామం” పెడితే శక నీమం (నియమం) కోసం నామం పెడితే నామం నా కొంప తీసింది” అన్నాడట ఒక ఆకలి బాధితుడు. ఆదెలాగంటేను- అలనాటి కాలంలో ఒకనాడు ఒకబాటసారి కాశీకి వెళ్తూ ఒక చోట ఉదయం బయలుదేరాడు. మధ్యానం భోజనానికి ఒక ఫలానా వూరు చేరుతాను అని లెక్క వేసుకుని నడక సాగించేడు. చేరబోయే ఆ వూళ్లో తనకి బాగా తెలిసిన ఒక కుటుంబం ఉంది. అంచేత ధీమాగా నడుచుకుంటూ ఆ వూరు సమీపించేడు. ఊరు చేరడానికి ముందు ఒక సెలయేరు దాటాలి. అక్కడి దాకా వచ్చేసరికి ఎండవల్ల బాగా అలసట వచ్చింది. స్నానంచేసి వెళ్లడం మంచిదే కాక సెలయేట్టో నీళ్లు చాలా ప్రలోభకరంగా ఉన్నాయి. అయిన ఆలస్యం ఎలాగా అయిందని బుజంమోద మూట సెలయేటి ఒడ్డున పెట్టి స్నానం చేసేడు. స్నానం చేస్తూ దైవధ్యానం చేసుకోడం నియమం కనక ఒడ్డుకి రాగానే “నీమం” ప్రకారం “నామం” పెట్టుకున్నాడు. నాలుగు అడుగులు నడిచి ఊరుపట్టుచేరి తనకి తెలిసిన ఇంటికీ చేరాడు. ఇంటి యజమాని చాలా మంచివాడే. అభ్యాగతిః స్వయం విష్ణుః అనుకొనే రకం. ఐతే వాళ్లింట్లో - స్నానం చేసిన వెంటనే 'నామం” పెట్టుకునే అలవాటు కాక; భోజనానికి కూర్చున్నప్పుడు బొ, 'ట్టుపెట్టుకునే అలవాటు. అంచేత బొ, ట్టు పెట్టుకుని కనిపించిన ఈ మొహాన్ని చూడగానే “బొట్టూ భోజనం అయిందిలే” అనుకొని, రెండు నిమిషాలపాటు ఆ కబురూ ఈ కబురూ చెప్పి, కుశల ప్రశ్నలు వేసి “కొద్దిగా విశ్రాంతి తీసుకో; ఇప్పుడే వస్తా” నని చెప్పి తను ఒక్కడూ లోపలికెళ్లి భోజనం చేసి వచ్చేశాడు. అలసట వల్ల నిద్ర పట్టేసిన బాటసారికి మళ్లీ ఒక్ర గంట తరవాత ఆకలికి మెలకువ వచ్చింది. వసారాలో పక్కకి చూస్తే ఇంటి యజమాని ఒక మంచం మీద నిద్రపోతూ కనిపించేడు. అతనికి కూడా తనలాగే భోజనానికి ముందు కొద్దిగా అలసట కాబోలు అని కొంతసేపు ఊరుకున్నా ఆకలి అతన్ని ఎంతసేపో ఊరుకోనివ్వలేదు. అంచేత తెగించి ఇంటి యజమానిని లేపేడు. “ఇంకా ఎండ దిగజారలేదు. మరి కొంచెంసేపు నిద్రపో” అన్నాడు ఇంటి యజమాని. “అది కాదు; అపరాహ్లం అయినట్టుంది; కొంచెం దేవతార్చన(భోజనం) చేసి మరీ నిద్రపోదామని-” అన్నాడు బాటసారి, “అయ్యో నువ్వు భోజనం చేసే వచ్చావనుకున్నాను; నీ మొహంమిద నామం చూసి-” అలాగ; ఆ బాటసారి అన్న మాట అది: “నీమం కోసం నామం పెడితే నామంనా కొంపతీసింది” అని, ఆస్ట జ జం ల్‌ ఏళ్ల కిందట మాట. పతంజలి అని, నాకొక మిత్రుడు ఉండేవాడు. ఇతనూ నేను బి.ఎ. బపు. బి.ఎ. చదువుతున్న నాటికే అతనికి ఇరవై రెండు వెళ్లేయి. ఆ రోజుల్లో పద్దెనిమిడెళ్లకి మొగపిల్దాడికి పెళ్లి చేస్సేసేవారు. పతంజలి తల్లితండ్రులు ఇతను బి.ఎ. మొదటి క్షే

క్షేప2ై ా్తలలలలలలలలలలతతలతలైలలలల్ర్ర్ర్ర్ర్లల్లా ఏడాదిలో ఉన్నప్పుడే పెళ్లి చేసేస్తాం అన్నారు. పిల్ల కూడా సిద్ధంగానే ఉంది. ఎవరో కాదు. మేనమామ కూతురే. ఇతనికన్నా నాలుగేళ్లు చిన్నది. కాని పతంజలి “వివాహో విద్యానాశాయ అన్నారు కదా, చదువు పూర్తికాందే పెళ్లి చేసుకోను” అనేసరికి తల్లిదండ్రులు అతని తెలివికి సంతోషించి ఇతను బి.ఎ. ఆఖరి పరీక్ష రాసే దాకా మరి ఆపూసు ఎత్తలేదు. మేనమామ ఉత్తరం రాస్తే కూడా “పిల్టాడి పరీక్షలు అవనీ” అని సమాధానం రాసేరు. ఆఖరి పరీక్ష ఆ ఏడాది ఏప్రిల్‌ పదో తేదీని జరిగింది. పదకొండో తేదీకల్లా పతంజలి మేనమామ రాసిన ఉత్తరం వచ్చింది"పిల్హా పిల్లాడూ ఒకరికొకరు బాగా తెలిసినవాళ్లే అయినా, ఈ రోజుల పద్ధతి గనక, వాళ్లిద్దరూ ఒకర్నాకరు చూసుకోడం మంచిది. పరీక్షలు అయిపోయాయి గనక, మా టఏనల్టుడైనటువంటి పతంజలిని రేపు దశమీ బుధవారం ఉదయానికి ఒకసారి మా వూరికి ఏంపగోర్తాను” అంటూను. అప్పటికి దశమీ బుధవారం సరిగ్గా పదిరోజులుంది. పతంజలి తల్లిగారు ఆ ఉత్తరం తను చూసి “మావయ్య ఉత్తరం రాశాడు నాయనా; వెళ్లి కోడల్ని ఓసారి చూసిరా” క వోడల్ని సిరా” అంటూ ఇతని చేతిలో పెట్టింది. పతంజలి ఆ ఉత్తరం చూసేసి “చూద్దాంలే అమ్మా. ఇంకా పదిరోజులు టబైముందిగా” మర్నాడు నమ్మ పతంబలితో ఈ సంగతి ప్రస్తావించి; “ఒక్కడివే వెళతావా నేను కూడా వచ్చీదా?”అన్నారు. ఇతనే మాట్టాడలేదు “అయినా వాళ్లేమైనా నీకు కొత్తగనకనా! నువ్వు ఒక్కడివే వెళ్తే చాల్లే” అన్నారు. ఆ సాయంకాలం కూడా పతంజలి నన్ను కాఫీహోట లుకి తీసికెళ్లేడు. అలా, నవమీ మంగళవారం దాకా రోజూ తీసుకెళ్తాడని నాకు తోచింది. మూడోనాడు పతంజలి వదినగారు అన్నది: “నువ్వు దశమీ బుధవారం నాటికి అక్కడికి వస్తున్నట్టు ఉత్తరం రాస్తానంటున్నారు, మీ అన్నయ్య” నన్ను వాళ్ల ఇంట్టొ అడుగుపెట్టనివ్వరా ఏమిటి? అయినా, నేను వెళ్తానని నిర్ణయించుకుంటే కదా అలా రాయడానికి?” అన్నాడు పతంజలి, " య స్త వ టో సాయంకాలం పతంజలి మా ఇంటికొచ్చి చాలా సేపు ఉన్నాడు. మా ఆవిడ టిఫినూ కాఫీ క వు పతంజలిని పలకరించింది. “పెళ్లిటకదా?” అంది. “మీ కాబోయే పెళ్లి కూతురెలా గా క41 రం న నలుపా? పొట్టా, పొడుగా? లావా, సన్నమా?” అని వివరాలడిగింది. “ఏమో, ఇ 4 ల శాల్తని చూసి ఆరేళ్లయింది.” అన్నాడు సిగ్గుపడుతూ, పతంజలి. పటుకుప ఎన్‌క వెళ్లక వెళ్తున్నాను. ఏదైనా కొని తీసికెళ్తే బావుంటుంది. ఓ ఇరవై రూపాయలుంటే నేస్తుంగ, వచాడు. బజారుకెళ్ళి ఒక మంచి పరికిణీ గుడ్డ రవికె గుడ్డ, వల్లైవాటు కొన్నాం. ంటో వు వే గి డబ్బా కెమెరా ఎరువు తీసుకున్నాడు. ఒక రోల్‌ ఫిలిం కొన్నాం. “ఇవన్నీ మీ వల న్‌ రైలుకి వెళ్తూ దారి ఇటే కనక అప్పుడు పట్టుకెళ్తాను. ఇప్పుడు ఇవన్నీ మా వాళ్లు డాలి ? అందులోనూ ; మా వొదినగారు చూసిందంటే కమ్మలు కడుతుంది.” అన్నాడు. ఆ మర్నాడు వాళ్ల అన్నయ్య అడిగాడు, 'ఒరే పతంజలీ, నువ్వు లక్షింపురం నుండి లయంలో ఆసా కథలు - భంగో

క్ష వెంటనే ఒచ్చేస్తావా, లేకపోతే నాలుగురోజులు ఉంటావా? ఎందుకంటే నేనోమాటు విశాఖపట్నం వెళ్ళాలి. ఇంట్లో నువ్వూ లేక నేనూ లేకపోతే నాన్నగారికి ఇబ్బంది - అందుకు."

“నేనువెళ్లడం సంగతి ఇంకా నిశ్చయం కాలేదు. అయినా ఏళ్లతరబడి మనం చచ్చేమో బతికేమో పట్టించుకోని ఆ మామయ్య ఇలా ఓ కార్డు రాసేడోలేదో మీరంతా కట్టకట్టుకుని నా ప్రయాణం గురించి ఎందుకిలా కిందా మీదా పడిపోతున్నారు?” అన్నాడు పతంజలి.

“అదేంట్రా అంతమాట అనేశావు, పాపం!” అన్నాను; నాతో ఈ సంగతి చెప్పగానే. . “నాకు ఆత్రుతగా ఉందని తెలిస్తే బతకనియ్యగర్రా ఒరే!” అన్నాడు. “ఇలా ఎన్నిసార్లు బెట్టు చేసినా బుధవారం తెల్లారగట్ట లేచి ఫస్టుబస్సుకి లక్షింపురం వెళ్తున్నానని చెప్పేస్తే చాలు.” అన్నాడు, ఫెళ్లుమని నవ్వుతూ.

ఇలా ద్విపాత్రాభినయం లాంటిది చేస్తూ పతంజలి తన మనస్సులో సదా లక్ష్మిని జపిస్తూనే ఇంట్లో వాళ్లని మాత్రం సస్పెన్సులో ఉంచేడు.

నవమీ మంగళవారం మధ్యాన్నం మూడింటికి పతంజలి అన్నయ్య పనిచేసే ఆఫీసులో నాకేదో పని తగిల్తే వెళ్లేను. అతను నన్ను చూసి మొహం మాడ్చుకున్నాడు. “గొప్ప సావాసులే" అన్నాడు. “ఏం?” అన్నాను. “మా తమ్ముడు లక్షింపురం వెళ్లడంగురించిలే. వాడు వెళ్తననడంలో ఎవరిప్రమేయం ఎంతవుందో ఏంచెప్పగలం!” అన్నాడు. “నా ప్రమేయం ఏంలేదు. నేను వెళ్లమనే అంటున్నాను.” అన్నాను. 'ఎందుకులే, ఇందాకానే లక్షింపురం నించి మనిషాచ్చేడు. మావాడు నల్లమేకని బలి ఇచ్చినా సరే మీ పిల్లని చేసుకోడు - అని కబురు పెట్టేసేను. అవును; ఎందుకూ నిష్టూరం? రేపు దశమీ, బుధవారం కదా. వీడు వెళ్లనూ వెళ్లక, కబురూ చేరక - వాళ్లు ఏమనుకుంటారు, పాపం!'అన్నాడు పతంజలి అన్నయ్య కరుణాకరం.

(“ఆంధ్ర భూమి” డెయిలీ 29-22-90)

• “పతంజలి పంతం” అన్నేటైటిల్‌తో 2952 లో “తెలుగు న్వతంత్ర"లో అచ్చయింది యయా... *నికుం” కోసం 'నాకుం” పడితే అయం

గాలా లాాాాా రు డర గా [౧౭౧౨ [౦౧ న చచార +00గ౯||) చం ఆట 4069 05 ంంాాంాా | ఆ నవవన వన కకక ననన క వనన న నవని ననన క | కననవవ వివ వవవి న కవ నక లన న కనన కకక న కన్‌ క (నవనవ ననకనక జక కకనజకనననిననలజనల ఆ కనన నక కినననననినన వనన నిననన నన కక జకన న కనక నల లని 55న ననన క 'శకనకకనవననిననినన నన నన జన జజజ ననన నకల కని ల ననక కకక (కవన వజ వవన వవ కన వజ జవ కనక జవనకజన న. ఇకక ననననో నననవన వవ వ వలనఇ నినన నజ కజనననన నని న5 నని వన నక నః కనవనన నవ వవవవజ వనన క వజ కల నలల నని న జజ కజన జన న కనక 'గవకననివనవ నవనవ వ జన జన నన నకల న లన నలనని ల నలక న 5 కనన వనకకననివనన జనిణ నవివ వవ వననజనకనలనిన ననన ని న నలక 5 కనన ాంచంచాచచయారరతా చాచా! తాం పవన వ వవ ఐఐఐఐఐ ఐ= 2222 ఐన బబ ఐఐఐఐఐఐఐఐఐఐఐఐ=ఐఐన క్‌ ఇ (5 1 క్‌ ా! 15

• 9/౧ 5212]! 1 | 15 [1 15
• “ఉఆ[౦౬౧౮౧౧|1 య! | ఇ య! కో 15
• || 4111! | .-] క |. /- క్‌ 011౯౬౧౮౧౮౧4౬౬| || కై ౪121202620) 615 క్ష వై | కకక కన కనన కనన కకక కకక న కన నక వనక న ననన న క నకకకే క్‌ గవవనననవనవనన వనన జనక న నజ కనన కనన ని కక కనతి కజిన్‌ 5న 'శవననవివివవ వ వవ కక నవవ కకక వవ నవనిన జలల జక క నవల ఇన 5 వైనం వవ 22 ఇఇ 2222 ఐఐఐఐ 22 వకవ ఐక వినక వనణ ఐల న వనన నక కకక ణన ననననననన నిలవక కన ౫ కకక కవివవజ జవ వ జవ నివ వకక తననన జజజ నల నన జజనిల కవన నననని నక కవన వవ వవ కవవివణకన నలక జనన న ననన లలన కక కకజ నన న కనక కవన వనజ కవన వ కజనన జనన కకనన క నజన క శనలణనన ఇన 5 జః 'ఏవవ నవ కవక వన లలన వన జజ కన నని కలకల జన జ జక న నలిన జక న 'కవవనన వనన నవవ జ కనని కన కనకకన నన కన జజననన ననన కతన 'కకన వవ వవవజనిన న జకన ననన లన నన తననన జ కజక నన నవక కవ కవన వనజ వనన కన కళని జనన నననవజజల జన జనలల నని నన క డం ఇ ఐ= కక్‌ సక్‌ కకకన న నను = == = కకకకకకక క కకక కనక కకక న ఐ= “కకకకకకక కకక కకక కక కకకకకక కక కకక క వనాల జల నజ న నాదాలు కలన అలుల లల ణణలల న ననగా నాన ణల కులాసా కథలు - భంగో అందం

23. బాకీ - జమ శేఖర్రావుకి నవ్వు వచ్చింది.

“పాపం అన్నపూర్ణ 1” అనుకున్నాడు.

పొద్దున్న ఆఫీసుకి వస్తూ వుంటే మడత పెట్టిన కాగితం ఒకటి అతని కిస్తూ “కవరుకొని నాన్న గొరి ఎడ్రసురాసి పోష్టులో వెయ్యండీ” అన్నది అన్నపూర్ణ,

కవరు తెప్పించి జేబులోంచి కాగితం తీశాడు శేఖర్రావు.

ఉత్తరం చాలా తేలిగ్గా వుంది.

తను మామ గారికి ఉత్తరం రాసి చాలా రోజులయి పోయింది. ఆ మధ్య 'మనవణ్ణి చూదామనుంది; ఓ సారి రావాలనుకుంటున్నాను...” అని వ్రాశాడాయన. “రండి, చాలా ఆనందిస్తాము? అసలు రమ్మని మేమే రాయాలనుకుంటున్నాము. చిట్టిగాడు 'తాత. తాత అంటున్నాడు” అని వ్రాయాలని (లేకపోతే బాగుండదని); అనుకున్నాడు తనే. కాని, ఏమిటో; రాయడమే పడలేదు.

పైగా మామగారికి ఉత్తరం రాయవలసిన సంగతేదైనా ఉంటే ఇద్దరి తరపునా అన్నపూర్తే రాయడం మామూలు. అన్నపూర్ణ రాస్తోంది గదా అని అతను ప్రత్యేకం రాయకపోడం - ఏదో అలా అశ్రద్ధ అయిపోతూ వొస్తోంది.

పోనీ ఓ పేజీ కాళీగా వుంది. ఇందులో రాద్దామనుకుంటూ, అసలు అన్నపూర్ణ ఏమి వ్రాసిందో చూద్దామని, చదివాడు.

అన్నీ సరేకాని.

“ఎప్పుడో నాగవల్లి నాడు మో రిస్తానన్న ఉంగరం ఇవ్వలేదని మో అల్లుడు గారి కింకా బాధగానే వుంది. ఏదో సమయం చూసి నన్ను దెప్పిపొడుస్తూ వుంటారు. ఈ మధ్యనే ఓ మారు అన్నారు కూడానూ. అందుచేత ఈ మారు మారు వచ్చేటప్పుడు ఆయనికి మా రివ్వవలసిన ఉంగరం చేయించుకొని రావలెను. మరిచిపోవద్దు. అన్నయ్య వేలి కొలత...”

ఈ వాక్యాలు చూసేక శేఖర్రావుకి నవ్వు ఆగలేదు.

ఆ ఉంగరం సంగతి అతనెప్పుడో మరిచిపోయాడు.

మామగారు ఏవో యిస్తాననడం, తను ఏవో కావాలనుకోవడం, వాటికోసం పట్టుదలగా అడుగుతూ సమయం దారికిందేచాలని సాధిస్తూ ఉండడం, ఇలాంటివంటే అసహ్యం శేఖ(ర్రావుకి. చీటికీ మాటికీ మామగారిమోద ఆధారపడడం, వారు తన కోర్కెలు తీర్చకపోతే ఆలిగీ కోపపడీ బాంధవ్యాన్ని కలుషితం చేసుకోడం, అందువల్ల పరస్పరం పెరిగి లోపల్లోపల వుడికి ఎప్పుడో ఒక్కసారి బైటపడే ద్వెషాలూ - యివి శేఖర్రావు తత్వానికి సరిపడవు. శక్తి వుంటే మనం కష్టపడి కొనుక్కోవాలి; లేకపోతే ప్రాప్తంలేదని వూరుకోవాలి - అంటాడతను.

అన్నపూర్ణని మొన్న నీ మధ్య ఆ విషయమై ఏదో అన్నట్ట అతనికి జ్ఞాపకం లేదనే చెప్పాలి, అతి కష్టంమోద వేళాకోళానికి అనడం జరిగిందని గుర్తు తెచ్చుకున్నాడతను,

కేక్‌

తర లలల అదెలా జరిగిందంటే, శేఖర్రావు అక్కగారు ఆ మధ్య వచ్చి ఓ వారం ఉండివెళ్ళింది. మాటలు సందర్భంలో ఆవిడేమో సరదాగా “మోవాళ్ళు సామ్యం నిజం చేస్తున్నట్టున్నారే మరదలా. నాటినించి నేటివరకూ పెట్టుపోతల్లేవు. తిరిగి చూసినట్టయినా లేరు! అన్నది*ఆ మాట మాద శేఖర్రావు “అంతవరకూ ఎందుకూ, నాగవల్లి నా డిస్తానన్న ఉంగరమే ఇంతవరకూ రికాణాలేదు.' అన్నాడు ఎగతాళి చేసినట్టు. అన్నపూర్ణ ఆనాడు ఆ మాటకి జవాబు చెప్పలేదు. శేఖర్రావు ఆదంతా అప్పుడే మరిచిపోయాడు. ఆ మాటని ఆమె మనసులో భద్రపరుచుకొని మామగారికి రాసే ప్రతీ ఉత్తరంలోనూ రాసేస్తోందేమో నని శేఖర్రావుకి బాధ కలిగింది. నిజం చెప్పవలసి వస్తే శేఖర్రావు తన వారెవరో ఎదుట వున్నప్పుడు అన్నపూర్తని - మా వాళ్ళూ, మోరూ, అలా చేశారు, ఇలా చేశారు - అంటూ ఎగతాళి పట్టించినా, అతనికి ఆమె అంటే ఉన్న గౌరవాభిమానాలు ఆమెకి బాగానే తెలుసును. ఇలాటి చిన్న చిన్న విషయాలు శేఖర్రావు పట్టించుకోడని ఇచ్చిపుచ్చుకోడాల మోద అతనికి చాలా మెచ్చుకోతగ్గ అభిప్రాయాలున్నాయనీ ఆమెకి తెలుసును. అలాటి అన్నపూర్ణ యిలా రాసిందంటే శేఖర్రావుకి నవ్వు వచ్చి ఆ నవ్వు వెనక బాధా స్ఫుటంగా తెలియజేసింది. తను రాద్దామనుకున్న ఉత్తరమూ వ్రాయలేక పోయాడు. రాస్తే అన్న పూర్ణవాక్యాల్ని తను సమర్దించినట్టాచ్చే అర్దం స్ఫురించి, అన్న పూర్ణ వ్రాసిన ఉత్తరానికి తన బాధ్యత ఏదో వుందని బాధపడసాగాడతను. ఆసలు ఆమె అలాటి ఉత్తరం రాసిందని తనకి తెలిసిన తరవాత తను ఆ ఉత్తరాన్ని వెళ్ళనివనే కూడదనీ అనుకున్నాడు. ఆ కవరుమోద తనదస్తూరితో ఎడ్రసు ఉన్నా అందులో వాక్యాలు తన సమ్మతి పొందాయని అర్థం వొస్తుందేమో. అన్నపూర్ల వ్రాసే (ప్రతి ఉత్తరమూ తన సమ్మతి పొందాలనుకోడమూ అన్యాయంగానే కనిపిస్తోంది. శేఖర్రావు నవ్వుకుంటూ ఆలోచించుకుంటూ కవరుమోద ఎడ్రసురాసి పోస్టుకి పంపించేశాడు. “అయితే, అన్సపూర్తా; ణా తూ కంచం దగ్గిర ని న్నపూర్జ్ణా?ః ఎన్నో ఉత్తరమదీ? అన్నాడు శేఖర్రావు నవ్వు గ “ఏమిటి ఎన్నో ఉత్తరం?” “అన్నట్టు చెప్పడం మరిచిపోయాను. మ నాన్నగారికి నువ్వు రాసిన ఉత్తరం చూళానివాళ - బాగా రాశావులే - మొత్తంమిద నేను మరిచిపోయినా నువ్వ మరిచిపోలే దా ఉంగరం సంగతి. 'మైనా మా నాన్నగారు ఇలాటి వాటికి లొంగే ఘటంకాదు.” శేఖర్రావు చెయద ది. అతను ్యదల్చిన యీ కృత్రిమ అవహేళన కృత్రిమం గానే వొచ్చింం. మాటలకోసం తడుముకో సాగాడు. వ ఎ . అన్నపూర్ణ మాటాడలేదు, “మాౌట్టాడవేమా? అంత సుళువుగా ... ... ?” "అంత బాగా అర్ధం చేసుకున్నా రన్నమాట, మో రాయన్ని.” వోయి ప్రముంది యిందులో - అర్హం చేసుకోడానికీ మానటానికీనూ? మన పెళ్లయి ఏడేళ్ళయి ది. పాపకే వెళుతున్నాయి ఆరేళ్ళు. ఇంకో ఏడేళ్ళు కళ్ళు మూసుకుంటే మనమూ అల్టుడికి కతాహై కథలు - భడాగో

లలా? ఉంగరమూ, వాచీ, సైకిలూ కొనే అవసరం వొస్తుంది. ఇంకా ఎక్కడి నాగవిల్లి అలకలు, ఎక్కడి ఉంగరాలు!”

“మా వాళ్ళేదీ అలా మరిచిపోరు. ఈ మాటు తెస్తారు చూడండి”

“తేరు”

“తెస్తేనో?”

“తేకపోతేనో?”

“పోనీ పందెం వెయ్యండి. తెస్తే ఏమిస్తారు?”

“నీ కేమిటి ఇవ్వడం మధ్యని!”

“మో కెలాగా సరదా లేదు. నా కిచ్చేస్తారా ఆ వుంగరం?”

“నీ కెందు కిస్తానూ? అంతగా నువ్వు అడుగుతున్నావు గనక ఇదే పందెం. మో నాన్నగారు ఉంగరమే గనక యిచ్చినట్టయితే ఏ దారేబోయే దానయ్యకో యిచ్చేస్తానది. లేకపోతే ఆ యేడు కొండలవాడి కిచ్చేస్తాను, సరా!”

“ఎవ్వరికీ యివ్వరూ. మహ చక్కగా పెట్టుకుంటారు. బంగారమా బలుసుకొయ్యా?”

“చూద్దువుగాని, ఇంతకీ ఆయన ఇచ్చినప్పటి మాట కదా!”

“ఆయన యివ్వనూ యిస్తారు, మోరు పుచ్చుకోనూ పుచ్చుకొంటారు. ఎందుకొచ్చిన పందేలు? ఇంతకీ మిమ్మల్నా ఉత్తరం ఎవరు చదవమన్నారు?”

“చదివితే చదివాను. నువ్వందులో ఉంగరం సంగతెందుకు రాశావూ?”

“నేనేం నాకోసం రాయలేదు. మాకేగదా ఒస్తుంది ఉంగరమని ఏదో రాశాను. ఆడగందీ యెవరిస్తారు?”

“అడిగితే అడుగుగాని, నేనేదో సాధిస్తున్నాననీ, దెప్పుతున్నాననీ రాయడ మెందుకూ?”

“ఏదో రాశానండీ మోరవన్నీ చదవడమేమిటి?”

“నయం. ఇప్పటికేనా చదివి నీతత్వం తెలుసుకున్నాను. ఇంకా ఎవరెవరికి ఎలా టెలాటి ఉత్తరాలు రాసేస్తున్నావో ఏమో. ఇక ముందు అన్నీ చూస్తూ ఉంటాను”

క కన ఆం

శేఖర్రావుకి ప్రమోషనొచ్చింది. ఈ (ప్రమోషన్‌కోసం అతను నాలుగేళ్ళనించీ ఎదురు చూస్తూ అవస్థ పడుతూ వున్నాడు. ఒక ఆఫీసరు డిపార్టుమెంటల్‌ టెస్టు ప్యాసవలేదనీ, ఇంకొకాయన (ప్రభుత్వం వారిచ్చిన కమ్యూనల్‌ జీ.వో. ప్రకారం నీ కిది రాదనీ, యిలా ముప్పుతిప్పలూ పెట్టగా పదకొండుమంది తనకన్నా జూనియర్లూ, తనపాటి టెస్టులు కూడా ప్యాసవని వాళ్లూ ముందు (ప్రమోట్‌ కాగా యీ మాటు ఆతనికొచ్చింధి; ఈ (ప్రమోషన్‌. భర్త యిన్నాళ్లూ అడ్డమైన వాళ్ల కాళ్లు పట్టుకుంటూ అడ్డదార్లు తొక్కుతున్నాడని తెలిసి ప్రమోషనొస్తే కొండకొచ్చి నీదర్శనం చేసుకురటామని శ్రీ వెంకటేశ్వరస్వామికి మొక్కుకుంది అన్నపూర్ల. అది యిప్పుడు చెప్పి బయళ్లేరమంది.

ససేమిరా వల్లకా దన్నాడు శేఖర్రావు. “నా కసలు ఆలాటి పిచ్చి నమ శకాల్లేవు. నువు మొక్కుకునే ముందు నాతో ఆలోచించవలసింది. (ప్రమోషనొచ్చిన కొత్తలోనే పదిరోజులు సెలవడిగిల్తే ఆఫీసరు సెలవు యివ్వడు సరిగదా నా గురించి దురభిప్రాయ పడతాడు కూడానూ, అంతగా వెళ్ళే బీ - జకు

కతత లలా తీరాలని నువ్వనుకుంటే మో అన్నయ్యని రమ్మని రాయి. ఇద్దరూ కలిసి పిల్లల్ని తీసుకు వెళ్ళండి' అన్నాడు.

అన్నపూర్ణ అలా వీల్లేదంది. దేముడికి మొక్కుకోడానికి మతో ఆలోచించడమేమిటి, గ్లంతకీ

నేను మొక్కుకోబట్టికదా మాకీ ప్రమోషనొచ్చింది. తిరపతి వెళ్తానని సెలవడిగితే ఇవ్వనని యే ఆఫీసరూ అనడు. మిరసలు సెలవడిగి చూడండి. మారే రావాలి, మా అన్నయ్య రాకపోడు గాని మతో వెళ్ళిన సాటొస్తుందా? అని వాదించింది.

“అదేమో నాకు తెలీదు. ప్రతీదానికి ఏమిటి నీ అల్లరి? నా దగ్గిరిప్పుడు డబ్బులేదు” అన్నాడు శేఖర్రావు.

“అబద్దాలాడకండి. అందులో స్వామి దర్శనానికి చేసేయాడత్ర ఎగ్గాడదామనుకోడం మహా పాపం.మి దగ్గిర నిజంగా డబ్బు లేదూ?” అంది అన్నపూర్హ చిలిపిగా నవ్వుతూ.

ఈ ప్రమోషను బాపతు వుద్యోగంలో శేఖర్రావు తొమ్మిది నెల్లుగా కింది డిద్యోగం జీతంమోదే యాక్టుచేస్తూ వుండడంవల్ల ఈ ఇచ్చిన ప్రమోషన్‌ ఆ యాక్టుచేస్తున్న తేదీనించి వర్తించేటట్టు యివ్వడం జరిగింది. అందుమూలంగా తేడాజీతం తొమ్మిది ముప్పయిలు రెండు వందల డెబ్బై, కరువు భత్యం దాదాపు యల్ధి అంతా మూడు వందల యిరవై రూపాయలవరకూ శేఖర్రావుకి ఇవాళే ముట్టింది. ఆఫీసులో టీ పార్టీ చేశాడుకూడానూ, అతను. ఆ విషయమంతా సాయంకాలం పేడ్స్‌' పట్టుకొచ్చిన ప్యూను వివరించి చెప్పి; “అయ్యగారు బంగారమంటివోరమ్మా. ఎంత అదృష్టమో నిది అనివో కాంప్లిమెంటు పారేసి వెళ్ళాడు. “ఏడిశావులే నోరు ముయ్యి” అనవలసిన అన్నపూర్ష ఆ వృద్దుడి మాటలకి గుండెల్టోంచి పులకరించిపోయింది.

ఎలాగో బయల్లేరదీసింది భర్తని అన్నపూర్త పిల్లల్నిద్దర్నీ భార్యనీ తీసుకుని తిరుపతి బయల్టేరాడు శేఖర్రావు.

దేవస్థానం ఆఫీసులో, సత్రంలో గదికోసం ఘర్షణ అయింది గాని పనికాలేదు. ఇవతలికొచ్చి మార్గాంతరం ఏమిటా అని ఆలోచిస్తూ అన్నపూర్ణ అడిగే (ప్రశ్నలకి సమాధానం చెబుతున్నాడు శేఖర్రావు.

“అటుచూడూ, మో నాన్నగారు కాదూ? ఇక్కడికెలా వొచ్చారీయనా?” అన్నాడతను హరాత్తుగా.

“అరె! నాన్నగారే!” అంది అన్నపూర్త్మ,

శేఖర్రావు మామగారు అతనువేసిన కేక విని వచ్చాడు. ఆయనా వాళ్ళని అక్కడ చూసి ఎంతో ఆశ్చర్యపడ్డాడు. “ఈయన గార్ని మళ్ళీ చూద్దామని ఎన్నాళ్ళనించి అనుకుంటున్నా పడిందిగాదు. ఏం పేరే అమ్మాయి వీడిదీ?” అని శేభర్రావు కొడుకుని ఒకటీ ముద్దులాడ్డం ప్రారంభించాడు.

“అదిసరే గాని - మిరిక్కడి కెలా వచ్చారు నాన్నా? కూడా ఎవరైనా వచ్చారా?”

వ్యాపారం పనిమోద మద్రాసు వెళ్ళడమూ, స్నేహితుడి కొడుక్కి తిరుపతిలో జరిగిన పెళ్ళికి అక్కణ్మించె రావడమూ చెబుతూ ఇంకో అరగంటలో ఇంటికి బయల్లేరుతున్న సంగతీ చెప్పాడాయన.

“మారు కనపడకపోతే చాలా అవస్ల పడిపోదునే. ఇంకా గుంటూర్లో దిగి మో యింట్లో ఒకపూటవుండి వెళదామనుకున్నాను. నయమే. ఇదుగోనయ్యా శేఖరం. నీ కిస్తానన్న ఉంగరం. ఎంతో కాలంగా అనుకోడం -అశ్రద్ద అయిపోడం, మరేం అనుకోకు నాయనా: మొన్న మద్రాసులో సడన్‌గా బ్రైకమొచ్చి 'వికమ్‌సీస్‌" లో రడీమేడ్‌ వుంటే తీసుకున్నాను. ఏదో ఆలస్యమైనా అనుకున్నట్టు

ది.” పేలాసా కథలు - భరాగో

లలా క్షం శేఖర్రావు సిగ్గుతో ముడుచుకుపోయాడు.

“లేదండీ, నే నా మాటెప్పుడో మరిచిపోయాను. అన్నపూర్లే నే నెప్పుడో సరదా కన్నమాట పుచ్చుకుని రాసింది. నాకిల్టా కొసాకి పుచ్చుకుంటూ వుండడమంటే యిష్టంలేదు. మోకూ తెలుసుగా!" అన్నాడతను ఇబ్బంది పడుతూ.

అన్నపూర్హ చురుగ్గా ప్రశ్నార్థకంగా చూసింది అతనివేపు.

“అదేమిటి నాయనా ఆ మాట, నేనిస్తానన్నదే గాని నువ్వు నన్ను అడిగి విసిగించిం దేముంది యిందులో! అమ్మాయి రాసిందనే తెచ్చాననుకున్నావా? మెడ్రాసు వెళ్ళడం, మా స్నేహితుడు వాళ్ళ కోడలికి పెట్టబోయే వస్తువుల కోసం వాపుకి వెళ్ళడం జరక్కపోతే యిప్పుడూ తెచ్చివుండే వాబ్జై కాదు. ఏదో దైవ కృపవల్ల యిప్పటికి సరైన టైములో గుర్తుకొచ్చింది. అశ్రద్ధ చేసేనని పేమనుకోకు. మంచివాడివి గనక అలా వూరుకున్నావు, స్వల్పానికి తేలిపోకుండానూ” అంటూ కూతురి చేతిలో పెట్టాడయన ప్యాకెట్టుని.

“మోరు కూడా వుండండి నాన్నా. రెండు మూడు రోజులుండి ఇవన్నీ చూసేసి అందరమూ కలిసి వెళదాం. ఎలాగూ గుంటూర్లో దిగే ఉద్దేశం ఉందిగదా.”

“అయ్యో, నన్ను బలవంతం చెయ్యకు తల్లీ. ఇప్పటికే చాలా లేటయిపోయింది. ఇక్కడికి రావడానికే ఎంతో యిదయ్యాన్నేను. ఏదో దైవ కృపవల్ల ఇక్కడ కలిశాం. పిల్లల్నీ, నిన్నూ చూశాను. నన్నిలా వెళ్ళనీ...”

ఆయన వెళ్ళాడు. అన్నపూర్త కుతూహలంగా ఉంగరం చూసింది. చాలా బాగుంది. అయితేనేం అది పెట్టుకోడానికి శేఖర్రావు ఏమో ఉత్సాహం చూపించడం లేదు. “మీ నాన్నగారి పీడించి తెప్పించావు. పైగా నేనేదో సాధించినట్టూ, దెప్పిపొడిచినట్లూ ఉత్తరాలు రాసి నన్నో రాక్షసుళ్ళా చిత్రీంచావు. నాకిది అక్కర్లేదు. నీ యిష్టమొచ్చినట్టు చేసుకో అన్నాడతను.

“ఆయన్ని ఒదిలి నా దగ్గిర అలుగుతున్నారేమిటండోయ్‌!” అంది అన్నపూర్ణ,

“ఛీ ఊరుకో. నన్ను ఆఖరికి ఎల్లా అర్ధం చేసుకున్నావు!”

“క్షాత్త వస్తువు; వెంటనే వాడాలి.” అని చెప్పి ఎలాగో శేఖర్రావు వేలికి తొడిగింది అన్నపూర్ణ, శేఖర్రావు వేళ్ళు ఉంగరాలు పెట్టుకుందికి వీలైనవి. చక్కని కండగలవి. అనుభవం ఉన్న బత్తుడు చేసినదీ, బాధ్యతగల వ్యాపారసంస్థ ఆందించిందీ గనక కాబోలు, పనితనం, ఆకారం, వర్షం కుదిరి చక్కగా ఉంది ఉరగరం. ఖర్‌ అని చెక్కివున్న పేరులోని అక్షరాలు ప్రత్యేకంగా ఎవరికైనా నచ్చేటంత అందంగా వున్నాయి. కొంచెం ఒదులుగా వుందన్న మాటగాని, చాలా చక్కగా అమిరింది అతేనికా ఉంగరం. బావుందని అతనే ఒప్పుకున్నాడు. 'ఆక్థర్తెదన్నాడుగాని, ఎలాగో పెట్టుకుంటాడు లెమ్మని సమాధాన పడింది అన్నపూర్ణ

“కొంచెం లూజుగా ఉంది గదూ. మన వూరెళ్ళాక చిన్న ముక్క తీయించి సైజుకు చేయించుకుందాం లెండి”.

ఆ సాయంత్రానికి తిరుమల చేరుకొని మర్నాడు పొద్దున్నే గుడిలోకెళ్ళి దర్శనం, మొక్కు అన్నీ అయ్యేక గుడిదాటి యివతలికొచ్చారు శేఖర్రావు దంపతులు.

ఇరుగూ, పొరుగూ ఆడుగుతారని అయితేనేం, సరదా తీరడానికయితేనేం, బొమ్మలషాపు దగ్గిరకొచ్చి చందనపు బొమ శైలు ఎంచింది అన్నపూర్ము

“డబ్బిచ్చే 'సెయ్యండి”

బో - జకు

క్షే40 ఆప్రయత్నంగా ఆమె చూపు జేబులోంచి బైట పడుతును శేఖ ర్రావు చేతిమోద పడింది. (ప్రయత్న సై వ *ఖ(

వేలిని ఉంగరం లేదు.

రెండోచేతి వేలికి పెట్టుకున్నాడేమో అనుకుంటూ అటుచూసింది. ఆ చేత్తో పాపని పట్టుకున్నాడు శేఖర్రావు. దాన్నీ లేదు, ఉంగరం.

“ఉంగరమేదండీ?” అంది గాభరాగా అన్నపూర్ణ

శేఖర్రావు నవ్వాడు.

“దాచారా యెక్కడైనా? లూజుగా వుంది. ఎక్కడైనా పడ్డదేమోనని హడిలిపోయాను”

శేఖర్రావు చల్లగా “పోయింది” అన్నాడు.

-“వోక్‌, నిజం చెప్పండి, దాచలేదూ?”

“నిజమే. ఇంతకుమటదే హుండీలో డబ్బులేస్తూ ఉంటే జారిపడింది. సరే స్వామికేగదా వెళ్ళిందని చెప్పలేదు నీతో, ఇంత తొందరగా చెప్పవలసొస్తుందని అనుకోలేదు.” అన్నాడు శేఖ(ర్రావు నవ్వుతూ,

“నిజం?”

అన్నపూర్ష మొహంలో విచార రేఖలు కనబడుతున్నాయి. వాటి ఫలితం కొంత కాలం- బహుశా చాలా కాలం - వ్యధ. నాన్నగారు పెళ్ళినాడు అన్నమాట ప్రకారం యిచ్చిన ఉంగరం, చాలా చర్చకి కారణమైన కానుక, ఏమా కాకుండోపోయిందే అని ఆమె పడబోయే బాధ శేఖ(ర్రావుకి స్పష్టంగా కనబడుతోంది. ఆది పంచుకోడానికి గాని, ఆమెని అనుభవించనియ్యడానికి గాని అతను సిద్దంగా లేడు. అతను ఉపాయం వెతుక్కోడానికీ సమయం లేదు.

“నిజమే - ఎందుకలా బాధపడతావు? మనం యిస్తామన్నదేగా;- మరిచిపోయావా? ఆనాడు వంతానికి - మా నాన్నగారు ఉంగరం యివ్వడమే తటస్థిస్తే ఏడుకొండలవాడి కిస్తానన్నానుగా!

“ఎంత పని చేశారండి-కావాలనే చేసినట్టున్నారు; నమ్మకం లేదంటూ కూడానూ.”

“ఇందులో నమ్మకాని కేముందీ?-నువ్వు మరిచిపోయినా ఆ స్వామి మరిచిపోకుండా జమ కట్టకున్నాడు - అసాధారణమైన శక్తి సుమా ఆయన్ని! కాకపోతే ఏడేళ్ళనాడు ఉంగరం యిస్తానన్న పెద్దమనిష ఇన్నాళ్ళూ యివ్వక పోవడమేమిటి, మనం తిరపతి ఒస్తున్నామని తెలియకపోయినా మా నాన్నగారు యిక్కడ తటస్త్రపడ్తి యిచ్చేసి చక్కా పోవడమేమిటి!- వ్యాపారం పనంటూ ఒకటి కల్పించి లన్ని మెడ్రాసు పంపించి, అక్కడ కొనిప్పొచి, "స్నేహితుడి కొడుకు పెళ్ళి ఒకటి ఏర్పాటుచేసి ఇక్కడి: రప్పించి - అంతా తనకి రావలసిన ఉంగలటసు ఆ స్వామి చేసిన మాయ కాదూ? అన్నాడు శేఖర్రావు, క్షణంలో విచారమంతా మరిచిపోయింది అన్నపూర్ణ. ఆమె కళ్లు జ్యోతుల్లా మెరిశాయి.

ఇప్పుడు తెలిసిందా మిక్సు, ఆ స్వామి మహమ! అంది పారవశ్యంతో నవ్వుతూ.

శేఖర్రావు సంతోషించాడు. అన్నపూర్ణకి నచ్చజెప్పడం ఎంత సుళువు! “ఇంకా నయంకాడూ! ఆ ఉంగరంకోసం మరో ట్రిప్పు వేయించకుండా చేవరిక్‌ ప్రాణం మోదికి తేకుండా ఏదో పని పని జరిపించి రైలు ఖర్చులు మిగిల్పాడు” అన్నాడు.

అన్నపూర్ణ తృప్తిగా గోపురంకేసి తిరిగి నమస్కారం చేసి లెంపలేసుకుంది. సః

“జ్యోతి” నూనవ్యతిక : మే 2963) కులాసా కథలు - భడెగో

24. తిరోగామి

తను బి.కామ్‌ చదువుతున్నప్పుడు రమణమూర్తి నాకు పరిచయం అయ్యాడు. ఎడ్వాన్స్‌డ్‌ అకౌంటెన్సీలో ఏదో సమస్య తలకి పట్టక బోధపరచమని వొచ్చాడు. అలా ఆ ఏడాది చివరిదాకా అతనికి అడిగినప్పుడల్దా పాఠాలు చెప్పేను. “వ్సీకు చాలా (శ్రమ ఇస్తున్నాను” లాంటి డైలాగేదో వేసి క్షమార్హంగా చూసేడొకసారి. “అలా అనకు. మర్చిపోయిన పారాలు గుర్తుచేస్తూనే మర్చిపోయిన కాలేజీ రోజులు గుర్తుచేసి నాకే బోలెడు ఆనందాన్నిచ్చేవు. నీకే కృతజ్ఞతలు, అసలు!” అన్నాను.

రమణమూర్తి అక్షరాలా “పూర్‌ఫెలో.” వాళ్ళ నాన్నగారు రిటైరైపోయిన ఎలిమెంటరీ స్కూల్‌ టీచరు. వాళ్లమ్మకి నలభై ఏళ్లకన్నా ఉండవుగొనీ పక్షవాతం. ఒక నాయనమ్మ. ఒక చెల్లెలూ ఒక తమ్ముడూ.

వెనకటికి ఒక చెయిన్‌ స్మోకర్‌ (ఆనగా విడవకుండా సిగరెట్టు కాల్బేవ్యక్తి ఒక చెట్టుకింద కూచుని సిగరెట్లు కాలుస్తూ వుండగా ఒక ఆగంతకుడు ఆ చెట్టుకింద (నీడకోసం) చేరి ఇతన్ని కాసేపు గమనించి “అయ్యా, మీరు రోజుకి ఎన్ని సిగరెట్టు కాలున్తారు?” అన్నాట్ట.

“ఏమో నేనెప్పుడూ లెక్కపెట్టలేదు. అయిదారు పెట్టెలు కాలుస్తానేమో. ఏం, అలా అడిగేరు?”

“ఆగండి! ఆరు పెట్టెలు కదా! అంటే-” అని అక్కడ పడివున్న ఖాళీ సిగరెట్టు పెట్టె ఏరి, “ఈ పాకెట్టు నాలుగున్నర. అంటే రోజుకి 27 రూపాయలు!”

“అయ్యుండొచ్చు”

“ఇప్పుడు చూడండి. రోజుకి 27 రూపాయలంటే, ఏడాదికి 9,612 రూపాయలు. అంటే పదేళ్లలో ఒక లక్ష రూపాయలు. అవునా, కాదా?”

“అవును కాబోలు”

కాబోలేమిటి, ఖచ్చితంగా జౌను! అంచేత మీరు కడచిన పదేళ్లు సిగరెట్టు కాల్చకుండా వుండుంటే ఆ ఎదర బిల్లింగు ఈ పాటికి మీది అయ్యుండేది!”

సిగరెట్టు కాల్బేవ్యక్తి వెంటనే లేచి ఆ బిల్లింగులోకి వెళ్లిపోతూ “నే నిదుగో, మా ఇంట్లో కెళ్ళిపోతున్నాను. మీ కెప్పుడేనా సిగరెట్టు కాల్బాలనిపిస్తే నిర్మొహమాటంగా లోపలి కొచ్చియ్యండి. నా తలుపులూ నా సిగరెట్టు పెట్టే మీ కోసం ఎల్లప్పుడూ తెరిచి వుంటాయి!” అన్నాడట.

ఇంకా వారం రోజుల్లో పరీక్షలైపోతాయనంగా వాకరోజు “నీకు చదువైపోగానే ఉద్యోగం అత్యవసరం. జౌనా?” అన్నాను రమణమూర్తితో.

“కాను మేష్టారూ”

“నువ్వు కొంచెం టైపు నేర్చుకుని వుంటే ఎంత బావుండేది!”

“టైపు హయ్యరు పాసయ్యాను కదండీ-?”

“అలాగా? ఐతే షార్ట్‌హాండ్‌ కూడా నేర్చుకో. చాలా ఎక్కువ అవకాశాలు వస్తాయి!”

[41

త లాలా

“షార్టహాండ్‌ లోయర్‌ అయిందండి. హయ్యర్‌కి వెళ్లాలి...”

“ఆ తరువాతుంది చూసేవూ. మనం తెలుగువాళ్లం. ఉద్యోగానికి ఇంకో రాష్ట్రానికి వెళ్లాలంటే బెరుకు! నువ్వు అలాంటివి పెట్టుకోకూడదు. అంచేత హిందీలో కొన్ని పరీక్షలు పాసవడం మంచిది! అంతకంటే కూడా, హిందీలో ధారాళంగా మాట్లాడ్డం నేర్చుకోవాలి...” అన్నాను.

“ప్రాధమిక, మాధ్యమిక ఇంటర్‌ చదువుతున్నప్పుడే అయిపోయాయండి. ఇప్పుడు 'రాష్ట్రా'కి 'ప్రిపేరవుతున్నానండి. మేం ఉన్న ఇంట్లోనే ఇంకో వాటాలో వున్న హిందూస్తానీ కుటుంబం వాళ్ల పుణ్యమా అని హిందీలో మాట్లాడ్డం బాగా వొచ్చేసిందండి.”

మా ఆఫీసులో ఒక గుమస్తా ఉద్యోగం ఖాళీరాగానే మా ఆఫీసర్‌తో రమణమూర్తి గురించి గట్టిగా చెప్పేను. కాని ఆయన ఇంకో రకం ఆకర్షణలో పడిపోడం వల్ల ఆ ఉద్యోగం రమణమూర్తికి రాలేదు.

ఐదేళ్లు గడిచేక తెలిసింది. రమణమూర్తి రూర్కెలా స్టీల్‌ ప్లాంట్‌లో స్టైనోగా చేరి, అకౌంట్స్‌ క్రర్క్‌గా మారి జూనియర్‌ అకౌంట్స్‌ ఆఫీసర్‌గా ప్రమోషన్‌ పొంది నెలకి రెండు వేలు తెచ్చుకుంటున్నాడని. వాళ్లనాన్నగారే కాశీలో కనబడి చెప్పేరు. ఆవిడ పోయారట. కాశీలో తర్పణం వదిలేడానికొచ్చేరుట. “ఏడాది సూతకం అయిపోయింది కదా వాడికి ఇప్పుడే సమస్యలూ లేవు. చెల్లెలికి పెళ్లి చేసేడు. తమ్ముడికి ఓ దారి చూపించేడు. వీడు పెళ్లి చేసుకుంటే బావుణ్జు.” అని ఎంతో ఇదయ్యేడు, పాపం ముసిలాయన. రమణమూర్తి ఇన్నాళ్లూ, ఉదయమే లేచి తనే

క కం వంటచేసి ఆఫీసుకి వెడుతున్నాట్ట, ఇప్పుడతనికి ఇరవై ఏడేళ్లు.

అయితేనేం, మధ్య తరగతి కుటుంబాల్లో అతని అర్హతలు గొప్పవని లెక్కే.

అంచేత, వరసగా సంబంధాలు చూడ్డం మొదలెట్టేను.

కమల మా బావ మరిది కూతురు. బి.ఏ.పాసైంది. సంగీతం నేర్చింది. ఇంకా ఉద్యోగం రాలేదు గానీ సర్విస్‌ కమిషన్‌ పరీక్ష రాసింది. మా బావమరిది కనీసం ఇరవై వేలు కట్నం ఇచ్చి మరో ముప్ఫయి వేలు ఖర్చు పెట్టి పెళ్లి చేయగలడు.

వా రజని మా తోడల్లుడిగారి తము గడికూతురు. బియస్సీ దాకా చదివింది. డాన్స్‌ నేర్చింది. రికధలు చెప్పంది. దాని పేర విశాఖపట్నంలో 500 గజాల స్థలం, బాంకులో పాతికవేలూ ఉన్నాయి. వ నళిని మా ఆఫీసు మేనేజర్‌గారి మేనకోడలు. ఎం.ఏ. తెలుగు, ఎం.ఏ. ఇంగ్లీషూ ఫస్టుక్సాస్‌లో సైంది. “సర్దాగా” ఈచ్నింగ్‌ కాలేజ్‌లో “జాబ్‌” చేస్తోంది. పత్రికల్లో వ్యాసాలు ఇంగ్లీషులో నూ. నవలలు తెలుగులోనూ రాస్తుంది. జాజ్‌ బీటిల్స్‌, వెంచర్స్‌, అబ్బా, బోనీ యం వంటీ పాళ్ళాత్య సంగీత బాణీలకు గీతాలకు పరవశంతో 'ప్రతిస్పందిస్తుంది. వాళ్లకి ఆ అమ్మాయి ఒక్కతే సంతానం, ఆ ఎల్లని పెళ్ళాడిన వాడికి రెండు లక్షల ఆస్తి కలిసొస్తుంది.

ఇలా, పది పదిహేను సంబంధాలు, ఒకదాన్ని మించిందొకటి, రూర్‌కెలాకి ఉత్తరాల ద్వారా తెలియజేసూనే, మూడేళ్లు గడిచిపోయాయి. పదిపొనో సంబంధం గురించి నేను రాసిన ఉత్తరం నాకే తిరిగొచ్చేసింది. అతనక్కడ లేడని!

పాపం, రమణమూర్తికి ముష్ఫయియేళ్లు వెళ్లిపోయాయి. చిన్నతనంలోనే ఆఫీసర్‌

కులాసా కథలు - భరాగో

ననన ఆయిపోయికూడా ఇంకా అలా వాండుకుంటూ తండ్రికి పెడుతూ ఎంత యిబ్బంది పడుతున్నాడో అని ఒక రకంగానూ, నా దగ్గిర పాఠాలు చదువుకునీ కూడా అతనికి పెళ్లి సంబంధం ఖాయం చేసే కీర్తి నాకిచ్చేడు కాడని ఒక రకంగానూ బాధపడి వూరు కున్నాను.

“ఈ 1988 విభవ ఉగాది మీ ఇంట కూడా వసంతగీతం పాడాలని కోరుకుంటూ; మీ ఆప్రవర్గంలో - అన్నపూర్ణ, ఆర్‌.వి. రమణమూర్తి” అని ఒక అందమైన గ్రీటింగ్‌ కార్డు; కిందని చిన్నలైను కొట్టి “మీకు ఆహ్వానం పంపకుండానే పెళ్లి చేసుకున్నందుకు క్షమాపణలతో” అని కూడా అచ్చువేసివుంది. పోస్టులో వచ్చింది. అడ్రస్‌...ఆర్‌.వి.ఆర్‌, చీఫ్‌ అకౌంట్స్‌ ఆఫీసర్‌, హిందూస్తాన్‌ మోటార్స్‌ లిమిటెడ్‌, కలకత్తా. ఫోను నెంబర్హు....

“ఓర్నీ!” అనుకున్నాను.

ఆఫీసు పనిమోద ఇంచుమించు నెలకోసారి “కల్కటా” వెళ్తూనే ఉన్నాను కదా. ఈసారి రమణమూర్తిని తప్పక కలవాలి! అని పట్టుదలతో వెళ్లాను.

అన్నపూర్తకి ముప్పయ్యేళ్లుంటాయి. సామాన్యమైన చాయ; అంతకంటే సామాన్యమైన అందం. ఇన్నాళ్లు ఆగికూడా ఈమెని ఏం చూసి చేసుకున్నాడా అని ఆశ్చర్యం, చిరాకు పడ్డాను.

ఎనిమిదేళ్ల అబ్బాయి ఒకడు. ఐదేళ్ల పాప ఒకతీ ఉన్నారు ఆ ఇంట్లో, రమణమూర్తి తండ్రిగారు వరండాలో ఈజీచేర్గో వున్నారు.

“నాకొక సవితి అక్క వుండేది. మీకు తెలీదు. దాని పిల్లలు, వీళ్లిదరూను. వీళ్లమ్మా నాన్న కిందటేడు ఒక ఏక్సిడెంట్‌లో చచ్చిపోయేరు. అప్పట్నించీ వీళ్లు నా దగ్గిరే ఉన్నారు. ఉంటారు కూడా. ఇదుగో ఈవిడే అన్నపూర్ణ, మీ వూరే. జయంతి శంకరశాస్త్రి గారని ఉండేవారు. ఆరుగురు ఆడపిల్లల్లో ఈవిడే పెద్దది. ఈవిడ అందంగాలేదని, మెట్రిక్‌కి మించి చదువు లేదని, డాన్స్‌ రాదని, సంగీతం నేర్చుకోలేదని, పత్రికల్లో వ్యాసాలు, నవలలూ రాయడం చేతకొదని, ఈవిడని పెళ్లిచేసుకుందామని వచ్చి వాళ్లు ఇద్దరు ఈవిడ తరవాతి వాళ్లిద్దర్నీ చేసేసుకున్నారు. మిగిలిన ముగ్గురూ ఉద్యోగాలు

క ము. లాయ చేస్తున్నారు కదా. ఆంచేత నెలనెలా జీతం రూపంగా వొచ్చే వెయ్యేసి రూపాయల కట్నానికి ఆశపడి మరో ముగ్గురు ఒప్పేసుకున్నారు. వాళ్లందర్నీ పెంచి పెద్దచేసిన ఈవిడ, నా సంసారంలో నాకున్న ఒకే ఒక ముఖ్యమైన అవసరం- అదే."రెండు పూటలా ఆదరంగా అభిమానంగా కడుపు నిండా భోజనం!” - తీర్చలేక పోతుందా అని నేను పెళ్లి చేసుకున్నాను” అని చెప్పేడు రమణమూర్తి. ఆపూట అక్కడే భోంచేసి “వెళ్ళొస్తానమ్మా” అన్నాను, అన్నపూర్లతో.

“దయ మాత్రం ఉంచండి బాబయ్యగారూ” అంది అన్నపూర్హ.

“ఆంధ్రభూమి” డెయిలీ : 4కృతిత్రు తిరోగామి

1౧ క గక క | న నన! క 1 115 క[[1[ 11 1. | | .. |... |. | . నా 1. 5కి క౬టెకొిశలిక౬టె | కొగలె కకక గకలక కనన! 62 & ఆణంఆజల॥లశ? ౦|౬ , కొణక్‌క. ౬5 | ౮|1౬౯౬౯౧౮౧౮౧|4౬ ఓ! ౪1212౧2620 0158ఓ ॥॥ .... ... .. కం! .. శ. చుుంయంయంంయుం ఉత ధంద తతత

25. పల్లెకు పోదాం

“తముడు ఇల్లమ్మేస్తున్నానట్ట” అంది మాణిక్యం. చేతిలో ఉన్న కాఫీకప్పు నా కందించి సోఫాసెట్‌ల్‌నాకెదురుగుండా ఉన్న విడికుర్చీలో కూచుంది.

“ఇల్లమ్మీసి ఎక్కడుంటాట్ట? క్వార్టర్సు బావులేదని ఇల్టు కట్టుకునీ కూడా ఇదేం ఆలోచన! అన్నాను.

“ఢిల్లీలో ఇల్లు కాదు, ఆ(గ్రహారం లోది.” లేచి టేబిల్‌ దాకా వెళ్లి ఓ ఉత్తరం పట్టుకొచ్చింది. వెంటనే నాకిచ్చీకుండా చేత్తో పట్టుకుని మళ్లా కూచుంది.

మా బావమరిది విశ్వనాధం ఢిల్లీలో రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖలో డిప్యూటీ సెక్రటరీగా పచిచేస్తున్నాడు. 1964లో ఐ.ఏ.ఎస్‌. కోసం పరీక్ష రాసేడు. సెలక్ట్‌ అయ్యేడు కానీ రేంకు రాలేదు. చిన్నస్థాయి అధికారిగా తీసుకుంటాం వస్తావా అన్నారు. చేరేడు. సర్వీస్‌లో చేరిన పదేళ్లదాకా తన జీతం లోంచి ఖర్చులు పోను మిగిలిందంతా పద్దతిగా మా మామగారికి పంపేడు.

అప్పటికి మా మామగారికి 1956 చట్టానికి దొరక్కుండా తప్పించుకున్న భూమి ఆరెకరాల పల్లం, మూడెకరాల తోటా ఉన్నాయి. ఆర ఎకరం నివేశన స్థలంలో పది గదుల మండువా ఇల్టుండేది. ముగ్గు రాడపిల్లల్లో మా ఆవిడే చివరిది. పొలాల మీది రాబడిలో మిగిలిందానికి తను పంపిన డబ్బు చేర్చి పాతకాలం నాటి పెంకుటిల్లు పడగొట్టించి ఆరు గదుల డాబా ఇల్టు కట్టించుకున్నాడు విశ్చనాధం.

“గిటైరైపోయేక ఇక్కడి కొచ్చుండిపోతాను. కాలుష్యంలేని గాలి పీల్చుకుంటూ, చప్పుడుకీ తొందరకీ దూరంగా.” అన్నాడు విశ్వ్శనాధం; తన హయాంలో 1979లో జరిగిన గృహప్రవేశం నాడు. “జననీ జన్మభూమిశ్చ స్వర్గాదపి గరీయసీ అన్నారు కద” అన్నాడు.

“నువ్వు రిటైరవడ మెప్పుడు, ఇక్కడికి రావడ మెప్పుడు!” అన్నాను. “ఇచ్యా పూర్వకమైన రిటైర్మెంటని ఒకటుంది కదా ఇప్పుడు! దానికింద ఇరవై రెండో, ఇరవై నాలుగో ఏళ్లు సర్వీసు పూర్తికాగానే ఒచ్చేస్తాను” అన్నాడు.

ఆ లెక్కని రెండేళ్ల కిందట ఒచ్చీవలసింది. ఒచ్చేడు కూడాను. కానీ, అగ్రహారంలో ఉండిపోడాని కి రాలేదు. మా మామగారికి జబ్బు చేస్తే విశాఖపట్నం ఆస్పత్రిలో చేర్చిన సంగతి తెలిసి వొచ్చేడు. అతనొచ్చిన మర్నాడే మా మామగారు పోయారు. శవాన్ని టాక్సీలో వేసుకుని ఆగ్రహారం తీసికెళ్లి దహనపర్భి, పన్నెండు రోజుల కర్మ పూర్తిచేసి మరో పదిరోజులుండి వెళ్లేడు. మా ఒదినగార్జు, తోడల్లుళ్లు; పిల్లల్లో మనవల్లో, మనవరాళ్లతో సహా వచ్చేరు. విశ్చనాధం భార్య సావిత్రి ఒచ్చింది గానీ కొడుకులిద్దరూ ఢిల్లీలోనే ఉండిపోయారు. కర్మకీ, ఆ పన్నెండు రోజులూ మేం అందరం అక్కడ వంటవాళ్లని, పనివాళ్లనీ, పురోహితుల్నీ పెట్టుకుని పెళ్లివార్లా గడిపినందుకూ; పదకొండువేలకి పైగా ఖర్చయింది. అది మొదలు: విశ్చనాధం తనుగా ఏదైనా అమ్మడానికి... “ముప్పయ్యయిదు మందిరి తేలేరు బాబూ, మేష్టారి కుటమానంతో కలిపి, సిన్నా పెద్దా అందరూని. పంతులుగోరి దర్హాక్తి తక్కవరాకంటా కర్మలూ సంతర్చన్లూ చేయించాలి గదా!” అని పాపయ్య పాత్రుడు పదివేల

క్షే45

త లాలా రూపాయలు తెచ్చిచ్చేడు. “తరవాత లెక్క జూసుకుందార్లే బాబూ, తమ రెక్కడికి పోతారు, ముందు అవుసరం తీరాలి గదా” అన్నాడు. పద్నాలుగో రోజున పేటలో ఉన్న సబ్‌రిజిస్ట్రార్‌ ఆఫీసుకి తీసికెళ్లి రెండెకరాల భూమికి కైచీటీ రాయించుకున్నాడు.

ఇలా ఢిల్లీ వెళ్లేడో లేదో అలా ఫోన్‌ చేసి చెప్పేడు, మేడమీద రొండు గదులూ, కిందని ఒకటీ ఏసీ చేయించుకోవలసొచ్చింది కనకానూ, పెద్దకొడుకు రీసెర్చి చైడానికి అమెరికాలో అవకాశం వచ్చింది కాబట్టి వాణ్ణి పంపాలి కనకానూ; డబ్బు కావాలని.

కిందటేడు రొండోవాడికి ఇంగ్లాండులో ఏదో అవకాశం వొచ్చింది. వాణ్మీ పంపేడు. అలా అలా మిగిలిన పల్లం భూమిలో కొంతా, తోటలో కాంతా అమ్మేశాం. ఇంక మిగిలింది ఆ ఇల్లూ, పల్లం రెండెకరాలూ, ఎకరం తోటాను.

“పిల్లలిద్దరూ పై దేశాలకి వెళ్లిపోయేరు. పెళ్లిళ్లు చేసీసుకోర్రా అంటుంది సావిత్రి. మేం ఇండియా పిల్లల్నే చేసుకుంటాం; తెలుగు వాళ్ల అమా గయిల్నే చేసుకుంటాం. బెంగెట్టుకోకని ఇద్దరూ హామీలిచ్చేరు. కానీ "పెద్దవాడు ఆదిత్య తను పెళ్లి చేసుకుంటే ఆ అమ్మాయిని వెంటబెట్టుకు పోతానే తప్పా అమెరికా వదిలి రావడం మాత్రం లేదంటున్నాడు. కుమారం ఒస్తే కూడా ఇక్కడే ఉండిపోతాడు కానీ పల్లెకి రాడు. ఇలాటప్పుడు అగ్రహారంలో నాకా ఇల్లూ పొలమూ ఎందుకు? బావగార్ని ఓసారి ఆ వూరు వెళ్లి పాపయ్య పాత్రుణ్లీ, రంగరాజాగార్నీ కదిలించి చూడమని చెప్పు, అన్నీ కలిసి లక్షా అరవై వేలు చేస్తాయని నొలెక్క. ఇదంతా కూడా నేను తీసీసుకోను. నాన్నగారు నా ముగ్గురు అక్కల పెళ్లిళ్లు కట్నాలూ కానుకలూ ఇవ్వకుండానే చేసేరు. అంచేత ఈవాచ్చే డబ్బు ఎంభైతే అంతానూ, నాలుగు వొంతులు వేసి మూడువంతులు మీ ముగ్గురికీ ఇచ్చేసి మిగిలిందే నేను తీసుకుంటాను. నా మట్టుకి నాకు ఏమనిపిస్తోందంటే ఈ అస్తి 'పైవాళ్లైవరో కొనుక్కుని కంటేనూ మీ ముగ్గుర్లో ఎవరో ఒకరు కొనుక్కుంటే బావుణ్ణని. ఇల్లూ భూమీ కొనుక్కునే వాళ్ళకి ఇంట్లొ ఉన్న సమస్త వస్తువులూ ఇచ్చీడానికి కూడా నా కభ్యంతరం లేదు. బేరం సెటిల్‌ చేసి ఫోన్‌ చేస్తే నేనొచ్చి సంతకాలు పెట్టేస్తాను.”

ఉత్తరం చదువుతూ మధ్య మధ్య నేను మాణిక్యం వేపు చూసినప్పుడల్లా మా బావమరిది విశ్వనాధం చేసిన 'ప్రతిపాదన నేనే అందిపుచ్చుకోడానికి ఉత్సాహం చూపించి మాట్లాడతానేమో అన్న ఆశ కళ్లలో పెట్టుకుని నావేపు చూసింది. మా పెద్ద తోడల్లుడు గారికి రాజమండ్రిలో మెడికల్‌ షాపుంది. ఒక్కడే కొడుకు. వాడికి నలుగురు పిల్లలు. ఇప్పుడు వాళ్లకి మెడికల్‌ షాపుతో బాటు ఒక ఫర్నిచర్‌ షాపు క్రూడ్రా ఉంది. షాపుల్లో రెండు" ఫోన్లూ ఇంట్లో ఒక్‌టీ పెటించుకుని రాత్రనకా పగలనకా అలా వ్యాపారాలు చేస్తూనే ఉంటిరు. గా స్త ల్‌

మా రెండో తోడల్లుడు గారు సెంట్రల్‌ ఎక్సయిజులో పనిచేసి సూపరెంటుగా ర్మిటైరయి. నూజివీడు కాలేజీలో లెక్చరర్‌గా ఉన్న పెద్దకొడుకు దగ్గిర స్టిరపడ్డారు. ఇంకో కొడుకు డిఫెన్స్‌ ఎకౌంట్సులో పూనాలో ఉన్నాడు. కూతురికీ పెళ్లయి కోపరానికి వెళ్లేపోయింది. ఏమీ ప్రవరూ కూడా ఈ అస్తి లక్షా అరవై వేలకి కాదు, కేవలం యాభైవేలకే ఇచ్చేస్తాం అన్నాకూడా ఎ తృాహం చూపించరు. విశ్చనాధం ఇస్తానంటున్న వాటా, నలఖైవేలో ఎంతో; ఇస్తే సచ్చుకుంటారేమో కాని; ఇమ్మని అడగరూ, ఇవ్వకపోతే ఏమీ అనుకోరు కూడాను. వాళ్లిద్దరూ

న్నా పెద్ద వాళ్లే కాక స్థిత్రిమంతులు కూడాను. కతసా కథలు - భరాగో

లాలా క్ష47

ఇంక మిగిలింది నేనే. ముప్పయ్యేడేళ్లు ప్రభుత్వ సర్వీసులో ఈ జిల్లాలోనే పనిచేపి చిన్న ఉద్యోగంలో మొన్ననే ర్మిటైరయ్యాను. మా అబ్బాయికీ, అమ్మాయికీ నా స్తోమతకి తగ్గట్టుగా పెళ్లిళ్లు చేసేను. కొడుకూ, కోడలూ బదలీలంటూ ఆసలుండని ఒక ప్రభుత్వరంగ సంస్తలో ఈ వూళ్లోనే పన్దు చేస్తున్నారు. అల్టుడు మున్సిపాలిటీలో ఇంజినీరింగు ఇనస్పెక్టరు. కూతురు అత్తారింట్లో వూరికే కూచోకుండా వీధిహాల్లో ఒక టైపు ఇన్‌స్టిట్యూటు పెట్టి నడుపుతోంది. మా అబ్బాయికి ఒక కూతురూ, ఒక కొడుకూ ఉన్నారు. ఒక నెల రోజుల్లో నా పెన్షను కమ్యుటేషను, (గ్రాట్యుటీ, ప్రావిడెంట్‌ ఫండూ కలిపి రెండు లక్షల పదివేలదాకా నా చేతికి అందుతుంది.

“తమ్ముడు లక్షా అరవై వేలంటున్నాడు కదా. అందులో నలబై వేలు నా వాటా ఇస్తానంటు న్నాడు కదా. ఆ లెక్కని మనకి లక్షా ఇరవై వేలకే ఆ ఇల్లూ, పాలమూ, తోటా ఒస్తాయి. అటూ ఇటూ చూసి లక్షే ఇస్తానన్నా కూడా తమ్ముడేమీ అనుకోడు. మిగిలిన లక్ష రూపాయలూ బేంకులో వేసీసి మనం ఆ(గ్రహారం వెళ్లిపోవచ్చును.” అంది మాణిక్యం.

“నీకేం మతిగానీ పోయిందేమిటి?” అన్నాను.

“నాకు మతంటూ ఉంటేగదా పోడానికి?”

“ఈ వయస్సులో కొడుకునీ, కోడల్నీ, మనవల్నీ కనిపెట్టుకునుండాలి గానీ వేరెళ్లిపోతానంటా వేంటి?”

“వాళ్లు మన్ని చూస్తే కదా, మనకి వాళ్లని చూడాల్నుండడం?”

“అంటే?”

“వెప్పీమంటారా?”

“చెప్పకపోతే నాకెలా తెలుస్తుంది?”

“చైప్తాను వినండి. తెల్గార్లేచింది మొదలూ. నలుగురూ స్తానాలు చైడం, పిల్లల్ని బళ్లకి సిద్దం చైడం- దీనికే సరిపోతుంది. తొమ్మిది కొట్టగానే ఇంత ఫలహారం నోట్టోనూ, గిన్నిలోనూ సద్దీసుకుని తుర్రుమని మోటర్‌ సైకిలేక్కీసి పారిపోతారు. నాలుగున్నరకి అట్నించి వాళ్లూ, ఇట్నించి వీళ్లూ ఇల్టు చేరుతారన్న మాటేగాని మనిద్దర్నీ చచ్చేవా బతికేవా అని పలకరిస్తున్నారా? పిల్లలు బళ్లో చదివింది వొంటపట్టిందా లేదా అని మళ్ళా ఇక్కడ బడి పెడతారు. ఆ చదువులేమిటో, ఆ రొతలేమిటో రాత్రి ఎనిమిదిన్సరయ్యేవరకూ ఆ లోకమే వేరు. అప్పుడు ఆడుతుం బుడుతుమ్మని ఒంటిమీద నాలుగు చెంబుల నీళ్లు పోసుకుంటే పోసుకున్నట్టూ, లేకపోతే లేనట్టూ కంచాల దగ్గిర చేర్తారు. చూస్తే కొంచెంసేపు ఆ డొక్కుమీదొచ్చే బొమ్మలు చూస్తారు. లేకపోతే హా-యని ఆవలించు కుంటూ పక్కలెక్కేస్తారు. ఆదివారం నాడో, సెలవనాడో, పండుగ నాడో అయినా వాళ్లకి ఊళ్లో పెత్తనాలు చెయ్యడానికేమీ లేకపోతే గదా మీ మొహం, నా మొహం చూస్తున్నారు! ఇంట్లో పాలెలా ఒస్తున్నాయి. నీళ్లైలా ఒస్తున్నాయి, కూరా నారా ఏమిటి, ఇవాళ ఇడ్జెన్లే ఎందుకు చేసుకున్నాం. ఈ నెయ్యేమిటి ఇలాటి వాసన వేస్తోంది. ఈ కూర ఆవాపిండీ పెట్టి ఎందుకొండుకున్నాం? పులుసూ బెల్లం పెట్టి ఎందుకొండుకోలేదు? ఈ పచ్చడి ఇంత రుచిగా ఉన్నాదంటే దీనికి పడ్డ పాటెంత? ఆ మిషినో పెట్టి గ'ర్రుమని తిప్పీసి ఉతికిన బట్టలు చలవచేసే చాకలాడెలా ఉంటాడు? పనిమనిషికి జీత్రం ఇచ్చి వూరుకుంటున్నారు, ఎప్పుడేనా చేతులారా ఇంత అన్నం పెడుతున్నారా, మనింటికి ఇరుగు నెవరున్నారు, పొరుగు నెవరున్నారు - ఇలా ఏమీ తెలీకుండా మిల్టుల్దా పనిచేస్తూ నల్టుల్లా బతికేస్తూ వల్లైకు శోదొం

కతర్‌ లలా ఎంతో సుఖంగా ఉన్నాం అని మురిసిపోయే ఈ ఆపేక్ష ఉంటేనేం, ఊడితేనేం అని మీకెప్పుడూ అనిపించలేదుటండీ?” మాణిక్యానికి కాదు, నాకే మతిపోయినట్టయి మాట రాలేదు, నోటంట. “పోనీ ఉన్న ఒక్క ఆడపిల్లనీ ఏ దూర దేశంలోనో కాక ఊళ్లోనే ఇచ్చుకున్నాం. అదే తనివి అనుకుంటే అది మాత్రం పున్నానికో, అమవాస్యకో తొంగి చూడ్డం, వొంగి వాలం అంటూ ఏమేనా ఉన్నాదా? దానికి తెల్దారగట్ట ఐదింటినించీ రాత్తిరి తొమ్మిద్దాకా టిక్కూ టిక్కూమని వొడగళ్లవాన్హాగ చప్పుడు చేయించుకోడంతోటే దినం తీరిపోతుందిట, పాపం”. “బతుకులో ఇరుకు తగ్గడానికి ఇప్పుడందరూ కష్టపడక తప్పడం లేదు. విసుక్కుంటే ఎలాగ? “నేను విసుకున్నాన్ట! ఆవ్‌వ్‌వ్వ! ఎంత మాటనీసేరండీ! గేపకం తెచ్చుగోండి. నేను మీ ఇంట్లో అడుగు పెట్టీసరికి - కుడికాలు పెట్టేనో, యడంకాలు పెట్టేనో సమంగా చూడకముందే నాకు ఇల్లప్ప చెప్పేసేరు. అప్పటికింకా మీ నాయనమ్మగారు బతికే ఉన్నారు. ఉండకూడదని నేనన్హం లేద్‌స్మండీ. ఎందుకొచ్చిన పాపం మాట్టు! మీ నాయనమ్మగారూ, మీ నాన్నగారూ, మీ అమ్మా, మీ తమ్ముడూ, మీ చెల్లీ మీరూ, మీ పిల్లలూ, ఆఖరికి మీ మనవరాలూ, మనవడూ కూడాను, మొత్తం ఎన్ని తరాలైందిటా? ఐదు తరాలవాళ్లు నాచేత చాకిరీ చేయించుకుంటే కూడా ఒక్కనాడు నేను విసుక్కోలేదూ, అలిసిపోయేనని మీతో అన్లేదు. ఎందుకో మీరెప్పుడేనా ఆలోచించేరా?” “లేదులే. ఎందుకు?” “మీ మీద ఆపేక్ష చేతా, మీరు నామీద చూపించిన దయచేతా-అంతే! అదేదో వ్గోకం చేప్పేరు చూడండీ - యద్యత్‌ కర్మ కరోమీ, తత్తదఖిలమ్‌ శంభో తవారాధనమ్మని- అలాగ, దినస్తమానం మీ వాళ్లందరికీ మీకే అనుకుని సంరక్షణ చేసి అమిర్చిపెట్టి అలిసిపోతే; మీ వేళకి మీకేం చెయ్యడానికి నా కోపిక లేకపోయిందన్న సంగతి మీరు నా నాడి చూడకుండా నా కళ్లు చూసి కనిపెట్టేసేవారు. అంత మీరుంటేనూ అలాంటి మీరుంటేనూ ఇంకేమిటంటాను? ఇప్పుడేనా ఇదేదో తమ్ముడు ఇలా రాయడం నించిగానీ, నాకు మీరు, మీకు నేనుగా మనిద్దరం కొన్ఫాళ్సు విడిగా ఉండాలని నేనిప్పుడేనా అన్లేకపోయీదాన్నేకదా. మళ్లీ మీరు నన్ను పక్కని కూచోబెట్టుకుని రుక్మిణీ నమిదేయోకు. అంబరీషోపాఖ్యానం. సత్యభామా పరిణయం, పాండురంగ మహత్యం, కోరుకోడం ఉప క్షి లెచ్చర్లూ, కీచక వధా చదివి అర్జాలు చెప్పి నన్ను లాలించాలని ఫ్ఫుంటారా? "పల్లెటూరికి వెళ్లిపోతే వెళ్లిపోవొచ్చుగానీ అక్కడేమీ ఉండవేమో మాణీ...” “ఉండవు. ఇక్కడున్నవి చాలా ఉండవక్కడ. ఈ చప్పుళ్లూ, కంపులూ, (స్టయికులూ, కరువులూ, అధికార్ల జులుములూ, రాచకీయాల వాళ్ల బందులూ, కర్‌ప్యూలూ, ఆర్మీ విన్యాసాలూ, ఈ చెత్త రోడ్లూ ఇవేవీ ఉండవక్కడ. ఏం చేస్తాం, భరించాలి ఎలాగోలాగ.” నేను నవ్వేను. “అబ్బ! ఎన్నాళ్లకి చూసేనండీ అంత నవ్వు ఆ మొహంలో!” అంది మాణిక్యం. మా మామగారు చివరి రోజుల్లో ఆరునెలలపాటు అనారోగ్యంతో బాధపడ్డారు. కొడుకు ఢిల్లీలో ఎక్కడో దూరంగా ఉన్నా కూతుళ్లు ముగ్గురూ మరీ కూతవేటు దూరంలో కాకపోయినా సక్‌ (ప్రయాణపు దూరంలోపలే ఉన్నారు. ఐనా ఆయన ముష్ఫ్రయి మైళ్ళలో ఉన్న మా ఇంటిక్కూడా రాలెదు. ఉన్న ఆరు గదుల్లో రెండు గదులు ఊళ్లో స్కూల్లో పనిచేస్తున్న తెలుగు మేష్టారుకి అద్ది ఓతసా కథలు - భరాగో

లాలా క్ష4ం లేకుండా ఇచ్చి మాటసాయానికి పెట్టుకున్నారు. ఆ మేష్టారు రోడ్డుమీదున్న ధాన్యంమిల్టు కొచ్చి; “మీ "మామగారికి మరీ బాగులేదండీ" అంటూ ఫోన్‌ చేసి చెబితే మేం టాక్సీ వేసుకెళ్లి ఆయన్ని ఆస్పత్రికి తీసుకొచ్చేం. ఆయన పోయేసరికి పెరట్లో ఒక ఆవూ, ఒక గేదే ఉండేవి. ఆవుని ఆ మేష్టారికి దానం ఇచ్చీసేడు విశ్వనాధం. గేదెని అమ్మీకండి బాబో అని పైడితల్లిగాడు కళ్లనీళ్లు పెట్టుకున్నాడు. “రోజూ రెండు పూటా దానికి మేతా, సంరక్షణా చూసుకుంటూపాలు పితుక్కుని అమ్ముకో ఒరే. పెయ్య పెద్దదౌతున్నాది. దాన్ని కూడా నువ్వే చూసుకో. ఈ గడప మాత్రం వాదలకు. ఏ రాత్రికేనా ఒచ్చి రోజూ ఇక్కడే పడుకుంటూ ఉండు. పెద్దయ్యగారు పోయేరు కదాని ఇల్టు పాడు పెట్టీకు వెధవా...” అంది మాణిక్యం.

ఇప్పుడది కొంత పనికొచ్చింది. కరెంటు రావడంవల్ల టీవీ, ్రిజ్‌ ఫాన్గూ, నీళ్ల మోటార్హు వొచ్చి సౌఖ్యాలూ, సదుపాయాలూ సాధ్యపడ్డాయి.

పైడితల్లిగాడూ, అంకమ్మా కాంపౌండుగోడని అనుసరించి వున్న పశువుల పాకపక్కని ఓ పాక వేసుకుని అక్కడే చేరిపోయేరు. ముందు హాల్లో మేష్టారు సాయింకాలాలప్పుడు జనాల్ని పోగేసి పురాణం చెబుతున్నారు. కూరల పెరడుకీ, పువ్వుల మొక్కలకీ విధాయకంగా నీళ్లు పోస్తున్నారు.

మాణిక్యం నన్ను తీసుకొని అక్కడి కెళ్లడం ఈ ముపష్పయ్యారేళ్లలో ఇది ఆరోసారి అని నాకు లెక్క తేలింది. ఎప్పుడూ కూడా ఇలాగ నా మహాలక్షీ. దయచేయవమ్మా మమ్మూమా పల్లే పాలింపవమ్మా!” అని అదేదో పాత సినిమాల్‌' పట్టినట్టు మాణిక్యానికి జనం నీరాజనం పట్లడం చూళ్లేదు నేను.

జ్‌ లా జ ఆ్థ్‌ం ఆస్థి

ఆరు నెలలయ్యేసరికి మా సంభాషణలు పూర్తిగా మారిపోయేయి.

“లేస్తోంది మాణీ, ఊలు బనీను వేసుకుందామంటే కనబడ దెక్కడుందోను.”

“భోషాణప్పెట్లో ఉన్నాది. తాళమేమోనూ, పడమట గదిలో తలుపు వెనకాతల మేకునున్నాది. తాళం బరువు. జాగర్త కాలుమీదెత్తీసుకోగ(ల్రు.”

ఆస్ట జిం ఆస్థి

“నిన్నటి నుంచీ చూస్తున్నాను. అన్నం ఎర్రగా ఏదో కొత్తగా ఉంటోందేమీ?”

“ధాన్యం మిల్లు పాడైపోయిందిట. దంపించిన బియ్యం ఒండుతున్నాను. సొక్కలేదేమిటి? ఒంటికి మంచిది గాని, పేచీలు మానీసి తినీియండి.”

ఆం ఆం జం

“ఇదేమిటి ఈ మూల బస్తా? అమ్మబాబోయ్‌, పంచదార బస్తాడెందుకే?”

“నేనేం కొనాలని కొన్నానా? నిన్న చెరుకంతా మిల్టుకి తోలేడు పైడితల్లిగాడు. డబ్బుకి పదిహేను రోజుల తరవాత రమ్మన్నాట్ట మేనేజరు. ఈ వెధవ జిద్దులా పట్టుకున్నాడనీ, పోనీ అందాకా ఓ బస్తా పంచదార వేసుకో అని బండెక్కించేట్ట. చుట్టూరా చీమల మందు జల్లించాను. అది చూసుకోకుండా పంచదారే వాలికి పోయిందనుకొని బస్తాలోకి గానీ ఎత్తీగల్రు!”

ల నే జిం

“ఇదేమిటీ దోసె ఇంత దళసరిగా ఉంది?”

వల్లెకు పోదొం

శక లాలా

“దోశా, నామొహమా? దాన్ని చల్లపొంగరం అంటారు. అటుకులు నానేసి పులీ బెట్టి చేస్తాం.

మొన్న దిబ్బ రొట్టి చేసేను. నిన్న పోలిరొట్టి అయింది. ఇవాళ మరోటేదేనా చేదామనిపించి...”

“కొత్త కొత్త వంటలన్నీ నేరుస్తున్నావే.”

“ఇవి కొత్తవేం కావు. అనాదినించీ పల్లెపట్టునున్నవే. పట్నాలు చేరి టమాటా బాతులూ, "పేపరు మసాళా దోసెలూ మరిగి ఇవన్నీ మరిచి పోయేరు, మీరేనూ. ఇంకోతరం మారితే చిప్సులూ, గోల్టు ఫింగర్లూ మరిగి చేగోడీలూ జంతికలూ, సొజ్జప్పాలూ కూడా మర్చి పోతారు. అల్లప్పచ్చడి నంచుకుంటారా, ఊరుబెండి వేసీదా?”

“కారప్పాడీ నెయ్యా తే.”

“నెయ్యి నిండుకున్నాది. నిన్ననెవళ్లో పట్నం వెళ్తూ వుంటేనూ, అమ్మాయికి వేవిళ్లుకదాని మినప సున్ని కట్టి ఇచ్చీసేను. మళ్లీ మూడ్రోజుల్దాకా నెయ్యడక్కండి, నాకు లేదన్హం చికాకు! అంతగా ఉండలేననుకుంటే ఇవాళ తీసిన వెన్న రేపు మీ మట్టుకి కొస్తాను... కానివ్వండి.”

బి జ ల

“ఏమిటి, ఇల్లంతా ఈ వాసన?”

“ఏం, ఈ సంపెంగ కంపు తమరి కింపుగా లేదేమిటి? మళ్లీ చెంపకపుష్పు సుగంధవాసినీ )ంటూ కవిత్యాలు చదూతారు... ఏం లేదు; చెట్టు విరగా పూసీసిందని దింపించీసేను. పంచినన్ని |రుక్కీ పారుక్కీ పంచగా మిగిల్నివి గదులన్నిట్లోనూ తలో గుప్పిడూ పెట్టేను. ఓడోనిల్లు అంటారే, 3లాగ[” ల

జా బా బా

“ఇదేమిటీ, పెసరట్టు వేస్తానని ఇదేదో పెట్టేవు?”

“అది పెసరట్టేనండీ బాబూ, పొట్టు పెసలు నానేసి రుబ్బించి నేత్తో వేసేను. పెసరపప్పురంగు కనిపించకపోతే పోయింది. అల్లం, జీలకర్రా కూడా ఆనలేదా, కళ్లకి?”

ఆస్ట ల్దిం ఆం రెవిన్యూ ఇనస్సెక్షరు ఊళ్టోకి కేంపొచ్చేట్ట. నన్ను చూద్దామనొచ్చేడు, మనింటికి. అప్హుడెప్పుడో నాదగ్గిర పనిచేసేడులే. తిండానికేమేనా పెట్టగలవా, ఒట్టి కాఫీ ఇచ్ళీసి పమ్మించీద్దామా?”

గి ట్ట, , ఒట్ట కాఖ ఇల్ళ ౧ గ

“రస్కోరావుండలూ, చక్కిలాలూ ఇందాక ఎండవేళప్పుడు చేయించిన వున్నాయి. తింటాడేమో పెట్టి చూడండి. షోక్కి పోతే చెప్పలేం గానీః తిన్నాడా - వారానికోమాటు నోరూరించుకుంటూ దారి అడక్కుండా తిన్నగా ఒచ్చీడం ఖాయం.”

నన అరిం జి

“ఇంకా తెమల్లేదూ? పదండలా పెద్ద చెరువు గట్టుదాకా నడిచొద్దామంటేను!”

'ఒళ్ళ్లు బరువుగా ఉంది మాణీ. రోజూ వెళ్తూనే ఉన్నాం కదా. పోనీ ఇవాళకి మానేస్తే ఏం?”

“బరువూలేదు, బద్దకం లేదు. పదండి, పదండి! పొద్దస్తమానం తిని కూచోడంన్నించే ఆ బరువు. చక్కగా రొండు మైళ్ళు నడిచొచ్చి నూతిలోంచి పది బాల్చీల నీళ్లు తోడుకుని స్తానం చేస్తేనే

(యం ఛా కులాసా కథలు - భరాగో

న ఆ బరువు తగ్గడం. ఒచ్చీ వయస్సా పోయీ వయసా?” క నక ఆం “అన్నీ బాగానే ఉన్నాయిగాని, మాణీ! చప్పుడూ, ధూళీ, కంపూ లేని ఈ గాలీ, తరిపి గేదె పాలతో చేసిన ఈ కాఫీ, వయసుని మరిపించి జిహ్యాని లేవగొట్టే ఈ పిండివంటలూ, తాటిముంజెలూ, కొబ్బరి గుజ్ఞూ; సంపెంగా, మల్లీ, జాజ్సీ, చామంతీ ఇచ్చే ఈ వాసనా, ఇచ్చిందెంతైనా చేసిందాంట్లో అపేనక్షా, గౌరవం పొదిగి చేసే పనివాళ్ల సేవలూ- ఇవన్నీ పిల్లలకి ఆందడం లేదని ఇదిగా ఉందే!” “వాళ్లు ఇవన్నీ టీవీలో చూసి సంతోషిస్తార్రేద్దురూ! అన్నట్టు టీవీ అంటే గేపకం ఒచ్చింది. పేటలో మంచి పాతసినీమా వేస్తున్నారుట; బండీ పుయ్యమని పైడితల్లి గొడికి చెప్పేను; వేగిరం తయారవండి!” గ“ ఇండియా టుడే ” - వక్షన(తికో - 22-2-2997 ) 117/7 లట! 6౦/౧7౧౯/72౯7బూ 5/౦7 “_ అ0౯౧4౧|7౧|౬౯౧౧4౬ 570855. [4[1%64 ౧౦4౬ 5[౧1గగిగలఓకిగి! - 532 001

. ఇ 0ఆ66 60౧9110606 షం: / ' 60౬౧ [665 (0.. 1 గ2౧41201010650104410/ 41౯0100 నదంగ | | ౨౭౧6110! ౦0౦౧/4642%06 1౧66౪57169. న గఉీర౮గా౧. 0/66 : / . ౧051 80౫ 110: 50 ( న గెరగిం[య6౧06 106016 ౧. + . 5/%601410౧-532 001 (౧) “ . ౧[0౧96:22242 & 22002 . . [6౧05 : "గగ? ౬గ" | . 60/00/6/ 06౪. 1 ౧|01+ 110. 35 (; , గింం6 110. 6, [| ౧౦8౦ .. 4౮0166 ౧15, గయం0006500 033 (4.5) . 90౧6 : 244305 & 215773 గఆం6. 0468 డి 444

• గగ0రం06గ ౧౦5! & ౪1166 క్‌ 1 [16/656గ౧00616 గ160%60! స్థ ; ౧0; : 533 420 . | 5/1%661616% 015౪ (4.౧) 1. ౧౧: 82132, 8621368, 82151 .. పీతసా కథలు - భరాగో

ఇబోష్‌ అలీ 26. పర్షిషన్‌ గ్రాంటెడ్‌ నూ సూపరింటెండింగ్‌ ఇంజనీర్‌ వెంకోబరావుగారు మహా మేధావిగా మా సర్కిల్‌లోనే కాక ఇతర సర్కిల్సులోనూ , ఆ మాటకొస్తే రాష్ట్రం అంతటానూ బహు ప్రఖ్యాతి సంపాదించేరు. రోడ్డు, భవనాలు, వంతెనలు, బస్‌ ప్టాట్‌ఫారాలు, రైల్వే లెవెల్‌ (క్రాసింగులు, ప్రయోవర్హు, సబ్‌వేలు, ఆడిటోరియమ్‌లు - ఇలా - సివిల్‌ ఇంజనీరింగ్‌లో ఏ బాణీ అయినా సరే ఆయన సామర్థ్యం ఇంటా బయటా మారుమోగిపోయింది. ఇంజనీరింగ్‌లో అప్పుడెప్పుడో టెక్నాలజీ అభివృద్ధిలోకి రాని రోజుల్లో సంపాదించిన ఒక్క డిగ్రీ మాత్రమే వుంది ఆయనకి. కాని, ఆర్కిటెకర్‌లో, మెటీరియల్స్‌ అంచనా వినియోగాల్లో ఆయన ఈ ఇరవై ఏళ్లలో ఎంతో పరిజ్ఞానం సంపాదించి 'భళీ' అనిపించుకున్న కొద్ది మంది భారతీయ నిపుణుల్లో ఒకరయ్యారు. ఇంజనీరింగ్‌కి పరిమితమైన పతత్రికల్లోనే కాక సాధారణ పారకత్వం కలిగిన వార్తాపత్రికల్లో కూడా ఇంజనీరింగ్‌ మెలకువలపైన వ్యాసాలు లెక్కకు మిక్కిలిగా ఇంగ్లీషులో (వ్రాసి వేలకొద్దీ రూపాయల పారితోషికం, ఆచంద్రార్కమైన కీర్తీ కూడా సంపాదించు కున్నారు, మా ఎస్‌.ఇ. వెంకోబరావుగారు. అంతెందుకు? ఆయన అసిస్టెంట్‌ ఇంజనీర్‌గా ఉద్యోగంలో చేరి సూపరింటెండింగ్‌ ఇంజనీర్‌గా పరిణామం చెందేవరకు గడిచిన ఈ ఇరవై ఏళ్ల సర్వీసులో ఎన్నడూ ఆయన ఒక ఆనకట్ట నిర్మాణంలో గాని కాలవల నిర్వాహకంలో గాని పనిచెయ్యకపోయినా, నీటిపారుదల సంక్షిష్టతలను గురించి ఆయన వ్రాసిన ఒక సుదీర్హ వ్యాసం ఆ విభాగంలో నిపుణులకి కూడా ఒకానొక పార్య[గ్రంధం లాగా అనుసరణీయం అయిపోయి వుందంటే దాన్ని బట్టి ఆయన గొప్పతనం తెలుస్తుంది కదా. సిద్దాంత విజ్ఞానపరంగానే కాక, వెంకోబరావుగారికి ఆవలంబనాపరంగా కూడా గొప్ప ప్రావీణ్యం వుంది. అదెలాగంటేను; వంతెన మీద అలా అలా నడుస్తూనో, భవనం వంక అలవోకగా చూస్తూనో కూడా, “ఒళ్ళంతా వుండగా ఈగ వెళ్లి సరిగ్గా కురుపుమీదనే వాలినట్టు” బోలు, ఓడు, లొసుగు వున్న స్పాట్‌ రకీమని పట్టెయ్య గల “కాలజ్ఞానం” ఉందని నాకు అనిపిస్తుంది. అదిఆయనకి బావి ఎక్కడ తవ్వితే ఖచ్చితంగా నీళ్ళు ఫడతాయో పూర్వకాలపు వాస్తు శాస్త్రజ్ఞులకు తెలిసిపోయిన విధంగా అలవడింది. అందుకని కంట్రాక్షర్లకి ఆయనంటే సింహస్వప్పం. ఊళ్లో చెప్పుకోదగ్గ అధికారుల్లో వెంకోబరావుగారు కూడా ఒకరు అయినందువల వెంకోబరావుగార్ని గురించి, లయన్స్‌క్షట్‌ వాళ్ళ నుంచి పబ్లిక్‌ రంగ సంస్థల వరకు ఏదైనా ఫంక్షన్‌ తలపెట్టినప్పుడు ఈయన్ని ముఖ్య అతిధిగా ఆహ్వానిస్తే బావుంటుందన్న పద్దతిలో ఆలోచించడంవల్ల; ఆయన అక్కడ చెయ్యవలసిన ప్రసంగాలు మరీ ఇంజనీరింగ్‌కి సంబంధించినవిగా వుంటే బాగుండదని వేరే సబ్బక్టులమీద చేసే అలవాటు ఏర్పరచుకొన్నా రాయన. అటువంటప్పుడు ఆ ప్రసంగం మరీ అజ్ఞానాత్మకంగా తయారైపోతుందేమౌనన్న భయంచేత నా సహాయం తీసుక్షోడ్రం మొదలెట్టారు వెంకోబరావుగారు. క్షే53

కకత లలా ఒకసారి ఒక సంగిత సభా నిర్వాహకులు వారం రోజులపాటు సంగీతోత్సవాలు నిర్వహించ డానికి తలపెట్టి “సామాన్య జన జీవితంపై శాస్త్రీయ సంగీత ప్రభావం” అనే విషయం మీద ఆయన్ని మాట్టాడమని కోరుతూ ఒకరోజు కచేర్‌కి ముఖ్య ఆతిధిగా ఆయన్ని పిలిచారు. రేపు కార్యక్రమం అనగా నేడు ఆయన నాకు కబురుపెట్టి “శాస్త్రీయ సంగీతం గురించి నాకు చిన్న 'బ్రఫింగు' ఇవ్వవోయి!” అని రెండు అరరావుల కాగితాలూ, ఒక బాల్‌పాయింటు పెన్నూ నా వేపు తోశారు. నేను చిన్నతనంలో కొంచెం సంగీత విద్యాభ్యాసం అఘోరించడంవల్ల (ఆయన ఆ విషయం కర్ణా కర్షిగా వినడంవల్ల) నాకా ఆపద (అవకాశం) వచ్చిందని, ఇక తప్పదని రెండు కాగితాలూ నింపి ఇచ్చాను. “నువ్వు కూడా రేపు అక్కడికి రా. కాసేపు కచేరీలో కూర్చుందువుగాని. ఎలాగూ నీకు సంగీతం ఆంటే ఇష్టమే కదా...” అన్నారు ఆయన.

“కాళిదాసు కవిత్వానికి నా పైత్యం జతచేసి చెప్పాను” అన్నాట్ట వెనకటికెవరో. అలాగ్గా వెంకోబరావు గారు "సంగత మనగా నేమి” అని మొదలెట్టేసి అలా అలా శశ్రాస్త్రీయ సంగీతానికి, ఆల్‌జిబ్రాకీ, ఇంజనీరింగ్‌కి వున్న సారూప్యతలు వివరించి ఆడియన్సుని ఓ ఇరవై నిమిషాలపాటు అల్లకల్టోలపరచి అవతల పారేశారు. నా పక్కని కూచున్న ఆయన వెంకోబరావుగారి ఉపన్యాసం అవగానే చప్పట్టు కొడుతూ “ఎవడు రాసిపెట్టేడో గాని గొప్పగా మాట్టాడేడండీ” అన్నాడు.

ఆ తర్వాత ఇంకొకసారి ఒక (ప్రఖ్యాత నర్తకి మావూరు వచ్చిన సందర్భంగా భారతీయ నాట్యశాస్త్రం వైశిష్ట్యాన్ని గురించి వెంకోబరావుగారు మాట్టాడవలసి వచ్చినప్పుడు కూడా నేనే సాయం పట్టేసేననుకోండి. అది వేరే విషయం.

ననే ల్తం తిం

“ప్రభుత్వ సహకారంతో నిర్వహించవలసిన సాంస్కృతిక కార్యక్రమాల నిర్హాయక సంఘంలో

నిన్ను కూడా ఒక సభ్యుడిగా ఎన్నుకున్నాం” అంటూ మా జిల్దా కలెక్టర్‌ గారి సంతకంతో నాకొక కాగితం వచ్చింది. ఎలా కనుక్కున్నారోగాని, ఆ కాగితం మా ఇంటి అడ్రస్‌కి పంపారు. “ఈ సభ్యత్వం రెండేళ్లపాటు వుంటుంది. ప్రతి నెలా ఒక సమావేశం పెడతాం. దానికి మీరు హాజరై మీ సలహాలు ఇవ్వాలి. సమావేశానికి మీరు వస్తే అలా వచ్చినందుకు అయ్యే రవాణా ఖర్చుల క్రింద అయితేనేం, మీ అమూల్యమైన మేధాసంపత్తి ఆధారంగా సంఘానికి ఇచ్చే సలహాలకి పారితోషికంగా ఆయితేనేం మీకు మీటింగు ఒక్కంటికి యాభయ్యెనిమిది రూపాయలు చొప్పున చెల్లిస్తాం!”అని ఆ ఉత్తరంలో వుంది. “ఇంకేం,ఒప్పేసుకోండి. నెలకి 58 రూపాయిలు ఎక్కువ వస్తాయన్న మాట మనకి ఈనెల నుంచి రెండేళ్లపాటు?” అంది మా ఆవిడ. సరేకదా అని అంగీకారపప్రం రాసి

ఇచ్చేశాను.

మొదటి మీటింగు ఆదివారంనాడు పడింది. కనక ఆఫీసు పనికి మోసం లేకుండా వెళ్లగలిగాను. రెండో నెలలో మా బాస్‌ వెంకోబరావుగారు ఊళ్లో లేని రోజున పెట్టారు మీటింగు. ఆఫిస్‌ సూపరింటెండెంటుని నోటిమాటగా పర్మిషన్‌ అడిగి వెళ్లొచ్చేశాను. మూడో మీటింగు ఫలానా తేదీని మధ్యాన్నం 3 గంటలకి అని తెలిసింది. ఆ రోజు ఎన్‌ గారు ఆఫీసులో వున్నారు కదా అని ఆయన రూం (“ఛేంబర్స్‌” అంటే అందరికీ బోధపడదని రూం అన్నాను. ఇందులో ఎస్‌.ఇ. గారి ఏసీ రూంని కింపరచే ఉద్దేశం లేదు) - అదే, రూంకి వెళ్ళి - “సార్‌: కలెక్టరాఫీసులో ఒక మీటింగ్‌కి వెళ్ళాలిసార్‌, తమ పర్మిషన్‌ అడగడానికి వచ్చాను సార్‌.” అని జాగ్రత్తగా వాక్యం మొదటా చివరా కూడా “సార్లు” ఉపయోగించి అడిగాను. “ఏం మీటింగది? ఆఫీసులో “ఎస్‌.ఇ.”; “ఇ.ఇ'లు, కతా కథలు - భరాగో

లలా క్షేక5 “డ.ఇ”లు ఎందరో “బి.ఇ”లు వుండగా నువ్వెళ్లడమేమిటి?” అన్నారాయన. “అబ్బే ఇదేదో కల్చరల్‌ కమిటీ మీటింగ్‌ సార్‌, పెద్ద ఇంపారైన్‌సు లేదు సార్‌” అని కాగితం తీసి చూపించాను. “సరే. కాగితం రాసియ్యి. ఆర్డర్స్‌ ఇస్తాను.” అన్నారు మా సూపరింటెండింగ్‌ ఇంజనీర్‌ వెంకోబరావుగారు.

ఆయన పనికాదుగాబట్టి కాగితం ఆయన దగ్గిర తీసుకోడం బాగుండదని ఇవతలికొచ్చి సీట్లో కూర్చుని కాగితం తీసి పర్మిషన్‌ కోసం అప్లికేషన్‌ రాసి మళ్ళా ఎస్‌.ఇ.గారి రూంలోకి (ఛాంబర్స్‌లోకి) వెళ్లేసరికి అక్కడ ఇంకెవరో ఒకాయన కూర్చుని ఆయనతో మాట్లాడుతున్నారు. నేను కాగితం చేత్తో పట్టుకుని నుంచున్నాను. ఆ కొత్తాయన హరాత్తుగా నా వేపు తిరిగి “నేను రామశళర్మను. నేను ఆల్ఫా ఫెర్టిలైజర్స్‌లో చీఫ్‌ ప్రొడక్షన్‌ మేనేజర్‌గా పని చేయుచున్నాను.” అని తనను తాను ఇంగ్రీషులో పరిచయం చేసుకుని తన కుడి చేతిని షేక్‌హాండు నిమిత్తం నా వేపు జాపాడు. అంత పెద్ద హోదాగల వ్యక్తి నాకు 'షేక్‌హాండు ఇస్తున్నాడు కదా అని చాలా సంతోషపడి “నా పేరు నారాయణ మూర్తండి. ఈ ఆఫీసులో (డ్రాస్ట్‌మన్‌గా పనిచేస్తున్నాను. తమరి పరిచయం కలగడం ఎంతో ఆనందంగా భావిస్తున్నాను.” అని చెప్పి షేక్‌ హాండు అయిపోగానే నమస్కారం కూడా చేశాను. “ఐసీ” అని ఆయన మళ్లా మా సూపరింటెండింగ్‌ ఇంజనీర్‌ వెంకోబరావుగారి వేపు తిరిగిపోయాడు.

“ఏదీ, కాగితం ఇలాగియ్యి!” అన్నారు మా ఎస్‌.ఇ. గారు.

ఇచ్చాను.

ఆయన అందులో వున్న మూడు వాక్యాల్ని రెండు సెకండ్లలో చదివేసి పెన్‌తీసి దాని మీద రెండు నిమిషాలపాటు ఏదో (వ్రాశారు. పర్మిషన్‌ ఇచ్చేశారే అనుకుని "సార్‌, నేను వెళ్లనా సార్‌?” అన్నాను.

“నో, నో! దీని మీద ఆఫీసు సూపరింటెండెంటుని రిమార్కు రాయమను.” అని నా పర్మిషన్‌ అప్లికేషన్‌ నాకిచ్చేశారు. నేను ఆయన రాసినది చదువుకున్నాను.

1. ఇతడు సదరు కమిటీలో సభ్యుడుగా వుండడానికి తన అధికారుల అనుమతి తీసుకున్నాడా? అయినచో ఎప్పుడు? ఆ అనుమతి పత్రం నా దృష్టికి తేవలెను.

2. ఇతడు సదరు మీటింగునకు ఆఫీసు పనిచేసే సమయంలో వెళ్లినందుకు, సదరు మీటింగులో సలహాలు ఇచ్చుటకు ధన రూపేణా ఏమైనా పారితోషికం తీసుకుంటున్నాడా? అయినచో అట్టి పారితోషిక స్వీకారం మన నిబంధనల ప్రకారం అనుమతించతగునా? ఒకవేళ అట్టు అనుమతించతగినచో ఆ పారితోషికపు సొమ్ములో కొంత శాతం ప్రభుత్వానికి జమకట్టవలసిన అవసరం వుందని నా భావన. ఈ విషయంలో నిర్లీతమైన నిబంధనావళిని నా పరిశీలన నిమిత్తం “పుటప్పు” చేయవలెను.

3. ఇతడు సదరు మీటింగులో వ్యక్తపరచే అభిప్రాయాలు గాని చేసే (ప్రసంగాలు గాని మన ఉద్యోగుల ప్రవర్తనా నియమావళిని అనుసరించే వున్నాయని అందుకు భిన్నంగా లేవని మనం రూడి చేసుకోవలసిన ఆవసరం వున్నదని నాకు అనిపిస్తున్నది. కనుక ఆయా అభిప్రాయాల, ప్రసంగాల పారం ఇతడు వాటిని బహిర్షతం చేసే ముందు మనకు వ్రాతమూలకంగా సమర్ప్చించనవసరం లేదా?

“సార్‌, మీటింగు మూడు గంటలకి ప్రారంభిస్తారు సార్‌. టైం అప్పుడే రెండు గంటలు తర్శిషన్‌ గ్రాంటెడ్‌ యయా

1181 0ట6 ౦౧91906 గంగ: ' 060౬8 గ[ఓ65 ౬౧0... ' స10412004/605901064110/ 1౯9110 64% | ౨206110! ౦౦౫౪౮646౧6 1౧౮౮9169. 1

; ఉీరగాగి. 0|గ66 : / ఇ ౧051 80౫ 110: 50 | _ గెంగ౦ం1య0%606 106618 ౧. . , 5/8010610%-532 001 (షీ.౧) వ్‌ ం ?౧౦౧6:22242 & 22002 . ,? [6105 : "గగ[?౬|" /. . 6౦గ౧౦|/౦౮|౫ 0॥%66 . 9101 ౧10. 35 |

గెంంర 110. 6, ౧1౧% [11౦౩౦ ( 4౮౨1166 111115, '1/66/60066-500 033 (గీ.5) ల్‌

,. 0006 : 244305 & 215773 ॥ వ్‌ గంం్రయ. 0|౦:8 & 44/0 న స్‌ //66606గ ౧౦5! & ౪11006 వ ఇ [16/6560%60616 46౧౮60! .. | ౧౧ : 533 422 . / 5/1001(0616గ 015 (4.౧) .. ౧౧ : 82132, 82138, 82151 . కీఆసా కథలు - భరొగో

కేక లాలా దాటింది సార్‌. సార్‌, ఇవన్నీ సూపరింటుగారు ఆన్సర్‌ చేసేదాకా టైం వుండదేమోసార్‌” అన్సాను. ర్స్‌! మ్‌ న్నా మా ఎస్‌.ఇ. వెంకోబరావుగారు ఒక చేత్తో కాలింగ్‌బెల్‌ మోగించి, రెండో చేత్తో నా చేతిలో వున్న కాగితం లాగేసుకుని అప్పుడే తలుపు సందులోంచి “శిరసోదయం”తో ఛేంబర్స్‌లోకి అన్ని సున్న ప్యూన్ని కేకేసి, అతనికి ఆ కాగితాన్ని అందించి, “దీనిమీద సూపరింటు గార్ని వెంటనే నోట్‌ రాసి పంపమను. అర్జంట్‌ 1” అన్నారు.

“నువ్విక్కడే కూర్చో. అక్కడికెళ్లి ఏదో గూడు పురాణీ చేసి రాయించేడం కాదు.” అని నాకు కూడా ఆజ్ఞ జారీ చేశారు. మా ఎస్‌.ఇ.గారు. వారి ఎదురుగా కూర్చోడానికి నాకు గుండె బలం చాల్లేదు. పైగా నేను కూర్చుంటే అదేదో పెద్ద కంపెనీలో చీఫ్‌ ప్రొడక్షన్‌ మేనేజర్‌ పక్కని ఆయనతో సమాన ఫాయిలో కూర్చునే పరిస్థితి సంభవిస్తుంది. దానికి కూడా నాకు “గట్స్‌” లేవు. అందుచేత అప్పుడెప్పుడో ఒక మధ్య యుగపు కవి మళయాళ వనిత సౌందర్యాన్ని వర్ణిస్తూ ఆవిడ పైట వేసుకోకపోవడాన్ని ఆలంకారికంగా చెప్పిన పద్య పాదం ('ఉద్దతుల మధ్య నిరుపేద కుండ తరమె!) ననుసరించి నిలబడే వుండిపోయాను.

అలా పది నిమిషాలు నిలబడ్డాక మా ఎస్‌.ఇ.గారి రూమ్‌ (ఛాంబర్స్‌) లో గోడ గడియారం టైం రెండున్నర అయిందని సూచిస్తూ అరగంటకిగాను ఒక గంట కొట్టింది. అప్రయత్నంగా నా గడియారం చూసుకున్నాను. రెండు - ముష్ఫ్పయ్యయిదు. “ఈ సూపరింటుగారింకా రాడేం?” అనే విసుగు కళ్లలోకి తెచ్చుకుంటూ మూసున్న ఏసీరూం తలుపు వేపు చూశాను. ఎస్‌.ఇ. గారు తాను కూడా జాప్యం సహించలేనట్టుగా కాలింగ్‌బెల్‌ మోగించారు. ఇందాకట్టాగే తలుపు కొద్దిగా తెరుచుకోడం, అందులోంచి ప్యూన్‌ శిరసోదయం-

ఇంకా అవలేదూ? రమ్మను, సూపరింటుని తొందరగా!” అన్నారు ఎస్‌.ఇ.గారు. అలాగే సార్‌...” తల మాయమయింది. తలుపు చప్పుడు కాకుండా మూసుకుంది. పళ నో ర, ఆ కొర్రీస్‌కి ఆన్సర్సు తరవాత రాసుకో వచ్చు గదండి, సార్‌: ముందు నాకు పర్మిషన్‌ ఇబ్పస్తు, సార్‌, కలెక్టరాఫీస్‌ దాకా వేళ్లాలిసార్‌!” అన్నాను. ఈ మి మా ఎస్‌.ఇ. వెంకోబరావుగారు నిదానంగా “అలా తొందరపడితే ఎలాగోయి! అసలు నీకు గ్‌ ఈ రోజని వారం కిందటే తెలుసుకదా. అప్పుడే ఒక కా గితం రాసి నా మొహాన ట వకదా। అలా అయితే ఇంత టెన్షన్‌ వుండకపోను గది! నోట్‌ రానీ, అలోచిద్దాం!” అన్నారు. ఎక్ట్‌క్యూజ్‌మీ-” అంటూ సంభాషణలో రామశర్మగారు వేలు పెట్టాడు. ఈ అసలే మా "ఎస్‌.ఇ.”గారు పర్మిషన్‌ ఇవ్వడానికి అంత సుముఖంగా లేరు. ఈ పెద్దమనిషి ఈ వ్యవహారంలో వేలు పెడ్తున్నాడంటే ఆయన్‌ ఆడే మాటలు నిప్పులో నెయ్యిపోసినప్పట్టా పనిచేసి పరిస్థితి మరింత చెడిపోతుందేమో అని భయం పట్టుకుంది నాకు.

“దేనికి ఇతను పర్మిషన్‌ అడుగుట?” అన్నాడు రామశర్మగారు మా ఎస్‌.ఇ.గారితో ఇంగ్లీషులో , చూసు ఎస్‌.ఇ.గారు “అదంతా వివరంగా చెప్పు!” అన్నట్టు నాకు చెయ్యి ఆడించారు ఫైళ్ళు ధోరణి సతా విన్నాక రామశర గగారు గంభీరంగా “ఐసీ” అని తల నిలువుగా ఆడించారు. వ్యతిరేక

మీ లేదు కదా అని నేను పుంజుకున్నాను. కులాసా కథలు - భరాగో

లలా కక?

“సార్‌, ఇంతకీ ఇది డిపార్ట్‌మెంట్‌లో నా తాలూకు పరిజ్ఞానానికి సంబంధించింది కానే కాద్సార్‌. మాటవరసకి మా ఎస్‌.ఇ.గారే వున్నారనుకోండి సార్‌. వారు తమ సుదీర్ధమైన సర్వీసులో తమకి వృత్తిరీత్యా సంక్రమించిన జ్ఞానాన్నీ, పరిజ్ఞానాన్నీ వాడుకుని ఎన్నో పత్రికలకి వ్యాసాలు రాసి ఎంతో ప్రతిఫలం, క్షీర్తీ సంపాదించుకున్న మేధావి సార్‌. ఎన్నో సెమినార్లలో పేపర్స్‌ చదివి “ఆనరోరియమ్స్‌” స్వీకరించిన ప్రజ్ఞాశాలి సార్‌. అంతెందుకు? వృత్తిరీత్యా వారికి ఏర్పడిన జ్ఞానం ఆధారంగానే వారు ప్రభుత్వ ఖర్చులతో అమెరికా, యూరప్‌ మొదలైన దేశాల్లో పర్యటించగలిగారంటే అలాంటి గొప్ప వారి అండర్‌లో పనిచేసే మాలాంటి వాళ్ళకి అదే ఒక అదనపు యోగ్యత కదండి సార్‌?”

రామశర్య్మగారు “రియల్లీ!” అని నాకు మల్లీ షేక్‌ హాండిచ్చారు. మా ఎస్‌.ఇ.గారి వేపు తిరిగి అన్నారు. “మిస్టడీ రావ్‌! ఇతను మీ ఆఫీసులో ఏదో చిన్న ఉద్యోగం చేస్తూ, కలెక్టర్‌గారి అధ్యక్షతన నడిచే జిల్లా సాంస్కృతిక కార్యక్రమ సలహాదారుల మండలిలో సభ్యత్వం సంపాదించాడంటే అది మీరూ, మీ ఆఫీసూ గర్వంగా చెప్పుకోదగిన సంగతే తప్ప అతనేదో రెండు గంటల పాటు డ్యూటీ మానేసి వెళ్లిపోతున్నాడనీ తప్పు పట్టి, తుప్పు పట్టిన పాతబడిన బ్రిటిష్‌ ఇంపీరియలిస్టిక్‌ నిబంధనల్ని అతనికి వర్తింపచెయ్యకూడ దేమో అని నేననుకుంటున్నానోయి. ఇలాంటి గౌరవం మా కంపెనీలో ఎవడికయినా జరిగితే; మా కంపెనీ కల్చరల్‌ అసోసియేషన్‌ తరపున అతనికి సన్మానం చేసి జనరల్‌ మేనేజర్‌తో సహామేం అంతా అతనితో ఫోటో తీయించుకుని హౌస్‌ మేగజైన్‌లో అచ్చువేయించేసుకొనే సంగతి అంటాను”

మా ఎస్‌.ఇ.గారు చిరునవ్వు నవ్వారు. “ఆ మాత్రం నాకు తెలియక కాదోయి. అయినా ఇది గవర్నమెంట్‌ ఆఫీస్‌ గదా. మాకు ఏవో రూల్సూ అవీ వుంటాయి కదా!” అన్నారు.

ఛాంబర్స్‌ తలుపు చిన్న చప్పుడుతో తెరుచుకుంది. వచ్చింది సూపరెంటుగారేమో అని ఆశగా చూశాను. కాదు, మా ఎస్‌.ఇ.గారి స్టెనో, ఓ చేత్తో టెలిఫోన్‌ దిమ్మ, ఓ చేత్తో రిసీవర్‌ పట్టుకుని ప్రవేశించాడు. ఎస్‌.ఇ.గారి కుర్చీ వెనకాతల వున్న సాకెట్‌లో ప్లగ్‌ పెట్టి మౌత్‌' సీస్‌ ఆయనకి అందించి “సార్‌, కలెక్టర్‌ గారు లైన్‌లో వున్నారు సార్‌...” అని నేను మాట్టాడినట్టే వాక్యానికి ముందూ వెనకా రెండు “సార్‌"లు చేర్చి చెప్పాడు.

మా ఎస్‌.ఇ.గారు కుర్చీలో అటెన్‌షన్‌ ఫోజులోకి వచ్చేశారు. “ఎస్‌.సార్‌. పి.డబ్హ్‌యు.డి. ఎస్‌.ఇ. వెంకోబరావునే మాట్లాడుతున్నాను సార్‌. ఎస్‌.సార్‌. ఇక్కడే వున్నాడు సార్‌ ఏదో గవర్న్షమెంట్‌కి ఆన్సర్‌ పంపవలసిన రిఫరెన్స్‌ వుంటే నాకు హెల్ప్‌ చేస్తున్నాడు సార్‌. ఎస్‌ సార్‌. అర్థమైంది సార్‌, ఇప్పుడే పంపిస్తున్నాను సార్‌. అయిదు నిమిషాల్లో మూర్తి తమరి దగ్గిర వాల్తాడు సార్‌. సారీ సార్‌. ధాంక్యు సార్‌” అని ఫోను పెట్టేసి, “ఒరే, సుబ్బూ!” అన్నారు స్టైనోగ్రాఫర్‌తో. “ఇతన్ని జీపులో కలెక్టరాఖసుకి అర్జంటుగా దిగబెట్టేసి రారా. అన్నారు.

“ఆంధ్రజ్యోతి” వీక్లీ : దీపానళి 1989)

తర్షిషన్‌ గ్రాంటెడ్‌ ంంయుయయాయోంయయ

రైక వని బి విజి నిక జ జజ బివి జ నిజ నిజ ని జ జ నిన 5 జ ఐన న నిజ శని జ వినిన న! క (442 జం424064జ4/దాఈ4౯ వ జ ని ల! అ ఠి ల! ల! : సీ [2001260216 | న! ల! క మున నానా నఖ ల! వ 54గా5రూ =౮5 గౌజం160 వ్‌ జ 5కి! 200/4000008 40166 డ్‌ ఇ 5700 50/100%08 ౧౦166 డ్‌ ణః 5ొగెగ౮-4 ౧౬౦166 క్‌ జ 540401 ౧౭౦0166 క ః 5మూమైశ ౨.5./5.5/, డ్డ జ 5440౫ 125/250/500%02 క్ష్‌ ణ్‌ |! క వ్‌ తరాల ౧2౦160 క ణ 5010-46 ౧2౦166 న్‌ క్‌ 1010010 250/500%28 6299 వ్‌ జ 140)ద.0౫ 250/500% ౮౫93 వ్‌ ॥ 541011 250/500% 0205 క్‌ వ 5%ు౦0౫ 100% ౮౫05 ణి ఇ 04వ) 200/400%0 ౮2095 ॥ క్‌ లగగ౦౫ 250/500%2 203 ॥్‌ క గంంతుం . ౧20: ఇ వే 5౬౦9414 గం9 ణః క *00౧/0౧౦౫ 500౧08 6205 ॥ క్‌ 5713౫ ఇంగషూర అగ ఇ జ! వ అ ః ! త ం ॥ 216 1200126011 క్‌ £ 541/1, 010110. 85 10 88, 80464111 గండ6, సగర గ 6క5 003 వ్‌ నగ: 27395(9), 273856(0) వ్‌ న! కజ జ ఐజి జ జజ జ విని నిని నిజ జి విజ ది న ది జి వాక న ని ని జ జజ బి వణ కీ కులాసా కథలు - భరాగో

27. కాలింగ్‌ బెల్‌

కక

(| అందరూ కూర్ఫోంజి!” అన్నాను; అందరి నమస్కారాలకీ ఒకేసారి ప్రతినమస్కారం సి.

మొత్తం పదహారుమంది.

చిన్న గుమస్తాలు, సీనియర్‌ గుమాస్తాలు, హెడ్గుమస్తా, బొట్‌డోరు ఇనస్పెక్టర్సు. ,టైపిస్టులు: రకరకాల వాళ్ళున్నారు, ఆశెక్షన్లో,

నా సంస్థలో రాబడిశాఖ ఆశెక్షను. సంవత్సరానికి పదహారు లక్షల ఆదాయం వాళ్ళ ఫైళ్లలో వుంటుంది. తేదీలవారీగా, గంటలవారీగా ఏయే పార్టీలనుంచి ఎంతెంత సొమ్ము రావాలో సైళ్ళలో లెడ్డర్లలో జా(గ్రత్తగా రాస్తారు వాళ్ళు. వసూలుకాని మొద్దు బాకీలమీద దాడులు, సంప్రదింపులు, జరుపుతారు. ఇంకా వసూలవకపోతే దావాలు తేవడానికి కాగితాలు సిద్ధం చేస్తారు.

అంతా చురుకైన వాళ్ళుగా సమర్భ్హులుగా సంస్థపట్ల స్వామిభక్తి ప్రదర్శకులుగా, నేనీ సంస్థకు మేనేజింగు డైరక్టరుగా పనిచేస్తున్న ఈ ఐదేళ్ళుగా నాకు తెలుస్తోంది.

అర్జంటుగా ఏదైనా ఆర్డర్‌ నానుంచి కావాలంటే చొరవగా, వినయంగా, నాగదికి వచ్చి ఫైలుచేత్తో పట్టుకొచ్చి కూడా నిమిషాలమీద సంగతంతా బోధపరిచి నా అనుజ్ఞ నోటి మాటగా రాత మూలకంగా తీసుకుంటారు, వాళ్ళలో (ప్రతివాక్కరూనూ. పావుగంటలో ఫైలు మీద ఆ సంగతంతా వివరించి; వాళ్ళకీ నాకూ మధ్యన వున్న సూపరింటెండెంటు, ఎడ్మిని(స్రేటివ్‌ ఆఫీసర్ల సంతకాలు చేయించుకుని ఫైలు పంపి ఆర్డర్‌ తీసుకుంటారు. ౯

హరాత్తుగా వాళ్ళ శెక్షనుకి నా అంత పెద్ద ఆఫీసరు వెళ్ళిపోడం; అందులోనూ సూపరిం టెండెంటు; ఎ.ఒ. ఎవర్నీ తీసుకెళ్లకుండా నేనే స్వయంగా వెళ్ళిపోడం వాళ్ళకి కంగారు పుట్టిస్తుందని నాకు తెలుసు.

అందుకనే; నేను కూర్చోండనగానే వాళ్ళలో ఏ ఒక్కరూ కూర్చోలేదు.

నేను హెడ్‌ గుమస్తా టేబిలుకు ఎదరుగా వున్న ఓ కుర్చీలో కూర్చున్నాను. “మీరంతా దయచేసి కూర్చోండి. నేను మీతో కొంతసేపు గడపాలని వచ్చాను.” అని అందర్నీ కూర్చోమని చేతి సంజ్ఞకూడా చేసి చెప్పాను.

హెడ్‌ గుమస్తా పరమేశ్చ[ర్రావు వెంటనే లేచి నన్ను తన సీట్టోకి రమ్మని అర్థించాడు. టేబిలు మీంచి దృష్టి సారించి చూసేను. నేను అతిధులకోసం వేసిన కుర్చీలో కూర్చున్నాను. అంతకంటె ఆయన కూర్చునే కుర్చీమంచిది. పైగా అందులో ఆరంగుళాల మందం వున్న ఫోమ్‌ దిండువుంది.

నా ఎదురుగా అతను ఆకాస్త సుఖం అనుభవించడానికి మొహమాటపడుతున్నట్టు; పోన్సీ, నేనక్కడ వుండబోయే ఆ కాసేపూ ఆ సుఖం నాకు ఆఫర్‌ చేస్తున్నట్టు నాకు క్షణంలో స్ఫురించింది,

“తమరక్కడ కూర్చుంటే అందరూ తమకి డయిరెక్టుగా కనిపిస్తారు. ” అన్నాడు పరమేశ ర్రావు నేననుకున్నది కాదని స్ఫురించడానికి. నేను పెట్టబోయే మిటింగుకి ఆది అవసరమే.

1159

రర లలా

“ఆల్‌రైట్‌ ” అని లేచి వెళ్ళి అతని సీట్లో కూర్చున్నాను.

పరమేశ్వ[ర్రావు నేనింతవరకు కూర్చున్న కుర్చీని కొంచెం జరిపాడు. అక్కడ అతను కూర్చుంటే

నాకు కనిపించని వారెవ్వరూ వుండరు.

“ఎలా వున్నది, పని?” అన్నాను; ఆందర్నీ వుద్దేశించి తల అర్ధ వృత్తాకారంలో తిప్పి.

“బాగానే వుం” దని వాళ్ళ గుడగుడలను బట్టి తెలుసుకున్నాను.

అంతకంటె ఏం చెబుతారు వాళ్ళు! వాళ్ళలో ఏ ఒక్కరు ఏమిమాట్ట్లాడినా దానికి చిలవలు

పలవలు అల్లి మరొకరెవరో సూపరింటెండెంటు తోనో ఎ.ఒ.తోనో చెప్పాచ్చునని, వాళ్ళలో వాళ్ళకి భయం వుంటుంది.

“మీరు లేనప్పుడు ఎం.డి.గారు మారూంలో కొస్తే మన గుర్ష్నాధరావు తమరిగురించి 1లాగన్నాడు సార్‌. నాకు కష్టంవేసి మీకు కునవిచేస్తున్నాను” అని - ఈ విధంగా చాడీలు చెప్పడానికి కొందరు సిద్దంగావచ్చు. ఇద్దరుముగ్గురు కలిసి ఒకడిమీద, ఒక్కొక్కప్పుడు వాళ్ళలో వాళ్ళే కూడా, ఇలా చెప్పుకోగలరు. అలాంటి వాళ్ళు ప్రతి ఆఫీసులోనూ వుంటారు.

“పనెక్కువగా వుంటోందా?” అన్నాను; ప్రత్యేకంగా పరమేశ్వ(ర్రావును ఉద్దేశించి.

పరమేశ్వరరావు నమ్రతతో నవ్వేడు.

“పనీ -” అని కొంచెం నాన్ని; “పని ఉంటుందనుకోండి సార్‌. అయితే అంత అలివి మాలిన పనికాధు. అయినా-” అని అందరివేపూ ఓ సారి కలయచూసి” ఏవరేజిమీద ప్రతివాడికీ వారంమొత్తంమీద ఏడెనిమిదిగంటలు అదనంగా చెయ్యవలసిన పని వుంటోంది.”

బెల్‌ మోగింది. అందరూ డిశ్చాచ్‌ గుమస్తా సుబ్బారావు వేపు చూశారు. అతను లేచాడు.

చప్పుడొచ్చిన వేపు చూశాను. వీళ్ళందరూ కూర్చునే హాలులోనే, ద్వారం మీదుగా ఓ బెల్‌ క వర్చబడివుంది. అది బజర్‌ కాదు. కరెంటుతో పనిచేసేదయినా కంచుగంటే. శబ్దం కరోరంగా

సుబ్బారావు హడావిడిగా వెళిపోతున్నాడు.

చిటికవేసి పిలిచాను.

“ఎ.ఒ.గారు పిల్చారుసార్‌,” అన్నాడు పరమేశ్వ(ర్రావు,

వెళ్ళండి. కాని నేనిక్కడున్నానని ఆయనకి చెప్పకండి. ఆయన పనిమానేసి వొచ్చేస్తారో యేమిటో,” అన్నాను

“ఎస్సార్‌.” అని సుబ్బారావు వెళ్ళాడు.

“కె.అండ్‌.కె. లిమిటెడ్‌ తో మన తగాదా తారాస్థాయికి వొచ్చేసింది. బహుశా కోర్టు కెళ్ళాల్సివాస్టుందేమో. ఆఫైలు జాగర్తగా మొదట్నించీ “చదువుకొన్‌ ముఖ్య విషయాలన్ని వోకాయితంమీద లిస్టురాయండి.” అని పరమేశ్వగర్రావుకు చెప్పాను.

“అలాగే సార్‌”

ఆఫైల్లో ఒరిజినల్‌ నోటు ఎవర్రాస్తారు? మీరేననుకుంటాను; నారాయణ మూర్తిగారూ ?" అన్నాను,

కులాసా కథలు - భరో

న. (| నారాయణ మూర్తి నిలబడ్డాడు. చేతులు కట్టుకుని “ఎస్సార్‌” అని తలవూపాడు. “కూర్చోండి... మీరు ముందుగా రాయండి, వొకలిస్టు. ఆ తరవాత పరమేశ్వ(ర్రావు గారూ,

మీరు విడిగా ఫైలు చదివి, ఆయన లిస్పుతో సంబంధం లేకుండా వేరేవొక లిస్టు ప్రిపేరు చెయ్యండి.

ఫాలో?” అన్నాను. ,. “అలాగే సార్‌

బెల్‌ మళ్ళీ మోగింది. ఎవరో ఆపదలో వుండి ఆర్తనాదం చేసినట్టుంది, ఆధ్వని; ఎవర్నో పిల్చినట్టు కాకండా .

పరమేళ్చ'(ర్రావు “ఎక్స్‌క్యూజ్మి, సార్‌!” అని లేచి పరుగులాంటి నడకతో బయలుదేరాడు.

“నేచెప్పింది గుర్తుందిగా?” అని నేనన్నమాట అతను ద్వారం దాటుతూ విని, తల వెనక్కి తిప్పి “ఎస్సార్‌” అని వెళ్ళాడు.

“సుబ్రమణ్యం! మీరెప్పట్నుంచి శలవులో వెళ్తున్నారు?

“వెళ్ళడం లేదుసార్‌ ...” అని సుబ్రమణ్యం లేచాడు.

“నేనుగ్రాంట్‌ చేయలేదా?” కూచోమని సంజ్ఞచేస్తూ అడిగాను.

“తమరు గ్రాంట్‌ చేశారు సార్‌...” ఆని తలవంచుకుని “నేనే విత్‌డ్రా చేసుకున్నాను.”

“అనవసరంగా సెలవు పెట్టొద్దని సర్క్యులర్‌ ఇచ్చాను కదా. దాని ప్రకారం మీరసలు పెట్టేవుండకూడదుగా.”

“శలవు అవసరమేనండి. కాని ఆఫీసులో వర్కుందండి. నాసీట్లో రెండు కోర్టు కేసులు నడుస్తున్నాయండి. పదేసి రోజులకో వాయిదా చొప్పున పడుతోంది. రెండింటి మీదా కలిపి. పదిరోజుల్లో వొక్కరోజే కోర్టుకి హాజరు కావలసున్నా మిగిలిన దినాలు దానికి తయారవడానికి చాలడంలేదండి. నేనెళ్ళిపోతే తమకందరికీ శ్రమ యెక్కువని-”

“ఐసీ-” = నేను కళ్ళుమూసుకుని టేబిలుమీద వేళ్ళతో ఏదో వ్యర్థధ్వని చేశాను.

ఇతను శలవులో వెళ్తాననడం, వెళితే తనకి కలిగే యిబ్బందీ ఎ.ఒ. నాతో చెప్పాడు. శలవు గ్రాంటు చేసీ కూడా నేను రిక్వెస్ట చేశానని చెప్పమని ఎ.ఒ.తో చెప్పి శలవు విత్‌డ్రా చెయించడం నాకు గుర్తుంది. ఈ సంఘటనలో ఎక్కడా నాపేరుగాని ఎ.ఒ.పేరుగాని ఎత్తకుండా తన అసమ్మతిని చెప్పగలిగాడు సుబ్రమణ్యం, నాకతనిమీద దయకలిగింది. నామీద గర్వం కూడా కలిగింది.

పరమేశ్చరరావూ సుబ్బారావూ చెరో ఫైలూ పట్టుకుని వచ్చారు. ఎవరిజాగాల్లో వారు కూర్చున్నారు.

బెల్‌ మోగింది.

జాట్‌డోర్‌ ఇనస్పెక్టరు ప్రసాదరావు లేచి వెళ్ళాడు. బెల్‌ మోత ఎప్పట్టాగే “రక్షించండి బాబోయ్‌” అని కేకేసినట్టుంది.

ఆప్రయత్నంగా ఆ బెల్‌వేపు చూశాను. నేను చూశానని అందరూ అటు చూశారు.

బెల్‌ మళ్ళీ మోగింది. ఈమాటు సీనియర్‌ క్షర్క్‌ గుర్నాధం లేచి వెళ్ళాడు,

“ ఈ బెల్‌ ఎప్పుడు పెట్టారు?” అన్నాను. కాలింగ్‌ చెల్‌ యయా

రాలా

“కొత్త ఎ.ఒ. గారు జాయినైన పదిహేను రోజులకి పెట్టారండి” అన్నాడు పరమేశ్వ(ర్రావు.

'బెల్‌ మోగగానే ఫలానా వార్ని పిల్చేరని తెలిసినట్టు వెళిపోతున్నారే:; హౌ ఈజిట్‌ పాజిబుల్‌?' అన్నాను.

అందరూ నవ్వేశారు.

ఈమాత్రం తెలీదా? - అని ఆ నవ్వుకర్ణం చెప్పుకోవచ్చు. కాని వాళ్ళు అలా నన్ను తేలిక చెయ్యరు.

“దీనికో కధుంది. అదితెలిస్తే అంతా తెలిసినట్టే.” అని దానర్ధం; నాకు స్ఫురించింది.

పరమేశ్చ(ర్రావు గొంతు సర్దుకున్నాడు.

“బెల్‌ మోత స్థాయినిబట్టి, పరిమాణాన్నిబట్టి ఎ.ఒ.గారు మాలో ఎవర్ని పిల్చిందీ మాకు గుర్తేనండి.”

“అంటే?”

“నేను వారిదగ్గరకు వెళ్ళాలనుకోండి. ట్రింగ్‌ ట్రింగ్‌మని నాలుగుసార్లు మోగుతుం దండది. డిశ్చాచ్‌ క్షర్క్‌కయితే ఒకసారి లాంగ్‌గా షార్చ్‌గా మోగుతుందండి. ప్రసాదరావుకి మూడు రింగ్సు; ఆనంతరావుకి రెండు - ఇలాగ ఎవరి గుర్తు వారికుందండి.” అన్నాడు.

టైపిస్టు సురేంద్రనాధ్‌ ఒక అట్టతెచ్చిచ్చాడు. దానిమీద ఓ కాగితం అంటించివుంది. ఆ కాగితం మీద-

ఆ = ఒ.ఐ (వన్స్‌

ఒం, == ఒ.ఐ. (టు)

ఇలా పదహారు లైన్సున్నాయి. సంతోషించేను.

చూసీచూడగానే ఎ.ఒ.గారి కాలింగ్‌ బెల్‌ పధకం అర్థమైపోయింది. చాలా సం న్‌

“ఇలాటి అట్టలు అందరిదగ్గరా తలోటీ వున్నాయన్నమాట. ఏమై కరక్ట్‌?” అన్నా స నన

“ఎస్సార్‌ అన్నారు అందరూ ఏక కంఠంగా “మీ ఎ.ఒ గారిక్కూడా ఒకటి తు ఇవ్వలేకపోయారా?” అని వేళాకోళం చేసేను. “ఇచ్చేం కదండి” అని చాలా సిన్సియంగౌ ి శ

“ఐసీ -” అని ఒక్కనిమిషం ఆలోచించి, ట్రెపిస్టుకి సంజ్ఞచేసి అతనిచ్చిన అట్ట ఆతనికిచ్చేశా సం!

“పరమేశ్యర్రావుగారూ; మీ ఎ.ఒ.గార్ని నేను పిలుస్తున్నానని చెప్పండి. ఐవాంట్‌ టు కంగ్రాచు హిం ఆన్‌ది స్కిమ్‌ ఆఫ్‌ దిస్‌ కాలింగ్‌ బెల్‌” అన్నాను.

“అలాగే, సారో అని వెళ్తాడతను.

బెల్‌ మళ్ళీ మోగింది. మూడు చిన్న ధ్వనులు ఒక పెద్ద ధ్వని. స్పష్టంగా వుంది. కాని ఆతి కర్షకరోరంగా వుంది మోత,

అందరూ బెల్‌వేపు చూశారు. నేను వాళ్ళందరి వేపూ చూశాను; ఎవరులేస్తారాని.

సుబ్రమణ్యం లేచాడు. కుతసా కథలు - భరాగో

లతా కయప

“నో. కూర్చోండి. ఆయనే వస్తున్నారుగా.” అన్నాను.

సుబ్రమణ్యం నిస్సహాయంగా చూస్తూ కూర్చున్నాడు.

ఎడ్మినిస్టేటివ్‌ ఆఫీసరు రాజారామ్‌ హడావుడిగా హాల్గోకొచ్చేడు. “నమస్కారం సార్‌!... ఏమిటి నాయూనిట్‌లోకి స్వయంగా వాచ్చేశారే! ఎంతసేపైందండి వచ్చి?”

“టెన్‌మినిట్స్‌, అంతే”

“ఏమయ్యా ఎవరూ చెప్పేరు కాదేం- ఈపది నిమిషాల్లో మీరు నా రూం కొచ్చేరుగా” అని డిశ్చాచ్‌ క్లర్క్‌ వైపు హెడ్‌ గుమన్తావైపు చూస్తూ అన్నాడు రాజారాం.

వాళ్ళిద్దరూ ఏం అనలేదు.

ఎ.ఒ. రాజారాంను అక్కడ రెండు నిమిషాలు నిలబడమని , తిన్నగా ఆయన రూంలోకెళ్ళి, కాలింగ్‌ బెల్‌ బటన్‌ని ఐదు సెకండ్లపాటు దీర్హంగా అదిమిట్టాను-

నేను ఎ.ఒ రూంలోంచి బైటపడే సరికి ఆయన కంగారుగా పరుగెత్తుకుంటూ వచ్చేశాడు.

“లెట్స్‌ గో టు మై చాంబర్స్‌” అని ముందు దారి తీశాను.

బ్గా చా ఖా

“ మీకు ఇంకో యిద్దరు స్టాఫ్‌ కావాలన్నారు”

“ఎస్సార్‌”

“మీప్రపోజల్‌ ఇదుగో తీసుకోండి. నేను రిటర్న్‌ చేస్తున్నాను”

“ఎస్సార్‌”

“మీ ప్రపోజల్‌ నేను అఫ్రూవు చేయడం లేదని మీరేమీ ఇదవ్వద్దు. పదిరోజులు ఆగి మళ్ళీ పంపండి.”

“అలాగే సార్‌.”

“ఈ పదిరోజుల్లో మీరు చెయ్యవలసినవి కొన్ని పన్దున్నాయి.”

“"ప్పండిసార్‌”

“మీ శెక్షన్‌ ప్యూన్‌ చాలా కాలంనుంచి నాకు కనబడ్డంలేదు. శలవులో వున్నాడేమో అనుకున్నాను!”

“అతనికి జీతం యిస్తున్నాం. డ్యూటీమీద వుంటే అతనికి వచ్చే ఇన్సిడెంటల్స్‌ బిల్సు కూడా పే చేస్తున్నాం. ఏమయిపోయాడా అని ఇన్వెస్టిగేట్‌ చేస్తే అతను మీ డ్యూటీలో వున్నాడని తేలింది.”

“నో సర్‌ - నేను మనవి చేసేదేమిటంటే-” అని కుర్చీలో కొంచెం ముందుకి జరిగి తలకూడా ముందుకి జాపాడు ఎ,ఒ. రాజారాం.

“మిస్టర్‌ రాజారాం. నేను మిమ్మల్నేం తప్పు పట్టడంలేదు. కంపెనీ ఇంటరెస్ట దృష్ట్యా మాట్లాడుతున్నాను. మీప్యూను నాక్షాఫీసులో కనబడకపోయే సరికి నేను వర్రీ అయ్యాను. అస్‌నికి బాగాలేదేమో అనుకుని రిజిస్టర్స్‌ తెప్పించాను. అతను ఆఫీసు కొస్తున్నట్టు అటెండెన్స్‌లో కాలింగ్‌ బెల్‌ రయం

కథకే లలత సంతకాలుంటున్నాయి. ఒంట్లో బావులేక, ఇక్కడ కూచో లేక సంతకాలెట్టేసి వెళిపోతున్నాడేమోనని అనుమానం కలిగింది. దీనిమీద ఇన్వెస్టిగేషన్‌ చేశాను. అతను పొద్దుట పదింటికి వస్తున్నాడు. మీది, మీ ఆఫీసు సూపరింటెండెంటుది పాస్‌ బుక్స్‌ తీసుకుని మీరు రోజూ బ్యాంక్‌లో వేస్తున్న రోజువారీ డిపాజిట్‌ పధకం వాయిదాలు చెల్లించి పదకొండింటికి మీ ఇళ్ళకి వెళ్తున్నాడు. ఒంటిగంటకల్లా మీ ఇద్దరి ఉత్తరాలు, మధ్యాహ్నం భోజనాలు తెస్తున్నాడు; సైకిలుకి కట్టుకుని. రెండింటికి ఆఫీసు టపాలు తీసుకుని లోకతేడిలివరీకని వెళ్ళి నాలుగింటికి మీ అబ్బాయిని కాన్వెంట్‌ దగ్గర సైకిలెిక్కించుకుని అక్కణ్ణ్శించలా ఇంటికి వెళ్ళిపోయి టపా పుస్తకంతో సహా మర్నాడు పొద్దుట పదకొండింటికి ఆఫీసుకొస్తున్నాడు -”

'ఐయామ్‌ సారీసార్‌, " అన్నాడు రాజారాం. ' మీ అభిప్రాయం రైటు కాదేమోనని మనవి"

“ఒకవేళ రైటుకాకపోయినా దాన్ని గురించి మీరు పట్టించుకోకండి. ఆప్యూను నాకు రాసిచ్చిన స్టేట్‌మెంటు నేను బైట పెట్టడం లేదు. రేపట్నుంచి మీ శెక్షనుకి ప్యూనుగా అప్పారావుకి బదులు సింహాచలం వస్తాడు, పని సరిగ్గా జరగడానికి కొన్నాళ్ళపాటు నేను చెప్పినట్టు చేసి చూడండి. అదేంటంటే - ఒకటి: మీ శెళ్షనుకిచ్చిన ప్యూన్ని అంటే సింహచలాన్ని ఆఫీసు పనిచేసేవేళల్లో ఆఫీసులోనే వుండమనండి, రెండు: మీరు క్రర్క్స్‌ హాలులో పెట్టించిన బెల్టు తీయించేయండి.

“మీరు శ్చాఫ్‌లో ఎఫిపెన్సీ తగ్గిపోతోందని రాసేరు. మీరు క్లర్క్‌ హాలులో పెట్టించిన బెల్లు ఎంత కరోరంగా మోగుతోందో ఇప్పుడే మీరు తెలుసుకున్నారుగా. మీకెవర్ని పిలవాలనుంటే ఎలా బెల్‌ మోగిస్తారో దానికి మీరిచ్చిన సింబల్సు చూశాను. మీకు ప్రస్తుతం వున్న శ్చాఫ్‌ పదహారు మందీ కూడా ఏకాగితం రాస్తున్నా ఏం ఆలోచిస్తున్నా ఏక్షణాన ఆబెల్‌ మోగుతుందోనని ఒక కన్నూ ఒక చెలీ అబెల్‌కు వొప్పగించీ పనిచేస్తున్నారు. వాళ్ళలో ప్రతి ఒక్కరికి ఆ బెల్‌ను ప్రత్యేక శ్రద్ధతో వినవలసిన అవసరం వుంటోంది. ప్రతి ఒక్కరు బెల్‌ పిలుపు తన కౌనో కాదో ఇచ్చితంగా తెలుసుకోవలసిన అవసరం వుంది కదా, బెల్లు మీది శ్రద్దతో పనిమీద దృష్టినిల్పలేకపోతున్నారు. ఆ బెల్‌ చేసే కర్ణ కరోరమైన ధ్వనితో, ఆ బెల్‌మోతలోని పలుపు ఎవరికో తెలుసుకొందికి చూపే శ్రద్దతో వాళ్ళు పనిమిద దృష్టి నిల్సలేక ఎఫిషెన్సీపడి పోయుంటుందిగాని మరోకారణం చేత కాదని నేను తెలుసుకున్నాను, అంచేత - ౫

“తమరు చెప్పినట్టు చేస్తాన్సారొ” అని రాజారాం శలవు తీసుకువెళ్ళాడు. ,

అనామిక” మానవతిక : ఉగాది 2977) కులాసా కథలు - భరాగో

28. కలలూ, ప్లాష్‌బ్యాక్‌లూ ళ్‌ర్రె వున కేకవేసి ఆమె పక్కమిోంచి లేచింది” అని సోమర్‌సెట్‌ మామ్‌ అనే రచయిత ఒక నవలను (వ్రారంభించాడు. అది ఆతని మొదటి నవలల్లో ఒకటి. ఆ తర్వాత అతను చాలా నవలలు రాసి ప్రపంచ ప్రఖ్యాతి సంపాదించేక ఎవరో ఆతన్ని ఇంటర్‌వ్యూ చేస్తూ “ఆ నవల మారు అలా మొదలెట్టేరేమిటి?” అని అడిగారు. దానికి సోమర్సెట్‌ మామ్‌ ఇచ్చిన వివరణ తాత్పర్యం ఇలా వుంది. నవల గాని, కధ గాని 'ఏక్షనోతో ప్రారంభిస్తే మంచి ఫలితాలు వస్తాయి. “అనగా ఆనగా ఒక రాజు” అనీ; “వన్స్‌ అపాన్నెట్రైమ్‌- * అనీ కధలూ నవలలూ (ప్రారంభించకూడదు. నవల [ప్రారంభ వాక్యం ఇలా రాయడంవల్ల చదివే వాళ్ల మనస్సుల్లో ఎన్నో ప్రశ్నలు క్షణంలో ఉత్పత్తి అవుతాయి. ఆమె ఎందుకు కెవ్వున కేక వేసింది? పక్కమీంచి లేచింది కదా; ఆ పక్కమిాద ఆమె కాక మరొకరెవరైనా ఉన్నారా? లేవక ముందు ఆమె పక్క మీద నిద్రపోతోందా లేక- అది రాత్రా, పగలా? ఆ పక్క తన ఇంట్లో వేసుకున్నదా, లేక మరెక్కడిదైనానా? చదువరి ఇంక ఆ ప్రశ్నలకి సమాధానాలు తెలిస్తే తప్పా అక్కణ్ణించి వెళ్లలేని నిస్సహాయ పరిస్థితిలో పడిపోతాడు. ఆ నవలకొనో, అద్దెకి తీసుకొనో చదవాలన్న (ప్రలోభంలో పడిపోతాడు. అదంతా రచయితకు లాభమే. కనక, నవలగాని, కధగాని, “తొల్లి మగధ దేశంబున నుగ్రసేనుడను రాజుండెను” అని (ప్రారంభించకూడదు.

నా ఫ్రెండు సాదరు బాదరాయణ రావని ఉండేవాడు. “ఉండేవాడు” అన్నాను కదా అని

“ఇప్పుడు లేడు” అనుకోవద్దు. ఇప్పుడు కూడా సదరు సాదరు బాదరాయణరావు ఉన్నాడు. ఆ మాట “థ్రెండు” అనే దానికి అన్వయించుకుంటే న్యాయం జరుగుతుంది. ఆతనిపుడు నా థ్రెండుగా కాక పొరవిడిచిన పాములా” పవర్‌పూల్‌” గా ఉన్నాడని సారాంశం.

సొదరు బాదరాయణరావు కధలూ నాటికలూ, నవలలూ, నాటకాలూ రాసేటప్పుడు సోమర్‌సెట్‌ మాం సిద్దాంతాన్ని మరింత పటిష్టంగా అమలు చేసేడు. (రచన ఆద్యంతం సోమర్‌సెట్‌మాం రచనలాగా ఉత్సాహంగా విజ్ఞాన స్పోరకంగా ఉండకపోయినా (ప్రారంభ వాక్యాలు డబల్‌ మీనింగులతోనూ డజన్లకొద్దీ కొళ్ళన్లు ఉత్పన్నం చేసే విధంగానూ అలరారుతూ ఉండేవి.) ఆతను తన నవలల (ప్రారంభ వాక్యాలుగా ప్రయోగించిన కొన్ని:-

“నాక్కావలసింది నువ్వే తప్ప నీ గత చరిత్ర కాదు సావిత్రీ”... అన్నాడు రాజారావ్‌.

“మన పెళ్లి జరగడానికి మా అమ్మా నాన్నల కధే మనకి ఆటంకం కావచ్చు రాధా[-.. అన్నాడు వెంకటేశ్‌. (ఒక్క వాక్యంతో, వెంకటేశ్‌ తన తల్లిదండ్రుల పూర్వ చరిత్ర - బహుశా పాతికేళ్ళకిందటి కులాంతర (ప్రేమవివాహ సంస్కరణాత్మక గాధ -- ఓ యాభైపేజీల వరకు చెప్పే

కే65్‌

కేఈ లలా అవకాశాన్ని సాధించాడు మా సాదరు బాదరాయణరావు.) ఈ ఫ్లాష్‌బ్యాక్‌ అయిపోగానే అసలు రాధా వెంకటేశ్‌లు తొలిసారిగా ఎక్కడ కలుసుకున్నారు. అదంతా చెప్తూ! “నన్ను మొదటిసారి చూచినపుడు ఎలాగున్నది?” అని ఒక డ్యూయెట్‌ పాటకీ; “ఏమో ఏమో ఐనది, నా కేమొ యేమొఐనది[!” అని రాధ బాధ పడుతూ మెత్తటి పరుపుమోద నిద్దర పట్టకుండా దొర్హడానికి కలలు కనడానికీ- అవకాశం సృష్టిస్తాడు. సాదరు బాదరాయణరావుని ఎవరో సినిమా రంగానికి లేవదీసుకుపోతారని నెప్పుడో వూహించేను. ఎందుకంటే ఫ్లాష్‌బ్యాక్‌ల ఊహ ఎంత పకడ్‌బందీగా చేస్తాడో డ్రీమ్‌ సీక్వెన్సులు కూడా అంత బందోబస్తుగా ప్లాన్‌ చేసేవాడు. ఆ మధ్య ఎవరో సినిమా ప్రొాడ్యూసరు ఇతని ఊహాశక్తి గురించి విని, సీతాకళ్యాణం సినిమా తీస్తూ సాదర బాదరాయణరావుకి కబురు చేసేడు. ఇతను చెప్పిన సలహాల (ప్రకారం సినిమా తీసీడాయన, తాటకిని చంపి; విశ్వామిత్రుడి యాగం పాడుచేస్తున్న మారీచ సుబాహుల్ని దూరంగా తరిమేసి అహల్యకి విముక్తి కలిగించి, లోకోద్దరణ ప్రారంభించేరు, రామలక్ష్మణులు. అప్పుడు సీతకి పెళ్లి తలపెట్టేమని ఎడ్వర్జ్ణయిజుమెంటు విని విశ్తమితుడు వీళ్లిద్దర్నీ తీసుకొని మిధిలానగరానికి ప్రయాణమయ్యేడు. రాముడూ, లక్ష్మణుడూ రాజవీధిల్‌ నడుస్తూ వుండగా సీత మేడమీంచి చూసి - “ఎంత సొగసుగాడే! మనసింతలోన దోచినాడే”" అని స్వగతంగా పాడుకున్న సంగతి విశ్వామిత్రుడు దివ్యదృష్టిచేత (గ్రహించి ఆ రాత్రి నిద్రపోతున్నపుడు కలగన్నాడట. ఎలాగంటేను, సీతాదేవి, శ్రీరామచంద్రుడు రహస్యంగా వుద్యానవనంలో కలుసుకున్నారు. "ఐ లవ్యు సీత్రా' అంటే ఐకెన్‌ లవ్వు రామా, బట్‌ ముందు శివ ధనుస్సు విరిస్తే -- ” అని అనుకున్నారుట. “ఓకే - ” అని రాముడు సతకి నచ్చజెప్పి ఒక పాట అందుకున్నాడు. ఇక అక్కణ్టుంచి హిమాలయ పర్వతాల్లో సగం (డ్రస్సులతోనూ, కేరళా కొండల్లో మరింత తక్కువ (డ్రసులతోనూ, నల్లమలా దండకారణ్యాల్లో పూర్తి డ్రస్సులతోనూ ఆ డ్యూయెట్‌ సాగుతుంది. అఖర్ని సీత, రాముడు సైలంట్‌ వాలీ దగ్గర ఒకర్నొకరు కౌగలించుకొని దొర్జుకుంటూ వుండగా విశ్వామిత్రుడికి మెలకువ వచ్చిందట. ఇదంతా (అంటే, ఈ డ్యూఎట్‌, ఈ డ్రస్సులూ గొడవంతా) రామాయణంలో లేదని పత్రికలన్నీ గొడవ పెట్టేయిగాని రాముడు, సీత పాత్రలు ధరించినవాళ్ల అభిమాన సంఘాలు రంగంలోకి దిగి పిక్చర్ని వందేసి రోజులు ఆడించాయి. ల “ఏమయ్యా బాదరాయణరావూ, ఆ కల సీక్వెన్సు పెట్టడం తప్పు కాదటయ్యా?” అని అడిగాను, “రాముడుకో, సీతకో అలాంటి కలవస్తే తప్పుగాని, విశ్వామిత్రుడు ఎన్టీఆర్‌ లాగా అహంభావి, మిస్పివస్‌ ఫెలో. కనక అతనికి ఎలాంటి కలైనా రావచ్చు. పైగా, రాముడూ సీతా టప్రేమించుకున్నారని విశ్వామిత్రుడి కల ద్వారా (ప్రేక్షకులకి రిజిస్టర్‌ అయింది కదా?” అన్నాడు బాదరాయణరావు. మళ్లీ మొన్న బొంబాయి వెళ్లేడంటే ఏం చేస్తాడో, ఈ మాటు ఏ పురాణానికి నిప్పంటిస్తాడో అని భయపడుతూనే ఉన్నాను. భయపడ్డందుకు అంతా అయింది. ఈ మారు కూడా విశ్వామిత్ర్రుడే సబ్దక్టు. “అది కాదయ్యా, నువ్వేటగా సలహాదారు?” అన్నాడు. “ఆ, నేనే. ఏం?” అన్నాడు బాదరాయణరావు. కతా కథలు - భరిగో

లలా 67 “తపో భంగం కోసం ఇంద్రుడు విశ్వామిత్రుడి మదికి ప్రయోగించిన మేనక నల్లపూసలూ, మంగళసూత్రం మట్టెలూ తగిలించుకొని కాపరం చేసిందనీ, దీర్షకాలం విశ్వామిత్రుడు తపసు మానేసి సంసారంలో మునిగిపోయేడనీ చూపించమన్నావుట. పోనీ, ఆ ఊపులో మేనక ప్రియ శకుంత ప్రియకీ అవకాశం ఇప్పించేవు. అలా భరతుడు, శంతనుడు, భీషు గైడు, దాశరాజు, మత్స్యగంధీ- అలా వెళిపోతే బాగుండేది కదా, మళ్ళా త్రేతాయుగంలోకి వెనక్కి వెళ్ళి హరిశ్చంద్రుడూ లోహితా స్యుడు, నక్షత్రకుడూ అంటూ మొదలెట్టమన్నావట- ఇదంతా ఎందుకు?” "అక్కడే వుంది మజా. ఫ్లాష్‌బ్యాక్‌ ఉంటేనే సినిమాకి రక్తి. ఇరవై ఏళ్లు ముప్పయ్యేళ్ళ్లూ ఫ్లాష్‌బ్యాక్‌లు అందరూ తీస్తారు. నేను గనకా ఒక యుగం ఫ్లాష్‌బ్యాక్‌ చేసేను.”

• ఇలా పురాణాలన్నీ నీ ఇష్టం వొచ్చినట్టు కిందా మోదా పెట్టి మార్చేస్తున్నావే, ఎవడికైనా కోపం వచ్చి నిన్ను తంతాడేమో, జాగర్తగా ఉండు!” అని చెప్పేను.

“ఆ భయం మనకేం లేదు. మనది హిందూమతం. ఇండియాలో మనదే మైనారిటీ. ఇంకే మతం వాళ్ల (గ్రంధాలనైనా అవమానం చేస్తే తన్నడం, మరణశిక్ష వెయ్యడం జరగొచ్చు గాని మనకా భయం లేదు. ఇతర మతాల వాళ్లు పండుగలూ ఉత్సవాలూ చేసుకుంటే మెచ్చుకోవడం సెక్యులరిజం అవుతుంది. మన మతంలో విశ్వాసాల్ని బట్టి నడిస్తే కమ్యూనలిజం అవుతుంది. ఆ తేడా తెలిసినన్నాళ్లూ మనం ఎలాంటి వూహలయినా చేసి కలలు, ఫ్లాష్‌బాక్‌లూ పెట్టుకోవచ్చు. హిందువులకి మతం విషయంలో కూడా రాజకీయ నాయకులే కాపలాదార్డు. అంచేత ఎవరైనా ఆ(గ్రహిస్తారన్న ప్రప్లే లేదు.” అని వివరించేడు సాదరు బాదరాయణరావు.

(* ఆంధ్రభూమి ” డెయిలీ : ౩-7-90) కలలూ, ఫ్లాష్‌చ్యకులూ. 00000 మన

భై నానా లాలు లు మిని నువు అ వన అన అ అని అల అన వన అన అనా అన నన నాన వర్ద క క క | 11104824 )00%115 60.170... | రకత యి[4 - 535 217 | క 12228020 01౬ (4.0) క క క కై 016%: 0494-214 [౮11౪-11 శ క 161990/2% : "04౪14౧4 : ౦0404412/ 116111౧264 క క ౧౧౦౧6౩౪ : (08922) 47210; 47246, 47244 కి | వ. | | ర గగ2౧౮/204/66 0 స + కి . తీ. కళ115 & క. ౪41115 స క ం స 66౧1611 కిర6్ర5 | | వి౪/..[£1007 కింర్రక 06611 51265 ., | శ ఎ. శీలం సిం & 600 న క | స నన్‌0ంం:5 &ఓ౦0౧5 | కి మన్‌ రర క క ం క శ 6౦౮/6/66౮ 0/౦6 : "| | 1161110212 ౮416 $11119 00. ౬6. ం | 3-4, 50%4%69092416 54/20 ం గ 640౦౮)౫| - 700 071 ం గ 616%: 0021-7027 1౯1-1 | | ౧౧ : 242-4337/4339/7571 | లన న న కుతసా కథలు - భరాగో

29. “నారంగొ రాగం

పోర్టికో కి యాభై గజాలు అవతలగా పచ్చికమైదానం లాంటిచోట చెరో కుర్చీలోను

కూర్చుని ఉన్నారు భార్యాభర్తలిద్దరూనూ. ఇంకో రెండు కుర్చీలు ఖాళీగా ఉన్నాయి. మొత్తం

నాలుగు కుర్చీలూ పేకాట ఆడే వాళ్లక్షోసం వేసినట్టు సమలంబ చతుర్భుజం తాలూకు నాలుగు

శీర్దాల్లా వేసున్నాయి. మధ్యని రెండడుగుల ఎత్తుది ఓ గుండ్రపాటి మేజా. అతనికి ఎడం పక్కగా ఒక చిన్న ముక్కాలి పీట; దాని మీద టెలిఫోను.

కొరు (డ్రయివరు నన్ను పోర్టికోలో వదిలెయ్యడానికన్నట్టుగా అక్కడ కొంచెం సేపు కారు ఆపికూడా; ఏదో సందేహం ఒచ్చిన వాడిలాగా యజమాని వేపు చూసేడు. అక్కణ్ణించి ఒక సంజ్ఞ. వెంటనే కారు ముందుకెళ్లింది; వాళ్లు కూర్చున్న చోటికి చాలా దగ్గిరగా ఆగింది.

నా ఆంతట నేనుగా కారు డోరు తెరుచుకుని కార్టోంచి దిగిపోతే ఏదో ప్రమాదం అన్నంత మెరుపువేగంతో; (డ్రయివరు, తను దిగి, నేనున్న దగ్గిర డోరు తెరిచి, వొంగి నిల్చున్నాడు. నేను ఒళ్లు వొంచి కార్టోంచి దిగి నిటారుగా నిలబడే సమయానికల్హా సారంగ చేతులు జోడించుకుని నా ఎదురుగా ఉన్నాడు.

ఆ ఎదురు సన్నాహం ఒక హస్త విన్యాసంలోకి మారి, నేను నా ప్రమేయం లేకుండానే ఆ కుర్చీల దగ్గిరికి చేరే వరకు కొనసాగింది. అప్పటికి ఆ అమ్మాయి (ప్రసన్నమైన ముఖంతో, నమస్కారంతో, స్వాగతంలా నిలిచి వుంది.

“సుఖీభవ!” అని, అభయ ముటద్రపెట్టి, వాళ్లిద్దరికీ కూర్చోమన్న సంజ్ఞచేసి, నేను సారంగకి ఎదురుగా ఉన్న కుర్చీలో కూర్చున్నాను.

“వ్క్‌ లలితా; దిసీజ్‌ ద ఆన్‌ఫార్చునేట్‌ ఆచార్యదేవ్‌ ఆఫ్‌ మిసెల్ఫ్‌! (చెప్పేనుగా, లలితా; ఈయనే దురదృష్టవంతుడైన మా ఆచార్యదేవుడు[)” అన్నాడు సారంగ ఆమెతో.

“డోంట్‌ బి సిల్లీ!” (మరీ చెప్తారు!) ఆందామె నవ్వుతూ.

“ఉపాధ్యాయ వృత్తి చేసినవారు ఎన్నడూ దురదృష్టవంతులు కారు. ఎందుకంటే, దేశంలో ఏమూలకి

వెళ్లినా- నమస్కారం మేష్టారూ- అని పలకరించే శిష్యులు ఉంటారు.”అన్నాను.

“సారీ, మేష్టారూ, లలితకి అంతపాటి తెలుగు తెలీదు. ఈమె స్వస్థలం కేరళాలో ఉన్న

పాల్చాట్‌” అన్నడు సారంగ, మళ్లీ ఇంగ్లీషులోనే. ఆస్థిం ల్‌ నక పందిరి సారంగ దేవుడు - అదీ, అతని పేరు. నేను ఇంగ్లీషు బోధిస్తూ వుండే హైస్కూలు యాజమాన్యానికి ఇంటర్మీడియట్‌ కాసులు 169

క ననన నా. పెట్టుకోడానికి అనుమతి వొచ్చిన ఏడాది “ఇంటర్మీడియట్‌ ఫస్ట్‌ ఇయరోలో ఆ కాలేజీలో చేరేడు. శీను ఎమ్‌.ఏ., బి.ఈడీ- ని అయి వుండడంవల్ల ఇంటరీ శడియెట్‌ క్లాసులో కొన్ని గంటలు చెప్పమని యాజమాన్యం నాకు పురమాయించడంవల్ల సారంగ నా విద్యార్థి అయ్యేడు. ఆ తరవాత రెండేళ్లకి ఆ'కాలేజికి డిగ్రీ క్లాసులు పెట్టుకొనే అనుమతి కూడా రాడంవల్ల సారంగ నాలుగేళ్లపాటు నాపారాలు విన్నాడు. 1958లో అతను బి.ఏ. పూర్తిచేసి వెళ్లిపోయాడు. మళ్లీ ఇరవై ఏళ్లకి ఇదే అతన్ని నేను చూడడం.

నలభై రోజులకిందట “జిల్లా కలెక్టర్‌గా శ్రీ, పి.డి.సారంగ పదవీ స్వీకారం” అనే వార్త చదివినప్పుడు 'పి.డి.సారంగ' అంటే పందిరి సారంగదేవుడే అయివుండవచ్చునని నాకు తట్టింది. మరుక్షణం“ఎవరయితేనేం” అని కూడా అనిపించింది.

నెలరోజుల కిందట ఓ సాయంకాలం, ఆరున్నర అవుతూవుండగా-

రీడింగ్‌ రూంలో సుబ్బరామయ్యతో చదరంగం ఆడి ఇంటికి చేరేసరికి-

జక నడివయస్సు మనిషి మా ఇంటికి కొంచెం అవతలగా నిలబెట్టి వున్న స్కూటర్‌ మీద కూర్చుని దాన్ని గిర్ర్‌ మనిపించి అలా అటే వెళ్లడం కనిపించింది.

అతడు మా ఇంట్టోంచే ఇవతలికి వచ్చి స్కూటర్‌ ఎక్కి వెళ్లి వుంటాడన్న సంగతి ఇంట్లో ప్రవేశించిన తరవాత గానీ తట్టలేదు నాకు.

“ఎవరండీ, ఆతను?” అని అడిగింది నా భార్య.

“ఎవరు, నే చూళ్లేదే!?” అన్నాను,

“అయ్యో, మీకు తెలిసిన వాడే అనుకున్నానే...”

“ఏమైందసలు?”

“ఐదు నిమిషాలైరదొచ్చి. శ ్రమ్మా బావున్నారొ+ అన్నాడు. మేష్టారు కులాసేనా - అన్నాడు. అబ్బాయి గారిప్పుడెక్కడున్నారస్నాడు. ఈ ఆమ్మాయి మీ కుమార్తే కదా - అన్నాడు. మంచినీళ్లడిగి తాగేడు. ఈ ఇంటికి అద్దెంత ఇస్తున్నారన్నాడు. లోగడ రాజూపురంలో ఉండేవారు కదా; ఇప్పుడిక్కడ స్థిరపడ్డారన్న మాటా, అన్నాడు. అల్లుడు గారిగి ఏదైనా ఉద్యోగం చూస్తున్నారా అన్నాడు. పాపం, మేష్టారికి ఈ వయస్సులో కూడా ఇంకా బాధ్యతలుండిపోయాయే- అన్నాడు. నేనేమో; అతగాడు ఎప్పుడో మీ దగ్గిర చదువుకున్నాడు కాబోసని-”

'కష్టసుఖాలన్నీ చెప్పుకునుంటావు; అంతేకదా. అరతకన్నా ఏం పట్టుకు సోగలరు, ఎవరైనా?”

పదిహేను రోజుల్డకిందట ఓ సాయంకాలం దీపాలు పెట్టినవేశో"

రాక్సీ షాపింగ్‌ స్పెంటర్‌ దగ్గిర-

మా అన్నయ్య వియ్యంకుడు శ్చివన్నగారు, నన్సు ఆపి ఏదా కుటుంబ సంబంధమెన చీదర సంగతి మాట్టాడుతూ వుండగా- టి

ఒక డవాలా బంట్రోళ్టుక వచ్చి నాకు నమస్కోరం చేసేడు జేబులోంచి ఒక చిన్న నోట్‌

బుక్కు తీసి దాంట్లో వొక ఖాళీజేజి వెతికి పట్టుకున్విశ్రబ్రక్యోట్టేం. = గ ఒక పెన్సిల్‌ తీసి రెండూ నా కందించేడు. “ఇంది మీద తమరెడ్రస్‌ రాయల ” “న్నాడు. రాయకపోతే ఏదో 'ప్రమాదం అనిపించినట్టు ౫ ప్రయత్నం అట్టే లేకుం, . ఇఇ లక్షరాలూ నా చేతిలోంచి నంంంంయుకు.. యో టత్రాకథలు = ఎ యయ

న త నాం ఈ ఆ బుక్కులోకి రాలీపోతున్నాయి. “అసలెవర్‌ నువ్వు? ఆయనెడ్రస్‌ నీకెందుకు?” అని శివన్నగారు అగ్జిగినట్టుంది. ఆ 'డఫేదార్‌ నేను రాసేదంతా అయిపోయేదాకా వూరుకుని, పుస్తకమూ పనిలో అందుకుని; 'కలట్రుగారు,'అని ఒక్క మాట మాత్రం పలికి; పరుగెత్తాడు. సరిగా అప్పుడే షాపుల ంచి ఒక భద్ర మహిళ ఇవతలి కొచ్చింది. ఆమె వెంట ఒక “చిన్న ఉద్యోగి” లాంటి అబ్బాయి. ఆ వెనక షాపు కుర్రాడు ఒక పెద్ద పేకెట్‌ భయ భక్తులతో మోసుకొస్తూ, ఆవిడ కారు వెనకసీట్లో కూర్చోగానే డఫేదారు ఆవేపున్న కొారుతలుపు మూసి, తను (డ్రైవర్‌ పక్కసీట్టోకి చేరేడు. వెళిపోతున్న కారుకి నమస్కారం పెట్టేడు, చిన్న ఉద్యోగి. జ జ జ అయితే మేష్టారూ; ఇల్టు కట్టుకోనేలేదన్నమాట?"”' అన్నాడు సారంగ, పావుగంట తరవాత. ఆ పావుగంట లోనూ తన(ఉద్యోగ) చరిత్ర అంతా చెప్పేడు. 1959లో ఐ.ఏ.ఎస్‌ కి ఎన్నిక అవడం, ఆంధ్రసుదేశ్‌ కేడర్‌కే నియామకం జరగడం, కడపలో (ట్రెయినింగు అయిన వెంటనే గూడూరు సబ్‌ కలెక్టరుగా చేరడం. అక్కడున్న మూడేళ్ల కాలంలో తండడ్రిపోవడం, అక్కడున్నపుడే మద్రాసు క్వీన్‌ మేరీస్‌ కాలేజీలో పనిచేస్తూ వుండిన లలితతో పరిచయం అవడం, పెళ్లి, ఆ తరవాత పార్వతీపుగ సబ్‌ కలెక్టర్‌ వెళ్లడం, అక్కణ్ణించి నాగార్జునసాగర్‌ ప్రాజెక్టులో జాయింటు కలెక్టర్‌ గా రావడం, 1968 నుంచి 78 వరకూ హైదరాబాదులో డైరక్టరేట్టు సెక్రటేరియట్‌లలో వివిధ హోదాల్లో పనిచెయ్యడం, చివరికి క్కడికి కలెక్టర్‌గా రావడం- అదంతాను.

అంతా ఇంగ్లీషులోనే, అనర్గళంగా, దర్జా అయిన భాషలో చెప్పేడు.

“నీ ఇంగ్లీషు చాలా 'ఛేస్ట్‌ గా ఉన్నమాట నిజం. దానికి నీ కింగ్రీషు చెప్పిన మేష్టరుగా నాకు ఆనందంగానే వుంది. కాని, ఇంగ్లీషు అవసరం లేనిచోట తెలుగు మాట్లాడ్డమే నాకిష్టం అని నీకు తెలుసే?” అన్నాను.

“అవసరం ఉంది, మేష్టారూ. ఇక్కడ మనం యిద్దరమే కాక లలిత కూడా ఉంది కదా. ఆవిడ వినకూడనివేవైనా ఉన్నప్పుడే మనం తెలుగులో మాట్టాడుకోవాలని నా ఉద్దేశం. అంతే కాని, హనుమంతుడి ఎదురుగా కుప్పిగంతు లన్నట్టు మీ దగ్గిర నా ఇంగ్లీషు పాండిత్యం ప్రదర్శించాలని కాదు.”

“చూడండి, మేడమ్‌ లలితా” అన్నాను'జమేం ఎదుగుతూ ఎదుగుతూ వున్న కాలంలో స్వాతంత్ర ఉద్యమం వచ్చింది. నా ముష్ఫయ్యో ఏట క్విట్టిండియా మూమెంటొచ్చింది. ఇంగ్లీషు వాళ్ళు దిగుమతి చేసి బలాత్కారంగా మనమీద రుద్ది:న వస్తువుల్ని బహిష్కరించడం- ఆమాటకొస్తే తగలబెట్టడం- అప్పటి ధర్మప్రయుక్తమైన నీతి. నిజానికి ఇంగ్లీషు భాషని ద్వేషించడం కూడా ఒకానొక ధర్మంగానే మేం స్వీకరించేం. బతుక్తుతెరువుకోసం, ఇంగ్లీషు పాఠాలు చెప్పవలసి వస్తే అది ఓకానొక పూర్వకృత పాప ఫలం అనే భావించేం. అయితే, వృత్తి ధర్మం అని ఒకటుంది ఓదా. ఆ ధరాికి కట్టుబడి, చెప్పె ఇంగ్లీషులోనూ రాసే, ఇంగ్లీషులోనూ తప్పులు దొర్లకుండా చూసుకున్నాం, ఆంతే.”

“సరిగ్గా చెప్టగు మేష్టారో. అందుకే నో ఇంగ్రీషు ఛేస్ట్‌గా ఉండుంటుంది. ” అని నవ్వేడు సొరంగ. “అంద్యూ స్రన్సు మేడమ్‌ లలిత దగ్గిర నాషతువు పోకురడా చూసుకోగలుగు తున్నాను. ఆమె మాట్లాడేది గారి. ర్రాసీది గానీ, ఇంగ్లీషు ఇంకా చక్కగా ఉంటుంది. పైగా? మా సంసార

వ్యవహారం అంతా లమ్‌లోనే సొగుతోంది గ్రా అని మరింత కులాసాగా నవ్వేడు, సొరంగ, ॥ యయంయొు య. సారంగ - తొగీం. యయయయుయయంయిం

కంద లాలా!

“గొప్పవాడిగా ఎదిగేవు; సంతోషం. ఐతే పాటలు పాడ్డం మానీలేదు గదా?” అన్నాను.

“అయామ్‌ సారీ, ఐలాస్ట్‌ ఎవ్విరి ట్రేస్‌ ఆఫ్‌ దట్రాక్‌ ( ఆ దారే మర్చిపోయాను)” అన్నాడు.

“నేను సారంగతో ఏకీభవించను!” అన్నది లలిత.” సంగీతం అనేది సాంకేతిక విద్య కదా; సైకిల్‌ తొక్కడం, ఈతకొట్టడం- ఇలాగ. సాధన లుష్తమైతే కావచ్చుగాని దారే మర్చిపోడం అనేది నమ్మదగిన మాటకాదు. 'మీ' సారంగ బాత్‌రూమ్స్‌లో హమ్‌ చెయ్యడం నాకు వినిపించకపోవచ్చు. ఎందుకంటే మేం ఉండే చోట్లల్ల్దా బాత్‌రూమ్స్‌ సౌండ్‌ (ప్రూఫ్‌గా ఉంటాయి గనక! కాని, ఒంటరిగా కేంప్స్‌ వెళ్లేటప్పుడు కారులో వెనక సీట్లో విశ్రాంతిగా వాలి ఉన్నప్పుడు పాడుతూనే ఉన్నారని వింటూనే ఉన్నాను!”

వినడానికి అవకాశం లేకపోవడం, వినకుండా ఉండలేకపోవడం మధ్య భేదనైశిత్యాన్ని అలా సూచించ గలిగినందుకు లలితకు నవ్వు వచ్చినట్టయింది. “అయ్యగారి గాన (ప్రావీణ్యాన్ని గురించి నాకు మనవి చేస్తేనే తప్పా తోచదు. కొందరు (డ్రయివర్లకి!”అంది.

“నన్ను చెప్పనీ అమ్మా. ఇతను మా కాలేజీలో చదువుకునేటప్పుడు ఇతనే కాలేజ్‌ మేల్‌ సింగర్‌. చిత్రమేమిటంటే, ఓసారి ఓ పత్రికలో లైట్‌ మ్యూజిక్‌ని గురించి ఒక వ్యాసం అచ్చయింది. దాని రచయిత సారంగదేవ్‌ అని వుంది. నేనితన్ని పిల్చి; సంగీతం పాడుతావు- బాగానే వుంది; సంగీతం గురించి పత్రికల్లో వ్యాసాలు రాయడం దాకా వచ్చేవా' అని కూకలేసేను. దెబ్బలాడ్డం ఎందుకు, మెచ్చుకోనే వచ్చు కదా, అనకు. పది హేడు-పద్దెనిమిదేళ్త వయస్సులో ఉంటూ, మణుగుల కొద్దీ సిలబసులు నెత్తిమీద ఉండగా అభ్యాసేతర వ్యాపకాల మీద శ్రద్ద చూపించి సమయం వృధా చేస్తే అది చదువుమీద ఖచ్చితంగా దెబ్బతీస్తుందని మా తరం ఉపాధ్యాయుల భయం... సరే, నేనలా అడిగే సరికి ఇతను నెత్తీ నోరూ మొత్తుకుని - అయ్యబాబో, నేనేమిటి; సంగీతం మీద వ్యాసాలు రాయడమేమిటి; నేనే పాపమూ ఎరగనే- అని గోలపెట్టీడు. ఏ స్టూడెంటు ఎలా చెడిపోయి చదువు సన్నగిల్లించుకుంటే మనకేమీ అని వూరుకునే టీచర్లం కాదు. అందుకని ఆ పత్రిక వాళ్లకి ఉత్తరాలు రాస్తే వారం వారం ఆ వ్యాసాలు రాస్తున్నది బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు గారని తేలింది.

ఫోను గిజ్‌జ్‌ మంది.

సారంగ చటుకుని ఎడంవేపు వంగి రిసీవర్‌ తీసేడు, “ఏమిటి, మిస్టర్‌ సూర్యనారాయణా; ఎవరు? డిడై నాట్‌ టెల్యుటు కీప్‌ మి ఫ్రీ?... ఓ; ఐసీ . ఇవ్వండి... ... నమస్కారం సార్‌: యన్‌, సార్‌, అవునండి, నేను కలెక్టర్‌ సారంగనే మాట్లాడుతున్నాను సార్‌... ఊం... ఐనో.... యస్‌, సార్‌, ఇంకా నిర్ణయం తీసుకోలేదండి... యస్‌, సార్‌... ఆర్‌డిఓ. రిపోర్చ తమకి అనుకూలంగా లేదని కోనేటి రావు గారు నాకు చెప్పేరు సార్‌. అందుకని జాయింట్‌ కలెక్టర్‌ గార్ని రెవ్యూ చెయ్యమన్నానని గుర్తు... యస్‌. సార్‌ అలాగే సార్‌... పదిరోజుల్లో వస్తుందనుకుంటాను సార్‌... అంటే, జె.సి,గారు ఒక ఆర్ఫిట్రేషన్‌ కేస్‌లో బిజీగా ఉన్నారు సార్‌. ఆం ఎస్‌; హైద్రాబాద్‌ లోనే ఉన్నారు సార్‌...అలాగే సార్‌, నమస్కారం...!

రిసీవర్‌ క్రెడిల్‌ మీద పెట్టేసిన తరవాత ఒక నిమిషంపాటు కళ్ళు మూసుకుని తల సైకిలేపి కూర్చున్నాడు సారంగ. నేను లలితవేపు చూసేను. ఆమె “ఏం ఫగా లేదు” అన్నట్టు ఒక ఆంగికం చేసి మొహం అటు తిప్పుకుంది. న. కులాసా కథలు - భరాగో

లాలా క్ష

సారంగ కళ్లు తెరిచి మా ఇద్దరి వేపూ చూసినప్పుడు యోగముద్రలోంచి (ప్రాపంచికానికి వచ్చినసిద్దుడిలా కనిపించేడు. “నేనడిగిందానికి సమాధానం చెప్పనే లేదు, మేష్టారు. ” అని నిరామయంగా నవ్వేడు. “అదే; ఇల్లు కూడా కట్టుకోలేదుటా?”

“ఎందుకులే సారంగా; అదంతా ఓ నరకం.” అన్నాడు నవ్వి.

“మిమ్మల్ని బాధ పెడ్తే క్షమించండి. కాని, తెలుసుకోవాలనుంటుంది కదా?”

నేను నిట్టూర్చేను “ఇల్టు-కట్టడమైతే కట్టేను గానీ అది నా ఇల్టు అవలేదు.” అన్నాను. “సరే -తెలుసుకోవాలనుందంటున్నావు గనక చెప్తాను. అదంతా, ఉమర్‌ ఖయామ్‌ చెప్పినట్టు - జీవిత సార్ధవాహము విచిత్ర గతిన్‌ పయనించు - అనొచ్చు. మా అబ్బాయి డిఫెన్స్‌ ఎకౌంట్స్‌లో పనిచేస్తున్నాడు. వాడు పూణేలో ఉన్నప్పుడు వాడికెవరో హైద్రాబాద్‌లో ఒక స్థలం ఆఫర్‌ చేసేరు. చవక అనిపించే రేటుకి వస్తోందని డిపార్ట్‌మెంట్‌ నుంచి అప్పు తీసుకుని కొనేశాడు, కాని, డిపార్ట్‌మెంటు వాళ్లు ఆ అప్పు "స్థలం కొనడానికి” అని కాకుండా “ఇల్లు కట్టడానికి” అని ఇచ్చేరు. మా అబ్బాయికి అప్పట్లో వచ్చే జీతాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకుని అప్పట్‌ నలభై వేల చిల్లర రుణం కింద గ్రాంట్‌ చేసేరు. అందులో పద్దెనిమిదివేలు స్థలం కొనడానికైంది. స్థలం కొన్నతేదీనుంచి లెక్కవేసుకుని పద్దెనిమిది నెలలు గడిచేలోపుగా ఇల్సు కట్టాలని నిబంధన ఉందిట. ఈలోగా వాణ్ణి పూణేనుంచి ఢిల్లీకి ట్రాన్స్‌ఫర్‌ చేసేరు. స్థలం అమ్మేసి డబ్బు కడ్డావా, మిగతాలోన్‌ తీసుకుని ఇల్సు కడ్డావా అని నోజీసిచ్చేరు. దాంతో కొడుకూ కోడలూ ప్రయాణమైవొచ్చి కడుపూ కాళ్లూ పట్టుకున్నారు. ఇల్టు కట్టాలంటే ఆ మిగతారుణం ఇరవై రెండువేలు కాక ఇంకో అరవై వేలు కావాలి. అంతలాగ పెరిగిపోయాయి, నిర్మాణపు ధరలు. ఏమైనా సరే, ఇల్టు నిలబెట్టాలని పట్టుదలతో అల్టుణ్ణి బతిమాలుకుని అమ్మాయి పేర ఫిక్సెడ్‌ డిపాజిట్‌గా మేం ఉంచిన యాభైవేలూ వెనక్కితీసేసుకుని అబ్బాయి కిచ్చేం.... మీరు వెళ్లి హై్రాబాదులో ఉండండి; ఓ వాటా అద్ధెకిచ్చేసి రెండో వాటాలో మీరు ఉండొచ్చు- అన్నాడు. ఇక్కడ నాకు రిటైరయిపోయేక ఒక ప్రయివేట్‌ రెసిడెన్షియల్‌ కాలేజీలో ఉద్యోగం ఇచ్చేరు కదా. ఇది వదిలేసి హైద్రాబాదు వెళ్లిపోతే గూడు ఉంటుంది గాని మూడు ఉండకపోవచ్చునని వెళ్లలేదు. పైగా అల్టుడికి ఉద్యోగం లేదు. అతనికి ఆ ఫిక్సెడ్‌ డిపాజిట్‌ వల్ల వచ్చే నెలవారీ వడ్డీ కూడా పోయింది. వయస్సేమో ముపష్ఫయ్యారు దాటింది....

“మేష్టారూ, మీరు క్విట్టిండియా ఉద్యమంలో జైలుకెళ్లి పదినెలలున్నారనీ, అదనీ ఇదనీ చెప్పుకునేవారు? ఆ లెక్కని మీరు రాజకీయ బాధితులు కదా?”

'అల్లుడు కూడా అదే మాట అన్నాడు. నిజానికి, జైల్లోంచి వచ్చేక నాకు [ప్రమోషను వద్దూ. ఎమ్‌ ఏ బిఈడీ స్కేలు కూడా వద్దు- అని రాసిచ్చేకనే నన్ను మళ్ళా ఉద్యోగంలోకి తీసుకున్నారు!

“అంచేత, రాజకీయ బాధితుడుగా ఓ ఐదెకరాల భూమి ఇప్పించమని మీరు దరఖాస్తు చెయ్యవలసింది!”

“చెయ్యకేమీ? అప్పుడు తూర్పుగోదావరి జిల్లాలో ఉండేవాణ్ణి కనక అ కలెక్టర్‌ గారికీ అప్టికేషను పెట్టేను; ఇప్పుడు ఇక్కడున్నాను గాబట్టి ఇక్కడా పెట్టేను. ఎన్‌క్సయిరీ ఆఫీసర్లందరికీ రుజువులూ సాక్ష్యాలూ జతపర్చి కాగితాలిచ్చేను. కానీ, ఫలితం లేదు; ఎక్కడ వేసిన గొంగళీ అక్కడే, అలాగ బ్రిటిమ్‌ వారి రాజకీయం వల్ల ఓసారీ, మన ప్రస్తుత రాజకీయాలవల్ల మరోసారీ డబల్‌ బాధితుణ్మాయ్యేను.. చెప్పేనుగా; అదంతా ఓ నరకం అని?”

"సారంగ - రాగం. గయల

కడ లలలలలలలలలలలలలలలలలలలలలలలలల్త్ల్లల్తూల్తూ్త్త్లూ సారంగ నవ్వేడు. “మీరు అవతారం మార్చుకుంటే బాగుండేదేమో.”

“అంటే?”

“అంటే మరేం లేదు; మీరేమో నేను పొలిటికల్‌ సఫరర్‌ని - అంటే రాజకీయ బాధితుణ్లి- అంటున్నారు. అలా కాకుండా మీరు నేను స్వాతంత్ర్య సమరయోధుణ్ణి- అని ప్రకటించుకోవాలి; అప్పుడు పని జరుగుతుందేమో.”

“రెండూ ఒకటే కదోయి?”

లలిత కలగజేసుకుంది హటాత్తుగా.” రెండూ ఒకటి కావు మేష్టారూ” అంది.

“నాకర్థం కావడం లేదు...” అన్నాను.

“నే చెపుతాను వినండి: బాధితుడు బాధితుడే; యోధుడు యోధుడే. బాధితుడి కంటె యోధుడు గొప్పవాడు. యోధుడు వీర స్వర్గాన్ని అలంకరిస్తే ఏమోగాని మిగిలి పోయాడంటే మాత్రం

తన యోధత్వాన్ని గురించి చెప్పుకోకుండా పొగిడించుకోకుండా ఉండలేడు, ఇవాళ అలాంటి యోధులు తెలంగాణా నిండా కొల్లలు కొల్లలు. కనీసం మీసాలైనా తెల్లబడవు; కాని, ఉప్పు సత్యాగ్రహంలోనో క్విట్టిండియా ఉద్యమంలోనో, పోలీస్‌ ఏక్షన్‌లోనో పోట్టాడాం అంటూ సర్టిఫికేట్లు తెచ్చుకుని ఎన్ని రకాల రాయితీలు పొందొచ్చో అన్నీ పొందుతున్నారు. ముఖ్యంగా ఆసేతు హిమాచలం ప్రయాణాలకి రైళ్లలో ఫస్టుక్సాసు పాస్‌లూ, ఎస్కార్ట్‌ సదుపాయాలూ, ఎవరికైనా ఢిల్లీలో పన్గుంటే టిక్కెట్‌ కొనుక్కుని వెళ్లే అవసరంలేదు; ఒక (స్వాతంత్ర్య సమర) యోధుణ్ణి పట్టుకుని

ఆతని సాదర్హ సంగతి చూసుకుంటే చాలు! ఇది (క్రమంగా ఏలా పరిణామం చెందిందంటేనూ;: ఈ ఇది (క్ర

యోధులనేవాళ్లు రాజకీయంగా తమకుండే పలుకుబడిని బల్లెంగా చేసుకుని కొల్లగొడుతున్నారు

దేశాన్ని. ఇలాటి యోధులు ఇప్పుడు ఉభయగోదావరిజిల్లాల్ళానూ తయారయ్యారు. మీకు ఢిల్టీలో

గాని హైద్రాబాదులోగాని పన్గున్నాయా? నాతోరండి; ఫస్ట్‌క్లాస్‌లో తీసుకుపోతాను; నాకు మీరు

'సెకండ్‌క్లాన్‌ ఛార్జీలిచ్చి నా సాదర్జు పెట్టుకోండి, చాలు- అని అమ్మకాలు ముమ్మురంగా

చేసుకుంటున్నారు.

“సరే, యోధులసంగతి అది కదా. బాధితుల సంగతికొస్తే - ఓసారి నేనూ సారంగా మద్రాస్‌ నుంచి కోయంబత్తూరు ద్వారా పాల్చాట్‌ వెళ్లినప్పుడు రైల్లో జరిగిన సంగతి చెప్పవలసిందే. ఓ ఎనబై ఏళ్ల ముసలాయన. వృద్దాప్యపు పెన్షన్‌ మంజూరు కోసం మద్రాస్‌ వెళ్లొస్తున్నాడు. రాజకీయ బాధితుడుగా ఫస్ట్‌క్లాస్‌ పాస్‌, ఎస్కార్చు - అన్నీ ఉన్నాయి. ఆయనకూడా ఆయన కుమార్తె; యాభై ఏళ్ల విధవరాలు ఉంది. కాని రైలెక్కిన క్షణంనుంచీ ఆ రైల్వే అధికారులు వాళ్లని ఏం ఏడిపించుకు తిన్నారని! వాళ్లని కారిడార్‌లో నిలబెట్టంచి బెర్త్‌లన్నీ చకచకా అమ్మేసుకున్నారు, తెలుసా?... అందుక్తే, సారంగ - మిమ్మల్ని అవతారం మార్చుకోమంటున్నాడు. మీరు బాధితుడిలా మొహం దీనంగా పెట్టీ అడక్కండి. యోధుడిలా తలెత్తి దబాయించండి. ఏదయ్యా; నాకు రొవలసిన ఐదెకరాల భూమీ ఎప్పుడిస్తావు, ఎక్కడిస్తున్నావు- అంటూ!”

“అలా దబాయించిన వాళ్లకి అడిగినవల్హా యిచ్చేస్తే మళ్లీ మీరు మద్రాసు క్వీన్‌ మేరీస్‌ కాలేజీలో లెక్సరరుగా చేరి సారంగని పోషించుకోవలిసిందే.” అన్నాను, నవ్వి

“ఓసారి అంతపనీ జరిగింది. కణ్ణన్‌ అని ఒకాయన గుంటూరు కలెక్టరుగా ఉండే వారు. వాళ్లమామగారు రాజకీయ బాధితుడే. అప్పట్లో సంగడిగుంట, నల్లపాడు, కాకాని లాంటి గుంటూరు

కులాసా కథలు - భరాగో

పతా 175 శివార్తలోనూ మంగళగిరి, కాజలాంటి విలువైన భూములున్న వూళ్లలోనూ బంజరు భూములు చాలా వుండేవి. అటుచూసి, ఇటుచూసి, మామగారే కదా అని మంచి స్థలం ఐదెకరాలు వెతికి పట్టుకుని ఆయనపేర పట్టా ఇచ్చేశారు. ఆర్నెల్లు తిరక్కండా ఆయన ఆ భూమంతట్ని సైట్టకింద చేసి అమ్మేసుకున్నాడు. ప్రభుత్వం కణ్ణన్‌ గార్ని డిసి ట్‌ ఏం చెయ్యలేదు. గాని ఘ్మాటైన సంజాయిషీ అడిగి ఆయన్నక్కణ్ణించి ట్రాంన్ఫర్‌' చేసేరు. అలాగే మీపేర ఇప్పుడు భూమికి పట్టా ఇచ్చేరనుకోండి; మీ అల్లుడు దానిమీద వ్యవసాయం చేస్తాడంటారా?”

“చేస్తాడనుకుంటాను,” అన్నాను సారంగ కళ్లలోకి నిదానంగా చూస్తూ.

“బ్రామ్మడి వ్యవసాయం అన్న నుడికారం వుందనుకుంటాను?” అని అడిగాడు సారంగ.

“అలా తీసి పారెయ్యక్కర్లేదు. కళా వెంకట్రావు గారి పుణ్యమా అని (బ్రామ్మలకి ఆ(గ్రహారాలు లేకుండా పోయాయి గాని మా అల్టుడి పూర్వీకులు గరికవలస అ(గ్రహారంలో నాగలి పట్టిన వాళ్లే, ఇప్పుడు నేను ఐడెంటిఫై చేసిన గవర్నమెంటు బంజరు ఈ నగరానికి పట్టుమని పది కిలోమీటర్జు దూరం లేదు. అక్కడ కూరగాయలు దివ్యంగా పండుతాయి. ఒక మినీ వ్యాన్‌ ఉంటే ఆ పక్కవాళ్లవీ ఈ పక్కవాళ్లవీ కూడా టవునుకి చేర్చి తను ఇంత తిని మరోళ్లకి ఇంత పెట్టే నిబ్బరం నిండుగుండే ఉన్నకుర్రాడే. పరిస్టితి కొంచెం అనుకూలిస్తే అక్కడే ఓ తాటాకిల్లు కట్టుకుని కాపరం అక్కడికి మార్చీసుకుని పోతే ఈ రెసిడెన్షియల్‌ కాలేజీలో కంరశోషకూడా తప్పుతుంది నాకు.”

“అంత ఖచ్చితంగా ఎవర్నీ నమ్మెయ్యకూడదనుకుంటాను, మేష్టారూ, "అన్నాడు సారంగ. “మ్సీ పేర భూమి (గ్రాంట్‌ చేసేరే అనుకోండి; మీ అల్టుడు మిమ్మల్నీ మీ అమ్మాయినీ పీడించి తనపేర ఓ పవరాఫ్‌ ఎటార్నీ రాయించుకుని ఆ భూమంతా ఇళ్లస్తలాలు చేసి అమ్మేయొచ్చు. మీరే అన్నారు కదా, ఆ భూమి సిటీకి పట్టుమని పదికిలో మీటర్జు లేదని!”

“అలాటి (ద్రోహానికి వాడు సిద్దమైనా నేను కాను కదా. నా స్వభావం-”

“మేష్టారూ, ఇప్పుడు స్వభావాలు కాదు, పన్గు చేసేది. 'ప్రతాపాలు! ఇంకా మాట్లాడితే పరాక్రమాలు! ఇందాక ఫోన్‌ చేసింది ఎవరనుకున్నారు? సాక్షాత్తు రెవెన్యూ మినిష్టరుగారు! కోనేటి రావనే ఆయన వారి దగ్గిర బంధువు. ఆయనకూడా సరిగ్గా మీరు ఐడెంటిఫై చేసిన గవర్నమెంట్‌ బంజర్‌ భూమినే ఎంచుకుని మొదట మంత్రిగారి సాయంతో స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడనని సర్టిఫికేటు తెచ్చుకుని ఇప్పుడు వీరుడై పరాక్రమంతో దురాక్రమణకి తలపెట్టేడు. మంత్రిగారు స్వయంగా కధ నడిపిస్తున్నారు. రెవెన్యూ ఇనస్పెక్టరూ, తాసిల్‌దారూ వాళ్లకి అనుకూలంగా రిపోర్టులు రాసేరు. “ఎవరూ తక్కువ తిన్లేదు” అంటారే, దానికి స్వభావసిద్రమైన అర్ధంలో పనిచేసేరు. ఇప్పుడు మినిస్టర్‌ గారు ఏ దారికి వచ్చేరో తెలుసా, మేష్టారూ? పట్టా (గ్రాంటయిన నెలరోజుల్లో లే జౌటు వేసి, నగరాభివృద్ది సంస్థనుంచి ఆమోదం “పీసేసుకుంటారు"”ట. ఆమరుసటి నెలలోనే 'సైట్లన్నీ అమ్మకం అయి పోతాయట; పార్టీలు ఇప్పటికే సిద్దంగా ఉన్నారట. అన్ని విషయాలూ ఆలోచించి ఆర్డర్‌ వేస్తే మావాడు మీ పేరు చెప్పుకుని బతుకుతాడు ఆంటూ మినిస్టర్‌ గారు స్పష్టంగా చెప్పేరు. ఈ ఆర్డర్‌ వెయ్యకుండా నేనిక్కడికొచ్చిన ఈ నలభై రోజుల నుంచీ జరుపుకొస్తున్నాను. మినీస్టర్‌ గొరు రోజు విడిచి రోజు ఫోన్‌ చేస్తున్నారు. కోనేటి రావు గారైతే మేడమ్‌ లలితకి ఓపెన్‌ ఆఫర్‌ ఇచ్చేశారు. తమరు ఎంచుకున్న రెండు సైట్లు “శ్రేష్టమైనవి”; “నామమాత్రపు ధరకి” క్రయం చేస్తారట!”

“పూదండ” - రాగం మొర

న న న ననా

“కానీ, ఎవరికేది ్రాప్తమో! మీకు ఈవూళ్లో రెండు స్థలాలుంటే నాకు మాత్రం ఆనందం

కాదా యేమిటి? “అన్నాను.

సారంగ తన ఎడంవేపుకి వంగి టెలిఫోన్‌ మీద ఉన్న ఒక బటన్‌ నొక్కేడు. “సూర్నారాయణ

గారూ; మీరు వెళిపోవచ్చు... ... ... ఇందాక బంగ్లాకొచ్చిన 'ఫైల్సులో మూడు లాండ్‌ ఎసైన్‌మెంట్‌ 'ఫైల్సున్నాయి. అవి ఇక్కడికి పంపండి, "అన్నాడు. రిసీవర్‌ పెట్టేసి చిరునవ్వుతో అన్నాడు; “ఆ మూడు ఫైల్సులో ఒకటి- కోనేటి రావు వెర్సస్‌ గౌతమశా'స్త్రి: మేష్టారూ!”

“అంటే, నా కాగితం బుట్ట దాఖలా అయిపోలేదన్నమాటా?”

“నాటెటాల్‌. మేష్టారూ; నెలరోజులకిందట నేను మీ ఇంటికొక డిప్యూటీ తాసిల్దార్ని పంపేను; మీ యోగక్షేమం కనుక్కుని రమ్మని, సరే- అతనేదో చెప్పేడనుకోండి- పదిహేను రోజుల కిందట నా డఫేదార్‌ మీ (ప్రస్తుతపు ఆడ్రస్‌ తెచ్చి నాకిచ్చేడు. అందువల్ల మిమ్మల్ని ఇక్కడికి రప్పించుకో గలిగేను. మీ అంతట మీరు రారని నాకు తెలిసింది. కనకనే మిమ్మల్నీ ఇక్కడికి రప్పించాను. ఎంతో ఆహ్హాదకరమూ, సంపూర్ణంగా వ్యక్తిగతమూ అయిన వాతావరణం ఏర్పరచినా కూడా, నాయనా సారంగా, నేను ఫలానా అప్లికేషను పెట్టాను; నా పాలిటి అదృష్ట దేవతలాగా నువ్విక్కడికి కలెక్టర్‌గా ఒచ్చావు; నా అప్టికేషను పైకి తీయించి ఒక్క కలం పోటు పొడిస్తే నీ పేరు చెప్పుకుని శాంతంగా జీవిస్తాను - అని మీరు నోరు విడిచి ఒక్కమాట అడగలేదు. మన ఇంగ్లీషు పారాలు, నొ సంగీతాభిరుచి ఇల్బాంటి వాటి మీదనే మాట్టాడేరు. ఈ వ్యవస్థలో మీలాంటి వాళ్లు ని'స్ర్రయోజకులు. అయితే నేను మాత్రం నిషప్ప్రయోజకుడిగా ఉండదల్భుకేలేదు.”

దఫేదారు ఫైల్సు పట్టుకొచ్చేడు. సారంగ తనకి కావలసిన 'ఫైలు ఏరి, దాన్ని ఆమూడింట్లో అడుగున పెట్టి ఫైలు కట్టేసి ళా బ్‌ ల టిపాయిమీద పెట్టుకున్నాడు. ప! (సువ్రభాతం' నక్షప్యతికో : మార్చి 1997) ఉపలాసా కథలు - భరాగో

3౦. పుర్రెకో బుద్ధి నిజంగా జంగందోలేదో తెలీదుగాని, మా ఫ్రెండు దేవరాజు రాధాకృష్ణమూర్తి తండ్రిగారు "నాతో, ఒక జోకులాంటి ఉదంతం చెప్పేరు.

బ్రిటిషువాళ్ళు మన దేశానికి పాలకులుగా ఉన్న రోజుల్లో ఓసారి, ఓ చోట సాక్షాత్తూ యురపియనే ఒక ఆఫీసుకి “హెడ్‌గానూ; ఒకానాక భార్యావిధేయుడైన ఆంధ్రుడు హెడ్‌ గుమాస్తాగానూ- ఉండడం సంభవించింది.

ఆ ఏడాది శ్రావణమాసంలో పౌర్ణమికి ముందర వచ్చే శుక్రవారం (వరలక్ష్మీ వ్రతం) నాడు ఈయన ఇంట్లో తనకి అందుబాటులో ఉండాలని హెడ్‌ గుమస్తాగారి భార్యగారు గట్టిగా కోరారు. ఆఫీసరు గారు ఊళ్లో ఉన్నరోజున తాను సెలవు పెడితే అది (గ్రాంటవకపోవడం అటుంచి, ఎవరైనా వచ్చి ఆయనతో పెట్టుకునే మొరలనుగాని, ఆయనకి సమర్షించుకున్న ఆర్జీలను గాని ఇంగ్లీషులోకి తర్‌జుమా చేయగల వారు ఈయనతప్ప మరొకరు ఆ ఆఫీసులో లేరు. పోనీ భార్యగారి మాట తోసిపుచ్చాలంటే అది మరింత ఇబ్బంది తెచ్చిపెట్టడం ఖాయం. ఈ పరిస్థితుల్లో సదరు హెడ్‌ గుమాస్తాగారు ఒక నోట్‌ తయారు చేసి అధికారికి పుటప్పు చేశారు. “శ్రావణమాసంలో పున్నం ముందరి సుక్కురారం ఈ (ప్రాంతపు జనులకు చాలా ముఖ్యమైన పండుగ. కులం ఏదైనాసరే ఈ పండుగ అందరూ విధిగా జరుపుకొని తమ పుత్రికా సంతానాన్నీ కొత్తకోడళ్లనీ గౌరవించు కుంటారు. కనుక, ఆ దినం శెలవు ప్రకటిస్తే అందరు ఉద్యోగులకూ తమయందున్నూ మమే, గ్రలుతున్న బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వము యందున్నూ గౌరవం కలిగి వారందరు విశ్వాస పాత్రులుగా విధేయులుగా ఉండగలరు.”

ఈ నోట్‌ చూసి, ఆ యురోపియన్‌ ఆఫీసర్‌గారు: “దీనికి ఏదైనా, ప్రీసీడెంటు (అంటే ఇంతకుముందు ఇలా ఈ పండగకి సెలవు ఇచ్చే సంప్రదాయం) ఉన్నదా?” అని కొగ్రీ వేసి పంపేరు.

వెంటనే సదరు హెడ్‌ గుమాస్తాగారు దానికి జవాబు రాసేరుట: “క్రిందటేడాది ఈ పండుగ శ్రావణ పౌర్ణమి నాడే వచ్చింది. అది మన సెలవుదినాల జాబితాలో ఉన్నదే. అటుకక్రిందటేడాది ఈ పండుగ ఆదివారం పడిపోయింది. అది ఎలాగూ సెలవే. అంతకు ముందు నేనూ ఈ ఆఫీసులో లేను, తమరు కూడా ఇక్కడ లేరు. “గనుక మనవి చేయడమైనది!”

ఆఫీసర్‌ గారు ఈ సమాధానంతో సంతృప్తిపడి (శ్రావణ శుక్రవారం గానీ గుడ్‌ ష్టెడే గాని అదివారం పడే అవకాశం ఉండదని (గ్రహించనివారై) శలవు (ప్రకటించమని అనుమతించెరట.

సహదేవరావు ఎం.డి.గానూ నేనొక చిరుద్యోగిగానూ ఉన్న ఒక సంస్థలో ఒకసారి ఒక చిన్న సమస్య వచ్చి పడింది. ఒకానాక ఉద్యోగి గుండె జబ్బుతో బాధపడుతూ తమ (మా) సంస్థ ఆస్పత్రిలో తన వ్యాధి నయం చేసే వైద్యశాస్త్ర నిపుణులూ యంత్రాంగం లేనందువల్ల మద్రాసులో ఉన్న ఫలానా ఆస్పత్రిలో చికిత్స చేయించుకోగోరుతున్నాననీ, అయితే ఆ మద్రాసు ఆస్పత్రివారు ఈ చికిత్సకు గొను కోరే రుసుము తాముగా భరించలేనంత అధికంగా ఉన్నందువల్ల సంస్థలో ఉద్యోగుల సంక్షేమం నిమిత్తం శ్రేటాయించిన నిధులనుండి ఇరవైవేల రూపాయల గ్రాంటు

క్ష77

కత లాలా ఇప్పించమనీ ఒక విన్నపం వ్రాసుకున్నాడు. కిందపెట్టీ మీద పెట్టీ ఆఫీసువాళ్లు నోట్‌లు పుటప్పు చేసెరు. "సంక్షేమ విధిలో ఈ రకం ఉపకారాలకి డబ్బు ఉంది. ఈ ఉద్యోగి తాహతును బట్టి ఇరవై వేల రూపాయలు ఇవ్వడానికి ఎం.డి. గారికి అధికారం ఉంది.” అని తేలింది. ఆర్డరు పడింది. డబ్బు వచ్చింది. ఉద్యోగి మద్రాసు వెళ్లేడు; చికిత్స పొందేడు; ఆరోగ్యం కుదుటబరచుకున్నాడు. అయితే ఆస్పత్రివారు ఆ చికిత్సకు గాను వేసిన బిల్లు ఇరవై అయిదువేల మూడు వందల తాంభై రూపాయలు, ఇరవై వేలు చెల్లించి, తన ఉద్యోగం, సంస్థ వివరాలు తెలుపుతూ కొరదలా డబ్బు సంస్థనే అడుక్కోవాలి తప్పా తన దగ్గిర లేదనీ, తనమీద నమ్మకమూ దయా ఉంచి తనని డిశ్చార్జి చేస్తే కొరదలా డబ్బు ఎలాగో చెల్లించుకుంటాననీ హామీ పత్రం రాసి వాళ్లని ఒప్పించి తిరిగి విశాఖపట్నానికి వచ్చేడు. ఒచ్చిన మర్నాడే ఆ ఉద్యోగి ఎండి. (సహదేవరావు) గారి దర్శనం చేసి; తన ఆరోగ్యం బాగుపడిందన్న సంగతి మనవి చేసుకొని; ఈ బిల్లు పితలాటకం సంగతి కూడా 'ప్రస్తావించేడు. “ఇంకా 5,390 రూపాయలు కట్టమంటున్నారు. నా దగ్గిర ఏమీ లేదు. ఆస్పత్రివారు నన్ను అక్కడ నెలరోజులు ఉంచారు. ఈ నెలరోజులూ మాఆవిడా మా అమ్మాయీ నాతోబాటుగా మద్రాసులో ఉన్నందుకు, మేం ముగ్గురం మద్రాసు వెళ్లి వచ్చినందుకు; ఆహార వసతి అది సౌకర్యాలలో నామీద మరింత (శ్రద్ధ తీసుకున్నందుకూ మాకు సుమారు 7,500 రూపాయలు ఖర్చయ్యాయి. ఇందులో 4,000 మా ఆవిడ మంగళ సూత్రాలు అమ్ముకుంటే వచ్చింది. 3,500 అప్పుచేశాం. ఇప్పుడు ఆస్పత్రివారికి 5,390 కూడా కట్టాలంటే సుమారొక ఏడాదిపాటు మేం అక్షరాలా పస్తులు పడుకోవాలి తప్పా మరో దారి లేదు. కనుక, కనీసం ఆస్పత్రివారు చెల్లించమంటున్న ఈ 5,390 మన సంస్థయొక్క సంక్షేమ నిధులనుండి ఇప్పించి వారి దృష్టిలో నేనాక మోసగాణ్ఞాని అనిపించుకోకుండా కాపాడగలరని ప్రార్ధిస్తున్నాను” అన్నాడు.

“ఇదంతా కాగితం మీదపెట్టు” అన్నాడు సహదేవరావు.

ఆ అప్టికేషను మీద ఛీఫ్‌ ఎకౌంట్స్‌ ఆఫీసర్‌గారూ సంక్షేమాధికారిగారూ పకడ్‌బందీ అయిన నోట్‌ రాశారు. “ఇతను దిగువతరగతి ఉద్యోగి. ఇరవై వేలు ఇవ్వడంలోనే కొంత కనికరం చూపడమైంది, వాస్తవానికి ఇతని “బేసిక్‌ పే” మొదలైనవన్నీ పరిగణనలోకి తీసుకుంటే అతనికి 19,600 రూపాయలకు మించి ఏ గ్రాంటూ ఇవ్వరాదు. కనుక మనవి చేయడమైనది.”

ఈ నోట్‌ శనివారం మధ్యాహ్నం ఒంటిగంటకి టైపు అయింది, ఫైనాన్సు యూనిట్‌ నుండి ఎం.డి యూనిట్‌కి పంపితే “టైమైపోయింది, సోమవారం పంపండి” అని తిప్పేశారు. అయితే ఛీఫ్‌ ఎకౌంట్స్‌ ఆఫీసర్‌ గారి స్టైనో ఈ సంగతి చూచాయగా సదరు ఉద్యోగి చెవిని వేశాడు, “గురూ, నీకీ ఆదనపు (గ్రాంటు రాదు సుమీ[!” అంటూ.

గుండె జబ్బు (బాగుపడిన ఆ) ఉద్యోగి ఆదివారం ఉదయమే ఎం.డి.గారి బంగళాకి వెళ్లి “సి,ఏ,ఓ” గారు ఇలా ఇలా రాసేళరుటండీ; మరి నాకింక దిక్కేది- అంటూ సహదేవరావుతో చెప్పుకున్నాడు.

“ఫైనాన్స్‌ వాడు కదయ్యా మరి! ఇవ్వొద్దు అని రాయకపోతే ఇచ్చేయండి అని రాస్తాడా? అధైర్యపడకు. వెళ్లు, నేను చూస్తొన్లే.” అన్నారు సహదేవరావు.

సోమవారం ఉదయం పదకొండ్యుగంటలకి సహదేవరావు ఆ నోట్‌ తన దగ్గిరే ఉంచుకుని సి.ఎ.ఓ.గారికి కబురు పెట్టేరు. ఆయన రాగానే ఫైలు ఆయన వైపు తోసి*ఈ విషయంలో ఏం

కుతాసా కథలు - భరాగో

లాలా క్ష70 చేద్దామంటారు?” అని అడిగారు.

“సి.ఏ.ఓ” గారు “ఎం.డి.”గారి ఉపకార ధోరణిని (గ్రహించేరు. “రూల్‌ ప్రకారం అయితే ఇవ్వకూడదు. పైగా ఇలా ఏవేవో కష్టాలు చెప్పుకోగానే తమరు మెత్తబడిపోయి. అదనపు గ్రాంట్టు ఇచ్చుకుంటూ పోతే ఇదొక ట్రీసీడెంటుగా తయారైపోయి ఎవరుపడితే వాడు చెయ్యిజాపీడం మొదలెడతాడు.” అని (నైపుణ్యం ఉట్టిపడేటట్టుగా చెప్పేరు.

సహదేవరావు సి.ఏ.ఓ గారికి 'షేక్హాండు ఇచ్చేరు. “సరిగ్గా చెప్పేరు మీరు.” అని; ఐదు 'సెకెండ్డు ఆలోచించి ఇలా అన్నారు. “నా దృష్టి మాత్రం ఎందుకో వేరే విధంగా ఉంటుందండీ. ప్రీసీడెంటు ఏర్పడ్డాక దాన్ని దుర్వినియోగం చేసేవాళ్లు ఉంటారని కాక; ప్రీసీడెంటు అంటూ ఏర్పరిస్తే దాన్ని ఆధారం చేసుకొని మీరు గాని నేను గాని మన తర్వాత ఈ సంస్థకి వచ్చేవారుగాని ఇట్టా ఆపదల్లో చిక్కుకున్న మరికొందరికి ఉపకారం చెయ్యగలుగుతారేమో అని నాకు అనిపిస్తుంది. "ఫైలు పట్టుకుపోయి మళ్లీ పంపండి,”

ఆ ఉద్యోగికి మరో నాలుగు వేల రూపాయల (గ్రాంటు వచ్చింది. అంతా కాకపోయినా కొంతయినా వచ్చింది కదా అని అతనూ, అంతా కాకపోయినా కొంతయినా కట్‌ చేసేరు కదా అని కొందరూ, సంతోషమే పొందారు...

“ఆంద్రభూమి” డెయిలీ: 4-3-92) వ్రుత్రకో బుద్ధి యయయయంయాయంు

31. నీకు నచ్చని నిజం “నువె నప్పుడూ పాగుడుతూ ఉంటావే, మన సహదేవరావు; అతను పప్పులో కాలేసిన సంఘటన ఇప్పుడు ముగ్గులో ఉంది. “అన్నాడు ముకుందరావు. సహదేవరావు యూనివర్సిటీలో నాకు ఏడాది సీనియరు. చదువుకుంటున్న రోజుల్నుండీ కూడా మేధావిగా, చురుకైన వాడుగా, సమయస్పూర్తిగల వ్యక్తిగా అతనికి ఖ్యాతి ఉంది. సహదేవరావు జిల్హాకలెక్టరయ్యాడు గాని ముకుందరావు ఆనర్సు చదివీకూడా పి.ఏ. లెవెల్టోనే ఉండిపోయాడు. ఆనర్స్‌లో సహదేవరావుది సైకాలజీ సబ్బక్టు. సైకాలజీ ప్రొఫెసర్‌ మహాదేవన్‌ గారికి ఓ రోజున ఒక ఛాలెంజి వచ్చింది. ఫేకల్టీ క్షబ్బులో ("పేకలూ, టీ - క్లబ్బు" అని తరవాతి కాలంలో ఒక వివరణ వచ్చింది. - అది వేరే సంగతి) ప్రొఫెసర్‌ నాగభూషణంగారు, ప్రాఫసర్‌ సుందర నారాయణగారు, 1ప్రాఫసర్‌ సత్యరామన్‌ గారు (డబ్బులు వెయ్యకుండా స్కోర్సు మాత్రం వేసుకుంటూ) రమ్మీ ఆడుతున్నారు. కొంచెం దూరంలో నేనూ ముకుందరావూ మేగజైన్స్‌ చూస్తున్నాం ఎవరు ఎలా పురెక్కించేరో తెలియదు గాని హటాత్తుగా మహదేవన్‌ గారు సహదేవరావుకి కబురు పెట్టేరు. ప్రొఫెసర్‌ గారు కబురు పెడితే “ఆయన్నే ఇక్కడికి రమ్మను” అని చెప్పే రోజులు ఇంకా (ప్రారంభం కాలేదు. సహదేవరావు ఆ రమ్మీ టేబిల్‌ దగ్గిరికి వెళ్లి చేతులు కట్టుకుని నుంచున్నాడు. నేను అతనితో వెళ్లినా, కొద్దిగా వెనక్కి తగ్గి; కూత వేటు దూరంలో ఉండిపోయాను. మహదేవన్‌ గారు మాట్టాడేరు :

“చూడు, సహదేవరావ్‌; సైకాలజీ ఆనర్స్‌ నుంచి ఒక్కడు కూడా ఇంతవరకు ఐ.ఏ.ఎస్‌కి ఎన్నికకాలేదని; ఆ సబ్బక్టులో అంత చురుకయిన వాళ్ళు దొరకరనీ నా సహాధ్యాయులంటున్నారు. ఈ ఛాలెంబజిని నేను నీకు ట్రాంస్సర్‌ చేస్తున్నాను. వీరికి గర్వభంగం చేసి నాకు గర్వకారణం కాగల విద్యార్థివి ను్తు ఉన్నావని నేను పందెం వేస్తున్నాను.” అని చెప్పి మహదేవన్‌ గారు జేబులోంచి పర్ఫూ, పర్సుల్‌ంచి నూరు రూపాయల నోటూ తీసి ఆ రమ్మీ టేబిల్‌మీద పెట్టి ఒక గుద్దు వేశారు. “మిరు ముగ్గురూ కలిసి నూరు రూపాయలు కలపండి. నా ఒక్కడి పందెం వంద!” అన్నారు; తన సహాధ్యాయులని ఉద్దేశించి.

సహదేవరావు ఒక్క పదిసెకండ్డు మాత్రం నోరు మెదపకుండా నిలుచున్నాడు. నేను త్వరగా ముందుకొచ్చి మహదేవన్‌ మాస్టారి చెవిలో “సార్‌; సహదేవరావుకి అమెరికా నించి డాక్టరేటుకి సంబంధించిన కాగితాలు రావడం, నిన్ననే మీరు ఎండార్సు చేసి పంపడం జరిగిపోయింది కదండి! ఇప్పుడు మీ పందెంకోసం ఇతను ఐ.ఏ.ఎస్‌. కి కూర్చుంటే ఇతని ఫారిన్‌ ఛాన్సెస్‌ పోతాయి కదండ్కి, మేవ్వారూ!” అన్నాను. మేష్టారు ఏమీ అన్లేదు. సహదేవరావు నన్ను జబ్బ పట్టుకుని ఇవతలికి లాగేడు, మేస్టారి దగ్గరిసా వెళ్లి ఒకసారి వంగి వెంటనే నిటారుగా నుంచున్నాడు. “మిమ్మల్ని పందెం గెలిపించే పూచీ నాది, మేస్టారూ; గాడ్‌ ప్రామిస్‌!” అన్నాడు. ముందు మహదేవన్‌ గారు చప్పట్టు కొట్టేరు. తరవాత నేను. ఆతరవాత మిగిలిన ముగ్గురు (ప్రాఫెసర్లూ.

ఆ రోజుల్గో అన్నీ విలువైనవే. ఫారిన్‌ ఛాన్సునుండి నూరు రూపాయల పందెం వరకూ; రమ్మీ టేబిల్‌ మీద మాటవరసకి విసిరిన సవాలు నుండి మేస్టారంటే భక్తి వరకూ.

సహదేవరావు అమెరికా నుండి స్కాలర్‌ పిపూ డాక్టరీటుకి పిలుపూ వచ్చినా సరే; ఐ.ఏ.ఎస్‌

180

లలా 181 కోసం అవి వదిలేసుకుని మహదేవన్‌ గార్ని పందెంలో గెలిపించేడు. సైకాలజీ సబ్బక్టుతో చదివి ఐ.ఏ.ఎస్‌ అయిన మొదటి అభ్యర్థి (కనీసం మా యూనివర్సిటీ వరకు) అతనే. మేధమేటిక్సు, ఇంగ్లీషు, ఇకనామిక్సు (ప్రొఫెసర్లు ముగ్గురూ; పందెం ఓడిపోయి నందుకు కంటే తమమూలంగా సహదేవరావు అమెరికా ఛాన్స్‌ పోయినందుకు ఎక్కువ బాధపడ్డారు. ఐ.ఏ.ఎస్‌. “ముఖాముఖి"”లో సంగతులేమిటని (ప్రొఫెసర్‌ మహదేవన్‌గారు సహదేవరావుని అడిగినప్పుడు నేను అక్కడే ఉన్నాను. “నువ్వు ఎంత వరకు చదువుకున్నావు అని అడిగేరండి. సైకాలజీలో అయితే ఆనర్సువరకు చదివాను గాని మిగతా సబ్దక్టుల్లో నా చదువు కొలతలకి అందేదికాదని చెప్పానుసార్‌. ఆ తరవాత సంస్కృతంలో ఒక శ్లోకం చెప్పి ఇంగ్లీషులో అర్ధం చెప్పమన్నారు. క్వాంటమ్‌ మెకానిక్సులో ఒక ఫార్యులా చెప్పి డెరివేషన్‌ ఇమ్మన్నారు. షేక్స్‌పియర్‌ నాటకాల్లో ఇటలీ కధాస్థానంగా ఉన్న వాటికి భౌగ్‌ళికమైన సమర్ధన చెప్పమన్నారు. అన్ని విని గుడ్డు మిటకరించుకుని ఒకరి మొహాలొకరు చూసుకున్నారు.” అని వివరించేడు సహదేవరావు. “అన్నీ కోతలు! సెలక్టయ్యాడు కనక ఎన్ని కధలైనా చెప్తాడు.” అని తీసిపారేశాడు ముకుందరావు; నేనిదంతా చెప్తే విని. పద్దెనిమిది నెలలు టట్రెయినింగులో సంపాదించుకోవలసిన జ్ఞానం గురించిన పరిణతి పరీక్షలను పదినెలల్లో దాటేసిన సహదేవరావుకి ఇరవై రెండేళ్ల వయస్సప్పుడు సబ్‌ కలెక్టరు పదవి; ఇరవై నాలుగో ఏడు దాటుతూ ఉండగా జిల్లా కలెక్టరు పోస్టింగూ వచ్చింది. ముకుందరావుకి ఆనర్స్‌లో “పాస్‌” క్లాసు వచ్చినా, అంతకి ముందు అతన్నుటైపు, షార్ట్‌హేండ్‌ల్లో హయ్యర్‌ అయిపోయి సూపర్‌ స్పీడ్‌ సాధించడం వల్ల డైరక్టుగా సెక్రటేరియట్‌ సర్వీసెస్‌లో (గ్రేడు-వన్‌ స్టెనో గా ఉద్యోగం వచ్చి; భీఫ్‌ మినిస్టర్‌ గారి సెక్రెటరీకి పి.ఏ.గా తేలాడు; కేవలం రెండున్నర ఏళ్లలో. హైదరాబాదు గాని అంతకి ముందు కర్నూలు గాని- ఎక్కడికి వెళ్లినా ముకుందరావుని పలకరించకుండా వెనక్కి రాలేదు నేను. ఏపని మీద ముకుందరావుని కలుసుకున్నా మా ఇద్దరి సంభాషణల్లో సహదేవరావు ప్రసక్తి ఒచ్చి తీరేది. సహదేవరావు పప్పులో కాలేసిన సంఘటన ముగ్గులో ఉందని ముకుందరావు ప్రగల్భంగా చెప్పగొనే నాకే ఏదో చిక్కు వచ్చి పడ్డంత బాధ కలిగింది. వివరాలు అడిగాను; పశ్చాత్తాపంలాంటి న్యూనతాభావంతో. ముకుందరావు ఎవరికో టెలిఫోన్‌లో ఏదో సమాధానం చెబుతూ చెక్క బీరువాలోంచి ఒక ఫైలు తీసి నాముందు పెట్టేడు. దానిమీద "అతి రహస్యం” అని ఇంగ్లీషులో ఎర్ర అక్షరాలలో వేసిన అచ్చు లేబిల్‌ ఉంది. ప్యూన్‌ని కాఫీ నెపంతో బైటకి పంపించేసి ఫైలు తెరిచి నా వేపు తిప్పేడు ముకుందరావు. సహదేవరావు కలెక్టర్‌గా పనిచేస్తున్న జిల్లా ముఖ్యపట్టణంలో ఒకే ఒక ప్రభుత్వ అతిధి గృహం ఉంది. దాంట్లో ఆరు “సూట్స్‌” (ఆర్భాటమైన గదులు) ఉన్నాయి. సుమారు పది రోజుల కిందట ముఖ్యమంత్రిగారు ఆవూరు (ఎన్నికల ప్రచారం అసలు పనిగా) “జిల్లా యంత్రాంగం పని సమీక్షణం క్రోసం” వస్తున్నామని తెలియజేస్తూ; తమతో మరో ఇద్దరు మందత్రులూ ముగ్గురు ఆనుయాయులూ వస్తున్నారు గనుక తాము ఆ ఊళ్లో ఉందామనుకుంటున్న మూడు రోజులూ ఆ అతిధి గృహం అంతా తమపేర ఉండే విధంగా ఏర్పాట్టు చేయమని కోరారు. “గెస్టు హవుసు ఖాళీగాలేదు. ముఖ్యమంత్రి గారూ పరివారం, తమ విజిట్‌ వాయిదా వేసుకోవడంగాని; ప్రయివేటు వసతికి అంగీకరించడం గొని చేయవలసిందిగా కోరడమైనది.” అని టెలిగ్రాం ఇస్తూ; అదే సందేశాన్ని నీకు నచ్చి నిజం మయా

కేఈ లలల జాబుగా కూడా ఎక్స్‌ఫ్రెస్‌ డెలివరీలో పంపాడు. జిల్లా కలెక్టర్‌ సహదేవరావు. ఫైలు మీద ఈ సమాచారం అంతా చూసిన ముఖ్యమంత్రి గారు “వివరణ కోరండి” అని వ్రాస్తూ తమ కార్యక్రమాన్ని తప్పనిసరిగా వాయిదా వేసుకుంటున్నట్టు తెలిపారు. ముఖ్యమంత్రిగారి కార్యదర్శి సహదేవరావు "పేరిట ఒక ఉత్తరం పంపారు. అందులో పదజాలం క్లుప్తంగా, తీవ్రంగా ఉంది. “దీంతో సహదేవరావు పని సరి. ఏ మారుమూల డిపార్టుమెంటుకో డైరక్టరుగా పారేస్తారు అతన్ని. ఎంత పొగరుకి అంత శిక్ష” అన్నాడు ముకుందరావు; ఫైల్‌ ముడిచేసి, కట్టేసి, దాచేసి. “అసలు సంగతేమిటో తెలుసా? ముఖ్యమంత్రిగారు ప్రోగ్రాం వేసుకున్న ఆ మూడు రోజులకీ గెస్ట్‌హౌసు ఒక ప్రతిపక్ష నాయకుడికి; అందులోనూ ఎన్నికల ప్రచారానికి వస్తున్నామని రాస్తేకూడా; సహదేవరావు ఆతనికి ఆ వసతి ఖాయం చేసేడని ఇంటిలిజెన్స్‌ రిపోర్టు. ఇది చాలా తీవ్రమైన నేరం. ముఖ్యమంత్రి గారి ప్రోగ్రాం రాగానే ఆ ఎలాట్‌మెంట్‌ రద్దుచేసి ఆ ప్రతిపక్షనాయకుల్లో (ప్రయివేటు వసతి చూసుకొమ్మని సలహా ఇవ్వాలి.” అని ముకుందరావు స్పష్టీకరిస్తే నాకు (ప్రాణం చివుక్కుమంది. ప్యూన్‌ కాఫీ తెస్తాడు; అది పుచ్చుకోకపోతే ముకుందరావు బాధపడతాడు - అనైనా ఆలోచించకుండా లేవి వచ్చేశాను. ఆ రోజంతా బుర్ర మసీదైపోయింది. నాకు మా డిపార్ట్‌మెంట్‌లో జరిగిన ఒక అన్యాయాన్ని ముకుందరావు దృష్టికి తెచ్చి; శాఖాపరంగా నేను పెట్టుకున్న “అన్యాయ నివారణ విన్నపం” ఒక దారికి వచ్చేట్టు చూడమని ఆతన్ని కోరుదామని వెల్లీ కూడా అతని దగ్గిర ఆ ప్రస్తావన తీసుకురాలేదు. సహదేవరావు తప్పుడు నిర్ణయం తీసుకుని తన భవిష్యత్తుకి మబ్బుకమ్మించుకున్నాడనే బాధకంటె: కాలేజీలో, యూనివర్సిటీలో - ఉన్ననాటి నుంచి ముకుందరావుకి అతనిమీద ఉన్న అసూయా పరమైన చులకన భావం- అది కసిగామారిందన్న బాధ, కేవలం స్టాన బలం వల్ల ముకుందరావు పొందుతున్న ఆనందం నాకు విపరీతమైన వేదన తెచ్చిపెట్టాయి. హైదరాబాదునుంచి విజయనగరానికి దారి రాయలసీమ ద్వారా దూరమని తలచక తిన్నగా సహదేవరావు పనిచేస్తున్న ఊరికివెళ్లాను.

“ఈయన అధికార పార్టీవారే. ముఖ్యమంత్రే. ఎన్నికల (ప్రచారం కోసం వస్తానని కాకుండా (ప్రభుత్వపు పనిమీద వస్తున్నాననే అన్నారు. నిజమే.

“ఆయన (ప్రతి పక్ష నాయకుడే. ఎన్నికల ప్రచారం కోసం వస్తున్నాననే వ్రాశాడు. అదీ నిజమే.

“కాని ఈ ప్రతిపక్ష్యాయకుడు అసాధారణ మర్యాదకి అర్హుడు. ఎందుకంటే ఆయన భారతదేశ స్థాయి నాయకుడు. భారతదేశానికి చిట్టచివరి గవర్నర్‌ జనరల్‌గా పనిచేశారు. నాదృష్టిలోనే కాక, రాజ్యాంగ ప్రమాణాలను అనుసరించి కూడా ఆయన భారత రాష్ట్రపతితో సమానమైన గౌరవం పొందాలి. కనక నా నిర్ణయం సమంజసమే.” అని చెప్పాడు సహదేవరావు. అలా వివరిస్తూ ముఖ్యమంత్రి కార్యదర్శికి (ప్రభుత్వ ముఖ్య కార్యదర్శికి కాపీతో సహా) రాసిన లేఖ సంగతి చెప్పాడు.

ఏమీ అవలేదు. సహదేవరావు రాజకీయవాదుల దృష్టిలో కోఠక రాని కొయ్యగా కొనసాగినా, మేధావిగా, సమయస్స్ఫూర్తిగల అధికారిగా నిలిచి తన గౌరవాన్ని కాపాడు కోగలిగాడు. ల

(ఆం(ధభూమి” డెయిలీ : 12-2-92) కుఆసా కథలు - భరెగో

32. వార్నింగ్‌ “అమ్మజ్డీ, “పాల్‌” భం ఆకేక రోజూ నిద్రలేవడానికి కొంచెం ముందుగా వినిపిస్తుంది. ఇవాళ లేటయింది. లేటవడం లోనూ ఓ పావుగంటా అరగంటా కాదు. ఖరాగా గంటంపావు. అమ్మకి తొలివిడత డికాక్షన్‌తో కలుపుకొనే కాఫీ యిష్టం. ఫిల్దర్‌లో దిగుతూ దిగుతూ వుండగా రెండంటే రెండు పెద్ద చెంచాలకి వొంచేసుకుని పక్కనే మరుగుతున్న పాలు గ్లాసుకి నింపేసుకుని రెండు సార్టు గ్లాసులోంచి గ్లాసులోకి కలియబోసుకుని తాగేస్తుంది. “చిన్నీ, లేవ్వే!” అనినా బుజమ్మీద తట్టడం ఆ తరవాతే. నేను కళ్ళు తెరిచి చూస్తే యెదురుగుండా గోడకి తగిలించున్న గడియారం రెండు కాళ్లూ నిలువుగా జాపి ఫీటు చేసే సర్కస్‌ పిల్లలా రెండుముళ్లూ జాపి- ఇదుగో, యివాళ ఏడూ యిరవై, అమ్మ ఇవాళ కాఫీ కో నమస్కారం పెట్టేసి స్నానంచేసేసి పూజగదిలో దూరిపోయి నట్లు తలుస్తోంది. 'పీల్లాడు పాలు తాగకండానే ట్యూషను కెళ్ళిపోయినట్టు తడుతోంది. ల గిన్నిపుచ్చుకుని ముందు వరండాలో కెళ్లి తలొంచుకుని పాలు పోయించుకున్నాను. పాలవాడు వళిపోతుంటే గుమ్మం తలుపు గొల్లెం పెడదామని ముందుకెళ్తే - అక్కడ నిలబడున్నాడు శివరావు. చేతిలో సూట్‌కేసు. “తలుపేసీకు. ” అన్నాడు. శివరావుకి తెలీదు; ఆ తలుపు నే నెప్పుడో వేసీసేనని; మరి తెరిచే ప్రసక్తే లేదని. “కూచో.” అని, అక్కడున్న మడత కుర్చీని కొద్దిగా ముందుకి జరిపేను. సూట్‌కేసు దింపేడు. అంటే, అతన్ని లోపలికి రానివ్వనని (గ్రహించేడన్న మాటే. ఇంట్లో కెళ్లడానికని వెనక్కితిరిగేను. “నేనొక్కసారి బాత్రూం కెళ్లాలి.” తలొక్కటీ వెనక్కి తిప్పేను. “బాత్రూంలో అమ్మ వుంది. " అన్నాను."పెద్దబాధైతే వీధి చివర కార్పొరేషన్‌ వాళ్లు కట్టించిన కాంపైక్సుంది. చిన్నబాధైతే సైడు కాలవ వుంది.” నేను లోపలి కెళిపోతూ వుండగొ"అంతే తప్ప నన్ను లోపలికి రానివ్వవన్నమాట![” అని శివరావన్నమాటలు వినిపించేయి. పాలగిన్నిని కిచెన్‌ ప్లాట్‌ఫాం మీద పెట్టి స్టవ్వు వెలిగించేను. గిన్నెని పొయ్యిమీద వుంచి పూజగది వేపొచ్చేను. “అమ్మా; కాఫీ కలుపుకొని తాగు. నాకిప్పుడప్పుడే వొద్దు. నేను వీధివరండాలో కెళ్తున్నాను, నన్నిక్కడికి పిలవొద్దు. నువ్వక్కడికి రావొద్దు. పది నిమిషా- లంతే. పడక గదిలో కెళ్లి బొట్టూ కట్టూ సరిచూసుకున్నాను. ఫేనూ, లైటూ తీసేశాను. లు [ా. 183

కేతా

అక్కపోయింది. తమ్ముడు నోటితో అనకపోయినా పొమ్మన్నాడు. కనకనే, నేనెంచుకున్న బతుకు పద్ధతి నచ్చకపోయినా అమ్మ నాయింటికి చేరింది. అంచేత; శివరావుతో నేననవలిసిన మాటలు వినడానికి రాదు.

వీధి వరండాకీ ముందు గదికీ మధ్య వున్న తలుపు బిగించి గడియ పెట్టిన చప్పుడికి అంతసేపటి దాకా మడతకుర్చీలో కళ్లుమూసుకుని చేరబడి వున్న శివరావు కళ్ళు తెరిచి ముందుకి వంగేడు. నేను, ఇటువేపున్న సోఫాలో; నా విసుగూ చిరాకూ అసహ్యం తెలిసేటట్టుగా ధడాల్న కూర్చున్నాను. నా స్థానబలం, అధికారం తెలిసేటట్టుగా కాలిమీద కాలేసుకున్నాను. నా పెత్తనం, దర్దా తెలిసేటట్టుగా చేతులు రెండూ బారజాపి సోఫా పై అంచుమీద పరిచేను. “ఏమిటి, సంగతి?” అన్నాను.

“పిల్లాడేంచేస్తున్నాడు; ఇంకా లేవలేదా?”

“మరే... ... బైము ఏడున్నర కావొస్తోంది. నీ మొహం కనబడ్డ చిరాకులో లేటుగా వాచ్చినందుకు

షాలవాణ్ణి చీవాట్టు పెట్టడమే మర్చిపోయేను!... ...”

నవ్వేడు. “వరసంతా కొత్తగా వుందే!”

“కామెంట్టాద్దు. నాయింటికి రానక్కర్లేదని, రావొద్దని - నీ కిదివరకే స్పష్టంగా చెప్పేను. ఇక్కడికి రాడానికి నీకీ అవసరమూ లేదని నీకూ తెలుసు. ఐనా, వొచ్చేవు! ఉదయం పూట నాకు నోలెడు పన్హుంటాయి. నా సమయం వృధా చేసి నా మూడ్‌ చెడగొట్టక, సంగతేమిటో రెండు ముక్కల్లో చెప్పేసి ఒచ్చిన దారంటే వెళిపో, మరోసారి చెప్తున్నాను; నువ్వు కె వెంకట్రామయ్య అనే పేరుతో నా కొడుక్కి తండ్రివైతే అవును; కాని, నువ్వు; అంటే పి. సుందర శివరావు - నా మొగుడివి కాదు; నా బోయ్‌ఫ్రెండువి కూడా కాదు!

“కామేశ్వరి పోయింది-”

“ఉత్తరం రాసేవుగా.-

“ఉత్తరంలో చాలా రాసేను. నా పెద్దకొడుకు ఉద్యోగానికి పోయేడు. నా కూతురికి పెళ్లిచేసి పంపించేసేను. మా నారాయణమూర్తి నీ కొడుక్కన్నా చిన్నవాడు. సారీ... మన కొడుకు... వెంకట రమణకి ఆ పేరైనా ఉంచేవో లేక మార్చేసేవో నాకు తెలియదు. అయినా సరే; వాడూ, నువ్వూ, వీ అమ్మానా దగ్గిరికొచ్చేస్తే-మీ అమ్మని మా అమ్మలాగ; వెంకట్రవణని మన ఇప్పటి పెద్ద కొడుకులాగ; మరి నిన్ను ఆ చిన్న భార్యంత గారాబంగానూ పెద్ద భార్యంత గారవంగానూ చూసుకుంటాను. నిజానికి కామేశ్వరి కంటె ఓ యాడాది పెద్దదానివే కద, నువ్వు!”

నా కొక్కసారిగా చిరాకు తారాస్థాయికి పెరిగింది. రెండు చేతులూ సోఫా మీంచి తీసేసి గాలిలో ఇష్టానుసారంగా - కాదు- అదుపు లేకండా ఆడిస్తూ మాట్టాడేను; “ఓ, స్టాప్‌దట్‌ నాన్‌సెన్స్‌! నువ్వు ఎవర్ని యెవర్ణాగ చూసుకుంటావో, నీ కెవరిమీద ఎప్పుడు ఎంత (శ్రద్ధ, ఆసక్తి పుడతాయో నాకు క్షుజ్మంగా తెలుసును. నీకున్న స్రీ వ్యామోహం, పరధనాపేక్ష నాకు తెలియవనా, నీ ఉద్దేశం? పదిమందికి పాఠాలు చెప్పి బతుకులు దిద్దవలిసిన వృత్తిలో ఉండీ కూడా నువ్వు శిష్యురాళ్లతో, పనిమనుషులతో, ఇంకా అడ్డమైన రకాల్లో నడిపించిన వొందల కొద్దీ చిల్లర మల్లర వ్యవహారాలు నాకు తెలియవనే నువ్వను కుంటున్నావా? అన్నీ తెలిసి, నోరుమూసుకు ఊరుకుని నా డబ్బునీ, ముత్యాలదండలాంటి నాకొడుకునీ యోగ సంపన్నమైన నా శరీరాన్నీ నీ పరంచేసి లేనిపోని చీదర్జు నెత్తిమీద వేసుకునేటంత మూర్భురాల్ని కాను!” కులాసా కథలు - భరాగో

లలా లాలా క్ష85 లేచాను.

“కనక; ఓయి, శివరావూ! ఇక్కడ నీకేం పన్లేదు; నీదంటూ యేమీ లేదు.” గుమ్మం దగ్గిర కెళ్ళి తలుపు గొళ్లెం తీసేను. “పో, వెళిపో[” అని అరిచి; తలుపులు బారుగా తెరిచేను.

“అదికాదు ప్రసన్నా-” శివరావు లేచేడు.

“నోరు మూసుకుని అవతలికెళ్లు! ఇంక నా జోలికి రాకు. వొచ్చావో; నువ్వాక ఇంపోస్టరు వనీ, చీట్‌ వనీ పోలీస్‌ రిపోర్టిర్చి కేసుపెట్టి నిన్ను జైలుకి పంపించగల్ను. ఏ పాపం యెరక్క; “పితృదేవోభవ” అనుకుంటున్న నీ పిల్లల మనస్సులు విరిచేసుకోకు. పో... అవుట్‌!” తెరిచిన ద్వారంలోకి ఎడంచేతి వేలు చూపించేను.

ఎదుటింటి వాకిట్లో నరసయ్యగారు, రుక్క్మిణమ్ము అమల -, మేడమీది పిట్టగోడ దగ్గిర వేణు, విమల, బుజ్జిగాడు -అందరూ యిటే చూస్తున్నారు.

శివరావు సూట్‌కేసు అందుకున్నాడు.

ఇంతటితో అతగాడు (నా జీవితంలోంచి) నిష్క్రమించినట్టే.. ... ...

2

అది విసుగు కావచ్చు. "సైలెన్స్‌!” అన్నప్పటి టీచర్‌ గదమాయింపు లాంటిది కావచ్చు. కాని, కళ్లు తెరవకుండా అటు తిరిగి పడుకుంది కాబట్టి అక్కడికి ఆ వ్యవహారం సరి-అనుకుంటూ శివరావు తన బెర్తుమీద వెల్లకిలా పడుకున్నాడు.

బెజవాడలో రైలెక్కి తన బెర్తు ఇదీ అని నిర్దారణ చేసుకుని టిక్కెట్‌ చెకింగ్‌ చేయించుకున్నపుడు కారిడార్‌ వేపుగా ఉన్న లైటుంది. ఆ వెలుతురులో, ఎదురుగా ఉన్న వరసలో మధ్య బెర్తు మీద పడుకున్నది ఒక నడివయస్సు ఆడదనీ, ఆవిడ వొళ్లు మాంఛి పుష్టిగా రంగు తేలి వుందనీ చూసేడు, శివరావు. ఆ శరీరం మీద తక్షణ ఆకర్షణ లాంటి దేదో కలిగింది, అతనికి. బెర్తులో సెటిలయ్యాక తలెత్తి చూసేడు; శివరావు. ఎడం చెయ్యి తలకింద పెట్టుకుని పడుకుంది. ఆ చేతికి నాలుగు బంగారు గాజులున్నాయి. ఒక వేలికి దిట్టమైన ఉంగరం వుంది. ఒక్కతే ప్రయాణం చేస్తోందో, కూడా ఎవరయినా వున్నారో అతని వూహకి అందలేదు. కింద బెర్తులో పడుకునున్న వాడు ఈ విడ తమ్ముడైతే “అక్కా, నువ్వు లోవర్‌ బెర్తులో పడుకో” అని తను మధ్యబెర్త్‌ మీదికి వెళిపోయిండేవాడు. “బహుశా వొక్కతే ప్రయాణం చేస్తోంది.”

టాయిలెట్‌కి వెడుతూ మొదటిసారి (పాదం మీద, చేత్తో ) స్పృశించినప్పుడు ఆవిడ ఈ మాత్రం శబ్దం కూడా చెయ్యలేదు. ఆంచేతనే, శివరావుకి, టాయిలెట్‌నుంచి వస్తున్నప్పుడు రెండోసారి ఆవిడని ముట్టుకుందికి చొరవా తెగింపూ కలిగేయి. ఫాన్‌ గాలికి బెర్త్‌ అంచు దాటి యివతల రెపరెపలాడుతున్న ఆవిడ చీరచెంగుని తన ఎడం చేతి వేళ్లతో లేపి; బెర్తమీద ఆవేళ్లు మోపి; అక్కడ వూత పట్టుకుంటే గాని తను కిందికి వాంగడం సాధ్యం కానట్టు చరించాడు, శివరావు.

అప్పుడు- అవిడ “ప్న” అన్నది.

శివరావు కళ్లు మూసుకున్నాడు. మద్రాసులో తను సాధించవలసిన పని; ఆ పనికి సాయప్పడ్డే ఉద్దేశం వెలిబుచ్చిన రమణయ్య ఇల్లు ఎలా కనుక్కోవాలో తనకి తెలియక పోడం - అలా అలా వార్నింగ్‌

86 లలా మెదడుని ఓసారి క్రాస్‌చేసి వెళ్ళాయి. ఇలాంటి ప్రయాణాల్లో కొన్ని తమాషా పరిచయాలు ఏర్పడడం, సరైన పద్దతిలో వెళ్లిన వాళ్లకి సుఖమో లాభమో చేకూరడం_అతనికి స్ఫురించాయి. దాంతో, ఆతను ఊహలోకం లోకి వెళిపోడానికి దారి, మెట్టు ఏర్పడ్డాయి.

హటాత్తుగా లైటు వెలిగింది. లైటేసిన వారు ఎవరై వుంటారో చూదామని శివరావు కళ్లు తెరిచాడు. లైటారిపోయింది. కాని స్విచ్చిమీద కదిలిన చేతిని బట్టి లైటేసింది ఆవిడేనని శివరావుకి తెలిసింది. బ్గా ల్సి జి

పులికాట్‌ వంతెన మీద రైలు నడుస్తూ వుండగా శివరావుకి మెలకువ వచ్చింది. రాత్రి తను కల్దారా పూర్తిగా చూడలేకపోయినా రెండుసార్జు తను చెయ్యి తగిలించిన ఆడమనిషి గుర్తుకొచ్చి అటువేపు చూసేడు. ఎదుటి వరసలో మధ్యబెర్హు వ్యక్తి శివరావుని కాలిమీద తట్టి “లేస్తారా? మద్రాసు వచ్చేస్తున్నాం!” అన్నాడు.

“ఓ అని శివరావు చటుకుని లేచాడు. బెర్త్‌ దిగి నుంచుని, మద్య బెర్తు కిందికి వాల్బడానికి అవసరమైన పన్దు చేసేడు. ఆ పనంతా అయ్యేక తన దిండుని కిటికి పక్కగా చేరబెట్టి దాన్ని ఆనుకుని కూర్చున్నాడు. ఎదుటి సీట్లో వున్న “ఆవిడ"వేపు (శ్రద్ధ లేనట్టుగా చూసేడు. ఆవిడ యింతసేపూ తనని పరీక్షగా చూస్తోందని తెలిసిపోయింది. ఈ మొహం యెక్కడ చూసేనా అని ఆలోచిస్తూ వుండగానే “శివా!” అంది, ఆవిడ.

శివరావు గాభరా పడిపోయేడు.

“నేనూ, ప్రసన్నం-ని [79

“మైగుడ్‌నెస్‌! అయామ్‌ సారీ!”

“జేనికి”

“నిన్ను గుర్తు పట్టలేకపోయినందుకు!”

“రాత్రే గుర్తు పట్టేవనుకున్నానే -?”

జ్జ బ్గా లి

నవ్వక్షుండా, ఆత్మీయత చూపించకుండా మాట్లాడం, అందులో కూడానూ ఎదటి వళ్లిచేతనే ఎక్కువ మాట్టాడించడం; ప్రసన్నకి చిన్ననాటీనుంచీ 'అలవానే. _

(ప్రసన్న అంతనిర్లిప్తంగా ప్రశ్నలు మాత్రం వేస్తూ తన గతి యేమీ చెప్పకండ్డా దాటివేస్తున్నా: శివరావు ఏదో ముద్దాయితనం ఏర్పడినవాడిలాగా నిస్సహాయంగా సమాధానాలు చెప్పేడు.

ఎం.కామ్‌. అయ్యేక మేనమామ కూతురు క్షామేశ్యరిని పెళ్లి చేసుక్టున్నాడు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ఎడ్యుకేషన్‌ సర్థనలో ఉద్యోగం వచ్చింది. కాకినాడ, విశాఖపట్నం, శ్రీకాకుళం జిల్హాల్లో పనిచేసేడు. లెక్సరరుగా కన్‌వర్షన్‌ ఒచ్చి ఎనిమిదేళ్ల యింది. పన్నెండేళ్ల కిందట అబ్బాయి; పదేళ్లకిందట అమ్మాయి = పుట్టరు. కుటుంబం రాజమండ్రిలో వున్నారు. మిగతా వూళ్లల్లో పనిచేసేటప్పుడు ప్రయిఎట్లు చెబుతూ; హోటళ్లలో తింటూ, ఉద్యోగం కూడా (శ్రద్దగా చేసుకుంటూ, సపొదన పెంచుకుంటూ కాలక్షేపం చేసుకొస్తున్నాడు... వేశీమామా, అత్తగొరూ తనకుటుంబంతో,.బొటే రాజమండ్రిలోనే ముయుంుంయయుయంంంయం! పీఆసా కథలు - భరగో

లాలా కం? ఉన్నారు. “వాళ్లో మిగతా పిల్లలంతా “సెటిలైపోయి” తలో వూరూ వెళిపోయేరు... రాజమండ్రిలో తను అద్దెకుంటున్న యిల్సు అమ్మకాని కొచ్చింది. ఇరవై వేల రూపాయలు తక్కువ పడ్డాయి, తనతో బాటుగా కొన్నాళ్లు పనిచేసిన రమణయ్య అనే (ఫ్రెండు మెడ్రాస్‌లో సినిమా రంగంలో డైరక్టోరియల్‌ లైన్‌లో వున్నాడు. వారం నాడు ఫోన్‌ చేస్తేను; “ఓసారి మద్రాసు రాకూడదూ; అన్నీ మాట్ట్లాడుకోవచ్చూ?” అన్నాడు. అందుకు; ఈ ప్రయాణం. “ఎక్కడ, అతనుండేది?” “రాజారాం కోలనీ యట. పెరియార్‌ బ్రిడ్జ్‌ అని ఒకటొస్తుందిట; అది దాటేక యెడం వేపుని ఓ పెద్ద ప్టీల్‌ సామాన్ల షాపు; ఆ పక్క సందులో కెల్లి-” "తెలుసులే... యెొన్నాళ్లుంటావు?” “ఇవాళ చేరుతున్నాను కదా! నా దురదృష్టం కొద్దీ అతను ఏ బౌట్‌ డోరు షూటిం గుకో వెళిపోతే - అదెక్కడో కనుక్కుని అక్కడికి వెళ్లనయినా వెళ్ళాలి; లేకపోతే అతనాచే వుండనైనా వుండాలి.......” తారా ఇ ల ఎ వరకూ వాళ్లింట్లొ “సెలవు పె ట్టేవా?” “ఈ రోజూ రేపూ సెలవు పెట్లేను. ఎల్లుండి ఆదివారం కదా సరిపోతుందనుకుంటాను.” “|” * మొత్తం మూడు రోజులైంది. రైలు ఆగింది. మద్రాసు సెంట్రల్‌ - లో | జిం లి జి టిక్కెట్టు గేట్లో ఇచ్చేసి బైటపడేసరికి (పసన * ప్ప గట్ట ఇబ్బబ బైటపడసరికి ప్రసన్స “ఆటో-క్రూ;' ముందుంది. తనగురించి ఏమీ చెప్పిందికాదే న స నూ లో తనకన్నా ఆరు స్టేస పదతిలో ఎృందికొదె అని విచారిస్తూనే నేనేం పట్టించుకోడంలే ప్రసులు ఐద్ద నుంచున్నాడు శివరావు యూనివర్సిటీలో చదివిన రెండేళ్లలో, కాంత్‌,కలో ర దులే వ్‌న్లు

• ఓపెనెయిర్‌ ధియేటర్‌లో - లైబ్రరీలో - ఈశ్చరమ్మ (3మి్టీ తీడల్‌ గా౭ంట్లా - ఇ సాగ సార్హు కలుసుకోడం శివరావుకి గుర్తుకొచ్చి; “నువ్విప్పుడెలావున్నా”వని అడగనందుకు తనమీద్‌ తనకి చిరాకేసింది. ప్రసన్న ఎమ్మెస్సీలో చేరిన ఆలునెలలకి వాళ్లనాన్నగారి భూములన్ని పోతే కూడా ఆమె నిరుత్సాహపడకుండా చదువుకొనసాగించడం; డిగ్రీ లెవెల్లో ఆమె స్టూడెంట్‌ లీడర్‌గా సాహసిగా అందరి దృష్టినీ ఆకర్షించి మెప్పు పొర్దిదడ్ధం ఈ అరగంట సేపటినుంచీ శివరావుకి గుర్తుకొస్తూనే కదు గారు? సాకీ ౫ టి హితవుచెప్పింది. “ఇద్దరూ ఒక్కసారే ఉన్నాయి. ఈశ్చరమ్మగారు' ఓసాక్తీ ఇద్దర్నీ క్తూర్చోబెట్టి హితవుచెప్పింది. ఇద్దరూ ఒక్క, పోస్టుగ్రాడ్యుయేట్టవుత్తున్నారు. ఒకవూరివాళ్ళూ, ఒక కులంవాళ్లూనూ! ఇద్దరూ ఒకే కాలేజిలోగాని, కనీసం ఒకే వూళ్లోగానీ లెక్బరర్జూఫ్‌ వుద్యోగాలు సంపాదించుకుని పెళ్లి చేసుకుంటే బాగుంటుంది; ఆలోచించుకోండి!” అని. “శీవా, ఇలా రా!” అనికేకపెట్టి'ప్రసన్న ఆటోలో దూరుతూవుండగా ఆలోచనల్లోంచీ క్యూలోంచీ బైట పడ్డాడు శివరావు. జ్జ ఆ ననే “కొంత దూరం దీంట్లో వెళదాం. ఆటోలు ఇంకొంచెం వెసులుబాటుగా దొరికేచోట నిన్ను వేరీ ఆటో ఎక్కిస్తాను. నువ్వు మద్రాసు రావడం యిదే మొదటిసారా?” వన 1111111513: 115 15

8 లలా

“ఓసారి ఇది వరకు వచ్చేను గానీ-”

“సరేలే... సమంగా కూర్చో. ఆ పెట్టె సీటు మీద మనిద్దరి మధ్యాపెట్టి నీ కాళ్లు పూర్తిగా ఆటోలో పెట్టుకో. అలా బైట వేళ్ళాయ్యడం మంచిదికాదు.”

“సరి, సరే! థాంక్యూ, అదికాదూ; నన్ను ఇదే ఆటోలో రాజారాం కోలనీలో దించేసి నువ్వు మీ యింటికి వెళిపోవచ్చు కదా?”

“అలా కుదర్హు. ఇప్పటికే కొద్దిగా లేటయ్యాను. ఏడున్నర కల్హా నేను మా ఆఫీసులో వుండాలి. ఇవాళొక ఇంటర్‌వ్యూ వుంది. నలభై రోజుల్నీంీ ఇంట్లో లేను.”

“నలబై రోజులే? ఎక్కడున్నావు?”

“విశాఖపట్నంలోనూ అ(గ్రహారంలోనూ వున్నాను. మా నాన్నకి జబ్బు చేసిందని కబురొస్తే

వెళ్లేను.” ళా

“అలాగా? ఆయన కిప్పుడెలావుంది?”

“పోయి ఇవాళకి నెల,”

“అయ్యో, సారీ!”

ప్రసన్న అతని వేపు చూడలేదు. అలా అని పైటచెంగుతో కళ్టొత్తుకోనూ లేదు. అక్కడ నిస్సహాయతేమి లేకపోడాన్నించి శివరావే మరోసారి నిస్సహాయుడయ్యాడు.

లా జ లి

“ఎక్కడుంటున్నావో, యెలా వుంటున్నావో ఏమీ చెప్పేవు కావు. నేనిక్కడికి పనిమీదనే వొచ్చాననుకో; ఐనా మూడు రోజులుంట్లాను కీదా. ఇలా కైలాస్‌ ఆటోలోనో కాకుండా మరింత తీరిగ్గా కలుసుకొని కబుర్లు చెప్పుకోకూడదా?”

“అదే, ఆలోచిస్తున్నా నింతసేపూనూ... సరే; జాగర్తగా విను... మౌట్రేసు రోడ్డు అనేవారు, ఇప్పుడు టి.టి.కె రోడ్డు అంటున్నారు. మొదటి క్రాస్‌రోడ్డు; నాలుగో నెంబరు ఇల్టు మేడమీద... గుర్తుంటుందా? ౯

“టి.టికె. రోడ్డు; మొదటి క్రాస్‌ రోడ్డు; నెంబరు ఫోరు; అప్‌స్టేర్సు; అంతేగా!” బో “ఆం అదీ, నా ఎడ్రసు. కింద; రోడ్డుని ఆనుకునే వుంటాయి మేడమెట్టు. అక్కడ నాపేరుతో

ర్హుంటుంది. రేపు-” అంటూనే అక్కడ ఆటోఆపించింది ప్రసన్న. 'దిగు'అంది శివరావుతో, ఏదో శివరావు దిగి, తనట్టైని దింపుకుంటూ వుండగా ప్రసన్న తన ఆటో డ్రయివర్‌తో తమిళంలో స్‌ బి అతను ఆ పక్కన నిలబెట్టి వున్న ఆటో అబ్బాయితో మాట్లాడేడు. “రాజారాం లణ, క్‌ డంబాక్కం” అనే మాటలు శివరావుకి అర్థమయ్యాయి. వ + లో ఆటో యెక్కు. కేపు ఉదయం ఎనిమిదింటికి రా... నీ దగ్గిర నీ పాస్‌పోర్టు సైజు ఫోటో 0దా? /

“లేదే; ఎందుకూ?”

“లేకపోతే ఈపూటే ఒకటి తీయించుకో. సాయంకాలానికి ఇచ్చేసే స్టూడియోలు కోడంబాక్కం లో ఉంటాయి. రెండు క్రాపీలు పట్రా; రేపు వచ్చేటప్పుడు ... బస్సులకోసం చూడకు. ఆటో చేయించుకొన్చీ!... ఎడ్రస్‌ మరోసారి గుర్తుచేసుకో...”

ననే ల నే కలసా కథలు - భరాగో

తనలా...

రాజారాం కాలనీలో ఆటో దిగేవరకు ప్రసన్న శివరావు మనసులోంచి దిగలేదు. యు.పి.ఎస్‌సి. పరీక్ష రాసిందని ఆరోజుల్లో ఎవరో చెప్పేరు. కాని, ఇంటిపరిస్టితులూ, ఉద్యోగపు వేట, వీటి ఒత్తిడిలో ప్రసన్న ఏమైంది. ఎక్కడ స్థిరపడింది. అనే ప్రశ్నలు ముఖ్యం అవలేదు. ఈశ్చరమ్మ గారు చెప్పినట్టు ప్రసన్నా తనూ పెళ్లిచేసుకొనుంటే యిద్దరూ ఒకే వూళ్చో ఉద్యోగాలు సంపాదించుకొనుండే వాళ్లు. హాయిగా రెండుచేతులా సంపాదించుకుంటూ యింతకంటే గొప్పగానే బతుకుతూ వుండేవాళ్లు,

ఐతే, ప్రసన్న స్వతంత్ర భావాలు గల మనిషి. సుఖాలొస్తే పొంగిపోడం. కష్టాలొస్తే కుంగిపోడం ఎరగదు. తనతో ఎవరుంటే వాళ్లని దిద్దడమే తప్పా తను ఒకరు చెప్పినట్టు వినడం నడుచుకోడం ప్రసన్నకి సరిపడని సంగతులు. కామేశ్వరికి తలకాయసుననై అయినా మంచి ఇల్టాలు. నాకు పూర్తి "స్వేచ్చ, అధికారం ఇచ్చినట్టే ఇచ్చేసి తను ఏ బాధ్యతల జోలికి రాకపోడం అదీ ఓ రకం (ప్రేమే. నేను ఎంత చెడ్డా దాని మేనత్తకొడుకునే కదా.

ఏమైనా సరే, రేపు ఆ “టి.టికె. రోడ్డు, ఫస్టుక్రాసు; నాలుగో ఇల్లు, మేడమీద-” వ్యవహారం ఏమిటో చూడవలిసిందే. ప్రసన్నకి పెళ్లీ పెడాకులూ లేనట్టేవుంది. చేతులకి బంగారు గాజులూ వావీ ఉంగరాలూ వున్నాయితప్ప, మెళ్ళోమంగళ సూత్రాలు గానీ కాలివేళ్లకి మట్టెలు గానీ కనబళ్లేదు. నేను పెళ్లిచేసుకుని అక్క్‌డా అక్కెడా ఆవకాశాలొచ్చి నప్పుడల్లా ఎఫయిర్స్‌ పెట్టుకుంటున్నట్టు తను పెళ్లిచేసుకోకుండా ఎఫయిర్స్‌ లో గడుపుకొస్తోందేమో? ఏనాటి (ప్రసన్న! తన కంటే మూడేళ్లే చిన్నది. అన్ని క్లాసులూ ఫస్ట్‌ ఛాన్స్‌, స్‌నే పాసయి ఇరవై ఏళ్లకే పోస్టు[గ్రాడ్యుఏటయింది. ఇప్పుడు ముప్పయి నాలుగేళ్లు ఆయ్యుండాలి వయసు. ఎవర్నయినా పెళ్లిచేసుకోవాలనుకున్నా అంత అర్హత గల మగాడు దొరకొద్దూ?

“ఏంటి, ఇంతాలస్యమైంది? నేను సెంట్రల్‌కి ఫోన్‌ చేస్తే మెయిల్‌ అరగంట లేటన్నారు. మళ్లీ చేస్తే చేరిపోయిందన్నారు. ఇదుగో వస్తావూ అదుగో వొచ్చేసుంటావు అని చూస్తున్నాను సెంట్రల్‌ నుంచి ఇక్కడికి ఆటోలో రావడానికి గంటా పదినిమిషాలా?” అంటూ లోపలికి తీసుకెళ్లాడు; రమణయ్య,

“ఏదో చుట్టుదారంట వొచ్చినట్టున్నాను.- ” అన్నాడు శివరావు.

“మొత్తానికి నీ డొంకతిరుగుడు ప్రయాణాల్లో కూడా వొదిలేవు కాదు.” అని నవ్వేడు రమణయ్య "సర్లే, నే నర్జంటుగా వెళ్ళాలి. రేపురాత్రి కంతా వచ్చేస్తాను. నువ్విక్కడే వుండు. మా అవిడ గుంటూరెళ్లింది. .. స్నానంచేసీ. ఈ రోడ్‌ చివర హోటల్లో కాఫీ టిఫినూ కానిచ్చి, పదకొండున్నరకి ఆర్ముగం అని ఒక బోయ్‌ వస్తాడు. వంట చేస్తాడు. భోంచేసి రెపు తీసుకో.”

మరో రెండు నిమిషాలు అప్పగింతల కబుర్దు చెప్పి; “ఫోన్‌లో ఎవరైనా పిలిస్తే వాళ్ల పేరూ నెంబర్లూ కాక వాళ్లేమైనా చెప్తే అదీని రాసుకో. నేను రేపు రాత్రి నుంచి దొారుకుతానని చెప్పు.” అన్నాడు రమణయ్య కారు దగ్గిరికి నడుస్తూ,

“మరి, నా పని?”

“నీ పని - చూద్దాంలే. ఆవసరమైతే రెండు రోజులు సెలవు పొడిగించి ఉండి పోదువు గాని. ట్వంటీ తౌజండ్‌ అంటే అంత ఈజీ కాదు.”

కారు బయల్టేరి వెళ్లిపోయింది.

శివరావు; టెలిఫోన్‌ దగ్గిరున్న పుస్తకంలాంటి కాగితాల బొ త్తి అందుకుని, “వి. ప్రసన్న లక్ష్మి

• టి.టి.కె. రోడ్డు - ఫస్టు క్రాసు - నెంబరు నాలుగు - మేడమీద” అని రాసుకుని, ఆ అక్షరాల్లోంచి

కార్పిం్‌ యుండ

క్షం లలల కనబడుతున్న “ప్రసన్న” - “లక్ష్మి” - ని చూస్తూ ఒక నిమిషం కూర్చున్నాడు. ఫోన్‌ మోగింది. “హలో!” అన్నాడు శివరావు. “ఎన్నసార్‌, ఇన్నుం వీట్లియే ఇరిక్కింగళా? (ఏమిటిసార్‌; ఇంకా ఇంట్లోనే వున్నారా?) ఏడర మణియాచ్చి (టైం ఏడున్నరైపోయింది!)” అంది అవతలి గొంతు. “నో నో; నేను రమణయ్య ్రెండు శివరావుని. రమణయ్య బయల్దేరి వెళిపోయి ఐదు నిమిషాలైంది.” అని ఇంగ్రీషులో చెప్పేడు శివరావు. ఆం ఆర్‌ ఆర్థం “నేవ? గుడ్‌. ఇల్టు తేలిగ్గా కనుక్కో గలిగేవా? కూర్చో!” అని శివరావుని పలకరించింది ప్రసన్న. లోపలివేపుకి తిరిగి; "సెల్వీ!” అని కేకేసింది. రేడియో ఆఫ్‌ చేసింది. సెల్ఫి "” అనబడే ఇరవై ఏళ్ల పనిపిల్ల వొచ్చింది. ఈలోగా ప్రసన్న, శివరావు కూర్చున్న కుర్చీ పక్కకి ఇంక్‌ కుర్చీలాక్కుని అందులో కూర్చుంది.” సార్‌ కి నమస్తే చెప్పు. ఎవరో తెల్చా? నా బోయ్‌ఫ్రెండు! వారుండేదీ విజయవాడలోనే. నువ్వు పెళ్ళిచేసుకుని విజయవాడ వెళ్తావుకదా; అప్పుడు నీ వీట్టికారర్‌కి పరిచయం చెయ్యి. సార్‌ మీకు చాలా హెల్ప్‌ చేస్తారు. ” సెల్వి దండంపెట్టి, సిగ్గు పడుతూ నుంచుంది. “ఆ టీపాయి ఇక్కడ వెయ్యి. సార్‌ కీ నాకూ టిఫిన్‌ పెట్టు. కాఫీ ఇప్పుడే కాదు... ముందు మంచి నీళ్లు పెట్టు.” సెల్వి తల వూపుకుంటూ వెళ్లింది. “ఇప్పుడెందుకు ప్రసన్నా - ” “నువ్యొచ్చేముందు టిఫిన్‌ తిన్నావా?” “లే దనుకో-” “మరింకేమి, తినకా? అద్సరే; నీ ధ్రెండెవరో - ఆ సినిమా వాడు -ఉన్నాడా?” “నిన్న నేనొచ్చే సరికి వున్నాడు. కానీ, వెంటనే ఏదో బౌట్‌డోరు షూటింగుందని వెళ్లిపోయాడు. ఇవాళ రాత్రికి తిరిగొస్తాట్ట.” ల “అంటేను - రమణయ్య ఇంట్లో ఒక వంటబ్బాయున్నాడు. భోజనానికి ఇబ్బంది పళ్లేదు. ఎుస్తకాలూ సినిమా మేగజబిన్దూ- బైటికి వెళ్లే అవుసరం రాలేదు.” “ఫొటో తీయించుకోమన్నాను కదా?” బేబులో చెయ్యిపెట్టి ఓ కవరు తీశాడు. కవరు తెరిచి ఒక నెగటివు, మూడు ప్రింట్టు యివళతలికి లాగాడు. “నాక్కావాల్సినవి రెండే. ఈ నెగిటివు కూడా ఇచ్చీ.” అని తీసేసుకుంది. ప్రసన్న. “ఎందుకో, ఇవి - నీకు?” ప్రసన్న నవ్వినందుకు సరదా పడ్డాడు శివరావు. 'నీ ఫొటో నా దగ్గిరుండ కూడదా?” అంటే ఇంకా ఆనందించేడు. కులాసా కలు - భరొగో

నలా క్ర

“నీ ఫ్రెండు ఈ రాత్రి వరకూ రాడు; ఏం?

“అంతవరకూ నువ్వు ఖాళీ-”

“జాను! ఏం?”

“మన ప్రోగ్రాం చెప్తాను విను; ఇప్పుడు టైం ఎనిమిదీ ఇరవై. మనం టిఫిన్‌ తిని కాఫీ తాగేసరికి మరో ఇరవై నిమిషాలనుకో. ఓ అరగంటపాటు నాక్కొంచెం ఆఫీస్‌ వర్కుంది. అంటే మరేం లేదు; ఇవాళ సెలవు పెడుతున్నాను కదా అని నిన్న సాయంకాలం ఇంటి కొచ్చేటప్పుడు నాలుగు అర్జంటు ఫైల్సుంటే తెచ్చీసేను. రాత్రి రెండు ఫైల్స్‌లో నేను రాయవలసిందంతా రాసేను. ఇంకో రెండున్నాయి. అవి ఇప్పుడు కొట్టేస్తాను. తొమ్మిదిన్నరకి కొంచెం అటూ ఇటూగా నాకొక ఫోన్‌కాల్‌ ఒస్తుంది. ఆ తరవాత మనం బైటికి వెళ్తాం. నా ఫ్రెండ్సు, శ్రేయోభిలాషులు - కొందరికి నిన్ను పరిచయం చేస్తాను. నందనం ఏరియాలో మా ఆఫీసుంది. ఇక్కడికి పెద్ద దూరం కాదు. అక్కడి కెళ్లి ఈ ఫైల్సు మా ఆఫీసర్‌ గారికిచ్చేస్తాం. సి.ఐ.టి.నగర్‌లో నాకు తల్లి తరవాత తల్లిలా అనిపించిన మీనాక్షమ్మగారున్నారు. ఆవిడ మొన్నమొన్నటి దాకా మా ఆఫీసులో పనిచేసి సీనియర్‌ సూపరింట్‌గా రిటెరైంది. టి.నగర్‌లో పరాంకుశం గారని, మనవేపు వాళ్లే ; ఇక్కడ కాంట్రాక్టులు చేస్తున్నారు; ఆయన్నోసారి పలకరిద్దాం. అన్నట్టు, నీ (ఫ్రెండింట్లో ఫోనుంది కాబోలు; ఆ బోయ్‌ ఉంటాడేమో; నువ్వు మధ్యాన్నం భోజనానికి రానని చెప్పీ-”

(ప్రసన్న మాట్లాడుతూనే; సెల్వి తెచ్చిన టిఫిన్‌ సరంజామాని తనకీ శివరావుకీ ఆందుబాటుగా, అనువుగా సర్టింది.

“నీ ఇల్లు చాలా పెద్దదిలాగే వుందే?”

"పెద్దదే. అయితే ?”

“అదికాదు; మనం ఈ టిఫిన్‌ కార్యక్రమం ఇక్కడ కాకుండా డైనింగ్‌ టేబిల్‌ మీదనే చేసుండొచ్చు కదా?” |

“ఇవాల్సీకి ఇలా కానిద్దాం. నువ్వీసారి వొచ్చినప్పుడు నీ కోరిక ప్రకారం డైనింగు టేబిలూ బెడ్రూమూ అన్నీ చూద్దుగాని!”

“థేంక్యూ.”

“ఎందుకు?”

“నీ మాటల్లో; నన్ను మళ్లీ ఓసారి రమ్మన్న ఆహ్వానం వుందిగా; అందుకు!”

“ఒ, అదా? కానీ, నేను రమ్మనకపోయినా నువ్వు మళ్ళా ఒస్తావు!”

“ఏమిటో, ఆ గ్యేరంటి?”

“నీ ఫ్రెండెవరో, ఆ రమణయ్య; నువ్వడిగిన డబ్బు - అదే - ఇరవై వేలు... ఇస్తాడా?”

“ఇస్తాడనుకుంటాను!”

“ఇవ్వడని నేననుకుంటున్నాను. ఓవేళ యిచ్చినా; అంతా ఒకసారిగా ఇవ్వడు. ఇప్పుడో పదివేలు నీ చేతిలోపెట్టి కాయితం రాయించుకుని మిగతా డబ్బుకోసం ఓ ఇరవైరోజులో నెలో పోయాక్ర రమ్మంటాడనుకో-” వార్నింగ్‌ చయయయాయాయలి

92 లలల

“అలాంటి వాడు కాదు ప్రసన్నా... ఆతనీ సాయంకాలం వస్తాడు. రేపు సాయంకాలంలోగా యివ్వగలిగేడా, సరి. లేకపోతే అంతే సంగతులు.”

“అదే, నేనంటున్నదీనీ, * మరికొంచెం ధారాళంగా నవ్వింది ప్రసన్న. “అతను ఇవ్వలేదు కదా అని నీ అవసరం తప్పిపోతుందా? మళ్లీ ఇరవై రోజుల్లో నువ్విక్కడికి వస్తావు!”

“ఇప్పుడివ్వకపోతే యిరవై రోజుల తరవాతయినా యివ్వడు!”

“అతనివ్వకపోతే ఇంకెవరూ యివ్వకూడదా?” కళ్లుకొంటెగా మార్చి నవ్వింది ప్రసన్న. అటుచూసిన శివరావుకి చేతిలో ఉన్న ఇడ్లీముక్క నోట్లోకి వెళ్లకుండా చేత్తో బాటే కిందికి దిగిపోయింది.

“థేంక్యు ప్రసన్నా; థ్యాంక్యు వెరిమచ్‌!”

“వెల్‌కమ్‌... నీ పట్టుదల నాకు తెలుసు... ... నే నైనా, వెంటనే ఇచ్చేద్దును గానీ, అంతడబ్బు ఎప్పుడంటే అప్పుడు తియ్యగలిగే రకంగా ఉంచుకోడం లేదు. ఏదైనా బెంక్‌ డిపాజిట్‌లోంచిగాని (ప్రావిడెంట్‌ ఫండ్‌లోంచి గాని తీసే ఏర్పాటుకి కొంత వ్యవధి కావాలి కదా!”

ననే ఆస్టిం ననే

పదింపావు.

“ఆఫీస్‌ ఆఫ్‌ది అసిస్టెంట్‌ కలెక్టర్‌: కస్టమ్స్‌ అండ్‌ సెంట్రల్‌ ఎక్సయిజ్‌-” అనేబోర్డు ఉన్న ఓ భవనం దగ్గిర ఆటో ఆపించింది ప్రసన్న.

“దిగు. ఇదే మా ఆఫీసు!”

శివరావు దిగాడు.

హు. ఆటోఛార్జి చెల్లించి “పద!” అని తనే ముందు నడుస్తూ, సరాసరి అసిస్టెంట్‌ కలెక్టర్‌ గారి రూమ్‌లోకి వెళ్లింది. సందేహిస్తూ నుంచున్న శివరావుకి “రా!” అని సంజ్ఞ చేసింది.

“నమస్కారం సార్‌.” అని తను కూర్చుంటూ శివరావుని కూర్చోబెట్టింది పన “ఇవి - నాలుగ్గు అర్జంటు ఫైల్సు; నిన్న మీరు చెప్పినవి. ఇతను - వెంక్రట్రామయ్య- యూనివర్సిటిలో నేను ఎమ్మెస్ఫలో ఉన్నప్పుడు ఎం.కామ్‌.చదివేరు. విజయవాడలో స్టెయిన్‌లెస్‌ స్టల్‌ షాపుంది. ఈయన్ని గురించ, నేనిందాక మీతో ఫోన్‌లో మాట్ట్లాడేను. మీ ఆళీస్సులకోసం వచ్చాం.”

న (రయామ్‌ శ్రీధరన్‌. గాట్టుమీట్‌యు.” అని కుర్చీలోంచి సగం లేచి, కుడిచెయ్యి సగం దాం, శివరావు చెయ్యి అందుకుని నొక్కాడు ఆయన.

శివరావుకి ఒళ్లు వణికింది. నోట మాట రాలేదు. “కాదు! అన్నీ అబద్దాలు!” అని అరవాలనిపించింది. కాని, ఈయన ప్రసన్నకి బాస్‌. ప్రసన్నని బైటపెట్టేస్తే ఆమెకి ఏదైనా ప్రమాదమో ఆవమానమో కలగొచ్చు - అనుకుని మాటయినా లేకండా కుర్చీలో సర్దుకున్నాడు.

4 జ ఎట్రసన్న చకచకా వాలెట్‌ తెరిచి, నాలుగు పాస్‌పోర్టు సైజు ఫోటోలు లాగి శ్రీధరన్‌ కిచ్చింది. ఓకే నేను సర్టిఫై చేస్తాను” అన్నాడాయన, టేబిల్‌ సొరుగులోంచి ఒక అచ్చుఫారం తీసి. “సంతకాలు పెట్టండి?” అని ఆ కాగితాన్ని ప్రసన్నకిచ్చేడు. ప్రసన్న మెరుపువేగంతో సంతకం పెట్టేసి; “ఇదుగో, మిక్కడగ” అని ఆ కాగితంమీద ఒకచోట వేలు పెట్టి దాన్ని శివరావు వేపు జరిపింది. “కె. శరీ టరామయ్య- అంటూ పూర్తిగా చెయ్యక్కర్లేదు; కె.వి. రామయ్య అన్నా సరిపోతుంది.” అంది. రాన "కె.వి. రామయ్య ” అని సంతకం చేస్తూనే పైన అచ్చువేసీ ఉన్న వాక్యాలని ఆ నాలుగు క్షణాల్లోనే అసందిగ్టంగా చదివేశాడు: కులాసా కథలు - భరాగో

లతా క్ష

'సైదాపేట జాయింట్‌ రిజిస్ట్రార్‌ ఆఫ్‌ ఎస్యురెన్సెస్‌ పేరిట ఉన్న ఆ దరఖాస్తులో 'వి. ప్రసన్నలక్ష్మి(34) కె.వెంకటరామయ్య(37) అనే ఈ దిగువ సంతకాలు చేసిన ఇద్దరము చట్టబద్ధమైన వివాహం చేసుకోవాలని సంకల్పించుకున్నాము. కేంద్రప్రభుత్వానికి చెందిన ఒక ఉన్నతాధికారి సమక్షంలో ఈ దరఖాస్తు ఫారంమీద సంతకాలు చేయడమైనది. ఈ దరఖాస్తును తమరు పరిశీలించి, చట్టం (ప్రకారం అవసరమయ్యే గడువు అనంతరం సంబంధిత రికార్డులలో నమోదుచేసి మాకు వివాహ ధృవపత్రం దయచేయించ ప్రార్ధన. అనేది సారాంశం. చట్టంపేరు, సంవత్సరం, సెక్షను న్‌ జ్ఞ ట్ట ం శరం, సెక్షను, సబొసెక్షనుల నెంబర్జు; అన్నీ అచ్చులో వున్నాయి.

శ్రీధరన్‌గారు వీళ్లిద్దరి సంతకాలకిందా ఆకుపచ్చ సిరాతో ఏదోరాసి సంతకంచేసి, తన ఉద్యోగ హోదా ఇతర వివరాలు తెలిపే రబ్బరుస్టాంపు వేసి, ఫారం, ఫొటోలు తన టేబిల్‌ సొరుగులో పెట్టి లేచి నుంచున్నాడు.

ప్రసన్న, శివరావు నడుంమీద గోటితో పొడిచింది. “పద” అంది. శివరావు యాంత్రికంగా లేచి నిలబడ్డాడు. “మళ్లీ కలుద్దాం” అన్నాడు శ్రీధరన్‌ గారు.

ళ్‌ నే ళం

“నువ్వన్నదే రైటవాలని నేనూ అనుకుంటున్నాను! రమణయ్యనా కిస్తానన్న ఇరవై వేల్గో కొంత ఇప్పుడిచ్చినా మళ్లీ ఇరవై రోజుల తరవాత రమ్మంటాడు. అప్పుడు ఈ పాత అనుబంధపు కొత్త స్వరూపం రుచీ ఎలా వుంటాయో తేల్చుకోవచ్చు!” అనుకుంటూ ఆ త్రీ-స్టార్‌ హోటల్‌ భోజనాల హాల్టోంచి యివతల పడ్డాడు శివరావు. “దీని తెలివి రోజురోజుకీ పదునెక్కుతోంది! వేరే పేరుతో వేరే వూళ్లో జరిపితేనే, హాయి; ఇలాంటి వ్యవహారం!”

“ఏమిటి; దీర్హంగా ఆలోచిస్తున్నావు?”

“ఇరవై రోజుల తరవాత మళ్లీ రావాలి కదా. అప్పటి తిరుగు ప్రయాణానికి రిజర్వేషన్‌ యిప్పుడే చేయించేసుకుంటే మంచిదేమో అని- ”

“అంటే - ?” నవ్వింది ప్రసన్న. “అప్పుడు కూడా ఓ పదిరోజులు ఉండే విధంగా రావా? రిసెష్టనూ అదీ పెడతానంటున్నారు మీనాక్షమ్మ గారు... ...?”

“శ్రానాను కదూ; మర్చేపోయేను!”

ప్రసన్న మళ్లీ నవ్వింది; ఆటో ఎక్కమని సంజ్ఞచేస్తూ “గుట్టుగా ఉండగలవు కదా?... నేను ఉత్తరం రాయక్కర్లేదు కదా. రమ్మని ?”

ఆస్ట్‌ం ఆస్థి ఆర్థం

“ఎవడే, వాడు? పొద్దుటే లేచి ఏమిటి వాడితో తగువు?” అంది అమ్ము శివరావు అటు గుమ్మం దాటగానే నే నిటువేపు తలుపు తీస్తేను.

సూట్‌కేసు పుచ్చుకుని మెట్టు దిగిన శివరావు అప్పటికి గేటుమీద సర్దవలసిన యినపరింగు పట్టుకొని యిటు వేపు తిరిగేడు. ఆఖరి చూపు నిలబెట్టిన రెండు క్షణాల్లో అమ్మ ముందుగదిలో కొచ్చింది. శివరావు ఒక్కసారిగా నడకలోకి వేగం తెచ్చుకుని వెళిపోయాడు.

“ఎవరే, అతనూ?”... అని అమ్ము ఈసారి మాట మార్చి అడిగింది. “ఆ మొహం యెక్కడో చూసినట్టున్నానే!... ...” నాకు దగ్గిరగా వచ్చిన మనిషి మళ్లా ఒక్క అడుగు వెనక్కివేసి, నోటిమీద వార్నింగ్‌

క్షత లాల అరిచేత్తో కొట్టుకుని” వ్వ-వ్వ-వ్వ- అని చప్పుడు చేసింది. “ఎంత గుండెల్రీసిన బంటువే!?” అంది, నిర్దా తంగా.

నేను అమ్మకి దగ్గిరగా వెళ్ళాను. అమ్మ రెండు జెబ్బలూ నాచేతుల్లో పట్టుకుని అలా వెనక్కి

నడిపించి, అమ్మని సోఫొమీద కూల బెట్టేను.

“అమ్మా నువ్వేం గాభరాపడిపోకు. అలా కూచో, చెప్తాను.” అని నేను అమ శకి ఎదురుగుండా ఆ ఇనప మడతకుర్చీ జరుపుకుని కూచున్నాను.

“అసలీ గొడవలో బాధపడవలిసింది నేను! కాని; నే నా మొట్టమొదటి రోజునే గుండె రాయి చేసుకుని- నువ్విందాక న్నావే - గుండెలు తీసిన బంటునయ్యేను. .. ఇతనూ నేనూ మొదట్లో ఎలావున్నా మళ్లా కలుసుకునే సరికి నాకు ముప్పయి నాలుగేళ్లు. అంటే; ఈడొచ్చిన నాటినుంచీ కనీసం యిరవయ్యేళ్ళు నావొంటిమీద మొగాడి చెయ్యిపడకుండా గడిపేను. మనింట్లో అయితే నాన్న, అన్నయ్య; మన ఇరుగు పొరుగుల్లో ఐతే సీతారామయ్యా రమణయ్య: మన వీథీలో అయితే మరో వెంకయ్యా పుల్లయ్యా; మా ఆఫీసులో అయితే కార్తికేయన్‌, కమలనాభన్‌ - ఇలా - ఎందరెందరో మొగాళ్ళు కాదు- మొగ వెధవలు! - తల్లనీ, పెళ్లామనీ, చెల్లనీ, పిల్లనీ చూడకుండా ఆడదంటూ ఎవత్తి దొరికితే దాన్ని ఎలా వీలైతే అలాగ ఏడిపించడం కాల్చుకు తినడం - చూసీ చూసీ నే నిలా బండ బారిపోయేను.

“నాన్నుండేవాడు. తనకి నేను చదువుకోడమే యిష్టం వుండేదికాదు. నీ సాయంతో నేను నాలుగక్షర మ్ముక్కలు నేర్చుకున్నాను. చేతనయిన పరీక్షలు కొన్ని; ఇంట్లో కూర్చుని చదివే స్లసయ్యేను. భూములు పోయి మనం పట్నం చేరడం వల్ల నాకు మేలే జరిగింది. పట్టుదలగా స్కాలర్‌షేప్పులు సంపాదించుకుని ఎమ్మెస్సీ దాకా చదివేను. యూపీ ఎస్సీ వాళ్లిచ్చింది చిన్న వుద్యోగమే అయినా మీరందరూ తిండిలేక అల్లాడుతున్నప్పుడు నా కడుపుమాడ్చుకుని మీకు డబ్బులు పంపెను. నాకు గానీ పెళ్లి చేసేస్తే నన్నూ నా సంపాదన్నీ ఎవడో యెగరేసుకు పోతాడని నా కొచ్చిన సంబంధాలన్నీ తిరగ్గొట్టేసేరు. అదంతా మీకే కాదు; నాకూ తెలుసు!

“సంసారం, కుటుంబ పద్ధతీ మంచివి కావని నేనూ అనను. కానీ, ఒంటరిగా బతకడం ఆడదానిక్కూడా చేతనవుతుందని ఇరవై ఏళ్ల వయస్పొచ్చేసరికే నాకు తెలిసింది ఎక్కడో ఉత్తరాంధ్రలో అ(గ్రహారంలో పుట్టి చాలా భాగం చదువు ఇంట్ల కూర్చునే సాగించి, మొదటి వుద్యోగమే భాషతెలీనిచోట వాస్తే నేను నెగ్గు కొచ్చేనా, లేదా?

“కానీ నా డబ్బు సాయంతో మీ అందరి బతుకులూ వో కొలిక్కి వచ్చేక నా ఆస్తి పెరిగి దానికోసం నాకో వారసుడు అవసరం అనిపించింది. నా ముసలితనంలో నన్ను కనిపెట్టుకుని వుండే ఒక పేగు కావాలనిపించింది. చెప్పేనుగా; అప్పటికి నాకు ముప్పయి నాలుగేళ్లు, అయినా నేను పెళ్లిచేసుకుపోతే మీరంతా నడివీథిని పడతారు. అదలా వుంచగా నేమ్‌ ఫెళ్లి చేసుకోవాలనుకున్నా బాగా అరిగిపోయిన వాడే దొరుకుతాడు. వాడైనా నాడబ్బుకోసం వస్తాడు గాని నేనేదో వాణ్ణి సుఖపెడతానని రాడు. ఆమాత్రం దానికి పెళ్లి పేరు చెప్పి వాడికెవడికో చాకిరీ చెయ్యడం, అణిగి మణిగి వుండడం,నా సంపాదనంతా వొప్పగించడం - ఈ పెంటంతా పడ్డానికి నా కిష్ట మవలేదు. తెలుస ఈ వెధవ - ఈ శివరావుగాడు -చదువుకుంటున్న రోజుల్నించీ నా వెంట పడ్డవాడే. నేనెవరో నా వెయ నైరు. నన్ను పెళ్లిచేసుకుంటే లాభమా నష్టమా అని ఎప్పటికప్పుడు లెక్టలు వేసుకున్నాడు. ఇష పడీ ఇందులో లాభం అట్టే కలగదని తేల్చుకున్నాడు. వేరే పెళ్లి చేసుకున్నాడు. సంసారం కులాసా కథలు - భరాగో

క్షే95్‌ చేసి పిల్లల్ని కన్నాడు. ఆస్తి పెంచుకున్నాడు. ఐనాసరే, నా వాళ్లు దొరికితే ఓ ఆటాడుదామని మళ్లీ తగలడ్డాడు... నేనేనా, అంత తెలివి తక్కువ దాన్ని? వాడి మొహాన పదివేల రూపాయలు కొట్టి; ఏదైనా దుకాణంలో వస్తువుతో బాటు బిల్లు తెచ్చుకున్నట్టు రసీదు తీసుకుని జాగర్త పెట్టుకున్నాను!

“రసీదా?” అంది అమ్మ.

“రసీదే... ... నిన్నటి రోజున సైదాపేట రిజిస్త్రాఫీసులో చట్ట బద్దంగా నాకు భర్త అయిన కె. సుబ్బారావు గారి కుమారుడు కె. వెంకటరామయ్య గారి యొక్క సుఖజీవన స్టాయి పెరుగుదల నిమిత్తం వి. సుబ్రహ్మణ్యం కుమర్తె వి. ప్రసన్న లక్ష్మి అనే నేను ఇష్టపూర్వకంగా అతనికి పదివేల రూపాయలు ఇచ్చినందున ఈ రసీదు తీసుకోవడ మయినది. అని స్వాష్టక కాగితం మీద రాసి; దానిమీద అతని దొంగసంతకం, నా అసలు సంతకం తో సహానా బేంక్‌లాకర్‌లో జాగర్త పెట్లేను. అతగాడు తన పేరు పట్టిసం సుందర శివరావు అయినప్పటికీ కె. వెంకటరామయ్య అని వేరే పేరు పెట్టుకుని రిజిస్ట్రార్‌ ఆఫీసులో తన ఫోటోతో సహా నిర్దారణ పత్రం ఇచ్చేడు. నాక్కావల్సిన విధంగా నాకో వారసుణ్జీ ఇచ్చేడు.

“అతను నామీద ఏమాత్రం పెత్తనం చెలాయించినా, నాకిష్టంలేని రకం ఆశ ఏదైనా చూపించినా; నేను తల్చుకుంటే అతన్ని ఏక్షణమందైనా ఇండియన్‌ పీనల్‌కోడ్‌ 494, 420 సెక్షన్ల కింద జైలుకి పంపించగలను! ఆమాటే చెప్పి పంపేను. వాడు నాకు వల వేసేననుకుంటూనే నేను పన్నిన వల్లో ఇరుక్కుపోయేడు. ఆమాటే వాడికి ఆరిటిపండు వొలిచి చేతికిచ్చినట్టు బోధపరిచి పంపించేను.”

బా నే నే

నేను లోపలిగదిలోకి వెళ్తున్నప్పుడు; అప్పుడెప్పుడో నాలో పుట్టిన సున్నితమైన భావాలు కొన్ని, ఇప్పుడు నా తలలో వాటి తలలెత్తి నన్ను కలల్లో కలవరంలో పడెయ్యాలని చూసేయి. యిలా కొంతకాలం పాటు అప్పుడప్పుడైనా అవి నన్ను పలకరిస్తాయని నాకు తెలుసు.

వాటిని అలక్ష్యం చెయ్యడానికి నాకు కొంచెం సమయం పడుతుంది.

' ఖ్‌ కన ఆస్ట

“అది కాదు చిన్నీ!”

అమ్మ... ... చేతిలో కొఫీ గ్లాసు; నా వేపు జాపి,

“పాపం; ఇప్పుడతని పెళ్ళాం పోయిందిట కదా! ఆ పిల్లలు పెద్ద వాళ్లయిపోయి ఎవరి దార్ని వారు పడుతున్నార్ద కూడా కదూ! అతన్హోవుంటే నీకొడుకుని నీకంటే బాగా దిద్ది పెద్దవాణ్ణి చేస్తాడేమోనే.. ఆలోచించు తల్లీ...

రెండుగుక్కల మధ్య చిన్న విరామం తీసుకున్నాను.

నన్నూ నా కొడుక్షునీ ఎవ్వరూ దిద్దక్కర్తేదు; పెద్దచెయ్యనూ అక్కర్లేదు. ఆ విద్యలు ఇవాళ మొగ జాతికెంత తెలుసో ఆడజాతికీ అంతా తెలుసుననే నా నమ్మకం, సిద్దాంతం. (| ఇండియా టుడే ”; నార్షికసాహిత్య నంచిక 1996) వార్నింగ్‌ రయం

33౩. పందిట్లో పెళ్లవుతున్నది (ట్రాఫిక్‌ సిగ్నల్‌ లేక స్కూటర్‌ ఆపిన సమయంలో ఆర్‌.టి.సి. కాంపెక్స్‌ జంక్షన్‌ దగ్గర ముందుగా చప్పట్లు కొట్టి, దానికి నేను చలించక పోయినందువల్ల నా పేరు పెట్టి పిలిచీ ఆపిన మనిషిని నేను వెంటనే గుర్తుపట్టలేకపోయాను. అయితే అతగాడు నా దగ్గిరిసా వొచ్చి “గుర్తు పట్టేదా? నేను, జగన్మోహనరావుని. విజయనగరం.” అనగానే జ్ఞాపకం వొచ్చి బండి దిగాను. సరిగ్గా ఆ క్షణంలో పచ్చదీపం వెలిగింది. కాని ఇరవై ఏళ్ల తరవాత కనబడిన పాత పరిచయస్తుణ్ని ఒక్క మాటతోనయినా పలకరించకుండా వెళ్లిపోడం ఇష్టంలేక స్కూటర్‌ పక్కకి లాగి శ్చాండు వేశాను. “బావున్నావా?” అన్నాడు. “ఆ, ఏదో, ఏదో; అలాగ.” “ఇంతకీ నేనెవరో గుర్తొచ్చేనా?” “ఆ జగన్మోహనరావువి, విజయనగరం. మనిద్దరం చదువుకునేటప్పుడు ఒకే హోటల్లో భోజనాలు చేసేం, ఇప్పుడెక్కడుంటున్నావు?” “విజినారంలోనే. ట్యుటోరియల్‌ కాలేజి పెట్టేను.” “ఏమిటి, ఇలా వొచ్చేవు?” ల “మనతో చదువుకున్నాడు కదా, అచ్యుతరామయ్య! అతని కూతురికి ఈ రాత్రి పెళ్లి, ఇప్పుడే బస్సుదిగేను.” “అరె! నేనూ అక్కడికే వెళ్తున్నాను. బండెక్కు, పోదాం!” వ పావుగంటలో కల్యాణమంటపానికి చేరుకున్నాం. రికార్డుల మోతతో ఆ పేట పేటంతా అదిరిపోతోంది. గధ! వీడిక్కూడా అభిరుచి కాపాడుకోడం తెలీలేదు.” అని విసుక్కున్నాడు జగన్మోహనరావు. “ఏమిటలా అనేస్తున్నావు? ఇంకా మనం అచ్యుతరామయ్యని కలవనే లేదు. నువ్వేమో అతన్ని చూసి కూడా పదిహేనేళ్లు దాటిందంటున్నావు.” అన్నాను ఆశ్చర్యపడి. “ఆ పాట విను!” అని లౌడ్‌ స్పీకర్‌ వేపు చూపించేడు. “పాడు జీవితమూ, యవ్వనం, మూడునాళ్ల ముచ్చటలోయి, అయ్యయ్యో నీదు పరుగులెచటి కోయి-?” అని 1954లో వొచ్చిన ఒక తెలుగు డబ్బింగు హిందీ సినీమాపాట వస్తోంది. “అందులో తప్పేం వుంది? మన వాడికి పాత సినీమా పాటలకంటే ఇష్టం కదా. ఆ రికార్డులని దాచి ఉంటాడు. నన్నడిగితే ఇది అతను దగ్గిరుండి పెట్టించిన పాట కాకపోయినా ఎంచి పెట్టినపాట అయివుండాలి.” అన్నాను. . చేసూ “పాత సినిమాల్లో పాటలు తప్పకుండా మంచివే అనుకో, అయినా, శుభమా అంటూ పెళ్లిచెస్తూ పాడు జీవితం యవ్వనం మూడునాళ్ల ముచ్చట అంటూ ఆ పాట ఎందుకు పెట్టినట్టు? క96

ననన 6 ఇంతలో పాట ఆగింది. రికార్డు వెనక్కి తిప్పేరో, లేక మరోటి పెట్టేరో గాని “పందిట్లో పెళ్లవుతున్నది, కనువిందవుతున్నది-” అని పాడింది లౌడ్‌ స్పీకర్‌.

“ఇది కొంచెం పరవాలేదు;” అని రాజీ పడ్డాడు జగన్మోహనరావు.

“ఇదీ అదీ ఒక రికార్డులోనే ఇటూఅటూ వుండి ఉంటాయి. ఆ రికార్డు మనవాడు ఎంచి ఇస్తే వరసగా పెట్టి వుంటాడు మైక్‌ కంపెనీ కుర్రాడు.” అని నేను సముదాయించేను.

“* ఏ సందర్భంలో ఏ పాట పెట్టాలి అనేది మనవాళ్లు బొత్తిగా ఆలోచించరు (బ్రదర్‌. మొన్న నొకరోజు ఎవరో పార్లమెంటు సీటుకి నిలబడి ఎన్నికలో గెలిస్తే సన్మానసభ పెట్టేరు. అక్కడ కొన్ని పాటలతో బాటు పెట్టారు- ఏవో చెప్పనా ?”

“ఏం పెట్టారు?”

“నందమయా, గురుడ నందామయా; ఆనందదేవికి నందామయా !

స్వారాజ్యయుద్దాన జయభేరి (మోగించి

శాంతమూర్తులు అంతరించారయా,

స్వాతంత్ర్యగౌరవము సంతలో తెగనమ్ము

స్వార్ధమూర్తులు అవతరించారయా 1”

అనే పాట. సరిగ్గా దాని వెనకవేపునే ఉన్న పాట మరొకటి-

“శివశివమూర్తివి గణనాధా-నీవు

శివుని కుమారుడవు గణనాధా !

ఒక్కసారి మంత్రి చెయ్యి గణనాధా, నీవు

ఓడకుంటె వొట్టు పెట్టు గణనాధా! పదవి

ఊడకుంటె వొట్టు పెట్టుగణనాధా!”

పల్లవి ఒక్కటే చెప్పీసి ఊరుకోకుండా జగన్మోహనరావు ఆ పాటల్లో చరణాలు గుర్తుపెట్టుకుని ఇంచుమించు అవే వరసల్లో పాడి వినిపించేడు. గొప్ప కులాసావేసింది.

“అంతెందుకు? విజయనగరం పైడితల్లమ్మ ఉత్సవాలకి ముందరో, అనకాపల్లి నూకాలమ్మ పండగ ముందరో వేసే రికార్డులు విన్నావా?” అని ఆడిగాడు మళ్లీ,

“ఏదైనా భక్తిపాటల రికార్డులు వేస్తుంటారు, ఏం?”

“భక్తీలేదు శక్తీ లేదు- | “చిలకకొట్టుడు కొడితే చిన్నదానా, పలకమారి పోతావే, పడుచుదానా! అనే పాట ఒకటి, “ముద్దు-పెట్టకుంటావా, నన్నే - పెట్టమంటావా =” అనే పాట ఒకటి - వేసేరయ్యా, ఏం చెప్పమంటావు?” “అయ్యో, అయ్యో!” అని బాధపడ్డాను ందిట్టో పెళ్ళప్రతున్నది ౦యోయయాయు

న న ల

“అవే కాదు. అంతకంటె స్పీడు పాటలు-

“పెట్టు, పెట్టు ; కొట్టు, కొట్టు!” అనే పాట కూడా నేను అమ్మవారి సంబరాల్లో వేసినప్పుడే మొదటిసారి విన్నాను.”

అసలు మన ఇంట్లోనో, వీథిలోనో అట్టహాసంగా జరగవలసిన ఒక శుభ కార్యం సంభవించి నపుడు సినిమా పాటల రికార్డులు వేసి తీరాలా? సినిమా పాటల రికార్డులు వేసినప్పుడు అవి ముందస్తుగా ఒక మాటు వేసుకుని విని మరీ వెయ్యకూడదా? - ఇలాంటి పాయింట్ల మీద కాసేపు చర్చించుకున్నాం. శుభకార్యం నిర్వహించడం అనేది మనకి ఆనందం - ఈ ' ఆనందంలో పాల్పంచుకొమ్మని కొందరిని లోపలికిపిల్చి “మదర్పిత చందన తాంబూలాదులు” సమర్పిస్తున్నాం, అయితే ఇటూ అటూ నాలుగు వందల మీటర్ల చొప్పున వినపడే విధంగా అసలీ రికార్డుల మోత ఎందుకు? దీన్ని పబ్లిక్‌ న్యూసెన్స్‌గా గ్రహించి నీష్షీధించే అధికారం ఎవరికీ లేదా? మన శుభకార్యం ధర్మమా అని పెట్టే రికార్డుల సంగీతం పక్కయిళ్లల్లో అవతల వీథిలో చదువుకునే కుర్రాళ్ల ఏకా(గ్రతని పాడుచెయ్యడం లేదా? ఈ హక్కు మనకి ఎవరిచ్చేరు? - ఇలా ఒకర్నొకరు ఎన్నో ప్రశ్నలతో వేధించుకున్నాం.

రాత్రి తొమ్మిదింపావుకి పెళ్లి. ముందుగానే భోజనాలు పెట్టేశారు. ముహూర్తం అయ్యాక పదిగంటలకి బస్సుంది; వెళిపోతానంటే జగన్మోహనరావుని బస్‌ కాంప్లెక్సు దగ్గర మళ్లీ నా స్కూటర్‌ మీద తీసుకొచ్చి దెంపేను. “విజయనగరం వస్తే ఓసారి రా” అని తన ఎడ్రసులున్న కార్డు ఇచ్చేడు. ఇదేంటి, ఎ.జె.ఎమ్‌, మ్యూజికల్స్‌ అని ఉంది?” అన్నాను.

జ ఆం ఆ

పైగన్యోహనరావు పగలు ట్యుటోరియల్‌ కాలేజి నడుపుతూ సాయంకాలం తన సినిమాపాటల కేసెట్ట షాపులో కూర్చుంటున్నాడని ఆ మరుచటి ఆదివారం వంట న వెళ్లినప్పుడు తెలిసింది.

అతని దగ్గర కేసెట్టలో పెట్టిన సినిమా పాటల విభజన చూసి చాలా సరదా వేసింది.

" పెళ్లి శివరాత్రి, శ్రీరామనవమి, సంక్రాంతి, స్వాతంత్ర్యదినం, దసరా, దీపావళి న దంతి, 'క్రిస్మన్‌, బిడ్డపుట్టిన రోజు, ఇలా సందర్భపడే రకరకాల శుభాలకి అనుగుణంగొ చక ని కు వ వాలు వచ్చే కా సెట్టు తయారు చేసేడ్దు, అన్నీ తెలుగు సినీమా పాటలే. అన్నిట్లోనూ

్క్‌ వతం, ౦చి సంగీతం ఉన్నాయి. ఆ కాసెట్టు సెట్టు సెట్టుగా ఉన్నాయక్కడ.

దూ వెనకా చూడకుండా ఒక సెట్టు పది కాసెట్టు కొనుక్కొచ్చేశాను. , (“ ఆంధ్రభూమి * డెయిలీ : 22-6-66 / కథలు ర్‌ పంపా - భరాగో యడాాంంళాయయయో

34. ఒరవడి

మాట్లాడ కుండానే కడుపునిండా భోంచేసి వీథి. పట్టాడు సుబ్రమణ్యం. జీవితమే దుర్భర మనిపించ సాగిందతనికి.

ఒకరోజల్లా శారదతో మాట్లాడకుండా వుండడం ఇంతకి ముందెప్పుడూ జరగలేదు. పట్టలేని ఆలోచనల్లో ఆతను బరువుగా కదుల్తున్నాడు.

ఎన్నిసార్లు ఆలోచించినా అతనికి తను చేసింది తప్పని అనిపించడమే లేదు.

నిన్న ఉదయం :

శారద ఎనిమిది కల్దా ఉప్మా చేసింది.

సుబ్రమణ్యం ఉషారుగా ఉన్నాడు. అప్పుడే వచ్చిన ఒచ్చ్ళీ వారం వారపత్రిక పుచ్చుకొని పీటమీద కూచుని ఓ రవ్వ తిననూ ఓ పేజీ తిప్పనూ మధ్య మధ్య వో కార్టూను శారదకి చూపించనూ ఓజోకు తనో తనే చదువుకొని నవ్వనూ; యిలా చేస్తున్నాడు.

శారద కంగారుగా తినేస్తోంది. అవసరమైనప్పుడు అతని వేపు చూస్తూ, అప్పుడే ఎనిమిదయి పోయింది. ఇంకా కాఫీ కలపాలి. యీ ప్లేట్టూ ఆ గిన్నెలూ కడుక్కోవాలి. ఇవన్నీ ఎప్పుడవుతాయి? పదింటికి వంటవుతుందో లేదో - అనుకుంటూ !

శారద హడావుడిగా తనప్లేటు కాళీచేసి కాఫీ కలిపేసి గాసులో పోసేసి సుబ్రమణ్యం వేపు చూస్తూ అతను స్లేటూ గ్జాసూ ఎప్పుడిస్తాడా అని ఎదురుచూస్తూ కూచుంది.

పుస్తకం చూస్తున్న సుబ్రమణ్యం వుండుండి పగలబడి నవ్వుతూ “యిది చూసేవా,” అని చెప్పడం (ప్రారంభించాడు.

ఒకసారి చూసీడం నించి అతను తొందరగా చెప్ప గలిగాడు. సావధానంగా వినకపోడం వల్ల శారదకి అది అర్లం కాలేదు.

లా డు

“ఏమిటి ?” అంది.

మళ్లీ చెప్పాడు సుబ్రమణ్యం; సగం వుత్సాహం చచ్చి .

శారదకు మళ్ళీ అర్థం కాలేదు.

“* అయితే ఏమిటి, ఇంతకీనూ! ”

“ఛీ!” అని, సుబ్రమణ్యం; శారద చెంప అందుబాట్లో వుంటేను, హేళనా విసుగూ విమర్శా మేళవించి ఒక్కటంటే ఒక్కటికొట్టాడు.

“ఛీ | ....... - కొడుతున్నారు కూడానేమిటీ?” అని శారద లేచి నిలబడింది.

వెధవ్వార పత్రికలో జోకు బోధపడనంత మాత్రాన కొట్టాలా - అని అవమానం చెందిందామె.

ఆ స్వరంలో, ని ఛీత్కారం భర్తయిన సుబ్రమణ్యాన్నీ అవమానించింది. దిగ్గున లేచాడు.

09

200 లాలా తన ఉప్మా సగందాకా వుండి పోయిందిన్నీ వొదిలి. చేతిలో పుస్తకం విసిరికొట్టగా కాఫీ గ్లాసుకి తగిలి వాలికిపోయింది కూడాను. నించున్నది నించునట్టుగానే నిర్జాంతపడిపోయింది శారద. జరిగిందేదీ మెదడులో యిమడకుండా ఉంది. కాపరానికొచ్చి ఆరేళ్లయింది. గట్టిగా కసరనైనా కసరని మొగుడు యివాళ అనుకోకుండా చాలా చిన్న విషయం మిద మేఘం లేని మెరుపులా కొట్టి వెళ్ళాడంటే నిజమేనా అనిపిస్తోంది. ఇంకా చుర్రుమంటూనూ వుంది. సుబ్రమణ్యానికి యిబ్బందిగా వుంది. అనేక విషయాల్లో శారద తనకి సమానురాలు కాదు. " తనతో తూగలేదు. ఎంత అ(గ్రహారంలో పుట్టిందైతే మట్టుకు పాతికేళ్ళు వెళ్ళి యిద్దరు పిల్లలుపుట్టి యింత సంసారం చేసి యిన్నివూళ్ళు తిరగేక కొంతలోకజ్ఞానం రావాలి; అదీ వొచ్చినట్టు కనబడదు. తెల్తోోసే వీధిలో కనబడ్డ పుస్తకమల్లా ఇంట్లో వుంటుంది. అంత చదువురాని మొద్దుకాదు; చదువుతూనే వుంటుంది. ఒకసారిచెపితే అర్ధం కాకపోవచ్చు కాని రెండు సార్టు చెబితే అర్ధంకానిది అందులో ఏముందిగనక: అది వొక మూర్చురాలి మూర్ధత్వం గురించిన పిట్టకథ. అదిన్నీ అర్హం కానట్టి మూర్చురాలీమె. పైగా కొట్టారన్న పౌరుషం వొకటి: తన పద్దతులు నచ్చవు. ముప్పయియేళ్ళ [క్రితం ఎక్కడో వైదికుల యింట్లో పుట్టినందుకు, దేశాలు తెగించి వుద్యోగాలమోద పొట్టచేత్తో పుచ్చుకొచ్చి రోజుకి ఆరుగంటలే బతుకుతున్న తనని వైదికాచారాలు యధావిధిగా పాటించమంటుంది. ఆమెని మార్చాలని ప్రపంచాని కనుగుణంగా సరిదిద్దాలని తను చేసిన ప్రయత్నాలు వొకటొకటే వమ్మయి పోతున్నాయి. మింగి మింగి జీర్లంకాని విసుగు యీనాడు తనకి లేని బలహీనతని ప్రదర్శింప జేసింది. సుబ్రమణ్యం రోడ్డుమోద సాగుతున్నాడు. పనిలేకుండా ఆలోచనల్ని చంపుకోడానికి, తననుంచి తను దూరంగా పారిపొడానికి చేసేయత్నం ఎంతనెమ దిగా సాగుతుందో తెలుస్తూ వుంది. చదరంగం బల్లమోద దృష్టినిలిపితే ఎంత నిప్ప సమస్యనయినా మరిచిపోవచ్చునని అతనికి తెలుసు. పొద్దున ఒక ఆట రెండు గంటలాడారు. ఆతనూ నరశింహారావున్నూ. భోజనం చేసి వస్తానని ఇంటికెళ్ళాడు సుబ్రమణ్యం. పోనీ ఇవ్వాళ్ళికి ఇక్కడ భోంచెయ్యవోయ్‌ ఈ ఎండలో ఏం వెళ్తావు, శలవే కదా మరైెండు గేమ్సు వేసుకుందాం- అన్నాడు నరిశింహారావేమోను. తనూ తన భార్యా స్వల్ప విషయం మిద మౌనం వహించి తీవ్రయుద్దం సాగిస్తున్నట్టు ఎక్కడేనా తెలిసిపోతుందేమో అన్న అర్థంలేని అనుమానంతో, ఇంటికి వెళ్ళకపోడం మంచిదేనని పంచినా, వెళ్ళివస్తున్నాడు. జరిగిన, జరుగుతున్న విషయాల్ని (క్రోడీకరించుకో లేక, మరిచిపోడానికి వ్యర్హప్రయత్నం చేస్తూ నర్శింహారావు యిల్లు చేరాడు సుబ్రమణ్యం. “లేరండీ - మోరలా వెళ్ళగానే ఎవరో పారుగూరాయనట. పిల్చుకెళ్ళారండి-” అని వినిపించింది సన్నగా, ఇంటికి వెళ్ళాలన్నమాట. కులాసా కథలు - భరాగో

లాలా 201

• శారద తలుపు వేసుకుని నిద్రపోతూవుంటుందా?

ఈ ఎండాకాలం మధ్యాన్నం వాకటి మౌనంగా గడపడం అంతకష్టమైన పనికాదుగాని చొక్కావేసుకొని సాయంకాలంవరకూ సరిపడే సిగరెట్టూ తెచ్చుకోడం వల్దా “తిరిగే కాలు” కొవడంవల్లా కాళ్ళు ఇంటివేపు లాగడంలేదు.

కాని ఇంటికెళ్ళక యీ ఎండలో ఇంకెక్కడికి వెళ్ళాలి! సోమరి రంగడిలా నీయింట వుండేదా, నీయింట వుండేదా అని సాటివారింట ఎన్నాళ్ళు తలదాచుకో గలడు గనక 1!

తలుపు తట్టాడు. తెరవడానికి శారద వొస్తోందని. స్ఫురించగానే యిటు తిరిగి సిగరెఖ్టు వెలిగించాడు సుబ్రమణ్యం. గడియతిసి, తలుపు సన్నగా తీసి, ఒచ్చిన మనిషి యీనే అని తెలుశుకుని, ఆ వైఖరిచూసి అక్కసూ అసహ్యమూ "పేరుకు పోయి అక్కడే నిలబడి పోయింది శారద.

తలుపు తీసిన మనిషి వెనక్కి వెళ్ళిన శబ్దం కాలేదు, అక్కడే వుందని (గ్రహించి సుబ్రమణ్యం యిటు తిరగనే లేదు.

తను అక్కడ నిలబడ్డంతసేపూ అతను లోపుకి రాడని (గ్రహించడానికి శారదకి ఆట్టే సేపు పట్టలేదు. చిరుచప్పుడు చేస్తూ వెళ్ళింది; అవతలిగది ద్వారం దాకానూ. అక్కడ నుంచుంది.

సుబ్రమణ్యం హాల్టోకొచ్చి చెప్పులు విడిచి యీజీ చైర్లో కూలబడ్డాడు.

గదిద్యారం వద్ద నిలబడ్డ శారద అతని వేపే చూస్తోంది. దగ్గిరే ఒక న్యూస్‌ పేపరు వుంటే విప్పాడు సుబ్రమణ్యం. ఇక మొహం కనబడదు.

ఓ రెండు నిమిషాలు చూసింది శారద, తను మాట్లాడవలసిన అవుసరం ఏదో ఆమెని తొందర పెట్టింది.

“డఫేదారొచ్చివెళ్ళేడు...” అంది పొడిగా.

సుబ్రమణ్యం న్యూస్‌ పేపరు అడ్డం తీశాడు. “విన్నాన్లే* అని దానర్ధం.

“దొరగార్రమ్మన్మారని చెప్పి వెళ్ళేడు?”

పీల్చిన పొగ బైటికి వొదిలి నుసి దులిపాడు సుబ్రమణ్యం. సమాధానం చెపుతాడో వివరం అడుగుతాడో అని వేచి వుంది శారద.

సమాధానం చెప్పడానికి ఏమీ లేదిందులో. ఉన్నా అది దొరగారికే,

వివరం అడగక్కర్లేదు, దొరగారు ఆదివారం రమ్మనడం దేనికో అతనికి బాగానే తెలుసు,

అందుకని సుబ్రమణ్యం విధం చెడకుండా కూచున్నాడు.

“బావుంది వరస.” అంది శారద.

సుబ్రమణ్యం మాట్లాడలేదు.

“నేనేం చేసే నండీ- మాట్టాడ్డం కూడా మానుకున్నారూ?”

“ఎన్నాళ్లిలా వుంటారో నేనూ చూస్తాను:...” బదకడి

ల న న “మొగుణ్ణి కొట్టి మొగసాల కెక్కిందట ! కొట్టడం మిరే అలకా మారేనా ఏమిటి?...' “ఎవరీనా వింటే నవ్వుతారండీ - ఏమిటీ వికారం?” సుబ్రమణ్యం మాట్టాడకుండానే లేచాడు. “దొరగారి దగ్గిర కెళ్లడానికి” వేరే బట్టలు

వేసుకున్నాడు. మాట్లాడకుండా చూస్తూ నించున్నది శారద. బూట్టు వేసుకుంటున్నాడు సుబ్రమణ్యం

ఇహ వెళ్ళిపోతాడు.

“నన్ను అమాయకురాల్నిచేసి ఆడించడం అంతాను- నేనే అలగ వలసింది మారు చేసిన్టానికి

నేను వెర్రిదాన్ని గనక-” అంది శారద.

"నోరు ముయ్యవోయ్‌. వెర్రిదాని వైతే పిచ్చాసుపత్రిలో నయినా జాయిన్‌ చేద్దును. ఇటు మంచీ గాక అటు వెగ్రగాక మధ్యలోపడి కొట్టుకుంటున్నావు. ఇప్పుడే చెప్తున్నాను. విను. నువ్వు రాత్రే చదువుతావో పగలే చదువుతావో పన్లే మానుకుంటావో నాకు తెలయదు. రెండేళ్లు టైమిస్తున్నాను. యీ రెండేండ్లలో నువ్‌ మెట్రిక్‌ ేసవ్వాలి నవ్వు. లేకపోతే-”

లేకపోత్తే-?

పేసయి-?

ఆలా అంటూ ఇలా అనుకుంటూ సుబ్రమణ్యం వీధిలోకి నడిచాడు.

ఆపి ఆం నన

అది కలెక్టరు బంగళాలో ప్రయివేట్‌ రూమ్‌.

“ఏమయ్యా అలా వున్నావూ?” అని పలకరించాడు కలెక్టరు శాస్తి సుబ్రమణ్యాన్ని కూచోమంటూ.

“ఏంలేదుసార్‌;?” అంటూనే కూచున్నాడు సుబ్రమణ్యం.

“ఎండ వేడికా?” అని జవాన్ని కేకవేసి డ్రింకు కలిపి తీసుకు రమ్మన్నాడు శాస్తి

రవరంలేదు. కలెక్టరు శాస్త్రీ డిప్యూటీ తాసిల్దారు సుబ్రమణ్యమూ పదేళ్లకిందట ఒకే ఆంధ్ర యూనివర్శి ఏలో ఆనర్భుక్షాసు చదువుకున్నారు. అదృష్టం శాస్త్రి మాద ఫస్టు క్ఞాసు మార్కులూ ఐ,ఎ.యస్‌, పంటా వర్షించింది; సుబ్రమణ్యానికి కవిత్వమూ గానమూ తృప్తీ ప్రసాదించింది. 1 సు బో జిల్జాకి శాస్త్రి కలెక్టరుగా వా, చ్చిన దగ్గర్నుంచీ- ఇతరుల్తు అపార్థం ' చేసుకుంటా రని (బ్రమణ్యం అనుకుంటున్నా తమ స్నేహాన్ని ఏదో సందర్భం చూసి జ్ఞాపకం చేస్తూనే వుంటాడు శాస్త్ర; అంతరం చెడకుండా వుండేందుకు జాగ్రత్త పడుతూనే స షర్చతు పుచ్చుకున్నా రిద్దరూనూ, 64 అటి ల 4 ఏదో బాధ పడుతున్నట్టన్నావు. రోజూలా లేవు.” అని శాస్త్రీ కుర్చీలో వెనక్కి చే.డ్తాడు దానర్ధం చెప్పక తప్పదని, అయినా చెప్పే విషయమ్మా యిది ? చెప్తే పరిష్కారమయ్యేదా? రట పంపా కథలు - భంగ చయయయయయయో[ైలా

లతలా 20

సుబ్రమణ్యం కళ్లజోడు తీసి చేతి రుమాల్లో తుడుచుకుని ఆలోచిస్తూ అటువేపు చూస్తున్నాడు.

ఇందులో తను భాధపడ వలసింది ఎంత ఉన్నదీ యింకా తేలలేదు. ఈ సమస్య ఒకరికీ ఆందరికీ

సంబంధించదని అనుకోలేక పోతున్నాడతను. ఇంటిది మూర్చురాలైపోతే పిల్లల భవిష్యత్తూ తన

వాతావరణం చెడతాయని అతని భయం. ఎవరికేదిలేదో వారది కోరడం సహజమనీ, అలాకాకశారద అజ్ఞానం లోనే ఆనందం పొందడం అమానుషమనీ బాధ పడుతున్నాడతను.

'పెళ్లి అయినప్పట్టుంచీ శారదని అతనికి తెలుసును. అషాఢ మాసానికి అత్తా కోడలూవో గడప దాటకూడదంటే పుట్టింటికి వెళ్ళిన శారద రాసిన ఉత్తరం యింకా అతనికి జ్హాపకముంది. చదవనూ రాయనూ చేతవునంటే నిజమే అనుకున్నాడు. గాని “అత్తగారుకు నమస్కొరములు; దయ ఉంచవలెను, మా దాసీ -” యిలాటి అక్షర తప్పులూ అపభ్రంశాలు వుంటాయని వూహించుకోలేక పోయినాడు. ఆ ఉత్తరం చూస్తే సంస్కారం యింట్లోంచి - బహుశా వంటింట్లోంచి ప్రారంభించాలని తెలిసి కష్టమూ అనిపించింది; పేరు శారద అని తల్చుకుని నవ్వుకున్నాడు; అప్పటికి -

తనక్షీ ఆమెకీ బాధ్యతలూ బరువులూ తక్కువైన ఆరోజుల్లో - పుస్తకాలు తెచ్చీ, పాఠాలు చెప్పీ. షికార్డు సినిమాలూ తిప్పీ, సత్ర్రసంగాలు చేసీ, శారదని తన ఎత్తుకి - కాక పోతే సగం ఎత్తుకి; 'స్వర్గానికని ఎగురుతే ఉట్టేనా అందుతుంది గనక' - లాకు రావాలని ప్రయత్నాలు చాలా చేశాడు. దేని కదే విడగొట్టుకొని సినిమాలని సినిమాలుగా, షికార్ని షికార్డాగా, పుస్తకాల్నీ ప్రసంగాల్నీ కాలక్షేపసాధనాలుగా (గ్రహించి మోరకించింది శారద. ఆ నిర్దాక్షిణ్యాన్ని మనసారా క్షమించాడు సుబ్రమణ్యం.

దాంపత్య జీవనం, ఏకాంతం, కుటుంబ నిర్వహణం, శిశుశిక్షణా, యీ సందర్భాలన్ని ట్లోనూ, సుబ్రమణ్యానికి తన వూహలు తన కున్నాయి. అవన్నీ శా'స్తీయమైనవనీ క్షేమదాయకాలనీ అతని నమ్మకం, తను నమ్మిన వాట్ని తనే ఆచరించలేకపోవడమనే పరాజయాన్ని ఆముదం లాటి శారద సంస్కృతిలా దిగమింగుకున్నా డతను.

ఇహ్తుడు చూస్తే అనాటి కానాడు నవ్వుకునీ క్షమించీ దిగమింగుకునీ వున్న ఘట్టాలే నేడు అడుగు ముందుకి వెయ్యకుండా అడ్డుపడుతున్నాయని తెలుస్తోంది. ఇద్దరు పిల్లల తల్లి శారద యిప్పుడు. సాహిత్యమూ సంగీతం వంటబట్టడం మాట అటుంచి వాళ్ళిద్దరికీ నీళ్ళూ పాలూ చూసి తనకి ఆఫీసు టయిముకి వంట అయ్యేటట్టు చూస్తే చాలన్నట్టుగా వుంది ఆమెకి. తనకైనా పదిమంది గుమాస్తాల సెక్షను; ఇంటికి వొచ్చే పోయే. ఆసాములు. ఊం అన్నా ఆ(అన్నా కలెక్టరూ పి ఏ కబుర్లు పెట్టడం.ఇంటికొచ్చే సరికి జోడూ కోటూ విప్పడానికి ఎవరైనా వుంటే బాగుణ్మనిపించే టంత వ్యాపకం,

దీనికితోడు ప్రతియేడూ వయస్సు ఒక్కొక్క సంవత్సరం పెరిగిపోతోంది. వయస్సు పెరుగుతున్న కొద్దీ శారద యిల్లాలూ పేరక్కా అయిపోతోంది. తను జ్ఞానం అనుభవం వృద్ధిచేసుకొని (బ్రతుకు ఉచ్చగా పండించడానికి కొత్త మార్గాలు వెతుక్కుంటున్నాడు. శారద వృద్దురాలైపోతున్నట్టూ తను వ “త్రం యింకా బయతట్లేరినచోటే వున్నట్టూ స్ఫురిస్తూ ఎప్పటికప్పుడు శారద దూరమైపోతున్నట్ట బాధ $ గుతోంది; సమస్య పెద్దదయి పోతోరదనీ భయమూ వేస్తూంది. -్‌

ఒకరికి చెప్పుకుంటే యిందులో జరిగే మేలేముందో తెలియడం లేదు. కాలాన్ని వెనకి మళ్ళించడం చేతనైతే; ఆమెకి పిల్లలూ, తనకి ఈ బాధతాలేని ఆరోజులే మ మ ప టై ప్రా ఎభమైతే శారద మనసు యీడేరే వరకు (ప్రామోషన్నే శ శ యముడు న, | స్స (బ్రామోషన్టైనా వొదులుకోడానికి సిద్దం అతను. శ. ఒబదకడి

20 లలా ఇంట గెలిచి రచ్చ గెలవాలి.

"స్నేహితుడుగా అడుగుతున్నాడు శాస్త్రి; విషయం ఏమిటో చెప్పమని. కేవలం స్నేహితుడే అయితే తెలుసు కుందికి పెద్ద అభ్యంతరం లేదు. గృహ, మానసిక, జీవితాల్ని ఆఫీసర్లకి చెప్పుకోడం ఎంత అవసరమైనా అంతగా మంచిది కాదనీ తెలుసు సుబ్రమణ్యానికి. సమయం వొస్తే “ని గృహ జీవితం యిల్లా వుంది గనక-” అని అనేటందుకు అధికారి వెనకాడడని అతను కొందరి విషయంలో గమనించేడు.

“ఏం లేదు సార్‌. అయామ్‌ ఆల్‌రైట్‌,” అన్నాడు సుబ్రమణ్యం.

“ఏమిటి? కలెక్టరు డాక్టరవుతున్నారా?” అంటూ శాస్రిభార్య సుశీలాదేవి ప్రయివేట్‌ రూమ్‌లోకొచ్చింది. “నమస్కారమండీ-” అని సుబ్రమణ్యం లేచినిలబడ్డాడు “నమస్కారం”; అంటూ ఆవిడ కూచుంది. “ఎవరికీ, బాగులేదంటున్నారూ?” సుబ్రమణ్యమూ కూర్చున్నాడు. “బాగులేకపోవడం కాదు- అతను, ఏదోలా వున్నట్టుంటేనూ - అడిగాను. ఏంలేదంటాడు. నువ్వు చూడు, ఏదో బాధపడుతున్నట్టు లేడూ?” అన్నాడు శాస్త్రి, సుశీలాదేవి నవ్వింది. “అందుక్తే కలెక్టరు డాక్టరవుతున్నారా - అన్నాను.- ఆయనేదో బాధపడితే అదీ మాకే కావాఠలీ?” “సుబ్రమణ్యం నా ఫ్రెండన్న సంగతి మర్చిపోతున్నావు 1” “మార్రీఎ? “చదరంగం తెప్పించమంటారా సార్‌?” అన్నాడు సుబ్రమణ్యం. “నో నో - నాకు మూడ్‌ బాగులేదు-” "సర్సెండి-” అని సుబ్రమణ్యం కుర్చీలో సద్దుకున్నాడు. “పెలిపించేరంటే చదరంగమో, ఆఫీసువర్కో అనుకొని వస్తారాయన!” అన్నది సుశీలాదేవి. సాభిస్రా మమసశనాం పిలిపించింది నేనుకాదని చెప్పేస్తున్నాను.” అన్నాడు శాస్త్రి, ఆవిడవేపు సుశిలాదేవి స, ల * యం య మళ్ళీ మిరేమయినా ప్రోగ్రామ్‌ ఫిక్సప్‌ చేసుకున్నారేమోనని మిమ్మల్ని కబురుపెట్టాం. న్నాం, సుబ్రమణ్యం సిగ్గపడిపోతున్నాడు. ఒ__ “మా మిసెస్‌ చాలా లక్కీ వుమన్‌ అనుకుంటూ వుంటామండీ మేము. మంచి మంచి వగా గేయాలూ రాస్తారు మారు. అవన్నీ ఫస్ట్‌హండ్‌గా ఆవిడ చూస్తారు. చక్కటి సంగీతం తారు మిరు, ఇంట్లో యింకా ఫ్రీగా పాడతారనుకుంటా. అంతా ఆవిడ అదృష్టం కదా! అడగడం మరిచిపోయాను; ఆవిడా పాడతారు కాబోలు; అల్లా అయితే ఇహ అడగాలా? మో జీవితమే వొక చక్కని యుగళగీతం-” లో కుల్పిసా కథలు - భ8ాగో

లాలా 205 సుబ్రమణ్యం మొహమాటపడి “.. ... ల్లేదండి...” అన్నాడు.

“పోనీ, మా పద్యాలూ అవీ ఆవిడకి ముందు చదివి వినిపిస్తారండీ?”

చాలా ఉత్సాహంగా అడుగుతోందామె. ఆమెని మొదలంటా నిరుత్సాహపరచలేక అబద్ధమే ఆడడానికి సమకట్టాడు సుబ్రమణ్యం.

“అప్పుడప్పుడు-”

“అప్పుడప్పుడేమిటి- అన్నీ ఆవిడ జౌనంటేనే నలుగుర్జ్ణోకి వస్తాయనుకుంటాను. మాతో అల్లా అంటారుగాని, మొన్న మో 'సువర్త కంకణం, లో ఆ మాట రాశారుగా!”

సుబ్రమణ్యం యిబ్బంది పడ్డాడు.

“అనేకం రాస్తామండీ; అన్నీ సంసారంలో అనుభవానికి వొచ్చినవే అంటారా? అలా అయితే ఎంత రాయగలం గనక! మా సంసారాలనగా ఎంత, వాటి స్కోపనగా ఎంత? ఒక రచనతో అయిపోతాయి. నిజం చెప్పాలంటే నేను మా ఆవిడ గురించి నిజమైన వాక్యం ఒక్కటి రాయలేదండీ, “మా ఆవిడ” అనే పాథత్రని ఎన్నిసార్హు చిత్రించినా-”

“అయితే మో ఆవిడ ఏమో చదువుకోనేలేదంటారా?”

“ఏం చదువులండీ - ఎక్కడో అ(గ్రహారాల్లో పుట్టడం, ఊళ్లో వున్నంతవరకూ చదువుకోడం, పోనీ పెళ్ళయ్యేకయినా కాస్త జ్ఞానం వొచ్చీలా ఏదేనా చదివిడ్దామంటే అవదండీ! ఎన్ని పన్గు, ఎంత బాధ్యత! నా ప్రాణం విసుగెత్తింది గాని దాన్ని కొంచెం కూడా ఎడ్యుకేట్‌ చెయ్యలేకపోయేనండీ. ఇంకా పూర్వకాలపు ఐడియాలూ చేదస్తాలూ పెట్టుక్కూచుంటుంది -”

చెప్పదలచుకోలేని యీ మాటలు చెప్పడానికిష్టంలేని సందర్భంలో చెప్పవలిసే రావడంవల్ల -సానుభూతి బాధని ఎక్కువ చెయ్యడంవల్ల - వినీవినగానే ఒకరు నమ్మే స్వరంలో వొచ్చాయి. అతను నేలకిచూస్తూ విషయం నెమరు వేసుకుంటున్నాడు.

శాస్త్రీ సుశీలాదేవీ ముఖాలు చూసుకున్నారు. వారి నేత్రాలు మాత్రం నిశ్శబ్దంగా నవ్వుకుని ఏమో భాషించుకున్నవి.

“అంచేత మాలాంటి పెద్దల దగ్గరికి ఆ ఆత లేని ఆకారాన్ని తీసుకొని రావడానికి సిగ్గుచేస్తుంది.

సరదాగా కాలక్షేపం చెయ్యడానికి నాకదృష్టం లేదు - ” అని ముగించాడు సుబ్రమణ్యం.

“నువ్వు స్వయంసిద్ధ్ద చదవలేదుటోయ్‌?” అన్నాడు శాస్తి చిరునవ్వుతో.

“స్వయంసిద్ధంటే బెంగాలీ నవలేనాండీ?”

“అదే, తెలుగులోకి ట్రాన్స్‌లేట్‌ అయిందిగా!”

“చదివాను. అదివాక అఆపశ్రుతిగా భావిస్తున్నాన్నేను”

“ఎందుకనేం?”

“ఆ నవల్లో పురుషుడు మందుడయినా స్త్రీ ఆతణ్మి సరిదిద్దగలదని నిరూపించబడింది. అసలు పురుషుడు అందులో వివరించినట్టు ఏదో మందో మాకో పెట్టేస్తే తప్ప మొద్దుబారిపోడు; అలా అయినపక్షంలో (స్త్రీ కాదుగదా జేజెమ్మ అయినా అతణ్ణి బాగుచెయ్యలేదు. మనదేశంలో స్త్రీ పురుషుడి జ్ఞానానికే వొక పరీక్ష పురుషుడు మూర్చుడైతే తనూ ఆ మూర్ధత్వాన్ని పంచుకొని వినాశనానికి ఒదదడి

206 లలల దారితీస్తుంది గాని అభివృద్ధి సున్న! ఆడది మనదేశంలో అంత బలమైన వ్యవస్థ!

మళ్ళీ శాస్త్రీ, సుశీలాదేవీ ముఖమ్తుఖాలు చూసుకున్నారు. .

“తమరు నన్ను క్షమించాలి-!” అన్నాడు సుబ్రమణ్యం సుశీలాదేవిని ఉద్దేశించి.

ఆవిడ చిన్నగా నవ్వింది.

“మరి, 'ముదితల్‌ నేర్వగ రాని విద్యగలదే, ముద్దార నేర్పించినన్‌' అని రాశారు గదుటోయ్‌, మనవాళ్లేనూ?” అన్నాడు శాస్తి,

“రాయడానికేమిటిసార్‌, ఎన్నేనా రాస్తారు; రాసి తృప్తిపడ్డం వొకటి అలవాటయిపోయింది అనాది నుంచీనూ. జీవితంలో పొందలేనివి రచనల్లో చదివీ సినిమాల్లో చూసీ తృప్తి పడుతున్నారు ప్రజానీకం కూడాను!” అని నవ్వాడు సుబ్రమణ్యం.

శాస్త్రి తన పంకించాడు. “చాలా సౌండుగా చెప్పున్నాడు!"అన్నాడు, సుశీలాదేవిని వుద్దేశించి, మృదువైన హేళన ధ్వనిస్తూ,

“నేనెంతవాడిని, చెప్పడానికి! స్త్రీ విద్య మనకి జనాభా కంటె పెద్ద సమస్య! ఇది సాధిస్తే అది సాధించక్కర్లేదని నా నమ్మకం. స్త్రీలని కరెక్టుగా ఎడ్యుకేట్‌ చేస్తే పాప్యులేషన్‌ ప్రాబ్లెమ్‌ వాళ్లే సాల్వు చేసుకుంటారు. ఎడ్యుకేషనంటే ఇక్కడ అక్షరాస్యత కాదు; జ్ఞానం! వాళ్ళలో ఎడ్యుకేషను రానంత

కాలమూ యీ జనాభా సమస్య వాళ్ళకి అర్థమూ కాదు, అర్థంచేసుకోమని మనం అరచినా (ప్రయోజనమూ లేదు! నెహ్రూ అంతటి నాయకుడూ చరి'త్రకారుడూ - ఏ దేశం యొక్కస్థితిగతులేనా ఆ దేశంలోని స్త్రీల లివింగుస్టాండర్లుపై ఆధారపడి వుంటాయన్నారు. మనదేశంలో స్త్రీలకి లివింగూ లేదు, స్టాండర్భు అంతకన్నా లేదు!” అని సుశీలాదేవి వేపు చూశాడు సుబ్రమణ్యం.

“ఆడది మగవాడి జ్ఞానానికే వొక పరీక్ష అన్నారండీ మోరు- మరైతే ఈ పరీక్షలో మోకెన్ని

మార్కులొచ్చే యంటారు?” అందావిడ చిరునవ్వుతో, శ “తమరు నన్ను హేళనచేదామని (ప్రయత్నిస్తున్నారు. విషయం మార్చడానికి నాకభ్యంతరం దు.” “క్షమించండి- అల్లా అయితే అడగను. విప ౪? స నవ్వు తో హీ షయమే కానీండి,” అంది సుళీలాదేవి మళ్ళీ అదే సు ప ; ప ॥ తప్పదను [పి అప్పటికి (గ్రహించాడు; హేళన పడనే పడ్డానని, = “కూన అనుకున్నా న అందరితో బాటుగా నేనూ యిందులో ఫేలయినాను.” అన్నాడు. అందరితోబాటు - అంటే?” అన్నాడు శాస్త్రి “అందరూ, ఆశేష ప్రజానీకం! రోజూ తమ తమ ప్రరుష్టానీక్రం[ క 'శ్తల మూర్ధత్వంతో పోట్లాట మానుక్షున్న “అలా చెప్పుకిందికి నీకు చిన్నతనంగా లేదూ?” “- ఏంచేస్తాం?” నకిలి అందర్గో కలిసిపోకుండా ఏదోఒకటి చేస్తాను గాని అలా ఊరుకోను......” అని పు చూశాడు శాస్త్రి కులాసా కథలు - భరాగో

లాలా 207 వారిద్దరూ మెత్తగా నవ్వుకున్నారు. కన జ్జ అసి

“అయిదేళ్ళ (క్రిందట - ఐ.ఏ.యస్‌. అవగానే నేనిక్కడికే ట్రైయినింగు కొచ్చేను. నేనసలు ఈ సర్వీసుకి రాకూడదనే అనుకున్నాను; మొదట్లో. ఇంగ్లండులో హెడ్డాఫీసు వున్న ఓ మందుల కంపెనీ బొంబాయి బ్రాంచీలో కెమిష్టుగా వుండేవాణ్ణే. మంచి జీతమూ, బంగళా, కారూ, అన్ని ఎమినిటీసూ వుండి జీవితంలో నాకింతకంటె ఏమో అక్కరలేదనిపించింది. అప్పటికి నా వయస్సు యిరవై ఎనిమిది; జీతం ఎనిమిది వందలు.

సడన్‌గా నన్ను (గ్రేడ్‌ “బి”నుంచి (గ్రేడ్‌ “ఎ”కి మారుస్తూ సింగపూర్‌ వేసే మన్నారు. బాంబేలో వున్న మా బాస్‌ యురపియన్‌; వెళితేనే మంచిదన్నాడు. ఇంతలోనే ఐ.ఏ.యస్‌ స్పెషల్‌ రిక్రూట్‌ మెంటు పడింది. వీళ్లు సింగపూర్‌ వెయ్యడమూ, వెళ్లామా మాన్హామా అన్న తర్జన భర్ణనా, చూసుకుని ఏమయితే అయిందని కట్టేను. పరీక్ష రాయడమూ సెలక్షన్‌ రావడమూ అన్నీ తొందరగా జరిగిపోయాయి." దీంట్లో జీతం బాగా తక్కువైనా వెంటనే ఆంధ్రదేశంలో పనిచేసే అవకాశం. దాంట్లో జీతం యెంతైతే యివ్వనీ; శెలవు పెట్టుకుంటే తప్ప దేశం గడ్డ తొక్కడానికే వీల్లేదు. అనుకోకుండా వెయ్యిపన్లుచేసే కన్న అనుకొని వొక్కపని చెయ్యడం నాకు మొదట్నించీ ఒక తృప్తి. ఆ నౌకరీకి రిజ్నేషనీ యిచ్చేశాను. .

“సెలక్షన్‌ అవగానే ఆంధ్రకే ఎలాట్‌ చేసి; నన్ను ట్రెయినింగుకి యీ కలెక్టరేట్‌కే వేశారు. మొదటి రెండు వారాల్లోనే సర్వే (ట్రెయినింగ్‌ కమ్మన్నారు. నాకప్పటికిలంకా “చదువు ఉద్యోగంలో ఉపయోగ పడకపోతే ఎందుకూ?” అన్న తత్వం పోలేదు. కెమిఫ్టీ ఆనర్సు చదివి ఫస్టుక్లాసు తెచ్చుకున్న నాట్నించీ, మందుల కంపెనీ వుద్యోగానికి రిజ్నోషన్‌ యిచ్చే రోజువరకూ సు వుపయోగం క్షుజ్మాంగా వాంటబట్టిన నేను పూర్తిగా కొత్త వాతావరణంలో పడ్డాను ఇక్కడ కెమి[్చ ఎకనామిక్సూ రెండూ వొకటే. నాపని నేను చేసుకుపోయే వాజ్ఞక్కడ స్వతంత్రంగా. ఇక్కడ అలాకాదు నిలువెల్లా అధికారం; ఎంతోమంది జీవితాలు మన చేతుల్లో వుండడం; మనం తప్పుటడుగు వేస్తే ఎవడో బతుకు చెడి బజార్లో పడడం - ఇవీ పరిస్థితులు. నాకు ప్రాణాంతకంగా వుండేది.

“సర్వే ట్రైయినింగుతో (ప్రారంభించిన నేను ఆ సర్వేయర్ని కొంచెం దగ్గిర చేశాననక తప్పదు. దానిక్కారణం ఇదీ అంటూ లేదు. అంత వరకు నేనుండే ప్రపంచానికీ ఆ తరువాత నేనుండే ప్రపంచానికీ వొక వంతెన నిర్మించుకోవాలి; దానికి ఎవడో ఒకడు కావాలి. బాంబే వాదిలి పది రోజులయిందప్పటికి. ఆ సర్వేయరు పేరు శంకరమో ఏదో ఉండాలి. చాలా తెలివైనవాడని చెప్పకతప్పదు. అనుభవాన్ని అణా పైసల్లో సహా వుపయోగించుకొనే మనుషులుంటారనడానికి అతనే సాక్ష్యం. నా మట్టుకు నేను. ఆతని ద్వారా సర్వే సబ్జెక్టు కంటె న్షుళ్మాంగా ప్రజలూ వాళ్ళ మనస్తత్వాలు; ఆఫీసుతో, ఆపీసర్లతో వాళ్ళ అనుబంధాలూ; ఆఫీసర్లూ వాళ్ళ నెదుర్కొనే సమస్యలూ వాటిలోతూ, యీ వివరాలు ఎక్కువ తెలుసుకున్నాను. సర్వేయరుకు పాలనా రంగంలో స్ధానం లేకపోవడంవల్ల అనుకుంటాను; అతని అభిప్రాయాలు అతను పదునుగా చెప్పగలిగాడు; ఇప్పుడు అవి నిష్టాక్షికమైనవనీ నేను (గ్రహించ గలుగుతున్నాను.

“మాది అమలాపురం దగ్గర చిన్న పల్లెటూరు. నీకు తెలుసుగా మామిసెస్‌దీ - అంటే యీవిడదీ-ఆవూరే. వైదిక కుటుంబం మాది; నా పేరే చెబుతుందామాట. మా వంశంలో మా తరం వరకూ, (ఎలాగో ఊరు దాటినా) అమలాపురం దాటి చదువుగాని జ్ఞానంగాని లేవు. బదకడి

208 ాాాాలలలలలలలలలలలలలలలలలలలలలలలలల్లల్తల్త్త్త్లూ కట్టుకుపోయినంత ఆస్తి వున్నా చదువులేకపోవడం నాకు నచ్చక మావాళ్లంతా దెబ్బలాడినా కాలేజీకి, యూనివర్సిటీకి, వెళ్లగలిగాను గానీ మా పెళ్లి మాత్రం అంతకమునుపే అయిపోయింది. స్టూడెంటుగా నాకున్న కాన్సెంట్రేషన్‌ నీకు తెలుసుగా, పెళ్ళీ పెళ్ళామూ, తల్లీ తండ్రీ- ఏ బంధమూ వుందన్న సంగతే మరిచిపోయి ఆనర్సు ఫస్టుక్సాసు సాధించాను. రిజల్టువచ్చింది. వేసంగిలో మాకొబ్బరి తోటల్లో జీవితంలో మొదటిసారిగా సుఖవంతమైన గాలి పీలుస్తున్నాం. సరదాగా పెట్టిన అప్టికేషనుకి బొంబాయి ఇంటర్వ్యూకి రమ్మని అక్కడే ఆర్డర్సు యిచ్చేరు. కొన్నాళ్ళు కొత్తమూలాన్ని; కొన్నాళ్ళు ఇంట్లో చికాకులు మూలాన్ని; మా మిసెస్‌ని బాంబే తీసుకెళ్ళలేదు. ఇంతట్టోకే నన్ను ఒక టెక్నికల్‌ ట్రెయినింగ్‌ పొందడానికి స్విట్టర్లండు వెళ్ళమన్నారు, కంపెనీ వాళ్లు మూడు సంవత్సరాలు విదేశాల్లోనే గడిపాను; ట్రయినింగు ఏణ్ఞర్హమూ, లండన్‌లో ష్యాక్టరీలో ఏణ్హర్హమూనూ, దాంతో నాకు ప్రోస్పరిటి తప్ప లైఫ్‌ లేకుండా పోయింది. విసుగుపుట్టేది; ఎప్పటికప్పుడేను. ఇల్టులేదు; ఇల్లాలు లేదు. ఆతి స్వల్పమైన పరిచయం నామిసెస్‌తో నాకు. అయినా వొక ప్రిన్సిపుల్‌ ఏర్పడి పోయింది. ఆ ్రిన్సిపులతో కట్టుకున్న మనిషిని నేను యించుమించు మరిచిపోయేను. అతికష్టం మోద మొహం జ్ఞాపకమొచ్చేది, వూహించుకుంటే. ఈ స్థితి నాకు భయంకరంగా కనిపించింది. నా ప్రోస్పరిటి, నా సుఖం నా భార్య పంచుకోక పోయినప్పుడు నేనభివృద్ది చెందేం లాభమని బాధపడ్డాను ఏదో మడతవేసి బాంబేకి తిరిగొచ్చేను; కాపరం పెట్టుకోవాలని. లేకపోతే మరో ఆర్నెల్లలో పిచ్చి ఎత్తేది కాబోలు నాకు. “సరే జాయిన్‌ అయిన ఎనిమిది నెలల్లో ట్రెయినింగ్‌ అయింది. ఎక్కడో సబ్‌కలెక్టరుగా పోస్టింగు యిస్తారన్న మాట; ఇంతట్టో వొచ్చిందొక రిపబ్లిక్‌ డే. ముందుగా రెవిన్యూ స్పోర్టూ అవీ అయ్యాయి, ఆవేళ (ప్రెయిజ్‌ డిస్ట్రిబ్యూషన్‌ చెయ్యాలి. ఆసలీ వ్యవహారం అంతా కలెక్టరే స్వయంగా చూసుకునే వాడు. నారాయణన్‌ అని ఒక ఐ.సి.యస్‌. అప్పుడిక్కడ కలెక్టరు. ఏదో యాక్సిడెంటులో 'మెడ్రాసులో వాళ్ళ కుర్రాడు ఇన్వాల్వు అయితేనూ సమయానికి వెళ్ళిపోయేడు. ఫార్మాలిటీస్‌- అదే ఫ్లాగ్‌ హోయిస్టింగూ అవీ, నన్ను చెయ్యమన్నారు. ఉదయం అయిపోయింది, అదంతా. మధ్యాన్నం 'ప్రైయిజ్‌ డిస్ట్రిబ్యూషన్‌ ఉంది. ముందుగా ఒక హుజూర్‌ హెడ్గుమాస్తా వచ్చి మా మిసెస్‌ ప్రెయిజ్‌ డిస్టైబ్యూషన్‌ చెయ్యాలన్నాడు. నేను వీలుండదు. పొమ్మని పంపేశాను. మరో గంటకి సర్వేయరు శంకరమ్‌ వొచ్చి చిన్న వుపన్యాసం లాంటిదియిచ్చి, ఎలాగైనా అవిణ్ణి వొప్పించాలన్నాడు. ఆర్‌.డి.ఓ. గారు. పి.ఏ.గారు; ఎందరున్నా తమ సాటిరాదండీ అన్నాడు. ఐ.ఏయన్‌. ఆఫీసరు సతీమణితో సహా ఊళ్ళో వున్నప్పుడు యిటువంటివి యింకొపొరు చెయ్యించడానికి భయపడతారన్నాడు. "అభ్యంతరం లేకపోతే ఆవిడతో తనే మాట్లాడి ఎలాగో ఒకలాగ ఆవిడ్ని వొప్పిస్తానంటాడు. ణు నేను యిరుకులో పడ్డాను. (ప్రపంచంలో ఏ ఉన్నతికైనా నాకు అర్హతవుంది; లేకపోయినా నేను శ్రమపడి సంసాదించుకోగలనవి. కాని మా మిసెస్‌ని గురించి మాత్రం- ఎవరితోనూ చెప్పడానికి వీల్లేని వ్యవహారం. ఆనర్సు చదవడానికీ ఉద్యోగం చెయ్యడానికి టెక్టికల్‌ ట్రెయినింగ్‌ పొందిడానికీ నేను ఆమె నుంచి చాలోదూరం వెళ్లాను. యీ దూరం మా యిద్దరిమధ్యా ఏర్పడిన దూరంలో వెయ్యోవంతయినా లేదని చాలా ఆలస్యంగా తెలుసుకున్నాను. నేను పైకి పైపైకి యింకా మాదికి వెళ్తూవుంటే ఆవిడ అట్టడుగున బయర్డేరిన చోటే వుండిపోయింది. నాలో ప్రవహించే ఆలోచన్నూ నావిజ్ఞాన స్థాయీ అర్ధమయ్యే యోగ్యత ఆమెకు లేనేలేదు. నా గురించి ఆవిడ అభిప్రాయమల్లా కులాసా కథలు - భరాగో

న గౌరవించ వలపిన వాక మనిషి. నా మాటలు ఆవిడకి అర్హమవడం అటుంచి ఆవిడ సంభాషణ విని నేనెంతో సిగ్గుపడేవాణ్ణి. “మా చిన్నన్నయ్య పెళ్ళాం నాగరం చేయించుకుందండోయ్‌” అనో 'ఎంత వెధవాడపడువైనా విశ్చనాథ శాస్త్రులు గారమ్మాయి వరస బావులేస్మండి-” అనో వుండేది ధోరణి. వైదికాచారాలూ, సంప్రదాయాలు సరేసరి. అసిస్టెంటు కలెక్టరుగా (ట్రెయినింగుకి రావడమే విడిగా కాపరం సొంతంగా పెట్టడం. ఏం తెచ్చుకుందో తెలుసా? చిన్న మహలక్ష్మితొట్టె, పసుపూ, కుంకము; ఆధ్యాత్మ రామాయణ కీర్తన్లూ. నాకు ముళ్లు గుచ్చుకున్నట్టుగా వుండీది. కలెక్టరు సతీమణి కలెక్టరుకు తగినట్టుగా ఉండాలని జనంకోరడం సహజం. ఏంచేద్దామనుకున్నా నాకే తలములిగి తాటి ప్రమాణమంత పని. యీ విషయాలు ఎవరికి చెప్పకపూర్వమే, ఏం చెయ్యక పూర్వమే పరీక్షా సమయం వొస్తుందని అనుకోలేదు. గడిచిపోయిన దండుగైపోయిన యిన్ని సంవత్సరాలూ గుర్తుకొచ్చి ఏడ్చుకున్నాను.

ఏదో వొకటి చెప్పి పంపాలి శంకరంగారికి. ఆయన కదల్డం లేదు. ఇక్కడ మొదటిసారిగా కాన్స్ఫిడెన్సులోకి తీసుకున్న వ్యక్తి అవడంవల్ల గాబోలు, అతనితో అబద్ధం చెప్పడానికి ప్రాణం వొప్పలేదు. మా ఆవిడ ఆ గౌరవానికి తగదు; ఇలాటి సంగతి అని చెప్పేసరికి అతను ఇంచుమించు ఏడ్టినంత పని చేసేడు. ఆనాడు అతనన్న మాటలుగాని చేసిన చేష్టలుగాని నేను ఎప్పటికీ ఎవరితోనూ చెప్పలేను; మరిచిపోలేను.

ఫలితం యేమిటీ? సామం భేదం దండం మూడు వుపాయాలతోటీ యిరవై నాలుగునెల్టు కేసి వో క్రొత్త మనిషిని సృష్టించేను. అందుకోసం ఆవిణ్ణి ఎవరితోనూ చెప్పుకోకూడని ఆగౌరవం

శాను; ఎవరికీ యివ్వని మర్యాద యిచ్చేను; ఎక్కడా చూపని హైన్యం చూపేను; వివిధ సందర్భాల్లో, అదంతా నిజం కోసం నటన- ఎదురుగుండా మనిషుంది (ప్రశ్నించిచూడు. ఆవిడ అది వార్త జన్మం అంటుంది తప్ప నాలుగేళ్ల (క్రితం జరిగినవిషయమని వొప్పుకోదు. ఇప్పుడు-సంస్కృతం: ఆమాత్రం యీమా(త్రం కావ్యం అర్హమైపోతుంది తెలుగులో విసుగులేకుండా వేదిక మొద గంటకి తక్కువలేకుండా మాట్టాడగలదు; ఎవరేనా యింగ్లీషులో మాట్లాడితే తడుముకోకుండా కరెక్టుగా సమాధానం చెబుతుంది.

శాస్త్రి సిగరెట్టు తీసి వెలిగించాడు.

సుబ్రమణ్యం నదిలో స్నానం చేస్తున్నట్టు కొట్టుకుపోతునట్టు ఆనందంలో ఆశ్చర్యంలో సం(్రమంలో సందేహంలో మునుగుతున్నాడు. అతని నోట మాట రాలేదు. ఆప్రయత్నంగా సుశీలా దేవి వేపు చూశాడు. కుర్చీని చిద్విలాసంగా కాళ్లతో వెనక్కీ ముందుకీ వూపుతోందామె,

“ఎవరో అదృష్టవంతులకి గాని మా లాంటి వాళ్ల కివన్నీ ఎక్కడ సాధ్యమండీ? ఏదో యిలా వెళ్లవలసిందే-”

రెండుసార్లే పీల్చిన సిగరెట్టు ఆర్పేశాడు, శాస్త్రి; కోప సూచకంగా.'చాతకాకపోతే నరి; అంటూ.

సుబ్రమణ్యం మాట్టాడలేదు.

“మాలాంటి వాళ్లూ మీలాంటి వాళ్లూ అని ఎక్కడా లేదు మిష్టర్‌ సుబ్రమణ్యం; ఆంతా వొకటే. కాకపోతే పరిసరాల్ని బట్టి కొంచెం తేడా కొంత కాలం రావచ్చు. బుద్ధి తెలిసి, గట్టిగా ప్రయత్నం చేస్తేనేగాని ఆనర్సులో క్లాసు రాదని తెలిశాక కూడా చదవకపోవడమేం?”

సుబ్రమణ్యం మాటాడలేకపోయాడు. ఒపకడి

220 లాలా

“-అదీ అదృష్టమేనా? మన చేతుల్లో వున్నది పాడుచేసుకుని ఆనక అదృష్టం లేదని అనెయ్యడం మనిషి తెలివి తక్కువకి నిదర్శనం-పోనీ చూదాం; నీవయస్సెంత?”

“ముఫ్పయిరెండు.”

“మో ఆవిడ వయస్సు పాతిక దాటి వుంటాయి. ముఫ్పయేళ్ళకే ట్రమయి పోయిందనుకుంటు న్నావా? యింకా డెబ్బయ్యేళ్లున్నాయి. మొదలు పెట్టి చూడు; ఎందుకు చెయ్యలేరో నేను చూస్తాను. రెండేళ్ళలో నువ్వనుకున్న పని కాకపోతే నేనెక్కడుంటే అక్కడికిరా. నష్టానికి పరిహారం నేనిస్తాను! యివ్వకపోతే ఫలానా శాస్త్రి వల్ల యింత నష్టపోయానని అనుకుందువు గాని!

“ఎంత మాటండి!”

“నువ్వు స్వయంసిద్ద అపశ్రుతి అన్నావే; అదీ “ఎంత మాట” - అనుకో వలసిన మాట! నీ కావ్యాలూ గేయాలూ సంగీతం ఆమె బోధ పర్చుకో లేదనే నువ్వంత భాధ పడిపోయి ఈ జన్మకింతే అని మొగం వేలేస్తే నీకన్న పెద్ద పన్ఫు చేసే వాళ్లు ఏమయిపోవాలి! ఒక దేశనాయకుడు తన భార్యకీ

తనకీ అగాధమంత రడ్తం వుందనీ తన కాటంకం వస్తోందనీ తెలుసుకుని ఆవిణ్మి ఎలా మార్చాడో చదవలేదా? ఇందులో నువ్వు నిరుత్సాహ పడవలసిన దానికంటె ధైర్యంగా చెయ్యవలసిందే ఎక్కువుంది. నువ్వే అన్నావుగా. జనాభా సమస్య కంటె స్రీ విద్య సమస్యే క్లిష్ట మైందనీ, దానికంటె ముందు ఇది విడగాట్రే దాని జోలికే పోనక్కర్లేదని - నాకు చాలా ఆనందంగా వుంది. కాని గవర్నమెంటు కాదు యీ సమస్యల్ని పరిష్కరించగలిగేది, మారే. ఎన్ని యాక్టులు చేసినా నీ భార్య చదువుకోదు; నువ్వు శిక్షణలో వుంచుతే వెంటనే చదువుతుంది. - అందుకని - ప్రారంభం చెయ్యి. త్వరగా!”

“ఇహ ఆపు చెయ్యండి, ఆయన బోరవుతున్నారేమోనూ. మారు నమ్మకంతో చేసిన పనిగనక మోకా వుత్నాహమూ వుత్కర్జానూ. వాళ్ల పరిస్టితులేమిటో వాళ్లేమిటో? పాపం యిద్దరో ముగ్గురో పిల్లలు గాబోలావిడకి. పదిగంటలకి వంటవండడమే కష్టం. యీన ఆఫీసుకి లేటుగా వస్తే మారే సంజాయిషీ అడుగుతారు. మరీ బలవంతం చెయ్యకండాయన్ని- ఏం చేసుకోవాలో ఆయనకి మాత్రం తెలీదూ?” అంది సుశీలా దేవి ముగింపుగా.

సుబ్రమణ్యం లేచాడు.

“వెళ్ళాస్తానండీ, నమస్కారం.”

అతని కంటికి ఆ భార్యా భర్తలిద్దరూ తనకి ప్రత్యేకం జ్ఞానోపదేశం చేసేటందుకు విజ్ఞాన

తేజస్సుతో వెలిగిపోతూ వల్శిన ఆది దంపతుల్లా కనబడ్డారు. వందనాలర్పించడానిక్కూడా తీరిక లేనట్టు అతని హృదయం దేనికో తొందర పడసాగింది. “అరె, అప్పుడే వెళ్తున్నావా?” “కొంపదీసి యివాళ్దినుంచే మొదలు వెడతావా, ట్యూషన్‌?” “మరేనండి. ఎందుకంటే మంచిపని ఏదైనా తలపెడితే వెంటనే 'మొదలెట్టెయ్యాలట.” “ఎవరా అన్నది?” “రావ ణబ్ర హ్మ శెలవు” ల్‌ (“ ఆంధప్రదేశ్‌ ” మానవ్యతిక : ఆగన్హు 61 ) (1960లో నా దగ్గిరకి ట్రెయినింగ్‌ కొచ్చిన ఐ.ఏ.ఎస్‌. స్పెషల్‌ రిక్రూటీ కీ;ే॥ రాణీ మహదేవ శాస్త్రి జ్ఞాపకార్థం) కులాసా కథలు - భరాగో

35. అప్‌ అండ్‌ డవున్‌ “మూడు సాల్టెచ్చేరు మరీ మధ్య హెడ్డాఫీసుకి” అని పలకరించాడు అతను.

“సారీ. మరెవరో నేను గుర్తుపట్టలేదు.”

“నా పేరు బాబూరావు. మన కంపెనీ హెడ్డాఫీసులో స్టోర్స్‌ సెక్షన్‌లో పనిచేస్తున్నాను.”

“కంట్రోలర్‌ ఆఫ్‌ స్టోర్సులో బాబూరావు గారు మారేనా? అయ్యో!” నెత్తి బాదుకున్నాడు ఆగంతకుడు.

“ఇందులో మోరు నెత్తి బాదుకోవలసిందేంటో అర్ధంకాలేదు. " అన్నాడు బాబూరావు.

“అబ్బే, మరేం లేదు. నా మొద ఈ మాత్రం సానుభూతి వున్న మాలాంటి వాళ్ళు ఏ స్టోర్సులోనో కాక ఎస్టాబ్లిష్‌మెంట్‌లో ఉండకూడదా అని-”

“మోరు ఎస్టాబ్లిష్‌మెంట్‌ సూపరింట్‌ సింహాచలం గారి దగ్గిర కూర్చుని ఏదో చెప్పుకుంటూ వుండటం చూశాను. ఏదైనా (ట్రాన్స్‌ఫర్‌ కోసమా, మా ప్రయత్నం?”

“అవునండీ. మా ఆవిడ ఆరోగ్యం ఈ మధ్య బాగా దెబ్బతిన్నది. పూర్వ జన్మకృతం పాపం వ్యాధి రూపేణ పీడితా అన్నట్టుగా దొరికిపోయాం.”

“ఎస్టాబ్లిష్‌మెంట్‌ క్షర్కు జగన్నాధం చెప్పాడు, మోరు రాజోలులో పనిచేస్తున్నారనీ, కాకినాడ గానీ రాజమండ్రి గానీ వెయ్యమని అడుగుతూ సింహాచలం గారి చుట్టూ తిరుగుతున్నారని!”

“సంసారం గుట్టు రోగం రట్టూ అన్నారు. కాని నా విషయంలో అది తారుమారైంది. నా సంసారం సంగతి అందరికీ తెలిసిపోయింది గోని మా ఆవిడ రోగం సంగతి ఎవరూ అర్థం చేసుకోలేని గుట్టుగా వుండిపోయింది.”

“సింహాచలం గారితో చెప్పుకోలేకపోయారా?”

“ఎందుకు చెప్పుకోలేదూ? పుట్టిన వాళ్ళు ముగ్గురూ మగపిల్లలై పోయారు, ఆడపిల్ల పుట్టనే లేదని మా ఆవిడకి మతిసరిగ్గా వుండటం లేదు. కాకినాడలో అయితే వాళ్ళ అమ్మ నాన్నా ఉన్నారు. రాజమండ్రిలో అయితే మా అమ్మా, నాన్నా వున్నారు. ఈ రెండూళ్ళలో ఎక్కడసినా నా డ్యూటీ గొడవలో నేనుండిపోయినప్పుడు ఏ (ప్రమాదం జరక్కుండా వాళ్ళు చూసుకుంటారని కూడా చెప్పేను. ఎన్నిసార్లడిగినా వీలుపడ్డం. లేదంటాడే గాని వ్యవహారం ఇదీ అని ఓ కొలిక్కిరాడు పోని ఏమైనా కతికేరకమా అంటే అగ్నిహోత్రం లాంటి వాడయ్యెను!”

“ఆ మాట నిజమే. మరి మిమ్మల్ని కాకినాడ వేస్తే మా బదులు వాళ్ళ అల్ఫుణ్మి రాజోలు వెయ్యాలి. పోనీ మిమ్మల్ని రాజమండ్రి వయ్యాలంటే సాక్షాత్తూ వాళ్ల అబ్బాయినే రాజోలు పంపాలి. చూస్తూ చూస్తూ ఎలా రాస్తాడు అలాంటి 'ప్రపోజలు?”

“ఈ జన్మకింతే. మతి[భ్రమలో మా ఆవిడ ఏ అఘాయిత్యమో చెయ్యడం, నేనూ నా పిల్లలూ దిక్కులేని వాళ్లు అవడం ఇదే రాసి పెట్టుంది గాబోలు నాకు!”

“పోనీ మరొకసారి మన జనరల్‌ మేనేజర్‌ తిరుపతిరావు గార్ని కలవకూడదూ?”

211

కడై లతల

“ఇంత చిన్న విషయానికి అంత ెద్దవార్ని ఎందుకు కలవాలి? ఒకవేళ ఆయనతో మొరెట్టుకుంటే ఆయన నా మోద జాలిపడి నాకు కాకినాడో రాజమండ్రో వేసినా అమ్మ పీనుగా, అని ఈయన నామిద కక్ష పెట్టుకోడా?”

“ఏమో! చిన్నపామునైనా పెద్ద కర్రతో కొట్టాలని మాలాంటి పెద్దలే అంటారు మరి, నేను మోలాగ బ్రాంచి మేనేజర్ని కూడా కాదు, చిన్న వుద్యోగిని”

“దానికేం వుంది లెండి! ముఖే ముఖే సరస్వతి - అన్నారు. మోకు తోచిందేదో మోరు చెప్పేరు. ఇన్నిసార్హు ఇంతదూరం రానే వచ్చాను. ఆయన్ని కూడా కలిసే వెళ్తాను. చచ్చే వాడికి సముద్రం మోకాలిలోతుట. ఇంతకీ నా తిరుగు ప్రయాణం రేపు రాత్రికే. ఇవ్వాళ 'గాతమి'కి టికెట్‌ దొరకలేదు! రేపు ఉదయం ఆయన్ని కలుస్తాను.!”

ళం నక ల

“అమ్మయ్య, దొరికారు కదండి. మాకోసం ఆరగంట నుండి ప్లాట్‌ఫారం అంతా గాలిస్తున్నాను.”

“మారు-మారు బాబూరావు గారు కదు? సారీ. చప్పున గుర్తురాలేదు. నిన్న కలిపేంగానీ, రాత్రి పొద్దప్పుడుకదా... ?”

“సర్లెండి. జి.ఎమ్‌. గార్ని మీరు ఉదయం కలిశారు గానీ ఆయన జౌనో కాదో ఒక మాట చెప్పేవరకయినా ఉండకుండా పారిపోయైచ్చారట! ఆయన ఒకటే చెప్పడం, నవ్వడం. ఇదుగో మో ట్రాన్స్‌ఫర్‌ అర్హర్‌. డిశ్చాచ్‌ గుమస్తా పోస్టులో వేస్తానంటుంటే, కాదు, నేనిస్తానని చెప్పే తీస్కొచ్చాను. మారు ఈ బండి కెళ్తానని చెప్పారుగా!”

“ఏమిటీ! ట్రాన్స్‌ఫర్‌ ఆర్జరే? నాకే? జి.ఎమ్‌ గారు నామాద దయతల్చేరా? థాంక్యూ సార్‌! థాంక్యూ, బాబూరావు గారు! ఇంతకీ రాజమం'డ్రేశారా కాకినాడా?”

“ఇక్కడా కా దక్కడా కాదు. రాజానగరం వేశారు. మోరు మో ఫామిలీని రాజమండ్రిలో నన్నా వుంచొచ్చు. కాకినాడ్డోనైనా వుంచొచ్చు. డ్యూటీ మాత్రం అప్‌ అండ్‌ డౌన్‌ చేస్తారు.”

“ఓ! రాజానగరం రెంటికీ సెంటరే. పర్వాలేదు. ఎలాగో అవస్త పడతాను.”

“ఎటొచ్చీ రాజానగరంలో (ప్రస్తుతం ట్రయినింగ్‌ అవుతున్న మురళి అనే అబ్బాయిని మాత్రం ప్రస్తుతం ఉన్న బ్రాంచ్‌ మేనేజర్‌ రమణయ్య గారి లాగా అల్లరిపెట్టడూడదు. ఆతన్ని తీర్చిదిద్ది ఏడాదిలోగా కన్‌ఫర్మ్‌ చేయించాలన్న సంగతి గుర్తెట్టుకోవాలి.”

“అదేమిటి, ఆ కండిషను?”

“కండిషను కాదు, ఏర్పాటు. అంతే.”

“అదే, ఎందుకట?”

మురళి ఎవరో కాదు, జి.ఎమ్‌. తిరుపతిరావు గారికి కాబోయే అల్లుడు! అందుకు!! అతని

“అహా! ఎంతైనా తిరుపతి తిరుపతే: సింహాచలం సింహాచలమే కదండి!” తు

“ఆంధ్రభూమి” డెయిలీ : 22.12.92) కులాసా కథలు - భరాగో

36. పరోపకారి పరాంకుశం

క క్కడి దాకా?”

కిటికీ పక్కన కూర్చున్నానేమో; ఎవరెవరు ఆ కంపార్టుమెంట్లో ఎక్కుతున్నారో, ఎవరెవరు దిగుతున్నారో పట్టించుకోడం లేదు. కాని, మోచేత్తో పొడిచి మొహమాటం లేకుండా అడిగిన ఆ మనిపిని పట్టించుకోకుండా ఎలాగ!

“నువ్వా, పరాంకుశం!” అన్నాను.

“ఆ నేనే! గుర్తు పడతావో, లేదో అని టెస్ట్‌ చేశాను!” అన్నాడు పరాంకుశం.

“ఎక్కడి దాకా? హైదరాబాదేనా?” అని అడిగాను.

“ఇది బావుంది. ముందు అడిగింది నేను!” అన్నాడు నవ్వుతూ,

“హైదరాబాదు కనే టిక్కెట్టు కొనుక్కున్నాను. ఈ బెర్లు నాకు రిజర్వైంది కూడాను. కాని అర్ధరాత్రీ అపరాత్రీ అని వెనకాడకుండా బెజవాడలో దిగిపోవలసొస్తోంది. నువ్వుగాని హైదరాబాదుకి టిక్కెట్‌ కొనుక్కుని బెర్తు రిజర్వేషన్‌ చేయించుకోకపోతే నా టిక్కెట్‌ మీద నువ్వు హైదరాబాదు వెళ్ళిపోవచ్చు. నీ టిక్కెట్‌ నేను తసుకుని రాత్రి బెజవాడలో దిగిపోయి ట్రేక్‌ జర్నీ రాయించుకుని శేపు ప్రయాణం కొనసాగించగలను.”

“థాంక్యూ! నన్ను గుర్తుపెట్టుకోడమే కాకుండా, నాకు అడక్కుండానే ఒక ఉపకారం చేయడానికి

“ఇందులో ఉపకారం ఏమీ లేదు. ఈ కంపార్టుమెంట్‌లో రాజమండ్రికి కోటా లేదని నాకు తెలుసు. నువ్విక్కడ ఎక్కావు గనక టికెట్‌ ఇన్‌స్పెక్టర్‌ని మంచి చేసుకుని ప్రయాణం చెయ్యవలసిందే. నా పరిస్థితులవల్ల నేను బెజవాడలో దిగిపోవడం తప్పనిసరైంది కనక నీకు నా టిక్కెట్‌ ఇచ్చేసి, కనీసం నువ్వయినా ఇబ్బంది పడకుండా ప్రయాణం చేసేట్టు చూడగల్ను. బెజవాడలో దిగిపోతున్నం దుకు నాకు దండుగాతున్న బెర్త్‌ ఛార్జీ పాతిక రూపాయలూ ఎలాగా నువ్విచ్చేస్తావు.

పరాంకుళం నవ్వేడు. అందులో సుఖంగా ప్రయాణం చేస్తున్నందుకు తృప్తే ఉందో, నేనలా నిర్మొహమాటంగా చెప్పేసినందుకు హేళన ఉందో నాకు తెలియలేదు.

“ఇంతకీ నువ్వు బెజవాడలో తప్పనిసరిగా దిగిపోవలసిన ఆ పరిస్థితేమిటో చెప్పావు కాదు.”

చెప్పాను:

నేను విశాఖపట్నంలో పని చేస్తున్నది ఒక (ప్రయివేట్‌ కంపెనీలో, "హైదరాబాదులో మా అమ్మాయీ, అల్లుడూ; వాళ్ళు ఈ మధ్యనే కట్టుకున్న ఇంట్లో ఎల్టుండి గృహప్రవేశం చేస్తారని, ఆరోజున నేనక్కడ ఉండాలని పదిరోజుల కిందట ఉత్తరం వచ్చింది వెంటనే నాలుగు రోజులకి సెలవు కాగితం రాసి (గ్రాంటు చేయించుకుని, టిక్కెట్‌ రిజర్వేషన్‌ చేయించుకున్నాను. ఇవాళ ఈ శైలుకోసం స్టేషన్‌ కొస్తే ప్లాట్‌ఫారం మీద మా కంపెనీ మేనేజింగ్‌ డైరక్టరుగారు నన్ను పలకరించారు.

213

ల నని ఆయన ఏదో అర్జెంటు పనిమీద హైదరాబాదు వెళ్తున్నారుట. రేపు ఫ్లయిట్‌లో వెళ్ళడానికి టైమ్‌ ఉందిట గాని, బెజవాడలో ఒక అర్దెంట్‌ లెటర్‌ ఇవ్వవలసింది ఉందిట. అందుచేత ఈ రాత్రికి బెజవాడలో దిగి, రేపు ఉదయం ఆ పని పూర్తి చేసుకుని రేపు ఫ్లయిట్‌లోనే హైదరాబాదు వెళ్తున్నారట. ఈ సమాచారం అంతా చెప్పి - “అవునూ; మీ వాళ్ళింట్లో గృహప్రవేశం ఎప్పుడూ?” అని అడిగారు.

“ఎల్లుండండి” అన్నాను.

“అయితే, నా బదులు మీరే బెజవాడలో ఈ రాత్రి దిగిపోయి ఈ లెటర్‌ అక్కడ రేపు ఇచ్చేసి, రేపు మరో టట్రెయిన్‌లో హైదరాబాదు వచ్చేగలరేమో చూడండి?” అన్నారాయన.

నేను కొంచెం తటపటాయిస్తూ ఉంటే, ఆయనే అన్నారు-“అలా అర్ధరాత్రిపూట దిగడం, రేపు ఈ కవరు ఇవ్వడానికి బెజవాడలో తిరగడం, మళ్లీ హైదరాబాదు రైలు పట్టుకోవడం - ఇవన్నీ మీకు శ్రమ అవుతాయని నాకు తెలుసు. అయితే; మీరు అలా (శ్రమ పడడానికి సిద్దం అయిలే నాకు ఆ (శ్రమంతా తగ్గించినందుకు, ముఖ్యంగా ఆ ట్రెమంతా మిగిళ్చినందుకు (ప్రతిఫలంగా ఈ ట్రిప్పు మొత్తం ఆఫీషియల్‌ చేసేస్తాను.”

అలాగ స్వామికార్యం, స్వకార్యం కలిసొస్తున్నాయి కదా అనీ, అర్జికమైన ఊరడింపుతో బాటు ఎమ్‌.డి.గారి అభిమానానికి పాత్రత కూడా లభిస్తోందనీ- బెజవాడలో దిగి ఆయన చెప్పిన పని చేయడానికి సిద్దపడి ఆ కవరు పుచ్చుకున్నాను.

“నేను హైదరాబాదు వెళ్ళడం లేదు. బెజవాడలో దిగిపోతున్నాను. అందుచేత నీ టిక్కెట్‌నా కవసరం లేదు.” అన్నాడు పరాంకుశం.

“బెజవాడలో నువ్వూ దిగిపోతున్నావా...? సరే, నువ్వు ఈ రాత్రికి ఎక్కడ దిగుతావు? అదే, ఏదైనా లాడ్డ్‌లో రూం తీసుకుంటావా?” అని అడిగాను.

“నాకేం కర్మ? హాయిగా మా ఇంటికి పోతాను. అన్నట్టు నీకు చెప్పనే లేదు కదూ! నాకు బెజవాడ టట్రాన్స్‌ఫరై రెండేళ్ళయింది.

“సరి! చెప్పావే కాదు!” అన్నాను.

“న న్నేమైనా చెప్పనిస్తే కదా నువ్వసలు? వెధవది, ఒక కవరు పట్టుకెళ్ళి అదేదో ఆఫీస్తుల్రో ఇచ్చే మెసింజరు పని నెత్తిమీద వేసుకునీ బోలెడు కథ చెప్పావు.”

“సారీ, పరాంకుశం! నా సంగతి నీకు తెలుసుగా, ఎవరికి ఏం చెప్పినా పూర్తిగా బోధపడాలన్న దృష్టితో అన్ని వివరాలతో సహా చెప్పడం నా కలవాటు. ఇంతకీ నేను బెజవాడలో దిగి-”

నా ఆలోచన మరేం లేదు. బెజవాడ చేరేసరికి రాత్రి పదకొండు దాటుతుంది. ఆ వేళప్పుడు గదులు ఖాళీగా ఉండే లాడ్జీలు దొరక్కపోవు గాని, రిక్షా ఎక్కి పేట పేటా చక్కబెడుతూ ఓ గంటయినా తిరగవలసి రావచ్చు. పరాంకుశం వెళ్ళేది సాక్షాత్తూ వాళ్ళ ఇంటికే గనక అతనితో బాటే వెళ్ళిపోయి వాళ్ళింట్లో ఏ వరండామీదనో కళ్ళు మూసుకుంటే ఇట్టే తెల్దారిపోతుంది. పొద్దుటే లేచి ఎనిమిది, తొమ్మిది గంటల మధ్య ఆ కవరు ఇవ్వాల్సినచోట ఇచ్చేస్తే పనైపోతుంది. నా అదృష్టం బావుండి కోణార్క ఒక గంట గొని లేటయిందా” రేపు సాయంకొలంలోగానే హైదరాబాదు చేరిపోగలను. ఈమాత్రం దానికి బెజవాడలో లాడ్జీలు వెతికి గది అద్దెకి తీసుకోవడం ఎందుకూ?

ఇదంతా కనిపెట్టేసిన వాడిలా-"ఆ కవరేదో నాకిచ్చెయ్యి! నీకు బదులు నేనే ఆ ఆఫీసులో భులాపా కడలు - చరాగో

215 ఇచ్చేస్తాను. ఈమాత్రం పనికోసం నువ్వు రిజర్వేషన్‌ పక్కాగా ఉన్న టిక్కెట్టు మీద బ్రేక్‌ జర్నీ రాయించుకుని రేపు మరో ట్రెయిన్‌ పట్టుకోడం ఎందుకు?నా కెలాగా పరోపకారి పరాంకుశం అని బిరుదు ఇచ్చావు కదా!” అన్నాడు పరాంకుశం.

పరాంకుళం చెప్పినట్టు చేస్తే అది స్వామి ద్రోహ చర్య కిందకి వస్తుంది. కాని, ఇందులో నా స్వామి- అనగా మా మేనేజింగు డైరక్టర్‌గారు నష్టపోయేది మాత్రం ఏముంది? ఆయన ధ్యేయమల్లా ఆ కవరు బెజవాడలో ఆ ఆఫీసుకి చేరడం. అంతే! పైగా పరాంకుశం బెజవాడలో స్టానికుడు. ఆ కవరు ఆ ఆఫీసులో ఇచ్చేయడం అతనికి కొంచెం కష్టమే అయినా, అది అతనికి నా అంత కష్టం కాదు. అదంతా అలా ఉంచి, వేళగాని వేళప్పుడు నన్ను తన ఇంటికి తీసుకెళ్ళడం, నాకోసం కొద్దో గొప్పో ఏర్పాట్లు చెయ్యడం- ఈ కష్టాలు అతనికి ఉండవు.

అందుచేత ఒకటికి రెండుసార్హు జాగ్రత్తలు చెప్పి ఆ కవరూ, ఆ ఆఫీసు వాళ్లు సంతకం చేసి ఇవ్వవలసిన రసీదూ పరాంకుశానికి ఇచ్చేశాను.

ఆస్థి ఆర్టిం ఆం

నాలుగు రోజుల సెలవూ అయిపోగానే నేను మా ఆఫీసులో అడుగు పెట్టగానే పరాంకుశం నాకు పోస్టులో పంపవలసిన రసీదు కోసం డిశ్చాచి గుమస్తా దగ్గర ఉన్న టపా అంతా వెతుకుతున్నాను. ఇంతట్టోకి - “ ఎం.డి.గారు తమర్నోసారి దైచేయమన్నారు సార్‌!” అని కబుర్లు...

ఛేంబర్సులో అడుగు పెట్టగానే - “ఏదీ, రసీదు?” అని నన్ను ఎం.డి. గారు రొకాయించడం ఖాయం. ఏమిటి చెప్పాలా అని ప్రాణం కడబట్టిపోయింది. తెల్లవారి లేవగానే కవరు పట్టుకెళ్ళి అక్కడ ఇచ్చేసి రసీదు సంతకం పెట్టించుకుని ఆ రసీదుని కవరులో పెట్టి నాకు పోస్టు చేశాక గాన్‌ ఇంటికి వెళ్ళనని పరాంకుశం నమ్మకంగా చెప్పాడు. "నా పేరే పరోపకారి పరాంకుశం కదా! దానికే ముప్పు తెచ్చుకుంటానా?” అన్నాడు, మరి టపాలో చూస్తే నాకు పరాంకుశం నుంచే కాదు, ఇంకెక్కణ్మోంచీ కూడా ఒక కవరు మాట అటుంచి కార్డు ముక్క కూడా లేదు. టిక్కెట్‌ డబ్బులు ముదరా వస్తాయి కదా అని కక్కుర్తి పడ్డందుకు ఘోరంగా దెబ్బ తినేశానే అని వ్యథ పట్టుకుంది. పోనీ ఒక రోజు సెలవు పొడిగించి ఇంట్లోనైనా ఉండిపోయాను కాదు, అడ్డంగా దొరికిపోయాను!

చెడు జరుగుతుందని నిర్హారణగా తెలిస్తే అవి వీలైనంత ఆలస్యంగా జరిగేటట్టు చూసుకోమని శాస్ర్తం. అందుచేత కబురు రాగానే చంకలు గుద్దుకుంటూ ఆ ఏర్‌ కండిషన్డ్‌ ఛేంబర్సులోకి దూరిపోకుండా కొంచెంసేపు కాంటీన్‌ లోనూ, అంతకన్నా కొంచెం తక్కువసేపు టాయిలెట్‌ లోనూ గడిపి, ఒక్క నిమిషం సీట్‌లో కూర్చుని మొహంమీద రుమాలు నడుపుకుంటున్నాను. అంతే, ఎం.డి.గొరు జంయ్యిమని స్వయంగా ఛెంబర్సులోంచి ఇవతలి కొచ్చేశారు. ఆయన్ని చూసీ కూడా గాభరాలో అందర్గాగా లేచి నిలబడనైనా నిలబడకుండా అలా కుర్చీకి అతుక్కుపోయి కూచున్నాను. _ ఏమీ తోచని స్థితిలో.

ఎం.డి.గారు తిన్నగా నా టేబుల్‌ దగ్గరి కొచ్చేశారు. ఓ చెయ్యి షక్షహాండ్‌ కోసం జాపి- “థాంక్యూ! రసీదు వచ్చేసింది. కాని, అక్కడిదాకా వెళ్ళిన వాడివి స్వయంగానే కవర్‌ ఇచ్చేయకుండా దాన్ని రిజిస్టర్‌ పోస్టు, అక్నాలెజ్‌మెంట్‌ డ్యూలో ఎందుకు పంపావో నాకు అర్థం కాలేదు. అఫ్‌కోర్స్‌, శతి రసీదైతే డిశ్చాచి క్లర్కు ఇచ్చుండేవాడు. ఇది ఆఫీస్‌ మేనేజర్‌ సంతకంతో వచ్చింది. అదీ ఒకందుకు మంచిదే. ఎనీ వే, థ్యాంక్యూ! నేనైతే అంత సమర్ధంగా చెయ్యలేకపోయుండేవాణ్ణి” అని అంతా ఒక్క గుక్కలో చెప్పేసి బయటికి వెళ్ళిపోయారు. యయా... కరోతకారి కతాంటశం. చయయలి

2కే లలల గండం గడిచినా సస్పెన్సు విడకపోవడంవల్ల నా ఆందోళన తగ్గింది కాదు. లి జ బా సాయంకాలం ఇంటి కెళ్ళేసరికి అక్కడుంది ఒక కవరు, పరాంకుశం (ఫ్రం ఎడ్రసుతో. మూడు ముక్కల్లో చెప్పొచ్చు కదా - నువ్వప్పగించిన పని సక్రమంగా చేసేశానని! మూడు కాగితాలు రాశాడు. నే బి జ “మిత్రమా! ముందుగా “ఇచ్చేశాను ఆ కవరు” - అని చెప్పనీ. ఎందుకంటే అన్నిటికంటే ముందు ఆ కబురు నీకు అవసరం. లంకకి వెళ్ళి వచ్చిన ఆంజనేయస్వామి రాములవారి చేరగానే మొట్టమొదట

• “చూచాను సీతాదేవమ్మగార్ని” - అన్నాడే గాని - “నమస్కారం సార్‌! బావున్నారా? తమరు ఆనతిచ్చిన విధంగా లంకకి వెళ్ళి సీతమ్మవార్ని చూశాన్‌ సార్‌!” అన్లేదుట. అయితే, ఆ కవరు నేను స్వయంగా పట్టికెళ్ళి ఇయ్యలేదు. అలాగని మరొకరి ద్వారా కూడొ పంపలేదు. రిజిస్టర్డ్‌ పోస్ట, అక్నాలెజ్‌మెంట్‌ డ్యూలో పంపాను. రసీదు డైరెక్టుగా మీ ఎం.డి.గారికి వస్తుంది. ఈపాటికి వచ్చే సుండొచ్చేమో కూడాను. ఎనిమిది రూపాయలెందుకు ఖర్చు పెట్టాలి. రానూ పోనూ రిక్షా బేరం ఆడుకుంటే మూడు రూపాయల్లో తెమిలిపోతుంది కదా అని నీకు అనిపించొచ్చు. దానికి కారణం ఉంది. నేను ఉదయం లేవగానే పేపరు చదవకుండా ఏ పనీ చెయ్యను; నీకు తెలుసు కదా! ఆ ఉదయం - అలాగా పేపర్‌ చూస్తుంటే - “గోదావరి ఎక్స్‌ప్రెస్‌లో ఫస్టు క్లాస్‌ ఏ.సీ. కంపార్టుమెంట్‌లో చోర అనే వార్త కనబడింది. ఈ మధ్య మన సంస్కృతి ఎంతలాంటి పరిణామాలకి లోనైందో ఎవరూ చెప్పక్కర్లేదు. పేపర్‌ చేతికి రాగానే ముందు (క్రయిమ్‌ పేజీ చూసేవాళ్ళు చాలామంది బయలుదేరారు - నాకులాగే. మీ ఎండి. గారు విశాఖపట్నం నుంచి ఫస్ట్‌ క్లాస్‌ ఏ.సి. టిక్కెట్‌ విజయవాడ వరకు తీసుకున్నారు. (చెప్పావు కదా, ఆయన ఇక్కడే దిగిపోదామని నిర్ణయించుకుని బం డెక్కారని[) ఆ టికెట్‌ "హైదరాబాద్‌ వరకు పొడిగించుకోడం, అందుకు ఆవసరమైన చార్జీ చెల్లించడం, రిజర్వేషన్‌ ఓకే చేయించుకోడం - ఈ పనులు తగిలి ఆయన తన స్థలం వదిలి ప్లాట్‌ఫారం మీదికి వచ్చారట. తిరిగి అన్ని పనులూ చేయించుకుని లోపలి కెళ్తే ఆయన ్రీఫ్‌కేసు, దాన్ని కనిపెట్టుండమని అప్పగించిన మనిష్ని అక్కడ గైరు హాజరు ఆయన పోలీసు రిపోర్టు ఇవ్వడం దగ్గర్నుంచి అన్నీ వివరంగా ప్రచురించారు న్యూస్‌ పేపర్‌లో, నేను వెంటనే నువ్విచ్చిన కవరు ఒక సైడు నుంచి చాకచక్యంగా తెరిచాను. దాంట్లో పది లక్షల రూపాయల విలువ చేసే ఒకానొక వర్క్‌ కోసం టెండరు ఫొరాల వెల నిమిత్తం రెండు చి ఏభై రూపాయలకి ఒక బాంకు (డ్రాఫ్ట్‌ ఉంది. అది అందగానే ఆ టెండరు ఫారాలు ఆయనకి చేరుతాయి. అయితే, ఆయన ఇచ్చిన కవరు ఆ ఆఫీసులో నేనే స్వయంగా ఇవ్వడానికి ప్రయత్నిస్తే ॥ జ ఎవరా ఒకరు గుర్తు పట్టడమే కాక, పోలీసులకి ఆ సమాచారం చేరవేసే అవకాశం కూడా 9దె. (బైఫ్‌కేస్‌ నువ్వే దొంగతనం చేశావు. అందులో 'నగదూ, నట్రా” ఉంచేసుకుని క్రాన్‌ చేసిన కులాసా కథలు - భడాగో

లలనా 217 డిమాండు డడ్రాఫ్ట్‌ని ఏమీ చెయ్యలేక హాండోవరు చేశావు అని నన్ను బైండోవరు చేస్తారేమో? అసలు ముందుగా మక్కెలు విరగతన్ని మరీ మాట్టాడతారేమో! ఉపకారానికి పోయి. అపకారం కొనితెచ్చుకోడం వీథిన పోయేది వీపుకి రాసుకోడం అవుతుందేమో అనిపించింది. నాకు ఆ కవరు ఒక మిద్రుడి ద్వారా చేరిందని నేను వాళ్ళకి నమ్మకం కలిగే విధంగా చెప్పేలోపలే నా శరీరం కొంత బాధపడడం జరగొచ్చు కదా.

టెండరు ఫారాలు అడుగుతూ (డ్రాఫ్టు పంపడానికి అప్పటికి ఇంకా ఒక రోజు వ్యవధి ఉంది. అంతేకాక, నేను ఆ డెలివరీ జోన్‌లో రిజిస్టర్‌ చేస్తే ఆ రోజు కాకపోయినా మర్షాడయినా అందిపోయే అవకాశం ఉంది. అందుకని వెంటనే కవరు మళ్ళా అంటించేసి రిజిస్టరు పోస్టులో, ఎక్సాలెడ్డిమెంటు డ్యూతో వేశాను. రిజిస్టరు చేసినందుకు పోస్టాఫీసు వారిచ్చిన స్లిప్పు ఇందుతో జత పరచాను.

మరీ చిన్నయసూరి లా బయలుదేరి నీతిచంద్రిక చెప్పడం మొదలెట్టాననుకోకపోతే ఒక సంఘటన చెప్తాను.

రాంమోహన్‌ అని నా క్లాస్‌మేటుండేవాడు. వాళ్ళ నాన్నగారికి హైదరాబాదులో ఒకానొక పోలీస్‌ స్టేషన్‌ కెదురుగా ఒక కాఫీ హోటలు ఉండేది. ఓ రోజు సాయంకాలం నాలుగవుతూ ఉండగా ఒక పాసింజరు ఆ హోటల్లో కొచ్చి, ఆకుల్లో పొట్ట్లాం కట్టి తాను తెచ్చుకున్న టిఫిన్‌ తిని, అక్కడి కాఫీ తాగి, అక్కడికక్కడే చచ్చిపోయాడు.

క్షణాలమీద పోలీసులు రంగంలో దిగారు. ఎవరు చెప్పినా ఒకటే మాట; టిఫిన్‌ తిన్నాడు. కాఫీ తాగాడు, చచ్చిపోయాడు. అంతే!

“నీ హోటల్లో తిన్న పదార్థంలో విషం ఉంది. అందుకే వాడు చచ్చాడు!” అని డబాయించి రాంమోహన్‌ తండ్రిని అరెస్టు చేశారు.

“వాడు తిన్న టిఫిను మేం సర్వు చేసింది కాదు. ఆకు పొట్టాం విప్పుకుని వాడు తెచ్చుకున్నదే వాడు తిన్నాడు. మేం ఇచ్చింది మంచినిళ్ళూ, కాఫీ మాత్రమే!” అని ఎంత మొత్తుకున్నా ఎవరూ వినిపించుకోలేదు. ఒక అరగంట గడిచేలోగా జనం వెరర్రెత్తిపోయి ఫర్నిచర్‌ ఆంతా ధ్వంసం చెసేశారు. ఆ తరువాత అక్కడ షెల్డిల్స్‌ స్టాకులో ఉన్న స్వీట్లూ వగైరా టిఫిన్దూ రుబ్బింగులో ఉన్న పిండి, డికాక్షన్లూ అన్నీ స్వాధీనం సుకున్నారు; ఆ పాత్రలతో, బేసిన్లతో సహా. పుడ్‌ ఇన్‌స్పెక్టర్టు అవన్నీ కెమికల్‌ ఎనాలిసిన్‌ చేసి వాట్లో దేంట్టోనూ విషం లేదని సర్టిఫికెట్ల్ణయితే ఇచ్చారు. కేసేమో అతనికి శిక్ష లేకుండా ముగిసింది. కాని ఆ పాత్రలు, బేసిన్సు కప్పులు, సాసర్లతో సహా ఏ ఒక్కటీ తిరిగి రాలేదు. పైగా 'పుడ్‌ ఇన్‌స్పెక్టర్లని మంచి చేసుకుని కేసు లేకుండా చూసుకున్నారే తప్పా, ఇక్కడ అంతా విషమే" అని అపవాడు వచ్చిపడి మళ్ళీ వాళ్ళు హోటల్‌ తెరవడానికి సావకాశం ఏర్పడలేదు. ముసలాయన బెంగతో, అవమానంతో మంచం పట్టి ఏడాది తిరక్కుండా కాలం చేశాడు. రాంమోహన్‌ అడ్రస్‌ లేదు ! దరిమిలాను, హోటళ్ళన్నిట్లోనూ - “బయటినుండి తెచ్చిన పదార్ధాలు ఇచ్చట ఆరగించరాదు” అని నోటీసులు పెట్టారు.

కాలం కలిసి రాకపోతే తాడే పామై కరుస్తుందంటారు. అందుచేత 'పరోపకారి పరాంకుశం” అయినా సరే కొంతమేరకి జా(గ్రత్తగా ఉండవలసిందే.

మీ ఎం.డి.గారికి ఆ టెండరు వస్తే మాత్రం నా సంగతి మర్చిపోవద్దని చెప్పుమీ! శః

(“ఆంధ్రప్రభ "నీకీ: 22-8-92) వరోకకారి తరొంకుశం. యురి

37. మా వూళ్లో ఒక్కసారి దిగండి - ళ్‌ , చెప్పులు విశాలా! అర్జంటుగా అన్నం వొడ్డించూ!' అన్నాను, ఇంట్లో అడుగు పెడుతూ, చెప్పు టేబిలు కిందికి కాళ్ళతోటే విసిరేస్తూ. ఖః

'అబ్బా, అబ్బా! ఏమిటో, ఆ అర్జంటు పని? 'ఆఫీసరుగారు క్యాంప్‌ రమ్మన్నాడా? డు

'ఛీలీ, ఆఫీసరూ గాదు పాడూ గాదు లేవే!- మా నర్సింగరావు లేడూ, అతనొస్తున్నాడు. యివాళ మెయిల్లో.”

“ఎవరండోయి, ఆ నర్సింగరావు? లో

“అందర్నీ ఎరిగుండే - ఎవర్నీ ఎరగనట్టు మాట్టాడతావు ... నువ్వెరగనంత మాత్రం వాళ్లకొచ్చినన్యూనతేం లేదులే!

4 ఫెండ్సు

“చూసేరా!- నేనిప్పుడేం అన్నాననీ?' విశాల విశాలంగా నవ్వింది. 'మీకున్న న్‌ తక్కువమందా? ఓచిన్న రిపబ్లిక్‌ స్టంట్‌ సినీమా తియ్యొచ్చు, అందరూ వోచోట పోగై అంతమందిని ఎంత కని జ్ఞాపకం పెట్టుకోమంటారు!"

“నీకు బోధపరుస్తూ కూచోడానికి నాకు టైమ్‌ లేదు. ఇవాళే ఉత్తరం వచ్చింది. చూసుకుని, అర్థం చేసుకుని, అన్నంవొడ్డించు. కాళ్ళూ చేతులూ కడుక్కుని ఒచ్చేస్తున్నాను.' అంటూ ఉత్తరం తీసి టేబిల్‌మిద పడేసీ పెరట్లోకి నడిచాను.

• చ చ తా

నరసింగరావు నా బాల్యమి(త్రుడు. కాకినాడలో లాయర్‌గా ప్రాక్టీస్‌ చేస్తున్నాడు. ఉత్తమమైన గుణశీలాలున్నాయి; వృత్తి గౌరవంగల వ్యక్తి పార్టీలనుంచి అనవసరంగా యెక్కువ డబ్బు తీసుకోడు. మనసారా కేసులో న్యాయం వుందని తోస్తే తప్ప కేసు నడిపించడు. మరీ వొళ్ళు మండి తనకి న్యాయమే అని తోచేస్తై క్రిమినల్‌ కేసుల్లాంటివి ఫ్రీగా నడిపించేస్తాడు. అబద్ధపు సాక్ష్యం చెప్పే కోర్టులో శివాలెత్తి పోతాడు. తనపార్టీ అయితే కేసు మధ్యలో విడిచిపెట్టేస్తాడు. “నాలాంటివాడు లాయర్‌గా వున్నంతకాలం జయాపజయములు దైవాధీనాలే, మేజిస్టీట్‌గానో జడ్డిగానో వుంటే న్యాయం కొంతైనా గెలవకపోద్రు.” అంటాడు.

దొడిషియల్‌ సెకండ్‌క్టాస్‌ మేజిగ్ర్రేట్‌ పోస్టులకి ఇంటర్‌వ్యూ వుందిట, హైద్రాబాద్‌లో, కాకినాడనుంచి విజయవాడ వరకూ మెయిల్‌లో ఒచ్చి, నన్ను పలకరించి, వేరే రైల్లో హైద్రాబాద్‌ వెళతానని వ్రాశాడు. అంతకన్న ఆనందమూ అర్జంటూ నాకేం వుంటాయి!

ఆం కన అరిం

హైదరాబాదు ఎక్స్‌ప్రెస్‌ వెళ్ళింది. నర్సింగరావు వొచ్చి వెళ్ళాడు. కనుచూపుమేర దాటేవరకూ రైలు ఆఖరిపెట్టి చూస్తూ నించుండిపోయి, అతని మాటలే స్మరిస్తూ అతని రూపమే దర్శిస్తూ ఇంటి కొచ్చేస్తున్నాను.

తనకి చాలకాలంగా బెజవాడలో ప్రాక్టీస్‌ చెయ్యాలని వుందన్నాడు నర్సింగరావు. కాకినాడలో

218

లలా 219 కంటే బెజవాడలో లైఫ్‌ఏక్షివ్‌గా వుంటుందని అతని అభిప్రాయం. హైద్రాబాద్‌లో ఇంటర్‌వ్యూలో బహుశా తనకి విజయం లభించగలదన్నాడు. అలా అయితే ఈవైపు వేసే అవకాశం కీం చూస్తానన్నాడు. కాకపోతే ప్రాక్టీస్‌ ఈవూళ్ళు పెట్టే ప్రయత్నం చెయ్యాలని వుందన్నాడు. బెజవాడలో వుండగలిగినందుకు నా అదృష్టాన్ని మెచ్చుకున్నాడు నర్సింగరావు. 'మళ్ళీ మనం -చిన్ననాటిలా రోజూ సాయంత్రం వేళల్లో" కసుకుని మనసారా మాట్లాడుకునే రోజులొస్తాయి; నువ్వుండడం బెజవాడవైపు నా ఆకర్షణ రెట్టిస్తోంది; అన్నాడు నర్సింగరావు, నారెండుచేతులూ నొక్కి. దీపో పునర్జ్వలతి! వాం జె జ డియర్‌ గోపాలం- చాలా రోజులైంది; నీకు ఉత్తరం వ్రాసి. నువ్వు మంచి లెటర్‌ రైటర్‌; అయినా యెందుకో నాకు వ్రాయవు. బహుశా నేను పెద్ద పొజిషన్‌లో వున్నానని, పెద్దవాళ్ళతో మనకెందుకులే అనీ, ఊరుకున్నావేమో. అలా అయితే అదినా దురదృష్టం. నువ్వూ మీ శ్రీమతీ చిరంజీవులూ (అ యామ్‌ సారీ! ఎందరు ? ) క్షేమంగా ఆనందంగా, సంతోషంగా వున్నారని తలుస్తాను. మీ కందరికీ నా శుభాకాంక్షలు. మీ బెజవాడ నగరం చూడాలని, మన ఆంధ్రులమధ్య ఒక్కపూట గడపాలనీ, ఎప్పటికీ నశించని కోరిక ఈ ఐ.ఏ.ఎస్‌.కి కట్టి, దేశాలంట తిరుగుతూ తెలుగు మరిచిపోతానేమో అని అనుక్షణం భయం. మా వారు అప్పుడే ఈ అరవసాంబారు తాగి, అరవ మిక్స్పురు తెలుగు దంచేస్తున్నారు. ఆయన్ని వో వారంరోజులపాటు బెజవాడా, కాకినాడా, విజయనగరం చూసి రమ్మందామని వుంది; మహా అయితే వో నెలజీతం దండుగైంది గాని! ఢిల్లీలో ఈనెల ఇరవై నాలుగో తేదీని జరగబోయే “ఇంటర్‌ స్టేట్‌ ఉమెన్స్‌ వెల్ఫేర్‌ డైరెక్టర్ల కాన్ఫరెన్సు'కి నేను హాజరుకావాలి. పందొమి శ్రైదినే బయలుదేరుతున్నాను. ఒక పూట మీ అందరితో బెజవాడలో స్పెండ్‌ చేసిగాని వెళ్ళాలని లేదు... (శ్రమ అనుకోక పంధొమ్మిది రాత్రి జి.టి.కి స్టేషన్‌కి వొచ్చి నన్ను రిసీవ్‌ చేసుకుంటావా? నాకోసం అనవసరమైన ఆర్భాటం చెయ్యవాద్దని మరీ మరీ చెబుతున్నందుకు ఏమీ అనుకోకు. పి.డబ్బ్యు.డి. గెస్పుహౌస్‌లో ఒక వింగ్‌కోసం వ్రాసేను. అక్కడ వుంటాను. కల్నల్‌ ద్వారకనాధ్‌ సతీమణి దుర్గాడ్రేవి (ప్రస్తుతం వాళ్ళ నాన్నగారి ఇంట్లో (ఆయనపేరు వీరయ్యచాదరి) బకింగ్‌ హా మ్‌పేట్టోనే ఉంటోంది. ఆవిడకి కారుకోసం (వ్రాసాను. పంధామ్మిది సాయంకాలం ఆవిడకోసారి కనిపించు. సముఖంలో వివరాలు. అరుణా లక్ష్మణ్‌ ఉత్తరం చూసి పొంగిపోయాను. ఆఫీసుకి అఆరరోజు క్యాజువల్‌ లీవుపెట్టి ఇంటికి వెళ్ళి విశాలకి ఉత్తరం చదివి వినిపించాను. స్టేషనుకి తనూ జఒస్తానంది విశాల. పిల్లలిద్దరూ యివాళొక్క రోజైనా తాతగా పడుకుంటే బాగుణ్మని ఆందోళన పడింది. విశాలని ఆందోళనలో వదిలేసి కల్నల్‌ ద్వారకనాధ్‌ సతీమణి దుర్గాదేవికోసం పరుగెత్తాను... సారీ, తొందర్లో చెప్పడం మరిచాను; ఆరుణా లక్ష్మణ్‌: ఐ.ఏ.యస్‌ అనే ఆవిడదీ మాదీ, మొదట్లో ఓ వూరే. మేమిద్దరం పెద్దగా స్నేహితులం మంంుంుంుం00ు మూ కూళ్చు ఒక్కరి దిగంద - తయా

220 లాలా కాముగానీ పోర్తు ఫారంనించీ స్కూల్‌ఫైనల్‌ దాకా మా వూళ్లో హైస్కూలు లేనందున రెండున్నర మైళ్ళు పొలాల గట్టంట నడిచి వెళ్ళడం రోజూనూ; కొన్ని సందర్భాల్లో తోవంతా కలిసే నడిచే వాళ్ళం. కాలేజీ చదువుకి మేం పట్నానికి మకాం ఎత్తేశాం; ఆవిడేమో వాళ్ళ పిన్ని గారింట్లో వుంది. ఇంటర్‌ అయి నాకా, బి.ఏ. అయినాకా కొంతకాలం మేము చాలా సాధారణమైన ఉత్తరాలు (వ్రాసుకున్నాం. ఆ వయసునుబట్టి అవి అందంగా ఉండేవేమోగాని అవి ఎంత మాత్రం స్పెషల్‌ లెటర్స్‌ కావు; ఆవిడతో జీవితాన్ని పంచుకొనే అదృష్టానికి నేనెన్షడూ ఆశించలేదు. ఒకనాడు లక్ష్మణ్‌ అనే వ్యక్తి 'ఆ దురదృష్టం నా' దంటూ ఎదురొచ్చాడు, (అది వేరే కథ) కనే ననే ఆస్థి అరుణాలక్ష్మణ్‌ ఒచ్చింది; వెళ్ళింది. ఆవిడద్వారా కల్నల్‌ ద్వారకనాథ్‌ సతీమణి దుర్గాదేవితో సరిచయం కావడం ఓ విధంగా అదృష్టమే అనుకోండి; అయితే అరుణాదేవి మా యింటికి భోజనానికి గాకుండా ఆవిడ అడ్డుపడిందని మా విశాలకి దుర్గాదేవి మీద చిరాకు కూడా ఏర్పడింది. పెద్ద పెద్ద వాళ్ళందరూ అరుణాదేవిని పి.డబ్యు.డి. బంగాళాలో చూసేరు. మద్రాస్‌ రాష్టంలో వ్యాపారం చేస్తున్న కొందరు వర్తకులూ, స్థానిక స్త్రీ జనసంక్షేమాధి కారిణులూ, మహిళా మండలి కార్యదర్శినీ ఎటొసెట్రాఎట్సెట్రా అందరూ ఆవిడతోబాటు మాకూ - ది పూర్‌ కపుల్‌ - నమస్కారాలు చెప్పి, శుభాకాంక్షలని - కొందరు వాళ్లయిళ్ళకి మమ్మల్ని ఆహ్యానించడమూ జరిగితే ఇదంతా ఆవిడతో మా 'స్నేహంద్వారా కాక మరేమిటి! అరుణా లక్ష్మణ్‌ మాక్కలిగించిన ఆనందాన్నీ కాలక్షేపాన్నీ చాలా రోజులు నెమరు వేసుకొన్నాం. నన కనే కనే పొద్దున్నే వీథరుగు మీద నుంచుని పళ్ళు తోముకుంటున్నాను. పరిచయం వున్న మొహం వొకటి రిక్షాలో వెళ్ళిపోతూ వుండడం పరధ్యానంగా గమనించేను. (బ్రష్షును పళ్ళతో అదిమి పట్టి చేత్తో ' ఆ పాపు! అన్న సంజ్ఞ చేసేను. రిక్షా ఆగింది. 'ఇక్కడటోయ్‌, మీ యిల్లూ? అప్పుడే పావుగంటైంది. ఈ రిక్షావాడు సణుగుతున్నాడు. అంటూ దిగిన వ్యక్తి కుమారస్వామి. ఇదేనా రావడం? రా, లోపలికి రా1 అన్నాను, ఆనందంగా. “ఇదే రావడం. మెడ్రాస్‌ ఎగ్రైస్‌ లోదిగి, దిగుమర్తి వారి సందుకు వెళ్ళాలంటే ఈ అబ్బాయి ముందు గాంధీనగరం తీసుకుపోయి-” అని చెప్పుకొచ్చేడు కుమారస్వామి. కుమారస్వామి మంచి కవి, రాజమండ్రిలో ఉంటాడు. ఆర్ట్స్‌ కాలేజీలో హిందీ మేష్టరు, అయితే కవిత్వం తెలుగులోనే రాస్తాడు. పద్యం, గేయం, వ్యాసం, కథానికా, నాటికా అన్నిట్లోనూ, సిద్దహస్తుడు. మొన్నీ మధ్య ఒకపత్రిక వాళ్ళు నిర్వహించిన నవలల పోటీలో రెండో బహుమతి పొందేడు. రెండో బహుమతి అంటే - మీకుతెలుసుగా - పాఠకుల దృష్టిలో ప్రధమ బహుమతి పొందవలసిన రచన, మా మిత్రుడు కదా అని చెప్పుకోడం కాదుగాని, ఆ మాత్రం నవల తెలుగులో దొరకదని సినీమా వాళ్ళే కాదు! రచయితలు కూడా ఒప్పుకుంటారు. కుతస్రా కథలు - భరాగో

లలా 221

కుమారస్వామి తన నవల హక్కులు ఎవరేనా కొంటారేమోనని బెజవాడవచ్చేడు. 'పుస్తకాల ప్రచురణకి బెజవాడ కంటేమంచి కేంద్రం ఏముంది కనకా!” అన్నాడు.

చిన్నప్పటి రోజులు - అప్పుడు కాలేజీ మేగబైన్‌కి నేను కధలు వ్రాయడం - ఎడిటర్స్‌ ఆయిన శేషగిరిరావుగారికీ, విశ్చనాధశా(స్తి గారికి నా రచన మీద వాగ్యాదాలు రావడం, ఆఖరికి మేగజైన్‌లో నాకధ వెయ్యడం; కాలేజీ ఏనివర్సరీ రోజున మేగజైన్‌ ప్రశంస తెచ్చినపుడు కాలేజీ పోషకుల్లో వొకాయన నాకధని మెచ్చుకొని డ్రేయసి ప్రేమలోన కనుపించెడి తీయని స్వప్న మొక్కటే ధ్యేయము గాదు- అన్న వాక్యాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకొని ఈ చిరంజీవి రచించిన ఈ కథకు నేను స్పెషల్‌ ప్రయిజా ఇచ్చాననడం - అన్ని జ్ఞాపకం తెచ్చుకున్నాం.

'ఇప్పటికేనా, నీ ఉత్తరాలు చూస్తే నీలో కవనశక్తీ రచనాసక్తీ తగ్గలేదనే నా కనిపిస్తుంది. - వై డోంట్యూ కంటిన్యూ?" అన్నాడు కుమారస్వామి.

తను వున్న మూడురోజుల్జోనూ ఓ ఇరవై మంది రచయితలకీ ఓ పదిహేను మంది 'ప్రచురణకర్తలకీ నన్ను పరిచయం చేసేడు కుమారస్వామి! ఇతను మా మిదత్రుడు ఫలానా, మంచి రచయిత సుమండీ" - అంటూనూ. అందరూ కుతూహలం ఆనందం వెలిబుచ్చేరేగాని సందేహించనేలేదు. ఆఖరికి మీ రచనలు యెందులో వేస్తున్నారనేనా అడగలేదు.

రోజూ ఇంట్లో రచనలమీద, సాహిత్యం మీద చర్చలు సాగేయి. మా విశాల వంటలెలా వున్నాయని అడగడం మరచిపోయింది.

కుమారస్వామి వెళ్ళినాక ఓనాడు మా విశాల ఏదేదో మాట్టాడి హఠాత్తుగా సాహిత్యంలో దిగింది. గోముగా - “మీరుకూడా ఆ కుమారస్వామిగార్హా వో నవల రాయకూడదుటండీ?” అంది. “నా మొహం; నేను నవభ్రాయడమేమిటే?' అన్నాను నేను. 'ఊరుకోండీ; మొహనికీ నవ(ల్రాయడానికీ సంబంధమేమిటి?- నాకు తెలేదనుకున్నారా?- మీ కాలేజి మేగజిన్‌లోమీరు రాసిన కధా, మీ పాతరచనలూ నిన్న మధ్యాన్నం తీసి చదివేను. ఇప్పుడు ఎవ్వరూ కూడా అంత యిదిగా రాయడం లేదు. మొదలు పెడుదురూ, నేనేం డిస్టర్న్‌ చెయ్యనుగా. కూరా, నారా, కూడా ఎవరిచేతైనా తెప్పించుకుంటాన్లెండి _ కావాలంటే ఫెయిర్‌ కాపి చేసిపెడతాను. సరా! ఎంత బపు రాస్తారండీ, నవల, ఊరికేను! - ఆడపిల్లలు రాసి ప్రయిజులు కొట్టేస్తున్నారు. వేలకి వేలు రూపాయలు!” అని చిన్న బెడ్రూమ్‌ లెక్కరు వేసింది.

“నిజమే. రాస్తే బావుణ్టుగ

-_ అనిపించింది. నాక్కూడానూ.

జిం అర్థం ఆక్టిం

ఓనాడు సాయంత్రం నేనింటికొచ్చేసరికి ఇంట్లో కొత్త గొంతుకలు సంగతులు వినిపిస్తున్నాయి. ఏమిటా అని కాసేపు తలుపు దగ్గిర చెవి ఆనించి నిల్చుండిపోయాను. ఎదరింటాయన నా వాలకంచూసి నవ్వుకుంటూ వుంటే తప్పనిసరిగా తలుపు తట్టాను. సంగీతం ఆగిపోయింది; సంసారం యెదురొచ్చింది. "

లోపలున్న కొత్తమనిషిని విశాల పరిచయం చేసింది; “ఈవిడ హేమ అనీ మావూరి మేష్టారి భార్యండీ. నేనూ యిదీ చిన్నప్పుడు వో మేష్టారు దగ్గిరే సంగీతం చెప్పించుకున్నాం - నేను సరే, మీయింటి కోడల్ల్నై మీ గూటి కూతలే సంగీతంగా జీవిస్తున్నాననుకోండి - ఇది సాధనచేసి కచేరీలు చతల మా భూళ్లో ఒక్కారి దిగండి - చయయ

222 లల్ల చేస్తోంది. రేపు రేడియోలో దీని ప్రోగ్రాం వుందిట - బెజవాడొచ్చింది."

'నమస్కారవంండీ, మిమ్మల్ని చూడ్డం మా అదృష్టం -* అన్నాను.

“అమ్మో - ఎంతమాట! - ఆయనలా మాట్టాడుతే నాకు సిగ్గేస్తోందే విశాలా!" అందావిడ.

నేను మళ్ళీ అన్నాను; “అవునండీ. ఎప్పుడూ రేడియోలో గొంతుకలు వినడమే గాని ఆ గంధర్వకంఠాలు గల దివ్య మూర్తుల్ని దర్భ్శించలేదు. ఇదిగో ఈవిడ - మీ స్నేహితురాలు - చెప్పిందిగా, మా గూటి కూతలే తన జీవనసంగీతం చేసుకొందిట. కలకంఠి కాదు, కలహకంఠి!- అడగండి ఎన్నిసార్టు నేను ప్రోత్సహించేనో, సంగీతం నేర్చుకునీ కూడా మధ్యలో విసర్జించి సామాన్య మానవురాలివి కాకు - అని - మళ్ళీ నా కూత తన సంగీత మంటుంది! నామాట మన్నించక, మళ్ళీ యీ ఎకసక్కేలెందుకు విశాలా!”

“ నే నొకటి చెప్తానండీ-” అంది విశాల. చిలిపిగా నవ్వేస్తూ - 'ఈ పట్టున మీరు కలం కాయితం పుచ్చుకుంటే చక్కని కవిత్వం (వ్రాస్తారు. మీ మాటలే స్వరాల్ని మించిన సంగీతంగా, ధారగా వొస్తున్నాయి!"

హేమగారి కచేరికి మేం వెళ్ళేం. రికార్డింగు అయిపోయి, మళ్ళీ వినిపించినప్పుడు చెవులప్పచెప్పి విన్నాం. ఆవిడ తన కచేరీ మా యింట్లో రేడియోలో వింది. మర్షాడు ఆవిణ్ణి యిద్దరం కలిసి రైలుకి సాగనంపేం.

“ సంగీతం నేర్చుకుని కూడా సాధనచెయ్యకపోడం నాకు కష్టంగా వుంది. మేం బెజవాడలో ఉంటేనా, ఈ రేడియోవాళ్ళని యెలాగో మంచిచేసుకుని వారానికొక ప్రోగ్రాం యివ్వకపోయేనా! అంది హేమగారు,

“నిజమేనే, పోనీ మీ ఆయన్ని ఈ వూరు ట్రాన్స్‌ఫరు చేయించుకోమను.' అంది విశాల.

“ అసలు సంగతి దాటించేస్తావేంసనువ్వెందుకు సాధన చెయ్యవూ అంటా!

( చెప్పమంటావా!

“చెప్పు! - నీ కసలు కారణమంటూ ఉంటేగ్గా!”

టే - సంగీతంమీద గౌరవం కొద్దీ మానేశాను హేమా. రేడియో కొనుక్కున్నాక, నిజమైన సంగీతం అంటే ఏమిటో, లౌల్లాయి పదం అంటే ఏమిటో, తెలిసింది. సంగీతం వొక కలైతే నేడు పాడ్డం అనేది వొక అపశ్రుతి, అందుకే మానేశాను హేమా!” ష్‌

• ఛీఛీఖీ - నీ నోటికి హద్దులేదు. నీతో సంగీతం గురించి మాట్లాడం నాదే పొరపాటు - అన్నయ్యగారూ. ఈవిడకి నచ్చజెప్పే విధానం మీకు తెలిసుంటుంది. శ్రుతి మించకుండా అపశ్రుతి పడకుండా ఈవిడ తిరిగీ సంగీతం పాడేటట్టు చేస్తే మీకు నా ధన్యవాదాలు... అంది హేమగారు...

'నీపాట గురించీ నువ్వు స్కూల్లో సంగీతం బాపతు ఫస్టుప్రయిజు ప్రతీ యేడూ సంపాదించడం గురించీ నేను యీ కేడియో స్టేషన్లో అవసరం అయిన వాళ్ళందరికి చెప్పేను. - రెండు నెలల్లో కనీసం లలిత సంగీతం అయినా పొడకపోతే నామీద ఒట్టేను.-” గ

'హేమగారు వెళ్ళింది. పాతబడ్డ సంగతులు మళ్ళీ స్వరాలు పోసుకున్నాయి. కూరపోపుల దగ్గర్నుంచీ పాటల్లో కృతుల్లో వినిపించి గుబాళించేయి. కొన్నాళ్లపాటు.

బి ణి జ కులాసా కథలు - భరాగో

లలా 223

రోజులు గడుస్తూనే ఉన్నాయి. మేం బెజవాడలోనే ఉన్నాం. నరసింగరావులూ, అరుణా లక్ష్మణ్‌లూ. కుమార స్వాములూ, హేమగార్లూ ఒస్తూనే వున్నారు. బెజవాడ జంక్షన్లో అన్ని ట్రెయిన్‌లూ ఆగుతాయి. “ఇచ్చట మచిలీపట్నం, గుంటకల్‌, కాజీపేటలకు బండి మారవలయును.” మా వూళ్లో రైల్వే స్టేషనే కాదు; రేడియో స్టేషనూ, పుస్తక ప్రచురణ సంస్థలూ మూడు డెయిలీ పేపర్‌ ఆఫీసులూ, క్రిష్టాబేరేజీ, కనకదుర్గ ఆలయం, రెండు సిమెంట్‌ ఫ్యాక్షరీలూ ఇంకా యింకా ఎన్నో నేను వ్రాయలేనన్ని ప్రజోపయోగ సంస్థలూ కళా నిలయాలూ ఉన్నాయి. మా కళ్ళకి అవి ఎప్పుడో గాని కనబడవు... మూడు కాలవల మీదా న్యూసెన్సు; పదహారు సినిమా హాళ్ళ వెనక అవినీతి; సెకండు హేండు బుక్‌ షాపుల్లో సాహిత్యం కింద చెలామణీ అవుతున్న ఆశ్షీల (గ్రంథమాల, రేడియో స్టేషన్లో యెవరో తప్పులు చేసే అనౌన్సర్‌ అమ్మాయీ, ప్రతి అంగుళం కమ్మర్షియలైజ్‌ ఆయిపోయిన రోడ్లమీద రోజూజరిగే లారీ ఏక్సిడెంట్లూ, యివే మా వస్టుడు చూసినా కనిపిస్తాయి... మీలో కొందరు రోజు కొకరు చొప్పున యిక్కడికొచ్చి ఈ బెజవాడలో ఉన్నందుకు మా అదృష్టాన్ని కొనియాడుతూ, మా చుట్టూ ఎన్నో తియ్య తియ్యటి సంగతులూ కళలూ ఈ బెజవాడలోనే వున్నాయని జ్ఞాపకం చేస్తూ వుండడం మాత్రం మరిచిపోకండి.

మేం బెజవాడలోనే వుంటాం. మాయిల్టు బకింగ్‌హోమ్‌పేటలో దిగుమర్తివారి సందులో. ఈవూరిమీదుగా మీరు యెటువెళ్ళినా సరే యిక్కడ ఒక్కసారి తప్పకుండా దిగండి.

వ్ల “జ్యోతి” మానవ్యతికో : మార్చి 64)

చమురు అతంతంయంంయాంాంాుంల

38. మేధావి కల “నువ్వు ఇరవయ్యేళ్లు విదేశాల్లో వుండి సంపాదించిన కోట్లాది రూపాయల సొమ్ముకి ఇన్నాళ్లకి సక్రమమైన ఉపయోగం మన ఇండియాలోనే, మన రాష్ట్రంలోనే సమకూర్చేను. అంచేత నువ్వు అక్కడ సంపాదించిన స్టిరాస్తులు కూడా అమ్మేసి చక్కగా ఇంటికొచ్చెయ్యి. మనది చాలా పెద్ద సంస్థ, దానికి నువ్వు చైర్మన్‌ కమ్‌ మేనేజింగ్‌ డైరక్టర్‌గా ఉండి అటు దేశానికి ఉత్పత్తి ద్వారాను ఇటు కుటుంబానికి లాభాల ద్వారాను సేవ చేద్దువుగాని. నీ పిల్లలూ, భార్యా మళ్లీ ఎప్పట్టా అన్నం, గేదె నెయ్యి, గోంగూర పచ్చడి, మామిడికాయ వూరగాయ తిని చచ్చిపోయిన చిహ్వాట్టి మళ్ళా పునరుద్దరించుకోవచ్చు.” అని మా నాన్నగారు రాసిన ఉత్తరం చూసి ఇండియా, ద భారత్‌కి వచ్చేశాను. ఇప్పుడాయనికి అరవై నాలుగేళ్లు, మా సంస్థ చైర్మన్‌ కమ్‌ మేనేజింగ్‌ డైరక్టర్‌గా ఆయనే ఉండొచ్చుగాని ఈ వయస్సులో ఆయనకది అలవిమాలిన (శమ అవుతుందని పితృ (ప్రేమ చేత కూడ ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నాను.

ఈ ఫ్యాక్టరీ ఇరవై ఏళ్ల కిందట పబ్లిక్‌ సెక్టార్‌లో అంటే కేంద్ర ప్రభుత్వపు యాజమాన్యం కింద స్టాపించేరు. కోట్లకొద్దీ రూపాయలు పెట్టుబడి పెట్టి విదేశీ సలహాదార్ల సహాయంతో ఆనాటికి అధునాతనం అనిపించిన రకం యంత్రాలతో ఫ్యాక్టరీని తీర్చిదిద్దేరు. కాని కాలక్రమేణా ఫ్యాక్టరీ ఉత్పత్తి ఓ పక్క పెరుగుతూనే ఉన్నా నష్టాలు కూడా అంతకి తగిన నిష్పత్తిలో పెరిగేయి. దాంతో ప్రభుత్వం “ఎలా ఉన్నది అలాగ” పద్దతిమీద ఈ ఫ్యాక్టరీని వేలం వేసి మా నాన్నగారు పాడిన మేరకి అందిన సొమ్ము పుచ్చేసుకొని ఫ్యాక్టరీ ఆయన పరం చేసీసేరు.

నేను వివిధ పాశ్చాత్య దేశాల్లో పనిచేసిన రెండు దశాబ్దాల కాలంలోను నేర్చుకున్నది ఏమిటంటే, ఫ్యాక్టరీ యజమానిగా నాకు, నా ఫ్యాక్టరీలో ఉన్న (ప్రతి యంత్రం, ఆఫీసులో ఉన్న 'ప్రతిటేబులు కుర్చీ, ఉద్యోగుల్లో ప్రతి వ్యక్తీ నాకు బాగా పరిచయం. తక్కువ సమయంలో తక్కువ కష్టంతో ఎక్కువ ఉత్పత్తి సాధించి ఎక్కువ లాభం సంపాదించాలి. ఆ లాభాల్లో నా ఉద్యోగులకి భారీగా వాటాలు (జీతం, బోనసు, బహుమతుల రూపంలో) ముట్టచెప్పడం అలవాటుచేసుకుంటే ప్రభుత్వానికి మన మీద పన్ను విధించే అవకాశం పెద్దగా ఉండదు. 70 కోట్ల మంది భారతీయులకి నేను కట్టే పన్నుల వల్ల కలిగే సుఖం కన్నా ఏడు వేల మంది నా ఉద్యోగులు నా కంపెనీ పట్టా నా పట్లా విశ్వాసపాత్రులై పనిచేసి నేనిచ్చే ప్రతిఫలం వల్ల పొందే సుఖం నాకు ఎక్కువ ఇష్టం.

“ఇవాళ కొందరు ముఖ్యమైన వ్యక్తుల్ని నీకు పరిచయం చేస్తాను.” అన్నారు నాన్నగారు; నేను ఫ్యాక్టరీకి బయలుదేరిన మొదటి లేన “ఆదేలెండి. కొందరు ముఖ్యమైన వ్యక్తులకి నన్ను పరిచయం చేస్తారు.” అన్నాను “ రెండూ ఒకటే కదా? ” అనేసికూడా; “రైట్‌... రైట్‌: నువ్వన్నదే రైటో అన్నారు నాన్నగారు.

“ఇదుగో; ఈయన మన బీఫ్‌ ప్రొడక్షన్‌ మేనేజర్‌ పి.ఆర్‌:వడ్‌సెల్‌: ఈయన మన చీఫ్‌ ఇంజనీర్‌ ఎ.ఎస్‌.కంబం, ఆయన డిప్యూటీ చీఫ్‌ ఇంజనీర్‌ వి.బి.కొండాల్‌, అదుగో ఆయన మన ఫ్యాక్టరీ ఆస్పత్రి చీఫ్‌ సర్జన్‌ కె. రాబట్‌ ఆయన పక్కనే మన చీఫ్‌ పెర్సనల్‌ ఆఫీసర్‌ ఎం.ఎ.కౌర్‌:

224

లలా 225 అదుగో, ఇప్పుడే లోపలికొస్తున్నాయన పి.జె.జె.రామ్‌ అని చీఫ్‌ సేల్స్‌ మేనేజర్‌” అని, “ఒక్క నిమిషం! అబ్బాయికి తన గది చూపించాస్తాను” అని వాళ్లనందర్నీ కూర్చోమని, మా నాన్నగారు నన్ను నా ఛాంబర్స్‌లోకి తీసుకెళ్లేరు. “వాళ్ల పేర్లేంటి నాన్నారూ, అలావున్నాయి?” అన్నాను.

“అబ్బే, అందరూ తెలుగు వాళ్లే. పి.ఆర్‌.వడ్‌సెల్‌. అంటే వడిసెల పెంటారావు, ఎ.ఎస్‌.కంబం అంటే కంబం అప్పలస్వామి, వి.బి.కొండాల్‌ అంటే కొండల వీరబాహు. అలాగే మిగతా వాళ్లూనూ.”

“చిన్న వయస్సులోనే పెద్ద పెద్ద పోస్టులకి వచ్చే సేరే- సమర్జులేనా?”

“సమర్జులా మరీ సమర్భ్హులా? అందులోనూ మన ఎ.ఎస్‌.కంబంగారూ, కె.రాబట్‌గారూ ఉన్నారే; అంత సమర్జులు నీకెక్కడా తగలరు. చదువుల్లో ముప్ఫయ్యేసి మార్కులే తెచ్చుకున్నా వాళ్లకున్న చాకచక్యం అనంతం. ఎ.ఎస్‌.కంబంగారు మన ఫ్యాక్టరీకి వేసిన రోడ్డులో ఒక పెద్ద బ్రిడ్జి ఉంది కదా. ఓసారి గాలివాన వస్తే ఆట్రిడ్డి కూలిపోయి దానికింద తలదాచుకున్న వంద మంది వర్కర్సు చచ్చిపోయారు. వానరావడం వల్లనే బ్రిడ్జి కూలిపోయింది తప్ప బ్రిడ్జి నిర్మాణంలో పారపాటేం లేదని, చచ్చిపోయిన వాళ్లందరి జాతకాల్లొనూ చావు రాసిపెట్టి ఉండడమే కారణం తప్ప బ్రిడ్జి కూలిపోవడం వల్ల వాళ్లెవరూ చచ్చిపోలేదని రిపోర్టులు తయారు చేయించి మినిస్టర్‌ గారితో వేసిన కమిటీకి నచ్చచెప్పేడు. అంతే కాదు, అసిస్టెంట్‌ ఇంజనీర్‌గా చేరి తన సామర్హ్యంతో అంచెలంచెలుగా పైకొచ్చి చీఫ్‌ అయ్యాడు. డిప్యూటీ చీఫ్‌గా చాలా కాలం మగ్గిపోయాడు కాని ఇతను సృష్టించిన సమస్యలకి పరిష్కారం చెప్పలేక అప్పటి చీఫ్‌ బతికుంటే బలుసాకు తినొచ్చని రిజైన్‌చేసి వెళ్లిపోయాడంటే సమర్భ్హుడా సమర్భుడున్నరా?”

“మరి ఆ రాబట్‌ గారేంటి, అలా ఏ భావంలేని మొహం అతనూ?” అన్నాను.

“నిజమైన పెద్ద మనిషి . ఓసారేమైందిటా. కాలనీలో ఏదో విందు జరిగింది. అక్కడ వాళ్లు తిన్నదాంట్లో ఏం కల్తీవుందో గాని రాత్రి తొమ్మిది నుంచి ఉదయంలోగా నూట ఎనభై మంది ఆస్పత్రిలో చేరారు. కంగారులో ఎవరో గవర్నమెంటు ఆసుపత్రికి ఫోన్‌చేస్తే అక్కణ్జుంచి విషాహారానికి విరుగుడు, వాంతులు తెచ్చే మందులూ పట్టుకుని వాళ్లు వచ్చినా సరే; ' నేనిక్కడుండగా మీరంతా ఎందుకు" అని వాళ్లను తరిమేసి నూట ఎనభై మందిలో ముప్పయి మందిని రక్షించేడు. రాత్రి ఒంటిగంట లోపుగా గవర్నమెంటు సిబ్బంది విందు జరిగిన చోటుకి వెళ్లి శాంపిల్సు తీసి ఎనలైద్‌ చేసి కారణం ఫలానా అని కనిపెట్టేరు కాని అప్పటికి రాబట్‌ గారు మంచి నిద్దట్టో ఉండడాన్న అక్కడ నర్సులెవరూ చికిత్స మార్చలేకపోయారు. రాబట్‌ అన్నందుకు మరమనిషిలాగ పనిచేసేడు.”

“ఏంటో నాన్నగారూ, నాకెందుకోగాని, ఈ పెద్ద వుద్యోగాల్లో వీళ్లకన్నా సమర్భుల్ని వేసుకుంటే బావుంటుందనిపిస్తోంది. రావల్సిందేదో ఇచ్చేసి వీళ్లని పంపించేద్దాం.” అన్నాను. “అలా కుదరదు నాయనా, ఏడు వేల మంది ఉద్యోగుల్లో దాదాపు ఆరువేల మందికి వీళ్లందరూ ఆంటే పరమ - మహా ఇష్టం. వెంటనే ఫ్యాక్టరీ మూతపడిపోతుంది. సమ్మె చేస్తారు. కోర్కెలు తీరేదాకా విధృంసకాండ చేపడ్డారు. యంత్రాలను విరక్కొట్టేస్తారు. పని చెయ్యడంలో సామర్థ్యం ఎలా ఉన్నా విధ్వంసంలో అందెవేసిన చేతులు. మళ్లీ వాళ్లు ఏమీ చదువుకోనేలేదు. కొందరికి సంతకాలు పెట్టడం కూడా రాదు!”

“అయ్యో, దేశంలో బోలెడుమంది విద్యావంతులు ఉద్యోగాల్లేక అలమటిస్తూ ఉంటే నిరక్షరాస్యుల్ని చెరదీశారా?” అని వాపోయాను. మేధిఐ కల

226 లలా

“మరేం చెయ్యాలి! వాళ్లలో ఏ ఒక్కరి విషయం తీసుకున్నాసరే ఒక పరమ సత్యం ఉంది. వాళ్ల తాతగార్ల తాతగార్లని వేదాలూ, పురాణాలూ చదవనివ్వలేదు. పైగా; వీళ్ల భూముల్లో తలా ఒక చిన్న మడి చెక్కా ఈ ఫ్యాక్టరీ కట్టడం కోసం ప్రభుత్వం స్వాధీనం చేసుకుంది. నష్టపరిహారం భారీగా ఇవ్వడం వల్ల దురలవాట్లు ఏర్పడి అంతా వేగం ఖర్భయిపోయింది. కొందరికి ఇళ్ల స్థలాలు, ఇళ్లు కూడా ఇచ్చేరు. అవి అమ్ముకున్నా ఎక్కువ డబ్బు వచ్చేసింది. కొందరేమో ఆ డబ్బు పెట్టి వ్యాపారాలు చేసుకుందామని చూసేరుగాని, వ్యాపారాల్లో ఎక్కువ తెలివీ, కష్టానికి ఎదురీదే స్వభావం కావాలి. అవసరమైతే మోసం చెయ్యాలి. అన్ని మోసాలకన్నా ఇటువంటి ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలో ఉద్యోగాల ద్వారా ప్రభుత్వాన్ని మోసం చెయ్యడం సులువుకదా. పైగా అక్షర జ్ఞానం లేనివాళ్లకి ఇన్ని ఉద్యాగా లనీ; అక్షరాలు వచ్చిన వాళ్లకి ఇన్ని అని ఒక నాయకుడు కొన్నాళ్లు నిరశన దీక్ష పట్టి నిబంధన్హు పెట్టేడు. ఆయన దగ్గరికి అపోజిషన్‌ పార్టీ, పొజిషన్‌ పార్టీ , కలెక్టరూ, ఎం.డి.గారూ అందరూ వచ్చి ఆ ఎగ్రిమెంటు రాయించుకున్నారు, తెలుసా?”

“నాకిప్పుడు బోధపడింది నాన్నగారూ. ఇలాంటి సరుకంతా ఉద్యోగాల్లో చేరడం వల్లనే సంస్థ ఉత్పత్తి ఉత్పాదకతా పూర్తిగా దెబ్బతినేసి ఫ్యాక్టరీ మట్టికొట్టుకుపోయింది. (ప్రభుత్వం ఈ ఫ్యాక్టరీ నడపడం మావల్ల కాదని చేతులెత్తేసి ఫ్యాక్టరీని వేలం వెయ్యవలసొచ్చింది.” అన్నాను పూర్తిగా నిరాశలో మునిగిపోయి. “ఇలాంటి ఫ్యాక్టరీని ఒకదారికి తీసుకురావాలంటే నేనెంత మెధావినైతే మాత్రం, ఎన్ని విదేశాలు తిరిగి వస్తే మాత్రం నావల్ల అవుతుంది?”

“అవన్నీ తరువాత ఆలోచించుకుందాం. డిన్నరుకి టైమ్‌ అవుతోంది లేచి నడు” అన్నారు నాన్నగారు.

లేవబోయాను. కాని పడిపోయాను.

తీరాచూస్తే అంతా కల, నాన్నగారి చేతిలో ఒక కాగితం ఉంది. “చూడు” అని ఇచ్చారు. నేను దరఖాస్తు చేసిన విదేశీ విశ్వవిద్యాలయం ఫెలోషిన్‌ నాకు రాలేదని చెప్పి వచ్చిన రిగ్రెట్‌ లేటర్‌.

“ఆఖరికి ఆ రామినీడు అన్నంతపనీ చేసేడు. డబ్బు పారేసి సెలక్షన్‌ కమిటీని లొంగతీసుక్షుని నాకు వెన్నుపోటు పొడిచేడు.” అన్నాను.

“కొన్నాళ్లు వోపిక పట్టాలి మరి.” అన్నారు నాన్నగారు వేదాంత ధోరణిలో. సస “ఆంధ్రభూమి” డెయిలీ: 28-9-88) కులాసా కథలు - భరాగో

39. పూజారి కల్‌ -ఈవూరిక్సి కంప వస్తే కబురు చెయ్యమన్నానే గాని; సరాసరి మా ఇంటికే వొచ్చేస్తావని అనుకోలేదు!”

గణపతిరావు చిరునవ్వు మంచి బావుంది. “ఎంతో అవసరం ఉంటే తప్పా నువ్వు నాతో మాట్టాడడానికయినా ప్రయత్నించవు. అందుకే, ఆ గెస్ట్‌హౌస్‌లో కాక ఇక్కడే తీరుబాటుగా మాట్లాడు కోవచ్చుననిపించి ఇలా వచ్చేసేను. నాకు ఇవాళ పదకొండు గంటలకి కలెక్టర్‌తోనూ సింహాచలం దేవస్తానం ఎగ్జిక్యూటివ్‌ ఆఫీసర్‌తోనూ ఒక మీటింగుంది. అంటే, ఒక గంటసేపు నాకు ఖాళీ ... ... ఐనా, నేను మీ ఇంటికొచ్చి మాట్లాడకూడదని నువ్వేమీ బోర్డు పెట్టలేదు కదా!”

“గణపతి రావూ]... ... నువ్వూ నేనూ ఒకే కాలేజీలో ఒకే క్లాస్‌లో కలిసి చదువుకున్నాం. హాస్టల్లో కూడా ఒకే రూమ్‌లో వున్నాం: అన్ని పరీక్షలకీ కలిసే వెళ్లేం. "పైగా నీ పేరు గణపతిరావు, నాపేరు గోపాలం అవడాన్నించి మనిద్దరికీ పరీక్షల్లో కూడా పక్క పక్క నెంబర్లూ సీట్లూ వచ్చేవి... అప్పటికీ యిప్పటికీ కూడా కులం, ఉద్యోగస్టాయి - లాంటి అబద్ధపు విలవలు అడ్డు రాకుండా నువ్వు మనస్నేహాత్మని పరిరక్షిస్తున్నావు.. ...”

గణపతిరావు చప్పట్టు కొట్టేడు... “ అంటే, ఏదో పెద్దటెండరే పెడతా వన్నమాట?”

“ఏం మాట పొదుపో; చప్పట్లు కొట్టి పిలుస్తున్నారు!... హుం” అంటూ వొచ్చింది మా ఆవిడ.

“ఆ చప్పట్టు నావికావు... "అన్నాను; అదెవరో గాయకుడు “ఆ దగ్గు నాదే బాబూ!” అన్న ధోరణిలో. “నేనింకేం మాట్లాడక్కల్లేదు... కూర్చో, సత్యా; ఆ తాతాచార్యుల సంగతి గణపతిరావుకి చెబ్బామనుకున్నాం కదా. నాక్కొంచెం మాట సాయంచేసి మరీ వెళ్లు; నీకు పుణ్యం వుంటుంది-”

మా ఆవిడ కూర్చుంది... “నేను కాకపోతే మీరేమిటి చెప్తారు? మీరూ మీరూ స్నేహితులు... ఎంత చెట్టుకి అంత గాలి- అన్నట్టుగా ఎంత "స్నేహానికి అంత మొహమాటం వుంటుందేమో, ” అని; తాతాచార్యులనే అబ్బాయి బాధ తల్లిలా చెప్పడం మొదలెట్టింది.

జ జ జా

“శతమానం భవతి శతాయుః; పురుష శృతేంద్రియ ఆయుపేవేంద్రియే ప్రతి తిస్టతిః... ... ఓం శాంతి శాంతి శృాంతి;!” అని అక్షింతలు నా నెత్తిమీద వేసేడు, ఆ అబ్బాయి. నేను సోఫాలో కూర్చోగానే తను అక్కడే నేలమీద చతికిల పడి రెండు చేతులా నమస్కారం చేసేడు..... “ఇప్వుడే దీవెన; ఇప్పుడే నమస్కారం కూడానా?” అన్నాను. “అది నాలోని పండితుడి వాక్కు. ఇది నాలోని నిరుద్యోగి విన్నపం....” అన్నాడతను; నవ్వకుండా.

స్‌ జె జ

పావుగంట అయినట్టుంది, ఆ అబ్బాయి వచ్చి. ఉదయం ఏడున్నర దాటిందిగాని ఎనిమిది కాలేదు. ఆదివారం అవడాన్ని ఇంట్లో వున్నాను గానీ మరోనాడు అయితే ఈపాటికి ఆఫీసుకి చేరుదునో సగందారిలో ఉందునో.

227

22 లలా బాత్రూమ్‌ లోకి ప్రవేశించి రెండు నిముషాలు కాకముందే మా అమ్మాయి తలుపు మీది నుంచి వినపడే విధంగా సంభాషణ మొదలెట్టింది. “నాన్నా ... నీకోసం ఎవరో ఓ అబ్బాయి వచ్చారు.” “ఎవరో అనకపోతే పేరు కనుక్కోవచ్చుగా?” నా బాత్రూమ్‌ పని ; ఆయనెవరో ఇంగ్లీషు మీడియంలో చదివిన తెలుగు మేష్టారు చెప్పినట్టు: త్రీ-ఇన్‌-వన్‌. అనగా, దంతధావనం, దేహబాధా నివృత్తి స్నానోత్సవం. అంచేత తిరిగి ఇవతలకి రావడానికి ఖరాగా పదిహేను నిమిషాలు పడుతుంది. అదివారం కాబట్టి ఇరవై నిమిషాలు (మరోరెండు సినిమాపాటలు కలుపుకొని) పట్టొచ్చు. “తాతాచార్యులుట; రాజాం దగ్గిర బొద్దూరు సీతారాంపురంట.” ఎవరో “ వెలగలేదు.” అయితే కార్యక్రమాలు మానేసి వెంటనే వెళ్ళి ఆహ్వానించే అవసరం లేదు. పావుగంట కూర్చోపెట్టాచ్చు. “కూర్చోమను.” “కూర్చోమన్నాను. కానీ ఆ అబ్బాయి కూర్చోడట. నువ్వొచ్చే దాకా నిలబడే ఉంటారుట. అందుకే ఇప్పుడు చెప్పాను.” “సరే.” అని పైకీ; “అఘోరించమను.” అని లోపలా విసుక్కుని నాపనిలోనేను పడ్డాను. అట్నుంచొస్తూ పూజ గది దగ్గిర ఓక్షణం ఆగి లోపల ఒక్క అడుగు మాత్రం పెట్టి కుంకం భరిణ అందుకొని బొట్టు అయిందనిపించుకొన్నాను. కుడికాలు ఇవతల పెట్టి దేవుడికి ఓ నమస్కారం పెట్టాను; ఆఫీసరుకి గుడ్‌ మార్నింగ్‌ కొట్టినంత సంక్షిప్తంగా. ఎడం వేపునుంచి సణుగుడు; “దేనికేనా టయిముంటుంది కానీ, ఆదివారం పొద్దు కూడా ఆవి[గ్రహం ఓ పువ్వు పూజకి నోచుకోదు, పాపం. ” ముందుగదికేసి వేలు చూపించి మళ్ళీ పూజగదిలోకి ఓ నమస్కారం, ఆవిడ మొహం మీదికి ఓ చిరునవ్వూ విసిరి ఇటు తిరిగాను. 'యద్యత్కర్మకరోమి తత్తదఖిలమ్‌, శంభో, తవారాధనమ్‌!' అంటూ ఇవతలకి వచ్చి “ఆ అబ్బాయిని” చూశాను. తెరవ ఏళ్ళు ఉండవు. పంచె కట్టాడు. ఖండువా వల్లెవాటు వేసుకున్నాడు.తలముందు భాగం సగం వరకు నున్నగా గీసి ఉంది. ఒకే సిందూర తిరుచూర్లం కనుబొమలనుంచి సిగపాయ వరకూను. మొహం మాత్రం పావుగంట సేపు నిలుచున్న విసుగు లేకపోగా కాంతిగా ఉంది. “రండి, కూర్చోండి, ఇప్పుడయినా!” అన్నాను. ఆ అబ్బాయి కళ్ళు మూసుకున్నాడు. బుగ్వేదం లోదని నాకు తెలిసిన ఒక పనస అందుకున్నాడు. కుడిచేయి పైకెత్తి వేదోక్తమైన ఆశీర్వచనం అంతా చెప్పి- సంక్రాంతికి ముందు, ఉగాదికి ముందు కోనసీమనుంచి, దిమిలినుంచి బ్రాహ్మలు ఇలా ఇళ్ళకి వచ్చి ఆశీర్వచనం చెప్పి రూపాయో రెండో పట్టుకెళ్ళడం నాకు సంతోషం దుఃఖం ఒకేసారి కలిగించే సంఘటన. ముఖ్యంగా పేరూరు నుంచి వచ్చే ద్రావిడ (బ్రాహ్మలు, “మాది పేరూరే గానీ ఇప్పుడు "పేరున్న ఊరుకాదు. 'పేదూరు అనగా పేద ఊరు.” అని చెప్పుకుంటే ఆ జ్ఞానానికి సంతోషించాలో ఆ లేమికి విచారించాలో రెండు రూపాయలిచ్చేసేటంత చప్పున నిర్ణయించుకోలేము. కులాసా కథలు - భ౭ాగో

చలపత 220 కానీ ఈ అబ్బాయి అలా రూపాయో రెండో పుచ్చుకుందికి రాలేదని అతను కూర్చున్న తీరు చెప్పింది.

నస్టేను “ఆశీర్వచనం చెప్పేరుగా. శక్తి ఉంటే మీకు ఉపకారం చెయ్యగలను. ఇక్కడ కూర్చోండి" అని సోఫామిద నా పక్కచోటు చూపించేను. ఓ కుర్చీ నాఎదటికి లాక్కుని కూర్చున్నాడు.

నే చా జా

“మిమ్మల్నెక్కడో చూసినట్టుందే?”, అన్నాను; అతను మా అమ్మాయి తెచ్చిచ్చిన మజ్జిగ పుచ్చుకొని గ్లాసు అక్కడ పెట్టిన తర్వాత.

“అవునండి. మాదసలు రాజాం దగ్గిోోబొద్దూరు సీతారాం పురమండి. నాపేరు పీసపాటి తాతాచార్యులు. రెండేళ్ళకిందట మీ "ఫేక్టరీలో ఇంజినీరింగ్‌ అప్రంటిస్‌గా ఉండేవాడిని. అప్పుడు చూశారు. అంతకంటే ముందు-”

“అవును. మా మనవడు వేణుగోపాలానికి అయిదేళ్ళకిందట మీ ఊళ్ళోనే నామకరణం చేసేం. బావున్నారా?”

ఆ అబ్బాయి తలవెనక వేపు ఉన్న బరిహస్సుమీద కుడిచెయ్యినడిపాడు. “బావుంటే మీదగ్గిరకి ఎందుకొస్తానులెండి. బాగులేను కాబట్టే వచ్చాను. తమరు ఖాళీగా ఉన్నానంటే, ఓపిగ్గా వింటానంటే, మనవి చేస్తాను.”

• రెండేళ్ళ (క్రిందట ఒక రోజు మా ఫ్యాక్టరీలో నా యూనిట్‌లో ఒక కొత్తరకం యం(్యం (ప్రవేశ పెట్టారు. మామూలుగా మా యూనిట్టోకి ఇలాటి యంత్రాలు ఏడాదికి ఒకటి చొప్పున వచ్చి చేరుతూనే ఉంటాయి. అటువంటి సమయాల్లో ఏవెల్లరో ఫిట్టరో ఆయంత్రానికి ఓమూల చిన్న పసుపు బొట్టు పెట్టి, దానికి కొంచెం ఎడంగా (నీళ్లు యంత్రం మీద చిమ్మకుండా జా(గ్రత్తపడుతూ) ఒక కొబ్బరికాయకొట్టి యంత్రాన్ని స్తిచ్విన్‌ చేస్తాడు. కానీ రెండేళ్ళనాడు మా ఫేక్టరీలో ఎం.డి.గా పదిహేను రోజులపాటు ఉండిన కణ్మాదాసన్‌గారు, ఆ యంత్ర ప్రారంభోత్సవం కార్యక్రమం వేదోక్తమైన ఆశీర్వచనంతో వినాయకాది ఆది దేవుళ్ళ పూజలతో తప్పు; జరిపించడానికి వీల్లేదని; ఆ కార్యక్రమానికి, అండుబాటులో ఉన్న పత్రికా విలేఖరులందరూ తమ తమ ఫొటో(గ్రాఫర్తతో సహావచ్చి తీరవలసిందేనని, రాతమూలకంగా కాక వేరే విధంగా చెప్పేరు. ఆ సందర్భంగా ఆరోజు పూజకోసం ఓ పురోహితుణ్ణై మాట్టాడి పెట్టమని నా సహోద్యోగి మదన్‌మోహన్ని కోరగా, ఆ పూజాకార్యక్రమంకోసం మార్కెట్టా చెప్పులషాపు దగ్గిర బారులు స్టే కూర్చునే వారినెవరినో పిలవనక్కరలేదనీ, తన యూనిట్ల “అప్రంటిస్‌"గా పనిచేసే ఓ అబ్బాయి ఈ పనిని సమర్హంగా నిర్వహించగలడనీ చెప్పి ఒక కుజ్జవాడిని నాకు వప్పగించేడు.

అకుజ్జవాడే - ఈ కుజ్జువాడు.

కిందటివారం నాయూనిట్లోకి ముగ్గురు ఇంజినీరింగు అసిస్టెంట్టు కావాలని ఎంప్తాయిమెంటు ఎక్సేంజికి రాశాం. ఒకటి షెడ్యూల్డు తరగతుల వారికి కేటాయించారు. ఒక ఖాళీలో ఆడపిల్లనే వెయ్యాలి. మూడోది ఓపెన్‌, అంతేకాక, ఇంతకుముందు మాదగ్గిర ఎప్రంటిస్‌ చేసిన వాళ్ళకి ప్రాధాన్యం.

అంటే ఏమిటి? ఎంప్లాయిమెంటువాళ్ళు ఇతనికి కూడా ఓ కాల్‌లెటర్‌ వేసి ఉంటారు. “నాకంటే నిన్ను మా మదన్‌మోహన్‌గారే బాగా ఎరుగును కదా! ఆయన దగ్గిరకే వెళ్ళలేకపోయావా?” అన్నాను; పూజారి

230 లాలా ఇంతసేపూ అతన్ని మన్నిస్తున్నా నాకు తెలియకుండానే ఏకవచనంలోకి దిగి. “అయినా, నీకొచ్చిన కాల్‌లెటర్‌ చూపించు, నేనే మదన్‌ మోహన్‌తో మాట్లాడుతాను.” అన్నాను.

తాతాచార్యులు ముడుచుకుపోయాడు. అతని మొహంలో నేనింతసేపూ చూస్తున్న కాంతి ఒక్కసారిగా తగ్గినట్టయింది.

“భగవంతుడి అనుగ్రహం ఆవిధంగా లేదండి. నాకు లెటరయితే వచ్చిందిగానండి అది ఉద్యోగానికి రమ్మన్న పిలుపు కాదండి.” ఆమొహంలో చిన్నపాటి వైరాగ్యహాసం. “ఉద్యోగం వదిలి వెళ్ళిపోవలసిందిగా నోటీసండి.” అని కేన్వాసు సంచీలోంచి ఒక కవరు తీసి అందులో ఉన్న కాయితం ఊడలాగి నాచేతికి అందించడానికి వీలుగా పట్టుకున్నాడు. నేనుముందుకువంగి ఆ కాగితం అందుకోబోతూ ఉంటే అతను తల అడ్డంగా ఆడిస్తూ “ముందుగా నామనవి వింటారు.” అన్నాడు. ఇటువైపు ద్వారంలోంచి ముందుగా వాసన, క్రమంగా, చప్పుడు రెండు ప్లేట్టతో ఉప్మా, మా ఆవిడ,

ప్లేట్లు టీపాయి మీద పెట్టి మా ఆవిడ అతన్ని పలకరించింది. 'మీ అమ్మగారు బావున్నారా? నువ్విలా వస్తావని తెలిస్తే మా మనవడు వేణుగోపాలాన్ని ఇంటికి వెళ్ళిపోనివుకుండా ఉంచిద్దును.”

ఆ అబ్బాయి మొహం అంతయింది.

“అమ్మకి గుర్తున్నట్టు ఆయ్యకి ఉండదండి.”

“అదేంటి బాబూ, అలా అంటారు, మా మనవడి నామకరణం నాటికి మీరు పూజారీకాదు ఆశీర్చచనమూ చెయ్యలేదు. అయితే మటుకు, లోహదానాలప్పుడు దేవుడు పంపినట్టు వచ్చి ఉద్ధరణ పుచ్చుకొన్నావు కాదా?”

“రాగి రా కోరుతుందిట కదమ్మా. మీదీవెన వల్ల పూజారిని అయ్యాను. కానీ -” అని నావేపు చూసి ఆగిపోయాడతను.

“ఇప్పుడది వదిలేసి మా ఫేక్టరీలో ఉద్యోగం కోసం ప్రయత్నం చేస్తున్నాట్ట.” అన్నాను.

మా ఆవిడ వేగంగా మాట్లాడింది. “అదేం, నాయనా! తరాలు తరాలుగా దేవుణ్ణి నమ్ముకోనున్న

వారు. మనిషిని నమ్మిన వాడు చెడతాడు కాని దేవుణ్ణి నమ్మినవాడు చెడడు బాబూ... ఆపూజ కంటే ఈ కొలువు గొప్పకాదే 1?”

ఆ అబ్బాయి ఆ మాటలకి అడ్డు పడ్డాడు. ముందు కుడిచేత్తో - ఆగండాగండన్నట్టుగా సంజ్ఞచేసి; వెంటనే ఈ చేత్తో ఆలెంప ఆచేత్తో ఈ లెంప మార్చి మార్చి మూడుసార్లు వాయించు కీళ్ళ గా కున్నాడు. “అంతపని జరగకూడదనే ఆయ్యగారి దగ్గిరకొచ్చాను.” అని కాగితం నాకివ్వకుండా మా ఆవిడ కిచ్చాడు. ఆవిడ ఆకాగితం అందుకొని చదువుకొంటూ ఉంటే అతను నాతో

మాట్లాడుతున్నాడు: ఉం

“సీతారామపురం అగ్రహారంలో వెలసిఉన్న వేణుగోపాలస్వామి వారిసేవ మాకు వంశపార-౦ పరంగా వస్తున్న వృత్తి బాబుగారూ... నాకు తెలిసినంతవరకు తామి శ్రైది తరాలనాడు, అలనాటి మా పితామహుల, ప్రపితామహుల పితామహులయిన అప్పలాచార్యులవారు వారి మాతామహులయిన నల్లాన్‌ చక్రవర్తుల రంగనాధాచార్యుల వారినుంచి, వారికి పుత్ర సంతానం లేనికారణంగా ఈ సేవా ధర్మాన్ని స్వీకరించారు. ఈ పరంపరలో ఒకరికిమించి పుత్రసంతానం కలిగినవారు ఒకరి ఆలయసేవలో ఉంచి మిగిలినవారిని వేరే వృత్తులకు పంపివేస్తూనే వచ్చారు. నావిషయానికివస్తే కులాసా కథలు - భదాగో

లలా 231 మా తండ్రిగారికి నేను జ్యేష్ట పుత్రుడనయినప్పటికీ; నా తమ్ములిద్దరితోబాటు వేదం, పూజాదికం, అనుష్టాన విధానం క్షుణంగా అభ్యసించి కూడానూ; మా(గ్రామానికి సమీపంలో హైస్కూలూ పాలిటెక్టిక్కూ ఏర్పడ్డాన్నుంచి, మెకానికల్‌ ఇంజినీరింగులో డిప్లమా తీసుకొన్నాను. లోకవృత్తం తెలిసి సమకాలీన పరిజ్ఞానం సంపాదించుకోడంవల్ల మాత్రమే కాకుండా; మీ ఫాక్టరీలో అప్రెంటిస్‌ చేసి కూడా నా తమ్ముళ్ళిద్దరూ పర్మనెంటు ఉద్యోగాల్లో స్థిరపడ్డంచేత; ఏడాదిక్రితం మా తం'డ్రిగారు కాలంచేసిన తర్వాత ఆలయంలో నిత్యపూజా అనుష్టానాది సేవలు చేపట్టాను”- “ఇదేంటండీ, ఈ అన్యాయం?” అంటూ, తను చదువుతున్న కాయితం నాకు అందించింది; మౌ ఆవిడ. అది హైదరాబాదు నుంచి వచ్చిన ఒక ఆర్డరు. దేవదాయ ధర్మాదాయ శాఖ ఆఫీసునుండి వచ్చింది. “శ్రీయత పీసపాటి తాతాచార్యులు వేణుగోపాలస్వామి ఆలయ పూజారి సీతారామపురం. ఏడాదికి ఇరవై వేల రూపాయలకు మించిన ఆదాయము కలిగిన ఆలయంలో; పూజారి పదవిలో ఉండవలసిన వారికి; వేద సంబంధమైన “బి- డిప్లామా” ఉండాలి - అని ఇటీవల ఒక నిబంధన వచ్చియున్నది. ఈ డిప్ణోమా నీకు లేదని తెలిసినది. అంతేకాక, ఈ డిప్లామాకి సంబంధించిన పరీక్షకి కూడా నీవు ఎన్నడూ కూర్చోలేదని మా దృష్టికి వచ్చినది. కనుక్క నీవు సీతారామపురం వేణుగోపాలస్వామి ఆలయ పూజారిగా ఉండ తగవు. శ్రీ ఎమ్‌. నరసయ్య అనే దరఖాస్తుదారుడు సదరు పరీక్షలో ఉత్తీర్ణుడై సదరు డిప్లామా పాొందియున్నందువల్ల అతడు ఆ పదవికి అర్హుడై ఉన్నాడు. అంతేకాక, ప్రభుత్వపు విధానాల ప్రకారము కూడా అతడు ఆపదవికి అర్హుడు. అందువల్ల, నీవద్ద ఛార్జి తీసుకొని నీన్ను పదవీ బాధ్యతలనుండి విముక్తుణ్ణి చేయవలసిందిగా ఆతనికి ఆర్హరు పంపడమైనది.” “అయ్యో!” అన్నాను, ఆకాగితం అతనికి అందించడానికి జాపి, అతను ఆ కాగితం పుచ్చుకోలేదు. “తనురేమీ అనుకోనంటే నామనసులో ఉన్న భావాలు కొద్దిగా మనవి చేస్తాను: "భారతదేశం కర్మభూమి. _ “ఇక్కడ, తురుష్కుల పాలన చేతను; పాశ్చాత్యులపాలన చేతను నెలకొన్న నాగరికతా సూత్రాలకు అతీతంగా “ఎవరు ఏ వృత్తిలో కొనసాగితే వారి వంశీయులకున్ను అదే వృత్తి సంగక్రమిస్తున్నది. “సంప్రదాయంగా; కమ్మరి సంతానం కమ్మరి అవుతున్నారు, కుమ్మరి, చాకలి, మంగలి, యాత, ఇలా - పల్లెపట్టున పారం పర్యపు వృత్తులు చేసుకుంటూనే ఉన్నారు. “- అంతేకాక, రైల్వేలో పనిచేస్తూ ఇటీవలే కాలధర్మం చెందిన మా మేనమామ గారి అబ్బాయికి పూజారి

232 లలల రైల్వేలోనే ఒక ఉద్యోగమిచ్చారు. ల * ఇదే రాష పభుత్యంలో

“-మా వూళ్ళో ఉన్న క్షత్రియ కుటుంబానికి చెందిన సూరపరాజుగారు; ఇదే రాష్ట్ర ప్‌ ం

• వాణిజ్య పన్నుల అధికారిగా నిలదొక్కుకున్నారు; వారి కుమారులిద్దరికీ అదే శాఖలో ఉద్యోగాలిప్పి చుకున్నారు..... డ్‌

“అంతెందుకు? ప్రధానమంత్రి కుమార్తె ప్రధానమంత్రి అయింది. మళ్లీ ఆమె కుమారుడు: వద్దు వద్దంటూనే ప్రధానమంత్రి అయినాడు.

; మానులవు

“ఫ్యాక్టరీ యజమానుల కుమారులు, కుమార్తెలు కూడా నున్ను; ఫ్యాక్టరీ యజ తున్నారు.

“సినీ నటుల కుమారులు సినీ నాయకులవుతున్నారు. నటీ మణుల కుమారెలున్నూ నటీమణులవుతున్నారు... వీరందరు ఆ వృత్తులకు అవసరమైన పరిజ్ఞానాన్నే సంపాదించుకున్నా ॥ గాని - ఒక్క కాలపరీక్షకు తప్ప - మరి ఏ ఇతర పరీక్షకు కూర్చోడమే లేదు... పారంపర్య వృత్తుల డిప్లామాలూ డిగ్రీలూ అంత ముఖ్యం కాదనుకుంటున్నారు.

“ఎవరికి వారు చిత్త శుద్ధితో దేశసేవ చేసినవారు ప్రజాభిమానాన్ని చూరగొని నాయకులుగా రూపుదాల్బవచ్చు. అయినా సరే; ఒక నాయకుడు చనిపోగానే అతని భార్యనో కుమారుడినో కుమార్తి కోడలినో ఆహ్వానించి; ప్రజాసేవ బాధ్యతల్ని లాభనష్టాలతో బాటు వప్పగించే సంస్కారం, సానుభూతి, ఏంప్రదాయంగా వస్తున్నాయి...

“ఇంత విశాలమైన ఈ భారతదేశరలో; ఇదే మనోవైశాల్యంతో నన్ను కూడా ఆదరించరాదా?.. అదరించరా?...

“తొమ్మిది తరాల నుండి సీతారామపురం వేణుగోపాలస్వామి కొలువు చేసిన మా పూర్వులలో అందరికీ చిత్తశుద్దీ, డొక్కశుద్దీ మాత్రమే అవసర మయ్యాయి. నావరకూ వచ్చేసరికి 'డిప్లామా బాధ ఒకటి సిద్దమైంది...”

జిం ళం ళ్థ్‌ం

“సామర్త్యం లేని ప్రేమ రాణించదు, గోపాలం!” అన్నాడు గణపతిరావు. నువ్వు అతని బాధంతా విన్నావు. మా గణపతిరావు దేవదాయ ధర్మాదాయ శాఖలో కమిషనర్‌ గానూ సెక్రెటరీ ఇన్‌ఛార్ట్‌గానూ ఉన్నాడు కదా, అతనితో చెప్తే ఈ తాతాచార్యులుకి ఉపకారం జరుగుతుందనే ఆలోచనైతే నీకు కలిగింది గానీ-.. నువ్వు ఒకసారి బయల్టేరి హైద్రాబాదు రానూలేదు: కనీసం ఓట్రంకాల్‌ బుక్‌చేసి

నాతో మాట్లాడే వయినా కాదు!” నేను నిర్భాంతపోయాను. గణపతిరావు అంత ఉన్నతాధికారి అయివుండీ కూడా, తాతాచార్యుల కేసులోని సహజమైన న్యాయాన్ని (గ్రహించాడని తోచింది. “నేను వేసిన ఆర్డర్‌ లోనే తప్పు ఎంచుతావా? నాపరిపాలనలో జోక్యం చేసుకోడానికి నీకెన్ని గుండెలు!” - అనడం లేదు, గణపతిరావు. తాతాచార్యుల కొచ్చిన ఉత్తరం కాపీ అయినా తీసుకోకపోతిని; ఈ లోగానే కొంప ములిగిపోయిందో, ఏమిటో?! “ఆలస్యంగా అందించే న్యాయం అన్యాయంతో సమానం!” అన్నాడు, గణపతిరావు. వ్యవహారాలు చక్కదిద్దడానికి అవసరమైన చురుకుతనం నీలోలేదు. నిన్నాక్కణ్లీ నమ్ముకొని కూచుంటే ఆ తాతాచార్యులు రోడ్డున పడుండే వాడే... ... ఎనీ వే; ఆ తరవాత తాతాచార్యులొచ్చి కులాసా కథలు - భంగో

లతా 233 నీకు కనిపించ లేదన్నమాటేగా!?”

“అంటే?”

“ఒ ౨ ఓ కే... ఫాలో అప్‌ లేదు కనక నీ కేమీ తెలీదు... ... ఆ అబ్బాయి నీదగ్గిర్డుంచి తిన్నగా వాళ్ళ వూరి మోతుబరి బిడ్డ లక్షిన్నాయుడు దగ్గరి కెళ్లేడు. అతనీ వూళ్లోనే ఉన్నాడు. చాలా సమర్భుడైన న్యాయవాది. నరసయ్య ఎపాయింట్‌మెంట్‌ మీద “స్టే” తెచ్చేడు. సంగతంతా పూర్తిగా పరిశీలించి; ఆలయపూజారిగా ఉన తాతాచార్యులకి డిప్లొమాలో చెప్పిన జ్ఞానం ఉందోలేదో చూడమని ముగ్గురు సభ్యులతో ఒక కమిటీని వెయ్యమంది హైకోర్టు... ... రిపోర్టు కూడా వొచ్చేసింది.. ... తాతాచార్యులకి డిప్లామా లేకపోతే పోయింది గాని, శ్రీ, సూక్తం, పురుషసూక్తం, సహస్రనామం, అర్భన, సంకల్పం, సంహిత, మంత్రపుష్పం, హారతి, ఆశీర్వచనం - లాంటి నిత్యావసర కర్మానుష్టాన నిర్వహణలకి తగినంత సామర్థ్యం, అనుభవం ఉన్నాయి. వేదం, మం[త్రం ప్రవచించేటప్పుడు పాటించవలసిన ఉదాత్త- అనుదాత్త-స్వరాల తారతమ్యం అతనికి గళగ్రాహ్యం...”

“అమ్మయ్యు!... ...” అన్నాను.” ఐతే, తాతాచార్యులకి-”

“ఈ పూజారి వరమిచ్చేడు!'_ అని నవ్వుతూ తన గుండె మీద వేలుపెట్టుకుని లేచాడు గణపతిరావు. 'అతను రెండేళ్లలోగా డిప్లామా పరీక్షకి కూర్చుని పాసవ్వాలని హెచ్చరించేరు, శ్రీవారు

( “ నువ్రభాలం ” నక్తవ్యతికో :22-6ర-97 0 అక్‌ అండ్‌ డవున్‌ చయయ

40. మాకొద్దీ నల్లదొరతనము కథ అఫెన్స్‌ ఈజ్‌ ది బెస్ట్‌ మోడ్‌.ఆఫ్‌ డిఫెన్స్‌ (ఆగ్రహమే అత్యుత్తమమైన ఆత్మరక్షణ విధానం) అని నమ్మిన వాళ్లలో మా బుట్టయ్యగారొకరు!” అన్నాడు తిరుపతిరావు. “బుట్టయ్యా? అతనెవరు?” అని అడిగాను. “మా కొత్త జె.ఎం.డి; నువ్వు కలుద్దామని వచ్చేవే; ఆయన!” ఆస్ట నన ఆస్టేం తిరుపతిరావు హైదరాబాదులో ఒక ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్టలో జెనరల్‌ మేనేబరుగా పనిచేస్తున్నాడు. ఆ సంస్థలో తిరుపతిరావు కాక ఇంకో ఐదుగురు జెనరల్‌: మేనేజర్డున్నారు. జి య

• (ప్రొడక్షను; జి.ఎం - పర్చేజెస్‌ అండ్‌ డిస్పోజల్స్‌; జిఎం. - ఫైనాన్సు; జి.ఎమ్‌. - మెషినరీ అం ప్లాంట్స్‌; జి.ఎం.- మార్కెటింగు. (తిరుపతిరావు జి,ఎం.-పెర్సనెల్‌ అండ్‌ ఎడ్మినిష్ట్రేషను). భారీ యంత్రాలున్నాయి, అంతకంటె భారీ సంఖ్యలో ఉద్యోగులూ కార్మికులూ ఉన్నారు ఆ సంస్థలో. ప్రజలకు ఉపయోగకరమైనవి, అమ్మకాలు బాగా ఉండేవీ అయిన కొన్ని రకాల సరుకులు తయారుచేస్తుంది. ఈ సంస్థ చాలా ఏళ్లు ప్రయివేటు యాజమాన్సంలో ఉండేది. కార్మిక సంఘాల బలం పెరిగిన కొద్దీ ఉద్యోగులకీ కార్మికులకీ జీతాలు పెంచడం, ప్రాపడెంటు ఫండు - (గ్రాట్యుయిటీ- ఎల్‌.టి.సి. - మెడికల్‌ - లీవ్‌ ఎనూషమెంట్‌ లాంటివెన్నో ఇవ్వడం తప్పనిసరై; ప్రయివేటు యాజమాన్యం తట్టుకోలేక చేతులెత్తేస్తే ప్రభుత్వం ఆ సంస్థని స్వాధీనం చేసుకొని లాభాల్లో ఉన్న సంస్థని నష్టాల్లోకి ఈడ్చి కార్మిక సేవే దేశ సేవ అన్న ధోరణి తెచ్చుకుంది. ఇటీవల “మాసంస్టకి ఈ ఏడాది ఇన్ని కోట్ట రూపాయలు నష్టం వచ్చింది.” అని ప్రభుత్వానికి నివేదికలు పంపడం, 'శ్రభుత్వం ఆ మేరకి సబ్సిడీలు ఇవ్వడం జరుగుతోంది ఆ సంస్థలో. తంతకిముందు ఒక జెనరల్‌ మేనేజరు, ఒక మేనేజింగ్‌ డైరక్టరు మాత్రం ఉండేవారు. ఇప్పుడు ఒక ఎం.డి; ఒక జాయింట్‌ మేనేజింగ్‌ డైరెక్టరు; ఆరుగురు జెనరల్‌ మేనేజర్లు ఉన్నారు. సాంకేతిక కారణాలవల్ల మంత్రి ఎేధవకి అర్హత కోల్పోయిన అధికార పార్టీ పెద్దమనిషాకరు చైర్మన్‌గా ఉంటారు. ఎం.డి జ.ఎండి లను రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సంప్రదింపులతో కేంద్ర ప్రభుత్వం పంపుతుంది. జి.ఎం.లలో కొందరు అంతకుముందు నుండి ఉన్నవాళ్లలో 'ప్రొమోషన్లు పాందినవాళ్లు; కొందరు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఎక్కణ్ణించో తెచ్చివేసినవాళ్లు = ఇంకా మేనేజర్జు, డిప్యూటీ మేనేజర్హు, అసిస్టెంటు మేనేజర్జు, డిప్యూటీ జెనరల్‌ మేనేజరు, అసిస్టెంటు జెనరల్‌ మేనేజర్లు ఇలా వందల సంఖ్యలో అధికార్డు (వాళ్లందరికీ కార్డు, చాలామందికి ఇళ్లలో కూడా టెలిఫోన్సు) వచ్చి; సంస్థ ఎట్టి పరిస్టితుల్లోనూ లాభాలు చేసుకోలేనంతగా సంక్షేమ సాగరం అయింది. వర్కర్సుని తగ్గించి అధికార్ల సంఖ్య పెంచే సంస్కృతి బాగా నాటుకుంది. జ బి బి “మీ కొత్త జె.ఎం.డి పేరు బుట్టయ్యా? నేనింకోటేదో అనుకుంటున్నానే?” అన్నాను. 234

లలన లా. 235

“బి.కె.గిరి - అదేగా, నువ్వు విన్న పేరు? పూర్తి పేరు కనిగిరి బుట్టయ్య” అని నవ్వేడు తిరుపతిరావు.

“నువ్వన్నీ బలే బాగా కూపీలు లాగుతావే!” అన్నాను సంభ్రమంగా.

తిరుపతిరావు నా సంబరంలో భాగం పంచుకోలేదు. “నువ్వు మా జె.ఎం.డి.ని కలవడాని కొచ్చేవు కదా అని ఆయన స్వభావం గురించి చిన్న చిట్కా ఇచ్చేను; అంతే. నీపని అవాలంటే ఇది గుర్తుంచుకోవాలి”, అని నాతో చెబుతూ ఉండగా ఇంటర్‌ కమ్‌ గీపెట్టింది. “యస్సార్‌. ఇక్కడే వున్నారు సార్‌: పంపిస్తున్నాను సార్‌!” అన్నాడు, అందులో. “పిలుపు నీకే. వెళ్లు, బెస్టాఫ్‌ లక...” అన్ని “సార్‌” లు ఎందుకన్నాడో అర్ధం కాలేదు.

నేను బి.కె.గిరి గారి ఛేంబర్స్‌లోకి వెళ్లేసరికి అక్కడ ముగ్గురు తలలు నెరిసిన స్ఫురద్రూపులున్నారు. ఆందులో ఒకాయన శా(స్రిగారు. జెనరల్‌ మనేజుల్‌ - మార్కెటింగు. ఆయన నిలబడి వుండగా నేను కూర్చోవలసొచ్చిందే అని బాధపడుతూ నేను వి.ఐ.పిని కాకపోయినా గెస్టుని కనక కూర్చున్నాను.

“నో నో, శాస్రిగారూ, యు ఆర్‌ రాంగ్‌. ఆ ఆర్‌. ఈ.సీ. ఆఫీస్‌ ఆర్డర్‌ మనకి రాకపోతే హెడ్స్‌ విల్‌ రోల్‌ డవున్‌ (పురైలు ఎగురుతాయి) సెండ్‌ అవర్‌ డాగ్స్‌ అండ్‌ సీ దట్‌ దే కేచ్‌ (మన ఉద్యోగుల్ని పంపి బేరం చిక్కించుకొనేలా చూడండి.) అయినా నా కళ్ళు ఎన్నాళ్లు కప్పుతావయ్యా? వెళ్లు!” ల

“మన ధరలు ఎక్కువా, నాణ్యత తక్కువా అని వాళ్లు నిర్మాహమాటంగా రాసేశారు సార్‌.... కె. అండ్‌ పి. కంపెనీ వాళ్లు మన సరుకుకంటే మంచిది ఆఫర్‌ చేస్తూ మనకన్నా తక్కువకి కోట్‌ చేశారు.” లూ

“అయితే ఏంటంటారు శాస్రిగారూ? ప్రయివేట్‌ కంపెనీల్సా మనం వాళ్లకి లంచాలిచ్చి మందు పార్టీలు కొట్టించాలంటావా? అసలు నిన్ను ముందు శాక్‌ చేస్తే (పకి పారేస్తే ని శ్చాఫ్‌కి బుద్దొస్తుంది. షటప్‌ అండ్‌ గెట్‌ లాస్ట్‌!”

శాస్త్రిగారు రెండూ మూసుకొని వెళ్ళారు. మిగిలిన ఇద్దరూ లేచారు. “ఒకే. నేను ఈవ్నింగ్‌ ఫోరో క్రాక్కి (సాయంకాలం నాలుగింటికి) యూనిట్‌ “బి” కి వస్తాను. సీ ఎవ్విరి థింగ్‌ ఈజ్‌ ఇన్‌ ఆర్డర్‌ అండ్‌ ఐ వేస్ట్‌ నాటె మినిట్‌! (అంతా సక్రమంగా ఉండేట్టు చూడండి, నాకొక్క నిమిషం కూడా వృథా కాకూడదు)” నిలబడి, ఒకానొక నాయకుడి వి[గ్రహం దేశవ్యాప్తంగా చూపించే భంగిమ వేలెత్తి చూపించేరు గిరిగారు. వాళ్లు కూడా వెళ్తేరు.

గిరిగారు కూర్చుని, తన టేబిలు మీద ఉన్న మూడు టెలిఫోన్లలో ఒకదాని బటన్‌ నొక్కి “వాట్‌ హేపెండ్‌ టు కోటిరత్నం?” అన్నారు. “లైన్‌ దొరకడం లేదు సార్‌' అని నీరసంగా జవాబు “అంటే నీ ఉద్దేశమేంటి? నేన్‌ లేచి ఆడి దగ్గిరికి పరిగెత్తాలా? అయిదు నిమిషాల్డో ఆజణ్జి నలపకప్తోన నివ్వు రేపు తెల్లారేపాటికి బద్రాచెలంలో జాయిన్‌ గావలసాద్ది. అర్దవైందా? ఫోన్‌ ఆఫ్‌ చేసి నా వేపు చూసేరు గిరిగారు. “యస్‌?” అన్నారు. నేను నాపని ఏమిటో చెప్పేను.

గిరిగారు లేచారు. నేను కూడా లేవవలసొచ్చింది మరి.

“మీ చేర్మన్‌ గారికేం పోయింది, ఏదన్నా మాట్లాడతారు ఫోన్‌లో. నీ తమ్ముడు సంత ఇంపార్టెంటో మునిరత్నంకి ఆయన బార్య అంతకంటే ఇంపార్చెంటు. యూనిట్‌ “బి లోంచి మూకొద్ద్‌ నల్లదొదతనకు

2వ లలా మునిరత్ముంని కదిపిస్తే ఎపిలెప్పి పేసెంట్‌ (మూర్చరోగి) ఆయిన బార్య సచ్చిపోద్ది. వర్క్‌ చైటాకి ఆరు కిలోమీటర్జు రావటం కష్టమనిపిస్తే మీ (బదర్‌ని రిజైన్‌ జేసీమను. మీ డిపార్టుమెంట్‌లో ఏదేనా (ట్రాంస్సర్‌ జెయ్యాలని నేనే ఫోన్‌జేసి చెప్తే బాగుంటాదా? వెల్లండి. సూద్దార్లే. ఒక వారం బొయినాక గనిపిచ్చు: ఒచ్చే బుదవారం! జెనరల్‌ మేనేజరు (మార్కెటింగ్‌) శా(స్తిగారికంటె నాకే మంచి మర్యాద జరిగింది. శాస్రగారూ అని మొదలెట్టి షటప్‌ దాకా వెళ్లిన భాష నా విషయంలో సమతూకంగానే వెళ్లినట్టయింది. “నీకున్న లాంగ్వేజి నీ మేష్టరికుందీ?” అని కాంప్లిమెంటు చెయ్యాల నిపించింది. ల జ జ మరుచటి బుధవారం ఆ ఆఫీసుకి వెళ్లేను. గేట్టోంచి లోపలికి వెళ్లగలిగేను గాని వరండా దాటి తిరుపతిరావు రూముకి వెళ్ళడం మహా కష్టమైపోయింది. వరండా నిండా జనం పచ్చి నేలమీద మఠాలు వేసుకుని కూచున్నారు, కవిసమ్మేళనంలో ఆడియన్సులాగ. “ఫోన్‌ చేసి రావల్సింది” అన్నడు తిరుపతిరావు. “గిరిగారు ఇవాళ రమ్మన్నారు. అందుకని ఫోన్‌ చెయ్యకుండానే వచ్చాను.” “ఆయన ఆఫీసులో లేరు. ఇంకో ఆఫీసులో ఎడిషనల్‌ ఛార్జి చేస్తున్నాడు కదా; అక్కడ కూచున్నాడు. ఇక్కడకా! * శ్‌ న్నాడు. ఇక్కడకొస్తే గొడవలైపోతాయని! “గొడవలెందుకు?” ____ వరండాలో జనం కూర్చున్నారు చూళ్లేదూ? వాళ్లంతా ఈ ఆఫీసులో గుమాస్తాలూట్రెపిస్టులూ సూపరింట్లూ స్టైనోగ్రాఫర్లూ ప్యూన్గ్లూ అలాంటివాళ్లంతాను. వాళ్లు కిందటి శనివారం నుంచీ అలాగే కూర్చున్నారు, సీట్టలోకి వెళ్లరు; పని చెయ్యరు. అంతా బుట్టయ్యగారి ప్రతాపమే.” “అసలేం జరిగిందిటా? నేను వినొచ్చా?” తిరుపతిరావు లేచి తలుపుదాకా వెళ్లేడు. ఎవర్నో పిల్చేడు. కాఫీ య స హో ఫడు. కాఫగట్రా ఏర్పాటుచేస్తు, డేమో; అకాఫీ వనం మీద వొంపకుండా యెలా తెస్తాడు వాడెవడోనూ- అని ఇదవుతూ వుండగా న్యతలు శబ్బడు. ఇతని వెనక ఇంకొక-! “అరె, కాప ల అన్నాము. స్తమూర్తా? అన్నట్టు నువ్విక్కడే ఉన్నావు కదూ. మర్చేపోయాను. దా. కూచో” ప్ర రికార్డు మరోసారి పెట్టండి” అన్నాడు తిరుపతిరావు. దటి “సార్‌ మిమ లకర మధ్యాహ్నం ఒకటీ యాభై. జె.డి,ఎం. - బికె.గిరి. గారి ప్యూను కాంటీన్‌కొచ్చి కెళాడు ఆ క్ష న జ గడు అని చెప్పేడు. లిప్ట్‌ లేదు. మూడంతస్తులూ ఎక్కి జె,డి.ఎం. రూం కు చున్న మరు ఎజెల ఫైలు ఒకటి చదువుకుంటూ ఇతన్ని చూళ్లేదు. ఇతను కూర్చున్నాడు. తో ఖై న్‌ ఎన్‌ణం ఆయన ఫైలు మూసేడు. 'నా ఎదురుగుండా కూర్చోటానికి నీకెంత ధైర్యం!" ఎక్కివచో, ల శరించేడు. సార్స్‌ తమరు పిలిచారంటే వచ్చేను. 56 ఏళ్లవాణ్లి. మూడంతస్తులు టట్‌ ఫు బరు ఫైల్‌ చూసేక మాట్లాడుతారు కదాని కూర్చున్నానంతే తప్పా మీకు లవుతుందని అనుకోలేదు.” అన్నాడు కృష్ణమూర్తి, శులసా కథలు యమం - భడాగో

ననా 237

“ఈ ఆఫీసుకి ఎక్కణ్బించి వచ్చేవు?”

“ఎక్కజ్ఞించో కాదండి. ఎంప్లాయ్‌మెంట్‌ ఎక్స్‌ఛేంజి నుంచే వచ్చాను. 36 ఏళ్లయింది.”

“యు థింక్‌ యుఆర్‌ ఇంటెలిజెంట్‌? (తెలివిగా మాట్టాడాననుకొంటున్నావా?)”

“ఈ ఆఫీసులో తెలివిగలవాడంటూ ఎవడూ లేడుసార్‌. అంతా అదృష్టవంతులూ దురదృష్టవం తులూ.”

“షటప్‌ అండ్‌ గెటౌట్‌ (నోరు మూసుకుని అవతలికి నడు)”

“ఏదో మాట్లాడాలని పిలిచారట, సార్‌?” - ఫైలు చూపిస్తూ,

“నో.గో. (ఆల్ఞర్లేదు, వెళ్ళు)”

మర్నాడు (శనివారం) ఒంటిగంటగల్టా ఛార్జి మెమో ఇచ్చేరు కృష్ణమూర్తికి. అది పుచ్చుకుని వెళ్ళాడు. “పెర్సనల్‌ రిజిస్టర్టూ పీరియాడికల్‌ రిజిస్టర్గూ పెట్టలేదని దీంట్లో రాశారు సార్‌. నేను గుమస్తాని కాదు. సబ్‌ డివిజన్‌ ఆఫీసర్ని, వెనక 26 మేనేజర్‌ పోస్టులు శాంక్షన్‌ చేయించుకుందికి 220 గుమాస్తా పోస్టులు సరెండర్‌ చేసేరు. అప్పుడు క్లరికల్‌ వర్కంతా ఎవరు చేస్తారని ప్రభుత్వం అడిగితే, ఎస్‌.డి.ఓ.లూ సూపరెంట్లూ చేస్తార్రెమ్మని రాసుకున్నారు. పి.ఆర్‌.లు రాయడం మానేసి ఏడెనిమిదేళ్లు అయింది.

ఈ ఛార్జిమిమో అన్యాయం సార్‌. తమ ఛాంబర్స్‌లో తమ అనుమతి లేకుండా తమకెదురుగా కూర్చున్నానని తమకి కోపం వచ్చినందుకే ఇది సార్‌. దయచేసి అది తప్పుగా భావించకండి సార్‌. ఎందుకంటే తెల్లదొరలు ఈ దేశం వదిలి వెళ్ళాక అలాటివి తప్పులుగా పరిగణించడం మానేశారు సార్‌. అని వివరించేడు కృష్ణమూర్తి.

“నో. కమప్‌ ఇన్‌ రైటింగ్‌! (ఆపు. నువ్వు చెప్పదల్భుకున్నదేదో రాతమూలకంగా చెప్పుకో.)”

“కృష్ణమూర్తి 36 ఏళ్ల నుంచి పనిచేస్తున్నారిక్కడ. ఈ కంపెనీ ప్రయివేటు సెక్టార్‌లో ఉన్నప్పుడూ, గవర్నమెంటు తీసుకున్నాకా కూడా ఈయన కార్యదీక్ష మీదా, నిజాయితీ మీదా “రెండో అభిప్రాయం” అంటూ లేదు. మాకుమినిస్టర్‌ మారినప్పుడల్లా ఇక్కడి కొచ్చి ఛైర్మన్‌, ఎం.డీలతో పొటు కృష్ణమూర్తిలాంటి సీనియర్సుని కూడా పలకరించడం ఆనవాయితీ. ఈ ఛార్జి మిమో ఉపసంహరించుకోకపోతే ఎన్సరూ ఇనిచేసేది లేదని శ్ఞాఫంతా ఏకం అయ్యేరు. శనివారం నుండి ఈరోజు వరకు దొరగారు ఆఫీసుకు రాడం మానేశారు” అని తరువాయి కథ చెప్పేడు తిరుపతిరావు.

“ఇప్పుడేమిటవుతుంది?” అన్నాను.

“ఆయన నోరుపారేసుకుని కూడా ఉద్యోగం పోకుండా ఆయన స్వయంగా చూసుకోగలిగనట్టే, ఈయన వుద్యోగం పోకుండా చూడ్డానికి మేం అంతా వున్నాం.”

బయట ఏదో అలికిడైంది. తిరుపతిరావు పరిగెట్టుకెళ్లేడు. 'సెకైటేరియట్‌ నుండి కాగితం వచ్చింది. బిఃె. గిరిగార్ని ఆ ఎడిషనల్‌ ఛార్జి ఉద్యోగంలో నిర్జారణగా వేస్తూ ఇక్కడి జె.ఎం.డిగా ఇంకొకర్షి వేసేరుట. ,

“మా కొద్దీ నల్లదొరతనమూ!” అని పాడుతున్నారు అందరూను. శ

“ఆంధ్రభూమి” డెయిలీ : 27-5-92) మాకొద్దీ నల్లదాదతనకు ముమయయయుయయంో

41. పరిచయ పరిణామం విశాఖవట్టుం “ఎక్కూజ్‌మి... 25 నా బెర్తు” “అవున్లైండి సార్‌. ఇక్కడ స్మోక్‌ చేస్తున్నారని లేడీస్‌కి పాగపడక కిటికీ దగ్గర కూర్చున్నారు. కాసేపిక్కడ ఎడ్డస్టవండి సార్‌ “నో. ఆమాత్రం దానికి మేం ట్వంటీడేస్‌ ముందుగా రిజర్వేషన్‌ చేయించుకోడమెందుకు? దయచేసి నా సీట్‌ నాకిప్పించండి.” “నే చెప్తూనే ఉన్నాగదండి. ఎవరి. సీట్లో సుఖం ఎవరొదులుకుంటారు!. మీరన్నీ ఇలాగే చేస్తుంటారు. మీరిటు జరిగి మజ్జ సీట్లోకి రాండి. నేనా చివర గూర్చుంటాను. “ఈ బెర్త్‌కింద సామాను కొంచెం జరపండి, ఇక్కడ నా సూట్‌కేసు పెట్టుకోవాలి.” ఎలమంచిలి “కాఫీ కాఫీ!” యి అబ్బాయ్‌ ఇట్రా. కాఫీ ఎంతా?” “రెండ్రూపాయల్సార్‌' “వేడిగా ఉంటుందా?” “తాగి సూడండి సార్‌. వేడిగా (స్తాంగా ఉంటేనే డబ్బులియ్యండి” “సరే ఇయ్యి” “ఎన్నిసార్‌?” “ఎన్నో యెందుకు? ఒకటియ్యి” “కొద్దిగ జరగండమ్మా, కాఫీ కేన్‌ ఇక్కడెట్టుకుంటాను” “మేమెందుకు జరగాల, నీ యాపారానికి?” “అదేటమ్మా అలాగంటారు? కొంచెం ఎజ్జస్టు గావాల...” “ఆ బుద్ది అందరికీ వుంటే బాగుండు... “ఇదుగోసార్‌, కాఫీ” “బాగుంటే చెప్పండి సార్‌; మేం కూడా తీసుకుంటాం.” తుని “తమలపాకులు. తమలపాకులు!కవటాకులు!!” “ ఆయబ్బాయిని పిలమనండి. మనాళ్ళకి తుని తమలపాకులంటే ఇష్టం. ఓ కట్ట తీసుకుందాం" “గురుగారు, కొద్దిగ కేకెయ్యండి సార్‌ 238

లలత లాలా 239

“ఏయ్‌ తమలపాకులబ్బాయి ఇట్రా”

“కట్ట నాలుగు రూపాయలండి చిల్లర కాయితాలుండాల, బేగి తియ్యండి ట్రెయినెలిపోద్ది”

“ఒక కట్టియ్యి.” .

“పది రూపాయల కాయితం ఒద్దుబాబు. సిల్లర్లేదు. అకులిటిచ్చేయండి. బండెల్లిపోద్ది. లేప్పోతే రొండు కట్టలుచ్చుకోండి. రెండ్రూపాయలున్నాయి నాకాడ సరిపోద్ది.”

“రెండు కట్టలు మేమేం జేసుకోం? చిల్లరుంటుంది చూడు!

“లేదు; చెబుతున్నాగదండీ!”

“ఒకే ఓకే, ఉండండి. నాలుగు రూపాయలు నేనిస్తాను. సామల్కోట్టోనో రాయిమండ్రిలోనో మార్చి నాకిద్దురుగాని”

“థ్యాంక్యూ సార్‌, సుజాతా నేమర్చిపోతే గుర్తుజెయ్యేం?”

సామర్హకోట

“ఎంత ఎతికినా పెరుగన్నం పొట్లాలు లేవు సుజాతా. నువ్వు ఇయాల్టికి పూరీలు తినేసుండి పోవాలి మరి, అంతే”

“ఒయమ్మో. నేను తిన్ను. పస్తైనా ఉంటాగానీ ఆ పూరీలు తిని దాహానికి నాలిక జిల్దార్చుకు పోయి నిద్దరట్టదు నాదు. అర్జిపళ్లున్నాయిగదా: అయ్యే రెండు తినేసూరుకుంటా.”

“నేనందుకే బయల్లేరేటప్పుడు జెప్పాను. పిడికిడన్నం పాలకవర్గో ఏసి ఇన్ని పాల్చుక్కలు వేసి చెంచాడు మజ్జిగ పడేసుకోవే; నువ్వు తినే వేలకి పెరుగన్నం అవుద్దని. అప్పుడు ష్టయిలుకొట్టేవు. ఇప్పుడు పస్తు పడుకుంటానంటావు”

“ఏదోలెండి నా కర్మ. మీరేం జేస్తారు.”

“ఏంటండి...”

“నా కేరేజి గిన్నెలో ఇదుగో పెరుగన్నం బాగా ఎక్కుగా వుంది. సగం తీసి ఆవిడికివ్వండి. పాపం పెరుగన్నం తింటేగాని వుండలేరు గావును. కొందరికంతే. పప్పుతో తొమ్మిదీ పిండివంటతో పదీ తిన్నా ఆఖర్న పెరుగన్నం తినకపోతే భోజనం చేసినట్టే ఉండదు.”

“ఎందుకు సార్‌ మీకు (శ్రమ?”

“ఇందులో నాకు శ్రమేముంది? ఇంటిదగ్గర కట్టిచ్చిందే. నేనింకా మూతయినా విప్పలేదు. ఇంతకీ ఈ గిన్నెలో ఇంత ఎక్కువ ఉందిగనకా ఇస్తానంటున్నాను గాని మావాళ్లు ఈ గిన్నెలో సగమే పెట్టుంటే నేను ఇస్తానని అన్నూలేను మీరు పుచ్చుకోవాల్సిన అవసరమూ ఉండదు. మీరు అడ్డులెండి, ఆ ఆకులో నేనొడ్డిస్తాను” |

“అయిబాబో, చాలండి, చాలండి! మీకే తక్కువైపోద్ది”

“ఏం తక్కువవదు. మీరు తృప్తిగా తినండి.”

“సరే మీరేమనుకోకపోతే ఇయిగో రెండు పూరీలూ కూరా ఏస్తానిందులో. ఏదీ, ఆ మూత యయంయయయయయయంయ... తరిచయ కరిజంకుం యయ

20 లాలా

“ఒద్దు వొద్దు, నాకు పూరీలు పడవు. ఒక్కటి చాలు-”

“పోనీ రెండరిటి పళ్లియ్యండాయనకి. అలా సూత్తారేం? కింద బుట్టలో ఉన్నై!”

“ఒక్కటి చాలండీ. అయ్యో అయ్యో రెండు వేస్పేరే. ఇదంతా కడుపులో భారం అయిపో తుందేమో మొత్తానికి 1”

రాజమంే

“ఏంటో, వీపీ సింగ్గారు మళ్ళా 27 పెర్సంటు రిజర్వేషన్తంటున్నారు. బీహార్జో ఆందోళన విశాఖపట్నం దాకా పాకిరీసింది. దేశం ఏమైపోతుందో?”

“ఒక్క రిజర్‌వేషన్సేంటండి? ధర్జు తగ్గిస్తానన్నారు ఏదీ? పైగా పెట్రోలు బంకులుకి టైమింగ్సెట్టారు. ఇప్పుడు ఇరాకూ కువాయిట్టూ బందైపోయేయి. ఇంక మన బళ్లన్నీ సెడ్డలో బెట్టీస్కోడమ!” |

“రిజర్వేషన్ల గొడవ అలా వుంచి; కాశ్మీర్‌ నుంచి కన్యాకుమారి దాకా టెర్రరిజం, బందిపోట్టు రేపులు!”

“అవునటండి! మొన్న అదేదో స్కూల్లో కిరీష్టియన్‌ నర్సుల్ని; పాపం-”

“సర్లెండి. ఏదో అర్ధరాత్రప్పుడు ఊరవతల స్కూల్లో ఏదో జరిగిందంటే పోనీ అనుకున్నాం. పట్టపగలు, మెడ్రాసునించి బొంబాయెల్తున్న దాదరెక్స్‌'ప్రస్‌లో అందరూ చూస్తుండగా సెకండ్‌క్లాస్‌ రిజ్వేషన్‌ పెట్లో ముగ్గురు కేరళీ అమ్మాయిల్ని ఎనిమిదిమంది మెడ్రాసురవుడీలు రేప్‌ చేసేరట. ఆంతకన్నా ఘోర కలెక్కడయినా వుంటుందా?”

“అవున్టండి, పాపం... హాయ్‌, హాయ్‌, ఏంటివ్వాళ ఇప్పుడే నిద్దరొస్తోందే. టయిమింకా పదన్నా కాలేదు!”

“బెర్తులేసేసుకుందామంటారా?”

“ఏం, సుజాతా; నిద్దర్రాలే?”

“ఒస్తోంది. మీరేదో మాట్టాడ్డావున్నారని-”

“ఏం మాటల్లేవమ్మా. ఈ మాటలిలాగే; వాళ్ల చేతలలాగే. దీనికి అంతేముంది? లేవండి బెర్తులు వేసుకుందాం.”

“ఆ! ఆ! అద్దిగది సరిగ్గా సూడండి బాబూ ఆ బటన్‌రింగులో సరిగా కూర్యోకమాత్తే ప

పడద్ది. ఓసారిల్లాగే కిందాయనకి తలబిగిలింది” న్‌ కూర్చో గా

“ఏంలేదు; సరిగానే పడింది.”

“నువ్వు పైకెక్కు సుజాతా, నేను మజ్జిబెర్తులో ఏస్కుంటాను!”

“అయిబాబో, అంతపైన్నా? నాకు బయ్యుం. మీరీ మజ్జ బల్లమీద ఏస్కోండి. నేనిలా రెండారసల మజ్జా సామాన్గు బెంచీలి కిందికి జరిపి నేలమిదేస్కుంటా. "నాకూ బయముండదు; సావాన్తూ దేగర్తగుంటై” ౯

“అదేంటమ్మా హాయిగా బెర్తు రర చేసుకుని కూడా నేలమీద పడుకుంటానంటారు! అంతగా మీరు సై బెర్డ్‌ ఎక్కలేకపోతే పోనీ నేను పై బెర్తులోకి వెళ్తాను; మీరు లోయర్‌ బెర్తులో పడుకోండి!” సా

కులాసా కథలు - భంాగో

లలా 241

“తల్లి మాలచ్చి గోదారి. ఏండీ చిల్లర డబ్బులియ్యండీ, ఏస్తాను[”

“ఏంటి సుజాతా, నీకీ చాదస్తం? డబ్బులు నీళ్లలో ఏస్తానంటావేటి? ఇంద; సమయానికి పది 'పైసలూ ఐదు పైసలన్నా లేవు. పావలా ఏసీ, ఏం జేస్తాం! బిచ్చగాడికిస్తాకి ప్రాణం ఒప్పదు మల్గా.

“తప్పు తప్పు, సెంపలేస్కోండి”

“మీకు తెల్సా? మొన్నామధ్య ఎవరో పేపర్ణో రాశారు. ఈ గోదావరి నదిలో ఈ వందా ఏబై ఏళ్లనించీ వేసిన చిల్లరంతా లెక్కేస్తే ఇలాటి (బ్రిడ్జీలు మరో మూడు కట్టాచ్చట.

“బాగా చెప్పేరు... మీరుపై బెర్తుకెలిపోతున్నారా? పాపం మీకిబ్బందేమో, సారీ అండీ”

“ఏం పర్లేదు. కళ్లు మూసి తెరిచేలోగా సికింద్రాబాదు ఒచ్చేస్తుంది. ఆవిణ్మి సుఖంగా పడుకోనియ్యండి. ఏమ్మో! తల కిటికీ దగ్గిర పెట్టుకోకండి, ఇటువేపు పెట్టుకోండి. ఎవడన్నా దొంగవెధవ మెళ్లో చెయ్యిగాని పెట్టగలడు! దొంగలు బైటేగాక పెట్టో గూడా ఉండొచ్చనుకోండి”

“అవునండో; మీ పుణ్యమాని ముందే జెప్పారు!”

“ఓకే గుడ్‌నైట్‌! ఆ లైటు తీసేండి, మీరు సెటిలవగానే.”

మౌలాలి

“గుడ్మాణింగండి. బాగా నిద్దరట్టిందా, సర్‌”

“ఒ1 కొట్టినట్టు పడుకున్నాను”.

“కిటికీ పక్కని లే సుజాతా, ఆయనక్కడ గూర్చుంటారు గావాల”

“నోనో. ఇక్కడ కూర్చుంటాలెండి, ఇంకెంత "సేపు! ఒచ్చేశాంగా.”

“థాంక్యూసార్‌”

“మీ పేరు మోదుకూరి వెంకటేశ్చర్జా?”

“అరె మీకెలా తెల్సిందండి?”

“ఎలాగేమిటి? ఇదుగో ఈ బ్యాగ్‌ ఆరలో వున్న కార్డుమీద రాసేరుగదా”.

“అదా హ్హహ్హు మా బామ్మర్ది రాసి పెట్టాడ్లైండి”.

“అంటే మీదే ఊరు, అసలు?”

“నిడదవోబ్లగ్గిర కాల్దరండి. మీదో?”

“మాది తణుకు. కానీ మా మేనమాంగారు కాల్టరిలో ఉండేవారు.”

“యవరండీ?”

“దోనేపూడి తిరుమలరావుగారని-”

“అయిబాబో చెప్పేరు గారు! తిర్మల్రావుగారంటే మాకందరికీ దేవుడండి. ఆరుతరాల బట్టి వారి పొలాలు మావోలళ్లేనండి చేస్త”.

“అలాగా?” చంంతంంంంంంం0ం0000. 5లచయ తలజకుం మొయిలు

22 లాలా “మమ్మల్ని ఎప్పుడూ ఆ కుటుంబంవాళ్లు వ్యవసాయ కూలీల్దా సూళ్లేదండి. బాగస్తుల్లా సూసేరంతే. చెయ్యెత్తి దంణమెట్టాల!” “ఏమిటో, ఆ రోజులే వేరు. మీరిప్పుడు వైజాగ్‌లో ఉంటున్నారా?” “లేదండి; నాకు హైదరాబాద్‌లో చిన్న వర్క్‌షాపుందండి. మా బామ్మర్షిగారింటికెల్టొస్తన్నాం. తమరు వైజాగాండి?” “మరేనండీ. షిప్‌యార్జులో సూపర్‌వైజర్నండి నేను.” “అయ్‌బాబో, అయ్‌బాబో! రాత్రల్హా చెప్పేరేగాదు. ఎవరా ఎవరా అని చూస్తన్నాను. తిర్మల్రావుగారింటికొస్తాపోతా వుండేవారేనా?” “ఆ! మరి మా మేనమామగారే కదా ఆయన!” “ఈసారొచ్చినప్పుడు తమ దర్శనం జేస్తానండి. తమరి ఎడ్రసూ అదీ ఇయ్యండి, ఏదీ, సుజాతా; రాత్తిరి నీకు కాయితం ఇచ్చాను. దాని ఎనకపక్క కాళీవుండాల.,” “అక్కర్లేదు. నేను రాసిస్తాను. హైదరాబాదులో మీది ఏం వర్కుషాపు?” “కుంచెం పెద్దదేనండి. పతేనగర్‌: గేటు దగ్గిర ఎమ్‌.వి.ఎమ్‌.వి షాపని ఉంటాదండి. లేతు మిషనూ (గ్రైండింగూ, కటింగూ స్టేట్‌ వెల్టింగూ, ఫాబ్రికేషనూ అన్నీ ఉన్నాయండి.” “అలాగా? మా తమ్ముడు హైదరాబాద్‌లో ఇల్లు కడ్డున్నాడు. గేట్లూ కిటికీలు ఫాట్రికేషను చేయించాలి. మీ దగ్గిరికి పంపిస్తాను. ఎం.వి.ఎం.వి. అన్నారా?” “అవునండి. ఎమ్‌.వి.ఎమ్‌.వి.షాపు అంటి మోదుకూరివెంకటేశ్వర్థు మెకానికల్‌ వర్కు షాపు అన్న మాటండి” “బలే బాగా పెట్టేరీ పేరు! ఓకే, సికింద్రాబాద్‌ వచ్చేస్తోంది; దిగిపోతాం.” “మల్లీ కలుద్దామండి. తము గడుగార్ని పంపండండి -” “తప్పకుండాను.” ఆటోస్త్రాండు ద్గిర “అట్లెగండి, మేం మీకన్నా ముందొచ్చాం” “నో. వుయ్‌ కేమ్‌ ఫస్ట్‌” తెలిదు నీనా ముందే సామానెట్లాం. ఆడకూతుర్ని నిలబెట్టాం. లైన్లో రావటం ద్ద బ్లైడ్తన్నావు. లెగు, లెగు, ఆ వాచ్చే ఆటో మాది! “మిమ్మల్నెక్కడో చూసినట్టుందే!” “అరె! అరె! ఏంటి సుబ్బారావుగారే? ఏంటి ఇన్నాళ్లూ నల్లపూసైపోయారే! బిల్లింగ్‌ కాంట్రాక్టు కులాసా కథలు - భరాగో

తతత 243 లాగిపోయాయా?”

“నోనో . వేరే కంపెనీలో చేరాన్సైండి. మీ వర్క్‌షాప్‌ బాగా నడుస్తోందా?”

“ఏదో అలాగలాగండి. మీలాంటోళ్ల దయలేదు మరి. రెండేళ్లు దాటింది. మీ చేత్తో మీరేదన్నా ఆడ్డరిచ్చి... ఒస్తానండి. లేడీస్‌ వెయిట్‌ చేస్తున్నారు. మీ పాత కంపెనీ కెల్తే మీ య్రసిస్తారుగా?”

“ఓ వెల్కమ్‌”

“ధాంక్యూసార్‌. పోనీవోయ్‌ ఆటో! చెప్పాగా? ఫతేనగల్‌ గేటు!”

ఆటోలో

“ఎందుకు అన్ని అబద్దాలాట్టం?”

“అబద్దాలేంటి అదంతా ఎవహారం””

“మీ వోళ్లు ఆ దోనేపూడారి పొలాలన్నీ కమతం జేసి కాజేసిందిగాక ఏదో పెద్దమనిసిలా ఆయన దేవుడంట. బాగస్తుల్లా జూసేధరంట... చెయ్యెత్తి దంణమెట్టాలంట. మీ వోళ్లంతా నమి శ్రనోళ్లని దగా జేటమేగా”

“* నోర్ముయ్యహె, నమ్మకపోతే దగా ఎల్లా చేస్తారో?”

“ఆ సుబ్బారావుగారి మీద రిపోటుజేసి ఆయనుద్యోగం పీకించి మల్గా-”

“ఇదుగో తంతా నేవనుకున్నావొ! నీ పని ఇక్కడ 'గాదు ఇంటికెల్నీ జెప్తా”

“అంతేలే. మోసమన్నా జెయ్యాలి, లేకుంటే తన్నాలి. అందికే ఈ పరిచెయాలూ సేవితాలూ”.

(“ ఉదయం "” వీక్స్‌ : 22-9-90) రరిచయ ఠరిజాకుం

జోషి 42. దిద్దుకోలేని తప్పు

“ఒక్‌ పెద్ద గది. ఒక వంటిల్లు మనకు చాలదూ?” అన్నాడు గోపాల్‌, శారదకు ఆ వాటా చూపించి.

శారద మాట్టాడలేదు. ట్రోను, నావి

'నీకు నచ్చలేదా? ఈ గోడకు రెండు అలమార్డు. నీ వస్తువులు ఒకదాం నం ఇంకొకదాంట్లోను సద్దుకోవచ్చు. మనకు పెట్టెలు కొనుక్కోవలీసేన అవసరం ఇప్పుడప్పుజ రా ఏదో చెప్పుకుపోయాడు గోపొల్‌.

శారద ఖాళీగా చూసింది.

“అది కాదండి...”

ఏదో చెప్పాలని ఉంది. చొరవ తీస్టుకొని చెప్పేటంత చనువు ఏర్పడలేదు. ఏదీ, పెళ్లి అయి రెండు నెలలే అయింది. అందులోనే కొంతకాలం ఎడబాటు. శాశ్చతమైన అనుబంధంకోసం స్వల్పమైన పరిచయం.

“వెప్పు శారదా”

“అదా! పక్కవాటా విషయం నే నప్పుడే కనుక్కున్నాగా! ముసలాయనా, ముసలావిడొ ఉంటున్నారు. కూతురికి ఏదో జబ్బుగా ఉన్నదట. సాయం చేయడానికి పోయింది ఆమె. వారం దినాల్లో వస్తుందట. ఆమె వస్తే నీకు మంచి కాలక్షేపం.”

శారదకు సందేహం తీరలేదు. అది తీరని సందేహం, మరి అది చెప్పాలంటేనే చిరాగ్గా ఉన్నది.

మేడ మిద కాలేజీ కుర్రవాళ్ళు.

తానూ గోపాల్‌ ఈ వాటా చూడడానికి మొన్న సాయంకాలమే ఒకసారి వచ్చారు. తాళం వేసిఉండటం వల్ల వీథిలోనించే వెళ్లిపోవలిసివచ్చింది. ఆప్రయత్నంగా మేడమోదికి తాను చూసింది. అక్కడ ఇద్దరు కుర్రవాళ్ళు... తనవైపు అదోమాదిరిగా చూశారు.

ఈ రోజున తాము ఇంట్లోకి వస్తూండగా వాళ్లు మేడ వరండా వరకు వచ్చి, ఏదో వింత జరుగుతున్నట్టు చూశారు. వంటింటి అవతల కొద్దిగా ఖాళీజాగా. అక్కడ ఒక బావి. బావి లోతు చూడాలి కదా... అక్కడికి వెళ్లి పైకి చూడగా ఆ కు(ర్రవాళ్లు అటువేపుగా వచ్చిచూడడం కనబడింది...

అట్లా వాళ్లు చూడటం తనకు నచ్చలేదు.

శారద వాళ్లను గూర్చి ఆలోచిస్తూ అలమారు తలుపులు సరిగ్గా మూసుకుంటున్నాయా, అద్దాలకు పాలిషు సరిగా ఉన్నదా అని పరీక్షిస్తున్నట్టు గడిపివేస్తున్నది.

“ఫరవాలేదు, శారదా; ఇల్లు బాగానే ఉంది. అంతగా బాగాలేదని అనిపిస్తే నెమ్మది మీద ఇంకో ఇంటికి మారవచ్చు.” అని 'గోపాల్‌ వంటింటి లోనికి వెళ్లి తలుపులు బిగించి వచ్చాడు.

244

లాలా 245

కాలేజీ కుర్రవాళ్ళు తనవైపు అలా చూడటం అదెంతో బాధాకరమైన విషయం.

తనకు పెళ్లికాని రోజుల్లో ఎదటింటి వీథి గదిలో ఉండే అబ్బాయి తనను ఏదో ఆప్యాయంగా చూచినట్లే చూచేవాడు. పలకరించేవాడు. పుస్తకాలూ పత్రికలూ ఇచ్చేవాడు. ఎదటింటి మంగమ్మగారు అప్పుడప్పుడు పిలిచి ఏవైనా చిల్లర పనులు చెప్పేది. వాళ్లకు, తన తల్లితండ్రులకు స్నేహం. ఆ అబ్బాయి చూపులు బాగానే ఉండేవి. నీచమైన అర్హం ఎన్నడూ స్ఫురించలేదు. కాని ఒకనాడు...

మంగమ్మగారు లేని సమయంలో ఆ అబ్బాయి వాళ్ల వీథిగుమ్మంలోకి వచ్చి, “మా మంగమ్మత్తయ్య రమ్మంటున్నది” అన్నట్టుగా సైగచేశాడు. తానది నిజమేననుకొని వెళ్లింది. లోపలికి వెళ్లి తాను అత్తయ్యకొరకు వెతుక్కాంటూఉండగానే అతడు...

తనకు ఎంతో భయం వేసింది.

అతడు తనను (ప్రేమిస్తున్నానన్నాడు. పెళ్లి చేసుకుంటానన్నాడు. పారిపోదామని అనుకున్నది తాను. కాని ఆతడు విడిచిపెట్టడే! చివరికి అఆతడేమో చొరవ చేయకముందే తాను బైటపడగలిగింది కాని...

తాను_ఇంటిలోనికి వెళ్లేసరికి మేనత్త కొడుకు రవి ఇంటికి వచ్చి ఉన్నాడు. నరకంలో నుండి స్వర్గానికి ఎగిరినట్టయింది.

కాని, తల్లి తనను దబాయించి అడిగింది.

మంగమ్మత్త్రయ్య ఇంట్లోనుంచి తాను వడివడిగా వస్తూండగా తల్లి చూసింది.

“ఆమె లేదు కదా, ఆ ఇంటికి ఎందుకు వెళ్లావు?”

“అత్తయ్య రమ్మన్నదని అతడు చెప్పాడు.”

“ఏమి చెప్పలేదు.”

“సైగ చేశాడు.”

“అతడు సైగలు చేయడము, నీవు వెళ్లడము-చాలా బాగా ఉన్నది.”

ఎంతోసేపు కాలేదు. అంతా మూడు నిమిషాలు... అంతే. అంతులేని ఆగాధం తల్లికి, తనకు మధ్య ఏర్పడినది.

బావ తనవైపు జాలిగా చూస్తూ ఉండినాడు, ఆ మూడు రోజులూ.

తల్లి బావను పలుసార్జు అడిగింది. “నీకు ఉద్యోగం కూడా చిక్కింది. శారద ఈ ఇంట్లో ఇంకా ఎంతకాలం ఉండాలి!? త్వరగా ఆ మూడు ముళ్లు వేసి తీసుకుపో, బాబూ!” అని సూటిగా, లౌక్యంగా, పలు రకాలుగా.

అంతకు ముందంతా 'శారద అంటే నా కిష్టమే ఆత్తయ్యా!... పెళ్ళంటావా, ఉద్యోగం రానివ్వు. ఆంటూండే బావ... |

“ఆలోచిద్దాం, ఆత్రయ్యా! నాన్న ఒప్పుకోవాలిగా మరి!” అన్నాడు... శారదను మెట్రిక్‌ పరిక్షకు కట్టించాలి, ఆత్తయ్యా! కొన్నాళ్లపాటు భార్యలు కూడా ఉద్యోగం చేయడం ఈ దినాల్లో పరిపాటి."

ఒక రోజున తల్లి రెట్టించి అడగగా, “నాన్న నడిగి ఏ విషయమూ (వ్రాస్తాగా!” అన్నాడు.

ఏ విషయంగాని అతడు వ్రాయనేలేదు. చయలు దిద్బుకోలేని తప్పు యయయుయంయయంయాయంాయు

చద లా ఒక క్షుద్రమైన, స్వల్పమైన సంగతివల్ల తన జీవితమే మారిపోయింది. రవి భార్య కాగల ఆవకాశము తాను కోల్పోయింది. ఆ ళం ఆం గోపాల్‌ వచ్చి, “పోదామా” అన్నాడు. “పైన ఎవరండి, కాపరముండేది?” "పైనా?” గోపాల్‌ గదిలోనుంచే తల పైకెత్తి చూశాడు. మిద్దె అడ్డం వచ్చింది. తలదించి, “ఎవరో కాలేజీ కుర్రవాళ్ళున్నట్టుంది.” అన్నాడు. అతని కేమో అనుమానం తగిలినట్టు లేదు. స్పష్టంగా, సూటిగా చెప్పేదెట్టా! కాలేజీ కుర్రవాళ్ళు ఉండే దగ్గిర అల్లరిగా ఉంటుందండి అని చెప్పితే అతడు ఏమనుకొంటాడో! ఆ ప్రశ్న గుర్తు పెట్టుకొని అతడు లోతుగా ఆలోచించి విచారిస్తే?... తన సంగతి తెలిసిపోతుం దేమో!

దేవుడా, దేవుడా!...

తన తల్లి బోళామనిషి గడుసుగా అడిగితే చాలు తన ఊహ అంతా చెప్పేస్తుంది.

“దిక్కుమాలిన ముండాకొడుకు. నా కూతురు (బ్రతుకు పాడుచేశాడు.” అంటుంది. అక్కడ తాను శీలాన్ని పోగొట్టుకోలేదన్న సంగతి ఎవరు నమ్ముతారు? రవిబావ నమ్మలేదు. గోపాల్‌ నమ్మడు... తన తల్లి నమ్మలేదు. వేరే పురుషులను తప్పు పట్టనేల!... తానుగా “అమ్మా, నువ్వు నన్ను అనుమానిస్తున్నావా! నేనేమీ పాపపు పని చేయ్యలేదు.” అని చెప్పింది లేదు. అంతగా తర్జించి ఆమె అడగను లేదు.

“కాలేజీ కుర్రవాళ్ళు అయితేనేమి?వాళ్లు పైనే ఉంటారు. స్నానానికి నీళ్లు కూడా పనివాళ్లతో డాబా మోద్దికి తెప్పించుకొంటారు. ఎప్పుడో కాలేజీకి పాయ్యేటప్పుడు, వచ్చేటప్పుడు తప్ప కిందికి రానేరారు.”

ఇళ్లు దొరకడము లేదు.

అందుకని గోపాల్‌ శారదకు ఏదో నచ్చజెప్పినాడు.

ఆ ఇంట చేరినారు. +

బ్గా జ జ్తా

పదునెనిమిది దినాలైనవి,

శారద సాయంకాలము త్వరగా గృహాన్ని శుభ్రపరచి తాను అలంకరించుకొని గోపాల్‌ కారకు ఎదురు చూస్తున్నది. వీథి గుమ్ముంవద్ద నిలీచి వేచి చూచి విసుగు పుట్టి గది ద్వారం వద్దనే కూర్చున్నది.

ఈ నిరీక్షణలో తాను పట్టించుకోలేదుగాని మేడ మోది ఆ కుర్రవాళ్లలో చిన్న అబ్బాయి నాలుగైదు సారులు మెట్టు దిగి, ఎక్కి, దిగి, వీథిలోనికి వెళ్లి- తన ముందుగా కదలాడి కనబడినాడు. కులాసా కథలు - భరాగో

లలా 247

మేడమెట్టు వీథి గుమ్ముంవద్దనుంచే ప్రారంభము. మేడ ఎక్కేవారు కుడిచేతిపక్కగా చూస్తూ మెట్టు ఎక్కితే తమ గదిలో ఏమి జరిగేది అంతా చూడవచ్చు.

తమ గదిలో చూడకుండా మెట్టు మాత్రమే చూచుకొంటూ ఎవ్వరూ మేడ ఎక్కరు, ఎందుకనో?

మేడ ఎక్కటానికి మెట్టు చూసుకోనక్కర్లేదు. ఒక్కొక్క మెట్టు ఎంత ఎత్తు ఉన్నదో, కాళ్లకు అంచనా తెలిస్తే చాలును.

ఆతడు మేడ దిగుతూనే ఉన్నాడు. ఎక్కుతూనే ఉన్నాడు. తనవైపు చూస్తూనే ఉన్నాడు.

అతనితో చూపు కలపాలని తనకు లేదు.

అయినా “ఎందుకు, పనిలేక అట్టా పలుమారులు మేడమెట్టమోదుగా తిరిగేది!" అని కళ్లతో ప్రళ్నించవచ్చు...అని శారద అతనివైపు తీక్షణంగా చూచింది.

అతడు శారద తనవైపు చూస్తేనే చాలని అనుకొన్నట్టుంది: చిరునవ్వు నవ్వినాడు.

“ఇది తప్పు” అనుకొన్నది శారద. “అతడు ఏమో తలపోయవచ్చు” అని లేచి తలుపు వేసుకొని లోనికి పోయింది. గది చీకటిగా ఉన్నది. లైటు వేసుకున్నది.

గోపాల్‌ వచ్చి తలుపు తట్టినాడు.

“తలుపు వేసుకున్నావేమి? లైటుకూడా వేసినావా[ఇంకా ఆరు కాలేదు, గడియ!”

శారద ముఖంలో వ్యర్థహాసం వెలిగినది. అది *-ఈరోజుకు విడుదల అయింది, ఆ కు(ర్రవాని చూపుల నుంచి” అన్న నిశ్చింత. స్వల్పకాలము అయితేమాత్రమేమి! వేదన భరించడము ఎవరికి ఇష్టము? విముక్తి కావలెను.

హో! ఏమి బాగా ఉన్నావు!” అని మూసి ఉన్న తలుపు దగ్గిరగా నొక్కి గోపాల్‌ శారదను చేరినాడు.

అతని కది మంచి సమయమువలె తోచినది.

జ జా క

ఆ కుర్రవాడు... చిన్నవాడు. పదునెన్మిదేళ్లుండవచ్చు. “చిదిమిన పాల్గారు-” ఏదో నాటకములోని పద్యము స్ఫురిస్తుంది... ఆ బుగ్గలలో నిగ్గు తగ్గలేదింకా. మొటిమలైనా పుట్టలేదు. పసితనం స్ఫురిస్తున్నది. అతనికి ఏల, ఈ వ్యాపకము?

తనవైపు విధిగా చూస్తాడు. పొద్దున ఆరుబైట చిమ్మేటప్పుడు... అప్పటికి గోపాల్‌ నిద్ర లేవడు. అతడు మెట్ట చివరివరకు వచ్చి నేలకు ఒక్క మెట్టు పైగా నిలబడి తనవైపు చూస్తాడు. వాకిలి చిమ్మి, నీళ్లు చిలకరించి, ముగ్గు పెట్టేవరకు అక్కడే ఉంటాడు. పళ్లు తోము కొంటాడు. కాని తనను చూడడం కొరకే వస్తాడు... నిజం!

పరట్లోనికి వెళ్లి గిన్నెలు, పళ్లేలు, గాసులు కడుగుకానేటప్పుడు పైకి చూస్తే, కిటికీ వద్ద అతడు నిలబడి ఉంటాడు. అవును. చేతిలో ఏదో పుస్తకం ఉంటుంది. కాని తనను చూడటానిక అతడక్కడ నిలబడేది...నిజం!

స్నానపు గదికి పైన చిన్న కంత ఉన్నది. పైన ఎక్కడ నిలబడి చూచినా తను ఎవరికీ కనబడే అవకాశం లేదు. కొని బావిదగ్గరకు వెళ్లేవాళ్లు గోడదగ్గిర ఆగారంటే ఏమో అనిపిస్తుంది. స్నానం దిసుకోలేని తప్పు

టు నని రెండు మూడు నిమిషాలకు పరిమితం ఆయిపోయింది అందుకే. సాయంకాలము అతడు తొందరగా వచ్చివేస్తాడు. తాను గుమ్మంవద్ద భర్తకోసము కాచుకొని ఉంటుంది. కాని ఆతడు తనకోసమని అనుకుంటున్నాడేమో. ఛీ! ఆతడు అట్టా చూచినప్పుడల్లా తనకు కోపం వస్తుంది. చిరాకు వేస్తుంది. చేతిలో ఏది ఉంటే దానిని విసిరి కొడుతుంది కూడా. అతని ఈ అలవాటు మానిపించాలి. లేదా, గోపాల్‌తో చెప్పి ఇల్లు మార్పించాలి, కాలేజీ కుర్రవాళ్లు లేనిచోటికి. గోపాల్‌తో చెప్పే ధైర్యం లేదు... అతడు గతం తోడితే? ఆస్థి ఆం అం నెల దాటింది. మళ్లీ ఒక సాయంత్రం అతడు ఎప్పటి చూపుతో, అందులో మరింత సంభ్రమం, ఆనందం పోసుకొని విథిలోనుంచి వచ్చినాడు. ఆంత ఆనందంతోను శారద వైపు చూచినాడు. శారద చీదరించుకొన్నది. “ఈ మగవాళ్లు... వీళ్లూ మనుష్యులుగా చెలామణి కావడం ఎంత విచారకరం! అని చిన్నబుచ్చుకొంది, అతడు గబగబా మేడపైకి వెళ్లీ మళ్లీ ఇరువది నిమిషాలలో తిరిగి వచ్చినాడు. అప్పుడే గోపాల్‌ వచ్చి ఇంటిలో అడుగిడినాడు. ఆ కుర్రవాడు నిరుత్సాహంతో దిగువ మెట్టుమోద నిలుచున్నాడు. గోపాల్‌ పెరటి వసారాలోనికి వెళ్లిన సమయంలో అతని వైపు అసహ్యంగా చూచింది శారద. అతడింకా అక్కడనే నిలిచిఉన్నాడు. తనవైపు చూస్తూ నవ్వుతున్నాడు. శారద చీదరించుకొని మొగం బిగించింది. అతడు నెమ్మదిగా జేబులోనుండి ఒక కాగితం తీసి ఆమె దిక్కుగా విసిరినాడు. జ ఆమై ఆ చర్యను అసహ్యించుకొని తలుపు వేసేసి కిటికీ వద్దకు వెళ్లింది. అతడింకా అక్కడే న్నాడు. “ఆ కాగితం నీకే” అన్నట్టు సంజ్ఞ చేసినాడు. హా! ఎంతకు తెగించినాడు! కిటికి మూయబోయింది శారద. అతడు కాగిత

• 0 అక్కడే వదిలి గబగబా మెటెక్కి మే వెళ్లిపోయినాడు. అక్క బగబా మెట్లెక్కి మేడపైకి మగజాతిపైనే అసహ్యం కలిగింది శారదకు. కన్నెత్తి చూసేచాలు, కావాలని కోరినదని అనుకొంటారు కాబోలు! వూ విసుగుతో, చిరాకుతో కూలబడింది ఆమె. గోపాల్‌ వచ్చి ఏమైనా కబుర్దు చెప్పి ఉల్తాసపరినే సప ల్లా ॥ తో మండుతున్నది. ఫి ఎమై సే చబ్ప ఉల్దాసపరిస్తే బాగుండును. గుండె అసహ్యం కులాసా కథలు - భరాగో

లలత 249 ఇంతలోనే మెరుపువలె ఆ కాగితం సంగతి గుర్తుకు వచ్చింది. గోపాల్‌ వస్తాడు. వెలుతురు లేదని తలుపు తెరుస్తాడు. అక్కడ ఎదురుగ ఆ కాగితం ఉంటుంది. దానిని తనకంటె ముందుగా గోపాల్‌ చూస్తాడు. “అమ్మా!” -బాధగా ఆనుకొన్నది శారద. అతడు ఆ కాగితం చూస్తే?... దానిలో ఏమి ఉండవచ్చు!? అతడు ఏదో పిచ్చిపిచ్చిగా ఆవేశంతో, కుళ్లుతో వ్రాసి ఉంటాడు. మధ్యలో “నీవు నావైపు చూస్తూఉంటావు. నాకు చాలా సంతోషము, ప్రోత్సాహము అభించినవి...” అని (వ్రాశాడేమో! దానిని గోపాల్‌ చదివి ఏమి అనుకొనవచ్చు? ఏమైనా అనుకొనవచ్చు! శారద త్వరగా లేచి పెరటి దిక్కు చూచింది. గోపాల్‌బావి వద్ద కాళ్లు కడుక్కొంటున్నాడు. ఇక రావచ్చు. శారద గబగబా వీథి వేపు తలువు తీసింది. ఆ కాగితం అక్కడే ఉన్నది. తొందరగా వెళ్లి ఆమె ఆ కాగితాన్ని చేతిలో తీసుకొని ముక్కలుగా చించివేసింది. రోడ్డు మోద పారవీసేలోగా గోపాల్‌ బయటికి వచ్చినాడు. “ఏమది?” “కాగితము” “కాగితమా? ఎందుకు చింపివేసినావు?” దు:ఖం ఉప్పొంగి వచ్చినది శారదకు. కాగితపు ముక్కలు వరండాలో విసిరికొట్టి ఆమె లోనికి వెళ్లినది. గోపాల్‌ ఆమె వెనుకనే వెళ్లినాడు. “నేను మొదటే చెప్పినాను. మేడపైన ఉన్న కు(ర్రవాడు నా వైపు అదేపనిగా చూస్తాడు. కసిరినా, తిటినా తలుపు వేసినా దారి మార్చుకొనలేదు. ఇది మొదటి ఉత్తరము. ఇది చదివితే ఇంకా మ! ల? ్రాస్తాడని చింపివేసినాను. ఇది నిజము. (క్‌, కాని ఎట్టా చెప్పటట్టు? ఈ సందేశము మానవ (ప్రపంచంలోని ఏ భాషలో అయినా నిజమువలె ధ్వనించదు. 'ప్రారబ్ధము. అలంకారములు, భాషాడాంబికము కలిగిన అన్నతములు కవిత్వముగా, సాహిత్యముగా మన్ననలంది తరములు తరములు నిలిచిపోవును. నిజము ఏ రోజు కారోటే నశించిపోవును. నిజము పొదిగిన చరిత్రలు విసువుగా నుండును. అబద్ధములు చిరకాలము ఉత్సాహము పుట్టించును. “ఆ కాగితమేమిటి?” శారద గోపాల్‌ గుండెపై ఒరిగినది. అతడామెను విడదీసినాడు. ఇంయయయంయయయయయు...... చిస్పుకోలేని తప్పు వైపే 3 1211272150 7-

250 లలా “కాగితమేమిటని అడిగితే కౌగిలిలోనికి వస్తావేమి?” శారద నేరము చేసినట్టు మొగము "పెట్టి నిస్సహాయంగా ఒక తర్జని పైకి చూపినది. మెరపువలె గోపాల్‌ మేడపైకి వెళ్లినాడు. నాలుగు క్షణములలో ఆ కుగ్రవానిని బిరబిర ఈడ్చుకు వచ్చినాడు. . “చెప్పు. ఎందుకు వ్రాసినావు, ఆ కాగితం? అందులో ఏమి (వ్రాశావు?” శారదకూడా వరండాలోకి వచ్చింది. రోడ్డుమోద పోయేవారు చూచి వెళుతున్నారు. “ఇెప్పు!దానిలో ఏమి వ్రాసినావు?” మరలా రెట్టించి అడిగినాడు. అతడు మాట్లాడలేదు. “సీ విట్లా చెప్పవుగా!” అని గోపాల్‌ అతని షర్టుకాలరును ఒక చేతితోపట్టి రెండవచేతితో ఆతని “చిదిమిన పాల్లారు చెక్కుటద్దములపై” లాగికొట్టినాడు. శారద అదిరిపడినది. ఒక్కటే ఒక్కటి. అంతే! అతడు స్పృహ తప్పి కింద పడినాడు. రెండు నిమిషాలు శారదకు, గోపాల్‌కు ఏమో తోచనేలేదు. అతడు పడిపోయిన మరుక్షణం. శారద లోనికి వెళ్లి కూజాలోని చల్లని నీరు తెద్దామని ఉద్దేశించినది. కాని ఆమె కింకా ధైర్యం రాలేదు. తాను నిజము చెప్పిఉంటే అతనికి ఈ దెబ్బ తగలక పోయేదేమో!... తనకు అతడు ఉత్తరము (వ్రాయడము, గోపాల్‌ అతనిని శిక్షించడము, అది తనకే శిక్షవలె తోచడము, చాను అతనికి స్పృహ తెప్పించేకొరకు చన్నీళ్లు తెచ్చి శ్రైత్యోపచారం చెయ్యాలనుకోడము

• ఇందులో ఏదో పారపాటు ఉండి ఉండవచ్చును. అంతా పారపాటేనేమో! ముఖ్యముగా, అతని శిక్షాసమయములో తాను శైత్యోపచారము కోసము నీళ్లు తెస్తే పారపాటే కావచ్చును. [స కా! స్తబ్బమైనది అమె. స్థాణువయ్యెను అతడు. “ఇదేమి, ఇదియేమి! మా నారాయణ కేమైనది?” అంటూ, వీథిలో నుండి; మేడపైన గదిలోనుండే రెండవ అబ్బాయి పరుగున వచ్చి అతనిమోదికి వంగేవరకు అట్టాషే ఎలుచున్నారు ఆ ళు అప్పుడు శారద లోనికి వెళ్లడము, చల్లని నీరు తేవడము యాంతత్రికముగా జరిగిపోయినవి. గోపాల్‌ ఆ గ్లాసును తానే అందుకొనినాడు. నారాయణ ముఖం పైన ఆ నీటిని కొద్దిగా చిలకరించి చూచేవరకు అతడు కొద్దిగా కదిలినాడు. “తమ్ముడూ! లే! ఏం జరిగింది?- పాపము... భయం లేదు, బాబూ...లే, నేను వచ్చినాను! అని బుజ్జగించిన ఆ స్వరం ఆత్మీయతలో నారాయణ కనులు తెరిపించే అమృతము. న్నది. కులాసా కథలు - భరాగో

లాలా 251

అతడు చటుక్కున లేచినాడు.

“వాడిని కొట్టినారా?” అన్నాడు ఆ వచ్చిన అబ్బాయి, నారాయణ బుగ్గను చేతితో తడుముతూ,

“మీవాడు నా చేతిలో కనుక ప్రాణము దక్కించుకొన్నాడు. మరొక చోట అయితే నూరేళ్లు నిండి ఉండేవి. అదిగో, మావాడు ఈమెకు వ్రాసిన లేఖ!” అని తాను దిగమింగిన క్రోధము అభినయంతో ప్రకటిస్తూ గోపాల్‌ ఆకాగితపు ముక్కలను చూపినాడు.

నారాయణ ముఖంటో రంగు పోయినది. అతడు అన్నగారిపై బడి తల విలవిల కొట్టుకో సాగినాడు. శారద వైపు చూసే ఏవో అర్హరహిత ధ్వనులు చేసినాడు. ో

“ఆతనికి మాటలురావా?”

“అవును స్వామా, మా నారాయణ మూగవాడు. సాధారణముగా తప్పుచేయడు. ఎట్లాగో ఈ మారు తప్పు చెసి ఉండవచ్చునేమో... అంతా వాని ఖర్మము...”

“మూగవాడా!” శారద ది(గ్భాంతి చెందినది.

“మూగవాడు కనకనే నోటితో చెప్పలేక కాగితము వ్రాసినాడు.” అనుకొన్నాడు గోపాల్‌.

నారాయణను చేతులతో పొదివి పట్టుకొని మెట్ట మీదుగా నడిపించుకొని వెళ్లినాడు ఆ అన్న. "ఏమి వ్రాశావు, తమ్ముడూ, ఆ కాగితంలో?” అని బుజ్జగించి అడుగుతున్నాడు.

గోపాల్‌ శారదవైపు చూచినాడు. “అవును ఏమి (వ్రాశాడు?” అని ఆ చూపు అమె నడిగినది.

ఆమె తల అడ్డముగా ఆడించినది. అందులో నిర్జోషిత్వము బుజువుకానట్టు తోచినది.

ఆ కాగితపు ముక్కలు అక్కడనే ఉన్నవి. గోపాల్‌ కొంచెము ప్రయత్నిస్తే అవి అతికించి పరిశీలించలేకపోడు.

ఇస్టం ఆం జం

“శారదగారూ!”

మోవారు మిమ్ములను శారదా! అని పిలుస్తూ ఉన్నారు. మో పేరు అదే అయిఉంటుందని అనుకొన్నాను.

మీరు ముమ్మూర్తులా మా అక్కను పోలి ఉన్నారు. మా అక్క మీవలెనే చాల సౌందర్యవతి; సౌశీల్యవతి. ఆమెకు ఒక ఇంజనీరు భర్త లభించినాడు. ఆమెను ఎంతో (ప్రేమతో చూచుకొనేవాడు. తన స్నేహితులందరికి పరిచయం చేసి ఎంతో మురిసిపోయేవాడు.

మూడు సంవత్సరాల క్రితం మా అక్కకు స్పోటకము పోసినది. ఆమె మొగము వికృతముగా మారిపోయినది. చూపు దెబ్బతిన్నది. కళ్లకు మందపాటి అద్దాలు ఏర్పడినవి. బావగారు ఆమెను బాగానే చూసుకొనేవారుగాని అక్కను ఏదో సందేహము బాధించేది...ఆమె పండగకు ఇంటికి వచ్చి ఆత్మహత్య చేసుకొన్నది.

మిమ్ములను మొదటి రోజు చూస్తే మా అక్క గుర్తుకు వచ్చినది. మా అక్కకు నా సంగీతమంటే ప్రాణము. నేను బాగా ఫిడేలు వాయించగలను. మాకు నా సంగీతము వినిపించవలెనని, మిలో అక్కను చూడాలని నా కుతూహలము; ఆరాటము. దిద్నకోలేని తప్పు వయం

252 లాలా నా సంగీతము ఎప్పుడు వింటారు? ఇట్టు, సోదరుడు, -=నారాయణ.” బ్గా బ్గా జ క్‌ కా పా క గ! “వేరే ఇల్టు చూచాను, శారదా, సామానులు కట్టి పెట్టు, వెళ్లిపోదాము” అన్నాడు గో మరుచటి దినము ఆఫీసునుండి రాగానే. శారద నిర్బాంతపోయినది. శుష్కమైన హాసంతో గోపాల్‌ మొగము వెలిగినది. ఆ కాంతి వెనుక ఏవో అనుమాన, మేఘాలు పొడసూపినవేగాని, అది నిజమైన కాంతిగా కన్పట్టలేదు. “ఇంత తప్పు జరిగాక ఈ ఇంట్లో ఉండకూడదు!” అన్నాడతడు. చ్‌ “తప్పా?...” అన్నది శారద, “నాపైన మోకింకా అనుమానమేనా?” అన్న ప్రశ్న గర్భితం' సి 'నారాయణ మూగవాడు. తనను అక్కగా తనను చూచి సంగీతము వినిపింపదలిచాడు. అత గోపాల్‌ కొట్టినాడు. తనకు అంతులేని జాలి కలిగినది. జాలిలో నుండి ప్రేమ మమకారములు ఉద్భవిస్తాయని గోపాల్‌ వాదము. కావచ్చును. కాని, నా కతనిపై (గ్రేమాభిమానొలు కలిగి గోపాల్‌కేమయినా నష్టమా?” అని ఆమె నిస్సహాయంగా తనను తాను ్రళ్నించుకొన్నది. “అవును, నీవు చేసినది తప్పు కాదా?” అతడు సమర్థించుకొన్నాడు. ॥/ (ఆంధ్రవ్రభొ నీక: 23-20-2968) కకం. పతా కథలు - భరాగో

43. ప్రయివేట్‌ లెటర్‌

కొన్నేళ్ల కిందట నేనొక ప్రభుత్వ సంస్థలో చిన్న ఉద్యోగంలోకి డెప్యుటేషను పద్ధతిలో వెళ్లినపుడు అక్కడ మేనేజింగు డైరక్టర్‌గా సహదేవరావు ఉన్నారు. పెద్ర కంపెనీ ఎం.డి. కదా; ఈయనతో మంచిగా ఉండడం మంచిదని కొందరు; ఈయన్ని ఏదైనా కార్యక్రమంలో ఇన్‌వాల్వు చేస్తే లాభసాటి అని కొందరు భావించే సంప్రదాయం ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ఉంది కనక అనుకుంటాను; రోటరీ క్లబ్బు వారు నీళ్లను గురించి సెమినారు పెట్టినా, పురందర సంగీత అకాడమీ వారు మ్యూజిక్‌ ఫెస్టివల్‌ పెట్టినా ఈయన్ని 'ముఖ్య అతిథి” గా పిల్చుకెళ్లేవారు.

ఒకసారి చలన చిత్ర దర్శకుడు బి.ఎన్‌.రెడ్డి గారు ఊళ్లో కొస్తేనూ, స్థానిక ఫిలిమ్‌ సొసైటీ వారు ఆయనకి సన్మానం, ప్రస్‌ ఆయన దర్వకత్వంలో ఒచ్చిన “బంగారు పాప' చిత్రం ప్రదర్శనా తలపెట్టేరు. ఆ సంఘటనకి ముఖ్య అతిథి బి.ఎన్‌. రెడ్డి గారే అయినా ఆకార్య'క్రమం మన సహదేవరావు గారి అధ్యక్షతలో జరగాలని ఫిలిమ్‌ సొసైటీ వారు ఆకాంక్షించేరు. అటువంటప్పుడు తిన్నగా ఆయన దగ్గిరికెళ్లి “అయ్యా, ఈ కార్యక్రమానికి మీరు అధ్యక్షుడుగా రావాలి సుమండీ!” అని (ప్రార్ధించొచ్చు కదా! అలా చెయ్యకుండా ఆ ఫిలిం సొసైటీ వారు నా దగ్గరికొచ్చి “మీ ఎం.డి.గార్ని ఛీఫ్‌ గెస్టుగా పిలవాలను కుంటున్నాం; మీ సహాయం కావాలి.” అన్నారు. * నేనేం మిమ్మల్ని చెయ్యి పట్టుకుని ఆయన దగ్గిరికి తీసికెళ్లక్కర్లేదు. ఇలాంటి కార్యక్రమాల్లో పాల్గొనడం ఆయనకి ఇష్టమే.' అని చెప్పేను.

అప్పుడు వాళ్లు ఆయన దగ్గరికి వెళ్లి అడిగేరు. ఆయన ఒప్పుకున్నారు. “ఈ కార్యక్రమానికి అధ్యక్షత వహించడానికి ఆయన్నే పిలవాలని మీరు పట్టు పట్టేరని చెప్పేకనే ఆయన ఒప్పుకున్నారు సుమండీ! ఈ చిన్న అబద్ధం ఆడినందుకు కోప్పడక ఈ సంగతి గుర్తు పెట్టుకోండి.” అని ఆ సొసైటీ కార్యదర్శి నాతో అన్నారు. నేను నిర్హాంతపోయాను.

ఆ కార్యక్రమంలో తాను మాట్లాడ వలసినదంతా కాకపోయినా కొన్ని పాయింట్లు తనకి “ఫీడ్‌” చెయ్యమని సహదేవరావు నాకు మా సూపరింటెండింగ్‌ ఇంజినీర్‌ ద్వారా కబురు పెట్టేరు. వాహినీ ప్రాొడక్షన్సు స్టాపన, వారి చిత్రాలు, వాట్లో సంగీత సాహిత్యాది వస్తువుల ఉత్కృష్టత, మూలా నారాయణస్వామి, రాంనాథ్‌, శేఖర్‌ నాగయ్య మొదలైన వారి ఉత్తమ అభిరుచులు, బి.ఎన్‌-కె.వి. రెడ్డి గార్ల మధ్య సయోధ్యతో కూడిన సబ్బక్టు పంపకాలు, సముద్రాల రాఘవాచార్యులు గారి నుండి పింగళి నాగేంద్రరావు గారి వరకూ దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి గారి వరకూ రచయితలనీ, కవులనీ వారు ఆదరించిన విధానం; పాలగుమ్మి పద్మరాజు గార్ని భీమవరం నుంచి తీసుకు రావడం; ఇవన్నీ పాయింట్టు పాయింట్టుగా నోట్‌ తయారుచేసేను. “అన్నీ ఒక ఎత్తూ 'సైలాస్‌ మార్నర్‌ అనే (జార్జి ఇలియట్‌) నవలని బంగారం లాంటి చిత్రంగా “బంగారు పాప”గా మలచిన పద్మరాజు, నరసరాజుగార్హ ప్రతిభ ఒక ఎత్తూ” అని సహదేవరావు ఆ రోజున చాలా చక్కగా మాట్లాడేరు. ఆదంతా విని బి.ఎన్‌.రెడ్డి గారు కళ్లనీళ్లు పెట్టుకున్నారు కూడాను.

ఆ ప్రోగ్రాంకి ఫిలిం సొసైటీ సభ్యులతో బాటు ఆహ్యానాలందిన వారిలో మా సంస్థ అధికారులు కొందరు కూడా ఉన్నారు. మా ఎం.డి. గారి పి.ఏ. సాంబశివరావు గారు; మా సూపరింటెండింగ్‌

253

254 లతలా ఇంజినీర్‌ శేషగిరిరావు గారూ ఇలాగ. మీటింగూ, సినిమా ప్రదర్శన అయిపోయాక మా ఎండి.గారి పి.ఏ. గారు నన్ను ప్రత్యేకంగా కలుసుకొని “ఎం.డి.గారు చాలా బాగా మాట్టాడేరు కదూ!” అని నన్ను పలకరించేరు.

“ఆయన కాకపోతే మీరూ నేనూ అలా మాట్టాడగలమా ఏమిటి!” అని నా పద్దతిలో నేను ('ప్రశంసించాను.

“ఎలాగయినా ఆ స్పీచ్‌కి జీవం పోసింది మీరిచ్చిన సమాచారమే కనక ఆ గొప్పతనంలో సగం మీకు కూడా చెందుతుంది.” అన్నారు సాంబశివరావు. నేను కౌనన్నా కాదన్నా కూడా ఏదో కాంప్టికేషను రావడం ఖాయం అని తలచి నేనేమీ మాట్లాడలేదు. “మన సంస్థలో సుమారు 1980 మంది పనిచేస్తున్నారు. ఇంతమందిలో ఆ స్పీచి కోసం డేటా ఇమ్మని అడగడానికి వారు మమ్మల్నే ఎంచుకున్నారంటే వారికి మీపై ఉన్న గురి ఎంతయిందీ అర్థమైపోతూనే ఉంది. మీ కెపాసిటీకి తగిన అవకాశం మీకు దొరికినందుకు మిమల్ని అభినందిస్తున్నాను.” అని సాంబశివరావు ఇంకో అడుగు ముందుకి వేసేరు. దానిక్కూడా నేనేమి అనకపోతే ఇంకా రెచ్చిపోతాడని ఆలోచించి; “ఇందులో నాదేముంది? మన పబ్లిక్‌ రిలేషన్స్‌ మేనేజరు రంగారావు గారు సమయానికి ఊళ్లో లేరు గాని లేకపోతే ఇదంతా ఆయన డ్యూటీ కదా.” అన్నాను.

“మీదంతా మితిమీరిన మాడెస్టీ సార్‌. అసలే మీరూ సహదేవరావు గారూ యూనివర్శిటీలో కొలీగ్స్‌. ఆపైన ఒకే కులం వారు. మీపైన సహదేవరావు గారికి ఉన్న నమ్మకం ఎంతటిదో తెలుస్తూనే ఉంది. ఎప్పుడయినా ఎవరికైనా వారివల్ల ఏదైనా ఉపకారం జరగాలంటే సరైన ఆధారం మీరే అని ఇప్పుడు తెలిసిపోయింది. దయ ఉంచండి సార్‌* అని, సమాధానం చెప్పే అవకాశం కూడా నాకివ్వకుండా స్కూటర్‌ కిర్రుమనిపించి వెళ్ళిపోయారు సాంబశివరావు.

నాకు గుండె కలుక్కుమంది. నాకు ఆ సంస్థతో పెద్ద అటాచ్‌మెంటు లేదు. సహదేవరావు కూడా ఆ సంస్థలో శాశ్వతంగా ఉండిపోడానికి రాలేదు. అయితే పర్మనెంటుగా ఉండిపోయే ఇటువంటివాళ్లు ఏదైనా మంచి జరిగినా చెడు జరిగినా కూడా ఇలాగ మా ఇద్దరికీ లింకు పెట్టేసి 'ప్రచారమో కౌంటర్‌ ప్రచారమో సాగించగలరని స్ఫురించి విసుగులాంటిది కలిగింది.

రాలేదో తరవాత కొన్నాళ్లకి సహదేవరావు ఆగ్ర్రేలియాకి (టూర్‌) వెళ్ళి పదిహేను రోజుల దాకా ర న ఆది హెను రోజుల్లో సాంబశివరావు గారు నాకు ఐదారుసార్జు కారిడార్స్‌లోనూ కార్‌ క పా! ష్తూనూ తగిలేరు. రావు గారికీ నాకు “ఉన్న” పరిచయాన్నీ పరస్పరాపేక్షని అంతబాగా కాజువీల్‌గా న వారు మరొకరు లేరని చెప్పడానికి వీలుగా; మొదటిసారీ తగిలినప్పుడు నేను “సరుకు నేను '0డి గారెప్పుడొస్తారు?” అని అడిగినప్పుడు ఆయనిచ్చిన సమాధానం వచ్చింది: పి.ఏ.నే గాని ఆయన మూవ్‌మెంట్స్‌ గురించి మాకన్నా మీకే బాగా తెలుస్తుంది!”

క తరువాతంతా ఆయనే, నేనేమీ అడక్కండానే; ఎం.డి.గారి. కేంప్‌ గురించీ, ఆయన ఆ కాంవలి అనవసరంగా ఎక్కువ రోజులుండి పోవడం గురించీ అందు మూలాన్నించి పేరుకుపోయే వర్క్‌ గురించీ దానివల్ల తను పడబోయే శ్రమ గురించీ-

సహదేవరావు తిరిగొచ్చిన రోజునే; మరీ ఆయన ఆఫీసుకు చేరిన మొదటి పది నిమిషాల్లోనే

ఆ సంస్థలో నేనెంత చిన్న ఉద్యోగినంటేనూ, ఆయనకీ నాకూ మధ్య కనీసం ఏడు రా౧కుల

యానా; కులాసా కథలు - భరాగో

తా. 255 అధికారులున్నారు. ఏదైనా సాహిత్య చర్చ, నోస్టాల్టియా అవసరం వస్తే బంగళాకి రమ్మని చెప్పడమే తప్ప ఛేంబర్సులోకి నాకు ప్రవేశార్హత లేనే లేదు.

ఐనా వెళ్లాలి కదా. ఆ సంస్థలో పనిచేసే రెండు వేల మందిలో ఎవర్షయి నా ఆయన పిలిపించగలరు.

నేను వెళ్లే! ఆయన నన్ను కూర్చోమనలేదు. ఒక కవరు నా ముందుకి తోసి “ఇది మీకేనా? చూడండి.” అన్నారు.

కవరు మీద ఎ(డ్రసు ఇలా వుంది: నా పేరు; కేరాఫ్‌ కె.ఎస్‌.రావు; ఎం.డి; ఫలానా సంస్థ- ఇత్యాది.

“నాదే, సార్‌” అని కవరు తీసి జేబులో పెట్టుకోబోయాను.

“ఎవరు రాశారు?” కరుకుగా అడిగారాయన.

“ఫ్రం ఎడ్రస్‌ లేదు, ఈ దస్తూరి నాకు పరిచయం లేదు. అంచేత ఎవ(ర్రాసేరో తెలీదు.” అన్నాను.

“విప్పి చూడండి” అని, లెటర్‌ ఓపెనర్‌ నాముందుకి తోసేరు.

విప్పాను. అందులో ఉన్న కాగితం నేను బైటికి లాగక ముందే; “గివిట్టుమి!” అన్నారు సహాదేవరావు.

లోపల ఒకే ఒక కాగితం. అది ఒక న్యూస్‌ పేపరు కటింగు. దాన్ని వెలపలా దాపలా చూసేసి నాకు ఇచ్చేసారు సహదేవరావు. “ఎవరు పంపేరు?” గద్దించి అడిగారు.

నేను ఆ కటింగు చూసిన కొన్ని సెకండ్లకి నాకు తెలిసింది అది ఎవరు పంపేరో.

“ఇది గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మగారు పంపేరండీ. కొన్నాళ్ల కిందట ఆయన నాకు బందరులో తగిలినప్పుడు అయ్యా; వయొలిన్‌ విద్వాంసుడు ద్వారం వెంకటస్వామి నాయుడు గారు చనిపోయినప్పుడు మీరు ఒక మంచి “ఎలిజీ” రాసేరట; దాని కాపీ ఒకటి నాకు పంపితే నేను ఆ మహనీయుడిని గురించి రాయదల్బ్ఫుకున్న వ్యాసంలో కోట్‌ చేసుకుంటాను- అని ఆడిగాను. అందుకని పంపివుంటారు.”

“నా కేరాఫ్‌ ఎడ్రస్‌కి ఎందుకు పంపేరో?”

“ఆయనకి నా అడ్రస్‌ వివరంగానే ఇచ్చేనండి. అయితే ఆ చీటీ ఎక్కడో పడిపోయుంటుంది. ఐతే అందులో కె.ఎస్‌.రావు అనే పేరొక్కటీ ఆయనకి గుర్తుండిపోయుంటుంది. మిమ్మల్ని కూడా ఆయనకి బాగా తెలుసు గనక నేను ఆ చీటీలో రాసిన కె.ఎస్‌.రావు మీరే అనుకుని ఈ కవరు మీద మీ అడ్రస్‌ రాశుంటారు.”

“కాని, మీరు కేరాఫ్‌ కె.ఎస్‌.రావు అని అతనికెందుకు చెప్పేరు?”

“మా ఇంటి ఓనర్‌ పేరూ కె.ఎస్‌. రావేనండి. ఈ విషయం మీకు లోగడే తెలుసు. అతను ఈ వూళ్లో ప్రఖ్యాతులైన కె.ఎస్‌.రావుల్లో మొదటివాడు. రెండో వారు మీరు. మూడో వారు నేవీలో డిప్యూటీ. ఆర్మమెంట్స్‌ సప్టయి ఆఫీసరుగా ఉన్నారు; ఆయన్ని మీకు తెలుసు.” వ్రుంనవేట్‌ లెటర్‌

256 లాలా

సహదేవరావు నవ్వేసి “యు కెన్‌ గో.” అన్నారు.

చ లి జ “మీ యూనివర్సిటీ కొలీగ్‌ననీ, మీ కులం వాడినే ననీ, తన రచనలంటే మీకు చాలా ఇష్టమనీ, మీతో తనకు గొప్ప చనువు ఉందనీ, తను తల్చుకుంటే మీచేత ఏ ఉపకారమైనా చేయించగలడనీ చెప్పుకుంటూ తిరుగుతున్నాడు.” అని నా గురించి సాంబశివరావు సహదేవరావుకి ఒకటికి రెండుసార్టు సూచనగా చెప్పడం వల్లనే సహదేవరావు ఆ రోజున ఆవిధంగా (ప్రవర్తించారని నాకు [క్రమంగా తెలిసింది.

త్త (* ఆంధ్రభూమి ” డెయిలీ : 26-2-92 / కులాసా కథలు - భరాగో

44. సారీ, బాబాయిగారూ! కళ నీవు | అర్హంటుగా బయలుదేరి రావలయును, నీ మేనకోడలు పార్వతి పెద్ద ఇబ్బందిలో పడినది. ఈ కార్డునే టెలిగ్రాముగా భావించి వెంటనే వచ్చి ఆదుకోవలయును. ఇట్టు ని అక్క నరసమ్మ.” ఏలూరు చేరేలోపుగా ఆ కార్డు ఎన్ని సారు చదువుకున్నానో। ఒక్కొక్కసారి ఒక్కొక్క ఆపద స్సురించి నా మేనకోడలు పార్సతి మిద కోపం, జాలి, ఆసహ్యం, చిరాకు లాంటి భావాలు కలిగి; ఆదుకోవలసిన పరిస్టితి ఏమిటో, పరిష్కరించవలసిన సమస్యలేమిటో తేలక- 'ఈ రైలేమిటి; సూపర్‌ ఫాస్టు ఎక్స్‌ప్రెస్‌ అని పేరు పెట్టుకొని లంఖణాల పాసింజరు లాగా నడుస్తోంది" అని విసుగు పుట్టింది. ॥ నా మేనకోడలు పార్వతి, నా ఏకైక అక్కకి ఏకైక పుత్రిక, ఏలూరుకు సమీపంలో వున్న భీమడోలు (గ్రామంలో ఒక చిన్నపాటి వ్యవసాయదారు కుటుంబంలో పుట్టింది. మాబావ, ఈ పార్వతి పదమూడేళ్ల పిల్లగా వున్నప్పుడు చనిపోయాడు. ఒక ఎకరం భూమి మాత్రం వున్నా. ఆ పొలాన్ని చేజారి పోకుండా కాపాడుకుంటూ, ఉపకారాల వలె కనుపించే రకరకాల వృత్తులు చేపట్టి అసొమాన్య కార్యదక్షుడు అని పేరు పొందేడు. ఆ కుటుంబంలో మొగవాళ్లే ఐదవ తరగతి దాటి చదువుకోలేదు. అయినా పార్వతిని ఎనిమిదవ తరగతి వరకు చదివించి; మరణశయ్య మీద కూడా 'పార్వతిని మెట్రిక్యులేషన్‌ పరీక్షకు చదివిస్తాను' అనే వాగ్దానం కోసం మా అక్కను నిలబ్రీసేడు. ఆ మెట్రిక్యులేషన్‌ సర్టిఫికేటే, పార్వతిని రక్షించింది. “కొంపా పొలమూ అమ్మేసి ఆ డబ్బంతా పట్టుకొచ్చేయండి. నాకు కట్నం అంటూ ఏమీ ఇవ్వక్కర్లేదు. పార్వతితో బాటు మీరూ నాతో ఉండవచ్చు. నాకు చిన్న ఉద్యోగం వుంది గానీ; కొంచెం డబ్బుకూడా వుంటే నా స్నేహితుడొకడు పెట్టిన వ్యాపారంలో వాటా తీసుకుని అతనితో బాటు నేనూ లాభాలు గడిస్తాను.” అంటూ వచ్చిన పార్వతి మొగుడు నారాయణ చిన్న వయసుకే చచ్చిపోతే; “ నారాయణ తన వాటా ఆంతా ఏనాడో తాగేశాడు” అని ఆ 'జాయింటువ్యాపారస్తుడు సున్నా పెడితే; ఏడవకుండా, విచారించకుండా కాపాడింది ఆ మెట్రిక్యులేషన్‌ సర్టిఫికేటే. పార్వతి మొగుడు పదహారేళ్లు పనిచేశాడని దానికి పదివేల రూపాయిలకి పైగా (గ్రాట్యుటీ; నెలకి నూట ఎనభై రూపాయిల ఫామిలీ పెన్షనూ కాక; అదే ఆఫీసులో సెక్షన్‌ రైటర్‌ ఉద్యోగాన్ని ఇప్పించింది, ఆ మెట్రిక్యులేషన్‌ సర్టిఫికేటే! నారాయణ చనిపోయాక మా అక్క, పార్వతి, దాని కొడుకు చిదంబరం; నారాయణ (గ్రాట్యుటీ డబ్బు, ఇన్సురెన్స్‌ డబ్బు అడ్వాన్స్‌గా ఇచ్చి ఇల్లు మారారు. ఆయింటికి అద్దె లేదు; పైగా ఈ డబ్బు కొచ్చే వడ్డీలో అద్దె మినహాయించుకుని నెలనెలా నాలుగు వందలిస్తారు. డబ్బు అవసరమైతే వీరూ, ఇల్లు అవసరమైతే వారూ ఆరు నెలల నోటీసు ఇయ్యాలి. ఆ ఒప్పందంమీద ఈ మూడేళ్ల నుంచి ఆ ముగ్గురూ ఆ ఇంట్లో వుంటున్నారు. ఉద్యోగం సుమారు ఏడు వందల జీతం ఇస్తోంది. నారాయణ సర్వీసువల్ల నూట ఎనభై రూపాయిల పెన్షన్‌ వస్తోంది. గొప్ప కులాసాగా కాదుగానీ, రెండు పూటలా నాలుగు వేళ్లూ నోట్లోకి పోతున్నాయి. ముగ్గరికీ- అన్న పద్దతిలో బాగానే వున్నారు. పిల్హాణ్తీ మంచి స్కూల్లో చదివించుకుంటోంది, పార్వతి, 257

నా క

“బాగే, కానీ ఏంట్రెంది?” అన్నాను.

అక్క మాటాడలేదు. “టీ లో సక్కెర సరిపోయిందా?” అంది, నేను టీ గ్లాసు కింద పెట్టే దాకా వూరుకుని. ౯ లా

“సర్లేవే, ఎందుకు అర్జంటుగా రమ్మని కార్డేసేవు? ఏంట్రెందసలికి?” అన్నాను.

అక్క గ్లాసుతీసుకుని నిలబడింది.” పాయ్యార్పేసొస్తా.”

అని వంట గదిలోకి వెళ్లింది.

ఇట్నుంచి పార్వతి వచ్చింది.

“మామయ్యొచ్చేడు.” అని చిదంబరం చెప్పిన మాట నాక్కూడా వినిపించింది. పార్వతి నన్ను 'మామయ్య' అంటుంది. అదిచూసి వాడుకూడా నన్ను మామయ్యనే అంటాడు.

పార్వతి చెప్పులు వరండాలో విడిచిపెట్టి లోపలి కొచ్చి'బాగున్నారా మావయ్యా” అంటూ నా కాళ్లమీదకి వంగి దండం పెట్టి బాత్‌రూమ్‌ వేపు వెళ్లింది.

అక్క వంట గది ద్వారం దగ్గిర నిలబడి వుంది. పార్వతి బాత్‌ రూంకీ గదికీ మధ్య ఉన్న గట్టి తలుపు బిగించి అవతల గడియ పెట్టింది. అక్క వంటింటికీ గదికీ మధ్యవున్న రేకుతలుపు మూసింది. వంట గదికీ బాత్‌ రూంకీ మధ్య ఉన్న తలుపు వాళ్లిద్దర్ణో ఎవరు తెరిచారో తెలియదు గాని, తెరిచిన సంగతి తెలిసింది.

ఒక నిమిషం పాటు నీళ్ల చప్పుడు. ఆ తరవాత మాటలు,

గుసగుసల్దా కాదు; ఇక్కడికి వినపడేలా. ఇద్దరూ చెరో చోటి నుంచీ మాట్లాడు తున్నారు,

“అయిదు నింసాలైంది.”

“ఉత్తరం ఎయ్యనన్నావుగా. ఏ సేవన్నమాట!”

“పస్తే ఏసాన్లే ఆడేం పరాయోడా? మంచీ సెడ్డా సూసే వోడేగదా, నా తోడబుట్టినోడు. నీకు తండ్రిలాంటోడు”.

“సంసారం గుట్టూ రోగం రట్టూ అంటావు ఇదే గాబోలు”

“ఓసి నాపా, నీకొచ్చింది రోగం గాకపోతే బోగమాయేంటే? కార్డేసాను. రమ్మన్నాను. ఒచ్చాడు, ఏందేస్తా?”

“నాకు రోగం వచ్చిందని చెప్పేవా?”

“నేనేం జెప్పలా. నివ్వే సెప్పాల్నుంటే సెప్పు, లేదంటే గమ్మునుండు. రమ్మని కార్జేీయటం పారపాట్రైపోయింది, నీదార్ని నువ్వెల్టు అని సెంపలేసుకుంటే ఆడే ఎలిపోతాడు.”

“అలాగేం ఎలిపోడు, అన్ని ఆరాలూ తీసే ఎల్తాడు. పరాయోడా?”

“అదీ. మాట”

“ఉద్దరించావులే.”

శేకు తలుపు తెరుచుకుంది. టీ కప్పు చేత్తోపుచ్చుకుని పార్వతీ, వెనకాలే అక్కా గదిలోకి వచ్చారు. యయయయయయోడ పాల్సీ చాబాంచగారూ!.. ఎయు

20 లా ఏం జరిగిందర్రా అని అడగడానికి నాకు నోరు రాలేదు. ఏదో జరిగింది. పార్వతి పర్మిషన్‌ లేకుండా అక్క ఉత్తరం రాయించింది. అంచేత ఏం జరిగిందో చెప్పడానికి కూడా అక్కకి పర్మిషన్‌ లేదు. ఏం జరిగిందో చెప్పడానికి పార్వతికి ఇష్టమే లేనట్టుంది. తనకొచ్చిన ఇబ్బందిని తనే పరిష్కరించు కోగలనని పార్వతికి అనిపించడంలో వింత ఏమీ లేదు. మొదటే అది బేల కాదు. చదువుకుంది. మొగుడితో పదేళ్లు కాపరం చేసింది. మూడేళ్లయి ఉద్యోగం చేసుకుంటోంది. ఎవరిమీదా ఆధారపడకుండా తల్లినీ కొడుకునీ పోషించుకుంటోంది. నా పిల్లల కన్నా పెద్దది.

“కూర్చోవే, పార్వతీ!” అని మంచం మీద చోటిచ్చాను. ఒళ్లంతా పైట కప్పుకుని కూర్చుని టీ తాగుతోంది. కొంచెం ఉండి చీరతో పొత్తి కడుపు పూర్తిగా కప్పుకుంది.

అక్కనేల మీద కూర్చుని వంట గదివేపు చూస్తోంది. పార్వతి టీ కప్పును అటువంగి అక్క చేతికి అందించింది. అక్క కప్పు తీసుకుని వంట గదిలోకి వెళ్లింది.

“కార్హయితే అందిందనుకో, కానీ నేనందుకు రాలేదు. బెజవాళ్లో పనుండి బైల్లేరాను. ఆదివారం ఆళ్ళు దొరకరని యిక్కడ దిగాను. మీరంతా బాగే అంటే రేపాదివారమైనా బెజవాడెళి పోయి వేరేదైనా పన్ఫూసుకుంటాను” అన్నాను పార్వతి వేపు చూడకుండా.

“అన్నీ అబద్దాలు...” అంది పార్వతి నావేపు తిరిగి నవ్వి.

పార్వతి తలమీద చెయ్యి వుంచి నిమిరాను. 'నాపిల్లల కన్నా పెద్దదానివే. కన్న కూతుర్జాంటి దానివి, నీకేదో చిక్కొచ్చిందని అమ్మ రాయించింది. పెద్ద ముండ. చాదస్తం. నికిస్టం లేకపోతే

సెప్పనే వొద్దు. ఎవరి చిక్కులు ఆత్లే యిప్పుకుంటం అందరికీ శ్రేయస్కరం. అంతేనా పార్వతమ్మా!?" అన్నాను.

“చెప్పడానికి ఇష్టంలేక గాదు.” అని లేచింది పార్వతి. గోడకి ఉన్న అలమార తెరిచింది. చీరమడతల కింద కాగితాల బొత్తి బైటికి లాగింది. అందులోంచి ఒక న్యూస్‌ పేపరు తీసి పక్కని పెట్టుకుని మిగిలినవన్నీ బట్టల మడతల కింద పెట్టింది. అలమార తలుపు మూసి, న్యూస్‌ పేపర్‌ వ్రెంచి వక ట్రంగా మడతపెట్టి నా దగ్గిరికి పట్టుకొచ్చి ఇచ్చింది. “సదువు; ఇప్పుడే వస్తా ” అని వట? దెరవ్తింది. నట పొద్దు బోయిందని సూడక దొండపాదులో నాలుగు కాయలున్నా రము పద. ని తమ్ముడికి దొండకాయేపుడంటే యిస్టం గదా.” అని అక్కని తీసుకుని

లుపులన్నీ తీసుకుని పెరటితోటలోకి వెళ్ళిపోయింది,

“వధువు కావలెను.

నెలకు మూడువేల రూపాయలు నికర లాభం గల వ్యాపారం చేయుచూ ఏలూరులో స్వంత వెల 38 సంవత్సరాల వయసుగల, పది ఏండ్ల వయసుతో ఒక కుమార్తె గల (ఫలానా) కులస్తునికి ఇట్మవలనే భార్య మరణించినందున మరల పెండ్డాడుటకు అదే కులము నుండి 30 ఏండ్లకు సై బడిన వధువు కావలయును. విధవరాలైనను అభ్యంతరము లేదు. ఈ సంబంధము ఆమోదముకానిచో పాపయోగక్షేమం సంరక్షణ చూసే “ఆయా”గా ఉద్యోగం అయినా ఇవ్వబడును. బపూట భోజనము, మరియు ఏడాదికి నాలుగు సార్టు వస్త్రాలు, అదికాక నెలకు 200 రూపాయలు శరము ఇవ్వబడును. భోజనము వస్త్రాలు అవసరము లేదని అనుకుంటే నెలకు 300 రూపాయలు

తము ఇవ్వబడును. అఆసక్తిగలవారు సంప్రదించ వలసిన చిరునామా-”

నేను ఆ ప్రకటన ఒకసారి చదివితే ఒక ఆలోచన వచ్చింది. అతడికీ ఈమెకీ వ్యాపకాలు కులాసా కథలు - భరాగో

పా 261 న్నాయి. ఆతనికీ ఈమెకీ సమస్యలు కూడా వున్నాయి. అయినా వున్న మనస్సుల్ని కొద్దిగా విశాలం చేసుకుంటే అతనూ ఈమే వివాహం చేసుకోడం వల్ల ఇద్దరి సమస్యలూ పరిష్కారం అయిపోయి సుఖంగా వుండగలరు.

ఆ ప్రకటన రెండోసారి చదివాను. ఆర్థిక స్వాతంత్ర్యానికి అలవాటుపడిన పార్వతి ఈ వయసులో అతనికి భార్య అయి ఆతను ఉద్యోగం మానెయ్యమంటే, బానిసత్వంలోకి వెళ్ళడం అవుతుంది. ఆయాగా చేరితే తక్కువ బాధ్యతతోనే ఆదాయం పెరుగుతుంది.

ఏమని సలహా ఇవ్వాలి అని ఆలోచిస్తే వెంటనే తట్టింది; ఈ (ప్రకటన ఎప్పుడు వెలువడిందో చూడాలని.

ఎనిమిది నెలలైంది.

ఇంకనేం? పార్వతి ఈ (ప్రకటనకి బదులుగా ఏదో నిర్ణయం తీసుకునే వుంటుంది. ఆ నిర్ణయంలో తెలివి తక్కువ వల్ల ఏదో చిక్కులో దిగిపోయే వుంటుంది.

తల్లీ కూతురూ పెరటి తోటలోంచి వచ్చేశారు. అక్క వంటింట్లోనే వుండిపోయింది. పార్వతి వీథి వరండాలోకి వెళ్ళి “లోనకెళ్ళి అన్నం తినరా కన్నా!” అని చిదంబరాన్ని తీసుకొచ్చేసింది. అక్క ఓ వంక కూరగాయ సంగతి చూస్తూనే మనవడికి కంచం పెట్టింది. పార్వతి నన్ను లెమ్మని సంజ్ఞ బీసి మంచం తెచ్చి వీథి వరండాలో వాల్చింది. నేనక్కడ కూర్చున్నాక తను ఒక స్టూల్‌ తెచ్చుకుని దానిమోద కూర్చుంది. రు

“సదివావా?”

“ఏంటి నీ వుద్దేసం?” నవ్వింది.

“అంటే? నువ్విప్పటి దొకా ఏం అనుకోనే లేదా?”

“అనుకున్నాలే. పెద్ద దిక్కువుగదాని అడుగుతున్నా. ”

“నా మొహం, నేను పెద్ద దిక్కేంటి? నియ్యంత దానివి నువ్వు.”

“అదేం లేదు. నువు జెప్పేది గూడా ఇనొచ్చుగా.”

“అఇటైతే చక్కగా ఆయన్ని పెళ్ళి చేసుకో.”

“ ఆలైను మాదే ఎల్లాను. కానీ కుదర్జా.”

“ఏం, ఎందుకని?”

“నాకున్నట్టే ఆయనకీ తల్గుంది. పెల్లి జేసుకుంటే ఈళ్ళిద్దరూ జుట్టట్టుకుంటం తప్పదని ఓసారి సూస్తలికే తెల్సిపోయింది. ”

“అమ్మ అలాంటిది గాదే; సద్దుకుపోదూ?”

“మాయమ్మ కేమా? బంగారం. ఆయమ్మే; సూర్చనక, సుప్పనాతి!”

“కోడల్లేని అత్త గుణవంతురాలు.”

“అయ్యన్నీ తీసెయ్‌. ఆయమ్మ పేరు పేట పేటంతా మోతకిందుంది. పెల్లి జేస్కుంటే మాయమ జానీ నా కొడుగ్గానీ నాతో వుంటానికీల్లేదని కండీసనెట్టింది. అదీగాక ఆయన కూతురైతే సారీ, చాచాందగారూ!. ంంయయయయయాోయాోాయ

2ఠ2 లాలా వారం తిరిగే తలికి పిన్నీ పిన్నీ అంటం నేరుస్తది గాని నా కొడుకు ఎదిగొస్తన్నాడే; అమ్మనైయుండి నేనింకో మొగుడికెల్తే ఆడి గుండెల్లో పుండు పడద్ది గదా. ”

“అటయితే ఆయన జోలికి బోక నీ బతుకు నువ్వు బతకాల్సిందే. ఈ రెండు మూడొందల రాబడి లేకపోతే మాత్రమేం?”

“అట్టాగని వూర్కోబుద్ది గాలా. ఆయాగా జేరొచ్చన్నాడుగా. ఆ సంగతాలోసించా. ఏం పెద్ద పని గాదు. తెల్లారి ఆరింటికి ఎల్బాలి. పాలూ నీల్లూ తోముడూ కడుగుడూ, స్నానాలు, వొంటా, ఆ పాపకి జడేసి గౌను దొడగటం, అన్నీ తొమ్మిదైతలికి సరి. మల్లీ సాయంకాలం నా ఆపీసులో డూటీ దిగాక ఆరు గంటల్లోగా ఎల్తే అరగంటా నలభై నింసాల పని. నాకు నీ ఇంట్లో బోజినం

జ ర్‌ అల్ళి శని ఒద్దు; నీ సీర్గూ జాకట్ట్లూ ఒద్దు అన్నాను. నెలకీ మూడు వందలిచ్చేస్తన్నాడు.

“బాగానే వున్నట్టుంది. జీతంలో కొంత ఎలాగో వెనకేస్తున్నావట. ఇదికూడా మిగుల్చుకుంటే కుర్రాడు సుకపడతాడు. మంచాలోచెనే.”

“అలాగనుకునే జేరాను. కానీ అయినికీ సాగలేదు, నాకూ సాగలేదల్హాగ.”

ఒక్క వాక్యంలో బోలెడు కథ చెప్పింది. మాటల అర్ధం కన్నా కథ నిడివి నన్ను కొంచెం సేపు మాటాడకండా అపింది.

“అంటే; అమ్మ ఉత్తరంలో రాసినట్టు ఏదో చిక్కులో పడ్డావా?” అన్నాను.

“చిక్కంటే చిక్కే మరి. 'సెప్పినా యిన్నా సిరాకేస్తది. ”

“అయితే చెప్పకు.”

“చెప్పకెల్టా? నేను జెప్పకపోయినా అమ్మ చెప్పుద్ది. ఇంతవరవుకూ ఒచ్చినాక నువ్వింకో నోటిమోద యినేకంటా నేను 'జెప్పటమే రయిటు... జేరిన రెన్నెల్ల వరవుకూ బానే వున్నాం. ఆ యెనక దొంగ సూపులూ ఉత్తుత్తి ఆస్యాలూ పడ్డాయి... అవుసరం పడింది. రెండొందలు ఎడ్యాన్సిచ్చి జీతంలో యిరగ్గోస్కోమన్నాను. నెలతిరిగేతలికీ రెండొందలు ఇరగ్గోస్కోకండా జీతమంతా ఇచ్చేసాడు. ఇెనంటని అడగబొయ్యాను. ఎల్లెల్లు, తరవాత మాటాడదారన్నాడు. ఆ మ(ర్రోజాదివారం. ఉదయం స్‌ లికి ముసిలామెనీ పిల్లని రిచ్చా ఎక్కిచ్చి తనూ మోటర్‌ సైకిల్‌ దీసాడు. సెనివారప్పేట్టో తనా డి పగులంతా అక్కడే వుంటాం; సాయింకాలం రామన్నాడు. సాయింకాలం ఎల్తడికి

క్కడ వున్నాడు. పనంతా అరగంట్లో అవగొట్టేసాను. వాకిట్లో గేటుకి పక్కసాటుగా రెండు కుర్చీలేశాడు. నన్ను కూసోబెట్టి లోన కెల్ఫొచ్చాడు. అంత వరవుకూ నన్నంటుకోని మనిసి రెండు వాంద కాయితాలు సూపించి నా సేతులో తురిమి సెయ్యి తనే ముడిశాడు. “సీర కొనుక్కో.” అన్నాడు. నా కర్షమైపోయింది. నే నటాంటి దాన్ని గాదని జెప్పి నిమ్మదిగా కాయితాలిచ్చీ బోయాను.

“ఉంచూ, వుంచూ” అని రెండు 'సేీతులా కాయితాలు మల్దానా "సీతిలో తురిమాడు. నేను మాత్రం అటాంటోన్నా అన్నాడు. ఒకరికొకరు తోడుండాలి. సాయంజేస్కోవాలన్నాడు. అసలీ

ముసల్లి లేకపోతే మనం పెళ్లే జేస్కునే పని గదా అన్నాడు. దూరం దూరంగా గూర్చొనే మంచీ నడ్డా మాటాడుకున్నాం. సిన్న పిల్లలం గాదుగా. టయిము కలిసొచ్చే వరవుకూ ఎవరి మటుకాళ్ళే వుందామని తీరుమానం జేసుకున్నాం. కానీ యెన్నాల్లో వుళ్ళేకపోయాం. ఒకల్లంటే వొకల్లకి యిష్టం గనక ఆయినూ తట్టుకోలేదు. నేనూ బెట్టుకి పోలేదు. నువ్వేమంటే అను. ఆయనికీ నాకూ కల్సిపోయింది.” లు

కులాసా కథలు - భరాగో

లాలా 26 వివరాలు ఇవి అని తెలియకపోయినా విశేషం ఇదేనని ముందే తెలిసింది. తల్లి వుండగా ఎదిగొస్తున్న కొడుకు వుండగా మంచికీ చెడ్డకీ మేనమామని నేనుండగా పార్వతి ఇలా ఆయా ఉద్యోగం సాకుపెట్టి ఆతగాడితో పోతోందంటే అసహ్వించుకోవాలి, చిరాకు పడాలి, చీవాట్టు పెట్టాలి. కాని పార్వతి మాటలో నిజాయితీ నన్ను లొంగ తీసుకున్నట్టుంది. అవును, తనుమాత్రం ఏం చేస్తుంది? ముప్పయి రెండేళ్ళకే ముక్కు మూసుకుని మూల కూచుంటుందా అని సమర్హించుకునే ధోరణిలో పడిపోయాను. “పోనిలే. బతుకు మోడై పోకుండా ఏదో నీకొక ఏర్పాటు దొరికింది. అతిగా పోకుండా గుట్టుగా వుండు. ఇప్పుడు-లోకంలో ఇలాంటివి ఎన్ని జరగడం లేదు గనక!” అని దాన్ని ప్రోత్సహించడానికి సిద్దపడి పోయాను. నా మాటలు నా నోట్లోనే వుండగా పార్వతి మళ్ళీ చెప్పడం మొదలెట్టింది. “ఆర్నెల్ల మట్టీ మేం తిరిగింది నెలకి మూణ్ఞాలుగు సార్లే అయినా నేనొక్క మాటనకుండా ఆయన నా ఎదాన్నెంత పోసాడని! పదివేలు దాటుంటాది. 'నువ్వు నాకిచ్చిన జీవం ముందు ఇదేమాత్రం పారువతీ' అంటాడు. యాపారంలో రాత్రి పగలు కష్టబడతాడు. లాబాలు బాగా పెరిగినయ్యంట. ఒద్దంటే పూరుకోడు. ఆకరుకి ఇప్పుడే వరస కొచ్చిందంటే మా యమ్మకి నేను నచ్చజెపుతాను; కొన్నాల్లపాటు మియ్యమ శనీ నీ కొడుకునీ మో మామయ్య దగ్గిరో మరో వూర్జోనో యేరుబెట్టి నన్ను పెల్లిజేనుకో; నిన్నాదిలుండ్లేంటాడు.” అగి మాత్రం శుద్ధ తప్పు. ఒకటి - అక్కనీ చిదంబరాన్నీ నేను భరించలేను. కుర్రాడొక్కడూ ఆంటే ఎలాగో నా ఇంట్లో నచ్చజెప్పగలను. కాని అక్క మా ఇంటికొస్తే కొన్ని చిక్కులు వాటంతట అవే పుట్టుకొస్తాయి. రెండు-పార్యతి అతన్ని పెళ్ళి చేసుకున్న మరుక్షణం దానికి మొదటి మొగుడి ఉద్యోగం ద్వారా వస్తున్న పెన్ష! ఆగిపోతుంది. ఆ డిపార్టుమెంటు వాళ్ళు అటూ ఇటూ చూసి ఈవిడ చేస్తున్న ఉద్యోగం కూడా ఊడగొడతారు. అలా అయినా కాకపోయినా పెళ్ళి అంటూ చేసుకున్నాక ఆ అత్తగారు ఈమెని ఉద్యోగానికి వెళ్ళనిస్తుందనుకోడం కూడా పొరపాటే. 'ఇల్టు చూసుకో చాలు.” అని ఆజ్ఞాపిస్తారు. అంత స్థితిపరుణ్ణి పెళ్ళి చేసుకుని ఇంకా ఉద్యోగం దేనికని ఎవరికైనా అనిపిస్తుంది. దాంతో నెలకి వెయ్యి రూపాయల రాబడి ఆగిపోతుంది. అంతేకాక ఆయాగా తనకి వస్తున్న మూడు వందలు ఇంక మొదట రాదు. ఆయాకి జీతం ఇస్తారుగాని పెళ్ళాలకి ఇవ్వరు కదా. అప్పుడు ల్‌ పార్వతి ఈ ఇంటి యజమానికి అప్పు పెట్టిన పదిహేను వేల రూపాయలు; మూడేళ్ళుగా తను తెచ్చుకుంటున్న జీతంలో మిగుల్టికున్నవి మహా వుంటే ఐదువేలు; ఇంకా లెక్కచూస్తే అతను పార్వతికి దొంగ చాటుగా ఈ ఆర్నెల్లలో ముట్టచెప్పింది పదివేలటగా, అదీ మొత్తం ముప్పయివేలు. ఇదంతా ఇచ్చేసి అక్కనీ చిదంబరాన్నీ వేరు పంపించేస్తే ఆ డబ్బు వాళ్ళకి ఎన్నాళ్ళొస్తుంది? మహా అయితే నాలుగేళ్ళు. నాలుగేళ్ళలో చిదంబరం మెట్రిక్‌ పాసవ్వచ్చు. కాని వాడికి పదహారేళ్ళే వస్తాయి. లెక్కలన్నీ విడమర్చి చెప్పి ; అక్క ఒకందుకూ పార్వతి మరొకందుకూ ఏడుస్తూ వుంటే, నిర్దాక్షిణ్యంగా రాత్రికి రాత్రి బయలుదేరి వచ్చేశాను. టం ఆం నే ళం నాలుగు నెలలయింది. మా రెండో అబ్బాయి ఇంటర్మీడియట్‌ పరీక్ష చాలా బాగా సారీ, బాబాంచగారూ!. రు తయంయుం

26 లాలా రాశానన్నాడు. ఎమ్‌సెట్‌ కోచింగుకి గుంటూరు వెళ్ళి నలభైరోజులయింది. “మో అక్కకి చాలా జబ్బుగా వుంది. వెంటనే బయలుదేరండి.” అని గుంటూరు నుంచి ఆ కోచింగ్‌ సెంటరు ప్రిన్సిపాల్‌ ఇచ్చిన టెలిగ్రాం చూసుకుని వెళ్ళాను. “మా అక్కేమిటి, గుంటూరేమిటి, కోచింగ్‌ సెంటరు ప్రిన్సిపాల్‌ టెలిగ్రాం ఇవ్వడమేమిటి?” న బి జ్జ నేను ఏలూరు వదిలిన మరుసటి వారంలో సుబ్బయ్యగారు (పార్వతి రక్షకుడు) అక్కనూ చిదంబరాన్ని గుంటూరు తీసుకువెళ్ళి ఆ కోచింగ్‌ సెంటర్‌కి అనుబంధంగా వున్న మెస్‌లో వంట ల పనుల్గో సహాయపడడానికి అక్కను చేర్చాడు. అందుకు ప్రతిఫలంగా చిదంబరం చదువు బాధ్యతా వాళ్ళిద్దరి వసతి భోజనాల బాధ్యతా ఆ కోచింగ్‌ సెంటరు యాజమాన్యానికి వప్పగించాడు. పార్వతి తాను కూడ బెట్టుకున్న డబ్బు నలభై వేలు చేసి గుంటూరులో ఒక బ్యాంకిలో ఫిక్సెడ్‌ డిపాజిట్‌ వేసి దాని మోద వచ్చే వడ్డీ నెలనెలా అక్కకి చెల్లించే ఏర్పాటు చేసింది. ఈ టెలిగ్రాం- రెండు రోజుల కిందట మెస్‌లో అక్క నిద్రపోతూ వుండగా పాతబడిన ఆ ఇంటి పైకప్పు కూలి ఆమెకు తలపైన బలమైన గాయాలుతగిలాయి. సుబ్బయ్యను ఫోన్‌చేసి రప్పిస్తానని ఆ ప్రిన్సిపాల్‌ గారు ధైర్యం చెప్పినా నాకు కూడా ఒక టెలిగ్రాం ఇమ్మని అక్క అడిగిందట. నేను వెళ్ళే సరికి ఆస్పత్రిలో అక్క బెడ్‌ పక్కన వున్న నడి వయసు మనిషి నన్నెంత కాలం నుండో ఎరిగున్న వాడిలాగా మౌట్టాడాడు. తను పార్వతి రెండవ భర్తనని పరిచయం చేసుకుని ఆ తరువాత ప్రతి మాటకీ 'బాబాయిగారూ!' అని కలిపి మరీ మాట్లాడాడు. “పార్వతి రాలేదా!” అన్నాను. “లేదు, బాబాయిగారూ.” అన్నాడు. నాకు ఆ పిలుపు చిరాకు పుట్టించింది 'ఏం భ్రష్ట! తల్లిచావు బతుకుల మోద వుంటే కూడా-' “సారీ బాబా ఎక్స్‌పెక్ట్‌ చేస్తు. యుగారూ, పార్వతి నర్సింగ్‌ హోంలో వుంది. ఈ రాత్రికి పురుడొస్తుందని క్‌. గ్‌ సున్నా | వెంటనే వెళ్ళాలి, మోరొక్క నాలుగు రోజులిక్కడుంటే డాక్షర్‌గారి త లసుకుని ఈవిణ్ణి ఏలూరు తీసుకుపోతాను, బాబాయిగారూ!” న మో అమ్మగారున్నారుగా, కంగారు దేనికి?” అన్నాను. “సారీ దయచెయ్య వుగా మూ అను శగారు కాలం చేసేరు. ఇవాల్టికి ఏడవ రోజు. పెద్ద కర్మకి బాబాయిగారూ!* కరం వెశాను. ఉత్తరం అలా వెళ్ళింది; తమరిల్డ్హా వొచ్చేశారు; అయ్యో అలాగా, పాపం!” అని ఇంకా ఏదో అందామని నోరు తెరిచాను. “ఇట్స్‌ ఆల్‌లైట్‌, బాబాయిగారూ[!” అని జవాబు చెపే ౬ పసి నా బుజం నొక్కి అటు వెళ్ళిపోయాడు సుబ్బయ్యగారు. పి ౮ తిరిగి అస్తిత్వ భావంతో నా తల బరువెక్కి కిందకి వాలింది. ల్ల గో ఆంధజ్యోతి” నీకీ : దీపావళి 90 20 రయాయంరాంా కులాసా కథలు - భరాగో

45. త్రిశంకు

“మో ఇంట్లో రేడియోలేదుటే?” అంది సావిత్రి,

అందులో తను విందామనుకున్న ప్రోగ్రాం విన్లేకపోతున్నానే అన్న నిస్పృహ వున్నా, కొంత యెద్దేవ వున్నట్టు ధ్వనించింది, భానుమతికీ జగన్నాథానికీ కూడానూ. .

అయితే జగన్నాధం, భానుమతి మొహాలు చూసుకున్నది మాట అర్జానికేగాని లోపలధ్వనికి కానేకాదు.

రేడియోలేదు.

సైకిల్లేదు.

ఫాన్లేదు.

పదేళ్ళ ఉద్యోగానికీ, ఆరేళ్ళ కాపరానికీ వాళ్ళిద్దరూ వాళ్ళకి ముగ్గురూ, అంతే.

నాలుగేళ్ళ నించీ అనుకుంటూనే వున్నారిద్దరూనూ, అనుకున్నంత మాళత్రాన్ని అవన్నీ వొచ్చిపడతాయా?

సంపాదిస్తేనే వొస్తాయవి.

క బ్గా జా

మధ్యాన్నం పూట అన్నిసార్లు కాఫీలు మానెయ్యండి - అంటే వినిపించుకోరీయన. అనుకుంటూ వంటింట్లో ఒత్తుల స్టవ్‌ దగ్గర చతికిల పడింది భానుమతి.

పొద్దున్న తొమ్మిదిన్నరకి భోంచేసివెళతారాఫీసుకి. ఫ్లాస్కులో పోసి క్షాఫీయిస్తే పట్టుకెళ్దానికి నామోషీట. పయిగా చుట్టూరావున్న జనం - నువ్వెవరితోనూ కలవ్వు - అంటూ దెబ్బలాటకొస్తారుట.

నెలకి రెండు మూడుసార్లు సినిమాలకెళ్ళడంమానేయండీ-అంటే చెవిని పెట్టరాయన. “అమ్మమ్మా, గొప్ప పిక్చరు! అంటూ బయల్లేరుతారు. తిరిగొచ్చియేడిసినట్టుంది వెధవసినీమా అంటూ రెండు ఆ'స్రో బిళ్ళలు మింగి అర్ధరాత్రప్పుడు కాఫీయిమ్మని ప్రాణం తీస్తారు. సంవత్సరానికి డెబ్బయిసినిమాలు వొస్తాయి. ఒక్కొక్క భాషలోనూ- అవన్నీ మనం చూడక్కర్లేదని ఎన్నాళ్ళకి తెలుసుకుంటారో మరి!

పైగా కాఫీ కెళ్ళినా, సినిమా కెళ్ళినా జట్టుగాళ్ళుండాలి; కాఫీ తాగుతున్నంతసేపూ కబుర్జు చెప్పుకోడానికీ సినిమా చూస్తున్నంతసేపూ ఒకడిక్కనబడంది మరొహడు చూపించుకోడానికీ కాబోలు!

టికెట్‌ పేర్ని టిక్కెట్టు వొక్కరే కొనడం బిల్టు ఒక్కరే చెల్లించడంన్నూ.

దానికేముంది, ఇవాళ మనం ఖర్చు పెడితే రేపు వాళ్ళు పెడతారు. ఇందులో పోయిందేముంది; అంటారు.

గడుసువాడికి పలచనంబలీ; వోర్చినగేదెకి తేటనీళ్ళూ అన్నారు. అలాగే జరుగుతోంది అక్షరాలానూ.

265

266 లాలా ఈ చెవితో విని ఆ చెవిలోంచి వాదిలేసే మనిషికి యెంత చెబితేమాత్రం యేంలాభం? -ఈ జన్మకింతే. ఈ ముగ్గురు బిడ్డలూ అడవికి పుట్టి ఆకున పెరగాలని రాసున్న తరువాత, తక్కువనోములు నోచి యెక్కువ ఫలితాలు రమ్మంటే యెలా వస్తాయి. జ్‌ ళ్‌ ఆం ఎంతసేపూ నువ్వు కాఫీలు మానెయ్యి నువ్వు సినీమాలు మానెయ్యి-ఆఫీసులో అర్హరా(తైనా ఇంటికి నడిచే తగలడు గానీ రిక్షా యెక్కకు-అనడమేగాని నాకష్ట సుఖాలు విచారించదు భాను; అనుకుంటూ ట్రాన్సిస్టర్‌ యెరువు తేడానికి రాజారావు దగ్గరికి బయలు దేరాడు జగన్నాధం, ఆవిడెవరో అన్నట్టు పనిచేసే మొగవాడికి గుండెల్లోకి తోవ కడుపులోం చుంటుంది. తొమ్మిదిన్నరకి నాలుగు మెతుకులు కొరికి సాయంకాలం దాకానూ వొక్కక్కప్పుడు రాత్రిదాకానూ ఏమీ తినకుండా యేమీ తాక్కుండా యెలాగు, పనిచెయ్యడం? నలుగుర్భో వున్నప్పుడు నలుగుర్జాగే వుండాలి గాని నన్ను ముట్టుకోకు నా మాల కాకీ అన్న పద్ధతిలో మనిషికీ వీలవుతుందా? అవదంటే మరి భాను తగువు పెట్టుక్కూచుని నిద్దర చెడగొట్టడమే కాక “మూడు” పాడుచేస్తుంది. ఎక్కడ పడితే అక్కడ దొర్జుతాయి గాజులూ, పూసలూ, రంగు రంగుల తిలకం సీసాలూ, యిమిటేషను సరుకులూను, ఆడపిల్ల సరదా సరే, ఎంత సరదా అయితే మాత్రం కొందామంటే కొరివీ అమ్ముదామంటే అడివీ లాంటి సరుకులెందుకు కొంటావే అంటేమరి పట్టించుకోదు. రేడియో లేదంటే లేదు మరి. ఎలా వొస్తుంది! ఇద్దరూ పాదుపు చేస్తేనే వొస్తుంది. అంతేకాని నా ఒక్కడి ఖర్చు మీద దండయాత్ర న్యాయమా? త్త జా జ ఇక్కడంతా కులాసాగానే వున్నారు. నేను ఈనెల ఇరవయ్యారో తేదీన బయళ్లేరి విశాఖపట్నం వద్దామనుకుంటున్నాను. ఇంకో నెల్దాళ్ళు ఉండు; పిల్లలకి శలవులే కదా అని మా అన్నయ అంటున్నాడు. కాని నాకు ఇక్కడుండాలని లేదు. మీరు పదిహేను రోజుల కిందట రాసిన ఉంటే మ సలి వల బలవతంగా ఖాలీ చెయ్యమన్నారు కనక సామానంతా వరండా గదిలో సద్దేసి వెంటనే జవాబ సకం 0లో ఇకో యిల్లు చూస్తున్నానని రాసేరు. ఇల్టు చూసేరో లేదో వరం బురాస్వ టిక్కట్టు రిజర్వేషను చేయించుకుంటాను.” అని తను లరొసిన ఉత్తరానికి మన చేతికి ల సమాధానం రాకపోడం; ఆ తరువాత ఒచ్చిన ఉత్తరంలో కూడా ఇల్టు యింకా లో దు. గనక నువ్వు అక్కడే యింకో ఇరవై రోజులుండు.” అని జగన్నాధం రాయడం; ,. చాలా ఆశ్చర్యం కొంచెం చికాకు కలిగించాయి. ఎలాయితేనేం, అన్నయ్యన్న నెల్లాళ్ళు యింది ఆయనన్న ఇరవై రోజులూ అయిందని అనుకుంటూ జగన్నాధం ఉత్తరం రాసిన ప్రకారం ఉన రిజర్వు చేయించుకుని, అతనికోసం అదనంగా ఒక టిక్కెట్టు కూడా రాయించి రసీదులు సుకుని బయజ్టరొచ్చింది భానుమతి. క్‌ స్టేషన్లో మొగుడితో బాటు రిక్షాయెక్కి “ఇల్లెక్కడ తీసుకున్నారండీ? ” అని అడిగింది. “వెబుతాగా,......” అంటూ “ఆ బుటలో న్‌ జ ఉగ *? ఉంటం గుడులు కిందపడేటట్లున్సాయి. సరిగా సద్దు.” అని మాట మార్చాడు జగన్నాధం, ట్టల్‌ గుడ్డ స్టన్నా గద కుతసా కథలు - భడగో

లతా 267

ఆ కబురూ యీ కబురూ చెప్పుకుంటూ వుంటే రిక్షా యెటుపోతోందో గమనికకి రాలేదు భానుమతికి. కాని రిక్షా సరాసరి పాతయింటి దగ్గరే ఆగే సరికి “ఇదేమిటి? ఇల్లు మారుస్తున్నానని రాసేరు; మరిచిపోయి పాతింటికే తీసుకొచ్చేసేరా-?” అనడిగింది. స్ట

“ఇల్లు మార్చేసేను. పాతిల్లులా కనిపించినా ఇది మన పాత యిల్లు కాదు.” అని చిరునవ్వు నవ్వుతూ రెండు చేతులకీ ఆందినంత సామాను తీసుకుని ముందు పరిగెట్టాడు జగన్నాధం.

యలు

రెండో రిక్షాలో వొచ్చిన పిల్లల్ని దింపుకుని మిగతాసామాను లెక్కెట్టుకుని ఇంట్లో అడుగు పెడుతోంది భానుమతి. అప్పటికి కొంతసామాను లోపలపెట్టి యెదురొచ్చిన జగన్నాధం “ఆం ఆ జాగర్త; కుడికాలు ముందు పెట్టాలి.” అని హాస్యంవాడేడు,

ఆ మాట విన్న భానుమతికి అప్పుడెప్పుడో జరిగిన సరసమైన సంభాషణా, మధురమైన సంఘటనా క్షణంపాటు మనసులోమెదిలి కులాసావేసింది. ఆ కులాసాలో కొద్దిగా అడుగుతడబడి “చాల్లెండీ....జోకులూమీరూనూ.” అని శాన్నాళ్ళతరువాత నిండుగా నవ్వి అక్షరాలా కుడికాలేపెట్టింది లోపల.

చెప్పులు విడిచిపెట్టి, చేతివాణ్లి చంకలోంచి దింపింది భానుమతి.

“జోకేం లేదు. పాత యింటిని కొత్త యిల్టుగా మార్చేం. కొత్తకాపరానికి కుడి కాలు లోపలెట్టి గృహప్రవేశం చెయ్యాలికదా!” అని ప్రగల్భంగా నవ్వేడు జగన్నాధం.

జాధ్రీ వరండాలోంచి గదిలోకి అడుగుపెడుతూ బిత్తరపోయింది భానుమతి.

పాతయిళ్లే. -

కానీ ఇది తన పాత యిల్టుకాదు.

సరికొత్త వాసనలు తగిలాయి కళ్ళకి. ఉన్న సామానంతా ఆడదిక్కులేని సంసారంలా చెయ్యకండా ఎంతో ఒద్దికగా సర్దేశుంది.

ఆ మూల టేబిలు మీద సరికొత్త రేడియో,

ఈగోడ సెంటర్లో స్విచ్చి బోర్డు కింద ఒక స్టూలు; దానిమీద సరికొత్త టేబిలు ఫ్యాను,

మంచానికీ కిటికీకీ మధ్య సరికొత్త సైకిలు

“ఏమిటలా చూస్తున్నావు? " అంటూ గర్వంగా మీదికొచ్చాడు జగన్నాధం.

“శ్రేడియో, సైకిలూ, ఫానూ.” అని తడారిన గొంతుకతో జపంచేసింది భానుమతి.

“కాన్నారా 1?” అని ఎక్కడున్న మనిషి అక్కడే చతికిలపడిపోయింది.

“అదేమీ?” అంటూ జగన్నాధంపక్కనే కూచుని కళ్ళలో కళ్ళుపెట్టుకుచూసేడు.

భానుమతికి అంత హఠాత్తుగా అంత బాధెందుకు కలిగిందో అతనికి అర్ధం కాలేదు.

కన అసి అస

మన బతుకులు త్రిశంకు స్వర్గాలు, మధ్యతరగతి వాళ్ళం... మనం పైవాళ్ళని దగాచేస్తే పళ్ళు రాలగొట్టి పంపిస్తారు. కిందివాళ్ళని దగా చేస్తె తిట్టీ ఏడీ రచ్చకీడ్చి అల్లరిచేస్తారు. ఆంచేత మనం ఎవర్నీ దగా చెయ్యలేం. ఇంకెవర్ని దగా చేసినా వొప్పుకోరు. అంచేత మన్ని మనమే దగా చేసుకోవాలి కాబోలు. - అనుకున్నాది భానుమతి; నెత్తి కొట్టుకుంటూ. యయా... తిశంపు. మయయయయాయయయయాాంం

26కి లలా

“భానూ, భానూ! ఏమిటది? ఎందుకలా అయిపోతున్నావు?” అని జెబ్బపట్టుకు వూపాడు జగన్నాధం. “నేనేం అప్పులు చేసి కొన్లేదే బాబూ యివన్నీను! లీవు ట్రావెల్‌ కన్సెషన్లో నా టిక్కెట్టు రెండూ నిజంగా వెళ్ళకండా రాయించేననా. మరి ఆమాత్రం జాగర్త లేకపోతే యెలాగే! థరుడుకాన్‌లో 'ప్రయాణంచేసి ఫస్టుక్సాసులో వెళ్ళినట్టు రాసుకునే మా ఆపీసర్లకంటె ఘోరమా?

“-ఈ రెణ్సెల్ల పాటూ సామానంతా వంటింట్లో సర్దేసి ముందుగది ఎవరో హాస్పిటల్‌ పనీమీదొచ్చిన వాళ్ళకి అద్దెకిచ్చేను. మనం వాటా అంతటేకీ డెబ్బయ్యిస్తున్నామా, వాళ్ళు ఆ ఒక్కగదికీ నెలకెనబై చొప్పున రెండు నెలలూ యిచ్చారు. సెలవుమీదున్న పదిహేను రోజులూ సింహాచలంలో మా ఫ్రెండు దగ్గిర గడిపేశాను. మరి ఈనెలా పదిహేనురోజులూ ఈ క్యాంపుడ్యూటీ వేయించుకున్నానా!- అన్ని సదుపాయాలూ వాళ్ళే చూసేరు.

“ఏదో అలా అలా మిగుల్చుకొనే కొన్నాను గాని నేనేం అప్పులు చేసీ లంచాలు పట్టీ కొన్లేదే బాబూ! అదేనా, నీబాధ?”

అని భానుమతి పక్కనే గొంతికిల్లా కూచుని సముదాయించసాగేడు జగన్నాధం.

తల నిలువుగా ఆడించింది భానుమతి. “రేడియో - ఫానూ- సైకిలూ కొన్నారు... ... 1” అంది నిర్జీవంగా నవ్వుతూ.

“అవునూ; కొన్నానూ!” అన్నాడు జగన్నాధం,

“మీరు కొన్నారు. మా అన్నయ్య అవన్నీ అమ్మేసేడు!” త్త

(1 “జయ్య్రీ మానవ్యతికో : నంగ్రాంతి 76) న క ₹ 11 కులాసా కథలు - భరాగో

46. గణేష్‌ ధూంధాం

“సెప్టెంబరు 13 నాడు మా అబ్బాయికి ఒక పోటీ పరీక్ష ఉంది. దానికి ప్రిపేరవడానికి ఇక్కడ సదుపాయంగా ఉండదనీ, విశాఖపట్నం వచ్చి పది రోజులపాటు మీ ఇంట్లో ఉండి చదువుకుంటాననీ అంటున్నాడు.” ఆగస్టు 28 నాడు వచ్చింది ఉత్తరం. మా అన్నయ్యగారి అల్లుడు హైదరాబాదు నుండి రాసేడు.

అబ్బాయి దినేష్‌ 30వ తేదీ ఉదయం దిగేడు. “అవునూ, ఏదో పరీక్షకి చదువుకుంటావుటగా, లైబ్రరీల దగ్గర్నించీ కోచింగ్‌ సెంటర్ల దాకానూ, సలహాలూ, సహాయం అందించే కొలీగ్సు దాకానూ, హైదరాబాదులోనే అవకాశాలు ఎక్కువ కదా, ఇక్కడి కొచ్చి పడ్డావేమిటి?” అన్నాను.

“అక్కడ చదువు సాగదు తాతగారూ! మీకేదో పనుండి హైదరాబాద్‌ వెళ్తున్నారుటగా, మీరే చూడండి” అని దినేష్‌ కాలకృత్యాలు తీర్చుకోడానికి బాత్‌రూంకి వెళ్ళేడు.

“పిల్దాడు శ్రద్దగా చదువుకుందామని వాస్తేనూ, ఇక్కడికెందుకొచ్చేవని అడుగుతారేమిటి? హవ్‌.... వ్వ! వాడు పదిరోజులిక్కడుంటే మీ సిరిసంపదలన్నీ తరిగిపోతాయా?” అని మా ఆవిడ నామీద కలియబడింది.

ఆగస్టు 31 ఉదయం హైదరాబాదు చేరేను. సికింద్రాబాదులో రైలు దిగినా మా అన్నయ్యగారమ్మాయి ఇంటికి వెళ్లడానికి ఖరాగా గంటన్నర,టైము పట్టింది. ఏ రోడ్డు మీద చూసినా గణపతి పందిళ్లు ట్రాఫిక్‌కి అడ్డంగా ఉన్నాయి. వాహనాలు తిరగడానికీ నడిచేవాళ్లు తప్పుకోవడానికీ కలిపి ప్రతి రోడ్డు మీదా పదేసి పన్నెండేసి అడుగుల జాగాలు వదిలేరు. ఈ పక్కనించి మైకుల్లో గణపతి పూజలకి సంబంధించిన శబ్దాలూ, ఆపక్కనించి వాహనాల హారన్ల మోతలూ, మెయిన్‌రోడ్డు నుంచి మా వాల్లింటికున్న దూరం ఒకటిన్నర కిలోమీటర్లే. ఐతే అసలు దారిలో ఆటో కూడా వెళ్లలేనంత ఇరుకు. అంచేత కొంత దూరం దాకా తీసికెళ్లి ఇంక ముందుకు వెళ్లడం సాధ్యపడక; ఆ సందు పట్టి, ఈసందులో వెళ్లి-మొత్తం ఆయిదు కిలోమీటర్లు తిరగడమైంది. అప్పుడూ కూడానూ, మావాళ్ల ఇల్టు ఒక ఫర్జాంగు ఉందనగా అక్కడ ఆటో ఆగిపోయింది, పద్మవ్యూహంలో అభిమన్యుడి రథంలాగ, “ఇంక వెళ్లలేం, సార్‌! దిగిపోయి నడిచెయ్యండి” అన్నాడు 'డ్రయివరు. పోనీ వెనక్కి తిప్పి ఇంకోసందులో గుండా వెళదామన్నా సరిగ్గా ఫర్ధాంగు అవతల ఇంకో గణపతి మందిరం ఉంది. -

“ఇక్కడ గణపతి నవరాత్రులు ఉత్సవాలు బాగా జరుగుతున్నట్టున్నాయే!” అని మా అన్నయ్య కూతురు సీతతో అన్నాను. నా మాటలో వెటకారం ఏమీ లేకపోయినా మా సీత మొహం ముడుచుకుపోయింది. “ఏమిటీ చెయ్యడం, అనుభవించవలసిందే!”” అంది.

“అప్పుడే మొదలెట్టేవూ, సొద! అంటూ గదిలోంచి ఇవతలికొచ్చేడు, మా అన్నయ్య అల్లుడు సుధాకర్‌రావు. “మామయ్యగారూ, నాకు తప్పినా మీకు తప్పదు ఇవాళ. చెప్పిందిగా మీ అమ్మాయి, అనుభవించవలసిందే. నాకు బైట పన్గున్నాయి గాని, ఈవిడ లెక్బర్సు మీరే వినుకోండి! ” అని నవ్వుతూ వీథి గుమ్మం వేపు నడిచేడు.

269

2 తతత

“అదేమిటి, ఇవాళ సెలవూ, విఘ్నేశ్చర చవితీ కదా, పూజలు చెయ్యడం అదీ మానేసి బైట పనులా?” అన్నాను. “అన్నీ ఆవిడే చెప్తుంది!” అని వెళ్లాడు.

“ఈయనకి పండుగలూ సెలవులూ ఉండవు బాబాయి. వినాయకుడి బొమ శైలు పెట్టి పందిళ్లు వేసినవాళ్లు ఎక్కడెక్కడ పర్మిషన్‌ లేకుండా కరెంటు వాడుతున్నారో లిస్టు రాసుకుని రిపోర్టు తయారు చెయ్యాలి. ప్రతీ ఏడూ ఇదొక తతంగం. మైకులు పని చెయ్యడానికీ, రంగు రంగుల దీపాలు వెలగడానికీ పేట పేటా వీథి వీథీ ఎలక్ట్రికల్‌ లైన్లలోంచి దొంగతనంగా వైరింగులు చేస్తారు. కొన్ని చోట్ల లోడు ఎక్కువై ప్యూజులు కాలిపోవడం, ట్రాన్స్‌పార్మరు చెడిపోవడం, సప్టయి ఆగిపోవడం జరుగుతాయి. ఈయన లైనుమాన్లనీ వాళ్లనీ, తీసుకెళ్లి తణికేలు చెయ్యాలి. ఏ ఒంటిగంట వేళప్పుడో ఇంటికొచ్చి శుక్సాంబరధరం విష్ణుం అంటూ ఐదు నిమిషాల్లో పూజ అయిందనిపిస్తారు.” అని చెప్పింది సిత.

“పండుగ సందర్భంగా కరెంటు వాడుకునే అవసరం ఉన్న వాళ్లు అప్లికేషన్లు పెట్టి నూరు రూపాయలు కడితే పర్మిషన్‌ ఇస్తాం అని ఈ ఏడాది ప్రత్యేకంగా ఎనౌన్సుమెంటు చేసి దానికోసం కాంటర్జు కూడా పెట్టారు. ఐనా సరే అప్లికేషన్లు ఏమీ రాలేదుట. దొంగతనంగా కరెంటు వాడ్డం మరిగిన వాళ్లు అప్టికేషన్సు ఎందుకు పెడతారు?” అంది సీత.

“ఇంకా చాలా ఉంది, అదంతా నిలబడి చెప్పడం కష్టం! అన్న ధోరణిలో కుర్చీలాక్కుని కూచుంది ; సీత.

“వినాయక చవితితో మొదలు పెట్టి తామి ది రోజులు ఈ వూళ్లో నరకం చూస్తాం. చూసేవుగా, మా ఇంటికి ఇటువేపు ఒక పందిరీ అటువేపు ఒకటీ, వీళ్లూ మైకు పెడతారు వాళ్ళు పెడతారు. ఒకటో రెండో దొరికిన కాడికి భక్తి పాటలు పెట్టి ఆ తరువాత అంతా సరికొత్త సేనిమాల్లోవి; వీలున్నంత ఆపసవ్యపు పాటలు తగిలిస్తారు.దేవుడి పూజకి ఆ అసందర్భమైన పాటలు చెట్టకూడదన్న జ్ఞానం ఉండదు. ఈ పందిట్లో వాళ్లు తెలుగులో వొచ్చే అసభ్యమైన పాటలు వేస్తే ఆ పందిట్ట్‌ వాళ్లు హిందీలో వొచ్చేవి పెడతారు.

“ఈ వేడుకలన్నిటికీ డబ్బు బాగా ఖర్చవుతుంది కదా. ఎవళు పెట్టుకుంటారు?”

“పండుగ నెల రోజులు ఉందనగా వొసూళ్ళు ప్రారంభిస్తారు. మనవేపూ ఉందిగా, ఈ పదతి। ఆయితే ఇక్కడ ప్రత్యేకత ఏమిటంటే మనకి తెలీపీన వాళ్లో మన వీధిలో ఉన్న వాళ్లోకాక వొసూళ్ల కోసం వేరే రకం మనుషులు వస్తారు, వాళ్లని చూడగానే వాళ్తు చెప్పినంత చందా ఇచ్చీవలసిండే. లేకపోతే వాళ్లే స్వతంత్రంగా బీరువాతాళాలు అడిగి పుచ్చుకొనీ అందులోంచి వాళ్లకి తోచినంత పట్టుకుపోతారు.” లా

“దొంగలా?”

“అబ్బెబ్బే; దొంగలైతే రాత్రిపూట వస్తారు. వీళ్లు పట్టపగలే పటపగాలేకుండా వస్తారు, వెళతారు. నిమజ్జనం అని ఒకటి వస్తుంది; ఆఖరి రోజున. ఇది మనవాళ్తుబాంపాయి నుంచీ తెచ్చుకున్న సంప్రదాయం. మనవేపు చిన్నచిన్న బొమ్మలకి పూజలు చేసీ చవితినాడు సాయంకాలమో మర్షాడోమూడో నాడో అణుపు పెడతాం. ఇక్కడ ఎంత పెద్ల బొమ్మకి పూజ చేస్తే అంత గొప్ప

భక్తి అన్న మాట. ఈ ఏడాది ఈ "పేట వాళ్లు 30 అడుగుల ఎత్తు విగ్రహం తయారు చేస్తే ఒచ్చీ వ్రదాది ఆ పేటవాళ్లు 40 అడుగులది తయార్‌ చేసేరన్న మాటే. ఇహ ఈ తొమ్మిది రోజులూ పూజ రుతో నానా అల్లరీ చేసి ఆఖరు రోజుని నిమజ్జనం చేస్తారు. కొన్ని లక్షల విగ్రహాలు హుసేన్‌సాగర్‌లో కుఆసా కథలు - భరాగో

లా 271 ముంచుతారు. ఏ రోడ్టూ ఖాళీ ఉండదు. లారీలు, ట్రక్కులూ, వాటి నిండా రవుడీలూ గూండాలూ."

“రవుడీలూ గూండాలూ ఎందుకు? భక్తులు చాలరా?”

“నిజమైన భక్తులైతే నా భక్తి గొప్పదంటే నాది గొప్పదని చాటుకోరు. అలా చాటుకునే వాళ్లు నిజమైన భక్తులు కారు కూడాను. ఈ చాటుకోవడంలో పౌరుషాలూ పరువు ప్రతిష్టలూ భక్తిని పక్కకి తోసేసి విజృంభిస్తాయి. తిట్టుకుంటారు. కొట్టుకుంటారు, చంపుకుంటారు. నిమజ్జనం నాటి సాయంకాలం వార్తలు ఈ వూళ్లో ఒక ప్రత్యేకత; ఫలానా ఇంత మంది చచ్చిపోయారన్‌, ఫలానా ఇన్ని ఆస్పత్రులు నిండిపోయే యనీ. హిందూ మతం, ధర్మం; అంటూ వీరంగం చేసే రాజకీయ పార్టీ ఒకటి వీళ్లందరికీ అండగా ఉంటుంది.”

“అయితే వినాయక చవితి అనేది ఈ వూళ్లో పండగ మాత్రమే కాకుండా పరువు ప్రతిష్టలకో, పౌరుషాలకో, బలప్రదర్శనకో వేదిక కూడా అన్నమాట. అంతేనా?”

“ఒక్క వినాయక చవితే ఏమిటి? దీని తరువాత దసరా వస్తుంది. అదీ పరుపు ప్రతిష్టల వేదికే. హోళీ అని ఒకటీ, రాఖీ పౌర్లమి అని ఒకటీ, ఉత్తర హిందూస్థానంనుంచి దిగుమతి చేసుకున్నారు ఇక్కడి వాళ్ళు. హోళీనాడు ఊళ్లోకెవరూ పనిమీద వెళ్లరు; వెళ్లినా ఆ షేపుల్లో తిరిగిరారు. హోళీ అంటే వసంతపౌర్ణమి అని నువ్వు చెప్తూ ఉండే వాడివి. మన్మథుడి ఫ్రెండైన వసంతుడి రుతువు వస్తోందన్న సంబరంలో, “వరసైన వాళ్లు” ఒకరిమీదొకరు *వసంతం' అనే ద్రవాన్ని చిలకరించుకుంటారని కూడా నువ్వే చెప్పావు... మా హైద్రాబాద్‌లో హోలీనాడు ఎవరు పడితే వారు; వారికి ఎవరి మీద (ప్రేమ వుందో ఎవరిమీద కసి ఉందో అలాంటి వాళ్లందరిమీదా ఈ (ద్రవాల్ని జల్లు కోవచ్చు. 'వసంతం' అనేద్రవం తేట తేట సున్నపునీళ్లల్లో ఎంతో తక్కువ పసుపు కలిపితే తయారవుతుంది. ఆ లేత ఎరుపు (కుంకుమ) రంగు (ద్రవం శుభ సూచకం, క్రిమిసంహారకం కూడాను. మా హైద్రాబాద్‌ 'హోలీ లిక్విడ్స్‌' కొంచెం అటూ ఇటూగా ఏసిడ్చంత పవర్‌ఫుల్‌గా వుంటాయి. మొహాల మీద, జుట్టు మీద; బట్టల-మిద - విచక్షణా రహితంగా వొంపుకొనే ఆ (ద్రవాలూ ఆ రంగులూ వొదిలించుకోడం ఎంతో కష్టం. అలాగే రాఖీల పండుగ నాడు ఈ చేత్తో రాఖీ కట్టించుకుని ఆ చేత్తో ఇంకోటేదోచేసే ఉత్సాహవంతులున్నారిక్కడ.”

“అంటే; పండుగనాడు ఎవళ్ల మట్టుకు వాళ్లు ఇళ్లలో “ఇష్టదేవతా (ప్రార్ధన్దు చేసుకుని కలిగిన కాడికి ఇంతతిని కులాసాగా గడిపే సంస్కృతి ఇక్కడలేదంటావా?”

“లేదనే చెప్పాలి. మనవేపు సంక్రాంతి, శివరాత్రి, ఉగాది, శ్రీరామనవమి, వరలక్ష్మీ వ్రతం, ్రావణపాౌర్షమి, కృష్ణాష్టమి, వినాయక చవితి, దసరా, దీపావళి, నాగులచవితి ఇలా ఏడాది పొడుగుతా వొచ్చే న గా చేతుల్లో, గృహిణుల చేతుల్టో నడుస్తాయి. ఇక్కడ పండుగలు రవుడీల చేతుల్లో గూండాల చేతుల్లో నడుస్తాయి. అంతే తేడా.”

వీధిగుమ్మంలో సుధాకర్‌రావు స్కూటర్‌ ఆపిన చప్పుడు వినిపించేటంత వరకూ సీత అలా చెబుతూనే ఉంది హైదరాబాదులో పండుగలు చేసుకునే పద్దతిని గురించి. శ

ఇది 2992లో వినాయక చవితి సారీ: గణేష్‌ చతుర్ధీ) కీ తరవాత కొన్చి రోజులకి గనిమజ్ఞన్‌ కీ వవాలేశి ఒకో డెయిలీ పేనర్లో ప్రచురించేరు, ఆ రోజుంతా భక్తులు ఆ విక ఎడిటల్‌ గార్డి ఫోన్‌ మీద బెదిరిస్తూనే తను తను పూజాదికాలు నిర్వర్తించేరు. దాంతో, 'నిన్సటి పేసల్లో ఫలానా (ఈ) కథ (్రచురించడం తప్పుయిపోయింది, క్షమించండి భక్తుల్లారా/”” అని నొక ఎపొలబీ ఫ్రంట్‌ పేజిలో (శొంచెం పెద్ద అచ్చులో) వేసేరు. గజేష్‌ ధూంధిం

11/70 26 రట! ౧0గ[2౫6%టా 0/71 7౧౯9౬౧౪1౦౬ ౧౬౯౦౧౬౬ ౪/11 4 ౧౧౦౧౯౬౯991౦|౧౫4౬ 5౬4011 స వాని వినని [04౧6 ౧|౦౦గ "5॥ 82412] గ౦గ౧౫6' (౧|౦1 [10. 258) "64006/5' ౦౦|౦౧౫ ౬451 ౧4660411 5౬0౮6౮108౬౧494ఉంి-500 026 పష. రొగింగ69 : 040-7731510, 7732341 న . [ మ ల 1616480:040-7702330 న. ఏపేజు.ై మరే ట5టడేడకే నెశ్‌జంపప2ం10 మెక్‌ జ0€ం120106 0౦0. గౌళ.) శర. (6౦౧౧౧౪16౧1460౧0గ0/ ల౧౮6| ౧౭౦10గ69 ౦1 & గ. ౯4౦010౧/ గ౮169) గీఆగరిం

1. 7౧6 ౯666124100 014.౧. ౦0౧4౫౦6౧ ౦ ౦౦౧౫౧౫౪౧౦౪ & 1౧06091/ (౯౦౦1)

2. [1280౧౬ 524166/ ౦౦౪౧౦|॥|

3. [099 ౧/౭౪౪౭౧(౦౧ &ం500144100 01౧612 ౬16.

4. 1౧014౧ 5800160/ 10! 110౧ - 0651401౪46 769600 (19017)

5. తీం౧/0౪66 5౧౪10౧౧౧౪౧ ౧౦౧౩౪12౧ 4&౧౧౦8

6. 00౧0916౧01 40120గ0/ ౧6౪0166౧ ఉం! & [౧6169

కులాసా కథలు - భదాగో

47. ఉద్యమం మొదలయింది...

“ఇరనై ఆరు!”

ఇరబ్హై ఆరు!” అన్నాను ఆతను కూర్చున్న సీటు పక్కనే వేస్తున్న ఆంకెని వేలితో చూపిస్తూ,

“అవును, ఇరవయ్యారే!” అన్నాడతను చెక్కు చెదరకుండా.

“నాకు ఈ బెర్త్‌ ఎలాట్‌ చేసేరు!” అన్నాను జేబులోంచి టిక్కెట్‌ లాగడానికి ప్రయత్నంచేస్తూ,

“ఈ సీట్‌నాకు ఎలాట్‌ చేశారు” అని నాకన్నా ముందు తన టిక్కెట్‌ పైకి తీసి చూపించేడతను. దానిమీద 28 అని వుంది.

నేనూ ఊరుకోలేదు. నా టిక్కెట్‌ మీద బెర్త్‌ నెంబరు 26 అని వేసుండడం పది రోజుల్నించీ గుర్తే, తీసి జబర్‌దస్తీగా చెయ్యిజాపేను “ఇప్పుడేంటంటావు” అన్న సవాల్ని చూపులో విసురుతూ.

కాసేపు సహ ప్రయాణికుల మన్న సంగతి మర్చిపోయి ఆగర్భ శత్రువుల్లా మాటల్లో తూట్లు పొడుచుకున్నాం. ఎదటి వరసలో కూర్చున్న ముగ్గురయితేనేం, ఆ వేపుని కిటికీల దగ్గిర కూర్చున్న ఇద్దరూ అయితేనేం, మా వేపు చూస్తూ చూడనట్టు నటిస్తున్నారే తప్ప ఎవరి పక్షానా ఒక్క మాట కూడా అన్లేదు. పోనీ మా ఇద్దరికీ మధ్య రాజీ తెచ్చేమాట కూడా అన్లేదు.

అఖరికి బండి కదిలే వేళకి కండక్టర్‌ రంగంలో ప్రవేశించేక మా ఇద్దరి వాద ప్రతివాదాలు వినిపించేం. ఒకరి మాట ఇంకోళ్లు మింగేస్తూ గొడవ గొడవ పెట్టేస్తూ.

“మీరన్నది రైటొ” అన్నాడు కండక్టర్‌, నాతో.

“మరి లెమ్మనండి ఆయన్ని!” అన్నాను కసిగా.

“ఆయనన్నది కూడా రైటే” అన్నాడు కండక్టర్‌, మా ఇద్దరి మధ్యా కూర్చుంటూ “మీకిచ్చింది బర్త్‌ నెంబరు 26. అది రాత్రి తొమ్మిది గంటల్నుంచి అమల్లో కొస్తుంది. ఆయనకిచ్చింది సీట్‌ నెంబరు 28” అంటూ బెర్త్‌ నెంబరు చూసి నేను సీట్‌ నెంబరుగా అపార్ధం చేసుకోడం ఆదీ కారిఫై చేసి నన్ను ఆ పాడవాటి బెంచీ మీద కిటికీ పక్కని కాక వేరే చివరి సెటిల్‌ చేసేడు కండక్టర్‌. అక్కడ 26 అనే అంకె చక్కని అల్యూమినియం బిళ్ళమీద అచ్చు వేసి మేకుల్లో కొట్టి వున్నట్టు ఇంతసేపూ మేం ఇద్దరం చూళ్ళేదు. “విజయవాడ వరకు ఆయన అక్కడ కూర్చుని ప్రయాణం చెయ్యొచ్చు, విజయవాడ నుంచి మద్రాసు వరకు మీరు ఈ బెర్త్‌ మీద పడుకొని ప్రయాణం చెయ్యొచ్చు అని కండక్టరు మా టిక్కెట్ల సంగతి తన కాగితాల మీద గుర్తులు పెట్టేసుకుని ని'ష్కమించేడు. (బ్రఫ్‌కేసు లోంచి ఓ ఇంగ్లీషు నవల తీసుకుని కిటికీ మీద మోచెయ్యి ఆనించి చదువుకోడం మొదలెడుతూ “ఇరవై ఆరుగాడు' నా వైపు క్రూరంగా చూడ్డం నేను చూడనట్టు నటించేను.

అదృష్టవశాత్తు ఇరవై ఏడుగారు రాలేదు. ఆ ఖాళీలో కూర్చోడానికి ఇంకెవరో వస్తారు. కండక్టర్‌ గారికి ఉచితరీతిని సన్మానంచేసి అంతవరకు ఊరికే కూచోకుండా నేను నా ్రీఫ్‌కేసులోంచి న్యూస్‌పేపర్టు నేను రాసిన నవలల కాపీలు తీసి పరిచాను. ఆ పుస్తకాల్లో కొన్నిట్లో నా ఫొటోలున్నాయి. అవి చూసేడంటే చాలు, నేను మహారచయితననీ అత్యంత మిక్కిలి పాపులారిటీ గల నావెలిస్ట్‌ననీ

273

27 లతా తెలుసుకుని కాళ్ళ బేరానికి దిగుతాడు. లేకపోతే నేనే ఏదో బేరం పెడ్డాను. నాకా ధీమా వుంది. కిటికీ ప్రక్కనున్న సీటు చిన్న మెలికలో పోయింది. ఇంక ఈ నవలలు, న్యూస్‌ పేపర్డు ఇవే నన్ను రక్షించాలి. ఎంతైనా తెలుగువాడు కదా. పక్కవాడు కొన్న పేపర్లూ పుస్తకాలూ చూసి ఇస్తానని అడక్కమానడు. అడిగేడంటే చాలు, ఇందాకటి శత్రుత్వం అంతా మరిచిపోయి (అతని సంగతి కాదు నేను చెప్పడం, నేను మర్చిపోగలను. ఎందుకంటే కిటికీ దగ్గర సీటు ఇచ్చే సుఖంలో వాటా కావాలన్న కోరిక నాదే కనక)- “కొంచెం సేపు మీరు ఇటు వేపు కూర్చుంటారూ, మేష్టారూ దయచేసి? నాకు కొంచెం దగ్గు వస్తోంది; ఉమ్మడం అదీ ఉంటుంది. ఇక్కడైతే అందరికీ ఇబ్బంది.” లాంటి డైలాగ్‌ ఏదో వదిలి అతను నాతో ప్రయాణం చేసే రెండు వందల ఇరవై మైళ్ళలో ఓ వందమైళ్ళయినా అతనికీ ఆ సీటుకీ సంబంధం తెగ్గొట్టేయ గలిగితే అంతే చాలు నన్నది నా ధ్యేయం ఆయిపోయింది. హఠాత్తుగా అతను, చదువుతున్న ఇంగ్లీషు నవల పేరు రచయిత పేరుతో సహా నా దృష్టిలో పడ్డది. దాంతో నా ఆలోచనా సరళిలోనే పెద్ద మార్పు వచ్చేసింది. నా నవలలు నా న్యూస్‌ పేపర్టు చూసి అతను కాళ్ళబేరానికి రావడం కాదు. నేనే అతన్ని ఆ పుస్తకం అడిగి తీసుకుని వీలుంటే అతను దిగిపోయేలోగా చదివేసెయ్యవలసిన అవసరం వుంది. ఆ పుస్తకం గురించి రెండు నెలల కిందట ఓ అమెరికన్‌ మేగజైన్‌లో చదివాను. ఇంకా పేపర్‌బాక్‌ రాలేదు. నవలా రచనలో నాబోటి ప్రఖ్యాతుల్ని కూడా ప్రభావితుల్ని చేసే సరికొత్త వస్తువూ ధోరణీ అందులో ఉన్నాయట. టైమ్‌ చూసుకొన్నాను. ఒంటిగంట దాటింది. ఈ రైలు విజయవాడ చేరేసరికి రాత్రి ఏడున్నర అవుతుంది. నాలుగువందల పేజీలున్న ఆ పుస్తకం నాకు ఉన్నపళంగా దొరికితే అతను దిగిపోయేలోగా చదివేసి ఇచ్యెయ్యగలను. ఎంత వేగిరం చదివెయ్యగలిగితే అంతమంచిది నాకు, అతని చేతి వేళ్ళ మధ్యని చదివిందీ, చదవ్వలసిందీ రెండు భాగాలుగా ఏర్పడ్డ ఆ పుస్తకం తేరిపార చూసేను. ఫర్వాలేదు - నా స్పీడ్‌లో సగం స్పీడ్‌ చొప్పున చదివినా మూడు గంటల వేళకి అతనాపుస్తకం పూర్తి చెయ్యడం ఖాయం. ఆతని దగ్గిర్నుంచి ఆ పుస్తకం మూడు గంటల వేళప్పుడు తీసుకోడమే మంచిది. రైలు విజయవాడ చేరేలోగా నేనది చదవడం పూర్తికాదు, అప్పుడు ఎక్సూజ్‌మీలూ సారీలూ దట్టించి ఈ పుస్తకం గురించి నేను చదివి, విని ఉన్నప్పటికీ కాపీ దొరక్క రెండు నెలల్నుంచి ఎలా అల్లాడిపోతున్నానో పదాని ప్రోదు కూడా ఠకీమని ఆఫర్‌ చేసేసి (అతనంత నీచుడు కాదు. పుస్తకం ఉదారరీగా అన డరవలో దక్ష తాడు. నాక్రా మాత్రం తెలీదు? కాని, కావాలంటే డబ్బు తీసుకోండి సార్‌ నవలల్లో ఇప | దా౪ మొహమాట పెట్టేసి ఆ పుస్తకం తీసేసుకోవాలి. కాదూ కూడదూ అంటే నా ఇచ్చేసిన పో క ప్రా దగ్గిర ఉన్న నాలుగు శాల్తీలూ ఆటోగ్రాఫ్‌ చేసి అభివందనాలతో అని రాసి బి = నన్ను ప్రభావితం చేయగలిగే ఒక కొత్త పుస్తకం ముందు అవెంత? ఇదరు వట ఎడు ్ర్యోటేనాంది?” అంటూ వొకావిడ వొచ్చింది. తనకి కండక్టర్‌ ఇచ్చిన సీటు వ మో ం సన బైల్‌ కూడా నిళ్యకగ్గా అక్కడ చతికిలబడిపో తోంది. ఈ పేపర్లూ వుండదా రం చెం తిస్తారా?” అంది. కిటికి పక్కని కూర్చున్న మనిషి పుస్తకం చదువుతూ అక్కడ స 2 ఎరుకంతా ఆయనదే అయ్యుంటుందని తెలిసినట్టు వాటన్నిట్సీ అటువేపు తోసేసి ఎండు హ్‌ యింది. “పుస్తకాలూ ఎపర్లూ నావి- ఇటు ఇచ్చేయండి” అనడానికి నోరు రాలేదు. సన్నగిల్లిపోప్సు అవి ఇటు గానీ వచ్చేశాయంటే 'ఇరనై ఎనిమిది" గారు వాట్ని చూసే అవకాశం బాగా జా లుంది.. నేనెవరో అతనంతట అతను తెలుసుకోడం అసాధ్యం. నా పట్ల అతను కులాసా కథలు - భరాగో

లతలా 275 ఆకర్షితుడు కాకపోతే అతని దగ్గర్నుంచి నేనా ఇంగ్లీషు పుస్తకాన్ని పొందడం మరింత కష్టం అవుతుంది. అంచేత ఆవిడ నా న్యూస్‌ పేపర్దూ, పుస్తకాలూ ఇరవై ఎనిమిది గారి వేపు తోసేస్తే ఊరుకున్నాను. అంతేకాదు-

మీరు ఈ కొసకి వచ్చి కూర్చోండి మేడం. ఇక్కడైతే మీకు సదుపాయంగా ఉంటుంది” అని నేనులేచాను. ఆవిడ “థాంకృండి” అంటూ సీటు మారింది. ఇప్పుడు నేను ఇరవై ఎనిమిదిగారికి బాగా చేరువయ్యానని సంతోషించేసేను.

కాని 'ఇరవ్లై ఎనిమిది" గారు నా వేపు మళ్ళా (క్రూరంగా చూసేడు. దాంతో నేను చేసిన "ఘోర మహాపరాధం ఏమిటో తెలిసిపోయింది. ఏదో విధివశాత్తు ఆతనికి సం(క్రమించిన ఒకానొక అదృష్టాన్ని అతనికి కాకుండా చేసేస్తే పైగా ఆ అదృష్టాన్ని నేను హస్తగతం చేసేసుకుంటే ఎలా చూస్తాడో అలా చూసేడతను. కాని ఏం చెయ్యడం? పొరపాటు జరిగిపోయింది. ఇంక ఇప్పుడప్పుడే దీన్ని సరిదిద్దుకోలేను. ఆవిడ లావెట్రీలోకో (జాంపళ్ళు కొనడం కోసం) కిటికీ దగ్గిరికో వెడితే తప్ప మళ్ళీ ఆవిణ్హీ ఇరవై ఏడో నెంబర్‌ సీట్లో కూర్చోబెట్టలేను.

సింహాసనాన్ని హస్తగతం చేసుకుందామనుకుని కుట్రచేస్తూ చ(క్రవర్తికి దొరికిపోయిన మహా మంత్రిలా తలవాల్చేసుకున్నాను.

దీనికి తోడు “ఈ ఇరవై ఏడమ్మ' మంట మీద నెయ్యిపోసింది.

“కొంచెం ఆ పేపర్టూ, పుస్తకాలూ ఇటిస్తారా చూసి మళ్ళా ఇచ్చేస్తానూ?” అంది.

అవి ఆవిడకిచ్చి నా ప్రాబల్యాన్ని పెంపొందించుకోడం సంతోషకరమైన సంగతే. కాని ఏడ్చుకుంటూ తీసి ఇచ్చేను.

“అబ్బా, అబ్బా!” అని పొంగిపోతూ ఆవిడ న్యూస్‌ పేపర్లూ వదిలేసి నవలల్ని నవిలేసే ధోరణిలో పడిపోయింది. నా నవలల మహత్తే అంత. అవి వుంటే న్యూస్‌ పేపర్లక్కర్లేదు. ప్రపంచంలో ఏం జరుగుతోందీ అసలే అక్కర్లేదు.

ఆవిడ సరదాలో ఇంకా నాపీకల మీదికి ఏం ముప్పు తెచ్చి పెడుతుందో అని నేను న్యూస్‌ పేపర్లో తలదాచుకున్నాను. ॥

అప్పటికి ఎదుటి సీట్లో వాళ్ళకి ఇక్కడ న్యూస్‌ పేపర్టున్నాయని అర్ధమైనట్టుంది.

నవలలూ, కథల పుస్తకాలూ ఆకర్షించిన దానికన్నా, రైళ్ళలో న్యూస్‌పేపర్తే ఎక్కువ మందిని ఆకర్షిస్తాయి. పక్క సీట్లోంచి ఎదుటి సీట్లోంచి “ఓసారి ఆపేపర్‌ చూడచ్చా?” అన్న అభ్యర్థన వస్తుంది. కొందరు అడగనైనా అడక్కుండా లాగేస్తారు కూడాను. వారితో అప్పుడు, “పేపరు నిన్నటి దండీ” అని చెప్తే నిప్పుకణికను వదిలేసినట్టు వదిలేస్తారు. “నిన్నటిదా?” అని పెదవి విరుస్తారు. నిన్నటి తేదీ వేసి అచ్చపడ్డ అన్ని 'పేపర్జూ తమకి కంఠస్థం వొచ్చినంత ఇదిగా.

నా ఎదుటి సీట్లో బల్లమీద కూర్చున్న ముగ్గురూ నేను తెచ్చిన రెండు ఇంగ్లీషు, తెలుగు న్యూస్‌ పేపర్లని వంతులు వేసుకుని షీట్టు షీట్లుగా విడదీసి చీల్చి చెండాడి ఆమూలా(గ్రంగా చదివేసినంత తృప్తి విసుగూ పొంది అజాగ్రత్తగా అక్కడ పడేసి మళ్లీ మరోమారు చెట్టూ, టెలిగ్రాఫ్‌ పోల్టూ వెనక్కి వెళ్ళిపోడాన్ని గమనించడంలో పడ్డారు. ఈ కార్యక్రమం అంతా పూర్తి అయ్యేలోగా ఇరవై ఎనిమిదో నెంబరు సీట్టో టెంపరరీగా కూర్చున్న మా “ఇరవై ఏడమ్మ' గారు నా నవలల్లో ఓ దాంటో కనబడ్డ నా ఫోటోనీ నన్నూ మార్చి మార్చి చూసి ఆనందం వ్యక్తపరిచి నన్ను ఇంటర్‌వ్యూ ఉద్యమం మెదలంసంది

న న క చెయ్యడానికి సిద్ధ్రపడిపోయింది. “మీరేవూళ్ళో వుంటారు? అసలు మీ ఉద్యోగం యేమిటి? టి నవలలన్నీ ఎప్పుడు రాస్తూ వుంటారు? ఆఫీసులో కూర్చుని ఇలాంటివన్నీ రాసేస్తూ వుంటే అధికార్డు ఊరుకుంటారా? ఒకొక్క నవల రాయడానికి ఎన్నాళ్ళు పడుతుంది? ఫలానా పత్రికవాళ్ళు ఫలానా సీరియల్‌ రాసినందుకు ఎంత డబ్బు ఇచ్చేరు? ఆ సీరియల్‌ మళ్ళా ఇదుగో ఇలాం పుస్తకంగా వొచ్చింది కదా, ఇలా వేసినందుకు పబ్లిషర్‌ ఎంత యిచ్చేరు?” ఇలా జెనరల్‌ కొ శ్చన్గు వేసింది. అవన్నీ ఆయిపోయాక “ఇలాంటి సినిమాలు చూస్తారా? ఇంగ్లీషు నవల్సు చదువుతారా? అంటూ మొదలెట్టి ఆ మధ్య తను చూసిన ఓ ఇంగ్లీషు సినిమా గురించి సోదె మొదలెట్టింది... - నాకు చిర్రైత్తుకొచ్చేస్తోతంది. ఈ పాఠక మహాశయులు రోజురోజుకీ పెచ్చుమీరి పోతున్నారు. వాళ్ళకి కావలసిన కాలక్షేపం వినోదం సమర్పించడం రచయితలమైన మా డ్యూటీ. అందాల రాకుమార్తెల కథలో, లేక అట్టడుగు వర్గపు సోదరుల కథలో; మాకు శక్తున్నవి మేం రాస్తాం. చదివి వినోదమో వికాసమో పొంది వూరుకో వచ్చునా? ఊహూ. అన్ని ఆరాలు తీస్తారు. కల్పనా సాహిత్యపు ఇతివృత్తాలు పంచభూత పరివేష్టితమైన ప్రపంచం నుంచి వస్తాయి. వాల్మీకాది మహాకవులనాడు లేని సదుపాయం ఇవాళ వుంది. అదే కమ్యూనికేషన్‌. ఈ నిమిషంలో పశ్చిమార్హ గోళంలో ఏం జరిగితే అది మరునిమిషంలో పూర్వార్థ గోళానికి తెలుస్తోంది. ఆలస్యం లేకుండా కలిగే ఈ తైలివిడిని ఉపయోగించుకుని నా దేశ ప్రజలకి, నా భాష పాఠకులకి నాకు తోచిన విధంగా నా శక్తీ మేరకు సాహిత్యాన్ని సమర్పిస్తున్నాను. ఎవరి ఉత్సుకత ననుసరించి వారు పఠితలవుతున్నారు. ఇందులో ఆరాలు తియ్యవలసిన అవసరం ఏముంది? గట్టిగానే చెప్పేను, ఆర్ముమెంటు. 'అయ్యబాబోయి. మీరు రాసినప్పుడు కన్నా మాట్లాడినప్పుడు ఇంకా కన్‌విన్సింగ్‌గా ఉందండి. అంది ఇరవై ఏడమ్మ “ఎలావుంది మన ప్రతాపం?” అన్న ధోరణి తెచ్చుకుని చుట్టూ చూసేను. ఇరవై ఎనిమిది గారు అఖరి పేజ్‌ చదువుతున్నాడు. ఆ ఇంగ్లీషు పుస్తకం .......... నాకు కొత్త బలాన్నివ్వడానికి మరో సూపర్‌ సర్క్యులేషన్‌ పోటీ రచనకి కారణమవడానికి తగిన ఆ ఇంగ్లీషు పుస్తకం, చకచకా, నా న్యూస్‌ పేపర్లు నా నవలలు అన్నీ పోగుచేసేసి దొంతర పెట్టేను. గభాల్న అతనికి అందించడానికి వీలుగా ట్రైమ్‌ చూసుకున్నాను. సాయంకాలం నాలుగు కావస్తోంది. ఫర్వాలేదు, ఇంకో రెండున్నర గంటలపాటు వెల్తురుంటుంది. ఓ గంటపాటు పై బెర్త్‌ ఎక్కి కూడా చదవొచ్చు. ఆ పుస్తకం నాకు పర్మనెంటుగా ఇచ్చేయడానికి అతనికి ఇష్టం లేకపోయినా సరే శ్కానింగ్‌ చేసి ప్లాటు, రచనా విధానం, ప్లాను అన్నీ ఆకళింపు చేసేసుకోగలను. “మీరేమీ అనుకోనంటే-” అని మొదలెట్టాను. “చెప్పండి” "ఆ పుస్తకం నేనొకసారి తిరగేసి ఇస్తాను” అతను పుస్తకం అటూ ఇటూ తిప్పాడు. ముందు అట్టా వెనక అట్టా అదివరకెన్నడూ చూడని కులాసా కథలు - భరాగో

లం 277 వాడిలాగ పరిశిలించి చూసేడు. తనకీ నాకూ మధ్య చిన్న గుట్టలా పోడుపడున్న నా పుస్తకాల వేపొకసారి చూసేడు. ఓ చేతో ఇంగ్రీషు పుస్తకం పట్టుకునే ఉన్నాడు. రెండో చేత్తో నా పుస్తకాల్లో ఒక్కొక్కటి తిరగేసీ, మరగేసీ చూసేస్తున్నాడు. నేను ఆశించిన ప్రశ్న చాలా త్వరగానే వషింది “మీరు, ఈ పుస్తకాల రచయితా?” అని నా పేరు ఓ పుస్తకం వెనక అట్ట మీద వున్న నా ఫొటో వేలు పెట్టి చూపిస్తూ అన్నాడు.

నేను అతిమర్యాదగా నవ్వుతూ “యు ఆర్‌ రైట్‌!” అని చెప్పేను.

అతను మళ్ళీ పుస్తకం ఆఖరి పేజీలో పడ్డాడు. ఇంకేముంది, రెండు నిమిషాల్లో అయిపోతుంది...... అని, ఆ మహత్తరమైన అనుభవానికి సిద్దం అవుతున్నాను.

అతను పుస్తకం మూశాడు. నేను చెయ్యి జాపుదామనుకుంటూనే, బావుండదని అలా చూస్తున్నాను.

అతను ఆ పుస్తకాన్ని కిటికీలోంచి బైటికి విసిరేశాడు. క్షణాల్లో నేనూ, అతనూ, నా ఆగమ్యగమనం; ఆ పుస్తకానికి దూరం అయిపోయాము. క్షణ క్షణానికీ దూరం పెరిగిపోతోంది...

“అయ్యో, అదేం?” అని అందరికన్నా ముందుగా ఇరవై ఏడమ్మ అడిగింది.

“మీ మేలుకోరి ఆ పని చెయ్యవలసొచ్చింది. " అన్నాడతను, డైరెక్ట్‌గా ఆమెతో. “నేను కూడా ఈయన రాసిన నవలలన్నీ చదివేను. మీరు సినిమాలే చూసేరు, ఒకటీ రెండూనూ. నేను ఆ సినిమాలకీ ఇలాంటి నవలలకీ ఆధారాలైన ఇంగ్రీషు నవలలు అన్నీ చదివేసేను. ఇప్పుడు నేను చదివి పారేసిన నవల లేదూ, అది నేనైతే చదివి అవతల పారేసేను గాని ఈయన అలా పారెయ్యరు, ఇలా పారేస్తారు.” అని నా నవలల ముఖచిత్రాలు చూపించేడు. నేనివుకపోయినంత మాత్రం చేత ఈయనకి ఆ పుస్తకం దొరక్కపోదు. కాని ఇంగ్లీషులో ఒక చిన్న నీతి వాక్యం లాంటిది ఉంది,.... “నీకు మంచి చెయ్యడానికి అవకాశం లేకపోతే 'చెడు' జరక్కుండా చూడు. చెడు జరక్కుండా చూడ్డానికి శక్తి చాలకపోతే ఆ చెడే వీలైనంత ఆలస్యంగా జరిగే టట్టు చూడు-” అని ఆ వాక్యం

ఆడి 9, ళఫి కే ల

అర్ధం. నేనిప్పుడు చేసిందదే.” అన్నాడు 'ఇరవై ఎనిమిది గాడు”.

రిజర్వేషన్‌ చార్ట్‌లో అతని పేరు ఉంటుంది గాని అది ఇప్పుడు నాకనవసరం.

(ఆంధధ్రజ్యోతి నచ్యితో వార విక : దీపొవళి 2985)

ఉద్యకముం తెందలయింది 00యురుతుమయయయయ

టం 48. పర్ఫ్‌ దొరికింది

పర్స్‌ దొరికింది - అంటే రెండర్జాలొస్తాయి.

అయితేను; సినిమాల్లో వొచ్చే రెండర్జాల్లాంటివి కాదు.

ఈ రెండర్థాలూ ఏంటంటేనూ,

ఎవరిదో పరు మనకి దొరకడం వొకటీనీ: మనదే, పోగొట్టుకున్న పర్స్‌ మళ్లీ మనకి దొరకడం వొకటీనీ,

రెండూ అరుదుగా జరిగేవే.

నా నిరంతర ప్రయాణాల్లో నాకు చాలా వొస్తువులు దొరుకుతూ వుండడం కద్దు... ఎందుకు దొరుకుతాయి అంటే- ఎవరైనా పారేసుకుంటే దొరుకుతాయి: అలా ఎవరైనా పారేసుకున్నా నాకన్నా ముందుగా ఇంకెవరూ చూడకపోతే దొరుకుతాయి.

ఈ సందర్భంగా రెండు జోకులు గుర్తొస్తాయి. .

ఒకాయన రోడ్డు మీద నడుస్తున్నప్పుడు కొద్దిగా ముందుకి వొంగి నడవడమే కాకండా; తలకూడా కొంచెం వాంచుకుని నడుస్తున్నాడని

వాళ్ల పొరుగావిడ గమనించిందట.

ఇరుగు పొరుగుల్ని ప్రేమించు అన్నది పాత మాట; ఇరుగు పొరుగుల్ని సాధించు అన్నది కొత్తమాట- కదా, అంచేత ఆవిడ- ఆ పెద్ద మనిషి భార్యతో -

“ఏవండొదినా; మీవారికి అరవై దాటకండానే గూని వొచ్చీసినట్టుందే పాపం?” అని- కొంచెం సానుభూతీ కొంచెం వేళాకోళం మిళాయించి అందిట.

“గూనీ కాదు వినయమూ కాదు. ఆమధ్యెప్పుడో రోడ్డుమీద నడుస్తూ వుండగా ఓ అర్థరూపాయి దొరికింది కదా. అప్పట్నించీ ఆ వొంగి నడవడం అలవాటైంది; అంతే”

రెండో జోకు కొంచెం విదేశీయం. ఇంగ్లాండు దేశసుడు రైలో బస్సో దిగి వెళ్లే ముందు తను ఏమైనా మర్చిపోయేడా అని ఒకటికి రెండు సార్లు చూసుకుంటాడట. అదే స్కాట్లాండు దేశస్థుడైతే ఎవరైనా ఏదైనా మర్చిపోయారా - అని బండంతా వెతికి మరీ దిగుతాట్ట. (ఇది ఇంగ్లాండు వాళ్లు నిర్వచించేవిధానం, స్కాట్టాండు వాళ్ల నిర్వచనం సరిగ్గా దీనికి విపర్యయంగా వుంటుందని వేరే చెప్పక్కర్లేదు కదా)

పోవుట ఖచ్చితంగా దొరుకుట కొరకే. అయితే, ఒకరిది పోవుట ఇంకొకరికి దొరుకుట కొరకే అని వ్యాఖ్యానించుకోవాలి. లా ఆఫ్‌ కన్సర్వేషన్‌ ఆఫ్‌ మేటర్‌ ప్రకారం ఒకరికి దొరికిందంటే ఇంకొకరిది పోయిందనే కదా అర్థం.

నాలాంటి పెద్దమనుషులు చాలామంది తమకి దొరికిన వస్తువుల్ని వీలైనంతవరకు వాట్లి యవరైతే పోగొట్టుకున్నారోవారికి వప్పగించే ప్రయత్నమైనా చేస్తారు; కనీసం అలా ఇష్టపడతారు.

278

నాలా 279 ఐతే యిది మళ్లాను ఆ దొరికిన వస్తువు యొక్క అసలు విలువ, వినియోగపు విలువ - వీటిని బట్టి కొంత ఆధారపడినా; పోగొట్టుకున్న వ్యక్తి తాలూకు అడ్రసు లభ్యతమీద ఎక్కువ ఆధారపడుతుందని చెప్పాలి. అడ్రసు లేకపోతే ఏమి, ఈ దొరికిన వస్తువు మనది కాదు గనక దీన్ని ఏ పొలొస్టిషన్లోనైనా వప్పగించేస్తే వారే దీని సంగతి చూసుకుంటారు- అని నమ్మేవాళ్ళ సంఖ్య రోజురోజుకీ తగ్గిపోతోందని నా అనుమానం.

నా నిరంతర (ప్రయాణాల్లో నాకు దొరుకుతూ వుండడానికి సావకాశం వుండే వస్తువుల స్వభావం ఎటువంటిదనగా: జేబురుమాలు, పెన్సిలు, పెన్‌- ముఖ్యంగా కేప్‌ లేని బాల్‌ పాయింట్‌ పెన్‌ - చదివేసి వొదిలేసిన న్యూస్‌ పేపర్దు, వార పత్రికలు - అవీ కొన్ని రకాలు మాత్రమే - మిగతా రకాలు ఎవరూ ఎట్టి పరిస్లితుట్తేనూ వాదలరు. ఇలా దొరికిన వస్తువులు వేటిమీదా కూడాను వాటిని పోగొట్టుకున్న వారి అడ్రస్‌లు వుండవు కనక వాటిని ఆయా వ్యక్తులకు అందజెయ్యలేక ఇంటికి తెచ్చేస్తూ వుంటాను.

ఇంట్లో వాళ్లు- ముఖ్యంగా ఇంటి ఇల్దాలు - “ఇదేదో మనది కాదే; దొరికిన సరుకులా వుందే? ” అని కనిపెట్టీడం, ఆమేరకి నాచేత కన్‌ఫెషన్‌ చెప్పించడం జరుగుతూ వుంటుంది.

'మహా దారికిందిలేండి.. ఎల్లా అయితేనేం! ఇల్లాంటి చిల్లరమల్లర సరుకు దొరుకుతుందే తప్పా ఓ సూట్‌కేసో కనీసం ఓ పర్ఫో దొరకొచ్చుకదా? అంత అదృష్టం కూడానా ఈ మొహానికి?” అని ఒకానిక ఈసడింపురూపంలో - ఒక్కొక్క వస్తువు దొరికినప్పుడల్లా - నా దురదృష్టమాలలో ఒక్కొక్క పువ్వు నానెత్తిమీద పడుతూ వుండడం కూడా వుంది.

అయితేనూ-

మొన్నామధ్య హైద్రాబాద్‌నుంచి నరసారావుపేటకి రాత్రి బస్సులో వచ్చినపుడు- నాకో పర్స్‌ దొరికింది!

ఆస్థిం అనిల నన

ఏదైనా తనదికాని వస్తువు ఒక వ్యక్తికి దొరికినప్పుడు ఆ వ్యక్తి ఏం చేస్తాడు?

చుట్టు పక్కల ఎవరైనా చూస్తున్నారా లేదా అన్నట్టు దొంగ చూపులు చూసేసి; (అలా దొరికిన వస్తువు యొక్క సైజుని బట్టి) జేబులోనో సంచిలోనో పెట్టేసుకున్నట్టు - సినిమాల్జోనూ గట్రా చూపిస్తారు.

నేనలా చెయ్యలేదు.

నా సామాను - అంటే వాకసూట్‌కేసు, ఒక జెబ్బ సంచీ - వీటికి ఎడంచేతినీ ఎడం భుజాన్నీ కేటాయించి; కుడిచేత్తో ఆ పర్ఫ్‌ పట్టుకుని- తగుమాత్రంగా పైకెత్తి వుంచి; బస్సంతా గిర్రుగా చూసేను. గుర్రుగా కాదు. అదే. కొన్ని ఇంగ్లీషు మాటల్లోనే తప్ప తెలుగు మాటల్లో బోధపడ్డంలేదు ఈమధ్య. మాటవరసకి ఏదో సంతర్పణకి - అదే, డిన్నర్‌కి లేదా లంచ్‌కి - వెళ్లి భోంచేస్తున్నప్పుడు: కొంచెం అన్నం వెయ్యండీ అంటే అన్నం వెయ్యకపోగా వెర్రి మొహం వేస్తారు. వయిట్‌లైస్‌ వెయ్యండి అంటే జస్టే మేనిట్‌లో తెచ్చివేస్తారు.)

సరే, బస్సంతా గిర్రుగా - అంటే రౌండుగా చూసేక, తెలిసింది. బస్సు నరసరావుపేటకి చేరి ఐదునిమిషాలైపోయుండొచ్చని; ఆఖర్ని దిగుతున్నది నేనేనని. రర్స్‌ దొరికింది 2213582323 3.115112]

2 తలా

ఈ పర్స్‌ పోగొట్టుకున్న మనిషి బస్సు దిగడం ఆదుర్దాలో ఈపర్స్‌ పోగొట్టుకున్నాడు. బబ్ట దిగేక అయినా తను బస్సులో ఏమైనా వదిలేసుకున్నాడా మర్చిపోయాడా అని ఆలోచించకుం క పల్పిటూరిబస్‌ కోసమో రిక్షాకోసమో అదే ఆదుర్జాలో వెళ్ళిపోయుండాలి. అలా వెళిపోడమే కాక, అక్కడకూడా తన జేబులు ఓసారి తడుంకోలేదన్నమాట. లేకపోతే “అయ్యో, నాపర్సు! అయో గా పర్సు!” అని అరుచుకుంటూ జేబులూ గుండెలూ బాదుకుంటూ బస్సుదగ్గిరికి పరుగెత్తుకొచ్చేవాడే కదా.

ఈ పర్స్‌ అసలువోనరు కనుచూపుమేరలో లేడు. అంచేత దీని తాత్కాలిక ఓనర్‌ నేనే

కడుపునిండిన వాడికి నడక మెల్లన, అంచేత - మనిషిగా ఈ పర్స్‌లో ఎంతచరాస్ట్రి వుందని; పెద్దమనిషిగా ఇందులో ఎడ్రస్‌ కాగితం ఏదైనా వుందా అనీ - చూసుకోడోనికి ఇదేమంచి సమయం. ఇదే మంచి స్థలం కూడాను. అంచేత, “'బస్సే సౌఖ్యమనే భావన రానీవోయ్‌' అని పాడుకుంటూ బస్సులోనే ఓ సీట్లో సెటిలయి. ఆపర్స్‌ తెరిచి లోపలి విశేషాలు పరిశీలించేను.

దాంట్లో -

ఐదు వందలరూపాయల నోట్టు - ఒక్కటి కూడా లేదు.

వంద రూపాయల నోట్టు - ఒక్కటి కూడా లేదు.

యాభై రూపాయల నోట్టు - ఒక్కటి కూడా లేదు.

ఇరవై రూపాయల నోట్టు - ఒక్కటి కూడా లేదు.

పది రూపాయల నోటు - ఒకటి; రెండు రూపాయలనోటు - ఒకటి; పావలా నాణాలు - రెండు!

దొరక్కదొరక్క ఓ పర్స్‌ దొరికితే దాంట్లో వంద రూపాయలు కాదుగదా ఓ పాతికైనా లేదు. పూర్వం పాతికో పరకో - అనేవారు. పరక - ఆంటే పన్నెండున్నర.

ఈమొహానికి అంతకంటా యేం దొరికి చస్తుంది - అని ఈసడించేవాళ్లు ఉన్నా సరే - నాకు దొరికింది సరిగా పరకే.

అయినా సరే ఈ పరకని గడ్డిపరకగా తోసెయ్యడానికి వీలవలేదు. ఎందుకంటే, పర్డో పోగొట్టకున్న వ్యక్తి ఎవరో గాని; ఈ పన్నెండు రూపాయల ఏబై పైసల్ని ఎంత ఖచ్చితంగా వాడు దల్బుకున్నాడో ఆ వివరం రాసున్న కాగితం ఒకటి ఆ నోట్టున్న అరలో వుంది. ఆవివరం ఎలావుందంటేను- ౯

ఇంటినుండి తెచ్చినది: పదిహేను రూపాయలు

గౌలిగుడా డిపోలో చాయ్‌ : రూపాాయిన్నర

సాగర్‌లో చాయ్‌ : రూపాయి

నరసారావుపేటలో ట్రిఫిన్‌ వగైరా : రెండు రూపాయల యాభై పైసలు

రాజేశ్టరిక్రి చెల్లించవలసినది ; ఐదు రూపాయలు

రిక్షా ఖర్చులు : రెండు రూపాయలు

తిరుగు ప్రయాణంలో చాయ్‌ వగైరా : మూడు రూపాయలు

పర్స్‌లో మూడో అరలో ... ... అయ్యో పాపం ... కండక్టర్‌ లైసెన్స్‌!

అప్పుడర్థమైంది, ఆపర్స్‌ పారేసుకున్నదెవరో, కులాసా కథలు - భ8గో

న.

నాలో “మనిషి” ని ఓ గుద్దుగుద్రేసి “పెద్దమనిషి” విజ్బంభించేడు. “వెంటనే పరుగెత్తుకెళ్లు. ఆ కండక్టర్‌ని ఎలాగైనా వెతికి పట్టుకో. ఈ పల్ప్‌ అతనికి వప్పగించు. లేకపోతే అతని ఉద్యోగానికే మోసం రావచ్చు!” అన్నాడు.

“అడ్రస్సో?” అన్నాడు మనిషి

“ఆడ్రస్‌కేముంది? కంట్రోల్‌ రూమ్‌కెళ్లి అడుగు. కె సూర్యనారాయణ; కండక్టర్‌;”

“అతను ఆ రాజేళ్చరింటికి వెళిపోయాడో ఏమిటో.”

“వెళ్లడు, వెళ్లేముందు పర్స్‌ చూసుకుంటాడు కదా. పర్స్‌ లేకండా రాజేశ్చరింటికి ఏమొహం పెట్టుకు వెళ్తాడేం.”

చకచకా కంట్రోల్‌రూమ్‌ వేపు వెళ్లాను.

అక్కడ ఒక ఆఫీసరు. చుట్టూరా అయిదారు మంది కండక్టర్లూ (డైవర్లూ, ఎస్సార్‌లూ, 'ఎస్‌, సార్‌ లూ; ట్రిప్‌షీట్టు; ఛార్ట్‌లూ - అంతా గొడవగొడవగా వుంది.

యూనిఫారంలో లేనిమనిషి ఎవడో - లోపలికొచ్చేస్తున్నాడని భయం చేతో, అందోళనచేతనో అక్కడ కుర్చీలో కూర్చునున్న అధికారి లేచి నిలబడ్డాడు. “ఎవరండి, బాబూ; మీరు; అలా లోపల కొచ్చేత్నారు!” అన్నాడు.

“ఎక్‌సూజ్మి; ఇక్కడ కె.సూర్యనారాయణ: కండక్టర్‌ ఎవరు? బాడ్డీ నెంబరు 7619...”

“ఆయనా? ఎస్సార్‌ ఇచ్చేసి ఎలిపోయెడండి. సాయంకాలం ఆరున్నర కొత్తాడండి. ఎడ్‌కోటర్స్‌ ఐ(డ్రాబేడండి.”

“అలాగా, సారీ! ” అని యివతలి కొచ్చాను.

నాలో - మనిషీ - పెద్దమనిషీ ఒకళుచెప్పేదొకళు వినిపించుకోకుండా, పట్టించుకోకుండా ఘర్షణ పడుతున్నారు...” పాపం - ఎక్కడికి పోయేడో -! ఎక్కడికి పోతాడు, రిక్షాకైనా డబ్బుల్లేవు!- రాజేశ్వరి ఇల్టు దగ్గిరేనేమో; నడిచి వెళిపోయుంటారు... డబ్బులు తేలేదని మొహంమీదుమ్మేసి తరిమేసుంటుంది... భోజనం ఎకౌంటు దీంట్లో లేదు. అంచేత భోజనం పెట్టే పంపిస్తుంది... ఆ ఐదు రూపాయల్లోనే అన్నీ వున్నాయేమో?...భోజనం పెట్టదు... పెడుతుంది. .. పెట్టదు... పెడుతుంది... అయితే అలాగని దానెడ్రస్‌ కనుక్కొని వెళ్ళాలా? దండగ... మరి లైసెన్సో?

బొస్టేంటంటే గురూ, ఈ లైసెన్సు ఆ ఆఫీసర్‌ కి హేండోవరు చేసేసి ఈ డబ్బులు కర్చుపెట్టి ఆ పర్స్‌ రిజిష్టర్‌ పార్సెల్లో సూన్నారాయణకి పంపించీడమే ...

ఎ(డ్రస్త్సో?

ఎడ్రస్‌కేముంది? కె. సూర్యనారాయణ, కండక్టరు, బేడ్డీనెంబరు 7619, గౌలిగుడా బస్సుడిపో, హైద్రాబాదు-

లైసెన్సు హాండోవరు చెయ్యడానికి లోపలికి మళ్లీ వెళ్తే “ఇది అతనిజేబులో భద్రంగా వుండాల్సిన ముఖ్యమైన కాగితం కదా; మీకెలా గొచ్చింది? ఆయన పారేసుకున్నాడా; లేక మీరే ఆయన జేబుకొట్టేశారా? ఆ పర్స్‌లో ఇంకేంటేంటున్నాయి? మీపేరేంటి? మీ యడ్రస్సేంటి. డూటీలో వున్నటు వంటి కండక్షరు యొక్క లైసెన్సు మీదగ్గెరికి చేరినందుకు మీ సమాధానం ఏంటి? రండి, పోలీస్టేషనికి; స్టేట్‌మెంట్‌ యిచ్చి వెల్టురుగాని” - అని గాని తగులుకున్నాడంటే ఇవాల్టికింక ఇంటికీ వెళ్లలేను; ఈ ఏడాదంతా పోలీస్‌స్టేషన్‌కో కోర్టుకో తిరుగుతూ వుండాలికూడాను. కాల్గో ముల్టు తర్స్‌ దొరికింది చయయయయయాుంంుట

22 తీసి కంట్లో గుచ్చుకున్నట్టే. బ్గా జా యా

పోస్ట్రాఫీసుకెళ్లి రిజిస్ట్రేషన్‌ గుమాస్తా గార్ని అడిగేను. “ ఈపర్స్‌ రిజిష్టర్డ్‌ పార్పిల్లో హైగ్రాబాద్‌ పంపాలంటే ఎంతవుతుంది?” | ం

“ఇది ఇలా పంపకూడదండీ. దీన్ని గుడ్డసంచీలో పాకింగ్‌ జేసి - కుట్టు కుట్టి కుట్టేసిన లైనుమీద లక్క సీళ్లియ్యాలి. గుడ్డని కొద్దిగా తడిజేసి వైలెట్‌ పెన్సిల్‌తో ఆ అడ్రసూ మీ అగ్ర రాసి తీసుకురండి. పర్చ్‌ కనక; ఇన్‌షూరు చేసి పంపడం మంచిదండి.

“ఆ పేకింగ్‌ ఎవరు చేస్తారు? నాకు రాదే!” ॥

“మా ఆఫీస్‌ ప్యూన్‌ చేసేస్తాడండి. పేకింగు, కుట్టు, లక్కసీళ్లు అన్నీ పడకబందీగా చేస్తాడు.

“పడకబందీ అంటే మీ ఉద్దేశం పకడ్‌ బందీ అనేకదా? అయం వెనకటికి మా కాంతారావు గారు 'క్రిష్ణస్వామి రెండోపెళ్ళాం పడకబందీగా వుందన్నారులెండి.”

నాజోక్కి అతనూ నవ్వేడు...

“అలా పేకింగ్‌ చేసినందుకు ఎంత పుచ్చుకుంటాడు?”

“పదిహేను రూపాయలండి. ఆపైని పోస్టేజి పదకొండు రూపాయలవుతుంది. ఎకనాలెడ్డిమెంటు కావాలంటే మరో రూపాయి ఎగ్ర్రా.”

= = మొత్తం ఇరవై ఆరు రూపాయల ఖర్చు... అంటే, పర్స్‌దారికినందుకు జరిమానా పదమూడున్నర. అస్సలు కిట్టుబాటుగా లేదు, వ్యవహారం.

సరుకంతాతీసేసి, పర్సున్నూ దాంటోవున్న ఇంకో చిన్న పాకెట్టున్నూ లింగంగుంట్ల కాలవలో విసిరేశాను. ఇంటికెళ్లి ఒక మామూలు కవర్‌లో ఆలైసెన్సూ, ఎకౌంటు చీటీ, ఒక ఐదురూపాయల నోటూపెట్టి.

మర్న్షాడు- రిజిస్టర్డ్‌ పోస్టులో ఆ కవర్ని కె. సూర్యనారాయణ గారి అ(డ్రస్‌కి పంపేశాను. ఉత్తరోత్రా తగూ తంటా రాకుండా ఫ్రమ్‌ అర్రస్‌ చేతికొచ్చందేదో రాసేను.

ఎనిమిది రూపాయలైంది.

లి లి బ్గా

ప్రూర్మసారాయణ రిటర్న్‌ ట్రిప్పులో హైదరాబాదు వెళ్తున్నప్పుడు ఏ మాచర్ల దగ్గిరో మల్లేపల్లి దగ్గరో స్వా వాళ్లు బస్సాపి “నీ కండక్టర్‌ లైసెన్సేదీ?” అని అడక్కుండా వుండాలని ముక్కోటి దేవతల్ని కాదుగాని మూడు మతాల దేవుళ్లని ప్రార్థించేను.

అందింది కదండ్తీ సూర్నారాయణగారూ!

._మరే- ఈసారి మీరు పర్స్‌ ఏదైనా పారేసుకునేటప్పుడు మీ లైసెన్స్‌ మాత్రం అందులో వుంచకండి. మీక్రూ నాక్రూ రాజేశ్యరికీ మాత్రమే తెలిసిన ఆ పసుప్పచ్చటి పల్చటి పేకెట్‌ కూడా వొద్దు. వీలైతే కేష్‌ మాత్రం మరికొంచెం ఎక్కువగా వుంచండి.

థాంక్స్‌ సూర్షారాయణగారూ; ఉంటాను! వ (“రచన ” మూనవతిక : దీపానళి 96, కులాసా కథలు - భద్రగో

49. అశీర్షకమ్‌ కల్‌

మీరు ఉగాది పండక్కి ఇంటికి వెళ్లక్కర్లేదా ?”

రిధ్రెషర్‌ కోర్సు ఆఫీసర్‌ కొర్షీలియస్‌గారు కూడా ఎక్కణ్ణించో వచ్చి ఇక్కడ ఒంటరిగానే ఉంటున్నాడని తెలుసు గాని, ఆయన ఈ మెస్‌లో భోంచేస్తారన్నది నేను ఊహించలేని విషయం.

“గుడీవినింగ్‌, సార్‌ !” అన్నాను. .

“సారీ, మిమ్మల్ని గాభరా పెట్టి నట్టున్నాను.” ఆంటూ ఆయన ఒక స్టూల్‌ లాక్కుని నా కెదురుగా కూర్చున్నాడు.

మై గుడ్‌నెస్‌ ! మీరు కూడా ఇక్కడే భోం చేస్తుంటారా? ”

“వై- నాట్‌? నేను కూడా మీ లాంటి ఉద్యోగస్తుణ్లే కదా ! ఎటొచ్చీ, ఎవరో అన్నట్టు - మీరు చిన్న కూలీ; నేను పెద్ద కూలీ!”

నేను అటూఇటూ దొంగతనంగా చూసి - “ఇక్కడి భోజనం - ఘోరంగా - ఉంటుందని ప్రతీతి. మీరు కూడా ఇక్కడే భోంచేస్తున్నారంటే ఏదో కొంచెం ఊరటగా వుంది.” అన్నాను. అందువల్ల రుచి ఏం పెరగ లేదుగాని, నా భోజనం స్పీడు పెరిగింది.

“అరె ! ఎందుకా కంగారు ? నిదానంగా తినండి. నాకేం పన్లేదు; కూర్చుంటాను! మీ భోజనం అయ్యాకా కబుర్జు చెప్పుకుంటూ వెళదాం.”

ర(ఫెషర్‌ కోర్సుకి గుంటూరొచ్చిన వాళ్లం ఇరవై ఆరు మందిమి. ఇందులో పదహారు మంది ఉగాది, కజాన్‌ ఆదివారం సెలవులు ఆధారంగా మధ్యలో ఉండిపోయిన రెండు రోజులూ సెలవులు పెట్టేసి పర్మిషన్లు తీసుకుని ఈ సాయంకాలమే వెళ్లిపోయారు. ఈ పదహారు మందిలో ముగ్గురు స్థానికులే. అయినా అయిదు రోజులు కలిసొచ్చిన అవకాశం హక్కుగా భావించుకుని వాళ్లు కూడా క్రాసులకి “రాం, రాం,” అన్నారు.

“సోంవారం నాటికి అందరూ వచ్చేస్తారని నమ్ముతాను. కాని, మన క్టాసెస్‌ ముగియడానికి అప్పటికింక పది రోజులే మిగుల్తాయి, చివరి రెండు రోజులూ టెస్టుకి పోతాయి. అంటే, ఇంక పని చేసేది ఎనిమిది రోజులే. ఆ ఎనిమిది రోజులూ రోజుకి పది గంటల చొప్పున పని చెయ్యవలసి రావచ్చు.” అన్నారు కొర్నీలియన్‌ గారు.

“టెస్ట్‌ అంటే నామకార్థమే అని: మీరు పనిగట్టుకుని ఎవర్నీ ఫెయిల్‌ చెయ్యరనీ అందరం నమ్ముకుని ఉన్నాం, సార్‌!”

“అదేం కుదిరే పని గాదు. ఫైనల్‌ టెస్ట్‌ జరపడానికి సెక్రైటేరియట్‌ నుంచి పురుషోత్తం గారు వస్తారు. ఆయన మహా కర్కోటకుడు. నేను మీ కెవ్వరికీ సాయం చెయ్యలేకపోవడం అటుంచి మీకు సరిగ్గా (టైయినింగ్‌ ఇవ్వలేకపోయానని మాట వడిపోతానేమో కూడాను.”

ఎందు కయినా మంచిదని నేను మాట్లాడ లేదు. పెరుగు పలచగాఉంది, విస్తట్టోంచి

లా టేబిలు మీదికి జారిపోతుందనీ: దాన్ని ఆపే పని ముఖ్యమనీ సూచించినట్టుగా జుర్రుతున్నాను. 283

లాలా నా భోజనం పూర్తయ్యే దాకా ఆయన కూడా ఇంకేం మాట్లాడ లేదు.

“ఈ పక్కనే సార్‌: మేం తీసుకున్న రూం....” అన్నాను యివళలికి రాగానే.

“నాకు తెలుసు. అందుకేగా, మీరు ఈ మెస్‌లో భోంచేస్తుంట!”

“మరి మీ కెందుకు సార్‌, ఈ ఖర్మ!” అన్లేదు నేను. చవక అని ఇక్కడికి చేరిన సంగతి తెలుస్తూనే ఉంది. మా కందరికీ రోజుకి యాభై రూపాయలు ఎలవెన్సు. ఆయనికి నూట పాతిక,

“వన్‌ మినిట్‌, సార్‌! ఈ బ్యాగ్‌ లోపల పడేసి నేను తమరితో గెస్ట్‌ హౌస్‌ దాకా కంపెనీ ఇస్తాను.”

“టే కిట్‌ ఈజీ! నాకు ఎస్కార్ట్‌ అవసరం లేదు.”

“నో సర్‌! ఆగండి.” తలుపు తాళం తెరిచి, అలవాటై పోయిన స్విచ్‌ వేసి, బాగ్‌ లోపల పడేసి: తిరిగొస్తున్నప్పడు ద్వారం దగ్గిర పడున్న రెండు ఇన్లాండుకవర్లనీ ఏరుకుని జేబులో పెట్టుకుని: స్విచ్‌ ఆఫ్‌ చేసి, తలుపుకి తాళం పెట్టి అక్షరాలా ఒక్క నిమిషంలో ఆయన్ని చేరాను- “ఎస్‌, సార్‌! అంటూ,

గెస్ట్‌ హౌస్‌లో కొర్నీలియస్‌ గారు బట్టలు మార్చుకుని మంచం మీద సెటిలయ్యే దాకొ అక్కడున్న ఇంగ్లీషు డెయిలీ పేపరు చూస్తూ నించున్నాను.

“అరె; కూర్మోవేమయ్యా?” అని ఆయన లేచి నా జెబ్బ పట్టుకుని లాక్కెల్లి కుర్చీలో కూలదోసిన హడావిడిలో నా జేబులో ఉన్న ఉత్తరాలు కిందపడ్డాయి.

మా అబ్బాయి రాసిన ఉత్తరాన్ని చిరునవ్వుతో చదివేశాను. రెండోది చదువుతుండగా నా

మొహంలో ఆందోళన లాంటిది కొర్నీలియస్‌ గారికి కనబడి నట్టుంది: “వాట్‌ హేపెండ్‌, మిస్టర్‌ సోమయాజులు?” అన్నాడు.

“మీ రిందాక మెస్‌లో అడిగారు కదండీ సార్‌. “ఉగాదికి ఊంెళ్లక్కర్లేదా' అని... మీ మాటే ఖాయం అయింది సార్‌. నేను వెళ్లి తీరాలి. మీరేమీ అనుకోకపోతే నాకో తెల్ల కాగితం ఇప్పించండి సార్‌. రూమ్‌ కెళ్లి శలవు కాయితం రాసి తెచ్చి ఇచ్చేంత ఖైమ్‌ లేనట్టుంది-”

వ “..నా అప్ప బంధువు ఒకరికి ప్రాణం మీదికి వచ్చినంత జబ్బు చేసినట్టు ఉత్తరం

చ్చినందువల్ల నేను వెంటనే హైదరాబాదు వెళ్ళవలసి వస్తున్నది. కనుక, మార్చి నెల 26,27 తేదీలకు క్యాదావల్‌ లీవున్నూ సెలవు దినాలయిన 24,25,28 తేదీలకు పరి శ్రషనున్నూ (గ్రాంటు చేస్తూ: రఫ్రెషర్‌

ర్సు కాలంలో స్టలం వదిలి వెళ్లరాదన్న నిబంధనను సడలించవలసిందిగా ప్రార్జించడమైనది...” శత ఇసిీకం పెట్టి కొర్నీలియస్‌ గారికి అందించి వెళ్లిపోవడానికి తొందరపడ్డాను. ఆయన బకరా నిమిషం!” అన్నాడు. మంచం మీది నుంచి లేచి వంకిన ఉన్న చొక్కా జేబులోంచి ఆకుపచ్చ సిరా కలం తిసి, నాఅప్టీకేషను మీద ఏదో[వ్రాయ సాగాడు. “గ్రాంటెడ్‌” అని ఒక్క మాట కాదది. ఖరాగా రెండున్నర లైన్సు (వ్రాసి నాకిచ్చాడు.

ఎట్టి పరిస్టితులలోనూ సెలవు పొడిగించరాదు, అట్లా పొడిగిస్తే స్పెషల్‌టెయినింగ్‌ యావత్తు రదయిషో 9 న్‌ ల

దియువతుందని (గ్రహించవలెను.” అని, ఆ రాత, కుతసా కథలు - భరాగో

లా 285 “గుర్తించుకోవడమైనది.” అని రాసి సంతకం చేసి ఇచ్చాను. కొర్నీలియస్‌ గారు గెస్ట్‌ హౌస్‌ బైటి వరండా వరకు నాకూడా వస్తూ; “అలా రాశానని ఏం అనుకోకండి. నౌ బాధ్యత నాకుంటుంది గదా!” అన్నాడు. జ జ చ

మా అబ్బాయి రాసిన ఉత్తరంలో కూడా ఉగాదికి ఇంటికి రమ్మనే ఉంది. అయితే దానికి నేను అట్టే స్పందించలేదు.

“తనూ, బావ గారూ ఉగాదికి వస్తున్నాం అంటూ అక్క నాగపూర్‌ నుంచి ఉత్తరం రాసింది. సమయానికి మీకు ఈ స్పెషల్‌ ట్రెయినింగ్‌ ఒకటి దాపురించి మీరు పండగ పూటా అక్కడ ఉండి పోతున్నారే అని అమ్మ బాధపడుతోంది, ఏ మాత్రం వీలున్నా రమ్మని రాయమంది.”

రెండో ఉత్తరం నాసహాధ్యాయి శంకరం రాశాడు :

“పాపం, లక్ష్మయ్య గారికి మొన్న సాయంకాలం గుండె పోటు వచ్చి నిమ్స్‌ (ఆస్పత్రి లో చేరారు. నిన్న సాయరీ కాలం నేనూ, కృష్ణారావూ, నరసయ్యా వెళ్లి చూశాం. ఇంటెన్సివ్‌ కర్‌: యూనిట్‌లో ఉన్నారు. స్పృహలో లేరు. మేడమ్‌ అక్కడే ఉన్నారు. నిన్న మధ్యాహ్నం ఓ పదినిమిషాల పాటు కళ్లు తెరిచి ఉన్నారట. సోమయాజులు రాలేదా అని అడిగారట. నువ్వు ఓ సారి వచ్చి చూస్తే మంచిదని అనిపిస్తోంది.

“వాళ్లబ్బాయి కోసం నాగపూర్‌కి ఫోన్‌ చేసేరట. ఏప్రిల్‌ నెలాఖరికి అతను ఇచ్నైయస వలిసిన పరిశోధనా వ్యాసం కోసం కొన్ని వివరాలు -సకరించుకోవాలని అతనూ, తన క్లాస్‌మేట్స్‌ ఇంకో ఇద్దరూ ఏదో (ట్రైబల్‌ ఏరియాకి కాంప్‌ వెళ్ళారని వాళ్ల గైడ్‌ చెప్పారట. నువ్వు ఓసారి వచ్చి కనిపిస్తే సార్‌ కి (ప్రాణం కొంచెం కుదుటపడుతుందని మేడమ్‌ అన్నారు.

“ఎలాగైనా ప్రతాప్‌రెడ్డిని పట్టుకుని హైదరాబాదు పంపమని కోరుతూ ఈ ఉదయం ఆ కాలేజి (ప్రిన్సిపాల్‌ గారి పేరిట వివరంగా టెలిగ్రాం ఇచ్చేను.

నిన్న సాయంకాలం మీ ఇంటికి వెళ్లేను. నువ్వు ఉగాదికి రావడం లేదని మీ ఆవిడ విలవిల్గాడి

పోతున్నారు; మీ అమ్మాయీ, అల్టుడూ ఇరవై మూడో తేదీకి వస్తున్నారుట. 24,25 రెండు పబ్లి ] హాలిడేస్‌ వచ్చాయి. 28 ఆదివారం. 26,27 సెలవు పెడితే మొత్తం అయిదు రోజులు ఉండి వెళ్లొచ్చు: అయినా. నవ్వు మరీను- రానూ పోనూ రెండు వందలు ఖర్చవుతాయనే చూసుకుంటున్నావు గాని-”

రెండు ఉత్తరాలూ 22వ తేదీని రాసి 22నే హైదరాబాదులో పోస్టుచేసినవి, 23కి గుంటూరు చేరడం ఆశ్చర్యమే.

శంకరం "మొన్న సాయంకాలం ” - అని రాశాడు. అంటే 20వ తేది అన్న మాట, రేపటికి ఐటదో రోజు అవుతుంది.....

నా ఆరాధ్యదైవం అని చెవ్వు కోదగ్గ లక్ష్మయ్య గారికి ఇప్పుడు ఎలాఉందో? ఇంటెన్సివ్‌ కేర్‌ యూనిట్‌ నుంచి ఇంటికి తీసుకొచ్చేరే, లేదో?

కొడుక్కీ ఆయనకీ పడడం లేదు. హాస్టల్లో ఉండీ కూడా కాంప్‌ వెళ్లిపోయాడని చెప్పించేశాడో ఏమిటో? అశీర్నకమ్‌ ముం

286 లాలా లక్ష్మయ్య గారికి తను చేసింది తప్పు అని అనిపించదు. అది ఆయన ఆత్మవిశ్వాసానికి సంబంధించిన సంగతే గాని: దాంట్లో ఏదో అ(ప్రాపంచికమైన వ్యతిరేక భావం ఉన్నట్టు తోస్తుంది. “ఆయన స్కూల్‌ రికార్టులోనూ, సర్వీస్‌ రికార్డ్స్‌లోనూ ఆయన కులం- మాదిగ-అని ఉంది, మా అమ్మ గారు రెడ్డి ఫామిలీ నుంచి వచ్చారు. కొడుకు కులం ఫలానా అని చెప్పవలసి వస్తే తండ్రి కులం చెప్తారా, తల్లిదా-మీరే చెప్పండి[!నా కేస్ట్‌ “రెడ్డి"అని రాయించేసి నా భవిష్యత్తు మీద చావు దెబ్బ కొట్టేశారు. నాన్నగారు” అంటాడు, ప్రతాప్‌రెడ్డి.

“ఇప్పు డయినా మీరు దాన్ని మార్చొచ్చు సార్‌. హైకోర్టు తీర్పు ఉంది తల్లీ తండ్రీ చేసుకున్నది ఇంటర్‌ కేస్ట్‌ మేరేజి అయిన సందర్బంలో సంతానానికి తండ్రి కులమే ఖరా రవుతుంది” అని నేను లక్ష్మయ్య గారితో అన్నాను.

"షెడ్యూత్ళ్‌కేస్ట్‌ ముద్ర వేయించుకుని తక్కువ కృషితో ఎక్కువ ఫలితాన్ని పొందాలని ప్రతాప్‌ ఏంబిషన్‌. నేను చదువుకోడానికి గాని, ఉద్యోగం సంపాదించుకోడానికి గాని నా రికార్డ్స్‌లో ఉన్ననా కులాన్ని వాడుకోలేదు. అవసరం అనిపించే పరిస్థితులు ఉన్న వాళ్లే కులాన్ని వాడుకోవాలని నా ఉద్దేశం. ప్రతాప్‌ పుట్టడమే డిప్యూటీ కలెక్టర్‌ కొడుకుగా పుట్టాడు. ఆ తరవాత కూడా అతని పరిస్తితులు మంచివిగానే ఉన్నాయి. ఆత నెప్పుడూ క్లాసు ఫస్టు, స్కూలు ఫస్ట్‌, డిగ్రీలో యూనివర్సిటీకి 'సెకండ్‌గా వచ్చాడు. అలాంటి తెలివి గల కుర్రాడు నా పలుకుబడి వల్లనో, నా కులం వల్లనో కాకుండా తనంతట తాను కృషి చేసి వృద్దిలోకి రావడం మంచిది కదా, సోమయాజులూ?”

లక్ష్మయ్య గారి తల్లీ తండ్రీ రజాకార్ల అల్లర్లలో చచ్చిపోయారు. అప్పటికి తనకి ఏడేళ్లు.

(గ్రామాలు వదిలి పారిపోయిన వందలాది జనంలో ఆ ఏడేళ్ల పిల్హాడు ఒకడు. జనగాంలో చెప్పులు కుట్టుకుని జీవిస్తున్న ఒక కుటుంబం అతన్ని చేరదీసి పెంచేరు. అక్షరాభ్యాసం ఎనిమిదో ఏట అయినా పద్దెనిమిదో ఏట మెట్టిక్‌, ఇరవైకి ఇంటర్మీడియట్‌: ఇరవై రెండుకి ఢి[గీ పూర్తి చేసి: ఇరవై మూడో ఏట డిప్యూటీ కలెక్టర్‌గా సరాసరి నియామకం పొందాడు.

“నేను ఒక కాంది శీకుడి నన్న భావం గాని, అనాధ బాలుడి నన్స భావం గాని నన్తెప

చ బై న్నెప్పుడూ బాధ పెట్టలేదు. అదంతా నన్నుపెంచి పెద్ద చేసిన ముత్తయ్యగారి చలవ. వ్యవస్థమీద ఉండే అసహ్యాన్ని ఆయన వ్యక్తపరచవలసివచ్చినా సరే, అందులో కూడా ఆయన వినయమే చూపించాడు: దౌరన్యాని కెన్సడూ పోలేదు. పల్లెటూళ్లలో కొ టొచ్చినట్టు అవలంబించే అంటరానితనం పట్నంలో మర్యాద చాటుకి వెళ్లిపోయి అవ్యక్తంగా ఉండిపోతుందని ఆయన తెలుసుకుని నా కోసం ఆయన హైదరాబాదుకి మకాం మార్చారు. ఎవరిమీదా ఆధార పడకుండా బతికితే నాగరిక సంఘం మాల మాదిగల్ని అణిచివేసే ప్రయత్నం చెయ్యదని ఆయన (గ్రహించి తనంతట తాను నిలదొక్కుకున్నాడు: నన్ను నిలబెట్టాడు.”అఆంటూ లక్ష్మయ్య గారు నాకు వివరించాడు.

లన్హ్రయ్యగారితో నాపరిచయం ఇప్పటికి ఇరవైఏళ్ల కిందటిది. నేను (ప్రొబేషనరీ డిప్యూటీ

తహసీల్దార్‌గా చేరిన మరుసటి ఏడాది, న్యాప్రాధమిక శిక్షణ (ఒక ఏడాది కాలం) గడిచేక నన్ను గుంటూరు కలెక్ట రాఫీసులో భూ సంస్కరణల యూనిట్‌కి సెక్షన్‌ హెడ్‌గా కొత్తగా ఏర్పడిన పోస్టులో నియమించారు, నా సెక్షన్‌లో ఒక యు,డి.సి: ఇద్దరు ఎల్‌.డి.సి.లు: ఒక టైైపిస్టుఇద్దరు ప్యూన్హు- అందరూ నాకన్నా వయసు చేత పెద్ద వాళ్లే,

నా సెక్షను కలెక్టరాఫీసు మెయిన్‌ బిల్లింగులో కాక, విడిగా కట్టించి ఉంచిన ఒక పొడుగాటి కులాసా కథలు - భరాగో

క 4 రేకుల షెడ్‌లో ఏర్పాటు చేసేరు, అందులో జిల్లా శ్ఞాటిస్టికల్‌ ఆఫీసు, ఎ(గ్రికల్చరల్‌ వింగు, మైనర్‌ ఇరిగేషన్‌ సూపర్‌ వైజరు యూనిటు, సర్వే సెక్షను ; ఉండేవి.

నా వయస్సు అప్పుడు ఇరవై ఏడేళ్లు, పెళ్లయి రెండేళ్ళు కావస్తూంది. నేను, నా భార్య, మా పాపాయి: అరండల్‌పేట ఆరోలైన్‌లో ఒక పాత ఇంట్లో ఒక చిన్న వాటా అద్దెకి తీసుకుని ఉండేవాళ్లం.

ఒక రోజు సాయంకాలం నేను ఆఫీసు చాలించుకుని ఇంటికి వెళ్లిపోడానికి సిద్ధం అవుతూ ఉండగా నాఆఫీసు ఉండే షెడ్డు భాగానికి ఎదురుగా ఒక కారు ఆగింది, కారు నడుపుకుంటూ వచ్చిన “పి.ఏ. టు ది కలెక్టర్‌ లక్ష్యయ్యగారు అందులోంచి దిగి, నాసెక్షన్‌ వైపు వచ్చారు.

“వాట్‌, మిస్టర్‌ సోమయాజులు! ఇంకా ఆఫీసులోనే ఉన్నారే?”అని పలకరించా రాయన: ద్వారం అవతల నిలబడి,

“లేదు, సార్‌! ఇంటికి వెళ్లిపోదామని టేబిలూ, షెల్ళులూ తాళాలు వేసుకుంటున్నాను.” అంటూ రూమ్‌ దాటి వరండాలోకి వచ్చాను.

రూమ్‌కి తాళంఎప్పుడు వేస్తానా అని ఆతుతగా కప్ప తాళం పుచ్చుకుని నుం చున్న ప్యూను పి.ఏ. గారు ఆటు చూడగానే వంగి, దండం పెట్టి: వెనక్కి తగ్గాడు.

లక్ష్మయ్య గారు తాళంబిగించ మన్నట్టు నాప్యూనుకి సంజ్ఞ చేసి: నా వైపు తిరిగారు, “రండి: నా కార్గో వెళదాం” అని: మొహమాటంగా నేను అనవలసిన మాట (ఎందుకు లెండి-) కి ఆస్కారం ఇవ్వకుండా కారు వరకు నడిచి వెళ్లారు, సెక్షన్‌ తాళం చెవి జేబులో పెట్టుకుని కప్ప ఓ సారి లాగి చూసేసరికి ఆయన కారులో (డ్రయివింగ్‌ సీటులో కూర్చుని ఇవతలి వైపున్న డోర్‌ తెరిచారు.

నేను కూర్చోవలిసిన సీట్టో ఒక ఫైలు ఉంది.

ఆయన తన వై వున్న డోర్‌ సరిగ్గా పడిందో లేదో చూసుకుంటూ కారు స్టార్ట్‌ చేశారు. “ఓ... .. ఆ ఫైల్‌ వెనక సీట్టో వెయ్యండి” అన్నారు.

ఫైలు వెనక సీట్లో వేసేటప్పుడు, దాని ఫ్లాప్‌ మీద-

“ఇన్‌క్స్యయిరీ ఆన్‌ ఎన్‌.క.సోమయాజులు: ట్రెయినీ డిప్యూటీ తాసిల్దార్‌”

అని రాసి గుండు సూదితో గుచ్చి ఉన్న కాగితం చూశాను.

నా ఒళ్లు జల్లు మంది.

ళా ళా

నేను నా వై పున్న డోర్‌ బిగించగానే కారు కదిలింది.

“మీక్షు ఎవరన్నా చెప్పేరో లేదో - జె.పి.ఎల్‌: గ్విన్‌ అని ఒక ఐ.సి.ఎస్‌. ఆఫీసర్‌ కొన్నాళ్ల (క్రిందట ఇక్కడ కలెక్టర్‌గా ఉండే వాడు: ఆయన సరిగ్గా ఐదింటికి లేచి బంగ్గాకి వెళ్లిపోయేవాడు, ఐదున్నర దాటాక నడుచుకుంటూ మళ్లీ వచే వాడట.(బంగ్లా చాలా దగ్గిర: మీకు తెలుసుగా? వచ్చిన వాడు తిన్నగా మేడ మీదికి వెళ్లి, హుజూ 'సెక్షన్స్‌లో ఎవరయినా ఉంటే: ముఖ్యంగా వరండాలో ఎవరయినా ఉద్యోగస్తులు కాని వాళ్లుంటే- పెద్ద గొడవ పెట్టేసే వాడట, అంటే, లాబీయింగ్‌ సాయంకాలం ఐదు దాటాక ముమ్మరంగా సాగుతుందని ఆయన థియరీ-”

“నేను సాధారణంగా అయి దింటికే ఇంటికి బయల్టేరేస్తాను, సార్‌!”

కారు కాంపొండుగోడ దాట గానే ఆయన: “మీరు డైరెక్ట్‌ రిక్రూట్‌ కదు?” అన్నారు.

“ఎస్‌, సార్‌” అశీర్నకమ్‌ గంందయుయుయయం ల

2286 తతత.

“మీ స్వస్థలం ఏది?”

“విజయనగరం, సార్‌.”

“నేను కూడా డైరెక్ట్‌ రిక్రూట్‌నే- (గూప్‌- వన్‌ సర్వీసెస్‌లో డిప్యూటీ కలెక్టర్‌గా రి[క్రూట్‌ చేశారు. ఏ డేళ్లయింది. మాది తెలంగాణా.అసలు నల్లగొండ జిల్లా దేవరకొండ దగ్గర చిన్నవల్లెటూరు. అయితే, నేను జనగాంలో పెరిగాను. అ తరవాత హైదరాబాదు.”

నా ఆలోచనంతా వెనక సీట్లో పడేసిన ఫైలు మీద ఉంది. ఆ ఫైలులో నా మీద “ఇన్‌కయిరీ' గురించి ఏవో కాగితా లున్నాయి. “ఎన్‌క్క్వయిరీ” (భోగట్టా చేయడం) కాదు... “ఇన్‌క్వయిరీ!” (=

నేరం-?).... విచారణ జరపడం కావచ్చని స్ఫురించే సరికి నేను పశ్చాత్తాప అవస్థదాటి శిక్షకి సిద్దం కావలసిన స్థితి వచ్చేసినట్టు స్పష్టమైపోయింది.

“డైరెక్ట్‌ రిక్రూట్స్‌కి అన్నీ ఛాలెంజౌసీ వస్తాయి! నీకు ఎన్నడూ అనుభవం పరిచయం లేని రంగాలలో నిన్ను ఒకానొక బాధ్యత గల స్టానంలో పని చెయ్య మంటారు. నీలో ఆత్మవిశ్వాసంతో బాటు గర్వం, అహంభావం పెరిగే విదంగా పరిస్థితులు వస్తాయి. అయినా సరే; ఉన్న తెలివి, చురుకుతనం పూర్తిగా ఉపయోగించుకుంటే తప్ప నెట్టుకు రాలేవు. అది అలా ఉండగా, నీతో పని చేసే వాళ్లలో ఎక్కువ మంది నీ కన్నా ముందుగా సర్వీసులో చేరిన వాళ్లుంటారు. వాళ్లకి ప్రమోపన్‌ ద్వారా రావల్సిన ఉద్యోగం నికు ఆకాశం మీంచి ఊడి పడిందని అసూయ పడతారు, ఈ బొట్టికాయ గాడు ఎక్కణ్ణించో మన పీకల మీదికి తయారై పోయి అధికారం చెలాయిస్తున్నాడే అని చిరాకు పడతారు.”

లక్ష్మయ్య గారు రోడ్డు మీద ఏకా(గ్రమైన దృష్టి పెట్టుకుని కారు నడుపు తున్నారు. కాని, యాధాలాపంగా అంటు న్నట్టున్న ఆమాటలు కూడా ఆచి, తూచి; ఇంకా (శ్రద్దగా అంటున్నారు.

అందులో ప్రశ్న లేవీ లేవు, అం చేత నేను మాట్టాడక్కర్లే దన్నట్టుగా ఊరుకోవచ్చు. కాని, మీ రాడే మాటలు నేను (శ్రద్ధగా వింటున్నాను సుమండీ- అని సూచించడానికి “ఎస్‌, సారొ- లు తప్పవు.

“ఇ దంతా ఇలా ఉండగా- ఇప్పుడు మీరు విజయనగరం ఏరియా నుంచి వచ్చేరు కదా, మీ బ్యాచ్‌లో ఈ ప్రాంతం వాడు ఒకడు కూడా ఇదే కేడర్‌లోకి సెలెక్ట్‌ అయ్యాడనుకోండి: అతనికి ఇక్కడ పని చెయ్యాలని ఉంటుంది. కాని, ఈపోస్ట్‌లో అతన్ని వెయ్యకుండా మిమ్మల్ని వేసేరు. ఇది అతనికి వేరే విధంగా అర్హ మవుతుంది, మీరే ఏదో మాయ చేసి గట్టిగా (ప్రయత్నించి ఇక్కడికి పోస్టింగు తెచ్చుకున్నారని, తనకి రావలసింది మీరు కొట్టేశారని- అతగాడు బాధ పడతాడు. మిమ్మల్ని ఎలా గయినా ఇక్కణ్ణించి లేపేస్తే తను వచ్చి ఇక్కడ ఉద్యోగం చేసుకోవచ్చని ఆశ పడతాడు. సెలవు నాడో, సెలవు పెట్టా ఇక్కడికి వచ్చినప్పుడల్లా మిమ్మల్ని పలకరించినట్టే పలకరించి, మీ ఇష్ట మేమిటో కష్ట మేమిటో ఆరా తీస్తాడు. మీ శ్ఞాఫ్‌ దగ్గర ప్రాంతీయ అపేక్ష ప్రదర్శించి వాళ్లని మీరు గౌరవంగా చూడ్డం లే దనీ, హింసలు పెడుతున్నారని సూచించి సానుభూతి చూపిస్తాడు. మిమ గైల్ని కాక అతన్నే ఇక్కడ నియమించి ఉంటే తా మందర్నీ అతను ఎంతగా నెత్తిని పెట్టకుంటాడో కదా అని వాళ్లు ఫీ లయ్యేటట్టు చేస్తాడు.ఈ ఉద్యమంలో మిమ్మల్ని ఇక్కడి నుంచి లే పెయ్యడానికి సహాయం చేసే వా డొకడు అతనికి దొరుకుతాడు. వాడికీ, మికూ మధ్య మి(త్ర భేదం పెడతాడు. (ప్రాంతీయ భేదం ఎలాగూ ఉండనే ఉంది కదా.) దానికి కేస్ట్‌ ఫీలింగ్‌ కలుపుతాడు. అవసరమైతే సబ్‌ కేస్ట్‌ ఫీలింగ్‌ దాకా వెళ్తాడు. బైదిబై, మీ పేరు సోమయాజులు కదూ?” కులాసా కథలు - భరాగో

చతతతతతతతతతతతతతతతతతతననననవతతతతోతాతతతా. 299

“ఎ స్పార్‌. కనకా[ది సోమయాజులు.”

“ఐసీ... కన కా ద్రి- అంటే బంగారం కొండ?... నైస్‌, అంటే, మీరు (బామిన్సే కదూ?”

“సోమయాజులు అనే పేరు (బామిన్స్‌లోనే ఉంటుంది. సార్‌!”

“బ్రామిన్స్‌లో సబ్‌ కేస్టులు ఉంటాయి కాబోలు?”

“అవును సార్‌! నియోగులు,వైదికులు, తెలగాణ్యులు, వైష్ణవులు, మధ్వులు, గోల్కొండ వ్యాపార్డు - ఇలా చాలా ఉన్నా యండి. నియోగుల్లో మళ్లా ఆరువేలు, (ప్రథమ శాఖ - ఉంటాయండి. వైదికుల్లో వెలనాటి, (ద్రావిడ, వేగినాటి, కాసల్నాటి - ఇలా ఉప శాఖ లుంటాయండి. నాకు పూర్తిగా తెలియవండి, అస లెవరికో గాని పూర్తిగాతెలియ దండి. ఈ ఉప శాఖల మధ్య పెళ్లిళ్లూ పేరంటాలూ ఉండవు. అసలు భోజనభాజనాలే ఉండవండి, ఒక్కొక్కప్పుడు.”

“ఐసీ - షెడ్యూల్డ్‌ కులాలల్లో కూడా ఇలాగే ఉప శాఖ లున్నాయి ఫర్‌ ఎగ్జాంపుల్‌: మాల, మాదిగ, బారిక, రెల్లి - అందరూ పంచములే. మన వ్యవస్థలో అంటరాని వారుగా పేర్కొన్న వారే!... = మీకు తెలుస్కోలేదో - నేను మాదిగ - అనే కులం నుంచి వచ్చాను!”

ఆయన “ఫ్రాంక్‌నెస్‌"కి ఆళ్ళర్య పడినా, అనవలసిన మాట వేరే ఉంది: “రాజ్యాంగం ప్రకారం అందరం ఒకటే నండి. నాగరికత పెరుగుతున్న కొద్దీ ఈ విభేదాలు పట్టించుకోడం మానాలి కిదండి?”

“మీరు అలాగే అనుకోవచ్చు. కాని, జన సంస్కృతిలో ఈ విభేదాలు అంతర్వాహినిగా అలా కొనసాగుతూనే ఉంటా యనుకుంటాను. మీతో బాటు ఇదే కేడర్‌లో రికూటయిన ఏసుపాదం మాలఃకన్వరైైడ్‌ (క్రిస్టియన్‌. మీ సెక్షన్‌లో పనిచేస్తున్న హనుమంతరావు నియోగి బ్రామిన్‌ అట, వీ ల్లిద్రరిదీ ఇక్కడికి దగ్గిరగా ఉన్న గోరంట్ల అనే వూరు, వా ల్లిద్దరూ ఈవూళ్లో అయితే కలిసి తిరగడం, కాఫీలు తాగడం, సినిమాల కెళ్లడం జరుగుతుందేమో గాని గోరంట్లలో ఆలా కుదరదు గదా. బైది బై: ఇక్కడ (బ్రామిన్స్‌లో కూడా నియోగులకీ వైదికులకీ మధ్య ద్వేషం రేంపేంట్‌గా ఉందని అంటారు: మీకు తెలుసా?”

“ఏమోండి, నేను గమనించలేదు సార్‌.”

“అయామ్‌ టోల్డ్‌ సో... దీంట్లో మోడెస్ట్‌గా ఉండడానికి కారణం ఏమీ లేదు, ఇది బహుశా అన్నికులాల్లోనూ ఉన్నదే! మన చాతుర్వర్హ్య వ్యవస్థలో క్షత్రియుల సంగతి తీసుకుంటే తూర్పు రాజులు, పడమటి రాజులూ, రాయలసీమ రాజులూ - ఎవరికి వారే తమరే గొప్ప అఆనుకుంటారట,. అట్టాగే వైళ్యుల్లో ప్రాంతీయంగా ఊహించుకునే తేడాలు కాక కళింగ కోమట్టు,(తైవర్షికులూ అనే భేదా లున్నాయట. శూద్రుల్లో అయితే చెప్పనలవి గాదు. కమ్మరెడ్డి, కాపు, తెలగ, బలిజ, వెలమ, శిష్టకరణాలు: లాంటి శాఖలు అలా ఉండగా కృష్ణా గుంటూరు జిల్లాల కమ్మ వారికి గోదావరి జిల్లాల కమ్మ వారు తీసికట్టనీ: రాయలసీమ - తెలంగాణా రెడ్డు ఒకప్పటి సామ్రాజ్య అధినేతల వారసులైతే కోస్తాలో వారు అట్టాకా దని : ఎన్నెన్ని భేద భావాలో”

ఆయన మాటల్లాగే కారు కూడా ఎక్కడెక్కడికో వెళ్లిపోతున్నట్టుంది. మునిసిపల్‌ ఆఫీసు దాటి, జిన్నా టవర్‌ దాటి, పాత బన్‌స్ట్రాండ్‌ దగ్గిరి కొచ్చాం.

“సార్‌! తమరిల్లు హరిహర మహల్‌ దగ్గిరని అన్నారండి. ఇటువైపు మారారా?”

కారు ఆగింది. లక్ష్మయ్య గారు హారన్‌ మోగించారు. అశిర్నకమ్‌ చయయలి

290 లలా ఎడం వేపు ఉన్న “ఎలెక్టికల్‌ - 6 - వైండింగ్‌ షాపు” లోంచి ఒక సన్నపాటి అబ్బాయి వచ్చాడు. లక్ష్మయ్య గారి వైపు పరుగెత్తుకెళ్లి “నమస్కారం సార్‌! ” అన్నాడు.

“ఏక్‌ ఛోటాసా కామ్‌ హై, హుసేన్‌!” అన్నారు లక్ష్మయ్య గారు.

“జీ!”

ఈ సార్‌ అరండల్‌ పేట ఆరో లైన్‌లో ఎడ్వకేట్‌. విశ్వేశ్చరరావు గారింట్లో ఉంటారు. డిప్యూటీ తహసిల్‌దార్‌.”

“నమస్తే సార్‌!”

“రేపు ఉదయం ఈ సార్‌ ఇంటికి వెళ్లాలి. ఎలెక్టికల్‌ వర్క్‌ ఒకటుంది. ఏక్‌, దో - ఘంటే కా కామ్‌, జరూర్‌ కర్షా పడేగా; కల్‌ హీ!

! జీ! నం

“చుప్‌ చాప్‌సీ కామ్‌ కరో, కౌర్‌ హమే మిలో, పైసే హమ్‌ దేతే.”

లక్ష్మయ్య గారు కారు స్టార్ట్‌ చేశారు; మాటలు కూడా.

“స్కీ మిస్టర్‌ సోమయాజులు; ఎవ్వెరిబడీ మేక్స్‌ మిస్టేక్స్‌. కాని, ఎక్కువ మంది తెలియకే తప్పులు చేస్తారు... ... వెనక సీట్‌లో ఫైల్‌ ఉంది. చూశారుగా, పాతిక 'పేజీలుంది. ఈ రోజు శనివారం కదా; సోమవారం ఆ ఫైలు క్షోజ్‌ చెయ్యాలి... మీ మీద నాలుగు ఎలిగేషన్స్‌ ఉన్నాయి అందులో. అన్నీ కలెక్టర్‌ గారి పేరుమీద సీక్రెట్‌ అనీ, కాన్సిడెన్టిల్‌ అనీ వచ్చేయి. ఎలిగేషన్స్‌ అన్నానే గాని అవన్నీ నిజమే అని నా దృష్టికి వచ్చింది. మీది ఈ (ప్రాంతం కాదు. మీకు ఇక్కడి లిటిగేషన్లూ మాయామర్మం తెలియవు. అధికార దుర్వినియోగం అనీ, ప్రభుత్వ ఆస్తుల చోరీ అనీ ఛార్జెస్‌ పెట్టీ మిమ్మల్ని సస్పెన్‌షన్‌లో పెట్టించి మీ ఉద్యోగం ఊడగొట్టించాలని ఆ ఎలిగేషన్స్‌ పంపిన వాళ్ల కోరిక. కాని, ఆలా చెయ్యడం నా కిష్టంలేదు.... ల

“మి సెక్షన్‌లో అల్మేరాలకి పైగా ఉన్న సీలింగ్‌ ఫాన్‌ నిరర్ధకంగా ఉండేది. మీరు అద్దెకున్న ఇంట్లో ఫాన్‌ లేదు. చంటిపిల్ల, గుంటూరు ఎండలు. ఫరవా లేదు సార్‌; ఇది పట్టుకుపోయి మీ ఇంట్‌ ఫిక్స్‌ చేస్కోండి; ఎవరన్నా అడిగితే అప్పుడు అసలిక్కడ ఫానే లేకుండె, అని చెప్పేద్దాం అని మీకు యూడీసి హన్మంతరావ్‌ సలహా చెప్పాడు. రేపు హుసేన్‌ సాయం తీసుకున 3 ఫాన్‌ ఎక్కడుండేదో అక్కడ ఫిక్స్‌ చేయించేండి.

“రెండు ... మీరు కొత్త ప్రాజెక్టులో పనిచేస్తున్నారు కదా అని శాంక్షన్‌ చేసిన ఫర్నిచర్‌లో ఒక్త టేబిలు, ఒక కుర్చీ ఒక స్టూలు- మీ హాల్లో ఎడ్జస్ట్‌ కాకపోయేసరికి - “ఇంటి దగ్గిర కూడా ఆఫీస్‌ వర్క్‌ చేస్తారు కదా; అక్కడ పెట్టించేస్తాను సార్‌ అని మీ ప్యూన్‌ రాములు రిక్షా ఎక్కించి మీ ఇంటికి చేర్చాడు. అవి అక్కడ అవసరం ఉన్నాయని; పట్టుకెళ్లడానికి పర్మిషన్‌ ఇమ ఖీ రెండు నెలల కిందటి తేదీతో నాకొక అప్లికేషన్‌ ఇవ్వండి.

“మూడు ..... మీకు తరుచు రిఫరెన్స్‌కి అవసరమైన ఇనామ్‌ ఫేర్‌ రిజిస్టర్స్‌ని రికార్డ్‌ సెక్షన్‌ నుంచి తెచ్చుకున్నారు. వాటి బైండింగు 1900లో చేసేరు. వదిలేస్తోందని నోట్‌ పెట్టి వెయ్యి రూపాయలు శాంక్షన్‌ చేయించుకోవచ్చునని, దాంట్లో నాలుగు వందలు మిగుల్చుకోవచ్చునని మీ కులాసా కథలు - భరాగో

న ఎల్‌.డి.సీ రామారావు మీకు ఆశ పెట్టేడు. పని పూర్తి చేయించి రసీదులు ఇచ్చేశారు గనక ఇది మీరు దిద్దుకోలేరు. అయితే ఆ బైండర్‌ని సోమవారం నారూమ్‌కి పిలిపిస్తే అతను ఏమని స్టేట్‌మెంట్‌. ఇవ్వాలో అది నేనుచూసుకుంటాను.

“నాలుగు ... ... ఎలెక్టిక్‌ బల్బులు, మంచి నీళ్ల గ్లాసులు, కప్‌ సాసర్హు అవసరమైన దానికి మించి కొని; వాటిలో కొన్ని మీ ఇంట్లో వాడుతున్నారు. రేపు సీలింగ్‌ ఫాన్‌తో బాటు అవి కూడా ఆఫీసుకి చేరుతాయి: 'ఉత్తరోత్రా వాడుకుందికి' - అని స్టాక్‌ బుక్‌లో నిల్వ చూపించండి... ...”

కారు మా ఇంటి దగ్గిర ఆగింది. “దిగండి” అన్నారు లక్ష్మయ్య గారు. నేను ఇటువైపు దిగుతున్నంతలో ఆయన అటువైపు నుంచి దిగి మా ఇంటి మెట్ల దగ్గరి కొచ్చారు. నాకు కళ్లమ్మట నీళ్లు గొంతులో గురగుర... చూడలేక, మాట్లాడలేక,

“స్తో” అన్నారు లక్ష్మయ్య గారు నా భుజం మీద తట్టి. “ఆకర్షణ అంటే అందం, దాన్ని అనుసరించి గొయ్యి ఉండొచ్చుననే ప్రపంచ జ్ఞానం కూడా ఉంచుకోండి. అత్యవసరం అయితే తప్ప తప్పు పన్ఫు చెయ్యకండి... మరి నేను వెళ్లొస్తాను... ...”

నడి వీథి, ఇంకా చీకటి పడలేదు. అయినా సరే, లక్ష్మయ్య గారి కాళ్లకి నమస్కారం చెయ్యడానికి వంగాను.

అయితే ఆయన నన్ను నడుంకి మించి వంగ నివ్వలేదు.

. జా షా జ

సికింద్రాబాదు రైల్వే స్టేషన్‌లో దిగి, ఆశోక్‌నగర్‌లో ఉన్న శంకరం ఇంటికి వెళ్లాను.

“గండం గడిచినట్టే. నిన్న సాయంకాలం ఇంటెన్సివ్‌ కేర్‌ యూనిట్‌ నుంచి రూమ్‌కి మార్చారు. నువ్వు వచ్చే వంటే చాలా సంతోష పడతారు.” అన్నాడు శంకరం. వాచీ చూసుకున్నాడు. “ఎనిమిదిన్నర దాటితే సాయంకాలం వరకు లోపలి కెళ్లనివ్వరు. అందులోనూ ఇవాళ సెలవు కదా. సాయంకాలం పూట అయితే పేషెంట్లని చూడడానికి ఎవడు పడితే వాడే తయారయి పోతాడు. గేటు దగ్గిర క్యూ ఉంటుంది.” అన్నాడు.

“నేను ఇప్పుడే వెళ్లి ఆయన్ని ఓ సారి చూస్తాను. రాత్రి ఎనిమిదిన్నరకి నీ ఉత్తరం చదువుకున్నాను. అప్పట్నించీ ఎప్పుడెప్పుడా అనుకుంటూ ఇలా వచ్చేను. ఈ సూట్‌కేసు మాఇంటికి చేరే ఏర్పాటు చెయ్యి. నేను ఇంటికి నింపాదిగా వస్తాను. వీలయితే నువ్వు కూడా నిమ్స్‌కి రా” అన్నాను. ॥

“నువ్వెళ్లులే” అని లేచాడు శంకరం “ఇంకా గంటన్నరటైముంది. స్నానం చేసి కాఫీ పుచ్చుకుని బయల్టేరుదాం. ఆటోలో పోదాం. నిన్ను అక్కడ దించేసి నేను మీ ఇంటికి వెళ్తాను. మీ అల్లుడు వొచ్చుంటాడు కదా, అతనితో నాకు చిన్న పనుంది. నువ్వొచ్చే దాకా మీ ఇంట్లో కూర్చుంటాను!”

“అంతకంటేనా?” అని కాలకృత్యాల్లో పడ్డాను.

“రాక రాక హార్ట్‌ ఎటాక్‌ లక్ష్మయ్య గారికే వచ్చింది. చూడు! ఆయన సిగరెట్‌ కాదు గదా, కనీసం విస్కీ అయినా తాగడు! కొండల్రావు గారు, అ మ్దూద్‌ గారు, అచ్యుత రావు గారు, కొర్నీలియస్‌ గార్డాంటి సకల గుణాభిరాము లందరూ ఎంచక్కా ఉన్నారు. అన్నట్ట మీ రి'్రెషర్‌ కోర్స్‌ ఆఫీసర్‌ కొర్నీలియస్‌ గారే కదూ? - ఏం టంటాడు, గురుడు? - ఏదైనా పిక్నిక్‌ లాంటిది పెట్టి మిమ్మల్నందర్నీ అశర్నకమ్‌ యయ

292 లా ఫిరంగిపురం తీసికెళ్లేడా, లేదా?” అంటూ శంకరం తన ధోరణిలో మాట్లాడుతూ ఉంటే రాత్రంతా నన్ను హింస పెట్టిన నైట్‌మేర్స్‌, దుస్వష్నాలు- అన్నీ చెదిరిపోయి హాయిని పడింది ప్రాణం. ఆం న ననే

“సో - మిస్టర్‌ “సో” హాజ్‌ కమ్‌ టు సీ మి - ఎట్‌లాస్ట్‌”” అని లక్ష్మయ్య గారు నిండుగా నవ్వుతూ పలకరిస్తే గండం గడిచింది నాకే నన్నంత ఆనందం. |

“మిమ్మల్ని చూసి నెల రోజులై పోయింది. సార్‌... నిన్న రాత్రి అందింది, శంకరం రాసిన లెటరు. నర్సపూర్‌ ఎక్స్‌ప్రెస్‌ పట్టుకుని వచ్చేశాను. క్రైసిస్‌ టైమ్‌లో ఏదయినా హైల్ఫ్‌చెయ్యడా ఇక్కడ లేకపోయానే అని విచారంగా ఉన్నా మిమ్మల్ని ఇలా కులాసా మూడ్‌లో చూసినందు చాలా సంతోషంగా ఉంది.”

“మీకు ఉత్తరం రాసినట్టు శంకరం గారు చెప్పేరు, నిన్న. అయితే, మీరింత (శ్రమపడి రాకపోయినా పెద్ద తేడా ఉండేది కాదు”.

నా ఇరవై రెండేళ్ల సర్వీసులో కొన్ని డజన్ల మంది ఆఫీసర్ల కింద పనిచేశాను, సార్‌! మీరు న కెరియర్‌ మీద, నా మనస్సు మీద - వేసిన అపేక్షా ముద్ర లాంటిది ఇంకెవ్వరూ వెయ్యలేదు, సొర ఐ విష్‌ యు వుడ్‌ లివ్‌ ఎ పుల్‌ హండ్రెడ్‌ ఇయర్స్‌, సార్‌!”

“థాంక్యూ. బైది భై; ఏమిటి, మీరు ఎటెండవుతున్న ఆ రిఫ్రెషర్‌ కోర్సు?... .. నేను ఫైనాన్స్‌కి మారిపోయాక టచ్‌ పోయింది... ..”

“ఏముంది, సార్‌! మళ్లీ మరో ఆరు చట్టాల మీద డిటేల్డ్‌ ఎగ్జామ్‌ ఉంది. దీంట్లో గెటాన్‌ అయితే తప్పా ఎస్‌.ఓ. స్‌ లిస్ట్‌లోకి ఎక్కను.”

“ఐసీ. ఎవరు కండక్ట్‌ చేస్తున్నారు, క్లాసెస్‌?”

“కొార్నీలియస్‌ గారని - లాండ్‌ రిఫామ్స్‌ కమిషనరేట్‌లో-”

“ఎస్‌, ఎస్‌; నాకు తెలుసు!” విరిచి విరిచి నవ్వారు లక్ష్మయ్య గారు. “నేర్చుకోడానికి వోపిక లేని వాళ్ళు ఉపాధ్యాయ వృత్తిలో స్థిరపడతారని కాబోలు, సామెత... ఎలా ఉన్నాడు?”

“ఈ ఇరవై ఏడు రోజుల్లో ఆయన క్లాస్‌లో తప్ప వేరే ఎక్కడైనా మాట్లాడితే అది నిన్న రాత్రే: అదీ నా తోనే సార్‌! అందరూ షేగాది అనో పర్మిషన్నూ, లీవులూ పెట్టి ఇళ్లకి వెళ్లిపోయారు. నేను భోం చేస్తున్న మెన్‌లోనే ఆయన కూడా భోంచేస్తున్నారని - అదీ నిన్ననే తెలిసింది. నాతో బాగానే మౌట్టాడారు. సార్‌”

“మీ కాయన ఇంతకు ముందు తెలుసా?”

“తెలుసా అంటే తెలుసుగా నండి; కలిసి ఎక్కడా పని చెయ్యలేదండి సార్‌, ”

లక్ష్మయ్య గారు తలగడలు ఎత్తుగా పేర్చుకుని మరింత సౌఖ్యంగా కూర్చున్నారు. "సో, మీరు లీవ్‌ పెట్టే వచ్చారు కదా?”

“ఎన్‌, సార్స్‌ లీవ్‌ పొడిగిస్తే ట్రెయినింగ్‌ మొత్తం కాన్సిలయిపోతుందని రాసి నోట్‌ చేయించుకున్నారండి, సార్‌”

“దటీజ్‌ కొర్నీలియస్‌!” అని ఒక వేలుగాల్లో ఆడించారు లక్ష్మయ్యగారు. "ఆయన ఆ మాటమీద నిలబడతాడనడానికి ఎలాంటి సందేహం వుండేదు!... ... మీకు చిన్న వార్నింగ్‌ ఇస్తున్నాను. మీరు కులాసా కథలు - భ౭ాగో

త 29 సెలవు పొడిగించకుండా వెళ్లిపోండి. అవకాశం ఉంటే ఒక పూట ముందుగానే వెళ్లి రిపోర్టు అయిపోండి. లేకపోతే అతను మిమ్మల్ని చిక్కుల్లో పెట్టేస్తాడు!”

“అంత రూలు మనిషా, సార్‌?”

“... . అదో రకం!... అతనికి ఇబ్బంది లేని చోట రూలు పట్టుకుని వేళ్ళాడగలడు. అపకారం చెయ్యడానికి ఎప్పుడూ సర్వసిద్దంగా ఉండే స్వభావం... యు - నో? కేస్ట్‌ ఫీలింగ్‌ తీవ్రంగా ఉండే వాళ్లలో అతనొకడు. తన ఫోట్టేలో ఉన్న వాళ్లలో ఎవరెవరు ఏ యే కులం వాళ్లు అని తెలుసుకుని మరీ సాగిస్తాడు, పరిపాలన. ఏ పోస్ట్‌లో జాయినైనా సరే, మొట్టమొదటగా చేసేది ఆ ఎన్‌కయిరీయే.'

“ఆయన క్రిస్టియన్‌ కదండి, సార్‌?” అన్నాను; “మనలో లాగా కులభేదం పాటించవలసిన అవసరం ఆయన కెందుకు?” అని ఆడక్కండా.

ఉన్నట్టుండి లక్ష్మయ్య గారు పళ్లు పట పటా కొరికి భీకరంగా మారిపోయారు. “డర్టీ ఫెలో; వాడు క్రిస్టియనేమిటి! నిజమైన క్రిస్టియన్స్‌ సౌమ్యంగా దయగా ఉండడం ఎరుగుదును, నేను! లవ్‌ అండ్‌ గెట్‌ లన్డ్‌ - అని గౌరవం ఇచ్చి పుచ్చుకుంటారు. వాడా క్రిస్టియన్‌? వాడు క్రిస్టియన్‌ ఆయితే అది ఆ మతానికే అవమానం! ఇంట్లో ఏసుక్రీస్తు పటాలు వేళ్ళ్లాడ గట్టి, ఆదివారం చర్చిలో సెర్మన్స్‌ వినటం వరకే, అది ! రికార్స్‌లో ఆతను హరిజన్‌... మేం ఇద్దరం ఒకే బ్యాచ్‌లో రిక్రూట్‌ అయ్యాం. నేను సూడో ఎస్‌ సీ అని కాయితం పెట్టి; రెవెన్యూ డిపార్ట్‌మెంట్‌లో ఉన్న ఆ ఒక్క ఎస్‌ సీ రిజర్వేషన్‌ పోస్టూ నాకు ఇవ్వకూడదనీ తనకే ఇవ్వాలనీ పైరవీకి దిగాడు. మొత్తం ఈ ముప్పయి ఏళ్ల సర్వీసులో కనీసం అరవై మంది నాన్‌ ఎస్‌.సీ. లని పుణ్యం కట్టుకున్నాడు. వాళ్లందరూ ఉద్యోగాలు పోగొట్టుకొని అడుక్కుతినడం లేదు గాని, ప్రమోషన్ద్సు ఆగిపోయి, ఇంక్రిమెంట్స్‌ ఆగిపోయి, వీడి ఎదాన్ని పడి ఉసూరు మని ఏడుస్తూనే ఉన్నారు. తన వ్యసనాలని తీర్చిన వాళ్లనయినా వదిలి పెట్టాడా అంటే అదీ లేదు... తమ్ముడు తమ్ముడే, పేకాట పేకాటే!” అని ఆవేశంగా చెప్పేసి కళ్లు మూసుకుని తలగడాలకి చేరబడి పోయారు లక్ష్మయ్య గారు.

ఆయన గొంతు పెంచి మాట్టాడడం విన్నట్టుంది; మేడమ్‌ సావిత్రి కారిడార్‌లోంచి పరుగెత్తు కొచ్చారు. “సోమయాజులు గారూ!” అని నన్ను మెత్తగా మందలించారు. “బి.పి.” అని రెండక్షరాలు ఎడంచేతిలో కుడిచేతి వేలితో రాసి చూపించేరు.

నేను నమస్కారం చేశాను. “సారీ, మేడమ్‌! నేనేం ప్రావోక్‌ చెయ్యలేదు.” అన్నాను, ఆవి డొక్కరికే వినిపించేటట్టు.

సావిత్రి గారు బెడ్‌ దగ్గిరికి వెళ్లి లక్ష్మయ్య గారి చెవి మీదికి వంగి “సోమయాజులు వెళ్లా నంటున్నారు. రేపు రమ్మంటానేం-? అన్నారు. నాకు సంజ్ఞ చేసి, గదిలోంచి ఇవతలికి వచ్చారు.

“అబ్బాయి ఇంకా రాలేదని వారికి చిరాగ్గా ఉందండి... ... అలా అని చెప్పరండి... కాని, ఆ సంగతి గుర్తొచ్చే టయిమ్‌లో ఏం మాట్టాడినా ఇట్టాగేనండి... ...” అని కళ్ళు తుడుచుకున్నారు.

కన ల్‌ జ

శనివారం మధ్యాహ్నం లక్ష్మయ్య గారికి మళ్లీ తిరగబెట్టింది. విజిటింగ్‌.టైమ్‌ సాయంకాలం నాలుగు నుంచి ఆరున్నర దాకా ఉంది కదా అని వెళ్తే ఇంటెన్సివ్‌ కేర్‌ యూనిట్‌లో ఉన్నారని తెలిసింది. ఆ లోపలికి వెళ్లడానికి నన్ను అనుమతించ లేదు. కొంత సేపు ఆ అద్దాల తలుపు దగ్గిర నిలబడి ఉండగా సావిత్రి గారు నే నొచ్చిన సంగతి గమనించి ఇవతలికి వచ్చేరు. అశీర్నఃక్‌ యయా

29 లాలా “అబ్బాయి రాలేదు.” అన్నారు. “మా అల్లుడు గార్ని నాగపూర్‌ పంపించి రెండు రోజులైంది మేడమ్‌! ప్రతాప్‌ని ఎలాగైనా పట్టుకుని వెంటనే ఇక్కడికి తీసుకొచ్చేమని చెప్పేను. మా అమ్మాయి ఇక్కడే ఉంది!” అన్నాను. “ఆశ లేదు” అన్నారావిడ. “మీరు రేపు ఉదయం... వస్తారుగా...” ఆవిడకి ఏడు పొచ్చేసింది. “మేడమ్‌, మేడమ్‌... ... కంట్రోల్‌ చేస్కోండి, మేడమ్‌, అంతా సవ్యంగా జరిగిపోతుంది...” అంటున్నాను. పక్కనించి ఒక డాక్టరుగారు లోపలికి వెళ్తూ అక్కడ ఆగి; “నో సీన్స్‌; ప్లీజ్‌” అన్నారు. ఆవిణ్ణి లోపలికి వెళ్లిపోమని సూచిస్తూ ఆ బౌటర్‌ డోర్‌ తెరిచి పట్టుకున్నాడు. జి బి ల్‌ ఆదివారం ఉదయం ఏడు గంటలకి నేను నిమ్స్‌కి బయలుదేరుతూ, అటు వెళ్లే బస్సు బయలుదేరడానికి ఇంకో అయిదు నిముషాలు _బైముందని తెలిసి, బస్సు దిగి, పక్కనే ఉన్న బంక్‌లోకి వెళ్లి లక్ష్మయ్య గారింటికి ఫోన్‌ చేసేను. పనమ్మాయి పలికింది. “నేను, సోమయాజుల్ని, యాదమ్మా! ప్రతాప్‌ వచ్చేడా?” “రాలే, సార్‌, నువ్‌ జల్దీ ఈడకెల్లిరా, సార్‌!” అంది. “ఒస్తాలే. ముందు ఆస్పటల్‌ కెళ్లాలిగా.” “ఆస్పటల్‌ కెందుకు, సార్‌. గీడకె రా. నీకు దెల్వద; సార్‌ రాత్రి సనిపోయిండుగ! మేడమ్‌ బేహోషయితంది. ఎవురికి ఫోన్స్‌ జెయ్యాల. అంతా నీకర్క గంద-” జ షా జ సోమవారం ఉదయం పది గంటలకి; శంకరం నా సూట్‌ కేసు పుచ్చుకుని అంబర్‌పేట శ్మశాన వాటికకి వచ్చేడు. అప్పటికి లక్ష్మయ్యగారి “భౌతిక కాయం” ఇంకా సగంపైగా మిగిలుంది. “సోములూ! చెయ్యవలిసిందంతా చేసేవు కదా! కొడుకు రాకపోయినా నువ్వే కొడుకు వన్నట్టగా చితి అంటించావు... యు - రియల్లీ - గ్రేట్‌. ... కాని, నీ సంగతి కూడా నువ్వు చూసుకోవాలి... ప్లీజ్‌... వెంటనే బయళ్లేరు... టాక్సీ తెచ్చాను... ఎలా లే దన్నా ఆరుగంటల ప్రయాణం... పద్దు: ఎవరికీ చెప్పక్కళ్లేదు: చెప్పకూడదు కూడాను... వెళ్లిపో... ఇప్పటికే ఆ కొర్నీలియస్‌ గాడు నీమీద ఆబ్బెంట్‌ రిపోర్ట్‌ తయారు చేసేసుంటాడేమో....... .. నేను ఫోన్‌లో కాంటాక్ష్‌ చేసి నువ్వొచ్చేస్తున్నావని చెప్తాను... అసలు నువ్వొక పనిచెయ్యి... గుంటూరు చేరుతూనే సరాసరి కలెక్టర్‌ గౌర్ని కలుసుకో, సంగతంతా ఆయనికి అహ్మద్‌ గారితో చెప్పించి ఉంచుతాను...ప్లీజ్‌ ... వెనక్కి చూడకు... కావాలంటే నేనిక్కడ ఒక గంట ఉండగలన్తే... టాక్సీకి మూడు వందల యాభై ఇవ్వాలి... ఇది నీ దగ్గిరుంచు...” ౯ ఆం ఆర్టిం ఆస్థి కలెక్టర్‌ ప్రీతమ్‌సింగ్‌ గారు నా తప్పిదాన్ని కప్పి పుచ్చమని కొర్నీలియస్‌ గారికి చెప్పినప్పుడు ఎలా చెప్పేరో గాని నాతోమాత్రం - “ఒక పద్దతిలో” మౌట్లాడారు. “కొంచెం ముందూ వెనకా చూసుకోవాలి, మిస్టర్‌! మీరు తప్పు చెయ్యడం; మా చేత తప్పు చేయించడం - ఇదంతా ఆఫ్‌ కోర్స్‌- పూర్తిగా సమర్థించ దగిందే గాని - ఓకే- వెళ్లు!” కులాసా కథలు - భరాగో

తతత 205 కొర్నీలియస్‌ గారు నారాకను “సాయంకాలం” అని కాక “ఉదయం” అని రికార్డ్‌ చెయ్యడానికి చాలా చిరాకు పడీ కూడా; అభినందిస్తూనే (సంతోషిస్తూ కూడా) ఒప్పుకున్నారు.

“మీరు శనివారం ఉదయంనుంచీ కనపతళ్లేదని అమ్మ చాలా బాధపడింది. ఆదివారం ఉదయం మీరు శ్మశాన వాటికకి వెళ్లేరంటే నొచ్చుకుంది. అక్కడ మీరు చేసిన పని ఏమిటో తెలిసేక పూర్తిగా అప్‌సెట్‌ అయింది. ఏమైనా సరే మేం ఎవరూ కూడా మీకు చెప్పతగిన వాళ్లం కాదు.” అంటూ మా అబ్బాయి రాసిన ఉత్తరం మా టైయినింగ్‌ చివరి రోజున చేరింది.

ప్రతాపరెడ్డి కులం మార్పు, అతని థీసిస్‌ ఆమోదం పొందినట్టు ఆర్హరు - ఒక్క రోజునే. అతను (ప్రభుత్వ సర్వీసులో ఏదైనా మంచి పోస్తులో సరాసరి నియామకం పొందడానికి రెండు

ర్‌ ళల విధాలుగా (కాదు, మూడు విధాలుగా) అర్హుడయ్యాడు.

నేను చేసింది అపభ్రంశపు పని అని మా కుటుంబ సభ్యులూ బంధువులూ నమ్మిన్నానన్ను

స్‌ శై ఆదరాభిమానాలతో చూస్తూనే ఉన్నారు.

లక్ష్మయ్య గారికి ఇష్టం లేకపోయినా ఈ వ్యవస్థ ఇలా కొనసాగుతూనే ఉంది. “చాతుర్వర్ష్యం మయా సృష్టం” అని భగవానువాచ. చతుళ్ళతకులం రాజకీయ సృష్టి అవుతుందని అప్పట్లో ఆయన కూడా ఊహించలేకపోయాడు.

” కేల ళా (ఆందవఖ వీక్షు 27-20-9) (త(౭ మ? 11/02 [౧6 0957 ౦౦గ౦/౧6౧ట ౧౦౫ ఎ నే రన. న చు న? త న సు స. న స న న లో న న పం న ల న. న న న స న | న న్‌ (౬ పప నం న. మం సదికనరకథిక్‌. నస సం న సళ. ౧146 ఫా ధట సిఏ “ల ల ౯|| జై. 049141 01 ౧౦౫9౦౯౧) ల 111 59% స న రసం సరం మ వ గనక న న న వ న వ. క. న న న టా. న య ప య. న.

చివరిమాటలు

ఇది నేను వేసే ఆఖరి పుస్తకం. అంటే, ఇంక నాదగ్గిర పుస్తకంగా వెయ్యడానికి మేటర్‌ ఏదీలేదు. లేదా అంటే అసలు లేదని కాదు. కొన్ని కథలూ కొన్ని ఫీచర్‌ ఆర్టికల్పూ కొన్ని వ్యాసాలూ అలాంటి సరుకు ఉంది. కాని అవన్నీ తత్కాలోచితాలు. సంకు పాపారావుని గురించి “ఆంధ్రప్రభ” డెయిలీకి రాసినది, పూసపాటి కృష్ణంరాజు గురించి విశాలాంధ్ర పబ్లిషింగ్‌ హౌసు వారి పుస్తకం కోసం మధురాంతకం రాజారాంగారూ సింగమనేని నారాయణ గారూ కోరగా రాసినది, త్రిపుర గారి షష్టి పూర్తినాడు “ఆంధ్రభూమి” డెయిలీలో ప్రచురించింది, ఇలాటివి కొన్ని ఐటమ్స్‌ మళ్లీ మళ్లీ చదివినా నాకే కాక ఇతరులకి కూడా హాయనిపించేవి కొన్ని ఉన్నాయి. కాని, ఒక్కొక్కప్పుడు చెడుతోబాటు మంచిని కూడా మరిచిపోడం మనకి అలవాటూ తప్పనిసరీనూ.

“ఇట్టు, మీ విధేయుడు” అనే పేర నేను 1990లో వేసిన నా (కేంద్రసాహిత్య అకాడమీ అవార్డు) బృహత్‌ కథాసంపుటం రెండేళ్ల నాటికే జొటాఫ్‌ స్టాక్‌. సెకండ్‌ ఎడిషన్‌ వేస్తే కొనుక్కుని దాచుకోడానికి చాలామంది చూస్తున్నారని నాకు తెలిసింది. ఆఫ్‌సెట్‌ ప్రాసెస్‌లో థర్జీన్‌ పాయింట్‌లో (ఈ పుస్తకం లా) వేసినా 400 పేజీలు దాటుతుంది. అంటే 45 వేల రూపాయలు పెట్టాలి. వోపిక లేదు.

ఈ పుస్తకానికి “కులాసా కథలు” అని పేరు పెట్టేను. 1995లో “సరదా కథలు” అని ఓ పుస్తకం వేస్తే అది బాగా “పోయింది”. ఇతను నిజానికి సీరియస్‌ రైటరే సుమండీ అని కొందరు నన్ను గురించి బాధపడినా, నాకు హాస్యరచయిత అని పేరొచ్చీసింది. అంచేత “సరదా కథలు” తరవాత “కులాసా కథలు.” నిజానికి ఇందులో చేర్చినవన్నీ కథలూ కావు; (ఒకవేళ కథలే అని నామీద మరీ ఎక్కువ అభిమానం ఉన్న వాళ్లు పట్టుపట్టినా అవి) “కులాసా” కథలూ కావు. వ్యవస్థ మీద కోపం చిరాకూ అసహ్యం కలిగించేవికొన్ని, గుండెని క్షణకాలం మాత్రమైనా కలుక్కు మనిపించేవి కొన్ని; కథలు (రావిశాస్త్రిగారు చెప్పినట్టు) ఇందులో ఉన్నాయని నేను అనుకుంటున్నాను. అయితే వీట్లో ఎక్కువ భాగం కులాసా “గా చెప్పిన” కథలు - అని సరిపెట్టుకోవచ్చు.

1994 సెప్టెంబరు 25 తెల్గ్లారగట్ల సుమారు 3-45 కి (“సారంగ” రాగం-

296

లా 207 అనే కథ రాస్తూవుండగా) నాకు “వాల్ట్‌ ఎటాక్‌” లాంటి ఇబ్బంది వచ్చింది. ఆరోజునుంచి నేను రాయడం” మానేసినట్టే లెక్ట. ఉత్తరాలూ చీటీలూ అప్పుడప్పుడు (చాకలి మరియు డబ్బు) పద్దులూ స్వయంగానే రాస్తున్నా; కథలు, వ్యాసాలు, సావనీర్ల సంపాదకీయాలు, “ముందుమాట"”లు ఇలాంటివి ఏవి రాయవలసొచ్చినా డిక్టేటర్‌ గానే వ్యవహరించేను. 1985లో సగానికిపైగా రాసి వాదిలేసిన, 'వార్నింగ్‌ కథ, 1988లో సారాంశం రాసిపెట్టుకున్న “పూజారి” కథ, 24-9-94 రాత్రి ఆపేసిన (“సారంగ” రాగం) కథ, పూసపాటి కృష్ణంరాజు గురించీ సంకు పాపారావు గురించీ రాసిన వ్యాసాలు; “రావిశా(స్తి సరదాలు” అనే ప్రసంగ వ్యాసం: ఇలాటివన్నీ శ్రీమతి కొఠీ జయప్రద, చిరంజీవి రాంభట్ల ప్రసన్న, చిరంజీవి ఇరగవరపు రమాదేవి మొదలైన వారు రాసి పెట్టేరు. అయితేను; అక్షరాల తేడాలు, ఒత్తుల గొడవలు ఇలాంటి వాట్లో రాజీపడలేక వాటి ఫేర్‌ కాపీలు నేనే రాసుకున్నాను. అయినా సరే; వాళ్లందరికీ థేంక్స్‌ చెప్పవలసిందే.

థేంక్సు చెప్పడం దాకావస్తే ఈ పుస్తకం ఇలా రావడానికి సహాయపడిన సి.బి.యస్‌. వెంకట రమణగారిని, స్మైల్‌ గారిని, నా మేనల్టుడు శ్రీపాద సత్యనారా యణని, మరో మేనల్టుడు బులుసు కనకాద్రి సోమయాజులుని, జ్యేష్ట లిటరరీ ట్రస్టు ఆర్గనైజింగ్‌ ట్రఫ్టీ పెమ్మరాజు వెంకట రత్నం గారిని, గాదె గోపాల కృష్ణగారిని, "పేరు చెప్పడానికి ఇష్టపడని మరికొందరిని, లాస్ట్‌ బట్‌నాట్‌ లీస్ట్‌ తెలుగు యూనివర్సిటీ అధికార్లని - మరిచి పోడానికి వీల్లేదు. ఈ పుస్తకానికి ఫ్రంట్‌ కవర్‌ డిజైన్‌ చేసిన ఎమ్‌. చంద్ర శేఖర రావు గారికి, “డి.టి.పి.” చేసిన వి. సతీష్‌ అండ్‌ కొలీగ్స్‌కీ, ఆతిథ్యం దగ్గిర్నుంచి ఆర్గనైజేషన్‌దాకా మీద వేసుకుని నన్ను సుఖపెట్టిన పూషాపద్మదంపతులకీ “నోటితో చెప్పడం”తో సరిపెట్టుకోలేక “చేత్తో కూడా” కృతజ్ఞతలు చెప్పుకుంటున్నాను.

భభ. ట్ర

శ. నీలి పిఓ స ్‌డ్లె వ్లవేక్షి డి చెత్త బ గ్‌ [వ్‌ గల డ్లి న్‌ న సఖ క్‌రళ్లణా ప్తి చై న్యా క్ష ళు క్‌ు గె”

" క: 24205 | ౧౧౬ 011౬౬౬౧5 గఉ558౦౦014[1011 ౪12120462౧) & 5[%266412గ౫ 9015₹€1015 స 6-7-33, 0౧10౧౭ ౪86601. ౪121401468౬4|| - 535 001 (|. ళ్‌ 1న 7౧6 ./0౧066/ 45500/2007 07 5 గర | “౧7 [27656 6/5[4౧(5 , నే ష్ట్ర శ. ఇగ " ః (తా జీ + లం యయ ల శ | ఎట్టిని ల్లో య్‌. | య టం. ౧/౭౯/౦౮౪౧. ల లం |. య | ర... .. ॥ టన ॥ ఖ్శ మం / ॥ న. నం. " న . లం లింకు. . సా కు , స. న సం ఇ సట తం వు భట టం సై ల్‌ ॥ వ " నే .. యయా... .. ఖై