Telugu Kshethrayya Padamuluo_0 - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

క్ష (తయ్యప దములు వుంచాళ జగన్నా ధరావు ఆంధ (పదేళ్‌ నంగిత నాటక అకొడమీ (ప్రచురణ

అతకొడజీ (వచురోజి నం, లీ నవంబర్‌, 190'8 (పతులు = 1000 య పం (అ ఊఉ లె 5ఉసం28024 సన గగురుగీ ఉక ఉలికి!!! లో సో ల (ప్రతులకు : ఆం(ధధ(పదేక్‌ సంగీత నాటక అకాడమీ. కళాఖథవన్‌, మహైదరావాద్‌ 500004. ఫ101664 21 12025811 11058, క0817౯2620986; స్య డ6ం?4084-500004

తొలి పలుకు

నృత్య, సంగీత, నాటకోత్సవాలను నిర్వహించటం, జయా కళలలో శితణాలయాలకు

సాంస క్ర్యాతికసంస్థలకు, నిస్సహాయ స్థితిలో గల వృద్ధ కళాకారులకు ఆర్థిక సహాయం చేయటం, మరుగున పడిపోతున్న మన సంప్రదాయ, జానపద కళారూపాల పునర్వికాసానికి కృషిచేయటం మున్నగు కార్య[కమాలతోపాటు ఆయా రంగాలలో పరిశోధన చేయించి, (గంథాలు (వచురించే కార్య[కమాన్ని కూడా అంధధ్యపదేళ్‌ సంగిత నాటక అకాడమీ చేపట్టింది. ఈ పథకం [కింద సంస్కృతంలోని [|పామాణిక సంగిత, నృత్య శాన్త్రగంధాలను అనువదింవ జేసి (వచురిన్తున్నాము. ఇంతవరకు “సంగీత రత్నాకరం * మొదటి భాగము, * నృత్త రత్నావళి”, “భావ పకాళశనము' (పచురించాము. (పాచీన సంస్కృత (గ్రంథాల అనువాదాలు చేవట్టట మేకాక 'ఇెలుగునాట సంగీత, నృత్య, నాటక కళా వికాసాలను తెలియపరిచే స్వతం్యత (గంథాలను (వచురించాలని కూడా అకాడమీ సంకల్పించింది. మొదట నాటక కళాభఖివృద్దికి దోహదకారులై_ న తెలుగు నాటకక_ర్షృలను గురించి, నాటక కర్తలుగా చిలకమర్తి, తిరుపతి వెంకటకవులు, ధరశ్చవరం, కోలాచలం గురించిన (గ్రంథాలను వెలువరించాము. (ప్రసిద్ధులైన ఇతర నాటక కర్తలను గురించి, సంగిత నృత్య కళా కోవిదుల గురించి కూడా [గంథాలు ప్రచురించ తలపెట్టాము. ఇంలేకాక ప్రస్తుతం ప్రతులు లభించని “సంగీత సంవదాయ 'పదర్శిని' వంటి అమూల్య (గంఛాలను పునర్ము దించడానికి పూనుకొని, తొలిసంపుటమును 'పచురించాము. మిగిలిన మూడు సంపుటాలు, |పథమాళ్యాస పుస్తకము త్వరలో వెలువరించ గలమని ఆశిస్తున్నాము.

సుప్రసిద్ద వాళ్లేయకారుల. రచనలను వరుసగా (ప్రచురించాలన్న పథకం. [కింద (పథమం శయ్య పదములు వెలువరిస్తున్నాము. ఈ [గంథ (ప్రచురణకు 'స్మేశతయ్య పదములను స్వరసహిత ముగ కూర్చి మాకు అందజేసిన (శీ మంచాళజగన్నాధరావుగారికి ధన్యవాదములు ఆలియ పరుస్తున్నాము, "3. ఆన్‌. పరమహంన స్పెషల్‌ ఆఫీసర్‌, ఆంధ్రపదేశ్‌ సంగిత నాటక అళెడమీ

అద నవ! (ప్రశస్తి

(పావన కాలమునుండి అసంఖ్యాకములై న "గేయ రూపములు (వచారంళలి” వున్నాయి. పురందరదొానులవారు వ్రగవడ్తి పెట్టిన దాసకూట రచనలలో పల్లవి, అనుపల్లివి, చరణం అనే మూడు నిర్దున్షమయిన భాగాలు వుంటాయి. తరువాత వచ్చిన కీర్తనలకు, వదములకు స్వరూప స్వభావములలో యీ దాసకూట రచనళఠే మార్గదర్శకాలు అనడంలో సంటేహాంలేదు. పద రచనకు

_పప్రథమముగా తే(తజ్ఞులే పూనుకొన్నారని చెన్నవచ్చు. కేషశజ్ఞులు జీవించిన కాలము, ఆనాటి సామాజిక పరిస్థితులు మనకు అెలిసినప్పటికీ, వారిజన్మస్థలము, తల్లి దం్మడ్రులు, విద్యాభ్యాసము మొదలగు విషయాలను గురించి మనకు ఆదమిశ్థ మని ఇఆలియదనే చెప్పాలి. ఒక మవోభకు నిగా 17 వ శళతొ బ్దంలో దక్కూను ('పాంతంలోని అనేక పుణ్య చ. [తాలను దర్శించారు జే తజ్ఞులు. ఆంధ దేళంలా* మువ్వ అనే (గామంలో పుట్టి తంజా వూరు, మధుర మొదలై న దడిణ (పాంతాలకు తరలి వెళ్ళివుంటారని చారితక విషయాలనుబట్టి నిరయించబడింది. వారిని సన్మానించడ- నికి మవోారాజులు ఒకరితో& కగు పోటీపడ్డారు. వారు

౮0 ం నాలుగు వేలకువెగౌ వదాలు[వాళారు, అయితే వాటిల్‌' పదవవంతు మ్మాతమే మనకుదక్కాయి, అలౌకిక శృంగార రసాన్ని కాల్పనిక భావవ్య క్రీకరణగా మాత మేకాక, వివిధభావ సొందర్యములను, గుణస్వభానములను చళ్మగా (పదర్శిన్తూ మానవరూపంలోవున్న వ్యక్తు అమధ్య కఠథిగిన అనుభూతులుగా నునిశితనులై న పదరచన కావించారు మేత్రజ్ఞులు. రనజ్ఞాన వ్యా పరిధిలో శృంగారరసము (ప్రధాన కథావస్తువు. 'జేతజ్జుని వదములలో నాయకనాయకీ భావము లను, వివిధ భావ అవస్థలను, రసములను చక్కగా వ్య_కృ పరచు రచనలే అత్యధిశముగానున్నవి. అనన్యసామాన్యములై_ న రసములను, సన్ని వేశములను, భావములను బొచిత్య విమర్శతో (వద ర్థించుటలో కే తజ్ఞులు సిద్ధవాస్తులు. అవస్థాన థిదములను చక్కగా వర్షించి, తమ రచనలలో

| వధానములె న వీర న దజేశారు. భకి, శృంగార | పధా ర్న మేతజ్ఞులు శమ బహుముఖ (ప్రభను మకు మూడ లాలి అభినయ: లత్యుములుగా వల రణం ఆ 9 పదములలో పల్టవి, అనుపల్లవి, చ వదర్శించుటకు వ స గిమలను నిదానముగా |వ అలరారుతున్నాయి. అంగన్యాస, కరన్యాస, ముఖభావ భం క దులేత రశకులు పదముల అనువుగా యీ పదములను విలంబకాలములో గానము చేయుదురు. అం సుతుంటీ లోని వివిధ భావములను చక్కగా ఆకళింపు చేసుకొని ఆఅనందించుటకు అవకాళము కలు మ? (పతివదము యొక్క అర్థమును చక్కగా అవగాహన చేసుకున్నప్పుడే కదా ఆనందిం | ఈ పదముల పద్దతి, యిందలి శాస్త్ర విషయములు సాంపదాయ సిద్ధమ. లై నవి. ఈ పదముల లీ అపూర్వశాగ భావసంచారములను, సాహిత్య భావములను క్లిష్టమైన లయను, కర్ణ పరంపరంగా ఆళలించుకొని పొ డవలసిన జే గాని, తోచిన విధముగా కంఠ _న్తముచేసి పడకూడదు. మా గురువులు, ార్వనీయులు మైసూరు వా _స్తవ్యులు కీ, శ్చ బిడారంకృష్టప్పగారు పదములు పాడుటలో వన్నె కెక్కిరి. నా మననులో యిప్పటికీ ఆ మధురాన్సభూతులీ మెదలు శూవుంటాయి. పదములు వీలంబ కాలమున పాడుతూ" ఒక్కొక్క మాట ఉచ్చరించుటలో నియమ బద్ధీముగా "రావలసిన చోటకాక, తణికం ముందుగాని వెనుక గాని కాం దురితళాలంలో ఉచ్చరిన్తూంజేవార్రు. యీ పద్ధతి ఇప్పుడు వినవచ్చుట లేదు. తౌళనమ్స బంక కుద్దముగా 'శెలిసిన రసజ్టలక్రు ఆ ఆనండానుభఖూత్రి అనీర్వచనీంయ్వ్వు. పదములు పచ్చి శృంగార పూరితములు మౌతమ్సు క్యా, విమర్శనా జ్ఞానము గల విద్యావంతులకు ధూ పదముల ఆధ్యాత్మికము భక్తి పూశిశము లయిన రచనలు శ కి తత్వాన్ని (పచారం చెయ్యడానికి శవాన్సి చక్కనిమార్షంగా వినియోగించారు. దమ ళ్‌ సంగీశాఖిమ సి వరములను సక్కని |పాచిన సాంప్రదాయ పద్ధతిని స్వరతాళ వరుసలతో గొప్ప సగ అందించి ఉభయగాయ్సన్ల విద్వాంసులు (శ్రీ మంచాళజగన్నా ధరావు గారు మాని సేవచేసి తక జీవిత ధ్యేయాన్ని సాధించగళిగార్చు. ఘుటా, ఖచ, మంగళ శె ఇక్తి, రువ, నె ంధవ్సీ సింధూథత్తిలక్ర మొదలగు పూర ౬ పదమల్పు " అపూర్వ రౌాగాల్రభ్రాశే వార మనకు అందించిన లుయు కములె న రాగ లక్షణములను వివ అధ విమర్శనాళ క, అనిన స్తీ వరించిన పద్ధతి వ్యా అపాగజానము, సునిశిత దష క అ షటికన్న వ్పిన్న అయిన శారి నిషా డక ల “దప, “సగము గి మరియు ప్రౌర్ళ్న ఎత. మనకు వన క్తమవుతాయి, శ్రీ, సురటి శమన ట్ట గము సా ష్ట్ర రాగమంద్ర సంచార్వ్స, కాపి హిందోళ, కీ ౯ 0 ఎలి అగ గీ మంచాట వారి శిస్వ్యార్హచ్వ్య్వై యీ ౨ డాయము నికి వాదాంశములు! సుబోధకములు. ఈ చారి కాత్మక సందర్భమున (ప్రళంసినూ కొరకూ ల వారు శారవింతురు గాక, య్త్తు టలు అవకాశాన్ని క్ర అపూర్వ మ్వైన్సర్షగ్గా శావిస్తున్నాన్సు ాయడానికి సాకు దొరికిన టూ ఆర్‌, ఆర్‌, కేళశవమూ రి యై కోర్ళాట్టక్ర గౌనక్రళా ౮ న న్చ్స్‌

సాహిత్య (ప్రశస్తి ట్ర వాబ్బయమందై నను పద్యములకంశు పదములో గేయములో ముందవతరించునని. విమర్శకుల తలంపు. అంధమున(గూడ నన్నయకు ముందును దరువాతను గొన్ని గేయములు రచింవం బడియుండును. కాని యవియేవియు నివ్పుడు లభించుటలేదు. మనకిప్పుడు లభించుచున్న గేయ ములలో తాళ్ళపాక అన్నమాచార్యులు రచించినవే (పాచీనములును (ప్రసిద్ధములును, దమిణాంధ యుగమునకు స్వర్ణ యుగమని చెప్పందగినట్టిది. 'వేలళొలంది పదములును కి _ర్తనలును రచించి యొకవంక "గేయ వాజ్బయమునకును వేతొకవంక సంగితకళకును అపారౌరవ (పతిన్టలు కలి గించిన త్యేతయ్యయు త్యాగయ్యయు నీ యుగమున నవతరించినవాశే త్యాగయ్య కృతులు కేవల (శవ్యములైై నట్టీవి; 'శేతయ్యవదములు (శవ్యములే కాక అభినయాను కూలములగుటచే దృళ్యళా "గారవమును గూడ పొందినట్టివి. సంగీతము, సాహిత్యము, అభినయము అను కళలు మూండింటికిని కూడలి యగుటచే (తివేణీంంగమ మని చెన్నందగిన చాతని రసవత్చద సముచాయము, అం (ధము నందలి గేయముఠను కృతులు, కీ _ర్తనలు, తత్త్వములు, వదములు, జావ శీల, పాటలు అని యాయజువిధములుగా విభజింపవచ్చును. ఇందు పదము, జావళీ అను “రండును అభినయాను కూలములును శృంగార రస (పథధానములు నై న గేయములే కాని జావళీయందు ళృంగారమ ను పదమునందు 'పొఢతయు (పాధాన్యము వహించును. పదములు రాగ తాళ విలలబముతో కూడియుండును. రాగవిళంబము వలన గాయక డు వానిని పాడునప్ప డా రాగము నకు సంబ+ధించిన సూభ్మాతి సూవ్మ వివరములను గూడ 'వదర్శి-చుట కవకాశముండును. అక కాళ విలంబము వలన నభినయించు పాత తన యంగ భంగిమల ద్వారా భావ విశేనవమ్సలక్ప వివర ముగా (పదర్శించుటకు వీ లేర్పడును, 'శ్యేతయ్య పదములళో నుత్తము సదముల క.0డవలసిన

ఫే లవణము అన్నియు పుంక్షీకృతములై యుండును, ఆతనిశేత పదము పరిణతిపళాకాన్ట నందినది. అతండు “వేడుకతో నడచుకొన్న విటరాయండు” అను పదమున నాలుగువేల 'యొకవంద పద ములు రచించినట్లు శెల్పియున్నాండు. అవిగాక యతండు రచించిన పదములు మటికొన్ని యుండవచ్చును. వానిలో సుమారు నాలుగువందలు మాత మే యిప్పుడు అభించుచున్నని. క్షేత్రయ్య వట్టి పదకర్త మూశమే కాదు. అలంకార శా్త్రముతో గాఢమైన పరి చయము సంపాదించి యందు నూత్న మార్గములు శొక గ్రాజాలిన సామర్థ్యము గలవాడు. (క్రీ ఈ. 15 వ శళాబ్దిలో వాసు దత్తుడను పండితుండు సంస్కృతమున రసతరంగిణి' అలంకారమంజిరి యను లక్షణ (గంథములను రచించి, యందు పూర్యాలంకారికులు చూవని నాయికానాయక భేదములు కొన్ని (పదర్శించి, (| కృష్ణ వర లుగా నొసంగెనని ఇక స ప ట్రనశ్మేకములై న ల్లోకములను వానికి లడ్యము ఎరిరు. కే శయ్య లకణ విషయమున భానుదళ్తాదుల మారమునే యనుసరించి ను అవ న గోభి హావణమున గొంత విశేషమ్స 'పరర్శించెను, అతని ౭క్ష ములు స్వానుభవము నం ను కము నుండియు (గహింపంబడిన వగుటచే సవ్హ్వా తరములుకీ నుందరతర ములునైై లును, రసమరిజరి య య సన్‌ నుండిన య్య యౌం[ధకవి భానుదళుని రసమంజరిని కృంగార జరి యను ఇ్చేగ నాం ధీకరించ్సి శయ్య పదముంళే మ యుంజెకు. దీనిని బట్టి భానుదశుని వైశ లఅత్యముల్పుగా నొసంగి కెక్కువ యుచితమ్సుల్పన్సు మనోపాగ్రన్సు సీ పదములే యందలి లక్షణములు. నిరూపించు లునె శాత్రు పౌండిత్యమ, నకు నిదర్శనము శా యుంెన్సన్సి భావింపవచ్చును. ఇది 'శ్మతయ్య “ఈం తకాక్ష యతని క్ష కామసూ* తముల్ప మున్నగ్స 'గంథములతోం్తూర న పద్‌మ్సలభ్రాఃి నచ్చటచ్చట రొకో గ్రాకము పదములల్ర* గా తనిక్రి/గల పరిచయ వ్య కమగు చున్నది+ ప్ప సగ్ష్యి లాం కేశ ఏ కళా ప్రా గ 'శయ్యయే, అత,డ్ష్స కొన్ని శాగ టఉవమున్సు (వవేళశష్ట్వ్వా 8ళో న, గేనరుండు సమ గస్వరూప్తవ్పన్స అందలి వ ముల చకలమునంబే రని గ్‌ వా శ గముల సా న్యా రిప్పి శేం గీకరించినను ఆ రా మర్థ్యమున్సు 'పోటించెను, 4 ్ట వ్రైవిర్యమృన్స పద్చు. _కరిం పరిణత ము పచ్చి , రౌగమ్సృన్వక్సృ రసస్సిగ్షిన్సి లనీ యంద చందమ్మ్యృన్స నీ (రణ మళతిస్తుదరము, మనో వారము , ములో ల్చ్య్య. విచి, రాగమ్చృక్ష్వ్యైక్హ _ సెర్టీన వొర్పువేర్చ... ఇటి లాగరచనచేసి, . మునక్రుగ్య ట్య శ సి సంపూర్త ల్ల కం సంగీత కును సంగ్యి ఇత్‌ స్థాన ఇ స్వరూ రూపించి, సం ॥ జా ॥ ల పద గి లఅకు(గల 'పయోగ్శ్వా ళల వ్‌భిస్ట్య ప్త సౌహిళా 0శ “పోమర్య్య్య వా యవమ్స్య్య గూడ్ర చ్మేశయ్య పదము తర వ్‌ ంద్రె వేసి శేయి, కాల ప్రభావలా

ఖై

ననుసరించి యతండును తన పదము లన్నింట శృంగార రనమునే ఎక్కువ అభినివేళముతో పోషిం చను. శృంగారము యో* సంయోగమ:లకు నంబంధించి మూండు రకములుగా నుండును. ఈ మూడును రక్తివిషయమున నుత్తరోత్తర విశిషమ. ల్లై యొప్పారును. 'శేతయ్య తన పదము లందు వియోగ శృంగారమునే అధికముగా వర్ణించెను అతండు సంయోగ శృంగారమును వర్థిం చుచు రతి కీడాకుచ గవాణాదులను ఆలింగవ చుంబనాదులను వివరించిన పట్టును 'వెక్కుగలవు. అట్టి ఎడ నాతండు నభ్యతా మర్యాద నతి[కమించినాంజేమో యనిపించును. కాని నమకాలిక కావ్యములందలి శృంగార వర్ణ నోద్వేగము పరిశీలించినచో నందు వైఐ రీత్య మేమియుంగానిపింపదు “మగువ తన శేళికా మందిరము వెడలెన్‌” అకు పదము రత్యనంతర నాయికా స్వరూపమును ప్రత్యతము చేయుచున్నది. “ఒక్క గడియకే ఈలాై తే ఇదేటి ఘనమే* అను పదమున శృంగార సాత్విక భావములు చక్కగా వర్జ్మింపంబడినవి. ఇట్టి పదములలో 'శేతయ్య వర్మ్యన వై సారద్యము గూడ తేట 'తెల్లమగుచుండును.

క్షేత్రయ్య పదములందలి వస్తువిన్యాసము నాలుగైదు విధములుగా. గానిపించును. అందుకొన్నిట నాయికా వాక్యములు, కొన్నిట దూతి వాక్యములు, కొన్నిట నాయక వాక్య ములు, కొన్నిట నాయికా నాయక సంభామణములు వర్షితముల్లై యున్నవి. వీనిలో విరవరో త్కంఠ మొన నాయిక విరహము నైపలేక ఇెలిక శెతో తన గోడువెల్లడించుకొను ఘట్టములున్ను నాయకుండన్యాన క్ర చిత్తుడై యుండుట యొజింగి నాయిక యాతని నుపాలంభించు ఘట్టము లును అధికము. విరహోత్కంఠ, వాసక వజ్జిక, ఖండిత మున్నగు నాయికలందరు నీ పదములంద చ్చృటచ్చట చిత్రింపంిడి యున్నారు. అన్తే స్వీయ, పరకీయ, సామాన్య అను ేదముఅకును, అందలి అవాంతర భేదములక'ను సంబంధించిన నాయికలును, దతఉిణానుకూల ధృష్టళళాది నాయ కులును అచ్చటచ్చట గోచరింతురు. కవి తానే నాయికా నాయకులయు, దూతికలయు, పొత వహించి సందర్శోచితముగ భావములను వెల్లడించు చుండును. *మన 'మెట్టి నాయికా శాయకు లను. ఎట్టి అవస్థలను తలంచుకొన్న అందుకు తగిన పదము "మ్మేతయ్య రచనలయందు కనంబడం గలదని శ్రీ. డా. సీతావతి గారన్న వాళ్య మెంతయు యధార్థము._ ధీరుళై న నాయకులును (వియావిరవా వేదన విషయమున నొక్కొాక్కప్పుడ ధీరులేయగుచుందురు.. వారి విరహళాధను స్వయముగా చూచి, వారి మాటలు (ప్రత్యతముగా విని వచ్చిన దూతిక “లింతదయ గల వాని శేల రావద్దంటి వెంత నిర్ణయురాలవె” యని నాయికలనే ఎదురునిందింప నారంభింతురు, కొందలు నాయకులు దుఃఖితుల్లై ప౯.కు దీన వాక్యము విని దూతికలు వారికి తమ చెలులవై6గల అక్షను

శ

తర నాయికాభా నతత్పరులై “సొలసి చేచే రాగమున కచ్చెరువు పొందుచుందురు, వారు నిరంతర నా న్‌ న్‌ నిడు చేడు

తి, రి దు మైన వాయనీయాకార శోథభనమె కసీవించునే, విళు పేరుననొకటి పిలువంజోయిన ల ముందుగందోంచున.. యని వలువిధమ.ల వలవంత వంత చెందుదురు. ఒక నాక అజా యుం'జేవునుమీ నా [వాణనాథ” అకు పదమున “ఇంతలో నీవీడ రాక్రుంశ్చే కన్నీరు కావేరి కాలువనుమీ, ఇంతింత నీ ెమ్మొవితేనె లానకుంశే ఇది గోనో శెంజేని నుమి” అని భవిమ్య ద్విరవామును నూచించు చున్నరి. ఈ విధముగా శేకయ్య తన వదములలొ అన్ని రకములై న విపలంభ శృంగారములకును తావు కల్పించి యున్నాడు.

'తేతయ్య కొన్ని పదములళ" శృంగారమునకు వీజళభూతమైన నాయికా నాయకుల నిర్మలమైన యనురాగమ్లును జక్యంగా వర్ణించెను, ఒక నాయిక అక్కరో సరనుండుగాండని యాడుకొంశే యాడుకొశేరు" ఆ్రన్స పదమున మువ్వగోపాల్సునివై. తనక్రుంల గాఢమెన యను శాగమును వ్యక్తము చేయుచున్నది ఇంకొక సాయ్బుక “శేరిపారజూచినచ్రో గోపొలునికి దృష్టి తగులునని భాపించుచున్నది ఇది తిక్కనగారి “సుదతిన్నిమై చక్కా(జూడ్రంగ నోజెదకనుంచాటు వొరయునోయని తలంచి యను పద్యపాదమందలి భావమును తలంపించు చున్నది. నాయికా నాయకులు కాము దుర్భర మైన విరవా వేదన ననుభవించుచునే జ్య (వీయుండును [పియు రాలును ఆ వాధనెట్లు టై (పజాలుచున్నార్రో అని దుఖంచుట వారి యనుగ్రాణ విశేవమునకు పరాకాష్ట,

ది కాను విరహ ల ఇ చ న. ననుథవించ్రుచ్చూచ్చే మేసనంచేశము నందఠి యత్ర్రృండు దయిళా జీవితా లంబనా। 'మఘమ్సున్సితో ౪ వంపి ల థమ సం చేళమ్సు అంఎంచుట్టన్స స్మరణక్రు 'దెచ్చుచున్న ద్ర, “కాళ6(గలవా కంచి (్‌ ష్‌ ముళింద్రుక్ట్ర నిదర్శనమ్నుల్ప మేతయ్య 'యెంశ 6 కుండో య్య రుండుగా భావించ్చి తద్వియోగ్వ్సన్స త్ర “గదయ. అతడు మువ్వ గోపాలుని ప్రాణేళ్వ వై ఆధ ఆక శృంగారము. మధుర శృంగారమని కంద “రో పదమును రచించినటు కనిపించుటచే నందలి ద్‌ యొడల మోతకామముత్రోల్య్య్య స శావింతురు, కాగ వత్రమ్చ్వ్య గోపికలయందు కొన్ని ఇటిఖ శృంగారము వెక్కుచ్చో భగవత్రం్పటి అగారము గోచరించును, 'శ్యేతయ్య _ పదముఠలలో గ ల ఎంబద్ర మే యంక్రు యా అమలన్న దాటంజాలకపో్య్ళటన్స మా ఫ్ర్‌ను రతిక్రిడాద్రి వర్ణన పూర్వకమై లౌకిక చును, లా ధుర్య భావము నిముడ్చుక్షాన వ్ర పోయిన చేమ్లో ణి మైన కామన్స్‌ గూడ నేదోనిధ్స్స క యనిపిం ళృంగారముగా ఖాని గౌ | దిప్పి మెకరతి సహిశ్రమ్వ్యై ౨చుట్ట క్రి క్‌ రామలింగా శ్రెడ్డిగా ర టు కై మధుగ డ మెట్ల కానుమ్సు నాధ్యాత్మిక్ష ఫావమ్సుగా

ళా

్రమించుట యగును. శకే_తయ్య లౌకిక శృంగారమునే వర్ళించె ననుకొన్నను అదీ యానని భక్రి నంపదను తగ్గింపంజూలదు. అతని వదశరంగిణులలో భక్తి ళ ఫ్రంగారములను "రెండుపాయలు. జతగూడి (పవహించుట గోచరించు చుండును. “పరమాత్ముండౌొ మువ్వ గోపాలునిశో విన్నవించ వే” “వరమాత్ముండే మువ్వగోపాలుండై న వరదుండు” మున్నగు పెక్కు చోట్లంగల వరమాళ్ము శబ్ద స యోగము మువ్వగోపాలుండు సామాన్య నాయకునికి వతినిధి మాతుండు కాండనియు పరబహ్ముమూ ర్తి యనియు నుస్పష్టము చేయుచున్నది.” ఇద్దరి సందున పవ్వళించియున్న ఇంతిపేశేమిరా'' అను పదమునందు ఇద్దరును జీవాత్మ పరమాత్మ అనియు నా ఇంతిమాచయ యనియు కొందలజు గూభళార్ణమును వివరింతురు,. కొన్నింట నిటి లు యర్థముం సాధించుటక వాళమున్న ను అన్నింట నా యర్ధమును కొనసాగించుట ్షేళకరమగును. భావ పకటనమున శే తయ్య మిక్కిలి (పౌఢుండు. ఆతనిపదిములన్నియు వినువారి వ్యాదయముల హాత్తుకొను నిశితములై న భావముల చనికివట్టులు, వానిలో గాంభీర్యముతోపాటు సౌకుమూర్యమును న్నెశిత్యమ తోపొటు పసన్నతయు ఐజతగూడి యుండును “ఏమిసేయుదు మోహమెటువలిను దీరు" మున్నగు వదులు చదివిన నీ విషయము తేట కెల్లము కాంజూలును. “వెలయనీదుముఖారవిందంబు లిఖయించి ఆలకరువాసనలు (వాయంగ శేరనై తి, కళలొల్కునీ మోవి కడగి (వాసితింగాని నెళంత తేనియల ౦చనే నేరనై త” వంటిభావములు కాథిదాసావి మహే కొవు-కుందక ననవ్యల కలవక నపికావు. 'తమ్యేతయ్య వర్ణనలు కడుంగడు పిశదములై దృశ్యము లను కఠితల మనసునకు సాణూత్కరింపం జేయు చుండును. *మకువ తన కేళళామందిరము వెడలెక్‌-. మున్నగు పదములట్టి భొవచి తమలకు నిదర్శనము, క్షేత్రయ్య భావనలో తై నద్వి పరిశీలన నిళిత మైనది, వాని సాయమున నాతండల్పవిషమయనును గూడ నత్యంత వ్యృాదయా వర్జకమ.గా తీర్చి

దిద్ది యుండెను. శే(తయ్య వదపయోగము (శావ్యతా మా ధుక్యములకు వలెనె భావవ్యంజన సామర్థ్య మునకును, చేశతనమునకు వలెనె సౌందర్యమునకుకు నునిక్రిపళై ఎఎతో వాద్యముగా నుండును" ఆనాంటి పలుకుబడులెన్నో అతని పదములందు గోచరించును. అతండు మాజు మూలపదములను వాడక సర్వసుబోధములు, జాతీ వుములు నై న పదములనే యెక్కువ వాడియుంెను, శబ్ద రళ్నా కరకారుండు ధ్రొన్ని పదము౭కు లఖ్యములుగా తే్యతయ్యపదములనే యుజదావారించెను. కొన్ని శబములకతని వదములు తప్పనిత రాశారముళలు కానరావు. ఈ విమయ మశని (పామాణి కత్వ

౧

ళ్న మును (పకటించునున్నది ఆతని పదములలో _ వచ్చ్ళీని శేసీని వంటి వ్యావవోరిక [పయోగ ములు కొన్ని గోచరించును పాడుటకే |[వాయంబడిన శేయములలో నట్టవి యుండుటలో వింత లేదు... ఆరటాకుముల్లు సామ్యమైనందుకు తోటకూర దొంగవలె తొలగిపోయే వాడవు పామాడి జోగివలె పోయెనా (బ్రతుకు బావిలోని నీరు వెల్లువపోయీనటవె చేత కాసులేదుకాని చేనై గలె చిందిమీనై మిట్టిపడెను మున్న గులోక్లో క్తులును జాతీయములును అతని రచనళో విరి విగా వాడంబడినవి (శ్రీపతి సుతుబారికి నేనోపలేక్ర. నిను వేడితే కోపాలా మువ్వగోపాలా అను చోట వలె కొన్ని పదములలో నను (పాసాదుల పయక్న సిద్ధమ.ల్లై అధికమైన [శావ్యత చేకూర్చుచున్నవి అతని పదములలో వదళవిత్వమున సహజముగా నుండవలున లాలిత్యమును 'శెలుంగు భామకు నిసర్గమైన సంగీత మాధుర్యములును నిండారి యుండును 'మేేతయ్యపదము లభినయాను కూల్యమునకు "పేరొందినవి అవి సాహిత్య దృ మతో జొచినను సంగిత దృష్టితోంజూచినను అభినయ దృష్టితోంజూ చిన్స్సు అ(ప్రతిమాన సౌదర్య శోభికములై. ఆశ్రయించిన వారికెల్ళి ఆనందా మృతమును చూఅలిచ్చు్య్సు చదువునప్పుడుకం శు పాడునప్పుడును వ ల . పాడునప్పుడుకంశై నభినయి౦ చునప్పుడును వాని సౌందర్యమధికముగా చరించును సాపిత్రం స సరంస్త ం న హత్య సంగిళాధినయ సర్యస్వము లఅనందగిన య ట్టి పద్వ లను సవా సములుగా ఠి ఆళ్యు శ్రియ లభ్మికి చేకూర్చిన ప్రత్య గళోళర్పంత్రిత్ర నరానిది డౌ దివాక్రం 'వేంఠటావధాని యి

అష (పస్తావన (శ్రీమద్‌ భగవద్గీత 19వ అధ్యాయమ.న (వకృతినుండి శరీరము నుపొంది అవివేకమ.జే నలుముకొనబడిన జీవాక్మకు కాను వేరు శరిరమ వేరు అనుజ్ఞూనము భోగాయతనమగు ఈ శరీరము నందుండునది నేననుజ్ఞానము కలుగుటయే విద్య _ ఈ సత్యమును తెలునుకొనిన వాడే. త్మేతమన. శరీరమ.ను తెలిఫినవాడగు 'శేతజ్ఞ్రడగు చున్నాడు " అని (శ్రీకృన్ల నర మాత్ముడ. అర్జునునకు ఉపదేశించెను వేత్తయగు 'తేతజ్ఞుడును ఇట్టి మవోనుభావుజే యనుకొన వలసి యున్నది

శ్రీ మువ్వ గోపాల ము[ దాంకితములుగా వదములు చెప్పిన కేతజ్ఞులను వాన్ల్షేయ కారులు సుమారు [కీ శ 1610. 90 (పొంతమ.లకు మధ్య ఉండినట్లు ఊహించవలసి యున రి కృష్ణాతీరమునందలి కూచిపూడికి దగ్గరలో గల మువ్వ వీరి స్వస్థలమని వాడుక మధురభక్తి సంప్రదాయము ననుసరించి ఈ [ప్రపంచమునందలి సర్వ వ్యాపారముల. జీవాత్మ వరమాల లీలా విశేషములే కందు శీ మువ్వ గోపాలదేవుడే సాయకుడు సృష్టియందలి తక్కిన జీవాత్మ లన్నియు నాయికలే. ఈ భావమును సంగీత సాహిత్యా భినయములలో రంగరించి మేతజ్ఞ్యలు తమ వదములందు పొందుపరచి రసజ్ఞులకు అందించినారు విద్యాపతి జయదేవుడు ఆాళ్ళపాక

అన్నమయ్య మొదలగు వెన్లవ భక్తులవలె నీతడును చిరస్మరణీయుడు శేత్రజ్ఞడు వేడుకతో నడుచుకొన్న విటరాయజే. అను మేరువ _ పదమునందు మధుర తిరుమలేం[దుని (క్రీ శ 1623 _ 59) తంజావూరి అచ్యుత విజయ శాఘవుని (కీ ణి 1800 _ గ్ర బలవంతుడగు గోలకొండ జాదుషూను (శ్రీ ఖ్‌ 1622 _ 2) దర్శించి వారివారి ఆస్తానమ.లలో పదములు పాడినట్టు చెప్పుళొన్నాడు ఈ పదముల సంఖ్య 4200 నలబదియేండు థ్‌ ంం

క్షే! ఆసంఖా్యకములును రసవంశములును నగు తన రచనలతో దడిణాసథమ నంతయు ఆనంద డోలిక లలో నూపి సార్థక నామధేయుడ్రై వివిధ 'జేతములను దర్శించుచు. ఇతడు ఎవ్బటనో గోపాల జీవునియందు ఐక్యమైనాడని ఊహించ వలసి యున్నది శ్రీ విస్సా అప్పారావుపంశులుగారు (మించి సంపొదించిన వివరములతో చే(త క్షం జీవితచరి[త యిట్లుండవలెను అని ఒక కధను రసజ్ఞలకు అందించినారు ఆ కధయు నమంజ సముగానే యున్నది కాని ఇదమిద్ధమని చెప్పుటకు ఆధారములులేని కథలు కన్లాకర్షిగా వినవచ్చు చున్నవి వీనియందలి సత్యాసత్యములను 'ఆెలుసుకొనుటకు (పయత్నించుట విఫలమని ఆయా సందర్భములయందు వానిని పెద్దల వలన ెలుసుకొనిన విధముగానే (వాంతిని 'మేేతజ్షులను గురింవి ఇంతకంు తెలుసుకొనుటకు ఆధారములు లభ్యము కాలేదు ఇంతవరకు దొరికిన పదములయందలి కొన్ని విశేషములను పరిశీలింతము శీ విస్సా అప్పారావు గారికి దొరికినవి 829 పదములు ,శ్రీ గిడిగు సీళాపతి గారు సంపొదించిన పదములు మరికొన్ని వది ఎట్టున్నను 100 ల పదముల కన్న సాహిత్యముల. లభ్యమగుట లేదు. అందు కాననచ్చు రాగములు 1 తోడి 2 అసావేరి 8 పున్నాగవరాళి శ్సీ ధన్యాసి ర్‌ ఘంట 6 ఖంజణె 7 ఆహిరి 9 వసంతఖైరవి 9 సావేరి 10 మంగళతైశిక 11 మారువు 18 బౌళి, 18 నాదనామ్మక్రియ 14 ఫరజు 15 సౌరాష్ట్ర 16 సింధూరతిలక 17 భ్రైరవి 8 హిందోళ 19 హిందోళవస.తము 20 అనందశైరవి ౨1 హున్సేని 99 ముఖారి ౨8 కాపీ, వక కానడ 25 మధ్యమావతి 26 వైంధవి 27 (శ్రీరాగము 28 కాంభోజి 29 యదు కులకాంభోజి 80 ద్విజావంతి 81 శేదారగౌళ 82 నురటి 28 ళవాన క& శంక రాఖభర ణము 85 ేగడ ళ€8 నీలాంంరి 97 అరాణా $8 జేవగాంధఛారి 89 కురంజి 40 విళ వరి. 41 నవరోజు. క£ కన్నడ 48 స్రామంతము కీకీ వరాశి_ ఓ5 పంతువరాళి కరి గారిపంతు. 4? కల్యాణీ 8 సారంగ, 49 మోహన _ ఇందు సింధూర తిలక ఖండె 'గారవంతు రాగములు నాకు లభ్యమైన _ (గంథములయందుగాని వాడుకయందుగాని కాన వచ్చుట లేదు మంగశైశిక మారువ సామంతము సైంధవి ఘంట ఈ శాగములు సంగిత సంప్రదాయ ప్రదర్శిని మొదలగు [గంథములందు కానవచ్చుచున్నవి

1! కాంభోజి తోడి శ్రైరవి ఆనందఖై రవి సావేరి ముఖారి హుస్సేని మొదలగు (ప్రాచీన (సిద్ధ భాపాంగ రాగవు లలో పదముల. ఎక్ష్క్యూవగా కలవు తాళ్ళపాక అన్నమయ్య వారు పురందర దాసులవారు వీరిరువురి తకు వాతివామరైన "జే తజ్జుల నాటికి (వచారమునందు గల రాగముల. చాలావరకు భాపాంగములేయని తోచుచున్నది ఇటు తరువాతనే మేళక _రలను గుణించి. వానిని జనకరాగములుగా గుర్తించి అప్పటికి వాడుకలో అన్నిరాగమ. లను ఈ 'మేళకర్తలకు జన్యరాగను.ల.గా నిర్ణయించి రాగములయందు భాపాూంగ చేశీయ విభాగము లను గూడ చేర్చుకొని రాగ (ప్రస్త్రారముల. జరిపినట్లు తోచుచున్నది కనుకనే కాపీ సారంగ మొదలగు రాగమ.లయందు ఓ మధ్యమములు £ గాంఛారముల. లి నిషూదములు వచ్చుచున్నను భాషాంగ దేశీయ రాగములుగా వాలిని గుర్తించి కర్నాటక సంగిత నద్ధతియందు స్థిరనివాస మిచ్చి యున్నారు అటులనే ద్విజావంతి ఖై రవి ముఖారి నీలాంబరి ఆనందళై వి. మొద లగు రాగముల యందుగల నందర్భాన.సారముఅగు అన్యస్వర (వయోగములను పరివారింపక భాపూంగములుగా నే చెప్పుకొనుచు వచ్చిరి ఇప్పుడు వాడుకలో ఉన్నరక్తి రాగముంలోే వేత జ్రుల పదముల యందలి ప్రయోగములే ఆధారములుగా తోచుచున్నవి తోడి జహిరి మంగళతై శక మారువ జౌళి ఖై రవి హిందోళవసంతము ముఖారి కాపీ కానడ ద్విజౌవంతి సురటి. ేగడ కల్యాణి సారంగ మొవలయిన రాగముల యందు గల కొన్ని సుచార సందర్భములను గమనించినచొో "కేషతజ్ఞుని కాలమునాటికి. ఈ రాగములు ఎట్లుండెడివో ఇఫ్పుడు ఎట్లు మారిపోయ.నవో కొంతవరకు "తెలుసుకొనవచ్చును ఆయా రాగ ములను. గురించి వివణ _వాయునప్పుడు కొన్ని పయోగములన. చూపి యున్నాము. చేత జ్షులు వాడి” రాగము! యందుగల యితర వాగ్గేయకారుల రచనలన. పరిశీలించినచో 'మేతజ్ఞుని సంగిత (ప్రభావము లరువాతి వా గేయకారులవై ఎంతగా 'ప్రసరించినదో విజ్ఞులకు విదితమగును శేశజ్లని పదములుగాక బొల్లవరమువారు శోభనగిరివారు సారంగచవాణి మొదల

యిన వారి పదనులు వాడుకయందుగలవు కాని 'క్షేశజ్ఞుని పదములే టప్రసిద్దములై నవి

సౌకుమార్యములగు సాహిత్యభావములను అభినయమునకు అనువశరికిని సంగీతమున పొదిగి

ఇెప్పుటయందు 'ేశజ్ఞాలు సిద్ధవాస్తులు

ఈ పున్తకమునందు అచ్చయిన పదములుగాక విశాలమైన ఆంధ తమిళ కర్నాటక శరళ చేశములయంద.గల మహోవిద్వాంసుల. వయోవృద్ధులు అయిన వారికి ఇంకను ఎన్ని యో

శే పదములు పొరమున ఉండిన ఉండవచ్చున. పార జేధములును ఉండవచ్చును నాకు లభ్యమెన రీతిని స్వ పరచిన విధము మాతమే ఇది పదములు తొలుత 19%6 పాంతమున సేలమునందు నేను మాగు రువులు (శ్రీమతిసీతా మహవోలత్ని (శ్రీపద్డునాభ అయ్యర్‌ గారివద్ద నంగిళాభ్యాసమును చేసుకొనుచున్న సమయమునందు మేమ. గల యింటికి ఎదురింట నున్న ఒక వయోవృద్ధుని వంన విని తెబుసు కొంటిని వారు ఈ పదములను పాడచూ వాని యందలి (ప్రాళ_స్త్యమును చెప్పుచూ అప్పటికే గతించిన అనేక మది గాయనీ గాయకుల కౌశల్యమును వివరింపుచూ, వారితోనే పదములు అ తరించి పోయి నట్టున్నవని వాపోవుచుండెడివారు నేను మా గురువుల వద్ద ఈ విషయమును (వస్తావించగా ఆమె నన్ను (పోత్సహించి యివి సంగీత సాహిత్యముల యందు అనన్య సొమాన్యములై_ న అపురూపరచనలు వీటిని అందిన విధముగా నీవు స్వరపరచి యుంచుకొను” మని చెప్పిరి అప్పటి నుండి "నేను ప్రతి దినము ఆ వయోవృద్దుని కడకు చని ఆయనచే ఇదములు పొడించు కొని వానికి స్వరములను [వాసుకొనుచూ సేకరించుట [పారంభించితిని ఒక జై నను వినువాడు దొరికెనను సంతోషమున ఎన్ని సార్లు పాడమని అడ్డిగినను కోపగించు కొనక నాకు ఈవదములను మహోన్నత సంపదను దానము చేసిరి వారి వేరై నను తెఎసు కొనజాంని కలివి తక్కువ తనమ.నకు అప్పటికిని చింతించుచున్నాను అప్పుడు నేను చిన్న వయస్కుడనగుటచే (కొ త్త విషయములన్లి పదములను సేకరించి నను ఇందుగల శృంగార సాహిత్యములను "పెద్దల ఎమట పొాడుటకు నంకోచించి చాలా దినముల వరకు నావద్ద దే తజ్ఞుల పదములు గలవను విషయమును కూడా ఎవ్వరికిని చెప్పనైై తిని శీ విస్సా అప్పారావు పంతులు గారు (శ్రీ పిరాట్ల శంకరశా(స్త్రిగారు జక సందర్భమున కలిసి యుండగా "నేన. పదములను పాడి వినిపించితిని వారు విని ఇవి సరిమెన పారమున వీనికి వచ్చినవని నిళ్ళ యించి నన్ను (పోత్సహించి స్వరపరచి (వాలు.ంచుట జరిగినది మొదటి ము ద్రణమును ఆంధగానకళాసరిషత్తువారు వేయించిరి అందు అనుజొనని ఇబ్బందుల వలన కొన్ని పదములను మాతమే వేయుటయు తప్పొప్పులను సరిచూచు వని నేను చేయుటకు పీలుకలుగక పోవుటవలనను ఆపని చూచిన వారికి మే తజ్ఞుని రచనా విధానము అకళింపు నందు అేకుండుట వలనను (పథమ ముధణమున కొన్ని "పొచ్చుతగ్గులు స్వరసందర్భ శూన్యములు దొర్లి పోయినవి (ప్రథమ మ.-ద్రణమునకు అంపొదకత్య్వమును సంగిత కళానిధి

భా

శీ శే టి వి సుబ్బారావుగారివై ఉంచుట జరిగినది వారు తమకు న్యాయమని తోచిన విధముగా దిద్దుబాట్టు అనేకములు చేసినారు కాని నాకు మాతమ. తెలిసినది 'తెలిసినశ్లే అచ్చు వేయుట న్యాయమని తోచినది ఏలననగా ఇెద్ద్దు వయోవృద్ధులు పాడి అందించినవి సంవ దాయములు కానేరవని చెవృుటకు మనకు అధికారములేదని నా మతము ఉదాహారణకు ఆనంద భైరవి రాగమ.న అంతరగాంధారము శుద్ధ రై వతము, కాకలినిషూదమ. మొదలయినవి యధా సందర్భంగా వచ్చునప్పుడు శానన్హ్ర విరుద్ధమని పాడకుండినచో వినెడి వా౭కద్రి ఆనందథభ్రైరవి రాగ ముగా తోచక వేశేదియో అగును. ఇట్లు పాడెడి పద్దతి ఈ నాటిదా ? తేక 'వేత్రజ్ఞుని కాలము నాటిదా ? అని తర్కించుట వలన ఎంత మ్మొాతమును వయోజనము లేదు అట్లని సంప్రదాయ ముళలను వ్యతి లేకించమని గాదు నా మతము సంప్రదాయము నందును పదుగు రాడుమాటను" పొటించమనియే నా మతము కనుకచే నేను మా గురువుల వద్ద అభ్యసించిన విధముగనే రాగ స్వరూపములను ఇందు పొందు పరచితిని

మేేతజ్ఞుని పదముల యందుగల కొన్ని రాగములకు లకణములను (వాయుసందర్భమున వెంళటమఖి సం పదొయము ననుసరించి (శీ సుబ్బరామడది&ీతుః వారు (వాసిన సంగీత సంవ చాయ్య్మసదర్శిని యను [ంథమునందు గల రాగలకణములతో పోల్చి వివరించి. 6యున్నాను సుమారు నూరు నొటయాబది పండ్ల [క్రిందటివగు రాగస్వరూపములను శ్రీ సుబ్బరామడీఉతుల వారు ఈ (గ్రంథమున మనకు ఆందించి యున్నారు. కనుక 'ేతజ్ఞని పదముల యందలి రాగములు వీనితో సరిచూచుట న్యాయమని నా భావము

నాలో నిదాణమై యున్న సంగీతమును 'మేళ్కొలిపి పదములను పాడించుకొని వాని యందలి సొగసులను నా శెరుకవకచి రసానుభూతిని కలిగించిన మిటశులు మహాకవి కీ శ నండూరి వెంకట సుళ్ళారావు పంతులు గారికి సర్వదా నే కృతజ్ఞుడను వీరి తరువాత కండు దళాజ్బమ.లు మరల పదములను గురించి ఆలోచించుటకుగాని పాడి వినిపించుటకు గాని నాకు సందర్భమే రాలేదు మితులు శ్రీ ఇ ఎన్‌ పురుషోత్తమన్‌ గారితో పరచయము. కలు గుటయు వారు వదములు విని ఆనందించుచూ నన్ను శేడియో కార్య[కమములలో పదములు (పసారము చేయమనుటయు జరిగి ఇవి తిరిగి వెలుులో నిక వచ్చినవి అని అనుకొనుటలో అత్తి యోక్రి వమియు లేదు వారికి నా ధన్యవాదములు సుప్రసిద్ధ సంగీత విద్వాంసులు (శ ఆర్‌ ఆర్‌ శేళశవమూ_క్రీగారు అడిగినంత నే రెండవ ము దణమునకు తమ అభ్మిపాయమును చక్కగా (వాన్‌ యిచ్చి నందుకు వారికి నా కృతజ్ఞ తలు పదముల యందలి సాహిత్య సౌకుమార్యమ.లను నివరింపుచు ఆచార్యులు డా దివాకర్శ్య వెంకట అవధానిగారు తమ వ్యాసమును శ [గంథము నందు అలంకరించిరి వారికి నా కృతజ్ఞతలు

క! కే.[త్రజ్ఞని పదములను [వచారమునకు తెచ్చి వాని యందుగల రసనంపదను ళోతలకు

అందించవలెనను సదుద్దేశమ. తో ఆకాళవాణి మైదా బాదు కేంద్రము నందలి స్లేమను డ్రైరక్టరు (శీ ౩ కందస్వామిగారు[ళద్దవహించి ను(ప్రపిద్ధ గాయనీ గాయకులచేత పదములను పాడించి (పచారమగుటకు (పోళ్ళావాము ఇచ్చి (గంథరూసమున వెళవరించుటకు వీలుగా (వాతవతిని తయారు చేయమని చెప్పుటయు జరిగి నంద ననే నావశికి పూనుళొనుటయు అతిళీఘళాంముననే న్మాళమ ఫలించి [గంథము వెల.వడుటయు జరిగినది దీనికి శీ కందస్వామిగారికి నేనెంతయో క బ్రతక్షై డను

ఇప్పుడు ఆంధ(ప్రదేక్‌ సంగీత నాటక అకాడమీవారి ఆధ్వర్యమున (శీ ౩ ఆర్‌ పరమవాంస (ప్రత్యేకాధికారి) గారు అమూల్యములయిన కళ్నాటక సంగీత (గంథములను ఎన్నిటినో ము దింపించు భారమును వహించుచు శే తజ్ఞ పదములను కూడా [పకటించు సంకల్పమును వ్య_క్తపరచి తప్పొప్పులను సరిచూచు బాధ్యతయు నావై నే యుంచి (ప్రకటింప బూనుకొనిరి నేనును రెండవ ము[ద్రణ 'వేయునప్పుడు రాగలకణములు అవతారికలు ఇంకను (పథమ ము[దణము నాటికి సరిచేసుకొని అచ్చు వేయుటకు ఇవ్వజాలక ఉండిపోయిన 57 పదములను కలిపి మొటత్తముగా 185 పదములను సమగమగు లక్షణ (గంథముగా వేయనెంచి (వాత(పతిని సిద్ధపరచి యుంచుకొోని యుండుట వలన పరమహంస గారు అడుగగనే (గ్రంథ (వాతపతిని వారికి ఇవ్వ గలిగితిని వారును అతి (శద్ధతో మ్ముదణా కార్యమును జరిపించి సుందరముగా ఈ (గ్రంథమును 'వెలువరింపచేసిరి దీసికి వారికి నా కృతజ్ఞ కా పూర్వళములగు ఆశీస్సులు చాలా (శ్రద్ధ వహించి తప్పులు లేకుండా త్వరగా [గ్రంథము ముద్రిచుటకు సవాకరించిన నాట్యకళ టెన్‌ వారికి నా కృతజ్ఞ్ల తలు

(వాతప్రతులను తయారుచేయుట యందును అచ్చయిన వానిని సరిచూచుటయందును పర రినిని పొడిచూచి నాకు చేదోడు వాదోడుగా మెలగిన నా సోదరుడు శాంతకుమారి మొదలైననా సని ఎ చి కోగులాంబకును నా శిష్యురాలు మువ్పవరవు జ న్న హితులకు ఆశీస్సులు పైదరాళాద్‌ మంబాళజగన్నాధరావు కో11/0

విషయు సూచిక

సంఖ్య మెదటి పం రాం తాళం పుట కన్న ఖ్ళవలె గౌంమ్మా తోడి (తిలట |

1 ఏమని దూరిలివే? కోను పది రీ 8 పమంటినమ్మా ? నాసామి తివుట రి ఉ (మొక్కేర చలమేల? - 18 $ నెలత అతడు అలిగేదిఎ ని ఆధి 16 6 సుదినమాయెనే యీ (పొద్దు (తివుట ఎలి " పరసిజాతీ నీ జన్మము ౭ెలి 8 ఉన్నబోటి చెలులై తే ఆసావేరి ఆది లీక్‌ 9 ఎందుకు పగజేనినో? కమ జుడు (శిపుట 28 0 తరణిరో నే నందాక ఆది తే 11 ఎటుల మరచి యుందునే (తింట వ్య 2౨ లివి యొకరి సౌమ్యా? పున్నాగరాళి ల్‌ 13 నిన్నుజూడ గలిగే నిన్నాళ్ళకు 40 ఉ చల్ల నాయెలేళా ధన్యాసి శీలి 5 చక్కని దయగలదా యిది ఆది శ 6 ఈ మేను జీవునక ఘంటారవము రుంప త్తం 1౯ వన్నె శాడిందు శాగానే ఆది 52 8 ఏలవం చితినమొ అది ర్‌ం 9 ఫలమింక యేమికద్దుః ఖం (తిపుట ర్‌?

]1 సంఖ్య మొదటి పంక్తి రాగం శాళం పుట ఓ” వరీతి వేగింతునే ? ఓ చెలియా ఆహిరి (ివుట 81 $ _వమిసేతునే ? కొమ్మా 65 ఏ2 రామరామ [పాణనఖి వెడబాని రయుంప 69 28 తాళళాదమ్మా ఓయమ్మ అది 78 వత ఇంత రావు 'జేసితే వనంళశ్రై రవి 8 లిక్‌ ఇర్కడ లేదే మనను (శిపుట 80 28 అాగాయె నీ వగలెల్ల సావేరి 8క $ ఈలాగటవే బుద్ధి ఆది 86 28 హితవైన చోట (తివుట 650 29 లేమరో మా మువ్వగోపాలుడు 98 80 అలుకో పొలయలుకో 06 8 శాళి మొకరికన్నా వద్దా మంగళ వై శిక 0 ల82 అమ్మమ్మ వీజె0ంత మారువ 101 88 ఎంతమాటలా జనమ్మాా 038 84 కోడికూసె నయ్యయ్యో వాళి ్షే 85 ఇంత ెలిసియుండి 119 6 అయ్యయ్యో వెగటాయెనే చాదనామ[కియ 118 శి? పమనెనే నుద్దులు ఫరజు 192 $8 ఏ తీరున రమణిని సౌరాష్ట్ర 125 89 ఇద్దరినలెనే కూడి 129 40 చక్కనయ్యా యేమి యుపచారము 1తిలి 41 ఇకనిన్ను నమ్మరాదే [లిక శీలి తప్పించుకొంటి వమాయె సింధూరతిలక ఆది 187 ఉత ముందటినలెనా వె శైరవి (త్రిపుట 140 44 ఎవ్వరి నంపుదు [శక కల్‌ అపరూప దర్శనం బాయగ చా 1త్వీత్రి కరి సామిగా రాశా యంళే హిందోళ 1లై శీ పలుకు లేటికి దయలు హిందోళవసంతం 1ేల్‌5్‌ 48 చూడని కూడని నిందలు ఆనంద ఖై రవి 159

క!

సంఖ్య మొదటి వంక్రి “రాగం తాళం వుట ఉ0 (శీసతి సుతువారికి ఆనంద క్రై రవి ఆది 168 ల్‌0 "కవు వత్తువుగాని (తివుట 167 5 మంచి దినము నేజే అతి 170 5లి ఊరకే చలము చేసేవేల+* (తిపుట 174 58 ఏమని తెలుపుదు 178 51 అలిగితే భాగ్యమాయె గాశ్తేమి హుసన్సేని కలి 55 తెలినె నీ నెనరు ఆది క్షే బగా 56 అడుగరమ్మా ముఖారి (తిపుట 191 $7 ఐరాదే నేస్త మమ్మలార తిశవక 195 58 వదరి వాని చేతివైడి అది 1908 59 నమనే వానతీరా శతివుట 201 66 నామము వంటిదే నీమవవై శ్ర 03 68 సామికి నరి ఎవ్వేే 203 6 ఇన్నాళ్లు ఆలియగనై తి కాఫి తె 08 అదరినే మోవి తనకు లర్‌ 64 ఏమిసేతునే కొమ్మ కానడ తేక 65 తనయాన వలెనుండ 20 ర నన్ను నీవు తలచేది మధ్యమావతి జైల్‌ 6” తెలిసీ శలియలేక ఆది లై 68 దొంతర విజమతో మ్వైంధవి (త్రివుట 253 689 మేలు మేల రా నిన్ను బి 0 మనసు నిన్నెడ జాయదు శ్రీ విశ౦ " వదరక పోచేవాడు కాంభోజి బ్రెష్తేక్స 4 నిన్ను నీవే నొచ్చుకొ నేవు ఆది 250 8 ఎందుకు ఈ మాటలేల (శ్రిపుట లిక్‌ 4 అక్కూరో వానికి నామ్తై హర్షము లర్‌? 5 మోనమాయె నాబుడ్డికి అది 60 8 సామాన్యముగాజే వానిపొందు (తివుట వరికి 7 ఏమి'సేయుదు మోవా మెటువళె రయుంప ౨66

శే సంఖ్య మొదటి పంక్రి రాగం తాళం వుట 73౩ ఎటువంటి మోవామోగాని ఇాంధోజి యుంప 269 "9 ఇంతదయగలవాని నేల శావద్దంటి ౭74 80 విందు బూచి త8గేే యదుకుల కాంభోజి (తిపుట 8/8 ర! ఎంత చక్కని చాడే నాసామి అది 2ిరిీ 89 భెళ్లెటో పాలగిరి చెన్నుడు 285 88 వమో'నేర మెంచుక ద్విజావంతి (తిపుట 288 8ికీ లే మరో యూరకే వవ్వళించి శేదార గౌళ అది 2౨92 85 అమ్మ 'నేజెల్లి నీవెళ్ళడి యాడుజానవే (త్రిపుట 2రిరి 8కి పోయిరమ్మన జే ముద్దుగుమ్మ తి కపక 801 87 ఠమ్మనవే సముఖాన (శివుట 804 88 ఇందుకు పగశేనెనా అది 801 89 వీమందునమ్మా (త్రిపుట ౭0 ౪0 ఎవరివల్ల దుడుకు సురటి (త్రిపుట 818 91 ఇంటికి రానిచ్చెనా 817 92 వమో రాడమ్మా శపొన లవి] 98 మేరగాదు రమ్మనవే 825 (4. ఎవ్వడే చాడు నేను కంక రాభరణం తి29 95 ఇంత మోవా మేలరా 888 98 ఆందగాడవౌవుదులేరా 888 9" ఎంతలేనని ఎంచకురా ఆది లిఉలి 93 వెతకిళేరా జేగడ (తివుట లిరీ 00 మగువయింత దుడుకు 850 00 అది నోముఫలమే లర్‌(ీ 0 ఎందుకు వచ్చెనో తి(శవక 858 02 ఎటువంటివాడే నీలాంబరి (త్రిపుట 861 108 ఎవతె శాళుకమ్మా అరాణా లిరిక్‌ 10% దక్కితి నంశు దయసేయవు 860 105 అక్కరో యోర్వనివారు లలి 106 విడుకతొ నడ చుకొన్న "ేవగాంఛారి అది ఇగ

ళా సంఖ్య మొటిపంక్షి రాగం తాళం) పుట 07 ఇటువంటి వాడనుచు కురంజీ రయుంవ 880 109 జిక కాసు లేదుకాని బిలవారి తిపుట లి94 109 చేపట్లుశా వచ్చునా $88 1 0 పలవచ్చితివే నవరోజు 892 11 ఇటువంటి నొవలపు కన్నడ 80906 12 లియ వైతినమ్మ ఓయమ్మ సామంతం 899 118 మనవి నేయగనేలే ? 04 1 త ఇంక(పొద్దాయె వరాళి 40? 1 క ఇంకకంళు కానన్నేమి చ్రేనేని తేలి 8 (పొద్దుపోదు నిదురశాదు ఖే? 7 చేను మంచిచాన గనుక పంతువరాళి 420 8 నేరమాకొమ్మ చాడెంద్రుశ్త సగౌరిపంతు లి 18 ఐశేగాని నిన్నేనమ్మి ఈల8 20 కొంచెగ శ్తెలా తివుట 490 వి ఓయమ్మ వీలెం కల్యాణి తి[శ్రపక ఉలికి 1ల2 నీపొందునేయక మౌన (తివుట శీలి 28 నిలువున నిలు వెడు ధనమ శీ41 1294 రారా నాసొమి రారా శీర్‌ 125 రారా నాసొమీ రారా డ్రగ్‌ 128 ఇద్దరి సందున 450 197 కంచివరదుని పొందు శకథ్‌ లి8 ఎందుచాచుకొందు కర్ట్‌? 29 ఎక్కడినేస్తము సారంగ 460 180 అలుకతీళనొ శ్యర్రిత్రి 181 తగిలిలివింక నిన్ను మోహన కరి 182 ఇ+నిన్ను పోనిత్తుగా ఉ7లి 188 గడియ గడియకు మనవి 76 184 మగువతనశేళళామందిరము కరి 185 వరచేళమున లేనిన మోవాక (త్రిపుట &ీ8

గవునిత ఆతరకాలమును తెలియచేయుటకు చుక్కలను ( ) మా్యతమే వాడియున్నాము అనగా ఒక [కియయందుగల కండడరముల కాల[పమాణము సూచించుటకు ఉపయో

గించిన గుర్తులు | వసస తిసారిస-_ €ఉససరి- €సా_ 6 6 సెకన్‌ ్సా 5న అనునవి

సంగతులయందు తిరిగి పాడుకొనవలసిన ఆవృ_త్తములను (వాయక మార్పుగల అవృ _త్తమ.లను మతము వవాసియున్నాము అనగా సంగతి నంతయు తిరిగి పాడుకొనుచు ప అవృ తమున మార్పునూచించితి మో దానిని మాత్రము చేర్చుకొనుచు పాడుకొనవలెను

అన పల్లి వి వలె పాడుకొనవలసినదగు చరణమునందలి సాహిత్యభాగమున నసంగతులుండి నచో మొదటి సంగతియో లేక చివరి సంగతియో మాతమే [వాసియున్నాము అనుపలవి

ఉం

యందు %ల తక్కిన సంగతులలో కూడా ఆ సాహి స్య్థెమును నప్పించుకొని పాడుకొనవచ్చును

వదములయందు రెండుమూడు చరణములు ఉన్నను ఒక్క చరణమునకు మాతమే స్వరము (వాసియున్నాము తక్కిన చరణములను ఆ న్వరమునందు నప్పించ కొని పాడ కొన వచ్చును

పదములను పొడునప్పుడు అనుపల్ల వితో (పాఠరంభించి. పల్లవిని చరణమును పాడు కొనుటయు అనుపల్లవి యందుగల చివరిఫంగతితో పారంభించి మొదటి సంగతికి వచ్చి పల్ల విని ఎత్తుటయు సంప్రచాయముగా నున్నది

(క్రియకు నొలుగు ఎనిమిది అక్షరముల కాలము ఫలుకుటకు వీలగునంత విలంబ కాల

[1 అతురములు వచ్చు ఆరు అతరములు మూడు మూడుగా విరుగుటయు, ఆ విరిగిన మూడు 'వై కాలమున ఆరు అవరములగుటయు, పదములయందు కనబడు [పత్యేకత. ముఖ్యముగా తిపుటళాళమునందును_. సకృత్తుగా ఆది, రుంప, తిశపక తాళము మునందు ెండు | కియలు వదలి ఎతుగడ అయినచో, లందును పదములు గలవు, మొదటి అవృ_త్తమునం శ్‌ త్తు "శండవ అవృ_్తము సమమునుండి (పారంభమగుచుండును, రాగము నందలి గమకవరికాదులను, వాక్యముల యందలి అర్ధభావములను, మనసు నందుచుకొన్సి, కాల్వపమాణమును దృష్టియందుంచుకొని, పదములను పాడుకొని ఆనందించ వలిను, ఇందుగల రాగవివరణములలో కాంభోజి, శ్రీ "ఆరాగములకు ఆరోపాణావరో వాణములు (వాయళేదు. అని; కాంభోజి __ అ;సరిగమపదన అ:;స్‌నిదపమగర్రస్య శ్రీరాగము-- ఆ:సరిమపనివ అ:స్‌నిపమరిగ గ్ర. ఇతర విషయములు ఆయా 'రాగముల వివరణములయందు గమనించవచ్చును 125 వ మేళమగు చక పుటయందుగల. సౌరాష్ట్ర రాగమునకు 'వాసిన వివరణము నందు ఇది 8వ చక వాకము జన్యమని పొరపాటున (వాయుట జరిగినది. శె కి నిషాదమును భాషాంగ స్వరముగా గహించి, ఈ రాగమున్సు 1” బ్లు

• ను 1వ మేళమగు సూక కాంతము న్య్గమని గురించ వలెను... శ్రగాంతమునకు జన్యమని గుర్తి 18వ పుటయందుగల సి ర ॥ కవ మేళమగు సూర్యకాంతమున న గగమునకు. (వ్రాసిన వివరణమునందు.. ఇది మేళమగు కోకిల; 1 థ్‌ న | వాయుట జరిగినది. 11వ (ప్రియ జన్యముగా దీనిని గు ర్తించవలెను. (2 తిరి! వ పుటయం దుగల నీలాంబరి శా ఈ గ వివ ౧. అను 'పయోగ్వు తప్ప మం ద తార వ్‌ రణముకంద్రు స న్గి ద నిసా _ స్‌ దడిగాసా ఠావ సంచారమ్సృల్పు కలిగినది" అని పా పా భాప సంచార్రములు లేవనుటక్తు బదు రపాటున (వాయడ్డిన్ప,

కేతయ్య పదములు అవతారిక ఈ పదమునందలి నాయిక స్వీయ పౌఢ ధీర "జ్యేష్ట ఈమె తన నాయకుని కొంళ₹ చేష్టలు కానెట్లు మందలించినదిచెప్పి నాయకుని కొంశుతనమునకు ఆనందించుచున్నది ఈ తోడిరాగము (పొచీనము రక్తిరాగము ఇది దేశీయరాగమని వెంకటమఖ చెప్పి యున్నారు ఇప్పుడు వాడుః౯లోవున్న రాగ స్వరూపమును గమనించి చూచిన ఇది దేశీయ రశాగమనుటకు వవిధమయిన అవకాశమును కానరాదు బహుకః కే తజ్ఞలకు పూర్వమే ఈ రాగము తన దేశీయ లక్షణములను వదలి కర్నాటక గమకములను పూ్తిగా సంతరించుకొని కర్నాటక రాగములలో ఒక (ప్రత్యేక స్థానమును సంపాదించ కొన్నదేమో అని తోచుచున్నది ఈ రాగములో తేతజ్జులు ఎన్నో పదములు పొడుకొన్నారు ఒక్కొక్కవదమునందు (వత్యేక మైన కొన్ని (ప్రయోగములు అమర్చి రక్తి సంచారములకు ఈ రాగము సమ్ముదము వంటిదని నిరూపించినారు ఈ రాగము సంపూర్ణ సంపూర్ణము ఇప్పుడున్న “72 మేళములలో ఇది ఎనిమిదవది రాగం - తోడి - (తిపుటతాళం ప ఇన్నాళ్ళవలి గొదమ్మా - మువ్వగోపాలుడెన్నె న్నో నేర్చినాడమ్మా ? సన్నుళాంగిమౌవి - చాలా చప్పరించెవే ఇన్నాళ్ళ చ. చలువ చప్పరముళో - సవతినేనుండగ పలునూరు లొడలవై - గిలిగింతలిడగా నే శెలిని చేనడిగితే - కిలకిల నవ్వె నే 8 ఇన్నాళ్ళు ॥

క శేతయ్య పదములు ల మిసమిసలొడునా - నొసలివై తిలకము పొసగదిద్దుచువాడు _ పొందుగ అలదాని కుసుమాస్తుగృవామువె - కొసరి చే వేయగానే కసరి నేనడిగిలే - గారడమాడెనే ॥ ఇన్నాళ్ళ 8 పదరక మువ్వగో - పాలుడు నను గూడి మదిరా&రో - దానిమమత శఆెచ్చుకొనెనే కొదమ గుబ్బలవె ని - కోకటు దొలగింప కదసి జేనడిగికే - తుదనన్ను గూజెనే ప సారీ మగ మగమౌా మా నిపాపదప పాదప దనిసరి॥

• ఇ నొనై న్‌ వ ఠ్రే గాం ద ॥ సా పపా దనిసరి సా ననినిదపా పవమగ గా మా ము వ్వ గో పొ లు డు +, గమ నిదపద మపపామ గమామదపమ దమగరి 8సరిని
• ఎ- న్నె న్నో నే ర్చి నా డ 2 పా సరి రి మగా మగమా మూ నిపాపా దపా పొూదప దనిసరి మ్మా ఇ న్నా ళ్ళ వ లె గొ ద ॥ ,. గమ దనిసరి రినిదమ॥ఃగమామ్షురవము మడమూగరి రిస నరినీ $ సా సరి 8 మగా మగమా।మ్రూనిపాపా దపా పొదప దనిసరి మా్య్బా ఇ న్నా ళ్ళ కవ _ శి గా డ్‌

క్షేత్రయ్య పదములు ఠి సా దా గరిరిని నిదదమ॥ఃమగమామదపమ కమవమామగరఠీ సెరిని! మ్మా ము వ్వ గో $పా లు డు సా. శమ ద్వా నిసాళగ రినిదమ సార్రనిదామా మదపామవమా ఎ న్న్నె నన్నో నే ర్చి నా మగరశీరిని స్పా డ మ్మా అ ఎ రిస నిదదా పావదనీ దపమాపాగ మానిప వద్రపా వదపా *న న్ను క్‌ న్ను లు మూ సి దొ దని న్సా సా 5 ననిదచా దానని సా నౌ చెం త ను డి న దప చా శ్ఞా గరిరీ సారిని సా స న్ను తాం గి మో వీ దని సా సార్రని దపదనిపద మవగమ దపపమ గరినని చా లా చ ప్ప రిం చ శే. ఇన్నాళ్ళ చ పద పా పా పొదనిదపమా పాషవ్లూ్గ్శ మా చలు వ చ ప్ప ర ము లో

• గమ నినిదా వదపా దనిసారిస్తనిద దానని సా సవతి నే నుం డ గ దని సా సా రి సననిదనీ నిననివ చా ॥ బలి మి నా దు కొం గు గమ నీ స నిదదమ మావ్వద్రద్రవుమగ గరిరి సా బట్టు క చా | టు న

శ్మతయ్య పదములు సా రన నిదదా నిదపమ॥పొగమా నినిపొ చా పలుమా రు తొడ ల వె ॥ చా పద దననీ సా ర8ిసననిదదా దానసని సా గిలి గిం త లి డ గా నే

• దప దా దగారి రిసాసాని రిననిద చా
• ఆలిసి నే న డి గి శ్ర దా దని సారిస సనిరినస ననిపదపమ పమగరి 8 ససా సారిని కిల కి ల 1న 'వ్వే శన ఇన్నాళ్ళ

'శేతయ్య వదములు త్‌ అవతారిక నాయిక పరకీయ తన రూప సౌందర్యాతిశయమునకు గర్వించి స్వామిని పదుగురి ఎదుట మాటలతో అవమానించి దూరముచేసుకొన్నది ఈమె దుడుకుతనమును ెలి ెలిసికొని ఏమని దూరితివే అని ముదలించుచున్నది ఈ పదమువ౦దలి రాగ సంచారములు సర్వాంగ సుందరముగా అభ్యసించినవారికి తోడి రాగము కరతలామలకమగు ననుటలో సంజేవాములేదు రాగం - తోడి - ఆదితాళం ప _ ఏమని దూరితివే? క్రశ్వ్విక్రి నీ శ్వ _ కొలపోవదా? ళం న! అ ప మోముజూడక యిట్టు య మువ్వగోపాలుని నామాలిమెంచక _ సలుగ్సర్రిలో ఏమని 1 చ పిలువకవచ్చునో పెద్దమాటాడునో చెలిమి కాదనునో - చేకొంచమెరుగునో ఆల.క సనేయనేర్చునో _ అందందుబోనునో పల.మారందరిలో - పడుచుతనము మాని ॥ ఏమని 2 _మంచిమాటాడడో - మన్నన చేయడో పంచనపరుడో - వచ్చిలా లించడో ఇంచుకచి త్తమీడో - యెమ్మెలవాడో అంచయాన యుటుల _ ననవచ్చు ననరాదనక నీ ॥ వేమని 8 నిను గూడ డాయునో - నీయానమీ౭నో ీనిసిరాననెనో - "కేరడము లాజెనో ? మనసు రాదనినో నీ మాట - జవదాశునో మొనసీ కోపమోర్వక - మువ్వగోపాలుని నీ "వేమని

నం ప =, సారిసొ నినరిన నినరిన ననిథా ఉగానని॥ ఏమని దూ కం! తి. ॥; పొ-(10)సపారిగా మాపదనిద పదదపదమ వే. కోమలీ నీకో పము ॥ వగమగమా మగ మా పదపద ్మవపా ద నిదమ గరిరీ శ కొ లృ పో వ ద్దా వరిని గ్‌ “వేమని దూరితివే ల్లి ౨౨పారిగా మాపదనిద వదదపదమ

• కోమలి నీకో పము వగమగమా పగమాప్టా్హనే దమదనిన -నిదపా కొ-ల్సపో వ ఆ ద్దా 8 దని దమగరసారిగా మాపదనిద పదదపదమ॥ ఓ కోమలి నీకో _వపము అననుతాననునినాలననుతాాయానానానాతా కుత లననననాలానానాడా. అణాంానాాాాననాననాన ల గాననానననానమునానిననాలణణాన క్ట. యానా వగమగమా మగమా వదనే దనీసా 6స8గ -6సని దమదని కా ల్లపో వ ల దొ ॥ 4 రినిదమగరిసారిగా మాపదనిద పదద పదమ ఓ కోమలి సీకో పము లర యానాలన. వ రం రా వగనముగమా మగమా మగముడ చమదడన నఠనిన సని నరి గరినిద ఎ కొల పో వ దొ మగరినరిని నీ శమని దూరిలిబే

శ్మతయ్య పదములు 7 అప *గామదా చానా సా వనదన నళ +“ మోముజూ డ్ర క యి సా-పదానిస రస వనిదా నిననిద ట్లు -మువ్వగొో పా లు ॥ వ్‌ న వా మో నానా. నధానాయననాననా నాలు 2 నిసనిద పమ వ్వా గమనినిపా దననీ సా ననిచాదననీ ని మో ముజూ డడ కయి సా-ప నాభ... నన ననన దొాదనిసరగి గాగ 6 కవమ గళ్‌ సా ట్లు-మువ్వగో పూ లు నాా నానా ఇ... న అపు జాడాడానాయాలనానతానాల. 8 నిస నిదపమపా గావ నిన పా నన్‌ నా ననిచా దసనీ ని "మో ముజూ డ్‌ క్‌ యి ఆ త న అనానను. సాపదాగొ గరిరిగ మధమమ గళనం నినిదమ ట్లు మువ్వ గో పా లు గమ పదనిన దపదాగా ౫౧686 సా సా ని నామా 39 "మెం చ ననీిచటాదాస -వి్‌ దనిసరి ననిదని సానిదపా పమ గ రిసని క = న-లు_. గు రి లో పమని

8 'శ్యేతయ్య వదములు చ ...పదనీదపా మపదవమప పపమగగా గా-మగమాపదపద మపా- పాపదనిద -"వె.ద్ద మా టా - డు నిద పమగమ మదమదాదనీ సాసారిగ రిసా-రిననిప నో చలిమిళా ద ను -నో చొదమణగామానిద మాదపమగ సరిసా చేఠశకొంచ + మెరు గునో సా దపపా గమా నినిపాదచా చానసని సారిని =౨ఆ లు క స్స య నే ర్చు సా ననినిగా గరిరిగ మాధమ మగరఠి సారినిసా నో అందిం దు బో వు నో సా దపద దనిసా ర నననిదచా పొద ననిదా వలు మా రం దో, 6 = పదనీదదగాగరిరి సాననిదా పదనిన 6ననిప లో పడుచు తన ము మూ పమ గరిసని ని ఏమని

'చ్యేతయ్య పదములు లి ఈమె దివ్యా దివ్య, పరకీయ నాయకుని విచ్చలవిడితనమును 'తెలినియు ఆతని గుట్టు బయల్పడశియక కాపాడుచ్చున్న తన మంచితనమును నాయకుడు గు _ర్రించి లాలించుటలేదని రాగం తోడి - తిప్పటతాళం ప: పమంటినమ్మా లి నాసామి _ చేమంటినమ్మూ అ ప: కోమలాంగిరో ; మువ్వ - గోపాల సొమిని చే 'నేమంటి ॥ చ. వామాతి నాసరి వారు న వ్వేరని 'వేమారు మాటాడ _ వైరి "నేనుండగ నా మనసింత్రైన - నాధుడు "తెలియక అమందయానతో _ ఆడుకొన్నాడట ! పమంటి £. బలిమి వానిగుట్టు - బయలు చేరనియ్య నలివేణి తగవుగా - దని నేకుండ్రగ "జెలువుడు నొమేలు = 'ఆెలిసి శెలియలేక కలికితో పలుమారు _ గసరు కొన్నారట ! ఏమంటి 8. ముచ్చట తీర మా - మువ్వ గోపాలుడు పచ్చవి లునిశేళి - బరగ నన్నుగూడిి విచ్చలవిడి దొని - యిచ్చకములశే మో గచ్చులాడితో నెంతో _- నొచ్చుకొన్నాడట వనుంటి (2)

10 కేతయ్య పదములు

• ఏ మం,. టి,.1నం.... మా్యా.. న.

2. రినరినిసరి ర గగా గరిరి సా,... సా... సా... మి .. నే. మం.. 1టి.. నం.... మాస్టై-- +... +, రీ1సౌా,.. రిగరిస॥ *46,నో1సౌ,..! 9 అ అల గీ 8, రిగరినిసరి గా... మా,.॥[మదగగరిని సా... సా, మీ...నే. మం.. టి... న.-. ౨. ।;మ్మా. + రీ సొ,. 8గరిస ౨66 నె సా,. శ 6 4 4 ఉ నిసధనిసరి గామా దానిన్‌నిద మదశగరిని సా. క మి...నే. మం. టి... స... మ్మా --1 రీ సారిగ సరిన్సిన
3. నిదనీనరి గమదని।సరీనీదమ పదనీదమగరి సా... **”! మీ. సే మం... టి..... నం. .... మాైా-. “|! రీ సొసరి గామా నాసొ.,। .

'శ్మేతయ్య పదములు కే!

6, దచామాపా దనినరి గా నరీనీదని నరీనీదమగరి సా. జం మి... నేమం... టి. ౨6న “౨. మౌస్టై.. 1.4.6 ౨౨, రీ సాసరి గామా

“" దదమాదొ గాగరిరొ రీనిదని దనిసా సరఠీనీదమ గ రిసా .... మి... నే మం. . టి... న... ౨౨౨౨. మ్మా, . 1... “.దా పొ,దనీ దమగరి సరిన్సీధ్గన్లి నాసా, ౨౨ మి... నేమంటినమ్మా

అప; ౨౨.నరి గా,. మా.. పాదనిదా దసనీ సా రిసనిదపద 538% శిర్రికి సరిసిదమగమ పదమాగ౩8 సరిన్సీద్గని ఎం గో పా, ల. ౨. 1సాం. ౨౨౨ మి. ని, . రిసానిసొ రిగారి రిసా సా... సా సే . నే మం టి. న... మ్మా., ల అల

లవి సరి రిమగా మా.. పదనిదపమ దపదని సా... ం కో. మ,.,. లాం,.. గి..రో.. ము*,.. వ్వ... రస్‌ నిదపద నిస్‌రీగ్‌ రినిదమ సాసఠీసిదమ పదమాగరి సరినీద్గన్సి గో. పొ... ల, సా,,.... మి... (నీ... రసాని శే 'నేమంటినమ్మా

లీ 'శ్మేతయ్య పదములు

చః ...పద పా, పొ. మామవదవమా।[మాపా పపమగ _..-వొ. మా... &ీ.. నా... ౨ స 68... గా..గమ నీనిద దాదమ ద్రానిసనీనిద పదనిద నిదపమ

• వా.రు. న... వ్వే..... ర... ని... పగమానీ నిదదవమ మగగరి రీసా.. రిసనిధ శా. నిదఫమఫధద్గ ధదృసన్లీ।;సా..1సరిగా.. మావ్లాదపమా పొ' ఎ వెర చి... నే..;నుం....డ 4౨౨౨౨౨ గ + దా దా... దా... చానిస్‌నిదదమ మాదపమా పా-గమా,॥ ..నా;మ.. న ..%[సిం... తై. న... గా..గమ నీ... నిదదప॥[పదనిస్‌ ఠరిగ।;గరిరి సా

1 ...=సీరీ గా... మా... మధమమగరీ రనవరిని సా. ఆ. మం... ద... యా... న, తో , ౨౨+ సాపాపద నిస్‌రీగ్‌ గరీరి పాస ఠీనీదమ పొాదనివదమా పమగరి ఈ అతి, డు... వ. నాాఃం*** డ. 4 9 శ టి... & రిసానిస్‌ రీ గా... మా.. పాధనీపావధే మగ గరీరీ సాం,

0 ఆటీ, మం,.. ద..॥[యా.. ం న. | శ తోం. శ 9 సాపాపద గారి నీదా సాసఠీనీదమ దమగ౭ రినసరిని ౨ అ. డు. కొ, న్నా... డ... టి. సౌ,న్సి 6 చమంటినమ్యూ

చేతయ్య వదములు 18 అవతారిక ; పరకీయః విరహోత్కంరిత అయిన ఈమె తన స్వామిని స్వాఖిమానమును సహితము వదలి పలుకొమ్ముని పార్టి ంచుచున్నది. రాగం - తోడి - (తిపుటతాళం పః (మొక్కేర! చలమేల? -_ మువ్వగోపాలుడా | అ.వ అక్కరతో నీ కౌగిట - అలము కోశాయీవేళ (యొక్కేర ॥ చ. ఆరుదుగాదొ%* నీ మేలు _ అలిగేది యీపాటిచాలును సరసమాయే నెమ్మేలు _ చాడి వింటివి గాబోలు (మొక్ష్కేర £, మారుజేసే పూవుదూపు _ మనవాయింతై నరాప్పు కోరియున్నాను నీ ప్రాపు _ కోవ మై తె మొంత సేపు (మొక్కేర ॥ 8. నన్ను ఏలితివి చాల - ననవిల్లు శ్రేభీచేల మొన్నటి చలమిక నేల _ మువ్వగోపాల యూవేళ్ల (మొక్కేర ప; త ల పొ పపమగ మా, "= పద నినిపా చా,.. 22 (యమొ కే... ర. ....చల మే*. ల... ...దని సా, సా..8సానిరీస్‌ని నిదనిస్‌ నిదవమ।

క4 'శ్మేతయ్య పదములు ల పగమాపా।[పవప పమగ మా.,!....* ద నినిపొా దా... = + (మొ కేం. ర 84 చలి మే... అ ౨. ...-దని।సా.. సా.ని దనిసారీననిద పదనిస్‌ నిదనిద శి వమగమపా ప పమగ।$మా.. ....పద నినిపొా దొా-. 4 (మొ క్క... ర 1౨౨ చల మే... ఈ ౨౨+ “చా గారి నిసా, పదనిసా. నివరీస్‌దనినవని దపపమ

• ము వ్వ 4 గో. .1పొా,.. లు, 4%; *, డ.. పగమౌా ల 'యొకేర అంప:....రీస్‌ నిదనిన్‌ నిదాప పొామదపా పపమగ మొనిప దపదాదని సా... సా... సానిఠరీస్‌ని నీచా పాదప ట. ,.నల ము... కో... రా.యీా.. వే. ళ₹ = 2 దానీ సరీ సీస్‌రీస్‌ని చానిననిద పాదనీద పామద పపమ గ
• ౨ అ, క్‌... ర్‌... తో.నీ. కవ గి? " క మారపదాదని సా..1సా. సరీగనినరీ దనిసా పదనిస ఓ ౨౨ *౨నల ము... కో,. శరా,..యూ, వే... భం.

8. నిదనీన్‌ రీ సీన్‌ రీ స్‌ని చానిన నిద పొదనీద పామద పపమగ శి ఈ ఆ ౨. క్క. ఈ ర*,. 4 క తో.సీ. కె క గి 9 క్ష

శేతయ్య పదములు కేల్‌ మా..పద నినరీగ న్‌రీనిన్‌ చానిసాని దనిన్‌ రీ ననిదప॥ ట ..నల ము... కో, *ఆరా,.యీూ వే ళం | *ఉ చానీసా రీగొనరీ నిన్‌ దని నిదని 8ఈవబీ ద పదనిన్‌ నిదవమ॥ *, అ క్క్యీ. 5 తో. నీ,. కౌ... గి. 4! పగమాపద నిసీరిగ రొసా వీఠరీగనివరి దనిసా వదనిన్‌ ; నిదవమ 4 4 4 (యొక్కేర చ: ౨...పద నినిషపా చా, పాౌ.... దపమగ మాదప +, అ ,అరు దు, గా 6 దా, 6 నీ... మే... దా .దని సా... పా.ని దనిసారీననిద పా... మా., లు ,_ ఆలి సే. ది ,. యా ఉ 6 శ ఇ పా,. టి ఆ ల లీ గమదపపమ గరిరి సా _ రన్‌ నిదనిస్‌ నిదాన పాొమదపా పపమగ మా.,. దపచాదని సా... సా,. సానిఠకినని దనిసా పదనిస "చా డి... విం... టి.వి, గా ౨ బో... నిదపమ లు,,. (మొక్కేర

16 'చే[తయ్య వదములు " అవతారిక : ఈమె. స్వీయ మధ్య విరహోత్కంరిత స్వామి తనమీద అలిగినాడని వాపోవు చున్నది. మధుర కధన చతురయగు లి * నావంటి చెలియుడ నీవేల చింతించెదవని, నీ స్వామిని తోడి తెచ్చెద, " అని చెప్పి ఈమెను ఊరడించుచున్నది. రాగం _- తోడి . ఆఅదితొశం ప; నెలత ఆతడు అలిగేదిఎల్లి - నెనను గాదటవే? ఆ. ప; వెల వెల బోనేల మోము - చెలువునితోడి అెచ్చెదనె నెలత ॥ చ: కాటుకకన్నుల నీరు - ఘనమైన నీలములవలెనె వెటతడిసి రవికదూసి - గుబ్బలవె నింజెనె 'యేటికి యీ వట్టివెతలు - యిందువదన వెరువనేలే శేటి మావటివేళ - నీవిభుని నినుగూశ్చెదనె నెలత ల వానిపేమ 'తలియకనె - వలపు నీవు నిలుపలేక 'మేనెంతో కరిగె గాక _ మెళుకువ చెలియక ఓ నాతిరో నన్నువీనా - నూరడించే చెలులున్నారా ? చే నీదానవైై నందుకు - నీ వొరుల వేడదగునా ! "నెలత ల, వనీత మువ్వగోపాలుడౌ - వరదుడు నిన్నుగూడి ఆ 'వెనుక కనులకి యేచెలిన్నై న - జూచునా ? మనసు గట్టిచేసుకో వే _ మగువ నామాట నమ్ము వే 1 కినుక వలదే శాళుకోవే _. నన బోణి గెలుపునుండచే "నెలత

చేశయ్య వరములు 17 వ "హైనా ా డా వ “సరి గానూ నినిపా ।; దా దదమా దనినరి ననిదని॥ “నెలత అ త... ।; డు అ.., 1) లి... గే... | సా...,. సనిచా పాపమగా గరఠి సాః ది....ఎ. (౨. ల య. తతత తతత తతత తయ న. దమదని సానిద్ర మగమద సీదమ | గరగమ భామ రిరిని సా॥ లి నా వానా కన “నరి గామా నినిపా దాదదమా |, దనినశి ననిద ని “నెలత అ త్ర, + డు అ... 1లి. గే. ౨ |॥ కావాలా హా న ల త లాం శ దనిసరీగొరీ నిద మదనిద మగఠరగ్గ మగరిని దనిసరి;[ గమపదనిస ది...ఎ. ౨౨౨. లె 1 ల ల ల ల 4 1ల 44౨౨1 ళా సరిగ నిసరి దనిన పదని దమగరి।[గమదని సరినిద ।; మగరినిసా॥ ॥ నెలత అ,ప;పదనీ పదమా పా పమగమ మదపా డా| దససీ సా; వె.ల పవ, = ల బో... నే.. ల | మో... ము॥ సనిదని నరీగా గరిరి సా నఠకీనీ నిదమ మద మయ మగళ సరగమ,ః చె.లు. వు** ని..తో;డి.. ౩. .చ్చె. !. ద... నే... ఫాల నినన పాపగ మా మానిని చావమ।పా..।,....॥ నెల. త అ,,,. త... |,డు..1!....! (3)

'శ్మేతయ్య పదములు ,. రగ మా మాదమ మగగరి। సరినీ ర $గామా॥ _ వని త ము. . వ్వ,,. 1గో...పా।లుడె | , గమ దదమా చా దనిసా । సనిదొా దదమగ 1గరిరి సా॥ "వర దు. ,. డు ని... ।న్ను..గూ...1డి... ఆఅ _ సరి సా సనిచా దగసాని!సా సా.రి।[గామా॥ . వెనుక క.ను ల₹.. 1 త్రియే..! 3 లి ॥ ._ దని సారీనిదమదని దమగరి 1 సా..।....1 ,_ సరి గామామదపా।దచాదని। సాసా॥ “మన సుగ ట్టి...! చేసు. |;కోవే ॥ . దని సాసా సనిదా।; దమమద నీసని।దమగరిసా॥ “మగు వనామా... ।[1ట. న. --=1..మ్మ. జీ! పదనీ పదమూ పొపగ మా।॥మదపాదా।;దననీ సా ॥ కి.నుక... వల. చే 1తా... ళు;కో.. వే॥ ననిదని న ఠీ గా గరిరి సవ; నరీని నిదమ మద |; మమగరి సరిగమ॥ న.న. బో... ణి.. గెలు |1పు..- న,,.నుం,।;. డ** వే.... ॥ “పాపగ మామా నినిదా ।!పొ..!....॥ నెల. త అఆ త... 1$డు..[$...

మ్ట్యయ్య పదములు 19 అవతారిక (ప్రౌఢ నాయికయగు ఈ మె తనకు తోచిన శుభ శకునములు చెలికి చెప్పుకొని ఈవేళ విజయరాఘవ శౌరిని విడిదిలో సేవించుకొనుటకు అదృష్టము కలిగినదని నంతోషించుచున్నది ఈ పదమునందు 'మేేతజ్ఞులు చక్కటి శకునమ.లను మూడింటిని చెప్పియున్నారు (పొద్దున లేచి నిలువుటద్దమున పొడగా ౦చుట పూర్మ్య కుంభములను దర్శించుట ద్విజరాజుల "సీవించుట " అను ఈ శుభ శకునములను ఎ.తో అందముగా ఈ పదమునందలి చరణములలో అమరినవి ఇందుగల పద నినరిస దనిసని దపపమ పగాా అను రాగ సందగ్భాము వాలా అపు రూపము ఈ పదమును కాంభోజిరాగములోనిదిగా అచ్చుపు నకములలో ఉన్నది. కాని తోడి రాగములోనే మాపారము రాగం - తోడి -_ (తిపుటతాళం ప సుదినమాయొనే యీటప్రొద్దు _ సుదినమాయెనే యీ పొద్దు అ ప మదనావళారుని సేవ _ మనకు కలి గనమ్మా ॥ సుదిన ॥ చ. (పొద్దున నిలువుటద్దమ. _ బొడగన్న ఫలము ఈ ముదుమోము చూడగలిగ _ ముద్దులగుమ్మ ఈ (పొద్దు ॥ సుదిన సో ౧ ౧ ౨ (పొద్దున పూర్మ్మకుంభములెదునై న _- ఫలము యీ భూపాలకుంజరుని నే _ బొడగంటినమ్మా ఈ (పొద్దు సువిన ॥ 8 _ద్విజరాజులనేవించిన - దివ్య శకునవలము ఈ విజయం-ఘవ శారిని నే - విడిదిలోగంటినమ్మా ఈ (పొద్దు సుదిన

లీ శ్యత్రయ్య్య పదములు పాపగమా మాని నిదపొ పాదప దా॥[పదప దనీ నా ॥ నుది న మా యే నే ద నిసాగ సనినిప దా దమమనినిద దమమగ గలిరీ యి (వొ ద్దు సు దిన మా ప సా (1) చాపాపగ మాని నిదపా చా నే యీా పౌ దు నుదిన (0 లప దనినరిన్‌ దనిసని దపపమ పాగ మా యీ ప్రా ద్దు నుదిన అప దవ చాగా గరిరీ సా సనినిప దా మద నా వ ళా రు ని పదపదనీ సా దని సా ననినిద సీ వ ॥ మన కు క్‌ దమామదను మగగరి రిసా వద నిసరిసదనినని దపపమ పొాగమౌ లి 7 న ము యీా (పొ ద్దు నుదిన చ రమ మా మా మడపపపమ మగగరి రీసొ పొ ధు న ని లు వు ట్‌ రిసారీి గా మా మామాదపపగ మాదవప చా గ్దము పొ డ గ న్న ఫల ము

(త్రయ్య పదములు వ] దా దవ దాగ గరిరి సా ననినివ చా యా ము ద్దు మో ము చూ డ పదపదనీ సా దని సా ననినిద గలి ణే ము దు ల న! దపవమపమగ గతిరి సా వదనినరిన దనిసని దపవమ పాగమా గు ము యీ (పా ద్దు న నుదిన

బిబి 'శేతయ్య వదములు అవతారిక పరకీయయగు ఈమెను స్వామి ఎంత గారాఎము?ా లాలించి ఆనందింప చేయు చున్ననూ ఎప్పుడో చిరుకోవముతో పమియో అన్నాడని ఈమెకు కోపమువచ్చినది అది లిన్‌ చెలి అతడు సామాన్యుడా పరమాత్ముడైన మువ్వగోపాలుని వా_స్తము సోకినంతనే సరసిజాడి నీజన్మము సఫలమాయనే నీవైగల చశీమానురాగమ.లతో అతడు ఏభై చ ఒకమాట అనుటయో ఒకపనిచేయుట యో జరిగిన దానికి నీ వలుగ తగునా? అని మందలించ చున్నది రాగం - తోడి - (తిపుటతాళం ప సరసిజా&ి నీ జన్సము సఫలమాయెనే ఆ ప పరమాత్ముడైన మా మువ్వ గో - పాఎని హొన్తము సోకినంతనే ఓ సరసి చ _ నమ్మికలిచ్చి నీవు నన్నెంతక్తై నను - అమ్మ కొమ్మనగ సమ్ముతిగ ముద్దు ముద్దుగ నిన్ను - రొమ్మునుంచగ నెమ్మితో రాతిరి పగలువాడు - నీవద్దయుండగ కొమ్మరో కోపమువచ్చినంతనె కొట్టరాదటవే ఓ చెలియరో సరసి క నలినాథీ నీ వెత కసరుకొన్న - నవ్వుచేసుకోగా చెలవముగా నీకు తగిన సొమ్ములు - సింగారించగా వెలది నీ కురులు దువ్వి - విరులు దురునుగా అలుకవచ్చినచేత ని _ న్నదలించరాదటవే ఓ చెలియరో సరసి

'శేేతయ్య పదములు లికి 8 సాళెకు నీకు దృష్టి దొకీనని _ చాటున నుంచగ

చేరి మువ్వగోపాలుడు - నీకు సేవ చేయగాను

కోరినప్పుడె నిన్నుగూడి - కూరిమి కొసరగ

(శ్రీరామ రామ నిన్ను వాడు - చెనకరాదటవే ఓ చెలియరో సరసి ॥ వ రిసారి గా మా ॥$మా మనినిద పా పాదవ దనినరి

సరసి జా మీ నీ = జి న్శ |

సా దని సాసారిని ని దదమ దమగగరిరి సా

ము నఫ అల మా ప్‌ శే ౨ రిసారీ గా మా మా మనినిద పొ పాదప దనినరి

సరసి జొ టి నీ జ న |

సా దప దనిసరి గర88న నిసరిదనిన వదనిసన నిదమగ

ము నఫ ల మా ప్‌ శే 1 సరసి అప దని సా సా నరిగరినని నిననిద చా *

పర మా తమ్ము 2 న మా ॥ చా పమ పా పమమగ మా మనిద పొదవ దపదప ము న్వ గో ॥1పా లు ని

దపదనిసరి సరినీ నిదమా గా గదవ పవపమగ గరిరి

వా స్త్‌ ము సో క్రి నం

సా సనిణా నీ స్తా సనిదమ గరిరీ

త నే ఓ సరసి

లి కే్మేత్రయ్య వదములు చ 58గ మా మా మాపపమగ గరిరి సా సా శ కు నీ కు చ్బ ప్రి సా సని సనినని ననిగా గరిరీమగ గరిరీ సా; దా కీ న ని వాం టు సౌ రిని సా సా సా సరి గా మా నుం చ గా 8 చే రి మ. మనిదదపద పాదా నినరిన్‌ ననినిదదా పా వపమగ వ్వ గో పా లు డు నీ కు గా గమ నీ స నిదదా పొదదమగ గరిరీ సా | నీ వ చే య గా ను సా పాదప దపమా మా పాగా మా మా మా ని నిదపద క్రో రి న ప్పు జే ని న్ను దపదవచదచా దాగా గరిరీ క మగగరిరి సాసా సారిని గూ డ్రి కూ రి మి కొన ర సా దని సా సా నరిగరినని నిననిద దా గా శ్రీ రా మా రామా ని న్ను దా దని నా సా సారిరిసని నిసనిద దా దనిసరినీ సా 8 సనిదమ గమగ గదవ పవమగ గరిరీ ట వే ఓ చె లి య రో సరసి

'మేతయ్య పదములు ళ్‌ అవతా 6౮ పౌఢ ధీరా ధిక స్వీయ అగు ఈమె చాలా కాంతురాలట కానిచో మువ్వగోపాల 'చేవుని ఆగడములక్రు ఇంకొకరై నచో ఊరకుందురా అని ఇబ్బకొనుచున్నది కన్ను లాన అను మాట ఎంతో అందముగా ఈవదమ, నందు శేతజ్ఞులు వాడినారు అసావేకి రాళము (పొచీనము భాషోంగము ఇందుగల సన రిమపా అను సంద సం లున చత్నుశుతి రిమభము పమ ఇరిస అను (వయోగమున సాధారణ గాంధార మై కు కొంచెము తక్కువగా పలుకునట్లు చతు కుతి రిషభస్థానమునందు కంపితముతో గాంధార ను వ జ్య జ

పలికించుట స 'లదాయము ఈరాగము ఎంతో ర_క్షిగల స్వర సందర్భములతో ఉండి విలంబకాలములో పదములు పాడుటకు అనువుగానున్నది _ డినిని తోడి జన్యమని ఇప్పటి వాడుక (పకారముగా చెప్పుకొనవలెన్స

ఆరోవాణ సరిమవదసా అవరోవాణ ననినపదమపవ రిగారిసా

రాగం _ అసావేరి - ఆదితాళశము

ప ఉన్నబోటి చెలులై తే ఓర్చుకొందురా అప కన్నులానళొంతురాలగాన నే తాళితిగాని ఉన్నబోటి ॥ చ కలువరింఛి నీవల్టి చెలిపేరపిలువగ ఆ

"నెలతగాను (భమయకు నేనంటిగాని యిందుకెల్ట ఉన్నబోటి

మనసు నిలుపలేనని ఆవనితతోడి ఆెమ్మంన్నందుకు ఉన్నబోటి ॥

8 కోపముతిరి మొ మువ్వగోపొల నినుగూడితె నావివల పొతవరి కాదంటి నీమాటలశెల్లి ఉన్నబోటి (4

ఏం 'జే[తయ్య పదములు ప, రిపొసా రీమరి మరిమా పాపొ ఉన్నబో టి చె లుల్రై పనిచాపపదసానీ సపదప మవదపపమగా తే ఓ ర్చుకొం దు 2 గరిరిసా రిసారమపొదప పమగరిరిస రిమపా చా ఉన్నబో టి చె ల లై పనిదాపా పద సారిమపద నరినిన పదమవ దవపమగగఠీ సొ శ ఓ ర్చుకొం దు రా ఉన్న అప సా దపాపా దపపమపా దపచాసానన కన్నులా న శాంతు "రా సౌారిసాసరిగగరి ననినప దప పమగా ల గాన క్‌! తాళి తీ గా £ గరిరీసొదపొపా దపపమపా దపదాసానని ని- కన్నులా న శాంతు శా సా సరిరిమపమ గగరి సరినిస పదమవ దపపమగా ల గాన క! తా ఠి త్తి గా గరిరీసా ని . ఉన్న బోటి

శేత్రయ్య పదములు లి చ 5మపాపొ పాపదపని దపపా కలువరిం చిని వ ల ళం పా రిమపదపవనిదప పమపాపమగా గాగరిరీ॥ చలి పే ర పి లు వగ సొారిమపాదప చాసని సరి గగరి ఆ నెల తగా ను మయ నాననా లారా. నానిన నన. సా నరి రిమవమ గగరి నరినిన పదమప దపపమగా కు నే నం టి గా ని యిం దు గరిరీసా కల్పి ఉన్నబోటి

రి క్య్చతయ్య పదములు అవతారిక స్వీయ మధ్య విరహోత్క-౦రిత అగు ఈ నాయిక వెన్నెలకాకలకు ఓర్వలేక చంద మామ చల్లనైెయుండడే చెవమా కమలజుడికనై న లెన్స [వాయడో ఎందుకు పగజేసెనో అంటూ కలలుగంటూ అ కలలలో స్వామి సాన్నిధ్యమును అనుభవించుచున్నది ఈ ఎవవ... నందలి రాగ సందర్భములు అత్యంత మధురములు అనుభవైక "వేద్యములు రాగం - అసావేరి _ (తిపుట తాళం ప _ ఎందుకు పగజేసెనో ? కమలజుడు - ఇకనైన లన్బ్మవాయడో ? చై వమౌొ అప అందుకందుకే చెలులు - అమరికతో నున్నారు చందమామ యీేయి - చల్లనుండడే దై వమా ఎందుకు చ _ బలిమినేమంటినో ? నాసామిని - నే నే తెలియక పొమ్ముంటినో కలకంరిరో వినవే _ కలలోన వానిగంటి చెలిమి చెలువుజేల - చేరడీయజే చై వమా ఏందుకు 8 _వగవారితో చేశినో ? నాసామిమనసు _ వాళి లేనటాయెనో ? చిగురుబోడిరో వినవె- చిన్ననాటి నాచవెని తగుల మెల్లి నేడు _ దిగదీసెనో చై వమా ఎందుకు లీ (మొక్కుమంశే (మొక్క నై తినా ? చే నిటుల. మోము చిన్న జేసుకళొంటినా ? చక్కెర శెమ్మూ విచ్చి - చాలదయతో రాగ పక్కకు మువ్వ గో - పొలుడు రాడో వై వమా ఎందుకు

శ్మేతయ్య పదములు ౭9 ప సా రీమరి మరిమా దొపాపవమ పావద సానని ఎం దు కు పగ "జే నీ సా సనా నరినిసపా పదవపనిదప పా నో క మల జు డు పారిరిమ పాదప నిన సాపొా పపమమాగ గామగ గామగ గరిరీ ఇక నై ని అ న్స వా య సా రిపమగా గరిరి సా డో దై వ నూ 2 రీమరిఎమనివ వపమగ గంరీ సా రిపమగా గరిరీ సా ర! స (వా య డ్లో చై వ మా ఎందు ప సా దా పాపమ పాపద సాసా రీమరఠరి రీమరి గరిరీ అం దు కం దు "శక్తీ చ లు సా రిమ రిమమరి గరిరి సా నగంతనకి 8ననని సా లు అమ రి క తోను న్నా రు సా వద సా సా సా నినవ పదపనిదప పొ చంద మా మ యా శీ యి పా రిమ పాదసనిస సాపా పపమామరి 6మ౩6 కమ౦6 గరిరీ చలి నుం _ డ జే "చె వ *॥ లి చా నయా. వాలా నననానానానో వి సా పద సా రిగరి ర8ిససా షానస6 నినప పదపస్‌ దప పా మా చంద మా మ యీ "కి యి

శి 'శే.[త్రయ్య పదములు పొ రిమ పాదస నిన సాపా పపమామరి ఠఈమర6 రమరి గరిరీ! చల నుం డ జే దె వ ళం సొ మా ఎందుకు పగ చ నస రిమరీ రిమరీ మరిమా పా వదపని దప పొ బలిమి నే మం క్రి నో పొ మరిమ పా పదపనిదప పపమామగ గరిరీ సా నా సా మి ని సే న్న! సా కఠిరప పమపాదవ పపమగ 8మళ్‌ 5మ60ముఠ6 గరిరీ సొరిని ఇలి య క్ర పొ మ్మం టి సా పమపావద సా సనరినరిగా గరిరీ సా | నో కల కం రి రో విన వే రిమరీ రిమరీ మరి గరిరీ సాసగరినరీి 8ననని సా క లలో న వా ని గం టి సా పద సా సా సానినినసప పదపని దప పా చెలిమి చె లు వు జే ల పాపరిరిమ పొదననిస సాపా పపమామరి 5మళశ రమఠి గరిరీ! చేర ది య జే "జె వ తూ సౌ మా ఎందుకుపగ

చ్మేశయ్య పదిములు తి అవతారిర స్వీయ [పౌఢ కలహోంతరిత యగు ఈ నాయిక తన స్వామి రాకకై. తపించుచూ వున్న మొక్క పొద్దు ఉండుట పుణ్యసతులచే దీవనలందుట మొదలగు మంచి వనులయందు మనసు లగ్నము చేసుకొని కను చెరచివ 'దేవుడై న కరుణజూడకపోవునా తరుణిరో 'నేనంచాక జీవముబట్టుక తాళియుం జేనమ్మా అంటుంది. ఈ వదమునందలి సాహిత్యము ఎంతో రసవంత ములయిన తెనుగు నుడికారములతో నుండుట గమనార్హ్హము అచ్చుపు_స్టకములలో ఈ పదము ఘంటారవ రాగములోనున్నది మా పాఠము అసావేరి రాగము _- అసావేరి . ఆదితాళం ప _తరుణిరో నేనందాక జీవముబట్టుక - తాళి యుంకేనమ్మాా అప వరచుడు రాక యుండి నంతట వలరాయుడున్నాడ్లు "నే నున్నాను తరు చ ఎన్ని నోములు నోచిన ఫల - మియ్యక పాయ్యినా పున్నమొక్క (పొద్దులూర శ్ర పొల్లుపోవునా టఓ చెలియ ? మీవంటి పుణంసతుల _ లి తిన్నగె / పుణ్యసతుల దీ వెనవ్యర్థమయ్య్యినా కన్ను శేరచి ఏ దేవుడై నమ _ కరుణచూడక పోయ్యీనా. ఓ చెలియ తరు ౨ ఇానరో నొ (గవాచార మికనై న - చక్కన గాకుండునా ? దీనతజూచి యే చెలిమయైన - దిక్కుగాక పొయ్య్యినా ?

లి 'జ్యేతయ్య వదములు వానివపైనున్న నా విశ్వాసమైన - వన్నె సేయక పోయ్య్యీినా ణి నన. రా పూని నేను ముందుచేసిన్టీ దాన - పుణ్యమైన లేకపోయీ శ్‌నా తరు లీ కాములీతో గూడి నా ఆపదలేమైన _ కాపురము జేసీనా ? పొమరు లాడు కొందురు దై వము - వగవారిం గూడ్రీళా ? "'రామరో మువ్వ *ోపాలు డిందునేడు _- రా$మాన్సినా ? (పేమతో సన్నేలిన బేవుడు - కామన మొనరించీనా ? తరు ప రి మపా దని దపపమగా గరిరీసా సా 6ననీ తరుణి ఠొ నే నం ద్రా క్ర ఎరిరిమరీమరిమాపా పా దనిదవ పొ దపమా జీవ ము బి ట్ర క్‌ వదననిసా ప మావదపా దవపావమగా గ౫88సా అవ దాపా పా దౌనిదవవమ రీ మపా పా దనిదవపమ వర దు డు రా క్ర యుం డీ పా దన్సః నిసారిననీసా ససరీ మ వమ గ౭రీసొా సా రిగరినననినా ప పమపదపానిదవా పావ్పక్షు గాగరిరీ న్నా డు నేను న్నా సా ను తరుణి

కేేతయ్య పదములు ల్‌కీ చ న చదాపా పా దనిదప వమపదపా పాపమగా గరిరిసా ॥ ఎన్ని వో ము లు నో చి న, వదధసా ర మరిమరిమా పాదపపమమరి గ రిరీసా ఫలమి య్య క్‌ పో య్యా న దాపా పా దని దపపమ రిమపా పా దనీ దపవవమ। పున్న మొ క్క పౌ ద్దు ॥ పా దసా నిస్తాళననీసా సాఠి మవపవమఠి గరిరిసా లూ ర క! పొలు పో ॥ శ్రా సా రిగరిసననిసా పా పమపదపానిదపా పాపమగాగరిరీ వు నా ఓ చె లి సాదచాపా పా ద్రనిదప పమవపదపా పాపమగా గరరీసా 8 యతిన్న గ ప్పి వం టి పు ణ్య పదసా రీమరిమరిమా పొదపపమమరి గ రరీసా నతుల ది వె న వ్య ర మ యాస న ల చాపా పా దనిదవపమ రీ మపా పా దని దపవమ ॥ కన్ను అ ర చి వ జే వు పా దసా నిసారిననీస్తా సనరీ మవమఠ86 గరిరీసా. డె న ను కరుణ చూ డ కా సో ర్రగరినననిసా పా పమపదపానిదపా పావమగాగరిరీ॥సా క్‌ బో య్యా నా ఓ చె లి ॥ య తరుణి ॥ (5)

ర్క చతయ్య పదములు అవతారిక పురుష విరహమును చెప్పు పదములు కొలదిగామా (త మే కనబడుచున్నవి (పోషితపతిక యగు నాయికను తలచుకొని ఆమె చేష్టలను మాటలను మననముచేసుకొనుచూ విరవోర్హుడయిన నాయకుడు పలికిన పలుకులే ఈ పదమనందలి ఇతివృ_త్తము ఈపదము పున్నాగవరాళి రాగ మ.లోనిదిగా అచ్చుపు_స్తకములలోనున్నది అసావేరి రాగములో మాకు పాఠము రాగం _ అసావేరి - (తిప్పటతాళం ప _ ఎటుల మరచియుందునే ఓ చెలియ ఏమి సేయుదునే అ ప కటకట శేయిపగలు కన్నులగట్టినళ్లైతే ఎటుల టయ చ వెలది ఊరిదాకపోయి - 'వేగవత్తుననగ పలువెతలు నే గొన్న - పలుకవలదనగ మె.లక నవ్వులముద్దు - మొగమింతచేసుకొని తలవంచుకొని 'యొంతో _ తల్లిడించిన వగ ॥ ఎటుల 5 తడవు నిన్నెడజాసి _ ఇాళగల నాయిక జడియకు మనసు నుడి నుడియింపగ 'యెడలేని కన్నీరు అపుడు తుడుచుచు ఉడుకుచు నటుమోమై యుసురనుకొన్నది ॥ ఎటుల శ ఇెలిమిని చేరదీసి - చి_త్తంబుశేళిని కలయుచు వగవగల .. కరగింప 'యులమి మువ్వగోపాలుడింపుమీర వోయని పలుకుచు నటు మోమై పరవళమైయున్నది ॥ ఎటుల కా ఓ...

'శేశయ్య వదముటు థ్‌ ప నరి సా సార్రిసనీ సారినరిగరీగ రిమరివపాపమ రిగరిగరి | ఎటు ల మ 45 చి యుం దు క సా మపదప దనిదప పవమరిగరిరీ పా సరి సా సారి ననీ శీ ఓ చె లి య ఏ మి నీ సా రిసరిగరీగ 68 మరిపపాపమ రిగరిగర్తి యు దు నే ॥ ౨ సా మపదనస నిసపద వపమరి గరిరీ ట్ల చె లి అవ సా మప దా సా సారిరిగరి ర సరీమరి గరిరి య కటక టట శీయి ప గ + ననననాుయా నాకనా లాను. సా సన నిసరినరిస నినపా మవదపా పద సా లు కను ల గ టి న (ఓ సారిసనీసొో ప దపపమగగలరీ సా న! నై ఎటుల చ రిముపా పా 1పదపనిదపా పమపాదప పాపమ గరి వల ది యూ (8 చా క పో గరిరిసరీ సా సారిసనీ సారిసరిగరి గ కరమరిగరి రీసా యి వేగ వ త్తు న న గ మనుమావమా మా మామసమపమ మాపమమరీ మా వలు వె శ్ర లు నే గ్‌ న్న |

! 'శ(త్రయ్య వదములు రమ పొపాదనీ దాపా మపామపనిపాని పాపమరి పొ మపాొ పలు క వ ॥ల ద న న్‌ 8మ పొపాదన్‌ దపపాఃమపామవనిపాని పాపమఠీ్‌మర గరిరీ ॥

! మొల క న వ్వు ల ము ద్దు సా సరి సా సారిసననీ సరిసరిమరి మరిమా పొ మొగ మిం త చే. ను కొ ని మప దపదా సా సారిరిగరి రినరీపమ గరిరీ తల వం చు కొని ఎం తో సా సస నిసరిసరిస నినపా మపదపా పదసా సారిననలిీసా ప త ల్ల డిం ॥1చి న వ దపపమగగరీ సా గ ఎటుల

ఆవతార్రిజ్ర ఈ పదమునందుగల నాయిక వరకీయ పౌఢ కలహోంతరిత ఈమెకు చందుడు చూడ చ్రూడ్త వేడిమా'యమెనట మలయమారుతము సెగలు గక్కుచున్నదట ఆ _ తెలివి యొకరి సొమ్మ్మూ ఎందుకే విభుని తిరుగ బొమ్ముంటి నమ్మా అని తాను చీసిన పొరపాటును చెలికత్తెతో చెప్పుకొని వాపోవుచున్నది గ పున్నాగ వరాభిరాగము పాచీనము భాషాంగమ నిషాదాంత్యము సగరి మా అనునప్పుడు చత్నుకుతి రిషమళమును పలికించు నంపపదాయము ఈ రాగమును ఇప్పటి వాడుక ప్రకారము 8 వ మేళమయిన తోడి జన్య్యముగా లక్షణకారులు చెప్పియున్నారు ఆరోహణ సగరిగమపదని = అవరోవాణ దవమగరిన నిసా రాగం - పున్నాగవరాళి - తిపుటతాళం ప _ లివి యొకరి సొమ్మా ? యుందుకే విథుని - తిరుగపొమ్మంటినమ్మా అప చలమున ననవిలుతుడు పసిన అలరు ములుకుల కలికి అలసితి ఆ తెలివి చ చేజరో యేమందునే? నిన్నటికేయి - శేశీడది యేమొగాని పిడు చల్దని వాడటంచు _. చూడ చూడ వేడి మాయి 'ఆలివి

రిం శ్రే తయ్య వదములు ల చబాయరాని (శేమతో జాల మువ్వ గో - పొలుడు నను గూడగా కాయజుని రసమాయ పరవళ - మాయ నుపరతిసేయనై తి * తెలివి ॥ తి మైచల్లిగా చేనెడి కమ్రునిముద్దు - మలయమారుత మిప్పుడు వీచినంతట చూచితే సెగ - గాచినటువలె తోచుచున్నది లివి ॥ ప రిసా రిససని సనిసని సారిగరీ గమవదపొా వమగరి ॥ ఆలి వి యొ క ర సా రిసా రిగరిగ మ పమపా పా మ్మా ఎం దు "శ్ర మదపా పదపొామపమా పా మదపా పడవనసిదప పొ ॥ విభు ని తి రు గ పొ రీ గరిగమపాదవ వమాగ గరిరి సా సా సారిగ రిననని మ్మం టి న మ్మా ఆ "లివి ॥ అప సరి రిమరీరిమరీ రిమరీరిమరీ గాపపవమగ గ౭రి సొ చల ము న, న న విలు తు సా సని సొ ర రిమరీరిమరీ రీ గరిగపమ పా పా డు ఏ సి న ॥ అ ల రు ము దాపా దవపమ పా మదపా దపవమ పా లుకు ల కు లి క్రి

'మ్యేతయ్య పదములు 89 రీగరిగమవపద పవమగ గరిరీి సా సా సారిగ రిననని ఆఅ ల సి తి ॥ ఆ ॥ తెలివి ॥ చ వద పా పాపమ రిగరిగపమగరీ కీ సా చే జే రో ప మం దు ॥ సా ర6ఈ సా రిననని సారిరిగరి రిగరిరిగరి రిగరి రిగ 68; నే ని న్న టి శ యి కు రీగరిరీగరిరిగ మా మామగ రిగరి గపమగరీ కి సా న్‌ డ ది యే మో గా ని ॥ దా పా పా మదపా దవమా పా ॥ ఫీ డు చ ల ని వా కూ పా పదవనిదవ పా పొవరికి గ గమపా పా డ టం ము చూ డ చూ న్‌ా వాడా డా పా పదపనిదవ పామా మాగగరిరి సా సారిగ రిససని। డ వే డి [మా యె ఆ 'ఆలీవి

అవతారిక ఉ_త్రమురాలయిన ఈ మెస్పీయ మధ్య _ స్వవ్నమునందైనను తన స్వామిని తప్ప అన్యుల 'నెరుగని ఈమె నిన్నుజూచి నాలుగైదు నెలలాయె మువ్వగోవాలా " అంటూ విడెమని అన్నమని వేడుకని నిదురయని యిట్టివేమియు లేక, అడవిలో (పొద్దుచూకిన అంధ కారపు [బతుకై నదని కన్నెలు నవ్వినా, కన్న వారాడుకొన్నా లత్యుమే అశదని విన్నావా ఇ సీతోడిదడే లోకమని యున్నాను అనుచున్నది రాగం _ పున్నాగవరా? - _తిపుటతాళం ప నిన్ను జూడ గలిగ నేనిన్నాళ్ళకు అ ప నిన్నుజూచి నాలుగైదు _- నెలలాయె మువ్వగోపాల నిన్ను చ నిన్న శేయి కలలోనా - కనులగట్టినట్టుండ వెన్నుడా దిగ్గున లేచి - వెదకి కానక కన్నీరుచే .వెట తడిసి - కరిగి చింతనొందితి నన్ను తలచితివోలేదో - నా నోము ఫలమ. నిన్ను ॥ 8 విడెమని యన్నమని - వేడుకని నిదుర యని 'యెడజాసినది మొద _ కేమియు లేదుగా యడవిలో [బొద్దుగూక - యంధకారమైన వానలో తడసి దోవగానని - దానివలె యున్న తనకు నిన్ను

శేతయ్య పదములు త్తే 8 కన్నవా రాడుకొనేది - కన్నెలు నవ్వుకొనేది విన్నావో వినలేదో _- వినరా యీవింత నిన్నుగూడినదే మొదలు - నీతోడిబే లోకమై యున్నా నింతే వేశేమననై _ యుంటినా మువ్వగోపాల నిన్ను ॥ వ సరి సొ 68 సాసని పా ఈగం గరిసారీగరి గా నిన్ను జూ డ గ లి ౧ నే రిగరిగమపదపాదప పాపమగా గరిరి ని న్నా ్‌ కు గి £ సా సరి సాషపారిన రిసనీనీ సా 86గ68 గరిసారిగరి గా ॥ నిన్ను జూ డ॥8గ లి “గె శే రీగరి గమపదపాదని దపపమగా “గళళ్‌ రి సా ని న్నా ళ్ళ కు నిన్ను ॥ అవ వదపొో మామా 6 రిమగారి రిగరిగ వమ పొామవభా పొ ని ను జూ చి నాలు గె దు మా వపమగా మగమా పామపచా పా రి గ 68 గమపద పొదని దవవమపొ నె లి లా యొ మ వ్వ గో గా పమగాగా గరిరీసా పొ ల నాకా మషదవ మా; సా రనడా లి వదపొ మామపదన మా $8గ8ి 8గ8గవమ పాదవ చనిగా పా నిన్ను జూ చి నాలు గ దు (6) గా

ణన శే[తయ్య పదములు పవమగా,మగమా పొమపదా పొ - .. .రీగరి గమపదనిద నె... ల... లౌ". యె.. . ము నవ్వ ** పాదనిదవమా పా .తగరి గమవద పాదప పమగాగరిరీ సా..

నిన్ను ॥

చః: ,..నరి సాపారిగ రిననీసని సా.రిగరి రిసరిగరి సరిగరిగా “. నిన్న శే... ౨౨యి కల, లో... . నొ. గా..రిగ మా.6 గౌ .![గా.పపమా గ గరిరి సా... ౨, కను ల శి 4 గం, ట్టి-న. ఈ థి 6 టుం ం డ*. నన ర గర 8గర రిగరిరిగ రిరిసా 8 గరి రిసరీగరి సరిగరిగా గగపా.మ మా గరీగరి రిగరిగరిరి సౌ .పదపా మామరి రిమగారి రిగరిగపమ పామపదా పొ*+ క,.క. న్నీ. ॥ రుచే. వై. టత.* డీ*.

ర లా

పాొ,.గగ పమపా పదపనిదప పమపామపదపా. పొపమగా సి..కర గి, ఛచి౦. త. .నొం... ది" వమషా . .సనసన మా... మా. మవమపవపమగలీ తి..... నన్ను"షత. ల. చి. .8... రీగరిగమ పొమపదా పొ. కిగరి గమవపదనిద పాదని దపపమ పా,.రిగరి గమపదపాదప వమగాగరరి ॥ పౌ ము. ఫ. ల... * ౨౩+ ౨౨ ము... = నిన్ను

చ్మేశయ్య పదిములు ! అవతారిక : స్వీయనాయి.కయగు ఈ మెది తనశ్వామి ఎవరితో నేమిచేసీనను తాను పట్టించుకొనని స్వభావము. గనుకనే అన్యనాయికా సహితుడయిన మువ్వగోపాలుడు సొగసుపాటలబు పాడు కొనుచు, తన వీధికే వచ్చిననూ, తాను మనసులో జాధపడినదే కాని అతని చేమియు ననలేదు. ధన్యాసిరాగము పాచీనము ఇప్పటిపద్ధతి పకారము ఇది 68 వ మేళక_ర్తయగు తోడి జన్యము_ వెంకటమఖి క ధన్యాసి రాగము నారీరీతి గౌళ మేళ జన్యము, భాషాంగముగాను చెప్పియున్నారు. అయినను సుబ్బరామదీడితులవారు ఈ ధన్యాసియందు శుద్ద రిమళ [పయోగ ములే _ఇండుటవలన ఈ రాగము తొడ్డి జన్యముగానే పాడుట సం్యపదాయముగా నున్నదని చెప్పినారు. ఇది ర_క్షిరాగము.. కేతజ్ఞని వదములలోగల రాగస్వరూవము మనోజ్ఞ్ఞముగా నున్నది. ఆరోహణ. సగమపనిసా _ అవరోవాణ:; సననిదపమగరిసా రాగం _ ధన్యాసి య (తిపుట తాళం పః చల్గనాయెలేకా నా మననెంతో అ ప: చల్గనాయెలేగా నా సామి మువ్వగోపాల ॥ చల్లనాయె చ: ఇెలశేగి అది నీవు, చేపట్లు పట్టుక్ష కిలకిలనగుచు వె - న్నెలలోన రాగా అలివేణి వేరొక తె - ఆకుమడుపులియ్య పలు మొనలనందుకొని _ పడతికియ్యగచూచి చల్చనాయె

౫ శ్మతయ్య పదములు

9. జోడు గూడి అది నీవు - సొగసుపాటలుపాడుకొంట "వేడుక మీర నీ - వీధిశేరాగా తోడి చెలివచ్చి నా - తో విన్న వింపగ మేడమీదనుండి మీ - మేలిమి చూచి చూచి చల్చనాయె

8 ముదమున అది నీవు - ముచ్చటలాడుచుండగ ఆది యేమో పదిరి ని - న్న నగవిని గదిమి నిళాకరించి - కాదని యిందువచ్చి కదసి నన్నేలిన _ ఘనుడవు మువ్వగోపాల ! చల్ల నాయె

ప; ...నగమా పా, పా నిననినిదప పా.

“౨. చ.ల్లి |1నా,. ఎల లే, రా... పాపమగామా పా పొపమగరి నా. .*. మ న సెం, ..,

వ సొ నగమా పాపారీస నిదపా ॥[పమగావమగక్‌ సా . తో. చంల్లి నా... ౨౨ లే. రో** **** పా.నిస్‌రీనిన నిదపొ పాపమగరి నా,...మ, న, సిరి, ౨.

& సా..నసగమా పావనిసరీ నినసిదపా పమగావక్షునళ. సొ తో,

_. పారీసా నిన సనీపపని నిపామవుపపమ। ం నా.మ న....సెం,.,. "తో... _గపమగరిస న. + +, చలనాయ ళు

'చేత్రయ్య పదములు శరీ అప, __ ఫప్లకశ్రసా నీవిద పావమ పనిపపసని సా. సా... = ౨౨చ.ల నొ, ౨ ఎ లేం. ౨౨ రా,, నౌ, ఉం సా,వపని సామగ గరీిరీన సానగరీసరీని నసనివవ పొ.ని నిపామ *...సొ. మి... ము. వ్వ. ౨౨౨ నో. పొలం ం 7, ల... చల్లనాయె చవి ....నిస నీద పా.. పామపా పాపమగా గా. ==. చెల కే. గ. అ ది సీ... వు .

1. గా .సగమా ప్రాపదపని దచాపా ఎమశాగపమ మానిపమగరీ రీసా న. లు
2. సా. సగమా పాపనసినరి నిననిదపా గామగఎమనిపమగ రీ. సౌ-8 ॥ లో క*.* ౨ చే, ప,.... +-ట్టు.. వ ౨౨౨౨౨౨౨౨ ట్రా, సౌా..ఫని పగమవ నిపమా మా... మామపమపమ గా... గె** కిల కి 4, ల౨౨ న ౨౨౨గు,.౨ చుం, 4౭౨ గా..సనగమా పానిప నిపనిప వనిపవపనని ర సనిచాపపా పా, వె..న్నె.ల లో... .,.న. రా... గె ం అపా
3. ... నరీసా నీ.ద పామా పనిపపనస్‌ని సాసా సా, "అలి వే... "ణీ వే..... రొక తే... రా శాన నలా న్‌
4. . .సరీసా నీనిస్‌రీస్‌ నిదపమ పనిపపన్‌ని సాసా సా. అ లి వే, +. .ణీ, వే... రొక ఆతే,-॥

46 'శ[తయ్య పదములు సాపాపని సామా గరీరీ న సా.నగరీవనరి ననిసా సాసా ఎ. ఆ కు, మ... డు.పు.... లి... య్య. +!

1. సా,.పని సాసా సా.. సానిరీన నిదావ[।పా.. పాపమగా పలు మొన ల..॥|నం,...** దుః, కొ, ౨ గా..సగమా పొపారిన్‌ నిదపా పమగాగపమ మానిపమగరీ ।1సొ-* ని..ప,.డ తీ, ఇ 9 9కి య్య..గ.. చూ,.,. అ * 4 చి. లలా తనలానాకనల కనాన నాననా యానా ననాయయాడానాాలాలనానా నాకాలో అగ
2. ....పని సాసా సా... సపసపగగ సాని నిన్‌ ననీవ పనినిపొోమమప =.+పలు మొన ల..[నం.. ..దు.... కొ... త 96 పమాగ గా గా..నగమా పాపనినరి నిన నిదపా ౨౨ ని ఆ..ప.డ 1తీ. .. కీ, ప మగాగపమ మానిపమగరీ సా... య్య..గ., చూ... *,.. చి... చలనాయె న్‌

శ్మేతయ్య పదములు శ్వ అవతారిక. మానవతియగు ఈ ప్రౌఢ నాయిక సామాన్య, ఈ పదమునందు చెవ్వంది లింగడు, కంచివరదుడు ఎదురెదురుగా నాయికకు సాజాత్కరించుట గమనార్హము వారి యిరువురి యందును ఆమెకు మువ్వగోపాల భావమే కలిగినట్లు పదమునందుగల ఆఖరిచరణము చెప్పుచున్నది. "చేతజ్ఞైలు అనేక దివ్య కే[తమ.లను దర్శించి అక్కడి చేవతామూ ర్తులలో తన ఆరాధ్య దైవ మైన మువ్వగోపాలస్వామిని అంతర్జీనముగా దర్శించుచూ పదములు పాడుకొన్నారు. అటువంటి వదములలోనిబే ఈ పదమ్స. రాగము - ధన్యాసి _- ఆదితాళం ప: చక్కని దయగలదాయిది నీ _ జాగా చవ్వంది లింగా ! అ. ప; యికంాడికి వచ్చినది _ పౌచ్చు కంచివరద ! ॥ చక్కని ॥ చ; ఇెలికాడ నిను చూడవచ్చితి _ ఇవ్వందిలింగా ! శఆలిసె మాయింటికి రాని - జేమో కంచివరద . చక్కని ల, _ఇందున్నావని ఈడవచ్చితి - చెవ్వంది లింగా ! అందుశేమి యెవరిల్సి ది - యవ్వర కంచివరద ! చక్కని 8 కానీ వెనుక దార్కాణించే _ గాని చెవ్వంది లింగా! యూనికతో మన మేకమై *- యుంచాము కంచివరద ! చక్కని 1 4. ఎవ్వడో యీ పడకింటిలో - నవ్వేది చెవ్వంది లింగా 1 మువ్వగోపొలుడు గాక - మరెవ్వరు కంచివరద చక్కని ॥

॥/ శ్య్మేతయ్య పదములు పః ...ససగమాపా నీసా ననిదాపమ

*+.+చక్క,..ని దయ గ.ల ద, మగమాపా.మగమగ మ పానిపపమపమ మగరిసారిన్సి యి+ది నీ.జా.గ.. చ, వ్వం... ది. లిం...

అ.ప:సా.5నీనీ దపా మ పా.మమగమా పానీ గ.యి.క్క *డ్రి,, కి, వ. చ్చిన సా,పనిసరిసణ రీన సరీనినస నిదపమ వనిసా ది.హపౌ.చ్చు. .కం చి ..వ... ర.ద నిదపమగం౦ ఇ + = చక్కని

చ ..నిసనీ దపా పమగామపనీప పమగాగ8రీ === చెలికొ.. డ ని... న్ను... చూ. డడ ,.. సా.ఫని నరిసగ రన రననీసా గామా

• వ, చ్చి. తి, చె, వ్వం దిలిం పా.ఠీసనీదపా మపామమగమా పానీ గా తలి నె, మా... యిం .టి ,. కి రా సా,పనివరీనసగ కీన నరీనిస నిదవమ పనిసా ని.దచే.మోూ. కం చి...వ.. ర5ఈ.ద నిదపమగర శ 9 బ్ర , * చక్కని

'్మేతయ్య వదములు న! వ్మిపలజ్జి యగు ఈనాయిక స్వీయ, (పొఢ. తనస్వామి కౌగిటలేని *ఈ మేను జీవున కెంత (పియమాయొ”నే అంటుంది. విభుని షేము సమాచారము వినరాలేదని వగచ చున్నది. రుంపతాళములో నున్న పదములు ఛాలా తక్కువ. ఈ పదమునందుగల సాహిత్యము. అలి మవోజ్షిము.. రాగ సందర్భములును మధురాతి మధురమలు. ఘంటారపమును ఘంట అని కూడా. చెప్పుదురు. ఇది భాషాంగము.. వెంకటమభఖి సంపదాయమున నారీరీతి గా జన్యముగాను, వ(క్రసంపూర్ణముగాను చెప్పియున్నారు. కాని వాడుకలోగల ఘంటారవ రాగఫ్వరూపము నిషాదమునుండి ఫై వతమువరకే యున్నది. 8వ మేళమయిన తోడి జస్యము “గ ్స్రముమ' అను (పాయోగమున_ గల శెంగవ మధ్యమము (ప్రతిమధ్యమముగా పలుకుచు ండుట వాడుక _ ఇదిగాక ఇందలి స్వరములు తోడి, పున్నాగవరాళి "మొదలయిన రాగములలోవఆె ఎక్కువ గమకములురాక, స్వరములు వాటి వాటి స్థానములయండే యథో చితములయిన కంపితములత్రో పట్టుటయే వాడుగ ఆరోహణ: నిసరిగ మప చా _ ఆఅవరోవాణ: దపమగరిసని రాగం -.ఘంటారవము - రుంపతాళం స: ఈమేను జీవునకు ఎంత [పియమాయన్‌ అ.వ: భామ మా మువ్వగోపాలు శౌగిటలేని మూ మేను ॥ (7)

క చ్మేతయ్య పదములు చ; పడతినే నొక చోట (పాణేశుడొకచోట ఎడబాసి మరునిచే యిడుమలకు లోవై తి కడలేని విరవోగ్ని _ (కాగి వేగితి చాల పుడమిలో వేరె జన్మముకలదే సుదతి యీమేను ॥ ౨2. మోముజూడ మననై "మోవీయాన నోరూరి యాముకొన్న (_పేమచే నసురుసురనుచు సోముకొకల జిక్కి సొమ్మనిల్ల గ మేను కామిని రో యెడెగని కన్నీట నిటులున్న యీమేను 8. కంతుశేళి మువ్వగోపాలు గలసియున్నది తలచి వింతతోచి నామనసు 'వేవిధములాయొన్‌ యింతిరో విభునేమ మీవరకు విననై తి యెంత (వాత (వాసియున్నదో ? యింతకు తాళియున్న యీ మేను పవి ..సరి మా..మా గామ మగారి రి,.గ గరిసారిస ఈ. మే. ను జీ, = + వు..న, _,క్రు.! రినినీ సాఠన కిగమ నగర్‌ మా మామగ గాపమగరీ సా ఏఎం త “ *పి..[య .., మా....యొెన్‌ న. వ. ల. సొా.రిసా 5 మా..మా మపదపపమగా ।గరిరినరిన ఈ . మే. ను జీ ॥ ,. వు,న.కు.! $. దా... మపదసవమగా గా

చేత్రయ్య పదములు ర్‌1 అప:సా.రిసా.రి మాగా... పా,మపా.మ పదవదపా..॥

మా. పాదపపమామా గ గాగా పమగా గరిరిసా

పూ లు,.కౌ. ౨, గిట లే, =. నీ ఈ మేను ॥ చ: -నరి మామమణగా గరిరి స౦68సాస్రసా సర ్సా సరినీ నీ

• పడ తి ళ నే ఈ కి నొ. ఠి 5, చో. ఉ ఇ టీ

వానా మ

నీ సారిగ కిగ మగగల్‌ మా నగర తిరిని సా

పాణే. “౨ ళు. . డొ.,.క. చో..ట

*+=.దప మామగగా శాగా గమపదపా,.,

_.ఎడ పవౌ*'.సి మరు ని... చే..

క. న.

• గగ గాపమ పా,మ్రపా మపదప పమగా గరిరిసా

• యిడు మ., ల.. కు ॥లో... [౨౨ నె. తి

*..సరి మొ=*మా మావదపా పపమగగా

కడ లే*. ని విర, హాం. గ్ని

, గా గొపా,మ పొ.మ పమమద పమగా గరిరిసా ॥

• (శె గివే.. 9, గి, థ్రి, వాల

, సరి మొమా , మా. పాపావమగా

*ంపుడ మీలో .,. వే... రజ... ॥

గాగా పొమపా,.మపా ప్రమమద పమగా రీరిన్లిసా సా

న్సము క... ల... చే సు,...ద.. తి... +, ఈ మేను ।

పదము, కలి మేత్రయ్య పదములు అవతారిక వివ్రలజ్ఞి నాయికయగు ఈమె. * చెలులు తనకు చేసిన వంచనలు " తనవై తన స్వామికి గల అనుఠాగమునుచూచఛి ఓర్వలేనివారు ఆడుకొనెడి మాటలు, తలచుకొని తన “కన్నీరు చెలులకు పొనకము కాబోలు. " అని విలపించుచున్నది. రాగం - ఘంటారవము - ఆదితాళం ప; వన్నెకాడిందు రాగానే - వద్దనేరమ్మా ఆ.ప: కన్నీరు చెలులకు - పొనకము కాబోలు వన్నె! చః అఆందముళో మంచి మాట _ లాడుచునుంకు అందరు నావంటి వార - లని యుంటినమాై యిందుముఖి పాణేళు = సెడము చేసినదాక కందువతో నిందుశే - కంకణము గట్టిశే ॥ వన్నె ॥ £. నెనరుతో నాయింట _- నే యున్నాడని సాకు మనను విరుగవలెనని . మందలింతు'శే వనీతవారి మాటలు _ విననై తి నమగ్రక జెల్ల కినిసి కలవి లేనివి యే _ మని బోధించిరో వన్నె 8. పలుమారు మువ్వ గో - పాలుని నేను కలసి తన జీవము - వలె నుంటినమ్మా 'మెలత లందరికి నా మేలు కనులకు వెగళైై చలపట్టి వాలేమి - సాధించుకొన్నారో వన్నె

'చశయ్య పదములు ర్‌కి వ: ...పదపాపా పమపా పమగా గణే సా == వ.,న్నెకా డిం... దు=,. రా,,.గా రిసరినిసని సరి మామాపమగ గామపదప వమగా ౧686, నే... .. వ. ద్ద నే... ;5ర..+* _. _ము..॥ అప;సా. సరిమామా గమమమ మామ్తగ గమమమ మామగ్గ?ః “==-క.న్నీరు చె... లు,. ల... కు. .॥ గా,సరిమామపదప పమగా గరి కీపమ గం౭ఠ్‌ సా. నః ఠి +పొన క్‌... ము, . కా, శ 4 ఈ బో... లు, ॥ సా వన్నె చ: ...మవుమామామనముగ సరఠ మావమగా గ౦ంరీసా “. పలుమారు... ము. ..వ్వ గో... _..ననిసారిన నిసరగ మామగ గకఠ్‌సా ,,పోలుని, నే... ౨ (14౨౨ను ...సరీమామపదప దా మపదవ పమగ్గా గం కలసి తీ, 4. న జీ...) శ ఈ 8 వ... సా 6ని సపమామగగా గాగమపద పొ., ము., వలెనుంటి.. [న .... మ్మ-.

ళ్‌ 'శ్మేకయ్య పదములు

_. వద పాపా;పమపా వమగా గరిరీసా॥

• మెల తలం1$ద. . రి... కి... నా

రన రిన్లిసన్లి సరిమామామగ గామపదప పమగాగరిరి 4౨. మే.లు కను. లకు... వె ఎంగ, సా.సరిమామా గమమమ మామగ గమమమ మామగ మై.చలప ట్టి వాం... ౨౨౨ శీ... ం గా.సరీమామపదప ఫమగా గ రిరీపమ ।; గరిరీసా మి.సా,ధించు... $;కొ.. న్నా,. రో, వన్నె

శశయ్య పదములు ళ్‌ అవతారిక ; విరహోత్మ ౦ర8శయగు నాయిక పరకీయ. ఈమెకు యొదుగిరి ఇెలువరాయడై న మున్వగోపాలుడు (పియుడు. అతనివైగల మోవాము ఎంతటిదో ! ఒరుగువె తన్నొరగ నీయదట "ఆనవాలు తేనె చేదట. జాజుల. మొనలా యెనట. తలవాకిలిల్లాయెనట " అని ఎంతో వయ్యారముగా తన విరహామును ఇెప్పుకొనుచున్న ది. రాగం _- ఘంటారవము - ఆదితాళం వ; ఏల వలచితి నమ్మా _ యెటా వేగింతునే కొమ్మా! ౧౧ అ.ప యీలొగౌట యెరగనై త్రి - యెదుగిరిచెలవరాయనివై పల ॥ చ; ఉన్నచోట నుండనీదు _ ఒరుగువై నన్నారగనీదు అన్నా వోరములేదు - అనజ్లాలు అేనెచేదు 8 ఏల ॥ ల చలువలై తెనై చదాయ = జాజులంతొ మొనలాయ నిలుపరాని మోవహామాయ _ నిట్టూ ర్పులగ్గలమాయ ॥ వల ॥ 8. తలపు వానిమీద నాయ _ త్రలచాకిలే యిలాయ గు సలునూరుగదసిన మువ్వగో _ పాలుడౌొ చెలువరాయని మై ॥ ఏల 1

శకి ఇ[తయ్యశ్షేదదములు పః +సరి గామాగా | మవదప వపమగా గరిరి సా॥ “ఏ, ల వల | చి... తి..;న. మ్మాః॥ “సరిమాగమమ్తుము గమమమ గమమమ మఘహామగ గా 6సరిన్లి ఎంట్లా వే... . గిం... తు... నే .. కొమాగా... ఆ.స:న్లిదపా దపపమ పా గమపా దపపమ పా॥ ధయ న న. చనావానాడానననన. నన. న నా. గమ పదపమగాగమపద పమ గాపమ గా గరిర్‌ న చ; .సరిగామాగా మపదప వపమగా గరరీ సా॥ 'ఉ.న్నచోట నుం... డ.. నీ... దు “సరి మాగమమమ గమమమ గమమమమామగ గా 8సంని ॥ 'ఒరు గువై ., నః న, శ 4 న్నా,ర, గ్‌ ఉ ఉ నీిదు,' నిదపా దపపమ పా గమపా దపపమ పా *+అన్నాహా,.. ర ము... లే... ము య న తడవ నయ. నానన “గమ పదపమగాగమపద పమగాపమ గా గం6్‌ న "అఆ. న, .ఖాలు,కే. !..నెచే. , దు... పల;

క్‌? శయ్య పదములు అవతార్రజ్ఞ

వరకీయ యగు ఈమె మధ్య విరహోత్క౦68త. నాయకుని ఉదాసీనతకు కోపగించు కన్న ఈమె, * ఎంతో లాలించి కూడినా హితవుమూట సున్న. రంతునేయక నామనను శాయి చేసుకొన్నాను. * అంటూ తన చెలిక శ్తెలతో చెప్పుకొనుచున్నది.

ఈ ఖంజె రాగమునకు లక్షణములు ఏ (గంథమునను కానరాలేదు. చక్కటి స్వర సందర్భములత్రో ఉన్న ఈ రాగము, ఇప్పుడు వాడుకలో ఎందుకు లేదో అర్హమగుట లేదు. కాని ఇందలి స్వరముల పోకడలు కొంతవరకు ఇప్పటి 9 దవ మేళమయిన భేనుకను పోలియుండుటచే, బహొళ ఇది ధేనుక జన్యమోం, లేక భేనుక రాగమునశే (పాచీన స్వరూవమో కావచ్చునని తోచు చున్నది. ఇందుగల న్వరములు వాటి వాటి స్థానములయందే ఉచితములగు కంపితములతో పట్టుటవలన, రాగస్వరూవము స్పష్టమగుచున్నది. _ ఇందు శుద్ద కిషళ, సాధారణ గాంఛార శుద్ద మధ్యమ శుద్ద ధై వత కాకలి నిషూద స్వరములు వచ్చుచున్నవి.

వ పా ఆరోహణ: సరిగమ-వదనిన _ అవరోవాణ: నీనిదనిదపమగరిస. రొగం _ ఖండె._ ిపుటతాళం

పః _ఫలమింక యేమి కద్దు? - భామరో ? చాలు అ. ప:పలుకేల చాలు మా మువ్వ గో _ పాలు పొందు వద్దు 4ఫల ॥ చ: వెనకి చోనీలో నే గూడి _' చేసితి ఇెనరు

చనవుల నిచ్చోట యింత్సి _ చలమెట్లా యీజేకు

(8)

56 'శ[తయ్య పదములు

వనజా వాని కోనరమై _ దిన దిన మీ పోరు

కని విన్నవా్నేమెనా - కాదనబోరూ ఫల ॥ £ _వామాత&ీరో వాడీడకు - వచ్చే మనను లేదు

రామా వాడిందు రాదలచితే - రానిచ్చేదికాదు

యేమో నాటి కాయ పాయ - యింక పనిలేదు

భామా 1! నామనసు వాని - మ. నాటివుండబోదు ఫల ॥ 8 ఎంతో లాలించి కూడినా _ హితవుమాటలు సున్న

రంతు సేయక నామనసు - రాయిచేసుకొన్న

అంతరంగుని కై వేచి - అలసితినే మొన్న

వింతలు మువ్వ గోపాలుని - వితములన్ని విన్న ఫల పవ ....సరి సా , సొరిసనీ ఫరిసా.రి మాపమగమ పొాదనిదపవమ

+--=ఫల మిం.. క... ॥1యే....మీ ..., క్ర, ** + 21

గాగరిరీ సా..గా మాపద పాదని దవపమగా

ద్దు... + ధా మ.,.... రో...

గమపదపమగమపదపమ గమవమవదా. వవ్చగా గర్‌ సొ

చా... లు, ల ల లం 82 ఫలి £. గమపదనీదపదనీ. దదపా.మపప మాగగంఠర సొ

క్రా,,.,. లుం ల లం ఎ 49 ఫల అ.ప:....స్‌రీ సా, సా.ని సారీగరిగమగగరి్‌ రీఠినని సా..॥

ల. పలు శే, ల. భా, , ఫి ఈ జ =. లు," మొ.,॥

శేతయ్య పదములు రఫి == సీని దనిసారిగ రీననీ ననిదా వమపాదదపపామ గామవమా.వ *-..ము. వ్వ... .. గో..... పొ. .లు,,. పొం... గామప మా.పమగగా గరిరిసా దు... “= “వ. = 1ద్దు... ఫల

చవ ---సరి సా... సారిగ రిసనీ[8స సర మావపముగమ పాదన దవపమ = ఎం. తో + లా, ఇ ం లిం... 4 (| అ కూ... ., గాగరిరీ సా,గ/మ పాదనిదనిసనీ దపపమ పదపామమపమాగ |; డిన... హిత వు... *-. మా... ట...లు, . గామపదదపమ గానగరిర్‌ సా గమ పాదనిదనినని దవవపమ ను. ల % ఇ న్న... “560. తు... ..౨౨ ౨ సే... ళా నపమా న న అవనావనానానా మపమాపపమగావ్ర పా దననిదా పాదపదని సా .సా.రి య... క, నా,.... మ..న. ను. శరా, సామగరిగమావమ గాపవమెా రిసరీగరి నని దపదని సా.. యి... క చే., ఎ సు.కొ,.,... న్నా... ను..॥

యర్‌ ల న వై

,... గ మ పాదని దనిననీ దవపమ మపమాపపమగామ పా.ద వనిచా అం. లే... రం... గు... ని... వె. 0. పాదవదనిఃకసా. సా.58 సామి తగన మాపమగా వమగా।ః వే.... చి..అ..-[ల.౨౨,౨ ని 99

కిస కసక్‌ సని |; దవరని సా... ...-స్‌రీ సా, సాని

౨. నే... .. మొ... న్న. ॥ -..విం. త. లు -.

వాట శమ నగర్‌ కీఠీసని సా... ....స్‌ని దని సాఠగ రీన్‌నీ సనిదా

వముపాదడపపామ గమళమావగెమవ మామమగగా గగరీ సొ

వి... .త.:.. ము... ల, .. న్ని..॥వి. న్వు ఫలి

శేతయ్య పదములు 61 అవతారిక :

ఈ పదము పురుష విరవామును చెప్పు వదములలో నొకటి. తనయందు నాయిక కనబరచిన [ేమాతిశయమును తలచుకొని ఆమె యొడబాటునకు చింతించుచున్న నాయకుని వాక్యములే ఈ పదము. ఇందలి నాయిక విరహోత్క_ంరిత సామాన్య.

ఆహిరి రాగము అతి (పొచీనము. 'వెంకటమఖి సం్మపదాయమున నారీ రీతిగాళ జన్యముగాను, భాషాంగముగాను 'ప్రతిమధ్యమము తప్ప తక్కిన స్వరము లన్నియు. పలుకునది గాను వివరించి యున్నారు కాని ఇప్పటి వాడుక [ప్రకారము వకుళాళరణము జన్యముగా నుండి 'నిదనిస" అను సందర్భమున చత్ముళుతి డ్రై వతమును, “సగస'" అనునప్పుడు సాధారణ గౌంధెరమున్సు, వలుకుచూ భామోంగముగా ఈ రాగము ఒప్పు చున్నది. దీనిని పూళ్వాచార్యులు 8వ మేళముగా చెప్పియున్నారు. ఇందలి గమక వరికాదులు గురుముఖమున అభ్యసించి పాడుకొనవలెను ఇందుగల స్వరమలయందు నొక్కు, జారు, కంపితము పలుకు విధము $ొంత్ర కష్టపాధ్యము “నిదనిస” అనునప్పుడుమా[తమే చతు శ్రుతి ఛైవతము పలుకును “దనిదప * అనునప్పుడు శుత్తధ్రై వతమే పలుకును. “సగమపవ'”" అను (యోగము తరుచుగా వచ్చును. “స గనని " అనునప్పుడు సాధారణగాంఛారము ఛాయా

ఆరోవాణ: సరిసగమపదనిస్‌ - అవరోవాణ: సీనిదనిదపమగారిసా రాగం _ అహీరి - ిపుటతాళం వ; వరీతివేగితునే! ఓ చలియా!

చే్య్యతయ్య పదములు 68 ఆ. ప: పరీతి వేగింతు _ ఎటువలె తాళుదు . పరీతి సాశెకువె కొచే _- సకియా. నిశ్నెడవాసి చ: సందెపొద్దుకాడ = నమయమిచేయని ముందు కౌగిట కేర్చి - మోదముతో దందనళాయకు - వై వాలరాయ నీ "వ పొందుగోరితినన్న్క - పొలతి నిన్నెడచాసి పరీతి లీ. అనబడిన చెలి _ యను కూడకయున్న దోసమురా యని _ దూరుచును వాసలిచ్చి నన్ను - బిలిమిని యింట్రిక్షి నాసామిరమ్మను - ననబోణి నెడ్రబ్రా పరీతి లి. పలుమారు మువ్వగో _ ప్రా] రమ్మని వేడి నలమి శాగిట 'మోవాన్స నిచ్చి శలిరు విల్తున్లి స్య _ తమితీరగా నన్ను కోళలంటి కూడిన _ క్ర నిన్నెడచాస్సి పరీతి ఇ గా నాళాల ని సగ మగమపద్ర్వ్వా మౌపా మ,గా గమవడ్ర పమగరి “వ క్రి , తి వ్వ ॥ గిం, తు. సా పాదాన్ని సా,ర్రి గ్రిల్‌ స్‌న్వీ దనిద్వ నే... ఓ... చెలి “య, ల్ల పావమస్తగ మగమ్రప్రవ్వా మామా మా,శ్శా గమపద పమగరి శల వ్‌, రీ ... వే... ౫౦. తు

చేతయ్య పదములు 68 సా... .. =, దపదనిదర సానీనిప వదవనిదవ పా.మ॥

లి పొ... .... సగమా పాదానిస్‌నిప పదపనిదప పా,మ గా...

1 వరీత్రి ॥ అపవి....పద నిదనీ సా... సా... సాం, సాన్‌ని ఏ. రీ... వి, చే... గం. తు, సా .నిని నీ.. నీనిప॥ పదపా దానిన 9ద దనిదా పా..

2. దపపమపద నిద్రనిన్‌రిన నీసా పావు గమగ నరివరీవ్‌ని సాన్‌ని। 9 ప, రీ... తి వే..... గిం... తు. .॥ సా నిని నిదనీస్‌ని నినరీరీ నిసారివగని పదపనిదవ పా, ఎటు వ,.,_ లె. తొా.... ళు..... దు,,

. దపవమపద నిదనిస్‌రీస్‌ నీసా సాసమ్‌గమగ నని వకు పీ, రీ... లి వే 4 4 = గిం... ఫర్రిసా సరీసా నరీసా సిలసా వని నిదసేవని నిన్‌రీరి నిసానిన్‌రిసార స్‌నినివ వదపని దవ పా..మాదప మా,., మూ, తా. **** ౨ ళు... దు... ౨ ౨౨సా. ఈ... కు, గమపవపదనిస్‌ ససనీదప పవమగ గా ,నగ మగమపదవ మా మదపా జ్‌... కో. నే. . ఓ నకి య..... _ని..

64 చ్యత్రయ్య పదములు మా.గా. గమపద వమగరి సా... న్నె.డ. జాం... ౨౨౨౨ సి. ౨ పరితి చ; ....మాదప మా... .*మాదగప॥మా ... మా.. గామవమా.ప ం ఖీ సం... చె,.! “పొ..1ద్దు.... కౌ, .,. డ. త గా..సగ మగమా పా.. పాదప చానిస్‌ నిద పదవనిదప పా-మ॥ పొ..మగ మా... మా.గమగ మామదపమ గా గమవద పమ మగరీ *+..-ముం. దు... కౌెౌ.... గి ..౨ట.. బీ... 14% ౨8 కీ సారిసరిసగ మా మపదప మాపా పొదపదానిసే నిప పదపని దవ।పొ-మ ॥ ర్చి...మో. ద,.... .ముతో.. ౧! 2 క్‌

1. పా..పద నిదనీసా.॥ సా... సా... సాని

• ంద౦ం ద.. నా,,. శా... య... కు... ॥ వీ సా..పద నిదనీ సా... సానమ్‌గమగ స్క వహూ.ఠర నిస్‌సా సా,.నిద దనిస్‌ని నినరీరీ నిసానిసరీసార్‌ నీనిప,పదపని దప॥ ఓ .దై, వ... ..ల. రా... య., డం” * పా మమాదవ మగమగ మగమగ మామదపమగా మగమొ పొదసప॥ సీ.,..పొం.. దు... గో... .180,.తి... న. 1న్న.. దనిసాపప పడపనిదప పా.. పమమదవమగా గమవపద పమగన ఓ, ౨పొల తి... ... ని.. న్నె...డ.. !$పవా...!** జీ రిసా సి... వకరితి॥

చ్మశ్రయ్య పదములు 65 ఆవతారిక ; పౌఢ నాయిక యగు ఈమె స్వీయ విరహోత్కంఠిత. ఈమెకు చిలుకల వలుకులు, వెన్నెలకాకలు, ఆకుల యళుకులు అన్నియు వాధాకరములే. వంటరిగానుండిన కంటికి నిదుర రాదట. తన స్వామి రంగేళుడయిన మువ్వగోపాలుని తోడి తెమ్మని చెలిని వేడుకొనుచున్నది. ఈ పదమునందలి సాహిత్యము అత్యంత మనోజ్ఞ ములయిన వాక్యములతో నిండి, ఆ వాక్థిములకు తగిన స్వరసందర్భములు అమరి రాగము, భావము శీర నీర న్యాయముగా కలనియుండుట గమనించదగినది రాగం - ఆహిరి - ఇతిపుటతాళం స: పమిసేతునే!? కొమ్మా! ఓయమ్మా ! అ. ప: ఏమిసేశునే? వెన్నెలకాకలకు _ ఎట్లోర్తునమ్మా ! వ! ॥ ఏమిసేతు | చ; కల కల రవముల చిలకల పలుకులు సొలపులు నొమీద రులు ర్సుల్లుమనే 1 అభులచే నళుకుచు సొలప్పులవలచ్చిశ్రి శెలశెల్ల చారబే చిలుకలకొలికి నే ॥ వమిసేతు ఓ. మింట చందురు నన్నంటి గాయుగాక యుంటి నుంశే రాదు కంటికి నిదుర తుంట విల్తుడు నన్ను కంటగించి నాడు వింటివశే ! కలకంఠిరో 1! చేడు ఏమిసేతు ()

8 శ్మతయ్య పదములు ల, అందమైన మా మువ్వ గోపాలు - డైన రంగేళు మందలించి వాని - యిందు తోడికెచ్చి పొందునేయగదవే = చందన గంధి నే పమిసేతు ॥ పః; ..పా. నిదచానిపొ పపమగ గమపదపమ నగమా మగరీ నిసా-! అంట శి మీ, గా న్‌, తు. నే... కొ, గ గ ఉత ఈ మొత్ర! సగమా.గమా పదపాొాచానిన నీ.పదవపవ వమ 2 పాదపదనిసా సా,ని దనిసా.నిదని సా.నిదనిదా పమ ఓ... .. శి ల య,. శి ఇ ఠి “మ్మా, , తళ కి దనిసరీ సని దని సర్‌ నని దనిననినఠ్‌ పనదనిద ప పమ ఓం య 4... ,మౌెత్రైి 4 సా.8 గమ్‌గరీ నిసాని దని సా.నినిన 6 ననిదబా పవి 5. సకీగ్‌మ్‌ గరి నర్‌ ననిదని దనిస నివర ననదని దప షీ. ౨. ఖఇ € ఠి ఠి ఇ 4 య... శి ఈ తి ఉ వి , .-మౌత్రి" టా డల “ పమపా .. నిదాని పా పవమగ॥న గమపదవ మా-గ సగమా మగనసరి నిసొ “ఏ. , మి... సే. . తు,నే... ... కొ... ౨౨. మొం్టా+!

'శేశత్రయ్య పదములు శ్ర అవ సా..పా పొదవదని ననిసా *ంసా., సా, సా.ని॥ ౨ ప మి... జ 6 నే, _. తు ,. నే... ని అ నిదనిసా సా. సారీస్‌ సాతీన్‌ నీ ద నినన సీ ్ద పదవనిదవ పా,..॥ న్నె.ల. కా... ... 4. కో 444444 ల ౨ ౨. కు..॥ £ సా.మగమమగగ్రి సా _ సారిన సారిన్‌ దనినరినని దని శరివని దరిననినరొ. న్నె..ల.... కా, ల క, ౨ లం శాన టి నా టా

1. ననిదని దవ పావై, దానిసని.ద పదపని దప పా ,గమవద కు... యె ట్లో... 42 ర్తు..నం,... పాదపపొదప పమగమ మగ అధ అగ న్నా తా తా వ సా .,పా దానిపనిప ద్రపపమ గమవిదపమ గమ పదపమ గమవప మపచా. మ్మా.ఎట్లో.. .... త్తు... నం లు లా ప మగమమగర్‌ లా. నాలా న. సా. పమగమ పదనిస నిసనిననీ.ప దనిదనిదాపపమ ఎంఎం“ టో... వ. యా గాం నమగమయ నోడు యు గమవదపమగమపదపమ గమవ మవదా. పమగమమగరీ సా. రం. నం. మ్మా... 48నే... అటి 'శేమిసేతు

శీ,తయం వదముళు 68 ల చ; ...పప నిదానిపా పపమగ సగ మపదపమా.ప మగమామగరీ పొ... కల క,, | బ౨*.. ॥5ర,వ... + ము,.* * త రిసరిని సప పపమగ మా.గ మప పాదప చానీస నిప పదపనిదప పా ం చిలు క్‌... ల,*,. ప * భై 4 ఉ కు,... లు,,. “దని సా, సాసని నీ దనినరిసనీ ప పదపనిదప పా.. పమగా సగ మా,. పా పాదప చానిస్‌ నీ వ పదపనిదప పా .॥ “=, రులు రు.. ల్లు, మ..నె.... శే... | “. పదపా పాదరపదని సా. సాఠీల్‌లని నా. ఠీసినని = ౨ అ.ళు లా,, చే న.ళు.. క్రు,., చు..*కి సాసవిదని సా. సరసా పన్‌ శ ద నిసరీస నిప పదపనీ దప “సాల పు.ల. వల, ఛి..." 7 పా, నాన | శాత దీ యమితినావానాన్నా ఇ “దని సా,మగమ గన్‌రిస సా.నినిపదప ౩4౨౨ తెల ఈ3,, పాదప ము నం పదని సా, సాపాదని సాళేపే గని న్‌పదప రో,..., జే... + చిలు క్‌, ఠి ల, ం గమపదపమ గమ పఫదవవ్చు గమపమవరాా వైన్చైనా కా కా దడా. పమగమమగరీ *4 4 ౨ లీ ఉట 4 క్రి సా,

• = నేమిసేతు

| 'శ్మేతయ్య పదములు 6$ అవతారిక * ఈ పదమునందు విరవోర్దుడయిన నాయకుడు నీతా వియోగమున పరితపించిన (శ్రీ గామచంటదునకు నావలె చిలుకల పలుకులు ములుకులై తోచలీదో,ో నెలరాయడతని పాలిటికి నిప్పుల కుప్పమై యుండలేదో అని ఊహించుకొనుచూ వగచుచున్నాడు. ఇందలి నాయిక (పోమిత పతిక. రాగం _ ఆహిరి _- రుంసప తొళం పః; రామరామ (పాణసభి నెడవాని ( శ) రాముజెటువలె కాళనో ముందు అ. ప; తామర పొశీని తలచిళె నాసంజె చ: కలికి చిలుకల పలుకు లీలాగు నత్రనికి కర శూలంబులై యుండలేదో |! ఇలరాయడళతని పాలిటికి నీలాగున నిప్పుల కుష్పమై యుండలేదొో ఆలియకను రాతిరి పగలు యీతీరున ఇెలియ నేడబొసినప్పటినుండి నామనసు ఛిందర వందర్సై యున్నదయ్య యో్య్యో శామ

శ 'శ(తయ్య పదములు ఓ, మరుడు పగవాడనుచు నీలాగు నాడల్ల మనుజేసు నలయించడాయె నేమో? శిరలియా గండుకోయిల నాద మీలాగు భేదమై అతని జబాధించలేదో ? విరివిగా ఆతని కావోర నిచాదులును విరసంబు గాక నింపాయ నేమో? విరిబోణి నెడబాసినది మొదలు నేనిట్లు 'వెడపిల్తు బారి పాలైతి నయ్యయ్య్యో ! రామ కి, 'వేమారు నావలెను తన సతికి ఆతడును 'వేడగును నమ్మికలు నియ్యలేదో కామినీ మణి వద్ద లేనప్పుడతనేకి కనుగవల నీరిట్టు (గమ్మలేదో ? ళశామసపు (పేమచేత అతడు నావలెగాక ధ్రైర్యంబు తెచ్చుకొని యుంజెనేమో ? కామించినను మువ్వగోపాల రమ్మనుచు కలసీన చెలి కనుల గప్పెనయ్యయ్యో ? 'రామ। ప; ౨.సగ మొాపా పొ,.. దపపమమా పావద నీసా వాఠళస రా మరా మ. పా..ణ సఖ. నెడ ..-*! సీసనిప దపపా. .సగ మాపాదప పపమగ గాపమగనరీ ళా. సి. ళీ, 1..రా. ముజెటు. వలె. తా, , రే! సా... దపపమగమ ॥ నో... ముం...దు

శేతయ్య పదములు ణి 2 గరిసగ మాపా..॥ చానిన నిప దనిదని దపపమ పావద నీసా సారీస్‌ నీ, దనినరీన సీ పదవవమ'। సఖి నెడ.,... చా... ఎ సి... - పాసగ మాపాదవ పవమగ గావమగనరీ॥సా.. ద పవమగమ॥ “రా. ముడెట్స. వ.ల. ఆతా... .₹ఇ నో,. ముం, ..దు॥ గరి అ.ప:..పద నీసా,. సా, పైనిపా. = నిద నీసారీన ,ళా మర,, స్తా ఊఉ ని..॥!..తల చిత... నీనిద పదపనిదవపమ పానసగ మాపా.. నా, గుం., "డె, త, అడ... రా పొనిపవ పొనివ దపపామా గమవద పమగమగనస రిసరిన రినిసా..! మం. *** దె.నే, మం. దున ఎం య్య, ఇ య్య... 2, . పద నీసా.. సా.మగమ।గనరీన్‌సా ..నిద నీచాసీసే నిస ,ం ఆం మర,, నా,, ఠి జ త.ని,. ఓ తల ౨౩. తి ఠి 4 రీరీస్‌ని పదవనిదపపమ మానుగ మాపా.. పదనిస సీవద వవమ॥। వా..." గుం,....జ, “-త. ల్లడ .. మం... దె నే... గామవమప దదపమగమ మగసారి సా... మం..* దు.న*,.. య్య శ్‌ 1య్యో....॥. రామరామ

"మి 'శ.[త్రయ్య వదములు చ; ..పద।పాౌమామప గామగ । మగమగమగ ॥ గామపమా.ప గమమగసారిరి॥ --కలి;కిచిలు. కల. ప.లు.కు, అలీ... ... లా-.గు.। సాసా।సనిపొ.. ..వద్గ నీసా.. సరిరిస నవిసా.. నత |ని,.కి..[॥..5. ర్ధళూ..॥ల౦...!బు.ల్లై..॥ వగమా।పాదనిదప॥చానిసనిప చాపా.. యుం.1డలె...1దో.. .. 1; 4 ., =-ఎసగ।;మా.,.పా॥నిపనివ । నివదానీ ॥ సాసా సనీసా..॥నీనిద పొదపపమ ॥ +, నెల; రా.య॥డ.త. ని.పా..॥ లిటి;క8.నీ.. ॥లా,.;గున* ॥% గమసగ మాపా.. దనిదా పొదపపసమ గమగమ మగగమగన ॥రిరిసని | సా----॥ =-ని.1ప్పుల.. |$కు.. 1ప్పమయె...॥!యుం ం డంలే దోం.!?

• పద పొమామగ ।|మా.. పాపపమగ మానగ।మాపా , ॥ దానిన నివ దపపొపమ॥ +, అలిియకను.॥రా..। తిరి. ॥..వగ లుయీ.. లీ... రు.నీ. ॥ పొసగ మాపాదప॥ పపమగ మాగమగస రిరిసన్లి సాసగమా ననమువ డపమా పా--- | పడ 1నీసాసా |సా.. రీరివీనిసా రసా రీససనిసా ॥ నిద నినరన్‌ ని ద దసపమ ॥ “-భెలి[యనెడ వా.. సి.న... ప్పటి నుం.,..డి నా,.... మ.న.సు | “సగ మాపా.. దానిస్‌ ని దపపావమ ॥ గమపద పమగామా గ మపద 1 వమగనరీ | *ంచిం!ద ర,..[॥వం,.., ద.నై..॥[యు... న్న.ద.. య్య. ==! న. [సా య్యా రామ రాను ॥

'చ్మేతయ్య పదములు 78 అవతారిక; ముగ్ధయగు ఈ నాయిక స్వీయ, (పోషితపతిక, ఈమెకు వన్నె చిగురు వపగడమువంటి తనప్వామ్‌ పాదములు కన్నుల. కద్దుకొనవలెనని, మురువై న వాని- ముద్దుమోము. కనుల చూడ వలెనని, మ.వ్వగోపాలుడంయున శ్వేతవరాహుడు తనను ఆదరించవలెనని కోరికలట. ఈ పదము నందు గల ఆహిరిరాగ సంచ్రారములు అత్యంత మనోవారములయిన స్వర సందర్భములతో కూడి యున్నవి, రాగం _- ఆహిరి - ఆదితాళం పః; తాళరాదమ్య! ఓయమ్మ ! అ ప తాళ రాదుగదమ్మ తరుణి నా సామిని జాసి తాళ ॥ చ; వన్నెచిగురు వగడమువంటి - వాని పాదము లెన్నడు కన్నులకొళత్తు క"ందునో ॥ తాళ ॥ 2 మురువైన వాని ముద్దుమోము కన్నులచూడగ పరిళాపమెల్సి తీరు మరు వారిచేతశ్రన్సు | తాళ ॥ 8 _అతివరో ! మువ్వగోపాలుడై న శ్వశవరాహుడు రతికేళి కూడుకుప్పుడో - గత మింటివలెగాక 1 తాశ॥ (10)

శ4 శ. తయ్య పదములు షః ...సగమపా. పదవనీదవ పమగమ మగరీ సా,.సా. సా.గమా మపదవపమా వ

2 గమగరిసనిసగమపా. దనిసాసాసని దనిదాపా-మ -అమానానననానానిననానులాు. .ఇకడాతాకాలుులల నడకా అతత నాననా. మగరిసాసా.. స గ మపదపవమా మాపమగరిరీ మ్మా... ఓ. ,య. “౨౨ -మ్హై ..,.

8 గమగరిసని సగ మపా. దాన్‌ నివదస డన్‌ దా పం ..

అ.పః...పాదపదదని సాసా.ని నిదసీసా స సా,దనిసాసా.ని నిదసే నదాప పా,మమగమా మ్శు.తరుణి నా + సా మి... ని,. శా, “

మ పమ గరిసని పాదపదదని సా.6 ౫మాతి సాన నదసే సి, శ 6 ఈ కాళ, రా, త దు, ఠి 4 గ..ద* *! సా.దనిసాపసా_.ని। నిదసీ నిదాప పొ.మ మగమా మ్శు.తరుణి నా... ।$సొా..మీ.. 1! ని... ఎజా. రీ పా. సి తాళ రాదమ్మా ॥

చేతయ్య పదములు 75 చ: ..పచానిద దపవమ మగమామగశి +“. వన్నెచిగు రు.పగ డడ... ము.,.॥ నానన న -నినాలననానానానాని. యానా నానానననునానానానానానాలో నరినరి నినసరిరిసనననిపా సపగమాపా పాదనిదా।ః వం.. టి.వా.ని.. పొద... ము లన్న. .॥

1. పా,పాదపదదని సపాసా.ని నిదనీనా నిః డు.కన్ను..ల. ,(కొత్తు.,. కొం..దు.. నాలా నను. నాన న 2 సా.దనిసాసా ని నిదనీనిదాప పా.మమగమా నో.క న్నుల, కొ..త్తు. . కొం.,దు. ..॥ పమగరినని నో... . - కాళరాదమ్మా॥

76 చే. [తయ్య వదములు అవతారిక :

కలవోంతరిత మైన ఈ నాయిక సామాన్య. తన యంబెంతయో మోహము కనబరచి

తనను లోబరుచుకొన్న నాయకుడు పకారణముననో తనకు దూరమాయొనని' ఆరాటపడుచున్నది

ఈ వసంత భైరవి రాగమునకు వెంకటమఖ సం [వదాయమున చెప్పిన లతణములును, 'మేతజ్ఞల పదములందలి రాగస్వరూవమును చాలవరకు ఒకేవిధము.గానున్నవి “దనిసా "= “సరిగమగరిసా*, సనిదమ' 'పమగా'", గమపమగమ డా ”' మొదలగునవి విశేవమ (ప్రయోగములు,

'సరిగమవమదనిసా "'_-*'సనిదమపమగరసా'" అనునవి ఆరోవాణావరోవా ణములు,. ఈ రాగము ఇప్పటి వాడుకలోగల 14 వ "మేళమయిన వకుళాభరణ జన్యము. విలంబ కాలములో గల పదమునందు రాగ స్వరూపము ఎంతో మనోజ్ఞ ముగా గోచరించుచున్న ది. ఆది ళాశమున గల అతి కొద్ది వదములలో ఇది ఒకటి

రాగం - వసంత ైరవి = ఆదితొళం పః. ఇంత రాపుచేసితే _ వే నెటులోర్తు నే? అ. న; ఇంతి మువ్వ గోపాలుడు _ వింతదానివలఠె నన్ను ఇంత

'శేశ్రయ్య పదములు 17 చ: మొదట వాడీడకు వచ్చి - (మొక్కి పొందవళెనన్న

సదయుడా వద్దు నేస్తమే _ వాలునంటినే

కదిసి నామాటవినక _ కాళ్ళ వేళ్ళ "వెనగుచు

పదివేల జాసలుచేసి _ జాయజాలననెనే 1 ఇంత ॥ 2. మనను తెలియవలసి _. మాయింటికి 'రావద్దన్న

కనుగొన దిటవులేక _ కన్నీరు నింఇనే.

"పెనుగొన్న తమకాన - 'వెదవులె దడిపుచు

నిను వోయలేనని _ నెలత బతిమాలిన ఛా 8 డింత ॥ 8. నీమాట నమ్మారాదోయి ? _ చే చాల కోపగ ఆను

'యేమన్న నేమివచ్చునో _ మొందుకంటినే

'మోముచూచి వాడు తన - మోవాము పూట కావని

కోమలిరో ! మువ్వ - గోప్రబ్బడు నరుగూడి ఇంత | వ; ., దొనిసా , సా సెల్లన్టప్వన్లి

_.=ఇంతరా పు చే..,సి

నాం నవమ టా

నినిదదా. ఐఎపమగ మవదవ మా.గవమాన రిసగామగ।

శే. నే. . నెటు, (లో... (ర్తు.చే...! £. మా.దొనిసా.58 గమగశ్ర సా |, సేవని సదన్‌

*. *కంతరా.,.।, . _ _ ఫు చే....సి॥

వసారా. వవమో మన చరా లా డాం

నినిదదా. ఎవమగమపదప మా_,గపమగనస రినగామగః

శే. ౨౨ నే. + నెటు, , లో... | ర్తు,.నే. .॥

గిరి చ్యేతయ్య పదములు అ.వ:మా.మావమా.గ మాదా నిద భారీననీ. 4 ౨ ఆం తిము.. [వ్వ గో।పొా.లు ...*-॥& సా.సారీగా గమాగ రీస్‌ | సీరీనీనిసన్‌ దాః డు.వింతదా।. . . ని. !వ.. లి. ॥ ల. చనీ దమగా। మాపపపమగ మాగమదమ మదనిదదనినని న. ..న్ను ఇంతిము... వ్వగో. ౨. పా...లు...॥ పాంసారీగా గమాగ రీస్‌ | నరినీనిన్‌ దా। డు.వింతదా .... ని వ..ల..॥ దనిదమగమ న..న్ను.. ఇంత రాపుచేసిళే॥ చః ...ద నిదదమ మామాదప పపమాగా॥మా.మగమగమదచా నీనిద “. మొదవా. డీ డ . కు... వ చ్చి.[మొ...క్కిపొం! దవ దమమదదమగా మా.మగమా దనీ సానీ నిదచానని లె. న... . న్న.స . దయుడా వద్దు నే. స్త, ,. సా.మగమదమదనీ దమమగరీ రీగమదమ మే.ఛచా. ..లు.నం టి... ౨1నే... ౨ 4 ల చా. దనిదదమ దానీ ససనిదదానని। “, కదసినా. ;మాట వి...న..! +

చశే్మకయ్య పదములు 79 నా.సారీగా గమాగ రీవ్‌ సనినిదని క .కాళ్ళవే ళ్ళ. .పె. న.గు..॥ సా.సీస్‌సాన్‌ నీస్‌నిదవి నినిదదదమగా చు.పదివేల బా...3 లు, . జే... మా. మగమగమపదప మాగా మగరీసరి॥ సి.వా...యజా.. లన ।;।నే..నే-॥ గమదమదా అ... ఆంత రాపుచేసితే

క్రిం 'చే్యతయ్య వదములు అవతారిక : మానవతియగు ఈ నాయిక స్వీయ అన్య _నాయికాన క్తుడయిన నాయకుడు తన వద్దకు వచ్చినప్పుడు వాని మనను తనవై నిలుపుకొనుటకు తాను చేసిన [వయత్నములు ఛెలిక త్తెైతో చెప్పుకొని * ఇక్కడ లేదేమనసు _ ఇంతిరో ! వానికి '. అని వాపోవుచున్నది. రాగం - వసంతలైరవి - (తిపుటతాళం పః; ఇక్కడ లేదే మనసు - ఇంతిరో! వానికి అ. ప ; దిక్కుమాలిన మోపాము _ తెలియనీదాయ నయ్యయో్యో ఇక్కడ | చ; వచ్చినప్పుజే (వేమచే _ వాని నెమ్మేని నిండ పచ్చి కన్తూరి యలదియే - పాటిదంళు మత్స్యకంటి కొంతసేపు - మాటాడక యూరకుండి పౌచ్చు కావిబూసిన వా - శెవ్వరనెను ॥ ఇక్కడ 1 £. కోమలిరోయా మాటవిని _ కోపమడప లేక్య వాని మోము జూచి వంటి కొద్ది . మోవి నొక్కిళే తామర సొ&రో ! నన్ను - దాని-పేర బల్కారించి 'వేమరు నొచ్చీని (మొక్కే - విడువుమునెను ॥ ఇకగ్రాడ 1 వ్‌ చాని'వై వాని బాళి తప్పింపవలెనని పూని మువ్వ గోపాలుని _. పొందుచుండగా మానుమని యనక - మంచిమామైన నాడక మానినీ ! యుస్ఫురనెకు - మరి చే జాలించితి ॥ ఇక్కడ ॥

తేషతయ్య వదములు వ!

ప: ..రీ సా.వమ మగమా గమాగ మాదమ మదచా।,;దచామా॥ “6 కర్రా... ..డ లే. చే, .. మ నను.. మా.,.గమ।దా ,నిన్‌ని।; దనిదమ గమచదచామగమచామ పమగమపా.మవ గమవమ గసరి ని. , శి 4 క్రి, 4 క ఈ థి ఈ

అ.ప;సా..గమ దా __ దనిదా దమాపమగామ చాదానని సాన్‌ని।ః సా.రిస్‌ సారీస్‌ గ్రిన్సుగ గాప్‌మ్‌ గొనరీస్‌ ననిదని సా ని దా దని దమ ॥ పమగరిసా య్య, కక్కడ

చ; , ..నరి గా మా,. ప మగామా ఏమగా మా, ,_..వ*,బ్చి న..1ప్పు.డు పే... మ... మా. గవము దా... దామా దనిసా.ని ద నిదా దామా। చే..వా.- ని. (నె, మ్మేని.. నిం... డ..॥ పమగరిసరి గౌ... మాదొ దామపమ గా గమపాపమ,। గా వమగ౪ం 4, వప, చ్చి, క. స్తు. 8... య..ల,.. ది... (11)

82. 'శే్యతయ్య పదములు

సా, సా।;సనినిద సా..॥సా..సరి గా... మా..

యే..పా టి _ దం... ॥ేశే .మః. త్స *, కం .

వమగామా వమగా।;మా.. మా. గమ చా... దామా టి.కొం.. త... సే..॥[పు..మా, టా... డక

ద నిసా.నిఃద నిదా చొనూ॥....గమ।చా. దనిదా యూ.ర.. కుం... డి... [1,..పొా, చ్చు... తా...

దమా పమగామ; దాదచాసని సాసని సా..రీస్‌ సారఠరీన రీమగ వి.బూ = సి ౨౨౨ న ౨, వా..లె. వ్వ. శాప్‌ మ గసేరీస్‌ | ననిదనిసా ని చాదనిదమ॥పమగరిసొ

రం చే... ౨౨౨ ను... కఈకరాడో

శ్మేతయ్య పదములు 8ఫీ అవతారిక : నాయిక స్వీయ, మధ్య, ఖండిత, ఇందలి నాయిక ఆకుమడుపులిచ్చుట మొదలగు ఉపచారములు నాయకునకు చేయు చుండ, అతడు ఆమె కనుగప్పి ధృష్టుడె అన్యనాయికను లాలించుట, తలచుట, మొదలగునవి చేయుచుండగా ఖండితయగు ఈమె అతని చేతలకు కోపించి ఎ త్రిపొడుపుమాటలు చెప్పుచున్నది. సావేరి. రాగము. పాచీనము. 2 మేళకర్తల అవిశ్ళావమునకు ముందుగానే వాడుకలోనున్న రక్తి రాగము, వెంకటమఖ సం్యపదచాయమున ఈరాగము భాషాంగమని చెప్పి యున్నారు. కాని 15 వ మేళకర్త మాయామాళవగాళ జన్యముగా ఇప్పుడు వాడుకలో నున్న సావేరి రాగము భాషూంగముకాదు. "జే. తజ్జునిపదములలోగల సావేరి రగ స్వరూపము నేడు వాడుకలో ఉన్నశ్లుయున్నది మగపమ " అనునదియు “సరీపమగరీ" అను తారస్థాయి ('ప్రయోగమును పదములయందు కనబడుచున్నవి. ఆరోవాణ సరిమపద స - అవరోవాణ: సనిదపమగరిస రాగం _- సావేరి - తిపుటతాళం ప; ఇాగాయ నీ వగలెల్ల మా = ఇాగాయ! ఆఅ. ప: జబాగాయ మువ్వ గో _పాలన్సీ వగలెల్ల మా బాగాయ ॥ చ: నీకు చే మడుపులిచ్చేది నీనా - శెలత కందిచ్చేది లోకులందరు నవ్వేది యది గాక మళేమో ఆగడముచేసే దెల్ల మా ॥ లాగాయ ॥

• 84 శేతయ్య పదములు £. నిన్ను నే కాగిలించేది నీవా - నీరజాడిని దలచేది నన్ను నీ వాడుకునేది అల్ల ననబోణి ఇంటను నవ్వుకొ నేదెల్ల మా బాగాయ ॥

8. కూడి నే నిను లాభించేది మువ్వ - గోపాల నీ వలిగేది వాడిమాటలు వినేది నన్ను వొకచేసి యల సఖిని మెచ్చేచెల్ల మా బాగాయ ॥ ప; సా.ర సా. సా.. నీనిచా మవదా ననిదాపమ గరిగరి వా గొ. య... నీ..వ. గ... ₹-, ణా పాం వానలా నానా సా....... సా.ర8ిగస రిమపద సాపకముపప నతగారీననిద లిం, 6 4 66 మా... 4జీ 9 6 4 అ య గాం = త 9 6 నానన పదమాగగరి సా, _. అపవః ..,పొదని దపవమ దపదా దవమాచదా స్తా, మె గొ, ** య ॥గము శః వ్వ. గో ం అ 4 4 9 సారీగ రీననిద పా.. పమగరి॥।మగఠమూ పదమ మగరీరిగరీ సా. పాౌ,... ల ౨ నీ... వ..గ ౨, లె." ల్లి"!

'శ్షశయ్య పదములు రీల్‌ £. పొ.రిమాపాదని దపపమ దపదా[వపదమాదా. సా.ఠరీగరీి గాణఠీ సారగ్‌ రీస్‌నిద పమపదసారీని ఫఏదమాపమగరి ॥ మగ మపదా నర్‌గా పొ...*1€= 44 4 (నీ. ౨౨ ౨[వంం గ ౨ | రీసదిదపమగరి సా,నిళా స రమప చా అ... ... ల్సి, మా ., . భాగాయ॥ చః; ....పద సనిదద పా,దమా॥[పదనిదపమ గగరీ సా.61 నీ" కు... చే.... మ, .డు.. పు. లి... సరిమా.. వమగరి సరిమా పా,.నరి మూ. మా,.*ః చ్చే.... ది... నీ... వా..నెలఃత.. చే... మపమగారి సరిమా పా.మ దా.,.,.వమ పా.ద సా... తి.. 50. ది... చ్చే... ది..లో. కు... లం..! సారీగ్‌గ్‌రీ సినిచా దమదా సా,.ఫాదస్‌ దపవమ దవచా। దధ,రు.. న... వ్వే. . ది.. అది. గా... ![.. క! పదమొదా. సా. ప్రా, సపారఠీగ్‌ రీన్‌నిద పా... పమగర। మ, శే *'" మో, ఆ. గ ..డ... ము... చే... మగరీమా.పదప మగశఠ 6౫6€,సా. సళమవ చా ఉం

8కి 'చే[తయ్య పదములు అవతారిర : ఇందలి నొయిక స్వీయ మధ్య విప్రలబ్ద. ఈమెతో సఖ ఊరడింపుగా చెప్పుకున్న మాటలే ఈ పదమ... ' విభ్రైలు చదువక "వంచిన చిలుకకు సుద్దులు 'ఆెలుపక ' అని చెలియన్న మాటలలో నాయిక వ్చై దువ్యము "తలియు చున్నది. అఖరి చరణమున గల “ కోడిగపుమాటలాడి " అను ఛెలివాక్యము వలన ఈమెకు థొంచెము కోపము, తొందర యున్నట్లు తోచుచున్నది. రాగం - సావేరి . ఆదితొళశం పః; ఈలాగటచే! బుద్ధి ఓ యిందుబింబాననా ! ఆ.ప:నాలో నీలో భేదమేమే - నాతో ఆనతీవేయీ 'వేళ మువ్వగోపాలుని - మేలు వాని చేయనా ఈ 1 చః. విద్దైలు చదువక - "పెంచిన చిలుకకు సుద్దులు కెలుపక = సుదతిరో ! నీవు అద్దమ రాతిరి - యసురుసురను కొంట ముద్దుమోమువాడ - నిద్దుర లేకున్నావు ఈ | £, కోచి గుబ్బలవైని - కొంగుబచరింపక తోడి వారిజాకుల - తో మాటలాడక ఆడికలకు లోనై - యలమట నొందుచు చేడియ యేల ఛెక్కిట - చెయ్యి చేర్చుకొన్నావు ఈ ॥

శేతయ్య పదములు 87 8 కూడి మువ్వ గోపాలు - గుణములు తెలియక కోడిగెపు మాటలాడి - కోమలిరో ! వానిబాసి వాడలో నీ సరివనితలు నవ్వగ నాడొాడ్యళము జెంది - నట్ల దిరిగేవిదియే మో ఈ ॥ ప; ... సరి పా,మ దవదా॥పా .మపదా దపపమగా- 9 పమపదసా। 4, ఈ8, లా, గంట వే. బు, . కీ ౨ ఇ శి 9 6 ద్ధి... ఈ ॥ సా. ఏద సరీగారి సా... ల₹నిదాపా. మాద । ఓ..యిం. ద్రు_,, విం... బా... నం, 0. కానా నాన నాననా నూ. గగరీవమగర6॥సా..

• నౌ , , ,_ కలాగటవే అ.ప: ...పొదని దపపమ గగరిరి పాదనిదపపమ ద పచా సా..,॥ సాం.వద్‌ సరగా శి సకిపము గగక్‌ నఠినా ఈ వలనా 8 మాసగక్‌ మే.,.నా.- తో, అ... ..=*8! న, ౨౨ తీ ౨... రగరిసాఓసా..చా గరీప్రి సా, సారీగరీన్‌ నిదా. పదమాదా।సా ..॥ 7 యా..వే,ళ,. ము... వ్వ..గో..... 1పా...లు 1[ని...! సా.నస్‌నిదా పా.దప పమా. గ8[మావవాదవవమూ గగరి, ఫమగరిరీ ॥సా.,. శ 6 9 లీ 3 బ్య ఈలాగట'జే ॥

83 చే తయ్య వదములు చ: ....చా పా,. పొ.మ మా.వమగరీ పమగనరి సా | 4 వి ర్ధె.. లు,. [చ దు...-.వ..౨౨౨* కో**॥ =. ధఫదా సా, సరి గారి ॥సరమామపచా మపదనిదా పా... ఎం, ెం., చి... న... 18చి...లు.. 1క 4% కు... ॥ ..,చా పా..;దపవమ॥మా,పమగరీ పమగనరీ సౌ..॥ ఇం +ను1ద్దు., |లు.. (13 .,.లు....ప,౨౨౨౨ క్ర | సో. ధఫధా సా... ఫరగా రీ 1 సరమామవడా |మవదనిచా! పొ..! సు, చ తీ... రో. 4 నీ,. శ అ 6 6 =, 1వు॥ = ,పాదని ;దపపమ గగరిరి పొదనిదవవమ దపచా సా... ॥ *అ ౨.౨. ద, .. మ: .[రౌొో... =, £తి,.. ర ** ల! సా..పద సకిగా గరి వరపమ్‌ గగరి నరీగా 8 వరీగా ర మాగగలళీ

• అసు రు,, అ 4 సు. 4 4 4 ర. ను... 1కోం** | సై న న బయునానానాలాో. రిగ్‌కిసా! ..దా గరరి సా..॥సా రీగఠిన్‌ నిచా. పరమాబొా సా**! “౨ టి *-ము ద్దు.. మో. ము... ... వా... [డే *, సా,సినిదా పా,దప పమా. గర8॥ మా. వచా దపపమా, ని.ద్దు.. ర.ళే ౧౨.౨౨ కుం 0, గ గరి పమగశిరి సా. న్నా... వు .... ఈలాగటవే

'శ్కేతయ్య పదములు తిరి ఆవతారిక ; ఈ పదమునందలి సల్పూక్ర సామాన్య (పౌఢ అతృప్త. గనుకనే నాం్చక్షన్సి స్పష్టముగా' హితవై నచోటనీహితవింతేగాక నే నింపాదునట రా ! " లు చా అని ఆడుగుచున్నది. ఈపదమున *“మగపమ'” ఆను (వయోగము అక్కడక్కడ కనబడుచున్నది. విజయరాఘవ ముదాంక్రిమ్చృగా క్ష పదమును (శ్రీ, విస్సా అప్పారాపుగారు, (శ్రీ, గిడుగు సీళా పతిగారు, మొదలయినచవ్వ్వా అచ్చు వేసియు ్నారు. కాని * వితరణళూర మువ్వగోపాలుడ " అను పాఠము మౌ గురువులు చెప్పియున్నారు. గనుక ఆ పాఠమునే ఇందు పొందుపరచితిని. రాగం _ సావేరి - (తిపుట తాళం ప: హితవై నచోట నీ హితఠవింతేగాక్ర అ. వ : వితరణశీలుడ మా మువ్వ గోపాల్పుడ్ల విందువ నొమాట ఓ జాల ॥ హితవైన॥ చ; ముచ్చడైన ఒళ్క-ముద్దు బెక్టైదనంశేు మోమ్ముర 'జేసేవు పచ్చిశేరగ దొనిపలు కెంపులుంచి'తే జబాగాయననియుందువా ఓ జాణ 1 హితవైై న; ౧2)

రం చ[తయ్య పదములు 2. ఇందు నే చేపట్టి ఎ యింటికిరమ్ముంు

యొంతై న కసరితివి

సందిటవై గోరులు - సభియ యుంచితే

సంతోవపడియుంటి _- ఓ జూణ! హితవైన 8. ఇసుమంతనేవు నన్నేలి - మువ్వగోపాల

యింటికి పొమ్ముంటివి

రసికుడా చానింట - రాతిరి నాలుగు జాములు

రమ్యముళో నుంటివి ఓట జాణ! హితవైన ॥ పః 4, సరి మా..।,మా.,. మా.,... మా. పమగస

“. +హిత వై... న... చో = టట. నీ, ,

రీ..5మ పా., చాపా మా..మగ వపవమగన రి...

*“==+పొత వీం.. తే... గా.... క... నే.

రీ..సరి ఠరిదా దదపమ గా.ర. సా. సాం,

*,=నీిం. పౌ, దు... న.ట రా, 4౨||

5 ....సరి మా... మా, మామవదా దదవమ గాగస

*=.=హిత వై... న ,.॥8చో.... టట... నీ..

రీ .రిమ పా. చాపాఃమా ,మగ పమగన రి.. 8 .నరి రదా దదపమ

“పిత విం... ఆతే.. గా.... క... చే. !1.. నిం పొ. దు,

గా.రీ, సౌ... సొ,

"న,ట ర, ...

శేతయ్య పదములు ర్ట

రీస్‌నిదవపద సఠరిమూ గగరి రిసా.. రిసనిప దా,-1 మా...ము. వ్వ... గో... పా,.. లు... డ = దొ. మప దాగరి సా..[సా... న్‌ననిష దా.,

౨. విం దు... వ..1నా,... మా... ట*-॥ మాపదపొ.ద మాపదపద పమగస రీ..

2, మాపదపొదనిచా మాపదపా.ద పమగస రీ.. టు శి శి ఇఇ లి శ ఈ శి జా ః 3,.

8 సారినరిమపదసా సా., ననిదావదమా గగరీ టం లం టెం ణ . . హితవైన॥

చః; ... మొమౌా. మా... మా. పమగస రీ..॥ ,.ముచ్చ. మై... నం, ఒం క్యా గి. రమ పొదప దాపా మాగపమగసా ఈ... రీ... ...ము ద్దు. జి. న్రై.ద.... నం. శే.

రల [త్రయ్య పదములు రి... సరి రీ జడా దపామ గా..గస రీ... సా. -.మో. మె. (6. . 'దే.... సే... వు.॥। 4. చా;పొపమ దపదా సా.సా. సా.. రీసీనిపి దా..వద సా-రీగన్‌ రీ.. “౨వ చ్చి... తే... రఈ౮.గ. దా... ని...॥8...పలు కెం*,... ఫు. సా... సీవీనిప దా*. దా..మప చదాగరీ సాసా సా.సా. నననివ దా.-- లుం... చి.. తే..॥. ..వా. గా... యోన ని యుం. దు... వం, సౌరిసరిమపదసా సా.. సనిదాపదమా గగరి

శ్మతయ్య పదములు న! అవతారిక దివ్యా దివ్య అయిన నాయిక స్వీయ పౌఢ, గనుకనే “న్నా పుణ్యము చక్కనౌ నాటి దిన ములెల్లి నను చేపట్టలేదా ! ఈపట్ట విడనాణె - వెన్నెల చీకటి ్వరితై న లేదా వానితో వాదా?" అని ఎంతో వినయ విన్నమత స్వామినికాని పళ్లెత్తుమూట్ర ఆలేద్సు,. * జావిలో నీరు వెల్లువ బోవునటవే !* అని తనయందు స్వామ్‌వారికి గల |వేమన్సృర్రాగ్వ్సృన్సు చావలోని నీటిలె సిరమైనవని తన. ఛెలికి చెప్పుకొను చున్నది ల రాగం - సావేరి - _తిపుటతాళం వ; లేమరో!మా మువ్వగోపాలుజెందై న - అస్స్పయుండితే చాలునే అ. ప : వేమూరు దూళశేది తగవా ? జవ్వి వీరు వెల్లువ బొయ్య్యినట వే ? ర్వాంత్ర దిటవే లేమరో ॥ చః. నాపుణ్యము చక్కనౌ నాటిదినములెల్ల _ నన్ను చేపట్టలేదా ? యీపట్ల విడనాడితే వెన్నెల చీక్ర్వ యెవరిశ్లై న లేదా? వానితో వాచా 'అేమరో ॥

రి శేతయ్య పదములు £, పలుమారు నావెతజూచి నొచ్చిననోట _ బల.క పొ య్యేరుసుమ్మీ !

అలగి మీచేతనే నాడించినక్తుతే

స్తో లేమరో ।

అతని మనసు నొచ్చునే 'యేమివచ్చునే 8. కన్నెరో ననుగూడి కాగిటలీనమై - యుండ మువ్వగోపాలుడు

వెన్నవంటి మనను రాయిచేసుకొన్నాడు

విడనాడి యిందు రాడు మోముజూడడు అేమరో వః: , . సారిస రిమపా మ పా.. పొ. వమ దవదప పొదపదా

దా. మప దాదాగరి సా, సా.... ననినిప చా..

గో. పా... లు, డెం.. దె... న...

మ్‌

పా,సారిస రిమవదపదసా సనొిదాదప మాపా.దతవవమా. గోగన రీరీ

“2. లె.. సృ... యుం ..॥8డి ...ళే.... చా లు అ.వ:సా.,.పా పమదప చా,. సా... సా.ఠకిరిన్‌నిప చా.

నే,వే మా... రు... దూ. రే... ౨ దొిం,

దపపాదా సా... సా.ఠతీిగగరి సారీన్‌ కొప మగా గరతిరి సా +-॥

సా,,.. సీనినిప దా... *....దప దాదానర్రీ సా,._

సీ,... రు... ౨౨ ౨.-వె, ల్లు ,.... వ.,

శయ్య పదములు రర పామపాదని దవదమమా గగరీఃసా.,. ఎం.త.. టి... . ది.ట॥వే.. లేమరో చవి ....చా పా... ..పాపా.... పా, పమదప హన య దా,. సరి రి మపవపదసా సనిదచదాదవ మాపా.చదపపమా ,1గాగన । రీరీ। కం. నౌ.1నా,... ౨౨౨ టి. ది... న... ము, తె. సా. సారిస రిపమగా గసరి సా.... ననిదా సొ.రిమా। ల్సి. న. న్ను... చే..॥ప... ట్ట... లే....! ననన కా నన పామపదొదపపమ పా,., “4 6, పొ పమదప దా... తక ఈ అ ఈ క ఉ అ 8 దా, క అం యా ప, ఉ ట్తంం విడ... నా... డి...... శే... చె. న్నె.... ల... సారీస్‌ రిపీమ గా గొక్రిత్రి,సా. థీ. ళ ఇ క్‌ నః టి ,. ,...మప దాదాగరీ ప్రా, పా ,.. ననినీిప చా. ॥ ఎవ రి .౨..,. చె .-. న,... లే... వా. పోమపొదని దపపమమా గగరి సె... చా. 4 9 తో,.. ఇ చా. , దా .,. చేవారు

06 చ్యేతయ్య వదములు అవతారిక ; ఇందలి నాయిక స్వీయ ముగ్ధ. గనుక నే చెలిమికత్తైలు *' అలుకో పొలయలుకో ' ఆలియలేక తికమకపడుచున్ననూ ముగ్ద గనుక చెలులతో చెప్పుకొనుటకే సిగ్గుపడుచున్నది. కలవోంతరితయగు ఈమెను ఊరడించు ఇ టకు చెలులుచేయు (సయత్నములు ఎంతో రసవంతములగు మాటలలో శే్మేతజ్ఞలు ఈపదము చెప్పియున్నారు. రాగం _ సావేరి - తిప్పటకాళం పః అలుకో పొలయలుకో! _ 'తెలియదమ్మలార . అ. ప' తలపులు తెలియవనను - తాళశే మీరు చెలులార అలుకో ॥ చ: కన్నె చిన్న తనమేమంశే - కన్నులు తేలవేనెను చిన్నెలుచూచి యావె విభుడు - చిరునవ్వు నవ్వెను ఓయమ్మా ఉన్నరీతిదేమంు _ యువిద ! యొంళేని యసురుసురచేను వెన్నుని నేనదలించితే - విని విన నట్లుంజెను అలుకో | £. చెలిని విభుని భుజముపై - 'జేరుకపోతే వలదని సొలపున చెంగట కూ - రృుండమనెను అలివేణి ! యతని శెమ్మవి _ యా'నెదననియందుకోబో తే చెలువుడావలి మో మై తన - చెక్కిలి గదియించెను 1 ఆలుకో

| శేేతయ్య పదములు ర రమ్మని తిల్ల గోవింద _ రాజూ! యని పిలిచి కొమ్మురో ! తన మేరు మువ్వ - గోపాలుడనెను యెమ్మైతో మీయిద్దరు _ నెనసీయుంటిరా? యం*€ు నెమ్ముతో నావె కద్దనెను * నెలత, యతడు తలయూభెను 1 ఆలుకో పః రిసారీ. పా.. పాపమ దపాపచా సాం లంగ అ.లు. కో, పొల. య లు, కో. సనిపదపా పా,ము పాదని ద పొపామ గగరీ సా,.. ౨. రిసారీ. దదపమ దవదా దపావచా సా.రీ గారి నఠిగరీనని దదపఫమ దదమద సా ,.. నిదవపమ గగరి ఇ. ల, య... ద, మ్శు..., లౌ... ర... అ.ప దపాదా, సా... సా... వీనివదచా. సా.8 గారీ త,.ల* పు., లు ౨. ఇ,..ల. య.. . నీతీ రివ్‌ మగ్‌రీి రి., సా,.[దదగరీగరీ సా,.,. ననిచా వ లె.* ** ను... తాం... ళ శే, పమపదపద సా,6 గౌ..॥[ఠీననిదవమ ।; దదపమ గనరిన పష్సీ,. శి 6 రు, క శ చె, .లు,. లొ, ., ర, అలుకో 1 (13)

కరి శతయ్య పదములు చ: ....చా పా... పొ..॥[పా..పమ దదపా దా..। క న్నె.. చి... న్న.... ఈత... న, పమాపచా ద -దపమ గగరీ ర..సరి ప మాప గగరి మే... మం... శే... ౨౨.౨. న్ను... లు... రిసా.. సనిఫద సా.రి॥గారీ.. మపదా ।పా.,. శే... ల... వే..[॥1.... సే... ను. పొ..మా।;మా..।1మా. మపామపదపాద దపొామ ద దపమ దా.... పాపమ పొ... పాదదస ననిదా దపామ పె.... విభు. డు.. *.=చిరు న, , వ్వు. దదపమపదమా గగరి సా .॥రిసా రి గాసా రీ .. “దా పా... పొా..[పమాపదచా దవవమ గగర6రి 44 టీ న్న వ రీ..॥తి. చే. (మం థి € శ్రే. సా.... రిసనిఫ చా... సా.రిగన।రి,..16.., ను,... యు..వి ద ౨ క ఎం... ఠి ఈ తే... ని న | సరిపమాప గగసా ర... సా..రీ మపదా।పా.. య సు...15రు. . ను, ర... నే. ..ను,..

'మ్యేతయ్య పదములు ర్టరి దపాదా. సా... సా... న్‌నిపదా. సా,ర6 గారొః వె .న్ను. ని... శే న... ద. లిం. . లీ సీరీరిపవ్‌మగరి ర... సా. దదగరీగఠరి సా.. ననిదా శీ. ౨ ౨. శ 4 'శే.. ఠి 69 6 6 వి.నీ..,. +, 1వి, న**.॥। పమపదపద సా ఠి గారి రీననిదపమ దదపమ గసరినస॥। న..*.. ట్లుం.. . ౨ జె..... ను... ఎ 8 అలుకో

100 శే తయ్య పదములు అవతారిక : ఈమె స్వీయ నాయిక. ' తాళి మొకరికన్నావద్దా ' అని సఖ ఈ మెను మందలించు చూ. " మీ తగవులు తీర్చుటకే మా కాలము సరిపోవునట్లున్నది. చిరుకోవముతో అతడొక మాట యన్న. నీవైన నూరకొనరాదా ! పాలు నీరువలె కలసియుండవలసిన మీ యిరువురిలో ఏల'నే ఈ తగవులు ** అని బుద్దులు చెవ్వచున్నది అమ్బపు_న్తకములలో ఈ పదము సావేరి రాగములో నున్నది మంగళైశిక రాగమున మా పాఠము మంగళ కైశిక రాగము. భాషాంగము లెండు మధ్యమములును సందర్భానుసార ముగ నిందు వచ్చును. వెంకటమఖ సం[ప్రదాయమున చ్యుత పంచమ మధ్యమము ఈ రాగమున చెప్పినను, ఏలనో దీనిని భాషాంగమనలేదు మాయామాళవగ్గాళ జన్యముగా ఇప్పుడు దీనిని వరిగణింపనలసియున్నది. ఆతిపాచీనరాగమగు ఈ మంగళ కైశిక 72 మేళ కర్తల పద్దతి "రాక మునుపే ఎంతో (ప్రచారమున నున్నది. సరిగమ పమదనిసా-సనిదప మగరిపా అను ఆరోవాణావరోవా ల! మ ణములు కలిగియున్నను, “గమమమామగరిసా _ సనిరిగ మా" - మగదపసీనీరీ ని అనునవి విశేషపయోగములుగా గు_ర్రించుకొనవలయును. ఇచ్చట ఒక విషయమున. మనము చెస్పుకొనవలసి యున్నది. మేళక రల పదతికి పూర్వమండిన జాతి న్‌ రాగములు చాలావరకూ ఆరోవహాణావరోవాణము వై గాక కొన్ని ముఖ్యమైన స్వర నందర్భములు గల రాగపుఛాయలతోనే ఎక్కువగా గుర్టింపబడుచుండెడివేమోనని అకుకొనవలసియున్నది ఇందుకు మంగళ కై శిక్కి ఆహిరి, ఘంట, నైంధవి, నవరోజు, మారువ ద్విజావంతి, ారిపంతు, మొదలగు రాగముల స్వరూప్రములే మనకు ఉదాహారణములు.

క్మేత్రయ్య వదములు 101 రాగం _- మంగళతై శిక _ (తిపుటథాశం ప _ ఆళి మొకరికన్నా వద్దా - ఓ చెలియరో అ,ప:లోలాతి! మువ్వ గో _ పాలునికి నీకు మాటలై తే కాళి చవ వాడలుగ నీవలుగ వళమె మీకై. తిరుగు లాడినది చాలునే యెవరు 'మెత్తు కే చూడగ మీరినట్టున్నది మీకు కోపము వీడక ముక్కున నున్నది ఓ చెలియరో ఆాళి 2. చలమున వాడొకటం*ఇ వైగగా నూరకుండక చెలియరో ! యిజేటి కోపము ఇెల్లునె మీతోడ చెలిమి చేసిన పాపము మయొందుశె మీకు వలువని మనస్తాపము ఓ చెలియరో ఛాళి 8. ఎలమి పొలు నీరువలెనె _- క లసి మువ్వగోపాలునితో చెలియరో ! యీచలమేటికి ? యిటువంటిగుణము చెలునే నీవంటి మేటికి వివేకమింత ళం వలువదా లెస్సాయెను నేటికి ఓ శళ₹ియరో అాళి ప; 4 నరి రీమా మా,, గమ్తామమ్ర మామద మమా

103 శ్మేతయ్య పదములు

శణామమమామగ రిగరీ ! సా. సా..సనిధా రిసరీ; గాపమగరి॥ శ 4 4 6 ఓ 4 * 4 ఈ ణ్‌ ఠి 9 జ త అ 4

వ... ౨౨ ద్ద, చె.. లి

అ,పపొ. గమ చా,.. దనినిద దమాపా. పాపమగా మాదప॥ య..లో. లా... ఊ.---.. ము. వ్వ. గో.... 1పొ- చా.. నిని దనిసా సనీరీ సా..స్‌ని దాదమ పాపమగకళి లు..ని. కి. నసీం. కు..మా. టట ,. లీ, కీ సొ. తే... తాళ మొకరి

చ: ....సన్సిణా రీసాొ రీ . మగమామదమమ గమమగరీ సొ-,* ఎ. వొ... డలు గ. నీ ౨౨౨౨౨౨ వ.లు,. గం, *+=+సరి గా., మా,. దపదా.. నినిదా పొ... .. మా మగమా మా. గమమమాగ రిగరీ సా... +, లొ డీ... న త ది. . శ ఈ క్యా అ , సా. సనిదా 6. ర... మగమామదమమ మగరి సొ+ చే..ఎ.వ రు. మె త్తు... ౨౨౨ రేం

• ౨,స రి గా, మూ. దప దా, నినిచా।;పా..॥ “చూ. డ.. గ... మీ 58... న... ట్లు.

శేశయ్య పదములు 108 పొ.మామగమ్తా మా. గమమమాగ రిగరి సా., న్న..ది మీ... కు., కో... ౨౨ ప. ము, +, గమ దా. నినిదా దమాపా పపమగ మాదప చా..నిని దనిసా ననిరి సా .నని చాదమ పావమగరి ॥ “ను, .... న్న'. ది..ఓ. ..వె. లి... | సా... య .. కాళిమ్సెక్రగ

104 చ్యేతయ్య పదములు అవతారిక ;

ఈ పదమునందలి నాయిక పరకీయ, తృప్తాకృ ప్త నాయకుని చేష్టలకు తా నెట్లు పరవళురాలై నదియు చెలిక_త్తెకు చెప్పుచూ, ' అంతటి జా*తనముగల వానిని మాట చమళొూ రముగల నీవే తిరగి తోడుకొనిరాగలవు " అని వేడుకొనుచున్నది.

మారువ రాగము ఇప్పటి మాయామాళవ గాళ జన్యమని ఇప్పుకొనవచ్చును. ఈ రాగము 'పాచీనము, వెంకటమఖి సంపదాయమున భాషాంగము, చేశీయము. పదమునందు గల మారువ శరాగమున ఆరోపవాణావరోహణములు ఇట్టున్నవి సమగమదనిస్‌ -

౧0౧ స్‌నిద పగమగరి స. ఈ స్వరములన్నియు మాయామాళవగాళ స్యరముళే.. గనుక ఈ రాగము భాషాంగముకాజాలదు, ఉ _తరదేళపు సంగీత పద్దతియందు “ మారువ"* యను నొక గ సుక రాగము గలదు. కాని ఆది సంపూర్ణముగా దీనికి ఖిన్నము. గనుక చేశీయరాగమనుటకు అంతగా సావకాశము కానరాదు. రాగములలో కాల్టకమమున కొన్ని మార్పులు వచ్చు చుండుట అందకూ ఎరిగిన విషమయమేకదా . గనుక దీని నిటు వదలి రాగమునందలి విశేష ౮

(వ్రయోగములు గమనించుడు. *పా గమ దాదనిసా", “సారీగరీవనీ, సూచనలుమాతమే | తక్కినవి పదముల నభ్యసించి (గహించునది.

రాగం - మారువ - ,త్రిపుటతాళం ప; అమ్మమ ! వీడెంత నెరజాణడై నాడే! అప ఎమ్మెలాడి | మువ్వగోపాలు నిటు తోడిశేవే * అమ్మ ॥

105 శేత్రయ్య పదములు

చ: చిరునవ్వు నవ్వుతావచ్చి చేవట్టినదే కాని

మెరుగు పయ్యెద ల్స్‌సీ దెరుగలేనైతి నమ్మా !

కురులు 'నెరులు తీర్చి విరులు చుట్టినదే కాని

చురుకు కెంపు మోవివైనుంచగ నేమి తెలియనై తి ॥ అమ్మ ॥ £, చెలియ ! యేకాంతమునకు చవిచూచినబెకాని

వెలయు ముద్దుమాటలు విననేరనై తి

గళము ముద్దిడి నన్ను గారవించినది గాని

తళుకు చెక్కిట గోర్రుతగిలి నొగిలేమొ ెలియనై లి అమ్మ ॥ 8. గరిమ మువ్వ గోపాడు శౌాగిలించినదెళాని

యిరువురి మేను ట్రాగ్రచ్చే దెకుగలేనై తి

విరుబోణి ! పోక ముడివిడిచి అంతరంగమున

మరియే మో చేనెన్సిశి మగువ ! యేమి తెలియనై తి ॥ అమ్మ పవ , సప పా,మగా మా. $;దపదమపామ గమపా మమా

44 అః మ్శ., శ మ్మా. వీ... & 6 4 జెం...**,,

గా రిపమగరి సా,గవ్చు పనిదాపని సా... ॥ సన్‌న్‌ర్‌ నన్‌ దదవమవడ

తం * 2 ౨ ౨౨ వెర జా. ,., ణ ౨. 1డై.....నొ... |

వనిసా సీనిదమపమపచ్స ౫౭గ౪్ససా

ళం అ + జే... 4 ఈ ఇ 4 6 అ.స;....-దమ పా,, పపమగ॥మదవడా. పామపా (పానీ

౨. మ్మె.. లొ, ,,. డి,..* ము... వ్వ,

(14)

లా

సా..నని సాగమ్‌ గరి సాన్‌ని ॥ నరీసానిపదపా.మ పదమా.పపమ ॥। గామపమగరి॥సా . 4 వే. ..1. - అమ్మమ్మ

చ$ ....పద దమపా పపమా గమపా.మగమగా.58 పమగరిసా.ని దఫనీ సాక....సగ మాపమ గమ పాదప మప నీనిపా నీనిదా దదమా వ..చ్చి॥. ..చే. ప + టి... 8న జే య పమగామా పా,. .. దమ పా పవమగ మదపదా. పొ.మపొ పానీ “ల. ని... .మెె గు వై... య్యెద, తీ... సే, ॥ సా..న్‌ ని;సాగమ్‌ గరీ సానని ॥ సరీ సా. సిపదపా మ పఏదమా పపమ ది..ఎరుగ.... లే. . వై... .8.... న... . నన లోతన గా.మపమగరి[సా..వద దమపా పపమా గమపా మగమగాంరి

• మ్మ... ...కురులు. . నె... రు....లు.-*=| నమకము ానాడాలన కామ యమమయాలతా న వనావానానానానామానా. పమగరిసౌ. ని ధ్ధఫ్టనీ సాక....సగ మాపమగమ పాదపనుప తీ... *=ర్చి 8... *-విరు లు, ..,చు ..,,

'చ్యేశయ్య వదములు 101 నినిడానినిపా ద్రద్దమ్షా వావ్ఫగా మా పొ... ....దమ పా... వపమగః ట్రీ. .న.. జ్ర గాం. ని. ॥....చుతు కు... 3... ॥8 మదపదచా పానుపా పానీ॥నా “నని సాగమ్‌ గరీ సాన్‌విః మ్మో..వి. శవా ం నుం, చ..గ.( నే. ఈ ఠి 9 మి...

వన్‌. నర్‌ సా నివదాన్లాక్సు వదావాాన వక్తనాన్తు పమగరి ॥సా., అ, + లి, _ 4 6 య... .. నె, శ క * తి, * = & =. - అమ్మమ్ము

10 చే[తయ్యపదములు అవతారిక .

ఈ నాయిక స్వీయ, ముగ్ధ; కలవోంతరిత అన్యాయ త్తచిత్తుడై న నాయకుని చేష్టలను గమనించియు, తనయంచే తప్పును ఆరోపించుకొని, ఆానుచేసిన వనులు వివరించి నాయకుడు తనయందు విముఖుణజ యుండుటకు కారణము అఆలుసుకొనళశేకుంటి నని చెలిక త్తెళో చెప్పు కొనుచున్నది.

రాగం - మారువ - తిపుటతాళం ప: ఎంత మాటలాడెనమ్మా _ యింతిరో నావిభుడు నన్ను అ. ప: చెంతచేరి మోవితేనె - చప్పనని మోమటు (లిప్పెనేమో ఎంత ॥ చః రమ్మని చేబట్టి నేను మాయింటికి - శా రమ్ముంటి

నీ వెవరో ? నే చెవరో? నేను - నీ వాడు గాదు పొమునెను ఎంత

కి. కులుకు గుబ్బల రొమ్ము గుమ్మి - కాగిలీయను వే బోతే

ఉలికి లేచి కసరుకొని వనిత నీతో

పొందు చాలు పొమ్మ'నెను 1 ఎంత

8. ఇెలియ మా మువ్వ గోపాలుని - చిత్తము రంజిల్ల చేసి 'యెలమివైళొని ఉపరతి సేయగబోతే ఈ పొందు వద్దు పొమ్మునెను ఎంత ॥

చ| శయ్య వదములు 103

ప; *.=.సప గా.మగా.మ రి.. సారిగరిన నిసాని పా.రిసా.565|,గా..! *4,ఎంం త్‌... ... మా.।1టా. జె. ... న. ... మ, ..గరినప పా.గమా దానినిదా సిల్‌ సా ళ్‌ 6రననిసాని *= యిం. 1తి.. , రో... నా,,..... విం... దదపా.గమగ పా. గ మగఠి॥ సా... భఘు.... డు, ౨ న ,..[న్ను ఎంత

అప:. *.పొ.గ మా,గమా గ|దాదని సా... సా.ని సారిగ రీనసాసా.ని ఎ చెం త,..., చే..[8.... మో... విం 08 సారిగా -రిరిగాకి సాకిగ కన ననినా ననిదా పా .పవాగ్‌ మాగ చా శ... -నే.. చ...ప్ప న,,.... ని..మో.. మ... నినిదని సా ॥ సారిగ కస్‌ సని నరీస్‌ని దదపగ మగ దద, పగమగ 6గరీ టు, ళ తి... **ప్పె. కి 6 69 శే 446 9 2 ఇ (1౨౨ మో. ॥; సౌం, లం ఎంత ॥

114 శ్యతయ్య వదములు చః: ౨. సా.6 గరిసారగ రిననీననిథా సననిసగమామగమదపా ఎ. ర... మ్ము,.... ని... చే... ప*,౨౫౩॥ టా లాడ ననిదనిసానవని దొపా .-. పొద నినిదాపదపాొా వదమా మగరీ ట్టి. నే. .ను .,....మా., యిం, టి... ల ల కిం నసరిగాసరి. పా.గమా గ రిగరసా . ,పా.గ మా.గమా.గ దాొదని ॥ రా 4 ంరో, మ్మం. . ఈ 4 అ 34 టి నీ... "వె .. ఠి త ఈ వ. సా.... సా.నిసారీగ రీస్‌సాసా.ని సారీగా,86గారి రో... నే... .. నె... *...,. 1!వ,. .రో,. సారిగ రిస్‌ సీ్‌నిసా ననిచదా పా ,.పా.గ మా.గదా నీనిదని సా॥ నే.,. ను నీ... 4 4 చా,..దడ,. ను..గా “ను సాఠరీగ్‌ రీస్‌ నని సరీనరి దదపగ మగ దద వగ మగ 6గరీ పొ మ సా. శ్ర న మ్మ., ఎంత

శ్యతయ్య వదములు 111 ఆవతారిక : పౌఢ నా రశ? న! యిక యగు ఈమె పరకీయ. రాక రాక తన ఇంటికి వచ్చిన స్వామికి

• చః అలంకరించి, కన్తురి నామముపెట్టి, సరసో కులతో సంతోవవరచి, * చలువ చవృరములో సరమాశజ్ష్సె న్‌ ల సా క్ష తలో కోడికూసె నయ్య య్యా ! నా గుంజె రులు ర్వులుమనె నమౌస్హై అంటుంది. క్ష పన చుచు నకములలే సొ వే క అచ్చుపు సకము' వ = మా పొఠము ఛా. స్బపు_న్తకముల రాష్ట్రిరాగమని యబడియున్నది ఈ బౌలి శ్రా గము 'పాచీనరక్షి రాగములలో ఒకటి. దినిని పూర్వాచార్యులు ఘన ఎయున్నా రు. వెంకటమఖి సం[ప్రదాయమున 'కేేతజ్ఞుని పదము నందున్న కే యున్నది ళా ర్‌ చ ఇది మాయా న్ని మాళవ గౌళ జన్యముగా ఇపటి (గ్రంధక ర్తలు (వాస యున్నారు. ౬ స ఆరోహణ $ బు " దక వ మేళమ నట దస - అవరోవాణ: నస్‌నిదవపగ రిస అని యుండుటచే యి వ్పా రా మలు గల శాగ శామపర్టని జన్యమనిననూ అనవచ్చును. ఉ _త్తరదేశస్థులు ఇదే ఆరోవాణావ లు "రా, క గ చ మ్‌ (తిచేణి' అని అందురు. పదమునందలి రాగ సంచారములు ల్సి జములు. అలి మన్‌ క్హ్హి టలయందలి భావములను అందముగా వెలువరించగల స్వర సందర్భములు గ రాగం _ దౌళి- (తిపుటతాళం వః; కోడికూసె నయ్యయ్యా నా- గుంజి ర్సుల్లు రుల్లుమనే నమ్మా |

119 శ్మేతయ్య పదములు అ ప: చేడెరో నాసామివద్దచేరి - నేనే మాటాడునంతలో కోడి చ: చెలువుని శెదుళేగి - చెలగించి తోడితెచ్చి కలపమ్నుమై నిండ _ అలది కస్తురి నామముబెట్టి కలువశేనితో _- కలహము ముగియించి చలువ చప్పరములో - సరసమాజేటంతలో 1 కోడి £, విరులు శిఖనిండజుట్టి = పింతగా సొమ్ములు బెట్టి బురుసు రుమాలుజుట్టి = పొందుగా తురాయి చెక్కి సరసుని మోవి జూచి . సా౭ం సాళెకు ముద్దు బెట్టి గురు కుచములతో రొమున - గుమ్మివె కొనేటంతలో 1 కోడి ॥ శ. (మొక్కి వేడికొని యెంతో - మోహమున ముద్దు బెట్టి యట అక్కరో ! సిగ్గింతలేక - ఆ వేళ నీవివదలిం చి నుక్కువమీర మదన - మం .** ,4. *.. నిల్లుజేర్చి లి! చక్కని మువ్వగోపాల _ సామితో కలసేటంతలో కోడి పః ..సానరి గా... పా. .పా.. వదదవపపగ ప గదప ఎంకో. డీ... కూ. [1.. సే... న,,.,. ఠి ఈ య్య... * దా ౨౨. 1పా.. గపదసా. నస్‌నినివ చఊచా..! య్యో ౨౨ [$1నో, ౨ ౨ 1గుం. డె... దా గగ పా దని దొపా పాగగదప పపగరి సొ ॥1

• రులు ర్వు +లు [$1మ నే న మ్కా ॥

'మ్మేతయ్య వదములు 118 అవః. +పగ దపవవ చా సారీగావ్‌గ్‌ గరీరి సా. చే జే రో నా. సా. మి... రి సాపాఠగ రీనసా నీనిచా పాదగ పా., “౨వ ద్ద... .. జే. రి... నే... నే... “= “గా పొా,దని చాపా పొాగగదప గవగరి సా... = ౨-మౌా టా... ,డునం.... త... లో.., కోడి! చవ ౨--+గగ పా... పా _.॥పాదదపా చా. దపదవ “=. -చెలు వు,, ని... చెందు. శి గిం, దపదపగగ పాప్రాదని దాపా పాగగదవ పవపపగరి సా..॥ 24 +చెలి గిం, __. __్చి తో,డి.. తె... చ్చి.. 4... నరిగాౌ,ప గరికి ర్రినసప్తా., న నినిఫ ఇచా... కల ప,. ము,॥షమై.. , నిం... డ.. సా..సరి గా.ప గరికి రిసానసరి నరిధా సా... ఎ. అలిది.. క,. నుకి, నా, | సొరిగా పా. పా... పా..పగ దపదవ దా., ము.ము. బె... ట్టి. 4 కలు వః... ల. సాంరీగాంవ్‌ గ గోరీరో ప్రా,సా..నరీ గా.ప్‌ గరీరిః శీ... = వి." తో..॥...కల హో... ము... (15)

కే14ీ శేతయ్య పదములు రసా... ననినిప చా. $దా. గగ పొాపద సా ముగి... యిం... చి... ౨.౨. చలు వ... చ. ననీదదనిద దాపొోపదగా పా గగ పా దని దాపా న్ప..ర.. ము.. లో... [...సర స... “మా పాగగదప పపగరి సా,.॥ జశీ.టం.. త*.. లో .1॥కోడి॥

'చ్మేతయ్య పవములు 115 అవతారిక : విరవోత్కంరితయగు ఈ నాయిక కలవ*ంతరిత, స్వీయ. “నన్ను, నొ గుణమును, నా (పేనును కెలిసిన నీవు నన్నిట్లలయించుట న్యాయమా ! నాకు చెలికత్తైవెన నీవే - చెలువుడ వైననీవే ఇంతేకాదు చింతించిచూడ నా జీవస్వామివి నీవే, " అని తన సర్వన్వమైన మువ్వ గోపాలస్వామికి చెప్పుకొనుచున్నది. ఈ పదము అచ్చుపున్తకములలో బిళహరి రాగమని యున్నది. కాని మాకు వౌభిలో పాఠము. రాగం - చౌళి_ (తిపుటతొాళం పవ ఇంత తెలినియు.డి _ ూగృ్య్ళమేలరా శ అ ప:పంతమామువ్వగో ప్రాల, నా సామి! 1 ఇంత ॥ చ: అలుకచేసి యింటికి రా _ వై త్రివి ఎవరైన ఇెలిక త్తైలున్నారా ! పిలువ వచ్చేశా? నీవె చెలిక త్నెవెన చెలువుడవై న నీవే తలచిచూడ నా పాలి _ టైవము నీవేనా సామి 1 ఇంత ॥ 2. _ వింతదానివలె నన్ను _ 'వేరుచేసిరావై లివి అంతరంగులున్నారా ? నన్నాదరించేరా ? అంతరంగమైన నీవె _ ఆదరించిన న్లి్వ చింతించి చూడ నా _ జీవనము నీవె నా సామి ఇంత ॥

14 చతయ్య వదములు క. శ్రీనిధి! మువ్వగోపాల ! చేపట్టి నన్నేలితివి నా నేర్పు లెవవైన ఆ - నందించే ర? నా వేర్పులైన నీవె _ నమ్మికలిచ్చిన నీవె అనగా బలికెద నా - ఆనందమెన నీవె నాసామీ ఇంత ॥ వ; ..,.చా పా.దనసి దాపా పొదదపపగా. పదపాగప గరిగరి: =4 [౦ త... 1, తళ లి సి, శ 4 యు త 4 ఇ 4 8 సా.సరి గాపాదప గరిగరి సరిగా.86గపా గ గవచాదపపగ పొ -] డి.యీ. గు... ణ.. మే....,..౨ ల ౧. రా..॥ అప. ,పమపా.దసా నాఠరిగస రి. నఠి గావ్‌ణ గరీరీ “పం. త్త . మా,... మా.ము, వ్వ... గో సారీగ్‌ రీస్‌ సనిదా పాదగ పా.. సరిగా.660గపా-గ గపదా దపపగ పా.. ... పా... .... అ ,. ౨ ౨కినా ౨, ం ఎం సో. మి, క... ఇంత ॥ చక ౨... సరి గా,ప గగరి॥పారిగరీ రిసన్సిద సా. 0 అల్లు క్‌... చే..॥ సి... 1 యిరి... ట్‌ .. ౫ సా,.సరి ణా. పొ పొదదపగ పాపద నినిదా కి..రా..వై.. తి..!వి*ంఎ.. వ... రై... ॥ పొ..పగ పా,. దా... దా. పగ పొాదనిదస ।| ననిచబాదప న..చిలి ర్‌ త, లు, న్నాం. ర, త |

"శేశ్రయ్య వదములు శ11 వగపాదపగరి సా.రిగరి గా..।॥పొపదదపపగ పా... ....॥ పి.లు....।వ.... వ*.8చ్చే ...౨౨౨ రాం. 41

• సలి గా,వ,గగరి॥షసారిగరి రిసన్సిద సా..॥

*.“=చెలి క, కె... లై,.. న... నీ..॥ సౌ..సరి గా. పొ... పొదదవపగ పాపద నినిదా॥ వే..చెలు వు., డ..1వై.న..1నీ.. ౨౨౩ పొా..పమ పా,దసా సా.ఠ68గన॥రి .నఠీ గావ్‌గ 1 గరీరీ ॥ వే..తఅ చి, చూ... డ.,నా పా... లిిటెః సారీగ కిన్‌ ననిదా పాదగ పా..

వ... ..ము.. సీ. చే.,

న న.

సరిగా-రిరిగ పా,గ గవచా దవవగా పొం...

113 కేతయ్య వదములు అవతారిక : విరహోత్కంఠితయగు ఈ నాయిక (పౌఢ, స్వీయ. తనయందు ఎంతో అనుచాగము గల నాయకుడు ఒకప్పుడు తనను లాలించిన విధవులు, పలికిన పలుకులు తలచుకొని విరవో_ర్తమొ తన చెలిక శ్రెతో చెప్పుకొని దై న్యమును పొందుచున్నది నాదనామకియ రాగము 1పొచీనము. న్లిసరిగమపచా_దపమగ రిసనీ అను ఆరోహణావరోహణములు కలిగియున్ననూ మధ్యస్థాయి యందలి నిషాదమును కొంచెముగా సోశెడి సంగతులు కలిగియున్నది. పనిదాపా” అను (ప్రయోగమున కించిత్‌ కైశిక నిషా దము కూడ వేయుట వై ణికుల సం్యపదాయము గనుక కినిని భాషాంగమని యే చెస్పుగోొనవలెను. ఇది ఇప్పటి మాయామాళవ'గాళ మేళ" జన్యము _ వెంకటమఖ సంపదాయమున ఈ రాగమును సంపూర్ణ సంపూర్శముగా నిచ్చి మాయామాళవ గౌళ మేళమునకును, దినికిని అంతగా భేదము శేదేమోనని తో చుచున్నట్లుగా చెప్పియున్నారు. 'చే్యతజ్ఞని పదమునందు కనుబరచిన రాగ స్వరూపమే ఇప్పుడును వాడుకలోనున్నది. రాగం - నాదనామకియ - తిపటతాళం ప్‌; అయ్యయ్యో వెగటాయెనే అప; పయ్యెదవై జేరి పవ్వళించే సొమికి అయ్యయ్యో

'శ్మేతయ్య పదములు 119 చ; వెలది నా మోము "రెప్ప - వెయ్యక కనుగొన

కలయనిండు సంజ చీ - కటి (గమ్మితే

కలికి నీ ముద్దుమోము = కానరాక యుండునని

తెలిపి ప్రొద్దుండగానే - దీపము 'తెమ్మనె సామికి అయ్యయ్యో ॥ ౨. ననబోణి! వినుమమ్మ ! - నావై చాల్మపేమచే

తనదంతమున నా అ _- ధరము నొక్కి

'మొనసి మాటాడితే _ మోవి వీడువ వలెనని

యనువచే సైగ. లాడుచున్న సామికి ॥ అయ్యయ్యో ॥| 8 మదిశాడి! వినుమమ్మ ! = మా మువ్వగోపాలుడు

నిదురించిన కౌగిలి _ వదలీనని

పదరిశయ్యమీది దు - ప్పటి కొంగుల నాలుగు

ముదముతో గట్టిగా _ ముడి గొన్సుమును సామికి ॥ అయ్యయ్యో ॥ ప; ...-రిననీ రి మగ గా. గా..సరి గ మపద.మ[గస ఈీ

“అ... య్య. య్యో. ....వెగ టా. .... ౨ .యె! అ.పఃసా..సరి మా... మా, |, మా,... "గామప మవ గా..॥

శే..ప. య్యెొ.., ద,, వె.... జే... రి...

గా..మా మగమా పాపవ్సు మామపదప దొ మవపాదప పొపమ॥ః

లప వ్వ... !1€0.. చే ..... సాం, న.

గమాగమపమ గమగరి,గ్గా..

మీ. ఈ ఈ 4 6 క్రి ఈ శి ఓ 448

120 చ[(తయ్య వదములు

ఇ గా. రిసఖీ రి గమపదపముద పమమావమా॥మా .. గామవమవ ।|మా.గ మా.గ॥ వె... య్య. ౨. దం. -. వై జే... .. రి. ---॥8 గా .గామగ మగమా పొపమ మామపదపచదచా మప పాపని దపపమ ॥ ప... వ్వ", ళిం..8చే. ..... సొ 44కి వమగాగమపమ మా డపమగా గా..6గా.. సరి గ మపదదమ ।1గస రీ॥ సౌః, నే.. ఆయ్యయ్యో।

చః; ....సరి;మాపమా.ప మాగమా,.గ మా,... మా..![ మొ. 44 వెల ది శ ఈ శి అ 9 ననే. ఓ లి మోా,... ము**. ర₹..॥ గా,మా మ గమా పా... ॥పావదపా పా. దపపమ॥ వ్ప,..వె య్య... క..1క,.ను. గొ... నం .॥

క గా..సరి రిగమపదపమద మా. ॥;మా..,.,. మా,.,గామప మప వెలి ది,.,.,... నా... మో,,.. ము... లె.* ౨౨.8 మగా.గరి రిగమపదపమద;।మా.,. పొపదపొా।పా.,.।![దపపహమ॥

త +, కల య.., నిం.. డు .**. సం భి జ +, రి.8ని;రీ.. గా..8రీ.మా..[మా,పమాంప గా..॥8" చీ... క... టి.. గ. _. మమ్మి... (ఆలే... !

శేశ్రయ్య పదములు శేష గా..మమ గా... గా... రిననిరీ. గా... గా... కలి కి... నసీ., ము. .ద్హు. మో... ము. .॥ 9 క, న త రౌ.. క్‌ శి ఇట యుం.. డు.. శిసనిరీ. |! గాగా గాం.॥గా..మా మగగమ పొవమ॥। న..ని. తెలి వి..॥!.... పొ ద్దుం...1=డ. మా... మప మామపదప దచా,.. పమపా.. పమమా గా... గా ఈ ళ్‌ ఈ ఆ 4 4 4 నే. ది. 4 న ప... 1ము,,. ఫా ద పద నా పనిదాపా.,. మా.. గామవమామప గా... రిసన్లీ సా... ఈ... *. ము... ఇచె..1సా,.. ౨. మి... కం. 4000. అయ్యయ్యో (16)

128 చేతయ్య పదములు అవతారిక : పౌఢ యగు ఈ నాయిక పరకీయ, విరహోత్క-ంరిత, ఈమె పనుపగా ెలి నాయకునివద్ద కరిగివచ్చినది. అమెతో తననాయకుడు తుపాకుల కృన్ణరాయడు ఏమని ఆనతిచె ఎనో, తన చెలిని దాచక చెప్పమని లాలనగా * బంగారుబొమ్మా * అని పిలిచి యడుగుచున్నది- ఫరజు రాగము (పాచీనము. భాషాంగము కాదు. ఇది యిప్పటి 15వ మేళమయిన మాయామాళనగౌాళ జన్యము. సగమపదనిస - ననిదపమగరిన అనునవి ఆకోపాణావరోహణములు. ఇది దేశీయ రాగమయిన కావచ్చు. పదమునందలి సంచారములు గమనించినచో ఇది తన బేశీయభావమును పోగొట్టుకొని, కర్నాటక శాగములలో నొకటిగా కలిసిపోయినన్లు తోచుచున్నది రాగం - ఫరజు - [తిపుటతాళం పః; పమనెనే సుద్దులు - ఏమే బంగారుబొమ్మా . అ, ప; ఏమనెనే మరుగేల చాచశే రామ తుపాకుల రాయడు నీతో ఏమనె చ: మానిని ముందుగా నా - మాట నీవెత్తితివో ? తానే పల్కరించెనో . దయ నావై కలిగి కానుక తనచేత _- బూశెనో ? యందిమ్మని అన తిచ్ళెనో? నామీద - అన ఓ చెలియా | ఏమనె ॥

'చ్మేతయ్య పదములు 128 2, వనితరో! వాడిడకు _ వచ్చిదననెనో ? "లేక

నను తోడి తెమ్మనెనో ణి నాపాణవిళుడు

నెనరుతో మాటాడెనో ? _ నేరమెంచెనో ?

వినిపింపు వానిమాట _ వినముచ్చటయ్యి్యని ॥పమసనె] 8. వేడుక తుపాకుల - వేంకటకృష్ణుడు

కూడే వేళలోనే _ నోడించితినంట

నేడాసుద్దులేమెైనా - నీతో మందలించెనో ?

మోడిగ కున్నాడో?_ ముదితరో 1! లినిపింపవే 1 ఏమనె॥ పః =, సని సామగ మా,, దపదా.. ననిదని సా,.!

“ఏ, మ., చే... చి. _ .. సు... దు...

(౧0

సా..నని పదమవ మా,., మగమదపద మపమగ 85నన్సి

లు.*పఏ, మే... బం,, గా. రు... బో... 46 ౨ ౨ క్షీ అప'సా..సని సామగ మా, దపదామగ మాదప దా *. ననిదా,. నీనిదని । సా ,.

మా. పం మ క నే, ** మరు శగే..1ల.. దాచ..! శే...1! రొ..

సాం.నని సారీగ రీన సఠేనీ దప మగమదపద మపమగ రిరిసన్సి

మ..తు. పా.... కు..ల. రా..య..।్కడు.,. నీ, !,

సౌ...

తో... ఏమనె

(24 శ(తయ్య వదములు చ; + మ ద।పా..।1పా..॥[పదపవదప పమపా పపమమ “= మా. ।1నీ.. నీ, .।1ముం..దు..।$గా... నో, గా..సని సాగా మగమా పదపాదా।పమపా మగమా పొా..సగ మాదప దానీ।;సా....।,సనిదా[పాదమ వో..ళా.[ వనే ..।!ప. ల్య్మ... రిం... చె... పా..మ గ।1మదపద మపమా పమగమగరి సా... ..-. వో..దయ!నా.. వె... క..లి.. గిం 1 == మద పా, పా... పదపవదప పమపా పపమమ +. కౌ. ను, క*,. త.*,న,. చే... త... గా..స ని;సాగణా మగమా పదపాదా పమపా మగమౌొ బూ. నే.. నో,.. యం. ..1ది... (మై .** పొ..మగ మాదప దా.. స్‌ విదా., ననిదని;సపా.. ! ని.౪అ. న... తి.. చ్చె.నో..1నా... మీ... సా..సని సారీగ్‌ రీన సరీనీ దప మగమదపద మవమగ రిరిసన్లి ద -.ఆ.![న,... ఓ.... చె. లి య. . | సా. +, ఏమన

జ్నేతయ్య పదములు 125 అవతారిక ;

స్వీయ మధ్య విరహోత్కం8త యగు నాయికను, ఆమె సౌందర్యమును, సుందరము లయిన ఉపమానములతో దూతిక చెప్పుచూ. ఆమె విరహమును వర్శించుచున్నది

సౌరాష్ట్ర రాగము ప్రాచీనము. ఇందు శఆెండు నిషాదములు వచ్చుచుండుటవలన ఇది భామోంగము. “నిసా ని' అనునప్పుడు కాకలి నిషాదమును *“దనీదపా” అనునప్పుడు వైళ+ికి నిషాదమును పలికించుట సంప్రదాయము ఇందు గల ధై వతమ.లన్నియు చతుశ్రుతి ఛైవతములే. గనుక దినిని వాడుకలో చ్మకవాకము జన్యమని చెప్పుట యుచితము.

'వెంళటమఖి సం్యపదాయమున_ దీనిని మాయామాళవగాళ జన్యముగానే చెప్పి యున్నారు. కొని పదములు మొదలగు రచనలలో ఎచటనూ శుద్ద ధ్రైవత ప్రయోగము కానరాదు.

సరిగమపమదనిసా-సనిదనిదపమగరిస అనునవి ఆరోవాణావ రోవాణములు. ఇది రక్తి రాగము. రాగ సంచారములు పదములను పరిశీలించినచో స్పష్టము కాగలవు,

రాగ ఇ అధ రో 0 సొఠాష్ట్ర యు (తిపుటతాళం వః వతీరున రమణిని గెలిచి సీ - వెట్లా రూపొదువో

196 'శీ(తయ్య పదములు అ.వ; చూతము రారా! మదననీ చేతి బలిమి మా చెలియబలిమి ॥ ఏ తీరున! చ: రాతిరనే యేనుగ నెక్కి = రాకాచందుడు గొడుగుగాను 'లేత "తమ్మెర మొదలైన బలముల _ చేతగలిచద నంటివా ? పోతుకేనుగు కుంభములే - పొలతి గుబ్బలు మోము చం [దుడు నాతి (ప్రాణమా చలువ 'శమ్మెర = జాతి వారిలో పగలు గలవా ఏ తీరున ॥ 2, జంట విరిదమ్మి యెద = నంట గుమ్మెదనంటివా లి దంటవే చెలిశేలు దమ్మి - తమ్మి యొక్క సుమ్మీ? తుంట విల్లొూక్కటి నీది _- తునియని విండ్లు చెలియ కన్నొమలు యింట గెలిచి రచ్చగెలువవలెనను - ఎన్నిక లేక బూనితివి ఏ తీరున 8. అంచలు మావచెలిని బూచి _ యడుగు బెట్ట 'వెంచి చూడ పంచెవన్నెల ఛిలుక _ పలుకులే చానపలుకులు పంచబాణముల నీదు _ పడతి చూపులే తూపులనగ నెంచళక్థముగాదా మీద 'వేలుకొన్నాడు మువ్వగోపాలుడు ప తీరున ॥ ప; ....దని।!సా.. ..సా సా.... సారిగ రీనసా +,,వ. తీ....రు న..* రమ. ణి,..! సీనిచా.. దాపా పా,మ పొా.మగమ పాదని దని సనిదద।॥ ని... ౧౫లి చి... నీ.. వె, ట్లా..* 2144221

'శేతయ్య పదములు 127 పొమదపమ గమగరి సరిగమ॥ రూ.... పౌ,.. దు...

౨. పా.మదని సా,. సానని రీ.ఠివ్‌ సా సాం. ...

న ానానకా న న

అ.వవి....పదపద పమమామగర్‌ సరిసరి గమాదపమ దదపా దా..॥ చూ... శ్ర +. ము, , రా.రా... $మ.ద[న..॥ దసానిన్‌రీ కిగాగ నావ్‌మ్‌ గతఃనాఠగళస సదా జ నిదస్‌ దవ ।పా.॥ వీ. .చే. ౭8.. బ.... లి ..ము ..౨. మా.... ... పా.మగమ పాదనిదని సా.సీదద పామమగరి సా. 6గమ | పాపమ॥

• చెలి య....,__ +. బ.లి.. మీ... ౨౨౨8 దః, ఎం ట్‌ తీరున

చ: ....దనిదస్‌ దదపా వ్రా,. పా,.పమ గామపమా.ప దపపమ। ౨౯న తి... ర్ర__్కచే...,. ప (ను. “మాగపమగరీ. సారిససరి సా... సా..వళంనం సా.. సని గు4 4444 నె... + 1క్కి.. ౨౨ రొ, కా... "చం. ధనిధనధరధరదధఫ శాధసాన్‌ సారిరిః[సా.... సారి గగరి దు.,..డు.. గొడు.. గ..॥గా.... ను..లే.,

128 'శ్మేతయ్య పదములు సా..ధని సారి గారీ[మాగగమా పొ... పొ..॥ త... మ్మై.. ర. మొ.ద. లై. నః+॥ దనిసారీన్‌ నిన నిదదప పమగరి రీసా. సనిఠా ఉథాఫా బ,ల ౨.౨.౨, ము..ల.. ॥చేత. ౧౨౨ లి ధఫావగా సద్గనీ సారిరిిసా..సరి గొ. గాంం॥ చ. ద. నం... టి... వా..పో, తు... శై .॥ మా.గా. మగమా పా.మ॥ధానిసాని దనిచా పా,. 1! ను.గు.1కు౦ం.. భథభ.. ॥1ము... .౨** ల,, పా..మగ మామవప దాపొ మా.గా. న రెసరి 8 ససా। _.=--పొల తి .. ..గు బృ.లు. మో... ము... పొనిదా. సనినరి రినససా సా,..దనిదస్‌ దదపా పా,.॥ చం.[దు.$.... డు... 1. ..నొ,.. లి... పా..॥ సమదప మమ మగవమ గరినకి గామపామ దాదని సాసని ణ..మా.. చ... లు,. వ... ఇ... ,మెతశ్రి*! రి..నీరీ రీమగా గావీమ గరీ సార్‌ గరీప్‌ బనిచా దనినరీ సా*+॥ ర ..జొ, లీ... వా, , శ 6 రి..లో.. శ 6 పంగ * 1! లు. సారిసాని దదపా పొమా దపమగరికశగామా పొా.మ॥8౧ొ, = గ, ౨ ౨|ల.,. 4 [పౌ , , ౨ ౨౨ | 6606 6 66 కీ * * €

4 ఏతీరున ॥

శ్మేతయ్య పదములు 190 అవతారిక పేమ గర్వితయగు ఈమె స్వీయ, (పౌఢ. ఈ పదమునందు మన సం[పదాయము ననుసరించి ఆనో్యోన్యాను రాగవంతులయిన దంపతులు పడు జన్ములవరకు దంపతులుగా చే పుట్టుచుందు రను విషయమును 'మేతజ్ఞులు అతిమధురముగా చెప్పియున్నారు. ఈ పదమునందుగల చరణ ములు మూడు. ఒక్కొక్క చరణమున ఇద్దరిద్దరు దంవతులను ఉదహారించినారు. వీరిలో నలుడు - దమయంతి, (శ్రీరాముడు - సీత, వారిళ్చం[ దుడు - చంద్రమతి, అనుథవించని కష్టము అంటూ లేవు. (శ్రీకృష్ణుడు - రుక్కిణి, రంగేళుడు - రంగనాయకి, మన్మధుడు - రతి, కష్టములే ఎరుగని సుఖములను అనుభవించినవారు. నాయిక * ఇద్దరివలెనే కూడి ఎవరున్నారురా - ఒద్దికతో మనవలెనున్నారా " అనుచూ “ కష్టసుఖములు "అండిటిలోను నీ వెంట ఉన్నాను సుమా!” అని చెప్పుచున్నది. మాటల యర్ధమునకు తగిన స్వర సందర్భములుగల ఈ పదము ఆతిమనోజ్ఞ్ఞము. రాగం _ సౌరాష్ట్ర - (తిపుట తాళం 'నే కూడి _

ప; ఇద్దరివలే డి ఎవరున్నారు ? ఆల్పరా | అ.ప: ఒద్దికతో మనవలె - నున్నారా ? మువ్వగోపాలా ! ఇద్దరి ॥ చ; మున్ను నలరాజు నీవై శే- ఆ మదిత దమయంతి నే నే

చెన్నుగ (శ్రీకృష్ణుడు నీవై కే _ ఆ శ్రెలియ రుక్కిణిచేవి నేనే ॥ ఇద్దరి ॥

(7)

90 శేతయ్య పదములు ౨. ఆల రఘురాముడు నీవై తే _ అయిన సీతాదేవి నేనే ఇలను రంగేకుడు నీవై కే - యేలిన రంగనాయకి నేనే ఇద్దరి 8 నత్యవారిళ్చం[దుడు నీవై తే - స్వామి! చందమతి నేనే నిత్యము మదనుడు నీవై శే - నీకు రతీదేవి నేనే ఇద్దరి ఏ; _...-సన్లిఃసాసావమ మగమా పదపా,.దపమవమా మగమామగసొ రి . ౨696 * మెం ద్ద 4 $ 9 రి 1న, ఈ = లె, ఇ నే. ల శ 9 $గూ., రీ..సగమా।పొాదస్‌ దదపా పాపమదపమ మగమామగసా రీ*,. డి,..ఎ. వ రు., ౪ థి 64 న్నా... శి ఈ 9 రు... అ థి ఓ సనిసాసనిరాచా ధనిసానిసరీ సా.॥ క. 46 9 గ ల్పం ఈ శి ఆరా, అ.పః ,.. పదపద పమమామా మా.గరి సగసమామమా పా పొ గమా మదదప 04 మం 0, ద్ద... * క... తో. 0, మ... న 1వ... దా... సని సామగ్‌। గావమ్‌ గరీ సా రీగ రీ సనిదా. ద నదనీ దప పదపద పము న మగమామగరిపా సా, ౨... పా., ౩ 6 44 ([ లళ9 + 499 కీ

శేతయ వదములు ఏ! చ: ....దనిదన దాదప పా..॥4పా. పమ 6 గమవదప పమమా॥ ము... న్ను... న... ల....[1రొ. ౨౨౨౨౨ జు నానా నాలా నా న. నా నలనామనానమనాను. నూ మగపమ గరి, సారిససారిస రీ.. సాసా. ని సారిగ రిససానని । దాధఫ ॥ నీ 2 వ్వ్లై..... కే... ఆ. .,ముది. త.... (,దమ.। దాద్యని సానని ధ్ధనిసా నిసక్‌ వ. ... వదద భమమామా మాగ8ి యం..తి నే. ... చనే.. ....చె.. న్ను..... [గం ం కీ స గమామాాాా ననన వ ధా ధా తాల నాకా నాం (| స గమామగమాపా పా.గమా మదదవప దాదనిసా నని దనిసా నినరీన్‌ ;5..8 శీ... క ష 'ే,. ॥ హో ఈ లి" ః ముండు. ని, క. శి ఈ వై... 5 4 4 4 ఠం సా సా.నిసని సామగ గాపైమ్స్‌ క్ర సా రిగరిన్‌ నిదా. దసదన్‌ దప పదపద వమ ॥ ఆ = చెలి య... రు, 4 9 6 క్షి..ణి... ఇ దే..... వీి.,... ॥ మగమా మగశ్ర్‌్సా సా, నే... శి ఇ శ థి చే. 4 6 ఇద్దరి

1క్ర2 తేశ్రయ్య పదములు అవతారిక ; వ్యంగ్యముగాను, ఏమియు 'యొరుగని'చానివలెను, అతనికిమా[తమే ెలిపెడు విధముగా నందర్యో చితములై న మాటలను చెప్పుచూ క దోవవహోరతులిప్పింతునా ! మళల్లిపూల పాన్వుై. చల్లి దనము నకు మొల్టిలు పరపింతునా !" అని ఇనపురి స్వామియగు మువ్వ గోపాలదేవుని పేళన చేయుచున్నది. రాగం - సౌరాష్ట్ర = (తిపుటతాళం పః చక్కనై య్యా యేమి యుప - చారముళే 'సీయింతును అ. ప: నిక్కముగ శీకర దోషవోరతుల _ నిప్పింతునో చక్క చ: వ మళ్లిపూల పాన్నువైని _ చల్ల ని మొల్గ లే పరపింతునో చల్చిని వాసన గాలికి . చామరలే వేయింతునో చక్క లి మంచిగంధంబలది నే ఆకు - మడుపులందితునో అంచితమైన మోవి నొక్కితే - అందుశే రవలు చెక్కింతునో చక్క ॥ లి, చక్కని మా యినప్పుర సొమ్‌ - మువ్వ గోపొలయిం నొక్కసారి నే నే యోల లాడింతునో 8 చక్క ॥

'శేత్రయ్య పదములు 198 నా న వః; ... సా దాదప దనినరీ పరీనవి దనీదపా.. ।! వమగమా_ వద నిదపా ప మగమ! మగాసరీ.సా ననిడాధసాన్సి రీ.. యు... .ప....ఐా ర... ..... ము... గమపమగసరీగమదా పాదనినని కీఠనని దనిసా లే... ౨.౨. సే,. యిం... .,[తు..,.. ౨౨|| దదపమగమగీరి సా, నో... .. శ్‌ ల శ ఈ ల 969 కీ అ.ప:*...దని సా... పా నిసారీగ ఠిన్‌ సా నిసా.ని దనీదపా శం ని. క్రూ... 1ము ఠి గా, లి ఈ ఈ 4 9 శ్రీం. శ ఈ 6 క్‌, 4 అ 9 పొ.మగమ పాదనిదనినా సననిచాదనీద॥పొపమగమ పదనిద। ర,.దో.! మ... 4. (వో. ..... రతు...లి..., వ ్మగమమగరి |8్ర._. 8 ససాసా ప్పిం. 2 తు..॥1వో. , .. ననన న శు ఈ పదమునందలి తక్కిన చరణములఅన్నియు మొదటిపం కీ పల్ల వివలెను, రెండవ పంది అనుపల్లవివలెను పాడుకొనవలెను.

/ వేేతణయ్య పదములు అపతారిక ;

ఈ నదమునందు నాయకుడు నాయికను (బతిమాలుకొనుచున్నాడు “ఆమె మనను ఒకవేళ నవనీతము, ఒకవేళ పాషాణమట. కూరిమితో నీవే నేననుట. పషమైననేమి ఎవరు చెప్పిన మాటలు విన్నదో?* ఏమో! ఇప్పుడు తనయందు విముఖతను కనబరుచుచుజ్నది అని నాయకుడు వాపోవుచున్నాడు.

రాగం _ సొరాష్ట్ర - (తిపుటతాళం పః ఇక నిన్ను నమ్మరాచే ఓ _ యింతిరో! మాటలే అే అ. ప ; ఒకవేశ నవనీతము - ఒకవేళ పొషాణము అకట నీ చిత్తము - అమ్ముయ్యో! ఓ చెలియ ఇక చ: సరనుడని మెచ్చుకొందువు _ ఈవీళ నీ చ కార 'శెమ్మోలి అన మందువు తిరుగులేని కోపమ్సు "తెచ్చుకొందువు = నాదు సరసకురావు ఎంచక్ర నిన్ను దూశేవు ఇక ॥ వ, ఇెలువుడని భ క్తి సేతువుతమి - బెలిసి (ేమచే "దేరదితువు కలికిరో ! తిరుగ కాక నేతుపు చలమేల 'ేసేవు? ఇాలు చాలు పదివేలు ఇక

'శేత్రయ్య పదములు 18) 8. కూరిమి నీవె నే వంటివి మువ్వ - గోపాల ! యని కూడియుంటివి

'వేశేయింతుల బాడివింటి విదియేలా ?

వారిజముఖి ! యేల వాదాడ వచ్చేవు ॥ ఇక ॥ వః; -.--గమ దాపా పామా మగపమగమ మగపొా నరిసరి॥

ఇక ని, న్ను. న. మ్శ.. రా...॥

సా... రిరిసని ధా... ఛా. 6ఈ సా.8 గారీ

దే... ప ళ అ ళ ౨ +అ+* యిరి తీ... రో.

గ మపమగరి స రిసా ్స8న8 ననిదా.. నినరీ సా. అ.ప*'....నిదపౌ,. పా,వ్రు మ్రపా దనిచదావ మగరి సా.,.

ఓక వే , ళ,.. న.వ... నీ. త్‌. |

సొ.-గమ పా... పామ చా,.దని సా. సా,

ము,..ఓక్‌ వే.. ళ్‌, పొ....| షా, ౪9. |

సా..స్‌రి సా.రీ గారి జైనముగఠరీగరీి సా.ని దా..॥

ము..౪క ట..!1నీ. ౨౨౨. త.. ।ము..

చా..దని సా.రీ సి నిచా ప్రమదపాము గమగరి సా..8సా..

| అ, [య్య ,.. యో్యో..॥1ట.... చె... లి..1[య.. ఇక॥

186 చత్రయ్య పదములు చ: . ..నిద పా.. పా.. మగమాపదపద।1పమగరి రీ సాః నర ను... డ..8ని. ౨.౨౨౨ మె... చ్చు.॥ సా... ననిచాః;దగనీద ఫా..రని సారి గారీ కొం...।[దు. * 1వు..8...ఈ. 1! వే..!ళ .॥ గా..గమ।పా .ద।పమమా॥[గమాగరి స రిసరి సా... సీ..చ. క్క... ర = 8కె. ౨. మో్టై... వి . సాన్సిడా.।! దసాని సరిసరి సా........ 4... ఆ.౨న ;1మం..1దు, .. వు....1... 4.4, *-==నిద పా..[పొా.మ మపాదనిదావ మగరి సా.. ==, ఎలిరు!గ .. లే... ని... ౨ కో, ప, ! పా..గమ పా ..[పా,.మ ధా.దనీ,;సా.,. సా.. ము... ఆత. చ్చు... కొం... దు వు.1।1నా..।దు.. సా..స్‌రీ।సా.రి గారొిఃకపమగ్‌రీగరీ సా.,ని చా..! “ఎఎ సర స,, కు.. రా.,వు... ఎం... చ ..!॥ దాపాదని సా.8 సనిదాఃపమదపామ గమగరి సా,. *. క .న. న్ను... ,దూ.శే ..... ౨ ౨. (వు, “కిక్‌!

శ తయ్య పదములు 18 అవతారిక :

ఈ పదమునందలి నాయిక సామాన్య ప్రౌఢ. 'శేతజ్ఞలు ఈ పదమునందు చాడిన కోన్ని మాటలకు అర్ధము 'ఇలియుట లేదు. సందర్భమునుబట్టి ళ ఇన్న్నూరు ఘట్టు *" అనగా శెండు వందల నాళెములు అని ఊహించుకొనవచ్చును. గాని * జేరా జబ్బు ' అను పదమునకు అర్ధం వమైయుండునో తెలియవచ్చుట లేదు. ఇదియుగాక సాహిత్యము పూర్తిగా లేదు,

ఈ సింధూర తిలక ఛాగమునకు లతణములు (పాచీనుల (గ్రంధములలో కానరాలేదు. పూశళ్వాంగమున అసావేరి స్వరములు ఉత్తరాంగమున శంక శాభరణస్వరములు కలిగిన ఈ రాగము ఎందువలన వాడుకలో శ్రేక్రబై్క్చ్సైనద్రో అర్ధమగుటలేదు, ఇది భాషూంగము. ఆరోవాణమున చతు[కుతి రీమళము అవరోవ్లాం

(శ ణమున ుద్దరిమభము వచ్చును, ఆరోవాణ: సరిమపదసా = ఆవరోవాణ: ననిదపమగారిసా ఇది ఇప్పటి 'మేళక_ర్తలలో 17 వ మేళమగు నూర్యకాంతమునకు జనస్థిము. రాగం _ సింధూరతిలక - ఆదితాళం అ. పః ఎప్పుడైై న ఒకాసారి _ ఇందు రాకపాయ్య్యేన ॥ తప్పించు కి (10)

198 'శేతయ్య పదములు చ: ఈశేయీ నన్నుగూడితే - ఇన్నూరు ఘట్లిచ్చేనని సాశె సాళెకు నన్ను వేడెనే ఓయమ్మ వాడు ॥ తప్పించు ॥ ల్ది 'ఖేళాజబ్బుమాట (9) లాజెనే అయితే నేవమాయ (4) "జేర జబ్బు చేసుకుంటి జడ కొద్ది "'వేయనా నారీమణిరో ! విజయ రాఘవ నాయని సానీగ (?) చేత తప్పించు | పః ...దసా.8గరి;రీససాసనిదా నిదపాద వమా *..తప్పిం,.చు. ।కొం. “చే... ;నే.. మా....॥ వ దపరిమపా.దసా సనిదానిదపా[దపమాపమగా ।;గరరీసా య..తరు ణి ..ము వ్వ,..గో.. పా..లు.,. డుం, 5. ....రమపా.దనిదప మా.వడవమ గానం, సా. “త, ప్పి... చు కొం.... శు ఏమా ,.. యె. అ.పః..,పాదనిదవమాపా దపదా సాసా ==, ఎపు,డై,.,..న ఒ.క్క్ల సౌరి ॥ *“ “రీసా,రి గా గరీర్‌ సా సనిదానిదపా

• ఇందు..రా క... పొ య్యే..న ం £. దవమాఠమశమాగ గ66 సా.గఠనళ సా నసా.నీ దదవ “౨ ౨ కం,దు , .ర.. |5క *=.పొ.. య్యే..న..8... తప్పించు

శేతయ్య పదముళు 14 చ; ...దనచాపా పమపదపమగా గాగరిరి

ఈ. శేయీ।న .. .న్ను.. గూడి... ॥

సా.సొాసనిధరసా.ని సరిసారీ మరి పమగాగరికీ

త.ఇన్నూ...రు.. ఘ..ట్టి.. చ్చే...న..1

"నానన

సా.పాదని దపమాపా దవపదా సాసా

ని.సా.. 3. .సాశె.కు నన్ను;

= రిసా.రీగా గరీరి సా స్‌ నిదానిదపా దపమాపొ

“.-వేడె.. చే ఒష,. య మ్మ. ..వా.... డు...... తప్పించు

కితేరీ 'శ్యేతయ్య వదముఖు అవతారిక : ధీర నాయిక యగు ఈమె స్వీయ, ఖండిత, మధ్య. గనుకనే, 'ముందటివలె నావె నెన రున్నదా?” అని మొగముపై_ స్పష్టముగా అడుగుచు తాను చేసిన పూజాఫలమిదియే కాబోలు నని నొచ్చుకొనుచున్నది. “కంచి వరదుడైన మువ్వ గోపాలరాయడా! చాలు నీ మొగ మిచ్చకపు మాటలు. ముచ్చటలికనేల?* యని తనకోపమును వెల్లడించుచున్నది. ట్లైరవి రాగము ఆతి [పాచీనము. భాషాంగము. రకిరాగము “పఏదనిసా'" అనునప్పుడు చతు కుతి ధ్రైవతము, “ననిదపా”" అనునప్పుడు శుద భి వతము పలుకును. ఛి నా. ఇది సంపూర్ణ సంపూర్మ్మము. 'వెంకటమఖి సంపదాయయిన గల శై రవికిని, కే తజ్జులవారి పదములలోగల జై రవికిని పెద్ద 'శేడాలు లేవు. గంభీర (పకృతిగల ఈ రాగము, (ప్రాచీనుల కాలమునుండి నేటివరకు ఇంచుమించు ఒశేవిధముగా కనబడుచున్న రాగములలో ఒకటి. కేత జ్షీలవారి పదములు అత్యంత మనోజ్ఞ ములగు, రాగ సంచారములకు నిఘంటువులవలె నున్నవి. రాగం _- బైరవి _ (తిపుటతాళం పః ముందటివలె నావై నెనురున్నదా ? నాసామి ! ఆ ముచ్చటలిక శేలరా ? అ.ప: ఎందుకు మొగమిచ్చకపు మాటలాడేవు - పరా. మువ్వ గోపాల నాసామి ! ముందటి ॥

'చ్యేశయ్య ఫడములు శ్వ చ: పిలువనంపిన రావు - పిలిచినను వినవు

= పలుమారు వేడితే _ పలుకరించవు

వలపు నిలుపలేక _ సదయుడవని నిన్ను

తలచి తలచి చాలా _ తల్గ డిల్లుశుగాని ॥ ముందటి ౨. చిన్ననాటనుండి _ చేరిన దెంచక

నన్ను చౌకచేసేది _ న్యాయమా ?

వన్నెకాడ నీదు _- వంచన అరుగనా

నిన్నన పనిలేదు _ జి చేసిన పూజకు ॥ ముందటి 8. కలువల లేడంచు కంచి _ వరదా నిన్నా

లలన యింతదూర్ర్వ్వ్స్స _ రానిద్చేనా ?

ఆలరు విల్తునికేళి _ నలముకొనుచునన్ను

కలసిన పొపాొనిక్రి _ కన్నుల చూడవచ్చితివో ముందటి ॥1 పః; ...రీగరి గాపమ పా,, చాపా.. పా,..;దపపమ।

= ము౦, ద్‌, టి, వ లె... [| నొ., స్‌

పా. పద నిస్‌రీ సా..1సీదదరీనని;నిదచా పా..॥

=, నెన$రు.,. న్న., దా ,.నో*, సొ... మి,.॥

పొ,మపా.నముపా పదపని బ్ర ్వ్వ పా..॥[వమగామపదపా. పాపమగరి ।

అఆ... **౨*ము ఛృం,.,. ట ,..8లి, కో 4 4, చే....;

148 'చీ.(తయ్య పదముళు

౨. రసరీి॥సా..68 గరి గ మపదనిద దవపపా పాపనిదవపదా పొ.మపా.మ। “అ॥[రా..ముం. ద..... టి..॥[వ.*లఅఠళ.. [నో ** ౨౨|| పొ,.॥ వె...

8. పా.మపా.మపా దప।డా .నిస ;నిదపా ఆ... ....ము.. చ ,౨టి 1

అ,ప:.... పని।;దపదమ పొ... పదపదనిద సా.నిసా_ని సా..॥ = ఎం. దు... ;కు.. మొ..గ., మి... .. చ్చ* సా..దని।సా.. రి.గ్‌ గరీసా సానిఠీవ్‌ని నిదదచా పొ... =, కపు మా,, టం... 4 లౌ... జే... వు*,*! ఫా..తని సా నా సానపపా దప దాచానిన నిదపొ 4వ, రౌ, 9466 | 6 * ౨ ము ఉ 6 వ్వ ! ఈ ఇ గో కానా కానా ఎమగామపదపా. పాపమగరి రిసరి పా., పా... ల, నో, సౌ. మి. ముందటివలె

చవి ....పద।పా,, ఫా... మదపా, 1పా.. దపపమ॥£ పిలు వ, నం... పి, న శ టి రా. వు, *॥క పా,మమగ మా,, పొదప। మగ మాదపమగ రీరి సా .॥

• పిలి చి,, న... ను... ల ల 6 వీన వు,

శ్నత్రయ్య పదములు కథ

• ౨౨అరిగ మా + [మా.రి॥ గా. పమగా రిఃరినరి; సా..;। = +వలు మా... రు. .[వే..... డి... తే... - 4 -తీగరి గమ్రపా,ద నిదదా ॥ పావనిదపదా దపపమ పా... పలు, క్‌, అ 9 5 *--+రివంి 1! చ, ..,., వు... క “-==పని దపపాదని దపమాపవమ ॥ పాద చెస్‌ సనీద సా_నీనా ని, === +వల(పు,,... __, ని, లు, ప... ౨ లే, ౨౨౨, సా... ... దని సా.. రొ- గ గరిసా సాదరీనని నిదదా పా..! క + కీ“ నద యు,._, డ...,.. వ.నీి.. ని... న్ను..॥ “==. దని నా, వ్పూక్రద్ర దననికినని నిదచా పా . తల చి.,. త, ల..లి అ వామ... = ల... ॥ నాక న్య కమా. నను. బాత పతనమయున. పొ.మపొ.మప్రాదప దా. నిస్‌ నిదపాఃపమ గా మవదపా. ।;పాపమ గరి । 4 ౨ త్ర న *=-డి॥[ల్లు. . చే... గొల 41 ర8సనరీ॥[సా.,. 4 ॥ ని .. ముందటివత ॥

148 'చే(తయ్య వదములు అవతారిక ; (పౌఢ నాయికయగు ఈ కలవోంతరిత, స్వీయ. తనపై అలుకవహించి తన చెంతకు రాని [పియుని తోడి తెచ్చుటకు చేయదగు ఉపాయమును ఇెలిక త్తెను అడుగుచున్నది. ఈ పదీమునందుగల రాగ భావములు మాటల యర్హములకు తగిన విధముగా జోడించి మేేతజ్ఞులు సహజమగు అభినయమువు తన సంగిత సాహిత్యము౯లలో స్ఫురింప జేసి యున్నారు. రాగం - ఖైరవి - _తిపుటతాళం పః ఎవ్వరి నంపుదు ? పమిసేయుదు నీవే - యిది బుద్ధియనవమ్మూ ! అ, ప : మువ్వగోపాలుడు మోడి చేసుకొన్నాడు 'మొన్నటాల నుండి శాడు నీ తోడు ఎవ్వరి ॥ చ: అతివ చులకనని అందు పోశాదనీ అతని పిలువనని అంశే నా మదిలోని వెతలెట్ట్లు తీరు 'నెన్నాళ్ళున్న మితిలోని పోరు నీకంశు నాకు హితవరు లెన్వరున్నారు ? పలుమారు + ఎవ్వరి ॥

శే[తయ్య పదములు 1కీర్‌ £. మనను కరుగ మంచి మాటలాడి నామీద జెనరు పుట్టించేది సి భారము గాక యే వనిత కేలా బైవము నన్ను వినవే నీ పాలా తోసినది అనుమాన మిక నేలా? యీవేళ 'ివ్వరి ॥ 8. అక్కరో ! మువ్వగోపాలుడతను కేళి కూడగ ఎక్రాడ మనసని చెక్కిలి నొక్కితే మక్కువలేని వానివలెనె (మొకేేనేగాని విడనాడి యీ దిక్కుకు రాక మానెనినుగాని 1 ఎవ్వరి ॥ ప“ "౨ +సని సా... రి.. రి... గరిరిస రి.గరింగ +, ఎ వ్వ రి... న౦... పు... దుః... సరీ. రీగరి గాపమ పా..[చా పా.. దపమగ రీసా॥ ౨..వ** మీ... న్స్‌ యుడు... నీ... వే .। సొం.సరి సా.ధ ధసనిధ్ధ దగసనిసా. రిగ మప మగరీ యిది బు... ద్ధి... 41య..న, వ.1,. 4 4 9 సా సని సా., రీ..॥ మరిపమదప।మగారి రీ..! మాత్తి --ఎ వ్వు,* రి..1నం... ౨1పు,* దు..॥ + గరిరిసరీగరి గాపమ పా,., ద నిసారిన నీ నిదచా।పా..॥ ఏ... మి... సే... యు,దు.. -1నీ*. 1వే.,॥ (19)

శీ; తయ? పడములు 146 (శయ్య పమపొాగ రి సా.ని సాపా॥పాచానిసనిద పొపమగరి రీ ॥ యిది బు... ద్ధి యన ౨వ * ౨ ౨౨౩౩ల ల సా సని సా. రీ..॥మరిపవమదప మగారి రీ .॥ మ్మా -.ఎ. వ్వ, 5..॥ నం. . పు, దు... గరిరస రీగరి గమపదనిద దాపా పొపనిదపదా పా మపొ.-మ।పొ. “4 వ, .1మి..... సే. యు .దు.. నీ... ౨-౨ వే..! 8. పా..దని;సరీన న పాొా.దదపమా పాన్‌నిదప మగరీ సొ .. ౨ యిది బు, న యన వ మొత * నగరీరిన్ని అథ 4 99 ఎవ్వరి ॥ అంపః....రీగరి గావమ పొ... పదపదనీ సాసని సా.. “ము వ్వ, గో... పా... లు. డు .॥ సాపొవద నిసీరీ సా..॥ సానిరీనని;ని దదా పొ... మో, డి, . చే..॥!సు కొ... న్నాం. డు... సీ నినిగ్‌ కీ వా... పాననిఃద నిసా ని నిదదా పొ.*॥ మొ,...న్న టా... లాం నుం.డి,.,.।;5౮.. డు-+*1 పా,దదనిస్‌ప।;పపమగ రీ.6 సా, నీ,,.....,. ఛో... + డు! నే. 'నెవ్వరి

శేతయ్య వదములు న! చవ: ౨౨.రిగ ర. రి..॥గారీ.. గరిరిన రఈ.గ8.గ మన సు... క... రుగ,. మం... చి... -.. ర.8 గ మా... వమపమ పదపదనిన ని నిదా పా..! =. మొ ట.. లా. ౨. ॥డి..నా .,మీ..! ద... “==. పద పా,. పా... ప గమానిపమగ రి... సొ... “=-నెన రు, పు ..॥ఃట్టిం. ౨౨౨ చే. దెొి*.।, సా.రగ మా. పమవమ ప దవపదనిన నినిచా పా..॥ “నీ. భా, రఈ., ము..... గాం, క *ం8 పా. పద పా, పా, ॥1మగమానిపమగ రీ *-. సా... యే..వని త... శ్ర, లా... , + ౨ బె... ।1వ..॥ సా. రిగ మా... ,.మా పదవదనిన నినిదా పా... పొ..రిగ మా, పా.., వ దవదనని సాసా,నా..॥ ఎంంంనీ. పా, ల... తో... సిన ది..॥ సాపొన ని నిగకి సానా_ని॥ దని సాఠనీనిద నిదదా।పో..॥ అనుమౌ. “న మిక్ర..॥[నే.... ౨౨... లొ... పాదదనిస్‌ప పపమగ శ్రి,,.॥సా.. యీ..-2 వే... ఖ,, చే... నెఎవ్వరి

[40 చే్రయ్య వరములు అవతారిక ; నాయిక సామాన్య. తనకు అనుకొననివిధముగా స్వామి అను[గ్రవాము. లభించుటబే అనందవరవళొ 4 ఎన్నాళ్ళ శెన్నాళ్ళకీ వీధిలో నిన్ను కన్నుల పండువుగా కనుగొంటి నేడు. “కృషగలదా మా మువ్వగోపాల సామి! అపురూపదర్శనం బాయెగద. నేడు!" అని సంతోష ముతో తన స్వామిని పలుకరించుచున్నది రాగం - శైరవి _ (తిపుట తాళం పః; అపరూవ దర్శనం - కాయగదా నేడు అ ప: కృపగలద మా మువ్వ _ గోపాల ! సామి! ॥ అశ చవ. ఎన్నాళ్ళ కెన్నాళ్ళకీ వీధిలో నిన్ను కనులపండువుగాను = కనుగొంటి నేడు ఉన్నదా ? నా మీద _ ఉల్లమున దయనీకు ఉన్నాను నీ దయ _ పన్నగశయనా నాసామి ॥అ॥& వి, (తోవతప్పివచ్చితివో _ తోయజాఉకి నీకు ఈ వేళ కలహూంబు షమైన కలదా ? నీవేల బొంశెదవు 'నెనరు గలిగినచోట వె యివేల నేరములు - రావా నా సామి అ॥

'శేతయ్య పదములు 149 8. సందేవహామేల ఇక ఖ్వ్వన్చ సమరతులు "అంది నన్నుపరతుల్పు చేయ మనకు వప; --.-సరి స్పా ఆనా ా నాలామూా డా వ “గ దనసనీదా ధసా.న్‌సా. ఠఈ.. ఠీగమ గ౭రన = ** అవ | గ్రూూ “5 వ [ద ,-. +, రస. న౦..,... రిగరిగమపా వా పా.నిదని సరీపా ,.. ,నని చవపమ గరిరి సా... య... గ. ద ....చే. ఉం డు... న. ఆపరూవ ॥ ,వవ..-*ప ద।పా. చనా వడా అ + ఆ పాదనిదపమా చాచా పాగిరిరీన్‌ రొ., “క్టివ గల “== “= దా.మా. ము.... వ్వ. “కగమ్‌ గరిరిస ద్‌ చె సరి కొగమ్సు సరళ సా..॥ సారీన నీసా.ని న్‌ నిదప। వమగరి ॥ నాం. అ 6 ఇ, ఉ రిసొ

• *. అపరూప చ: .౨.౨..౦ర పా.మ॥దా,చా. దళసనన్‌ నిదచా పా..॥ లం టె నాం. 1ళ్ళ..13.న్నా. త్‌ తి 4 జ కు... *==నిద నిసాని నిదదప;వవుగమపదవము గమపద సమగారీ।సా ..॥ ఈ. 1పవీ. ఇ ధిం.. లో... ౨౨. శ ఇ ఈ 9 ని... !న్ను..॥

160 చ[తయ్య వదములు సరి పా.ధద ధ్దననీ గా! ధసా.నిసా,. రి. రిగమగరిరిన । = ,కను ల... ప౦ం. డు. ..వు. గొం ౨౨42242 జీ రిగరిగమపా పా.నిదని సరీసా ....వని దపమగ గరిరీ। కను.గౌ., టి, ౨౨౨14 నే. ౨౨౨ ఎడు ॥ పా..రగ మా. పా-.మ దాదా. దరిసినినిదదా పొ.- ౨ ఊఉ. న్న, దా -.84నా.మీ.![ద... ౨౨. ల! ం ...4విద నిసాని నిదదప॥। పమగమ పదవమ గమపద వమగారి సా-॥ ఊఉ. ల్లి +-1ము.న ద., “య... ౨౨ నీ, 15కు... *.. పద పా,. పొదనిదపమా దా.దా, పాగరీ రీనరీ॥ =-=ఉ. న్నా. . ,..ను.. నీద య,. ౨ ప రిగమ గరీరిన రీ రీగమ గరీరీ సా సారీన్‌ సీసాని న నిదప పమగరి న్ను ...గళ..య. న, నా. సా ** మి! రీసా

చేతయ్య పదములు [క్‌ పీ అవతారిక ;

ఈ పదమునందలి నాయిక స్వీయ, మధ్య. ఈమె తన స్వామితో వేడుకకై. వెనగు లాడినదట. ' నావంటి సఖయ లేకున్న పీ వేడుకలు చెలునా! ఆయా వింతలకేమి కొదువ

ళం

లేదు. వగలుేంయక్ర శ్రోడుగూడి మీరుంక్సు, సాగను చూచెదనని " చెలిక_కై నాయికా నాయకుల పొలయలుక వ్రీర్చి సంతోషించుచున్నది. ఈ పదము అచ్చుపు్తకములలో సావేరి రాగమని ఉన్నది. మా పాఠము హిందోళ.

హిందోళరాగము (పాచీనము. కావ్య (ప్రసిద్ధము. ఈరాగమును చతుళ్ళతి ధ్రై వతముతో పొడుట కే తజ్జుని పదమునందు గోచరించును. వెంకటమఖ సం(వ్రదాయమున దీనిని ళుద్ధరై వత ముతోనే చెప్పియున్నారు. క్షాన్సి చతుళ్ళని భై వతముతో పాడెడి (పాచీనపద్ధతి, ఇంకను అక్కడక్కడ వాడుకల్‌” నున్నది. ఇందుకు ఉదాహరణ ,శ్సీ త్యాగరాజస్వామివారి * మనసు లోని మర్మము " అనుకి గ్ర

ఆరోహణ: సగమదని స్‌ _- అవరోవాణ : నీనిదమగసన

రాగం _ హిందోళ _ (తిపుటతాళం

ప; సామిగా రారాయంజశేు కో _వమ్రా? అ. ప ; వమినేరమమ్మా ! మువ్వగోపాలుని ముచ టతీర ॥ సామిగా ॥

152 శ్యేశయ్య పదములు చ:; నీమాటలు నమ్మరాదు - నీకే కోపమైనగాని కోమలి! నాజే గంటి నీ గుణము లెల్టి ను - సీమలో మగవారివలె 'నేమైన 'నేరము చేసితే - పమిసేతువో శెలియదికవై న చలము మాని ॥ సొమిగా 5 £, నీవే అతనిని విడనాడి నీశ్రేకోపమైనగాని యీావేళ యిద్దరి వాదుల నెవరు తీక్చిరు యో నానంటి సకియలేకున్న మీ వేడుకలు చెల్లునా ? ఆ యా వింతలశేమి కొదవలేదు - వగలుసేయక 4 సొమీగొ ! శ. వేడుకతో నొకనాడైన వి _ ఛుడు నీవు ముదము మీర తోడు గూడియున్న - సొగసు చూవెదనంక్సేను నేడు కలిగ భాగ్యము _ నెలతరో . మీ అలుక తీర పాడి పంతముల మాని - పతిమైన మువ్వ గోపాలుని 1 సామిగా పః మా. మగ గాసా సా. సానిగాస న్లిద్ధన్సీి సా. సా..మి. గ్‌ా, రౌ,. రౌ... 4 యం,. ట్‌ 4 మా..దా దామా గమగగ కీ మా,మగ గాపా సానీఃసాగసా, నిననీ సగమా। సా,,మి. గా, రా రా. యం... శు... శి దనిసానని సా . ననినిద ॥

శ్షేశయ్య నదములు న! లి. మొా.-మగ్గ స గాసా సాని సాగసా. గమదమ।దనిసా। ము, గా. శా,॥[రా..., యం... !శు.. నిసగగసా నిస్‌నిపై నీ దానదన దా కో... వ మూ . ॥ 4ఉ. సా..నని 'దామా గ మగగ సాగసా నిధనీ సా. “రా... రా... యం... చే... నిసగగ్‌సా।ని సొనల వీ దానద్రాన దా కో. ప మా, ॥ మ అప:ఃమా గ మా... చా, దనీసాని నా. సా... ప -.మి. నే 5.. మ.మా ము వ నివ గ గసా నెన్న ఇ హా వానా నా ననిస్‌ నీ దనిదనిదా ని న గగసా నిననిపే నిద ఉసిదసిదమ ॥ గో లు...నిము.... చ్చ.ట .. తీ... .. రం ॥ సోమీగారాళరా ॥ ణి ,_ మౌ మా, చః; ౨౨ “మా గమగమగా గాసా సా, డు. సా..సని సాగగ సనసని్ధ ఛా..సన్లి సా... గా .. నొ, డ్రై... న... _ వి. భఘు.. డు., గసాగౌా,. మా..।చా..[దమామా, గమగగ్గ సౌ*,॥ నీ.... వు ,. ము..॥ద, ము.।[ మీ... రఈ.॥ (20)

161 'శ్మ్యతయ్య పదములు జో. డు. గూ..॥డి.. యు న్న .=సొగ ను... చూ..॥ సానినిదా దాదని సాన్‌నిఃసా .నిన్‌ మగమగ గాసా।ః చె. ద. నం . కే... ॥ను.నే. డు. = కం, నగ సన్‌ గన్‌।;సనిసని నిదనిద లి. .7.. భా... గరం. చొమాగమ[దదమా।గమగా॥[సమగగమా దదమా దానీ ము..నె.।!ల .* త. .॥1రో..... మీ... య. ॥। సానినిచా।[దమచా ;నీ. లు=*... క... 19649. 1 సానినిదా నిసీగా సా. మా..మగ మా... దా.. దనీసాని సా.. సా. తీ.... .. ర... పొా..డి. పం... త. ము.ల. మా. ని... నిస్‌ గ్‌ గసా నిస్‌నిస్‌నీ దనిదనీ చా నిస గగసా నిసనిసే నిద దనిదస్‌ దమ పతిమై... న,... ము ..॥వ్వ.గో... పా.... లు. ని.

సామిీగా రారా

శ్మేతయ్య పదములు 1క5 అవతారిక :

ఇందలి నాయిక స్వీయ మానవతి ఇది పురుష విరవామును తెలుపు పదము. నాయిక తనవైై అలుకచేసినదని తెలుసుకొనిన నాయకుడు ఆమె మనసును తన వె పునకు మరలించుకొనుట కై. చేసిన (ప్రయత్నములు, ఆడిన చతురో క్తులు ఇందలి ఇతివృ_త్తము. అచ్చు పు_స్తకములలో ఈ పదము కాంభోజి రాగమనియున్నది మా పాఠము హిందోళవసంతము

హిందోళవసంతము పాచీనము రక్తిరాగము. సగ మపమదనిసా -_ సనిదమపమగ సా, అనునవి అరోవాణావరోహణములు. ఇది ఇప్పటి వాడుక ప్రకారము 20 వ మేళమయిన నటఖై రవి జన్యము. వె.కటమఖి సం[వ్రదాయమున “దసా”" అను వయో గము గలదు. తేతజ్ఞుల పదమునందు ఇది కానరాదు. ఆధునికులు కొందరు ఈ రాగమును 28 వ మేళమగు చారుశేళి జన్యమని చెప్పియున్నారు . వాడుకలో ఇట్లులేదు.. పదముగందలి

౦౮ సంచారములు అతి మనోజ్ఞ ములయి రాగ స్వరూపమును వెల్లడి చేయుచున్న వి. రాగం - హిందోళవసంతం - (తిపుటతాళం

పః వలుకులేటికి దయలు _ బట్టబయలాయ

1ళ&ి క్షే తయ్య పదములు చ: నెట్టుకొన్నట్టి మమతచే - నిలువలేక మోవిమంయే పట్టి తోసి మనసు - గట్టిచేసుకొంటివి చుట్టములు లేనివాకు - సుదతి ఎవ్వరినో పట్టుకొని పాకులాడి - నట్టాయె నావలపు ॥ పలుకు £, సతముగా నీపాదములె - గతియని నమ్మియుంటి యితరునిగా జూచితి - వేమిసేతు సుదతి సతులనమ్మే పాస - జాతి మగవారికి గతులు లేదనుమాట . కలికిరో నిజమాయె పలుకు ॥ లె, 'మొగమాట మేలనే - మువ్వగోపాలుడను గాన అగడై తి నిన్నుగూడి - యందరిలోన మగువ వాక్కున నొకటి - మది నొకటి యొంచుకొని _. శెగనాడితివి మున్ను - భబెలిలేనై తి నీళోడ పలుకు ॥ ప; ...గమ పా మా. మగపామగసా ససనిద నినిసా *=-=పలు కు... అే.. టి..కి... ద, య. సా..సని *., మా... గమపామా గమదా దమమగ లు,,.ఐబ. ట్ర శి బ ఠి య. 4 అఈాూా, 6 ఉ 9 ౨ జీ గాసా య వ “సని సా,, మా.. దానిసనిదనీ పా.ని దనిదమ గమగన టి ట్ర. బయ... లా", 4౨ ౨౨య,

శశయ్య పదములు 1క్ష॥ అ,ప:....దని సామగ గా.॥8గామగగన్‌ గన్‌నిద నీ..। ౨ యెల నా, ,. గ.[ఆ .వ,. కా౨ ఈం, సా..దని సాగనీ సీనిని ద ॥చానిస నిదనీ ద దమా పమగాపమ గాసొా ము..వ. ము... = న్న్న .॥ద...., య్య. ॥ 6 త ఈ ఇ య్యో+ ॥ వలుకు ॥ చ: +, --నని సామగ గామా మగమపామ గమా గా పమగా పమగాగస। “-=-నె. ట్టు... కొ. న్న... ట్టే మమ... త,.-చే. 8 సా. సని నీ ని ధనిన నిద్గన్సీ సా సన్సినిగ నీ సామగ మా,. +. "నిలు వఠే , _-ఈ మో . వి మ్మం... శు, +. “గమ పామాపమ గగమా గమనినిదా దదమా మమ గాగగ సొ. గము పామా మాపమగా మా..గా పమగా పమగా పమగా గన ప. ట్పిచే * “+ $నసు,.థళొం ... ౨,౨ టి ౨ క సొ * నని సామగ గామా మగమపామగమా గావమగా పమగాగస । సొ సని నీ నిదరన్సిస నిద్గనీ ॥ సా నన్గిన్సిగ నీ సామగ మా.. _..+దని సామగ్‌ | గా,. గామగగన్‌ గన్‌నిద నీ... లప ట్దుం. శె, ని... పాకు 1ఈళొా,. సాసొదని సాగస్‌ సనిని ద 'ానిస్‌ నిదనీ దదమా పమగా పమ॥ గాసా డీ, న, ట్టా 6 + యె, నో,,**, నవ. . అ. * ౩9 పు, ॥ వలుకు |

158 శ్మేత్రయ్య పదములు అవతారిక ;

(పతిభాచతురయగు ఈ నాయిక సరకీయ పరోఢ ఈమె తనకు మువ్వపురిస్వామిె గల మక్కువను, అతనితో తనకుగల నన్నిహితత్వమును మరుగుపరిచి * చూడని కూడని నిందలు జోడించిరమ్మ నావై" అని, చెలిక_ళ్తెతో ' నిజముగా స్వామికి తనవై అను [గపహాము కలిగిననాడు తన 'చేపునకు పూలంగిసేవ చేయుదు " నని చెప్పుచున్నది.

అతి (ప్రాచీనమయిన ఆనందఖై రవి రాగమున కాల[కమమున కొన్ని మారులు వచ్చి యుండవచ్చునని తోచుచున్నది. 'మేేతజ్ఞల పదములయందు సందర్భానుసారిముగా శెండు

గాంధారములు, అెండు భై వతములు; రెండు నిషూాదములు పల.కుచున్నవి. 'వెంకటమఖి సంప చాయమున శుద్ద ధ్రైవతను, సాధారణ గాంధారము, క నిషాదముమాతమే పల. కుచున్నట్లు చెప స క (క ఇ

ఏబడినను “ సంగీత సాంప్రదాయ (పదర్శిని (గ్రంధకర్త సుబ్బరామ దీడితులవారు అచ్చటచ్చట పంచ(శుతి తె వత (ప్రయోగము కలదలి (వానీనారు 'తేతజ్ఞుని పదములలోగల అంతరగాంధార, కాకలి నిషూద (పయోగములను పరివహారించి పొడి చూచినచో నద్ర భావళూన్యముగాను, అనంద త్తైరవి శాగముగాకను కనబడుచున్నది గనుక నా పాఠమును యధాతథముగానే పొందుపరచి అనునప్పుడు ళుద్ధ ధైవతమును, 'సీనినిదనీన రీ" అన నప్పుడు కాకలి నిషాదముసు పలుకుట మౌ పద్ధతి. 'పదనిదని సా" అనునది విశేమ్మపయో గము. ఈ రాగమును ఇప్పటి వాడుకలోగల 20 వ మేళమగు నటభ్రైరవి జన్యముగా చెప్పుకొనవలెను. “వని సా" అను (పయోగము.కూడా తరచుగా కనబడు మన్నది.

ఆరోహణ: సగరిగమపనిపసా _- ఆరోవాణ; సనిదవమగరిసొ.

శ్మేతయ్య పదములు 18 రాగం - ఆనందలై రవి - ,తిపుటతాళం ప: చూడని కూడని నిందలు - జోడించిరమ్మా ఓయమ్మా 1 అ. ప : అడుకోని వారున్నారా - వారివై నావై యేమో జనులు 1 చూడని ॥ చ; నిక్కముగ నతనిమోము _ నిలిచి చూచినానా ? అక్ర్రారతీర కాగలించియున్నానా ? చక్కెర మోవియాని నేను - నొక్కి చవిచూచినానా? అక్కరో నే నతను ఈలాట్రి _ చక్క నివాడన్నందుకు 1 చూడని ॥ 9. _చేజెరో అకనికి చేను యీజాదు ననుచు మదిలో వేడుక యెవరితోనై న _ ఆడుకొన్నానా ? పోడిమ్‌గ" అతని పదము - పాడి విని ముదమందినాన ? కూడ పంతముంశేతమ _ కోరక లాడించెనేమా చూడని 8. సన్నుతాంగి ! మువ్వపురి - సామి నాదు మననుశెలిసి నున్నించి మరుకేళి నన్ను _ మరపియున్నాడా ? కన్నెరో! మమనినవారి _ కన్నుపొడిచిన నై తేను ఇన్నుగా మాచేపునికి - చేశ్సన్స పూలంగి సేవ ! చూడని

160 శే తయ్య పదములు ప; ....గమ పా .;పో..॥8పా. పా।పా..! పొ... చూ డ ..1|ని..॥కూ....1డ.. ।!ని..॥ పా..మ గ|మా.. పొనిప ॥౪ మపమామగ గారి గామా । = నీం. ।1ద ..1!లు..॥జో...... 1డిం. చి... ॥। ర ....1మ్మా..!....%[ ఓ. * య... 1... £. రీసపామగ।;మా..।పా. పాః,సా. సననిద దనిపా॥ నిపామమగ మా.. పానిప మగ మాపమగరి రి గా మగమా ౩౨ ౨ నిం, చద * ౨౨, జో శ 4 6, డిం. చి,...!।; పా.... పా... ....&సా.పా పపమా గారి క క్రీ ప ని సత నర సామ గ మా, పా,. పని నరీగర్రి నిసరీస్‌ నిదనిప నిపొము మాపమగరి మగ మా . పానిప మ గపమనిప పవపమగరి గా... 42+ నిం, ద్ర, లు,..॥జో,..,, డిం... చఛచి,.॥ మగమా,. పా, ,... పొదన్‌ దనిసా సా, (పా... రం, మ్మా., న ఉట. న య..! 6 44

శేతయ్య పదమ.లు క61

4ఉ. ప మగరి మగ మా,. పా... పా... (1పమగరి రిసా సౌా..నని సా.. మా..।[$మవూమపమపమ మ గరీ గా... +42+నిం. ద, లు... జో... . డిం... చి... పమగరిగరి సా... .... రో, ౨99%, మ్మా.. 6

అ.ప:....పా పొ,. వ దనిద దనివనిపమ మమగరి గా.మ పమ అఆ డు.. కో,,, ని,,వా.. రు. న్నా... ౨, మా..పమ పా.. సా,. సా.మా. మమగరీ గాసా సీ నిదనీ సా... సా, పా,.సా నననిద నీపా యే... 1మో, = ది... ను,..1+లు., పమగరి

చ; ...గమ పౌా,, మా,, గా.రి గమపానిప పవ మగరి రిసాగరి సా... స నిసని నగమపామ మగరిగ మపాొవమ మా*,గమ పా, మనూ.. గ, సమగరీ రిగరిగ రిస | సొ, +. అక్రైూ ర,. తీ... రఈ,. శౌ (గం, (21)

162 'శే్మతయ్య పదములు _సపా..న్లిన।$గరిసా।గ ససని॥ సా .మా. | మమగరి | గా. మపమ ॥ == లిం , , చి... [| యు... ॥న్నా.... 1నో...1*** 44 1 మా..గ స |పా.. ।! పా ..॥పొదనిద నిదప । గమ పానిప । పమగరి ॥ +. చక్కెర ..![మో..॥వి...యా.. ,ని.... 1 నే...॥ గా..గ మ । పొనిప । పమగరి ॥ స న్లిళొామా | మమగరి । గ మపమ ॥ ను..నొక్కి |! చ.. 1వి...॥చూ.చి. 1నా,... $నా..౨౨.॥ మా..పవ 1పాపమ ।|1పా.. ॥ పాస్‌ సనిదని।; సా... |, సా,.॥ = ౨, అక్క!రో,. . | నే..॥;న.త...,ను..।,ఈ..॥ సా..నిస్‌ | రీ గరీన | సా..॥ న నిసనసనిద । నీ.నరి; సా. ॥ *.=లా. టి... 1 చ ..॥క్క. .ని..,వా..!॥ . పని సారీస్‌ నిద పా .. | ప మగరి ॥గా..

డ...... ।;న్నం..।1దు...॥కు.. చూడని॥

'శ్మేశయ్య పదములు ఃరీకి అవతారిక :

ఈ పదమునకు అమళ్ళతముగా వినవచ్చుచున్న ఒక కధ గలదు. 'ేతజ్ఞులు చిన్న వయన్సునందు తమ న్వ[గామమగు మువ్వపురియందుగల ఒక బేవదాసిని కొమించిశారలట అమె (త్రికరణశుద్ధిగా గోపాలదేవునికి అంకితురాలైన_ దేవదాఫ్‌ గనుక వీరిని దరికి రానీయలేదట. ఒకనాడు మువ్వగోపాల.ని ఆలయముచెంత నామెను ఈతడు బలొత్కరింపబోగా, బలవంతుడు, విద్వాంసుడు, రసికుడునగు అతనినుండి తప్పించుకొనుటకు ఆ దేవదాసి “స్వామి! నీవు చదివిన వాడవు కంగీత మునందును, నాట్యమునందున. సమర్జుడవు. కవనము ఇప్పగల గొప్పవాడవు. చేను మవ్వగోపాల దేవునికి అంకితురాలనై న దాసిని మూడు పదములు నా స్వామివై పాడి అతనిని మెప్పించి నన్ను గ్రైకొనుము.. విద్వాంసుడవయిన నీవు నాకొరకీ చిన్నపనిని చేయ లేవా!" అని [ప్రాధేయపడినదట.

అతడును ఇంత చిన్నపని చేసినచో ఈ (స్త్రీ వృాదయమును చూరగొనవచ్చుగదా ! అని యెంచి ఆలయములో నిక్రివచ్చి స్వామి సన్నిధిని పద్మాసనము వై చికొని కూర్చుండినారట. ఘడియలు, రూములు గడచిపోయినవేగాని భగవంతుడయిన మువ్వగోపాలునీవై ఒక౮ా పల్ల వినికూడ చెస్పజాలకపోయిన తన అసమర్ధతైపై పట్టుదలహెచ్చి, శెండవోరా(తములు ఆకు యుండగా మూడవనాటి అర్ధరా[తముక మువ్వగోపాలుని కరుణావిశేషమున జ్ఞూనోదయమయి= ఈ (ప్రపంచమునగల జీవాత్మలన్నియు. ,స్త్రిలనియు, పరమాత్ముతై న మువ్వగోపాలుడొక్కడే పరమపురుషుడనియు, స్ఫురించి మధురభక్తి మనసునందంతటను నిండి * (శ్రీపతి సుతుబారికి నే నోవలేక నినువేడితే కోపాలా! మువ్వగోపాలా! " అని అన్ముపాసాలంకారముళతో మొదటి పదమును పొడినొాంట మూడుదినములపాటు ఆతనితోడనే స్వామి సన్నిధిని కూర్చొనియున్న ఆ దేవదాసి 'అయో్య్యో ! నా దేవుడు నన్ను రతించుకొనలేకపోయినాడే, ఈ మొండివాడు చకగ్రాటి పదమును చెప్పి స్వామిని మెప్పించినాజే ' అని చింళాకాంతుళాల్లై లేచి అతని పాదముల వై పడినదట అప్పుడాతడు వెనుకటి మూర్థ విద్వాంసుడు కాడుగచా |!

ఆమెను లేవనెత్తి మధురఖ క్తి రహస్యమును ఆమెకుపదేశించి * అక్కా నీవు స్వాపికీ నాకంళె సన్నిహితురాలవు. నీతోచాటు నన్నును పలుకొమ్ముని గోపాలదేవునికి చెప్పవమౌొత్రై ! అని. చెప్పి మరునాజే కాషాయాంబరములు. ధరించి తన తులనిమూర్తియగు మున్వగోపొళలుని ఛ్యానించుచూ, అతని నామాంకితముగా పదములు పాడుకొనుచూ, ఊరువదిలి వెడలిపోయి నారట, అటుతరువాత మధుర, తంజావూరు, గోల్కొండ మొదలగు రాజాస్టానమ.లలో వేల కొలది పదములు పాడి తలిదం[డులు పెట్టిన తన ేరునే మరచి 'శేతదర్శనములుచేసుకొనుచూో 'కేతజ్ఞుడను విఖ్యాత నామముతో ఆచం[దార్క-ము నిలిచిపోయినాడు రాగం - అఆనందథై రవి _. ఆదితాళం ప; (శ్రీపతిసుతువారికి శే - నోపలేక నినువేడితే కోపాల? మా మువ్వగోపాలా ! (శ్రీపతి ॥ చ: వపొద్దు దానింటిలోనే - కావైయుండి, నీ సరస స ల్లాపాలా? మా మువ్వగోపాలా ! (శ్రీపతి ॥ క వైపూత మాటలనేర్పు - జూపుదానిరతివై నింత శీపేలా? మా మువ్వగోపాల ! (శ్రీపతి ॥ లి. చూపుల అన్యుల శేరి - చూడని నాతో లేనిక లాపొాలా? మా మువ్వగోపాలా | శ్రీపతి క. నా ఫొందెల్ల దానికల్చి - యేపొందులేక యుస్సురనుళు నాపాలా * మా మువ్వగోపాలా. (శ్రీపతి |

శ్లీ; తయ పదము శ గ మ ॥ పా, పా, పాపా వపమగ మపొదప నిపామ మాపమ గరి ॥ = తై ప, త్రి, నుతు _ఐవా+"రి..1(కి.. చే. -.-॥ గా న కాకాను సాగాము వమ, మా.. మనిపాపమ॥

• ప, ౨, లే ..1!క 9౨ **౨ ౨|| మవామపమా లా మపమామగగరి గా. మపమ మా- |! ని ను క వే. ఇ 6 డి. . ఠి శ క! శ 9 మాగా గా ఇళ్ళ వానా నాని గా,.మపమ।మా.. మనిపా పమ మపమా ాతకాావనాల నా, గరిగా.. మపమాగరి లిగారిసా। ముం * సొనీసామా మగరి।ర5గారిసా॥ ..గ మపానిపపన నాలా కాలంననా నాణాన లి, నిసపస సననిదనిద పా-నినిపామ పొ రీ. ప ఓ ల తి...సు తుం ౨ ౨ (శ్రుపతి 1 చ: --గమపా.. పొ... పాపా పమ గమ పొదప నిపామ మౌపమ గరి | ౧వ ఏ. (పొ.. ద్దు. దా., ,-నిం.టి.. లో... శే... ౨1"

166 శతయ్య పదములు

గాగాగా,మపమ మా... మనిపాపమ

• కావై... * యుం.. డీ 99 9,

మామపమామగగరి గా.మపమ మా..॥! నీస.. ర... ౨* స, ౨౨ స,

మాగాగా మపమ మా... [మనిపాపమ

మపమాగరిగా. మ పమాగరి 6గా౭ంసా

సానీసామా।[మగరఠి 6గార సా

+గోపా ..1ల ఉం ఉం (శ్రీపతి

'శేేతయ్య పదములు కం? అవతారిక ; పరకీయ నాయిక నంశేత స్థలమున కలసిన తన [పియునికి * మన గుటు బయలగును. "శేపు వత్తువుగాని పోరా. శేటికీ తాళి' అని భయ వివ్వాలమయై నాయిక వేడుకేనుచున్నది. రాగం - ఆనందశై రవి _ (శిపుటతాళం న: శేపువత్తువుగాని పోరా! చశేటకి తాళి _ “శీపువత్తువుగాని పోళా ! అ. ప : ప్రొపుగోరితిరా నాసామి మువ్వగోపాల "కేపు ॥ చః శాతిరిపగ లొక్క-ప్రికున నన్ను _ రమ్మం3ొ మాయింటివారు మూతులు (తి'్పేరు - మన్న వచ్చితినని వాదేల తడవాయె _ వద్దు నేటికి ఆాఖి 1 రేపు! 2. మరునాడె నన్నుగూడితివి _ వ్రరుశేళి కలసి నను మెచ్చితివి మరియొద కలిగిన దొరబిడ్డ నీవై శ్రే _ "తరచిచూడర తలుపు త వాళ్ర తూర్పు ॥ శేపు 8. _శావుసేయక నాతో పోర! నన్నె _- రతి నేలిన మువ్వగోపాల ? కోపగించిపా య్యేవు ల కొన్నినాళ్ళాయె నీవు ఛాపమణగలేదు _. దయతో కలసిపోరా ॥ లేపు ॥

త పదములు 163 శేత్రయ్య పః: ....గమ।పా.. పా..॥[పాపా.. పొ... నిపవమ ॥ లే. 1పు శి వ... త్తువు.. ఉమ. ని క పమవమపస | న్‌ నిసా సాపా । పపమగమా పాదప ప మగరి = ౨ పోరా... 144181 నే...టి కి... చళౌ... గా..గమ |పాపద ।;పామా॥। మాగపమగరీ. రిగరినస | సా .॥ శి... 3. ;పు.. .వ త్తు,వు.... గా... ని... £. ....నిస మా... మావమ గరి మగమగమగ వపమగరి రిగరిన “ఎ పో. ; రా,. ఠి ఈ 4 అ 0 నే... టి, కి... (తా... ॥ అ.ప:పా..పా పనినివి పమపమ పానసనిదని సా,. సా... శి..,పా। పు... గో. రి = తి. ఠం రా,,. నా... ॥ సాపానిస్‌ | రీగరీన్‌ వి... సాని 6 ననిధా. ద నిదప వపమగరి ॥ “అం సౌ, మీ., ము ,.. వ్వ,గో... "| పా,,, 4 46 8౨|| వ. గా.న వ్‌ పాొవమ్‌ గరి 8 గరన సాలన్‌ 6న సారిన్‌ నిదపా నిపపమ ।; ల..సొ,. 1మి గ వ. ము... వ్వ. క. త 6 థి పొ,**- పమగరి గా... ౨ 8ల,. "కేపువత్తువు ॥

'చ్యశయ్య వదములు 189 చ; ౨౨ గమ పా, మా..॥మగారి. రిగరిన సా... 4996 * రా, లి..? న. గు లొ... [క్క*. సా..సగ గ సాని ననినని [సా.... సా, సౌ... రీ, రు,..।,న...॥[న..., న్ను. ల లం సానినగమ పానివమా । మాపమగరి రీ మగమగ ।మా.. మా..॥ రమ్ముం..,. శు... .. మా... ..॥యిం౦..టి. వా -. రు **॥4 మౌా..పా వ నినిప పవమపమ ॥ పాననిదని సా... సా..॥ సా, వని సిఠిగ్‌రి వమగరీ సా, సానిదనీ సా... సా..॥ +. మొ. న్న,...... వ., చ్చి.8. న... ని..॥ సాపొపమ పనిసని గరిసా సాని ఠపసీద ద నిదవ పా, ॥ ఎ..-వా. దే, , , *-ల త.డ ,,.,. వా,.. యే..! పొా..-గమ।పాదవ పామా। మపమమగరి వమగరి 8 గరిన ॥ _.=వ. ద్దు... నే... ,టి..8.. తా... థి... సొఃః , ౨ లేపువత్తువు (22)

170 చ్యేతయ్య వదములళలు అపతారిక : నాయిక సామాన్య, (పౌఢ. తన యింటికి చాటుగా రావలసిన అననర మేమున్నది 1 “సుదతిరో అలవాని సామ్మేగదా ఈ మేను. ఇందు వచ్చుట భేదమెంచా ? ఈవేళ? ఇందు రాగం - ఆనంద ఖై రవి = ఆదితాళం ప; మంచఛిదినము నేడే మహరాజుగా రమ్మన వే అప;ఃపా చి చూచినదేమొ - పొలతి మువ్వగోపాలుని [మంచి ॥ చ: సుదలతిరో అలవాని . సొ మృేకదా యీ మేను పద రిజే ఏ 58 ఏమో వమౌనో _ పడుచుతనమందు కేమో = (మంచి ॥ £. సదయు నిక విడనాడ _ సహజమౌనళశు యింక కొదువ వద్దన వే అ కొమ్మ ేరె త్తే మంచి ॥ 8. _ఇందువచ్చుట ఖేద - మెంచా యీవేళ ఇందువదన వాని _ యిల్లు గాదటవే మంచి ॥ 4. అందున్న సుందరివలేనే - నందగ శెగానా ఎందుశే వట్టి దూరు _- ఎవరు దండించేరో । మంచి ।

5. మునుపటివలె నాతో ముచ్చటలాడవచ్చితే

మనసీయక మాట్లాడితినా ? ॥మంచి। 6. వనజాతి! గోపాలుడౌా వాడే యా ఇలినిగూడ

తనకు ఇష్టమైతే తగదని చెప్పుదునా ? ౩ మంచి వవ +. సగరకిసా,న్లి, సామా మగకీ గమపా,

*+-..మం.చిద్రి,_ నము నే..... ॥ |

మాగమపా,_దనిదని పానిప పమపవమ మ గరీగా

జేమవారా..,. జు గాం,ర _, మ్మ... న ॥

వమ గరినని

వే. ..-. మంచిదినము | ౨ ..పన్‌నిసా పప పనిప మవమమ గ కి 8గమావము

-.మపహారా.. _జ గం.ర.. మ్మ, న... ౨ ॥

పమ గరిసన్గి

వే. . **. మంచి దినము 8. ..వగీరిగారీ సానని ద్రనినని 6ిపనిద, ఇ మనిప పమగరి

వమ గరిసన్సి

వే. .. .. మంచిదినము।

ఎ లో 1గక్రీ 'శతయ్య పదములు ఆ.ప$... ప పమపషమపా।పా.నిసా.ని।సాసా

=..పొంచి.చూ... చి..న*,.।[ చే. మో సాల నీ వనీ నళగక ని నరస స నిదాదనిపా పపమా మగరీ +. .పొలతి...ము-.. వ్వ..గో.. పొ-*-=లు =॥ 8. "ఆ5సమావ పాని పా. మ పన్‌ సనిదని సా.గరి గరీన్‌॥ ని ..పొంచి..చూ.. చి.న. దే... మో... వాట నీప నసళ్‌ గర పమగఠ్‌ స నిదని సాతన్‌ ని ద పానిప మగ = ౨. +పొలతి.. ము... వ్వ... గో..।;పా,...-లు, పమగరిసన్సి ని..... మంచఛిదినము చ: ...వ పపానిప ప మపమ మగరి గా సరిగ వముగం ॥ +. నుదతి, రో, ౨ ఈ అ, ల చె, 4 9 9 1 శిగరిససా స నిపామా ।మాపమగరిగా గ మపవమమా +... పవపానివ పమపమ పన్‌ స నిదని।! సాసా॥ +,,పదరి .జకే... ;ప.మో... ఏమౌ

చేత్రయ్య పదములు 3 సారీస్‌ నీపని న కిగరి నినరీన సనిదాద నిపా ప పమామగరి । నో... పడుచు . త... న... మం... దు... .॥ 8 గవమూ £. .. వని న్‌ రీగర్‌ పమగిరీ ననిదనిసాఠరీన్‌ నిద పొనిప మగ । ఉ శి పడుచు. త . 4 న. + మం... దు. అే.. టీ ప మ గరినన్సి మో. .... మంచిదినము

'చే.| తయ] పదములు 14 (య్యా అవతారిక ; చొ కుని పరకీయ నాయిక యగు ఈమె పరోఢ, వాగ్విదగ్ధ. తనవద్దకు వచ్చిన నాయ పొలయలుకకు తాళలేక ' ఊరశే చలముజేసేవేరా (మొక్కేరా - జొరా! మువ్వ గోపాల గారవించి చూడరా 1!" అని తన (పేమానురాగముఅను గోపనములేక (పియునితో విన్నవించు కొనుచున్నది. రాగం - ఆనందభైరవి _ తిపుటతాళం ప; ఊరశే చలము చేసే _- వేరా (మొక్కేరా ! అ. ప:;బౌరా మువ్వగోపాొలా ! _ గారవించి చూడళా ! ఊరకే ॥ చ :; సద్దుసేయక వేగ - వదికి రారా వటి న! ౧ లు 0 (ఓ ద ముద్దులయ్య ! నీ మోము _ ముద్దుగులుకుచ న్నదిరా ముద్దు బెట్ట మనసయ్య్యిరా "మోము మోమున వ్ర ఎ మనసయ్య్యీరా ॥ ఊరే ॥ త అరమరలు సేయకురా _ వావుసుకై నదాననురా తరుణులవలె వలపు _ చాచనేరనురా ? 'నెరనమ్మిన 'దాననురా _ నిమివమిక తాళలేరా మరునిలు చెమ్ముగిల మె - మరువ సొగనురా! 1 ఊరళే ॥ ళా కా

శ్నేత్రయ్య పదములు 1ే1క్ర 8. అక్కర తెలిసి వేగ _ పక్కనుంచుకోరా చక్కూని మా మువ్వగోపాల - చొక్కియున్నానురా ! నిక్కునా గుబ్బల గోట - నొక్కియెద చేర్చుకోరా యొక్కువైన రతులచే - (గక్కుననన్నేలుకోరా 1! ॥ ఊరే ॥ ప; ౨.౨=౨గా మా, పా.. నీపా..,పా.. పాపమ । “ఊఊ ర... శే... చల ..1।ము,.. జే..॥ నుగమపమప మగరి రి1మా సా +పా మా నీప పమగరి॥ శీ.. శి 4 వే 4 అ అ 44 రౌ, (మొ కేం. న. 2. రిగరసగమ పా, పా..॥[పాన్‌ నవననిదా. ద నిదనిదప । ని పొమ॥ ర ,ఊ,. ర. శే., చల... ము... చే... మామపమా గరి మగమా పా, సా. మగ వ మనిప పమగరి ॥ 8. రీసొపా స్‌ న్‌నిద దనిద్రప పమగరిగ మ రా యొ!క్కే....... ఈ.,.ఊ రశే 4. పొా+పస్‌ స్‌ నిదని నప ప్రమగరి గమ లా-.(మొ. క్కే.. 8656 ...ఊ, రే 5. పా.పని నరిగరీ నినరీస్‌ నిదవమ ॥ పమగరిగ మ రా.-యొ. క్కే.......1 4.05" ,ఊఈ. ర శ్రే

6 'మే్యతత్రయ్య పదములు

ఆ పవవమగరిపా పాపమ 1 పా.. [సాస్‌ సారీన నీ నదనీ సా..॥ ర.,.-ళ్తా రో... ము. వ్వ*,గో..-. పొా...! ల. ౫|| నిననీప పనిసా ర గరి సాసా ॥ స్‌ ననిదా. దని దప పొనిప పవమమా గొ. ర 1విం.. । .చి ॥1చూ..... (డే ... 2 | మాపమ మగరి ॥ రిగరీ సా రా... .*॥..,., ఊరశే చలము ॥

చవ; ....పా పా... పా. ॥[1పపవపమగరి గాపమ గరి | రిగరిస | = స (ద్దు .[ సే... [య + క, వే.., న. సా..నిస;మా., మా.. గరిగమపమ మా.,. మా... గ..వ. ద్ది,. కి...[రా.రా.,... వ. ట్టి టి మా..గమ పా... పా. పా.,., పదనిద ద నిదప॥ ౨ ౨౨ సు, ద్దు అ. నే.... త్త + లిం... నిపామగరి గవమృవమ మా, మపమమగఠి గమపమ ।;మా.. చి..పొ. ద్దు... బు ..1చ్చ..కు.. రా ౨.౨ [4౨౨౨ మగరీిగ మ।పానిప మా... ॥ మగకి.. రిగరిన సా .॥ *...ముద్దు ల,. య్య ..॥నీ *౨[మోా,. ,..[ము..॥ సా..నిన।;మామనూ మా. ।[మావమగరి గ నుపమ నమూ..! ===. ముద్దు గులు కు,.-[చు., ,.,.. న్న-ది. ;రా..॥

శ్మశయ్య పదములు |! మా..పవపప పా,. నిపపమ పాననననిదా. నీనరిన।;సా, +. - ముద్దు జ . ట్ట-మ, న.స.... య్యా. .1రా. 1 సాపావప ని నీఠిగ ర సాః సాని రననిద దనిదప పా,..। _.ఎ మోము మో,. మున 1 జే.ర్చ. _ మ... న... మాపపమగరి న్సి సగరి;గా.. పమగరి న *.%.. య్యా... ఠరా..॥ .... ఊరశేచలము! (23)

118 శ్యతయ్య పదములు అవతారిక ; స్వీయ, మధ్య, (పోషితపతికయగు ఈ నాయిక తన నాధుడు కార్యావసరమున తన్ను వదలిపోవుచూ చెప్పిన ఒకొ్కక్క మాటను జ్ఞాపకముచేసికొనుచూ, ఆతని చేష్టలను తలచు కొనుచూ, ఇెలిక తలో చెప్పుకొను మన్నది చరణమున, కన్నీరు నింపకుమని ఆమెకు చెప్పుచు తానే కన్నీరు నించుచున్నాడట. ఇటువంటి మధురమయిన దృశ్యములు 'మేతజ్జులుకాక ఎవరు చెప్పగలరు. రాగం - ఆనందజై రవి - తిపటతాళం ప*' ఏమని 'ెలుపుదు ఏలాగు తాళుదు - ఏమినేతునే? ఓ చెలి? అ.ప; భామరో ! యూరికి బయలుబేలెడి వేళ "పేమమీజ నాసామి _ పిలిచి చెపి,నమాట 1 ఏమని ॥ ( ఎ చ: అన్నమిందక - ఆతి వెతనొందకుమని కన్నీరు నింపకు _ కలువరింపకుమని ఎన్నెన్నో విధముల హితవులు తెలుప్పుచు కన్నీరు నింపుచు _ కాంతుడు చెప్పినమాట * ఏమని వ. నిడివి కన్నుల నీరు - నించుచు తలయూచి తడలేక వేగ తానే _ వచ్చెదనని అడుగడుగున కుసు _ రనురని మదిలోన కఢు మోవామున (ప్రాణే _ కుడు పలికిన మాట ॥ తమని ॥

'చ్మేతయ్య పదములు 119 8. పనోము నోచితినో ? యంశతని వేడితినో! తానేమి వానెనో ? తలమీద విధియని పూనికతోడి మా మువ్వగోపాలుడు నూనశరుని కేళి . సుఖయింతమనుమాట 1 వమని ॥ వః “గమ పా... పా,. పమనిపా పా.నినిపామ పా... 4, ప్‌ , మ... ని... ఆ = లు పు.. + దు,,॥ పొ మగమ పా పాదని దపమామా మామపమపమ మగగరి గా... శశి 6 వ, లా, ౭ శ అ గు ళా ః ఠి అ ఓ ళు, దు,.॥& గపవమాగరిరిస రిససా ,..సపా సాన నానీ నీ.సగా.మ పాొ..॥ పొమగ మగమగ గవమా మానిప మగరి 8 గరిగ రిన ఓట. * చే, , లి ఉ ఉ అ న య త ఈ 2 సా--గము పా, పా,,. పమవన న సనిదనివు దనిదసిదవ నిపామ | ఏ. మ ని,.శెె.. లు... పు ....1+దు,. " పలాగుతాళుదు ,... ఓ చెలియ 8... గమ పా... పా, పాలే రగ రన న నినిద ; దనిదనీ దప వ్‌, మ.,.,.!ని .. ఇ... లు... పు,..।,దు....**, నిపొము గమ పాదని దనిసా సాపా ఎ ఏ, లా, ,.. ..గు॥ ళతాళుదు.... ఓ చెలియ ।

రముళు 169 శేతయ్య ప అప... పా పానిి వమపొ పా న్‌ననిదని సా. సా. సాస్‌ నీపనిసా రగరిగ రస సా.. న్‌ని సా సనీదా సీ లన! నొ"! బయ లు ౨౨ దే. శేం డి... వేం... ళ్‌ కీ సా. పమ పసపలే గతీ సాసా సాని రీననిదా దనిదనిదప నిపొవు! ఎం (పే. మ... ఉ ఠి మీ ఈం న... సొ... న మి***" నా హొం పమ ॥ పా మగమ ।1పాపాదని డపమామా మా పమగరి గా... ణా.వము “పిలి చి... .- చె ప్పి.న... మా... టక శి మా..పా పానిప పమపా॥పొ ససని దని సా, సాం! “భా మ.. రో ..8యూ..... 8.8. ॥ సాస్‌ నీ పనిసా రిగరీగ్‌రీసీ సా సేనివ సన్‌ డా ప్‌ సరన! సా --! శి ఇ మై య చం, 9 = చే.. క్‌?! డి... వే... .. భ్‌. పా.పమ పనిసరీ గరీ సాసా ॥ ననిసక్‌. కిసనీదా. దనీదనిదప నిపొమ॥ 4 ఇ (వే మ... ,.. మీ అ....నా... సా.... మీ.॥ పొ.మగమ పాదని దనిసా సాపా మా,పముమగాక గా, గా మపమ “పిలి చి... .. చె ప్పి.న.... మా..,ట..**॥ మా,. ళ్‌ క 6 4 వమని ॥

"శ తయ్య వదములు 181 ననా.

చః .-=--నసగరి,పా__ -సా॥సా.... సా.గ రి రినన్సి ॥ “---అఆ.న్న।మిం..।,..ద క... అ... (తి ...॥ సా..నిస;మా..,_. మూ ॥ మమగరి. గమపమ మా.. ।[మా.గ 4 +. వెత | న్ర్యా,, == ద [£కు......**- ,1మ..[ ని. పమగరిగమ పా,,. __పైాషపావన దనిద । దా.ని పా।నిపామ॥ “క. న్నీ... ..రు॥నిం.. ౨. ప 1కు 8 పా.మగ 6|,గా గాము పమమా ॥ *** కలు వ, + 1. రిం !। మా.నిప మగారి ౫ మవమ మా..॥1మా..పా । పాపనిపా ప మపా॥ ప *కు.....,.మ....[ని..,...ఎ న్నె... నో్నో.. £ పాసస్‌నిదని సా, స్నా సారిస్‌ నీ పనిసా రీగరిగ రీన సా... వి.ధ... ము... ల = ౨౨ +హొ.త వు.....;।ల. ॥ ననిసాననిచా వ్‌ సరిస్‌ సా, .॥సాపావమ ప నిన్‌ గరి , సాసా తఈం..లు... పు... చు... ఎకో, 1న్నీ.....1.,రు ॥ సాని రీననిదా. 1 దనిదనీ దవ ని పామ॥పా.మగమ । పొపాదని । దపమా మా 1. నీర *=, “= 1పు,..., చు శ 4 $$% 8, కాం.1 తు. త క 66 ఆ డు ॥ మా.ప మమగారి | గా... గా.మపమ। మా.. చ .ప్పి..-. 1న. మా, = [$ట .. పమని।;

198 శేతయ్య పదములు అవతారిక ; విరవోత్కంఠితమమైన ఈ నాయిక పరకీయ, మధ్య. చాల్యపాయమునుండియు తన్నేలిన మువ్వగోపాల విభునకు నేడు తనయందు నెనరు లేకపోయెనని చెలిక త్తతో “ అలిగితే భాగ్యమాయొగాక - తలిరుబోణిరో వాని దండింపగలమా ?* అని చెప్పుకొనుచున్నది. ఈ పదమునందుగల హుస్సేని రాగచ్భాయలు అతిమధురములు. చరణము.ను (పారంభించుచూ “ అరసొంపు మాటలు * అనునప్పుడు “ససపా పా” అను ఎత్తుగడవలన ఈ రాగమునకు పూశ్వార్హమున, ఉ_త్తరార్థమున గల 'పప్రత్యేకపు సొంపులను ఎత్తి చూపుచున్నాఠా?! అని తోచుచున్నది. హుస్సేని రాగమును వుళ్ళాని, హుస్సేని, ఉపేని, వుసాని అని వేరు వేరు విధము లుగా వేరు వేరు (గ్రంధములలో (చాసియున్నారు 'పేశేవై నను రాగమొక్క ళు. ఆయా (పాంతపు పలుకుబడి ననుసరించి [గంధకర్తలు (వాసియుండవచ్చును హుస్సేని 22 వ మేళమగు ఖరహర్మపియ జన్యము. భాషూంగము. సరిగ మపనిదనిన _.ననిస్‌వదమప మగరిన అనునవి ఆరోవాళలావకోవాాములు అయినప్పటికి “ససపా'"' _“పనిదమా' - “పదనిసా'-వసనిస్తా _ “నిదపా''_.*దపా"-*మగవమగరీ"' మొద లగునవి రక్తి గల (పయోగసందర్భములు అనేకములు వచ్చుచున్నవి. '"మాపాదవ"” - “సవీసీ పద ప" అనునవ్పుడు శుద్ద ధైవతములు పలుకుట పద్దతి. మిగిలిన సంచారములను వదములను అధ్యయనముచేసి తెలుసుకొనవలెను. శీ

శ్మత్రయ్య వదములు 138 రాగం - హుస్పేని - (తిపుటతాళం వ; అలిగితే భాగ్యమాయె గాకేమి వా - డలిగితె భాగ్యమాయె ఆ. వ: తళిరుబోణికో!' వాని - దండింవంగలమా చా ॥ డలిగితే ॥ చ: అరసౌొంపుమాట _ లాజే వానికి నేను తరుణిరో ! మంచి - దాన నయ్యేనా ? సరసకు రాడాయె - సకియరో 1! నామోము తిరిగి చూడజేమో . దేవుడున్నాజే! వా 1 డలిగితే॥ £, ఇజాళిలేదిక _ నేల నాతో పొందు చాలుకాబోలు _- సంతోవమాయ

• ఈలాగునే వాని _ కితవుగాదేమో నీలవేణిరో ! నాటి చెనరించుక లేక వా 1 డలిగిశే ॥

8. _బాళప్రాయమునాడె - శమయించినన్ను వా శ్రీలిన సుద్దులెన్నెన్నో గలవు చాలనాతో వా - సలు చేసినాజి మో బాలరో ! మువ్వగోపాలు డిప్పుడు వా 1 డలిగితే ॥

'చే,తయ్వ వదములు 194 ల్‌ పః సాసనిినిద । దగ్లాసని[సా..॥సాం.,.!సా.. ౨౨౨.8 అలి... గి... అే..[॥...... వొ. 4. ౨. సొసనిిన్లిద 1 నీరిన నీ;$సా..! సా....[!3 రిగరి న్సిసరిస £ డలి...!గి....! లే..॥[.. ....1వొ,.. ౨ ౨-ంకే క. పాసన్సిన్లిద నీరస నీ;పా.. సపా....1పా..,పా మపా మః పా, సని। ని దపా పాదప॥మగ మానిప మగ రీ..1సా.. మూ.... యె... గాం కే... ౨. మీ..[వా..! డలిగిళే॥ శ. ప నిదనిసీరీ సీ నిపద।;మపా. మగమానిపమగ రీ... సా... మా..... యే... గా..॥4శే.. =, 1మి.. 1వా..॥ డలిగితేః 5. వ దనిసరీన్‌ ని దపా మా.. ప దనిపదప మగ మానిప ;మగరి ॥ మా.... యె,, గా..18కే..... 1మి.,.,, ఏ వో। సానన్సినిద । ధాసని సౌ,.॥ డలి... గి... తే...

'చే[తయ్య సదములు 183 అ.ప:....పప సా... సా..॥సానిరి ననిదా. పా. వమపమ॥ *.. తలి రు.. బో,.॥ణి.రో.... వా, ని... వ. పా..పవ రీగగ్రి నరిమ గరీసా సాని ఠ్‌సనిదా. పా... పమపమ *తలి రు... ,... ..బో ణి.రో.... వా... ని...॥ 8. పా..పప సా_,, 8 గొ మాప్‌మ్‌ గరిసా,. గరిని సా... 4౨౨ తలి రు,, బో. ఠి ఠి ఉ ణి.రో,.. బౌ, ని..॥

1. పా..నని నిదపా పాదప మగ మానిన మగ రీ..సా దం... డిం. ప... గల. = మ." ... శళతలిరు॥ లి వ నిదనిస్‌రీ సనిపద మపా. మగ మానిపమగ రీ... సా,.॥ దం-- = డిం... ప... గ, అ,, +) మ... శలిరు॥ ర్‌ ప దనిసీరీస్‌ నిదపా మా... పదని పదవ మగ మానిప మగరి " దం. **- డిం. ప... గ..ల. మ... వా.. డలిగితే ॥ చ: “సస పా. పా..॥ప మపానని నిదపా పొదవ అర సొం.. పు, మ్రా..._ టట. లా,,. మగనూనిపమగ రీ..16..,గ-8.. 8నశత్ము గరిసాసా॥ జీ. . 44 ఈ 9 వా ఠి *,ఓ2 నిక్రి,, నే.... ను,. లీ సొ. రిరి రీమరి। మరివూ పా... దప మగ మాని; మగకి తరు ణి., రో, . ॥$మం,,., చి, . థి 9 ఆ ఖంళ్లే (24)

1ఈ 'శ్మేతయ్య ఫదములు

రసాస గ గరిరీ ర మగా మ గమపామ మా..1...

*_=. పమ పాసని నిదదా॥ని దనిసాని సా. సా..॥

సా..పాన్‌ని సారీన రి .మ గరీసా సానిరిననిదా. పా. ప మవమ॥।॥। పా..పప।సా.. సా... సనిసారీననిద పా,.,ప మపమ॥

= ౨౨తిరి!గి చూ... డ ..... చే..[, మో...

పా. సని నిదపా పొదస[మగమానిపమగ 18 సా ,॥ సాసన్సినిద్ధ । నీరిస నీ సా. ఫాం. పా... మా.

డలి... గి... శే.. . భా, గ్ర న.

ప దనినరీస్‌ ని దపా మా.. పదనిపదప మగ మానివ మగరి ॥

మా..... యె... గా. శే + మీ. ... వా. డలిగిళే ।

చే్యేతయ్య పదములు 184 అవతారిక :

(ప్రౌఢ నాయికయగు ఈమె పరకీయ, ఖండిత. నాయకుని ఉదాసీనతను ఆతడు మభ్య పెట్టిన విధములును, ఆతనిశే, మొగమాట మింతై నలేక ఖండితముగా చెప్పీ తన కోవమును స్పష్టపరచుచున్నది.

రాగం - హుస్పేని _- ఆదితాళం వ: లిన నీనెనరు అేని జాడలు 'కేట తెల్ల ముగను నాసామి ! అ, వ: వలదు నిలుపు యీమాటలకేమివచ్చె మువ్వగోపాల నాసొమి ! ॥ తెలినె। చ: మనసు కలిగితే దినమొక్క-సారి - మాయింటికి రావా ? మయొుంతో చనువుమీర లాలించి ముద్దిడి _ సరసన ౦చుకోవా , నాసామి తనివితీర మోవిచ్చి కప్పురపు-ళావిమడుపులీవా ? యీ తనువు నీదని నమ్మిక జేసినయీ _ తచ్చనలేగాని కొంచగాడవా ఇఆలిసె | £. ఊరిదాో పోయివచ్చేనని నీ - వూర్రశ్త యనలేదా ? అయి చారు దినము- లిందుండి మో మొక్క = సారి చూప రాదా? వారిజాతీకి హితవై కేగాని - వేరు తలచ నీదా? క న్నీరు నించి దయ మనురువకుమన్న దది నీతోనె గాదా ? మరయాదా? 1 అలినె॥।

పదములు 168 మే్యేతయ్య 8. కూడియుండలేదా * నను మెచ్చి - కూరిమితో నీవు యివు డాడ కాడ కేమేమో తలచుక _- ఆంతరంగ మీవు జోడు జాయలేనని బతిమాలితె - వేడ వలదనేవు నా యీడు వార లెక సక్కెము లాడుట కింతచేసి నాడవు మంచివాడవు ఇలిసె॥ ప: . .పాపదనీసా. పాసా నిసా “-అెలి.సెసీ ,..వెన, ర్రు॥ పాదని దని సాసప పాపమ గం రిగమా పా రీ రగ మాపాదప మగ రిన రి 8ిని శే. ట . ల ల్టము. గా, ట్య చనానానానామా సౌ లిన క్‌ గమగ కన్య వ్రాన్లా ను, ,నా, సా మి కీ. పావదనీసా వ్ల సాతి వ్యాన య. | + సారీస నిదపాపమ మావమగ8 గరిసొ “. ఆలి. సె నె. నరు లే... ని, జా., డలు ॥ రగ నక ఆ ఆ అంాాానానాాణాతాాోో. రగ మాపా సనిదప మగ రిస క్ర రినిః!పా పన నిశేసనదపో పమగరిగో శే. ట్ర * లె ల్లిము గ, ను... నా సా... మి **'

'కేత్రయ్య పదములు 180 అప: .పపసాసా . నిద పామా॥..ప వనిదనీ సానని సాసా +--వలదుని ..లు. పుయీ .మా..టల శే. *మి 8. .పవసా సరీగరి నిసరీస్‌నిద పామా , ప వనిదనీ సానని సాసా ॥

• వలదుని. , = ౨=లు. పుయీ ..మా.టల కే.. ..మీ4 €. .వపసా ఠీగమూవమ్‌ గరస్తానిద పొమా ..వప వనిదనీ సాసని సాసా।
• వలదుని _ ం = లు పుయీ , మా,టల శ్రీ... *౨.మి॥ ““నానిస్‌ రోసా సారీసనిద పామా పాపదదనిపాపా ని దపా పమగరి +, వ, చ్చె, ము,.,, వ్వగో పొ, ౨ ల నొ సా 9 ననా. 4 గమసానిసరొసా స్తాక్రలనిద పొామా పదనన ల్‌సరనసదపా మా మీ వ చ్చెము వ్వగో పా ల ప దనీ పానిప మావమ గరి గమ నో సా మి శెలిన। చ: రిరి రీరి గరి కాన నం రి రిరగు మపాదప మగరి సా మనసుక లి గ శె దిన మొక్క సా ర యయ .ెననలలానాలోనానాననుల్లుత చనవానాయాన్రానానుకనానాలాలాని. “రీ గామా. గాపావమ వామ వాకు పాప పమా మగరిగ మా +మొా.యిం టి కి..శా -. వొ. ఇ 444 9 రాన చైనా లా యమా పొ దపమాపమ మాగఠి ౩ గమా పాపపసాన్‌ని దా పాదవ మాపాపమ ॥ చచమొొక.... 6 తో. చనువుమీ ర. లా, .

160 చ్న్మేతయ్య పదములు పా దని దనిపాదపమప ప మగామప పమగారిన లిం చి లి ము అ ద్ది త డి. సా రీరిగ మాపా దపమగ రిసరి గరి రేగరిసా నిస ఠీ రిగమగ ఠిగమ రగసా! సర,సనుం చు... కో వానా సా, మి... ౭-8 £ పాపవనసనిసాపాదప మపప మగా రిన క గం నీిసరస. .నుం.. చు కో రీగరిసా ,ప దనిస 8& గరిస నీదపా ద పమా పమగం సావపపని చాదని సా సనిదా షామా ప మపాప నిదా సదా సాసని సా త నివి శ్రీ ర మో వి చ్చి ,.క, ౨ ప్వు సాసా , వనిదానీ రాన సారీ సాసా సాపనిచానీ సాసని సాసా రపు, న లతా విమ డుపు లీవా యూతనువునీ _.ద. ని.. నిసరీసా సారీస్‌ నిద పమపా, “న మ్మిక శ్రే సినయీ “= సానిన రోసా స్తార్ట్‌ న్వ్వి సామా "త. చ్చన శై గా నిన రిగ్‌రీన్‌ ని దపామా వ దనీ పానివ మావు ్య ని... .కొ 6,౨౨చ గా డ్ర వా గ్‌మ , కెలిసె

మ్యతయ్య శదములు [91 అవతారిక .

మానవతియైన స్వీయ నాయిక ఈమె ఖండిత ఈమె ఊరకనే అలగదట. తన చెలికత్తెల నందరిని పిలిచి, నాయకుని తప్పులను వారికి చెప్పి, తాను చేసిన (ప్రత్మికియలు ెప్పి “ ఆడుగరమ్మా ! అతనివై ఊరకే అలగినానటశే ? * అంటూ, అతనివై లేనివి కల్పింపశాదని, “ వాడ వనితళెల్ల వినగ చానినే జూడక తాళలేనన్నది తానో ! నేనో?" అని చెప్పి, అతనికి జవాబు చెప్పుకొనుటకు కూడ అవకాళ మియ్యకుండుశం కటి తొందరపాటుతో దండించు చున్నది.

ఈ ముఖారి రాగము అత్తి (పప్రాచీనము.. భాషూంగము. యిప్పటి వాడుక [పకారము ిలివ మేళమగు ఖరహర్యపియ జన్యము”_ ఇెప్పకొనవచ్చును అరోవాణమున చతు[కుతి భ్రైవతమ.ను, ఆవరోవాణమ్సున శుద్ధధ్రై వతమును వచ్చుట పరిపాటి “సనిదమా' -'పని దనూ"- పదమా'* అను సందర్భములలో అవరోవహాశమే అయినను చళ్కుక్రుతి ర్రైవతమే పలుకును వెంకట మఖ సం్టవచాయమున_ చెప్పిన ముఖారియు, శతజ్ఞని పదమ.లయందలి ముఖారియు యించుమించు ఒకటిగానేయున్నవి భాషాంగ స్వరము చత్నుకుతివై వతమైనచో ఈ ముఖారి నటభైరవి జన్యముగను, భాష్రాంగ స్వరము శుద్దధై వత్వమైనచో ఖరహార(పియజన్యముగను చెప్పకొనుటకు అవకాళ్వ్సు కలుగుచున్నది. 'నెంకటమఖి సం్రపదాయమున ఈ రాగము నారీరీతి "గాళ జన్యము, కొందరు యితర (గంధకర్హల మకములో నిది ఖరవార్మపియ జన్యము. ఇటువంటి 'రాగములకు జనక రాగములు నిర్ణయించుటకు పాశంపదగిన ఒకనియమము మా గురువులవలన విని యుంటిని సకృత్తుగావచ్చి, భాపాంగస్వరూపమును నిర్ణయించుటకుమా[తము తోడ్పడుస్వరమును వదలి, ఆన్యస్వరములనుగమనిం చి, జనక్ర రాగమును నిర్ణయించవ లెను ఈనియమము చెప్పుటకు సుల భముగానే యున్నది. కాని నిర్ణ యముచేయుటకు దిగినప్పుడుమా [తము కష్టముగానేయున్నది కారణము ముఖారిరాగమునందలి "రెడు వై వతములును, (పశ్యేకములయిన ఒదుగులు, ఐరువులు మొదలగు వాటితో 'రాగశ్యరూపమును నిర య్ప్రంచునిగాను, ఇది ఎక్కువగావచ్చును, ఇది తక్కు వగా వచ్చును, అని చెప్పుటకు ఫీలులేకుండగన్సు పుండుటనలన వెళకటమఖియు, ఆధునికులునుకూణొ

వదముళు 199 మేక్రయ్య ల టివేగోక్‌ సరిగానే చెప్పినారనక తప్పదు కాని ఇంకొక్క. సం్యపదాయమున్నది ఇటునం రలలో జౌడవ, షాడవములై న కొన్నిరాగములకు జనకనిర్ధ యముచేయునప్పుడు 2 మేళా ఆ ఒకటినుండి (ప్రారంభించి ముందుగా ఏ 'మేళకర్తకు ఈ రాగము అన్వయించుటకు వీలుగలి మేళకర్త జన్యమని చెప్పవచ్చునను మతముకూడా ఒకటియున్నది రాగం - ముథారి - తిప్పటతాళం ప; అడుగరమ్మా ! అతనిమై ఊరక - అలగినానట కే అ, ప; పడుచుతనము మాని మువ్వ గో = పొల రాయని అన బెట్టి మీరు అడుగరమౌొత్రి క చ: పూని దానింటికి పోగానే మా - పొలతి జూచి 'బెదరించితే దానికి లంచమిచ్చెదనన్నది తానో? నేనో ? వానివై లేనివి కల్పింపరాదు వాడవనితలెల్ల వినగ దానినే చూడక కాళలేనన్నది - తావో? నేనో ?_ ఆన బెట్టి మీరు అడుగరమొత్రి వ్‌. అలుకు దీరి దాని వాకిట - నిలిచి వీధిలో నన్ను జూచి తలుపుమూల చాగియున్నది- తానో ? నేనో? అలనీవచ్చెననుచు జక్కె- - రానవాలిచ్చిన నారగించి తలిపుబోణి మోవి రుచికి రాదన్నది _ తానో ? చేసో? ఆనజెటి మీరు ॥ ఆడుగరమొాత్తి 8 వ 8. _సొలపుమీర దాని రూపు - పలక మీద (వాసి పాణి తలమున నుంచి కనుగొనుచున్నది - తానో ? నేన్లో ? కలసి మా ముక్వగోపాలరాయని - కౌగలించిళే అల దాని ళం “తలచి యసురనురన్నది _ తానో ? నేనో? ఆన బెట్టిమీరు ।; అడుగరనమొన్త ॥

మేశయ్య పదములు 198 పః; ..-నిదగ సా, క్రి,..॥మా.... మాదపమగారి రిసా ॥ ఎ అడు గ ర.. ॥ మ్మా... లల లం సారీమా పాపద | నీచా॥ దమపానని్‌నీదదా సా... సా..

• అత ని. వె... ఊ....... ఈ ౨౨ క. నదరి సనిదాప పా,. ప్రా. పమదపమగారి కఠిగరరిగన సా... అ..ల.. ౨ గి ,., నాం, న..ట ౨౨ లేం 100 0.కే అ ప:£. .*దనిదా | దానిద దానిద చాంద చానద ॥ దవద సాని ని దదచా పా.. ఎ. .-ప.డు చు... త,.... న.ము. మా. ని .॥ నిదామరిమ పావద సీదా ।;దమపానని నివదదా సా... సా, ,. “ము. వ్వ. గో... పా వ. ల 1 రా... సిరీస్‌ రిగ్‌రి రిన్‌ రొపమ్‌ గరం సా_ కదానిదప పొవమ గరి రీసా | య.ని.. [!ఆ.... 1, .న. బచె....... టి... .. మీ... లు సో చః ....పద పా,.మ పా,ద॥సా,..నని నిదదా పా పూ! ని... ।;చదా..*నిం.... టి... కి... పా.,రిమ పా... చాపా॥పమపాొమా మగరి।రీసా॥ ల 4 క పో. 1గా.. 1! నే..॥;మా,.... పొ.ల తి, గ్గ (25)

య! క్య్షత్రయ్య పదములు సా..గ రి సానన్సి నిదడా॥౪సా... రీసా ఠఈమా॥ ఎంజా, చి... బె... ద.... రిం... చి..॥। పా..రిమ పా.. చాపా॥పవమపామా గారీ రీసా శే,..దా,. |,ని,. కి... ల౦.... చ, మ్‌,.. ॥ సా..సరి సా.ని నిదరదా॥సా..ధస రీమా మా..॥ +. చెద న... న్న...॥।ది..ళా. నో... ౨4౨. గరిసరిమా ।1పొ.. ౨... ,, దచానిద । చానిద చానిద చానిద డానిద నే... ;నో..1!....1... వా..,ని.....,. వె... ...౨॥ దపదసాసి।1నిదదా 1 పా.. ॥నిదామరినముు పా... చాపా: లే. ...1,ని.. 1వి.. “-==క, 1ల్పిం., వ... ॥ పమపామా గారీ రీసా సా..సరి సా.న్సి నిదధణా సా.రిసా రమా పా. పా..రిమ పా.ద నీదా ల్ల.రు.. విన గొ,.[...-.దొా. 1ని.. శే... నా .జకొకన్రకనాలననాన్రాననున్ని. ద మపాన్‌నినిదదా సా. సా,. సా..పద సారిగ రిగ రీన్‌సా చూ. ...... డడ... క, తొ కళ... లే... సాగరీ సనిదా స్తా సా. ॥$పదనరీరి _, _, కిన్‌ నిద ॥ న,. శ త 9 న్న.,. ది. తా.నో.. ఈత 6 నే... ॥ సా,.. తీస కిపమ గరీరీన్‌ సా.రీడానిదప పాపమగరి రి సా నో.. ఆ... *==న, బె.... ...,టి.... మీ... లు సౌ, రు అడుగరమ్మాా ॥

'శ్యృేతయ్య పదములు 195 అవతారిక. స్వీయ మధ్య విపలబ్టయగు ఈ నాయిక తన చెలులు ఎట్లు తనను మోసగించి నదియు చెప్పుచు, వారు మేక వన్నె పులులని నూగింజ్రె నానాన నియరని, ముని ముచ్చులని, కాయజుని తలిరు పదను కత్తులని, తనకు మ.వ్వ గోపాల భావ్నమెన అఖిలాండ నాయకుడైన వరదు నికి గల అనో్యోన్యతను చూచి ఓర్వలేకున్నారని వెళ్ళ బోనుకొనుచున్నది రాగం - ముఖారి - త ఏకతాళం

వ: ఐరాదెనేన్ష మమ్మలాక ! అ. వ: సొరసాతీపోరేది _ చాలునమ్మ చెలులతో ॥ ఐరాబే చ* నామీద నెనరుకల్లి - నావారివలెనుండి

ఏమేమో విభునితో _ ఎగబోన్స నారమ్మా

ఆమౌట నిజముచేసి _ అశడిందు రాడాయె

వామాటడీరో ! మేక _ వన్నె పులివంటి చెలులే ఐరాదే

2. నుడున నో రాడదమ్ము ! నూగింజయిన నాననియరు

అడలినే నొకరితో _ నాడుకోరాచె

పడతిరో ! నామాటలన్ని - పలిశేశి విళ్రనితో

ముడుచుకపోయేరు _ మునిముచ్చు థీ చెలులు 1 ఐరాచే

లు 8. పాయక మువ్వగోపాల - భావమైన అఖిలాండ నాయకుడై న వరదుడు - నన్నుగూడి గాయక మెరుగడమ్మ - కటకట "తలియదు కాయజుని శలిరు పదను - క త్తులమ్మ ! యీచలులు ఐళొబే | పః సనిఠాసా .సా. ॥గరిరమా పొదసాని ని దపదపమ వప మగరిరిన ఐ. .ర చే... నే.న్త మ మ్మ. లా,..., రా ల కి సనిదాసా పా ॥1రీపమగరిమా వదసారీగ శీగ , తీననినిదద ద పమగరిన ఐ.ఈరఠ. చే నే. .స్త మమ్మా లా రా.**॥కీ ఐళొబే అప; షా నాన్నా ళా :మరిమాపా పా స నీదా దమపొననినిదదా సా సా, పావదసా 66€గరి సా ॥ సా... ర సా... &ఊ పో, ౨... శే ది.. బా.లున.-మ్మై॥ సా.ఠరీదనిదప పా పమగరిస వె. ..లు. ల .,తో. సారసాకి పాపదసా కిపము గరీసా సా.రిదనిదప పా.పమగరిస వా లు న “మృ॥చె. .లు, ల ౨.౨. .తో..॥ సొరసొత ! త. పాపదసా రీమా పమగరి సరీగఠీగ్‌న్‌ త పదమూ మవదపదమపమగతగన

షశయ్య వదములు [10% చ; చా నిదదా నిదదా నిద॥ దవదాసరీ న నిదాపా । నా..మీ ..ద..॥ నె నరు. క.-ల్లీ వ లిమొపొా | పద ననీ. చా। దవద సాద సా.సా.! న ..-వొా;..6. . ,1వ .లె. నుం.డి .॥ మరిరినుపా స్‌ని ని దపా పమ మదవమ గరి । 6 రిగసాసా। పఏప...మే ..మో,.. వి. ..భు... ని...తో సారీ.మసా సనినిధణా సాసరిగరి సరి మామవదపమా,పా ....॥ ఎగం--టో _ సి, (నాం ర 244. (మసి ....8 మరిమొపొా వదనస్‌ దా దపదాసా సా..సా ఆ..*-మవౌొ ..ట.. .ఇని.జము చే ..సి. ద వదాన్‌రీ గొకిగకినన్‌ వ్ర సాగఠ ననా సా.సా. అ.తడిం. *=దు... 1 రా చ 4 44 9 $డా. యె, దపదాసా 1 నసరీమా.. గ ఈ నఠిగరి్‌ గావ సా.సా,.॥ సారీదనిదప।1చాపా. సై నిదాప పవమగరిన వ '"న్నె'- పులి... వం..టి చె.లు. అె. ఐరాబచే

లు 198 చేతయ్య పదము అవతారిక సామాన్య, ఖండిత యగు ఈమె (ప్రౌఢ, చతుర. ఈమెవై అలిగి నాయకుడు ల కోపముతో ఈమెను ఉడికించుటకు యిరుగు పొరుగు వనితలను పిలిచెదనవి మీసమునుదువ్వినోడటి వెయ్యారు లిచ్చెదనన్నాడట ! అందుకని తన యిరుగు పొరుగువారలై న కంచము పొత్తుషరీనిః చుట్టములను పిలిచి * పదరి వానిచేతివై డి పట్టుళొనకడి " అని ఈమె హెచ్చరిక చేయుచున్నది. కంచముపొత్తువారనుటలోను గల తెనుగు నుడికారపుటందమును గమనించదగినది రాగం - ముఖారి - ఆదితాళం ఫ' పదరి వానిచేతివై డి - వట్టుకొనకుడి అవ; కొదవలై. య్య్యీని మువ్వ - గోపొలుడలగి వచ్చెను పదరి చవ. విరిబోణి మీరు మేము _ వింత వారము కాము పొరి చూపశు కంచము _ పొతువారము కామా అరమరికలేని చుట్టాలగు మీకు మాకు విరసమయ్య్యిననుచు _ ఎరుకచేసెదమీకు ॥ పదరి 2 చెళమి నా యిరుగు పొరుగు - ఇెలుల పిలుతునని తొలుత నాయొద్ద మీసము - దుప్వుకొన్నాడు వెలది యా రోసాన వాడు - వేయారు లీయజూవశే . చెలగి యందు కానించి - చేరి వానిచేత మీరు ॥ పదరి

శయ్య పదములు 1939 త. ఎప్పటివలెనే వా - డిందు వచ్చి నన్నేలితే అప్పుడు చెప్పేనుగాని ఇ యీసుద్ధులెల్ల కప్పుర గంధిరో వాని - కసరి వేసారుకోక "'మొ"ప్పెతనమున _ మువ్వగోపాలుడలగి వచ్చెను ॥ వదరి ప; ... వపదసా సాదా రీసాని నిదావ పా.పమపాదరీసని నిదాపపా మగరిమః *. పదరివా నిచే త&..వె.. డి.ప.ట్టుకొ... న. కు;డి .--॥ £ పామపపద స ఠీగరీ పమగరి పా*ద 1 రీసాని నిదాప +... వదరివా. ., ని...చే.. తి..వై *. పా.పమపాదరీన్‌ ని నిదొపపా మగరిమ 1 డి.ప ట్టుకొ... న కు డి -. అ,ప:పా.రి మపపా పనిదవపమగరి గరిరీస ద *-+-కొా దవలై య్యా... ౨ ని..ము,. ॥ సా.గరిసా.ని నదజా సరిగగ మా దపమగరిమ వ్వ, గో పా,.లు , . డ.ల గి వ...చ్చె. | 2 పామరి మపపదనీద సా . ది ననిదప పమగరి సరిగన ॥ ను. కొదవలైై. న! ఇ ఈ 9 8 ఉ ని...ము... న. న రిగనసొ గ రిసా.ని నిధరడా సారమా.పా దసా. 6 ననిద వ్వ -.-గో-పా.,లు. ॥ డ.ల .గి "వ, చ్చే... క్‌ పమగరిమొా ను.... పదరివాని;।

సదముళొ తయ,

200 శ తయ్య చః .-,. పదపాపా పమమద పమగరి 1 ర గససా॥

...విరి బోణి మీ .-రు.. మే ,ము

సా.ర సా ని నిద్దణ్లా సొాసొ రి గన రిగన

శి4 వింత, + వె, * 1ఈరము కా = ౨9 కీ

పా రమపాచానిద నిదదాపా మాప మగరి

ము.పొరిచూప శ్రే. కం చము .,.

రసారి మపాదపపమపమ మగరీిమా । పదపద మప ॥

_..పొ.త్తు..వా... ర..ము 1్కకా,. ము, ॥

పా*ర9మ పా చానీర | దానీదదపాద సాని ని దదా

“=“అరమరి . క"""లే" ని-*చు *-.

పా, సరీస్‌ కి పమగరీ రిగసా సాగరీసని నిదదాసా॥

ట్రా'లగు*-మీ ** ** కు "వమా**.*, 4“ *కు

సా *పద సరీగ్‌ రీ రీగసా సా నినిదామ వ ని నెదదా ॥

** విరస.,.మ.. య్యూ.న.. ను.

సా రిమ పాదప మవదప పమగరి మా పదపద

చు.ఎరుక జే. నె. ద... మీ ..,..॥

మపను

కు,, పదరివాని |

శయ్య పదములు 201 అవకా రిక;

(పోపిత పతిక, స్వీయ యిందలి నాయిక. అన్యాయదత్త చిత్తుడై న నాయకుని మౌనమును, ఉదాసీనతను భరింపళతేక నాయిక * ఏపమనే వానతీరా? తిలక 'మేతీరుగదిద్దుదునో ? "జివుడవని (మొక్కుదునో ? పొలయలుకసేయుదుకో ? ' అని తనకుగల 'నేర్చులన్నియు చెవ్చు కొనుచు, ఆతని మనసు మరలింప చూచుచున్నది.

రాగం ముఖారి _- (తిపుటతాళం వః; ఏమ నే వానలీరా? య్చేమిసేతురా? అ. ప; కామనమేఅజేసేవు? _ దక్కితి మువ్వగోపాల ఏమనే ॥ చ: పదము జాడగ వినేవో ! _. చదరంగ మేచూచేవో ? సదయుడ ! కౌగిలించేవో! _ చక్కెర శెమ్మోవే నొక్కేవో ? చమనే | 2. తిలక మేతీరు దిద్దుదునో _- చేవుడవని (మొక్కేనో ? పొలయలుకలేసేయుదునో ? _ ఇలిమితో లాలింతునో ? | ఏమే ॥ £. చేరి కూడియుందునో ? - చెక్కిలి నొక్కుదునో ? కూరిమితో విడెమిత్తునో * - గొబ్బున మువ్వగోపాల ॥ వమ నే॥ 26)

ల] శేతయ్య పదములు వః అల ననీదా సా... రీగరీగ రిన్‌రొ.. న్‌గ్‌ర్‌ స్‌ని నిదపద సా. సాగరి నస్‌ నినిద దామా పాసినిదచా సా, .... అ.ప:సా..పద సా..।సా స్‌ దరీన్‌ గరి రీసాని నిదదా ౨౨ తా. మ..1స..1మే.ల... |, జే.. నీ... పా..పా।;ప పమగ రిసా గరీిరిమా పాపని నిదపద 1 సా... వు..ద క్వి... తి. [ము.వ్వ. గో.. పొ,...[ల .. వమనే।ః చవ: సాగరీ ...సనిదా సా రీ గరీగ రీవరి, సిగరి నని నిదపద ॥సా.., “= తి. ల క,. మే .. తీరు.. ది.... ద్దుదు. 1నో.. చే..! సనినిద చామా పానీనిదదా సా... సా,.॥సా. పద సాసా।సా..!॥ వు... డ.. వ ని... (మొ.. శక్కే.. నో..పొల[యలు క ..॥ సీద రి నగరీ కీపాని నిదదా॥పా..పవప పవమగ రీసా సేయు... దు.. నో.. = *౨=వెలి మి.;,,తో , ॥ గ రిరమా పాపని నిదవదద సా... లా,లిం. తు,.. ... నో.. వమనే

శత్రయ్య వదములు లీ అవతారిక : వీర హోత్కంరితయగు ఈ నాయిక (పేమ తపస్విని. (త్రికరణశుద్ధిగా స్వామిని నమ్మిన ఈమెకు గోటనేమి వ్రాసిన అతని రూపుగానే తోచునట. ఏరితో ముచ్చట లాడబోయినను అతని'పేశే ముందుగా వచ్చునట. కన్నుగూర్కి. మేలుకాంచగనే, అతని చేరువనుండినట్లుండునట. మేడనెక్కుచు. తన నీడ చూచుకొనగ, అతడే తనవెంట వచ్చుచున్నట్లుండునట. శృతిగూడి అతని'వేరు తలచి పాడుకొనగ, అతడు జోడుపాడినటుండునట. ఈమె సంగీత యం సాహిత్యకోవిద- చితకళా నిపుణ, గనుకనే యింతచక్కగా తన స్వామియందలి (వేమాతిళయ మును చెప్పుకొనగలిగినది. ఈ పదము 'వేేతజ్ఞులదేనా * అను సందేవహాము తోచుటకు *' మువ్వ గోపొల ముద - లేకుండుట తప్ప వేరుశారణము కానరాదు. సంగిత సాహిత్యముల పోకడలు గమనించినచో తే శ్రజ్ఞలు తప్ప వేరొకరిట్లు వెప్పగలరా ? అని తోచకమానదు. అచ్చునందు కొన్ని తప్పులతో కళ్యాణి రాగమున ఈ పదము కానవచ్చుచున్నది. కాని మా పాఠము ముఖారి రాగం - ముఖారి - శిపుటతాళం నోను ఫల మీజేరురా అదిగాక లం “వేడుక యినుమడించురా ! ఓరి వరద॥! నామనసు ॥

ఖం శత్రయ్య శనరార చ: ఊరకయుండక గోటనేమి | వాసిన

నీరూపే ముందుగా వచ్చురా చే-శ్రే ముందుగా వచ్చురా పరాకన్నుగూర్కి మేలు కాంచిన నీ చేరువ నుండినట్టుండురా ! ఈశరితి నామోపహాము - ఇది నీకు తెలుసును

ఎవరితో విన్నవింతురా - ఓరి వరద! నామనసు!

ల. మేడనెక్కుచు తిరిగి - నీడ జూచిన నీవు

కూడవచ్చినట్లుండురా ! - [శుతి

గూడి యునిచికొని - పొడికంతనె నీవు శా

జోడు పొడినట్లుండురా !

ఈడులేనిది నా వలపు ఇది నీకు తెలియును

ఎవరితో విన్నవింతురా ? ఓరి వరద ! నొమనను

8. వినరా అవ్లాదమెపుడు? - నీ కౌగిట

వెనగొన్నట్లుండు ! నేమందురా?=నా

మనసు 'వెరుందేవి వరదా - యని తలచిన

'నెనసి కూడినట్టుండురా .

ననుబోట్రి సతులెల్లి నీవు - నాసఖుడంశే

విన సంతోషమైయుండురా

ఎనస్పిన తమిరవాస్యమదినీశళలియు , నే

నెవరితో విన్నవింతురా ? నోమనను

కే శయ్య షథములు 05 ప; +. పద సాసా ఫ్రా,, సా రీగర్‌ నరీనా నననిధ చదామా

*-,_-నా.। మన 1సు.. [వం .. 9 4 టి... ।! చే. ॥

మా..పమ । పాస్సని నిచావ పవపపమగరి । గరిగన సా..॥

ఉ * *-=నీ. ।! మ,.. న. .॥1నై. శ శి తే... ! జం

సా.-సాగరి న నిదా సాసా సారీరీ మా... మా..॥

నాః,,.నో.. ము,., 1ఫల ,మీ..[ చే... రు..!

మానిప మగరి | గరిగస సా, రీరిమూ | పానని నిచామ

శ్రి 6 6 4 శశి 6 జ అ 94 అది. (గా, వే = న అ.ప:మా-.పద!సాన్‌ి? | సా, సా రిగరి సరిసా నననిద చామా ॥

4 వే. మా, రు,..॥ చెర... శ ఈ 6 కు... న. ఖః

మా*.పమ పాస్‌ని | ని చామ | పపమగరి గ తిగన సా,

4, ౨ పం. డు..1వపం. ., ।;డి..న. య... 1 ట్టు... ॥

= సాగరి సనిదా।;సా,,.॥సారిరి;మా "1 మా,.॥

..-వే.,.।;డు.. | క ..,యిను.!॥ ము... 1! డిం ఉ 9

“మౌనీప మగడి గతిగస పా, రిరిమపా. పానని నిధామ ఒమౌా.,

చు, అ 6 4 రాం [.... [ఓరి వర, ద, . 1-* = = ॥ నామనను॥క

$08 శేత్రయ్య పదములు చః ....చానిద । చానిద దానీిద ।; చాశిద చానిద ॥ ద పవపదసాని నిదదా ।;పొా..॥ ఎంట్రి ., ర ల 4 క. ౨ ౨౨ [శ యుం... . డడ. 15 ..8 “=-.వద।సా.ఠీ సీనిదా। పొ,.... పపమా | మగరీ ఎం ంగో, టట... నే... ॥మి... నాం... సిం-॥ గరగససా ।;పా 1... ....సాగరి సన్సిధా।! సా .. _ న.....1నీ.. 1....1.,..రూ.. పే... ముం,. ॥ సమరిరిమా । మానిప మగ 156 మా దభు..గ. ; వ... త చ్చు అ [1 పొం 9.1... *- ఇ పా.మనిద దనిదా దనిదా దనిదా దనిచా ॥ రౌా,... 4 భి 9 ప 6 4 4 నే... నే. ర ,, శ 4 తో.. 444 జీ చ పదసాని ని దదా పొ. ॥...వద సా,కి స్‌ నిదా ము....,. చ్చ... ట 4 లా డ.. బో... దాపా.. పవమా మగరి ॥ రీసా 1 00, యిన. నీ., తంల రీ 4 లల ల “== సాగరి సనిద్ధా సా ,.॥స మరిరిమా మాసపమగ రీమా = పే,..| రే,, ముం... దు..గ. వ ,,. ఠి ఇ చ్చు. క పా.. సనిదా సా, 6. రొ రి... ఈ... రసా రా..ఏ.. రా... క... న్నుగూ., ర్కి..! మే. ॥ రి ర్రవమ గరీ కిసా సా... ...*సా న్‌ నినిద ।; దామా। లుకొం.... చిన నీ... ..వే రు... వ,

శేతయ్య వదములు ౭0% పొ నినిదా దపచా।! సా,..॥[ సా... 1సా... 1.4 నుం.డి. న... క్రుం..8డు.... రౌా..4*,1[ “పద స్తా, సా..॥ సా రీగరి నరసా న నినిద। చదామా మా..పమ పానని నిచావ పపమగరి గరిగన సా... ము.,.ఆఇది ని. కు, . ఈశ. .లు, సు... ను ళ

• ఎంసగరీ సనిదా | సాషా సారికి మా. మా..;। +, ఎంవ రి, త తో,. వి..।న్న.. విం 4 కీ మానిప మగరి గరిగస సా. 1 రిరమపా పాన్‌ని నిదామ ॥ మా.. 1 నామనను ॥

ములు ౨09 శ్రతయ్య పర అవతారిక ; స్వాధీన పతికయగు ఈమె సొమాన్య _ తాను తమిమీరశేసిన పనులను మరచి, యితర నాయిక లెవ్వరో చేసిరని భావించి, ఆతని నడుగగా నాతడు ఆెలుసుకొమునుగొనిః చలియించని నిండుకుండవలె వేశేమి పలుకళ యుండునట. తిరువళ్ళూరి పీరరామవుతై.న మువ్వ గోపాల చేవుడు ఎంత మంచివాడే? ఆని ఈమె మురిసిపోవుమున్నది ముఖారి లాగోమునందు గల కొన్ని 'ప్రాచీనప్రయోగములు ఈపదమ. నందు కనబడుచున్నవి. రాగం _. ముఖారి - ివటతాళం పః సామికి సం ఎవ్వశే ! నా చక్కని ! అప.భామరో | తిర వళ్ళూరి వీర రాఘవ ॥సొమి ॥ చ: నెలతరో! 'యొప్పుడైన నేనే చెక్కిలి జీర కల గిఎరుక లేకయే - ఇలియ జీశెనంటి నా శెలునుకొమ్మను గానీ _. అలగి మారుఖలుకక్ష చలియించనీ నిండుకుండవలె నుండునమ్మ ॥ సామి ॥ £. కదని నేనే వాని మోవి - గంటి చేసి మరఫున పదఠి యీళఆాగుననే _ పడతి యుంచెనందునె అదరీ న కోపగించీన _ అలసీన సొలసీన మదిశాకశ్షి! నాచి త్తమున మృతి బరుచునమ్ము ॥ సొమ్‌ ౪

$. భామరోమా మువ్వగో _ పాలుజౌ వీరరాఘవుడు గాముశేళథి హొౌయలుగ - గలసియుండగ 'యేమగువ వద్దకై న _ యీలాగుందువో యంశె యీామాశెట్లంటివని - ఎంతో యుస్సుర'నెనమ్మి సామికి ॥

పవ; -'--చక్షిగరీ సాని | నిధణా ॥ దసాసా. రిసా రీ..॥

న్యం శీ ౨. సౌ.. మి... క... 18స 6. ఎ. వ్వ మూ*... పాపని । నిదదా ॥ సానినిదవ ప పమగ రిసా "క్ర త 1 నా శ 4 ఉం చ... . [క్క.-. ని. 11

2. • రిమ పాదపమగ (,రీసా।; సాగరిసని ధన రిసా ఈ .॥ మా. పా దనిద సా.రిీ గగీ మాగరీసా ని దదమప దపపమ॥ శ్‌ .... నాం. [144442 చ ౨-౨ క్క. ని ౨|| గరిరిన *

=, సొమికి ॥

అ.వ:;.. .దానిద దానిద దానిద |, దానిద దానిద దమావమా .,. పా.దనిద సా... లల 69 క = 4 1మ., ళ [రో న! 4 6 తి, రు ఈ వ... క 1ళూ్ళ్చూ.. క సా,... రిగరీ,సా. సా....1,నిదమప దపపమ గరిరిస రి... వీ..[5.* రా.., ఘ-*వ .౨.౨|,.. సొమికి॥

(27)

పదనూుల శత్రయ్య ష్‌ చ: *.,రిమ మా... పొదప॥పమపామగరీ గరిగస సా, ॥ నెల త... రొ... ఎ... *వ్చు డై... న., “౨ ధస రీమా ..-ము మానిషమమగరీ రిసారిగరి మా, నే. నే. చె ॥క్కి *.లి... జీ ॥ 68..॥ 8మ మా. పొపద సానినిదా సా... న్‌నిదా॥ ఆల 1గి ,.. ఎరు.గక... లే... క...॥ పా..మమ।పా,.. చాపా॥[పమపామగరీ | రీగస సా. ౫ యే..చెలి జీ... శె ॥$నం..... టి... నా.,. సౌ..58మ మా.. పాదప॥ప మపామగరి రిజ్య సా... సా. దధస రీమా మా. మా నిపమగరి సరిగరి మా... = అల గీ, మా [రు ..బ.. లు... క ,.!1 మా.నిని నీ .. నిదచదా దమామా . ప్రదనిద సా..॥ ర్‌, చెలి యురి చ ,., ని నిం ఈ డు, ఈ కుం.. సా, రిగన సాం, సా, నిదమప దపప మ ॥ గరిరిస డ , వ. లె నుం డు. న *-.మ్మాం॥. .. £,.. నిద ని దనిద నిద నిద దామమా, వపదనిద సా... *“,చెైలి యిం ౨. చ * ॥$ని నిం, డు... కుం _.॥ సా... న్‌రిగరి వీమగరీ సొ. సా,,. నిదమప దవప మ॥గరిరిన డ్‌, ఠం వ..,, త "లె నుం,.,.. డు న --మొం్తి! క; సొమికి ॥

ఇ (తయ్య పదములు లి అవతారిక :

నాయిక స్వీయ ముగ్ధ. ఈమెను చెలి తనకుకూడ తెలియకుండ నాయకునితో రవాన్య ముగా కలునుకొనుటను తెలుసుకొని * ఎంతటిదానవే ? ఓ జాణ! మరులెక్కువై వాజే మమతతో పిలిచెనో ? పరవళమై నివ్వ (బతిమాలితివో " అని లాలించి అడుగుచున్నది.

తి

ఈ కాపీ రాణ్వ్బు (పొచీనము. దీని స్వరూపము కాల[కమమున మార్పులుచెందుచూ వచ్చుచున్నట్లు తోచుచున్నది. అంతరగాంధార _ శుద్దధ్రై వత కాకలినిషాదములు అేకుండ కాపీ 'రాగచ్భాయలు వచ్చునట్లు యిప్పటి ఖరపహార (వియ జన్యముగాపాడుకొను సంప్రదాయము ఒకటి యున్నది. అది మే తజ్ఞలు చెప్పిన వదములలోన., త్యాగరాజస్వామివారి * రామరభుకుల జలనిధి సోమా అను క్రిర్తనమ్సునందును కానబడుచున్నది. 'వెంళటమఖి సంవదాయమున ళకాకలి నిపాదము, అంతర గాంఛారముల (ప యోగమును జూపి భాషపోూంగమని చెప్పినారు. 'వే(తజ్జలవదములలోగల కాపి శుద్ధకాప్పి సరిగ రిమపనిసా-సనిదనిపమగరి సా- అనునవి ఆరోవాణావరోహూఇములు. “ననిపమగరిసాొొ .- మగపమగరిసా “వదనిరిస్‌నిపా*- గాసరిమా” అనునవి విశమ్మఫవయోగములు తక్కినవి పదములు పాఠముచేసినచో స్పష్టమగును

రాగం - కాఫి _- (తిపుటతాళం ప: ఇన్నాళ్లు తెలియగనై తి యీ చెలిమి _ ఎంతటిదానవే ఓ జాణ చే ॥ నిన్నాళ్లు ॥ వలచెనో ? లేక నీవే పిలిచితివో నే & నిన్నాళ్లు 1

పదములు (7 ఉత్రలోలీ చ: పొరుగిరుగున ఒక్క నసరసుడుయుంశే చిరుతపాయపు నీవు ఊరకుందువకే ? మరులెక్కువై వాడే మమతతో పిలచెనో ? (. పరవళమై నీవే (బతిమాలితివో ? నే ॥నినోగ కి. _ఆదిమి వాళెరయిచ్చి ఆముకొనెనో ? ముదముతో ెక్కిలి నొక్కి - ముద్దిడుకొనెనో ? కదసి నీవే వాని కౌగిట చేర్చితివో? నే ॥ నినణు! 8. మరుశేళిలో తానే వెకొనెనో ? లేక మా మువ్వగోపాలుని నీవే వె ళొంటివో ? అరమరలేలనే ? పలుకవే. చల్లగ సరసముగ నన్నేలినశ్లేయుంజెనా ? నే నిన్నోళ్టు! ప; = సా స్‌ నీనిద నీపొ మగగమపని మపషమగ 1కీ.. “క. న్నా... ళ్లు కెలి... య. గ. నీససగరు సా, సా. మగరీమా పా, నిదనీ; టె శశి ఇ తి శ 4 యౌ, , చ లి ॥ మి ॥ కీ. సా గఠీ న సనిద సనిస్‌పా మగగమసని మవమగ కి. నే.ని. న్నా, “ళ్లు తె.లి _. య... గం! నీససగరి సా, సాం. ౨... సాగ సా ,సన్గిసా వై... 8. ః ఎం, త్ర, టి,.,

“శయ్య వదములు క్ర రి..రస | మమగరి గసరి నిమపాసా న ననిద ననినీ పా దా. .।!న... చే... ఓ... జా... ఎ 9 | నీ.. చే.. నిన్నాళ్లు ।

వ, నె. 1కా.. [డు .... ము-*.. వ్వ,..

కిరన్‌ గరీ గొ మనగరి సా,.॥ సా నినిదా నీరీన్‌ నీ,సా..+ గో, పా... [లు ..1 జే .... ని... న్ను .. *.=- నిద స్‌నిగరీ పా, నిమపా.. సా (సా... *.-=వల చె ..1నో,.॥లే..,., క, ల ల 1 *.==రిమ పదనిరీ సా , సార్రప్పా _ నననిద నీపా॥ ఎనీ. వే... పి..!।!ల.-చి 18. . వో.

2, ననినీనిపమపా పా.. పనిసా ॥1 5 .6న మ మగరి , గనరొ | వ... న్నె. $క౯. ॥ఇడు.,... ము... ,వ్వ-.-8 రి. గ్‌రిీ గమగరీ ! సా.., సూనినిదా | నీరస నీ, సా...

గో. పా... లు,, చే... 1ని.. .1న్ను.॥ _..మప నిసరీగ్‌ రి.. స్రి,.నద నిదనీ సానా ..-వల1!చే... ।;నో. ॥లే....1...,క |

వదమల ల! మేశ్రయ్య సా .పద పద నీరన్‌ నీపా మనిపమా. గా సా.ఠరి మా పా..॥ ఎనీ. వే... పి కల... చి. తి... వో.! నీ..సా స్‌ సనిద సనినీపొ 1 నే..ని న్నా... .౨. ళ్లు శెలియ్ననైతి చః; ...8మ పాపా పా. పనిపాననినీ పావమ పా... *---,పొరు।గిరు గుం న." ,...., ము ళం క్క, ===. మగ మగమగ మగమగ రి మపనిమప మగారి రి .,.

• సర సు, డు, యుం...,. శే... ఈ శి గరి పా... స నిసా ॥ రీ రిరిస మమగం గనరీి॥ 4* చిరు త్‌, పా. యపు .. నీ... = వ్రు “== సామగ గరిరీ మా.. పని పొననినీ ప్రవము పా
• టో ల ర, రుం కళ దు, న వ ౭ శ *===మప వీనినని సా... ఈ ,రీన మమగఠరి గనరి
• మరు లె... క్కు, వె, ... వా,,, 1జే...
• గ్‌రీ గమగరి సా, సాదనిదా నిఠ్రసననీ సా,,
• మమ త్‌ ,,, తో, పి,ల ఈ చే... నో., = మప నిసీరీగ్‌ రీ, సా... పద నిదనీ సా. “పర వ, శ. మై.... నీ, చే... “===పవద ప దనీరీస్‌ నీపా మనిపమా, గా, సనరిమా పా... కథ = బతి మా శి ఈ లి తి శి 4 4 4 ఉ జవ ఇ వో... న్‌నిస్‌ని వే... విన్నాళ్లు

'మేతయ్య పదములు 2915 అవతారిక , నాయిక సామాన్య, విరవోత్కంఠిత ఈమెకు మువ్వ గోపాలుని పొందుట యిష్టమే అయినను తనవారు ఒప్పుకొనలేదుట. అయినను మోవి అదరుట, ఈవి వదలుట, మొదలగు కుభళకునములు తలచుకొని స్వామివచ్చునని యూహించుకొనుచున్నది. రాగం - కాఫి _ (తిపుటతాళం వ: అదరీనే మోవి తనకు తానె _ వదలీనె కవి అ. ప : మదిలోనవాజేమొ మం [తించె గాబోలు నుదతి మువ్వ గోపాలు జూచినది మొదలు ॥ అదరినె చ: ఇది యేమొ మాయచిల కవచ్చి -_ ఛెదిరించిపోయేనే నిదుర కంటికిరాక _ నిన్న టాలనుండి ,ఇెదరీనె చిత్తము -_ చెలియయేమిసేశునే ॥ అదరీనె ॥ ౨. ఆప్పుజే కొమా్య నన్ను వా _ డడిగించెనమ్మా ! చొప్పక మావార -_ లూరకుండుటజూచి యుప్పతించివా _ డనురుసురన శ్లిమై* అదరిసె ॥ 8. లీలతో నిందువచ్చి తగి - లించె చేమందు బాలరో ! మువ్వగో - పొలుడు నకుగూడ నీలాగు వేమేమో - జాలము జేసెను ॥ అదరీనె॥

/! 216 క్షైతయ్య పదము ప' ....సరి మా. పా..॥వ నిన్‌ నిిమ మగరి రసా ॥ +. అద క్రి నే మో. , " వి వగరీరిని సని సా, | “గ మా... వద వదనిన్‌ తీగర్రిన త..న,.. క్స్ర__ తా... నే..వద ఠీ... నే... ని దనిసాని పమగరి గ్రిసా, ఈ..,.. + వి, అప! . నిద ని నిషా నినిమా ॥పా,. న్ని మగరే మా పా, సా స్‌ నిద , ని న్లిమ్తూ ప్‌ నివ్రవన్యన్సి సా సా... మం (తిం చె,, గౌ లు జో లు ః న న యా. “ఎప్‌ గరి గ్రైమ్రక్ట రీమర్‌ రిగరీమ గర్క స్మి ని నిద చదానని సాసా! “ను దరి ము, ““వ్వు.గో, పా, లు సి నాళాఖా ట్‌, సా నిశ పద్‌ నీరస. సన్వ్య్యి మగరిరిసె, సానా సాం. ని "బూ చి, _, న,,, ది, మొ, ద్‌ శి జ ధి లు... | అదరీనే ! చ; “= “వవ ప్రా ప ద్‌ మా, ద్‌ నిద్ర న్లిక్ర న్‌ నివమ గ్లారీ “అది య్యే, మొ, మూ ం య, చి. రీ సా, సగర్రీ గ్రిన్ఫి సా సౌ, న్య గరిసరి మా,,॥ య ్‌ంంళ్చి . ఇట,

శేశయ్య పదములు ర? ప దనిదనిస్‌ న్‌ నివమ పా నిద నినిపా నినిమా పో.... యే... నే. ॥8!. .నిదు ర... కం... 1 పా .నిప మగరీమా పా,. పా. సా వ్‌ నినిద నినిమా పనిపపన్‌ని సా,, సా... ౨ .వగరి ఠిమరీ రీమరి రీగరీమ్‌ గేరీ 1 ల.... నుం... డి... ౨.౨.౨ వెద రీ... ౨౨ నేం 8 సాదనిచా చానని సాసా॥సా. నిద వపదనీరీస్‌ స నిపమ చి... త్తు. ము... వెలి య... యే... 1 = మగరిరిసా సాసాగరి సా, ౨. మి. సే తు, ,,. నే... అదరీనే ॥ (29)

కదములు వ చేశ్రయ్య పదే అవతారిక ; పరశీయ దివ్యయగు ఈనాయి క్ష మదనళా(న్త్ర వవీణగనుక చెక్కిట గోరులుంచుట సిగను పూలుచుట్టుట, చెలువుడాయని భక్తిసేయుట మున్నగు నువచారములు ఎన్ని చేసినను? నాయకుడైన మువ్వగోపాలునకు తనయ:దు కరుణ కలుగలేదని తన ఇలితో చెప్పుకొని వాపోను చున్నది. ఈ పదము అచ్చుపు సక ములలో హు స్పేని రాగమునందున్నది. కాని మౌ పొళమ కానడలో. మును" ని సమాగ రిస ఠి అనునప్పుడు అంతరగాంధారమును పెచ్చుగా నొక్కి పటుట వై లీక జ్య అల క బ నం్రపదచాయము, సరిగామపమదనిసా -సనివమగామరిస అనునవి ఆరోవోణోనీ క ఆధ గి ॥ అనునవి విశేష పయో న కన ళేదు ట్ర గములు, 'వెకటమఖ సం పదాయమున కానడరాగము వునన బహుశః నాకు లభంము ల! || లోగాని (గంధములలో ఎచ్చటవై న దీని చర్చ యుండవచ్చునేమొ |! రాగం - కానడ - 'శిపుటకాళం ప; ఏమీసేతునే కొమ్మ 1 నే సెటుల సెతునే రా క అ ప: భామరో మువ్వగోపాలుజేలరాశ్తే ? ఓయమ్మా 1 ॥ వమిసో

వీరి క్మేతయ్య వదములు జ్జ చవ. ఒద్దికతోడ చెక్కిటగోరు - లుంచనై తినో దిద్ది మదనశాస్త్ర మెల్ల 'ఇలుపనై తినో ముద్దుముదుగ నళతనిక్తేను - (మొక్కనై తినో ? లి ఏమినేతు ॥ వద్దికిరమ్మని పిలువనంపితే - గద్దరించెనట గదవె ఓయమ్మ వీ వంచనలేక స్పిగన్స పువ్వు _ లుంచనై తినో ? యుంచుకించుక్త "నీవు శౌగి - లించనైతినో ? లంచమిచ్చి కెమ్మోవానిలా ఎ లించనై తినో ? పమిచేతు ॥ కంచువదనువంటి మనను _- కనుక చాడిందురాజే ఓయమ్మ ॥ లి, చెలువుడా ! యని చాలభ కి - 'నేయనై తినో ? చెలిమితోడ మోము మాము . "శేర్చునై తినో ? కలికి! మా మువ్వగోపాల రమ్మని - కలయనై తినో ? చతు ఏమ్‌ ॥ యలుక్షచేస్ప అల్ల దాని - వలనుజిక్కి రాజే ఓయమ్మా పః, నిస రిపా మా.గమా గ మరిరిగమరి ర6ినరి సా..॥ “ఏ మి, సే, తు. నే. కొ. మ్మా! నొక. నడా. అథ థి చీ నే..నటు ల ం నె, ౨ తు. ౨ నే. . నూ. కి నిస రికి. మ రి సనీ ఫా | న్ఫి సరిమగమ రి సరీ సా... “ఏ, మి , పే __ శ్చ్రా,,చే. కొం మ్మా,

ములు క్రీ మేశ్రయ్య వద 8. . ..నిస ఠినిద పమమరి మరి మరిరి గమరి సరి సా --॥ 4 ....గము దనినరీ సనిపొా మరిరిగమరి రిసరీ సా. ఏ, మి. సే... తు. నే. కొ... మౌం్త..! ఆఅ.ప;:. .. మానిప | పమమరి మరి మరిమా ద నిదదనని సా... సా ॥ ధా . మ... రో... మా.... ము... వ్వ. +... పరీ సా. సాసా 6 నిస్‌నిదనిద సా నినిరీ సా..॥ “గో. పొా.లు... జే. ల. రా... జే. ॥! 1 సా..నని ని పమవ దనిపషమ గ మరిన 2. నిన రి. మ రీససీపా మగగమ ఈ సా 8. నినరీమగమ రి ననిప మగగమ రఠీసా 4 పనినరీ మగామ రీననివ మా.దదనినని వమగమరీి సా... ఓ... య... ౨౨, ం ॥ మ్మా . పమిసేతు ॥

'శ్మేతయ్య పదములు శ్రిర్టీ[ చ: ....-న్సిస రీ.. రీ.. ఠీసా . మగమా రీసా ఎంఓ. ద్ధి. క, తో.... డడ... చె..॥ ని దపమగమ [5 ..।సౌ.. క్కి.ట. . గో..1రు.. . నిరతి సా. పాసని దన్గిగద్గసన్లి సనిరి సా. ॥ . పొ పపమగ మాదా.ని॥ *.-లుం చ,., న్వై..॥89. ... =. నో. ..ది ద్ధి. మద +". వదనిసా సాసనినీ పా. _.మప పా.స్‌ననినీ పా. మరిరిగమరి రిసరీ పాం. 1 న.... కా... శత్రు, -మె ల్సి... క్‌ లు-ప.- నై 18-1౪ సా పా వవమగ మా దా దా. సదనని సా సా వరి సా సా సేరీ] నో ముద్దు ము 1ద్దుగ. నత ని శీను మొ ॥ న! ని నీనిదనిద సీనిరి సా సా నిన్‌ రి, ఈ మగగమరి 5 - 1సా-, క్క నై త నో. “వ ద్ద 8 రం మ ని -॥ సా నికీ సా నిసా ని దనీద ॥ దననినిరి సా నివ రిశతీఏ్‌ మగగమః పిలు వ. నం ॥1పి ౨ లే. 1 గ ద్ద. 150". = గమరీరి సా సానని దనిదనిరి సా * ॥1సా నని నివమవ దనిపమ॥ ఇ.."-"1!1న. ట 1గ ద వే, ౨ 8ఓ య గ మరిస న ననన కకకకకన ననన _- అనువల్లవిలో ఉన్న " ఓయమ్మ * సంగతులన్నియు చరణము చివరకూడా పొడు కొనవలెను.

ఫం శ్మేతయ్య పదముళు అవతారిక : స్వీయ, మధ్య, కలహోంతరితయగు ఈ నాయిక తనకు నాయకునియందు ఎటువంటి ళాసగలదో, అటువంటి యాస అతనికిని వుండవలదా ? తమకువలెనే యితరులనుకూడా చూచు కొనుట ప్యాయముకాదో? ఆశతో తాను ఆతనిదరికి చేరినప్పుడు కశరి విదలించుకొనుట హ్య్యయమా ? “ చానరో మువ్వగోపొలుడుశానా చదివిన సరజ్జుడుకాడా ? " అని ఛచెలిక త్తెతో శెషుకొనుచున్నది రాగం - కానడ _ (తిపుటతాళం టప; తనయాసవలెనుండ - దా నాయాన ఆవ ; తనశేమి తెలివిలేదా ? చానరో మువ్వగోపాలుడు శానాచదివిన సరసజ్ఞుడే 1 తన చ: ఇంటికివచ్చి శయ్యవైన - న్నంటక దయజాడకయుండ పంటికొద్ద మావి గంటి ేసితినని కొంటగించీ చూచి కనుల రజేనెనే ! తన॥

చ్మేతయ్య పదములు ల! £ి ముద్దు 'బెట్టక యుండగా వానివై - మోవామగ్గలమె "నేను

వద్ద కూర్చుండి తిలకము దిద్దితేను

గద్దించినాడు గదవే ఓ యమ్ము | ॥ తన $. మనసు నిలవలేక వానివై - కొని రతి కూడు వేళ

తనువు మరచి నేను కాళు కాళు మనిన

విని మోడిగా జూఇనే! ఓ చెలియరో! 1 తన॥ ప; ...-నరి సా సా.ని ధగనిదగ్గనిసా సన్గిసా ర సా

= ౨౨తన యా. సౌా,. వ .అె నే. యుం" ॥

మగాగమా రిసరి సా, సా..

డ.ద . నా,. యా... స... తనయాస అప:....గమ దా... నీ..।; నిరిన నినని దనీద ననినని।

ల ంతన శే. మీ... 'తె.లీ.. వి. శి లే. ..॥

సా*'.వపరీ సా** సా8 1న నిని రీవని నీపా;పా,,॥

వీ వ, క నాన ననయాాాూాా

మదనిసారి న్‌ నినని ని నిపా పమపామద దనినర్‌ మగామ రిసా

పొ**'**"' లు", డు*"* ...కా. నొ, ౨. చది ।

సనిస్‌ నిపని పమపా మగమా ర్రసరి, సా**,|సా..॥

వి.,న, న*** ర*** స,, న. జి ళ్‌ ఠి తనయాస ॥

ఇ9ిత శేేత్రయ్య పదములు చ:' ....50వ।పా పా... మామానిద పమగమ రీరిీ = ఉం టి. కి..[ వచ్చి... ఈ య్య. వె. ॥ "సా నిస రీ ఠీమ రినన్గిఫ ఫా॥సనిసా 8 పమగ గమరీ న. న్నం.ట.. క (దయ. | చూ 1డ .॥ రసా. సా సా ,॥। ..మద।;దననీ సా. క 1యుం. డడ . పం టి. కొ... సఠిసనిసీని ద నీద 1ననిరి 1 సా..పరీ సా, సా.రీ॥ రి ..,మా $1...॥4వి.-గ౦ టి .| జే... స్‌నినిరీస్‌ని నీపా।పా ..॥మదనిసారీ ననినిని నీపా॥ సి..తి. ।$న. మ్మా *-85క0ం.ట. గిం... చి. ॥ మ గ మాదా దనిసరీ మగామ కసా నీనిన్‌ నిని పమపా మగమా * రసా తనయాస

'శ్మేతయ్య పదములు లి2ఫ్‌ అవతారిక ; నాయిక స్వీయ, మధ్య. ఆతృప్త. ఈమెకు సదా నాయకుడు తనవద్దనే యుండవలె నని ఆస. అతడు రాక ఒక పతమాయెనట. “నర్ను నీపు తలచేది న్యాయముగాదు. నిన్ను చేను వలచేది నీతిగాదు ఈ (పొద్దు చాలించుకొంశే, ఇంతకన్న సుఖములేదు. దేవుని మననున (మొక్కి-శే కనుల దీవించినట్లున్న దట. నీ నా మనను నొచ్చితే నెనరులేదు. సూని చెలులందరు గుంపులుగూడి నవ్వేరు. * అతని మొగిమెదుటనే తనకోపమును వ్య ్తీకరించుచున్నది. మధ్యమా వతి రాగము ఆతి పాచీనము. దీనిని ' మధ్యమాది ' అనికూడా కొందరు [గంధకర్తలు చెప్పి న్నారు. ఎల్ల వేళలయందును పొడుకొనదగిన రాగమైనను మంగళ[పదమగు ఈ రాగమును శొపకు పొడి ముగించిన సకల శుభములును కలుగునని 'ెద్దలు చెప్పియున్నారు. బహుళః దీనికి కారణము 'సమ-రిప-మని -ప స" అను స్వరముల మధ్యగల అంతరము వడ్డ మధ్యమ భావముతో నుండుటచే కర్ణరసాయనముగా నుండు ఈ రాగము మనస్సునకు ఒకవిధమైన పార వళ్యతను, ఆనందమును కలిగించుట యే కారణముకావచ్చు. వెంకటమఖి సం[వదాయమున ఈ శాగమును భాషాంగమని చెప్పియున్నారు. కాని భాషాంగ స్వరూపమును వివరింపలేదు. చేతజ్ఞుని పదములలోగల మధ్యమావతి ఇస్పటి వాడుకపకారము 22వ మేళమగు ఖరహర(పియ జన్యము. జొఢవ జొఢవము. " అరోవాణ సరిమవని నీ _-అవరోవాణ' సనిపమర నస. (2)

న శేశ్రయ్య వదముళు రాగం - మధ్యమావతి - (తిపుటతాళం పః నన్ను నీవు తలచేది - న్యాయముగాదు అ, ప: నిన్ను నేను వలచేది - నీతిగాదు మువ్వగోపాల ॥ నన్ను నీవు ॥ చ; ఏ పొద్దు నా కౌగిలిలో - 'నెనయుచున్న వాడపు 'రాపుజేసి, పలాచైన రానిపకమాయె కోపమైతే ఘనమాయె . గుణమెంతో చక్కనాయొ ఈపొద్దు చాలించుకొం'శే - యింతకన్న సుఖములేదు నన్ను నీవు ॥ £, నే విన్నవించిన మాట _ నీకు సమ్ముతిగాదు సీవెంత జాసచేసిన _ నే నమ్ముజాల యా వగలిట్టుండగ _ నింపుసొంపులు బుట్టునా చేపుని మననున (మొక్కి శే కనులదీవించునట్టు ॥ నన్ను నీవు ॥ 8, నేను నీవు మువ్వగోపాల 1! - నేడు గూడియుంటిమి యానాటినలె న్నేమెన _ నందమయ్యినా ? నీ నామనసు నొచ్చిశై - నెనరు లేదు చాలించు పూని చెలులందరు గుం _ పులుగూడి నవ్వేరు ॥ నన్ను నీవు ॥

శ్మేతయ్య పదములు .! వ; ౨... సొరి సా .॥రీ. మారి రీసా॥ ౨,౨ న. న్ను నీ.. వు త. సారీసా రిమపమ ఈ ॥8$సా..న న రసా ప మరి రిమరి ల... చే. “౨౨ ది. న్యా య... ము,. .-.. - మామనిపమరీ సా... -..-. 2. రిసనిఫనీ సారి సా. రీమామరి మా. పా..॥ 4 న, న్ను. నీ.... వు. ఈత, ననిననినని నరినిన్‌ నీపొ 1 పవమరిరి మ ఫా, నీ.. ల.౨.౨౨౨ చే... ... ది...న్యా, య... ము,, రిన్‌నిపపమరీ సొ. ౨౨ [44 . గా ౨౨ దు 842 ౨. నన్ను నీవు అ,వః$. ౨౨ సారి రీ రీనని పానీనిప పొవమ పా... ళి శ 4 9 ని. న్నుః ల నేం... చుం, వ ., పనిపాొమా మరిమూ పొ ననిననినీఠి సనిసా రీసా ల,.-. చే... ది... ౨౨౨౨౨౨ నీ. తి, సా సమరి రీమర్‌ కివమ 6 సానీ పా..పని సానిరీ ననిపొ "కు దు... ః ము, వ్వ*,... గో. పొం, ॥& పమరీసౌ సారి సొ... అ, న, న్ను,

ములు

$౨0 *త్రదక చవ ....రిమ పా, పా... పా . పనిని నీమా।

ఏ, (పొ... ద్దు - నా... కౌ... గి. |

పా... పమరిమయమ పా.. పా నిన్‌ నీ, పా,

పామా.. పారీ మా.. మామనిపమరి రి... స్పా,,.

సా న్లిస।నీపా నీ, సా, నిస రీసా 8 మరిమ

సరీసన్సిస ఈ రీమాఃపా.. మా_.నీవముళ్‌ 8 సా

న...ళా. ని. ప. [త . మా... .. చు.

సా .నిస నీఫా నీసా సా, నిస రీవమవు క్రి

సా. రిమ పా... నీ.. నిమపా _ నీ సహ,.,

యె..గుణ మెం, తో చక్క. నా య.

“= =నిన రీ , సా, స్‌ీనిరీసనీ వీప్టా నీ..,

ఎం ఈ వా ద్దు వా లీ౦ం,, చు కొం. ॥

సా, ని స సమర్‌ రీమరీ రపఏమారి స్మా ననిపా నీ

శే ,యిం. శత, క... న్న... సుఖ ము-*

సా,నరీ నీననీ పొమా ఠరిసా. సారి సా...

లే = దు. న న్ను.

ఆఅవతారి॥ , స్వీయ (పౌొఢయగు ఈమె స్వాధీన పతిక. తనకు తన స్వామికిగల అన్యోన్యతను చూచి ఓర్వలేని ఇెలులు చెప్పెడి మాటలకు లోలోపలనే బాధపడుచున్నది. ఛెలువుని ముద్దు మాటలు తన చెవుల నిండియున్న్నవట చెలుల మాటలకు ళావేది? ఘనమైన సామి రూపు ఆమె కన్సల నిండినదట. కొనగొనలనై న నితరులు గానవత్తురా? తన ఎదనిండియున్న గోపాలరాయనివై. కోపము రమ్మన్న వచ్చునా? * ెలిసి ఆలియలేక చెలులు పలికేరు' అను శొనుచున్నది. రాగం - మధ్యమావతి - ఆదితాళం

వ: ెలిసీ తెలియలేక _ వలిశేరు ఇలులు అ. వ ; కలిసియున్న నాసామివై - కాకసేయ వళమా+ ॥ తెలిసి ॥ చ; చలపట్టి తమబు - ద్హులు వినలేదని

అలగి ేమినేతు - అతివ లెల్బి

చెలువుని ముద్దు మా - టలు నాపీనులునిండి

తొలుకుచున్నది తమ మా -_- టలకు చోటున్నాదా । అెలిని 4

శ$0 శ[త్రయ్య పదమూ £. కొనగంటదముగను - గొనదింతె నాగాని 'నెనరు లేని చాయనంచు _ నిందించేరు ఘన్నమెన సామి రూపు - కనుల నిండియుండగ కనకాంగి ! యితరులు - గానవత్తురట వే ఇలిసీ 8. నాపొలగల మువ్వ - గోపాల సొమీతో కోపించుకొమ్మని - కొమ్మల'నేరు వపొద్దు నాసామి - యెద నిండియుండగ శాప మింశేగాని - కోసమున కిమ్మున్నదో శలిసి పః. స్టాసని నిఫ ఫనిసా రీసానని ఫనిసా +. తెలి సి, 3... లియ.,. లే జ్ర సా సనిసా ఠి సరిపమ రిరిసా రిమపన నీ క్‌ వ లి శ శ ఇ ళి రు చె = యె ల కుం మన ఎట నా నా నా

• ప మరిన సాసని నిఫ ఫనిసా రీశరి మారిమ 'పామువ సీవన్‌ లు...తలి సి తె... లి.య . శే క, సా సరీనిస్‌ పనిమపమా రిమపామప నీ ననూ “ఏ ,.. లి, శ రు,.. చె. లు,

అ న కారాక నా కానా నా నానా భన నానా నాలి “ప: రిన సాననినిపని నిమా వ మకిమా మరిమా పావని & లు.కలి.సి.యు. న్న..నా సా... మి., సా నమరి రీమరి సా సా.నిపా రిమపా నీపము వైకా..క.. నే;[య.... వ..ళ .॥ వావ నా ు £. 8 సరిమ పనిననిపా సన్న మా వప మరి మా మరిమప పమపని ॥ మూ, క.లి.సియు,. 1న్న నా సా..,మీ.--.॥। సా న నిసకి నరీ వమరీస సరీనీ నినపా "వనిమా మవర్‌ ॥ వైెకా..క.నసే.. .. య...,., వ. - శ.॥ ప మరిన మూ .. అెలిని , చః _ మరిమా పాపా నినివమరిరిసా న నిఫా ఫనిసా , చ.ల పట్టి త. మ , బు. ల గీ న నిసా రి సాసనిసా రీ మా పా నినిపమ ద్దు =, లు. వి ం న లే ,. ద... పామరిమాపాపమపా నీ నివ ననిపానీ సా సాననినివవవము [వస్‌వమరి । సా..* నిఆ లి గే శి. ఈ 1 సే ఇ 9 ॥[తుఅ..తి, వ. లె... . లిం!

292 చేతయ్య పదములు .. సన్గిసా రీ రస మంిమన్‌ పమకి రిసా ॥ రమప ని నివనీ సా రీమరీస్‌ | రీసనీనిప। “..వె.లువుని. ము... ... ద్దు మా... _.టలునా.. [1వీ..ను.!। నీసా సాన్‌ నిసా ర రీమరి రి నస్‌నిపా నీసా।॥ లునిం॥డి తళొ.లుకుచు..!1ఃన్న. ది... $;తమ సా సఠరిన్‌ సవనిమాప నరీనీని సపా వ నిమామపరి । మాట.ల.కు.. . చోటు... న్నా. వ.

ప మరిస దా... శఅెలీసి ;

శేతయ్య పదములు ల8$ి అవతారిక :

నాయిక స్వీయ, పౌఢ, ఖండిత. నాయకుడు సవతియింటినుండి వచ్చినట్లు ఆతని చిన్నెలను జూచి గుర్తించిన ఈమె కోపగించుకొని * దొంతర విజెముతో నాచెంతకు రాకురా "! అని మందలించుచున్నది. ఈవదము విజయరాఘవ మ.(దాంకితము. దీనిని అచ్చుపున్తకము లలో ముఖారి రాగమని వేసియున్నారు. కాని ప్రచలితమైన పాఠము నైంధవి రాగమునంజే యున్నది. సుబ్బరామ డికితులవారి ' సంగిత సంప్రదాయ పదర్శిని * యందు యిదే రాగమని (వొనియున్నారు.

సైంధవి ప్రాచీనరాగము. భాపాంగము నిసరిగ మపదని - నిదపమ గరినన్సి ధ - అనునవి ఆరోవాశావరోవాణములు ఇది ఇప్పటి ఐ2 వ మేళమగు ఖరహార పియ జన్ఫ్యము “పొదపమా'"' _-పాదమా'” అనునప్పుడు కుద భి వతమును 'పొమా' స్‌ ల్‌ ఎడు ళుద్ద ధ్రై ఆనునప్పుడు అంతరగాంధారచ్భ్చాయగల ళుద్ద్ధ మధ్యమమున. పలికించుట నంప్రదాయను. “రినిసారిగమా' _ “ఠిగమ రిగ సా" అనునవి తరుచుగావచ్చు (ప యోగములు, వెకటమఖి సంప్రదాయమున సంపూర్ష సంపూర్ణ ముగా ఈ రాగమును ఇెప్పినప్పటికిని, శత జ్జుల వదములయందు మా[తము మధ్యస్ట్రాయి నిషూదమువరకు, మం దస్థాయి 'ఛె వతమువరకు మామే నంచారములు కనబడుచున్నవి. ఇది రక్తి రాగము

రాగం - -సెంధవి - (తిపుటతాళం ప: దొంతర విజెముతో _ నా ఇెంత రాకురా నీకు నాయాన అ. ప; యింతకు నే తాళగలనా _. యేర! విజయళాఘవ జాణ దొంతర ॥ (30)

పదములు ప్రి శతలోల్‌ చ. జగ్గు గుల్కుమై బుక్కాతావి - చప్పరించిన నీదుకెమ్మొవి నిగ్గు నొసలి లత్తుక రీవి - నీటుతోడనూ దగ్గర నిలువకు పదరా - చానికేను తాళగదరా తర ॥ యెగ్గుచేసి నాయెదుర - యీలాగు బొంకుదురా ! ॥ దాం బి సిబ్బెంపు గబ్బి గుబ్బులపోటు య చిమ్మ శేగిన కీల్టడవేటు మబ్బుమీరిన నిద్దురపాటు - మరపుతోడను దబ్బరలాజేపు ఇవాల - చానిబేగదర యీశాల గవ్బితనము నీశేల - కలికితో మాటాడు మీవేళ ॥ దొంతర ॥ కి. చక్కని విజయరాఘవధరా - సామిగా నన్నేలితి వారా ? తక్కులాడి యింటికి పోరా _- మక్కువతోడను 'యెక్కడివీ వాడిన విరులు - చికుగావడ్డవి నీ కంఠసరులు నిక్కము దానివై మరులు - నీవు దానింటిశే తరలు ॥ దొంతర ॥ వః. .. సాొసని సా.॥8ర .. గాక సౌ, శి దొం.. త. రో... వి... ల అల కీ రిరగచూ రమా. ర సొ.... ఠీ గమ రిగసా। జ... ము... =... తో... నా,, ఖే రీ.... రిగమా పొదవ ప మగా గరిరి సా,.॥ 444 వెం... త,. రౌొ,,,, కు,, రొ,,॥

'జే[తయ్య పదములు తలల రిగమా పదనిద (నీ... ని దదపవమా మ గపమ మగరి॥ రిసా, న... 1! దొంతర

ఆఅంప:...... సాసని సా. ఈ... గారీ సాం సాం. “2 ఇం,. త. కు... నే... ౨,౨ ౨. ,.దొంతర॥ రీరిగమా 8మగా ఠి.. సా... కిగము రి గసా తొ... 1... భం. గ... ల, 1నా . రీరిగమా ర6 మగా ర... సా... ఠి గమ రిగసా జ... య.., 9 రౌ. ౨. ఘ,, న. రీ.... రి గమా పొదవ ॥।పమగా.. గరిరి సా... ॥ వ'?,సా..... ॥$మి.. గా 4 రమా... ప దనిద నీ నిదదపమా మగపమ మగరి । రిసా-.।! సౌొనని సా .£6... గారీ సా, రా, * త క్యూ లా.,. డీ*. =౨౨౨ 1 రి రిగమా రిమగా ర6..॥సా. ,.. రిగమ రిగసా యిరి,,* 9% 14 టి. _, కిం 440

వదములు వ! వేశ్రయ్య

రి....1,58 గమా పాదప పమగా,.. గరిరీ సా...

అ ఇ 6 పో... అ 64 ఈ ఇ 594 ౪ శి 4 రౌ... అ శ ఈ

8గమా . పదనిద నీ.. ని దదపమా మగపమ మగరీ

మ.కు్యూ.. వ, శ 46తో ఠి శి డద... శ ఆ 4

రిసా. సానసన్సి సా*,. 6... గారి సా.

రి రిగమా రిమగా రీ..॥ సా... రిగమ రిగసా ॥

రీ.... రిగమా పాదప పమగా.. గరిరి సా...

లు..౨౨ ఛి... క్కు... ప,.,*.., డ్జ-.. ల +

రిగమా..1ప దనిద నీ.. నిదదపమా మగవమ మగరి

ఏవీ..... కం... 6 ఈ, ,,, స,., రు...

రిసా.. సానని సా... ఈ... గారీ సా.

రిరిగమా రిమగా క.. సా... రఈగమ రిగసా

ని... మ... ... మ.... రు...

రీ.... రిగమా పాదప పమగా.. గ 6868 సా...

రిగమా.. పదనిద నీ. నిదదపమా మగపమ మగరి రీిసా..

నిం... టి... శే... తం, ర, ౨౨౨ లు, ౨.

॥ దొంతర

కే(తయ్య పదములు వలి? అవతారిక : ఈమె ధీరాధీరయగు [(పౌఢ, స్వీయ. నాయకుడు తన సవతులకు యిచ్చిన ఆభరణ ముళు, కానుకలు తెల సుకొన్నదై ఆతనిని దండించి అట్లు తనకేల యివ్వలేదని ఆడుగుచున్నది. ఇందు మేతజ్జులు ఉదవారించిన అభరణముల పేర్గు కొంచెము వింతగా తోచిననూ యిప్పటికినీ కొన్ని [పాంతములలో ఈ "పేరులుగల ఆభరణములు వాడుకలోనున్నవి. ముళ్యాలసరములు, జీనాసరిపెనలు, పారిజాతపుననలు, నాగసరాలు, అనునవి యిందు పేర్కొన్న ఆభరణముల పేర్లు రాగం స్రైంధవి -_ (తిపుటతాళం నః మేలు మేలురా నిన్ను - మెచ్చవచ్చునులేరా ! అ.వ:ః చాలుచాలుర మువ్వ గోపాల నాసామి మేలు । చ: ముదితకైే ముత్యాలసరమా ! యల ముదిత నాకన్న మీ సరమా? నీవు పదరి దానికియ్యతరమా - భళిభళిర మేలు కామితరమా ॥ మేలు! 2, అలదొనికి జీనాసరిపెనలా - జారాపొలతీతోచే సరిపనులా ! యా 'వెలదికి పారిజాతముననలా వేమా -ెవ్వరికి లేనిమన్ననలా ? "మేలు | $. అతలివకు వేయివరాలా అల్టదియే మోహపు జవరాలా! దాని రతులచే రమియించ చెయిసరాలా | రమణికి బిరుదు నాగసరాలా ? 1 మేలు ॥

కిశర చత్రయ్య పః; .౨...రిని పా. ఈ... గారీ. గరిరస రి _॥ సా.8గ మా. మామ ప దనిదనీ నిదదప మా.గ॥ శిగమపామ మగరీ రీ సా వ సపాం.58 ని సా.16. గారి. రిగమప మ గరీ .,.మే. $లు.. మే ,॥[లురా, ,ని.. న్ను... రిపా రగ మా మ ప దపదనిదనీ నిశదవ మాగ రిగమపామ మగరీ రసా అప,.,..,. పొ., పమవమ॥ప ద పదనిద నీ నిదదవ మా.. చూ.రిగ మాపా పపమగ రీగమాగ రిగమ రి గసా ॥ “...ము. వ్వ .గో.౨. పొ. ల... $నౌా,,.॥

కేేతయ్య పదములు రక్రి3

చ: “== రి ని పై, రి..॥ర....!ర8ిగా[గ రిరిన ॥ “ముది త్ర ., ౩ ..॥తే. =. ము.. |; తొస్టం-.॥8 రీ... రిగమ .గరీ గమరిగసా స గరిని సా..॥ ల.... స.ర ..మొా ....** య... ల... సా..5 4 మ్రూ, పా.. పదపదనిదనీ ని ఎదవ మా.గ॥ “= “ముది శ్ర,, నా... క*.24*., న్ను, మీ, రిగమపామ ౫ 688,686 . సా..పా వమవమ పాదా ॥ స.ర,._ మూ, తథ 6 ఎనీ వు అ వద ।; పదనిదనీ ; ని దదప మా.గ రిగమాపా పవమగ 1 రిగమ ॥ రి..... దా... 9. కి. య్య త. . రం, ర గసారిగ మా... పా, ప దనిదనీ ని దదప।|మా.గ। ర గమాపా (మూగగా దర... సా,

240 చమేతయ్య పదములు అవతారిక ; నాయిక సామాన్య, తృప్త- మువ్వగోపాలదేవుడు తన్ను లాలించి ఏలుకొన్న విధములను తలచుకొని తలచుకొని ఆనందించుచు * ఇటువంటి (పేమగల ఓ సామి! మనసు నిన్నెడజాయదు " అని ఆతనితో విన్నవించుకొనుచున్నది (శ్రీగాగము పూర్వ (పసిద్ధములయిన ఘనరాగమ-లలో నొకటి. దినిని వెంళటమఖి సంప్రదాయమున 282 వ మేళముగా చెప్పుకొన్నారు. ఇప్పటి 282 వ మేళమగు ఖరవార్మపియ జన్యముగా దినిని చెప్పుకొనవలసియున్నది. “పదనీ'" అను (ప్రయోగము అక్క డక్కడ వచ్చు నని పూర్వాచార్యుల మతము. కాని కే తజ్ఞుల పదమునందు వదనీ అను (ప్రయోగము కానరాదు. లలితములై న స్వరసందర్భములనో, ఈ పదఘునందలి సాహిత్యభావములు పొదగబడి యున్నవి. శ్రీరాగం - (తిపుటతాళం పః మనసు నిన్నెడబాయదు పాణేశ! నా అ. ప: మనను నిన్నెడబాసి క్షణమైన నోర్వదు మనవాలకించు (శ్రీ మువ్వ గోపాల ! సామి! మనను ॥

కే తయ్య పదములు చ! చ: మేటివై కాణి కొంగు జారగదిసి గోట గుబ్బల జెనకి నీమై న వింబోష్టము పానము చేసిన నేటి చిన్నెలనే తలచి మెచ్చి మనను ॥ ఓ. _కన్తూరిమెనలది కడు వేడ్కలలరగ సిస్తుగ వీణమీటి విస్తారముగా రత్న సరములు నా కొన కు_స్తరించిన నాటికొలది తలచిన నా మనను ॥ ల. కేళికా నిలయమున సొంపుగా రతి "కఠి గూడిన సొగసు మాలిమితోడను ముప్వగోపాలపొమి వలిన నీ వగలు నేలాగు మరతును ? మనను పవి ౨౨౨౨గరి సా.రి సనిఫా నీ ,సా. ఫ్ర నినరి గారి ౨౨ మన సు... ని,. న్నె,.డ. ళో... ౨ య సా.*.5 మ పా.మ రిగా దు... పా * క త 4 క, | ం (31)

బి49 చతయ్య పదములు

అ.ప:రి సారము పా.. పా,. వనీనిమా పాపమ పా... నా.మన ను... ని..[న్నె.డ. జబా,, సి. ఎ. వని నరీగా రిసా 8 సీనిరీసనిప నీ.. సా... “...చణ మై. న.1నో.... ర్వ... దు..॥ ఎ. .ంపని నరీగా రీసా కస్‌ నిరీసనిప నీ... సా... -,.-.మన వా... !1ల౨* కిం... చు... శ్రీం. పని సా,6 ని సాప ప నీనిపపమ పా,మ రిగా +... ము. వ్వ:*. గో. పొం. ల, పాం, రిసా మీ. మనను

చ: ....6మ పా... పొ... ప మపామా రకిగా,రీ,..॥ “క. మ్లా.. ర... మై.... నల ది., రి..గరి సాం. సాంరి సాన్గినిఫా సీ, పా..1 కడు వే... డృ... ల.ల.. ర, గ,., *=వఫ9ి సరిగా రీసా ॥రిమారిమా పా... పొ..॥ *,,సీి. న్తు,, గ, వీ.ణ. షీ... టి... *..లిము పా,,. పా... పనీనివమా పా,మ పా...

శయ్య పదములు టు

*.==వని న్‌ రీగా రసా | సినిరిననివ నీనీ సా...

=== సర ము... లు,. నా,..౨౨ కొస గి ..॥

*.-=పని।! నరీగా రసా న్‌నిరీననివ నీ... సా...

కు, న్త్‌,. రిం. చి..న..![నా.. టి ..

“=== పని సా.ర నిసాప ॥ పనినిపపమ పా.మ 1రీగా

= "కొల | ది... త... ల.,....1చి... నం,

రిసూ

నా... మనసు

శ్రీ్నీ4 'శేతయ్య పదములు అవతారిక ;

విరహోత్కంఠితయగు ఈ స్వీయ నాయిక [పౌఢ. ఎంతోకాలమునుండి తనవద్దకు

రాని నాయకుడు ఇప్పుడు వత్తునని చెలికత్తెకు చెప్పి ఫంపగా వద్దు వావద్దని అతని రాకకై ఎదురుచూచు చూ పౌచ్చయిన వెన్నెల చిచ్చుల రాత్రులు ఎన్నోో గడిపితినని, నెలలెంచి కలకంఠ పికనాదములు మించు మధుమాసములు గడపితినని, శక నములడిగితినవి కామించి నాధుల కఠయు చెలులచూచి కరగి చింతనొందితినని చెప్పి, "రామరామ! ఈమేనితో వానిమోము జూడ వలెనా ? మొదటి పొందే చాలు. వదరకపోవే.”* అని మందలించుచున్నదది,

ఈ పదమునకు ఒక చిన్న ఇతిహోసము కలదు తంజావూరి అచ్యుత విజయరాఘవ భూపాలుడు 'మేశ్రజ్ఞలయందు పీతికలిగి తనతో సమానముగా ఆయనను -గౌరవించునన్లుర్చాట్లు చేసినాడట. ఇవి గని ఆస్టానమునందలి తక్కి న పండితులందరూ అనూయాదూపితులె ఏరా, పోరా, రారా. అను సంబోధనలుగల ఏకవచన (పయోగములతో కవిశ్వముబెప్పు ఈతనికి విద్వాంసుడైన రాజు ఇంతటి 'గౌరపమిచ్చుటయా . ఆని అనుకొనుచుండిరట ఇది అెలినీ ఒకనాటి సభతో ఈ కాంభోజిపదమును 8 వ చరణపుటర్దభాగమువరకు పాడి. * తక్కిన భాగమును మీ విద్వాంసులచేత పూ ర్తి చేయించుకొనుడు. చేను తీరయా తలకుపోయి మూడు. నెలల తరువాత వచ్చెదను. " అని రాజువద అనుజ ఇ కొని శ కులు వెడలిపో టట. తంజొ వూరి ఆస్టానమునగల విదాఇంను "శమ 1 (కె ప

సె వంను అవరికిని పదమునందుగల భావమునకు సరిపోవు సందర్భము మూడు 'నెలలయినను స్ఫురింపలేదట 'తేషతజ్జులు గడువు ముగియునాటికి తిరిగి వచ్చుచుండగా నగరమునకు వెలుపల వారిని సంధించి పొాదాఖివందనములు చేసుకొని * అయ్యా "తెలివితక్కువ మాటలు ఆడుటకు మాకు బుద్ధియున్నదే కాని, ఇటువంటి రసవంతములయిన సందర్శములు పూరించుటకు అేదుసుమండి * అని వినయపూర్వకముగా పండితులు చెప్పుళొనగా, 'మేత్రజ్ఞలు చిరునవ్వుతో * రామరామ ఈ మేనితో ఇంక వాని మోము జూడవళనా , మొదటి పొండే వాలు !*' అని పూరించినారట విజయరాఘవ పభువుకూడా ఎంతో సంతోషించి వారికి బనునూనములిచ్చిరట. కనుకనే ఈపదమును సమస్యాపదమని అందురు,

'చ్యేతయ్య పదములు లీగ్‌

కాంభోజిరాగము అతి పాచీనమయిన రక్తి రాగములలళో ఒకటి. ఇది భాషూంగము, “సనిపచాస'" అను నందర్భమున పలుకు కాకలి నిషూదనస్వరమే ఇందలి భాషాంగ స్వరము. ఈ రాగము ఇప్పటి 28 వ మేళమగు హరికాంభోజి జన్యము. నిజమునకు వారికాంభోజికన్న ఎంతో (పాబీనమయినది కాంభోజి. వెంకటమఖి సంపదాయమున ఇెప్పిన కాంభోజియు. మేత జ్రోని పదమ.లయందలి కాంభోజియు ఒ కేవిధన.గానున్నది. "తేృేతజ్ఞుని పదములు ఇప్పుడు లభ్య మయినవాటిలో సువూరు ముప్పదిపదములకు వె గా కాంభోజిరాగమున కలవు. మాకు పాఠ మున్న 9 పదములలోను ఏ ఒక్కూటీ శెండవదానిని పోలిలేక స్వతంతమైన స్వరసందర్భములు కలిగి యున్నవి. తెనుగునగల కొన్ని కావ్యములలో ఈ తాగ్యప్రసకి గలదు

16వ శతాబ్బపువాడును, సంగిత సాహిత్య భరతళా,న్హ్ర కోవిదుడును, మహాకవియును, (శ్రీకృష్ణ దేవరాయలవారి అష్టదిగ్గజములలో నొకడున్ను నగు రామరాజభూషణుడు తన వసు చరి_తయను మవో[పబంధమునందలి నొక పద్యమున

ళ్‌ జ్ర జాలిల్ళి వెలుంగు వెల్లి కలడాయనే లేక రాకానిశా

రాజ్మశ్రీనఖమై న మోమున పట్మాగంబె త్రి, యొళ్లెత్తి యా

రాజీవానన యేజ్చె, కిన్నరవధూరాబత్‌ కరాంభోజ కాం

భోజీమేళ విపంచికారవ సుధాపూరంబు తోరంబుగన్‌.” కాంభోజిరాగమును కరుణ, విరపాములను, భావములు వ్య క్తముచేయుటకు చక్కగా ఉపయో గించి యున్నారు.

య వదములు వి46 మే కీ రాగం -_- కాంభోజి _ (తిపుటతాళం అ. ప; అది ఒకకాయుగము వేశే జన్మము - యిపుడు అతడెవ్వరో నే నెవరో ఓ చెలియ. వదరక చ: నిచ్చనిచ్చలు నేడే వచ్చీని శేవైన _ వచ్చీననుచు మదిలో నిచ్చగాపలు వేడి నిట్టూర్పులచేత - నింతిరో "పెదవు అండి "హిచ్చమయిన వెన్నెలచిచ్చు రాత్రులు యున్నెన్నో గడిపితి నిక నేటిమాటళే 1 వదరకో బ్ర ప్ప వలపుకాడిదేకదా వచ్చుననుచు చెరు _ పులు జూచి వేసారిత్సి 'నెలలెంచి యళసితి నిలువరాని (వేమ - నెమ్మది నడచుకొంటి కలకంర ళుకనాదములు వించు మధుమాస ములు గడిపితి వట్టి ముచ్చటలిక చేతే! ॥ వదరక 8. భామరో ళకునము లడ్రిగిత్తి మువ్వ గో _- పాలుడు వచ్చుననుచు కామీంచి నాధుల గలయు ఇచెలుల జూచి _ కరగి చింశనొందితి రామ! రామ! యీ! మేనితో ఇంక వాని "మోము చూడవలెనా _ 'మొదటిపొందే చాలునే వదరో

చేతయ్య పదములు మ? పః == దన్‌ సా,ద్రనీ చాపొా పాపా దనిదా మా.వదపా. పా.గమగ। +, ౨ వద ర ం క్‌ ం పో,. ఠం ఠి 4 6 5 + శ వే....॥ మా.... మాదపమగ పా.మపా.మ॥పా..పమ పా.. దా.నిదా,ని॥ క వా,, 9. శక 4 క శ ఈ 6 డు..వీ, వ వ ఖ్‌ 46 94౪ పదా,, నిదదప చా_.నిదా.ని వదాపససా పా,మపా.ద పా,దసా ససనిచా నిదా పా రిసా నసనిదా . నిదపా పా,గమగ మగగరి సా... సాగరి రాం... .వ.. ద... ౨.౨ న... వే... కూడి = 0౧ ల ల స ధసాఫఘా ఛా... సా. సాసా రిగము దపమగ పా,మపా.ను పా,., నే... వదర్రరక్ర ఆప; ఇ్యాలనో పః.,.. పపమగ్గ పా,. దా,, సా,సా, సా** సా సగ్‌రీ

• ఆఅ, ద్రి_ న క్యూ, యు.గ ము, జే 4 4 రీసాసా నాాతిగమ రీగ న ద సీదలీస్‌ నిద నిదనివ పమపమ రే. జ న్ద,,., “ము యి.పు** డు... **** పా..పద గమ్‌ రినకి సా, ద నద రన నిద ని దని వమనమ
• 99 అత ఇ., ల వ ఇ 1రోం. శి 4 69 శే... 4669 ||

వదనులొ ల4ర క్షేత్రయ్య పొ..గము పా.దనిదా।1నమూ.పదపా పొపదసా. నా.దనిద! | = నెవ రోం. 1444 4 [టీ ** చె... ల్‌” ప పమగా, మగరిస సారి గమ. దపమగ పా.మపా శల 4 6 వదరక 1॥

చ; .౨...దసి్‌।;ననీదదా చా..॥[నీదచా.. నిదదవ దా.నిదా.ని! ధా, 1మ.,,. శి రో... శకు ,, న,.. ము,,.., = లీ పచాపమప। దారీస్‌ సనీద చాపా ప మమదపమగా గమగా గతి సో” లు..అడి గి..... తి... ।్క$ము,. +-వ్వ, .. గో 12“ సా..సప పొ.గమగ మా.. మామదమమ గా మా... చమాపపనూో! పా, లు, 9%, డు... వ చ్చు. . న * [ను,**) పా,..దన ననీదచా దా,, నీదా... నిదదప చా.నిచా న చు,..కా, మిం... శ్రి + నో, ,,, ధు,., ల, ళల ళ్‌ పదాపమప చా రిన సనీద దాపా పమమదవమ గా।కగమగాగరి సొో*" సా..సప పొా.గమగ మా... మామదవమగా మా... మాదపమొ॥! కర గి.... చిం... త ....,. నొం.. ది, ** |! పా,.ప పమగ పొ,,. దౌ,, సా.సా, సా, సారీ ॥ తి,..ర,. న మ,. రొా,;*, మ, ., యోౌ** 46 66

చేత్రయ్య పదములు రం రొసాసా సా.ర5గమ శఠీగనా ॥ద నద కీపౌనిద ని దని పమవమ ॥ =. మే ని... +.-తో యిం..క... వాం... ని.4 ల పా..వ ద గ మగా రీగరి సా .. దన్‌ద రీన్‌ నిద | నిదనివి వమవమ॥।

• మో. ము... జూ... డ...... వ... లే. ౨౨ | పా..గ మ పా_.దనీచా మా_.పదపా పాపదనా. సా డనిద, నిదపాః నా..మొద టి... .. పొం... . [చే .... వాం... ౨ లు ॥ పపమగా. మగరిన సా. 8గమ దవమగ | పొ._మపా న. వదరక్త

(32) -

పదములు ఉ(తలోలీ 50 అవతారిక ; స్వీయ, మధ్య, యగు ఈ నాయిక కలవోంతరిత. ఈమె మనను లేం చింళిం ఆయినను శన స్వామిని లాలించక, మనసు నొప్పించినదట. "* అట్లుచేసి ఇపూ చెదవు "' ? అని ఛచెలిక జె నాయికను మందలించుచున్నది రాగం - కాంభోజి - ఆదితాళం వః నిన్నునీవే నొచ్చుకొనేవు - నీ మనసున కర ేవు అ. ప ; సన్నుళాంగి మువ్వగోపాలుని - చాల ఆరుదూరు జేసి ॥ నిన్ను ॥ చ: తాళిమి కలిగిన వాడని యెంతో దండింప మనను రాని మేలు తలచి నే శాళలేనని - యేల మనను నొప్పించితినని నిన్ను వీ నిన్ను జూచి యుప్పొంగునని - నీ వతని జీవనమని కన్నె నీ వింత కోపగించికే _ కన్నుల నీరు నించుగాయని ॥ నిన్ను ॥ లి, మక్కువ నమ్మిన వాడని - మా మువ్వ గోపాలుడని లక్కనంటి మనను రామ - లాలించ నై త్రినా యని నిన్ను!

శ్న (కయ్యు పదములు వీ

ప లా ల *_ _నిచాదొ నిదదవపదా సా.6 న నిదా *..నిన్నునీ వే.నె.. ।చ్చు.. కొ.. నపననమానవనానామవానాన. అాారానానానాలాలునా. లాను స ననున... అానానకమననాకనానకననానాాననాానా. .అయనమో నానా ననన. దానిప ప పమ పమ పానిద పపమగ మాగమవమ గమగమ ॥ నే. .వునీ. *. మ. న... నున... 1క ర. £ పదవ చ, వు నిన్ను నీవే ॥

అపు స్వా పాపనదా సారి నరీగమ వమమగ ॥ +. న. న్నుళాం..।గిరో$.... ౨౨. “ఇలమ్‌స గరీనద సాఠిగ రీ సా.దదనఠ్‌ రీస్‌ నిద బానీవ ౨. - "ము. వ్వుగో.. పొ... ఎలు ..॥ పా, దవచదా దమగా గరరి సా చారీన సనిదా॥ | ని.చా. ల ఆ... $..,. రు దూ,..4.,, పావనిచొ వపదపాపమ మగగరి నరిగమ ॥ రు జ్ర. . త శ ఈ త ఈ శ 4 థి సీ... ా పానిచాప

చ: న వ వాడ వా దడా

క్‌ _,చదొన్‌రిననిచా పా,మపొా *'నిదపవమగ అ, ౨ ఈ * ళి, మి త్త లలి గి. న,.,, ర వాట నావా నా అ

మా .పమగమ పాదనివ దపాదసా ।!సా,ప దారీన్‌ నిద। . వా." డని. యొం... జ 9 తో... . చానీప పపమపమపానదస ననిచా నీదపొా పమగా మగక్‌ , శి 6 6 *+దం. * డిం... ప మ,,. నః, ను.,రా,.!।!

పదములు

వరక కత్రోల్‌

పమగరి సాసదసొా సఫధదా సా. ....॥

తిథి 6 6 6 ౨ ఏ 4 69 9 ని శ 6 6 6 * ట్రే

, ..ముగపాపనదా సారి వరీగమ వమీమగ

+. మే.లుత.. ల చి నే...

గరిమగ గతి సద సా రీగరి సాద దనరి రిసనిద చానిప |

పొ, దపచా దమగా గరరి సా దఠీసా సనిదా

-..వ.ల మ... న.ను నొ,,_..,

పా పనిదా పదపా పమ మగగరి సరిగమ ॥

*=ప్పిం.. ల చి, తి *-=న, |

పానీ జామ

ని. ... నిన్నునీవే॥

అవతారిక్ర ; ధీర నాయిక యగు ఈమె స్వీయ, (పౌఢ. ఒకప్పుడు తన యందు (ేమాను రాగ ములు క్రలిగిన పతి తాత్కాలికముగా తన్నెడ ఛాని తిరిగి రాగా ఆతడు ఇంత కాలమును వేళొక యువతి పంత గడిపి వచ్చినాడను అనుమానముతో “ముందు నిన్నెరుగనా మువ్వగోపాలా - ఎందుకు ఈ మాటలని * కోపించుకొనుచున్నది. రాగం _ కాంభోజి - తివుటతాళం పః ఏందుకు ఈ మాటలేల? అ. వ; ముందు నిన్నెరుగనా ? ఓ మువ్వ గోపాల ॥ ఎందుకు ॥ చే; నిలుపు నావై దయయింక _ అ బెలియతో అలగి వచ్చితివో లేక తలపు తెలినె నించాకన న్నల యించినా బై వమును - అనవలె గాక ॥ ఎందుకు ॥ వి మననురాని పొందుమూను ఆ _ కనకాంగివలె జకంాని చానగాను నిన్ను మెప్పించ నేర్తునే నేను ఓ వనజాతు ! నరసము వద్దు నాతోను ॥ ఎందుకు ॥ లి. రంతు సేయక మున్ను రావా? నే _ 'నెంతో కోపించిన నెదురాడి నావా + ఎంత లేదని యుండ నీవా అది కొంత కాలము మువ్వ గోపాలదేవా ! ॥ ఎందుకు ॥

వదన వ్‌కడ చేత్రయ్య వప: ౨... నరి గా-. గా..-॥మామదపమ గా గమగా రిగరి సం" 4 ఎం.,1(దు.. కు... యీ... -, మౌ.. .,, టీ సరసా ఫచ్తా గరి! సా [14+ టు ్‌ _ సో

ల .. .సరి గమపాదప పమగా గామరి మా మదపమగా గమగారిగరీ ! । ,,ఎంి. దు. .. కు, ౨ ౨ +) యూో., =. మా.,...1* సద్గసాఫ్తదాగరి [సాం -- లే.. జ థి 44 1అి ౨౨౩1994 క

8. ... సరి।రిశినద చా.నిపా పమమదపమగా సరి6ప గమగ బొ" ఆం, ఎం దు... కు ,. యా,**, ం మూ... టి! సగసాఫవ ఛాగరి సాం ౨.౨౨౨| లే... 4౨౨ ల ౨౨ ౨౨౨౨ ఎందుకు

నవ. వ లు అవా.

అ.ప;...పమగా పా. పా.సదచొ ॥ సా,సని దా దానిద చానిప వాపొను

=-ముం...1దు 1ని.... న్నెఃరు ,. గం చా" "కీ పా. పా దాదని నిదపా పమగామగ ఠీ పమా గరి సరిగమ ఓ. ము స్వ, గో పా,, వ. ల,.,.

2. దశమా పమగా పాపనదా సానగక్‌ రన క8గమళలాా) సాద నిద ! బొనిప। “ముం. దు... ని... న్నె..రు... గం 1న పా,.వద “మగాళగర్‌ సా, ససనిదా్సదపా పా.మగరి సరన ॥ ఓ ము, వ్వ 6 4 ఈ గో, పా,,, న ఠి ః 2 9 ల***॥

శయ్య పదములు ౭5

లి, పాదప నిదామ పమగా పాపనదా సానగరో సాగరఠీ రవగమ గరీనా ; 444 ౨ ౨ ముం. దు... ని... న్నె....రు.... సా.దనిద దా.నిపా॥పా. పద గమగా రిగరి; సా... నననిదా . నిదపా వమగరి మరిసా ॥& సఫధఢా పా, , . 9 *6 9, 4 6 46 4 ల,. 444 = ఎందుకు

చ. __..పనిదా పావద పా.గమగ మామపగమ పా. చొా.-నిపా। ౨౨౨ నిలు పు. నాం. 1మచై .. ౨ ద ..॥[య.. == చొ ..-. దనిదస్‌ నిద దాపా॥ యిం..* 156.49 44 14440

వీ. పా.. ననిదా పదనీద మపదప పా.గమగ పమగామపా. పా..1!చొ.నిపా॥ = నిలు పు జ ఉ ఈ అ 9 4 నాూ,, ఉ 6 న. ॥ 4 ద .-.॥[య*.*%**॥

టా న. ాాాా

చా... దనిదననిద దాపా పామ పా.మ గమగా గామగ గామగ గామగ గామగ॥ యిం...!5క....4. 444 ఆం, వె.లి య,. ....|!తోం*. ౨-౭. గరిగా రిగముగమూ గరిగా రిగమగ గరిసాసా సా... సరి | గామ పాదప । మగమా & అం. ౨-౨ ౨౨ [ల 6౨149 గి వ .. చ్చితి వో... ౨.౨19499 కి గామదపవమా ।,పా ౨1... | భే. . క **[14444ఖ

కే... వమగా పా,,. పా.నస్‌ చా సారీగ్‌ మర్‌ గొ న్రూాసా_,ద దారీన్‌ నిద త. ల పు ఈ "ఈ.. శి ల.నే,.. నింి ,*** చఊచో.*, అ జీ

వదనులొ 256 చ్యతయల్‌ 2 ఛచానిపాపమగా పా.. పానదా సాగరఠీరీపగమ ర8గసా నానద చి | క... తల పు.. తె... లి. సే. ని భో” దా.నిపాపానద చామగ గరిగరి సా సాదదారీననిద దానిప పాం లకి క ..నన్నల. యిం,**** చి... నా దై. . వ... మూ” పాపాగమ । పాదనిదా దమపదపా పపమగమరి గ౭రపా ననిపా పవన 1వ .. లె. త * ఖీ కే సట క్ర గా 4 ౨౨ కీ నం వానా న నో 8. చశఛా..పమగా పా... పా సీదా సాగ్‌ఠీ రీపగమ కసా వానద | చోరీ నిద ॥ = త.ల పు,..1అల3.. లి....సే.. నిం చో” లకీ నరాణాం నాక నా వా హొ 'దాపాపాసద 'చదామగ గరగర సా, పానదసార్రిగ రిననిద చానపా | పెను! కనన్నల యిం... ..*, చఛచి., 4 *03 క నౌా,.టై....... వ...1వూొ పా..గా క్‌ తా న. గమ పాదనిదా దమపదపా ॥పానవ్‌దన్షా_ సనిదా నిదపా | ౨౨ ౨=నన, వ *.., లె. .... గా క్‌ | పమగా మగరీ ననిపఫా ఛా 96 4944 6౨౨౨ ౨ ఎందుకు

చ| ఈ (ఏ య్య వదములు లప స్వీయ నాయిక యగు ఈమె మధ్య, విరవోత్కుంఠిత, నాయకుని యుపేషతయ్ము త అతాడు అన్య భామినితో కూడి యుండుటయు, అెలిసి నప్పటికిని, ఆతని యందలి వేమాను రాగ ములను యణచుకొనలేక చెలికత్తెలతో చెప్పుకొని పలవించుచున్న ది. ఈ పదమునందుగల మూడవది యగు ము -దాచరణము కానరాలేదు. రాగం _ కాంభోజి _ (తిపుటతాళం పః: జ ఆక్కారో | వానికి నావై వార్షము లేదుగ ఆ-ప; చక్కనాయొ రా రమ్మని - సాశెకు వేడిన గాని ఆక్కోరో ॥ చవ నిన్నచాని పిలువ బోతే - నీరజాక్షియును కాను నన్నుజూచి తలుపు మూసి - నవ్వు కొనుచును సన్ను తాంగిరో ! యింళతైన - నడ్డసేయక యుండితే నన్ను దూరుకొని _ న్యాయను గాదని యుంచి వచ్చితి గా అక్క-రొ ॥ లం చక్కగ చూడడు నన్ను - నరసాన నూటాడడు వొక పూయమైన మనను - యువిద! వానికి మక్కువ యేమ్‌యు లేకి మగువరో ! నాం 2ఇలిమి వెళ్కున మూయొనో గాక _- వెలది! ఆుమి బోధించినదో అక్యరో | (3)

వదములు 56 వ; _..-వద సా... న్‌ నినిద ॥ దా.నిపా . పపమగ మగగరి అ క్క, రో...1!వా.. .. ని కి... పా.... సన్సిపా ।; దానద ॥1సా..సరి రీదా దా,నిపా ఎమ "వె... 1 * 9 ని ..వా. రం ము... %| పపమగా. మగరి సరిగమ పా, ॥పానిదమా లే... ౨౨ దు + గొ ౨8. =. అక్కరో। అ.ప:....పద।సా.. సాగరీ[గ్‌ రీరొస్తా సరిగమ గరిగా ॥ సా, పాసద చదారీస్‌ సారీగ్‌ ఠీ సనీ చా ॥ దపాపా పాపాసద స వపుగ! ని..సా.. "5.,. ం కు, = $వే. డి న... గాం "లీ పామపొ ॥ ని. . అక్కరో ॥ చవి , గరి రిమగాగా మదపమ గా... “మర ంయక్‌ సా... ం +ని.।న్న.. + వా... ॥ని...., పి..లు.. వ... సా, ఉ సా..॥[.,..॥8 =, సరి గా,వమపొ పా,మపా॥ దాని ని దప పాందసా న్‌ నినిద వాని పొపమగా పా..। పొపొస్‌ద। ఊ.యు.. ను, తకా,..॥[ను,,. ని,..।, న్ను... ।$జొ**=-|

ఇశ్షేతయ్య వదములు కథ సా... సా.దనిద పాపా॥పా.వనద సా... ..౨౨౨॥ చి.... త..లు. (పు. ॥ము.... సీ. 1.*-| *==-గమ పా_దొసా సా,_దనిద॥ దపావనిద పా.గ మగ పా.మపా మః

న. శి

పా.. గరిరిమ । గా... [మదపమ ॥ గామమగరి గరివమ గ రిగరి॥ ను..స.. ,న్ను..;తాం.. ॥& గి. రో.. యిం... క. సా. సరి గా.మపా।పా.మపా దానిని పా .దసా సా-దనిదః న..స.[డ్డ... సే... య,.క,.[యుం... 1 == డీ-1 దనిపాపాపమగా పా... పొనద॥సా.... సా.దనిద దాపొ॥ ఈ... న... న్ను.. నే..॥ను.... దూ... .. రు -॥ పాపదసాన్‌ద। సా. .... దన్‌సాగము పా. దసా న్‌ దనిద ఫొ... ౨. ని... ..--1నార్ర..య 1ము.. . కొ లం జీ దపావనిద వ మగామా పా..॥-.. దని... యెొం.. ,. చి... ॥ .... అక్కరో

వదముఖ్స ఫ్రం జత్రలోల్‌ అవతారిక ; నుకూలశ 'విరపళోత్య-ంరిత నాయికయగు ఈమె పరకీయ, ధీర. తనయందు ఎంతో * ముందు గల [పియుని దాపుననే దాచి తన చెలు-లే తన్నలయించుచున్నారను [భమ కలది మక శెలుల్సు “శప వ్వరి పొందెడబాపితినో ఆందుకీలా గ్రై తినని, ఏ (పొద్దు (పాణవిభు నెడబారోటన యూ ఎన్ని నోములు నోచిరో ఇలియ, అందరికి చల్లనెన చందమామ నాపాఠధిటికనలమో లీ చెలియ” అని వగచుచున్నది. రాగం _- కాంభోజి . ఆదితాళం ప: మోసమాయె నాబుద్దికి మోసమాయనే ఆ. వ: మోసమాయె 'నేమిసేతు - మువ్వగోపాలుడు చేడు (మొక్కి వేడినరాడే ఓ చెలియా మోసమా యొ! చ: అందరికి చల్లనె న చందమామ నాపాలిటి కనలమాయె నయ్యో ఓ చెలియ ! ముందు నే 'నెవ్వరి పొందు ఎడబాపితినో అందుకీలాగె తినో ఓ చెలియ +, మోననమొయొ। లి వలవల కన్నీరు వెల్దువలాయ 'నేటికే వెలది మోముజూచితినో చెలియ ! అలసి మువ్వగోపాలుడు అనిశము ననుగూడి అలసటలను - 'బెట్టునో చెలియా | చిలుక పగ సాధించెనే దిని బెంచిన చేతులెటువంటి వోచెిలియా ? +, మోనమాయొ।

తి. యేపొద్దు (పాణవిభుల నెడ బాయని యింతు లెన్ని నోములు నోచిరో చెలియ! దాపున గూడున్న విథుని దవ్వుల బెట్టు చెలులు నాపాలగలిగిరో ఒ ఇలియా |! । మోసమాయె ॥ వ; +పదసా,.దదారన నిదద నిపా పాపానిదపమమూ పొదా॥& +"మో.స..మా.. ..యె..,. నా...బము... డ్దికి సా ననిదాపాపాపానిద వపమగామా పా. ॥ ఆ.ప;వ పమగపా పానదసా సానరీ గమరీగ పాపా దపొదసాసాసా.,.ధ దసరి ర ననిద ।; చానివపా ము... వ్వగోపా,.. లు... డు... ! నే. డు ల -ద పా వదనిద మపదప పమమా మగగా । పాదా “యొకిశా వే... డి... న... రా., జే తావ న. నన సానవ 'దారిస్‌ నిద దనిపా | పమగా మగరీ | సరిగమ పా॥ , &ీ. చె... ..లి.. $!య , 446 8 8 శ * క. మోసమాయె ॥

క82 శతయ్య పదముళు చ: + పా నిద పపమగ గావమపా పాదప దనిదని పద ॥ అం ..ద... రి... కి ।; చల్లి-1వ్వ్హై...న.॥ “"మపదవ పాొపదసా స నిదా నిదపా పమగా మగగరి “చం ద. మా..మా।1నా..పా.. లి... టి. .॥ సారిగ సాస న్లిఫా దా । సరిగమపదసరి | స్‌ నిదా దప కన.లమా.. యొ న... ..-., 1య్యో.. న. మపదా పాపద సద రీసనిద దపద పమగ మాపా ॥ ఓ... . ౨ .౨౨వచె...।1లిియ... 49 లి ప మమగ పా పానద సా సాసరి గమరీగ పాసా ముం...దునే.. నె వ్వ..ర. ..1పొందు॥! దపాద సాసా సా.ద దనరి రీననిద ానిపపా ఎ... డవాపి.. త ..... నో... ॥ ల. = దపా పదనిదమపదప ప మమా మగగా పాదా

• అందు కీ...లా ,,., గే “తి 1నో, 1 సానవ చారీస్‌ నిద దనిపా పమగా మగఠర్‌ సరిగమ పా॥.

'శేశయ్య వదములు 868 అవతారిక , సామాన్య నాయిక యగు ఈమె (పౌఢ, (వేమగర్విత. చలి ఈమెకు విజయరాభ వుని పొందుగోరు యువిదకు వుండవలసిన విద్యా-కౌళశలములను గురించి చెప్పుచున్నది. గాయకు రాలు కావలయునట ఆటకు మేటి కావలయునట. తంబురగోటమీటి రాశమనవలయునట వానివై సొగసుపాటలు వినిపింపనేరవలెనట * ఇంతటి చతుర విద్యాపారంగతురాలుగాని ఆతని పొందునకు తగదుసుమా ! *ఏమనేరని భామలు వానిపొందునకాసించిన లాభ మేమి ?” అని మందలించుచున్నది. ఈ పదమునందు చే. త్రజ్ఞులు తమకాలమునాటి వనితల విద్యా వైదువ్యము లను చకంగా వివరించియున్నారు. రాగం -_- కొంభోబీ _ శిపుటకాశం

వ; సామాన్యముగాదే ! చాని పొందు _ సామాన్యము గాబే! చ; "యేమి నేరని భామలు వానికాసించి శే

"'యేమందు విజయ రాఘవుజే సామిసుమ్మి

భూమియందు వానిగుణము లెన్న

జనులకు వీనులవిందు ఓ చెలియడో | 1సాః

ల. పొయపు వాంతకారిళొవల - వాడు వద పద్యరచన సేయ నుత్తర మీయవలె _ వాని మ్సుదు కవిత తా ది (వాయ చదువ నేరవఠ ఆ వగలయందు గాయకురాలుగావల _ ఓ చెలియరో 1 1సా॥

వదములు 8. ఆటకు మేటిగావలె, తంబుర గోటమీటి రాగమనవలఠె, వానివై సొగసు పాటలు వినిపించవలె, 1సౌ! వాని మనసు తెలిసి మాటలాడ 'నేరవలి, ఓ చెలియరో | శ, కప్పుర బాగాలీయవలె, వాతెరకు తేనె చిప్పిల్చ సగమాకీయవలె, తమి హెచ్చే వేళ తప్పక మోవి నొక్కవలె, విజయ శాఘవుని అప్పుడె పె కొని కూడవలె, ఓ చెలియరో 6సొ! ప; సా,...1స్‌ దనిద చా పా ॥।పా , పనిద పపమగ మా ॥ సా,....,మా... న్యము గౌ... జే (| మగగమపా।[చాపా చా..॥ వె. ,, ని పొం దు న. వ. స్‌ గరీమగరీ సీ దనిద దాపా ॥[పా,.పనిద పపమగ మా.. సా..... మా... న్యము॥గా,. న. మగగమపా దాపా దా..

మే తయ్య పదములు 265

చ; వా

• ౨ వదపద పవపగమగ మా మగమపొా. పా, | ధవమా। పా... పా దాపాశకదా..పద।సా.. న్‌ రీగరీ లె ....! తం... బు*।|ర.గో. ట..!మీ... సా .నరి న దనిద చదచాపా పాపా నిద | నసవమగ మూ. ॥ టి.... ర... గ. [మన .. వ...।[అ₹ .-॥ గాసా రీ. గా... మామాదవమా పా., పా.। =. .పదపద పగమగ మా. మగమపా. పా... దవమా 6,౨ పొ... ట*, లు... వి. ని. పించం. పా... పా. చదాపా దా..పద సా... నతీగరీ। వ... అ. వా. ని..మన ను.. తె... సానినిదా దా పా పొనిద ప వమగగా పా, చా.,. లి,.సి. మా .।1ట.. లా. .,.. డ .,. నే. | ననిసాపా దా. సా... రీగమగనరి గరీవీము గొర్రీన్సి ర,.. వ... ల ౨ ఓ... [, చె. లి,,

(34)

పదనూొ 266. కేత్రయల్‌ అవతారిక డు ఆమె (పోషిత పతికయగు ఈ స్వీయనాయికనుగూర్చి విరవో రుడయిన నాయకు శలనులు చ్మితమును (వాసితినని, అంగసొష్టవములు (వాయగలిగితిగాని వానియందలి జీవ కవరు లిఖయింప'నేరవై తిననియు తనయందు అనురాగవతిమైన అమెను తోడిశెచ్చుటకు 'లెవ్వరును లేరని చింతించుచున్నాడు. రాగం - కౌంభోజి _ రుంపతాళం ప: వఏమిసేయుదు ? మోవా - మెటువలె తీరునే అ. ప: భామినీమణిని యొ _ వ్వరు తోడి కెచ్చేరు 1 ఏమ్‌ ॥ చ; వెలయు నీదు ముఖా ర -_ విందంబులిఖియించి యలరు వాశనలు (వా - యగ 'నేరనై తి కళలొల్కు నీ మోవి - గదిసి (వాసికిగాని నెలత శేనియలుంచ - నే నేరనైతి ॥ వమీ 8. కలి8. సొగవ్వైన నీ - కనుల (వాసితిగాని బెళుకు జూపులు (వాయు - వితము 'నెరుగనై త్రి గళము "ేఖలు దెలియ - గాను (వాసితిగాని ఛెలగు క్రోక్రిలవంటి - పలుకు (వాయగనైతి 1 వమి।

మేతయ్య పదములు వ్‌! తి, తరుణిరో ! నాగబం - ధము రితిగలయుటలు

గరిమ (వాసితిగాని - పరవళముచేత

పరగ మా మువ్వ గో _- పాల రారా యని

తిరుగ రతులకు బిలుచు ._ తెలివి (వాయగనైతి 8 వమీ 1 వ, త తతా. బానో నానాలుకని. కనా ఖా ౨వ చా.నిపా.ద సా-6 సా. నిదా ॥ దా నీద దానిద చా నిద చానిద చానిద ॥

ద నిపావనదచా సా. ననిదా దనిపా పా . ।; వనిదా దమపమ-1- --

మె..టు.. వ..లె*,. ను. తీ... రు... నే... %* ఏమి॥ అ.ప*స్యమ మగగా పాపానద సాస్‌ గరి రీమగా సాగర రీవగమ -

గ రిగాసా పానదదారిన సా.గ రీననీదా ద నిపాపదమా గమ॥

వ్వ రు తో... ... డి... ఆత... .. చ్చే... ... రు .1వమి చ; _ _సాగరి ర గగామగ గామగ గరిర్‌్నమా గాగం౦గాం సా

సాసా- ద; ధారినసా.గరి సనీ గనిఫా ఫనచా సా..సపాః

విం *** 1 దం,.**,బు .,,లి.' ఖి,. యిం..చి ॥

పదములు సక శేతయక్ర టా ా వా న. “ఎ సొగరి గాగా.మపా॥పా.మపా.మ గాగామగ గామగ = యల. రువా. .॥[స న... లుట(వా,. , మాపా పాెగ్గమగమా మాదపమా పా.... యగ నే. “=, 6 వై... తి... ॥ *. పద సా .-సా ద దారిన సాగఠి రి ననీదా నిపా; “కశ లొ.ల్కు -॥8నీ. ౨. మో... ...వి॥ పదపద పమగా గామగ గా.రిరిగరీ సొాసరాా మాదవమా పా గ...ది.. 1సి, .వా.. సితి.. "=... ని కాలాల వాఖ్య జ నశాళాాా నానా. వె.,ల . తతే,.. నియ. లం, చ... వే... చే.. =“ ర, "నె ఎ తి. 8 పమీ! న.

చ్మత్రయ్య వదములు శం అవతారిక : స్వీయ నాయికయగు ఈమె (ఫోషితపతిక. మధ్య. నాయకుడు ఈ మెయందుగల తన మోహమును చెప్పుకొనుచున్నాడు. అనుకూలవతియగు ఈమె 'నెడబాసినది మొదలు ఆమె రూపే కనులకు కట్టినట్లుండ నట * సతతము నిను దలుపకుంజెదనన్న తణమైన మరుపురాదే! ఓ మగువా * అని తన యనుభవములను వరునగా వెలిబుచ్చుకొనుచున్నాడు రాగం - కాంభోజి - రుంపతాళం

వః ఎటువంటి మోపహమోగాని ఓ యొల నాగ ! యింతితయనగళాబే ఆ. పః మటుమాయ ద్రైవమీ మనను తెలియగలేక

మనల "నెడ జాపెనయో్యో 1! ఓ మగువ ॥ ఎటు ॥ చ: కలకి నిన్నెడవాసినది మొదలు నీరూపు _ కనులశే గట్టినట్లుండునే

చెలియ నేనొకటి తలచెదనన్న నీచేయు

చెలిమి తలపై యుండునే - ఓ మగువ

సొలసినే నేమైన (వాయ నీయాకార - శోభనమె కనుపించునే

తలచి "పేరున నొకటి పిలువగబోయిన నీదు

చీి-శీ ముందుగ తోచ్చునే ఓట మగువ ఎటు ॥

ళం శత్రలల్‌ 2. అతీవ! నీ ఆధరామృతము తలచినంతనే _- ఆవోరమింవుగా చే నతి నీదు కాగిటను (ప్రతిదినము "నెనసిన - గతి ఆలుప నిదురరాచే మతిలోన నిన్నెగా నిరతంబు నెరుగరతి _- పతియాన కల్లిగాదే సతతమును నిను దలవకుంజెదనన్న 4 ఎటు | తణమైన మరపురాదే ఓ మగువ! ఆ 8. ఘనత మా మువ్వ గోపాల! రా! రా! యని - కలసినది మరపుగాబే దినమొక్కయేడుగా గడుప 'నెవ్వరి తరము - ననబోణి యేమిచేతు ? మనసిజుని బాణ వేదనలనే వై రింప - మగునరో 1! వరము గాచే మనము చేసిన పాపమెట్టిదో వొరులతో మాటాడనై చదే - ఓ మగువ! ॥ ఎటు ॥ వ్‌; ద్‌ ల? నాననా దపదా సా..సా.ద దా రిననిద।; దాదా -నిపా॥ ఎ.టు వం..టి..॥[మో ... పహమోా,., పొ,. దనిచదాదమ పదపా పసమమగ గాపా.మపా గా... ని, ఓ... ॥[ఎ.ల. నా,.,.. గ పావసచా సా.8 ననిదా ॥1పాపా.మ గా గరిసరి యిం... తలిం....త యన, గరా. 4 గా.మపా .. దపపమ

"చ్షతయ్య పదములు గ నారా నాం న తా నానా సాలు £. దపదా । గ మగా శ్రగఠ్‌ నా పా సద చాళన | సాగరే కేనసీ చా £ ఎ.టు[వం. ౨౨ టి 2౪మో... *,వా..మో ..॥ చా నిపా | దనిదా దమ పాదప వమమగ గాపా.మపా గౌం ౨ ని.ఓ. ౨ ౨॥8ఎ.లం నా, గ॥ చై లా డా హా హా హా పా పనదా దామగ ఠగర్‌ సా పా మపాదనీ దవపా .మగాః యిం.... తిం... ... త [య..న..।,1గ.రా.. ౨1 గరిసరి , గమవదవమ ॥ జే... .. ....॥ ఎటువంటి అంప పా,గమగ పా ..ప నదా ॥ సాసా.ర గామగ గొవరి ॥ మ..టు. మా.,.,.య.. చై... వ..మీ..! గరివ గా,.మ గరిగ సా సా.ద। చదారీన్‌ ననీద చా.నిపొపొ$ మ..న.. సు..*త లి. య..గ.. తే... క॥! దపదా |! గమగా రిగరిసా సా నిదా పా.మపా వనదా । మ.న $ల. . నె..డ కొ... పె... న ౨. ॥ సా,..! ....,. [| మగమా ।;పా.దమాగా.మ॥ య్యో.. 4 లలల టైం మ... గు వ .. ॥ ఎటువంటి ॥ చః ,. దని దాపా,.. పా=దపా,ద పా.గమగమా -. కలి కిని .. శ్నె..-డ.. వా... సి॥ పాదన్‌ ద న్‌ వనీ, చా దపదా సా..సా నది. మొ, ద,.లు 1నీ.. రూ..పు।।

సదముళు 272 - శతలోల్‌

మగమా పాదొవా ॥పాపా.ద సా రీసా.నిచా క.ను లశే,. క ౨. ట్టి..న...॥ దవచా.న నిదదా.నిపా పాపాదము గా గరిగరి ట్లుం... డు నే... £చెలి.. యనే ..॥ గసరి। గామాపా ॥ దా.నిపా దా..దా॥ నొ.క।టిత ల 41చె.. ద ।$న..న్న దపదా 1 సరిగరీ సాసా ॥సా.రీసా ని దా.నిచాపా॥ సీ..,చే... .యు॥!వె..లి.. మి..తల పాపా.ద ప మగాగమగామా॥దపమాపా _. _...॥ వె... య్యుం.. డు ॥చే.., టు సరిగమ పదసానరి ॥ నశిదా దవ మాపా ఎంద్‌ "పా. ( నా

ని దాపా పా.ద పాద పా ్గమగమా సొ కి

ల సినే.. నే... .... మె. న; +

ఈ...

పాదనీ దా.సనననీ.దా ద పదా సా _స్రా మగమా పాదా నిపా॥పాపా.ద సా,6సా నిదా శో... భథభన..మె కను.. ,పిం.,...౨=చు

ననా.

దవదచా.స నిదచా నీపా పా పాదమ గాగరిగరి | నే “త ., ల ..చి.. ీరు.న నొక టిపిలు వ..గ జో..వ ॥

దపదా నరీగరీ నానా; సా .రసా_ని;చా.నిదాపా॥ నీ.దు వే... శే ముం... దు ,.గ., పాపా.ద వమగా గమగా మా ॥దపమాపా ,...... తో... అ 6 చు... ఠి 9 1నే.. ఈ 4 444 గ్ల సరిగమ పదసానరి ॥ స నిదా ! దపమాపా॥

ఓ... ౨ క్రమ.గు వ.*,.**, ఎటువంటి ॥ (35)

శత్రయ్య పదములు షత అవతారిక ; నంతురాలు, సామాన్య నాయికయగు ఈమెను * నీవంటి సౌందర్యవతి గుల చుండగా అతి రవించు 0 0 ఎంత నిర్ణయురాలవే! ఇంత దయగలవాని నేల రావద్దంటి వే +. అని చెలి ది చున్నది. రాగం - కాంభోజి - రుంపతాళం పః ఇంత దయగలవాని నేల రావద్దంటి? _ వెంత నిర్ణ్వయురాల వే అ.వ: సంతతము మా మువ్వగోపొల సామి నీ సరసత్వములె యెంచునే - ఓ చెలియరో ॥ ॥ ఇంత | చ; వెళది! నీ గుణ మమృతమని నిండుకొలువులో వేనోళ్ళ కొనియాడు'నే పలుమారు నీకు సరి రూపవతి లేదనుచు ఇాసచేశ్ళెదననిళయెచే 'ఆెలిసి పదివేల జన్మలకు నీ బుణము - దీర్చుకోజాలన'నెనే చెలియ తనమీద నీవలక చెందిన తా శేసిన పాపమన'నెనే! ఓ చెలియరో ! ॥ కంత |

చేతయ్య వదములు కి?క్‌ £. మును నీదు కెమ్మోవి తేసె నానగ (పాణ ములు నిలిచియున్న వనెనే! ఘనమైన విరవా వేదన కోర్వజాల నిక - కాచి రడించుమనెనే తనువు తన సామ్మై, యిచ్చకముగా దీ మాట తన చిత్త మెరుగు నన్చచే! వనజాతి. ! ననగ బనిలేదు నాపాలి దై వము కరుణ తప్పెననెనే ! _- ఓ చెలియరో ॥ ఇంత ॥ 8. ముందుమూా మువ్వగోపాల రారా! యనిన ముద్దు తా మరువ ననెనే కందర్పుడిక నేమి చేనునో యెకుగునా - కలికితో దెలుపమనెనే మందె మేలమున నే నాడినమాట తన - మది నుంచవలువదనెనే యిందుముఖి ననుగూడి లాలించిన సొగను ఎంతనుచు తలతుననె నే? ఓ చలియకో ఇంత ॥ ప'* దాపా దాసాసా సా.నిచా దవపటళచా న్‌ నిదపా యిం. తదయ గ౨౨ల వా. ...ని,. పా పదనిద మవదపపపమగమా పా..।;ద దపాదద ॥3 నే.... ల...రా.-.* ౨ వ .-1ద్దం...టి.॥ సాసా సాసా_నిదచా దప దా | ద నిదా పదపా పవమగ వెం... త ని,..,. ర్జ యు రా,..*,. ల....॥

సక కేేతయ్య పదములు

గమగా రిగరి సాసాసా॥సానరి గామాపా ॥ వే... ...,[ట... చెలి. $యరో..॥

£. ద దపా దాసరీగరీ సా సా.నిదా ద పమప చారీన్‌ నిద దప ॥ యిం... తద ..య॥[గ..ల వా... ౨౨ ని,. "నేల

అ.ప;దదపా । దదసా 5 |; రీగమగ సనకిగరతీ వఏమగరీ సాసా సం ..।,త.తము మా... ..,, ము... . వ్వ ద సరి రిసననీ చాపొదద మపదా దపమా గాగవమాపా గో... ... పా. ల.॥$సా = ౨౨౨ మినీ. .. పాదా ।; దపాదసాసా సా నిదా ద నిదావదపాప పమగ న ర 1స.,, త్వ ।1ము అల ఎం 4 ౨ చు **. గ మరి రిగరీ సాసాసా సాకి గామాపా॥ నే..... ఓ...॥,బెలి యరో,

చః కా ళా నానా పా.డసా న ననిదదాపా పా, ప దవదపవమగ మా మఘముం..దు మా ,.....1ము., వ్వ...గో.. ౨ ॥ పా... దదదసపాద సా ॥ సా నఠిసీ దా నిదపాచా పా... ల.రా,..... శాం, యని... న మ పవపదానిద పాపా.మగా గమగా రిగర సొసాసా ము,... ద్దుతా.,. = మ,*,ర్రు,, వననె॥।

'శ్యశ్రయ్య పదములు శో పపమగ మా దపమాపా..॥..వ దవద వపవపమగమాపా॥ నే... . 1... ౨౨౨80 ".క0... దం, ర్పు॥ పాదా దపాద సాసా ॥ సా నరీగరీ గరీసా సా_నీచా | డిక నే...మి చే....,;ను..సో... చానిదదప దార్‌ ననీ జా మపదరీ సాస్‌ నీదా సిదపా ॥ ఎతు... గమా. . క.లి. కితో.. ౨౨. "త... లు,. పం*మ...నె నే... ......

ప మగామా పొపాదనిదా పాదా దపాద సాసా। మం... దే 1; మే.ల.. మున నే... ..-: వ దరీన ననిదా నిదపా వమగా మగరీ వపమగర౦ సా సారీగా ॥ నౌా,,.**, డి /.న .మా..... టి తనమ॥ "గపమా పా చదామాపా ॥ దాసా ననిపా దాసా ॥

ది... నుం ౨ చవ లువ ద... నసేనే ॥

ద దపా చాసారి రీగమగ సరీగఠ్‌ ఏమగర్‌ సానా | యిం,. | దుముఖ॥న...ను... గూ... డి: ద సరో రీనసీ దాపొదా ॥ మ పదా దపమా గామాపా లా....౨౨1లిం - చి॥నా....... సొగను,॥ పాదద పా.దసాసా సాని దా దనిదా పదపా వమా, ఎం... త..నుచు [త .. ల ఈు..న,. నె... ॥ గమరీరిగరి సా. ..॥సారి, గామాపా

చే..... ఓ ...-* చెలి యరో.. యింత ।

పదము 878 చవ్రయ్య అవతారిక ; ము (పోషితవతికయగు ఈ స్వీయనాయిక (పౌఢథ చెలి తనకు కానపచ్చు శుభళకున పొ లన్నియు ెప్పి 'యిలలోన యూ శుభళకునము లెవరికయీ్యానమ్మ ? పలుమారు మువ్వ గో డి లుడ నినుకూడీని, " అని యూరడించుచున్నది. ఈ పదమునందు విందుబూచి. తిరుగుట మ గంటలు పలుకుట, పాలకుడిగతిరుగుట, మొలనున్న నెరికోకముడి వీడుట ఇ్యూవియదరుటి తోరణ"గాళి పలుకుట మొదలగు శకునములన్నియు చక్కా "కే. తజ్జులు చెప్పియున్నారు* ఇ ది ఈ యదుకుల కాంభోజిరాగమును ఎరుకలకాంభోజ్రియు యనుటకద్దు+ క 'పాచీినము భాపాంగము “సనిఫ ఛాసా*- సనిసా ఆను (ప్రయోగములలో భాషాంగ స్వరమయిన కాకలినిషాదమ. వినబడుచున్నది. సశమవదసా _. ననిదపమ గ రి స అనునవి ఆరోవాణావరోవాణములు. అయినను “గమ పాదప మపామ గొ" దని సారిస నిసాని ధా" అను (ప్రయోగములు విశషరంజకములుగా యిందు వచ్చు చున్నవి. స “సనిస క ద్ర గ్‌ + ఏవి సకృత్తుగా సన్సిసఫ ధాసా" అను మం దస్థాయి సంచారమును “స్‌రీగ సొ -

• స్థాయి (యోగమును తప్ప మం[దకార స్థాయిలలో వేరు సంచారములు కోనళలొవు. పరిపా మ కల $ జ్య మగరీగాసా"' అను నంచారములును రాగస్వ రూపమును ఇలియ జేయు నవిగా యున్నవి రాగం _- యదుకుల కాంభోజి _ (తిపుటతాళం వ: వీందు బూచి తిరగెనే తిల గో - విందు డిందు వచ్చెనేమా

'శ్మేతయ్య పదములు క9 అ. ప; యిందువదన 1! యింటి _ ముందర నెంత వింతగ ॥ విందు॥ చ: కులుకుచును పాల _ కుడిగి తిరిగినే కల కలమని _ వై డిగంట పలికీనే మొలనున్న ెరికోక _ ముడి యిప్పుడు వదలీనే య.లలోన యీూశకునము - ఎవరికయీూనమ్మాా ! ॥ విందు ॥ £. జక్కున గుబ్బలు చాల - యుప్పొంగినే 1 చక్కెరవంటి శమ్మోవి - సాశికదరినే ! మక్కువ సందటి దండలు _ మాటి మాటికి బిగిసీనే! పక్కున తోరణ-గౌళి _ పలుమారు పలికీనే ! ॥ విందు ॥ త్ర తలచచినట్ల 'నేడు - ద్రై వముతోడయ్య్యినే ! కలికిడో ! యిది శవము - కారి యయ్యినే! 'యెలమి నీ వామభుజ - మిపుడిదిగో యదరినే ! పలుమారు మువ్వ గో - పాలుడు నిను గూడీనే! 2 విందు ॥ ప: ౨౨ సొ। గ రిరిమ! గా .,. = గా. 1 గరిగరి ।, గంగరి |

• విం దు... $1బూ..॥..చశచ .. 18త...].... 1 మగమ పాదవమగ ।; గామగ గామరి |ర..॥రి....! గరిమగ।!సా..8 రి... గ... | సే, ౨౨౨. క. 0 ,లతి...! ల్లి!

పదను 280 శ[త్రయ్‌ సా..పౌరిగ ; ర ససాసనిఫా।! గా..-॥$సారిగ సా।రి,..,6..॥ గో .. 1విం.. దు + 8డిం.దు,. 1వ... |చ్చి..! రిమపాదసీ్‌దప ।$ ప మగా మగరీ రిమరిసా ॥.... నే. అం ౨ 1మో** ౨౨౨ [*౨ ౨ కీ + విందు బూచి ॥ ఆఅ,స:....ప మగా ; పొ... |; పదదద॥సా,సా.।సా..।సా,.॥ యిం... $;దు..1వ...1ద *.న,.1యిం,..।,టి ..॥ వా చవ వాడా న ల. ద సీ | సద సారీస్‌ | దసానిదద ॥ ద పదా. న నిదనిప , పాడ దప ల! *.=-ముం. 1 ద. * *౨.1. =. * =+5ర ॥నెం........, తో... గ పమసమ ॥ పొ దస్‌ దరీస్‌స దపా. | పపమగ | గ రిమరి॥ సా శ ఈ 9 ఇవిం.. ౨....-1త...1గా, ॥ విదుబూచిక చ: .౨...ననస “సస| గరిరమ।గా..; గా....1గా,. |, మగమరి ॥ “=-=కులు,కు... | చు..[ను....1పా,.,ల...॥ రి పా మమయూ మాక నాలా న. *“గప।పా.మ పదపా | మపామ గగ 'గరంగా-పమగ మరి కమర ిన |!

• కుడి! గ,..... 14... *'తి॥రి,... .గి..., చే....'. “కిం. క .ల1క *-.1ల ౨. ॥మ,.ని, |, ప... డి..॥ కీ,..8 వ ; పమపద పదసా | దపా, | పపమగా మగ రీ | రిమరి | సా..£ గం, |, ట,.. 9... 1వ. .1లి...,.8క.. వే... 1... 6

'చ్యేతయ్య వదములు 981 నడానుాానాన. సా, వ వమగ |పా..।! వ డదద ॥దసాసా.।! సా..।సా..। “== మొ.ల.|ను..!న్న...[॥ నె. ర58.[కో.., క -.॥ సా..ద న | స దనరీసా । దసానిద ద॥

• ౨ ముడి,య...౨. ౨౨ ౨ అప్పు ॥ నా ననన వాల చదపదా.న నిదనివ పాపా! పా.ద దవమా । డు... ......, వద | లీ... ॥ పమవమవద | చారి సా. 8న ని చా నిసానిచా దనీదా దనీపా। పమపమ ॥ నే...యిల; లో 1న ..॥యీ. ల ల కళ... కు... 1న 8 ల నాలా వాలు నా. ననా

పా.. రి. మ । పాదన దరీసని।[దపా.॥ప మగా మపామగ । గమగా గామరి & రిమరిమురిన ॥ సా... “4 = * మౌ. . విందుబూచి ॥

(36)

వదనులు 232 శయ్య అవతారిక ; వుకొని స్వీయ, మధ్య [పేమగర్వితయగు ఈ నాయిక తనస్వామి చక్కదనము చెవపై మురుగు మురిసిపోవుచు, "-ఇలిదమ్మి రేకు కను్నలమరువాజే, ఇచెరకువిల్తునిగన్న దొరవలేనున్నా బే” సింగపు చామనచాయ మేనమరువాజే, పొదలుకెందచామరల 'పెంపొదవు పదములవాజే, క" దను సొ ౨ కొను నడుము కొమరమరువాజే " అని యనుకొనుచున్నది. ఈపదమును పూ_ర్తిగె చదును చున్నప్పుడు పోతనామాత్యులవారి “ నల్లనివాడు, పద శ్రనయనంబులవాడు " మొదలగు పద్యములు మన మసోపీధులలో మెరుపులవలె తళుకుూమనుచుండును. ప; ఎంతచక్కనిచాడే నా సామి వీడు _ ఎంతచక్కనివాజి అ, ప: ఇంతి మువ్వ గోపాలుడు సంతతము నామదికి సంతోషము చేనేనే 4 ఎంత | చవ మ్పైలక్ట నప్వులవాడె - ముద్దుమాటలవాడె త ళుక్టు ఇక్కుట _ ద్దములవాజే తలిరాకుజిగి దెగడ - దగుమోవిగలవాడె 'ెలిదమ్మి-రేకు క - న్నులు అమరువాడే 1 ఎంత ॥

'జశయ్య వదములు వీ లి చిరుత పాయమువాి = చెలువొందు విదియచం

దురు గేరు నొసలచ్చే _ 'మెరయువాజే

చెరకు విల్తునిగన్న _ దొర్వలెనున్నా జే

"మెరుగు చామనచాయ్ర _ మే నమరువాజే ॥ ఎంత ॥ 8. పొదలు కెంచదామరల వెం _ పొదవు వదము.లవాజే

కొదమ సింగపు నడుము _ కొమరమరువాజే

సుదకరి కరముల - మురువుచేతులవాజే

సుదతి మువ్వగోపాలుడెంత _ సాొగనుగలవాజే ॥ ఎంత ॥ పః .సరిగస రీ గా మగమపామ గామరి రి మరీ ॥

+ఎం.త. చక | ని.వా...౫ ఎ జే. ..॥

సన న నిఫా ఉఇాసా | నరిగానరి । రి మపా

“నాసా... = మీ।[వీ... ఎ డు ,,..॥

“రి మపా దసా సినిదా నిదపా పమగా । మగరిరిమర్‌ |

“ఎం. త .. చక్క.. (| ని. .వా... 1, చే,...॥ అ.పఃసద ని సాసా సా ని । దని సాఠరీప్‌ ని సాని ; దానివి వ్చాాత్లూ |

*+యిం. తిమువ్వ “ 1గో. . .. పొ. 1లు..డు,... |

న్‌ా “స రిమామామా ।[మగామపా | పొదవ మప వద ॥ +సం త “త ము|॥నొా....మ ।|ది***.కి.॥

య స్త్ర చల లన నన ననా ననా ానననననాననకుమామమామనాన. పరి మ పా దస్‌ దరేస్‌స్‌ పా! వ మగా మపామ | గామరి రి మఠి [స వ

+సం. తో... ....మ1$1ము... చే... 1సే..నే,.. ॥2.*౨ చః: .స రిమామామగామ పాపా దపమా పత

,.మొలక నవ్వు 1లవా డే... .

వ మ్మమపా.దసా సనిదా । నిదపాప మగా మగరి రి మరీ

ము. దు.-.-మాట*. 1ల..వా , “. చే..

౧

సన 6సాసన్సిఫా ఇా।నసరిగన రి కి

“తభళుకువె- క్య్రూూ1ట.ద్ద. [ముల।

"5 మపొ.ద సాడప । పమగా మగరీ రిమరిసా॥

+సరిమామామగామ ।పాపా దపమాపా॥

+తలిరాకు జి... ।|గి తె. గ, డ

“రిమపా .దసా సనిదా నీదపా పమగా మైన్యాంయుక

“దగుమో..విగ.. ల..చవా., ౧

*“అలిదమ్మిశే., కు.... క... న్ను..లు.-..1

“అమరు... ....వా జే... ౨౨౦.

"స నన్సిఫా ధథాసా సరిగానరి రిమపా,॥.

“నాసా... మీ వీ. ఠి శి డు ..,.॥. ఎంత

"చ్యేతయ్య పదములు తక్‌ అవతారిక : నాయిక సామాన్య. తనయందు మక్కువపడిన గోపాలగిరి చెన్నుడైన మువ్వ గోపాలునివద్ద కొంత వై డిన్మిగహించియు. ఆతనికి తనయిల్లు చెప్పక తప్పించుకొని అలత్యముగా వచ్చినది. ఆమెను “ పౌచ్చుకొద్దు అరుగు వలదా ? మయెవ్వరంట యున్నావే, గోపాలగిరి చెన్నుడే! వీడు" అని చెలి మందలించుచున్నది. ఈ పదము అచ్చుపు స్తకములలో శంకరాభరణ 'రాగమని యున్నది. మా పాఠము యదుకుల కాంభోజి. రాగం _- యదుకులకాంభోజి .. ఆదితాళం వ; ఇలె బో పాలగిరి - చెన్నుడు వీడుకొమ్యా ! ళం ఆ. ప; ఎల్ల లోకము లిత - జేలు ననగా విన వా ; చెలెటో ॥ ళ్‌ చ; ఫం వానిచేతివైడి - పట్టిన దానవా యింటి గురుతు చెప్పవద్ద్డా "యెంత - నరనురాలవె కొమ్మా ! గురిగాడుగనుక సి - గ్గున నెవ్వరి నడుగక 'వెరచీ సందుకాసంచుకు _ తిరుగగా తోడి తెచ్చితి ॥ చెలెబటో 1 ళం

ముల £. వచ్చినదాక తల - వాకిట నీవై నాను నెచ్చెలులై న నుండితే - నేరమటవె కొమ్మా యిచ్చిన వై డిచేతికి - వచ్చినదెచాలునట వే 4 పాచ్చుగొద్దు లెరుగవలదా - యొవరంట యున్నా వే గా ఇలలో ల. ఇజాలరో మువ్వ గో - పాలుడైన చక్కని పాలగిరి చెన్నడు నీ - పాలగబ్షినమ్మా ఏలరేపు వచ్చేనంశేు - యింతైన సమ్మతించక యేల రావద్దంటి వే నీ - న్నేమందునే చెలియ! ॥ ఇళ్లేలో క పః రిమగాసాసా.దగ సా.రిగస కి స కిరి మపద సా సనిడా నీదపా పమగా "మక్‌ సా న్న్న డువీ.. డు..కొె, “మ్మా ఛచెల్లైబో ॥ స! 6 కాజా నా నా నన. వ:దాదాద ని సారిన్‌ నీసానీ దా నీవ దవా పా. ఎల్లలో. ...క.. ము “లి. శ డ్రు, ర మ పాదస్‌ దరీసీస్‌ దపా . | పమగా మపావు గానం రన 1 ఏ. లు... న,.న గా... వి... న.,. వా. బెలెటో ॥ య ంం

"చ్యేతయ్య వదములు ల! చవ: .గమగాగామగ, గమపాదద నుగ |, గామరరీ ॥ “పరిగెవాని,,జి. ౨8... .. వె..డి స. “మగసాసాసా_ధ్ద।;సా.5గన। రీ రీ॥ +ప.ట్టిన దా, 1; న ..వా.।[యింటి॥ “సరి మాగుపా । మాపద వవ వమ గు రుతు చె. పృ । వద్ద, ఎం త *రి మవ దనా ననిదా । నిదపా పమగా రిమరి సా *నరను.రాల.. వే..కొ.. ౫; - - మై ॥ +గ మగాగామగ గమపాదప మగ , గామరిరి। +గురిగాడుగ. ।;ను. క,. 4 1సీ ౨, +"మగసాసాసా.దధ।;సా.రిగ సరికి “గుననెవ్వ ర6..|,న..డు. గక॥ మా కన న న దదజా ద ని సారిన్‌ ని సాని చానివద వమా పాపా । _వెరచీ సం. ,..దు. కా..సం.. ,దుకు ॥ 6 మపాదన ద రీనన ద పా, పమగామపామ "గా మరరిన। “తిరుగ ..గ...తో. - డి... తె... చ్చి ..8 . ॥ చెళ్లైటో॥

ములు 238 శలోల్‌ ళ్‌ అవతారిక ; ఉత్తమ నాయికయగు ఈమె స్వీయ |పౌఢ. నాయకుడు కోపగించు కసీ నటించి, ఈమె చెంతకువచ్చి కోపమును తీర్చబోగా, ఆమెను లాలించిన విధము తా. నందలి యితివృత్తము. ఇందుగల చరణములలో * అలక దీర్చగబో తే అలుకలో అల "అని, అని, * అక్కరో 1 నే వానికి (మొక్కి. వేడుకోబోతే. మొక్కులో (మొకాగలో పు నక "కేేశజ్ఞలు ఇటువంటి సందర్భములు మూడిటిని అతి మనోజ్ఞ ముగా చెప్పినారు. అచ _ ములలో ఈ పదము కాంభోజి రాగమని యున్నది. మా పాఠము ద్విజావంతి. ఈ ద్విజావంతి అతి (పొచీనములగు భాషాంగ రాగములళో నొకటి. ర్తీ ళొగము. సరిమగమపదనిసా సనిదవమగరి గ రి స _ అనునవి ఆరోవాణావరోవోోనులు ఇది ఇవ్పటి 28 వ మేళమగు వారికాంభోజి జన్యము. వెంకటమఖ సం్యపదాయమనునకూడా ద్విజావంతి రాగమును ఇదియే విధముగా చెప్పియున్నారు. ఇది చేశీయరాగమైనను కానచ్చున్ను “58గరఠి సా" అనునప్పుడు సాధారణగాంఛారము పలుకుచున్న ది “రిగమపాాిోో “రిము పదసా'దని సా ఠిస్‌" అనునవి రాగమును వ్య క్రీకరించు.పయోగముల. “రి గరిసా -“రీగమగరిసా” అను [ప్రయోగములలోగల గాంధారము సాధారణగాంళొరమే, నిజము నకు ఈ శాగమునందు శవాన, యదుకులకాంభోజ్షి ఛై రవి రాగముల ఛాయలు నందర్భాను సారముగా కలుపుకొనుచురావలెను. ఆహిరి, ఆసాచేం మొదలయిన రాగములవఠె కోదియు సంగీతపరంపరను యథాతధముగా శెలునుకొని పరిరక్షిల్విక్రాను విద్వాంసులవద్ద అభ్యపసించవలసినద్దే' (వాసినదానిని చదువుకొని అభ్యసించుటకు అంతగా అనువైన రాగముకాదు

'శత్రయ్య వదములు ౨ర్ర9 రాగం - ద్విజావంతి - తిపుటతాళం వ; ఏమో 'నేరమెంచుక యెొదురాడుచున్నాడు - ఏమిసేతునే ఓ చెలియా! అ. వ ; భామరో నావెని యేమేమో విభునికి పగవారు బోధించిరో ! ఆ్రమిజేనిరో ॥ ఏమో ॥ చ: అలిగియున్నాడని ఆలుకతీర్చగబో తే అలుకలో అలుకాయనే చెలియరో నేనపుడు సడ్డసేయకబోతే చెయిబట్టి నను దీనెనే ఓచెలియరో 1వమో 8 £. అక్కరో! నే వాని (మొక్కి- వేడుకోబో తే (మొక్కులో (మొక్కాయనే! చకగానగాడంశు సకియరో ! వాడు నా చక్కందనమె చూపెనే ! ఓ ఇలియరో! ॥వమో॥ లి. వగకాడు మువ్వ గోపాలుని రతికేళి _. సౌగనులో సొగసాయనే మగువరో నేనపుడు మాటలాడగబోే మొగమొగ మే జూవెనే! ఓ చెైలియరో ! ॥1ఏమో॥ (37)

దము 290 శయం రాకు ఆక నా లవడా టాడా డగ టి పః ....861,గా మపా।;మా.వదపా.దప మగాగమరి ముదర ' గ కం.8& 66+ ప్ర మూ, ఈ నే తి 9 4 6 6 8 ర.యమెం.,. చు, లం! +. రిమ 1 పా.మపాదస దరిససపా +... ఎదు! రా. ౨-౨౨ [1౨ ** డు చు... న్నా,..-.1డు... . పొ.. దనిసా ! ర గమగరిరి।! సా.,॥ స రిగరి. న్లిసరిసా. । సనినిధ నిఫ సారిస ॥ 6 పా తు.... నే.... ఓ... 4, చెలి. , య. అ.ప:ః....పా. ద పమమాగా "గత 8 ₹ఇమవలా చనన నసాని దొనిప గ మరీ ర €మవాచా దససాలస్‌ నీ సొని దొనిప। 9 ౨ ధా, (మ, . దొ నాపై ని... వమే...-. మో--వీ-.! పా దపమా గి నాయానా నా శా వా ॥ పాపాపరీ ర గమప్‌ మగగమ | కిగమ గరరి సా. ససనిదా | భఘుని.. |కి.పగ వా... .., ఠు బో.ధిం-**! పదపమా పదపా రీ రి గమపదసనీ దపమా గా రిగమగం౭6 ।;సొ+* చి..... రొ... ఏమీ*.....,చే.. ళం సి... ౨౨౩ రో.పమో॥ చ; జా కానా వా పాడా ...రిరి గా,మపా।మా.పద పాదప ॥ మగాగమ8౭[రీగ్రమ గరిరీ సొ +, అలి గి, యు,., ౨. 1న్నా+-డ-. నీ... 4౨౨౨౩1 * *+క్లీ

కే.[త్రయ్య పదములు వఏ1 నా ను. ౬ *.=రిమ పా.మ పాదన , దరసనపా॥ “== + అలు |,క్ర,_ తీ 1 నాన నానన తలా ననచానననానినానా. పమగా మపామగా |, శామరిరీ రిరిమగా ॥ సా. ధనిసా కిగమగరిర్‌ ; సా... సంగతీ. నిసరిసా. 1న నినిగ నిఫ । ఫారిన! +. అ.లు |,క్ర__.,. లో. (అ... లు, ౨ కొం ౨ [య..! రిసాపద వమమా గా గమకీ రి నే.చెలి య... రా చే..న 8 మపొ దా దని సారీస్‌ నిసాన్‌ చబానిి పా డపమా ప్ప... డున. = ౨ 1|డ.. సే..[యక.. ॥ పాపొాపరి రిగమప మగగమ) రి గమ గరిరి బోతఉచెయి బ,.. ౨౨౨౨ ట్టి. .- నం.॥ సా. సనననిదా _ దచానిప దపమా వపదపా రి రి గమపదసనీ దపమాగ్రా ఠి గమగంకీ | సా.. ఓచె. ౨౨౨ లి య... .., రో..పమో॥

చి 202 జో అవతారిక ; ధక్ర గోతి ఆత్భ_ప్త్రయగు ఈనాయిక. స్వీయ, మధ్య. ఈమె తనకు తనస్వామికి ల్‌ జరిగిన [పణయకలవామును ఆ కలవాపు ముగియింపును మరునాడు లిక త్తెతో తనే నంతయు వుట్టిపడునట్ట్లు వర్షించి చెప్పుచున్నది. పనిసా- శీదారగాళరాగము (పొ చీనరాగములలో నొకటి. ఇది రక్తిరాగము,సరి మౌ కు వ మేళ సే్‌నిదపమగరిస అనునవి ఆరోవాణావరోహాణములు. ఇది ఇప్పటి 2ర ర్ట విర వ మగు హరికాంభోజి జన్యము. వెంళటమఖ సం పదాయమున దీనినే వారిశేదారగాళ కి వి. మేళక_ర్ర్తగానే ఇెప్పియున్నా రు. రాగలకణములు 'కేషతజ్ఞల పదములలోనున్న క్షయ రాగం _ కేదారగాళ - ఆదితాళం పః _లేమరో యూరశే వవ్వ _ ళించి యుంటినే ఆ.పఃకమూ మువ్వ గోపాలునికే - సీ మాటి బోధించెనో ఆ మాశ్చేమియుళలేక _ అతడాక డ ! చేసీకడ , లేమరో £ చ: వడివడి కోవముతోను - వచ్చి ముసుగు బెట్టుకొని వడకింటిలోన మాటాడక - పవ్వళించెనే వి జెమియ్య నే బోదుగదా - విదిలించివేసె నందుకు నుడువ నోరాడక యిది నా - నోముఫలమనుక్రాన్లి ॥ లేమరో 1

'చ్యేతయ్య పదములు ల$$ £. _మెదలితే శయ్య వై తన మేను _ నా మేనంటునని

యొదిగి తా మంచముకోటి . ₹కూర జీరనే!

కదిసి నా కౌగిటలోనే _ నద్సుక మో వానబోళే

ఉదిరి లేచిపొయ్య్యీానని _ పదశేది 'మేరగాదని లేమరో ॥ 8. అఅగియున్న విభుజెప్పటి - ఆలవాటున నాయందు తిరిగి

కలికి ! నిదు5 వరాకేమో _ కాగలించెనే

నలలితముగ నేనవ్పుడు - సందుకొని మువ్వవురి

నిలయునితో క౭సి - నేను అతడు నవ్వుొని ॥ లేమరో | ప: ..-నిన ఈ 8ఈ శౌ మ్మా గామా రీ మగగరి

= లే. నురో యూ... ..1రకే...॥

సా.ననిసారీ మగ | గ౦సాసా _ని రిననిద ధవ

= =ప . వ్వళిం ., + చియుం .. 4 క్రీ లి వుఫనీనిసరీ ర; 8 మపామ గామ రీ

నే. . లే.మరఠరో![యూ... ఠర..శే

సా.సనిసారీమగ గరిసాసా ని ఠ8ిసనిగ ధవ

• అవ - వ్వళిం.. * ఛచియుం.. ఎ 4 ర్రీర్తిి

వదముళలు ఉత్రలల్‌ వనీ టా న 8. వుషఖీన్సిన8ి 81 మ పనిద దపమగ గామరిరీ చే. .లశే.మరో।[యూ....*** ఈ=.౨శకే మగగ౦సా న నిసార్‌ మగ | గరసా సా .ని రిసనిదదఫ 449౨ పః వ్వళిం. - 1--చియుం.. థి ఈ ౨ టి, ఓ ఆ.ప;వుషనీమ వన్‌ దపాపాదపమగ గరిమాపా పారేసనీసా శి. మా.ము.. వ్వ... గో... పాలు,.-ని నా.నిప కి ఈ త గమగ గామరీ 86 మగగ్గర్‌ శీ.సీ.మాటి బో... ధింవచె...॥ సా.నిసన్‌ రి సా నీ రీసనిద దపపా నో.ఆ.మాశేు మియు.. అే.క పా మపా.మపమపదాపా పాదప మగ గామర 8 పమగా క. 4౨౨ * అత డాక డ....నే.. నీక... 4 వా న మగరీసా డడ... లేమరో యూరశే చ: .. పవపానిదదనిపా పాదదమగగా 5 8మగం | “ వడివ..డి.. కో... .. ఏ ., ముతో... సా,సన్సిసారీ మగ గరిసా సాన్‌ ఈ నన్ధ్ధ్థ ధఫ ను,.వ,.చ్చిమును. గు .జె.. టు, .కో. లు

శశ్రయ్య పదములు £9క వుఫ నీరిమపాపా క్రువనిదద నపా వదచేమగ గామ ని. . పడకింటి లో,...మా.. (టా... డ..॥ రీ.రిపపమగ గామరఠి్‌ కిమగగరి సా. క,.పవ్వ*,.. ళిం.. 1వె.... నే.. సా.మపని దపాపాదపవుగ "70మాపా పాంప్‌నీనా ః = ఎవిడెమి..య్య... శే... బో దు..-గ॥ నా.నిన్‌ రొ రి । రిగమగ గామరీ రి మగగరీ ॥ చా.విదలించి। వే... నీ .. నందు... ॥ సా.నినరొసా నీఠిననిద దపపప మా. మపదాపా। కు.నుడువనో రాడ. . క.యిది నా.నో.ముఫ పాదప మగగామరి | కి వమగా మగరిసా ల... .-మ..।1నుకొ,. ,)ని... లేమరో యూరళే ॥

పదములు లిం68 శ్యతలోల్‌ అవతారిక : సీమలో సామాన్య నాయికయగు ఈమెను చెలి “యెందు వలచేవారు కద్దు" మువ్వ నీవలె వలచేవారులేరు. యేమంటివా€* అన్నము వాని పొత్తునేగాని హితవుగాద నేనా ణ్‌ ఎంత గోపాలుని వద్దనే గాని నిదుగరాదనేవు అమ్మనేజెల్ల ! సీవెక్కడి యాడుదాన లు వలపెన మొగవాని కనువిచ్చి మాటలాడునురా 1* యని మందలించుచున్నది. రాగం - కేదారగాళ _ తిపుటతాళం పః; అమ్మ శే "జెల్లి నీవెళ్కూడి - యౌాడుదానవే చాలు ఆఅ.ప; సమ్మతితో మ.వ్వ గోపాలుని పొందు సతమశి యుంటివి | అమ్మ । చవ ఎంత వలమైనను మగవాని - కనవిచ్చి మాటలాడుదురా యింతలోనే వాడు రాకుంకే _ చింతలో చిక్కుదురా సంతస మెన్నడు లేదాయనో వాని - సడ్డపేతురా బుద్ధి మంతురాలవని వద్దంళే మున్ను నా _- మాట వినవైె తివి ఓ క యమ్మ క నం.

£ కలికి ప్రాణేశరమ్మని బయలుగా _ "కాగలించేవు

పలుకరించి యబేమన్న న్తాత్రోడ్ర _ (భమసిమాటాజేవు

పలుమారు వాని-పేర పైలిక్ర _తెల పిలిచేవు యెందు

వలచేవారు కద్దు సీమలో న్విలె _ వలచేవారుళేరు ॥ అమ్మ ॥ 8. _ఇదియేమో అన్నము వానిపొత్తునేగాని - పొతవుగాదనేవు

మదిరాతి మువ్వ నోపాలు నొద్దనేగాని - నిదుర రాదనేవు

'బవరేవు వానివై మనను నిలుపలేక -_ "మొద లెకూడినావు

యొదలోని వెతతీరదు నీమోవా _ మింతకు తెచ్చెగా ॥ అమ్మ్‌ ॥ స; “నని సౌ... కి... ,కిి . రీ మగ గామరి।

ల లల వా 9 ము... నే... ।, జె.... ల్లి. 4 ఈల కీ

ర..రిమ పా నిద దవమగ

నీ,.వె. ![కగ్థ.. డి-..

సా....1న నని | నీీఫా

శ్రాా, ౨౨౨ [లఏ ౨94 144 | వ, నీ..నని।!సా =. రీ... | రిమ పొదపమగ | గామరి [రీ ..ః

నే... అ. (మృ... 1 నే..॥ జె, = 42 = 2 (ల్ల [+ కీ

ర. .8మ పా పారీన

నీ..వె. $క్య ...!

(38)

॥ నదములు £ళిం శ(త్రలోల్‌ ా ం కీ ని దదప॥ మ పనిదదప పాదపమగ | గ మరీ ॥ రిమరిసా సా,.।-”" ! డి...[యా..... డు = దా".[న... వ్ర. ౧" లి. ....సన్సి సౌ... ర... రీ... రి మగ గామరి 49 అ, మ, సే... జె.... ల్ద.. ఉ లే రీ..8మ ప నినరి మగగరి నీ..వె. 1క్యం--- డి న్‌ ని సారీమ రీన సారీన నిద ద నిపా పమ పానిదదప పాదప మగ రిమరిస॥ యా... .. చి డు, ఉ అ చా, జన జం వ త ం* కై స రిమగగరి । సారిన నిద శథాఫా ॥న్సీ.. చా... లు నే. +. ==. అమునే శ్ర అ.ప; టమ పా అ వి ౨ ప ం చాల ఆ భామా ల ల ల 'నిసని స గరి. క్రి గమగ గామరీ “స, మ, తి... శ తో... ము... వ్వ.. రొ..5 ఠి మగఠీ నా. గో పా ఠి 9 లు, న్‌్‌ వ్‌ రిన్‌నిదనిప పా . పాదప పమ పా,,. పమ పా... ననినని* ని...... ం (2) పొం.. దు... న, మ్శ.. తి. . ప నినరీ గరీరి

శే(త్రయ్య పదములు వ9్రి9ై ' వవమఃా మయా ణ్‌ నుగ రి పపమగ గామరి కి |....5।; రీ మగర ।, సా... ము..." వ్వ... .॥....గో పా.--1లు ..॥ లే రాన సాకు సా నని రిననిదా. పా _, ని... .-*... పొం... టి (1) ్‌ా పొదపపమ పా. మవ రి సా సారీన్‌ నిద ।! మ పనిదదవ పాదప మగ। దు... = సతమ... ని... యుం..... టి. =.

(23) . వా

రిమకి।; సా. నిన్‌ ఈమ మగగరీ నరీగా 68 ని సరసా రీసనిదపా | వి... క నత మ, ౨... ని**., యుం... త అ అల = 1 నిద దపా. దప । మగక్‌ కమర్‌ ॥ సాం.

చవ ,_,...పా పా... పా... & మవనిదదవ పపమగ గమకి ॥ ౨౨ లం త, వ ,. ల.... వై -. 1న... ॥: రి ..6 58 పమపమ మగగరి గరిరిమగరి మరిసా సా .2॥ ను..మగ వా... (ని... క.,న,*1వి.. |, చ్చి...” సారిస నిధఫాస ని శా... కి ..౩రి మపాదపమగ రి మరి సొ..-॥ సా. ర మ గాసా సా... న్లిసకిసొ ! సారిన నిద | ధనిఫా॥ “యిం. త, లో... నే... వా...

వదముళు ట0 శత్రలోత్‌

ఫి..నని సా. (5 .-. ॥ రిపమపామ గామరి ఈ... డు..రా. 1... కుం... 8-4-4. (కేం. ౨, రీ..గ 8। మరిపమ పొ... ॥నిదదపపమ | మ గగరి రి మరి

• +చిం.;త. .1!లో.. జీ ౨. కుగ్రా.-* దు... పా..మగ।1సా. 1పా. ॥ర5 పమపమ।1పా ౨. పా. రా,.పం. 1త ..-1స ..॥8మే.. . న్న... డు.

పా... మవ।సా *-1సా న్‌ సీనిదనిప దపమా పా,. పూ..మప ।నిదదవ । పొదపమగ ॥గ రిమగగరి 68 మరీ సా న. 1డ్ద...1సే.. .-. &తు.రా... బు... ద్ది.. +... వమ।పా.. పనిసా ర. . పపమగ గామరీ *-.=-.మిం. | తు..।రా.. ౪ల....1వ.., ని... క..68।;మగగరీ సా .॥పననిఠీ సూ న ననిద దానిప

= =-వ 1ద్దం... శే... ము..న్ను. నా... ౨. పౌ..మప రీసా సాసా స్‌ సీనిదనిప నిపమగ రిమరీ ॥

“= “హషమాం ట,, |,ఏవివ వె ..... త... వి...

= = అమ్మనే |

చేేశయ్య వదములు లే జఅవతారిక్ర ; స్వీయ, మధ్య, నాయిక ఈమె తన నాయకుడూంరికిసోపుచున్నా డని తలునుకొని తాను పొందనున్న విరవావ్యధన. ఊహించుకొని * కలసినది కల్ల లాయె - కలలోని ముద్దులాయె " నని చెలిక_త్తెతో చెప్పుకొనుచున్నది. రాగం - కేదారగౌళ - తిశ వఏకతాళం ప: పోయికమ్మున వే ముద్దుగుమ్మ అ. ప: నేయముగాదు వద్దంశే నిలిచేది మేరగాదు । పోయి ॥ చ. వల కన్నీరు నించేవే - యేమిటికి ఆనబెళ్లువే కేల వేడుకొనేవే _ యీ (పొద్దు మం చిదినము ॥ పోయి ॥ వి. శరుణిరో వానితోనేల - తరుచు మాటలాజేచే తరువాత నడిచేనుద్ది య తా నేవినబొయ్య్యిని ౪ పోయి! 8. కలసినబే కల్ల లాయ - కలలో నీముద్దులాయ పలుకులేల మూ మువ్వ - గోపాల. ని మవాళాజువలనే 1 పోయి

త తలే కకక న్‌ పః సొనన్లిసారిపమగగరి రిమగరిగా సా పో..యిరం ౨. మ్శ-న** వే. సా సన్గింస సిదర్గఫ 1 మవనిస రిగరీ , ముద్దు -...గు. మై. --- | ౧ 2. ఫా నిని సారమ పొదపమగ (గ రిరిమరి స్తా పో..యిర. -... మ్మ.న.. వే. క మగ్గగసరిమపా మ గగరి రిససన్స్‌ నిధద్గవ య 8. సారిననీ స రిమపని సరి మగర గఠిన లస ్సడవ మా పాని దదపమగగరి మ గగరి రస నినిధద్గవు అ రా దోహా? ఆఈపంపమపాసాస్‌ నిసా ర ఠ ఏ మగమర్‌ | నే..యము.గా దువ ,ద్దం...శ్చ సాన్‌ని సారీగ్‌ రీసా నిదప ని దదప మగంము 8 స నిలి,. ... చే.ది.. మే...ర.గా.,.దు పోయి

చ్యత్రయ్య పదములు వ! చ: పానిద దవమగ రిమ ; పానైప జ పమగ గరిమా ॥

ఏ -.--= ల. |క౪ _,న్ని...రు..॥

గ రిమగ గరిసా రిసన్స్‌, సా...

నిం...... చే... , వే....

సనిసా ఈ మగ గరిసా | వనిసా కముగ ౫౭సా

ప... మిటి...కి,ఆ...న....|

_ లి సనిధ పఫపామఫవ నినకి , పసా....॥

ఇ... . నేం... 1 వే....॥

పమపాసాసనిసా ।, ర రీవ మగగరిరి

మచే... ల వే. , డుకో.నే... చే

సా నని సారీగ రీ సా నిదవ(నిదదపమగ గ 68 స।

యీ... (పొ... ద్దుమం..।చి... ది.న.ము, పోయి ॥

వదములు ౮1+ ” అవతారిక ; తనణయందుగల వకోక్తి గర్వితయగు నాయిక 'పౌఢ మధ్య, సామాన్య. ఈము ను శెల్సి ర్‌ లి [చేమానుఠాగములు ఇల, లందరకు 'వెల్లడియగునట్లు తిన పతి చేయుచున్న కొంశు బేఫ్ట శైలిక శెకు సంతసించుచున్నదై నను, వ[కోక్తులతో తననేర్చు వుట్టిపడునట్లు అతని ఎదుటనే ఉరళాగమని 4 రమ్మనవే సము ఖాన రాయభారము లెందుకు' ? అనుచున్నదది. ఈ పదము శీదా అచ్చుపు స్తకములలో వేసియున్నారు. కానీ మా పాఠము కేదారగాళ. రాగం _ కేదారగౌళ _ (తిపుటతాళం పః రమ్మన వే = సముఖాన - రాయజభారములేలే ? అ, ప: కమ్మ విల్తుని గన్న చ - క్కని మువ్వ గోపాలుని ౩ రమ్మనవే॥ చ: సొగను జేసుకవచ్చి - సుదతులందరుజూడ వగలు చేసి తల - వాకిట నిలిచి తెగనాడే విధమేమో - దిన దినము (కొ త్తలాయ యిగురుబోణిరో . వచ్చి . యెంత సేపార్చూనక ॥ రమ్మనవే ॥

చ్యేతయ్య పదములు 885 £9. ఇరవందనిన్న మూ _ యింటివరకువచ్చి

తిరుగ వేంనిసెనట _ నర్మిపొదు వేళ

౧

విరుబోణులెవ్వరో - వేళగాదనికట

తరుణిరో ! మేమంత _ దొరలమా ? బాగాయ! రమ్మునవే 1 8. రామరో! తానెన్నడు _ రాలేదో? పోలేదో!

కాముకేళి నన్ను - గలయళలేదో !

యేమే నే నందాక _- 5మెొదురుగా రావలెనో |!

మా మువ్వగోపాలుడు - మనను ళోధించెనేమో? ౪ రమ్మనే ॥ పవి _,,...మగ గ రిమా పా... [।!సా.... సా రొ। మ గగరీ ॥

సా,.పమ పా,ర6ీ సా,. సా రీననిదపా ని దదవ మగగరి ॥$

న * తొ య.,;ఎా., అనే + ము*, 1 లే... 49

గరిపొ

లే,. రమ్మనవే అంపే:,...,. వమ పా..।[పొా.నిసా న్‌రొరొ,. రి రీగమగ |, గమర్‌ రో!

44 క 1[మృ.,. వీ... . ॥ల్తు.ని.![గ.... ,న్న***= 1

మ గొగరీసా ! సా నారీన్‌ ననిదాదప పా..ప ని సారీమ రీన | నీ నిదా దన;ః

పమవనిదవ పాదపమగ । గరిమరి సా...

పా,, + [1 ల, న. ని .. రమ్మునవే ॥

(39)

పదముల్స 806 ఈతలల్‌ చవ ....పనిదా పా,. పా. పమవనిదప పాదపమగ గ రిమరి ...సొౌ,గ ను... చే... సు .క వ... . చ్చి.*-! సా..5మాూా సా. సా..1సనిరిసనిగావ ఫాన్సీ సాం ,..సు,.ద తు. ల౦.. ద,.రు... చూ, డ్ర. నిస రీమగ గాసా సా,... రిమా పా,.॥ వగలు... దే. సి... త, ల,. ప నిదా పా.. పొ... పమపనిదప పాదపమగ గరిమరి |! 4 వా,. 1! కి, ట ని..ల.. చి,, శ శి త." సా,.8 మగా సాం. పా..॥సనిరసనిదాప పానీ సొా-” గ,.నా, జే... వి... ధ.మే.,.., ం మో +“ =. నిస రీమగ గాసా సా,పా కిమా పా... పమ పా, వా నిసా నరికి 8 ఠర్రగమణ "గమ్‌ రీ య,..యిగు రు... బో. ణిరో. వుం. లీ క్‌ వా నానన మ్‌ గగరీసా సా సారీస్‌ సనిదాదవప పా, వని సెాశమ 8న సీల్‌ో దవ చ్చి... ఎం... త సే. పాం వి ఏ మప నిదప షాధపమగ గరిమగి సా. నో... ఏ వ! శ క 6 శః మో . రమనవే॥

శ్షతయ్య పదములు 807 అవతారిక ; నాయిక వపరకీయ, మధ్య. ఈమె తన విరవా వేదనను చెప్పుకొనుటకు తనకుగల నఖి యొక్క తెయు. మూరికి బోవలఫిన యవసరమువచ్చినజేయని అమె తనకుచేసిన హితబోధలను తలచుకొని, ఆమెనుకూడా తనవద్దనుండనీయక టై వము పగ జేయుచున్నాడని చింతించుచున్నది. రాగం _. కేదారగౌళ _. ఆదితాళం ప: ఇందుకు పగజేసెనా - ఈ చె వము చ.

అ ప: కుందరదన వినవే మువ్వ - గోపాలు నెడవాపినదిగాక ॥ ఇందుకు ॥ చ: నా పుణ్యమిటులై నందుకు _ నాతిరో నీవుండిగదా

యీా[పాణములు గాపాడితి - వింతకాలము

దాపున నెవ్వరు దృష్టి - చాకించిరో యోర్వజాలక ఆ

వాపుళే ! నీకు నేడూరి - మై నమువచ్చెనా? చెల యీదై వము ఇందుకు ॥

2 దంట చెలులు నొద్దికై నా - జంట నివుండగాను

నొంటినున్నడిగులుతీరి = యుంటినే నేను

మంట మారితనముననే - మౌదునోయని నీవెంచి ం

కంటికి "రెప్పగాచిన _ [క్రమమున బోషించితివి! ఈ దైవము ॥ ఇందుకు ॥

పదములు తయ్య్‌ 806 ఉట 8, పడతిరో మా మువ్వ గో - పాలు ననుగూడి చాల తడవాయెనేమోగాని - తడజేసెననుచు నుడుకుచున్న నామననున - నొక్కింతైన భయము దుకు ఖం కె వొడమనీక నాకుచితపు - బుద్దులు బోధించితివి! ఈ భ్రైవము పః; ...8 కి ఠి 1 5. పవపపమగ గామం రుక్‌ *_4.ఇందుకు।1ప..గ. ౨ జే..సే,,

1. సౌ...... గ రిమాపా ని దదప మగగం ॥ 6 మగకసా నా... 1[ఈ.,. 4 దె ...వ.., ము క... వనిసరి మగగఠ్‌ సానిద పామున బాముకా 6400400 1 ఈఈ ,,.,. , ౨, టమై..వ.. ము... ఇందుకు ! అవ; ల వాలా. కాలా “నస్‌ సాసా స నిననీ రీస్‌నిద చాని పచమ “*=-కుందర |ద...న.. విన .వ్రే, _ పనిస రీరి కి రీమగఠీ సా ల్‌ సప్వ్వ్వ్య, ము,వ్వగోపాలు నె. ..డ అా...బ, దపమాపాసా.నిసా వ నినరీ మగగ్గగ్రి సూనిద పామగ ॥ 68 మరిసా న... దిగా క ఈ.... , జచై..వ . ము... ఇందుకు [॥ న.

శేతయ్య పదములు తి నా.

చ: ,..పపామగసా ।, 8మపా న్‌ దదప మగగరి “. _నొాపుణ్య., 1మిటులై ; నం. దు, *. సా.నిసరీమగగనస రమవన సారీన నీద దనిపా కు.నా.తి..రో. ,సీ.వుం. డి...-క 49 6

నానా యనాణళాూారలూ పాడా నా

పా.ర పమపమగామరి ఠ8 మరీసా ర సనీసా సా.రిన నిద్గద్గఫ | ఫన్సిసరి ప మగా మగరీ । పా... డి.తి. | విం.త. కా... ల..॥ 8 మరిసా ప పామగసా రిమపా నిదదపమ గగరి ము...చాపు న... (నెవరు _..- దృ... సా.నిసరి మగగనస 6 మవన్‌ సాఠరీన నిదదనిపా పషీ.దా.కిం. .చిరొ।[యో.ర్వ. జా, *,.ల.౨౨॥ లు పా.న సాసా ననినని 5! ననిద దానివప ద వమా క .వాపు కే 1నీ...కు... వే..డు.. పనిన్‌ ఠీరిరి రిమగరి సా ఈ ననిద దప దవషమాపా సా-ని సా వ నిశర్‌ మగగఠీ సానీద పామణ 6 మళీసా నా.” చె. .ల్లి ఈ... . ౨ ద్రై.-వ. ॥ము -- ఇందుకు!

వదముట్ర 810 చేత్రలోల్‌ అవతారిక గం శన “శీదార%గాళ రాగమునగల ఈపదమునందలి నాయిక స్వీయ. క్రాతయగు మూది శర ఆక్చ్‌ నాధుని చేష్టలయందలి భావములను అెలిసియు, తెలియనిచానివలె తన చెలికి ఇప్పుకి న్‌ మును నటించుచు, సంతోపి.చుచున్న ది. రాగం - కేడారగౌళ _ (తిపుటతాళం ఖః పమందునమ్యా ! ఈ వింతనే - నెటుగాన నమ్మా ! అ. ప?ఃభామరో మువ్వ గో - పొలు జేలినభావము ఏమని 'తెలుపుదు _ చే ఓ చెలియరో |! ॥ పమందు ॥ చ్‌; (వేమతో సొక్కి నాచెక్కిలి _ చేమారు నొక్కి కామించి ననుబిగియ _ "కాగిలించెనేగాని మోము మోమున జేర్చి - ముద్దు బెట్టడాయె పమందు ॥ 2. వలపు మితిమీరి నావద్దికి - వచ్చి నోరూరి పలుచన్సి ఇ మ్మాావి సొలసి (గోలెనె గాని కులు కు గుబ్బలవవె ని గోరు: ంచడాయొ ఏమందు

శత య్య పదములు క్ర1 8 _ పరివరిగతుల నన్ను చాల _ వెకాని రతుల బరికించి మువ్వ గో _ పాలుజేలెనె గాని చిరుదెౌడలవై దన __ చేనోకనీడాయె * పముందు పః; ....నిస। రీ .. | 86 ..॥రిపమగమరి | మ గగరి ।సా..॥ “= ఏ. $1మం..,దు.. ॥న..... మొత... 1 ఈ..॥ సా..ర8ి [సా.. | సారిస నిద ॥ దగాఫా.., ధ ఫవువ 1నీ..॥ ,,=విం![త.. నే,.... నెటు... గా... 1న..॥ సా... ౨।సా ౨.1... ॥ న .... ।! మౌన్రి..। ... అ.వ;సా..మపవప ని సరీగ | 6 ..॥ర గమగిమరీ | మగగరీ |; సా--॥ భా. మ ., రో..॥ము.వ్వ... ।గో,...[ ౨౨|| =. =నిస 1 రొమగ గి రసా 1 నినా రిగరీ నా, సారిన నిద । చాపా ఎ +పొ,1లు..।జచే.. 1లి, న... భా,.,.1[వ* క పొాదపమామప (రి సా।!సా. సానిఠరీన్‌ విద చాపా పామా॥ ము... ఏ.[మ . 1$ని..॥[3.లు. ..।[పు.।దు* 1 పాం... ।[ మపనిద దవమగ గరిరిమగరి ! సా..।,సా,.8.... నే.... ! ఓ... [= *8చె..లి...! య.. [రో ,., 1॥..--. వఏమందు।।

వదముళలు

8182 శతలల్‌ చ; ౨౨.పా పా, పా... ని దదపా, [ప పమగ | గామి ॥

రీ. రీ పపమగ రిమగరి సా... సారిన నిద ాఫా

“.=వె క్కి .. లి... వే.... మా.... రు. ॥

పా ధ్ధఫ మఫప్తసని సా. ----॥

నొ... .. ౨.౨. క్కి 12602

సా..మప।ని సరిగ ర. రిగమగమరీ మగగరీ ఫా |

కా. 1మీం...1చి.. న,ను...1వి.గి య. ॥!

సా..ని న।రీమగ 1గ్‌ రీసా ని సారే నా సాతన నిద చోెపోో

౨ కౌ. 1గి..1లిం.. చె. నే... గాం, ని *"

పొదపమా మప రిసా సా, సానిఠిస నిద దచాపా పొమొ

అ మో ము మో. ము, న్ల | శే. ర్చి*!

పా... మపనిద దపమగ గరిరమగరి సా,. సా.

౨౨౨౨ ము ద్దు. 4 ల గి బె ట్ర... డా. యొ,,

సా,

• ౨ వఏమందు ।

కేతయ్యృపదములు 818 అవతారిక :

స్వీయ: (పౌఢ ఆధిర యగు ఈ నాయిక తాను తన నాధుని కలనెడువేళ నాతడు చేసిన యవజ్ఞ లను నై చుకొనలేక తానుచేసిన (పతికియలకు ఆతనికి కోవమురాగా చెలికత్తెను పిలిచి * ఎవరివల్ల దుడుకు మా యిద్దరిలో __ వివరింపుమమ్మాా మా విధము అెలిసి” అని తిర్పు

౧

చెప్పి దోషిని నిర్ణ యించమని అడుగుచున్నది.

సురటిరాగము [పాచినము రక్తి రాగము. ఇవ్పటి £8 వ మేళమగు వారికాంభోజి జన్యము. సరిమపనిదనినస్‌ _- సనిదపమగరిన అనునవి ఆరోవాజావరోవాణములు- దీనిని వెంకటమణఖి సం్రపదాయమున భాషాంగమని చెప్పిన రీ గార సా అనుసప్పుడు సాధారణ గా౦ధారము వఎకుచున్నదని (వాసియున్నారు. కాని 'మేషత్రజ్ఞ్వల పదములలో ఈ (ప్రయోగము లేదు, గనుక ఇది భాషూంగముకాదు. *“మగపమగ రి" అనునది విశేష పయోగము.

రాగం - సురటి _ ిపుటతొళం పః ఎవరివల్ల దుడుకు మా - యిద్దరిలో సఖయా! ఆ.ప; వివరింపుముునూ్య మా విధము తెలిసి యిపుడు ॥ ఎవరి ॥ (40) .

శీ,తయ్య పదములు 814 (తయ్యా చ: రమణి బంగారు మంచమువై నిద్దరు చాల మమతతో పవ్వళింది మాటలా జేవేళ కమలా& పేర నన్ను ఘనుడు పిల్వగా కోప ఎవరి శమనములేక నాదు జడకొద్దిగొంటినమ్మా వరి 1 2, ఘనుడని వానివె కొని నేను నెనరున 'మొనగుబ్బలెదను గుమ్ముచు నుండే వేళ కనకాంగిరతికిట్టి పనుల జాణయనగ విని పదింటిలో సగ మొనరించితినమ్మా 1 ఎవరి ॥ 8. కలికి మువ్వ గోపాలు కలసి మునుపటివలెనె తలిరాకువంటి పొదము లొ తే వేళ చెలియ పెట్టిన మందు శలకెక్కి నాపక్క కలువరింపగా మోవి - గంటిచేసితినమ్మా ॥ ఎవరి ॥1 పః; . ..మరి మా.. పా,, పనిపానిమ పావని సానని । “౨౨ ఎవ రి _,, వ ల... దుడు. 1కు... ॥ సా. నిద ని దనిద దనిదవ పొ..వమ మగపమ గ రిరి మా..యి, ద్ద. ర “లో ..|,స.ఖ. య..॥ “2, సా..మరి మా. పా, పానినిమా పమపా.6 న నివని। 4 అం టవ 6... వ ల్సి... ।1దు. డు.. కు... 1

'కతయ్య వదములు శ15 సా..నిన రి రిమగ | రసా న్‌ ననిదనిద వమనిద ప వమగ ॥ మా..యి. ద్ద... .రి [లో..... నఖ. య... ॥ రిసా 6 ఎవరి ॥

ఆ,వ:;. ..పప రి వనిని మాపా ని దని సాని పా, నాం, ॥ = ౨+,వీవ రిం... * పు మ.. మా మా, 8 అలీ 4 నిద నీ... సా,, దనిదపా, మ గవమ గరిరి ॥

2. సా..రిమ ప నివని మాపా మపానననిదా. ని సరి; సాం.॥ డు..విప రిం... "= పు ।£మ.మ్మా...|మా., 4 + సా..నిన్‌ రి రిమగ సాసా నననిదనిదపపా ప పమగ।రీరిమ 1 .=-=విధ ము..!*- తె లి... సి. యి,వు.।డు,.. నరిసా +. ఎవరి

చ: “=. ర6మ పానిని మాపా ప్రానిసాని పా, ప్రా, “రమ ణి. + బం గారు. ము... | సా..నిద ని నరీ సాసా ॥నిదనసనిదా ద నిదప । పవమగ ॥ = చము న్‌ా ఈ ఠి ని ద్ద.రు.. కాం, ల...

ఓ16 చమ్మేతయ్య పదముళు రీసారి మ।పొానిద ని దనిద నిదనిరీ ననిద దనిదప పా.

• మమ త... తో... ॥ప..వ్వ. ౨ ళ€0.. చి. పా.. ర మ మగమగ మ గమగ మాపని పొనిద పపమగ రీరిమ ॥ “మా. 1ట... లా... జే... వే... ళ,, సరిసారిము పానిని మాపా॥మపాననసనిద సనిన్‌ని సా ..
• కమ లా... తీ; పే. ర... న... న్ను. సా... నిస । రి రిమగ కిసా న ననిదనిద పా. పొ. +, ఘను డు,, ,. పి ల్వ-..గ, కో, ప... పా..68మ ।పానిద ని దనిద ని దనిరీస్‌ నిద ద నిదప పా.. | + కమ॥।1న..[ము.. లే..క .. నా.. దు, | సా..ర5ిరి।మగమగ మగమగ మాపా,మ పా.,.నన్‌నిదా పొ...
• జడ కొ, _ ద్ది.. [గొంటి.. న... మ్మా.. ॥ మగరిస

• • = =, ॥[ఎపరివల ॥ ంా

శేతయ్య వదములు $ి11 అవతారిక : ఇందలి నాయిక స్వీయ, ఖండిత, విరవోత్కంఠిత. నవతులను కలసివచ్చిన నాయకుని చిన్నెలను గుర్తించి నాయిక కో పో(దిక్షయయి, ఈమేనితో యింతీ! వాని తలచేనా? యింటికి రానిచ్చేనా ? వనిత ! పట్టిన పట్టు వట్టిదనిపించేనా ! పనిబూని మువ్వ గోపాలా యన పిలిచేనా ? అనుచున్నది రాగం - నురటి _ (తిపుటతాళం

పః ఇంటికి రానిచ్చెనా* యీమేనితొో _ నింతివాని దలబెనా ? ఆ వ : గొంటుకాడు మువ్వ గోపొలరాయడు

తంటలుచేసిళే దండించక విడిచేనా ? ॥ ఇంటికి ॥ చ: ఇతనికి వెకచి నె యింక లంచ మిఇ్చెనా

ఇన్నాళ్ళవలె అనుసరించేనా

(బతిమాలి నే రాయభారమంపించేనా

పతియని మునువటి భ్ర క్రిదయల.౦చేనా 1 ఇంటికి 1

(రే ములు 818 శేతయ్య పద 2 'ేమదలచి తన - మోమైన జూచేనా ? ఏమి చెప్పిన నిజమనే ఎంచేనా? రామ అయినది గాని రచ్చకు 'వజచేనా ? ఆమాట సభలోనే _- ననక సహించేనా ? ఇంటికి ॥ 8. ఎనసిన మొగమాట - మెంళతైన జూచేనా? 'మయొుొత వేడిన మన - సిచ్చేనా ? వనిత ! పటిన పట్లు - వటిదనిపించేనా ? ర! లు లు పని బూని మువ్వ గో _- పాల! యని పిఓచేనా? ఇంటికి 1 వ; ....మగరీ మా... పా... పా... ([మరమా పా .వననిదా “=== ఉం... [టి .. కి. రా, “4 నీ... చ్చె, న. పా .ర8 మ పానిద పా... మ గవమాగ శిరిమ | సరిస సా..రి మ సగకిస సా... నిదనీసా రిపమగ రీ రిమ = యింతి; వా.,, ని... త.ల. చే... నా... ॥ సరీసమ గరి మా.. పా... రి మవనిదని సా... సే ఠీన్‌ నిద యిం. టి., కి * రా... .౨ ని *, చ్చె ౨.

శేతయ్య పదములు య!

అవ'పా..ప మ పా... ,పాపనిఃసా... పనిసా రి..।॥ న..గొం. టు, . కా, . డు శ 49 ము... వ్వ.. = ౨౨ రి రి మాగ రిసా న్‌ నీనినీద నీ... సాం! “గోపా. ,.|,.ల రా... య... డు..॥ = నిద । ని దనిద స్‌ నినని ని సనినీద |, పొపమ |; పా,.॥ తం. టా ...।,లు...8వే.... సి... ,లే..॥

క్షే 4ర6 మ।మగమగ పొ... పామమనిద పొ, .|[ మగరిగ ॥ = దం. డిం... చ. $5క .వి..।;డి ..,; చే...॥ £. స రీసరి మ వప నిదని । సా రి ॥ మగరిమరిన్‌ నననిద వ వమగ & నా,..దం.,. డిం... చ చ క,..వి..![డి...,చే 4 కీ ర మరిన న... ఇంటికి ॥

చ; నిద పా... పొ.*, .,...రిమ పా,. ప నీద ॥ 4 బత ని..। కి** ఇ వె, ర,_,, చి..॥ పొ..5 68 మా.. మౌ,గ |మవనిదపా మా,.గ , రిరయమ | నె. .యింక |ల౦** చ *.॥మి 2 (చ్చె. ..[...॥ స రిసరి మ గమగ మగపా మగపమరిన 6మరీ స్తా,.॥ నా,..ఇ న్నా... ! .-.-ళ్ళ వ..లే., !అ,ను స...

820 శ్యేతయ్య పదములు స సన్సిన్సీద 1 నీసా రీశా॥రి పమశరిమ సరన సా... 59....12వే. 1... నొ [4 ం 1 సా .నీదస్‌ ని దపా పనిపని మవననిదా ని నరి సా... ం = బతి. ।$1మా., లి...*4నే.-.. 1 రా. 1య,.. _..౨ని సి | కి రిమగ గావమ గఠి రి రీమనరీ సానని సా.॥ థా. ,5 ..1మం.. .,॥4పిం....!చే..!నొ-॥ == నీని।నీ నిద నిదనివ [ద ని వరి న నననిద ద నిదప *==పతి[య..1|నీ...॥4ము ను... ప... 1టి... పా... (1) న

రిమ ।1పా.. 1 నిదపపా మగపమనీవ పా దపమగ 1రీరీమ క్క భ. 1 క్షి..[..ద ॥1య,.... లుం 4 4 1 చే, లి శీ మో ఈ ల శి జి శి ) సరీనరిమ పనిదని సారి | మ గరిమరీస సన ననిద ప పమగ ః నా.భ కి... ద॥[$య,_ “లుం ౨. చే... రి మరిస నౌ, .. 1 ఇంటికి

శేతయ్య వవములు లివ1 అవతారిక .

ఈ స్వీయ నాయిక మధ్య విరహోత్కంఠిత. తనవతియగు ఆదివరాహుడైన మువ్వ గోపాలుడు ఏవనిత వలదగిలెనో *? యిందుండిపోయి. రూనూయెనమ్మా! ఎన్నడైనా నన్నెడబాసి ఈలాగుండేనా ? అని ఇలికశ్తెతో చెప్పుకొనుచున్నది. ఈ పదమునందుగల తాగ సంచారములు యిందలి మాటలలోగల అర్ధపు సొంపులు కలిసి (శ్రోతలకు సంగీత సాహిత్య సౌరభ ములను వెదజల్లు నొక భావచ్మితముకు అనుఖవై కవేద్యముగా చేయును. అచ్చుప్పున్తకములలో ఈ పదము మోహశరాగమని యున్నది. మా పాఠము శవాన.

శవానరాగము (పాచీనము భాషాంగముకాదు, వెంకటమఖి సం[వదాయమున నిది శ్రురాగ జన్యముగా చెప్పి అంతరగా ంధారమును భాషాంగస్వరముగా ఇప్పుకొన్నారు. కాని 'జే్యతజ్ఞుల పదములలో సాధారణగాంధార పఫయోగమేలేదు. సరిగమప-మదనిసా - సనీదపమగరీగ రి సా అను ఆరోవాణావరోవాణములు గల ఈశాగము యిప్పటి 28వ "'మళమగు వపారికాంభోజి జన్యము మదనినఠరిననినీదాపమదనినవ-రిగచు పరినీ ద ప అనునవి రాగచ్భాయలను చూపుచున్న (ప్రయోగములు. తక్కినవి పదముల నభ్య సించి తెలుసుకొనవచ్చును.

రాగం - శహన _ (తిపుటతాళం పః ఏమో రాడమ్మా ! ఇందుండిపోయి - జానూ యెనమ్మా ॥ (41)

కక 'శ[తయ్య పదములు అ.ప: భామరో ! ఆదివరాహుడే - పడతినిగూజెనో * ॥ ఏమో ॥ చ: _ఎన్నడైన నన్నెడచాసి - యీలాగుండునా ? సన్నుతాంగిరో ! నామాట - జవదాటని విభుడు మన్ననతో యిపుజే - మగువవలతగిలెనో ? పమో॥ 2. నిలువబే నా మనసు వానిజూడక - నిమివమెన కలసిన వేళశాగుణమో - కమలజు (వాశఫలమో ? కలకంటి యిచే నిజము - కన్నులాన క్రలగాదు ॥ ఏమో £ ంం 8. మువ్వ గోపాలుడై న _ ముద్దు వరావుడు పువ్వుబోణి ! రతుల - పొలుపొంద ననుగూడి నవ్వులకే యందు జేరి _ నన్ను జూడకున్నా డె ॥ ఏమో ॥ వవ .౨...నిన ర ౫8 క్రి + రీ... రి... రి..॥ 44 రి గ మామావద పాపము మగాగమరి | రిమగరి ।1 సా =*++ కొం. దుం... “డఉ. ,పో,,...[. ౨౨౨ యి,.॥ సా.దధఫమా ధా... ..ా. ని సరిమమధద్గ ధృసన్సిని రిసన్సిని ॥ సౌా.... | రీవమగమ , కీగర సన్గి

చేత్రయ్య పదములు ఓం 2. సా.. నిన; ర గరీ ఈ! ..॥ర5... రఈ..:రీ..॥ =. రీ నిద పదాన నిదపాపా మగాగమరి రిమగరి; సా... “౨ ఇం దు... డిం పో,... అ 1యా .॥ “ద వవూ డా... ౨౨ ఖా దధ నధ దారిసనీ!సా ౨౨ ౨౨౨౨॥ జౌ, . మా . ,యొ నం. ఎ లం మొస్టైి..!....॥ ఏమో రాడమ్మా ॥ అవ:....దానిద పమమామా దా, దాదననని సా... సాఃం,॥ . ..ద 6 సావళఠిగరీ సారి సానినివద దవదా దననిద । పాపా 1 రా హు... +" జే॥ ప ,డ,. తి... .,...1.=ని | పమాప దవమా గగ 1రీ -- రిమగరిసా॥ గూ....చెం. నో 00. ౨ ఠతొమపదసస్‌ దవమా గాగమరీ రిమగరిసా .... చ; గరిరిని దా పా పొ ప మావ దవమామా మగగము ,; 5 గరిమ గరిసా ॥ ఎ...న్న డై... న,న,,,, న్నె డ,.. $1ఛచెౌా*,'*- 4౨

ఫ్రర్టీీ క్మేతయ్య పదములు సా..క గరి; గాగమ 1పామా॥ఃమగాగమరి రిమగరి సా... ॥ సి..ఈ.. లా... + గుం డు... ..[..* 1న, పా,.ప త ప మమా చా, . దననినినద ద పదాదన ని దపాపా॥ స ..న్ను.! తాం. . 1గి ..౨[రో..... నా..." మౌ... *,॥ పా..5గ |; మామపదపమా ।;మగగమ రీ.... గ ఠరిమగరిసా సా .॥ ట ..జవ। దా..... ![,.ట. నీ... వి..భు.. డు..॥ సా..చానిద।$పమమా మా చా... చా.దనని సాసా సా..॥ సా..ద ఠీ సా సరీగరీ్‌ సాఠి సానిని వద |, దపదస నిదపా పా. +, ౨ మగు వ....।!.వ।! ల .ద.. గి... ౨౨ లె. .॥ మగోగమరి | రీర6 |, 5మగరిసా;సా . నో....![ ఎ .1....మో - =. పమోరాడమ్మా

శత్రయ్య వదములు &25 అవతారిక :

(పౌఢ నాయికయగు ఈ కలవోంతరిత స్వీయ. తన స్వామివైగల చనువున వదేని యొకమాటయన్న నాతనికి అలుకవచ్చునట. చిన్ననాటనుండియు తన్నెరిగిన [పియునికి తనవె మాటిమాటికి ఈ విధముగా అలుకబోవుట తగునా? "* 'మేరగాదురమ్మన వే నా సొమిని " అని చెలిక_శ్తెళో చెప్పుచున్నది.

రాగం - శహన _ (తిపుటతాళం ప; కురగాదు రమ్మున వే నొసొమిని అ.వ; మోర(తోపుశాయక మా మువ్వగోపాలుని రమస్హన వే 1 మేర ॥ చః ఆలిగేవారు లేకో - అంతలోనే సమ్మతించి కలి సేవారులేరో కలికిరో యిపుడు చలపట్టి యిందు రాడు చాల చెప్పిన వినడు వలరాజు జాలరికోర్వ వళముగాదోయన్మూ 1 మేర ॥

986 చ్మేతయ్య పదములు £. నెనకున నేనొక్కటంళు _ నెలతయచే నేరముచేసి యనళరాని మాటలాడి - యలయించనే ! వనిత మోవోంబుధిలో -_ మునిగి ఎట్లోర్చుడాన తనవంటి సామికిది _ తగవుకాదన వేకొమ్మూ ! 8 మేర ॥ 8. మమతతో చిన్ననాజే - మచ్చికచేసి నన్ను సమరతుల నేలినట్టి _ చనువునకు గమకించి మోవిపంట - గంట చేసితినని రమణి మువ్వగోపాలుడు _ రాక పరాకువేసెనే 1 1 మేర ॥ పవ రీ సాం. సాసర 1న్గి సరిగగద్ధ |, స ద్గసద్గ 1 రి సన్గిస 1 +, మే;ర ,, ల కీరో, దు... ర*,**ః£ ద ఫఫమమా ద్గనీ।;సా , “+ [సా ౨. ౨౨౨౨ ౨౨ నిన॥। మ్భు.... న. వే. ౨... ఎం నో క ఠతీరీ.గమా । గాగమ 586 గరిసా సొ... .. ।$మి....!..ని॥ 5. పౌ....!.... =. 1నిదపాదపమా గామగామ 6౫ ౫౮౦సా న. “నా సా, _ ౨ ము. 99914౨౨ నీ. ౨1 లి సాం. ౨౨ రీ రగమపదసననీదమా గా మగా.మ ఈగ గా;

శేతయ్య పదములు ఫ్రీ! 4 సా ౨౨౨ ౨ మద ని నఠిగ్‌ గదదా రన్‌ నిసాద నిద।1పా.మ గమరి॥

లలల లం నో [సొ-..౨ ।1మిీ ౨౨౨ *-1ని.. *-=॥8 అ.వ:ఃగరిసా..సా ।సా.. సా.రి ర్‌ ౨౨౨ రి రి.గ మా,॥

గ మగగమతరి ।;5 రిమగరీ సా... సాొ*,.దా ద నిసారీసని న్‌ | సాదా

య..క. *4మా 8 అ 6 6 ఠి వ. జ 6 *-,ము వ్వ, **. 1౨ ంగో కీ

దపచా.స్‌ నిదపా । పొదపమప మగమగ ॥ రీ రిగము దస్‌నీ

పొ, 4 4 46 ళల 9 $లు*,.1(నీ...॥15ర....%* శ్‌

దపమాగా.మ తీ. గ గరిసొ

మశ్రి** ల ఈ 8 1న.... ॥

ఇ న న్‌ వానల

౨ సపా..సా।సా.,. సా.-రి 15 ,...15 శరగమా। పా,రప్‌ మా.పీ॥

చీ .. మో ర 122. (తోఃపు,... ఛా, 4 1 4 44 4689 కీ

మ గిగగమకి రీ రీమగరీ సొ..॥

య..5క౯.. !మొ-"-*** శి శి కీ

సా..చా ని సరీగ గద చా సని సనిస్‌ని ॥ 5 స నిన్‌ దన్‌ నిదపొ 1

౭ ..ము 1వ్వ--***2గో. ౨ *--గపా, శ & 4 4 త |”

ఎ ల న జ. పాదప మప । మగమరి రీ రిగమవదస్‌నీ ద పమాగా,.మ కీ గ గరిసా ॥ లు, *, ని..-॥5.., == 'మ్ము,, ఏ 1న, 44 ల జీ చే... మేరగాదు॥

జం శతయ్య పదములు చ: . ..చససీద ;పా.. పాదవమమా ॥మగగగమరి రి. 1గా.మపా। ఎ అ .లి. ![ గే... వా... ౨౨ ॥[ర..-లు-. లే... 1044 4 పా..చా నిద పమమామా దా..॥దా .. చారీస నిన చా.స్‌ నీదపా। రో... అం... !త... 1లో. నే...!స.... [మ్మ్ణై.....॥ పా .పారి!రిరి రిగమప | దసనీ దపమా ॥ మగాగమరి రిరిమగరి | సా..॥ లిం.చి.।!కలసే...;...వా,[। ర.లు,. లే....।రో..॥ సా..న్లిస | 68.గ మాగా. మగా.మ!గరీగా . మవ పా..1పా..॥ *.==కలి ।$కి.... [;రో..... యి.పు .౨.౨|డు.. 1.1 పా.సస।పా .,పా..॥స్‌ దరి సా. సారిగ కీననీ | స్‌ నిసద ॥ “=--చల|ప *.,ట్టి., యిం., దు.।$ర5..౨౨ $డు...! దా..దా।ప దనిదచా. స్‌ నిదా పా | మగగగమ8ి । రీ తమనే సా.,1 “4 చౌ లా,,.. ,,, +. చె॥ప్పి..న.. ॥విన... 1డు..॥

1. సా.నిన్‌ రీ..!రీ,. గ ఠిఠి ల మా మగగమ ;లమగరీ సా “= వల$|రా. |, జ... జా,.6, కో, ౨16౨౨ ర్వ £. సా..నిస్‌ రో.. ర ..2గరిగామ పా ౮, పెమగా “మాల్‌ కేమగకి సా,

• వల రా,, జో..[బా... ర... ,కోం 106, ర్వు! సా..దద ని సరిగ గద , దా నద నవస “౨ వక ము,., ,, $గె 4 4, క డార్‌న్‌ నిన దస్‌నిదపి. మగగమ కమ్మగా సా సొ... +, మేరగాదు

క్య్షతయ్య పదములు 889 అవతారిక : నాయిక పరకీయ, సరోఢ. తనకు (పియమయిన చేష్టలను చేసిపోయిన నాయకుని తా నెరుగనటు నటించుచు, ఆతనిచేష్టలకు లోలోపల సంతోషించుచున్నను, కోపగించినదానివలె నటించుచు ెలిక అ్తెకు చెప్పుచున్నది. ఈ పదమునందుగల సంగిత సాహిత్యముల ఒద్దికలు, అమరి కలు స్వాభావికములయిన అభినయ సూచనలు విని, కని ఆనందించవలెనేకాని (వాయ నలఅవికావు. శంకరాభరణము (పాచీన మేళము సర్వగమక వరికాదులతో నొప్పుచూ అత్యంత మనోవారముగా నుంజెడి ర క్తిఠరాగములలో నొళటి, సంపూర్ణ సంపూర్మ్శము. వెంళకటమఖి సం్యపదాయమునను యిదేవిధముగా చెప్పియున్నారు. 'మేతజ్ఞని వదములలోగల రాగ ఇావ ములు, స్వర సందర్భములు గమనించినచో ప్రాచీనులకు ఈ శాగమునందుగల యఖభిమానను స్పష్టమగును. రాగం - శంకరాభరణం _ (తిపుటతాళం ప: ఎవ్వజే వాడు నేను! పవ్వళించిన వేళ అ. ప ; పువ్వువాణము వేసి - రవ్వ 'జేసిపోయె ॥ నెవ్యజే ॥ (42)

890 శత్రయ్య పదములు చః పట్టపగలు వాడువచ్చి బలుడిట్టడయి నాయిల్లు జొచ్చి వా ల ల ణు డళ్హై నన్ను బెట్టబట్టి కౌగిలించి గట్టిగా నామోవిగంటు 'జేసిపోయె 1 నెవ్వడే॥ 2. గరిత వానికి నేను సమా ? నన్ను గద్దించి పలుకుటుచితమా ? పురుషుడూరలేని ఆ పొద్దుమావటివేళ సుద్దుల శేలించి ముద్దు బెట్టిపోయె ॥ నెవ్వజే ॥ లి, 'వెన్నతిన్న పిన్నతనమా 1 అల్ల - (వేతలగూడిన గుణమా? నన్ను కొన్న మగనివఠె కొంగుబట్లిదిసి లు చన్ను లొడిసిపట్టి చలమేటికనిపోయె ॥ నెవ్వడే ॥ 4. _ పేదసాదలకిది యూశరా? యిందు పిన్న "పెద్ద లెవరులేర *? యీ విధి వారలెల్ట - వింతచూడ నె కాక వాదు ఫిర్యాదేది = ధరణిళో లేదాయ ॥ నెవ్వజే ॥ ర్‌, నీలమేశ్యామలాంగుడు మంచి మేలు పీళాంబరధారుడు వాడు ఫీలతో పదియారు వేల గోప తీ 'చేలిన మువ్వగోపాలుడని పోయె 1 నెవ్వడే॥

'శేతయ్య పదములు క్ర

వ: ....గా ప పమగ । గావమ॥।పా . . |, దాపా | పదనీ। 4 ఎ వ్వ... జడే.. ॥1వా.... డు... నే..। నా. నని సాఠీగ రొగమ గరీసా | ననిరీసాని దానీ, సా... ను. వప, వ్వ... 1..ళ€0॥చి..న. |; వే. ళ ..॥ సా పాప దనీ సానరీ దనద దపా పవమగ గావమ ॥ పా..గమ పాదని దని ననిపా గ మపదాప పాపమగరి గరిసా ॥ =. ఈ. వ్వ ఎ జే. సి.... పో... యొ నీరిన సద్గ నీ సా... -..-8--=*-.|,ప మగరి । గరినన్లి నె....వ్వ జే... ౨౨౨౨౧౨ వా... (14008 జెవ్వడే ॥

చ: ,,..మద పపమగ మగమరి రిమరిరిసా సాగరి, సా..॥ 4 గరి।$త...1వొ...॥[ని..కి. చే... ను,.* నీరిన సధనీ సా .|.--॥8సా.. , సారీ;గా మా పా,.నద దాపొ పపమగ గరిగా.పమగరి సా..!సా..! గం. ద్దిం.- శు... ప... *౨.లు.. ,కు,. టు,..!॥

నీ రిస సదనీ! సా. ౨౨ ॥....సప పపమగ గా పమ ॥ పా,...1పదనీ సా..।,సా..ప్‌ ని సారీగ రిగమ గరీసా। ర....1లే..।, ని..।!:ఆ ..పొ.।ద్దు...-. , మా॥ సనిరిసాని।;స్‌ దనీ।;సా.. ...పా పదనీ సా.-రీ॥ ప..టి .1వే.. ళ ..[...సు ద్దు.. ల.

ద సదదపా [ప పమగ గాపమ॥పా,. గమ పాదని దని ననిపా తేే.... 1 లిం. *1చి..!...ము. 1ద్దు.. ఎ బె గ మపదాప [పాపమగరి | గరిసన్సి

ట్టి....1పో,.., ఎంఎ, 1 నెవ్వడే

'శే(తయ్య పదములు లిలీల ఆఅవదారిక : సామాన్య నొాయికయగు ఈమె సౌందర్య గర్విత. తనకన్న సౌందర్యవతియు, కామ కళా నిపుణయు, చతురయునగు యింకొక తిని తనస్వామి వలచెనేమో! యను సంజేవా ముతో తాను చేసిన ఉపచారములన్నియు చెప్పుకొనుచూ, ఆమె తనకన్న ఏ విషయమున అధికు 'రాలని గద్దించి తన స్వామిని యడుగుచున్నది. రాగం _- శంకరాభరణం - (తిపుటతాళం

ప: ఇంత మోవామేలరా ? - ఇందరికంళేు - ఆయింతి చక్కనిచేమిళా ? అ. ప; నుంతనేపు చాని చూడకుండగ లేవు

అంతరంగము 'తెలుసవది ఏల మువ్వగోపాల ! ॥ ఇంత ॥ చ: సీకెదురుగవచ్చునా? - 'ననరూరగ - నిండు శౌగిట "జేర్చునా ?

ఆకుమడుపులిచ్చునా - తన చెలిమికై నవాడని మెచ్చునా? - తమిహెచ్చునా ?

పకచి_త్తమున మీరిద్దరు - యింపుసాంపుగ నున్న ముచ్చట

నాకు విన వినవేడుకయీ్యరా !_ - యిపుడానతీరా ! నాసామి 1! ॥ ఇంత ॥

క 'మ్యేతయ్య వరములు

2. మోవి పానకమిచ్చునా? కొనరి కొసరి - ముద్దులాడనిచ్చునా ? తావిపువ్వులు అెచ్చువనా - తన సొగసుకు తగినవాడని 'మెచ్చునా _ భావజుని పూజలొనరించిన యావనిత 'పేశేమి 'నెలవీరా _ సిచ్చేలరా? నాసామి! | ఇంత ॥

3. సంతోమముగ నాడు నా తంబురమీటి _ సంచుపొట పాడునా ?

వింత రతులకూడునా ? ఆసమయమున విడువకుమని 'వేడునా ? కొనియాడునా ? సంతతము నన్నేలుకొనియా _ కాంతవె వలచినపుజె యిక కొంతయున్నదో మువ్వగోపాలాా - గారడమేలా ? నాసామి! 1 ఇంత ॥

వ; నస్‌

స ని।,సా,, “దధ నిసా, న రిగమ ।;దవగరి॥

“= యిం, త్ర, “మో. వా, ,. మే... ; ..ల.| సా... .... వ పమగ మాపా. వవమగ మ్గకిసా రౌ 0600 యిం,.,, ద రి,, కం... శ్రే, క సాననినని సాలా రీసా న గరిరీగా। మా మాదప గరిర్రి॥ ఆ..యిం. | త్రి... “చ ।!క్క,..ని,, శే 49 ఈ 6 *+=మీ॥

వ సా... “=. ర మగా ॥ మాపాదా పా... వ మగర। రా... ౨౨౨౨ యిం, దరి. కం, శే | గరినని ధని సా, 5౫ రసా సా రిగాస సరిగమ | దవగరి॥ ఆ...యిం,. తి, శ “చక క్కా, ని, బే... +, మీ,

శేతయ్య పదములు కిక్టిస్స్‌

8. సా... ౨. గా గమ ॥ పావదనీ ననినగల్‌ సీనిదవ;। సౌః... 14, [| యిం... ॥[దరి .,కం....|కేు...!/ వమగరిస ని సా.6గ కిసాఃస గరిగామ మ పదని ననిద వపా; ఆ...యిం. తి... ![. చ ॥[క్య్కా..ని. చే ...! ..మి..॥

ఉ. గరీ.సా.. ౨...1పా మా ॥ గాగొగారీన్‌ | సీ సదవ। పపమగ 1 రౌ, * **** 9 | యిం 4, 5 దరి శి క కం...1కశు...॥ మగరిసా సని !పొ.8గ రీసా స గరిగామ | మపదని | సనిదవపొ ॥ ఆ... "యిం, ఖతి... చ క్య్థా,..ని.।; దే... ।!..మి,.. ॥ గరీ, ౨ రా. ... ఇంత మోవామేలరా?

ఆ.ప;....సా నదనీ పొ... గ మపదచావప ద పమగ పసమవమ॥

4 సుం త... సీ, పు... చొ... ని... ॥

2, పా..సా నదనీ ।;పొ.* ॥&దపమగమరి [గ మపా దాపా॥ సుం ।త..:!సే = గిపు , ..,. దా,, ని..!। వపమపమ గమ పా*.।1చొపా వనదదనీ సా,,. వ్లా,.! =. చూ. [డ .=-1(కుం.. 1డ,.గ.| లే ..|,వు ..॥

1. సా..న్‌ని సాగరీ 1! రో సా ॥ స్‌ నిరిసొని డాపా పదనీ +, అం. | త ,,. రం, ॥శగ,.ము,. శెలు ప..॥

886 శ్మేతయ్య పదములు సాసాస్‌రీ ।; సనిదా పా..[ప మగామపదవ పమగా మగరీ వది... [ఏ*.। ల..[ము.. _వ్వ*--!గో.. 1పా..॥

£ సా..న్‌ ని సాగర రిపమ | గరీసా ననిరీ సాని దచాపా వదనీ॥ ల,.అం. 1త..... = *౨రం॥[గ..ము. ఆతలు!ప..॥ సాసా . 5 ననిదా।;పా.. మపదనినని న నిదా పా.మగరి ॥ వది 1వ, . [ల..[ము.వ్వ...!గో.. పా... *.॥ పౌ... ల .. ఇంత మోవామేలరా

చ: ౨. .మగ మాపా పా..॥పా.... పా... ద దవమ “4 ఎనీ. [కె దురు. గ. వ . చ్చు... పా..గమ । పొదని దని వనిదా పొ....।[వపమగ గామరి నా,నెన రూ..,.,. ర 1గా....1నిం... డు... ॥& రీ..గ మ । పదమస గమరిగ సగరిషమమగర్‌ (సా... సదనీ। 94 లె. 1గి.., క 'దే....... ర్భు..[.** 1 సా.సా సా... *.సా॥ పాపదపమగా |,గా మపమగా । గామరి॥ నా..-ఆ కు... .మ డు..పు.. లి -..4, +" చ్చు.॥ రీ..గమ పాసద | చాపా పమదపామ గా. మపమగా । గామరి ॥ నా..తన చె... లి. మి .ె. న..... ; వాం!

శేతయ్య పదములు లి రిమరిరిసా।! సా... స ధ్గనీ॥సా ... వదసమ గామరి ॥ డ..ని. ! మె... ;చ్చు..॥ నా = 1త... ![మీ.. ర మగా మవాదపమా పా,..॥ .... సా వనదన్‌ని ।;పా.. ; పమదపామ ।$గా.మపమగా గావను;। 9 వీ 15 శి చి ఎ. త్త... ము, న.....;।మీ..॥ పా, గమ పానద దాసాఃవ సదదనీ,సా .. సా*.,1 = రి. ద్ద _.1రు. ।1యిం..పు. సొం.. పు,.। సారిగ రీగ మగరి వపీమగరి।; సా ..| నీ రన్‌ నదనివ।దానీ సాం,॥ గ, ౨౨ ను, , న్న ..॥ము..... [చ్చ. 1ట 8 ,.. పా ప'దనీ । సాసా 1! న దనిదపా । వవమగ | వమవమ। నా కు..। విన వి..న. వే...।డు...॥ పొ.... ప దనీ। సా..॥సా..గ మ పాదనిదని । సనిదప ॥ గ య్యూ.. ! రౌొ.-[. -.యిపు డా,...[..నం॥ గ మపదాప | ప మగరి రీ. మ గరిన నీ రిస | సదనీ! సా,. 1... లీ....! రా... === 8 నా.,.,సా..!...1మి..[%.... యింత మోవామేలరా | (43)

888 క్య్చతయ్య పదములు అవతారిక ఖండితయగు ఈమె సొమాన్య నాయిక. ఆదిపరాహుడయిన మువ్వ గోపాలుని క ఆడిశప్పకుమని, మటుమవూాయలు చాలించుమని, ముప్పెవగలు ఇవాలునని, తప్పుసుద్దులకెళ్ళి చ కాళీేచానను కానని చెప్పుచు తనయందు (వేమానురాగములుచూపుమని, చదయతప్పవలదని క “చేడుకొనుచున్నది రాగం - శంకరాభరణం _ 'తిపుటతాళం పః _అందగాడ వౌదువులేరా _ ఆది వరాహా అ, ప: అందుకై తే జాణవు - అల ౦దుకై కె జాణవులేరా - ఆది వరావా 4 అంద ॥ చ్‌; 'మొప్పెవగలు జాలించు _- మొగవారులేరో సీమలో న న్నప్పుగా పిలువమనేవు ఆదివరావా తప్పునుద్దుల ఇ నే ల కఆకాశేదాననుగాను అప్పుజే విన్నవించినాను _- ఆదివరావా అంద ।

కే.[తయ్య పదములు 080 వ. విటరాయ నీతోచేరి _ వేగించిన నాసౌమ్ము

అటమరించేది న్యాయమా ? _ ఆదివరావా

మటుమాయలు చాలించు _- మా కియ్యవలసిన వై డి

అటు బెట్టి మాటలాడు - ఆదివరావా ॥ అంద ॥ $. కోడెళాడవై మువ్వ - గోపాలునివలెనా తో నో

రాడ జూచేవదేమయ్య _ ఆదివరావా!

ఈడు లేని రతులనే - యియ్యరాని జాసలిచ్చి

ఆడితప్పకు దోసము - ఆది వరావా ॥ అంద ॥ ఫ్‌ “ర మగా సొ... సా.న్స్తి॥సారిగాస। రి ..,ర6..!&

44. అం... ద..[గా.-.॥డ.వా. దు... వు..॥

రిగ వమూదవగరి సా... ౨ *౨. పొదనీవ పాదని దని పా.మ॥

లే. ౨౨౨౨౨ రౌ, 2 ఆ *+ది. వ. ప.

ప మగరి

హూ. .. అంద

వానా ఇ నం ల్‌. ఇగ నాకా 2. వపదనీ సారిగ రన వనిదాపగ మాదవ పమ గ రినఠి

ఆ.౨*ది ౨౨ వః, "౩ రా,, _, ,॥పా... అంద ।

40 శేతయ్య పదములు అ.ప;...దచా ।పా..।! దపమగ గాపమగామరి | రిమాగ గపామ ॥ +, అం|దు.. |న్రై-** తే... ఈ జౌ. శి 0 8 పా.,,.. ....| మపదని ॥ సా. నీని।న రినరీ గనరీ॥ వు... 1.44, అ-1 ౨-ల్లిం. 1దు... ।;క్తై,-॥ ఈ .... గ మరిగ ; సా..॥ సాదదనీ సా. ।$1సా..॥& చే....[జా ...1ణ.. ॥వు... లే... రా,.। ని రసా నిదపమ।1మదపా మగ | రిస న మగా । రిగమప అఆ... ..ది.।$;వ*,. .రా।॥..పహా,. 4 అంద। చ; శాఖా ణా =. మొ మా., మా,,॥మాదపాద।ప మగా మగరిీ ।$మ గమా॥

• మొ | ప్పె..![ వ ..॥ గలు ,.,చా.- ౨౨ 1లిం. , | పా ,, (నీ న నా మప! దానీ సా,, ॥ పొదనిచా.నిపా పమగా మగరీ మ గమా చు ,.. మగ వా, రు..॥1లే.. రో... సీ... మ..,లో.. పాొ.,. నా ఖా మా మా.. మా,.॥8మాదపాద | పమగా మగరీ మరిసొ న..న్న ప్ప “4 గా ౨౨1!పి ,లు, ,వ.*, ౨.-[మ:**॥ నీరిస సదనీ[$సా..,....4పాదనీప పాదనిదని।;పా.మ వే.. ... వు,......;, ఆ.ది. వ... రా. వ మగమదా ।|పా .. |, ద వమగ | గావమ గామరి 8 మాగ।$కగపామ॥ వా...త ప్పు.. సు. ..8 ద్దు. .--1ల. - 15...

చేతయ్య పదములు ల్రీట1 పా....1....,మపదని॥సా..స ని। సరీప్‌రీ | గ సరి ॥ ల్హ ---: (నే... [!,,తా (శ...! దొ... కొ.58.[గ మరిగ సా, .,పదసీ। సారీగ రన్‌ సనిచావమ | న.ను.[గా ...।,ను..॥[.-=*. ఆ ఫు; జే... -- 1వి., +న్న। చాపా..-!ప నముపా।పదనీ ॥ నిరినా నిదవమ । మదపా మగ । రిస సమగా ॥ వించి .-[;నా.. *.-ను॥ఆ. ది. 1వ. -.రా1.,వా.. 8 రిగమప అం అంద

ములు నం శేతయ్య పద। అవతారిక : (వేమగర్వితయగు ఈమె సామాన్య నాయిక, కంతునిగన్న కరిగిరివరదు లై. ను గోపాలుడు ఈమెకు నాయకుడు. అతనితో 'నీ సొమ్ముచేసితి నామేను. నను విడనొ లా! పొ ళీ వగ మాను. తడరక నీవు నా ద్రైవముగాను మనసున ెంచితి. అెలినె మువ్వ గో న ల కళౌం 'దేవుడవె తి వీనాడు'* అని 'వేడుకొనుమున్నది,. ఈ పదమును అచ్చుపు గకములలో రాగమున 'వేసియున్నారు. మాకు శంకరాభరణ రాగమున పాఠము. రాగం - శంకరాభరణం - ఆదితాళం వ: _ఎంతలేదని ఎంచకురా 1 వి ఎంలో ॥ ఆఅఆ.ప; కంతునిగన్న చక్కని _ కరిగిరివరదా* 1 నాసామి ! చ: నినువాసి తాళలేను నీసొమ్ముచేసితి నామేను తనివిదిర్చకపోనీను - దక్కితినేను నను విడనాజే _- నను వగమాను మునిచితీ మోపవాము నామదిలోన్సు తనరగ నీవు నా బై వముగాను నంత! మననున 'నెంచితి మక్కువతోను

షశయ్య పదములు 88 లి ఇక్క డనుండ మనసాయ _ నిది పమో తెలియనీమాయ చొక్కు పొడి చల్లినట్లాయ - సుగుణవిధేయ! అక్కాడ నీవు నన్నరమరసేయ - జిక్కితి మదనుని శేవిటరాయ ! (మొక్కిన [శిప్పవు మోమీచాయ చక్కనిసామి చాల నినుజాయ ॥ ఎంత 1 ల | తెలిసి మువ్వ గోపాల - చేవుడవై తివీ వేళ కలసి యేచుట మేల ? కంటి నీలీల సామి _ ఫొలవుననను దయజౌడవటేం ! చె లిమి మానియేఇెదవు - వలచితిరా నిన్ను వరద నాపొలి గఆవని నమ్మితి కరుణాలోలా ! 1 ఎంత ॥ ప “-స్‌దస్‌ని పొ.మ గా-.మపా.మ ఎం..త.,,.. లే... ద... . నమా ఆటా మప గామరి మ 8 ఈ ని నసా.ధ్గనీ సొ! ని . శ శ్‌ 6 ఈ ఎం. చ, రకు = ం రో. ఈప్యస్నా ల చయణ గామటి ! “'+నసన దనీ సాని దచాపా 1వ మమదపమో గౌ ని ॥ ంక్‌ం |. 9 “తు... ని... గ. న్న చం కీల" పాదా పదనీ వా శత సారీగ్‌ రీస్‌ స్‌ నరీ నని క పదనీ పా... కిగమగీరి మి సంత గి ఈ వం, రం (దం బో!

ఫైట హై వాం? ము; గ మవమ పమగరిరీ.. |

చ: పాదళకిపా.మ।;పా , మగా.మ![పా-వగా.మ॥ గ మపమప

శలి.సే..[!ము..... 1వ్వ*. 1 గో..

మగగరి।సరిగస రీ॥. రిమగాసా.. 1! స న్లిసద । ని ఫద్దని॥

పా...[....ల॥|..దే..వు.. డడ... వై ..=॥

పొా.రిగస 6... ।! గ మ దపగరి । సా... ॥

తి... ..పీ..1! వే. 4 | ఈ, 1

పాదనిపా.మ ।[పా.మగా.మ। పొా.మగా.మ ।

కలి.సి.. 1 యు... ..|చు.. ౨౨ ॥

గ మపమపమగరిరీ.. । మగగరి | సరిగస రి ॥

*=50,. . టి == 1నీ...,లి అ 6

సా.రి గసరి.. గ మదపగరి ,సా..

అ... 42+ 1సా,,...,,మి..॥;

న.

పాదనిదపామ।;పా.మగా.మ పొా.మ గా.మ॥

సొల.పు.. న... అ అ 4 శే ఈ 4 ఈ లీ

గ మపమ పమగరిరీ.. | మగగరఠి । నరిగస రి ; మ గమాపాొపా । మపదని | సాసా ॥

ను,.. అ 469 4 + 1[ద.,,.।,..**య చూ “డవ । బదే...।. అ॥

చే[త్రయ్య పదములు శక్‌ దానీసా.. సా కవే రిన్‌[ర..। న్‌ రీగమగీరీగా..। గామగ్‌ రొగర్‌ | సా..॥ చెలిమి ..[మా...,ని..॥యే.....వె..[ద. . ౨. .[వు.ం0 ని నగరిసా నని ననిసా న దనీ!సా.నిదపామ।పా.మగా। గాపమః వ.ల.ఛచి.. తి... !$1రా..[ని..న్ను..!వ.. ర।[ద..॥ పా..ప మపొ చాపా ।; పమమద॥పమగా గామరి ।!గా.. ।గరిసా ॥ నా..పా..।[ల.౨ గం=+॥8ల.. వ .౨.1(ని..1న..॥ స న్లిశొారిసా రిసరి గరిసా ॥ గ రిగామాగా | మగమా।ప దనీ ॥ మ్మి.. తి. !5క.. రు..।| ణా ౨ 1లో, . 1లా..॥ అంధ ॥& (44)

జం 'చేతయ్య పదములు అనతారిక : పరకీయ, పరోఢయగు ఈమెకు హితవరులై న ఛచెలులెవ్వరును దగ్గరలేరట. కాను వలదన్నను వినక తనను గూడిన మువ్వగోపాల చేవుని (పార్టించి, తనను కుందరదనలు కూడి గుసగుసలాడక మునుపే కాపాడుమని వేడుకొనుచున్నది. ఆఖరిచరణమునందు ముప్పుగడిచినది, కోరిన కోరికలెల్లి కొనసాగె మువ్వగోపాలా! నీ రూపమున నేను నీకే కందు మగవాని అని ఆంటుంది. జేగడ రాగము (పాచీనము. భాషాంగము. యిందుగల స్వరములు గమకయు క్త ముగ పట్టుట పట్టుట కొంత కష్టసాధ్యమయినపని. యింళేగాక ఆరోహణావరోవాణముల-వె అంతగా ఆధారపడని స రాగ సంచారములు, రచనలను అభ్యసించి శెలుసుకొనవలసియుండును. ఇది ఇప్పటి £9 వ మేశమయిన శంకరాభరణ జన్యము. ఆరోవాణ: సగరిగమవదనీదపసా _ అవరోవాణ :; ననిదవపమగరిస. రాగం _ బేగడ - (తిపుటతాళం ప; _ వెతకి తేరాపోయి - వేరు వెలంకని ంం అ. పః హితవై న ఇెలులింక - యెవరు వద్లలేరు | బెతకి (0

చత్రయ్య పదములు వ! చ: _ ఒట్టుపెట్టినగాని _- యోరివినవై తివి తిటిన తిళశుల .. దివెనలంటివి లు ంంగా పట్టుకొంటివి రానన్ను - బలిమిగూడితివి ముట్టు నెలద ప్పెను _ మొగచాడూరనులేడు ॥ వెతకి ॥ 2. నింద కొడిగట్టితిని _ నిన్న నవనిలేదు యింద నీయదు కూడు - ఇకనేమి సేయుదురా మందుమాకులడిగి రారా - మం తసొనులవద్ద కుందరదనలుకూడి - గునగుసలొడకమును పే ॥ వెతకి ॥ 8. ఊరికిపోయినమగడు - ఉట్టిపడ్డట్టు వచ్చి యీశేయిననుగూడె - నిక దూరుఖానె కోరిన కోరిక లెల్ల _ కొనసాగ మువ్వ గోపాలా! నీరూపమున నేను - నీకే గందు మగవాని ॥ వెతకి ॥ పః ....ధని;సాం. సా!గ రిరీ..! గా మాదవ | గపగరి ॥ వెత | కి ..-!..లే[రా....|,పో, ౨ [1444418 (1) " సా... మవ।[దపసా న్‌దనీ।; ద పమదపమ | గమపమగరి. । సొసన్లి 1 యి... వే. రు. .1వె.. ।ల్లం,. ,... 1కి. 01 నిం ॥ న. ॥ ల న సరిశని ధఫ మప చాదరి | సాసరి | సా నిదపా పా,మగా,మ 1పమగప మగరీ ॥ 4 వే.[రు.. వె, ఆఅఆ౦$*- 1కి, 44+ (నీ ౨,981 భగ

846 'చతయ్య పదములు న ఈ ఇ ల సరిసని దఫ మప దపమగ 1 గరిసరీ సా నిదపా గమపద నీ దపనుపగరీ. 1 44 ఎ వే.;రు,. 1 వె... లిం... కి... * 1నీ.....*॥ సరిసని దవ దవ ।;సా..![..దధరి సాం 01 444 వెద కి... 1... తే. [రా 10441040,

అ.ప:,...గమ।పాదవప;।; సా... సా నగరీన నిన దపదవ సా. *-==-హిత | వై... న.., చె ..లు.,.. (లిం....క.. === గమ | పా పదరీన్‌ నిదదా పా పము దపమ | గాపమగర. సా. ॥

౧ లి, శ చ రా నానన ననా నిసా! గ శి రివము గరి. సా ననిదదపా పా.మగా.మ॥। “*ఎె,వ|రు.,,.. |... వ ద్ద... 1లే.. | వమగవ మగఠ్‌ స 6నన్‌ ధఫ్ట 4 ఈ 4% ఠి శ 5 రు... ., 'వెతకితేరా ॥

చ: గ మ।పా,, |,ప్పా, పా,....।,[ చారీననీ। ద పదా

“నిం. [ద.. కొ, 1డి....( గ... = ట్టి. - 8 నయనా న. నా

పా..గమ పా,దనీ దాపొ గమవదపా | పమగపమగరీి రీ ..॥

తి.,.ని. !:న్న... న, ప,ని,. లే......,దు.,॥

"శ్మేశయ్య పదములు శ0 కి... గా ।:గా .[గరిగరి॥ గ రిరిప మగరీ, |! సా..।సౌ..ః =. యిం $1ద ..।నీ...[య..దు....!5కూ..।డు .॥ సనిగఫ దధఫ।1సా..! సా..॥సాగరిఠీ;! గ మదవ।గవగరి ॥ =, యిక ।; నే..!మి..1సే...।,1యు ,...1,దు...॥ సాొ..గ మ[।పాదవ సా ..। సా సగరిన్‌ నిన్‌ ;దపదప। సా..॥ రా,.మం. ।!దు.. మా.,.॥।5కు,.ల...।డి.గి.!రా,.॥ సా..వ నిసా | గ రీగరీ | గ్‌ రీిగరి॥ గ ఠీ 8 వమగరీ | సానరీ | న్‌ నిదా॥ రా..మం. 1ఈత..1పా ను .ల..౨.. వ..!ద్ద..॥ పా,.మవ। దారి సా... సా సగరిన్‌ నిన ;, దపదప[।1సా ॥ 1, కుం; ద. ర,. ద ..న... లు,..।గూ..! సా..మప। చారీ | సనిదా ॥ వ మదపామ |పా.మగా.మ 1వ మగప మగరీ ॥ డి..గున[గు.. !సం. లా,,.డ. క,. ,౨ [1ము...ను.,॥ స రినన్సి దఫ చీ... వెకిలేరా

శేత్రయ్య పదముల శీసీ0 అవతారిక : వ్య జైన ము పరకీయ, పరోఢ నాయి.క. తాను వంఓరి గానున్న ప్వుడు పరమా ుడో ల ప గోపాలుడు తనను లాలించి వలినవిధములు ఒక్కటొక్కటిగా. చెలి త్తెకు చెవు ఆతనివై తాను కోపగించుకొన్నట్లు నటించుచున్న చతుర ఈమె, రాగం - చేగడ _ (శిపుటతాళం కువ! ము ల | వవ మగువ యింత దుడుకు తగునే బ్రాన్సికి చ్లేన్సు _ మగనాలగాదటవే? ఓ! అ, ప: నగధరుడౌ మువ్వగోపాల్పన్సిక్రి మ్ప్రై నుగ నగవు లౌనని తలచి _ మొగమాటమాడినాను చ; రమ్మని నామనవి _ కొమ్మని నేనీదు సొమ్మనుచు వచ్చి న (కొమ్ముడిలో మంచి || కమ్మని వాసన (గమ్ము విరులు శ్రురిమి సో నెమ్మి తోడుత ముద్దు _ లిమ్మని పిలిచెనే 1%

'చతయ్య పదములు 851 ౨ _ పట్టు పటాని పూల - పావడ సరిగల బుట్లాలరవళల్లా - గట్టగా వచ్చి చే లు ౧ ల బటి పింజరించి - దిటముగా నాదు లట ల గుట్టు చూపుమనుచు - మట్టుమీరి నవ్వెనే | మగువ ॥ ఒంటిగానే పడక - టింట నుండగవచ్చి జంట కుచములగోరు - లంట నాటి ముని పంట మోవి నొక్కి = దంట వగలకళ గువ ॥ లంటి రతుల సొక్కించి - వెంట వెంట తిరిగను ॥మ ష్య _౨౨ననస1గొ.* గా .. గాపమ గరిగరి గామా పోొ* ..మగు వ... యిం... త... ..౨.౨. దుడు కుం! పా [మవగరీ సాం. సా... సా..స్‌వ దా.సనీ.స్‌ చాపా॥ శ. .ంగు. నే, ౨ వా,,ని, కిం నే లా ని పావమగరిగ మ వ మవను పమనీని ద వమదపొ గమరీ సొ గ్‌ టట వేం! ను..మగ నౌ,. అ. [గా ద శ దపొ ఖా క! 4 గరిమ గొ .. గావమగరిమరి గాొమౌొ స బ్లాఫానన గ కుం కీ [1 ష్‌ ణు వ... 1యిం..[త.. 2-2-1 రుడు! న్‌" ల యడానడాని పాంమ। ఇ మ్‌ గగరిసేరి సాంనిదా శ. మరి! సాం [ వా, --నే-!కీ** క

శ్మేతయ్య పదములు 8562 ్గ్‌ గాపమ గమరీగ మ । ప మపద పదనీ । చాపా 1 ను.....మగ ;నా...***[! * ల | ద పమదపా | గమరి సనిరిన సా.ని॥ గా... 1ద.ట1[1వే.....౨-| వ ధఫా ఓ. . మగువ అవ:ః....గమ ।$1పా .! దొపొా॥సా...,సా.ని।సా,, *.-=నగ।$ధ .-.!రు..,డౌ,..,.,ము.. ।1వ్వు..॥ ఎం సా1గ మగరి । వమగీరీ |, సాఠరీవనీ ; ద పదా |పా..॥ గో ,పా... ।1లు...,ని.కి,,మే.. ర..॥ వ్‌ “=--గమ | పాదప! సా..॥ సారీ రీస్‌ నిన సా,..।1సా..॥ “నగ ధ..1రు ..॥8డౌ.....,ము ..1వ్వ..॥ “సా 1 గామగ రీ | రీపీమ్‌ గరీ॥ సా సగర్‌న్‌ నిన | ద పదా | పూ “=.-నగ।|వు..।[లౌ,,॥న,.,ని,.. తల. చి, | “=. మ ప। దా రీన్‌ సీని; చాపా।వమమదవమగా గాపమ గ8్రి ఫద్గఫా మగు:

శ(త్రయ్య పదములు 958

చ: ౨. గా;మా..।పా .॥పా.... ।1పొ,.।[దపమా॥ ..=56 |, మ్మ..!ని.. ॥[నా....[మ..[న,.. ॥ పమపమ గమ ।1పదనీ । దాపా ॥వమదపామ | గాపమగరి రీ ..॥ వి...కొ. ము... 1ని _8నే....! నీ....,దు,..॥ _...సా1గ రిరిమ ।; గా .. 8 గా గరివమగరీ |1పా..।సా..॥ .. .సొ।మ్ము.. . !ను..8[చు.......[!వ =.1చ్చి.-! ....సొ 1గా పమగరి।ఠీ.. [గా మపామ | పొ మపదా 1పా..! .... కొ 1మ్ముు....1డి..8లో ... [మం ... 1చి..॥ “గా మా... పా..॥[ద పమపదప।సా,ని సా,.॥ | 1ము..! ని ..॥[వా.....1[స., న..॥ ....సా! గా పమగరీ । సాసా॥ సా కిఠరిసనిన్‌ ద పదప। సా .-॥ (గ మ్యు...=- 1వీరు ॥ఓలు.....1[తు.68.![మి ..1॥ ....వద। దారీ [సా సరి [సారీ రీస్‌నిస్‌ [ద పదా ।పా,.॥ *.,.నె. (మ్మా, తో... ॥8డు. త్ర, + ము. .।1దు.*1

ది

....పద 1 ద సీనీ । దవదా। పమదపమ గా 1! గాపమ గరి । పొనన్లి ॥ *...లి. ;మ్మ.-1ని.. 1!పి..ల, = (చే, .,., చే..! ఫధ్గఫా ఓ... మగువ ॥ (45)

శ(తయ్య పదములు 854 అవతారిక : / యా! ధనముచేత: పరకీయ నాయికయగు ఈమెకు బెలి *అది నోముఫలమే! ఓ చెలి సట. వినుకి జవ్వనముేత, చక్కదనమున నటవే? ఘనతలు ! వినయము, జాణతనము కలు ది "కెళ్ళే. వనితలు, నాలిముచ్చు గయ్యాళివై న నీ కేలకల్గునే శాళిమి * అని బుద్దిచెప్పుచున్న ఈపదమునందుగల 'జేగడ రాగస్వరూసము అనిర్వచనీయము. రాగం - జేగడ _ తిపుటతాఖం పః ఆది నోము ఫలమే , వెలియా |! ఆ, వ : పదరకవే మువ్వ గో - ప్రాలునితో ॥ ఆది నోము ॥ చ: ధనముచేత జ _ వ్వనముచేత చక్కదనమున నచ్చ _ ఘనతలు వినయము జౌొణ- తనము కలుగుట _ వీనుతి కెళ్క ఆ వనితలు ॥ అది నోము ॥ లి ప మించి పయ్యెద = నుంచి ఇాలలా - లించి 'వేరనీళయొంచక మంచివానిర _ మించకలుగుట _ చంచలాశ్షిబైశ్‌ 1 కొంచెమా! 1 ఆది నోము ॥ 8. శ యేలువాడు ని_ 'న్నేలిన మువ్వ గో పాలు నేచుటది మేలటవే నాలిముచ్చు గజ య్యాళివైనని_ శేలకలుచే తాలిమి ॥ అది నోము ॥ గి

చ్యతయ్యపదములు 356 వ; “= “గమ ॥|,ప్రా . 1పా ..॥[పమదపా. ।!ద దపమ | పా,...! “అది | నో ,ము..8వ.ల. .॥మే...144.॥ వాయన పా.మపా.మహాద?ళానసే.న ,దా.నపా॥ ఓ " ౨ చె... 1 లి... ౨౨౨ $1య*.* ॥

2. పాపమ గరిగ న్స ప్రమపదపదనీ |! దాపా గరగ మాదపగరి | సా.. 1....1 “౨౨ అది , నో, .. ...1 . ము॥ఫ,.. ల ౨౨౨౨ | మే..1..2.॥ ఇష ెమోా డూ సాసా.వపా. ద, చారన ననీద।; దాపా ॥

ఓ ౨ ౨.చె..।, లి... ౨.౨౨$[య. |

8. పాపమగరి గమ ।పా.మమస। సాని దవః గంగామాదవగరి। సా.-1..1 44౨ అది ।;నో.. *--1[. -.ము+।,ఫ..ల ౨... మే..1...%4 పమగా గొరీరొ సా.5 ।; సా.-నిదా.ని,పాపమ॥

ఓ. . 4 చె, 1లీ**. 9౨౨౨ య. ॥

4. గా. మపమనగరగరి। గ మపదసా ని ।చాపా॥ గంగా మాద్రవగరి | పొ..1....॥ ఈ ౨ ఆ ఇ అది! నో... . ఉత | ము॥[ఫ.. ల... _ [మే..1....! సాసా-వపా. ద చారీన ననీద ।; చాపొ 1 ఓ ౨౨.౨౨౨౨ 1 ల..** $1య. ॥

శ[(తయ్య పదమూ" $56 | కభ్రతననీ;। శ వరి! వ! , సా... సా....,పానరీ అ. పంపాపమగరిగ మ ;పా.స దప వ్వ***| 1క..॥[వే,.__ ము. = “== పద ।$ర,... సా..పా.మ 1పా.దపా.ద ।దారీస్‌ నిద _ - “గో. పొం లు, న. కాపా... పా పమ గా. మ | వమగవ్వున , “౨ మగరీ ॥ క క..గమ1పా.న్‌తప స్తా.. సా... సా గరీ!ప = “=-పద।ర,... క్ర, వే '“-[ము.. వ్వ * నాకా నా . | "మ । పమగవ మగరి సా..మప।ద పస్‌ని 1 కీ సాంర్‌, సాన , వారగా మ! కీ 6 అ ల అ అం గో పాలు. 2ని టా క | తీ “=. అది నోము ఫలమే ॥ చః గమ।పా.,.,పా పా. పాపద చాదవమౌా ॥ రవము. చేత, త 4 వ్వ లలల పా..గమ | పమువద్ద పట్లా దాప్తా పా మదపమ | గా -మమ్వున్వా మగరి క్రి

౪557. గరిగరి ౫ ము “వ ్మువద పదసన | చాపా ॥ గరగా మాదప గతి | సా. [....1 " "దన |;ము.......!. న ॥న.. ట -. --[వే.- [8 _ సాగపమగామం౭ |, గాగమ |పా..॥ ....గము;పొదప।సా..॥ ఘన 1త..!లు. [....వినఃయ..।!ము..॥ సా...., సా నరి । 6ఠీన నీ। సా ..పననా (గా ల గా.ల్‌। గరీపమ్‌ గరీ -

. జౌ....,ణ 1 లల 1 “--త.న।॥ము... --1గంం- ౬

గ్గ టీ 8

సాదరీన్‌ నిద; చా. నిపా ।పా..॥పా..వద। దాల్‌ .గ్‌|1సాసా కః లు... ౨. |గుు..౨ ౨ (టట... ! ....విను!తి ..* | కే 44౨1 సా నిదపా।పా.మమద।పా.మగా నము॥ క్క. ఆరే. 1వ... ని.। త... ౨౨|| ప మగవ మగలీ లు... ౨.. అది నోము ఫలమే ॥

పదములు ఊతలల్‌ శక అవతారక ; రిగిన భాలయలు “పొఢ నాయకయగు ఈమె స్వీయ. తనకు, నాయకునకు మధ్య * ల. ఎందుకు కల లోని పనులు చెప్పుచూ, ఎన్న జైన నప్వుకోమో ? ఎదురుమాటాడుకో మే శేయవద్దని క ల వచ్చెనో _కోప - మెవకేమన్నారు? అని చిన్న చిన్న తగవులకు రాద్ధాంతవా ద చాయకుని వేడుకొనుచున్నది. రాగం - బేగడ _ తిశఏకతాళం ప: ఎందుకు వచ్చెనో కోప - "మెవేమన్నారో ? అంప : అందుకిందుకు సరి _- ఆయెశరా మువ్వగోపాల ॥; ఎందుకు ॥ చ. ఎక్కడైనా నవ్వుకోమో _ ఎదురుమాటడుకో చో మొన్నరాతి రలిగి - ముచ్చటలాడుకో మో ? చిన్నిముద్దువచ్చెనని - ఇెక్కిలి నొక్కినందుకు నన్ను నీవొకటంకు - నిన్ను నేనొకటంటి 1 ఎందుకు ॥

చే(తయ్య వదముల్పు కక9 వ వేమ "లెట్టించుకోచ్రూ ? _ విగ కాగిళ్ళనుండమో ?

'యేమైన అనుకోవ్వైా- ? _ 'పౌచ్చుకొడ్దులాడుకోమో ?

ఆమాట కామాట _ క్రవ్పుజే నెరజాణనంటి

నామాట నీవు కాదంళ్లే _ నీమాట నేను కాదంటి ॥ ఎందుకు & 8. _అతనుని కేళి సాడ్తి _ అంతమాయయనుకో మా

మితములేనట్టి తమి _ మేలనుకోమో ?

హితృవె మువ్వగోపాల 1! - యించుక నేనలగితే

నతిగ యలగిత్రి _ వప్పుజే కూడి యిప్పుడు ॥ ఎందుకు 1 ప; ద పమగమా |,పా....॥దాపావరిీి సా... .॥

ఎం. =. దు ।1కు....[॥ వ. చ్చె. [1నో....॥%

సారన నీనా ,వ నిన గరి ॥ వ మగరినర్‌ | స ననిద దవ ॥

కో-. . ప [మెవశరే ..॥!మ. .... ;న్నా..రో..॥ _

ద వమగమా ।పాదాపా 1 రీ ననీదా । ద పమవప దనిని ॥

ఎం... దు ।కు .. ॥వ..చ్చె।[నో......!॥

దపమగ మరి! సా,....॥

కో... వ. $;ము....॥

దపాప సా।నసా....॥ స్‌ సాద రీసా ని।చాంపా.॥!

అం.దు ౨. ।;కిం.... 4దు. కు. + 1న. ర.

గరిగ మవదని । ద పొపొ. ॥ప మమదవపమ గా ।, గ్మమపమ గపమగ రిస ॥

ఆ. యొ,...[ రా. ..॥ము . -.వ్వు. . ,గో... -*పొా..ల;|

ఎందుకు ॥&

దములు 860 ఊయల * చ: పమగగ వమ పా.పా.॥పదవవరి ।ి న్‌సీనిసా.॥ ఎ..క్క.. [ర్తై.నా.4న..వ్వు.!కో,,.,.మో.! ఎ... దు.[రు,.మా .|[టా .డు. కో = మో, ౨ గా౨గా.[పమమదపా ॥పగమాపగరి।సా,...॥ మొ.న్న.1ర,.తి. ॥[5ఈ., -లి.[ గ... .॥ సా.గ క్రి గా.గ పమ ॥ద పమపదా (పా 4 క్ల ము.చ్చ.।టా.డు..॥కో.... (మో ల లట దవ “మగమా పా ,దపా। పరీ కీసనీ ,ని న్యాస చి..,.న్సి -" ఇ ము.ద్దు. వ.చ్చె..,న.న్సి గ సారిన న స్‌నీసా వనిస్‌ గ్‌ రీ ॥ పమగరీస్‌ రీ శ్వ న్రీదంపా। కీ [లి..నొ, ,క్కి...నం.,దు.కు ॥ చ పార్వ & జావా . ప సా,స్తా,., స్‌పాదరీసాని, చా. పా.॥ | "న్ను. నీ....8వొ.క.. 1 ట గ్‌ శి ఠి ౧9, ఠి గరిగ మప చాడా దని హా ్యయ యా ప వ ని.ను ద పాపా పమమదపమగా,। గ మపమగ వ మగరిస ॥ నే...॥,నొ...క, + (టం... టి * ౨౨ ౨౭|& ఎందుకు ॥

క్యశ్రయ్య వపములు 861 అవతారిక :

(పౌఢ నాయికయగు ఈమె సామాన్య. మువ్వ గోపాలుని సౌందర్యము, కళా టై దువ్యుముః గొవ్ప/పణములు, మొదలైనవి చెలులవలన విని, ఆతనియందు బడ్దానురాగమొ ఆతనిరాక కై. ఎదురుచూచుచూ, నల్లనివాడట ! నయములెన్నో చేసునట, నన్నేలేనన్నాడట. చిన్నవయనువాడట, అందగాడట. ఓయమ్మా ! ఎటువంటివాజే? వాడు! ఎన్నడీవీధినిరాడు. అని చెలిక ఆశ్రెతో చెప్పుచున్నది.

ఈ పదమునందలి సాహిత్యమునకు జోడించిన సంగితము బంగాళమునకు తావివలె నొప్పుచున్నదది.

నీలాంబరి (పాదీన భాషపాంగరాగములలో నొకటి. ఇది యిప్పటి 29వ మేళకర్త యగు ధీర శంకరాభరణ జన్యము. వనిదనిప అను సందర్భమున కై శికనిషాదము. పలుకును' ఆది భాపాంగస్వరము. కొందరు యిటీివలి (గ౭ధకర్తలు ఈరాగమును 28వ మేళ జనమని కూడా చెప్పియున్నారు. కాని అది న్యాయముకాదు. ఇందు కాకలినిషూదమే ఎక్కువ (వనయోగింపబడుట గమనించదగును_ వెంకటమఖ సంపదాయమున ఈ రాగమును శంకరా భరణ జన్యముగా నే చెప్పియున్నారు. వారిచ్చిన లతణములు 'వేతజ్ఞుల వదములందుగల నీలాంబరి స్వరూపమునకు సరిపోవుచున్నది. సరిగమపదవనినా _ ననిదనివమగరిగసా అనునవి ఆరోవాణణావరోపాణములు. విలంబకాలమున గమకయు_క్తములగు దీర్చస్వరములతో గల సంగతులవలన ఈ-రాగము ఎక్కువ ళోఖించుచున్నది. “ఠరిగమవదనిదపొ' _- వసానీని దనిసా'' _*మగరిగమవమగ'"' *-రిగమవమగరిగమాగాసా'" _ అనునవి రాగ మును ఎక్కువగా స్ఫురింప జేయు (వయోగములు. “సనిదనిసా"-*నరీగాసా” అను (వయోగములలో చూపినట్టు మం(ద్రతారస్థాయయందే ఈరాగము ఎక్కున సంచారములు కలిగియున్నది.

(46)

శత్రయ్య పదమూళొ 862 రాగం - నీలాంబరి - (తిపుటతాళం పః ఎటువంటివాజే? వాడు - ఎన్నడీ వీధినిరాడు అ. ప ; కుటిలకుంతలి మువ్వ - గోపాలుడట పేరు చ: నల్సనిమేనివాడట వాడు -_ నయములెన్నో -కేసునట చల్లగా మాటాడునట - సరసము వానిసామ్మట ॥ ఎటువంటి ॥ కల గాదట వాడు - కళలంట నేర్చునట 2. బంగారు దుపష్పటివాడట వాజేమే-మో పంతములాడుకొన్నా డట | అంగన లెందరిన్నై న నలయక గూడునట సంగీతలోల్పుడ్త్వ - వాలా దయూవిగాడట ॥ ఎటువంటి 4 లి, నన్నే లేమన్నాడట అంతలో నాదు _ చిన్నెలు తెలిసినాడట మొన్న యిందు వచ్చెనట - మువ్వగోపాలుడట జ్య ౦టి ॥ చిన్నవయనువాడట _ చెలియ 1! ఆందగాడట ॥ ఎటువ

శ్మతయ్య పదములు 869 వ; “=== సని, సా, 8, గామా 1పొా. వని నిపామ । మగరివ ।! మా..॥ -=-ఎెటు, వం, .,,.టి (వా... ... | జే. [** కే మ గరిగమప | మగ రిగ ।; మపమగ ॥ రిరిగాసన్సి;సా.వ।పపవమగ ॥ వె (౨౨ డు. ।! ౨౨||. ఎ 1న్న,-1డి.--॥ రిగరిపా.।; మా... ....[మగరిగమప | మగరిరి గా --!సౌా-. వీ..ధి.! ని 4 [1౨ | రౌ,,౨౨ [౨ డు, $9%** కీ * * + 2. 6 గమవదని । దవమగ 1 రిరిగా ॥ సా. రా...*.1[**,డు, $.=-,. ౩, ౨ = ఎటువంటి ॥ ఆఅఆ.ప;....నన।సా..![..సా సా.సా. న దనీ। సా..॥ _..*కుటి।; ల... !..కుం॥ త .లి + 1ము.. | వ్వ క. “౨. న ని। సారి । గాసా 1౪ నిననిదా. ; నీ నరి నని, పా.ద దపొమ ॥ గో. (1పా,.!.లు [డడ ..ట.|పే....[ 44౨౨౨౨౨ | “మ. = రు... ఎటువంటి ॥

లీ6థ శే (త్రయ్య పదము చ: ===గమ | పానిప [పపమగ ॥ గరిగామపమగ (గ రగా; సొ" “2న, 1ల్టి,.|ని...8మే..ని,,., వా,.। డ **1% సా, = 1న న్లిదని; సా... సా..సా వ వమగ| మా... “= గమ ।పా నద దాపా॥వ దపవవమ గా మగ రిగరి గామప మగ ॥ "=-+నయ॥|ము.. | లె. న్నొా..జే..,ను (న ౨౨౨౨8 మా..సా,సపా..।,సా..! సా,మసా, సా నని ; చానీ ట..చ 9 1ల్త గొ మా.ట.,డు..[న.! సా... షాణి ఆ క క వనన నాతని సని। సాగరీ, గాసాగ్యని ననిదా.,నీ రన నని పా *- ద దపామ॥ ట..సర న, స ' “ము ।॥వా..ని, సా ము, ॥ గాం గమ పాదనిదని పా, & వ్‌ టి “ర దపదదపా మగరిప।[మా.. == క, ల౨..౨.. గా ణం “= [ద..ట.,వా.., డు. | “'“=గమ ।పాదనిదని నివా “క భ ల్ర “మ గమగరి గా; మవమగ రీ..& ర! గా సా “ 1నే.ర్చు. న, టట, ॥ “= == ఎటువంటి ;

శేత్రయ్య పదములు 86 అవతారిక ; ॥

స్వీయ నాయికయగు ఈమె మధ్య, ధిరాథీర. అనుకాగవతిమయైన ఈమెను 'కనుగప్పి సవతితో (కీడించుచున్న స్వామి ఆగడములు చూచియు, ఆతిని మనస్సును నొప్పింవలేక, వారిరు వుర నేమియుననఅేక తన బాధనంతయు భబెలికఆ్తెకు ఈమె చెప్పుకొనుచున్నది. ఈవదమునందలి ఠాగసంచారములు, నాటినుండి నేటివరకు అనునృతముగావచ్చుచున్న అళాణారాగ స్వరూపము నకు అద్దమువంటివి.

అజచాణారాగము ఖాషూంగము. ఇందు కాకలినిషూదము, కైశికనిషపోదము యించు మించు కలగలుపుగా వచ్చుచుండుటవలన యిది £9 వ మేళ జన్యమా ఇ శేక 28వ మేళ జన్యవమా ? అను మీమాంస లతణకారులందరకు వచ్చుచువేయున్నది. వమైన నేమి ఈ రాగ స్వరూపము బహుళ పచారములో నుండుటవలన దీని జనకరాగ నిర్ణ యమునందలి మీమాంసవలన శాగస్వరూవమున మార్పులువచ్చునను భయమేలేదు. ౨98 వ మేళ జన్యమయినచో కాకలి నిషాదము భాపాంగన్వరమగును. 29 వమేళ జన్యమయినచో శిక నిషపాదము భాషాంగస్వర మగును. జేని జన్యమనుకొన్నును ఈ "రెండు నిషాదములతోను వచ్చెడి నంగతులళలో మాళశ్స్తే దియు రాదు. గనుక ఈ మీమాంసను వదలి ఆరోవాణావరోవాణములు గమనింతము. “నరిమవనిసా” _ “ననిదానిపామగామరిస'" అని ఆరోవాణావరోవాణములు చెప్పు కొన్ననూ "వదనినఠరీగరీన' -“నిన గామ రీస్‌" _- *“పదనివమరిమపా' - మొద లగు [పయోగములు ర_క్తివంతములై యుండి ఆరోవాణావరోవాణములకు ఒదగకపోవుచుండుటచే ఈరాగమును అనుథవమువలన అఆలుసుకొనవలెనేగాని [వాయుటయందు ఎకు్రూవ[(నళయోజనము లేదని తోచుచున్నది. వెంకటమఖిసం[ వదాయమునకూడ ఈ విమయములన్నియు చర్చించి తుదకు నేను చెప్పిన భావమునే వెల్లడించియున్నారు. నేను ఈ రాగమును 290వ మేళ జన్యముగా నే చేయుచున్నాను.

తయ్య పదముణు 866 ఉట రాగం - అఠళాణా - (తిపుటతాళ్లం ప: ఎవతె తాళునమ్మా! యీనడతల? - నేమందునె కొమ్మా! అ.ప: సవతి మువ్వగోపాల న శెకూూవేమొ? యవతననవలె నది - యొక్యశేనా ? కలకాలము ॥ ఎవతె ॥ చః: అక్కరో చే వానికి ఆకుమడుపులియ్య ఆగకుఫన వాడు నా కనులడ్డము జేసి పుక్కిటవిడె మాబోటికొసగి మోవి నొక్కి 3 యలచాని నోరుచూచి చూచి 1 ఎవతె ॥ వై. పసిదానను నాపానుపువై వాడు ముసుగు"పెట్టుక నొక్కమూలను పవళించి నిశి వేళ్లిబ్ర* నలనీరజనే త్రిశ్రశ గునగున్వ్వన్సి చాల ముద్దాడి ॥ ఎవతె ॥ లి, పణూం. కేపగలివి యని లేక వాగిదరు యా లో కాపుర్వమైయుండ్తి గిస్ట నుంత కోవఘుగలనాడ్రు లుడ్రు

ప[2 *...వమ (పూ. (ప మవానివ ॥ మపాపమ గమ । వనిపా వనిపా,ద నీవ॥ ** ఎవ 1౩3... 1 ళా. క ళు 1న... == = మ్మా. .॥ పా..పవ్సు |, పాసా | సా.. ॥ నని సారీన్‌ నిన్‌ | ని దదా | దనీవ॥ “ఈ, ,_, నడ ..॥త. ౨౨౨౨ 1$లు ౨19 *=కీ పా..నిప,నిపాపద | నీ నీ॥ దాదని సాస్‌నీ! ని సీ రొమరి ; సనివద; ౩ = ఏ, |, మం... ।! *-దు॥[ నే... ..1కొో 666 [ 669 0గి ద నివ మూ...

అ.ప:....మవ।[సా..!సా..॥సా...., సామం | రీరీస్‌ని | ==. సవ।తి ,.. [ము ..8వ్వ...|,గో... 14-౨-౨8 సా.... [ని ననిద।! దచా..॥నిసని దా; చా..।, దా =. పా....[లు..-! న-. [3 .కుూూ. | వే... మో---॥ _... వ నిసా । రీమరీమ । నరీసా ॥నిసాని దా। నదనీ।; సా.॥ “= య.వ $త... ।!న.న ॥వ. అఆ. |,న,..!ది..॥ సా..నిప।;పా.వద (నీనీ॥ చాదన సా ననీ |, నినళమఠీ | ననిపద =. యొ. | క్క-*.-*1[, తే[నా.. ౨ [క ,ల. ౨ | కా..-ల| ద నీవ ము.,. ఎవతె కాళు ॥

వదములు

8568 జక్రయోగ

చః ....దవి।;పా ..;పా ..॥ పమరిమకిమ ।!సరీస,సా..,

“ా 4 ఆ, క్యూ..1[రో..॥[॥నే.....।,వా..,ని.. కి..అ. |కు. $మ..॥డు. పు. లి .,.[య్య..! పా ,.పరీ।[ సా + 1సా..॥ని సాని చా దా... | దనీప [గం $కూ..1!న.॥[వా.డు, 1నా.. ౨.౨౨% పా..ర5మ పని సారీమ | రీససా [నిషాని దా, నదనీ। సా,.॥ “క. [1ను.... 1ల.. డ్డ. ము, జే... సి... | సా..ని స; ఈ మరీము సీరీసా॥నిసానిచా,న దనీ సా..॥ = ౨ ంప్కు , క్కి... ౨ (టి. వి. 23. ,మా.. 1.౨౨౪ “=== ని స్‌ రీమరీమ స్‌ రీనా నిసానిదా,నీ్‌ దనీ సా..॥ 6 బో, ,ట్రి... కొ ౪న, గ _ మో,,. వి .౨.౨%॥ “== నిస నీదా!దా..॥ని సపానిదా దా... చౌ... “===నొ.,క్కా.,. ఈఆ..[య,ల_ దాం. ని 4 | సిపాపా- , కానా

పా,క్ష ఇ. వం తా. ఆం పదే నీ ని చాదని న సన ని న రీమఠీ । ననివద॥ “నో ర్రుు_ "చూ|॥ 4 4 చూ, 9 *,. 4 అ | ద్‌నీీ చి... 1 ఏఎవకె కాళ్ళ

కేేతయ్య పదములు 889 ఆతృ ప్త నాయికయగు ఈమె సరకీయ. స్పష్టముగా చేను నీదాననని చెన్పుచున్నను, నన్ను దూరముగానుంచుట న్యాయమా ఇ? మాటి మాటికి నీకు (యొక్కుచుండవలెనా ణి మాయింటికివచ్చియు నా చెయిపట్ట రాదో ఇ యింకను నీ కోషము పోలేదో? నని మువ్వ గోపాలచేవుని (బతిమాలుకొనుచున్నది. రాగం _. అఠాణా- తిపుటతాళం

పవ _దక్కితినంశళు - దయసేయవు అ. వ : (మొక్కి-లింపులు మేల - మువ్వగోపాల ! ॥ దక్కితి ॥ చః ఎవతె బోధన విన్నావో - యెొంత[మొక్కినై కోవు

నవ్వక యూరకున్నావు - ననురట్టు చేసేవు 1 దక్కితతి ॥

2. అంటి నాచేపటరాదో - అవురా నీమననురాదో ? యింటికివచ్చేవో లేదో - యిక నీకోవముపోదో ? ॥ దక్కితి ॥ (47)

ఉ[తయ్య పదములు 80 గోపాల! నీవ; 8. మునుపు నన్నేలినావు - మువ్వ ॥ దకీగ్రాతి ॥ నెనరేటికి దాచేవు - నిరాకకంచజూ చేవు ప; ....దని నీపా పా 1 మపాపమ గమ | పనపావనపా | దనీ జీ “ద. ; క్కి... తి..॥నం,. శి 8 4 1 క్త | పా..మప।సా..!..సా! ని సానిదా | దనీప।;పా..॥ “== దయ। సే... ..య॥వు..,. శ లల 4 లా వ “- చానిద (ప మగా | మరిమా పా .పము గ , పానహావనపా | దనీవ ఎ చ, క్కి... ది, , నం... __ (చు... [కీ '“-=-దయ|సే....._ య... న . అప; ఎ వ్వ పా, సా..8సాసా,. నీ దనీ।;! సా, |! “మొ, క్కి. లిం..॥పు లు... ,మే..![ల ,౨॥ సా శ నానా పాపా ప జనిస ద నిపా మ పొ మవనిపాస్‌, పమగమ పానీవ దని 1 '““-ము,వ్వ,., గో 1పా, లం లం 1 ఓ వి ల అం శ పా పమ ౩ విప్‌ వ్వా సా,.॥ని సొనిదా ని న్‌ నిద | నీదనీ! '*“=మొ. క్కి, లిం... వు .లు. 1 మే...।ల..

శ్యేతయ్య పదములు 811 పౌ..పా,3ప దనిద । ద నినని ॥ ని న కమర సనిపా | దనినీ; పా.., “ “ "మువ్వ... [;గో...॥పా..౨౨ ౨౨౨1ల ౨8 9 -కీ 8. ౨౨౨౩ని న; గ మరి । సా . ॥ సా సనీ5స్‌ నిన 1 ని పనని రీ నీనిన “2 (మొ. | క్కి. . 1; లిం... ॥పు ..లు... (మే... $ల.౨.॥ దౌా..పా ,వ దనిన ।; ఈ గర్‌ నని ॥ ప దసీననీ దని । పొనిప మప । మరిమా॥ “= -- ము 1 వ్వ-...।!గో.. .॥[పా,.. ౨౨|| లి [1422 క పా... “= + దక్కితతి । చ; === పా | వ వమగ |; మా... ॥పా.... ।; దనీప ।;పొా*,.॥ ఎ (వ్వ... [3 .౨.॥[బో,....,ధ..,న..-॥ వమపానసా | వన నిసా ।; ననిదా॥ దాపానిన।,చా..[!ద నీప ॥ వి... ! న్నా. -!1"-- !వో. ఎం. [ త ..[మొ--॥ పా ..వని । సారీన నిన |; చా... ॥ని సాశిదా |; దనీవ ।; పొ,,॥ క్వి ..౨న.[$[.౨ ౨౨ 1 లై, 8కో. (|... (వు +-॥ , వపమ।1పా..!।1సా..।[సా .సా.,[వదని।[సా,॥ =. న. ।వ్వు*-!క*--।,యూ.5ర .1కు. .|(న్నా*,-॥ సాపావ వప । వదనిన । దనిపా ; మపా మపనిపాని । వ మగమ । పొనివదని ॥ వు .న నుర... ।! *--ట్టు[ చే, ల (సే 4 19 644౨కి పా, , వు. * దక్కితి॥

ఉ[ళతయ్య పదముళో య! ౮ అవతారిక ; ప గోపాలుడు స్వాధినపతికయగు ఈ నాయిక పరకీయ, మధ్య. తనస్వామియగు నువ్వ న సరసుడుగాడని 'మోర్వనివారు. ఆడుకొనుచున్నారని. 'ఇెలిసి ఆతని సరసతవపుటనుక వముల నిండిన తన మనసులోని భావములను బెలికత్తైతో చెప్పి, * ఆకర | మూర్వనివారు. సరనుడు గాడని ఆడుకొంటు ఆడుకొనేరు. వానిగూడిన మానసమెంతో రంజిలునే ఎవరివె. గొగొనిః లొ అటువంటివాజే 1 నాస్వామి "అని చెవచున్నది. రాగం - అఠాణా (తిపుటతాళం వ; క్ష అక్కురో ోర్వనివారు సరనుడుగాడని _ యాడుకాంకు అడుకొ నేరు ఓర్వనివారు అప; 'మొకగద మ హా గవాని ముద్దుమాటల వాని ఏగొపాలసామిని యెవరై నగాని ॥ అక్యరో ॥ చ; రా మ వాాన్సి క శేమై తలచినపుజే - రవిక కిక్కిరిసి గుబ్బ రొమ్మెల్ల నిండునే _ వానిమాటంేే నామన్లన న నసువై వై నుండునే - వాని జూచిశే వనిధు లబ్బినట్టుండు నే జ 'యెనైనగాని ॥ అక్కరో |

చే[తయ్య పదములు 8/3 వ

ఇంతలో వాడిందువచ్చి - అలమి "కాగలించిళే

మయొంతో ఇడలిక తీరునే - వశముగాని

కంతుతాపషముచలారునే - ఇంలేగాదు నా

సంతన మెల్ల చేకూరునే - యొవరైనగాని ॥ అక్కరో ॥ 8. పూని మువంగోపాలుడు - పె నచెయివేసితే నా

ఏ జ

మేన పులక ల వృ్పతిల్లునే - నాతమికేచ

వానికే విరుదు ఇల్లునే _ వాని గూడిన

మాననమెంతో రంజిల్లునే - యెవరైనగాని ॥ అక్కరో ॥ పః సా... సా।;ననిదా ।! చా..॥పా సానని ననికొ।, సా,.8

అ ..క్త[రో...-1!1*-* == [ యో... ;... 1ర్వ,*॥

నీిపా..।; ద నిసా ।; ననిదా ॥ దనిపా .. , పావమ ।(పా..॥ ౨. సా..న ఈ | ని సాని! దా. ; వ నివపనని । ననిరి |, సా,-॥

అ .-క్కూ.।1రో.. 8! *-॥[యో.... [!... 1ర్వై1

నీపా..।[ మనిన । రీననిన్‌ స్‌ నిదాదని |; పాపము |; పా,.! లి. సా..న 6ఈ& |; ని సాని।[ దా,. [న నినమగమ ; ర ..।సా**॥8. -.

ం శ్యతయ్య వదమూో రి సినిస్‌రీస్‌ | వ దనీన్‌ | రీననీప ॥ ద నిపొ..1పాపమ | పాం! నీ..... ఎమ లకీ రు. . లల పమపా.. | పారి ।సా..॥ రీ నీనిన్‌నిద | దనిపా న్లినిపా ॥ న.56ర..,ను.|డు . గా 1డద.. ,ని..॥ ప మపాసా | స నిదా।;దనిపొ॥ప మపనిపని | వవ్పరిమ | సరీస £ యా..డు కొం .;శు* యా డు. [లీ ని సరిమరిమ పనివమ 1 రిమరీ సా.,.. ం ॥ కొ... నే... 1... రుం... ,.. 1 ॥ సనిఫా ., సమరీ మరిమా ॥ పాొపమపా సానని ననిరొ 4 ఓ... “= 1ర్వ్వ..1ని... ౪వా...,_ | $॥ ని సానిదా । దనీవ పా,,॥ రు,,, అప; ప్రాం *+ = + మాష (మొ..., క్క. క ద.గి,.,., న..! అ ౨ | ని నిష్టా వా, ని పా..॥పమపా,, |, బ్రనినని;సా..॥ గ ళం “+ ము. * ,దు,.. । మా,*॥ ని నిపా వం | టం. వ నిని పమపా | ప మపావని । సారీ సారొ॥ ం ఇ ని....।ము,వ్వ..[.. గో .॥ రి మరీని సనిసా ల పా +. ననీిదా।నీసా , |, వమపా!ని సరీ ॥

• 4 “=. 8మీ ని,.., ఎ.వ | ్నై 1

సారీ రననిపా. ని నిపా.ని । నివమప ॥ న..... ౨ (గా. ౨. (ని... & అక్యూరో యోర్వనివారు ॥ చ: ప మపాపని | ప మరి ।మా.. [పా ..పా।నినిపా । ని నిపా। ఇం. .త ।;లో.. ।; వా..॥డిం..దు![వ, . చ్చి. .॥ వమపానా । సా... ।[ సా. 6 సారిన్‌ నిననిద । దనిపా | నినిపా। అ.లమి।; కౌ... ।[ గ౨.॥ లిం...... 1ఛి.. ।! తే. కి వ మపాసా |, ననిచా ; దనిపా ॥ మాపావని ।; వవమరి । మరిమూా ॥ 'మయెం... తోం. [1.., 6 బడ... | లి...![ కం 8 పానిప మరిరిము |; స మరి ।ఃసా.. ॥ సన్సిసా.. |! 8! మఠీరిమరీ। మాపమలళిను ॥ వీ... ౨౨౨౨ $రు.. 1 నే..;వ.శ..,ము.....1గొ 44 కి వనినివమప । ని నిపా పా... ॥ సా ననిదడా | దనిపా పూ ,.॥ ని..... !కం.. ।!తు.. తా... |వ., |, ము .-॥! పమపనివని ! వ మరిమ పా... ॥ వ మరిరిరిమ | నమకి ; సొ..॥ చ*,..-**:1ల్రా 4 1 22 1రు, _,...|, నే... [...॥ స నిసొ.. । ర మమరి।[మపపమ ॥ప నిపా.. | ని నిపవమ।పొ,.॥ యిం,. ౨.౨.1... 1 గౌ. దు... ..|, నా... [1944 **18& వ మపాసా । సారి 1 5! మరీమ ని ననినరీన్‌ ని ననిద । నీసా ॥ నం. త 1న. ।మె..". [ల ,౨.౨.౨౨౨ | చే... [....8 సా .. సరీ ! న నిసా । ననిదా ॥ దనీవపపా।!పమపా ని నరీ ॥ కూ.... [రు.. 1 *8[నే...।!ఎ.వ। ౭3 ..॥ సారి రీననిపా.।! నిని పా.ని । నిపషమన। న,..*౨౨౨ | గొ, +" ౨ 1 ని... ॥ అక్కురో యోర్వనివారు |

876 అవతారిక ,

ఈ పదమునందు 'తే్యతజ్ఞులు తాము ఎవరెవరి ఆస్టానములలో ఎనెెన్ని పదములు పాడియున్నారో చెప్పుకొన్నారు. గనుకనే దినిని * శ్సైరువి వదమని అందు స మరం తిరుమలేంగ దుని ఆస్టానమున "రెండువేల పదములు, తంజావూరి అచ్యుత విజయరామ గ 'వెయ్యిన్నూరుపదములు, గోలకొండ వాదుషావద్ద పన్నెండువందల పదములు పొ న ల్లీ చెప్పియున్నారు. వివిధ 'ే[(తములలో వెలసిన చేవతామూ 'ర్తుల సన్నిధులలో యింకను ఎన్ని పదములు పాడుకొన్నారో తెలునుకొను నాధారములులేవు. నుమారు నొలుగువందలపదములు మువ్వగోపాల ము[ దాంకితములు మాత మే మనకు యిప్పటివరకును లభ్యములు. యివి గాక తుపాకుల కృష్ణ్రరాయడు, విజయరామఘవుడు, అనువారివై చెప్పిన కొన్నివదములుకూణడా లభ్యములు. లభ్యమైన పదములలోగల సంగీతసాహిత్యములు చదివి, విని అభినయము [వద ర్శించువారున్న చో, అదిచూచి ఆనందించవలెనేగాన్సి, వాటి విలువలు యింతయని చెప్పనలవిగాదు.

ఈ పదమున్సు అ మృపు_న్తశములలో కాంభోజిరాగమ్రన్సి 'వేసియున్నారు. మా పాఠము బేవ గాంధారి సుబ్బరామదితితులవారు సం పదాయపదర్శిని యందును, బేవగాంఛారి రాగముననే ఈపదమ్సున్సృ (ప్రచురిం చియున్నారు.

నప్పుడు ల్‌ రర (ప్రాచీనరాగము. వాషాంగము. ఈళాగమునందు నిసాని అను వరి వ ప్ప మదము, దన్సీద్ర అనునప్పుడు శై విక నిషాదమును పలుకుచుండుటచే యిది

ఈ జన్యమా? 20 వ్వ మేళా మా? సంబేవాము లతణకారులకు కలుగుచుజే

వ్‌ అను సం యున్నది ఇందు తరుచుగా కాకలినిషూద మే పల్పుక్తు చుండుటవలన _ ధీరళంకరాభరణ జన ముగా చెప్పి కె శిక నిషాదము ని ౧డుటవల మ్య య సా ను భాషాంగస్వరముగా నిర యించుట న్యాయము. _ ౧9 పీదాయమ్సున్స త్ర విధముగానే చైవిియు హా ము. ఎయాున్నారు. ఇది రక్తిలా ఆరోహణ ; సరిగరిమవదనిసా _ అవరోవాణ : ననిదనీదవమగరిన,

శ్యేత్రయ్య పదములు 877 రాగం - దేవగాంధారి - ఆదితొళం పః; వేడుకతో నడుచుకొన్న - విటరాయజే ఆఅ.ప; పడు మూడుతరములుగా - ఇందు నెలొన్నకాణాచట కూడుకొని మువ్వగోపాబుడా నా విభుడు 1 వేడుక ॥ చ; మధుర తిరుమలేం[దుడు = మంచి బహవువమూానమొనగి ₹ఊమొదుట కూర్చుండమని _ యొన్నికలిమ్మనెనే యిదిగొ శెండువేలపదములు - ఇపుజెంచుకొమ్మునగా ? చదురుమీదనే యున్నసామికి - సంతోషమింతింతగా'చె ॥ వేడుక 1 ౨2. అలుకతిరి తంజాపూరి అచ్యుత విజయరాఘవుడు వలయు మనుజులవెంబడి - వేగమె పొడగాంచి చలువ చప్పరముననుండగ - చక్కూగ వేయిపదముల వపలుకరించుకోగా నే బహుమానమిచ్చె నావేళ ॥ వేడుక ॥ 8. బలవంతుడయిన గోలకొండ - పాదుషా బహుమానమిచ్చి తులసిమూ_ర్తితో వాదు తలచే నావేళ వెలయు మువ్వగోపొలుడు - వెయ్యిన్న్నూరు పదములు నలువది దినములలో - నన్నుకలసి వినిపించెనే 1 వేడుక ॥ (48

శే[తయ్య పదములు 816 పః నదదరీ నననిసానిదా పమపొాదనద ప ,..మగరి వే...డుకతో,... ;న.డుచు.కొ,. ,.న్నవిట 8 సారి గస సా రిగరగ సా .... మగరీ మవదా రా....య.... చే ౨౨. వేడుకతో ॥ అ.పఃఠిమగరీరి మపదదమపా దదద సీద పాపా మ ఏ..డుమూ. . డుత. ర ములుగా.. నిం... పద దమపా గ మాగరిరి సా.6గనస , సెంథాన న “-దునె.లకొ ...న్న కా... ణా... చట॥ ద సానిదదని సరన్‌ రి 3 గ్‌మాగ్‌ గార్రిరీ కూ + అడుకొ .,. ని మా,_, ము,వ్వ ఠీ సారీ గస సారీగ్‌ రీగ్‌ బ్య న్‌ నిదా నిదపా మగ క మవదా 1 వః గో పా | చేడు శి 4 ఠి శి 6 ళా డౌ,.నా,, వి.భు దుం, చవి దదదదదని దపా సమమపద వ గ ్మాగరఠి॥ మధురతిరువు లే... రుడు... రి సారిగ నరిన స్తా దసాని ధధ్ధ న్ని సరిసరీ | మం... చిివుమవా _.. న మొన.

షే్రయ్య పదములు 819 85868ద నీదపా। గ మాగగరి రీరీ! ఎదుటక్రూ +. రృ్చుం,. = డు! మని॥ నా రిసరి ర 88సారిగస న గరీరి సాసా॥ ఎ..న్నికలి.... మృ... నేనే; న ను రిమగారీ రి వవదద మపా దద దమపహా 1దనీదపొ ఇఆ.దిగాశళశం..డువే.. లవప.ద 1ము.*లు॥ మపసా దవమామగరీ రీ ఠీ రీరీ కపు డెం,. .చు.ళొ మన గా సాసనిద ద ఠరిన ఠి నీ ఠీరీతీ స్‌ ఠిగస్‌రిస్‌ చదు.రు మీ.దనే యు..న్న సా ..-మికి వు తారా వై కుపదో॥ సాట్రు వష సదనీద పా ద పమా టుగరీ. రిమపా మపదొ ములో సం,,తో,... .షమ.మిం।1తి ౦0. త,.1గాం. చే"!

380 శతయ్య పదములు అవతారిక : ళో సామాన్య నాయికయగు ఈమె ఖ.డిత తనను పలిన మువ్వగోపాలుడు అన్యక | న్రక్తుడయి సంచరించుటనుచూచి, సహింపజాలక నాకు వల భుడవని పేశేగాని నన్నేలుచుని్‌ లు చు లాలించి ఆదరించుచున్నావా ౪ వగల. గులిశేదందు, వచ్చిపా య్యేదిందు. ॥ ఇటువం ివొడోనో త యిపుడు తెలిసెనురా ! విటరాయ మువ్వపురి విభుజె న గోపాలా ! ' అని ఖండితముగ యొ నినే ఆడుగుచున్నది. కున కురంజి రాగము '(పాచీనము. నిసరిగ మవదా దపమగరిననీ లి ; య ॥ ఆరోహాణావరోహాణములు. ఇది ఇప్పటి విరి వ మేళమగు. కంకరాభరణ జన్యము* ల స్తాయి పంచమము" స యా / శ, పదో మున ॥ సన్గినీఫ సా" అని అక్కడక్కడ వచ్చుటకలదు.. వెంకటనుకొ సం నళ ఏ "రాగమును వేరు విధముగా 8 'ఢ్ర వ్రముగానే పాడుచుండినట్టుకూడ్తా ఇవ ఛి వళెోరీ ణా బృయున్నారు, ే.తజ్ఞలపదమునందు త టో గానే ఈరాగము కనబడుచున్నది. స్యప్ట య జ టుళేలిలప

• చా డొ నేను వినియున్నాను, (గ్రవాయము. నెరిగిన "పెద్దలవల్లకో ఈ వదమునందు ౦దుగల కురంజిరాగము వయ్యారము.ల నొలికించునదిగానునఏటి'

రాగం _ కురంజి - రుంపతొాళం ప్‌: ఏ ఇటువంటివాడనుచు ఇపుడు అెలిసెనురా ! అ, క ॥ ఇటువంటి 8 ' వః విటరాయ మున్వపురి వ్‌భుడై న గోపాల చ; చెలిమిచే సేదందు చలముచే సేదిందు వలపులుంచేదందు వట్టి సుద్దులె యిందు నెలకొన్న మరులందు నిట్టూర్చులే యిందు ఇటువంటి ॥ వెలరేనిపాట్టందు వింత కయ్యములిందు ల్లి వగల్పుకులి కేదందు వట్టిసుద్దులిందు మగువతోవియ మందు మచ్చుగ ప్పేదిందు సాగస్తునవ్వులందు సోలించేదిందు ॥ ఇటువంటి ! తగ్స సొమ్ములిచ్చేదందు త్రగవులుచే సేదిందు త వడిగాన్న మవామందు వల్ల భుడని "పేరిందు విషెమొసగి మెచ్చేదందు విడనా డేదిందు పడకట్రిట్రి పకూయలందు పొన్పుళ్ళంగారమిందు ఇటువంటి 1 నడవడిక కూజేదందు నన్నేలిదూ లేదిందు

పదములు 029 మేతయ్య పః ..నన్సి సాఠరిగా॥;మాపా.గ మగగరిరిమ

• ఇటు; వం .టి వా... ।1డ,.ను.చు, రిస ఫ్ర సనస।న నిస మగాగరి = ఉక పు!1డు ఇతఇఆ .. లి, ॥। 8ససరి సొ,..,. అప;..సస।పా.గమళగ 68 8 మగాగామగ మాపాపొ “=విట।$రా.. ..య.ఃము.,. . 1వ్వపురి॥ +“. మగ మావదపొ,గమ్రుగ ననా. 1 ర గాపమగారి ర మరిసస్టా | గో... పా,,,ల| ల. మాపదపా ము న్‌ా వూ “= + ల , ॥ ,, ఇటువంటి చ; సస నన స శరీ *' నాసా సాన ఫినా వట్ట ,..వరి[గ న ““వెలి,మిచే..॥సే.. |60.. దు , చఅ!మాూ'

శేశ్రయ్య పదములు $1$ భాన్‌ గమగా రిగకి సా,..సా॥[..నరి[గసరీ = సే... దిం,..దు ॥. వల ।పులుం., గా, గా మగ గామగ గామగ చే... దం 4 దు, మా గామగ గాముమావదపా గ ॥ మ గగరి | రి మరిససా॥ “వ... టి ..సు.,... దు... లిం: +దు॥ న! 0 “సప పా,గమగమరి ॥ “వెల, $కొ,. == న్న, ాా మగమా పా .పొా।..మగ మాపదపా.గము గ! మ, రు లం..దు[..ని* టూ... ౨ ర్పు * వు రిగాపమగారి ర మరిస సా లే... యిం..దు “సన సా,,సా సా.రిగన రీ .-రీ “మగ! మొ్‌్‌" , “వెల శే ని పొ... ట్ల్రఐ..దు =, విం, త మ గవ్స 8,6 మరిససా ॥.. య్య,మ్సూ. ,లం...దు ,. ఇటువంటి

పదములు 194. చేతయ్య అవతారిక : ములి ఈమె సామాన్య, పౌఢ. నాయకుడగు మువ్వగోపాల డు తాను కోరిన ధన కు క్‌: నీయజాలనివాడని ఎకసెక్కముగా నాతని వేషమును, అలంకారములను, చేష్టలను ర జ షం చెప్పుచు ముగ్ధమోహమైన మురళీధరుని సౌందర్యమ.నకు, సరసతకు లోలోపల సంతోవి చున్నది. విలవారిరాగము (పాచీనము. భాషాంగము. ర కిరాగము. ఆరోవాణ: సరిగపదసా - అవరోవాణ: నీనిదనిదపమగరిన'" ఇప్పటి వాడుక్నపకారము యిది ౨9 వ మేళమగు శంకరాభరణ జన్యమని ర వలను, “* క ళం అక నిదపా'_ గపదనిదపా' మొదలగు (వయోగములలో లో పలుకుచున్నది. వెంక టమఖి సం(పదాయమునందువు యిక చెప్పియున్నారు. ప్రాచీన స్వర సంచారములు పదమునందు స, క లా ందు స్పష్టముగా కనబడుచున్నవి. రాగం - విలహరి _ (తిపుటతాళం పః చేశకాసు లేదుగాని చేనై గలే అ, ఏ : యీతరి మువ్వగోపొలు _ డింతిరో వట్టియె మ్మెలే

షేశయ్య వవములు 885 చ, గీరు నామముబెట్టి - గిలుకుపావలు మెట్టి ఓరచూపు చూచుచు నే _ నున్న తావున చేరవచ్చి తవలోన - చిరునవ్వు నవ్వుకొంట త్‌ పారిపారి యిందరిలో - వై బడ వచ్చీని రీ పిల్లన గోవి చేతబట్టి . బిగియదట్టయుగట్టి వళ్లెవాట్రువేసి యిందు - వచ్చి మెల్లన మొల్ల సుగంధులందరము - ముచ్చట లాడుచుండ (న గుల కాజై మనయింటి - గురుతులడుగవచ్చీని ని చిటికెన కొనగోరు - చిమ్ముకొంచు పలుగూరు చిటిపొట్రి వదములు - చేరిపాడుచు నటునిట్రువచ్చి కళ _ లంటి నయము. చేసి చేతః యటమటించి మువ్వ గోపాలు - డా స్పీదచేసెనే ప దపదొ " ఇం న దీ గ్‌గీ నినిద | “ పమగాపా చా, సా వగరీమగీరీ 1న్‌ న, “చే, , శ్ర్యకా., మఘ, శీ, దు.--[గొ" స రి! దరిసి .. ని నీదని పొపా ద నిదపదప ! పపమగ ర కీ ఉఊోకీ రీపమగాపా చా... సా, నఠీగా వమ గరి! ని! గొ 4కి చే... తళా. ను,, లే*దు-" (4

పదములు శ్యతయక్ర్‌ 883 గ శిసావకి | నని సని । దనిపొ * ద నిదపదప పవమగ । రిగారి ॥ చే సెం 1 గ 8 లే ల? లే వ స వఃరి..న ని। దనిపా;పపమగ 1గ రిగరి ససా।స న్లినిద 1 సొ"

ఇ. శి ఠి అ యా 1త ం (08... 1ము ..వ్వ.*1గో... పొ,

వనం ఆ ఆ ఆ గజి శీి..గ ప।చా..।!దచా..1గరి రీ స్‌సని।ద నిదప ।!పపమ లు,..డింతి;రో.. 1వ _2ట్టి మె. .. మ్మొ... ! గరి , * వేతకాసు ॥

చ: ...దచానివ ,పా.. పా [ప దపమగరి మగగరి సా*-*-॥ గి... (రు... నా, శమ ..ము,.. బె... 1ట్టి.-! సనినిద సరి గాసా 8, గపాదసా। స నినిద ।$పా..! ల ంగిలు కు, పా, వ.లు, మె... ట్టి.-! మగరిగ గప దా ద్వని దాప్రా ప దపమగరి మగగరి స న్లినిద ! సా, సా

జా సరి గాసా॥సారిగగా పాం. 1--౨| నే..ను|న్న.. కా,॥వు... న ౨.146౨౨౩ క “గ ప్కచదా., నీ..॥[పాదదపా।ప పమగ । గామరి॥ “చేర! వ, చ్చి... త .న, లో...1న.-=1!

శయ్య వదములు 86% తీ.. రి మగా! సా..।!స నినిద ॥కసారిగ మరిగ ।పా .,పా..॥ “౨. చి.రు;: న..।ప్వు -..॥1న.. వ్వు.!కొం..!ట =. . ..పమగా పా..।1దా..॥న్‌ తీ గాపీమ గరీ | సీనినిద |; దాపా। ఎం పొ .రి [పా,.!1 ర6..86యిం..**.౨1ద.రి.! లో, | దా..చా। గరిగరి | సా... ।, ననినదనీ ,పొా.. ! పపమగ ॥ వై; బఐ...[డ ,..॥[వ....|చ్చీ..!ని.--॥ గరి ,. చేత కాసు ॥

ములు 883 మ్యేతయ్య పద అవతారిగ , థ్రోన నాయిక సామాన్య, కలవాస్వభావ ఈమెను. చెలి * చేవట్లు కావచ్చునొ! "లాడు 'మెవరికై నా రాదా? తిరిగి కూడియుంజేవారులేరా ? ఆలిగి ఇరూవలకై న బోక, న్‌ కొందురనిమైైన లేక. (పేమగూడిన వానిచే మించేచేమిజూతో 1 భామరో ! మువ్వగోపొలునీ నిట్లు చేపట్లుకావచ్చునా 1 ” అని మందలించుచున్నది. క్‌ ర! రాగం - విలహరి _ (శిపుటతాళం ప; చేపట్టు కావచ్చునా? మీలో మ్బ +ప। వ అ. ప: యేపట్లకై నను ఎంచదగ్సున్సు మిమ్ము యీాపట్లలో మీక్రింత్ర కాళిమి లేక చీపట్లో చః కోవ మెవర్శికై న రాదా త్రిగ _ కూడియుంజేవారు తేశా | మాఫపువచ్చెవనంశేు జు మంచిదనగర్రాచ్రా / ల! రావెెవానితో _ నీపాటు వినరాదా ! చేప

కేతయ్య పదములు ఖు వి అలిగి యావలికై నపోక లోకు - లాడుకొందురనిలేక వలుకకుండ లేక - పదరి తింతియుగాక ్రీ కాముడుసేసిన సేతో లేక - కనులజు[వానిన్యవాళలో [పేమగూడిన వాని - చే మించేదేమి జాతో టు ఛామరో ! మువ్వ గో - పాలునితో నిట్లు ॥ చేపట్టు ॥ ల్‌ 4 సరి।|గెౌ** పొ,.॥/పొా,** దొ ం దాగరి॥ వచే. వ, టు! కొల వ... చ్చు?" లా సా +, సాదని పా, చ వమౌ మగారి న | మీ... లో..-1మీ కుం? స 6 ॥ కి రిగారిసరి గమరీ ప మగరి !సా,-** స నినిధ ఛ్ధాగ చే, ప, టు... 1కొ 1వ? చ్చు.+! సా, ంంం సొరిో పొ, దనిదో పొంంక నా,,,, 44+? మ... 1లో మీ*! కుం. ం ఏ ళ్‌ వినీద చో గోరీ! కి మగగరిమగ పొ, చా. సొా***' న్‌ని వ... చ్చు? చే, ప: ట్లుం = కొ,-** సారిగ ర న్‌ రిగ్‌ప మగమరి “స మఘీ,.!కు న.

శికిరి శేర్రల్యో ఉ. మగమరిగప దనిదప ద పమగ ॥స రీమగరి స నినిద = గరి! చే, (ప ఎ (ట్లు. = కా, .,. వ .. చ్చు “* సౌ.... .౨.. గపదొా!నీ ... నిపదవ వ వమగ నాం. 10... మీ... ౪లో ...=-1మీ. . కు... అప;మగారి మగ పా. చా. సా, నినినిద చాపొ! _ దా..పద ర... సా .1న్‌ నిన్‌ నిదని పా..।,ద పమగ ! ఏఎం. చ. ద,. గు _ను మి.. ముం్ర-**! ల్లి నావా వా నాలా “యె... ప. ట్ల..832 (న. -(ను-॥ "౨ ఎం.,చ.., ద. గు..ను.. మి, 6 ముగ * = ॥ '“*“*యీో,. బవ ట్రీ. లో... మీ... రు = పపము ఎమగశణ ప దానీ చాపా వదపమగరి గ రిపమ 1 గరిసొ " ఇం త. ళా. €.మి.. లీ... క నరిగా “ఎ చేవటు రం

"చ్మేతమ్యు పదములు | చ; +. చదని।;పా..; పొ... ॥ మగరి గారి । గాపా । దానీ +... కో, [ప ..[మె.'॥ వ..రి.! క్త. $:న.॥ నీపొదప।; మగమం ।; గారి ॥రీ....।!గరిగా! పొ .॥ ఎం రా $.. ౨౨|| దొ.॥..... తి. $గ౧ ౨-॥ _.౨౨రి గ ;పాదా | నీ పా॥ దొపా .. | మాగా 1; గారీ “కూ. 1 డి. $యుం.॥[ జే. ..; వాస 1రు.॥ గరివమగరి । ననినిద 1! సా..॥ లే... ..[* ౨౨ | రా,॥ ల మగపా..।,దా..॥4సా సా. । న్‌ నినిద ।; దొపొ ॥ “.. మా,,!1పు*,* [1వ ..॥చ్చె.ద శనం... 18 =కీ చా..వద:। రి... ।! సా... ॥ నినిననిదని।; పా..।[ద పమగ॥ శ్రై..మం. చి..!ద .|[న..గ.,రా..(దచా. 1 8గారి పద ।దాగరీ! సా. ॥ న నిననిదని।;పా..। పా --॥ అ రా, ప + (కే. .॥8వా,. (ని... ।;తో..క పాదపమగ గవ । దానీ । దాపా ॥ వదసమగరి | గ రివమ । గ రిసౌ॥ ౨ నీ,.!పొ. టు. ॥1ఏవి..న..!రా... దాః, ॥ సరిగా ఇ ఉం చేవపటు ॥

శత్రయ్య పదములు 822 అవతారిక ; సామాన్య నాయిక యగు ఈమెకు నాయకుని విరవావేదనను ఛబెలిః గటి నట్లు వర్షించి చెప్పుచున్నది. ఉస్సురనుట, కనళలెర జేయుట, యులికిపడుట, ద మునందు "పెదవులెండుట, తనలోతానే ముచ్చటించుకొనుట మొదలగు దశావస్థ్రలను ఈ "తేతజ్ఞులు చెప్పియున్నారు. నవరోజుయొక- స్వరూపము ఈపదమునందు విలంబకాల నంచొరములలో ఎంతో అందముగా కానవచ్చుచున్నది. నవరోజురాగము (పాచినము. రక్తి రాగము. ఇప్పటి £9 వ మేళమగు శంకరాభరణ జన్యము. ఫదధనినరిగ మప. వమగరినని ధఫ ఆనునవి ఆరోహణావరోహణములు. 'వెంకటమఖ సంపదాయమున భాషాంగమని చెప్పియున్నారు. కాసి వాడుకలోగల శాగన్వరూపమున భాషాంగచ్యాయలుకాన లావు. దినిని వంచమౌొంత్యము గానే పడుట ప్రాచీన సంప్రదాయము. “సనిద్ధనీవ వద నిసరీ” - “నిసరిగ మ నవి ప చ - 'గరిగా'-రిసనిన రి _*స్తన్టి శాన్‌ -నీస రీ" మొదలగు శ సాయలను చూపిచు స్వరసందక్భములు ఈ రాగమునందు విస్తారముగా రచనలు వుట వే పదముశందలి సంచారములు కాగుగా గన్రనించి శాగమును ఆకళించుకోనవలెను, (త్రిస్టాయి నమన్వితములయిన రౌగాంగ్య ఉపాంగ్క భఛ్రాషూంగరాగములు తమ స్వరూపములన్సు కావట. సంతరించుకొనుటకు ముందుపుట్టిన కొన్ని రాగములలో బహుళ నవరోజుీ “రట నాదనామ్రు॥ వ్‌డియే కురంజి, శంకరాభరణం [కవమముగ _బుట్టియుండవచ్చును. ఇటుషలె న కాంభోట్త చండి మాయామాళవ గాభ, ఘంటారవమునుండి తోడి, ఉంరుగొ టినుంద కొందరు ఎదలో ధవనుండి వో! మొదలగు మేళములు పుట్టేయుండవచ్చు కు ము తోచ్రుచ్చ ట ఎగా వినియుంటిని ఇటు చెప్పుట సహేశుకముగానే యున్నదని, సద.

"చే[తంయ్య పదములు 898 రాగం - నవకోజు - (తిపుటతాళం వ; పఏలవచ్చితివే ? సామి జెడజాసి - పలాగు కాళ్ళాజెనే ఓలలనరో !_ _ అ. పః; వాలరో మువ్వ గోపాలుడు నిను తలచి వలువరించునే - ఓ లలనరో! ₹వల॥ చ: యున్సురని తలయూచునే శయ్యామై నుండి - యులికి దిగ్గున లేచునే కసరి దిక్కులు చూచునే కన్నీరు నించి కనులెజ్ఞ'జేనునే 1! ఓ లలనరో! కవల 8 వ. తలవాకిటచేరునే నీదుశమ్మోవి _. తలచుక నోరూరునే! వెలది విధిని దూరునే తనలో తాను వెటి కోరిక కోరునే! ఓ లలనరో |! ఇ పఏల॥ ఈం ఏ. నిను చాల లాలించునే మువ్వ గోపాలు - జెనసిన వగఠలెంచునే చనువిచ్చి కరుణించునే యిందరిలో నీ సాటిలేదని ఊయమెొంచునే ఓ లలనరో | ॥ వల॥ (50)

894 చేశయ్య పదములో వ; ....దన్లి। సా..।;,పొనన్సి । నస గరిమగరి!సా..1....॥ ఏ. | ల... |. వ. ॥చ్చి.,తి,.[ వే..।,....॥ స నిసా... | నిసొని దనీఫ ॥$పా..వద।నీ.స | రీరిననీ ॥ సరిరిసన్సి [సాసారిగ రీ సా సాసరి గారి, రి రిగ । మామగ॥ సి..ఏ. ।!లా...[గు కాం (ళ్ళ! 2 +డె. “గాగమపనుగా 1 మరిరీ రీ. గశ్రిగరిపా । పపమగ । మగమరి । నే..... $24222, ఓ.... [ల .|ల౨౨॥ మఠిమరిసా 1పా ని । నిద్గన్సీ॥ న.... 1రో.. 1 4 | మే పాంపథన్లీ.స1రిరిసఫ్‌ స గరిమగరి సా... “౨ ఏ. 1ల౨., “వ... ॥చ్చి..త,..,ే [1 46621 అ.ప:....న వ, వవకు వ। పపమగ గ్యా్వ్బ్యం రిమగగవమ పొ..।పొ-*ీ

• కె , ల. రో, ము.,వ్వ . ।$గో.. [కీ క నానా జాతా. ావానననో = + పమగా। గా మగ గామగ। మాపా॥పాగ మగా! ౫న మగా 8గరీ! గ ; పొ + 1లు,, , డు..1ని.న్ను. 1ఈ.-ల--!* ననన. సా, ఫద।నీనీ.న 85 సరే[న గరిమగరి | సా. 1 సొ! = కలు | వ, ,, “రిం..[చు,.....! నే..!.***]

గ రిగరిపా ప పమగ । మగమరి ॥ మరిమరిసా సా-ని నిగనీః టం. (ల... 1ల.౨౨ 8న. 1రో [22 | = లం పలవచ్చితివే ॥ ఎయు. 1స్ఫు.[=-56 1ని,.. త ** ల, 1 ఫా ఫధనీ సరీస।|రీగా సా.-నన్సి సా గరి[గొా*-! యూ... చు... నే, 8౪2222 ళే య్య ..1వె --! గా మగమా । గామగ | గామగ ॥ గమగా గమరీ మ గ మా. ! పొపగ॥ నుం,.... 1! డి ** 6 [164 8 ,..యు లి! (ది +! న! యర్‌ డీ మగా మగరి । సొనని ! నద నీ[సా..నవ వ వమగ గమరీ గమ! లీ గ్గు, న. 1 లేం. 1. చు నే ..కస రిం! ది? * రి మగగపమ।పొ - [వపమగా మౌ క్కు..లు.. [ చూ! " చు | లా కం పా,.మగ | గ మగా గమగా | గమగా గమగా నే,..క. ।న్నీ 44 (రు. ఉ 1 4 నీ న్‌,న కిం సల్లీ! మ గమపాగ | మగమరి | మరిసా | సొ--ఫ్‌ క స్ట్‌ ని తు, నిం చి త కీ * క కను! లట. . న! గమరి ॥ స గరిమగరి | సాం'1సొ** గ రిగరిపొ పవమగ 1 మ న | దే..సు..![ నే-* లం [ఊం అ. మరిమరసా సాని నిధనీ ఫొ న ఠో । | _, పరివచ్చిలివే ॥ శ 3 ల 1 0 6 4 6 ఠి 0

896 శత్రయ్య పదములు అవతారిక : లుగు ప్రౌఢ నాయికయగు ఈమె స్వీయ, ఉ తము. పతికి తనయందు అనుళాగము క అటి చుః టకు ఆతడు విముఖుకై యున్నను, తానే అతనికి ఉపచారముబేని, అలరించుటకు (పయత్నించు ళ్‌ అని “ చిటుకన్న కోపముసేయు మువ్వగోపాలునివై నా వలపు పమి కాబొయ్యీనమొి చెలిక_శ్రైతో చెప్పుకళొనుచున్నది. వీ భంక ళో కన్నడ [పాచీనరాగములలో నొకటి, ఇద్ర ఇప్పటి 29 వ మేళక రయగు న కటి థరణ జన్యము. ఇందు కాకలి నిషాద ప్రయోగములు ఎక్కు వగా నుండుటవలన డినిని సం స మఖి సంప్రదాయమున చెప్పినట్లు 28 వ మేళ జన్యమనుట సమంజసముకాదు. సమగ దనిసా-.సచానిపమగామరిన అనునవి ఆరోవాణావరోవాణములు. సరగ అనునప్పుడు కై శికినిషాదము వచ్చుచున్నది. శ్ష(శ్రజబుని పదమునందలి శాగభొననో మసోజ ములు. ంక్షి జా రా గం - కన్నడ _ (తిపుటతాళం పః కిటువంటి నావలపు ఏమికాబ్రా్బ్బాంనమూం | తిన పః చిటు వరో" అప; కుమన స

శ (శయ్య వదములు శ చ; ఇచ్చటికి రమ్మనే _ బెన్నడై నను లేదుగా నిచ్చనిచ్చలు లాలించి _- నే నలముకొనేదేగాని (గుచ్చి వాడు కౌగలించు - కొనేదెన్నడు లేదుగా ॥ శృట్రువంటి ॥ కీ ముందునేనే వచ్చి _ ముడ్దిడుకొనేదేగాని ఇందమని ఆ మ్మోవిచ్చిన - చెన్న జైనను లేదుగా అందంపు మోమున కోవ - మమరియుంజేదేగాని మందయాన ! నవ్వనేది - మననునై నమ లేదుగా ॥ ఇటుపంటి ॥ ల బలవంతమున నేనే _ పలుకరించేదే కాని ఎలమీ నాతోమాటాజే - బెన్నడును లేదుగా అలసియుండిన నేనే - కలిని కూ డేదేగాని | చెలియ ! మువ్వగోపాలుడు - చేరి కూడినది లేదుగా 8 ఇటువంటి ॥ న్‌; “...గమ।దా.ని।;దొపొా।!పమగామా!రీ.. సా. “= ఇటు[వం.. ![టి, నొ,** 1వ, ల౮..1 సా. నివ! ఛా..!ధ నిసా! న మగామొ।దా పా పమగమ॥ వు..వ.,మి.. కాం [బొల ౨ య్యూ, న... ॥ అ.పుకి. _ శమ దాని పొ..॥ప మగమరీ!గ మదా! దానీ మ్మా..చిటు! కు..!మ..॥న్న ...-1౯ో. “1వ!

$06 క్షేత్రయ్య వదమలో సా..దని స్‌ మగమ రి ..॥న్‌ నిరీన నిన | చానిప[పమగమ॥ ము..సే.[యు,.. 1ము., ।1వ్వ..గో . పా..;లు. ని-॥ రీ,. పైం. ఇటువంటి ॥ చ: ,పొ।;పా.. పా, పమగామా(రీ.. (రీ.. వ ।;చ్చి.. న..1ప్పు.డు , నే..।,నే.! రీ.గమ[।దా.,ని।;పా..![వమ గామా రీరీి;,సా..! “వ. 1ద్ది.. క... ,పొ.య్యే. | డే. గౌ సా,.నిన।;ధా.. శానీ[సా....1న మగా గ మరి। ని..ఇ.1చ్చ..![టి.6కి....15.. ,మ్మ..! రీ..గమ దనినరీ స నినని॥దనిపొా, . ;పమగమ రీరీ। నే..దె.,న్న... షి న,ను..।లే...[!.దు సా..పా,పా =“. పా,, ప్ర మగామ రీ... రీ.8 గాం. ని;చ్చ.-1ని..[చ్చ.లు, లా..।లిం..! రీ..గమ న చి..చే 'ఛాదని పా. పమగామా రి..1సా.. “లం నల, ము.,.,కొ, చ్చే + (దే... గౌంం! ని... ।చ్చి..,వా.. డు,కా.,,.,గ..।లిం- 1 న. చు,,.కొ, నే... దె,.॥న్న..డు.. | లే..।,దు. రీ. గౌ. ఇటువంటి _

శేశయ్య పద ర్రత్యు పదములు 199 అవతారిక, సొందర్య గర్వితయగు ఈమె పరకీయ. తన్నవె గల మోవామును, మున్ను తన్నేలిన మొగమాటమును మరచి, అన్యకాంతాస క్తుడయి. నాయకుడు తన్ను లత్యముచేయుట లేదని చెలిక శ్లతో చెప్పుకొని వాధపడుచున్నది. అచ్చుపు _న్తకములలో ఈవదము సొరంగ శాగమని యున్నది. నూ పాఠము సామంతము మ ఆతి [ప్రాచీనమయిన శాగములలో సామంతము ఒకటి యివ్పటి వాడుక(ప్రకారము శ్రి 0వ 'మేళమగు నొాగాభరణము జన్యము ఆరోవాణ' సరిగ మపనిసా - అవరోవాణ ననిదనివమగరి సొ అయినను “వదనిసా"' అను (వయోగము అచ్చటచ్చట కానబడుచున్నది+ చటకన్రి భ్రైవతమును చత్ముకుతి ధ్ర వతమునందు అదిమిపట్టిపలుకుట సర్మివదాయమ్ము రములు నీలాంబరి శాగమునుండి దీనిని వేరుచేయుట కొంత కష్టసాధ్య మే పదమునందలి నందా న గమనించి రాగన్వరూపమును 'శలునుకొనవలనియున్నది ఈ సామంతము కొ9డమలవా త్రి య. ౦భోత్తి చేశాక లగు కొన్ని శాగములతోపాొటు 18వ శతొద్దము తరువాత మరుగువడి రచనలు పోర్ప్యనశ్చ తోచుచున్నది. పద కవితా పిళామవాులు తకొళ్ళపాకో అన్నమయ్యవారి క్క రాగమునందు ఎన్ని యోగలవు+

పదముళు య శ్నేతయ్య రాగం _- సొమంతం _ (శిపుటతాళం వ: తెలియవైతినమ్ము ఓయమ్మ. నే అ ప కలికిరో యిటువంటి కపటజ్ఞుడని నాదు యి! కలనై న గాని యొంచక నేనుంటి నమ్మా ఈర చవ. చనువిచ్చి మాటాడునే యెప్పుడు నన్ను _ సఖియరమ్మని పిలుచునే అనుదినము నన్ను నిమిషమెడ _ చాయ్రనని నమ్మికలిచ్చునే వనజా&రో యిటువంటి గుణము ఖ వాని మనసు విరిచి యేమగువ బోధించెన్సశి ॥ ఇలలో £ _ పిలువనంపిన రాడు యిష్పుడు నాదు _ [పియము మాటలు వినడు చలమొకి ంతయు మానడు యిష్పుడునావై = ఇాడ్రిమాటలు విన్నాడు "తెలియని వాడై కె చెలిసృ చ్చ పవచ్చు కా యా వలెనని యుంశే వాని వగలునే శ 8 బలిమినీన ప న నుగూడు మా ముప్వ గో - పొాలుడనువాడు రుబోణిరో చూడు దానిచేం _ తలచకయున్నాడు అలనాటి కూటమి యన్నీ మ్రగ్రద్రి లలో" "నలత యింటిలోన్లే నెలకొనియున్నాడు *

ప్‌ మ . సారిగ సానని ఫసాని॥నపొవమగొరి రగమగ గారి సా + “= అెలీ, య.,. వె, -!త8,. శ ఈ ఈ న శ 6 9 ను కీ పం వ స వదపా్మ్న్మవమాూ గ €గమవమగగరి గొసొ ని [సాం ఓం లల లం యం, ౨. మ్మ 1నే.. శిలియ జ చావ ననూ దాచాడు స్యమమగగం పని నిసాన్‌ ఏద దపానము గ మసమ మగగరి గాపొ॥సా, ఓ, న. య*4%** శి 6 9 మ్శు. 1చే.. శేలియ! శ్ర నాడా టా డాయ కారి నీనకసానీ దనిస్‌ నీప ద పవమమగగరి గె సౌా॥సా, ఓ, య... మై -8నే ఇ్రలియ ॥ €ళ్ప్వ ా ా . నన సా నిదని సా-నిపా॥ ఆ “కలి కీ, ౨. రో ం ననన న లా మ వదవాద మవదపొద పమగామా పా 1 యి... టు. ,1వం టి 1 న శ అ “గమ పొదవప వనిసా ని సా, ఈ గనరీ నమగారిగరీ సా!

• కవ ట* * క్లో డ ౨ ౨-ని నో దు -॥ నాడా న శాొాయాచమమకూగ గరా రిగనూ నని సాఠగ రీన ననినని సదనీ ప దపా మమవనొో థి కల నె. * నం చుం. చం కి (51)

వదములు శత్రయు 402 నానా. కనా నవల అభ వ్ర గా మప ్చమ॥పా. మప చాదప మపదపమపదప | శే 8 మిల గుం, చు.,, 9 6 జ్లీ మ వమాగరి8గరగ గామపమగ రిరమరిస ॥సా., నుం టి న. 40 “= మ్మ, ఇఆలియ ! “జ చ; == “గమ పా... పొ =. చను వి... చ్చి ; ప మ పదపా వమపదపా పా దపపమపము మగమగ గరిగా ॥ మవాూా.,... ౨౨౨ ౨ టొ. + డు... ॥ మా .గరిగా మాపదపా గ మగగరి నే *"ఎ.పు డు . న | గాసాగమ పా దపపన స్‌ నిదని సనిపా న్ను.స క్ర య ర ప్త మానా వ ౨ దపా మమవమా గరిగామావద పామగా ర ॥ ము. 9 ని పి, లు, చు, ఏం సా.సన పా ్గమగ గ మగారిగర్రి ॥ నే..అనుది నం. భన. న లో _సపారిగరిసనీ సా సని ధనిఃసా సరి గసరీ గా గాః గరిగా రగమగమౌా | న! | ము =+న,, న్ను ని,మి ష.,మెడ జా, యనశని ళం

మేశ్రయ్య వదములు 40కీ పాదపపాదప పా దవపాసమ ॥ న అ ఈ 99 మ్మి..క.. ॥ గ మగాగరిగా మపమగ గ రిగాగమగా గరిగాగస ॥ లి... ... ౨౨౨౨ చ్చు? *, చ్చే. ౨.1 పొ..వన సా, నిదని సా.నిపా॥

• వన జౌ... తీ. ౨ ॥ మపదపా దమవదపా ద పమగామా పాపా రో... య... అ టు... ఠి వం. ఖ్‌ పొా..గ మ పాదపపని సా నవి సా 8 గనరి గమగా రీగరి సాం. ట్‌, గుణ ము,,. 6 9 వా,.॥నీ,.. . ఓ మ... న,,1ను..+శ సా లన లాలా సా... నని సారిగ రీస ననిస్‌ని సదనీ ప దపా,మమసమాంగ అ 9 9 విరి చి,. ., ఏ. 4,, మ. 4 గొ 9 9 య _ ఆ యా గతా రిగమా గా-.మపా.మ॥పా..మప దాదవ మ పద? మపదప ॥ వ*,. 9%. 4 44 ర అం టో, ౨ ౨. 1ధింం4-****1 మపమాగలరిరిగా రి గామపమగ రిరమరిస ॥సా.,. చె త ఇ 4 9 9 నో... ఉ ఈ 89 9 65 కీ ఇ 6 "శెలియ

శ్రరీకే అవతారిక ; నవిచేను జీవునికి మ పాల సామాన్య, సౌందర్య గర్వితయగు ఈమెకు చెలి మువ్వగో లంచి. పలిన మువ్వ కొనరాచా . దయకలుగునో ఏమో. అని చెస్పగా తనను ఒకప్పుడు లొళీం శక శేతో = ( మె గోపాల విభుడు యిపుడు తనయందుదాసీనతను కనబరుచుచున్నా డని "తెలిసిన ఈ సాగరుడని కరుణా “కలికి 1 కల్పతరువని వెలసినట్లయిళే తలచిన కోరిక స్యలవౌనుగాని ! డు నన్ను పాలు విరుదుకలిగిత్త వరమోహారత్నములు, మరియు నొనగుగాని, 'ప్రాణపతి మువ్వగో శంకా పదము గూడి సతముగా రతించవలెగాని మనవిసేయగనేతే ? * అని చెప్పుచున్నది. ఈ రాగం - సామంతం _ ్రిష్టటతాళం ప్‌, మనవినేయగనేలే? _ ఓ మధవా. కా తలాశేడు వ్‌ నవి ౫ అ ప. తను కాచే వ్వదికలిగి - దయనేయవలెగాని మ చ: క్ష మి థి శల్పతరువని వెలసినస్లై తే మనవి ॥ తలచిన క్రాశ్రకై స _ ఫలమయ్య్యినిగాని

శ్యతయ్య వదములు 40క్‌

లి కరుణాసాగరుడని _ బిరుదుకలిగినమ్మై త వర మోవారత్నములె _ మరియు నొనగునుగాని 8 మనవి ॥$

లి, కన్నె నామనోభావము - లన్నియు తెలిపితి వెన్నుని కిక మీరు - మన్నింపవలెకాని ॥& మనవి 1

శీ, ఆతిశయముగ పాణ - పతి మువ్వగోపాలు డితవుతో ననుగూడి - సతము రతించుగాని ॥ మనవి ॥

వ; న వ।పాగ మగ గరిమరి॥ సా .రిగరిన పొంరిగన నరిరి॥

౨౨ మన | వీ .* * స్‌... య ..౨ ౨. చే... ..1 లే... అాతనాలాననశానాని. "ననా గ నాననా సానానాన ానానకానాలు

సా.నిస 68 గా. మపా పా*,మపా॥ పన ననిదని సా*ని। పాదప పమపమ

ఓ. మగు వ ల (కొ... | ॥* త్త. అ, *% చే.. ఇ త 1

గామగ గరిగా।[$మా.,,:

4 లల, [డు ,- మనవి॥

2. ....నరి గా,-మపా వ నీసా.ని॥ సా ఠరీగరీన నని! న నిదనిసా. ని; ల మగు వ, ౨ త (కొ... ..8 త్త ..లా, + నే.... 4 4 పొనిప వమవము ॥౪ గొ *. డు... ... ॥ గ్‌ 4 ఈ మనవి ౫

జరికి చ జి చ మాం థగర్‌ ॥ వ గమ పాదపపాసని సా. సా. నీ శ్య్వాక్రి సమగ ఆంటఏ ౨, కీ _ నే,..! * *.మది క్‌, లి తి ౨౨ తను శా... టా యపమా,। 64 ఖీ ళం ఆ గి. దయ సే..... య .2॥[వ., లె, గాం గమగా గరిగా॥ఇమా . ॥ ని ,. మనవి॥ న హ్‌ నరిరీ ॥ చి ౨. ..సప పా-గమగ గరిమరి సా. కన్యా సాంరిగస కలి కి... కం ల్ప్వత.. కుం. (వం ్‌్‌ వా చ్చ షహూదప వమవమ। సా.నిసరి గా మపా పామపా ప న సనిదనీసా నీ పొదప ॥ తే... 4. ని... వెల।సి . న... మై ళల ల * మం [మా..గమ పాదవపాన్సు సా, సాసరీగన్‌ క; ం ఇ తల చి. శ జ్య న, క రీ. , గచునాశగల్‌ నా స్‌ని దా _ని పొ**1 *+నీనసా నము గమవదవప ప దవా చవ గమగా గాగా మా. య్యా. ని. గాం. [ని *-- మనవి

'ష్యతయ్య వదములు 407 ఇఅవతారిక :

నాయిక పరకీయ, వాసక సజ్టిక, _పొఢ. ఈమె ఆలంకఠించుకొని గంధము, కన్తూరి, పూలపాన్పు మొదలయినవన్నియు అమర్చుకొని నాయకుని రాకకై. వేచియున్నదట. తన వెలితో “ వినవే! పతులు మొదలుగాను వాసములు చేరి తమ వనితలతో కూజెనే! యూలెట మాటుమణిగ నే, నన్నేలిన మువ్వగోపాలుని నమ్శుళాదే " యని చెప్పుకొని దుఃఖించుచున్నది. ఈ పదను ఫున్నాగవరాళి రాగమని ఆచ్చుపున్తకములలోనున్నది. మా పాఠము వరాళి.

ఈ వరాళి రాగము [పాచీనము. యిప్పటి వాడుకలోగల 'మేళక రలయందు 898వ 'మేుళముగ దీనిని చెప్పియున్నారు. యిందలి న్వరనంచారములు గమనించినచో. నిది ప్రాచీన కాలమునగల ఒక థాషపూంగరాగమని తోచుచున్నది. ఏలననగా “సగరిగ మ ప” అనునవ్పుడు లై చతు[శుతి రిషభముగా పలుకుచున్నది తిరిగి అవరోవాణమునందు “వ ను గారి ని అనునప్పుడు శుద్దగాంథఛారముగా చతు(ళుతి రివమభస్టానమునందు కంపితముతో సాధారణ గాంధారమును స్పర్తిసించుచు దిగుచున్నది. అనుభవజ్ఞులయిన ఇవాఅమంది "పెద్దలకు నే నిది చెప్పగా వారును నావలనే అఖి[పాయపడినారు. "'వెంకటమణఖి నం[ప్రదాయమున చెప్పిన ధాలివరాళి రొాగలవమణ ములలో *సగరిగమపా' -పవపమగారిసా' _ అను (వయోగములు ముఖ్యములని ఇెప్పియున్నారు. ఈ రాగము (ప్రసిద్దములయిన ఘనళాగములలో నొకటి.

ఆరోవాణ; సగరిగమపదనిసా _ అవరోవాణ: నీనిదవమగారిన

408 రాగం - వరాళి - లిపుటతాఖాం ప; ఇంత (పొద్ధాయి = ఇంక వాడేమీ వచ్చీని ? ॥ ఇంత ॥ ఆ. ప: చింతింప పనిలేకు _ చెలియ మువ్వగోపాలుడు చ: చేరి నాతో శే సము - చేసిన పొపము కీర వాణిరో! ఆకుల వే - గించేవే నీవు? నూరిన గంధ కనూరి _- పారచేసి పవ్వళించు ఏ రమణి యింట నున్నాడో - ఊ కెల్ల మాటువుజ్తిగెన్సు ॥ ఇంత ॥ లి, కాసురాంగిరేి | వినవే - వకులు మొదలుగాన్సు పవాసముల్పజేం తమ - వనితలగూ'డె అసించిన ఫలించే - దరుదు గాదటవే, న జేసిన పావ మెవ్వరు = చేసినాకే ఓ ఇలియా ఇంత ॥ తి పమ్మ్మిన వేడ్తుక్రత్రశ్వ్స్‌ _ పడకిల్లు కృంగారించి ొమ్మెకాడువచ్చునని - యొదురుఖాచితి సొమ్ముతే శే? విరలేలే _ సొగసెవ్వరు జూచెదశే ? కొమ్మ | నన్నేలిన మువ్వ = గోపాలుని నమ్మరాదె ఇంత ॥

"చ[తయ్య వదములు 409 వవ; ....ర6 సానని సా... పా... మ వదప పాదమ॥ ౨ అయిం త... (వా లి దా...,. యె... 9449ల లు వమపమప ద నీ .. ॥ సానని ॥ దని సాఠరీన్‌ నిద పమవమ గా... ॥ 6౨ ౨ కంర కాట. | చే. . ౨. మీ. ఉ వ... ॥ మవదసపమా గా 1 గరిరి పొ... చ్చీ. ఇ ఈ అ అ 1$ని.. ॥. ఉ జ వ, ....రీ సొనన్సి; సా ..॥ పా... మ పదవ పాదమ॥ ౨౨ ఇం త.,. వా,.॥జ్చా. యె... (౨. వపమసనువ ద ని నఠీగ్‌ రీననిద దని సారీనీ్‌ నిద వ మవమ గ గపమ॥ 6 ఆఈఆంకొ గామ 4 94 ఉల... ౨ మి... వ.. జి ద దననిదపమా ।[గగరి।సా.. .... చ్చీ.-.*.-*1ని..! ౨... ౨౯౨ ల ఇంత | =, చిం. తిం... అ ౪ అప వ, ని. లే,. దు. .॥ “వద ని నరీగ గా రొసా॥ సా... న్‌ని, చదాననీి ద వపావమ॥ ౨4౨ చెలి య... *. *- ము వ్వ....।,గో.. పా... ౨౨|| గ గవమదవమా గ గరి సొ. ॥ లు, ౨.౨. ౨ ౨ దు. 16999 ఫి (52)

410 ఉభయ స 2... ...సని దవపాపము దమదా॥నీ.సా, ని, సా...

• చిం, శ్రి ం *+వ॥ప, ని, అే అ, దు **|
• సేగరి గావమ గగరీ ।8సా.ని సరిసాని దాననీ దపపమ ॥ *౨.వె లి య. *,-ము వ్వ గో. పా. లంక గ గపమదప ని నిదపమా గగరీ సా, లు, డు... 1 ఇంత ॥ చ; ॥ +" దా పా... పొ ॥పా + పా, పవ మవమ ॥ య = చే 6 ॥ నా 8 తో అ ఓ చే... న ౨ టీ ౨ మపమగగ మపదని దదపమ ॥ గ గపమదము గగకి సా-. ము,,. చి. సి. న, పా, ప ము. “౨-6 పా, సానన్తి సగరిరి గరి గామా పా క, క్రి ర ,. శె, ణి ఠో,. నం ల గ గపమ దపమా గా గరి కాత శే రీపా. . సనినరి 5 నసాసా | క. గిం, చే వే “= నస్‌ ని దవపావమ దమదా న్లి స్పా సా సా గా ఆ రి ఇ న న గం... ధ . వశే “-వ ద నిసరీగ గా రీసా॥[సా., _ సా .. -సాన్‌ని ॥ “న 68. +పా॥[ ర, వే... సీి..॥

జతయ్య పదములు | దవవమాూాదమద ని... సా..8....నస్‌నిః;సాగరీ గా... వ. ౨. వ్వ... అఠళిం.. చు... ॥....పఏ రమ, ణి ..॥ మ పావమగ గా... గ రీరి ॥[సా..పద నినరగగా రిసా॥ యిం. ట.. ను... న్నా... డో..ఊ. లె... . +ల్లి సా .. నని ద వపా పావనము మూ... టు... మ ** ॥ గ గపమదమ గా... గరిరి॥కసా.. లీ ౨౨౨ 7. ౨౨౨8ను... ఇంత 1

4129 అవతారిక : యకునకు తన స్వీయ నాయికయగు ఈమె (ప్రౌఢ, కలవోంతరిత. ఈమె తన నొ చేయు చేతలని ( నని, తనవై మనసు యందు మోవాము తప్పెనని తానుచేయు చేతలన్నియు నానికి చెగటా యె లించు నో దు చాలం కొన్నాడని చెలిక తెతో ఇప్పుకొని దుఖించుచున్నది, శ్హ్మ పదము అచ్చుపు_స్తక మాల టి _ ప . వరాళి రాగమని యున్నది. మా పౌఠము వరాళి. ్వ్వజ్ర గ్రలాకులిచ్చుటయనగా యిర్వా విడాకులిచ్చుటవంటిదో ? ఏమో! రాగం _ వరాళి _ తివుటతాఖం వః; కంతకంశె శానస్నేమిచేసీసీ _ ఇంక కొంత యున్నదో +ప; అ వే: పంత్రమ్ర్థ్రశ మువ్వ గోపాలరాయడు _- ఆ పడతి యింటనుండి ॥ ఇంత ॥ చః ఆళతోచ్స కాగలించుకోబోతే _ ఆక్కడ నుండుమునైను యీన్స బ్రేక్ఞ మోవితేన లీరా! యం ఎంగిలయీ్య్యి ననెను కొసంత 'మైంచక్త నోటివిజె మిమ్ముంశేను - కసరి లేదనెను నే సరివారిలో నీ యుదానీనము _ నలినాడిరో |! వాలదా ॥ ఇంత &

శేత్రయ్య పదములు శ్రీ వి ఇందుండి యాకు జుట్టిచ్చెద నంశు - హితవుగాదనెను

ఆందుండి మోమైన కనులజూచెదనంళకే .. నందుకు వద్దనెను

పొందుగ జాదమ.లొ _్రెదనం శు వచ్చి - (పొద్దాయె పొమ్మునెను

మందయానరో 1! నిమీది మమత - మరచితిననెను ౫ ఇంత ॥ 8. వీధివారితోడ నామీదిమనను -_ విరిగినదనెను

ఆదరించి నాతో మాటలాడనంట - నానలిడుకొనెను

వాదించి నీ పొందు వద్దని గట్టిగ - వక్కా-లాకులిచ్చెను

మోదముతో నన్నేలిన చక్కుూని - మువ్వగోపాలుడు ॥ ఇంత ॥ వ; 44 ౨౨ సౌ... సానని$గా.... మా,. పావమ॥

శ, 9 ల ఉ అ ఇం... త. క౦0.... శ్రే... ఛా కీ

పాపమగమ పాదము పమగ్గా గాంవమగ గరిరి సౌ, &

౨ న. శ్నె.. ! ..మి£॥చే.... సీ... నీ.-॥8- వి సొసనిసా పొ... సొనని[గా.... మా... ఫపాదమ।ః

౨ ఇం... త*. క0..,.. శే... ఆతా. .॥

పావమపద న నినని ననినని॥ దప మవదపవదమా గగరి సొ... ॥

౨ న. న్నే... *"*మి.॥చే........, సీ... సీ... 8. సానన్సిసా సా... సానని!గా ... మా... పాదని॥

4 ఇం... తం, కం... ఘే... తా..॥

ముట్‌ టి మేశ్రయ్య వద వా యానా నా సొ *కి దపమా పమపద ద నిసరీ నరీగా కరినని చా దనని పదమాగరి ౨కే

• ౨న, న్నే... --. "మి చే. .. సీఎ ఎని సా... సా*. రిననీ గ గమమదద నినిరని ద దపమ॥ 444, ఇం క, కొం. ౨. త...[యు.*-=॥ గ గమపదవము గ గరి సొ..[ .., న్న. 6 దో. 46 46 కీ శ 6 ఇంత అప; _, స ని దని దపమా దమడా స నిసానని శ గరీ సా. *..+వం, త, ౨౨ ౨౨ము తో, _ ము. వ్వ *--॥ సా..గ రీ గాపమ గీగీరీ 8ఠ్‌ సారే గరీరన నాసనస్‌ సా. 8 ఠి గో, పా , ల, రా,. య డు... క్‌ సా దని దః = స్‌ ని నిదవమా దమ చా స నిషాసని గగరీ రి సాని;

• ప్‌

0. త, ,, 6 ము॥[ళతో,,.__ ము... వై... ॥ సా శక్ర గాదు యా న పేధమా గాగకి ఫాస్టారగారి సానని సా... శి ఇ + ల, రా, య. డు... సా సీనివద షి వూ ఈ న. ప్‌ దనినరినరిగా కి వం 1 నిసర్‌న సర్‌సీ దప ప మదమ గగరిన ॥ ఆ పడ తీ .. శి 6 * యిం ట్‌, శ్‌ ఉం నుం... శం 4జీ రిసా డి... ఇ్రంతకంకు

ేత్రయ్య పదములు కీర్‌ చ: . =పాదని దవపా ప మపమ॥పా.... వ మపమ ప మపమ లం ఆ... శం తో... 1నే.... శౌ**౨ గి 9౨ - క గ గమావదపాదని ద పమావదమా గ గరిఃసా..రి 1సౌ .ని నరినీధ్గము । లిం.చు...౨ ౨౨ కో. ౨ ౨ 1బో ..1లే..అ క్యూ". [8డ... £ దధ నుసరి సరిగా గరి ప మదమ గగరి॥రి సరిగరిరి సాం. సా.-॥ నురి 4... అ 9 ౬ 9 డు * ౨. ;1మ..॥['నే అ ఇ ఈ 4 ఈ ను,. 669 లీ _. 68 నని।;సా.ని గా... వమగాగా వ మవపమ పా.॥& ,...యీ..-,ను.., లే... క... మో... వి*-॥ చాపా.. వమసమ పమగా॥మావదవదమగ గ రికీ సౌ.-॥ త... నే... లీ. -॥[రా 4 యం.. మే..॥ పా... ర సా.ని ధగఫమా॥$ దధ నిసరినరిగా గరిరి సాఃనిః ఎంఎం గిం ల౨౨ £కయ్యాాం.... ౨ న... నేం-॥ సా,..వమ గ గరి రిననీ గా .మా. పాదని దపమా వమసమ॥ ను.,కా. సం" త... యెొం.... చ... ౨ 15కో = కీ పా..వ ద నీ.. సీనిదా పమపాదనీ దవమా గ గరి సా-నిః నో, టి. వి, ౭ మి. శ శ 6 తళ మసం = శ్చ, , ॥ సా... నర సా.ని ధఫమా డా.ద్దసని సా... సా -॥ ను..కన రి... లే. ౨ $ద .నె.. ను..1॥.-.

సా. సీని దపమా దపమా దా దనినరీగా గరీరీ సా, 8 నా, స, 68.. [1వా..., 68. లో. క సా .గఠరి గా వమ్‌ గ గరి సానినరీ గరీ రిసాని సా 1 సా..స్‌ఠీ గ్‌ గరి ఠీ సాని॥ద వమపదవదమా గాగరి రిససా!సొ” నలి నా... మీ .॥రో,,, ౨, ఛా.ల +! దో ఇంతకంేు

మేతయ్య్ల ప ద్‌ ల్‌ గలు (17 అవతార్రిక్ర ఫొ పరకీయయగు ఈ స్వాధీనవతికను నాయకుడు తలచుకొనుచు, ఆమెతో అాను 0దిన ఆనందములును, తమ యిద్దరి మననులను కలిపిన అను రాగవు విధములను చెవ్చుకొనుచు పొద్టుపోదు నిదుఠరరాదు - పొంతి నెడజారినది మొదలు " అని వలవించుచున్నాడు. రాగం . వరాళి - (తిపుటతాళం న (పొద్దుపోదు నిదురరాదు _ పొలతి నెడబాసినది మొదలు ఆ, ఏ తద్ధయు పావజాతి - ద్రై వము పగసాధించెనమాై ఓ యన్యూూ ॥ పొద్దు! ష్‌ * ఉత త అనలు కొనలు ఇారినట్లు - మనను మనను నెననీ బాలి "వెనునుకొన్న చెలిమన్ననలుం -చిన దినము నుతినేయక్‌ ॥ (పొద్దు క్షి అరువు మురువు కలిగిన చి - _త్తరువు వెరవు (పతిమవలెను ఉరవిరవై యున్న చెలిని - మరువ వెరవుగొననకట ॥ పొద్దు £ (ఈ)

త్రయ్య పదముళొ ఉ18 8. మువ్వగోపాల రమ్మని ముద్దు బెట్టికూడగాను ముడువ 'వెరవుగాన వకట! కొడు క గై దటి వూవుబోణి మోవితేనె - భుజించిన చవి తలచి ౮ పవి ....స 6 సా, సాన ని॥సాగరిగర్ర్రిగము పొ _ 1పొపమ॥ న! === (పొద్దు పో. +=దు, ॥ని,_ద్రు ర, శా.-1 దు ద పదపదని సాస్‌ని సా ॥$సనిదదపమ గ గరీ సొా-॥ పొ.ల.త౩ నడ బా, సి. నది మొ.ద లు +**క కి సా సరి సా. పాసని సగరీగ శ్రిము పా పొాపమ॥ న. +'పొద్దు పో... + దు, ని..దు.,6 రా... అ దు ౨ ॥ ప దదనిసరీ సరీగా గరీసని ద మ డనిసట్యా పొలతి,.. , నెడ వ సీఠరీనీ దవపమ 6 గమవ దపమున సి..న.ది. మొ. 1 గగరిషిసా,.

చేత్రయ్య వదములు శీ19 అఎవ;సా .. మద ;పాదవ।; ద సాని॥ సా... * ।1సాన్‌ని।; గా గారి | ౨ ౨౨ తో, ద్ద... యు... ॥[పా....[పఏ*. బౌ ౨౨ క వి ఛి .... |... న. ౨ గ తి గారీగరి గ రిగా ॥* రిసానని ద మదా నిసాని ॥ చై . వ... ము... ॥[వగ.. సౌ*,* ౨౨౨౭ | ద వపపావమ గా... గరిరి థిం.. చె, న... 4౨ మొసశ్చై*... తి ఈ 498 ఓ శి ఇఇ య... 49 ౨ టీ సా న. మూ - = (_పొద్దుపోదు ॥ చ; గాగావమ పాపా వ మవవమ పాదనిదవవమ గగరీ సొా,.1 అ నలు . కొన లు. ౨. వా..ర5... న**,:ట్టు**: రిసాన ని గాగా గ పామ ॥పొపాదని దవవమ పా.. మనను. మన సు. ౨ 1 నెనసి. చా... ।$ల ౨*॥ పాదనిద వమా పాపద నీ. రిసానని గా... గరీరీస్‌ ॥ ఇజెను.ను .. కొ... న్న్న... చెలి... మ... న్న*న, ॥ ద ని సారన రన్‌ సానని చదాపా వమపదపద వమగగ రి సా॥సొ.. లుం... ౨ చి, న... దిన ॥ము.ను.తి. సే... య. ॥ క... (పొద్దుపోదు ః

తయ్య పదములొ తీ9(1 చ ల్‌ అవతారిక ల ల వేడుకొని (వ్రతిభాచతురయగు ఈ నాయిక వరకీయ _ త్రాన్స కోరిన మువ్వుగోపొల్‌ టి ళ్‌ ళ్‌ ం లాలించి, (బతిమాలుకొన్నను ఆతనిదయ తనవై ంాక్ర్రడ్తుట్టచె యీమె సావాసియై

• అని నాచెయి. చిక్కితివింటిలో నిన్నడ్డగించుకొం-చేను _ విడ్రిపచ్చుకాను.. దికులా గల ఆతనిని పేమతో బెదరించుచున్నది. పంతువరాళి రాగము పా దీనము ౮ కి రాగము యిప్పటి ఎవాడుక(వళాతము యిది 51వ మేళమైన కామవర్ధని జన్యమని ఇెప్పుకాన్య్వశ్ర్వ్రై కాని ఈ కొమవర్దని రాగమున కే వంతువరాళియను. చేరొళ నామమున్నదా ? యను స్తంశ్రేపాముగలదు. ఈ రాగమునందు చా, న ఆం టు స్వరప్రయోగములు కనబడుచున్నను ఇద్రి సంపూర్ల సంపూర్త చుయనుకొనవలసియున్న టి. వె ౦కటమ్సజ్ఞ సం్యపదాయమున పంతువరాళి రాగమునక్రు లతలములు చెప్పబడలేదు. కాని తేతజ్ఞైల పదమునంద్రుగ ల ఈ రాగచ్భాయలు ఈనాడు మనక గమునందువలెనే ఇ న వరాళి "ఠా యున్నవి ఆలిసిన పంతు రాగం _- పంతువరాళి - తిపుటతాళం వ్‌, నేను మంచిదాన గనుక _ నీ తప్పు గాచితిగ్గాన్సి అ వ మానునా మర8యొకతి - మా మువ్వ గోపాల 1 నేను ॥

'శ్మతయ్య వదములు శ్రీత్రీపీ చ; వెంట వెంట తికుగుచు - వినయము లాడుచు ఇంటికిరమ్ముంెు రాక - పల యేచేవు? ఒంటి నాచెయి చిక్కితి - వింటిలో నిన్నడ్డగించు కొంళకేను విడిపించు - కొని పోవు దిక్కుగలరా? "నేను ॥ వి, ఇచట్టబట్టి (పియము యు చెప్పి పాను పెక్కమంకళు ఒట్టు "ట్టుకొన్నానని - ఊరకుందువు వట్టుబడితివి నాచే _ పడకింటిలో నిన్ను కట్టి వేనుకొంకె - విడిపించు దిక్కూగలరా 2 నేను 1 8. వంబెమాడుచు వచ్చి పడకింట జొచ్చితివి అందగాడ మా మువ్వగోపాలయం ళు మంబెమేలను కందర్పునిచే చిలుక ఇందు నినుగూడితే ఎవరడ్డగించేరు 1 వేను ॥ ప; మ, నరి గా.* గ మపమ గసరీ.. సాసారిగ రిననన్సి ॥ ౨ సే. ను... మం ,.. చ౨ి,,... 1 దొో.** న..౨॥| నరిగాకి గామా పా... ౨౨.౨ మగ రిగమవ దొ **॥ గ ౨ ను. $క5క *క8=౨ నీ. త౨.౨౨ వు ++॥! న నిదనిసా న నిదని పొపమ ॥;పా పొదనిదవ పమగమ గరిగరి॥ః మ శి... తీ... 1$1$గా ౨4. ఈ 4 ని...

వదముళు ఉతికి ఉటక్రలోల్‌ అఎవ:సా..మ గ పమదా న నిదని ; సని సాగర నని న దనీ సా + =! ౨ ౨౨ మా, ను"... నౌ ** ॥శమ.6__ ల ఇ యొ -క! లే "' “౨-=ద ని సా... స్‌ నిదాకపమపాదనిదవ వ మగమ గరిగలి |

• మా, ము.. వ్వ అ గో, ల ఉం పా... ల ౨ కీ సా., ల... చేను (సా శ థం ఆళి నలాలాలానానానానాలాడాాంో. “పమ గ మగరి సా. 6సారిగరిన సని సా ళ6సా. 6 గా **! == వెంట వెం... ట .,. తి. ౮్ర్ర గు ల చు, !ి క్షే స రినరి గా 5. సాద త +రిగవ్చు నాం. వెంట ॥ ఏక. వెంట తి పెంచనా వాలా చనీ దవ నా నా. నాణాణాణాాఖ పమా ఉ. రి గమప దదపషుగ మృ పా దస్‌ దపపమ' గ లిగరి నా ; అ 0 వెంట ॥ ళం శ 0 నౌ, "== వెంట వెం ౨. *** ౨ ట సారిగ త కా! ల రినసన్సి సాంరిసా ర గా, _శ్రగ ర మగవ మ దపద “రు. , గు చు 12... విన య...,ము... మవ మగమగ రి గరీ సా. == ప మృ గ మగరి సౌ... లా, ఆ. డు... చు, ॥...ఇ0ం, టి... కి. ॥

చ(తయ్య పదములు ల! సా రిగరిస నని సా .రిసా.ర5 గా... ॥!....రి గ ।ః రిమగవ |; మదవదః। రం ....౨. | మం... శ్రే... [....రా.।$క... [ఏ ,..॥8 మపమగ మగ రి గరి; సా..॥,...సా ।; నీనిదని! సా... లా. . మకు... చే... వు*.॥[॥.... వం టి...[నో,.2 వమగమమరి వగమూ వ మదవ ॥ చా..మగ।రి గమవ।దా..॥। చె...యి. ఛి... క్వి. ౨.౨.6 తి ..విం.!టి...।[లో..॥ వనిద నిసా ననిదని పా..॥8పా..మగ$;ప మదా । న్‌ నిదని ॥ ని.న్న.. డడ... గిం... [చు..కొం.! కే... ను,*-॥ స నిసాగరీ నని న దనీ సా... ....చ ని।!సా.. ! నీ నిదా; వి. ది... -. పిం..। చు..॥[....*కొ ని పో... వు ౨౨ ॥& వమపా దస్‌దవ పమగము గరిగరి॥సా.. ది. కుగ్రా--*౨$గ + 9 అ... ॥[రా.. నేను!

త్ను అవతారిక ; తో వ ము[ద ఇందలి నాయిక స్వీయ ముగ్ద కలపహోంతరిత తే తజ్ఞులు విజయరాఘ యు జ డు కొన్ని పదములును, తుపాకుల కృష్ణళాయని పేరుతో క్రాన్నివదములను. చెప్పినట్లు వా న్నది. ఈ పదము తుపాకుల కృష్ణ రాయనిివై చెప్పినది సగౌరిపంతు రాగము 51వ 'మేళశమయిన కామవర్దని జన్యం. అఎ సరిమపనిసా-నసనిపడపమరిగర6న అను ఆరోపహాణావరోవాణను ఈ గల ఈ రాగమును ఉ తరచేశీయుల సంగీతపద్ధతిలో 4 (శ్రీ " అని అందురు ఎందువలననో గౌగము ఇప్పుడు వినవచ్చుట లేదు రాగం _ గౌరిసంతు శ (తిపుటతాళం పః నేరమా కొమ్మా ఛచాజెందు కే చేరరాడమ్మా! ఓయమ్మ ॥ చేర! అ. ప: వారిజముఖ ఇట్సవలె ననుభవములు ఛారుణీవతిని తలచినయప్పు డే ఓయమ్మా జేోః

జే తయ్య పదములు ఉలి చ మాలిమియను తనలాలనచే రతి

"వేళలో నడిచిన వింతలు తలచుక

నాలో నేనే నవ్వుచు నుండగను

"వేళ తెలిసి విన్నవించనైతి నకట ॥ నేర ॥

౨. ఇచెలువున దా శా చను మొనలంటుచు

గిలిగింతలమెై పులకించి వగ

దచలుచుక సిగ్గున తలవంచుక ళా

పిలిచి అడిగితే పలుకనై. తినట ॥ నేర ॥

8. మనను కరుగ నామర్శుము లంటుచు జక్పెనగొని తమకంబు నను గినిసి తుపాకుల కృష్ణునితోనే ళం

దనివి తీర లేదని పలకితినట 4 నేర ః పవ: ....వని న్‌రీరీగ్‌ ఠీ నీసా సా... సీని దదవమ పొవని॥

ఎ బే. రఈ౮*-* మొ, కొ 4446 4444 కే

సా ..వ ని న్‌ కిరిగ్‌ ర ననని॥ ద దవమపద దదపమ ; రిగరీ ॥

మ్మా .వా జం... (దు... శే..*.౨.౨ వే... ర. 18

న ని పానీ రిరిపమ దా. వ మరిగరి సా. -.--.

(54)

చతయ్య పదమ 4926 అక గీ స్‌ నని 88నలి దదకవము ద దవమరిగ రిరిసా పా వమ ఓ ల ॥ య ం , మ్య' | దవనీ =, నేరమా॥ లన నాలు నా సా,॥& అప. ,.పమ పాపాదని దవపాపా ప మృదపమవ ద పవని లీ అం వా రి జి ॥ము ఖఇ ౨ యి** టు రా నా పని 8 “సరి గరివమ రి గరీ [ని సన్లి బై వాశగ రినసా నని జీ

• ౨వ. లె... య ను,..భవ ము ౨౨ ల ౨ పమపపనీ ననినరీ రీననని వ్హా +పవని న్‌ నినరీ స్‌ నినని॥ య ప్ప న! ఓ ం ం 49 ఈ $| ద దపమరిగ రిరిసా పా పమ ॥ ద్ర్వని య. మ్మ "నేరమా చ; పాదని పోనూ టా ప్ర గరగ రీ: ౨వ మ పా పాదని దవపాపావ్చ ప్రా రిరిరపా మ 8 క మూ లి ఠి మి ం + [ య... ను... ఠి త ' సా . *-నని సా సారిగ రిసపా సన్సి ॥ న ॥ లా ల.౨౨ న... ననున. పౌదప మవవని సా సా చే, ర తి

"య్య పదములు శవ? _...నని సాసారీగ 6 నసాననిః నరీగారీరీ రీపామ । గలా రా కాన హె డా వొ కా థ్‌ ధపా వమరి గగరొరి.న॥ చి... *** న ౨ ౨ | సా .పమ పొాపాదని ద పపాపా.మ 4 విం - త ౨౨౨ లు. * గ త 4 ౨ అ * = ల చు.... క్‌ 8 ! గయ్‌ నిఫా ని సరిసరి ననిసారిసరీ సరిగారిరిరిపామ అ నే ఈ లో, చే... అ ళ నే... + న..వ్వు వ నిసరీనీ దదపమరిగకి సా..నని పొ సారీగ। రీనసా నని ॥ చుం. *” డ ౨:ంగ 9, ॥1ను వే, ళ్‌, .. ఇ... .. దపవవనీ న్‌నినరీ ర న్‌నీనని[సా..పని న నినరీ సీనిస్‌ని॥ లి..సి, వి... న్న---8[ 4, విం. చ, .., వైం- త్రి న... క్‌, ట .. ళం *, నేరమా ॥

శతయ్య వదములు 4ఉవర అవతారిక డని శలినియి ఈ పదమునందలి నాయిక తన స్వామి అన్యకాఎతల ఇంతనుండినచ్చినార 8 సమ అతని సొగసును వర్షించు నెపమున తనవై అతనికి గల మక్కువ 'నెగుగక తమను కుని మేతీ ర్పించుకొన్న అన్యకాంతల 'తెలివితక్కువకు వగచుచున్నట్లు అభినయించుచూ వా సకములో మాటలతో మందలించుచున్నది ఈ పదము పృన్నాగవళాళి శాగమని అచ్చువు్‌ ఉన్నది కాని గారిపంతులో పొడుట మా గురు పరంపర రాగం- గౌరిపంతు _ 'తిపుటతాళం వవ; ఐకేగాని నిన్నే నమ్మి - యాచ్చాచ్చేస్వ భాగ్యము సామి నీ చ్తైతురా యీ నడతలు = సామి మువ్వ గోపాల చ: చెక్కిలి నొక్కిన సొగను _ చేతిలో చేయివేసిన వశొను బి యెొక్కువై న నీ మనసు _- లూ మర్మము నాశే 'దెలును ॥ £ _ అక్కరకురాని ధనము _ ఆసడికేమి ఫలము 1 నొక్కువ నొక్కి సొమ్ము - నొలుచుకొంశే శేమి ఘనము త కులుకు గుబ్బల పోటు - గృరిగ వనన కీల్ట్ణడ వేటు 1. అలుకవందు నీ పంగాటు _ అందమాయును యీతడబాటు

చేశయ్య పదములు ॥ న్‌ _ 868 సా.ని పొపాఃపమదప దా పమపొదని ద వపాపమ ఓ 2. ,ఐ. తే. గా* శని, ని... న్నే** *-1 పా,,.పమ పొనీ సా నరి 8 నసాసాస్‌ని సా,తీగరీ గాం 8 న మ్మి, యొ జ్సె చే సి. న -॥ గొరిరి పమగరి సా న ని సారిగ ॥ ఖా గ్ర ము సొ సా సని నొరీగ కిన నీ నరి నని॥పొ దని దసపమ పొని ననిసరి॥ మ్‌ క. తు... రా ॥1యిీా న డ తం =! ఇ ్ససాసావని సారిగరిస న నిననీ ॥ వ మ పో దనీ దపపను గ ౭రిగర్‌ సా | ర టా తక్కిన చరణములన్ని యు నిజే విధముగొ పొడకొనవలిను

49 జ అవతారిక : లయిన ఈ పదమునందలి నొయిక న్వీయ ముగ్ధ. గనుకశే ఆమె ఇలిక త్తు వివిధము త్రి చమకత్కారములుచేసి ఆపెను తాతాగ్రాలికముగా నుడ్తికించినను ఆమెకు స్వామి గళ సేమొ జ దు శయమును ఆతనికే 'తెలియునట్ట్లు సన్ని వేళములు సమకూర్చి త్రమ్సు బాణతనమును ఈ పదమునం వెల్లి డించుచున్నారు. అచ్చుపు_న్తకములలో ఈ పదము సాచ్చ రాగమందున్ననుః గౌారిపంతు 'రాగములో పాడుట మా పొఠము రాగం - గౌరిపంతు _ (తిపుటతాళం వః కొంచెగ శ్రైలా ? మీరో చెలియలారా అవ; కొంచెగ తెలా ? నా _ గుణము తెలియక నన్నుడి కించి వాడు దాము - కేరి కేరి నవ్వేరు కొంచెగ శ్తెలొ & చవి అలగిరాడు తోడి ౩ - మ్శుని నఖుల నంపితె చెలువుని తోడి తెచ్చి _ తఅవాకిటనుంచి ఆలదాని గూడి రా - ననెనంశి నామది కలగి కన్నీరు నించ - గొ తోడి తెచ్చేరమ్మా కొంచెగ '్తెలొ

శేభయ్య వదములు శ్తీక్తీ1ే ౨. పొరుగింట వలినుంచి - తరుణి! నీ వతి యూరి

కరిగేటప్పుడు దయ - మరువనద్దని నీతో

"నెకిగింపు మనెనన - విరవావేదనచేత

బొరలగ నప్పుడు వి - భునీ తోడి కెచ్చేరు ॥ కొంచెగ కెలా : 8. నెలత! మువ్వ గోపాలు - నికి నానఖి గట్టిన

వలువగట్టి (వలెనే _ యలవరించి యిందు దెచ్చి

అలివేణి పవ్వళించు - మతడిందు రాడని

తొలగి యచ్చటనుండ - గలసి విభుడునవ్వె కొంచెగ _శ్రైలా ॥ వ; ,. రి సాపా పా పమావనీ సా... నీనినరీ॥

| కొం చె. గ, [1 త్త. లా మీ. 4 కీ

న నిపొనీ సా. = [పొన్‌ నినరీ న నివద వ మరిగ ॥

దో. లల ౨౨౨౨ |చె లి = య. , లా... అవ;ఠరి సాదా పొమ పొమ॥పా వనీ సా, సా, ॥

ఎ వని సా సా నీనినిన రీరీ రి సనివ నీ..!।

గుణ ము... త. లి..య.. క ,. న..॥

సా .నని సా. వ్‌రీనరీి! స ఠరీగావీమ గ రీగరీ సా,॥"

తయ్య పదములు లః ఉతల్యు ఎ. వమ వనినరీ సానని పనిసరీసరీ స్తన్విద ప మరిగ రీ” శే. రి... శే 86 న, , చ్వే. రుం కొంచెగ శ్రిలొ! చ: ....పద పా. పా.,మ॥పా.పావము దాదా చొదొ “అల గి. రా**,॥8డు త్రో డి ఈ. పాపమపమ ।పాసని దదపమ ॥ గ రీరిమవు గ్ర సా. “మని... సఖు. ల. 1నం , పి శ. = = సన్సిఫా ఫానీీ సొా.రి॥[సారిగార్ర పమగరి సొ క

• చె,లు వు ని... తో దడి ౭ చ్చి జీ *“ +నస్‌నిఫా ఫానీ సరిసరి [సా 8ిగాం వ మగరి సా 1 = ౨ త ల వా క్రి ట నుం చి..॥ “. దద పా.మ పా,మ॥ఃపా,ప్రన్సి సా సా
• అల దా. ని. .॥గూ డ్రి, రా న. సా, ంం వ ని సా,. సా స్‌ నినిన రీఠి రీపనిప నీ... నె. యం శ్రే, + నా మ, ది ౨ లో..॥ సా..స్‌ని సా, నశఠీసరీ నరఠీగాపమ గ రీగరీ సా. = ౨౨ కల ౫, క “న్నీ. రు. నిం చ ..॥ సా. వమ పనినరీ సానని ప నిసరీసరీ న నివద ప మరిగ॥ రీసొ గా ళో డి న క్‌ థి చ్చే..... లర మా.., జే * కొంచెగ శ్సెలో

ష్మేతయ్య పదములు 8కి అవతారిక

సామాన్య నాయికయగు నీమె _పేమ గర్విత. తుపాకుల కృన్ణరాయనివై చేత కోలు చెప్పిన పదములలో నిదియొకటి. ఇందలి నాయిక తనయందు తనస్వామికిగల (వేమాతి శయములు. చెలికి. వర్మించుచు,. సవతులు తన సౌభాగ్యమునకు ఎట్లుడికిపోవుచున్నారో కూడా వివరించుచూ అవాంభావ ముట్టిపడునట్టు చెప్పుకొనుచున్నది. ఈ కల్యాణిరాగ వదమునేమా గురువులవద్ద మొదట నే నభ్యసించితిని.

కల్యాణి రాగము (పాచీనము (ప్రతిమధ్యమ శాగములలో రాణీనంటిది యిప్పటి పద్దత్మిపకారము ఇవి రీల్‌ వ మేళము. సంపూర్మ సంపూర్ణము అన్ని గమక వరికాదులళో

(ఏ కూడిన ర కి రాగము. దీనిని వెంకటమఖి శాంతకల్యాణి అను నామముతో పిలిచియున్నారు "'కేతజ్ఞ్వల పదములలోగల కళా్య్రాణిళాగమును గమనించి చూచినచో రివభః శ్రైవత, నిషూదములకు ణా గల [పాధాన్యత, గాంధారమునకు కానరాకుండుట విచితముగానున్నది. ఇప్పటి వాడుక '(వకారము గాంఛారమునందు న్యాసము చేసి సంగతులల్లుట ఎప్పటినుండి వర్చడినదో తెలియుట లేదు గాంధారమునకు [పొాధాన్యత తగ్గుటవలన కేతజ్ఞుని పదములలో వినబడు కల్యాణి ఒక (పత్యేకమగు వయ్యారపునడకకలిగి శోఖిల్లుచున్నది రాగం - కల్యాణి - తిశవశతాళం వ; ఓయమ్మ విళెంత - ఓర్వజాలర మార (55)

శ౭4 ఓయమ్మ ॥ ఆ. ప : సోయగమున తుపాకి - కృష్ణుడునే కూడియుంశు చ: వంటికొద్ది నామోవి - వె విభుడు నొక్కిన గంట చూచి నవ్వే - నా కలికీ జంట వాయక నాతో ముచ్చట లాడవద్దని యమ 8 కొంశుతనమున గసరు - కొనియె నామగువ ఓ £ బలి వాని మోవి నామోవివై నుంచగా జూచి దత్తిగాదనియె నా తరుణి హత్తి మోవితో మడుపులందీయ వెరగంద్రి యిత్తరి యివిగాక దయలనియె నాయింతి ఓ యమ్మ ॥ 8 వన్నెమీర విభుడు నావద్దికి రాగానే మ్చైక్కి శ్ర ఎన్ని 'నేర్చెననియె నాఖామ నన్నుగూడి తుపాకి కృష్ణ నరనాధుడాదరించితే తన్ను తిట్టుకొనియె నా కామరసశేత్రి ఓ యమ ॥ వః సా ,స్తని 8రసా రీ వ మగామా పా చాపా ఓ | ॥ య ము ॥ వి 6 "రెం త సా. నని ద వపాపొపమ గమవదా వ మగరీ ఓ ఈ ర్వ జా ల ర క మూ 44 క

చ.[త్రయ్య పదములు శీ$ీర్‌ 2. 6 రిసననిని గ గరిరీ ।$దదడపపమమ ని ని దాదా ॥ ఓ... య..మ వీ... శం త ॥ మపదనిస ని ప ద నిసాని దపమపామ ॥ గ గపమనిద ని దపమగరి ఓ = + ర్వ జా. *** 0౦. 465 ౨ కీర్‌ 469%, మ్య్ఫాం.*,॥ 8. సాగరి సనిరిగ మాదపమగ మరి పానిదపమపద నీ రీసనిదనిప॥ ఓ. ** య... 'మృ.॥వీ. 4 లెం.. త 1 నీ.5 . ని సనిరీ ననిదాపమ ॥ గగపమనిద ని దపమగరి ॥ ఓ.ర్వ' జా, *=౨౨ ల ర మ్య్‌ ౨|| 4. సాగరం సనిరిగ మాదపమగ మరి పానిదపమపద నీ రీస నినిర్‌ ॥ ఓ 4 6 4 య + మృ 1 వీ 4 ఈ 6 6 శం... .*త॥ నీ మగఠీ ని వనిరీ సనిదాపము గ గపమపనిదా ని దపమగరి 8 ఓ. ర్వ జా ఇ 6 9 8 ల, [15 . శ ఈ మొత్త 484 క అణానానానాననానాణానానాననానాని. న తననన ననా షాధాననను నానా ననన 5. నీ మగఠి ఠఈ గరీ ననిరీ ని రిగ్‌ రీనిదమ పా నిద పొవమ గరి! ఆప:నీ ..68 గామారీ గ పమప దవ దనివనీస॥ సో య గమున$తు. పా కి .కృమ్ణు॥ . క బగఠి నిద ని ననిదపపమ వ _ నిదా పావమ గరి ॥ డు శే. కూ =డీ + శయుం శ్రీ ఓ యమ్మ ।

తయ్య పదము 496 క చ: పొమాపా గామారీ॥ రీగారి గ మపాదాదా వ .న్నె మీ ర॥విభుడు నా = 9 పామాపా చాపాదా ॥ ని పదనిననీ ద నిదదపా। వ .ద్లి క... ;రా .. గానే చి పా దగపగ గరిగరిరి॥కపాదగ పగ గర్రిగరిసా మొ క్కి. శే... [ఎ న్ని నే "ర్చి నిసరీ పా సారిగ రిరి [ప మగరీి సా న నియె నా.-.. [భా మ ॥ నీసానీ ద నిదని సనిదాపా దనిపద పమ పమగవమరి న న్నుుగూ .. + డీ శతు పా కి క వ్య గామా. పొదాపా॥పారిననిదనీ నా 8వ సరంరీ. న,.ర నా. ధు ణా ద రిం చి శే 40 4 9 గారి ॥గరీననిదా ని నరీసా స్తశాకతి,. చాగరీనని “= తన్ను॥తి...ట్టు కొ నియ నా,, అతా మ సారిగ రీన నిద పొదని దవమగ కి సా ర....న, నే వి, గారి గరీననిదా నినరీగ కి గా. జి త న్ను త్రి, ట్ట కొ ని యె న్లా.. మా. మరీ గా గన సారీగ రీననిద వ మగరీ .

"శయ్య వదములు త. అవతారిక : పరకీయ పరోఢయగు నాయిక పరమాత్ముడై న మువ్వ గోషాలుని పొంధుగోరి, లోక సామాన్యములగు కష్టములు ఎన్నివచ్చినను; లక్యుముచేయనని తన్ను, తనవారు, 'వెరవారు ఏమి ఆడుకొనినను, పాటించననియు చెప్పుకొనుచు, గోపాలదేవుని (ప్రార్థించుచున్నది రాగం - కల్యాణి - తిపుటతాళం వ; నీపొందుసనేయక మాన మువ్వ _- గోపాలా నీపాదమాన అ ప : నాపొందు నీ వెడబాయకు రా చాల నమ్మితిరా నిన్ను నా (ప్రాణనాథా 1నీ పొందు ॥ చ: ఎవ్వరాడిననాడ నీ మగడు - పమిజేసిన జేయనీ. నవ్వేవాలెల్ల నవ్వనీ - యతత్త నన్ను దూరితే దూరనీ! నా సామిగా. ॥ నీ పొందు ॥

వదములు శలికి శతయ్య 2. కన్నవారు రవ్వసేయనీ నా - కాపుర మేమైనగానీ అన్నదమ్ముు 'ఆడజాయనీ, చాల | ఆరు దూచై కే కానీ నాసొమిగా - నీ పొందు 8. నీవు చే గూడగజూడ నీమామ - నేరము లెంచిన నెంచనీ | వావచాలరట్టుచేయనీ చుట్ట పక్కాలు దిట్టిన దిట్టనీ నా సామిగా . ॥నీ పొందు! పః ...గర8 సా రీ. గరిగమపమ గారి 8, సీ ఉం పొం దు 1 సే ॥ య, క్‌, రి సొనగరి సా. ని రిసన్సి మా, న. ఆ. లి క నీ పొం, దు 8 సే య శ క. మా... న... ఆ...॥ 8 ధనీగగరి సా. శీ రి గమదనిరి ని దపమ గరిగరి అనీ పొం దు .॥సే..... య... క* 8 రి సానగరి సా*, 4 ॥ సా సా, సూ ౨1% మా న. ము వ్వ... గో.

ని సదదనని పొ. పావమ॥పనిదాపమ గారీ సా... ర. పొా,.... ల... ని. $పా..ద. మా. న..॥.... శ నీ వొందు। ఆ.వ;. ..పగ మా... పొా.,॥4పొదాపా వదనీ సా, ॥ నా. పొం, దు..॥8నీ.. వె... డ ..॥ “ని స్‌।15 సా ననిదా॥ని నరీసా రి... రొ... వా, య. కు... [రా,,, బా, ల౨,౨॥ రి..గరఠరీ వ మగమ ర సా. ననిపా వప దనీ లలన + 1(మీ్మీ-. తి..॥ రా. 4 4 ని... న్ను, .! ని నగరి. న్‌ నిదా పొపమ గ మదపమగ రీ... ససన్లిద్గ | ద్గనీద 4, నీపొందు॥ చః ....గ మా.వప గా..౬గరిగరిన సా న్లీసరి సని సర్గనీ॥ ఎంఎ, వ్వ'* రా .॥డి. న ౨ నో డో! నిసరీసా సాగరి రీ= 16 .గ మ పొపాదని దవవను॥ నీ... మ... గ *॥డు..ప, మీ , జే...

పదములు 44౦ పమగగరి రిసన్సిన రీసా॥ర5.... సా,,. ॥ సి..న, "దే... * య॥ని*,.. ం గే *.,పగ మా,., పా.. పొదాపా పదనీ సా, *==4న . వ్వే . వా. ॥ ల్లి న, వ్వ । సా. నిస రీసా సనిదా ॥నిసరీసా క్రి . నీ ,.య,. .. త్త..॥8న న్ను ॥ ర. గరి పమగమ ర, సా స నిపా ప్రదనీ।

• దూ, 4౪ 6 6 రి ఠి కే.... దూ ర, ॥ నిసగరి స నిదా పాపమ॥గ మదపమగ శ్రి “న నన్దిద ॥ సి _ నౌ, ఇ ॥4సా థి 9 మి..,గా | ధనీధ్గ నీ పొందు ॥

య్య పదములు డ్తక్త్నే అవతారిక ఖండితయగు ఈమె సామాన్య నాయిక మువ్వ గోపాలకేవుడు మున్ను తనకు తన న న చెలులకు చేసిన యవజ్హలకు చెప్పి ఆతనిని బెప్పిపొడుచుచున్నది. అతడు తోటకూర ంగవలె తొలగిపొయ్యేవాడట, సద్దునేయక లేచి తొయ్యలిమై దుమ్ముదులిపి పొ య్యేవాడట, ఇటువంటివాడవగు నీపొందు నిలువున నిలివెడు ధనము పోనినగాని నేనోవరా ! * అని స్పష్టముగా చెప్పుచున్నది “ రాగం - కల్యాణి - (తిపుటతాళం వ; నిలువున నిలివెడు ధనము బోసినను గాని నీపొందు నే నోవరా! అ ప: చలమేల మువ్వగోపాొల యీవగలేలరా 1 నిలువున ॥ చ. మాటలశేలించి - మరుము భేదించి తాటోటువగలచే - తరుణులవంచించి కూటమి సొక్కించి - కూర్చి గుంపులు జేసి తోటకూర దొంగవలే _ తొలగిపొ య్యేవాడవు నిలువున (56) ల్‌ ! క

పదములు ళ్తతయి్టి టల త్త 24 తియ్య బల్లి వగల _ తేలించి సోలించి చెయ్యని వనుళెల - జేసి (భమియించి ళం శయ్యవె వవ్వళించి - నద్దునేయకలేచి వున తొయ్యలివై దుమ్ము - దులిపి పొ యేవాడవు ని 8 అక్కరకాడవై యందంటదే (పే శేచ్రి చక్కెర లూరించి - చాలొ మన్నించి ('యొక్కబరచి ఇలుల _ మోవోంబుధిలో ముంచి చుక్కూబొడువలేచి - జునిగిపొ య్యే ఇాడవు ॥ నిలువున ॥ వ; నిన రగా రి మవగగమా పానిద చాపా*ః “నిలు వు న సి లి వె డు ॥ పా వమ పదనీిన రీ ని రిని ని నద పా మావద కద పమగా గరినిన రీ రి గరీ గమపాజపమగ రీ నగరీ వి సా నిన రీగా రి పొ దపమగ ౫ వమ పాపనిదా చాపొ॥ రా నిలువు న ని లి. జె డు ॥ పా సమ పవ దనిన ఠి . ॥ సాఠతగఠ్సీసళపసా చానిస్‌ నిద పాదని దప

• ధన ము బో ౨8సి న గా న.

చ్రమ్యు పదములు కలి పమగాగరిగా ని థదా ద నిరీన నిదపపాఃపమగాగరిరి రి న్లిసొ. నగఠీసా ॥ ని. నీ పొం. దు. 11నే .. నో, వ రి =, సా, ంం ఆరా ఠి త 4జీ

ఆఅఆ,ప నన సా సా ॥ని నీదద నని దవపాపా వప మగా ॥ ॥ చల మే. ల ము. వ్వ... గో, ౨ పొా*,1 మారీ గ ర పానిద చాపా పామగారి ని నిరిస రీ .॥ ల యీ. వ, గ లే, ల... రా ॥

౨. సా సన సా. సా. సీనిధాగరి సాసనిదా పా పమగాః

చలి మే... ల ము వ్వ జ గో. ఉ పొ. క్ల

మారీగ మ పదనిన రీననిః పాపమగా రిగరీపమగరీ న్ఫినరిస రీ ॥ ల యీ వ **౨ ౧౫ ॥లే . ౨౨౨ ల... రా,.॥ సా. ఎ, నిలువున

చః . పా పొ. పొపమ ప నిదదనని పా మావద పద ॥ ం నూ ట్‌ ల. శ లిం చి, ॥ వమగామవ చా... దా * పదనేరిస నిద పొపద పమగా

• మ. ర్శ ము * ఖే ఇ ధిం చి ॥

ఉట4 శ(త్రయల్‌ ములు మారీగమ పా తనీ దాపమ గమ పాద్వ్వ్వ్యూ గమరి గోరీ ళా టో. టు &॥వ గ ల ॥ చీ రీ.నిస రి గమప దపమగ ః& రి గరిదవము గరిగా సాం =. తరు ఖు... ల. ॥వం ం చి చి 0 ఉం ఈ సా,సా సా... సొ 5 నం ని నకి నం ననిబా “= ౨కూ ట మి ॥$సా క్కెం నినిపానిస కీ గౌ రీసా సనిరిని సద నదనీ సా + = ౨నవినస్‌ శీ ఠి ని రిగమర్రిగ సా సా ॥ జ ఇ తో ట . కూ .॥56 ॥ " దొం గ, నిరినినినద చఉానని పా పాదగ వన్య గరిగా సొ వ లె తొల పా య్యే చా డ* 1 న నిజా వు నిలువున

శతయ్య వదములు త్వీకీఫ్‌ అవతారిక విరహోత్కంరితయగు ఈ నాయిక పరకీయ మువ్వ గోపొలదేవునియందు గల "మోవాోవేశమున, తాళిమిని విడచిన ఈ తరుణి కః వంతలబెట్టక మువ్వ గోపాలా! రారా! నా సామికారా! '' యని వాయకుని (పార్థించుచున్నది. రాగం - కల్యాణి - (తిపుటతాళం వ; శారా. నొసొమీరారా, ఆ.వ: రార! రాపేలచేసేవు - రార. నా సొమీ 1 రారా చః ముందు నన్నుగూడీ నీ - విందు రాకిపుడు వచ్చి సుంధరాంగ నన్ను ఏచుటందనూ ? యిందరిలో నా సామి రారా ॥ 2. ఎంతసేపని కాళుదొనరా - యింత పరాకు 'జీసితే నుంతైన దయజూడవా - సుదతిటోధలు గాబోలు 1 శారా ॥ 8 పంతమేల నాతో - కంతుశేళ4గూడరా వంతలబెట్టకిక ము - వ్వ గోపాల నొసొమ్‌ ! 1 రారా

ములు శఓం ఉత పవ; ...నిస 68. గరిగరి"”ెసాసని పామ్ర గ్రిగం రా 5, నొ +॥[సా మీ, రా అప:సా..నిస రఈ. గ తగా!సా సని న దనని సపచా రా. 5 శా పే. ల శ్రే శ నిసా . సనిదా నినిపా॥[మగసా ని దపామ గరిగరి॥ సొ వురా , రా నా సా మి ళల చః ౨. పానిద పాపమ గరిగరి సా ల ము “= స నిసా రీసా॥ 6.౨ దు న న్ను గూ డి | గరిగమపా నిద పా మ గ రిగరి॥సా సా వీ వగమొా £ నీ విం దు రా కి క . పు డు వ . పా జ వమ పా దాపా॥।పసదదనీ స్తా, సా. న్న సా అధ నిన రీ గ రిగా సా సాని న దనని న వదా “ఏ. చు టం ద మా. యిం ద.రి ని న సా సనిచదా నినిపా మగసా ని దపామ గరిగరి సౌ, లో నా సా... మి . రాళె!

చేతయ్య విదిములు కీ అవతారిక : విరహోత్కంఠితయగు ఈ నాయిక పరకీయ ఈమె వలపు వారక మించెనట. చేరి నీ పదసేవ చేయనా చింతల వెళ్లేది మానరా వింతనసేయక గారవించరా” యని (వేమ పారవళ్యమును తెలియ జేయుచు (పార్థించుచున్నది. రాగం - కలాాణి - తిపుటతాశం ప. రా రా నాసొమీ కొ రా! అ. ప; రా ళా నొవలపు వారక మించే రా నాసామి 1 రారా ॥ చ; ఎంతసేపని తాళుదానరా మోవాము - ఇంతనరాదు నీ యొనరా ఇంతచేరి కెమ్మూూవి ఆనరా నన్ను సా చింతల బెన్తుది మానరా నొసామ్‌ 1 రారా £. ఏళఠా నీకు వగ చొాయనాచూచి - యేలేటంత పాటిలేదాయనా చేరి నీ పదసేవచేయనా యిపుడు చిన్ననాటి కూటమి పోయనాసామి కారా

ములు శతయ్య పే ఉథ8ి 8. _కూడితివిక దయవుంచరా మువ్వ - గోపాల నా మోవామెంచరా నను 'వేడుకయ్యి్యని శాగలించరా నన్ను లాలో! వింతసేయళక గారవించరా నాసొమి పః. నిస రీ గారీఃగాపామా రీ సా; ళా రా, నౌ. సా, రౌ,. రా న. 2... .పమగా ని డదా దా .॥ప దసీపదపమ గ ర్రిగరి సా. | / “మప దా. దానిప ్కపానిద కీసనిదపా మవ ౧848 సౌ. 8 రా ఆరా నా, సా, మి శా, రొం*॥ శ్ర “న్‌ ని పా,. మాదవమగ॥ గ రిగరిసా ని సరస రీపా॥ 6* లా రౌ, నా, ఠి సా మీ రౌ, రౌ, ఆఅ.ప'సా, నా స్తా సా నినణదనని ప్ర*,. మాదప పగ ॥ రారా నా 1వ..ల పు... ॥ పారీగ మ పా , చాపా॥పొ రిస నిదనీ నా. సా

• వా. ర, క మిం. ... చే... రా, ॥* నానన గ శ నానో స్‌ నిదా గరీస్‌నీ సారీగ రిన నిదవమ పొదనిదపమగ ఈ. సా సా మి అ 1 త రారఠా

కే శయ్య వదములు కీతీర0 చ; _, దని పా..1।పా.. వమగగరి గ రిగా సా... ౨ ఎం (త ,. సే..[పవప..ని, తా... ళు,..॥ న నిఖా ని సరిస ఈ ..8గ రినరిగరి గామా।పా..॥ మారపమగ॥గ మ పా... చదాపా ॥పాపదనీ పాదనిదని పా,.॥ ఈ 99 ఈ యిం, ।! త , న. రౌ... దు ,., నీ,.!॥ మాద ప మగమరి । గావూ పా..!....సా సా... సా..॥ యా... న, రౌ, 2౩+ చెం త, చే... ని నద జనని పా... మాతపపగ పారీిగ మ పా... ఉపా॥ ర8,.*** కె (మా... ॥$వి.యా. న..। రా.॥ పారన నిదనీ సా... సాన్‌ నిదా గ రిన్‌ని పస్రారీగ్‌ రీన్‌ నిదవనము £ న. -.-. న్ను.. ఎ. ఓచిం..త... అ.... (బె... -॥ పాడనిదవమగ గ రిగరి సా..॥న్‌ నిదా గ8ినీని సొరీగ్‌ రీన్‌ శు... ది... మొ.న., రా..[నాం* ౨౨౨౨ సౌ ం*ం!1 లు నిదవమ పాదని దపమగ రీ సా. సొ, (57)

వదముళా 4ఉళ0 చం అవతారిక స్యములు స్వీయ నాంికయగు ఈమె ధీర, మధ్య, ఈవదమ. నందు మధురభ_కీ రవాట్రి ను ఆత్యంత మనోవారముగా _ తేతజ్ఞలు వివరించియున్నట్లు -పెదవలన నేను వినియానొం ప న్‌ యం లోకపు పోకడలన్నిటికిని స్వస్తిచెప్పి జీవాత్మయగు ఈనాయిక, పరమాతు త్రాగు నాయకుని తి బజ్జానురాగమై, ఆతని దరిచేరగా మధ్య మరియొక (స్రీమూ ర్రిని జూచుట జరిగినది ప్రోలి పురుషులకు మధ్య యుండునది వూయ ఈ మాయన) జూచిళచే ఎరుకలేని జీవూు (కమించు చుందురు. ప్రి కది నవల. పీపిగల చెరుకని నమలగా ౦6 నమలిన సిప్పివలె చప్పనై. యుంజెనట జమేగచా 1 ల డ క ము రమ, ను మాయకు వళులుగాకుండ నుండగల జీవులకేగదా పరమాతి స్వరోప అర్హమగునది క్క పదమునందుగ ఈ విం గనుకనే 46 | ం ల నాయి" కు మాయవలన కలగవలఫిన (భ్రమలన్నియు కలిగిన స్వామి! ఈ మూర్తి ఎవరు? మ్రన యిరువురిమధర-శ్రం వచ్చినది 2 అని (పశ్నించు చున్నది ల్‌ రాగం. కల్యాణి ల (తిపుటతాళం వ్‌; ఇద్దరి సందున పవ్వళించియున్న _ ౦ఎంతి ే-కేన్సిరా ? అ. ప : గద్దరి వగల మా మువ్వ గోపాలుడ - గాజుల చప్పుడుచే వింటిగదరా ! ఇద్దరి

తియ్య వదములు శక! చ; _అప్పటప్పటికి నీదు ౩మ్మోవి - యానిన యలవాటుచేత

కప్పురగంధిమోవి నా పంట _ కలయనొక్కితినేమో

అప్పళించి దాని మోవి శేనె - యనుళవించితివేమో

చప్పరించగబో తె నమలిన చెజణకు

పిపిినలె చప్మ్శవె యు ఉఇఉగదరా

అబ్బి ఏవ్హై కొం ఇద్దరి

2 కదని నివంట దానిమేను - [గకుూన కౌగిట నిమి పట్టిన నదటు గుబ్బబఎనా గుబ్బలవై _ నొరసి (కిక్కిరినె ఇదియేమో ? వింతమై యున్నదనుచు నిందుకు నామది చోద్యమంది పదరితే నీ మనను నొచ్చీనని = పాణేళ యావలిమోమైళిగదరా ॥ ఇద్దరి ॥ 8. మునుపు నన్ను నీ వనుభవించి - యా మ, ద్ధుగుమ్మనుగూడితివేమో'

యనుదినమును నీరితిగా - నది యీడకు వచ్చునా ?

మనను పోవాణ గంటినేడు - నముదనజనకుడై న సొమి ,

నిను నమ్మఠాదుం మువ్వ గోపాలి.

సీవగలెల్లను బెల సెనుగదరా ॥ ఇద్దరి ॥ వ; పమపగమా పొ పొ* స నినసదనీ సా, సా, ॥

=, సందు ఎం ఇ ౨ ద్ర రి సం న,, ౨౯-. సూ పను పొ చాపొ॥ పది నీరిన సనిదా పొ. గ మదన మగ॥

వదముళు తయ, ఉర్‌2 కేం ల తీ..గా సా... ననిశా నిసరీసా రి 1 ఆ. యిం తి. జీ క 1 గే మి రా వ. మాదవపగమా పాదా చావా పారిన సదనీ స్తారగ్రీ సా క ఇ... ద్ద ర 8 సం దు న | *_. వమ పదనిస రీ ని రీసననిద మాపవపము గారీ ప. వ్వ ౨ €9 8చి యు న్ను లకే రీ..గా సా స నిదా నినరీసా రీ ॥సొ | ఆ. యిం ।$ తలి. చ్చే గ కే మీ రా = * -కీ అప ,. సా సా నా ని నదదనని దిపపాప్రా ప మపగ పాఠిగమ పొ దాపా॥ప సదదనీ సా, సా +. ము వ్వ గో 1పా లు, డ నిస గారీ ఠరీసా న నినిర్రిల్సీ ని దనని ద వపాపమ॥! గా జూ. ల చ, ప్ప డు ల... నిన గారీ రసా నిరిగమరిగ సా న నిదా గె, ఖీ ల చ ః ప్ప డు ట్య గద్యిలాణ నానన శిలలా పత సీరిన ననిదా పాదపపము గాఠకి ని సాంసొ రి సా... శే... విం టి[గ ద. ర. ఇద్దరి

'చే[తయ్య పదిములు కీల్‌లీ న అ ప్ప, ట ..6ప్పటి 9 కి... నీ... పొ గమ పా చా దాపా పొమగ మ వదనీ పాదని దని దు. మ్మా ం , ౪వి. యా, ని. న, ౨|| పాపా ద గపగా రిసా ॥ నినరీసా రీ, యల వా . టు1చే త్ర ఓ ఎం క ప్వు ర [గం 4 ధి. మో .॥ వీఠిస్‌ నిదనీ నీపా పదనీ॥సా. గమ పాచా దచాపా॥ వి. , నా, పం 1ట కలయ నొ. | వ మదపమగా గరిగా సా సా సా సా సా 1 క్క తి. శే 'మోా అ ప్ప ళం ౨8 ని నద ద సని దపపాపా పా . ॥పమపారి గామా పా.-॥ చి. దొ, ని. చమూ. 1$1వి శ. చే పొ,.గమ పొ, దచాపా॥[పనీదదనీ సా సా , | యను థఠ౪* విం, చి .*తి. శ. మో

ములు 454 శతయ్య ఏలో === నిన్‌ రొ. ఈ ॥1ర5 రీ నిసరిన రీ ॥ “చ. ప్ప, రిం చగ బో శత, = గీరి గమపమ గారీ ॥ గరిసా సా, సా

• నీ నీ. నీ .౩*ని దా దా పా పి ప్పిం వ ల. చ ప్ప వ దనీరిన నిద పవ గమాదప ముగరీ నిసారిసా రీ సా చె ం

య్య వదచములు 455్‌ అవతారిక *

(పౌఢ నాయక యగు ఈమె స్వీయ తన నాయకులి తోడి తెమ్మని వెలినివంవగా ఆమెయే తన నాయకునితో కలసివచ్చి నట్లు ఆమె చిన్నెలవలన (గ్రహించిన నాయిక, ఎక నెక్క ముగా, “' మువ్వ గోపాలదేవుడు ఈడకు వచ్చెదనన్నాడా? లేదా* పఏమన్నాజే? నీవి.త దిగులు వడనేలనే ? " అని అడుగుచున్నది

రాగం _ కల్యాణి - 'శిపుటతాళం ప; కంచి వరదునిపొందు - కద్దో? లేదో? అ ప;ఃవంచన మువ్వ గోపొలు - వరదుడైన చక్కని 1కంచి ॥ చ నీవు దొచక తెల్పవే అల్లి వాని భావము జూచేపట్ల - వతియైనట్లు మతి తోచీనే కంచి ॥ ళు 2 నివే యాడకు జబోదువో - ఆవిభుడిందువచ్చునో ? యీ వివరములు నేను - యిన్నాళ్ళుగ యొరుగనైతి 1 కంచి ॥ 8 నీవు బతిమాలితివో ! - నెలత అతడు వెబడెనో? 'జేవు నాన నీవింత దిగులుపడనేల ॥కంచి ॥

పదములు ఉర6 కరలోల్‌ ప = *పొనిద పాపమ పగగరి రిసాసరి స్తా సూ కం చి వర దు ని పొం దు * పొగగపమ పా దనిని పాదా నీ రిన నిదనని పా కం. దో... ౨ లే దో ద్ద ం అవ నా నరీ సా 68గా సాఠ్‌గ 5 వసా ని నిపొ సనిదా నిన రిగ రిగ 8 నససా న నిదొ వనం చ న + ఈము వ్వ గో పొం శ. న చా. పవమగా నిదనిద పా మ గరిగాకి గ మవదననాస్ర్‌ ామగరిగరి | లువ రదు రై న. చ కటా ల సా. ని . కంచి ॥ శాం నిన ర్తి అధ ఆ నా నస ని దని పొ వమగగ పమ పాద నివ చొ వు. దా చ ర్‌ తె *, ల్బ పా పమ పా.దసదని నస్‌ దలా వ్ర: పమ పొ.దనిదని 8 ననీ దనిదా పాగగమా పా దనివ చానీ॥ వే నీ సా. సనిదా నినరీ సా గా న రానా న్‌ నిదా నినరీ నా రగా గ 8గా రిగ రి నసా ననిదా ని నిపొ! ని భా, వ ము, జూ క! ప. ట్ల ॥ దా వమగా ని దనిద పా మ గరి గారి గమపదనిసాని దపామ గంగ “-ప తి మై. న,ట్టుఃమ తి, తో... చీ ౧-8 సా., నే. కంచి

శ్షశత్రయ్య వదములు న! అవతారిక (పగల్భయగు ఈ స్వాధీనపతిక స్వీయ తన నాధుడైన మువ్వగోపాలుని సొందర్యాతి శయమునకు ముగ్దులెన వనితలు ఆతనిని తమవానిగా చేసుకొనుటకు చేయు [పయత్నములు వారు పలికిన (పగల్భములు , నాయకునితో చెప్పుచు వందెమాడుకొన్నారట! నిన్ను వట్టుకో ల్‌ పొ య్యేమనుచు పదిలముగ నా జడనుబట్టి కట్టుకొందునా + ఎందు దాచుకొందు నిన్ను శి అని తన భయమును ఆతనితో చెప్పుకొనుచున్నది వ. ఎందు చొచుకొందు నిన్ను - పనేమితు నేను? అ ఫ:ః అందమెన నీ మోము * అయ్యలూ ముద్దుగుల్కు చున్నదిరా 1 ఎందు ॥ చ: అందిందు తిరుగకురా - అతివలు నీతోడి పొందుగోరి యీవేళ _ పొగడుచునున్నారు ఎంద శెందరని కాతు - ఎంతని నే విన్నవింతు పందెమాడుకొన్నారట ? - పట్టుళపా య్యెదమనుచు ॥ ఎందు ॥ (58)

సదముళొ 458 చతు 2 పలుమారు నాసామి - బయలువెళ్ళకు (మొక్కేను నిలుపరాని మోవామున _ నిన్ను జూచి చెలలు అలరు నీమోవితేనె . యాని చప్పరించవలసి ॥ 8 _ ముదముతో నాముద్దు _ ముద్దు మున్వగోపాలసామి గుదిగొన్న తమకమున - గూడి యిద్దరము నిదుర పరవళమ.న _- వదలునో కౌగిళ్ళు వదిలముగ నాజడను - బట్టి కట్టుకొందునా ఎందు పః వమగాగాగనిచా ద నిదాపావత్తుగా ౧ ర8గ * వసా ననళషాధనలొ రీ వ నే ఎం. 0 దు దా చు కొం దు. ని. , న్ను॥క వాన వ మగా నో నాకనా నాడు గపామపా ప మపామవదప దా న నిపా వదప్‌ ప్రా ద్రవవమగంగం సరి ॥ వ్‌ మి నే తుశ్చే ను లంక అ.వ పావదనీదవపా వవహ నానన టైం ప దనీద పపా మ పదవ మఃదవ దా న నిపా వద్‌ స్‌ నిపా పదనీసా . అం ద మె న ॥న్సి మో ము సాననిచాని న నినరిన రీ గ కి శిగారీ సా న నిదా దవానిపా అ య్యా లు ము ,.__దు గు ల్కు న క ది నానన వ మగాగపామగ రి రిగరి ౯ నిదా నిసరిన చు , న్న * ది ర త కానా నాలా తానాకు ామానావననాయయి. రీ గ మవద నిసాని ద పామ గరిగరిసరి నా, ,. + సా. = ౨ మీ . ॥ ఎందుదాచుకొందు॥

శే తయ్య పదములు శీక$ చః; పాదని దపపాపమగా గరిగ రిగారిససా ॥ అం... దిం . దు + సనిధ దనిస రిససాగరిరి । పొాపమగా గా గానీద చొనిదపా॥ తి రు గ కు. ౭౮ ॥కఆఅఆతి వ = లు ॥ మవ మపదచా చా వదవమగా రిఠిస నీ ॥ తో. . డి గ రిరిగ రీ వపమగాగపామపా॥ర58 గమవదచాపదనీ వదపా .| పొం దుగో.. + ర 8$యీ . ,. వే. +ళ॥6 నాలా అనావాచననానావాకనములు. వాల కానా యానా ననిదానినరీగ రీ గాసాననిదా॥ని నకి సనిదవ మగరిగరినరిగరి ॥ పొ..గ.. డు .చు ను న్నా ॥ +రు ॥ పొదని దపపాప మగా గరి ని దనిద సమగరి సానన్‌ఛా ని న రినసా గరి రీ॥ ఎం ద శం... ద,.ర ని గా, అతు. 8 .ఇానాానానణానెనాలాన్నున. న ననననననననా ననన ుతననానానినానాలు. అలానా డనలననిననలా నాననా సునాలున ఇళ్ళే పొ పమగా గా గానిద దానిదపా మపమపదా చా పదవమగా రిరిస ॥ ఎం౨౨౨ త ని. నే. =. ॥వి. న్న విం. ౨ తు,॥ పా పమపొదప దానివదచా ని సనినరి న రగా ఠిరిగరీసా వం, 4 'దె మూ డు కొం. న్నా ర 4 టి 1 క నానా నానా నను లా ఆం నానా? న నిచా ని నరిగ ఠి గాసాసనివా।నిన ర ననీదప *అమగరి గరి సరిగరి ప టు *౨ క పొయ్యేద మ నుచు ను, ॥ వ ఎందు దాచుకొందు ॥

0 శేతయ్య వదములు అవతారిక స్వీయ మధ్య, యగు ఈ నాయిక ఏమియు నెరుగని తన విభునికి ఏవేవో చెప్పి తాను తనవారని నమ్మిన ఛచెలిమిక_ైలే వేరొక వనిత చెంతకు అతనిని చేర్చిగని ఎక్కడి 'నేస్తము? అెక్కడి నెనరు ? అెవ్వరి కెవరు " అనుకొనుచు చింతించుచున్న ది సారంగ రాగము (పాచీనము భాషాంగము సరిమవదనిసా-సనిదప మరిగ మరి స అనునవి ఆరోవాణావరోహాణములు యిది యిప్పటి 65 వ మేళమగు కల్యాణి జన్యము పమరిగ మ” అనునప్పుడు మొదట (వతిమధ్యమమును కడపట శుద్ద మధ్యమమును వచ్చుచున్నవి వెంకటమఖి సంవచాయ మున ఆరోవాణావరోహాణములు వేరువిధముగ నున్నను తక్కిన లడణములు యి-చుమించు నిజే విధముగ నున్నవి. ఈ సారంగరాగమున 'మేతజ్ఞల పదములందలి |పయోగములు అనన్య సామాన్యములుగా నున్నవి రాగం - సొరంగ _ (తిపుటతాళం పః; ఎక్కడి నేస్తము - లెక్కూడి నెనరు లెవ్వరి శెవ్వశే ?

చ్చేతయ్య వదములు శీర] అ. స: మొక్కిన వినక మా మువ్వగోపాలుని ఆ చ: ఇదిగో యొన్నడు నిరుగు పొరుగు లెరుగని ఇానికి ఎన్నెన్నో బోధించిశే అది చక్కాని జాణయని వాని దానిల్లు కదలకుండగ జేసిర3 ఓ చెలియ ॥ ఎక్కడి ॥ ౨. బలిమిని నాచేత నింతలో నింతైన - బంచుక బో సేతుకే ఇలులుగాదా ెండు దలచరనియుంటి ఇలువునియెడ 'జేసిశే ఓ చెలియ ॥ ఎక్కడి 8. మొలక(పప్రాయమునాజె మువ్వగోవాలుని - కలయుట తెలియరళు లలనరో ! వానిచే లంఛచాని కాసించి చల'పెటి పగజేసిశే ఓ చలియ ॥ ఎక్కడి ॥ వ; *.. నిన మరిమరి సా, సాపాసమ న్‌ దనద పా, లలి , వ డి. 8$నే.. న్త ము, ॥ పొా..మప ద నిసీరీ దనదా ॥।పొపా.. మాపదవద ప మవమ॥ లె క్క... డి ౨ నెన.. రు... లు, పా,..వమ పాసీద నదనద ।॥పమరిగమా కి., సా... ళి టి, వ్వ, ర... 1ళ...., వ్వ, శీ,

క శ్ష్యత్రయ్య పదములు ఆ.వ:. సా సా గ * నిసదద సని దనదా పా

• (మొ క్కి... న ,. వి. న,. క, మా,.। పా పమ రిమపద దాపా మపదనినరి దానీ సా ము వ్వ. గో .1పా, లు ని. సా, మప దనినరి ద నిదనదప పమదపామ మా వదపను రిగమరి। ఆ. ముదిత ౨ యిం టి క్రి తో సి శే .| సా ,నని దవపపాపమ రిగమరి ఠఈ సా ఓ . చె లి య ఎక్కడి 1 చ; నిస రీసా సా ॥1సాపా పమమా పా ॥ ఇది గో. ఎఎ ॥న్నడు నిరు గు పా.మప ద నిసరీ దనిదనదా పాపా పనదా పా. పొకఠకు గు ల రు గని వా ని పా. మప దనినని దాపా మాపదపదవమ రి గమా కి కి. ఎ న్న్న నన్నో ॥1బో 4 ధిం ౨ చి సా, సన సా సా నిసనదదన్‌ని దనదా పౌ ,॥ శే. ఆది చ, క్క ని జా ణ౨॥ పా. పమ రి మవద చాపా మపదలినరి దానీ సా క ౨ యని వొ,.. ని + (చా 4 ని ల్లు. సా మవ దనిసరీ ద నీదస దప పమదపామ మా£2వపమ రి గమరి ॥ ॥ కద ల కుం, డ .గ. జేం, సి రే ౨. సా..నీని దవపపావమ రిగమరి రీసా ఓ, వె ం లి, య ఎక్కడి

'శ[తయ్య పదములు 468 అవతారిక 'పౌఢధయగు ఈ స్వీయ నాయికను సఖి పరిహసించుచు “ మీ యిద్దరి మనసు చల్లనా యొనా? సలుకులాడుకళొంటిరా ? మక్కువతో వేడ న మీకు మంచిదినమాయెొనా! చాలా “వేడుకతో మువ్వగోపాలుడు నీవు కూడితిరా ? * అని అడుగుచున్నది రాగం - సారంగ _ త్రిపుటతాళం

పః; అలుక తీలినా! నేడైన మీ - అలుక తీశనా? అ. వ :ః వలుకులొడుకుంటిరా ! మువ్వ గో

పాలుడు నీవు ముద్దుల గుమ్మ మీ ॥ అలుక ॥ చ: చక్కెర బొమ్మ! మీ యిద్ధరి మనసు - చల్లనాయెనా?

నిక్కామాన తీయవే నేడు మీ - నెంజలి తీశెనా?

మక్కువతో నేడై న మీకు - మంచిదిన మాయెనా ?

అక్కడిక్కడ విభుడు నీవు - అసుర సురనియుంటికే? ఇలియ మీ ॥ అలుక ॥

తయ పదముళు ఉ6 శ్మేతయ్య 9. నుదతిరో యొకరి కొకరు మోములు * చూచుకొంటిరా ? "పెదవులాని తియ్యని ముద్దులు - బెట్టుకొంటిరా ? అదుముకొని 'ౌగిళ్ళ నిద్దరు - గదసియుంటిరా ఇ వదరి వానికి నీకు బోయ _ పగలవలెనే యుంజెనే? చెలియ మీ ॥ అలుక ॥ 8 చాలరో చేడైన నేకళయ్యమీద = పవ్వళించిరా ? మేలు మేలని యిద్దరి వలపులు - మెచ్చుకొంటిరా ? చాలవేడుకతో మువ్వ గో - పాలుడు నీవు గూడితిరా ? 'చేళ వేళల చాడిమాటలు - వింటిమనుకొంటిరి గదవే మీ 4 ఆలుక ॥ ప .. రిగ మాపమమరి రిసా॥ నిసారిసా ర . రీసా! ౨ ౨౨౮౨ అ€లు క ,.,. ఖ్తి 415, ,,. నొ, న. రిమపమపాదని దపపావమ రి గమరి ఠరీశామప దనినని దదపా॥ నే తై న న ఠి ల్సి ః + అలు క ఠి కి లీ 6 కే పమరఠరీగ మరి సౌ, న. 1 వపదనీసాసని దవపొపమ రి గమరి రిఫా నే ఆ న మీ... | అలుక

[తయ్య వదములు 65 అవ. ,..పవమ పా, చాపా పొమపామ వపదనీ సా ౫% పలు కు ఈ లా డు ర్‌ం. టి రా గీ ... నని సాసాఠీగ్‌ రీససా నని స నిరీస నిద చాపా వమదా। ము. వ్వ... గో. పా,.లు * డు నీ కి పా పమ పాదని సాస్‌ని॥ఃదదపా.మ రిగమా రి.. రీసా వు. ము. ద్దు... అ ..॥గు.. ౨. మ్మ మీ, ॥$.. అలుక ॥ చ... ...ంపొా పా. పమవమ పా దని దశిసని దడ వపొవమ మాదప మరి ॥ 448 చ కె ర ..॥[బొ..... మృ. ం స్స ,౨౨1 గమరీ ఠీ దా... పొపమ॥ప మదపమరి గమరి రీసౌ॥£ అయి ద్ద,..1 6, ॥1మ, ౨... న*,. ను రీ..రిను పా. ౨. _ సద ॥ ప మరిగ మరి రీసొో 4॥8 చ, ల్ల జ! అ 4 నా,.వ త నా 66 కీ = రిము పా ప మపమ రిగమారీ రిననిస రీసా ॥ = ౨౨ని. కాం, మౌ... న శ్రీ... య ॥ 5. నిన రీసౌా ర మా॥ప మపదనిన చా పొం.॥ వే.నే డు. మీ. [నెం .జె, లి... తీ..॥ పమరిగమరి రసా... ..పొ పా వ మపమ ॥ శి... నా, ౨౨౨[* మ క్క వ, .॥| (59)

తీ66 శే్రయ్య వదములు పా దని దనినని దవపాపమ మాదపమరి ॥ గమరిరీ. దా పా సమ ॥ తో క్‌! డె న షీ కు మం పమదపతమరి గమరీ రిసొా ఈ రిను పా నద చి..ది న... ము ః ఆ ప *. ప మరి గమరి కిసా రమ పాపమ వమపమ నా 4 6 6 ల 0 అ, క్క. డీ రిగ మారీ రి సన్లిస రీసా 6! నిన తీసా రీమా॥ క్కడ. వి... భు డు .నీ వు, ఆను ॥ పమపదనిన దా పా [వ మరిగమరి రీసా సా రు సు, ర, ని 1 యుం. టి శీ నిరీసా ని ద దవమ రి గమరి | రీసా చ, లి య య ప్పి గ్గ అలుక

చ తయ్య పదములు శ6? అవతారిక

ఖండితయగు ఈమె స్వీయ. మధ్య. తన శాధుడు నవతి యింటినుండి వచ్చెనని, ఆతనియందుగల చిన్నెలను గమనించి, తన కోవమును అస్పష్టములగు సరసో క్తులయందు చక్కగా వ్యక్త ముచేయుచు ' ఆ చెలిని నేటినుండి తలచనంచు నాతో వళలికికే - నిన్ను నేను ఆదరించెదనన్ని తగిలితివిక నిన్ను తరలనీయ నోయీ '" ఆని మందలించుచున్నధి

మోవాన అతి (పాచీనమగు రాగము ఇదీ ఇప్పటి 65 వ మేళమగు కల్యాణి జన్యము ఆరోహణ సరిగ వదసా - అవరోహణ. నదపగరిన - వెంకటమఖి సం[వదాయమున దినిని భామోంగమని చెప్పియున్నారు కాని 'శేశజ్ఞల పదములందుమా(తము యది భాషొంగము కాదు నవీనులు “నదా అనువవ్వుడు కించిత్యాకలి నిషూదమును, “పా గా అనునప్పుడు కించ్మిత్పతి మధ్యమమును గ వచా" అనునవృడు ర్రైవతమును క పింపింపచేయుచు కెళికి నిషాదచ్భాయలుకలుగునట్లును “న రి గా" అనునప్పుడు గాంఛారము నందలి 80వినములలో _ ళుద్ధమధ్యవపు ఛాయలు కనబడుచుండునట్లును, పొడుచున్నారు" యిది సం[= జొాయము కాదు

జంటస్వరములతో అవరోవాణ[క్రమమున దిగునప్పుడు రాగమునందులేని స్వరములు తగలకుండునట్టుగమక జంటలను అభ్యసించవలెను అట్లు చేనినచో శాగస్వరూపములు లతణ ముగా వ్య కృముచేయుచు. వినిపించుటకు శక్తి అలవడును దిర్ధస్వరములయందు కంపనము చేయునప్పుటు (పక్కానుండు స్వరములు తగిలి రాగచ్భాయలు ఛెడకుండునట్లు మెలకువతో వినిపించుట కష్టసాధ్యము అందువలననే త్యాగరాజస్వామి తన శంకరాభరణరాగ కీ ర్తనయందు

కోలావాల స_వ్దస్వరమి.ల గృవాముల గురుతే మోతమురా ” అని ఇప్పుకొన్నారు.

ములు న్‌ తయ్య్‌ పద శ్తృఠి3 రాగం - మోహన - టతిపుటతాళం వ: తగిలితి వింక నిన్ను - తరలనీయ నోయి లిలి అప వగకాడా మామువ్వ గో -పాలా నాసాొమి తగి చ; గంధపు చాటున - ఘనమైన జడ (చేఒు కందియున్న సాగసు - కనుగొంటినోయి సందిటనున్న యీ _ చందురు పిలల ఆంద మేమోయి - అందుశేమోయి తగిలితి ! £. ళావిమించిన నీ - మోవిపై పలు కెంపు దేవు నాన నినుజూడ - దృష్టయ్య్యీ నోయి 'చేవరచి _త్తము - తెలియనిదానినా నీ వీవేళక్తైన నా - యిల్లు చేరితివోయి తగిలితి 8 లి కళలంటి వేమూరు ఘనుడ మువ్వగోపాల కలసితివందుకు - గాదననోయి ఆ చెలిని నేటినుండి - తలచనంట నాతో వలికితేగాని యా - వనికొళ్లినోయి ॥ తగిలితి

శ్ష్మశయ్య వదములు కరి వ. ౨.౨౨6గ రినసపాసద సా, సా సరిగాసా రీ. ఈ. 9 తగి లీ... తి. [విం .-క ని. న్ను, రీసాగ వ చాసా దాపా పాగగదన పఫపవగరి రిగరి నసా। తర ల *_ నీ॥[య.. ,|నో యా... ॥ 4 తగి లి, తి 1విం.క5 ని.. న్ను. రిసాగప ధన ఠీగవప్‌ గరిసా॥సా రగ రిసదప పొ దన దప గరిగరి 8 తర ల,. నీ్ష([య ..... నో... 40 కీ 8 పా ..రిగ సాసద్ద సా సొారిగాన రీ, ర = యీూ,.,.ళతళగి లి. తి, విం.క , ని న్ను, రసాగప దనరిగ్‌వ గరినా గ గతీ ఠరినన దదపప గరి రిపగరి 8 , తర ల ం నీయ, నో 00 సౌ... యీ . తగిలితివింళ అ.ప:. ..పగ పొ దా . నా నరీగా రిరి గ రిరీగ గా గరీ రిసారి 4 వగ కా డా మూ ము వ్వ

470 శేతయ్య శదములు గరిరీ నరి గాగవగా గరిరిన సా రి రిగరిన వాదదప పా.దదపపా ఎం గో పా ల నా సా 4 లీ

£ గ కిస పాదన దవపగవగ ప గవగ పాదనసరిగరి గ రర8ిగ గా గఠ నాల మి వగ కా డా మా ము వ్వ... గరిరి సరి గాగవగా గరిరిన సా 8 8గ8న సాద దప పొ దదవపొ

• గో. పా ల ॥|నా సౌ. ॥ గ ్రిప మి తగిలితివింక చ్‌; దస దా పా పా పా పాదస ద వవగ పగపగ గ ప "తా సొ చాషా పా గ్‌ గ్‌ ద్‌వ ప పగరి ర్తి "ఘన మై ఎన్‌ జ డ (వే టు రీ రి గ్‌ ల్సి జ్య ననానననాానారాతనాయావయయు. సా నొాసధ సారస కిగా గా గరి 6సార ** కం ది, గరకిగ వ దాసా చాపా పాగగదప గరగ సా కను గొం టి న్షశ్‌ రా సా పాదన దపపాపగ వగవగ పొదన 68 గరి ఈ ణా గా ్శం సాం సం ది ట ను న్న్న యీ

శే త్రయ్య పదములు త్త]

గరిరి న్‌ ఠి గా శవ్‌గా ఉరి ఠరీనీఃసా.రిరీగరీసీ్‌ నీదదప చా .॥ చం. దు రు, పి... *** అ... ల శం కే

చా..పద దాగరి రీసా।;పదసా దరదసరి న్‌ దాపొ వ గవగ।

౨౨ ఆం, ద... మ ॥ది.,,**, యే. మో... |

ప చాపగ ప దాసా జచాపా పాగ గదప పపగరి రీగో 1

యూ..అం, దు. = కే॥[మో..,.. 4౨4 4౨8

సొ...

యీ. . తగిలిలివింక ॥

| కేేత్రయ్య పదములు అవతారిక పరకీయ నాయికయనసు ఈమె (పౌొఢ “ఇళరాజపరదా నవ్వులంట వున్నా వేమో! నా పద్దుచూడుమింక జవ్వన మెల్లి నీపొల. జేసితి శుకవాణిచేత నిసుద్దులెల్ల విన్న టాయె. ఇక నిన్ను నమ్మరామరా * యని ఈమె గద్దించి పల కుచున్నది రాగం _ మోహన _ (తిపుటతాళం పం ఇక నిన్ను పోనిత్తు నాఓ యిభరాజవరచా అ. ప ;ః కుక వాణిచేత నీ _ సుద్దులెల్ల విన్నట్లాయె ॥ నిక 1 చ: నవ్వులంటవున్నా వేమో _ నాపదు చూడుమింక ౧ పువ్వుబోణులచేత - రవ్వ చేయించకమాన నిక ॥ 2 _ జవ్వనమెల్ల నీపాలుచేసి - చాల నమ్మియున్నందుకు ఎవ్వతెనో కూడివచ్చి - యిపుడుకేదని బొంశేవు ॥ ఇక 1 త _పన్నుగ మువ్వగోపాల - బాసలిచ్చి నన్ను గూడి వన్నెలాడి కేఠలోన - వగలెల్లి విన్నార నేడు ॥ ఇక 1

మేతయ్య పదిములు శ్త0 ప “గప న్‌దనద సా.,.॥8సా..నద దరీసా చాపా ఇక ని *, న్ను .॥పో.,... నీ, త్తు,

పాదా. చాపా పా. పా పగ పొపద సానద॥। నా ం ఓ ౨౨ ఇభ రొ,, జి, పదపగరి సాసరి గాసా॥ వ ర దా,. క్‌

2 ఈ గవ నదసిద సా. సాసరీగా పా,. దొాపా॥ ౩, ఇక ని... న్ను. పో, ని .తు. పాదా . దచొపా పా..॥పా వగ వదనఠి గారి చా, ఓ ॥ ఇభ రా టి ॥ నిరనదపా పాదవ గరిగరి వ ర దా 4 ౫

8 సా గవ నదనద సా . సానరిగా సా, దొపా॥। | ఇక ని _ న్ను... పో... ని త్తు, ॥ పొదా చాపొ పా పా వగ వదనస్‌రి గారీ ॥ నా 6 శ ఓట 9 [౨ తఉతభ్‌ రా,,. అ ॥ సరీన్‌ నదవ ప దపవ గరిగరి వ ర*, ఛా 4 166%: గీ (60)

414 శ్మేతయ్య పదములు 4 సా గప సదనద సా సా చాపా ప దగీరీ ॥ ఇక నిం న్ను బో... ని త్తు, క సా, నా శి ఆ.ప. పగ పా. సదనద సారిగారి రీ రి ॥ అం కుక వా ణీ చే. ౨ త... నీ... రిసాసా 8 రిరీగ సొ సా నద దరీసా చదాపా సు ద్దు.. ల ల్ల వి న్న గ పా పదసా దాపా గారీ। టా యే ఓ సా సా రిరిరిగ సా ,సా నద దరిసా చాపా రాసు ద్దు లె 5 ల్ల, వి. న్న పొాపదసా దవదప గ 88,సా ట్లా యే రా ఇక నిన్ను పోనిత్తునా ॥ చ. నరి ఠరీిగా గా గరీరిగా పా సా ॥ నవ్వు లం. ట వు,న్న వే. మో .॥। సా*,రిగ సా, సా ధ॥సారిగాస ర... 8; నా వ. ద్దు చూ,డు మ్‌ం క ॥

శ్మేతయ్య వదములు శ్తీ5 కీ. గప దా సా సాూనసరిగరి రీ ది, పువ్వు టో ణు ల వచే... త,.॥ రీసా సా రీ రీరిగ సా ॥సా దదరిన దాపా వగపగ ॥ +, 6 వ్వ చే ॥ యిం చ, క పా వదసా చాపా గారీ మా న. కీ సొ సా రీ రిరిగా సా సా దదరిన చదొపా పగపగ । రా 5౮ వ్వ. చే. ॥యిం చ కం, 8 ప దసారిగ రిన దపదవ గ రిగరి? సా మౌ న రా, ౫; ఇక నిన్ను పోనిత్తునా ॥

లు శ(తయ్య పదము, శీ 6 అవతారిక * సపాలునితో సౌందర్య గర్వితయగు ఈ నాయిక సామాన్య తన 2ెలి మువ్వగో దటవే గల మనవిచేయరాదా ? యనినదో, పమో. ఈమె కోపించి గడియ గడియకు మనవి డతిరో కొమ్మా ? కలకాలమును నన్ను గారవించిన విభుడు తానే దయజూడవలెగెక ౨ డిన 0 'యొక వటు పట్టరాదు, పట్టినది విడువరాదు నిజముగా సాతనికి నాయందు మమళతియు లు రలు లు నాతజే రావలెగాని మనవిచేయుటవలన ఫలమేమి యున్నది” అన్సి యనుచున్నది రాగం. మోహన _ రుంవపెతా;ం ప్‌: గడియ గడియకు మనవి - కలచె ఓ చైలియ అ. వప వఫడతిరో నా మనో . భావ మెరిగిన దొరకు గడియ ॥ చ; కలనైన కలువరిం _ తలనైన తన నామ ములె గాని వేరొకటి _ తల చదని తెలిని కలగాలమును నన్ను - గారవించిన విభుడు శలిరు బోణిరో శంస దయజగాడవ లెగాక్ర ॥ గడియ

క! [(త్రయ్య ఎదమలు త్త వి ఎడజబాసి నన్నాత - జెన్నడున్నదిలేదు

వపడుచుతనమున తన = పొదముళ గతియనుచు

వడతిరో యొకవటు - పట్లరాదు పట్టిన

లి న! లు

నిడువరాదది మంచి - బిరుదు కలిగిన దొరకు ॥ గడియ ॥ లి ఆటపాటలను మరి - అన్నిటను నెరజాణ

'కుటియా తనకొకరు - సొటిలేగనుచు

మాటి మాటికి నన్ను - మరుశేళిలో జెన

జాటించు మువ్వ గో - పాలునకు ఇకమీద ॥$ గడియ ॥ వః గవ ఇొాసానద దపపగ గరిరిననధః

గడి యగడి య కు మ.న వి ॥

శాసరి రిదధసా రిగా గరిగాదపగ 8

=, క ల చే ఓ చె లి .య ॥ ల పాగప చాగరిరిన న రిగరీ ద సరీన్‌ ప దనద గ వదవ ద వగరి ॥

, గడి యగ.డి* య కు ను *,న,. వి ॥

సాసరి రిద్గసొ ర8గపద సాదపగరి

క్‌ ల.దే ఓ ౨. చెలి యః,

శ&,తయం పదములు శ73 (రంల 8. సాగప చాగరిరిన స రిగరిద సరిన ప దనద గ ఒదప దవగరి “గడి యగ డి య కు మ న వి. . సానరి రిధవరంగరిరిగ పగగపద వపదసా ద వగరి క ల చే ఓ ం చే లి. ॥ అప సాపద రీసారీి్శశ రన న దదప వ గపాదా॥ యపడ తిరో .. [నా మ నో సాసా సాస దదప పగగదపా గ రిరిగ సా ఖా వమె రి గిన దొ ర కు ॥& 5...వద రిసారీగ రిస సదసారగ 68 నద వదా

• పడ త8ిరో ఇ కనా 9 మనో నాననా. అద నానా నన సాపదగరి గ రిగగ్‌ 6 సరిరిన దనన । ద వదద నద సా దవపదవన్రాం భా, వ మె రి 1గి. న దొర *.కు , సా గడియ చః; సరి గా గా॥గరిగా వ గపాపా ఎడ చా సీ న. న్నా త్‌ వగ వదపాదనదప॥[గ రిరిగ సా,,సా జె. నడు... న్నది లే దు

శ[త్రయ్య పదములు త్త3 థి సరి గాసరిగా గా ॥ గరిగా పొ దపపగపాపా।॥ ఎడ వా... సి ॥[న.. న్నా, త్‌ ॥

• గవ డా సారీన నద॥ద వగరి । పొరిగ రిససా పౌ +, ఇ. నడు ... న్నది లే... దు “గగ పగగరిరిన సా సరిగా రగ పాసా: “పడు చు,త.న. ॥మున తన -=రి గాగరిగా॥[గావగ పాద పదా పొ దము. లే॥గ తి యను,.చు *ః _*పద సాస్‌ దదప వ గవద సా..సా పడ తిరో. యొ.క.,. ప ట్టుః “దా గరిసాసా సానద సాదపదా।
• వ టి రా, దువ టి న లు శు ,_ దద గారి సారిగ రన నదదప వ గపొదా +విడు వ ,రా,. ద.ది. మం చి | నాసా సానస్‌దదవ॥$పగదవ గ రిరి గసా విరు దుక .లి గి న. దొ ర,కు॥ , గడియ

వదములో 460 . | అవతారిక :

ఈ పదమునకు అనుశ్ళతము.గా _ వచ్చుచున్న ఒక కధను భెప్పవలసి యును 'కేత్రజ్ఞులు ఒకనాటిరాతి కంచి వరదరాజ స్వామివారి ఆలయమ.న పవ్వళింపు సేవసహొ రంద ముగిసిన వెనుక, ధ్యాన నిమగ్నులై యుండగా, వారిని గమనించక అగ్భకులు మొదలగువొ న రును తమ తమ గృహాముఅకు వెడలిపోయిరట. గర్భగుడిదాపున మంటపమువై ఒకన్తంభవా కానుకొని పీరుకు తమ ధ్యానము(దలో ర్యాత్రంతయుగడపినారట _ ెల్లవారుగూమున నిశీధను నిళ్ళబ్దతను భంగపరచుచు, అందెలనవ్వడి వినరాగా వీరికి ఛ్యానభంగమై కనులు తెరచి చూచి నారట ఆహా! వారి బాగ్యము గర్భగుడి తలుపులను తెరచుకాని * పెరించేలి అమ్మవారు యిరు] ప్రక్కలను చెలులు కై దండ లొసగ వచ్చుచున్నట్లు దర్శనమ య్యెనట వెంటనే శే క్షొలు సాష్టాంగదండ పళామము లాచరించి *“ విడజూగు గొజ్జంగి విఠదండ జడతోను, కడుచికుగా పడి పెనగు _ కంటన8తోన., విడుదకన్నులచేరు - నిదురమబ్ఫులశోను, తొడరి పదయుగములను-

తడబడెడు నడలతోే వగకాడా. మా కంచివలచా 'శెలవారెననుచు మగువ తన శేళికొ మందిరము వెడ్తలెన్‌ * బ్రన్సి పాడుచుండగా, అమ్మవారు దయాదృష్టులతో ఆతనిని తిలకించుచు? వడ న న! ఆకృకుర్టన్‌ నారట. అర్చకులు మొదలగు ఆలయ సరివారమువశ్చ పదే పొడుకొనుచునా రట క్‌ వవ్‌ ద ్ట్భని మోవానరాగమందలి ఈవదమును స

మ తాము పోవునవ్ప.డు గడియల-వె చి బంధిఎచి బీగములు, ను]ద్రలు వై చిన గర్భగుడి తలువులు ఓరగా శెరచియుండు టయు, స్వామి నన్నిధినుండి అమ్మవారి గుడి వరకు నలిగి జారివడ్తిన గొజ్జంగి విరులను జూచి 'వేేతజ్ఞుల. పాడుమున్న పదమునందలి ఆర్హమును (గ్రహించి, పులకాంకితులై , ఈ మవోభ క్తుని పొదములనుట్టు భాగ్యము. మనకు కలిగినదని సంత నించిశారట నరమాత్న్ముడై న ముస్వగోపాలుడగు కంచివరదుని పొందు ననుభవించి తలవారు చున్నదని యరుగుచున్న "రింబేవి అమ్మవారినె నాయికగా, ఈ పదమునందు 1 (త్రజ్ఞులు వర్ణి ౦చుకొన్నారు,

చ్మ్ఞతయ్య వదముళలు రాగం _ మోహన - రుంసతాళం

వ; మగువ తనశేళికామందిరము వెడలెన్‌ ఆ. ప;వగళొడ మా కంచివరదా 'తెల్లవా"రెననుచు ॥ మగువ ॥ చ; విడజూరు గొజ్జంగి విరిదండ జడతోను

కడు చికుూవడి పెనగు కంఠసరములతోను

నిడుద కన్నులతేరు నిదుర మబ్బులతోను

తొడరి పదయుగమునను తడబజెడు నడలతోను ॥ మగువ ॥

౨. సొగసీ సొగయని వలపు సొలపు జూపులతోను

నగవగల ఘనసార వబాననలతోను

జిగిమించు తమ్మోవి చిగురు “ెంపులతోను

నగము కుచముల విదియ చందుకులతోను ॥ నుగున ॥

(61)

482 "చతయ్య పదములు 8. తరి తీపుసేయు సమసురతబడలికతోను జీరుతపావడ చెరగుజ్నార్పెటతోను _ యిరుగడలక్రై దండలిచ్చు తరుణులతోను పరమాత్మ మువ్వగోపాల తెలవా రెననుచు మగువ । పః ..సరి గాదపపగగరి రినసారిగ ;రిససాస ధ్గద్గఫ ॥ *.మగు;వ ..త.న.॥కే. ..,€..ళా 1 ఫా.ధ సారీిగా॥ఃఇగాదపగరి సా .. సగరీ *- మం దిరము॥[వె..డ .।! లెసన్‌ ... .॥! కి పద సరి; గపదాపపరన్‌ దపా. ॥ గరిరిగ సాన ధధవ

• మగు వ... *త,, న, 1కే, .. భికా. య అనాననాననొమోలానును ఫాంధ్య సారీ గాఃగాదపగరి॥సా .. నగరీ = *మం్య ది రము[॥ వె, డ. [లన్‌ ... .:

8. నద న రి గవదసా.వదస్‌ దపా॥వగరీరిగు సాస ధద్గఫ॥ +. మగు వ... త,. న. శే... .. కా... 8 ఫా.ధ ;సొసారినరీ గరి గాదవగరి।;సా .. సగరీ

• అమం।దిర.,.ము,,. వె,.డ.,. అలెన్‌ .,...

'శ్యేతయ్య వదములు శ్రరకీ

త్తి సదన రి।! గ పదస్‌ రీగ్‌ ర్‌ సీస్‌ దపవ॥ గరిరిగ | పాన ధధవ ॥

• -మగు[;వ.....త..న..॥శే.../ ళలికా...*

తను ఫా,ధ 1సారిస కీగరిగాదవ॥[గరిసా ....|

• మం ।ది..ర..ము..॥8వెడలెన్‌ ......॥

అ.పవ వగ పా..దాఃసా.. సరి నఠర్‌గా ర “వగ కా,.డ మా, కం... చి॥ “దద ।$ గ రిరీనససా ద వపా దన్‌ దవగ రిసా।॥ *--వర।దా.తె.ల్ణ వా... 1.నను.చు;

2. ..పాదన్‌ ద వవగపా.గపా॥వ దనరీ గరి న ఠగవ గరీసా “౨ వగ. కా... ౨ ౨౨ డ॥కమా,..., కం... చి॥। ..నరఠీ గావ్‌గ్‌ గరీరీన్‌ నీ రీనా ద నదా వదపాగవా క గక _ వర దా..తె.ల్ల. [1వా,.€.. న..ను..చు. సద్గ +, *, మగువ ॥

చ; _=సరి రీ గాగా॥।8గా గరి గాదపగరికి విడ జా.రు [గొ .. (జ్జం....గి 8

యం వదముళలు ఉప క్షేత్రయ్య

_.గవ చాపదదవ॥వపగ గాదవ గ రిరిగ రి నసా॥

“విరి దం.డ. జ.డ . తో... ను, ॥

_.నరి గాగాదవగ రి॥రిససరిగవ గరిసా సారిన సధ ఠా ॥ కడు చి. ..క్క్కుుు ప.డి.. పె న. ౨*గు ॥ పాదా సారిగాణగాదప గరి ర ససారిగరిగసా॥

. కంఠ సర ము..ల. తో. ... ను

,పాదస దరపపగపా.గపా॥వ సదాదప పనసదానాసా +,నిడు. ద... కః, ం న్ను... ల. శ... రు స లీ గాపగ గరిరిస సాశతిగ రినసా దపచాదా

“ నిదు ర..మ...!॥బృ్బు ల... తో. ను

“ప ద ఛచాగరీఠతిన [స్‌ కీగప్‌ గఠసా సదదపదా।॥ “తొడ ర ప.ద.[యు..గ, ము.న.ను ॥

• గప ఛా సారీగ ఠ సవా సరిదాద సచా వదపాగ వగారిగరీ ॥ “తడ బ డె..డు. న,, డ,, ల. తో. .ను.. సధ

= *- మగువ॥

శ్మేతయ్య పదములు 485 అవతారిక: స్వీయ నాయిక యగు ఈమె [పొఢ, ధీర, (పేమగర్విత. ఈమెకు తన నాధుడగు మధుశరాపురిళుణై న మువ్వగోపాలునివై గల అనుళాగమును జెదర జేయుటకు, చెలులు పరబేశమున నాతడు చేసిన పనులు బెప్పినారట. అదివిని *' నాస్వొమి అటువంటివాడుగాజే ! గొన విద్యా (పౌఢిమతో ఎవరైన నాతని కరగించినారో ఏమో - పూచిన తంగేడు వలె నలంకరించుకొని ఎవ్వ౭ెమొన _ ఓ చక్కని సామి! ఒంటినుండ మేరగాదు మాయింటి పవ్వళింపుమనెనో: సమో! ఏమైన నేమి! నావిభుడిటువంటి చిన్నెలుగలవాడుకొజే ! వరబేశమున చేసిన పనులిందు ఇెప్పరాకునే 1” అని చెలులను మందలించుచున్నది= రాగం - మోహన - (తిపుటతొళం పళాకునే వః. పరజోోమున చేసిన - వనులిందు బిప్పరాకు అస: తరుణులొర ! యిబెకగ్రాడి జోలి ఫర॥ | శాళగదళి! వీ పుణ్యమయ్యాల్రిని .

436 స్యృతయ్య పదములు చః చాని యింటికిపోయి వలచి - ధనములిచ్చి వేడుకొన్నాడా * వాని చక్కదనమెచూచి - వలచివై కొని (బతిమాలి గాన విద్య (పౌడిమచే కరగిం - చినది కాబోలు మానిని మగవాడు గనుక - మనను నిలుపలేడాప 8 వర ॥ £ఏ పూచిన తంగేడువలెనే - భూషణ భూషితురాలై చూచి మరుడంపిన మోహినీ - సుదతివలనె వచ్చినిలచి యో చక్కని ముద్దుసామి . యొంటినుండ 'మేరగాదని లేచివచ్చి మాయింటిలో పవ - ళించమనె కాబోలు ॥ పర ॥ కి. ఎన్నగ మధురా పు - రిశుడైన మువ్వ గోపాలుడు నన్ను మరుశేళిలో కూడిన - నాటనుండి అన్య మెరుగడు చిన్నెలవాడు గాడమ్మ = చెలియరో గాంఖీర్యశాలి కన్నెరో నే చగ్గఅలేని - కారణాన నట్లాయెగాబోలు ॥ పర ॥ పః; గవ రీ, సా,. సొధద్గరిస దసశ్గా శాప్తా ॥ “పర దే... శ,. ము,న.. జే. ౨ 1సి* 1 ధా..దధస రి..1,గా.6 గాపా.. ద పదప గరిరిగ న..పను లిం... దు. ॥12ె ప్ప 4 రా**,1*,*కు. 4 సొ,. క్‌

'చ్యేతయ్య పదములు 487 వ. గాపొా.దసా।;ద వదవ గరి రిగ॥్కసా.-. చెప్ప... ౨ రా, 1, కు, [రే-ం 8. వ గపాప దన గతీ | న్‌ ఠరిసా దనదా 1 పదపాగ పగా। 6 గరీ సరి చె. .వృ..... 1 రౌ. = ల $రు క లే... .. 4. వ గపావ దసరే గరీ గ తీగర్‌సదరీన్‌ రన్‌ దవ సీదసీద 8 పగ డ పదప గరి చె. .స్ప..... ! లౌ 40. 4 కు... 8. రేం... పర॥ అ.వ:....పాదస ద పాగపా.ద సదసా _, ,.వ్‌ సా,రీగ లీగ్‌ పాసా! తరు" ।1ణు. ,. లౌ... 9 రా 44 ఈ[బదే, =, 15క్య్తాడీ ళ్‌ న రగరి దనతీన పదనద గపదవచా పా... ....చా గరీరీగ్‌ | సాసా సా..ద ర్‌ నీరీ నదాప గపదాపదవ।॥గరిస రిగవ దసా. శీ..మీ.. పు శి శి = 1ణ్యాం. + (+. మి,,,=** నన నానన వానా ాలాల భాణణాాాాాానాననో న ఠిగర నద రీస్‌ రీస్‌ దపన్‌ దశద ॥ వగ దపదవ గరి యూ్య్యూంం.. 8 ** నే... 8... ౨౨ పర।$ చక ....న 8,8 గగా।[గా *-౪ర గపా.గగపదా.వ గాపా.దస్‌।దవగరి॥ 9౨+ దొ,, నీ... 1యిం,.॥8టి. శి 6 9 క్రి, (పోయి... 1! .వల.॥

ఉ98 శత్రయ్య పదములు సా... ధర గరిరిగ | సా. 1 పారిగరిసనసదర గఫ శా ధ।సా .రి గన॥ చి..ధన!1ము,లి. 1 చ్చి..[॥ వే... ..డు + కొన్నాం. ..॥ రి..గా।;పా. పాపా ;పాదదపవగా. గవగపదప।[ప దదప। డా..వా।ని *+1,చక్క ॥1ద . న... మె. .... చూ... దపగరిరిధధ్ద గరిరగ।; సా .॥సారిగ కిససద దగఫ రతా .।;సా .రిగన;। ఛీ... వల।చి,.. వై. 8కొ.. ని... (బి 1, తి ..।[మా....॥ 8..గరి;గాపా ..గ పదప॥ దా..వదపరీ [గ ఠశి.గా ;సాదప।ః లి..గా.! నవి। .ద్య.,. పౌ 4 ఢీ.మ. చే ..॥

నై ఖానా నానన ానానన వానను నానిన దా.దా[పొన ద దపపగ వపదసాదపదాప గ వదాపగ రి।;గారీనరిగా, త.,..క రగిం. ..చి 1న. ది... కా... బో. ..లు, 1! రి .పా దన।;దవపగవగ ।పా_దనద॥నసా. సా సా,ఠీగ్‌ రీగ సాసా॥ “--మౌా.. ని. .ని.[మ..గ,॥[వా డు గ..... నుక ॥ “ద్‌ ద గ్‌ రిరిగ్‌ సాసా॥ ద వదవపగపదనరీ గంగరీనదరీన్‌ రిన్‌ దప నదనద॥ *--=మన ను.ని, లుప ॥లే ఉం 4 44, | దొ, ("+ య,,,॥ ప గ దపదవ గరి శ ఈ 4 $65646 పఠర। లగి 1