Telugu Krushna Teeramu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

లచ సల క సాన లో.

=” -((9

ఆధువిక అంధ్ర సాపాత్యంలో ఆన ర్రరత్నం=18 కృషైాతీరం ణ 46 దౌొంపత్యం అనేది,తమలపాకు లాటిది. ఆదిలో,= లేతనౌజు.- ఆపై కవటాక్కుు- ప్రైపై పండుటాకు; దాంపత్య మంటే, తాంబూల మంకే- ఆద్యంతం రసవంత మే కాదుషోయ్‌:;”” ఉ న! వ "మ్లాది రామకృష్ణశాగ్రి : (106.10) అంధ్ర సారన్వత క్షేతంలో వపిడి పంటలు వండించిన పుంభావ నరన్వతి, వ్వస్ధలం చిందరులో బీ ఏ. మదాసులో ఎం. ఏ. నంసృత, ఆం(ర్ర ఆంగ్లాలుకాక ఎన్నో భాషలు నేర్చుకొన్నారు. (సాద్య పాశ్చాత్య పొహిత్యాల పొరాన్ని అకశించుకొన్నారు. ఖ్‌” కవిత లల్లగలి శిన్సా కలాన్ని వచనావికి మీదు కట్టి జాతి క [ముగొ వాన కెక్కారు. ముద్దులు మూటలు క ప్టేట్టు తెలుగు వచనాన్ని తీర్చి దిద్దారు. శృంగార (వదింధాల (వచురణకు ఒరవడి "పెట్టారు. బందరునుంచి మ్మద్రానుకు తరలి వచ్చి సినిమా సాహిత్యకారుడుగా, సాహిత్య (ప్రవ క్రగా గురు 1సానం అధివసించారు. రకరకాల శిల్ప విన్యాసాలతో శాన్తశారు మలచిన వందలాది కథా రచనలకు మకుటప్రాయ మన దగిన ఈ కృష్ణాతీరంలో నవలగా కూర్చిన కళలు, కతఠలుగా తీర్చిన కణు శ్లతో కథా కథనం వరనళ్లు తొక్కుతుంది; పాతోవ్మీలనం జరుగు తుంది; విండ్తైన విలువెత్తు మనుష్యులతో వెనకటి తరం భానమావ మొకుంది,

(

సా

తమని వ మ శ

లి న లే మళోండేల టో ౮ 7౫ €కనాలా44 శ్‌ చో కగంపినివివటుంటడానిలు నాదో త్రూ తి కశక ఉలి! ఉసి! 4ఉకలి1వట నిట ఉతకాలి! ఠి | గమ! (| ౮ క్ష కీ, వం508002140 ఉ ౮0, శారా వర గంగా శడరేషణిరిడి 0౯20092 ౧క8వడీవిట్‌ [2 1967 వా? కటగంగి " కరుణంం కింంట0ంఓ తిం0 6౮౯ లిబగ రం చొలయి స వె? 0 ీ ఆ శ్‌ ౧/౯౯ జ్‌ ణీ యిం. 22218 థో ,/ ఇం 030 9068, క్‌ ఘ్‌ో గ కో వెకీ2033-21. లి వదల గ సక్తి పై రాల యరా అొదాగా?రీ4/0గా ఉపి0గ 1 300% 015792[80₹0%23 కంప! వె యా! హె ఆక కే స్వెళతో 84౫ ఈ 60 ౬ వి19

మానసోల్లాసం ద్ర ఆయనకు నంవదాయం మీద వల్శమాలిన మోజు. అన్నంత మా(శ్రాన ఆధువికత అంటే పడదవికాదు. ఆయనకు తెలుగు దనమంే ఎక్కున మక్కువ, జానుతెనుగు ధనం పెట్టుబడిగా ఆయన సాహిత్య వ్యవసాయం చేశారు. పాటలు కట్టారు. కథలు అల్లారు. నవలలు (వ్రాశారు గల్పికలు కల్పించారు. ఒక పాటకు “చివికిన చినుకెల్ల మంచి ముత్యము కాదు" అవి పల్లవి కూర్చారు. తాను పలికిన మౌట, (వాసిన (వ్రాత పదికాలాలు విలిచేట్టు మలి చారు. కాగా ఆ సాహిత్యమేఘం చివికిన చినుకలన్నీ ఆణిముక్యా లయినవి. మనీషి మల్లాది రామకృష్ణశాస్రగారిని గురించి అనుకోగానే ఆనంభ్యాకాలరై న ఆయన కథలు, పాటలు జ్ఞప్తికి వస్తాయి. శాస్త్రిగారి చేతివాసి గొన్సది. ఆయన (వ్రాపినవి రాసిలో, వాపిలోకూడా మేలి బంతులు కావడావికీ అదే కొారణం. శాన్తిగారి సాంఘిక నవల "కృష్ణాతీర 0" మేలుదింతి అయిన నవలగా విలవడావనికి కానలపిన 'మెరుగులన్నీ కలది “నీ కథకు నీతి ఏమిటి అన్న (ప్రశ్నకు, "దావికి ఉన్నదల్లా జాతొ అవని జవాబు చెప్పిన గడనరి, కాన్రిగారు. ఆవును, ఆయన జాతి కథకులు, ఆయన కథలలో, వవలలలో వెల్లి విరిసిన తెలుగు జాతీయత ఠెలుగు నంవ్కృతికి చక్కని విరూపణం నరన్వతీదేవి కాన్రిగారి మువివేళ్లు కాపురం చేసేది. “కొబ్బరి మీగడలాటీ కాగితం. మతారంగా కనబడే కఠ60 కనబడటం తరువాయి-(శ్రీకారం చుట్టవలపిందేః మనం హాయిగా కలం చేత పట్టి కూర్చుంళే, పిల్లలు యిల్లు నడుప్తకుపోతారు.._.మన తాలూకు యావత్తు చిదంబర రహస్యము యుద” అని ఆయన తమ రచనా

ఇ

వద్ధతివి వివరించారు. “మన ఊహాపోహాలతో వగ్గాలు వేసి వాళ్లును వట్టకుండా ఉంటే మన కథల్లో కనపడే మనుష్యులు వాళ్ల పలుకు వాళ్లు పలికి, వారి కథ వారు నడుపుకుపోతారు:” అన్న ధీమా వారిది,

శాస్త్రిగారి నవల "కృష్ణాతీరం? (రామకృష్ణ శాన్రీయం)లోవి ప్యాతలలో దాదాపు అన్ని పాతలు పైని చెప్పిన విధంగానే నడుచు శుంటాయి-.ఒక అన్నప్పళాన్తీ పాక తప్ప అది కీలక స్వాతం శాస్రగారి లోకజ్టత, కలివిడి పుణికి పుచ్చుకున్న పాత. అన్నప్ప శొన్రగారే అనిపిస్తాడు “నకల మంచి వాడు” అతని గురువుగా రమ్మాయి, అతనిమీద అక్కలా అజమాయిషీ చేపే రాజమ్మ. “మ్సెదటిముందీ అతి తెలివి. ఒక్క విద్యతో ఊరేగకుండా అన్నీ అంతొ యింతో ఆకళింపు చేసుకున్నాడు, ఏం చేసినా, ఏం చెప్పినా ఎదుటివాళ్లు మంచికే అంటుందింఅన్నస్ప గురించి.

అవనవిగడ్డలో స్థిరపడ్డ అన్నప్ప పురాణం చెవ్వుకుంటూ (రామాయణాన్ని సీతాయణంగా), ఆందరికీ ఆభిమానప్యాతు డపు తాడు అలిగి ఆటు ఓక, రిటు ఒకరైన (అమ్మడు-.రామశేవు) ఆలు మగలకు పొత్తు కూర్చడంమంచి, కులేతర వినాహం చేసుకున్న వాడికీ (అన్ముడు సోదరుడు సుబ్బరామయ్య ఆయినవారి అండ దండ చేకూర్చడానికి యత్నించడం దాకా, అతడు ఎన్నో పనులు చక్క-బెడతాడు, "కస్సు మనకుండా కన్న బిడ్డను సలకరించినట్టో వలకరించ్చి కార్యం సాధించుకొస్తాడు. ఆయితే, ఎంతపవి తొందర ఉన్నా. తెలుగంత పుష్టికరమైన తిండి తినటం అన్నన (నతం కాగా మూక్తీఠవించిన తెలుగుదనం అన్నప్పు- “కలో గంజో అలవామైన (ప్రాణ, ఒంటీనేత అంగోప్రమళ్లే యీచుకుపోయి ఉసూరు మంటూ ఉండాలొ అంటాడు,

అంటీ అన్నప్పా ఆ రాజన్ముకూ, ఈ సీతారామాచార్లుగారికీ లోకువే, ఆచార్లుగారు కానడావికి ధన్వంతరేగావి, చెట్టుకూ పుట్టకూ

నా

కూడా సొలూ, తేనె పడకానంటాడు. “మనిషి కడువు విండేట్టు

ఉంటాడు, నవ్వితే ఉరుం ఉరిమినళ్లే..-మాట మళ్లైె మొగ్గల

మునురు ఆచార్లుగారు, రాజమ్మ మహావ్యక్తులు, ఇటువంటి

వ్యక్తులు పుట్టడానికీ, పెరగడానికీ వెనుకటి కాలంలోనే అనకాళా

లుండేవి.ఆదిలో నాలుగు వర్ణాలవారు నమానులు. పామరన్యం కలిగి

ఉండేవారు. ఆ కాలంలో వర్ణాంతర వివాహం దోషంకాదు. సంక్రీ- భోజనం దూష్యంకాదుః ఆది అందరూ ఒక్కటే అన్న నత్యకాలం.

ఆ కాలమన్నా, ఆ కలివిడన్నా మల్లాది ళాన్రగారికి ఎంతో

అభిమానం.

ఈ నవలలో సీకారామాచార్ల చలవన, రామశేషు అజకూయి షీని ఏర్పడిన ఆదర్శగామం మాత్రం ఎంతో ఆధునికమైన కల్పన ఊరంతా ఉమ్మడే___పదిమందీ కలిసి పండించుకుంటారు; లోటులేకుండా భోంచేస్తారు. ఒకటే వంట, ఒకళకే వం కక్తి. “కలుపు గోలుతనం అందరికీ ఉండే నుగుణమే నాయెను, అందుకో కట్టడీ, అరారూ ఎందుకూ? ఆ పద్ధతి నాకు అంతగా పొసాయించ డం లేదూ అవి రాజమ్మ ఈ వ్యవస్థమీవ తన తీర్పు చెప్పేస్తుంది.

తీణదళ పట్టిన (బ్రాహ్మణ్యం గురించి అన్నప్పళాస్తి విచా రిస్తాడు" “*వేళకో తవ్వెడు గింజలు, ఏరి తెచ్చుకుని, దందుకొవి టొక్కినన్నాబ్లా ఆర్ధాకలిమీద ఉండడంతో, ఆర్ష విద్యలు ఒంట పట్టుకుని ఉన్నాయి, యీ జమీందారులూ. (ప్రభుపులూ మడులూ, మావ్యాలూ అంటూ యిచ్చి, నగం చెడగొట్టారు. దాంతో రాజ పొలకు పోయి. మరో సగం మనవాళ్లు చెడ్దారో అంటాడు.

అద్రి త్రళద్ధి, నదాచారం-వినయం, వివేకం-యివి (బ్రాహ్మణ లక్షణాలు: అంత్రేకావి, ఫలానా యింట పుట్టడం కాదో ఆవి అన్నప్పళాన్తి నోట రామకృష్ణశాన్తుగారు వలకడం వారి విశాల దృష్టివి తెలియజేస్తుంది. “ఒక మనిషి విజాయితీన పోతే హర్షించక పోతే, అదీ ఒక (్రాహ్మణీకమేనా/ (లచ్చిని కట్టుకున్న) మబ్బి

రాముడు (బాహ్మడు కాకపోతే, లోకంలో (బ్రాహ్మడే లేడుకొ అంటాడు అన్నస్ప.

ఓక్క అన్నన్స మాత్రమే కాదు. న్రీ పాత్రలు కూడా ఈ విశాల మనస్తత్వాన్ని కనబరుప్తారు. వా కోడలు పనికిరాగా లేంది దాని తోడబుట్టినవాడు పరాయివాడపుతాడా?ః చెడితే అందరం చెద్దాం అంటుంది అమ్మడి అత్తగారు, “ఆనాడు అక్పరు సాయీణు మార్య నమస్కారాలు చేయగాలేంది అన్నీ తెలిసిన నూవారు శూదుల యింట అపోననం పుచ్చుకుంపే ఏం దోషమా అంట” అంటుంది అన్నప్ప యిల్లాలు,

కృష్ణాతీరంలోని వెలనాటి వైదిక కుటుంబాలు ఈ నవలలో శాన్తీగారి సమరాంగణం, వారి పోకడలూ, మెలకువలూ ఆయన వాక్సాణు. వారి కష్టసుఖాలే ఈ నవలలోని నంఘటనలు,. ఈ నవల చదివితే తెలుగు కుటుందాల అసేతలు, అంఠఃకరణలు ఎలాటీవోం ఆ మర్యాదలు, మన్ననలు ఎట్టివో అర్థమవుతుంది ముచ్చటపుతుంది, శాస్తగారికి అలిజనంమీద ఉండే అభిమానాన్ని కూడా వెల్లడి చేస్తుంది ఈ పుస్తక నామం,

"ప్పట్టి పెరిగింది కృష్ణా తీరం! ఎవ్పటిశ్రైనా అక్కడికి జేరుకోవలసిందే” అంటుంది రాజమ్మ. “మనం కృష్ణా తీరం వాళ్లం పేరు గొప్పేకాదు, ఎక్కడికి వెళ్లినా పెద్ద పీట వేయించు కుంటాం”' అవి సగర్వంగా వలుకుతుంది. “కృష్ణ ఒడ్డున కూచువి వనంకల్పం జెప్పుకొవి ఒంటి చేతిమీద భాగవతం (వాకాడు అ "సేద (బాహ్మడుః అన్నీ వదులే, కావి యిదిరా నాయనా తేడా? అంటుంది (పగల్ఫంగా.

తెలుగువారి యింటి అలవాట్లకు ఉదాహరణ లనదగ్గ ఇవి నరిశీలించండి.

“మీది అద్దరి, మాది ఇద్దరీ .......మీ ఊళ్లో పోవు పెడు శూంపే మా ఊళ్ళో ఘుమ ఘునులాడుతూంటుంద”. అంటుంది

కస్‌

అద్దరిని బంధుత్వం కూడా కలుపుకున్న అమ్మడి ఆత్తగారు- అన్నన్సతో తనకూ భర్తకూ మధ్య వచ్చిన తగాదాలో తటస్థంగా- ఉండిపోయిన అ త్తగారివి పట్టుకువి అమ్మడు “వవ్వు ఎవిపినట్లు” ఎవిపేస్తుంది. “పాత పామానుతోబాటు పడుంటావికి నాకేం?” అవి పుట్టింటికి చక్కా వెడుతుంది. ఆ తరువాత రామశేనును “ఆంగోప్త్రంలా” ఆహర్నిళలూ కవిపెట్టుకువి ఉండటం నుబ్బన్న వంతు ఆపుతుంది.

లచ్చివి [“దావిముందు (బాహ్మపిల్ల ఎందుకు?" ] పెల్లార్ణావికి పిద్ధవడి “నేను బ్యామ్మడినీ కాను, బట్టునూ కాను! సాదా మవిషివి అన్న సుబ్బరామయ్య ఒక ఎత్తు--తన భర్త రామశేషు రంగరడివి తోబుట్టవులా చూస్తున్న సంగతిని విన్మరించి వారి ఆత్మీయకమ శంకించిన అమ్మడిని “అక్కయ్యమ్మా నేను గొడ్డమధ్య పుట్టాను, గొడ్లలో పెరిగామ.__ కాని గొడ్డులాగా పెరగలా: అదే. నాకూంా పీకూ తేడాః” అవీ దులిపి వదిలిన రంగడు (అమ్మాయే ప్యాత మరొక ఎత్తు, లచ్చి ఆత్తఅయిన “క త్తిలాంటి' రత్తమ్మ. వాళ్ల కుదురు కల్లా మోతుబరి అయిన గంటయ్య, “వాలకంలో గంగి - గోవయినా వనరులో పింహమే*' అయిన రంగడి భర్త చింతాలు, అన్నస్పకు అతరాలా కొడుకు అవిపించుకొ నే బుచ్చన్న, మవ దృష్టివి ఆకర్షించే మరికొన్ని పాత్రలు,

శాన్రగారి పృాఠలపై మనకు అభిమానాన్ని ఇనుమడింన జేసేది..నంభాషణా చాతురి. మాటకు మాట జోడించి మాట. మాటకూ కోటి ఆరాలు పొదగడం కళాచ్తగారి సొత్తు,

ళు న!

“ఇంటి దగ్గరనంచేనాఃొ

శాభ్రాక్ర్యో

అక్రాక్రో___విక్కాకో వీకు తెలియాలి"ఎ-ఇది ఒక మచ్చు, తునక. ఇదిగో ఇంకొక వింగారు మొలక...

క్‌

“ఒకరు చెప్పాలా? పాలెం పాలెం కోడై కూస్తూంటే

“ష్పాలెంలో కోడిరూవ్‌నా, (బావ్మాణవాడ విదలోనే ఉంది

శాన్తగారి నంభాషణలకు సౌగసుణ దిద్తిన ఘనత అయన

:ఖాషది. తేటతెనుగు మాటలు, ఆ మాటలతో తీర్చిన సద బంధ వందనాలు, ఆ పదబంధనందనాలలో సాకత్కరించే విలక్షణ 'వమోగ పారిజాతాలు ఆ భాషకు అలంకొరాలు, కౌగా ఆయన భాష “ఆధిక చక్క-వీది.” ఆం్యధికి వరమైవది.

ఈ అనర్హరత్నంలోవి అక్షర కాంతి పుంజం ఒకదాన్ని దర్శించి మురిసిపోవ నొను._'తిండీ తిప్పలుమాని, కంపనుబడ్డ కాకల్లే తిరిగి ఎండగట్టుకుంకే ఏమౌతూందిః ఏనుగు చిక్కింది. ఎలక పిల్లయింది .పాలల్లోబడ్డ బల్లి అయికేనేగావి, అయ్యకు ఒళ్లు

ఎ క ళా ళా " తెలియలాః”

చదివినకొద్దీ చవులూరించే ఈ వనలలో చోటుచేసుకున్న “రామకృష్ణ శాస్త్రీయ' మైన సలుకుబిస్ల కొన్ని__*నకల మంచివాడు" “విత్య పెళ్ళికూతురు, *కూను చిప్పిళ్ల', *గారాలకూచి", *వికేన రాయుడు, “గుణకారం మనిషి", “లోకరివాజు'. వాద్మవతివాదాలు సాగించడాన్ని “చెడుగుడాట" అని, డొంకతిరుగుడుగా మాటలాడ డాన్ని “ఎడుపాయలజడ అల్లడ' మని చమక్కరిందడం౦ వారికే చెల్లింది.

శాస్త్రిగారి రచనలో ఉన్న మరొక మేలిగుణం _కళ్లకు కట్టి వట్లుండే వర్షనాచాతుర్యం, *మబ్బుచాటున ఎండ మండుకుపోతున్నట్లు ఊరంతా యేడో కానరాని చురచురు.__ఎందుకా. చురచుర? అన్నన్న *భస్టు'డై న సుబ్బరాముడి ఇంట భోజనం చేసివచ్చినందుకు.

కన్నకొడుకు దూరం కావడమూ, కూతురు మొగుడివై అలిగి ఇల్లు చేరడమూ జరిగి అవధానులు కాఃకి బయలుదేరతాడు. ఆ “శరువాత ఆ యింటికి వచ్చిన అన్నవ్పకు, ఇంట్లో మమషుణు (ఆన

క! ధావిభార్య, కూతురు) “బూరుగు మానుల్లాగా" అపుపించారుట, అిప్పద్రి ఏమయినా ఆడపిల్లకు ఆ 'త్తింటలేని సుఅం పుట్టింట వుంటుందా తండ్రీ?” అంటుంది అవధావి యిల్లాలు,

ఈ నవలలో మరప్పరాని వానిలో కాన్రిగారు. నృవయోజనంగా వాడిన మాటలు ఎన్నదగ్గవి. “నాది మారుమనువు కాదు....దమయంతీ దేవి రెండో 'పెళ్లిలాంటిది' అనే రంగడి మాటలు, “తమలసాకుతో తానొక టంటే మల్లేచెండుతో మన మొకటన్నప్పుడే మన్మథులవారు మనకు దోహదంచేసేది' అనే అన్నప్ప మాటలు, 'సీకా ఆని జన కుడు పేరెట్టిన తరువాత రామా అనక మరేమంటాను? అనే చిదంవిరకాన్తి భార్య మాటలు (స్రకరణోచితంగా ఎన్నెన్నో అర్హాలు చెబుకాయి. అన్నవ్ప్చ లచ్చికొడుకునుగూర్చి లచ్చితో "నీ (బతుకు (బ్రాహ్మణకూడు చేశాడు” అనడంలో ఎంత చసుక్కారం ఉందిః

ఇలా ఈ నవలకు అన్ని విధాలా అందాలు అలవడ్డాయి. ఆ అందాలకు తెలుగు నుడికారపు సొంపు, పలుకు చమక్కారపు ఇంపు కలిసివచ్చాయి. కలిపివచ్చినందుకు గుర్తుగా మన కొక అనర్హరత్నం శలిపి వచ్చింది, ఈ కలిసి వచ్చిన అదృష్టాన్ని కన్నుల కప్పుకో వలసిన బాధ్యత తెనుగు దదువరులది.

మరొక ముచ్చట

ఈ నవలలో మరొక చి.తం.-కథళలోంచి కథ._.-దాని లోంచి మరొక కథ._ఆందులోంచి ఇంకోటి ఇలా పుట్టుకువచ్చే ఉపాఖ్యానాలు, ఉదాహరణకు రంగడి భర్త చింకాలు అన్నస్పకు తన కథ చెబుతూ మధ్యలో చెప్పిన కథలు, ఆ కథలన్నీ విన్న అన్నన్బ "నరేకావి,..-సీకు చీమ. కథొచ్చూ ...రాదూః” అంటూ చెప్పిన దోమ, చీమల కథలు చాలు. అనలుకు ఈ "*నరేకొని ...” అన్న చోటునుండి కఠాగమనం కొంచెం మందగించడానికి ఈ ఉపాఖ్యానాలే కారణం. అసలు ఈ నవలను కాత్రగారు మరింత

క! విసృతంగా (వ్రాయాలనుకొన్నారవీ, కాని కాలం కలిసిరాక అది జరగలేదవీ అంటారు వారి ఆస్తులు.

(రామ) కృష్ణాతీర వీహారానికి తరలి రన్మువి తెలుగు పాఠక లోకాన్ని ఆహ్వానిస్తున్నాము. మల్లాది. శాన్రీగారు (శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాన్తీగారివి గురించీ (వ్రాసిన మాటలే ఆయనసట్లకూడా సార్థకము కాగలవవి మా విశ్వానం,

“ఆయన రచనలు మరోభాషకు లొంగవు. జాను తెలుగు: నేర్చిన వారికే, తెలుగు వారైన వారికే శ్రీ శాస్తగారి కథలు చదివి ఆనందించే అదృష్టముః”

మానసోల్లాన కారణమైన ఈ మంగళాశాననమును నహద యులు కాదనరవి నూ అభిప్రాయం. మ్యదాను వి. నళినీకాంతరావు నా. పి. ఎస్‌. గోపాలకృష్ణ

దివి సీమలో ఎండలు ముదిరినాయి: ఎండవలనిన చెట్టూ చేనూ ఎండుకొచ్చినాయి. ఎండు పట్టడం (మాకుల్లోనేకాదు, మనువు

ల్లోనూ ఉంది.

ఆలాంటి వారిలో ఒకడు బచ్చన్న---

ఆవవిగడ్డ భౌమంలో వున్న బాహ్మణ్యంలో యించు మించు అందరూ ఓపాటి మోతుబరులే.చెదురువాటుగా ఓ వదో పాతికో, చాలీచాలని సంసారాలు ఉన్నాయి, పృప్వులతోవాటు వ్యతిలాగా.

అ బహు కొద్దిమందిలోనూ, ఓ విధంగా చూస్తే (ప్రథమ గజివీయుడుుయితగాడు।

తిండికి బొటాబొటిగా సరిపోయే గంజలురాలే చేనుంది. పప్పూ ఉన్న వగ్నైరాలంటె-వున్నదినాళ్ళ నడుమ కనుక, ఏదో వోటీ మంచితనాన ఎలాగో నర్దుకుపోనడం వరిపాటి అమింది. అది యీ తరంలో పుట్టింది కాదు; తండ్రి వాటినుంచి వస్తున్న ఆనవాయత,.

ఆయిక్సే తండి హయాములో.కొంత మెరుగు: అయనకు పీ(శ్రార్జి తం మూడెకరాలన్నర పై చిలుకుండేది. ఆయన న్వంఠంగా చేసుకునేవాడు, తీరువా అవి, స్పిన్సపీ యి అనూంబానతులూ పోను యింటికో నలభై బస్తా చేరేది. అది వారికి ఎక్కీ దక్కీ-అదీ గాకుండా. ఆయనకు రకరకాల వ్యాపకొలు ఉండేవి. విత్యమూ ర్మాతిపూట పురాణము జెస్పేవాడు. నంపన్న గృహస్థుల యింట్లో అంతేగాకుండ్కా స్మార్తం క్షుణ్ణంగా చెప్పుకున్నవాడేమోః పౌరో

కేతి

పాత్యంలోకి దిగలేదన్న మాటేకావి. కాన్న ముక్కూ మొగం ఎరుగున్న వాళ్ళింట్లో ఏ పూజో. పుణ్యాహవాచనమో అంటూ ఏదన్నా తలపెడితే. అందుకు ముందీ అన్నవృ సిద్ధం! అఆల్లాగవి దాన్నే నమ్ముకున్న వాళ్ల నోళ్ళు కొస్టే వాడనా_ఎబ్బే! ఇచ్చుకునే వత్తువలేక పొడి తాంబూలం చేతిలో పెట్టి ఒక్క దణ్ణం పెన్లే అలాటి వాళ్ల విషయంలో నే వేనున్నాననేవాడు. అంతేకాని నద ప్యాలజూ సంభావనలకూ పోవడం అలవాటు లేదు. అయినా, ఆయవకు ముట్టనలసినదేదో మరో పద్ధతిలో ముడుతూవే వుండేది ఎలా?

మాట వరనకు--=

ఫలానావారి లోగిలిలో, (శీమ్మదామాయణం పురాణం జెప్పా అమకుందాం! ఆది ఓక ఏడాదిపాటు నడుస్తుందికదా-ఉ త్తరకాండ కూడా కలుప్పకుంళే ...

అందులో రాములవారు పుట్టకురావడం, సీతమ్మ వారిని చేవట్టడం-నరజన్మ ఎత్తిన కారణంగా నడనలనిన అగచాట్లన్ని వడి. మళ్లా వచ్చి అప్పుడు బెడిసిపోయిన పట్టాభిషేకం సలక్ష అంగా జరిసించుకోవడం..

ఆఅపైలా

నర్చే నడవాల్సిన _గంథఠమంకా నడచిన తరువాత. అక్కడ అఆ్మశనుంలో మగపిల్లలు కలుగడం, చివరకు అందరూ సుఖంగా ఉండటం-ఇలాటివి ఓ నాలుగైదు ఘట్టాలు పున్నాయికద- దేవికి తగిన ముచ్చట దానికీ ఉండనే వుంది గమకః

అయా తరుణాల్లో ఆనందంగా ఉత్సవం జేయకలోతే, ఆలకించిన సుకృతం పరిపూర్ణం కాదవే వమ్మకంకొద్దీ గృహస్థులు అప్పట్లో చేయి విడిచి ఖర్చు చేసేవారు.

ఏవో పానకం బిందెలవి, (పథానపు వుంగరమవీ, జానూ ర్లపీ చదివింపులపీఇలా వై పై నరంజామాతోబాటు వదో వరకో శ్రామలూ, ఆయన ఎంత వద్దనుకున్నా ముడుతూ వుండడంతో,

క!

గంన నంసారం కాకపోవడంతో రాజెనరి వీడ్ణరా అన్నట్ట ఆయన- వాహపినీగానే వెళ్ళమార్చుకుంటూ వచ్చాడు

ఒక్క-తే ఒక్క. ఆడపిల్లంఅది తల్లి కడుపున పడ్డప్పటి' మంచీ మరీ కలసి రావడం మొదలు పెట్టింది.

ఆన్నస్పా, ఆయన యిల్లాణు అనంఠలక్ష్మి - చెప్పుకోదగ్గ రూపవసులు కారు. కావి, యీ పిల్ల ముత్యమల్లెపుంటుంది, పిల్ల దావికి ఎవిమిదోయేడు వచ్చింది; అ యేటి కాయేడు మరీ నేవళశం దేరు కుంటూ వచ్చింది, అలాటి పిల్ల యింట్లో మెలుగుతూంకే, అది- పామాన్యపు కొంవగాదు, జమీందార్ల దేవిడి అవిపించేది ఆ (బ్రాహ్మడి. కంటికి. పిల్లదాని వివాహము విషయంలో భారీ ఎత్తున ఆలో చించాడు. మన (గ్రామం మొశ్చావికి రామావధాన్లు నంపన్న గృహన్ము - నలలైై ఎకరాల ఇంగారం సండే ఏక ఖండం, వాతా ఓ అర్బలకారం ఉండొచ్చు. ఆయసకు ఒక్కడే కొడుకూ ఒక్క. ఆడపిల్లాను. ఈ రెండు కుటుంబాలకు మధ్య రాకపోక లెక్కువ, పైగా ఆ యింట్లో పిల్లలు తన కళ్ళముందు పుట్టినవాళ్లు కావడంతో. పిల్లవాడి గుణగణాలెట్టివో అవ్నప్పకు రూఢిగా తెలుసును.

పిల్లవాడు చురుక్లై నవాడు. పెద్ద పెరిగితే కరుకుకేలి తండి లాగానే _సయోజకడవుకాడు, దిస్పకాయితనం ఏ కోళానాలేదు. పిల్లను సుఖ పెడతాడు, కనుక పిల్లదాన్ని ఎలాగైనా వాళ్ళ యింట్లో వడ వేయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.

రామావధాన్లుగారు పిల్లదాని వివాహ (నయత్నంలో వున్నారు కమక, ఇన్సుడప్పుడే యీ (వపస్తావన తీసుకురావడమెందుకు? యీ హడాపుడేగో అయిన తరువాత మంచి రోజు చూచి వారి చెవిని 'వేయవచ్చుననుకువి విదానించాడు.

విందరులో ఓ నంబంధం= రమారమి విశ్స్చయమైన్లేం "పెళ్లకొడుకువారు. లాంఛన (ప్రాయంగా పిల్లను చూచి ఫలానా అస్పుడు తాంబూలాలు పుచ్చుకునేందుకు నస్తున్నారుః వారు వీరి కన్న 'ప్పై మెట్టవారేః

ల!

"అనుపన్న నాటికి, పిల్లవాడి తల్శి దండి బండీ కట్టించుకు బయలుదేరారు రెండు రూములకు లోపుగానే ఏటి ఒడ్డుకు చేరు

కోవలపింది. కాని, యింకో (కో పెడుందనగా, అవాంతరం జరిగిందిః ఎదురుగుండా దివాణంవారి జోడుగ్యురాల సారటు వస్తూంది. కళ్ళకు ఎండ కొట్టడం మూలానో, ఏమోో ఆదివర కెన్నడూ లేవిది. యెడ్లను జూసి గుగర్రాలూ, వీటివి జూసి ఆవీ బెదరడంతో, పార “టయితే పిలువ దొక్కుకుని ముందుకు ఉరకవేసింది కావి యీ విండీ మట్టుకు దారి తప్పి, పుంతసట్టి గతుకుల్లో పడిపోయి పోయి పిల్ల బోదెలో ఒడ్డిగిలింది. యెవరిక్రీ యేమీ దెబ్బాగిబ్బా తగలక పోయినా, కాస్త సుకుమార (ప్రాణేమో, ఆ కుదుపులకు ఆ యిల్లాలు 'హైరానై పోయింది. ఎలాగో అ బండిలోంచిి యివతలపడి, ఆ యిల్గాలినో _ చెట్టువీడను కూర్చోబెట్టి, మగవాళ్లిద్దరూ నడుం కట్టుకువి బండి నెక్కించి. యెడ్లను కూడగట్టుకునేటప్పటికి ఓ పక్కా రూము పట్టింది.

యువా. అవ్వుడూ,

యెగువకు వెళ్ళడమాంమానడమా అనే లకలుకలో వద్దారు.

ఇలాటి శకునం మెదురొ ప్తే యెలా వెళ్ళడం? అవి, అవిడ్వె

వెళ్ళకపోతే మాట తఫానతు వస్తుంది-శాంబూలాల (వ్రమే యం యివాశే 'పెట్టకోకుండా విదానంమీద చూసుకుందాం-వల్లను మట్టుకు చూచి వచ్చేద్దాంఅలా అయితే నీమాట చెల్లతుంది, నా మాటా దక్కుతుంది-అంటాడు ఆయనః

వస్తుతః అవిడ నపేమిరా మనిషి...

అప్పటికే (ప్రొద్దుపోయింది.

కల్‌

వారుభయులూ యిలా గుంజాటన వడుతూండగా చివరి కిహ బండిదోలీ సుబ్బయ్య కలిపించుకున్నాడు.

“*గ్వ్యర్రాల్ని చూసి బెదిరినాయిగావి కుందేల్ని చూవి బెదిరి వాయౌ....?

అవేం నత్తార్‌ సాయెబు కుంటి గ్యురాలాః నంస్థానం వారివి

మల్లెపూవులల్లే ఉన్నాయి. మనకు మయెదరొచ్చినాయ్‌__ కమకనే ఎలాంటి పాయిదిర్డా- ఎప్పటల్లేనే ఉన్నాం; యింతకన్న మంచి శకునం తెస్తామా?

ఏదో పీడ యిలా కొట్టుకుపోయింది.

“లది ముందు మంచికే-లెగవండి =” యిలా అన్నా వాళ్లు వినిపంచుకోక పోవడం జూసి...

“లచ్చమ్మగారూ మనం టఓపూట పస్తున్నా ఫరవాలేదు, గొని డొక్క మాడే స్తే గిత్తలు ఎత్తు బడవూః బిడ్డల్ని చూసుకున్నట్టు చూసుకుంటారు గదా, మనకేం లోటొచ్చిందని వాటివి మాడేస్తారు? ముందుకు పోదాం అంటే, వేగిపోదాం! లేద్సా విండికే తిప్పుతాః మనం యుంతకు ముందు దాటొచ్చిన ఊరు చేరుకుంటాం. ఈ పొదుకు దిండి దింపుపందాం। అక్కడ ఆసాములు వస్తుండ విస్తారాః

అమ్మగారూ. మీ అంత మారాజులు పొట్టచేత పట్టుకుని పొరుగూళ్ళో ఓ పొద్దు గడవటం యిచితంగానే ఉంటుంది. ఎన్న డన్నా కథల్లే చెప్పుకొవచ్చుః

కోడికూపే తలికి నొగలెత్తుతామ. బువ్నదినే యాళ కింటికి టోవచ్చుః యెంత పెడ్డా శకునం శకునమే దాని బలిమి షూపిందవి వరెట్టుకోవచ్చు....

వేను తవురికి సెస్పేవోజ్జి కాకపోయినా. మీరు యిమకుంళే తప్పౌద్దా?ొ

వాడు, దిండీ కట్టాడు _

“నీ వాగుడుకో దరీ_ అంతూ లేదేంఠా...నరే యింత డూరం వచ్చి వెనక్కు తిరగడం ఎందుహూ_ఏం కానుంపే అదే ౨.0. 6/2 క

ఆవుతుంది...మధ్య ఆయ్యగారి మాట పొల్లోనడ మెందుకు, నీ గిత్త లెండట మెందుకు..నే వేదో అడ్డం గొట్టానవి విష్తార్య మెందుకు ఎగువకే పోనీ[ఒ” అరటూ ఆవిడ మట్టుకు బంగిలోయెక్కి- కూర్చుంది

అంకఠలో ఉన్నట్టుండి..ఎండ చఛన్వున చల్లబడ్డది = “చూశావా శకునం షార్య భగవాన్లు వైతం శుభమా అంటూ మనం చల్లగా పాగిపోయేందుకు సదుపాయం జేళాడుి ఆలా పలుకుతూ ఆయనా లోవలికి దేరుకుని. “ఒరే నుబృయ్యా, ఒక్క చిటికెలో పోవాలిరాఃి అన్నాడు - ఆలాగే ఏటి ఒడ్డు కొచ్చేకారు.

అక్కడ ఆయన, మాధ్యాహ్నాకం దీర్చుకుని మళ్ళీ పొడి బట్టలు కట్టుకున్సి యిక (గామంలోకి కాలి నడకనే బయలుదేరారుః

మొగదలయిల్లే, అన్నప్పది = వారి యింట్లో వే వీరికి ఏర్పాటు చేశారు. అక్కడ రామావధాన్లుగారి యింట్లో = తాంబూలాలు పుచ్చుకు నేందుకు వలపిన సకల ఏర్పాట్లున్నూ చేశారు వేళ మఠీ మించడంతో యివాళిటికి వీరు రాపళ్షే, అవి రూఢి చేనుకుని, వచ్చినవారు ఎన లిళ్ళకు వారు వెళ్ళిపోయినారు అవధాన్లుగారు = "యీ బస్తీవాళ్ళ నైజం యింతే" - అవి చిరచిరలాడి, హాయిగా లోంజేసి పడుకుని గురు తీస్తున్నాడు. బ౦దరువారి పురోహితుడు, జోన్యుల యెగ్గెన్న- అంతకుముందు

రోజున, (వక్కమున్న (గామంలో బంధుపులింట శుభకార్యా చికి వచ్చి, ఉదయమే యీ (గ్రామం జేరుకున్నాడు అనుకున్న వని అమకున్న వేళకు జరక్కపోతీ = ఆందరికీ చిరాకు యెత్తుకురావడం శ్ర

నహజమే = కొని, అనొచ్చిన మాటా వుంటుంది అనగూడనిమాటా వుంటుందిగదా - యీ (గ్రామంలో గృహస్థులు, సంపదతోబాటు వాక్స్వాత౦[(త్యముకూడా సృద్ధిడేనుకుంటూ వస్తూన్నవారు కావడంతో మెదలకుండా కూర్చోలేదు ఆనతలి తరపు మనిషి యిక్కడున్నాడే ఆవి కూడా ఆంచాయించలేదు పైగా, ఆడపిల్లను యిచ్చుకోదలచిన గృహస్టే - నోరు నంబాళించుకోవ ౦డా సెరీలు మని “యీ బీ వాళ్ళనై జం యింతే,” ఆనడమూ, అందు తక్కువగల గృహస్థులు, వంఠపాటగా మూతులూ ముక్కులూ విరవడమూ అంతటితో వదలకుండా, “మిమ్మల్ని కాదండోయ్‌” అని (ప్రత్యేకం తనవంక జూపి అనేయడమూ, దానా దీనా, ఆ (బాహ్మడికి అక్కడ ఉండటం ముళ్ళమీద ఉన్నట్టుగానే ఉన్నా --

చీవాల్న - నలుగురిలోంచీ లేచి, యివతలకు చక్కొవచ్చి. అంగవస్త్రం రూడించి తలకు జుట్టుకొవి, అదే పోఠపోదాం---ఆని పించిన, కాచి వడటోపిన ఘటం గనుక మరికా్త ఓపిక పట్టాడు. వలుగురితో కలసి తానూ ఓ నవ్వు నవ్వేశాడు కొని, అఎతటితో ఆది సమునుకుపోలే(=

తీరా, వారు. భోజనావికి లేవబోతూ..తన వంక జూపి “మెగ్గెన్న బాబూ యెంత వేపలా గోడ ఆరగదీస్తావు కావి, యితి లే.._యెవరో రాకపోతే ఏకాశ పొద్దు లుంటామా? కతికితే ఆతకదనే వట్టింపు నాకులేదు, లోక రివా జంటావా అది వీ విషయంలో వర్తించదు నీవు ఆ మూడు ముళ్ళూ వేయించే వాడివే కాని, అప్ప గింతల జావీతాలో వొడివి కాదుగాః అన్నవ్పగారి యింటికి కబురు చేస్తాను మాట విలకడగేవి వారికోనం, మధ్య *- ఆయన మాట వడటం యెందుకూ? చేసిన యత్న మంటావా? పారుటోగు ఐబస్తీవారి కవి చేపిన పప్పూ ధస్పళం పాలేరాళ్ళ పరమౌతుంది _ అంతేః యెవరి కెక్కడ (పాప్తమో ...? మడిగట్టుకుందాం. లేవండి!” అంటూ హ_స్షచాలనంతో రెట్టించగా, యీ బ్రాహ్మడు, ఇక (శుకిమించనీయ రాదమకొవి, అతి వినయంతో, “ఆహ: మీ అంతవారు లెమ్ము

వడం, నే వింకా కూర్చోవడమూనా? లేచినట్లుగానే భావించండిః యిదుగో లేచాను;

"విజానికి, మా లాటివాళ్ళు కూడుంటే యెంఠ, లే_స్తేయెంతః మీరేదో, ఓవాసి పెద్రరికం యిస్తున్నారు గనుక మా పబ్బిం గడుస్తూంది. బాబుగారూ; థోజనావికి లేవయ్యా అంటే _ నేను లేవనయ్యా అంటే = నా కీహ అన్నం పుడుతుందా?

“ఆయా లోకాల్లో అన్నావికి మొగం వాచేగా మే మీ భూమ్మీద పుట్టిందిః ఈ జన్మకుగావి మరో జన్మకుగాని మా నోటివెంట ఆ మాట రాదనకోండి

“ఫోశే, చాదస్తం అంతా తీర్చుకు వచ్చేదాకా మివ్మల్ని పుండమనడం భావ్యమా ఇప్పుడు మొదలెడితే నేను తెమిలేసరికి ఓ వక్కా. రూం. పడుతుంది. మీరో కునుకు తీపి లేచి, లఘువుగా ఫలహారం జేసేవేశ = మాకు భోజనవు వేళ _ మీకూ మాకూ అదీ అంతరం?"

“వేళ మించకుండా - మీరు అమృతమస్తు అనండిః

“బరిః వా నంగ తేమి టంటారా?

"అలా ఏటీదాకా పోయి ఆ రవంత అమష్థానం అక్కడ తీర్చుకుంటాను, దొడ్లో భావి వుందికదా ఆంటారా?- ఉందిః

'భ్టావిలేవి లోగిలి వుంటుందా? పసషప పూసకోని ఇల్లుంటుందాః కావి = కృష్ణాస్నానం అం'పే మాకు జన్మావికి శవరా్యత్రిః ఆ పుణ్యం విత్యమూ లభ్యమయేదా? శ

“అలా పోతూ పోతూ అన్నప్పగారింట్లో ఓ కేకేసి పోతామ: “బందరు వియ్యాలవారికి విదులు. మీ పాలేర్లు వస్తారు. తోడ్కు ఈ వ్యతకాయ ఓహడుం” ఈ ముక్క. ఆయన డెవిని వేస్తాను: నం కిక ఓకడన్నా (నాహ్మణు డున్నాడు కదా అవి ఆ (బ్రాహ్మణుడు నంతో షిప్తాడు మీరు భుక్తాయాసం దీర్చుకుని, మళ్ళీ కచేరీ సావడిలో! చయచేసే నరికి నేనూ హాజరుగా ఉంటామి,

ఇలా అంటూవే యివతలకు చక్కా. వచ్చాడు, నందు దాటి, వీధి మీరప వచ్చాడుం

విం

అదే (గ్రామానికి రాజవీరి - యకాయకివి ఏటి దగ్గరకు పోతుంది. మహా వుంటే కోటనారి తుళ్ళదగ్గరనుంచి చల్లరస్తా ఆంత దూరం వుంటుందిం

ఆయికే, అటు పోవడావికి మనన్కరించ లేదు.

అయిన వాడూ, కావి వాడూ, నిలవేసి అక్కూరమాలిన చళ్నలు వేస్తాను, ఆందుకవి, దారి తప్పించి, అటు పిశిపాటి వారి వందుగుండా పోయి, వంక మామిడివారి తోటకు అడ్డంపడితే రహ దారి రేవుకు క్షాన్తఎగువకు జేరుకోవచ్చును అనుకుని, అలా పోతూండేనరికి...

అక్కడో అవాంతరం : ...

ఓ యింట్లోంచి ఓ (బాహ్మడు పరుగు వరుగునవచ్చి యాయన మొగం వంక చూచి "అమ్మయ్య, బతికించారు" అంటూ రెండు చేతులూ పట్టుకుని గబ గది సొద వెళ్ళటోశాడు వారి తండడిగారి అబ్టికం = లో_క్రల్లో ఒక రింట్లో, అంతకు ముందే పురు డొచ్చింది. వేళ దాటిపోయింది (గ్రామంలో మరో మనిషి దొరకడు _ వెరె త్తి వీధిన బర్హాడు దేవుడల్లే. ఈయన కవిపించాడు; ఆ గృహస్థు చటుక్కున రండు చేకులూ విడిచి, రెండు కాళ్లూ పట్టుకొని “బాబూః మాట దక్కించు' అనడంతో ఎగ్గెన్న _ సరే అనక తప్పలేదు తా విక్కడ యిలా పుండిపోవలనీ వచ్చినట్లు అన్నప్పగారి యింటిక్‌ కబురు చేయించి అక్కడ ఆ సవిలో వుండి పోయినాడు కహ, అన్నప్పగారి ఇంటి దగ్గిర.

ఇంట్లో సందడంతా వాళ్ళ అమ్మాయి కామా॥&ిదిః

య!

దూం ఫ్రొద్దెక్కినప్పటీనుంచీ. ఆ పిల్లకు యింట్లో కాలు విబవందేః

కెలతెలవారు తూందనగానే గబగబ తల దువ్వించుకొని, వీళ్ళు పోసుకువి, బొట్టూ కాటుక పెట్టించుకుని, ఆదరా బాదరా చల్చి వజ్ఞం తినేసింది. పెదైలోంచి దాపుడు మడతలు దీసి క స్టేసుకువి, పక్కింటి వెంకటలకతమ్మగారి యింటికి పరుగెత్తి ఆవిడను బెల్లించి, కాసిని గన్నేరు మొగ్గలూ, మరి కాసిని వల్లి పెంగ్గలూ తెచ్చుకుని చెండు కట్టి తల్లో పెట్టుకుని అద్దం ముందు విలుచువి మల్లి విశ్శేరి ఆద్దం వెనుక వారగా వట్టుకొవి, చెండు సరివిద్దుకువి, వాళ్ళమ్మ నడిగి చేరెడు వేపుడు వియ్యం = కాసిని శబ్జూరాలు పెట్టించు కొని బొన్ము సామాను చుట్టూతా బరచుకువి, వంటింట్లో వాళ్ళమ్మ కూరలు తరుక్కుంటూంపే అక్కడ నేర, తాటాకు బొమ్మను పెళ్ళికూతుర్ని జేస్తూ, వీధిలో గంటలు చప్పుడై నవ్చుడల్లా “పెళ్ళి వారే మన పెళ్ళివారేగొ అంటూ చెంగున వీధి గుమ్మంలోకి ఓ గంకేస్తూ పల్ల వంబరంతో నతమఠమౌతూంది తలికీ యిదంతా చూడగా మహా మురిపెంవేసింది. ఎమే మా కిల్లీ? ఎవరింటికో 'వెళ్ళివారొస్తున్నారంటేనే యిలా యెగిరి గంకేస్తున్నాన్‌ రేపో మాపో దైవం రకించి, కల్యాణము ఘడియలొచ్చి ఆ కాటోయే వారొ వే యెంత కలకలలాడకావోనేః అని వీఇల్లు ఇం్యదభవనం గానూ, వీకు యింట్లో కాలు విలిచేట్లు లేదుగాని. పోయి కాస్పేపు ఆలా అల్లా తిరిగిరా వచ్చేవాళ్ళు నీకు కనబడకుండా పోరులేః పందక్తివి నెయ్యి వడ్డించడం, వాళ్ళకు తమలపాకులు చీల్చి ఇన్వడం పీ వంకేః ఆ కాస్సేపూ మిద్ధిమంత౦గా వుంటివో, వాళ్ల వబ స్తీలోనే పీకూ ఓ మాంచి నంబంధం చూని ముడెన్తేస్తారు. చక్కగా జటకా బిళ్లెక్కీ. పేరంటాలకు పోవచ్చు . తల్లి యిలా బులి బుచ్చికాలు అంటూం'పే - కాముడికి చెన్సరాని వంతోషమూ వల్లమాలిన సిగ్గూ వచ్చి వయసుకు తగ్గ అరిందాతవనం వచ్చి *పోవే అమ్మా నన్ను బస్తీకి పంపేసి, యింట్లో పాలమీగడంశా మవ్వు ఒక్క త్రెచే

లికి

మెక్కేద్దా మనకుంటున్నావాః - " అంటూ గునివింది, “అదా అమ్మ సీ దుగ్గః మెక్కే.వాళ్ల రేపీపాటికి పుట్టుకురారూః మా కళ్లు చల్లగా వెంటనో సిల్లనూ, చంకనో వేసుకొవి, పండక్కీ- వబ్బావికీ రావాః “ ఒకర్ని మీ నాన్న బుజానాా ఒకర్ని నా బుజానా యెక్కించిసీ

మానాన నీవు గచ్చకాయ లాడుకునేందుకు పోతే, ఆ రాలగాయల్ని నముదాయించేందుకు మవింట్లో మీగడా, వెన్న ఏం చాలతాయమ్మా: రాజావారి వెల్లావుల్ని తెచ్చి మన దొడ్లో కచ్చేుసుకోవాలి “కాముడు, ఇక వివిపించుకోకుండా అక్కడ నుంచి వరుగెత్తుకుపోయింది,

ఏటి వారను ఎంతో సేపు తచ్చాడింది.

మంచున్నుంచుని కాళ్లు నెప్పులు పుట్టుకు వస్తున్నాయ్‌

దూరాన ఎక్కడో పిల్లవాళ్లు గోడేవిళ్ళ ఆడుతున్నారు. అక్కడికి పరుగెత్తింది నన్నూ ఆడనీయమంది, ఆడపిల్లవ్‌ = మాతో నీవేం ఆడతాన్‌ అన్నారు వాళ్లు వరికిణీ వెనక్కు విరిచికట్టి, ఇెంగు రొంటిన దోపుకువి, వై61 నాతో మీరేం ఆడతారు? వది లాల్‌కు కూతః విళ్లమార్‌ అయితే, మాదొడ్లో దానిమ్మ వండిచ్చే ప్తాను మీరేమిస్తారు? రూదిగో బుల్లాడా, నేను గెలిస్తే బిళ్లా కరా ఊడలాక్కు౦టా. వై(యే = అవి వాళ్లవి కవ్వించి ఒకడు ఒకడు చెల్లగా ఒకడివి ఓడగొట్టి. కోపు కొట్టకొంటూ. మళ్ళీ రేవుదాకా పరుగెత్తుకుంటూ వచ్చింది వెసకాల్తే పిల్లలందరూ కూత పెట్టు కుంటూ వచ్చారు. వాళ్ళవి గిరవాటువేసి, పాయలోకిపోయి. మొగం

కడుక్కువి, రొవ్చదీర్చుకుంటూ అద్దవకి జూస్తూంది. అప్పటికి

బండి వాడా లేదు ఆడుకుంటున్నంత సేపూ, ఆటుకేసి ఓ కన్నేసి ఉంచింది. కనుక, వాళ్ళు రాలేదు అనుకుంటూ ఇంటికి వచ్చేసింది.

గుమ్మంలో తండడ్రి కనిపించాడు.

“చూళావ్‌ నాన్నా వాళ్లింకా రాలేదుః:” అంది,

“*యింకేం వస్తారు వేళ మించింది"

“మరి రాకపోతే యెట్టా నాన్నా! వాళ్ళకోనం అస్పచ్చులూ అవీ నండుకున్నాంగదా! వాళ్ళకు వడ్డించకుండా మనం తింటానూ?

“మధ్య నీకూ నాకూ యీ తాష్యతయం?

వతి

అనలు వారికిలేదు.. ఆవధాన్లుగారుు హాయిగా లోంచేపి బమ్బన్నాడటః ఆయనకేం. మహరాజు”

“క్ర వేశ బయలుదేరి దారిలో యెక్కడన్నా చిక్క-డ్డారేమో! అంతేగాని. పెద్దదుమషుణు మాట తస్పుతారా! రాదలచుకో లేకపోతే వర్తమానం చేసి ఉండరూ ”

“మవకు యీ పూట భోజన (ప్రాప్తపుంశే వారు వస్తారు లేదామెన్సా కాస్పేప్ప కళ్లుమూసుక్కూచుంట అదే (ప్రొద్దుగుంకు తుంది”

“*అమ్మేం చేస్తుందీ?”

*ప్రం జేస్తుంది? వంటయింట్లో చెంగు వరచుకువి వడుకుంది. పాపం పొద్దమ్నంచీ నతమతమపుతూంది, అలా కాప్పేపు పడుకోవీః మనం దాడి ఆడుకుందాం. యిలా కూరో. ”

ఆట మంచి వట్టులో వుండగా, దిందరు వారు రానే వచ్చారు ఆ దంసతులని, అంత దూరాన చూడటంతోనే కాముడు సరుగెత్తు కుంటూ వెళ్ళ, 'ఐందరునుంచి వస్తున్నారు కాదూంఅనేసి = అవిడ వమాధానం చెప్పేలోప్పుగానే చెయ్యి పట్టుకుని అదే మా ఇల్లుః మా యింటికే ముందు వస్తున్నారు భోంచేసి పెళ్లివారింటి కెళదాం! నేనూ వస్తాను....* అంటూ ఇంటివేపు తీసుకు వచ్చింది.

ఆయనకు = అంపే లచ్చమ్మగారి పెనిమిటి రమణయ్య గారిక్కి అన్నవ్ప (ప్రత్యుర్థానం జేశాడు,

జరిసే తీరున మర్యూదణ అన్నీ జరిపారు. ఆ పిల్లి నంబరం,. ఆ తెలివి తేటలూ, అ చురుకుదనం, ఆ చక్కందవం, చూచేనరిక్కి లచ్చమ్మగారికి = తాము వచ్చిన సంగతీ మరచి పోయింది

ఏదో వవి గట్టుకుని, యింత దూరం వచ్చినందుకు _ వెళ్ళక పోతే నలుగురూ ఏమమకుని పోతారో ఆని. ఆవధాన్లుగారి యింటికి వెళ్ళడం రావడం జరిగింది. ఆ రాత్రికి వీరింపేవుండి, వారి దోనను వారు వెళ్లిపోయినారు.

వశీ

వచ్చినవారు ముక్తసరిగా మాట్లాడటం ఆ పున్న కాస్పేవైనా కలిమిడిగా లేకుండా ముళ్ళమీదున్న ట్టుండటం, కాబోయే అత్తగా రయ్యుండీకూడా ఆ యిల్లాలు పిల్లదావ్ని చేరదీసుకుని దగ్గర కూర్చో బెట్టుకోకుండా ఓ మారు చూసి ఊరుకోవడం. తరువాయి ఫలానా అప్పుడు తీర్చుకుందామవి, తామై చెన్సవలవిన విదాయకం కాగా--ఆ మాట ఎత్తకపోవడం, ఇహ తానే అడిగే సరికి వెనకమంచి కబురు చేస్తాం అవి చెప్పి తప్పించుకోనడం- వీటన్నింటినీ బట్టి ఆవధామలు గారికి ఎక్కడో బెడిపినట్టుంది, అవి అనిపించినా, గుంభనగా ఊరు శఈున్నారు.

వారం ఆయింది, పక్షం అయింది, బందరు వారు పలక లేదు

ఇప్పుడేమి చేయడం?

తన మొగం ముందు అనకపోయినా, ఊరిలోవారు ఎవరికి తోచిన విధంగా వారు అమకోవడం మానుతారా! ..

ఆడపిల్లను కన్నతండ్రి కనుక, ఆహం జంపుకువి, _ కానే వెళ్లి, వారిని కదలేశాడు రవణయ్య గార్రై కే నీళ్ల వమిలాడుగావి, లచ్చమ్మ గారు మట్టుకు, మాటకు తడుముకోకుండా," చూపులకని వస్తూంటే దుళ్ళకునమైంది *యాీ యేటికి మా ఫిల్లవాడికి పెళ్లి చెయ్యం,” అని కుండ సగలేసినట్లా చెప్పింది.

మారు మాటాడకుండా తిరిగి వచ్చేశాడుః

వచ్చీ రావడం తోనేే అన్నప్ప మీద విరుచుకు వడ్డాడః *వప్పూ అన్నంలో ఏం కలిపి పెట్టావు నాబ్తూ ఆ బందరు వారికి, చక్రం యిన్షే తిప్పేళశావ్‌...” అన్నాడు. అన్నప్ప కెల్ల టోయి = “అయ్యో యిదేం పాపం!” అవి, ఆయన విపులంగా, దులవడంతోో-

ప!

విషయం అర్థం చేసుకుని, = అపూపే బందరు నరుగె త్రాడు! ఇక్కడ జరిగినది యానత్తున్నూ ఏకరుపుబెట్టి, - “అయ్యా రమణయ్య గారూ, నేను, యా రోజు వరకూ, ఏదో ఆ రాముణ్ణి నమ్ముకుని కాల క్షేపం జేస్తున్నాను. కాన్త తీరిక ఉన్నప్పుడు, - ఏ భాగవతమో, భారతమో చేతపట్టుకుని. = మా పెద్దల వల్ల నాకు అబ్సిన విద్యా లేశంతో పిచ్చా పాటిగా నలుగురూ వినేట్టుగా వాగుతూ పోవడమే కొని. మరో ఊహ నాకు ఉండదు! ఏదో, వాళ్ళ వడుమ, మంచిగా (శికుకుతున్నామ,

“ఉన్నట్టుండి = యిలా మిన్ను వివిగి మీద వడ్డది నేను 'పేదవాడ్డే - అయినా నా పిల్ల కలిగినయింట వడి సుఖసడాలని ఉండ టం అలా అనుకోవకం దోషం కాదు గద।

*వేను- రామావధాన్లుగారి అ్మశితవర్గంలో వాడివి, వారు, మా (గ్రామానికి, రాజావారెంతో, వీరూ అంకే. వారి పిల్లదానికి వందబంధం విశ్చమయమైనప్పుడు,- అది తిరగదోడ్సి నా పిల్లను కట్ట బెట్టాలనే - మహాసానం నేమ కలలో అన్నా జేస్తానంటారాః

“అవధాన్లుగారు అలా ఆభ్నిపాయపడినందుకు ఆ బాధ నరే - కావి దో బాధ కాదుః (ప్రారద్ధిం =

“ఇంతకూ నేను మనవి జేసే దేమంకేం లోకం తీరు మీకు తెలియనిది కాదు! పిల్లకు ఏదో అవకరం ఉండటం చేతనే మీరు మేలుకుని వెనకడుగు వేశారని నలుగురూ అనుకోవచ్చు! యిక మరో సంబంధం ఎక్కి. వస్తుందా? ఆయ్యాః అవధాన్లుగారి అమ్మాయి. బహు ల॥గ్షణనతి, యోగ్యురాలు, జాతకాలు చూచు కున్నారుగదాః మీకు తెలియందేముంది? మీ కోడల్ని చేసుకోకు తన్నదుః'”

యిలా పారేయనడగా, దైవం అతని పాలిట ఉన్నాడో యేమో. లచ్చమ్మగారు. మెత్తబడింది: అప్పుడు అనలు విషయం బయట పెట్టింది.

వీళ్ళ కాముణ్ణీ చూపి, ఆవిడ ముచ్చటనడినమూట వాస్తవం: అందుకే, ఆవధాస్సగారి నంవింధం వద్దన్నది.

క్‌

అప్పుడు అన్నప్పగారు అన్నాడు కదా “అమ్మాః నా పిల్లి మేలుకోర్కి ఆ పిల్లకు ద్రోహంజేస్తానాః యింతకు పూర్వం నేనూ- "సేరాశకు బోయినాను. ఇవధాన్లగారి పిల్లవాడికి నూ ఆమ్మాయివి. చేనకుంటారేమ్రో అనుకున్నామ. ఇంత జరిగిన మీద యిహ- అడిగేందుకు నాకు నోరు రాదు మా కాముడిమీద మీకు వాత్సల్యం కలిగింది గనక, మీ యెరికనే ఎక్కడన్నా, ఓ సంబంధం చూని మీ కళ్ళ ఎదుట ఉంచుకోండి?"

వెంటనే లచ్చమ్మగారు అందుకుని, “వికేసంలాంటి సంబం ధం పిద్దంగా వుంది. నాకు ఓ ఆడపిల్ల లేకపోయెగావి, ఉంటే: పారుటోవిచ్చే వాళ్శ్ళనూః పిల్లవాడు మీ అమ్మాయికి యాీడూజోడూ,. ఎడిగినకొద్దీ మాంచి యెత్తరి అవుతాడు. మీ పిల్లకన్నా ఇంకా ఓ చాయ ఉంటాడు: మీ మెచ్చే తెలివికేటలున్నాయి. పెద్దల చెప్పు చేతుల్లో ఉంటాడు, కాస్రం జదువుతున్నాడు. ఇంకేంగావాలి! మీరు నరేనం'ే, తరలి వస్తారు "

ఇతగాడు వెంటనే నరేనన్నాడు.

అన్నప్పగారి మంచితవాన అయితేనేం. అనధాన్లుగారి పుణ్యం వాగుండబట్టి ఆయితేనేం, బందరువారు మొదట అనుకున్న (వకారం అవధానులుగారి పిల్ల దాన్నే చేసికోవడం జరిగింది.

అన్నవ్పగారితోబాటు, బందరువారూ బయలుదేరి అవవిగడ్డ వచ్చారు. యకాయకీని, అవధాన్లుగారి ఇంటికే వెల్ల "విశ్సయం జేసికుందాం” అన్నారు. అవధానులుగారు కౌదంటాడా అనలు ఇంత దూరం వచ్చినాకా సంబంధం యిట్లా అయిందేమా అవి, ఆయవకు మనసులో ఓ చెంపను, పీఠకశూనే వుంది. కాని కబు రన్నా చేయకుండా వీరిలా ఊడినడడంతో “వీన్లేం తలతిక్క. మను షులా' అవి మొదట అమకున్నా, మందికే వచ్చింది గనుక, పొంగి పోయినాడు. తనను చూపి బెదిరిపోయి. వాళ్ల దారికి వచ్చారను కన్నాడు, బాగుంది దావికేం. ఆయన మనిషికాని, దేవుడు కాడుగాః

కావి ఆన్నన్పమీద ఆయనకు గ్యురుగా వే పుంది. ముభానం గావే ఉంటూ వచ్చాడు, పెళ్లి ఆయిదు రోజుల పాటూ అయినా.

వ

అన్నప్పమీద వెనకటి ఆప్యాయక కవనబరచకపోవడం ఆటుండగా? ఈుతగాడు మామూలు (సకారం యెంత పూనుకు తిరుగుతున్నా. అయన దూర దూరంగానే ఉంటూ రావడంతో, రవణయ్యగారి వంటి సాత్ర్వీకుడికే వస్ల మండుకొచ్చి, పట్టుకు కడి గేద్దా మము కున్నాడు. కావి, అందుకూ మళ్లీ అన్నప్పగారే అడ్డం వెళ్లారు.

“వా విషయంలో పొరబాటు బడ్డామని యెన్నటికై నా యిప్పటి తామసా లుడిగి యోచి స్తే, వారికే తెలిసి రావచ్చును, నా మేద యెప్పటి దయ రావచ్చును. అంతేకాని, అంత మనిషిని పట్టు కువి, నీ వీతప్పు చేసేవయ్యా అవి మీరు విలవదీ స్తే వారికి, చిన్న తనం కాదూ వీడి మూలానకదా. మనకి తలవంపులు జరిగినవవి, ఎల్లకాలం నా మీన కచ్చగా ఉండరూ? అయ్యా మేము ఒక గడ్డ మీద ఉండవలసిన వాళ్ళం యెవరి తీకున వాగివి ఉండవీయండి వారు అన్నారవి నాకు కించలేదు శుభకార్యం శభంగా నెరవేరేం దుకు యిలాటి విష్టూంాలు రాక మానవు ఎవరో ఒకరు మాట పడకా తప్పదు, కనుక జరిగింది మరిచిపోయి మీ వియ్యూలవారి మీద ఎప్పటి అమ(గహమే ఉంచండిః:”

ఆంతటితో రవణయ్యగారు, ఊరుకున్నారు

అనధానులుగారి ఇంటి వివాహం జరిగిన దురో ఆకు మాసాలకే _ కాముడికీ పెండ్షీ ఆయింది. వరుడు ఆనాడు అను కున్నదేకదా _ ఎగ్గెన్నగారి కుమారుడు నదాళివుడు, ఒక, కూతురు కావడంతో, అన్నప్పుగారు దేనదుందుళులు (మోగినంత వైభవంగా యింట శుభకార్యం చేశాడు పిల్ల దావికి పుట్టింటి సనుపూ కుంకం (కంద తనకున్న మూడెకరాలన్నర భూమికోమా, చెరువు శ్రీంద చేను, రెండున్నర పై చిలుకుది దఖలు సరచాడు

ఆ నందర్భంలో అవధాన్లుగారే అన్నాడు

“అన్నప్పాః పీ పిల్లదావికి నీ విచ్చుకుంటూంపే ఎవరు శాదంటారు? కొవి కాన్న వెనకా ముందూ పారజూసుకో; మీది

*ఇంకౌ కవీ పెంచే యీడు: ఒకరో ఆరో పుట్టుకొచ్చేరే అనుకోః

అప్పుడు పస్తాయించవలసీ వస్తుందేమో...” తతి

అందుకు అన్నస్పగారు, ఏమన్నారంటే __

“వప్తాయించను। _ వస్తు లుంచను, మాకు వంతానం ఇచ్చే. వాడు అన్నోదకాలకు లోవం చేస్తాడా? చేశాడే అనుకుందాం; అవ్పుడుమట్టుకుః మీ వంటివారు, యాకను ఒక్కపూట సరిహరించే దాంతో, మా వంటి వాళ్లం సది మందిమి (బకకవచ్చు. అంక. నా బిడ్డలు ఊరి వారి ఎంగిలాకుల మీదికీ ఎగబడతారవికాదు వరువుగా (బకికితే దాలు, పరగడుపై తేనేం;”

అవపధాన్లుగార్హు “ఓహో; వీడు నాకు సమాధానం జెప్పే, స్థితికి వచ్చాడుగా" అన్న చూపు చూవి పైకి మటుకు అది గద్దింపూ, గణ్యరా కాకుండా “ఆహా అవి ఊరుకున్నారు. అన్నప్పగారికి మరునటి నంవత్పరమే మగపిల్లవాడు కలిగాడు, యీ బుచ్చన్న: ఆది, తల్లివంక వారి పేరు, అనంతలక్ష్మి శాతగారు బుచ్చన్నగారవ్కి యజ్ఞ యాగాదికములు చేసినవాడు. మరొకరి ఎదుట చేజాచకుండా నూటొక్క కన్యాదానం చేయించిన: వాడు, దానా దీనా పిశార్జితం హరించుకుపోయినా, ఏ మాత్రమూ తొణక్కు.డా అన్నటికి అరవయ్యేళ్ల దాటినా ఉపాదానం చేపి ఏ: రోజు (గానం ఆరోజు ననకూర్చుకుంటూ నూశకేళ్లూ (బతికాడు. ఎన్ని వందలనుందో ఆయన దగ్గిర నంత చెస్పుకున్న విద్యార్ధులు 'పెద్దపెరిగి, “వేదనండు లైనారు. ఆయన కొడుకు లక్ష్మణ వైనులు తండ్రివద్దవే విద్యాబుద్ధులు నేర్చి ఆయన ఆజ్ఞ (ప్రకారం కలవారి యింటికి ఇల్లరికం వెళ్లాడు. ఒక్కడే కొడుకు, అలా సిరినంసద లతో వున్నా బుచ్చన్నగారు అవతలవారి పెట్టుపోతలకు ఆసించక పోవడమే గాకుండా ముందుకు అలా అరారు చేసుకునే అ

విత

ఎవియ్యానికి అంగీకరించాడు. ఆ కారం వేరూ. ఆ మమషులే 'వేరు,

లేక లేక మగవిల్లవాడంటూ కలగడం, గండాలన్నీ గడిచి వాడు బాగుండటం కన్న వారికేకాదు. కంట జూపిన వారికల్లా ముచ్చపేకదాః

పిల్లవాడు కళ కళలాడుతూ వుంటాడు. తెలివితేటలు "వెంట తెచ్చుకునే పుట్టాడు.

బుచ్చన్నకు ఆయిదోయేడు వచ్చింది. కాముడు కాపురానికి "వెళ్లింది. అస్పటికప్పుడే రెండేళ్ళాయె, అవరామలుగారి కూతురు అ త్తవారీఎటిగి వెళ్లి, పిల్లలిద్దరూ బందరులో సుఅంగా కొపురాలు చేస్తున్నారు.

అవి ఇక్కడివారు అనుకున్నారు. అంకే కొముడు నంసారంళో వచ్చిన లో కేమీ లేదు కావి అవధానులుగారి కూతురి కాపురమే. ఆస్తావిన్తమెంది అదెక్కడి (ప్రారద్దిమో కావి పిల్ల వాడి కొ పిల్లది సరిపడ లేదు మొదటిమంచి అంతే - కొని ఉంచ గలిగినంత కాలం గుంభనంగా ఉంచారు ఇహ, అతగాడు మరీ బరీమీరిపోయి. బాహాటంగా మరో కౌపుకం పెట్టడంతో యీ పిల్లి అక్కడ ఒక్కక్షణం ఉండలేక అత్త మామతో చెప్పేసి, పుట్టింటికి వచ్చేసింది. అవధామలుగారు మొదట కత్తులు దూకాడు కాహ్లూ గడ్డం పట్టుకవి చూశాడు, ఎటూ లాభం లేకపోవడంతో గుండె రాయిచేసుకున్నాడు,

కూతురి కొపురం ఆ తీరైనందుకే ఆ (బ్రాహ్మడు యిదౌ శూంటబె - కొడు కిక్కడ వికేపరాయుడుగా తయారయినాడు. ఆక్కడ అల్లుడు చేసిన విర్వాకమే, ఇక్కడ వీడూ జేశాడు దాంతో అవధానులుగారు మరింత దిగదీళారు.

తనకు సిరి-నంపదా అన్నీపుండి, కుటుంబము యీ తీరు చావాలా? సాలుకు చేరెడు గింజ లొడ్చే యీ అన్నప్ప తానూ ఓ మనవిషివే అంటూ తలయెత్తుకు తిరగడమూః వీడి కొడుకు ఆ పిదస

.తి0

కాలాన బుట్టినవాడు పన్నెండేళ్ళు నిండాయోలేదో తండ్రి నరనన కూర్చువి పురాణం చదువుతూ, నలుగురిచేక “ఆహో అఆవిపించు కోవడమా ఆక్కడ వీడి కూతురూ అల్లుడూ ఊరి మెప్పుగా కాపరం జేయడనూ ఆ యొగ్గెన్న కొడుకు తండ్రిలాగా దర్భ్శపాచలు చంక నెట్టుకుని యిల్సిల్లు తిరగకుండా, నాలుగు నంన్కృతం ముక్కలు చెప్పుకుని అంతతో టోక, పెద్ద పండితుడని పేరు దెచ్చుకువి, తిరుపకి మహంతువారి పాఠశాలలో (పధానాచార్యుడు కావడమా? ఈ అన్నన కూతురు అక్కడ అందలా లెక్కి శిరగడమా?

ఇదీ ఆయన బాధ

అది ఆనాటి కానాడు వృద్ది పొందేదే కావి. నన్నగిలేది కాదు ఇలా మరో అయిదా రేళ్ళు గడిచినయ్‌. అవధాన్లుగారికి లోకరివాజూ (వకారమైకే, ఇంచుమించు ఓపాటి నడి వయస్పే అందులోనూ ఉమిలి యెముక మనిషి _ కావి మునలి వాలకం ముంచుకు వచ్చే పింది.

ఈ స్తితిలో ఆయవకు పున్న బాధలకు తోడు, అఆ కుమార రత్నం ఆస్తి నవంచమంటూ కూదున్నాడు

ఏడు తరాలనుంచీ ఏక విగివి వస్తూన్న ఆస్తీ . యీనాడు వంనకమా? అవధానులుగారు ఒప్పుకోలేదు. ఆయన కుమారుడు నోరూ చెయ్యి అచుకోలేదు,

ఊరికి ఊరూ ముక్కుమీద వేలేసుకుంది. కావి, తండ్రి బిడ్డల తగాయిదాలో యెవరు తల దూర్చుతారు?

అయిక్తే మెనరికీరేవి జోక్యం బుచ్చన్న కలిగించుకున్నాడు, కుర్రవాడు మాంచి రెక్కకట్టి - పిక్కకట్టి జవమీదున్నాడేమో _ ఆవధాన్సగారి కొడుకుని వట్టుకుని? ఊరంతా పొర్లు దడ్జాలు పెట్టించి పొలిమేర మీదికి గొడ్డును తరిమినట్టు తరిమేళాడు,

ఆందుకు ఆందరూ లోలోవల నంతోషిందారు. కావి, అవ ధాన్లుగారు ఏమముకువి పోతాడో అని ఇంకా రవంత బెరుకో లకత్ష్యమో వుండటం చేత. యెరగవట్టు ఊరుకున్నారు,

తి!

కావి, అన్నప్పళు, యీ నంగతి తెలిసీ తెలియడం తోశే ఉ్యగరూపం దాల్చాడు. కొడుకును ఒంటరిగా పిలిచి,

“ఒరే బుచ్చి = నీకు యింకా చిన్నతనం! కావి, బుద్ధుణ దొడ్డవిః నీవు యీ (గ్రామానికి, జమీందారువ్వా తప్పు చేసినవాడిని దండించడావికీ? ---

"కొడుకు యెలాటివాడు కాని, తండ్రికి వాడిమీద మమకారం: పోదు వాయనాః-

“ఆవధాన్లుగారు ఒకరిచేత వేలు వంపించుకోవలపిన వాతీ కొరేః వారు సజీవులుగా ఉండగానే, వారి కురాణ్ణీ మరొకడు. కుక్కను బాదివట్లు బాదాడంళే ఆ తంగడి మనసు ఎంతోక్షోభిస్తుంది?

“మన (గ్రామంలో నీవు ఒక్కడవే బలవంతుడివా?ః వాడు, యీ కచ్చ మనసులో పెట్టుకొవి, వదిమంది పొలేరాళ్ళవి సీ మీదికి ఉని గొలిపా డనకో, అవ్పుడు వీవు యేమౌతావ్‌।; నా స్థితి ఏమౌతుంది? యిది ఆలోచించావా? పీకు నా మీద భక్తిశద్దలు: మన లాగే అందరూ అన్యోన్యంగా ఉండాలని ఆశించడం, మంచిదే కావి. ధర్మం నాలుగు పాదాలమీద నడుస్తుందా?---

“మనకు చేతనై తే. ఆ తగాయిదా మాపుచేసి, వాళ్ళ సంసారం చల్లగా ఉండేట్టు చూడాలి. కుమా ర్తె కాపురం ఆతీరై కొడుకు యీతీ రైనందుక్కే ఆయన పాతాళానికి (కుంగిపోయి. ఉన్నాడే. యిలాటి అఘాయిత్యాలు జరిగిక్సే మరిక, (ప్రజల మొగం చూడగలడా నాయనాః మన యిరుగూ పొరుగూ బాగుంటేనే, మన బాగూనుః యివ్పటికి ఆయిందేదో అయింది: పీకు అభిమానం యొక్కువః-- విన్నుపోయి వాడి కాళ్ళు ఐట్టుకోమంకే - పోవు! నీవు చేసిన పొర వాటు పరిగిద్దడావికి నేను ప్రయత్నం జేపీ చూస్తాను:

“మరోమాటః

“మనలోమాటః యింతకూ వాడు చేసిన మహాపరాధం ఏమిటి? తన మనసుకు వచ్చిన పిల్లతో కాపురం చేస్తున్నాడు. అనుకూల దాంవత్యం = పిల్లాపాపా కలిగారుః

“ఇహ (బ్రాహ్మణీకం అంటావా? --

లివి

“చిత్తశుద్ది -నదాచారం. వినయం, వివేకం = యివి బాహ్మణ లక్షణాలు: అంతే కావి, ఫలానా యింట్లో పుట్టటం కాదు. యిస్పటి మన నంకుచిత దృష్టితోనే చూస్తే. మన లెక్క (వకారం, మంత (రస్టల్టైన బుషుల్లో, యెంతమంది (బ్రాహ్మణు లున్నారు. ఒక్కడో అరో మినహాయి స్తే _ తతిమ్మా వా రందరూ, అనులోమ (పతి లోమముల ఫలికాలే కద! -_-

“ఈ అవధానులుగారు మట్టుకు తక్కువవాడని మనం యెందుకు అనుకోవాలి; ఏవో పుల్లవిరుపు మాటలవి, రెచ్చగొట్టక పోతే వాడు తం్మడిమీద చెయి చేనుకుంటాడా? వాడి పెంపకం ఆలాటిదా?

“వాడు చెడ్డవాడవి వాదు రానే వచ్చింది

“కాదు వాడూ నద్దర్ముడే ఆవి రుజువు చేయగల్లి తే మనం ధమ్యలమే మనం పాలెంపోయి వద్దాము రాః సాహన మంటే చేతికి చిక్కిన అభాగ్యుణ్ని పట్టుకు చెండాడటం కాదు. చేసిన తన్పు శెలసుకువి చేతులు జోడించడం:

బుచ్చన్న మారుమాటాడకుండా తండి వెంట బయలు దేరాడు.

పాలెం అక్కడికి (కోనున్నర వుంటుంది. పెళ్ళి నడకలు నడిచినా నంధ్యావందనం చేసినంత పేపు పట్టదు.

దారి వెంట, కౌలు సాగేందుకూ, కాలకేసముగానూ__

రామకథలో స్వారస్యాలు ఏకరువు బెడుతున్నాడు అన్నన్ప.

(శ్రీరొమచం(ద్రుడం'కే ఆయనకు గౌరవమే: కావి, ఆ సీతమ్మ తల్లంకే తగవిభ క్రి. (శ్రీమ్యదామాయణము యెన్ని విడతలు పురాణం జెప్పినా = ఆది సీతమ్మ కథగానే చెప్పాల్సిందే

అన్నగారి ఆజ్ఞ (వకారం సీశమ్మను రధంమీద తీసుకు వెడుతున్నాడు లక్ష్మణన్వామి ఆ తరుణంలో రాముడు కవిపిస్తు న్నాడా అకనికి?

ఉహం.(॥ కళకళలాడుతూ, పరిపూర్ణ వింబంవలె నున్న ఆ తల్లి మొగమేః వి.౦0. 8/8 త్ర

ఎందు కౌ కలకల?

మళ్ళీ యింత కాలానికీ = తన మనసు. మమక మన్నించి, శన మనోనాథుడు అనునుతీ శాయంగా, అశమ వాటికలలో మువి శన్యలతో కలసి వెముళటి ముచ్చటలు తలపోసుకుంటూ ఆనందంగా కాంం గడ పేను గదా అనే భావనలో

అ కల్ల, అమాయికంగా, అలా పలుతుకూంసే లక్ష్మణుడి మొగంలో కళలు దిగజారుతున్నాయి! దుఃఖము ఆపుకోలేక పోతున్నాడ:

లక్ష్న్‌ణుడి స్థితి గమవించిందాయెను సీతమ్మ తల్లి:

*'ఏం నాయనాః = ఆ విన్నదనం ఎందుకు?

“వీ మోమున (సస్ఫుటమౌతున్న విషాదావికి హేతు వేమిటి?.

“మన అయోధ్యానగరము ఎప్పటి వలెనే నూర్యకాంతిలో శ్రేజరిలుకూంది కద మన సజల ఆనందమునకు ఎట్టి అభ్యంతరమూ కలుగలేదు కదః రఘువంశ తిలకువి వెదవుల నిత్య మందహానరేఅ మాయలేదు కదః నేను అనుదినమూ పాదములొ త్రి పేవించుకొనే, మీ తల్లులందరూ మఖురేకదా?

ఆ కల్లి యిలా అడుగుతూ పోరూంపే లక్ష్మణుడి మనసు ఎలా ఆ(కో(౦చింది?. అమ్మాః ఎవరి శేమి అనర్థం వాటిల్లీ దో అవి అల్లాడి పోతున్నావే గావి,. ఆపద నీకే రానున్నదవే భావనే లేదు గదమ్మా తల్లీ శం

మిబ్వీః ఆది ఉత్తముల లక్షణం,

వారికి తమ వాగోగులమీద ధ్యాన ఉండదుః

కావలసింది - ఎదుటివారి చేమమే.

కౌలమది కౌకపోయినా... నేటికైనాః మనకూ ధర్మమదే।-

మరో విశేషం:

(శ్రీరాముడు. ఆశ్వ మేధయాగం, తలసెట్టీనాడా? ఆది నలక్ష అంగ్యా సానుకూలంగా కొవాలంపే- నహధర్మచారిణీ, ఏదో ఓ శూపాన నరనను ఉండాలి కదః

వ!

కనుక్క - అయోధ్యలో వారికి అవనరం కనకజానకి;-

వారు న్వయంభువులు కదాః

ఆ తల్లి రూపు రేఖలు బహ్మ తీర్చిదిద్దినవి కావుగదా?=

యిక, మరి. యే+ల్చికి సాధ్యమొతుంది?-

(వతిమ లేవిదే యాగం జరుగదు =

ఆ శ్రీాముడికి భార్యావియోగంతోబాటు = యిదో బాధ!

అన్వు డేంజరిగింది?- వాల్మీకుల వారి ఆశ్రమంలో ఉన్న అ తల్లికి యీ వర్తమావం తెలియంగానే, మహర్షికి విన్నవించి, వారు అమమతించిన మీవట, తన మూర్తిని తానే రూపొందించి. అయో ధ్యకు పంపిందిః

ఈ రూపేణా అయినా, స్వామివారి నరనము విలిచేందుకు నోడుకున్నాను కదా ఆమకున్నదిట ఆ అనంద మూర్తిః

అ (ప్రతిమను, చూసీ చూడటంతోనే, అ మహానుభావుడికి మతి పోయిందిః

శామ విర్ద యుడై వరిత్యజించాడుః

కావ ఆ సాధ్వి చిరునవ్వుతో, తనను వెదుక్కుంటూ వచ్చిందిః

జీవకళ లుట్టివడుకూన్న ఆ మూర్తిని చూసి, ఆ (వనన్నత ఖొసీ -

ఈ రూపాన వచ్చి, నన్ను మన్నింవానని మౌనాన పలుకు తున్నావా, అనుకుంటూ, ఆ నరనను న్వస్థచిత్తుడై * యాగం కొన పాొగించినాడు కొదూ?

చూశావూ బుచ్చీః

అవవాదుకు విలున యిచ్చి - అడవి పార్దేసినాడుః

తానిక లేనన్లై భావించి పకిమను చేయించ ఈల పెస్టివాడుః

అండు కా యిల్లాలికి కోపమా?

ఎబ్బేః వారి రర్మ విర్వహణలో, ఎవ్విధమైన లోపమూ రాకుండా చూడటం తన ధర్మం కమక అలా చేసింది!

లిల్‌

ఉ త్తమజన్మం'పే అదిరా!-

యిలా, వలుకాడుకుంటూ పాఠెం జేరుకున్నారుః ఆ (ప్రాంతమంతా యీ ఉభయలకూ, కొట్టినపిందే: ఫలానా

వాళ్ళు ఎక్కడ ఉంటున్నారని ఎవరినీ అడగ వలపిన వవిలేదుః

ఈ సుబ్బరామయ్య, అంకే అవధానుణగారి కొడుక్కు చేవట్టిన పిల్లదాని పుట్టు పూర్వోత్తరాలూ. తెలుసు:

దావి పేరు, లచ్చి, యిస్పుడు లచృమ్మః చెడ్డదేం కొదుం

మన కలం కాదన్న మాటీకొవి, వేరు కులం అయినా ఏ కంంలోగాని శో(తియలంటూ ఉంటూనే ఉంటారు

వాళ్ళ లెక్కలో, యిది (వ్రాహ్మజ్జే కట్టుకున్నా, చేపింది కులం తక్కువవవేః

దానికేం!

లచ్చి- తలిదం(డ్రులు లేక్క మేనత్త పోషణలో పెరిగింది.

ఆ మేన్నత్తకూ, అటూ యిటూ ఎవ్వరూ లేరుః

ఓ కుంటభూమి, ఉండటావి కో జానెడు కొంపా.

మేనత్త కత్తిలాటి మనిషి: అ పెంపకం అలాంటిదే!

కమక లచ్చి, చేను గట్టున చెంగు ఎగరేసే రకం కాదుః

పెద్ద భామందు కొడుకవి జడిసిపోలేదు!

వగలు పోలేదుః

వీల్ల కమముక్కు- తీరు బాపుంటుంది;

వదాలు పాడటంలో నేమీ పాడుతూ చిందెయ్యటంలో నేమిం

రంభా ఊర్వపీ దానిముందు ధూపావికి రారుః

ఆడదేం 'ఘోషామవిషి కాదుగా, అందరి కంటా వడటుగావే వీడి కంటా వడ్డదిః నర్కి వీడు ఒకడివంటినాడు కొడుగ్యా =

తర్‌

ఒకరి కొకరు ఎలా మచ్చిక అయినారో, _ దై వావికి తెలి యాలిః

వీళ్లిద్దరూ వెళ్లి. ఆ మేనత్తను ఎలా ఓప్ఫించారో, ఒప్పిం చారు! గుళ్లో (ప్రమాణాలు జేసుకున్నారుః అక్కడే యిళ్లరిక మున్నాడుః-

పాలెంలో మనువులు,- వ్యవహారం యిలా ముదిరికే,. కలి పంచుకోకుండా ఊరుకున్నారా?-

ఆవిలోనే,. ఒకరిద్దరు, మరీ చనువున్నవాళ్లు,- నుబ్బ రామయ్యను తగుపాటిగా మందలించారు!

“ఆది. పెళ్ళీ పేరంటం కావలసిన పిల్లః.” అవిచూశారుః

“ఆ మాత్రం నాకు కెలియదా?*” అన్నాడు సుబ్బరామయ్యఃం

కొన్నాళ్ళకు

“దాని కేదో మతోయినట్లుందిః కళ్ళన్నీ వీ మీదనే ఉంటాయి: కౌలు జారితే దాని బతుకు గంగపాలేగందం" అన్నాడు, వీళ్ళ యోగ మేమం కోరే, మరొకడు:

“గట్టుమీద ఉన్నదానికి కాలెందుకు జారుతుంది?”

“వీవు = దిగలాగితే.-”

“వాకా సత్తువ లేదుః”

“నత్తువ లేకపోతే ఏం - నంబరం ఉండచ్చుగా?"

“వేమ సంసారుల కడుపున పుట్టాను కావి,- సావి కడుపున పుట్టలేదు."

“అంఠ మాటెందుకు లెగుండి - పాంయితె జెప్పనట్టు- చెట్టునున్న. సండు చేతి కందితే .*

“పీత్రిలేవివాడు = నెమరేళాడుః: ఉన్నవాడు,. థామందును అడిగి. హాయిగా అనుభవించాడు: అర్హమైందాః నేనేం దొంగ మేతకు రారేదు మీ అందరూ ఒప్పుకుంటే లచ్చమ్మను పెళ్లిచేసు కుంటాను.”

“ఆ అదయ్యేవనా? మీరేమో బ్యామ్మర్లగందాళి

“మరో తిట్టు వీ నోటికి రాడా?

త

“శెలిని కూళావాః తెలియక అన్నావా?

“బామ్మడం'టే ఎవడు? తాళికట్టిన యిల్లాలి బతుకు దగటోలు చేపి తానో మనిషినే అవి తల ఎత్తుకు 6రిగేవాడు!....

“బామ్మడం'ే మా బానః

“వాడితో నన్ను జమేస్తావా?

“వేను బ్యామ్మడినీ కొను, విట్టునూ కొమః

"సాదా మనిషివి,

*ప్పద్రో "పెళ్ళీ పేరంటం జేసుకుని నది కాలాలపాటు బాగుందా మనుకుంటున్నాను, కాదంటారా?

“ఇది యిడ్డూరమే మీ వాక్కు మేం అడ్డం రాం లెగుండి, ఆరుడు మెచ్చితే నరుడూ మెచ్చాడవి, ఆ వల్లకాయ సమ్మతమంకే మాకూ నన్ముతమే *

“కనుక్కోరాదూ?

"కదిలి స్తే కరవరాదూ? అయినా, మేమేం కళ్ళు మూసుకువి లేం లెగుండి:”

“మరీ

“దావి మేనత్త రత్తమ్ముందేః దాం దోగొడనః మోటుమనిషి డాందంతా అదో చాదస్తం కులం మాటకొచ్చి యీ మనువు సౌసా యించ దంటుంటేమోనవే బయ్యంః

"అందాకా వస్తే మతం వెయ్యవే"

“మంథతించండ్కి మాయజేయండ్సి మా మరేద మటుకు డక్కింంచండి."

సరాసరి సుబ్బరామయ్య, రత్తమ్మ యింటికి వెళ్లాడు,

ఇంటి ముందర వేపచెట్టుకు సాడిద్నిరె కన్రునిపుంది.

పెయ్యదూడ ఉండుండి మిడిసి వడుతూ, అందినంత మేర వులు కొరుకుతూ కలే దిరుగుతూంది.

రత్తమ్మ ఎవరినో బాడించుకుంటూ కోడె దూడను కట్టు కొయ్య దగ్గరకు లాక్కుని వస్తూంది. లచ్చి, జాజి వందిరి వక్క-ను చసటా మీద కూర్చుని. కోళ్ళకు చిట్టుండలు వినురుతూంది,

ప!

ఇతగాడివి అల్లంత దూరాన చూడంగానే వల్లమాలిన నంబర మేసి వొంటికి వయారమొచ్చి కంటికి చిలిపితనం వచ్చి కోళ్ళమ యిటుకేసి తరిమికొట్టి తాను మేనత్త చాటుకు వరుగె త్తింది.

రత్తమ్మ వచ్చిన మవిషివి విలవేసి జూసింది,

“ఏం పిన్నమ్మాః' అన్నాడు.

“ఆ...” అంది.

“బాగున్నావా?”

“ లేకుంట ఎద్దునయ్య। నేనే లేకపోతే. పెంచుకూన్న 'పెట్టమ వైరు తన్నుకుపోవెః ఏవయ్యోయ్‌ అవధామలుగారి కొమా రుడా మాలాటోళ్ళచేత ఛస్‌ అనిపించుకుంటావా?"

“పెన్లాస్‌ అనిపించుకుంటనులేః”

*“ఏంజేపి?్‌

“వీవు పెట్టిన లోజనం టోంచేపిః”

"మమ్మవ్నిట్టా వరకనీయవా?ః"

*ఊహం( ఇంతకన్నా బాగా బతకాలి; చూడు ర త్తమ్మాః పిన్నీ ఆవి పలకరి పే గృుర్‌మన్నావ్‌! నేను యీ జన్మంరా ఆ మాట మీదనే ఉండటం ఖాయం, కనకుండా కొడుకు దొరికితే బొర విడ్డాః ఆనవేం! ఈ పొద్దునుందీ మవ్‌ పెట్టింది తింటాః యీ వీడనే పుంటాః కౌదంటావా? నా సొత్తును ఎగరేసుకుపోయి ఏ సాయి బ్బుల్లోనో, కిరస్తానీల్లోనో కలుస్తా! నేనొక్కడ్నే కాదు: కొంగూ కొంగూ ముడేసుకువి.”

రత్తమ్మ పకవక నవ్వుతూ, "అయే బావనబుద్దు లంఘటేః అలుసుందికదా అని అడలగొట్టడ6ః యెవకటికి ఓ రాజుకూతుర్ని ఎవరో శావం బెట్టినారంటగాదూ! వీవు. బాసనయ్యను కట్టుకుంటవ్‌ పో; అవి, మన అన్నప్పగారు చదివితే విన్నానులేః నా యెరి గూలా మా లచ్చికిగావి అసునుంటి గాచారంబట్టిందో, సాయ్‌రంగః పిల్లకీ నాకు, ముక్కలేందే ముద్ద దిగదే, ఐిఠికిన నూరేళ్ళూ పప్పూ బువ్వ తివేతలికి దీవితిక్క. యింకేడిది. గుళ్లో కూకుండి అను

శంటివేమో సాంవోరు, వా నెత్తడ్‌ శారుః యింతకూ యిది మనిషి చేసింది కాదులే దేవుడు రాసిందే అనేసి సుబ్బరాముణ్ణీ ఆ యింటివాణ్డే చేసింది,

రళ్సమ్మకు, ఓ కుంటభళూమి ఉందిః

పది మామిళ్ళూ, వది కొబ్బళ్ళూ, వాటిమీద ఎంతలేదన్నా" పాలుకో వది పరకలు కేలచ్చు! ఆదీ గాకుండా, అంతో యింతో,ః వాళ్ళు సడుమనే పావలా వర్డీకి తిరుగుతూంది. ఓ పది తులాలు దింగారం; చిన్నం-చికుకా చేరిసపే ఓ ఇన్నూరు తులాల వెండీ తేలకపోదు. అదీ, ఆ కుంటుంబానికి ఉన్న వికరం

ఇంతకు ముందంటే, ఆడకూతున్న యిద్దర్యే ఒకరో అరో మనిషిని జీతానికి పెట్టుకుని. జెక్కలు విరుచుకునే వారుః యివ్వుడు, మగదక్షత ఏర్పడటంతో గిన్పెడు రాలే చేను తన్వెడు రాలడం మొదలు పెట్టింది. ఆదీ గాకుండా. నా అన్నమనిషి, ఒకడు అమర డంతో, అతగాడు డబ్బు విణన తెలిసిన మనిషి కావడంతోబాటు, తిమ్మివి (దిహ్మివి చేయడంలో ఆ ఠండ్రి నోట్లోంచి ఊడి పడ్డవాడు అవడంచేతన్తూ తానేదో తననూనాన ఉండకుండా ఆందరికీ తల్లో వాలుకగా మెలుగుతూ, ఉన్నంళలో నే మంచి ఆనిపించుకుంటున్నాడు.

పాలెంలో చీమ చిటుకు మంళే, (గ్రామంలో చన్నడౌతుందిః

అక్కడ భోగట్టా యెస్పటికప్పుడు ఇక్కడివారికి తెలుస్తూనే ఉంది

ఆ పెళ్ళి వరకూ గుట్టుచస్పుడు కాకుండా జరిగి పోయిందం జే అందుకు సుబ్బరామయ్య మోరకింసే కారణం "చాహ్మడు, మంగశ్రాలు చదివి ఆక్షింళలు వేస్తే మాయింట అ పెళ్లి అచ్చి శాలేదు. దేవుడిదే పెద్దరికం ఆయినన్పుడు మరో దేవిరింపు యెందుకు? అని ఆ కంతు తప్పించేశాడు. మేళాక్‌ తాళాల (పనక్తి వసే. “మాపిల్లకాయల పెళ్ళి. భూమ్యాకాశాలు దద్దరిల్లేట్టుచేద్దాం? యిప్పటికి మటుకు లఘువ్వగానే పోనీయండి' అన్నాడు

శ

అ యింటి విషయం ఆతి గుంభవ గనుక. అదిలో తలిసీళ్ళు తెలియక వీడే యింత ఉడశేసి వాళ్ళకు పెట్టి, తానుతింటూ ఆతి గడు ముగా బండి నడుపుకొస్తున్నా డనుకునేవారు. అది నిజం కాకపోయినా అబద్ధమున్నూకాదు! వీడికి తిండిపుష్టి ఉంది. మాంచి లోజన్యవియుడు. వాళ్ళకేమో ళాకపాకాలు వీడికి రుచించేట్టు తయారు జేయడం చేత కాదు కాకపోవడంతో కొన్నాళ్ళపాటు న్వయంగా మడిగట్టుకుని చేవి చూపించక తప్పిందికాదు. లచ్చి, చూపిస్తే ఆందుకు పోయింది: యుహనేం?..

అదీ, లోగడ కమామీషు... అన్నప్పా, బచ్చన్నా అక్కడికి చేరుకునే నరికి యింట్లో లచ్చి ఒక్కర్తే ఉంది తొట్టిలో పిల్లవాడు సర్వే తొలిచూరు అడప్కిల్ల ఏజ్జర్థపుడి.__.గుమ్మంముందు, తువ్వాయితో బాటు గంతులేస్తూంది.

అది మునుపటి యిల్లుకాదుః

కళగా ఉందిః

గుమ్మం దగ్గిరగా వెళ్ళి "ఇంట్లో ఎవర్రా?” అవి అన్నప్ప కేకవేశాడు. లచ్చి లోపలిముంచి వచ్చింది. దావి ముందు (వొహ్మణ పిల్ల ఎందుకు?

వీళ్ళ యిద్దరినీ చూసి ముందుకేసిన అడుగు వెనక్కు వేయ బోయి. అంతలో ఆగింది, యీాయవనవంక జూవి తల వంచుకో టోయింది

*“ఒపే అమ్మాయ్‌ అంటూ అన్నప్ప దగ్గిగగావెళ్ళి, “పిల్ల వాడు, వాడిపోలికా. వీ పోలికా?” యిలా, నయాన సణకరించే నరికి శచ్చికి జంకు తీరి, “మీరే చెప్పండి: అండి.

ల!

“ఆహాం = కొని ముండోమాట చెప్పాలిః అందికే పవివేళా వచ్చాము,

“ఒకానొక వనమయంలో యీ నుబ్బరాముడు, నా ఆల్లుడైతే బాగుండు ననుకున్నాను.

“అనుకున్నట్టు జరగలేదు కావి,

“ఆ వరునమట్టుకు మారలేదుం

*వా డెప్పటికి వా అల్లుడే = ఆంటే, వీవు _ నా కూతురివిః

“యిద్కి బులిబుచ్చికంగా అంటూన్నది కౌదేవ్‌:-

“వయాం -మా రెండోపిల్లవు; అన్నమాటః

“పద; మీ చిన్నభడవాను చూపించు. అంటూ అడుగు లోవలికి వేశాడు. ఈ చెంపను తొట్టిలో పిల్లవాడు ఉన్నాడు. “వీడి కిస్పుడు ఎన్నోనెలే; ఆర్నెల్లు వెళ్ళినాయ్‌ కాదూ?” అన్నాడు, లచ్చి తడుముకోకుండా, “యా బహుళ పంచమికి యెవిమి.దో నెల వస్తుంది" అనడ మేమిటి అన్నప్ప వకొలుమవి "వీ డెక్కడ దాపురించాడే వీత? పీ బతుకు బ్రాహ్మణకూడు చేశాడు .” అంటూ సిల్లవాడి బుగ్గ మీద వేలితో మీపేసరికి, తొట్టిలో వాడు విద్దెంచేయడం ఆరంభించగా "ఒరే ఒరేః నేను అద్బివంక చుట్టాన్ని కానురా అమ్మవంక చుట్టా వ్నిరా' ఆని, పిల్లవాడిని చేతుల్లోకి తీసుకువి, “యిలాటి విషేసం? యిక్కడ ఉంటూండగా, తానక్కడ జంయూణు సాగదీసుకుంటూ, ఆలా అఘోరించడం దేవికో, ఎందుకైనా ప్రాప్తం అంటూ ఉండాలి:” అవి నంతోషాన ధుమధుమలాడి*యింతకూ అనలు కథానాయకుడేడి? చేనిదగ్గరకు వెళ్ళాడా. ఒరే బుచ్చీ సీపు ఆలాసోయి రారాః తంతేవనడుః ఆంటే = మింగుః యివాళ మీయింట్లో వారం జెన్పుకున్నాం అంబే వాడే వరుగెత్తుకు వస్తాడు నీవు. నింపాదిగా ఛాః” యిలా అవి బుచ్చన్నను అక్కడనుంచి పంపించివేస్కిం

"అమ్మాయ్‌: వీవు అడక్కపోయినా, సీ మనసులో ఏమను కుంటున్నావో నాకు చూచాయగా అయినా తెలియదా?

"వెష్పతా వినుః

లే

“మన(గ్రామంలో. ఏ దొర్భాగ్యుడో తవ్ప తతిమ్మా గృహన్దు.- లందరికీ, మీరు ఇక్కడ యిలా సుఖంగా ఉండటం యిష్టమేః”

“అయితే యీమాట చెప్పడావికి, యిన్నాళ్ళు వట్టిందేం అపా నీవు అడగవచ్చు.

“ఆ మనిషికీ వెరచికాదు.

“ఏనాటి.3ై నా, దారికి రాకపోతాడా, అవి తాక్సారమ్‌ చేశామ్‌ః:

“దాంతో ముణీగిందిః ___

“వీడు అక్కడికి అందుకోనమని రావడం; ఓ తప్పు.

“ఆయటో, ఆ రగడ మరో తప్పుః

“వీ బవ్నింటికన్నా - మా బుచ్చిగాడు, వెరిచేష్ట చేయడం- శుద్ధ తన్న.

“అవునన్మూః యీ నుబ్బరాముడీనై జం నాకు తెలియదా, నీ మంచి తెలియదా? వాడికి ఏ వేనో మారిపోసి, తండడ్రిమీదికి దండు నంపించావనీ యెన డను కుంటాడు?

“అప్పుడు అన్నీ వదులుకునే యిక్కడికి చేరాడు.

“కావి, మనమేం నన్నాసులమా? పిల్లాపాపా అంటూ కల గడంతో, ఓ అచ్చటా ముచ్చటా అంటూ ఉంటుంది కదాం

“అక్కడ కట్టకుబోయేంత ఉంది,

“ఆది, ఎవరు తినను? ఇస్సు డిన్ని మల్లాగుల్లాలు పడ్డా ఉత్త ర, వీళ్ళకు కావలస్‌ందేకదా.

“వీళ్ళ తగాయిదా ముదరడావిక్రి డబ్బే అయుండదు

"ఆయన మోరకి ప్తేవేం, వీడూ మొండికే స్తే, మూడుకోరట్లూ- లేవా? జడజీలు మునలాయన పిలకట్టుకోరా.

“ఆఅనలు, అది కాదు.

“ఆయ నేదో పొల్లిమాట అనుంటాడు.

“వాడివి నొప్పించాలని, నిన్నూ నీపిల్లల్నీ అనుంటాడు.. అలాటి స్థితిల్పో వీడికి ఒబ్ళు తెలుస్తుందా. చెయి. వినరక ఏం-- జేస్తాడు, ఉప్పూ పులుసూ తినేవాడు?

శ్రి

"ఎదుట ఉన్నవాడు, తన గర్భవాసాన పుట్టినవాడే. వంశానికి ఒక్కడే అనే ఇంగితం అన్నేళ్లొచ్చి, వధ్నాలుగుశాస్త్రాలూ పార కదివిన, అ మనిషికే లేకపోతే బౌడ్డూడవి వెధవాయ్‌, వీడి కెందు సండాలి?

“యుంతకూ అన్నిందాలా ఆ తల్లికి వచ్చింది?

“ఆయనకు యొదుకు చెప్పలేదు

“వీడిని కంట జూసికోలేదు.

“దైవం ఆవిడపాభిటి ఉంటే, యిష్పుడింత ఎండ మండినా, చప్పున చల్లబడుతుంది...” అవి పిచ్చాపాటిగా చెప్పుకుపోతున్నాడు. లచ్చి వెక్కివెక్కి. ఏడుస్తూ, “అంతకూ కారణం నేను, తల్లికీ విడ్డకీ ఎడబాటు చేశాను. యిప్పుడు వేవేం జేసే? యీ పావం యెలా పోతుంది? ...” అంపే.._

“అమ్మాయ్‌ = విండివింట కూర్చువి యీ రాగా లెందుకే!

"నవ్వుతూ ఉండు; నాపచేను ఆదే నండుతుంది.

“పిచ్చిదానాః నీవు చేసిన పానం అల్లా, ఒక్క_కేః

“పిల్లా పావతో, యిల్లా వచ్చగా ఉండటం

'యిలాటీ పాపావికి ఓడిగ ప్టేందుకై నా, ఎంత పుణ్యం జేనుకోవాలే!: యాన్వ _న్తికేంగాన్సి పెందరాడే కా న వప్పూ అన్నం బెడుదూ. చుట్టా లొచ్చారవి. నవకాయ పిండివంటలూ జేసేవ్‌. నంకాయ వాలుగు పచ్చాలు చేసి పోపులో వేసి, అనపకాయమీద యింత మవ్వు వవన్పుచల్లి, ఆరటిదూట మొఖాన యింత ఆ వెట్టి, తోటకూర కాడల్లో యింత పిండి బెల్లం పారెయ్‌ కొబ్బర్కీ మామిడీ, అల్లం యీ పచ్చచ్ళు చాల్లే... పేరుగులో తిరగటోత పెట్టి. దాన్లో పది గారిముక్కలు పడేయ్‌. రవంత శెనగపిండి కలిపి, మిరప శాయలు ముంచి చమురులో వెయ్‌ నరే కీరాన్న మంటావా. ఆదో వంటా? ములక్కాయలు మరి కాసినివేసి పులసో పొయిమీద వడెయ్‌్స్‌ యీ పూటకు యిల్లా లఘువుగానే పోనీయ్‌, ఇదిగో; వేనూ స్నానం జేసి వస్తున్నాగాని ఈ లోగా, ఓ ఆరతవ్వెడు గోధుంపిండి

ల!

తడిప్పెట్టా, రత్తమ్మొ స్తే నాలుగువత్తి అలా పడేస్తుంది ... మధ్యాహ్నం పంటి (క్రిందకు వుంటాయ్‌;_-”

లచ్చి నవ్వడం మొదలెట్టింది.

వంట, రసకందాయంలో ఉండగా, రత్తమ్మ ఇంత విచ్చలకూర్చా ఇన్ని వామనకాయలూ, వట్టకుని వచ్చింది. అపి చూడగానే అన్నప్ప 'రత్తమ్మస్పాః నాకు విచ్చలకూరం'పీ పాణమే- ననుక్కో నాలుగు వెల్లుల్లి రెబ్బ లందులో రాల్చి, దిమ్ము తిరిగేటూ, తిరగటోతెడికే ఆహాః యింకా పంచభక్ష్య పరమాన్నా లెందుకు? ముక్యంగా బొద్భిట్లలో నంజుకునేందుకు; మాంచి ననరుః యింకా అలా మంచుంటావేం: మడిగట్టకో।; పీవుకూడా చెయి చేనుకోకఠ పోతే. మా యిద్దరి నల్లా ఆయేట్టు లేదు.”

రత్తమ్మ యీ మనిషి ఇక్కడ ఉన్నట్టుండి. ఊడి వడటం, యీ వాలకం, యీ మాటలధోరణీ చూపి. ఏమనుకుందోగావి అన్నప్పగారంటే, నకల మంచివాడని, ఆందరూ యొరుగున్నదే- గనుక, ఆయన వచ్చింది, మన మంచికేగావిి మతిటోయికాదు అని రూఢి చేసుకుంది.

ఆ మాటా ఈ మాటామీడ ఆయన ఆంతర్యం కేలడంతో ఆ నువిషి ఆనందం చెప్పనా

_నర్వే వీ రిక్కడ యిలా ఉంటుండగా. ఇంతలో, బచ్చిగాడు ఏండేశాడు చెపుమూ. వెళుతూ. వెళుతూ, మబ్బరాముడి శూతుర్ని చంక వేసుకుని మరీ వెళ్లాడు.

దారిలో ఒకరిద్దరు అసాములు వీడివంక చోద్యంగా- చూశారు. కొందరు చూపి చూడన ట్టూరుకున్నారు.

శ్‌

ఎాపొలాలకి అడ్డందడి సుబ్బఠాముడు వస్తున్నాడు,

దూరాన్నుంచి, వీడిని చూపి ఓ పొల్లుకేక పెట్టి, ఉరు కక్కుంటూ వచ్చాడు. చేత కర ధాటిగా పుచ్చుకువి, “దించరా, నా శూతుర్ని దించు! .. "

“మామ చంక నెక్కి0ది మరి దిగుతుందా?

*ఈ బంధుత్వాలు యెన్పటినుంచిం”

“మాకు బుద్దొచ్చినస్పటిమంచి.”

“అహః/- మీ వాయనకూడా, అ ఘోరించాట్టగా_”

“ఆ పురాణం జెస్పుకుని బతికేవాళ్ళం. పూట గడిచినా శడిచినన్తుగాా. పైగా, మీ యింటిని పడి మేయడం, మాకు మామూలేగా?”

“ఇంత పిగ్గులేవి ఘటావివేంరా? అవాళ నన్ను పట్టుకు తన్ని యివాళ నా నెత్తినెక్కడాని కొచ్చావ్‌? ఇప్పుడు వీ కాళ్లు విరగే స్తే యెవరు దిక్కు?

“మవ్వేః చంకనేసుకువి, ఇంటికి జేరయ్యాలి. బావా! లోకం గుడ్గిదైనంత మాశతంచేత గ్నురం గాడిదా ఒకటవుతాయా? రెండూ గడ్డితినే జాతిలో పే అయినా, దావికి దాణా ఆరికం కనుకనే, అవాళ నేనలా ఓంగడించిన్సా సీవో నకిలింపు సకిలించేసి ఊరు శున్నావ్‌. (బహ్మనమాజంలో చెప్పినట్లు, దేవా నీవు ఉత్తముం వుం నేను, పాంఠతకుండను....”

అనేనరికీ. సుబ్బరాముడు. మొగమంత జేసుకుని, వీడివి, *ఓ చరుపు చరిచి "చెల్లేశాను పో మీ నాన్న మొగంజూసి ఊరు తున్నానుగాని యీ పాటికి వీ పిలక ఉత్తరించి వుండనే_

“ఉందు వే!

“నా పిలక ఉన్నా. ఊడీనా, ఒకటీ బావా?

*ప్టీ ఏల క౦ంటావా, ఐహు భదంగా వుండాలి మమా

“ఆ వచ్చే అల్లుడికి, అందియ్యద్దూ?....”

“ఒరేయ్‌! అన్సుడైనా నాది పై చేయేరాః

శీఢి

"ఆ వచ్చే ఏ(బ్రాపి యెవడో, వెదుక్కుంటూ మా కళ్ళ దగ్గిరకు రావలిసిందే...”

“నీవు పాలెం వచ్చినట్లు...

“వట్ల రాలేనుః”

“మనం రాలుగాయలమేః”

“రోయ్‌ మీ నాన్న చెప్పాడా ఈన్వ స్తీ?

“స్వబుద్దేః ఒకళ్ల చెపితే వినరకమా మనం?”

“వినక, మన౦-= చెడ్డదేమిషోయ్‌ =

*న్షరేలే ఒరే బుచ్చీ మనం ఇక్కడ, ఇలా చెడుగుడాడు శూంపే, వీడు ఏమైనాడో అని, మీ నాన్న బెంగెట్టుకు నేను; ఊం అడుగ పెయ్‌! __”

“ఓయబ్బః అల్లాజినుకున్నావా? ఆజ్ఞ పెడుతున్నావ్‌?.__”

“క్రావా ఏమిటి? నమ పాణిగహణఎ బౌనర్చికద్ధా నా వారుడవ్‌ పీవః వగయిరా వగయిరా భాగోతంలో లేదూ? అయ్యో పాపం కదా అవి చెయి చాసితే వెంటనే ఒడేన్‌ వట్టుకువి ఆహో (ప్రాణనాధ అంటే! కావాలవి చంకనేనుకున్నావ్‌! మా గడుగ్గాయ విన్ను వదిలి పెడుతుందా? కాళ్వత (బ్రహ్మ కల్పంగా వీకీ నవారీ మోత తప్పదు”

'తమ దయ. ఓ వదేళ్ళపాటు పాలూ మీగడా వేని వండల్లే 'ెందు ఏదో వండక్కు, వచ్చినశ్లై వచ్చి బావుకుపోతాను.”

“ఈ లోపుగా.”

“కాశీ వెళ్లి. కాసిని శాస్త్రాలు నోటదిట్టి.”

“గడ్డం మీనం. పెంచుకుని, కావడి వేసుకొస్తావాః నిన్ను చూసి బూచాడముకుంపీ?

"మన పుజ్యం బాగుందని ఒడ్డున వడతాను.”

= ఇద్దరూ నప్వుత్తూ (తుళ్లుతూ ఇంటికీ దేరుకున్నారు.

ముందు సావడిలో రత్తమ్మ పిల్లవాడీవి ఒళ్లో కూర్చో బెట్టుకుని వుంది. అన్నస్ప్స భామ వేషగాడల్లే తిన్సుకుంటూ, కారం గం పడుతూన్నాడు, వీళ్ళను చూడంగానేం

శ

ఆపవ్రమ్షయ్యా, నుబ్బరాముడూ, ఏ వేళనగా వెళ్లన్‌ ఇప్పుడా లావడం? ఇంటికి ఆతిథీ ఆభ్యాగతీ అంటూ వస్తే, నీవు దయ చేసేదాకా నోల్లో వేలేసుక్కూ.చోవలపిం దేనా? అవునులే.

“పెద్దణ ఊరికే అన్నారా? “కారుణ్య వార్తాక్స పారణ్న హర్ష్తుః'._.అంపే ఏమిటో తెలుసునా ర త్తప్పా, “బంగారం దొంగి లించువాడు సరులమీవ జాలి దలచునాః' అని,

“శ్రేరగా దొరికింది వీడి కీ బంగారు తల్లి.

“దాంతో కుబేరుడై నాడు,

“ఆకలి దస్పిక లఅుంటాయా?

*ఈ అన్నస్పలాంటి లాకొ లూకాయిగాళ్ల కంటి కౌనతారా? ఇవనావైనా వేగిరం తెమిలి వచ్చి, ఇంత ఆపోళనం వడ్డించు”

అందరి భోజనాలూ అయినాయి.

“ఒరే బుచ్చీ, వీ విహ ఇంటికి వడు, నేను తెల్లవారేసరికి వస్తానవి అమ్మతో చెప్పు అవి పంపించివేసి ఇంట వున్న వారందరూ పిచ్చాపాటి అనుకుంటూండగా, ఆసాములు ఒకొక్కశ్లే అన్నప్పగారివి చూడటానికి వస్తూండటంతో, యీ నభకు ఇల్లు బాలదవి. అందరూ కలసిపోయి విమ్మతోట మలుపులో మెరాబాలో ఛతికిలబిడ్డారు. కాస్సేపట్లో ఊరు మొత్తం అక్కడుంది. “అయా, వాలుగు

మంచి ముక్కలు మా చెవిని వేయంో డన్నారు. ఆంతకంకేనా అంటూ అఆన్నసప్పగారు ఆందుకువి సీతమ్మవారివి న్మరించుకుని.

“జనకమహారాజులవారు యజ్ఞంచేయ తలపెట్టి అందుకుగాను పటి ఒడ్డున భూమి దువ్నించుతూండగ్యా యజ్ఞం చేయకముందే యజ్ఞఫలం దక్కినట్లు, ఆయనకు పీతామహాదేవి లభించడమున్నూ-

శీ

అంతకు కొన్ని నంవత్సరాలకు (క్రితం, దశరథమహారాజా ఎవరో అయ్యను (బతిమాలుకువి తీసుకువి వచ్చి, ప్యతకామేష్టి అంటూ ఒకటి చేసి, సతమత మైనమీదటకావి, _పసాదమంటూ లభించకపోవడం, ఆ లభించనస్పుడైనా ఇంట ఒకరికి ముగ్గురు ఆడంగులు కావడంతో యెవరి మనసూ నొప్పించకుండా యెలా పంచి పెట్టడమో తెలియక, కొంత గజిబిజి కావడమూ, తరువాత వాళ్ళలో వాళ్లు వర్దుకుపోవడ౦ నంతానవకులు కావడమున్నూ బరిగిందికదాః

దళరధుడంకే ఆడంబరంకోనం భుజకీర్తులు కట్టుకువి అవలందినంగా, అంటే చేతికరమోటన్తరుగా, అగ్గాన్ని వాడుకునే మనిషా? దేవతలకి, అనురులకీ, ఆక్కడ మాటా మాటా ముదిర్సే నరికల్లా. వెంటనే ధనుర్చాణంబులతో తాము వేగిరం వచ్చి. యీ మువ్ఫు దాటించవలసినదవి, వీరికి వర్తమానం రావలవనిన దేకదాః

అలాంటీవాడీకి, కడుపున ఓ నాలుక్కాయలు కొయడానిక్సి యీ ఒక్క- (పత్యుపకారం, యీరవంత వరం, ఆ దేవతలు చేయ గలిగారా, ఇవ్వగలిగారా? ఉహు(_ వీరు ఆ యజ్ఞ పురుషుడైన ఆదినారాయణమూర్తికి ఆర్జీ దాఖలు చేసుకోవడమూ ,వారు మంజూరు చేసినమీదటవే, ఫలసాయం బేతికి ఆందడమున్నూ జరిగిందికదాః

ఈ దేవతలున్నారే, వీరిలో ఒక్కరికి నంతానం వుందా?

శనుక మరొకరిని, అలా దీవించేందుకు తగిన యోగ్యకా లేదన్నమాటేగా? అవునయ్యా, మనకే లేనిది, ఇంకొకరికి ఏం బెడకాము?

పీళ్ల అన్నందినే మనుషులా? అమృఠం (దావినవాళ్లః

ఇరవై ఆయిదేళ్ళకు మించి పైకి యెదగవివాళ్లు!

కన్ను మూయడమన్నదే లేనివాళ్లు కల్పవృక్షచ్భ్చాయలను కలకాలం పుండవలసి నటువంటివాళ్లు.._

కావి, వీళ్ళకు ఈ నంతానం లోసం ఏమిటంటారా? చెట్టును 'పెంచేవాడికి, యెన్నటికన్నా కాయంటూ కంటికి కవిపిస్తుంది కాన్సి తె.0. 6/4 శం

యెదిగిన మొక్కను తెగేసేవాడికి ఫలమేమిటి. దొరికేది పొయిలోకి వంటనరుకేగా? యీ దేవత లున్నారే, వీళ్లు యుద్ధకాములుః మాట్లా డితే ఆ అసురుల మీదికి ఒంటి కాలిమీద లేవడం; భంగవడ్సి ఏ కొండల్లోనో దాక్కోవడం, వాళ్ళకు పరిపాటైపోయింది ఆ దేవ శాజున్నాడే. దేవేంద్రుడు ఒకనాడు ఇంటిపట్టున వుండి వేళ వట్టన ఇంత అమృతం పుచ్చుకొన్న పుణ్యానపోయినాడా? ఇల్లా వాకిలీ పెళ్ళాం విడ్డల్నీ వదలిపెట్టీ. తన చిరునానూ వగవాళ్ళకు ఇెలియరాపండా, యెక్కడో తల దాచుకోవడమే కొవిః

తెలిసిందా బాబూ? అందరివీ చల్లగా చూడాలి అనే అలి 1ఉపాయంమీద వున్న ఆదివిస్తుమూర్తిహరు హాయిగా పాలసముద్రం మేద పవ్వళించి వున్నాడు

యెదుటివాడు నో రెతత్తితే మూడోకన్ను తెరుస్తానని అట్ట హోనం చేవేటటువనంటి సదాశివుడు కొండల్లో కోనల్లో వుంటున్నాడు.

అయిత్తే ఇద్దరికీ పిల్లా పాపా అంటూ యెందుకు లేకుండా పోవాలీ అవి అడగొచ్చు వీరుభయులూ కూడా. అస్పుడన్వుడు చేతికి పొరబాటున ఆందినటునంటి అసురులను శుంథంతాం చేయ డమేకాకుండా వారి తాలూకు మహానగరాలను మూడింబిని భస్మీ పటలం చేయలేదూ, ఆది ఊరికేసోతుందాః

యత్కి=ంచిత్‌ పుణ్యాన. ఇల్లు పాలనము[దమే ఐంది. కాని, పిల్లా పాపా లేకపోయినాక్క ఆ పాలెవ్వరు తాగను? -

నరే నదాశివుని విషయం అందామా,

వీరూ. ఆ కుబేరుడూ, ముప్పొదులూ భుజాలు రాచుకుంటూ తిరిగేవారయినా ఈ గృహస్టుకు నదా గోచిపాత కైనా కొరతే।

ఇదంతా మేమిటంటారు?

చేసిందావికి చ్యకవడ్డీయే కదాః

అది అలావుంచు. జన్మంతా తీన్‌ కేరాగా వున్న ఆ దేవేందు టికి పిల్లలున్నారుగదా అనరేం?

లేకేం నికషేవంగా వున్నారు.

ల్‌0

ఒక్క-డే మొగపిల్లవాడు జయంతుడు. అతగాడు మన్మథు డంతవాణ్ణీ అందచందాలలో “అలా ఆగరా బులోడాః?ొ అనగలిగిన ధీమా ఉన్నటునంటివాడు. పైగా ఆది దేవ రహన్యం కమక మనకు పిసలుగా వైనం దెలియదు కావి, రంభ వున్నదే_అంకే యెవరు? అ అస్ప్సర శ్త్రీలకు అందరికీ నాయికసావి- ఆవిడ మనవాడి విష యంలో ఆమిత కుతూహలం కనదిరుస్తుందట। అదెలా? వాళ్ళ! మనలాగా మాటిమాటికీ రెస్పవాల్చే అగత్యం లేదుకనుక యెంత సేపైనా విలకడగా చూస్తూనే వుండచ్చు కొనీ వున్నవి రెండు కశ్లే గదాః వాటి వల్ల నేమౌతుంది? కౌబట్టి దేవరాజును వాట్యందేసి మెప్పించి కొన్ని యుగాలపాటు ఆయన ధరించేటటువంటి ఆ వెయ్యి న్మేతములున్నూ యెరువు తీసుకువి చూసిందై. అప్పటికిగావి కొంతవరకూ తృ్తి చెందినది కొదటః

అలాటివాడు మంచి హోదాలోకి వచ్చినట్లు కాని వారనత్వంగా అన్నా అ ఉన్న ఒక్క లోకాన్నే సరిపాలించినట్లుగావి వినమేః

యిహ పిల్లదాని విషయం.

"పేరు మట్టుకు జయంతి ఆవి తెలుసుమ. కాని పెళ్లెందా? అయితే ఎవరి కిచ్చారు? ఏమన్నా కులగో(శ్రాభివృద్ది కలిగిందా: ఏమీ తెలియకపాయె।ః అంతవాడి కడుపున పుట్టడ మేమిటి, అలా నామ ఈూపాలూ లేకుండా, సదరు జనాభాలో కలిసిపోవడం ఏమిటి?

ఏమి టిదంతఠా?.-

తండ్రులు ఏవో అవకరపు ననులు చేయడం. అది పిల్లల వెత్తి అడచడం తప్పుతుందా?

మరో నంగతి చూడండిః మన్మథుడు, (శ్రీ మహావిమ్తువుకు వ్యుతుడునంటి వాడుకదాః వంటివాడుకదా ఏమిటి. ఆ తలిదండ్రుల యొక్క అనంత (ప్రాణాలు వాడిమీదనే కదాః కన్న, పెంచిన మమకారం మరింత పట్టి పీడించేది కదా? అతి గారాబంగా చివ్యాతి దివ్యంగా వాడివి పెంచడంచేత, వాడో కొరక తావి కొయ్యగా తయారై కొన్త లేతహృద న్తంయూాకననరిరే,

లా గం శ్వ 51, ళ్తం శ్ర రంరాల్యు షె

(40 సం.4222ులి

అందులోకి ఆమాంఠకం జొరబడి అక్కడే. తిష్ట వేస్తూ కంటికి నదరైన ఆడకూతురుగావి. బుద్ధి రెనరెసలాడే మగపిల్లవాడు కావి, శనపడ్డోరో, ఉన్న బాణాలన్నీ వాళ్ళమీద ,(దిమ్మరించి, కయ్యో 'మొరో మనిపించడం-యిలా ఆతకాయితనం చెలాయిస్తూ వచ్చాడా లేదా? అ విస్ణుమ్హూర్రివారినీద ఉండే భక్తి గౌరవాలచేత నైకేనేం, చేతగానితనాన అయితేనేం, ముల్లోకాలవారూ ఆ బాధలు సపాస్తూవే వచ్చారుకదాః

ఎ=కొవి, నదాశివుడిమీద, యీ చిలిపితనం చేయబోయే టప్పటికి వాడేమైనాడు?

భన్మమైనాడు. అదేం పావం అంటారా?

ఆంకే మరి।

మన్మథుడంకే సాంబ!పుడి కేమన్నా పరాయివాడా?

విష్ణమ్హూర్తికీ తనకూ మమేకం గదాః

పైగా. (శిపరములను దహించే నందర్భం వచ్చేటప్పటికి. అస్పటికి వారి కుండుకున్న మందుగుండు సామగి చాలక పోవ డంతో, విన్దమూలర్తి. బాణమైకేనే కావి ఆది సాంగం కాలేదుకదాః

అల్లా తనకు, ఆవనరావికి అక్కరకు వచ్చిన వాడి పిల్ల వాడే అవి జాలి దలచాడా? మీదికి ఒక బాణం వేళాడో లేదో అదే మూడో కన్ను తెరిచాడు.

యిదంతా ఏమిటంటారు?

చేపింది-తం(డి। చెడింది కొడుకు!

కనుక దేవాదిదేవులే కావి, మామూలు జేళవాళీ మమవులే కాని, ఎదుటివారి మేలెంచకటోతే, తమ పిల్లా పావలతో, చల్లగా ఉండట మనేది కల్ల, ఎక్కడో కొడితే, ఎప్పుడో ఒకప్పుడు ఆది ఎక్కడో తగులుతుంది సుమాః

ఆ(- బండీ డొంక వట్టేందిః రాదారి మశ్లిద్దాంః

ఈ టేవేందుడిక్సి ఏల్లు లెందుకు ఉన్నారూ. అనే మీమాంన వచ్చిందిః అమకూలవతియైన భార్య యింట్లో మెలగుతూంకే, మరే

త్‌వీ

యితర వ్యావకాలూ లేని మగవాడై తే, పిల్లణు కలుగక ఏం చేస్తారు? యిం్యదుడు మొదల్లో బుద్ధిమంతుడే, కాని, యీ యుద్ధాల రగడలో పడిన తరువాత, యింకా యింటిమీద ధ్యాన ఉంటుందా?

నేడో రేపో అక్కరకు రావలసిన పిల్ల లున్నారని శ్రావకం ఉంటుందా?! గా

తన పరిస్థితి ఆట్లిట్రయితే, వాళ్ళ భవివ్యత్‌ ఏం కొను, అనే క్షానం ఉంటుందా లేదు కనుకనే, ఒకసారికి పదిసార్లు ఓడిపోవడం నంభవించిన మీవటనై నా, వివేకం తెచ్చుకోకపోగా, తనంతవాడు, లేడనే ధీమా కొద్దీ గొతములవారి ఆశ్రమ (ప్రాంతంలో, ఏదో కోడి కొక్కిరింపు చేయడంతో, ఆటు దేవతలలోనూ, యిటు మనుష్యుల లోనూ కూడా తల ఎత్తుకు తిరగడానికి వీలులేని స్థితికి రావడం మనమందరం వింటూన్నదేకదా

కనుక మనిషికిగావి దేవుడికిగావి ధర్మం అనేవి ఒక్క_కే.

బాగోగులు కూడా నరినమానమే

నరేనయ్యా, దేవతలమీద పెట్టి మమవులకు బుద్ధి చెప్పాలా? మొఖభాన అనే స్తే పోదా? అంటారా?

మాట వరునకు. ఎల్లయ్యా నీవు, ఫలానా పుల్లయ్యవి చూసి నేర్చుకోరాదా? వాడి పాటు చూవ్‌ బుద్ధి కెచ్చుకోరాదా అంపే వింటాడా?

ఆలా చెప్పిన వాగీవి మన్నిస్తాడా?

ఎదుటీ వాడీకన్న నేను గొవ్పవాడివి; నా కొకడు చెన్న వచ్చేవాడా అనే సర్వజ్ఞత్వం, అంటే ఒక విరమైన గోరోజనంం హక్కు. = భుక్తం చేసుకున్న మమషులు అన్ని కాలాల్లోనూ ఉంటా రవి తెలుసును గనుక, ఏనాడో ఆ మహారువులు, దేవతల మీద పెట్టి, మన కిలా బుద్ది చెప్పారుః రుషులు చెప్పినవానికి విలున ఉన్నదని నమ్మకం ఉన్నవాళ్ళు బాగుపడుతూనే ఉన్నారు.

వయస్సు చిన్నదైనా, తనమంచి తాను తెలుసుకోవడమే కాకుండ్సా నఐగురితోనూ మంచిగా ఉండటం మన మంచికే అనే అౌయకం ఉన్నవాడు హోయిగా తల ఎత్తుకుని తిరుగుతున్నాడు.

ర్‌లి

తమకు తోచక - యింకొకరు చెపితే వినే నేర్చు లేక ఎవరి దోవను వారు బాగుండటం నహించే ఓర్చులేక విన్సన్న చెప్పిందే వేదం అనే మొండి వట్టుమీద ఉండేవాళ్లు. ఎంత వయస్సు వే ఏం లాభం ఎన్ని నంపద లుండి ఏం పయోజనం?. కన్న విడ్ణలను దూరం జేసుకుని, యిహానికి వరానికీ దూర మైపోతున్నారుం

మనుషుల పేర్లతో మనకు నిమిత్తం లేదు.

ఇది మన కళ్ళ ఎదుట జరుగుతున్నదే.

నాగేటి దాలులో పుట్టి, మిథిలానగరం అనేటటువంటి రుషి వాటికలో పెరిగి, తన అత్తవారి వంగసమైన ఆ రఘువంళానికే ఆ సూర్యభగవానుని యొక్క కులావికే, శాశ్వత కీర్తి (ప్రతిష్టలు చేకూర్చి నటువంటి, ఆ పీతామహాదేవి, ఆజన్మపరిపూత, ఆ జనక రాజర్షి కుసూ_ర్తె విశాలమైన నేత్రములు కలిగి చల్లని చూపులు చూపే తల్లి ఆ మైధిలి ఆ వైదేపాం మన యీ దంపతులను, వారి వంత్రానమునూ, నిత్య దీవెనలిచ్చి రక్షించునుగాక - శ్రీ జానకీ వల్లభ న్మరణం .,

యిలా కాలకేసం జరిగింది. ఆప్పటికి . ఏమంత (పొదు పోలేదు.

భోజనం వేశే కాలేడు,

ఆయితేమట్టుకు _ తనకా (ప్రమేయం లేదాయె?

రెండు ఆరటిపళ్లు తుంచి నోట్లో వేసికోవడం,

ఓక్కక్షణం ఆగి యింత మజ్లిగ పుచ్చుకోవడం: అంతే: వాలుగు అడుగులు నడిచారో లేడో - ఉన్నట్టుండి *నాయనాః యిటు లుంటికి నడుస్తాను. అన్నాడు, అన్నప్పః--

భ్‌4

“ఆదేం, ఒక్క పూటతోనే మొహం మొ త్తిందాః”

“ఆదేంమాటః యింత రాజాంగంగా యింటి దగ్గిర మాకు పాగుకుందాః గాలి అటు మళ్లింది, కాలూ అకే సాగుతూందిః"

"ఖాను, బాలకుమారుడి వాయెనుః”

"కాముషోయ్‌?. వయన్పంటే వంటిమీనికి వచ్చింది కొని మన ప్పింకా మనుగుడుపుల్లోనే ఉం దన్నాట్ట వెనకటికి నూ వంటి వాడెవడో నాయనా, యిది యివి ముచ్చటా? యీ కుద్ద తదియకు, సరిగ్గా మా అన్నోన్యావికి అర్బషసష్టిపూలర్తి. దాంపత్యం అనేది తమలపాకు లాటిది. ఆదిలో, లేతలౌజు, అపై కవటాకు వైవై పండుటాకు; దాంపత్యమంకే తాంబూలమంకే ఆద్యంతం రనవంకతమే కాదుషోయ్‌ః”

“ఆహాః విన్ను ఆపనుగావి ఆటో అడుగే ప్తే- మన వాళ్ళతో చెప్పి వెళ్ళవచ్చునుగాః'

“వెళుతున్నది కాశేయ్యాతకా? యిహనుంచి వారావికి ఓ విడతో రెండు విడతలో, వస్తూందేవాడినేకద "

*యీసారి ఒక్కండవే వస్తావా? అత్తయ్యను కూడా వెంట బెట్టకు వస్తావా?"

*వడ్చే రోజు వస్తే ఒక అత్తయ్యన్న మాహేమిటి అందరూ పెళ్ళగిలి వస్తార:

“ఒరేయ్‌. పీ వూహ నాకు తెలియదనకున్నావా? వీ విల్లా పవృగా ఉండటం, మీ అమ్మ వచ్చి చూడకపోయెనే _ నల్లగాక పాయెనే అవి, నీ బాధ ఉండదూ: అది నహజం.

“ఆ యిల్లాలికి మటుకు ఉండదూ?

“కాన్సియీ మ్లేద్చుడు, కలిసా _ప్టేనాః

“కొని యీ ఆగడం ఎంతకాలమో, అదీ చూద్దాంగాః

"అబ్బాయీ, అందరూ నీ మేలు కోరేవారే.

“ఆది మరచిపోకు:

“అటు మంచి నరుక్కొచ్చేందుకు, నేనున్నాను.

“యహ, నమ్మ పోనీ

ల్‌ల్‌

మనబ్బరొముడికి కళ్ళ వెంట నీళ్ళు తిరిగాయి.

“మామాః నా మూలంగా మా నాన్న నలుగురి నోళ్ళలోనూ వడాల్సి వచ్చింది. సంతానం కలిగితే ఉత్తమ గతులు కలగడం మాటేమోకావి, బతికుండగానే యిలా ఆరోగతి పాలుకొవడం, యిది వారి పావమా, మా పావమాః కావాలవి కాళ్లు గడిగి పిల్లవి ప్తే ఆ దౌర్భాగ్యుడు అట్లా చేశాడు" వాడంటే పరాయివాడు' కడుపున వుట్టిన నేను చేసిన విర్వాక మేమిటి? ఎవరి కుదురులో, వా రుండట మనేది తరకరాలనుంచి వస్తూందే, దాన్ని తల్మకిందులు చేయడానికి, ఆది మన మంచికేగావీ, నేనేం మం్యత్నదష్టనా. మహర్షినా? అదీగాక ఆదిశంకరు డంసీ విషం బుచ్చుకున్నా నిబాయించుకున్నాడు కాని. ఆది అందరికి సాధ్యమొతుందా? మా నాన్న ఎట్లా అయిపోవ డావికి, విజం చెస్పాలంకే, నేను కారణం కాదా? మా మట్టుకు 'మేను లక్షణంగా ఉన్నాం, కావి, మా వాళ్ళను తలచుకుంటే నాకు విద వట్ట దనుకో, మొన్న యీ రగడ జరిగినవ్పటినుంచీ మకీ అయోమయంగా ఉంది, దీవికి విమోచన ఏమిటి: ఎన్నటికీ? లేక, యీ జన్మకు యింతేనా?”

“యహ అప్పు పై (గంథం నాకు ఆర్ధనుయి)ది

“దా యిలా కూర్చుందాం. విలవేసి అడిగావ్‌ నిజమే. యిది విణచున్న పాళాన తేలేదా? ఎదుట వారికి లేకపోతీ మన కన్నా విదానం ఉండాలికద?

“ఆ( ఏమన్నావ్‌? యీ జన్మకు యింకేనా అని కాదూ అదేమి (ట్రావ్సాయ్‌? వామాలయసర్వకం మీద విరుచుకుపడ్డట్లు ఆలా యిదౌతావ్‌। నీ చేతిలో పవి।; అనుకుంళకే క్షణం వటడు యీ కామాటం దులిపేనుకువి పోయి ఆయన కాళ్ళట్టుకుని “ముద్దా చ్చింది నాన్నా' ఆంటినట్టాయెనా వేంటనే కావిలించేనికువి ధర్భ కాల్చి పెట్టి మళ్ళీ తమలో కలువుకుంటారు.

*ఆరాధనాయ లోకానాం - వగెరాలు ఏకరువు పెటి = అనాడు (శ్రీరామచందులవాను అలా చేయా లేంం -ఆ వీరే పెట్టుపన్నందుక్కు = నీవు తక్కువ తింటే ఎట్టారా?

య!

“వీక్స సీ త్రండే లోకం = వారి శ్రీ చరణ నన్నిధివి కూర్చుని భజన చేస్తూ, ఆ ఆస్తికి వంగి వంగి నలాములు చేస్తూ. జన్మంతా మైనారిటీ వెళ్ళనట్టుగానే, కాలం వెళ్ళమార్చుకు నేందుకు పుట్టావు గావీ, పిల్లా జెల్లాతో ఉండి, నేనూ ఓ మనిషినే అనిపిందు కునేందుకా?ొ

“"మామయ్యాః ఏడ్చేవాడిని వట్టుకుని యడ్రేవా చేస్తా వెందుకూ?ొ

“చెంప వాయగొశ్రేందుకు చెయిరాకః। ఒరే నాయనా; ఏడ్చే మగవాడిని నమ్మరాదని పెద్దలు అంటారురాః అందరూ ఈ అన్నసప్ప లాటివాన్లే ఉంటారా = వీ మంచి అర్థం చేనుకుంటారాః ఇలాగే మరో అసామి ముందు వీగలా పడ్డావనుకో। అప్పుడు చటుక్కున వాడు ఏమమకుంటాడు?

“వీడికి యింటి దగ్గర లఅవ్ప వదేడుస్తూందిందాన్ని పాముకో కుండా యీ బలుసాకు బతుకేమిటవి,- ఆ ముందున్న మోజు కాస్తా తిరి పోవడంతో ఆయ్యమీద పాకుబెట్టి ఈ ఎత్తు వేశాడు, ఎవ్పుడో దావి పుఫ్లే ముంచుకాడు. అనలణు వెలనాటి వాకంపేవే వేయిళ్ళ పూజారి, అందులోనూ నల్ల (బాహ్మడు!....”

*రామ రానుఃొ

“అనుకోగానే వాడు దిగి వచ్చి సీ పక్షొన సాక్ష్యం యిన్వడు- ఇది వెంకయ్యతో పుల్లయ్యతో కూర్చిన పవి. దమ్మిడి చెయ్యని వాడల్లా ఆడిపోనుకుంటాడు, ఎంవరి నోళ్ళని మూస్తావ్‌! అయిన వాడూ కావివాడూ కోడై కూస్తూంటే వీకు అన్నం సయిస్తుందా? పీ నిజాయితీ యేమిటో వీ మనసుకు తెలును. వీ లచ్చమ్మకు కెలును, బయట వాళ్ళకి నీ ఆంతర్యంలోకి జొరదిడాల్సిన అవనరం ఏ ముందిరా? మన నోటి వెంట ఒక్క ముక్కు రావడం తరు వాయి, దావి నంగ కేమిటి = సందర్భ మేమిటవి విదావంగా ఆరా తీపి ఆపేక్షపడేవాళ్లు ఎంతమంది వుంటారు? . నందు చిక్కితే చాలు; పట్టుకువి దూదేకినట్లు ఏకడావికి (వ్రతివాడూ విద్దమేః ఆదీ

ళా లబ ఛి

ళ్‌

గాకుండా కౌన్త్‌ వచ్చగా వున్నవాళ్లు కాలు జారికేనో, వోరు జారి శేనో వెక్కిరించని వాడు_ అంటూ నూటిక్కీ కోటికీ ఓక్కడుండే వేమో। ఇవి గుర్తుంచుకోః క సీ మానాన నీవు యిల్లువిడిచి వచ్చావ్‌:

ఈ నిర్వాకందేశావ్‌; ఇంతవరకూ బాగానే వుంది.

ఇహ ముందైనా నీవూ వీ పిల్లలూ లక్షణంగా ఉండాలి అంపే. ముందు సీ మంచి నీవు చూసుకో: అవతలి వాళ్ళకోనం అఘోారించడం మానెయ్‌;

అవునురాః తనకు కానినాడు తండి పినతం(గితో నమానంః:

ఆవేశంమీద అంటూన్నది కాదు; అచ్చితంః

వారి పుణ్యం బాగుంచే మనుమల్నీ, మనమరాళ్ళనీ ఎత్తుకునే యోగమంటూ ఉంటే, ఇస్పుడు వ్వర్రవిగిపినవారే దారికి వస్తారు.

రారో__ఎక్కడి వా రక్కడే గువ్‌_చుస్‌ మరో ఆలోచనే వద్దూ ఆంటాః

ఏ౦?

“ఆలాగే మామయ్యా ”

సుబ్బరామయ్య యింటి దారి వట్టాడు. అన్నప్పగారు వాడి వంక ఓ క్షణం పరకాయించి = “ప్‌ గండ లేకండం కడుపున గంగిగోవు పుట్టింది; అనుకుంటూ నడక సాగించాడు,

మధ్య మధ్యలో మనిషికి నన్వాస్తూంది. ఉన్నట్టుండి ఆశ్చర్యం వేస్తుంది. తాను ఎందు కలా చేసినట్లు? అవధామలుగారి కొడుకును వెవకేసుకు రావడం, ఆయనమీద కసి దీర్చుకునేందుకా?..

శవీ ఎందు కుండాలి?ః

ఆయన కుమార్తె వివాహం నందర్భంలో తనమీద అకార ఇంగా అభాండం వేశా డని - ఆరోజుల్లో తాను పైకి అనకపోయినా కొంత మంటగా ఉన్నమాట విజమేః కొని, ఆది యిందాకా కూచో వచ్చిందా: ఎబ్బేః అదేం కాదు

అయితే అవధానులుగారి కుటుంబ వ్యవహారాల్లో తాను యున్నాబ్ళా లేవిది ఇస్పుడు జోక్యం కలిగిందుకో వఆపిన అగత్యం

ర్‌ం

ఏం వచ్చింది? బుచ్చిగాడి దుండగీడుకనం పరిపిపోయేందుకూ సుబ్బరాముణ్ణీ దువ్వాడా?

లేదుః అవి అన్హై తీపిపారెయ్యడావికి వీణలేదు

ఏమాటకు ఆమాకే చెప్పుకోవాలి. అవధానుణుగారు కొండ విరిగి మీద పడినప్పు డల్లా తన గోడు ఇంకోడి దగ్గర మొరెట్టు కున్నాడా? [కుంగుతున్నా. కుములుతున్నా ఆయన బాధ ఆయన- పడుకున్నాడు కావి, దండోరా వేయిస్తూన్నాడాః

ఇంకొకళ్ళ పెట్టుపోతల కేమన్నా ఆఃస్తున్నాడా?

రైవం తన కింత యిచ్చినందుకు ఎంతమందిని ఎన్నివిధాల కని పెట్టలేదు: ఎవరిమాటో ఎందుకు .తానూ వారివల్ల ఏదో. పేరు మీద కాసో వీనమో ఉనకారం పొందివవాడే కదా!

వాళ్ళ చిస్టైమ్ము కాపురం అస్తావి స్తం అయినప్పుడు లోక రివాజు (వకారం నలుగురితో బాటూ తానూ..అయ్యో పాపం అని ఊరుకున్నాడేకావి; కత్తో, గండ్రగొడ్డలో _చేఠరపట్టి బందరు వరుగెత్తాడా?

అధమం, అవధాన్లగారితో బాటు తానూ రా(త్రిన్ళ ఆభోజనం ఉంటున్నాడాః

ఈ సుద్చిరాముణ్ణీ మట్టుకు చిన్నప్పటినుంచి తానేం మహా ఎత్తి ముద్దుచేశాడా? ఇవాశ ఇంత అపేక్ష అమాంతం పుట్టుకు రావడావికి హేతు వేమిటి? ఎన్నేళ్ళ బట్టో పరిచయ: ఉండుగాక ఎదుటి వాళ్ళంటే తనకు ఎంతో గురి పుండుగాక। ఎవరి హద్దుల్లో వారు ఉంటూనే కాలక్షేపం చేయడం జరుగుతూన్నది కావి, ఇలా - ఒకరి యింట్లో ఒకరు జొరదిడి వరునకలిపి బ్రాహ్మణార్థం చేసి వాళ్ళు కూనా గుడ్డునూ నెత్తి కెక్కించుకుని . ఈ ఆర్భాటాలు ఎన్నడయినా ఉన్నాయా? వాళ్ళ ఇంట్లో తిష్ట వేపి తిండి తింటే నేకాని తనమాట నమ్మ రేమోననీ, తన మంచితనం రుజుపు కాదేమోనవీ తాస్యతయంకొద్దీ గాకపోతే._

శానేం వీరికి అమ్మవంక చుట్టనూ, ఆబ్బివంక చుట్టమా? ముచ్చిగాడు యీ లొగ్గిడి చేయకపోతే, రేపీ పాటికి మళ్ళి తండ్రీ =

“కొడుకూ ఏకమైతే పట్టుకుని ఒక్క ఊప్ప ఊప్పకారేమో అనే భయం లేకపోతే తా విలాముందుకు దుమికేవాడాః యథార్థానికి ఇది తన పుచ్చె కాచుకువేందుకు చేసిన లౌక్యం శాక మరేమిటి। అయితే యిలా ఊబిలో దిగడం లొౌక్యమౌతుందా? ఊళ్ళో వాళ్ళకి ఏనువి నంజాయిషీ చెప్పడం? కులం మా పేమిటి, వెలేళా మవి మొగంమీద అనక పోయినా, అందరూ ముభానంగా పుంకే?ః యీ పై తాను ఊళ్ళో ఉండడమా॥ కాలికి బుద్ధి చెన్పడమా? మరెక్కడి కన్నా పోతే మటుకు వాళ్ళ వడ్డున ఎఎలొా ఉంటాడు? ఛన్‌ ఏమి టీ వెరి ఆలోచనలు? ఎవడు నన్ను వెలేపేద? ఒకరి దయాధర్మవివృాన బతుకు శున్నానా? ఐలా దిలాలు తేర్చుకోడందాకా వే ఒక పట్టు పట్టనా? మంచికి పోతాం: మన కీ చిం తేమిటి ...? అనుకుని జుట్టు రయూడించినట్టు తల విదిలించి యిలాటిీ ఊహలన్నీ దులిపేసుకున్నాడో లేదో ఊరి మొగదలకు వచ్చేశాడు అంఠనరకూ గమనించలేదు. కాలికి ఆలనాపైన దారి గముక గతుకుల బడకుండా వచ్చేస్తున్నాడు. చీకటి చిక్కబడ్డది. ఎదురుగుండా రెండు లాంతర్లు ఊగుతూ హడావుడిగా వస్తున్నాయి. ఏమో అని కానూ అంగ భారీగా వేశాడు. మొహాలు కనిపించాయి *ఏమి టర అన్నాడు. “వీ కోనమే మామాః 60

“మా బుల్లక్కయ్యకు నెన్చులొస్తున్నాయ్‌

పొద్దుమ్నంచీ __

మరీ మూగతీశగా ఉంది;

కాస్త తీర్ధం యియ్యి."

అన్నప్ప *ఆ(॥ ఆ విమిషంలో వస్తా అంటూ వరుగూ వరుగున యింటికి వెళ్ళి మాతెడు నీళ్ళూ స్నానం చేన్తూ జనం కావిచ్చి తీర్థం చేతబట్టుకుని బుచ్చిగాడ్ని లాంతరు పట్టకోమని, వెంకటపతిగారి యింటికి వెళ్ళాడు. ఇంటిముందరే ఆయన నెరెఈఊ నటు తిరుగుతున్నాడు. అన్నప్పను చూడగానే 'బావాః నవీ కడుపు చల్లగా మమ్మల్ని ఒడ్డున వడెయ్‌ తంథడీ, నంజెవేళమంచీ అకులూ- వతులూ ఆలకిస్తున్నాయ్‌ వినలేక పోతున్నాం!” అంటూ వెనువెంట లోపలికి నద్చాడు, నడవలో, ముందు సావడిలో ,కిక్కిరివి ఉన్న వాళ్ళు దారి ఇచ్చారు. వసారా గది గుష్మంముందు వెంకటపతి అప్పగారు, జానకమ్మ - అప్పుడే స్నానం చేసినట్టుంది - ద్వార ఐందానికి చేతులు జాపి “మా తల్లే మా అమ్మే, భయం లేదమ్మా, లేదమ్మాః ఇహ ఎంత పేపో కాదమ్మా” అంటూంది. అన్నప్ప చేతిలో తీర్థం వంచప్యాత అందుకుని లోసలకు ఒక్కగంతు వేసింది. ఒక్క ఏిముషం విశ్శద్దిం = పిల్లది దద్దరిల్లేట్టు మూల్లిఎది. కొండల, "పెట్టు కెవ్వుమంది. వెంకటవతి “ఏడుకొండలవాడా: తండ్రీ: అన్నాడు . “ఒరే పీకు మనవ డుట్టాడురాః' ఆవి జానకమ్మ కేక పెట్టింది. *ఇహ మీరందరూ పొండవతలికి;” అంటూ వినవిన యివ తలికి వచ్చింది. వెంకటవతి గుణకారం మవిషి కావడంతో, వేళ్ళు. లెక్కపెడుతూ. పిల్లవాడి జాతకం ధ్యాసలో సడిపోయినాడు. అన్నప్పకు ఆది తెలుసును గనుక నలుకరించకుండా చక్కొా వచ్చేశాడు,

బుచ్చిగాడికి అన్పటికస్పుడే విద తూలుతూంది, వాళ్ళమ్మను. చూవి “మగపిల్లాడు అవి కేకేసి, ఇంట్లోకివెళ్ళి నిద్రకు వడ్డాడు. అనంకలడ్మి పొడి రోవతి తెచ్చి యిచ్చింది. సింజ వట్టకు దులిపి. య!

శట్టుకువి. తల ఒక్కసారి తుడుచుకువి ఇద్దరూ ఒక్కచోట చతికిల ఇఖిడ్డారుం

“పోన్లేండి పాసం! రాకరాక కామపొచ్చినందుకు దానమ్మ కడుపు చల్లగా నేను రెండూమా 'జ్లెళ్ళి చూసొచ్చాను. ఎందరుండి

ఏంచేస్తాం - దావి బాధ అది తీయాల్సిందే: ఆడపుటక మరిః ఆ నారాయణమూర్తి తిన్నగా చూడదిట్టి.._"

అన్నప్ప పెళసపెళా నవ్వాడు “అపి నీ అన్నగారిల్లు బంగా 'శంగామ...మాటలో మాంచి చమక్కారం వేళావేవ్‌;" అన్నాడు

ఆ పిల్లదాని 'పెవిమిటి పేరు నారాయణమూరి మనిషివి

అన్నీ మంచి లక్షణాలే, కావి రవంత మొరికవుంది ఎవ్వుడో జపాల్కూ ఈపాలూ ఏకభుక్తాలూ, ఏకాదళులూ, చాతుర్మాన్యలూ, -_ అంటూ అదే ధ్యాసలో ఎనుడూ ఏ కొండమీదో ముక్కు మూసు కువి రావడంతో ఎరక్కపోయి వీడికి వెళ్లి చేశామని తలిదంగడ్రులే వాపొవడందాళ్య వచ్చింది. అలాటీవాడు ఉన్నట్టుండి ఆ తతంగం యానత్తూ కఖ్ళసెట్టి ఇంటివట్టున అంటిపెట్టుకువి ఉంటూండటంతో పిల్లది కాపురానికి వెళ్లి న పుష్కంరావికి పుట్టింటివారు మాడిదెలు చేయడం ఆంటూ రొవడం ..

"మంచిరోజు చూపి ఓ పావు నవర పెట్టి, రెండు ఒక్తులు, 'వేలికో చుట్టూ చేయించి మీ చేతిమీదుగా యి ప్రే బావుంటుందేమోః" అని అందుకుంది అనంతలక్ష్మి,

“లక్షణంగా ఉంటుంది. కొని వవిగుడ్డు, ఇప్పటినుంచీ వాడికి ఇవన్నీ డిగేప్తే వామనమూర్తి కాడుకే ఎదగనీయాలి. యింత కన్న రెండు కానులు మనవి కావనుకుంకే ఓ గొలుసొస్తుంది. వీతారామ పతకం వుండనే వుందికదాః ఆది దాంటో వేయించి ఇస్తే రత్షగానూ ఉంటుంది. ఐబహురమ్యంగానూ ఉంటుంది. పల్లి వాడీని రొమ్ము నెట్టకన్నప్పుడల్లా ఆ తల్లి దీవెన వాడిని సోకుతూ ఉఎటుంది, అవునా కాదా”

“ఆహా ఈ ఉంగరం చూడండి = అరోబజు కారోజు తగవి వదు లౌతూంది. వాళ్ళ బుల్లెన్మకు నరిగ్గా నరిపోతుంది. అలాటి

ల్‌

చాయ ఉన్నవాళ్ల చేతినుంటే మంచి రాణింపు. దాని కిద్దా మవి పవుందిో

“తప్పకుండా! మొ తానికి పారెట్టినట్లు ెళ్తుబ్దన్నావ్‌;”

“తప్పుటండీ! నేమ కాపురానికి వచ్చిన కొత్తలోనే కదూ వాళ్ళమ్మ దాన్ని ఎత్తుకువచ్చిందీ పట్టి బలవంతాన వాళ్ళమ్మ లాక్కు0 టె వెళ్ళడమే కాని, దానికి మాలిమంతా నా దగ్గరేగాః మవ కాముడ్ని ఎలా ఆడించేది = వాన్ని పెళ్ళికూతుర్ని చేవింది మనం కాదుటండీః కడుపున పట్టకపోతే మటుకు అది మనపిల్లే! కొముడికి ఓ కార్షుముక్క- రాసేయండి నంబర నడుతుంది, ఆక్కడ మంచి ఇంత తీర్ణం, (వసొదం పంపిస్తుంది.”

“అది పంపించాలా? పిల్లాడికి ఏ అయిదోనెలో రాగానే తీపికెళ్లి వెంకన్న ముందు పదేయకుండా వీళ్ళూరుకుంటారా? వాళ్ళ అత్తా మామా, ఇస్పటికి ఎందరి దేవుళ్ళకు (మొక్కు కన్నారో।

“తీరిక చేనుకువి బయలుదేరి పోయి నృకమంగా అన్ని [మొక్కు-లూ తీర్చుకుంటూ వస్తే__ మళ్ళీ యింటికి వచ్చేలోపుగా ఏ దేవుడు తిన్నగా చూసినా మళ్ళీ వేవిళ్లు తన్పవ్‌! అవును మరి _ వాళ్ళకు బుద్ధి కుదిరి వా లివ్వడమంటూ మొదలు పెట్టాలే గావి ఇహ ఓ పట్టాన వదలరు. సాలు తిరిగేప్పటికల్లా ఫలసాయం కంటపడవలపిందే "

“అలాగే అలాగే! మీ నోటి వాక్యాన = ఒక యిల్లు పదిళ్ళ యుకే వల్లమాలిన సిరీనంసదా ఉన్నందుకు.

“యీ తరావికి బువ్వకు లోటుండదు: యింట పుట్టిన వాళ్ళం దరూ వీళ్ళలాగానే కాలుమీద కాలు వేశుకు కూర్చోడం మరిగితే, పరువుకే లోటుండదు; ఆపైమాటంటావా, గచ్చకాయలు చిమ్ము కున్నట్లు--- తలొకడూ, తలోదారీః జానే! “అమ్మకన్న నలుగురూ వనంగీత పాటకులే అవుతారా?” అన్నట్లు, పుట్టింది రాజుల యింటనే ఆయిన్సా వూటకూన్ల పెడుతూ కాలకేపం చేస్తున్న, మనుషులని మనం చూడటంల్హా కారణం ఏమంటావ్‌? చేతకానితనం, ఓ

౮8

ఆసామి ఆవాలుముద్ద చేస్తి పదిమంది కొడుకులకీ హస్తార్చితంగా, యిచ్చాడనుకో, ఒక్కొాక్కడికి ఏ౦ వస్తుంది? తలొకపన. అక్కడే తరుగు ప్రారంభం, వరకమీద సరక పడుతూంళకే మరో సందెడు కావచ్చును కాని ఆ ఉన్న రవంతా నెమరే_ప్లేః

“మన (బహ్మాగాళ్సపని అలాగే ఉండి; వేళకో తవ్వెడు గింజలు ఏరి తెచ్చుకుని, దంచుకువి టొక్కినన్నాళ్ళూ - ఆర్థాకలి మీద ఉండటంతో, ఆర్షవిద్యలు ఒంటసట్టుకుని ఉన్నాయి: యీ అమీందారులూ, (వ్రభుపులూ, మడులూ మాన్యాలూ అంటూ యిచ్చి, వగం చెడగొట్టారు దాంతో రాజపాలకు పోయి. మరో నగం మనవాబ్ల చెడ్డారు. యిది యిలాగంటిదీ అవి తెలిసిన వేత్త గమకనే మా వాతగారు జన్మంతా ఒక్కతీరుగా వెళ్ళబుచ్చుకున్నాడు, ళ్‌ ఆ బుద్ది నూటికి ఒక్కరికుందా?

ఎక్రళ్శ ఎదుట చూస్తూనే ఉన్నాంగాః నున ఆవధానులుగారి తాతగారు = ఘనాజటా చెప్పి. రెండు చేతులా (ప్రోగుచేశాడు: తరానికి ఒకొగ_క్కరే కావడంతో యింతవరకూ కూచోని తింటున్నా, మద్ద ముద్దగానే వుంది. మరి యీ తరంలో అల్లా కాదుగా, మూడు నిద్దర్ల కే ముగ్గురు పిల్ల అన్నట్లు, ఆకు దూవిన మల్లె వందిరికిమల్తే మొగ్గమీద మొగ్గ తొడుగుతూంది! కనుక తండడ్రిలాగా కాకుండా సుబ్బరాముడు జాగ త్తపడాలిః ...”

"అందుకే నన్నమాట మీరు సవిగట్టుకుని వెళ్ళింది, విలుచున్న వళాన్సు యీ ఒక్కముక్క అతగాడి చెవినివేసి చక్కా వచ్చారాః లేక ఆక్క-డ చిద్విలానంజూవి ఒళ్ళు మరచిపోయినారా?_.”

“అలాగేవుంది వాళ్ళ అన్యోన్యం = బుచ్చిగాడు చెన్పలా

“వచ్చినప్పటినుంచీ ఒకొటేపాట। ఆ వంటను వర్తించడమే, వాన్న చెయి కోసుకోవడం, ఆది నలలీమపాకం కాకపోవనడమూనా వాయనా, అంటేగాని వాడు ఊరుకోందే - చూశారూ వాళ్లింట్లో తివి వచ్చాడని నే నేమని పోతానో ఆవి హడులుకుంటూ వచ్చాడుం

“జేనెందు కంటానండీ? ఆనాడు అకృరుసాయీణు మార్య నమస్కారాలు చేయగాలేంది, అన్నీ తెలిసిన మావారు క్యూదుల యింట ఆపోననం పుచ్చుకుంటే, ఏం దోషమా అంటః

"అసి వీ యిల్లు ఉన్నచోపే ఉండ: నన్ను మ్లేచ్చుడంటా వే?"

“ఏమన్నా = మీకు చెల్లుతుంది. కొని - నాకు ఆంత తెలివి శేట లుంపే యింకా ఏం! ఆ వాల్మీకుల వారే, మీరు చెప్పినమాట వింటూ.- రామాయణ మంకే సీతమ్మవారి చర్మిత అని ఒప్పు కుంటున్నారే - మీకు చెప్పగలవా రెవ రండీఃలి

“అంటే నానన్నీ తప్పుడు కూత లంటానా?=”

-*రామ రామః నాకేమన్నా యీ రెండుకళ్ళ ఉండాలా, అక్కరలేదా? _ భారత, రామాయజణాలు,. తరచి కరచి చదివిన వారు కమకం ఎమటివారి తప్పు లెన్నడం,. మీకు అవలీల ..”

“యిన్నాళ్ళూ. కొపురం చేసి, = యిదా నీవు కవిపెట్టింది?”

“వెయ్యేళ్ల కాపురం చేసినా. మీ అంతదాన్ని నేనెలా అపుకానండీ _ ఏదో ఎరక్కపోయి అన్నాను -"

“ఓయబ్బ,- ఏమీ ఎరుగను ఉండి ఎక్కడో అంటపొడు స్తావుల నీ, ముసిమవినవ్వులు చూస్తే అనాడు- ముద్దరాలి వమకువి =

“మోనపోయినారా?="

“మురిసిసపోయినాను. అ మురిసం,- అనాటికొనాడు = ఆతిళ యిస్తూందేకాని,. ముడిమిరావడం లేదునుమీ" మనం ఆదికాలంనొడు, ఎంత ఒకరికొకరంగా ఉండేవారమో. ఆ సుబ్బరాముడూ అదీ కూడాను అంక అన్యోన్యంగానూ తన్నారు: ఆది చూపే ఒక వట్టావ వదలి రాలేక పోయినానుః- విజావికిి యీపూట కూడా, ఆక్కడే ఉండే వాడినే కావి, యివాళ నీ పుట్టినరోజు కాదూ జ్ఞాపకం రావడమేమిటీ: = జెక్కలు కట్టుకు రావడ మేమిటీ: అవును గావి, ఈలంటోపికవి కొత్తచీరె కట్టుకున్నావా లేదాః ఆ(ఆ(-- వేను చూడలేదుసుమా[_ బుగ్గను దుక్క- లేకపోతేనేం, యివ్పటిక్సీ త.0. 8/5 ఠ్‌ర్‌

చంగదబిందిమే ఏదీ, ఆ విదిలించి కొట్టిన ఆ చేతిమీదుగన్సే రెండు ఆకులు చీల్చి యిద్దూః"

“ఫలహారం మాట?___”

“మరచేపోయినాను నుమా? ధ్యానంతా కాంబూలంమీడే ఉండటంతో: అకలిదప్పీక లనేవి, అనవసరంగా, మన జోలికి లాకూడ దనుకున్నాయి. వి(దకూడా ఓ రూమున్నరపేపన్నా మన దరిదాపులకు రాకుండా ఉండేందుకు దారిలోనే అరారు చేసుకున్నాం శనుక, వేగిరం కడుపులో చల్లబడేస్తినా కాస్సేపు కృష్ణారామా అనుకుంటో కూర్చోవచ్చు.”

“. ఆనంకలక్ష్మీ,. నప్వు మొగం, అటు తిప్పుకుని లేచియింటీకి కెల్లంది. పాలూ సళ్ళూ చక్క బట్టుకువి వస్తూండగా.- బుచ్చిగాడు లేచి కూర్చువి = "అమ్మా కెల్లవారిందికే:-” అన్నాడు. ఆవిడ నవ్వుతూ, *కలొచ్చిందా బుచ్చి; యింకా మీ నాన్న ఫలహారమే కాందేః- కాస్త దాహం తాగి వడుకో,. నాన్నా;

“ఉహు- నా విద్ద రయిపోయింద్సి కాస్పేపు నాన్న దగ్గిర కూర్చుని చదువుకుంటాను!” అంటూ లేచి యివతలకు చక్కా వచ్చాడు బుచ్చిగాడు, వాడి వెనకాతలే _ అనంతలక్ష్మీ,- వచ్చి = అన్నప్ప వంక చూడకుండా,- పాలూ వళ్ళూ అక్కడ ఉంచి లోపలికి వెళ్ళిపోయింది అన్నన కొంచెం చిరాకుగా. రవంత బద్ధకంగా, *ఏదీగావి వేళ యిప్పుడు = చదువేవి(ట్రా వాజమ్మాం ఒక్క-పూట పాఠంపోతే,- ముణిగిపోదులే!. పవలంతా నడిచి వడిచి ఉన్నావు. మలికునుకు తీయకపోతఠే,. రేవంతా విద్ధకంగా ఉంటుంది” అన్నాడు.

“ఉంశే ఉంటుంది లేస్తూ. యీ విద్దర అప్పుడు పోవచ్చు పోన్లే,-వీకు విద్దరగా ఉంపే నీవు పోయి వడుకో।- వేము కూచువి చింతన చేసికుంటాను ”

అన్నవ్ప వాడి వంక చూన్సి- పక నక నన్వి "ఒరేవ్‌,. పేకున్న పాటి ఓపిక,- నాకూ ఉందిలేరా? చిన్నప్పుడు నేనూ

యింకేలేః:. అంచేతే యీనాటికీ అడుగూ టొడుగూ. వాలుగు ముక్కలు ఒంటపట్టి ఉన్నాయి. ఊం కాపీ ...”

యిద్దరూ ఓ పొద్దు వేశక్కి తెలియకుండానే విద పోయి మధనాడు మధ్యాహ్న ౦.

గంటయ్య అన్నప్పము వెదుక్కుంటూ వచ్చాడుః

గంటయ్య అంటే. అవధాన్లుగారి మవిషిః వాళ్ళ కుదురు కల్లా మోతుదిరి. పెద్దవాడ: తన దొవను తాను పోవడమే కాన్సి ఎందులోనూ జోక్యం కలిగించుకునే మనిషి కాడు. లచ్చికీ ఓ వేలు విడిచిన మేనమామ ఐకే రెండు కుటుంబాలకూ అంత సయోధ్య మొదటినుంచీ కూడా లేదు. ఆయన పాలింలోనే వుట్టి పెరిగినా వక్క- ఊరికి ఇల్లరికం వెళ్లాడు అన్నమాశే కాని, తెల్లవారి లేఫ్తే యిక్కడే వుంటాడు, అన్నప్పతో ఆయనకు మంచి విపాతం, (వ్రతేకం వాళ్ల ఊరు తీసుకువెళ్ళి యీాయనచేత రామాయణం చెప్పించాడు. ఘనంగా ఉత్సవం జేళాడు. ...

“ఏం మామాః ఏం జేస్తున్నాన్‌;! అంటూ వచ్చి దగ్గిర చతికిలబడ్డాడు. అన్నస్ప ఆయన వంక ఓరగా చూవి, “నేను అనుకుంటూనే ఉన్నాలే, నీవు యెప్పుడో యిలా ఊడిసడతానవి. ఇంటిదగ్గర మంచేనా?' అన్నాడు.

"క్రాక్ర?ి

"శాకో _ విక్కాకోః నీకు తెలియాలి; మీ అవధాన్లుగారికి తెలియాలి”:

“ఏం మీ అవధాన్లుగారు కాడా?

ర్‌7

“అవునవి ఆయ న్ననమనుఃి

“కాదని నీమీద కత్తులు దూళాడా?”

“వేరే దూయాలా? కన్న కొడుకునే వదులుకోంగా లేంది యూ అన్నప్పను నె _త్హీనెట్టుకుంటాడాః?

“విన్న మొన్నటివరకూ అంతేగాః”

“ఆది ఇప్పటి వంగతిః ఇప్పటి కథ యింతేగా?

"ఆది యెవరి విర్వాకం? సీలాటి వాళ్ల ఊళ్లో వుంటూన్నది చొందుకుగి

“పురాణం జెస్పుకునేందుకు:"

“అది నువ్వు చేసుకున్న పుణ్య మమకో। అంకటితో ఊరు కున్నావా?'”

“పీ మూవాన నీవూ ఊరుకుని, నా మట్టుకు నేనూ ఊరు కుంటే ఊరు బాగుపర్గట్టే:

“బాగుచేసేవాడవు కమకనే, అక్కడి కెళ్లి ఆలా ఎగననదో పొచ్చావ్‌”

“ఎవరు చెప్పారోళి

“ఒకరు చెప్పాలా? పాలెం. పాలెం కోడై కూస్తూంటే

“పాలెంలో కోడీ కూపినా, (బాహ్మణివాడ నిద్రలోనే ఉందిః

“పీన మేలుకున్నావ్‌ చాలదూ!”

“*గుడ్డికమ్ను మూస్తే ఎంత తెరిస్తే ఎంత: అనలుకు మూలం ఆ ఫాలాతు డున్నాడుకదా!”ో

“ఆయన ఫాలాతుడూ (బ్రహ్మడేవుడూ అయితే, యెవార మిందాకా వచ్చేదా? పాపం ఆయనేం చేశాడవి?

“ఏం చెయ్యలేదులే = చెయ్యలేడూలే *

“ఆఆ్రవ్పన్సులే._.అవతల వాలికి నీవ శ్రానుందిగొః ... మామాః వీ లౌక్య మేమిటో నాకు ఆంతుదిట్టకుండా వుంది పాలెం పోయి తజనచేసి వచ్చావ్‌; ఊరంతా ఒక కటుమీదుంది, భూమి పుట్టినప్పటి మంచీ అందరం ఒక తల్లి విద్దలమళ్లే పుంటున్నాం కావి, యా గడ్డ మీద అలాంటి తగాయిదా ఆంటూ లేదు. ముండేం కానుందోఃో

“ప్రన్సి కాదు. వడితే బాగువడుతుంది; లేదా ఇంతకన్నా చెడేది లేదు, అందరూ ఒక తల్లి బిడ్డలే అయినప్పుడు, ఒకచోట విస్తరి వేస్తే తప్పొచ్చిందాః వికమార్కు చ[కవర్తి తండ్రి (వాహ్మడు। నాలుగు వర్జాల పిల్లల్నీ చేసుకున్నాడు ఎవరూ పంక బెట్టలేదేంః

“*న్సాల్పుగు కులాలు అంటే = అది లెక్కు వరున కొని, ఒక దానికి ఒకటి తీపికట్టవి కాదు, తల్లీ కడుపున తొలి చూలు విడ్డ (వాహ్మడ్తూ నాలుగోవాడు క్యూదుడూ అవుతాడా? మవ వెరి కొవి ...

తఆక్షూడ్రు గంటయ్యమామా।ః చేను గట్టునో, చెట్టు చాటునో చేతి కందిన మనిషిని షికస్తు చేసే శిష్టాచార నంవన్నుల జోలికి యెవడూ పోడేం! ఒక మనిషి నిజాయితీన పోతే హర్షించలేక పోతే అదీ ఒక (బాహ్మణీకమేనా? నుబ్బరాముడు (బాహ్మడు కాక పోరే. లోకంలో [బాహ్మడే లేడు ఇది నా తలతిక్క. అనుకో మోకు... అన్నందినేవా డెన డయినా ఆ మాకే అంటాడు,

“కడుపున పుట్టిన బిడ్డకి - తన ఠాతో, ముళ్తాతో నంపా యించి పడేసిన అస్తీిలో రవంత ముట్టజెప్పేందుకుు మా అవదాన్లు బావకు చేతులు రాలేదు

“*పోన్లెస్తూ = అప్తికితాను (పస్తుతం కర్తకావచ్చుః వాడి ఆదృష్టావికి తాను కర్తాఃో

“*ఆంకేలే:””

*కఈ ఒక్క ముక్క చెప్పడానికేనా ఇంత దూరం వచ్చింది!

“క్రాద్రు__.వేనూ మీ మనిషినే అని ఆవిపోదామవివచ్చాః

అమ్సెన్నటిదాకా నేమా మారుతోవనే ఉన్నాననుకోః

“నాకు ఈ సుబ్బరామయ్య యల్లా చేయడము గిట్టని మాట విజమే కావి మా_మా నయోధ్యలు వీకు తెలిపినవే కదాః ఆది ఎట్లాపోతే యేం అనుకున్నాం।

"ఆది తప్పే అనుకో;

“ఇదేదో చితుకుల మంటలొటి దనుకున్నాగాని, అది కల శాలం ఉండే దీసమవి కలగనొచ్చానాః కావి వాళ్ళు సుఖంగా ఉంటూ వుండడంతో - పోన్లేపాపం అమకున్నాం.

“పీవ్సు పాలెం వచ్చావని తెలియడంతో కళ్ళు తెరిచాను.

“జన్నేళ్ళకు వీ పుణ్యమా అంటూ ఆ గుమ్మం తొర్కామ,

“వాళ్ళను చూస్తే ముచ్చ టేసిందనుకో;__

“బన్నాళ్ళూ నాకు బుద్ధిలేక పోబట్టి కావి. లచ్చి నాకు వరాయిదా? 'పెద్దవాళ్ళం._ పెద్దవాళ్ళం ఏనాడో కీచులాడుకున్నామే అనుకో; మా లచ్చి అప్పటికి పుట్టనన్నా లేదే..దీవి మీ దెందుకూ కచ్చ? వీలాటివాడు పట్టుకువి యింత గడ్డీ 'పెట్టకపోబిట్టి, మా దితుకులకీ గాభార మొచ్చిందిః ఆ రత్తమ్ముందే దాన్ని దిగదియ్యా = అందరి వారడీ తూర్పార బిట్టిందిలే! దాన్నోరు మంచిది కాదనుకో గౌవి, కౌవిమా పేమంది? పడాల్సినంత సేపు పడ్డాము నాకునుటుకు తోనముట్టుకు రాదూః-_"ఆసి పోయే; సీకు మేనకోడలు కాంగా లేంది, వాకు కౌకపోయిందా నా పెట్టుపోతలింక పూసుకో' అవి, సీతమ్మ వారిమీద నతై౦ జేశానము మామాః మాకున్నదెనరు తినను? వాళ్ళే!

“నువ్వు ఏమన్నా అనుః; (బాహ్మడంకే దేపుడే అన్నవాడు

' వ్యెరినాయాల కాదు. నీలాటివోజ్ణీ జూపే అనుంటాడు;ః

"*ఆఅవ్సను మామా:

“కూ లచ్చి చెప్పడమే కాదు. లో గ్గయ్యా?ి రత్తమ్మంటిది పీ పేరు తలవడం, చేయెత్తి మొక్కడం!”

“వ్షన్ను ఉబ్బేయడం చాలుగావి, ఎండను వడొచ్చావ్‌.. కాసేవు వడుం వాలుస్తావా? ఓ కునుకుతీని, కానివి పేలగింజలు నోట్లో 'చేసుకువి, ఆనక మీ అవధాన్లుగారిని పేఏించ టోదువుగావిః _”

“మళ్ళి అదే మాటా? కొడుకూ..._కోడలూ యింటి కొచ్చిన నాడే అ గుమ్మం తొక్కడం

*న్సవ్వుకూడా ఇలా శ్యతువకంలో చేరితే అవధాన్లుగారు మరీ ఒంటరివాడై పోడూళొ

తా

ఆఆంద్రుకవి అయిందానిక్సీ కానిదావికి పక్క తాళం వేయ మన్నావాః ఆది నా వల్లకాదు_”

గంటయ్య ఓ కునుకు తీళాడు,

చల్లబాటు వేళకు ఇద్దరూ, అలా చేలకేసి వెళుతున్నారు. ఆంత దూరాన్నుంచి అవధాన్తుగారి కంట పడ్డారు ఆది ఉళ యులూ గమనించి ఒకరి మొఖా లొకరు చూచుకువి నవ్వుకున్నారు. గంటయ్య ఆటు వెళ్ళిపోయినాడు, అన్నస్ప తిరుగుముఐమై వస్తూ, ఆలయంలోకి వెళ్ళాడు,

మమస్యులలో విన్న మొన్నటి కలుపుగోలుకనం కనిపించ లేదు. కొందరు మామూలుగానే పలుకరించారు కావి. తతిమ్మావాళ్లు చూడనట్టూ తస్పించుకుపోయినారు. ఆర్భకుడు ముఠం ముడుముకువి తీర్థం యిచ్చాడు.

అన్నప్ప, “అహా అమకున్నాడు, ఊళ్ళో చీలికలు (ప్రారంభ

మైనాయా అనుకున్నాడు. "రండు రోజులైంది.

వారం అయింది.

మబ్బు చాటున యెండ మండుకు పోతున్నట్లు... ఊరంఠా యేదో క్రానరాని చుర = చుర

ఉన్నట్టుండి ఆవధాన్లుగారు _. కానొక్కడూ రామేశ్వరం వెళ్ళాడని తెలిసింది ఆదినరకు ఆయనకు అలాటి అఆలవాటులు లేవు. ఆయన అలా దియలుగేరి వెళ్లిన మూడోనాటికి అన్నప్పకు వారి యింటీ వద్దనుంచి వర్తమానం వచ్చింది. తానూ, అనంతలక్ష్మి యిద్దరూ వెళ్ళారు.

గా

ఇల్లు ..తా ననుకున్నట్లుగానే చాలా చిన్నటోయి వుంది. ఇంట్లో మనుషులు బూరుగు మానుల్లాగా అవుపించారు.

ఎన్నడూ లేనిది పట్టసవలు - వీధి వాకిలి తలుపు దగ్గిరగా 'వేసివుంది. అన్నస్ప మనను చివుక్కుమంది. గుమ్మానికి వున్న తోరణము, మామిడి మండలు ఎండి ఏరింపుల్లై పున్నాయి అనంత అత్మీకి కంట పీరు తిరిగింది. మండిగానికి, ద్వారబందావికీ పసుపూ. కుంఖం పెట్టి యెన్నాళ్ళయిందో?

అన్నప్ప తలుపులు బొర్లాగా తీసి “అక్కయ్యా ళాంళన్మ కృంయ్యాః” అంటా నెమ్మదిగానే పిలిచాడు, లోపలనుంచి మాట వినబడలేదు. నరాపరి యిద్దరూ వడమటింట్లోకి వెళ్లారు. ఎదురు వారను గోడకు రామసట్టాభిషేకం పటం = నిత్యమూ శాంతమ్మ పూజ చేస్తుంది.

దీపారాధన కువికిపాట్లు వడుతూంది.

శాంతన్ము కళ్లు తుడుచుకుని ఇటు తిరిగింది అన్నప్పకు యెవరో చెంపపెట్టు పెట్టిన ట్లవిపించింది. ఈ తల్లి ఇలా ఐపోయిం చని ఊహించ నేలేదు.

మొగవాడు కనుక _ మొగం చిట్లించుకుని మనను ఉగ్గబెట్టు శున్నాడు అనంతలక్ష్మీ వదినా?" అంటూ బావురుమంది.

“భస్‌ ఊరుకో! ఏమి టీది - విండినింటో కూర్చుని, మా అక్కయ్య కేం - లక్షణంగా మవమడూ, మనవరాలూ $ ఇదిగో వీ క్కాదూ చెప్పేది? అంటూ ఆనంతలక్ష్మిని గదమాయించడంతో ఆవిడ నంబాళించుకుంది, కాంతమ్మగారు అనంతలక్ష్మి వెన్ను చరచి, “ఎందుకే పిచ్చిదానా, తమ్ముడు చెప్పినట్టు నాకేం లోకే?” అంటూ అన్నప్పతో “నాయనాః నాకు తోడబుట్టిన వాడంటూ లేవికొరత ఏనాడో తీరృావు మా మీద నీకు యెప్పుడూ ఒకే శీరు . అపేక్ష సొంత మేనమామ వుంటేమటుకు పిల్లవాణ్ణీ ఇలా ఆదుకునేవాడా, నీ కన్న ఎక్కువగా ఆదరించేవాడాః వాడి విష యంలో నాకు ఎలాంటి చింతా లేదు.

ఎన్సర్హి అమ్మడి నంగతే?.

థ్రీ

“దాంది యెటూగావి బతుక్సైంది. .

=ఈయన తామనం జూద్దామా అంటే...-ఎక్కు. మీదుండే కాని, తగ్గు మొఖం లేదు. సీ నలా వెళ్లివచ్చావవి కెలియడంతో, వారి ధోర్‌ణి నీకు తెలిసిందే కదాః ఆయన యెన్ని అన్నా నేను కావి, పిల్లది కొని కిన్మునలేదు,

“ఆయన వెళ్ళడం బందరు వెళ్ళారు.

“ఆస్తి దేవుడిపేర (వాసి, యిల్లా పాడేస్తారుటః

“రామేశ్వరం వెళ్ళి ఆటునుంచి కాశీ వెళతారటం

ఎమరి, తిరిగి రాగటః ఇదీ శవథం .

“మమ్మల్ని వస్తే కాశీ రన్యున్నారు; లేదా కృష్ణలో కిలన మన్నారు. మా ఇల్లా ఈ స్టితికి వచ్చిందయ్యాః

అన్లేన్సగావ్హి ఆదిగావి వాళ్ళ మొగం చూడరాదని పితృ పికామహుల మీద ఒక్షేసి మరీ వెళ్లారు.

“*బక్టేయకపోతే మటుకు వారి మాట యీ జన్మకు కొదవడమే: _

“న్సర్హే మా కాలం ఎలాగో వెళ్ళబుచ్చుకుంటా౧;

"న్సర్రి దీవి విషయం యేమిటి।

“అప్పట్లో కౌపురం అలా కావడంతో రోషమనుకో, అలి మానమే అనుకో; చిన్నతనం కావడంతో అక్కడ వుండలేక పోయింది.

“=అంతేకాని, అ_త్తమామ లేం తన్ని కగిరేయలేదు

“అల్లు డయినా (గ్రహచారం కొద్దీ ఈ లోవం చేశాడు కాని, దాన్ని పల్లె త్తుమాట అవి ఎరుగడట ...!

“ఏది యేమైనా ఆడపిల్లకు అత్తింటి లేవి సుఖం పట్టింట వుంటుందా తంగ్రీః అదీ._రాతః

“వీళ్ళ నాన్న పిల్లవాడి విషయంలో యిలా ముఖ బంధాలు తెంచుకోవడంతో, దాని మనసుకు ఏమవిపించిందో "అమ్మాః ఎవరు వద్దన్నా, యెవరు కాదన్నా నా కాశీ రామేళ్వరాలు బందరులో

క!

వున్నాయి. మాఅత్స మానులు యే అగచాట్లు పడ్డా. అపేక్ష ఆఅంతఃకరణలు వదులుకోలేదు, కొడుకుతో నందింధము తెగ్గ్లోనుకో లేదు. ఇవ్పటికీ వారు తల ఎత్తుకునే తిరుగుతున్నారు. ఈ పై డన్నం వారు పెట్టకపోరు నేవిహ అక్కడే పడుంటా' అంది.

“ఆదీ విజమేః ఒకందుకు మంచిదే ...

“న్వు వ్వేమంటాన్‌ తమ్మూడూ?”” అన్నది.

అన్నప్ప నప్వు మొగం జేసుకొని, *అనదలచుకుంది తీనాడో అనేసి వుండేవాడిని, కాని వీ మొగం చూవి వూరు కున్నాను ఇహ వెనకాడేది లేదు..ఇదిగో అనేస్తున్నాను, బిర్ణల కున్న యింగితం మా బావగారికి లేదు. ఇంతకూ అమ్మ డేడీ ఇంల్లో లేదా *

"యింట్లో నే ఉన్నాను: వింటూనే ఉన్నాను మానయ్యాః” అంటూ, వాళ్ళ అమ్మడు,. అంతసేపూ తలుపు చాటున కూచున్న చల్లా లేచి, యివతలకి చక్కా వచ్చింది. ఆ పిల్లదాన్ని చూడగానే అన్నప్పకు కళ్లనీళ్లు పర్యంతం అయింది. *మహాశ్వేతల్లే ఉన్నావే మా కల్లి " అనకున్నాడు.

“అన్నప్పమామా; అప్పుడు మించి పోయిం దనుకన్న వందింధం సానుకూలం చేసింది వీవు: పీ దగ్గిర దానరికం

_ ఎందుకు?

“యింతవరకూ. వీశ్లైవరికీ చెప్పలేదు

“క్రప్పేదన్నా +ంటే, నాది వారిది కాదుః

“వాకు, పిల్లలం చే అనహ్యం-_

“అయనకు = (ప్రాణం: యిరుగువారి పిల్లలనూ, పొరుగు వారి వల్లనూ ఎస్పుడూ చంక నేపికునే ఉండేవారుః నేను చీదరించు కునేదాన్ని ఆయన నవ్వి పూరుకునేవారు.

“అన్నాల్లాయె కాపురావికి వచ్చి. అలా ఏ పోణిమిలేకుండా ఉంపే, యింట్లోవా రూరుకున్నా, యిరుగమ్మ లూరుకుంటారా? చీటికి మాటికి వారు కవ్వించా, నేమ కక్ణాలాడా మా కిదే కాలకేస మనుకో।

క్‌

“*“ఒకనాడు ఒక మనిషి గుమ్మం ముందు కొచ్చింది. విండు- నెలలది పైగా వెంటో పిల్లాః "చెయి జూస్తా నకీనెం వెపుకా నంద్కి పొమ్మన్నానుః "బిడ్డ అంకిలి మీదుంది. గుప్పెడు గింజు- "లేయి కల్లీ' అంది. యిహ నోరు జేసికున్నా - ఏమన్నానో, నాకే కెలియదు అన్నీ పడి అదేం తొజకలాః

“ఉండుండి “యీ ఇంట విచ్చ ముట్ట దీయన్వకు విడ్డ లుట్టరుః” అనేపిండి। నా కేకలకు మా ఆ_త్తగారు యివతలికి రాన డంతో, దావి మాట వివి, *అ(. అ(= ఎంత మాటన్నావేః' అవి ఒకటే విలవిల: ఒక్క ఆంగలో యింట్లోకి వెళ్లి చాటలో బియ్యం దెచ్చింది “అమ్మీ! అమ్మీ; అన్న మాట తిప్పుకో వే; సీ కడుపు చల్లగా వీ యిల్లా చల్లగా నీ బిడ్డకు బువ్వెడతా, నీక్కో కడతా, మంచి మాట చెన్సవేః అనవే” అంటూ దావి వెంటపడ్డది, ఎలా గయితేనేం చెయి పట్టుకుని, తీపికొచ్చి అరుగు మీద కూర్చో బెట్టింది

“ఆది, అ బాది అక్కడ బెట్టీంచి. చేత్తో కోరాడుతూ, దాని దేవతల్ని తలుచుకుని, తలుచుకుని, యిహ చెప్పుకొచ్చింది ూసికో__

“వేను ఏజ్జర్దం దాన్నై ఉన్నప్పుడు, విద్దర్లో వందిరి మందం మీద నుంచి దొర్లిపడిత్తే మోకాలు మోరు కట్టడం, తొలిమాలు: ' మొగపిల్లవాడు కాకపోయెనని నాన్న ధుమధుమలాడటం, నాకు మూడో ఏట జ్వరం కాస్తే = నాన్న కళ్ల నీళ్ళ పర్యంతమై, అందరు దేవుళ్ళకీ మొక్కుకోవడం, అఆవాటినుంచీ నన్న ఆతి గారాబం చేస్తూ ్రీంద దించకపోవడం, అవుతుందన్న సంబంధం, బెసిగి పోయి నట్లవిపించి మళ్ళా కలిపిరావడడం, యిలా ఒక 'పేమిటి. అన్నప్రాశన నాటినుంచి, ఆపోపెనం దాకా అన్నీ ఏకరువు పెట్టింది - దావికి ఎలా తెలునుు యివన్నీ? ఏదో మహిమో, మంత్రమో లేకపోతే:

“యిలా అన్ని చెన్పుకొచ్చింది కావి అన్నమాట తిప్పలేదుం ఓ రక్ష కడకా ననడం కాన్సి రాగి దమ్మిడీ పుచ్చుకోవడం కామి

లేదు! చేటలో నియ్యం. తలో గుప్పెడు కనకదుర్గమ్మ తల్లివి ఈలచుకుని, అందరికి వెయ్యమందిః

*పీప్పు చేసిన పావనం లేదు _- కొని యీ జలమాన నీక

--ఆ పుణ్యం లేదుః ఆ యమ్మనే నమ్ముకుంళే, పువ్వల్లె బతుకుళవ్‌। మళ్ళీ పై వేనంగి కొస్తా, ఏడమన్నా, పచ్చగా ఉండు అందిః ధాని దోవను ఆది వెళ్లిపోయింది.

అద్రాన్లి మూటలు విన్న మీదట, మా అత్తగారికి, మరిపోయి వట్లు కాదూ? ఆయితే, ఆవిడకావి, మూ మామగారు కావి, నన్ను గాని, మన వంగనాన్ని కావి, ఒక్క పొల్లమాట అనలేదు: అనక టోగాా ఎవ్పటికన్నా మరింత ఆపేక్షగా చూచుకునేవారు!

ఆక్రార్సి నాది పూరుకునే న్వభానం కాదుగాః నేను గొ. డాలివి కావడం అనేది ఆదో గొన్ప్సగా తోచిందిః మాటి మాటికి మా వారిని ఉడికిలించేదానివి. “ఎల్లకాలం మీరు ఎవరి పిల్లల్నో ఎక్స్తుకు మోయాల్సిందే = యి:ట్లో ఆ పోణెం లేదుగా అంటూ వెంటాడి 'నేప్పుకు తినేదాన్ని కాని, నావన్నీ వసిపిల్ల చేష్టల క్రింద కట్టి, నవ్వి వూరుకునేవారుః యింట్లో మవ్వుంటే చాలదూ? వేయిమంది పిల్లల పెట్టూ = నీవు గొ,డాలివై నా, కొండముచ్చువైనా, యింటి కోడలివి కనుక, యింట్లోవారు కొని, దియటవారు కొని, విన్ను పల్లెత్తుమాటి అనరు దేశంలో అందరూ పిల్లలు కనాలని నర్కా-రు శాసనం లేదుగా! విజం మాట కొస్తే నేనిలా ఆయితేనే అవి నీకు శెలియకుండానే, మనసులో ఏదో మూల వేవన ఉందిః అదే యీ లుంాగాయతనావికి కారణ౦;

“కావి. ఆలా మంచిగా చెప్పిన కొద్దీ మరీ అలుసయినారు! ఆయన మాటలు ఆయనకే తిప్పికొశ్రేదాన్ని -- "విల్లా పాపా లేక పోయారవి బెంగ, మీకుగావి నాకు లేదు. కావి యింటిక్రైన మగ వాడికి ఏదో లోపం ఉండబళ్హే. అది కప్పిపుచ్చుకునేందుకు, ఆడ తూతురి మీద యీ నెనంవేపి యిదో నాటకం ఆడుకున్నారు, ఆవి ఆందరూ ఎక్కడ అనుకుని పోతారో అవే భయం కొద్దీ నన్నిలా

న

యాగి చేస్తున్నారు. మీ వేషాలు-నాకు కెలియక పోలేదు; మీకు- అంతదెక్తిగా ఉంపే ఊరిమీద వడి కనండి, నేను కాదనను" యిలా గొండాడేదాన్ని. ఆయన నహించినంత కాలం నహించారు, "చివరకు ఆ రవంతముక్కా, అవేశారుః

“నీవు యిలాగే రాపాడుకూ ఉంపే, ఎన్పుడో ఆంత వహీ చేస్తాః చూస్తూ ఉండుః”

“అబ్బో! ఈ ఉత్తరకుమార (పజ్ఞలకేం_పరాయి మనిషి యెదుట వడితే, పెళ్ళికూతురుకన్న యొక్కువగా పిగ్గుపడతాలే: మీ రింత నిర్వాహకం చేయకేం, నేను చూడటోను*

"ఆలాగేం?ి అవి ఆయన నవ్వేపి ఊరుకున్నారు.

“క్రాన్సి నేను ఊరుకుంపేనా? ఆయన ఒంటరిగా కనుపించడం- ళరువాయి, ఇహ రగడ మొదలూ;ః నానోట కవి వుంది. అలా- అనిపించేది.

“నే నంటూండటం ఆయన పడి ఊరుకుండటం - ఇలా- కొంఠకాలం జరిగింది. రిక్కెయి మనుమరాలు ఊళ్ళో దిగింది. “లక్మొయ్‌ అంపే, మాకు పాలూ, పెరుగూ పోపే మనిషి. ఆది

యేనాటినుంచో వస్తూన్న వాడికః దావి మనుమరాలం కే కూతురిబిడ్డ శండి వటాలంలో సవిచేసి పింఛ నుచ్చుకున్నాడు. దావికి నయసు రాగానే, అందులోనే పనిచేసే కులంవాడికే యిచ్చి చేశాడు. కాని రాత బాగుండకపోబట్టి, ఇది కాపురానికి వెళ్ళకుండానే యెక్కడో మందుపామాను (పేలి, ఆ పిల్లవాడు ఆహుతై పోయి నాడవి పైకి అనే కబురు. కావి లోపాయికారీన మట్టుకు వాడేగో వేరం చేశాడనీ, దాంతో వాడు మునగడమే కాకుండా పిల్లనిచ్చిన

చూామనుకూడా ముంచాడవీ, అంతటితో యా మనిషి - అంజ శరోశెయ్యనాయడు యీ గత్తరలో వాడి 'సేరుకూడా రాయించి, మళ్ళీ కలలో కన్నా రావద్దుసుమీ అవి, అళాల్రీని అక్కడనుంచి 'మాయంచేశాడవీ అలా కొందరు చెప్పుకుంటారు. మొ శ్తావికి వాడు] వాళ్ళలోనే జమ ఈ రంగ డుందే చిన్న కనం నుంరీ ఆ దే౯' ల్లోనే ఉండటంతో, మాటా మనిషి అంతా అక్కడవాళ్ళ పద్ధతే. ఏమాట కామా చెప్పాలి. అంద చందా లెంచడమంటూ వస్తే, చచావిముందు నే నెంఠః .

“చిన్నప్పటినుంచీ కూడా దావికి మా ఇంట్లో తగవి మాలి! మట మూడేళ్ళకో నాలుగేళ్ళకో ఒకసారి వెలవు మీద వస్తూ పుండ, ఉంతో, అది అందికీ పాతకాపేః నేను మట్టుకు అదే తొలిసారిగా చూడటమేమో._.ఐహు అబ్బుర మేసింది

“*అందరితో మళ్లేనే, నాతోనూ ఆంత చనువుగానూ వుండే. ఆయన నంగతి నరే, చెప్పనే అక్కరలేదు. ఒకరి నొకరు చెవులు వట్టుకుని ఆడించడమేః ఆయినా, దాని నడతలో ఏమీ యెబ్బెట్టులేదు,

"ఆది యెప్పుడూ నవ్వుతూ తుళ్ళుతూ వుంటుంది ఆ బతుకు ఆలా అయిపోయిందే అవి, ఏ కోశానా విచారమేలేదు. ఒకవేళ ఉన్నా ఫైకి కనఐడేది కాదు.

“అలా కుబ్ళతూ.__మిళ్ళుతూ. తిరుగుకూంళే, నాకు ఒకొక్కప్పుడు ఒబ్ళు మండుకువచ్చేది ఒక లక్ష్మెయి మనుమరాలు శాద్రు రావణానురుడి చెల్లెలు! అవిపించేది.

“కాని, దావిది చుప్పనాతిబుద్ధికాదు,

“ఎప్పుడూ. కేరింతలాడుతూ వున్నా.నీకి.__. విజాయితీ వున్నదే కావి. హద్దు మీరే మనిషి కాదు; వగలమారి అనతే కొదు.

“ద్లాన్ని, నేనే కవ్వించాను.

*వమే రంగా: వీ ముద్దులూ...మురిపాలూ యొల్లకొలం మాకు చూపి ప్రే యేం లాళమే? ఓ ఇంటి దావివై కే ఆడప్పటక పుట్టినందుకు | అదీ ఫలం పాటుః ఏమంటావ్‌? ం

"ఆది విరగబడీ నవ్వింది.

“ఆయ్యో రాతాః అక్కయ్యమ్మాః చిన్నప్పటి నుంచీ నేమ ఈ ఇంటిదాన్నే మీరంచే విన్న మొన్నొచ్చారు కాని” అన్నది. అంతలో ఆ నవ్వు ఆపి నా వంక తేరిపార చూవి. మళ్ళీ ఒక్క నవ్వు నవ్వి, *ఎదటి మనిషి బాగుండాలని కోరుకుంటావ్‌ వీదేం పుటకమ్మాః ఇంటిక్రైన మొగాయనతో ఇలా ఇచ్చకాలాడుతూం చే, మరో ఆడ్‌ కూతురై తే సిగట్టు కీ డ్చేది కాదూః సీ మిద్ది మంచిది కనుక నా పుణ్యం మంచిదైంది నీ ఇంట తిరగవిస్తున్నావ్‌! లేక పోతే నేవేమౌతామ

“వెనకటి కథంటావా?

“అదేడో కలొచ్చినట్టుంది కాని, నాకు దుఃఖంలేదు; విచారం లేదు.

“దోవెంబడి పోతూంళకే. ముక్కూ మొగం యెరగవోళ్ళు ఎందరో ఎదురొస్తారు? అందరూ యాదుంటారా?ః

*మరి, ఆ మవిషే తీరుగా వుంటే అప్పుడిట్లా అనే దానవేనా, ఆంటావా? ఏమో, ఆక థెట్లా వుండేదో ..

"అలా మద్ధెంతరగా ఎవరో.___ఎందుకో వచ్చారు. నాకు ఎరిక లేకుండానే తన దారి తాను జూసుకున్నాడు -

“ఆ మొగం కేనన్నా తిన్నగా చూడందే ...

“అంే, సీకు ఇస్టం లేకుండా మీవాళ్ళు జేళారా అనొచ్చు. ఇష్టంలా___ అవిష్టంలాః నాకు అప్పటికి వయసొచ్చి వంటమీద వొళ్ళొచ్చింది. కావి ఇలాటి ఊహ లుట్టుకు రాలాః ఇస్పుడివ్పుడు మీరు సుఠంగా ఉండటం చూవినాక పండగ బువ్వ దివ్నట్టుంది ...”

“*బంకా యేమో అనటోతూం౦డగా దానిమాట అందుకువి, “ఉందిగా నీ వాలకం చూ స్తే యెప్పుడో మా ఆయన్ను యెగరేనుకు పోయేట్టున్నావ్‌:” అనడ మయికే నప్వుతూనే అన్నాను కాని, ఆ మాటలో కొంచెం విష ముంది. వినీ వినడంతో వే దావి ముఖంలో తళ మారింది. కౌనవి ఏ మవలాః

“సీవ్లు___వాకు వెరచి దూర దూరంగానే వుందా మనకన్నా. ఆయన ఊరుకోడులేః ఊరుకు నేమనిషి కాదులేః' ఆవి తాళం వేశాను. విపీ విననట్లు “ఊ/హూూ.,” ఆంది,

*న్దేన్స అంఠటితోనన్నా ఊరుకుంళేనా?.

“పిల్లల కోనం మొగం వాచిపోతున్నారు సరిగ్గా నమయానికి అందుకున్నావ్‌. మంచిరోజు చూప్కి ఇంటి నిండా కనిసడెయ్యండి: తలారి రాముడి నసంతావమల్లేః' ఇలా ఎగసనదోకొామ,

*ఆది మళ్ళీ మరో విడత నవ్వింది

“కలారి రాము డంకే._. బాలనాగమ్మ కోటకొవలా మనిషి కాడూ! వాడికి ఇద్దరు పెళ్ళాలు: ఇది ఈచుకు పోయిందని దాన్ని కట్టుకుం'కే అది చూపుల గొడ్డే అయింది. అ మాయదారివాడు మంత్రం బెట్టినా _- తలుప్కక్స, దర్వాజాకీ విడ్డ లుట్టారు కొని, ఇద్ద రాడకూతుళ్ళూ నీళ్లోసుకున్నారా? ఇక్కడా అదే లెక్కయిరే, మరో "పేయ్యను తోలి పెడతావాః:' అంది. అందులో యెత్తిపొడుపు నాకు అర్జ మయికేనా?ః ...

'అదేమిపే - గొడ్డూ గోదాః వారికెందుకే:” ఆలా అనడం అరో కాణాతన నమనుకున్నాను. ఆదిసెడీలునువి___

“ఎందు కేమిటి? రాతః ఇన్పుడో గొడ్డుతో వేగడంలాః ...”

"ఆప్పటికి నాకు అర్థమయింది. “వమ్ను గొడ్డువంటావా?” అవీ ముఖం కండలు చించుకున్నా.

“అక్కయ్యమ్మ్యాః నేను గొడ్డమధ్య పట్టాను గొడ్లలో వెరి గాను. కాని గొడ్డులాగా పెరగలా। అదే నాకు___నీకూ తేడాః

వీవూ నెయ్యా అన్నం తిన్నా, మవిషివి కాలేదు.

మనవిషల్లే మాట్లాడటం లేదుః”

అవి, చివాలున లేచి వెళ్ళిపోయింది.

“వేసు __ అంతతో అన్నా బుద్ధి తెచ్చుకోవచ్చా? ఉహు!

ఆది అవాశమంచి మూ యింటికి రాలేదు.

రెండుమూడు రోజులంటపే, ఇంటో లేదేమో అనుకున్నారు. ఆ తరువాత లక్కెయిని అడిగితే అదేం చెవ్చింది కౌదు. “దాని

846

వన్నీ అవో కళాకళలుః” అన్నది చివరకు మా ఆయన దాన్ని వెదుక్కుంటూ వెళ్ళారు. అక్కడేం జరిగిందో అదేం చెప్పిందో తెలియదు.

“*ధుసుధుమ లాడుతూ వస్తారు. నన్ను నానా మాటలూ ఆంటారు అవి - అందుకు ఒడికట్టుకు నే ఉన్నా!

అర్చాని మామూలుగానే వచ్చారు మామూలుకన్న అమిత శాంతంగా వున్నారు అదివర కెన్నడూ లేవి ముచ్చట = నన్ను చూపి కన్నెగర వేపి, చేరువకు పిలిచారు. నాకు ఉన్నట్టుండి భయం వేసింది తల వంచుకువి ఆయన వెంటనే నడివాను ఇద్దరం తోటలో చివ్వరగా వున్న బాదంచెట్టు (క్రిందకు పోయి విలుచున్నాం. వా కవళిక గమవించి ఆయన నవ్వారు. నవ్వుతూనే అన్నారు. “భార్య గయ్యాశైవన = పాజనాథుని తస్పు; కూతురు చెడుగ్లైన మాత తస్పుః' అవి వెనుకటికి యెవరో పద్యం కట్టారు. మీ తల్లివి అంపే మా తల్లిని అన్నట్టుకాదా? కమక లెక్కప్రకారం తప్పు వాది; ఆది ఖాయం

“కాని అవి యె దిద్దుకోవాలో. నాకు తెలియడం లేదు. సీవు నవ్వులాటకే అన్నా వనుకోః కాని రంగడు చాలా నొచ్చు కుంది. ఆది నీ తప్పు అవి నే నవడం లేదు.

“ఆది నహజంగా అభిమానవంతురాలు:

“ఇంకోరిని అనదు; తాను పడదు.

“మాట పట్టింపు వచ్చిందా = మళ్ళీ మొగం చూడదు.

"ఇస్సుడే కాదు = చిన్నప్పటి మందీ అంతే దానిది మరో కులం అయికేనేం. మవింట్లో పిల్ల మనపిల్లః ఆది విన్నుగావి, ఇంత జరిగినా పల్లెత్తుమాట అవలేదు. వేమ యెంత బతిమాలినా అసలు యేం జరిగిందో ఓ పట్టాన చెప్పిందా? చివరికి నేనే మొండి శేసి-“చెన్చకపోతివో-అన్నం వీళ్ళూ మానేసి ఇక్కడే పడుంటానొ అవేసరికి, నా తత్త్వం దావికి తెలుసు కనుక అన్ను డిహ దియట పెట్టింది. ఎలా? ఒక్కొక్కమాట చెప్పడం, వలనలా యేడవటంః అది కంటనీరు పెడితే మన ఇంటికీ మనకూ కేనుం కాదు. కనుక ౨.0. 8/6 తిక

విన్ను పోయి దాని కాళ్ళు వట్ట కోమనడం ళేదుం గడ్ధం వట్టుకుంటే చాలు కరగిపోతుంది

"అది కరగితే యెంత: ఆరగికే యెంత? నేను పెద్ద అవధానులుగారి కూతుర్ని: ఎవతో ఆలగాదాన్ని బతిమాలాల్చిన అవసరం నాకేం? అవి అజ్ఞానంకొద్దీ అవిపించవచ్చును,

"వెనుకటికి చదుపుకునే రోజుల్లో మాకో పద్యం చెప్పారులేః మహా భాష్యం చదవకపోతే వదమంజరి చదవడం దండుగః భాష్యం చదివాక పదమంజరి చేతవట్టడం దండుగః దీనికి నీవు పెడర్ధం తీయద్చు ఆది లేనప్పుడు నీ వుండటం దండుగః ఆది మళీ మన ఇంటికొ స్తే వీపు అప్పుడు శుష్కుదండుగ। అవి, వా ఊహ అవిం వీపు అనకోనచ్చు.

“అదేమీ కౌదు. రొవి--

ఒక్కటి మటుకు నిజం,

“అంటే నా బుద్దికి ఆలా తోస్తుందనుకోః: ఏ యింట దీపం ఉండదో- అ ఇంట ఉండేది మనుషులు కాదు, గబ్బిలాలు, పరి స్ట్‌కులు ఇలాగే వుంటే, నాకీ ఇంట్లో వుండేందుకు ఎలా నునస్క రిస్తుంది? నాకేకాదు. మా వాళ్ళకు మట్టుకు? ఎవ్పుడో అప్పుడు జాః ఫర మేశ్వరా అంటార్హు అవును, వాళ్ళ సుఠం వాళ్లు చూనుకోవబ్దా? ఈ ఇంట్లో నాళ్ళకు ఏం తోస్తుంది! కోరి తెచ్చుకున్న కోడల్ని పొమ్మంటారా? వారే మంచి రోజు చూసి తప్పుకుంటారు.

“ఎవరి దారిని వారు పోయినా, మిగిలిన ఒక్కరికీ అన్నోద కాలకుగావ్సి ఆ_స్తిపాస్తులకుగావ్కి ఏమీ లోవం జరుగదు। పిలివ్డే వలికేవాళ్లు మటుకు ఉండరుః

“ఉండకపోతేమటు కేం: మనకు మరో మనిషి పొడగిట్టదుగా:”

"ఆయన యిలా అంటూంటే.వేనూ మనిషినే కాని మందలో గొడ్డుము కాదు?! గొడ్డంటిది, చిరాకెత్తితే. కొమ్ము విసుకుతుంది. మొగం వగిలేట్లు తమ్నుతుంది? వాకు మటుకు రోషం లాదూ?

వ!

అవ్లేను చేసింది బుద్ధితక్కువవనే కావచ్చు" కాని, కాకి పొడిచినట్లల్లా పొడవాలా? తనేం మొగవాడు కాడూ- చేతికొద్దీ ఆ చెంపాయా చెంపా వాయిస్తే తన అక్కసూ తీరేది యీ రగడా చల్లాదేదిః అంతేకావి, యీ కూసుచిప్పి శ్మేమిటి?

*ఆపును అన్నవృమామా।; ఆయన అల్లా నన్నాయి నొక్కులు నొక్కడంతో నాకు ఆ తీరు చూసి అసహ్యం వేనుకొచ్చిందిః ఆఅస్పుడు యెదుటి మవిషిమీద ఏం లత్యం పుంటుంది?

“కానీండి; యెలా కావాల్సివుంపే అలా అవుతుందిః ఇది లక్షణంగా కాపురం చేసే, నంసారి కొంన ఆమకున్నాను కావి ఆంగాల మఠం అనుకోలేదు

" *వన్నీ బెదిరింపు లెందుకు?

“మీ యింట దీపం పెట్టి యిల్లు దిద్దుకునేందుకు, మీకూ. మీ పెద్దలకూ చేతన్లైన సేవచేసి నలుగురిచేత బొనవిపంచుకు “వేందుకూ, వచ్చాను గాని ఎవరిదారివి వారుపోతే, యింటి కావపలాకు కాదు: నా కన్న ఆ రంగడు ఎక్కువై తే..-దాంతో నే ఊరేగచ్చుః వెవం నా మీదవెయ్యక్క క్లేదు' అన్నాను; యిందులో త ప్పేముంది?” న! ఆహోాః అదా కథః" అన్నాడు అన్నప్ప!

“కశ యిదే కావి, తరువాత కమామీవు నీవు అనుకుంటూ న్నది కాదః ఆయన దావింట కౌప్పరం పెట్టలేదు! వీరందరూ కలసింఒక తగిన వందింధం చూపి, దానికి పెళ్ళి చేశారు. పిల్లా పాపా కలిగారు లక్షణంగా వుంది,

“అవి ఆ నోటా ఆ నోటా వినడమే, మళ్ళీ నాటికి వేటికీ ఆది నా కంట విడలేదు.

తి

“నా ఆయవిది, కొల్చుకుతినే శ్యతుత్వం పైకి మంచిగానే కనబడుతారు. పలుకరి స్తే మామూలుగానే మాట్లాడుతారు కావి, శన వైన మనిషి యింట్లో వున్నది, అన్న ధ్యాపే పోయింది దాంతో. నా నణుగుడు నేను (ప్రారంభించాను. ఆయన నాకన్న మొండి. యిన్నేళ్లొచ్చి, బడిపంతులు ఉద్యోగంలో. చేరారు వవలంతా ఆక్కడ చీకటితో వెళ్ళడం, యింటికొచ్చి రెండు మెతుకులు ఆదరావీదరా నోట కొట్టుకువి, పోయి రంగడింటో దాని పిల్లల్ని ఆడిస్తూ కూర్చోడం, ఏ ర్యాతికో యిల్లు చేరడం, నేను అంత పేసటిదాకా కళ్ళల్లో వత్తులు వేసుకుని కూర్చువి, నలకరించ టోతే గ్మురు తీయడం- కొన్నాళ్ళు ఆ ముచ్చట.

“కావి అదెంతకాలం?

“తెల్లవారితే సంవత్సరాదనగాా అవాళ, విపి ర్యాతి వేళకు వచ్చారు. రావడం నీద్రమత్తుమీద కాదు. యొన్నాళ్లగానో లేంది, తమంళట కాము సలుకరించారు

“యివాళ్ళకి సరిగ్గా మూడేళ్ళు: యీ ముచ్చట (ప్రారంభమై. యహ యొల్లకొాలమూ యింతేనా, మార్ప్చంటూ రావడం వుందా?” అన్నారు.

“మ్రార్చంటే- మీలోనా నాలోనా?” అన్నాను అ ఆనడం కొంచెం విర్ణక్ష్యంగానే అన్నాను. చెప్పొద్దూ: అయినా ఆయన లత పెట్టలేదు _.

“వయోధ్య అనేది. ఒక్కరితో కూడీన పని కాదు__యా వంగతి సీపు యికన్సైనా గమనించడం మంచిదిః”

“గమనించి ఏం చేయమన్నారు? దావి కొళ్ళు కడిగి నెత్తిన చల్లుకోమన్నారా? యెనత్తో పరాయిదాని కోనమేన్సా యీ తపనంతాః మీరన్నట్టు, అది నువింటో పిల్లే, మన పిల్లే. నేము కాదనడం లేదు, కాని ఆ యింగిళం కాని మన యింట తిన్న విశ్వానం కావి, దావికుండద్దూ? నేన, దావి కంత విషమైక్సే నా మొగం చూడద్దు, నాతో మాట్లాడద్దుః అంతేకాని అలిగిపోయి. సీమ రాజీకి మళ్లే శేవిజీ వేసుకువి తానక్కడ కూర్చుంకే, నిత్యమూ అక్కడికి

ర!

పోయి న్వవ్తి చెప్పి రావలసిన అవనరం మీకేముందీ ఆంటః మీరందరూ యిచ్చిన అలును చూసికువి, అదిలా వెరపించుకువి తింటూందిః యిది బస్తీ కమక్క ఒకళ్ళ జోలి ఒకరికి అక్కర లేదు కనుక- పైగా. శ్రీమంతుణు కనుక మీరే అట ఆడీనా చెల్లు తూందిః యిదేే మా ఊళ్ళో అయితేనాయిలాంటి వేషాలకు పోతే మంచినీళ్ళు పుట్టవు మీ చేతనైై తే, ఆవిడను- ఆ గడ్దెదించి తీపికు రండి; నేనూ మీ అమ్మగారూ ఆరతి వశ్ళిం పుచ్చుకువి యెదురు వస్తాం ఆంతేకావి, నన్ను పోయి, అక్కడ (పాణాచారం పడ మంపే, నాచేత కాదు. మీరు నాకు పరువియ్యకపోయినా, మీ గౌరవం వేను కాపాడాలి ఫలానావారి కోడలినై యుండి, ఆ పాలమ్ముకునేదాన్ని పోయి ఎఐతిమాలుకోనా? యిదా, మీరు చెప్పేది?

“అవి అనుకోకుండానే నోరు చేసికున్నానుః: ఆయన అప్పటికీ విదావించారు

“నీ వంటున్నవన్నీ నిజమే: మీ (గ్రామంలో వారై తే పాలోపే చావి మనుమూలిమీద జాలిదలచి ఓ పాఠ పరికిణి యిప్తారుః వండుగనాడింత పప్పూ అన్న౦ పెడతారు, అది ఆంతనరకేః

“మేం బప్తీవాళ్ళం

“మీ వల్లెటి దిక్కు మర్యాదలూ తెలియవు ఆ వట్టింపులూ మాకులేవు మా అమ్మకు ఆడపిల్లలంటే మహాముద్దు యెన్ని వోములు నోచిందో కావి యీ వనికేపరాయవికి వెన్ను చలన లేక పోయెః యిస్పటికన్నా అర్థం చేసికుంకే బాగుంటుంది” అన్నారు. నేనన్నాను కదా:

“మీ తత్వం యెప్పుడో అర్ధం చేసికున్నానుః: మనలాటి వాళ్ళు ఒకచోట వనగూడబశ్షే, ధర్మం ఒంటీ కాలు మీద వడు స్తూంది! నన్నింకా నవ్వులపాణ చేయ దలచుసంపే చెప్పండిః:”

“దానికి ఆయనేం సమాధానం చెప్పలేదు. వండగ అ ఒక్క వాడూ మటుకు యింట్లో వున్నారు. మరో వారం రోజులు ఊల్లో వున్నారుః అంతే ఆ వైన.

తల్‌

అక్కడికి నది కోసుల్లో ఊరూవల్లెకొవి ఓ అద్దాన్నపడవిలో వౌకరీటః

“ఒంటి కటుగా తరలిబోయినారుః సీపు కూడా రమ్మవి

ల

మాట మా(క్రావికైనా అన్న పుణ్యావపోరేనా? యిక్కడ అన్నీ వేళకు అనుర్చి'పెడుతూంటే, ఆయ్యగారి ఆటలు పొగినాయి. నాలుగు రోజుల పాటు, చెయి కాల్బుకుంశే అప్పుడుగావి తెలిసిరాదు అనుకుని చేను చూస్తూ ఊరుకున్నాను పెద్దవాళ్ళు కదా. వారైనా యిదే మనకపోగ్యా కొడుకుతో షరీకుః ఆగంశా (ప్రారద్ధిం కాఠపోకే మరేమిటి అన్నప్పమామౌొ।ః

“ ఒళ్ళు తుడుచుకునేందుకు అంగవప్ర మంటిది, ఒకట అందియ్యాల్చుండె = మర చెంబులో వీళ్ళు పంచసాతలో పోను కోవడం, యా వాటికి చేతకాదాయెః తల్లి, యెదురు గుండా కూర్చువి “ఆది కలుపుక్కో యిది వంచుకో' అని వపిపిల్లవాడికి చెన్పినట్ట చెప్పాల్చుందెః యిలాటి మనిషి అక్కడ యెలా వండుకు తింటారు? వాకు తలచుకుంళే బాదగా వుండదూ? కావి వాళ్ళకు అదేం ఆనిపించి వట్లు లేదుః అదెక్కడి పుటకో కావి

ఎన్సూ మామగారు చూడటోదామా అంళే, యివృటికీ, పెళ్ళాం వెంటవెంట తిరుగుతూ ఆవిడ లేషంటే భేష్సూ ఛస్‌ అఆంశే ఛస్ప్సూ అనడమే కావి, తాను ఇంటిక్టైన యజమానినే ఆనే యింగిఠమే తేకపోయె. ఆవిడ నరేనరి:;: గారాల కూచిః నిత్య పెళ్ళికూతురు: విండు ముస్తాబుమీద వుంటుంది: మడిగట్టుకున్నంత సేపూ అయినా ఘుసుఘుమలాడుతూ వుండవలపిందేః అంతే కావి పెద్ద తరహా ఏ కోళానాలేదు. సిల్లవాడు అలా కావడం యేమా అవే దిగులు చింఠ లేనేలేకపోయె.

ఎరేక్రప్రోగా అక్కడేదో పెద్దతోట కొన్నారనీ, అందులో చిన్న ఇల్లు వేయిస్తున్నారనీ, చేరువలో ఓ పదెకరాల చేను, చవకగాన స్తే పుచ్చుకున్నారనీీ అందులో భారీగా కూరగాయలు వండిస్తాడుటి అవీ, వింపాదిషీద రంగడూ దావి నంసారమూ, అక్కడికే దేరుకుంటుందిట అస్కీ గోడకు చెప్పినట్లోో తలుపులకు

8ర

చెప్పినట్లో, వల్లన వేస్తూందేవారు: ఇదంతా నన్ను సాధించడంకాదూః ఇంటిలో పెళ్ళాన్ని ఇలా యేడిపిస్తూ, ఆయన ఊళ్ళో వుద్ధరిస్తాడుట! వేను ఎన్నడన్నా పొరవాటున ఆక్కడికివచ్చి పోతానేమోనవి ముందు కౌళ్ళకు బంధంగా దాన్నీ దాని కామాటావ్నీ అక్కడికి తరలించుకు పోవడమా?

“ఇహ _ నేనూరుకోలేదు. మా అత్తగారిని కదలేశాను. “ఏమండీ! నేనుకూడా అక్కడికే వెళదాననుకుంటున్నాను,. అన్నాను ఆమె అఆర్థంకానట్టు “ఎక్కడికమ్మా।; అంది. నాకు మండుకొచ్చిం దనుకో.ఫలానా చోటికి అన్నాన. అవిడ అతి చురుగ్గా. 'ఆలాగా:” అంది, చూశొవా ఆ గడుసుదనం! ఆలాగే--అంటపే తవ పుక్తుం మువిగిపోయిందో? ఆ పళాన పట్టుకుని వన ఎనిపినట్టు ఎవిపేశాను, ఆది పొరపా టయికే కావచ్చు; పోనీ, అవు డయినా ఆవిడ నామీద జాలి దలచిందా? వేనలా గొంతు చించుకుంళేు ఆవిడకు చీమ కుట్టి వట్టయినా లేకపోగా - పైగా అధ్యాత్మ రామాయణం కీర్తన పాడి నట్లు, బానిసక్షేసుకుని = “అమ్మాయ్‌ ఇప్పటి కాలంవాళ్ళ మాటలు, నాకు ఆర్థంకావే అమ్మా ఇంత సేపూ వీవేదో చెప్పావ్‌ అంతా చెవివి వట్టానుకొని, బ్యుర కెక్కందే మీ యిద్దరూ బుద్ధి తెలిసినవాళ్లు వలుగురిలో వున్నప్పుడు బుద్ధిగా పెద్దమనిషి తరహాగానే వుంటారు, ఆంతవరకే మాకు కానలిపింది. ఆలూమగలై న తరువాత చిన్నెలూ చిద్విలాసాలూ లక్ష వుంటాయి, ఆపి మీ మీ ముచ్చటకావి _యెదుటి వాళ్ళకు యేం తెలుస్తుంది? అనలు యెందుకు తెలియాలి?

“ఇలా యేడుపాయల జడల్లడం మొదలు పెట్టింది. రంగు శేలిపోలా?: ఆయన ఆతీరూ, వీళ్ళు ఈతీరూ అయితే నేనక్కడెదుకూ? పాత సామామతోబాటు పడుండానికి నాకేం? వచ్చేశాను. రావడం మంచిగానే వచ్చాను. “వెళ్ళొస్తాను అత్తయ్యా”. అన్నస్పుడుకూడా పోవీ, మాట వరనకన్నా - “వేగిరం రావే అమ్మాః వీవు లేకపోతే యిల్లు చిన్నటోదుపే:' అనుంపే యెలా వుండేది నవ్వేసి ఊరు కుంది - వాళ్ళ నైజం అండేగా నరే, మా నాన్న అక్కడికీ లుసుకు లుసుకూ పోయిరావడం. ..అదే రాద్ధాంతం అంతా ఆందరికి తెలి

త్‌

పిందేగాః ఈరాత ఎందుకొచ్చిందో = యెంతకాలమో: గుట్టు చస్పుడు కాకుండా వడుండాం అనుకుంపే మూ సుల్చిగాడు ఇలాచేయనా? ఆది దాలనట్లు మా వాన్నకు ఇలా శనమెలత్తనా? ఇక్కడ యిన్ని భరించగా లేఎద్కి అక్కడకుబోతే ఎవరేమనుకుంటారో అవి జంకు కాదు, మామయ్యా, ఇన్నాళ్ళూ మానాన్నం శే మాకో మేరుసర్వతంగా వుండేవాడు, ఇప్పుడిలా చేశాడంటే నాకు వాళ్ళ యెదుట పడేందుకు మొగం చెల్లడంలేదు. కాని ఇక్కడ యింకొక్క. క్షణం వుండ టావికి మనస్కరించడం లీదు - నన్నేం జేయమంటావ్‌;?ొ అంది.

అన్నవ్ప వచ్చే నవ్వు ఆపుకువి = “'అన్ముడూ! వీవే గనుక మొగవిల్లవాడవై పుండి పురాణం చెన్పడం మొదలు పెరితే నాకు ఈ వూళ్ళో ఉప్పూ, పత్రీ పుశ్షేవి కావనుకో। వీవు చెన్సినదావ్నిబట్లి చూ ప్తే పాండవులూమంచివాశ్ళే కౌరవులూ మంచివాళ్ళే!కాని భారత యుద్ధం వచ్చింది,ఆలాగే మీ ఇద్దరు మంచివాశ్ళే ఎటొచ్చీ ఏ లోపము లేకపోవడమే మీకున్నలోపంంకాలక్షేసంకోనం గాలితో కజ్టాలాడే వాళ్లు లేరూ? దాని కేం విన్ను వెంట బెబ్బుకునినేను తీసుకు వెళతాను చెప్ప కుండా ఉన్నట్టుండి ఈఊడిపడటంకన్నా నేను ముందుగా వెళిఆమర్నాడో- మూడోనాడో నీవు బయల్తేరీ రావడం మంచి దంటావా? అలాగే చేద్దాం పీకు తోడుగా మన'మిచ్చిగాడు వస్తాడు. శొంతమ్మక్కయ్యా। అమ్మడు విషయంలో మనకిక విర్విచారం ఇన్నాళ్ళనుంచీ ఒంటరిగా వుండటంతో అనూ___పానూ ఆలోచించుకుంది. పరిస్థితులకు మనం లొంగిపోకుండా వాటివి మనం లొంగదీసుకుంటేనే సుఖం ఉంది, దావికి తెలిపివచ్చినట్లుంది ఇహ దావి కాపరం అది చేసుకుంటుంది. నేమ _ తెల్లారేసరికల్లా బఐబందరులోవుంటాను. శమ్యుషస్సులో పిల్లదాన్ని (వయాజంబేని సఎపించు, అ సాయం కాలానికల్లా నేను ఇంటి కొచ్చేస్తాను; వచ్చి అక్కడ ముచ్చట్లన్నీ చెబుతాను, కాస్తస్థమితం జూసుకుని బానగారి విషయం ఆలోచిద్దాం: ఆయనకు గంగా స్నానం చే స్తేనే కాని కళ్లు తెరిపిని పడేట్టు రేవు ఆన్నాడు, కాంతమ్మగారు అనంతలక్మీకి నుదుట కుంకుమ ఉంచి ఫలతకాంబూలం ఇచ్చింద్కి ఇద్దరూ యింటికి తిరిగి నచ్చారు.

ళి స్తీకి ధాన్యం తోలించే రోజులు; అన్నస్ప ఓ బండీమీద వకి

తెలవారుతూండగా మచ్చుల సావడిదగ్గిర దిగి కాలవకు వచ్చి సాన్నం జేసి పుట్టలమ్మ తోట పక్కనుంచి అడ్డదోవను నచ్చి, కస్తారివారి నందు తిరిగాడు. కాన్త వదడుగులే స్తే... అదిగో ఆ రావిచెట్టు దగ్గికే విశిపాటివారి ఇల్లు! చిదంబరమూ, తానూ చిన్న నాడు ఒకచోటే ఓనమాలు దిద్దుకున్నారు వాళ్ళవి కొనడం నడు పూరుః వీళ్లతండి హయాంలో బందరులో ప్టిరవడ్డారు ఆయన అద్దేవల్లి సోమనాథళాస్తు్రులగారంతటి వాడు కొని కుటుందిం పెద్దది కావడంతో సంపాదన విమిత్తమై. సాధారణంగా ఆనంతళయనం ఆ (ప్రాంతంలోనే తరచు నంచారంచేస్తూ, రెండు మూడేళ్ళకోసారి ఇంటిమొగం చూస్తూండేవాడు బందరులో వైశ్యులందరూ ఆయన శిష్యులు కావడంతో, వాళ్ళ (ప్రార్ధనమీద కొంత కాలావికి దేళా టనం కట్టి పెట్టి ఊల్లో నే పుండిపోయినాడు. ఆయన అత్తవారి ఊరు అవనిగడ్డ, ఆలా దేశం మీదికి వెళ్ళినప్పుడల్లా ఆవిడ పషృట్టింటి ఉంటూండేది. అన్నప్పకీ చిదంబంావికి అదీ సావానంః కొన్నేళ్ళు పోయినాక ఇద్దరూ మళ్ళీ కొల్లూరులో ఉండి వారాలు చేసుకుంటూ, అవధాన్హుగారి దగ్గిర వేదం చెస్ప్సుకున్నారు. అన్నప్పకా చదుపు అంతంత నూ్యతమే ఆంటింది. కావి, చిదంబరం మట్టుకు ఘనపాతీ ఆయినాడు, ఆంతే గాకుండా, ఏడు తరాలుగా వస్తూన్న మంత శాష్రంలో మళ్ళీ తం్యడంతటి వాడనిపించుకున్నాడు.

వీళ్లు నాయనగారున్నారే బుచ్చంలొట్లు, బాబ ఉపాన కుడు అ కల్లి ఆయన పిలిస్తే వలికేదని (ప్రతీతి; అవున- ఆలాంటి విదర్శనాలున్నాయి నవరా్యత్రములలో ఆయన ఏకదీక్షమీద ఉండే వాడు, సంధ్యావందనం చేసుకుకుప్పుడు తప్ప, మళ్లీ పచ్చి మంచి

వీళ్లు అయినా ముట్టుకునేవాడు కాదు. రాత్రి పూజ ముగిపేసరికి బాగా (బ్రొదుపోయేది. అప్పుడూ అక్కడ ఉన్నవారి భోజనాలు!

ఒకనాడు, దిహంళ న్తమినాడు కాలోలు-.. మామూలుగా పూజకవి కూర్చున్నాడు రూం (ప్రొద్దు పోయింది. కౌవిి యాయన వోరు మెదనందేః కూర్చున్నవాళ్ళకు కువికిపాట్లొస్తున్నాయి. కావి, ఎవరూ నో రెత్తవల్లనా? చివరకు ఆయన దగ్గర అంతో యింకో చమపున్న శివరామావధాన్లు చల్లగా దగ్గిరకు జరిగి, “మావయ్యా! ఇక ఉస్మకమించుదామాః”” అనగా. “ఆవిడ యొక్కడికో వేం చేసిందిరాః ఇంకా మనం గుర్తురాలేదేమోః ఎవరి వేళకు వారొస్తారు రాసో అనడంతో, అందరూ కళ్ళు మూసుకుని అలాగే కూర్చుని పోయినారు, మరెంత పేపటికో ఘల్లు = ఘల్లామవి అందెల _మోత వివిపించింది ఆంతటా ఘుమ ఘుమ లాడింది: పూజ (ప్రారంభ మయింది: అంత పుజ్యం జేసుకున్నదా ఇల్లు

ఆయన ఎ శత్తరివాళ్లలోకి యెత్తరి అందుకు తగినంత ఐందో బస్తుగానూ వుండేవాడు. అ '_త్తరువూ, పన్నీరు యెప్పుడూ వంటి మండాల్సిందే! కంటికి సరమా, బుగ్గను తాంబూలము! వెంట అటూ యిటూ రెండు జాగిలాలూ! అ మనిషి వీధివి నడుస్తుంపే, చేవు డూరేగుళూ వస్తున్నట్టండేదిః వారంశే బహుమందికి భక్తిః కొద్దిమందికి భయం। ..

భయం ఎవరికి? _బాహ్మల్లో నే లౌక్యులకు; తతిమ్మా వైది కపు వాళ్ళలాగా తమర్ని ఈయన అనునరించడమే అని, గురు- ఏమనుకుంటే ఏం చేపి పోతాడో అవి భయం; ఈ విషయం ఈయనకు తెలియకుండా వుంటుందా? కావి తెలియనశ్లు వుండేవాడు,

ఒక పర్యాయం, ఈ పట్టతావికి స్వాములవారు దయశేశారు పీఠాధివతులు కావడంతో యేనుగులూ, లొట్టిపిట్టలూ ఇలాటి హంగా మాతో నచ్చారు లౌక్యులందరూ నడుం కట్టుకున్నారు. విత్యమూ పాదపూజలు మహా వైభవంగా జరుగుతున్నాయి ఊళ్ళో (బాహ్మ అ్యం అంతా అక్కడే వుంటూంది, కావి వీరు ఆ చాయలకు వెళ్ళలేదు. ఎందుచేత అని ఎవ్వరడగ్గలరు?

రిం

ఆలా వారం అయింది: వక్షం అయింది. అక్కడ చేరిన వారు యేం చెవులు కొరికారో = ఇక్కడ వీరికి (శ్రీముఖం అందింది. అ అందటం ఎలా అందిందని: సాధారణంగా నం(వ దాయం యేమంక్కే స్వాములవారు పలానా (గ్రామానికి వేంచేస్తా రనగా. కొంచెం కద్దనగానే అక్కడి శిష్యులకు గ్రీముఖాలు అందు శాయి స్వామివారి సన్నిధానవ ర్తి వాటివి పట్టుకొస్తాడు చేత్తోకాదు, పాలకీలో ఉంచిః వెంట కొంత సివ్బందీ ఉంటుంది ఆ పాలకీ యకాయకివి వచ్చి ఏదో ఆలయం దగ్గిర ఆగుతుంది. అక్కడికి నలుగురు పెద్దలూ చేరుకున్నమీదట, ఆ వచ్చిన మనిషి అవతతి కను చదివి వినిపిస్తాడు అందరూ శిరసావపాంచిన మీదట వచ్చిన వారందరికీ కుంకుమను మంత్రాక్షతలు ఇవ్వడం జరుగుతుంది. ఆపై, ఆ తరుణావికి తగు మనుషులు ఇక్కడ నుంచి బయలుదేరి వెళ్ళి స్వాములవారివి దయచేయవలపిందిగా ఆహ్వావించి. వారీ వెంట తిరిగి వచ్చి అంతకుముందుగానే యేర్పాటు చేసిన విడిదిలో వారినీ, వారి సిబ్బిందివీ (వవేశ పెడతారు. స్వామివారు కటా&ంచే వతిక ఒక్కటే అయివ్సా గౌరవంగా ఐహువచనంలో (శ్రీముఖ ములు అవి వ్యవహరించడం అలవాటు. వారు (గామావికి దయజడేసిన. మీదట పొరుగూరి వండితు లెవరైనా ఆ (ప్రాంళాలకు వచ్చి వున్నా రవి వివికిడి ఆయితే మర్యాదకోనం వారికిగాను (ప్రత్యేకంగా (శ్రీముఖం వంవడం జరుగుతుంది. ఊళ్ళో ఏ గృహస్థు అయినా ష్షుడెన నందర్భమేదన్నా వుంళే, నభానతి తనకుగా తామ చెయి. చేనుకునేందుకు జంకిన వశ్షంలో స్వాముల వారికి విషయం మనవి చేసి అక్కడనుంచి ఆంక్ష వ్యతిక పుట్టించడము కూడా అప్పు డవ్పుడు జరుగుతుంది అయితే అది బహు అరుదుః ఆది అలాంటీదిః

కావి, వీరి విషయంలో ఏం జరిగిందంళకే__ వీధి వెంట పోతూండగా, ఎరుగున్న పెద్దమనిషి ఎదురువడి “మీరు దర్శనానికి రావలినిందిగా స్వాములవారి అజ్ఞ అయింది :? అన్నాడు. వీరూ వెంటనే “వెరినాగన్న। వారు యెన్నటికి ఆలా అని ఉండరు పూజ వేళకు వచ్చి, అందరితోవాటు నపాడం తీసుకో అవి వాడితో

య!

చెప్పి రారాః అనుంటారు పీకు అర్ధంకాక ఇలా అఘోరించాపు వరే___నీ దారిని నీవు పోః”” అవి నడచిపోతూనే వున్నాడు. కబురు తెచ్చిన మవిషి వెంటాడి, “ఏమని మనవి చెయ్య మన్నారు? అంటూ నణగడంతో, వీరు హుంకరించగా__వెంటనున్న జొగి లాలు ఆతగాడిని తరిమేశాయిః

ఈయన సంవరి అక్కడికే వెళ్ళాడు, అస్సటికే ఉండవలసిన వారందరూ వున్నారు. స్వాములవారు మటుకు ఇంకా లోపలనుంచి దయచేయలేదుః అందరూ ఒక్క. మాటుగా దయచేయండి... దయ చేయం డన్నారు. పీకు ముందుకు అడుగు వేయలేదు. ఓక్క జాగిలం అమాంకఠం ముందుకు దూకి, స్వాములవారు కూచునే ఆననంమీడ కూచుంది. జనమంతా లటో దిటోః కావి, ఆదిలించబోతే మీన వడుతుందేమోనవి భయం। వీరు *హాంయ్‌' అనే సరికల్లా ఆది తోక ముడుచుకుపోయింది ఇంతలో స్వాములవారు దయచేయడం, ఆసనం అలంకరించడం జరిగింది. ఉన్న జనం వుండబట్టలేక, ఇలా అయిందని మొరబెట్టు కున్నారు. వారు గంఖీరంగా వీరి వంక చూసి, నమీపించ వలసిందిగా తల పూపారు. పూజ (ప్రారంభించారు. ఇక సీరాజనం__ఉన్న కర్పూరం యావత్తూ తెప్పించారు తాము గంట వేత అందుకున్నారు “అంబా: అవి గర్జించారు బుచ్చం భౌట్లు, రెండు చేతులా కర్పూరం ముద్ద పట్టుకువి, వెలిగించి హరించి వోయేవరకూ అలాగే నిశ్చలంగా వున్నాడు అంతటా పొగ దట్టఎగా తమ్ముకోవడంతో, అక్కడి వాళ్ళకు యేమీ కనిపించడంలేదు రండు చేతులా తలో ముద్దా తీసుకుని వెలిగించి గిరగిరా తిస్పుతూంటే, ఆగ్ని చక్రాలు తిరుగుతూన్నట్టయింది, అంతలో చెయి విడవంగానే ఆ ముద్దల్సు జొగిలాలు ఎగిరి ఆందుకున్సి (మింగివేపి సింహాల్లాగ చర్జించాయి. అందరికి అయోమయం? వీరు గొంతెత్తి దేవీ సోోతం వఠించారుః అందరూ తేరుకున్నారు. తేరుకుంటూండగావే వీరి (తోవను వీరు వచ్చేశారు. ఇక మం(తపుష్పం।

స్వాములవారు వెన్నెల్లో మళ్లెపూవల్లె పున్నారు. అ నొనం మరి వీడలేదు, ఆ చిరునవ్వు వాడలేదు.

లే

అక్కడనే వుండిపోయినారు

కావి; మునుపటి తీరున లిజెవందశం స్వీకరించలేదు, ఎవరికీ దర్శనమీయలేదు. ఏకాంతవిస్ట__ఏడాదికిసిద్ధించింది.

బుచ్చంభొట్లుగారు స్వాములవారి మీద ఏదో (సయోగం భేశారపీ, ఆందువల్లి ఆయన అలా అయిపోయినారనీ (గ్రామంలో గునగునలు బియలుదేరినాయి. అదీ (బహ్మణ్యంలోనే కావి, వీరు పట్టించుకుంటేగా... ఇలాటి కథలు అనేకం ఉన్నాయి. ఆయమ్న గురించి, ఆ తరం అలా వెళిపోయింది. పొతే, యీ చిదంబరం ఉన్నాడే...వీడు ఇంత చదువూ చదివినా ఇన్ని [వజ్ఞలున్నా సంగీతం అంటే మహా వెరి. అంతే కాకుండా, భజనపాళీలో మొనగాడు. మరో వ్యావృతత్తీవ్యాసంగంలేదు తంగడి ఇచ్చిందే. వైతరందాకొ చారు, అదిగాకుండా అత్తవారి వంకమంచి మరింత కలిసొచ్చింది ఇంటికి యెందరొచ్చినా, ఎవరొచ్చినా ఇంత భోజనం 'పెడకాడు ఎక్కడ సంతర్పణ జరిగినా నరే__తూమెడు బియ్యం వప్పూ-___ ఉప్పూ పంపిస్తాడు. అంతేకాని నగదు రూసంగా ధర్మం అంటూ చెయ్యడు డబ్బుదగ్గర అరాఖండీ మవిషంటామా అదీ లేదు. లేనివాళ్ళ వల్లలకు వడుగులూ, పెళ్ళిళ్ళు చేయిస్తాడు. అర్చుకు వెన కాడడు. కావి రాగికావి ఇంకొకడి చేతిలో పెట్టడు. అదీ ఆతడి తత్త్వం! పిల్లలు లేరు మా నాన్న పేరెట్టావ్‌__ మీ. బుచ్చిగాజ్జీ నా కియ్యరాః అనేవాడు. వాడికి తమ్ముడు పుట్టగానే చంకనేసుకు వెళ్ళరా: అనేవాడు అన్నప్ప. ఎంత కాలానికి ఆ ముచ్చట తీరక పోవడంతో, మరెవ్వరినైనా పెంచుకోరాద్ముటా అంపే.. మరెనినో 'పెంచుకోవడ మెందుకరాః మా వాయన. యెక్కడ పెరిగితే ఏం? వీ ఇంట వుంటే ఒకటీ. నా ఇంటు వుంపే ఒకటీనా? అంటాడు ఆదీ ఆయన అపేక్ష:

ఇదినరకల్లా అన్నప్ప శీటికి మాటికి బందరు రావడం, వాల్తీ. పిల్లనిద్చుకున్న తరువాత రాకపోకలు మరింత యెక్కువై నాయ్యి నహజంగా. ఇవ్పడిటీనల వాళ్ళందరూ తిరుపతిలోనే ఉంటూండటంతో తనవాడంటూ ఊరి మొత్తానికి ఈ చిదంబరం

ఉక్కే: అమ్మడు కాపురం చేస్తున్న రోజుల్లో అయితే, పేటకు వచ్చినప్పుడల్లా తొంగి చూసి వస్తూంగేవాడు, ఇన్నేళ్ళుగా అదీ లేదాయె? అంతేకాక, కూతురూ, అల్లుడూ ఇక్కడ ఉంటూన్నస్పు "దైనా తన బస చిదంబరం యింట్లోనే; తానున్న పూటో- అర -పూటో అమ్మాయీ. అల్లుడూ వచ్చి తనతోబాటు ఇక్కడ ఉండా -ల్పిందే: లేకపోతే యీ చిదంబరం ఊరుకుంటాడా, ఊళ్ళో ఉండ ఉమేవ స్తే, ఇద్దరూ ఒకర్నొకరు పదిలి ఒక్కక్షణం ఉండరు ఉండ లేరు ఎందుచేతనంటే, రోజు మొత్తంమీద ఒక్కసారైనా గజ కచ్చపాల్లాగా కలియదిడకపోతే తోచదు. చిదంబరం పక్కా రామ భక్తుడు; అన్నప్పగారిక్కి అతడికీ అ విషయానికొస్తే - చక్క యెదురే కదాః ఈ తగవులాటలో యొన్నిసారులు (శ్రీమ.దామా యయణం మధించారో .

కాను అనుకున్నట్టుగానే తలుపు వేపి ఉంది. ఈ (వబుద్దుడు యెండ మొగంమీదికొ _స్పేగావి విద లేవడు, ఆ యిల్లాలు దొడ్లో యెక్కడో ఉంటుంది. పిలిస్తే వినవిడుతుంది గనుకనాం వాడీ చిత్త మొచ్చి, తలుపు తీసిందాకా జపంచేస్తూ కూర్చోవలపిందేః కొంత శీఫటికి లోపలనుంచి వాడి గొంతు వినిపించింది “కోదండ శాములూ, మమ్మూ కన్నవారూ. దయతో ఆదరించి, పెంచీ విడానాడాలే రూ జానకీలోచన ద్వంద్వం చకోరానంద చంద్రమా! రమతేమమ శేవిస్వీరామః కామనమో హృది.

చిదంబరం తలుపుతీపి, అన్నస్పను చూడంగానే *సో వో హో, ఒంటి (వాహ్మడాః రాముణ్ని న్మరించుకుంటూ తలుపు తీయగానే యిలాటి శకువమైంది గనుక, ఇవాళ నంకాయకూర వ్యారగా వేగుతుంది. పొారకాయ నప్పు పాకాన పడుతుంది, మజ్జిగ పవృలుసు మాంచి ఘుమఘును లాడుతుంది గారెముక్కు పంటికింది శ్రానుతుంది. డీరాన్నంలో దోరగావేపిన జీడివన్సు సమృద్దిగా వడుతుంది. " అంటూ చదువుకుపోతూండగా, అన్నప్పు మాట శలిపించుకువి “ఇవాశకు యుంతకన్న భుక్తాయానం వద్దురాః త ఏమ్మా పదార్దాలు రేపూ... యెల్లుండీ చూసుకుందాం!” అన్నాడు,

“ఆంటే. ముక్తనరిగా మూడు పొద్దులు వుంటావన్న మాపేనాః వచ్చేవాడపు బుచ్చిగాణ్జి వెంటేనుకు రాకపోయినావ్‌ [”

“ఎల్లుండి ఉదయానికల్లా యిక్క-డుంటాడు. అవధాన్లుగారి అమ్మణ్ణీ వెంటబెట్టుకు వస్తాడు ”"

*"ఆహ(। ఏం యిన్నాళ్ళకు కథ యిలా తిరిగింది

అన్నప్ప పూసగుచ్చినట్టు యిన్నాళ్ళటోగట్టా.= చిదంబ రానికి తెలియవెప్పాడు “*అవధాములుగారు నీకు తగలలేదా?” అన్నాడు,

“క్రగిలితే, తప్పించుకు పోయేవాడా?

ఇపుడు మటుకు యెక్కడికి పోతాడులేః

ఇలాటి పుండాకోర్‌ ననులు చేసేవాళ్ళని, ఆ విశ్వనాథుకు మటుకు ఉండవిస్తాడా? అవరాధాలు చేసిన వాళ్ళందరూ యానాం పారిపోతూం'ే, అవధాన గారు కాశీకే యెనరెట్టారు ఇలాటివాళ్ళు నలుగురు చేరిక్రే ఆ అన్నపూర్ణ న్మతంలోనూ ఇహ అన్నం సృట్టదు. లేవివాళ్ళు లేక అఘోరిస్తూంటే. ఉన్నవాళ్ళకి పొయ్యేకాల మేమిటి?

కాను మంచా? తన కొడుకు చెడ్డా: ఆత్మావై- అంటూ "ఘోషించిన వేదకాలంవాళ్ళు వెరి వెధవలా? ఎందాకా వస్తాడో కావి, ఆప్పుడే ముక్కట్టకోవచ్చు;”

“ముక్కంట్టుకునే కూర్చువి ఉంటాడు. *

“కూర్చునే రకమైతే ఇక్క డేకూర్చునేవాడు కాశీకి పోయినా కర్మం తవ్పదన్నట్టు అక్కడా కాలుగాలిన పిల్లిలాగా తిరుగుతూ ఉంటాడు. గీత కాకపోతే శాంతమ్మ ఇంటిలో ఉండగా-యీాయన మనళ్శాంతి కోనం తెంచుకు పారిపోనడ మేమిటి”

(| “అవునురాః వీవన్న స్టే గీఠ _రాముడంతటినాడికి తవ దు,

*ఆం'పే, శ్రీరాములవారు కౌవాలవి తప్పిదం చేశాడంటావాఃో

ఆవ్దేనవేదేమిటీః వాల్మీకులవారే అన్నాడు ధర్మం __తరావికో తీరున ఉంటుందాః తరహామ బట్టి మారుతుందా? అవాళ రాముడు

౭ిల్‌

నరే. ఇవాళ ఏ రాముచంద్రయ్యో (వ్రజాక్షేమం కోనం పెళ్ళాన్ని వదిలి పెడుతున్నానంచు ఊరుకుంటావా: పైగా. సీతమ్మ వారేం అల్లాటప్పా మనిషా? జనకరాజర్షి బిడ్డ! “నహధర్మ చరీతవ " అన్నప్పుడు తలెందుకు ఆడించాడూ? నా వీలును బట్టి బిరిశ్యజించే హక్కు-కూడా నాకు ఉండాలిసుమా అనే షరతు ముందుగానే యెందుకు పెట్టలేదు? అగ్నిసొక్షిగా చేవిన (ప్రమాణమే లక్ష్యపెట్ట కుండా ఉండటం దేవతాలకణం కావచ్చునేమో కాని పినలైన మవిషై పెళ్ళాంమీద ఆదరాభిమానాలు ఉన్నవారైతే యేం జేసేవాడు? మీ రాజ్యమెంత కేసు: మీరెంత జేనుః జనకరాజర్షి కుమా ర్తెనే గౌరవించ లేవి మీరూ ఓ (పజలేవా? అనేస, హాయిగా ఆవిడను వెంట దీసుకువి ఆడవికి పోయుందేవాడు కాని, ఆ మహానుభావుడికి అవ్వక్క-'ర్లేదు = బువ్వొక్క'కే కావాలి; తన కీక్రీలో చిన్న మెత్తు తరగకూడదుః కావాలనే చేయక, కళ్ళుమూసుకు చేశాడంటావా?ొ

ఇంతలో సీతామహలక్ష్మి - అం'ే చిదందిరం భార్య అక్క డికి వచ్చి వీరి వాలకం జూపి, పీఠారాను యుద్ధం” 'పారంభథ మైంది అనడంతో, ఇద్దరూ నర్జుకువి ఊరుకున్నారు.

“వ్రావగారు పదిరోజుల పామైనా ఉంటారాః:” అన్నది. చిదం' ఐరం మూడు _వేళ్ళాడించాడు,

““మూడ్డాల్హా.-అయ్యోరామ:”

చిదంబరం కనులతో, నొనలితో, మునివేళ్ళతో, కలగలుపుగా రకరకాల పై గలు చేశాడు. వాడి ఎదురుగుండా--.రామా।; ఆంటా వేమే ఇప్పుడే పారిపోయేమ.అవి ఆవిడకు తెలిసేటట్టు. అవిడ చిరునవ్వుతో__

ఆబావగారేమీ అనుకునేవారు కారు! సీఠా అని జనకుడు సే రెట్టీన తరువాత, రామా అనక మరేమంటామ? వారికి ఆ మ్మాఠం తెలసులేండి: ఇన్నాళ్ళనుంచీ వినేవారు లేక ఇదౌతున్నారు. ఈ మూణ్జాబ్ళా కరువుతీరా ముష్టియుద్ధం చేయండి; కమిర్లు చెప్పు కుంటూ కొనన్త కూరా నారా సంగతి చూశారా అంటే, చిటికిలో వంట అవుతుంది” అంటూ అవిడ లోపలికి వెళ్ళిపోయింది.

896

అన్నప్ప నవ్వుకుంటూ.___[బహ్మ దేవుడు మా మరదలికి యీ నడును ఆ రవంత చెవుడంటూ (పసాదించాడు గనుక, సుఖంగా ఉంటూంది, లేకపోతేనా నీ సంగీత సాహిత్యార్భాటంతో....దారుభూతో మురారిః అన్న స్టితికివచ్చి ఉండేదే; ఇంతకూ ఆవిడ అదృష్టవంతురాలు ...””

“అంతో ఇంతో-..అ అదృష్టంలో ఆరపాలు మనకూ సట్టిం దోయ్‌! మా అవిడకు వాళ్ళ వాళ్ళు ఏరి కోరీ ఆ సేరెట్టినందుకు, మాయలేడివి పబ్బకురమ్మని మారాముళ్ళు పెట్టదు, నామీద యెంత శామనం వచ్చినా, భూమి దిద్ధలు కొట్టదు. అదీ రవంత నుగుణంః కాని ఆనలు విషయం మరెవ్వరికి తెలియద ఈవిడ పుట్టింటి తరపువాళ్ళందరిదీ మాంచి వాగ్ధాటి! ఈ పిల్లదావికి మరో పాలెక్కువః దాంతో కాపురానికి వచ్చిన (కొత్త రోజుల్లో చూసుక్కో వా స్టితిః వెనుకటికి వేణుగోపాల శతకంలో జెప్పినట్లు, అ్యతుడౌ విటకావి కతిభాషి లంజైన,-_ముప్పొద్దులూ ఆ చిలక పలుకులా వినలేక్క దీవికి మందు ఇదీ అవి నేను నంగీతంలో పడ్డాను. అయితే, అది మనకు వికటించి, ఆవిడకు గుణమిచ్చింది మన ఘోష వివి పించదు. మనం మటుకు వినక తప్పదు, చూళానటా।: ఇంతకు పూర్వ మంచే, ఆవిడ మాటలే వినాల్చుండేది, మన కొపం కూడా మనమే ఆలకించవలసి రావడంతో, ఇహ మన అవస్థ చూడు: పోసీం ఊరుకుందామా అంశే, అవిడ వెంటనే అందుకుంటుందాయెనుః చావి కన్న ఇదే కొంత మెరుగని, ఇలా కాలమేపం చేనుకొస్తున్నాను. తినగ తివగ వేము అన్నట్టు, ఇస్పుడిప్పుడే నా సంగీతం వా చెవికి ఇంపుగా ఉన్నట్ట (భమ కలుగుశూండది. కనుక బతికి పోయినాను కాన్సి లేకపోతేనా...నాకూ యేనాడో చెవుడెచ్చి ఉండేది?”

ఇద్దరూ కాస్సేపు నవ్వుకున్నారు.

అప్పటికి కాస్త వొద్దెక్కంది.

“నే నలా వెళ్ళిరానా:గ అన్నాడు అన్నప్ప.

జన్దేన్తూ వస్తున్నాను... "ఆన్నాడు ఇళడు

“*బ్లద్దరం వె?క్కే రాయబారం వచ్చామని వాళ్ళు అనుకుంటా శేమో” త.0. 8/7 897

“వచ్చింది అందుకే?! ఇందులో లౌక్య మేమిటోయ్‌_ఒరేవ్‌: నాకా మాతం తెలియదటరాః నేను నాగేళ్వరస్వామి ఆలయంలో ఉంటాను గావి, వీవు వెళ్ళి సవిదూసుకునిరాః” అన్నాడు చిదంబరం,

సరాసరి వచ్చి, కొండూరి వారి ఇంటిమీదుగా వాలులోంచి, ఆలయం ముందుకు వచ్చారు. వక్కనందులోనే రమణయ్యగారి యిర్లి వానా ఇంటి ముందు ఒంటపెదుదిండి ఉంది!

బండీకో కొంత సామామః

రమణయ్యగారు ఒక చిన్న మూట,కి _త్తనార సంచి తీసుకు వచ్చి బండిలో సడేని మళ్ళీ ఇంట్లోకి ఒక ఆంగ వేశాడు అన్నవ్ప ఇంటి ముందుకు వెళ్ళేనరికి, లచ్చమ్మ ఆచేతా యీచేకా మరి కొంత సామాను పట్టుకువి గుమ్మంలోకి వచ్చింది

“అన్నపస్ప బాబూ; ఎప్పుడు రావడం?

“ఇంతకు ముందే[శొ

“*మహమంచి శకునం! తిరపతి (వయాణం పెట్టుకున్నాం, వడవకు వెళుతున్నాం. మన వాళ్ళందరూ వాగున్నారు కదా?

ఆజ్రహాఃకొ

“అదేమిటి అలా నుంచునే ఉన్నారు--రండి ఇంట్లోకో “వద్దమ్మాః వేవిన అడుగువెనక్కి. వేయరాదు. నేనూ నాలు గడుగులు మీతో వస్తాను. మీరు ఐండి యెక్కండిో అంటూండగా_ రమజయ్యగారు, “ఓహోహో; ఎన్నాళ్ళకు కనిపించదా రన్నస్పగారూః* అంటూ దగ్గిరకు వచ్చాడు, 08

“ఎవ్పటికప్పుడు వద్దామనుకోవడం, ఏదో వని అడ్డంరావడం- మీరు అనలు ఇక్కడ ఉంటారో పుండరో ఆవి అనుమానిస్తూ వచ్చాను అవ్బాయి దగ్గిర పుంటున్నారేమో అనుకున్నాను!”

“వరిపోయిం౦ది-అక్క-డ మాకేం తోస్తుందీ? అబ్బా యంటారా వాడు వల్లమాలిన కొమాట మంతా పెట్టుకున్నాడు. క్షణం తీరికుండదు, మే మక్కడ గోళ్ళు గిల్లుకుంటూ యేం జేస్తాం! పైగా మాకు ఇల్లు కదిలే ఆలవాటు లేదు మీకు తెలుసుగా: ఇప్పుడంజటే మొన్న విదియ వాడు--యీవిడకు వ్వన్నమైంది. కాను తిరుపతి కొండమీద ప్వామి దర్శనానికి వెళుతున్నట్టు, వెనుకనుంచి అ_త్రయ్యా-- అత్తయ్యా అవి కేకలేస్తూ కోడలు పరుగెత్తుకు వస్తున్నట్టూ: ఇలాంటి ఆంకిలేదో ఉండదనే మన రోరణిలో మనం ఉంటూన్నా మనః శ్లేళాలు తప్పడం లేదు. ఒక్కసారి వెంటనే స్వామిని సేవించుకు వద్దాం అవి కూర్చుంది. అందుకు అభ్యంతర 'మేముంటుంది గమకా?”ొ

“=ఆహా(॥ విజంగా ఇది వాడిఅమ్మ్యగహమే। మీరు తీరిగి వచ్చే టప్పటికి మీ కోడలు ఇంటో వుంశే సరిగదాః?ొ

"*అన్నప్పగారూ మాకూ అంతకన్నా కౌవలసింది ఏముంది? మిమ్మల్ని చూడగానే ఇలాటి చల్ల వికబురేదో పట్టుకొచ్చార నే అనిపిం చింది సముమండీ। లేకపోతే, ఇన్నాళ్ళాయెః ఇటు పదచలనంచేయంది. వస్తూ వస్తూ వట్టిచేతుల్తో రారు కద 1వాడే దియలుదేర దీపి వుంటాడు.

*మనం మనం మననులు కలిసినవాళ్ల౦. అందరూ బాగుండ డమే మనకు కావాల్సింది. మీఏ అద్ద రి.మాది ఇద్దరీః కాని అందరిదీ కృష్ణాతీరమే! అంతే కాకుండా చుట్టరకాలంటూ కలవడంతో మరింత చేరువౌతాంఠడ। మీ ఊళ్ళో పోపు పెడుతూంటేీ, మా ఊళ్ళో ఘుమ ఘుమ లాడుతుంది. ఎంత వద్దనుకున్నా వింఠలూ విడ్డూరాలూ వినక తప్పడం లేదు ఎప్పుడో అప్పుడు పెద్దవాళ్లకు మతిపోవడం నహ జమేః అల్లాగే పిల్లలకు బుద్ధి తెలియడమున్నూః”

తిం

శఫ్టిన్చ పైకిలా కనదిడుతున్నా వే కాని, సామాన్యురాలవు కావు తల్లీ: (బ్రాహ్మణ ఇంట పుట్టబట్టీ కావి. పరగణా ఏలనలసినదానివిః" అని మనసులో అనుకుని, అన్నస్ప పైకి ఆన్నాడు కదాః

“అమ్మా లచ్చమ్మగారూః అన్నీ తెలిసినవారు కమకవే ఆగ మరికలుండవని, నేనిలా రావడం జరిగింది. కరాకరిగా మా విష

అణ

యాలు మీకు తెలిపి వుండవని నేనెలా అనుకుంటాను: బనామీ వ్వజనంలో వాడివి గనుక దాపరికం లేకుండా యావద్విషయమూ మనవి చేస్తాను. ఇంత కాలమూ మీరందరూ యేమైనారు_అంటారా?ః దానికీ సమాధానం యేమీ లేదు. స్వామికి ఇన్పటికి అమ్మగహం ఇలా కలిగింది” అంటూ అనాటిమంచి యినాటి వరకూ నడిచిన కఠ అంతా విశదంగా ఏకరువు పెట్టి ఊరుకున్నాడు.

అప్పటికి పడవల రేవు జేరుకున్నారు. లచ్చమ్మగారు యెంతో వుక్సాహంతో బండి దిగింది. రవణయ్యగారు పడవల గుమాప్తాను వెదుక్కుంటూ వెళ్ళాడు,

అనిడ అన్నది కదా._“అన్నప్పగారూ: మాకు స్వామిదర్శ నం ఇక్కడే ఆయినంత ఆవందంగా వుంది. మేమింటికి తిరిగి వచ్చేప్పటికి మళ్ళి ఇల్లు కలకల్లాడుతుం దంటే అంతరంపె యీ జన్మలకింకేం కావాలి?

“ఇద్దరూ గుంభనంగా వుండటంతో ఇందాకా వచ్చింది!

“నాకు చూచాయగా తెలిసున్నా, చెవులు మెలేసి కూలే పేదాన్ని కాదూ; కానీయండి, కారణారం ఆలా వుంది.

*రంగడీ మూలాన వీళ్ళ కొపురం ఇలా కానడం యేమిటి! వవ్వువాట్ల పవిః

"వవిలో వవి, మీరు వెళ్ళి పిల్లవాడిని పలుచుకు రండిః

“వాడు తప్పకుండా నస్తాడుః

*న్లా విడ్ణ &కరిలాటి వాడు కాడు

“వాడికి నిజావికి దానిమీద యేం కోవం లేదు.

“ఇద్దరిలో ఓ పినరు మొండితనం వుంది.

“ఆయిక్సే యిహ నరుకు పోతారు.

కిఖి0

“బాబూ: ఆనాడు పెళ్ళి చేయించావ్‌।; ఈనాడు మళ్ళీ కౌష్షరం కూడదీస్తున్నావ్‌!.__

"పీ క్రడ్రుప్ప చల్లగా. ..

“మళ్ళీ వారం నాటికల్లా తిరిగివస్తాం: ఇంటి దగ్గిర సామాను వడగేప్కి మీ ఊరు వస్తాం: వచ్చి మూ వియ్యపురాలిని ఇక్కడకి తీసుకు వస్తాము. అవిడ ఒక్క రె ఆక్కడ వుండటం యెందు కేమిటి? చూడు నాయనా అక్కడికి వచ్చినప్పుడు పాలెం వెళ్ళి రావడం వడుతుందంటావా?'

“వెళ్ళడం యెంతవేపు కావి ఆక్కడ లోంచే వ్లేనే గాని వాళ్ళు విడిచి పెట్టరే మరి.”

“మరీలేదు, మడీలేదుః నా కోడలు నాకు వనికిరాగా లేంది దాని తోడబుట్టినవాడు పరాయివా డవుతాడా? చెడితే అందరం చెడ్డాంః మా వియ్యంకుణ్జీమట్టుకు అలా కొంగజపం చేస్తూ ఆక్కడ కూచోనిస్తా మనుకుంటున్నావే? నేను ఆయన చెల్లెల్ని కొనూ, ఆంత కన్న మొండి కేయగలను: ఏమనుకుంటున్నాడో .”

రమణయ్యగారు కాళ్ళీడ్చుకుంటూ వచ్చి “రెండు రోజుల దాకా టపాపడన నడవదుటం రహదారి సడనై తే, నంజ వేళకు కదులు తుందట కావి. లాకుల దగ్గి తఈణీలీ లవుతున్నాయట;ః అది బెజవాడకు చేరుకు నేటప్పటికి రెడ్డాళ్ళవుతుందో, ముడ్డాగృవుతుండ్కో చెప్పలేరుట _ ఏమిటి చేయడం---””

“పడవల్లేకపోతే (వయాణం ఆగుతుందా? జటకామీద పోదాం: సాయంతం బండికే అందుకోవచ్చు ఓ జటకా 'కేకేసుకు రండిః వరాసరి కట్టనం కే చౌకు దగ్గక దిగి అక్కడ నూట్లాడుకోవచ్చు? రమణయ్యగారు మళ్ళీ ఎటో వరుగెత్తటోతూండగా, వీళ్ళను ఎక్కించు కొచ్చిన బండివాడు “అదిగో, ఆ వచ్చేదిపామ్మురు జటకా! కేకేసుకు రమ్మంటారా" అన్నాడు.

“వద్దులే, తిరుగుబేరం ఆయెమః పెళ్ళినడకణు నడుస్తుంది. మమ్మల్ని చౌకుదగ్గిర దింపు, అక్కడ లక్షణమైన దిళ్ళు దొరుకు తాయ్‌, అంచెలంచెలు కాకుండా, ఇక్కడ ఎక్కి. ఆక్కడ దిగడం

క01

అవుతుంది. అన్నప్పగారూ, బండిలోకి రండి _ కావాల్సినంఠ చోటుంది, ఎలాగో నర్దుకు కూచుందాంం

“ఆక్క గ్లేదమ్మాః ఐండితో వడిచాం గనక యింతపేపు వట్టిందికౌని, పట్టుమని వదిబార లెంత సేపు నడుస్తాను? క్షేమంగా వెళ్ళిరండి. తిరిగి వచ్చేసరికి లాభం గుమ్మంలో ఎదురౌతుంది.” అంటూ నడకందుకున్నాడు. నాగేశ్వరస్వామి అలయంల్తో లోపల పూజ జరుగుళూంది, చిదంబరం, ముఖ మండపంలో కూర్చుని. నమక పారాయణ చేస్తున్నాడు. ఇళడు రావడం ఓ కంట గమనించి కుతి హెచ్చిందాడు. అన్నప్ప అందుకున్నాడు, మరో ఘడియకు యింటిదారి పట్టారు.

సీవు వెళ్ళినపవి ఏమైంది. అన్నట్టు అన్నవ్సవంక చూశాడు. ఈతడు నవ్వుతూ, తల ఊగించాడు. ముక్తసరిగా జరిగిన నంభాష అలో సారాంశం జెప్ప, “నేనేమో అనుకున్నాగావి వాళ్ళిర్తరిదీ కాన తాని గడుసుతవం = ఆపేక్ష ఒలకటోస్తున్నట్టు మాట్లాడుతూనే నొనలుతో వెక్కిరించడంమానలేదు. పైగా మేము ఎన్నటికి పై మెట్టు మీదివార మే, ఎదుటివారు మా కాళ్ళదగ్గిరకు రాపలసింద్చే అనే కంకమూ కనవఐడుతూనే ఉంది. ఇంతకూ అవధానులుగారు వచ్చి వప్పుడు ఏం జరిగిం దేమిటి...” అన్నాడు.

“రభన. ఆయనన్నా నిదానంగా విషయం ఏమిటో తెలుసు కంపే బాగుండేది. రావడమే ఆగ్గిరాముడల్లే వచ్చాడు, విష్పులు చెరిగాడు. ఎరిగున్నవాళ్ళందరితోచెప్పి యాగి చేశాడు. అయినా వీళ్ళు గుంభనగానే ఉన్నారు, అప్పట్లో, ఆయన రాకుండా విన్ను వంపినా లయింఠ ముదిరేది కొదేమోః ఆ కావేషం మననులో ఉంచుకోకుండా,

102

ఇంక సాయలా పాయలాగా మాట్లాడా రంటె, ఆది పిల్లదాని అదృష్టమే;

“రాొమశేషయ్య, వీళ్ళని మించిన గడుసువాడు.. కనుక దియటపడడు. ఇంతవరకూ జరిగినదాన్ని బట్టి చూస్తే, మన పిల్ల దానిలో నే కించిత్తు దుడుకుతనం ఉన్నట్టు న్పష్టమౌతుంది కదః ఇక వైనా పర్షుకుపోతే సుఖపడుతుంది, నరే. నీవు భోంచేసి ఆవూరు పోయివస్తా నన్నమాట రేపు నంజ వేళకల్లా వచ్చే శేయి. రామలింగేశ్వర స్వామివారి ఆలయంలో లోకో _త్తరమైన హరికథ। రాధాకృష్ణదాను మళ్ళీ ఊళ్ళోకి వచ్చాడు. ఇన్పటికి నాలుగేళ్ళాయి, వాళ్ళు కువిలోనే ఉంటున్నారు రాణీగారు యింతకాలం వారిని కదలనివ్వలేదు.

“రాజనమ్మదగ్గిర రాణీగారు, అధ్యాత్మరామాయణం, తరంగాలూ చెన్సుకువేవారటః వారైతే వీరిని వదిలిపెట్టలేదు - కాని యిక్క-డ మరం పరిగ్గా సాగదేమోనవి వీళ్లు చక్కావచ్చారు. విజమే, వీళ్ల యిక్కడ జేకపోవడంతో సాధువులొచ్చినా నన్యానులొచ్చినా, వాళ్ళ అతీగతీ కనుక్కు నేందుకు తగిన మనిసషేడీ; వెళ్ళేటప్పుడు వెంకట దాసుకు అప్పగించి వెళ్ళారనుకో కాని, పెద్దవాడ్రై పోయినాడు: ఈన చేతిలో ఆడుతున్నంతవరకూ, బాగానే సాగిందాడు, కావి, యిప్పుడు పెత్తనం కొడుకులది. వాళ్ళు నిక్కచ్చి మనమషులు,కూచి ఖర్చు చేసే రకం. మునపటి కన్న వీళ్ళపవి బాగానే ఉందనుకో ఒకటికి నాలుగు సున్నం గామగలై నాయి = కడపరాతిలో బాగా కలిసొస్తూంది పైగా యిటికి వర్తకంకూడా మొదలుపెట్టారు: మరో రెండు భవంతులు కట్టారు లక్ష్మి రాగోరుతుందవి, యిప్పుడు అడపా వారిలోకల్లా, వాశ్ళే శ్రీమంతుణ-- దీవికి తోడు వడ్డీ - వడ్డీ అంటూ, ఉండనే ఉంటాయి కదాః యింతకూ చెప్పొచ్చిందేమం'ళే, వీళ్ళిలా వేసీ వేయకుండా ఉన్నా, తండ్రి ఏంచేసినా ఆజ అడుగుతారు: దాంతో దానుకు కంపర మేపి. అన్నీ వద్దమకువి = చేతులు కడిగేసుకున్నాడుః “నా పరిస్థితి యిలా ఉంది, కనుక మీరు తిరిగివచ్చి పూనుకుంకేనేగాని, లాభం: లేదూ, (గామంలో మరెవరూ ముందుకు రానడంలేదూ,”” అని కము రెట్టాడు. వీరు వెంటనే వచ్చేశారు. మళ్ళీ ఆంతా సవ్యంగా నడు

109

మ్తూఎదిః దేవిక్టైన వాళ్ళు దావికి లేకపోత్సే - అ వెలితి వెలితే: అన్నాడు చిదంబరం,

మధ్యాహ్నికం ముగించుకువి.. లోజనానంతరం కాస్సేపు మాలిగి. ఎండ జారుతూండగ్కా- అన్నపస్ప (పయాణమైనాడు *బండీకట్టించుకు పోరాదుుటా" అన్నాడు చిదంబరం, “యీ. భాగ్యా వికి బండెందుకోయి = అలా చౌకులోకిపోయి్యి- కావిళ్ళ వాళ్ళు శగులుతారు; వాళ్ళకు వాలుగు మంచి ముక్కణు చెవివి వేపినట్రూ ఉంటుంది---నాలుగడుగుల్లో వెళ్ళిపోతాంః. పదికోసులులో పేగ్యా బొద్దు పోకముందే జేరుకోనచ్చు; ఏదో యింత నంబి? - కాస్పేపు కబుర్లు చెప్పుక్సు- ఒక్క కునుకు తీన్కి కూరగాయలవాళ్ళ వెంట వర్గానా అంటే - యిదిగో ఊరు ...”

నాలుగు కోసులు ఆడుతూ పాడుతూ నడిచి యింకా ఏపాటి లెక్కుంది, అన్నాడు అన్నప్ప - *అల్లదిగో. ఆ తాటితోపు దాటితే, ఎదరే మనూరు. మరో అడుగేస్తే. రాంపేసయ్యగారి తోటి _ అన్నారు వెంట నస్తున్నవాళ్ళు _ అప్పటికి నంజెవేళ అయింది: ఆయ్యగారుండారుగందా ఆవి, కౌలు నాన్ఫేస్తుండాం! కౌవిి యీ తలి శల్గా ఊళ్ళో ఉండమే। పైగా యియ్యాల కూపింతబేగీ బయదెళ్ళి వాల--అంటున్నారు “అన్బీ నేనూ వడిచే మవిషినేరా, ఫరవాలేదు, ఆడుగు ఊతంగా వేయండి-'.... ద్రీపా ల వేళకు, రామశేషయ్య యింటి చాయలకు చేరుకున్నాడు:

తోట పెద్దదే; అయిదారెకరాల పై చిలుకుండచ్చు..-

కోరడిగా కొద్చిర్లూ. నలునంకలా మామిజళ్ళూ..-యిల్లుకూడా పౌంళంగానే కట్టుకున్నాడు: తెలివైనవాడే _ కాని ఏమిటో ఎందుకో

184

యీ ఆరణ్యవానం: వీడి మిద్ది మంచిద్కీ పుటక మంచిదీ కనుక సరిపోయింది కావి, మరోలాటివాడై తే, ఎప్పుడో అన్ముణ్ణ్నీ ఉసూరు మవిపించుండేవాడు కాడే?_.

అరుగులు మాంచి విశాలంగా వున్నాయి. తా నక్కడ శూచువి పురాణం జెపుకూంటే... బహు రమ్యంగా ఉందేటట్టుంది.- యీ తడవ తీరుబడిగా వచ్చి పదిరోజులు పాటుంటే బాగుంటుంది =

యింట్లో ఎవరూ లేరా ఏం చెప్పమాః

ఉండటానికి ఎంద రున్నారు _ఇత డొక్కడేగా,..ఎటో పోయి వుంటాడు, అయితే తిరిగి వచ్చేంతవరకూ, దీపం లేకుండా యిలా ఉండవలవిందేనా.._ఎబ్బే ఆది మంచి పని కాదు.

ఇంతకూ, అ రంగడూ వాళ్ళూ ఎక్కడుంటున్నట్టూ?యిక్క-డే వుంటే, ఆమాత్రం దీవమన్నా పెట్టరా?

ఆరుగుమీదకు చేరుకున్నాడు.

ఆతగాడు ఏ వేరికి వస్తాడో?

వచ్చినా రావచ్చు. ఐక వేళ బద్ధకించి ఎక్కడన్నా పడు కున్నా పడుళోనూవచ్చు, ఒంటిగాడాయెను;ు యిక్క-డేం బెంగ ఉంది?

తీరా యీ మనిషి యీ పూట రాకపోతే, కాస్పేపు జూపి ఆలా ఆ గుడినెలకేసి వెళ్ళి కనుక్కుంటే జాడ తెలియక పోతుందా? శబురు చెయ్యచ్చు

దీవికి తాత్సారం ఎందుకూూ,..-యివృడే ఒక్క అడుగు అటు వేస్తే వరః

ఎవరా వచ్చేది...?..

మనిషి దగ్గిరకొచ్చాడు. వెనకటికి మన ఊరు బండీ కట్టుకు వచ్చిన సుబ్బయ్య లాగుందిః__వీ డిక్కు డుంటున్నాడన్న మాటః ఆహ__వాళ్ళు వీడి మావాన వీడిని విడిచి పెట్టలేదు:..ఒక కన్నిటు వేపే ఉంచారు:

విగ్‌

“ఏం సుబ్బయ్యా! బాగున్నావ్‌!” తాను, వేంటనే గుర్తుకు వచ్చినట్టులేదు.-కాని గడుసువాడు కనుక్క-“అయ్యా మీరా: అన్నాడు!

“నే జ్ఞాపకం ఉన్నానా?”

*ఆదేమిటి అన్నస్పగారూ, మిమ్మల్ని మరవడవేః అవని గడ్డలో అవాళ మీరు పెట్టిన అన్నం. యిప్పటికీ నత్తువిస్తూంది£.”

“పీవో పచ్చడి మెతుకులు: ఆంతే కావి, నీకేం అమృతం పోళానా?

“అమృతం ఎందుకు... మీ ఆదరణముండి.....ఏమిటి ఇంద రొచ్చి వచ్చారా? మనూళ్ళో మనాళ్ళందరూ బాగున్నారాః కాకిచేతొ శబురెట్టక బోయినారా? బండీ కట్టుకు ఎదురొచ్చేవాణ్ణే: పేటలో మా ఆయ్యగారు కవిపించారా? ఏమంటారు?”

“మీ ఆయ్యగారూ,. అమ్మగారూ, యీపొటీకి పట్నం దం కెక్కు౦టారుః తిరవతి వెళుతున్నారు __ మీకు తెలియనే తెలియదా?”

“ఆగద్దెంఠరంగా అప్పటి కస్పుడముకువి ఉండాలి: మా అమ్మ గారితో కూర్చిన ఏ పనైనా ఆంతే కదుండి __ముందు కెలిస్తే నేను పోయుండేవాణ్ణి కాదూ!"

“యిప్పుడు మటుకేం_...మించిబోలేదులే।_

*ఆ దంవతులతో కాకపోతే...యీ దంపతులతో వెళ్ళవచ్చు,

“అంటే మీరేడో మూట కట్టుకొచ్చినట్టున్నా రే: ”

“లేదులే: ఆయినా నుబ్బయ్యాః.._ఎల్లకాలం యిలాగే ఉం టుందా? వెనుక కీడు ముందుకు మేలన్నారు!

“ఏడు కొండలవాడు తిన్నగా చూ స్తే___.ఏకం కావడం ఎంత వేవు;.”

“మా అమ్మగా రలా మొక్కు.న్నారా?”

"వేరే మొక్కుకోవాలాః ఆవిడ అంతస్థు అలాంటిది నా యురుగు నా పొరుగు చల్లగా ఉండాలని మనం సంజెదీపంవేళ మొక్కుకోవడంలా? పిల్ల లిద్దరూ తమ కళ్ళఎదుట ఉండాలవి-- మనములో అయినా ఉండదూ...-పై కనకపోతేనుటుకు?....”

106

“ఎందు కుండదులెండిః కొన్కి...

ఉ(.--యుప్పుడా ఊసు ఎందుకు లెగుండీః:లా

చేషయ్యగా రిని కేకేను కొస్తానుః

ఆశ్చేకల్లూ వదు కూకలూ వద్గుగావి,._.కతూదుందూ _- ___

న! న!

యిష్పుడు కాకపోతే, యిహ కాస్పేపటికి__వచ్చేను. యిరా తలో, మించిపోయే రాచకార్యం ఏం లేదులేః__ అవును గావి,.- ఒక్కసారే యింత ఆత్తెనరు వేస్తాడ్కా.ఏవూట కాపూట ఉడకేను కోవడమేనా? ...”

"ఏపూట కాపూటే। _"

“అహ.1-.. ఆధరువులూ అవీ చేయడం, చేతనొనాశో

“చేక్రనౌవా?...ఆవిడ చేతివంట అన్ఫుతం కదండీ!”

“ఆవిడెవరు?_.”

“అదేంటండీః__ రంగమ్మగా రుండలాణొ

ఎ"“రంగమ్మగారం టే... ఆ, గొల్లవాళ్ళమ్మాయేనా?._”

“అంతా యిచితంగా,.-..మాట్లాడుతున్నారు అన్నస్పగారూ౪: రంగడు, రంగమ్మగా రెట్టా అవుతుంది?”

“న్నవవాళ్ళను మనం గౌరవించడంలో త'ప్పేముందీ?ొ

*ప్పీలాట్రీవోరు ఏం చేసినా తప్పు కాదనుకోండి!__ కావి అయ్యా మన కళ్ళముందోళ్ళను పట్టుకుని గారూగేరూ ఆంటే, మననులో ఏదో కచ్చఉందన్న మాటేగా?-ఆయి దొందలోపి గ్యురాన్ని కొన్నామవీ అంబారీ యేస్తామా?---ఆబ్బాయి. కాసీల్దారు చేస్తుండా, కన్నోరు. ఆయ్యా చిత్తం! అంటారా? -_రంగడీని వట్టుకుని రంగమ్మ గారంటం యినుమంటిదే,.కాదుండీః:

“రంగడు, వీడను పుట్టివ పిల్ల _._యేళకొచ్చి, యెన్నముదేను కుని బున్వదినేందుకే దానికి బద్దకం! అది వొళ్లొంచి వండ కేం?

“రంగమ్మ గారం పే, మా ఆయ్యగారికి నయ్యాన, పినకాత గారి మనమరాలు కొదుండీ! ఆంటే అబ్బాయిగారికి వొదినొరునః ఆ అమ్మొచ్చింది' నూ కింత బువ్వెడుతూంద్కి యింక దిందరేం నవి? ఎల్లకౌలం, యీాడనే ఉండి పోతాం

కే07

“ఆలాగే. ఆలాగే! ఎక్కడుంటే మాత్రం మీకు లోసం ఏమిటి?”

"ఆవునయ్యః రంగమ్మగారు చెప్పినట్టు -.. మనిషికి మనిష్‌ చేసేవి___లోటు, దేవుడు చిన్న చూపు చూప్తే_ అది లోవం, నాలికమీద తేనె ఉంటే నరుడికి మంచి, మనసులో పూవులుంళ1ే, దేవుడికి మంచిః అంతే కాదుండీ! యీ యింటోరికి. లోటూ రాదూ, లోపమూ ఉండదు?"

“ఆహాం1..అందరూ కోరేది, అదేః”

“ఆదే మీలాంటి 'పెదోరు, సాధారణంగా నత్రెమే పలుకు శారు: కౌవి, రంగమ్మగా రన్న్‌ట్టు, మనిషివి పోలి దేవుడుండడుక్న దేవుజ్జి పోలి, మని షుండడు; కనుకనే, కనుచూపు మేరలో, యింత యిచ్వితం.

“అన్నవ్సగారూ, మన తోటలో తులపిమొక్కను తెచ్చి యేసుకున్నా మనుకోండి; దావికి పూలూ కాయలూ లేకపోతేనేం___ పూజేసుకునేందుకు వవికిరానడంలా? మామిడి అంటులు అల్లా దిగ్గా యించడమేం? నన్నిల్లా చిగుళ్ళతోనే నరిసెట్టకొమ్మంటాడేం? అవి తగూలాడుతుందా మన పుట కిందుకూ అవి, మనం దెలుసుకుంళే మనిషికి చింతే ఉండదు! తపురేమంటారు?

*ట్రర్రి పీ యిల్లా ఐంగారంగానూ। పద్ధెనిమిది పురాణాల్లో పారాంళం రెండు ముక్కల్లో జెప్పేళావే "

“అయ్యా బతుకంతా, రెండు ముక్కల్లో నే వుంది. కాదుండీః

“మంచీ -బెడ్డాః ఆ రెండూ మన చేతుల్లోనే ఉంటయి. రంగమ్మగా రేమంటారు? "ఒరే సుబ్బన్నా ఆడవివకుల కెన్వడాహార మిచ్చెను, మృగజాతి కెన్వడు మేత పెక్తు._.అని పెద్దలన్నారు ఆంద రికీ అకలి ఒకకే కదాః తినే తిండికిన్ని పేర్లెందుకంటావా? అక్కడే వుంది కిటుకు; తిన్న తిండి, విన్నమాటః మనిషికి వడితే మంచీ. వికటి స్తే చెడ్డాః మీరూ అంతేనంటారా?"

"ఆది నాకు ఆర్ధ ౦కావి విషయం[

“ఆర్థం కాకపోతేవేం? ఏదో ఓ ముక్క అనేయరాదు”

"అనడం మహో కేలిక.__ఆనక మాట కూడదీసుకోలేక మను సవి అవుతుంది.”

“*ఆ దెంతనుందికి తెలునంటారు?ి

“తెలియకపోతేే.._నాళ్ళకే తెలిసొన్తుంది:”

“ఎప్పటికీ?

*__యివృటికీ:_అనుకో....

“మవు చూడటోతే పిట్టంకలేవు, కాని, గట్టివాడివోయ్‌- మబ్బన్నా! __. చీమకట్టినట్టు కుట్టావు, నా చేత ఒక్క చిందే. యించావు!. ...

“చిందేపేది నేను; మీరు వలికారుః వండుగ బువ్వ దిన్న ట్టుంది! ..” దూరాన్నుంచి, పాట వివిపించింది :

“రంగమ్మగారు:” అన్నాడు నుబ్బయ్యః..

అన్నప్ప చెవు లన్పగించి వింటున్నాడు :

గొంతు బాగుందిః మనిషి కూడా, తీరుగానే ఉండచ్చు.

వయసు? వీడి యీడుబేవేమో గొంతు బహులేత మీ దుంది। మంచి కాలమేవమే..

రంగమ్మగారు. వచ్చేపింది? చేతులో గుండు చెంబు...పాలు- కాటోలు!1-

ఎబ్బే బాలాకుమారి కాదు; తన యీడుద్హి కళగల మొఖం: వీడి యీడు పిల్లలుండచ్చు;.... బాగుంది; పోషణ బాగానే జరుపు తఈుందిః

169

అవిడ, అంత దూరంలో ఉండగా, ఆగిపోయింది. ముబ్బయ్య, "రంగమ్మగారూ:___వీరు మన అన్నప్పగారు అవవిగడ్డ మంచి వచ్చారు! __” అన్నాడుః

*“అన్నప్పంకే అవవిగడ్డలో పురాణం జెస్పుకునేవాదేనా?. -యుదేమిటి యిలా అంటుంది; యీఏడ ఎవరు? ఏమిటా పొగరు?

“ఆ మరే వమ్మాః”

“__ చిన్నప్పుడు. వేదం అఘోరించినవాడ వేనా?”

(ఏమిటి? తిక్కమవిషా?)

“కొల్లూరులో తిన్న మొట్టికాయలు గుర్తున్నాయా? లేక పోతే...” (తెల్లటోయినాడుు.

ఎారంగమ్మగారు. వినవిన వచ్చి. అన్నవచ్చ నెత్తిన 'మొటింది, ఆయన కెవ్వున__“రాజమ్మాః” అన్నాడు! ఆవిడ ఒకటే చవపవ్వుః --

“నువ్వాః' అన్నాడు। _"సుబ్బయ్యా చెప్పావు కాదేం? శంగమ్యగారు. రంగమ్మగారం టే ఎవరో ఆముకున్నా, మా రాజన్ము! మా గురువుగారమ్యాయ్‌ వనపర్హినుంచి ఎప్పుడొచ్చావ్‌?”

“ఓరి వీ తెలివి దొంగల్లోలాః వచ్చి, పదేళ్ళాయె కాద్యుటాః అవును మరి, ఒకరి కబురు, ఒకరికి తెలియకపోతే, ఇంతే, పెద్ద వాళ్ళిద్దరిక్కీ నంస్టానంవారే ఉద్యోగాలు చూపించారు;

“పెద్దమ్మూయివి, అక్కడే జనగాం యిచ్చాం,దావికి నలుగురు మొగసిల్లలు.__చిన్నదాని అ శ్రారిది...కరీం నగరం-__కౌవి వారు హెదరాబాదులో నే ఉంటారు. యిజారామీద తడవకో నాలుగు నంచు లొస్తాయి. అల్లుడు రుమాళ్ళ వారని, పేద్ద నర్తకులు, వారికి లెక్కా డొక్కొ చూవి పెడుతూంటాడు. బాగానే ముడుతుందట। పోతే ఆ మూడోవాడు, అక్కడే రామానువాచార్లగారి దగ్గర వ్యాకరణం చఇప్పుకుంటున్నాడు. ఇంకొక్క. ఏడాది పాటుంచే పూర్తవుతుంది ... అపే నంబంధాలు వస్తున్నాయి. వాడికీ మొగ్గు అపేపుంది యిహ మిగిలింది, మే మిద్దరం. కడసారపుద్కీ దావికీ ఏడేళ్ళు వెళతాయి. పై సాలుకన్నా ఎక్కడో ముడెట్టాలి కదః

తేరి

*ఏకబిగిని పాతికేస్సు నంస్థానాన్ని నమ్ముకుని ఉన్నాం. ఛాజాంగంగానే జరిగింది; యిస్పటికీ అక్కడివారికి ఆయ నంళే గురేః నపేమిరా మీరు వెళ్ళడానికి వీలలేదన్నారుః కావి యీయన కెందుకో గాలి మళ్ళింది “పుట్టి పెరిగిందింకృష్టాతీరం: ఎస్పటికై నా అక్కడికి జేరుకోవలసిందేః యావట్టీవమూ ఉన్నా, యిది మాకు వ్వ,గ్రామం అవుతుందా?” అన్నారు వీరు, అంతేకదా కృష్ణ వీరు ఆలాటిదిరాః నీ మటుకు వీవు. బస్తీ చేరుకముంపే యీ సాటికి కాళ్ళా చేతులా నంపాదించకపోదువాః ఉన్నంతలో నే తింటూ అక్కడే ఎందుకు పడున్నావ్‌ పొరుగూరుపోయి, విందులు కుడిచే చావికన్నాా యిక్కడ పుడిసెడు వీళ్ళు క్రాగి బతకడ౦ మేలనేనా?

“మరి, మీ రెందుకు వెళ్ళారని వీ వడగవచ్చు. ఆయనకు 'దేశం మీదికిపోయి,- కవిత్వం జెప్పి తోడాలూ పతకాలూ, దిగే యించుకోవాలవి, అదోవ్నెరి! ఆయితే, ఆలాగే జరిగిం దమకో. శాజొవారు వీరికి, ముమ్మారు ఏనుగంబారీ వేయించారు. విజానిక్కి యూ మవిషికి యిలాంటి ఆడందిరాలు అంటే అస్సే యిష్టం లేదనుకోః పైగా యింకోటీ “ఆనాడు. అల్లసాని వారెక్కారు, యీనాడు అంబటీపూడివాడూ యెక్కాడుః దీనితో దీని పరువూ పోయింది. అన్ని యిలాగే పుల్లవిరువు మాటలనుకోః, ఎదుటివారు ఎంత వారైనా నరే. మొగంమీద అనేయడమే, రాజాగారితో నే అంటే, ఏలినవారు. రాయలనా రంతటివారే, కనుక, నాకీ పెద్దరి కం యుచ్చారుః యిది కేవలం తమ కరుణ కాని నా ఘనతకాదుఃఎి

' ఆలా అనేశారు రాజావారిక్కి వీరి తత్వం తెలుసును కనుక నవ్వు

శున్నారు: ఎన్పుడూ ఆ వరున అంకేననుకో, కొని, కవిత్వ మంటావ్‌. అమృకమేః కల్తీనేదు అంచేతనే ఒక్కముక్క అర్జంకాకపోయిన్సా అక్కడి ్లేచ్చులందరూ కూడా అందలం వడతారు ..”

“వాళ్ళు యిలాంటి అర్జంలేవి వనులు చాలా చేస్తుంటారు.”

“ఊ. మీలాగావే కన్నబిడ్డలకన్న ఎక్కువగా చూసుకుని, చదువు చెపితే నువ్వు మధ్యలో నే కట్టుకాడు తెంచుకొని పారిపోయి

కకత

వావ్‌! ఆ చిదంబరం ఉన్నాడంటే, మళ్ళీ మా నాన్నంఠటి వారైనా డనుకుంటే, వాడలా ఆఘోరిస్తున్నాడు.

“ఆవధాన్లుగారికి పేరు తెచ్చింది అల్లుడా, మీరాఃి

--"రాజన్మూ; అందరికీ మేనత్త కొడు కంళే అలును కదా:

“వీవు అమాంతం అంతరిక్షెని కెత్తి సడుతున్నావేః. ఏమిటా గొప్ప:

“వేను నోటితో వాగితే. ఆయన కాగితంమీద వాగుతున్నా డంతేనా?- సాలిజాయ్యడ నభానుధ్యే .అన్నట్టు,. సాయీబూలచేత నమ్మానం జేయించుకుని చంక లెగరేయడమాః ..”

*ఆ( ఆ(:- ఏంపోతరం రా =

“అదేం ఆల్లాటప్పా దేశం అనుకున్నావా? విలవేని విగ్గు దీస్తారురాః_ జాతిరత్నమైతేనే ఆక్కడ చలామణీ?

మనం కృష్ణాతీరం వాళ్ళం:

సేరు గొప్పేకాదువ ఎక్కడికి. వెళ్ళినా 'పెద్దపీట వేయించు కుంటాం _"

“ఓయబ్బ$---ఏటి ఒడ్డున పుట్టిన వాన్లైవరైనా యింతే:--

అటు పెన్నలో వాళ్ళు. యిటు గోదావరిలో వాళ్ళూ... ఏడేడు తరాలనుంచీ యిదే రాంభజన...?

“వాళ్ళు చేశారంకే నదిబుందిః అక్కడ నన్నయ్య,యిక్కడ తిక్క-న్న పుట్టుకొచ్చారు ...”

“ఆ,- భారతమూ పుట్టుకొచ్చింది; మూడూళ్ళు తిరిగితేకావి ముడివడలేదు కృష్ణఒడ్డున కూచుని సంకల్పం జెప్పుకువి, ఒంటిచేతి మీద భాగవతం (వాళొాడ్సు ఆ పేద (వ్రావ్మాడుః అన్నీ వదులే, కాని, యిదిరా నాయనా కేడాః ...

“ఒరేవ్‌; వీరు యింత కవిత్వం కట్టినా. ఒక్క అక్షరం నరాంకితం చెయ్యలేదంచె నమ్ము. నర్వమున్నూ ఆ వేములవాడ రాజేశ్వరుడిక్సే సమర్స్చించారు; యిదంతా ఏమిటంటావ్‌! మా నాన్న చలవకాదూ! వలిచి పిల్ల విచ్చుకున్నందుకు, అటు ఆయన విడల్లాగా

కీశీవ్‌

చూనుకున్నందుకు, యిటు మీరూ, (వమయోజకలై. సేరుకెచ్చు ఉన్నారు ..”

“ఆహా(/1 అది ఎవరు కాదంటారు!

“కావి: రాజన్మూ। యిందులో ఒక్క. తికకాను లేకపోలేదు:

“పెదలదీ వెన, అన్నవ్వుడూ వెన్ను కాయదుః

“డొక్కకుద్ధి అయేవాకానే, దావి కో! మనిషికి దళ ఎత్తా లంటే, నూటికి మారేళ్ళూ, వాన్ళు వర్థిల్లాలంటే, ఆడదావిది అదృష్టం వీడి నిర్వాకం కాదుః_

“నరే అది కలివి రావిదయితే?.”

“పాడికి బ్యరెను కొంటే. ఎగిపిళంతే ఏం జేస్తాం?.”

“వాయ్‌. వోయ్‌;. ఆడవాళ్ళను పట్టుకుని బరెలూ గొరెలూ అంటావ్వుటా;."

“కలలో అయినా అంటానా?- ఏనాడో నన్ను కన్న శల్లి, కళ్ళ ఎదుట ఉన్న, యీ చెల్లెలు, అననిగడ్డలో ఉన్న, మీ అనాకారి వదిన: తిరుపతిలో కాప్పకం జేస్తూన్న మా బంగారు తల్లి కాముడు, ఆడవాళ్ళంపే యిలాటివాళ్ళు

“అమ్మమ్మః। వీళ్ళమీద ఈగవాలడ మే;

“బహ్మసృష్టిలో, స్త్రీల అవి జంతు విశేషాలున్నాయి.

“అవి, జోరీగల గొడ్లు కొమ్ము వినరడం వాటి గుణం.

“కొంప గొర్లసావిడి (క్రింద (త్రొక్కి, (తెంచుకు పారిపోన డం, వాటినైజం.

ఏం వేనన్నది అబద్ధమా:

“పురాణం జెస్పేవాడివీ, పునైడు బుద్దులు.".__అని, రాజమ్మ నవ్వుతూండగా, రామశేషయ్య యీల వేసుకుంటూ వచ్చి, తన వంక రవంత జంకుతో నంకోచంతో, చూడటం అన్నవ్ప కవిపెటి. *ఏం నాయనా క్షేమంగా ఉన్నావుకద;,” అవి, మీదకు పూలమాల విరిని వట్టూ: కేకేప్పి లేచివెళ్ళి కౌగలింగుకున్నంత పవిచేప, అద్బిలు పుణిక్కి

త.0. 8/8 కీ18

వెన్ను విమురుతూ, నిన్ను చూస్తే, నా కెందుకో నల్లమాలిన ఆపేకః_.” అనడమే, తడవుగా.

“అనుక్షణం చూసుకుంటూంటే, అపేక్ష హద్దుమీరు తుం దేమోనవి అయిదేళ్ళకోసారి దర్శన మిప్పిస్తారు. అన్నీ తెలిసిన వాళ్ళుః” అనేశాడు రామ శేషయ్య.

“ఆది కొదయ్యాః యింతదూరం వచ్చి, యిక్కడో ఆశమం కట్టుకున్నాన్‌; ఏడో యోగ విష్టలో ఉన్నావ్‌ అందరికీ అప్లే యిప్టే శావల్లనా? అర్హత తెచ్చుకోవద్దా:”

“ఒరే; అన్నప్పా...యిందులో అంతరార్థం ఏమిటిరా?” అని శలిపించుకుంది రాజమ్మ

"మాటకు నానార్థాలు కౌవి, మనసుకాః మన వాళ్ళందరూ బాగుండాలనే మన మథన ”

“ఎవరికి వాళ్ళు ఎక్కడో అక్కడ బాగానే ఉన్నా మమకుం టూం'ే మధ్య నీ కెందుకురా..._. మఠనా. "

*ఆ బాగేమిటో అర్దం కాకనే;”

"ఆహా... అయితే, అవనిగడ్డలో ఎలా పుట్టావురా? అయిన దానికీ కొని దావికీ ఆర్జాలు తీయడం అక్కడి వారికి ఆలవాకేగా?”

“సీ మాటెందుకు కాదనాలి కాని, మాకు పోనీ అదే అలవాకే అనుకున్నా.మనదాకా వచ్చేసరికి ఆ మంతం పారడంలేదు, పరాయి వాడిని పట్టుకుని, త్వం శుంర। అనడావికి నీవూ నేనూ సిద్ధమే _ కావి; మన వాళ్ళే ఏకు మేకుల్లైతే ఏమిటి చేయడం? అనలు విషయం అర్ధమయి కూడా, అనేపేందుకు నోరు రాదేః”

“జరీ శేషః వీడిమాట అర్థమయిందా? _”

"అర్జంమాట పవుడెరుగు:.__.మా అన్నం మాపే(విటి?”

"యిదిగో, మడి ట్టుకోవడమేః ఒక్కక్షణం ఓపిక పట్టారో, వడ్డించేస్తా:."

'కొంచెం లమువుగా వడ్డించు, మాకల్లీ కీ

“అహః. ఆదెల్లాః _వెన్రేవి నాలుగూ పెట్టద్ధూః.”

క్‌శేశీ

రంగమ్మగారు, అటు వెళ్ళంగానే, రామశేషయ్య, అంత కలుపుగోలుతనంగా ఉన్నవాడల్లా, అ'స్టై ముఖకవళిక మార్చీ, "ఏం, యుంత దూరం వచ్చారు? అన్నాడు” వీడికింళ ఠఈల పొగరా? అవి మననులోనే అనుకువి, పైకి మటుకు, “ఎంత దూరమయినా,. చేరువేగ్భా...” అన్నాడు, అన్నవ్ప - కవి చిత్తశుద్ది అలాటిది _కొవి. మునువటికన్న దూరం పెరి గింది. “నేన్స రాబిట్టాః” తట్టి అవధాన్లుగారు రాబట్టి ళ్‌ “ఆ వచ్చి.” “"రొడ్రుక్షమీద కోపం కొద్ది అల్లాడీవి దువ్వజూకారు: _” “యాతగాడు దువ్వించుకున్నాడా?ొ “జుట్టు చేతికి ఆందవి స్తే కాశీదాకా దేకించడూళో “ఆందుకే, అందకుండా పొందకుండా, తస్పించుకొద్చా వన్నమాటః” తఆఅన్నప్పగారూ: తగిన కారణం లేనిదే వచ్చానంటారాఃో “ఎందుకొస్తావూ? సీవేం అవ్య క్తడివా? ఆనహాయుడివా? కాని, నిన్ను యింటివట్టున విలువనీయకుండా చేసిన ఆ కారణం ఏమై ఉంటుందో, ఎంతటిదై ఉంటుందో. .. అదే తెలియడంలేదు, నాయనా రామశేషూ, ఒక్కక్షణం ఊంకొట్టి అవవీగడ్డ తాలూకు పూర్వ పీఠిక అంతా ఏకరువు సెడతాను అస్సుడు మళ్ళీ మగ్గు లోకి వద్దాం .”” అంటూ సుబ్బరాముడి 'పెళ్ళినాటినుంచీ ఆవధాన్న గారి కాశీయ్యాతదాకా, నడిచిన ముచ్చట యావత్తూ, టూకీగా చెప్పిం కి1ీ5్‌

అమ్మడు విషయం వచ్చేసరికల్లా మరి కాసిని లేలేత చిలపలూ వల లూ జేర్చి, పురాణ రోరణీలో, వలసివచోట వ త్రి పలుకుతూ అభి నయ పూర్వకంగా ఈన అభిప్రాయమూ, అఆ ఆమాయికురాలి ఆ 'వేదనా..యిక శత్తర్యత యితగాడి కర్తవ్యమ్హూ, గుచ్చెత్తి విశదీ శిరించేసరికి ఎంత (ప్రొద్దుపోయిందో రంగమ్మగారు వంటా వార్పూ వగైరాలు ముగించుకుని, ద్వారబంధావికి అనుకుని, అన్నస్ప ధోరణి ఆంకా ఆలకిస్తూ ఉండటం రామశేషయ్య గమనించి

“*రోంచేస్తూ.తరువాయి ఏమన్నా ఉంటే పూర్తి చేదురు

అ= తీ ౧ గాని.” అనడంతో అన్నప్ప, *“అవునయ్యోవ్‌: లభోజనంవేళ దాటి వట్లుగా ఉంది హెచ్చరించాన్‌ గనుక నరిపోయింది. లేకపోతే దంతధావనం వేళకే తెమిలేవాళ్ళం, రాజమ్మాః వడ్డించమ్మ;””

“వీ అనుష్టానం”

అరేవటికి వాయిదా వేశాః రెండు చాదల నీళ్ళు దిమ్మరించు కవి, చక్కావస్తాః ఆచమనం చేయడం, ఆపోశనం పట్టడం, ఆంతే, యీ పూటకు; నాయనోయ్‌। భోజనం దగ్గిర వేను ఊః కొట్టకపోతే, ఏం అనుకోమాకేం నాకో రనంత నియమం ఉందిలే _ వీవు నుహారాజులాగా మాట్లాడచ్చు. అభ్యంతరం లేదు. నేను మటుకు మాట్లాడనుగా వీ,”

“ఒరే, అన్నప్పాః_.అదృష్టమం'ే, నీ భార్యదిరాః మగాడు. నోరుమూసుకుని పెట్టిందేదో తివిపోతూంటే, యిల్లు దిద్దుకోవడం: యెంత సుచువు;.అక్కడ మా యిల్లు,.కానడానికి కలియుగ వైకుం ఠఈమే...కాని. ఒక్క తణం నిశ్శబ్దంగా ఉండదు కదః ఓ చెంపను నమకాలూ, ఓ చెంపను యనుకాలూ అన్నట్టు _ముందు వసారాలో వేదఘోష. యిల్లంతా, మా వారి కంఠళోష। అదేం పుణ్యమో కాని అ మవిషి ఆరగడీయ ఒక్కచోట కుదురుగా కూర్చోడ మంటూ ఉంటేనా? ఆంతటా కలయ దిరుగుత్తూ_ననన తొనలు వొలిచి వడేపినట్లు, వద్యాలు విరజిమ్ముతుంటారు!: యిహ భోజనాల దగిర చూసుకో, ఆయన (ప్రతావం! ముద్దముద్దకూ కవిత్వమేః బూ2౦ వింతి నాటి ముచ్చట్ల దగ్గ” మంచీ,..(తవ్విపోస్తూ, మరీ వనిపిల్ల

కే!6

వాడి వతు అనుకో। పంక్తికి నదిమంది వచ్చేలోగిలి కదాః వరాయి. వాళ్ళున్నారని లేదు, బంధువులున్నారవి లేదు; అ పరిహాసాలకీ ఆంతుండ దనుకో,-ఎన్నడన్నా, -విడియంవేసి కాన్స వెనుకాడానో, అవాళ నా భరతం వట్టారన్నమాకే; ఏదో చిన్నప్పటినుంచి మాలిమి కనుక, ఎంత వయను వచ్చినా, ఎవరూ లేకుండాచూసి, ఎన్నడన్నా ఓ నవ్వుమాట అన్నారనుకో, ముద్దులు గుడివారే అమకో, ఎలాగో పరిపెట్టుకు పోవచ్చు. ఆంతే కాని,_ఎదటపడటం వ్యవధానం, నమ్న రంభనూ ఊర్వశవీ చేసి వర్షించడం మొదలెడితే,..ఏం జే పేదంటః వెయ్యేళ్ళూ యిలా గడవాల్చిందేనాఒో”

"ఆహాః."

“అంతా వివి_ఆహా అంటా వేమిటా?_మా ఊరొచ్చి ఓ నెల్లాళ్ళపాటుండి పోరా తండ్రీ! విన్ను మానన్నా నేర్చుకుంటే. వేను తెరిపిని పడతాను... *

"ఆయమ్నచూసి నే నేర్చుకుంటే?”

=ఎరామశేషయ్య వవ్వుకందుకువి, “అన్నప్పగారు ఆయ్యవార్షం గారి పేచీ వేళారు వొదినా?” అవేపి, ఆయనకు ఆర్థమయేట్టుగా . “యీవిడ చెప్పిన కథేః అయ్యవార్లంగారికి, ఓ శిమ్యరాలు దాప్పరిం చిందటః పూర్వాళశమంలో భోగాలేలిందిటః వయసు మళ్ళడంతో, కూర్చుంకే ఓ వట్టాన లేవలేని స్థితిలోకి వచ్చింది; అ_స్తమానమూ తమ నన్నిధిలోనే పడివున్న అ మనిషిమీద వారికి ఎట్టకేలకు జాలి వేని, వీ కోరక ఏమన్నారుట!ః ము-ము-ముత్తి అన్నదట! ము క్రి మాట పెరుమాళ్ళిరుగును గాని, వీనత్తి నా కబ్చేట్టుంది!; మరో గురువును చూసుకో, అన్నారట -ఏమంచే ఏం లాభం? వినపడీ దుగా, ఉన్న చోపే ఉంది అన్నమాజే అంటూంది. దాంతో వీరికి తామనం హెచ్చి, పొ-పొ-పో(1 అవేనరికి, ఆ చేతి విసురుడుచూచి, తన్ను నిలుచోమంటున్నారనుకువిి ఉత్సాహం కొద్దీ ఉన్న సత్తువ కూడదీసుకుని చేతనైనంత వయారంగాః చేతులు జోడించి విలు చోంగా, వారికి మరింత దిమ్మదిరిగి, రెండు చేతుల మువివేళ్ళూ ఒక్క పెట్టున విదిలించడం మొదలు పెట్టగా. నాట్యం జేయనువ

శైశేగే

ఆజ్ఞాపించినా రనుకున్సి ఎలాగో ఓపిక చేసుకుని శవ్రింపట్టి దెంగ్‌ మవ్మి-రొప్పుతూ రోజుత్హూ పళ్ళవిగివివి, తీర్మానంచెప్పి, కూలబడిః పెద్దింటయ్యాః పెరుమాళ్ళగుపించారయ్యాః!' అన్నదట: అంత టితోనన్నా వారు జాలిదలుచకుండ్రా అలాగే ముప్పొద్దులూ- పేవిం చుకో మన్నారటః=....”

“వాయన్యా యీాకథ యింకా ఎంక పుందిః అన్నాడు ఆన్నవ్ఫ ం

"ఇప్పుడే అంకురార్పణం. ముక్తనరిగా చెవ్వుకుంటూ పోయినా మూడురోజులు వడుతుంది. అవునురా నాయనా ఏ మల్లా చూస్తావ్‌? మన కశ్లెదట వాళ్లు ఒక చిన్న విషయం పట్టుకు, జీవిత మంతా సాగదీస్తూ ఉండటం చూస్తూ ఉండలా? చిలవలూ వలనలూ చేసి. చిపుళ్ళు పువ్వులూ జేర్చి మాల అల్లుకుంటూపోతే, దావికి అంతేమిటి? వాగుడులో సడ్డామో, వంట పలాములై పోతుంది. ఆతిమంచివన్నా, ఓ హద్దంటూ ఉండాలిః అదిగో, చూశావా, అంత దూరంనుంచి అత్తవారి తరపు మవిషి వస్తే, అన్నానికి మొగం వాచేట్టుచేపి పంపించాట్ట, ఆవి, అక్క_డివాళ్ళు _. మధ్యను వీడివి ఆడిపోసుకుంటారు. మన చేద్తం మనతో ఉండేదే కాని మడి గట్టుకొచ్చి మంచిమాట చెయ్‌” అని, రాజమ్మగారు వాళ్ళను తళిమి తెనేకొని, అక్కడమంచి కదలందేః అప్పటికి, ఎంఠపేవయో వెన్నెల వచ్చింది.

“అరుగుమీంచి లేచి ఆరుబయటికి వచ్చేవరికి అవా పెళ్ళి వందిట్లోకి అడుగు పెట్టినట్టుంది. ఈ గాలి తివి వితకవచ్చుః.” అను కుంటూ పెళ్ళి నడకలు మొదలెట్టాడు అన్నస్పం

శీ18

రామశేవ్క్య ఆయనతోబాపే అడుగు విదావించి వేస్తూ “ఆహా ఎంతకాలం దిన్నా తరగవి పంట: ఎందరొచ్చినా ఎన రొచ్చివా అభ్యంతరం అంటూ ఉండదు” అన్నాడు.

అన్నన గొంతు, రవ్వంత ఉలిక్కివడ్గది “ఎన్వరొచ్చినా అంపే?

"అంతే! మీ రనుకున్నదే, వే నన్నదీః”

ఆయన రామశేషు మొగంలోకి మొగం పెట్టి. “నీ కడుపు చల్లగా ..." అంటూండగావే, *ఆ(౪౯ మీవంటి యోగ్యులచేత అంత మాటపడే యోగం నాకు లేదండోవ్‌;” అవి, రానుశేషు నవ్వుతూనే అన్నా, అన్నప్పకు, ఎందుచేతనో, అ ముక్క అలా, ఆతగాడి నోటి వెంట రావడం మహా బాధగా అనిపించింది. ఒక్క- క్షణం, అట్టె మనను విలవిల్లాడిపోయింది. ఆమాంతం కావిలించు కునేంత ఆవేశంతో మీదిమీదికి పోటోయి ఆంతలో వీళ్ళు కారిపోయి, మళ్ళీ అట్టె విలన (దొక్కుకువి, 'నాయన్సా ఎంత మాటన్నావ్‌ నా తండ్రీ! వవిగట్టుకొచ్చాద్‌, వరకురామ క్షేత్రం ఫలసాయానికి దెచ్చావ్‌ః పదిమందికీ సున్టుశా అన్నోదకాలు కల్పించావ్‌! యీ సుకృతం గాలికి పోతుందా? కనుచూపు మేరదాకా, నీవు చేపిన మేలు కనబడుతూనే ఉందిగాః నాలుగు చెంపలా పచ్చగా వుంటే, వడుమ విస్పచ్చరమౌతుందా! అబ్బాయ్‌ సీతవ్మాతల్లి న్మరణే జీవిత మైనవాజణ్డీ, చి త్తశుద్దిగా అంటున్నాను నీవున్నచోట కొర తుండదు. 'వేబు జన్మలకైనా వెలి తుండదు "

రామశేషు, పకసకా నవ్వుతూ, “యింకా పొగడిందీ, యింకా వేయి జన్మలెత్తమనేందుకాః ఎలి ఎవరి నుద్ధరించనండీ?”

“నరిలోయె,.. నా ఒళ్ళే నేను మోయలేకుండా ఉంశం-..”

“అంపేఎ

“అదో పెమక్కారం లెగుండీః! బావిలో వీళ్ళు నల్లారి పోతుండాయి. వదుండీ:.” అవి సుబ్బన్న కలుగబేసుకున్నాడు; అంతవరకూ, వాడు వెంట వస్తూన్నది అన్నప్ప గమనించలేదు

జిఓ9

ఇెన్ళన ఆకడి వంక జూసి =- "ఆ(హా= ఆంగోస్త్రంలాగ్హా అహర్ని శలూ అంటీిపట్టుకునే ఉంటావన్నమాటః ఎంత పుణ్యం జేను కుంపేనోగానీ, యిలాటి అంగరక్షకులు దొరకరు; పొరబాటున ఎన్నడన్నా కట్టుకున్నదన్నా, అంక, కట్టుకున్న ధోవతన్నా తొలగు శుంది కావి, నవ్వు మృతం వైదొలగపు; మాకు తోడొచ్చానా వా తండ్రీ? ఏం? మేం, తోరిపోసిపోసుకోలేం?."

“కోడీ పోసుకోలేరు, ఆడీ పోనుకోలేరు:

“యిక్కడి నీళ్ళా, యిక్కడివాళ్ళా వీళ్ళది ఒక్క శరహా- అవతలివారికి, అట్టి చేలోకున అవడమంటూ లేదు:

“చూశారూ అన్నస్పగారూ, బందరు (పాంఠతాల్లో అంశ, పైవైన గోకిఠేచాలు, జలేసుకొస్తుంది యిక్కడ అట్టాకాదే! గడ మహాగరుసు:; తవ్వుకుంటూపోతే కావి తడి తగలదు

“మనవన్నీ మోటబావులుః సుబ్బన్న చెయి చేనుకోవలపిందే శావ్హి మనం చేదలేం:” అంటూ పోతున్నాడు రానుశేషు:

“వీడితన్సదియ్య యిక్కడికి వచ్చి వీ డింత ఆరిందా అయి నాడా” అనుకుంటూ అన్నప్ప పైకి బాహాటంగా ఒక్క నవ్వు వవ్వేవ్సి “అలాగే అనేసి, యివ్పుడు పీడి నిహ కదిలించడం మంచిది కాదు భోజనానంతరం ఒక్క వట్టు పట్టి చూద్దాం. అనుకొవి మౌనంగా స్నానం ముగి౦ చేసకున్నాడు!; స్నానానంతరం ఆచమన నానీకి ముందు, ఓ చిన్న అనుమానం;

విజానికి సున్న వచ్చి, పీళ్ళుతోడి పెట్టలేదు కుండువిండా వక్టేవున్నాయి. ముంచి పోసికున్నాడు, ఇది, మడి ఎలా అవుతుంది? అలా అనుకుంటూ మీమాంన వడుతూండగావే, నవ్వుతె రొచ్చింది. పాలెంలో భోంచేస్‌ నప్పు డీ మడీ ఆచారం ఏమైంది? ఒబృు తుడుచుకుంటూ నవ్వుకుంటూన్నాడు,

“అన్నప్పగారూ. మీరు యింటికి వెశ్ళేస్పుడు మీ నవ్వు కాన్త యిక్కడ దిగవిడిచి వెళ్ళండి. అరగారాగా నప్వుతూంకే ఆరోగ్యం మరింత బాగువడుతుంది” అంటున్నాడు రామశేను. అది

కిని0

ఓ వట్టానికి విడిపించుకుని, అన్నన్నం "అంకేం యిష్పుడు వీ ఆరో గ్యావికి వచ్చిన లోవ మేమిటి?

“*ల్లస్బు డేం లే దమకోండిః?ొ

ఆజక్రప్పుడు మటుకు?”

*ఏం సుబ్బన్నా, చెప్పనా

=ట మా రాజు లిడ్డలాగాః ఇప్పు డా యెద్దడి తీరిందిగాం అన్నస్పగారూః శేషయ్యగారు చెప్పడం కాదు, వేం కెప్పుతా వినండి! యీ క్యురాయివికి పెళ్ళామంపే (ప్రాణం; మా అమ్మాయి గౌరికి యింకా చిన్నతనం, వు్తి పుణ్యానికి ఏదో మాటామాటా “'ెంచుకువి నవ్వులతో టోనిచ్చేదాన్ని నారసాల దాకా తెచ్చు కున్నారు: యిద్దరికీ గుక్క తిస్పుకోవడం చేతకాలేదు; యిన్సు డిన్ని కబుర్లు చెబుతూ యింత నిరవాకం జేస్తున్నాడే యీ బంగారు తండి తానేం వేశాడు? చేఠనైతే తవిల్లు తాను దిద్దుకోవాలి. లేదా యీ ముసిలాడికి చెప్పాలి =

“అమ్మా ఆయ్యకు జెప్పేందుకు, మొగ బిడియం గావచ్చుమ: నాతో జెన్పడానికేం - కన్నామన్న పేరే వారిది కాని, పెంపకం వాదేకందః

“"ఉహం6€ చెప్పలా!

"మీనం మొలకేసిందిగా. మొనగా డై నాడుః

“తిండీ తిస్పలు మావి, కంసమదిడ్డ కౌకల్లే తిరిగి. ఎండ గట్టుకుంకే ఏ మౌతూంది? ఏనుగ చిక్కింది. ఎలకపిల్లయింది. అప్పుడన్నా మేలుకోవద్చా? నంతా లాయెనుః పాలల్లో పడ్డ బి్శి ఆయికేవేగావి, అయ్యకు ఒబ్ళు తెలియలా। సీతొారామచార్ల దగ్గిరకు పోయినాం: ఆయ న్నరం నరం పట్టి చూసి అహః ఓహో అనుపంటూ అటూ యిటూ పబారుచేపి రవంత కూనిరాగం దీపి, వచ్చి వెన్నుమీద ఒక్కటీ చరచి, ఓరి భడవా, మమ్మల్నందర్నీ మించేట్టున్నావురాః" అంటూ “ఒరే సుబ్బన్నా. మాకు, వచ్చిన వ్యాధి నయం జేయడం ఎలాగో. తగు మాత్రం తెలుసు, వీడికి వ్యాధి రప్పించుకోడ మెలాగోం తెలిసిందోయ్‌ః ఏంరా శేష్కూ ఏమిటి

ప!

పీకి తెగులు? అవి ఓ గదమాయింపు గదమాయించే నరికల్లాం ఐబయటపడక తప్పింది కాదు; మాచేత వాగిందే వాగించి ఏ మాకశింపు జేసుకున్నాడో. మళ్ళీ కూవిరాగం అందుకున్నాడు; అలా కుసింత వేపు గునిప్కి. *నను (టోవమని చెప్పవే.. సీతమ్మతల్లీ. ఆని పా టెత్తుకున్నాడు: ఆ మవిషి అలా పా కెత్తుకున్నాడంకే, వచ్చినవాడి ఖాయిలాకి రాంకీర్తన పాడేస్తున్నాడన్న మాట; అగే కొండ గుర్తు; వేళ్ళు మడిచి చిటికె వాయిస్తూ, ఆయన పొడు తూంటే,. ఎదటివాడు అప్పటికప్పుడే నగం కోలుకుంటాడు; ఆం ఆదేమందూ, ఆదే మంతం! ఆ నునిషి వైద్యం అదోమాదిరిః.

“అలా, పాట ఆసాంతం పాడేసి, సీతమ్మ తల్లివి ముమ్మారు* తలచుకుని ఎదురుగుండా కూచుని, ఏమన్న డంపే.__

"రీక్రటితో బలరాముడు ఎండెక్కితే చిన్నికృన్ణుడు, మధ్యాహ్నం భోజరాజు రాత్రికి రాయలవారు.

*జ౬ర్కే నాయనా ఓ యేడాదిపాటు యిలా కానీయ్‌ తరవాత అదే ఆలవామై ఊరుకుంటుంది. వచ్చటి నీడను వగటి విద ఆలవాటుచేనుకోః వెన్నెల్లో కూచుని హాయిగా నంగీతం పాడుకో। బద్దక మేసింది, ఒక్క గుక్కెడు మంచివీళ్ళు._గుక్కెడే తాగి బబ్బో.

“శేషూ, రానణ(బ్రిహ్మకు లంకంత లోగి లుండగా ఆ ఒక్క మనిషీ ఉండేందుకు చోటు లేకపోయిందా? అవిడ ఉండనందా?._

“అదికాదురా ఆనలు నంగతి;

“అతగాడు వేత్తకదాః లంకానగరం రాగడ్వేషాల మీద విర్మించిం దాయెను కనుక వాటికి అంటి ముట్టకుండా ఉండేట్టు ఆళోకవనం విర్మించి, అక్కడ ఆ తల్లికి విడిది కలిపించి సేవించు కున్నాడు.

“వాయనాః మనందరిదీ, రావణ[బహ్మ మఠమే;

“ఆ కల్లి ఉన్నచోట ఆళోకననం:

తనుపుకైవా ధరిణ్‌కైనా యిదే భేసషజం:”

ల!

యిలా అనేని ఊరుకున్నాడు.

“మాకు అందులో ఓక్కముక్క- అర్థంకావిదేః “అచార్లగారూ... చీకటితో ఐబలరాము డేమిట్సి చిన్న కృష్ణు డేమిటి? ఏమిటి దాని కమా మీష్కు" అవి అడిగేళాను.

“అయ నన్నారుగందాః "ఒరే, మరేం లేదురా। విద్దర్లేనంగా నే" పుడివెడు తేనె సచ్చుకోవడం = ఎండెక్కినాక వెన్నముద్ద: అక్కడికి (ప్రాతఃన్మరణ అవుతుంది. భోజరాజువార్కు 'పెనరపస్పు గుత్తంగా వండించుకున్సి నెయ్యోడుతూ తినేని, గడ్డపెరుగు. ఫలహారం జేసే వాట్టాః రాయలవా రున్నారే అయనకు ర్యాతిపూట వేరే తిండీ. తిప్పలూ అవసరంలేదు. పాలమీద చెత్త యింత తినేని, హాయిగా వడుకు నేవాడు

“ఖదీ పద్దతి, యిదీవథ్యం, యీ సాలుకు యిలా జరుప్పుకు పోతే, వచ్చేయేడు కాముడు అజ్జారవండు దినచ్చు.

*'ఒరే శేషవూ. యీ వెరినీ మంచికే వచ్చిందిరా. ఒంట రొంటరిగా, అ ఘోరించదలచుకున్నవ్పుడు, యింటి పట్టిన ఎందుకూ? వేం జెప్పినట్టూ, ఆ పై న్నీకు తోచినట్టూ చెయ్‌!

“మామిడికోళ్ళ _ దగ్గిర, మనకో మూడెకరాల తోటుందిన్‌ దాన్నంశే ముప్పై ఎకరాల బంజరూః అదీ యిదీ వనగలిసి పచ్చ, వడితే, అక్కడున్న వదిమందీ మనకళ్ళ ఎదుట చల్లగా ఉంటారు. అంత మేరా వీకు నర్వదుంబాలాగా, హస్తార్పితం జేస్తున్నాను. ఇహ ఆ వని మీద ఉండు; అవి మాకు సెలవిచ్చి, పదిబారలు వచ్చినాక నమ్న మళ్ళీ వెనక్కి పిలిచి,- "ఒరే మబ్బన్నా, వీడివి యిక్కడికి లాక్కురావడం అవ్నిందాలా మంచిదే అయింది సుమాః మరీప నంచికట్టుగాడికో చూపించి ఉంటే శ్వేత పాండునవో, కాకపోతే రాజయత్మమనో, పు _న్తకాల్లోంచి ఏవో దిక్కుమాలిన పేర్లు వెదకి పెట్టి పుఠం ఆర్బేవాడుు ఒరేయ్‌, గొబ్బుడాయ్‌ అనేది కానడావికి గొప్ప అబ్బి: అది వీడికి పట్టుకుంది అందుకు సందేహం లేదుః

“దీవికి, అనుపానమే బౌషధం!

కేవల

"వె వింత చేతకాని వాజ్ఞయితినేమా అవి, లోలోసల గింజుకో “డంతో, యిలా లోచెడ్డాడు చేతినిండా, చిత్తం వచ్చిన పనంటూ ఉంే, వీబ్బరం, దానంఠట అదే అబ్బుతుంది మళ్ళీ నిమ్మకు నీరెత్తు తుంది. యిదీ అసలు కిటుకు; యీ విషయం రెండో కంటివాడికి 'శెలియపీయద్దు. వీడి క్కూడ్వా చెప్పద్దు. వీవు మట్టుకు ఆంటిపెట్టు శునీ ఉండు,

“నేను, యిపూట అక్కడికి వెళుతున్నాము

“మీరు శవివారం తెల్లారిగట్ల బండీ కట్టుకున్నారా అంకే, ఆ స్లే ఎండెక్కకముందు చేరుకుంటారు వండుకునేందుకూ వార్చుకు 'వేందుకూ అక్కడ అన్ని ఏర్పాట్లూ ఉన్నాయి. (ప్రస్తుతానికి మన వర్ణశాల ఉంది మనీషి సాయం అంటావా? చెదురువాటుగా ఓ యాబై కుటుంబాలదాకౌ ఉన్నాయి. చెప్పేన పవి చేతులు కట్టుకు చేస్తారు. చూకూ అంటే దూశేస్తారు' వాళ్ళందరూ. మన బలగం; చక్కగా కాలక్షేపం అపుతుంది, &రేే వాడి వళ్ళు బాగువడాలంటే, వీవో పేడాదిపాటు, వళ్ళు దగ్గిక పెట్టుకు ఉండాలి యిహ పోయిరా, పో- అన్నారు నరేనని యింటికిపోయి కొవలనిన ఐట్టా పాతా పట్టుకువి అనుకున్న నాటికి యిక్కడకు వచ్చి వడ్డాం-."

ఈకగ్న అఎమర్రా, యింకా అక్క-డేవున్నారా?” అవి రంగమ్మగారు శాగయుక్రంగా కేకలేవళంటూ రానే వచ్చింది.

“అయ్యో రామః అల్లా మ్మిరిమ్మిరి చూస్తావేంరా అన్నప్పాః

చిన్నప్పటిమంచీ పీకు తిండిరంరే ఆయెను; ఆ ఆకలంతా ఏమై పోయిందిరా?

“రాజన్మా: తాఠలనాటిమంచీ వస్తూన్న వారన్వత౦: దానికి ఎవృద్దేకావి తరుగులేదు. ఈ క్షణంలో మరీ పదును మీదుంది.

న!

కారణం ఏమిటో తెణుసునాః మనవాడు ర్యాతిపూట లఘువుగా ఏం- పుచ్చుకుంటాడో యింతకుముందే తెలివంది.. జిహ్వ పురప్పరలాడి పోతూందనుకో। కనుక వేసే ఆ గడ్డపెరుగుతోబాటు, ఓ వసైడు పాల విగ్గుకూడా యేకనువేప్తే ఆది జ్యురుకుంటూ. యిది నంజుకుంటూ, అక్క-డికా మొక్కు. తీర్చుకుంకే, అనంతరం ఏ చక్కెర కేశీపళ్ళో యివ్ని మల్‌గోవా ముక్కలో అవీ యివీ గాకపోతే కనీనం పస్తౌ ముడు వననతొనలో పుచ్చుకోమని వీవు ఎలాగూ బలవంతం చేయక మానవు = తళ్ళాంతికిగాను. ఓ తవ్వెడు పాలూ దాహం బుచ్చుకోః తన్పదు. పొరుగింట భుక్తాయానం ఆభినయించవలపిందిగా గృహ్య సూకకారుడి ఆదేశం గమక లాంఛనానికి ఆవసోపాలువడే నన్నా హంలో ఉండగానే, ఓ నదో పరకో సున్నుండలూ, ఓ వొత్తి ఆరి- 'వెలూ. తబుకులో ఉంచి, ఎదటపెట్టి “యివో వంటికింద వశేయ” అనక మానవు: నాకు జాపకం ఉందే తల్పీ।

చే న!

"మన చిన్నతనంలో. పీక, ఆ భక్యాణంపే చాల, అన్నం- అక్కరలేదు అఆ మక్కువ లెక్కడికి పోతాయ్‌?

“ప్రీ ఐదవతనం కలిమిని, ఆరివెలూ, మినపసున్నీ, వీయిఎట. విత్యనివానం చేయవలసిందే.

“మొహం మొత్తింది మొరో అవి మొత్తుకుంటూన్నా నసే మిరా అంటూ నెత్తిన మొట్టి తినిపించేదానివి: ఆ యింట అసేక్ష అంతఃకరణలు అలాంటివిః _-

“అక్క-డ చదువు ఆద్భికపోయిన్సా అ పేట్టుపోతలు ఒంట వట్టి. నాటికీ నేటికీ ఒక్క తీరునే ఉన్నానుః__ "

ఎ-'వెయ్యేళ్ళహూ యిలాగే ఉంటావ్‌: __

“ఒరే అన్నప్పాః- ఏటికేడాదీ పురాణం చెప్పేవాడికి ఎదుటి వాడి కువికిసాన్తేం దెలుస్తాయ్‌,...ఆవి సామెతుంది కాదూః వీవు. నకల పురాణాలూ మధించి, ఆ అమృతం కాస్తా, ఆపోసెనం బట్టిన వాడివి. వీకు, అన్నం అంపే మన్ననలేదు, ఆకలంపే లడ్యమూ- లేదు... మేము కంటికి రెన్చలున్నవాళ్ళం, వేళపట్టున కలో గంజో;.. యింత వడకపోతే,.....”

శనిని

“మాతల్లే:= కలో గంజో అలవామైన (ప్రాణీ, ఒంటి నేక ఆంగోఫ్ట్రమల్లే, యీచుకుపోయి, ఉపూరుమంటూ ఉండాలిగాని యీ విసుర్లు విసిరేందుకు (క్రాణ ఉంటుందా? _ వస్తున్నాం అమ్మాః "వచ్చేశాం: యింతకూ, ఆధరువులు ఏంజేశావో, చెప్పావు కాదు = శినటోతూ రుచు లెంచితే, తిన్న ఆ ఒక్క- పిడచా, ఆపోతుందవి, ఆఅమభవంమీద తెలుసుకున్న విషయం కమక,.__.”

*ఆయ్యాః” అన్నాడు సుబ్బన్నః మీ కబుర్లు వింటేనే కడువు విండుతూంది; మీరు పిల్లాపావతో వచ్చి. మాతోబాటు కాపురం ఉండిపోతే, మీ పుణ్యమా అవి రంగమ్మగారికి యీ నంట ఎద్దడి ఈప్పుతుంది ..."

“తస్పదురా తండ్రీ! యిబ్బడి ముబ్బడౌతుంది, వేము ఒక్క పూట భోజనం మానను, వేళ మించినా ఒక్కముద్ద తక్కువ తినను: మా తెలివి తక్కువ దంటావా ఏ కళ నున్నా నాకన్న ఒక్క-పట్టు ఎక్కువే సడుతుంది. నరే మా మాటకేంగావ్కి మాబుచ్చిగా డున్నాడే, దేవతలు మెచ్చే తిండి వాడిది. ఈ కలికాలంలో చదేవఠత లంటూ యింకా ఒకరో ఆరో మిగిలి ఉంటే; వారు ఏ పవి మీదో దిగివసే మావాడు భోంచేయడం చూస్తే = యిక ఆ దిక్కుమాలిన అమృతం కొషధ (ప్రాయంగానన్నా. జన్మకు పుచ్చుకుంటారా? రాజమ్మోవ్‌ = మావాడే, దోసకాయ వవ్పుకూరవేప్కి ఒక్క యెకరం మేర కలిపి. యిశై తిరిగి చూపేస్పటికి అప్టై మాయంజేస్తాడు. పెరుగూ అన్నంలో శర వేగంలో నంకాయగుత్తుణు నంజుకుంటూంకే - అలనాడు అ ఉత్తర కునూరుడు - ఉత్తర గోగహణ నందర్భంలోో కౌరవ వీరుల తలచీరలు ఒడిపి పట్టీన చాకచక్యం, కళ్ళకు కట్టినట్లుంటుందిః మీరందరూ మువివేళ్ళతో కొక్కిరించి మూతి తుడుదుకునేవాళ్ళు, మమ్మల్ని ఉన్నచోటే ఉండవి పస్తే మేలు” అన్నాడు అన్నప్ప.

“కనుక ఎక్కడున్నవాళ్ళు అక్కడ ఉండటమే మంచి చంటారా అన్నవ్నగారూ?” అన్నాడు రామశేషయ్య.

శీవిర్‌

“ఎక్కడ ఉండవలసినవాళ్ళు. ఏనాటికై నా ఆక్కడ ఉండ టమే మంచిడి ఆంటాను.” అవి తడుముకోకుండా అనేశాడు ఆన్నప్పం

“ఎవరికి ఆ మంచి?”

“కన కే”

"తన మంచి తనకు తెలియక పోఠేం"

“సనితనం.”

“ఆది యీ జన్మకు వదలకపోతే-”

“వచ్చిన (ప్రమాదం లేదు = మనం ద్విజన్ములం:- మరో జన్మ ఎ ్తేందుకు హక్కుఉంది.”

రాజమ్మ నవ్వుతూ, “ఒరే రామశేషూ, వాణ్ణి మళ్ళీ కదిలించా వెందుకురా? యిలాగే అల్లుకుపోతుంటాడుు అన్నప్పాః వంకాయ కూర చల్లారి పోతుందిరా!”

"ఆ మాట యిందాకే చెపితే:

యిహ అన్నప్ప అక్కడ విలనందేః

అందరూ తీరుబడిగా భోజనం చేశారు,

“వాయనా, నేను యిక విశ్చింతగా విద్రపోతాను' అన్నాడు అన్నప్ప "

“"అన్నప్పాః యిదీ ఆళోకవనంరాః చీకూ చింతా యీ వఛాయలకు రావు,” అంటూన్నది రాజమ్మ.

ఆంతలో నే అన్నప్ప గు.రందుకున్నాడు.

“ఆరి నా తండ్రీ! అరిపెముక్కలమాపీ మరచిపోతివి కదరాః' అనుకుంటూ రాజమ్మ ఇంతపేపు నవ్వుకువి, తమ చిన్న ప్పటి ముచ్చటలన్నీ ఏకరువుపెట్టి, “వీడిది మొదటినుంచీ ఆతి తెలివి. అందుచేతనే మన్నుదిన్న పాములాగా ఒక్క విద్యతోనే ఊ రేగకుండా అన్నీ అంతో ఇంతో ఆడుతూ పాడుతూనే ఆకళ0పు చేసుకున్నాడు చదివింది నద్వివియోగం జేస్తున్నాడు. వాడేంచేసినా ఏం చెప్పిన్సా ఎదటివాళ్ళ మంచికే.ఊశ్నో ఎక్కడన్నా ఉయ్యాల వేశారని తెలు స్తే వీడిక్కడనుంచే లాలిపాటలు పాడుశాడు. విత్యా

శీలి?

నందుడు; షస్టేరు ఘళ్ళూ కృష్ణాస్టమే కావి, ఏకాదశీ అమావాస్యలు ఎరుగడు అదీవాడి పుణ్యం! ఇవన్ని సుగుణాలూ ఓ వెంపమ ఉంటున్నా పైకి అంత టోళాగా కవిపిస్తూన్నా, వా డేం వెన్నదిన్న గోపాలుడు కాడు సరుపుకు పుట్టిన పరశురాముడు వాడి ఆపే కంపే పాముపగే ఇంతకూ వీ డెందుకు వచ్చాడో అర మయిందిగాః తబిసీళ్ళకేంగావి తరువాత జూసుకోవచ్చు శేపో మాపో అమ్మడు పుట్టింటినుం ౨ రామన్నదని తెలుప్తూనే ఉందిగా, వస్తే ఆపైమాట'ొ అవి (పళ్న వేపింది.

“మౌ అమ్మాః మా తల్లీః అవి ఎప్పటిలాగా నెత్తిన పెట్టు కోవడమేం”* అవి నసిగాడు సుబ్బన్న.

*ఏమిర్సా శేషూ। నీవూ వీడి మాటకు తాళం వేస్తావా *

“నేనూ. యీ మేళంలో వాడీనేగాః”

“అదే సీకు శ్రీరామ రక్ష పిల్లది యకాయకివి యిక్కడికే వస్తుందా.- అక్కడ పేటలో యింటికి వెళుతుందా?”

అన్నప్ప విద్దర్లోవ్సే “ముందు రావడం ఆక్కండికే అనుకో-” అంటూ చటుక్కున లేచి కూర్చువ్మి 'ఎల్లాండి తెల్గారేనరికల్లా, మనింట్లో ఉంటుంది" అన్నాడు.

“ఓలి నా తండ్రీ, వీవు విదపోలా?ి

“మీకు లేని నిద నాకు వస్తుందా, రాజమ్మాః. అలరివాటు కొద్దీ వడుం వాల్బానే కాని నా కిదే ఆలానన।ః వీపు నన్ను ఇం్యదుళ్ణే, చంటద్రుణ్ణీచేవి పొగడుతూంటే, పొంగిపోతూ, అలాగే వడి ఉన్నాను. తనవాళ్ళు బౌనవగా ఆలకించేందుకు నోచినవాడే ఛమ్యుడుః”

“ధమ్యుడ వేలే - ఐబ్బో-”

“ఆబ్బో యిక విద ఎందుకు! సవిలోపని మా భోగట్టా యావత్తూ చెప్పేస్తాను.” ఆంటూ (గ్రామంలో వైనం పూసను (గుచ్చి,- "ఇప్పుడు బుద్ది కుదిరి. బుద్ధి తెలిని వస్తూంది మీరు, వుల్ల విరుపు మాట లంటారనీ,. చులకనగా చూస్తారనీ, ఆలాటి భయం అన్నం దివేవాళ్ళకు ఉండదు. కాని తినేది అన్నమే

కవత

అయినా, ఆనుపాన భేదాన్నివట్టి, రకరకాల రుచులు జిహ్వను ప్క్టు కొచ్చినట్టుం= అవస్తాభేదాన్ని, అనుసరించి, అఎతరంగ ఐపా రంగాలు తీన్‌.తేరా కావడమున్నూ, దాంతో, సాత్త్వికంగానే అనుకో). యింగితం అనేది, కుప్పిగంతులు వేయడమున్నూ జరుగు తుందని, వ్యాసులవా రంతటివారికి. అనుభవంలోకి వచ్చిన విష యం,- యీ డొంక తిరుగుడు మావి, విడదిరచి చెప్పాలంళేం ఆవగింజంత అమాయికత్వం ఉన్నచోళే, వేసకాయంత వెరి, ఉంటుంది కాదుటమ్మా, రాజమ్మా కాచి వడటోయందే, కష్టమేదో ఎలా తెలుస్తుంది? ఉగ్గు (త్రాగే పావు ఉం్యడాళ్ళు తద్దె నోము వట్టిందని?- విచ్చికమ, పిల్లి కూత కూయనుంటే వల్లనయ్యే వనా?ం మొగుణ్ణి కొళ్తేందుకైనా, మొగసాల ఎక్కేందుకైనా* తగిన శాణాతనం ఉండాలి: సత్యభామ (శ్రీకృష్ణున్న. తన్నరావిచోకే తన్నింది; ఆ సుకుమారి పాదపల్లవం అతగాడికి తగలరావి చోకే తగిలింది, అదే గనుక్క లోకసామావ్యపు గృహస్థ తాలూకు గృహకృత్య మాయెనా = శుంధంకామ్‌- కౌవి, ఆ మనిషి ఫక్తు వెన్నమీద 'పెరిగినవాడు కావడంతో = మెత్తహా ఎత్తుకు పైఎత్తు వేశడు రామశేషూ: ఆకందాయంలో. తిమ్మన్నగారు కట్టిన పద్యం సీకూ వచ్చే ఉంటుంది చూశావా. కస్పా అంకే ఆదీ-. కస్ప్‌ మన్నదాన్ని, చిటికెలో కలకలలాడించాడు! యిల్లు దిద్దుకోవడమం'కే ఆదీ; పెళ్ళాం. కౌసివి పువ్వుల కోనరం ముచ్చట పడితే, చెట్టుకు చెప్పే పెల్లగించి తెచ్చి దొడ్లో వడేయటం ఏమిటి? ఓసి, వాపిరి గొట్టు మొగమాః యిదిగో, ఏటికేడాదీ నెత్తిన కొట్టుకోవే అనడమే కాదూ మగరాయడి గడుసుతనమంటే- అద్గదీః నాయనా రామ శీషూ? ఆడకూతురు మకురుతనం చేసిం దంకే అది ఆర్హంలేవి మొండిసట్టు అనుకోవడం, మన అమాయికత్వం రాని, మరోహటి కాదు; కవ్వించడం అనేది తలకొక రకం। తమలపాకుతో తా నొక టంటే, మల్లె చెండుతో మన మొక టన్నప్పుడే మన్మథులవారు మనకు దాసోహం జేసే3ః” అన్నాడు. రామశేసు, చేతులు జోడిం చాడు.

౨.0. 8/9 199

“అన్నప్పాః ఒక్క కునుకు తీయవురా?” అంది రాజమ్మ; “ట(- విరభ్యంతరంగాః? ఆనడమేమిట్సి గురు కొట్టడ మేమిటి! ... తూరుపు తెల కెలవారు తూండగా, కానీ, అన్నవ్పకు మెలకువ శాలేదు. కార్యాలు ముగించుకుని. చెట్టున ఆరిన పొడిబట్టి కట్టుకుని, భావి దగ్గరనుంచ్చి యింటి ఛాయలకు వచ్చేసరికి. వసా రాలో, రంగడు ఎదురైంది. దణ్ణం పెట్టింది. అలా ఒక్కసారి వరకాయించి చూపి, మెస్పుగా తల ఊగించి తొయ్యలి చిరు పానబెట్టిన అనంగువి మోహన బాజమోయనన్‌ అవి మనసున కూనిరాగం దీప్కి *ఏం రంగాః:” అన్నాడు రంగడు ఉలికీపడ్డదిః ఒకరినొకరు యింతకుముందు చూసిన పుణ్యావటోలేమ; తానవి ఎలా గుర్తుపట్టారోః దావికేంగావి. ధుము ధుమ లాడుతూ ఉంటా డేమో అనుకుంశే, తూడగానే కస్సు మనకుండా, కన్న బిడ్లను వలుకరించినట్టు వలణుకరించాడేమిటి?. అన్నప్ప అనుకున్నాడు కదాః ఏ కులాన పుడితేనేం, ఇది వున్నచోట విరివుండటం తధ్యం। తామిద్దరూ ఒక్క తల్లి కడుపున పుట్టకపోయినా రామశేమకు, ఇలాటి చెల్లెలు ఆమరబస్రే ఏటపడ్డ వాడు ఎదురీది ఒడ్డు ఎక్కాడు ఇది అంతా దీని చలువేః మవిషి మళ్ళీ సీళ్లోనుకున్నట్టుంది, పూవుల పొట్లంలాగుంది. ఆఆమ్మాయ్‌ః వచ్చి ఎంతసే పయిం దేమిటి?” “ఇంతకుముందే! మీరు అక్కడ జపం చేసుకుంటూన్నారు. దూరొన్నుంచే దజ్దిం పెట్టుకువచ్చాను. రంగమ్మగారు, మందిరం దగ్గిర వున్నారు, శేషన్నయ్య చింతలతోప్పకు వెళ్ళాడు, పీఠారాను కతి

చాళ్లగా-రొచ్చారు. తేనె పట్టిస్తన్నారు; పొలుగాది తెచ్చాము; మీరు చాహం పుచ్చుకున్నాక ..”

“వాకు అలనాటు లేదే”

ఆఆమ్మవారికి ఆరగింపు చేవి రంగమ్మగా రిద్బారు. అ మాపీ మతో చెప్పనన్నాను”

“ఆఅలా?ః అంటూ అన్నప్ప లోపలికి వెళ్ళాడు. లోవలి పానడీలో, పీట వేసుంది ఎదుట వెండి దొన్సలో పాలు ఘుమ ఘుమ లాడుతున్నాయి. విదానంగా కూర్చువి “సీతమ్మకల్లీ; చ్చిదూ విణీః జగన్మాతాః జనకనందినీః:' అమకుంటూ, అనుకుంటూ, చాన్ని అందుకువి “ఆరగింపు చేసిన దెనరి కమ్మాః' అన్నాడు. రంగడు వపారాలోంచే “ఆదిలక్షన్ముకు' అన్నది.

“ఆహ(- అనాదిగా. యీ గడ్డమీడ ఉంటూన్న తల్లి ఆవిడా?

"యీ మధ్యవే వెలసింది అన్నయ్య ఇక్కడకు వచ్చిన నెలలోనే కాంతయ్యగా రొచ్చారు. ఆయనతోనే అన్మువారూ వచ్చింది. మావిళ్ళతోపులో మందిరం కట్టించారు.”

"కాంతయ్యగా రంశే?"

*ఏమోో ఎక్కడివారో- ఎవరో, తెలియదు. ఏ భాషో తెలియదు. ఎప్పుడూ మౌనం అయన చల్లగా. వెన్నెలలాగా ఉంటాడు. మీడగలాటి నవ్వు, వెన్నెపూసనలాంటి వాలకం: ఆయన్న చూ స్ప్రే దేపుణ్తీ చూపిన ప్రేం

“టవాడు తెల్లారేసరికల్లా, మామిడి తోపులో అవుపిందాడు, చూపిన మనుషు లొచ్చి చెప్పేసరికి అన్నయ్య సరుగెత్తుకు వెళ్ళాడు. అక్కడ ఆయనా, అమ్మవారి విగ్రహం: దేంతో చేశారో, ఎవరు చేశారో, ఆ తల్లి థళ ఠళలాడుతూ ఉంటుంది. పాలల్లో శానమాడు తుంది. అంతే, పూలూ వ్యత్రీ అంటూ పూజలంటూ మరేం లేదు,

“శాంతయ్యగారవి, ఆయనకు మేం 'పేరెట్టుకున్నాం: పాలూ శ్రేనే పుచ్చుకుంటారు: రోజు కొక్కసారి; మర్కి పండూ ఫలం ఆంటూ వేరే ఏం లేదుః ..*

“వా రొక్యర్కే ఆ మందిరంలో ఉంటా రన్నమాటూ'

181

“వారికోవాటు వననుపూ, కుంఖం._”

'ఆంటే,-”

“త్రూద్దురుగావి, రండి?

ఎ అన్నప్పు మూడు (గుక్కల్లో పాలు వుచ్చుకవి లేచి వచ్చాడు, యిద్దరూ దియలుడేరారు, యీ ఆవరణ దాటగానే అన్నీ వాదంచెట్లు వాళి యకరం మేర ఉన్నాయి. అవతల, వేసలూ వేరేబ్ళా, దాన్నంటి దానిమ్మ ఆడవి।ః ఆ పక్కనే, మామిడితోపు:

“విజావికి, ఆది తోటగా వేసిన తోటకాదు చుట్టూతా మామిడి అంట్లు మధ్యనంకా, మెరావా, అంతా పచ్చిక పట్టూ

అక్కడికే. మేళ తాళాలు వివిపిస్తున్నాయిః పొట పాడు తున్నది, రాజమ్మ లాగుంది.

అన్నప్ప అడుగు వడిగా వేళాడు.

మందిరంలో ఆ తల్లి ఇంతదూరానికే కళ్ళకు కడుతూంది. మంచుముద్ద మలచి చేపినట్లుంది నృటికమేమో- అయికే. అ తళు కెక్కడిది?

రాజమ్మ మీరా కీర్తన పాడుతూంది; (బహ్మానందంగా పాడుతూంది. కాంతయ్య చిటికెలూ, కంజీరా వాయిస్తున్నాడు, ముందేతుల మువ్వలు మోచేతుల చిరుతలు, కాలి బొటన వేళ్ళకు తాళాలు

అమ్మవారి నవ్నిధిలో వనుపునన్నె, పారాణినన్నె, రెండు శొచుల్తూ పడగలు విప్పి నిశృలంగా ఉన్నాయి. కుంకుమూ, వనుపూ అంటే వీరేనా అన్నట్టు రంగడి వంక జూశాడు. రంగడు తల ఊచింది.

శాంతయ్యగారూ, రాజన్మూ వీరిని చూశారు. అన్నన్న చేతులు జోడించి అలాగే విలుచుండిపోయినాడుం

పాట అయిపోయింది. శాంతయ్యగారు చిటికి పక్కనుంచి. తాళాలూ, చిరుకలూ, మువ్వలూ విప్పివేసి, చేతులు జోడించి ఓం: కారం పట్టారు. కుంకుమ్కూ వసుపూ వారి ముంగేతులకు పెనవేసు కుని, వడగలు బోడించినవి. అన్నన్సకు ఒబ్ళు తెలియలేదు, మళ్ళీ

లే

శెరిపిన పడేనరికి వారు అక్కడ కవిపించలేదు అటు ఎటో పోతు న్నారు. అవతల ఉన్నదే ఆళోకవనం. అక్కడ కొంచెంసేపు తిరుగుతారు. నాగులను అక్కడ విడిచివేస్తారు. అక్కడనుంచి ఎటు వెళుకారో తెలియదు. మళ్ళీ నంజెపడకముందు తిరిగి వస్తారు అందరూ కలపి యిలా యూ వైనం ఆంకా రంగడు చెప్పుకు పోతున్నది అన్నప్ప ఊ కొట్టనన్నాలేదు. అలా చెవు లవ్పగించి ఊరుకున్నాడు “యీ వేళకు శేషు యిక్కడికి రాడా ” అన్నాడు. “ఎక్కడకు పోతున్నా ముందు యిక్కడకు రావలసిందేః _ వీవు వచ్చేందుకు ఓ క్షణం ముందే అటు కేప్‌ వెళ్ళాడు తేనె కాస్తు న్నాం అవి ఆచార్లుగారికి కబురుచేయగా వారు వస్తారు. వచ్చి వడ కట్టిన దాంట్లో ఏదో చూర్ణం కలుపుతారు ఎంతోకాదు. బానకో చిటికెడు ఓ వారం రోజులపాటు అలా వాసినకట్టి అశోకవనంలో అస్షే పెడతారు. ఆ తరువాత (గ్రామంలో అందరూ వంచుకుని, వాడుకుంటారు (పొద్దున్నె తేవే, ముబ్పొద్దులూ పాలూ, పసిపిల్ల బారాదీ పుచ్చుకోవలసిందే! యిది అవార్లగార్లి అజ్ఞ: ఊరంతా ఉమ్మడే . వదిమందీ కిళిసి పండించుకుంటారు లోటులేకుండా, భోంచేస్తారు. ఎలా? ఏకభాండాశనమే కావి. యింటికో పొయ్యి అంటూ లేదు. ఒకటే వంట, ఒకటే సంక్రిః మన రామశేషుకి యిలాటి వెరి మొ్యరి ఆలోచనరే అనుతణం పుట్టుకొస్తూంటాయిం మనుషులందరూ ఒకమాటమీద ఉండటం, మాబాగే కాని, ఒక కొడ్మికింద కనే ప్లే ఎలా? జిన్వాకో రుచీః కలణుపుగోణతనం, నహ జంగా అందరికీ ఉండే సుగుణమే నాయెను. అందుకో కట్టడీ అరారూ ఎందుకూ? వీడు తల పెట్టింది మంచిదే, వాడి ఉద్దేశమూ మంచిదే, కొవి ఆ వద్ధతేనాకు అంతగా పొసాయించడంలేదు. వీడికి తోడు, యీ ఆచార్హగా రొకరు. కొవడావికి ధన్వంత రేకొవి, చెట్టుకూ పుట్టకూ కూడా పాలుతేనే పడతానంటాడు. అదోరకం వైద్యం, ఏది ఏమైతె మట్టుకు, యిక్కడ ఉన్న వదిమందీ సుఖంగా ఉంటున్నారు ...” అంటూంది రాజమ్మ. కరతి

“దివ్యచకోరంగా ఉంది, కలికాలంలో, యింతమంది మహాను భావులు ఒక్కచోట ఒనగూడటం అనేది చాలా అపూర్వమైన విషయం. యీ కాంతయ్యగారు, యిలాటి మహానుభావు డొెకడు, యుక్కడ ఉన్న నంగతి యింకా దేళంమీద (ప్రాకినట్టు లేదే?

“వీలు లేదుః యిక్కడి విషయం యిక్కడే. బయటిక్‌ పొక్కరాదు*

“అదెలా? పోనీ, యిక్కడి వాళ్ళంచే ఒక్కమాట మీద ఉంటా రమకో పొరుగూరివా రైనా, తోవనుపోతూ, యిటువ స్తే?

“వచ్చినా, వాళ్ళా అంతే! చూని నంతోషించి వెళ్ళి పోతారే కావి టముకు కియ్యరు యింతవరకూ అలా జరగలేదు ముందైనా అంకేనేమో. లలికా (త్రిశతి, తలకట్టుగా ఏం జెప్పాడో జ్ఞాపకం లేద్యుటా అన్నప్పా? గుహ్యం గుహ్యతమమ్‌ అని ఓ చెంచేనుంచి చెపతూనే, తన తల్లి చీకటీతస్పంతా దిహు గోవ్యంగా దీన్ని ఉంచా లవి. అలాంటి పీచోనమ।ః అంతటి మహానువావుడి నోటివెంట వచ్చిందీ అంజే, దావి వరమార్థం ఏమిటిః.__. కొన్ని నంగతులు మంచికానీ చెడ్డకానీ చెప్పేందుకు, నోరు రాదు; ఆది, మపామ కావచ్చు, మనషుల మంచితనమే కావచ్చు .*

"కావచ్చు .”

న! ఎమండోవ్‌ అన్నస్పగారూ. ..” అంటూ గజగమనంతో వస్తున్నాడు, అచార్లగారు; వెంట రామశేవూ, మరో యిద్దరు మనుములూ ఉన్నారు.

మవిషి కడువు విండేట్టున్నాడు. నవ్విత్కే ఉరుం ఉగిమినళ్లు.

మాట మల్లెమొగ్గలా మునుకు శీలి4ీ

దగ్గిరగా వచ్చాడో లేదో, రెండు జబ్బలూ వట్టుకుని ఒక్కం ఊపు వూపి నెన్ను (కిండ ఒక్కటి చరచాడు కలుక్‌ మవి మెటిక విరిగింది అన్నప్ప పైకి మటుకు అబ్బా అనరలేదుకావిి అంత

.. మొగం చేసికున్నాడు.

పయెపో అది మళ్ళి కలికానికి కవివించీయలే, ఎన్నేళ మంచి పెంచానో పానం; యికనుంచి పూటకో రెండు ముద్దలు ఎక్కుంన తింటూ వది పొద్దులపాటి ప్కడివెడు తేనె ఎచ్చుకుంటూ వుండు”

రంగడు సకవకలాడింది. “అంతటి అన్నప్పగారూ ఆచార్హ గారికి లోకువే” అనేసింది.

"కావల్సిన యోగం ఉందిః వదేళ్ళ (కిందట ఓసారి (శ్రీరామ నవమి నందర్భంలో (శ్రీమద్రామాయణం ఏకబిగివివి పారాయణ జేస్తున్నాము, పదకొండుమందిమి అ తరుణంలోనే అందరికీ వడుములు వశ్రేసినయ్‌, అందరూ ఓ పది రోజులపాటు వడక వేశారు వేను తోసుకు తిరిగాను. అప్పటిమంచి. యిది ఎప్పుడో ఒకప్పుడు ఉన్నానవిపిస్తూనే ఉంటుంది. నన్నిలా చిన్నచూపు చూస్తున్నావ్‌గా అవి, విష్టరంగా ఒక్కపోటు పొడుస్తూనే ఉంటుంది, ఆయ్యా ఆచార్లగార్హూ నేటినుంచీ నాకు ఆ ముచ్చటకాస్తా లేకుండా చేశారుః: అనుక్షణం నేనున్నా వంటూ వేపుకుతినే కోపధారి యిల్లాలు, మూటాముల్లే కట్టుకువి. కాశ్వతంగా కాశీ వెళ్ళిపోతే,

న! అనందంగా బావురు మంటున్నట్టుంది. నాస్టితి, యా అంకుళకిం అంటూ ఒకటి ఉండబట్టి, అప్పుడప్పుడు కాన్త తిరిగి చూను కోవలసిన పవి ఉండేది. యిక ఒంటి నంగఠతి మరచిపోవచ్చుం అవి మనవి చేస్తున్నా డన్నపృ--

“మరచ్చిపోయినట్టు నటించడం అలవామబెపోయింది. కావి, మీరం'పే, వేనంటే, అంపే మన కొగువాళ్ళం, ఎల్లి వేళలా, ఒళ్ళు దగ్గిర బెట్టుకువే ఉంటాం కాదుటండీ; అది పెద్ద లిచ్చిన ఆస్తి సెంపు చేసుకోవలనిందేః:” అంటున్నారు ఆచార్లగారు..

తల్‌

“ఆది అక్షరాలా పాటిస్తూనే ఉన్నాడు లెండి: చూసీ చూడటం శోనే, యిన్టై పస్రేకారే,. ఏమిటా కిటుకు చెప్పరూ? అవి అడిగింది రాజమ్మ.

“కిటుకజి లేదు. చిటకాలేదు, యీ సెద్దమవిషి, సాఫీగా కాకుండా కొంచెం (తిళంగిలో విలుచున్నాడు. తెలిపిపోలా?- కూర్చునేవాడికి నడుమూ విలుచునేవాడివి మోకాలూ సట్టుకుపోవనడం అనేది. ఆతి మామూలు యిందుకు (గంథావలోకవనం అవసరం లేదు. అన్నప్పగారూ, యింతకు వూర్వం, నేను ఎంతోమంది చండితుల్ని వెన్ను చరచి ఉండటంతో, అ ఆలవాటుకొద్దీ,.. మీ మీదా చెయి చేసుకున్నా .”

“ర్రేత్రో అయికేనేం, నోటితో ఆయితేనేం-చేసింది వైద్యం శాజనమ్మ తేల్చి చెప్పింది:

“ఆది భాయం. జోలల్లుపాడితే బాలలకు నిదా; అన్నట్టే, పిల్లవాడికి ఓ పసరు అజీర్ణంచేపి పక్కలు వెచ్చగా వుండి, కారణం లేకుండా గునస్తున్నా డనుకో, తల్లి గారాబం చేయకుండా నోరు చేసుకుంటే పకృతి నమపాళావి కొస్తుంది యిలాటి భేషజాలు విత్య జీవితంలో లక్షోవలక్షలు కుప్పెకట్టుకున్న వాటిమీదే నాకు గురి ఏమండీ అన్నవ్పగారూ మీ ఊరు వచ్చి, మీరు పురాణం చెపితే వినాలని బహంకాలంనుంచీ వుంది, ఎప్పుడు రమ్మంటారు?” అవి భుజం పట్టుకుని ఆడిగాడు ఆచార్లగారు.

“మీ చిత్తం వచ్చినప్పుడు" మీరు వస్తా నవడమే మహ ద్భాగ్యం. కావి పురాణం కోనరమే అయికే,..అంత దూర మెందుకూ?..నవ్నిదిలో వే ఉంటివిగా.. కాని, ఆచార్లవారూ మీ రన్నట్లు- వేను ఒబ్ళ దగ్గిర పెట్టుకున్న వాడివి కావడంతో, మీ ఎదుట కూర్చుండి వురాణం జెప్పే పాహనం జేయలేనవి..నంకో చం:...మీ వెలవైైతే పది రోజులపాటు,---మీ వెంట వెంటి తిరు గుతూ,....నాలుగు మంచి ముక్కలు చెవివి వేసుకుంటానుః_” ఆవి విన్నవించుకున్నాడు అన్నప్పః_.

కి86ి

అచార్లగారు పెళ్ళున నవ్వుతూ,._వీదీ,.... మన మఠమేఃఎ అనేస్తి.--”అబ్బాయి శేవూ, నేను. యిక పేటకు వెళుకాను _ లెక్క(పకారం,...యీ పూట యిక్కడ ఉండవలపిందే _ కావి,

'. అక్కడ... ఓ చవకబారు వవి ఉండి పోయింది: మన పొరుగు వాళ్ళ పిల్ల,-__.పదేళ్ళది-__దానికి ఉన్నట్టుండి ఆంగీటీ కాళం పడ్డది: దవడ ఆడదు.తెరచిన నోరు అలాగే ఉండి పోయింది. ఉపళాంతి చేశా మనుకో,..అంపే మరేం లేదు. వెన్నుపాముకింద తేనె రాచి చేతులు వెచ్చచేనుకువి, ఒక్కక్షణం పైపై మర్దన చేయడం-- మరో క్షణం ఆగి కనుకొలుకుల్లో ఒక్క బొట్టు లేనె వేయడం ఆంతతో సళ్ళిస్తుంది అలాగే యిచ్చింది. కావి ఒక్కొక్కప్పుడు పది ఘడియలు అగి మళ్ళీ కవబడవచ్చు.ఆది కేవలం బెదురు వల్లనే అనుకో: నాలుగు మాట్లు యింత తేనె నాలిక్కురా స్తే ఫరవా లేదు._కావి. దావికి తేనె అంకే వడదు' ఆది మూతి బిగించి మరాం వేస్తే ఆ పెద్దవాళ్ళు (ప్రాలుమాలికే, అందరూ. గాభరా వడచ్చుః వేను గట్టిగా చెప్పే వచ్చా ననుకో, ఆంతగా ఆవవరమే వ స్తే, జటకావేసికు రమ్మన్నా ననుకో. అయినా, నేనుంటే వాళ్ళకు ధైర్యం? అయినా ఏ కబురూ వచ్చి చెప్పమన్నా వనుకో, కౌవినా లెక్క- (పకారం మరేం తవాయితి రాకూడదు, కావిం ...”

“ఆయ్యా శేషయ్యగారూ ___* అంటూ ఓ కుురాడు పరుగున వచ్చాడు; “పొట్టి శేషయ్య కూతుర్ని దీసుకొచ్చాడుః మంచం డోలీ కట్టుకొచ్చాడు; మంచావికి అంటుకుపోయి ఉంది" వాళ్ళమ్మ గొల్లా మంటూ౦ది మీకు కబురు చెప్పమవి యి టురికిందారు.....”

““వస్తున్నావదః” అన్నాడు రామశేషు:

అందరూ అటు నడుస్తున్నారు

“ఆ బృేమిటి?-” అవి ఆడిగాడు ఆచార్లగారు.

రాజమ్మ అందుకుంది-*దాని అత్తగారికి పుటిన దొబ్బుడాయి. కౌవడావికి మేనత్త;అవ్పుడు కావాలనే దేసికుంది.ఆ మర్నాటి నుంచీ రంపాన పెడుతూంది అదో కొరత కాదు, కోరంటికం కొడు. దానికి తోడు మందో మాకో పెట్టిం దవి, అందరి అనుమానం: పిల్ల

టీ

మానావతి. ఒక్కనాడు బయట సడలేదుః చివరకు ఊళ్ళో వాళ్ళే శబురు చేయగా, వీడు వెళ్ళి యీ స్థితిలో తెచ్చా డన్న మూటః-”

“వ్ఫ్‌-దాని కొచ్చిన భయం లేదు: ఒరే అన్బాయ్‌.ఆ డోలి. యిక్కడకు పట్టీర్థిచ మను . వెంట వచ్చిన వాళ్ళు, కంట ఈడిపెట్ట కూడదని చెన్ను పోయిరా-పో, శేషమా,-వది నిమ్మపళ్ళు. పొవుశేరు శ్రేనె-రాజమ్మా-దోపెడు దానిమ్మ యిగుళ్ళు _అన్నప్పగారూ, మీ జబ్బ పుష్టి చూసించాలి. ఆ యిగుళ్ళమ ఒక్క పట్టు పట్టాలి వది చుక్కలు, లెక్కకు వది చుక్కలు రనంచాలు-యివన్నీ కలిపి రంగరించడం, మీవంతు. వారం రోజులు ముప్పొద్దులూ, పుచ్చుకుంటుంది.కానివి పాలు పుచ్చు కుంటుంది; తరువాత మామూలుగా భోంచేస్తుంది, యిందులో పెద్ద భేషజం లేదు. చూశారూ. యా మందులూ (మూకులూ పెట్టడం అవేది, మనకు ఆదికాలంనుంచీ వస్తూన్న ఆవవాయతే. నత్యా (రౌవదీ నంవాదం, మనం ఎరుగున్నటే కదాః తెలియక కొన్ని ఆఅనకతవకలు చేస్తూండటం అనేది మానవసాజం, చూళారూ, యీ మూడు రసాలూ, కలి ప్తే-ఆది ఓంకార తుల్యం, విషావికి విరుగుడు. నరాలకు నత్తువః ..”

యింతలో వలసిన _దవ్యాలన్నీ ఒనగూడినవి. అన్నన్న. ముందు యిగుళ్ళరనం పిండాడు ఆపై తేనెవేవి బాగా రంగరించాడు, విన్మురనం పైన ఉంచి, ముమ్మారు మరో పాత్రలో తిరుగబోళారు. యిది సిద్ధమయే నరికల్లా ఆ పిల్లదాన్ని అక్కడకు జేర్చారు. ఎక్కడ? అమ్మవారికి ఎదురుగుండాః ఆచార్లగారివి, చూపేనరికి అ తలిదంథడు లకు దుఃఅం ఆగిందీ కాదు. రాజమ్మ వాళ్ళ వంక చూసి ముక్కున వేలుంచుకుంది.. వాళ్ళు దడ్డా లెట్టుకుంటూ అలాగే విలుచుండి పోయినారు,

పిల్లది-పావం, బాగా లోవెడ్డది అనుకున్నాడు అన్నవ్ప. ఆచార్లగారు అపై సరకాయించి, తనలో తాను నవ్వుకుని, ఒక్క సారి ఒళ్ళు విరుగుకువి, “ఏమే ఎ్యారపిల్లా, లేచి కూచో;”” అవి చులాగ్గా అవేశాడు.

128

ఆయ్యా ఓపికేదీ? తూలిపోతుంది వడిపోతుందిోో అవీ" విలవిల్లాడాడు తండి.

“శేషయ్యాః తూలివడటం అనేదింసనీ వంశంలో లేదు. నీ బిడ్డ గుణవంతురాలు! ఎవ్వరి మీద తూల లేదు. ఇక ముందు తూలదు. అమ్మ పీఠమ్మ తల్లీ; కూచో అమ్మః అదిగో అ తల్లివంక చూడు-రాజమ్మా రవంత అఆతేనె నోటికి ఆందించమ్మ - అలా పక్కనే కూచో. నిన్ను అనుకుని ఒక్క. అరక్షణం కూచోనీ-ఆ(= ఇంక నడుం వాల్బ్పమ్మ అమ్మాయ్‌ వీకు వంట్లో జబ్బన్న దెవరేః ఏం లేదు వట్టి ఐద్ధకంంరోజూ కాసిని గుమ్మపా లుచ్చుకోః మూడు రోజులై నాక, నంజెవేళ కూడా పుచ్చుకో ఆలా మరో నాలోజులు: ఆ మర్నాడు మందీ పెరుగూ అన్నం నుబ్బరంగా తినేయ్‌ -రేపీ పాటికి గుమ్మటంలాగ్యా.తయా రౌతావ్‌ -యిక యింటికి వెళ్ళవచ్చు నమ్మా: విద్దరొ ప్లే, కళ్ళు మూసుకు సడుకోరాదూ:.ఏ మన్నా పాట లొ ప్రే పాడుకుంటూ ఉండు" కాాన్త రెండుమూడు రోజులు బోతే - హాయిగా కూర్చుని చింతగింజ లాడుకోవచ్చు మళ్ళీ వారం తిదిగే నరికల్లాఃనేను వస్తాను" వీవు లేడిపిల్ల లాగా ఎగురుకుంటూ ఎదురు గుండా రావాలి -కీషయ్యా పిల్లను యింటికి తీసుకు వెళ్ళు ...””

వాళ్ళు వెళ్ళిపోయినారు.

“మందేం వేరే వడనక్కరలేదాః?ొ అందింరాజమ్యుం

“ఫపడివ మందుకే యిది విరుగుడు. ఆ అత్తగారు, మనం అమకున్నంతా చేపింది: ఏదో తివిపించిందిన?. యిప్పుడు యిదమిళ్ణ మని చెప్పలేను కొని, నేను అమకొన్నదే విజమైతే?-ఎల్లుండి గట్టీ జలుబు చేస్తుంది: అలా ఒక్క. రోజుండి మర్నాటికల్లా తగ్గి- పోతుంది. అలా జరిగితే, అది, సినలు, వెల్లాల్లిరం వం, ఆవమొక్క రవం, పాతబెల్లం, మెదిపి పెట్టం దన్నమాటః _ వెల్లుల్లి రనం, చిక్కవి పట్టువిట్టమీద, మూడు అవృత్తు లెండబెడికేే రసమంశే పాయ రనం గాదు, మొక్క మొక్కా (వేళ్ళతో నసా, రనం వట్టాలి. ఎండి చూర్ణమయితే, ఆది, లేతబారు గంధకం; పాత బెల్లంలో భాన్వర ముండి: యీ మూడూ కలిప్కి పిసరంళ చొప్పున -

189

వంటబడితే, ఆ మనిషి అతీ మేధకురాల్టై మనకు నక్కరాశం వేస్తుంది. అయితే, యీ ్మవ్మకియ వాడేటప్పుడు, మనిషి నవ్వుతూ ఉండేట్టు చూడాలి. కస్‌ బుప్‌ లాడితే, నరాల నత్తువన తగ్గి, మనిషి యిలా అపు తుంది; యిలాంటివి ఎన్నో _వ్మకియ లున్నాయి. కాని నర్వపాధారణంగా వాడేది, యిదే యిప్పుడు మనం వాడు తూంటిమే, దానిమ్మ యిగుళ్ళరసం, ఆది దేవికన్నా విరుగుడు: మరికొవ్నింటితో చేరి స్తే వశ్యౌషధం: వాజీకరణం; యిదీ రాజమ్మాం దీవి లోగట్టాః దాని అత్తగారిని రప్పించరా శేషూ యీ మందిరం

ముందు విజం పలికించి చెంపలేయించు రాజమ్మాః ఆపై అందరూ మఖంగా ఉంటారుః:” అవి. పైమీద ఉత్తరియం, నెత్తికి చుట్ట కున్నాడు ఆచార్లుగారుః

"అన్నప్పా అలా చుట్టుకుంటే ఆయనకు వల్లమాలిన కోవం వచ్చిం దన్నమాట!._.”” అవి రాన్యం శతెప్పింది రాజమ్మ -- ఆది ఆచార్ల గారికి వివిపించనే వివిపించింది.

*అవువమ్మాః। కోనం వచ్చిందిః ఎందుకు రాదూ: యిక్కడ పుట్టి "సెరిగిన పిల్ల---మన కళ్ళముందు వీల్ల -=దాని బళుకు యిలా కానా? ఒరే శేషవూ, ఆ తలకుమాపిన వాడిని రప్పించి యిక్కడే కన్రైయ్‌: ఊహాణ వాడొక్క_రే? ఆ కుటుంచిం యిక మన కళ్ళ ముందుండాల్సిందేః: అన్నప్పగారూ, నా కిక సెల విప్పించండిః మీరు సావకాశంగా దేవ తార్చన కానిక్చుకువి, యివాల్షికి యిక్కడ వ్మిశమించి, తెల్లవారి "పేటకు వద్దురుగావి ఉహు6-నాకు యింకో ఆలోచన తోస్తూంది, మనవి చేస్తాను మీరు బొవనండిః

"మ్పిర్రు యిక్కడే ఉండిపొండి రాజమ్మ వచ్చి, అమ్మా యిని తీసుకువస్తుంది అమ్మవారి నన్నిధీలో ఒకరి మొగం ఒకరు చూసుకుంటారు. ఆది భావ్యమవితోస్తూంది. మీ నెలవు ఏమిటి?”

“అయ్యా నన్ను ఆలా పెద్దను చేస్తూంళకే వినడానికి చిన్న

“శనంగా ఉంది. మీ మాట మాకు అజ్ఞ; వేను, మీ శివ్యకోటిలోయి , వాజ్ఞనకుని ఒరే అంపే ఆనందిప్తాను.” క40

“లకే అన్నప్పాః నరేరేరాః? అంటూ నవ్వుతూ ఆచార్ల గారు. అన్నవ్పమను ఓ చరుపు చరిదారు, “బాబ్బాబు ఆ (సకియ మళ్ళీ (వయోగించ వవనరంలేదు బయట వడేందుకు పాత నొప్పులేం లేవ” ఆంటూ నందిరవడ్డాడు అన్నవ్ప. అందరూ తోటదాటి ఆటు మల్లె తోటకు ఆడ్డంపడి పెద్ద రావిచెట్టు దగ్గిరకు వచ్చారు. దానికి వక్కనే ఉన్న ఊరు మొత్తం.

ఒం కొద్దుబండి పిద్దంగా ఉంది. ఎద్దు మైసూరు ఎద్దు-= మాంచి ఉళారుగా ఉంది, బండీ కూడా చిన్నం చితుకా కాదు __ చిన్న రధంలాగా. యీ మవిషి కూచునేందుకు తగినంత విశాలంగా ఉంది.. ఐండీలో అవ్బటికవ్పుడే రెండు వానలు ఎక్కించారు, తేనె కొవచ్చుః.

ఆడా మగా, అంతా ఓ వందమంది పై చిలుకు అక్కడ ఉన్నారుః వాళ్ళల్లో విత్యమూ పేటకు కూరాగాయా వేసుకుపోయే. వాన సగం ప్రై చిలుకు; అచార్ల గారు వచ్చారని అహై ఉండిపోయినా నేమో అనుక న్నాడు అన్నప్పు. రంగడు యింత పేపటిమంచ్సీ ఆయన గమనించక పోయిన్సా ఆయన వెంటనే వుంది. వాళ్ళ వంక వరకాయించడం కవి పెట్టగానే.

“యివాళ శ్ముకవారం కాదూ. చెట్టు మీద చెయి వేయరు? యూ (పొద్దుకు అందరికీ ఆటవిడుపు అన్నది,

“ఆవో(; అన్నట్టు తల ఊగించాడు అన్నన్నః---

ఆచార్ల గారు నలుగురినీ పారజూప్కి తల ఊగించారు అందరూ నప్వుమొగాలు చేసుకున్నారు. ఒక్కడూ దజ్ఞం పెట్టలేదు = అదేమో అమకున్నాడు, అన్నస్ప.

ఆయన అన్నప్ప దగ్గిరకువచ్చి, “ఏంరా, వెళి రమ్మంటావా? అన్నాదు,

“రమ్మనమన్సే అంటున్నాను. మీరుకూడా.”

“ఒరే నమ్మ మీ రంటా వేమిరా? ఇక్క. డిందరున్నారు చూడుః వీళ్ళు నమ్ను ఒక్కనా డనలే దంత మాట. అన్నమ తమ్ముడు వట్టుకువి *మీరు' అన్నాడంటే. ఎప్పు డంటాడు? ఓ చెంవమ ముననణు కోరటులో దానా నడుస్తున్నప్పుడు: అందు

శ్‌శీవీ

కోసమనే, లోజూ ఓక్కవర్యాయం తేనె పురగ్చుకుంక్సే నోటికి ఆసవచ్చిన మాళీదో ఆనకూడని మాజేదో తెలిసివస్తుంది అవును ఖాని, వీవు ఆ రామయ్య ఠం(డ్రిమీద ఒంటికొలిమీద లేస్తూంటావట ఆతల్ని ఏమనుకుని పోతుందో, అవే ధ్యానపుండద్దురాః విడ్డ తండి మీద ఎదురుతిరగడం ఏ తల్లి హర్షిస్తుందిరాః---

*“నాయన్సా మనం మనుషులం! దేవతల తస్పులెన్నేందుకే (ట్రహ్మ యిచ్చా డింళ తెలివి! మన అమ్మ మనకు దేవతః; మరో దైవం మవకు లేడు. అక్కరలేదుః ఆనూట విజమే కాని రాఘవుడు మన దైైవావికి వైనం కొద్యుటాః అన్ము అంటే బిడ్డకు లోకువ శఈనుక, పిలిచినప్పుడల్లా పళకుతు౦ది మనకు తల్లిదగ్గర ఆంత గారాబం లేదనుకో, అయితే మటుకు మనం అంటీ, మనమనం -అమ్మా అవి, ధ్వవించినప్పుడల్లా వాన్నాః అవి (పతి ధ్వవిస్తూ నే ఉంటుంది అమాట కొదంటావా? అ తల్లివి నమ్మినవాడికి లోచూపు లేదంటావాః లోపించిందంటావా? జయ్‌ రఘునాయకః జయ్‌ జానకీ రమణ టరే అన్నస్పాః యూ నటనహడా ఒక లీలావినోదమేః (శ్రీరామ నామం హృదయంలో సదిలంగా దాచిపెబ్టుకుని పైకి యిదో నాటకం ఆడుతున్నాపూ? అంతేకొదూ: .”

ఆచార్లగారు యిలా లాలన చేస్తూండగా. అన్నవ్ప కనులవీరు విండినది. అమితానందాన,---మవిషి గజగజలాడి పోయినాడు. శెస్పరిలి, నవ్వుతూ అంతలో అంతకంతగా పొంగి పోయినాడు ఎబ్లావన్నా. పిల్లవాడు తాయెల్లం దాచుకున్నట్టూ దాచుకున్నాను. నేటికీ నాదిండారం బట్టబయలు చేశావ్‌! జయ పాకేతవిలయః__” అంటూ చిందులుతొక్కుతున్నాడు అన్నస్ప.

“రామహో సీకఠారామహో(- అంటూ రాజమ్మ గానావి కందు శున్నది---అందరూ ఒక్క-డణం ఆ తన్మయత్వంతో ఉండి... మన ధోరణికి వచ్చారు.

ఆచార్లవారు, “అమ్మా సీఠమ్మా " అవి గర్జించి బండిలో కిఎక్కి్‌ కూర్చున్నారు. ఐండి పరు గందుకున్నది బండి కముమలుపు తిరిగే దాకా ఎవరూ కదలలేదు. ఆపై ఎవరి దోవను వారు తసుకున్నారు:

శశ

ఇక్‌ఫ్ట్‌ ఆఅలాబోయి, పారీవంటా జూసొద్దాలొ అన్నది రంగడు

“వ్రంటతోబాటు, మీ యింటాయిన్ని కూడా, చూడాలి అన్నాడు అన్నవ్ప రంగడు నవ్వుతూ, *మహో చూడాల్సిన మవిషేంకాదు, పేట్టర్లే ఉంటాడు * అంది.

నీవు పిచికంటిదాన వైతివి నీ కంటికి ఆ పిళ్లే లీముడల్లే శవిపించేనరికి, ఏరికోం చెట్టాసట్టా లేకున్నావ్‌ బొనా

రాజమ్మా, రానుశేషూ నవ్వుకుంటూ, “*యతికి (వతి దారీ శింది; మనమిక పోనన్చు”, అనుకుంటూ ఇంటి మొగం పట్టారు. “*రంగడూ మాటల్లోవడి తిండి నంగతి మరచి పోకండేవ్‌_. అవి శాజమ్మగారు ఓరగా చూసి ఒక కేక పెట్టింది

““మరచిపోవడం కలలోవార్త ఒక్క అరసోలెడు ఎక్కువ వార్చు, యీపూట మంచి ఆకలిమీ దున్నాను"”” అని, అన్నప్ప _- ఇదులు కేక పెట్టాడు.

“ఆచార్సగారి (వ్యక్రియ వాడరా తండ్రీ, రవంత మంద గించుతుం దేమో”

అటునుంచి ఆ శేక।

=ఆ మందుపడితే మరింత కింత (వజ్జ్వలిస్తుంది. అందుకే ఈ పిడచ ఎక్కువ వండమంటకొ యిటునుంచి కేక. రాజమ్మ ఆగకుండా నడచిపోతూనే ఉండటంతో యిక ఆటుమంచి కేక వేసినా వినిపించదు. వీరూ నడుస్తూనే ఉన్నారు! అన్నవ్ప ఏడో ఆలోచనలో పడ్డాడు. అందరికీ లేవి ఆకలి, తనకు నంకమించడ మేమిటి? ఠనకీ కాకుండా తన చిన్నవాడిలోనూ, యితోధికంగా వర్టిల్లడ మేమీటి? వెనుకటి తరంలో. ఏ ఆవన్నుడో అన్నావికి మొగం వాచిపోయి, అందుకుగాను, జన్మంతా తవస్సు ధారపోయగా

జాని ఫలితం తన హయాములో కవిపించిందా? యీ సుకృతం ఎన్ని తరాలదాాా, కీణించకుండా తన వంళాన్ని అంటీ పట్టుకువీ ఉంటుంది? లేక వృకోదరుడి హయాంలో లాగా తనకూ అలాటి విశష్టమైన జకరాగ్ని, యీ టౌమ్మను మూసలోసేస్పుడే ఆ (దిహ్మ దేవుడు ఏర్పాటు చేళాడా? తన తిండిపుస్టి, ఎదుటివారికి ఎబ్బెట్టుగా ఉండదా? ఎన్నటికన్నా ఎవరి దృష్టి దోషమన్నా తగిలి అవ ఓ వాపి సన్నగిల్లడమంటూ ఉంటుందా? అలా జరిగే వక్షంలో మామూలు సత్తువ ఉంటుందా? దామాయిషివి లోవిస్తూందా? ఆలాటి లోవమేదన్నా, జరుగడమంటూ సంభవిన్తేే మళ్ళీ ఐండీదారివి వడటానవికి, తేనె తస్ప శరణ్యం లేదా?... ఎటు తిరిగీ మన ఠీ ఆశార్లగారి భేషజం తప్పేట్టులేదే?- యిలా అనుపంటూండటంతో. తెలియకుండానే, నవ్వు వచ్చింది.

అలా నవ్వుతూనే ఉండగా, రంగడు, ఆ నవ్వే మనిషివి చూసి నన్వడంతో, విలువదొక్కుకువి రంగడి వంక చూపి కూతి వీగించాడు; “నన్ను చూసి నప్వుతున్నాపుటే భగివే” అన్నాడు; “మీరు నవ్వుతూంటే, మీ నవ్వు నాకూ పట్టుకుంది కామోలు: నాకు తెలియనే తెలియదే? యింతసేపూ నవ్వానన్న మాటః” అవి పపిసిల్ల మొగం చేసుకున్నది _-*ఓపి చిలకాః ఏం వేనళంగా అన్నావే _ఆలనాటి పదార్వేల మై చిలుకూ. వీ చిరునవ్వు ముందు దిగదుడుపూ = విన్ను చేపట్టినటువంటి ఆ చిన్నవాడెవడో, వాడిది (శ్రీకృష్ణ వైభవమే।! మీ కొప్తరం రాధా మాధనలీలేగ అన్నప్ప యిలా ముద్దు చేస్తూంటే, రంగడు, మాటకో తీరున విడియపడ్తి చిగురుకు, ఒక్క కులుకు కళ్ళతో కులికి, అంతలోనే చేయెటో వివిరీ "అదుగో, మా శ్రీకృష్ణుడు” అంది మవిషి దూరాన ఉన్నాడేమో యిక్కడికి రూపు జైలు చూపు కానడం లేదు. అయికేనేం, ఆ నడకలో విబ్బరం, ఆ వాలకంలో విండు తనం, చూగ7ాయగా, తెలిసిపోతూనే ఉంది,

ఈ ఇ్టే క్రేల్చి త్రో”

చెప్పేందుకు నిగ్గుపడ్డది.-

శీశశీ

"ఓ యబ్బలాలః యిష్పుడు చెప్పకపోయినా, రెపు నూకులౌ చేద వేనేనాడూ, తప్పించుకుంటావా? వేము ధోవతి కట్టినా పెద ముత్తయిదు వంటివాజ్లే చెప్పవే”

“ఆంత వినసాంపుగా ఉండదు”

“సాంప్పగా ఉన్నా యింపుగా ఉన్నా, నేనేం కొరుక్కు తింటానాః మనిషి గుకుతుకో మాటంటూ ఉండాలి కద? లేకపోత్తే ఎదుట పడ్డ వాణ్ణి ౨ ఏం, మారంగడి మొగడాః అని పలుకరించడం, ఏమంత బాగుంటుందిళొ

రంగడు, తనలో తాను నవ్వుకుంటూ.

“చింతా లంటారు " అన్నది.

పం దానికేం వికేవంలాటి పేరు!”

“*మవిషీ వికషేపరాయడే "

ఆబ్రం కే”

“పొద్దు ననగా చీక టుండగానే పోతాడు దివ్వ బేనుమీజే తింటాడు, నిద్దురకు తూలుకుంటూ జొంపొద్దు పోయినాక యింటికి వస్తారు. మున్నూట అరవై రోజులూ అంతే”

*“అంకే నన్నమాట ఓ ముద్దూముచ్చటా ఆంటూ లేకుండానే యిన్నాళ్ళనుంచీ, కాపురం జేస్తున్నాడన్న మాబః--కావీ, గట్టిగా బుద్ది చెపుదాంః---ి

“బుద్ధి కుదురైై ౦దే”

“=క్రాన్సి ఏం లాభళం?.అ_న్హమానం, చేతులు కొట్లుకు వీ ఎదుట మంచోడు। నీ కొంగట్టుకు తిరగడ.:_ అంతేనా నొ

“*ఆంతమాట నే నంటానా?.. సవి పున్నంఠపేపూ, తిర గొద్దవ్నానా? నేనేం కొంగున క మేసుకున్నానా? చేయి తీరికె వున్నస్పుడైనా. యింటికేపి తొంగిచూసే ఏం పోయిందో? శేషన్న య్యంఅే,.మా వొదినమ్మ యీ కడ లేదుగనుక, చెట్టను జూసు కుంటూ. చేమను జూసుకుంటూనో లక్ష వమలెట్టుకుని తిరుగుతూ ఉంటాడు: యింక రేపోమాపో, మా దొరపొనమ్మ నపస్తే మా అన్న కణం గడపకదుల్తాడాః:. తానూ జూస్తారుగాః పేటలో వాళ్ళ ఇం ఈ/10 శ4ీల్‌

ముచ్చట నేను కళ్ళజూనిన దాన్నేగా, మంచివాజ్జీగాదూని. మా అన్న వాకీ మముపు కెచ్చాడు, నాకేం లోనం జరగలా కావి అన్నప్ప గారూ,.._.మమషులమైవాక, ఏవో చిన్నచిన్న కోరిక లుంటాయి. మాకు మేడ లొదు; మిదెళొదు నగలొదు నాణేలొదు పిలఏలత ౫నా చి చి నవ! లి చి ళం గొ మా అన్న చలవమ్ము యిలాగే, యిక్కడే సుఖంగా దితి! తేచాయి. అలాగే యీ గడ్గమీమున్న వాళ్ళందరూ ఐకుకుతారు' చేతిలో ఎంత వనున్నాా, చీటికీమాటికీ ఒకపారి యిట తొంగిమాపి, ఓ పలుక లింపు పలుకరించి ఏదో ఓ వపవ్వువూట అనేన, ఓ సరాశికమాడి పోతూంటే, అది ముచ్చట కాదండీ; నాకు ఎంత సత్తువుంటుంది, ఏపనిచేసినా ఎంత నంబర ముంటుందిః మా మనిషికి యిలాటి మమసుంపేనా అండీ, ..యికనూ వన్నెచిన్నెలు చెప్పవా అండీ యీ యీకప్పుడేకదా, యిలా అవిపించినా? యింకో పదేళ్లో పాతి శేల్లో వై బడేసరికి మునలితవం రానేవస్తుంది అప్పుడు ద్వారకలో ్రీకృష్ణు డుంపే, రేఏల్లైలో రాధ ఉండచ్చు ...”

అన్నప్పు ఆ మాటలకు తెల్లటోయినాడు - “రంగడూ, నీకు లువ్ని ఊహ లున్నా యమకోలేదుః " అన్నాడు ఏదో మంతం జపించినట్లు, __

“రంగమ్మగారి పుణ్యమాఅవి అవిడ వచ్చింది నన్నో మనిషివి చేసింది. అంతకు ముం దేముంది ముప్పొద్దులూ మీశడేశుకు యింత మెక్కడం పిల్లి మీసాల్‌ దువ్వడమూ = నాకు పెళ్ళీ 'సేరంటమైనాక గూడా_”

అన్నప్ప మాటకు అందుసన్నాడు. "అమ్మాయ్‌ ఒకరినొకరం చూసుకున్న వేళావిశేషం - సీ మనమఘులో మాట దాచకుండా చెప్పావ్‌, వేనూ దాసరికం లేకుండా అడుగుతున్నాను = ఏమమకోవని నాకు తెలసు-”

"పీ ర్రడ్రిగే దేమో తెలివిపోయింది లెండిః యిన్ని కలుర్లు చెస్పేది. మారుమమవు చేసుకుందేమో అవి కాదూః పెద్దవాళ్ళందరూ, కలిపి గారడి చేశారు లిండిః మేం బవిజాపూర్‌లో ఉండగా ఆ గ రొచ్చింది. మావాయన అప్పటికప్పుడు పై పై మాపు చేశాడు: ఆ

146

మవిషివి ఎటో తోలేశాడు నేము సేటకు వచ్చేశామ, వచ్చావే కావి, మనను మనసులో ఉంటుందా: చేవినవన్నీ కోతి చేష్టలేనేమో? చిన రకి శేషన్నయ్య ధర్మమా ఆంటూ మళ్ళీ (ప్రజల్లో పద్డామ, నాది, మారుమమవు కాదు దనుయంతీ దేవి రెండో పెళ్ళి లాంటివి. వా మవిషే నా వారైనాడు.” 26

టి

అహ/(1 ఆదా కథ మరి. అప్పుడు వచ్చిన అవాంతరం ఎలాగో మెబ్టకు వరునుకు పోయిం దన్నమాటః””

*“ అహ-అది కొదు కథ యీ షవిషీ, పుట్టవతో మెతక. అట్టా అవి వెరిబాగుబు కాడు మాంచి చురుకు, తాను నమ్మితే పాణం యిస్తాడు ఎదుటి వాళ్ణీ యుకై నమ్ముతాడు వక్థి జాలిగుండె మంశికిపోయి నెత్తికి తెచ్చుకున్నాడు ఎట్తాగం కే, లదచ్బుమయ్య అవి సాటి విపాయి ఉన్నాడు మారు ఎక్కడో ఓ వేలిడిచిన చుట్టికం, మా నాయనే కొలు విప్పించాడు వెంటు భూమిలేదు. రెక్కతే ఆధారం వాడి పెళ్ళాం, భూదేవేః యిద్దరు పిల్లలు, జీఠం రాళ్ళు చాలవు న్వతహా, కత్తంటివాడే కాని దర్శిదంలో దర్శిదపు బుడ్ధి వుట్టింది = నర్కారు. దస్తుకంలో. వెమకాముందు చూడకుండా, ఆండన మట్టుకు కతికేకాడు కావి వేరుప్పగా గుక్కతివ్వుకోవడం చేతకాలేః సీకమీదకు వస్తుందవగా బితశ్తరోయి. పీక దీనుకుంటా నన్నాడు యీ మనిషి అడ్డం వెళ్ళాడు. బిడ్డల మీద ఒన్లేళాడు: గుళ్ళోకి తీసికెళ్ళి వమాణం చేయించాడు,నింద తవమీ దేసుకున్నాడు. వాడికి పిల్లా పాపా ఉంపే తనకూ కనీనం ఓ కట్టుకున్నదంటూ ఉంది కదా, దావి ఐతుకేంగాను అని అనుకోలా = నేను, ఎంత పిల్ల విచ్చుకున్నా, వరాయివాళ్లే; వాడంపే మానుకు దూరంగానైనా

కేశ?

యింటివరస చుట్టం. వాడు దియటవడికే మాకు పరువు పోతుంది- అనుకున్నాట్ట వెరాడు అంతే కొని మా నాయన పరువు విలిసేది తనవి ఆ ఊహే లేందే ఆయన ఎదుటపడీ తాను జేపినట్టు ఒప్పేసుకున్నాడు “ఎందు కట్టా ఒప్పుకున్నా" నని యిప్పుడడిగితే అంటాడుగంద్వా “వాడు నాకు అన్నలాటోడు; ఒకడి కొకడు తోడుగా ఉండాల్సినోళ్ళం, వాడి బుద్ధి డొంకను బడుతూన్నదంళే కవి పెట్టి మశ్శేయకపోవడం, ఆది వాతప్పుకాదా!: ఆ+క్ష నాకే అను శఈన్నాను అవి ఆలాటి వాడిని ఏమంటావ్‌? "నన్నన్యాయం జేసి పోదామనకున్నావ్‌ గాదూ?”.. అంజే, 'విజం వెప్పాలంకే నీ ఊసే నాకు తోచలాఃవాడికోనం వాడీ పిల్లలు బెంగెట్టుకుపోతారేమో అనే తస్పః వాడికి నౌకరీ ఊడి, బేడీ లడితే. ఒక్క. ఆడ కూతు శెలా ఐబతుకతుంది?: అయ్యకోనం బిడ్డలు మారాంజే ప్లే ఎలా నముదాయిస్తుంది? తానో మవిషల్లే నలుగురి ముందు తలెత్తుకువి ఎలా దితుకుతుంది? నాకు ఆదే గుంజాటన అప్పుడు నీవూ కన ఐడలా, మీ నాయన అగుపించలాం ఆది మంద-, చెడ్డనుః” అవి జవాబు చెపకాడు ఆలాటివాడికి చెయ్యెబ్వ్తి మొక్కద్దూః

“నాకు ముందేం తెలియదుగ్రా నాతో ఒక్క. ముక్కన్నా చెప్పిపోయినాడా? మా నాయన ఎదటపడి అఆ బొంకు టొంకేసరికి, యీ మనిషివి, దేశం వట్టి పొమ్మన్నాడు. తన పరువు చూసుకున్నాడే కాన్సి నా ఒతుకేమొతుందో చూడలా? పొమ్మంటే నేనూ పోయే గాన్ని గంద? అంత నాటకం ఆడాడు; నన్ను యింత కోత పెట్టాడు నాడూ నేడూ నవ్వుతూ నా కళ్ళెదటున్న మనిషి, దుమ్ము ధూశ్రైపోయినాడవి చెప్పేందుకు నోరెలా ఒల్చిందో

“కావి యిదంతా మా నాయన పన్నాగ మనవి, నా మనిషి భూమ్మీదే ఉన్నాడవీ, అస్సుడు నాకేం తెలును? కంటికీ మంటికీ ధారగా కోకా లెట్టాను. మా అమ్మా, నాయనా ఎందుకో, విబ్బర మేసి ఉన్నారు. వీ బతుకంతా, వెయ్యేళ్ళ వంట ముందుంది-_- యిదో కలొచ్చిందని మరచిపో అన్నారు అదీ కన్నవాళ్ళ సముదా యుంపు. వాకు అక్కడ ఉండ బుద్దిపుట్టలాః కోవెడు దూరంలో,

శీ శీత

భువనేళ్వరి ఆలయం ఉంది, అక్కడకు పోయి వడ్డామ. మూడు పొద్దులు అక్కడే. ఫడున్నాను ఆ మగతలో ఏదో పొద్దువేళ న్వవ్నం అయింది. ఎవరో పెద్ద ముత్తయిదు వచ్చి, నాకు కుంకు మెట్టింది నే నెక డున్నాను? నా యింట్లోనే, బిడ్డ నెత్తుకున్నామ మా మనిషి చేతుల్లో మకో కూమంది, అదీ న్వస్నం ఆ కల్లి నెం లోకానికి తెలుసు నాకు తెలుసు ఆ ళోకమంతా ఏమై పోయిందో, చెంగున యి.టికి వచ్చాను, “మొగం తుడుచుకుని, కుంకుమ పెట్టుకున్నాను “యిదేం పోయేకాలం?" అనుకుంది మా అమ్మ “పోయినవాళ్ళు వచ్చేకాలఎఎ

నా మవిషి (పజల్లోనే ఉన్నాడు అంబ న త్తె) చెప్పింది అన్నాను నేమ ఏవో వెర్రివి బడా ననుపన్నారు మా వాళ్ళ, నేను మొరా యించి మా నాయన్ను నిలవేసి నిక్కచ్చిచేసనా ఆయనకు ఓ పళావికి చ్చిరెత్తుకొచ్చి వాడు వున్నా, లేవివాడికిందే జమః అనే శాడు నేనామాట పట్టుకుని, మరింత మొండికేసి, విజం చెప్పిం చాను అప్పటికి తెలిపింది, నాకు ఏం జరిగిందీ అప్పుడూ నాకు నమ్మకమే_ ఆ మవిషి అలాటి వీవావికి పోయేవాడు కాదవి; ఎక్క డున్నాడో వెదికించమన్నా. '“విజం వీ యెకుకే వలికిస్తాగా" అన్నాః మా నాయన మొగ్గలా! నేవిటు పేటకొచ్చేవినా బామ, మా కన్నారితో నా కేం పవి? ఎుక్కడికొచ్చినాక, వెంటనే మా 'శేషన్నతో చేప్పేందుకు మొగం చెల్లలాః నాగ్రాచారం ఆ యింటిక్‌ చుట్టుకుని మా అమ్మడు వదినె కన్నోరి యింటికి వెళ్ళడంతో, వాకు అప్పటికి (గ్రాయకం వచ్చి అన్నతో చెప్పుకుని గొల్లామన్నాః మా అన్న మీ ఊరి అల్లు డిన్నంతవరకేకావి ఆయన నైజం మీ కేం తెలుసు? తనమీద కొండలు విరిగిపడుతున్నా. ఆడు గటు వేయడు. దులిపేసుకోగలను అనే ధీమా ఉంది. అది మొండితనం కాదు ఆ మనసుకి అలాటి తందరుప్తే ఉంది; కావి ఎదుటి వాళ్ళకి చీము కుట్టిందం'టే చాలు బాపురు మంటాడు. అలాటివాడు, అందులోనూ నా కింక గడ్డురోజు లొచ్చినాయని వినేసరికి ఆయన తీరు చెప్పనాః ఆ వాలకం జూడగా చూడగా, వె్యరె్తిపోతా డేమో శ49

వని హడలిపోయినా, నేను ధైర్యం జెప్పినా, “నా గీతకు ఏ వంకా రాలేదన్నాః యిస్పుడెందుకో యీ ఆవకర౦ వచ్చిందికాని, నా బతుకు మళ్ళీ వచ్చగా వుంటుందిలే! అమ్మవారు దీవెన యిచ్చిందిగగాః” అంపేగావి. హిమ్మత్‌ రాందేః

“మా మనిషి, ఏదో కన్నోరితో మాట పట్టింపొచ్చి, చెదరిపో యొచ్చి పటాలంలో కలిసాడు కావి, ఉన్న ఊరిలో, ఉంటావికీ తింటావికీ లోటొచ్చి కాదు; ఆకడ గంపెడు బలగం చుట్టపోళ్ళలో యాయనం'కే పాణమిచ్చే క్కురకొరుంది. శేషన్నయ్య వెంటనే. వాళ్ళ ఊరు, మామిడాడ--- వెళ్ళాడు పదిమందిని, దేశం జూపిన వాళ్ళని వరి వాళ్ల కీ రాస్యం జెప్పి. ఉత్తరాదికి వెదక ఐంపాడు: మనిషి ఆచోకీ కవిపెట్టి, తనకు తార్‌ కొట్టమన్నాడు. వాళ్ళు వానర పై న్యంలాగా, దేశంమీద వడ్డారు రెండు మాసాలు అంగుళం మేర విడవకుండా గాలించగా నా పుణ్యంకొద్దీ, అస్ప టికీ దేపుడి అంతు చిక్కింది... కాశీలో, నన్యాపి వాలకంబట్టీ తిరుగుతున్నాడు. వెదకటోయినవాళ్ళు యీ మవిషి నంగతి చిన్న ప్పటి నుందీ తెలిసివవాళ్ళు ఆందుచేత కంటి కాసడగానే. గబాల్న కానిపేసుకోకుండా, వెనక వెనకనే వెంటాడి మనిషి వాలకం కనిపెడుతూ వచ్చారు మవిషికి వెరెత్తిపోలా, కావి మామూలు మవిషికి మళ్లే మెలగడంలా. ఎవరితోనూ ఊసులాడటం పలు కాడటం లేదు కోడికూత వేళప్పుడు, గంగలో ముణగడం,. కోయిలకొచ్చి పూజ్జేసుకోడం, కాయో వండో, ఎవరన్నా యిప్లే తినడం, ఏ స్మతంలోనో పడుండటం,- ఎంత చాలాకీ మీదుండే వాడు ---ఎట్టా బతికేవాడు। చినరికిట్లా అయిపోయినాడుగందా, అవి పాటోళ్ళకు దుఃఖం ఆగలా మూడు నాలుగు రోజులు తాళ, ఎదుట నడ్డారు, యింక ఆ దాగుడుమూత లాడటం వాళ్లకి తరంకౌలా - యాత కొచ్చినామవి, టొకాయించారు కాని. యీ మనిషి వమ్మాలా? తనకోనమే వచ్చా రనుకున్నాడు. నసేమిరా, ఠా నన్నాడు కాని శేషన్నయ్య యిలా పంపాడనంగాన్సే యింక మరి. తల వినరకుండా తలొంచుకుని వచ్చేశాడు. యిక్కడికే వచ్చాడు.

150

ఎలా వచ్చాడు? వెరి నంతోషంమీదః ఒక్కకే వరుగున. ఎందు కంత సంబరం? మళ్ళీ ఇన్నాళ్ళకు (వజల్లో పడుతున్నాననా, ఈన మవిషి వితుకు నచ్చగా ఉంటుందనా? అలాటి ఊహలు ఓ డొక్క 'మెసులుతున్నా, అలా ఉరుకుమీ దొచ్చింది అందుకోనం కాదుః

“*అనలు ఎందుకంటే.

“అ గత్తరొచ్చి పడుతుం దనగా, అఆ రోజుల్లో నేమ వీక్ళోసుకున్నాను, కాని, నేను జేసుకున్న పూజ వేలగలిపిపోయింది, కోలుకోంగనే, పోయి. అమ్మవాం ముందు పడ్డాను యింతకు ముందు చెప్పుకుపోతూంటినే, చిన్నతనమేసి యీ కమామీషు వాపే పినా. కొన్సి తండ్రి దగ్గిరా దైవం దగ్గికా దావరిక మెందుకూ?

*ఆ.- నా మనిషి, అలా లెక్కలు గట్టుకువి ఎందుకొచ్చాడు? విడ్డను ముద్దు చేవేందుకు నా చేతుల్లో కూనను. అనై అందుకని ఎత్తి ఎగరేద్దామవి కాని నా కస్పు డా గీత లేదు. లేకపాయె అ మవిషి నా కన్నెదర పడేసరికల్లా మొగం చూపించలేక వేల కంటుకుపోయినా అంతా ఆకలింపు చేసికున్నాడు, ఏం ఠొణకలాః పోగా అవ్పుడు ఏమన్నడు?

"ఎందుకే శోకాలు? గుళ్లో కెళ్ళాం దేవుడికి దణమెట్టాం, *పెసాదం పెడుతున్నారు. మనం చేజాపాం, కూసింత వెనకా ముందూ కాని, మనహా ముట్టకటోతుందా వరన తిరిగి రావడంతో, ఎప్పుడో మనొంతూ వస్తుంది మరేం అనుకున్నా (బ్రమకే- దేశం మభయ్యాన ఉంటున్నా దేవుడి గుళ్ళో ఉన్నట్టుంపే, దిగులూ చింతా ఉండదూః మన బాగోగులన్నీ ఆరే జూనుకుంటారుః'

“ఆ మనవి షల్లా అంటూంటే గుళ్ళో లెంపలేసుకున్న ట్టుంది ఆరతి కళ్ళ కర్దుకున్న ట్టుంది. ఆ పొద్దేశ మరో పుటక బుట్టాను ..”

--యులా చెన్పుకుపోరూనే ఉంది. యింతలోనే చింతాలు రానే వచ్చాడు, మాటల్లో పడి. వీళ్ళిద్దరూ అతగాడి రాక గమవించ లేదు.

1ల్‌1

_జ"మరో పుటక పుట్టడంతో ఏదో మాత్యం ఉందట, వారికి మనవు ర్లేసుకుంటున్నావా, ఆ కులపోరు పుట్టిం దందు కోసమేగా అన్నాడు చింతాలు. ఆ అనడంలో, యధ్ధేవారేదు లేకపోగా. అనేతీరులో వినయం ఉంది; ఆ చూపుకో, పండిన అమాయికత్వం ఉంది, ఆయితే వాలకంలో ఆలా గంగి గోవైనా, వనరులో సింహమే రంగడుకన్న ఓ ఛాయ తక్కువే కావచ్చు కాని మొగంలో ఆకళ మవిషలో ఆ రీవి జడలు పెంచక పూర్వం విశ్వామిశ్రు గిలాగే ఉండేవాడేమో వాడివి చూస్తే ఆ యాడూ జోడూ చూస్తే ఆ నుమకొరం మమతా చూస్తే బహు ముచ్చటగా ఉందిః

“దా యిలా దగ్గిరకు ర్భా* అంటూ దగ్గిరళు తీసు శున్నాడు అన్నప్ప.

2౦ తళ యులతకుముందు నీ క్రథే వింటున్నాను. రనంత కర దలా ఉంది. " అన్నాడు అన్నప్ప

“అలాగా? చెప్పాల్సినవన్నీ చెప్పి- దెప్పాల్పినవన్నీ దెప్పి, కంట పడగానే మీచేత అవ్బింతలు వేయిస్తుందేమోనవి వక్క బెదురు మీదొచ్చాను ”"

“అకీంఠలు ఎలాగూ తవ్ప వనుకో, ఒరేయ్‌ అబ్బాట్‌ వనివేళ యింతదూరం ఎందుకువచ్చా ననుకున్నావ్‌? యీ సుబ్బ రాముడి బావమరిది పెళ్లే నంచభక్ష్య వరమాన్నాలూ బావుకునేం దుకా? నా వా ళృనుకున్న వాళ్ళు నలుగురినీ దేవుడి పేరు చెప్పి చీవించేందుకుకదూ!? ఆ భువనేళ్వరీదేవి ఆ జగన్మాత వేయి జన్మల భోగభాగ్యాలు యీ ఒక్క జన్మలో అనుభవించి, అనంతంగా

కేలొవీ

“పుణ్యం గణించుకువి, అనంతరం అనగా యీ భూమ్మీద కళ్ళు శెరచిన నూరేళ్ళు ఆ కల్లి శ్రీ చరణ సన్నిధిలో పూజా పుష్పాలైై కాశ్వతంగా ఉందిపోయేరవి దీవించరా నాయనా కాశీ క్షేతంలో అన్నాళ్ళూ ఉండటం వీ ,సయోజకఠ్వ మనుకున్నావా? అన్నపూర్ణతల్లి, విశాలాక్షమ్మ కావాలనే నిన్ను కళ్ళ ఎదుట ఉంచుకున్నది, ఎండము వడకుండా కాపాడింది. సిగపూవు వాడ కుండా యింటికి చేర్చింది కీడులో మేలంటే యిదేరా కండీః యా రూపేణా కాకబోయినట్టయితే, పి అంతట నీవు కాశీకి పోయ వాడవా? ఓకవేళ వెళ్ళినా ఆంత దీక్షతో ఆ క్షేత్రాన్ని పేవించుకుని ఉండేవాడవా?

“ఆయితే దేవతా మూర్తులకు మా మీద యింత అన్నుగహ ముంటూండగా, యిన్ని అగచా స్లెందుకు రావల్సి వచ్చిందీ ఆంటావా? ఆదో లీ లయ్యా అమ్మ నెత్తిమీద మొట్టికాని అప్పచ్చి పెట్టదు ఆవిడకు ఆడో ముద్దు నరేశివి రంగడూ మళ్ళీ యింతకు ముందు కథకు ఆందుకుందామా? యీ చిన్నవాడు ఎట్టకేలకు తిరిగి వచ్చి చిన్నదానితో కలిపి సుఖంగా కాపురం. చేస్తూన్నాడు; బాగానే ఉంది మధ్యలో వచ్చిన లచ్చుమమ్యు అవి ఒహడున్నాడే యీ చౌగండానికి ఆదిమూలంంఅతగాడి భోగట్టా కూడా తెలియకుండానే కావి, కథకు కడుపు నిండదు, అతగా డే మైనట్లు?.._

సుఖంగా ఉన్నట్టుః”” అవి చింతా లందుకున్నాడు

“ఎట్టా అదేం లెక్క?” కుతూహలవడ్డాడు అన్నప్ప

చింతాలు, మామిడి పూసలు రాల్ఫినట్టు.. “లెక్క నరైైందేః మద్ధెన కూపింత వంకరోయింద్కి కొవి ఆందుహ నాడి జవాబుదారీ లేదు వాడు కత్తిబాటోడు కావాలవి, నేను పై నేనుకున్నాను ఆల్లందుకు నాకేం విచారం లేకపోయింది గావ్కి వాడు దిగులేసి మంచమట్టాడు. యిది రండా గర్భమైపాయె ఆ తలకు మాపిన బతుకు, వాడు బతకలేకపోయాడు మా దొరున్నాడు కథఫైన్‌ టిండేర్క్‌ అవి. ఆరి కడ్క విజం చెప్పేశాడు అప్పు డేమైందీ- ఏమై ఉంటుందంటారు?” ఉవ్పు అందించాడు చింతాలుం

శల్‌తి

ఆన్నప్ప కూత అందుకున్నాడు...

“మేలే జరిగి ఉండాలి,

“*యుది; (పశ్న చెవ్చడం కాదు: పీ ముఖ కవళికను దట్టి యిలా వూహిస్తున్నాను. పని గట్టుకుని వాగికోనం యీ వింద మోళశావే ఆ లక్ష్మన్నమీద, ఈగ వాలితన్న పక్షంలో, వీ విలా ఉంగేవాడివా?. సీవన్నట్టు, విజం చెప్పినందుకు మెచ్చుకువి, మీ దొరవారు, అ మచ్చ మాపుచేపి ఉండాలి;__”

చింతాణు మరియాదతో కూడుకున్నటునంటి చిరునవ్వు తెచ్చుకుని, “మీ లెక్కను చెప్పాలంకే, పప్పులో కాలేశారుః వాడు ఆతి మంచోడు కనుక, హడలిపోయి. అదిద్ధం చెప్పేశాడు. అదీ వేమ నమ్మి, దేశాలు పట్టినా. కొవి, మా దొర వమ్మలేః విలవదీపి, విజం తెలుసుకున్నాడు. అన లేం జరిగిందంకే, పటాలంలో మా ముఠాకు దిన వెచ్చానికి సరివడే రొక్య౦, వారాని కోతూరి విట్వాడా చేస్తారు. ఆదస్తు, లచ్చుమన్న పరంగా ఉంటుంది. అందరికీ. కొలువు విడిచినాక నంజెపూట పంచిపెకతాడు.

“మద్దినాళ అజానానుంచి నంచు లొస్తాయి; షకాబు నాలు గ్గంటల కల్లా పంచేస్తాడు, ఆరు గంటలకి బిట్వాడాః లచ్భుమన్న ఆ పైకం పుద్చుకువి తిన్నగా అమ్మవారి కోవిల కెళ్ళి కళ్ళు మూసుకు కూర్చుని నంజెపొద్దువేళకు మకాం కొస్తాడు, ఆదీ వాల్తీ. కొయిలకు వెనుక పేటీని అంతా చిక్క నడవి ఆ అడవిలో జొరబడి కొంత లెక్కపోకే అంత మేర, మందార పూవులు దొరుకుతాయి ఆ పూవులు దెచ్చి పూజ్జేయడం లచ్చుమన్నకు అల వాటు అలాగే పోయినాడు. పోంగా, ఏమైంది? ఎన్నడూ లేంది ఎలుగుబంటి మీదికి వచ్చింద్కి విబ్బరం ఉన్నాడు గనుక, చెకుము శేప,, వరుగాకులు మంటేని. దాన్ని బెదరగొట్టాడు అమ్మవారి కని పూలు తేటోతూంకే యీ అంపపా దేమూ' అవి, చివుక్కు మన్నదట. కావి, ఏందోలే అని వరిపెట్లుకుని గుబురుల్లోకి జొర బడ్డాడు అక్క_డ పులి కొప్పమీ దుందిః అమ్మోర మ్మడివిలో రక రకొాల మెకా లున్నాయి. కావి అంత మేరా, వేటా -మాటూ

కేల్‌

కూడదు. అందులోనూ పులి అంకే ఆ కల్లికి వాహనం! చేయెట్తి- దజ్ఞం పెట్టి. దారి తస్పుకోటోయినాడు. మెకం గృురుమన్నది.

“ఆడుగు అటు చేయబటోయినాడు, విలవేపింది

“నడుం పట్టాకు, బందూక్‌ కు లగించే బదివెఉంది. నారన మళ్లే దిగేసుకు బోతుంది కలేబడిపుచ్చె కాచుకోవచ్చు: వీడూ, గుండెలు దీసిన వింయే కాని._అమ్మోరి మెక మాయెను చేయెత్త డమే+.

“"లచ్భ్చుమన్నకు మరేం పొలుటోక, ముల్లెకట్టిన దస్త్రం దాని ముందుకు విసిండు తొగరు అందు చూపి, నంజుడనుకుని, లివటా యించింది, పొదల్లోకి దూకింది, వీడు వ్యెర్రిమీద వెంటదిడ్డాడు, అది కానరాందేః

“వీడు గొల్లమంటూ “ఆంబాః' అవి గోడెట్టుకుందూ. ఎటో, ఎంత లెక్కో పరుగెతాడు కట్టు కనువటికి ఆతల్లి నత్తెమో అన్నట్లు, అఆ దస్త్రం ఆల్లంత దూరాన ఆపించింది.

“కావి,...నురో మాయొళ్చి పడ్డది.

“కంటికి ఆవింది కొని చేతికి ఆందలాః

*ఏం అంటారా?

“వీడా వెంపుకు పరుగందుకునే సరికి, వై నుంచి కొమ్మిరిగి పడి దారి కన్హేపింద్కి అనై కమ్మేసింది. కొమ్మ నూగుతూన్న కోతి, యి మూట ఎగరేసుకువి, చెలో = చెశ్చైక్కింది, గుబురులోకి మాయమైంది ఆది క్షణానికి ఆమడ లెక్క- లగెత్తుతుండి తరిమి వట్టడం నరుడి తరమా? దాంతో వీడు నీళ్ళు కారిపోయినాడు.

“మరేం, దిక్కూ మొక్కూ ...? తన కళ్ళ ఎదుకే యీ విడ్డూరం జరిగినా, బిడ్డ డల్లా తల్లిడిల్లి పోతూన్నా- ఆ తల్లి పల కలే ఆ ఛణాన, పలకరే_

“"విజం చెపితె నమ్మేట్టందాః..

“చ్చెప్పినా,.... నమ్మకపోవడం మాట ఆటుండగ్భా- ఏదో ఆవవరావికి అడ్డం వేసుకుని. అది వరునుకుపోవాలని యిదో కథ - అల్లాడు. యింతకొలంగా మంచిగా (బతుకు తూండట మనేదికూడా

1ల్‌ల్‌

-క్లీ ఎత్తే = ఎప్పుడో యిలా కతి కేందుకని ముందునుంచే జొ్యాగర్డ పడుతూ వచ్చాడు అవి అనుకుంశే, విందపడేరాత ఎలాగూ ఉంది, మోపే పోలా? యింకా ముణిగేదే ముంది? అవి ఓ దనానరి ఆలోచన చేప, నాతోనే టొంకాడు వాడినా టంటే నాకు మాచెడ్డగురిః వా డలాటివాడు కొడవి. మననులో ఓమూల పీకుతూ వున్నా నమ్మేశాను ఆది నామీదకి తోసుకున్నాను. వాడు చెప్పింది నే న్నమ్మలేకపోయినా, నే నన్నది, మామామ నమ్మాడు మ న్తరిలోంచి "పేరు కొన్లేశాడు

అవే నేం జేప్పాను మా మామగారితో? శ

“లచ్చుమన్న ఆమ్మోరి కోవిలకీటోతూ నమ్మకస్తుణ్ణికదా, అవి ముల్లె నాకాడ ఉంచివెళ్ళాడు ఆంత రొక్కం ఒక్కసారి సేతిలో పడంగానే చెయ్యి రెపరెస మంది; పెట్టుబడుందిగదా అవి వెళ్ళి డావు కొట్టుకొద్దాం అని పోయినాను వాళ్ళు సవ్చెపోళ్ళనీ, నేంచేసేవ బుద్ధి తక్కువపవి ఆనీ తెలును = కొని, కళ్ళు పొరలేసినాయి _. వాళ్ళు మూడు ఆటల్లో దులిపేళారు

“నే జెస్పింది వినుకోంగనే మామ అగ్గిభరాటా అయినాడు! నేం జెడ్డానని కాడు ఆయనబాధ, తన పరువు దీశానవి ఆ పొద్దే పటాలం తాలూకు మందు గిడ్డంగి ఒకటి పేలి, జననష్టం అయిందిః ఆ పాపంలో తామ గట్టుకున్న పుణ్యం ముంచేళాడు. మా మామః। గొపాటుకొద్టీ, నేను లచ్చుమన్నతో చెప్పిపోలే శాల్తీ గల్లం తయిం దవి, అందరు నమ్మినట్టుగానే వాడూ నమ్మితా న్టే.న పానం, నన్ను గొట్టిందవి. మంచం బట్టాడు. ఒకపే యేదన ఒకటే రోదనః వాడట్టా పడుండగా ఓ యిచ్యితం జరిగింది, కోతి ఎత్తుకు పోయి. దే, ఆ మూటటఓ ముపిల్దానికి దొరికింది. ఎట్టా?

“ఆ అడీవిలోకి, పాలపళ్ళు కోనుకురాలోతే, శివలింగాల మాను మొగదల. ఏదో న్యారంగా అపించిందట! దావికి నరిగా చూపావదు! ఏందది అనుకుని, వట్టిచూప్కి యిప్పి చూపేతలికి, దావి కన్ను చెదిరిపోయింది. ఎవడో దారిని బోయేవాడు ఆకడబెట్టి, వీల్హా గేందుకు టోయినాడో అవి, ఆంత లెక్కా, గావుకేక లెట్టుకుంటూ

కల56

గాలించింది ఎక్కడా మనిషి అలికిడి కాలా యిదేం మాయదారిదో మన కెందుకు... అమకుని దాన్ని అక్కడే బడేసి, ఊళ్ళోకి లగెత్తు కొచ్చింది. శివపూజ మామకాడ, లచ్చల్లచ్చలు రూపా లున్నాయ్యర్హా. అవి వెెరికేక లెట్టింది. మతోయిన మాట లనుకున్నారు, ఒట్లూ నశ్తేలూ పెట్టింది అయినా గురి కుదరలే, కొని దావి గొడ వంత టితో మానుతుంది కదా అని వెంటపడిపోయినారు. అట్టానే దొరి కింది. నంచి కట్టమీకుండి ముద్దరగుర్హుణు జూవ), యిది పటాలం వోరి సొత్తయి ఉంటుం దనుకువ్శి అస్తారిపితంగా తెచ్చి దొరకప్ప జెప్పారు అది ఎవరి గుజారతు అని వాకబు చేయంగా, అన్బుమన్న దనీ మనిషికీ ఉన్నట్టుంది ఖాయిలా జేసిందనీ తెలిపింది గ్యురం 'వేసుకువి లచ్చుమన్న బసకు టోయినాడు ఆఅప్పటికవుడే లచ్చు మన్న దొరకొడికిటోయి. తప్పొప్పు కోవాలని డో లికట్టించుకున్నాడు దొరను జూడంగానే, విటార్తై సల్యూట్‌ జెప్పి గోడు జెవ్చుకోంగా, ఆయనకు నిజం దెలిపిపోయి లచ్చుమన్నకు హత్‌ మిలావ్‌ ఇచ్చి (గేడ్‌ విఫారసు జేశాడు ఆక్కడనుండి పోయు మా మామగారిని, ఖుద్ద్‌కు రప్పించుకువి విగ్గదీకాడు దొరల బుద్దంటే నరులబుద్ధి కాదుగా, నారాయుడి మిద్ధి = ఏంజరిగుంటుందో యిసప్టై ఆకళింపు జేసుకువి. ఆయన ముక్కట్టుకున్నాడు, నిజం ఒప్పించాడు ” ౩0

ళ్‌థి

ఒప్పించి, అప్పుడా పెద్దమనిషివి ఐట్టుకువి ఏమన్నాడు?

ఏం జేశాడు?

“ఏం జెయ్యలాః చెయ్యకపోగ్సా. ఎడాపెడా ఉచ్చేశాడు. “కప్తాన్‌ నాయిడూః___. యిన్‌సాన్‌ అంటే యిన్‌సాఫ్‌ అని బుజు చేశావు: ెవాన్‌; ాందానీ అంయే యిదీః నీకూతురు సుతం చూడలా,

కథ?

కళ్ళు మూసుకుని వీ డ్యూటీ మవ్వు చేశాన్‌ వా డొచ్చి దిద్‌మాష్‌ని అన్నాడు ఐస్‌! బప్‌ యింకేంకావాలి ఐ _ర్తరఫ్‌; నాయుడూ నీవు అవ్వల్‌ దర్‌జా అఫ్పర్‌వు

“మామూల్‌ బిండూక్‌ వాలావు కావు తల్‌వార్‌కి కేజీ ఉన్నట్టు అఖల్‌కికూడా ఉండాలి. పీకు ఆదిలేదు రహమ్‌ అంక నీకు ఆర్భం తెలియదు. పోనీలే: పటాలంలో మన తరఫీయఠ్‌ ఏమిటి? ఎదురు గుండ్యా బందూక్‌ పట్టు కొచ్చినవాడు దుస్మన్‌,. వెంటనే గోలీమార్‌ అది, మొకద్దమా అనుకో - చూడు నాయుడూ సంగ్రామ్‌ వేరు, నంసార్‌ వైరు ఓ మనిషి వీ దగ్గికకు - వచ్చి = నేమ మహారాణీగారి భర్త నంకే. వెంటనే నమ్మేస్టావా = వల్యూట్‌ చేస్తావా? దిమాగ్‌గల్‌తీ ఆకోనువూ - ఆతి మంచికనంకూడా అలాటి ఒకరథఅం పిచ్చే. నీ అల్లుడిలాటి వాళ్ళకి సుటకతో అంటుకుంటుంది = నీకు యిలాటివాడు తగలడం ..._. యిడే మొదలుకాదూ పోల్పుకోలేక పోయినావ్‌,

“మన లా ఏం చెపుతుంది?

“ఎదుటివాడి పృంఢాకోర్‌తనం. బుజుపు కావాలి = అప్పుడు వాడీని ముద్దాయ్యిక్రింద కట్టాలి అంతేకాని, నోటిమీద వ్యవహారం నడుస్తుందా? నడుస్తే = లా ప్రకారం అది, చెల్లుతుందా? వాయుడూ, సీవు ఒకటికి మూడు తన్నులు జేళావ్‌ అవిగో పులి అంటే యివగో తోకన్నావ్‌: దున్నపోతు యీవిం దంటే దూడను కశ్లేయ మన్నావ్‌; దూడ గడ్డకోనం శాడిచె స్టైక్కావ్‌। సమ్‌రూ? నాయడూ జిందగీ ముకద్దమా కాదు, ముయిమ్మా చిక్కు. విడదీస్తామా, చీల్చి చెండాడు తామా? యిష్పటికన్నా బాగా ఆలోచించిమూడు; నీవు చేపం గేమిటి? మంచివాడికి అసకారం . కన్నకూతురికి అన్యాయం _ నీ కేమిటి ఫామిదా? యిజ్ఞత్‌ లేవి మవిషి, అఫ్పర్‌గా ఉండటం మంచిదంటావా?

*యీ లెక్కమ నవ్వుతూనే గుమికీ లిచ్చేనరికి అంత మవిషీ కుదేల్లై పోయి మీసకట్టు మీదుగా కన్నీ రెట్టుకువి, పటకా = బెల్టు తీవ దొరపాదాలముం ల బెట్టాడు.

ఆయన ఒక్క విమేటు మా మామకేసి జూసి = “కప్తన్‌; పోయి వీ డూటీ జూసుకో; యింతకాలం, రూకురి కాపురం జేతు

శైల్‌8

లారా తీశానే అవి. ఎంత బాధ వడుతకున్నావో. అంతకన్న +, సీ కెవరు వేయగలరు? నీవు వడిన బాధం వగవాడికై నా రారాదనీ,. యిలాటి, అవకతవక, మవిషైైనవాడు యీ జన్మకు కౌదు. మరో అన్మ కైనా చేయకాదవీ _ పిలువమీద రక్షకుణ్ణ, (ప్రార్ధన చేస్తాను.

*నవాయుడూ వీరుడిచేతా కత్తి ఉంది భజం,తీవాడి చేతా కత్తి ఉంది; కావి ఆ చేతికీ యీ చేతికీ ఎంత తేడా? అలాగే మనిషికీ మవిషికీ. మనసుకీ _మనసుకీః

“వేను ఫొజులో చేరిన రోజుల్లో, ఒక "పేద్ద తప్పు చేశాను; కొన్ని ఆర్జంట్‌ కాగికాలు, అఫీసరుకు వెంటనే అందించమని, నాపై అదికారి పంపించాడు, వాటివి కోటు జేబులో పెటుకుని బైసికీల్‌ మీద పోతున్నా, పదిమైన్సు పోతేనే కావి ఆ క్యాంపు ౮ాదు: ఆడ్డదోవమ చేలగట్టు మీంచిపోతున్నా __

“ఓ చేలో ఓ అమ్మాయి, ఒంటరిగా, ఆలూగడ్డలు తవ్వు శఈూంది: పిల్ల, ఏపిల్‌ పండులాగుంది.

“అమ్మాయ్‌ యివాళ ఆదివారం కాదా? అని శేకేళాను, వనరదామీద.

“ఆకలికి ఆదివారం ఏమిటి?" అవి సకవకలాడిందిం

“అందమైనపిల్లక్కు ఆక లేమిటి? అన్నాను

“పటాలంలో కొలువు చేపేవాగికి . పడుచోళ్ళతో వరావి కౌలాడేందుకుం జీత మిస్తా రేమిటి?. రెక్కాడి_స్టేనే మవలాటి వాళ్ళకి బువ్వః_ వీ దారివి వీవు పోఎి

“ఎండలో విన్నాది లెట్లా పోను

“__ పోలేకపోతే, వెన గొడుగట్టు' మళ్ళీ పఠాలుమంది.

“వాకు ఆ నవ్వుతో మతిపోయింది. బైసికిల్‌ గట్టుమీద, ఉడ్డిగిలేసి, వైన కోటూ నెత్తిన టోపీ అక్కడ వడేసి,_చేలోకి ఎగడ్జాను.

“పీల్రాటి దేవనుందరి యిక్క- డుందవి తెలిసుంటే తవ్చ కుండా గొడుగు తెచ్చేవాడినేః అయినా నీకు, వీడ కేం తక్కువ? మంచి పిల్లకాయలాగా పోయి, అ చెట్టు నీడను కూర్చుంటే

159

నిమిషంలో చేనంతా నేను తవ్వేస్తాన' అంటూ అమె చేతిలోంచి తవ్వుగోల లాక్కున్నాను. ఆ పిల్ల నవ్వుతూనే, పెనగులారి చివరకు నాకు వదిలేసింది చిన్నప్పటినుంచీ మాచేలో పనిపాటలకు ఆలవాటుపడవాణే గనుక, ఆ పిలచేత పెబాస్‌ అవిపించుకుందామని, చీవా మంతగాడు బంతులు ఎగరేసినట్లు_ ఆలూగడ్డలు త వ్వేస్తున్నా “ఆ వల్ల కెవ్వుమంది: అటు చూస్తుమగదా,- పై చేోోంచి రెండు గిత్తలు పరుగుమీద వస్తున్నాయ్‌._మాకు సూటిగా,. మరో క్షణంలో మా మీదికి వక్చేస్తాయ్‌।ః ఎక్కడి వక్కడే వదిలేసి. పక్క తోప్పులోకి ఉడాయించాంః కొమ్మల్లోకి ఎగబాకాంః ఆంటోతులు దూసుకువస్తూన్నవల్లా గట్టుమీడికి వెళ్ళి. కలయదిడ్డాయి. వాటి లడాయి కన్నుల పండువుగా ఉంది. కాని వాటి తాకిగితో, నా తాలూకు సౌొమాను నామరూపాలు లేకుండా పోయింది, అవి,. కుమ్మకుంటూ నా బైసికీల్‌ మీద పడగానే నేను వేలకు దూకేళా.. కాని ఆ పిల్ల నా వెంటనే దుమికి కదలకుండా వస్టేపింది. “ ఆటు పోవడమే = అమ్మో యింకేమన్నావుందా? చీళ్చే ప్తాయిః'” అని విలవిల్లాడుతూ నన్ను ఉడుంపట్టు పట్టుకుని వదలందే? “వా వైకిల్‌, నానా వంకర్లూ పోయింది. నా కోటు. చీలికలూ వాలికలూ _ & జేబులో కాకిరాలు = తుంతూతునకౌ;. అదంతా అలా కళ్ళవ్పగించి చూస్తున్నాను = అటోతులు రంగం దాటి పోయినాయి. “అవి. ఎంతో దూరం పోయినాకగాన్సి ఆపిల్ల నన్ను అడుగు ముందుకు వేయనీయలేదు: కోర్ట్‌ ౨ మార్షల్‌ కోదండం. దరికి దెబ్బలు. డిమోట్‌-... వెట్టివాకిరీ సాటివాళ్ళ వెక్కీరింత।* 160

నాన్న చీదరింపు. అమ్మ - కోకం౦-

అన్నీ ఒక్కసారి మవనులో తిరిగినాయి. నాకు తెలియ కుండానే కంట నీ రోడింది - ఆ పిల్ల నవ్వింది- ఎద్దులు కుమ్ము కుంయే జడునుకునే యీ మగాడు, యుద్ధమేం జేస్తాడు - అందిం జడుపూకాదు, దుడుపూకొదు. నా అవస్థ యిదీ, అని పొడి మాటలతో జెప్పాను, అందుకూ నవ్వింది

'ప్సీ దొర ముసిలాడా?ి అంది,

“మా నాన్న వయనుంటుంది' అన్నాను,

“అముతే జంకెందుహ- జరిగింది చెప్పేయ్‌!”

“చెప్పేందుకు జంకులేదు- కంక, భయంలేదు. కావి విజ చెపితే, నీవు నలుగురి నోళ్ళల్లోనూ సడతావ్‌;'

“పీ పేరు వాకు తెలియదు, చెన్చలేనచుకో।

“ఎవరో ఓ వడుచుపిల్లను జూవి వీడు యీ వల్టీ కొట్టా డవి అనుకుంటారు. జరగవివన్నీ ఊహించుకుంటారు, నీ రూవు 'శేలలు మననులో చ్చితించుకువి, గుటకలు (మింగుతారు ఓ ఆభం శుభం ఎరుగవి ఆడపిల్లను అందరూ అలా ఆవసూనిస్తుంటే, నేను తల ఎత్తుకు తీరగ్గలనాః నో_వ్‌.. నా యిష్టం వచ్చిన అదిద్ధం ఆడ శాను.వాళ్ళ చిత్తం వచ్చిన శిక్ష వేస్తారు. - .

అ అమ్మాయి తొజక్కు.౦డాా నాముఖ కవళ€క ఓర తంట చూస్తూంది.

“ఎవరికీ?”

౨న్చాస్ట్రీ

“అంపే మనకన్నమాహే”

"విజం అదికాక మరేమిటి? మీ అఫీర్లకు బ్యుర ఒక్కే కాకుండా, బుద్ధి ఆవేదికూడా రవంత పుంీ. ఇంత అందమేసుకు పుటి, దాంతో నీలాటి అమాయికుణి ఆటకాయించినందుకు, ముందు

చి ణి వాకు వేయాలి క్షి త.0. 8/11 శీర్‌ 1

“ఆదేంమాట? ముక్కుకు సూటిగాపోయి నా డ్యూటీ చేను కోకుండా, దారిలో ఒళ్ళు మరచిపోవడం నా తప్పుకొదా"

“అదే ఓ తప్పయితే అలాటివి చేయడం చేతకాని జీవులు మనిషి పుటక పుట్టడం దండుగ కాదూ; ఎ్యరని గొను చూపి ఎద్దం టీది కటు తెంపుకుంటుందే. వర్తవి పిల్లవి చూసి వయసులో ఉన్నవాడు ఒళ్ళు మరచిపోవడం- నేరమౌతుందా? పైగా, నీవే మన్నా ఆగడంచేసిి అల్లరి పడ్డావా?___

“ఒంటరిగా చూపి రొస్టు పెట్టావా?

“ఆయ్యో పానం, యీ లిల్లీ ఎండను వడిపోతుందేమోనని. శాలిదలచి సాయం వచ్బావ్‌1 .

“కనవడ్డవాడివి, కాల్చేయడమే కావి మనిషికి మనిషళ్లే, తోడు కానడం, మీ రూలు ఒప్పుకోవా?

“రైఫిల్‌ బుజాన వేనుకువి రైట్‌ లెఫ్ట్‌ కొడుతూ జన్మంతా కీలటొమ్మలాగానే ఉండాలా?

“వద, నే నొచ్చి మీ ఆఫీనరుతో మాట్లాడుకాను.”

“నీవా?_పిల్లా! అలు పిచ్చానవి, అంత (శుతిమించకుః _”

శ్రుతి మించకపోతే ఆలానన రజి కట్టదు;

“మిన్హర్‌ సోజర్‌। కాటోయే ఆఫీనరువి కాగితాలు చిరిగితే అంత గాభరా వడకావేం? మళ్ళా కొత్తవి [వ్రాసి యివ్వమనుః”

కట్టీ

“ధ్రీమాగా చెసికే దేవుడై నా వింటాడు:”

*“__అ ముక్క ఎంత ధీమాగా చెప్పిందవిః

“నిజంగా; ముచ్చటవేసి, వెల్యూట్‌ చేశాను.

“వల్లెలో పుట్టి చేల వెంబడి పెరిగేపిల్లకు యీ తెలివి తేటలు వుటుకితో దేవుడే యుచ్చాడు కౌవ్సి పున్తకాలు కొరకడంవల్లి అబ్బి వదా? అనుకున్నాను

“అబ్బా సీపు చెప్పిన ప్లే చేస్తానుః అపై మన నొకరీ ఆటో యిటో అయితే!”

“హాయిగా వచ్చేసి, వాతోవాటు దుంవలు తవ్వుతూ ఉండుం:”

1162

*జైలు వేస్తే”

"నిన్నే ్లైలులో వేస్తే పై మంచి చుక్కలు రాల్తాయి యీ లోగా వేసినవాడి పళ్ళు రాల్తాయి

“రాల్చే దెవరో?”

*ఈ రాలుగాయే "

“ఈ నంగతి ఆఫీనర్‌కు చెప్పనా?

“ప్రిన్సు చెప్పాల్సింది వీవు చెన్పుఃు వినడో,. మనల చేయాల్సింది మనం జేస్తాముః”

“భాయమే?..”

“మనిషి పుటకపుట్టి, మాట తవ్పడమేః"

“ధేంక్యూ మిస్‌ _..” అవి కొంచెం వెటకారంగానే సలాం జేళాను. ఆ అమ్మాయి ఆది గమవించినట్టుగానే,

“మనిషి వవిపించుకుని తిరిగివ స్తే మదాం అవి పిలువవిస్తా” అనేవి చటుక్కున విడియపడింది. ఆమె చెక్కిలి మీద పూసిన గులాబీలు కనుల కద్దుకువి, 'సుడిగాలల్లే పోయి, మలయ మారుతమల్లే తిరిగివస్తాః!” ఆంటూ ఆ కౌగితాలు (ప్రోగుచేసుకుని, పైకిల్‌ అక్కండే వదిలేసి, వచ్చిన తోవ దౌడుతీకాః

“మా ఆఫీసరు (బ్రహ్మచారి, చిరాకు సకీ* ముక్కుకు సూటి గాడు. సాధారణంగా మంచప్పుడే, అ మనిషివి పలుకరించడావికి మా కందరికీ హడలు ---

"కాని నే నస్తుడు, మామూలు మనిషిని కామగా, వేయి పింహాలపెట్టు ఉన్నా.

“ఎదుట పడి 'వెల్యూట్‌ చేశాము.

ఆయన కస్సుమని, “ఇంకొ ఇక్కడే ఉన్నావా? వెళ్ళలేదా? అవి గద్దించాడు.

సగం దూరం నెళ్ళామం

“వెళ్ళి”

“తిరగి వచ్చాను.”

అప్పల

1108

“రావలసి వచ్చింది కొగితాలు ఎద్దులు శొక్కేశాయ్‌,"

“ప్రమిటీశ్‌ అంటూ విలువెత్తున లేచాడు నేను ఆయన కోవ శాపాలు లెక్కజేయకుండ్వా గబగబ జరిగినది యానత్తూ చెప్పే శాను. ఒక్క, ఆ వళ్ళు రాలగొడతానన్నది మినహాగా, ఆ ముక్కా ఆ దూకుడులో నాలుక చివరదాకా వచ్చిందికాని, నొక్కి-పెన్తుశాను,

“వే నన్న దంతా మా ఆఫీసరు కమబౌమ కదలకుండా చిన్నాడు.. ఒక్క నిమిషం సేపు గట్టిగా ఆమాపానూ ఆలోచిస్తు న్నట్లు, విశ్చలంగా ఉన్నాడు బుజ్జగించినట్లు అడిగాడు.

*యింతకూ తప్పు వీదా, ఎద్దుదా?”

“యిద్దరిదీ కాదు.” అనేశాను, వెమకొడకుండా!

“వారిద్దరిడీ కాకపోతే వీదేః ఆవి నదానంగా అన్నాడు నేనేదో దానికి బదులు చెప్పటోతే నన్ను నోరెత్తవీకుండా హుంక లించ్చి బల్ల సౌరుగు ఛెల్లన లాగ్కి పిస్టల్‌ దూపి. .

"పశజ్లర్‌. పటాలంలో చేరినవాడు చేయరాని వేరం,. ఊళ్ళు మరచిపోవడం

“దానికి ఒకపే €క్ష;-” అంటూ, పిస్టల్‌ నాచేతి కంటేట్టు ఎగరేశాడు: మొగ మటు తిప్పాడు.

గాలిలోకి పేల్చాను, ఆయన చట్టున యిటు తిరిగాడు.

“కెప్టెన్‌ నర్‌: మీ మాటమీది గౌరవం కొద్దీ ఒక కాటిట్‌ 'వేస్ట చేయాల్సి వచ్చింది. మన్నించండిః

“మనం ఆయుధం చేత పట్టామంటే,

నగవాడికి- హెల్‌:

మనకు, విక్టరీ. ఎవ€..వరెనం

యిది మీరు నేర్చిన పాఠమే.

ఒకడికి వెయ్యిమంది ఎదురై న్సా వెన్ను చూవరాదుః- తన్ను కాను హతం చేసుకోరాదు.

చేత ఆయుధం పోయిన్సా విండు జీవంతో, విలువెత్తునా కలియబడాలి; దెబ్బ తీయాలి;

యిది, మీరిచ్చిన శిక్షణ:

ప!

“ప్పి జీవితాలు బేళ సేవకు అంకిఠం!

మీ జవన శ్ర్వాలు, దేశరక్షణకు, అవలంబవంః

మీరు దేశ సౌభాగ్యావికి ఆవనరం।'

యిది మీరు చేసిన ఉవదేశంః

వేను. మరువను!

ఈ జన్మకు మరువను కెఫైన్‌;

మన్నించమని మరోసారి వేడుకుంటున్నాను.

ఆ కాటిజ్‌ అరీదు నా జీతంలో మినహాయించండి!”

_యిలా అనేసి, పిస్టల్‌ అయనకు అందించ్చి వెల్యూట్‌ చేశాను: దాన్ని. నా చేతులోంచి, ఊడలాక్కుకుని, వా మీదికి గురిచేసి “నీకు మూడు నిముషాలు గడువిస్తున్నానుః (ప్రా్భాన చేనుకో" అని ఉరిమి చెప్పాడు వేను అందుకూ ఏ మాత్రమూ గగ్గోలు కాకుండా --

“కెఫైన్‌ నర్‌; మీరిచ్చిన గడువు తీసుకుంటున్నాను

కావి. దానివి (ప్రార్ణవకోనం వివియోగించను

వటాలంలో చేరినవాడి (ికుకే ఒక (ప్రార్టనః-

తన దేశంలో, శాంతి ళాశ్వతంగా ఉండాలని, తాను రైఫిల్‌ వట్టి రక్తపాఠం జేసే అవనరమే రాకూడదవి।

కెఫైన్‌ సర్‌ మనకు పాహనమంత సనహనంకూడా ఉండాలి. రౌ్యదమంత వాత్సల్యం ఉండాలి; రక్తపాతం విరి లేనప్పుడు చేపిన పాపావికి పరిహారంగా భూతదయ అమితంగా అలవరుచు కోవాలి:

యీ మాటలన్నీ మీ దయవల్ల నూకు వంటపట్టినవేః_

మీరు, నన్ను కూల్చేయవచ్చుః

కారణం నా అవిదేయత అవి చెప్పనచ్చు=

అలా పై అధికారులను ఓస్పించవచ్చు

కాని, నిజం దాగదు;

లిల్లి దానదుః

మీరు సేఫ్‌గా ఉండాలంటే అ పిల్లనుకూడా కొల్చేయాలి?..

శీర్‌ల్‌

అంతవని మీరు చేయగలరని నాకు తోచదు:

మీరు రాక్షసులు కారుః

హృదయమున్న వారుః

ధైర్య సాహసాల్ని, అభినందించేవారుః

పరమ శతువైన్సాం వాడు మాంచి వఏీరుడైతే- పెవాస్‌ ఆవి బాహాటంగా అనగలవారుః

ఆంతే కాదుం

సటాలంలో మేమందరం. మీ పిల్లలం:

ఆలాగే చూసుకుంటున్నారు.

“వేను, విజంగా కాల్చేస్తున్నానేమోనని ఒక్క 'వెకన్‌ మీరు ఎంత అంగారువడ్డారో, నేను గమవించలేదనుకున్నారా?._.

నేను. నూరేబ్ళ (బతకాలవి,=

మీకూ ఉంది. నాకూ ఉందిః

పై పెచ్చు, లిల్లీదీ, పరిపూర్ణంగా, అ దేకోరికః

ఆలాగే జరుగుతుందవి నా నమ్మకం, ...

మీ ఆశన్సు ="

యిలా చూచాయగా యిదే ధోరణిలో, యివే ముక్కలు కాకపోయిన్సా గుక్క తిస్పకుండా అనేప్కి అవ్పుడు ఆయన మొగం వంక జూశాను, ఆయన నవ్వేశాడు.

“శాన్‌ సగవాడివి చూడగానే, కొందరికీ వడుచుపిల్లను చూడగానే కొందరికీ, ఎక్కడలేని అవేశం పుట్టుకొస్తుందవి అను భవం ఉన్నవాళ్ళు చెప్పుతారు.

పీవు అందరినీ మించి పోయావ్‌;

వగ = ప్రాణాంతకం.

(యేమ ('పాజదాత।

సీ దారివి నీవు పోతూ, కన్ను బెడిసి (పేమలో దుమికావ్‌; మన వటాలం పరువు విలిసావ్స,” అవి వెన్ను చరిచి వంసే శాడు,

అఆ లిల్లీయే- నా భార్యః

శల్‌లి

“యింత కథ, యింత వివరంగా పీకు ఎందుకు చెప్పానో అర్ధమయిందా నాయుడూ? నీవు కలుగవేసుకుని యింఠత కంగాళీ చేళావుగావి, అదే పిల్లకాయలకు వదిలేస్తే నీ కూతు రింత అఆఘో రించవలప్‌న స్టితి, దాపురించేదికాదు,

“అయిపోందావికి, యింకా బాజా లెందుకుగాని, యికనైనా. వాళ్ళు చల్లగా ఉండేట్టు చూడు.

“అవి ఆ పుణ్యాత్ముడు అంతదూరం నవబుగా'నర్ది చెప్పాడు, కానై తే, నూ మానుకు మొహం చెల్లింది కాదు. చేతకాని పనిజేపి మాట సద్డానే అని, అంత మనిష బిగలావడి ఖాయిలా తివి రిటైర్‌ అయినాడు. ఇంత లెక్కుంది మా పొదః ంం ౩|1

మా మామ్మీద నాకేం కోసం లేదు, అ మనిషి సౌబావం

నాకు తెలుసు రంగడికి విన్న మొన్నటిదాక్సా వాళ్ళ నాయ

నంపే గుస్పా ఉండేది కావి ఈడకు జేరుకున్న తరువాతను, ఆ సీకూ ఏంత్సా అంతా హూస్‌ కొకాయి.

అక్రానయిక్సే యెనకటి నై జంకొద్డీ, నమ్న యెంటాడి యేష్పకు దినడం మాతం మానదన్నమాకేగా వి, _”

అన్నవ్ప, ఎక్కీదక్కీగా నవ్వుకుంటూ, *చింకాలూ, గంగా స్నాన ఫలితం ఊరికే పోతుందా నాయనాః యీ పాటు వీకు మారేళ్ళపాటు తన్పదురా అయ్యః

“మన వారణాసిలో జూళొపూ, ఆ విశ్వేశ్వరులవారు. కెల్లి వారుళూనే విద్రలేచిి ఒంటివిండా యింత విభూతి వట్టీంచుకువి, మెలికెలుసడ్డ నాగహారాలు చక్కంచేనుకున, (త్రికూలం చేతసట్టో వట్టకో, నగరం మీదికి తిరగటోతాడు. ఆయనకు అడుగడుక్కూ-

శర?

పేదో వింత కనబడుతూనే ఉంటుంది. అవృునా నాయనాః దేవతలకి మన భూలోకం అంపే మహ్మాసీతి. ఇక్కడ గోచరించే [ప్రతీది వారికి విడ్డూరమే; అందుకనే ఎప్పుడు విమానాలేసుకు అక్లే శిరుగుకూ- ఆ వంకా యీ వంకా జూస్తూ, కబుర్లు చెప్పుకుంటూ కాలం వెళ్ళబుచ్చుకుంటారు. వాళ్ళ లోకంలో చక్కహా (పొద్దు పొడవటం, నవలెల్లా ఎండ కాయడం- చీకటి వడటం, వెన్నెల కాస్సేపు కాయడం, తొలికోడి కూయడం- యిలాటి ముచ్చట చక్క-టీ లేదుగా. పవలూ రాత్రి అంటూ లేదు ఎదుగూ బొదుగూ లేదు, కనీ పెంచే వేడుక లేదు... మరే వేదనా లేదు .. ఎందు కొచ్చిన లోకం అంట- పోనీ తిండి హయం అంటామా? వప్పుందాః పాయసముందా? పూర్ణపు బూరె వుందా పులిహో ఈుందా? ఆఖరికి నాలిక్కి. రాచుకునేందుకు విసిరకొాయ పచ్చడన్నా ఉందా.రుచీ పచీలేవి ఆ అమృతం తవ్పః కనుకనే, వాళ్ళందరూ మనం పెక్టు నై వేద్యాలకి ఎగదిడ్డం (బ్రహ్మదేవు డంతటివాడు వెల్లంగడ్డకు మొగం వాచిపోయినాడంటే_.. ఆ సొడథ్యం. ఇహ ఆడగనా?

“నరే,.వాళ్ళ (గహచారం వాళ్ళదీ - కాని,.

"ఆలా ఆ విశ్వేశ్వరులవారు ఊరిమీదికి విజయం చేస్తే, యుంటికి ఏ వేళకు వచ్చేదీ యిల్లాలికి తెలియకపోయేః __

“అమృతం (ద్రావిన (ప్రాణి అయితే, ఆకలికి తాకుకోగలడు ఫరభలేదు, అనుకుందామా అంజే, అదీ లేదాయేః లోకంలో నలు గురూ దేవాది దేవు డనుకోవడమే కావి, ఆ ఉబ్బులింగడు ఎంతటి అనూయకుడో, ఆ యిల్లాలికి తెలునునేమో, ఎండనమవడి తిరిగి తిరిగి ఎంత ఆకలిమీద వస్తాడో అవి, ఓ చేతను గిన్నే. ఓ చేతను గరిపే పుచ్చుకుని, గుమ్మంలో సడిగొప్పలు పడి ఉంటుంది మరి చాంపత్యం అంటే అదీ;....యింటీకై న మగవాడు, పొలం లోతే ఆపేషె అంతఃకరణా అంటూ వున్న ఆడకూతురి నునస్సున్నదేం ఆదీ వాడి వెంటపడి పోతుంది. ఒళ్ళు వంటింట్లో వున్నా కళ్ళు తల

కల్‌డ

వాకిట కౌవలా ఉంటాయి. నీకు యీ నంగతి. ఎప్పుడో అనుభవం లోకి వచ్చి ఉండాల్సిందే నేం

చింతాలు,.. ఆతి మర్యాదమీద, వచ్చే నవ్వును అవ్వకువి,....

“రంగాః దొరకిపోయావ్‌ లేః

“వీడో తలకుమావినోడవి,-అన్నప్ప గారితో మొ రెట్టకున్నావ్‌ గాదూశఎి

అంటూ జబ్బ పట్టుకువి, ఓ కులుకు కుదిలించి,

“యీ మవిషి __పూనలో దారమంటి దుండి,

వైకి. అలా అవుపిస్తుంది కావి _ మాచెడ్డ - కొవరావి గట్టి వట్టండీ:” అంటూ ఆయవకేవి, చూవి వనుగుతూ బిడియపడ్డాడు....

“ఆ(గట్టివట్టు కమకనే,. ఆ లభువవేశ్వరి మీపట్ల ఉందిః కనుకన్సే అరణ్యకాండ వెనకట్టింది . అయోధ్యకాండ ముందు కొచ్చింది; ఒరే అబ్బాయ్‌,. నా నోటి వాక్యాన యిలాగే ఊగులాడు కుంటూ ఉత్హపుణ్యావికి కీదులాడుకుంటూ . యిలాగే ముప్పొద్దులూ వేడుకగా,. ఉన్నచోపే మూ రేళ్ళపాటుందురుగావిః

"అమ్మాయ్‌ రంగడూ;ః వెనుకటికి ఓ మహామువి ఉమామహే శ్వరువి సోతంజేస్తూ, ఏమవి వెలవిచ్చా డను కున్నాన్‌: ఈ తల్లి చూడటోదామా అంక, తగవి విష్ట-ఎప్పుడూ మడికట్టుకువి ఉంటుంది. అయితే, అతి సుకుమారపు ఆడకూతురా అంటే, కాదు. నమయం వస్తే దున్నపోతును తెగేసే న్వలావం: పోనీ, ఆ అయ్య అయివా ఎలాటి పరనుడం ఖే మవ్మధుణ్నే చావగొట్టినటువంటి వాడాయెనుః వారి దాంపత్యం తీరు ఎలాటిదో ఎవరికి తెలుస్తుంది? అం'పీ_..

“ఆ జగదంది మహషానురమర్దివిః

“ఆయనేమో కామదహనం జేనినవాడుః

“కనుక యిద్దరూ పామాన్యులు కారు!

“అలాటి చండ(వచండుల అన్యోన్యం అవేది ఎలా ఉంటుందో ఏకాంకాన ఉన్నటువంటి నమయాన వారి ముచ్చటణజ ఎలాతఉంటాయోః మానవమ్మాతులం మనం ఊపాంచేందుకన్నా తరమా?

162

“"యింతకూ చెప్పదలచుకున్న దేమిటంకే = జగదాంబ చేరు వలో వెలిసింది మీ కోనమే అనుకున్నంటివారై ఆ తల్లికి చూడ ముచ్చటయేట్టు మీ కొప్పురం మీరు చేసికోండి! _-”

చింతాలు చేయెత్రి అన్నన్నకు దణ్ణం పెట్టాడు.

అప్పుడు గమనించాడు

చింతాలు కుడిచేతి బౌటన(వేలు (వ్రక్కమన్న రెండువేళ్ళూ మొంగేలు:

చింకాలు ఆయన చూపులోకి చూస్తి మొగం తిస్పేనుకువి, “ఆదేందో చిలిపిజట్టీలెండి:” అవి చవ్చరించాకాడుః

“కాదండీ ఘనకార్యమే చేశాడు...

“కాశీలో ఉండగా, ఎవరో ఓ ఆడకూతుర్ని తురక సాయేబు లెగ రేసుకుపోయి, పై మిద్దెకెక్కించి, విరబందం చేయటోయినారట వాళ్ళ కరమం బాగుండక యీ మనిషి కంటబడ్డారుః: ప్వై కెగబాకి కలెబడ్డాడు. ఆరుగు రున్నారటిః చితకా బాదాడు, వాళ్ళకడ బాకూ బిల్లెం గొడ్డలీ ఉంపేమటుకేం. చావచితగా కొట్టి, ఆ ఆడకూతుర్ని వెన్నున వేశుకువి, [కిందకు దిగొచ్చాడు, ఆ రొన్టులో ఆ రెండు 'వేట్ళా వాళ్ళుచ్చుకున్నారు....”

“ఆం ఆ(ి

“మరేం పెనూదం రాలేదు లెగుండి:; వేత యింత కర ముక్కన్నా లేకపోయింది. వెయిదిరిగే జాగా లేకపోయింది. ఒకడు బరి'నె మీద కేపినాడు. ఒడిపిపట్టినా ఆ వరాకులో అంకే ఆ ఆడ కూతురు కెవ్వుమన్నది లెగుండి మరోగడ్డపాడు గొడ్డ లిసిరినాడు ముక్క లెగిరినయ్‌ = అంతే, మరి ఈగ వాల నిచ్చానాః' అవి అందు కున్నాడు చింఠాలు.

“వృరేం గాయాలు కాలేదు కద;__”

*ఆ(_ ఏవో చిన్నం చితకా తన్న, ఒంటిమీద దిగలేదు లెగుండి. కావి అమ్మకూ అబ్బకూ పుట్టిన అంత మందిలోమూ, ఒక్కడూ లెగనంటే: మళ్ళీ ఎప్పటికి తెప్పరిల్లారో ఏందో?”

“అం'పే తెలియకడుగుతాను,.

ఆంత వీభత్పం జరుగుతూంటేం నలుగురూ పోగవలేదా?

“ఎబ్బేః అదో మారుమూల:

అ నుట్టువక్క లంకా యిదే నజ్ఞా-

ఎవడి మట్టుకు అడే;_.*

“అయితే, ఆ అడకూతురు ఎవరో?.,”

“వాళ్ళు మంచి మారాజులు _ మారువాడీ కులం, కుబేరు. లాంటాళ్ళుః యీ సిల్లకాయను కొంచుపోయి. యింటికాడ అన్న వేప్పేనరికి ఓ యద్బః అ యింటికి వెయ్యి యిలాయిల యెలుకు రొచ్చింద్కి నాయేళ్ళు బోతే లెక్కేమిటి;

“ఆ యింటోరు నాకు తవ్వి ఈలకేత్తుతా మన్నారు. ఛస్‌, ఓ. ఆడకూతురికి సాయ మెళ్ళినందుకు యేతా బుచ్చు కుంటానా? పోనీ మందు మాకు వేయిస్తామన్నారు తప్పించుకొచ్చేవినాః అన్వుడు. _ ఆళణంలో యింటిమీదికిగాలి మళ్ళింది విజం జెవద్దూః రంగ డేమై పోయిందో: ఒంటీదై పోయిందని, సీకటిమాటున ఏ దండోళ్ళన్నా, ఎగరేనుకు పోతరేమో, అమకుంటూ నూరు పు£కలు బుట్టినా; అడకూతురికి కట్టమొచ్చినా. ఆస దొచ్చివా ఆదుకునేందుకు లేవి వితుకేల ననుకున్నా! గంగలో ఉరుకుదామని పరుగు లంకించుకొవి.- (శ్రాణతప్పి సొమ్మపిల్లి పోయినా,-....*

రంగడు కెవ్‌ మంది: చింతాలు, వెంటనే నందిట వేసుకుని, “బఠికొచ్చాగాః వీ ఎదరే ఉన్నగా, కశళ్లెరు” అవి మాటలో “జగజ లాడి పోయినాడు: రంగడు నెమ్మదిగా, కమవిప్పి, మత్తుగా చింకాలు వంక చూడంగా, అతడు నవ్వేని “మళ్ళి చూడటోతే. మీసా ల్నాయుడు కూతురివి, ఊనుకే ఉలికి పడతావేం?”.అఆవి,

“అన్నస్పగార్హూ యిదంతా నటనండోవ్‌।

“మీ మెప్పుకోనం. మామూలు అడకూతురల్లే బెంబే లట్టింది.. అంతేకాని, మీ రింతకుముందు పెలవిచ్చారే ఆట్టాంటి మనిషి, మా ఏవిషి = కారుదున్నను తెగేసేరకం; 'వెడీవరనకు బరిమీ దూకితే. ఎద రెందరున్నా తోపతో సేం

న!

“ఆహాః. రంగడికి అ విద్యహడా వచ్చునన్న మాటః -అన్నప్ప మాటలో, “ఆ ఆహాఃం' లో వల్లమాలిన మెస్పుంది. మనసు విండిన దీవెనుంది;:=

*ఏ ఎండ కా గొడుగు పట్టాలి కాదండీ! యీ మవిషి, బాణా చెడీలో, జిల్లామొ శ్తావికి చిన్నప్పుడే పేరు దీసుకొచ్చాడు. ఆ లెక్క మీదే, వటాలంలో కొలువిచ్చారు; చేరిన వాళ్ళందరికీ కత్తిసాము వేర్చాడు. నేను _ జేరకపోయిన్మా చిన్నపిల్లను జేప్కి ఆవిద్దె నాకూ నేర్చాడు."

“నేరపడమే బుద్ధితక్కు. వైంది నాయుడోరి కూతురు గందా వననన మీ దున్న పిల్లగందా, అవి చనువిచ్చి కిటుకులన్ని జెప్పి, నందుకు, మా శిమ్యురాలు, మా విద్దె నాకే తిప్పికొట్టింది దనకా చండుగల్లో చూడ వేడుకౌతుందని, వరస కలిపాః వపిపల్లగందా ఆవి పరాకుమీదున్నా, ముక్కు. మన్నుగాకుండా బాదిందనుకోండి:ః కాచుకోడం గగన మైపోయింది ___.”

“భేష్‌...”

*యీ= తవురన్న ముక్కే పదిమందీ అన్నారు పటాలం దొర బంగారపు గడియారమిచ్చాడు- శోపే సుబేదార్‌ వీరుడు విషానీ లిచ్చాడు. యిలాటి తరిఫీయ దిచ్చినందుకు, అండరి ముందూ వాకూ హాత్‌- మిలా పిచ్చాడు..”

రంగ డందుకుంద్కి పై మాట-

“బుద్ధిమంతు లందరూ మెచ్చుకున్నారని యీ మొగ వీరుడికి, అలు కొచ్చింది. ఉలు కొచ్చింది.

నాకు గొరవం జేశారంపటే ఆది తనకు కాదేం. మూల

పక్కి ముంగల్లే కూచున్నాడు.

మొగ మింత డేనుకుని.....

వగ్గు విడిచి నేమ పోయి, గడ్గమట్టుకున్నాం

మరింళ విరవిగికాడుః

శగఖ్ని

చివరకు, మరే మా నాయనొచ్చి,. నా పిల్లకాయను పీ కచ్చు కుంటాము, తప్పు గాచి. ఒవ్పు లించుకో అన్నమీదగాని యీ అయ్య గ్మురం దిగాడేమోం అడగండి;_.”

“అట్బోః చాలా ఉందే కథ?”

*కథల్లేనే ఉంది మా కాపురం! యెనకటి కెవ్పుడో, నే వేదో మారాం బేశానవి, డొక్కను బెట్టుకువ్తి. కానరాకుండా కత్తి కట్టింది నవ్వుతూనే, నన్ను యేపుకుతింటూంది._ఎన్సుడో తిక్క తిరిగితే, కాశీకి టోఠా...-”

“క్రాశీకిటోయినా గంగో(తి టోయినా, కా చేసుకున్నది: తన వెంటనే ఉంటుంది. ఆంటారు రంగమ్మగారు ..

"అయ్యగారివి. అలా మాటకట్టుమీద నిలవేయకపోతే: అట్టా, నాలుగు చఇెంపలా చూపించి రా రాదూ?

“వ త్రై మ్మీపాటికి చెట్టు కిందికి జేరుకు మంటుంది. ముందా తల్లివి జబూపించు: ఆ పైన మస్తానయ్యను చూడటోండి. దావిమ్మ చేన్షగ్గిర. ఆమ్మోరి సింగం తగలచ్చు. నంజుడికి 'వేళయిందిగా, యీ పూటకు అంతతో నరిపెట్టు నంబెపూట, సాముగరిడీలు జూసచ్చు.

“అయ్యగారు. వేను మాయింటికేసి ఓ నూరి తొంగి చూవి అటునుంచి అక్కడికి వచ్చేస్తా” అవి, గునగునా నడచి పోయింది, రంగడు లుటు డ్రూసిన్సా అంతా ఏకంగా తోటల్లే అవుపిస్తూంది.. అటు

ఎడనువెంపుగా ఓ వందగజాల లొపు దూరాన యిళ్ళు కవివిస్తు

వ్నాయి. *“అయ్యగార్హూ ఆటుపోయ్యి. ఓ మైలుదూరం, ఆంత మేరా

మనూరేనండి, శేషయ్య బావయీ కొడికి రాకముందు. సెదురు ర!

వాటుగా తలో మూలా తలో గుడిసె ఉండేవి, అయన్నీ ఒక పోటికి జేర్చి, హోల్‌ మొత్తం ఒకూరు. జేశాడు. పేటలో వోరికి ఇలేవి నఖం, మా కిక్క డుంది ...

“అలా అయికే ఊళ్ళోకిపోయే, అపెటో పోవచ్చునుగా?”

“ఆది పెడ చుట్టవుతుందిః

పైగా, అందరూ పొలం మీదికి టోయినారు.

మనం, యిప్పుడిటు టోందాః

ఊరి కన్న యిది ముఖ్యం "

ఎదటంతా. కూరనార మళ్ళు. ఆక్కడ సండవి దినును లేదు. ఏం పదును జేశారో కావి. కాపు నేవళందేరి. వచ్చివి కొరుక్కుళి నేట్టున్నాయి. అందులోనూ ముఖ్యంగా ఆ నంకాయలు- పీలవర్డుని కరాంగుళులల్లే_.. అనుకన్నంతలో, చింతాలు వేళ్ల శ్థాపకం వచ్చి, “అబ్బాయి; తరువాత ఏం జరిగింది?” అన్నాడు.

చింతాలుకు వెంటనే ఆకళింపు కాలేదు.

ఆర్థం కాలేదన్న చూపు చూశాడు!

*యిందాక నీవు చెప్పతూన్నడిః: గంగలో దూకదామనిం వరుగుతీస్తూ..”

'పతంగీ వాలినట్టు వాలిపోయిన్సా ఓ సాధువు దారెంట శోతూ, నన్ను చూపి, ఆదుకున్నాడు.

“ఏం జేసినాడో. తెలి వొచ్చింది, నత్తు వొచ్చింది. గాయావి శేదో వనరు బూసినట్లుంది. రగకం ఓడటం కట్టింది లెగిసి నిలుచున్నాను, ఎట్టా? ఒక్క గంతేసి; యింక వెంటబడ్డానుః ఆ రోజు నగరం అంకా తిరగేశొం.

“ఎక్కడా ఆగడం లేదు:

ఎవరేం చూపినా చేజాపడం లేదు;

వాకూ అక అనిపించలేదు...

*వంజెవేళ్ళ తా నేదో, యింత ఉండ వేసుకుని, నా కింత యిచ్చాడు మింగేళానుః పిండొంటలతో ముప్పొద్దులు బున్వదిన్న కట్టింది.

క!

“ఎంతదూరం వస్తావురా?” అన్నాడు

“బతికినన్నాళ్ళూ తవురెంచే:" అన్నాను,

నవ్వాడు,

“యింకో ముప్ఫైఏళ్ళు పోవీరా'. అన్నాడు,

వాకు అరదం కొందేః

“వీ బకుకూ వీపాణం పీ గడ్డమీ దుందిరాః మొక్కకు యెయ్యి మొక్కలు జూన, కాయజూవి, వండు జూసి, మనవడి మొగం జూసి మా దగ్గిరకు రాాః” అన్నాడు.

“వసేమిరా। వా కా జంజూాటన యీ జలమకు వద్దు- విన్నే వమ్ముళున్నా” నవి, ఆడుగులో అడుగేళాః

మూడు పొద్దు లలా వడిచినాం"

వగరం యిడిచి యెంక లెక్కొ-చ్చినామో =

“దారంతా మంచుగెడ్డ_. వైమంచి పేలగింజలు రాలినట్టు, ఓక'పే తుంపర, అంతా కొండలమయం కింద జూకామో అగాధం; ఫోరు; చీకటీకాదూ, సవలూ కాదు; అదేందో మనకః-

“అదేం మయిమోగావి, వణుకుట్టుకురాలే: __

కనుచూపు మేర, కొండంతా పూసింది.

ఎన్ని రంగులు అ వేం పువ్వులు

“యిది నరు ల్రిరిగే జాగా కాదేమో అనిపించింది__ఓ గట్టు కెక్కినాం....అల్లంత దూూన, గులాప్పువ్వులు, మైళ్ళకు మైచ్ళ అడివి....అవి మొక్కలు గావు, మాను గట్టిన వృక్షాలు -_.- “పువ్వులు కోసుకురారా” అన్నాడు స్వామి, నాప్క అని అందుకాయా' అను శున్నామ, *“ఆనందజీ అని కేక వెయ్యర్సా నీకు అందంది ఉండదురా? అన్నాడు. అటు పరుగెత్తిన, ఎగిరి ఓ పూ వందుకున్నా. పువ్వంటే పువ్వాః పెద్ద యిన్తరాకంత ఉంది. ఏం గుమ గుమః__తలొంచుకువి ఉన్నచోటికి లగెత్తుకొచ్చినాః ఏడీ స్వామి?

“ఆడుగు ముందైందేమోనవి అరుచుకుంటూ టోయినా, .. కొని నాకు అంతే (ప్రావతం। మరి అపడలా। పోగాపోగా పాధూల మూక ఎదు రొచ్చిందిః ఆరితో మొ రెట్టుకున్నా....

క్ష7వ్‌

*"ఆరన్నారు గందా: "బేటా. వీ వుజ్యం యిప్పటికి యింత వరకే, ఆ తరుణం వస్తే, ఆనంద్‌ జీ రప్పించుకుంటాడు "

“స్వామీజీ పూవు తెమ్మున్నారు; తెచ్చేలోగా మాయ మైవారు అని వాపోయామ.

ఆయన నవ్వాడ; “ఎక్కడికీ మాయంకొాలాః ముందు లాగే సీ ముందు నడుస్తూనే ఉంటారు, ఆ దోవనే పోరా?” అన్నారు. వారి వెంటసడి కాశీ దేరుకున్నాను.

*వగరంలో కాలెట్టినా, అకదలిదప్పిక లట్టుకున్నాయి. అక్కడ తిండికి కొర తేమిటి? ఆలా తిరుగుతున్నా, ఆనంద్‌ జీ వా ముంగళ నడుస్తున్నక్లే ఉంది ఆరే ఇక్కడ పడేశారు, ఎసన్పటికో రప్పింళ్ల కుంటారుః .. అనంద్‌ జీ గురుమహంజ్‌:” అని ఒళ్ళు పొంగి కేక పెట్టాడు చింతాలు అన్నస్ప ఉవ్వెత్తు పెరిగి అమాంతం కౌగ లించుకున్నాడు. “నాయనాః ఆ స్వామికి వీ మీద దయవొచ్చి, ఆ తరుణం వచ్చివవ్వుడుు యీ అన్నప్పను మరచిపోకర్హా న న్నక్క తకు జేర్చరా తంథడీ అవి విలవిలాడాడు.

చింకాలు గంలీరంగా, *“అన్నప్పగారూ నా లాటి ఆధమస్తుడే, అ సొరగం కంటజూళాదే, మీకేం తక్కువాతదండీ।: ఆనంద్‌ జీ తవుర్నీ రస్పించుకుంటాడుః ..' ఆ ముక్కలు వేదవాక్కుల్లాగా వివిపించినా యన్నన్నకు . యిద్దరూ మాటామంతీ లేపండా వదిబారలు నడిచారు. అక్కడ మంచి కొండగోగు మడి, విలివెడుకుపై నే ఉంది మొక్క, వృవ్వులు, కొమ్మల్ని విరజోసినాయి, చేను మయ్యానుంచి, బాట ఉంది. ఆ చేను ఆనుకునే తోటకూర మడి లేత మొక్క కొడు... కొడేన్‌ మాము

కి7€

కట్టింది. కరివేవ గుబురల్లే ఎదుగు కొచ్చింది. అ చేనుకు అవతల కంక మేర మెరాబా-అక్క డో దిరివెవచెట్ట. ఒక్క'పే ఒక్కటి కావి మవావృక్షం। ఆ చెట్టు వీడమ కపిలగోవుః

"తల్లీ వత్తెమ్మ” అని చింతాలు చేతులు జోడించి కేక పెటాడు. అన్నన కూడా వెనువెంటనే. చేతులు జోడించటోయి, అంతలో ఏదో నందేవాం వచ్చి, చేతులు ఆకట్టుకున్నాడు: కవిలగోవు పీరివి చూపి, రథం కదిలినట్టు, ముందుకు కదిలి వచ్చింది. పామాలయ శృంగావ్ని చూస్తు న్నట్టవిపించిం దన్నప్పకుః విలవు విలువూ కఏల వర్షం. మొగాన, అరచేతిమేర వమపుబూపి కుంకుమ బెట్టీనట్టు, మచ్చ, మొనర్దేరివ కొమ్ములు, దండైన మూపురం; రెండు పొదు గులు _ చమరీవాలమంటి కుచ్చు-__

అన్నవ్ప కనులు మూతలు వర్డాయి

మనను (వదక్షిణ నమస్కారాలు జేసింది.

అంతలో ఒన్న గరిపొడిచింది.._

కళ్ళు తెరిచాడు.

వత్తెమ్మ - తనకు దగ్గరగా వచ్చింది __

అంత మేరా, అదో పరిమెళం।

"అమ్మా: వ త్తెమ్మ _” అన్నాడుః

“వో ఆ..." అన్నది-

“అమ్మా, యింత కాలానికి, వీడికి దరెనమిచ్చావా తల్లీ: అన్నాడు ఏంఛెం అన్నవ్ప వెన్ను విమిరింది. కపిలగోవు, తిరిగి రామన్న తావుకు నడచిపోయింది.

ఇంక కదలమవి చింతాణు సైగ చేసినాడు. అలా కొంత దూరం పోయినారు, అదంతా (సత్తి చేనుం

అవ్పటీకి మాట పెగిలింది అన్నప్పకి

“ఆం ఏమి టీ తల్లీ కఠ?" అన్నాడు,

“క రేముందండీ?”

“మన్నా ఉన్నా, మనకి ఎరికె లేదుండీ;

ఏ తల్లి కన్నదో, ఏ పీనులో బుట్టిందో!

5.0. 8/12 శ్‌77

“శాంతయ్యగా రెంటనే వొచ్చింది. రావడ మేమిటి, లయుక్కడే నుకౌం...

“ఎన్నడన్నా గోగుపువ్వులు కొరుకుతుంది. మరో మేక ముట్టదు; వాన కురుస్తూంటీ, మోరెల్తి, నాలిక తడుషకుంటుంది, మరి అంతే, సీల్‌ (దాగదు. మండేసంగిలో అన్సుడూ యిలాగే మల్లెపున్వల్లే ఉంటది.

అదేం సత్తెమో కొని,

చూడికి,_ రాలేదుం

కొని పాల్టేపుతుంది...-

ఆదన్నా వి_శ్తెమూ కాదు.

*మనూరిలో, ఎన్నడన్నా, ఎవరన్నా పసోడికి కూసింత నలక జేస్తే, పిన్న లోటా బుచ్చుకువి, తల్లో - మరో ఆడకూతురో యీడకు లగెత్తుకొచ్చి, నీనత్తెం మా యమ్మాః అనంగవే పొదుక్కో. జువ్వ్‌గా జువ్వుతుంది. ఆ పాలచుక్కు గొంకు దిగడ మేమిటి, బిడ్డ లెగిసి. కేరింతాలు కొడుతుంది...

*ఈ గడ్డమీద, అ తల్లి చలువను ఖాయిలా అంటూ రానే రాదు. వచ్చిందో: తప్పిజారి, యిదే మందు. ఆచార్లుగారు చెప్పిన మాటే

“అయితే, తతిన్మూ గోవులతో, కలుపుగోలుగా ఉండదా?

*“ఎందుకుండదూ? అదే మనవి చేసుకుంటున్నా. పండగనాడు అమ్మవారు బయశెళ్ళినట్టు, పున్నమి పున్నమికీ మందలో కొస్తుంది. యింక రేయికి రేయి. ఆ నంబరం జూసుకోండిః సెళ్లోరిల్లు లాగుం టుంది. మలికోడి కూసే తలికి మళ్ళీ యథ్యాసకారమే- ఎన రుండే చోట ఆ రుండాల్సిందేః

*బ్రాగుందీ, మహవాగుండిః

“అయితే, దింతాలూః; జిహ్వాచావల్యంకొదీ, అంపే నోటి తిటకొద్దీ అడుగుతున్నా ననుకోో మన మనసులో. ఏదో తలకు మానిన ఆలోచన, ఒక్కొక్కప్పుడు దానంత టదే పుట్టుకొస్తుంది.

శీ78

ఆలాటిదాన్ని ఆక్కడే హతఠతమార్చడం ఒక పద్ధతి, బయట కనేపి, ఆపై చెంపలు వేసుకోవడం. మరో పద్దతి

“వే నడగొచ్చిం దేమం'టే, ఎంత దేవతామూర్తి ఆయినా, అవిడ న_త్తెం తెలుసుకోలేనందువల్ల. వళుబుద్దితో అంపే అర్థ మయింది కొదూ?. మన మందలో ఉన్న కోదెలు ఎన్నడన్నా-ి

"అరదమైంది.

“అవి పశువులే కావచ్చు కావి వాటికీ గ్యానం, ఉంది. న_శ్రెమ్మ, మందలోకి బయ దెల్లొచ్చేయేలకు, మందలో కోడెలన్నీ ఎటో ఉడాయిస్తాయి. ఆ కల్లి, కనుసూపు దాటినాకగాని, మంద లోకి మళ్ళవ్‌:"

'అహాః.. నేనూ అంకే అనుకున్నాలే .

అన్నట్టయితే. అది ఆబద్ధం

ఆవకతవకపు (పళ్న వేశాను.

ఆది కప్పిపుచ్చుకునేందుక్కు యిలా గొజిగాను.

యీ తప్పు కాయి, నక్రైెమ్మ తల్లీ! యో మాటల్లో వడబంలో,. వచ్చిన దూరం తెలియలేద్దు

మళ్ళీ ఓ మెరాబాలోకి వచ్చారు. అక్కడ మేకల మంద ఓ కుంటి పాయేబ్యూ.... ఓ జఠ జాగిలాలూ, సాయేబు చేత వో ఈంజీరాః

పాయేబుకు వయను మళ్ళిన్సా గునవమళ్లే ఉన్నాడు. వ్యామల వారి గడ్గం ... మామూలు సంచకట్టు కట్టుకుని, గళ్ళ రుమాలు తలకు చుట్టుకున్నాడు. దగ్గిర ఓ బారెడు లాకీ ఉంది

అక్కడ ఓ రాతిదిండమీద కూర్చుని ఉన్నాడు.

179

వీరిని చూసి లేచి నిలుచున్నాడు,

వప్వు మొగం జేసుకొన్నాడు,

“రాండి అన్నప్పగారూ,

తనూషా చూడండి" అన్నాడు

ఆయన బండమీద కూర్చున్నాడు.

చింతాలు విలుచునే ఉన్నాడు.

పాయేబు కంజీరా మీద ఓ రయుణుకు వాయించాడు చెదురు వాటుగా మేస్తూన్న మేకలన్నీ వలయంకట్టి విలుచున్నవి.

వరుసలో గతిషార్చి, రవంత దురితం చేశాడు. నాలుగు మూలలనుంచీ, కాళ్ళకు మువ్వలున్న, కరి మేకలు, పోతు అంటివి. చెంగు చెంగున, అ మభయాని కొచ్చి, చిందేయడం మొదలెట్టినాయ్‌. మరో విమిషావికి, నరిగ్గా లెక్కకు అన్నే- తెల్లమేకలు, అక్కడికి చుమిక్కి తాళావికి అనుగుణంగా, అందుకు పైకాలం అండే చిందేయడం సాగించినవి. వాటి వాలకంలో, మసనుమ్యల కుండే నకల తెలివి రేటలూ, ఉన్నట్టు నృష్టమౌతూనే ఉంది. కావి మను మ్యల్లో ఇంత జవ ఎక్కడిది? యిలా ఒక్క ఆర రూము, ఆ చిన్నే- చిద్విలానం వడిచింది. మస్తానయ్య ముక్తాయింప ముగిం ప్తకు కేంగనే, ఎక్కడి నక్కడికి తప్పుకున్నాయి,

అన్నప్పగారు, రామరసాయనం పేవించిన వాడికి మళ్లే 'పెల్లులుకే అనందంలాగా ఒక్క అర గడియ కూచున్న చోటే ఉన్నాడు. కదశీకందమల్లే. పండు విదురపోయి, మేలుకున్న వాడికి మల్లే నింపాదిగా చూపూ కవళ€ికా నంబాళించుకొన్మి ఆహా. అవి వింపాదిగా ఆంటూ లేచి నిలుచున్నాడు,

అన్నవ్ప “"మస్తానయ్యాః ఆది కాలంనాడు,ు యమునా తీరాన, ఆ నల్లవివాడ్కు లేగలతో యిలాగే ఆడుకునే వా డంటావా?ొ అన్నాడు.

“మీ మాట నాకు ఆరదం కాలేదు” అన్నాడు మస్తానయ్య,

పీ ్రీరే నాకు అరంకాలేదు. దావికేంలేః కావి, సాయే

అ వయా నీకు ఏ దేవు డీ జన్మయిచ్చి, యీ విద్య యిచ్చాడో 180

వాడే, మా కళ్ళు చల్లగా ఉండేట్టు, వేయేళ్ళపాటు విన్ను మరచి పోవాలి:

“యిదీ. అరదం కాలేదు అవి నవ్వుతూ అన్నాడు మస్తానయ్యం

“కాకపోయిన్సా నేనన్నది కాక తప్పదులేః'

అని అక్కడనుంచి కదిలాడు.

మస్తావయ్య, ఆయనను ఆవి సాష్టాంగ (వణామం జేశాడు, ఈయన తెల్లబటోయినాడు 'ఆ(. ఆః యిదేమిటి యిదేమిటి? వేను వేయవలపింది నీవు చేస్తే ఎట్టాగయ్యా!

ఎ=మళ్ళీ దర్శనం దేసుకుంటానుం"

అంటూ నడక సాగించాడు. వది బారలు సాగగా, చింకాలు వచ్చి కలుసుకున్నాడు.

“ఆయ్యా ఎలా ఉం దా ముచ్చట?

"ఏం జెప్పమ? యిక్కడ వున్నవాళ్ళు, మనుషుళో దేవతలో చెప్ప శక్యంగాకుండా ఉంది ఆ సాయేబు*”

'ఏ సాయెబు?

*ఏ పాయె బేమిటిః మస్తానయ్యంి

“మస్తానయ్యను సాయేబువు చేశా రేమి టండోయ్‌? ఆయన (టొమ్మలండీ, మళ్లావధాన్లగారు _యేదం అంతా ఒక్క గుక్కను ఒవ్ప జెపుతారు "

“ఆం ఎట్టా, ఎట్టా?

"అవునండీ. అరిది మన సేళే, బావకు ఓ వేలిడిపిన బామ్మ రిది అవుతారు . సిన్నప్పుడు, బిడ్డలు దక్కకపోతే కన్నోరు యీ పుట్టినాయన్ను మస్తాన్‌ గారి దరగాకొడ తుాయి గట్టించి అపే రెట్టు గున్నారు. పెద్దో రయిన తరువాత మీ లాగే కొండిపిల కెట్టించుకువి యెన్నేళ్లో వమవు జెప్పంచుకున్నారు, అన్సు డేం జరిగిందంటే 'సేటకు ఓ ఫకీర్‌ బాబా రాంగనే. ఆ రెంట వీరు వడిపోయినారుః ఎన్ని నమచ్చరాణ ఏడతిరిగారో. ఏం జేసారో మన కేం తెలును?

181

'రెండేళ్ళనాడు తిరిగొచ్చారు వెంట ఆ పిందేసే మేశల్ని దెద్చు కున్నారు అదే ఆరికి ఆనందం. మరో జోలికిరారు.”

“ఏమిటో ఆ సాధన?

“ఓ పాధకం జేయరు, ఓ సాము జేయరు;ు మనందరిలో మడీసిలాగా వే ఉంటారు, బువ్వ దింటారు నవ్వుతూ ఊసాడుతారు. ఎన్నడన్నా అమ్మోరి మందిరంకాడికి వచ్చి యేగం నదువుతారు,. ఆరు నదువుతూం'పే శాంతయ్యగారు, ఆరన్న దానికి పై ముక్కలు సిల్లం గోవి మీద వాయిస్తారు: ఆది, మా లాటోళ్ళకు యినేందుకు మా రమ్ట్‌గా ఉంటదండీ,..”

“ఆపుము _బిహ్మానందంగా ఉంటుందిః

యితగాడిక్కి తల్లీకోడూ అంటూ?”

'ఓ--గంపెడు విలగం, కట్టుకపోయినంత ఆప్త = ఏదీ తనది కౌదనుకున్నాడు.”

“పోస్కీ వా శ్లైవరూ. చుట్టపుచూపుగానన్నా = అతీగతీ కను క్కు౦టారా? .”

“ఆరికేం బట్టింది? ఎవరి మట్టుకు ఆరు _

“స్రాలినో రే, అయితేనేం యాయనకొడ లస్పంతా తవురికి కట్టబెట్టలేదవి మంట! మస్తానయ్య దేశంమీదికి టోయినేళ = ఎవరి కోరు బొౌరెడదామవి జూశారు కావి, మన పోములుగాడు, వా డున్నాడుగదుండి, పుచ్చెల్లో బెచ్చాలాడే రకం ==

అయికే. తమాయించే ఉన్నాడు।

అవును మరి, తాను, కానంద్‌ కాడు, పాలేరాడు = ఎదుటోరు నూద్దామా అంశే, (బాహ్మర్లు సావంతులుః

నేనేం పాపాన బోయినా నరేగావి,.___

యా పెద్దింటోడికున్న నీతి, నిజాయిత్సీ యీ గొప్పింటి మారాజులికి లేకపోయింది

“బెమ్మ చేవుడి శరసుల్లోంచి బుట్టుకొచ్చారట, యీరు. ఒక టికి వాలుగు తలకాయలయే సరిక్సి తలకో ఆలోచనటోయి. మిద్ది

182

విలకడుండదంట ఆయనకి. ఆ గాచారమే, వారన త్తంగా, యిీకికీ దఠల్‌ పడిందని రంగమ్మగారు జెప్పారండీ .ఏందయితేనేంగాని పోములుగాడు అరినో గుక్కట్టించాడండిః గడ్డివరక అఆరిపేఠి కంద వి ప్తేనా...

*కవురి కడ్డమొ స్తే విలువునా పొత రేయి త్తావన్నారంట, ఇ డేనున్నడు? ఆయ్యా పరాయిసొమ్ము యిస౦ః బ్యామ్మర్ల యినం బెట్టిన పానం నాకెందుకు? తిండికి తక్కువై తే గొప్పోరికడ చేశా వండి; అంతేకానిమీ సాటోరు మీ కళ్ళముందు పుట్టినోరు = మల్లన్నగారు నేలగలపిపోతే ఆరిముళ్లై. మీకు దక్కాలని ఆ సేకు పోకండిః యీ గాచారం విడ్డబిడ్డ తరాన సుట్టుకుంటుంది ఐగవంతుడు తిన్నగా జూసి మర్లన్నగోరు తప్పరందరికన్న యేడింత లెక్కన దిఠకటోతాడు-.. సూర్దురుగావిగా అన్నాడు, ఆపైన వీడు మాటకు లొంగేరకం గాదమకొవి తాశిల్దారుగారు జమాబందీకి రాంగా జూసి ఆరి వాకట్టుకుందా మని జూశారు యీపూది బెత్తెడు మందాన వట్టించుకొవి సేలువలు గప్పుకొవి 'పెపులకుండలా లాడించుకుంటూ. పెప్పనవన్నీ దబ్బరలేగందః

“ఆరు, యిచారిస్తాం బొమ్మవి వం సేసి, “సోముల్కొం బులావ్‌ అన్నారు యీ దెళ్ళాడు, ఉన్నదున్నట్టు జెప్పాడు' *ఆ _న్తంతా తపవురి కొగ్గేసి తప్పుకుంటే, వెరువు కింద పెక్కు రెండకరాలు, కట్టార్ణితం కేపి యిస్తామని ఎకజూపిశారన్సి న త్తెనృమానంగా సొచ్బీకం దెస్తా"వవి జెప్పాడు. “వరే, పోరా" అన్నాడు. “ఓహో యిదా కళ;” అవి, ఆసా ముల నందర్ని రప్పించాడు మాంచి మరేద జేశాడు. మాటల్లోకి దించి “అయ్యా, నేను కులానికి భజంతీ వోజ్ణీ మా కాతనుల్తాత లందరూ, పొదట్టుకున్నాళ్ళె. యిప్పటికీ మా పినతాత కొడుకు విడ్డలు, కులవృ క్తే జూనుకుంటున్నారు. నేనూ సిన్నప్పుడు మా వాయనెంట బడెళ్ళి సెక్కులూడదీసినోళ్లే!ః యింతమంది తవురిలాటి తలకు మాసినోళ్ళు కంటికావడేసరిక్కి చేయి పురపురలాడుతూంది. నేను పాయంగా, నబ్బురాపి. గీవేసి. అబద్ధాని కోగంటు సొప్పునెట్టి. గంటుకు సన్నం బట్టించి, ఐత్తె కర్చులిచ్చి, వంసేస్తాము; ఏమిటి

కరతి

"పిలవుః” అనే కలికి. అన్నంతపనీ జేస్తాడేమో నవి గజగజలాడి పోయారంటః కావ్కి గడుసోరు కావడంతో, “మీరు స్వయంగా పూనుకొంటామంకే ఆంతకంటేవా? కావి నూ యింటిమంగలి మాకు ఉండనే ఉన్నాడు, వాడి నోటిముందరకూడు తీసేయడం, అధికారు లకు భావ్యంకాదు పైగా ప్పన్సకం బట్టిన చేత్తో పొది నడతాననడ౦ం, మీకు అంత (శ్రేయస్సు కాదు అదిన్నీగాక్క అంత దూరాభారాన శ్వీతద్వీవంలో కొలువుదీరి ఉండి కేవల కటాతవీక్షణం ద్వారా, భరతఖండంలో (వజల యోగక్షేమాలు కవిపెడుతూ ఉన్నషువంటి ఆ 4వభువులు, తమ (పతివిధిగా, మిమ్మల్ని ఏర్పాటుచేసివార నే విషయం మీరు కలలోనైనా విన్మరించరావిది, రాజు ఎషునంటివాడో, (వజ అున్నూ ఆమవంటివారే అవడం కద్దు అని మన బుషులు సెలవిచ్చే ఉన్నారు గనుక, మీరు మామీద అను(గహంకొద్దీ, యా వవికీ పూనుకుంపే ఆక్కడ ఏలినవారికిన్ని యిదే కులపృ్ఫ శ్తేనేమో, అని అల్మిపాయం కలుగవచ్చుమ, కనుక ఆన్నదాతలై నటువంటి ఆయొక్క 1వభుపుల సరువు మర్యాదలను కాపాడే నిమిత్సమెనా, మీరు మాకు శలపెట్టిన నక్కారం జరిపించకుండా ఉండటమే ఉచితం అవి తోస్తున్నది, అలా క్కాదు దాని దరువు బాధ్యతలు. నేను జూసు కుంటాను, నా ఆ్జ (పకారం తల ఉగండయ్యా అంటారా. యిది చరోక్షంగానై నా రాజాజ్జే, కాబట్టి తిథివార నక్ష్మ్యతములతో విమితం లేకుండా, వచ్చవి యింటో యీ ఓగాయిత్య మేమిటవి అయినా అను కోకుండా, చేతులు కట్టుకుని కూర్చుంటాము, ఆ పైనంటారా, యిది ఏగానీ కరం కొదుగనుక మాసానికి దోసెడు రూపాయిలు తెక్చు శఈునే ఉద్యోగస్థుడు, చేసిన విర్వాహకం కనుక్క తడవ తడవక్షూ తల తడిమి చూసుకుంటూ, మీ ఘనత నలుగురికీ వెల్లడయేట్టు నంచరించ గలము: యిట్టాగనేవ, ఆరి వోరుకప్రేస్కి తప్పించోకుని వియట వద్డారంట, కౌవ్సి ఆ తాపిల్దారు ఐదిలీ ఆయిపోయేంత వరకూ, వీరు విద్దరోలే(- యింక ఏమనుకున్నారో ఏందో, మరి సోములు జోలికి రాలేః యింతలో మల్లన్నగారు రానేవచ్చె,...- శీరిఖీ

*పెచ్చోడల్లే యెల్లి టోయినోడు, నీషిములోరల్లె మర్గొచ్చినాడు. ఈ బూమీ ప్మటా తన కెందుకూ. బూమి పుట్టించినోడు దేవుడు. అడి సొమ్మాడీదే అనేశాడు, కావి నర్కారువారికోనమంటూ లెక్కేదో ఉండాలిగందా అని చేషమ్యు బావ జెప్పినమీదట, ఆమ్మోరి కవ్చవెవ్పి అట్లని పట్టా రాయించాడు. తల్లిదగ్గిర పాలు బిడ్డ లందరూ (శ్రాగి నట్టు. యీ గడ్డమీ దున్నోళ్ళందరూ అందులోపండే గింజాగటా తింటూ సుఖంగా ఉండాలని కోరుకున్నాడు. ఆట్టానే జరుగు తూందిలే, కనుచూపుమేరదాకా. అంతా అమ్మోరి పరగణా_-”

“ఆఅ సోములు బాగున్నాడా?”

"రాయి లాగున్నాడు,... మనం కూసింత లెక్కకూతే తగు ల్తాడు” అక్క డంళా యిహా దావిమ్మతోట తో టేమిటి? అదో పెద్ద అడివి

(వక్కవనే చిన్న తగుపాటి తటాకం. గట్టు చుట్టూతా, జేమ చెట్లు.

"తటాకంలో అమ్మోరి వాహనం యీదులాడుతోంది. వీళ్ళను చూసీ చూడటంతోనే వీళ్ళలో ఉండే గర్జించి ఒడ్లెక్కి. జూలు విది లించుకువి చింతాలు మీదికి దూకింది.. "అమ్మా * మా అమ్మాః” అంటూ సందిట వేసుకున్నాడు: అక్కడనుంచి అన్నప్ప ముందుకు దూకింది. అప్పటికి ఆ రూపు అంతు చిక్కింది,

షుమారు వదేళ్ళ ఆడసిల్లి = మొగం చందలిందిమేః.- కెంపుల్లాంటి ఇఅడలు..-- శ్రానుర రేకులలాటి కళ్ళు, శేతిల్‌

ఆ చూపు, సూర్యమండలం

అ నవ్వు- గర్జవం

అన్నవ్పం విస్తుటోయి అ్యవయత్నంగా నమస్కారం జేన్‌ వాడు, అమ్మారి వాహన౦= ఎగిరి ఆ చెంపను యీ చెంపనూ పెట్టు పెట్టి లేడల్లే పారిపోయింది: ఆ శాకిడికి అన్నప్పకు కంటనీరు శమ్మంది,

"అయ్యాః ఆయ్యాః, ఏం అదృష్టమండీః

శాంతయ్యగారిని అలా కొట్టింది. మళ్ళీ మిన్ముల్నే కొట్టిందిం ఏం విదర్శననుండీ ఆ తల్లికి మీమీ ద్రయొచ్చింది. యిందర మున్నాం గదా ఒక్కరికీ అంత పున్నెం లేకపోయె-”

“మళ్ళీ యిల్లా దయచేస్తుందాళి

“చెప్పలేం. అ తల్లిదయః”

“'కొంచెంపేపు యిక్కడే ఉందామా?

'తవురి స్‌ త్తం...'

=అన్నప్ప కూ ర్పోటోయినాడు,

“ఆయ్యా, అయ్యాః” అవీ చింతాలు వారించినాడు. అమ్మోరి వాహనం తిగిగే యింత లెక్క నరమానపుడు కూదునే ఆచారం లేదు. తెలియక ఎవరన్నా సదికిలబడితే ఓ జాంచేపు మోకాళ్ళ ట్రాన్‌ టోవడమే. కూకున్న కాడనుంచి కదల్లేరు. అయినా బాదేం ఉండదు. ఆ తల్లిం దలుచుషంటూ అల్లా వుండగా ఆ యమ్మకు, చయొచ్చి వెన్ను జరచినట్టవుతుంది, అప్పుడు ఆ కల్లి గాన్సే-. కాళ్ళ మీద చేకుల మీద నడుచుకుంటూ ఈ మయం దాటంగనే మళ్ళీ విటా రవుఠకారు. ఆంత నత్తి ముంది. సాదారణంగా. యీ కడ మనిషి అలికి డుండదు, ఒక్క సోములు తప్ప. ఆడు అమ్మోరి వాహనావికి లెంకః ఆడే దానిమ్మ గింజలు రనం పిండి. ఆ యన్మకు ఐడకాడు. మున్నూటరవై పొద్దులూ, అదే. అహారం, ఎన్నడన్నా జేమచిగుళ్ళు కొరుకుతుంది. మరేదీ నోట బెట్టదు.”

శకేతిలి

“అవునుః ఆది అన్ఫుతం (ద్రావిన పుట్టుక. ఏడో ఓ ఆహారం పుచ్చుకోవడ మనేది అదో లీలా, కొని ఆకలి దప్పిక లుండా? ఈ తల్లి ఈ గడ్డమీద వెలసి, ఎంత కాల మయిందోళొ

అవ్రదేళ్శ్ళ లోవండీ, పరాయిబిడ్డ కాదు, పుట్టటం మవిషిగొ పుట్టింది. మనిషికే పుట్టింది; మన సోములుగాడి మనుమరాలండీ, సౌయాన, సొంత కూతురి బిడ్డః_.

“ఆమ్మోరి నందిరాలకివి జెజవాడకు బోయి కొండ మీద దబండుకొనుండగ్యా మీనమ్మ కల్లోకి. అమ్మారి వాహనం దూకిందట: ఆ దూకిందల్లా పసివిడ్డయిపోయి, ఒళ్ళో వండుకున్నట్టు అపిం _ చిందట తెల్లారి 'మేలుకొనంగనే, సతైం దలచుకుంటూ వెంవ లేసుకొన్హి అమ్మా దురగమ్మ తల్లే: పీ విచ్చిన పున్నెం విజం జేసే వచ్చే సాలుకు విడ్డందెచ్చి, సీ పాదాల కాడుంచుకా నవి, మొక్కుకున్నదంటః సళ్తెమంటే వదత్తెనేః పున్నేన టోయింది, పుకుడోసుకుంది. కాని కల్లెరిచి బిడ్డను చూసుకునే తలికి మనిషి బుద్ధి కనక బెంబేణ పడిందట ఒక్క చృణం__మళ్ళీ గుక్క దిప్పుకువి, లెంపలేనుకుంది లెగుండిః దాని మొగోడి కీ న_క్రేలేం వట్టపు ఏందీ పిల్ల, అడివిలో ఒగ్గేయ్‌ _ మన్నడంటః మీనమ్మ క్మాగం వచ్చి మూతిమీద గొట్టేంది దాంతో దాని కొపకం ఏట గలిపి పోయింది గూడెపోళ్ళు నలుగురూ ఆడికి ఆట్టనరాదని బుద్ధి చెప్పినారు. అరై కే మానకాడ ముల్లె జూస్‌ మెత్తదిడ్ణడు కాని, యిది మొగ్గలే. అమ్మోరి వోగనాన్ని అంత కూతహపిన ఆ మడినీ మొగం మరి జల్మకు జూడనంది. అమ్మా: యొమ్మేళ్ల బఠకాల్సిం దుందికదా, యీ కుమ్మరాం దెచ్చి పెట్టుకు నెట్ట దికుకుకావ్‌? అన్నాడంట సోములు. అ అమ్మ పాదాల కడ ఐడుంట నన్నదంటః అంతే ఎవరూ నోరెత్తలాః అనుకున్న లెక్కసప్పెకారం బిడ్డను కొండ కెత్తుకెళ్ళింది. పోములు యెంటెళ్ళాడు. ఈ తల్లీ విటిట్టా బెంచమని దురగామ్మోరు సొపనం యిచ్చిందట। అంతేనుండీ, పోములు ఆట్టన యినుకొన్నాడు. దావిమ్మలు బెంచినాడు,ి జాంచెట్లు బెంచివాడు, మరో మడిపి ఆనరాలేకుండా ఒంటి సేతిమీద నా చెరువు

శ

-చొవ్వివాడు సుట్టసక్కలంకా వనం జేసినాడు. ఎండకు గొడు గట్టి వట్టు మెంటంకే తిరుగుతూ ఉంటడు, నంజపడింద్కో మరి ఆ చాయలకు బోడు. ఆడేమిటి, నరమానవుడు బోడు. అమ్మోరు కొండమీం చీ కడ కొచ్చి, రేయికి రేయంకా వోహనంమీద ఊరేగు తుందట జొ నదేం నెం, అమాననాడ్లై నా ఆంత మేరా యెన్నెల మూసి నట్టుంటుందిః యిదీ యిక్కడి యెవ్వారం _"

వాడలా ఆంటూ వీరు వింటూ యింటి దరిదాపులకు వచ్చే శారు. “అయ్యా నే నింక డదిగడతాను. తవురు లోంచేసి ఓ కునుకుదీయండి పొద్దు వాటారంగనే వచ్చి తోడుకపోతాను. మా పాము ల్లూదురుగావిః:' అన్నాడు చింతాలు.

“అణ పాము ల్టూసే దేమిటి లేస్తూ! యింకా యిలాటి -విశేషా లేమన్నా ఉంకే చూపిద్దూ అవి చప్పరించి మాట తేల్చే శాడు అన్నప్ప.

*ఏ యిపేనం లేందీ తపురితో నెప్పాల్సిన వనేందండీ?”

అన్నప్ప, "నరేలే చూద్దాం” అన్న ధోరణిలో “ఎన్ని కబుర్గ్లో అడగాలి ___" ఆంపే

“అమ్మయో్యో మా ఆడకూతు రూరుకోదండీ! యింతకు ముంగదే, పోశూ పోతూ, తవురి కంటదిడకుండా ఖదిర్దార్‌ అన్నట్టు 'నైగవేవి వెళ్ళింది. తవు రెంటుంటే యిడిసిపోలేను యిప్పటికి యిడవం డయ్యాః ఒక్క అంగనపోయి. ఒక్క ముద్దతివి దాన్ని కుశాల్‌ మీదుంచి లగెత్తుకొస్తాం"

“భార్య అంటే అంత భయ మున్నదన్నమాబ?ి

*'భయమనుకోండి భకితముకోండిః

“సేఠగాని నన్నాపి నన్నిపొద్దు అప్పు డుషూరు నువిసించా! అది తలుచుకుంపే యె రెత్తుతుంది. యింక యీ జనమకు, దావి కంట్క _నీటీ సుక్కరానీన. అన్నప్పగారూ మా అమ్మోరికాడ జెప్పిందే, తవురికాడ జెవ్పుతుండ. గుళ్లోకీటోయినా మరే కోరికా మొక్కను. మా రంగణ్ణి నళ్లింగ సూడమనే. నాకు యింక మరే

168

అదురుష్టమూ అక్కరలేదండీ. రంగడు కళ్ళతో వాంకుం జాకి చేస్తే జీ సాహెబా; అనుకుంటూ యెయ్యేళ్ళు బతుకుతానండీ[*

“ఠథాస్తుః ఒక్క. వెయ్యేళ్ళేం లెక్క చింకాలా- మీరు. శాశ్వతంగా యిలాగే నుఖంగా ఉంటారు వాయనాఃం

“మని ల్లిక్కడి కెంతుంటుందిం?

“కూసింత దూరమే; యిపెంతో, ఆటు అంతే:”

“అయితే సీతోవాటు ఒక అడుగు అపే వేస్తాను మీ కూతుర్ని చూడనే లేదు: దాని బుగ్గమీదో చిటికేసి పోయి భోంచే పొచ్చి మధ్యాహ్నం కాప్పేపు మీతోవా టుంటాము*

చింతాలణు నవ్వి, తల ఊగించాడు. యిద్దరూ చేమలువు. తిరిగి అక్క-డికి జేరుకున్నారు. బాదం తోపులోంచి [గామం కన ఐిడుతూనే ఉంది, తోపు దాటగానే... ఆహో అది, (గ్రామమేమిటి?ా దాని సౌభాగ్యం మహా పట్టణానికి లేదు; కావడానికి, అన్నీ _ కాటాకు యిశ్ళే,* కొని, ఆ నిండుతనం! ముందూ వెనకా వేవచెట్లు, రహ+ దారిగా దిరివెన చెట్లు, ఆ నీడలో, దేవతార్చనలో దీపారాధనకు కుందులమర్చినట్టు, (గౌమం కను సొంపుగా వుంది.

ఉంది, అష్టదళ సద్మాకృతిలో,. .

వడిబొడ్డుగా,. ఏనాటిదో మర్రిచెట్టు, మసావృక్షమైపోయ్యి బాగా విస్తరించి పెళ్ళి నందిరళ్లే ఉన్నది. ఆ వీడను విశాలంగా యిన్నూరుమంది కూర్చోనచ్చును. కావలవినంత మేర చసటా కట్టారు.

అటూ యిటూ చూసుకుంటూ. అక్కడకు చేరుకున్నారు. చింతాలు పైకి చూసి, దణ్ణం పెట్టాడు... కొమ్మమీద కృన్ణు డున్నాడుః ఆ€... అమకున్నాడు. అన్నప్పః-ా

“మన రంగమ్మగారు దయచేవినారండీ, స్వామోరివిః మ్ఫర్రి చెట్టు అలా, దివిగా ఉండరాదంట, (్రౌమావికి రత కావాలంటం. ఆందుకవి, అరు. నవాబుల రాజ్యంలో. గండా లిపి అని ికతువ తున్నారట. ఆరికి చెన్స్పంపించి, చిన్న కిట్టమ్మలవి రస్పించారు.

| 189 ,

“ఆయ్యోవ్‌: మన (గామం అంటే యింతమేరే అనుకున్నా "శేంటి? నాలు గింతలుంది. ఆచార్లుగారు యేసిన పంపిణీ యిది: శానర పదమానవికి, నాలుగు రెక్కలంటవఐ రెక్కకో వదమం ఉొప్పున, నాలుగెనిమిదులు ముప్పైరెండు. ఆదో దేవతా లెక్కంట- ఆరు, వడుం కట్టుకుని, యీకడ నిలబడి, యీ విరవాకం జేశారు."

“బాగుంది, దైవం రక్షీంచి, కుటుందివృద్ధి అయి, వంపా రాలు పెరిగితే _"

“అంటే యిప్పుడున్న జాగా నరిపోకటోతే ఏం చేస్తా రవేగ్సా తమ రనేది? ఆచార్లగారు ముందు జాగరతమీడే ఉండారు పిల్లలు పెద్దోరె, యింటికి ఓ కోడ లంటూ అల్లడంటూ రావడం అంటూ వచ్చినా యీతరానికేం యిరకాటం ఉండదు. యింక ఆళ్ల పిల్లల నాటిమాట ఆస్పటోళ్లీ మో జదెట్టగుంటదో? మాలాగే వచ్చవి వీడనే ఉంటర్కో దబినంతులే కట్టుకుంటారో:"

“మీ చేషయ్య బావ కిట్టుకున్నట్టు *

“ఆది బాన మోజు కాదుండ్తీ

“మాతో బాపే ఉంటనన్న దానికి అచార్లుగారు ఒప్పుగోలేః కొన్నాళ్లపాటు వాలుగోడల మజ్జెనా ఇవిదరోవడం, ఒంటరోడు కనుక, అలవాటు కొద్దీ ఆడ ఉంటున్నాడు కానీ, రేపీ పాటికీ, మా యింటి పక్కకి రాడూ; ముందలగనే చేషయ్య బావ కో యిల్లు కేటా యుంచాంగా యెప్పుడన్నాా యిల్లు వాడుకుంటూనే ఉన్నాడుగా! వలుగురూ జేరి కష్టం నుఖం జెప్పుకువేది ఆడనే గంద,

యిదిగో, యిదే మా నీడపట్టూః”

యిద్దర్కూ లోవలికి అడుగు పెట్టారు

కావడానికి అది వ్మిటాళ్ళపాక కావి లోనల ఎంత జచి ఎ కస్యకక: పైగా ఆకళః

ముందర అర్హ తగుపాటి విశాలంగా ఉంది. చుట్టూ వడుం ఎత్తు, గిలాలీ చేసిన రాతి గోడ; గోడల విండా నందు లేకుండా ఈంగురంగుల సుద్దతో జేగురుతో వేసిన దేవతా మూర్తుల బొమ్మలు అక్ష్మీ నరన్వత్సీ పార్వత్మీ వినాయకుడు. రానమసంచాయతనం, శవ

క90

పార్వతి లీలా నాట్యం, రాన్మక్రీడ చ్నితములన్నీ ముద్దులుగారుత్తూ కొట్టొచ్చినట్టు కవిపిస్తూన్నవి.... |

అన్నవ్ప్య, చింతాలునంక జూళాడు...యిదీ సీ ఘనకార్య మేనా, అన్నట్టు. అత డది ఆకళింపు చేసుకుని, “వేమ కాదం డోయ్‌ వాకు అంత చెయ్‌ దిరగదు. రంగడు చేపిన చేతే, యింటికి యిల్లంతా దేవుళ్ళ మయం చేపింది. ఆట్దముతే నేగాని ఆరి మొగాల్లూ వయినా నేమ బుద్ధి కుదురుగా ఉంటానవి నమ్మకంటః నాకు మా. వెడ్డ ఉక్కిరివిక్కి.. రనుకోండి. నవ్వేందుకూ కుసింత తుశ్ళేందుకూ యీ కడ జంకే...” -

"ఆహాం పిల్ల దానిది, ఓ విధంగా చూ నే కానరొని గడును దనం, మొగ కొడుకు యింటికి అలవి సౌలసీ వచ్చి, చిరాకున చ్మిరు బుస్పు మన కుండా ఉండేందుకు, యిది మా మంచి మంత్రం; యిందులో యిహమూ సపరమూ రెండూ ఉన్నాయి: చెయి తెరిపిగా ఉన్నప్పుడు గోళ్ళు గిల్లుకుంటూ కూర్చోకుండా, యిలా పొద్దు పుచ్చడం ఎంత విశేషం? అదిన్నీ కాకుండా మొదటి నుంచీ వీరినే నమ్మింది. అవరదైవావివి గనుక, నిన్నూ నమ్మింది. ఈ ఉభ యులూ కూడా దాన్ని చల్లగానే చూస్తూ ఉన్నారు. వేయేళ్ళకూ, ఆలాగే కంట కాపాడుతారు ....”

ఆప్ప్భద్రండే తవురూ అలా అంటారు? నేను దేపుడంటాడి వయితే, నన్నే నమ్ముకున్న ఆడకూతుర్ని, ఆద్దానపడవిలో జారిడిచి,, జొడన్నా తెలియకుండా ఎగిరిపోతానా? ఆది కంట తడెట్టిందం టే ఊరికే టోతదా? దాని మొగాన కుంకుముండే రాతుండబట్టి. నా పీక తెగాల్పింది పోయి, యీ యేళ్ళతో సరి పెట్టుకు పోయింది, ఛన్‌ నేను మంచోణవి. తవురూ అనడం బాగోలేదు _”

ణి ॥

"అనకపోతే. నా చెవి మెలేయదూ? ,

"ఒకే ఆమాయకపు నన్యాసీ! అప్పుడు. సీ పెళ్ళాం రంగ డలా రాగా లెట్టిం దంశే, వీవు అన్యాయం జేనీ పోయినావనా?-ా ఛాం-ఛం తవలాంటి దాన్ని కట్టుకోబట్టి కద్యా.--నీ కన్ని అగ చాట్లు వచ్చాయి కదా ఆనిః..కావాలం కే రుజు విస్పిస్తా....చింకాల్తూ

. న. .

యూ కృష్ణాతీరాన పుట్టిన ఆడపిల్ల లందరూ, ర్యుదమ దేవ్యులో వాయనా, దద్దమ్మలుగారు.... మ రేమనుకున్నావ్‌?.." ౨6

సరేకాని,-వీక్ష చీమ కథొచ్చూ .. రాదూ?

చెపుశా విను:

అనగనగా: ఓ రాజు. రాజా కో భార్యః_-

ఒక్క-టంకే ఖరారుగా ఒక్కతేః

అ పిల్లదంకే అతగాడికి ప్రాణమే అనుకోః

ఆయనకు అన్ని జంతువుల భాషలూ వచ్చు

అది, ఆ రోజుల్లో కూడా విశేషమే.

ఒకనాడు సాయం సమమాన వనవిహారం జేస్తున్నారు.

ఆ నందర్భంలో, ఆయన కేదో యాదకు వచ్చి, మందహానం చేశాడు. అంచే చిరునవ్వు నవ్వాడు. వాళ్ళు అందరి మమమలలాటి వాళ్ళు కొరు గనుక...-సంతోషం వట్టరానంతగా వచ్చిన్సా నోరారా వోయిగా నవ్వేందుకైనా నోచుకోలేదు, ఆ పుటక అది: ఆ పెంస కం ఆదీః

ఆయ నలా వవ్వడం రాజీళారు చూపింది:

కారణం ఏమిటో చెప్పమని కంఠం పట్టుకుంది.

ఎన్ని విధాలో చెప్పి చూళాడు. కావి ఉహు...

చివరకు “యీ నంగతి వానోటంట చెపితే $రస్పు వక్క లౌతుంది. యిది దేవరహన్యమే సుందరాంగీ" ఆవి కూడా గడ్డం పుచ్చుకుని (బతిమాలు కున్నాడు.

అయితేనేం రాజీగారిది భల్లూకవట్టు..-

“వేను వీ (ప్రాణాలకన్నా కూడా అధికురాలనని నీవే అంటూం టావు కదా? నా దగ్గర ఏ రహన్యం దాచను అవి చేతిలో చెయ్యి

192

వేశావు కదా....యిప్పు డీ నాటకం ఏమిటి? నీవు ఎశతెనో తలుచు కుని. దాని వయారం కలుచుకుని ఒళ్ళు తెలియకుండా నన్వావ్‌। నన్ను మభ్య పెన్తేుందుకు యీ నాటకం ఆడుతున్నావ్‌।; ఏది ఏం జరిగినా చెప్పి తీరాల్చిందే' అని తూచుంది. “వీవు నిజం చెప్పక ఫోర్రే నేను యిలా కుమిలిపోతూ ఉండ లేను. వగ్దైరా వగైరా - “వేపుకు తింది.

రాజుగారు. "యుదేమిటి? యీ నునిషి యిలా తయారయిం దేమ్కా” అని దిగనాసిల్లి పోయినారు

“తెల్లవారేలోపుగో. నాకు విజం చెప్పకపోతే యీ జన్మకు యింతే' అని కూడా అనేసింది,

దాంతో మనిషికి కాళ్ళూ చేతులూ ఆడక హాంనతూలికా శల్చంమీద అలా (వాలిపోయి కన్ను మూతపడక, గోడవంకే చూస్తున్నాడు:

గోడమీద ఓ దోమ వాలిందిః

మహారాజుల అంఠఃపురాల్లో కూడా, దోమ లుంటాయా అంటావా? తతిమ్మా రాజభవనాల థోగట్టా మనకేం దెలునుగావి అ నమయంలో ఆస్థలంలో దోను (వాలిన మాట మటుకు ఖాయం.

ఆదల్లా (వాలి, రెక్క-లు తడుముకుని. అటూ యిటూ దూసి అన్ముయ్య, ఆనుకునేంతఠలో నే (పక్కను మరో దోమ (వాలింది.

వ్రాలిందే తడవుగా సనన (ప్రారంభించిందిః

“తస్పించుకు పోదామనుకున్నావే౦।

నీవు ఎంత ఎత్తు కెగిరితే, నేనూ ఎగురుతా।

యిందాక ఎందుకు. అలా నన్వావో, చెపితేకాని వదలను, చెప్పతీరాల్సిందే,” ఆవి నంగీకం మొదలెట్టింది.

“ఏ పుటక పుట్టినా యీ యిరకాటం తప్పేట్టులేదే' అవి రాజుగారు నవ్వడం మొదలు పెట్టారు.

“ష్‌ (రాజుగారు నవ్వుతూన్నా” రన్నాడు దోను

“యీ నవ్వెంత సేపు?” అవి అటు కేసి ఎగిరి జబ్బ చురుక్కుమవి వీంచిది భామః వె.0. 8/18 1898

రాజుగారు. జబ్బ నలుప్పకుంటూ ఉలిక్కిపడి లేవి కూర్చువి. “ద్రోమవె నావ్‌ బతికిపోయినావ్‌? అదే మా జాతి ఆడదానివైయుంటే పఏేం జేశేవాడినో " అనుకువి -

“ఒరేయ్‌, అదల్లా వేధిస్తూంటే మెమ్మే అంటా వేంరా, విగ పాయదీసి వాలు గుతుకరొ , 1" ఆవి మనసారా అనేప్కి వాటివంకే చూస్తూంటే, వికరంగా తా నన్నంత పవీ జరిగింది.

అ _ప్రాణనాయకి రొద భరించలేక, మీదకు దూకి, రెక్కలు విరిచి వట్టుకువి ఆన్ని కాళ్ళతోమా మట్టగించే వరికి, అది కూవి లాగం పెట్టి ఆగసడకుండా పోయింది దోమ, జయించిన దీమాతో, వంగీతం పాడటం మొదలెట్టింది రాజుగారి చెవిదగ్గిర చేరి- కుట్టను మటుకు కుట్టలేదనుకోః దానికి మటుకు ఆసాటి విశ్వాసం ఉండదా ఏం:

శెల్లవారింది, (పొద్దెక్కింది. రాణీగారు, ఏడువారాల పౌమ్ములూ ఆలంకరించుకువి, మళ్ళీ రభసలోదిగారో లేదో, రాజు గారు అ భామామణియొక్క ఏడు పాయల జడనూ ఎడంచేత్తో ఒడిపి వట్టి అ చెంపా యీ చెంపా వాయించారు రాణీగారు ఆళిసుకుమారి కావడం మూలాన దిమ్మతిరిగి పోయినా, వీరాధివీరుల వంశకాన పుట్టిన కారణాన సంబాళించుకున్తి కలకల నవ్వింది.

“ఎందుకానవ్వు?” అన్నారు రాజుగారు,

“చైెప్పుకాను. చెప్పకూడదని నా కేం పట్టింపులేదు...శాసమూ లేదు.

“నేను చక్రవర్తి కూతుర్నే అయినా, చిన్నప్పుడు ఎత్తి “పెంచింది . మామూలు మనుషులేః వాళ్ళ మాటా మంతీ - వాళ్ల వైలకీ వాకు ముచ్చటగా ఉండేవి: వేసూ ఆలాగే పెరిగితే బాగుండు ననుకున్నాము = కౌని, పెద్దలు వల్లకాదన్నారు తీవీ దర్పం ఎదుటి వాళ్లను చిన్నచూపు దూడటం యిత్యాదులు ఆభిజాత్యావికి గుర్తులని, మనం ఆందరిమనుమలలాంటి వాళ్లం కామనీీ కౌకూడదనీ, కట్టడి చేరు. నాకు యిదంఠా కంటగింప్కగానే ఉన్నా తల ఒగ్గక తప్పలేదు, అ త్రవారింటికి వచ్చాకన్నా వేను కోరిన తీరున సుఖవడకానేమో

194

అనుకున్నాము. మీరు కిరీటం భుజకీ ర్తులతో _పత్యశ్షమైనారు' గొరవంగా (సేమించారు. నా కమనన్నల్లో మెలగుతూ అవ్నిందాలా లోకువై నారు. ఎట్లా మిమ్మల్ని మార్చి మనిషివి చేయడం? అందు కోనం యిలా మొండి కేళాను. వేధించగా వేధించగా ఏ వేశ కన్నా మీలో ఏమూలల్లోనో నక్కి. వున్న మవిషితనం రగులక పోతుందా అని ఆనపర్ధామ నాపున్నెం బాగుంది. మీరు నాకు నచ్చిన మవిషి అయినారు" అన్నదట।ః

రాజుగారూ, రాజణీగారూ ఎందుకో కీచులాడుకుంటున్నారు, ఆ వళాన పట్టుకు ఉదికాట్ట అవేటువంటి శుభవార్త ముమముందుగా రాజధావిలోమా, వెమవెంటనే రాజ్యం అంతటనూ చల్లవిగాలిమీద శేలుకుంటూ వచ్చే వరిమళంలాగా వ్యాపించడంతో వారి ఏల్చడిలో ఉన్న (వజరంందరూమ అన్నాళ్నకు 'హమ్మయ్య' అనుకువి, వాళ్ళు మనంటి మనషులే అని తెలుసుకున్నవార్తై, ఆ రాజదంపతులను ఈమతోబాటు వారివిగానే భావించుకువి వాళ్ళ కష్టసుఖాలు వేయికళ్ళ శవిబెడుతూ, కలిపి కట్టుగా సుఅంగా ఉన్నారుటః

కనుక, ఆడకూతురు ఆంతర్యం అలా ఉంటుంది. తనకు కోసంవ ప్లే నవ్వుతుంది. వీక్కోపంవ ప్లే అయ్యో పావం అవి జాలి దలుస్తుంది. ఆలనా పాలన్సా అంతా లాలవేః సినల్హైన అడదానికి ఈవ సెవిమిటంటే, కడసారపు పసివిడ్డవతూ. అవతలివాడు ప్కేటేగి ధూమ్‌ ధాములుచేసనా, అదోరకం గునుప్కుకింద కశ్లేస్‌ బుజ్జగించ్చి మంచిగా మెలగడం అవేది. గోరుముద్దలు పెట్టినట్టు మెల్లిగా వంట వట్టిస్తుండి. అంతమాత్రాన చిన్నచూపు చూస్తుందా,.? ఎట్బే. తాళి శట్టినవాడు రైవమే। నలుగురూకూడా మంచికిగావి చెడ్డకుగామి ఫలానా సుబ్బమ్మ పెవిమిటీ అవి చెస్పుకుంటూం టే ఎంత ఉట్పొంగి పోతుంది. అందుకనే గృహమం కే గృహిణియే అవి పెద్దలన్నారు, శాములవారంతటి వారు, పీతన్ముత ల్లి వి గురించి ముచ్చటిప్తూ ఏమన్నారుం “ఈవిడ నా యింటిక్షైన లఅడ్మీదేవి;” అన్నారు కనుక చింతాలూ? ఫలానావాడు లక్ష్మీ ప్యుతుడు: ఆనిపించుకోవడంకంటే, వీడు వత్తి లకింవతి అవి అనిపించుకోవడం ఎంత మెరుగు; పెళ్ళాం అంటే,

కల్‌

నెత్తిమీద దేవత అనుకునేవాడే- ఏీడొట్టి యిల్లో నారాయణమ్మ: అవి ఎందరు ఎదేవా చేయనీ = వాడే, అంపే విజానికి నీ వంటివాడే నువివడేది. అన్నాడు, రంగడు, నవ్వుకుంటూ, లోపలనుంచి వచ్చింది.

అన్నప్ప "యింటి వెనుకాల యింగువచె ట్దంపే యిల్లంతా ఘుమఘుమేనే అమ్మాయ్‌! నీవు ఏమూలనో ఉండి మా కబుర్లు వింటూన్నానని నాకు అప్పుడే అనిపించింది ఏం. చీను కథ ఎట్లా ఉంది?”

“నీను కథని దోమకథ చెప్పారు అని నవ్వింది రంగడు.

అన్నప్ప. అశ్రై మనన్సుకేసి పరకాయించి, "ఆ అప్పుడా చీమ తన యిల్లాలివి చూసి ఓసి యింటిదానా, విన్నావుకదా దోమ కథనుః ఎన్నడన్నా వెెరివెరి వేషా లేశావంపే జ్యాగలత్సః అని హెచ్చరిక కాయంగ్యా ఆడుచీము అంతకుముందే కుత్తుకబంటిగా శ్రేనె పుచ్చుకుని వచ్చిం దేమో, మాంచి ఉమ్మనంమీద ఉండటం చేతనున్నూ, అదీగాకుండా ఎన్నడూ తనను విలవేసి పల్లెత్తుమాట అననటువంటి భర్త ఆకారణంగా, యిలా తనను గదమాయించ డఉముచేతనున్నూ చూసేనరికి, మీదకు ఉరికి ఏమిటి యీ వాగుడు, అంది. దాంతో బీమ నాథుడు అంగారువడి యిది నా వాగుడు కాదే? నైమిశారణ్యంలో మాతుడు శౌనకాది మహర్షులకు చెప్పాడవీ, ఆ వందర్భంలో అక్కడి గింజ లేరుకుంటూ తాను అక్కడ ఉండి. ఆదివినడం తటస్థించిందనీ, మా ముత్తాతగారి తమ్ముడు నాకు దారిలో శనవిడి చెప్పాడు. మంచి ముక్కలు కదా అని వీ చెవిని వేస్తే అంత అ్యగహ మెందుకుకే, నునువులు చెప్పుకున్న కథ మనకు

196

నచ్చకపోతే. అందులో పేవీ ఏముందీ? ఒకవేశ ఎన్నడన్నా వీవు మొండ్‌వ క్రేవట్టడం వంభవించితే, వది అమడరూరం పారి పోతామ కొచ్చి వీ ఎదుట ఉండి వెగ్గుకు రాగలవా? ఏవో బుద్దిలోవమై యిలాటి కట్టుకథలు వివడం అంటూ వచ్చినా, వీతో చెన్పమగా, అని బుజ్జ గించి ఆ బుల్లి మొగం మరల కలకలలాడీంచి తామా తన భార్యా మతంగా ఉన్నవారైరః....”

చింతాలూ, రంగడూ ఒక్కసారి కలిసికట్టుగా వవ్వేకారు = “ఆవో. కథ చెప్పిన ఫలం దక్కి.౦దిః వచ్చే జవ్మక్కూడా ఏ రూపాడ ఉన్నా ఈ కలకలా, కలిమిడీ మిమ్మల్ని అంటి వట్టుకువే ఉంటుంది,”

“ఏ రూపాన వున్నా అంటే మళ్ళీ మనిషి వుటక రాదా ఏలి అవి రవంత కొంటెగా అడిగింది రంగడు

"రాదవి చెవ్పలేంగావి వస్తుందవే అరారు లేనప్పుడు మాట జొగత్త మీదుండటం మంచిది అయినా - మారితే ఆకారం మారు ఈుందా? అంపే వే వవేది మంచితనం విషయంలో వేమమా. పెద్ద లేం బెవుకున్నా రంటే..

“మంచిగాపోయి వలం ఆశించకుండా ఉంపే, కాన రావి మేలు కలుగుతూనే ఉంటుంది. అలా కాకుండా బుద్ధి వ కించిందవక్కో తెలిసికూడా నరిడిద్దుకో లేదమకో. తిట్రీనతిట్టు గాలికీ పోయిందిగావి- మొబ్టిన మొట్టు జ్ఞాపకం ఉంది అన్నట్లు - దావిదాఠలా, వచ్చే బవ్మలో అయినా కనబడే తీరుంది. వెనకటికి...

“ఓ "పేద్మబ్రాహ్మడికి ఒక్‌ అమాయిక పెళ్ళాం ఉండేది. అవిడ వా అంత చక్కవిది. అయితేనేం బహ అన్యోన్యంగా ఉంబూండేవారు. వైగా అతగాడు ఏకాంతాన రకరకాల ముద్దు "పేరులు పెట్టి పిలుస్తూ. ఉల్చేయడంతో, తాము అరిక- చక్క-౦ దాన్నవే అమకువేది. ఇలా బఐహు.- అనందంగా కావురం చేమ కుంటూ వుండగా. ఏం జరిగిందంటే, ఓ రాజకుమారుడు కేక వంచారం చేసుకుంటూ మారువేషంతో యిక్కడికి ఒకవాట్‌ ఉదయం వచ్చి, అలా చెరువు గట్టుమీదమంచి వస్తూండగా... యీవిత కవ బిడింది, యీవి దేమో వయ్యారం వలుకలోస్తూ నడుష్తుండటంతో..

కక?

యూ కురూ 'సేమిటి? యీ వగలేమిటవి అతగాడికి నవ్వు వచ్చింది. ఎవడో పరాయి మగవాడు తననుచూసి అలా నవ్వేసరి కల్లా న_క్రైెకాలం మనిషి కనుక, తనను వంకరచూప్ప చూళా డనుకొవి, దద్దరిల్లి పోయి, ఒక్క పరుగువపోయి రాజీగారితో మొర పెట్టుకుంది. అమ్మా- భూమి పుట్టిన యిన్నేళ్ళకు మన పరగణాలో యీ పాసం పుట్టడ మేమిటి తల్లీ? ఎవడో దారిన పోయేవాడు, ఓ యిల్లాలివి చూసి భ్రమసి నవ్వడ మేమిటి ఏలికసానీః యీ విలయమేమి టని వాపోతూ. యింతకాలంనుంచీ వరపురువుడు నన్ను కన్నెత్తి చూడలేదు నమ్న చేవట్టినవారికోన మని భగవంతుడు నాకు కటాకించిన యీ చక్కదనం,-

“అవేసరికల్లా రాణీగారికి కూడా నవ్వు ఆగింది కాదో యావిడ మొగంవంక చూడనూ నవ్వనూ, యిలా ఓపిక వున్నంత వరకూ నవ్వేసింది ఆ ఆమాయకురాలు రాణీగారు తన చక్క దనావికి మురిపిపోయి నవ్వుతూన్న దనుకొన్తి ఆహాం- మీదంశే దేవతాపుటక। మీవంటివారు కంటజూవని ఒకసారి పదిసార్లు యిలా 'మెచ్చుకుండే నాకు ఏ ఆక్షేవణా పుండదు. యిది ఒక వేళ మావారికి తెలిసినా వారు కూడా హర్షించే విషయమే కాని మరోటి కాదు మీకు తవివితీరేట్టు చూసుకోండి, అవి మొదలెట్టింది. దాంతో, యిక అక్కడ ఉన్న దాసీ పిల్లలకూ నవ్వు ఆగింది కాదు. అది చూస్తి యీవిడ మూతి ముడుచుకుంది. ఎందుచేత? రాణీగా రంఠటి ఆవిడ, మెచ్చుకున్నషువంటి తన చక్కదనం, యీ దాసీవడుచులు కూడా మెచ్చుకోవడం ఏమిటి?... వీళ్ళ తాహతు ఎంత? అనే చర్చం ఆవపాంచింది. అది రాణీగారు యిజై కనిపెప్పేని అమ్మాః మీరు యీ అజ్ఞానుల్ని క్షమించాలి: యీ పిల్లలందరూ చకోర వకులలాంటీవాళ్ళు. ఇంతకాలం నుంచి యీ వెన్నెల ఎప్పుడు వసుంచా అనే తవనమీద వుండటంతో. మీ ముఖ చందనింబం కవీ కనిపించడమే తరువాయి, తవివితీరేట్టు చూడకుండా నిలవ లేక పోతున్నారు.

“ఇది వాళ్ళ దోషం కాదు. మీ చక్కదనం (వభావం।

అవేటస్పటీకి ఆ అమాయికురాల్సు మరింత సంతోషించి అలాగే నూరేబ్ళూ (బితికింది

ఈ రగడకు అంతటికీ మూల కారణమైనటువంటి ఆ రాజ కుమారు డున్నాడే. ఆతడు ఊరిబయట మామిడి చెట్టయి. పుట్టాడు. వంట కాలంలో చెట్టు కొమ్మ విరగ కాస్తుంది. ఆక్కడ పిల్ల కాయలు చేరి, రాళ్ళు విపిరి కాయలు. పిందె మిగలకుండా రాల్బేను కుంటారు. జన్మంతా, యిలా దెబ్బలు తింటూ, గడపవలసి వచ్చింది. కారణం? తామ వెనుకటి జన్మలో, కొవేషం లేకుండాం ఓ విధంగా కానరావి మేలే అయిందనుకో. ఆయినా దేవి ఫలం దావికి తప్పదు! ---

“అలా రవంత నొప్పించిన పొపావికి,=

జన్మంతా చిటిమొటి కాయలు తినడ౦,=

చేసిన మేలుకు తగ్గప్పుణ్యాన, ఎప్పుడూ. వచ్చగా వుంటూ, వజగురూ. తనకోసం ఎగబడేట్టు పండూఫలంతో నదరుగా కనిపించడం, అ జన్మలో మంచితనమే యీ జన్మలోమా అబ్బిం క్యురమూక అల్లా రాయి రప్పా వేసి గొడవ చేస్తున్నా. బోనిద్దూ అమాయకులు; వాళ్ళ రెక్కల కష్టం ఊరికే పోవడంలేదు, అడే ఫలంపాొటు అవని సంతోషించడం!

యిహ్క్మ ఆ రాణీగారి నంగతి,-

ఏ మా్యత్రమో కుత్పిళంతో నే నవ్వింది కాబిట్టి, ఆ మామిడి చెట్టుకు తేనెతుట్టిగా పుట్టింది. చెలిక_తెలందరూ శ్రేనెటీగలు. పట్టు విండుగా తేనె నింపేపరికల్లా, ఏ తలకు మాసినవాడో రొవడం పిండుపపోవడం। అంతటితో అది తవ్పవడిపోవడం--నామరూపాలు లేకండా పోవడం... యిలా ఆ జన్మ పదే వదే ఎత్తుతూనే ఉంది. ఇదీ కథః...”

“వ్వర్రి, ఆ అనూయికపు బావనావిడ పంగ శేమిటండీ.-” అన్నాడు చింఠాలు

199

"ఆవిడా? ఆనందంలో పుట్టింది. అనందంతో పెరిగింది, చినరకు ఆ అనందమే తానయిపోయిందిః అ ఆనందానికి, నామ ఈూపా లుండవు నాయనా।ః యిదే మన ఉవనిషత్తులు చెప్పే నూటః” అవి వివరించాడు అన్నవ్బ.

“అయికే, అన్నస్పగారూ! మా రంగడు ఎన్సుడూ వవ్వు శూనే ఉంటుందిగందా, మీరు చెప్పినట్టయితే పెద్ద చిక్కేవేః చన్నిడీస్తి తన మానాన శాను తన నవ్వులోకి మాయమై ఊరు కుంసపే నే నేంగాను?.”

"కావలసిందే అపుఠావు. ఆ నవ్వంపే నువ్వే: అన్నాడు, నవ్వుతూ అన్నవ్పం

కో

జ్‌ ఎమెస్కో. సంప్రదాయ సాపొతి జా

పాదావతి మేలుప్రతి శై3ట. 1 మనుచశిఈ్రము ర00 శి75 *సర్రన్హ 2 వసుచర్శితము 800 475 9క్టైన్రప్ర. 8 అముక్తమూల్యద లిం00 శీ-70్‌ 55. 4 పాండురంగ మాహాత్మ్యము శీం00 8.00 155. క్‌ కృంగార న్రైషధము శీ00 శం00 శైవ. 8 పారిజాతావనహరణము లై00 థిం?5 55 ? థ్రీ కాళహ్నప్తి మాహాత్మ్యము 8-00 కిు?5 శ౨55- (వభావతీ వద్యుమ్నము కం00 తిం/5 వన్‌ 8 విజయ విలానము 200 ఠి 5510 హరవిలానము 250 శీళిర్‌ 55.11 శృంగార శాకుంతలము లీ్‌0 కీంలీర్‌ శక్పైప్రప్రం12 మొల్ల రామాయణము ఃర్‌6 శీలిక్‌ ఏనం 18 వైజయంతీ విలానము కల్‌0 శీం2ర్‌ పవనం 14 కళాపూర్ణోదయముం! శ00 శీఎ15 కరన 15 శిళాపూర్ణోదయను.8 శీం00 4.00 మదనం 18 బిల్ద ణీయము క.50 శీ! కె5క-1? అహల్యా నం్యక్రందనము ౭50 శీంలీత్‌ 55-18 రాధికా సాంత్వనము శ50 శీ26 55-18 శళాంక విజయము ౭50 శీం2ీర్‌ కనస.ణి శ్రీడాలిరామము వి60 శీ=25

ప్పనర్ము(ద్రజలో ఉన్నవి. ఆంధ్రప్రదేశ్‌ బుక్‌ డి స్ట్రి బ్యూట ర్స్‌,

రాష్ట్రవతి రోడ్‌ అను సికిందరాబాదు.

“ఇంటింటా స్వంత (గంథాలయం'” (ప్రణాళిక చందాదారులు ఉచిత పుస్తకాలుగా ఏరి కోరదగ్గ శు ఎమెస్కో పాకెట్‌ 500 పుస్తకాల జాబితా శీలం జా

డిండు(క్రీంద పోకచెక్కం = విశ్వనాథ నత్యనారాయణ ...(నవల) (లము శ8. బంధమూ, అముదింధనూ-పి వి కృష్ణమూర్తి (నవల)
స్వీట్‌ హోంఎముప్పాశ రంగనాయకమ్మ (నవల)
బుద్ధువి జాతక కథలు-,శ్రీ శవళంకరస్వామి (కథలు జ1. వ్యక్రగతులుంఇతర కథలు - మధురాంతకం రాజారాం
సామాన్యుడి కామన - పాత, (నవల)
(ప్రాణాంతక (వణయం = వి యస్‌. అవధాని (నవల 25, (శ్రుతితప్పిన రాగం = పి వి రాజిమన్నారు (నవల)
వారధి = ద్వివేదుల విశాలాషీ (నవల) క 80 అపరాజిత - వాకాటి పాండురంగరావ్‌ (కథలు
(ప్రేయసి : (ప్రియంవద = ఉషశ్రీ (జంట నవలలు
మంచు సల్లకి : మరి తొమ్మిది - శ్రీపతి (కఠలు) శీ1. దుఃఖితులు - రంధి సోమరాజు (నవల)
(దితుకుజోడు - ఏ. లక్మీరమణ (నవల) శీ5, కొత్తపీరు = డీ. కామేశ్వరి (నవల) 58 జీవిత దృశ్యాలు - మంజుశ్రీ (కథలు శ8. జీవిశాదర్శం = చలం (నవల)
ఇంతకీ నే నెవరు? - కపిల కాశీపతి (నవల) ల$, కవిద్వయము = నోరి నరసింహకాన్తు (నవల)

60 నంభుం చేసిన మనిషి-టోల్యావగడ నత్యవారాయణమూ ర్తి (వౌ 70. ఆనావీలర్‌-జీవనరాగం - సౌరీస్‌ (నవలికలు 78, దూతమేఘము . విశ్వనాథ నత్యవారాయణ (నవల) 88. (దికతుకు బొంగరం = రాపులపొటి సీతారామారావు (నవల 85. స్నేహదింధం = అంగర వెంకటసత్యవారాయణరావు (సవల) 87 విద్యార్థి సాపాతి_.. కథాంజలి 86 బుద్దిమంతుడు..ముళ్ళపూడి వెంకటరమణ (సివీ (ప్కిప్త) €7. మాతృమండిరము = వేంకట పార్వతీశ్వర కవులు (వవల) 08 రెండవ ఆళోకుడి మూణ్ఞాళ్ళ పాలన - పాలగుమ్మి పద్మరాజు- (నవల 1.8 యముడిముందు చలం = గుడిపాటి వెంకటచలం (నాటికలు 118. క్రై జవాన్‌ - యద్దనపూడి సులోచనారాజీ (సివిమా (ప్కిష్ట్ర 114. (వి) నీతిచంటద్రిక - రావి కొండలరావు (వ్యంగ్య రచన) 117 రాజరాజు = (శ్రీపాద సు(బహ్మణ్యకౌన్తి (నాటకం) 118. బితుకువాట = పి, నత్యవతి (నవల) 118 ఎదురద్ధాలు - ఇచ్చాపురపు జగన్నాథరావు (కఠథణ) 120. ఎక్కడుంది (ప్రకాంతి? = కొలకలూరి ఇనాక్‌ (నవల) 122 నవదేవత . వి, ఎస్‌, రంగప్వామి $9 128. రంగుల వల = ఎమ్‌. పార్టపారథి 19 124 వహజీవన పొలాగ్యం = అవసరాల రామకృష్ణారావు (నవల 127. గిరీశం ద్నిగేట్‌ ఫిలిం (పొడ్యూనర్‌ = వడ్రమన్నాటి కుటుంబరాపు (వ్యంగ్య రచన్సు 128, విధి వినోదం = రోషన్‌ (నవల) 129. రామచంద్రవిజయము - చిలకమర్తి లత్మీనరసింహము (వ . 180, జీవిత సమరంలో = వాసమూర్తి (నవలి 181. వవోదయం = పోలా(సగడ నత్యవారాయణమ్లూర్తి ,, 18. రెండో పెళ్లి = భూపతి (నవల) 1084. అంతుపట్టవి మనిషి = మురశీధర్‌ (వవల) 185, ఉపవిషత్కతలు = (శ్రీధరబాణు 180. నంతస్తలు - ఉషశ్రీ (నవల)

విద్యార్థి పాహితి = కథాంజలి...2
అక్కయ్యే మళ్లీపుట్టింది = ఎన్‌ వేదవకీదేవి (నవల్సి
రాగి = యోగి=పి.వి కృష్ణమూర్తి $9
వాగమల్లిక = పి. గణపతిళాన్తీ 9

శి. వీలి (ఐదు పెద్ద కథలు) - వురాణం సుబిహ్మణ్యశర్మ

పై పాటు - “కృష్ణో (నవల)

శీ44. సంపంగి-బలివాడ కాంతారావు (నవల)

శ47. మలుపు _ మెరుపు - ఎమ్వీయల్‌ (నవలికల్యు

తల్లి మనసు = పి. రామలక్ష్మీ (నవల)

శ49. రమణి రాసిన ఉత్తరం _ కప్పగంతుల సత్యనారాయణ (కళలు)

శేక0. (న్రమదావనము _ వేంకట పార్వతీశ్వర కవులు (నవల)

మ రరయలురో 1 చ్‌ జం వం భారం శ! జ * కక్యళ్లో గళ / మ్‌ వానా - లజ స్తో నే 1 భగ

నీ అతనిపై క్యదటు మ్మైటగ్య? ట్‌

జే నం. భాష సడ!

కష న భట శక చక న టం ! క్ల టమ నంయుటు ఉండ్‌ భన్‌ గ కా ? కంల స్‌ న్‌ లకలాటా రలు నరిగ్గా నంవత్సరావికి, సొంతానికి, నంసారపశ్ష మైన ఒకచిన్న (గంథాలయం కూర్చుకోనడావికి ఘనమైన ఉపాయం హెద్‌ ఎల్‌వి. అదే ఇంటింటా న్వంత (గంథాలయం (పణాళిక; వీవిం చేయాలి! వ మేమి వసాయి! మిరు చేయవలసిందల్లా ఒక్క శః

వెలనెలా రూ. ?.50 చొవ్వున నరసాగ్గా !2 నెలలు కట్టండి అంకే. అంతకుమించి మరేం చేయసక్కంర్లే దు,

ఇక చూచుకోండి దాని ఫలితం,

(1) మీరుకన్లే ఆ మొత్తము రూ, 80కు రూ. 1868ల ఫలికం ముడుతుంది, ఫక్తు రూ. 100 లకు దేశంలో పెద్దపెద్ద నంస్పలన్నీ (వచురించిన నుమారు 8,500 ఉత్తమ తెలుగు ప్పస్తకొాలు, 400కు పైబడి ఇంగ్లీవము పుస్తకాల (1100 ఉ ౦౧౦0౦6 ౨480౧6 పెడంయ8) జాలీకాలమండి మీ యంఠతట మీరుగా ఏరికోరుకునే మంచి ప్తస్తకొలు వస్తాయి

(2) రూ, 20లకు పైగా విలున చేసే సది వున్తకాలు-మా ఉచిత పుస్తకాల పెద్ద జావిశానుండి మీఆంతట మీరుగా ఎన్నుకునేవిం ఆదనంగా, ఉచితంగా వస్తాయి.

(రూ. కణ అరీదు చేసే మా మానవతిక "ప్పస్తక (ప్రవంచం' నంచికలు ఆ 1? నెలలూ మీకూ మా ఖర్చుతో వస్తాయి.

ల (ఏ వీటన్నిటికీ ప్యాకింగ్‌ రవాణాలకు దాదావు (ష5 రూ. 8.50 దాకా అయ్య ఖర్చులు మేమే భరిస్తాము, ఖీ (0) రూ. 1-50 అరీదుచేపే మా పెద్ద క్యాటలాగు శత్రు వేరే ఉచితంగా వస్తుంది. (టో ఆంపే.ఈ రూపేణా మీరు కనే మొ తానికి వైనం అందులో నగావికి నగం అదనంగా వస్తుంది దీన్నే గనక క లెక్కగరడీితే మీకు నగావికి సగం (50 శాత౦ం650%0) లాభ మన్నమాట. (శ ఇక ఇవి అంజీ విధానం: మొదటి నెల చందారూ 7.50 కట్టగా నే- జొ (1) మీరు ఏరి కోరుకునే 4 ఉచిత ప్పున్తకొలూ, (ఓ అనెల “పున్తక పపంచం” వథతికా, (0) 8 600 తెలు గువీ.400 పైగా ఇంగ్లీషువీ పుస్తకాల జొబితాలున్న 'కేట ర్త్తా లాగులూ, (4) మీ ఖాతా వివరాలు మీకై మీరు (వాసి పెట్టు కోవడానికి రికార్డు ప్పుస్తకమూంవెంటవే అంది తీరుతాయి, భా 6 సెలలు చంచా క స్టేనరికిః మా తెలుగు, ఇంగ్లీషు ప్పువ్సకాల కేటలాగుల్లోనుంచి మీర ఏరి కోరుకునే రూ. 45ల పు _నకౌాల్తూ మరో 8 ఉచిత శ్చ పృ _స్తకొలూ అఆందుళాయి, ల్‌ 12 సెలలు పూర్తి శాగానేః ర్వ మరోరూ 55ల పున్తకాలూ, మరో $ ఉచిత | ప్వస్తకాలూ అందుతాయి ఈ 1? నెలలూనెలనెలా మీకు “పున్తక్షవసంచ 0'వతికమీయింటికీవిధిగావచ్చివాలుతుంది. స్తే వై వాటి క్యయ్యే పోస్టేజీ రవాణా ఖర్చులన్నీ మేమే భరిస్తాము, గడువు పూ_ర్తయాక మా శుమిటి! స్త్‌ 12 నెలలూ పూర్తిచే స్టే మీకు కొన్ని యావజ్జీవిత నదుపాయాలు కలుగుతాయి.

(1) యావజ్జీవితమూ మా పంపిణీ ప్యన్తకాలవ్నిటి పైనా శ0900కమీషన్‌; రూ, 20 లకు వై బడ్డ అర్జర్లకు అదనంగా రవాణా ప్యాకింగ్‌ ఉదితం,

(2 అవసర మైనప్పుడు రూ. 60లు. మించకుండా పు _న్లకాలు చెలలోగా డబ్బు చెల్లించే అరువు వద్ధతిమీద మా వద్ద తీసుకోవచ్చు.

(8) "పుస్తక్యవవంచం'చందాలో కూడా1[0%తగ్గించబడ్తుంది,

(4) ఉశ్తరో త్సరావచ్చే పెద్దాచిన్నా క్యాటలాగులన్నీ ఉచితం.

(5) “*షింటింటా వ్వంత (గ్రంథాలయాలు ఇంటగల వారి పేర్లు భాయాచ్విత్రాలతో సహా. వలువురికి ఉపయోగించగల విధంగా తీర్చిదిద్దిన సువర్డ (గ్రంథంలో మీ పేరూ. ఫోటోకూడా చేర్చదిడతాయి.

పోతే, ఎప్పుడైనా వటైనా అవాాతరంవ సేనో! అవాలి "లేక అసలు మానే స్లేనో! మీకేం నష్టముండడు. చందాదారులు ఒకవేశ ఎప్పుడైనా, ఏ కొారణముచేత నై నా ఆర్భాంతరంలోనే చందా మావి వేయడలి ప్రే విరా క్షేపణగా మావివేయవచ్చు. అప్పటికీ, వారు కట్టిన సొమ్ము వారికి పుస్తకాల రూపంలో ముట్టితీరుతుది కాకపోతే ఈ లెక్కలో, వారికి అంతవరకా సంపిన ఉచితప్పు స్పకాలూ, “పున్సకటపపంచం'” నంచికల ఛర్చా రవాణా ఖర్చులు మివనహాయిస్తాం. శయాాక యమా, కలా టాశ యాన యాలంథయాకిలయాకి యాయ, 11. 1. ౨. ఇంత వరకు సాధించినది-

జప్పృటీ వరకు దాదాపు 82 000 చేరారుం
వారు కోరుకున్న పున్తకాలు 10,00,000 పైగా అందవేశాముం
ఇందులో 1 80,000 పుస్తకాలు ఉచితంగా వంపానుం

౨ ఇవన్నీ 60,600 పైగా బంగీలలో ఆర్చ్బులు మేమే భరించి రవాణా చేశాము-

వృన్తక [వ్రియల మాన విక “ప్పన్సక (ప్రనంచం” 14 00 000 ఉచితంగా పంపాము.

శయం థయాంయాయాోంయాంయాశంయాకటంయాటడా4యాం

నేడే మిరు చందాదారుగా చేరా మి ఉచిత పుస్తకాలూ ఈ ముందు జతవరచిన ఎమెస్కో పు న్తకాల జ చితానుంచి ఎన్నుకోండి నంజ కట్టే విధానం"

(1) ఈ ముందు జతపరిచిన మా ఎమెస్కో పుస్తకాల జావిగానుంచి మీకు నచ్చిన 4 ప్పన్తకాలు ఎంచుకుని, (కింది కూప ములో ఆ నెంబర్లు వేయండి (2) పూర్తిచేసిన కూననూ. మొదటి వెల చందా రూ. 7-60 మవియార్ణరూ._

“ఇంటింటా న్వంఠ (గంథాలయం” (పణాళిక, ఆంద్రప్రదేశ్‌ బుక్‌ డిస్ట్రిబ్యూటర్స్‌, రాష్ట్రవతిరోడ్డు, వకిందాబాద్‌=అనే చిరునామాకు వంసండి

(8) తరువాత నెలనెలా రూ. 7-50 వంతున ఆయా నెల ఆఖరులోగా చందా మొత్తము రూ. 80 పూర్తి అయేదాకా పై ఆడసుకు పంపుళూ ఉండగాలి-అంతే,

ఆం(ధ్రప్రదేశ్‌ బుక్‌ డిస్ట్రిబ్యూటర్స్‌, రాష్ట్రవతి రోడ్డు, పీకిందరాబాదు వారికి... అయ్యా, మీ “ఇంటింటా న్వంత _గంథాలయం” (ప్రణాళికలో వన్ను ఒళ చందాదారుగా చేర్చుకొనగో ర్తున్నాను. మొదటి నెల చందా రూ. 7.50 మనియార్దరు ద్వారా వంపినాను. తొలి విడత ఉచిత పుస్తకాలు నాలుగూ ఈ (క్రింది వేయబడిన నందిర్లవి వంవగో ర్తున్నామ, మీ విదిందనలకు బద్ధుణ్ణి,

[(] శ క్ష శాచ్హోన్లో (1

'సేడు..../-. వలనను శ్ర్థ్సు ఇట్లు మం ఊరు... “పాటా యనం ఇల98 855 5068 6460

జీ అంచ న పై సే న లో బో గ్‌ ల్‌ ం! వ. స జ ఆం న తి ల” నం. ల ; వాళ్ల లీ ం క గే ॥ ో అమన యు 1. ఈ స క పం ఇతే పళిడ్‌ంచిః ం కథం - శ పుంఖానీ జంత... గా! ₹ లు. = సరత్మకకి బ్‌ వం! క . . ” క్త నన న నళ . గటి కల $ + గటోరాయ్‌ “ఖా 80 ౧౧128 టి లక.