Telugu Krotha Godhavari - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

కొత్త గోదావరి (పద్యకవితాసంపుటి బేతవోలు రావుబ్రహ్మం

తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం ఆర్థిక సహాయంతో (ప్రథమ ముద్రణ _ అక్టోబరు 1001 / న. ధగ భార్‌ వెల రూ. 15/- రము “౬౮ ముఖచిత0ం శి బాపు (0% 0౮ ల నం (సళతులకు ; పాం! _ ల 1 బేతవోలు రామ(్రహ్మం లో గా క: చా ॥ తెలుగు విశ్వవిద్యాలయ్యరో నాన సాహిత్యపీళం ప పాలణడో బొమ్మూరు = గ్‌8ితీ 124 ముద్రణ | (థ్రీ రత్నా (ప్రింటర్స్‌ మ్నుత్తంగివారి వీధి రాజమండ్రీ! ఫోన్‌ నెం. 78045

"రాంవుడూ $” అని నన్ను నోరార(బిలుచు వ్యాసకంఠమ్ము వాల్మీకి యంతరంగ మొకం డుషఃశ్రీగ నాం్యధ్రుల నూపివేనె దాని కీ కృతి సత్క్బృతి యౌనుగాక

అదిగో శీతారద్రి అలం అం | ఓ మనుజా । ఇంంం ఏంం2 [2 కృష్ణాష్టమి ఏల46 లం ! కొత్త గోదావరి అలం తంల [0 గురుసంబోధన టల అలం శశీ నవమి అలం ఇం62 శ్ర? పరదేశి అలం ఉంలం 00 బుద్ధం శరణం గచ్చామి లల4 లంం ర్‌6 మాతస్పమ_స్పజగతామ్‌ లం న. 59 యశోధర అం3ం ఉం 62 సమత శలం॥ న 70

విసృత ఖండకావ్యాలకు ఒరవడి [కొత్త గోదావరి

ఏనాడు నన్నయ్యగారు గురుపద్యవిద్యకు ఒరవడి పెట్టారో ఆనాటి నుంచి తెలుగు పద్యం వింతపోకళ్లు పోయింది. చిత్ర విచిత్ర రీతులలో కవుల నాలుకలపై నర్హించింది, తెలుగు చదువరుల హృదయాలను పరవ శింప జేసింది.

నన్నయ్యగారి రమ్యాక్షర సమాసోద్ధతి, తిక్కనగారి తెలుగు పలుకు బళ్ళ మందగమనాలూ, పెద్దనగారి జిగివిగి అల్లి క, తిమ్మనగారి ముద్దు ముద్దు నడకలు, శ్రీనాధుని సీసాల తూగులు, పోతనగారి అను(ప్రాసాలం కృత భ క్ర్యావేళం, భట్టుమూర్తి ఫ్రొఢశ్లే షలు, కళాపూర్ణోదయ కర్త శబ్దా ర్ధాల పోహళింపు; ఇట్లా చెప్పుకుంటూ పోతే తెలుగు పద్యాన్ని గురించి ఎంత్రై నా చెప్పొచ్చు. ఆధునిక కవుల్లో తిరుపతి వేంకట కవులు, జాషువా, ఏటుకూరి వెంకటనరసయ్యగారి లాంటి వారు తెలుగు పద్యాన్ని తెలుగువారి సంభాషణలో కనిపించే వాగ్ర్వైఖరికీ. (ప్రజాజీవిత శ్రైలికీ సన్నిహితం చేశారు. భావ కవులు పద్యాన్ని సాంద్రతరం చేశారు. ఖండ కొవ్య రచయిత లనేకులు పద్యాన్ని ఆధునికం చేశారు. గేయాన్ని ఆదరించిన అభ్యుదయ కవులు పద్యాన్ని వదల్లేదు. పద్యాల్లో ప్రగతి భావాలుకూడా ఇముడుతాయని రుజువు చేశారు. (ఆరుద్ర, సుంకరంవాసిరెడ్డి, ప్రయాగ కోదండరామశాప్ర వగ్గెర్సా,. సుమారు రెండు సహ స్రాబ్దాల కాలగతిని తట్టుకొని పద్యం నిల్చింది. వచన కవులు యుద్ధంచేసినా చావలేదు. అక్కిరాజు ఉమాకాంతం గారు విసుక్కున్నా నియత యతి(ప్రాసాలంకృతులు వీడిపోలేదు.

కొంతమంది ఒప్పుకోరుగానీ పద్యంలో న్వేచ్చ ఎక్కువ. న్వేచ్చ అంపే ఇక్కడ 0101606 అనే అర్థంలో వాడుతున్నాను. ముఖ్యంగా వృతాల్లో పాదంలో గురులఘు ఈమం నియత మైనా లయ నియమితం కాదు, సమా సోద్దతి చూపించవచ్చు. పాదాంత, పాదమధ్య విరామాలు వదిలేయటంవల్న కూడా న్వేచ్చ పెరిగింది. భావానుగుణంగా మన ఇష్టం వచ్చినచోట

శే

వాక్యాన్ని విరునుకోవచ్చు, ముగించుకోవచ్చు. భావానుగుణమైన లయను (దీన్నే 1003160" అన్నాను) వాడుకోవచ్చు. ఒకే పద్యంలో భిన్నలయలు చూపించవచ్చు. ఒకే ఛందస్సులో పదాల విరుపుల మార్చుల వల్ల భిన్న లయలు సాధించవచ్చు,

పద్యాల్లో ఛందోనియమాలవల్ల వ్యర్థపదాల వాడకం ఎక్కువపుతుం దని ఒకవాదం ఉంది. నిజానికి ఏ రకపు కవితారూపానిక్రైనా ఈ (ప్రమాదం తప్పదు. పద్యకవిత్వంలో ఎక్కడో ఒకటి రెండుచోట్ల వ్యర్థపదాలు పడొచ్చు. అయితే ఆ వ్యర్థ పదాలు కూడా అర్జక్షేశాన్ని కలిగించవు వీటిని ఏరి ఒక పరిమితమైన గంగా వేర్పరించవచ్చు. పద్యలక్షణాలలాగే ఇవి కూడా వ్యవస్థీకృత మైనాయి. పద్యావగాహన, వ్యాఖ్యాన (క్రమంలో. పీటిని వదిలేయటం సంప్రదాయం. ఛందస్సుపై అధీనత, భాషపై అధికారం "పెరి గిన కొద్దీ కవి వీటిని అతిగమించగలడు. ఆ మాటకొన్నే ఈ నాటి వచన కవిత్వంలో వ్యర్థ పదాలుండక పోవచ్చేమో కొని నిరర్ధక వాక్యాలు, పునరు కులు కొల్లలుగా కనిపిస్తున్న విషయం మన అనుభవంలోదే ః

ఒకకాలంలో వచ్చింది కాబట్టి పద్యచృందస్సుసు ఫ్యూడలిజంతో ముడి పెట్టక్క_'ర్లే దనుకుంటాను. గురులఘుకరిమబద్ధ పద్యరూపొనికీ ప్యూడల్‌ ఆర్థిక పునాదికీ (ప్రత్యక్ష సంబంధం ఉందని నాకనిపించదు. ఒక ఉక్పతత్తి విధానం (ప్రచురంగా ఉన్నప్పుడు వచ్చిన కళారూపాలన్నిటికీ ఆ ఆర్థిక విధా నాన్నే సోర్సుగా చూపించాల్సిన అవసరం లేదనుకుంటాను. పరిణామ (క్రమంలో ఏర్పడ్డ ఒక కవితారూపం పద్యం. ఏ సమాజం అందించినా దాన్ని అవసరమైనంతవరకు వాడుకోటానికి ఎవరికీ అభ్యంతరం ఉండక్క-గ్లే దు.

పద్యంలో ఛందస్సు వల్ల కవిత్వం మరుగున పడిపోతుందన్న వాదం ఒకటుంది. ఇట్లాంటి వాదిం కందు ర్మి ఆంజనేయులు గారు చేనేవారు, పద్యం పాడి కవిఠ్వంగా (భమింపజేయవచ్చునని కుందు _ర్తిగారి భావం. ఇది కావ్య గానానకి సంబంధించిన విషయం. ఇదికూడా అన్ని కవితా రూపాలకీ వర్తి

కైక

స్పుంది. గేయాన్నికూడా పొడి మెప్పించవచ్చు. ఇప్పుడు వచన కవిత్వం చదివేవారుకూడా ఒక ఒడుపు నేర్చుకున్నారు. సభలో మంచి కంఠం ఉన్న కవి చదివిన వచన కవిత్వం తక్కువ కవిశాస్థాయిలో ఉన్నా గొప్ప కవి త్వంగా (భ్రమింప జేయవచ్చు. వచన కవిత్వాన్ని ఒడుపుగా చదివి సభల్లో దబాయించే కవులను మనం ఇటీవల కాలంలో చాలామందినే చూస్తున్నా౦*

మౌఖికంగా చదివే కవిత్వంలో ధ్వనులపాత, స్వరంపాత్ర ఏదో రూపంలో ఉంటాయి. భాషా(ప్రయోగాన్ని కవిత్వం చేయటానికి ఉపయో గించే వ్యూహాల్లో ఇదొకటి. దీన్ని ౨0001081021 వ్‌ళ2168 అని అంటు న్నాను. కవిత్వాన్ని సభాముఖంగా కొని, లేక మరో (శోత సమక్షంలో కాని పెద్దగా చదివే ఏ కవితారూపానిక్రైనా ఈ లక్షణం ఉంటుంది. మౌఖిక (పసారదళశలో ఉన్న ఏ కవితా రూపంలో అయినా ధ్వనుల పాత్ర తప్పని సరిగా ఉంటుంది. కాకపోతే పద్య, గేయచ్చందస్సులకు ధ్వనినిర్మాణం నిర్వ చనంలో భాగం, వచనకవిత్వానికి కాదు. వచన కవిత్వానికి నిర్వచనమే సాధ్యం కావటంలేదు,

ఇటీవలి కాలంలో, మరీముఖ్యంగా ఒక దళాబ్ద.నుంచీ వచన కవిత్వం (ప్రాచుర్యం బాగా పెరిగింది. సమాజ .గమనంలో ఇది సహజ పరిణామమే. అయితే పద్య, గేయ రూపాలకన్నా వచన కవితారూపం గొప్పదనీ, విలు వై నదనీ, అభిలషణీయమనీ_పద్యంలో రాయటం ప్యూడల్‌ విలువల పునరు ద్ధరణమనీ, జరిగిన అభివృద్ధిని కాదని చేసిన తిరోగమనమనీ ఒక అభి (పాయం తెలుగు సాహిత్య (ప్రియుల్లో ఏర్పడుతున్నట్లు కనిపిస్తు న్నదిం పరిణామ [క్రమంలో వచ్చిన (ప్రతీదీ పొతదానికన్నా అభ్యుదయ కరమైంది కానక్క-ర్లే దు, గతళతాబ్ధిపు జీవపరిణామవాదం (10601 0! 0101081021 6౪012602) కొన్ని సాంఘిక శాస్త్రాలనే గాక మానవుల సమస్తమేధా వ్యాపారాలనూ (ప్రభావితం చెయ్యటంవల్ల కలిగిన ఆలోచనల ఫలితం ఇది సాంస్కృతిక రంగంలో జరిగిన చాలామార్చులు విభిన్నతకు విశేషసూచ

క

కాలే గాని ఖచ్చితంగా అభివృద్ధిదిశా నిర్దేశకాలు కాదని నా అభ్నిప్రాయం, వృత్తాలు గేయాలు వచన కవిత్వం అనే విధంగా ఉత్తరో త్తరం ఉత్త మం అనే ఆలోచనకు కొందరు అలవాటు పడ్డాం. లిఖిత సాహిత్యంలో పీటికి కౌలాను[క్రమం ఉంది, అంతమా(త్రంచేత అదే విలువలను నిర్ణయించదు. అయికే కాల ఈమంలో ఒక్కో దాని పాచుర్యం తగ్గిపోవచ్చు. కవిత్వా నికి మౌఖిక స్థితి ఉన్నంతవరకు వచన కవిత్వంతో పాటు (శవ్యప్రధాన కవితారూపాలు కూడా ప్రయోగంలో ఉంటాయనే అనుకుంటున్నాను,

బేతవోలు దామ([బహ్మంగారి పద్యకవితావిష్కరణ సందర్భంగా ఈ 'పై విషయాలు చెప్పటానికి కారణం ఉంది. ఈనాడు కవిత్వం రా నేవాళ్ళతో కానేపు మాట్లాడి చూడండి. వచన కవిత్వమే కవిత్వం, మిగతాది కవిత్వం కాదన్నట్లు మాట్లాడుతారు. పద్యరచనా శిల్పరహస్యాలనూ*, గేయరచనా ఫణి తుల్నీ [గ్రహించేశక్తి (క్రమ (క్రమంగా సన్నగిల్లుతోందని అనుమానం కలుగుతున్నది ఇది ఏమంత అభిలషణీయమైన పరిణామం కాదు,

రామ(బ్రహ్మాంగారు. సంస్కృతాంధ్ర కవితా సంగప్రదాయాలను జీర్ణించుకున్నవారు. ఆధునికతను అర్థంచేసుకున్నవారు. రెంటినీ ఇట్లా సమ న్వయం చేసుకున్న స్కాలర్ప్బు ఈనాడు చాలా అరుదు

“గొప్ప సాహిత్యం అంతా (ప్రాచీనకాలంలో నే ఉంది. ఇప్పుడు అన్నీ (భష్టమైపోయినవి” అనే చాదస్తపు పండితులు ఒకవైపు, “ఉన్నదంతా వచన కవిత్వంలోనే ఉంది” అని కనీసం పొతికేబ్ళ్స వెనక్కిచూడలేని (హ్రస్వ దృక్కులు మరోవైపు బారులుతీరి ఉన్నారు తెలుగు సాహిత్యంలో, ఈ సమయంలో ప్రాచీన ఆధునిక రీతుల సమ్యగ్గ్రహణం సముచితం అని సాధికారంగా చెప్పగలిగిన పండితులు, భావుకులు, కవులు, బోధకులు ఆవసరం, సరిగ్గా రామ(బ్రహ్మంగారు అటువంటివారు. ఆయన (ప్రాచీనతను యేమి స్తారు. ఆధునికతను ఆదరిస్తారు. ఆయన సాహచర్యం చేసినవారికి, తగిన పరిచయం ఉన్నవారికి ఈ విషయాలు తెలుసు,

ఇ

ఇప్పుడీవిషయాన్ని ఆయన కవిత్వం ద్వారా కూడా కొంతలో కొంత తెలుసుకోగలం.

ఈయన పద్యకృతి కొత్తగోదావరిలో కొన్ని పద్యాలను గోదావరీ పావనోదారవాఃపూరంసై నుంచి వచ్చే చిరుగాలి కెరటాల స్పర్శ్గల పులకరిం పుల్లో ఆయన ఆర్ష్రంగా గానం చేస్తు డగా విన్నాను. ఆ మధురానుభవం మనసులోనుంచి మాసిపోలేదు. మళ్ళీ ఆవే పద్యాలు మరికొన్ని పద్యాలతో పొటు రాతలో చూసి వరదగోదావరిలా ఉప్పొంగిపోయాను. కొత్తగోదా వరిలో $7 పద్యాలున్నాయి. నూరుపద్యాలు లేకపోయినా దీనికి శతకలక్షణా లున్నాయి. శతకం ఆం'పే నూరు పద్యాలని మాత్రమేకాదు. మకుటం అనే అభిజ్ఞ (డయాగ్నొస్టిక్‌ ఫీచర్‌) ఉన్నందువల్ల నే ఒక పద్యసంపుటి శతకం కౌదు. ఈ "కొ త్తగోదావరి” లో చాలా పద్యాలకు గోదావరీ అనే మకుటం ఉంది. శతకం అనే సృహ ఈయన మనసులో మెదలకపోవటం వల ఆయన నూరుపద్యాల సంఖ్యను గాని, మకుటాన్నిగానీ సీరియస్‌గా పట్టించు కోలేదు. మకుటం పద్యభేదాల ఎన్నికను పరిమితంచేస్తు ౦ది. అందువల్ల మకుటం వదిలే స్టే వై విధ్యం చూపటానికి వీలవుతుంది. ఈ సంపుటిలో ఈ వైవిధ్యం ప్రసిద్ధవృత్తాలకే పరిమిత మైందనుకోండి.

శతకంలో పాఠకుజణ్హో, (శోతనో, భగవంతుజ్ఞో ఉద్దేశించి చేనే సంబోధన ఉంటుంది. ఈ కొ త గోదావం 9? పద్యాలూ గోదావరిని సంబో ధిస్తూ ఠచించినవే. గోదావరికి పురాణ గాధలతో సంబంధం ఉంది. ఆంధ్ర దేశ చరిత్రతో సంబంధం ఉంది. ఇవన్నీ స్మృతి పథంలో మెదలగా కవితా వేశంతో రామ(బహ్మ్యాంగారు గోదావరిని ఉద్దేశించి తన మనస్సులో భావాలు ఆమెకు చెప్పినట్టుగా మనకు చెప్పారు

సంబోధన అనేది భాషకు ఆత్మీయతా గుణాన్ని అందిస్తు ంది* వక్తృ (శ్రోతల సాన్నిహిత్యం సంభాషణ శైలిలో సున్య క్రమవుతుంది. మాట్లాడే భాషలో సంభాషణ శైలి అత్యంతాత్మీయమైనది, భాషకు (ప్రాథమికమైనది.

ఇళ] అందువల్ల పద్యం మాట్లాడినట్లుంటుంది. కవి వ్యక్తికి ఏమంత అవకాళం శేవి కథా కావ్య సందోహంటో శతక వాజ్మయం ఒక రిలీఫ్‌ వంటిది. కవి ఆత్మ నివేదనకు ఇక్కడ ఎక్కువ అవకాళం ఉంది. (నీతి శతకాలట్లా ఉంచండి (శ్రీ కాళహస్తీశ్వర శతకం, దాశరథి శతకం, ఆంధ్ర నాయక శతకం ఈ కోవలోనివి. వీటిల్లో భక్త్యావేళమే కాదు. స్వచ్చంగా, నిర్ఫీ కంగా తన ఆలోచనలను సంఘ, కావ్య, శాస్త్ర నియమాలనే కట్టుబాట్ల ను కూడా ఛేదించుకొని విముక్త విహంగంలా విహరించే న్వేచ్భా ప్రియత్వం కూడా కనిపిస్తు ౦దిం అందుకే (ప్రబంధాల్లో కనిపించే వ్యాకరణ సూత్ర బద్ధ (ప్రవర్తన శతకాల్లో కనిపించదు వ్యాకరణ నియమాలపై తూష్ట్రీంభావం కనిపిసు 2ది, న! (ప్రాచీన శతకాల్లో కనిపించే ఈ న్వేచ్చ ఆధునిక కాలంలో ఖండ కావ్య (ప్రక్రియలో కనిపిస్తుంది. ఏ విషయంపై అయినా కవి తనకు కలి అతి రా గిన అభ్మిపాయాలను వ్యక్తం చేసే సాధనం ఈ ఖండకావ్యం. శతకానికీ ఖండకావ్యానికీ ఆత్మాశ్రయత్వం (అంపే ఆత్మాభివ్యక్షికి అవకాశం) సామాన్య లక్షణం, రామ[బ్రహ్మంగారి కొత్తగోదావరి ఇండకావ్య లక్షణాలూ శతక లక్షణాలూ రెండూ వర్తించే కావ్య ప్రక్రియ, దీనికి వేరే ఇంకేమైనా పేరుం దేమో తెలీదు. ఖండ కావ్యంలో సాధారణంగా ఒకే వస్తువు, లేక వి _స్పృతినొందిన ఒకే భావం ఉంటాయి. శతకంలో బహు విషయ పరంపర ఉంటుందిం అందులో ఏ పద్యానికాపద్యం ముక్తకమూ కావచ్చు, కొన్ని పద్యాలకు విస్త రించిన కొన్ని భావాల ఈమ సంయోజనా కావచ్చు. ఈ దృష్ట్యా చూ నే రామబంహ్మంగారు ఈ కొత్త గొదావరిని శతకలక్షణాలు సంతరించుకున్న విస్త్పృతఖండకాప్యంగా రూపొందించినట్టు

న! కనిపిస్తు౦ది. ఇదంతా ఆయన సచేతనంగా చేశారా ? ఆచేతనంగా చేశారా ? అనేదానితో నాకంత (ప్రమేయం లేదు, కనిపిస్తున్న లక్షణాలను (ప్రదర్శించ టమేనా కర్తవ్యం,

“కొ త్తగోదావరొలో పద్యాలను గురించి, గాధలను గురించి, శైలిని గురించి, శయ్యను గురించి విపులంగా చెప్పే (ప్రణాళిక పెట్టుకోవటం కష్టం. అయినా నా మనసుకు బాగా నచ్చిన కొన్ని పద్యాలయినా (ప్రస్తావించ కుండా ఉండలేను,

భ(ద్రాచలం దగ్గర గోదావరి-కొండను చుట్టుకొని ఉంటుంది. బిడ్డను పొత్తిళ్ళలో పొదువుకున్న తల్లిలా కనిపిస్తుంది నాకు, అదే భద్రగిరి దగ్గర గోదావరిని రామ[బహ్మాంగారు ఉ్యక్పేకించిన తీరు చూడండి---

“ఇట వీక్షింతువు కౌనిపింప డటు వై పేతించి యీక్షింతు న

చ్చటను౭గన్నడ, డేగి తూర్పున దిదృక్షామూ ్తివై నిల్లు, “వె

ప్పటి కిప్పింతువు స్వామిదర్శనము నో భ్యద్రాచలా ₹ యందు వ్వ త్క-టసంవేదన -- నీ నిరీక్షణకు నంతం బెప్హ గోదావరీ ః ఎటునుంచి పెళ్ళికే స్వామి దర్శనం కలుగుతుందా ? ఆని భ(ద్రాచలాన్ని చుట్టుకొన్నట్టుగా చేసిన ఈ ఊహ రమణీయంగాఉందిం ల లబ

గోదావరీనది వివిధ కాలాల్లో భిన్న (ప్రాంతాల్లో ఒక్కోరీతిగా కని పిస్తుంది. ఈ స్థితులు మానవుల మనన్‌స్థితులను (ప్రతిఫలిస్తున్నట్టు ఊహి సొడు కవి. అటి

ఒకమా రీవు దురంతదుఃఖముగ, నింకొక్కన్ను డత్యు.(గస

ర్ప కళతంబుగం నొక్కళూరి జవనాళ్వారూఢ వీరాధినా

యిక వోలెన్‌, మరియొక్కవేశ ఘనయోగీం ద్రాంతరంగమ్మువో

లిక గన్నింతుపు-నిత్యనూతనలసల్లీ లాకృతీ: గౌతమీ 11

ఇళ] అందువల్ల పద్యం మాట్లాడినట్లుంటుంది. కవి వ్యక్తికి ఏమంత అవకొళం లేని కథా కాన్య సందోహంలో శతక వాజ్మయం ఒక రిలీఫ్‌ వంటిది. కవి ఆత్మ నివేదనకు ఇక్కడ ఎక్కువ అవకాళం ఉంది. (నీతి శతకాలట్లా ఉంచండి (శ్రీ కాళహస్తీశ్వర శతకం, దాశరథి శతకం, ఆంధ్ర నాయక శతకం ఈ కోవలోనివి. వీటిల్లో భక్త్యావేళమే కాదు. స్వచ్చంగా, నిర్భీ కంగా తన ఆలోచనలను సంఘ, కావ్య, శాస్త్ర నియమాలనే కట్టుబాట్లను కూడా ఛేదించుకొని విముక్త విహంగంలా విహరించే స్వేచ్చా ప్రియత్వం కూడా కనిపిస్తుంది. అందుకే ('ప్రబంధాల్లో కనిపించే వ్యాకరణ స్తత్ర బద్ధ (ప్రవర్తన శతకాల్లో కనిపించదు వ్యాకరణ నియమాలపై తూష్ట్రీంభావం కనిపిస్తుంది, ప్రాచీన శతకాల్లో కనిపించే ఈ న్వేచ్చ ఆధునిక కాలంలో ఇండ కౌవ్య (ప్రక్రియలో కనిపిస్తుంది. ఏ విషయంపై అయినా కవి తనకు కలి గిన అభ్నిపొయాలను వ్యక్తం చేనే సాధనం ఈ ఖండకావ్యం. శతకానికీ ఖండకావ్యానికీ ఆత్మా(శ్రయత్వం (అంపే ఆత్యాభివ్యక్రికి అవకాశం) సామాన్య లక్షణం, రామ(బ్రహ్యంగారి కొత్తగోదావరి ;0డకావ్య లతీణాలూ శతక లక్షణాలూ రెండూ వర్తించే కావ్య (ప్మక్రియ, దీనికి వేరే ఇంకేమైనా పేరుం దేమో తెలీదు. ఖండ కావ్యంలో సాధారణంగా ఒకే వస్తువు, లేక విస్తృతినాందిన ఒక భావం ఉంటాయి. శతకంలో బహు విషయ పరంపర ఉంటుంది ఆందులో ఏ పద్యానికొపద్యం ము_క్తకమూ కావచ్చు. కొన్ని పద్యాలకు విస్త రించిన కొన్ని భావాల క్రమ సంయోజనా కావచ్చు. ఈ దృష్ట్యా చూస్తే రామబిహ్మంగారు ఈ కొత్త గోదావరిని శతకలక్షణాలు సంతరించుకున్న వి స్మృతఖండకావ్యంగా రూపొందించినట్టు

ఇళ కనిపిస్తు౦ది. ఇదంతా ఆయన సచేతనంగా చేశారా ? ఆచేతనంగా చేశారా ? అనేదానితో నాకంత (ప్రమేయం లేదు, కనిపిస్తున్న లక్షణాలను (ప్రదర్శించ టమే నా కర్తవ్యం.

“కొత్తగోదావరొలో పద్యాలను గురించి. గాధలను గురించి, శైలిని గురించి. శయ్యను గురించి విపులంగా చెప్పే (ప్రణాళిక పెట్టుకోవటం కష్టం, ఆయినా నా మనసుకు బాగా నచ్చిన కొన్ని పద్యాలయినా (ప్రసావించ

అనాటి కుండా ఉండలేను,

భ(ద్రాచలం దగ్గర గోదావరి.కొండను చుట్టుకొని ఉంటుంది. బిడ్డను పొత్తిళ్ళలో పొదువుకున్న తల్లిలా కనిపిస్తు౦ది నాకు, అదే భథ్రగిరి దగ్గర గోదావరిని రామ[బ్రహ్మంగారు ఉక్పేక్షించిన తీరు చూడండి

“ఇట వీకీంతువు కానిపింప డటు వై పేతించి యీక్షింతు వ

చ్చటనుంగన్నడ, డేగి తూర్పున దిదృకామూ ర్రివై నిల్లు, "వె

లె న

ప్పటి కిపష్పింతువు స్వామిదర్శనము నో భ్మద్రాచలా యందు వు

త్కటసం వేదన - నీ నిరీక్షణకు నంతం బెప్పు గోదావరీ ఎటునుంచి వెళ్ళితే స్వామి దర్శనం కలుగుతుందా ? ఆని భద్రాచలాన్ని చుట్టుకొన్నట్టుగా చేసిన ఈ ఊహ రమణీయంగాడింది.

గోదావరీనది వివిధ కాలాలో భిన్న (ప్రాంతాల్లో ఒక్కోరీతిగా కని

ఉం లం పిస్తుంది. ఈ స్థితులు మానవుల మనన్‌స్థితులను (ప్రతిఫలిస్తున్నట్టు ఊహి సొడు కవి, అతి

ఒకమా రీవు దురంతదుఃఖముగ, నింకొక్కప్ను డత్యు(గ్రస

రృ కళ్యత్రంబుగం నొక్కగూరి జవనాళ్వారూఢవీరాధినా

యిక వోలెన్‌, మరియొక్క వేళ ఘనయోగీం[ద్రాంతరంగమ్మువో

లిక గన్నింకువు-నిత్యనూతనలసల్లీలాకృతీః గౌతమీ :1

ఇట!

సికృతి చితిణం, (ప్రాచీన గాధా సంబంధ నిరూపణం, తాత్తిిక చింతనం వంటివే కాక ఆధునిక భావచింతన కూడా ఈ పద్య సంపుటిలో విశేషంగా కనిపిసు ౦దిం

ల!

ఒక కామాంధుడు బాధ్యతాయుతమహోద్యోగమ్ము సాగించు ర

క్షు డారణ్యకముగ్ధకొంతపయి దౌర్దన్యంబుగావింప: జం

డికయై యార్చి ఖరాంగుళీనఖరపం కి౦ జీల్చిచెండాడ నో

మా అవి డికలైై పర్వినరక్త మీ వగుట అెసే తలి। గోదావరీ । యా అలి యె మ్‌.

గోదావరి కానీ, మరే రమ్యపిదేశమైనా గానీ, అక్కడ మానవ నాగరకతసృజించిన ఆపసవ్య దృశ్యాలు కూడా కనిపించటం సహజం ఎంత సౌందర్యోపాసకుడై న కవి ఆయినా ఈ దృళ్యాలనుంచి తిస్పించుకోలేడు. ఆర్ష్భ్రత ఉన్న కవి స్పందించకా మానడు. అట్లాంటివి ఈ ఇఖండకావ్యంలో అక్కడక్కడా కనీపిసూనే ఉంటాయి. అటాంటి చితంణ ఒకటి చూడండి.

నక. ప్‌.

ఏదో పండుగొ పబ్బమో యగుటచే సీ బాలు రుత్సాహస

మోదాంభోధులు నిన్ను(జేరి జలకంబుల్‌ గోలగానాడ-ని

'షేదస్పర్శ్గము దలి 'పేంోయమును నొక్కి-ంతేని జూపించి.మ

ఖు ఉరి

ర్యాదన్నిల్పుము పూతవార్లహరికాహస్తాబ్ల । గోదావరీ £ అట్లాగే పురుషాహంకారనిరసన కూడా ఒక పద్యంలో కనిపిస్తుంది

నా!

పురుషాహంకృతి కాలసర్పమయి నిప్పుల్‌ గ9క్క నేకొాంతదు

రృరదుఃఖంబున జీవితంబు నరకపాం9ియంబుగా రోసి=ని

న్నురుకంజొచ్చిన సోదరీమణుల రోషోద్దీపితాఖీల- ని

షఘ్టరముల్‌ శాపములమ్మ మాదృశులకున్‌-శోకింపకో గౌతమీ ?

శతక లక్షణాల్లోని ఒకటి భగవంతుడి ముందు తన నేరాలి 9 లోపాల్ని, బలహీనతలను చెప్పుకోవటం, దీన్నే ఇంగ్పీషులో కాన్ఫెక్షన్స్‌

శ అంటాం, ఈ ధోరణి పద్యాలు పూర్వ శతకాల్లో కనిపిస్తాయి. రామబ్రహ్మం గారు రాసిన అట్లాంటి పద్యం ఒకటి చూడండి. ఇట్లాంటిచోట్ల కవి నిజా ఉం న్‌. ళం

రు అవి

ఈవు క్షమింతు వేని వచియింతునుతల్లి ః మరిన్ని క్రొత్త గో

దావరి పేర పద్యసముదాయములన్‌ విరచించి_వేసి, రా

టోవు పుహోత్పవంబులను బుష్కరతీర్థములందు నమ్ముకో

టోవుట కెంచితిన్‌ - జిలిపి పోడిమి యీ యుగరీతి గౌతమీ ః

సాధారణంగా భక్తి శతకాలు నిర్వేదం, శాంతం, మొదలై న భావా లతో సీరియన్‌గా ఉంటాయి. అందులో హాస్యానికి ఎక్కువ వీలుండదు. ఆయినా ఈ ఖండకావ్యంలో ఒక చిరుత హాస్యం (మేలమాడటం అంటామే అట్లాంటిది ఒకచోట కనిపి నుంది.

న్‌. అనావో

నిన్నటిదాక నీ విమలనీరములందున తారక(ప్రభా

భ్యున్నతి తొంగిచూచినదివో, యిపుడేల నవారుణత్వ సం

పన్నము విష్ణ వోగ్రగతిమంతమునయ్యెను నీప్రవృ త్తి? మా

యన్నల సాహితీస్ఫురంణమం జనా సీకును తలి । గౌతమీ ::ః

ళం

ఉగ గోదావరి ఎర్రదనానికి విష్ణవ సాహిత్యస్ఫూ ర్తిని కారణంగా (ప్రతిపా దించటంతలో కౌచిత్యాన్ని హ్యూమర్‌ “అన్నలు కూడా ఆనందించదగిన స్థాయిలో ఉండిం

నా (ప్రలోభంకొద్దీ ఏవో కొన్ని పద్యాలు ఏరి చూపించాను కాని, ఈ కొత్త గోదావరిలో (ప్రతి పద్యమూ రసోచితంగా, పఠన రమ్యంగా ఉన్నాయి. ఒక వాన కురిసి వెలిసిన సాయంకాలం ఒంటరిగా బిగ్గరగా మెల్లిగా చదివి సంభావించుకోదగిన పద్యసంభారమిది. గోదావరీ నదీతీర పులిన తలాలలోనో వాస్తరంగాలపై ఉయ్యాలలూగే పడవ (ప్రయాణంలోనో భావుకులు చదివి

అబల ౬...

భావనాలోకంలో విహరించదగిన పద్యసంప్పుటి ఇది

న

ఈ సంపుటిలో కరుణరస స్ఫోరకమైన ఖండ కావ్యం “యళోధర”ం భిక్షకోసం వచ్చిన గౌతముని గూర్చి యళోధర అంతళ్ళోక వార్టి తరంగాలు ఈపద్యాలు, ఇవి మొత్తం 29 పద్యాలు, (ప్రతి పద్యం గుండెలు పిండివేనేదే. అయినా ఈ పద్యం చూడండి ___

సీ మలిరూపమై నెనరునింపెడు నీపసికూన గాఢని

(ద్రామధుడోల నూగుచు నదాటుగ నవ్వ నాకొక్కసారి-తం

(క్రీ ! మహనీయమూ ర్రి కనిపించెనకే యని _ పిచ్చిదాన నే

దో ముఠిపాన కౌగిటికి నా _త్తి లయించితి దీర్ధరాషత్రముల్‌,

ఇంకా ఈ సంపుటిలో అదిగో శీతా(ద్రి పరదేశి మొదలై న ఖండికలు రసజ్ఞులకు సంతృప్తి నిచ్చేసి ఉన్నప్పటికీ వాటినన్నిటినీ ఇప్పటికే దీరమైన ఈ పీఠికను పెంచి పరామర్శించదల్బుకోలేదు, (ప్రాచీన కావ్యస్ఫూరి కలి గించే పప్రొాఢ (ప్రయోగాలనుగురించి కూడా ఏమీ చెప్పలేదు. అవన్నీ రసజ్ఞ పాఠకులే గుర్తించగలరు. రామట(బ్రహ్మంగారి ఈ కావ్యాన్ని సమగ్రంగా పరామర్శ చెయ్యగల అవకాళం లేదిప్పుడు, ఆంత శాస్త్ర పాండిత్యమూ లేదు. తెలుగు కవితా పాఠకుడిగా నా అనుభవాన్ని నలుగురితో పంచుకోవ టమే ఈ పీఠికలో నేను చేసిన పని, చెయ్యగలిగింది కూడా అంతే. నన్ను మన్ననచేసి నాకు ఈ అవకాశం ఇచ్చిన రామ(బ్రహ్మాంగారి న్నేహార్ద్రుతకు నా అభివాదాలు, "హెదరాబాద్‌ చా £0 జూలై 109! ఎ చేకూరి రామారావు

అదిగో శీత్మాది పాదాలేపపటుత్వముం దెలియ వి(ప్రస్వామి కాశీప్రయా గాదుల్‌ చూడ6గందోక తా నెగురుకొంచావేళ నేతెంచె.ఏ తాదృగ్రై్రైభవసాం[ద్రమౌ హిమగిరీంద్ర మ్మ్మచ్చగంగాసరి న్నాదొవిష్కృత వేద మీ నగమహ_త్త్వం బెన్న నేండానపే: భారతసాహితీగగనవాహిని యీ గిరి పజ్జ నార్ష సం స్కారపవి్య(త్ర మయ్యె. హిమశ్లై ల మటన్ననె చాలు దివ్యగా భారమణీయ మాకృతి హృదంతఠవేది నలంకరించు, సం చారమహాఘశాంతికి వషట్కృతి. జేనెద ఛాందసంబుగన్‌

[5-10-86 నుంచి పదిరోజులు భూటాన్‌లో తిరుగుతూ హిమాలయాలను చూసి ]

డి కొత్త గోదావరి

అణాతి

ఇట కేతెంచినదాది డెందమున నేదే దివ్యగాధామహో

ర్భటి (శ్రేళ్శింతలు గొట్టుచున్నది శిలా(వ్రాత మ్మిలాజొతము

త్కృటరయంపాజలపాత మన్నియును సాక్షెత్సాజీభావాన నొ

ప్పుట తోంచెన్‌ మతి యే రహఃకథల వాజ్మూలమ్ము లాభించునో ;

ఇట శాకుంతలగాధ, యల్ల చట గౌరీశానసంపృృ క్తి, యి

చ్చృట స్వారోచిషసంభవం బిచట విశ్వామి(త్రవృ త్తాంత మి

చృట కుంతీపరిదేవన మ్మిటు కథాసర్వస్వసంస్థాన మొ

క్కట రామాయణభారతంబులగుటో గాలింప శీతొగమున్‌

ఏమి విచిత్రమో యెజు(గనింతకుం నా హృదయంబు హేతుహు

ర్ధీమహిమంబుగోల్పడియె._ తెజ్ట ముఖంబున మిన్ను( జూతు.గం

గామృదులాపగాపతనకాల బిలం బగుపించునో, మరు

ద్భామల రాకపోకల పథంబు లభించునొ : కోర్కినించునో |

మురళీగానము విన్న గోపికవలెం బోచుంటి వో గాంగని

ర్‌ి 1 నీ మెట్టినచోటు తీర్థమయి సస్యశ్యామలంబై. కవీ

శ్వరగితొాంజలు లందుగా కని ద్విజ(వ్రాతంబు లాశీర్వచ

స్పరణిం బంపుట తోంచెం దీరరుహరాజత్కీ రకూజద్గతిన్‌

అదిగో శీతా(ది త్రీ అగళిఖరా([గభాగములయం దనపాయిత సూర్యరశ్మి సో కంగ హిమళ్ళంగముల్‌ కరుగంగా6 బ్రభవించెను గంగ యంట ల చ్చగ నిజమైనచో రజతశైైలనివాసి శిరోవిభూషితా పగ దగందీర్పగా( దరలివచ్చె నటంట లసత్యసత్యముల్‌ నలుదిశలందు నల్వుర ననంతబలా ఢ్యుల(గాప్పు వెట్టి ని శ్చలముగ గట్టడించె హిమశ్రై లకులా (గణి-కాని-దొంగదా రులంబడి జారుచున్నవి రురుల్‌ భువిమీ/దకు, పుట్టినింటి యే మలు గణియింపంటోవరుసుమా : మహిళల్‌ తమ సంతుముందటన్‌ 'మెచ్చుగ బుద్ధదేవుని యమేయమహోన్నతవి(గహంబు సం పచ్చయసార్థకంబుగ హిమాదివిభుం డొనరింప నెంచి తా నచ్చపువెండి _. లోయయను నచ్చునం బోయు తెజంగు తోంచె (గ్రా వోచ్చలదూర్మికాధ వళితోద్ధతి యీ జలపాతపద్ధతిన్‌ ఆ కుధరమ్ము కొమ్ముపయి నన్ని కుజమ్ములమి6ద మచ్చుకే నాకులు కొనరానియటు లచ్చసితాంగవిహంగపం క్తిని ర్ఫీకత దిష్టవేసిన సవిన్‌ = గిరిరాజసితాతప్యత్ర ర మ్యూకృతి తోంచె, జేండరిగెనా జలకేళికి కేళకూళికిన్‌

శీ కొత్త గోదావరి ఆరుదుగ నీ మహోన్నతనగా(గమునుండి తదంఘ్రి దేశభూ ధరశిఖరంబు మీదకు నితాంతసమ (గ్రనవాబ్ద నేతు వే ర్పరచిన దైవమా: యిది తిరం బొనరింపుమ పార్వ తేయసుం దరులకు సాంధ్యకేళికి - యథార్థమ = జారుడుబల్ల యౌ సుమా । స్తావరజంగమాత్య కవి శాలజగంబున నెల్ల (ప్రాణు లం ఇ త్యావధి భాగభాక్కు లను నార్యుల వాక్కు నిజమ్ము సూవె_నాా నావిధవల్ల రీతరుసనాథ మగ మిశిది నాదు రాక క్ర మో వచియింపలేనటు (ప్రమోదము నందుట తోంచె ముందటన్‌ మము ఏపీకింపంగ-సంబరంపడ6గం-సమ్మానింప నేతెంచె, ద్రా ష్ట్యములే, దౌనని కూడంబల్కు-కొని భూజ్యశేణి యానందవి (భమముల్‌సూపుట నాదు గుండెలకు విస్పష్టంబుగాందోంచ న ముుమ ।; సృషిన్‌ సహజీవనాభ్యుదయ మామోద్యమ్ము స శ్రమ : సృష్టి స్ట్‌ గమ్ము సం్యప్రార్థ గమున్‌

తరువులు చూడుమీ గిరివితానము( జూడుమి యెల్లయందు గో పురములమాడ్కి- నుండు; పరిపూర్ణ పురోగతి క్రీ స్వరూప మా కరమని తెల్పు నీ (ప్రకృతికొంత. సమ్మ్యగ్రనగా(గ్రవీచిక్రా హరితసము[ద్రమై = వినుట కందని కొంతినినాదము[ద మె

మ్‌ 4 ము

అదిగో శీతా(ద్రి త్‌ అలికిడి లేని యా యడవియందున నెల్ల లతావితానముల్‌ నిలువునంబూంచి చూపుల కలే ఖ్యసుఖస్థితి గూర్చుంగాని.లో6 దలపుల కందుచున్నది యథార్థమనోవ్యధ = ఏరు మెచ్చనీ తళుకు జగా నిగారము- వృధా కద యౌవన మివ్వనంబునన్‌ అడవినిగాయు వెన్నెలసుమా ః వికసించిన మీదు జీవితం బడిగి యలంకరించుకొను నార్యలు లేరు, (ప్రపన్నవీథికి న్వెడల(గ నోచుకోరు. మృతవీరసమాధులంజేరుకోరు-క న్పడునదె పువ్వుపువ్వునను బాషృకణంబులు మంచుబిందువుల్‌ నగరములెల దాటిరి, వనాళి గమించిరి, పంజరంబులం

ఉరి

బగిలిచి రీ నగా్యగ్రములప్రై కరు దెంచిరి._.అంతరంగళు దిగ నెలుగె తి పిల్చిరి (ప్రతిధ్వను లిచ్చె దరీముఖంబు లో యలు న ల ల డో గగనవినీల ! ఈ శుకపీకాళి గవేషణ కంత మెప్పుడ్‌ ? అంతము లేని లోయలు, ననంతవిహాయసవీథులందు దు ర్ధాంతత మోఒ౦బుదమ్ములు* తిరంబుగ నిద్ది ధరాంత్యభాగ మా వంతయు సందియమ్ము వలదంచు నెడంద భయాతివిస్మయా త్యంతముదంబులన్‌ శబలనుయ్యె( గనన్‌ గిరినుండి ,క్రిందికిన్‌

6 కొత్త గోదావరి ఇటు పైనున్నది జీవలోకమనంగా నీ [క్రింద వర్తించు ను త్కటగాఢాంధ్యము మృళ్యులోకమన._నాత్మారాముండి వ్వేళ( జీ6 కటులున్‌ 'వెల్గులు నొండొకండు దిగ్యమింగం జూచి.సూక్ష్మాధ్వసం కటుండయ్యెన్‌ హిమశ్రై లపాదకుధరా(గం బెక్కి చ్మితంబుగన్‌ (ప్రకటచరాచరాత్మక (పపంచకమందు మనోజ్ఞనాదవీ చిక యొక డాంతరమ్ముగ రసించుచు నుండునటందు, రీ (ప్రశాం తికిబులకించి తద్గుణగతిన్‌ భజియించెడు నంతరంగ మిం చుక (ప్రణపామృతమ్ము రుచి చూచినయ ట్ర నుభూతి కలెడిన్‌

ఉం మ. తరువులు తీవెలున్‌ బొదలు తప్ప మరొక్కటి కానరాని యీ గిరిశిఖరంబు ప్రై నిలిచి కేల్లవంగన్నులు మూసి.చూడ-నాం తరవియదస్ధిలో కుజవితానము నేనును మున్గితేలు సు న్దరపరిణాహ మొక్కడు కనంబడె నేనె సమ _స్తమన్నటుల్‌ అనునీశ మాకసంబున నహర్చతి చూపు పురాణరూపకం బున కిది పూర్వరంగము _ (త్రిమూర్హినుతిం బచరించుచుండ నొ య్యన బహురూపి పక్షినివహంబు, హిమళప్రతిసీర రంగపూ జనధృకమంగళజ్వలనసన్నిభమై శశిబింబ మొస్పెడిన్‌

అదిగో శీతాద్రి 7 ఒకఃడనె మానవాఖ్యుండ _ మహోజ్జ్వలచం(ద్రమరీచిమాలికా (ప్రకటిత మాకసమ్ము, హిమపర్వశపాదనగమ్ము పీఠి, ని ష్పికళుకనీరవమ్ము తరుబృందము-లై నను నంతరంగ మూ హకు నెడమీని బాంధవసమాగమవై ఖరి సందడించెడిన్‌ అఆరుదౌ వెల్లులు, ఎతు పల ములు, గా ఢారణ్యనిళ్ళబ్లసా

గ అ= గ ౧ గర, మేదేనొక పుల్గుకన్నియ మనోజ్ఞస్వప్న వల్లీ శిర స్పరదానందము రెక్కలార్చుట వినా సబిప్రపంచమ్ము = స్వాం ఈరచై తన్యము కన్నువిప్పె నఖిలాంతర్యామి సోఒహమ్ముగన్‌ నిశ్శద్దానకు మోమువాచి శనికానీ, శబ్దపాధోధి కీ నిశ్శబ్దంబు (ప్రసూతిగేహ మనికాసీ, శబ్దదు[ష్ప్రాప మీ నిళ్శబ్దస్థితి యంచుంగాని యెరుగన్‌లేనై తి నిన్నేండు లీ నిశ్శబ్దం బొక కోటిళబ్బముల కేని న్మించి బోధించెడిన్‌ దురహంకారముగాక చూడుమటు | రోదోఒంతశ్ళతానేకభా సురముల్‌ సౌరకుటుంబముల్‌, మనది యెచ్చోనుండె ? నద్దానను ర్వర యేపాటిది? దీనిపై మనుజు6 డల్ప[ప్రాణి వీయెంత? దు రృరవిద్వేషను లేలరోరి శిళువా | రమ్మీ (ప్రపాళాలకున్‌

ఆకాశాంచలవీథులం దొకండు మాయాదండవిన్యాసరే వాక్ర_ప్రిం దల(కిందుగా బహుళ వృకశ్రేణీ6 గల్చించినా.

గ్చాాాత్‌ డో । కాదే నిదియేమి _- మింటిమొగమై యొప్పారి వీకించుచో నాకుల్కొామ్ములు (చూఈకులున్‌ జలదబ్బందాంతర్థి6 గన్నించుటల్‌ కను సారించిన యంతమేర కొకశు కల్యాణసందర్భళో భనమౌ పచ్చదనాల తోరణము, శంభన్నిర్భృరాంభోనిగుం భనమౌ మంగళవాద్యసారణము, దివ్యంబైన శీతానది6 బె ద్దనకున్‌ (మొక్కెదంగాని చూపునె మరున్నారీశిరోరత్న మున్‌ తొలి బంగారపు( గాంతిపుష్పములతో. దోయేజమి త్త్ర్రండు ని చ్చలు శీతాద్రిశిరోఒ(గభాగముల కర్చల్‌ నేసి సాయాహ్నవే శల కా్యమేడన నేయుటల్‌ _ గిరిశకల్యాణా_త్తబంధుత్వదో హలు(డ్రై భారతరక్షకుం డగుట కూహోతీతసక్కారముల్‌ ఇట 'మేఘమ్ములు (గమ్మి వృష్టికలు పీడింపన్‌, మనోదార్హ్యసం ఘటితోత్సాహుల మున్నతస్థలుల కెక్కున్‌ వెల్లు తోతెంచి మి క్కుట మానందము(గూర్చె, నిందున నెదో గూఢార్థమున్నట్లు న మ్ముట సంస్కారవికేషమో | అచలభావోత్సాదికాదర్శమో | ॥

అదిగో శీత్నాది క్రి ఒక గారాబపు మబ్బుకూన గిరిరాజోత్సంగపీఠాన నొ ద్దికల గూర్చున్నది దేవతాక్కుండు నగాధీశుండు చిన్నారి పు తిక నాడించుచునుండెనో యనంగ = ధాతత్రీపాళి సొనందసో త్పుకమై నిల్చెననంగ సాంద్రనగసందోహమ్ము వృత్తాకృతిన్‌ అగకూటా[గ మలభ్యమౌట నుపకంఠాలందిమేఘాళి కి మ్మగు నీ పర్వతశ్ళంగముల్‌ సహజదృష్టాంతమ్ములై నిల్చి నే ర్చుగ సంఘస్పృహ6గూర్చెనే మొ-తడకల్‌ గుమ్మాలుగా ంబెట్టి త్రీ రుగం బొల్మేరల( గూలివాండ్ర గుడినెల్‌ రూపించె డెందమ్మునన్‌ దళమౌనాకులు కొమ్ములుం దమ శిరస్తాంణంబులన్‌ జుట్టి నే తుల రాకల్‌ పసికట్టగా నిలుచు యోధుల్వోలె6 జాల్కాట్టు కొం డలకున్‌ డాయు బలాహకథప్రతితి. జూడందోంచెం గ్నర్హవ్యటో ధలతో వీరసవి(త్రు లంపిన పవి(త్రాశాస్యలే భాకృతుల్‌ అటు [్రీంగొండలవారి చూపులకు నడ్డె గాఢమేఘంబు లుం డుట సూర్యుం డగుపించం డియ్యెడల( గాంతుల్టిమ్మి కన్చించు. నెం తటి వ్యత్యాసమొ- ఆప్తినా స్తివిచికిత్సా హేతువిన్యాస మొ క్కటియే = సృష్టి యను్యగ్రహింపక దిదృజెపూర్ణి యొట్టయ్యెడిన్‌ ః

ఇ

10 కొత్త గోదావరి అభివందించి విదేహపుతత్రికి సమృద్ధార్థుండనై వచ్చి ని న్నభినందింతునుగాక ॥ నేండరుగనిమవ్యూ ఓయి మైనాక । _ యం చభిలంకాపురి సాగు మారుతిని (ప్రత్యకించు నీ పర్వత ర్ష్మభ ముద్ద్యూర్థిత మేఘధూత ముపరిష్టాద్దూత మేఘంబు నై గరుడని బాధకున్వెరచి కాలభుజంగి హిమాగరాజసుం దరచరణోపకంఠమున దాంచిన (గ్రుడ్డులనంగ6 బొల్బు నీ గిరిశిఖరాల కొండొకటికిన్‌ నడుమన్‌ (బ్రవిము క్తకూర్చసో త్క-రముల నొత్తు వెట్టిన విధంబునం గన్సడు మబ్బుదొంతరల్‌ ఉన్నతపీఠి నందుకొనుటో మరి సన్నిహిత త్త్వమంది మే మున్న కతాననో తెలియనోపను గాని, (ప్రచండతాపసం పన్నత( జూపండాయెను [ప్రభాకరు( డీ హిమశై లళ్ళంగపున్‌ సన్నిధి (వేలుచున్‌ బగంటి చందురు. డయ్యె నలాంఛనంబుగన్‌ ఇది సూర్యప్రభ కాదు- మేనులకు హోాయింగూర్చు వెళ్లౌట, ని య్యధది చాంటద్రీద్యుతి కాదు వేళయిది మధ్యాహ్నంబు, కల్లోలవా

శ ఉం రిదనిర్మక్షీకరాజవీథికి బుతు(శ్రీలక్మి విచ్చేయు చు న ధు 4 న ( న చ్‌ న్‌ షది వాహ్యాళికి మంచుపల్ల కి నుదీర్థస్వచ్చభూషాచ్చవిన్‌

అదిగో శీత్సాది క[ కనుంగవ యెత్తి చూచుటకుంగాని వెలుంగులపిండు నేటి కీ యనువున నీ నగమ్మున జనావళి నగ్నవిలోచనంబులన్‌ జనవునంజూడగా6 దగె- విశాలవినీలవియత్సరోవరం బున (బతిబింబమోయన నభోమణి వొల్చె. గవోస్టదీధితిన్‌ కః న! జ్‌ నిను వీక్షీంచిన సంబరంబది ననున్‌ వెంటాడి వెంటాడిని 'ద్రను కాంజేసెను కొన్నినాళ్ళు లిటు పదా లల్లి దివ్యానుభూ తిని సొకార మొనర్చితిన్‌- జదివి సంతృప్తుండనాచుంటి( జూ చినయస్లై- యిది నిక్కమై నెగడ నాళీస్సుల్‌ (ప్రసాదింపుమా 1

ఓ వునుజూ | (ప్రతిమనుజుండు. దాను బుజువర్తనుండ్రై పయనింప6గోరు దు ష్తతయది యన్యకార్య ప్రతిచర్యసుమీ యని గు ర్తెటింగి న న! అవా మ్మితి నటు గాన మానవసమీకృతి కీ మనుజత్వలక్షజై కత తొలి సాధనమ్ము- మలిగా.౬ దగు నార్జవసంప్రధుక్షణల్‌ కలము మతమ్ము నన్న యివి కొందరిచేతి మహాస్త్రశస్రపం కులు, పిడింగొన్నవాని పనితో నివియన్మటుమాయమౌను- నా కులము మతమ్మటంచు. దల గోసికొనండెవడేని, స్వార్థసం కలము జగము మానవత కూపిరులూదర !._ తీరు నన్నియున్‌

ఓ మనుజా | క్‌తీ మనది మనుష్యజాతి యనుమాట యొకొనొక డాత్మలో నను క్షణమును మారు_మోగుటయె చాలు సమాజపురోఒభివృద్ధికిన్‌ (బ్రణవమనూక్రియై శభపరంపరలీను, కులమ్ము లెన్ని యు న్నను మతముల్‌ ఐదింబదిగ నాటిననున్‌ మటి హోనియున్నదే ః: మానవతాగుజై కమతిమంతుండ వై పయనించు కోరికం బూనుము చాలు, పాళవికబుద్ధి నశించి మహామహోన్నత స్థానము నందె దోయిమనుజా । యని పేరెలుగె త్తి చాటుచు న్నా నిదె మూలమం్రము మనస్సరసీజ (ప్రపుల్చత్నాప్తికిన్‌

అర్య ఇ పాల నురువుల నునుబట్టుపాన్ను నడుమ పవ్వళించెను గోపాలబాలు( డదిగొ చివరచివరకు( బల్బనైై చెంగలించు స్వతనుకాంతుల వటప్మతశాయి యటవె ;; పలుకరింపంగవచ్చు దేవతలతోడ నాదు కన్నయ్య నిదురలో నవ్వెనదిగొ యమున తఠగలలోన గంగాయి యెగనె నీలికొంతుల నడువు వెన్నెలలు కరినె

కృషాషమి క్ష్‌ లస ట్‌ నిదురలేచిన కన్నయ్య నింగివైపు కనులు నెజవిచ్చి యొకతూరి కాంచె నదిగొ పటు జలారు మేల్కట్లు "పెనిం జూడు ర! అవనీ రు య్‌

వికసితోత్సలపం క్త లావిర్భవించె బుడుతకృష్తుని ముద్గాడు పడుచు లెల్ల 6

నే ౧ న. దమదు ముంత్తెంపు ముంగరల్‌ తడుముకొనుడు నింద్రనీలమ్ము లెపుడు కీలించినారె యనుచు మేలమాడెడు తల్లి నభినతింతు తల్లి తర్లనుల్‌ చేపట్టి తప్పటడుగు

జి ట్‌

లభ్యసించెడి తొలివేళ నందె లులియ నేరొ తనవెన్న వచ్చుచున్నారటంచు నాంగి చూచెడి చిన్ని కృష్ణమ్మ. దలంతు అచ్చ తెలివెండి చిణుమువ్వకుచ్చు లొలయు బగటు గిలకిచ్చకాయ! జేపట్టునాండె భావిభారతసారధిత్వమ్ము( జూపు చిన్ని కృష్ణయ్య 1 నిన్ను నే. జేరికొలుతు

16 కొ త్త గోదావరి మించుటందాల మొల(త్రాడు మెరుపులీన6 గదలి బంగారు కింకిణుల్‌ గర్జలిడంగ సీవు పరువెత్తురూపమ్ము నెంతునేని నెడంద పురివిప్పి న్నర్తించునేలా కృష్ణ £ అమ్మ గోదోహనంబందు నమరియుండ. గటి తువ్వాయితో(గూడి గజెకటి

జ జట గోష్టరంగాన చెంగనాల్‌ గు సరించు దేవకీతర్ణ్మ కంబ ః న్నర్తింపు మెడంద పురుషసొందర్యభా వసంపూ ర్తి యనుము రసికకామినీహృదయరిరంస యనుము నీకు నొకరూపు. గల్పించె లోకమోయి కృష్ణపరమాత్మ ః నాది యేశై కళికత తనదు బాల్యంబు నెవడును దానెజటుంగ డఖీలమానవబాల్యమౌగ్ధ్యమ్ము నరసి నీదు చిన్నారి రూపాన నేను నిట్లు సంబరంపడిపోదు నో దంభగోప :

కృష్ణాష్టమి 1 ఈ లు పరుల గికురించితో ! రాయబార మేంగి యిలకు భారమ్ము డుల్చితో । వలదుగాని వటోసినవ్వుల రతనాల రాసి వగుచు నంతరంగాన కృప ॥ి పొరాడుమయ్య /| ణి

కడ(క మెక్కుచో. జేజారి పడిన వెన్న( గనులకద్దుక భుజియించు ఘనత6 గన్న (ప్రాణికోటిలో నేను నున్నానొ యేమొ 1 కృష్త | శేండు నినలంచు మనీషినె తి

ణ ది (వ. కల్లలెజుంగని బాల్యంబు గడచిపోయి యుదిగి పెదలతె వరించు నెల వారు

దయా అణాతి ళం పాడుపడిన గుడులన6 గన్పట్టు కతన నిన్ను శరణంటినోయి £ నా చిన్నివేల్ప ఎడందలోపల గబ్బిలా లెగిరిపడుట లక్షీరం(ధ్రాలంజూపి నేండఖిలజగతి నన్ను భయపెట్టుచున్నదో చిన్నికృష్ణ 1 నీ విభూతి సొహార్టముల్నిలుపు మయ్య య

18 (కొత్త గోదావరి మనుజసంఘాన మనుజుల మనుజనటన కృతకసౌజన్యము ద్రాంకకేళికలన మమ్ము (బితికింప వాలకృష్ణమ్మరార శి స్వచ్చదరహాసపీయూషవర్ష ధార చెడుగునందున మంచి నీక్షించు నేర్చు నేర్చుకొజకై న నిన్నెపో నేం దలంకు

న. పసిండినవ్వుల చిన్నారి వాసుదేవన ః విసపు6 జన్నుల( బాలు 'శౌవితివికావ £; కోరుకొన్నది జరుగదు, కోరుకోని దా(గ దిదియేమి చిత్రమో యజుని సృష్టి అ(ప్రియహలఠాత్కృ తాలింగనాభమయ్యె (బ్రదుకు లోదార్చరార 1 గోపాలబాల ।

(కొత్త గోదావరి అణాల

సకల(ప్రాణిబుభుక్షలం దెలిసి ఇిస్పాదానసమ్యు[క్కి యా సుకృతంబుల్‌ మధురాంబువుల్‌ బలిసి వర్షోత్సాహనూత్న (ప్రవా హకదంబ్నాప్పిని ధాన్యపున్‌ గరిమ నాహ్వానించి కూలంకషో త్చుకవ్వై నిచ్చలు సాగు మోజనని ఆంఖధ్రోద్యానళోభాఖనీ $2 మిన్నులువడ్డచోట గుణమేదురుండై న (త్రియంబకుండు ని షృన్నసువర్ష ధాన్యము నవారితధారగ6 (గుమ్మరింపం దీ ర్లోన్నతనూత్నపట్టమున నోహరిసాహరి సాగివచ్చు సం లు ట్‌ పన్నత తోంచె నీ మిసిమివారిన వారితరంగచారిమన్‌

ల కొత్త గోదావరి అరియై కీచకుం డట్టహాసముగ వెంటాడన్‌ విరాటావనీ శ్వరు కూటంబున కాత్మరక్షణకున్నై పర్వెళ్తు నైరంధ్రి యు ద్ధురతల్‌ తావకభీషణోద్ధతగతిం దోతెంచె నూత్నాంబువి _స్తరసంఛన్న మనోజ్ఞ వేణి : వ్యథితాత్మా ః సాధ్వి । గోదావరీ ః: అతివేగంబుగ యం త్రపుం బటిమ జక్రావర్తనావర్తనో ద్ధతిం బర్వె త్రెడు వాహనంబుపయి( గాంతారత్న మొక్కర్తు వి స్త్రృతఘంటాపథమందు. బోవునెడం గౌశేయాంచలోల్లాన ము న్నతవిన్యాసము తావకీనగతిసడ్కాళశమ్ము గోదావరీ £ (శావణమాసప్పన్‌ [వ్రతము సాగ నదీచయభద్రపాదసీ మావధిగా నిశాంకకలళాంకితమై పయనించు కొత్తగో దావరికిన్‌ _. (ప్రగాఢహరితద్యుతిం బొల్చి నవీనచామర (శ్రీవిధింగూర్చు నీ యభయసీమలం గోమలసస్యవాటికల్‌ గురువృక్షంబులు దుంగలుం గదిలి దిక్కున్‌ 1మొక్కునున్లే క యు ద్ధరతీ[వోద్యమవాహిని న్మునింగి నిర్ధాతంబులై పోవుచోం నురుగుల్‌(గక్కుచు గట్టువట్టినవి యెన్నో చ్రూడ్రు ప్రీ చెండు లు ర్వర సంఖ్యాధికు లల్బబుద్ధులును నల్చ,[ప్రాణులున్‌ గౌతమీ 1

కొత్త గోదావరి క! నిన్నటిదాక నీ విమలనీరములందున6౬ దారకపభా భ్యున్నతి తొంగిచూచినదివో [= యిపుడేల నవారుణత్వసం పన్నము విష్ణవోగగతిమంతము నయ్యెను నీ (ప్రవృత్తి + మా యన్నల సాహితీస్ఫురణమంటెనొ నీకును తల్లి: గౌతమీ £1 ఆనువుగ6 గాలపూర్తుషు6 డహం౦ంకృతింగూర్చ నితాంతలొకభీ షణముగం బొంగి పొర్లైద వజ్యస్రము నీ చెలగాట మీ విజ్బృం భణ మిటు సాగునంచు. దలంపందగ దోనది ! చండభానుళో షణమది పొంచియున్నది= విశాల మనంతము సంద్ర మున్నదిన్‌ కి ఏరో సీసయి సం స్తుతులురిసి యుబ్బింపన్‌ మహోథదేకసం

నంగ

భారంబుం గని ముంచివేనెదవు విశ్వాసార్హులం గాని- నీ లో రూపొందిన ఘర్షణల్‌ సమసి, కల్లోలంబు శాంతింప స త్వారూఢిం గయికొందు వా క్షణము. ఆంతస్పంయమా ః గౌతమీ ః1 జనతారణ్యము లక్ష్యశుద్ధిగ ధనస్వామ్యాబ్ధిగర్భంబు నొ య్యన (వ్రయ్యింపంగ నేయు నీపవయి తీవా(కోశరోషచ్చటో ల్పణర క్తారుణిమన్ము నింపితివి దిక్సాళిన్‌; నవీనాంబువ ర ణసంవర్షితస త్త | సీ కథకు భదమ్మౌత- గోదావరీ ః య థి -=

లైలై శ్‌ొ్త గోదావరి సమయపు నేతకాండు దొరసానికి. జీరను నేసియీాయ మ గ్గముపయికారం బెట్టిన యొకానొక నూల్లమివోలెం గార్మికో ద్యమసకలా రుణధ్వజవితానపరిష్క్టృత యా(త్రవోలె6 జొ కము సిరు లీనుచుంటివి దగాపడ కమ్మరొ : నమ్మి- గౌతమీ: ఘనరుంయా మరుదంబువృష్టి సకలక్ష్మెసీమ నుజ్జూత లూ పిన వేళన్‌ ధ్వజభంగమై యరుణతాబి(భ్రత్పతాకంబు నే లను పొరాడుచు మటింగొటుకొని వెక బ్యంబు వుట్టించుటొ ఉం టబ బ మం ట్‌

య్యనంగన్చించు భవత్స్వరూపమున నమ్మా: (కొత గోదావరీ ః1 ఒక సాంద్రాటవి నేకతమ్మున గిరిప్రోద్భూతవై యిందుకిం చుక లోకస్టితి నాకళించుకొని రోషోద్ధూతదావానలో ర్మికవై, సాటి జల(ప్రవాహముల సంఘీభావముంబొంది జం కఠ వర్షస్పృహ నుద్యమించితివి దీర్జాయుష్మతీ ! గౌతమీ 1

జ్‌ షా నా ఒడలెల్లన్‌ బురదై జలాశయములందోలాడు నుత్సాహ మి బృడియై. యందక పర్వుచున్‌ గిలకిలల్వాటించు నీ బాల్య మె య్యెడకేంగెన్‌ ?; శరదిందుకాంతి వలెవా టీ సిగ్గ లీనిగులొ

లి

బ్బిడులుం దెచ్చిన దెంత చిత్ర మిది గంభీరస్మితా । గౌతమీ 11

కొత్త గోదావరి వతి శరదిందుద్యుతి వెండివీణ వయి నిళ్శబ్దాటవీపం క్రి గిం గురులెత్తన్‌ స్వరరాగమాధురులు పొంగుల్వార (ప్రస్తారవై ఖరి నిశ్వాకులనాంటి పాటకు సమ(గణశ్రీ వెలార్ప న్నిరం తరమున్‌ సొగెకు నీదు సాధనకు భద్రమ్మౌత- గోదావరీ £ అమ్మా 1 వీ;ండొక ఛాందసుండు వినుమా ।; ఐత్వాకు.డ్రై వచ్చి డై వమ్మర్హ్యమ్ముల నిచ్చుచో నతని దీవ్యద్దివ్యపాదాబ్దయు గ్యమ్ముల్‌ సోకి వియద్దునీగరిమ సంపాదించుకొన్నావు- నీ యంబుల్‌ నెత్తిని. జిల్కరించుకొననిమ్మా ః తల్లి £ గోదావరీ 11 సికతాద్వీపమునందు రాఘవుండు లక్ష్మీజానిగా జానకీ సుకుమారాంకమృదూపధానుండయి మెచ్చుల్‌జూప= రంగ త్తం గకనిష్ట్యాతళశప్రభమ్ము భవదాకారమ్ము- సౌమిత్రి యూ హకు జన్మాంతరసొహృదంబు లెవియే నందించునో గౌతమీ ః తీరినరేయి= నీ యిసుక తిన్నెలపైై నడయాటంబూని జా గారము నేయుచున్‌ జిజుత గవ్వలు రువ్వుచు “నూర్మిలాస్యశ్చ జారము౮ొ జూచుచుం జటుకునన్‌ శిలయెన సుమి(త్రబిడ్డ గం ళల €..... టె ఫీరత(జూచి= నీ పడిన వేదన మాటలటమ్మ |! గౌతమీ 1

లల్లి కొత్త గోదావరి సమయపు నేతకాండు దొరసొనికి. జీరను నేసియీయ మ గ్గముపయికారంబెట్టిన యొకానొక నూల్లమివోలె( గార్మికో ద్యమసకలారుణధ్వజవితానపరిష్కృత యా (త్రవోలె. జొ క్కృము సిరు లీనుచుంటివి దగాపడ కమ్మరొ నమ్మి. గౌతమీ ః ఘనయుంరూ మరుదంబువృష్టి సకలక్ష్మాసీమ నుజ్జూత లూ పినవేళన్‌ ధ్వజభంగమై యరుణతాబి(భ్రత్పతాకంబు నే లను పొరాడుచు మటి.ంగొటుకొని వె క్షబ్యంబు వుట్టించుటొ ళం యల ట్‌ ఉజా౧ంం ట్‌

య్యనంగన్నించు భవత్స్వరూపమున నమ్మా: (కొత గోదావరీ £1 ఒక సాంద్రాటవి నేకతమ్మున గిర్మిపోద్భూత వై యిందుకిం చుక లోకస్థితి నాకళించుకొని రోషోద్దూతదావానలో ర్మికవై, సాటి జల(స్రవాహముల సంఘీభావముంబొంది జం కఠ వర్గ్షస్పృహ నుద్యమించితివి దీర్దాయుష్మతీ । గొతమీ ::

ఫా వ్‌ ఖ్‌ ఒడలెల్లన్‌ బురదై జలాశయములందోలాడు నుత్సాహ మి బృడిమై- యందక పర్వుచున్‌ గిలకిలల్వాటించు నీ బాల్య మె య్యెడ కేంగెన్‌ ?; శరదిందుకాంతి వలెవాటీ సిగ్గు వీనిగులొ

9

బ్బిడులుం దెచ్చిన దెంత చిత్ర మిది గంభీరస్మితా గౌతమీ 1

కొత్త గోదావరి లత్రి శరదిందుద్యుతి వెండివీణ వయి నిళ్శద్దాటవీపం క్తి గిం గురులె త్తన్‌ స్వరరాగమాధురులు పొంగుల్వార (ప్రస్తారవై ఖరి నిక్ష్వైకులనాంటి పాటకు సమ్యగ్ర్థశ్రీ వెలార్పన్నిరం తరమున్‌ సౌగెడు నీదు సాధనకు భద్రమ్మాత.. గోదావరీ £ అమ్మా ! ఏ.డొక ఛాందసుండు వినుమా ; ఐత్వొకు.డై వచ్చి డి వమ్మర్ధ్య్యమ్ముల నిచ్చుచో నతని దీవ్యద్దివ్యపాదాబ్బయు గ్యమ్ముల్‌ సోకి వియద్దునీగరిమ సంపాదించుకొన్నావు- నీ యంబుల్‌ నెెత్తిని. జిల్కరించుకొననిమ్మా ః తల్లి । గోదావరీ 1! సికతాద్వీపమునందు రాఘవుడు లక్ష్మీజానిగా జానకీ సుకుమారాంకమృదూపధాను6ండయి 'మెచ్చుల్‌జూపం రంగత్తరం గకనిష్ట్రూత శశి ప్రభమ్ము భవదాకారమ్ము- సౌమిత్రి యూ హకు జన్మాంతరసౌహృదంబు అెవియే నందించునో గౌతమీ: తీరినరేయి= నీ యిసుక తిన్నెలపైై నడయాటంబూని జా గారము సేయుచున్‌ జిజుత గవ్వలు రువ్వుచు "నూర్మిలాస్యశ్చ భారము జూచుచుం జటుకునన్‌ శిలయైన సుమిత్రవిడ్డ గం ఖీరత(జూచి= నీ పడిన వేదన మాటలటమ్మ 1 గౌతమీ 11

వశీ క్‌్త గోదావరి “పదునాల్లేడు లరణ్యవాసమునకున్‌ పాథేయ మోనాథ ! యి య్యుది గైకొమ్మని యూర్మిళామహిళ గాఢాలింగనమ్మిిచ్చి నె మ్యది హత్తించిన పుల్కరింతలను రోమఐథించు లక్ష్మన్న క న్ధుదలన్‌ రాలిన బాప్పబిందువులు నిన్నున్మాడ్చెనే * గౌతమీ 1 లలిత న్నేహమరందతుందిలములై లావణ్యదివ్యాపగా జలజాతమ్ములునై న చూపుగములన్‌ సంధ్యాముహూ ర్తాన మై థిలి గై నేనెను నిన్ను పంచవటికాతీరాన నిత్యమ్యు-- ని య్యుల గంగమ్మకు లేదు తుంగమకు లేదీభాగ్య మోగొతమీ | యతివేషంబు ధరించి రావణు౦డు యూపాకారవధ్యోపల (పతిగా వచ్చిన దుర్ముహూర్తమున దుర్వారాత్మవాస్టీ నదు గ్షతికిం గుందికుసిళ్ళి నే6టికిని దుఃఖతిబ్ధసర్వాంగసం హెతి( గంపింతువు తల్లి 1 నాంటి దడ మాయన్లేదే : గోదావరీ ఃః తన సంకల్పము తీరి రాఘవు( డయోధ్యాపట్టణం బేంగువే ళను- కిష్కాంధను నిల్చి పుష్పకము గోలాంగూలకొాంతాజనం బును నెక్కించిన సీత నీయెడ నదేమోకొని యారీతి మ న్ననంగావింప దనూహ్య మీ చెలిమి విన్నాణంబు గోదావరీ 1

కొత్త గోదావరి లక్‌ తావాటి

“అదిగో గౌతమి చూడవే :” యనుచు మర్యాదామహామూరర్తి స

మ్మదస:ంరంభత( దట్టి పల్కునెడ = సమ్యుగ్భాషణస్పర్శనా

భ్యుదయం బెన్నటి కెన్నదే కలిగె నోహో । యంచు వై దేహినె

మ్మది హర్షించెనొా $ నించెనో నిను (వశంసావృష్టులన్‌ ః గౌతమీ ఃః వచ్చె ళు

తన వ్యక్తిత్వము మాతృదేవతకు సత్కారార్హ్మతం గూర్చు స

దుణసంపన్నత యార్ష పద్దతికి నిగ్గుక్టీర్చ వర్తించు త

4 న గా గ క. వావి

మ్యుని నిర్చ్భంధము తొందరించినది సుమ్మోతల్లి కాకున్న ము

న్నన నేయన్‌ భరతాగ్రజుండిఐ విమానం బాపందే ః గౌతమీ £ | వ ఖ్‌ వ్‌

సీతారాముల సెండ్లి వేడ్యలను దర్శింపన్‌ జనానీక మా

శీతశ్రీనగ మేంగుదెంచి కుతుక(శ్రీనించి యేంగన్‌; పున

శైెైత(ప్రొప్రికి లెక్కంగట్టుచు నిరీక్షెదీక్షం జేపన్లై దో

మాతా । నే(టికి6 జిన్నవోయెదవు నిర్మానుష్యసాయాహ్న పై

ఇట వీక్షంతువు కొనిపింప( డటువై 'పపేకెంచి యీాకింతు వ

చ్చటనుం గన్నడ డే6గి తూర్పున దిదృక్షమూర్తివై నిల్ను “వె

స్పటి కిస్పింతువు స్వామిదర్శనము నోభ(ద్రాచలా శొయందుపు

తృటసంవేదన = నీ నిరీక్షణకు నంతం బెప్లు గోదావరీ ః

శ్శ్రీ

రిట్‌ కొత్త గోదావరి అలయని భానవీయకిరణావళి చక్కిలిగింత వెట్ట, నొ క్కుల శెరటాల చెక్కిళఛులకుం జిలునవ్వుల వెండిపూతలం బులిమిన రీతి నీ మెజసిపోయెడు శారదయా త్ర నిశ్చలో జ్ఞ్వలగమనాన మా కనులపండువు సేయును తల్లి॥ గౌతమీ 1 వెన్నెలరేల నాటవికబ్బందము సీ పులినాలజేరి రా మన్నకథల్‌ మనోజ్ఞ ముగ నాడుచు(బాడుచునున్నవేళ సీ వు న్నవనర్తనల్‌ నెజపుపోలిక దూకుచు జాలమీ(ద= రా గోన్నతి గొంతుంగల్చెదవొకో పయియెతున నిల్చి గొతమీ | అదాఖి అరిది వినిర్మిలత్వమున కాస్పదవైై మడిచీల లోతునం నూ. బఐజగిన పచ్చటా గములపై ((బ్రవహించుచునున్నచోట సా ళా గరుండిటు సొచు కేలి మణికట్టుపయిన్‌ బొడిపించుకొన్న సుం దర మవు పచ్చటొట్టిది యనన్‌ గనువిందయితమ్మ ! గౌతమీ ః ఎండిన బాడితల్‌ మొలకునేర్చడ దండలు కూర్చి కట్టి శ్రి యెండను మంచుతిన్నె లనిపించెడు సి సికతాస్థలాల గై దండలుబూని టోయవనితల్‌ చిజణుచిందులు వేయువారలు౦ం డుండీ పకాలున న్నగవులూను పసల్‌ విననిమ్ము గౌతమీ |

(కొత్త గోదావరి వ గతిభేదంబు రసోచితంబుగం గథాఘట్టానుకూలంబుగా ద్యుతిభేదంబును సంతరించుకొని _ వాగ్వ్యూహంబు (పజ్ఞాపరి ష్క్బృతి జాల్వారుట తోచె.నే సుకవిరాడ్పృందారకస్వామి సు (నళుండై నిల్చెను తల్లి! నీదు గమనారంభా (దిమై? గొతమీ ః జగతిన్‌ శాశ్వతమైన వస్తు వొకకే శళ్వన్మ హానంతదుః ఖగఖీరాంబుధి - మధ్యమధ్య6గల సౌఖ్యంేణి శంపొలతా నిగమం, బిందుకు. బుట్టపుట్టువొకండున్‌ ద్వీపోదృవుండొండు సొ కీగ నీవుం గనిపింతు ర్యశ్రుజలరాశీ తల్లి గోరగావరీ ః గతిశీలంబగు జీవనాధ్వమున నిష్కామంబుగా రాలి, క ల్పితభావోర్మిసమాజమం 'దెగసి, త ద్వేళా(ప్రతిస్పందతీ (వత నుప్పొంగుట చప్పం[గ్రుంగుటలుగా వర్షించి రూప(ప్రభా ఢ్యత( గాపొాడెడు బిందువుల్‌ తుదకు మిథ్యాసింధువుల్‌ గౌతమీ ఇది సాధింపంగ నేను పుట్టితి నటం చేనాండు నెవ్వండునే నుదిళుండయ్యెనె చెప్పుమా £, బలుపుచెయ్యుల్‌ కొకతాశీయము ల్గద 1 జన్మించుట జన్మ నెట్టుటకునే కాదంచు వాాకుచ్చు ట య్యది యక్ఞాన నహంతవీజ మని వ్యాఖ్యానింతువో ః గౌతమీ 11

జ (కొత్త గోదావరి

'ప్రవహింపన్వలెంగాన సీవిటు లవిశ్రాంతమ్ముగా సాగుచుం టివి గానీ - యిపుడాగిపోయెదను సుండీ। యంచు నిల్వంగ నే రవుగా జీవనవాహిని న్యునింగి విభ్రాంతిం బ్రయాణించు బిం చువులం దింకొక బిందువై మనంగ వార్తుం దల్లిః గోదావరీ 1 £ చిక్కుడు మొల్కవై యొక నిశీధి గిరీంద్రమునుండి పుట్టి సి విక్కుతలంబు( జీల్చుకొని యేపుగ సాగి సముద్రమంత సెం 'పెక్కిన పందిరిం గదిసి యెల్ల తరంగఫలై కగుచ్చముల్‌ జక్క నొసంగుచుంటివి విశాలమనస్వినివమ్మ 1 గౌతమీ 1

వ్‌ శి శి నిను పీక్షించుచు. గూరుచుండుటది యంతే చాలు నోతల్లిః బం ధునికాయంబులు చూడవచ్చినటు, మి(త్రుల్‌ జేరి యాత్మీయభా షణముల్‌ జేసినయట్లు, సత్కవుల వాచామాధురుల్‌ విన్నయ వ్రీనుభూతుల్‌ గిలిగింతు వీ యెడంద నృత్యక్కేకి _ గోదావరీ ః ఒకమా రీవు దురంతదుఃఖముగ, నింకొక్కప్పు డత్యుగస ర్పకళ్యత్రంబుగ, నొక్కతూరి జవనాళ్వారూఢవీరాధినా యికవోలెన్‌, మజణీయొక్క వేళ ఘనయోగీందాంతరంగమ్మువో లీకం గన్నింువు నిత్యనూతనలసల్లీలాకృతీ ॥ గౌతమీ :ః

కొత్త గోదావరి ౭8 (ఫొచీనాంద్రుల సంస్కృృతళి(ప్రభలు సంవాసించు నీనీర మ ర్వాచీనంబుగ6 (గోలి నా యెడంద తీవా వేశభావార్భటీ (ప్రాచుర్యంబున సందడించినది = చందజ్యోత్స్న్నలుం జీ(.కటుల్‌ వీచీబ్బృందముతై. నటించినవి సంవి[ద్రూప । గోదావరీ £॥ నీదు పవిత్రనీరము లనిందిత వై ఖరింగ్రోలి దార్ధ్యసం పాదన నాణుగాలమును వర్ధిలి చన్న పురాంధధ్రజాకి చె తోదయవేళ నే పరిమశోజ్జ్యలతల్‌ విరజిమ్మి సంస్కృతి స్వాదుమరందమాధురులు పంచెనొ తెల్చళగదమ్మ గొాతమీ :॥

ఏ యుగసధి నే పురుషు డే ఘనకార్యము!జేసి నూతనా ఛ్యాయము 'వానెనో $ం రణమదజ్వరు€డెవ్వడు కత్తిదూసి య న్యాయము+డేనెనో । = యెటి(గినమ్మవు నీవె యభేద్యమౌనదీ క్షాయుతి సాగిపోవుటి యసంగతమమ్మ = క్షమించు గొతమీ ః అది శత్రుత్వమొ మైత్రియో (ప్రకటసిద్ధాంతప్రభేద మ్మొంయె య్యుదియే నయ్యెడు గాక-సుస్థిరత--బాహాటంబుగా బూను మా నదు లేనాండొ గతించిపోయి రిపుడంకా మిథ్య-ఆత్మ (ప్రభా

స్పదు లంతర్ముఖు లెల్ల వారును స్వయంపొకుల్‌ సుమీ । గొతమీ 1

తతి (కొత్త గోదావరి ఒక వై రుధ్యము లేదు ఘర్షణము లే దొక్కింత నై రాళ్యరే ఖికయున్‌ లేదు-నిరంతర(ప్రగతి లక్ష్యీభూతమై సార్వకా లికయత్నంబు సమష్టికృత్యమయి సంలీనాస్మితాసర్వస భ్యకమై-నీదు (ప్రవాహ మభ్యుదయసిద్ధాంతంబు గోదావరీ ః పురుషాహంకృతి కాలసర్పమయి నిప్పుల్‌గక్క నేకాంతదు రృరదుఃఖంబున జీవితంబు నరక (ప్రాయంబుగా_రోసి-ని న్నురుకం జొచ్చిన సోదరీమణుల రోషోద్దీపితాభీల ని స్టరముల్‌ శాపములమ్మ మాదృశులకుల్‌_శోకింపకో గౌతమీ , కాలుష్యంబుల కీసడింపవు, జగత్కల్యాణసంధానదీ కొలౌలుప్యము నోనరింపవు, శుభస్థానాశుభస్నా నచ ర్యాలోకస్థితి నోహటింపవు _ స్టిత్యప్రజ్ఞం (ట్రయాణింతుంభ 'ద్రాహా : నీ యమృతానిలంబు లవధూతల్పూవె । గోదావరీ £1 గతకాలానుభవంబులై మిగులు సౌఖ్య(శ్రేణు లు దేకసం గళు లాందోళన లిట్టివా స్మృృతిజగత్కాలుష్యముల్‌ డించు ప ద్ధతి కాచార్యవు నీవుగా నిలిచి ద్వంద్వాతీత సంకల్పసం స్కృతి నేర్చించుచునుంటి వీనయి _ శరత్ప్సీమంతినీ । గౌతమీ ః;

కొత్త గోదావరి ఫై చందలు వేలును న్వదనపం క్తులు దృశ్యము లస్ఫుటో క్రివా గృ్భృందము లంతరంగపదవిన్‌ నటియింప, నెదేని సుంత ప ల్కందలపోసి పల్కుటకుణంగాక కుసి శెడు నంపశయ్యవృ ద్ధుం దలపింతు వీ వదియెదోను నిరీక్షణ(౧బూని గౌతమీ । గతకాలానుభవంబు లేవియొ మనఃకొశేయకోటీరసం గతముల్‌ జేసి పురాధరాలయత మోగర్భంబునన్వచ్చు దే వతవోలెం గనిపింతువీవు జననీ । వాకొన్ము తల్లీ = గతౌ గతకాలంబుల మధ్యవర్థిని । జగద్గాధానిధుల్‌ _ గౌతమీ £ ఆఅవరోధాళికి. దప్పుకొంచును దరంగా శీనటత్పర్షప ల్ల వముల్‌ మేన నలంకరించుకొని, యుల్ల ౦బందు సీరందవై. భవతన్‌ గాఢజిజీవిషన్నిలిపి, యావల్లోకవీక్ష్షైమహో తృవము9 జేయుచునుంటివో సుజలవృక్షమ్మా:ః నమో : గౌతమీ ॥: గంగాభోగము( జూచి [కుంగక, మదిం గావేరి నీకించియు ప్చొంగం జూఢక, యాత్మతృ ప్రి మెయి రేపున్మాపు నీసాటి నీ వుంగా సాగెద, వన్యసామ్యములు లేవో యెంత సౌఖ్యమ్ము ! మా కుం గన్విప్పులు నీ (ప్రవర్తనలు _మొక్కుల్‌ గొమ్మ గోదావరీ

గ శొత్త గోదావరి నీ సంగీతము నీవు పొడుకొనుచు న్నీదై న మార్గంబునం దే సాంగత్యపు భావబంధములెదన్‌ వేధింపగానీక య భ్యాసాయాతగఖీరిమం జనెద వాహ్హాదెకచంద)మ్యుతి (శ్రీకంసూదిముఖాంబుజా 1 నిగమమూ రీ । తల్లి; గోదావరీ సీ చరణోపకంఠమున నిల్చిన నా ప్రతిబింది మేచి, సం ద్యోచితకాంతిపం క్తి (బొడవూని, శిళూదితహ సమాలికా వీచిక లూపివేసిన సవిం గదలాడం-బురాతనొంధ)వా ణీచతురాననుల్‌ క్రవృ అనేకులు కన్సడుచుందు9_గొతమీ ః చ్వైతన్యంబున కాటపట్టయిన విశ్వందిందు స్థూలాకృతి (వ్రాతంబెల్లను గోప్పరంబులయి, జీవచ్చ క్తి యుష్మ్యాదృళ (ప్రోతస్ఫూచిత మై యెసంగంగ- జనస్తోమంబు సేటీగృహ (ప్రీతిం బూనుట లైకమత్యమును విద్వేషించుటల్‌ గౌతమీ £ ఫ్‌ గా వ ఈవు క్షమింతువేని వచియింతును తల్లి : మరిన్ని [కొత్తగో దావరి పేరం బద్యసముదాయములన్‌ విరచించి_వేసి, రాం టోవ్పు మహోత్సవంబులను బుష్కరతీర్థములందు నమ్ముకో. బోవుట కెంచితిన్‌ _ జిలిపి పోండిమి యీ యుగధర్మి గౌతమీ : "(జాన్‌, 1000)

కొత్త గోదావరి క్‌తీ నివిడాశ్చర్యవిదిగ్ధనేత్రులు జనుల్‌ నిర్జిద్రులై నిల్చి నీ దు బెడంగుల్‌ దిలకింప _ రాజసమునన్‌ దుర్వారదర్పోద్ధత ప్రభ సొగించిన నీదు వైభవము దిబ్బల్వశ్లై నీనాండు కూ న్యబృహత్సౌధము రాణ్మ హేందద్రి సయిదోడై నిల్చె గోదావరీ £ ఎటనో కాలము గాని కాలమున వర్షింపన్‌ నవీనాంబు వు త్కటవేగంబున రానులేక మఠి యాగన్నే క సందేహనం కటు. డభ్యాగతి పోల్కిగా _ నటనటం గన్పట్టు (ఫప్రొచీనవాః పుటముల్‌ రాజమహేం(ద్రిలోంగల కళాపూర్జుల్చుమీ £ గౌతమీ ః: శినర్శాతిప్రభవోలె ఫెళ్ళుమని యుజ్జృంభించి యూరేగు వై భవముల్‌ సంస్కృృతు లెన్ని యెన్నియని గర్భంబందుంజల్లారెం ద ల్లనలేశం బవశేషమేనియు మిగల్బన్లే దు కౌలమ్ము=సా ఉవి నీవై విలపించి డస్పితపె । మూకీభూత గోదావరీ కళలకు. గాణయాచియన౮గా వినుతింగను రాణ్మహేందద్రిను జ్ఞ్వైలగతకొలవై భవము బర్విన చారికలొండు రెండు చూ పుల కగుపించి గుండియలు పొక్కును యా (క్రులకెల్ల ; స్టానికా ధ్హ్హలకొక చీమకుట్టినటు లుండదు' చిత్రము తల్లి । గౌతమీ 1 $్‌)

శ్‌ కొత్త గోదావరి ఎపుడేమున్నదా యేమిటో యెజుగంగానీ తల్లి । యీరాణ్మ హేం (ద్రపురంబందున నేం మాత్రమొక పద్యంబల్లువాండెల్ల న న్నపభట్టారకు6 డట్టిండౌ జనుని సన్యానించువాడెల్ల ని క్క-పు రాజేర్మద్రుండు _ నీకు నేనటవె వక్కాణించుటల్‌ । గౌతమీ ః; కవులుం బండితు లెంతమందియని యీ క్షైసీమ విద్యాస్వయం భువువ్లై పొల్చిరి, వాసికెక్కి జనతామోదాన సన్మాన వ్వై భవముల్గాంచిరి, పుష్టిగూర్చి రిపు ఢవ్వారి న్విచారించు మా న్‌ జా న వు. డున్నాండటె రాణ్మ హేంథద్రి నొకండై నన్‌ తల్లి 1 గోదావరీ ॥; కవితాగానము నేయుటన్మురిసి శ్లాఘావాక్యముల్‌ బల్కినా( డవుపో, _ “నన్నయ వారసత్వమిది యెట్లాపోవులెండంచు న క్కంవి పల్కుం జిజునవ్యుంజిల్కు, నిది సాక్షళ్కార మీ రాణ్యహేం (దవరంబందున నేడు-నవ్వకము మాతా! విన్ము । గోదావరీ || అటు కొవ్వూ రిటు రాణ్మ హేరదియు నధీతానేకళాస్త్రాగమో దృటముల్‌ చేరి పొసంగుటం గదవె విస్తారాంబుసాం్యద్ర(ప్రభా ర్సట్‌ం గ్రైకోంటివి తలి! నీవిచట, నప్పాండిత్యగాంభీర్యసం పుటి కీనాండుంగొణంత లేదనుట కీవున్నాకీవో గౌతమీ &

కొత్త గోదావరి తి

ఆరజాబిల్లి వెలుంగురేకవయి యొయ్యారంబుగా వంగి కొ వ్వురి పాపాయిని. గొంగుటూయలను నేర్పుల్మీర(గా నిల్పి, సం బరముల్బంచుచు వీంపునన్ముడిచి.యభ్యాసంబునన్‌ వేగసుం దరసంచారము నేయుచుంటివి జగన్మాతా : నమో ః గొతమీ గంగా 1 చూడవె, కృష్ణవేణి ! కనవే, కావేరి 1 వీక్షింపవే సింగారించితినమ్మ జోడుకడియాల్‌, చిన్నారులీ వేళ టే

మం గై నేసిరి_భ క్రి పొంగు లనిరమ్మా : యేమిటో-యంచు ను త్తుంగ(శ్రీవయి చూపుకొందువకు "నేతుద్వంద్వమున్‌ గౌతమీ | అమితోత్సాహము(బూని వై భవమహావ్యామోహసంభారసం భమతన్‌ సాగిన సాగుమమ్మ 1, రుచిమద్రత్నాకరాలింగన (ప్రమదాంభోనిధి నోలలాడు మొకరూపై _జీవకారుణ్యసం

ఘము నేమారక మాతృకాసుధల నిమ్మా ః చాలు నోగొతమీ 1 పరిపోషింప6గ దాతలుండిరి, (ప్రభుత్వంబున్‌ యథాశక్తి. జి

ల్లర యందించెడి - ఈ యనాథులగు పిల్ల ల్‌ తండ్రిలేనట్టి లో "వెరుంగంజాలరు గాని యోజనని । మాతృ(పేమ నందించు ఇ వ్వరికౌం జెప్పుము నీకుంగాక $= మరువన్వద్దమ్మ 1 గోదావరీ 1

తి కొత్త గోదావరి ఏదో పండుగా పబ్బమో యగుటచే నీ బాలు రుత్సాహస మోోదాంభోధులు నిన్ను(జేరి జలకంబుల్‌ గోలగానాడ ని స్టేదస్పర్శము౯ దల్లి _సేమమును నొక్కింతేని, జూపించి మ ర్యాదన్నిల్చుము పూతవార్హ హరికాహస్తాబ్ద 1 గోదావరీ ః శ జొ శ్‌ బారలు సాచుచున్‌ బరుగువట్టి యపాంనిధి6 జేరు సీదు గం భీరగతిస్వభావము నమేయప్పరోగతి యంఢడ్రుగాని = అ మ్మా: రసరూపిణీ । యిది యథార్థతిరోగమనమ్ము కాదె! సం సారరహస్యమంతయు (భమ్థభ్రమి( (దెబృటలోనె గౌతమీ 1 జనముల్‌ మెచ్చిన మెచ్చనీ నిను య థేచ్చామార్షసంచారశి శీణ కాచార్యగ, నాదు చూపునక స్వచ్చాద్ర్యైశతత్త్వోపదే శనిదానమ్మవు . రొంపీలో6 బడియు శుష్క౦ంబయ్యు లక్ష్యోపస ర్చణ కేమారదు నీదు శీలమది జీవాత్మా ॥ సరిగ్గౌతమీ 1 గలగల లాడుమీ యరుణకాంతుల నీనుమి రేలు వెండి వె న్నెలం దులకించుమీ పలుక నిల్మినచాడ్పున గోచరించు, మీ యలజడులెల్ల ( బై పయిపటారము _ లోన( దపస్పమాధిని శృలతవహించి సాగెదు ్రశస్తవదానవిధాన గౌతమీ :

(కొత్త గోదావరి వి?

అవమలినరాగవై ఖరి6 బియంబులు నించి వినిర్మలాంతఠం గము నెజీ నాక్రమించి చెలికొారము6బంచి భవాంబురాళిపా రమః€ గనునంతకున్‌ “సహచరామి” యటన్న ఘనాఘనుండు మో సము( బచరించెనే ? కడలి సన్నిధి కీ పరుగేమి ? గౌతమీ £ మోసము జేనెనే యనుముపో। ధృతిమాలి స్వకీయజీవముల్‌ బాసిననేమిటొ ? పిరికి పందవకే ? యెదురీది గెల్బు6గ్లై కో సమకట్టు, మిట్టి (బ్రతుకుల్లలవారలు నీదు మార్గ మ ఛ్యాసము+జేసికొందు. రిది యద్యతనావసరమ్ము గౌతమీ

శ క్‌ న్‌ తెరచిన ప్తస్తకమ్ము = జగతిన్‌ ననువంటి (ప్రకాశనర్తనం బరుదని చాటి చెప్పెద వనంతముఖంబులు సాచి, నీదు లో తరయ6గ నేరికేని. దరమౌనె : క్షణక్షణనైై కవిభ్రమ స్ఫురణ లనూహ్యసంచరణముల్‌ గమనించితినమ్మ గొతమీ : నిజము-_ జగాన తౌకికుల నీతి యనూహ్యము తల్లి! కూలము (ద్రుజవయి పర్వులెత్తు మవరోధబృహత్పులినాళి నింకి య క్కజపడు మా లభించునదొకండె యప ప్రథ-కౌని-శాస్త్రత ల్ల జులకు6 గాక పేయపదలక్ష్యమ వయ్యెదు-చాలు- గౌతమీ |

88 శొత్త గోదావరి పలువృరికేమొ నీవు జలవాహిని వెంత యదృష్టమమ్మ £ వా రల కొక బెంగలే దొక దురంతము దుఃఖము లేదు బాధలే దిల సకలమ్ము 'హీతుమయ;ః మీ యఖిలానుభవానుబంధశృం ఖల లివి నన్ను(జుట్టుకొనంగా 6 గతమేమిటి తల్లి: గొతమీ | ఈవేమో మగండో యటందు వత. డన్టీశాను( డర్జాంగిరో రావే యంచు. దపించు, నిమ్మహిని భార్యాభరృబంధమ్ము వి ద్యావిజ్ఞాననిధానులందును. గటా । వ్యాపార మైపోయె. ల కీవ(జ్రాహతి రాగవల్లి కలు చచ్చెన్సూవె : గోదావరీ 11 శే ణ్‌ ణ్‌ చిలునవ్వుల్‌ ముఖసీమ పై ( బులుముకొన్‌ దేష్టావి శేషంబు ల ర తి, లి, దాం జ అర్య గ్రాజలే దాత్మను జంపివేసికొని ల్లైఘ వాక్యముల్లుప్పు జా తర కే(గం బనిలేదు నీకు, సుకృతాత్మా ! నీది స్వాయ త్తసుం దరసంచారము, కన్నుకుట్ల దటవే నాటోంట్రకో గొతమీ ః ల ళం మదిలో దూసిన భావనుల్‌ వెలువరింపన్లేక సెపూతలె య్యదనం బూయుచు నాత్మవంచనము సౌహార్దమ్ముగా న్నేహసం పద సాగించుచునుంటిమమ్మ | యిది దౌర్భాగ్యమ్ము = శ్యతుత్వమో ర్వదు డెందం బతిఖీరు వాద్యబుషివర్ల స్తుత్య ! గోదావరీ 1 1

కొత్త గోదావరి లి అవాలి (ప్రియవకృత్వము మెచ్చుకోందగినదే ఖీరుస్వభావాన ట్రై పయి మెచ్చుల్‌ మజీం గాకయుండిన, నభిప్రాయాంతరం టోర్వలే ని యథీరుల్లల సంఘమం దదియు( గుందేట్కోము్య నిర్జీవవా గ్వ్యయముల్‌ నేయుటకన్న మౌనమది (శ్రేయంబౌను గోదావరీ ః సీ వున్నావిటనన్న యా స్పృహయె చేనేలేక మేమెల్ల-ఏ దో వేగంబున లక్ష్యశూన్యము నిరుద్యోగ మ్మవార్యమ్ము నౌ (తోవం బోవుచునుంటి, మియ్యది జనుర్లోకమ్ము న్లై జమ్ము త ల్లీ ః వేదాంతము కాదుగాని యిది యింతేనమ్మ ః గోదావరీ £! నీదేమో మజి యంతకంకెను నయోసీరంధ్రవై రాగ్యరే ఇాదర్చం, బిసుమంతయేనియు నహంకారంబు వాటింప టే దో దారింబడి సద్దు సేయక మహాయోగింద్రు నిర్హిప్త మ ర్యాదం టోవుచునుందు వీ విధము నా కాదర్శమో గౌతమీ | తతనిర్హోషము మిన్ను6దన్నునటు తౌద్దత్యంబు జూపింతువే ఖ నతిమర్యాదగ (_మొక్కినిల్తురు భయవ్యాసక్తులై వీర లు ద్ధతి యేలా యని సుంత పల్బ౭బడుమీ-దర్చించి వీరెల్లి రు ద్ధతులై పల్గుల పాఅలంబొడిచి విన్‌ ద్రవ్వి్యతు గోదావరీ

(0 కొ త్త గోదావరి సి కావించిన మంచికన్న నెపుడేనిన్‌ నీవు గావించు నిం ద్యాకార్యంబది గాఢమై స్మృతిపథానన్నిల్బు లోకొన, నె ఫ్లో కారించినవంట నీ వఅద లిష్ణం జెప్పుకొంచుందు రీ లోకుల్‌, వీరి మనః(ప్రవృ త్తి నను గల్లోలించునో గౌతమీ :

ష్‌ వ్‌ వ్‌ ఒక కొమాంధుండు బాధ్యతాయుతమపహోద్యోగమ్ము సాగించు ర కుం డారణ్యకముగ్ధకాంతపయి దౌర్జన్యంబు (గావింపం జం డికయై యార్చి ఖరాంగుళీనఖరిపం క్రిం జీల్చి చెండాడ నో డికల్లై పర్విన రక్త మీ వగుట లెప్టే తల్లి! గోదావరీ !

శా వు వ విడిచిన నువ్వుగింజలవి విస్మృతికిన్‌ దిగిపోయి పోయి య ట్టడుగున రొంపిలో(గలియు, టానక లోకము తేరుకొంట లీ గడచిన వేలయేండ్లపయిగా( గనుచుంటివి, దీర్చ యాత్రలో బడలితి. వేడ్చులిస్పుడొక పట్టున సోకవు నీకు గొతమీ 1 క్షణికము శాశ్వతమ్మునన(గా. దగు జీవనయాత్రలో నను కణమును బిందుబాంధవనికాయము లావిరురౌట, నూత్ననూ తనములు వచ్చిచేరుట సదాకనమై యొక గాఢ తాత్త్వికో లృణత నొసంగెనేమొ : మునివై (ప్రవహింతువు తల్లి 1 గొతమీ

కొత్త గోదావరి శీ! తొలిసంజన్‌ గుడి గుమ్యుముల్‌ దెరుచు నుద్యోగాన స్నాతానులి _ప్రలసన్యూర్తులు పాశురమ్ము లనుసంధానించుచున్‌ దీర్హికో జ్లనలనీరమ్ములు సంఘటించుకొని (తోవన్సాగు నాళ్వార్ష్మ కం దళితౌదా త్త్యము తోంచు సీన్లనిన (ప్రాతర్వేళలన్‌ గౌతమీ ః అవాలి ల

స్థిరచి త్తంబున సాంధ్యకృత్యమును లత్మీసో(త్రముం జేసిని రృరశాంతిం జవిచూచి లేచి, మడివస్తం బూడ్చి యుద్యోగభా సురవేషంబు ధరించి తౌకికకళాశుంభన్మతిన్‌ సాగు సుం దరు నౌజ్జ గల్యము తోంచయ సంగవమునన్‌ దర్శింప నిన్‌ గొతమీ : ఒక గారాంగు.డు సింహసంహనను6 డత్యుత్సాహముం౦ బూనిన్ఫ త్యకళాళోభితనామకీ ర్తనకలాపొంతమ్మునన్‌ డస్పి యూ

రక నిల్చుండిన వీశహ_స్తతలఘర్మ స్నా నశుంభత్సిరా

ఖర్ధకనాడిం దల(పించు సీ తనువు మధ్యాహ్నంబునన్‌ గౌతమీ ః (ప్రతిబింబించిన దీపముల్‌ మధురవర్శ స్వప్న రేభాకృతి

(ప్రతకుల్‌, తక్కిన యెల్లభాగము( ద మోధ్వాతమ్మునున్గాంగ--జీ వితదీర్హాధ్వమునందు నీ యెడ(దకున్‌ వేంచేయు నాల్లెదు తి

య్య తలంపుల్వలె( గానుపింతువిదె సాయాహ్నంబులన్‌ గొతమీ ః

౮6)

శీల 'శొత్త గోదావరి మృదులా వణ్యఘనా వకుంఠ నరుచి శ్రీ లీనసౌందర్యసం పదవోలెన్‌, సితచందికాపిహితనీప(శ్రేణికారీతి, స మ్మదసంఛన్న పుఠరాఒ ప్రియానుభవసంభారంబునా నచ్చతా స్పదవ్నై పౌషపు రాత్రులందు తల(పుల్‌ పండింతు వోగౌతమీ ః ఒకయేజై జననంబు నందితివి స్వీయోపజ్ఞనిండార నా క్కొక తర్ధస్థలి వృద్ధించొందితివి, గంగోళ్తు ౦గ కీర్తిప్రభా ధికతన్‌ గెల్బితి వేడు పాయలుగ విస్తరించి సంతృప్తిం జెం దక యంభోనిధివై త వెంతటి పరీణాహమ్ము ! గోదావరీ ఇది లవణాన్టి యంచు నిది యెన్నటికే నమృతాభ్టి కాదటం చు( దెలియదా 1 నిరాళ పొడసూపదు నీకు, _(పయత్నదీక్షయు న్వదలవు పిచ్చితల్లి 1 నినువంటి నితాంతసమ[గమాతృతా స్పద మజీ యెవ్వరమ్మ ! గురుభావనిదానమ వీవు గౌతమీ ఇప్పడేదో మహనీయసత్కృతుల నెంతే నందుకొంచుంటి వం చపుపూపంబుగ విస్తరించితి వటం చాత్మీయు లీనాండు మే లపుమాటల్‌ పచరిం్యతుగాని జననీ ; లక్ర్యైక సంటప్రా్తి కీ వు పవల్‌రేలు( బర్మిళమించు 'పెలుంగంటబోరమ్మ్య ! గోదావరీ 1

కొత్త గోదావరి 48 ఉరవడి కోర్చుకొంటి వొకయూంపున ఢీకొని కొండకొముులన్‌ దొరిలితి భంగపాటనక (తోవమరల్చితి వెల్ల కిల్చిషో త్యరములు (మింగి (తేన్చితి నిదాఘతదాదిసమ_స్తతీ(వ్రతల్‌ భరపడి నై చికొంటివి _ అపాంనిధివైై తివి తలి! గౌతమీ :1

ఖ్‌ స షో అనివార్యంబగు గమ్యమై భయదళాంతాంభోధి యొప్పారి యుం టనుగాసీ = యదె లేనిచో భువనదౌష్ట్యం బంతమే లేక సా గునుగాదే, గమనక్రియా ప్రణయినీ ! కూలంకష,ప్రీతి న బ్టిని నీ చొచ్చుటయెల్ల లోకహితమై దీపించు గోదావరీ ! పుట్టినచోట నీదు జలపూరములెల్ల శివార్పణమ్ములై_ మెట్టినచోట “రుుదగణ” మేదురతల్‌ భజియించి, యంబుధిం దొట్టిన “సీమలో” నిగమధోరణింబూని వరేణ్యసూ క్రి 6 జే పట్టిన వయ్యె స్పప్తబుషివైఖరి సాగిలిమొక్కి. గౌతమీ

శీల కొత్త గోదావరి

మృదులావణ్యఘనావకుంఠ నరుచి శ్రీలీనసొందర్యసం

పదవోలెన్‌, సితచం(దికాపిహితనీప(శేణికారీతి, స

మ్మదసంఛన్నపురా౬ ప్రియానుభవసంభారంబునా నచ్చతా

స్పదవ్వై పొషపు రాత్రులందు తల(పుల్‌ పండింతు వోగొతమీ ః

ఒకయేజై జననంబు నందితివి స్వీయోపజ్ఞనిండార నొ

క్కొక తీర్థస్థలి వృద్ధించొందితివి, గంగోత్తుంగ కీర్తిప్రభా

ధికతన్‌ గెల్బితి వేడు పాయలుగ వి స్తీర్హించి సంతృ పి6 జెం గస మ! న!

దక యంభథోనిధివై తి వెంతటి పరీణాహమ్ము ః గోదావరీ 1

ఇది లవణాబ్టి యంచు నిది యెన్నటికే నమృతాబ్ది కాదటం

చు6 దెలియదా ! నిరాశ పొడసూపదు నీకు, (ప్రయత్నదీక్షయు

న్వదలవు పిచ్చితల్లి 1, నినువంటి నితాంతసమ(గ్రమాతృతా

స్పద మజి యెవ్వరమ్మ : గురుభావనిదానమ వీవు గౌతమీ :

ఇపుడేదో మహనీయసత్కృతుల నెంతే నందుకొంచుంటి వం

చపురూపంబుగ వి _స్తరించితి వటం చాత్మీయు లీనాండు మే

లపుమాటల్‌ పచరింతుగాని జననీ 1 లక్ష్యైక సంప్రాప్రి క్రీ

వు పవల్‌రేలు( బరిశమించు పజలుంగందబోరమ్మ ! గోదావరీ 1

తొతళ్త గోదావరి శతి

ఉరవడి కోర్చుకొంటి వొకయూంపున ఢీకొని కొండకొమ్ములన్‌ దొరిలితి భంగపాటనక (తోవమరల్నితి వెల్ల కిల్చిషో త్క-రములు (మింగి (తేన్నితి నిదాఘతదాదిసమ_స్తతీ్నవతల్‌ భరపడి వై చికొంటివి _ అపాంనిధివై తివి తల్లి! గౌతమీ :!

షి . హా అనివార్యంబగు గమ్యమై భయదశాంతాంభోధి యొప్పారి యుం టనుగానీ = యదె లేనిచో భువనదౌష్ట్యం బంతమే లేక సా గునుగాదే, గమన్యక్రియా ప్రణయినీ ! కూలంకషప్రీతి న బ్టైని సీ చొచ్చుటయెల్ల లోకహితమై దీపించు గోదావరీ ! పుట్టినచోట సీదు జలపూరములెల్ల శివార్చణమ్ములైై మెట్టినచోట “ఠర్యద్రగణ” మేదురతల్‌ భజియింది. యంబుధిం దొట్టిన “సీమలో” నిగమధోరణింబూని వరేణ్యసూ క్రిం జే పట్టిన వయ్యె స్పప్తబుషివై ఖరి సాగిలిమొక్కి గౌతమీ 11

గురు సంబోధన నను రప్పించి సువర్జ టంకములు వందల్వేలు గుప్పించి చ య్యన. బద్యం బొకండల్లి చెప్పుమని సం(ప్రార్థించినం గానియె వ్వనిపై నేని వచింప(టోవని యహంభావంబు నాకుండి, ల క్మణదేవా। యిది వింత నీ "ఛభజనసంఘం”బంద నర్థించెదన్‌. నలువుగ వాసుదేవ యను నామము దిక్కులు పిక్కటిల్ల (గా( బలుకుచు, రాధికాహృదయభావన రూపము6గొన్నపోల్కి ను డ్రి వలతనువల్లి యె మధురచారిము నాట్యము నేయు (శ్రీయతీం (దుల చరణారవిందములు (మొక్కెద, నందియమువ్వనెక్కె దన్‌, గురుదేవా! తమ షష్టిపూర్తి సభక్రై “కొన్నాళ్ళగానుండొ యు క్కిరియున్‌ బిక్కిరి యౌచు భావకుధర,క్రీడద్‌ యురీవాఃపరం పర బద ్యకసువర్హ పా త్రికలలో( బట్టంగ నుంకించు రా నా వ! రు వురివా రంపిన పథ్ధెముల్‌ చదువనా । పూర్ణార్థసందర్భమ. ల్‌,

గురు సందోధన త్‌ తమ కీనాంటికి షష్టిపూర్తి యని పెద్దల్‌ వృద్దు లిచ్చోటని ట్రమృతాభమ్ములు పద్యముల్‌ చదువ. సత్యజ్హానులై యుండియు౦ గో క్‌ ్కా దమ రంగికృతిం దెల్పు టియ్యడియ వింతన్వింత య(బంపు ట (బ్రముసూ । షష్టిసహ (స్రవత్సరవయోవార్ధక్యసంళో భితా 11 ఇలపై నీవొక కేంద్రవిందువుగ నేదేనొక్క. తేజోమహో జైల గే భాకృతి ముందు వెన్స్మలకు( దీవైసాగుం. ఈ బొమ్మని చ్చలు6 (బ్రత్యక్షము నాకు. ఏ గణితశాస్త్రం బింకం (బ్రాయంపు లె కలు తేల్చంగలదో చిరంతనవటక్ష్మాజాతశాఖాయితా | ఒక చ్చైతన్యము సీలమేఘమయి విధ్యుక్తంబు6 జేయించుపూ నిక గర్జాదరహాసముల్‌ సలిపెం దండ్రీ 1, నాంటి దృళ్యమ్ము మా మకపార్థత్వము నీదు కృష్ణతయు ముమ్మారుల్‌ (ప్రపంచించు. నే రికి నెవ్వారలు క్రొత్త ! శాశ్వ్యతకథావృంతోత్స తేజస్సుమా క యమునాతీరము గాంగనీరమును విద్యారత్నహాస్య ప్రసా రము గోవత్సము కింకిణీరవము ని,ద్రాము(ద్రితౌంకారనా దము ముక్తానర మార్దవమ్ము క్రవితాతారుణ్యనృృత్యత్సము (ద్రము- నీన్ను౦ దలపించు నమ్ముము-- ధనుర్మాసంబు సొక్ష్యంబుగన్‌,

శీ( కొత్త గోదావరి ఈశావాస్య మిదం జగ్నత్తనెడు సూ క్రీంద్రమ్ము నర్ధమ్ము మా కౌశాస్యంబుగ సంఘటించితివి, దీవ్యద్విశ్వగీతీరుతి (ప్రాశస్త్యంబున మాకు మేము (శ్రుతి( గల్బంగల్లు పాండిత్యపున్‌ లేశం వింత యను(గ్రహించితివి తండ్రీ 1 చాలు. ఈ జన్మకున్‌. [భీథీలీ లక్కణయతీంద గురుదేవుల సష్టిపూర్రి కవిసమ్మేళనం. విజయవాడ, 8_--1800)

నవపి మధుమథనాం(ఘ్రిపద్మ మధుమాధురి. గొన్న *రసజ్ఞమూర్ను“లో ఖో అవత మధురకవీ "యటంచు బహుమానము సల్పిరి నీకు-ఇప్పుడీ బుధవరు లీ (ప్రభుత్వములు పూనికమై బిరుదంబు లిచ్చుటల్‌ సుధలకు గాంగనీరములు జోపుట వెన్నెల వెల్ల వేయటల్‌ ఈ పురి. బాయకుండి షపఠియించిన శిష్యసమూహ మెల్ల న ధ్యాపకసార్వభఖౌము6డ వటంచు నినున్‌ గణుతించికొల్వ వి ద్యాపరదేవతాబుణవితానము నీ(గిన నీకు నిష్పు డే లా 1 పునరుక్తి సత్క్బృతి కళాపరమేశ్వర | వేంక'కేశ్వరా ః ఇట నున్నది గోదావరి యిటనున్నది పాఠశాల యిటనే యాళూ దృటకవితాకమనీయా ర్భటి మా రావూరి వారు రంజిల్లుటయున్‌ [అష్టావధాని మధురకవి శ్రీ రావూరి వేంక పేశ్వర్లుగారికి “ఉత్తమ ఉపాధ్యాయ” సత్కార సభ, కొవ్వూరు పాఠశాల 11-11-61)

48 కొత్త గోదావరి

కావూ రని రావూరని మా పూరని యెవ్వరేని మాటాడునెడన్‌ రావూరికి నతి నేయంగల. గోవుూరికి. బర్వుతీయు గుండెలు సుమతీ ।ః మన రావూరికి శిష్యుండంట యొక రామటబ్రహ్మ మష్టావధా ని నటంచుం జనుదెంచె । జూచెదము రండీ యంచు దిగ్దంతు లొ య్యన నేతెంచి సయోధ్యగా నిలిచి [గ్రాహ్యగాహితల్‌ పూనువే శను నా డెందము కుయ్యి వెట్టి నిను. గొల్వంబూను సంరంభియై ఒక పద్యంబును [వాయుచో నుడువుచో నొయ్యార మేదే నొకిం చుక చూపట్లిన వేళ. నా యెడంద యసోోకప్రమోదాబ్లివీ

రలు అబాట్‌ థి చికమై లేచి నటింప దల్ల హరికాసింహాసనాధ్యాసి తా వకమనమూ రిప్రభ వెన్నుందట్టు గురుదేవా ; నమ్ము ముమ్మాటికిన్‌ కవివ్నై తద్‌జ్ఞుల మెప్పులం బడసి విఖ్యాతిన్నమార్షించి, శ ష్యవితానంబుల గుండెలన్‌ బలియు నజ్షానంబు( టోకార్చ(గా రవివై, వత్సలతామనోజ్ఞతల చం(ద్రజ్యోత్స్నలం బంచుని న్నవలోక్రించి “సరస్వతీ | రుచిరరూపా ౫ యంచు. గొండాడెదన్‌

నవమి శ్రీకి ఆవధానంబులు చేసితి వవధానము6 జేయ నేర్చి తవలీలగ నో కవిపండితపర మేష్టీ £ నవకవితానిత్యపుష్టి 1 నతి6 గొనుమయ్యా /. ఈగతి నెంతకొాలము వచించినంగాని కృతజ్ఞ తొామహో ద్వేగము తీరందోవ-దది తీరుచుకొన్‌ దలపోంత లేదు, మా భోగము యోగమున్‌ సకలమున్‌ భవదీయకృపాకటాక్షము ద్యోగమటంచు నమ్యెద, సహోదరపంక్తి నమస్కరించిదన్‌.

• శ్రీ రావూరివారిని “మధురకవి” అన్న రసజ్ఞమూ .ర్తులు అీథీథీ సీశారామ యతీంటదులు. గా

పరదేశి సకలసుగంధముల్‌ పవనచాలనమందున దాంగినట్లు, వీ డక సకలోర్వరాధ్వనివిడంబన లీ చదల న్యునుంగువో లిక నవళర్కరాకణములెల్ల జలాన' గరంగినట్లు =పా యక-__దయితా ః త్వదీయవివిధా_స్తిత నా మనమందు నిల్చెడిన్‌,. పలుకుల కంద(టోని విభవంబున కాస్పదవైన నీదును జ్ఞ నలశరసుందరాకృతి యశాంతమదీయమన _స్తరంగిణిన్‌ జలకము లాడుచుండుట యసనారతముం గొనసాగుచున్న-నెం దులకొ (ప్రియా॥ యెజుంగను కనుంగన యీగతి నీటం దోంగుటల్‌, ఓరిచి నై (పణజాలని వియోగదవానలగాఢకీల వి ప్పారిన కన్నుదోయి కెగణ(బాకినదే మొ నితాంతళోణరే థారుచి నిండె, బొష్పజలకాండము లావిరురౌచునుండె, నో దారుప వత్తు వే మృదుపదొ । పొగజూరిన గుండె గూటికిన్‌ ః

పరదేశి ర్‌! యయ చి,

ర్స ౮ కక [హా

కిసలయబృందముల్‌ తరుణ కేసరభాసురపుష్పగుచ్చసిః

శ్వసనము లీ విశుష్కతరుశాబకకాండమునం దణంగి లో

మసలుట లేరు గాంతురు - సమాగత దై (తమనోజ్ఞలక్నీ పై రా జా యా

కొస6గిననాండు తస్ప- మటి యోచెలి : నాకు వసంత మెప్పుడో :1

చటుకున నీదు నందియల చప్పుడు భావపురాణగేహసం

పుటుల6 జరాలున న్మొరసిపోయి కిలాకిలమందు సీవున

వ్వుట లను నాదనాదపరిపుష్టమ హావలయంబుతాచు నొ

క్కట నను6 జుట్రినన్‌ _నిలిచింగట్టిగ నిన్‌ బొలికేక వెట్టితిన్‌*

కో ల లబ

నీదు తనూపరీమళము, నీదు సుధామధురో క్తి పుంజముల్‌

సీదు దృఢోపగూహనము, నీదు కపోలకవోష్ణచుంబనల్‌

నీదు నలేఖ్యరూపమును నేం దలపోయు'బ జాగునేంతగా

నూది యను(గ్రహించు నిదెపో _స్తవనీయ మెడంద_యో చెలీ £

అరిడి చరాచర(ప్రకృతి యంతయు. దా6 బరమాణురూపమై

బరంగినవేళ నై కళతబాహువిజృంభితదీర్ధ దేహిన్లై

పరుగున రోదసీకుహరపంక్తుల ని వ్వెదకాడు నేను ప

ల్రరచి భవ తనూపరిమళంబున కూపిరి బిగ్గవట్టితిన్‌

యు న ౧౬

ఫ్‌ (కొత్త గోదావరి పొదలిన చుక్క్శముగ్గుల నభోఒంగణమున్‌ మన ముంగిలంచు, ఈ కదలెడు తెల్లమబ్బుల జగాజిగి నీదు పయంటయన్సు., న ల్పొదవిన సంజచీంకటు లహో 1 విరబోసిన కొప్పటంచు! గాం చెద నిక నీముఖేందు నని చేరి దగాపడి మింట నిల్చితిన్‌. ఒక తొలిసంజ (ప్రొద్దుపొడుపో, మలినంజ గభీరముుద్రయో యొక పరపైన పచ్చిబయలో కనుచుండ మనస్సరోఒంబువు ల్వికలముతౌట సీ వనుభవించికివే చెలి; యెన్నడేని, దా( చక వచియింపునమూ ః ఆదియ చాలు ననుం గడునూరడింప6గన్‌. ఒక యనురాగగీత మొ మరొక్క అతాలలనావిలాససూ చకనవమంజరీయు గళసంపదయో తిలకించుచో లబపం చకమిది శకూన్యమై (బదు కసారముగా విలపించితేని దా( చక వచియింపుమా । అదియ చాలు నను౦ గడునూరడింప6గన్‌, ముకమలు శాలువా మడతవోలిక కాలవిచిత్రచిితిలే ఖకు నలకేలి పశ్ళెమున6 గల్చిన పచ్చని రంగుబిళ్ళ పో లిక నొరపై న పచ్చిక6 జెలీ ।! పవళించి యుదేష్యమాణతా రకలను జూచుచో.( దెలియరాని దిగుల్నను నావరించెడిన్‌.

పరదేళి ళ్‌8ి ఆకులులేక కోకిలల యార్శ్భటిరేక దిగాలుముంచు ని "ప్లేకతముంటి 'వేలనా వచింపవసపే సహకారమా- యనన్‌, నాకిపు డొకురాలు తరుణమ్ముగదా । యని నవ్వె6- చాణికిం ట్రాకృతమైన బాధ లలవాటయిపోవు టదెంతమేలొకో : వేయి వసంతముల్‌ పదులవేల శరత్తు లనేకచం[దతా రాయతమైన సృష్టి యిదియంతయు నీ వలపెంచువేళ నా కోయబలా ః కనంబడు నణూపమమౌచు. త్వద(ప్రమేయభ (బ్రాయితరూపసౌధసవిధాన నణుస్థితి నాకె కల్లెడిన్‌ అడరిన వెండితీం/గల యొయారపుటూయెల మెల్ల మెల్ల (గా బుడమిని నూంచుచుండ మది పొంగి-తధిమ్మనియాడు వేళ, గం 'పెడువెత గుండెలో సుడులువెట్టుచు (మూన్పడంజేయు వేళ, నే నుడుగ కయత్నతం బిలుకునోచెలి ! నిన్నె దిశల్‌ ధ్వనింపంగన్‌. ఏరులు దాటి, కారడవుళలెన్నా గమించి, పయోధిమాలికొ పారము ముట్టి. నై కగిరిపంక్తులు మెట్టి, యెడారిదారులన్‌ జోరున సాగి, అర్ధ దళశభూత జనాండజజంకువాహనా ద్యారుతులన్‌ జయించి చెలియా !నినునా పిలు సెట్లుచేరునో 11

త్ర్‌శీ కొత్త గోదావరి ఓ చెలియా యటంచు, మథజి యో దయితా యనుచున్‌ వియోగదుః థాచితు లెంద రీ జగతియం దనిరో-ంయనుచుండిరో - ముహు స్పాచితకంఠకులె యనుచు.( జయ్యన. బేరునల బిల్బుచుంటి( గా నీ చెలియా 1 యెలుంగు సడి నిప్పటికిన్‌ గురుతింతువా ననున్‌ ? (పతి నిముసమ్ము€౬ ద్వ(్యశ్చ్రణయసంజరకీరమునై న నాకు నో యతివరొ : రామనామసమ మయ్యెసుమా ః భవదియసనామసం స్తుతి, యొకనాంటికీవు ననుంజూడ రయంబున వత్తు వప్పుడీ కుతుకయె మూంగవోయిన( జకోరదృశా ః నను. దిట్టంటోకుమా : కలిగిననాండు (బ్రేవమనంగాం దిని నిద్దురవోవుంగాని. డొ క్క-లుమటి మాడునాండువలె గాండ్రుమనం డెవండేని, నై నీ యలిగిననాండొ తీ(వ్రవిరహాగ్నికి నన్‌ గురినేయునాండొ ఈ తలపులు లేగదూడలయి తాము చెలీ: యిటు చెంగనాలిడున్‌. సడియిది నిన్ను(జేరంగొనసాగును గాక పియా యటన్ననె వ్వండొ గురుతింపనేరవు, భవ్యద్రమణీయము నామధేయ మి ప్పుడమి6 (బ్రసిద్ధ మింక ననుంటోల్బంగనై న యెలుం గిదేమొ రా ల్పడె నటుగాన నిన్‌ జెలి! తలంచుటయే వెరవయ్యె నింతకున్‌.

పరదేశి న్‌్‌ ఎఅకలుబూని రివ్వున నహీనజవంబున మిన్నుముట్టి ని న్దరియుట "కెంత నేపువలెనందువు । అనాహతభావనాజగ త్పరిధుల నీవు నేను నెడంబాయని జంట. మనోలసత్ప్సర స్పరులకు విప్రలంభము లసంభనముల్‌ గద'పే మనస్వినీ గ్‌

బుద్ధం శరణం గచ్చావిం నన్నుగూర్చి కాదె యన్నదమ్ముల మధ్య రగిలె నెగ లటంచు పొగిలినావా ఆత్మహత్య యొక అనువై నతీర్చుగా బుద్ధదేవ ౩ నీట మునిగినావ ః£ నీవు మునిగికన్న నిష్లురోక్తి ని విన్న

"0! అవీ

లోక మెల్ల మునిగె కోకజలధి పదులకొలది జనులు పడిపోయి రనుమాట దాడబాగ్నియయ్యె _ భగ్గుమనియె భాగ్యనగరునుండి ప్రసరించు నికపైని శాంతిసూ క్ష మభిలజగతి కనుచు తెనుగుతలి యెన్ని కలలు కన్నది స్వామి: మోసగించినావ । బుద్ధదేవ గ!

బుద్ధం శరణం గచ్చామి ఫ్‌7 కళులాంబునృష్టి కాశ్మీరు లోయలో పూలనుండి ర్త 'మోడుచుండె వజదగట్టుచుండె పంజాబు నదులలో ఆపలేనటంచు _- ఆత్మహత్య ?? సిగ్గునెరములెల్ల చిననాడె విడనాడి బరి తెగించి తిరుగు (బదుకుమాది నీదు నాత్మహత్య నిద్రలేపదు మమ్ము దున్నపోతుమీద చిన్నచినుకు ః కులము పేరుమీద కొట్లాట లోతండ్రి 1 మతము పేరుమీద మారణములు సహానళ క్తి పెంప సౌభాాత్రమును నింప నీచు బోధలొక'పె వేద మిపుడు దై వభక్రి లేదు ధర్మరక్తియు లేదు పాపఖీతి లేదు పరము లేదు ఎజ్జమునుగు దొంగ లెల్ల దేళశములందు కొత్త జలగలైరి కొల్ల ల్టెరి నే

శోణపురము లెల్ల సౌంపుపెంపులు దప్పి కూలుచుండె _ నేల రాలుచుండె సివు తప్ప దిక్కు నేడెవ్వ రోతండి గ సరసు విడుర । సుగత ః సమత నిడర ;; తాజమహలు నాటి తత్త్వమే యిదియంచు తప్పుబట్టు "జల్ల నాప్పుకొందు ఎట్టయెదుట నిలిచి చెట్టంత రూపుతో కాంతీసుధలు చిలుకు అంతసాగసు 1 తరతరాలవఆఅకు తనివితీఠరగచూచి యెల్ల జగతి బడయు (ధేరణమ్ము యువత యందుకొనెడు నుద్దీ ప్తి యుత్సాహ మెన్నికోటులె న నేమిలళోటు ? య్‌

రూక లేరుకొనుఇె లోకరీతిగ మారె నీతి లేదు పాపభీతి లేదు అవసరమ్ము నేగె ఆస్టాంగమార్గమ్ము సరసు వీడి రార । శాంతికూర

(హు స్పేన్‌ సాగర్‌లో బుద్ధవ్విగహం మునిగిపోయినప్పుడు....)

వూతస్పవు స్త జగతావ్‌ం ఆవరణరూపవై రోదసీవిధూత భయదకిరణాళ వారించు భద్రకాళి 1 నీదు సంరక్షలో (ప్రాణినివహ మెల్ల మాతృగర్భస్థశికువట్లు మనును తల్లి ॥ తరిగిపోవని సక్కృపారయురులు వరపి సు(ప్రజావల్లి కొనసాచు సుదతి వీవు గర్భభారాలసాంగళలై_ కదలుచున్న మాతృమూర్తుల నీయంళ జూతునమ్మ £ నన్ను రజింప నీవుంటి వన్న తలపు వేయియేన్లుల బలము నావిష్కరింప నిర్భయమ్ముగ నమ్మరో :ః నిదురవోదు నీదు నుత్పంగడోలికన్‌ నిసుగు నాచు

గ్ర కొత్త గోదావరి గుండెగుడిలోన నీవు కొల్వుండు వేళ వ,జకవచమ్ము దాల్చిన భటుడ నేను జనని వెక్కి౦త దూరమ్ము జరిగితేని దిక్కుతోచని బిడ్డనై కక్కటిలుదు వార్థకమ్మును జూపించు వ రమాన, మల్ల రీడును తలపింతు రా పసఖులు తరలిపోయిన బాల్యసౌందర్యనిధుల నెచట వెదుకను తల్లి । సీ యెదుటతప్ప : జనని జనకుల నడిమి ఈర్ష రలు దొలంచి (క్రమత నిల్చిన నీదు సంస్కరణ తలి | ళం నేడు రక్త సంబంధి సుస్నిగ్దమయ్యె అట వా రేపు వసు ధె కబంధుతల్‌ చూపదటవె ;; సృష్టి యొనరించు నూహకే సృష్టి వీవు తరతరాల యాలోచనాధార వీవు ధాకికెల్లను నీవు సవి(త్రివనుట భావరూపమ్ము ఎ అటుపై ని. వాస్తవమ్ము

మాతస్పమ స్త జగతామ్‌ 81 ల! సృష్టిగాథలు (త్రవ్వుకొంచేగు సుమతి వెలుగుమొ_త్తమ్మునొద్ద కా నిలిచిపోవు నదియె పఫపథమావతార మటంచు నెరిగి రహి వహింతును తిః ఆరా(త్రికములు 'వెలుగుమొత్తమ్ము తొలినాడు (పేలినప్పడు ప్రభవమందిన నీపేరు ('ప్రణవమయ్యె నణువునణువున నీనాటి కడియె (యోగు- మాతృసూ క్రమ్ము నీసృష్టి మరువగలదె ;ః (్రిదిలి దౌచన్న యలనాటి చి్నిద్రుపలిపుడు( జం(క్రమణకక్ష్య బాయ కౌజ్జ ప్తి దిరుగు నీ (ప్రచోదకళ క్తి సిర్జి(ద్రమమ్మ ః కారణగుణమ్ము తానంత గాఢ మొక్కా ॥॥ లోకమందున నెటనేని లోభనీయ నిపుణతాపరసీమ కన్పించెనేని నచట నీ దివ్యసౌందర్య మరసి యరసి నుతుల పేరిట నర్చించు నతులు తల్లీ 1

యళోధర

(రేపు బుద్ధుడు తన ఇంటికి భిక్షకు వస్తున్నాడని తెలిపింది. ఆ ర్యాతి అంతర్మథనం) వైరాగ్యంబున సంస్పృతిన్విడిచి నిర్వ్యాపారులై. చన్నవా శేరి నీగతి బిచ్చపుం దలియతో నేతెంచి యిల్లాలి కా కారంబుం గనిపింప.జేసిరజ । దుఃభాగ్నిచ్చటల్‌ రేపిరే : కారుణ్యంబన నిట్టిదా ? తమరి భిక్షిపాత్ర నేనింపుటా ? అలినీలాలక : రమ్మటంచు నలనాం డానందగంగా(స్రవం తుల నోలార్చిన నీవు నేండకట నన్నుంజూచి దేవాలయో కీ వలఘంటానినద(క్రియన్‌ భవతి । భిక్షొందేహి గాంబిల్తు వెం దుల కీ శిక్ష విధింతు వో(్రభు : దయాదూరుండ వేల్లైతినో 1; నానాధూపసుగంధవాసనల నానందంబునన్‌ జోంపి, నే నై నీ క్రొమ్ముడి పాయలం దులిపి బాగా కొప్పు పుంభావళో భానూనమ్ముగ(జుట్టి నాదు కనుపా పద్దమ్ముగా౯ జూపనే | యీనాండేగతి. దట్టుకోంగలను స్వామీ ః నిన్ను దర్శింపంగన్‌ ః

యళోధర (68 నునుతెలి పట్టువస్త్రము లనూహ్యమనోజ్ఞ ము లంచజెక్కలో యన నలరారువాని. దొగరంచులు చుంగులువోసి కట్టి త్రీ విని నరుదెంచు నీ సౌగసుబేరిన రూపము గుండె గూటిలో. గనుంగొని సంబరంపడుట క్రై నను నేనింళ నోంనా। (ప్రభూ !ః ఎటకని యే6గిరో తెలియదే యని కందుచు. గొన్నినాళ్ళు, రే పటి కరుదెంతురో యనుచు. బాయని యాన మరిన్నినాళ్ళు ని చట భయదాటవింబలె విచారమునం గడ తేరుచుంటి-ని ప్పటి కిటులీ మనస్సు పరిపక్వతనందె బృహచ్చిలాకృతిన్‌.

నీ వై రాగ్యకథా ప్రబంధముల నెన్నేవిన్న నాతల్లి బా

ధావిర్భృూతిని. గుందుటల్‌, జనకుండున్‌ దర్పాన దుఃభాగ్నిరే

ఖావై ధుర్యము (మింగుటల్‌, తెలిసియున్‌ గంభీరహాస(ప్రభా

(ప్రావీణ్యంబును నిల్చుకొంటి నది యటబ్రంబిప్పు డూహించినన్‌ |

నడకల తీరునన్‌, మొలకనవ్వుల సౌరున, నచ్చకాంతు లీ

నెడు కనుచూపునన్‌, పలుకునేర్చున నన్నిట నిన్నుంటోలు నీ

బుడుతని చెల్టుముల్‌ కడు నపూర్వముళై పురివిప్పి సొంపుంజిం

'దెడు నెణిబొమ్మలన్‌ బులుము నిచ్చలు నాదు నెడందఖి త్తికన్‌

క్రశీ కొత్త గోదావరి అదియే నిత్యవినూతనంబగుచు నా (హాణమ్ములన్నిల్ప, స మ్ముదమో దుఃఖమొ చెప్పలేని మునుమాపుం బోలి నిస్పారపుం (బదు కీలాగున సాగిపో నిపుడు నీ రాకల్‌ మనః(ప్ర సరో ద్భిదలైై యాంతరళోకసారణుల రేపేన్‌-నిల్బలే నింతకున్‌ 1 అనురాగాంబుధి ముత్తెమెై పొడమి యాహ్హాదమ్ము6 బండించు పు (ఠుశ చాం(ద్రీమృ దుహాసముల్‌ తమరి యుద్యోగమ్ము వారింప(జా లని వయ్యెన్‌.మమతానురాగముల కిల్లాలింక లక్ష్యమ్మ కే యనుటోదార్పుగ-సిగ్గునన్యునింగి చాన్నైయుండి చానోడితిన్‌ నీ మలిరూసమె నెనరునింపెడు నీ పసికూన గాఢని (దొామధుడోలనూంగుచు నదాటుగ నవ్వనొకొక్కసారి-తం (క్రీ! మహనీయమూ ర్తి కనిపించెనకే యని-పిచ్చిదాన నే దో మురిపానం గౌంగిటికినొ త్తి లయించితి దీర్ధరాత్రముల్‌ : నిను నాన్నా ! యని వీండు పిల్చటయు.. దండ్రీ రమ్ము చిన్నారి ర మ్ముని నీవున్మటి వీనించిల్చటయు, హర్షాంభోధి మాతృత్వమో ఘాన ముప్పొాంగుట-యిన్నిటిం జదిపి యన్యాయ్యంబు(గావించి- ఫె ళనం గాషాయము(గట్టివచ్చుటిది యే లోకుల్‌ (1పహర్షింపనో ।;

యశోధర న చవిగా వింతయు నాకు నిశ్చయముగా సంసొరవి భ్రాంతు లి య్యవి దుఃభాంతము లందువేని. (బ్రభువా | హర్షాంతరా స్తిత్వసం భవతల్‌ నేరని నాదు మూఢతకు6 దావన్యా (త్రిముల్‌ గూడ6 జి ల్త్వవు పామ్మందువె। కొల్గంగొట్టితివిం ధర్మ్య్యంబౌనె ః (పొణేశ్వరా | ఏమి మహాపరాధ మొనరించితినంచు( ద్యజించియేంగి తో స్వామి | క్షణమ్ములోననె విషమ్యుయిపోయెనె యీ యభాగ్యం నీ వే మటి నే నటన్న నినదింపులు కాముకభాషలైై మన స్సీమం (బతిధ్వనించుచు నిసీ ! కడలేని జుగుప్ప6గొల్పెడీన్‌* నీ మనసిట్టిదం చెజుంగనేరని మూఢత నేండ్లుసాగె-నీ వో మటి నా మనో(ద్రఢథిమమున్‌ (గ్రహియింపక యేఃగినాండ వా రా మన దంపతిత్వము పరస్పరవంచనయయ్యె, నాటి-నీ నా మధురానులాపములు నన్నపహాస్యముంజేయు నేంటికిన్‌ సిగ పూవందమా వాడిబోవుటది దృష్టింబడ్డ నీ డెంద మే మగునో యేమి విరాగితల్‌ పొడమునో యంచారిమై నెంత క3 తగ జాగ_త్త్సవహించితిన్‌ = తుదకు నాథా ! మాటమా(త్రమ్యు( దె ల్పంగనై నం దగనైతినే ! యకట ! విశ్వాసంబు లీపొటివా 11 ళా

66 క్‌ళ్త గోదావరి బడలని చూపులం బొదివిపట్టి మదీయతను (ప్రభాళి కే ర్పడ నుతిగీతికల్వినుచుపట్టున నీ కనులందెదో మహా జడధితరంగ ఘోష 'పెలుచం జెలరేగి యొకొక్కసారి న న్నడలంగండేనె నప్పుడకటా 1 కననై తిని నీ విరాగితల్‌ 1 సీతారాములపోల్కి. మీరలు శుభ(్రీలంది వర్టిల్లుండం చే తథ్యోక్తి ముహూర్తపుం గడియ దా నేతెంచి యాళీర్వచో జాతంబుం గురిపించెనో ! యడదియె యీషద్భిన్నమైవచ్చి కో భాతీవంబుగ సాగెనా (ప్రణయకావ్యందిద్ది దుఃఖాంత మై, తన దుఃఖమును గుండెలోనదిమి వృద్ధశ్రీమహారాజు న న్నాను నోదార్బ6గ వచ్చి నిచ్చలును నెన్నో చెప్పుచున్నప్పు డెం డిన నా కన్లవ చెమ్మగిల్లి కనుపశైన్‌ వారి రూపాన సీ తను నోదార్చుచునున్న సత్కవి (ప్రచేతప్పుతు. డచ్చమ్ముగన్‌. జని యున్నంకకు నీదు (ప్రాపున సుఖస్వాదిష్టమాద్వీక నే చన మారాకులు వేసి విశ్వవలభీసంస క్రి కిం (బాకంజూ చిన నా జీవనమాధవీలతను గూల్చెన్నీదు నిర్వాణ గ ర్ష్హన, మాంగల్యపవిత్రగాధకు బరిష్కారమ్మి దేనా (ప్రభూ:

యశోధర 67 (ప్రతిగేహంబున శాంతిసౌఖ్యముల దీప్యశేణి వెల్ళించి శా శ్వతమున్‌ సత్యము సుందరమ్మయిన విశ్వపేమ సాధింపంబూ నితి నన్నన్‌ సయిరింతుంగాని (ప్రభువా । నీయింటం జీ6ంకట్టు నిం పితి వేరీతిని నన్యగేహముల దివ్వెల్నిల్సి వెల్లింతువో 1 ఒకనాండెప్పుడొ చిట్టిహంస నెవండే నాక్కండు హింసింస దా నికి రాద్ధాంతము జేసి వేసిన దయానీరం(ధ్రు6 డిల్లాలి గుం డెకు. బాషాణశిలీముఖంబు గురివెసైన్‌ జూడుండీ యంచు6 దా వకగాధామృతమూ ర్తి కిన్‌ బులుమనా బాధామషీపంకముల్‌ : కనంబడకుందువే నదియొకానొక భంగి, విరాగివైన రూ పున గనిపించుటియ్యదియపో కనిపింపని క త్తికోంత, ద వ్వున బికుబిక్కునన్నిలిచి _మొక్కుటగాక మరేమియుండె-ఈ కనుటయు6౬ గానకుండుటయె కాదె పురాభవదీయపళత్నికిన్‌ : నిను కాక్యర్షి గ శాంతిదాతగ జనాసీకంబు లర్భ్చించు వే శననున్‌ నీ సహధర్మచారిణిగ సంళ్లాఘంచు ధాగ్యంబు నో చనుగానీ = దయనీయ మీ యతివ సంసారమ్ము పొపమ్మటం చనుకంపం గురిపింళురే నది యసహ్యం బౌర్వవహ్మ్నిక్రియన్‌

68 కొత్త గోదావరి నీదు పదమ్ములం బడి “యనిందితదివ్యచరిత శొయంచున త్యాదృతి (మొక్కు నా జనులయందున నన్నునొక ర్తుంేసి శూ న్యోదితదృక్కులం గనిన నోర్తును గాని, త్వదీయపుత్రు న వ్ల దరిసింతురేని. బసిడెందమె చిట్లునా । నేనె చత్తునో ః! ఒకపరి నీదు పాదములకొయ్యన (మొక్కి, త్వదీయవీక్షణా శకలము లందుకొన్న మనుజాళి మనోవ్యధ లార్తువంట, ని న్నాకపరి కాదు నిత్యవిధియోయన (మొక్కితి, నీదుచూపులే సకలమటంచు( గాపురము సల్పితి _ నాయెదం జిచ్చు వెట్టితే 1 అవనీపాలనబాధ్యతల్వలచి రాజ్యాంతమ్మునందే6గి రౌ రవదుఃఖంబుల నందుటో : ప్రణయసా్యమాజ్యంబు బాలించి సౌ ఖ్యవితాన్నాప్తి “యళోధరావిభుండొనంగా నిల్చుటో కాక-దై వవిశేషంబని పూజలం బడయు టొప్పానంచు భోవించితే ? నా కనుసన్నలన్మెల(గి, నా చరణమ్ములపైని వాలినా కోకిలకంఠమాధురులకుం జివియొగ్గి, మదీయరూపదా సాకృతినుండినట్టి హృదయాధిపుం డిప్పుడు వాని నీ ప్రజా నీకమునుండి కై కొను ననిచ్చమెయిన్‌ జగదేకపూజ్యుండై |

యళోధర 69 అనురాగమ్మును న్నేహభావమును దుఃఖాధిక్యముంగూడ. (బీ తిని నాకుం జవిచూసి తీవు పరితృ ప్రింబొంది డెందమ్ము-చా లును _ వైరాగ్యము నేర్చి నా హృదయకల్లోలంబు శాంతింపంజే సిన పుణ్యంబును*గట్టుకొమ్ము తుది స్వ స్తింబల్కి నీవే ప్రభూ! దైవము వీడిపోయెనుగదా ః యింకనీ గుడికేల మండన (శ్రీవిభవంబు లోయిదయ నేయుము స్వామి 1 సువర్డ దివ్యభూ షావళిం దీసి నీ చరణసన్నిధి నర్ప్చణంజేసికొందు--దీ క్షావిధి నాకు నీయర 1 ప్రశాంతిసుగంధము భిక్షవేయరా :1

సవుత ఒక వ్యక్తికి నొక వృత్తియు నొకండే యాదాయమార్ల 'మొనంగూర్చుటగా కిక తరణోపాయము లే దకలంకస్థితియు గలుగ 'నందజు మన(గన్‌.

కృతజ్ఞతలు లి అతీథతీ లశక్మణయతీం[ద్ర గురుదేవులకూ (శ్రీ బాపు గారికీ (థీ చేరా గారికీ తెలుగువిశ్వవిద్యాలయానికీ పద్యాలన్నీ చదివారని నమ్మి మీకూ __ వీయార్‌ లీ ఫట “లి . హ్‌ గ