Telugu Kavya lakshanamu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

”; య ల న. . వక్‌ 9 గ న్‌ గీ . క్‌! స్య న ల శే ఫ్‌ | సే చ లా స. సల్మ ౯ ఒం 1 స్ట యాయ అం. న ను టా నం సం త స స. నా ళు నం ప శ సట. ఎ మర త రభ న లు నత్త. తం నా యానా న వ వ లా . సము తన ర్‌ అ పైనా. క్‌ లా. య. వకు ష్ష్‌. శవా. న |. క జ్‌. వలన ప డా వ ప! షా న క ్న ర. న మ. 1 / న్‌. వాల య = “పో . నో ళ్‌

• చ టో " హయ. గ్య త గ. - శ్‌ షా! ల | 1 "1 జ టి న. వ టు. క లు "జీ ॥ న ౯ ఇ. ల నం న. జ్‌ టే షస వ త్త క “కక కస న్‌ పం... మ నా ళో. | నామా చు. వ. స న బన్ను ఫం సు ల నన సం న స ౯ న న లా పట న టి కా. నా క. టు. స్త ల శ ఎటో. నాం 7 న రాం వ న. ఓ టు. ల న టో న. కం శ్వా - డో ॥| | న . హా. భ్‌ షమ. వ నం . [| ( వ్యరి | న్‌ వ్‌ ం " క ముం షు ము కం వి క జ. త మా. న న న హం న న. వ న (/ “ననన శ హా న నానన సన పష సన ప్‌. . లు ల ట్‌ ప! (| న. త న య... " కనే న క మూ. ఎ న సాకం). త క రం. ... య ఎత. నాళ ష్‌. నే టు 0 ల న వా బ్‌ కో వ్య | జం క ం న త. ల గ. శ న గ నట. బ్‌ ల

(| 4 అ కావ్య ల షత వ్య)ుము తోం ళో న్‌ ౧౦థక గ శ్రీమాన్‌ కిళాంబి వేంకట వెదాంతాచాణ్యాలు గాంధీనగరం: కాకినాడ సర్వస్వామ్య నంకలిలము, మూల్యం : ౩-00

వినపము మేనే ఈ కావ్వల్యణ్యగ ంథక గ్య ణీ మద్ద టాంబు విరు చాంకి తా.తేయ వంశో దృవులును, నుంగాం చావీర రాఘవా చాగ్య తృతీయ వుత్రుండును నగు విద్వాన్‌ వేంఠట వేదాంతాచార్వులు వమావమక జనకులు, వీరు విజయనగరమున విద్యా భ్యాన మొనరించి కాకినాడలో మై జ రీ ఆఫీసున నుద్యోగులుగ నుండి 1945 నంశరమున ర.రుమెంటు నంది నారు, వీ ర్మీగంథ మొక్క. దేశాళ శ విప్రనారాయణ చరిత్రమును, అంధ్రినిఘంటువునుగూడ విరచించియుండిరి. కీర్దిశేషులగు నీమల్సిత్స పాదులకు మూ నమన్కృ్భృలులు. ఇ టా గ్ర / గ కీ 1ళాంచి కేంకటకృప్తమాచార్వులు, గ్‌ ఖల “= శం౭( ేడం66?- కటజ0మ1200. 60 ు ల్‌ ఇ స నా భృ ల కిఖొంచి వీర రాఘవాచార్యులు, / / పం808! పేంం€ , వశకేడ647010. దర 21

| ం నాలా డా! | ఈ | నీ శ్‌ లీ ళల కట్‌ ౭ " (శశ, . శ్రీమాన్‌, కిళాంబి బేంకట వేదాంతాచార్యులు | ఓ "| | జననము 1 1౬5188 _.. వ్రైవల్యము : 22-8.19068 | .

| విజ్ఞాపనము జ అంధ) మహాజనుల కొక విజ్ఞావనము= నీస్‌ శావ్యలకుక మను శ్రే స. చిన్న లతణ గగింథమును సమకూర్చుటికుల గల శారణ మేమనంగాం | వ ఇదివరలో! గావ్టమున శంగభూతము లగు. రచనా విశేసము లగు జే | _ - శజ్హార్థ ద్రోపములూగుణములు-వృత్తులురీరలుపౌ కములునలంకొర స ములు_ఛందస్సు ననునవి యొకూచోట నుండక పలు గరిరథములలో శ్‌ ."... నున్నవి, ఎట్లన- నప్పకనీయములో ఛందస్సు ప్విఖానముగా. జెప్ప [సస బడినది. నర్స్‌భూ పాలీయాదులలో ఛందస్సు తప్ప నితరాంశములు. + ..... బైరళముగా. చెప్పబడినవి. వామనుని శావ్యాలంకార సోత్రవృ త్తిలో స్య న స లేవూ రనమరజరీ కారు: డక కసమును ళో సరందియే వాిసినాలడు: ఏ చార్టర్థుల శీన్ని గోంభములలో నియమ | ములు సులభముగా నొకళాచోం సమకూర్చ్పుట బహు-హ్రాయాస, | మ " కరము గనుక నా యౌ గ౦ంథములలోనుండి జిఛాన్యాంశములో -నొక ల్‌ ( వ చోటం జేర్చి వోసిన సౌకర్యముగా నుండునని యంబి జీ చంంథ 1 (లం. రచనకు యూనుకొన్నాండను. ఛందస్సులోః నాడ ముఖ్యాములగు క్‌ కా కలక స? కుకీ లేని సంసతి పొళకు 1 "పక్‌ం జెలిసిన విషయమేం భకయుటల చొయా గింథముల లోనివే “ || ము ముచ్చుచున్నానుం లత్షణ సూతిములు క్షీ ష్టములుగా ,నండుటంబట్టి క స. ంళకముల. లోసివ్‌, జాలిచాస శొయత్తు పూకుంతలముటిశ్త గుణా శ ను ల, 'ళ్ళకజానున్తుధరిత) -ప్రబంధ రాజీ టం న న. క బన్ను నవి. సుజన శ్రల్లరు డీనిం బరిగహిం కుత చో తము. లే నం జ న. క కాన్‌ కస వ నం. ప మ మా.

గంంథమౌల సంజ్ఞా వివరణము,

కబంధ =ప్రబంధ రాజ వేంక శేశ్వ్యర విజయవిలాసము రఘు =రఘువంశము

కుచూ ఆకుమూర సంభవము

మీభు =మేభు సం జేశము

ఇాకుం ఎశాకుంతల నాటకము

మను =సారోచివ మను చరితము

అప్పు ఇలఅిప్పకవీయము

భార =భారతలము (ఆంధిము)

ఛాగ =పోతన భాగవతము (ఆంధిము)

ల్‌ (1 వామనుని కావ్యాలంకార సూతివృ త్త రన జర సమంజరి నర్చ ఎనర్సభూపాలీయము. ఇతరములు

ఉదా ఎఉదావారణము

సూ =సూత్రము

ఉ =ఎఉశ్ప్చలమాల

చ =చంపకమాల

చు ఎమ_్రేభము

శా =వార్దూలము

ళం =శకందము

సే -సీనము

గి. ఇ=గీరము.

శ్రీను లేరామానుజాయనమః శ్రీ వంశి వాయనమః కావ్యలక్షణము హ్‌ శ్లో కిమయై సమస్త చిదచిద్విధానవ్యసనం వాళేః అంగీ కారాభికాలో ౩ స్సార్ట య్యమ్యై కృతోంజలిః (శ్రీ గుణరత్ని కోళము) శా. ఇ్రీరలజిల్ల సమృస్తసంపదలతో. జెన్నారి సల్సేవ్యమై శ్రీరంగం బమనట్రిచోట గడితా క్రీ వళ్యునిర్వి ఫు్రనిం గారుణ్యంబువంజూాచి క్షానమయుని గావించెనే బేవుండా ఛ్రీీఎంలేశుని భక్తవర్సలునినే నేవింతు నెల్లప్పుడున్‌. (స్వవిరచిత విపినారాయణ చరితం) విధ నూ ధ్యాయ ము. వాబ్బయ ప్రశంస, వాగ్జురు మనేకనిధరులుగా ననేక చేశవులనున్నది. అందు మన ఫారతజేకో మున ప్రధమమున వేదధాసపయు, తర్వాత పాక్ళతము ల-నేకములు కలవు. అందు వాంధిభాషు యొకటి. ఆచ్చ తేనుల మొదటనుం డెడిది. చానిని సంస్కరించి నన్న యాదులు గ )ంథస్థ్రముచేనికి భాపకు లతణగ 9౦థములు నిర్మించిరి. మూడువంతులు శబ్దములు సంస్కృృతములే యమైయున్న వి. లతణములు నవిర్‌ే ఆంధిము తత్సమము. శఈద్భువము (_వైక్ళృతము) టేళ్యము గా9మ్యుమునని వాల్లువిధములం. _వైక్ళతమున 'సం శ్క్ళతభవము, పాంకృతభవము-పాంకృ్కత సమమువైయున్న వి, గామ్యము నింద్య మనింద్యమని రెండు "తెజ౯గలు. ఆని ౦ద్య-గా9మ్యుము శగా9వ్యాము. బేశ్యమాంధి బేళ్ళమన్య డేశ్యవాని ద్వివిధము. లిత్సమ మనంగా సంస్కృ్భృతసమము, పాక్ళతమాఆం విధములు. (1) ప్రొళ్ళతము (2) మాగధి (8 శౌరసేని (4) వెళాచి (5) చూళిక (6) ఆపభ్రింకము. (గామ్యము) సంస్కృళాంధిములతో. గలసి భాష యాలు

ల్ది కావ్యల శయణము

విధములు. వాబయము ప్రభుసన్నితములు, సుహృత్స్పమిత ములు కాంతాసమ్మిరే ములణ చని రూడు విధములుగానున్న విం ప్రభుసమ్మిశ కులు, వేదులు, ఆస్థామాపములం. నువ్చత్సమ్మితములు, ధర్మళా,స్త్య ములు పోొత్సాహరూపముఐంం హితము వెప్పునమి కౌం శాసమ్మితములు నూచకములు. కీడు ేంలులు సూచించును అవి "కావ్యములు నితిహాసములు (రామాజణ భారతాదులు) "కావ్యములు తిరిగి దృళ్యముఅం కావ్య ములని రెండువిధములు దృశ్యములం, నాటకములు, ళకుంతలాదులం, శారివ్యములుం కావ్యములు శ్రీ, ఇవాల్మీక రామాయణము మను-చచరిత) ము-వనుచరిత్యంము హెొవలగున వి "కావ్యము గద్యము పద్యము నుభయమునని మూడు తెఆంగులు "కావ్యం గద్భం పద్యంచ గద్యప ద్యాత్మకం కావ్యం చంవూ8త్యభ్‌దీయ రే. అని లమషణముం గద్యకావ్యమాలం. అనగా వచనరూపములు. (గద్యవృ త్తనంధి- ఉత్కలిక-చూర్షమునని తొవిధము) “శాదంబరి దళకుదూరచరితంరు కళాపూర్ల్రోదయము మున్న గువవి (పద్యము నేకవిధ ములు) పద్య కావ్యములు మను-చరితా) కులు చంఫుకౌవ్యములం విళ్ళగుణాదర్శముం ఆంధి భారతాదులు. ఇంక6 గావ్యమన నేమి :-(1) కవసీయం కౌవ్యం అనిలోచన "ారండు (2) కవయతి ఇతికలిం తస్యకర్మకావ్యం అని విద్యాధరుడం (3) శరిళ బ్రాయశే విన్ఫుశతి రసభాచాన్‌ ఇతి కవిః తస్యకర్ము కావ్యం అవి భట్టనోపాలంండం (4) లోకోత్తర వర్షనానిపుణకవి కర్మ "కావ్యం అని కెర్యపం) కాశ కారయండు (ప్రజ్ఞా

నవననో చ్మేషళాలినీ పతి భామతా | తదనుపా9ణనాజ్డీ వేద్వర్ణనా నిపుణఃకవిః తస్యకరి

వృతం కావ్యం అని భామహుండు (1) కమనీయతాశాలీ శబ్దపర కావ్యం (వామన

నూక ములు)(7)సర్షనిబద్దమై వదికౌవ్యంఅని అ కౌరం. ఇట్లేకులు కావ్యనిర్విచనమా

చేసియున్నారు. అనగా లోకోత్తర వర్ణనములచేత రసభాభరులను వ్య క్రీకరించు

వాండు కవియనియు, నతండు చేనీవది శావ్యమని యము తేలినది. మరియు వోషకులేక

గణో చేత మె రసాలంకౌారయులిము కావ్యకున (బడును శావ్యధర్థురు అష్టాపోవర్ష

శములంళల్లి సర్షబద్దముకలది 'కావ్యమందురు 23 అని అప్పకవి వ్రొనేచా(౫ు అహ్హైదళ

వర్షనములే సర్విజనాదరపాత్య) ములు కావ్యాదిని. ఆశీర్న మమ్మీ ్రయావస్తు వోళో చాపి

తన్ముఖం: ఆని అశీస్పుగానీ, నమసాగ_ర ముశాని, వస్తుని క్రేకరుంగాని కావ్యపాం

రంఛమున నుండవలయును. ఆశీన్సుకు కాకఘుంరలనాటకమున నమస్కావ రు, రఫఘంవం

శమాన. జగరః పీఠి శేవం బేపార్వతీ పర మేళ్వ ే.వస్తుని నేకకు కుమూరసంళ వమున॥

ఆన్యు త్తరస్యాంది? బేవతాత్యా హిమాలయో-నామన గాధిరాజః ఆని ఆంధ్ర) కాళ్య

ములు చొయికము-గా వమస్కా_.రములం నాక్‌స్సులం కలవి అంధ) కౌవ్య శల నొళ

విశేషలకుణము కౌన్చించుచున్న ది, ఆంధ్రకవులు స్వప్న మువచ్చినట్టున్ను , భఛగవం

శావ్యల తయణము తి తుండు గాని యిష్టధెవతముగాని కాన్పించి కృతి రచింపునుని చెప్పినట్టున్ను వోొ)సు కొనియున్నారు. ఇదియునుం గాక కావ్యముల "నెవరికో కృతియిచ్చుటయు నాళశ్వా పౌద్యంతముల కృతిపతిని శఇంబోధించుట యు) మసష్ట్యుంత ములు వొాయుటయు నివి ప్వాఖావికములు గా కన్పట్టుచున్నవి ఇవి సంస్కృతి కౌవ్యకులవ లెలేవు గద్యపద్యా త్మక మగు కావ్యము నిబద్దమని బద్దమని ద్వివిధము. ఆనిబగ్రములుము క్త కాదులు నిబద్దము: పఏబంధరూపములు. కావ్యఫలము. (1) నన్నయళట్టుః :--- విశ్వ శ్రేయః కౌవ్యం (ఆఅప్పకవీయము) చ నానా. జ్‌

(3) శావ్యపి శా శీ --కావ్యంయళనే ఒగ్ధకృ తే వ్యవ హారని దేశి చేతరతుత యే

సద్యఃపరనిర్వ ఎరయే కా న్తాసమ్ముతరయో-ప చేశయు జే

(9) శిష్టవచనము:---ధర్యాన్ల శామమోనే మ వెచతణ్యం కలానుద

కరో తికీర్ధిం పితించ సాధఘుకావ్య నిపేవణం (4 ాచ్యాదళ్ళే:--చతుర్వర్గ్‌ ఫలాయ త్తం చతురోచాశ్తనాయకం = అను ల న్‌ ల

(5) వామనః కెవ్యం సద్భృ హ్రైదృస్టారం ఫం తికి కూతు త్వాత అని కావ్య శొవణము మనశిహపరసాధనము. మరియు గావ్యము సప్త్పసంతానములలోనివి.

శావ్యాంగములు :(లమయాములు) (1) రచన (2) రనము (8) అలంకార మాలు (4) ఛందస్సు (లోకో విద్యాప౦కీగ్ణంచ కావ్యాం గాని ఇతి వామనః)

() కావ్యం శాివ్యామలం కారాత్‌ (2) పౌందర్య మలంకౌరః (3) తదతి శయ హీతవక్వలంకెరాః త స్యాళ్చాతిశయ ఇకూతవోఒలంకౌరఠాః ఈవామనుంగు ఫొందర్యమల౦ కారమనియు నలంకౌరముండుటచేత 6 శార్యముపా దేయమనియు దీని యశభ్గిపాాయాము. ఆ ప్టాదళవగ్గనములు (1) నగరము (2) బుకువు (3) నూరో్యోద ఆయము నూర్య్యాస్తమయమాు (4) చందోొదయ చందా) కరుయము. (5) సముదిము (9 పర్వతము (7) జలక్రీడ 8) భనవిహారము (9) యుద్ధము (10) పతిజననము 11) మద్యపానము (2) జూదము (19) రతి (14 విరహము (15) వివాహము

16. యాలి) (17) నయరభవ (158) రాజు అప్పకవి అధికముగా వెవ్పీనవి వాల్లు. ఉ౦ియాణము- వేంట-ఫుణ్యాళ)మము -క వ్యాంగ వగ్గినములు పె 18 వగ్గనలలో పిభ్చు వర్ష్‌నములేగ్టించి దోపాదము వొ సెను. కొందజు లేశము-నది-వా స్తీ-అక్వ-రాతిం)- కంధ్యల వస్మినములు వో)నిరిం

తీ కావ్య ల శతణము ది తీయా ధ్యా యము రచనగాఇందు శైలి అనగా (1) శయ్య (2) చాామాపాకాదులు (3) రీతులణ (4) వృత్తులు (5) గుణములు (0) దోపుములు వివరముఖా వోాయబడును. గుణములం గరిహించుటకున్సు దోమనులు పరిత్యశించుటకును గుణదోషవివరణ మవశ్యమఃూ శదోషగళకాలం కొర హోవాడానా ఫ్యాం” అని వామనుండు (2) తదకోహెపరిక్క తౌచవాగళ్థాకి నన్న యభట్లీయము. విశిష్ట్రపదప యోగము రచన శ్లిష్టపద ఐలు వన్షీల జోధశములునగు పదకులువిడిచి, సుభోధకములు శుభ్గార్టే ములు నిచ్చు పదములు ప్రయోగించి శోోతలకు వృాదయరంజకము గా నుండునట్లు చేయునది గన. దిఖ్మ పద్యరూ+పమా గద్యరూపము. గద్యమనశా వచనము. పద్యమన శా గణచుతిపాాస ములుగ ల్లీ సంపూగ్రారమునిచ్చు పదప్శమోగము. పదసమాహము పద్యము. వాక మనుట పచ్యలక్షణము. ఛందస్సును వివరించు న ధ్యాయములో వ్రాయ౯బడును, పద్యి రచనము నాబ్లు విధములు. (1) బంధకవిత్వము గర్భుకవిత్వము చిత్యకవిత్వకు అహః కవిత్వము బంధకవిత్వము ఇది యనేకవిధములు. నాగ బంధము చక౦ిబంధము అష్ట చళ పద్ముబంధము గోమూతి) కౌబంధము ఖడ్డబంధము ఛతం బంధము ఫుష్పగుచ్చ్భికా బంధము కంకణబంధములోనగునవి. వీటిలత్షణయులు కొన్నింటికిమాత)) మే నరనభూ పాలీయము. కావ్యాలంకౌరచూణాముణి యప్పశవియమునందును నాయ+బడినవిం పఏతిమలులేనివి. యివి బోధపడవు. అదియునుంశాక నివి రవించుట వాలాకన్టపా ధ్యఘయుగనుకనే కొంబోలును నుష్రనిద్ధకవలు తరుచుగా వాడియుండలేగు. ప్రబంధ రాజవేంకకేశ్వర విజయవిలాసమాలోమాత) మనేశకబంధములు వయంబడీనమి గర్భకవిత్వము ఒకపద్యములోనొకపద్యము నిముడ్బుట ఊజాహరణము వేంక శక్వర విజయవిలాసము. కందగదర్భిత చంపకదాలా వృత్తము చ. ఘనఖగళాజమాన హయగాయగద వ్రీరనాగ భోగ హా జనజగతీ తలేనవరసాగక నన్ని జభోగ మూదచా నన నగచాహలూనభయ న్యాయగ శీవ)త రాగదీనపా యనియగ ధీరమానజయ దోయరి గర్వవారాగ వాతిశా. నర్భుకందము. ఖగ రాజమౌానహయ౫ా | యగ దస్టిరజాగ భోగ హాజన జాసి ననగవాహలూన భాయ న్యా | యగతీవిత కాగదీన షాంయనయిన గీ చిఠకవిత్వము. గ్రేషకవిత్విముగూడ నిందు జేరిన బే.

కావ్యలశతణము క్ర ల్లో, నయాచే గజాళిం నధావాళిరాజిం నవి ల్తేషుచి త్తం మీయంకచాచితీ ఇయంసు_స్తనీమున్త కన్య స్తహస్తా లవంగీకురంగీ దృగంగీకతోతు (పండిర శాయలం)] వో. శాచాయపీచం కమనీయవాచా మోచాఫలస్వాదు ముఛానయాచే స్టి లేచేలేితిమాకుచేలే దయాకుచేవేధన దత్కు_చేలే.. (వేజాంత టే?కులు) ప్రబంధ ళాజ వంక మెక్వర విజయవిలాసము, పీ సుకవిరాజులుగాని సుకవిరాజులు-ారు పోలికనయభూరి భూరిగరిమ గురుచందిములుణాని గురుచంద)ములుగారు అని, " శ. నునలేట్‌కి నూతననొ తనమొనిని. చేమం దనకు( దక్కితిననుదూ అనుమొోనకరయదనర్‌ = ఇ(నను) అకుకవిర్వము ఆనాలోచితముగా "ఇప్పుడు కౌవలనీన నప్పుడపియళ్న పూర్వే ముశా చెష్యుకవిత్వము, దీనిచే భాటుధారయనియు. వాడుదురు. క్ష వెలి. మృదువధురపదముల సంయోగము శెలి శయ్య ఆస్థిపరిపాక ము- పాశము ఇది దొమపాకము కచళీపాకము, వారిశీళభపాకమునని తొవిధముం క్షం శయ్యకు దాహరణముం క. వలరాజంట కొమరుండు చిల్వలరాజంట పాన్చు మున్దులమలి:ది. దెంగ లృలరాజంట కావున సేవలరాజని నిన్ను బొగడ వనమేసామాం (పొబింధ) ఓ పాకములు, దామాపొకము కిలికీవృ త్తి వైవక్ళీకీతి ప్రుధావముశా(గలదొ. జాకూఫలగసమువలె మనోహరముగా నుండును. ము. ఆవురా వానేుదేట ఖూబుపిలు-దొయ్యారంబు మస్తా నేద వ్లవతభ్కుల్‌ ఛభిదంఠకొాంతులరెరే కన్చిళ్కులప్పప్పు కొ ప్వూ విలాసంబహహా తనూరుచిబలా బెమ్ముందవయ్యా ర యూా రువికాసంబుళళాసు వెల్వమని బేతో్కోగ భెని క్వౌమినిజ్‌ = (ఎఎబలథ) కడన్గీపాకము. పొంచాలీతి. సాత్ళితీవతి పొధానముగాలగలది. (క0ల్టీ స్తత మువలె నింఫుగానుండును? శాం వేదోద్ధారళ పణ నాద కును కా వేల్లత్కృృపావీకుణా చేడాంతాటన వేదవావిరహితా వీ కృతాళ్ధిస్థలా జదివోతర మేశ వేషదళ కొ చేవ స్పురప్విక ఏమౌ జదోండావన వేంకటాచలపపీ చేదండరమాకృతీ, (ప) ఎంధ]ై

4 క్ర వ్య లతృణము

చారిశేళపాకము. గూభార్థముకలది. గౌడీరీతి ఆరభటీవృ త్రి ప్రధానము-గాల తలది. కొబ్బరి కాయనలె కఠినముగా నుండును, వా, బంధుజ్వేషదవాగ్ని గంధవహముల్‌ బాపావలంబాజ్ఞ తా

గ౦ంఛ్యాల్‌ సంచికవిత్త భూరువాకుళారంబుల్‌ సూసంపౌర

ఇంధుపిబ్భుట పాత"హీతువులు 'వీదాంతజ్ఞ ఛిళ్యాన్లినీ

గంేభం ఎలు వారకొమినుల ఏకల్‌ నీవశీక్షేంతు వే, (1చ్రబంధ) ఇందు నారిశేళపాకము కతినము (కిష్టముగన్కు,మిగ తా రెండుపాశములు ((గావ్య శులు (శోతలకింఫుగ ల్లించునవి.

8%, ర్రీశులు, రీతిఠాత్యా కావ్యస్య శై విశిష్షపదగచ నారీతిః శ (వాను)రీతియన 7౫ మొగ్గు గుణాత్మకము. "కావ్యమునకు రీతియార్మవంటుది అనగా ముఖ్యమెనది. విశిష్ట్రమగు ళబ్దరులతో కూర్చురీతియని వానునుందు. ఆతనిమతమువ. రీతులుమూడు వరమే వైదర్ళిగొడీయా-పాం చాలీదర్పణకారుండులాటరిక నుకేర్చి వాల్లు చెప్పెను. భోజరాజు, అవంతిశామాగధ-లను గలివీ యాజునుడి వెను. అప్పకవియు మొదటి ఇఆాలుగునుడి వేను. ధ్వనిశావ్యమున శార్మయని కొందతినుత ము, వాను

క్షే వైధర్భీలమణము. సమ్మ గగణో శుతా వైదర్భీ 1] శీజముపపాదము మెదలగు గుణములుగలది గుణములు గుణ పకరణమునంజూాడనిగు. ఆస్పృు స్రాదోషమొ(కాభిఃసమ్మక గుణగుంభితా | విపం-ీన్వరపౌ భాగ్యా. వైదర్శీకీతిరప్యు తే ॥

దోషము నెంతమ్మాతములేక గుణములుగ ల్లి, వీణా నాదము వనుకరించున వెదర్భీరీతి కి ఉచాకి

ళో గాహాంతాంమహిపె నిపానసలిలంశృంగైర్ముహుస్తాడితం 1] ఇాయా బద్ధ కదం బకంమృగకులంరోముం ధామ భ్యాస్యతు ] విన స్ధెః (శయశౌంవరావా వితతిర్ముస్తాకుతిఃపల్వ లే క్షే మ్నిశ్వానింల భఛళామిదం చశిధిల జ్యాబంధమచ్మ నానుః క్ర (శాకుంతలము) ఉకి అజగజాలం మోముసౌగ-సాతెలిగన్ను లకోఫుచూపుతీ 1]

శా జిసికీవి మోదిపలు-కొనునుగొప్పు మెటుంగుసోయగ౦ |]

జాజవసందు లేనిజుకు (-జన్నులునీ బ్బెపుటుబ్బు గబ్బసౌ |

రాజవకాలి కేతగున-యమ్య్ముగన బన భా య లేక్ష లేళ్ల (తబంథ)

క కాడీయాలతణముఓీజఃకాండీమలి గొడీయా. ఓజరు, కాంతీ ఇలదిగాడి, (గౌడీయ ఇ

శావ్యలతణము ళా న్లో క సమస్తాత్యుద్భటపడా మోజః కాంతిగుణాన్వి తాం గౌాడీయామపిశాయన్ని రీతింరీతివిదమణాః క్ర ఉఊచాకి దోర్టంచాంచితి చంద కేఖరథనుర్టం జావభం నోర్యత। ష్టం కెారధ్వనిఠార్య వహాలచరిత (పస్తావనాడిండిమః ॥ ాకఎర్యస్త క పొలసంఫుటమిత (బహ్మాండ భాండోదర | ఆభామ్యుత్పిండితి చండినూ కధమహోనాద్యా పీవి శామ్యతి క యక అగ మహిమావలోశనస- హర్ష భఘచాఘనఖూోటకీఖభావ | (రుసూఘనాఘ నేషనిభ-భ్రదఘవాఘన సంఘచంకణ 1 ద్దగనధునీపనీప తదఖండర్వురీల హరీ పరంపరా | తెగ ణీతఘుంఘుమొౌర్చిత గుహాప్రతి ఘోష మొప్పగున్‌ (యపబం) &ఓ పాంచాలీలము:*ము. మాధుర్య సాకముమాత్యోపప న్నా పాంఇాలీ మౌొధుర్యమా- సొకదూర్యములు కలది పొంఛాలి. న్లో॥ ఆక్లి ప్రశ్ణధ భాచాంతు పురాచ్చాయయాన్ని తాం శ మధురాంచగుకుదూళాంచ పొంచాలీంకవరాూవిదు?ః కి ఊదా॥ (గా మేన్మిన్వధికాయ పాంథవశతిర్నై చాధఘచాదీనులే కాతావ్యత విహారమండ పతశే పాంథ్యప్రసుప్తోయువా క్‌ 'తేనోత్తాయ ఖలేనగర్జితఘ నే సృ త్వాావీయాంళభత్కృృతం ( యేనాద్యాపి కరంకదండపకనాళంకీ జనస్తీ ష్టతి॥ి (చామన) యసాద - సఫౌకమార్య _ సమకతాది గుణంసమేరము లాటిక లే.గీ, పదములంబముజ ఛవకాంతి.బరిఢవిల్ల[గుబ్బలచ్యుత సీధితి- (గుమ్మరించు నబరినీలకంరద్యుతిం గాంచు .శానయలగు మేల్ముంగ కన్న సౌ-ములుగ ల శేక్షి ((పబం) దీనిశేలాటీయ యనియు ఇబామాంతరము ఆవంతికానూ గధులకు లత్యునులుదొరుక శేదు. కౌన (వాయలేదు. కీతులలో | వైద్భి నర్వసంములుకలది గనుక_గా వ్యూమని చానునుని మతెముం తే వృత్తులు. ఇవియు ావ్యపణములలోనివి 2క-ఆరభటు-పాత్వతి శాలి అనిశాబ్లు రపావలంబన ముల) రచనావెం- గనులు వృత్తులు _వైశికి ఉదా॥ కృంశారకరుణములుగలది (చిక్తవికాసము గల్లించునవి) ఉ. మాటలనేనె గాలుకటు మందము చక్కనిమేనుమించులో 1 'ేటయమొగంబు చందురిని-కీరగు చకైరలప్పమోమికన్‌ |

ళ ళా వ్య లమణము నూటురలంరజుట్టును మినుత్రను మొతమె శగానువీక్క-లన్‌ | జాటునుపోయగంబు జడదర్చకుదూపులం జూఫులింతికిన్‌ క్రి (బం) ఆరభటు ఉజా! శదవీభత్స రసములుగలది ఉ॥ చండమయూఖసం హనన-సంభన భం జనభూరిఘోరకో 1 దండలిఖండ మోజ్యలదు-దారపర్యాకను తీర్యభుర్య దో బఏిడథనుర్వి ముక్త శిర-దారిర చురుధకాధరోన్నతా | ఖండల విద్విన్నత్పబల-కెయఘనాంజనైలనాయ కౌ క్రి (వబం) భారతి హోస్య- శాం కాద్భుత రసములుగ లది. పీక సీకీర్తి కెవయనినె గడివసురదంతి 1 శిరమును భ్యేభిన్న తరము కొ దేక (నర్స) పౌరృతి. వీరభయానకరసములు కలది. చ. ఉభయరగండ తీవకర-శోగగిజయానకముల్‌ గుభుల్‌ గుభుల్‌. గుభులనిమోొయ శా భవద-కుంఠితవీరభటుల్‌ పిభుల్‌ ప్రభుల్‌ పిభులని కతుంభూపతుల-పెంళాఆబౌజంనెడన్‌ విభుల్‌ విభుల్‌ విభులని సంభిమిం పుదురు- జేడ్క.నఖర్వసడుపర్వ ఖొమిగుల్‌ = (నర్సు ఏను ణములు, గుణమనగా "శావ్యశోభను గల్లించు ధర్మము. ఎ కొవ్యళో భాయాః కర్తురో ఛళ్ళాంణా:॥ ఆని వామనుండు. శీనల యమ కొర్యలం కెరములు శావ్యవోభను గల్లింప లేవు. శేవల గుణములు (ఓజః ప్రసాళాదులు) ావ్యనో భాకరములు. అకౌర ణముచేర్స భుముకూపమొద్యల౦ కెరములకన్న , గుణపా)ికస్థ్య్రరూ ఇప్పంబడెనుం అలంకెకము లలిశయీాతువులు- గుణమున్నచో నలంళారము అధికళోభను గల్లిం యను. - తిస్యాశ్చతిశయ హేతప్యోలం కౌరాః) (వామనుండు) ఉదాహరణము రకూవనివతియయ్యు తీ గుణములేనిది శేవల యలంకారములచే ళోభించనియట్లు "ాచ్యాంగ నయున శే పణములు గల్లియుండనిచో శోభించదు. గుణముండినత శ్వాత శలంళొదములు మిక్కిలి శోభను గల్లించును. గుణములు శస్టగుణములు నన్థగుణములు చని గ్వవిధములు అని యొవ్వియనగా ఓజః పొసాదశేపసమతానమూధి మొధుక్యసౌకురూర్యో చాం ఇ్యావ్య క్రికా న్తయో-బంధ గుణొః ౪ (వామనుండు)ఇవియీ శొబ్టగుణములం నస్థగునా ములు వైయున్న వి. శబ్లార గుణంలత్నణము లొక్కచోటే వివరింతును. బంధగుణము అనగా శిస్టగుణములు. అవి క్త ఓ జస్సు-పి సాదము- శేష -సమత -సమాధి-మొభుర్యము 'చొచుచూగ్యను-ఊచారర -టిస్థవ్యక్రి-కాంతి-అని పరి.

(8) "కా వ్య లతణము ఛి క. ఓజస్సు, గాఢబంధత్వమోజఃకి ఆర్భస్యపొోఢిరోజః॥ి గాఢర్వమన 7ా నివిడత్వము పదముల దట్టము అదెట్లన నమొనము, విభక్తి

• చఉంయాకైాతుకానుస్వార-లేఫములచే శోభించునది. ఉఊదాః్షి విలంలిత మకరం చామంజరీర్న గ్లయంతి] అర్థస్య (వౌఢితోజఃక అర్ద పౌఢిము కలది. ఆది అయిదు విధములు, న! పదాన్టే వాక్యనచనం చొక్యాన్టేచ పదాభిధా (ఫాధిక్వ్యాస చమాసేద పాభ్ళిసాయత్వ మస్యచ। (వామన) ఈదాకి కం. శ్రీ రమ్య ధగ్మనిత్య పారంభ విభాని శాజపర మేశ్వర ఘో 1 శారి మదనుంచి కంభ వి చారణ చారుణ కృపాణ రతుణవాస్తా॥ (భారతము-నన్నయ) (2) శి మంచార విసకంద కుంచాది నిధిబ్బంద బృందారకాక్ర శో-భిత్ర యశుండు. (నర) ఇందు ఇాధబంధత్యము నగ్ధ_పౌథియా6 గలదు. ప్రసాదము. (2 ధల్యం 'పపౌదః. శస్థముయొక్క- శిధిలత్వము, ఓజోగుణయా క్త శీధిలర్వమని: యభ్మిపాయము, ఆలఘూ 'క్హ్‌ (కరినము శానిది) ఈచదాక్ష (])) వజతిగగనం భలాత క్యాః ఫలేన సపోపమౌొం (2) తన్వీళ్యామా శిఖరిదళనా పక్వ బించాధరో క్టీ॥ (మేఘ) (౧) ఊక ముంగిటుపెన్ని ధాన మిలుముందటి కల్పకమర్థికోటి మం (నర్చ) (4 ఉ$ ఉండనుకొంప నున్న పడి-యుండను మంచములేదు పొట్టకంక్షి (జ భావనారాయణకవీ) ఆగక మల్యం (పసాదః. అర్థము [మొక విమల్వము-స్వచ్చత్‌ ఉదాకి 'ససవర్శా కన్యకెరూప యావవారంభకాలినీ (వామన) (9 న్షేషు మనృణత్వం శేషః బహుపదములుకలనీ యేకపదకువలెభాసిం చుట ఊచాళ్లి అన్యుల్సర స్యాంది? చేవతాత్మా (మస్యణత్వం -అపీనత్వము) పీవూలరొంూ చామన గాధిరాజః॥ (కమూర సంభవము) భటనా శ్లేష:ఃక్లి [(కమకీటిల్యాను ల్బణతోోప పత్తి రరూగో ఘటనా. నయనములు మూయాట, "కెరచుట వ్యకత్వము మొదలగు నయన (క్రియా సంఘటనము.

కే0 కావ్యల శణము ఊక దృళ్వై కౌసనసంగతే (సీయర మే పళ్చాదు పీత్యాదరాక "జీక స్యానయ నే నిమాల్యవిహిత 'శ్రీడానుబంధచ మ! ఈషద్వ[కితకంధర॥ సవులక (పేమోల్లపన్యాన పా మ న్తర్హాసలసత్కపోల ఫలకౌం ధూగ్తోఒపరాంచుంచితికి ఛా] ఆలావణ్యమగణ్య మౌగు*గణం బవ్యాజి మారేజరు జ్వేలంచాలినయం బ మేయత రమావీర్యం బనిర్వాచ్యమా యాలాపంబతిసత్యమొ వితరణంబాళాంత వి శాంతమా శీలంచార్జవమూల మెన్నదరయమే శ్రీ, నారనింహాధిపున్‌ (నర్సు) (ఉ) సమక, మౌర్హా భేదఃసమతాక్షి ఉప్మకమ - ముఖ్య = ఉపసంహార ములయండు నొశేరూపముగా నుండుట. | ఉఊదాళి అస్యు ర్తరస్యాం ము శ్లోకము ెసదావ్భృరమూం 1, స్వీ వితరణంబులు లేవె వివిధపంగ్వంధవంధ్యల కఖీస్టమాలు సంధిఆవు గాక((పబం) 2 సీ కళరజేగములు లేవె చలయం[త్ర పారీన పాటన (కియకు ేర్ప్చడవు౭ాక ఇాతుర్యములు లేవె కారదాఫాండార చోరకార్శ్రీకిం జొరవు శాక విరరణంబులులే వె వివిధ యాచకవృపా లక కంరదఘ్ను ముల్‌ కెవుగాక సామర్థ్యములులే వె సరిదన్యప ఫయాన కానన పౌధికి6 జనవుగాక గీ తొలు గడిదుర్దములనున్న దొరలు లేరె మహిమ నీమాడ్క్‌_6 గదనదుర్మవసపాద సౌర చప్తాంగ హరవులు లేరుగాక వరనుతాటోప యోబయ నరసభూపకి శవ) అవైపుమ్యుం 'పమతౌ. (పశంశుభేదము లేకుండుట ఫోః చ్యురనుమనసః కుండా పుళ్చద్దకు సృలసాాదుదూః॥ మలయమరుః సర్ప నీచే వియు కృథృతిచ్చిదః! అధచిసలితు॥ శితోల్లాసంబు నంతిమరీచయోగ నచజరఠ కామాలంబం తే క్ష మోదయ దాయిశింక్లి

శావ్యలమణము క్ష అకోవావరో హ్యకమః సమౌధిః. అతోవహాణ నమువరోహణములు [(కనుముతా నుండుట. "కౌర్య కారణముల కభేదము. స సమౌధి. అర్భదృష్టిః సమౌధిః (వామ) కం. అన్య గుణంబులు మరి జీ అోొక్క-టిపె నలరింప 'సచూధి యయ్యొ నది యెట్లన్నన్‌. (నర్స]) ఒశరిగుణములు మరియొకరివై యాతోపీంచుట. ఉదా సీ అల బలీం(ద్రునిచేత వడుగ వెట్టంగ ర్చి ధాళాధరముచేత నీగమోని శాసీనుచేం గంచుకము. లూనంశగా ర్చి ములమి దధీచిచే వెమ్ముబలిని! శీ ధరశిం (శోదినహించిన జానళన్య చకల యాచక నాంధవుల్‌ సంకనిల్ల నీ కర గవాణావ్నాప్‌ “చిర సెనార! వెరిగజనీంపహ మోబంయీ నారనీం హవ (నర్చ) అఆరోహము డీర్చూది గర్వతుర (ప్రాచుర్యము ఆవఠోవాము అఘ్యాధి శిథిలాశమర (ప్రాయత్వము నిరానందః శేంచేమధుని పరిభుక్షో జితర సే మ్న్‌ ెః శళాంకమమకీధుని నాన్తీరాహుః శ్రి మాధుర్యము. పృథశృదరత్విం మాధుర్యం, దీర్ప సమాసములు లేకుండ పచములం వేలువేజుగా చెప్పుట మౌధుర్యగణమా. ఊదా అన్ను త్తీర ప్యాందిశి దేవరాత్యా. అను శ్లోకము ెనుదహారింప బడినది. ఖై ఆవ్యాఘాతం౦ ఫుష్పంకి సలయమలూనం కరయ మైః= (శనం) ఉక్షీ వైచిిత్యం మాధుర్యం. వెప్పదఅచినడి మరియొకనిధమున చచిితకుశా వెప్పుటం ఈచా] కసవదమృరంకః సంటేహో మధూన్యపిశాన్యథా మధఘరమధికం చూళతస్యాపి 'పసన్న రసంఫలం౦॥ సకృదపి పునర్యధ్యస్థ £ సస్‌రసాంఠ రవిజ్ఞనో। వదతుయవిహాన్యపస్స్య్వా దుష్యా _త్పియాదళ నచ్చదాత్‌ |

క్ష శ్రా వ్య లశతుణము ళం. సరసములగు వాక్యంబులు వరుశను వేర్వేఅమించు నగదూధుర్యంబు (నర్వ) షీ ఊదా! చ. అనయము మత్స్యయం[తము నొకమ్మున శ్రీ, నరసీంహుం జేయంగా నుకకుంబాటే, ఫుల్లఅచి, జేపముమార్చి; చిలంబుదూతీి కా ననమునశేగి, సీగ్గన నణంగి భరంపడివీల॥ తావిమం 'బెనస్ర, నతీన్‌ భజించి నదువీంది భమిం చెను రాసుఅన్ని యున్‌ | (నర్సు) ఈ. ఇంరలు కన్నులుండ6 ెరువెన్వరిజేండెదు భూసుకేంద గ్‌ "ౌంతమునందునున్న జకరాం[డ నెపంబిడి పల్కరించులా వింతికు శాన] (స్వా మను) కం. సీకను నాకును జోడ ల్లా కమ్నెరకం8 కామృగాక్షీకి సరియా। (ప్రబంధ) ణ్జా ఇఫొకమార్యము. అజరఠత్వం సొకమార్యం. పాసుష్యుములేక "చెవికింపగునది ఉదా. ఆన్యుక్తర స్సాందిశి ఇందు కోమలత్వము మూచించుచున్నది, ల సరసీజమనువిద్ధం కేవ అఆపారుష్యుం సౌకుమార్యం 'శేనావీరమ్యం. (శాకం) పరుపార్భముకాక వినుటకింపుణా నర్థముతో పంజేయునది, “మృలేం యళశళ్ళేషు మిత్యాహుః”] మృతినొందినవానిని శీ ర్తి శేషుడని చెప్పుట. దీనికి వ్యతిరేక మశిల్లము. చచ్చె ననుటకుం 'గాలధగ్మాము నొంచె ననియు, మార్ణుం డనుటకు చేవానాం(డియు6 డనియు( చెప్పిన యుదాహరణములో శం. అరయంగ బొట్లు పీజుందల నరుదగునది సొకుమార్యమగు "నెట్లన్నన్‌ క. ఉదా. ఊ. చెందొవలిందు మందువలె. జిందురుచిందగ( జందనంబులె చృందనమొందు నిందుముఖ చందము డెందమునం దలంప (కర్మ) షై ఊ. ఎంతతపంబుంజేని జనియించినవారొకొ నుర్త్వభామినుల్‌ (స్వా-మను) ఠి ఊ. మం చారమకరంద మౌధుర్యముత "చేలు మధపంబు బోవునే నుదనములకు (భాగ 8 ఉదారత. (బౌదార్యము) 1. విశటర్వరుదారతా ఒ ఆామ్యముడారతా, క. వికటత్వ మనగా పవములు నృర్యముచేయున ట్రుండు రచనము. ఒక పదము కుక్క. (పథమాధ్యక్షనముల మరియొక (పధమౌద్యక్షకములతో పోలి యుండుట,

శ్రా వ్య లశతణము 18 ఆయయభా స్వశరణం విలిస్టేర్నూప్పురై ర్న రకొనాం రుణితి రణిత మాసీర్త్మర చ్మితం కలంచ। వర్ధమాచాతర పదత్వం. ఓ అశామ్యత్వ మనగా శాిమ్యార్ధము కానిది. అక్రీలము?ా నుండనిది. అగ్జా చిర్యముకలది. (యధాకాన్యీ కాముకుమౌనం శాంతం శౌమయస్య) అని ఆస ఛ్యమాగా నడువక) యుచితముగా చెప్పుట యగాంచుత్యకు, యనా, నో శజ్యా మో మిధున ఖభావము సరిశానున్నది సుమా యని నుడువుట. (వామన) కం. కశచీపయ సంయాక్తాతర

ఏఠరం చేడార్య మర్యు! (వర్స) ఊఉ ఏదింన యోబళారి నరసేందు)నికీ ర్తి నిజాంశుపం క్రీకిన్‌

జుదనవితోధి ఫీతుడయి మొర్కొ_న శేంగినం ద దుధంబు ద

త్సదనము వాకం)మించి రభళసంబున నా వృషభాధిప ధ్వజున్‌

“"ఎదక-ంజూమో యజూండముల శే వెదభెంగడిబేని యీసునసీ (నర్సు) నే ఆన్షవ్య కక్కి ఆర్థవ్యక్తి హేశుత్వ వ్య వ్యక్తి]

1. అన్థకు స్పష్టమగ వెళ్లడియళనది. ఈఊచదా- 'అన్యుత్తర ప్యాందిళి దేవళాత్యా? అను శ్లోకము

మ భావనను నులభముగా నోచరించుట ఆగ్గవ్య క్తి. యధా పిధమములసెః పర్యస్తాగ౦ం న్లికం వృధు శేషః (వామ)

కం. ఇలన్ఫము వ్యక్తం బె] నలువొందిన నర్ధదీపనం 'బెట్లనన్‌ ॥ ఆర్థృదీపన మన౧౫ా నర్థవ్య క్రీ ఉడా] పీ. నలువొందు వమశేం్యదు నాగంబు పొటిశా పౌమజంబుల “ల్లి సంతరించి (నర్చ) 10. కాంతి -- 1. బౌజ్వల్యంకౌంతిః! పదోజ్వలత్వము కాంతి. యధా సరమనుటకు కిసలయమని పియోగము. పతిమితి వక్త ల్యే పిసలయమితిం ఆనాఘాతంపున్సం కిసలయమలూనం కరరుయహోః (శాపం) 2. డీప్తరసత్వం కాంతిః| విభావానుభాన వ్యభిలారి భావములచే శృంగా 'లాది రసములు పికానీించుట శంతి. ఊదా! శయావ్‌ పాయ నుపాళ్ళతః సళపధం పొచానరః శొంతయా, (వాము)

కథ శావ్యల శ ణము శం. విమల విచితా] యత వక్థానృత్తులుగల| యతిమృదు బంధంబు కొంతియగు "విట్లన్నన్‌ శే ఈచా। సీ పెలవంక తోడీ వెన్నెలవంకగల కేటి పెలకంక రహిశాంకుని యతిం ెగడి (వర్చ$ ల్ని పీ కులళేని దమయంతి గలవాని కొమరుని కొమరుని కొమరరూపూ (ప్రబంధ) 11. థ్వని - ధ్వనియు నొక శావ్యసణమే. ధ్వని ప్యధావముకలది యూ ర్తేమా "శౌవ్యము. ధ్వని యనగా పికృత్యర్థ ముకం వేరొకంకుగ్ల ముడు న్నురకాన౬ వేయా కది. భ్యంగాస్థము ఇవి గుణీభూరము.. చిత్రమున నిర్వివిధము. ఉదా] ఫీ తలయొత్తుకొనంగ శై గులమువారలలోన ౬ బదినూణు శిరసుల పొ:స ని కనుపముచ్భాయా విహార మందంగ 6౫ శ్లై జీమ్ము-ీకంటి మిం సెమ్మెకోని కవ్చుతాన్థిలో నిది యవధరింప౭గ 6 గై "వెలిదమ్మ పాకిటి వేల్పు పామి శలమహానట జటా శలభి నుండంగ 6గ థై సెలకొన్న చల్లని 'వెలుంగచాని గీ శవ్చర భువచాతిశాయి మైఛవవిభూతిల బూని జన చేశ శేగీయ్య మౌను౯డైన యోబభూపాలు నరనసీంహు. డుర్వియంటు నవతరించి శుభస్యూ ర్తి నతిశయిల్లి. ఇందు నర్ఫచూపాళలు మహత్యేము ఫ్వవించుచున్న షి శం అమి మృశాటన రమణీ య మహారణ్య సర సీత రాలయ నో ద్ధమిత గజతాాంణం సుధా సుమహిను మహానీయు.జౌ నినుభజింతు వారీ! (విబంధశీ ధ్వని కౌవ్యములం దచికవిధములు. లము అలిరాయనిరమణు వ్వివిధకణం అత్షణ యన యవివక్కతే వాచ్యముం

కావ్యల తణము శ్షేగ్‌

ఆఫిధ, వివశృతాన్య పరచాచ్యము.

అవణ- ఆవివశీతవాక్యము. చెప్పు నర్థము కొక వరిమయొక యర్ధ మును బోధిల చును.

ఉఊదా"- గంగాయాం ఘోనఃకీ ఆనుచో గంగయొగ్డున నని

అభిధ - వెప్పందలచిన యగ్భము పొసగినను పడాస్థమునుజోధిం చును మళలిలరేణూ నివి య ేకవిధమ్ములె తనరు. ఇది సంగ హాము గావానితిని.

8 వదవోవములు,

గుణ విపర్యయాత్మనో దోహెఃక్ల ( వొమనుండు)

గుణములకు వ్యతి లేక స్వరూపములు కలవి దోషములు, అనగా విపరీతాగ్థ జోధళములు, ఇందుచే గుణా భావము కెదని యర్థ ముం చాటిని తెలిసికొనుట శవికి ముఖ్యము. ఇవి పదదోపుములు- పచజాగ్ధ్‌ దోషుములు- వాక్య వోషములు- చాక్యార్థే దోపుములునని నాల్టు విధములుః నర్సభూపాలీయ (ప్రకౌరము శబ్దదోషుులు నస దోషుములని ద్వివిధము. ముందు వామనమకము ననుసరించి (వాన, పిదప నర్సభోూపా శేయములోనివి యుచాహరించెదం

1. పదదోసషములు - దుష్టంపద మసాధుకన్నం (రామ్య మ్మపతీత మనగ్గకంక్రి

ఆసాధువు-కష్టము-(గామ్యము- ఆ పతీతము-అనర్థ్‌ కము అని ఐదు విధమాలం

1. ఆపాధులతణము:- శబ్దస్టృతి విరోధ మసాధు వ్యాకరణళా,న్త్య మర్యాటే నుల్లంఘించి (_ప్రయో+గింపబడుపద మసాధువు యధా. కమల చేత యనుటకు బదులు కమల నేతి యని పయోగించుట యసాధువు. "కీతాదులకు జీఫులేమింజేసి చతి?బ్ద మపాధువు. _త్యంబక శబ్దమును (తియంబక యని (ప్రమో+గించుటయు నసాధుఫు వ్యాకరణ దున్వము.

ల్హ్జై కష్టం ఆ (శుతివిరచం కష్టం. వికీ కళోరము గానుండుట కష్టం.

ఊదా - అదూచుచ్చండి కపోలమయో న్నే కాన్తి దవం (దాగ్నిశదః కబ్దకు.

రావ్యూను - లోకమ్మాత (పయుక్ష్తం లౌన్యుంకి వ్యవహారములో నే గాని శా్త్యనందు వాడని పదము (_గామ్యముం

ఉదా - కష్ట్రంళకధం కోడిల్రి ఖాత్క్ళు లేయం - తల్టగల్లానులు, అంధమున వస్తాందు- లెప్తాండు మొక్టినమి

అఆప్రశీతము:- శా,స్త్యుమాలి పయుక్ష మ్యప్రతీతం॥ శా శ్ర్యయులో చే గావ వ్యవహార ములో లేనిది,

16 శ్రా న్య లతణము ఉదా:- కింధాసీలేన బహునారూప స్కంధస్య సంతిమేనగుణొ౭క్షి రూపస్కంధపదము వ్యవహారములో లేదు. ఇను నాంఠరీయకపదము. జరగక ది ఖే ఫ్‌ అనర్థకం; పూరణా థ్‌ మనర్థకంక్షి పాద వూరణమునశే ప్రయోగ మనర్థశం యధాౌం ఈదితస్తువా న్లీకవి సీలమయం తిమిరం నిపీయ కీర మైః సవితీ] ఆ్మగరు శబ్దన్య పాడవూరణార్థ్‌ మేవక్షి ఉదిరస్తు అనుచోట, తు శబ్దము వ్యర్థ (ప్రయోగము. ఇన చ (పరమూోగము ఆం ధకవిత్వములో చూడగక్‌), తలపన్‌ , వేడ్కన్‌ ఆను (పయోగ ములు పాదవూర ణమనుశ₹ే వినియోగము. దంణాపూప న్యాయములో) దండమనగా భత్ష్యుములు గుచ్చిన దండము. దండ మానయ: యనుచో ఛక్యుములు కూడా తీమ్కురమ్మనియే యభ్మిపాయము. తిర్పి భక్యు శగళంసానర్థ్‌ కము. లేక, దండము మూసకములుళ&౦ వెననుచో, నవూపములుళతీం పంబడినవనియీ యర్థము. తిరిగి యవూపపశ్న్నా మెన్స్సిక మొ. శ ఇక్యాలంకారార్థ మైనచో ననస్థక మూ కాదు. హంత. అను (ప్రయోగము, శారణముక లియ సౌమర్థ్యిమును దెల్చునుగ నుక) నది విద్వజ్ఞనులంగీకరింపరు. 2 ఇంక పచార్థదోషుములు వివరింతును, విభకి విపరిణామముచే నర్థందోమము కలుగును. అవి, నూకి అన్య జేయ గూఛాన్ధాన్తీల శ్రీస్రైనొనళ్లా ఆటా... (చాకు) శే అన్యాన్థము, ల్హె "జేయాన్థము) ర గూఢార్థ మే, 4. అక్షీలమా, రి. క్లిష్టము క్షే అవ్యాస్థము:- రూఢీచ్యుత మన్యార్థం॥ రూఢీ యనగా (పనిద్ధి 'పనిద్ధం మఖునువిడిచి కేవల యాౌగిశార్థమున 'పయోగించుట. ఉఊచా:- లేదుఃఖ ముళ్చానచ మానహంతి, య్మేపస్మరంతి (వీయసంగ తా నాం? ఇచ్చట అవహంతి, కతోతి అను గూ థార్థమును విడిచి, ధారణార్థమననుప మోగింపంబుడినది. ఆకే (ప్రశ్మరంతి అను పదము విస్ణరణాన్థములో రూఢిని విడిచి, ఆప్ట స్మరణార్థమున (చయోగింపంబడినది, ఈ శబ్దము లవ్యార్థవోప.ములు. ఇే పంకజకబ్దలు పద్మమునకో రూఢి కలువకు చెందదు. అట్లు వాడినచో తోమమగును.

(3) కావ్య లతణము ళా జేయాగము:- ళం. గ్‌ స ల్డి యాన్ధము కల్ఫితార్థం శేయాస్థం లతుణార్థ్‌ము కాళు శబ్బమునకరే మరియొకయనస్థ్రను కల్పనచేవి చెప్పుట నేయార్థము. ఉచా:- ల్లోకి సపదిపం్సి విహంగమచామ భృ ల్త్‌ీనయాసం వలితీం బలళాలిచా! విపుల పర్యతవరి శలః ళగెక పవగ సెన్సనులూకజిళా జితం. అ మి ఒా జా ౧౧ అ= 0 ఇచ్చట విహంగనామళభ్ళత్‌ - ఉలూకవిశ్‌ - అను శబ్దములు జీయాన్థములు, ఎట్లన- వివాంగమ శబ్దమానకు పక్షీయను లతు ణార్టరు (శాతాస్థము)నువివచి చక చాకపవ్నీయను నర్థ్‌ముకల్పించి విహంగమనామ్మ్ఫుట్‌ - దశర గుండని యస్థ మునులోధిం చెను. ఇశ్తే ఉలూకజిత్‌ -ఇందొళి త్తని వాగెకు. కాళిక శస్టమునకు నిందుంండు) నులూకము నగ్గములు గలవు. ఆ కౌరణముచేక్‌ సామ్యము గంహించి, యులూకజి తృవంగా నిందిజాత్తని పియె-%0 వెను, ఇట్లు పోంయుట దోమను, రథార గాదిపద చుల ప్రియోగకు దోషముకాదు. రూఢింయందు స్వర్థము గనుక &ఓ గూ ఢార్థ్యకు:- ఆబ్యినిద్ధార్ల 'వ్రియుక్రం గూధాస్తం, యు: కప ప శ 3 స్య నము శ కజ్టమునకు ప్ర)కిద్ధాప్రనీద్ధాన్హాము లుండ నహ్యానీధ్ధార ములో. ప్రియోగించుట గూథాక్టదోపుము.యధా, చవాసినోరివానీకం దుఃనవాం భవతః పరైః. ఇతి, ఇచ్చట గోళబ్దము కన్నూ?) ఆను న్భ ములో ప్రహోాగింపంబడినది. గో శబ్ద మున కనేకాన్థిము లుబ్నను ప్రనిన్ధాగ్లోమును విడిచి యక్షీ యను నసృమాలో పరియో గెంచుట యప్రనీద్ధముకనుకదోషుమరెమ్యెను. గౌళబ్టమునక్క్పు స్వగ్షము-ేనువు- వాక్కు కన్ను -ధూవి.-చందు)ండు మెదలగు న్య ములుకలవు. (దవానంింగావ్నో ఆత్మీణియస్యస వవాస్విగుకింద)?. సహవాసి) *ేతిములుకలవా డిందుండు) నోళబ్రమునికు పినిస్ధి వృషభ-భేనువులందు మాళం మే. జీ అన్నీలము:- అసభ్యాన్టాంతర మసధ్యన్ము ఎరిహేతు శ్చాన్టీలం.

1. ఆసభ్య మైన యస్ధముతోపించు పదము. ఓ అసభ్యస్ట ఎలీకి కౌరణమగు పదము. ఆసభ్యాంతరము:- ఒకపదమునకు ౩వ్వార్ధములుండి యందొక జీర్ణ మవనభ, మెనచో నది యశనీలము. ఎటన, చా: న! ళో అటి కర్యన్సు కస్టమునకు తన్ను. జ్వాల. ల్‌స్టు (మలము) యనునర్థములు కలవు. ర శ కనీ ఆందొక యర్ధిము అనగ విష్ణ యసభ్యముగ నుక వర్భశ్శ్వామన్‌ లము.

క్ర కావ్యలకతణము

ఆసధ్యస్మృృతిహీతువు వీ శబ్దరు సభ్యాగ్ధవాదకమైనను ఏీకబేళ జ్వారమున నపభ్యార్థము తోపించుచున్న దో యాకబ్దమక్లీ లము అనీ లమనంగా నలుగురిలో ఫెప్పూ టక్‌ జాగుప్పను పుట్టించు నస్థము కల పదకు. దాంం బియోగించుట దోమను

యధా. 'కృకెటికెా) ఇతి.

కృకాటికాళస్టము సధ్యమెనను నందు కెటి యనుశబ్దరునక శవమునునొన్క్కు.. పోవుకగ్రై (ప్రితయానం) యనునర్థము తోపించుచుండుటచే నది యక్షిల ము

(పేఠయానం ఖటిః కౌటిః అని వైజయంతీ నిఘంటువు).

॥ క్ట

ఆక్సీ లమునకు వివరణార్థ ము:- అ్రీరస్యా వతి.

అ్ర్రీరం కపిలాదిత్వా ద్రఫస్యలత్వం.

ఇం దలక్ష్మీకలదు గాన నషశ్రీరము. ర-కపలా బేశమె, ఆశ్లీ లమయ్యొనుం

గుప్తలశ్నీత సంవృతమాు లన్సీలము కౌదు. ఎట్లన,

గుప్పము, అప)నిద్ధాసధ్యం గుష్టం]॥ ఆప్రనిద్ధ మైన యసభ్యవాదక ముం ప్పగణు ఉంచాధ శబ్దము కంకటమను నర్థములో ప్రసిద్ధి గాని గువ్యార్థ్భ రులో కాదు. కాంబ్లే యిది యన్లీలము కౌదు.

లవమీతను :- లాతడికా సభ్యం లవ్షీరం]|

లమణచేవచ్చిన యసభ్యార్థము లక్షిరము. ఇదియు నశ్లీలముకౌదు. వెట్లనం “జన్టుభూః? శబ్దము లతే గుహ్యాన్థము గాం దోంచుచున్నదిణాని స్వరూప ఈ చేత "కాదు. అనంగా స్వకక్తిచేత కాదని యగ్తము.

సంవృతము:- లోక సంవీతం సంవృతం,।

లోకములో నుపినిద్ధముగా విద్వజ్ఞకు లంగీకరించిన పదము. బెట్లవ, 'ముక్‌ా- ఛగిసీ-భగచాన్‌ -ఉప స్థానం -అభ్‌ చతం-కమౌారీ-దోవాదః ఇలి.

ఇందసభ్యా్థి ద్యోతకము లున్నను నలుగురంగీకరించివాడుటచే స్నిలమూ కౌడ్యు ల్లో సంవీఠస్యహి లోశేన నదోహెజ్వేషణం కమం,

శివలింగస్య సంస్థానే కస్యాపభ్యత్వ భావనా!!!

శివలింగమనుచో నసభ్యాస్థాంతరము. ఆయినను లో కొంగీ కార ముచేసాఢువ్వు

ఆక్షీలము తృివిధము:- తత్త్రావిధ్యం వడా జుసప్సామం

గల్చీేంక దాము భేచాశ్‌ |

కిచా (సిస్త్ట్ర)- కొసప్సా (అసవ్యూము)- ఆరిష్ట్యారోము- ఆమంగఫ్రీకంకము

(ఆశుభళంక ను ఫుట్టించునరి)

శాన్యలీ తణము కఫ ఉచా,1 పీడా యధా. రాక్కౌొటనం, ఇతి, ఇచ్చుట కెటవమను శబ్దము తీశ్యనును నగ్గములో (కటు భావము) ప్రయోగిం వ౯బడినను, కాట శబ్ద మొకచో లింగపితీతి ద్యోరశమగుట చేత విడను పుట్టించు చున్నరి. జనుప్సా యభా:- కపన్ధకః,] అనుచో పర్ట ళబ్బమునకు ఫురీషుమును నర్థము చస్హ్రైతికి వచు టం జేనీ జొసప్సయయొ,. అమంగ లాతంకము:- సంస్థిత] అనుచో మృతు౪డని యర్థము తోంచుచుం తుటచేరత నిది యమంగ భాగ్ధ దో్యోత కము, ప9మిళః సంస్టితోమృత!. ఇత్యమరః అనియున్న దిః స్‌ క్లిష్టముః:- వ్యవహితాగ్థి ప్రత్యయం క్లిష్టం! అర్థ వ్యవధానము కలది, దూళఠా లోచనముకల యర్థము. దూరాన్వయము కలది. దతుత్శుజా దయిత వల్ల భా 'వేదకశౌనాం? జో్యోత్స్నా జా పాంజలల వాస్తరలం వరఠంది్య। ఇచ్చట దకాత్మజా దయితవల్లభ వేదిక యనుచో. చందికాంతళిలా జేదిక ఇకును నగ్థము వ్యవధానముమిద వచ్చుచున్నది. ఎట్లన, దముత్మజాః తారాః-నతత)ములం దమయాత్మజాదయిత దమొత్మజాదయిక॥- చందః. చందుండువల్లధ-చంది కాం తశిల వాటితో కట్టిన వేదికయని యగ్ధ ముకక రా న్వయము. కీయార్జ మునకు న్లీస్టమునకు భేద మేమన౯౬గా, జేయాస్థము కల్పితార్థముం చీప్రీవా దూరాన్వయము కలది. వ్యవధానము లేనిచో దోనుముకౌొదు. ఎల్లును కౌంచీసణస్టాన మనిందికాయాః!! శౌాంచీసణస్థానము దూరాన్దయము లేనిది శశుకత దోసము లేదు. ఘీ చాక్యదోసుములు:- భిన్న వృ త్త యతిభిష్ట్ర విసంధీని వాక్యాని. (వామ)

1. భిన్నవృలర్తము ఓ యతిభిష్టము & విసంధి భిన్నవృల్రేము:- లతుూంచ్యుత వృర్డం భిన్నవ్ళ త్తం! లతణ విరుద్ధమైన వృత్తసంబంధముగల బాక్యము. భిన్న వృత్తము. (చండోభంనగము)

లికి శావ్యల శణము

ఊదా.- సమవాత్యా భాం్గవశా న్మహాపద ముపాగత ||

భాగ్యవశమున మహాపదముపొంబెనా లేక అభాగ్యవళమున నొప్పు యాప దను శెంగంనా యను సంశయము గల్లించుచున్న ది, ప్రకరణము "ెలిచనిచో నిడి సంది్థాము. 4. ఆయుక్తము:- మొయాది విళల్పితార మయుషక్త౦(1[

విరుద్ధాగ కల్చనము గలది. ఉదా - వివృతంహి విడ్ధ ముఖమండే]] విడగ్ధమనుచో విరుభ్ధా కల్పన ము.

ర్‌. ఆపక్శిమము - కమహీచార్థ మపకిమం |

ఉగ్లేశాను గ్రేకవస్తువుల సంబంధము కముము, ఆదిలేనిచో నపకఎంమదోషము. ఈబా - 1. కీర్పిప్రతాపౌ భవణిః నూర్యాచ౭విమపో। సమా]

ఇచ్చట క్షీరి పితాపములు క్యమముగా చందినూర్య సమౌనము. అని ఇెష్పుటకు ఒదులు వ్యతిేకముగా నూ్య్యచందు)లతో సమమని వక్షించుట క9మ హీనము. కీర్తి చందునితోను, పితాపము మార్యునితోను పోల్చుట కవి సమ యము-లాా

ర్జ్జై ప్ర ధాచార్థము ప9గ్గమకునను, శానిది తర్వాతను జెప్పుట కొమము. అదిలేలిఏి దోషము.

ఉదా- తురంగ మథదొాతంగం పియచ్చా వై మజాలసం]

పి ధా నాస్ధనుగు మాతంగమును ముందుగా వచింపకుండుట దోషము. 6 లోకవిరుద్ధము:- జేశకాలస్వఫావ విరోద్ధ్యారాని లోక విమద్ధానీ!|

బేళకాల స్వభావములచేం శల్టు నర్ధవిరుద్ధము. ఉచా-- ]. బేశవిరుద్ధరు - పౌవీశేష్వ సీ నగకీ మధుదానామ విశితా]]

మధుకు యమునాతీరముందున్న ది కాని సౌనీరటేశమున లేదు. శాయట్టి చే విరుద్థము.

ఓ శాలవిరుద్ధము - కదం బకోసుమ న్మేళం మభేవన మకోళ్ళితి ]

కదంబములు (కడిమ)ు వర్ష కొౌలములో వూయును గాన్సి వసంత కౌలమున వూయవు గనుక కాలవిరుద్ధము.

(8) స్వఖ్థావవిరుద్ధము - మక్తానిమంఖ ముఖరాసుచ మంజరీషు

సప్త్పచ్చ్భదస్య తరతీవ శరన్ముఖ శ్రీః

కఫ శావ్యల శతణను ఊదా] ఆఅయిపశ్యనీ పొధ మాతా] మవిరళ 'సుమనో మాల భావిశీ]॥ అనుచోట తా ఫీయవృలత్త సరిపాదమున నాజు లఫఘ్వుమరకణల వరసాణా ప్రయోగింపరాదు. అవిరళసుమ అని ప్రమోగించుటచేత విది భిన్నవృ ల్తేముమయ్యొ నుం ఇక్షే కందపద్యమునకు లమణమాలో తంద గురువు, జగణముండదు బేనిన్‌- అనునప్పుడు బేనిగణములో జగణముంచియు), పచ్యాంతమున సగువులేకుండ్శ చాయా టయ భిన్నవృల్త దోమమణ. ఎట్లను శం, మచాన్వితుండై రావణు6 డుచారగుణ రహీతు( డగుచు-నుర్విజల దాక” (స్వవిర) "బేసి గణములో మదాన్వి అని జగణరును, జాశెననివెప్తుటలో , గురువు శేకండయును, వృ _త్తీలత్మ్‌ణ విగుద్ధము. చాశెన్‌ అనియుండవలెను. మదయాతు. డై యారఠావణు డని బేసిగణము జగణములేకుండ నుండవిలెను. 2 యతిభిష్ట్రము:- విరసవిరామం యతి భిష్ట్రం్య] చెవి కింపుకాని యతిభంగము. యతి తప్పుట. సంస్కృతములో విరామము ఆంధిమున నతురమెతి). వృత్త లక్షణరు. యతి లమాము, ఛంనస్సును గురించిన యధ్యాయములో (6 జూడనగు (శ అధ్యాయనణ)ై యతిభ్యిస్తము"- ఈ తచ్భాశునామభాగ ఖేదే స్వరవంధ్యకృతే పాియేంకి పా9యికము గా స్వరసంధిలేని నామవాచక కియాపదళుల భీదముచే ద్వివిధ మయ్యొను. ఛాతు భాగ భేదమున కుదాహరణముం మంచాకొ)ం6ఠము _ ఏచాసాం రాజతి సుమనసాండాము కంళానలంవికీ అనుచో మందాకాెంత వృల్తిమునకు విరామ. శ-€-” అక్షచులకు నిఅం ఫుదల. ఏతాసాంరా]జతి శునుచోట ధాతు వినంధి వచ్చినది. గనుక యచిఫంగ గణం మేఘసం దేశములో. శ్లోకము గమనింపుడు, నో తన్వీ శ్యామా -శిఖరిడళ నా -పక్వబిం బాధరో మీక ఆఅనకచోట తన్వీ శ్యామా-శిఖరిదళ వాక్షి అని యతి సరిపో మెను నామభాగ భేదము. శిఖరిణీ వృల్తేము శో కరంగా ీణాం గండతిలఫలశే స్వేవవిసరఃకి శిఖరిణీవ్ఫ త్తమునీకూ విశామము. ల-11స్టానములం కరం గాక్షీశాంగం]1డతల ఫలశేకి యనుచో నాముఖాగ భీద వోషయుం

నా వ్య లమతయణము | ఆంధ్ర)మున"- న్స ఇంద్శ)లోళ మునుండి-యప్సరసల బంసపె తపముల( జెలుపంగ -పాక టెరి. (వ్వ) “ఇ-ఆలకు, ఈ-హిలకు మెరిలేదుగ నుక యతిభంగ దోపుము-వృ త్తఫంగ గుల యలిభంగము వేలువేఆు లతణములుగనుక పృధగ్య్యావహారము. 8వినంధి.- విరూపపదచంధి విపంధి పదముల సంధి పదసంధి అది విరూపమైో నచో విరూప పదసంధి అనంశా 'స్వరసమవాయ-పిత్యాస త్తి రూపములం లేకుండే నుండుట. ఆది మూడు విధములు, పదసం భేర్వై రూప్యం విశ్లేపోఒల్లీ లత్వం కన్టళ్వంచదక్ష వికేషము-ఆల్లీ లత్వమా-కష్టత్వము నని

1. విశ్లేషకు. 3. కమలే ఇవలో-చ నే ఇకేఆనుబద్నాతి విలాసపద్ధతిఃక్ష లై లోలాల కామబద్ధాని అననాని చకాసతొ
2. కములేఇవ. లోచనే ఇపే-అని విరూపపదసంధి చేయ బడినది, (ఇది పిగృహ్య నిబంధనము)] ఇఓ బచ్చాని ఆఅననాని-అనుచోట విరూప పదనంధి. (వంధ్యవివకైో నిబంధనమా) ఓ అక్సీలత్వము:- మాడు విధములు, ఊదా:- 1. విశేచకమిడం నృర్తమౌభార్యా భాసయో జిరంక్ష ఇచ్చట శేచకవిహీవము విేేచకమని ప్రియోగ మక్లీలత్వము. ఆక్సీ లా్సాబోధ శశుగుచున్న ది. ఓ చకాసీపనససాంమొః పురీమండ మహాధు) మెక ఇచ్చాం పురీ ప్టము షుండ శబ్దకుతో కలనీ పుకీమమని యన్లీలార్థ్యరు త్టా చున్నది.
3. నినాకపణ చానా భ్యాం పదవాద సముత్కుకంక్షి వివా శబైము కపథ కబ్రముతో కలసీ విశాశమని యర్థము స్పురింపం జేయుచు న్నది కనుక యన్న అము. 1 కష్టత్వము - మంజర్యుద్దము గర్భాక్మీ సర్వాష్టడ కోకా బభుంక్లా కష్ట్రప్పుము స్పష్టము (శుతి విరసం) ఉ6 %4 ర రారా

ల! శ్రా వ్య లవణము

త్త వాక్యార్థ దోషములు - వ్యతి కార్ట్‌ నందిశ్శా యుకౌసక్యిమ లోకవిద్యా

విరుద్థానిచక (వాను)

1. వ్యద్ధము 2 ఏకౌర్థము 8. సందిద్ధము 4 అయాక్తము స్‌, అహ్మశమము ఓ లోళవిరుద్ధము "7. విద్యానిరుద్ధ ము.

1 వ్యన్ధము - వ్యాహత పూర్వో త్తరాస్థ్రం వ్యస్థి ౦

పూర్వ త్తర విరుద్ధారములుగల వాక్యము పరస్పర విరుద్ధమని యర్థము.

ఉచా.- ఆ చ్యాపిస్టురతి రపాలసం మనోయమే ముద్ధాయాః

న్మరచతు రాణి చేష్టితానిక

అనుచో ((ముద్ధకు కృంశారచేస్టైచాతుర్య ముండదు గనుక) ముగ్ధ యమైనచో శృంచారచేస్టానెపుణ్య ముండదుఅట్లి నెపుణ్యమున్న యెడల ముగ్ధ కాంజూలదు, కనుక పరస్పర విరు ద్యార ములుగ అ పదములుపయోగించుటచేత నిది వ్యగ్థదోసుము.

రి ఏ కాగ్గ రు:- ఉక్తాన్స మే కార్ధం[

"చెస్పినశ యర్థముే మరియొక కప్దముచే చెప్పుట ఏకార్థపదముల నుపయొోగిం చుటయని భావము. ఉదా! చింతామోహ మనంగమంగ]తనులే విషిక్షీతం సుభు)వః॥

అనంగ ళబ్దముచేత నే చింతా మోహములు గ తాగము లగుచుండంగాం దిరిగి చింతా మోవా ప్టము లుపయోగించుట యే కౌర్థదోషుము. (ఫునరు క్రి)

వి శేపార్ధపితిపాదక మెనచో దోషము కాదు. ఎట్లనిన

నూకి 1 ధనుర్ష్య్యా ధ్వనిః॥

ఆఅనుచోట జ్యా శబ్దము చేత నీ వింటినారి యను నర్థము వచ్చుచుండ6గా6 58% ధనుఃళబ్ద మెందుకని సంకయము రాంగా విశేార్ధము 'దెలుపుటైకై ధనుఃళబ్ద ప్రయోగ మని సమాధానము. జ్యా యనిన వింటినారి యను నర్థమువచ్చును ఖాని ధనుస్సున సంధించిన వారియనునన్థము చెప్పుటకు వీలులేదు. గనుక ధనుః శబ్దప్రయో నము వలన (ధనుశ్ష్యా యనిన), ధమస్సువ సంధించిన నారియను విశేషార్లము వచ్చు చున్నది శాన దోనము లేదుం నూ[ 2. కగ్ణావతంస శ9ివణంక్‌ండల శిరః కేఖకేము కర్షాది నిన్దేశః సంనిధిః॥

కళ్షావతం షంశ్తైవణకుం వల -శిర 8- కేఖర శప్టరులయందు కర్ష-శవణ-శిరః కబ్ద యులు సన్నిధిని నూచించుచుక్న విగాన దోషముకౌాదు కగ్ణావతంసమాు వెవికి బంధిం విన యాభరణనుని యగ్హముంల్ధఇ యే మిగత శబ్దములు.

శావ్యల తణము నే ఉచా:- 1. డోలావిలానేమ విలానిసీనాం కళ్ణావరంసా? కలయంతి కంపంక్షి ఓ లీలాదల్యచ్ళవణ కుండల మొపతంఠక్షి & ఆయయాుర్భ్భృంగ ముఖరాశిరః ఆశీఖర శాలిన!క్షి (అర్థము స్పష్టము) 8 ముకొహార ళబభే ముకౌశబః శులేఃకి టి ళు = శ ముకాహార శబములో హోర కబముచేత సే ముక్త క్టైము ద్యోతక మగుచుల వాట న! ళు న! ళు డాం దిరిగి ముత్తైశబ్ల ప్రయోగ మేలననిన శుద్ధములగు ముత్యములని విశేపషుమా "జలుపుటైకై ముక్తైశసై ముపయోగింపంబడినది. ఇతర రత్నసంకరము లేకుండ శేవల ముఠ్యములతో 6 గూర్చిన హోరమని యస్థిము. ఉఊడా-- పాొణేళ్వర పరిష్వంగ విభిమ ప్రతిప్సిఖిః ముకాహాశీణ లసకాహాసతీవ 'స్తనద్వయంశ॥ి తాని వ! 4& పుష్పమాలా శ్రే పుష్పపద ముత్క_న్షస్యకీ భమునూలా శబ్దములో) మూలా శస్త్దముచేత దీ పుష్పళబ్దము నగతార్థమసచుత డంగా ఫుష్చ శబ్ద ముత్కర్ల కై ప్రమోగింపం బడినది. ఊర్కృష్ట్రములగు పుష్పమాల చేక6 గూర్చంబడీన మాలయని యర్థము, ఉదా: పాాయశః పుష్పమాలేవన కన్యాసాకిం నలోభయేత్‌ | ర్‌ కరికలభ శే కరళబ్ద స్తాదూ)ప్యస్యక కరికలభ శబ్దములో కరి శబ్దము దదూ)పమును తెలంపును. కరి యనగా పొఢ కుంజరము. తదూంపముకలది కరికలభము పౌంఢకుంజరమును కన6గ ల్లినదని యర్థము ఉఊచా:-. త్యిజ కరికలభత్వం ఫీంతిబంధం కంణ్యాః|] విశేషణ పదవ్యాఖ్యాన మెనచో దోషనుకొెదు. ఉఊదా.- జగాద మధురాంవావల విశదాతర శాలినీం!॥ జగాదళస్థము చేతచే చాక్‌ శబ్దము గ తౌల్బమైనను విశేషణ వ్యావ తిక (ఆనంగా మధుకళాతరములు గలది) ప్రయోగింప6 బడినది. ఇట్టి ప్రయోగ ములం శర్వత) నిషేధము ఆప్రియు కృమ్నులెనచో దోపుముగును. కరికలభమని ప్రయోగం చినట్ల్యమ్ట9ికలగ్గమని ప)యో+గింపరాదు. ఇే యితర శ్వాము లూవ్యూములు. అఆహియు క్త మనంశా పూర్వకవు లుపయోగింపని ₹స్ర ము, వి సందొస్ధ ము - సంకయకృత్సంద్శ్భి ం[] సంశయాగ్భమును పుట్టించు వాక్యము. సందిద్ధ ము, సాధారణ ధర్ముములం వాడుకలో నుండి యసాధారణధర్థకులు చాడుకలో లేనప్పుడు చాక్యార్థ్యము సంక యమును గల్లించునప్పు డది సందిస్ధ ము =

(4) కావ్య ల తణము కఫ్‌ శప్తచ్చడమునకు (వీడాకుల పొన్న) వపూగుత్తు లుండును కాని మంజరులుం డవు సనుక స్వభావ విరుద్ధరు. మంజరి యనంగాల. లూచిన లేంళకొమ్మ. వూన_ఖి యన(౫ా౯ బువ్వులగు ల్సె ఇమే తుమ్మెదలు సంపంగి పువ్వుల పె చా) లెవని రెష్పు టయు స్వభావ విరుస్టము. ఇ్లే మినత్యాము లూహించునది.. బాడుకలో మంజకీ స్తబకములకు భీద్యాను లేదు, (చూ. శబ్బరత్నాశరము) జ ళీ (0 విద్యావిరుద్ధము - కలా చతుర్వ్యశాస్ర విరుద్ధాళ్థాని విద్యావిరు ద్యానిక్లి కలాళా,స్త్య చతుర్వర్షి శా్త్యునులకు విరన్భ్యాములు చెప్పుట, ఉఊచా॥ి కలాళాస్త్రవిరుద్ధను-- కాలింగం లిఖితిమిదరం వయ'స్య పతిం పఠ) శైరపతిత కోటికంట కాగ9ం(| కలింగజనులయందు గనలయుడుపతంమయు కాళింగ ము. ఆది ముంక్లుళాలిపోయి లయుండుటచే చ్రయుట కుపయు క్తచుగునని పతజ్ఞల మర్యాద అట్లుగాక. నపతిత న భగ శటికంటకాగ9వని వెష్యటచేత శాస్రునిరువసు. చతుర్వర్గ శాస విరుద్దము"- (1) ధ్యాస విరుదకుం ఎట్టన కామోపభఖోగ సాకల్య ఫలో రాజ్ఞాం మహీజంరు॥ి భూవమినిజయించుట కాజోలము కామాపఫో గానము. అది సరికాదు. ఆశ్వ యే భాద యష్ణై కర్మల చేయుటకై భూమిని జయించుట యని ధగ్ముళాస్త్ర మూలయం దుండు టచేం శామోపభో శార్థమని పుట ధర్మళాశ్త్ర్య విరుస్థముం గంవాణ సమయముక "గాని కాత్రిస్మ్నానము నిషిద్రమని ధర్మశాస్త్య్యము. దీనికి విరుద్ధముగా బలుకు టయ ముదాహరణ వపను. ట్ర ఖు ఆ శా శ ల్హె అత్ర విరుద్ధము శ్లోకి అవాంకాళీం జీయంతే గ్విషంతి: కిం నయశిియాక్షి శశుంజయము నయమూలత్వమని దండశీతిగోయుండు టచే ఓ కించనయిశి) గరా) అని విర్యుముగా. కెప్పుట దోషము 8. శామళాతన్త్య విరుగ్ధము.. దకనాంగి సవితి చో ల్తఠోష్టుం రతిఖీదాల నమాననం న్యరామిక్షి పెెదవి మొదలు కన్నులవఆకునున్న స్ల్టానము చంఒనారులకు నిషిద్ధ మని ఈ న. "ౌమళా,న్త్రము. ఈట్లగాక విరుద్ధముగా 'వెప్పుట దోషము. తా భ్‌ శ. మోతుకా్త్య విరుద్ధము - జీకరా భక్తితో ముక్తః నలత టాన చంప దాక

త్ర కావ్యల త ణము ఆని. జ్ఞానముచే ము కియని మోకకా సిన. దానికి విరుస్త్పగుణా( జెప్పుటా షా యత త్‌ యు దోషగబిం ఇంక నర్సభూపాలీయ పికౌరను వివరింతును. దీని పికౌరమా దోషుములత ఇండు విధములు. కబ్దదోసుములు అగ్గ్‌ దోషమములం, శబ్దదోపషుచులం- మరల భదదోను ములు- వాక్యదోపుములు గా విభజీంచెను. శబ్దదోపుములు - (1) పద దోసుములు. సీ ఆపియు క్తంబ పుహైగ్గంబు. చేయాగ్గ మసమగకంబు నిరరకంబు ళం ళు గార్తిమ్యంబు విగత సంస్కారంబు గూథాక్థ మన్యార్ధ మ్రల మపితీత మప్రియోజకము కీప్తాన్ధ బంధంబు సం ద్‌్ధ ంబు విపరీత ఖ్మీపజాయి యవిమృష్టత రవి'భేయాంశంబు పరుషుంబు ననంగల గావ్యంబులం చరనీచూడ+ల గి బదగతంబులు వెలయు స్తదళశసంఖ్య గడలంకొన వీని లక్యు లవణము లెల్ల విస్తరించెద కవితాప౦వీణ సుకవి నివవా నిరతోపకార- నిర్నిదిభణితిక్ష అవి- 17. ). ఆపియుక్తరు 2. అఫుస్టారము 8 చేయార్దము ఓ అసమస్థ శము ఈ, నిరర్థకము 6, (గామ్యకు 7. విగతసంస్కారము 8 గూఢ్గార్ధము 9.ఆన్యా నము 10. ఆన్సేలము 11. అపిపీత్రము 11 అపిమో-జకిము 18. శ్లీస్టై్యోరు 14 ఇంది గు 15. విపరీతార్ధప్రదము ]0. అవిర్నుషత రవిధేయాంకము 17. పపషునూ, ళు కం. పద దోవమములు వామనమత ఫి) కారమున _నెదు. వామనులకం వాళ్య పడార్థ దోసషుములు-గా6 జెప్పినవిందు పదదోషుములుగా6 జెప్పంబడినది మిగెలీనవి యఫిక రు, ౌంబట్రి వీరి మరములు భిన్నముగా గాన్బించుచున్నమి ఇంకల 2 దోమకుఆ విన శింరును, క... అబి యాక్తము - కవులు ప)మోూగింపని పద ముపియుక్తరూం ఉఊదాకి ద్శవిహైల చిలుండల, దు కృ్య్యవవ మహాభోస్స్‌ ఫేటపంస్తురు ౯ దతనళంగన్‌ జై

శావ్యల త ణము త్తి ఇందు ఐలచిల-దుళ్ళ ఫైవన-ఖేట పదములు కవులు ప్రయోగింపనివి. ౬ అపుష్టార్థము:- పికృతోపయో-గ ములేని పదము. ఊదాక్లి తునిమెను వింళఠత్యర్థా నను వింళర్యర్థీర ని నందను( డవలగన్‌ | ఇచ్చట- వింశత్యగ్థ మనగా పది. దశాననుని, దశరథునికుమూరుండు ఖండించె వని చెప్పుటలో నర్ధపోమణము లేదు. కౌంబట్టి దోషము, రి -కజేయాగ్గ మువ- కవిసంశేతమున పియోగింపంబజీన పదము "నేయాస్థముం చామనుండిది పదార్ధవోమము గా౬ జెప్పెను. (కల్చితార్థం శేయాన్థం) ఉదాక్ర పలుబేనె దాడిగమి నగు నల సాగర కర్ష్ణయానయల కలనంగన్‌ | ప నీయ ఇచ్చట సాగర కర్ణయాన యని గజయాన. (స్త్రీ యను నగ్గములో చవాడెను, పాగరమన (గా గజముయొక్క- చివిలోని ముదము అట్టి మదముకల చెవి కలది. గజ మని కవికల్పించుకొని (పరా?-గిం చెను, గనుక వేయాన్థదోపుము. (చూక వానునమతము) శీ అసమస్ధ్థకము-- శం. ధర నపనీద్ధ మూగం బరనీ (ప్రయోగించు పదము లసమర్థం జే శరథర రాజని శేతను గరుపంకజి చ్యకహస్తుం నొలుతు నటన్నన్‌ ఒక పదమునకు (పిద్ధా (పసీద్ధాగములుండి, యందు (వనీన్ధార్ధమును విడిచి య్యప్రనీస్ధారమున నుపయోగంచుట గోషము. వామనమరమున నిది యన్యార్ల గూఢథా ర్టములలో6 జేరుచున్నది. ఇందు శరధర-పంకజ శబ్దముల ట్రుపయోగింపంబడినవి, ఈూఢిచ్యుత మన్యాగ్ధం-పంకజ శబ్దము పద్మమునందు రూఢి. ఇందు పంళమునం బుట్టి నది శంఖనునునస్థ ములో (వయెో-గింపంబడినది ఇైళరధర-జలధకార్ధ ము (పనీద్ధము. సము(దపరముగా వాడుట (పనిద్ధము. అ పనీద్ధా (పయాక్తం గూ ఢార్థం౫ ఆని ఇచామనుండుం ర్‌. నిరద్ధకము:- కం. ఇల పదవూరణ మాతం న్‌ నే బలవడిన పదంబు కృతి నిరద్ధక మయ్యెన్‌

ఫ్ర శావ్యల శతణము రలపంగ, చెలయుచు అలిను క్వులమగు ఏరని విలాస- సొన్షువమన€గ న్‌ అర్థము స్పష్టము. పాదవూరణపదములు వ్యగ్ధకు. వామనమరిమున నిది యన | శముగా( కజెష్పంబడినది. వారణార్థ మనర్థకం॥ి ఉదా. అచట చూడనగ ఈ గాంమ్యుము'- 0. పొమరుల భామ (గమ్యము భామిని కటిగ ల్లిములు విభానీల్లు నన్‌ శ నోమలి చన్నులు, గన్నులు శాముని పండువులొన ర్బెం గడువడి ననంగ న్‌. స్పష్టము. చామనుండు లోకమ్మాత వయాక్ష్తం లాన్యుక అచ్చట (నానిన వివరణము చూడనగు, 7 విగరనంస్కారము:- కం. చ్యాకరణ దువ్చము పద మేకడల జ్యా సపంస్కృతాఖ్య ముది రయొట్లన్నక్‌ శ్రీ, కమలకౌాంత పద నీ చా కర్మకు. డనంగం గరుణ వారిధి యనంగన్‌- వొనున మతమాన నిది యసాధువు శబ్దశ్యృతి విరోధ మసాధు. అనలగా ఇ్యాకరణదుష్ట్ర మైన పదము, అచ్చటి వివరణమును జూడనగును, ఇందు శ్ర కమలాకెంత యనుటకు శ్రీ కవమలశకాంత యనియు. నరుణా ఛారిధి యనుటన్‌ బదులు, గరుణవారిధి యనియు పవకు లంపయోగింప బడివవి. వ్యాక రణముచేత నివి యసాధువులు. ఇ్లు ఆనిష్ట్ర మనుట కయిస్ట్ర మనుటం శ గూ థార్ధేమ్ను ( కృతి వఖ్యాతము గూఢం క హ్‌ [ గాడి ల అన్యార్థ ము బతెకయా గు ఢైవ్య కేత మన్యాన్థం లై &రిందప శోణిత నయనం డతం డనంగ సమొనుం డిరం డహెధ్వజాల చనంగ క్‌ ల జ శ, అగి చామను(దం:- ఆపని ర్రాగ్ధ పయుక్తం గాత్షార్థం! రూఢీచ్యుత మశ్యార్థంక్ష ఉఊచాహరణము లచ్చటం అఆాడనళు

కా వ్య లవణము శిరి 10, అక్షీలము:- కం, వీడ, జుగుప్పా మంగళ శీలములగు పదము లొకట. జేర్చినయవి య కీలములగుల గృతిచేత న్యూలములగు తొవిధ భేదముల వెలీగింతున్‌. వీడ, జనప్సలు (ఆనవ్యాము) కలవియు నశుభములగ నమిచ్చు పదమూ లుపయోగించుట నన్లీ అదోపుముం చామనుండు :- అసభ్యార్గాంతర మన భ్యాష్ట ఎతిహేతుళ్చా క్షీలంక్షి ఉఊచావారణము లచ్చట వివరింపబడినవి. వసుదేవ యూని గోపీ విసషర మహాసిన కుదన పీచాల్లేవో న్లిసీరుం డనల గాలిందీ రసవిహరణ కరణ నిత్యరసీకుం డనంగన్‌. ఇందు యోని-పీనకుచ- కాలిందీ కము లుదాహరణము. అరము శృష్మముం ఖా (యా 11. అప్రతీతము:- కర. ఆఅలళా స్వ పుఠాణములని వాటి కలళస్దం బపిశీకంబగ 6 గృతులన్‌ దంతం వృహెకపిం దిిజగము "నెలమి నజావృళము.౯ జేయు నీక్వరు. డనల౫ క్‌. ఇందు వృషాకప్ర యజాళబ్దములు లోకమున నప) %త ములు. చానును(డు'- శాస్త్రదూతి ప్రయుక్తం అప9కీతం॥ 1 అహిమయోజకము:- కం, ఆవిశేప, విధాయకమె శలిసీినపద మప)మయో-జకము భూతివిఖా ధథవళిత హరనుతు. నొలుతును నవనలిన హర డ్విపాస్యు నయముగ ననంగస్‌. పిమెోజన కీనములగు పదముల నుపమయో+గించుట. ఇది నిరగ్ధకమునకు దక్మి రలోనున్నది. అచ్చట జూడనగుం శ ఈ క్ష క్రీహ్రైన్దనూు-- శం. దూకార్థేము క్లిష్టంబగు ధారుణి బవనాళ నేంది) ధర మససటాలం

"80 శావ్యల త ణము కాం మనోజనక వరపు త్ర్రీరమణ కకమూరరూల్‌ దీవీరుం. డన6ంగన్‌. వానును (డం: - వ్యవహితాగ్గ ప్రత్యయం క్లిష్టం! దూరాన్వయము కలది. ఉదా. ఆచట6 జూడనగు ఇందు€ బవనాశ జీంద) మకటాల౦ం కౌరమణతీ అన(౮-గా చందు)ండు. దూళా చయ మెట్లన) పదనము-వాయువు. పవననాకను( జా సర్భము, పవననాళ సేంద్నుడు సర్పళాజు, దానిని ధరించినవాండు శివుండు. ఆతని శిరోభూపుణము చందుండు. ఆని దూరాన్వయము. జనకవర ఫుక్రరమణుండు లఫ్మీవల్లభుండం. ఆతని కమౌరుండు మన్హుధుండు. అని దూరాన్వయము. కత, సందిస్థ ము:- సందిస్థ మనంగల. జెల్లును సండేహాస్పదచపదంబు సమకధరితి) సందీవీత్‌ జయళాలి ఫు రందరనుత విశముండు కాముండనంగన్‌-. స్పష్టము. ఇచ్చట రాముండకంగ శ్రీరాముండా లేశ పరశురాముంణాల్యయను వస్థ్‌ము సందిద్ధ ముగా నున్నది. ఇది చా క్యౌర్ధదోపుము శా చావును( డుదహరిం చెకు. సంకయకృ త్సందిర్థం॥ అరిలతమీణము. కేక్‌. విపకీతధీప్రిడాయి - కం. జగతిన్‌ విరుద్ధ మతికర మగనది విపరీత ధీప్రచాఖ్యం బన (౫6 దహం గృతుల నపలహీనుం డనగునితండన నంవీకా విటాసక్తుండనన్‌. విుభ్ధార్థకల్చ్పన ముం చామను6డు దీని నయూక్తమని వాడను. చూయా వికల్పితార మయు కంకి థి వటి ఇట నంవికా విటాసక్తుం డనంణా శివుండం. ఆంబికకు విటాసకుం డనట విర్యనాస్థకల్చనము. అమె పలివిత, శే6. అవిమృష్టతర విధేయాంశము:- ఉదా:- కం, ఆవిమృష్ట విభేయఆ బగు6 దలిలిన వశ్ష్యాంశ మప్రధావం్శబైనన్‌

శావ్యల తశతణము 81 నన నవ సంపుల్లలతాం త వసంతమువవ్చె నిపుడు ధరశీశనంగన్‌. వర్మింపందగివది ప్రధానము ఇానిచో సీ దోసము ఇక్చట వసంత మపిభా నముగా6 జెప్పంబడినది. వస౦ంఠరను నవనవఫుల్ల లతాంఠ మనిన సరిగా నుండును 17. పరుషము:- కం. శుతి కటువ్వులైన పదములు కృతిం బరుషములనంగ 6 శైలగునిలం గ్బభిడ్రా పతి మూర్ధధృతారో డ్వధి పతింగొల్లు నభీష్ట్రనిద్ధి ఫలమున కనంగన్‌. స్పష్టము. ఇట కృధే్రా, ధృతార్ధోడ్వధిపతి యను పదములు శుతి వతు సములు చానునుండు 6-కస్ట్రం” అని చాటెను. కుతివిరసం కష్టం॥ (2) చాశ్యదోపషుమాలం, సీ అకిముంబువిషంధి-ప్రికిమ భంగంమి ఫువరు క్రియుత మనం-పూగ్శతరము వాక్యసం కీర్లంబ్రు వ్యాకీర్ణ మధిశప దందు వాచ్యవివర్రితింబ దితి న్యూనోపమం, బధిఠకోపమంబు సమొప్త ఫునరాత్త మౌొస్లానఘకసమాస మనియత చృందంబు యతిభంగము పత్మత్ప కర్షంబు భిన్నలింగంబు భిన్న గీ. వచన మకిియసంబంధ వర్గితములు వాక్యగర్భితమును సన ఇాక్యదోమ విళరు లిరువదొాండయి-వినుతి.గాంచు పని లతణలక్ష్యుముల్‌ -వి ప్పరింతు. క. అకిమము 1 విసంధి బికశంమ భంగము 4 ఫునరుక్తి ర్‌. ఆసంవూ ఇరు 6 వాశ్యవం కీర ము. ఇ్యాశీగ్తము 8& ఆధికపదము 9. చాచ్యవివర్గితము 10 అ రీతి 3). న్యూనోపము 12. ఆధికోసమ 18. సమ్మొఫ్ట పునరాల్తేను 114. ఆస్టాన ఘన -సమౌనము 15. అనియతచ్చృందము ]6. యతిభంగము 17. పత్యత్పకర్షము ]౬ శేన్న లింగము 19%, భిన్నవదనము 20. అక్రియ 21. సంబంధవర్దితము 22. వాక్యగ గ్భిరము

త్ర క వ్య లతణము శ. అశొముము:- కం. క్రిమహీన మకొమంబగు 'సమధికమణ। నితనికీ ర్ని -కౌర్యచ్భాయా 'సముదయమునకున్‌ దినకర హిభుకర కిరణోర్కరంబు- లెనయీ యనంగన్‌. చామనుండు దీని నపకిమమని చెప్పెను, క్‌ శంమహనార్థ మపకి)మం॥ ఇందు, కీర్తి నూర్యునితోను. ఛార్యము చందునితోను, బోల్చంబడినదె శార్యము నూర్యునితోనుు. కీర్తి చందునితోము బోల్చుట క)మము. అట్టు శాక వ్యితిరేకము7౧6 జెప్పెను గనుక దోషము* ఓ విసంధి:- కం. అపగత లక్షంముకు ఇ) మ్యుపు నంధియుందగ విసంధికున చప నరి7 న్నపరగిరి కను. డనంశా వృపఫులొష్పుదు రధికగుణవినిదిు తనంగన్‌. ఇందు “ఆరా న్నపరగికకి) అనుచోట విసంధి. ఆరా నపరగిరికీ? యని యుండవలెను. అశ్క్లే వినిడి తనంగ న్‌ అనుట దోషము. వినిదిత ననంగన్‌ ఆని యుండవలెను. మరియు త్రయంబక శ్రాను నిట్టిదే. (త్యంబకు6 డని యుంకుటకు తొయం బకు. డినుట దోషము. చూ, వొామనమతము. ఇందు విపలముగా నీ దోషము వర్గ్శింపంబడినది, ఇ. ప్రికిమభంగము:- గీ ప్రక౦ిమంబు విడు వపికిమభంగ కరి దానవారి చకిధారి నళవుని మితి విళవు, ననవద్య చారితు) విమ్లనాల్తు జిన్హుం గృమునవంగక్లి ఇందు కౌరి దానవారి యరి పాొొరంఛించి, వి్ణు జిన్షు, కృన్ణునని ముగిం వెను. ఇది దోషము. శ పునరుక్తి: కం. ఎనయం౫ శశ్చైారంబులు పునరుక్తమ్ములైన నదియె. పునరుక్రియుతం బన6దళ6 జకొంచలమున దనుజావలి దుంంచు( జక౦ిధరుండితం డనలన్‌.

(5) కావ్య ల తణము 88 ఇందు చకొ)ంచలముని ననుపదము తిరిగి చకరధరుండనుపదము. ఫునరు క్రీ సరియయ్యెను. వామనుండు దీని నేకార్థిమునెను. ఉఊక్తాన 'మే'కార్ణం౫ ఖని ర్‌ ఆసంవూర్షను. శం, ధరలో శ్రియాన్వయంబుల సరిపోని దపూర్ణమనంగ సన్నుతికక్కున్‌ నరపతిగమొసంగ ద్రఖ్యము. పరగ (గ నెదొర్యశాలి బవూుళము నన(గస్‌. ఇందు మూడు వాలుస పాదములలో వెస్పీనడి వూర్తినల యర్థము కాలేదు, శౌన దోషము ఈ చాక్యసంకీర్ణము. కం, ఏకడ బాక్యాంతరిత ప చాశీర్లము వాళ్యకీర్ణనుగు “వాగడుదురీ ళూూకాంతుండు జను లెల్లిన కు! గుణాన్వితుండటంచు నిలలో” ననగన్‌. ఇందు భూకొంతు ౯డనునది చాక్యమధ్యమున వచ్చి తిరిగి వ్యవధిగా అనేక గుథాన్వితుండని చెప్పెను. బ్లేది చాళ్యశీర్ణము.. దోమను, ఈ భూకాంతు డశేశ గుణాన్నితుం డని యుండవలెను. వ్యవధయుండతాడదు. (1 చ్యాశీర్లను. కం. ఖోంతికరంబను నన్వయ మెంతంకు . వ్యాశీర్ణనుయ్యో ఈంనిడుండు తీలకముం గసంతిలమాుల( శాంతకును ల తఆాంతములు పెరువుం డిష్పుడలరు ననంగన్‌. ఇందు తిలకమునుగూ జా కుంతలముల నిడుమును జ! యు ఫాొంతిని కల్గించు చున్నది. కుంతలవదము సమిపమయున నుండుటచేత నిట్టి ధాంతికి యవశాక మిచ్చి నది, ఇడుండు తిలకము అని చెప్పి తీర పువ్వులు కుంతలనుల "సెరువుండను నర్థము శవీ యభిపొొయము. ఫభాోంతికరాన్వయము 'కఅడు గనుక దోమమర్యును. &ఓ అధిశపదము. కం. తల(పంగ మిక్కిలిపదములు గలిగినయది యధిశపదను కములారి శళా కలీర విలాస సముల్లస దీలఘు యళోవిభవకాలీ యగు నిరం డనంగన్‌. ఇందు. గముల్లాలి మొదలు విభనళాలి వరకు గల పదములలో నధికపదములు

ఫథీ శావ్యల తణము

గలవు అర్థ విశేమనులేని పద మధిక పదము. ఇందు( విలాస-సమాళ్లప దలఘు పదము

లధికములజం

౮ బాచ్యవివర్ణితమాం అ, మె. వాచ్య ముగింప -వాచ్యవివర్ణితం

బనంగగెగడు “వాజీనళవునై నం 'జెగడునతని బాహు నీప్తాసీ-యనునెడ శాళకభవు(. జెగడంు ననుచు. బలుకం రయుద్ధములో సీశ్వరువైన( కెలుచుననంగా, సీశ్వరునికన్న మరియొక రుజే శింపంబడి యుండి, ఇానిని బెలుపక, నభవుందెగడు ననుట దోపకు, అభవుం డిం" దుద్దేశింపశ బడలేదు. జయింప ళళ్యము గానిజానిల శహాడ జంయింపంగఅల ధని యర్థము, 10% ఆరీతి. కం. రసనున కనుచితమగు పద విసరమరీతీ యన బొల్కు-విటజన హృదయ గర్పాననా గ౦ివా గంహీళ దృ ప్పి సమనో నగ్రిమరీక -ళృంగారతునక్‌ స్పష్టము. శృంగార రసమున కనుచిత పదములం-)గీసనాగొ వాగహీళదృష్టి

'సకునోొడునిమను పదకంలం-కసానుచిత్‌ ప్రియో) ము,

శం నగ పమ- ) కం. ఉపమ చాలకున్న -న్యూసోపనుం క!

12, అధికోపమ. శోపమౌఖ్య చుధిక ముపనుమొన

"హైమనసను(.డైన వారి వేఘవిళుండన నతివ పల్లివితల తాళ యనలగ స్పష్ట మర్థ శు. శ్రీహరిని మేఘానితో ౯ లోల్చుట సీచోకతూ -అనంశో హీశోపము.. ఆతిక పల్లవితలతాభళ యనుచో, పోలికయధిక మెనది, చిసకించుట యనునది యతినితల -నధిళ మస నర్ధమిచ్చుచున్నది, అతాభ యనినభాలును, చొదునుం డీదోపుములం బోసప0క రణములో౬ కెప్పక నలంకారకులలో( జెప్పెను ఉపమాలంకొరములలో దోసుము లుగా జెప్పెను. (చూ. ఊపమౌలం కారము, క అధ్యాయము)

18 సమ్మ ప్పపునరాత్సము, కథ, కొనుముడిని మషడంబూనిన సమా_ఫ్తపునతాత్సమయ్యె- శాళ్ళతుం నళ్‌వుం గమలాతుం. గ మలనాభుం గనులాపతి నొల్తు-ము క్రి- వ విభునన(గ ద్‌.

శాన్యలతకణము కీ ఇందు కాళ్వతు నభవుం గమలాపతిం గొల్తుకని చాక్యము వూ క్రిచేని తిరగి విభుని యని పిరూోగింయెను. ఇదరి దోసకు, కేటీ అస్థానఘనసమాసకు, కం ఆపద శఇమౌాసం బష్టా నపటు సదమొచంబు-రిపుల ననిందునిమెదన్‌ నిపుడని వికట భుకుటీ విఫల కోంధాంధు డయ్యె-వీరం కనంయగజ్‌ం ఇచ్చట విశటళ్ళకుటో విపులకోం ధాంధుండని ళాది రసొనుకొలనము గా 6 ఇస్పెకు. వీరరపోనుగుణము గా నుండవ భెను. అట్టిసమాసమన శిందుతొవులేదు గనుక దోషము, (న అనిచుతచ్చ్భందము. (భందోధంగము) 16% ఏ యతిభంగ ము, కం, ధందము యలతియుం దప్పిన ఛందో యలిభంగములన-సంగతి నిత (6 కుందేందు విశద యకుంైై ముందుగ బూజించిచా(డు-నరపహారి ననంగన్‌. ఇందు- సంగతి నితడు అనుచోట ఛందోభంగము. చివర గురు వుండుటళు బదులు లగు వుంజెను. ఇరఠండున్‌ -లేక ఇఠ/డా-అని యుండవలెను. యతిభంగము నరహరి యనుచోట. గఅదు. (ము, (6న లకు యతీలేదు గనుక యశలిభంగము. చానున నురమున నివి భిన్నవృ త్తం-యతి భిస్టం అని. వివరము అచ్చట. అజూాడనగుం ఇందో విషయను గడళటి యధ్యాయములో విపులముగా బొచయంబడీనది, అందు(. జూడనగు. కస పఠత్మత్చళర్ష ము, శం. మలి నుఠ్కర్జ ము రక్కిన పరఠ్నరృళర్ణ ంబు-గవయ భల్లూకవ్చగ్‌ వితరఠ విభేదన గరా యత సీంహోభీలమి మువహాటవి యనంగస్‌, ఇందు- గళయ భల్లూక మృగీవితోత్‌ విశేద్‌క సీంపోఖీల మి యటవి యనీ యటవినివరించుటలో "కేమియు నుత్కర్ల కనంబడలేదు పాధారణధర్మము జే వర్ణించ గనుక దోపు...

ల! శావ్యల శతణము 18. భిన్నలింగము. ] ఆ. వె ఊవిదం బురుషుంబోల్చ, వనొకవిం బల్వుర6బోల్చి 1 ఫమ్తైకచనరు. ] ఫిక్నలింగ మనంగ -భిన్న వదన మన(౫౧౬ బేలంగు-నింతి వనజారివలెనన ఖడ్డమురగ వరుల కీరణినన (గం

్రీని మాక్యునితో( బోల్చెను, ఆనంగా ఛురుకునితో లోల్చెను గనుక భిన్న లింగ దోషమా.

• ఖడ్దేమును భామలతో ంబో ల్బెశు. వీకకచయనమును బహంళచనరుతో ంభోల్చుట భిన్నవచన దోషము. వామను! డీ చెండు దోషము లంపమూలం కోరరులో నుదొహ రిం-చెను,

20, అక్రియం శం, తుదల( గి యాకూన్యము లని పదంబు అశరీరమన (గ 6 బరగున్‌ విభచా శృదమగు బుధుమూసంబున జొదలు తరూర్కు.రము కునుమువూర్షమయి యన్‌. ఇందు! గి యలేదు, వైకిచూసకున వృక్కనులు కుసుమవంపూర్తక్నులై యని విడి చెను. అలరున్‌ -అను క్రియ యుండవలెకు. లేకు కొన వోషము. 21. సంబంధవర్ణితము. కం, సంబం ఫవర్షితం బస వంబంధంబువిడువ(౬ గరులు శైలములం తుగం గంబులు భంగంబులు సమ శాంబధి వరళతకశణి యికని-యనీలక యన(ంగన్‌. ఇందు(6 గరులు-తుకంగ 0బులు వైలములం-తరంగ ములు గా వర్షించి తుద కె ఇంబంధము విడచి, కల్లి సరుర సముది] మున నోడమై యున్నదని ముగిం చె. _ వాటి నంబంథధము విడుచుటం కేనిది దోషము. సమరమునల గరులు తురంగ మా .లుండునుం 'సముదిమున శెలమాలు తరంగము లుండును, ఇవి కలవని సంబంధము. శెప్పకల గత్తి యోడణా నున్నదని వన్లిం చెను జ్డి వాళ్యగధ్భిర ముం క4 నడునునొక వాక్యసద్ధతిం _-తొడకిననది చాకస్థనర్భదోపుము 6 ఖ్లలకలౌ “'వెడమతులతోడి సంగతి కడుపితమిది సి కొనర్శ్భంగా వలదన(గజ్‌,

శాన్యలతణము 87

ఈకడుహీతమిది?? యని వొళ్య్ళమధ్యమున నిమిడ్భె గన్కం నిదిడోపురు, వెడము

తులతోడిపంగతి నీకొనర్చంగా వలదనియే జెప్పవలెను. అటుగా మధ్య కడుహిత మిది యని “గూన్చెను.

ఇంక నర్ధదోమముల వివరింగును. అవి 37.

కం, శ్ర్వమమునని (క వర్థజిదో

సుములనెటింగింతు సుకవిజనులటీహీనో పకు మరికోపమ మనమో పవ మఖ్యాతోపమంబు పరుష ముమరియయు ల్ల...

నీ వ్యగ్ధ మేకౌర్ధము సనసంశయర బపకం' మమువిరుద్దంబు విరపాతిమాతి ళహూతు రహిత నిరలంకృళాిల సహచరచ్యు తములు బీన్న ౦బునన వీనికిమమొనర్హు,

1. హీశోపము 2. అధికోపను 8. ఆసమోపమ డీ అఖ్యాతోపమ న్‌ పరు సము (ఓ వ్యర్ధరు 7. వీకార్దకు 8 సనంశయకు 9 ఆపకినురు 10. విరుద్ధము 1]. విరనకు 12. అతిమాతిరు. 18. హితురహిరము 14. నిరలంకృతి 15, అశ్షీ లము 16 సవాచరచ్యుతము 17. భిన్నను.

ఇందు హీనోపమ- ఆధికోపమ-పరుష ము- ససంశయము -అ్లీలరు నగునవి పద వాక్య దోషములలోనుం జే "ప్పెను. ఆర్ధ దోపషకులుగా నిందు. క₹ాలిపెను. వివరములం గనమనిం ఫుడు.

1. హీనోపమ. * గీ. ఊర్విఘను నల్పుంజోల్చ క్కీంశోపమంమి

ల్సె అధకాపము | శ్వానమునులో లె నితండు విశ్వానియన (గ ఆరయ నధికోపమం బల్పు-నధికు( బోల్చ 6 బునుక వట్టినెపే సీశుంబోలు నన6ంగం

'షండు విశ్వాసమున కుక్కతో బోల్చెను,. "పేను కాజుతోం బోలు కనెను ఆర్ట్‌ వ్పష్ట్రకు.

% అఆసమోపము ఊపకునకిపోని దిల నససమోపమంబలు

తీ ఆఖ్యాతోపమ చాలధరుండు మేరుగిరివోలె-నలరు ననంగ వినుప౦నిద్ధంయహాని దవికుతోప కురబు వదనంఖు కుముదంబు-మాడ్కి.యన (గ,

808 జ్ఞా వ్య లవ్‌ ళశాము అర్థము చృష్ట్రేము. జలరాముంయ జేంరుగిరితో నెను యనం నుపము జాలలేరుం ముఖమును పద్మకముతో ౬ బోల్చుట కవి మర్యాద కలుకతో బోల్చుట యపిసిద్ధమా గనుక దోషములు. 5, పరువము. కం, పరు హిర్భంబులు గల యీ ఫరుషుంబను దోపునుమయ్యొ€ బరగ7ెడుసీ భూ వరు సౌందర్యమునకు జీ మజంసరియా మంట౧బడ్ల మదనుం డన6ంగన్‌. ఇందు మంటలడ్డ యను శబ్దము పరుమముం- (భవి శింపులగాలేదు) గ వ్యర్థము. అ. వె. అపియోజనంబు వ్యర్థనొ ఫీనిఅం ళా ఏకాస్థమా. 1! వైనజలధి జాంళు ననిలతనయు6 డన) నభిన్న వాక్య మరయ శశార్థమా సుగుణఖని చరత-కోళి యన (గం ఇవి వొనునుని మకమున వాక్యొర్ధ దోషములు గాల కెప్పంబడెను, లతణము శ నచటం జూడనగును, క్‌ ఫీనిలము గల సమాది రఘు ననుటలో, వివ చేమియులేదు. సముదిములో ఫీనిల ముండుట స్వాఖావనికము. సుపణఖని చరిత)-కోభియు. జేకెర్ధిము రిద్బునట్టాలే కనుక వోషుముం 8 సపసంశయము, కం, కెమమతి పదములు సంది ధ్ధ్‌ములైన ససంశయంబు-ధరణీవరు ఫె ర్యము నగముగెల్బు నన6 గా నమనెడు సతిమేకుమించు- హనీయించు ననీన్‌. ఇందు ధర్యము నగము ననుచో ధ్రై్య్యమును-అిగ ము (వగ ము-ళొండ) గెల్బు ననియా లేశ ్రైర్యమా- నగ మును గెల్చుననియా యనం సందేహము కల్లు దున్న దిగన్క- దోమము, ఇ. "సతి మేనుమించు- వసించు వనుచోట6 గూడ గమనిందనలెను.

9 ఆపకంిమము. చూ. ఆకొమము (నర్స). వామనుని మకమునంగూడం జూడనగు ఆకిమము-వీ మరల యపకిమముగా నిఠండు బెల్పెను. వామను€ డపళంనునునే వో) సెను. ఉబాహరణము అండు గనునిం పుడు

10. విరుద్ధముం కం. కొమమెడలి చేశ కాలా

సమూుదిత కు విరద్ధమయ్య్య సమడలిలోఅ

శావ్యల త ణము 80 భ్రిమరము చంవకనన మున సముదంచిత వైతకంబు వైత్రంబనలగస్‌ = ఇందు చంపళమునకు భిమరమువళు మెలి చెప్పెను. చాటికి విరోధము గనుక విరుద్ధము- అ.కే వైఠిమౌసమున మొగలి వూయదు. అట్లువూసినట్లు చెప్పుట విరుద్ధము. ఈ డోపమును గురించి వొనునుని మతము జొడనగును (లోక విద్యా విరుద్ధమాలు, 11. విరసము. కం, ధర ననుచిత రనభొవము విరసంబగు నితని సమద-విజ్వేసిరలో దరులు దరులందు6 గుందలగ సరసములాడుదురు "ఉమ శబరులటన్న సీ ఇందు కళళు) క్ర్రీలు దుఃఖీంచుచుండంశా శబరులు 'నరసములాలె శనుట రస “యమన -శనుధిరమూ, అందుచే దోషము 1ఒ ఆలిమూ్యతముం 1 మీతిలో లో శొర్రీరం 18 హీతురహిరము. బలిమౌతిము నింగినిం డె నస్లౌమీ కుచ ద్విశయనన “హీరుకూన్యము సతిం గనుంగొని ఛృంగపం 'క్రి-చనుడెందె ననన్‌. అరివ పచద్వయనూ గ నము నింజె కనుట నతిమాత్ర)ముః లోశములో నిట్టీ పినిద్ధి లేదు. మరియు నట్లుండుట యు నసందర్భుము. నొల్లిన పాదములో హితుకూ న్యము, (గ్రీనిచూచి తుమ్మెదలు తచ్చెనన కొరణము ెలంపలేదు గనుక దోసుముం కేఉ -నిరలంకృతిం ) కం. ధరజాతి మాతికూన్యము కఫ్‌ అక్సీలమూు, నిరలంకృతిబాహుయుతు.డు నృపుండన అజ్ఞా కర మన్లీలము పగ్మిని శఇరసారగ జగృ వాము పద్మ పౌరళ మనంగన్‌, చాహుయుతు(డు నృపుం డణ ీమియు విళీపుము లేదు. నృఫున శమియా విశేమాము నీయళీేదు గనుక దోపమా. సరసాంగజ గృటా మన్నచోట నలళ్లీలము- అజ్ఞాశరమగు నర్థమువచ్చుచున్నది గనుక దోపుము. ఆక్షీలమును గురించి చానుకగుం డధి కము బెల్పెను అచ్చట. జొడవలయును. కేఈ సహాచరచ్యుత ముం కం సరిగాసరిగానిదియు వ్వరపెంబొందింప చసవాచర ఛిక్టంజో 6 బరగు వెలనోర గగనం బదుదుగ ఫీనంబునేక నంజుధియనంగ న్‌,

40 శావ్యల తణము ఇందు మూడు నాల్లు పొదములలోని యర్థ ము సరిపోలనిది గనుక సవాచర ఛిస్టము. చందుదునిచే వాకౌళఘయు. నురుగుచే సముదొము నకుటలో “నేమియుం బోలిక లేదు 17. ఫిన్నము. కం. భిన్నంబగు సంబంథ వి భిన్నం బీతనివిరోధి పృథివిశ్వరు.డా పన్ను౦డై తననుదుగున నన్న వినజావా౯త ళూన్యమనిపల్కు_ననన్‌. అర్థము స్పష్టము. విరోధియగు వాండు దన కౌపదవచ్చి తన నుదుట చ్రనీన వాతను నిందించి నన( గా "నేమియు సంబంధము కౌన్చించదు. నుదుట వంత శూన్య 'మెట్లగును, వా్రాంతననుసరించియే గజా కర్మఫలములూ శౌాంబట్టి తన నుదుట చోంతను నిందించుకొనుటలో ేమియు సంబంధము. లేదు కొన డోవము. [ రస దోపుములు రసమును గరించిన యధ్యాయములో. కాడీనగు తృతీయాధ్యాయము రసము ఈ అధ్యాయములో రసము దానికి సంబంధించిన నాయక-నాయికొ వీఛా గమ, వారి లతణములు, సాత్విక భావములు-సంచారీ ఫానములు రస దోపీములం వొయంబడును. రసమన( గా ద్రవించుపడార్థము, మనో భానము లిందు దొవించును గనుక రసమగుచున్నది, కొవ్యమునకు రసము ప్రధానము. రసహీనము ాన్యము "ాజీరదు, రీతిరాత్యా కావ్యస్య” అని వామనుండు రీతికి షా) ధాన్యమిచ్చినాండు. ధ్వని పిధానమని విద్యానాభాదులు 6:రససవాతి) జీవితం? అని ఆగ్ని పురాణము, మరియు నేకు లేశ విథములుంగా. -గావ్యమునకు ప్రిధానాంశములు నుడివిరి. మన మిందు రీతులు-రసము-ధ్వని ముఖ్యమనియే యెంతుము. రీతులు-ధ్వని గడచినయ ధ్యా యములో6 వొయ6బడినమి. ఇందు రసము. జెప్పంబడును. వామనుండు తన కాన్యాలంకొర నూర్రవృ త్రీలో రసమునుగరించి యేమియు వాాయలేదు- శాంబట్టి నే నిందు నర్ఫభూపాలీయమునుు రసమంజరి ననుసరించి వివ

(6) శ్రా వ్య లవణము ! రింతును, రసములు తొమ్మిది. అవి- 1. కృంశారము 2 హాస్యము 8, కరుణ ఈ వీర 5% భయానక 6 భీభత్స 7. కాది) ౬ అద్భుత 9. కాంఠములు, వీటికి స్థాయి భావములు- వరుసళా ]. రతి ఓ హానము ఈ నోకము

• యత్నము 5. ఆతిఖీతి కి, జుసప్ప 7, రోషము & అచ్చెరువు 9. శమము, స్టాయాఖావ మన6౫ా రనమువకు పోపణమిచ్చు భావము. అది రసానుకూల ముగా ఉండి చలింపక న్టీరముగా నుండును. స్దాయి యనగా రసలతణము. సాధా రణముణా కావ్యములు శృం -గారరసపి) థానములు. ఇతరరసములు కొం వెముండును. నవ రసముల కుచాహారణములు.

1. శృంగారము. తన్వీ శ్యామా శిఖరిదళనా పక్వబిం బాధతోక్టీ మెధ్యమెమా చశిత వారిణీఉేంకణా నిమ్న నాభిః శోంశీభారా దలసగమనా స్తోకనామాం) _స్తసీభ్యాం యాళరి)స్యా ద్యువతివిషయే సృష్టిరాజ్యేవ ధాతుః (మేఘ) ఫీ. బలకిమార్చికుడుంగు జిలుంగు దువ్వలువను దడియొబ్మ్ధి చిత్రవ్త్యంబు. కట్టి ఘనసార జీంకును కర్ధమం బొకపాటి జతవూంతగాంగ మొనిండ నలది వలపపెచ్చు మొగలిజీకులు కొంత “నరా గీలంకొప్పాకవంక-గీలుకొలిపి యాపాదకు_స్తళం బఖిలభూవణ మళీ పోరవల్లరులచే ననువుపణచి గీ శాంఠకనీకీతి. జకురళ్ళం ఇారగకుల కలరా సీయ శొళవింత ెలువుగాంచి మదన సామాజ్యలమ్మీనా ౯ బొదలమిసుల పౌరరుచిమించు నాంచారు సారు(కాచి. (పిబంధ) విప్రిలంభ శృంగారము. సీ కమలాకరాంతర భోమణోరునుద శిలీ ముఖములు వటుశిలీమూఖను లయ్యె మలయాచలేంది శోనుల శీతవిహారణ కురుదిరాసుగము లాకుగను లయ్యం

శ్రీ శావ్యల తణము గాఫ్టీరసాంకవ శన్తూరి కా యూక్త చందనళరములు శరము అయ్యె జారురంభఫా ఘనసార కెౌండంబులు ననఘనపార కాండంబులయ్యె *గీ ఫలరసములాను చిలుకలు-చిలుకల యొ నమిత వాలమ్ము లొజఫు వాలమ్ములయ్యె విరహమున ేంగునింతికి-విశ్వమంత నతను మూర్గణపంజరం బనంగ€౬ బరంగె (పఎబంధ) రతి. కం. ఠరుణీమణులకు( బురుషుల కరయంగ సంభోగవిషయమణగన నభిలాప స్ఫురణము మునముల( బొడమిన ఖరలోనది రతియనంగ 6 దగు నెట్లన్న న్‌. ఆన(ల౫ా త్రీ ఫుకుముల కన్య్యోన్య కాదూభఖిలాప రతి, ఉదా, ఊ, చల్లంచనంబె చందు)నకు జక్య్కదనంబె ప్రనూనధన్వి 6 సల్లలీతోరు సౌరుభ మె-వైతుంన కొక్కనికొక్క మేలియే 'తెల్లముగాకచాపతియు దీర్గగుణాఢధ్యుండు వారనీం నాభూ వల్లభుండట్లు సర్వగుణవైభవ మెవ్వర్సికైన ( గబ్దునే (నర్చ) 2 హాస్యము. నవ్వు (గల్లించునది వోస్యరసము. ఉఊబా.. 1. గౌరుతో దోముఢిళొను తో9వ, నింగంబుతో జాగిలంబు గవయజాడ, 'బెబ్బులితో €నీగ పిలియెదిరిం చిన పొలుపున(, దమ్మికంటి బలంబుతో. గంటిబలాదూ రనియెంచక బలదూరనిన సీ నడుమంతిఫు దొరతనము నీబంటు సెజతనము హాస్యరనంబున కాస్సదం బయ్యె- (ప్రబంధ) 2 సీ బళిబళీ మాతాత- బళ్లెంబు చేంబట్టి ఫుల్లియ నూటిగా 6 బొడిచినాండు, (చాటువు) వనము కం, చేకొని యకూ)రములగు వాకొౌర వికౌరచేష్ట లాలోకింపన్‌ వైకొను మనోవికాస స్వీకారము హాసమయ్యె విను మెట్లన్న న్‌.

శావ్యలతణము 4కి ఆసా)రచేస్టలు బాచిన మనోవిశౌరము హాసము, ఉగా, అయి" వవ్చావవ్సె నరసాధిఫు కాడియటం చు6 కాళము క్‌ ఇవరిబశీదు. జేపవెడం చేంపజిఖానులు వెన్క ముందు గాం | దిసి భయా? ఇెళ్ళి హయకంధరముల్‌ పొడగానకప్పూతే చదిలిరివాణిమక్టముల శష్రలటంచుం భిమింతు గెంతయున్‌. క కరుణ, కోకజనిత నుకోభానకూ. కం, కల౯నచు శాయిళ కన్నుల బజలలిందువులుకుల నకరసాలకి సలయా కల కోకలకా కళిశా కలచా కలశాదకంక శాపథ్వనితో క్‌, శోకము, 0. పిఠరజక విరవావ్యధచే నలిశయయొ జనుల మొనసాంభోజమునన్‌ పితిదినము పొడకు దుఃఖల బతిభూమివహింప శోకనుగు ెట్లన్నన్‌.

చ పతులవృనింవహకార్య శిఖీపాలుగ లశేసినయట్టి పాపఫుం శఠధృతికింతటంజలము జాజదుమమ్మును డదొనపావ కా వొతరులపాలుచేసెనని పల్మణుకోదనమందు విద్విషు తృతులకు కాషృవూరములెచాలు వనానలమున్‌ హరింప(గస్‌.

లోక భళ్తారంకమ పళ్య న్లీ రాశీ వళమాగ శా, పీచామిఖలు శో శేననాలం తోయనువాంయభా! ఠం పద్మదళపళాతం వీంవావికొొ న గామినం। ధన్యాఃపశ్య న్లి మేనాధంకృతబ్ఞ ౦ వీీయచానీనం| కీదృశంతు మయాపాపం ఫురాజన్యాంత శేక్ళఠం, యీ-వేదంపాంప్యతీదుఃఖళ మయాఘాోరం సుడార్లుం। జీవితం త్యక్తుమిచ్చామి శోశీసమవాకావృతా! శామసీ భిళ్ళ గత్యుంత్యా శామోచాసాద్యతీమయా? ధిగక్తు ఖలుమూనాస్యుం ధిగస్తుపరవళ్యతాం।

వళ ళ్యం యత్స్భరిత్యక్తు మాళ్ళుచ సం జేన జీవితం]

క్షీ శావ్యలతమణము కాత సీవశమాపన్నా భ_ర్చృ్య్యమానా నుచారుణ చింఠతయంకీి నుదుఃఖార్తా నాహంజీవితు ముత్స్‌ాక్ష (రామాయణము -సుందర కాండము -25-26 సర్టలు) 4 వీరరసము. వీరోక్తులుపలుకట - యుద్ధ మున లూంధులుపల్కు_ను క్బాహవాక్య యులు. ఈదా. ఉం. కాంతులునొవ్వ (గా 6 బరవ(గసహారలుగూనీన బంటు లెతితో పంతములేల నాయెడుటబారులుడీరులంయు మెలసంతలో గంతులుసాగ వంతయుకు గాన (గనయ్యెడు. లెస్సలనో సెలఖా మంతరసానిబాడ్డు తణమాతికులో మిముగెల్వకుండినన్‌ . యన్నము. కం, అక్యున్నత లోళోల్తర కృఠ్యంబులు నేయ వేండి కృఠరకృత్యులిలన్‌ నిత్వము(దల(చు ప్రయత్నం బత్యంతో త్సావామయ్యె నదియొట్లన్న న్‌, ఉదా, మ ఆని. జెండాడివిపతృవృషముల కౌ ర్యాగ్ని చృటం చేల్చిక ్రూసరత్సీరములన్‌ కణోర్వితలమున్‌ సంత్రుగ్భాయుంజేని వై ర్యస్య గారం బానరిం చి పొ్రిదిగానకుద్యత్కీ కి సస్యాఘముల్‌ 'వెసనిద్ధి 9చునెయం ముంబలక్క_. నరఫోర్వీవాళు రూ ధావళుల్‌. గ. భయానకము. భయమునుగల్లించునది. (భీతి) కం. నాక్ష ప్త శకాంచుండంచును

• శీకాక౮౪ండిమేల వెల్లావెదరై మూశబర తేర విదరుక భాకన్‌ గూటుదడరయుదృడదు ముకు మొనలన్‌. (ప్రబంధ) కం, చిరాకారము(కాొచిన వారయ "నేజనునివృాదయకుందున నష్టాం కూరాకంకన మగునదె ధారుణిలోభయమనంగ' 6 దుపవెట్లన్న స్‌. ఉదా. చ. అఆనఘనృనీంహ సీయరివనావలికేగి సబోగ 9కుప్తుండై యనిమరలంగలంగని భయంపడిపాఅంచు నాజి కొడుకా) దని సతిజెల్పినంబెలియండౌర నిహెదులంజాపహాస్తులం గనిలిపివేభపం క్రింగని కొమ్ముఅనాజీయ శకాందలంచుచుకి,

జా వ్య లతణము క్లీన్‌ క. కీధత్సకు. బాగుప్పృనుబుక్రించునది. (జుగుష్స) కం. పలలాస్టి ఫోడీకాడుల( బలునూఆఅునుజాడ నరుచిఫావము లోనం దళుకొత్తని గర్హాణవగి శలపోం జుఫుష్పయన6గ 6 దగ శెట్లన్నన్‌ = ఉణా చ తలలంసగోజముగ్‌ మెదడు తండకుకొంన్నురు వంతొజాలమున్‌ జలఫణంలస్థిఖండములు శంఖములెతీసు చతు) కేర్లలో ౬ గలభకపాల నేచదయము.( గంక్కున నెక్కి. చరించునంగర స్థలులన్ఫనింవా నిర్దభితకతుంవసార సమత్తీభూతముల్‌,. _ (నర్స) ఉ. శారసమెనయంత బెడిదంబుగలో వెరిదప్పీ 'రెప్పునన్‌ మోరలుబోరలల్లచను ముక్కులు ముక్కులు'చెక్కి. శేలివాల్‌ ఉజాకులుదప్పనీకనని జారులెజింగితిముం బిరారునే చారులు మెచ్చ కాతివవిడాకులు.వై జయమంది యున్నెడన్‌-. (ప్రబంధ) మరియు నన్లీల దోమకులో జుసప్పాకరములగు కౌటి-విస్టాది ళబ్ద పియోగ కులు గమనిం ఫుడు. 7, కాదికు.. కోషావేళిత మగునది శాదికు. కోపో జ్రీళమును నూచించునది, (రుది భొవము) శం. వెజకల( బన్ని దదూడీన ిజంగన మిరూఫులాక్క్ళ_లేస నెననీచే నఆఅకుచు జేతాభున శే దెలెక్తురుసాకపాక తిరుననేతున్‌. (పిబంధథ) కం. ఆపశొరకొరులగు నరు " లప కౌర మొనర్చ నే మహావ.హునిమనం బుపరిజ్వతం బగునది యపరిమిత కోంధమయ్యె నదిరొ, టన్న స్‌. ఉదా చ న్రీగభుజవిశ మక౦ను నృవీింబా ఛవళ్క_ఠాగళీ కరకరతాలవీద్ధుండతి శాఢయళోరసబిద్ధిం గోరిబం ధుర వాయనీంధుళావళుల ఈోరణదుగ్గకనర్షలోన్న తిం నరబలి వెట్టు దుర్శదసశాధరిపుతీతిశాధ యూధమాన్‌,

తీ శాన్వలషత ణము నీ ఆగ్భుతను. ఆక ర్య మును గల్లీం చువది, ళం, వివిధావూర్వ ములగు వ స్తువులు గమంనొనినయెడల సుజనునిమదిలో ( దవిలి నప) మోదవి స్తర మవిరళ విస్తయమనంగ నగునెట్లన్న జ్‌. ఉదా. చ ధరణినృసింహభూవరు పితాపమహాతప మబ్దజాండక రరములునిండి తీవిగ తింబర్వ నఖర్వసగర్వ వెరభూ వరులువడంకసాంగుదు రవార్యవకవ్యజనాత పతిలె ఖరులుతొలంగ (జేయుదురు శకన్నుల(జీంకటి గప్పుదుండగ న్‌. (నర్స) కం, మొనచేనీనచోట నధుకు కునుధుముకును సేయుతతిని కొంవెపుచొనయున్‌ మొనథుముకుధుముకు "ఇెయిన రంను గనుపీంచక (జేనీ యంత కెంతాళమువన్‌. (పిబంధ) 9, ళాంఠము, శమము దీనికీలతణము. గోమనునంగా బాయహ్యాందియనిగంి వాము మనస్సునన శాంతీనిచ్చును. కం. నిరుపమ వైరాగ్యాదుల కిరవెనిద్చలతబూని హృదయమః తిరమె నరులకు( బరిణలి. జెందిన ధరలోనది శమమనంగ ( దగునెట్లన్నన్‌, ఉదా. ఉ. ఘోరభచాదిదుఃఖముల( గుంద(గనీక నృసింహు.డౌరదు శ్వారఫలపిదంబగు విర క్రీ నుఖం బొనరిం చెనంచునీ మైరులుకూన్నులె విసినవాటిని సీవగురుండవం చునీ జేరిటియవరంబులె జపీంతురు శ్రీకరసిం హాభూవరా. (నర్చ) ళా, శాంతాకౌరం భుజగశయనం పద్మనాభం నుళేశం విశ్వాకారం గగనసదృళం మేఘవర్షం శుభాంగం అఫ్మీ కాంతం కమలనయనం యోగి వ్యాన్ధ్యానగమ్యాం శంచేవిమ్ణుం భఛవభయ హరం సర్వలగీ కక నాధం. (విష్షు సు)

శ్రా వ్య లతణము 4? ము సము€డైయెవ్వండు ముక్తకర్ణచయు. డై సవ్యానియెయెంటంలో వమహాపీితి నొవోకుమారయను చున్‌. వ్యాసుండు సీరంగవృ శతృమములు న్ల్నవ్మయతన్‌ ప్రతిధ్వనులు జిక్క_ం జేనియున్న ట్రిభూ రమయూున్‌ గొల్బెదంలాదకాయణి దపోధన్యాగ9శిం ధీమడీన్‌.(భాన) ఓ ఈ రసోత్పాదకమునకు విభాను ఫఖావములు కౌరణములు, విఖౌావను దిరిగి "కండు విధములు, ఆలంబన విఖావము, నుద్టీపపన విభానము నని, ఆలంబనము,. క్రీ పురుషుల యనురాగము. ఉదా. చం అలరురతింరతీకు వదమయంతినలున్‌ నలువొందముందుగా (౬ నలువసృజించి యందుకతనందనచే భుళు కెల్లందీ తే రృలవడనోలతాంగి నరపాధిపునిన్‌ నినుంగార్చి (పీమసం కలితముశాంగ దంపతులుగానొనరింప(గ( బోలునెంతయున్‌. (వర్స) ఊక్టీపనము. ఇది పోంయము చేష్ట మదనాదుల 6 గల్లునుం ఉదా. వయస్సు. ము వరవశ్త్రేందువిలాసళ్ళ న్నవవయో వన్షావసానంబునం దరుణీశైళవ సీంధులింకనెడం ద ర్హత్కా.లలక్యుంబులౌ స్వరపాంతఃస్థిత గండ్వెలములనం జందోయియంతంతకుం బరగంద్య త్కమళోమ్య లేఖలన గన్నట్టున్‌ వలీఫుంజముల్‌. సొమ్ము. కం. వెలగికి మణితాటంకము అలలరున్‌ దిస్విజయ కాంత నతను(డుచూఫుక్‌ ములుకులు నిళాతరములు"గా6 నలవడవడి. దీడుశాణ యంఠంములనంగ జ్‌. చేష్ట. చ, నుదలినృనీింహునిన్‌ మరలీచూవె విలాసవివ _రితాస్యయొ వదలిన పమ వెనవిలివ నె ముఖీందుండటంచు ీతీచేం జైదరిగిరీంద్రదుర్హముల (జేరిన -వీంకటివోలె వాసనా స్పదముపవాలు(నొప్పు వలిచన్నులయఫె ననీయాడుచుండంగజ్‌. మదనుందు.. చం చిగురుకటారితో( జెఆకునింగణీతో నలరంషపం పుతో నిగనిగనమించు వంగలునీేజముతో వడింజిల్క. తేబిమై

మ! శావ్యల శతణము మగ (టిమినెక్కి ళూరు(డయి మారుండు కోకిలకంథఠ కౌహుకుల్‌ నెగడల తాంగి వె వెడలె శేండునృసింహ యెలుంగ ( కెప్పితిస్‌. (నర్సు) అనుభౌానము. విఖాచానుకూలరు. ఉదా. ము ఆలపౌలోలవాం లై యచంచలములై యాశేకళాగంంబులై యల$ము(వీడము లె యనిందితి మూలె యానందవూర్షంబ్నులె నుల భానూయము లై సుతీశ్మరుచ్చులె నువ్యక్త రాగంబ్యులై కెలువంబాంచండు చూపు లింతినఆల పస్‌ శ్రీ చారవీంాయాందు) నె. (నర్చ) కం. అలసనులు జంచఛలమ్ములు నలఘుం బి జాభరమ్ము లతీనికితమ్ముల్‌ (ప్రబంధ) & . మరియు వీరరసోళ్చ త్తికి కారణములు సౌాత్వికభానములుగూడల గలవు. ఆవి యెనిమిది. సాత్విక భాక మవంశా సత్వరివలన6 గల్లంనది. సత్వ నున శరీర సంబంధము, మనో భావము లనుట, ఇవి సాధారణముగా నాయి'కొగతముై యుండును. అవి యెొవ్వియన- క. స్తంభము 2 ప్రళయము & ఆశువు ఓ న్వేదము ఈ నిస్వవము ఈ, ఫులకీతము 7, కంపమాు ఓ వివర్షిత, పీనికి లఅమణలత్యుములు వివరింతును. శ. _స్టంభము. అచంచలత్వము అనలా నుకక్కు. నిటుణటుచలించక నిలకడగా నుండుట. ఉదా. చ కలికి నృవించాభూవరునిగ స్లొని నీళ్చలళాళుజల్లియొ అవల రెవిలాపచేష్ట లొలయంు' అయం దనటింపంతేయుశా కల పులనూక )ధారుండన నద్యనృపౌళ్ళతింజూచి కానుని కృలతవహీంపంగా౬ గదలంజాలని జంత పుబొన్ముయోయనన్‌. (వర) చు. *లంకుక జంక ఓక్వరుని-సీటికనుంగొని నిళ్ళలాంగియె వెలసె. (ప్రబంధ) ఓ ళళయభఘు. ఆబళర్వము. మనన్నును స్వాధీనములోనుంచుకొన లేకయుండుట,

(7) కావ్య ల తణము డ్రి ఊదా. ఉట. ఇల్తేలీనీతలోదరి వహీం భెనచేతనవృ త్రి ₹రదా చిత్తముంజూఆకొన్న వరసింహుండుచేండు వియూగపాందులే గుత్త ఖుగుబ్బలాడీ పలుకుంజవరాలీవలెం జిలంగ (శా నితృరళెక్షీచిత్తరు నహీనరసోవ్నతిం జూఆవెస్రైనో. 8 అకువు కన్నీ రొలుక్‌ట. (ఆనం'గా నేడ్సుట) ఊదా. చం మగవకునంగబజానల సమగ)ిముశానువిలేండి యూరువుం బౌగ లెగయంజనించుగతి ము త్తెవుంజిప్పలబోలుజేష్పల “న్నె గ డునుదగివూరములు నేతిలో రుహనాళ చాతురిం డిగియెన్ఫనీం హయింక 6 దరుతీమణింగొంగిట నాదరింపుమూ. (నర్ఫ) 4. స్వేదము. వెనట పోయుట. ఉదా. చ. 'సతికించెమర్చెమేను జలసాతదళాతీ చతుచ్సముదిము డితవముధాధురంథరుని శ్రీనరనింహుని భఛావవీధిలో ౯ బంితిదిన మున్‌వహించు నతిభారమువంకసొ శాకసంతతా పతదసమౌస్త్రుళ్త్క భవసావకకీలల వేండివంకనో. స. నిచ్స్వరము- కంఠధ్వని సరిగా లేకపోవుట- గద్దదస్వర మనుట. ఊదా. చ. అమరంబఠాంగనానఖ ముఖాంకిరు. దైన వృనీంవాభూవరుం గమలదళవీచూచి తమక మ్మూనదూ అెదనన్న గద్గద త్వమాున (బాపంగ వయ్యె సలిచాక్యము లాంతర మె చెలంగుని య్యము హృదయేళు దూజణవలదంచు నితోధమెొనర్చ్బునో యనన్‌ , లు... పులకీతము. ఇజే తోమొంచము* రోమవార్ష్‌ ణము నన( బడును. "మేను గగురు పాటు పొందుట. ఉదా. చ శలికినృసింహునిందలంప6 గా నెలమిం బులకపి'కాండముల్‌ -మొలివె మనోజహాళకుండు మోదయమొనంగం గురంగ చాఖిపం కిలమననింతి శాతం మను క్షేత్యమునన్‌ కలయంగ-జేయున స్థ లిరమనోమనోరధ నిశాయమువీరిశ లె ల్తెనోయనన్‌. ? కంపము వణకుట. ఉడా. ఊ. వెన్నగశ్రీనృనీం హవిభుం జితిపటంబునవ్యోని చింకపుం జన్ను లమో -దంజేర్చుకొని బాలవడంక(వొడం 7 బాల

శ్‌0 శ్రా వ్య లమతమణమూ 8 వివర్షత (వైవర్ష్వము) వెల్లంబాఆంటం ఉదా. ఊఉ. మొనవతీలలామ యసనొాననమాజ్వుల శాతివల్లిపె6 ఇగానంగ నయ్యె జాండుతర కెంగి నిరరతర మైొమనంబునన్‌' శ్రీచరనించవాభోొవరు ధరింపంగ 6 వద్వద వేందుమండిలీ మౌనితచంది'కౌారస సమాజము మె పయింబర్వెనోయనబ్‌.. (వర్న) భాన్‌ మనంగా మనోవిశౌరరూ. నునోగరము చాహ్యీంద్రియిముల చ్వాగా వెల్లడియగుట హావము హానభావములం పరస్పరా శీక్సితము.లె యుండును. పెను పవాలించిన సాత్విక భౌవములం ముందు మనోగకములై వెంటే హోవమ్ములె వెల్లడి యణచున్నమి ఓ ఇంక నాయక్‌ లశ్మీణములు వీవరిర చెద. కొవ్యమునకు శయ! - నొయికలు పిథానపాత్శములంగద. అందు నాయక భేవములునోలుగు. అని యెవ్వియన.

1. ధీకోతాత్తుండు 2 థిగోద్ధతుండు క ధీరళాంతుండు శ రరలలికుండు బలము నుహాభాగ్యము నుచారత 'మెంవలగు కుధ గురులు కలవాడు నోయక(డుంం ఫీరి అకణలత్యురు లుబొహలింతునుం శ్రే ఇకో జాత్తుండు. ఊఉ ర్తమ నోనకు.డు శ్రీ శామచందూి)(డుం- శ్రీః చాళ్ళీ! శామాయణమనమాున ( బెం జెప్పంబడిన జోాయకు(డు- సర్వననో సేతుం డై యుండు వాడు- గర్వము శీనిచాంకు- దయాసాగరు(డం- సౌందర్య దూధుర్యభా తుర్య శౌర్య కెక్య పరాకొ)ముములు కలచాండు- కల్యాణ గణాంబుధి- సౌకీల్య వాళ్ళ ల్యాది గుణంతో భితుండై యుండవలెను. ఊచాహరణము. శ్రీశుడ్వాల్మీక రొమోంంణచూ. పిధమ సర్హము- కాల కొండను. బ్లో ఇమ్యూకవంళపిభవో రామోనానముజ తైః శ్రుతః నియతా త్యామహావీతో్వోద్యుతిమొ క్‌ధ గృ తిమౌన్‌ వశీ బుద్ధిమాన్‌ సితిమౌవ్‌ వాన్నీ శ్రీమావ్‌ శతుఏనిబర్హ్హణః విఫులాంసోమహోబాహుః కంబుగ్రివో మహావానుః మహోరసో్కోమయహాప్వాళో గూఢజతు9) రరిందమ$ ఆజానుబాహుఃనుశిరాః సులలాటః సువికొమః “ భమస్సమవిభ కూంగ క న్నిగ్ధ వర్షం 'పశాపవాన్‌ పివవకూవిశాలాతో లఫ్మీవాన్‌ కశుభలక్షణః

శాన్యల తణమను న! ధర్మజ్ఞ సృత్యసంధశ్ళ బిజూనాంచి హి లేరరః యళ స్వీజ్ఞానసంపన్న ॥ శుచిర్వశ్య సృమౌధిమాక్‌ పిజాపతిసమః క్రిదూన్‌ ధా కారిపునిషూదనః కఖథతీ శా జీవలోశక్య భర్మస్వు పరిరమషీళ" రటీతాస్వుస్యధర్మిస్య స్వఒవస్యచ రశ్సీతా వద వేదాంగ తత్విళ్లో ధనుశ్వేశేచ నిప్టితిం శర్వ ళా స్త్రర్ధతిర్విద్ఞ ॥ స్కృతిమౌన్‌ పితిభానవాన్‌ సర్వలోకపియం పొధుక దీ్‌నాత్మా విచతణః సర్వ చా భిగత 1సద్భిః సముదొ ఇవ సింధుఖిః ఆర్యః సర్వససుక్క్చైన సచైకపిియధర్శన॥ సచనర్వగుణోజీరః కాచల్యానంద వర్ధనః సముదిఇవగాంధీళ్య ర ర్చేల హిమవానివ విన్తునానదృళోవీళ్య సోమక్యత్చియదర్శన॥ శాలాగ్ని సద్భృఃకోంధే తమమయా పృథివీసమః ధననీవసముః చ్యాగే నత్యేధర్మ ఇచాపర॥క్షి తి పీ శనయందు నిఖిల భూశములంగు సొకభంగి పరహీతర్వం ఎన బరనగజాండు- (భాగ) ఇతో ద్ధతు డు- కౌర్యము-దర్భము -5 పటముక లజాండు- ను బలదహ్వైరిఖి శానుదాక్షరత మై భవ్యప)ఆాపోజ్ల వ్‌ జలనజ్వాలజటాల మె రణభయచ్యాస క్తత త్త ణో జలళాంథంకరణపిగల్భుకు వానా ఉంపొదిమముపొల్చు జా నిలధీరో ద్ధతచ్భ తిమె వరక ధాగిశోగిి ఖడ్గం బనిక్‌. ధర శాంతుండు-సమధపొనన్ను డు. చ. ఇనకోలధుర్యుండైన నరనేందు)నిచేత 6 బితిస్థితంబులే యనఘ మహాగ్శ హోర మలయందలి భూజురకో టిమేటిదు: ఫఘనతర కాఖలం జలం శౌంతశుకకిముమై వెోలంగునొ య్యినిమిసుభూ జవాటి క్రియ శా _క్తశులిషకాళ్థాటారామ మై జ

న్‌ల్రి కానస్ధల క్షణమూ ధిరలలీతు కు- భోగ ముకలవాండు- ఐశ్వర్యసంపన్ను డు.

ఊఉ. కంతలగాళ చోళకుకుఖఘమూర్లర హూణళకాదిక్షేదిన్‌ శౌంతులుసంతతంబు నీజశాఢ బలక)తిమాతి భీత్సులే యింతులరత్న హార ముల నెల్లధన 6బులనిచ్చికొల్పని శ్చింతర (దొల్యునోబ యన్ఫసింహుంణు భోగకళాపిలీణ (డ్రం

ఈ నలుసరు దిరిగి యొక్కొక్క.రు వోల్లు తెజంగు లయినారు. ఇారు-

1. దక్కీణండు 2 అనుజాలుండు 8 థృష్టుడు త్త నతుండంం

వక్షీణండు- ఆ నేకపిియా-రతు డు.

ఉదా. ఉ. సాగరయమేఖలాసలీకి. సారుభుజాపరిరంఛమినక్సె బా జీగగచావల గ్ను కును నేర్చు మెయిన్‌ మొగమిచ్చెవీం ల తీగ జరాజిగామినీ కమేయభుజాంఠగమిచ్ళె సంతత త్యాగవృనింహభూవిభుం జె దమీంహాయకు( 'డన్నిచంగులన్‌ *

ఓ అశుకూలుండు- ఒక్క_వాయిక నీ వలచినవాండు.

ఊదా. చ. కనకములరబరరబులును చాామములుణ్టల దివ్యరత్న మం డనములుచాజి వారణఘలంల్‌ ఘన సౌరనుగంధ సౌరమాల్‌ దనివిదలిర్చ వేండినకొల(ది సొసంగుచు నోఎంభూహం దను (డగునారనింహు(డిల జానరమానిియు (డయ్యె నెంత యున్‌

న్శె ధృష్తుండు-సాపకఠాధుండు- చేర ముచేనిన వాలడం,

వం ఉరముననున్న కోంకును నుదుజ్జి ృలరోపషక మోయవీకణ న్ఫురదరు ణాంకుపుం జమని బొంకిత్రి కన్ష్నవకెంపుథాగ్వ బం ధురసవాజారుణత్వమని మాల్కాననాడితి వెట్టుజాంవెదీ పరిమళ వాసనాల హరి పర్వెడు మేను నృనీంపహభూనళలా.

శ. కజుండు- యన్‌ యిష్ట్రమునకు ప్రుతికూలుండు.

చ. కను(గవపొాజణ(జూవెదవుకోని మనంబునంజూోడ వుక్తులం దని'పెడు కొని ఫెవమునందనృపొకప్పుడు నీప్రవీణత ళ్‌ సనమనడపీంక నీసటలుబవ్చెన నే(తలు6 జోలుజొలునన్‌ జెవకకుకీ రికొంతయే నృసింహపి్రియాంగ ననీ కలుంసదున్‌ +

ఇట్లు నాయకులు వ్లది-ప్కీలు భేదరులు కల్లీయా న్న్నారుం

జా వ్య లతణము ్‌జై ని. ఈ నాయకల కుపనాయకలు గలరు, అనంగా నర్మ 'సచివులు,. నాయ కునికం శె కీనులు, కౌని చాయకుని రవాస్యకు లన్నియు. బెలినియుండి యవసర 'మైనప్పుడు కలహాయిచ్చుచు స్వామి "కార్యానుకూలముగా నడుచుళొందురు, బారు నలుసులు, 1 విటుండు 2 పీఠమర్దుండు & చేటుండు ఉ. విదూమకుండు హాస్యరసపధా నులు ఏరి లతమణములు గమనింపుడు. చం వనుమతి నేశవిద్యకల వాండు విటుండన ౯బొల్బు నాయకో వ్లసనముకన్న సొంత గుణలతణహీనుడు పీఠ మర్టకుం దళద్భశబాలికానుఘటనాది రహస్యవిదుండు చేటకుం ఎడి ల6న జనం వోన్యరస హీాతువువొండు విదాషకుండనన్‌. అస్థిము సువ్యకృము. పె నుదావారింప( బడినది, 6. నాయికా నిరూపణము ఉత్రమగుణములం గలది యు త్తమనాయిక యనం బడును. మో రుత్తమ మధ్య మాదన భిదిములచే దొవిధము. బి రష్ట్రవిధముల౬ జెలంగియున్నారు. వారెన్వరనిన-

1. ప్వాధిన పతిక 2 చాసక సల్లకు 8. విరవోత్క_ంకిత 4 విప్రిలబ్ట 5. ఖండిత ఈ కలహాంతరిత 7. పోొపిక భర్తృక 8 అభిసారిక. వీరి లమీణములు- కే స్వాధీనపతిక. సదాసానాకాజ్ఞాకర వ్రఎచళమా స్వాఫీనపతికౌా (రస) ఛర్షను స్వాధీనముచేనికొని తన వళవ 'ర్తియై యుండువాని. గాల జేసీకొనునది. ఉ. కినిధి రరూబభూనరునృనింహుండు ైవసమొె టెలంగ (గా భూనుకవెభవన్సురణ బల్బు యకోజలజాతీ నిత్యస మ్మొనిఠశీలర్టై ధవునిబున్న ననొదల యెక్కి_నట్లి వై మౌనిశచాహొని న్నగునమందనిజాతి యళంబు పీర్మినిస్‌, (నర్సు
2. పొసకసళ్తిక- వాసకసజ్డి. ఆద్యమేప్రయ వాసరమితి నిశ్చిత్యయా నురత సామగీిం సణ్లీకకోతిపా వాసకనబ్లా. ఈ తోజు పియుండు వచ్చువనికతలంచి. శా వంంకరించుకొని శయనగ్భృహా మలంకరించి, రతిశేల్ళ వ)ళ్యసం భారముల జఠకూర్చు కొనునది, చ యవనదమూనమాహముల నాజిజయించి యుదగ 9ది్యాయో ల్పవవిభచాభిరా ముండయి సాజెకు నోబయనారనీం హభూ

ర్‌శ్సీ శ్రా వ్య లతణము ధవుండరు జం చులన్న మున( దత్పురలత్మీ విభూపషితోల్లన దృవనవి శేషయైన్ఫుగ ము దదినవాసన దాల్చు నిచ్చటన్‌ (ర్చ) 8 విరహోత్కంలిత- విరహోక్క_ లేక ఉళ్కం. సంశేతస్థలం పితిభర్తు దనాగమనకొరణం యాలోచ యతిసోత్కా (రజ) సల కేత స్థలమునకు ప్రియుడు కానందుకు. ఇశారణమువిచారించునదిం? విరహకోత్క తిడమైనందుకుత్కంఠ యగునది యని యభిపాయ ము.

ఊఉ. నెన్ళెలలీ నృనింవాధరణీవరుచెచ్చెదమంచు. బోయిగా రిచ్చటిశీవునుంగరుణ యించుక లేకల రంపగం ఫుల గు చ్చెద వేలమ్ముత్పియుని. గూర్చు ముమన్మథ శీకుమద్వి భుం "చెచ్చుట కైయొసంగెద మదీయకటాక్షభులన్‌ జాన్తా.

శీ విప్రిలస్థ. వం కేతస్థలమందు తనవాధుండులేక యుండుట (జూచి య్నార్థిం

శౌందునది విప్రలస్ధ. సంశేత నిశేతనేపతి మనవలోక్య సనూళు హృదయా వివ అబ్ధాక (రప) -

భ.. ఎనంయ గనీనివాసమున కేనరు టెం చెదనంచు నాపయిం గను(గొననిక్కపుం సించుముగ ల్సిన వాడును శోలెంబల్కియిా మెనికికిగా కతక్క్‌ నను మోనెదుగాక మనీ కుదృష్టికిం ఎనుపడి మోగలనున్న గతి చొంయిలు సేయ౯గ చేల భరకున

, 5 ఖండిర. అన్య్యోప భోగ పంచిహ్మిశః -ఫాాతరాగచ్చతి పతియస్యాః జాఖండితాళ్లి (రచ) అన్య కాంత నుబాంది రకుద శమునడాం గా, రచిదిహ్నా కులుచూచి వగచునద్నెఖండిళ.

చ. నృపులకునెల్లవారల భరించట లొ7ాగ్యము కౌన చటిశే యపరిని తోల్సవంబున ఓ యాసదనంబున కేగి యేగియా ెపముశీ మద్దృవాంబునకు. సీవరు బేరంబ్రి భాతముయ్యె. 7 శివుడున్ఫనీంచా నీపయివొకించుకవంచనలే హెఆంంగుడున్‌.. _(వర్స)

ఉఇ శలవాంకర6. పలిమవమత్యిపళ్చాత్‌ పరితప్తా కలహాంతరితాక (రస)

ముందు గ౯ దొందరపడి ఛర్తననాదరించి తళ్వాత పళ్చాత్తాపకం సొందునది శలహాంతరిత,.

ఊఉ. అనంగరానికోపమున నప్పుడుకొంగతుని ధిక్కరించుచో మానదుకాగ 9 వగ స వాము చూనుపలేకపు డెందు(బోయెనో

శావస్టల తణము ర్‌క్‌ యానకలింటిదట యిఫుజేంపందొడం?7; భవివ్యదర్థముల్‌ ంననివామనంబునకుం జావ లెనిట్టి విపాదవేదనల్‌ . (కర్చు) స. పోొపిత భర్తుక జీళశాంకరగ తే భర్తరి నంళాపవ్యాకులా పోొసిత పన. భూ జేశాంతరము ననుండున పుడు విర హవ్యథ చేత ౬ గుంధుచు నరనిశియెదుకు చూచు జూయిక, చ. చిరయకయోబభూవరు నృసిం వాభవదొ) పుఖామ శొనసాం తకకున శే యందు నిజజాధునింగానక మన్శథా గ్తయమొ వరునిపరో జపఠి) కున వొయు నెడల గరముల్‌ కెనున్సుం గా నరయనిజాం%కం ౨ పగగయయ్యెనటంచు. దలంచ్యుదైనమున్‌. (నర) క అభిసారిక. వ్వయమభిన రతిస్రియ మభిపారయతితాయా సౌభిపారికా వేష్చాః సమయానుకూల రూప జేమభూపుణ ఛారణాదీనికి పం శేరస్థలమునుగూర్చి స్వయముగా౬ బ్రోయుని కై యేగునది లేక 'నెవర్షినైన బంపునది. ఈపి వేష్ణలం- ఆనుబాలమైన రూపు, వేసుకు, సొమ్ములు థంంచుట "ఆందలగ|సనమి +" ఊఉ. నాతి! మదించియావినరణం బొనరింపళదలం ఇెదీవు చరి జొకపపాంబికిధితుల జూండకటాహామునిండల బర్వం7 సీతలంపెట్టుగూడు; రనుణీ! నలెజీనొకనన్ని కొంగ యము శారతులుం బికూన ములు జాలల్బమలందుము గంధసారమున్‌ .(నర్స) ఈ నాయికలొక్కరొళ్క్ళరు పోడళశేదములచే శొప్పుగురు. బొ రెన్వరనిన-

1. స్వీయా ఓ పరశీయా 8. పామాణ్యచేతి,
2. తరప్వామిజ్యేవానురశ్తా స్వీయా అస్యాళ్ళేస్టాః భర్తృ శుకూంచూ శీల సంరతణ మౌర్జకం తమౌచకి పలివిళ గశుక్క విచాపిర యగు పరవనితయందు నర్థింపదు. భ ర్హయంచే యనుళలాగముకల జాయిక స్వీయ యనంబడునూ చేష్టలు, పతీనేవ-మానరతణమా-కషదోొర్టవ ములు. ఉదా. చ. ఆమృతమువంటిసద్దుణము నంచితదందికళావిలాస థా నముళివనోతంభూతియు సజారణంచాల్ళి యళః పురంధి ఆా౬

కం కావ్యల తణము గమలవనీహితాన్వయ శిఖామణిమైన నృసీం హమేదినీ రమణ'న శేకపర్ని యన రంజిలులోళములెల్ల మెచ్చంగన్‌.. (వర) స్వీయాతివిధా. ముద్గా -నుధ్యా-ప్రిగ ల్యాచం (పొఢ) ముద్ధం తతాంకురత యావనా ముద్దా -సాద ద్వివిధా-జ్ఞాక యావనా. ఆస్ఞాత యకవననా- మైవక్యినుకో లక్ఞాధయ పకాధీన రతిర్నవోథా-మైవస పిశొయా విప్రలస్ధె నవోథాం ముస్ధ యన సౌందర్యవతి. (ముగ్గ స్ఫుందరీ మూఢకొూూల . -..., యౌవనము ౬ బొడంగట్టినది ముగ్ధ. అమె జ్ఞాతాజ్ఞాశయావన యని రెండు విధములు, ఆ మెరీ కొమము-గా లజ్ఞాభయపళాధీనరతిచే వవోఢ యనిపీంచుకొ నును. శమము నీమెయే్‌ విశ్వాసముంగల్లీ పతి కనుకూలమై విప్రలస్ధ నవోశ యని పీలునంబడు చున్నది. ఆస్యాశ్చేష్టాః. శ్రియా హింియా మనోహరా కోశీవీ మార్చవం నవభూష తే సమహాళ్షి ఈమె చేష్టలు కొత్త కొంత్త యాభరణ ధారణమం దభిలాష-మృదుఖా వము-కోపనుం మైనను దురాలాపము ేకపోవుట -సీస్ట గల్లీ మనో హారిమై యొప్పు. ముగ్ధకులత్యుము స్వీయాంళమున జూడుము. మధ్య, వమౌనలజ్ఞా మదనా మధ్యా మోసము నిస్త సమౌనముగాంగట్లు నది అస్యా శ్ళేష్టాః సాగనీ ప్వేయినీ శైళ్యేవ కొ క్రిః అ ధెళ్యే పరుషవాత్‌ శ ఏ పైబాతి పిశయాదతి విసబ్ధ నవోఖాం ఈ మెయే యతినమ్ముకము చిక్కి. ఆసి విసి ననోఢ యగునుం ఉదా. స్వాపేపియానన విలోకన హానిగేవః స్వాపచ్యుతే పింయికఠాగంి హణ పిినంగ | ఇన్టం సరోరువాముఖీ పరిచింతయంతీ స్వాపంవిధాతు యపీహాతుమలి ప్రిపీళేళ ఈమె చేస్టలు- కర్యమున్న చో వతకర భామణములు లేనిచో తిట్టుట. ఓ. పిగల్భ (పొఢ) పతిదూతి విషయశేళి కలాశలాపకోవిదా ప్పి లా చేష్టాః రతిపీతి రానంజాత్‌ సమ్మోహఃక్షి పతిని రతిశేిలో ముంచుటలో మిక్కి.లీ భాతుర్యముగలది. ఈమె చేష్టలు- సురతా బికుచి-ఆనందరుచే పరవకత్వము నొందుట ,

(8) కొవ్య ల తణము క్‌? మధ్యా. పథ తిరిగి, ధీర-అధ్‌ర-ధీరాఫీర యనియాు శ్యేవ్య కనిష్ట యనియః నొర్కొాక్కర్తై యాలు విధములుగా మౌటినది. అనంగా మధ్య యారు విధములు (పౌఢ యాలువిధములు గాను భీదమునైరి. ఇష్టుడు స్వీయ పదుమూడు "భేదములైనదొ మ్యు-1; మధ్య-$్క (పఢ-6 మొడ్తము 18- పదుమాస్తరు చాయికలు- (గంఖవి స్వర ఫీదిచ పకి వాయికకు లత్మ్యుము వీచులేదు. రనసుంజరి చూడనగు, అందు విస్తరించి 'వాచుయుడివది. ముస్థకు లక్ష్యము. (నర్సు) శా ఆలాపంబునకు త్తరంబొసంగ జాయాసంబునంగాని తా నాలోకింపదుపాట లాధరమరంచాస్వాద 'సమ్ముగ్దముం చాళంజాలదుకా (గలీయదు తనూతాపంబు చల్లాఅల౫ా ఆజేలజ్రావతీత(ద్రతరబు దయిళాఖీస్ట్రంబు ఇాకుండు చే, మధ్యకు లమ్యము. ఉ. మొనితవైఖరిన్‌ మణిరమంతములం గ బరీవినిర్షభ శ్యూనములం[ బకూనశరశూరుని ౬ లూజలొనర్భి తారతిన్‌ మానినియొ ప్పెనప్పు డసమొనమనోంబుజవీథి నాతనిన్‌ ధ్యాననముసేయువ్రైవడి లతాంతనికాంతి నిమాలికా&ీయైం 'పౌథక లత్యుము. ము నటమరత్తుంగ పరొాధరంబుజిక మం చాత్ము కీమో దోమ స్పటవాగంకురమక్నికోణనివ సత్పుస్పేషువర్పంబు సం ఘటితాలింగన వొనునీకృత కుకా గ పౌఢీ ఠోమౌంచమై = విటుటజొక్కించెల. (బఫుళల్లపద్మనయనా పీళాయింతం చెంతయువ్‌ . రై పరకీయ.. క్నాపకట పరఫపురుహోనుళా గా పరకీయా- సాద ద్వివిధా- పరో థా కన్యకాదాకజ్యాయా? ప్యకాద్యధీనతయా పరశీయతా-అస్యాగు వైన చేష్టైః। పర ురుషునియం దు€ దనకుంగల లేమొనుళాగ ములు నలుగురకు దెలియకుండా రహస్యముగా నుంచుకొను చాయిక. అమె ద్వివిధము. అన్యోఢ-క న్యా 1, ఇత రుని భార్య- లి కన్య- అవివాహిత నాయిక, కన్య త ల్లిదర్యడుల వళవర్తిమై మెలంగు కతన పరకీయ యనివించుకొనును. ఈ నాయికల చేస్టలు రహస్యములు, బహీరంగ ములుకొవు . పరకీయ భేదములు, సు ప్ప-విద గ్ధ -లమీళ -కలట-అనుకయాన-ముదిత “మొద లగు చారు. +

ర్‌ం శావ్యల తణము శన్యోఢకు లక్యుము, . 1 ఆయంశేవా కుంజః కుసుమశర సేవా సముచిత? సమోతోవయం వేలావన పదళ లేళ పరిమళ! ఇయం (పావృద్ధావ్యానవలద విద్యాసచ తురా పళాయ త్తేంచి త్తంసఖి కిమువికర్సుం మృగయ లేక ఓ. (ఈజుధ) సీ చారణేం్యదుని పైని చేరమఘటియించ్‌ చికునవ్వు మోడి చే ఒజద్కంగొట్టి. ముదిెతాయ ధో, నోమెతు తిస్థతి పతిర్భధిశావ వాందొకే కన్యకు లత్మ్యేము. శా... కించిత్‌ కుంచిరహారయష్టి పరళ్యభూవల్లి సౌచిన్మికం ఆప న్నవిలోచనద్యుతి భుజాపర్యంత క జ్లోత్సలం అంగుళ్యాన్సుర దరగుశీయకరుచా కర్ణస్యకండపూయనం కళ్యా ణోన్ఫపకన్య'కొ సుకృతినం సవ్యాజమాలోక తే. పరకీయ-రండు విధములు, స్వీయ-18 ఆ 15. & సామాన్యం. విత్తమ్యాతోపాధిక పకలపురుకొనుకాణా సాదూ న్యవని౭॥ ధనయే పథధానకూగా ెవరివైనను మంచునది పామౌన్య-అన గా "జేళ్య- గ్‌జీకం ఊదా. దృష్ట్వ్యాపాంగణ సన్ని భేబహాధనం ఉాతొారమ భ్యాగళం నమేజేరనుకః పరస్పరహిళాశ్లేమం కురందృశః అనం ద్యాకుపయాంని ముంచతీముహుర్మాలామిహిల్‌ కంతలో దృృష్టిఃకించధనాగమం కథయితాకన్లాంతికం గచ్చతికి సామౌన్య- ఏీకవిధరూ క్ష ఇప్పుడు జాయికలసంఖ్య వివరిం కెద స్వీయ-18, పరకీయ-2, సాదూన్య-[ మొలల్ట్‌ము 16 ఆస్టవిధ నాయికలు నొక్కొాక్కర్తి 16 చొప్పున 128 చాయికలం ఉత్తమ మధ్య మౌధమ భదములచే 38 వాయికలు, యివి (1బటు = 3841) ఈ నాయికో నాయకులు దివ్య- అదివ్య-దివ్యాదివ్వ భేదములచే మూడు విధ మాులుగా నున్నారు.

శావ్యలత్షణము శ్రం క. నాంరుక్‌లు, దిఖ్యలు--- ఇందాదులు ఆదివ్యులు---దుష్యంతాది మొనవులు దిచ్యాదివ్యులు-ా రామౌదులు 8. ఆర్దనాదులు లై వామికలు, దివ్యలుటాళ బ్యాదులు అదివ్యలులాకకుంతలా మూలతీ (ప్రభృతులు (మొనవులు) దిచ్యాదివ్యలు--- పీతాదులుం |

7 వఖీ నిమాపణము. ఈ నామికలక( జెలికల్తెలు గలరు విళ్వాసమ్మిళా మకాంణీ పార్వ భారిజీనఖి. విశ్వాసముగల్లి నాయికకు విశాంతినిచ్చున్ను పక్క-ే యుండునగి నఖ. (3ల) యందుకు, ఈ మెచేన్టలు మండన- ఉపాలంభ-శిమా-పరిహాన స్రభృతీని కర్మాణిక్ష ఆవంశా నాయికకు నలంకారము చేయుట- వగ తాలి చేయుట- ఇట్లుం డట్టుండుమని నియమించుట- పరివాసీించుట మొదలగునవి కర్మములు,

ఓ ఇగ రసదోపములు నుడి వేద

1... రపమున కనుచిశపద పదార్ధ రచకలు రసదోపములు. ఇవి దోషపి)కర ణములో విగసమను దోసషముగా వొయ౧బడినది. గనుక నక్కుడం అాడనగు.

౭2 రపాభానము. ఇది యొకదోపుము. ఒక నాయికకు బహుపురువ. సంబం ధమును దిర్యక్క్లల పంభోశ్గాది వర్ష్వవమును రపాభాసదోప, మగును. ఓక నాయకున క జీకనాయిక లండవచ్చును శాని యొకనామిుక కాచీకనాయకు లుండుట రసాఖఫాస దోపమగును. తిర్యక్క_లనం గా పశుపక్యుదులు ఇ్లే వ్లేచ్భగ తీవర్షనమా దోసము. మేద సృనబ్ద నునాగరికఅగు కొండజాతిచారని గంిహించవ లెను.

ఒం ఏ. వాయికౌ వాయ కెశితములగు సంచారీభానము లుదావారింతును, అవి ముష్చదికూడు. (33) రసోర్బత్తికి హేతువులు.

1. నెశ్వేదకు , అకా మః ఖాదుల గల్డు మనో 'జౌర్చల్యము- అస్వస్థత- బుఖము అేకందుట.

లై శమము, ఆయాసము-సురతాదులవలన ౧ గల్లినది.

& బైన్యము. దీనఫావము- దయ వచ్చునట్లు బితిమూలుకొనుట.

శీ జాడ్యము. మందలుద్ధి- శార్య నిర్వహణమునందు6€ గల్లు సాలస్యము, చేయవనలనీన సమయములో చానిం జేయణీండుట- జడ”

ర్‌ వాని. డయ్యాట-అలసట నొందుట

600 శావ్యల త ౪ము

4. తాాసము. చయము-ఇష్ట విదెరూగము ననిష్టపా ప్పిచేల గల్దు ఛయముం

5. శంక సందేహపడుట-పియుండు వచ్చునో శాండో యిని శంకించు కొనుట.

ఓ ఆర్తి, రుఃఖరు- పిక చఉమొగమముచే మౌరమిచేం గల్దును.

9, రోషము. పియా పరాభవముచేం గల్డు కోంధ ము.

10. గర్వము ప్‌యుండు స్వాధిను..డైయాండ నాయికకు. గల్టు సంతో మమే గర్వము.

11, అజీగము. వీిచువిరహకుచేం గల్లు భ్రాాంతి-చి త్తవికొరము.

]1ఓ ధృతి. సంతోషకూ- ఇష్టవస్తువు చేజారుట-కాంతుని సంగమన(పాప్స్‌ వలనంగల్లు మనో ధైర్యము.

కర స్మ ఎతి పతి సం శ్లేషాది కిసిల6 దలచుకొనుట.

14 చపలత, చంచలత్వము-విపి) యర్వ ముచే+ గల్లైును.

15. ఉగ్రత. ప్రియుండు తన యింటికీ రాశయుండి పర భామకులతో నుండునప్పూడు గల్లు కోపా వేశము. నాదాది కిియలం దీనికి ఫలితము.

ప పకండు నట నటించు అఆవహిర్థ్‌. స్వవిసయ చిత్తవృ త్తిని నొరులకు( గాన్చింపకుండు నట్లాం కేగి తప... వీస్ట- వవ సంగమౌదులవలన జనించు సీంిళావము.

18౬ ఆంత ర్వ్వైక్లబ్యకు. మనోవ్యధ- పతి వియోగముచేం గల్టు దుఃఖము- 'చిత్తభొమ,

19 మదము, సంతో పాలిశయముచేం గల్లు గర్వము- స్వాధీనపతికకు లత్మ ణము. మరిబొరికృతమని పయోాంకరము. “

20. ఉత్సుకత్వము. నలతోసుకుచేం ₹ాలవిలంపము సపొంపలేకుండుట- స్రీయుండు వచ్చునని సంతోషము- అతండు రా తడచైనచో. గల్టు తొందర

ఓ. మతి. తనలో విషయమును దర్శించుట- పియుండు వచ్చునా రాణా యని వితర్క్మ_ము.( జేనీళొ నుట. _

ఏ2 నిద, అజాగ్యిత- పతి వచ్చు సమయము వేచియుండక, నిదెంచుట లేశ శొళ్యాంతరమున నుండుట.

28 మోహము, భర్త్వయం దత్యంతానుళాగ ముగ లియుండి యతడు రామి

మూర్చ నొందుట. "

అనగా సంళతాపాతిశళయముం

కావ్యల త ణము 01

2 వోధు.. మేలుకొని యుండుట- పతిఠరాశ కెదురుదూచుచు *ీనుజక యుండుట.

2 అంతము. అనంగా మరణము, పతి రానిచో విరోూగమును సపొంప “చేరక చనిపోవుపంయత్న ము సలుఫుట. చనిపోవుటయం నను నర్థ్‌ మువచ్చినను జనిపో యిన కార్యసాధనము లేదుగ నుక ప్రుయత్నించుట యనుటయీ యిచ్చట సరసముణా నుండునుం

26 ముదము. (ముఠ్‌) సంతో హితిశయము. పీయ సమొగ మన కరణము.

3 వర్వాలస్యము. జూగుచేయుట- వేళనుమించి చేయుక్రియలు-ప్రయుని శాక కెదురుదూడక, తన్న లంకరించుకొనక) నితిరపనుల్నుపై నుండుట,

26. వితర్కము... సంచేశము- ప్రియుండు వచ్చునో రాడో యని మదిని శంకించుకొనుట,

29 కువ. అతినిది- శాఢనిది- శొలమున నిదించక యకౌలమున నిదించుటయు నందు మెమజచి నిదిబోవుటయు దీని లమేణము. ను_ప్లీయన నంతరిం దయ వ్యాపార కాహిత్యము.

380% ఆసహత, (ఈర్ష ఫీ పరుల పౌఖ్యముల€ జూచి సహింపకుండుట- కళకు లేనికౌగణంబున నిది కలంగును,

_తి!. భ్యానము, (చింత) మదిలో ఇెల్లపుడు పతి రాకనై చింతించుట- ఆ ఛ్యానమని కొందటిపాఠము, ధ్యానమే యు కృమా.

౨: అవిచ్చిన్న స్మృతి సంళానరూపం ధ్యానం” అని భగ వద్లీతా భాన్యుముం ఇచ్చట చింఛయని నర్చభూపాలీయములో లమణము చెప్పెను. ౧ఆసవాకా ధ్యానళి మాపస్టుుతుల్‌ ౫ అనుచోం ఆసనాకా- ధ్వానము-భిమ-ఆపస్మ్పృతుల్‌ అని పద విభాగము కుదురుచున్నది

ఈ భిము ఉన్మ్నాదము- చిత్త ఇాంచల్యము- చేఠవాచేత వస్తుభేద విజే కములేని యవస్థ, ఊన్మాదక్ని ర్త మృళత్తిః। చేతనాచేత "జీస్పతి- అని యున్నది. మతి ఛొమించుట.

'శ్రీరాముండు సీతావియోగముచే పశుపతయ్యాదుల తరుగుల్మాదుల వీతనుగురించి యీడి'గెనని రామాయణములో వర్ణింపంబడినది, ('నాగంబు కౌనలే నాగసుందరయా చన్‌ ౫ అని వెందలగునమి

౮౪9 కావ్యల శతుణము 9. ఆపళ్ళృతీ. (ఆపస్మారము) మైమఆచి యుండు నవస్టా విశేషము. దుఃఖాతిశయము గల్లు ధాతుచలన మపస్యారము. వెద్యశా్త్యము లోనిది సంధిలక్క అముణాల బరిగణింపంబడును. స్మ లితప్పియుండు నవస్థం సంచారి భావమలీ వ్యభిచారిధావము లను నామాంతరము కలదు. 10. శృంగార చేష్టలు- ఇవి పదునెనిమిది. (18) నాముకె నాయకుల౦దు€ గన్పట్టు కిిచలు. 1, భావనకు. నునన నంకురించు నఖిలాప జ హావము,. మనమున నున్న యుఖిపాా యానుకూలముగాం గన్పట్టు శాఘ్యాంద్రియ శిసియం & హేల. విలాస చేన్ట ముఖ వికాసాది కిన. 4. విలాసము. పతిం గన సంతో హెలిళయముచేం గల్లు కృంగాక చేష్ట లేచి నిలువంబడుట- పెంట సర్చుకొనుట "మొదలైనవి. ర్‌ మాధుర్యము. ఇస్టమగు సంభాషణాదికియు అభరఃంకులు లేక ఖోట్టిం చుట మౌధుర్యము- దీనికి లత్యుము ఇాకుంతలమున ౯ జూగుండు. సర సీజమనువిద్ధం చైవలేనాపి రమ్యం మలిననువి హీమాంళోగ్ల్గ లక్మలమ్మీంతి నోతి ఇయ మధికమనోజ్ఞా పల్క_ లేబాపీ తన్వి శీమివ పొమధురాణొాం మండనం నాకృతీనాం౫ శి శ్ర్య్యురు. అనిస్టపాం ప్రిచేం జలింపక కులకీలాది సంరత్షణము చేనీకొనుట భెర్యము- మనోనిశ్చయము. 7 విభిమకు,. లొటుపాటు- ఇష్టపా)ప్రిచేల గల్డు సంభ్యిమురు & లీల, విలాసను- పయ సందర్శనముచేం గల్లు మనోవికౌసము. 9. కిలకించిరము. అభీష్టనీద్ధివలన గ ల్లిన సంతోపముచేత భయమాు-ముదమా శోపరు మొదలగుచేన్ష లుద్భువించుట 10. మోట్టాయితము. ఇష్టమగు విషయముల యందు. దన యనుకూలభా వను వ్యకృపరుచుట. 11. లలిఠము.. తన శరర ళోభావిశాసములు వ్య కృపర్చుట. 1% బిబ్య్చోకము,. భర్తనుగురించిన సంగతులు చెప్పునప్పుడు దనకిష్ట ము లేనట్లు వటించుట.

శా వ్య లత ణము 68 ఉచా. ఆ. వె. అనుచు మరియు( గరత-లాములక౦బుగా( -జెలుపవినినయంత( దలికుంబోడి శపుడె యలేనిమూా _క్లి-యద్దంబులో ౬ ణాన6 బడినయాట్ల మదిని బొడమునంత. (ప్రిబంధి 10. విచ్చిత్తి. నగలు తక్కవశా నున్నను. మిగుల శోభను జెందియుండు నే సృం-గారవి కెనము. 14. విహవృతము, తన యంగీకౌర మిోయవలసీన చమయములో వెంట సే€ దగు న్నుళ్సరమియ్యకి నుదాసీనముణా నుండుట, 15. చకతము, భయము- అనిష్టపాొ) ప్రీచేం గల్లు దుఃఖము, 14 బావితము... నవ్వ- స్రీయూనితో సరససల్లాపము లాడుట, 17. కపట్టమితము.. ప్రియాని రతిశేళిలోగల్లు ఫొఖ్యము వెళ్లడిచేయు చేస్తా విశేప.ముం 16. కతూవాలరు.. సంతోపము- తన కోరిక వీద్ధించునపూడుగల్ఞ మనో వికాసము-మనోచాంచల్యము క్షే], అవస్థలు, కం. ఇల జూచుట చింతించుట కలచుట గుణవినుతియరతి కాపములజా స్ట్రళనము గమనము మూర్భయు నలధన్యతరేయన వవస్థలగు ెట్లన్నస్‌. దశావస్థలు. 1. నూచుట 2 చింతించుట-కలంచుట-గణవినుతి-అరతి-ళాపము- అలాఫ్రలనదు-గ మన ము-మార్చ-ధన్యరే. శృంగార రసము జారీమణులళు చిశావస్థల విచ్చుచున్నది. ఇవిరయీ నుదనా వస్థలు. 1 చూచుట, చాయి ప్రియుని సంతోషముతో దర్శించుట. 2 చింధించుటు ప్రియుని గూర్చి మనస్సులో ెల్లప్పూడు ఠలపోయుట- మనస్సంగమము ఓ కలఅంచుట, కరఅపోయుట- ఈ జేఠశ ధ్యానముగా నుండంట- ఇదియేస్టృతి యన బడును త గుణవినుతి ఎప్పుడు పతిగుణములను గీర్రించుట- అతని విషయములను వాలాపములం వినుట- "వెందలగు వేషస్టలుం

64 కావ్యలతణము న్‌. ఆరతి. మనస్లిమిత ము లేకయుండుట-నిక్వేవకము- మనస్సున నుల్లాసము "లేదనుట- నిద్ర లేకుండుటయు నగు, 6 తాపము. వియోగముచేలగల్లు జ్వర ము-కరీరతాప ము-మన ప్తాసి ము. ళా లజ్ఞాస్టలనము. లజ్ఞాత్య్యాన ము-సీస్తనువిడిచి పౌొొఢనవాయిక వళి నటిం చుట- పి'కాళము గా డన మనోరధమును జెలిక క్తేలతో6 జెప్పుట. ఓ గమనము. సం శేరస్ధల మున వై చజేకళాంరముగా ేగుట. 9, మూర్చ. సొమ్మనిల్లుట- పతి రానందున వియె*గాతిశయమువే రుఃఖ మును సహింపలేక మూగ్చనొందుట- మైమజచి యుండుట. 10, ధన్యత- పతి వియో-గముచేం పందుచున్న నాయికకు పతి రాగానే యత్యంత శంతోపము- ధన్యురాల వైతినని వర్షించుట- కృళతార్థతి నొందుట. ఈ దశావస్థలకు లక్యుము పొబంధరాజ చేంక కేశ్వర విషయకిలాసమునుండి యెత్తి బొకుంబటడెను ఒక్క పీ్‌సమున దళావస్తలుం జూప౯బడినవి. సీ. కనీనంత. దలిశె రాకాచందుబించాస్య చింతించందొడంగ రాజీవనయన కజఆదయిమొని సంకల్పించెల గలకంతి మొద విలపించె నన్ను దలమిన్న 'లేళంబు నిద్దురలేకయుం డె లళొంగి యంగదచే డస్సె నలరంలోడి చక్క_6టీ. బుయిలోటందక్కె. జక్కుతవంటి చేర నుళకించెం గర్నూరగంిధి న్‌ మోహానున సొమ్మనీఖై నంభోజవదన వరుస నీతొమ్మిదియవస్థలగనీ యిష్పు డలరు చేలునుంగము యని-పలికీనంత మదిని వెజగంది ముదమంది నముముత( జెంచె. మొదటిపాదమన- చూచుట.చింతించుట6 కెప్పంబడెను. 0డవపాదము- స్కృతి- (తలచుట) సుణవినుతి. మూడవపాదము- ఆరరి- తాపము. నాల్లనవపాదము- గమనము- లజ్ఞా త్యాగ ము

(9) శావ్యల తణము 65 గీతము మొదటిపాదము- మూర్చృ= నాల్టవది- ధన్యతి. చతుర్హాద్యా యము అలంకార పుకరణము ఇందల౦ౌరములు వివరింప(బడును. అలంెరమన6 గా చాభరణము. శ్రా శాభరణము లెట్లో శ్రావ్యకన్యకలకు నలం కౌరము లట్టులే. గుణము పిధానము. గుణ ముండిన(గాని యలం కెరములు శ్రీలెెటు వోభనీయములు కౌనో యే శావ్య కన్యకలకు గూడ గుణములుండిన( గాని శవల మల౦ కెౌరములు ఛో భిల్లవు గుణములో జప్రభృతులు ద్వితీయా ధ్యాయమున విపులముగా వాాయంబడీనవి, | కావ్యం ా్తివ్యా ములంకొరాత్‌ | రై సౌందర్య మలం కెర$క్లీ ఏ తదతిశయ “హీఠవ _స్వలంకొరాఃి (వామన నూళ)ములు- 8 ఆధికరణము) అని వొమనుండు, ఆలం కెరములు కౌవ్య శో భాతిశయము కలిగించును. (కౌవ్యళోభనుగ బ్లించు నవి గుణములు) అవి ళసాలంకెరము లస్థాలం కారము లని రెండు విధకులు. ళళ్లా లం కెరములు యనుకెదులు. ఆన్ధాలం కారము లుపదూదులు, ముందు శత్తాలంకౌర ములు వివరిం చెద ఉర్వమకెవ్యమునకు గుణముపిధానమలి కొంద£ీముంకు, ధ్వలి ప)ిధానమని మటిళొందజు.

1. శబ్దాలంకారములు
2. యమము-ఆనుపాొసమని "రెండే వామనమకము, నళ ్రాంం కౌరములు. ఆనుపాాసమును మూడుగా విధ నంచి భట్టునూర్తి (వర్సభూపానీయము) శాల్లువర్మిం వెను. అవి యెవ్వియన- 1. యమకము 2. వృర్యశుపా్వనము నె, లాటాకుసాంసము ఉ చేశౌనుపాొసము, భరతుండు యమక మొక్క_టియే. యనుమతిం చెను. పాచీ నులు కొండణు వకోం) క్తి మొదలగునవి గఎహించిఓ యమకం, (వామనః) నూ. పద మసేకాన్ష మకళంచావృస్పంస్తాన నిమమే యనుకం)” పదముణశాని యతరము గాని నియవి-ని స్థానమున నన్ధ భేదము గల్లి మరల

66" కశావ్యల తణము మరలవచ్చుట యమకము, ఆర్ధ భిదముగ ల్లీయుండుట పిధానారిశము. స్టానతునం గా పాదాః పొద్వస్యెక స్యానేకస్య చాదిమధ్యాంత భాగాః స్టానాని'? పానము యొక్క ఇాని: అనేక పాదములయొక్క. శాని ఆడి-మథధస్టాఆంత ములు స్లానములు, ఇట్లు పాదయనుశ మేకవిధములు. ? విధములుగా (కొందలు- 9 విధములుశా మరి కొందలు- 27 విధములుగా నొకశొందటుం వికాగించి యున్నా రు. పొదయమకము, ఉదా. 1. ఆసజ్ఞన వచోయస్య కలికా మధుగక్షిఈం? తన్యనస్యా ద్విషతనోః కలికా మధుగ క్షి తంక్ర ఇందు. కళికా మధుక్‌ -అర్మిరర. అని. "కుదబి పాదకులో పదచ్చేదము. కవికా మధున్ర్షితం అని ద్వితీయపాదములో పవచ్చేదము. కలిశౌనుములు ఓీతుకు మదూటలు- ఆ .థ్మితం-పూజీత్‌ మనియు, విష వృక్షము కుక్క. కలికొౌ మొగ్గలోని మనస్సు తేనెగ ఎకి రేం-నిందికం అనియు నస్థ్‌ భేదముం ౧. ఏీకపాదిస్యాది మధ్యాంత యమకొని యభె, ఒశీ పాదములో నాదిమధ్యాంతముల యమకము. ఊ దావరణము- వాంతహంత రాపీనాం థీరథీరర్చితా తవ జామంకెమంద కీసీతి రస్యారస్యా దివొనిళంక్ల ఇనే యేక సెదములు పాన యమకయు. మహా విద్వాంసులగు శ్రీ వేదాంత బేశికలచారి శ్రీ న్తూక్సి గమనిం పుడు ఈ శింందిన్లోక మునం చాది మధ్యాంత యమకళులుగ లవు, (ఆద్యంళ యను కము-ముధ్యాంత యమకము) ళ్లోి కాచాయనీచం కమనీయ వాభా! మోచాఫల స్వాదు ముచానయాచే। స్లీచేఒకుచేలే శీళనూకువ్తేలీ| దయాకుచేలే ధనవ త్కుచేళీక

1. అకుచేలకః మంచి వస్త్రములు కలవాండు. ఓ మొావచేలః. లమ్మీపత. &ఓ కుచేల సమదుింయు. 4 కవేలుండదు భ₹ వందు, ఖని యాగ్ధి దము,

శాన్యల శణము శీ షి అనక ఆుమకం- వానా రె చే భూకారాధాత ముదలగునవి, (వామనః) శీ ననా. భం గాదుక్కర్జ 11 యనుకమునకు భంగము వలన జాధిక్యత -ళంన ముకం గా వర్షవిచ్చేనళుం నూ, కృంఖలా పరివర్తక క్యూగ్గమితి భంగ మొర్షః,

1. ళకృంఖల ఓ పరిబర్తకము &ఓ చూర్షను. అని మూడు విధములుగా యమశభంగ ముల పి) కెరము లున్నవి, "క, కృంఖల, మూ, వర్షవిచ్చేద చలనం కృంఖలా. శలికా మధథుగ్మితం. యనుచో, కలికా-మధుశబ్దమువిడదీనీ కలి-శొమధుక్‌ అని విచ్చేదము, చలనం. కలికెమ'గు-మొగలోని లేచె యని శస్టారము. ఆ శబ్దమును విడంగొట్టి; కలి-కామధుక్కని కౌము శ్వామును విడడీయుటచే తనర్ధ భేగము వచ్చెను, ఇచ్చట వి-య- వర్షములు పి)క్ళతి కామునుండి విచ్శేదము( జేయంబడినవి కలక మధు శబ్దమును (కలి-కామగుక్క.ని, లీ-మ వగ్గనులు వ! చ్యురకు లెనమి ఓ పరినర్తశము. నూ. సంగవినివృత్తా స్వరూపాపత్తిః పరిన రక అాత టి నానో నాటీ అన్య వగ్గరుతో కలసీ స్వస్వరూపముగు. బోంగొట్టుకొని మధ్య వర్షరూప మును బొందుట పరివర్తశము. కాలికా మధుగ్షితం యనుచోట-కలికొ నుదుక్‌ - అక్షికం అను ప్టము లుండంగా కచికా మధుగ్వగ్షితం ఆని విచ్చేదము వేయ(గా ఆవర్షము-కవగ్గము (వాల్లు) తోలాలపి రదూ)పమును బొంది గ్భర్మి తమని వచ్చినది, ఇది పరివ రశము. న! ఓ చూర్తముం నూ. వింజాతర భేజే స్వరూపలోపళ్ళూర్ష రిక చంయుమోచమును విచ్చేదరు చేచుంగా. వంయాపఘునశే భంగము కలుగుట చర్చను. వీండాక్షవ మనంగా సంయున్తాతరు. ఊదా “యోచలకుల మకతిచలందూగ 'సమున్ను కృశుక్సి మూవాం కెంత, పాసి బిభ రి చప (6 ందూోచ గున్ముకృ శుక్తిగూనాం కెంతఃక్షి -- ఇచ్చట పిండామరకుగు కుక్తి లోని క్రి యను నతరమును భేదించి- కళ, శొర- తి,శౌరరులుగాంజేనీన స్వరూపమున శీ హానిసంభవిం చు ఛున్న వి-చూడు డం,

438 శావ్యల తణము “మొదటి పాదము. దూర-సమున్ము క్ష కుక్‌ -తిలూనాంకొాంత?. అని పదచ్చే దము, దూరముగా వెడల6 కొట్టిన ఛోకము గల అచల కుంఠలం-పర్వత ముల గుంపు "శెవడు రతీంచునో యట్టి తిమోచాం "కౌంఠ$-సముదు)ండని యర్భ్‌ ముం "5ండన పాదము. దూరసం-ఊన్ము క్ష శుక్తీమోన-ఆంకః అంతః అని పదర్భే దము, దుష్టరసము-సాగ్ని సలిలముభరించునట్టిది సముద్యము. అది యెట్రిదన- ఉన్ము క్త శుక్తు అనలా ముత్యములు విడంగా్యా మిగిలిన ముఠ్యపు చిష్పలు-మోవ ములు-చిహ్న ములుగల పిబేళము కలవాండు సముదు9ండని యర్భ ము. శదూరసము న్ముక్త శ్కుక్తి మినాం "కౌంత$౫ అనునది రెండు పాదములలోను చేజార్థముగల శబ్దప్రయోగ ము యమకము. సాధారణ యమకము- ఖ్లో॥ శకవయామి-వయామి-యామికి 1-2-8 అని, చాటువు, క. కవిత్వము వెప్పురును. &ఓ జేయుదును. & వెళ్లదను. (నర్పభూపాలీయము) యమశము. కం, నమవర్ష్‌ యు శాధికయె యమరిన నియమంబు-యమక మగు 6 గృతులండా యమకం మ ేకవిధ మగు గంమమున నొక ఆెండుమూాడుగ తు లెటీగింతక్‌, ఇదివఆకు లత్సణము స్పన్ట్రనూశా వాయ(బడివది సమౌనవర్శము గాని, శబ్దము గాని యర్ధీ భేదముగల్లి రెండుమూడు స్థలకులలో నుపమోగించుట యమకము. ఇది ఆండుమూడు భేదములుగానున్న ది,

1. కొమ్మ కొమ్మం గదల్బ శేటికి (వను) కొమ్మ-కొమ్మరో అని , సంబోధనము. కొమ్మ-కాఖ (ఆని శే) రమ్ము రమ్మున- _ (రమ్ము-ఊరమ్ము అని) మాూశందములం, రొశందమూాలం. క్షే రి

శావలషమణము [9 తియ్యమామిడి. మూకు + అందములు అని పదవిభాగ చు, ద్వి. ఆతిరసంబులు మనోహరములు న క్షే ల యతిరసంబులు మనోవారమ.లం మలీయు 1... (శామా-కా కాం) "మొదటిపాదము -రుచ్యములు-మువోళ్ట మలు, శండవ పాదము-భత్యువి శేష ములు

1. పాదయమకము, ౬ కళా యోబన్ఫపాలకే మొూరా మనుమదననసమర మొధుర్యుండవ ఢీఠరా నృనింవా కూడితి బమూరా మనుమదశగసమర మొధుర్యుండ వై. ఇందు రెండవ పొాదము- నాల్లవ పఫాదములోను యనుకము, "3ండవ పాదములో పదచ్చేదము- కమా రా-మను- మదన సమ-రమౌధుర్యుండ వై అని- వాల్లన పాదములో పదచ్చేదము-మొ రామను-మదన సమర -మూధుర్యుండవె- అని. ఓఒ ముక్తపదగ్శి స్త యమశము. విడిచిన పదమును దిరిగి యనువాదించుట, ఉఊదాహరణము. 1. కం. సుదతీ నూతనమదనా మదనాగ తురంగ వూర్షమణిమయ సదనా 'సదనా మయగజ రదశా రదనాశేంది నిభకీ ర్రిరస నరనీం హా, ఇందు మదన-సదన-రద్గన శబ్దములు ముక్తపదకులు, అవి నురల నుపయోగిం చుట ముక్త పదగం స్తముం ౭ శయహీ శహీ జంగమా కూమవల్లీ వల్యాం వల్యాం పార్వణ శృందిబింబః బింబే వించే కోకీలారాను రావః శావే కావే మన్న్మధః పంచళాణః (ఆౌళిదాసు) లించే చింబే కోకిలారామ రావః శాపేరావే మన్మధ పంచబాణః.

థ్‌ ఇాన్యల శ ణము

1. కించోవలోకనకు- సీంచామువలె వెనుకళ్‌ దిరిగి చూచుటం "కం, మనవేటికీ నూననవమొ లనమొనిని. జేమందనక ౬ దక్కితిననుమొ నను మానక దయగనరం దనరంతులుమొని నరసధవు రమ్మన చే. జాది-పాచాంతముల మశజే యను ప్రరఃూగము నీంహావలో కనము. ఓ అనుపాొాసకుు' (వొమనుండు) నూ శేషః సరూపోఒను పొ)సఃకి పదమే కార్ధనుేశార్ధ చ స్టాగానియతర కద్విధమక్షగంద "భీమః 1 నరూపః అ న్యేనప్రంయు్షేన తుల్యగూపః ఆనుపా)సఃక్ష ఏకార్ధము గాని యనేకౌబ్ధములు శాని గలిగిన పదకులు నత్సరములు స్థాన నియమము లేక యావృ్తిం చెందుట యనుపాస మనంబడు. ఇది ద్వివిధము. ఊల్బ ఇఅము- అనుల్బణము నని నూ... అనుల్బణో వగ్లానుపాంనః శ్రీయాన్‌॥ వర్దానుపాంవ ము విప్తారము7ా లేకండిన మంచిది, ఊల్చ్బణ మనగా సీనము ఆధికము. అధికము కాట్‌ండ కుంకుటయు నుల్బణము ఉఊల్బణముకం కు ననుల్బణనూు "శ్ర్రస్టమని యస్ధ ము,
2. ఉదా. కమలే కమలం కొతి. (చాటువు) ఓ వీసా మనీషా నుమ (శంకర) తుం తఠంగే గంగే! (నదాశివబియహ్మాంద)ః) ఠి శ్రీ కాజీ వోక్స్‌ వక్షస్థలనిలయ రమౌవాస్త వాస్తవ్య లోలార్‌ | (విశ్వగుణాదర్శమా) ఉల్చణము,. వల్లీ ఎద్గోర్యుడాటో దృటమటతి రటతో్కోటి కోదండదండ్కకి నూ పాదానుపాసః పాద యమకవత్‌ క్ష పాద యమకమువంటిబే పాడానుపాంసము. పొద యమక భేదములం పాదానుపా)సకును వర్తించును ఉడావహరణములం. న్లో కవిరాజ మవిజ్ఞాయ కుతః "శావ్యకియాదరః శవిరాజం చవిజ్ఞాయ కుతః శావ్యశియాదరః అ విజ్ఞాయ -విజ్ఞాయ-లిదరః -దర॥క్ష అని పద విభాగమా.

కశావ్యల తణము గా ఖో. అఖండయాతి ముహారామలకీ ఫలాని బాలానీ షౌొలకపీలోళన పీంగలానికి నర్సభూపాలీయము. అనుపాొొసము త్రివిధము- క్షి వృఠ్యశ ప్రాసము $. లాటానుపాొొసము-8, భేకానుపాసము-వానమునముతేమున నొక్కా యనుపాసమేం గ్‌ ఒక్కటవర్షంబు శడదాలక నుచ్చరింప6 బరగు జృంభణ వృత్యమ పాంసమయ్యొ. వర్ణిముగాని పదరు గాని యేశసార్లు పియోగించుట వృత్యనుపాొస ము

1. ఊదా, సీ మందార బిసకంద కందాది నిధెబ్బంద బృండారకౌప్త థోభిత యశుండు ల ఆమంచానంద కందళిత వృాదయారవిందుం డై 8 రత్నశ్శిమణ దకళామ విశిఖ వాాశంబు (కామా) శీ దుష్ట శిక్షణము-కిన్ట రత్సణము, ర్‌. పంచళరుండు విలువంచి శరములను పొంచివేయగ నించుకతాళను. ఓ లాటానుపొసము, గీ. తలపం బునరుక్తియయ్యు దాతృ్సగ్య ఖద -మొనయు నియమంబు టాటకూా ెట్లటన్న. పునరు క్లిగ ల్లి దాత్సర్యిద ముండినచో టాటానుపా9స మగచువ్నది,
2. సీ కళమలాము నర్చించు. గరకులు కరములు క్రినాధు వర్ణించు జివ్వూ జిహ్వాం (పోతిన- భాగ) కమలాతుని వూజించునస్త్రి శరనూలు కరములు. కమలామని వూజించునవియీ కరములు (చేతులు) గాని, వూజించవివి కర ములుకౌవు. (చేశులుకౌొవు) చేతులు కౌవనుటలో) సీం కజేతులకు పృియోజవము లే దనుట. భగవంతుని పూజించునవియే సార్థకములగు. గరములు- అని తాత్పర్యము, ఓ చాస్భామణం భూషణం. (భర్త్షృవారి. వాగ్యూషామే. భూషణము గాని ౯ తదితరములు కౌవు, షి భీశానుపా)'సముం గీ. అడరనెడలేక రండు రెం డకరంబు "'లెనయు నియమంబు- భేళమా “నెట్టటన్న. ఆర్ధ 'ధేదము లేళ ద్వికు క్రీప్రుయోగము "భేశమన (బడును,

72 కావ్యల తణము

1. పకపకనవ్వె 2 చకచకనడవె 8 వికవిశలాడెా ఇది సాధారణముగా ధ్వన్యనుకరణములో వచ్చును, ఊఉజా. (ప్రిబంధ) ఫంచచామరము. ఫఘబాఘనాభికాము ఛామకంధి జూదకీదరీ వనావనాబిలా కలాడవైణవా హరీవారీ వినావినాను చైత్యదంతి "ేసకీసరీ దినాదినారజాత సమ్యధృక్సుధాకరీకరీ, £. _అర్జాలంకారములు ఆశ్ఞాలంకారములలో పిధానమెనవి యుపమొలంకౌరము. ఏల ననంశగా నిదియే యలంకౌరములకు మూలము. ఇందుండి యేకిము లుద్భవించినవి. కొన్ని ఇాయానుగమ్యులై యున్నవి. ఉపమా కొళిదాసస్య౫ అని ప్రిద్ధి, ఉపమౌలం శొరము వివరింప(బడుచున్న ది. నూ 1, ఉపమ (వామన ఊఉపమానే నోపమేయస్య గుణదే ళతఃశి సా మ్యము పమో. ఉఊపమౌన వస్తువుతో నుపమేయావస్తుపును బోల్బుట సామ్యము, పోల్చినవస్తు వుపమొనము. పోల్చంబడీవది యుపమేయము. కొంచెము తకష్టవగా సామ్యము కుదిరిన నుసమొలంకా ము, ఉపమొన వస్తు వధిక గాము కలదిశా నుపమేయము న్యూనగుణముకలది గా నుండును. ముఖము కమలమునభెనున్నది యనుచో 6 గములము నందలి మధికగుణము (సౌధ ఖ్యాదులు) ముఖమున కుండకపోవును, అయినను ఫౌకు మౌొర్యాదులు సామ్యము కుదురును, చందువింబ మనుచో౮గూడ గుండము కొంతి మొవలగు థర్మములు సమౌనము శా నుండుటచే బోల్బవచ్చును. లోక ప్రనిద్ధి నిట్టి దియే. ముఖమును కమలముత్‌ో 6 బోల్చుట లోక మర్యాద. కలువతో 6 బోల్చుట "ొదు. ఉపమొాలం కొౌరము లేకికి-కల్చితయాని ద్వివిధము. వూర్వో కము "శీకికీ ముఖ కమలము- చంద్యముఖము- ఆనంగా లోక ప9నిద్ధి, గుణ బాహుళ్యముచేం గవులు శల్చించినది కల్పిత. ఇది (ఉపమ) ద్వివిధము ణా నయ్యె, సూ, తగ్ష్వైవిధ్యం పదవాక్యార్థ వృత్తి భేదాల్‌ క పదాస్థవృ త్రి-వాక్యాన్ధచృ త్తాయని. ఉదాహరణము,

(10) జా వ్యల త ణము గ్భ 1 పదార్థవృ్తి కనక కణసధ ర్మా మోన్యథో రోమ'భేదఃక్షై అనుచోట పదార్థవృ త్తి. మరియు( గాభలిచాసు- తన్వీశ్యామా శిఖరిదకనా పశ్వబవించాధకోష్టి అని వేఘసంటేశములో వాడెను. ఇచ్చట పక్వబింబము- అధరోన్ట్రములు- పదగళతములుం రఘువంశమున నాదిళ్లో కము. వాగస్ఞా వివసంపు)శ్తే -పాఠ్వతీ పరమేశ్వరా మరియు బుండరీ కొతు -డు-కంబదళాయకతాఓీ- యశుచోట్లం బదగతములు, గి భామినీ మఖమిందుబిం-బంబు6 బోలు” (స్వ) డై వాక్యార్థృవృ త్తి పొండో్యోీయమం పార్విత లంబహారః క్లప్తాంగ రానో హరిచంద నేన అళీతి కాలా తపర క్తసానుః సనిర్లుకో ద్లార ఇవాదిొరాజఃక పాంద్యరాజు మెడలో హారముధరించి యంగశాగము లలందుకొని. పర్వత శాజునలె ప్రి కాళించుచున్నాండు. అనుచో నుపమౌ పౌదృశ్యకు జొళ్యగత మెనది. మరియు శాళిదానుని పికమూగ ములు గమనిం పుడు.

1. సరనీజమనువిద్దం ెవలేనావి రమ్యుం మలిన చువీ హిమాంళో గ్లడ్యు లమ్మీంతనోతి ఇజనుధిక మనోజ్ఞావల్క శీచావితన్వీ[ి అని శాకుంరలము. లై కమారసంభ వే అనంతరత్న ప౦ఛ వస్య యస్యహిమంక సౌభాగ్య లిలోపీజూత | వీకోహీదోపోసణ నన్ని పొతే నిమజ్జ్ఞతీందోః కిరణీస్వి బాంకః॥ చందుంనికీరణములలో నృ శాంకము దోసముగోన గన్సడనట్లు, పీమోలయ పర్వతములో నేకరత్నము లుండుటచే పోమదోపుము "లేదు... ఆని పొక్యగరమెన రకజఖపమాల9 కెరము. ఈ ఉపమాలంకొారము తిరిగి రెండంవిధములుగూా నున్నగ. నూ పౌవూళ్ఞా-లుప్తా-చ- అయుపమొల౦కౌగము. వూగ్గోపమ-లుప్తోపమ యని రెండు "కెజససలు, 1... వూర్ణోపరు.. పరిపూర్ణమెన వాక్యాన్ధమా గల్లీ, పాన్యుమునః *దెల్పు పరిత్యయము లుండిన పూగ్గోపమ.

7ట్తీ ఇజాన్టల శు ణము వరాస్య్భ్భచేమున- ఇవ-అను ప్రత్యయము. ఆంథి)మున- వలె-పో లె-భంగి-ప్రభృతులు ప్రత్యయము లుంద-క. ఉ దాహరణములు. పె నుదాహరించిన శ్లోకము. 1, అనంఠరర్న పిభరస్య యన్యకిర తెప్పి వాంకః (2) అన్యు ర్హ్వరస్యాందిని ఇవ ఉన్నది. ఇవ దూనదందెక లై వాగ స్టైవివ-ఇవం & గీ భామినీముఖ మిందుబింబళలబు. బోలు (స్వంతము) అమె ముఖము చందిబింబమువలె ళో ిల్లుచున్నది. ఇందు వలె యున్నది. నూ. గుణద్యోర వోపదూనోప చేయి శన్రైావాం సౌామశే్య్యవూర్లాక్‌ ఉదా. కనులమినముఖం మనో ఖీ మేరేల్‌ $ి నూ లోపీలుప్తా- గుణ్యాది ఛ్యలోపము. ఓ లుప్తోపమ- ప౦త్యయలోపము లుప్తం

1. ముఖపద్మము- పన్మముంబోలు మాఖమని యర్థ చుం ఓ సింహోమౌణవక 8 - ప్రత్యయలోపము-గుణలో పము. 8 ళళివరాజూ- చందునివంటివాండు రాజని యస్థ్రమా, ఇచ్చట గుణంచాదకమాు లోపీంచినది, చళ్లనివాడంు కాంతి కలవా డిని యర్థ్‌ము. & వప౦ిక్రిడాపరింత గజపేేతతీయంద దర్శ ( మేఘమూక) నజ ఇవ పితృణీయం- ప్రత్యయ లోపము. శ్‌ మూపాషంచ కళకృండి చంది)కాధవళ డంధి (కాళి కాసు) భవళమివ అని ప్రర్యయలోపమా, నర్సభూపాలీయము- వూశ్లోపమ కుడావారణము. కం. కరముల కంఖము చకము నిరవుగ నురమందు( జెంది యిందిర దనరన్‌ వారివలె పెలయుదు హౌరా నరసాహాస మయోబరాజు నరనీంహనృషాం లంప్త కచాహరణము- గి. అరుణ పరిణతధాము రా-నమూభిరామ-

శ్రా వ్య లత ణము క్థొ్ట అరుణ ఇరిణంత భాను-అనుతో నూర్యునివలె పికౌాళించునాం.. డనియు, శామాభికామ యనుచోట కామునినలె మనోవారుండనియు, లుప్త కుజాహరణము అెమ్యెను. మరియు మనుచరితిరులో క నాదు చెళ్వింతయు శూన్య శేవామున శ ్రైిన దీపక్‌ యయ్యాః

ఓ. ఇంక నీ యలంశారమునకు పియోగము6 అెప్పంబడును.

(వామనః) నూ. స్తుతినించా తళ్వాఖ్యాచేము

స్తుతినింద త క్వాఖ్యానములయందు సీ యలంశెరమున కుపయోగము.

స్తుతినిందలకు ఉదా.

వో స్థం భవత్యమృతశల్ప మహోకలత9ిం

హాలాహలం విషమివాపగుంం తజేవ తళ్వాఖ్యానమున కచాహరణము.

ల్లో తాంతోహీనీం విళానీపా జ్యోతీ మర)మండలే

యశస్త్యన్వి తారకాన్యాసః *ఇకటాకౌర మౌళిత?.

వకునగా స్తుతి- నింద- త తాఖ్యానము గ౦హించునది.

ఓ ఉపమాదోవనూలు... వామును. డుపమొ దోషములను దోవ ప్వికర ణములో ౬ జెప్పళ నిచ్చోటున నుదాహరిం చెను. నర్సభూపాలీయ క్ష దోసపికర ణములో వేల జెప్పెను. చేన్దు నచ్చటజే చొనితిని, ఆవి యచ్చట: జూడనగును. అయినను వామనమతము నచ్చుట వొాంరులేదుగనుళ నిందు నంగ్ఫవాము గా జబొాాయు చున్నా డను,

నూ, హీనక్వాధికత్వ లింగభదన భేజా పొదృళ్యాదంభబా స్త దోషాః

ఉపమా తోషములు. 1. కొూసోపను 2 "అధికోపనము క లింగ భేదకు 4, నవదచవ భేదము స అసాదృ్భక్యము క. ఆసంభవము.

1... హీనత్వము. నూ. జాలిపిమొణ ధర్మన్యూనతో పమొనస్య హీనత్వం,

కొతీ పిమాణ ధర్మురులచే హీనర్వముగల్షాట.

ఓ అధికత్వము. నూ తేనాధికర్వం వ్యాఖ్యాతం,

'జూతీ (పమాణధర్మకులచే దధికత్వ ముగల్వట.

ఓ. లింగభేదము. నూ. ఉపమా నోపదేయరూ- ర్లింగ వ్యత్యాసో

లింగ ఫేద॥

7శ్ర శావ్యల తణము

ఉపమా నోపమేయ-రములు లింగములలో సదముండుట. ఉపమాక మొక లింగము- ఊపమేయ' మెంకలింగ మున్నచో సీ దోషము.

(ఫుంలింగము- (క్ర్రీలింగము- నపుంసక లింగ మూ)

నూ ఇన్టః పుం నపుంసకరయోూ॥ పారణ

ఊదా, చందిమిన ముఖం పళ్యతిం

పుం వపుంసకలింగములకు భేదముకాదా చితంముగానుండిన సమ్మర మొనచో దోపుములేదు. కానిచో దోసుమనీ చాముననుతము, ఆన౯గా విశేషణము, ఛయాన్వయ ఉచావారణము స్పష్టం. ఇది కౌనిక- లుప్త- పితివన్తూప మాదుల యందుకు నరించును.

ఉ వదనభఖేదం. నూ లేన వచన భేదో వ్యాఖ్యాతః,

ఉపమా నోపమేజములకు నదనకులోే భేద ముండుటనోపరు. ఉఊదాం

పాస్య్యామి లోవ వేతస్యాః పుష్పం మధుకిహోయ ధా,

ఇదట వచన శేదము శృష్టముం పుష్ప మేక్‌ షచెనము. లోచ జీ శునువది ద్వివచనమూు.

5... అసాద్భశ్యము.. సూ అపితీత సణపాదృళ్యు మసాదృళ్యం.

దీనిచే యఖ్యాతోపమ యందురు.

ఈఓ అశంభవము- నూ ఆనుపప టి రసం భావః.

ఉపమౌననూ కుదురశపోవుట దోషము

ఫనిశే యసమోపను యందురు. పీనిం దోవ.ప9కిరణమున ( జాడివగు

ఓ ఇం నుమా ఫృపంచమును విస్తరించి వొయుదును. ఉపదూ ప్రపలి చము ననుపమా సంబంధములగు నలం కరముల.

నూ. పితీవస్తు పిభృతి రుపమా ప్రపంచః. (వాము)

పతి వస్తు ప్రళ్ళతు లుపమాలం కౌర పృపంచము.

ప౦తి వస్వ్వృలంకొరము మొదలగు నలంకౌరముల సముదాయ మవి_ తౌశ్చ ర్యము. వాటిని వివరింతుము,

ఓ పితివన్తువు మా. ఉఫ్రమేయస్యోక్త సమౌనవహ్తున్యాసః టళివస్తుః

ఊఫమేయమునకు౬ కప్పిన బాక్యార్ధ ముపమానమునకు( గూడ. వాక్యౌం౬ రమున నన్వయించుట. వీనికిని యుపమకు నింతియే "భేదము. పరస్పర ఆాశ్యాగ్థ

ఇవులతవ ఇము రా విప్యాసము పతి వ_ష్వలంకారము. అనంగా నుపమేయమునకో౬ జెప్పిన సామ్య ముపరమూన మునకు ఇాశ్యాంతరమునల గల్టును. కీని విశకెౌరములే వస్తు (ప్రతిక స్తుషమ కంబ పతిబింబములు, (నర్సభూపాలీయురు). కం. వేర్వేర వొక్య యుగమున బర్విన పాధర్మ వుం ఉదా. కం. రవియొకండి ఘరంధరుంజె శలినీ తనోవితతి నడపల గవిైన్యర వరా నివహరబు నడప నీవే యవనిని ధూర్వహుండ వోబయప)భునరస్తా. వస్తు ప్రతిన న్తూపను. (నర) కం అవని పరిష్కృలతమయ్యెన్‌, రవివంళం బోబౌరి నరనింహా-నిచే దిక్‌ దురతరు భూపితయమె నవవవగ తి€౬ జొలర్భ నందనవవ౦ బన6గన్‌ రవినంశకము- నందవవన ముపమే యోపమొనములు, ఆండు వాక్యముల చే సామ్యము ౯ జెష్పలబడినది. శ్లోక లేవీళావం గమితా పరిపారపదం కధంభజ త్యేషా వఖలంపరిభోగయోగ్యం మైవఠరూపాంకితం గత్న౦. ఇచ్చట పూక్యో త్తర వాక్యములచే నుపకు యోపమౌనములకు శమౌొన వస్తు ధళ్మము! జెప్పంబడినది. &ఉ సమాసోక్తి. నూ అనుక్తా సమాసోక్రిః (వామనః) వంఫీపకచత్‌ సమాసో క్షి: చంగ్వివాము శాం కెప్పుటచే పమాసోక్తి. ఉపమొనమునకు! గల ధర్జ్మురు నుపమేయ వస్తువునకు. కెప్పళపోవుట ఆనగ౫ా శ్లాఘనిందలం గల్గియుండును. ల్లోకి శ్రామ్యాధ్వప్తా ధ్వగన్లానేః కరీరీస్య మశస్థితి? దిగ్మరా కల్చచృశాణానమ వ్యుత్పన్నార్థి "కాందియ॥. మేరుగిరి యందలి కల్చవృతములకన్న మరుభూముల నుండు వెదుళ్ళు పొగడ దగినవి. కౌరణ మేమన(శ” మేరుగిరియందు మౌగ్గస్థులక విశా9ంతిస్థలమాు లేదు. మురుభూముల వెదురుడొంకలు మౌగ్గస్తులకు సీడనిచ్చుఛున్నది. కల్పవృక్కముల నింద "వెదుళ్ల కట స్పష్టమాూ

78 "జా వ్య లవణము (నర్చ) కం. ప్రకృతము విశేషణంబులు చళకలంబును సౌామ్యథర్య నహితములై యా (వకృగ ముం దలపింపలగ నది యక్ళతినదూసో కక్రికుయ్యె నదిమొట్లన్న న్‌. 1, కం. కలకంఠ కుతులల. చిలుచును ఫలముల6 జవింజూడుండనుచుం బద లం బెనరగున్‌ బలమతీపజఅచు చవిదొొఫు లలనారతీంగాంచి వింధ్యలతలు నృనింహా. శశుంశాంతల పలాయనము శింద- అలతిల యాదగగంము స్తుతిగా వర్షించెను, శతుంకాంతలు పలాయనము చేయుచున్నారను ప్రకృత విమయాము. గలకంఠ కత ముల బిలుచుచున్నట్లు నప్రకృతమును గురించి చెప్పునట్లు దోంచుచున్నది. 2 (పబంధ) మ. రవి యస్తాదికి జేర నంత శశియున్‌ రాగాత్ముండై తమ్మి నవలా శీరకరంలులం లొడశె. ౦ 4. అపిస్తుత పిశంసు నూ. కించదుకై వపిస్తుత ప్రికంపసా. (వామ) ఉపమొనధగ్శములం కొంచెముగా ననంాా శ్లళదేశమాన నుపమేయమునకు 6 శెప్పుటు ఉదా- శ్రోః లావణ్య నీంధురపరరై తహిశేయమత) యతోంత్పలాని శిశిచాసహసం ప్లభ్వై ఊఉన్మజ్ఞతి ద్విరదకంభతటీచ యఠ౦) యతాాపరే కదలికౌండ మృణొళదంజాః. ఇందు లావణ్య శబ్దము చేత నే నయసనారులు స్ఫురించుచుండంగా అయతోంి తృలోని శళినాళవాన అనియు ద్విరదట్‌ంఛరటీచ యత)” అనయా నపిన్తురప్రశంస యయ్యొనా. (నర్భ) కం మీతి నపిన్తుకమునం బ్ర స్తుఠవశ్తువు గమ్యమగు దు సౌంపొందిన స్రీ కశుంతుల( దలపోయు నప స్తుత ప౦శం సాఖ్యమయ్యె6 మది యొట్లన్న జ్‌. పిస్తుతవన్తు వర్షినములో నప్వక్తుతము?గా వస్త్యంతర ప౦ినంగము6 గలుగ € శేయుట సీ యలంకోగ లతణము.

శాన్వ్యలకతుణము ” 79 ఈచా. క0= ననలు మొన లె ల్తై( జీవల చిలిశం జిసరాకుసంచెల జెదెనలిరతుల్‌ చనువువ సీపూందీ(ంగకు ఘవయెన నృనీంహుపొందు గలంల ఆంబోలున్‌. పూః౭దీ[గకు నృనీంపాునిపొందు ఘటించు నను నస్థమునకు +ననలు మొన బెత్తం ననివెప్పుట పిస్తుతమునట్‌ సలబంధియుండనం దున నపిస్తుత ప్రిశంసయయ్యె వూ౭దీగను ఆయపరముగా సొద్భశ్యము. క. అపహ్నతి. నూ. నమేన వస్తునాన్యాపలా పోఒపహ్ను తి॥క్ష ఉపమొానవస్తు వాక్యార్థముచేత నుపమేయనస్తు వాక్యార్థమును గవ్చీపుచ్చుట యపహ్న్మ తి. అర్థతాదూ)ప్యము గాని శబ్టతాదూ)ప్యము కాదు. గనుక నిది రూప శముకం కు ఫిన్న ము, (వానునః) ఉదా. తెటిల్లతీయంనదకా న్లీ దంచ*ా] పరః సర వ్యోతికిదం వివర్వలేక్ష

• న వ్యం వ్యోోతిచే. గప్పంబడీనది, నర్చు కం. ఉపమేయము శాదనీయిది యుపదూన మెయన-గ నెంతయునపవ్నావమా- ఉదా, ఈ గురు చకంపిభశాని కౌర్యసుషుదూం జూరంబుశా దిందుఖా శ్వరశీక్రిద్యుత పం_క్తిగాదు నిబిణాంచ త్పాంచజన్య ప్రభా భరమాం3ా; నటు గాన విశ్వభరణ పాంరంభముం నోరి యీ నరిసేంచాళ్ళతి నుద్భువిం వెల గమలావాధుండు విశ్వంభరక్‌. కౌర్యము- చకిపిభచే మణఆుస6 జేయ బడెను, (పఏిబంధ) సీ తీైనమెయికాని లెలి గంధపొడి గారు వతోజతగుజాత బూతి గాని, ఇందు, మన్యగుని కరీరభూతి (బూడిద) చే. నతిన కరీరమున నున్న గంధ పొడిని మజుగు౯కేసీనది, గాన నిది యపహ్నుతి. (ఆపన్న హాము) ఉప మేయము నుపమౌన నస్తువుశా. జెప్పటరయీ యీ యలంకొర అతణము పే యుదాహరణకుల( జూడుండు. &ఉ కూపకము. నూ. (వామనః) ఉపమా నొపమేజాస్య గణంపామ్యా త్తత్వారోపో రూపకం.

80 కావ్యల తు ణము గుణసామ్యమును బట్టి యుపమౌన వస్తు ఫర్మ ముపమేయ వస్తువున క భీచారోప ణముంజేయుట రూపకౌాలంకొగ మయ్యును. ముఖచందచాదులం దుపమొనరుసంట గ హించికెప్పుటచే రూపకము కుదుకడమయ్యొ తత్వాధ్యారూపము లేచు గనుక రూపక మునకును నపహ్నాతిశిని భేద మేమన(ంగా అపహ్నాతిక చాక్యార్థ ములలో నస్థ్‌తౌ దూ)ప్యము. రూపకమునకు పదార్ధ ములలో శబ్దతాదూ)ప్యము. తాదూ)ప్యమన 6 7 నారూపమును బొందుట. సమానత్వ మనుట ఉఊపదొనధక్మ ముపవేయనుం డదేద ముగా విస్తరించి వెప్పుటయే యీ యలంకెరలకషుణము. యధా. క్ష లో! ఇయంగే హూలమ్మీ రియమమృతవర్తి ర్నయనమె -॥ రసావస్యాస్పర్శో వ పుపిబహుల శృృలద నేరసః అఆయంకం శేబాహుః శిశరమనృ శో మౌా_క్రికసగ౩ శిమస్యానప్రీయో యదిపరను సహ్యాస్తువిర హ$, ఇందు. సీత నుర్దేశించి వెప్పంబడినది. ఆమె లఘ్మీర్వమునకు సయనాన్నుత్‌ వర్టితర్వమానకు న భేదారోపణము. అక్షై స్పర్శమునకును చందనరసమునకీను బశిహు వునకను దా శ్రికహారమునకు న భేదాధ్యారోపణము నరిహించునది. వ్యాసము 76 శెష్పుట రూపక లతీణరు. సంగ9హించుట శౌదని చామనాఖిపాొొయము. అ కర ణముచేతే పుముపు వ్యాఘా)ది సామ్యుములయందు రూపకము వర్తించదు. 2 కృష్ణ త్వదీయసదపం కజు పరజరాంతం అధ్యెవ మే విశతుమూనస గాజహంస. పగపంళజరు - పంజగాంతమునకును - మొవశేమునకును - రాజవాంకకుని చాదూ)ప్యము. (ముకుందమాల) రూపకలతుణమా నర్సభూపాలీయములో నిట్టున్నది గమనిం పుడు. మ. అలసంజేహముమొడ్కి( గాక యుప మేయం చెన్న నచ్ళున్న మో యలఘా ల్వేశేయు నానభిన్న మతీజం బెయుండ్‌ ొరోప మీం బలరం శా 6 బికృతో పయోగి బిమాణారోఫ తుల్యంబయిశా కలయారోవితమందు రంజనమునేయన్‌ రూఫకంబెతగువ్‌. ఇరనిమతమున రూపక మొనిమిది విధములు, సావయము-నిరవయము-పరరపరి శోము, తిరిగి సావయవము రెండు విధములు. 'సమ్మర్తవస్తువిపుయ సౌవయవము- పీకరల ప్ప్తివర్ని పావయవమాూ. ల్‌

(1) కా వ్య లమతమణము రే నిరదయము రెండు విధములు, శేవల నిరవయము- మూలికా నిరవయము. పరంపరిరొము నాల్లంవిధ ములు. న్లష్ట్రశేవల పరింపరితమః- శ్లీన్ఫ్టదూాలికా పరంభరి

తిము- అశ్లస్య్రకేనల పరంపరితము- అశ్లిష్టమౌాలి కా పరంపరితము అని. పాభారణముశా రూపక లతాము నాంధిమున అను పిత్యయముతో గలి

యును, వెట్లన- పతి యను ఛందుిండుకా6. గా) పరివిత యను చళోరము పహార్షిం ఏెను-= ఇం దుపమౌనవస్తువులగు చంది చకోొరము లుపమేయి వన్తువులగు పరఠి-పతి వ్రరలకు న భేచారోపణము, రూపకము. పతి చందు)ల కభదారోపణము. బతివిళా చకోరముల కభదారోపణముం ఇది సులభము ?ా నర్థమగుచున్న ది, ఉఊపమొన వాద్భశళ్య ముపమేయ మందుల. జెప్పు టయ దీని తాత్చ ర్యార్థే ము ఉదా. కం. ఇలనీదు కీర్సిదందిక యలఘుతరన్యూూర్తి నలిన జాండకదండం బులినిండి వెళ్లి విరిసె న్నలనహుషుసమొనతీల నరసనృషపాలా. శీ రిచంది క యనుచోల గీర్హియను చంద్రిక రూపకము, (ప్రబంధ) మీ రళుక పెన్నెరిమంసకలు గండుతు మ్మెదల్‌ సోగకన్నులు కప్పుడూపు తొగలు కరులరల్‌ "బింగ ములు "కెల్లడామరల్‌ గచ్చిపాలిండ్లు జక్కువలబోడు, 7... అనన్వయము... (వామనః) నూ. పీకస్యోపమేయ తో్య$పమొౌన త్వేఒనన్వయి:॥] ఒక వస్తువువశే యుపయహావోపమేయ వస్తుధర్శములు! జెందునట్లుం 'జెప్పుట యనన్వయమూు . (ఉఊసమొ నోపమేయమాల కేకత్వము) ఉదా. గగనం గగచాకౌారం పాగరః పసాగరోపమః రావరావణ మయొోర్యుద్దం రామ రావణయోరివ్య (చూ, రామౌయణము- యుద్ద కొండము 110 సర్థము)

గ్రా శావ్యల తణము ఇందుపమేయవస్తువునకు పాటు మరియొక వస్తువును జెప్పక యుపమేయమే ఈనని వెప్పుట, కసాటి సీచేయనుట. కామరానణయుద్దము- శానముళావణ'ల యుద్దము నలె నున్నది యనుట (వర్భ) కం పరసంబగు నొక్క-టిశే ధర నుపషమానోపమేయధర్మము తిరమై పరగిన ననన్వయం పగ నరయం గాదీనిలత్య మాపాదింతుస్‌. కం, సీదయకు నీడుజోడగు సీదయ నీజయముసాటి నీజయమిలలో. ఉపమాన వ_స్వ్వంతరము శకపోవుటయే డీని లమాము, ఓ భొంతిమరము. కం, ఆల ముపచమేయ ముభన్నత నలర6గ చారో ప్యమొణమగు నుపమొౌనం లిలనిఆంకపడం౫గ భఛాాంతిమ దలంశరణమయ్యె దీని చాపాదింతున్‌ = (గర్స) ఉదా. కా చూడంజూడ నృసీంపకీ రియ మితోశీన భోమధ్యమం 'జడంజూదిన€ చానమొనెగడంగా సీషీించిమిన్నే టనీ శాడంబోయిన బేనీతాపసులు మేలౌ మోలనీద్ధి అంచెంగా శాడంబోయి కతీస్ధనుంచు మదిలో హర్షి అతు రశాంంతమున్‌ . ఇందు6 గీర్హి “తెలంపుదననుతో జోల్చుటయు. నా కెళగంగయా "జిల్లనిది గనుక, తక్సామ్యముచేం చాపసులం ఖాంతి పడిరని జెప్పుట వీ యలంకెరమునకు అత్యుముం ధర్మ పాదృశ్యము చేతి నుప మేయవస్తువు నుపమౌనవస్తువు గా 6 -బరిగణించి ఆాంలించెందుట- భౌంతిమంతము. శ్రీ కౌళిదాసుని ప్రయోగము, శ్లోకి మహారాజ్యక్రీమన్‌ జగతియళపాతే ఖవలితే పయఃపారఠావారం పరమఫురుపోఒంవం మృగయతే శపర్టీకైలాసం కరివరమభొమాన్‌ కులిశళృత్‌ కళానాధంరాహుః కమలభవనో హంసమధువా, చవహోరాజు సీ కీర్పి చం్యదికలు వ్యాసించం శా, (_ఖాంతిపడి శ్రీ మహావిమ్ణువు మీరసానరమును వెతుకుగొనుచున్నా -డనిన నంతయు౯ 'టెల్లగానుండుటచే "నేమియు "భేదము తెలియలేదనుట. ఇస యితరము లూహించునది,

శావలతమజము ల వర్సగూ కాలీ రొరాదావారణముకు ఖై ల్లో కౌర్ణరూ నొళే యభ్శిపొయములో నున్నవి. ఈ యలంకావముకు వోనునుండు శాయలేదు. శారణకు చ్భుగస్యము

9, ఊల్లేఖము. కం, ఆలరంగ గ౦హీతృ శేదం

బులకొళటియె పెక్కరూపములశిడ డలం దలపోయం౫ నుళ్లేఖం బల౦శరణ కాజమయ్యె నదియెట్లన్న న్‌ ఒక్క వస్తువునే గుణాధి భేదముచే నేక రూపములుగా. కెప్పుట యాూల్లేఖ, ఒక్కనిచే యుద్యోగ "భీదకుచే( బలు నామములతో. బిలుచుటవయు సీ యలంకౌర లకముణమూ ఒక్కతే శాందూధికౌర రాజ వళ్యుండం, శాలో ద్యోగీ మొళతో దీని$ లక్ష్య ముపచున్నా డూ వర్సభూపాలీయకూలోని రయూజావారణరు,

1 కం, కాణుండనికవులు), మురజీ జ్బాణుండ౦ వికుకభూమిపొలురు) సుమో జశాణుండనీ ఇరుఅదల౧ఫుదడు శణాంకనమాన నోబశేందు) జృసీంచాు న్‌.

ఓ కృన్ణకన్లాన్భుకములోని శ్లోకము గమనిం పుడు,

1 ల్లో! మళ్లై శ్నైలేందుకళ్చః +కు రకరజనె రృుష్సుచొనకోంనగఒజాభి నో వైరు పకృ కాళ్మాదివికలిళర్ళతా విశ్వ శాయో(ప్రమేయః కద్ధ 1 కం సేవకౌలోభయ చకితదృళా యో+గిభిస్యేయమూర్లిః దృష్టోరంశావతా శేహరిరమరగ శానందకృత్‌ పొతుయుషహ్మేన్‌ క

యూుద్ధరంగ మున శ్రీశున్లుండు- మల్గులకు కొండవలెను యిరళులక శిశువు

వలెను, శ్రీవ మన్యధునివలెను), గోపకులకు దివ్యాకృతి గలబాండుణాను, గందు నకు యమునివ లెను, నిందుంనకు విశ్వ కౌయుడు గాను ((హ్మాండరూపము), రమ్‌ొోూగు లత కాంకమా ర్థిగాను గాన్చించెకనుటలో, పొక్క 'శ్రీశున్లు డిన్ని రూదములంగా నండుటరయే యూుల్లేఖమునకు లత్యురూ.

జామనుండు డీనింగూడ నుదావారించి యుండలేదు.

1. బక కానక్య్యాః కములామలాంజలిపుకే యాః పద్మలాశాంకాః వ్యస్తారాభఘనమస్తకేచ విలసక్కు.0ద్‌ ప్రణూశాయితాక పి్వస్తాళ్యామల కెయకొంతికలితా యా ఇందొనసీలాయికా ముక్తాస్తా శుభ దాభనంతుభవతాం క్రి్‌రాను వాహాశౌం

ల! శావ్యలకణము ముర్తములు బహురూపము గా వర్శింపంబడివరి, 10% ఊపమేయోపము.. (వామనః) నూ కిమేణోపమే యో+పమాళి వ్‌శార్థ జోధకమునందు నుపమే యోపమాన వపస్తువులకుల.. గ౦ిముముగా6 పొద్భశ్యము వెష్పట. అవణలగా నుపమేయమున కుపమొనము నుపమొనమున కుపమే యము పరస్పరము6 లోల్చివెప్పటయని యర్థము ఉడా. జలమివఖ్టం, ఖమివబలళల్క హంసబన శశిశశీవన హంసః జలము జాకౌెళము మరల వాకౌెళకము జలనునము బోల్చెను హంస నలె చుదుండు;, చందు)వి వలె వతంస యని పోల్చుటయీ ౧౫౯ యలంకొరమునకు లక్ష్యము. (వర్భ) కలు విపుణప్టితి నువమేయంి బుపమానము.లోల, ముజటీయునముపసమావంపా అముప లేంయము (౬ జోతగ (దప జప మేరూవమయనంగ , నొ పెట్లన్న€ ఉచా.” కం. శరణాగత భరణంబున వరేనింహూుని పాటివచ్చు వరసావానుండీ వరనీంచాం( డిరఠనిశెనయా నరవింహు.జెకొక యితిరవరులకు వళచేం అర్థము వ్పష్టము. శరణాగతులను రథీించుటయందు మయోబతడు నరనీంపు నకపాటి నరనీం హావ తారమును దాల్చిన విష్ణువు. మళీ యావిమ్ణవునకు పాటి యోబయ వరవింవాుండని వెప్ప్తుటరమీ యీ యలంకెరమునకు అత్యుకు. 11 నేనూ (వామనః) మూ పధశ్మేషు తంతుప్రికూగే శేషః ఉపమేయమున కపమూన ధర్మములు నంశియా కప్ప రూపములలో నుచ్చా రణమాశ పుధ్యాతోపషణము ౬ కేయుట- అర్భ్‌ పాదృశ్యము. లేళ 6 కేవల శబ్ద పాదృశ్య కుండుటయే కేవ అముణంము. శ్లేమ యన౯శాల కబ్రమునకుగల యగ్థ భేదము వివిదార్థ లోకము ్లేషుముం శ్లేపుర్థలోధక పదపిళమోగ మనుటు (నర్చ్ర) ప్రకృతులు నపిళృతకులు కబ్లపాటన కూఠిపికటిత పామ్యుకు శ్లేచమని స్య్తిసె. ళప్ట్రపాటనమాత9 మనలా నుచ్భారణమనియే యభిప్రాయము,

శావ్యల శణము తక ఉదా. సోప్యాణో విణినోవిపకువ్భూదయ పో్రిచ్మాధినః కర్కళాఃకి ఇచ్చట ఉహ్మాశో యనుచోట చర్చ మనియు, నూష్మగుణ మనియు- విణ మనుచో కస్త మఠము-నఖి మతములు నని శేహెర్టరు ఇెప్తుట (శ్రేపాలం కారము. 1౬. వకోంక్తి నూ పాద్చళ్యలతుణా వకోం శ్రి; (వామనః) పాద శ్యలకనము ॥్‌ఖది నకం క్త లత ఫ్రైదునిబం ఫనములు గలది నిఇంధన మన(7గా విధము, కం బంధ- పొద్భశ్య-సమచాంయ- మప కీత్య-కియారమొ "న ములు, అందు రెండ వది యగన పౌదృళ్య లతుణ గలది వకొ౦ళ్తి, ఊదా. ల్లో ఊన్మానోలకమలం సరకీవాం వైవవంచని మిమల గు హూక్తాత్‌ $ ఇచ్చట నీతు పొదృళ్యములగ. గమ వైగనరులు- వికిసించెను ముకు శిల చెనని స్వఖావో క్రిగాం అెప్పక వంకరగా ీతిలషణము అగు నుస్మీల నిమలన ములు కెస్చిను ఇది తకం క్షి, (కర్చు) వస్తువునకు స్వ ఖావ్యాము విడిచి నేప ాళ్వర్థనులచే జీరొళ ఉయస్థాంరరముఖలుకుట నకో) కి. (సమానము) 1% ఉఊ్యక్సేమ. (వామనః) నూ అరదూపస్యా స్యధా ధ్యవపావమతిళ వస్తువున కతిశయము[ కెప్పుట్నకై యన్యథా ధ్యరసాన ముర్సేక్షు అధ్యా తోపము కొడు. ఉర్క_ క్షారము వస్తువున శధ్యవపానము, ఆనం౫ా నుక్సాహము వూనిక అశిళశయార్థ మనుట ఖాంతిజ్ఞాన నిచాణాగ్ధము భాంతి కౌదు. ఉత్కర్హ వెల్చుటరయే ప్రిధావాంశము. వస్తువునకు వ _స్వుంతర భావపాద్భశ్య మతిశయము* వ౨ై( గల్లించుటయని శఆార్చర్యకు. వంచ్కల్భృతికున ఇచాళి కబ్టములు వాంధమున నను కాక్వస్థాదులు అతుణవాచ కములు, ఉదా, వెలకొనంగట్టుడా ₹దుటనిల్పిరొ నావారిబాల్బు వయషేమం, ((ప్రబం) ఉదా. అ పురసొధములు వాకౌకమును ముద్దు పెట్టుకొనుచున్న వో యనున ట్లాన్నమి ఇచ్చట ఫొధముల యున్నతి కతిశయము. గల్గించుటయే కవి యభ్మిపా యము గాన నిది యు ల్చేషూలం కౌర మయ్యెను. నే భావగావా యళ స్రీరాః గుష్తానద్య ఇవబభు?శి న్మీదించు నరులో యిన్న ట్లున్న వి. అనుటలో ఉ ర్పేక్ష. (రామాయణకు- సుం, 19 అ,)

ఈ శానవ్యలా శణము (నర్చ్భ) శం ఊపమేయకునకుం గల్గిన యుపమొవగుణకియాది యోగముచే నా యుపమొనగ మెయని తలంచిన నపుడది యు, ల్చేషయయ్యెక్‌ ఇది యజేక భేదంబులుగా నిందు వాయలబడీనదీ, చానుకు. డొోళ్ళటియీ '(వాసెను, అ భేదంబు లిందు (గంథవిస్తగ భీతిచే (వాయనొల్ల. మరియు 'భేదంబు అలతి నూక్కుంబులు నగాహ్యుములువై యున్నవి. 14. అతిళయెోగట్షి. నూ. సంభావ్యధర్మర దుత్క క్షకల్బ జాలిళయో కక్రీఃక వన్వువున కొధెక్యత ( కెప్తుటనై పాదృళ్యార్ల కల్చనరు. ఊల్చేకకు నతిశవొం-క్రికి భేదకు లేదని కొందలీమత ము, చామనుందు జాని నంగీకరించ లేదు. ఊదా. (1) ఆ పురవైళ్యు లైళ్వర్యంబున: గుబేరుని ధిక్కకింఠురే అనగా బహు ధనవంతులని యర్థోముం 2 ఆ ఫర ఫొధమాులు నింగి నంటుచున్నవి యనుచో సోధములు మిక్కిలి యిత్తుగా నున్నవని యభ్మిపాయము. వైలాసళిఖర (వఖ్యామాలిఖంతీమి చాంబరం తీయమొనమివాకౌాశ ముచ్చితైగ్బక నోత్తమెఃక అని లంళను వర్షిం చెను. ఇందు లంకలో భవనములు మిక్కిలి ఎత్తుగా య్‌న్న వనుటప నాకసము నంటుచున్నవని వ్థించెను. (రా. సుం, జస) వస్తువున కుళ్కర్ష వెప్పుటక్రై యతిశయార్థ కల్చనముంజేయుట సీయలం కౌర లతణము, ఈ యిలంకౌర మెదు వినములని నర్సభూపాలీయక ర్త వివరించెను. & ళం. మురవార తావక వితరణ చరితమువిని వితరణంబుదాలించిను కి స్నరవాధు/,డు గాంచును తై (శరధవివిరంబున వితరణ మొకజేళన్‌. (యబంథ్య) కక సంబేవాము. నూ ఉపమా నోపమేయ సంకయః సంబేహః (వామనః) ఆతికయార్థ ముపమొ నోపమేయ వస్తువులందు నిశ్చాళుబుర్ధి "లేక సంళయను కల్గుట సంబేహాలం కారము", ఉచాం

శాన్యలశతుణము 6౮ ఇవం క్లోతృలం చకునుం వేలిదిలానీనీ ననిశళ్చినోతి వృదయం కింతు డోలాయలే మనఃశ్ష బది కగ్లోతృలమొ "లేక "శ్టకమా యని సాదృశ్యము చేత "శ్యతోత్సలములకతి శయన. జెప్పూటనకై, సంళయనము గల్లినట్లుల జెప్పుట దీని లత్యుము. "న్యేలోత్పలము లుప'దే రొూంూపమానములు. (దర్భ. ఊదా. ఊఉ. ఇందు)ండొ యాయుజఉందుండె బలీందుండొ పార్వణచం(దుండొ హరి శ్చందుండొ రపాభరణ్యపవ శాత్ను6 టైననా శేందుండొ యానశేందుండొ యంచు దలంతు శార్యులీ పొంది భుజ్మపతాప రణసాహాసు నోబయ నారనీం హునిక్‌, అర్థము స్పష్టకూ. శాక్సర్యము. ఊప మేయవస్తువుకు నుపమౌనము గా సంచేహించుట. నసంజేపాము. 14. విశోనము. నూ. విరు్థాఫాసత్వం విరోధః (వామనః) వస్తువునకు విరోధములేని జే యున్నట్లుం ఇెప్ప్తుటయీ యభానము. అది కలది విరోధము. విరోధాభాస మనియు నామాంతరము. ఊచావారణములు., ఖో. పాణాలా వయనపిగల్ళు వదస ఃప్మాక్రీ వయవారరాః క న! ఛాళాధరంబయ్యు దనరు సీకౌశ్నేయ మనక వాహీనిక జీవనద మయ్య నమలాకరంబయ్యు ననురునీ శౌర్యంబు ఫఘనరాజవాంచ ఫీకరత+౬ చాళ్ళె, ఉపమా నోపమేయమాలకో విరోధమున్నట్లు. ఇాన్సించుటయే గాని వస్తు రస్తు వికోధము లేదు. ఇందు శార్యము సరన్సుతో 6 బోల్చి రాజవాంచ. భీకరమని విరోధమున్నట్లు. జెప్పెను. కౌని విరోధము లేదు. సరస్సు రాజవాంస భీకర మనిన సరన్నున( గలహంసలున్న ననుట విశోధములేదు. రెండవ యర్థ్‌ము- రాజ శేన్టులకు ఫీతిం గలుగంజేసె ననుటయు విరుద్ధము శేదుం

88 ఇావ్సుల త ణము

&ఓ (హిబంధ) సీ ఆలకొను కలిమిమిన్నందియు

నాలోన ముస్టికీ చాలుబడియె ఘనకుచశిలు దుర్గమ దుర్గ్షముల జేలి ననుదొనం బుపవాసమునణేబి క్కెం 17. విభావన సూ. కియా పితిషీధే పిసిద్ధతతృలవ్య క్రి ర్వి ఫావనాక్టి (వామనః)

"ొరణము లేకయే. పివిద్ధమగదాని ఫల ముద్భువించునట్లు. అెప్పుట,

శారణాభాచే శార్యోక్సత్తి ర్వి ఛావవా॥

అని మరియు కలతీణము. కొరణము లేకుండ. గార్యము కలుగుట, మృత్తులేనిది ఘటము సంభవించుట. చందు9డు లేనిది వెన్నెల యుండుట మొదలగు నుదొహర అములు, ఉదా,

ల్లో ఆమోళిక విశుస్ధేషు వృాదయేషు మసీషిొంక్రి

శమూళనము (పరిశుభ్యిము చేయుట లేశ కడుగుట) లేశయీ' వృాదయములు విశు ద్ధము-ణానున్నవి యనివర్థ్మించినచో, శుద్ధతకు 6 శారణమగు కొభనములేదు. అది లేకుం డంగానే విశుద్ధత, (మొళభన ఫలము) వచ్చినది. విశోధా చానాలంకౌరములో విరోధ మున్నట్లుగా నుండు నేశాని విరోధముళేదు. విభావనలో విరోధమున్నది,

(0) భవంతియ తౌౌషధయోరజన్యామ _తెలవూరాః సురఠపిదీపాః

లైల పూరాఃక్ష అనుచో విఫావన. (కమొరసంభ వే) (నక్స) కం, కౌెరణముబేక ౌర్యము పాంకూఢం బైన నది విభావన ఉదా, స్కీ నలినారిలేని వెన్నెలలు రాత్రులు లేని తశారలు లళ లేని కోరకములు.

అర్థ ము స్పష్టము

1౬ పరివృత్తి నూ. సమలి సదృళాభ్యాం పరివర్తనం పరివృ్సిః (వామ)

సమమునకు సమము గాని న్యూవాదిక ములు గాని బూర్చు చేయుట పరివృి" నర్చభూపాలీయక ర్త దీనిం తివిధము గాం జెప్పెను. సమమిచ్చి సమవస్తువు గొనుట, అల్బ మిచ్చి యధికము6 గొనుట-ఆధిక మిచ్చి యల్పము6 గొనుట. (సమమున కుదా

కం. శితివృదనయ రత్నభూపహే

కృతులుకృతుల్‌ నీకనొాసంగి కృతులునృసింనా

(19) శావ్యల తణము 00 శీరివర సీచేం శాంగురు శుతి వృాదయాభరణములు విశోభికలీలన్‌ వులు నుంచి కౌవ్యములు రచించి, నికు కృతి యిచ్చి నీవలన నాభరణములు దిరిగి పొందుదురు 19. కిమాలంకౌరము. సూ ఉపమే యోపమానానాం కమసంబంధ?క్యమః ఉప మేమయోపమానవస్తువులకు( గలసంబంధము కళమమాగా ననగా యధా సంఖ్యముగా6 చెప్పుట కసిమకం, దీనికి యధా సంఖ్యాలళ'కౌర నునియు( గూడ నామొంఠరము కలదు. ఉఊర్జేళ్యా నుర్దేశ్య వస్తువుల సౌన్యుము వరుసగా ప్రయోగించి వెష్పుట దీని లమణకము. ఉదాహరణము,

1. శం, రరుణీముఖము కరంబులు క్షే ణా! సరవిక్‌ చందు)నికి పౌార-సంబులకేనయొ. క్షే ల్లి ణ్హ్మై నుఖదుఃఖములయందు వార్ష కోమిములు లేకుండుట. సుఖము- వార్టము- దుఃఖము- శోకము అని కొముమూ, 8 వాక కావ్యం పదృ ష్టాదృ ఫ్టైర్ధం ఏీంతికీ రఘూ తుక్వాత్‌ (వామనుండు) ఈ. (నర్స) సదృస్టారము-ప్రితి అదృష్టారము-కీర్థి అని కొమము, (స్వకీయము) చ శర కరుణాధరాభరణ వైళవసద్దుణ బుద్ధిచాతుకీ క్షే ల తె క! పరమవిభుత్వపావని విఫా బల) మైర్యవిజృంభణంబులన్‌ గ్‌ 6 7 8 వరుస హరిన్‌. సిరిన్‌ గలశ వార్నిధి, గీర్నిధి కూలిం) గీలి నా క్షే 1 వ్‌ శీ ర్‌ 6 కరిం గరి ఇల్తువేరు తీబన్నుత కీ నరసీింహభూవరా. 78 కమపి కార ముపమేయముల కుపమొనములు వరగ్షించుటచే దీని లతక్యుము బోధింప(బడుచున్నది, కరుణకు హర్కి దళాభరణమునకు గిరి. ఇ మిగత పదము లన్వయము, గ౦హించునది, (121) 8)

నిం కాన్యల శతణము 20, కీపశనూ.. నూ. ఊఉపమౌనోపమేయ వాశ్యే ప్వేకౌప్రియా దీపకం, తత్రైవిద్య మౌొదిమ ధ్యాంత చాక్యవృ త్తి భదాత్‌ క(వానునః) ఉపమా నోపమేయవస్తువులకు సంబంధమును బోధించు శిియాపఫద మొక్క టియే యుండుట దీపకలకమాము. ప్ర)స్తుతాపిస్తుత వస్తుకుల సామ్యుముం (కమార 5 స, $7 ల్లో.) ఊదా. శ్లోక భూష్య్తే కిమదవనాని బాలపువ్నైః "ామిన్న్యో మధు మదమౌంస్నరె ర్విలావైః! ఇచ్చట భూష్యతే యను కియాపద ముపమొానోపమేయములకు సంబంధించి యున్నది, (వర్ఫు పిళృతము లపికృతములు తుల్యభావము( జెందుట దీపశొలం "కొర అమణము. ఉదా. శం ధారితీ సదా సన్నుత పారస్యంబగుచు విమలజలజము, రాకా వ్‌లేజ వెలి బింబము నీ రమ్యయళంబు (జొల్బు నమ్మి నృసీంహోం జలజము-చుందుండు యశంబునకు నొీ క్రియాపదము. 5పొల్చు ననునది ప్రమయోగింప బడినది. 2], నిదర్శనము. నూ. కిియయైన స్వతిదర్థాన్వయ ఖ్యాపనం నిగర్శనంక్ష "(చామన ) వ_స్త్యర్టము శుద్ధమగు క్ర్వియాపదముచేత వ_స్త్వ్వంతరసామ్యఖ్యాపనము హేతు దృష్టాంతవిభాగ వివేచనముచేత( దెల్పుట. నిగూఢ హేతు దృష్టాంంరకు దర్శనము చేత చెలుపుటయని యర్ధ ము. తాత్సర్యము- ఉపవే- ఎ౧-*పమౌన వస్తువుల సామ్యా ర్ట్‌ము కిియాపదముచే ద్యోతక మగువట్లు. జెప్పుట. 2 అసంభ వస్తుసం బంధము, (చూ. కుమౌరసంభవము 2 స, 21 శ్లోకము) (నర్ఫ) కం. ధర నన్వయంబు గూడక గశిమన్‌ సౌమ్యంబు నెచటం గమ్యము. జేయం బరగునది నిదర్శనము మై యస్థము గమనింపుడు, ఊదా కం. బలవదలి రాజ నేనా జలధిన్‌ జీవనము(గోంలి జలధరళో ఖా

శావ్యల శతణము ర నిలషనముండాల్చె నీ యనీ యలఘురణో త్సావాసరస యొబభనరపొం ఇందు నేన-యనీ యుప మేయములు, జలధి-యేఘ ముపమొవములు, క్రియ కోంలుననునది, జీవరమకల గా జలము-పాంణరు. మేఘము జలదిన్‌ జలముంగో లె, శ్తి వెనికల పొొణను( గోంలె,. రక్తపొనము చేసెననుట.. శుద్ధక్రియ యనంణా మరి రొక క్రియ సహాయమక్కురలేనిది, ఊపమాన నిదర్శనముచే నుప మేయముయొక్కం దర్శఖ్య్యాపన ము చేయుట యని దీని తార్పర్యము. లై అర్థ్ధాంతరవ్యాసము నూ ఉకినిర్యా వన్తునో ఒస్థాం రరస్యెవన్యసనన మక్ధాంతర న్యాసః (వామనః) ఛెన్పీన యర్థకు విద్ధించుటనై యన౭శా స్థిరపరచుట నై వ్త్వంతర పొమ్య ధర్మము నుచాహరించుట యగ్థాంతర వ్యాసకు, (వర) జీ. మహివెేేమంబుచేర పొమొౌజ్యమును బి శక్త పసామొన్యకున విశేషముగ, సమర్థి తముగ నన్థాంతర న్యాస మమకుచుండు, పామూన్యధర్మకుచే వి శేషధర్మ రును, విశేషధర్మముచే సామౌన్యమును సాధిం చుటయాని యర్థ ముం ఉదాహరణములు చ వద్దుణోజ్జ్వల నరనీంవా, మంత, 1, బలవంరుల కింతులుచిక్కు టబ) మే. (పామౌవ్యమునే విశేషము) ఓ కశావణుడు దుర్మార్ణమన వాళు (డల్యు, దుర్యార్ష మతి నిందితరముగచా. (మై చూ.) ల్లో! ఆసంకయంతృత) పరిగి వాతషమా య చార్యమస్వా మభిలాపి. మే మనః సళాంహి సంటేనా పలేమవక్తువుకి ప్రమాణసుం తాకగణసి వుత్తీయః (శావంఠలను) క. ఖ్లో,. ఆనంరరత్నపిభవస్య యస్యహీమం నభాన్య విలోవిజాతం ఏకోహిదోపో గుణసన్నిపాలే నిమూతీందోః కిరణేస్వివాంకః (వమారసంభబం)

ర శావ్యల థణము శ. ల్లో, ఇయ మధికమనోజ్ఞా వల్కలేనాసి తన్వీ శిమివహీ మధుఠాణాం మండనం నాకృతీవాం,. (శాకుంఠలము) ర్‌. శ్లో, శాంబావస్యం దివసగణనా తత్పరా మేకపత్నీ మవ్యాపన్నా మవితధగతి గ్ల్రక్యుని ఛ్రాాతృజాయా ఆశా బస్థః కుసుమసద్భశం పాొయళో వ్యంగ నాణాం సద్సః పాతిప్రణయి వృదయం విప్రయోగేరుణద్ధి. (మేఘ) “మొదటి ఆెండుపాదములలో ౬ అెప్సీన పామౌాన్యధర్మముచే, 3-4 పాదములలో 'ైస్పిన విశేషధర్ముము సాధించెను. నా కాళ శెదురుచూచుచు దినములు లెక్క-పెట్టు చున్న నా భార్యను జబొడంగలవు కరుచుణా శ్రీంప వియోగమున న్భాదయమాు పలీయం దుండునుగచాం 5... విశేషముచే సామాన్యము పాధించుట., కే. సత్యము సర్వ శేయము. సత్యవంతు రైయే గచా వహర్చందుండు విఖ్యాతి6 ఇాంనెనుం ఇచ్చట విైశేషము- సత్యధర్మము- పఫామాన్యము- వారిళ ందుంండు ఖ్యాతి నొందుట, 2. లమ్మీ చంచల- బలి నహుములు భిన్హులెరిగ చా శం, విమలార్యు. "'డెచటనుండిన విమలుండగు "నెటటన్న వినుము సురాణా రమున( జరించియు నీయశ మమలస్థితి కాదె యోబయపిభు నరసా, అర్థ ముస్పష్ట ము. విశేషమును జెప్ఫీ వానిచే నీయళ నుమలన్లితినుం డెశా జె యని సామాన్యమాన సాధిం'చెను. 2 వ్యతిేేశమ. నూ ఉపమేయస్య గుణాతిశేకిత్వం వ్యతి శేకః, ఉపమేయ వస్తువునకు గుణాధిక్యము కల్పించుట, వ్యతిశేకము. ఇందుకై యుపమౌనవన్తువున౦ దుపమేయముకంకు న్యూనర్వ ము గల్పించుటయు సంభవిం చును. ఎట్లన చందు)ండు కళంకము లేనిచో నీ మొఖమును బోలియుండు ననుట ఊప మేయమునకళ్రి దోషారోపణము. శేదు. ఊపమేయమున కకపమానవస్తువు కం (గుగాధిక్యముం జెష్పటయీ దీని లతమణము, ఉదా.

శావ్యలత ణము ఖ$ ల్లోః సత్యం వారిణకాలామ్య్యూః ప్రసన్న నుభగంముఖం సమొనంళళిన: కింతు సకలంక విడంచిత। చంకుండు కళంకముకలవాండు లేనిచో నీమె ముఖకమును లోలియుండును ఎఏనిచ్చిన యుదచావారణము గమనిం పుడు. (నర్సు) కం. ధర నుపమౌనముకన్నను నరుదగునుపమేయ మధికదూనన. వ్యలి శేశము, కీ బవుకరాళాఖాంత బయలునాతశయున్న గువలయ ద్వేషంబు౯ నోరథమన్న మిటితమ్ముల విరిపోటు సేయకయున్న ఠరోపాభిభూతు డై తొలంగకన్న ఠీ |! ఛి ళ ఛీ గి. పొటియను విక్వవినుత కళ్వతృ్రతాప వైభవద్వ స్త దుళ్వార వెరివీరు( పెన యోబయనరసింహు నమిరభువన భవనళ్ళత బేజమున కస్పలాంధవుండు. ఆబ్బాలాంథవునియందు (నూర్యుని) దోహారోపణరుకేని నరవరాబాను భూపిం పెంగాన వ్యతి శేశాలం కారము. యతిరాజు స్పప్తతిలో శ్రీను జ్వేజాంత దేశిక కపీందు)లు-. అనపాయ విమ్ణపద పంళియంభజే కలయా కశయా, కలయా పృనుర్పురతి ఆకళభంళకరయోగ నుజడాళ రూదయం యతిళాజచంద) ముపఠాగ దూరగం, ఇందు కీ ఛభగవడాామానుజయతీందుం అను చందు)నితోబోల్చిరి. చందుడు కలలే హీను 'ణాకౌళమును విడిచి యాండును- కళంకయుక్తుండుల సముదిములో యతీందు9 లన్ననో- విష్టపాద మౌశ్రయించుచారు- శలలచే( (విద్యలచే) శో భిల్లువారు- నిర్ణల చారిత్ర) ముకలవారు- బుద్ధిమంతులు- అనుటలో ఉ పమేజకునుగు యతీందు)లకు నుపమొనవస్తువగు చందు9నికం మ గుణాధిక్యత వర్షించిల విమ్ణపదము కల-కళంక-జడ ఈ ఫ్రములు న్రేపార్ధనూలు గల్లియున్న పి.

న! శావులవ్‌ ణము 2ఓ విశేషోక్తి నూ పీకసణహాని కల్చ్పనాయాం పౌమ్యచార్జ్యం విశేపోక్షిః ఉపమేయమున కుపమానగుణములలో నొళటి లేకపోయినను మిగిలిన గుణము సౌమ్యముండిన విశే కీ ఊడాం

1. భవంతియలె పధకం" రజన్యామ _కైలవూరా॥ కురరపిడీపాః ఓ ద్యూతంహినామ వుతుమస్య్యా సింహాసనం రాజ్యం ఠి ఇయం౦హ్య శమలా లవమ్మీః. ఇందొకసణము సౌమ్యధర్మములేకయుం డె. అకమలొా లక్మీయనుచో ( గమల హీనర యొక్క గుణమేలేక మిగత గుణపామ్యుకున్నది, గనుక6 గుదిరెను. “భవంతి యతశ్రాషయోర జశ్యాం) యనునది కుమూరశంభవములో నిది, ప్రధమ పర్షము- శ్లొకము 10. వ్యాఖ్యానక ర్త మల్లి నాధనూరి విభావనాలం కెరమనివా) పెను (నర్భ) కం అనినీదాప ఘనాఫఘన * " ఘవముశతోత్కరము ౧పరియల గంద్వరహిత కా డ్వనితలకు ఇెట్టిచోద్యమొ ॥ యసువొందవు కంకణంబు జేబళ నరసాం + అగ్థకు నృన్టము, కర వ్యాజస్తుతి, నూూ సంభాబ్య్‌ విశిష్తకర్శాకరణా న్నించా" స్తాత్రాన్లా వ్యాజన్తుతిః -ం వ్యాజనున (౫ కృతిముము. నించారూపకముు క్లుతి- నిందశౌడుం స్తుతియని 'శాఠ్సర్యము. ప్తోతాార్థములో నిద తాల ల ఉదా. నో బబంథ సేతు* గిరి కం వా౨ః 4 లిజేధసక్తెక కళేణ తాలాక ఏీంవిధం శర్మ రోతాన రాను్క " “౨. త్వయాకృళంత న్నముక్రక గర్వః వ శాముందం నేకుబంధనాది విళివ్రకర్శల నొవర్చె. నీవట్లకి సమర్ధత ౬ గల్లియణ ( జేయలేదు. వృధా గర్వమేల- అనుచో నీవు శామునితో సమానుండ వవిరయీ. ఆాతృ ర్యము, నించావూర్వకముగా క్తుతింఇెను. శాన వ్యాజస్తుతి, దీనికి వ్యతిశేకము7ా వ్యాజనిందు స్తుతినిందు ఇది చామనుండు చెప్పలేదు. (వర్స్శ) కం 'సరరంబు నిందచేతను స్తుతియాన్‌ స్తుతిచేఠనింద చొప్పడవ్యాజి

జా వ్య లశతణము 05 స్తుతియెై. వెలువగు-

నిందచే స్తురి- స్తుతిచే నిందయానని లకృణాగ్ధ కుం

నించాస్తుతికి వై నుదాహరణము చూడుడు,

స్తుతినింద కుదా హరణము

కం. అసమ రణరరగముల సీ

యవీనటినటియింప( గరుల), హరులన్‌ గిరులన్‌ పెసనొసంగునౌార యెంతటి రనీకఘు(డూ నీ వెరి రూబరాజన్ఫనిం హాం

శతుంవు పరాజిత. డయినట్లు నించాన్థ ములోం శజెప్పళ సుతివూర్వకముగో "జెప్పెను. ఇదియే వ్యాజనింద- స్తుతివూర్వకమ౫॥ నించయేయని కాత్సర్యను.

26 వ్యాజో క్షి, (నమూయో క్షి) మతాంతరకున వ్యాజో క్రికి మాయోకి యని నామౌంతరము కలదు. చానునః- నూ. వ్యాజస్య సత్యపారూప్యం వ్యానో క్షి ఆపసత్యాస్థ మునకు సత్యత్వవచన ము. వస్తుక్ర యా యా ధాత్మ్యము దాచి మరియొళ య'సత్యార్థకల్పవము చేయుట లశ్సణము.

ఊదా. న్లో ళరకృ్ళందాంకుగెకేణ చాతావిగ్దేన భామిని

"కాళవుష్పల వేనేదం కాళుపాతు కృతంముఖం, ముఖమున6 గన్నీరు వఇ్చెనని చెప్పటలో “హీతువును చాచి, యసత్యమగు నస్థకల్పనను వేసెను. సాశుపూతిమునకుం గారణము సాత్విక భావము గాని కాళ ఫుష్పలనము కాదు. సత్యాగ్ధము£౫వ్చీ యసత్యమగు నర్ధ్థకల్పనముం జేసెను (3) వర్కు కం. బాలామణి వరనీంవూ నృ పాలాగంణింజూచి పిమదబాసావృతయైొ లీలా ఫొధ సమున్ధిత కెలాగరుధూప మెంత ఘునమని పఅ్కు_న్‌. ప్పష్టాగ్గము. వంతోసకౌరణరు చాచి కౌలాగరు థూపమున సెపము పెట్టి ఇెప్పుట వ్యావో క్రి (అపత్యస్య సత్యర్వవచనం వ్యాజో కిం పఠ్యమణన హేతువును గవ్ని; మరియొక యసత్య హేతువును గల్పించుట, లా శుల్యయోగిత నూ విశిమ్తేన పామ్యార్థ మేక కొల కిియాయోగ సుల్యయోగికొ,. (జానునః)

06 శావ్యల శతణము విశిష్ట గుణాధిక్యము గల్లు నుపమానమునకు న్యూనగుణము గల్లు నుప మేయము నకు నేళకెలమునందు సొమ్యధర్మము (తుల్యత) సంఘటనము చేయుట తుల్యయోగి తకు లమీణము, న్యూవాధికగుంములుగ ల యుపమే యూపమొనములకు నేక కొలరున పామ్యధర్మ ఘటనము. ఉదా, లో జలనిధిరచనా మిమౌం ధరిత్రీం నవాతిళుజంగ విభుర్భువ భుజళ్ళం ఇందు, నాదిశేషుండు సీ భుజకు భూమిని యీకకొలమునందు మోయుచు న్నవి. ఆనివర్షించుటలో విశిస్టశుణ'కేషునకు న్య్యూనగుణముగల భుజమునకు నేక "కొల మున సామ్యధర్ముము, అనగా భూమిని వహించుట యనుకిియ- వర్మింపంబడినది, (గర్భ) కం, పుకృతంబుల కైనను న పంకృతంబుల న దుల్యభావము గలుగం ప్రకటమగు6 దుళ్యయోగిత, పికృళాపకృత వస్తువులకు 6 తుల్యభావముం గలుగుట, ఉదా, కం. నరనీంహ రాజశేఖర నరనుతమగు నీదువితరణంబున్‌ రణమున్‌ నిరత స్వాస్థ్యంబుగ 6 గ్ర మ్శుఅ బేహియనంగనీక మనుచుం బరులన్‌. ఇందు వితరణము-రణము, "నేక కాలపామ్యుముపొందుట వితరణముచే నితరులు జేహిళులి యడుగకుండ తృవ్వనొందుటయు రణములో ళరుంవులు. తికి యాద్ధమా నకు రాకయుండునట్లు జేయుట, (శుల్య భారము) 289, అవేపము. నూ. ఉపమా చాచేప శ్చాశేపః (వామ) ఊపమొనము నా చేపించుట- నిరర్ధకమని 'వెప్పుటు ఉపమొన వస్తువుకు పాదృశ్యముగల నుపమేయ ముండ గా నుపషమౌనము నిరద్ధకమని చెప్పుట యాశ్మేపా లంకౌరము. ఉపమౌనముచేం బియోజనము లేదనుట- అకేపాకర్లణము. ఉదా. ల్లో తస్యాశ్ళే న్ముఖమ స్తీ పౌమ్యసుభగం కిం పార్వణే నేందునాం ఆవప ఫౌమ్యనుగు ముఖ ముండినచో, వూర్శచందు9నిచే నేమి పొయోజనము అనినచో నుపషమౌనవస్తు వెరాపీకము.( జెప్పంబడినది. అదియే అన్నేపము. అనంగా నామె ముఖము పూర్మచందు9నికంు సౌందర్యమ-ా నున్నదని= విశేషించుట యిని 'శాళ్సర్యము.

(9) శ్రా వ్య లశతణము ర్ట త సవో్తి నూ బస్తున్వయ కియయో స్తుల్యకాలయో శకపచాభిధానం చవళో క్రి; (వామనః) తుల్య మోగములగు నుపమౌ నోపమేయనులకు సమకౌలమున జరిగిన క్రియ లను కెప్తుటలో సవాళబ్ద పర్యాయ పదములలో శీకపదముచే తుల్యత్వము సంఘ టింపంకేయుట సహోక్సి, ఇవాశబ్దపంయో-గ ముండబలెను. ఊదా. శో అస్తం భాస్వాన్న్వఎయాత 8 చవారిఫుభిరమం నంహింియంతాం బలాని. నూర్వ్యుం డృష్ణమిం చెను ఆతంకు శతుంవుల పమోతంబలములను (నేనలను)ప జఉఅంహరిం చెను. నూర్యుండు నతండు నను నుపమొ నోపమేయములకు సవా ళబ్రముతో సొద్భ క్యము6 జెబ్బాట సహొక్ట్తి, ఇ సీ వానారభూవాధ నీేజాశరులతో చె కటకముల్‌ దూలు సీపటవారవము. ఇచట సవాశబ్ద పర్యాయమగు తోవ అనియు, దూజు తను కియాపద మొకటిరయే పియోగింపంబడుటయు సంఘటింసంశేయుట చవో క్తి, 8. సమౌహీళము, నూ యకత్సాదృళ్యం తర్పంపత్తిః చమాహీిరం, (వామనః) ఏీ వన్తువుయొక్క._ సాదృ్భళ్యము గ౦ిహీంపంబడుచున్నదో యా వన్తుపా) ప్రిం శెష్పుట సమాహిరము. వన్తుపాం ' వ్హీయన౬౭ా వస్తుస్వరూప సంపా9పీ యనియస్థము. అకౌర సంపత్తి) ఊచా. తన్వీమేఘజలార్టుపల్లవతయా ధేతాధశే వాకు భి కూజ్యేచాధరగై స్వశకాలవిరవా ద్విళా నృపుప్వోద్దమా చింకామా నమివాస్థితా మధువిహాంళ బె రృివాలక్వ్యుతే చండీమొా మవధూయపాద పలితం జాతానుతాజీవసాం, (విశి'మోర్వశీయము) ఇచ్చట- ఫుకూరవంు లరక జాచి యూశ్వకియని భాంతి 3ెంచెను. ఊర్వశిరూపమేయని లతను గ౦హించుటచే. భాొంతివంకాలంకొగముకలెం దోచు చున్నది. వామనండు భాంతిమంతమును జెప్పలేదు, కౌని దాని లతణ సాదృశ్య మున్నట్లుల గాన్పించుచున్నది నర్సభూపాలీయక ర్త కాంతిమంతమును కెస్పియు 'నమాహితమును గూడ నుదాహరిం చెను, కని సీని లమణ లత్యుము లీయళలేదు. సమౌ

౨0 కావ్య ల తణము హీతాదులు రసనిబడ్దములు గనుక రసములేం శాన నుదావారిందలేదిని వొ) పెను. దీనింబట్టి ఫాాంచీమంత సమాహితములు వేజని లేలుచున్నది.

8. ఆలంకెరములు కుద్దములం మిశొములు నని రెండు విధములం, ఇంత వరకు. జెప్బీనవి శుద్దములు, మిిమము లుదాహరింప. బడుచున్న వి. చామనుండు మిశాలంకౌరములు కూడ నోఖాతిగకమున ప్రయెో-గింప6దగిన వే యనెను.

సుసృష్టి- నూ. అల౦ంకౌర స్యాలంకార యోనిర్వ౦ సంసృష్టిః (వామనః)

ఒక యలంకొరమునకు మరియొక యలంకారము కారణ మగుట సంసృష్టి. "శౌర్య కౌరణ భావాసన్న ములగు నలంకౌరముల సంబంధము సంసృష్టి యనంబడును, ఉదా. కమారసంధ చే, వనేదరాణాం వనితాసఖానాం దరిగ్ళహోక్సంగ నిష్టక్తీ భాసః భవంతియ క్ర పధ మయోరజన్యాం ఆ_లైలవూరాః సురతబ)డీపాః

ఇందు పరిణొమ విఫావనాలంకౌరముల సంసృష్టి యని మళల్లీనాథులం బ్యాఖ్యా నములో వాసిరి.

నూ. తద్భేదా వుపమారూప కో ల్చేఎచమువయజే. (వామ)

చానిసేదము లుపమౌరూపక మున్చేమావయనమాు

నూ. ఉఊపమొాజన్యంరూపక ముపమదమా రూపకం. కామ)

ఉపమౌొలం కౌరమువలన( బుట్టిన రూపక ముపమొా రూపకము. ఉడా. రజని" పురంధ) లోధ)పిలకః శశి,

నూ. ఉర్చేశాహేతు రు ర్చేష్షూవయవః (చామ)

ఉ ల్చేేక పాంరంభేతువు గల్లియుండుట యులేమావయవకు. ఉదా

శ్లోకి అంగువీఖిరివ కేకసంచయల 'సంనిగృవ్యూతిమిరం మరీచిళిః

వామనమతానుసార ముపమాప్రంపంచమా ముగ్గిసెను. ఇవియు(7ాక మరికొన్ని పినిద్ధాలంకౌరములుగలవు. నర్చభూపాలీయ్యప కొర మలం కౌరములు డెబ్బది, (70) ఆంధు( కొన్నింటిని వివరించి యీ యలంకెర ప)కరణము ముగించుచున్నా ండను-

82 స్వభావోల్షి. వస్తుధర్మ యాధాత్మ్య వర్గనము- రమ్యముగా నున్నది యున్నట్లు. జెప్పుట స్వభావోక్తి స్వభావోక్తి రసాచబారు యధావన్తు వర్ణనం. అన్‌ లత్మృణముం

శావ్యల శత ణము ౦00 ఇాకుంతలమున ని కాళిదాస కవీందు9ండు లేడి పరుగు "నెట్టు వర్షిం వెనో చూడుండు. శే క్ష గ్ర వాభం గా భిరామలి ముహురనుపతి తిస్యంద జీ *స్టదృష్టిః పక్ళాన్హేనపివివ్టు కృరపతినఖియాభూయ పా వూర్వ కాయం దర్భ స్థావవ్నీథె శంిమవివ్వతి ముఖభ)౦ీ భః కగ్గవర్తా పళ్య్వోదగ) ఫుతి త్వా ద్వియతిబహుతరంస్తో కముర్యాం ప్రయాతి నహజగుణ వన మింతికన్న నేమి యున్నది. 2. గావాంతాం నమకాసాః నిపానసలిలం శృం ైర్డు హు; శాడిరం, (శాటం) గి. (నర్సు) సీ కొవలుబ్బిగబ్బులై గ్చూలై యపరంణి కుండల కొండలై దండనించి. "(ఉిబంధ) సీ శికిలివిట్టలునులావు కలుబిచ్చాకలును గాఆంపులుల ౧బేరి శేరిజములం. తీ (మను) ఇంతిలంకన్నులుండ. శు వెవ్యళి వడెదు భూసుశీంది) రీ కౌంళమునందునున్న జవరా ౦డ) వెపంబిడీపల్కరించులావు- ఖభ. ఉరిశరము. సౌర్ధకములన విశేషణముల వర్ణనము. ఉదా. సీ. దర్శితాహితి నృపో్తనులు నిన్నె దిరింప౯ గలం ఫీకోత్తమ గందవలీరుదు (వర్స)

384, పశర్యాయోక్ష్న. పిస్తుత ార్యస్ట్‌ తిచేత బ9స్తుత కారణము 6 దోంచు

నట్లుం జెప్పుటు ఊదా.

చ చక్కెఅవెట్టవేనికచ పౌరసలోచన; మాట నీర్ప వే చొక్క_పుగుబ్బలాడి! ననుంబొప్పడం వాతీతలంబు జేర్చుటే వెప్కలనిన్హలాండి అని చిల్కలుపల్కు_.; వృనీంవా వూర్వపుం మక్కువ సీవిరోధిన్సపమందిర చితంవధూపరంపరన్‌-

ఇందు చక్కెర పెట్టవే యను విశేషణముల ద్వాళా శఠుంవు లుపలాయితులెరి

యని కౌర *ము€6 దోంచుచ న్నదె,

ఖ్లోక పుష్పంప్రవాభ్రోపహితం యదిప్యా న్వు క్తాఫాం కాస్సుట విదుఎమస్థం ఈతానుకుగ్యా ద్వశదస్వతి ప్యాప్తా జూ9న్హపర్యస్ప, రుఇః స్మితస్యక

85. పికపకు. ఊపమేయమెచాలును) మర యుపమొనం 'చేలయనుచో

పితీపము, (= ఉపమౌనస్యాతేప ఆఅపమేయతా కల్చ్పనంవాప్రతీప॥3? అని లశ్షణాము. లత్యుము కుమౌరసంభనం- 1న ఈ ట్లో

100 కానల్లలశి అమా 86 అనుమౌనము, విశేషాముంబ్ట్టు విజేద్యము ననుమౌనంచుట. పొగ € గక్ప ప్రగానే యగ్ని కనబడకపోయిన నున్నట్టు లనువొనించుట. సాధక సంపత్తి చే సాధ్యము ననునూనించుట. ఉచాం

1. పీ కమలాకు. డీమేటికౌంబోలు( గాకున్న శరముల శంఖచశికులు గలే. (వర్స) చేతుల శంఖచక్రిముల(బట్టి వి శేస్యమగవస్తువగు కమలాశు( డనుమౌనింప( బడంట, ఓ సీ. కళభుకుటన్షము మోనుగాకలెం కాకున్న శోడుపట్టు పీడియా చుబుకమగునె.. (ప్రబంధ) ఏ శౌవ్యలింగము. కౌరణము చాక్యస్థాము పచార్థ్యము గూడ నగువట్లు వర్షించుట. ఊచా, ము అరు.ైపొల్పగు ' పోచిరాజ నరసింహా యన్న యష్రాకరీ వరమంఠ9ంబది యొల్లకాలవు నరుల్‌ జాకుంవ్వనిద్ధిం చు౯బో. అఫస్టాష్షరీమంఠరి ముగు పదము యొక్క. యర్థము, వాక్యార్థముల గూడ మైనది, ల్హ సాదృశ్య వస్తువును హేత్వంతరముచే నిమేధించుట. (చూ. కునూర, 7-సు 16 శ్లో) తి అన్ధాపతిక్రి న్తైము కన్యాయముచే సాధించుట. కిరుత. ఇంక! జెప్పంగల బేమియున్నది. అనుమొనము లేదని యసన్ధము,
2. సకృదేవపిపన్నా యతచాస్మీతిద యాచశతే ఆభయం పర్వభూ తేభ్యోదదా వ్యే తిద్వ్రతమమం శిముత ఆసవ్యే ప్రసన్నాయ ఒక్క పఠ్యాయకు నీ జాండనని శరణాగతి. జొచ్చినచానిని భగవంతుడు రథీంచును. ఆనేకపర్యాయములు ప౦పత్రిచేనినచో రక్షించుటయీ ననుమౌన మేల అనిన నిశ్చయముగా రక్షీంచునను నర్థము దృఢరూ చేయంబడంచున్న ది, ణి వ్నీకైకమప్యవర్థాయ కిముతతం చతుష్టయం. కర. పరువంబు కలిమి దొరరన మరయమి “యనునట్టి పీనియం దొళండొశంజీ

శాన్గలశణము (1 ఉజరయించు ననస్థ మః వాం బరగినచో నాల్గు కెప్పవరయున వెపుమూం (సీతిచందిక) ఫె శశాన్యహం యోజనానాం కఏ'మేయం సుబహూన్యవీ కింపున స్సాగర స్యాంతం నంఖ్యారం శతయో జనం. అజీశ వందల యోజనములు దాంటగలను. ఇంక నూలు యోజనముల 'సమూు నెము డాంటుట శీమి సంబేహము. ((లేదనుట) కామా. నుం. 2 స శీ సన్వోహిమపిదేవానాం మతోయోసి తృుదుర్జ్ణయా మానచానాంతు కీముత 'జేమకోంధ దురార్యశాం, ష్ట పరొసంఖ్యూ ఆఅసేళ ఫ్టుముల కంబంధము గల వస్తువు జేకస్థలమున నిలుపుట. సీ. అందమె తిభువవావందమె చిరకుండ బృందయమె కభమున-నరయు ెద్ది (కర్చ) గి వినుము సీళీ రి 40. శారణమాల. ఉర్హగో రర వస్తువులకు. బూర్వ వూర్వము లకర ణకు లైన చో౯ గారణమౌలం

1. ము హరిపాదాంబుజ వూజచాతిరలిచే మైళ్వర్యమైళ్వర్య చొ తురిచే సజ్జవరతృణంబు జనస్తామా వనన్ఫూర్తి వేం జర పుణ్యంబు, $ థి ళ (వర) 8 పడయా౯ లాత్రిత- కార్యికవలన ధవము, దానమువలన ధర్మంబు చానివలన జాహికాముష్మేక కుఖంబు లందు నరుడం, (ఛారతమా) 4]. మాలాకీపము. పూర్వవూర్వవస్తువులచే ను శ్తరో త్తరములు శోభిల్లుట శం. 'సకువౌపముచే ళరతతి శరతలతిచే శతు)శిగము- కోతు9కిరముచే ధర- ధరచే సి బాహుభు పరిలస్థంబయ్యె నోబ-పార్భిన నరసాం (వర్స) శర... పరిణామను. అతోప్యమొణస్య ప్రకృతో పయో॥ి కేం భవంతి యశతౌవధ యోరజన్యాం ఆశైంవూళాస ర పదాలే వ

118 కావ్య ల త ణము ఇచ్చట ఓమధుల వెలుగు సురతోప మైనది, శు సంనృష్టి నూ. అలంకారస్యా ల౭కిరయా రత్వం వంచృష్టిః (వామనుడు) ఒక యలంకోరమునుండి మరియొక యల౦ంకొెరకు ఫుట్టుట ఉదా. కుమౌరసంభవము-ర్‌-స 5-ళ్లో,) 1 శ్లో ఇతిధ) జేచ్ళా మనుఖా ఇపీసుతాం శశాకమేనాన నియంత మాద్యమొత్‌ క ఈవన్చితార్థ స్రీరనిశ్చయంమన ? పయశ్ళనిమ్నా భి ముఖం పితీపయేత్‌ అతిడ్రీఫ కౌనుసాంత్సి శో అ క్థాంతరవ్యా సాలంకౌరః అని వ్యాఖ్యావచు. ఇందు దీపకౌర్థాంతర న్యాస పౌంకర్యము కలదు. 9, కభుమౌరసంభనమాు ]1-స. 10-ళ్లో) ట్లో వనేదళాణాం వనితా సఖానాం దరీగ్భుహోత్సం౫ నివక్తృ భాస భవంతి యతెంమద మయోరజన్యా మృతెలవూరాః సురతపిసీపాః ఇందు పరికామ విఫావనాఅంకెరముల శంచృష్టి యిని వ్యాఖ్యానము ఈ యలం కౌరము వామన మతమాన ద్వివిధరం. 1. ఊపమా రూపకము ఒ ఉఊల్చేచొనయవము. శ. ఉపమా రూపకమునకు- నూ. ఉపమౌజన్యం రూపక ముపమొ గూపకం (వామ శ. శ్లోకి నిరవఫిద నికాశొయంచ యశ్యే స్టితనినర్రిత శీనుక ప్రపంచం పఎధమా ఇహధచొన్స కూర్యయార్తి ఫ్‌యతి చతుర్తశ లో కవల్లికందః. 24 రజని పురంధొలోధ్ని తిలక :ళశీ నభా వారణిమృులు. ఓ. ఉర్చేయోవయవము.. నూ ఊ ల్చేేమి'హీతు రుల్సేేయావయవః , (వాను)

శావలతు ణము 118 లి ఉ న్చేఎముయేతు.వెనది యు ల్చేేమావయవము. (అనయవమన 'నారంభక ము) శ్లో అంవీశేరివ శేళశసంచియం సంనిగృన్యూ తిమిరంమరీచి భి కుట్మలీకృత సరో జలోచనం చుంబతీన రజనీముఖలళకీ ఇంటితో నలంకార పికగణము ముగిసిను పంచమాశ్వాసము ఛ౦ంద। ప్రి కరణము ఈ అధ్యాయములో ఛందస్సు వివరింప బడును ఇది యప్పకవీయ), సులతీణ సారము ననుసరించి (వాయ॥బడినది. శందస్సు అనంశగా చీదములు, చందస్సు జీదాంగము. ఈ శాన్తును పద్య అమము యతిపాంసలనునరించి చెప్పూచున్నది. సంస్కృత మున౬ బద్యములకు చ్రాస "లేదు. యతి యనగా విరామము కలదు. పద్యము గణనియామశము గర్లీయాండునది గణము గురులభఘువుల సమ్మేళనము. ముందు గురు లఘువుల లశ్షణము6 బెలియన లెను. లఘు వవ6౫ా జకమాతోంచ్చరణ శొలము కలది గురువు రెండు మొతిలు కలది. గురువులు దీ ఠ్ధామరములం. 'సంయున్తైాతరములకు ముందున్న వర్షము, పూర్షానుస్వా రము విసర్లలు కలది, మిగిలినది లఘువు. గురువు కా-కీ-కో అస్థిలో 5/అ) కం-కఃం లఘువు కంనంపంవ అస్థిలో : స్ట గురవునళు సంజ లాగా లేకటాంగ లఘువునకు న నూ, దీర్చ సృంయా క్రాద్యః పూనశ్తానుస్వార వూర్వవర్షశ్చ ఏ'లేగరవః శేషాః సశ్వేలఘ్వతురా ఇతిజ్లే యాః (అప్ప) ఈ గురులఘువులచే ేర్పడిన గణములు రెండు విధములు. 1 నిసర్ణగణములు ఓ ఉపగణములు. నిసర్ట గణములు--య-ర-త-భ-జ-ప-మ-న అను "ెనిమిది గణములు. "ఉప నణములు--నూర్య-చంద)-ఇంద గణములు,

శే14 శాన్యల శతణము న్‌సర్ష్‌ గణములం--- ఆదిమ ధ్యావసాేషు యరతాయాంతి లాఘవం భజసాగేరవం యాంతి మచేతు గురులాఫఘవే అనంగా నాదిలఘువు మిగత ఆండకత్సరములు గురువులు క ది యగణముగోం మధ్యల;ఘువు ఆండు గురువులుకలది 6రగణకా”? అంత్య లఘువు ముంచటి రెండతర ములు గరుపులు కలది, 5'ఠతగణముి ఇతే ఆదిగురువు- మధ్యగురువ) - అంత్యెగురువులం గల్లీ మిగత వర్షరులం లఘువు 'లెవచో. కొమము గా భగణము-జగణము-సగణమా నగుచున్నవి. మూడు గురువు లెనచో నుగణము. మూడ అనువు వైనచో నగణకూం కింద నీ విభాగము గమనింపుడు. గా గ గానుగణము $ ౧ గాయగణమా గొ $ ౧-ారగణమా [1 గాాసగణము లా | చారగణమా $ గ (1 జాజగణము 1 | శాభగణమా $ $ $ డానగణము ఉపగణమయులంు 1 నకార్యగణములు- నకణము-హగణరు-గురువు లఘువ్త్వు గలరు ౭, ఇందిగణములు, భ-ర-త-స-ల-న-ల-నగ్‌ ములు, [& చంది గణములు. ((ఆఅప్ప-18) రల-రగ-తల-తేగ -నవ-నహ- భల-భగ -సలల-నలల-సగగ -న తీ - ములు, (నుల-]4) నగగ్గ -న వా-సలల-భల -భగ -మల-సవ-సహా-తేల-రల- నవ-నలల-రగ-తగం 1 స ద్య లశతణము పద్య మన6 గో పాదములు గలది, పొజేషు భవం పద్య మనీ వ్యుతవ్యర్థ ముం అట్లీ పద్యము డ్వివిధమం* వృత్తిము-జాతి యని. “పద్యం చతుష్పు దీరచ్చ వృ్తేం జాతిరితి ద్విధా? అని చాక్యాదర్శ్గము. నాలుగు పాదములు గలది పద్యము. ఆది కృర్తము-జూతి యని రెండు లెజగులు, వృత్తము దిరిగి మూడు విభములు, సమవృ _క్స్‌ ళు -అర్థసమవృ _ల్హేము-విపమముం చాల్డు పాదచణ లొకవిధముణా నుండిన సమవృత్తము, 1.8 పాదము లొక వీధమూ-

(14) కావ్య ల త ణము 05 2.4 పాదము లొకవిధముణశా నుండిన నర్థ్‌ ఉమవృ త్తమ. జూల్డుపాదములు భేదముగా నుండిన విషమును వృత్తిముు భామహు6 డిట్లు నిర్వచిం చెను.

క్లో నమవాగ్థ సమంవృర్తం విషమం చతి ధామతం

ఆంఘ్ర)యోయస్య చత్వారస్తుళ్య లత్‌-లమీళాః తచ్చుందః శా్రుంశంజ్లా సమవృ త్తం పిచకృతే ప్రిధమాంఘి) నమోయస్య రృపీయ శ్చరణోభ జీత్‌. ద్వితీయస్తు ర్యవద్వ్భృ త్తం తిదద్ధ సమముచ్య శే యన్వపాద చతు ప్కేవి లతఫ్‌న్నం పరస్పరం తదాహు ర్విషమంబృత్తం ఛందః శాస్త్ర విశారదాఃళి

వృత్తములు నిసర్టగణకులచే6 గల్టుచున్నవి సమ వృ ్టేములలో6 నొన్నింటిళి లతణలత్యుము లిచ్చుచుడ్నా నా, ప్రస క్తైానుప్రసక్షి చే నిచట ఛందస్సులకేరు లుద హరి౦పవలనీ యున్నది, ఎన్నవ ఛంధస్సులో వృ ల్త్‌మో దానికి యన్నియీ యశ రము లుండును అవి యిరువదియాణు ఎివ్వియన,

1. ఊత్తా 2. ఆత్యుక్తైా & మధ్యా ఓ పిలిష్టై 5 సుపితిస్టా 6 శాయకి గ్గ ్కస్టీవ్‌. ౬ ఆనుసువ్‌- 9. బృహతీ 10. పంది |), తిన్దున్‌ 12 జగతీ 18 అతి జగతీ 14. శక్నరీ 5. ఆతి శక్వరీ 16 ఆప్టిః 17 అక్సష్టిః 18 ధృతిః 10. అతి ధృతిః మ. కృతి? 21. ప్రకృతి 22 ఆకృతిః 25. వికృతిః 2ఓ సంళ్ళతిః 25, అభి కృతి? 26. ఉళ్ళతిః. ఏకానివు డ్వింళతి శృందో నామాని, (అప్పశవియము)

పిస్తారము

పిప్తార మదంశాఆజీ ఛందక్సున ెన్ని నృ త్తరులు బుస్తైనో కనుంనొనువిధము- ఇది షట్ట్రత్యయములలోనిది.

విన్నవ ఛండస్సున 'నెన్ని వృత్తములు ఫున్తైునో 'కెల్చు విధానము. ఎన్నన ఛందప్ఫ్సో యన్ని గుకువులుంచి 1-2-4 ఆనీ శట్లించి తుది సంఖ్యను మరల కట్టించిన "నింత సంఖ్య వచ్చునో ంళున్ని బృత్తములు ఫుక్షు ననుట. మూడవ ఛందమున 'నెన్ని నృ లేములు బుచ్చైనో శనునొందము.

“క ఈ క

1. ౭- శీ అశం జరి వృత్తములు. పంప్తారము నిసర్గ గణము లుదా హారించివచోట6 అూడుండు. ఇ.న్లై యితర భందములకు. గనులగొనునది,

క0$ శావ్యల శతణము 1 సమవృ త్తములు

1. చుకొంతి. (శ్రీవ ఛందస్సు) వావ గణములు ఘవా-ఘనా యతి లేదు. ఓ విద్యున్మాల, (8ివది) సర్వగురు వృత్తము. మ-మ-గ-గం విద్యున్మా గా-యూు క్షం మైనన్‌ విద్యున్మా గా-వృ క్రోం బయమ్యొక్‌ = యతిలేదు. & భద్వ్శకమా. (8వది) ర-స-వ-గణములు, యతి లేదు. విదుుమాధ రసంబువక్‌ భది)కంబు ధంరి మె 4 పంక్తి, (10వది) భగారంయ ము-గురువు. వీడభ యతనరము యతి గామ విళలామము- గావిబుధుల్‌ ఈ భోగివిలనితము. (10) భసజగ-ములు, యతి యేడవ యతరము. సాభగ సములున్‌ -జగంబులున్‌ * క మె రుగ్మవతి. (10) భ-మ-స-గ-ములు. యతి యారవ యక్కరము. పారసనేతాా-సత్యచ౭తాా. & ఇంది వజిము. (11 భం) త-త-జ-గగ-ములం.. ఎనిమిదన యక్షరరూ యతి
2. ఇంతు ల్బదాపాడుదు-రింది) వజల్‌, (అప్ప) ఓ అత్యుర్తర స్యాందిశి డేవతాత్సా. (వమారసంభవము)
3. ఉఊపేదొ వజిము. (11) జ-ర-జ-గగ-ములు. యతి -పెనలె.
4. తపాచరా రుల్లత-జల్లగంబుక. (అప్ప) ఓ హీమాలయోనా మన గాధిరాజుః (కదూరసంభవము) & పాదపము, (11) భగణరంయము. గగ-గణములు. యతి యేడన యత్న రోము. పొదపనృత్తము. ఫాభగ గంబుల్‌,. దీనినే తోవక మందురు. (సులతణపారము) 9, వీయంవదు (12వది) న-భ-జ-ర- గణములు. ఎనిమిదవయత్సర ము యతిం విభుళమిర పృధి-విజరతఖా. 10 దుఠవిలంబితము, వ-భ-భ-ర- గణములు. వీడవ యత్షరము యాతి * దు విలంచిత-దుష్కర బృత్తను పితిమనురమ్యె శ- భార గణంబులన్‌ = (ల) 10 మ. వంశస్థము. జతీజర- యతి 8వ అతరమాం 1 బీ రధాసమకం దవాతా మనోధవంకి (వార. 5 స)

శ్రా వ్య లశణమః 107 జ్జ విభీపుణతా9నేను- వేచెడక్‌ సచా. (్వ) 11. తోదళము. న-జ-జ-య- గణములు. యతి మొనిమిదన యశరముం శలలితతోదశ-పామజ విళా్శంక్లె (అప్పు) 12... తోటకము. పగణ చితుష్కమాం (నాల్గు గణములు) తొమ్మినవ యిత రము యలి.

1. రసం దోటకళ్ళ త్తీము- భారృయతిన్‌ చగణంలులు నాలుగు-సౌగిన ౧ బన్నగ (అప్ప) 9 తుదిచాళ సశారద-రుచ్కుము గా విదితంబుగ ౬ దోటక-వృల్హేమగున్‌. (మల) 1%. స్వగితి రగణదతుమ్కము (నాల్జురగణముళు) ఏడవయతరము యతి. క్షే శామెపల్టీమహా-గా్యిమ మధ్యంబునస్‌ (అప్ప) ల చాగ్వధూవల్ల ఫా- వార్థి శీఫావళుల్‌ స్వగ్విణీవృ్ళ త్త వి-ళశాంతి యాతీంటి పైకి (కుల)
2. భుజంగపియాతము. చాల్లు యగణములు. ఏనిమిదవయతరము యతిః
3. భళింగున్‌ సచాకామె-పల్లీ నివానున్‌ (అప్ప) ఓ జగక్టీరకీర్తీ భు-జంగ పొయాతం బగ్‌ శేదనాయద్వ-య ద్వంద్యమెనల్‌ (నుల) 15%. ముకుంగలి- (18 భం) స-జ-స-స-గ -రులు. ఎెన్మీదవ యతర ము మయుతిం సౌరది్‌ ధ8తిని-జుమంగలి బృ ర్తంకి 16 వసంశతిలక. (14 ఛం) ర-భ-జ-జి-గగ-ములుం. పెైవలె యతి, (ఏడింటీపె) శ్రీ, మేదినీకమణ-కింధుతరంగ రంగ (రామా). ఖ్లోకి లవ్మీనృవింహ మముణహపి కరానలంబంక్లి (శంకరాచార్య)
4. వనమయూరము. భ-జ-స-న-గగ- ములు, ఊన్నరములై వనమ-యూర కృతులోలిన్‌ క్రి తొమ్మిదవ యతరము యాలి. (ముల) 18 మణీగణ వికరము. (0 ఛం) నగనణచతుపష్కుము-సగణము (శాల్దు నగణ గణము) తొమ్మిదవ యతృరము యతీ, టుణిగణనికరము -నును అఘుగురు మే॥ి (అప్ప)

108 ళా వ్య లప్‌ ణము 19. సుగంధి. (15) ర-జ-ర- గణములు తొమ్మిదవ యతరము యారి. 1... రంబుజంబు రంబుజంబు-రంబు చెన్నుమిజ6 గా -(అప్ప) జై ఏీడువామ్ము లున్లమున్న-డెన్మిదిన్‌ సుగంధికిన్‌ క్ష (నుల) 20. మౌలిని. (15) న-న-మ-య-య- తొమ్మిదవ యశక్షరము యతి. క. శనకకళిపు హార్తన్‌ -గావలోలున్‌ కుభాంగున్‌ క్రి (అప్ప) 2 అభీలభువన జన్మస్టీశు భంగాదివలేకీ వ సరసీజమనువిద్ధం హైవలేచాపి రమ్యుంక్ష (శాకుంతలము) 21, పంచచామరము, (36 భం) జంర-జ-ర-జి-గురువు పదియన యతరము యతి. క్త జర్మజ జంబులున్‌ గముంబా-సంగి తొమ్మిదింట పెక (అప్ప) క. జరల్లిర ల్లగంబుంాడి-సన్నుతీక్‌ రచింపం గాక బళాజితారి ధీరవిర-పంచళావారం బగున్‌ కై (నుల) 2 పృథ్వి, (17 ఛం) జ-స-జ-స-య-వ-గణములం పదునాల్లన యతరము యతి. (నుల) తంకోదళశయతిన్‌ గృతిన్‌ జాసజళల్‌ జ-ఠంబైయవల్‌ కి జ, ఖర. య-మ-న-స-ధ-ంన-గణములు, పదుమాడన యషరకు యతి"

1. భజింతున్నిత్యంబు న్మునిజనస దా-పాంర్ధనపరున్‌ (అప్ప) ఓ సరాశాతి స్పర్ణి యమన'సభవం-బు ల్పెన గి నంం దరంచైనస్‌ శేకాళిఖరితి యగున్‌ -ద్వాదకయతిక్‌ (మల) &ఓ మహారాజశ్ర్రీమన్‌ జగ తీయళసా లేధవళ తే-(కా€దాసు) ల మందాకొంతము. మభళనతత -గగ-గణములు- పదునొశటి యతి.
2. మంజాకొంఠ న్హిరిళ విరతుల్‌ -మభ్న తాగా గణంబుల్‌ (ఆప్ప) ఓ శొంతాశాంళా మభనతర ₹-ళశాాంతసంకొంతమంచా శారింతం బయ్యున్‌ నిరమదళ యా- కొంత విశాాంత మెనన్‌ (మల) & తస్వీళ్యామా $ఖరిదకవా పక్వచింబాధతో క్షీ (యమేఘసం జేశము- కలి బొడు)

కావ్యల తణము 100 2, మ ర్తకోశిల, (18 ఛం) ర-స-జ-జ-ఛంరం గణములు- పదునొకండవ రఈకత్సరము యతి. క. అ ర్తమిల్లునుహేక విశిమ-మార్యసన్ముతినొప్ప6 గా (అప్ప) ఓ చాంభములు పర్షగమలు- బాయుభములు చూడంణగా & ళశాావకాధరణాంకవిన్‌ రస-జాభశేఫల దిగ్విరా మౌవవాంబుగ నుత్తకోకిల-యండు) డీనిం గవీక్వరుల్‌. (మల) 24 శాద్డూలము. (19 ధం) మ-స-జ-స-త-త-గ-నగణములు- పధుమాడవ యతరము యతి,

1. సేశేజాంచితలోచవాయహాగరీ-నీలాంబు జాం-గానుమొ ఓఒ మారీ దుంబరిమొర్చి వేగమునరా-ము తోశినాథుండురా (ఖా రామాయణము) & యాశ్యర్య ద్యళశుంత లేతి వృావయంసం స్తంభ ముఠ్కంఠయా (శావంతలను) దీని మొదటిగురువును ఆ0డు లఘువులుచేనిన మశ్తేభమగును. శార్షూల మికీడిత మనియు నామాంతరము కలదు, 27... మేస్టు విన్నూర్జోరము. య-కు-న-స-ర-ర-గ- గణములం- పదుమూడన అుతరదు యతి. తమాలవ్మీశాధున్‌ విదురవరదున్‌ - జాన్నావీజాకపాదుక్‌ (అప్ప) 98 తరళం న-భ-ర-స-జ-జ-గ-గణమాలు-. పన్నెండవ యతరము యతి. జలబలోచము( .ైటభాంతకు-ళంఖచకం గజాధరున్‌ (అప్ప) 29, మశ్తేభము. (20 ఛం) స-భ-ర-నంయ-య-న-గణములు- యలి పదు శాల్గనయత్‌ర ము. మనువికాంంతిని సభ్రివమ్యువములక్‌ -మ గ్తేధవిశీడి తొ మత్తేభవికీీడిర అకునియు నామాంతరము కలదు.
2. ఉత్పలమాల. భ-ర-వ-భ్‌-భ-ర-న- గణకులం-. పదియవ యశతృరము యతీ శీని మొదటి గురువును రెండు లభువులుచేనీన చంపకమాల యగును శ “పీరినేీయి దుగ్ధ ములం-పెర్టును మి౮గడ యున్న చా వలా. (అప్ప)

110 శావ్యల తణము లై ఇంతలు కన్నులుండ కెరు వెన్వరివేండెదు భూనుశంది యీశాంతనునందునున్న _ (మనుదరితిమాు) 81. అంబురువాము. వాల్లు భగణములు- ర-స-వ గణమాులు- పదుమూడవన యతరము యతి. చారుతమాల దళానితవర్లునిం-జక్యవాస్తు సనారునిన్‌ క్ల 82 చంపకమాల, (21 ఛం) న-జ-భ-జ-జ-జ-ర- గణములం పదువొ క్కా.ంట యతి. దీని మొదటి రండు లఘువులు గురువు చేనిన నుర్పృలమౌల యగును" చపలమనీషతోడ నొక-సంయమినీ 'వెంఆ వెట్టుచుండం గాక ఖు న్య్రిగ్ధర (22 ఛం) మ-ర-భ-న-య-య-య- గణమాలం 8-8 యతి.

1. _ శ్రీనన్నూ క్రీమకౌరా-_కీతరభనవయయా - నేవ్యమె సానుమా ద్వి కీమంబు న్సానుముగ్వి-శంిమము నమర6౮౫ా పి్ధ రావృత్తమయ్యెన్‌ [ (నుల) 2 కి రాజీవాత వక్ష,-స్థల నిలయ రమాహస్త వా_స్తవ్య లోలాత్‌ క (శేంశటాధ్వరి విశ్వగుణాదర్శము) 8 మహాసిగ్ధర. (22 ఛం) స-ఠ-త-న-స-ర-ర-గ-నణములు- యతి 9-8 అవరములం. కే శ్రతనపాం గల్విరెం-స్ట్రవిరతులు మహాస్వగ్భరం శప నొప్పన్‌ [ (అప్ప) ఓ. లసదుద్య త్కీ్రివల్లీ-లలితన్‌ణ గణా -లంకృతారగా పకౌనస్థస రాగంబు కల్యహావ9-గ్ధరకు వనుమాని-స్తాగ విళాంతి యొప్పున్‌ (నుల) శక. రల. వీడు నగణమాలం-గురువు. వసదుచూడన యతరము యతి. నన నన నన నగములెలమి-నలినహీతవి రమణతన్‌ క్షి (నుల) జ. మానిని. ఏడు భగణములు-గురువు. యతి పె వలె 18వ అక్షరము) శాజిలు శప్తభముల్లకణ విక్వోవి-శాముము మౌానినియందడు భగ జ్వాజముకి కో... కవీరాజు వీరాజీరము. (ర భం) నంజగణ షట్కాము- వ-గణములం యతీ 67?-" తమరములం. 1, కలయంగ సొక్ళన- శరము నాఆర-కొరములునము- ఇగాటముగా[ (అప్పు)

శాన్యల తణము శ్ష[1 2. కుమకున నొక్క. న-కౌారము నాజు జ-కౌగములున్‌ బర (గంగమూ, రమును నొడంబడింళాంగ విఠరాజవింశాజిత మన్నవిం కామని భా (సుల) ఇందు యతి 8-14 అక్షరములని నముతాంతరము 88 శాాంచపదము. (24 భం) భ-మ-స-భ-న- గణరంయము. -య-గణ ములు. యతి 11-93 అతరనులు, పంచళరా భాయంచిత పుణ్యా-భమసభమననయ -పరివృత మైనస్‌. శాంంచపడాఖ్యం ఖంచితమమ్యొని -గరిమయతి దళవసు-కలీ తము గాంగ (నుల) క, మంగళమవో[ క. (25 ధం) భ్‌-జ-క-న-భ-జ-సంనంగ గ-గణములం $9.9 అక్షరములు యతి. క. పొత్తులడచాయుటను_బోరు సమయంబునను.బొంగుచు6 గురూద్వపహుల నొల్లన్‌ (అప్ప) ఓ క్రిమహిత లోకహీర_+ష్ట్రజన ేవితవి= శేపపంణ మంగళ మహాశి! చామనుగు 'సద్భజసునంబుల శడన్‌ భజాసవంబులు గగం బులం జెలంగస్‌ | (నుల) 2. అర్థ్ధపమవృ త్తేములు. ఛ40, వియోసిని, 1.8 పాదరులం, వసజంగురువు 7వ అశరము యతి. 2 త పాదములు, సభరవన-గణములుం రివ యకషరముయుతి. విమమే ససజా గురుస్పమేం వభరాలోఒధ నరు ర్వియోగినీ ఖో అధ మోహపళశాయణా సతీ వివశాకాను నధూ లర్విబోధితాక 41. వసంతమాలిక. వియోగి వార్డు పొదములకు నొక నరవ" కేర్చిన వసంఠమాలిక యగును. యతులం వైనలె

12 జాన్నల శత ణన ట్లో అవరోవిత శంకరాది గర్వః ప్రబలాదుద్ధ్భృత యాదవ పికౌశః (ఫ్ర) జేచాంతటేశిక కృత యతిరాజ సప్తతి) 4. ఉపజాతి. 3.8 పాదిములు ఇందోనజిము ర4 పాదములు ఉ శంద్రోనజికు 1 ఈ ₹ండు వృర్శ ౦బులం-నీందు నాడన్‌ శగోజకేశాా యుపంజాతి యయ్యైన్‌క్ష (కుల) 9 లభ్లో/ అను త్తరప్యాందిి జేవళాత్మా హీకూలరమో చామన శాధిరాజః (కమౌారసంభవ చు) శి పుష్పీతాగ్యి. 1.8 పాదములు న 1 యక 2-4 పొదములం నజజరఎగుకువు రము యతి ట్లో అయుజినయుగ శేఫతోయ కొరో యుజిచనజే జరశాశ్చు పుపష్పితా గాం! అనీ లమణకు. ల! ఆధమదన వధూరుప ప్లవాన్సం ద్యసనకృళా పరిపాలయాం బభూవ (కుమూరనంభవకు ఢీ స, శీర శ్లోకము) & విమమవ్భ త్తమూ 4. వారాంగి, మొదటిపాదము. ఇందోవజో)కు కండవది-- ఉపీందివజ)ుము మూడవది... గీ తాలం బనము నాల్దవది --వాతోర్జి. 4ఉ మాలికానృ త్త ములూ ఓ ఛందముల మించి మాలికొ వృ్రము లగుచున్నవి అంధుల గొన్ని వివరింతునూ,

1. లయరా్విహీ.. భజిననంభజననంభయంగణములుం ముష్పది యతృరములం 9 మొరలు. ంపతిపాాసయతి నాల్లుప ర్యాయ మాలం- 2=10.1826 యత్మర ములు, అ రమణీయు. దనకుమో రాకు నదల్ఫ్బి యతీ చారుణతరకి కచధారపతీ మాళిల్‌ |

(1%) కాన్యల తణము క18 ౭ లయవిభాతి. 89 మాత్శలు- 34 అక్షరములు- యితిపాసు యతి- 2-11-20-29 అఆవమరములు. "ఫినిమిటులు భార్యయూులును-దనయాులను ఇాంచిరసి- మన మలర-దొడ్డరప-మ న నలదశస్యం & అయవివోరి. నగణములు పరువెకటి స-గ మాులు- 36 మౌరలు- 9 అఆషరములు పా్రసయతి- ౨.12-బ్ర-88 అతమరములు. ఉచా. నగణములు పరునొశండు] -గణమును గురువునిడి-మిగులనలు మతుయతులు-దుసల అయహారిన్‌క్షి ఓ తిళంగ.. 42 నూరిలు- ఈ అమరములు- పొసయలి- హ-స-గా- ర-సన- నాస-భ-స-గ-ములు మూడు విధములుగా వచ్చును. షుడ్యతి. కిసువకసుపలం-రస్మ పతిపదమున-హసగగ లు మూడొకత్నీరె మరివేరె మూడొళ తీరై- రసన గణములును ససభనగ ములు- పొసంగిన పడ్యతి పొసంిగిన రణరంగినడిల్లు దిిభంగన్‌. విమనమొలికొవృ త్తేములు పియోగ నూలు కొన్యముల నరదు. భాహళ్వముశా నమవృర్హముల నే కవులు వాడుదురు క, దండకము. హ-న-స-తగణములలో ేచైనముందుగా6 చాొరంభించి తర్వాత నిళుముము శీకండం తగణము నిచ్చవచ్చికంత వరకు వోనీ తుది గురువుం గల్పించిన దండకము యతిపాసలులేవు ఉదా. శీీమన్మ. హా మండలా! సళ్వేశ లో శేశ ని చ్నేస్తుతింతున్‌ న, నుంకొవ, జే భక్ళ. కంబార, నోపాల , తుభ్యం నమస్తే ఫునస్తే నమః ఈ రమాకళు.. 9 నగణములం లగమాు (వగణము) 9-17 యతి. (సుల) ఇఓ. జారులు, బాతులు తిరిగి జాతులు ఉపకారులు వని రెండు లెఆగులం, జూతులు...-కందము-రరునోజ-ఊత్సాహ-మ ధ్యాక్క_.ర-మం జి-ద్విపద-తి్రిళ చారుల-రగడ-క లికలు- ఉర్క.భికలు మొదలగునవి ఉపజారులు---సీసము-గీత ము- నుపజాతులు. గక మాటటెలది కేటగిరీ యని ద్వివిధము. జాతులు క కందము. కందము ఫ్రికర గ్‌ణంబుఅ నందముగా భ జసన అము లటువళి మూటన్‌

1% ఇజాన్యల త ణము చెందు న్నలజల లారిట నుండున్‌ తుదిళరువు జగణమాండదు బేనిన్‌ గగభజన ల స గణరులలో జీవనము కచ్చును, వరుసగా రావలెనను నియమము లేదు. 1-68 పాదనూలు మూకు గణములు గల్లీయఃండును. 2.4 పొదరు బలైద గణములం గల్లియాండంను. అఆరింట న అ జిల ము లంండకలెను. పాదాంతమున గురు వుండవలెను, బేసిగణములలో జగణ ముండకూడదు. యతి ఆ0డు నాలంగు పాద ములలో నొల్లవ గణము మొదటి యశతురము, (కందము లొఆువిధమాులం) 'వేంక శేశ్వర విజయవిలాసమాులో ఖిన్న శందమని యొకటి కలదు. 2 తరువోజ శతమఖ తితయంబు-జలజాప్తుం డొళడు శతనుఖ తొయిమా (ద-జను విశ్రమంబుక్షి ఇంద్యగణములుం మూడినగణ మొకటి నురల మూడింది)౫ ణము లొక నూర్య గణమా నెనం దరునోజ కొక్కపాద మను. అనంగా మూ డిందొగణములు నూర్య గణము మూ డీంద్రోగణములు నొక సూర్యగణము వెంత్త మెనిమిది గణములు, యతి- మూడు చేడు గణముల వెందటి యక్కరంబ్యు & ఊత్సావా. ఈహమాఆ నూర్యగణముం లేడు గాం మెనను నుత్సాహవృ త్హోమన 6౫6 గృతుల-౯౧జాగసచుండు. నూర్యగణమా లేడు గుకువు పాద పొదమాన కుండును. యతి ఐదవ గణొది యకతరము, ఉ& అక్కర లైదు విధములు. మధ్యాక్కరకు లత్నణమా, నుముభుగా 6 చాాసయి గూర్చి మూటి.వె విరమంబు నిల్పీ చన నింద)యుగభంబుమోంద జలజాపు నొక్క-నింజేర్చి ఇంద్భ)గణములు ఇఆండు నూర్యగణ చెొంకటీ మరల నింద)గణములు కండు నూర్యగణ "వెంకటి పాదపాదమాన కుండును. నాల్లన గ ణాధ్యక్షరము యతి పొస మాండన లెను. గ మహాక్కరం నూరు డోకండం తర్వాత నిందు) లేపుజ్ణ సీదప చందు) డోకండు పాదమానకు లక్షణము, యతి వవవ గ ళాద్యమరమాం ఈ. ద్విపద కురపతిత్యితయంబు నూర్యుండోక్క_ండం ళ్‌ విరముంబు రెంటి వెలయూ నొక్కాటికి, (ఇందొగణములుమూ డినగణం( బొశటి పోదపాదరుకరు- ౬ బరగు చునూండం)

శావ్యల తణము కే15్‌ మూ డిందిగణములు సొళ నూర్యగణమాను గలనీ యొక పాదలతణ మగును. యళలి మూడవ గణాధ్యక్షరము పాస గల్లియాండును. శెండు కెండు పాదములు గ ల్లియుండును. ద్విపద యన6గా తెండుపాదములు గలది. 7. రగడ ఇది నవ విధముల€ శావ్యంబుల6 బరంగుచుండు 1] వాయగతి 2. తురగవల్లనము 8. విజయమంగళము ద్విరదగతి ఈ విజయ భద్రము ఈ మధురగతి 7. హరిగతి ఓ హరిణగతి 9. వృమభగతి రగడలు. హయగతి. బుతువిళాము మినులు నల్వు రతుకనొక్క యం౦ంఘు) చెల్వుకి సూర్యగణములు శాల్లు పాద పాదమునకు నచ్చును. ఇఆంజేని పాదము లొక రగడ యతి మూడవ గ ణాధ్యత్షగము. పాన కలదు. ద్విరదనతి. కరయెొప్పు. చంచలము గణ చతుష్ట్రయముచే విరగుంలు 'రెంటి3పె ద్వ్యిరదగతి ఆీరిచేక్ష పరచ లఘువులు గల గణత లైదు. పాదపొదమున కుండును. మూడవ గణా చ్యుకమరకు యతి. పాణ కలదు. విజయభద౦ను. ద్విరదగీతి రెట్టింప విజయభదికు వెల్లు అనా ద్విరదగతి రగడ రెండు పాదములు విజయభదిమున కొళ పొదము* తురగ వల్లన మాం వయగతి "ెట్టించ6 దురగవల్లనము. ఓ ఉపజాతులు, 1. పీన ఆతుణము. ప ఇందోోగణము లాలు నికగణంబులు అండు పోద పాదమునకుల బరగుచుండు,( ఇంద)ిగణము లాజు నూర్యగణములు ఆండు సొక పాదము. అిట్టివి వాల్లు పొదమాలు పిదప నొక గీరమువైన సీసము. యతి మూడు కీడు గణముల మొదటి యతరము ప్రాస యతియుం కెల్లును పారిన లేదు. శం. సురపరులాగ్లురిపె కొస్కరు లిరువుకుగూడ నొక్క్ళచరణముపాల్చున్‌ (ఆప్పశపేయము) పీన మేడం విధములని యప్పకచి. (చూడుడం జేంకకేశ్వర విజయవిలాసము) (2) గిరము ఆట వెలది... ఇనగణ తోయంబలు నింది) ద్వయంబును హంస పలచళంలు శాంటబెంది, "మొదటిపాదము. నూర్యగణములు మూడు, ఇంద్రగణములు రెండు, "ండనపాదమం నూర్యుగణము లెదో-

116 ళా వ్య లవణము మూడు, 'మొదటీపాదమువలెను నొబ్జ) ర0ండవపాదరువలె నుందును. జాల్లిన గణాద్యషరము యతి. పాస లేదు. పాంసయతి కలదు. "తేటగీతి. నూర్యు. డొళకండు మింద సురరాజా లిద్దజు దినకరద్వయంబు తేటగీతి, నూర్యగణ మొకటి ఇంది గణములు శండు మరల మూర్యగణములు రండు మొర్త మెదు గణములు పాద పాదకునకు కచ్చును. వాల్గుపాదనూలం సమౌన మే రకుతి నాల్జవ గణొద్యక్షరము. పొసలేదు. పొసయతీి వెల్లను. 9, పోొసమూ పా9ిసమన6గా పద్యపాదముయొక్క_ "కండవ యశరము. నాల్లు పాదములలో "మొదటిపొదమున నే యతర ముపయోగింపంబజెనో మిగఠతపొాదముల రెండవ యశ్మ రములో నా మొదటి పాదాశరమేరై యుండవలెను. ఇందు వాల్లు ప్రధానము, అచ్చు యతికి ప్రధానము. ఇది సుకరపా్శసము దుష్కూురపాంిసము నని ద్వివీధమాు, నుకర పాొంసము. కం. శరయాుగస్తిము చరణద్వయ మురము లలాటస్థలంబు లున్నత భుజమాల్‌. దుష్కరపాంనము. కం. కష్టములుబొంది రచ్చట నిష్ణంబులు గోలుపోయి రకటా, మరియు ద్విత్వాక్షరములు మృ) తృర్న్సృన్న్య్య ర్య్వ్వ త్స మొదలగునమీ దుమ్కర ములు- ఆంత్యపాంస ద్విపాాస తిపొసములుగలవు పాడాంఠ పాన మంత్యపా9సము. రెండు మూడషరముల పాొంసము ద్వితిషాసములు. ఇందు లడ లళ రజ లక భేదమా చెప్పవచ్చును. అన్షేర బు లకు. జెప్పవచ్చును. పొస సీసమా గీతములకు లేదు. పొజు యతి కలదు. ప్రొాసభేదము క స అకు పాచమూుం కం. ఆళలదువ ేకలిడంచును దూసీన కత్తులను, (పిబం) శప ల కప్పకవి యంగీకరించియున్నా (డు. యతి కోని భారరమునజొాడలేదుం నూ. అద్యోవళి ర్ష్వతీయో కర్ణః పాొంసోత్రుపాద పాటేషు స్వస్వచరణేము వూర్వః పొసన్సశ్వేషు వళ ఏవస్యాత్‌. "మొదటి వర్షము యతిస్థానము. ద్వితీయ వర్షము పాంసస్థానమా. పొ సమునూ గురించి మె నుదడావారించితిని, ఇంక యతి లతణము ఇెప్ప(ంబడును+

జా వ్య లక్షణము క్ష? యులికి మెత్తి విరతి విశంతి శాంతి విశాామ. విశుమువఖి వడీ విరమణ వీరవ విఠానముము లని చామాంఠరములు. విళాము మనంగా నిలుపుట- విశాాంతిం బొందుట. మెతి యనణాల నమ్‌ సామ్యము. సంస్కృతమున శాష్టానమున నిలుఫుదలచేయం బడును. తేనుంసన నతరమెతీి ఇప్పంబడును. విరామకు లేదు. శ్లో ఈన్వీ శ్యామా శిఖరిదళనా పక్వలిం కాధతో స్రీ, అకరమెతిి కింద నుదాహరింపంబడుచున్నది. ఏ యక్షరమున కౌ యత్న రము మెతి. అచ్చులతో. గలివీనప్పు ఇ యా యచ్చుల మెతి) యుండవలెను. ఆరతివిభానము-మెలతి. 1 అచ్చుల, అఆ ఐతే లకు ఇ ఈ ఎఏ బుబూ లకు ఉ ఊ ఒఓ లకు ఓ వాల్లులః కళఖగ భ లకు చధ జరు అకు టకడధథఢ అళు తఈథదధ లకు పఫబభళభ లకు యవహా లకు రజ లకు లళ లకు శస స అకు మెతి. ఇదీ సాధారణ యతిధర్మము. విశేషయతులం గొన్నింటి నుడాహాలించెద. 1 స్వరవకులలో భేదములు అచ్చులనుటం

1. స్వ్రరవళులుం కే. లుప్త విసర్ణముు. 'సంస్కృతభామషలొ సంధివకమున నచ్చిన నోర్వము ఇక్‌ నచ్చులగు అ ఆలతో మెతి. (ఆయ కా లకు మెతి) ఉచో. అరబందక్యాను రేదకింక తోడూ నునలం

118 శావ్యల త ణము?

శింకర॥ + అహం = కింకరో హ యయ్యుగు. కింకర శ బ్రైంతమున ఆ వచ్చి ఓ అయినను అంబుదళ్యామ శస్టైద్యస్వర మగు ఆ క అహ నునచో ఆకు, మెలి శంధివకమున వచ్చిన నోర్వము గాని పిళ్ళతిజన్యము కౌదు. శొన సంధి విడంపీనీ యచ్చుతో మెతి) పలుపుట లు ప్తవివర్ష యతి.

జ లువఖి బుబూలకు ,ఇ ఈ ఎ ఏ లతో గూడిన చేఫమునకు మెతి, శేఫ మనంగా, రం కౌరముం

ఉదా. సీ బూకుల నిందింపరాడు.విరించితనయ- (స్వంత)

సీ బుర్వికాందని విచారించి వూజించిలే. (భార)

క. బుర్వసహంబంధ యతి టుశౌరము వాల్లుతో గ చేరినపుడు. జా పల్లున (శశౌకాది పకౌకాంత కర్గేములనుట ) నునక్ష బుశారమునకును స్వరములగు ఇ ఈ ఎపీ బు మూ లకును మెతోం "బైల్లును, అకే వాయ లతో. గూడ మై్యతి. "కెలును. బది బుర్వనరంబంధేకు. ఊజా.

గి ఇనతనూళభవుండు వృషదశ్ను సుతు వేసె బుభునదీసురుండు కృన్లు చేసె “ీమికెస్పన పుడు ధృడళ క్రి శల్యుండు కీదబలుని( కేసి వృష్ణికులుని. (అప్ప) మొదటి మూడు పాదములలో నచ్చునకు వాల్లుతో. జేరిన బుక్వమునకు మెలికలదు. నాల్లవ పాదమందు వాశొరసహికీకొరంబునకును (అనం గా హీకును) బృస్టి శబ్దములోని బూ కును మెతి,.

త బుగ్వసామ్య యతి. బుక్వముతో నున్న వాల్లులు తమలో తామా మెతి.చెందును. అనగా వాల్లులోని బూత్వమునకు మెత్రి/ ఇెప్తుటయని యస్థముం వాల్లుతో సంబంధము లేదు. వాల్లుసంబంధమగు బూత్వమునశే మెతి).

గీ. వృస్టికల భూమణుండు శ్రి కృళ్ణుడనలన (స్వ)

ఇందు వృ” లోని బుర్వమునకును ఉక) లోని బుత్వమునకును మెతి. హాల్లులగు (6 వక లకు చేమి నంబంధములేదు.

క్‌ కృద్ధియతి. శతిస్క్భ్భృతపదమాఅకు బృద్ది సంధివళము గా వీ షీ లకు ౧(ఐ బౌ లు వచ్చును ఆట్లు వచ్చుకప్పుడు సలథి విడందీపి, ఏ ఓ అతోం గాని, ఐ జౌ లతో గాని మైత్రిం గల్గించుట వృద్టికులి యనంబడును. ఉదా.

శాన్సలత ణము క్ష0 గి ఇభళయవిచాక సర్వలోకైక వీర ఆఖీల భువనపశస్ర జి-లెంలహు (ఆప్ప) మొదటి పావమున లోకైకవీర యనుచోట సంధి విడండీని లోళశా ఏకవీర యనుచో పాదాది (ఇ కౌరమునకు "సేకవిరయను శబ్దకులోని 6౭ఫీ? శొౌరము వక మెరి.

ఆండనపాదమున జిరెణవా స్స యనుచోట జతశపీణ వాస్త యని విడడియ కయీ. జితేణ యకుచానిలో ఐక్వకునకును పచొది అర్వమునకు మెతిం జెప్పెను, శంధి విడడీని ఏఓ ల తోను మెరి జెప్పకళ్ళెను, లేబా బి జాల చఛోను మెతిం జెప్పవచ్చును

ఇస్‌ ఊ ఓ లకు వాళి లకు మెతిిం జూడుండు.

గి ఉదధిజాశిరవక భక్తాఘ రత హర పరానీక నందవ)-జేళ యన6౫. (అప్ప) మొదటి పాదమున ఉన కు ౧క్తా 0) లో 10కు మెకి. (భక్త శాఓఫఘ భక్తా ఘ) ఇండవ పాదమున వహాకారమునకు విజాకలో, 6/దౌా౫ కు నుభయముగా మెతి జెప్పెను

వ్యంజనాతర యతులం- అనంగా వాల్లులం (6) కవన్తాదులు పె నుదావా రింపంబడినవి, వర్టీయతులు,

7, లిందుమతి. కవగ్లాది పవర్హాంతశులగు వైదు వర్శముల హాల్లులు పూర్మ చిందువూర్వశ మై తమతను వన్షాంతపం-చమౌశ్షర ములగు ననునానీకములతో మెతి6 శెందుట చిందుయతి. అనలణాక ఖగ ఘులు బిందువూర్వశమె బ తో మతిం 'జెందును. పఫ బ్‌ లం బిందువూర్వకయమె త ను యనునానీకయగు మకొారనుతో శై్యలిం కెందును. ఇనే మిగత వర్షములు

ఉఈచాం క్షూన వేద్యాయ తప్తకాంచన విభూస

జాయ మేచళవగ్షకం-క (పియాయ నగధకాయ నమోస్తు సొం-దరగ్య విజిక మనసీకాళాయ నోపడిం-ఛాయ యనంగం (అప్ప) వెందటి పాదకున వీండుపూర్వళ చశౌరరునకును దద్వళ్ళాను శానీక యగ జ్థాసను మతి. ఇన్తే మిగత మూడం పాదముఖళోను గమనించునది

కత0 శావ్య ల తణము

రి తద్భవవ్యాజయతి. జాణ లకు క్షా కను మెలి. చంస్కృూరపదకుల సు విజ్ఞానను విజ్ఞాపనము సంజ్ఞ “మొందలగువాని తద్భువములు వరుసగా విన్నాణము విన్న పము సన్న యని యేర్పడియుండుటంజేత జ్ఞా కునున ణ లకు మై తికుదిరనూ

9 విశేమయతి. కఖగ ఘ అఆకో-జ్ఞ కును మె లి.

ఉదా. క్షానికి నుపటేశవిధం బి-కాళకు సేతుం. దీని కనువాసీక విశల్బ యతి యని సులతమణపారము వెప్పుచున్నది,

10 అనుస్వారసం బంధయతి. పూర్షవిందువూర్వక ములగు టరడడలు వూర్ష బిందువూర్వకము లగు తవథదధ లతో మ్యెతిం

ఉదా. సెక్కుచంచాలం బండునొకష్పు డుందఆంంగ దింటం బాడియాం

బంటయున్‌, వూర్మ బింధువూర్వకములగు “దా” కును 6ట౫ కును మెలి.

(11) ఆఅనువానికయతి.. దు్రతవకౌరము ననునానీకయగు. ణి కారమును విందుపూర్వకములగు టఠ డథఢ లకును త ఖథదధ లకును [గమముగా మెలి శెల్లును. అనం గా బిందువూర్వక టరడఢ లక్‌ నకౌరముతోను విండువ్రూర్వకమా అగుత ఖదధ లకు ణకౌరముతోను మైతి కెల్లుననుటు ఊదా.

కం. మనుసంతతి మండిన భం డవనిర్ధిత ాగ్యవీర్య-నరనాయక ఖం డనపం క్షీ స్యందన నం దనచందన చకివార-ణల సక్కీ_ క్రీ

లిందుకూర్వక డవపను న కును మతి, అభ్లై విందుపూర్వక (దం కను శ4ల3 కును మోతి.

12 ముకౌర మకౌరయతులా (1) రత్సమౌాం[ధ బేశ్యకబ్దముల తుదినూన్య శముణ కౌరమునక్‌ను ఫు ఫీ-బు భు” లకును మైతి. మరియు నియమవిధి శేకర్‌ +*పు ఛ్ర-బు భు లకు ము వర్షముతోడి మ్మెరియు నంగీకరింప (బడినది. దీనిజీ పోలికయతి యనియు. జక్కటియతి రకనియు నందురు. సులతృణసోరమా.. వే జేఆంగా6 జెప్పుచున్నది.

ఊదా. నీ పమ్మరము నూక్యు మద్యమ-ముగ నొనర్భి

ఇల్ల సంకీరోవాము వహిముగ నొనర్చె బొండుములెలు దరహాస-ముగ నొనర్భె భోజననృప నందనక నిక్క-ముగ నకాండం. (అప్ప)

(14 కశావ్యల త ణము కప! ఫపుఫుబళభులనంగా పొఫోలా ఖో లు గూడ నని యర్థ్‌ ము. కే మరియు ముకగ్శ్కునళును ::వు వోం లకు మెతి కలదు. షీ. మఠ్యాల పగ డాలు-వోయుచాండు (పోయువాండు) (4 శృం గారకవిజాసర్వా రాయిక ని కాకినాడ). వబమయో క భేదః -- అని యుండుటచే నిది వెల్లును. 8 విందువూర్వకములగు “యర అవ-కమసవాల కు) మవర్షముతో మెరి చెల్లును, ఇది మవర్లవలి యందురు. ఊచా, పీ న్యూర వైత్యసంయమి- మనో బాదిత్య మహిత మేఘాభ శం.రఖ్సీ లేటు (అప్ప) బింధువూర్వక యి కును నుశౌరమువకను, ననే చించువూర్వక రకొర మునకు ము? కును మెతి. శేషము లూపాంచునది. 18 బుంజుకుతి. య వాలు రమూో ఆాము మెతి)ం జెందును. మరియు నచ్చులతోను మెతి యొప్పు, ఊచా- గీ. వారముఖార్చిత పాదతో-యజ యాకంగ.. (అప్ప) య వాలజీ మెతి. నురియు నచ్చుల కుజడాహకణము. గి అభిలభివి ఇ? లోకిసర పోర ంకునుచు.. (వ్వంతము) కన. అభిన్నయితి. రజ- లడం- లఅళ వబ_.అచ్యులణ పొరలకు న భదము శాస్త్రనమ్మతము గాత పనికి మైలి కలదు. అప్పకచి మొతము “-రజూఅ క భేద ముప్పు కౌని ర- ముండలేదు. అవి ప్రల్వ్యేకముగాీ రతిశయకులనిం అెప్పెను పాొంమౌాణీక కవులంగీకరించినందున నయోగ్యము కాదు. రజల శభేదముశా నంద రిప్పుడు చాడంచుజ్నారు. ఉదా. వబంలళ.లడ-లక్‌, గీ వనుమర్‌ కభరం).బక కని గానక కాల సర్క్‌లాప డంబనోప. లలితబటేవా వీంగ-ళ పుర దక్సీణ గే. (ఆప్ప్ర) ర-జ. రంతిజేవుండు భీతి. కా.ఆండు రణమున. (శ్వంళ) వూర్వకవి హియో౫మాలు కలం ఇమే న లుల కళను, య నాల త్‌ వర్వమనకును, 1శొషసూలచఛ రు లకును మరల రమళో దమకను మెరి నెల్లును. లళంలడ లకు నశేద నుగు టదే ళండలకు. గూడ న భేదరు ఇెప్పళచ్చును.

1199 శావ్యల శణమూు

15 ఊవ్మయతి. శమసవాలు తమలో మైతొొ. కందు. దీని నూవ్మ యలియని లిలంతురు. ఉచాం

గీ. శభమభాోపల భూహెనుషుంగ- యన(కం 16 శాకుస్వర యతి ఉఊచా. కం, శాకఘుస్వరయతి యగు నిత( డీకడలక జలధి. బవ్వ-ళించె ననంగం

శాపస్వర యతియు నిదియీ, "శాక్ళస్థమునందు వచ్చిన నచ్చు వాల్లులకు జేనీ వైన మైతిి వెప్పవచ్చును-

17... సంయుక్తాత్సర యతి. మరియు సంయు క్రామరమా అన్నో, నందు 'జీనివైన మెతి) వెప్పవచ్చును. ఊదా.

నీ. మ్మాధరం చాతపత్యుంబు- గా ధరించె

చు లో కాం కును 170 కును యతి. నురియు నిందు బొజ యతి కూడ/గలదు

శావస్వర సకయుక్తావషన యతుల నప్పకవీ యఖేద వర్ష యతుల క)ంద బా సెనుం ఇవి భుభయవకులు శాల గూడ6౬ జెప్పనచ్చును

1ఓ విశల్పసంధి యతి, ఇదిరయు నుభయవళులకి)ంద వచ్చును. సంధి నళ మాన వచ్చిన స్థలమునందు సంధి విడణదీవీ యుభయనూులకు మొత. జెప్పనచ్చునుం

ఉదా. గీ నందసుుమార గూఢపా-న్మద వివోర

దలితశిశుపాల గోతి ల్ళి-న్మణి వినీల. (అప్ప)

గూఢపాత్‌ + మదవిహార యని సంధి విశందీని మకారమునకును ఇతో అట్వన చ్భ్చునా 6/5౫ కును యతి( జెప్పచచ్చును. అ క్షే గోరిభిత్‌ + మణివినీల యని సంధి విడందీనీి మకౌరము నకును [/తకొరము?)న కును మతో). కెప్పవచ్చును, నురియః నచ్చటి రూపమగు “నగ కరము నకును మెరి) చెప్పవచ్చును. ఇది వికల్ముమూగా యతులు వెప్పుటచే నిది వికల్చసంధి యని వీలువంబడుచున్న ది,

ఫై ఆంరస్థయతిం యర అ వ లంరస్థ్రముల. అవి రనులోతాము మె 'పెందును,

ఇ ఉభయ యతులు

సంయు క్ష-కాక్‌స్వర-వికల్పసంధ్‌ యతఈలు శాక నురి కొన్నింటీ నుభయమఃల

వివరిం వెద,

ళా వ్య లక్షణము 198

20. యుష్మదష్నుత్‌ శబ్దములకు నచ్చుతో వంబంధము గల్గినప్పు డుభయము లకు మెతిి. జెస్పవచ్చును ఉదా

ళం. చశురానన నందన ది వ్య తపోధనవర్య యుష్మ- దాగ నునమునన్‌

యకొగను నళును శంధి విడందీసిన- ఆగ మునక్‌ అని గాంగా వచ్చిన (అ? శాగము నకును మెతి) మరియు ఇకామువకును యుష్మత్‌ శష్టములోని తకొరను వకును మెతి) చెప్పవచ్చును. ఇే మిగత శబ్రము లూవ్యాములు.

21 పరరూప యతి. శకంధ్య్వాది గ ణములోని శబ్దము లుభయ నభులకు వాస్పవనసులుం శకందు-కరందు- వేదండ-హావీష -లా౦గ వీస.- మనీష-వృక ౦ థు- సీమంత వర్క-_టి-సారంగ ప్రభృతులు శకం ధ్వారులు.

శకం ధ్యాది గణము.

శ్లోక శకంధుకథ కర్కంధూః కుడాలోల క్ష సర్క తీ

లాంగలీషా వాపవీషాచ మనీషాద పతంజలిః కుర్కీలోవ్టపు మంజీరమ_స్తీష్కు కులటాదయ!॥ త థావృకంధుసీనున్తా శకంధ్వాది న (ఆపక వీయము]

ఈ శబ్దములు ద్విపద సంయుక్త ములు గనుక సంధికార్యము విడందీనీ యచ్చు శు వాళ్లానక యతిం గూర్చుళచ్చును- శక అందు =శకందు- వేద+ అండ = వేదండ ఇన మిగర శబ్దములుం

ఉచాం మత్తకోకిల,

వైరి వే-దండ ముండల చండ తుండ వి-చాకణాని భుజార్లలీ,

ఇందు “ొకొరమూనళకు చకొరమునకు మెలి). జేదండ -కబ్దకూ సంధి విడందీనీ నచో (౧ికౌరమునకు?? ను "దండ ళన్లాతి రజిద్వూన నత్వలబునకుకు మెలి). జెప్ప వచ్చును. ఇన. సారంగళబ్రమునకు (పరాగ ముల నుభయవఖికి. లెప్పంబడియున్నది.

ఉడాు ఊఊ జంగమ రోవళణొది జద్భృంశంబులు తత్పురింగల్లు భద్శపా

కఠతగజారీణ్యమా జయిశి-వోక్సము లించుక సాంచి యవ్వియ

పౌరంగ శబ్దము సౌరశిఅంగ యని విడందీని యశొరనునకును “వా” కార మునకు మైతొం జెప్పెను... (అప్ప)

ఊ,. చూచుచున్న సా-రంగియ బోలె నండెం గురు-రాజు భవర్సుకు సేన.

(భర)

194ీ శావ్యల తణము

ఇందు * రి కొర మునకును :15)) కొర మునకును మెతి.

ఇవే యూహించునది. దీనిని శకంధ్వాది గణయతి యనియు6 లిలుతురుం

22. పొదియతులు,. +ప్ర? మొడలగు నుపసర్షములతో నచ్చు కలసీనష్పూ డచ్చునకును వాల్లునకును మొతిం. జేప్పవచ్చాను. పా9ిరులు ప్ర-పర-ప్రతి-పరి-ఆతి అధి- అభి- ఆవ-అను- ఉప -ఆప-సం -సు-నివి-నిర్‌ -దుర్‌ -అణ్‌ -అపి-ఆజ్‌. ఇవి యిరువది.

ఉదాహరణములాలఘుళొ ముది పికౌరము 22 నిస్‌ రుక్‌ అధికము.

క్ష్‌ అబ్బమోని రశోగుణ పా వ్లీ6 దనరు ౯౬ బద్మవాభుండు సాత్విశ-పాి ప్ర్‌( దనే రజలగ8 మందిరుండు తమః-పాం ఫ్రీ. దవరు నన6గ నిబ్బంగి బాోదలల *మురు యతులు.

“ఇందటిపాదమున (అ కౌారమునకును పా9లోనియచ్చగు ౯ ఆ౫ శౌరము నకును మెతి.. ఆండకళపాదనున పద్దనాభుని శబ్బములోని * ప” కౌారమునకును పాం వ్రీలోని వక ౌరము నకును మైతి) మూడక పాదమున “ రగ” కౌరమునకునూ పొరిప్పిలోని : శఫ౫ కును మైరొ ఇట్లు సోల్లునక్‌ నచ్చునకు మెల) కెప్పుటరే సాందియతు లనతబకును,

23 అఖండ యతి. ఇమౌపదములన జాకౌదుల కభయ కళకులు చెప్ప వచ్చును అనగా నచ్చునకు హల్లానకును మ్మెతియొప్పును. జాకొది శబ్రములం నిత్య సమౌసక్సు.లై నను సంధికార్యమాన విడందీన)ి యచ్చునకు వాళ్లునకు మెతి4 గూర్చ్పవచ్చును. నాకాదులు-నాక-క ర్యాటకె - వనేకన -వ్వీప-అంరరీప-(ప్రతీవ-నా నీ పచార్భ - ఆఅ కేక - అన్యోన్య-జనార్జ న-మం చార- నారి శేళాదులం.

చ్వీప శబ్దమునకు ఊదా.

1. ఊ. ద్వీపులం. దంచు విశ్వజగ-తీప తియు_త్సమళ క్రి జాంబవ

వాల్లులగు త-ద-లకు మెతొ, ఇనే యచ్చునకు( కెప్పనచ్చును

ఓ ప్రీ విఠతర నవద్వయాద్వీప చాకాజియశీవధూణీ సమాళ్లి ష్ట్ర భలాండం

వ్వీపములోని 66వ)? కిని పదావి మి కిని హల్టువకు మైత్రి.

కర్ణాట శబ్దమునకు,

శా. లాటీ చందనచర్చ-చోళమహిళా లావణ్యసాన్ముగి క

ళ్ళాటీ గీతకళాసరస్వతి కలింగాంత॥ పురీ మల్లి కా,

కన్దాట ళబ్దములోని :*అ౫ కౌరణమునకేను (కర్ణ--ఆట) అంతః ఫురీశబ్బమూ

లోని 6/ఆకారమునకును మైతి). ఇన్లే యితరము లూన్యాములు,

శావ్యల తణము కకక

'జీళ్య నిష్యషమౌస పదములగు రూపఆ -పెంపఆ- పెబ్లల-(కిక్కి. తి-క) చృణ- చూపటి-ఊక్క-అి మొదలగు కబ్దములళు నచ్చువకును హాల్గునకును లైవిధముశా మైత్రి. శెప్పవచ్చును. దీనినీ చేళ్యాఖండయతి యని నామౌంఠీరమున ఇాడుదురు ఉచాహరణకులం :=

గి భానుకులుండు రావయునిబే-పటే చెనన (గక (ఆనంతుని ఛందము)

అడి హల్లునకు, సంధిగత హాల్గునళు మయెలతి-

కంక్షి ఎఆకలు గల కులకెలము

తెఆలస నమెరయము మెజయదివికి ఇెనవిచి ట్రాజును జలధరము కియను క్క_అందద్వన మెల్ల నదు9న -నార్చుచు6 గడీమిన్‌ || క్కజలోని-ఆకౌరమునకును- చార్చ కబ్రములోని ఆ) ౌరమునకును మెతి ఇచ్చట వచ్చునకు మెతి- పెయు చాహారణమాన శాల్లానళు మెతి. ఇశ్తే మిగరళ్టము లూ వ్యూములు.

24. నిర్యయతి-.“ఏీని శపబ్టముతో ౬ గలిసిన పదమునకు సాల్గున్నకైన నచ్చున్నకై నను మెతి) వచ్చును. ఊదా.

శంక్ష 'మెట్టడు వారక మ్‌ౌర్షం

బెట్టి మవావార కర్ము- జేనియు౯ దుదనికి

"కెట్టులో-ఎశౌారమునకును- జేనిలో-ఏకౌరముకకు మెతి). ఇశే వమైనకుం శెబ్చవచ్చును.. ఏని కబ్దమువలెళీ. ఏసి?) శబ్దమునకు గూడ నిళ్లే మైతిి6 జెచ్చ వచ్చును. పుస్లైజిని-కూజూజేని యనుచో, నచ్చునళు హల్లునకును మెతిం కెప్ప బొసగును.

2. రాగమ్యసంధి యతి. జ్యాకరణ నూ్యూరమాుఅచే నాలు కబ్బమూ ముద్ద- బాలింత జివ కొస్పములకు సంధిలనార్చు నొడర-యనునది యాగమనుగా వచ్చుతాం ఆగమమనళాగా- జ్యాకరణశా స్త్యుమున కర్హాధిక్యము. వర్ష నుధికముగా వచ్చుట ఎట్లన

బాలింత -1 ఆలు == బాలింత రాల

జవ-- ఆలు = జవరాలు

మాస -1 ఆలు జ ముద్దరాలం ఈ కబ్దములకు మెతి గూర్చునెడ నచ్చునకు హాల్గునకును కెప్పవ్‌చ్చును ఉ దావారణను-నునుచర్మిత ములోనిది,

126 కావ్య ల త ణము ఊఊ. ఇంరలు కన్నులుండం జెరు నెవ్వరివేంబెదు భూసుళేంద | యే "శౌంరవునందునున్న జన-రాండొ) సెపంబిడి పల్కరించులా. ఇట :౯కాంత)? కబ్టములోని (అ "కొరమునకున కాండుకస్టములోని ఈ? శౌరమునకును మెతి) కెల్లంను. లేచా వాల్గునకు. గూడ6 గూర్పవచ్చును. అనలా కకార-ర'కౌరములకు మెతి) వాని వాని స్వరవ్యంజనాశ్సరములతో ౯ గూర్పవచ్చు నని యభిప్రాయము మిగత శబ్దకులకు నికే మైతి) సంభవిం మను. 26. విధాల. ఏకి కబ్దమునసు వివరణకు నిత్యయతి సందర్భములో చాాళుంబడినది. అచ్చుటం చూడనగును. ఇ. చాదాఖండ యతి. ఆస్ప-ఆన్న "అ య్యా- అమ్మ- ఆక్క.- అవ్వ-అము- "మొదలగు వామకళ్టాంతపదములకు మొ తి వాల్లులోను నచ్చుగోను జెల్లుుు ఊదా. కం. అపు లిడునతండు సఘునుడా యప్వుడొసంలగి మరల: శకెందు చారండు రాజా పఆప్పలనలె సాహీనశి మా రష్వును చానమున ఘకు.డం-ళాజు వనటంచుసహ్‌. (భాస్కర రామా చుణము) ఇచట వాల్లునకు మత్‌ అచ్చున కుదొపహాకణము ళం, వెంకప్పకు చానమున నిర్భయంవున సభల (ఆ) కను 6కుయి కును మ్మెతి. మిగిలిన శబ్దకుల కుబావారణము లూకొంచునది, [వ్‌ పంచమవిభక్తి యతి. పంచమ విభ క్తులను £:నన్న కంక ' పదశులక్తు_ సంధింగహాక్క్చునెడ వచ్చునకును వాల్లునకు న మతి చెల్లును “దా. కం. నిన్ను(6 జెల(గొన్న హేయ యు కన్నన్‌ దోర్వీర్య మెక్క్కు-డగు భ్రార్షవు లీ అన్ని రించిన రామని కన్న ను కూరుం౭డు ముజ్షవగ ౦బుల౬ గలంజే, శెరడళ పాదములో నచ్చున*ను చాల్లవ పాదమ్సుల్తో హాల్టున కును మతి. 29. శాకస్వరవళి. అభిన్నయతిలో వాయ బడినది. ఖత వుతయతి. ప్లుతామరములకు మె్యతి. ఖా మనంగా వ్వాస్వ గిర్ల ముల మించి మూడు మాళలుగలది ప్లుకము. అంతకన్న వెక్కుడు మాత లుంట్‌న దీర్గ నత మందురు. ఉచావారణము,

శావ్యల శతణము కై? ఊఉ నీ వేగతి కావవే రఘుప-తీ శరణాగత వజ పంజరాం ఇందు కీ కీ-తీ-ళా) యనుకవి ఫుకామరములు, వాల్లునళు నచ్చువళు మె తి'చెల్లును. మె వాక్యములో (:బే-తీ? లకుమొఎతి యందుం డచ్చులశే (ఏ-ఈ) యని భావము. హల్లునకు ౬ శెప్పవచ్చుము. 81. చంఖ్యాచాచకములగు రెండవ మూడవ మొదలగన కబ్దములకు నచ్చులు బాల్లులు మొత చెల్లును, షీ ఆయయిుకందు జూ-లవభాగ మొండి మూ డవ భాగముంటె నం-దర్భ మొం డెక్షి (అంథి భారతము) ఇందచ్చువకు మెతతి ఇది కవి సంశయ విచ్చేదమునులిడి గంిహీింపంబడినదా 8 పొచ యతి వాల్లు పిధానము. పొంసాశ్సరములు యతిస్థానములు. ఉదా. భామినీమణి "వె మోోము-సోముబోలుకి (స్వశృశ ము) ఇందు *మి-ము౫ లకు బొనయతి. ఇడి సీస గీతకూలయం దుండును. బిందువూర్వక మెనచో చిందువూర్వకము గాను చంయాక్రాశ్షరకూ: వైనచో. శంయుక్తైామరములం పాస మగును. అప్పకవి రల-లతో(౬ గూడిన డకౌరకునళు నులాసము గుదురు నని వొ పెను. గాని యట్టివి ప్రయోగములందు మృగము ప్రనిద్ధి లేదు. విశేహాంళములు బాాసమును గురించిన పికరణములో ౯ జూడనగున్కు క సులతణసారములోని యతులు ఇందు ముష్పగదియొక్క.టి యతులం చెప్పఃబడినమి అవి యెవ్వియకం స్వీ సరచంపు యలియను-సంయు క్ష యతివర్ల్‌ సరకు కేశియ “సంక్కటియాల. బోల్కి. వక్కటి యాతీియను-స్వరరనతి శ్వరండతి. యావడి బువ్వడి-యౌవడీయాను పిభువిభాగంబు పొ-భాగ్యంబు పాంసంబు భిన్నంబు పొదియ-భిన్న విరలి 'ెలయు శ భేద్యంబు-వృద్ధి నిక్యసమౌపు వుఠయతు లాజేళ-యతి వికల్బ శే. శాసవులు రివ్వడియును న-ఖండ విరతి యుళభయయతి యకవర్షాదు-లాదవు మెరనీ

76 శావ్యల తణము | కృతుల ముష్పదియొక్క_టి-యతులు దనరు సత్కెవుల చమ్ముతంబువ-జలధి శయన। 1 చరనయతి న-ణ-లళకు ఆ-య-హ-లకు. (చూ, 19 బుజాయతి) శపస-దఛజర్యు-లణ్‌ యతి చెల్లును. (చూ. 14 అభిన్న యతి) లి నంయు క్తయతి. సంయున్తాకర ములకు యతి. (చూ. 17 ఉంయుక్తాక్షరయ్‌తి) ఠి వర్టమయతి కె కవన్లాదులు వె నుదహరింపంబడినవి 2 తద్భకవ్యాజ యతి. 8&ఓ ఇదియీ క్షావడి.

4 దేశీయతి.. పచాదినున్న యచ్చునరును యతిస్తానముననున్న వాల్ల వె యచ్చునకును మెతి.

ఎన్న నొక్కొక్కచోటం ౧0-కిిచెయు యతులుక్లి

ఎకౌరమునకును (-క్క)) లోని ఇకెరమునకును యతి.

5. పక్కటి యతి. అర-అక-లన యతి. (రూ 2 హాల్లులూ

14అభిన్న యతి) 6 లిక శా తగా. చూ 18 ముకొోరయలి.

8&ఓ స్వరభయుతి, యతిస్థా వాశ్వరరులు సంధివశమున మౌటినను పదనిభా నమునేసి యచ్చులకు మతి) ెల్లును. దీనిని స్వరప్ర) ధానయతి యనియు లు _ప్పవిసర్జ యతీయనియు6 బిలుతురు. పాదినిత్య సమాసకట్దగూలుతప్పు మిగత చచ్చులు తనులో మెతిం బొందును.

ఊరుగుణ కలాప కకలీక్ళ-తోగి చాపక్షి (అని)

9, అనుస్వరయతి (ఆనుస్వారయతి) చూ. 7 బిందుయతి.

10. యావడి, ఉయ్యల పెమ్యెద శాయెతు శబ్దకములలోని 66మె?” త్వోము నకును స్వరమగు (“వెం త్వము నకును మైతి.

అ-య-నా-లకు మెత్రి చూ. లు ఫ్రవినర్ట్‌ యతి. ఈ మూడం శబ్దములం దక్క మరి యితర స్టుముల శబ్దము మధ్యను 66మమె)? త్వము లేగు.

శావ్యల త ణము 99 1 బువడి (బుక్వడి)ి చూ తి బుక్వజం బంధ యుతి. 4 బుకత్వపామ్మ యతి 1 మొవడి. చూ. 18 మశొర ముశెర యరులుః 1౬ పిభుయతి.. అన్న -ఆఅమ్మ శబ్దము మాదిం బడక ప్రియోగించినప్పూ ఫచ్చువకను వాన్లునకును యతి చెల్లును. మహ్‌ వయోధ్యకు రాజురా-మన యనంగ నతిని పట్టపుదేవి సీ-తమ యనంగ చూ. శామాఖండ యతి 27. 14. విధాగయతి. పరిమా అొన్ధకనుగు వీని” కబ్దము కలిసినచో నచ్చు ఇకును వాల్గునకును మైతి) ఇల్లును చూ, 24 నిర్యయతి. కర విభాగ వలి. 15 పొభాగ్యకతి. ఒళ పదకులో వచ్చు వాల్లు కలిని యున్నచో నుళ యములకు మైసతి వెల్లును.. (చూ అఖండయతి ) పా9ంచికొమరవినుత వే-దండ యన(గక్టి పా9లోని :ఆకౌరకు దండలోని -అకొరము?? ఇది కకం చ్వాదినణయతియేు ననీ 1[ పొళయతి. చూ, పాంళయతి 32 17 భిన్నయతి. ధరింవె-ధరియింతె ననచో నచ్చుకకు హల్లునకు మెలి లును. కగభమా గా వచ్చిన “యి” కోర మునకును ఇ) కొర మునకును యతి" శేఫకును యతి వెల్లును. 18 పొదియలి. పొజులు పొదాది యతిస్టానముల నుండిన నచ్చుకళు పాల్చునత్‌ మెతి చూ టై పా్రదియతులు 109, అభిన్నయతి. ధాశువులండు వచ్చు “ఇంచు? (పశ్యయములోని జ శౌరయు నకును హమ్లైనణ్‌ను మొ తి వెల్లును. భిన్నా భిన్న యతులకుల. గల భేదము. భిన్నయతి జగణ మధ్యమున నున్న చర్శరునశేశాని తకి_వ గణములందు. శెల్లదు ఆఅభ్గిన్నయతి యన్నిగణములి యందుం ెల్లంను. 20. ఆఅనేదయతి. చూ. 14 అభిన్నయతి కులమెగసారములో. €నబ? లశీ య భేదయతి వెప్పంబడెను. అభిన్నా భేద యతులళు శభ మంతశా6 శాన్పించదు ర, నిత్వ జ్షవమాస యతి చూ. ఓ నిత్యయలి. (ఉభయ యతులలో) దీనికే నత్యయతి కష యుల జ్యబిలు కురు.

180 క్షా వ్య లయ ణము బై ఫ్రకయతి. దూ. వురయతి 80, 981 అజీశయతి చూ. 28 అఖండ యతి డ్వీప-నాళ శబ్రములకు వళ యమాలం మెలి) జెల్లాను. (అచ్చువళు- హాల్లానకు) 94 వికల్పయతి.. వాకౌరముతో. గూడిన యత్సరములకు పరిథి విడడీ య-చ్చునకును వాల్గునకును యతి చెల్లంనుం చూ. 118. వికల్బసనంధి యతి ర్‌, “శాకుస్వరయతి. చూ, 16 శాకుస్వరయతి. 96... కివడి. ఇశౌరముతో నున్న రేఫమునకును (అనా “51 యనుట) +) కును మెతి కల్లును చూ ౭ బునలి, 27 అఖండయతి. చూ 2 ఆఖండయతి. 28౬ కళకంధ్వాదిగణ తతి చూ. 81 పరగూవయతియు. ల్జిర్పి యవర్గశుతి. చూ 19 అంరస్థయతి 930. శవర్ధయతిం చూ. 15 ఊపహ్మయతి. జ్‌ చంపూ ర్శ్శ నూ న్‌ ద్ధి ముం ఇది న్రీమ ద్ధృటాంబు వీతదాంకితా లేయ వంశోద్భువుండును పౌత్వికశిరో మణీయా వగు న్ర్రీమ ద్వీర రాఘవాచార్య తృశీయ ఫుతుంండును నుం-గాం'ో గర్భ ప్వినూనుండును విచ్వాన్‌ వికుజాం6కిరుండు నగు జంకట వబాంజాచార్య శిణీరంలై నం శావ్యల తమణరబను లమీణ గంంథము శంవూర్జ్మ ముం 1ఈ1మ౫ా కాడ నానే ననా ననన రిపన్లిక్‌ పవక పంటి ెన్టస్త్‌ ఇతో ౩