Telugu Kavithvampy errajanda - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

ల 6ం8612ా నయా... టా[!! షదె సాలు

ని కవిత్వంపై ఎర్రజెండా ఉఒి ఆ (1980 - “94 విప్లవ కవితా సంకలనం) సంచాలకుడు జి. కళ్యాణరావు సంపాదకులు చెంచయ్య

వరవరరావు

నారాయణస్వామి

విషఫ్ట్లవ రచయితల సంఘం

క? శని లిగీ (266 18 0౪౯ ₹06 ౧౫ య్‌ 980 - 94 గ 60 ఈ 0[0₹£ఈ0 1 0౧1౧ కింలుు) (& ల శిర 3166 0 2౯0107 0౫4 7% 7285 ఉఊం0టటో౦0% గ తి) టంట రో డీ లయ మార్చి 195 ముఖచిత్రం మోహన్‌ అట్టవెనుక చిత్రం చిత్తప్రసాద్‌ డివైన్‌ చలసాని ప్రసాదరావు సౌజన్యంతో బ్బ ఇ

30/ .

వెల రూ ణి యుల [1 క...

॥ (ల గ! ఇ

వకుల బం నో |. ఓ ॥ వ. న లో

వ్రదతి బుక్‌ హైప ల ఉరర్‌ం కలో గాంధి కో-ఆపరేటివ్‌ అర్బన్‌ బ్యాంక్‌ ఎదుట మ్యూజియం రోడ్డు విజయవాడ - 520 002 మెత్రి బుక్‌ హాస్‌ మసీద్‌ వీధి కార్ల్‌ మార్క్స్‌ రోడ్డు విజయవాడ - 520 002 వహచర బుక్‌ హౌస్‌ 3 3 72/2 ఆంధ్రా బ్యాంకు వెనుక కాచిగూడ చౌరస్తా హైదరాబాద్‌ - 500 027 నవోదయ బుక్‌ హౌస్‌ ఆర్య సమాజ్‌ ఎదుట బడేచౌడీ హైదరాబాద్‌ - 500 001 తతత ముద్రణ చరిత గ్రాఫిక్స్‌ ఆఫ్‌సెట్‌ ప్రింటర్స్‌ చిక్కడవల్లి హైదరాబాద్‌ - 500 020

దికూ ) చి విస్తరిస్తున్న విష్టవకవి త్వం శ యీ 1... రావోయి నవకవీ శ్రీశ్రీ 1 2, కత్తిపాలట చెరబండరాజు రి జ్డానేశ ;రకీర్తి మరణ వాంగ్మూలం 3 3. కింద బందా మీద ఎండా జ్ఞానేశ్వర కీర్తి త త దళిత్‌ మాపిఫస్టో సలంద్ర 6 ర. మాట్లాడదాం తిరుపాల్‌ 8 6. వసంతం రిక్కల సహదేవ రెడ్డి కై 7. మంచి రోజులు ఈశ్వరి. 13 8. మాజీ నక్నలెట్లు పి.హైచ్‌. అబ్రహాం 15 9. వుషన్నును వురితీయలేరు తాతపూడి శివరావు 16 10... వాళ్ళ విముక్తిలోనే మీ స్వేచ్చ అమర్‌జ్యోతి 18 11... గిరివాసి " మాకరాజూ 19 12. పుడమిళల్లి బిడ్డ గోపాల్‌రెడ్డి 23 13. దృశ్యం చెరిగిపోదు మచ్చమాసిపోతుంది ఎం. ఎస్‌.ఆర్‌ 25 14. పర్యారును ఎదిరిద్దాం కంపెనోన్ని తరిమేద్దాం మాతన్‌ 28 15. స్టేమ్‌ ఆఫ్‌ ద ఫారెస్ట్‌ కె. విశ్వవాథం క్‌! 16. రెండు ముఖాల విశ్వరూపం సముద్రుడు 32

17 గుండె సండెకీ మధ్య అలిశెట్టి ప్రభాకర్‌ 34 18 మదనానా వయారి సావు 35 19 యాంటీ-ఎలిజీ సి వి. నుబ్బారావు వెరె 20. గర్టించు రష్యా గాండ్రించు రష్యా

దేశాలనన్నీ కబళించు రష్యా టంకశాల అశోక్‌ 399 22 ఆకాంక్ష అజ్ఞాత సూరీడు త్త 22 వక్సల్చరీ అట్లూరి రంగారావు జ్తే్షే 23 _ వర్రమొగ్గలాలి అల్లం వీరయ్య త్త 24. ఎర్ర ఎర్ర దారిలోన నాచ్చూమ్మా హిమజ్వాల త్ర 25 భదత ఎన్‌.కె త్రి 26. వళల్లెలెట్లా మండే సత్యం 51 27... ఈ చేతులకు పవి యివ్వండి సునీత 53 28 ఇంద్రవెల్లి ధనున్ను నమ్ము రగ 29. కామ్రేడ్‌ గంగారాం స్మృతిలో దామెరరములు 56 30 చుక్కావి సంగ్రామ్‌ 57 త... ఈనేలవి పెళ్ళగించి వా కళ్ళముందుకి రా సాగర్‌ 60 32. పోరాటం చేతులకు సి.హెచ్‌, మధు 62 33 బూడిద ఎత్తుకుపోయారు బొజ్ఞాతారకం. 64 ౩34. కంట్రోల్‌ ద కంప్యూటర్‌ హెచ్చార్కె 66 ౩5. మృత్యుశిఖరం మీద యుద్ద ఫిరంగి లక్నారెడ్డి 6౮9 36 వీచకేఓ గాలి భూపాల్‌ - 72 ౩7... పడుగులు సజ్ఞా నెంకళేశ్వర్డు 73 ౩8. చుక్కల్లో కలిసాడు క్రీ శ్రీ కె.సి. 75

39. చెరగవి సంతకం లోచన్‌ 77
40. జ్ఞానం కీలం ఏకత శక్తి 78 41, ఆయుధాలన్నీ నగ్నంగానే వుండవు ఉషా యస్‌ డానీ 80 తర. గీత యన్‌ తిర్మల్‌ 82 త3. చేనేత ఐళతుకు బి కనక సుందరరావు. 83 త్వర వా ప్రియమి(త్రులారా అల్లం నారాయణ 85
41. అమరుల పాదాన..! బోదాయన 88 46 వవంతంవా వ్వవ్నం మదార్‌ 90 త7.. ఆతమ శవంకాలేదు కొత్త శకమయ్యాడు ....మానేపల్లి 92
42. లంబాడీలు ౯. గిరినాగ భూషణం 93
43. తూరువు చిరువవ్వుల చిరంజీవి జనజ్వాల 95
44. పైకీ చందోలు చంద్రశేఖర్‌ 97 ర1.. శ్యతువు చివరి కోటల్ని

వేలమట్టుం చేసేదాకా మాధవస్వామి 98 52. మ్చొలైస్‌ వారసులకు బహీరంగలేఖ యుకారా 103 53. రణోద్విగ్నత వా కార్యకీలత త్రిపురనేని శ్రీనివాస్‌ 106 54. వెత్తుటి వాసవేస్తూ గాలి కూర్మారావు 107 55. విప్పులగుండం కె.వి.యార్‌ 10 56. హైలేసా . సిద్దార్థ 115 57... జ్ఞాపకం కృష్ణుడు 117 58. ఎ(ర్రదెండాలు కాటా వారాయణరావు 120 59. వాళ్ళు ల్యాగాలమ విత్తుతున్నారు అల్లం రాజయ్య 122 60. తిట్టవా ఆదర్శం వుదయ్‌భాస్కర్‌ 1124

61. ఏక శిలై ఎర్రదెండా కె. రామ్మోహన్‌ రోజు 127
62. జ్ఞాపకం ఒక దృశ్యమొతుంది ఉబ్వాల్‌ 13]

63 _ అనాధట్రేతం సంస్కారం కోరదు కె. రాజకేృరరాజు 132 64 వేశ్యా శిశువు విమల 134 65. అమ్మా! శివసాగర్‌. -. ]క3 66. సాటిగా చూడాలి గుంటూరు లక్ష్మినర్స్భయ్య 145 67. తురాయివూలు లక్ష్మీ సువాసిని కతా 68 ఈ రచన పాగిపోతూచే వుంటుంది జీ. కళ్యాణరావు = 148 69. వడక ఆపకు ఎన్‌ వేణుగోపాల్‌ 161 70. వీరుడా ! ఈ కాలం వీదిరా "కె. నరసింహచారి 153 7. కర్మభూమిలో పూసిన ఓ వువ్వా " యువక 55 72... వంఘటితమైతే నారాయణస్వామి 158 73. మౌన రూపం మల్చారెడ్డి 162 7కు. వువ్నదేదో వున్నట్టుగా వివి 163 75... బలి విజ్ఞానాఏకి బలి వసంత 165 76 మాంలాడిపో మాచెండా నవత 166 77... పవారా ఆర్‌ శశికళ 169 78. కాలిన కాటి పువ్వు అక్కే క్షె/

79... రెండు పీస్టలు.. రెండు పాటలు శ్రీనివాసమూర్తి 172 80. పాలమూరు కూలీలు మల్లిక్‌ 74 81... ఆడోళ్ళం సాధన 176 82. ఎక్కడికి అంపక్రి' 176

83. కర్ఫ్యూ యన్‌. రజని 18)

84. జడత్వం బంక్షర్ణలో చెరుకు సుధాకర్‌ 183

85. వీ చావును కలగంటున్నాను రాణీ శివశంకర్‌ 185

86. భగ్న వభ ఇంద్రవెల్లి రమేశ్‌ 187

87. తోటకెలా చెప్పను మంజీర 189

88. తప్పదు గూడూరి గంగాధరరావు 190

89. వభ జరగలేదు వుదయమి(త్ర 19]

90. ఓ చెంచోలన్న క్త 195

91. జాగ్రత్త వాయన్న 11 కో. ప్ర. 199

92. మృళత్యురుతువు సుధాకిరణ్‌ 201

93. వుద్దానం జీడిపిక్క వంగపండు 204

94. ఇప్పుడు మౌనంగా వుండం యంటి భాన్‌ 206

95. ఆగమ్టు6 నల్లూరి రుక్మిణి 207

96. ఆ అమ్మ గౌతమ్‌ 209

97. జ్ఞాపకం మహెజబీన్‌ 210

98. అదునుచూసి కాపేస్తాం నిరంజన్‌ 2

99. ఎక్కుపెట్టిన పాట రుద్రజ్వాల 212

100. మా వల్లె మట్టి బాటపె పద్మశ్రీ దత్త

101. ఓ జొవపద కథ సుధ ౬6

102. ముంపు పొట ఉదయ్‌ 217

103. కదవభేరీ వివాదం వటరాబ్‌ 220

104. న్మృెతిగితాలు కాముది 222 105... విధ్వంపి రాప్తాడు గోపాలకృష్ణ 225

105. శ్మశాన సొందర్యం రత్నమాల 226

106. వకాంత సమూహం అనురాధ 227 108 సవాబీవితం దిజరా 228

107. క్షణరాలం పీ యస్‌.రమ 230

108. నేము మీ సాఠకుణ్లి కాదు మీహ్మి తవ చలసాని వ్రసాద్‌ 232

109. పీదిపిచి స? ఎవరికీ పిచ్చి టి.వి 238

110. పోమాలియా సొౌదా 240

111. బాలల అధికారం సూర్యవంకి 243 114... రక్తసిక్తమైన దారుల గుండా పీనాకపాణీ క!

112. ధుఃఖంకాడు దిక్కులన్నీ పిక్కటిల్లాలి. కె. దేవేందర్‌ 246 116 సూర్యుడా?! పీకు చావులేదు అనామధేయుడు 248 117... సందర్భాలు షహీదా 2651

ఆలో అల అ విస్తరిస్తున్న విప్రవకవిత్వం

అణాల అబే యం

“వెరటం విరగడం

తీరాన్ని విశ్రరించడావికే/

ఒడ్డునున్న ఇనుకరేణువుల్ని

సాగర గర్భంలో ఇమద్భడానికే!

ఉద్వమం లోతు చూవడావికే!

కెరటం విరగడం

చేవల్చించి తిమింగలాల్చి వేడు చేయడానికే?”

2

ఇది విప్తవ కవితా సంకలనం. 1980 నుండి నేటివరకు విరసం సభ్యులు రాసీన కవితల్గ్లోంచి ఏరికూర్చిన కవితలివి. విష్ణవ కవిత్వం అంకే విరసం సభ్యులు మాత్రమే రాసింది కాదని విరనం మొదట్నుంచీ చెబుతూనే ఉంది. అంతమాత్రం చేత విప్లవకవిత్వ సృజనలో విరసం సభ్యులపాత్ర తక్కువనీ కాదు.

ఈ సంకలనంలో స్థానం నంపొదించుకున్న వంద మంది కవుల్లో కొందరు ఇవాళ విరసంలో లేకపోవచ్చు. కొందరు విష్ణ్లవ సాహిత్యోద్యమానికి కూడా దూరం అయివుండవచ్చు. కానీ వాళ్లు రాసిన ఈ కవితలు విరవంలో సభ్యులుగా ఉన్నప్పుడు రాసినవే. విప్లవ సాహీత్యోద్యమంతో సపెనవేనుకు పోయినప్పుడు గుండెల్ని చీల్చుకువచ్చినవే.

ఈ కవుల్లో అమర్శులై న వాళ్లూ ఉన్నారు. వారిలో అనారోగ్యం తోనో, వృద్దాన్యం వల్లనో మరణించిన వారికంటే బూటకపు ఎన్‌కౌంటర్లలో

|

హత్యచెయ్యబడ్డవాళ్లే ఎక్కువ

సాంస్కృతిక రంగానికే పరిమితమయిన వాళ్లూ, సాంస్కృతిక రంగం నుండి విప్లవోద్యమంలోకి ఉరికిన వాళ్ళూ, విప్లవకారులుగానే జీవితాన్ని (సారంభించి, సాహిత్యందవై పు దృష్టిసారించి తమ అనుభవాలను కవిత్వీకరించిన వాళ్ళూ, మాయమైన గుండె స్టానంలో / మండుతున్న మార్యుజ్హే ప్రతిష్టించుకుని ఒకచేత్తో పెన్నూ మరో చేత్తో గన్నూూ పట్టినవాళ్లూ ఇందులో కనిపిస్తారు.

తె

ఈ కవితా సంకలనం ఇవాళ ఈ రూపంలో వెలువడడానికి కొంత చరిత్ర ఉంది. విప్లవ కవిత్వాన్నంతా ఒక నంకలనంలో కూర్చడం అసాధ్యమే అయిన్నా విప్లవ కవిత్వంలో వచ్చిన పరిణామాన్ని తెలియజేసే విధంగా వీలయినంత వరకు ఒక సమగ్రమయిన కవితాసంకలనాన్ని తేవాలని 1985లోనే విరసం అనుకున్నది. ఈ బాధ్యతను నిర్వర్తించడానికి ముగ్గురితో ఒక సంపాదక వర్గాన్ని నియమించింది. కవితల్ని సేకరించడం జరిగింది. రెండు మూడుసార్డు ఈ ముగ్గురూ ఒక చోట కలవడానికి ప్రయత్నించివా, ఏ ఇద్దరో తప్ప ముగ్గురూ కలవడం జరగలేదు. ఎట్టి పరిస్థితిలోనూ 1988 జనవరిలో జరిగే ఒంగోలు వభల వాటికి ఈ సంకలనాన్ని తేవాలని నిర్ణయించాం. కానీ అనాటికీ అది రాలేదు. పని సాగుతున్నష్టే ఉండేది, పూర్తయ్యేది కాదు. దీనికి ఎన్ని కారణాలు ఉన్నా అలసత్వం కూడా ఒక కారణం అని చెప్పక తప్పదు. 1990 జనవరిలో హై దరాబాద్‌లో ఇరవయేళ్ల విరసం సభలు అశేష జనసందోవాంతో, మహో త్తేజంతో జరిగాయి. ఈ (ప్రేరణతో కవితాసంకలనం విషయం మళ్లీ చర్చ కొచ్చింది. అయితే ఈసారి దీని పరిధి మారింది. నక్సల్బరీ శ్రీకాకుళ ఉద్యమాల (ప్రారంభదశ నుండీ వచ్చిన విష్ణవ కవిత్వాని కంతటికీ (ప్రాతినిద్యం వహించే విధంగా ఒక సమగ్ర కవితాసంకలనాన్ని తేవాలని మొదట అనుకున్న నిర్ణయాన్ని మార్చుకున్నాం. ఈమార్చుకు కారణాలు లేకపోలేదు. అప్పటికే తెలుగు సాహిత్యంలో (స్త్రీవాద, దళితవాద దృక్పథాలు చేోటుచేనుకుని ఉన్నాయి. వీటి (ప్రారంభం 1980వ దశకమే. 1990 నాటికి అవి సీద్దాంతీకరింపబడే దశకు చేరుకున్నాయి. పత్రికల్లో చర్చలు (ప్రారంభమయ్యాయి. వాదోపవాదాలు

11

జరిగాయి. 1980వ దశకంలో ఇవే ప్రధాన ధోరణులన్నారు. ఇంకా కొన్ని ఇతర ధోరణులూ వచ్చాయన్నారు. విప్లవ కవిత్వానికి కాలం చెల్లిందన్నారు. ఈ దశకం విప్తవకవిత్వానిది కాదని “నిర్ధారణ చేశారు. ఈనేపథ్యంలో ఆలోచించి నప్పుడు 1980వ దశకంలో వచ్చిన విరనం సభ్యుల కవిత్వం ఎలా ఉందో ఒక సంకలనం ద్వారా అందించడం అవసరం అనిపించింది. అందువల్లి ఈ సంకలనం పరిధి తగ్గించబడింది. ఈ పరిమితి కాలానికి సంబింధించింది మామే. ఈ న్మర్ణయం జరిగాక కొన్ని నిర్మాణపరమైన కారణాల వల్ల కొత్త సంపాదకనర్గం ఏర్చడింది. దీన్ని పాఠకుల ముందుంచడానికి ఈ సంపాదక వర్గానికి ఇంత కాలం పట్టింది.

1980వ దశకం వివ్లష కవిత్వానిదే అని చెప్పాలన్న తాపత్రయం మాకు లేదు. 1970వ. దశకం విప్ణవ కవిత్వానిదేనని అందరూ ముక్త కంఠంతో చెప్పారు. 80వ దశకం విషయం వచ్చేసరికి భిన్నకంఠస్వరాలు వినిపించాయి. అయితే70వ దశకంలో కంటే 80వ దశకంలో విప్లవ కవిత్వం గొంతు ఏమాత్రం నీరసించి పోలేదని చెప్పడమే మా ఉద్దేశం. పైగా ఈ దశకంలో విప్లవ కవిత్వ స్వరూపన్వభావాలు మారాయి, విస్తరించాయి... ఈ కవితాసంకలనం. ఈ వాన్తవాన్నే నిరూపిన్తుంది.

విరసం సభ్యుల కవితా పటిమకు ఈ సంకలనం ఒక్కటే సమ(గ్రమైన విదర్శనం కాదు. సంకలనం మరీ పెద్దదై పోతుందన్న కారణంగా వస్తుశిల్పాల సమ్మేళనం గొప్పగా ఉన్న అవేక కవితల్లో కొన్నిటేనే తీసుకోవలసి వచ్చింది. వన్తు శిల్పాలలో ఉన్న వైవిధ్యాన్ని ప్రదర్శించాలన్న ఉద్దేశం కూడా ఉంది. (ప్రధానంగా కవిత్వం రాస్తున్న విరపం సభ్యురిందరి కవితలూ ఒక్కొక్క బైనా చేర్చడం జరిగింది. ఈ కారణాల వల్లి మంచికవితలు అనేకం ఇందులో చోటు చేనుకోలేకపోయాయి.

విరసం పుట్టినప్పటి నుంచీ విరసం సభ్యులూ, యూనిట్లూ ఎన్నో కవితా సంకలనాల్ని తీనుకొచ్చినా, విరసం రాష్ట్ర సంస్థగా వెలువరించిన కవితా సంకలవాలు తక్కువే. విరసం ఏర్పడగానే “రుంరు' పేరుతో ఒక సంకలనాన్నీ, విరనం వుట్టి ఒకదశాబ్దం గడిచిన సందర్భంగా 1980లో “మరో రుంరు'

111

పేరుతో మరో సంకలనాన్నీ విరనం (ప్రచురించింది విరసానిక్తి పాతికేళ్లు వచ్చిన సందర్భంగా ఈ సంకలనం ఒకటి పుట్టుకతో, మరొకటి బాల్యంలో, ఇది యౌవనంలో .. త్తే “పోరాటంలో ఆయుధం ధరించవి వాదికి ఎండిన బొమికెలు తవ్చ) రాజ్వాధికారమెలా సీద్దిన్తుంది కేవలం తుపొకే కాదు దొన్నివట్టే చేతులు (వ్రజల్దపెతే (వదారాద్యం తెస్తాయి” న్‌. యమునా

విప్లవోద్యమం లేకుండా విన్లవ సాహీత్యం ఉండదు. విషవోద్యమం మొదలయ్యాక అది తాత్కాలికంగా ఎన్ని ఆటుపోట్లకు గ్నురి నా, అవి సాహీత్యంలో (ప్రతిఫలిస్తాయిగాని, సాహిత్యోద్యమం తాత్కాలికంగాకూడా ఆగిపోవలసిన అవసరం లేదు.

ఈ దేశంలో కమ్యూనిస్టుపార్టీ పోరాటాన్ని వదిలి, పార్తమెంటరీ విధావాలకు, ఎన్నికల తతంగానికి మాత్రమే పరిమితమై పోయినప్పుడు పార్టీయే దిక్చూచిగా ఉన్న సాహిత్య కళారంగాలు కొంత వరకు దిక్కుతోచని స్థితిలో పడిపోయినా శ్రీశ్రీ లాంచీ వ్యక్తులు పోరాట వారసత్వాన్ని కొనసాగించే ప్రయత్నం చేశారు. భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ రివిజనిస్హు పంఠాలో కూరుకు పోయి 'న్వతంత్రో భారత్‌కూ, 'మహాత్మా' గాంధీకీ చై కొడుతున్న రోజుల్గొ, “స్వాతంత్ర్యం వచ్చెననీ పభలేచేసి సందిరపడగానే సరిపోదోయీ" అని గుర్తు చేసినవాడు శ్రీ శ్రీ రివిజనిస్టు తుప్పును వదలగొట్టి నివురుగప్పిన విప్లవాగ్నిని కణకణమండింప జేసింది నక్సల్బరీయే.

నిజానికి 1970 జులై 4వ విరసం ఏర్పడేనాటికి శ్రీకాకుళ పోరాటం కొనఊపిరితో ఉంది. తన కలంతోనూ, గళంతోనూ, ఆయుధంతోనూ విష్ణవాన్ని పండించి మండించిన సుబ్బారావు పాణిగ్రాహిని అప్పటికే పోలీసులు చంపేశారు. కొందరు నాయకులు దైళ్లలోకి నెట్టబడ్డారు బయట ఉన్న నాయకత్వంలో వెంపటాపు సత్యం, ఆదిభట్టకై లాసంలు తప్ప తక్కిన వాళ్తందరూ

1౪7

నియమాన్ని మరిచిపోయిన పోలీసు తుపాకులకు బలై పోయి తమరక్తంతో ఏ్మరజెండాని మరింత ఎరుపెక్కించారు. విరసం ఏర్పడ్డ వారం రోజులకే జులై 10న సత్యం ౩ై లాసంలను కూడా బూటకపు ఎన్‌కౌంటర్లలో పోలీసు ప్రభుత్వం వాత్యచేసింది. వ్రభుత్వమూ, పోలీసులూ, పాలకవర్గ మేధావులూ నక్సల్బరీ శ్రీకాకుళాల సని అయిపోయిందనుకున్న సమయంలోనే విరనం పుట్టింది. సమనమాజ వ్యవస్త కోసం తృణప్రాయంగా తమ ప్రాణాల్ని అర్చించిన శ్రీకాకుళ పోరాటవీరుల రక్తాన్ని విష్లవ రచయితలు తమకలాల్లో నింపుకొని విప్లవ చై తన్యపు వాడీనీ వేడీనీ బలంగా ప్రదర్శించారు. బూటకపు ఎన్‌! కౌంటర్లతో, పోలీసు విర్వంధంతో, ప్రభుత్వ దమననీతితో విస్లవం ఆగిపోదని ఆనాడు విప్లవ కవి న ఏప్పం. చేశాడు. 'యిస్టవం యేమందిరా! మనిసి కొాకకేసావందిరా! కట్టుతెంచుక రమ్మందిరా! కత్తిదూనుక లెమ్మందిరా!" అని ప్రబోధించాడు. “మంటల చేత మాట్లాడించి, రక్తంచేత రాగాలాపన' చేయిస్తానన్నాడు. నక్షలెట్‌ "అనేపదం కొత్తగా పుట్టిందనీ, (ప్రభుత్వం ఎంత మంది విన్లవకారుల్ని చంపినా “నక్షలె ట్‌ అనేపదాన్ని లేకుండా చెయ్యలేదనీ ప్రభుత్వాన్ని హెచ్చరించాడు. అప్పట్లో తాత్కాలికంగా విప్లవోద్యమం ఆగిపోయినా విప్లవ కవిత్వం ఆగి. పోలేదు, విష్ణవ కంఠం మూగబోలేదు. అమర వీరుల త్యాగం విస్తవ కవితలకూ, పాటలకూ [ప్రాణం అయింది. అప్పటినుండే విస్లవ కవిత్వంలో ఎలిజీలకు ప్రాధాన్యం వచ్చింది. ఎలిజీ అవేది అమర్శులైన వాళ్ల జ్ఞాసకాలకూ, వియోగ బాధకూ మాత్రమేగాక “ఒక వీరుడు మరణిస్తే వేలకొలది వ్రభవింతురు' అనే చై తవ్యాన్ని కలిగించడానికి బలమైన సాధనమైంది. , పోరాటం నుండి, వీరుల త్యాగాల నుండి వుట్టిన విరసం ఒక దశాబ్దం తద్వాత ఏమైంది? ఏమువ్వాల్నో అదే అయింది. బాల్యారిష్టాన్ని దాటి మరింత శక్తివంతమై యౌవనంలో ప్రవేశించింది. ఆవేశంతోబాటు ఆలోచనను పెంచు కొంది. పిద్దాంత పరిజ్ఞానాన్ని ఆనుభవాల గీటురాయిపై సరిచూసుక్‌"ంది. ఏ ఉద్యమహమైనా కొన్నాళ్లే అన్న నూతం తనన భావానికి నరిపడదని నిరూపించుకొంది. ౪

ర్‌

విప్లవ కవిత్వంలో 80లలో వచ్చిన ఒక గొప్ప పరిణామం విప్లవ కారుడు వివ్లవకవిగా కూడా మారడం. విష్ణనోద్యమ అనుభవాలు కవిత్వంలోకి రూపాంతర చెందడం. అజ్ఞాతంలోకి వెళ్లడమంటే తుపాకి పట్టుకోవడం మాత్రమేనన్మీ సాహిత్యంతో, కళలతో సంబంధం ఉండదనీ సాధారణంగా అనుకొనేవారు. అప్పటికే శివసాగర్‌ లాంటి వాళ్లు లేరా అంటే అసవాదంగా భావించేవారు. కానీ యు.జి లోని సామూన్య కార్యకర్తలు కూడా సాహిత్యాన్ని సృష్టించడం ఈ దశకంలో ఒక ప్రత్యేకత. సాహిత్యానికి మూలకందం మానవాళి పై ప్రేమ అని మానో అన్నమాటకు ఇది ఆచరణ రూపం. మానవాళి అంకే తొంభై శాతంగా ఉన్న పీడిత (ప్రజలు. వివ్లవకారులకు ఈ ్రజలపైనే (ప్రేమ ఉంటుంది. ఆ (ప్రేమ త్యాగాన్ని కోరుకుంటుంది ఆ త్యాగానికి సీద్ధపడేవాడే విప్లవకారుడు. అతడు ఒకేసమయంలో విన్ల్షవకారుడూ, విష్పసకవీ కావడాని క్కూడా కారణం మానవాళిపై అతనికున్న అచంచలమైన (ప్రేమే. ఈ కోణం నుంచి చూసినప్పుడు విప్లవంలో పై నికులకూ, కలంపై నికులకూ ఉండాల్సిన అవివాభావ సంబంధాన్ని ఈ దశకంలో సాహీత్య సాంస్కృతిక సంస్తగా విరసం సాధించిందని చెప్పవచ్చు. ఆనాటి పాణిగ్రాహిలాగా ఈనాటి సముద్రుడు, యం.యప్‌.ఆర్‌., నూతన్‌ సహదేవ్స్‌ విశ్వవాద్‌ మొద్దలైన వాళ్లందరూ ఈ వారసత్వంలోని వారే.

ఈ దశకంలోనే విష్లవ కవిత్వం సాధించిన మలొక మవాత్రరమై న గుణం కవిత్వంలో హీరో వర్షిప్‌ ను లేకుండా చెయ్యడం. ఇది పనిగట్టుకుని ప్రచారం ద్వారా చేస్తే అయ్యేదికాదు. ఒక కవి వట వృక్షంలా విస్తరించడం, తక్కిన కవులు ఆచెట్టు నీడన బతికే మొరికల్టా ఎదుగూ బొదుగూ లేకుండా గిడసబారి పోవడం అనే పరిస్టితి నుండి బయట పడ్డప్పుడే ఇది ఆచరణ లోకి వచ్చినట్టు. గొప్ప కవితలు, పాటలు ఒకటో రెండో రాసీ, పెద్దగా గుర్తింపు లేకుండా ఉండిపోయిన కవులు గుర్తింపదగిన సంఖ్యలోనే ఈ దశకంలో వచ్చారు. గొప్ప కవి ఏడీ అంటే ఏ ఒక్కరినే చూపించవలసిన స్టితకంటే, గొప్ప కవిత్వం ఏదీ అంటే ఎంతోమంది కవితలనో, పాటలో చూపించగల స్థితి రావడం కవిత్వ అభివృద్ధికీ, విస్త్యణకూ

స!

తార్కాణం అవుతుంది ఇదే సాహిత్యంలో ఉండే సమిష్టి దృక్పధం, ప్రజాస్వామ్య స్వభావం. ఈ ధోరణి విప్లవ సాహీత్య రంగంలో మాత్రమే వచ్చిందికాదు, ఈ దళశకంలోని విష్తచోద్యమంలో కూడా (ప్రారంభ మైంది. ఫలానా నాయకుడు లేకపోతే విషోద్యమమే లేదన్న స్టీతిపోయి, ఎంత గొప్ప వ్వాళ్ళైనా వ్యక్తులు, వ్యక్తులే సంస్థ సంస్టే అని నిరూపించడానికి ప్రసవవేదన ననుభవించిన దశకం ఇది. ఈ (ప్రసవవేదన నుంచి పుట్టిన బిడ్డే సమిష్టి నాయకత్వం అనేది. గ్రూపుల ధోరణి, మురాల వాతావరణం బలంగా ఉన్న మనదేశ బూర్జువా రాజకీయాల ప్రభావం కొంతకాలం వరకు విష్ణవ రాజకీయాలపై న పడ్డా, దాన్నుంచి బయటపడి సమిష్టి నాయకత్వ న్వభావాన్ని ఆలవర్చుకో డానికి జరిగిన ప్రయత్నం అంతర్జాతీయ కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంలోనే ఒక మలుపుగా చెప్పుకోవచ్చు. ఈ స్వభావమే సాహిత్య రంగంలో కూడా (ప్రతి ఫలించింది. ఉమ్మడి కమ్యూనిస్టు ఉద్యమ కాలంలో శ్రీశ్రీ వక్కన నిలబడ గలిగిన అభ్యుదయ కవులు లేకపోవడం వ్యక్తిగతంగా శ్రీ శ్రీకి గర్వకారణమేమో గాని, అభ్యుదయ సాహిత్యోద్యమానికి అది గర్వకారణం కాకూడదు. నక్సల్బరీ వెలుగులో వివ్షవసాహిత్య సాంస్కృతికోద్యమ తాలి దశలో ఇలాంటి హీరోలు కొందరు కనిపించినా 1980వ దశకం ఈ వాతావరణాన్ని మార్చగలిగింది. శ్రీకాకుళ పోరాటం వాటికి పాణిగ్రాహి ఇలాంటి హీరోకావచ్చు. 70వ దశకంలో జననాట్యమండలి కళాకారుడు గద్దర్‌ అలాంటి హీరో కావచ్చు. కానీ ఇవాళ పరిస్టితి అదికాదు. ఆ తర్వాతికాలంలో పాణిగ్రాహిలాంటి వివ్లవకవులూ, గద్దర్‌ లాంటి విప్లవ వాగ్లేయకారులూ కొంతమందై నా రాగలిగారు. జాతీయోద్యమ కాలంలో ఆల్లూరిసీతారామరాజూ, భగత్‌సేంగ్‌ అప్పటికి హీరోలే, ఆ కాలానికి అలాంటి వాళ్లు వేళ్లమీద లెక్కపెట్టు దగిన వాళ్లే. అయితే ఈనాటికి అలాంటి హీఠోలు ఎందరో కనిపిస్తారు. ఎందరో ఉన్నారు కాబట్టే ఏ ఒక్కరినో (ప్రత్యేకంగా చెప్పుకునే అవకాశం లేదు. ఆ హీరో లక్షణాలు ఏ ఒక్క వ్యక్తిలోవో గాకు ఎక్కువ మందిలోకి విన్తరించడం ఈ దశకంలో వివ్లవోద్యమం సాధించిన గొప్ప. లక్షణం. ఈ స్వభావమే విప్లవ సాహిత్య సాంస్కృతిక రంగాల్లోనూ కనిపీస్తుంది ఈ స్వభావాన్ని అర్హంచేసుకోకుండా 1980 లలోని విషోద్యమాన్ని విప్లవ సాహిత్యో ద్యమాన్ని నమీక్షించడం సమంజసం కాదు.

విరసం దృష్టిలో కవిత్వం, కవితం౦ కోసమే కాదు. ఈ సమాజం

౪11

ఉన్నస్థితి కంఠే ఉన్నత స్థితికి పోవడానికి అవసరమైన (ప్రోత్సాహాన్నివ్వడం, చై తన్యాన్ని కలిగించడం దాని లక్ష్యం వ్రపంచ సాహిత్యంలో ఇాశ్వతంగా నిల్చి పొయే సాహిత్యాన్ని సృష్టించడం విరసం ధ్యేయం కాదు. విరసం సృష్టించిన పాహిత్యం అలా విల్చిపోవడం వేరు, ఆ ఉద్దేశంతోనే సాహిత్యం సృష్టించడం వేరు. సమాజాన్ని ఒకడగు ముందుకు వేయించేందుకు జరుగుతున్న పోరాటంలో తన వంతు పాత్రను నిర్వహించడం దానిధ్యేయం విష్ణ యంత్రానికి సాహిత్యం కళలూ. పళ్లూ చక్రాల్దాంటివని లెనిన్‌ అన్నా, సాహిత్యమూ కళలూ రాజకీయాలకు లోకువే అయినా అవి రాజకీయాల మీద గౌప ఏ (ప్రభావాన్ని కలిగిస్తాయని మావో చెప్పేనా అర్ధం ఇదే. 6

_ మమారు గత రెండు దశాబ్దాలుగా మహిళల సమన్యలు చర్చనీయాం శంగా ఉన్నాయి. మరీముఖ్యంగా 1980ల నుండి ఇవి ఒక రూపాన్ని తీసు కున్నాయి. స్త్రీ సంఘాలు ఏర్పడ్డాయి. స్త్రీ విముక్తి చై తవ్యాన్ని కలిగించే దృష్టితో (ప్రత్యేకంగా పత్రికలు వచ్చాయి. స్త్రీల ప్రత్యేకసమస్యల్ని కొత్త కోణాల నుండి చూడ్డం (ప్రారంభమయ్యింది. సాంఘిక ఆర్థిక పీడనలతోబాటు స్రీలు లైంగిక హింసను అదనంగా అనుభవిస్తున్నారన్న అంశం ప్రముఖంగా ముందు కొచి సింది. ఇది తరతరాలుగా ఉన్నదే ఆయినా (ప్రధానంగా గుర్తింపులోకి వచ్చింది. ఆమేరకు ఆపై తన్యం కలిగిందని చెప్పాలి. ఈ (ప్రభావంతో స్త్రీవాద సాహిత్యం అందులో ఒక ప్రక్రియగా స్త్రీవాద కవిత్వం వెలువడ్డం (ప్రారంభమయింది.

అలాగే కుల సమన్య కూడా ఈ దశకంలొోనే ముందు కొచి సంది. పాలక వర్గాలు, బూర్జువా రాజకీయ పార్టీలు కులాన్ని రాజకీయ చదరంగంలో ఒక పావుగా వాడుకోవడం మొద్యలైంది. పదిరికుప్పం, కారంచేడు, నీరుకొండ, చుండూరు మొద్డలైన [గ్రామాల్లో దళితులపై భౌతికదాడులు పెద్ద యెత్తున జరిగాయి. దళితులు కూడా తమపై తరతరాలుగా సాగుతున్న అణచివేతను ఎదుర్కొడానికి సిద్ధపడేట్టుగా చై తన్యవంతులయ్యారు. నిజానికి వాళ్ల చై తవ్యాన్ని అగ్రవర్ణాలు సహించలేకపోయాయి. ఆ నహీంచలేకపోవడం వాళ్ల చై తన్యాన్ని

హు.

మరింత పెంచింది. దళితులు సంఘటితపడే (క్రమం (ప్రారంభమయింది. దళిత సమస్య కూడా సై ద్దాంతిక స్థాయిలో చర్చింపబడడం ఈ దశకంలో గమనింపదగ్గ అంశం. దళిత సమన్య సాహిత్యంలో కూడా (ప్రతిఫలించింది

స్రీలు, దళితులు అందరితోపాటు అర్థిక రాజకీయ దోపిడీలకు గురవుతున్నా లైంగికంగా స్త్రీలు, సామాజికంగా దళితులు ప్రత్యేకంగా దోపిడీకి దిలవుతున్నారన్న వాస్తవాన్ని స్రీ చై తన్యం, దళిత చై తన్యం అందరి చేతా గుర్తింప బేసాయి. పురుషాధిపత్యానికి వ్యతిరేకంగా స్త్రీలు, సాంఘిక అణచివేతకు వ్యతిరేకంగా దళితులు పోరాడవలసిన అవసరం ఎంత్రై నా ఉంది ఈ పోరాటాలవల్ల మొత్తం వ్యవస్థను మార్చడానికి జరిగే వర్గపోరాటం ఆగిపోతుందనీ, లేదా పక్కదారి వడుతుందనీ మార్క్సిజం తెలిసిన వాళ్ళెవరూ అనుకోరు. ఆర్థిక దోపిడీ వల్ల శ్రామిక వర్గం ఎంతగా ్రతినృందిస్తుందో, స్రీలు దళితులు కూడా వాళ్లపై ప్రత్యేకంగా జరుగుతున్న దోపిడీకి ఆంతగావే ప్రతిస్పందిస్తారు. అయితే మహిళా ఉద్యమాలు, దళిత ఉద్యమాలు మార్క్సిజాన్ని తిరష్కరించడం వల్ల, అదే తమకు (ప్రధాన శత్రువని భావించడం వన్లి, పిద్ధాంత నిర్మాణ వ్యతిరేకతల్ని (ప్రోత్స హించడంవల్ల అవే పక్కదారి పడుతున్నాయన్న విషయాన్ని సస్త్రీవాదులూ, దళితులవాదులూ గుర్తించడం లేదు. తూర్పు యూరపు పరిణామాలు, సోవియట్‌. యూనియన్‌ పతనం మార్క్సిజం వైఫల్యాన్ని సూచించవు. ఆయా దేశాల కమ్యూనిస్టు పార్టీలూ, నాయకులూ అనునరించిన రివిజినిజం, సోషల్‌ సామ్రాజ్య వాదం పతనం చెందాయనడానికి ఆ పంఘటనలు నిదర్శనాలు. సోవియట్‌ యూనియన్‌ పతనమై న సంవత్సరం మార్క్స్‌ రాసిన దాస్‌కాపిటల్‌ (గ్రంథం ప్రతులు అమెరికాలో ఎక్కువగా అమ్ముడుపోవడం కేవలం యాదృచ్చికం కాదు. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా కమ్యూనిజం పతనమై ందని బూర్జువా (ప్రచార ప్రసార సాధవాలు బాకాలూదుతుంకే, ఆంధ్ర దండకారణ్యాలలో రెట్టింపు ఉత్సాహంతో వివ్లవోద్యమం ముందుకు సాగడం నిప్పులాంచీనిజం కమ్యూనిజం విఫల మయిందనడానికి ప్రజాస్వామ్యం ఏ దేశంలో విజయవంతమైంది గనక! ఎన్‌కౌంటర్‌ అంటేనే బూటకపు ఎన్‌కౌంటర్‌ అయినట్టుగా ప్రజాస్వామ్యం అంటేనే బూటకపు ప్రజాస్వామ్యం అవే విషయం ఎవరికి తెలియదు? మార్కిస్టు పీద్దాంత ఆచరణలకున్న కాలం ఒకటిన్నర శతాబ్దాలు మాత్రమే. సుదీర్హమై న

12౬

చరిత్ర కలిగిన సమాజంలో ఈ అల్బకాలంలోనే మార్క్సిజం పనికిరాదని తేల ఎడం ఏ రకమైన తర్కం? తర్కం గతితర్క్మం అయినష ప్రుడే అది విలువయింది అవుతుందిగాని, లేకుంకే అది కుతర్కమే అవుతుంది

సిద్ధాంత వ్యతిరేకత మార్క్సిజాన్ని వ్యతిరేకించడంగానూ, నిర్మాణ వ్యతిరేకత కమ్యూనిస్టు నిర్మాణాన్ని వ్యతిరేకించడంగానూ పరిణమిన్తున్నాయి ఇంతవరకూ కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం ఈ రెండు సమన్యపట్లు (ప్రత్యేక దృష్టిని పెట్ట లేదనడాన్ని అర్హంచేనుకోవచ్చుగానీ, ఇవాళ విప్లవ వంస్థల్లో ఉన్నవారే పురు షాహంకారాన్ని కావాలని (ప్రదర్శిస్తున్నారనీ, కులమత భేదాల్ని పాటిస్తున్నారనీ అనడం స్త్రీవాద దళితవాదాల విపరీత ధోరణికి నిదర్శనం. (ప్రత్యేక న్పృవతో, ఛై తన్యంతో ప్రవర్తిస్తే తప్ప విప్లవకారుల్లో కూడా సహజంగానే ఉండే పురుషాధి పత్య కులమత తత్వాలుపోవు. విస్లవపార్చీలు, సంస్థల్లో ఈ స్పృహను తేవడానికి మహిళా ఉద్యమాలూూ, దళిత ఉద్యమాలూ (ప్రేరణ ఆయివాయనడంలో సందేవాం లేదు కవిత్వం విషయానికి వస్తే విస్లవకవులు 3986లోనే “దళిత్‌ మానిఫేస్టో, 1988లోనే 'వేళ్యా శిశువు" కవితల్ని రాయడాన్ని మర్చిపోకూడదు.

'స్రీవాద దళితవాదాలు వాటికవే న్వతంత్రమయిన, సమగ్రమయిన (ప్రాపంచిక దృక్పధాలు కావు విరసం ఈ రెండు వాదాల్నీ, సాహిత్యాల్నీ హృదయపూర్వకంగా అఆహ్వానిస్తూవే చెబుతున్న మాటయిది. మార్క్సిజం ఒక సమగ్ర ప్రాపంచిక దృక్పధం. ఇది పీడివాదం కాదు. ఎప్పటికప్పుడు మానవుడు సాధిస్తున్న భౌతిక పరిజ్ఞానాన్ని తనలో ఇముడ్చుకుని మరింత సజీవంగా ఉండేశక్తి దానికుంది. స్త్రీ పురుష భేదం లేకుండా, నిమ్నవర్హ, అగ్రవర్హ భేదం లేకుండా జరిగేది ఆర్థిక దోపిడీ అర్థికదోపిడీని రూపుమాపవలసిన అవసరం అందరికీ ఉంది. ప్రతి మనిషీకీ మౌలికమైన అవసరాలు కూడు, గూడు, గుడ్డ ఇవి సంపాదించగలిగేది ఆర్థిక దోపిడీకి వ్యతిరేకంగా జరిగే ఉద్యమమే అయితే మనిషికి కావలసింది ఇవి మాత్రమే కాదు వీటితోపాటు సాహిత్యం, కళలు, విజ్ఞానం, స్వేచ్చ, స్వాతంత్ర్యం, హక్కులు, బాధ్యతలు వ్షగెరా అన్నీ కావాలి. ఇవన్నీ సాధించి సమిష్టి అనుభవంలోకి తేగలిగిన సంప్యూర్ణమానవుడు రూపాందాలి. మార్క్సిజానికి అంతిమ లక్ష్యం ఇదే. ఈ లక్ష్యం ఒక్కనాటితలో, ఒక్క ఉద్యమంతో.

ని

నెరవేరేది కాదు. ప్రధాన వైరుధ్యాన్ని పరిష్కరించుకునే ప్రయత్నం ప్రథమ లక్ష్యంగా ఉంచుకుంటూనే, ఆప్రధాన వై రుధ్యాల్ని కూడా వీలయినంత వరకు పరిష్కరించుకునే ప్రయత్నం చేస్తుండాలి అయితే ఇది సంస్కరణవాదానికి దారితియ్యకూడదు. సంస్కరణలు కాలానుగుణంగా చెయ్యడం వేరు, సంస్కరణ వాదాన్ని ప్రబోధించడం వేరు ప్రధాన ఉద్యమంతో వీటిని సమన్వయించాలన్న విషయాన్ని గతంలో కమ్యూనిస్టులు గుర్తించకపోవచ్చు. ఒకవేళ గుర్తించినా సాధించడంలో విఫలం అయివుండవచ్చు. అంతేగాని వీళ్లే కావాలని ఈ ఆనమాన తల్ని పెంచిపోషీంచారనడం ఒకగాలివాటులో చెప్పేమాటతప్ప వేరుకాదు. చాలా సిద్దాంతాలు ఆదర్శప్రాయంగా ఉంటాయి. కాని మార్య్సిజం కేవలం ఆదర్శం కాదు, ఆచరణ శాస్త్రం కూడా. ఒక నమస్యని అన్ని కోణాల్నించీ పరిశీలించి, సృజనాత్మకంగా, దేశకాల నిర్ధిషతలతో అన్వయించి, ఫలితాన్ని సాధించడాని కుపయోగపడే సిద్దాంతం. గత సామాజీక పరిణామాల్ని ఆధారంగా భవిష్యత్‌ పరిణామాల్ని శాస్త్రీయంగా ఊహించగలిగిన పీద్దాంతం. కాబట్టి రచయితలకు ఈ సమగ్రమైన [ప్రాపంచిక దృక్పథం ఉండాలి.

80వ దశకంలోవి విప్లవ కవిత్వంలో ఈ అవగాహన మరింత విక సించిందేగాని కుంచించుకపోలేదు. ఈ అవగావానా వ్రకటనకు ఆవనరమైన కవితా రూపాల్నీ, కిల్పాన్నీ ఎంచుకున్నారు తప్ప విన్హవ కవులు రూపాన్నీ శిల్పాన్నీ నిర్హక్ష్యం చెయ్యలేదు. 'నడిరేయికి ఉదయానికీ తేడా మనిషీ శవమై వేలాడటమేనని స్తంభం రుజావు చూపుతోంది." "ఖాళీ అయిన రోడ్ల నిండా వాడు ఆక్యతై (వ్రవహిస్తాడు, 'మా గోదావరి పోరు గలగరి ముందు నీ బూటకపు ఎన్‌కౌంటర్హ మోత వెలవెల బోతుంది వంటి నూతన వ్యక్తీకరణలు ఈ పంకఠినంలో కొల్లలు.

7

బెలుగు పాహీత్య రంగంలో బవుముఖ చర్చలు సాగుతున్న వేపథ్యంలో మేం ఈ వివ్లవ (విరసం సభ్యుల) కవితానంకలవాన్ని వెలువరిమ్తున్నాం. రూపం, శిల్చం, వస్తువు - అన్నిటిలోనూ వై విధ్యం ఉండేవిధంగా కవితల్ని ఎన్నిక చేశాం. చేవేత కార్మికుల నుండి విప్లవకారుల వరకు, మాజీనక్షలె ట్ల నుండి పోరాటాంలో

త!

అమరులౌతున్న వాళ్ల వరకు, చుండూరు వంటి సంఘటనల నుండి కాకతీయ ప్యాసింబిర్‌ బోగీ దర్హం వరకు, స్రీలు, దళితులు, ఇతరశ్రమజీవులు, వారి సమన్యలు - ఇవన్నీ ఈ కవితలలోని వస్తువులు. విభిన్న కవితా రూపాలు, వ్యక్తీకరణ పద్ధతులు, భాషా _]లులు ఈ సంకలనంలో చూడవచ్చు. 1980 తర్వాత విష్ణవోద్యమంలోని కోణాలను, పరిణామాలను దీని ద్వారా అర్ధం చేసుకోవచ్చు. తొలి సోషలిస్టు దేశాన్ని నామరూపాలు లేకుండా చెయ్యాలని అరీతర్జాతీయ నియంతృత్వం ప్రయత్నించినపుడు “గర్జించు రష్యా గాండ్రించు రష్యా వర్దన్య శంఖం పలికించు రష్యా" అన్న విష్తవకవే ఆ తర్వాత అదే రష్యా అంగోలా ఆప్టనిస్తాన్‌లను ఆ(క్రమించినప్పుడు “గర్జించు రష్యా గాండ్రించు రష్యా దేశాలనన్నీ కబళించు రష్యా” ఆని అనగలిగిన ఆత్మవిమర్శనా దృక*దం ఈ సంకలనంలో కనిపిస్తుంది.

ఎంత ఉన్నతమై నా శ్రామిక వర్షసాహిత్యాన్ని బూర్జువా వర్షం నిరాకరిస్తుందని మావో అన్నమాట అద్బశ్యం కావడానికీ ఇంకా శ్రామిక రాజ్యం రావలసే ఉందిగదా!

అంతవరకూ -

“బామ చెట్టున వండు = కొరికేటి చిలకా

వీనోటిగాటులో = వండెంతో తీపో

ఆనోటి తీపిగొ = యీ మాటనందించు

ఆడీవిలో అనులకు = నా ఎరువు దండాలు

= వి, చెంచయ స్ట లర! 1

రావోయ్‌! నవకవీ! -ఆకీ ఈ నిజంగా ప్రపంచానికి కవిత్వమే కావలిస్తే నీ సందేశం కోసం విశ్వం తన చాతక వదనం తెరుచుకున్నది!...... నువ్వురావాలి! రావాలి! ఆరోవణావరోవాణాలతో మంద్రం నుండి తారం దాకా ఉద్రేక రుంరు, ఉత్సావశంస ఉలుకెత్తించి ఉ(రూతలూగించి జీవితాన్ని నక్ష్మ్వత్రగోళాల రాగమాలా ఆలాపనలతో హో రెత్తించుతావో.... విశ్వ కటావాంలో దవ్రేగిపోతున్న కోటికోటి మానవుల ఘోటు ఘోటుమని కొట్టుకునే వివ్వాలత్వం బాధలూ విభభమత్వం వ్యాధులూ సకల వికల మనోవస్టలనూ 50401గ619 చేసి స్పటీకరణ చేస్తావో? నువు ఎప్పుడు వస్తావో? ఎలాగ వస్తావో? నువ్వు 6౧౦1౦0౧6 లాగో 500000 0016 లాగో గంధ సింధూరంలాగో-గండభేరుండం లాగో రావోయ్‌! యువకవీ! నవకవీ! ఆమరత్వం £ 5 వొట్‌, 1983 కవిత్వంపై ఎర్రతెండా తతత. కే

కత్తిపాటు = చెరబండరాజు మృత్యువునే ముంజేతిని పరివాసిన్తు ఖండించిన శత్రువునూ నా పిడికిటి ఎదిరిస్తా కత్తివదల అనారోగ్య ఉరితాటికి బాధితుణ్నే పాటనేర్చి అయితేనేం పళ్లవినే యోరుణ్నే పాడిస్తా కలంగళం (ప్రజలు వేలు 'పాణప్రదం మ ఏ్పళ్ళులె నా ప్రజకి నేను పోరాటం ఆంకితం జయిస్తుంది. పోరాటం 'రీపటిపై డె రెక్షన్‌ ఆశలున్న పాట నాకు విచేనోయ్‌ ఆక్సిజన్‌ మానవుడు కన్నీటికి ఈ చీకటి కరుగుతాను కుంపటూరి ఏటివాలు 'పభాతాలు పడిపోను పరిదముళించు ఆమరల్వం 2 వ్తాలౌ, 15952 చై తతతతతనవాంంయాంయాలా కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

(జ్ఞానేశ్వర కీర్తి చనిపోయే ముందు యిచ్చిన మరళఠు వాజ్మాలం)

“నేను రచయితను, విప్తవ రచయితల సంఘంలో సభ్యుడను. సమాజంలో అన్యాయాలను, అక్రమాలను, దోపిడీ, దౌర్జన్యాలను పజలకు సవివరంగా తెలియజెపుతూ కవితలు, కథలు, నాటికలు, ర్‌ నాటకాలు, నవలలు రాస్తాము. వ్లీలెనంత మేరకు ప్రతిఘటిస్తాము. అలాగే నేను-కొండయ్య యొక్క శరత్‌ ప్రభుత్వామోదిత ఉన్నత పాఠశాల బోర్డు వెనక జరుగుతున్న అన్యాయాలను, అక్రమాలను దోపిడీ, దౌర్జన్యాలను ఎప్పటికప్పుడు మా వాడలోని ప్రజలకు వివరిస్తూ, ప్రతిఘటిస్తూ వస్తున్నాను. అతడు సాగిస్తున్న వ్యాపారానికి నేను అడ్డంకిగా వున్నాను. అందుకే అతడు నన్ను. శాశ్వతంగా నిర్మూలించాలనుకున్నాడు. ఆ ప్రయత్నంలో భాగంగానే నేను నిద్రిన్తున్న నమయం చూసి, పెటోల్‌, గ్యాస్‌నూనె పోసీ నిప్పంటించారు, కొండయ్య, దామోదర్‌ కలిసి”.

8-2-80 కవిత్వంపై ఎర్రవెండొ తతతతతనతననావయాయాయవయాంం తె

కింద బండా మీద ఎండా =జ్ఞానేశ్వర్‌ శ్రీర్తి కింద బండా మీద ఎండా కరుగుతూన్నది మా కండ డొక్కలు కట్టుక గుడిసెకువస్తే కుండల కిందా లేదురా మంట కింద! తట్టుకూలీ పారకానీ కోడికూసే జాముపోొతే మిల్లరు. కలిపిన మాలే పోతిమి ఒల్లంతా పుండ్రయిపాయె శికింద! ఇళ్లనకా, పేల్లనకా రోగం నొప ఎలు ఏమనకా పాడిపంటలు పండిస్తే మేం చేసిన కష్టం దొరయింటా కకింద! బీటు బజార్థా లోడులు దింపే ట్ర లలానుననమ యయావాయలలంణయా. శ్రవిత్వంపై ఎర్రజెండా

కవిత సంపై ఎ(ర్రజౌండా గోదాముల్లో ధాన్యంనింపి వామాలి సనితో వొంగిపోతిమి గొంతులో మెతుకుకు కర్పువె పోతిమి కిందా కాలాలు మారదస్టై మేడలు మిద్దెలు 'పెరగబప్టే సర్కారు మారటప్టే పెట్టుబళ్లూ 'పెరగబప్టై మా (బ్రళుకింకేమోగాని ఎప్పటి చిప గ్‌! అంగప్లై కికింద! కుప్పలు మేసే పందికొక్కులకు కత్తుల బోనులు లప్పవులే కింద! అమరల్తుం £ 8-2-2980 వాన్మకొండలో కొండయ్య గుండాలిచే వజీవదూనం చేయదిడ్డాడు. శచిశ్వంపై ఎర్రజెండా ానవవలావలవవయావానాాలాడా ఫ్‌

దళిత్‌ మానిఫెస్టో =సలంద

నన్ను నీ దేవుని గుళ్ళోకి రావద్దన్నావు సరే, ఎలాగయితేనేం నేను నాస్తికున్నవడమే బాగయింది నన్ను

చదువుకోవద్దన్నావ్‌ _

చదివితే నాలుక కోసేయమన్నావ్‌ వింటే చెవుల్లో

వేడి వేడి సీసపు లోహం పోయమవ్నావు నర ఎలాగయితేనేం

నువె 0తచి మూర్చునివో .

నీవెంతటి విశాల హృదయునివో

నాకు తెలిసిపోవడమే బాగయింది నన్ను

చచి గన శవాల

దవానసంస్కారాలే చూసుకోమన్నావు సరే ఎలాగయితేనేం

మీ (ప్రాణాలని కూడా

ఎలా పాతేయాలో

నాకు తెలవడమే బాగయింది

నా ఆడదాన్ని-నాలో సగాన్ని

ట్ర తా కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

వళ్ళమ్ముకొనే బితకమన్నావు

సరే ఎలాగయితేనేం

౮౪౮౧౬0 కక [ఉీగం3

మధ్య నుండి దూరం అయి

నా వర్గం వాళ్ళని కలవడానికి

నాకవకాశం లభించడమే బాగయింది

నన్ను

ఎప్పుడూ ఊరి చివరనే వుండమన్నాన్‌

సరే, ఎలాగయితేనేం

నేము ఆడవిలో వుండడమే బాగయింది

ఒకడేమో నన్ను

ఆంటరానివాడంళకే

మరొకడేమో హరిజనుడు

యింకో గాడిదకాడుకేమో

“నీచుడు” అని పిలవడం అలవాళకే

ఎవడు ఎలా పిలిస్తే నాకేం?

నేనొక నక్షలె ట్హై నప్పుడు

వీళ్ళ విలువల మీద

లువ ఏన ఉమున్తున్నప డు

ఒక కామ్రేడ్‌ కంటికి

పూసిన ఒక అశ్రుబిందువునయినప్పుడు

వాకు తగిలిన గాయాల్లో మ ఏచవీరుల

ఆశయాల్ని ఊహీంచుకుంటున్నప్పుడు

అవును

ఎవడు మాత్రం ఎలా పీలిస్తే నాకేం?

అమరత్వోరి & అవాలోగ్య కారణంగా 7-8-2986

కవిత్వంపై ఎర్రతెండా తతత. లో

మాట్లాడదాం ఎత్రిరుపాల్‌

ఇప్పుడు కావలసింది

ఎప్పుడు స్వరతంధత్రుల్ని మీటినా

భావనల్ని జాగృతంచేసే నంగీతం

మాటల మంటలు వినిపించే సంగీతం

కళ్ళలో కలలు వికసించే

మనషులు మాటాడుకునే మాటలు

నేలంతా పరుచుకుంటాయి

జీవితాన్ని (ప్రేమించే వృాదయాల్ని మధురంచేస్తాయి నిరాశలో రగిలే వృదయాల్ని అమృతం చేస్తాయి మాటలు.

మనసులు నిలువునా మండినపుడు

మాటాడే మాటలు

స్వేచ్చను కోల్పోతున్న్పుడు పరిగెత్తే మాటలు

అవి పరువునష్టం గురించి వణికిస్తాయి

అవి ప్రజల నాలుకపై వ్రవహిస్తే

శిలాక్షర సత్యాలవుతాయి

మెదడుని నృర్శిస్తే విప్లవాలే అవుతాయి

నువ్వూ నేనూ

తిరుగుతున్న నేలపై నువ్వూూనేనూ జీవించివున్నంత నత్యంకాదా అది వొంటిలో వున్న శక్తంతా కరిగిమరిగి

ల లతలా శవిశ్వంపై ఎర్రజెండా

చెమటచుక్కలె నేలచింది

పచ్చదనమై విచ్చుకున్నప్పుడు

కళ్ళలో మెరిసిన సంతోషపు మెరుపులు

పోలీసుక్యాంపు మంటల్లో బూడిదై తే

మనకు మిగిలింది ఏడుపు కన్నీళ్ళ మధ్య

మన మాటలేకదా

మాటలకి పదునుపెడదాం

మాటలకి పాటలు నేర్చుదాం

మాటలు పాటలు మనం వేర్చుకొన్నదెప్పుడు

అక్షరం ముక్కరాని మనం

చట్టాల గురించి తెలుసుకున్నదెప్పుడు

కోడికుయ్యంగా లేచినోళ్ళ గం

పొద్దస్తమానం పన్టేసి పొద్దుగూకంగా ఇంటికొచ్చి పడుకుంళే

మీ అన్నలెక్కడ్రా కొడుకుల్లారాని

ఊరంతా వుడ్డబేసి చితకబాది

లంచాలిచ్చేదాకా లాకప్పుల్లో పెట్టి

కోర్టుకు రండ్రా కొడుకుల్లారా ఆంటే

మనం లాయర్ని పెట్టుకున్నాం

అదో అప్పుడే కదా మనకు చట్టాలు తెలిసింది

మనల్ని వప్టేటముంచే చబట్దాలొద్దంలు

మాటలకి పదును పెట్టాలి

మాటలకి పాటలు నేర్పాలి

పలుగూ పారా పట్ట మనం

ఆయుధమంటే ఏమిటో తెలుసుకున్న దెప్పుడు కవిత్వంపై ఎర్రవెండా యావ క

మన గుడిసెల్ని తగులబెట్టి

కయ్యల్గో కంపలునరికే కత్తులతో తలలునరికినప్పుడు

కంపలు నరికే కత్తులతో (ప్రాణాలు తీయొచ్చని

అప్పుడేకదా మనం తెలుసుకున్నది

తిండిగింజల్ని నేల పాల్టేసి

మన (బతుకుల్ని ఆడవుల పాల్టేసినపుడు

అప్పుడేకదా మనం తుపాకీ అంటే తెలుసుకున్నది

ఈమరత్వం ః అనారోగ్యం కారణంగా,

ల య

వసంతం -రిక్కల సహదేవరెడ్డి ఈస్ట్ర్‌మన్‌ రంగుటద్దాల్లో ఖర్తీదె న ఊహల స్వప్నాల్లో వాడీన మొదళ్ళకు లేత చిగుర్లిస్తానంటూ విషాదాలకు హుషారు నిస్తానంటూ ముసి ముసి నవ్వుల మురిపాలతో మసీబారిన 'రెక్కలకు, కుళ్ళిన ఎముకలకు రంగులద్దుకొని ఆశల మేనుల్ని పరుస్తుంది వసంతం కరిగిన కన్నీటి కలలు కల్లలేనని కోయిలమ్మ కూతల్లో కొత్తదనం జాడల్లో కొత్త స్వషప్పాల్గ్లోకి నొప్టేస్తుంది వసంతం బతుకు సౌరభాలను విరబూస్తానంటుంది వసంతం హేమం కురిసీన రాత్రుల్ని మేం చూడలేదు ఉదయం పత్రాలపై ముత్యాల్ని కానలేదు మంచులో కూడ మొక్కల్ని పండిద్దానునే నైజం మాది మా జీవితంలో వసంతం లేదు ఆకురాలు కాలం వల బతుకులెప్పుడు రాలుతూనే ఉన్నాయి మాకు మూడు పంట కాలాలు తెల్సు చింతపువు కార్తీ లాభిస్తుందని తెల్పు మా బొక్కలు బొక్కెన చేసి మా రెక్కలు యాతం చేసి చెమటలు చేన్లలో పారించటం తెల్సు కూలి తర్షికె దేబురించటం కవిత్వంపై ఎర్రతెండా తనన. కేకే

మేడల ముందు మోకరిల్లడం తెల్సు అధ్దా మేడల [క్రీనీడల్లో వాడి గోర్లు తెలుసు కోయిలమ్మ కూతలకన్నా కామాంధుల కూతలే తెల్పు ముసి ముసి నవ్వుల వసంతం కన్నా విషపు నవ్వుల కాలనాగులే తెల్పు మేం మారుతున్న కాలంలో మారలేని తరతరాల పేదోళ్ళం ఈ పేదరికపు సహజత్వం మమ్ముల్ని జడత (0లా అల్టుకున్నది ఈ పీడ తాలగేవరకు మా బతుకులో వసంతం లేదు మా ఎడారి జీవన యాత్రలో మేమెప్పుడు వానాకాలాన్నే (ప్రేమిస్తాం మా జీవితాలు ఒయాసిస్పైనప్పుడు మేం వనంతాన్ని కూడ కాయక్షిస్తాం పకృతి అందాల్ని అనుభవిస్తాం. అమరత్వం & మే 26, 2958 నాడు పోలీముల బూటకవు ఎన్‌కౌంటర్‌లో కాల్ళీ చొంవవిడ్డాడు. క ాాాలాాంవవయయాయాడా. కవిశ్వంపై ఎర్రజెండా

మంచిరోజులు =చ+శ్వరి నీకూ మంచిరోజులొస్తున్నాయిరా కన్నా! ఆడదిగా పుట్టానని ఆడవిలో మానైవా కాలేదని విలపించే రోజులు పోతున్నాయిలే త్రీ! వాడిచేత మోసగించదిడీ నీవే వాడిని మోసం చేశావన్న నింద మోవాపు క్షణాల ఉద్విగ్నత తీరాక వేశ్యగా చిత్రించే పవి(త్రుడీ (ప్రవచనాలు నీదరికే రావురా చెల్లీ అసలు నీకు జన్మే లేదురా నీవు అమ్మపాట్టలోంచి బైటికే రావురా |! అమ్మకు - నీ జాతినే కంటోందని నాన్ననుండి విదిలింపులే ఉండవురా చిన్నా! కట్నాలు కానుకలు సమర్చించాలనే తపన నీవు పుట్టిన్నాటినుంచీ నీ వాళ్ళకింకక్కన్రేదురా ఎందుకంటే నీవే పుట్టువుగా! అమ్మపాట్టులోనే ప్లస్సువా, మైనస్సువా కవిత్వంపై ఎత్రతెండా తతత 13

అని తేల్చేసుకుంటారుగా ! నీవేనని నిర్దారణ అయితే నిన్నక్కడే అంతమొందిస్తారుగా ! ఎందుకే నీకూ మంచిలోజులొన్తున్నాయిరా కన్నా ! [మే 17, 1988 “స్తీ క్తిలో ఆమ్నీయో సెంబెసిస్‌-లింగ నిర్దారణ వ్యాసం చదివాక] = అమరత్వం ॥ 9 అక్టైబల్‌ 1988 కత లా కవిత్వంపై ఎర్రజెండా _

న టు మాజీ నక లెట్లు ఎసి, హెచ్‌, అబ్రహం పోరాటాన్ని గిరాటువేసే సుఖజీవన ఆరాటంలో తనవాళ సను దూరాడుతూ పరుల పంచల తారాడుతూ నోరుపారీసుకుంటున్నారు కారుకూతలు కూస్తున్నారు కారుస్తున్నారు కడవలకొద్ద్డీ నీరు విష్లవాగ్నిని చల్దార్చాలని వీరు. ఆమరల్వం & అనారోగ్య కారణంగా నవంబల్‌ 4, 2988 శవిత్వంపై ఎర్రడెండొ. నానా కేక్‌

ఉవస్సును ఉరితీయలేరు = టొతపూడి శివరావు ఈ అనంత ప్రవాహంలో నేనొక బిందువును మాత్రమే సువిశాల సాగరాన్ని చేరాలని కోరిక మా గమ్యం మహాసముద్రం నేను ఆశాజీవిని ఐనా చివరికి చేరగలనో లేనోనని బాధ మధ్యలో 'రూరమృగాల దారుణ దాహాలకు బలవుతానో ఏ ఒక్క నీటిబొట్టు మృగాల దాహాలకు బలి కాకుండా 'ప్రవావాంలో కడలిని చేరడం కష్టం మేం మొదటి వాళ సంకాదు ఆలాగని చివరివాళ్లం కాదు కోట్ల స్వప్నాలు పండాలంకే మేం కొందరం రాలకతస ఏదు చావటం తేలికే మళ్ళీ పుట్టగలగాలి దారుణ దాహాలకు ముందుండాలని కోరుకుంటాను అట్లుని అనవసర దపీ కలకు దూరంగా ఉంటాను బిందువులు ఊట్నలై ఊటలు పిల్లకాలువలై పీల్తకాలువలు ఏరులై కేతు కంటా కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

ఏరులు నద్భులై

నదులు మహానద్యులై

ప్రళయం రాబోతోంది

పడిలేచే కడలి తరంగాలలో

కడదాకా సాగుతుందా ఈ అల్బ నీటిబిందువు?

ఈ (ప్రయాణం

ఎంతటి (ప్రవాహం

మధ్యమధ్య అడ్డాచ్చే మట్టి దిబ్బలు

మట్టేనీ నీటినీ వేరుచేస్తూ

వడివడిగా సాగే ప్రవాహం

ప్రవాహానికి పగ్గాలేయాలని ప్రయత్నిస్తే

ఫరితం జలసమాధే

కడలిని ఖతం చేయాలనుకోవడం

కలమాత్రమే

ఉత్తుంగంలా ఉప్పెనలా ఉరికొచ్చే

ఉషస్సును ఉరితీయలేరు

ఏలేరు సీలేరు మడేరు

దారొండ ధారగడ్డ వట్టీగడ్డ

తాండవ శబరి

ఎన్నో సెలయేళ్ళు కలిశాయి కలుస్తాయి

విడిపోతాయి అంతిమంగా మళ్ళీకలుస్తాయి

అప్పుడెవరూ ఆపలేరు

ఉప్పెనలా సాగే ప్రవాహాన్ని

ఆమరత్వం : పోలీనుల బూటకవు ఎన్‌కౌంటలీలో కాల్ఫి చంవదిడ్డాడు

కవిత్వంపై ఎభ్రతెండా తతత [7

అవ్‌ వాళ్ళ విముక్తిలోనే మీ స్టచ్చ -=అమర్‌ జ్యోతి

కూడు గుడ్డ నీడ లేనివాళ్ళు కోసం జీవితం కప్పేన చీకట్లో దారి తప్పినవాళ్ళ కోసం ముక్కుతూ మూల్వుతూ నిరాశానిస్పృహల మధ్య జీవన గమ్యం లేని ఒంటరివాళ్ళ కోనం వెన్నెముక వంగి నిటారుగా నిలబడలేని సగటు మనుషుల కోసం ఉద్యమిస్తూ ఉద్యమాలవుతున్న ప్రజల కోసం ఊహాశక్తితో స్వేచ్చగా అంతరిక్షంలో ఎగిరే ఓ రచయితలారా! మీ ఊవాల రెక్కల్ని విరిచేయండి మీ కలాల ఆయుధాల్ని మరింత పదునెక్కించండి ఉద్యమిస్తూ ఉద్యమాలవుతున్న ప్రజలు తమ వృాదయాల్ని చీల్చి రక్తాన్నే యిస్తారు భూస్వామ్యాన్ని భూస్థాపితం చేయడానికి బూర్జువా బానిస బంధాల్లో నలిగిపోతున్న మనిషినీ కుళ్ళి కంపుకొట్ట సమాజాన్నీ విముక్తి చేయడానికి కలం పల్టుండి, గళం ఎత్తండి, కదలిరండి వాళ్ళ విముక్తిలోనే మీ స్వేచ్చా ఉంది.

ఆమరత్పం ౯ మార్చ్‌ 92 ఎకొంటర్‌లో జనవరి 1989 పతి రాడా కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

గిరివాసి = మాకరాజు

కొండల్లో గిరిజనుడ కోనల్లో గిరిజనుడ

రామరాజు బాటనడువులో ఓ గిరిజనుడ

ఇంటి బద్ద చేతబట్టరో

1... నీ పేరు కొండోడు కొండనీది కాదన్న పెద్దల ధీమతోటి మేకలు కొండకు కొడ్తే ఉచ్చబోసి ఊడ్చినట్టు గార్జుగాడు పుల్లరడిగె కొత్త కాపురంకు నీవు గున్నమామిడి గుడీశెత్తె కోడి పెట్టు బియ్యమడిగి బాధపెస్టైనా వో అన్న లంచమడిగి బాధ పెట్టనా వో అన్న లేనిపోని కేసుపెస్టైనా వో అన్న

2 _కండలన్నీ కరిగిపోంగ ఒల్లంత మండిపోంగ పగలు కోతులు కాసి రాత్రులు పందులు గాసి కొండ పోడుచేసి తిండీ లేక జీవిస్తవ్‌ తేగ దుంపలే నీకు అన్నమో ఓ అన్న బలుసాకులు నీకు కూరలో ఓ అన్న

౩3౩ _నల్లమోకలొద్దినంత సుబ్బరంగ సాపుచేసీ చమట జల్లి రక్తమోడ్సీ సదునుచేసి ఫలపరిసి వరి ధాన్యం అపరాలు దండీగ నువ్‌ పండించిన కలుపుల చిండి నీదిరో ఓ అన్న మరుగు పులుసు నీయిరో ఓ అన్న

కవిత్వంపై ఎర్రతెండా తతత. క్షత

4. చివరి చివరి కొమ్మలెక్కి చింతబుట్టు లేరుకోస్తవ్‌ అడివంత కలెదిరిగి అడ్డాకులు తెస్తావు చెట్టు చెట్టు తిరిగి జిగురు తీసుకొస్తావు లాగలన్ని నెలికి నెలికి తేనె తీసుకొస్తావు వహడవుడిగ ఎన్ని తెచ్చినా ఓ అన్న సంత కర్చుకు దారే లేదురో ఓ అన్న

65 _ సామారప్పు బతుకులని భీమారం _ తకెల్తె సంపాదించింది లేదు సరిపోయె ఖర్చులకే బ్రతుకు దెరువుకని చెప్పే భద్రాచలం వర్కుకెల్తె డబ్బు తెచ్చుడెమోగాని జబ్బుప్తాలె పోతివి ఊరిడీసి ఏడి కెళ్ళినా ఓ అన్న కుక్క బతుక్నులై పోయెరో ఓ అన్న

6. నీ కొడుకు పెండ్లికేమొ ఉన్నగరువు తనకపెడ్తీని నీ భార్యకు జబ్బు చేస్తే చెట్బ్టుతోట నమ్మినావు కరువు కాలంలోన కాట ధాన్యం అప్పు తెస్తివి కాటకు కాట లెక్క దాటిపోయే పది కాటలు నీ తెనక విడిపోయే దెన్నడో ఓ అన్న నీ అప్పులు తీరే దెన్నడే ఓ అన్న

7. మాటలు రాని నీ కూతురు మేకఠలెంట పోయివాది గోచి పెట్టుని నీ కొడుకు గొర్రెంట పోయినాడు మీసం రాని నీ కొడుకు అర్కబట్టి దున్నుతుంటే అరె సదువు ఏది ! సంధ్య లేవిరో ఓ అన్న ఆట లేవి పాటలేవిలో ఓ అన్న

20 లలా కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

8. _ జ్వరమొచ్చి నీ కూతురు నోట్లో నీళ్ళు పాయ్యలేదు గొడ్రగాసె మీ సంటడీ కండతగి కత్తితోటి పీప్ప పన్నుతో బుడ్డడు బుగ్గవాసీ బాధపడే గంటి నొప్పితో భార్య మూల్గుతుంది రేయిపగలు మందు ఏది మాత్ర ఏదిరో ఓ అన్న ఆసుపత్రి ధర్మమేదిరో ఓ అన్న

9. నూకలమ్మకు నీవు మొక్కినావు కోడిపుంజు రాజులు బాబుకు నువ్వు కోసినావు మేకపోతు సింహాచలం, భద్రాచలం ఎన్నోసార్లు పోయినావు పండగ లెన్నో చేసినా ఓ అన్న నీ బాధలేమి తరగలేదురో ఓ అన్న

10. గిరిజన సదుపాయాలని గొౌల్టుమనే రేడియోలు గిరిజన నంస్కరణ అంటూ నూపుతారు సినీమాల్లో నీ కిచ్చిన చీడి పిక్క చెదతినె వేలలోన నీ కిచ్చిన దూడలేమొ నచ్చిపోయే గడ్డీలేక నీ కట్టినా కోలని కల్పిపోయె మట్టిలోన కంటి తుడుపు సదుపాయాలో ఓ అన్న మన బతుకులు మార్చలేవురో ఓ అన్న

11. _దూడలిస్తరనుకిని ఆవుదూడ కొటేస్తి ఆవు లేదు దూడ లేదు దూరమాయే మన బతుకు నగలి పట్టిన రె తుకు నమ్మకంతో ఓబెస్తె .రెతుల బతుకుదోసే రాబందులు రాజ్యమెక్కి

• కమ్మని మాటలు, చెప్పే కాంగరేసు కోటెస్తే ఆర చేతిన తేనెపోసి మోచేతిని నాకించిరి కష్టాలు పోతయని కమ్యూనిస్టు కొట్తేస్తే+-- - _ కాం[టక్షర్లయి కొడుకులు తిరుగుతుండ్రు జీపులల్లో __ గ కీ, తెలుగు రాముడుకు నీవు తెలినిటోడన్ని బట ప్రే , శవిత్వం పై ఎర్రజెండా లావా టీ

పోలీసు క్యాంపులు పెట్టి పొట్టుపొట్టు కొట్టించే మంత్రులెందరు మారినా ఓ అన్ను నీ గోసి నెవడు మార్చలేదురో ఓ అన్న 12 ఎన్నాల్టు ఈ బతుకులు ఎన్నేల్టు ఈ బాధలు అడవి లుండే బతుకుదుంపలు తినే బతుకు ఈ బతుకులు మారాలని మన బాధలు తీరాలని రామరాజు బాటల్లో రాడికలన్నలు బయలుదేరె అడివన్నల అడుగులల్టోరో ఓ అన్న ఆలుగులెత్తి-నడవాలీరో ఓ అన్న 13. అలనాడు మన పెద్దలు తెల్టోడి బాధపోను గంటందటోర మల్లుదొర వీరన్నపడాల్‌ అగ్గిరాజు రామరాజు ఆడుగుల్లో ఆలుగుత్తినారంట మిరపకాయ టపాపంపీ స్టేపన్లనే కొట్టిరంట మాటుగాసి మట్టుపెట్టుటు ఓ అన్న పరుగుదీసే గౌర్క దండురో ఓ అన్న 14. వెన్నలాంటి నీ గుండె రాయిగ చెయ్యాలిరన్న అరటాకు నీ మనసు ఆగ్గాలె మండాలిరన్న అదిగదిగో అటునూడు గాండన్నల తుడుం మోత అదిగదిగో అఆటుసూడు లంబాడోల్ల లడాయి ఇదిగిదిగో ఇటుసూడు కోందు దాదాల పోరాటం వాళ్లందరికి తోడు బైల్‌ డుక్క మోగించు చిరుతల కోపులు కాదురో ఓ అన్న కత్తు కోపులు వెయ్యరో ఓ అన్న కొండల్లో గిరి | అమరత్వం * 1990లో పోలీనుల బూటకవు ఎనీకౌంటల్‌లో కాల్ఫిచంవదిడ్డాడు 2 తతా కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

పుడమితరలి బిడ (నక యె = గోపాల్‌ రెడ్డి పుడమి తల్లి పొత్తిళ్ళలో పుట్టిన మట్టిమొక్క పుష్పాలను విరగపూచి పుషప్పాడిని వెదజల్లి కాయలు కాయకుండా పోయింది కంటికీ కనిపించకుండా పోయింది ప్రియమైన నేస్తమా.. సహచరుడా | చెలకలల్లో చేనుల్లో నీ వొదిలిపోయిన నీమట్టి పాదాల ముద్రల్లో నీ ప్రతిబింబాన్ని పోల్చుకుంటున్నాను నీ కళ్ళ కాంతుల్లో కనుపాప కరుణల్లో కాంతి "రేభల్ని చూసుకుంటున్నాను నా న్వప్నం కాలిపోయిందని నా నక్షతం రాలిపోయిందని నా మస్తిష్కంలో నిక్షిపమై యున్న ఆవేదన. హృదయపు అట్టుడుగు పొరల మాటునుంచి లావాలా పెల్టుబుకుతున్న నా మూగరోదన ఎవరితో పంచుకోము ఎలావిప ఏఎకోను... నా మనసంతా తూరా ఎరబట్టి నా భావాలు అనుభవాలు నా అభిరుచులు అనుభూతులు నా రాగాలు ఆనురాగాలు నీ పాదాలముందు పరిచేవాన్ని ప్రియమైన నేస్తమా... సహచరుడా నీపాద ధూళి పరిమాళాన్నయినా సోకనీయవా నీప్రకంపనాల తరంగాలనై నా తాకనీయవా నీప్రభంజనాల ప్రభాతాన్నయినా (ప్రజ్వరించవా నీ ప్రబోధాల 'ప్రవాహాన్నయినా ప్రసరించవా

• కవిత్వంపై ఎర్రతెండా తతతతతతకడవాంాడాాయాయలాణయ.. 2ైనే

నేస్తమా. |! ఎప్పుడూ నీ చిరునవ్వేగాని పగలబడినవ్వడ మెప్పుడూ చూడలేదు ఎల్లెడలా జనంపై ధ్యాసేగాని జీవితంపై ద్యాసేలేదు అనునిత్యం మనుషుల గురించి ధ్యానమేగాని మరణం గురించి ధ్యాసేలేదు నిరంతం సమాజం గురించి సత్యంగురించి అనే షణేగాని స్వార్ధం గురించి చింతేలేదు నేస్తమా... సహచరుడా.. నీవు జ్ఞప్తికి రాగానే నాడుల్లోంచి నాభిదాకా నా బాధంతా నాదమ్టై నీ ఆర్తనాదమై నన్నుచుట్టుముట్టి నా వృదయాన్ని ఛిద్రం చేన్తుంది నేన్తమా.. నీవు నిశీధిలో నిష్పువయ్యావనీ రోదసిలో చుక్కవయ్యావనీ సముద్రపు ఆలవయ్యావనీ సావానపు సాయుధుడవయ్యావనీ సహచర్యపు సంకేతానివయ్యావనీ సామ్యపు గుర్తువయ్యావనీ ఆదర్శపు మూర్తి వయ్యావనీ అశ్చతర్చణంలో నీ ఆంతరంగాన్ని ఆరాధిస్తామ ఆత్మార్చణంతో నీ ఆశయాన్ని ఆచరిస్తాను (ప్రాణార్చణంతో నీ గమ్యాన్ని చేరుకుంటాను ఆమరల్వం : ౨౮-6-92 వాడు పోలీను బూటకపు ఎన్‌కౌంటర్‌లో కాల్ఫిచంవవిడ్డాడు. వత తాల శవతఈంపె ఎరజెండా

దృశ్యం చెరిగిపోదు మచ్చ మాసిపోతుంది

= వైం. ఎస్‌. ఆర్‌

ఆరెల్లోని ప్రయాణికులు

ప్రకృతి ఉయ్యాలలో కేరింతలు కొడుతున్నారు

ఒకరి గుండెనీడలో మరొకరు సేదతీరుతున్నారు

జీవిత సంఘర్షణలన్నీ కలబోసి మేలిమి రత్నాలను ఏరుకుంటున్నారు

పట్టాలకింది కంకరలా తమకన్నీళ్ళను అదిమిపడుతున్నారు

లయాత్మకంగా శబ్దిస్తున్న మానవీయ ఉచ్చ్వాస నిశ్వాసాలపై

హరాత్తుగా మందుపాతర పేలింది

మనుష్యులు! మనుష్యులు!

సామాన్యులు! ప్రజలు!

ఆఫీసుల్లో అక్షరాలె కరిగిపోయేవాళ్ళు

కార్టానాల కొలిమిలో లోహమై మండిపోయేవాళ్ళు

ఇల్లూ వాకిలే ప్రపంచంగా (బ్రతికేవాళ్ళు

అందరూ సాంతం మా వాళ్ళే!

మా తల్లిదండ్రులు! మా ముద్దుబిడ్డలు!

మా అన్నదమ్ములు! మా అక్కచెల్లెలు!

మా కనుపాపలు! మా ఊపిరి!

మా విశ్వానం! మా ఉత్తేజం!

(స్రైెచర్లపై తర్జుతున్న మా గుండెతునకలు చూసి

మామెదడులోని నరాలు పట్టాలు తప్పాయి

వర్గపోరాటం లాబొరేటరీలో ప్రజాయుద్ధం ఎన్నడూ

ప్రజల కళేబరాలతో ప్రయోగాలు చెయ్యాలనుకోదు

వాళ్ళ పిల్లలు సమాజం పెంటకుప్పపైకి విసిరీయబడ్డారేమో

వాళ్ళతల్టులు మరిణించకుండానే చిత్తిపె ప్రయాణం ,(ప్రారంభించారేమో

వాళ్ళతండ్రులు పిచ్చివాళ్ళయి శూన్యంలోకి జారిపోతున్నా రేమో

వాళ్ళ దాంపత్యాలు తెరచాప చిరిగివ వావలయ్యాయేమో

వాళ్ళు (బతికుంటే

మేం కనిపించినపుడు మనసారా కౌగిలించుకునేవాళ్ళేమో

కఎత్వం ప ఎర్రజండా తతతతనవవావావావాంం.. 2క

ఆ చేతులు ఆప్యాయతతో గోరుముద్దలు తినిపించేవేమో ఆ కళ్ళు 'ప్రజాయుద్దానికి సెంటీ చేసేవేమో జీవిత సంఘర్షణలో వాళ్ళు వర్గపోరాట చిహ్నాలుగా రాటుదేలేవాళ్ళేమో యుద్ధరంగంలో సాయుధ్యులై న మాకు సహచరులయ్యే వాళ్ళేమో వాళ్ళు చనిపోయినా ఇక్కడ ఖఇర్చవుతున్న ప్రతినయాపై సాలోనూ వాళ్ళ రక్తమింకింది ఇక్కడ "పేలిన ప్రతితూటాలోనూ వాళ్ళ చమట చుక్కలు దట్టించ బడ్డాయి ఇక్కడి విష్లవాచరణే వాళ్ళ జీవనపారం నుండీ ఉద బ్రవించింది అ 9 9 చర్య మా చేతుల్లోనే రూపు దిద్దుకుంది మా మిలిటెంట్ల! _వాళ్ళు మట్టీ మానవత్వమూ ప్రపంచంగా (బ్రతికినవాళ్ళు విప్లవాన్ని వ్యవసాయంగా స్వీకరించిన వాళ్ళు ప్రజాయుద్దాన్ని నాగలిగా చేసుకున్నవాళ్ళు మార్క్సిజానికి కొత్తపేజీలు చేర్చినవాళ్ళు మిలిటరీ తుఫానులో తూటాల వరదలో దృఢంగా నిలిచినవాళ్ళు వస్తుధెక కుటుంబంకోనం కుటుంబ జీవనాన్ని కోలో ఏయినవాళ్ళు మరణశిక్షను మెడలో ఆభూషణంగా ధరించినవాళు న్‌ స్వార్థాన్ని త్యాగం గునపాలతో బద్దలు కొట్టినవాళ్ళు పెదవులమీంచి వెన్నెల్ని దొర్లించేవాళ్ళు ఆకాళాన్ని గుండెలో ఇముడ్చుకున్నవాళ్ళు క్‌ సూర్యున్ని రక్తకణాల్లో నింపుకున్నవాళ్ళు భూమిని శరీరంగా చేసుకున్నవాళ్ళు తమ అమరత్వాన్ని ఆశ్వానంగా (వ్రకటిన్తూ విముక్తి రహదారులను నిర్మిస్తున్నవాళు శ్‌ వాళ్లకు లక్ష్యం అస్పష్టం కాలేదు 2త ానడా కఏక్వంపై ఎర్రజెండా

మార్గంలో మంచుతెరలు కమ్మలేదు

వ్యూహం ఎత్తుగడలూ తలక్రిందులు కాలేదు

తెలంగాణలో మృత్యువుకు మాత్రమే ప్రజాస్వామ్యం ఉందన్న

సత్యాన్ని ఆవిష్కరించే ఆవేశపు క్షణాలలో దొర్లిన పొరపాటు

నిజమే

పొరపాటు అన్న పదం దుర్తటన ముందు మరుగుజ్జు పదం

అయిపోయింది

మా పశ్చాత్తాపం కనీస శవాల మీద తెల్లబట్టులనయినా తొలగించలేదు

మా సానుభూతి కనీసం తెగిపడ్డ శరీర అంగాల్ని వెతకలేదు

ఆ విస్పోటనం! ఆ విధ్వంసం! ఆ దృశ్వపరంపర!

మా గుండె గడియారంలో సెకండ్ల ముల్లయి పొడుస్తోంది

(ప్రతి మిలటరీ చర్య ముందు కాషన్‌ అయి హెచ్చరిస్తోంది

మేం పుట్టుకతో తుపాకి చేతబట్టుకొని వచ్చిన వాళ్ళం కాదు

ఆంబాడుతూ మందుపాతర్లతో ఆడుకున్నవాళ్ళం కాదు

కాయకష్టం చేయటంలోనే ఈ చేతులు సంవత్సరాల తర్బీదు

పొందాయి

మామెదడూ గుండెకాయా స్విచ్‌లకూ ప్లగ్‌ లకూ వైర్లకూ నిలయంకాదు

ఆయినా ॥

మరణించిన వ్యక్తుల సాక్షిగా తెగిపడ్డ శరీర అంగాల సాక్షిగా

'ల(రరిన్సుగా కరడుకడ్తున్న రాజ్యాన్ని ఆత్యంత జాగ్రత్తగా

ఎదుర్కొంటాం

మనుష్యులందరమూ కల్సి రాజ్యాన్ని అదృశ్యం చేసి

భూమ్మీద మానవత్వాన్ని మాత్రమే సుస్టిరం చేసే రోజు తప్పకతెస్తాః ఆమరత్వం ॥ పోలీనుల బూటకవు ఎన్‌కౌంటర్‌లో ౩, సెస్టెందిల్‌ 2992 నాడు

కాల్చి చంపదిడ్డాడు కవిశ్వంపై ఎత్రతెండా తాం. 27

అశ క! సర్కారును ఎదిరిద్దాం - కంపినోని న్‌ తరిమేద్దాం = మాలన్‌ దేవపురం గుట్టల్లో పేద ప్రజల చంపుతున్న ఓరియంట్‌ కంపినోన్ని సంగతంత బయటపెట్టి అన్నరారో గోండన్నరారో అన్నరారో రె తన్నరారో వేషంలో బలిసీనోడు-ప్రజలు ముంచె బిర్లగాడు దేవుపురం గుట్టుల్లో కంపినేమొ నిర్మించే గుప్పు గుప్పు గుప్పుమని - కంపెనిలో దుమ్మొచె ఏ దుమ్మంత గరీబోల్ల బతుకులన్ని వమ్ముచేసే ఆన్నరారో గోండన్నరాలో కండ్లు పెయ్యి తిరుగవట్టై = కాల్లమొ గుంజవట్టై తలకాయల నొప్పులచ్చె - దగ్గు దమ్మురోగమొచ్చె చితుకంతా రోగంతో - చచి ఎబితికే రోజాచె న ఊరు దూరమై పాయె ఆ కాడియెదగ్గరాయె పుట్టబోయె బిడ్డలంతా - కుంటోల్టు చెవిటోల్లు ఎడ్లోలై గుడ్డోల్నె బతుకంత బాదలాయె గొడ్డుగోద మేకపిర్లి - గొ్యరెబ్బరె కోడీపీల్ల కొనదాక బతుకుతాయనే - గ్యారంటే లేకపాయె అన్నరాలో గోండన్నరారో అన్నరాలో పోరాడరాలో పైత బాాోాానననాంాయాంాయలాయాంలాం కవిత్వంపై ఎర్రతెండా

దుమ్మ్యునిండి భూములన్ని - బండలాగ మారిపాయె దున్నబోతే సాలురాక - భూమంత పడావుండె గడ్డెంత మూడిపోయి - పఫువులన్ని బక్కచిక్కి కటికోనికి కోతకిస్తై - కండ్రనీరు రావప్టె అన్నరారో గోండన్నరారో అన్నరారో పోరాడరారో కందిచేను పెసరచేను - అనుపచేపు మినపచేను "మొక్కచేమ జొన్నచేను - మిరపచేను పండ్రచేమ విషపు దుమ్ము కప్పుకొని - పంటలన్ని మాడిపోయె అప్పులోని బాదలాయే - ఆకలితో చచు ఏడాయె ఆనా రారో రె తన్నరారో అన్నరారో పోరాడరారో వాగునీరు చెరువు నీరు - బాయినీరు చెలిమెనీరు దుమ్ము కలిసి యినమాయె - కడుపులోని మంటాయె అడవిలోని పండ్రచెట్టు - పూతలేదు కాతలేదు తేనెతీగ పట్టులేదు - పట్టు పురుగు పుట్టలేదు అన్నరారో గోండన్నరారో అన్నరారో పోరాడరారో కోకిలమ్మ కూతలతో - రామచిలుక పాటలతో

= నెమలితల్లి నాట్యంతో - జింకపిల్ల గంతులతో చందమామలాగ ఎదిగి - అడివంత ఎండీిపాయె అందమైన జీవులన్ని - అంతరించిపోవక్టై అన్నరారో _రె తన్నరారో అన్నరారో పోరాడరారో

కవిత్వంపై ఎరతెండా తతత ప 29

కంపీనోని దుమ్మంత - గాలిలోన కలిసిపోయి గాలంత విసమాయె - మంచిగాలి లేకపోయి అడవులన్ని మాడిపోయి - వానలేమొ పడకపోయె పరిసరాలు కలుషితమై - పచ్చదనం చచి ఏపాయె అన్నరారో గోండన్నరారో అన్నరాలో పోరాడరారో గోండన్న భూములన్ని - గుంజుకున్న కంపినోడు కోట్లకు పడగెత్తిండు - గరీబోల్ల చంపుతుండు దుమ్ముతోని పేదోల్లను - చంపుతున్న కంపినోన్ని అధికారంలున్నోల్లు అందలమెక్కిన్తుండ్రు అన్నరారో రె తన్నరాలో అన్నరారో పోరాడరారో దుమ్ముతోని ధూలితోని - చచ్చి బతికె అక్కలారా భూమిలేక దిగులుపడి - బతుకులేని గౌండులారా బతుకుదెరువు కావాలని - దుమ్ముధూళి పోవాలని సరుకారును ఎదిరిద్దాం - కంపినోన్ని తరిమేద్దాం అన్నరారో గోండన్నరారో అన్నరారో పోరాడరారో తమరత్వం * 25 బూన్‌ 92 నాడు పోలీనుల బూటకవు పేనకౌంటలొలో కాల్చి చంవబడ్డాడు. 30 లాలా ఫవిత్వలై ఎర్రజెండా

స్టేమ్‌ ఆఫ్‌ది ఫారెస్ట్‌ కై. విశ్వవాథం చీకటిలో చెకుముకిరాయి మెరిపించి ఆడవి కోళ్ళ కూతలో

• జవ సంగీత బాణీలని కూర్చుకొని మా చేతులకు గోరింటాకుపూసి మా బతుకు పంటను చూసి మురిసి పోవాలనుకునేవారిని మాయం చేస్తే కొండవాగు మన్యం నలుమూలలా వూను లందిస్తుంది అప్పుడు మన్యం అంతా కలసి కట్టుగా ఇనుపనాడాలని చుట్టుముట్టి గోచీపాతల “జ్యూరీ” ఎదుట నిలబెడితే తుపాకుల్ని ఇంటరాగేట్‌ చేసి ప్రజా పంచాయితీలో బుల్లెట్‌చే నిజంకక్కించి మా వీరులు పెంచిన తురాయివన శిఖరాల నుండీ పార్టు కాస్తున్న “జనపాతాని" కెదురుగా నిలబెడతాం. (తురాయిని స్లేమ్‌ ఆఫ్‌ ది ఫారెస్ట్‌ అంటారు) అమరత్వం ః పోలీమల బూటకపు ఎకౌంటరీలో 28-9-2992 వాడు కాల్చిచంపదిడ్డాడు కవిత్వంపై ఎర్రనెండౌ వతం వాం జయం.. ప్రేక్ష

"ర0౦డు ముఖాల విశ్వరూపం = సము[ద్రుడు తుపాకిని గూర్చి ఏమి తెలియని వాడికి దాన్ని గురించి మాట్లాడటం గొప్పగానూ, ఆహ్హాదకరంగానూ వుంటుంది తుపాకి లోతుపాతుల గూర్చి దాన్ని పట్టేవాడికి తెలుస్తుంది గానీ, ఏమీ తెలియనివాడికి మాట్లాడే అర్హత ఎలా వుంటుంది తుపాకీకి ఒక్వవై పు యుద్ధం మరోవైపు నిత్యశాంతి ఉంటుంది అణుశక్తి విధ్వంసం, అభివృద్ది ఉన్నట్లే తుపాకి రెండు ముఖాలలో ఒకేదాన్ని గుర్తించిన వాడికి బాయెనెట్‌పై సూర్యుడు ఉదయించడం గురించి ఏమి తెలుసు? వాడు సన్నీకి శిరస్సును (గ్రుచ్చి, అహింస అంగీలు తొడుగుతాడు శాంతిజోలె పట్టకున్నవాడు పోరాటాన్ని నిర్వీర్యపరచి బానిసత్వాన్ని పుల్లల ఆసరాగా నిలబెట్టాలని చూస్తాడు ప్రజల జీవితంలో తుపాకి ఒక భాగమై నపుడు నిత్యావసర వస్తువై నపుడు హింస గూర్చి వ్యధ చెందడంలో అర్దం లేదు నై తతతతతతతానావాంంండాలా కవిత్వంపై ఎర్రతెండా

మానవత్వం యుద్ధం సరిహద్దుల్లో పురిటినొప్పులు పడుతోంది.

• ఇక్కడ కష్టాలకు, జుగుప్పకు వద్దంటూ లేదు రాజ్యహింస, ప్రజా ప్రతిఘటనలో తేడా తెలియని వాడికి తుపాకీని గురించి ఇంకేం తెలుస్తుంది. తుపాకి గొట్టం నుండి పొగ కంటె ముందు బుల్లెట్‌ దూసుకొస్తుందనే సత్యం మింగుడుపడని వాడు దాని గురించి ఇంకెలా అర్ధం చేసుకుంటాడు 'స్వేచ్చాకపోతాన్ని సన్నీకి (గ్రుచ్చి, ఎగరమని హామీలిచ్చేవాడు మానవత్వ పోరాటాల గురించి ఏ విధంగా ఆలోచించగలడు పోరాటంలో ఆయుధం దరించని వాడికి ఎండిన బొమికలు తప్ప రాజ్యాధికారమెలా సిద్దిస్తుంది. కేవలం తుపాకే కాదు దాన్ని పట్టే చేతులు ప్రజలవైతే ప్రజా రాజ్యం తెస్తాయి అమరత్వం £ పోలీముల మాటకవు ఎకొంటల్‌లో 2-2-2992 నాడు కాల్చిచంవదిడ్డాడు కవిత్వంపై ఎర్రకెండా _లుునారావనావమననాయయాయంాయుతమయయలవను.. నేత్రే

గుండె గుండెకీ మధ ్ట్‌ =అలిశెట్టై ప్రభాకర్‌ పిడికెడు మట్టిని మైదానం చెయ్యగలిగిన వాని వ పిడిబాకుని కరవాలంగా మార (లేనా అనంతాకా। క్షేత్రంలో అక్షరాన్ని సూర్యబింబంగా వాటగలిగినవాని గ ఒక పోరాట కెరటాని ష్‌ యుద్ద నౌకగా తీరి (దిద్దలేనా + చిందించిన నెత్తుటితో చీకటి కోణాలన్నీ వెలిగించగల యోధున్ని గుండె గుండెకీ మధ్య విప్లవ వారధుల్ని నిర్మించలేనా ఆమరలత్వం £ అనారోగ్య కారణంగా ౩ జనవరి 2993 త పాం కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

మదనా నా వయాంరి అ హైహ్హ మదనా నా వయారి మదనా నా వయారి (మదనా! మంచి మంచి మళ్లెలేరి మాలలు గుచ్చు మదానో మన కోసం ఒరిగినట్టి వీరుడు గంగరాజన్నకో సూరుడు గంగరాజన్నకో మాలలేసి పూజలు జేసి ఎదల నిలుపు మదానో-మదనా నా వయాంరి రౌదలు పోవునే మదానో - మదనా నా వయారి [ముదనా!। కడెంతల్లి పసిడి కాను గ్‌ కష్టజీవి సెత్తురుకూన ఆదిలాబాద్‌ గుండెల్లోన విప్లవాల పాఠశాల విప్లవాల పాఠశాల రాడికల్‌రత్నమో విద్యార్థుల వీరుడే మదనా - మదనా నా వయారి గోదారలపోటే మదనా-మదనా వా వయారి [మమదనా! వీరచరితలు తెలిపిన విప్లవాల ్రేమికుడే గుండెల్లో మావో మాట కవిత్వంపై ఎర్రతెండా తతత తర్‌

ఎ(ర్రదెండ పై కంటిచూపు -

(ప్రజల ముద్దుబిడ్డడే మదాన మదనా నా వయారి

కోట్లు (ప్రజల ఎన్నెలకోన మదనా నా వయారి [ముదనా। ఎర్రదండులోని వాడు

ర తుకూలి గుండెవాడు

గంగలోని జీిమ్మవాడు

('ప్రజాయుద్ధ ఫౌజివాడు

బందూకంది సాగెనే మదాన మదనా నా వయారి

బాంబులాగ పేలేనే మదాన మదనా నావయాంరి శమదనా!। కొమ్మల్లో కొమ్మవాడు

చిగురించే రెమ్మవాడు

బండలకే గుండెలిచ్చిన

దండిగుండెల మొనగాడు

తారల్లో తారవాడు

చిరుగాలి సితార వాడు

మన గుండెల గురుతే మదానా-మదనా నా వయారి ఎ(ర్రజెండకెగిసెనే నుదాన-మదనానా వయారి [మదనా కాలిగడ్జెలు ఘుల్దుమనె

చౌకీ గుండెలు జల్టుమనె

కంఠంలోన కత్తిపాటలు

గోండు గుండెల బతుకుబాటలు

తుడుంలాగ మోగెనే మదాన - మదనా ....

వాడు రగల్‌జెండా రక్తమే మదావ - మదనా...

బతుకుపోరున మెరుపే మదాన - మదనా....

వాడు శ్యత్రగుండెల బల్లెమే

మదాన - మదనా ... శ$మదనా। చెట తలల కవితంంపె ఎత్రజెంగా

అడవి గుం2ల తిరిగినాడు పోరుగంధాల్‌ పూసినాడు నేలతల్లి ఒడిలోన పోరులోన ఒరిగినాడు వాడు ఉదయించే సూరీడే మదాన - మదనా..... శీకటి తాలిరీకే మదాన - మదనా ..... [మదనా। అడవి మనది ఆకు మనది బీడు మనది పోడు మనది ఏరు ఊరు పార మనదే పోరు మనదే గెలుపు మనదే దోపిడోళ్ళకు దడపుట్టు 1 నెత్తురుదెండా లెత్తిపట్టి గంగరాజం బాటలోన గను 'ఎలయ్యి సొగుదాము గంగరాజం గన్నందవే మదాన- మదనా.... పోరుపాట లెత్తవే మదాన - మదనా..... శమదనా!। మోదుగుపూల చందమో మదాన - మదనా...... ఎ(రపూల వనమౌదమో నుదాన - మదనా ...... శమదనా। అమరత్వం £ ఆనాలోగ్య కొారణంగొ కవిత్వంపై ఎర్రతెండాతతతతతతవాంంా పై

యాంటీ - ఎలిజీ తా స్పీవి, సుబా సరావు నేను తుపాకి గుళ్ళకి బలయిపోయిన "స్నేహితుల గురించి రాయను వాళ్ల వీరత్వంలో యాదృచ్చికతను మాత్రం గుర్తిస్తాను అసాధారణ మరణంతో వాళు ఎ పోగొట్టుకున్న సాధారణతా నికీ (ప్రాణం పోస్తాను వెళ్ళిపోయిన వాళ్ళని మనుషుల్ని చేసి మళ్ళీ జీవితంలోకి నడిపించి తీసుకువస్తాను నేను బతికున్న వాళ్ళ గురించే రాస్తాను మరిచిపోలేని మరణగీతాలలో మరుగున పడిన వై రుధ్యాల్ని తవ్వి తీసి, ఎదుర్కొంటాను ఆనుబంధాన్ని పునర్‌ నిర్వచించగల ప్రజా పోరాటాలని (ప్రేమిస్తాను జీవించగల జీవితం తప్ప ఇంకేమీ లేనివాణ్ణి అమరత్వాన్ని కవిత 0లో ఆవిష్కరించ నిరాకరిస్తాను అమరత్వం £ ఆనాలోగ్వ కారణంగా 27-2-1994 ప ాాతతతతావావాాలా కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

గరించు రమ్యా గాండించు రమ్యా జ దేశాలననీ స కబళించు రష్యా = టంకశాల అశోక్‌ అంగోలా నుండి అప్టనిస్తాన్‌ వరకు రష్యన్‌ మరతుపాకుల వర్షంలో కుప స్పకుష లుగా కుప ఏకుప లుగా ఎవరి శవాలివి ఎవరి శవాలివి టాంకులూ, గన్‌కాప్టర్డు నాపామ్‌లు, డీఫోలియెంట్టు మిసై ల్సు, విషపు గ్యాసులూ ఎవరి కోసమివి ఎవరి కోసమివి ప్రజలంతా రియాక్షనరీలు ఏజెంట్లే ప్రగతివాదులా సిద్దాంతపు జరీముసుగులు ఎందుకోసమిది ఎందుకోసమిది ముడిసరుకులు, వ్యాపారాలు పెట్టుబడులు, దోపీడీదారీ _ రాజకేయ పెత్తందారీ నాజీలను చంపినదేశం వాజీలను మించిందా జెక్‌ నుండి కంపూచియా వరకు రష్యన్‌ మర తుపాకుల వర్షంలో ఎవరి శవాలివి ఎందుకోసమిది జనవిరి, 1980 కవిత్వంపై ఎర్రజెండా తతత ప్ర

ఆకొంక్ష ఆయ్‌ = ఆజ్హాత సూరీడు జ్‌ ఈ ఒక్క కన్ని సాగదీసీ కాగడా లాగా వెలిగించ బోతున్నాను- దీని వెలుతుర్లో- దోపిడీ చీకట్లను జీవితాల తాకట్లునూ తుదముట్టించ బోతున్నాను. దీని వేడితో కృత్రిమ జీవితపు విలువల్ని నాశనం చేస్తాను- జీవితపు ఎలాస్టిక్‌ను మరింకెప్పుడూ సంకోచించకుండా చేస్తాను! తమిళనాడులోని ధర్మవురి జిల్లాలో (జులు విష్టవకారుల రవాస్వాలను పోలీనులకు చెవ్పటానికి తిరన్కరించాడు - అన్న వార్త చదివినవ్వుడు జూన్‌ / జ్ఞులె 1980 0 తతత కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

నకృల బరీ = అట్లూరి రంగారావు తిరిగి తిరిగాస్తోంది నక్సల్బరీ తనకు మరణమే లేదంది నక్సల బరీ కలకత్త విధులను కల్లోల పరచింది దేబ్రావాసంతాలు హృదయాల నిండింది తిరిగింది తిరిగింది నల్సల్పరీ తాను చావనని చాటింది నక్సల రీ (గ్రీకాకుళంలోన ఉగ్ర న్వరూపియై జన వృదయ సంద్రమే ఉప్పొంగిపోయింది అంతటా తిరిగింది నక్సల ఫరీ తాను అమృతం తాగింది వక్సల లీ బీర్చూమి (ప్రాంతాన జవపేన నడిపించి కూలి రాజ్యపు కొత్త రుచులు చవి చూపించి కవిత్వంపై ఎర్రతెండా లతతతతతనాానాానానావవాలావలాలాం టీకే

శిరమెత్తి నిలిచింది నక్సల్బరీ

తాను గళమెత్తి పాడింది నక్సల్బరీ

గోదావరీలోయ

గిరిజనుని మేల్కొల్చి

సిరిసిల్ల జగిత్యాల

కూలి రెతులు కొలవ

పరవళ్ళు తొక్కింది నక్సల్పరీ

తాను ఉరకల్టు వేసింది నక్సల్బరీ

యొలగిరీ కొండలను

స్థావరం చేసుకొని

తమిళ ప్రజలకు నేడు

దర్శనం ఇస్తోంది

చావనని చాటింది నక్సల్బరీ

తాను జయమందు తానండది నక్సల్బరీ

అక్టోబర్‌, 1980

తై ాతతతతతనవంాడాాలాయలా కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

ఎర్ర మొగలాలి ౧

=అల్లం వీరయ్య సీకటంతా సిక్కిపోయి 1 ఎర్ర మొగ్గ లాలి | ఎలుగు 'రేకా లెల్లవళ్టై క్‌ మార్పుకోే 5 పోరులోనా గా ఒరిగినట్టి వీరులారా క తూర్పు దిక్కు పొడిసిరండి 1 ఎర్ర మొగ్గ లాలి | సూర్యునితో గలిసిరండి ” శతూర్చు! సినుకు సినుకుల తాలకరయ్యి గా బీడు మోడుల తడుపరండీి శా దూర తీరం మీరు పోతే ళా "రెక్కలుంకేు లేసిరండి న "రెక్కలుం టె లేసిరండి క గాలిలోనా గలిసిరండి కా చుక్కలల్ల సిక్కిపోతే క ఉలుకలయ్యి ఉరికిరండి ఎ”. శతూర్చు! దట్టమైన ఆడవులల్లా ళా (శ్రీకాకుళ భూములల్లా ళా ఏగువ్వ మిమ్ముల పొదిగినాడో ౯ ఏ గూడు మిమ్ముల దాచినాదో న (పేమతోని పిలుచుకుంటం 7 పీల్లలయ్యి ఉరికిరండి "తూరు! చేదు బతుకు నీడ్వలేక | చిక్కిపోయే కష్టజీవి గొ . పీక్కతినగా మిగిలినట్టి న కవిత్వంపై ఎర్రదెండొ రరరననానవననువవాడాలాంణ టేర్రే

బొక్కసుమ్మి కష్టజీవి 7 పేద ప్రజల బాధలేవి గా తీరలేదు చారుబాబు న తూర్పు దిక్కు పొడిసిరావూ వ సూర్యునీతో గలిసిరావూ ” 1తూర్చు! కృష్ణమూర్తి'కె లాసన్నా న సత్తెమన్నా భాస్కరన్నా న అంకమ్మా నిర్మలక్కా క అన్నలారా అక్కలారా పుడమితల్లి గుండెలోన వ పూసినట్టి పూవులారా ౯ మార్చు కొరకు పోరులోన ఎరమొగ్గలాలీ ఒరిగినట్టి వీరులారా న ఉండకండి ఉరికిరండి స గాలిలోన గలిసిరండి “ 1తూర్చు! చిన్న చిన్న మాటలల్లి అ పాడుకొనే పాటలల్లి ళా ప్రజల బాధలు పాటలల్లి గా పొడినట్టి పాణిగ్రాహి = పాడినట్టి పరిటాల కా మా పాటకు మీరు రాగమ్రైతే కా ఆ పాట మేము పాడుకుంటం "తూరు! కరినగరం జిల్దాలోన ణా రె తుకూలి కండమీరు అ రె తుకూలి కండమీరు ఆ రె తుకూలి గుండెమీరు అ లక్ష్మిరాజ్యం లచి రెడ్డి క క రాంననరాడంయాంలాల క్రవిత్వంపై ఎర్రదెండా

పోచెట్టి కుమరస్వామి =

ఆడవులల్లా అలసిపోతే న

షక్షులయ్యి ఎగిరిరండి "తూరు సీ

మెదకు జిల్లా మేనులల్లా ఆ

ఒదిగినట్టి వీరులారా శా

కొండకోవా వెతికీ వెతికి శా

గౌంతులెత్తి పీలుసుకుంటం న

భూమిలోనా దాగిఉంటి ఆ

మొలకలయ్యి మొలిసిరండి "” శతూరు ఎనీ

పై డిపల్లి పేదతల్లి న్‌

పిలువవబ్టై తలువవట్టై గా

బొడ్డు చింతలపల్లి తల్లూలెర్ర న

బిడ్డ యేడని అడుగుతున్నారె ఏర్రమొగ్గలాలి

వరంగల్లు జిల్లా మీద క

ఆలిగినావ పేదపీలగా ౯

పాలుతాగే కూనవయ్యి కొ

పాకుకుంటు కలువరమ్ము "౫

చిన్న చిన్న అడుగులాతో న

చేరరారా అన్న చిన్నా “ శతూర్చు!

నేల తల్లి మాదే నాని ళో

కూడివారు కూలినాలి స్త

గన్నులయ్యి కలిసిపాండి ళా

ఆయుధాలె తోడురండి 7

తూర్పు దిక్కు పాొడీసిరండి స్ట

సూర్యునితో గలిసిరండి ” శతూర్చు! = 1980

కవిశ్వంపై ఎర్రతెండాయయతా టర్‌

వర వర దారిళలోన నా చెల్లెమ్మా అహేముణొ ల

ఎర్ర ఎర దారిలోనా నా చెల్టామ్మా

ఎర జెండా లెత్తారావే నా చెల్లెమ్మా రాడీకల్ల బాటాలోనా జ రగల్‌ జెండా లెత్తారావే వ నువ్వూ నేను ఏకామైతే ష్‌ టోపిదోడు ఎంతాటోడే నా చెల్లెమ్మూ 1 ఎర్ర ॥ రెతు కూలీ లేకామైతే గా భూస్వామీ ఎంతాటోడో ః కార్మికు లేకామై తే గా కంపీనోన రెంతాటోడే ళా ఎడ్హబండ్లు ఏకామ్రైతే గా చెన్నారెడ్డి ఎంతాటోడే గా చీమలన్నీ ఏకామైతే కా పాము ఒకటి ఎంతాటిదే క్‌ స్వచ్చమైన భూమి మనది ” స్వే తోటి దున్నారావే ఆ అడ్డమొచే ఎ కొడుకులానూ ఇ బురదలోన తొక్కారావే నా చెల్లెన్మూ 1 ఎర్ర! పాలిచే ఏ తల్లీ నుండి అ పాలుత్రాగే పల్లా వరకు జ ఎన్ని ఏండ్లు కష్టాపడినా " శా మన బతుకు మారాలేదు ”ా ఎన్ని ఏండ్లు శ్రమపడినా న

తధా కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

మన గుడిశ మారలేదు నామ చెల్లెమ్మా _ 1ఎర్ర। స్త్రీలు అబల లంటారమ్మా ౯ అంకమ్మ నిర్మలా లెవరే న రె తుకూలీ రాజ్యం కోసం ల పోరు చేయ కదలిరావే అ ఆంకమ్మ దారీలోనా క్‌ ఆయుధా లెత్తారావే లా బ్యోతక్క దారిలోనా స గన్నులెత్తి సాగి రావే ౯ స్వర్ధక్క దారీలోనా గా ఎర్ర జెండా లెత్తారావే నా చెల్లెమ్మా 1 ఎర।

= 1980

కవిత్వంపై ఎత్రకెండా తతా టి

భ్‌ (దత =విన్‌కె . ఒక్కొక్కప్పుడు ఒంటరితోనం దీగులు చుట్టుముడుతాయి ఎగుడు దిగుడు శబ్దాలను శ్వాస మోస్తుంది చూపు నిశ్చలమవుతుంది ఎవరో తరుము. కొన్తున్నట్లుగా .. జీవితాన్ని భయం ఊపేస్తుంది ఏదేదో దృశ్యం కళ్ళ ముందు కడుతుంది అపరాఫ్లాలూ, అర్హ రాత్రుళ్ళూ ఏ సమయమైనా కానీ వాడు వాకిలి తడతాడు వాకిలి తెరచి వుంకే . చదువుకుంటూన్న గది తలుపు తోసుకొని మరీ వస్తాడు వాడి నోటిలో చూపులో చేతిలో యింటి యింటినీ తలకిందులు చేసేందుకు పసిబిడ్డ కళ్ళల్లో ఎరుపుజీర గీరేందుకు' అయినవానికేసి కానిచూపులు చూసేందుకు “అధికార్హ పత్రం” వుంటుంది వాడు లైసెన్స్‌డ్‌ డెకాయిట్‌, ఆర్గనైజ్‌ గూండా “ఎన్‌కౌంటర్‌ హంతకుడు భద్రత లేదు, అవును. నిజం కాని ఒద్దు - వణికి పోవద్దు వెన్నులోంచి చలి పాకినట్టు మృత్యువు బతుకును తినేసినట్టు " నిశ్చలమవద్దు విచారం తరుముకొస్తున్న వేళ న తతతతతతడవయవాాలం కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

విషాదం కమ్ముకుంటున్న వేళ కళ్ళు నీళ్ళు కారీ తోళ్లు కావద్దు గుండె భూమిక మీద కన్నీళ్ళ కసి నాగళ్ళు దున్నాలి అక్కడాక నిజం దొరుకుతుంది మట్టి పె పార కిందినించి పెకిలి వచ్చిన సారం వలె భయం తర తాలిగి తెగింపు కన్నీళ్ళ పారచాటున మెరిసే కత్తి నాది పూర్తిగా విచ్చుకోని త్యాగం అప్పుడు మరో దృశ్యం రూపు గడుతుంది. ఆకులూ కొమ్మలూ యూనిఫారాలు కొండలు పల్టర్లు విజిల్‌ ఊదే గాలియే సెంటీ బాయినట్‌ అంచు నదిలో చేపలా పదునెక్కుతుంది అడవుల్లో రవన్యం దాగి నడుస్తుంది పక్షులు గూళ్ళకి ఆహ్వానిస్తాయి తల్లిదాచిన తియ్యదనం ఇస్తాయి కబుర్ణాడుతాయి కధలు చెబుతాయి కళ్ళనీళ్ళూ దీసుకొంటాయి అతను కన్నీళ్లు తుడుస్తాడు చెక్కిళ్ళు తడుముతాడు తల నిమురుతాడు అతని వేళ్ళ కొసల్లో ఆశాసాహసాల ఊపిర్లు ప్రవహిస్తాయి “ఎదురు కాల్పుల' గుర్తుల మీద అతడు అమరవీరుల నెత్తుర్తము తడుముతాడు బిగిసిన పిడికిట్లో తుపాకీ కవిత్వంపై ఎర్రజెండా తతా డం

ప్రతి హీంసాధ్వానాలి ప్రతిజ్ఞలు తీసుకొంటుంది ప్రకృతి పక్షుల రెక్కల్లో విప్పారుతుంది విప్పారిన రెక్కల చప్పుళ్ళు

రాలుతున్న రెక్కలు అందించిన

సూర్యోదయ సందేశాన్ని స్పందిస్తాయి మైదానాలు రహస్యాల్ని దాచి నడుపుతాయి చంద్రనగర్‌ సరివాద్దులు చెరిపిన మరో శంకర్‌. భూమి మీద పుడుతాడు

ఈశాన్యాన్ని డార్జిలింగ్‌ సూర్యుడు ఆవహిస్తాడు (బ్రహ్మపుత్ర వరదలు శ్రీకాకుళ సముద్రం నుంచి ఉప్పెన ఉప్పునందుకుంటాయి

కావేరీ నది వందలాది బాలన్‌లను

గజ ఈతగాళ్ళను చేస్తుంది

ఏనాడు కావాలని కిన్నెరసాని

ప్రణయ గీతాలు పాడీందని!

పోరాటాల జలపాతాల ధ్వని

ఒకే చోట పుట్టిన నదులన్నీ

తప్పకుండా ఒకనాడు ఒకే చోట సంగమిస్తాయి గోదావరి ప్రజలకు ఇవాల్టి దారి

భద్రత లేదు

జనం వెంటలేని వాళ్ళకు భద్రత లేదు

భద్రత లేదు

జనం వెంట రానివాళ్ళకు భద్రత లేదు

ఒదగడం తెలియాలి కాని

వెచ్ననైవ జనం గుండెల్లో

ఆచ్చమైన భద్రత ఉన్నది _ గోదావరి ప్రజా శత్రువులకు కడుతుంది గోరీ

• డిపెంబరు, 1980 వట లా కవిశ్వంపై ఎర్రజెండా

పలఅఆ౪ెటా ౧ ఈ =మ్రండే సత్యం పల్లెలెట్లా కదులుతున్నయంటే ఆరివవ (రీ భలెభలె సిరిసిల్ల జగిత్యాల చినమెట్టు పల్లె మద్దునూరు, లాత్తునూరు పండీత పురము పగిడీపల్లి -సాకిల్లి మరెనో ఎ [పలలటా! న, ల! ఒక పల్లైమంట పదిపల్లెల కంటే - పల్లెలు రగిలి జిల్లాలు మండే జిల్లాలోన పల్లెలోనా రాజుల నాటీ రాపీడీలను 3 కో. న కం. దొరలు చేసే ఆ దోపిడీలను పీకలు తీపే చీకటిలాను పరుచుకున్న ఆ పరికి కంపను కూకటేళ్ళతో పీకివేయగా - కూలీనాలీ ఏకమయ్యిరి వ్‌ల! సా! తరాలు నుండీ తాతలు తండ్రులు - దొరలకు ఎట్టి దొడ్డగ జేసిరి ఊడిగము చేసీ ఉడిగీపోయిరి - సేవలు చేసే చావుకయ్యిరి కుక్క బతుకు మన కక్కర లేదని-ఒక్కబై తేవే దక్కును సుఖమని ఏకమై తేనే ఎతలు తీరునని పిరికి బతుకులను-మురికి బతుకులను కూల్చేస్తుండ్రు కాల్చేస్తుండ్రు ఏల! |! యయ స ఆ నను ౮ క (46 ౧112౨ న చాట న సమన శ

కమ్మరోళ్ళు కర్రుచెయ్యమన్నరు-కుమ్మరోళ్ళు కుండలియ్యమన్నరు సాకలోళ్ళు బట్టలుతకమన్నరు- మంగలోళు క్షారాలు మానిరి- నూలమాదిగలు ఎట్టిమానిరి-మూకుమ్మడిగా సమ్మెలు చేసిరి ర! పొంగే సంఘ బలవళ€కు లొంగిపోయిరి దొంగకెడుకులు పళ్ల పొద్దు పొద్దున నిద్దరలేచి, తూరుపు దిక్కు సూరుని చూసి సూరునిలోని ఎరుపును జూసి, నీరుకారే ఆకన్నులనుండి

• నిప్పులు రాలే కసికసిగానూ గాలికి పోయే గడ్డి పరకలు గడ్డపారలై తిరగబడ్డయి జారిపోయెరా దొరల గుండెలు పారిపోయిరి పట్టణాలకు దల్లో చిన మెట్టు పల్లిలో చిటపటపోరు సిరిసిల్హాలో సిరుమంటలు మండే జగిత్యాలలో జేగంటలు మోగే - లొత్తునూరు జనమెత్తిరి పీడికీరి సుత్తీ కొడవలి గుర్తుగ ఉన్న ఎర్రని జెండా ఎత్తి నడీచిరి పల్ల జనవరి 1981 టై పాత నత కవిత్వంపై ఎర్రవెండా

ఈ చేతులకు పని ఇవ్వండి = సునీత రెల్ళొ కూర్చుని ప్రకృతి అందాల్ని తిలకిస్తున్న నా కాళ్ళ వేళ (కి తగిలిన సుతిమెత్తని స్పర్శ ఓ చిన్నారిది! ఓ పసి కందుది! ఇంకా వికసించని చిరు మొగ్గది! నేను తిని పారేసిన చెత్తని తుడిచి, ఆ మురికి చేతినే మూడు పై సలకు చాపాడా బిడ్డడు! కడుపు కాలుతున్నా అడుక్కోవడం ఇష్టం లేని చేతులవి! వికసించని మొగ్గలో వికసించని ఆత్మాభిమానం అది! ఇప్పుడు, ఈ (బ్రతుకు దుమ్ములో పార్ణాడుతున్న ఈ మొగ్గలు నిగ్గదేలితే వాళ్ళు పార్ణాడుతువ్న మసిజాగే నేర్పుతుంది జీవితపాఠం! వారగా మండినపుడే జీవముందని! ఏద్రిల్‌: 198] కవిత్వంపై ఎర్రజెండా తాసాం కర

నుసు ఇంద్రవెల్లి ధనుస్సు =నమ్ము

ఈదరగాలీ ఆసహనంగా

ఆకులు తుంచేయబడ్డ చెట్టును తాకుతూ విషాదంగా మూలిగింది

పారిపోయిన వాహనాల చక్రాల చారలపైన

కళ్ళు (క్రోధం కక్కినయ్‌

అధికారం చేత అవమానించబడ్డ ఒళ్ళు

పుళ్ళయి సలుపుతూనే వున్నది -

చెరచబడ్డ వృక్షం దౌర్జన్యాన్ని తలుచుకొని మునిపళ్ళతో గర్జిస్తున్నది

“తుడుం పీలుపు గాలి చెవుల్లో మోగుతూనే వున్నది వాన్నా-

కడుపుల్లోకి చీల్చుకుపోయిన బుల్లెట్ల బాధలకన్న నేలతక్రి నుంచి ఎడబాటు చేసే కుట బాధాకరమై నది సంఘటితమై తేనే సహీంచలేని కుట యిది

కానీ సమిష్టి జీవితతత ౦ జనం నరనరాల్లో తరతరాలుగా పారుతూ వున్నది దాన్ని ఆపేందుకు బుళ్లెట్లతో ఆనకట్టను కట్టలేరు చక్రవర్తుల మరణశాసనాల్ని మరొక్కసారి చదవండి.

కత తాకా కవిశ్వంపై ఎర్రజెండా

జులుం సహించని ఎలుగెత్తిన గాలి

జులూస్‌ తీసేందుకు సిద్దమై నిల్చుంది

గూడం గూడెం సుడిగ్గాలె గూడుపురాని కుట్రను

పడగాట్టందుకు సన్నద్దమై నయ్‌

దౌర్జన్యానికి గురి, కన్నబిడ్డల్హాంటి

ఆకులూ రెమ్మలూ తుంచేయబడ్డ వృక్షం

వివ్వాల విషాదగీతం మాని గుర్రున ఉరిమింది

లోలోపలికే యిన్నాళ్లూ చూస్తున్న దృష్టి

లావాలెక్కయి రెక్కల్ని విప్పింది

అక్షరం ముక్కా రానోళ్ళ ముందుకూడా

యిందిరాజాలం తుక్కుతుక్కయ్యింది

పీస్తోల్‌ పిచికారీ చేసిన గోండుల నెత్తురు

ఆకాశం అద్దంలో

పారించిన విల్హులా యింద్రధనున్సయి

కూకటి వేళ్ళతో ఈ వ్యవస్థను కూల్చేందుకు

పడనున్న బీభత్స కుంభవృష్టికి

సంకేతంగ మెరున్తున్నది

న్యాయం - అన్యాయం మామే తెల్సిన గోండులు

బతకడమో - చావడమో మాత్రమే తేలాలని తెగిస్తున్నరు

-1981

కవిత్వంపై ఎతజెండాతతనవవవావాాం కీన్‌

క్యామేడ్‌ గంగారాం స్మృతిలో... = దామెర రాములు

గుబురు గుబురు చెట్లు గుంపులలో పచ ఏముసుగేసిన ప్రకృతి వొడిలో దోగాడుతోన్న ఆ పసికందు "కేరింతలు మీరు విన్నారా?

బుడిబుడి నడకలతో బోసినవ్వుతో

మీవె పేచూస్తోన్న

ఆ పాపకళ్ళలో ప్రతిఫలిస్తోన్న

ఆశాకునుమాల పరాగాలనీ

భవిష్యదుజ .(లజాడలనీ

మీరు పసిగట్టారా?

మీరలా చూస్తుండగానే

ఆకాశమంత ఎత్తు ఎదిగి

ఫొజీ దుస్తులతో వెన్ను మీద దారి బత్తెపు బ్యాగ్‌తో

భుజానికి వెళ్లాడుతోన్న _రెఫిల్‌తో

దోపిడీ దుర్గాన్ని ముట్టడించడానికి

చకచకా కదిలిపోతునా ఇడా బాలుడు

ఎవరూ ఆపకండి ఆవేశపడకండి!

తల్టులారా! వీరకుంకుమ నుదుటదిద్దండి!

మీ కన్న కడుపు

పొద్దు (గ్రుంకిన సూర్యుడో

పొద్దువి డిచే సూర్యుడో

తేలు ఎకోవటానికి

"రెండు జాములే ఉందీ రాత్రి ..

• అక్టోబర్‌, 1981 టట ాాాాాాాాతుననాలడాయానావకన. కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

చుక్కాని ణు సంగ్రామ్‌ కల్ల కపటము లేని అడవి బిడ్డలందరూ దోపిడీ పీడనల నలుగు వారందరూ (శ్రమ జేయుటే తప్ప ఫలము ఎరుగని వాళ్లు కడుపు మంటలే తప్ప కడుపు నిండని వాళ్ళు సంఘాలు పెట్టుకొని సభను జేద్దామని ఇక్కట్లు పోయేటి విధము విందామని బాధలు తీరేటి బాట నడవాలని గూడాలు గూడాలు గుంప్లులె రాంగ గోండు ప్రజలందరు కడలియై పాంగ భీతిల్లి దారలంత ఒక్కటై నిలిచి పోలీసు బలగంతో రాకాసి వోలె లారీలు తూటాలు కవిత్యంపై ఎర్రజెండా లతతతనతతనలలాల క్‌?

కురిపించినారు పీట్టలా చందాన కాల్చేసినారు నిండు 'పాణాలన్ని పైకెగసి పోయెనో ఏరనీ రక్తమ్ము వరదలై పారె పడమరా దిక్కున సూర్యుడూ వాలె ఇం(ద్రవెల్లిలోన అన్నలూ ఒరిగిరి ఒరిగినా అన్నలను ఒడి చేర్చలేక పోయినా (ప్రాణాల్ని తిరిగి తేలేక కొండలూ కోనలూ కన్నీరు కార్చె గిరిజనుల గుండెలు చిచ్చులె మండె మండినా గుండెల్ల అన్నలూ నిలచిరి ఒరిగినా అన్నలకు ఎ(ర్రదండాలంచు గుండెలూ వుప్పాంగ కండ్లలో కసినిండ కంట నీరొత్తుకొని త ాాాాాాతతయలడాంయయియియంం కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

కన్నెర్ర జేసిరి

పారకలన్నల కూడి

పోరాడ నడచిరి

కొమరంభీం దలచి

కొదమ సింగమ్ములై రి

తూటాలు లారీలు

పోరాపలేవనిరి

(శ్రామికా రాజ్యమూ

సాధించు నందాక

బాధలూ తీరేటి

(బ్రతుకు పొందేదాక

ఎన్ని ఘోరాలైన

ఎదిరించు తామనిరి

(ప్రాణాల 'కెరువకా

పోరాడుతా మనిరి

ఎర్ర జెండొక్కటే

వెలుగు బాటనిరి

వర జెండాక్కట

(బ్రతుకు బాటనిరి

పోరుబాటను నడవ

వెరపెందుకనిరి

వెరపు బ్రతుకందుకూ

పనికి రాదనిరి

గోండు జనులంతాను కొండయ్య నిలిచిరి

పోరు (ప్రజలందరకు

చుక్కాని ఆకొాండ

వర్రనీ ఆ కొండ

ఇంద్రవెల్లి నేడు

౩981

కఎత్వంపై ఎర్రజెండా తాం. నకి

ఈ నేలని పెళ ఛగించి నౌ కళ్ళ ముందుకి రా....! = సాగర్‌ ఇక్కడ నేను మొలకెత్తే విత్తును లేదు చిగురులు సూర్యకాంతికి మరలటం చూసి నీవు కొయ్య ని కత్తిగా సానబెట్టటం గమనించాను! అప్పుడు నా గుండె మైనపు ముద్ద వురుములూ మెరుపుల మధ్య పదేపడే నీ రూపు చిత్రించేవాడిని, నా కన్నీటికి జతగా వాన కురిసేది అప్పుడు నేను గాలి పీల్చటం నేర్చుకున్నాను! నీవు నా దాహానికి నీళ్ళతో కదిలి వచ్చేవాడివి, బొనా ? నేను ఆకులు రాల్ఫి పుష్పించటం మొదలెట్టాను, నీవు నా పరిమళాలు వెదుక్కుంటూ వచ్చావు అప్పుడు నేను నా పత్రహరితాన్ని నీ కంటి వెలుగులో వెదుక్కువ్నాను నీ నవ్వులు నా పువ్వుల్లో వెదుక్కున్నాను! అయినా - ఎండలు కాస్తూనే వున్నాయి వానలు కురిసి కురిసి చలిగాలులు వీస్తూనే వున్నాయి. నీ మాటల జ్ఞాపకూల మధ్య నా ముళ్ళు మరింత కోసుబారాయి ఈతి నంట కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

అయినా నీ అడుగులు ఈ నీడలోకి రానేలేదు! ఇక్కడ నీవు కాలం కదలని డొంకంతా కదిలించి పూడ్చి కళ్ళాపి చల్లుతున్నప్పుడు రోత్రిళ్ళు మూగే లోడేళ్ళ గురించి నా ఆకుల పై గల గలగలలు నీకు చేరనేలేదు! నీవు మృత్యువుని పిడికిట పట్టి "రేపటి సూర్యోదయాన్ని (టిగ్గర్‌తో నీ మునివేళ్ళ మధ్యన ఆవిష్కరించాలనుకున్నప్పుడు నేలను చిందిన నెత్తుటి ముంపుతో ఆ రాత్రి నిన్ను మింగేసింది చివరికి నీ దేహన్ని సైతం దహించేసింది! నాకు తెలుసు నా కన్నీటి ధారలు నిన్ను న్పృశించనే లేదు నాగేటి చాళ్ళ మధ్యన నలిగిన దేహాన్ని నాగేటీ దారులు మాత్రమే బతికిస్తాయి వాకు తెలుసు నీ చూపులు నా కళ్ళల్లో ప్రతిఫలిస్తాయి! అందుకే - నీ చేతులు వెతుక్కుంటూ నా పయనం నీకు నీ నేస్తానికీ కట్టు కట్టాలనే నా పషయనం రా కామ్రేడ్‌ రా! వీ కోపమే ఈ నీడ! ఈ నేలని పెళ్ళగించి నా కళ్ళముందుకి రా! రా కామ్రేడ్‌ రా! నీ నేన్తంతో రా!! మా గుండెలలో జనంతోడుగా రా, రా కామ్రేడ్‌ రా! (ళ ఆయం నారాయణ, వానం గదేందర్‌ర వ్య్రతిలో ౫

• 198] కవిత్వంపై ఎర్రతెండొ లానరవవలాాంయావాాం ఈక

సోరాటం చేతులకు = పీ. హెచ్‌, మధు

నా రక్తంతో రాసిన గీతాన్ని అంకితమివ్వాలని

ఎన్ని సార్టు తిరిగాను నీ కోసం నీవు దొరుకవు

రాళ్తెత్తిన కూలీల చెనుట ఆకలి పిల్లవాని అరుపు

గొంతు ఎడారికాగా ఆఖరి చూపు కోపంగా విసిరిన వృద్దుని కనులు

ఒక తుమ్మ చెట్టు కింద వేదన పడిపడిపడి ప్రసవించిన తల్లి ఆకలి రొట్ట పరుగు కాళ్ళ మీద లారీ దెబ్బలుపడ్డ తమ్ముడు రెతు కనురెప్పల మీద నిద్ర రాకుండా పహరా కాస్తున్న

ఆప్పుల ముళ్ళు

ఒక నిరుద్యోగి ఆత్మవాత్య ఒక చెళ్లై మానభంగం

పాలివ్వలేని ఒక తల్లి కన్నీళ్ళు

చూచి చూచి చూచి

ఏడ్చి ఏడ్చి ఏడ్చి

కళ్ళు తరిచి

సముద్రం కెరటాల మీద కూర్చుని

తూర్పు సూర్యున్ని చూస్తూ రాసిన నా గీతాన్ని నీకంకితమివ్వాలని ఎన్ని సార్లు తిరిగాను నీ కోసం

నీవు దొరుకవు

అలలుగా లేచిన విద్యార్థుల మధ్య నీ గొంతు వినిపిస్తుంది శ్రీకాకుళ కొండలో సిరిసిల్లా మై దానాల్లో జగిత్యాల పాలాలలో

రై ంాజంవాయాయా కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

నీ పాట మోగుతుంది

నగరంలో తిరుగబిడిన జనం మధ్య నీ కన్నులు కనిపిస్తాయి

ఏదో గుడిసెలో అంబలి తాగుతున్నావని తెల్సి

నా గీతం అంకితమివ్వాలని వస్తే

నీవు వెళ్ళిపోతావు

మక్కజొన్న చేను మధ్య రేపటి విప్లవానికి

గీతలు గీస్తున్నావని తెలిసి వస్తే

నీవు కనిపించవు

గీతల అడుగులు కనిపిస్తాయి

ఉరుములో మెరుపులో సముద్రంలో లేచిన తుఫానులో

కౌండ నుండి కింద పడుతున్న జలపాతంలో

తిరగబడిన గొంతులో నీవున్నావు

నాకు తెల్సు |

నీవు జనం మధ్య గొంతు చేతులు కాళ్ళు కలుపుతూ

పోరాటానికి వేదిక నిర్మిస్తున్నావని

నిన్ను మొన్న జె ల్లో వేశారు

నిన్ను కాల్చి చంపారు

ఇవ్వాళ మళ్ళీ అంతటా నీవున్నావు

వా రక్తంతో రాసిన ఈ గీతం ప్రజల కన్నీటి గీతం

ప్రజల పోరాట గీతం

నీ అడుగుజాడల్లో రూపుదిద్దుకొంటున్న ఈ గీతం

నా గుండెల్లో వా కన్నుల్లో నా ఆరుపులో నా గీతంలో

నీవున్న ఈ గీతం

పోరాటం చేతులకు

అంకితం

• జవవరి 1982

కవిత్వంపై ఎత్రతెండా తాట

బూడిద ఎత్తుకుపోయారు.... =బొజ్ఞాతారకం ఆకాశం అంచులకు నల్ల తెరలు వేలాడ దీస్తున్నారు చప్పుడు ఒకటి ఒకటి ఆగిపోతూ వున్నది “ధాత్తుగా ధనేలుమన బది చీకటిలో తుపాకీ ఎక్కడా చప్పుడు రాకూడదని మరీ కణితల దగ్గర నొక్కి తుపాకి పేల్చారు అయినా ఏదో ఖణేలు మన్నది జనాల ఘోషలు బనాల బాధలు కంకాళం నుండి కారినట్టున్నాయి ఎక్కడిదీ చప్పుడని చుట్టూ చూశారు ఏదీ కనబడలేదు ఈక పతతతతతతతవవవవవావాలాలాంం కవిశ్వంసై ఎర్రజెండా

తుపాకీలు ఎత్తిపట్టి

ఏదిక్కని తెలియకుండా

పరుగెత్తారు పోలీసులు

శవాన్ని ఎత్తుకొని

కంకాళం కనబడకూడదని

కణకణకాల్చేశారు

మంటలు ఆరినాక

ఇంటీదారి తీశారు

మెల్లగ ఏ అలికీడీకో

బూడీద రేగింది

ఏమో అది ఏ సాక్ష్యం

చెబుతుందో అని

మళ్ళీ తిరిగొచ్చి

బూడిద ఎత్తుకుపోయారు

ఏప్రిల్‌ 1982

కవిత్వంపై ఎల్రతెండా నా 65

కంటోల్‌ ది కంప్యూటర్‌ =హైచ్రా ర్యా డీయర్‌ అజంతా! నీతో కరచాలనం చేయాలని వుంది “కంప్యూటర్‌ చిత్రాలు” గీసినందుకు కాని, నీ చేతిలో సందేహాల _్రె తల్యం నువ్వు నిజంగా పెద్దపులి గుండెలలో కత్తులు విసుర్తున్న వాళ్ళలో లేవు ఉంటి, నీ వస్త స్పర్శలో వెచ్చదనముండాలి కన్నీళ్తలో దీపం వెలుగదు దానికి నెత్తురు జలపాతాల క్రింద తిరిగే జీవన చక్రాలు కావాలి మన రక్తస్తిక్త అధరాల మీద పేరిన నెత్తురు మనమే నాక్కుంటూ కూచోడం కాదు ఏర్రని గీతాలు పాడుతూ, శతఘ్నుల్ని ధిక్కరించాలి నిత్యం ఆదే గడియారమా నీక్కనిపిస్తోంది? గడియారంలో ముళ్ళు కరవాలాలు కావడం చూళ్ళేదా? లే అజంతా రా అజంతా ఈ నిరాశల, సందేహాల పన్నీటి జలకాల్గ్లోంచి యిక లే మనం ఇక్కడుండలేం నీవు నువ్వూ; నాకు నేనూ; పరస్పరం అపరిచితులుగా ఎవరు మాత్రం ఎన్నాళ్లు..... చిత్రం తిరగేసి చూడు త న

మృత్యు శిఖరం మీద కందకాలు తవ్వుకొని

మిత్ర హస్తాలతో బ్యారికేడ్లు నిర్మించుకొని శతువుతో ప్రాణయుద్ధం చేస్తున్న చెరబండరాజు! నీకు నా రెడ్‌ శాల్యూట్స్‌!

దిగంబరంగా జన్మించి

విరనం జెండా కట్టుకొని

కటకటాల మధ్య గిరిల్లా శిశువుల్ని ప్రసవించిన విష్ణవ కవీ!

సినిమాభ్యుదయ చీకటూబిలో

చేతులు పిసుక్కుంటూ

నీళ్ళు నములుకుంటూ

కాళ్లు నాన్చుకుంటూ

మూలక్కూర్చున్న అక్షరాల్ని

నగ్దల్బరీ ధనుస్సులో సంధించిన

విలుకాడా!

నిన్ను కాటేసిన

శునక వానర శూన్య కాగితం

ఇంకా, ఇండియా వెడల్పునా సంచరిస్తూనే వుంది - చెదలు తిన్న చేతులతో

మనం నాటిన ఉక్కు మొక్కల ఉద్యానవనాల్ని పెరికెయ్యాలనే వెర్రి ప్రయత్నం చేస్తూనే వుంది - గజ గజ వణికే తుపాకుల్లో చావుశాసనాన్ని

ఎక్‌ కౌంటర్లలో రాసుకుంటూనే వుంది -

(గ్రామాల కప్పుల మీది గాలుల్లో

ఊరేగుతున్న నీ గానాన్న రెస్టు చేయమని సర్కారుకి వారెంటిచ్చాం మేం -

కవిత్వంపై ఎర్రజెండా తతా 67

తనకు తానే అపరిచితుడైన మనిషి కాదు

వాడు; అందమైన ఆచా ఎదనం వెనుక

బీభత్స కరస్పర్శ చేస్తున్న రాక్షసుడు

వాడివి కరెన్సీ కాగితాల కోరలూ, గోళ్ళూనూ

వాడీని ఇండీంచడానికే ఖడ్గం

పులినోరు వేరే ఎక్కడుందో చెబుదూ

శూన్యంలో కత్తులుదూస్తే యుద్ధంలో గెలువలేం

డాన్‌క్వీగ్రోట్‌ కేవలం హాస్యప్యాత్ర

నిజం వీరుడనుకున్నావులాగుంది నువ్వు

అనురసంధ్య రాత్రివంతెన మీంచి నడిచి

చీకటి కన్నీటి నదిని తరించి

ఉషన్సంధ్య అవుతుంది.

సుడిగాలిలో ఎండుటాకుల ధ్వనివింటూ

చెట్టు (క్రింద దిగాలుగా అలా కూచోకు

చెట్టు చిగిరిస్తున్న కొత్త ఆకుల్లో

నీ కళ్ళద్దాలు మర్చిపోయావు, వెదుక్కో

వేయి ఖండాలుగా నరకబడ్డ ఆశను నాటి

వేయి ఆశల్ని మొలకెత్తించుకోవాలి మనం

నీడతోకాదు, రూపంతో

శూన్యంతో కాదు, వస్తువుతో

నివురుతో కాదు, నిష్వుతో మాట్లాడాలి మనం

కంప్యూటర్‌ అందించే యాంత్రిక చి(తాల్ని

డీకోడ్‌ చేసి పెడితే చాలదు

కంవ్యూటర్‌ నీమీద కంట్రోలు చేయడం కాదు

కంవ్యూటర్‌ను నువ్వు కంట్రోల్‌ చెయ్యాలి

చిత్రాన్ని తిరగేసి సరిగ్గా చూసి దాన్నిమార్చాలి (ఈ కవితలోని చాల పదబంధాలు అజంతావి) - ఏప్రిల్‌, 1982

న్‌ లాలాజల కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

మృత్యుశిఖరం మీద యుద్ద ఫిరంగి =లక్నా రెడ్డి భవిష్యత్‌ తరాల భవిష్యత్తు కోసం మొగ్గలు విప్లవాన్ని పుష్పించడం కోసం అనారోగ్య శూలాల్ని విసురుతున్న ఆకాశాన్ని భేదిస్తూ, విషతుఫాన్లు వీస్తున్న సుడిగుండాల్ని ఈదేస్తూ పడవ (ప్రాణాన్ని నెట్టు కొస్తున్న అవిశ్రాంత ప్రై నికుడు నా చెరబిండరాజు- శరీరాన్ని ముక్కలు ముక్కలుగా కోసి ఎరువుగా వేసి నెత్తుర్ను మొక్కలు మొక్కలుగా చెక్కి కావ్యాలుగా వాటి బీడు భూముల్ని సాగులోకి తెచ్చిన సాహిత్య రెతు నా చెరబండ రాజూ ఉద్యమాకాశంలో వివరిస్తూ అడివి మోడ్డు వికసించడానికి రాళ్ళు [ప్రాణాలతో దండయా త్రించడానికి కయిల కోడెలు రంకెలేయడానికి లేళ్ళూ, నెమళ్ళూ ప్రళయంగా నర్తించడానికి గొంతు మడి విప్పేసుకొన్న ప్రజా కోకిలకు శత్రువు గురి చూసిన బాణం కోర్టులకు, జై ళ్ళకు హస్పిటళ్ళకూ మోనుకెళ్ళినా, నీ, వా ఊపిరితిత్తుల్లో మిగిలిన దాని రక్తగావాన్ని ఉచ్చా్వాన, నిశ్వాసాల్లో ప్రపంచం పంచుకుంటూనే వుంటుంది- కవిత్వంపై ఎజెండా తతత క9

మనిషిని సరుకుగా మార్చిన దుర్మార్గాన్ని చూడు అంటావుగానీ, నువ్వు అగ్నితో మాట్లాడడం లేదు నివురుతో మాట్లాడుతున్నావు (ప్రశ్నకు ప్రశ్నను సమాధానం చేసిన చోట ఆగకు ప్రశ్న మీద ప్రశ్నకు సమాధానం దిశగా నేటి జీవనక్షేతం అసలిది క్షేతం కాదు, [ప్రవాహం "రెండు జండాలుగా చీలిన నీ ప్రతిబిందిం వెనుక ఉవ్వెత్తున లేచిన మనిషిని నువ్వు సరిగ్గా చూళ్ళేదు తొందరపడి, అలవాటులో ఆలవాటుగొ అస్తంగత సూర్య సౌందర్య స్నానంలో మ్రైమరిచావు మృత్యువన్నది లేదు మనిషీ విజృంభణ నిషిద్దసగరాంతర (క్రోధాగ్ని నేత్ర సమీకరణోత్సావామే సరిగ్గా చూడు అజంతా! మనిషి శిలావి[గ్రహంగా మారడం లేదు మారలేడు ముఖం వెనుక ముఖానికి, భూస్టాపత సూర్యోదయాలకి ఎవర్నయ్యా తప్పుపడతావు? రాంగ్‌ నెంబర్‌! డయల్‌ కరక్ట్‌ ఆకలి విష కౌగిలిలో రవాన్య సముద్రాల హోరే విన్నావు కబంధ వస్తాల్ని నరుకుతున్న (శ్రామికున్ని చూడు “దృశ్యం మారకపోతే నిష్క్రమణ... లేదా... అవాంఛనీయమే కాదు, అవకాశమేల్తేని ప్రత్యామ్నాయమిది మనిషి ఎప్పుడూ ఇడ్గధారియే అనంత హాన్యమూ లేదు శార్విత విశ్రాంతీ లేదు విశ్రాంతి శాశ్వితం వి శాంతి ఓ చిట్టి మజిలీ నీ వేదన నే నెరుగుదును నడి వీధిలో జీవన బీభత్సాన్ని ఆవిష్కరిస్తున్నది

పట్ర ననాంాాావాంయాలంలాలాలాలాం కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

నీవు పాతిన జెండా మీదుదయినస్తున్న

నూతన నక్షతాల్ని నిషేదించండని

పాగమబ్బుల్ని సవాల్‌ చేశాం మేం -

ఊరి బొడ్రాయి మీద ఎగురుతున్న ఎర్ర జెండా మడతల్లో "రెప రెప మంటున్న నీ కావ్యాల్ని పట్టుకొమ్మని, పోరాటాల్ని విత్తుతున్న "భారతి"

కొంగున సద్దిగా కట్టుకొన్న నీ గొంతును

ఏ సికింద్రాబాద్‌ కుటకేసుల కు్మటలు మూయించగలవని నిలదీసి అడుగుతున్నాం మేం -

నీ కిదంతా చెబుదామని, గంతులేస్తూ వస్తే

అక్కడ ....

రణ భూమిలో రక్త మొలికిస్తూ నీవు!

కన్నీళ్ళను పదునెట్టు కొంటున్న నీ రెండు చూపులు!! దాడిలో నిమగ్నమైన సోదరులు!!!

మౌ చుట్టూ పొంచి కూచున్న వంచకాలు.

వాటి చుట్టూ -

అనంతశోక వృక్షాలు ఏడ్వగా ముసురు కుంటున్న మేఘాగ్నులు! 'ఫెలఫెలారా ఎటంతో ఉరుముతున్న మెరువులు!!

వేమా, ఉరుముకుంటూ

మెరుపుల్లో మెరుపునయి పోయా!!!

కవిత్వం పై ఎర్రజెండా [1

వీచకే ఓ గాలి ఎ=భ్రూపాొల్‌ వీచకే ఓ గాలి వీచకే వేడిగా వీచకే ఆటుదిక్కు పటుదప్పి కటువుగా ఆ న్థూపమెవరిదా అమరవీరునిదమ్మ.... శవీచకే! చిక్కు చీకటికింక చిచ్చు పెడుతుండగా తనవంతు పని ఏదో కొంత మిగిలుందనీ ముత్యాల చిరునవ్వు మొఖిమింత జేసుకొని వాత్య చేశారన్న కచ్చతో పడుకుండు.... 1వీచక! ఏ కొండ ఊటలో ఏటి గలగల లంటు ' ఏ గోండు ఆటలో బాట మిలమిల అంటు ఏ త్యాగ ఫలితమో పూసేటి వెన్నెలని ఏ అమర గురుతులో మెరిసేటి సుక్కలని గుండె ఎర్రబెండగా ఎదురు చూస్తూంటాడు.... 1వీచకే! వర్గకసి దెనలుగా దినలన్ని నిండగా చిగురు సూర్యుని తెంచ ఎదురు కాల్పుల పేర తెల్లార నీకుండ కుళ్ళు పోతున్నరని కుమిలి కుమిలి ఇపుడె కునుకు దీసెనె తర్రడి తేనె కన్నులతోని తనువార చూసిపో..... ]వీచకే! పచ్చనగు చేలన్ని పరుచుకొని మా యన్న పాల పుంతకు తోడు కలకాల ముంటాడు పసీ పీల్లలూ నిన్ను పగదాని వనకుండ విరిజల్లు విసిరిపో వెలుగీను మా జెండ 1వీచకే! వా అట్టోంక్‌ 1982 న కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

పడుగులు

“సబ్జా వెంటేశ [ర్లు పడుగు చేయడమంటే పన్నెండు గజాలు పరుచుకున్న నూ బడుగు జీవితం పాగళ్లుగా మారడమేనా? బీవలేని పచ్చి పడుగుకి మా చెమట గంజి బిర్రుత్తో ఆలుకుమీన ఆలుకుబెట్టే నవనవలాడించి నాణ్యత కలిగిస్తే... మాయదారి ప్రపంచం చేతుల్లో ఆది ఒక సరుకు! ఆది ఒక చక్కదనం! కాని మా నత్తువలో జీవపోసుకున్న పోగులే మాశాకిరిలో జిగిపంచుకున్న పోగులే నేత మీద నునుపై, కళ్లకు యింపై, బప్పై కళ్ల ముందే కళకళలాడి కనునుర్శుగె తే పొద్దు గుంకగానే ఒళ్లంతా గంజికంపుతో సోలిపోయి మేము వూరటలేని జీవచ్చవాలుగానే మిగిలిపోతాం!

కవిత్వంపై ఎల్రతెండో నాాననాడానాకాయయనావాావావాయాయాల.. కనే

ఏ నాణ్యత కోసం పరుగులు పెట్టామో ఏ నాణ్యత కోసం వచ్చి పడుగులకు (ప్రాణాన్నిచ్చామో అదే శ్రమ మమ్మల్ని ఎక్కిరిస్తే, అదే శ్రమ మమ్మల్ని ఏడీపిస్తే ఏడ్చి, ఏడ్చి నలబ్రై ఏళ్లు నిండకుండానే కీళ్ళు కదలి వృద్దాప్యాన్ని చుట్టుకుపోతాం! ఒక్కొక్కప్పుడు కన్న బిడ్డకు గూడా బర్వువై వూపిరిప సుడు పోతుందా అని ఒత్తులు కళ్లల్లో పెట్టుకొని కాగిపోతాం! లేదా, మమ్మల్ని మేమే తిట్టుకొని లు తోడీసీన పడుగుల్లా కుక్కిమంచంలో ఎక్కడే అక్కడ పడుంటాం! =] ర్రిగ్ర2ై న కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

చుక్కల్లో కలిశాడు శ్రీశ్రీ ఆకెసి

చుక్కల్లో కలిశాడు శ్రీశ్రీ సూర్యునిలో వెలిశాడు డ్రీగ్రీ అందుకో అందుకో ఆమరుడ జోహర్జు అందుకో శ్రీశ్రీ జోహర్డ్లు అందుకో సుత్తికొడవలి నీవు శ్రామికకక్తివి నీవు జనం గుండె మంటల్లో రగులుతున్న నిప్పు నీవు అందుకో! నీ రక్తాన్నే సిరాజేసి కార్మిక బతుకులు రాసి సమసమాజ స్టాపన్నకై శక్తినంత ధారపోసి వంటి నెత్తురింకీపోయి వల్లి కాడు జేరినా శ్రీశ్రీవె మాచెంతనే చిరంజీవిగున్నావు 1అందుకో। కార్మికులకు కర్షకులకు విద్యార్థి మేధావికి చారిత్రక స్థితిగతులను వెన్నుతట్టి తెలిపావు ఈ వ్యవస్థ మారాలనీ ఈ దోపిడి కూల్చాలని కలం బట్టి కాలంపై (కాంతిరేఖ విసిరావు 1అందుకో। అనుక్షణం నిరంతరం యువతరాన్ని కదిలించి మరోప్రపంచానికి పోరు మార్గాన్నే చూపించి ఎ(ర్రదెండా ఎగురాలని ఎలుగెత్తి చాటావు శాంతిలేని నీవు విశ్రాంతి కొరకు వెళ్ళావా అందుకో! కవిత్వంపై ఎర్రతెండా వనాలు. ?5్‌

ఈ శచాబ్ధి కాలానికి తాళాన్నే వేశావు

యుగయుగాలు గడిచిన ఈ జగము విడిచిపోలేవు

విరసం స్టాపకుడా నక్షలెటు సోదరుడా

ఎ|ర్రదెండా వెలుగ్నువె ఎన్లికాలముంటావు అందుకో!

పతితులార భష్టులార దగాపడిన తమ్ములార

ఏడ్వకండి ఏడ్వకండి శ్రీశ్రీ మనకు లేడని

వ్యక్తి కాదు ్రీశ్రీ మహాశక్తి అని తెలువదా

మరో ప్రపంచములోన మనల కలుసుకుంటాడు 1అందుకో।

నీ రక్తం నీ త్యాగం వృధా మేము కానీయం

నీ కలమె మా చేతిలో కత్తివోలె మెరుస్తుంది

ప్రజాయుద్ద పంధాలో పోరాటం సాగించి

మరో ప్రపంచము కౌరకు మరపిరంగులౌతాము అందుకో! = జూన్‌ 1983

కద పాటలా కవిత్వంపై ఎర్రదెండా

చెరగని సంతకం =లోచన్‌

విశాఖ తీరం

హోరున రోదెస్తోంది

తన ఒడిలో ఆడీన పసివాడు వెళ్ళిపోయాడు

అలలు అలలుగా ఏళ్ళ జ్ఞాపకాలు

కలల తీరాల ఆరని అక్షరాలు

కడలి కన్నీటి చ్యుక్కై రాలింది

తనని చదువుకున్నవాడు వెళి సపోయాడు భూమ్యాకాశాల నుధ్య

అనంతంగా

కలవరపడ్డ ఖాళీ కాగితాలు

దిక్కుతోచక

ఏడీ మాకధానాయకుడు?

మా కమాండర్‌

మా సాయుధ మేధావి

శ్రీశ్రీ ఏడీ?-

వెరి గారిలా ప్రశ్నిస్తూ

తిరుగుతున్నాయి

తూర్ప్చుపవనం నిలిపి తెలిపేదాకొ

పాపం పిచ్చికాగితాలకి తెలీదు

డ్రీశ్రీ తమ గుండెల్లో వాటర్‌మార్క్‌ సంతకం చేశాడని

వా ఆగస్ట-సెప్టెంబర్‌, 1983 కవిత్వంపై ఎర్రకెండా తతత. [7

జ్ఞానం, సీలం, ఏకత జ!

జ్ఞానం, నీలం, ఏకతరా పరిషతోళ్ల ప్రత్యేకతరా తాతలనాడు నేతులు తాగితే - మూతులు నాక పోదమంటరు పాతకాలపు మతపు రోతలు-వంటికి పులుముకు ఎగురుద మంటరు రాచరికాలే రక్షకవచమని-రంకె లేసుకొని పోదమంటరు

శజ్ఞానం! హిందూ మతాన్ని మించిన ధర్మము-లేదంటు పెద్ద గోల చేస్తరు బౌద్భుల చెవుల్లో సీసం పోసిన - శంకరచారి గురువు అంటరు చార్వాకులను జాబిల మునిని-చంపిన మతము ఎట్టు గొప్పది? హీందూ మతాన్ని కాదని-అంటే, కత్తులు దూసి కవాతు చేస్తరు

శజ్హానం! అయిన్‌స్టేన్‌, సిద్దాంతాలు-అద్రైతంలో వున్నయంటరు డార్విన్‌ గారి సిద్దాంతాలు - దశావతారం అందు వుంటరు రాజులు ఏలిన రక్కసి పాలన - రంజుగ వుందని చెబుత వుంటరు జ్ఞానం "పేర అజ్ఞానాన్ని - బోధించంగా బయలుదేరిరి

[జ్ఞానం ఆంతరాత్మను శుద్దినిచేసి - వ్యక్తిత్వాన్ని పెంచమంటరు 'స్రీలందరికి గౌరవమిస్తూ - శీలవంతులు కావాలంటరు దారినపోయే ఆడువారిని - దారులు కాస్‌ బనాయించగా ఎదురు తిరిగిన ఆడువారిని - కొట్టడమటటా మీ శీలం!

శజ్ఞానం[ మాతృభూమి ముక్కలయ్యెనని - మొసలి కన్నీరు కార్చేమీరు భారతీయులను మతం పేరిట - కులం పేరిట విభజన చేసి మనలో మనకు గెడవలు పెట్టి - మత కల్లోలం సృష్టించారు ఏకత ఏకత అంటూనే - దేశ ఐక్యతకు 'దోహం చేసిరి

శజ్ఞానం ట్ర ాానవననావాయనననిననినానినననమమయాశాయియిలంయాయలయి కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

నక్షలై ట్ల దేశ దోహులని - దేశభక్తులం మేం అంటారు దోపిడి చేసే బిర్జాల - ధర్మదాతలని క్షీర్తిస్తారు దోపిడి గాళ్ళపై పోరును చేసే - నర్నలెట్లూ దేశదోవులు? డబ్బున్న్నోడి గులాములయ్యే - మీరేనా దేశభక్తులు శజ్ఞానం! రష్యనోడు అప్పులు ఇస్తే - దోపిడి దారని చెప ఎఎకుంటరు అమెరికోడు అప్పులు ఇస్తే - అబ్బా మనకు సహాయ మంటరు నర హంతకుడు నాజిహిట్ట్లర్‌ - ఆదర్శం అని చెబుత వుంటరు వందేమాతర మంటూనే - విదేశాలకు అమ్ముడు పోతరు శజ్ఞానం! విష్తవభావాలు నేర్చెదమంళే - విదేశీయులమని గోలచేస్తరు విదేశీయులు శాస్తజ్ఞానము - బొట్టులు పెట్టి చదువుదమంటారు ప్రపంచ ప్రజలు ఒక్కటి అంటే - దేశదోవామని గొడవ చేస్తరు నిజం చెబితే విదేశి తొత్తట - దేశభక్తి వీడబ్బ సాత్తట శజ్దైనం! సోషలిజం అంటే తెలియని గాంధికి - సోషలిజాన్ని అంటగడతరు భారతీయ తత్వం పేరిట - బానిసత్వాన్ని బోధిస్తారు వ్యక్తి నిర్మూలన వద్దంటరు - వ్యక్తి నిర్మాణము కావాలంటరు జార్జి - పాషలను, శేషయ్యలను - చంపడమట్రా వ్యక్తీ నిర్మాణం? [జ్ఞానం! వాజిపాయి అందల మెక్కగా - ఓహోదేశం మారిందన్నరు అప్పుడు మినీ మీసాదెస్తే - దేశ రక్షణ చట్టుమన్నరు ఇప్పుడు ఇందిర నాసా తెస్తే - నియంతృత్వమని గొడవ చేస్తరు వాజిపాయి ఇందిర గాంధి - దోడిపి దొంగల నమ్మిన బంట్లై శజ్ఞానం! బూజు పట్టిన మీ భావాలకు - కాలం చెల్లే రోజొచ్చింది మానవత్వాన్ని మంటలో గలిపే - అన్ని మతాల సార మొక్కటే సమ సమాజపు పునాదులే మీసమాధులయ్యే గడియొచ్చింది జ్ఞానం!

• ఏప్రిల్‌, 1984 కవిత్వంపై ఎర్రతెండా తతత. 79

ఆయుధాలన్నీ నగ సంగానే వుండవు = ఉషా ఎస్‌. డాపీ ఏప్రిల్‌ యిర్ధవె పందొమ్మిది వందల ఎనభయ్‌ ఒకటి ఇందిరమ్మ జలియన్‌వాలా పార్కు ఇండద్రవెల్లిలో తాగిన రక్తం మార్కు గతితర్కం తెలీదుగానీ పండ్లను పొట్ల బెట్టుకున్నా క. ళు ళు మొలకెత్తే గింజల భయం చెరిపేస్తే చెరగని చిందిన నెత్తుటి డాగులు పుష్పిస్తాయని భయం నర్చాపురం హైలో “'పెటోలు పడ్డా పడకపోయినా ఇంద్రవెల్లి హైలో తిరుగుబాటు తప ఎదని భయం కోటి కొక్కడు కొమరం భీం కోట్టు మందిగా మారుతున్నాడని భయం తప సని తిరుగుబాటును తపి ఎంచాలని తాప్యతయం పేలే అగ్ని పర [(తంపై పిడికెడు నీళ్ళు చల్లే ప్రయత్నం అయినా తప్పదు ఆ తుడుం మోగకా మానదు ఆ రక్తం పుష్పించకా మానదు తర తాడాట. కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

ఒక ప్రక్క

కూపీలు, కూంబింగులు

(ప్రీనింగులు, చిత్రహింసలు

లారీలు, తూటాలు, తుపాకులు

ఎదురు తిరిగితే

"ఎదురు కాలు ఎలు”

మరో పక్క

దయ్యాలు వేదాలు వల్లించినట్టు

కాలయమునికి కొషాయాంబరాలు

అణచివేత పనిముట్టు రాజ్యాంగ యంత్రం

ఆలపీన్తున్న ఆహీంస పైరన్‌

మేకల మంద మీదకి

తోడేళ్లు ఆతిధులు

గోండుల జాతరలో

గోముఖ వ్యాఘాల దర్చార్‌లు

పోలీసు మంత్రి మన గృవమంత్రే!

సంక్షోభ పరిష్కారానికి సంక్షేమ మంత్రి

ఆదివాసుల శ్రమ కొల్లగౌట్టడానికి

పారిశ్రామిక గిక్షణాకేంద్రం

గిరిజమల సంక్షేమానికి

గిరిజన రక్షకభటులు!

పులిని కప్పిన మేకతోలు

ఎరదాపున ఉక్కుగాలం

విసిరిన నూకల అడుగున

మాటేసినవల

ఆయుధాలన్నీ వగ్నంగా వుండవు నేస్తం

విషం ఒక్కటే

విషయమూ ఒక్కటే

• ఏప్రిల్‌ 1984

కవిత్వంపై ఎర్రతెండా లోతన శీ!

గీత జూ ఏన్‌, తిర్మల్‌

నువ్వు ఉప్పూకారం తినాలే గాని మనిషి వెందుక్కాదు నీవాంట్లో చీమూ సెత్తురూ పారాలే గాని

బతకడం ఎంత పని

నీలో

భాస్వరం ధర్మాలు ఉండాలే గాని

అగ్గి పుల్లెందుకు మండదు

నీకత్తి ఆకురాయి మీద పార్టాలే గానీ పదునెందుకురాదు

కనీ జెండాను బహిరంగంగా

బజార్లలో బొలిపావు తపి ఏతే

ఎన ఎడైనా

ఉప్పు తినిపించావా

నెత్తురులో తడవనిచ్చావా

భాస ,$రంలా మండనిచ్చావా

యుద్ద గీతం బోధించావా

ఇంత

నీ మూలుగుల్లో

జవం ఎట్టా ఉంటుంది

జనాంకీతం కాకుండా

నీ బెండా ఎరుపెట్లా ఎక్కుతుంది

= మే-1984

శరై నాలా కవిత్వంపై ఎత్రకెండా

చేనేత బతుకు =చీ. కనక సుందరరావు

దుక్కిని దున్నే రె తన్న

మొక్కను నాటేకూలన్న

దూదిని తీసే మాయన్న

దేశం దోపిడి చూడన్న

దోపిడిని కూల్చరారోరన్న |దుక్కీని నెత్తురు బోసి రంగులు వేసి

లుంగలు కట్టి రంగులు అద్ది

నరాలు పట్టే నీటిని పీండి

రంగు రంగుల దారాల్రీస్తివి

ఊడీన నీ చర్మం

దారానికి ష్షోక్ర మెరినన్న

ఆ రంగుల్లో నీ వొళ్ళు కుళ్ళి పోయేరన్న _ !దుక్కిని! పడుగులు చేపే మాయన్న

గాలం పట్టి గంజిని గుంజి

గుంజిన గంజిలో చమటను బోసి

ఆ చెమట గంజిని కుంచెకుపడ్డె

ఆ గంజే నీ పడుక్కి మెర్షుగె మెరినన్న గంజిలో మునిగే మాయన్న మెలి తిరిగిన నీ పేగుకి గుక్కెడు గంజే లేదురా 1దుక్కినిః

పై ఎర్రజెండా నరనతకావావకానాడావాములవావవాయియయా కనే

నేతనునేసే కూలన్న

నరం - నరం కదులతుంట

గుండె గుండె మండుతోంటే

పేగులన్నీ అరుస్తూంటి

చెమట తుడ్వనీకాడ

చింకీ పేలిక లేదురన్న

ఆ చెమట మింగిన బట్టలన్నీ

షావుకార్హ సొమ్మేరన్న

అన్నన్న మాయన్న

చేనేత కూలన్న

కష్ట ఫలం కావాలంటే

దళారితనం పోవాలన్న

దళారితనం పోవాలంటే

గుంట బతుకు లోళ సమంతా

తిరుగుబాటు చెయ్యాలి

తిరుగుబాటు చేసే మనం

సంఘ మొకటి పెట్టాలి

సంఘంలో చేరి మనం

దళారీల గుండెలలో

పేడుగులమై కురవాలి

పీడుగులమై కురిసి మనం

విష్లవమే తేవాలి

• మే -1984

ల లా క్రవత్వంపై ఎర్రజెండా

నా ప్రయమి(త్రులారా = అల్లం నారాయణ నేనా విశాల [ప్రాంగణాల నుండి లోతైన స్వేచ్చ నుండి 'భ్రమల గాజు గదిలోనికి వచ్చానీ రోజు అందుకే పాటల్ని పారేసుకు వెతుకుతున్నా మాటల్ని మరచి వెంపర్థాడుతున్నా చరిత్ర నిండుగా వ్మరని రక్తం మరకల్గ్లో నావాళ్లను పోగొట్టుకున్నానని విలపీస్తున్నా కానీ నేస్తం నువ్వుకత్తి అంచు మీద నిలబడి నా యీ జీవస్మరణ రేఖల్లో మృత్యువు కనురెప్పల మాటున దోబూచులాడుతూ తిరిగి నాకు [ప్రాణం పోస్తున్నావు ఇపుడు నేను ఏనాటికీ మరచిపోలేని జ్ఞాపకాల్ని పాడతాను నుదుటి చమటలో సూరీని ప్రతిఫలనం బోడిగుట్టల కావల తుంపర ఆకాశానికి భూమికీ మధ్య పరుచుకున్న సీంగిణీ ననసన్నని వర్షపుజల్లు మొఖాలమీంచి జారి సోట్లోకొచ్చిన ఉప్పటి చెమటరుచి ఆకుడొప్పల్లో పిల్లలు ఏరుకొచ్చి మనకిచ్చిన తెల్లటి తునికీ పలుకులు ఎ్మరని ఎండలో ఆరేసిన శరీరాల్లో మనం ఒకరి పక్కన ఒకరం కవిత్వంపై ఎజెండా తా 85

తోడుగా నీడగా భుజాలకి వేలాడే బందూకులూ శిరస్సును నిమురుతున్న ఆడవిళల్లీ యేటివొడ్డు ఇసుకమేటల్లోంచి నడిచి తుప ఎల్లోంచి ఒదిగి జనం మనకు తెచ్చిన జొన్న అంబలి, నంకటి, కారం అన్నిటికి మించి వాటిల్లో రంగరించిన ఆప్యాయత గుర్తుంది కామ్రేడ్‌ గోదావరి మిలమిలల అలలపైన చేపపిల్లలు కదలాడే వినూత్న నంధ్యల్లో నువ్వు కవిత్వం చేప్పేవాడివి గొంతెత్తి రాగాలాపన చేసేవాడివి అవి నిశ్చయంగా పురోగమనం గూద్చే వుండేవి ఇసుక నేల యేటిఒద్డున అలసీసాలసి నిద్దరోయి లేవలేని రేయి నువ్వు నా వెన్నుతట్టి భుజం పట్టి నిలబౌష్టేవాడివి మాటల్లో కధల్లో గాధల్లో (ప్రపంచ విప్పవాన్ని కళ్ళ ముందు కదిలించేవాడీవి ఆలా అలా గోధూళి వేళ - కనుమరుగుల్లో నడిచీ, గడిబీ పల్లెకళ్లేవాళ్లం క కలే జనం మన చుట్టూ గుమికూడేవాళ్ళు నెమ్మదిగా రహస్యంగా మాట్టాడేవాళు స వాళ్లెంత ఉత్సాహంగా అమాయకంగా ప్రశ్నించేవాళ్లో? మనం నేర్చిన విషయాల మూలంగా వాళ్ళు ప్రతిదాన్నీ ప్రశ్నించడం కత ాాాానవావయాలాయయయలయిలలాయు. కవిత్వంపై ఎర్రతెండా

ప్రతిదాన్నీ తర్కించడం నేర్చుకున్నారు మనం మాటాడి ఆడి పాడి నమ్మకాల ,(ప్రోదిని కూర్చేవాళ్లం ఆలోచనల తేనెటీగల్ని లేపేవాళ్తం పోరాటాల అగ్నిని ఆంటించేవాళ్లం గుర్తుంది తథ 9౨4 అతి ఒక రోజు ఆ నులివెచ్చని రాత్రి వాంతకులు కామ్రేజ్‌ను హత్య చేశారు నువు వలవలా ఏడ్చావు విస్మయంగా వున్ననాకు వేలాది యువకుల ఆశల్ని మోసుకొచ్చిన వాడి గురించి కోట్లాది ప్రజల ఆరాటాన్ని మోసుకొచ్చిన వాడి గురించి మన సహచరుని గూర్చి తెలియజెప్పావ్‌.

• అన్నా కామ్రేడ్‌ నా మిత్రుడా మనం ఒకే మార్గంలో ఒకే ఒడిలోంచి వచ్చాం అందుకే దీర్హమై నదీ, క్షిష్టమై నదీ ఆయిన ఆశయాన్ని మోస్తున్నవాడా చీకటి వెలుగుల సంధ్యల్లో సుదీర్హ రాత్రి కటిక చీకటివై కత్తిని రుళిపీస్తున్నవాడా కత్తి ఆంచుమీద నిలదిడ్డవాడా “మానవుడా! ఉన్నతుడా' పర్వత శిఖరాగ్రాల త్యాగమ్రై వెల్లుగై నిలిచినవాడా వా ప్రియతముడా, కామేడ్‌ నేనూ నీ వెంటివుంటా (వేను ప్రపంచంలో అత్యధికంగా (ప్రేమించే వా మిత్రులకు) -1984 కవిత్వంపై ఎర్రతెండా తతా టి?

ఆఅఆమరులపొదాన....! = బోదాయన వినువీధి విహరించె ఓ షక్తులారా నావారు తెలుసుగా - నా మాట వినరమ్మ గుండె పొంగిన పాట నా - మదిలోని మాట కమ్మనీ నోట - అందించిరండి శివిను! జామచెట్టున పండు - కొరికేటీచిలకా నీనోటిగాటుతో - పండెంతతీపో |! ఆ నోటితీపీగా - యీ మాటనందించు అడివిలో అన్నలకు - నా ఎరుపు దండాలు ॥ విను! ఊరుగేరీ తిరిగె - ఓ ఊరిపిచుకమ్మ మా వూరికంటకుని - పీడవిరగడ బేసి శతృనిర్భందాల - వ్యధ చెందినోళ్ళకు నాగుండె బాధను - గురుతు చేయమ్మ శవిను! నేరేడు చెట్లపై = పారాడె గోరింక నిమగోము చేతునే - నాకబురు చేర్చవే దూరమెంత్రె న మీ - దారినున్నాననీ పోరు చై తన్యంతోనె - ఒదిగివున్నాననీ విను! కతి లాలా కవశ్వంపై ఎర్రకెండా

దూరతీరాల్తిరిగి - పయనించె పక్షులూ పరిటాల వైరినీ - పదనరికిరటనే నా గుండె మందార - మాలగా గుచ్చినా నరసింహ్యులై నారు - వారికందించు $విను! మా యింటి మంటిపై - కూయకే తీతువా తల్లికడుపులోన - పేగుకదిలేను కొల్లగొట్ట దారల - బింగ్లపై కూయవే నాశమికతప్పదని - తిట్టిపాయ్యమ్మ శివిను! గబిబిజిగ గూడల్రె - గిజిగాడరావమ్మ దితుకుల్లా బాధలు - కలపాసుకుందాము కడగళ్ల బతుకులో - ఒడగళ గ్‌ వానలే బాధలింకెంతె న యీ - బాటవిడకమ్మ కవిను! పొన్న చెట్టు మీద - మసలేటి పావురమా మోదుగులపూలతో - మాలకట్టేను పోరులో ఒదిగినా - అమరులపాదాన ఉంచవేయీమాల - పలకవేజోహార్డు శివిను! 1984 కవిత్వంపై ఎర్రజెండా ననాతారవనానవవునావవావాయాయి. క్రితి

వసంతం నా స్వప్నం... =మదార్‌ పగిలి వయ్యలై న భూమి దున్నిన పెళ్ళలయినా కరగక నెజ్టిలిచ్చిన నేల, శిలువ వేసిన బానినల్లా సగం పెరిగి ఎండిపోయిన పంట మొక్కలు, వర్షం కోసం కరుణ లేని ఆకాశం వైపు ఆశగా చూస్తున్న డెక్కలెండిన బక్క రెతు, రైతు బతుకు పాలాన్ని దున్ని కూడూగుడ్డ యిచ్చే "రెతు జీవన రధానికి జవనాశ్వాలు పరాజితుల్డా గడ్డిపర్వకై నా లేని గాటి కెదురుగా కన్నీటి ధారలు కట్టి మౌనంగా రోదిస్తున్న జోడెద్దులు, మూట ముల్లె చంకనెట్టుకొని బతుకు భారంతో గుప్పెడు మెతుకుల కోసం దూర దూర తీరాలకు గుంపులు గుంపులుగా వలసపోతున్న రె తుకూలీ, మైలు దూరం నుండి తెచ్చుకున్న గుక్కెడు నీళ్ళతో గొంతు తడుపుకొని "సేదదీరుదామని చెట్టు చెంతకు చేరితే సూర్యుడి వాడి కిరణాల్ని అడ్డుకోడానికి ఆకులు లేక మోడ్రె పోయిన మర్రి చెట్టు, దిగంతాల వరకు వట్టి పోయిన పొలాలు వసంతాన్ని పరివాసిస్తున్న ట్రై బాలావనావవవవయవాంంయంలా క్రవిత్వంపై ఎర్రతిండొ

రాయ్యల్హసీమ కన్నీటి చితం యిది!

యిక్కడ వసంతం వట్టి పోయింది

యిక్కడ వసంతం ఒక భమ

పుస్తకాల్లో వర్ణన

పదవీ రాజకీయ వై కుంరపాళిలో

మిగులు జలాల ఆల్‌జిబ్రా లెక్కల్లో

కరువును రాజకీయ సరుకును చేస్తుంటే

యిక్కడ వసంతం ఒక కల్లి!

జనం ఉప్పెనలా కదలి

రంగుల రాజకీయాల్ని ధ్వంసం చేయాలి

నా పుడమి తల్లి

కరువురక్కసి కోరల నుండీ

కణకణ మండే అగ్ని దాహం నుండి

విముక్తం కావాలి

వసంతం ఒక సజీవ దృశ్యం కావాలి!

= 1984

కవిత్వంపై ఎర్రతెండా నువననతమవవయవావాడాయలలాల.. నే

అతను శవంకాలేదు, కొత్తశకం అయ్యాడు మానేపల్లి

ఎవరిదీ ఈ ముఖం ఇంత భయంకరంగా... రక్తం విమ్ముతున్న గంట్లతో గిట్టు కరిచిన షళ్లతో, కోపంతో ఆగిపోయిన కళ్లతో బిగుసుకున్న పీడికిళ్లతో...

ఎవరిదీ ఈ శవం ఇంత ఘోరంగా...

అడ్డంగా దారికి -

రహదారుల చిక్కులకూడలి నడుమ

చరిత మలుపు తిరిగే చోట నుంచున్నాడు

జనం నడీవవలసీన దిశను రక్తంతో చూపించాడు తెల్లగద్దలు - నక్ష్మత్రాలజండా ఎగరీస్తూ

శాంతి గీతాలాలపిస్తూ రక్కిపోశాయి

గోధుమ కంకులు పట్టుకుని ఎగిరిపోయాయి

తెల్లని ఎలుగుబంట్లు కరచాలనం చేస్తూ

కండలు ఎక్కదీశాయి

రుద్రాక్ష పీల్లులు ముసుగు వేసుకునివచ్చి

వంటినిండా గంట్లు పెట్టి రక్తం పీల్చిపోయాయి జాతీయ మృగం పులి - పంజా విసిరింది

అతని (ప్రాణం అతని శరీరాన్నివిడిచి

ప్రజల్లో కలిసిపోయింది

అతను శవం కాలేదు

కొత్త శకం అయ్యాడు

కోపంగా పైకి ఉబికిన కళ్లు

బిగిసిన ఆ పేడికిళ్లు

ఇవ్వవలసిన సందేశాన్నే ఇస్తున్నాయి.

• సెప్టెంబర్‌, 19384 ట్రై తత వావంండావాయయయయయలాడా కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

లంబాడీలు = గిరి నాగభూషణం పొద్దు పాడవక ముందే గబ్లక్కీ చెప్టెక్కీ కట్టెలు కట్టిన మోపులతో కన్నీళ్ళు తుడుచుకుంటారు వాళ్ళ జీవితాలు ఆకుల్త్లా చిగుర్లు తొడుగుతుంటాయి (౮ ను. వాళ్ళు రాత్రికి సానబెట్టిన గెౌడళ సతో (జా. ఉదయం కష్టాల్ని కడిగేసుకుంటారు పిడచ కట్టిన బతుకులు పిల బాటలో న్వు. భా వీమల బారుల్టా కుతకుత లాడుతాయి ఓనమాలు లేని తలల మీద కొట్లు కొచే ఏం ళం వవి ఎ కష్టులు రాజుకోవడానికి ఎండీపోతున్నప్పుడు ఎ 06 కవిత్వంపై ఎర్రజెండా తతా. 93

రాత్రి

ఆకలి-కడుపుతో కరుస్తుంటే

గంజినో

గట్కనో

మక్కరాట్టనో

జాన్న అంబలో

నూకల బువ్వనో లేని

సంసారాలు

గగ్గోలు పెద్దాయి

ఆకలి తీర్చలేని

అద్దాల చెమ్కీలు

మెరుపు మెరుస్తాయి

గుట్టలు శా గుబుర్జు

చెట్ల పుట్టల నడుమ

పిచు ఎక్‌ గూళ్ళలా గుడిసెలు

అడవి మధ్య

చెట్టు చెమటల్ని నింపుకొని

లక్ష్యం కోసం

“దూలా' అఆడుతాయి

ఆదిలాబాదు కరీంనగర్‌ ఉప్పందుకున్న

ఇందూరు

గోదావరి నుండి మంజీరదాక

నెత్తురులో తిరగబడ్తున్న నెలవంకతో

దూలా ఆడుతునే ఉంటుంది

• నవంబర్‌, 1984

ప ండావంతియంయాయయయయా. కవిత్వంపై ఎర్రకెండా

తూరుపు చిరునవ్వుల చిరంజీవి! -జనద్వాల ఆకాశం నుంచి రాలిన నక్షతం (శ్రద్దాంజలి ఘటీస్తుంది మౌనంగా- వసంతాల సంతోషాన్ని చూచి చూడక ముందే పూచిన పూలు బలవంతంగా నలిగి కన్నీటి కధల్లో వాడి రాలిపోతే దిక్కుతోచక "రెక్కలు .... తెగి గాలి... ఆగిపోతుంది- ఇగిరిపోయిన పాలనుంచి ఎగిరి పోయిన అక్షరాల ఆవిరిని ..... ఈ మనిషే ఊపిరిని ఎక్కడని విశ్వంపై ఎర్రతెండా తనా కిక్‌

వెతుక్కోమంటాన్‌

మరో ప్రపంచంలోనా. .?

లేదు ఇక్కడే

అదిగో ..

వీకటి గుండె చీల్చి

వెలుగు కెరటం

సము(ద్రం మీద గానం చేస్తుంది

చిలుకల పావురాల రెక్కల వటవటల

సంగీతంతో.....

సరస్సులో కలువలు

గొంతులో కూజితాలు

కాలం చెల్లిన నమూనాలు

ఊపిరి కలాలు

కొత్త పూలు పూస్తున్నవి!

రోజూ

తూరుపు చిరునవ్వుల చిరంజీవి

ఆ మనిషీ

ఆ 'మహాప్రస్టానం' చేసిన

మహాప్రవక్త

= బనవరి, 1985

ర లా ాతలపంయయాలా. శవశ్వం పై ఎర్రవెండా

"సెకీ మూ = చందోలు చం,[దశేఖర్‌

చెట్టు కొమ్ములు ఆకులు రాల్చినట్టు కంటిరెప్పలు కన్నీళ్ళు రాలుస్తాయి కన్నీటి బిందువులు (బ్రతుకు సింధువుకు ప్రతీక లౌతాయి నువ్‌ వినిపించుకోవ్‌ కానీ 'చెలిప్రింటర్‌ సాంకేతిక అక్షరశబ్దాల్ని గుండె కూడా వినిపిస్తుంది నాడీ "కేంద్రము నుండి యాంటిగని సోదర దహన సంస్కారము దీబ్టు నగర శాసన ధిక్కారంతో ముడిపడ్డప్పుడు కడల్ని వదలని 'కెరటాల్టా మెదడి విడిచి ఊవాలు నింగి కెగరలేవ్‌ ఒకవేళ ఎగిరినా నింగిలో ఎ%రి గాలిపటంలా మనిషీ కళ్ళలో తన రూపం చూసుకుంటుంది తపాలాకార్డు మీద ముద్రలా వర్ల స్వభావం చాటుకుంటుంది (క్రీపూ గ్రీకు నాటం 'యాంటిగని లోని నాయిక

జనవర్కి 1985 కవిత్వంపై ఎర్రతెండాయతతతతతతతతాలా కి?

శ్యతువుల చివరి కోటల్ని నేలమట్టం చేసేదాకా అణ మాధవస్వామి అక్షర మక్షరం విడిపోయి ఎడమై పోయి ఒక్క క్షణం మూగవోయిన కదన నినాదాలు..... సుళ్ళు తిరిగి ఉండచుట్టుకు పోయి కుప్ప కూలిపోయి ఓ క్షజమాగిపోయిన ప్రతిఘటనా యుద్ద సంగీత స్వరాల కెరటాలు... నినాదాల్ని దోసిళ్ళతో ఒడిసి పట్టుకొని అక్షర మక్షరం తడిమాం స్వరాల కెరటాల్ని పదాలు పవాలుగా విడదీసి ఒక్కొ పదాన్నీ ముని వేళ్ళతో నమిరాం ముని వేళ్ళ నిండా రక్తం దోసిళ్ల నిండా రక్తం జారి పోతున్న కాలయవనిక చెక్కిళ్త మీద వర బారిన ఆకాశం నుదుటి మీద నడుస్తున్న చరిత్ర పుటల మీద ఉప్పాంగీ సముద్ర కెరటాల మీద చెరిగి పోని చలన సంతకాలు చేసిన రక్తం అవునది రక్తమే ఏ శిధిలమైన జీవితాల్ని చూసి కన్నీళ్లు కార్బో ఏ బండరాళ్ల చెక్కిళ్త మీద చారలు కట్టిన కన్నీళ్ళు చూసి చలించిపోయో ఏ అన్యాయాన్ని ఈసడించుకొవో ఏ దుర్మార్గాల కెదురు తిరిగో ఈక లలాట కవిచ్వంపై ఎర్రతెండా

చరిత్ర మూల మలువుల దగ్గర

నిజాలు రాసుకుని విడిపోని శాశ్వత బంధాల్ని పేనుకున్న చోట

నా నవాచర్నులై న వాళ్ళ రక్తమది

అవునది రక్తమే

అది -

దాటుకుంటూ పోయిన ఎన్ని జనావాసాల వీధిమలుపుల్ని గుర్తుకు తెచ్చిందో -

చెరిపేసుకుంటూ పోయిన ఎన్నెన్ని పాలిమేరల్ని

ఒరుసుకుంటూ పోయిన ఎన్నాన్ని పంట పాలాల పచ్చదనాల గట్లని అలలలలుగా వ్యాపిస్తూ పోయిన ఎన్నెన్ని మైదాన తీరాల్ని

ఎన్ని సార్లెన్ని సార్డు జ్ఞాపకం చేసిందో -

బండరాళ్ళ మధ్య కొండ వాగుల గబ్లంట

సెలయేళ్ళ పక్కన ఎండుటాకుల మీద

గుర్తులుగా మిగిలి పోయిన ఎన్నెన్ని పాద ముద్రల్ని కళ్ళకు గట్టిందో అరణ్యాల వసంతాల సిగల్లో

విరబూసిన వెన్నెల్లో మొవాం పెట్టుకుపడుకున్న

ఎన్నెన్ని రాత్రుల్ని గుర్తు చేసిందో -

అ౭౪€

"రేగిన జ్ఞాపకాలు అనుబంధాల గుర్తులన్నింటిని రక్తసిక్తం చేస్తే కాసేపు -

కన్నీటి ప్రవాహాల 'కెరటాలమైన మాట నిజమే

ఆకాసేపూ వాళ్ళ కోసం

ఎన్నెన్ని దిగంతాల్ని ఎన్నాన్నిసార్లు కుదిపి కుదిపి ఆడిగామని ఎన్నెన్ని నక్షత్రాల కళ్ళల్లోకళ్ళు గుచ్చి ఎన్నెన్ని సార్డు వెదికామని ఏ సముద్ర తీరాల మీదో నిలబడి ఎన్నెన్ని కెరటాల్ని పిలిచి పిలిచి 'ప్రశ్నించామని కవిత్వంపై ఎర్రజెండా తతా కో

ఇదంతా కన్నీళ్ళు దిగమింగుకోవడం కోసమే "పేగుతెగినచోట పెల్టుబికిన ఆకక్రోశాల నుండి కడుపుకోత బాధ పోటెత్తిన సముద్రాల నుండి కమ్టాల్గో కన్నీళ్ళలో కలిసి నడిచిన సాహచర్యపు అనుభూతులు రేపిన కల్గ్లోలాల నుండి మమ్మల్ని మేం ఓదార్చుకోవడం కోసమే అంతటా మంచు దిబ్బల్లా పేర్చుకుపోయిన శోకాన్ని కడిగేసుకోవడం కోసమే అయిపుట్టిన వాళ్ళకు ఎడబాటూ, కన్నీళ్ళూ మిగిల్చినా అయిన వర్షానికంతటికీ ఆవ్షలైె నారు వాళ్ళు నిజంగా ఆయిన వాళ్ళావరో తేల్చుకొని కల్సుకున్నది మొదలు కనుమూసిందాకా చూపులో చూపై మాటలో శద్దమై నడకలో అడ్డుగె న వాళ్ళు ఒక్కసారిగా ఎడమ్రై పోతే చూపులందనంత దూరాలకు మాటలిన్చించనంత దూరాలకు అడుగుల్లో నడకల్లో పరుగుల్లో అందుకోలేనంత దూరాలకు శాశ్వతంగా చేరువై పోతే గుండెదిటవు చేనుకొని ఎడబాటు నహించడానికి క్షణకాలం (గ్రామాలు, మై దానాలు, అడవులు తల్లడిల్లినాయ్‌ కర్తవ్యమే (ప్రాణమైన మేము కొండాపూర్గ్లో మృత్యువును ధిక్కరించిన ఐదుగురు మృతవీరుల్ని - గూడేల గుండెల్లో చూయించాం పపువుల కొట్టంలో సాగుతున్న సమావేశంలో చూయించాం 200 ాానలననాయానవంవావావాయనాయయయనాయిలలు. కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

గుడిసెలో గటక పోసిన కంచం ముందు చూయించాం ఊరి బొడ్రాయి కన్నుల్లో చూయించాం కనురెప్పల నీలాకాశమ్మీద పర్చుకున్న చెరిగిపోని స్వప్నాల నక్ష్మతాల్లో చూయించాం “బూడిదై న శవాలి చుట్టూ కాపలాకాస్తున్న ఖాకీ భయంలో చూయించాం వణుకుతున్న బూటుకాళ్ళ తుపాకీ పీరికితనంలో చూయించాం చట్టాలమీద చట్టాల్ని ఏకగ్రీవంగా ఆమోదిస్తున్న ఖద్దరు కాషాయాంబరాల ముఖాల్లోని భయాల ఆతృతలో చూయించాం పెచ్చులూడిపోయి గజగజా వణుకుతోన్న పార్హమెంటూ అసెంన్రీల శిధిల పునాదుల్లో చూయించాం పాగగొట్దాల మధ్య రగిలిరగిలి జ్వలిస్తోన్న కోపాలు ప్రకటిస్తున్న సమర సంఘీభావంలో చూయించాం యూనివర్సిటీల్లో ఎగిసిన బిగిపిడికిళ్ళ 'ప్రతిఘటనలో చూయించాం ఉదాసీనతను ద్వేషించివచ్చిన మేధావుల వెచ్చని కరస్పర్శలో చూయించాం (గ్రామాల్లో రచ్చబండదగ్గర ప్రజా పంచాయితీలు ప్రకటిస్తున్న తీర్పుల్లోచూయించాం గుడిసెకొప్పుల మీద సగర్వంగా ఎగురుతోన్న ఎర్రజెండా "రెపరెపల్లో చూయించాం అవిశ్రాంత రణక్షేతం మధ్య క్రతగాత్రయేకాని లొంగిపోని కొండాపూర్‌ సామూహీకమే కానీ ఒంటరిది కాని కొండాపూర్‌ రాష్ట్రాల సరివాద్దుల్ని చెరిపేసుకొని (గ్రామగ్రామాన్నీ వెంటేసుకొని న ఢిల్లీ వీధులెంటా కదంతాక్కి నినదించిందిళో నంజు అయిదు [ప్రాణాల మూల్యమేమిటో తేల్ల్రైచ్మహాంది- " క స గం రి 44112. కవిత్వంపై తి మా య.

తన తుది తిర్చెమిటో తెగేసి ప్రకటించింది నూకు మా అభిప్రాయాల్ని దాచుకోవడడమంటే అసహ్యం మేం - చికాగో మృతవీరుల చిందిన రక్తంలో తడిసి ఎరుపెక్కిన ఎ్మర్రజెండాను భుజానికి ఎత్తుకున్న వాళ్ళం ప్యారిస్‌ కమ్యూన్‌ న్వప్నాల్ని పలవరించి నవాళ్ళం అక్టోబర్‌ విప్లవాకాశంలో వికసించిన నక్షత్ర మండలాలం జనవైనా విప్లవ వెలుగుల్లో విద్యుత్తించిన క్రాంతొరిఖలం మాదే రె తుబిడ్డల పోరాటాల త్యాగాల చరిత్ర కొనసాగింపులం సమస్త రాజ్యాధికారాన్ని కార్మికవర్గ హస్తగతం చేయడానికి అడుగడుగునా మృత్యువును ధిక్కరిస్తూ అలలలుగా ముందుకు సాగుతున్న వాళ్ళం శత్రువుల చివరికోటల్ని నేలమట్టుం చేసేదాకా సాయుధులం ఇవ్వాళ తెలంగాణా- గడచిన పోరాటానుభవాల శిఖరాగ్రాన మొలచిన ఆయుధం విరిగిపోని నాగేటిచాళ స కెరటం నర్టల్బరీ దట్టించిన మందుగుండు శ్రీకాకుళం సారించిన విల్లంబు గోదావరీలోయ పోరాట ప్రవాహం దాని ప్రాణం కరీంనగర్‌ ప్రతిఘటనా యుద్ధ సంగీతం దాని పల్లవి కరీంనగర్‌ను దేశమంతా వినృతంచేసేటప్పుడు గోదావరీలోయ ప్రవాహాన్ని నేలనేలంతా ప్రవహింప జేసేస్పుడు దేశాన్ని కరీంనగర్‌కేసీ, గోదావరీ లోయకేసీ నడిపించేప్పుడు కొండాపూర్‌ గాయపడ్డం సహజం అయిదుగురి మృతవీరుల బలిదానం అనివార్యం ఈ పోరాటాం, బలిదానాల, త్యాగాల మీదుగానే "రేపు కరీంనగర్‌ జయిస్తుంది గోదావరీలోయ గెలుస్తుంది

• జూన్‌, 1985 న యాం. కవిత్వంపై ఎర్రనెండా

మ్సొలెస్‌ వారసులకు బహిరంగలేఖ "= యుకారా ఇవాళ నాకీర్తి విశ్వవ్యాప్తే చెందాలని కాదు వాభావం (ప్రపంచానికి అందాలని నేనీ గీతాన్ని గ్రాస్తున్నాను ఓ నా నల్లిజాతి ప్రజలారా! స్వేచ్చ కోసం సమానత్వం కోసం మనుగడ కోసం మానవత్వం కోసం జాతి ఉనికి కోసం మీరు ఆహ్వానించాల్సింది భయాన్ని కాదు - విజయాన్ని, మీ గుండె కాన్వాసు మీద ఆవిష్కరించాల్చింది బానిసత్వాన్ని స కాదు - సజీవ జీవిత పోరాటాన్ని మీ గుండెలనిండా నింపుకోవాల్సింది కారుణ్యాన్ని కాదు - కరడుగట్టిన కారివ్యాన్ని స్వేచ్చకోసం ఉరిని చిరునవ్వుతో ఆహ్వానిస్తూ జాతి విముక్తికోసం నినదించిన మన మిత్రుడు మొలెస్‌ పలుకులు ఈ కర్ణపుటాలనింకా స సకిస్తూనే వున్నాయి "రిక్క విప ఏఎకున్న విప్లవాన్ని నిర్బంధించి కవిత్వంపై ఎర్రజెండా తతా 1103

"రెక్కలు విరిచేసే శ్వేత జాత్యహంకారాన్ని సగర్వంగా సవాల్‌ చేస్తూ

చివరి శ్వాసలో సెతం శాసనోల్లంఘనతో

అతడు ఎలుగెత్తి చాటిన స్వేచ్చాగీతం మీ గుండెల్లో పదిల పరుచుకోండి

మీ మెదళ్ళలో నిక్షిప్తంచేనుకోండి

ఊపిరి ఆగిపోతున్నా సరీ

మీ ఉనికికి ముప్పురానీయ కండి

చరిత పునరావృతం కాకూడదు

జాతి జీవనం కోసం

మరణానికి వెరనవకండి

ఇవాళ మీ మనుగడ

రాజీవెనుక పొంచివున్న

రాక్షసత్వంతో కాదు -

విజయానికి చేరువలో ఉన్న యుద్దంతో ముడివడుంది.

ఊపిరిని వృధా చేయకండి

ఉద్యమాన్ని కడవరకూ సాగనీయండి “నీ గుండెలోతుల్లోంచి

నీ శత్రువును ద్వేషించలేకపోతే నువ్వువాళ్తి ఓడించలే' వన్న

వీరుని మాటలు నిజం చేయండి ఉంటామరి సోదరులారా!

స్వేచ ఏకోసం సాగే

అవిశ్రాంత పోరాటంలో

మీ విజయాన్ని ఆకాంక్షిస్తూ భవిష్యత్తును నేడే కలగంటా!

= 1985 10కి లాలా కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

రణోద్విగ్నత నా కార్యశీలత = త్రివురనేవి (క్రీ నివాస్‌ వేను కవిత్వాన్ని ఆరిపోయిన పద కక్ష్యల్లో ఆవేశ భమణాల్ని సృష్టిస్తూ అడగలేని ఊహలకు అడుగు నేర్చింది నేనే నేనే కవిత్వాన్ని పూసిన ప్రతి నవ్వు పునాదీ పరిమళమే కాదు విషాదమూ వుంటుంది పదిమందితో పంచుకోలేని పల్లవిస్తూ పాడుకోలేని ఎన్నో ఎదరేకుల సంచలనాన్ని వ్యకీకరించింది నేనే + గాయం గీసుకున్న హృది శోకంలో బాధాతప్త సెగలే కాదు (ప్రశ్నార్ధక సంచలనం కూడా సుళ్ళు తిరుగుతుంది ఆప సుడు మనను భాషగా సంచరితమై జాలువారుతుంది దానికీ వాహీక నేనే వేను ఆకృతీకరించిన నిర్దిప్పతని నేను తాత్వీకరించిన వాస్తవాన్ని నేను భావనీకరించిన అనుభవాన్ని కవిత్వంపై ఎర్రదెండా న 265

నేను కవిత్వాన్ని

శిల్చవాద కురూపుల్ని "స్నేహించలేను

శిధిలపథ కాముకుల్ని సహీంచలేను

ఘనమైన అక్షరాల రవాదారిలో

వచన కవితా పుష్పాలు వికసించనివ్వని

పహారా కొత్వాల్ని నరికేస్తా

శిఖండి పదాల్ని వురితిస్తా

నిరంతర పోరాట ప్రక్రియలో

నిన్సందేవా రూపాంతీకరణలో

నిశ్శబ్ద దేహాల నుంబీ

అధై ర్య నిర్గమనాన్ని శద్దీకరించింది నేనే

నేనే కవిత్వాన్ని!

శయ్యాగార సుఖతీవ్రతా మూలుగుల్లో

మెలగలేను ! మెలగలేను!

కార్మిక వర్గం నా కార్యక్షేత్రం

రణోద్విగ్నత నా కార్య శీలత

నేను జీవితాన్ని

నేను కవిత్వాన్ని

= బూన్‌ 1985

10ఈ లాలాజల. కవిత్వంపై ఎర్రజెండొ

నెత్తుటి వాసనేస్తూ గారి... జం కూర్మారావు ఇంకా జ్ఞాపకాలు పచ్చిగా వున్నాయి పుండులా స్రవించిన ద్రవం ఆరనేలేదు చల్లగా మెల్లంగా కోలుకుంటున్న వేళ గాలి నెత్తురు వాసన్లో వచ్చింది అమర వీరుల శవ్వాలై పైనుండి వచి ఎందో క్షత గాతుల రక్తం మడుగుల మీదుగా వచ్చిందో - వీరమాతల గుండె పగుళ్ళు స్పృశించి వచ్చిందో గాలి నెత్తురు వాననేస్తూ వచ్చింది గాలి నెత్తురు వాసన లేనిదెప్పుడు? అల్లూరి సీతారామరాజు మొదలు ఓడెపు శ్రీరాములు వరకు పారిన నెత్తురు బాటల్లో నడుస్తున్న గాలి - నెత్తురు వాసన వెయ్యందెప్పుడు? నెత్తుర్లోపుట్టి, నెత్తుర్లో పెరిగి నెత్తుర్లోనే నడుస్తున్న గాలికి నెత్తురు వాసన కొత్తైందెప్పుడు? అలలు అలలుగా నెత్తురు సెగలతో వీస్తున్న గాలికీ అసలు నిజం తెలుసు కవిత్వంపై ఎర్రడెండొ తతతతతతతతవావాల. కే(7

అవాదిగా అడవులు మీదుగా కొండ వాగుల మీదుగా వీస్తున్న గాలికి అసలు నిజం తెలుసు అడవి వృదయాంతరాల్లోని రోదన తెలుసు కొండల నయన నయాగరాల దూకుడు ధ్వని తెలుసు గాలి ఏమి చేస్తుందో గాలిలో గాలెన గిరిజనులకు తెలుసు గాలిలో ధ్యూఖె రేగుతున్న దళితులకు తెలుసు గాలంటే వణికే ప(తవారిత చోరులకు తెలుసు గాలిని గాలిస్తున్న భాకీఖభూనీ కోరులకు తెలుసు గాలి చుట్టు ముబ్బయటం *“వసంతం' వునికికి భయం గారి రామరాజ్యంలో ఉధృతమవటం నేటి రాముడి భయం దేశ వ్యాప్తంగా గాలి దూసుకు పోవటం రాజీవుడి భయం ఉనికిని కోల్పోతున్న వూపిరి గాలిపై నిర్బంధం ప్రకటించింది నిఘానెట్టింది గాలి కలంలో సీరాగా మారి కాగితంలో కెరటమ్టై కదిరినపుడు ఆకలాలపె నిఘా- గాలి బా గొంతులో గేయంలామారి జన వృదయాల్లో పాటై (ప్రజ్వరిల్లినపుడు ఆ గాంతులపై నిఘా - 08 లావాలా. క్ర వశ్వంపై ఎర్రజెండా

గాలిని పీలుస్తున్న ప్రతి గుండెపైనా నిఘా

గాలికి ఆశ్రయ మిచ్చిన ప్రతి గుడిసెపైనా నిఘా

గాలిని చూస్తున్న ప్రతి చూపుపైనా నిఘా

గాలి వీస్తున్న ప్రతి స్థలం కల్లోలిత [ప్రాంతం

చేతుల్లో కరపత్రాల గాలి ఎగిరితే రాజద్రోహం

"రెండు వూపీరి గాలులు కలిస్తే 144 సెక్షన్‌ -

గాలిపై ఉక్కు పాదం మోపేందుకు

నాగేశం బునలు కొడుతుంది

పీచ్చి భుజంగమా!

గారిపై నిఘా ఏంటి?

ఎన్ని ఎన్‌కౌంటర్స్‌ చేస్తే గాలిని ఆపగలవు?

ఆసలు గాలిలేనిదెక్కడని 1?

నిఘా నిఘంటువుల్లో లేని

పదాల దారులు తెరచి ప్రయాణిస్తుంది గాలి

నీ చుట్టుగాలి, నీ గదిలో గాలి

నిన్ను ఉక్కిరి బిక్కిరి చేన్తూ గాలి, నీ భయంలో గాలి

గాలి లేనిదెక్కడని !?

వ్యవస్థలు మారినా గాలి వీయటం మానలేదు

అధికారాలు మారినా గాలి వీయటం ఆగలేదు

ప్రభుత్వాలు మారినా గాలి రావటం పోలేదు.

బాధల ముళ్ళు గుచ్చినపుడు

మూడు నిముషాల మౌనంతో ముళ్ళులాగి

గాయల గోతుల కప్పుకుంటూ

వెత్తురు వవ్వుతో

కర్తవ్యం వైపు సాగుతుంది గాలి

వెత్తురు కళ్ళతో ధ్యేయంై పు సాగుతుంది గాలి -

నెత్తురు బాటలో గమ్యంవైపు సాగుతుంది గాలి -

గాలి నెత్తురు వాననతో సాగుతూనే వుంటుంది.

= బ్లూలై 1985

• శ విత్వంపై ఎర్రతెండా తతత కర్ర

నిస్పుల గుండం = కెనిఆర్‌

వుత్తుత్తి చరిత్ర మాత్రంకాదు నేనిప్పుడు రాస్తున్నది

మృత పదార్జాన్నో శిలాజాన్నో తవ్వి తీయడంలేదు

కతలు జెప్పే కల్లల దండ లల్జాలని గాదు

కొండడో అనుమడో కాకతి గణపతో రుద్రుడో నాయకులు కారు కాసె సర్వప్పో విద్యానాధుడో నా మది కెక్కరు

దిమ్మెర పోతనో పాల్కురికి సోమన్నో్నో ఆవేశించరు

"కేవలం వర్తమానమే నా వూను

కానీ

నా ధ్యాస మవూత్తర భవిష్యత్‌ వాస్తు.

నీలో వా పుట్టిల్టు దర్శించుకుంటున్నాను,

వరంగల్‌! నీ బలిష్ణ బావువుల్లో ఉయ్యలలూగుతున్నాను

నీ రోడ్లమీదుగా రక్తనాళాలను నేసుకుంటున్నాను

నా ఆరంభ వృద్యాప్యానికి ఏతమెత్తింది నీ ఉద్ద్హత యవ్వనం

నీ నాడి పట్టి దేశం రక్తపోటు గ్రహిన్తున్నాను -

నిప్పుల గుండం తొక్కుతూ నెత్తురుమడుగులో నడుస్తున్నావు వరంగల్‌! యమబాధల అగాధం నుంచి పైకి లేస్తున్నావు ఎప్పటికప డు ప్రాణగండాల నుంచి బెట పడుతున్నావు

మొగ్గ విరబూస్తున్నది "రేకొక్క బాకుగా గరగరమంటూ

ముఖాన కఠినహానం గట్టిపడుతున్నది భీకర సుందరంగా

కళ-కత్తి సాముబేస్తున్నావు ఒడుపుగా ఓర్చే నేర్పుగా

విరసం పాఠం కుఠారష్టై గాటమై న గాతాలు తీసింది నీలో

చరిత్ర కాదు నేనిప్పుడు రాస్తూవున్నది. .

గొడుపు మోసుకొన్తున్నది రోదనేనా? గర్జన కూడానా?

లాడా బూట్లకు వడిలే పచ్చిక తలదించిందా? చివాల్ను ఎత్తిందా? [లా కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

చినుకుతూనేవున్నా చల్లబడుతున్నాయా తారురోడ్డు? చురకలెడుతున్నాయా? చెదారం నుడుస్తూవుంటే ఆ యెగిరేది కరపషతం తుంపా, తెగింపా? శబ్దారణ్యం గుండెల నదరగొట్టుతున్నది బాధాక్రోశమా, రోషావేశమా? ఆర్సీసీ జనశ్శశానం కంపించేది (ప్రాణార్తితోనా, నిర్చీతితోనా? ఆర్‌యస్‌యస్‌తో పోలీసు లంకెకు అర్ధం హై ౦దవహింసా, క్రార్యరిరంసా? కాం ట్రాక్షర్ల వెట్‌ పార్టీ లక్ష్యం ప్రజలపట్లు నుర్దా, రక్కసికక్షా? అడవిపంది ముళ్ళు అన్నీ ప్రశ్నలే అయినా అన్నిటికీ ఉనై జవాబులు సన్నీ మెత్తటి పోట్లు అన్నీ సవాళ్ళే కొన, అన్నిటికన్ని ఎదురు సవాళ్ళు ఉవ్నై ఒక్కలే ఇంకా అంతుపబట్టుడం లేదు చిక్కుముడి ఎలా తెగాలి? చె టపడి వూపిరి పురి ఎలా విప్పుకోవాలి యధార్జానికీ ఆదర్శానికీ మధ్య వూగులాడుతూంది నీ స్థితి (ప్రమాదం అంచుని కొనకాలిపట్టున తొక్కిపట్టుకుంది పురోగతి నీ బాధాఖడ్గధారతోనే కాలం తన కుబుస మాడ్చుకుంటూంది నెత్తుటి కన్నీటిధారలు తుడుచుకుంటూంది ఎప్పటికప్పుడు కండలురాలిపడుతున్న నీ అడుగుల వెంబడే చరితకాలిచప్పుడు వరంగల్‌ొ వట్టి చరిత్ర కాదు గదూ నేను రాస్తున్నదిపుడు? ఎక్కడి నాగావళీ మరెక్కడి ఏకశిలాపురీ వంశధార వరదపోటుకు వూటెక్కిందా గోదావరి? శ్రీకాకుళం వర్దానూచనకే అడవిములుగు ఒంటి పులకా? బెజవాడ వడదెబ్బకెంతో దూరాన హై దరాబాదునుంచా చై తన్య-రవాణా? సెంట్‌ గేబీయల్‌ స్కూలు ఆవరణలో కెంపెక్కిందా ఆలోచన? కవిత్వంపై ఎర్రతెండౌ వదనతవవవాడాణ కే నే

వొడ్డేపల్లి చెరువు అలల కలకలంలోన విరబూచింది చేవ చెంగలువ లక్షెట్‌ పేట ములుగంచెకు అల్టుకుంది చిక్కంగా కాశీరత్నం పూదీవ ఉషస్సు రెక్కలు విదిలించినా పాతికేళ్ల నీ రాత్రి చీకటి విరగలేదు వేడి వెలుగుల కోలాటంతోగాని కళ్లనుంచి మగత దిగిరాలేదు భూతం నడ్డి ఎగిసెగిసి తన్ని

వర్తమానం జూలు వొడిసి పట్టి

కిరణాల కనుజూపులు వాడిగా మళ్లాయి 'రేపటికేసి

కొండపల్లెలోంచి సత్య ప్రమాణంగా ప్రవహించింది వర్ల్గకసే

నిక్కర్‌ (ప్రాయం నుంచి ప్యాంట్స్‌ ప్రాయానికి చేరుకుంటున్నావేమో వరంగల్‌! నీ పిల్లి గొంతు మారింది చెంప గరుకెక్కింది యానాటమీ మీదుగా సోషల్‌ పేధాలజీ (గ్రంధం చేబట్టావు అరిధ్మెటికల్‌ (ప్రోగ్రెషన్‌గాక జ్యామెటట్రికల్‌ (ప్రోగ్రెషన్‌మీద

గురి నిలిపావు

"పెక్టు బుక్స్‌ విడిచి ఇన్హుమెంట్స్‌ కిట్‌ నందుకున్నావు వెంపటాంటాం వినిపించింది కదూ నీ కప్పుడు?

జముకుపాణి[గ్రాహి ఎరుపు పాట కూడా కదపలేదూ?

తిరుగబడు మన్నాయి జీరవిడే నవశంఖాలొక పది

మార్చ్‌! అన్నది సంఘటిత యువ సంకల్పం షట్పది

చలినెగళ్లతో మరి అక్కర తీరి కోరిన వరమైంది పునరుజ్జీవనాడి గుత్తికొండ బిలంనుంచి వెలువడింది విపోదయం వేడి

చరిత్ర మాత్రమేనా నేనిప్పుడు ఏకరూపెడుతున్నది

నువ్వే చెప్పు, వరంగల్‌?

లోచనానికి యక్స్‌-రీ చూపు మొలున్తూపోంగా

కోదండరాముని ధనుస్సు ఆశోకబాణం సంధించంగా

విద్యుల్లతలు కల్టోలకళాస్పజనలో గుమికూడంగా

ముందుండి వీధుల్ని నడిపించింది తనవెంట మహాప్రస్థాన శక్తి బారెడే పొద్దెక్కినా బాలభాస్కరుడి తడాభా సహించలేక

డై లాం కవిత్వంపై ఎర్రజెండో

వెర్రికి మారుపేరేగాని వెంగలాయత్వం పెట్టింది పెడకేక ఛెళ్ళుమంది కృష్ణుడి చెంపమీద హీంసుడి లోవవాస్తం జెశ్లకు జెలగమిచ్చిందే కావరం కానుకగా వరనిర్భరదేహం

లా లంగలు ఆర్హర్హ అడ్డదారుల్లో పీస్‌ను పీసెస్‌ చేస్తూపోంగా “లా వొక్కింతయిు' లేని జనాలకు చేపావుగదూ గుండెనిబ్బరం వరంగల్‌! చరిత్రేకాబోలు నేనిప్పుడు రాస్తున్న కబుర్లు!

నలిగే దళాల స్వేచ్చాగ్ని పుష్పాన్ని మసిగా నీకుండా నిలిపావు పాలితుడిగా మాత్రమేగాక పీడితుల్లీ పారుడిగా దర్శించావు ఎన్నెన్ని పురాలేస్తే నీ గుండె కింతటి దారుఢ్యం వచ్చిందని! మెదకదనం వదిలిద్దామనా జనార్జునుడు సావహసించింది

ఉగ మురళీగానంతోటి క్రూరమృగాల గుహలోగిటికి

చీకటి కప్పుకున్న ఆనంద సుధాకరులతోటి?

చెట్లకొమ్మలే చాచికట్టిన చేతులుగా

పీట్టులు నాలుగు నేలబడేట్టు తుపాకుల (ప్రేలుడు

'పెదాలమీది నవ్వు నల్లబారుతూంట

పల్లిపట్లు తేనెతెట్టలు రొదబెడుతూంళే

"కెరటం కెరటంగా పోరాటం [క్రీడాభిరామం

సాహీత్యం సవ్యసాచికావడం ఏం వింత, వరంగల్‌

దేవాంలో తూటాకలుగు

దేశంమీద గుడ్డెలుగు

తూట్టుపడే ఛాతీలమీది నుంచి

చిట్ల అస్థికలమీదినుంచి

నాడాలేసిన కాలిబూట్లు దిమ్మెస తొడదొక్కీడీనడక లాఠీముంజేతివీరుల పంజావేట్లు పెనుతరగ

_రెఫిల్‌ దురదవాస్తాల కిరాతక దుశ్చర్యల పడగ

యమార్దన్సీ లోకానుభవాల రౌరవ నరక యాతన లెన్నయినా ఏమైనా, వరంగల్‌! నెత్తురోడుస్తూనే

కవిత్వంపై ఎర్రతెండా తతత క్షే

పడుతూ లేస్తూ పచ్చి పుండ్లయిన కాళ్ళతో ముందుకే నడిచావు అందుకే _ చరిత్రో రాజకీయమో రెండూనో రాస్తున్నా నిప్పుడు. పేరుకే చిన్నాలు గానీ నాకూ పెద్దన్నే, ఏదీ ధీరత నిరూపించి దీక్ష నిర్వచించిన ఆ సంకల్పదీపం? నిలువు నిలువెల్టా వివ్వాలత పాకుతూ జ్వాల నాకూతూగూడా నీలిగే పీడికిటితో తుది వాంగ్మూలం మంట రచించిన జర్‌ (రి ఏమయింది? మనిషేవేటకు పరుగు స్తంభించిన సారంగపాణి వీరంగం ఎలా ముగిసింది? ఎక్కడున్నాడు తల్లీ, కక్కుగోసీన కొడవంటి సుదర్శన్‌ ఇప్పుడు? ఏదీ శేషయ్య అడుగుజాడ? ఎందరెందరిదో సడిజేసే గోల్‌ చప్పుడు? చెరగని చిరునవ్వే లాంఛనంగా స్వేచ్చా శిశువుకు 'కుమారతంత్రంి మంచితనం నేరానికి రామనాధం ప్రాణానికి క్రూరవ్యాధుల విషదుస్తంతం “ఏవి తల్లీ నిరుడు కురిసిన హీమ సమూహములు?” ఏమైనె? అనుక్షణం (ప్రాణగండాలతో ప్రచలిస్తున్నావా, అమ్మా వరంగల్‌] నిత్య భయాలతో ముడుచుకుపోయి నీరుగారవని తెలుసు గోవర్ధనగిరి నెత్రగల బాలగోపాలుడి చిత్త స్టయిర్యం పర్షీక్షిన్తున్నావు సృజనాయుధవరపాణీ విస్తవవాణిని అన్వేషంచుకుంటున్నావు స్వచ్చంద నిర్బంధవరణంతో దుర్మరణ ప్రమాదం తప్పించుకున్న విప్ణవవిజ్ఞత

• ధిల్యాల నుంచి చివుళ్లనెత్తించే అమ్మవు నువ్వు _ 'జేవితాన్ని ఛిన్నాభిన్నం చేసుకుంటావంటే నేన్నమ్మను నీ వేదనాగ్నిజ్వాలల్లో కాలికాలీ ఇనుం ఉక్కవుతూంది నీ కొండ కొమ్ము అలసాగబోతుంది ఆదర్శ అరుణిమ ఈ తరానికి నువ్వు సరికొత్త నల్లాండని బౌను, వరంగల్‌! చరిత్రకాదు, ప్రజారోజకీయమే రాన్తున్నాన్నేను. (కామ్రేడ్‌ గోపీ అరుణన్మృతి ఎప్పుడూ తరుణంగానే ఉంటుంది) -. = 15-11-1985 రక లారా కవిత్వంపై ఎర్రజెండొ

హెలేసా ననూ. ఆ సీద్రార నన హైలేసా న్‌ హైలేసా జా హ్లైలేసా హ్లైలేసా ఆ మ్లైలేసా ఆ హ్తైలేసా సూరీడా సూడరా హైలేసా వీరుడా సాగరో హైలేసా హ్లైలేసా హ్లైలేసా సౌగరా చేయి వూపి గొంతు నిలిపే పాడరా ఆవలిగట్టు వెన్నెలమెట్ట చేరాలిరా న! శు అడుగడుగున గుండాలెనో ' ఎ దాటాలిరా | హ్లైలేసా! తూరుపు తీరాన కెరటం ఎగసి సాగిందిరా గోదారి గలగలలే మురిసి గళం విపే ఎందిరా ఆడవితల్లి ఒడినిచేరి విల్లు చేరె సరా ళు క. ఎక్కుపెట్టు వెల్లుఎ ముందుకురికెరా ళు సె ఆడవి అడవి గౌంతుకలిపి పాటపాడెరా అడవి ఆవేశం దిక్కులు చాకురా రక్కసి మూకలు కుట్రలు పన్ని కాపుకాసెరా అడవి త్రి గుండెల పై గుళ్ళు కురిసెరా తల్లీ ఆడవి కండగా అన న లొరిగెరా ఒరిగిన బిడ్డల చూచి తల్లి మూగపోయెరా వాగులన్ని ఆగిపోయి వగచ సాగెరా చెట్టులన్నీ గురుతులనే తలచుచుండెరా న! హై లేసా! కవిత్వంపై ఎర్రతెండా తతా 11న

తేరుకున్న తల్లి ఆడవి (ప్రతిన పూనెరా కొండలన్ని గుండెలతో ఘీంకరించెరా వాగులన్ని గర్జిస్తూ ఉరుకుచుండెరా చెట్టులన్ని శత్రువుపైకి నడుచు చుండెరా అడవి అడవి ఆవహించి కదలసాగెరా. క లేనా! (పోరాట మార్గంలో అమరుడు కామ్రేడ్‌ తిరుపతి పట్నాయక్‌ సంస్మరణలో)

• బూన్స్‌ 1986

తన = కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

జాపకం క్షా

• కృష్ణుడు అణువణువున ఆర్త గీతి వినిపించని మూగవేదన. భుజాన్నిండా పరుచుకొని ఉన్న స్నేహితుడి వెచ్చని చేతివేడిమి. నిన్న వాడు నవ్విన నవు సు విప్పారిన నా గుండె అలాగే ఉన్నది. వాడీ జ్ఞాపకం మంచుతెర కాదు వాడి జ్ఞాపకం ఇంద్రధనుస్సు కాదు. వాడి స్నేహం "కేవలం పెదాలు విపీ గ్‌ పలువరస కనిపంప చేసి పలకరించే పరిచయం కాదు. అడుగుతీసి అడుగు వేస్తున్నా, పుటలు తిప్పీ మనసు పదునవుతున్నా, కలం కదిలి కాంతుల్ని ప్రనరిస్తున్నా, బీవంలో టై తన్యంలో ఆలోచనలో ఆశయాలో ళా ర్‌ కనిపించేది వాడే కదలించేది వాడే కవిత్వంపై ఎల్రతెండా తతతతతతపతతతతావాంయాతాం కేకే?

వాడికీ ప్రతీక ఏదీ కాదు నా చైతన్యం తప్ప వాడికి గుర్తు ఏదీ కాదు నాతోపాటు నడుస్తున్న కాలం తప్ప. ప్రకృతి అందంలో వాడి మృదుత్వం మెరుస్తుంది సూర్యుడి కాంతిలో వాడి ఆలోచనల తీక్షణత ప్రతిఫలిస్తుంది. జీవితాన్ని చైతన్యం నుంచి సమాజాన్ని వాడి నుంచి వేరు చేయలేను. ఆకాశంలో ఎగురుతున్న డేగ సూటిగా నా గుండెపై వాలి పీక్కు తింటున్నట్టు వాడీ భౌతికత, వాడీ స్పర్శ, వాడీ (ప్రేమేమయ వాక్కులు, వాడి చిరునవ్వు జ్ఞప్తికి వచ్చినపుడు అనిపిస్తుంది సమస్త విశ్వాన్ని చూపుడు వేలుపై తిప్పిచూపించిన సూర్యుడిని నా కళ్ళ ముందుంచిన పారుతున్న రక్తపుటేరుల్లో వర్గ వై విధ్యం అర్ధం చేయించిన వాడు ఏడీ? ఏడీ వాడు? ఇరానీ హోటల్లో 118 బాలా కవిత్వంపై ఎర్రనెండా

వగరుగా ఉన్న చాయ్‌ను

వాడికోసం చప్పరిస్తూ

వాడితో పంచుకొన్న

ఆ స్నేహపు అనుభూతు లేవీ?

సమాజం కాలిమిలో పదునెక్కిన చై తన్యం

సమాజం సంక్షోభంలో

మృదుత్వం కోల్పోయిన మానసిక పరిణామం

కళ్ళు తెరిస్తే రక్తం,

కళ్ళు మూస్తే రక్తం,

కనురెప్పలపై రక్తం,

కాలం ప్రతి అడుగువా రక్తం

ఉదయం నుంచి రాత్రి దాకా

పత్రికల్లో తెగిపడుతున్న శిరస్సుల చప డు, ఆర్తనాదాలు

కాలాన్ని రొటీనుగా ఆక్రమించుకొన్న

మరణాలు కల్పిస్తున్న నిర్రిప్తత

వాడి భౌతిక జ్ఞాపకాలపై చీకటితెర వేస్తాయి

వాడీ నెత్తురి మరకల్ని తుడిపేన్తుంది. గుండె పొరల్లో చరిత్ర చేస్తున్న హింస రచన ప్రతి అక్షరం లోనూ వాడి స్టానం గోచరిస్తుంది. వాడి మరణం ప్రతి మరణ రవాస్యాన్నీ విప్పిచెబుతుంది.

= జూన్‌ 1986 కవిత్వంపై ఎర్రజెండా లత [119

ఎ [ర జె0 డాలు = కాటా నారాయణరావు

చర ఎర్రని పూలు

ఎార్రగన్నేరూ మా వూరి పొలిమేర

నెత్తురు పేరు అమ్మలారా!! 1 ఎర । బొ[రలు పెంచీనా

దొరల గుండెల్లో

పెర పెరలు పగవేసి

దడలు పుట్టిందీ అమ్మలారా !! 1 ఎర! నిరుపేద జనమూతో

నిరతము నిలవీ ..

నేల తల్లీ కొరకు

పోరు బేశారూ అమ్మలారా!] 1 ఎర్ర॥ . సిక్కోలు తీరూగా

సంగాలూ గట్టీ

మన్నె వీరుల సేన

విల్లమ్ములెత్తే! అమ్మలారా |! 1 ఎర్ర! లెతుకూలీ రాజ్యం

సాధథించుకానగా

అన్నల్ల దారీకే

దన్ను నిలిచారూ !

అమ్మలారా !! 1 ఎర్ర! కోరన్న మంగన్న

వారసులు వారూ

2 బాలాాానంయవంయయంయాయలాయాం కవిత్వంపై ఎత్రజెండా

పాణి[గ్రాహ్‌ జముకూ

వీరాంగమూలే!.... అమ్మలారా !! ! ఎర్ర।

ఎెంపటపు పంచాది

కె లాసములకే...

చంటన్న రాజన్న

అన్నలె నారూ! అమ్మలారా !! | ఎర్ర!

అగ్గిరాజు, అల్లూరి

అంబులా రెడ్డీ...

తమ్మన్న దొరలాకు

అనుగు తమ్మూలూ అమ్మలారా |! | ఎర్ర।

మంప రంపల పోరు

పరువు నిలిపీనా ...

అడ్డతీగల ఆడవి...

వీరబెబ్బులులే !... అమ్మలారా !. $ ఎర్ర।

జ్యోతి సరస్వతుల

గుండె నెత్తురులా

ముంచి ఎత్తిన ఎర్ర

జెండాలు వారూ! ఆమ్మలారా !! ఎర్ర!

= బాన్‌ 1986

కవిత్వంపై ఎత్రతెండా తా [21

వాళ్లు త్యాగాలను విత్తుతున్నారు = అల్లం రాజయ్య ఆకాశంలో మబ్బులు వేలాడుళ్నున్నై దయగా మెత్తదిడ్డ (ప్రకృతి జాలిగా కురిసిన తొలకరి బుసబున పొంగిన నేలతల్లి పాలు చేపే స్తన్యం పట్టవేళ పొంగి పొరలిన గోదావరి బృందగానం. . ఎండకాలం రేపిన విషాదాన్ని మరిచిన చెట్లు కొమ్మలు ఆకుల బాకుల కవచాలతో మళ్ళీ యుద్దానికి సిద్దమౌతున్నాయి అడవి పొదలు కలగలిసిపోయి అన్నలను కడుపులో దాస్తున్నాయి _రెళులు నేలను మళ్ళీ మళ్ళీ దున్నేస్తున్నారు... గతం చేదు అనుభవాలను ఎండకాలం 'రీపిన కల్గ్లోలాన్ని - _రెళులు మళ్ళు బాగు చేస్తున్నారు విత్తడం ఎప్పటిలాగే మళ్ళీ మళ్ళీ ... వడగళ్ళ వానల ఎదురు దెబ్బలు తప్పిపోయిన పశువుల జ్ఞాపకాలు బంధింపబడిన బిడ్డల మాటలు అమర్శులైన కొడుకుల ఆశయాలు 22 బాటా కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

కడుపులో దాచుకున్న రె తుల కళ్ళు

తలపాగాలకింద తడితడిగా మెరుస్తున్నాయి

అనుభవాల మూల్యం చాలాపెద్దది

మాటలకన్నా - పాటలకన్నా

వ్యవసాయం గొప్పది

మాటలు - పాటలు అప్పుడప్పుడు

అలసిపోతాయి, ఆగి మూగపోతాయి

“పాట గాళ గ గొంతులు బొంగురు పోతాయి

అన్నీ తెలిసిన రె తులు

ఎప్పటిలాగే మళ్ళీమళ్ళీ

మంచికోసం - పంటకోసం

పాలాల్గ్లో, కొండ కోనల్లో

మరణించిన తమ కొడుకుల త్యాగాలను

నాగేటి చాళ్ళల్లో విత్తుతున్నారు...

= జూలై / సెప్టెంబర్‌ 1986

కవిత్వంపై ఎర్రజెండా తతా. 123

తిట్లునా ఆదర్శం లు = ఉదయ భాస్కర్‌ నా దేశపు నిస్సహాయత మీద (ప్రపంచాని కెంత నమ్మకమో! కొన్ని వేలమందిని పొట్టన పెట్టుకున్న దొరగారికి తెలుసు ఈ కర్మభూమిలో తన ఉనికికి ముప్పేమీ వాటిల్లదని డాలరు బజారులో తమను తాము నిస్సిగ్గుగా అమ్మేసుకున్న (ప్రభుత్వ లాఠీలకు దొరికేది సెక్రటేరియట్‌ బయట ధర్నా చేస్తున్న అభాగ్యులే, వాళ్ళ నేరం ఆంత విషం మింగినా ఇంకా (బతికి ఉండడమే. ఈ న్వర్గసీమలో మృత్యువుతో పోరాడడం (బ్రతికుండడం కన్నా ఘోరమైన నేరం ఇక్కడ రాజ్టముక్కని సరిగ్గా నమలలేని నో లోనూ, ఎదుటి మనిషిని సరిగ్గా చూడలేని కళ గ్‌ ఎనకా, కపట లాలా కవిత్వంపై ఎభ్రజెండా

గాలి పూర్తిగా నింపుకోలేని శిధిలమైన

ఊపిరితిత్తులలోనూ,

కాళ్ళూ చేతులూ లేని వికృత

శిశువును ఇప ఏడే ప్రసవించిన

తల్లి గర్భంలోనూ,

విదేశీ హస్తం పొంచి వుందట

టాటా బిర్జా ఇనసె ఎట్బెల్లోనూ,

భూస్వామి వెయ్యెకరాల భూమిలోనూ,

కురియన్‌గారి క్షీర నము[ద్రంలోనూ

భద్రంగా నిద్రపోతున, ఎ

దేశ నమై క్యతకీ, భద్రతకీ,

ఈ దరిద్రులవన్ల తీరని ఆపాయం

రాబేోలోందట.

నమ్మకం కలగకపోతే

"బరరరిస్టు బిల్హును అడిగి చూడండి

లేపోతే

పంటినొప్పితో బాధపడుతున్న

గవర్నరుగారిని అడగండి

ఇంకా అవసరమై, తే

ఉదకమే అసలు వాంతకుడని

నిర్దారించిన ఏండర్సన్‌ దొరగారి

కిరాయి డిబక్టివుల నడగండి. .

అంతేగానీ

సగం పాతిపెట్టుఐిడిన శవం

గాదా కళ (కేసి చూడకండి.

గట్టిగా రెండుపెప్టెల్ని కూడా

మోయలేని కూలీల మాటలు. వినకండి కివిశధం పి ఎరతెండొ. _యలనవనావారావయాతాననవావాణాలవాం |12గ్‌

తమ పనులన్నీ మానుకొని హాస్పిటళ్ళూ, శిబిరాలు నడుపుతున్న డాక్షర్లనూ, మేధావులను అసలు దగ్గరికి రానీకండీ వాళ్ళంతా ఒళ్ళొంచి పని చేయలేని బద్దకస్తులు మోసగాళ్ళు! పచ్చి దొంగలు! (భోపాల్‌ సంఘటన పరిణామాలపై)

• జ్ఞూలై / సెప్టెంబర్‌ 1986 కవత రాతల కవిత్వంపై ఎర్రవెంగా

ఏకశిలపె ఎ(రజెండా మోనా = కె. ధరాంమోవాన్‌రాజు జీవితం రక్షాక్షరాల పంక్తి ఐనపుడు నరాల్లో ప్రవహించేది నెత్తురు కాదు-లోవహద్రవం వాలిక మీద లారీ మోపీనపుడు కలంలో సిరాకాదు (కోధపు భారజలం స్రవిస్తుంది స్వప్నం చిదిమివేయబడ్డపుడు పూరేకులు రాలుతూ గాలిలో గుసగున లాడినపుడు మరణం శిరస్సుపై జీవరావం వెలుగుతుంది మీరు ఆడవి అంచుల మీద ఆశలూదారో మీరు కొండ కొమ్ముల మీద కోర్కెలు విత్తారో మీరు ఆలల అద్దాల మీద కాంక్షలు ప్రతిఫలించారో కానీ జీవితం గుండెలో దిగిలేచెన కత్తి టపటప రక్తం కారున్తుంటు కవిత్వం రాయటం ఎంత కష్టం? రక్తధ్వనిలో ఊవాలు పేనటం ఎంతబాధ? రక్తవర్దంలో కళ్లు తడవటం ఎంత విషాదం? భూమ్మీద మొదటి భాష బవుశా గాలి గగవనాడిలో ఈథర్‌గా పసిగట్టింది వెండికళ్ల నక్ష్మతాకాశం చూసింది బండగుండెల కొండలూ విన్నాయి అలలు తలలు పై కత్తి చరువూ గమనించింది తన దారిన తాను పోయే రోడ్డుకీ తెలుసు కవిత్వంపై ఎర్రతెండా తతతతతతతతతతతవనవావాావావాడా. [27

రోడ్డు పక్క గడ్డీ పరకకీ అర్హమైంది రాతి పక్క గొంతుక్కూచున్న కప్పకీ గాల్లో మినుకు మినుకు మనే మిణుగురికీ ఎవరూ ఏమిచెప్పకుండానే తెలిసి పోయింది. 'ప్రవావాంలోని అలలు దప్పీగాన్న గొంతుల్ని తడిపే ఊటలు కలలు గూళ్లు చేరడానికి రెక్కలిపి ఎన పక్షులు నూరీళ్ళు వెలుగుపూలు పూయాల్సిన మొక్కలు పిడికిట జీవశక్తితో చలించిన ఊపిర్లు ఊరిమీద సాగిన తూర్పు పవనాలు ఏకశిల పై ఎరదెండాలు ఇలా అర్జాంతరంగా కుబుస మూడ్చిన కాషాయభోగి నోట చిక్కుతారని ఎవరికి తెలుసు? జీవజలం పాచిన కోన్మేరినా భూమి మౌనం వహించినా గాలి గడ్డకట్టే పోయినా అది స్తబ్దత కాదు కన్పించని సరస్వతీ (ప్రవాహం ఊరు పెదాలు విప్పదు ఊరు కళ్ళు తెరవదు ఊరి గుండెలో గాయం సెల వెయ్యటం మానదు. అవును ఇక్కడ వూరు మనిషీ వేరు కాదు క పర ాావవయాయాయాయయాలం కవిఈంంపె ఎరజెండా

ఇక్కడ సెకన్లూ సంవత్సరాలూ వేరుకాదు ఇక్కడ దేశం లేదు స్ట్థలంలేదు కాలంలేదు అంతా ఏకీకృతరూపం అనంత సముద్ర తరంగాల్త్లా

ళు అంతులేని అక్షర హయ హ్రేస్న వాడు పెట్టిన వాద్దుల్ని దాటే ప్రసరిస్తుంది అధికార పూతన స్తన్యాన్ని తుదకంటా పీల్చేవాడు అక్కడెందుకు పెరుగుతాడు? పువ్వులు రాలుతున్నాయని చెట్టపూయటం మానుతుందా? కొండలు అడ్డు వచా స్యయని నదులు ప్రవహించటం ఆగుతాయా? కాలిలో ముల్టు గుచ్చుకుందని బాటసారి ప్రయాణం నిలుపుతాడా? ఒక్క వై తన్యపు బిందువు విత్తనంలా నేల గుండెలోకి చొచ్చుకు పోయిందా జీవకాంక్ష వామనుడెదిగినట్టు ఆకాశం దాటుతుంది. తెల్లవారితే ఇంకో ఉదయం నిద్రలో చెమర్చిన స్వప్నాల సాక్షాత్కారం ఇక ఇప ఏడు (ప్రవహించు (ప్రాణనదీ ప్రవహించు

కవిత్వంపై ఎర్రకెండా యయా 129

దిక్కులు శూన్యాన్ని కప్పుకున్న చోట

చప్పుడులేని వేకువలుదడయించే చోట

సముద్రం నీటి చుక్కలో ఇమిడీన చోట

రూపం భావమైన చోట

కలలు కన్నీటి ముత్యాలుగా ఛిద్రమైన చోట

(పాణం మౌనమ్హై మరణం శాసనమై నచోట

ఉబపేరికోసం ఉదయంకోసం

కదలిరా జీవనదీ కదలిరా ?

_ జనవరి, 1987

కంటి బాలాలాాాావండావయయంయియ. అజజజలయల. కవిత్వంపై ఎర్రతేండా

జ్ఞాపకం ఒక దృశ్యమౌతుంది! = ఉజ్వల్‌

నాకు గడీ జ్ఞాపకమొస్తే - ఎట్టి జ్ఞాపకమొస్తుంది

ఎట్టి జ్ఞాపకమొస్తే - కొరడా దెబ్బలు జ్ఞాపకమొస్తాయి.

కొరడా జ్ఞాపకమొస్తే - గడీ బయటకు విసిరేయబడ్డ

నా తండ్రీ శవం జ్ఞాపకమొస్తుంది.

నా తండ్రీ శవం జ్ఞాపకమొస్తే -

దొర పిడికిట్లో నల్లిన నా తల్లి కేకలు జ్ఞాపకమొస్తాయి.

నా తల్లి కేకలు జ్ఞాపకమొస్తే -

చూరుకు వేళ్ళాడ్చీన ఆమె శవం జ్ఞాపకమొస్తుంది. ఛిన్నాభిన్నమైన మా కుటుంబం జ్ఞాపకమొస్తే-

నాలుగు దశాబ్దాల స్వరాజ్యం జ్ఞాపకమొస్తుంది.

స్వరాజ్యం జ్ఞాపకమొస్తే - లాఠీ తూటాలు జ్ఞాపకమొస్తాయి

లాఠీ తూటాలు జ్ఞాపకమొస్తే - పేదల 'క్స్వ్నై' నందుకు

వా అన్నను ఎదురు కాల్పుల్లో చంపారన్న

"రేడియో వ్రకటన జ్ఞాపకమొస్తుంది

"రేడియో ప్రకటన జ్ఞాపకమొస్తే - పట్టపగలు నడిరోడ్డున

చంపిన వా అన్న నెత్తుటి దృశ్యం జ్ఞాపకమొస్తుంది.

నా మెదడు పారల మధ్యన భయవివ్వూల దృశ్యపరంపరలు ఇప్పటికీ సజీవంగానే ఉన్నాయ్‌! నా నెత్తుటిని ఉడికిస్తూనే ఉన్నాయ్‌!! అందుకే... నేనింకా జ్వలిన్తూనే ఉన్నాను !

వాళ్ళ సమస్తం నమూలంగా దహించాలని !!

• ఫిబ్రవరి, 1988

కవిత్వంపై ఎర్రజెండా లాలా 131

అనా ధ(ప్రేతం సంస్కారం కోరదు! = కె. రాజశేఖర రాజు చై తన్యం సరిహద్దుల చివర్ల వరకూ కాంతుల్ని ప్రసరించినపుడు అనాధప్రేతం సంస్కారం కోరదు. మాటలూ పొటలూ చేతలూ భాషలూ సమస్తమూ ఏటికి ఎదురీదడం నేర్చుకున్నపుడు భయపెప్టే యంత్రాంగానికి కల్లలు ప్రచారంచేయడంలో నసేర్చుకావాలి. సంఘర్షణ (ప్రెరితుడా...! జీవితాన్ని (ప్రేమించడంలో నువ్వెంత పదునెక్కావో మరణించిన తీరులోని కొత్త్రదనమే ప్రపంచానికి అవుతుందొక సజీవమైన డాఖలా! కల్లోలం రక్తసముద్రమయినప్పుడు నగరం నడిబొడ్డున విభాత నంధ్యలో కరెంటు స్తంభాలుసై తం శత్రువుతో స్నేహం చెయ్యడం నేర్చుకున్నాక ఇంకెంత మాత్రమూ అనాధప్రేతం సంస్కారాన్ని కోరదు. నడీరేయికీ ఉదయానికీ తేడా మనిషి శవమె వేలాడటమేనని స్తంభం రుజువు చూపుతుంది క్ర భయం ఎంత ఎక్కువై తే అబద్దమూ అంత అధికంగా వుంటుంది. భయం అధికారమ్ర ౦ది భయం నిర ృంధమైంది. ఒక శిశువు జన్మించాలంటే ఎన్నివేల చిరునవ్వుల కాంతుల్ని ఎన్ని లక్షల ఆశల మోనుల్ని తల్లి తన ఒడిలో దాచుకోవాలో... కర డావాాాలాం కవిత్వంపై ఎర్రకెండా

విముక్తి స్థానం గమ్యం చేరేందుకు ఎన్ని అడ్డంకుల వలయాలు దాటి తల్లి మార్గనివేశం చేయాలో... సహనం నిన్సహాయతగా కనబడేందుకు వీల్లేదు సహనం పిరికివాడి ఆలోచనలకు లోకువ ఆయ్యేందుకు వబేళ్లేదు. శవం రణవ్టా జీవ కాసారమై విలయ 'వ్రభంజవమై లెక్కలు తేలు ఎకోవాలి ఆనాధప్రేతం కణికలా జ్వలించాలి “అణచివేత గుణపారం నేర్చుకోవాలి. (వరంగల్‌లో వేలాడే శవాలు కరెంట్‌ స్తంభాలను కౌగిలిస్తున్నాయని విని కసితో) = మార్చ్‌, 1988 కవిత్వం ప ఎంిణండా తతతతతతతానరవాడావాలావాయకాకాం జలు లాయాంలణాణణయాం. కే నేనే

వేశ్యా శిశువు వా విమల

ఏ తల్లి దగ్ధ దుఃఖాశ్రువుల్లో నిస్సహాయంగా నిన్ను ఈ మురికీ కాలువ ఒడ్డున వదిలి వెళ్ళిందో అమ్మ కొట్టిందని తిరిగి వచ్చావో తాయిలం ఆశచూపీ ఏ బూచాడు నిన్ను ఎత్తుకు వచ్చాడే లేక నీకు నీవే రంగురంగుల [భమాజనిత లోకంలో "రెక్కలు రాకనే రివ్వున ఎగిరి నేలకూలావోగానీ పాపా! పాపా! ఈ వీద్గిలైట్ల్ర ్రీనీడల క్రింద నెత్తురు పెదవులకు పూసుకొని పాలబుగ్గలకు మెరుపులద్దుకొని నిద్ర కళ్ళతో నీ చిట్టి చేతుల్ని చాపే ఈ రాత్రి నీకు వెలకట్టుమని ఎవర్ని తల్లీ నువ్వు పిలిచేది! వాన కురిసినా కోయిల కూసినా ఇంద్రధనుస్సులు విరిసినా నీకోనమేనని మురిసిపోయే పాపాయి! అమ్మ ఒడీలోకెక్కి గోరుముద్దలు తింటూ చందమామ్మకై మారాంచేసే చిట్టి తల్లీ! ఎవర్ని తల్లీ ఈ రాత్రి నువు పిలిచేది ఓ దౌర్భాగ్యపు రాత్రి తండ్రో, తాతో, మావయ్యో వయసువాడు పత ల ానావవవడాాలాలాలా కవిత్వంపై ఎర్రవెండా

నీ శరీరాన్ని కొనుక్కుంటాడు

నీ కర్ట్ణంకాని భయంకర హీంసల్ని పెట్టి

కాసిన్ని పై సలు విసిరేసి,

నీ నుదుట వాడు 'వేశ్యా అని రాసిపోతాడు

పాపా!

వాడు నీకు నామకరణం చేసిపోతాడు నాన్నా!

నువ్వొక రూపం దాల్చి

తని గర్భం గోడల్ని తడుతూ

ఎందుకు పాపా!

ఆగమనాన్నికె అంత తొందరపడతావ్‌

పాంచున్న ప్రమాదం తెలీక

ఎందుకు పాపా! అంత తొందరపడతాన్‌!

కొాంపలంటుకుపోయినట్టు

ఎందుకలా తల్రిపేగు తెంచుకుని

పెనుదుఖంతో వచ్చి పడతావ్‌!

కళ్ళయినా ఇంకా తెరవకనే

నెత్తుటి ముద్దవై న నిమ్ను తుడిచి,

ముద్దులతో లాలించే అమ్మ వెచ్చటి స్పర్శకోనం

ఆకలితో ఆత్రతుతో లేలేత పెదవులని తరచి

స్తన్యంకోసం చిట్టి చేతులతో తడుముకుంటావ్‌

పాపా! నీకో రూపం లేవప్పుడే

నీ ఖరీదు న్థిర్ణయమై పోయిందిక్కడ

ఆసుపత్రి వాకిట్టోంచే

నిన్ను 'కొవ్న తండ్రి ఆతృతతో ప్రశ్నిస్తాడు

“ఆడపిల్లి' వి విన్నంతనే

వాడి మొఖం సంతోషంతో విప్పారుతుంది. శవిత్వం పై ఎర్రవెండౌ లాలల్తా్తనదయానవవనువవానయాంనాయయయయలాయాయాలాయలా క రేర్‌

రూపాయిల పంట వాడి కళ్ళెదుట పర్చుకుంటుంది

ఇనుపడేగ వానపాముని

ముక్కున కరుచుకుపోయినట్టు

కొద్ది కొదిగా పీక్కుతిన్నట్టు

పాత్తిళ్ళలోనే నీ నాణ్యతని లెక్కిస్తూ

వాడు నిన్ను ఎగరేనుకుపోతాడు.

పేదతల్లులకి (ప్రేమ నిషిద్ధం ఈ దేశాన

దేశం దేశమంతా కల్లండ్నీలై నప్పుడు

ఎక్కడై నా నువ్వు అమ్ముడుపోతావ్‌

ఇక్కడ చివరకు పసిపిల్లల్నీ ఎగుమతి చేస్తారు.

ఏమైతేనేం, సరుకు - సరుకే కదా!

చేతులు మారి, సరివాద్దులు మారి,

రంగులూ, జాతులూ మారి

ఏ చీకటిగువులోకో, ఏ రాత్రి ప్రపంచంలోకో

నువ్వు విసిరేయబడతావు.

పిచ్చితల్లీ! నువ్వింకా

మెత్తటి తల్లి రొమ్ముల్ని వెతుక్కుంటావ్‌

ఎక్కడినుండో తేలివచ్చే జోలపాటని వింటూ

కళ్ళపై అమ్మ వెచ్చటి ముద్దు చూస్తూ

స్వప్నిస్తుంటావు.

నిద్రలో నీ పెదవుల చివర

ఓ అమాయకపు నవ్వు తూగాడుతుంది

౨౦తా ఒక్క క్షణం మాత్రమే

ఒకే ఒక్క క్షణం -

దుమ్ములో - దుర్గంధంలో

(బ్రతుకు ముళ్ళకంచెల మధ్య యిరుక్కుపోయి త కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

“ఊపిరాడక వెక్కి వెక్కి ఏడుస్తూ కళ్ళు తెరుస్తావ్‌

కన్నా!

ఇక్కడ ఇక ఎప డూ ఎవరూ నిన్నెత్తుకోరు

ఎవరూ జోలపాడీి నిద్రపుచ్చరు

నీ కలల లోగిళ్ళలోకి

అమ్మ ఇక ఎన్నడూ అడుగుపెట్టుదు

కొద్దికొద్దిగా కాలి, మసినుసిగా రాలిపడుతూ

నీ బాల్యం (ప్రారంభమవుతుంది.

• రెక్కట విరిచేయబడ్డ బాల్యం

అవున్నిజమే!

ఈ లోకాన కోట్లాది పసిమొగ్గలు

వికసించకుండానే నేలరాలాయి

కర్కశంగా కాలరాయదిడ్డ బాల్యాలెన్నో

పశువుల కాపరులుగానో

బూట్లకు పాఠీషులు చేస్తూనో

గరం చాయ్‌ కప్పుల్ని కడుగుతూనో

జీవితభారాన్నంతా వాళ్ళు నెత్తికెత్తుకుంటారు

వాళ్ళిన్నడూ వసంతాన్ని చూసెరగరు

పాపా! _

నీ లేలేత శరీరాన్ని ఇండభఖిండాలుగా తెగనరికీ

ఇక్కడ వీధుల్లో కుప్పలుపోసి అమ్ముతారు

నీ పసితనపు శరీరం రేపాక స్త్రీగా వికసిస్తుంది

పావలాకి, బేడకి శరీరాన్ని పరిచే స్త్రీగా

-బజారు స్త్రీగా!

ఇక్కడ ఆడవాళ్ళందరూ

"పేర్చబడ్డ మాంసం ముద్దలు మాత్రమే! కవిత్వంపై ఎర్రతెండొ తతతతతతపతపతతనవడా 11నే?

పట్టి తోలుతిత్తులు- ఈ వ్యవస్థ ఇనుప గిట్టుల (క్రింద

శధిలమయ్యే శ శవ్యంలోనూ ఎంత తేడా!

అది లాటిన్‌ అమెరికానో,

మనీలానో, సింగపూరో, సోనార్‌ బంగ్లానో, బొంబాయో - ఎక్కడైతే నేం!

చిరుచిరు చీకట్లు ముసురుకునే వేళ

ఆ రాత్రి “దందా"కి తెర తొలుగుతుంది. ఎత్తుకొమ్మని చాచే నీ చేతులకు

రంగురంగుల గాజులు తొడిగి,

గోళ్ళకూ, పెదవులకూ రంగులు పూసి,

వగలూ, హైయలూ వేర్చుతారు. తప్పటడుగులు నడిచే పాదారికు మువ్వలు కడతా[ర్రా-మువ్వలు

నువ్వు శబ్దాన్ని పలకడం మొదలెట్టుగానే

“చిట్టి చిలకమ్మలి ముద్దు పదాల్ని ఎవరూ నేర్చరు బూతులతో నీ భాషా జ్ఞానం మొదలవుతుంది. పీల్లలంతా అమ్మ పక్కలో దూరి

ఆదమరచి నిద్రించేవేళ

నీ చీకటి యాత్ర మొదలవుతుంది

“నల్లి చెక్కర సంచుల్ని (ప్రాకు మడతల్లో దాచుకొని గమ్యానికి చేరుస్తూనే వుంటావు,

లక్షల్ని లెక్కించుకుంటూ వాడు

నీ కొక చాక్తేటు ముక్క విసిరేస్తాడు

పాపా!

నీ ప్రపంచాన్నంతా వాడు కుదించేశాడు తల్లీ! ప్యాసేంజర్టు, నల్లమందు, 'దందోగా "

వాడు నీ ప్రపంచాన్నంతా కుదించేశాడు

కవి నాలాల కవత్వంపై ఎర్రతెండా

సముద్ర తీరాల్లో ఐదు నక్షత్రాల స్వప్న సౌధాల్లో చారితక శిధిల యా(్రాస్టలాల వద్ద “బాలవేశ్యలి ప్రత్యేకతని చాటుతూ బోర్డులు వేలాడదీస్తారు. నువ్వు బాధని తట్టుకోలేక విలవిలలాడుతూ ఏడ్చినప్పుడల్లా వాడు కొద్దికొద్దిగా నల్ల చెక్కర తినిపిస్తాడు నువ్వు మొరాయించినప్పుడల్టా వాడు ఐస్‌ వ్రూట్లూ, అమితాబ్బచ్చన్‌ సినిమా ఆశ చూపుతాడు కాసీన్ని రిబ్బను ముక్కలు, రంగురంగుల బొట్టు బిళ గ్భ్‌లు, పూసల గెలుసులూ కొనిస్తాడు విదేశీ టూరిస్టు సెంటర్‌లవద్ద వాడు బేరాలు చేస్తుంటాడు. ఇరవయి డాలర్లకీ, నలభయి డాలర్లకీ తోడేళ్ళ గుంపు మధ్య నిన్ను దిగ విడిచి వస్తాడు. -ఇక నువ్వు వగ్నంగా బ్రాందీ సీసా పెంకులపై నిలబడి, నీ పసీపాదాలు చీరుకుపోయి నెత్తురోడుతుండగా నాట్యం చేస్తావు వాకప్పుడు వాన్న గుండెలపై 'కీరింతలు కొడుతూ నగ్నంగా ఆడుకునే నా చిన్ని పాప గుర్తొస్తుంది వా పాపకి బూరలూ, పీల్లం[గ్రోవీ కొనిస్తుంటామ వేను “దందా చేస్తేనే కదా అన్నం దొరికేదని కవిత్వంపై ఎత్రతెండా లా 139

నువ్వు అమాయకంగా అడుగుతుంటావు. మానవారణ్యం మధ్య - బెదిరిపోయిన చిన్ని కుందేలుపిల్లలా కంగారుగా, భయంభయంగా పరుగిడతావు గజగజ వణికిపోతూ, ఈ రాకాసిలోకం కోరల్నుండి ఎక్కడికో, ఏ తల్లి గర్భంలోనో దాక్కునేందుకు పరుగిడతావు. ఎక్కడికి పోతావ్‌ పాపా! దిక్కుమాలిన ఈ దీర్దరాత్రుల్ని తప్పించుకొని ఈ చీకటి ప్రపంచాన్ని దాటి ఎక్కడికి పారిపోగలవ్‌ పాపా! కోర్టుల్లో ్రీస్తుదేవుడిలా న్యాయమూర్తి తీర్పు చెబుతాడు- తప్పిపోయిన ఈ గొ|రెపిల్లని తిరిగి మందలో కలపండంటూ - ఒకవేళ నువ్వు తిరిగి అమ్మ కడుపులోకెళ్ళి దాక్కున్నా ఎర్ర టోపీలు లాక్కొచి బి మళ్ళీ నిన్ను మందలోనే కలుపుతాయి. విదేశీ మారకదద్రవ్యానికి నువ్వు పరమపదసొపానమని వ్రభుత్వం ప్రకటించింది - ఎక్కడికి పోతావ్‌ పాపా! నువ్విక ఎక్కడికీ పోలేవు. కేతా. క్రవతంపె ఎనకెండా

ప్రభుత్వమా! నీ దేశం ముఖం మీద స్పోటకపు మచ్చల్లా బోర్డుల్ని వేలాడదీయి ఆర్టికవేత్తలారా! లెక్కల్ని తేల్చండిరా! లెక్కల్ని !! ఒక్కొ పీల్లమీదా నలభయి డాలర్ల చెప్పున ఎంత ఆర్థిక ప్రగతి సాధించాలో విదేశీ టూరిస్టుల సంఖ్య ఎంత పెరిగిందో మురిసి ముక్కలవుతూ లెక్కల్ని కట్టుండిరా! కటికవాడి దుకాణం ముందు తోలు వొలిచి గొైపల్లల్ని వేలాడదీసినట్టు ఈ దేశం వాకిట్లో తోరణాల్టా వేశ్యా శిశువుల్ని వేలాడదీయండ్రా! పొరలు పొరలుగా తొలుచుకు తినేశాక సుఖరోగాల్లో, నలిగి, చెదలు పట్టిన పసిమొగ్గల్ని పెంటకుష లమీదికి విసిరేయండిరా! లేలేత పాపాయిలయితేవే రేట్లు పెరుగుతాయి ప్రభుత్వమా! ప్రకటన చేయ్‌! దిక్కుమాలిన తల్టుల గర్భాల్ని అమ్ముకమ్మ్యని అసెంబ్లీలో చట్టాల్ని చేయి. తల్రిదంగడ్రులారా! మీ పిల్లల్ని వేళ్యల్ని చేయండి దేశ సంపదలని పెంచండి మీకు దేశభక్తి లేదూ! పాపా! నిన్ను తలుచుకున్నప్పుడల్డా దుఃభంతో చేను పగిలిపోతాను

కవిత్వంపై ఎర్రదెండొ. రాలను క్షేధక్షే

కోధంతో, దే $షంతో నా గుండెలు మండిపోతాయ్‌ (ప్రపంచమంతా నా చేతుల్ని చాచి నెత్తురొలికే నీ బాల్యాన్ని అక్కున చేర్చుకొని నీ తల నిమిరి ముద్దాడి

జీవితేచ్చని పంచాలని తల్లడిల్లిపోతాను

చిట్టి తల్లీ!

లొ నీ పాలబుగ్గలపై గడ్డకట్టిన న. ఆ లు

కన్నీటి చారికల్ని శాశ్వితంగా తుడిచేసేందుకు

మేము ఎన్నెన్ని నిప్పుల సముద్రాల్నైనా

ఎదురీదుతాము!

ఈ డిశుహంతకుల ఆంతం్నకై

ఈ నేలన ఎంత రక్తాన్నయినా ధారవోస్తాము

కన్నా!

నీ పెదవులపై నవ్వుల్ని పూయించేందుకు

(ప్రాణమిస్తాంరా! (ప్రాణం!

జా మార్చ్‌, 1988 కడై డడం కవిత్వంపై ఎర్రతెండా

అమ్మా! ఎ=శివసొగర్‌ అమ్మా! నన్ను కన్నందుకు విప్నవాభి వందనాలు! పొలాలలో పరిగె గింజ ఏరుకునే వేళలందు అమ్మా! నన్ను కన్నందుకు విప్తవాభి వందనాలు! పక్తుల రాగాల నడుమ గరికపూల పాన్చుమీద అమ్మా! నన్ను కన్నందుకు విప్త్లవాభి వందనాలు! రాలిపడిన పూవులకై గొయపడిన పీట్టల్లకె 'పాణమివ్వ నేర్పినావు అమ్మా! నన్ను కన్నందుకు విష్లవాభి వందనాలు! నడిరాతిరి పత్తికాయ పగిలిన ధ్వని వినిపించినావు కొండల్లో చెలరేగిన సుడీగాలిని చూపీనావు అమ్మా! నన్ను కన్నందుకు విష్ణవాభి వందనాలు! కవిత్వంపై ఎ్రతెండా తవా కశత

ఉరికొయ్యను ధిక్కరించు సావాసాన్ని తాపినావు

ఏటికి ఎదురీదమని

ఉగ్గుపాలు పోసినావు నెలబాలుని నీ చనుబాలతో పెంచి పెద్ద చేసినావు

అమ్మా! నన్ను కన్నందుకు విప్లవాభి వందనాలు!

పొలాలలో పరిగె గింజ ఏరుకునే వేళలందు

అమ్మా! నన్ను కన్నందుకు విష్లవాభి వందనాలు!

చావు నన్ను సమీపించి గునగుసలాడకముందే

ఆంక్షల నసంకెళు న్‌! దాటి

నిన్ను ఒక్కసారి చూడాలని

నా చివరి కోర్కె, చివరి కోర్కె- ఆమ్మా! నన్ను కన్నందుకు విప్లవాభి వందనాలు!

పక్షుల రాగాలనడుమ

గరికపూల పాన్పు మీద అమ్మా! నన్ను కన్నందుకు విప్త వాభి వందనాలు

మే 15, 1988 కేల ాాాాలాాలా కవిత్వంపై ఎర్రతెండ

సూటిగా చూడాలి = గుంటూరు లక్ష్మీనరసయ్య

సముద్రాలు తమ పని సాంతం మరిచిపోయినా

గొంతులో సదా గీతాన్ని పలికించడమే నీ పని

ఇంత ఆకాశంలో మోదుగు పూలు ఏ మూలన నవ్వినా నీకళ్ళను ఆ దిశవైపు వినయంగా వాల్చాలి

వేట కుక్కలాగా రక్తాల రహదారుల్ని ఓపిగ్గా వాసన చూడాలి. సమయాలు దాటిపోతే సంవత్సరాలు వెనక్కి వడవాలి వెనక్కి తిరగాలంటేనే ఒళ్ళు జలదరిస్తుంది.

పిలవకుండానే పది కన్నీటి బొట్టు చెంపలపైకీ పాకుతాయి త్యాగాల లావాలు చిమ్ముతున్న వరకూ

పూర్తిగా చెడిన పర్వతాలు ఏమీ ఉండవు

సూక్ష్మ మెరిగి నువ్వు నడుచుకోవాలి

మర్మమెరిగి నువ్వు ముందుకుపోవాలి.

ఎవరయినా చీకటిగా ఉందంటే

నువ్వు చుక్కల్ని లెక్కించాలి

అలలు కదలటం లేదంళకే

అంతః చలనాన్ని రికార్డు చెయ్యాలి.

ఎండమావుల్ని చూసి చూసి

నువ్వు నీటిని విడవాడితే నీ బతుకు సాగదు.

దున్నే వాలాలు ఎన్ని సార్లు కళ్ళు మూసినా

రెతు విత్తనాల్ని నాటుతూనే ఉంటాడు

ఒక పాళీ పూర్తిగా విరిగినా

కొత్త పాళీ నీ కోసం ఎదురు చూస్తుంది

కొనదేరిన ముక్కుతో కవిత్వంపై ఎర్రవెండొ తతత కేడర్‌

నీ కోసం తపిస్తుంది. ఆపరేషన్‌ ఫెయ్యిలై నంత మాత్రాన ఏ డాక్టరూ వృత్తిని మానుకోడు వృత్తిలో ఉండాలంటే ఆపరీష్కన్‌ చెయ్యాలి. ఓల్లానది ప్రవాహం దిక్కుమార్చి చాలా రోజులయింది మొన్నటి తేటనీటి యాంగ్సీనది నేడు మురికి కాల్వల రాణిగా మారింది పరవళ్ళు తొక్కిన మన గోదావరి ఉరుకులతో పరుగులతో సాగుతోంది. ఏ చెట్ల మీదకి రాళ్ళు రువ్వుతారో ఆ చెట్లకే పళ్ళు వేలాడుతుంటాయి నువ్వు నూటిగా చూడు, ధాటిగా నడువు. మే 1988 కతత లాాావవడావాయయాలాలాం కవిత్యం పై ఎర్రజెండా

చతురాయిపూలు = లక్ష్మీ నువోసివి తురాయిపూలు ఎరనా తూరుపు నింగి ఎర్రనా శితురాయిపూలు! అడవిని నమ్ముట నేరమా భూమి - పోడును గొట్టుట నేరమా ఇదేమిటంటూ అఆడీిగినవారిని నేలకూల్చడం న్యాయమా! 1తురాయిపూలు! మండే గుండెలు వ్మర్రనా మండిన గుడిసెలు ఎ(రనా గిరిజన అన్నల గూడెం లోపల ఆరనీ చిచ్చది ఎర్రనా వారి - తడిసిన కన్నులు ఎర్రనా 1తురాయిపూలు! బిగిసిన పిడికిలి ఎరనా బిగి - సడలని నడకలు ఎ(ర్రనా ఎదురు కాల్చులలో ఒరిగిన అన్నల చిందిన నెత్తురు ఎర్రనా అది - చెందిన బెండా వ్మరనా శతురాయిపూలు! మన ఆందరి తలపులు ఎ[ర్రనా మన ముందరి మార్గం ఎ(ర్రనా అసువులు బాసిన అన్నల గుండెల ఆరని కోరిక ఎ(రనా.... ఆది - తీరే బాటిది ఎర్రనా [తురాయిపూలు! మే, 1988 కవిత పై ఎభ్రతెండా లా కేశ”

ఈ రచన సొగిపోతూనే వుంటుంది వ కళ్యాణరావు

ఈ రచన సాగిపోతూనే వుంటుంది

బ్రతుకే పునాదిగా రోజుకో మొగ్గ పుడ్తూనే వుంటుంది

ఆకలి శోకాల నుండి, ఆణచబిడ్డ ఆశల నుండి

మానని తొారిగాయాల నుండీ

పగిలిన పొలాల గుండెల నుండి, కాల్చిన గూడేల నుండి

ఇడ్గమై మెరుస్తూ

ఈ రచన సాగిపోతూనే వుంటుంది

బ్రతుకే పునాదిగా రోజుకో మొగ్గ పుడ్డ్తూనే వుంటుంది

'పాణహీత పాడిన పదాల నుండి

గోదావరి ప్రవహించిన నా మిత్రుల నెత్తుటి నుండి

నా వీరుల త్యాగాల విద్యుత్‌ దీపాల వెలుగు నుండి

నిప్పులు కురిసే నేలతల్లి ముద్దుబిడ్డల వాడి బందూకుల నుండీ రక్తనాళాలు తెగినా రణాన్ని పాడే రివెల్యూషనరీ పాటల ఈ బెల ముండి జనంవాణి నుండి, జనంబాణి నుండి

జీవితమై ప్రవహిస్తూ

ఈ రచన పాౌగిపోతూనే వుంటుఎది

(బ్రతుకే పునాదిగా రోజుకో మొగ్గ పుడ్తూనే వుంటుంది

పోరు చేసే వేళ - పోరాటం విజయంతో విందు చేసే వేళ కన్నీరు చిందే కళ్ళు కసిగా ఎర్రటి లావా చిమ్మే వేళ

వేల ఏళ్ళ నిరీక్షణ గమ్యమై (టిగ్గర్‌ నొక్కేవేళ

వతితి ాాాతతతతవవవావాయాయాలా శనిత్వంపై ఎల్రతెండా

శత్రువు కీంరం తెగిపడ్డవేళ విప్తవమై నినదిస్తూ - వీర గంధం గుండెలకు రాస్తూ ఈ రచన సాగిపోతూనే వుంటుంది 'బ్రళుకే పునాదిగా రోజుకో మొగ్గ పుడ్తూనే వుంటుంది చెమట సాయుధమైన వేళ మట్టి శరీరాలు శక్తితో రొమ్ము విరిచినవేళ ఆగాధ జలనిధిలోకి సమస్త నదులూ పరుగుతీసే వేళ కడలి లోయల్లో బడబాగ్ని రేగి ప్రళయ నృత్యానికి గబ్జెకట్టిన వేళ మౌనం మహోగగ్రమై న వేళ దున్నుతున్న దుక్కిలా మందు దట్టించిన తుపాకిలా ఈ రచన సౌగిపోతూనే వుంటుంది (బ్రతుకే పునాదిగా రోజుకో మొగ్గ పుడ్తూనే వుంటుంది ఆలంపళ్లి తియ్యమామిళ్ళు “అణచివేతకు చేదురుచి చూపీనవేళ గుర్రేడు గండుకోయిల కువుకువూరాగాలు ప్రపంచాన్ని పలకరించినవేళ రాజలింగులు సంగీత్తాలై జనంగుండెలు తాకీనవేళ వెరిలు విచ్చిన వేల మీద మారుపూలు పూస్తున్న వేళ (పాణం పోసుకొన్న పోరాటంలా - నూర్యుడు పంచిన వెలుతురులా ఈ రచన సాగిపోతూనే వుంటుంది బ్రతుకే పునాదిగా రోజుకో మొగ్గ పుడ్తూనే వుంటుంది జీవితం ఆయుధం కలిసే చోట రాడికల్‌ తమ్ముళ్ళు రాలిపడిన చోట కరెంటు స్తంభాలు రాకాసి కుట చాటినచోట కన్న తల్టుల కళ్ళు పిడుగుల వర్షం కురిసే చోట ఈ రచన సాగిపోతూనే వుంటుంది కవిత్వంపై ఎర్రజెండా కోలవనతకానానననానాా కాకా చాలనానంయాలనమయయయయాలాలాడా. కేటీతి

(బ్రతుకే పునాదిగా రోజుకో మొగ్గ పుడ్తూనే వుంటుంది నెత్తుటి గుండెలా - కాంతి సరనులా నా వాళ్లని రెక్కలు విరిచి చెట్టుకుకట్టి కాల్చిన చోట మరణం పోరాటానికి [ప్రాణం పోసి జీవించినచోట అంతిమ సందేశం ఆయుధమై నందలైన చోట, వేలైన చోట రక్త మాంసాలు ఎర్రజెండ్తాలై ఎగిరినచోట ఈ రచన సాగివోతూనే వుంటుంది బ్రతుకే పువాదిగా రోజుకో మొగ్గ పుడ్లూనే వుంటుంది కష్టజీవి విజయంలా - కమ్యూనిస్టు ధ్యేయంలా కిరాతకం వెర్రికలలు కంటోంది నా ఉద్యమాన్ని సమాధి చేసి ఈ రచన వూపిరి తియ్యాలని పోరాటాలకు జన్మస్థానం జనం - గమ్యస్థానం జనం ఈ రచన అక్కడే పుడుతుంది. అక్కడికే చేరుతుంది ఈ రచన సాగిపోతూనే వుంటుంది బతుకే పునాదిగా రోజుకో మొగ్గ పుడూనే వుంటుంది సాయుధ సంగీతంలా - అవిశ్రాంత పై న్యంలా ఈ రచన పేరు ప్రజాయుద్దం ఈ రచన సాగిపోతూనే వుంటంది. జ్లూలె, 1988 కర లా కఏత్వంపై ఎర్రజెండా

నడక ఆసకు = ఏన్‌, వేణుగోపాల్‌

చూపులక్కడ వేలాడుతుండగానే

వరద ఆగిపోయినట్టునిపిన్తుంది

ఇసుక చేతులు నేల మీద గీసిపోయిన

పీచ్చిగీతలు కనబడతాయి

"రెప్పల మీద తడి ఆరకముందే

చెంపల మీద మరక్షలు ఆదృశ్యమవుతాయి

వ్యృాదయం మీద నెత్తుటి చారికలు

గడ్డకట్టి గతకాలం మేలని ఘోషిస్తాయి

నువు నిలిచిన నది ఎడారి లాగనిపీస్తుంది

ఈ నికీథిలో ఒడ్డు మీది పల్లెలు కనిపించవు

ఈ విశ్శబ్దంలో ఇసుక మీద బండీచక్రాల కీరకిర వినిపించదు బిండివాడి పాటెప ఏడే యుగాల వెనుకకి కొట్టుకుపోతుంది ఎంతటి వెల్టువయినా ఇంతే

(ప్రవాహాలు అలసిపోతాయి

దావానలం ఆరిపోతుంది

వాగులు ఇంకిపోతాయి

మిగిలిన ఇసుక పర్రల్లో

కన్నీటి విత్తనాలు కత్తుల చెట్టయి మొలకెత్తవు

ఉద్యోగాల గాలులెన్నయినా

పసృందనలయి పూయవు

చేతుల్లో పాటల్ని నాటవు - తెలియని భవిష్యత్తుకూ తో . క్రణ క్షణం రద్దయ్యే గతానికీ మధ్య గ 2 . వర్తమానం అఆబడ్గనమువుతుంది (1 40 ?.. 129 కవిశ్వంపై ఎర్రతెండా కం టం శరా శ్రైక51

మనుగడ అగమ్యమవుతుంది

"రీగుతున్నది ఇసుక తుపాను నిజమే సాగుతున్నది నిశ్శబ్దపు చీకటి నిజమే

ఐనా సరే నదినొదలకు

కానుగు చెట్ల కొమ్మల మీది నుంచి

తన ఒడిలోకి నిను పిలిచిన నది

పల్లెలోకి కాల్వల చేతులు చాచి

నిను తనలో కలుపుకున్న నది

నురుగు ఆవేశపడితే

మౌనంగా సాగిపోయిన నది

గులకరాళ్ళు అడ్డుపడితే

నునుపు దేర్చి పొంగిపోయిన నది ముళ్లపాదల్ని పీకి

ఒడ్డుకు కొట్టిన నది

నదిని వదలకు

ఈ నురుగంతా ఇగిరిపోయి

అక్కడెక్కడో ఆడవి కడుపులోనో అప్పుడెప్పుడో కొండ ఒడిలోనో

నది మలుపు తిరుగుతుంది చూడూ

తన జ్ఞాన సారాన్నంతా భద్రపరున్తుంది చూడూ అది ఒక మజిలీ

ఆది ఒక తాత్కాలిక గమ్యం

అప్పుడు నేల నేలంతా ఒండ్రునేల

అక్కడి దాకా నడక ఆపకు

నదిని వదలకు

జ్తూలె 1988

కేల్‌ లాలా కవత్వంపై ఎర్రజెండా

వీరుడా ఈ కాలం నీదిరా! = "కె, నరసీంవాచారి నెత్తుటి పూవ్లులై వికసించవలసిన ముభాలపై చీకట్టు ముసురుతున్న వేళ నేశ్రాణువుల్ని చిదిమి దీపం పెట్టావు జీవన స్వష బం మీద మోహరించిన కటకటాల నీడల మధ్య కదన వ్యూహాన్ని రచిస్తున్నావు సావానీ, నీకు చావు లేదురా! మనిషి మనిషీ మద్య నిలిచిన గోడల మీద రక్తంతో నినాదాలు రాస్తున్నావు కళ్ళకు అడ్డంగా వాలుతున్న పారల్ని చించి బ్యానర్డు కడుతున్నావు వీకటి తెరల మీద వెలుగులు అద్దుతున్నావు సూర్యుడా, నీకు ఆస్తమయం లేదురా! పె రుపచ్చగా పరవశిన్తున్న నేలపై విషం వర్షమై కురుస్తున్నవేళ వాగేటిచాళ్లు చెరిగిపోతున్నాయి - ములుగ(ర్రలు విరిగిపోతున్నాయి వంగిపోయిన ఈ దేశం వెన్నెముక సంధిస్తున్న ఇడ్లపుంజమా! సాహసీ, నీకు మరణం లేదురా! బావురుమంటున్న పల్లెల సాక్షిగా కారడవులలో మోగుతున్న తుడుం సాక్షిగా సూర్యోదయం సాక్షిగా - నదుల సాకీగా అడుగువేస్తే చాలు నోళ్ళు తెరిచే అగాధాల సాక్షిగా శివిత్వరి ఏ ఎట్రినిండ లతతతతతతతతతతపతపతతయయాలు కేన్‌నే

తప్పటడుగుల లోకంలో ఇప్పుడే కనువిప్పిన బాటసారీ, నీ పయనం అనంతంరా! మృత్యువు భయంతో జీవితం వలవలా రోదిస్తున్న వేళ ఆ దోసిటి కన్నీటిలో చంద్రోదయం చూస్తున్నాను వేదనాగ్ని పర్వతం బద్దలై ప్రవహిస్తున్న కొన్నెత్తుటిలో విద్యుత్తును చూస్తున్నాను ఖండిత శిరస్సు సిగన నూర్యోదయం చూస్తున్నాను భూమి (ప్రతి రేఖ మీదా నీ పాదముద్రలు చూస్తున్నాను వీరుడా ఈ కాలం నీదిరా జూలె, 1988 కకత వాడాలా. కవిత్వంపై ఎర్రకెండా

కర్మభూమిలో పూసిన ఓ పువ్వా =యువక్ష కర్మభూమిలో పూసిన ఓ పువ్వా విరిసీ విరియని ఓ చిరునవ్వా కన్నుల ఆశలు న్వీరె కారగ కట్నపు జ్వాలలో సమ్మిధైె పోయావా..! [కర్మ | పొరాణింకా ఆరసనెలేదు తోరణాల కళ వాడనెలేదు పెండ్లి పందిరీ తీయనెలేదు బంధువు లిండ్లకు చేరనెలేదు మంగళనాదాలాగనెలేదు అప్పగింతలు అవ్వవెలేదు

• గల గల పారీ ఓ సెలయేరా పెళ్ళి కూతురుగ ముస్తాబయ్యి శ్మళానానికే కాపురమెళ్ళావా....! కర్మ! మానవత్వమే మంట గలిసెనా మమతలకర్ధం లేకపోయెనా వేదఘోష ఎగతాళి చేసెనా (ప్రమాణాలు పరిహాసనమాడెనా (ప్రేమబంధముగ కట్టిన తాళి ఉరితాడయ్యి కాటు వేసెనా =. వున్నమి రువ్విన వెన్నెల నవ్వా కవిత్వంపై ఎర్రజెండా వతతనవావావాాయాం క్లేన్‌ర్‌

కారు మేఘములు కమ్మేశాయా

దీకటి చితిలో శవాన్నివై నావా...! [కర్మ | రాక్షస విలువలు రాజ్యమేలెడి

నరక్మప్రాయపు సంఘంలోన

మనిషికి మనిషీకి బంధాలన్నీ

మార్కెట్టోన సరుకులాయెనే

ఆడపడుచులే శతృవులై రా

ఆత్త కన్నులే నిప్పులు చెరిగెనా

*=. కళ కళలాడిన ఓ నవ వధువా

శిశిరం నిన్ను కబళించిందా

మలమల మాడిన బొగ్గయి పోయావా ....! కర్మ! ఆడదికన్నా ఆడవిలో మానుకె

విలువిచ్చేటీ దేశంలోన

ఆరడీ పెట్టిన ఆడపడుచుకూ

అత్తారింట తప్పని స్థితి యిది

(బ్రతుకున నిప్పులు పోసిన అత్తకూ

గర్భశళోకమూ తప్పకున్నది

పీశాచ గణాల ఆనందానికి

మారణ హోమం జరుగుతున్నది

_.. లేళ్ళను చంపే పులుల సీమలో

కోకిల మేధం సాగుతున్నది

జీవనరాగం ఆర్తనాదమాయె ....! కకర్మ! ఎవరొస్తారని ఎదురుచూపులు

ఏం చేస్తారని ఈ పడిగాపులు

శరర లంట కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

విషం యివ్చినా తగుల బెట్టినా ఉరితాడుకు బిగదీసి చంపినా ఎ డాక్టరు న్నీకై సాక్ష్యం రాడు కోర్టులు నీకు రక్షణ రావు చట్టాలన్నీ, కోర్టులు అన్నీ నేతి బీరలో నేయి చందమే సామాన్యులకవి ఎండమావులేనే ..? |కర్మ! అక్కలార ఓ చెల్లెల్లార వ్యవస్థ మలచిన అదిలల్జార కాలే గుండెల కమురువాసనకు' కన్నుల ఏరులు పారుతున్నవా దారి పాడవునా శవాల గుట్టలు గుండెన గాయం 'కెలుకుతున్నవా *.. రాక్షస పీడన నెదరించాలె స్రీలు పురుషులు మనుషులందరూ సమానమన్న సమాజ ముండాలే ... కర్మభూమిలో పూసిన ఓ పువ్వా -. కన్నుల మంకెన పువ్వులు పూయగ నెత్తురు మంటలు 'కేతనమవ్వగ సమర హోరులో ముందుండాలమ్మా . 1కర్మ! ఆగమ్హ, అక్టోబర్‌ 13988 కవిత్వంపై ఎర్రజెండా దంతపు కేన్‌?

సంఘటితమెతే ర్‌ూ =నారాయణసా మి

వాళ్ళ చేతులు సుకుమారంగా వుండవు ఆకురాయిలా మసిబారిపోయిన గిన్నె అడుగులా చిల్లులు పడీ చివికిపోయిన పాత చేటల్లా వాళ్ళ చేతులు - తునికాకు చుట్టీ చుట్టే ఇప్పుడు నల్లటి ఈనెల తునికాకులా గరుకుగరుగ్గా వాళ్ల చేతులు జీవన సొకుమార్యాన్ని కోల్పోతాయి చిన్నప్పుడు నూ అక్కయ్య తన చేతుల్లో నా చెంపలు నిమిరినపుడు లేలేత చిగురుటాకులు రాసుకున్నట్టు అందమైన పక్షి యీకలు సుతిమెత్తగా దువ్వినట్టు వుండేది- పెళ్ళయిపోయిన పదేళ్ళ తర్వాత మ అక్కయ్య చేతుల్లో ఆప్యాయత కన్నా పెచు ఏలూడిపోతున్న గొయాల గర్బుకె నదుణఖంస ఎకిస్తూంది- వాళ్ళిప్తుడు ఎంత మాత్రమూ అందంగా వుండరు- యవ్వన పరిమళాల సౌరభం వెదజల్టుతూ నిగనిగలాడే సౌందర్యపు తళుకులతో బాగా డబ్బున్న “కారు పాపల్లా వారు అందంగా ఎంత మాతమూ వుండరు- వాళ్ళిప్పుడు అడుగుల కింద నలిగిపోయి కకత లా కవిత్వంపై ఎర్రవెండా

దుమ్ములో దొర్హిపోయిన కాల్చి పారేసిన బీడీ ముక్కల్లా వుంటారు- కూర్వునీ కూర్చునీ వాళ్ల నడుములు వొంగిపోయి ఊగ ఊటీ వాళ్ళ శరీరాలు లఅయతప్పే చుట్టే చుట్టి వాళ్ళ చేతుల్లో చేవ చచ్చిపోయి వాళ్ళు కత్తిరించి పారేసిన తునికాకు చెత్తలా వుంటారు మా ఆక్కయ్య అనునిత్యం పాగాకు పీలుస్తూ (బ్రతుకుతుంది గాలీ పీలి నపుడు వూపిరితిత్తులనిండా పేరుకుపోయి అప్పుడప్పుడు ఛాతీని సలుక్కున పొడుస్తుంటుంది మా అక్కయ్య వంటినిండా పొగాకు వాసనేస్తుంది పిల్లలని ఆప్యాయంగా దగ్గరకు తీనుకున్నప్పుడు _ రోజంత గొడ్డు చాకిరీ తర్వాత భర్తకు సపర్యలు చేసినపుడు చివరకు చిర్ష్నవ్యు నవ్వినప్పుడు కూడా పొగాకు వాసనేస్తుంది" వంటింట్లో గిన్నెలు పాగాకు వాసవేన్తున్నాయని వాళ్ళ మగాళ్ళు చిందులేస్తారు- అన్నం తింళే పాగాకు నమిలినట్టుందని కాన్వెంట్‌ వానన సోకిన పిల్లలు పీక్కుతింటారు వేళ్ళ మధ్య నలిగిన పాగాకు చర్మంలోకీ నరాల్లోకీ నెత్తుర్జోకీ పాదరసంలా చొచ్చుకుపోయి చివరికి వాళ్ళకి బ్రతుకే పాగాకయిపోయింది- వాళ్ళ కళ్ళు మసిబారిపోయిన వంటింటి పాతగోడల్లా పనికిరాని వట్టేపోయిన పొగాకు కాడల్లా వాలిపోయి వుంటాయి వాళ్ళ జీవితాల్లోని సంబంధాలు కూడా బీడీదారంలా పుటుక్కున తెగిపోతుంటాయి కవిత్వంపై ఎర్రజెండా తతా కక్‌9

వాళ్లు ఇంట్లోనే: నిరంతరం బీడీలు చుడుతుంటారు వంట్లోని నెత్తురంతా అవిసిపోయి చర్మం ఎక్కడిక్కడ ఎండి చిట్లిపోయి వాళ్ళు తమ యవ్వనాన్నీ, జీవితాన్నీ, శక్తినీ బీడీల కట్టలుగా యజమానుల లారీల కెక్కిస్తుంటారు మా అక్కయ్యకు యూనియనంటే తెలియదు బూజు పట్టిపోయిన యింటి నాలుగ్గోడలూ గందరగోళాల నందోహాల కార్ట్రానాకు చేర్చే గతుకుల మట్టి రోడ్డూ తప్ప మా అక్కయ్యకు సంఘటితమవడమంటే తెలియదు తోటీ కార్మికులతో కూరలూ, వంటిల్లూ, పిల్లలూ, ఆత్త సాధింపులూ, సినిమాలూ తప్ప సమస్యలని చర్చించాలనీ పరిష్కారముంటుందనీ తెలియదు- యజమాని 'ప్రశ్నలకతీతుడింకెంత మాత్రమూ కాదని తెలిసాక సంఘటిత మౌతున్న వ్రశ్నల గౌంతుల కరవాలాల ్రతిధ్వనుల్లో వాళ్ళు నినదించినపుడు యజమాని లారీలు ఖాళీగా మరి పోయినయి- యజమానికి లాభాలు ఆగిపోయినయి- బీడీలు చుట్టిన చేతులే యజమాని కొయ్యకత్తులకు నిప్పెట్టినయి- గొంతు దాటిన నినాదం ఆచరతై పదునెక్కిన ఆచరణ సమ్మెగా ప్రజ్వరిల్రినపుడు కోలావాలపు కార్టానాలు వెర్రిమొహంతో వెలపెలబోయినయి- తనలో తాను గొణుక్కోవడం తప్ప ఎన్నడూ గట్టిగా మాట్లాడని 160 తాయంయయంయలాం కవిత్వంపై ఎరకెండా

మా అక్కయ్య ॥ గొంతు పగిలేలా యూనియన్‌ని 'ప్రతిధ్వనించినపుడు అత్తమామలూ భర్తతోసహా గిన్నెలూ వులిక్కిపడ్డాయి- వంటిల్లు ఆవులించి ఒళ్ళు స విరుచుకు లేచింది- మై(కోఫోను ముందు వాళ్ళ ఆచరణల పాదాల సవ్వడి పదాలు పదాలుగా మాటలుగా ప్రవావాలుగా వల్టువలెత్తినపుడు జీవితానికి పోరాటం కొత్త రూప్పునీ వూవునీ ఇచి ఏన దృశ్యం వర్తమాన చరిత అయింది- ఇప్పుడు మా అక్కయ్య నడున్తున్న వాళ్ళలో అవిభాజ్య కదలికయింది- ఇంక ఆమె చేతులు సుకుమారంగానే నా చెంపలు నిమరాలని నేను కోరుకోను ఆమె గర్భుకైన బీడీ చేతులు పురుషాధిక్యతనీ యజమానుల దోపీడినీ కోసే కత్తులు కావాలి. జనవరి, 1989 కవిత్వంపై ఎర్రవెంచా లా

మొౌనరూపం

=మల్హారెడ్డి నామౌనం నా సహచరుడు మిగిల్చిన కర్తవ్య నిర్వహణ కోసం, నామౌనం అమరుని ఆశయాన్ని అందుకోవడం కోసం, నా మౌనం గాడాంధకారంలో వెలుతురు కోసం వెతుకులాటకాదు, నా మౌనం భయంతో బెట్ట కమ్మిన నిస్సహయక నిలకడ కాదు, నామౌనం నిష్కియా చేతనంతో ఘనీభవించిన మూర్తికాదు, నామౌనం ... బడబాగ్ని, నా శరీరం ... సెగలు గక్కుతున్న అగ్నికీల, నారక్తం.. సలసల మరుగుతున్న లావా, నాగుండె... విస్ఫోటనమౌతున ఎ ఆటంబాంబు, నేను మౌన రూపం దాల్చుతాను, నా మౌనానికి మద్ధతుగా . బచార్జూ “బస్సులూ *_. మౌన రూపం దాలు తాయి, నా మౌనానికి మద్దతుగా ... పల్లెలూ.... జీల్దాలూ.... మౌన రూపం దాల్చుతాయి. నా మౌనానికి మద్దతుగా .. ఆఫీసులూ.... అంగళ్ళూ.... మౌన రూపం దాల్బుతాయి ఆంతటా మౌనం... . అంతా స్తబ్రత.... ఈ భయంకర మౌనంలో. .. కసాయిబట్టుల కర్కోటకుడు గుండెపగుల అరిచి ఆరిచి నడిరోడ్డులో . . . నిలువునా కూలుతాడు నా మౌనం నిరననకాదు, నామౌనం ప్రజాయుద్ధం.

జూన్‌, 1989

1థడై బాాాాాాాాాాలాజాలాాలాా కవిత్వంపై ఎర్రదెండా

ఉన్నదేదో ఉన్నటుగౌం.... లా వి.వి. బరిగీసి నిల్చినపుడు ఫఖుభంగా వుండడమూ సాధ్యం కాదు నక్సల్పరీ దూసి నిలిచినపుడు మర్యాదగా చెప్పడమూ మాన్యం కాదు ఆరాటాన్ని పాడినంత తాత్వికంగా ఆగ్రహాన్ని ట్యూన్‌ చేయడమూ భావ్యం కాదు నెత్తురంటిన చేతుల్ని గురించి నెత్తీనోరూ బాదుకొని మొత్తుకోవాలి తప్ప కొత్త కాగితం వాననో, అచ్చువాసనో వేసే అస్పష్ట, కవిత్వం పక్కన నీ ఫోటో తప్ప నిర్దిష్టంగా పోల్చుకునేదేమీ వుండదు ఆకాశంలో గద్దయినా అడవిలో గుడ్డేలుగయినా కావలి కుక్కయినా ఆవలీలగా పసిగడతాయి అందరం అవసరంగా స ఎందించే ఆంశమేదో దాచకుండా చెప్తూ సెత్తావులయినా సరే నెత్తురోడుతున్ను వేళ కవిత్వంపై ఎర్రజెండా తతవతడడవాడావావావా ఈతే

భావాల పాత్తిళ్ళలోనో

వె రల్లోనో దాచలేవు

గాయాలు కడుగుతున్న చేతులూ

బాణాలు గురిపెడుతున్న చేతులూ

బాణీలు కడుతున్న చేతులూ

తడిసి తడిసి పచ్చి పుండ్రయ్యాయి

ఆచితూచి రక్తం కాయలయ్యాయి

ఆడిపాడి జనం జెండాలయ్యాయి

శిలలో జీవం పోయడం కానీ

ఉలి పని

జీవితాన్ని శిల్పంగా చెక్కడం కాదు

ఉలికి పడకు జీక్తి వె చిత్రీ

ఉన్నదేదో ఉన్నట్లు

హృదయానికి వత్తుకొనేట్టు చెప్పు

10 జ్యూలై 1989

దట రాడా రాలా రారారా ల రా వారలారా ఎవ వ తెండో

బలి విజ్ఞానానికి బలి ఇ = వసంళో కత్తులూ కటారులూ లేని బలి తలలు తెగవూ రక్తం చిమ్మదు ... తెగిన తలకన్నా హీనంగా మెడ మీద నిలబడిందీ తల మూఢ నమ్మకాలు లేవు ఆచారాలు కావు అంతకన్నా హీనమైన ఓ రాక్షాసానందం యీ బలి బంధిఖానా... కటకటాలు లేని బందిఖానా తలుపులూ తాళాలూ లేని బందిఖానా ఇక్కడ 'రెక్కలకు కట్టు లేవు రెక్కలు ముక్కలయ్యేంత వరకూ ఇక్కడ ఎంత స్వేచ్చని.... ఇక్కడ అడుగులకు ఆంక్షలు లేవు ఇర్షవై నాలుగ్గంటలూ చాలకుంటే అంతకు 'రెట్టింపూ ఎన్ని అడుగ్గులై నా వేయొచ్చు గూటి పరిధిలోనే స్వేచ్చ...... ఇక్కడ ఎంత 'స్వేచ్చనీ . ఇంతకన్నా ఇంకేం స్వేచ్చ కావాలీ ఇంటీ మురికిని వదిలించుకుని " ఇష్టంగా ఆలంకరించుకానే స్వేచ ్ట కోరికతీరా పిల్లలను అక్కున చేరు ఎకుని ముద్దాడే స్వేచ్చ ఆకలియితే అన్నం తినడానికి స్వేచ్చ అన్నింటికన్నా ముఖ్యంగా ఏడవడానికి ఎంత స్వేచ్చనీ! ఇంకా ఏం కావాలి నీకు....?!? జూల, 1089 కవిత్వంపై ఎర్రవెందౌ ాాావావాడంానావాంయాయాయాలాంయా కేటర్‌

మాటలాడిపో మాబెండా | ఎవపవత

ఆకాశంలో రెపరెపలాడే ఆకాశంలో రెపరెపలాడే ఓ జెండా

ఆరిమెరి కొండలో ఉరిమే జెండా మాటలాడిపో మా జెండా

ఒక మాట జెప్పిపో మా జెండా పెదవులపైన నాట్యం చేసే

పాటకు చికటి తెర కప్పేనది

గుండెలలోన గానం చేసే

కోకీల గొంతుక గాయపరచినది

కూలీ వాలీ కన్నులలోన

వెలుగుల దీపం చెరబట్టినది

ఆశలు ఊరే కన్నులతోటి

నింగిని చూసే పత్తివూలపై

విషప్తు చుక్కలను విరజిమ్మినది ఎవరెవరే........

నెత్తురుపువ్వుల పువ్వుల జెండా నెత్తురుపువ్వుల పువ్వుల జెండా ఓ జెండా నాగేటి చాలులో నడిచే బెండా

సత్యం పలికే గళాల వైన

తుపాకి తూటా గురిపెట్టినది

బతుకును చాకు కలాలపెన

నిషేదాల నంకెల వేసినది

చేతులు కలిపే పాటను చూసి

గుండె గుబులుతో కలవరపడినది

మండే గుండెల సుత్తీ కొడవలి

శ ఈర డాటా కనిత్వం పై ఎర్రజెండా

ఎరుపుకు ఎరుపై నిలచినప్పుడు

కారునలుపు రంగేసినది ఎవరెవరే..... .

మట్టిని తాలుచుకు పుట్టిన జెండా

మట్టిని తలెలుచుకు పుట్టిన బెండా ఓ దెండా

మన్యం మంటై ఎగసిన బెండా

ఓట్ట కోసమే మనుషుల మధ్య

మతం మంటతో చిచ్చు పెట్టినది

మీరట్‌ గుజరాల్‌ హై దరబాదులో

పెత్తురుటేరులు పారించినది

హీందూ ముస్లిం సిక్కులు ఆంటూ

మనుషుల మధ్యన గోడలు పేర్చి

దూరదర్శనం రామాయణాన్ని

కధలు కథలుగా మత్తెక్కించి

టీవీ సాక్షిగ హీందూ పెత్తనం

బోధలు చేసి రెచ ఏగొట్టినది ఎవరెవరే....

పచ్చని పంటల పంటల జెండ

పచ్చని పంటల పంటల జెండా ఓ జెండా

పల్లె పదాల్లో పలికే జెండా

అమ్మను చెల్లెను యం(్రం జేసి

మీనం సేవకు బలి చేసినది

అక్షరమొద్దని మొద్దును చేసి

మసిగుడ్డలలో మూలతోసినది

పనిపాటల్లో పనులకు గాక

పడక బొమ్మగా చేసుకున్నది

మనసు, భావం చీకటి చేసి

మెదడును రాయిగా మార్ప్చించేసి

మగాడి తోకగ తయారు చేసినది ఎవరివరే..... కవిత్వంపై ఎర్రజెండా తతావవాయాడాం కట?

మందార మొగ్గల మొగ్గల జెండా

మందార మొగ్గల మొగ్గల జెండా ఓ చెండా

సింధూరంలా మెరిసే బెండా

నాగలి గట్టి దున్నే రె తును

కులాల పేరిట విడగొల్టినది

గుడ్డలు నేసే సాలీని తెచ్చి

మగ్గపు కండెగ జేసినది

కమ్మరి కుమ్మరి మాల మాదిగ

వడ్డెర లంబాడ లని చెప్పే

వెట్టి చక్రములో నలిగే బతుకుల

కులం కులంగా విడదీసినది ఎవరివరే

డప్పుల మోత్రె పలికిన జెండా

డప్పుల మోత్రె పలికిన జెండా ఓ జెండా

గుండె లయలతో కదిలే జెండా

లోకమంతటా అన సలు చెల్లెళ్ళు

తిండి కోసమూ పోరు చేసిరి

చెమట చుక్కలు రక్తపు ధారలు

మట్టిలో పారి ఏరులయినవి

ఏరులు సాగి నదులను బేరి

సముద్రాల నెగదోసెను కాదా ఓ జెండా

అలలు అలలుగా లేచే జెండా

ఆలలు అలలుగా లేచే జెండా ఓ జెండా

సుత్తీ కొడవలి గుర్తుగ జెండా

పైపై "కెగరవే ఓ జెండా

మన - ఆకసమంటవె ఓ బెండా

అక్టోబర్‌, 1989

న కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

పహారా = ఆర్‌. శశికళ పురుషత్వం పహారా ఆకారం దిద్దుకొంటున్న క్షం నుంచి గర్భం టె లయి శక్తులూ వాక్కులూ పొందకుండా లాకప్‌ మరణాల పహారా నడకకూ నడవడికకూ నిద్రకూ తిండికీ గురిపెట్టి వదలిన బాణంలా పహారా అజంతా శిల్చ సౌందర్యంతో తాజ్‌మవాల్‌ ప్రేమ స్వప్నంతో కావ్యదేవతా వర్ణనతో నేల మీద పాదాలు మొలవకుండా పహారా సర్వవక్కులూ పుస్తకంలోని ప్రతి పేజి మీద వున్నట్టూ శరీరంలోని అంగాంగంపై మంగళ సూత్రం పహారా క్షం గుబాళించే మల్లెపూలతో కవిత్వంపై ఎర్రజెండా తతా 169

నవమోసాలు మోయించే పహారా ఆనాదిగా నిలిచిన మృత్యు లోయలోని ఆర్తనాదాల్ని అక్షర సత్యాలలోకి ఎక్కీంచకుండా చరిత సహారా కన్నీళ్ళు ఆరకుండా నిట్టుర్పులు నిలిచి పోకుండా వెన్నెముక పెరగకుండా కట్నుం వేల రంగులతో పహారా బరువుగా నిరాశగా బాధగా కదులుతున్న ఆడుగుల చప్పుళ్ళు ఏనాటికీ పిడుగులు కాకుండా ఆశౌగీతం పేర పహారా కనమయి రాలినా వివక్షతను చెరపకుండా వ్యక్తిత్వం తాకకుండా సమాధుల మీద సహితం పహారా స్రీత్వం వున్నంత వరకూ శతకోటి రూపాల పహారా అధిగమించిన చోట ఇంకెక్కడ సహారా? డిసెంబర్‌, 1989 పంట ాాాాలావయాయయయయయయియ.ి.. కవిత్వంపై ఎర్రవెందా

కారిన కన్నీటి పువ్వు = ఆర్కే అక్క నాకు పరిచయం చేసినప్పుడు అంగుళం అంగుళం కూలిపోతున్న నిన్ను చూశాను వ్రణం క్షణం కాలిపోతున్న నిన్ను యివ్వాళ మళ్ళీ స చూశాను చావుతో యిన్నాళ్ళూ నువ్వాడిన ఆటలో ఈసారి మేం ఓడి నువ్వే గెల్బావు ఐనా బతుకీడుస్తూ ఏం సుఖపడ్డావని బంధాలు తెంచుకుని కష్ట పెట్టావనాలి? సముద్రం హోరులో వినదిడవి మూగబాధ నీది సము[ద్రం యిసుకలో కూరుకుపోయిన బతుకు నీది విరుగుతున్న కలపై ఒరుగుతూ ఎగసిపడే అలల్ని ఆహా (నించావ్‌. అలల గర్భంలో దాగిన విద్యుద్గీతం వింటూ చేతికందని కలలో కరిగిపోయావు లక్ష నక్ష్మతాలు ఒక్కసారి అదృశ్యమై తే కాళ్ళు తెగి కూలిన ఒంటరి ఒంటబైనావు కంటికీ పట్టని నిద్షకి తపించి తపించి కళ్ళ ముందు జీవితాన్ని వెలివేశావు నీ చుట్టూ ఎవరెందరున్నా నీలో నువే (౨ ఒంటరి భూన్యాన్ని గూడు చేసుకున్నావు వసంతం కరువెన శిశిరంలో అలిసిన బాటసారీ! నువ్వు మరువలేని స్మతివి మౌనంలో విన్నించే రాగానివి కడలి తరగపై విరిసిన కన్నీటి పువ్వువి నగం వెన్నెలో కాలిన జాబిల్లి కూనవి ఫిబ్రవరి 1990 కవిత్వంపై ఎర్రవెందౌా. ానరనరానోనోానోానడాాాయకాయయయాయలాలలాణాజాలాల. క్లే? నే

రెండు పిట్టలు-రెండు పొటలు = (శ్రీవివాసమూర్తి పొద్దుననగా వెళ్ళిన రెండు పేట్టలు గుండెనిండు వెలుగులతో ఈసరికి యింటికి చేరవలసింది పగలంతా బోసిపోయిన ఈ తోట ఈపాటికి కీలకిల మనవలసింది ఎప్పటిలా సద్దుమణిగిన పాద్దు ఈ చెట్టుపైన వాలి పిట్టల సాహసానికి ముచ్చట పడవలసింది చిన్నారి చెల్లెలందరూ పుస్తకాల్లో దాచుకున్న నెమలీకలతో పిట్టలకు తురాయికట్టవలసింది పొద్దుననగా వెళ్ళిన రెండు పీట్టులు ఈసరికి యింటికి చేరవలసింది తాలి రూము దాటినా వెన్నెల యిట్లువైపు లేదు దోసిట్టో గింజలతో అమ్మలందరూ గడపముందే, పాద్దుననగా వెళ్ళిన రెండు పీట్టలు ఏమయ్యాయి? సూర్యాగ్ని గుండంలో స్నానమాడి నక్షత్రాలై వస్తాయని అందిన వరకూ ఆకాశం చూపుల్ని పరవింది నీళ్ళలో చేప్లలై వస్తాయని నముద్రం నెమ్మదైంది వేడిగా వీస్తున్న గాలి మాత్రం సుళ్ళు తిరుగుతూ వచ్చింది గింజలు పారిన పంట కాలవల్లో శవాలు (వ్రవహిమ్తన్నాయనీ రాకాసిమబ్బు కాపుకాసి 'దెండు నక్షతాల్ని మాయం చేసిందనీ గాలి గాయపడే వార్త తెచ్చింది కంచ లాలా కవిశ్వంపై ఎర్రకెండా

(ప్రేమలు కట్టుకున్న గూడు కళ్ళముందే విధ్యంసష్టంది ఎన్ని గూళ్ళు, ఎన్ని గూడేలు ఎన్ని విధ్వంసాలు ఎన్ని విషాదాలు వెక్కీ వెక్కి ఏడుస్తున్న ఆకాశాన్ని ఏమని ఓదారుస్తాం శోకాలై పార్గుతున్న సముద్రాన్ని ఏమని వూరడిస్తాం పెంచిన పిట్టలను కూడా పోగెట్టుకున్న తల్టులను న! న్‌. ౮ ఏమని సముదడాయిస్తాం. ఆక్రోశం 'కెరట్లాలె లేచిన సము(ద్రం హోరెత్తింది చెట్టు దిగిన పొద్దు అరుణ పతాకాన్నెగరేసి వాలిపోయింది ఊరడిల్లిన తల్టులు క్‌ళ్తు స లుడుచుకొని కొత్త పిట్టలకు కోలాటం నేర్పుతున్నారు. పాద్దుననగా వెళ్ళిన రెండు పిట్టలు ఏమయ్యాయి? 'రిండు పాట్లలై తిరిగి వచ్చాయి. పోరాటంలో కత్తులై మెరిశాయి. శ మార్చి 90 కవిత్వంపై ఎరవెందాతలనలావాలాలాతాల. క్ట73

పాలమూరు కూలీలు = మళ్లిక్‌

దేశానికి వన్నెదెచ్చిన పాలమూరు కూలివాడ దేశమంత నీదెగాని నిలువనీడలేనివాడ

రక్తమంత ధారబోసి

బతుకు లెండిపోయినోడ

సీంవామోలె లేవలో

పాలమూరు కూలన్న

పోరుబాట బట్టురో

పాలమూరు కూలన్న తాతనుండీ తండ్రి దాక తండ్రి నుండి కొడుకు దాక భూస్వాముల కాలికింద బుగ్గి బుగ్గి అఆయ్యినోడ

సలాము గొట్టె బతుకులొద్దు

గులాముగీరి దితుకులొద్దు 1సింహమోలె! పాలమూరు లేబరాని దేశమంత సేరునీది గుత్తెదారు చేతిలోన అణిగి మణిగి ఉన్నవాడ

బంధనాలను దెంచుకోర

చితుకుబాగు జేసుకోర 1సింవామోలె!

న న కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

పొట్టచేత దిట్టుకోని ఊరుఊరు దిరిగినోడ అప్పుమీద అప్పు బెరిగె ఉప్పుగూడ బుల్టుషాయె ఎట్టిచాకీరి బతుకులొద్దు ఎల్లకాలం ఏడ్చులొద్దు !సింవామోలె! (శ్రమకక్తిని దోసుకున్న దొరల పాలన సాగదంటు భూమికొారకు భుక్తి కొరకు పోరాటం ఆగదంటు లేబర్‌ బతుకులొదిలిపెట్టి ఆయుధాలు పట్టన్నా కసింహమోలి! సెలకదున్ని నోడనీవు పాలమూరి కూలన్న సుక్కలాగ మొలిసిరార ఆ కట్టెగొట్టినోడ నీవు జ గం౦ండ్రగొడ్డలయ్యిరార గా రాయిగొట్టేనోడ నీవు న రాటుదేలి ఉరికిరార క వ న్నుమోసీవోడ నీవు న గ బ్బలాగ మోగిరార క్‌ బ విదొవ్వినోడ నీవు న బాకులాగ మెరిసిరార క బం్రగట్టినోడ నీవు న బాంబులయ్యి పేలరార = డ్యాముగట్టినోడ నీవు క్ట డే నమేటువయ్యిరార న కివిల్యం పై ఎర్రతెండౌొ. ంాలరోలనకవనాకావపాతాయనానననలనానావకానాయానాకారాలలాువానలాడాల 2 య

ఆడోళ్ళం = సాధన

సింధూరమూ తెలియదు నూకు సింగారమూ తెలియదు పసుపు కుంకుమలు మావి కావు ముంజేతికి గాజులు లేవు మెడలో పుస్తెలూ ఉండవు కాలిమష్టెలు, గోరింటాకులు అలంకారాలు, అభరణాలు లేవు నుదుట తిలకం దిద్దీనవారు లేరు

ఒంటి మీద ఆచ్చాదనలుండవు

చదువు సంధ్యలు లేవు

కన్నవారు. కొన్నవారు ఇవేవీ

మన “రివాజు కాదంటారు - మామాట షూటు, మా బతుకు చేదు' (స్రీ - పురుషుల తారతమ్యం

దేనితో గుర్తిస్తారో కానీ

పురుషుల కెందులోనూ తీసిపోం నాగలి పట్టుతం, పొలం దున్నుతం కట్టులు పోన్తం, మోపులు మోన్తం పంట పొలాలకు

మా చెమట ధారపోస్తం

కాకపోతే

కళ్ళంలో అడుగుపెట్టనివ్వరంతే

అది రివాజు

17 బలాల కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

(స్తీ పురుషులం ఏకంగా

అడవి అడవంతా గాలిస్తం

వలలు పెడతం, పరుగులు తీన్తం ఆయాసం, ఆలసట మర్చిపోతం జీవన్మరణ సమరం చేసి ఖడ్గమృగాలను బంధిస్తం

కాకపోతే,

పంపకాల వద్ద మాతో పని లేదు అది రివాజు,

పొద్దన్తమానమూ చాకీరి చేస్తం ఎవరికీ ఎదురు మాటాడకుండా

ఏం చెప్పినా మేం చేస్తం

వంటా వార్చూ మా వంతే

వండింది పంచడం మా వంతే

అది అంతే రివాజు

కాకపోతే

నెల్వకె దురోజులు మమ్మల్ని వెలివేస్తారు పుట్టింది మొదలు, వయసాచ్చేదాక మేం ఆడతం-పాడతం

వరుపైన వారితో సరసాలూ ఆడుతం (ప్రేమకోసం నిరీక్తిస్తం

ఈై నవాడు, బోడె నవాడు

మనపై నవాడు, “మావాడు

కావాలని మేము కోరుకుంటం కాకపోతే,

కల్టుతాగామనీ, ఒప్పుకున్నామనీ కన్నవారు మా ఊసులేకుండానే

కవిత్వంపై ఎల్రజెండా లా 177

మమ్మమ్ముకుంటారు అది రివాజు అబల, సబల, ఆది దేవత అపురూపం, సౌందర్యం నాజూకు, నెజుబాన బహురూపుల పదాల అర్జాలు తెలియవు మాకు మేం ఆడోల్లం, మేం గౌట్టోల్లం మాకు అన్నలొచ్చిండ్రు ఆయుధాలిస్తున్నరు, ఆదరిస్తున్నరు మాకంతేచాలు, మాకదే కావాలి ఇది మా రివాజు (ఉద్యమంతోనూ, ఉద్యమాన్ని నిర్వహిస్తున్న శక్తులతోనూ మమేకమవుతున్న మాడియా మహిళ నిక్చితాభ్శిప్రాయమే నాకు (ప్రేరణ) మార్చ్‌, 1990 తంత లాం కవిత్వంపై ఎర్రకెండొ

ఎక్కడికి లి జా అంప శ్రీ ఏడికి పోతున్నవురో - అన్నా ఓ కూలెన్నా! నువు ఎక్కడికి పోతున్నవురో - అన్నా ఓ చిన్నన్నో కఏడికి! నీ పల్లెను వదిలేసి - నీ జిల్హాను వదిలేసి నీ తల్లి పిల్లలానాదిలి - నీ తాత తండ్రి నౌదిలి తల్లి! బాంచ బతుకు పోతుందని - బయలుదేరి పోతివా కడీకి! బతుకు తెరువులేదని-నీవు-బొంబాయికి పోతివా బిక్కుబిక్కుమంటూ నీవు - భివాండీకి పోతివా !బిక్కు! నీ పంట పండ లేదంటూూపట 'ఎంకు పోతివా ఆకలి తీరాదంటూ-అంబర్‌నాథ్‌ చేరితివా ఆకలి! ఏడచేరిన గాని - ఎండుకపోతున్నవో ఏడికి! బొంబాయిలో నీకు - పుట్‌పాత్‌ బతుకాయెనా భివాండిలోన నీ - బిడ్డ రాలిపోయిందా భివాండీ! పట్నంలోనా నీకు - పన్తుల బతుకాయెరా గా అంబర్‌నాట్‌లోన నీ -ఆలి రాలిపోయెనా 1అందబడే నీ కష్టం చూసిన దొరలకు-కనికరమే రాదాయే మడికి! ఈడ దోపీడాయెరో-ఆడ దోపీడాయెలో ఈడ “కూలిపోతివిరో- ఆడ '“రాలిపోతివిరో' ఈడ! ఏడ చూసిన గాని - దొరల రాజ్యమాయెరో డికి పల్లి పల్లి కదులుతోంది - కూలిదండు కదులుతోంది ఆరె! కూలిదండు కదులుతోంది- కవిత్వంపై ఎర్రకెండా తననన 1790

తుడుంమోత మోగుతోంది కరూలి! సమరాజ్యం అరె! మనరాజ్యం- వచ్చువరకు పోరాడి తీరుతుంది ఫఏడికి! గద్వాల గడ్డంతా - గడగడగడలాడుతోంది అచ్చంపేట అడవిలో - అగ్గిమండుతున్నదిరా! [ఆచ్చం కొండల్గ్లోనా - కోలాటాలాడంగా కొల్లాపూర్‌ కొండలో - కొలిమి మండుతన్నదిరా కూలిదండులో జేరు - పోరుబాటలో నడువు ఈ దోపిడిగాళ్ళనంత - నష్టేటిలో కలుపు 1దోపిడి! ఎత్తినా పీడికీలిని - దించకుండా పోరురన్నా దోపిడీ! 1990 9 లా లాలా కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

కరూ గే శ = విన్‌, రజని మేము మనుషులం మనుషుల్ని (ప్రేమిస్తాం ఒక్క[ప్రాణం విలువ మాకు కళ్ళల్లో స్రవించే వెచ్చని కన్నీరు నిరంతరం కొట్టుకునే గుండె (శ్రుతిలయలు ఆత్మీయుల కోసం పడే హవృదయవేదన. జీవితంలో మాకు అత్యంత విలువ నదీ (పేమాసృదమై నదీ (ప్రాణమే. అసెంబ్లీలూ, ఆర్థిక లావాదేవీలూ కాదు మనిషికి కొలమానం మానవత (మే కానీ మతం కాదు మాకు మీ కల్లబొల్లి కబుర్లూ వద్దు దొంగ ఏడుపులూ వద్దు నష్ట పరిహారాలూ వద్దు. పోయిన 'పాణాల్ని తెచి ఎవ్వండి. క్రో క్షణం అనుభవించిన ఉద్రిక్తతను దూరం చేయండీ మా గాయాలకు మందులు కాదు గుండె గాయాల్ని మాన స్పండి ఎప్పుడే వార్త వినాల్కౌస్తుందోనని భయంతో వణుకుతున్న మా గుండె చప్పుళ్ళని రికార్డు చేయండి కవిత్వంపై ఎర్రతెండా లతతతవవావనాాల కేవీకే

ఆగిపోయిన గుండెల వెనక గూడు "కట్టుకొన్న విషాదాన్ని చదవండి. మా సహచరుల కోసం ఎప ఎుడూ మతం అడ్డురాని మా స్వచ్చమైన "స్నేహం కోసం మా గుండె చస ఎళ్ళ గని మీ గుండెల్లో ఫిరంగుల్లా మోగించడం కోసం మా కాలిపోయిన ఇళ్ళ సాక్షిగా విరిగి పోయిన సామాను సాక్షిగా మరణించిన సవాచరుల కన్నీటి సాక్షిగా మేము నోరు తెరుస్తున్నాం అర్ధించడం కాదు గర్జించడం నేరు కున్నాం. 121290, పై, దరాబాద్‌-కర్ఫ్యూ కలిత కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

జడత్వం బంక్షర్షలో... యా = చెరుకు సుధాకర్‌

వాడు చమురుదావినికి 'రేపీన

ఇసుకతుఫాను 'రేణువులన్నీ ఇక్కడ

నీ, నా కనురెప్పల మెత్తని కూసాన్ని తెగోస్తున్నా,

కంకర కళ్లల్లో దొర్హుతున్నా

(౧౮గా ం.

ఎంత ఆచేతనంగా పడుకున్నాం మనం

పాల పాడుల మీద, పసిడి చెక్కిళ్ల మీద,

తల్లి రొమ్ములమీద, వృద్దాప్యం చేతికరమీద

బాంబులు కురుస్తున్నా ఎంత జడత్వం నింపుకున్న దింకర్తలో దాక్కున్నాం మనం

చాడు యుద్ధం బండరాళ్తను ఎల్లెడలా దొర్షిస్తున్నా ముష్టిబతుకుకోనం తొండల్లా వంగినంగి దాక్కున్నామే గాని మనుషుల్లా నిటారుగా నిలబడలేని నిన్నూ, నన్ను చూసీ భూమికి సమాంతరంగా నడుస్తున్న జీవులూ వెక్కిరిస్తున్నాయి ఇజ్జూరాలు, ఆక్రోట్లు ఏరుకున్న చిన్నారి చేతులు మధ్య[ప్రాచ్యంలో ఇక మానవకంకాళాల్నే ఏరుకుంటాయి రెక్కలు టెగి మిగిలిన క్షతగాత్ర బాల్యం

"రేపటినుండి తల్లి ఒడిలో నెత్తురు గడ్డకట్టిన అరేబియన్‌ నై ట్స్‌ చీభత్చ్స స్వప్పాల్నే వింటుంది

నక్ష్మతాల్ని కళ్లల్లో మొలిపీంచుకునే ప్రజలమీద

శతఘ్నుల మంటల శకలాలు కురిపీస్తున్నవాడు

“కొత్త ప్రపంచం గురించి మాటాడితే

ఐరాస భద్రత పాక్షిగా పులకిస్తున్న

భయ్యగన్త తాల మృగారాధన నమాజమా! కవిత్వంపై ఎర్రజెండా లావవవవవయాయయవాయాయాయాయాయాయా కీడ్‌తే

ఆత్మహత్యే మేలింకా! వాడు పెంటగొన్‌లో మన జీవితాల చిత్రగుప్త చిట్టా విప్పుతున్నా చచ్చినట్టు పడి వుండేవాళ్తం చావడమే నయం స్వేచ్చా స్వాతంత్రాల ఉనికిని, గణాంకాల్ని ఇకనుండి బుష్షదొర, ఆద్నాన్‌ ఇషోగ్గీలే ప్రసాదిస్తారు. అఆలీనంలో పులకిస్తారో పెరిస్తోయికాలో పవళిస్తారో తేల్చుకోండి వాడు దేశదేశాలు తొడుక్కున్న అలీనం వలువల్ని మూకుమ్మడిగా లాక్కున్నా దిసమొలలతో పులకించే పాలకుల్ని చూసి ముక్కుమీద వేలైనా వేసుకునే టై న్యం తెచ్చుకో! డాంబికంగా తగిలించుకున్న నర్వసత్తాక, గణతంత్ర డూప్‌ మాస్కులపై వాడు కత్తిరింపుల, బెదిరింపుల ఉమ్మి ఊస్తున్నా, ఉచపోస్తున్నా నత్తగుల్ల గూనిమూపులో ముఖాలు దాచుకునే పాలకుల్టారా! జాతీయ జెండాలన్నీ అవనతంచేయండి విదేశీ మారక ఒయాసిస్సు ౨ మానవ కారుణ్యంతో యుద్ధ విమానంలో ఇంధనం పోసిన అలీనమా! రామ్ములెత్తుకొనే నడువు అడిగే వాడెవ్వడూ లేడు జీవితం ప్రశ్నార్థ్రమయిపోయినా నిష్కియం న్యూట్రాన్‌ బాంబుకు ఉరేసుకున్న మానవ చరిత్ర భవిష్యత్తింకా ప్రశ్నార్థకమే అవుతుంది. ఫిబ్రవరి, 1991 కదిలా కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

సీ చావును కలగంటున్నాను = రాణీ శివశంకర్‌

కాలానికి దూరంగా (ధ్రువ్మప్రాంతపు లోగిలిలో నేనొక అసందర్భ క్షణంలో జన్మించాను. ఆ శిధిల పవిత్ర గృహంలో బీటలు వారిన గోడలపై తలకిందులుగా మొలకెత్తాను కమ్యూనిజం నన్ను కాళ్ళమీద నిలిపింది.

నన్నిలా సంకెళ్ళ వలగా అల్లిందెవరు? నన్ను వాకే కాకుండా చేసిందెవరు? నేనా చీకటి గదిలో దేకుతూ పాకుతూ సరీస్సృపషమయ్యే వెగటు క్షణాలలో తలుపులు పగిలి తలపులు రగిలి సహచరుడు. “నడు” “ఎక్కడికి?” ప్రపంచంలోకి పగటిలోకి.

కరచాలనాల వరదల్లో కలుసుకొన్నాం నిజంగా. "టీ కప గ్‌ ఆవిరి మేఘాలలో వూయల లూగుతోంది. నరిగా అవుడే అసందర్భంగా మనువు ఆకాశం నుంచి, టీ కప్పులు పగిలిపోయాయి. స్వప్నాలు తాణికిపోయాయి. సైన్లిన్టు పరిశోధనా నాళికలో దూకి చచ్చి ప్రేతాత్మలతో వేదాలు వల్లించాడు. మనువూ లాల్‌ కృష్ణుడూ చిరునవ్వారు. వాళ్లు బెర్లిన్‌ గోడపై . భగవద్గీతని మళ్ళీ మళ్ళీ చదువు కొన్నారు.

పార్తమెంటు మేడిపండు పగిలి రామపీశాచం రాళ్ళు రువ్విన క్షణాలలో కాలం వెవక్కిపోలేదూ? శిలలతో వానరాల భేల, పు(రెలే చింతులు. ఆద్భుతమైన జాతీయ క్రీడ. మనం మన వెన్నెముకని శివధనుస్పుచేసి వాడిముందు వంగాం. సెటిల్‌ పెటిల్‌ అదే భగల్పూర్‌ కవిత్వంపై ఎరతెండౌ లవనావనారానావనాడావానాయవవయడానాయాాయలాయయం కేగీన్‌

కాటేసి పౌములు .. పాములు . పట్టండి పట్టుండంటాడు. కోరలు వాడివే కొరడా వాడిదే. భూమినే శీర్షాసనం వేయించాడు ఉల్ణాగా ఆనువదించుకోవాలి రెటీనాపై మహానగరాల్లో (ప్రారంభమైన వికృత వాక్యానికి మహారణ్యాలే పుల్‌స్టాప్‌.

భూమి నూర్యునికి దూరంగా జరుగుతోంది. భగవంతుడి భృకుట్తివె పు, ఈ చీకట్లో నెత్తుటీ రంగీ వంచించింది. శాంతి పన్నాలు వల్లించింది, బొద్దింకలతో ఏకరక్త బంధుత్వం ? ఛీ.. శీ.. ప్రతీదాన్నీ దట్టించిన ధిక్కారం ముందు నిలబెడదాం. స్నేహాల్ని (ప్రేమల్ని సోదరత్వాల్ని అన్నిటినీ రద్దుచేద్దాం. సరికొత్త [క్రమంలో వర్ణమాల నల్లి మానవుడి కంఠసీమని కౌగిలించుకొందాం.

మన మిత్రులు అనలైన మిత్రులు అర్ధరాత్రి పాము పడగలపై మేల్కొన్నారు. మందు పాతర్నలై పెటిల్టున వికసించారు. పతాకానికి తమ రక్తాన్నిచ్చారు. మబ్బుల్లో తేలిపోతున్న మానవ మేధని కష్ట జీవికి తలపాగాగా అమర్చారు. వారి కరచాలనాల కల్లోలంలో నాలోని అణువణువూ రగిలి రగిలీ జ్వాలలు.

ఇక నన్నేది చల్దార్చలేదు. నేనీ నాటి భూమికి చెందిన వాళ్లే భూగర్భంలోని జ్వాలలు నావేళ్ల కొనల నుంచి శిరన్సులోనికి పాకుతున్నాయి. సరికొత్త జీవకణాలతో పునర్దన్మించాను. నేనో అగ్ని గుండాన్ని. మీ దివాంధ సంస్కృతికి, నీ వారసత్వాన్ని సిగరెట్‌లా నుసిచేస్తా.

నువ్వు కుళ్ళిపోయిన క్యాబేజీవి. చెడిపోయిన రేడియో సెట్టువి. నీ కాలం ఐపోయింది. నీ మృత్యువు దగ్గర పడింది. వాతావరణ సనూచనలందుతూనే వున్నాయి కదా! శతిర చాత. కవిత్వంపై రవెండా

భగ్నసభ = ఇంద్రవెల్లి రమేశ్‌ నేనెప్పుడూ తిరిగే ఒకానొక భూగోళంలో ఏమంత అర్ధవంతం కాని పనిలో నిమగ్నమై వీధిన పడ్డాను నా లోపలి చీకటి భాగాలు ఒక్కొక్క టు కూలిపోతుండటం వళ్ల “ఎవరా వచ్చేది అని చూశాను ఆ! గుర్తు పట్టాను శ్రీ శ్రీ చెప్పిన నవజీవన బృందావన నిర్మాతకానీ కొంపలు మునిగి పోయేంత కంగారుగా సమీపించాడు భయభీతుళ్ణయి పోయాను ఆ రెండు చేతుల్నిండా నర్మెట్ట మృత దేహాలు గాయపడ్డ దేహాలు- ఈ శరీరాలను ముదద్రించాలి అచ్చుయంత్రాలు సహకరించడం లేదు బామ ఆచ్చుయంత్రా లెపుడూ హత్యాకాండను ముద్రించవు నా పూర్తికాని కవితలో ఆపురూపంగా మిగిలిన ఖాళీని ఆతనికి చూపాను ఫర్వాలేదు కరపత్రాలు రేపు ర్యాలీ చేస్తాయి నేనెప్పుడో ఒకప్పుడు తిరిగే భూగోళంలో ఏదో కాస్త అర్ధవంతం అయిన పనిలో నిమగ్నమై యూనివర్సిటి రోడ్డున పడ్డాను యూనివర్సిటి రోడు సరాసరి ఓ గదిలో కెళ్తోందని తెలిసి నా లోపలి పలుతురు భాగాలు చకచకా నిర్మించబడ్డాయి ఏమిటా గదిలో వున్నదిని చూశాను అరరె అనేక్కులైన శ్రీ శ్రీలు యువతరం ఎప్పుడూ గొప్పలు చెప్పుకునే శ్రీ క్రీలు కానీ కలాలు పడేసి బీడి ఆకుల అంచులతో రాన్తున్నారు భయాశ్చర్యంలో పడిపోయాను అంచుల కీంద అవే మృత దేహాలు గాయపడ్డ దేహాలు ఈ యూనివర్సీటీలో పోస్టర్లు రవాస్యాల్దాంటివి. పోలీసులు వెయ్యనియ్యరు శవిత్వంపై ఎర్రదెండొ తతా [87

బౌను యూనివర్సిటీ గోడల్ని కూడా రాజ్యం కాపలాకాస్తుంది రాత్రుల్లో పోలీసులకు అంతు చిక్కని కాలాన్ని వాళ్ళే నాకు చూపారు

ఫర్వాలేదు రేపు సాయంకాలం

యూనివర్సీటీలో ఓ మూల

భగ్నసభ

జయ(ప్రదం అవుతుంది

మే. 1991 కతత కా కవిత్వంపై ఎర్రజెండొ

తోటకెలాచెప ఎను ? = మంజీర ఆ ఊరి ప్రజలు నీ పాటను గుర్తుచేసినపుడు మనిద్దరం కలిసి నడచిన ఆ తోట దృశ్యంలోకి నేను ఒంటరిగా అడుగుపెట్టాను ఆనాడు మనకు పరిమళం పంచిన పూలు గతం గుర్తుచేస్తూ నీ నుగంధాన్ని వెదజల్లాయి కొమ్మలిపై ఊయలలూగుతూ ఆకుల వేణువులపై, గాలి నీ పాటలే పాడింది నీ ఆచూకీ ఆడిగింది స్వర్ణా! ఆ తోటకెలా చప్పను అమరత్వ శిఖరాల మీద ఆకాశం పూతోటలో నువ్వు అరుణ పుష్పాన్నివై వావని ! బూవ్‌ 199] కవిత్వంపై ఎర్రజెండా వాాాలాం శైట్లటి

తప్పుదు-! = గూడూరి గంగాధరరావు సారా చట్టుబద్ధమై పోలీసుస్టేషన్లో విక్రయించబడే అతిపెద్ద ప్రజాస్వామ్య దేశంలో ఊరేగింపు నిషిద్రమయింది! మనుషుల్ని చంపుకుతినే రాబందుల రాజ్యంలో చావుకేక కూడా చట్టువిరుద్దమవుతుంది! ఒక గొంతు చించుకున్న నినాదం, ఒక జెండా ఎత్తిన చెయ్యి-. రాజద్రోవా నేరప్పై .... రాజ్యాన్ని కూల్చేస్తాయ్‌? రాజ్యమా లాకప్పులో వర్ధిల్లు! 1991 కం బాలలాలంనాాంలా కవిత్వంపై ఎర్రకెండొ

సభ జరగలేదు అ ఉదయమి(త వాళ్ళు రాష్ట కోసం అడగలేదు ఫలించలేని పధకాల కోసం మొరపెట్టుకోలేదు పలకని దేముడికీ గుండెను గండదీపం చేసి కష్టాలను ఏకరువు పెట్టలేదు .. వాళ్ళు శ్ర మతాన్ని కత్తిగ జేసీ కుత్తుకలు తెగోయలేదు మురాల్ని రెచ్చగొట్టే హాహాకారాల మధ్య చలిమంటలు కాచుకోలేదు .. విధ్వంసక యజ్ఞంలో “వ్రతిభను (ప్రదర్శించలేదు వాళ్ళు స ఉక్కుపాదాల కింద చిక్కి శిధిలమైన వాళ్ళు బాధా, గాయాన్నీ ఆలవాటుగ మోసిన వాళ్ళు పాలాలకు నీరందక తడారిపోయిన వాళ్ళు పనికిరాని పథకాల మీద ప్రశ్నలుగా నిలి నోళ్ళు పులుల పంజులకింద వెత్తురోడు పల్లెలోళ్ళు ఎవ్వరికి పట్టనోళ్ళు నల్లకోటు రాబందుల కింద, దళారీ వేట కుక్కల కింద అంగరందని నిర్వాసితులు పెట్ట, బేడా నెత్తుకుని పక్షులోలె చెదిరినోళ్ళు ఆకలి వెంటాడుతుంటే (ప్రాజెక్టుకు పాకిబోళ్ళు “ఆకలి చావుల” చిట్టాలో అడ్రసు పోగొట్టుకున్న వాళ్ళు కలిసీ బాధలు పంచుకోవడానికి కవిత్వంపై ఎర్రజెండా ననవావావవయాయాయడాలయాయ. ే తీరే

కొత్త జీవం పుంజుకోవడానికీ

వాగు వంకలు వరదముంపులో తీర్చడానికి

సభ జరుపుకుంటామని పర్మిషన్‌ అడిగేరంతే

తమ అనంత బాధామయ గాధల్ని

పాటల్లో చూసుకోవడానికి

పాటపాటకీ పల్లవిగా ప్రతిఫలించడానికీ

పాటల్లోంచి జీవితానికి

జీవితంలోంచి పాటల్లోకి 'ప్రవహించడానికీ

సభ జరుపుకుంటామని

చిన్న పర్మిషన్‌ అడిగేరు

అంతే

వాడికది శాంతి భద్రతల సమస్య అయింది

నేలవాలిన కళ్ళు సూటిగ చూసేనరికి

వాడి కుర్చీకింద మంటపుట్టింది.

ఒక కురీ ఎకోసం ఎన్ని కుత్తుకలు కోసినా

జీవితాంతం వెంటాడే

భయదవివ్వూల దృశ్యాల్ని వెన్నుమీద పర్చినా

ఒక్కదీపం ఆరిపోతే

వేలాది దీపాలనాఠే ఏసీనా

అది శాంతి భద్రతల సమస్య కాదుగాని

సహజంగా వికసించే, పరిమళించే ప్రతిదీ

సహజంగా నడక నేర్చీ, పరుగులెత్తే ప్రతిదీ

సహజంగా నినదించే, ప్రజ సలించే ప్రతిదీ

వాడికిప ఎడు శాంతి భద్రతల సమన్యయింది.

వాడు

కొమ్మరెమ్మల కదలికల జూసి

గాలి పిలుపుకి పూలు తలిలూపడం జూసి కప ాాాతతతతనవతతావాలాడాలు కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

అనుమానపు ఆవిర్లు గక్కేడు కుటలనంట గట్టేడు పొద్దుట సూర్యుణ్లో జూసి ముంచెత్తే ప్రమాద నూచికగ పరిగణించేడు కదిలే జన తరంగాల్ని అఆదిమిపల్టుడానికి గెస్ట్‌వౌస్‌లన్నీ గంభీరమయ్యేయి.. అడుగడుగున బారికేడ్లు నిర్మిస్తూ తుపాకి శాసనం విధించబడింది ఇంక మిగిలిందంతా చరిత్రే లం ఉప్పాంగిన జన సము(ద్రం మీద పొజిషన్లు మరిచి తుపాకులు పాగలు గక్కేయి కొలికి గట్టిన గజ్జె మువ్వలుగా చెదిరింది. పులి మీసం దువ్వింది వెంటాడి, వెంటాడి, వేటాడి, వేటాడి శవాల దృశ్యంలో పులకలెత్తినాక రక్తమోడుతున్న చేతుల్లోనే శాంతిప్యత్రం మీద సంతకం చేసింది. అక్కడ గాయం మనిషైన చోట జొన్నకొయ్యల మీద దిగబడ్డ శరీరం రక్తధారల్ని రహస్తం(త్రుల జేసి తన కసినీ, జీవితాశయాన్నీ భూమి తల్లికి చేరవేసింది. మానవత్వం తల్లిపేగు మనుషులందర్నీ పెనవేయగ గాయాల్ని, భయాల్నీ పల్లె గుండెల్లో దాచుకొంది. గాయానికీ కన్నీళ్ళ కట్టుగట్టి ముళ్ళబాటల గుండా ఒడుపుగ సాగనంపింది. కవిత్వంపై ఎత్రతెండా తనం 193

టౌను. ,

సముద్రం మీద తుఫానెంతగ వీస్తేనేం?

కెరటాల తరగల మీద వెన్నెల ప్రకాశించింది.

గడ్జె చితికి తేనేం?

గానం జనాన్ని చేరింది.

సభ జరక్కపోతేనేం?

రగిలిన గాయం

వాళ్ళను యుద్దోన్ముఖులను జేసింది

నిరంతర నిర్బంధానికి “సెంట్రి'యై హెచ్చరించింది.

అక్కడ

రక్తపునీతమై న భూమి

"రేవు బద్దలయ్యే అగ్నిపర్వతానికి సంకేతమై నిల్చింది ..

బ్లూలె 1991

కంత తాలం. కవిత్వంపై ఎర్రకిండొ

ఓ చెంచోలన శీ!

• కృష్ణ మనుసులేమో మసీగాబప్టై దితుకులేమో బలిగాబట్టై మంత్రులేమో మజాగున్నరో 1! ఓ చెంచోలన్న॥। నిన్నుమరచి మురిసీపోయిలో [ఓ చెంచోలన్న | అడివి ఒడీల బతికెటోడా, అన్నెం పున్నెం ఎరుగనోడా ముద్దముద్దగా మాటలాడే మూగజీవి నీవేరన్న కు(టలేమి తెలియనోడా కలిసి మెలిసి తిరిగటోడా, "రేపటికున్న లేకున్నాను మాపటికుంటే సాలంటావు (క్రూరమృగాల మధ్య గూడా కూడివుంటనంటావు నక్క జిత్తుల మనుషుల మధ్య వుండలేను నేవంటావు. సము[ద్రమంత సంపదవున్న ! ఓ చెంచోలన్న। గోసిపాత నీకే కరువు + ఓ చెంచోలన్న। తెల్లవారకుండగానే సంచి సంకనేసుకొని గొడ్డలి భుజాన పెట్టుకొని కవిత్వంపై ఎర్రజెండా తా 195

అడీవిలోకి నీవే పోతివా | ఓ చెంచోలన్న। బంకతియ్య నీవో పోతివా 1! ఓ చెంచోలన్న। గుబురులున్న - గుండెలు గనుక

పాదలవున్న పులులనక

ఒ్మరిలు వొంపులు తిరిగి

బాధపడీ బంకదీస్తే

బంకపచి సగున్నా దాని

బాటుమీద బాటేసి

స్టోరోడు నిన్నేముంచెలో |! ఓ చెంచోలన్న । సర్కారోడు నిన్నే ముంచెరో | ఓ చెంచోలన్ను। మడుగు నీల్టు తాగి తాగి

మలేరియా జరమొచ్చే

చలికి వొణికి చలికి వొణికి

సగం చచ్చిపోతావు

సాలిసాలని గుడిసెలల్లో

చలిపోదు జరమిడ $దు

సూదిలేదు మందులేదు.

నిన్నుజూసే దిక్కులేదు

దేవర్ష్గదయ లేదాని 1 ఓ చెంచోలన్న। చచ్చినోల్లను సాగనంప్తినో 1! ఓ చంచోలన్న॥। చెట్లలో నీవున్న

చెట్టుపుట్టు ముట్టునియ్యరు.

విల్లంబులు చేతబట్టి వేటాడ నీవుపొతే,

ఎముకలిరిగిపోయేటట్టు శ ఓ చెంచోలన్ను!

తత ా శవిత్యంపై ఎర్రవెండా

ఫారెన్టిల్లు నిన్నే గొట్టిరా | ఓ చెంచోలన్న ! కార్హల్లో షేకార్లు గొడ్డూ వేటలాడిపోయెటోన్ని లెక్కలేని లారీలెన్నో రాధత్రిల్ల కర్టిగొడ్తె లక్షలు మేసిన దొంగలంతా చుక్కలే జూస్తుండ్రు అడివంతా చెడీందాకి చెంచోల్లె చేసిరని పోలీసోల్టు గూడెముచి బి పాట్టుపాట్టు గౌట్టినారు దాచెటోళ్ళు దార్గలై పోయిరి |! ఓ చెంచోలన్న | కేసులేమొ నీకీ మిగిలే ! ఓ చెంచోలన్న | శ్రీకాకుళ ఎ(రబెండ ఆదిలాబాట్‌ రగల్‌బెండ ఆడివన్నలు తెచ్చిరని ఆదరించి గట్కపోసి అన్నరిచ్చిన పోరు పిలుపు అడివంత పాకింది, గడ్డికోత కూలిపెంచ గేందు ధర పెరుగాలని మంటలె లేచి జవం మున్నునూరు ముట్టడిస్తే అడివి అగ్గి నిప్పును ఆర్బ |! ఓ చెంచేలన్న | వేటకుక్కలు క్యాంపులేసెనో 1 ఓ చెంచోలన్న | ఆడిపంత ఆంటుకుంపే పోరాటం ఆగదని నల్లమల పోరుజూసి అదిరిపడ్డ గవర్నమెంటు కవిత్వంపై ఎర్రసెండొ ావత్తరవననయయయలావయయి. కే టోగో

నిన్ను మచ్చిక చేసుకోను

పధకాలెన్నో వేసినారు.

కోట్టు కోట్లు నీకొరకే

"కేటాయిస్తమన్నారు.

పప్పు, ఉప్పు నీకేయిచ్చి

అప్పులెన్నో పెంచినరు.

గొ(రెలు బ్యరెలు నీకిచి శ

గోతిలోకీ దించిండ్రు

నీకొరకే రోడ్డన్నరు

నీకొరకే ఫోనన్నరు

పోడుజెయ్యపోతమంకే

ఆమాళనే వెద్దంటరు అద్దాల మేడలేమొ

ఆఫీసర్షకై నాయి

అందమైన పధకాలు

కాగితాల్లో మిగిలాయి.

రోడ్డుమీద మిళ్లేవచ్చి | ఓ చెంచోలన్న॥

మక్కలిరగ తన్ని పోతదా - | ఓ చెంచోలన్న |

నీ పోరుజూసి దడిచినోల్డు

నీమీదే ప్రేమంటరు

మాయమాటలిన్నవంటే

నీ బతుకు మారదన్న

పులెప్పుడు లేళ్ళమీద

జాలిజూప లేదన్న

పాతంజెయ్యపోడుంది

పోరుబెయ్యదండుంది.

అన్నలిచ్చిన గన్నులందుకో ॥ ఓ చెంచేలన్న!।

దోపిడీపై తూటాను పేల్చూ 1! ఓ చెంచోలన్న!

,. బాల, 1991

క కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

జాగ్రత్త! నాయన్న! |! =కో వ్ర జాగ్రత్త! నాయన్న జాగ్రత్త! జూగ్రత్త! (ప్రతి మాట, ప్రతి చోట, (ప్రతి తూట జాగ్రత్త! | జ్యాగత్త! | (ప్రజలపైనా పేమ శతువుపై ద్వేషమూ - ద్వేషమూ జాగ్రత్త, వేషమూ జాగ్రత్త! వేషమూ, దే |; షమూ, రోషమూ జాగ్రత్త! ॥ జాగ్రత్త! 1 నీటిదరువులకాడ మూకేసీవుంటాడు డొాంకమలుపుల్లోన దాక్కొనీవుంటాడు నువ్‌ నడిచెదారుల్లో నిక్కిజూస్తుంటాడు నరలోకమెముడోేడు నిలువెల్ల విషపోడు కల్గవైన మరువకు 1 జ్యాగత్త! 1 నీ రెక్క, నీ పక్క నీ కన్ను, నీ గన్ను నీ డెన్ను జాగత్ర! నీ డెన్నూ, నీ దన్నూ జాగ్రత్త! | జ్యాగత్త | నడిరేతిరీరేయి అలిసీ నువు నిదురోతే ఆకు కదలాడకుండ, ఆలికిడీలేకుండ చుట్టుముడతాడోడు నిను మట్టుబెట్టనూ నిదురలోసె తమూ తెలివితో నుండాలి ] జ్యాగత్త | కవిత్వంపై ఎర్రజెండా లాలా. కేకల

కాపలా జాగ్రత్త, దాఖలా జాగ్రత్త! 'క్రమశిక్షణే నిన్నుకాపాడే కన్నురెప్ప ధె ర్యసాహసాలె నీ ఉక్కుకవచాలు 1 జ్యాగ్రత్త | ఆశయం జాగ్రత్త, ఆయుధం జాగ్రత్త చెట్టుపుట్టా నీకు తోబుట్టువవ్వాలి సెలయేర్లు నీతోటి చెలిమికట్టాలి పె రగాలులు నీకు పారాహుషార్‌ పాడ కొండకోన నీకు సెంట్రీలుకావాలి ॥ జూగత్త! | బాణమూ జాగ్రత్త! (ప్రాణమూ డాగ్రత్త! వీ నడక, నీ పడక నీ భాష నీ యాన నీ ఆశ జాగ్రత్త నీ ఆశా, నీ ధ్యాసా జాగ్రత్త! ॥ జ్యాగత్త! | ఆరుచెడులను నువ్వు తరమాలి ఆమడ అధ్యయనమే నీకు కావాలి తలగడ గురితప్పిందంటే బరిలోన నిలువలేం గుండెజారిందంటే బతుకు చేజారేను 1 జ్యాగ్రత్త | ఎత్తుగడ జ్యాగ్రత్ర! ఎర్రజెండ జాగ్రత్త! నీ పోరు, నీ తీరు నీ పాట, నీ ఆట నీ ఆట, వీ బాట జాగ్రత్త ! జాగ్రత్త నాయన్న జ్యాగత్త! జాగ్రత్త! జూన్‌, 1399] బలి ానలావవాయాలాయావావాలయాలాలాల కవిత్వంపై ఎర్రజెండొ

మ తు (| రుతువు = సుధాకిరణ్‌ పావురాలూ, పక్తులూ,చెట్టూ, పూలూ లేని నగరాన్నెలా వూహించడం ? అక్కడ రెక్కలు టపటపలాడే ధ్వమల్లేవే ఆకుల గలగల సవ్వడి వినిపించదే రుతువుల్ని ఆకాశపు జాడల్లోనే గుర్తించాలి - గాలి పరిమళాన్ని మోసుకొస్తేనో చుట్టూ వూళ్ళనించి పూలవాళ్ళు పూలగుత్తుల్ని మోసుకాస్తేనో వసంతం వచ్చిందని అంగళ్ళలో అరిస్తేనో వసంతం వచి (నట్టు -ా ఇళ్తన్నీ ఎర్రటి ఎండలో వేగిపోయి ॥ బూడిదరంగు ధూళి గోడల్ని కప్పేస్తే ఆది వేసవి -

• అల్బర్ట్‌ కామూ, దిప్లేగ్‌ రుతువులన్నీ కాలం భుజమ్మీద చెయివేసి " నవ్వుతూ పలకరించి వెళి 'పోయినాక మనిషి వీధుల్లో ఒంటరిగా నిలిచిపోయాడు - నిమజ్జనాల్యకె విగ్రహాలు వూరేగి వెళ్ళిన వెత్తుటీ చారికల వీధుల్లో మనిషీస్పుడు ఒంటరి - ఇదేమి రుతువనే ప్రశ్న దిక్కుల్ని తాకివచ్చి తిరిగి చెవుల్లోనే ప్రతిధ్వనించింది - రాత్రినీ పగటినీ వీధిమలుపున పగిలిపోయిన లాంతరుకి వురితీసినట్లున్నది. క్షణ క్షణమూ కత్తిపోటుకి గురయి లో న య. కాలమే క్షతగ్యాతయె సెత్తురోడుతున్తట్లూో.“” వ్‌ కవిత్వంపై ఎరెండా లాాాాాటాసంయాాాోాాాాాాాలా 261

వంచాలి!

కిటికీలోంచి కనిపించని సూర్యోదయాన్ని ఎవరో చురకత్తులతో పొడిచినట్టు ఆ సందు చివర నిస్సహాయపు ఆర్తనాదాన్ని ఒక విచ్చుకత్తి నరికేసీనట్టు గాలినీ ఒక బల్లేనికి గుచ్చి కసాయి మూక కేరింతలు కొడుతున్నట్టు గుండెల్ని ఎండుటాకుల్లో పెట్టుకొని భయకంపితమైై గాలి స్తంభించి... పసిబిడ్డ కేరింతలో మృత్యురాగం... పైట చెంగు కదిలికలో ఆగంతకుల అడుగుల చప్పుడు... ఏమి రుతువిది? ఆకురాలు కాలం కాదే "రేపచి వసంతప్పు సంకేతమైనా లేదు నెత్తురు పారుతున్నది కానీ చినుకూలేదు - మేఘమాల జాడా కానరాదు మంచు బిందువులో, సాచికొట్ట చలిగాలులో ఇలా గడ్డకట్టించే భయాన్ని మోసుకురావుకదా ఒలికిన నెత్తురు ఆవిరి మేఘమవ్వ ఇది గ్రీష్మమూ కాదు ఏమి రుతువిది ? ఎక్కడి కాలమిది?? ఏ దేశమిది??? ఇది ఆధిపత్య వున్మాదపు రుతువు మనుషుల భుజాలపై వూరేగే ఏనుగుతలల విగ్రహాలు 'పాణాల మీదుగా నడీచేకాలం పగటి వెలుతురులోకి రాత్రి చీకటి నీడల వదంతులు నిండీ రాత్రి టిక్‌టిక్‌ మనే క్షణాల నిండా భయం పాకిపోయిన రుతువు వీధి మొగలోకి, సందుల్లోకి పైట బాాాాాకననావవాడావాలాలా. కవిత్వంపై ఎర్రనెండా

టి.వీలు చూస్తున్న గదుల్లోకి పెటోలు చిలకరించి భగ్గుమన్న రుతువిది షాలిస్తోన్న తల్బ్హుల తన్మయత్వంలోకి మృత్యువు బాకులు విసిరిన కాలం పసితనపు చెక్కిళ గప కత్తిగాట్రను చెక్కిన కాలమిది ఖద్దరు బట్టుల కుట్రలో వూపీరికి పహారా పడగనీడలో (ప్రాణాలు పావ్లులైన దేశమిది “ఖూన్‌ ఖరాబా హోతాహై తో హోనేదో ఏక్‌బారొ నినాదం మార్మోగేరుతువిది “బోల్‌దో అబ్‌ ఇస్‌ షవార్‌ మే. ఖభూన్‌ బహానే కా మౌనమ్‌ ఆగయా హై...” ఇప్పటి దాకా భుజాలపై వూరీగిన ఏనుగు తలల విగ్రహాల్ని విసిరేసి విగ్రహాల్ని మలిచిన చేతులే అక్షులై కొమ్మలె కొత్తగాలి వీస్తే వూపిరిని చుట్టుకాన్న ఈ విషపు కొండచిలువ రుతువుని మనిషి వెలుతురుకు వురి తీస్తాడు. పెప్పెంబర్‌ 1991 కఏత్వంపై ఎర్రజెండౌ లంతా 20

ఉద్దానం జీడిపిక్క ద = వంగపండు "రెండు దశాబ్దాల తర్వాత శ్రీకాకుళం మళ్లీ రగుల్కొంటోంది. 1972 తర్వాత ఈ ఆగస్టు 23న మందస మండలం, సిరిపురం పంచాయితీ పరిధిలోని పిల్లి బుడార్సింగ్‌లో “ఎన్‌కౌంటర్‌ హత్య జరిగింది. మృతుడు జగబందు దళసభ్యుడు కూడా కాదని అధికారులే అంగీకరించారు శ్రీ కాకుళంలో మళ్ళీ చిందిన నెత్తురు వేపథ్యంలో... ఉద్దానం జీడీపిక్క' ఉద్యమాల జీడిపీక్క తుపాకిని పట్టుకొందిరో ఓరన్నయో దాని రేటెంతో కట్టమందిరో క్ష ఫైవ్‌స్టార్‌ పొటలోల్లు ప్రీయా రుచి కంపీనోల్టు ఫైవ్‌! పచ్చడి చేసే నన్ను లక్షలు కూటేసిరని ॥ పచ్చడి | పుట్టిన సోటున వారీేటు ఓరన్నయో పుష్టడు రూపాయలందిరో | ఉద్దానం | 2. పలాస షావుకార్డు పచ్చి పిక్కలమ్ముకొని 1 పలాస మేలిమి బంగారం మేడలిన్నో కొన్నారని ॥ మేలిమి | కూలన్నకు కూడులేదని ఓరన్నయో 20న లాటా కవిత్వంపై ఎర్రదెండి

కాలుతున్న నిప్తునందిరో 1 ఉద్దానం | 3. పాతకుంచం పెట్టి కాతా పద్దును పట్టి | పాత! ఎవొలిసిన పిక్కల్ని వడ్డీకి దోచుకొనే 1 వాలిసిన | ఏపారిని ఎజుమానినిలో ఓరన్నయో ఏటాడి పట్టుకుందిరో 1 ఉద్దానం | శీ ఏరుకు నీరు పొసి పువ్వుకు మరి ఎరువేసి శ ఏరు! పెట్టిన మదుష్షుకెన గిట్టులేదు రేటని క పెట్టిన । జీడిపిక్క రెతు చేతిలో ఓరన్నయో ॥ 'రెఫోలు సండునందిరో 1 ఉద్దానం | 5. అనాది రెతుఇంట పుట్టి పెరిగినానని 1 అనాది అమెరిక దొరలింటా ఆహారంనేనని ॥ అమెరిక 1 వా తండ్రి రైతును పెంచమందిరో ఓరన్నయో లంచగొెండీని ఉంచనందిరో క ఉద్దానం | 6. పంచాది కృష్ణమూర్తి (పాణిగ్రాహి సంగమేశు క$ పంచాది! టెత్తురు రాసివా ఇత్తనాన్ని వేనని ॥ సెత్తురు ! బరంపురం దారిలోనరో ఓరన్నయో బందూకును ఆందుకుందిరో క బరంపురం | పెప్టెంబల్‌్‌ 1991 కవిత్వంపై ఎర్రతెండా లలల డైల్టిక్ర్‌

ఇప్పుడు మౌనంగా ఉండం = ఎం.టి. ఖొన్‌

ప్పుడు మేం మౌనంగా ఉండం కీహంలో (ప్రాణం మిగిలి ఉన్నంత వరకు కూటలు చురకత్తుల చిహ్నాలవుతాయి పెదవులు బాకుల ్రతీకలవుతాయి కొన్ని మాటలు వెలువడడం లేదు కాని శరీరంలో ఇంకా శ్వాసాడుతోంది మెడమీద ఉరితాడు ఇంకా బిగుసుకోలేదు ఇంకా వ్యవధి ఉంది ఏదయినా సరే గొంతు లోలోతులనుంచి వీకటిని ఎదిరిస్తూ ఒక పూర్తి కేకయినా వెలువడొచ్చుగద ఇప్పుడిక మేం మౌనంగా ఉండలేం - ఉండలేం - ఉండలేం.

ఆగస్ట్‌, 1991 20 ాయాంయాలలాంయాలా. కవిత్వంపై ఎర్రతెండొ

ఆగను =6 లు = నల్టూరి రుక్మిణి

చూద్దామని చుండూరు వెళ్ళా - ఎంత బావుందో !

బాట పొడవునా బారులు తీరిన వరి చేలు లేత పచ్చగా చిరుగాలికి తన్మయత్వంతో తలలూపుతున్నాయి

ఇంకొంచెం దూరం వెళ్ళా ఆ

దేశానికి అటు ఉత్తరం నుండి ఇటు దక్షిణం దాకా

సాగే రెళ్ళు ఈ ఊరు మీదగానే వెళతాయని విని

ఈ ఊరు అదృష్టమే అదృష్టమని మురిసిపోయా

ఇంకా కొంచెం సాగి ఊరి దరిదాపులకు పోొగ్గానే -

ఊరి నిండా వరిగడ్డీ వాములతో, పఫువుల ఆంబారవాలతో నవ్నాహ్యానించాయి

ఇ౦కా ముందుకు సాగా - ఊరి నడిబొడ్డు పల్లైెటూరులాగా కనిపించలేదు

పక్కాఇళ్ళతో, తీర్చిదిద్దిన వాకిళ్ళతో రంగుల వారివిల్లులా వుంది రోడ్డు కూడలిలో అంబేద్కర్‌ బొమ్మ వేలుచూపిస్తొంది ఆయనేమిటో చూపిన్తునా డని, అది చూద్దామని ఆటు కేసి నాలుగడుగులేసా

ఆదీ మాలపల్లె! ఆ పల్లె కొంపలన్నీ గట్టిగా గాలిగాడితే పడేట్టున్నాయి

పల్లె దిగాలుగా, చూరుల నుండి బొట్టు బొట్టుగా ద్రవాన్నేదో కారుస్తోంది

వాన ఏమైనా కొడుతుందేమోనని తొందర లొందరగా అక్కడి నుండి కదిలాను మళ్లి తోటల వైపు - అక్కడైతే మంచి వాననొస్తుంది కదాని కవిత్వంపై ఎర్రతెండొ లవవనాావాడాడావాాలాాలా వైరి”

తోట అందానికి తలవూపుతూ నిశ్శబ్ద సంగీతాన్ని వింటున్నా

పల్లె వాసన మల్లె తోటకు కూడా పాకీనట్టుంది

నేనాలకిస్తున్న సంగీతంలో ఏదో శవాల రాగం వినిపించింది భయమేసి పరిగెత్తాను ముందుకు-

నా భయాన్ని తీర్చుకుని, చల్లగాలికి పేదతీరుదామని తుంగభద్రా (డ్రై న్‌ కెళ్ళాను

కాలువ గట్టుని కూర్చుని -

చల్లి నీళ్ళు ముఖం మీద చల్టుకుందామని దోసిలితో తీసుకున్నా నీళ్ళు ఆవిర్హుకక్కుతూ చిక్కగా ఎర్రగా వున్నాయి భయంతో కాయ్యబారిపోయా

నేనేమై పోయానోనని నన్ను వెదుక్కుంటూ వచ్చిన నా మిత్రుడు చెప్పొడు

ఇవి తుంగభద్ర నీరు కాదు - చుండూరు దళితుల రక్త ప్రవాహమని.

పెప్టెంబర్‌, 1991

208 బాలా కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

ఆ అమ్మ 6666 = గౌతమ్‌ ఆ మాటలలో ధ్వనించే శబ్దంలో ఎప్పుడూ ఒక ఎదురు చూపు ఉంటుంది కళ్ళ కింద చారికలు కట్టిన నలుపు యిక తిరిగిరాని రెండే కొడుకు కళ్ళ ముందే లారీ కింద పచ్చడై పోవడం ఎప్పుడూ చూపిస్తూనే ఉంటుంది కాని వీడీలా కాదు...... వీడి చూపులకి ఎదురు చూట్టం మప్పాడు అలసి కొంగు పరచి చెరువొడ్డున సాగోరితే రాలితాకీన రావి ఆకు స్పర్శలా చురుక్కున తగిలి చూపులే వెక్కిరిస్తే హున్సూరు మనడం మపా డు- అవును! ఆ చూపుకి-నలుపుకి-ఈ నిట్టూరుకి నేనే సాక్షిని అప్పుడు మా డొక్కు పైెకిల్ని కీలుగుర్రంలా పంట పాలాలమీదా-గోదావరి కాలవల మీదా ఎగిరించి ఆ చెరువొడ్డున వాలేసరి కల్డా ఆమె మురికిని చావబాది తెలుపుని ఆరేసేదో కింద మంట సెట్టి బానలో బట్ట లేసేదో ఆ రాగాన్నలా వొడ్డు మీద నుంచోబెట్టి కళ్ళకి (ఉత్తుత్తునే) చిన్న కోపాన్ని తగిలించుకొని నల్ల చిలక లాంటి వాడి మీద పాటలు పాడేది యిప్పుడిక పాటల్లేవు-చివాట్లూ లేవు యిక రాడేమో అన్న నామాట ఆమె చూపుల్ని విరిచేసినా వస్తాడన్న ఆశ ఆమె కాళ్ళని పడిపోకుండా నిలబెట్టింది- వస్తానుండని వొడ్డు మీద మంచోపెట్టిన రాగాన్ని అలా చెరువు పాత చేసి తాను మైల బట్టలా ఆ మూల పోగుబడిపోయింది నవంబర్‌ 1991 " కవిత్వంపై ఎర్రతెండా తతత 2090

బజాపక్‌ం ణా = మహి బబీన్‌ తొలి పొద్దు చీకట్లో వాల్‌పొస్టర్‌లు అతికించి వచ్చి నువ్వు తలుపు మీటిన జ్ఞాపకం తలుపు తెరిచి నీ నుదుటి మీద ఉద్యమానికి పట్టేన చెమటను చీరకొంగుతో అద్దిన జ్ఞాపకం అప డే పెట జారిన జ్ఞాపకం పెట మీద నీ వెచ్చని జ్ఞాపకం తొలి రూము వెలుతురులో కోడి పాడే ప్రభాత గీతాన్ని వింటూ మనం వూపిరితో చలికాచుకున్న జ్ఞాపకం కనురెప్పలు పెనవేసుకుంటున్న లొలి నిశ్శబ్ద నిమిషాల్ని భగ్నం చేస్తూ వాళ్లు తలుపు కొట్టిన జ్ఞాపకం నిన్ను లాక్కెళుతున్న అలవాటయిన జ్ఞాపకం నువ్వు 'ఎన్‌కౌంటరొవో, 'లాకప్‌వో తలియని సందిగ్ట జ్ఞాపకం రావని మాత్రం తెలిసిన చేదు జ్ఞాపకం తాలి సంధ్య కాంతిలో నీ వర్తమానాన్ని మోస్తూ నేను గడప దాటిన జ్ఞాపకం 15, డిసెంబర్‌ 199] 2 ాావాటండాలాలం కవిత్వంపై ఎరకిండొ

అదును చూసి కాటేస్తాం = విరంజిన్‌

నీ ప్రకటిత అప్రకటిత యుద్దాల మధ్య

మా ఉద్యమం పోరాట కార్యాచరణ

నేర్చుకుంటుంది

నీ రాజ్యాంగాన్నే నువు తోసీరాజంటి

మా ప్రతి అణువు రాజ్యహింసకు

ఎదురు నిలుస్తుంది

నిర్భంధం బె ళ్భు విరుచుకుని

ఇనుప డేగలా విప్పాడీతే పసిగుండ్రమయి

తళ్లి కోడి రెక్కల్లో ఇమిడిపోతాం

మవు ఆడివినెంత గాలించినా

మేం చెట్లయి, కొమ్మలయి, పుట్టలయి

నీ నిరంకుశ గాలానికెన్నడూ చిక్కము-

నువు చిదిమివేసానన్న మందారం

అందరిలో ఎర్రని కాంత్రె విరబూన్తుంది

నువు చిక్కటిచీకట్లు పరిస్తే

మేం ఉబ్వలమైన కాంతి విచ్చే

సూర్యుళ్ళమవుతాం

నువు చెట్లన్నీ ముట్టుడిస్తే

మేం చెట్ల మీద ఆకుతేళ్ళమవుతాం

అందరం కలిసి

ఆదును చూసి కాట్‌స్తాం

నూ గోదావరి పోరు గలగల ముందు

నీ బూటకపు ఎన్‌కౌంటర్షమోత వెలవెలబోతుంది.

10-౩92

కవిత్వంపై ఎర్రజెండా లాలా 211

ఎకు,_బెట్లిన పొట - లు అణ రుద్రజ్గా ఫల

పాట కీటికీ కాదు

నువ్వు మూసపెయ్యటానికి

పాట నిచె ఏన కాదు

నువ్వు తోసెయ్యటానికి

పాట నీ పంచె చెంగు కాదు

పాదాలంటచి నడుచుకోవటానికి

పాట నీ పక్క దుప్పటి కాదు

పదవ్ని కింద పరుచుకోటానికి

పాటంటే సారాపాటనుకున్నావా

ఎవరు మందిని ముంచాలో తేల్చటానికి

పాటంటే ఎన్నికల ఏలాం పాటనుకునా వా

ఎన్ని పేట లెంతకు పాడాలో పోల ఎటానికి?

పాలు ప్రకృతి.

పాట పాటు.

పాట పీలుపు.

పాట మలుపు.

నువ్వు గాలిస్తే దొరకటానికిది కాలిబాట కాదు.

నువ్వు పిలిస్తే నేలబడీ దొర్హటానికిది కొబ్బరిబోండా కాదు. నువ్వు పిండితే బొటబొట జారటానికిది తేనెపట్టుకాదు.

నువ్వు మండిపడితే బూడిద కావటానికిది కొయ్యతుపాకీ కాదు. మాయకుడా! పాలకుడా!

మరల మరల ఏమార్చే పీడకుడా!

ఇది ఎదురుపాటేగాని క కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

బెదురుపాట గాదు.

అడవిని ఆలాపన చేన్తూ

మేఘగర్జనకి పురివిప్పిన పల్లవిని

నువ్వేం ఆపగలవొ

మట్టిపారని నిద్ర లేపుతూ

పల్లెపాదులా నర్తించే వుద్యమచరణాన్ని

నువ్వేం చూడగలవ్‌?

బొగ్గులా మాడీనా

దరి వదఠని చెమ్ముసుల కాంతి సందేశాన్ని

నువ్వేం విషేధించగలవు?

నువ్వు దోసిటవఐట్టి తాగబోతే

ఆరచేతిలో అకాశమై వురుముతుంది

నువ్వు కాళ్ళ కిందేసి తొక్కితే

నీ మీదికే ఫొంటెన్లా చిమ్ముతుంది.

తుంచితే కుంగిపోటానికిది పెరట్‌ మొక్క కాదు. దువ్వితే పొంగిపోవటానికిది పెంపుడుకుక్క కాదు. కొలువిచి ఎ కూల్చటానికీది బతుకుతెరువు కాదు గడువిచి ఏ కాల ఉృటానికీది అతుకుతెగువ కాదు. పాట తెన్ను,

పాట దన్ను,

పాట జనం

పాట జవం

పాట నిలువెల్టా

పూరించిన గెరిల్టా!

• ఏప్రిల్‌/మే. 1992

కవిత్వంపై ఎజెండా వాం 23

మూ సల౪ల మటిి బాటుపె గు హో ఇ

• వద్మశ్రీ సంధ్య స్మృతులను మోసుకొస్తుంది కొండంత వెత్తుటీలో వెన్నెలకలిపి పశ్చిమాకాశాన విసిరేసినట్టు ఒక్కోసారి సంధ్య నా కళ్ళంతా పరుచుకుంటుంది. అప్పుడు ఆలజడీ అణచుకున్న "సెలయ్యేరె మా పల్లె మట్టి బాటపై ప్రవహిస్తాను చీప్లుర్త చివరి వేళ్ళు మట్టి బాట ముఖాన్ని స్పృశిస్తున్నప్పుడు మా అమ్మ నన్నెప్పుడే చిన్నప్పుడు ఆప్యాయంగా తన మునివేళ తో నా వళ్ళంతా తడిమిన అనుభూతి కలుగుతుంది. చిన్నప్పుడు మట్టిలో ఆడుకొని మట్టి వళ్ళంతా పోసుకొన్నప్పుడు మా అమ్మ మందలింపు గుర్తుకొస్తుంది గతంలోకి దోగాడుతూ పోతుంటాను ఇంతలో... నన్ను చూసిన అమ్మలు అక్కలు పిల్లలు అంతా చీపురు పట్టిన శిలలు అవుతారు క్షళ౯ం పాటు నాలో ఆసవనం ఏం? ఈ మట్టే నన్ను తాకకూడదా? నా తల్లి నన్ను స్పృశించకూడదా? 2కత లలా క్రవత్వంపై ఎద్రజెండా

పెదవులపై పాలతడి ఆరని వయసులో ఈ మట్టీనే కదూ నేను పిడికిళ్ళతో బుక్కింది. ఈ మట్టి తిన్నందుకే కదూ అమ్మ నన్ను కొట్టింది. కానీ ఈ మట్టిలో ఈ రోజు వేలమంది నెత్తురు యింకిపోయిందనీ నేలనేలంతా ఎర్షనై పోయిందనీ అమ్మకేం తెలుసు- అమరత్వాన్ని పాదువుకున్న ఈ నేల గురించి అమాయకురాలు అమ్మకేం తెలుసు ఈ వీరుల వందరినీ కన్న ఈ మట్టి తన నెత్తుటి గాయాల తడి ఆరకముందే తిరిగి వాళ్ళను అక్కున చేరు కుంది. ఈ మట్టి పుట్టిన నాటి నుండి వాళ్ళు చేసిన చివరి వాగ్దానాలు నా తమవంతా అల్టుకొని గుసగుస లాడుతానంపే నేను కాదంటానా? అమ్మలూ ఈ మట్టిని చిమ్మండి పచ్చపచ్చటి పరికిణీలు కట్టుకున్న పిల్లలూ మీరు చిమ్మండి నన్ను ఈ మట్టిలో, మీలో దాచుకోండి నేను ఈ మట్టిలో కలిసిన కన్నీరూ, నెత్తురూ వత్తుకోవాలి ఈ మట్టిలోని కసిని వాసన పట్టాలి ఈ మట్టి మోనుకొచ్చిన సందేశాన్ని వాడవాడకూ బట్వాడా చేయాలి నేమా పోరాటమూ కలిసి ప్రవహించాలి శవిత్వంపై ఎల్రతెండా తతత 215

ఓ జానపద కథ = సుధ మందత్రగాళ్ళ రాజ్యంలో నాపరాళ్లు పరిచే కార్యక్రమం మొదలయింది. పూల తోటలని నిషేధించారు. సరిహద్దుకు మండత్రకట్టు పెట్టి దెయ్యాల్నీ, భూతాల్నీ కాపలా పెట్టారు నిరుపహతి శ్మశాన శాంతిలో కొత్త చేతబడుల ఆధ్యయనం మొదలయింది, పైశాచీ భాషలో మహాకావ్య రచన సాగుతోంది. పిచ్చిగాలికి నాపరాళ్ళ తోట నచ్చలేదు దోసిళ్ళతో నిత్తనాలు తెచ్చి సరిహద్దుల లోపల కుమ్మరించింది. రాళ్ళ సందుల లోంచి భూమి చాపిన చేతులందుకుని హృదయంలో నాటుకుని విత్తనాలు పెకి వచ్చాయి ఎన్నాళీ స పసి మొక్కలని వసంతం వచ్చింది మొగ్గలు వేయించి పూలు పూయించింది విరిసిన పూలు ఆనందంతో అల్లరి చేశాయి వచ్చేపోయే గాలికి ముద్దులిచ్చాయి అలికిడి విని మంత్రగాళ్ళు ఉలిక్కిపడ్డారు మంధ్రకట్టు దాటి మొలిచి పూసిన పూలు పలకరిస్తే . కళ్ళు బె ర్లుకమ్మి మంతగాళ్ళు చీపురెక్కి పారిపోయారు 1992 23 తతా కవిత్వంపై ఎర్రకెండొ

ముంపు పాట = ఉదయ్‌ నీ ఊరు మునిగింది నీ చెట్టు కూలింది వీ నీడ ఏడనే సిలకా! నీ గూడు ఏడనే సిలకా! తూర్పునా తుంగభద్ర ఉత్తరాన కృష్ణమ్మ కూడెల్లి నీ వూరు సిలకా! నేడు నీ అడ్రసేలేదాయె సిలకా! ఆలంపూరు ఆందునా కాటూరు అందునా నూటొక్క ఊర్హలో సిలకా! నీ సీరను చిస్లెనే సిలకా! పచ్చటీ పందిట్ల పెండ్లి కూతురు మీర తలువాల దినమునా సిలకా! మన్నెవరు బోసిరే సిలకా! నొప్పులతో వేగుతూ అల్జాడె తల్లినీ తుపాకి మడమలతో సిలకా! తన్ని తరిమిందెవరె సీలకా! పుట్టినా బిడ్డకు ఆ పసీ బాలకు మాయెవరు కడిగిదే సిలకా! కచితంంపె ఎలజెండొ ంనతనాునననావుననననావాాయానననావాయయావాయాలలన. పైనే గే

వానదేవుడు కాడ సిలకా!

తియ్యటీ కొర్రన్నం

గడ్డ పెరుగుల తిండి

కలలోకీ మారింద సిలకా!

కన్నీళ్ళతో కడుపు

నింపుకుంటున్నావా సిలకా!

నీ ఆట పాటలను

పండుగా జాతరల

నిలువునా తెంచిరా సిలకా!

ఏడుపే రాగమై

ఎగిరిపోతున్నావ సీలకా!

నీ కాళ్ళ సందునా- తిరిగినా పీల్టులూ తిప్పలామీదున్న - కుందేళ్ళు కోతులూ నీ కండ్త ముందరా - సిలకా!

సంద్రమ్ము పాలాయె సిలకా! నల్లకోటుల వార్ని - నడిమద్దేరెడ్డనూ ఐదేళ్ళకోసారి - వచ్చే లీడర్లనూ "రేడియోల పేపర్ల - వచ్చె వార్తాలను నమ్మి సెడిపోతివా సిలకా!

"రెక్క తెగి కూర్తివా సిలకా!

నీ పూజలందినా - సంగమేనుడు జూడు నీ సేవ పొందినా బలిసినోళ్ళతో జోడు ఒడ్జెక్కి ఎగతాలి సిలకా!

నిన్నె బేశారమ్మ సీలకా!

రాయి రాయీ జేర్చి - కట్టినా ఇళ్లేది? మొక్క మొక్కకు సెమట - చేర్చినా పాలమేది? నీ ఇతుకు కాల్చినా సిలకా!

228 బాకా కవిత్వంపై ఎర్రజెండొ

కాలుడెవ్వారమ్మ సిలకా!

నీ గుడిసె ముంచిరి - మేడలే గట్టిరి

నీవు నిలబెట్టుంగ - నీ గౌంతె కోసీరి

కాలుడెవ్వరొ కాదు సిలకా!

ఏలికే కాలుడు సీలకా!

దోపీడీ దొంగలు - నీతోడు కారమ్మ

నీ గుంపు కూడాలె - కాలునీ కూల్చాలె

ఈ నీరు ఈ నేల - మీవనీ తేల్చాలె

ఈ చెట్టు ఆ పుట్టు - మీకోనముండాలె

సిన్నేరు పెద్దేరు- గలగల పారాలె

మీ బతుకులో పొద్దు సిలకా!

ఆనాడె పాడుచునే సిలకా!

(శ్రీశైలం ప్రాజెక్టు ముంవుకు గురియై బతుకులు చితికిన ప్రజల కోపం) జూన్‌, 1992

కవిశ్వంపై ఎర్రజెండా తతా 2.

కదనభేరీ నినాదం = నటరాబ్‌ జీవితమే ఒక యుద్ధమై నపుడు, జీవించడమూ ఒక యుద్ధమే అవుతుంది కదిలే ప్రతి పాదం కదన బేరీ నాదమౌతుంది. పెగిలే ప్రతి పదమూ జనన్నినాద జలపాత మౌతుంది. జీవితమే యుద్ధమై నపుడు జీవన గమనం యుద్ధమే అవుతుంది. శ్వాసించినంత నహజంగా యుద్ధం జీవితంలో భాగమౌతుంది. కళ్లు మూసినా, కునుకు తీసీనా కదన రంగమే కనబడుతోంది. ఏ మాత్రం ఏమారినా శత్రువేటుకు ఎరగావడమే అవుతోంది. వృాదయ తాపం గొంతు సారంగంలో ధ (నించక ముందే నేత్ర కవాటాలు మూసుకపోతున్నాయి. కంటి చూరు మండి రాలిన చినుకు వృదయాగ్ని గుండాన్ని తడిమేవరకే యుద్ధరంగమే మారుతోంది క్షణాల్లో మారుతోన్న యుద్దాన్ని నిరంతర (ప్రవాహంలా కొనసాగించకుంలు, మానవ శకలాలు నెత్తుటి మడుగుల్లో శయనిస్తాయి. నివాస గృహాలు శిధిలమై, పల్లెలు, పట్నాలు కలవర పడుతాయి. పంట పొలాలు, పసి హృదయాలు బావురుమంటూ బిక్కు బిక్కున దిక్కులు చూస్తాయి. కూర నిర్భంద నీలినీడలు “ఎన్‌కౌంటర్‌ నాటకాల నృత్యం చేస్తూ మృత్యుగానాలాపన చేస్తాయి. అప్పుడు జీవించడమే ఒక యుద్ధమౌతుంది జీవితమే ఒక యుద్ధమౌతుంది, పెల్టుబికిన ప్రజా యుద్దమౌతుంది. 220 లతవవంలలాా కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

జీవితమే యుద్ధమై నపుడు, జీవన పథాన్ని యుద్దమే నిస్రేశిస్తుంది

గాలి వీచినంత సవాజంగా మనిషీ జనారణ్యంలో సంచరిస్తాడు

యుద్ధ (క్రమంలో మనిషి నిర్బంధ పునాదులను ద్యంనం చేస్తూ

అందిన ప్రతి చోటా అస్త్రవిన్యాసం చేస్తాడు.

"పెనుగాలుల నవ్వడితో జడివానల రువ్వడితో

మండు మెండల్లో పై తం వడగల్ల హోరుని వినిసిస్తాడు

ఉరుముల, మెరుపులతో పీడుగుల వర్షం కురిపిస్తాడు.

యుద్ధ క్రమంలో జీవించే మనిషీ నెత్తురోడుతోన్న దేవాన్ని తెప్పలా

చేసి

మృత్యువునే ఎదిరించి వషయనిస్తాడు.

కడలి తరంగమ్టై, గగన వివాంగమై, భూతల మంతా విస్తరించి స్వేచ్చా పవనాలను కదిలిస్తాడు

జీవితమే ఒక యుద్ధమై నపుడు,

దండకారణ్య దావానలమై, పీడిత జన ప్రవాహాలు గగన వీధుల్లో

అలరాడే

ఆరుణకేతన ప్రభంజనాలవుతాయి.

ప్రజాయుద్ద రుంరూరావమైన కొండవాగులు, రురీఫిరంగుల్టా

గెంతులు వేస్తూ

పంట పాలాలు, పచ్చిక బయల్జు ఆయుధగారాలై

నిర్భంద విశీధులను పునాదులతో సెల్లిగించి

ఉదయ భాను కిరణాలను ఆవ్వానిస్తూ

విజయభేరీ వాదాలమ రాగాలాపన చేస్తాయి .

కవిత్వంపై ఎత్రతెండొ లతా వంకే,

స్మృతి గీతాలు = కౌముది మిమ్మల్నెలా మరువగలను? మేఘాలు వర్షించడం మరువగలవా? గాలి వీచడం మరున్తుందా? మీరూ ఆలాపిస్తున్న జన జీవన గానానికి కోరస్‌ యివ్వకుండా నేనెలా వుండగలను? ఎంత విశాలమైంది మీ ఆశయం ఓ తరాలపల్లి తనయుల్లారా! నక్సల్బరీ వారసుల్లారా! మీరు జీవితాల్ని చదివి సమాజాన్ని అర్హం చేసుకున్నారు జీవించడానికి పోరాటం తప ని నరి అయినపుడు పోరాటాన్నే జీవితంగా మల్చుకున్నారు మీరు ఈ శతాద్ది గర్భాన పుట్టిన నూతన మానవులు మీరు తరతరాల యుద్ధాల్లో తలరాతలు మార్చుకున్నదెవ్వడు? సామాన్యుడి సాహసాన్ని కీర్తించిన వాడెవ్వడు? సమస్త యుద్ధాల్లో సామాన్యుడి రక్తం ఇరీదు ఎంత అని యుద్దాలపై యుద్దం ప్రకటించి యుద్ద భేరె మోగిన వాళ్ళు మీరు నేను మిమ్మల్నెలా మరువగలను? మీ యుద్దాన్ని నా తల మీద మోసుకుని దిశ దిశలకు వ్యాపించకుండా నేవెలా ఉండగల్ను? ఓ ఆశన్నా! ఉప్పలన్నా! తరాలపల్లి వా గౌడు ఏడని అడిగితే 222 లాలా కవిత్వంపై ఎర్రదెడా

పగిడేరు మింగేసిందని చెప్పనా?

నా చిన్నోడు ఏడంటే

విప్లవ ద్రోవాం కాటేసిందని చెప్పనా?

తర్లడిల్హుతున్న తరాలపక్లిని ఎలా ఓదార్చను?

పగిడేరులో వాడు కాల్చి మసి చేస్తే

ఫోయినెక్స్‌ ప్తక్షై ఏగురుతున్నాడని చప్పెద .

ఆడవికీ ఆయుధమయ్యాడని చెప్పెద

తరాలపశ్లీ తరాలపల్లీ'

చెట్టంత కొడుకులను మట్టిలో కలిపారని విలపించకే

గర్భంలోంచి పై కెత్తి గుండెల కద్దుకుని చనుబాలు ఇవ్వుతల్లీ

నవాస్ర రూపాల్లో నీ ఒడిలోకి వస్తారు

“కాక్‌డౌనొ కల్లోలాల్నించి వినిపించే విముక్తి గీతానికి కోరస్‌ఇవ్వు

ప్రతిరోజు వేకువజాము నీ గుడిసెలోకి కోడి కూత్తలై వస్తారు

చిమ్మ చీకటిలో దారులు తెలువక నీవెప్పుడైనా తచ్చాడుతే

గొంతెత్తి పీలువు తల్లీ 'డాంకోలై' వచ్చి వెలుగు దారుల్ని

చూపిస్తారు

నిజం తల్లీ! నీ బిడ్డలు సమరులు, సజీవులు, ప్రకృతి రూపులు

నేను నీ పాత్తిల్లలోనే పెరిగిన వాన్ని

నీచనుబాలు తాగిన వాన్ని! నేమ నీ బిడ్డను!

నేను మిమ్మల్నెలా మరువగలను?

వా అన్నల ఆశయ కౌముదిలో

అడవికి ఆయుధ భాష నేర్చకుండా

నేనెలా ఉండగల్ను

నేను మిమ్మల్ని మరచిన నాడు

నన్ను నేనే మరచిన వావై_

పెంటకుప్పల మీద ఎంగిలి విస్తర్డునాకే కుక్క బతుకు బితికినవాన్నా తాను

కవిత్వం పై ఎర్రజెండా. లతను 223

ఓ అన్నలారా! ద్రవించి వర్షించని మేఘాలు నా వృదయాన్ని తొలిచి చోటు చేసుకున్నపుడు చిరుగాల్లులై వీచి నాకు ద్రవించడం నేర్చిన వాళ్ళు మీరు నా జీవన సంగీతంలో శృతి తప్పిన రాగాల్ని ఆలాపీస్తున్నపుడు జన జీవన వీణను నా ఒడిలోకి అందించిన వాళ్ళు మీరు ఇప్పుడు విన్చిస్తున్న ఆనంతకోటి రాగాల్లో నేనో చిరురాగాన్ని ఇప్పుడు ఈ అనంత సాగరంలో నేను ఓ చిన్న నీటి చుక్కని నా రాగం శృతి తప్పిందని ఓ రాగం అన్నపుడు నా అణువణువు కోటాను కోట్లు వీణలై రయుంరూ మారుత సంగీతాన్ని మూగగా వినిపించిన సంగతీ...... నా దేహం కన్నీటి మేఘమ్రై వర్షించిన నంగతీ మీ కెలా చెప్పెది? వినండి నా వీరులారా! నేను మీ సయామీని మీరు ధ్వములైతే 'వ్రతిధ్వని నేనౌత మీరు రాగ్గాలెతే పళ్లివి నేనౌత నవయుగ స్వప్న సంచారులు మీరెతే మీ అడుగుల ఆనవాళ్ల వెంట నేనూ నడుస్తా......

అక్టోబర్‌ 1992 దత ాాానతతతనవాంవయయనాయయల. కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

విధ ,(0సి రాస్తాడు గోపాలకృష్ణ వాడు సాయంకాలమై చౌరస్తాలో నిలబడతాడు 'రెండు కళ్లూ జన సము[ద్రంలో దూకి ఈళతకాట్టి అలసిపోతాయి ఏ ఆనవాలూ దొరకదు అమ్మెవరో నాన్నెవరో తెలీనందుకు కాదు బాధ ఈ పిల్లలందరికీ తల్లిదండ్రులెట్లా వచ్చారు అన్నదే ఆశ్చర్యం ఖాలీ ఆయిన రోడ్ల నిండా వాడు ఆక్షలై ప్రవహిస్తాడు "పేవ్‌మెంట్‌ మీద దిగులును పరుచుకొని పడుకుంటాడు పగలంతా చీకటై తిరిగినవాడికి దీప ప్తంభం వెలుతురు ఆసంబద్దంగా కనిపిస్తుంది పిడికెడు రాయ్రై విధ్వంనమై చెలరేగిపోతాడు నేల కూలిన చీకటిని కప్పుకొని కన్నీళ్ళు చప్పరిస్తూ కలలై కలత ని(దై పోతాడు పిల్లంతా తరగతి గదుల్లో పలకా పుస్తక్షాలె నపుడు వాడు చేతులు కడుపై కారె లంతా తిరుగుతాడు జూలియై చీదరింపై చిత్తుకాగితమై చినిగిన గుడ్డ పేల్షికె ప్లాట్‌ఫాం మీదికి విసిరీయబడ్డాడు అరెస్ట్‌ ఎందుకు చేశారో తెలీదు అందరికీ అన్నం ఎందుకు దొరకదో తెలీదు పీల్లందరూ తరగతి మండి తరగతికి (ప్రమోట్‌ అయినట్లు వాడు రెలు బోగీ ఉండి బైలు గదులకి దిదిలీ అవుతుంటాడు వాడు చెమట బొట్టుగా రాలిపోతున్నంత మేరా గ్రంగుర్వగులి భవనాలు రూపుదిద్దుకుంటాయి లువ నీడ లేక నగరం మండీ నగరానికి బదిలీ అవుతుంటాడు వాడు పయనించే బస్సో రె లో అర్దాంతరంగా ఎవలో తగలబెడితే వెచ గా చలికాచుకుంటాడు మంటల్ని చూస్తూ ఆత్మీయతాభావంతో పులకించి పోతాడు "ెస్టెంబర్‌్‌ అక్టోబర్‌ 1992 శవిత్వం పై ఎల్రజెండో ంటాకుాయడావానారాయావవవవవునాావనాయయయివాయిలి శ్రైవైర్స్‌

శ్మశాన సౌొందర [0 అ ద్రష్ట మాల ఒళ్ళంతా కళ్లుండాల్సింది అహల్యలకూ, వరూధినులకే ఇంద్రుళ్తకీ, చంద్రుళ్లకీ, కీచకులకీ కాదు ఒళ్ళంతా కళ్లుండాల్చింది ఆడవాళ్ళకే ఎత్తుగడల సంస్కృతిదే సాధిక్యత ఆయినచోట ఇష్టాల్ని కొల్లగొట్టి బుజ్జగింపు సూత్రాలు మానవ సంబంధాల్ని నిర్వచించే మరనాగరికతలో అక్కా చెల్లి అంటూనే ఆడదంటే అనుభవించేదే అనుకునేచోట ఒళ్లంతా కళ్తే కాదు ముళ్ళుండాలి రోమలోమాన సీస్మో గ్రాపులుండాలి ఆనుభూతిరహిత అనుభవాల్ని తిరస్కరించినందుకే వసంతాలు శిశిరాలయ్యింది నవ్వే యంత్రాలు ఏడ్చే మరలున్న చోట నవ్వుల్ని పువ్వుల్ని కన్నీటి చెలిమల్ని వెతికినందుకే యవ న (ప్రవాహాలు సహారాలయ్యింది రక్తనదీ ప్రవాహాలపై గురి చేజారినందుకే నెత్తుర్లు చిందించిన నేరాన్ని మోస్తున్నది "స్నేహాలు (ప్రేమలు సకల మానవ సంబంధాలు నిచ్చెన మెట్టయిన తెలివితేటల పోటీ వ్యవస్థలో ఎవరి ఆత్మహత్యలకు వాళ్లే ఏ బాధ్యులు ఎవరి యుద్దాలు వాళ్ళ సవే అయిన వ్యక్తి వాద పోరాటంలో స్మశాన సౌందర్యానిదే గెలుపు అక్టోబర్‌: 1992

22తో కవిత్వంపై ఎల్రకెండా

ఏకాంత సమూహం = అనురాధ ఉయ్యాల్లో పాప ఊసులాడుతోంది ఏవో రవాస్వాలు ఊం.....లు ఆం. ....లు వడ్తగింజ బారి నుండి తప్పించుకుని పాలకన్నా ముందు కన్నీటి రుచి మరిగి అమ్మ ఒడిలో దేనికోసమో వెతుక్కుంది అమ్మ లోపల ఏకాంతాన్ని అమ్మ చుట్టూ ఏకాంతాన్ని గుర్తు పట్టి స్నేహం చేసింది నవ్వులు కేరింతల మధ్య స్వేచ్చగా గుక్కబట్టింది చప్పగా చల్దారిన కోరికలు గడ్డగల్టిన కలలు పాపను జోకొట్టాయి ఈ ఏకాంత నమూహం అమ్ము కన్నా పాపకన్నా ముందే పుట్టింది. డీపెంబర్‌, 1992 “ కవిత్వంపై ఎతతెండా తతత 227

సహ జీవితం అ బ్రబిరా

మనం విడిపోవడడంతోనే కలసి పని చేయడం (ప్రారంభమవుతుంది నువ్వు పోస్ట్రర్హతికిస్తావ్‌ నేను కరపత్రాలు పంచుతాను నువ్వు పట్టణ పద్మ వ్యూహాల్ని అల్జుతుంటావు నేను పల్లె ప్రజల కంటి దీపాన్నవుతాను మిత్రమా! నా [ప్రాణమా మళ్ళీ మనం కలుస్తామో లేదో....!?! ఎప్పుడు ఎక్కడ ఎలానో.....!?1 మనం మరణంలోనే జీవిస్తాం జీవించడం కోనం మరణించాలి మరి ! అమ్మనీ నాన్ననీ చెల్లినీ పెలయేరునీ వూరునీ చివరకు నన్ను నీవూ.... నిన్ను నేనూ వదిలి ఒక స్వేచ్చనీ సమానత్వాన్నీ పంచుకోవడానికి మన రక్త సందింధాల్ని తెంపుకున్నాం దింధారల్నీ ఆనుబంధాల్నీ తెంపుకున్నాం యవ్వనాన్నీ మాతృత్వాన్నీ చంపుకున్నాం అయినా మిత్రమా! దారి చూపే పోరుబాటలో మైలురాయి కాకముందే నేనో ఎన్‌ కౌంటర్‌ గావో పోలీసు వత్యగావో ఆత్మహత్య గానో చి త్రీకరించబడ్డప్పుడు మరి నిన్ను లాకప్‌ డెత్‌గానో ఆనవాళ్ళే దొరకని కుళ్ళిన శవంగానో 22తి లాలా కవిత్వంపై ఎద్రకెండా

నీ పోటో పేపర్లో గుర్తుపట్టలేనప్పుడు మనం ఇంకా కలుస్తామవే ఆశ ఉద్యమం ఊసులు ఒకరికొకరం చెప్పుకుంటామనే యావ ఏ స్ట్థూపంలోనో ఇటుకలపై పక్కపక్కనే వుంటాం ఇసుకా సీమ్మెంబై ఒకరిలో ఒకృరె కలుస్తాం ఎ|(ర్ర బెండా 'రెపరెసలమ్రై నిలుస్తాం బౌము మిత్రమా, మనమెప్పుడూ కలిసే జీవిస్తాం. 1992

న్తణకాలం =పి. ఎప్‌. రమ

క్రూ కాలం శాశ్యతత్వాన్ని పొంది

కాగడాగా వెలగడం

ఎంత అర్టం ఎంత ఆదు ఖతం

మొలకెత్తిన విత్తనం

"కేవలం ఇరవై సంవత్సరాలకే

దండకారణ్యదిశగా విస్తరించడం

ెద్దీ శంకర్‌ నుండీ ఎం ఎస్‌. ఆర్‌. దాకా.... ఇంకా ఎందరో.... ఎన్ని పోరాట అలలు

ఎని న్న విప్లవ తరంగాలు....

"కెరటం విరగడం

తీరాన్ని విస్తరించడానికే!

ఒడ్డు నున్న ఇసుక 'రేణువుల్ని

సాగర గర్భంలో ఇమడ్చడానికే!

ఉద్యమం లోతు చూపడానికే!

"కెరటం విరగడం ॥

చేపల్నించి తిమింగలాల్ని వేరు చేయడానికే!

విశాలో నువ్వుండిన రెండు నెలలు గూర్చి

ఈ గాలికానీ.... ఈ సముద్రం కానీ...

తమ్ముడూ! ఒక్కమాటై నా చెప్పలేదు సుమీ

మన రవాస్యాల పట్లు

ఈ ప్రకృతికి కూడ ఎంత నిబద్దత! కామ్రేడ్‌!

నీకు మొదటిగా అంబలి అందిచి ఎన అమ్మ

నీకోనం గాల్లోకి తడుముతోంది

కార్టానాలో పనిపోయిన ఆ అన్న పాలాల్గ్లో

అక్కడక్కడా పడివున్న విత్తుల్లో నిన్ను పోలు ఎతున్నాడు పళ లాావనవవయాలాడానాయి. కవిత్వంపై ఎర్రతెండా

నువ్వు పని చేసిన కార్మిక వాడంతా నిన్ను సుత్తెగా మలచుకుంటోంది- నిన్ను పమ్మెగా హర్తాళ్‌గా రూపుదిద్దుతోంది నీ కవితల్ని తుడుం దండోరా వేస్తోంది అడీవంతా నువ్వు వెలిగించిన ఈ కొద్దిపాటి కాలాన్ని కాగడాగా చేసి చేతపూనుతున్నాం కన్నీళ్ళని ఇనుం చేసి తుపాకీగా పోతపోస్తున్నాం నీ "కవిత్వం అక్క" ఎక్కడుందో గానీ నీ అక్కననిపించుకొానే అర్హత పొందేందుకు ఇదిగో- ఇప్పుడు ఫీల్డులోకి దిగుతున్నాను నీ మాటల్లోనే చెప్పాలంటే - కామ్రేడ్‌ యుద్దాల్ని తుడిచి పెట్టుడానికి యుద్దం చేయడం నేర్చుకుంటున్నాను జనవరి 19933 కవిత్వంపై ఎత్రతెండా తతత డలడాలా 2తేకే

నేను మీ పాఠకుణ్ణి కాను మీ పొత్రవి =చలసావి (వ్రపాద్‌ గురజాడా! నన్ను పోల్చావా? నేనే గిరీశాన్ని!! అదే ఈనాటి గిరీశాన్ని!! ! మధురవాణి నా చెంప ఛెళ్ళు మనిపీంచినా పూటకూళ్ళమ్మ చీపురుకట్టు తిరిగేసిన బుచ్చమ్మ నా వలలో చిక్కకపోయినా సౌజన్యారావు చివాట్లు పెట్టినా “కథ అడ్డంగా తిరిగినో వేను నీ పారకుణ్ణీకాము "కేవలం నీ ప్యాత్రని! వేను మారను వక్ర భాష్యాలు మానను వంకర మాటలు ఆపను నేనూ 'కవినేగా! ది విడో గీతం నేరాసిందేగా! కవిత మాటున “రచన' చాటున మజా చేస్తా హమేషా చూడు వా తమాషా అభిమన్యుడిని వహతమార (డానికి అతడు పుట్టుక ముందే పథకం సిద్దం చేసిన చ లంయంయలాలాడాయయయయ్య. క్రేవిత్వం పై ఎల్రజెండొ

శ్రీకృష్ణుడు నాకు ఆరాధ్యుడు కాకపోతే గీతా ప్రవచనం బొత్తిగా ఆనవనరం సిద్దాంతం, గిద్దాంతం జాన్నానై అందుకే గీతాకారుడంటే నాకు గిట్టదు. నిన్నటి ఏకలవ్యుడీ వేలే వరికేశారు ఈనాటి ఏకలవ్యుల్ని నిలువునా నరికేస్తున్నారు కావాలంళే చూడు కారంచేడు చూడు చూడు చుండూరు “వెధ్వళొకి తగిన శాస్తి జరిగింది “సిలకలు కత్తులు దులపరిస్తున్నాయని “సెవరపిల్హులు శంభమూదొయని "బఐడితెలు పట్టిన మిడతలున్నాయ'ని "బండలు గుద్దిన మిండలున్నాయ' ని “గెద్దమ దన్నిన గేతులున్నాయని “ఎలకలు పిల్లిని ఎండదగిలోనని “వులుల్ని మింగిన గౌ(రైలున్నయన'ని ఆలగాజవాన్ని ఉపిగాల్చుతువన్నారు. పల్లెల పచ్చదనం పల్రీయులకి చెప్పాలా? కొకిపీల్ల కాకికి ముద్దు ఎివరి భాష వారికే గొప్ప ఎవరికీ వేరీ చప్పక్కర్ణా బోడి గొప్పకి పోయాన్నేను భూమాత వయమ ఆక్కర్లీక పోయినా కవిత్వంపై ఎర్రజెండా లంతా పరతి

గోమాత వయసు కావాలి నాకు ఆదిమానవుడెలాపోతే నాకేం? ఆయెధ్య రాముడు కావాలి నాకు దేశమంటే మట్టికాదన్నావు దేశమంటే ఇటుకలు దేశమంటే గుళ్ళు దేశమంళే గోపురాలు తస్మాత్‌ జాగ్రత్త అందుకే దేశభక్తి కన్నా హీనమైన పాపం లేదన్నాడు వెంకటచలం “కాదేదీ కవిత కన్నర్లం' కవితామయమేనోయి అన్నీ" అనలేదా మహాకవి? అయినా నాకీ మాటలు తట్టలేదు “ప్రతి ఒక్కరూ కవిత్వం రాయలేకపోవచ్చు' “పతి ఒక్కరిలో అంతో ఇంతో. కవిత (0 వుంటుంది" ఒప్పుకో? లేదా తప్పుకో అంటాడు నీ శిష్యుడు శ్రీశ్రీ ఇక నాకు “అన్యధా శరణం నాస్తి మానవులు ఉత్త అస్తిపంజరాలు కాదు మళ్ళీ ప్రతి మనిషిలో ఒక అస్తిపంజరం వుంటుంది అస్తీపంజరాల ఆధ్యయనం మానవాళికి మపెళపకారం చేసింది ఈ సత్యాన్ని వధించడానికి నైవ ఆలలలతలోలావాయననావవాయాలాలులాలా క్రవిఛ్వంపై ఎ్రిజుడో

నేను విశ్వ ప్రయత్నం చేస్తా

రోగ క్రిముల్ని గురించిన జ్ఞానమే రోగాన్ని మటుమాయం చేయడానికి మొదటి మెట్టు ఈ మాట కప్పెట్టాలనే నా తాపత్రయం అభ్యానం లేని కళ లేదు

ఆప్యాయత లేని కళ్ళు లేవు

నాకు కావలసినవి ఇవి కావు

వెంకు పంతులుగారి కోడలికి

లవ్‌ లెటర్‌ రాసీన నాకు =

లేడీస్‌ వాప్టల్‌ బీటు వేయడం లెల్టా? అందరూ బుచ్చమ్మలే వుంటారా? అచ్చమ్మలూ పిచ్చమ్మలూ అనువుగా దాధకరా? అవును, వయసు ముదిరిన కొద్దీ

సెక్సు పెకి పాకుతుంది అంటారు అందుకే కళ్ళతో మానభంగం చేస్తాను మానసిక వ్యభిచారంలో నేను మొనగాడిని వేను ఆచ ఏంగా దక్షిణ నాయకుత్ణో

ఆదీ మన నంప్రదాయమే పెంకటలక్షీతో ఊరేగుతా

అన్నపూర్తతో సరాగాలాడతా

ఎనాటమీ మేడమ్‌లో కులుకుతా

మన దశావతారాల్లోనే డార్విన్‌ సిద్ధాంతం వుంది అగ్ని హో(త్రావధాన్లు అనలేదా? "అన్నీ మన వేదాల్లోనే వున్నాయిష” ఏ ఎండకా గెడుగు పట్టడంలో నాకు నేనే సాటి బాల్య వివాహాలు మంచివనీ వాదించగలను చెడ్డవనీ చెప్పగల్ను వేను కుడిచేత్తో ఆస్తీకుణ్లే ఎడం చేత్తో' వాస్తీకుణ్ణి మైధునం ముందు దాంపత్యం దెగదుడువు మృగాలు హాయిగా మై ధువంలో మునిగిపోతాయి ఈ దాంపత్యం బెడద మానవులకే వాకు 'కామితమే' గాని “గమ్యం అక్కర్జా “దేశ చరిత్రలు చదవకుండా మసీదు కూలగొట్టినవాళ్ళు అన్మదీయులు పైంటిస్టుకి పెంటిమెంట్లుంటాయి పెన్సు మాత్రం సెంటిమెంబందుకు కాకూడదు? “సిద్దాంతం” అంటే నాకు చుక్కెదురు పెన్సు మొత్తం సిద్దాంతమేగా! సవాలు విసురుతారు మీరు

వత డా కవిత్వంపై ఎర్రకెండా

“నిర్మాణం' వా ఒంటికి పడదు

“మానవ శరీరమే ఒక నిర్మాణం కాదా? కాదనలేకపోయినా అవుననను

ఒయాసిస్‌తో వాకు పని లేదు

వేను ఒనాసిస్‌ని

ఓడలు, ఎడారి ఓడలు నవోఢలు

అన్నీ ఎకు ఆంగట్లో సరుకులే

జాక్విలిన్‌ కెన్నెడీని పోకెట్‌లో వేసుకుంటా

కుబేరులకి కుబేరుళ్షవుతా

వార్షద్‌ మోవాతా అడుగులో అడుగేస్తా

ఇంగ్లండ్‌లో “ఎంపీరిసిస్టుని

అమెరికాలో “పైగ్మాటిన్టుని

ఆసియాలో “ధియెసాఫిన్టుని

అదేమంటే ఆయెధ్యలో రాముత్లే

మవ్వెంత మొత్తుకున్నా ఈనాటి జగత్తు యావత్తూ వా పాదాక్రాంతం

ఏవాటికీ నేను నీ పాఠకుజ్హైకాను!!

వనపరి 1993 కవత్వంపై ఎర్రనెండొ ంానరయలనరారనాానాయయవకానోనునమనాడవవయవలయనావయానాలయాలాల. ప్రైస్తోగో

ఏది పిచ్చి శ ఎవరికి పిచ్చి? ఎట్ళరీవి, కుళ్ళిన దిబ, ల్లో సువాసన నాస్వాదిస్తూ బూజు పట్టిన బ్రెడ్డు ముక్కల్ని పరమాన్నంగా భక్తిస్తూ ఆది మానవాలంకారంతో అడుగులేస్తూ తిరుగుతున్నది ఊరి పిల్లి - ఓ పీచ్చితల్లి ఆకలున్నా హాని చేయదు జీవమున్నా నృర్శ వుండదు భూమితోడై + గొలి (ప్రాణమై బ్రతుకు నీడుస్తూ (బ్రతుకుతున్నది చిత్తకార్తె చీకట్లో చిందులేసిన ఊరకుక్కలు కళ్ళు తెరవని పిచి [1 పీల్లని కామించి కరున్తుంటే కడుపు పండిందే గాని కాల చక్రం ఆగలేదు బప లతలా కవిత్వంపై ఎర్రజెండా

దిబ్బలోన వురిటి నాప సులు పుక్కిలించి పొడున్తుంటి దిక్కుతోచిన పిచ్చి పిల్ల దిక్కులన్నీ సార చూచి కడుపులో కాలుపెట్టి కాలివేళ్ల పంజా విప్పి పిండాన్ని పెకలిన్తుంటే పీట్టలన్నీ రోదిస్తున్నాయ్‌ ఆ దృశ్యం చూచిన మానవ మృగాలు అదృశ్యమై వాయి గాంధీ కోతులు కళ్ళు, చెవులు, నోరు మూసాయి పత్రికా షక్షులు మతతత్వం మీద వాలి రాజకీయ యజ్ఞం ముందు నృత్యం చేస్తుంట మగతనమే ఆస్తిగా ఆయుధంగా సంధిన్తున్న ఎయిట్స్‌ లోకంపై ఉమ్మేన్తూంది వేల పడ్డ పీండం (ఆనంతపురం పట్టణ వడిబొడ్డులో జరిగిన వంఘమటవ) 1993 కవిత్వం పై ఎండా ంవరావవనుననవానాలనవనవాయానానయలవావయంయ వై వ్రోతి

సోమాలియా = సాదా సోమాలీ పిల్లా నువ్వూ నాలాంటి దానివే కాకుంట్‌ నేను మగాడిని నాకు యింత గూడూ రోజు గడిచే గింజలూ వున్నాయి యీ వొక్క రోజు నువ్వూ నీ జోలిలోని పసికందూ నాతో వుండడానికి సంతోషంగా ఆహ్వానిస్తున్నాను నీ గురించి నాకు కొంచెం తెలును నీ ప్రియుడు యినప శబ్దాల మధ్య కడతేరిపోయాడు నీ ప్రియుడు జార్చిన కత్తిని ఆరు తెగలలో వొకడు నీ కళ్ళముందే యెగరేసినా నువ్వు కదలవు యెొవ్వరితోనూ నువ్వు తలపడవు సమాలే సంకుల వంశప్పక్తం కిందా తలదాచవు అమెరికానూ అడుక్కోవు "ఆక్టోపస్‌ ఆమెరికో చాచిన మెంటకిల్‌పై పాకివచ్చి నీ ముందు మెతుకులు విదిలిస్తున్న డెబ్బయ్‌ దేశాల దాసీకా సేవానిరతినీ దయపెట్టువు దాని కనుసన్నలనూ కనికరించవు అక్టోపస్‌లోని అందాన్ని ప్రకటించి - బంధానికి భయపడి వెల నిర్ణయించబడిన తలతో తిరగబడిన ఫరా అయిదీట్‌నూ దీవించవు 2 తండాల కవిత్వంపై ఎర్రనెండా.

చమురు దేశాల పక్కన అవుట్‌పోస్టుకోసం సామ్రాజ్యవాదం కనిపెట్టిన సహాయవాదాన్నీ వినవు కదలలేని నీకు యేమీ అనిపించదు రహన్యంగా రమ్మని పీలిచే జూబానదినీ లెక్కచేయవు యిధియోపీయా జిల్లా వొగాదెన్‌లోని నీ బంధువులనూ " తలుచుకోవు బెర్టీల్‌లో నీయింటి పాగగొట్టం నుంచి వచ్చే గంధకపు దుమ్మునూ ఆపవు వివ్వాలమైన అవార్కీ గారడికి నీ ముఖం నుంచి వొక్క కవళికను కూడా విదిలించవు నువ్వు వూరికే నీ జోలిలోని పసికందుకేసి చూస్తావు యింత జబ్బులాంటి నిస్సత్తువలోనూ తుపాకీ అందితే నీ యెముకలగూడులోంచి (టిగర్‌ వేపు నీ వేళ్ళు సాగుతాయని వాకు తెలుసు అప్పుడు కూడా నువ్వు నీ జోలిలోని పసికందు కేసే గురిచూస్తావు దాన్ని నేను వత్య అని అననే అనను తినడానికి వున్న్వుడే తక్లిప్రేమలని మనిద్దరికీ తెలుసు వఠినలు చింపిన విస్తరిలాంటి దేశానికి చెందిన యెొవడి యింటిని వాడే ముందుగా దోచుకునే అధివాస్తవిక దేశానికి చెందిన లేక యెక్కడా వోదార్చేవారు లేక యెవరూ యేడ్వని దేశానికి చెందిన సోగనల్లని సోమాలీ పిల్లా కవిత్వంపై ఎర్రతెండా రవవతలననవంయాయాయయయయల వైదీక

నేను మిజె్టిన్‌ తెగకంటే యిజాక్‌ తెగకంటే కొంచెం తక్కువ దుర్మార్షుణ్లి యిీరోజు నువ్వూ నీ జోలిలోని పసికందూ నాతో నిర్భయంగా వుండెచ్చు కాకుంటే మనం ఆదమరిచి నిదోతున్నప్పుడు పాలకోనం నిన్నూ నన్నూ తడిమిన పసికందుకు నా రొమ్ములే ఆనుతాయని దిగులు మే, 1993 పత నవనవ కవిత్వంపై ఎత్రటెండా

బాలబ అదికారం అ సూర్యవంశ రంగురంగుల దేవుళ్ళ విగ్రహాలను పీల్లలకు అవ )గించండి కాసేపు ఆడుకుంటారు కలసీ పాడుకుంటారు చంకలో పెట్టుకొని బుజ్జగిస్తారు మసీదు గోడల్ని పీల్లల చేతులతో తాకనీయండీ గోడలెక్కి అవతలి వై పుకు దూకుతారు కొత్త (ప్రపంచాన్ని అన్వేషీస్తారు 'పాక్టనా మందిరాలను పీల్లలకు అప గించండి శిలువపై వేలాడదీసీన జీసస్‌ను కిందకు దించుతారు జీసస్‌ గాయాలను తమ లేతగుండెలకు హత్తుకుంటారు మత గురువుల్ని కొంటె పీల్లలకు అష )గించండి గాడిదలా ఒంగోబెట్టి సవారీ చేస్తారు ఎల్లలు లేని పిల్లలలోకం చేరుస్తారు ఆగస్టు 1093 తవిత్వం పై ఎర్రతెండొ _వవయయారునాయయయయిలు. వైట్లేరే

లి రక్తసిక్తమైన దారులగుండా.... =ఫీనాకపాణి

ఉప్పాంగుతున్న చీకటి తీగల మీదుగా రహస్యలాంతర్లు మోసుకెళ్తున్నావు

దారిలో ఎన్ని చినిగిన ఆలోచనలు పారేసుకున్నావ్‌? ఎన్నడో నీ భమల శకటం శిధిలమై పోయి ఉంటుంది అనుభవాల దోసిలితో .

బాణాల్దాంచి భావాలను తిని

తిరుగులేని పదాలతో ఎక్స్‌రే తీస్తున్నావు

తడిలేని అక్షరాలను గాపీడిపెట్టి

పాటలుగా వరుసలు కట్టి

వునిషి చేతిలో సాధనం చేస్తున్నావు

చీకటి పరుపుపై చలిదుప్పటి మడతల్గ్టొ ఒదిగి

తుపాకీ చెదరని స్పర్శలో నీవుంటే

ఏమరక ఆడవి కోడి సకిలింతల అలారం

నిన్నెప్పుడూ అలర్ట్‌ చేస్తుంది

విరగ్గాసిన బిందూకు వనంలో తలదాచుకున్నాన్‌! అయితేనేం, శత్రువు ఉనికిని గాని లీలగా మోసుకొస్తుంది ఆపాయాన్ని సూచిస్తూ ఊరపిళ్టు గాయప్టాన పాటను కొండ చరియ నుండి లోయలోకి విసికిన్తుంది చెదిరిపోయిన చెట్టు క "మ్ములు

ఎప్పుడైనా నీరసంతో తొట్రుపడే నీ ఆడుగుల్లో ముదురుతనం నేర్చించి

నడవాల్సింది చాలా ఉందని భుజం తడ్డ్తున్నాయి

ఉ 4 ౬ తత ాాాాాలనాడాడాంలాలాంలాలాలా కవిత్వంపై ఎర్రజిండా

కథలో అర్జాంతరంగా యుద్దం ఆగిపోయిందని

చిన్న పిల్దాడిలా డీలాపడేవాళ్ళున్నారు

దారి దీలిక్షలై నదనే వాడూ,

పట్టు మన చేయి జారిందనే వాడూ ఉన్నాడు

చేయి జారడమేమిటి ? పిడికిలి జనం గుండె

(టిగ్గర్‌పె నీ వేలు, తీక్షణమైన నీ గురి...

కాట్లాటల జల్టుమనే జ్ఞాపకాల మధ్య నువు

ప్రయాణంలో నరిగ్గా బీకటి చౌరస్తాకు చేరుకున్నాం

ఇప్పుడు మనతో నడిచేవాడే మనవాడు

దృశ్యాన్ని చూచేదాకొ

ఇరుకు దారులను చీల్చుకుంటూ

పతాకావిష్కరణకు సిద్దం కావలసిందే !

1993

శవత్వంపై ఎర్రతెండో _రావావువావరనవుననాాయాాయయయయయాలయాయియ వైరస్‌

త్రి దుఃఖం కాదు... దిక్కులన్నీ పిక్కటిల్లాలి = కె. దేవేందర్‌ నిశ్చయంగా ఒక్క నీటి బిందువు రాలదు కన్నుల్లో నీలి మేఘాలు ఆవరిస్తున్నా చూపుల్లో నీటిచెలిమెలు వూరుతున్నా గుండె నిండా సుడిగుండాలు ఆవిరవుతున్నాయి గురుతులన్నీ తాపంతో దహిన్తున్నాయి అందుకే ఒక్క కన్నీటి బిందువు రాలేదు ఎప్పటికీ ఎండిపోని సము(ద్రానికి మన కన్నీళ్లెందుకూ....! కెరటాల దగ్గరే ఘనీభవించే చూపులెందుకు ఆటుపోట్లను లెక్కగట్టుడానికీ కన్నీళ్ళు కాదు కనుచూపు సజీవం కావాలి చూపును పదునెక్కించిన ఆకురాయి ముందు మోకరిల్లి ససేమిరా కన్నీళ్ళు కార్బకూడదు కొండాపురం నుండి రాజన్నపేట వరకు ఇక్కడ త్యాగం కిలకిల నవ్వడం నేర్చుకుంది ప్రతి ఘటనలో ఆగక అలవక్క వెరవక మానేరు గలగలా పారడమే నేర్చుకుంది నిన్ననే కదా కరీంనగర్‌ నడిబొడ్డున వాడి ప్రజాస్వామ్యమడి మై లబడిపోయింది పురాణాల నెక్షిగా పవిత్ర స్త్రీ ని వాడు తొక్కుడు బిల్లగా ఆడుకున్నాడు 2తత లాలా కవిత్వంపై ఎర్రకెంరా

అక్కడ స్వేచ్చ అల్లిబిల్లి ముళ్ళకంపై

వార్తలపై, వాస్తవాలపై బిలవంతంగా గుచ్చుకుంటున్నది

మన కలలపై, తలలపై వేలాడుతున్న కత్తి గురించి లోకమంతా కోడె కూస్తూనే ఉంది

వాడు కోడి కూతలను నిషేధించాలని

నిద్రిస్తున్న వాళ్ళని చంపడం నేర్చుకున్నాడు.

ఈ జీవన్మరణ నిత్యసత్యానికి

ఒక సానుభూలో, ఓదార్పో, సవాకారమో సరిపోదు చావును జయించడానికి

మరొక యుద్ధభూమి నివ $0డీ

శత్రువు స్తంభించేలా వాడినరాల్ని చిన్నాభిన్నంచేసే సంఘీభావమైై పాంగండీ

ఎన్‌కౌంటర్జు కాదు!

మమహషుల్ని కృత్రిమంగా కాలి సచంపే

కట్టుకథే రాజ్యమేలుతున్న చోట మానవబాంబులు కాదు....

పోలీసుబాంబు మాటలకే మానవుల్ని కట్టే మాంసపు ముద్దలు వెదజల్లి నిడాల్ని కుళ్ళబొడున్తున్న చోట

ఆ(గ్రవామో, ఆవేదనో ఏదయినా సరే

ఒక్క కన్నీటి బొట్టు రాలకుండా

దిక్కులన్నీ పిక్కటిల్లేలా నినదిద్దాము

కనుచూపు మసకబారకుండా

ఎదురీతలో ముందుకే పయనిద్దాం.

సూర్యుడా! "నీకు చావు లేదు = ఆవామధేయుడు కరకు కలల అంచు మీద ఓ చల్లని తేవెబొట్టు తొణికిపడిన జ్ఞాపకం జీవన శిశిర వేదిక మీద ఓ వనంత కుసుమం రాలిపడిన సవ డి రాటు తేలుతున్న బ్రతుకు ముఖచిత్రమ్మీద ఓ నెత్తుటి జల్లు చిలికిపోయిన మెలకువ మాయమై పోయిన సూర్యుడి కోసం ఇప్పుడీ సమస్త విశ్వం ఎలుగెత్తి విలపీస్తుంది ప్రవహిస్తున్న జలపాతం నిలువెల్లా శోకమ్టై పెనవేసుకొని రోదిస్తున్న ఘోష స్టంభించిపోయిన ఊపిరిని ఉండగా చుట్టి ఏ చీకటి లోయల్లోకో విసిరి పారేస్తున్న ఫీలింగ్‌ కన్నీరోడుతున్న గుండెని పిండి తుపాకి బాయెనెట్‌ పదును అంచులమీద ఆరీస్తున్న అనుభూతి ఇప్పుడు బహిరంగ మృత్యుధిక్కార స్వస్నమొకటి రణన్నినాదమై నినదిస్తుంది మండు బండల గుంటూరు మీద వీచిన విప్లవ రుతుపవనాల్లో మేరు న్‌ గంభీరమై నిలిచిన వసంతమేఘం కరిగిపోయిందంటే ఎలా నమ్మగలం? పోరుజల్లుల ఓరుగల్టులో ఉప్పాంగిన రె తుకూలీల గుండెల్లో మారుమోగిన రణసంగీతం మూగబోయిందంటే ఎలా నచ్చచెప్పుకోగలం? పెచ్చులు పెచ్చులుగా పెతట్లిపోయిన రాయలసీమ కరకు శిలను రణరంగయోధునిగా చెక్కుతున్ను వకవ కవిత్వంపై ఎర్రతెండా

సమరశిల్చి చేతిలో కదులుతున్న “చంద్ర' వంక ఉలి ఆగిపోయిందంటి ఎలా భరించగలం ? చుట్టుముట్టిన నిర్బంధ శిశిర నన్నివేశంలో- ఆకులు రాల్ఫుకున్న ఏకాకి చెట్టునై నేను నిలదిడినప డు మొరటుకాండాన్ని తొల్చుకొచ్చే చిరులేత చై ళన్యపు చిగుర్లువై - నీవు | ఎవరూ కనిపించని, వినిపించని ఏకాంతాల గుండెచప సుళ్ళ నేపద్యాలలో - మూసుకుపోయిన తలుపు వెనుక నేనొక్కడ్నే కవిత్వం రాసుకుంటున ఎప్పుడు నా కవిత్వంలోని తడి తడి చెమ్మువై, వెత్తుటి తీగై నా గుండెచుట్టూ వెచ్చగా అల్జుకుపోతూ- సూర్యుడా నీవే ! చీకటిబ్రతుకుల వాకిళ్ళలో వెలుత్సురై మెరిసిన ఈ సూర్యుడు నక్సలయిటైతే, కాలే కడుపుల బడుగు జీవుల కళ్ళలో కాంతిపుంజమై విరిసిన ఈ సూర్యుడు నక్సలయిబటైతే, ఒరే ఒరే కుక్కా ! ప్రతీరోజూ నింగిలో నెత్తుటిముద్దయి పొడుస్తున్న సూర్యుడూ నక్సలయిబై తే దమ్ముంటే షూట్‌ చెయ్‌రా ! సూర్యంగారూ ! ఈ నల్లమలలో మీరు స్పృశించిపోయిన ప్రతీ గరికపోచ పదునైన ఛురిక్షలై మొలకెత్తి సమర సన్నద్ధమౌతున్నాయి ఈ నల్లమలలో మీరు నడిచిపోయిన ప్రతీ నలిగిన కాలిబాటా నేకువై పు సాగి యుద్ధరంగానికే దారి తీస్తున్నాయి సూర్యంగారూ ! కవిశ్వంపై ఎర్రతెండొ ంతావావవారావాయాండానాయాయయలు వట్ట

మా నరాల్లో పోళుత్తుతున్న మీ విప్లవ స్వప్నాల ఆరాటాల సాక్షిగా, మా గుండెల్గ్లో లయిస్తున్న మీ విప్ణవాదేశాల పోరాటాల సాక్షిగా మీ ఊహలతో ఊపిరిపొసి మీ స్వేదంతో మొలకెత్తించి మీ సెత్తుటితో తడిసిపోయిన ఈ దక్షిణ కోస్తా ఉద్యమాన్ని మరో దండకారణ్యోద్యమంగా మలిచి తీరుతాం ! అక్టోబర్‌ 1994

సందరా భు అనహీదా మిమ్మల్ని గుర్తు చేసుకోవడానికీ సందర్భాలకి కొదవా ! బస్సుల కోనం అరగంటలకొద్దీ సెంటట్రీలు చేసేప్పుడు మాటు చాటున గంటలకొద్దీ నిల్చున్న మీ జ్ఞాపకం కాళ్ళనెప్పుల్ని హఠాత్తుగా తగ్గిస్తుంది “ఆబ్బా! బోల్డు అఆలసిపోయారంి అనుకుంటూ చాయ్‌లు తాగినపుడు ఉదయం తాగాలో లేదో తెలీని నల్ల చాయ్‌తో అలసటను సవాల్‌ చేస్తున్న మీ రూపం ఒక్కసారిగా నాలుకను చు[ర్రుమనిపిస్తుంది ఆకలితో నకనకలాడుతూ ఇక నావల్ల కాదనుకున్నప డు మీరు ఆకలి కిట్టును మోస్తున్న దృశ్యం మెదిలి శరీరం అలర్రవుతుంది "చదవడానికీ సమయం లేదు అన్న వెంటనే చుక్కల కింది మీ అధ్యయనం తలంపుకొచ్చి తలకిందకు వాలుతుంది మిమ్మల్ని గుర్తు చేసుకోడానికి సందర్భాలకేం కొదవ ! 7 యం శ. ష్‌ ఫ/ ౧ య ఎల శే శల హ్‌ | ॥ ౯ ఓ న (సం. నిత్య ఎండా -డ్వయాసయాాాాాోయో్‌

రోడ్డెక్కగానే నగరం శరీరం మీద అసహ్యంగా పాకుతూ కన్పించే ఖాకీ వాహనాలు మందుపాతరలతో తునాతునకలు కావడానికి సిద్దంగా ఉన్నట్టనిపిస్తాయి మలుపు మలుపులో బద్ధకంగా నిల్చున్న పోలీసుల చేతుల్లోని తుపాకులు గ్‌రిల్టా చుర్చుకై నస ర్గక్ష ఎదురు చూస్తున్నట్టుంటాయి అడుగడుగునా కాళ్ళకు అడ్డమొచ్చే పోలీసుస్టేపన్లు “మేమెన్నటికి "రెయిడ్లకు గురౌతామో అని నిన్ఫృహగా నిల్చున్నట్లనిపీస్తాయి మిమ్మల్ని గుర్తు చేసుకునే సందర్భాలకు కొదవేముంది ! ఓ సుఖవంతప్రై న నిద్ర ఓ కమ్మటి కల ఓ బద్ధకపు ఆలోచన ఓ మంచి కళాస్వాదన ఓ పువ్వు నవ్వు ఓ పాప కళ్తు స సందర్భాలా ! మీ... న్‌ భి అసందర్లార్టేరస్పిపింటేన్ని రచ్చా ల ేబ్ము

డే స ర న్‌ నం. క.

ల ల క క. “ చ షల 252 నా జే వ్‌ ఎ్రతెండ న్‌ బారం పం క నా కవిత్వంపై

స న్య/. ల వవ ళ/ఏ ళీ ల వ్‌న్లవ సహోర్యోమగనీ ఫ్ర ల // ధాన న్రవంతి కానేకాదు, అ | దధ 4 శి6 - ళీ నేక పాయలలో ఒకటి అనేవి | త (( శ్‌ అందుకు చారిత్రక రావీగ / / ( క దికలు చూవలేదు ! డా భః గ్గ లో ట్‌ సిరిసిల్లా పోరాట 0 ధానం న టీ లు దండకారణ్య ఉద్యమః యాం కేళ4 ॥ | (కక గగ విన్లవోద్యమంలోకి వ మ్‌ ఫస. క మహిళ్ళా అదినా ణు టీ గన్న /4 (4లో గగ తెచ్చినందున ఒకవైవు 141. చ గ్‌ ల్‌“ నుంచి టాడా, మిస్సింగు, అట నగ శి ని “లో మాటాపాటా బంద్‌ వంటి రాజ కీళ్ళ కంత) వరు వచ్చింది. అజ్ఞాత వయా ట ము గ్‌ ళీ పెల్లుబికాయి. ఒడ్డున కూర్లు క్‌ ణీ కాకుండా లోతుగా దిగి వరి " శ / “శవిత్యంపై ఎర్రజెండా (ట్ట గ ల్నిప్లోన్తంది “టు టు ఈ నంకలనం వెనుక వివిధ క. ///4 ౧ పవర