Telugu Kavijeevithamulu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki
న్‌ దస శ ఎనన సన్యా న ఎట్లా వే సో న న | నన .. న | ల లర గప న ప గా శీ నో ము స మట (11! (రోల వం గ్ర మ. త... మ షి న? సు వట! (|) న న; పి టి (ళ్ళ ము న సప చుం శీను | (| ల! హ్‌! ట్ట రం టి! గ త స అనరా
- మ, 1 రడి! గ నం ర టు. మం. స మన / | న; యప న్న న స. లు స్ట న ధల (సన (1 నగఖ క (గ సర ప్రీ సళ! క్లో ్న
- జీ జ ;£, న సం ్‌స్తుగ ల న “ష్య తి లి న్‌ కసే. సమీ నళ సం ని! వ్య! నే స న. (| శ్‌ స ప శ్ర ల నన న చ ఏభళ్ళ స మిగ! గ, గ [ రే భి (1 (1 మ! సర ్ట వ . టో న. ను న: స రు న 1 [సస న లే [1 నా | ఖ్‌ న. శ మ. బ్‌ ట్రం న్‌ ర్ట. 1 హా బిటి మం! భగ ర్‌ సు / టి తనం పట ఎ ప !/1 సే శరా టు న్‌. ఖీ (గట న టయ నో, సా. టా వలో గ నే స న స ర్‌ న సస న! స్ట! సాం శ్‌ మ న చ. [ న టట | హా గలే ఫ్‌ కస్య న్‌ గ య్‌ స 0! 1) స న. గ నషం గి వం. న గ మం నన షో నం! సిం? సం ర్ట వ, ర... +. క. 1 స్‌ న స్తు టన టీ ట్లో [52 14 న 1 గ్‌ (1 స! వస స మం. బ్‌ బన గ్‌! గనుల మో వై! ర్‌. ప. ము న్‌ శ్‌ స. స స చ్‌ వం... ల; 22 సా? ము కం. క్ష స స న స | న న! న స న (1. నన్‌ కరు? గస న ! ఖ్‌ న ట్‌ యం. 2 రం?! రం ను ని సంగ! యు గ కీ ర! న మ ఖు గ్గే. గ్గ! టు! [మ కే (ఉట! వ రం. స్‌ సం! న ను! . + న న - ా స న. న మన నో 1 ము నే స. స య న. న. న. నం! స మం! (0 నం ర “కం తగ శం! క 4/1 3. న్‌! (ర స్లో మే వ టు స. . త. , న స. ప?! గ్ల గ స్‌ సో భీ టో మో చ మ గ రన్‌ [11 సట న! | న! శి లగి శ్‌ |! నగ ట్లు 1 స! శ షత పన సళ శ టా స: గ [| 21 క మట్‌ 4 ము కలదు! (న / ధశట కం! గ వటట జగ న గ లే స న 1 ౧. న్‌ ప క ల న. లో! సే నం! కో క కు బసు నం. (క న నం . ళల ల గ్‌ ను గం పగల రక రుల లక్స్‌ నాలో (1 నటల? + సాల చన! కష్యనం నగ క్‌ [1 జ సక 1... [ వా (1 న (స పు న్‌ న! న. 1 టు సాన. (గ స న. స్‌ మ సై నై న స వం టు! సగర రా. ల. న ౧] (1 సక సన ప న స | న స ప స? న! న గ వో. (రసో ౧ ర! నో ప చస ర్‌ గ్గ 111 | గ్ల గ్‌ మ, ర ప 75 న ల. న ప. క న? నళ న. బ్‌ రం సలం రన్న! సా, సు న్‌ న స్‌ క ॥| వే ౧0 గ ళీ సస (1 న్‌ నన తన ర ఈగ స 1 (1 షప [ ; న న టి! ర 01 టు రగ నం ర న కహ లో న లీ నస్‌ టలు స్ట ల చం. న... క. ( . న. | స. న ఏ కస్‌! సం! ల గ. సట ;. న నళ స. ఫ్‌ మ మట? స టిల మ పట్టా న [మల [న టలు గ్గ ప టన చ +. “ టు వ్‌ స నే స. రు పం హరం! /. సా కో ఓ వహ లో గర టన రం 0 ల గం. సలలిత లు హి మ ననట /. మ సై న న స్లో క సాన ఛ్‌ ల సం నా? మి న గ్‌ స వ్‌ న మ న . వ్ర! న లో! గల టు న్‌. మున స ర లం! ర గ! ల. | న స్‌, స న ళల! నట?! స్‌ సా ల స. ఈనన లో 5 నుట ం/ వస్త ను న స గ 1 న, న్న! మర్‌ స గోన క గ... న! ర యో (స లు ల్‌ రు! వ్ల 0. (ప! 0. న?! న. క న కం స స సము (శ ప సరు! చసన నట మ న న గ్‌ టీం న /ఖిన్లై సళ టి ట్‌; జిన కం త్తే న భన న్‌ కాయ. న నం ల సోగ లో లలన న! (| నేన న ర! పట ర న ంంనగే న స వ. స టం. న, .. ం ల! శే స్తో . ల సు ననన ష్‌ మ స న హా... వ న త ప మ సట ఫీ స స. గి ల యు (0.11 స! ను. (1 క భట.) ప గ. ప న న ట్‌ న?! ర్‌ నటే నం గ్‌ ల! మ! పు న... మ గ. ః. | ప త. న క. ; న. సే. న పసి న మ న స వ న లా లా స ా..! నలి ర సో గధ! టో స్‌ | ము స్తు సం బు లా | న న్‌్‌ స గళ సన ల? స. ము సలు న్న న ఖే సంర ఎ నగ న. టి సేం ో( ంంలి (సనన వ! నం ంటిళ్ల ము సరి | చస మ న న. న . | తస? 1, నళ టపా ళ్‌ స న ప. | ము మ క్షే కరనా (1 ః సా మట నన. మ! మాం. టు (్‌ జే! లు గ.? స్‌ న. మో స గ్‌ా: నో న? స శ భి ర న .. క ప . న!
విజయనగరచారిత్రగ9ంథధసము దాయ ము, గురుజాడ. శీరావమమూరి జో జావ ప్ర శీత ముం హు టే వావిళ్ల. రామస్వామిశా న్త్రులు శుండ్‌ సన్‌. ఎవారిచేం జ కటిత ము, న్నా ఆదిసర న్వతీనిలయముద్రామర ౪ లయందు ము చ్చి త ముం గొ 241ట02.] 19013. [511 218048 మెంక6076ే.
(శ య... . బై పౌ యో ం ర్త ( ”
గ ల ఈ అమిత | | ప్రే ఫా మా ఎం ట్‌ ఓ
కకక. ల వ్ల లా వ్లాణ/42 వడం తైంగ్‌గాలం లొ?” తె4ళంగ్ళం4గ ట్లైగాం 4446౮2 రం్య/ంంంటగాంు. తె00644 టసా/ాంా తారన్యాం లొ/00% కన? కం. 6 మ ర స నక ₹ంపళ312 15 అ£ి౨10షాను ౩౪ వాడాక 4ఉరాకాంగ.
6౦౦౧౫ 7౬౯౧) 7౦. విపషయనూ చిక, 1, వేములవాడ భీమకవి శీ షే, ఆంధ్భద్వ్య్యక్థి కావ్యక వులు, 15. రామరాజభూపణు-డు. కి50 కి, తిక్కనసోమయాజి, 75.17. శిష్టు. కృష్ణమూ _౭ లు వ్య క న త్తీర్షీల్రి 4. ఎక్తాపైగ్గడ, 98 శా స్థకవి. శ్‌, విల్లలమళ్డీ.వినవీర భదయ్య 109 17. ్రాజప్రబంథకవులు, 1 రా-ామాయణాం౦ధ్య్రికవులు, 18, సంకుసాల, నృసింహకవ్ని శ్రీగ7 6 వాళిక్కి భాస్మరుండు. య... ణీ కృష్ట బేవరాయలు,. 75 గ అయ్యలరాజు 1 1809 5, జయంతి. రామభట్టు, శర్‌్త్తీ ౪1. పురాణక వులు, $. కంకంటి. పాపరాజు, 56 లిం, బమ్మెర పోతరాజు 589 111. అంధిపం కావ్యకవులు, 21, వెన్నెలకంటి, 646 సూర నార్యుండు, 10. అల్లసాని. పెద్దన 162 29, జక్కన (074 11. నంది, తిమ్మన, 176 | 28. వెన్నెలకంటి. వేంక 1, తెనాలి. రామకృష్ణకవి. 128 టాచలము, | 68] 18, గ్రీనాథుండ. £క4 | ౨క్సీ రామగిరి సింగనకప. 694
శ్రీరస్తు గంధక దర్తపీరిక కులానకాసుధాడాకాభా
ఆంధ)భాపాభిమానులతో నివు డ్మీగంథము మరల రెండవకూర్చ్పునం (శుక టించునట్టిసంగతి విజ్ఞాపనము చేయుచున్నా ండను, ఇది పిధము ములో నేను స్కూ-లులో విద్యాభ్యాసము చేయుచున్న తతి నింగ్‌ము భాషలో నుండు “* [[202బ1మో5 0%6621 ఇగర్తే 3ంక్రణక[02! 12955 0£ ం66*అను (గంథమునంటి గంధ మాంధ?భామలో నుండి న నెంతయు నుపఠాకాగ కారిగా నుండు నని యూహిం౧చి యావిషయసమె కొందజు పెద్దలతో సవావాసము చేసి కొంతగ0ంభము సంపాదించి జేశ న్జుల యభిప్రాయము లరయుటకుంగాను గొంతకొంతగా 1878 సం. రము మొదలు ప్రకటింప నారంభించినాండను, అంతట సందులోనిళెండవ భాగము ఆ 1888 వ సంవత్సరములో 1. గీ, పరీశ్షకుం బరనీయగ)ంథ ముగా నేర్పజుపంణడటం జేసి యాభాగముమాతము మటియొకపరి ముదించి పికటింబంపడినదిం అనంతరము మజికొన్ని భాగము లవు డప్పుడు శీీప్రిబంధకల్పవల్లి యనుపత్తికలోం గల్పి ముద్రింపంబడినవి. అవియన్నియు నేకసంవుటముగ లేకున్నను, శాలినాహనళశకము పదియవ శతాబ్దము మొదలు పదియీడవశ తా బ్రమువణకు నుం డెడుకవులయొక్క_ చారిత్రములు దొర కినముట్టుకు6 బ్రచురింపంబడినవి, అంతట చేశచారత) విషయమై చేయుచున్న కృపి. యధికమగటచేతను సందులోనే కవిచారి (తములకువలయు కాలనిర్హ యాదికనుచేయుటకాథారము లనేశకషు లుం డుటంబట్టియు నట్టిపని చేయుటనులభి సాధ్యము 'కాసుండుటచేతను బూ _ర్రిగాం గవిజీవితగ ఏంధము 'రొడవకళూర్చుగా నచ్చువేయించుట కవకాశ ము చిక్క లేదు.ఇట్లుండ, (బంకంద కూరి.వీ లేశ లింగముగారు తమమిళు లెవ్వరో తమ్ము గవిచరితిములు తిరుగ రచియించుటకు. బేేరేవించినా రని క విచారితములను'పేరుతో నొకగంథము ప్రొచీనకవులం గూర్చినథా గమును మ్నుదించి (వకటించి. అందు. 'బెక్కర్యడకవుల పేళ్ళును వారి బా ర్మతములును [వాసిన ట్లున్నను ఇాలఫాగ మిదివజలో నాచేం బ్రకటింపం బడినకవిజీవితములయర్ణసంగ )హా మే కాని వేణు కాదు. వవిమొన నొకటి “ెండుకధలు నవీనముగా. గాస్పించుటకుం జేర్చంబడినను నవి యనవసర మైనచారితిములుగా నైైనను లేక ప్రత్యేకము కవిత్వ కెలిం జూవుటకు
సట! వాయ/బడినపద్యములు నుదావారణములు గావైన నుండును. అవి య న్నియుః జేరి యొకగ౦ంధముగా 'నేర్చడంగా నందువలన నాంధిభాపకుం గల్లినలాభ మేమయ్యె నసంగా నదివజలోం: గవిజీవితములలో నేర్పణుపం బడిన కాలనిరయములు పఫూర్వపతుము లగుటయుః గవిచరితములో, 'జేయంబడినత ద్విపషయశో పన్యాసములనుబట్టి యట్టినిర్థారణ చేయుటకు ఏలు'లేకుండుటయు( దటస్థం బయ్యెను. మెమాన్ల్షమునే యవలంబించి నెల్లూరుజిల్లాలో మజియొకబుద్ధి శాలియును గవిజీతములలోని ప్రధమ ఛ్రాగమును దన థాషా పొండిత్యమును జూవుచు మాజిచి మజీకొాన్ని యంశముల నిష్టానుసారముగాల. జేర్చి యొకగఏ)ంధ మచ్చు వేసి ప్రకటిం ఇను.ఇది కీ.శ 1886 సంవత్సరమువణకై యుండెను.కాని నేను జేయు చున్న జేశచార్మితము ముగియక యుండుటంబట్టియును గొందలు నే నది వజకు చేసిన సిద్దాంతములం బూర్వపత్తము వేయుటంబట్టియును మరల నాగ9ంథము ముద్రించి ప్రకటింప నవసర మున్నదియు లేనిదియు6 జూడకుండ ధనవ్యయము చేయ నేల యని యూహించి నేను జేయు చున్నపనినే సెజివేర్చుచు నుంటిని. అది క్రిందటిసంవశ్సరవుశో ముగ్ని సినది కావున దానిని బికటించునజకు. జిర కాలము పట్టు నని యెంచి యిదివజలో. దొలుతం బ్రకటింపంబడినకవిజీవితములను చా్రారంభము లో బికటించినచోం బార శాలలకు మిగుల నుపయోగ మగు ననినా మిత్తు్రులు ప్రేశేపంగా నే నివ్రడు దానిలో సీఖాగములను బ)చురించు చున్నాను, కవిచరితిముయొక్క_ రెండవభాగము. ప్రచురింపణుడుచు న్నది గావున సివుడు నేను పిచురిం చెడుగంధములో సాధ్యమగునంత వజకు దానిపెం బూర్వపతుములంహాడం బక టించెదను. ఇట్టిపని మై (గ్రంథకర్తల యడలలాసి వారి గంథ్రములయెడలంాని నాకళొకయసూయ కల్లి యుండుటచేతం గాదు,ఎవరికి. దోంచిన సిద్ధాంతమును వారు స్వతం (తించిదూవిన సది పాఠకుల కుపయోగింపక మిక్కిలి సంతోపముతో జదువుచున్న బాగ తములు మకఖండనలు గలసంవాద్యగంధనులను ఖో ప్యుములు జదివినట్లు చదివి తుదకు ముఖపీథానమై పూర్వపతుము వ్‌! సినవారికిని సిద్ధాంతము వేసిన వారికీని నాల్లుదీ వెన లిచ్చి పూజించి (గం ధమును (క్రింద నుంచివేయుదురు, అట్టిసన్నానము కలుగకుండలోః లున్తు ఛము నేను జేయుపూర్వపడసిద్ధాంతములు విమర్శన నునుశీర్షికతో
భ్‌
(గ్రంథములో వేజుగ నెుకళావున సాధ్యమగునంత వజఆకుం 'జేర్చుచున్నా. డను, అటులనే కాలనిర్ధయము చేయునవపుకును చాననికి నొకశీర్షి క్ర నిచ్చి వేజుగనే చేర్చుచున్నా ండను-ఇట్టిసంగతు లన్నియు గ9ంథము చూ చినంగాని నోచరములు కావు, మైసంగతు లన్నియు నట్లుండగాం దెలుం 'జేశవ్రుపండితుల నందఆ నొకసంగతిం హ్యర్ధించుచున్నాండను. అది యె ద్షయనంగా భావు యొకరిసొమ్ము గాదు.అటులనే మవార్మితమును, అంతియ "కాక యిదియొక బే ములోనిదియుం గాదు, గ౦ంఛానుకూల మెనగాథ లాంధిబేశములో నాల్లు తెజింగుల నుండువాని. గైకొని యిందుం బొం దుపజుచుచున్నా(డను. అట్రివానిలో భేదములుగాని యపసిద్దాంతములు గాని వచ్చినప్పుడు పండితుల్తు వానిని చజెల్సి యదివఆ కోక వేషము వేనీ కొని గంంథమును వినువించుచున్న చారిత్ర) కారునిచేత నే చానిని సవరణ చేయించి యతని మర్యాదను నిల్చి యతనికృతజ్ఞ తానూచకము లగువం దనముల నందుట మంచిది గడా! కావున ని ముందు (పకటింపంబోవు ారితములకుం గానీ కపచర తములకుం గానీ చరిత్రాభిమాను లందజు ను నేను జార్థించువిధముననే సహాయము చేసెదరని నమ్మి యున్నా. డను, అని యిటుల [(నాయుట కవితాధర్శముం 'చెల్పుటకుం గాని పూర్వ పత్నీ చీయునావషేపణకు జంకి కాదు అట్టపూర్వపములమత ఖండనము శీయునో! గొంకు కలలోనను లే దని గంధము మకూచినవారికే స్పష్ట ము కాగలదు అయినను గొ9 త్తృమార్షముం జూవుట శెవ్వరైనం బియత్నించునవుకు విద్వాంసులు డానిలోనిగుణదోషములం బెలిసి
చానిని గాపాడుట వాకికి సవాజధర్శ మని విన్న వంచుచున్నాండను. ఉం వ్లోంసామానో్టోబయం ధర్మసేకు ర్నృపాణాం కాలే కాలే పాలనీయో ఛవద్భిః న ర్వానేవం భావినః పార్టి వేచ్చ్రాకొాభూకూ భూయో యాచతే రామవన్ల్విః- * అని శీీరామచందు నంతవాండును సీవిధమున( చాంచేసిన యొక కార్యమును బరిపాలింపనలయు నని పా్రర్థించుచుండ నిశ నాయట్టికిం చిజ్ఞనిచే నిట్రసహాయము. (ప్రార్థింపంబడుట "కీమియబ్బురము ? కావున
నొంధిపండీతు లీళశ్లోకమును చాటించి నన్ను గరుణింతురుగాక. *
విజయనగరము, ఇట్లు విన్నవించు చరిత క్రారుండు 1.218985, ( గురుజాడ [శీరామమూ_గ్లి శ ఇది గ్రంథ్త యొకష్వు డిందలియొక భాగమును (్రకటించుకట్‌ం జేసినవిజ్ఞ ప్రి,
ముద్రాప కులవిన్న పము
మన యాంధఏఛాపలోం (బ్రధమవారిత్యగంథ మగు నీ “కవిజీవి తములు' తమ యితరచర్శితగంథముల తోపాటు (గంథక_ర్తచే రెండు మౌాజులు ముదింపంబడియు నిప్పుడు చాలకాలమునుండి మల ముడి తము కానందున బలువుర చే నపేమీతమయ్యు లభ్యము కాకున్న యది ఇట్టిస్థితిలోం మనమైనం జేతనవైనంతవణకు లోళోపశారక మగువీని మ్యుదించి లోకమున కిచ్చెదముగాక యని మేము చిరకాలను. కిందట నే తలంచియుంటిమి, పలువురు మిత్తు్రులును మమ్ము దీనిం (శకటింపం (బో త్పాహాపెట్టుచుండిరి. అర్పునను మా కింతరంశును సవశ్య కార్యము లుండుటవేతను, వేటు చిక్కులవలనను ఇంతకాల ముపేశవో నుండంగా సంస్కృ తాం థ్య్రాంగ్లభాపావి శారదు లగుమూామిత్తుంలు (శీయుత గురు జాడ, అప్పారావ్రపంతులు బి. ఏ.,, ఎఫ్‌, ఎమ్‌. యు. గారు దీని ముదింప మమ్ము బురికొలివీ మైగంధక_ర్తగారి కొమారు లగు (శ్రీయుత గురు జాడందుర్థాపసాదరావ్రపంతులు బి.వ.బి.ఎల్‌ గారినుండి యా గంథము ను బకటింప నూ కనుముతి నివ్చీంచి మాచే దీసిని (శికటింపం జేసిరి, అట్లు జనోపళయోగముపొంచ మాచే సద్దుంధ్యపకటనము 'జేయించిన శ్రీ అప్పారావు పంతులుగారికిని శ్రీ దున్తాపసా దశావ్రగారికిస్తి మూచేయు పర్మిశము కనుగుణముగా నమ్ము సద్దుంధ్యప కటనమునకుం బుకికొలువుచు న్న థాపాభిమాను లగునితరపండితులక్షును న నేశవందన ముల స్ఫ్పోాంచుచు నింతటితో విరమించి మజియొకచెస కేంగుచున్నారముం ఈగంధమున “కనుబంధముగా రచి యింపం బజీనశ్ళం గార పబంధకవ్రలచర్మితము, గం త్‌ యితర కవులచరితముశొన్ని విమర్శనములును గల్మగంధము నము[దిత మైనదానిని పైగంథకర్తవలన సంగహించి యుంచిన శీ అప్పా రావుగాశే మాక్రొసంగియున్నా రు. అది చాల శిథిలమై మొదటంగాన్ని పొరటలయం త ర్థానముగ ల్దెయున్నది గాన్టన నెమ్మదిగాం జక్క లబతీచి కాఆనడినదాని సంపాదించుకొని వెనువెంటనే పికటించెద మని విన్న వించువిభేయులు, స! వావిళ్ల. రామస్వామి కా న్గ్రులు అండ్‌ సన్సొం
శ్రీరస్తు. శీ దతీణామూర్హమయే నమః కవిజీవితములు (వథమ భాగ ము లలా కేం వేములవాడ భీమకని,
ఈకవిశిఖామశ్‌ వేములవాడ యనునెకయాూర జన్ఫంబుం గాం చుటం జేసి యిట్టిగృవహా నామ-బు గలిగినది. ఈగామము గొందటు క స్లామండలములోని దందుకు. మటీకొందటు గోదావరీమండలములోని దందురు. కొన్నికొన్ని కారణనులచే నిది గో చావరీమండలములోనిదే యవి నిశ్చయింపలుడినది.. ఇది కాకినాడకు సమోపమున నున్నయదిం దీనికి. గొంచెముదూరముననే దామొారామము (దతునాటిక) అన్నుగా మ మున్నది, అచ్చటనే భీమనాయకస్యాని. యున్న వాండు, ఆయిశ్వ రునికటామొతిశయమున సీతం డుద్భపించె ననియు నాతని కీతండు కుమవూ రంజీ యనియు వాడుక గలదు. ఇది యొతకవజకు నమ్ము/దగినదో ము నము చెప్పలేము, ఇట్టివార్తలు మనహిందువులలో నే కాక ౩? న్తవులు మునలగునితరమతములవారిలోనుం గలవు, ఈవిధముశనే (ీన్తువు భగవంతునికువూరుం డని జగత్స్రసిద్ధి గెలదు. అట్టివృత్తాంతమును న మ్మువారు దీనిని విశ్వసింతు రని నమ్ముదము* ఇట్టిన్స తౌంతేములు (పతి మతిములోనను మహాత్ములంగూర్చి చెప్పునప్పూడు కట్టును కానన నంద జును నమ్మువలసినదే కాని వేటు కాదు. అట్టివారిలో6 నొందజు నమ్మ మనుట కలిగెనేని వారు తమమతను నక్షే (గహించి రనవచ్చును. అయినను మన మివు డావిషయమునుగూర్చి మాటలాడవలసినది లేదు, భీమనజన్మృవృత్తాంతము గొంత వక్కాణింతము*
ల్లి కవిజీవితములుం వేములవాడ గామములో నెక్ట్రావ్మాణుండు కాంవురము సే యుచుండెను. అయన కొకకూంతురు సంతానము లేక వగచుకాలమున గలిగినది. అట్టిశిళువ్రం జూచి యాబాహ్ముణుండు మిక్కిలి _పేమతోం బెంచుచు. బెద్దదానిం జేనీ వివాహసమయము తటస్థింపలా నే యొకా నెక మాహ్మణకుమారునికీ వి ద్యాబుద్ధులచే నొప్పువాని కిచ్చి వివాహా ము వేసెను, అచిన్నదాని క_త్తవారియింటికి వెడల్య్ముపాయము. వచ్చు 'వఆ కాచిన్న చానిభ ర్త కాలధర్శము నొందెను. అవు డాచిన్నది వి్చే పదుణ॥ఖముతో నుండ నాచిన్న దానితలిదం డులు దానిని బుజ్జగించి తమయింటనే [యుంచుకొని పోవి.ంచుచుండిరి. ఇట్లుండం గొంతకాల మ త్మికమించినది- ఒకానొకసమయమున నాయూర నుండు మజికొందజు (యావ్యా శ్‌ _స్తిలు శీవర్యాతినాండు తత్పర్యంబున కై యాసమాపముననే యున్న దామౌరామమునకు. జన నుద్యు క్త లయిరి. అవు డీ చావా గ్‌! ణునికూంతుకును వాడతోం బోవం గమకించి తల్లిదండ్రుల నాజ్ఞ యకు గంగా వారును గూంతు రిహామునకుం గాకున్న( బరమునైనం దగుయ త్నంబు వేయవలసినదే కాన్సన దీనికి సల వీయం దగు నని తగుధనం బిచ్చి వాండ వెంట చాతవారామమునరు. బంవిరి అటు లా ఛాహ్ముణ స్త్రీ తఉఐదజు దతువాటిం జేరి యచ్ప్పోటు న నున్నస_ప్తనోడావరములో స్నానము చేసీ భీమనాథుని దర్శించి స్వ మనోభీష్టములం గోరుచు మొక్కు లిడ నాగిరి. అవు డి బాలరండయు స్వామికిం దన తోడియువతులు (మయొక్కుటచరాచి అవి సఫలము లగునా యయిన నేనును (మొక్కెద నన యిీశ్వరునిదిక్కు మొగం మై “ఓస్వా మీ! నాకు నీయట్టికుమారుండు వుకైనేని వుకైండునీరు దీపా రాధనచేసి నాలుగువ్రట్లయినుకః నై వేద్యము ెళ్షైద ” నన్నది. అట్టిదీనిమనవి యా యిీశ్వరుని శెంతయు సమో్మోోదకారి యయ్యెనంట, అహా! ఏమి! ఈ శ్వరుని విలాసము ! ఏమి ! యాభ క్రనులభత ! ఇట్లు నలువ్రరితో పాటు (యొక్క. యింటికి వచ్చి శయనించినయా, ఛావ్నాణ _స్తీికి స్వష్ను మున నాయీశ్వరుండు సాయోత్మరించి ““ఓయువతీ ! నాయట్టివుత్తుుని బడ
వేములవాడ భీమకవి క్రి యంగోరితివి; ఆవరము నీకు దయసేయ వచ్చితిని; ఇచె గైకొ మని: యామెతో నప్పూడే కలని సీవుత్త్రునకు నాపేలే యుంచు” మని "సెల విచ్చి యంతర్జిితుం డయ్యెను,
ఆ బ్రావ్వాణి యది యంతయుం జూచి విస్టితమై యొకవిధ మ గుఠల కావలయును. లేకున్న నీశ్వరుం. డెక్క.డ ? నే నెక్కడ? నన్నుం బూందుటయే యాతనికి వలయునా ? అని యూహీించి సిగ్గుచేత నీన తాంత మెవ్వరితోడనుం జెప్పంజూల దయ్యెను. ఇట్లుండ నెలతవ్చినదిం అంతట వేవిళ్ళాంంభ మయినవి, చానిం జూచి యాచిన్నది మనంబున గళ వళపడసాగినది. అంత మూండునూసంబులు గతించినతోడనే యా చిన్నది గర్భము ధరించినది యని యందజు ననువూనపడందొడంిరి, ఇట్లుఎడ నైదవమాసము సంపా_ప్త మయినది అప్పటిస్థితిగతుల నాలో చించి యాచిన్నది దోమీణి కావున దీని నిలు వెడల గొట్టిన గాని మాయింటికి రా మని యా లేనుతండిశో నాయిరుగు పొరుగువా రం దలు నసికి అవు డాచావ్చూణుండు కూంతుం చిలిచి నిజవృత్తాంతము "చెప్పూ మనుండు నాచిన్నది కన్నీరు నించుచుం చా శివునకు మొక్కు విధంబును శివుడు తనకు: గలలో. గన్పించిన తెజంగును సని_స్తరము గాం జెవ్పీన నావాహ్మణుండు తాను శివపూజాపరుండు కావున శివునకు గల్లినమహానుగహమునకు సంతస్పిల్లి “అమ్మా! నిశ్చ వగవకుము, లోకు లేమనిన ననంగలరు. నాకు సీవృతాంతము సరిపడి యున్నయది” అని యాచిన్న్నదానిని దగువిధంబునం గాపాడుచుంజెను, అంత నవమాసము లును నిండినవి. అవు డాపె కొకవుత్తుండు విశేష లేజళ్ళాలి జనియిం వను, అతిని లేజోవిశేవంబులం జూచి యాతసికి భీమేశ్వరుం డని నా మకరణము చేసెను, ఇదియ 'వేములవాడభీవుకవి జన్న్మపకారము, ఇద్‌ యీాదేశమున నంతేటను నక్షు వ్యవవారింపంబసుచున్నది- ఇక నితన్నిళ్తై శవక్రీడాదిెకముంగూర్చి యంచుక చ్రాయుదము*
ఈభీవుకవి యయిదాజుసం వత్సరములవఆకుం దల్లిపాలనకు లో నై యుండెను, ఇట్లుండి యొకనాండు తోడివిల్లలతో నాటలాండుచుండ
శ్రీ గక విజీవితము లు,
నం దొకకుజ్జం డీతం డన్నియాటలం గల్బుకొనుచుంట సహింప వేళ్లి లు తనిలోపము "లన్నందలంచి “యోకుజ్ఞలారా ! మన మూతేండి లేనివి తో నాండ నేల? మనలో మన మాండుకొనుదము రండూ ల్ర్స వారిం బిలుచుకొని పోవుడు భీమకవి మొగము చిన్నబుచ్చుకొని ర్వా చ్చోటు వానీ పోయి తనతల్లిం గాంచి యిట్రసియె, “అమ్మా! మూత్రం (డీ మెచ్చో నున్నాండు? ఒకచో నున్నయెడల న న్నీ బాలు రి ట్లన్స్వ కుం గారణం బీమి? తండీలేనివాం డని సపెక్కుగం బల్కైి యవవ్హా సించుట యేల కళై? దీనికి గారణమ్ము దెలువు మనుండు నమ్ముళ్వ్వ యేమియు నన నోరాడక యూరకుండినది.” అది త న్నవమౌనించుట గా నెజింగి భీమన యొకతాయి. సపెటికకొని వచ్చి “మాతం(డిమాట వెప్పెదవా? లేకున్న సీతల శకలంబులు చేయుదునా ఏ అనుండు నాక్సా భయ మొంది యిట్లనియం. “అయ్యా! మోాయయ్య దామోరారువు ేవళములో నున్న యాశిల యే అతనియొద్దకుం బోయి నీవృతాంతమం తయు నడుగు మానుకు వల్లె యని యారాతితో నచ్చటికిం జా్చ్బా “కూయా! నీవు నాతం్మడివంట |! నీ వుండ నన్ను. దం్మడీ "లేనివా,. డా యని నాస్నేహితు లన నవసరం బేమి ౯? స్‌ నాతం(డివే యయున
యొడల వారి కందణకును గాన్చించి న న్నిట్లనకుండం "జేయుము అనుడు నాచదేవ్రనివలన నేమియు నుత్తరము 'లేదయ్యెను- “అంతం గోవీంచి భీమ
నయేమిా యీముూర్థత నీవ మాట్లాడకున్న నీజాతిచే నీశలిరంబు శకలీఖ్యూం
తంబు గానించెదను” అనుడు నాయీాశ్వరుండు వానియెడ వాత్సల్యము వహించి (పత్యతంభై నేను నీకుం దండినే యగుదును. నీవు నాకు బిడ్డండ
వ్రు ఈవృతాంతము లోకములో నందజకు సింకం 'దెలియును. పొ ”మ్మనుం
డు భీమన యంతటితో౯ బోసీయక నే సనీకొడుకునే యయిన నే నాండినది
యాటయుః 'బాడినది పద్యమును నగునట్లు వర మి మ్మురుండు నవ్వి య
మృహామహుం డట్ల వరమిచ్చి యంతర్జితుం డయ్యె,అట్టివరములం బడ
సి భీమన తల్లికడ కరుదెంచి యావృత్తాంత మాసపెకు. బెల్ప్సిన నాపె
యు నారోత[.ర ము నందినది భీమన నాంటనుండియు నా బాలురతోః
వేముల హాడ భఛీముక వీ. త్‌
గలియక తనపని తాను జూచుకొనుచుండెను, ఇట్లుండ మటికొన్నిదినం బులు గతించినవి.అంత నాయూర నొకగొప్పగృనాస్థునియింట నెక బా? వ్యాణసంతర్పణ తటస్థించినది- అవు డాయాూర నుండు వ్రావాణు లంద జును భోజనంబునకుం. బిలువంబడిరి. భీమకవిమాతిము రండావుతు9ం డని విలువంబడండయ్యెను. దానికి భీమన తనమనమున వగచి కార్య మ గుచున్న నారివాకిటం గూర్చుండెను, ఇతండును వాకిట నున్నాం డనువ _రమానము బెలిని తలువులు దగ్గజగా వేనళొాని లోపల వడ్డనకారర, ఖించిరి.అవుడు భీమన తనమాహాత్మ్యమును వారలకుం జూప నిశ్చయిం' చి యప్పాలు కప్పలు కావలె ననియు, నన్నము నున్నము కావలె నని యు గాడం దొడం”ను. ఇట్టిపాటకు ననుగుణముగా లోపల గప్పలును నున్నమును నగుడు నచ్చో నుండువారందణును వెటిచి దీనికి గారణ చు మన నందులో. గొందజు భీమనపాట విని దీనికి భీమన య్‌ కారణ ము,=ఆయన మవోనుభావుండు, అట్టివానిం దోడిలెచ్చి మనము పూజించి తిమేని సీయాపద మాను నని నిశ్చయించి యజవమానుఐం దోజ్కొని వచ్చి యామహామహూుం చాక్థించి లోసికిం బెచ్చిరి. అవు డాతడు తి రుగాం గప్ప లప్పములు గావలె ననియు, నున్న మన్నము గావలె నసి యు బాడినతోడనే యవి యన్నియు నక్షే యమునవి.అవుకు భీమకవి మహా_త్త్వ్వము సర్వజనులకును గోచరమయినది, నాండు మొద లీత జె వుకును నగారవం బందండయ్యెను.
ఇతండు చళుక్యవంశవు రా జగుచొక్కనృపాలుసభ నున్నట్లు కొ న్నికొన్ని పద్యంబులచేం గాన్పించుచున్నది. ఆచొక్క-నృ్ఫపాలుండు రాజ రాజన శేందు)నివంశజుండు, అతనికిని రాజన లేందునకును గలుగుసంబం ధను శాజన లేం్యదచరితంబునః జెప్పం బకును,
-ఈకప్‌ యన్ని సంస్టానంబులం జూచి యారాజులచే విశేష గారవ ము నందినట్లు వాడుక గలదు, ఇతని కాలములోనే మైలమ భీమన య నునొకదండనాథుండు గలండు, అతసింగూర్చి యితేండు కొన్ని పద్యము లు సెప్పెను* భీమనక విత్వపటిమ జూవుటకు నొకపద్యము సనిటం గనం
ర్రి కవీజీవితీ ములు, 'బతచిదము, ఈమైలమభీమనశాసనము అమరావతిలోని అమ లేశ్వరుని 'జేవళము.మై నున్న ట్లును అది శాలివాహన.సం.985 మొనట్లును“2211106 వశఒయ168” అనువు స్తకమువలనం గాన్పించును, ఇతనిసంతతివా లే ఆంధ దేశములోనిపూసపాటిమహా రాజులంద జును అని తెలియుచున్న ది,ఇతనితల్లి యగుమైలమాంబవలన నితనికి మై అమభీమన యనునామము గల్లినది.అవృత్రాంతమును మజికొంత యితర పృత్తాంతమును నీభీమకవిచారితొంతమున జూెదము. చ గరళపుముద్ద లోవా మవ గాఢధమహశనికొోట్లు సమె శ్ర్‌ల్‌ వారునయనాన్ని కొల్మి యురగాధిఫుకోజులు పట్టుకార్లు ది క్క రులయురంబు చాయి లయకాలుండు కమ్మరి వై రివీరసం వారణగు"ఇాఖి రొము6 డగు మైలమఖీ మఖడ్దనృష్టి కిన్‌. ఈక5ని యొకా నెకసమయమ.న గుడిమెట్ట యనుగా్రామమునకుం జనియె, అవుడు తనగుజ్జము నొకచోః గట్టించిన నది కనుొంఆంగి చసియె. చానిని వెదకుటకు. దనసాహిణిం బంచిన వాండును వెదకివె దకి యది ్రీపతిరాజు పోతరా జనునొక రాచకొమురునిచేం బట్టువ డినట్లున్సు దన కది సాధ్యము కానట్లును విన్నవించెను. అవ్రడు భీమన యు గుజ్జంబు తన దై నట్లును చాను టెచేశికుం చైనట్లును ముందు జ్యాగతగా దాని నుంచుటకు సాహిణికిం జప్పెద ననియు వర్హమా నంబు పంచెను. అది విని యాత్ష[తియుండు సరకు సేయండయ్యెను, అ తనితమ్ముం డది కర్ణంబు శా దనిన వినడయ్యెను. ఇ ట్లా రాజు తాం బట్టి నపట్టు విడునకుండుటకు దనలోం గోపించి భీమన య్యా[కిందిసద్యమును (సి పంపెనుం అదెట్లన్నను;__- చ వాయ ముద్‌ నీఠ ఫోతవసుధాధిపుం జారయ రావయిండు ని శ్చయముగ "నేను రానువుండ జాన్నావి వారిధి మారుం డంజనా (వియకనయుండు శ్‌ సింగన విభిషణు6 “డాగుడి మెట్ట లంక నా జయమును బోతరక్య_సునిచావును ేదవనాండు చూడుండీ, ఖా శవ్య 1 లక్బను అన ్యస్వకపేమములో దీనకిల చాశాంతర మన్నది.
వేములవాడ భీమకవిం ఖా అని యిట్లు శాపం బుంచి యాపద్యం శచారాజుకడకుం బంచి భీమన తాను యఖేచ్చం జనియెను, ఆ కాజకుమూరుండు భీమనళాపంబు సరకునగొనకున్న నేండవనాంటికే మృతి నొందెనంట. ఇట్లు కాలవళుం చై నయా రా జయొక్క బంధువు లతనికి నన్నిసంస్కారంబు గావించుటకు శృళ్తాన వాటికకు గొనిపోయిన నాతనిభార్య లిువ్చు శాతనితో నను, గమనము సేయం జనుచెంచి యచ్చో విలవీంచుచు నుండిగి. అంతలో భఛీవన మరల నాయూ*కి నచ్చుచుండెను. అది గాంచి యచ్నో నుండ శొందజు బుద్ధిమంతు లాయునతులం బోయి. భీమనకు. చాదాభివంద నంబు సేయు డని తెల్చిరి, అట్లనే యామిర్యురయువతులును ముఖం బులయందు శోక చేష్టలం దోంపనీయక యాకవి శెదురుగం జని నమ స్కా-రంబులు గావించిక, ఏం (డెవరో యిల్లాం (డని నిశ్చయించి వాం (డభజక్షికి మచ్చి “సాభాగ్యవతీ భవ” కసూధాగ్య తీ భవీి అని దీవిం ఇను,అందుల కాయింతు లానందించి “స్వామి ! చే మదియ కోరి వ చ్చినవాఎడనము= కొవున మాపతివలనియనజ్ఞృత మెంచి మాకు: బతి భితు పెట్టుడు అనుండు నామహ+కవి వారినిం బోతనృవుని భార్యం గా గ్రహించి మాభర్త నను[గహించితి మని యా క్రిందిపద్యంబు లిఖంచెను, క, వాటిరఘురాము తమ్ముండు పాటిన సంజీవిచేతం (ట్రకికికళంగిన్‌ గాటికిం బో నీ శేటిక్సి లేటవరపుపోక రాజ లెమ్మా రమ్మా, అనుంకు నా రాజన్యుండు మూర్చం జెంది తెలిసినవానివలెనే దీ ర్ధృన్మిదం జెందక 'లేది తనయెదుట నున్న భీమకవిం జూచి రక్నీంవ్రు మని నమస్కరించిన నాతం డను నని వానిం దీవించి బుద్ధి గల్లి (బతుకు మని తెల్పి య భేచ్భం జనియెను, ఈనృత్తాంతము తురగా రామకవి దని కొంద అందురు. అప్పకపవీయములో నెల్లూరి తిరుమలయ్య _ చెవ్పీన ట్లున్న యది ఈభీమకవి రామగిరిదుర్షమునకుం జూక్క భూపాలుతో దండయా (తకుం జనియె, అచ్చట నానృ్ఫపాలుని సాహిణిమూారు. డనుదండనాయ కు డెదిర్చెను, అతనిడాష్ట్ర్య్ర మధికం బగుడు భీమకవి యాకిందిపద్య
రి కవిజీవితములు, ము చెప్పి వాని సంహగించి తనరాజునకు జయం బిచ్చెను. ఆపద్య 'మెట్లన్నను ఏ ఊఉ, చక్కంంయనంబుదీవి యగుసాపిణిమామండు మాలు వై వడీక బొక్కి= పడం గలండు చలము నృలమున్షలయాచళుకపుం జొక్కనృపాలుం డుగ్య9ి6 దడయి చూడ్కు_ుల మంటలు రాల జూచినకొ మిక్కిలి ఠాజకేఖరునిమిందికి వచ్చిన రత్త వోవునే. ఈకవి యొకానొాకసమయంబున నీచొక్క-నృవునిసభ నలంక ₹0చి యుండంా నాతండు “స్వామి ! మీ రాడినది యూటయుః బాడి నది పద్యమును నగు ననియు, నేమనిన నది యక్ష యగు ననియు జగ శ్ప్రసిద్ధి గలరు, దాని నీసభవా!ికి వినో దార్థ మగుపజుప వేండెదను' అనుండు నీ శేది యభీష్టు మనుంకు నాతండు తనమళ్లెశాల నున్న స్థం భము నృతేము నీయుటయే యనియె, చానికి భీమకవి నవ్వి యి టనియెం మెట్‌! శా, అనీ తాభ్యప దానుళృంగళ పద భ్యాలంబిక_స్తంభమా || -చేచే వేములవాడభీమకవి గా నీ చిత్రికూటంబులో | భవానవ్యాపితపల్ల వోద్భవనుహాపుప్పోపగుచ్య గృంబులకా వానాపక్వఫలపిదాయి వగుమా నాక ల్పవృతొకృతికా, అని యిట్లు చదివినతోడనే యాసభవా రందజును గన నది వుషు ఫలస మన్వితం బగువృతం బయ్యెను. అట్టివృత్తాంతమునకు రాజును సభవారును మిగుల సంతసించి మఆల డానిని'స్తంభముగ నొనర్సువు నిన దానికి సంతసించి భీమకవి యి ట్రనియె. ఉం కంభువరప్రసాదకవిజాలవ శేణ్యుండ నైన నావచో గుంభన సేయ నెంతయనుకూలత "సెంది తనూనభావమై కుంభిని. బొ క్క నామనృపకుంజరుపందిటిమ లైళాలకుకా సంభమురీతి నీతనువు దాల్పునము యొప్పటియట్ల యుండుమా, ఈభీముకవి యొకానొకసనము యంబున విజయనగర (కళింగ చేశ ములోఃి ది) సంస్థానాధివుం డగురాజకళింగగంగును జూచు వేడుక నచ్చటి కిం జరి తన ళాక యాతసనికిం జెన్చీ వుచ్చె. అవుడు రాజకళింగగంగు కా
వేములవాడ ఖీమక వీ, లి ర్యాంతర భారంబున నుండుటం చేసి మశథీయొకపరి రమ్మవి మాటుపం చె. భీమకవి తనంతట: దాను వచ్చి వరృమానంబు పంవినవుడు రాజు స్వ యముగ నచ్చి తనకడ సెలవు గ్రైకొనక యిట్లు వరవమూానంబు పంవుట కుం గోపి చి యీకిందిపద్యంబు (ాసీ మజలం బంపెనుం క, కాపాను(గ్రపాపటువును, జాపాజెడికవులనె చ్రిలంపం౦ం బనంగా ఇ భూపాలసభలం బూజ్యుండు నాసపేకే భీము డండ్రు నరవర సభలళా ఇట్టి ద్యంబు చమూచియు రాజు జూగరూకుండై యాకవిదర్శనంబు నకు శాక మరల చొంటియట్ల యు త్తరం బెచ్చెను., దానిబేం (గోభారుణి తలోచను) రై భీమకవి యీ,క్రిందిపద్యము వాసెను, అదెట్లన్నను ;-- ఉ. చేములవాడభిమకవి వేగమ దూచి కళింగగంగు దా సామము మౌని కోపమున సందడి దీటిన వెన్ళు రమ్మ నెక చో మిటు చూప దోప, మని ముష్పదిరెండుదినంబులావలకా జామున కద్ధము దతనినసంసవ శ్యతులపాలు గావుతకా. అని యి్థు శాపం బిచ్చి యాతండు తన్శశోవం బోయెను, దౌ దికిని కళింగగంగు లత్మ్యుము వేయక యూరకుండెళు, ఇట్లుండ వాపశక్ష్తా స షమ *, అవుకు తత్పమిాః న పర రాష లుబు సంపాొ_ష్త య్యెను. అవు ఎమోపంబున నున్న ర రాష్ట్ర మువారు తద్వృత్తాంత మంతయు సివి యాతనిమై దండెత్తి వచ్చి యాతని కోట న్మాకమించుకొనిగి, అవుకు రాజక ింగగంగు చేయునది లేక చేళాంతరగతుం డయ్యెను. పగులు సిర్భయంబుగ నచ్చో నుండి జీశమును బొలింపందొడ-గికి. రాజక్‌ళింగ గంగు నే కాకియె చేశ బేశం బులఎల డిరిగి (పచ్చన్న మాపంబునం బగటి వేమ గాండనోం గలిని యుండి సోదర పోపణఎబు గాపంచు చుండెను, ఇట్లుండః బెక్కుదినంబులు గడచినవి అుత నెకనాఃటిర్మాతి కాలంబున నీరాజకళింగగంగు వేపు ఛారులనోం బగటియం దు'డి ర్యాతి మజియొకయూరికిం బోయి పరరాష్ట్రమువాగినృత్తాంత మరయుటకు నచ్చుచుంజెను. శీ పనయు నెకయందలంబునం గూర్చుండి జోడుదివిటీలు వేయించుకొం. విశేష వెళభవంబుతో నాతని శెదురుగ వచ్చుచుండెను, వాహకులు భుజములు జ
శే0 కవిజీవితములు. సవరించుకొనుటకు నిలిచినవుకు భీమనకు. గొన్నిమాటలు వినవచ్చి నవి. అట్నుకితము ఎదురుగ వచ్చుచున్న రాజకళింగగంగు భీమకవికడ నున్నదివిటీలం జూచుచు నడుచుచుం డెను గాపునం దో9వ నున్న యొకగో తిం జూడంజూాలక యందు. గూలి మె ఇగయాిం కుచు శీ ! కాలిదివిటీ మైనను లేనివాన్మి బతుకు నిరర్ధముగదా యనుచుండెను. ఈవృతాంత ము భీమనచెన్చలం బడినథోడనే అతండు కొం చెము చింతించి *మయొవండు రా యాగోతిలో నున్న వాంకు” అనుండు రాజకళింగగంగు “అయ్యా! "నేను వేముల వాడభీమకవిగారిచే- జేయంబడినజోగి” ననియెను. ఆమాట విని భీరున “సివు రాజకళింగగంగువా” యను(డు చి త్తమురత్మీంవు: డని పాదంబులమైం. బడి మొక్కందొడంగెను, అట్టిక ళింగగంగుం జూచి యాత డిట్లనియెను వా చం బిసరుహూగర్భు.వాంతయును విష్ణునిద్మక్రము వ(జ్రివ(ైముక్‌ చెసలను రాముహౌణము యుధిస్టిడుకోపము మూనిళాపమున్‌ పొపకజ్టయాముకాటును గుమారునిశ_క్రియు. గాలుదండముక౯ బకుపతికంటిమంటయును బండికవాక్యము 6 త్త వోవు నే, అనుపల్కు_ల కుల్మి. రాజకళింగగంగు తముమింవుంయ తమింవుండని నమస్కరించిన భీమన మరల సీట్లనియెను:___ ట్‌ రామున మోఘు బాణమును రాజశిఖామణికంటిమంటయు౯ా దామరచూలిివాంతయును దారకవిద్విమ-ఘోరశక్రియున్‌ భీముగ దావిజ్బంభిణము వెన్సునిచ్యకము వ(జ్రివజముక వేములవాడ మకచిభీపణ వాక్యము రిత్త వోవునే, ఇదియే భీమన చెన్పినపద్యము కావచ్చును, మైపద్యము ద్‌సి కిం కాశాంతర మని శోంయెడిని, ఇట్లుని నవ్వుచు నారాజుం జూచి థీ మశవి యిటనియెొ. ళల ఉ, వేయుగజంబు లుండం బదివేలుకురంగము లుండ శనాబిలో రాయల€ గల్ఫి సజ్జనగరంబునం బట్టముం గట్టుకో వడిక౯ా రాయక లింగనంగు కవిరాజభయంకరమూ గ్లి బండం చాం బోయెను నొనమాసమున€ బున్న మ వోయినపస్ట్రి నాంటికిక.
వేములవాడ భీమకవి. శే అనుపద్యముచే భీమన రాజుం దీవించి యందు నయాచితము న్‌్డ దనసిర్యాణంబు నూ చింపంబడుపదం బుండుటకు నాశ్చర్యం బంది కాలగతి యిట్లున్న దసి నిశ్చయించి తనమార్షంబునం బజోయెనుం అనంతరము రాజకళింగి గంగు భీమనకవివరంబు మనంబున దలపోయు చుం దిరిగి తా నున్న పగటి వేమ గాడ మేళంబులోనికిం జనియెను. ఆవే మయమగాం డ9దినణకు నచ్చో రాజ్యంబు జచేయుచున్నపరరాజుం జూచు చుండిరి. ఆరాజును గాలచోదితుంకై.. భీమకవివఠదినంబునాంటికి. రాజు కలింగగంగు వేషమును జూచునభిలాషము దనకుం గల దనియు నావేవం చెవర్రైన వేయంగలరా యనియు నావేషగాండ నడిగిన వారందజును సంభఛయించి యూరకుండిరి. వేపగాండలో నొకం డైన రాజక ళింగగంగు తాం. బయలుపడుట కదియ తఆజీ యని యెంచి యోహితులారా ! నేను కళింగగంగు వేవంబు ధరింపంగలను, అత నిగుజ్ఞుంబును వేషంబును నాయు ధంబులును దన కిబ్చింపుం డని యడుగు. డనుండు వారును నట్ల కావించిరి, రాజును వానినన్నిటిని నిచ్చుటకు సెల వొసంగెను- ఆమజు నాంటిసాయం కాలము రాజకళింగగంగు నిజవేషంబు ధరియింపంగోగె యభ్యంజనస్నా త్రుండె సాంమాణిధూపంబున దల యాూర్చి నుదుట? దిలకంబు దిద్ది త్త దుస్తుల గట్టి తొజు ధరించి కాంగడావా్రాండం బిలిచి గృహాంబు వెలువడి తన ఘోటకసమిాపంబునకు వచ్చి దాసిమైం జెబి వేసి మెల్లనం దట్టిన నది తిన్న పభుం డవ్రుట (గహీంచి తనసంతసముం జూవురీతి నొకవ్హుతంబు గా వించినది* దానిం గని కళింగగంగు తాను జయనును గైకొనుట నిశ్చయ మనుకొని యశ్యారోవాణంబు గావిం చెను.అట్టి వేపమును జూచి తత్పు రంబులోనిళొంద జాతండు నిజమైనరాజు గాని వేపుఛథారి కాం డని నిశ్చ యుంచి తోడ నడువ నారంభించిరి రాజకళింగగంగు వేషము వచ్చు చున్న దని తక్కుంగల వేషగాండు చని పరరాజునకుం జెప్పుడు నా తం డదికలింగగంగు నవమూనించుటకుం దగినతతి యని యెంచి నిండు కాలువుండి వేపుంబును లోపలకు రా *సలవొసంగెను, రాజకళింగగంగు సింవోననసమిోపమువజకు గుజ్జముతో నే వచ్చి యచ్చో చానిని సిల్పి
శ్రి గ విజీవిత ము లుం తాను డిగి చెచ్చెర సింహాసనంబుమైకి. జని యం దున్నపర రాజ నిరంబు నజికి యాతనియట్టం (గిందికి (దోచి తనపరినారంబుం. బిలిచి శఉసలసన్నాహూంబు సేయు మనుండు వారందబజును. దమనాణు చిరకా లమునకు వచ్చుట 'కెంతేయు సంతసించి యుద్ధసన్న ద్ధ్యులై పర రాష్ట్రమై న్యము నుక్క. డంచి మిగిలినవారిం ఛాఆందోలి*, ఇట్లు రాజకఎంగగి గు భీమక వివర (పసాదలబ్ధసింహాస నాసీనుంతై, నుఖంబుస రాజ్యంబు చేయు చుంెను. అప్పుడు కలింగ బేశ మునకు సజ్జనగరము ము ఫెర్ధిపట్టణ మసి వ్‌ోం ఇడిని.వజయరామమూ క్రినృవుంకు విజయనగరము) గట్టి ముఖ్యపట్టణ ము చేననట్టు వాడుక గలదు,ఇక్క_డ భీమకవి కలింగ గంగును దీవించి యిం టికిం జని తనకు నిర్యాణనబు తటస్థించినది కాందలంచి తత్సన్నా హ”-బున నుంజెనుః ఇబ్లుండ నొకనాం డాతనిమాత యతనకి నన్నం బూసంగు చుండ నాపెకడువున మనీ యులుట మూది భీమళవి తనతల్లిం బెలిచి సీకశువు మసీ యయ్యె నసియెను ఆవూాట పినియాసె తెసకు మారుపినాక్య నుమోఘు మని యెణింగినదిగనుక *“ నాయనా! యెట్ల తి వనుకు ఛీనున తనకుం గాలంబు తటస్థిం చెం గావ్రనం దదనుకూలంబు౫ నే సర్వం బును జరుగుచున్న దసి చెప్పెను, ఆమాటలు విని యారుల్లాలు మిగుల నగల నొందినది, భీమకఏయుం దా నిస్టేశించినదినంబునా. టికి: గాలనళుం డయ్యెను.
ఈభీకున చేం జేయంబడినమహళ కార్యము లనేకములు గలవు, ఇ తండు లకోట్యాపశ్నంబులం జెప్తుటకు నొక్యగంథంబును (వాసి బచెజవా 'డసమిోాపంబున నుంచెను, అుదు. బటలంబు లనియు సర బు లనియు “భేదంబులు గలవు, మనపశ్నము చేరిన కాలముంబట్టి గణరేము చేసినచో నిన్న వపటలములో సిన్నవసంచికలో నిన్న నవుటలో నుండు నని పెప్పంబ డియుండును. అవుటలో మన మొడిగిన పశ్నంబులును చాసికిం దగును _త్తరంబులు నుండును. ఇది యొకగొప్పయద్భుతవృత్తాంతము* ఇప్పుడు మన మడుగు పశ్నంబులును వానియుత్తరంబులును వేయిసంవత్సరము ల్మక్రిందట భీమన యూహించి యుంబఇెను, ఇది యిీ+శ్వరుసిచే నయ్యెడు
వేముల హడ భీమక వి. తీ పని గాని యొండు గాదు, కావున సిట్టిసంగతి నొనర్చినయాతం డీశ్వరవ ర్యపసాది యసి వెపూట శీసందియంబును లేదు. ఈగణితమువిమషయమై యింక ననేక్యగంథంబులు రచిమించె నని వాడుక గలదు, అం దద్భు తము లింకను గల వందుకు. ఇత నీక విసాహిత్యముంగూర్చి యించుక [(వాయుదము, ఆకాల ముళోనసి వ'రిసాహిత్య మోతనిసాహితికి) జూల దని వాకతుక గలదు, అవుకు 'రెండర్థములు వచ్చునట్లు పద్యములు చెవ్పిననా ఉీతం డొక్క. జీ యని యనేకులు సనిశ్చయించి5. ఇందులకు దృష్టైాఎతముగా. చిగలి సూఏన తినరాఘపపాాడవీయములో. జెప్పినపద్యము ;--- శా, శుడస్థంబులపద్య మొక్కటియు. నిర్మింసంగ శకష్టంబు "గా కండు దద్దతిం గావ్య మెల్ల నగు సీ సూపనో యనం జేయదే పొండిత్యెంబున నందునుం బెనుంగుక బృం బద్భుతం బండ్రు ద్‌ ముం జెవ్వాం డిల రామ భారతకథల్‌, జోడి భాపొకృతికా. ఊఉ.“ భీమన తొల్లి చెప్పె ననుపెద్దుమాట యొ కాని యెందు నొం జేరియు. నేయెడ న్నిలుచు కువ్వరుం గాన రబుండ నిమ్ము * ఈక వ రాఘవపాండవియ నునుద్య్య్వథ్థి జన్యము పూర్వము రచించే నని వాడుక గలదు, అది యివుకు ఖలమయమినది, అప్పకవి నన్నయభట్టు చాని నడంచే నని చెప్పెను. కారణంబు లతనిచేతు జెచ్బంబడినవి యెం లవలకు నిజమో మన మివుడు వెప్పంజూలము. ఇతండు విశేషకని యని (శీనాథు దు కాశీఖండములోం దన్ను రాజు నుతిచి “నీవు భీరునవలెం గఏత్వము ఇెప్పలోలనవు లి అనినట్లుగా6 'జెస్పినపద్యము కా ప్ప ౪ వదియింతు చేములవాడభీమన భంగి నుష్టండలీల “సుకొ్యాక్యాంమాటు )) ఇంక న నేకస్థలంబులలో సీకవిమాహోత్న్యంబు పీర్కొనం బడి యొ. నన్నయభట్టారకాదులు స్లతనివిశేపంబుగా నుతించి చెప్పినపద్య ములు నన్నయభట్టుంగార్చి ఇచెప్పినకధలో (వాసియుంటిమి. ఇంతి యకాక యాకవి ఛందోవిషయమైన్నగ్గంథం బొకటి యొనర్చెను దాని "జీ ఖీమనఛంద మందుగు, అది నన్న యభట్టువ్యాకరణఎబునకుం జూర్వ
శశ కవిజీవిత ము లు. వుదిఅందు విశేషించి యీకవిచే రచియింపంబడిన చాటు థా రాపద్యము లున్నయవి. అప్పటివార లుదలును దీనింబట్టి చే. కవిత్వము చెప్పినట్లు ల (పాచీన్మగంథ' బుఐంబట్టి చెప్పందగియున్నది. అందులో యతులం జెప్పి యొకపద్యంబు చెప్పెను ఆపద్య మును జూచిన నతేసకిం గవిత్వమం దున్న (పజ విదితం బగుకు. అది యెబట్లన్నను :___ ర్స్ అప్టగర్భ శివ స్వరాథ్యప్రూజ్యప డాస్ట్క కమలాక్ష వకానివగ్త(ప్రవన్న్న వెథవాఖండ దేవాది బేవక్చపా స్ట) చభఖిలదిక్సాలక పాదినిలయ నుత ఫుణ్యహాస బిచుయు తానవాంభోజు యతిద యా ప్పుతనిజా త్మా మహాత్మ స్వచ్భపౌరున క్రీ ర్థిసంయు క్తనంఇారు మహిమ క్కాటి మున మాన్య చరతి స్‌ పోల్చ సీపోలికళు దెవములును గలు సరసనుతిపా్థ భక్షరంజన పరత (పౌ సనిర్భిన్న చండత రాసు రేం్రా యలఘుయతిగణ్య గరఘు5"మ యఫువి రామ, ఇదు పళినామంబులును వాని కుదాహరణంబులు జెప్పుచు స్‌శ్వ రుని సన్నుతించిన ట్లున్నది. ఆహపహాః 1! చూ+ంకుయ ఈకవిప్రజ్ఞావి శేషం బులు ? ఇట్టికవిగూర్చి యప్పకవి కన్ని తప్పుకపుమూాటలు తేన్మ్గంథంబు లో నతికించినవాండు. వాసిం జూచినవారు భీరుకవి పజ్ఞాపశేషంబు 'లెజింగినయనంతర మున నప్పకని నపహానింపశ మానరు. ఈక విశి ఖామంశి కవిత్వములోసివి కొన్ని పద్యంబు లిచొస్పీటను వివరింత ము. చ హరు డధికుండు వింటికిం బురాంతక్ర్కకం కెం ॥రీటి మేటి ళం కవపురుహూూకనందనులకం కొను రాముండు "చేర్చు నిందు ఖరకపికేతు భార్లవులకం కొం గుమారుండు మిజు నంవిళా వరనరజామదగ్న సశ వాహ ెళ్కుడు రాఖువుం డీలకా, ఉ వారక వారకామినులవా ర్రలు చారుకచోపణావాముల్‌ కోరక కోరళోల్ల సికకుంజములుకా జీగు రాక్రపానుప్రు ల్‌ చేరక చారు కేరశేశళిం:కుభింన శేంద్రమందర ద్య్వారనిహారు లై ఇెలువు లందక నందక పాతం నొల్వతో, "వేముల వాడ భీమకవి కాలనిర్ణ యూదికము. ఈకవికాలము మన మదినఆకుంద త్కా_ల్రీన్స్వన్చు జెప్పుటచేత నోక నిధముగా నుడివినారము, అప్పకవీయములోం. స్వ్య-డ్ర నితండు నన్నయ
వేములవాడభీమళ వి. శేత్‌ భట్టువకు సమకాలమువా. తెనట్టుగా న వేకదృష్టాంతములు గాన్పించుచు
- గి భారతముం దెనియించుచుం చా రచించి, నట్టి గాఘువపాండవీయరు నడంచె కందము నడంచ నీఫ్థక్తి సంగహించ్చె వమచు భీమన మొంకయు నడంఐ దౌని- దీనింబట్టి చూడంగా భారతమును చెంంగంచుచు భారతార్థమును చెప్పుచున్న రాఘవపాఎడవీయమును నన్న యభట్టు వూర్వుపడము చేసె యలు ననియును; దనఛందన్సు వడంచుటకుంగా నేవన్న యభట్లు ఆంధ)శబ్దచిం తామణిని సర్మగిహిం చెం గావున దానిని ఛీ సన యణంచిచేసె ననియురు దేలినది. దేసి నేది పూర్వపతుము సేయుట శేక్చడిను నర్నయభట్టున కును భీమనకును బరస్పరమును వై మనస్య మున్నట్లుగా దీనివలన గో చరం బగునుః వీరిర్వురును సమకాలీనులు గాక యుండినచో నిట్టివృ త్రాంతము జరుగుటయే తటస్థింపదు. అబుతే మన మిశ్ర డీయప్పకవి కథయ్‌ అసత్య మనిసం వాదార్థమై యోవుతము, ఆపతములో నన్న య భీమునలు సమకాలీను లని మజికొన్ని సాధశముల:బటి మనము నిర్ణయి) ౬ పవలయును*-_ వీరిర్వురకును సమకాలీనుఎు గ? నున్న మటికొందటీ కాల ములు మనము తెలినిళాని యనంతరము పన్తుతాంశ మాలోచింతీము, ఇతండు చెప్పినచాటుధా రాపద్య ములలో నక్కడక్కడ రాజక బెంగగ ంగుంగూర్చియు: బొక్క రాజు ఎగూూర్చెయు. సాహిణిమూారుంగార్చి యు శృంఖల రాజుం గూర్చియు న చ్చెడ్మిపస్తావనలనుబట్టి యితండు నొ ర8తో సమకాలీనుం డని యూహెంచుటకు: దగి యుంకును గదా! నొ రికాలుబులు నిదివజకు సిర్ణయింపంబడక యు౨డుటంబట్లి మనము సాధ్య మయినంతవణకు వాని నిర్దయముఃగూడ నిప్పూడ చేసి దీని నిర్ణయింతము- భీమకవి ఇచెస్పినయా క్రిందిపద్యములంబట్టి భీమకవి 'రాజన చేం (ద్రునితం్యడి యగువిమలాదిత్యుని సమకాలీను డని విస్పష్ట మగు చున్నది ఆపద్య మెట్లన్నను ;--- |
- -వేములవాడభీనుకవి భారతము రచించిన ట్లీపద్యమువలనం చెలియంబడదు, ఆం థ9ికవి చరిత్ర మత మట్లు కాదు,
16 కవిజీవితములు. ప, ఘను(దన్‌ వేములవాడవంశజుండ దానా రామభీ మేశనం చనుండన్‌ దిళ్యవి హెమృత్యకకట వా నాకావ్యధుమ్యం డభీ మన నాపేోు వినంగ( జెప్పితి వెలుం గాధి కస్తూరి కా ఫఘవసారాదినుగంధవస్తువులు వేగక్‌ బెచ్చి లాలింపురా. ఇందలి * వెలుంగాధీశ'” యనుపదమునకు విమలాధీను, డని య ర్థము శొందలు వెప్పుదురు.అ శ్లే యయిన నిత జే రాజన రేర్టదునితం్యడి* ఇతండు ఫాలివావాన సం, ౯౫౭ న రాజ్యమునకు వచ్చి తాలివావాన సం, గ౯రఈరీ వజకు రాజ్యముచే సెను,ఇతండు రాజ్యమునకు రాకపూర్వ ము-౨౭ సంవత్సృరములనుండి వేగి చేశ మరాజకముగా నున్నట్లు మనకు జాళుకషవీర వాద శాసనముంబట్టి కాన్పించును. దీనినే సూచించుశాసన ములు చెక్కులు గలవు.* ఈపద్యమునాంటికి శాలివావాన సం. ౯౨ మెగా నయినది. నిమలాదిత్యుంు మటియొక పదిసంవత్సృరముల కే రాజ్యమునకు వచ్చినట్లు కాన్పించుచున్నది. ఈసమయములోపలనే కళింగనగరమం దుంజెడికళింగరాడజులు తమ యధికారమును బల పఅుచుకొనినట్లుగాం టె (గంథమునంబే చెప్పుడి యున్నది. 1 డీవింబట్టి భీమకవి శఇాలివాపాన సా, ౯౪ళ నకు బూర్వమందే యున్నట్లుగా 'నెన్నవలసి యున్నది. ఇదియే నిశ్చ్వయమైనట్టుగా శీనాకముడు తౌం "జేయుచున్న కవి న్వుతిలోం _బారంభమునందు సీ “వచియింతు జేములవాడభీమనభంగి, నుష్టండలీల నొక్కొక్కంమాటు * అని భీమకవిపేస చెప్పీ పవిమ్ళుబ క్‌ భాషింఠు నన్నయభట్టుమాన్షంబును నుభయవాచా( ప్రౌఢ నొక్య్థమాటు "! .. ఉస్యూూయలు దొరగారి దడీణ దేశపురాన్ట్ర వృత్తాంతములోంయాడ “గ 26 పంగ06 (18 &. ౨. 977) ౦616 6౧9666 2 పల106 00202200) 12 06 ౨2566002 66131072 6111401169 ౪01060 125606 £ం1 27 376203 26౬ 1650 అనంగా కాలినాహాన సం, (త శు ౯౭౭0 ౯౦౦ గలకాలమున నొక యరాజకావస్థ తూచ్పటేశపు చాళుక్యులలోం దటస్థమై యది యించుమించు గా ౨8 సంవత్సరములణాంక నున్న దని యర్థము.
- (566 9286 188 0 0 వంళం1%9 156 01. 110
వేములవాడ భీమకవి. క్షే? అని యనంతర మాం(ధభాపావాగను శాసనుం డనంబరం గిన నన్నయభట్రారకుం నొనియాడెను, అనంతరము తొంటివరుస 2 డనట్లుగాం దిక్కనసోమయాజిని నెజ్హ పగ్టడంగూడ వర్ణించి చె ప్పెను,ఇప్ప ద్యముం బట్టి బదబూడంగా భీమకవి నన్న యభట్టునకును బూర్వుం డని నిర్ణ యింపంబడినది యగుచున్నది. మన మిదివజణకు వ్యాకుచ్చినవార్మి తను .. నశ సిరపజుచుచున్నది, కావున నింక సీవిషయమై సంవాదముతో నవ - సరమ లేదు, మైలమభ్ళీముని అమ రావతి శాసనమువలన నితనిసమకాలీనుం డగునా రాజు శాలివావాన సం, గ౨౫లో నున్నట్లు కాన్పింపంగా భీమకవి ఆనసమిాపకాలములో నున్నవాం డని చెప్ప నొప్పియుండును- అయినను అజిట్రుంగాధీశ* యనుపదము విమలాదిత్యునకు వర్తింపక పోనవుననిశంకించి యిీకథ యింతటితో నిలిపి మజియొకకథంబట్టి భీమకవీకాలమును నిర్ణ యింతముంఅది రాజకళింగగంగు కాలమునుం బట్టి దానింగూర్చి మన.మివు డు నంవాదించి నిన్ధారణ చేయవలసి యున్నది. దీనివిషయమై మనము (గాయుటకుంబూర్వము ఛీముకవి వేసినకళింగపట్టణముయొక్కం వర్ణన నిచ్చోటున వివరింతము. అదెట్లనిన :.-- స్పీ యూజనద్వయవి కాలోన్న తిం జెలువొంద్సి పట్టణం బమరు కోభావిళూతి హొటకరత్న కవాటానుమోద మై సూటి మించును గంచుకోటమహిను నూటొక్కం_గుళ్లే వెన్నుగ శివానంద మైై నితో్యోక్సవ్మక్రీద "నెమ్మి. దనరు వంశ ధా రానదీవా రాళిసంయుర, సాసం సంగని్రంభ మమరం గీ గడింది రాజక లింగభూ కాంతునకున్కు దసరునవలతుకాలింగ తువల నొప్పి శృంఖళద్వీప మనయం యునిద్ధి మించు గణన క్కు 6 గలింగపట్టణమం ధాత్రి. దీనింబట్టి మూడ శృంఖళ రాజనామము "రాజక ళింగగంగునకుం బర్యాయపద మైనట్టుగా సూ చించుచున్న ది, వ అంఖళద్వీప మని (పసి్థిం 'జెందినకళింగపట్టణమున కధిపతి గావున నాతని నొకపరి శృంఖళుం డని యు గళింగాధివుం డనియు వాడుచు వచ్చెను, ఇతండు చాళుక్య శాఖలో నిఖభాగ మగుగంగవంశ ఫవురాజులలోసనివాండు గనుక నితసిని గలింగగం గని వాడినట్లుగాం గాస్పించునుం ఉత్క_ళ బేశపురాజవంశమునకు గాంగ యవంఛ మనియు గంగవంశ మనియు గం గేశ్వరుం డనువురుషునింబట్టి తె
శేగ్ర కవిజీవితములు. నామంబులు గలవు. ఈవంశన్థులలోం గొందజు శొాలివావహానశ కమునకు నాజేడుశ తాబ్బములకుం బూర్వముననే కళింగబేశమునకు వచ్చి యచ్చట స్థిరపడినట్లుగా హిందూ సిలో౯ా బేశములయొక్క_ (పాచీనతాస నాదికములంబట్టియు,. [గ్రీనురోముబేశములలోసి (పాచీన గంథములం బట్టియు గాన్పించుచున్న ది. ఇది కొంతకాలము వి శేషాభివృద్ధిగా నున్న ట్లును మజికాంతకాలము దుర్చలముగా నున్నట్లును గాన్పించును. ఇది వజకు మనము మాపించినదృష్టాంత ములంబట్టి యావంశమువారికి మరల ' నధికార(ప్రాబల్యము శాలివావాన సం,౯౦౦ మొదలు క బ్లినట్లుగాం గాన్పిం చును. అదిమొదలు చిరకాలము ఏరు వి శేహవృద్ధిలో నుండి తుదను గృష్మరాయల కాలములోమజల సపజయము నందినట్లు గాన్పించును., అఆవృ త్రాంతము “లన్నియు ేశవార్మితములో నుచితస్థలములలో. గీల్కొల్పు దము- మనము (పన్తుతాంఛమును మజలం ₹ైకొందముగాక, ఈభీమకవి శృంఖలుని సమకాలీను-డనుటకు సందియను లేదు. ఇతండు శృంఖళరా జు నొద్దకు వెళ్లినప్పు డారాజు భీమకవిమాహాత్మ ఫ్టము చెలియక నీవు కవివై యేమివేయంగలవు ? సీచ్చే 'రెవ్వ రని యడిగిన భీమకని యాగ హౌ ముతో స్మీకింది పద్యమును జెప్పె నని కలదు. సీ గడియలోపలం చాడి నడం ముక్తునియం గాం దిట్టిన మేధావిభట్టుకం కె
శెండుగడియల టువ్మూదండిముం డ్లన్ని యు దుళ్లం దిట్టినకవిమల్లుకం కె
మూండుగడియలకుం. డా మొనసి య త్తినగండ్కి పగుల దిట్టినకవి భానుకం కి
నజిబాములోపలం జెలువునీ ల్లీనుక౦గం దట్టినబడ బాన్ని భట్టుకంళకె
తే. న్యుగకోపి చేసు నోపవుడు శపియింపం (గమ్మరింప శక్తి గలదు నాకు వట్టి'నూనం జిగురుం బుట్టింప గిట్టింప్క బిరుద వేములవాదీముకవిని. అని పల్కు నారాజు చాసి నంతయు ఛలో క్రిగా నెంచి తననభా
మంటపమం దున్న స్తంభమును వృతముగాం జేయలగలవా యని యడిగి నట్లును దాసిమైని భీమకవి. .
ళం అనీతాభ్యుప దానుళ ఎఖలప డాభ్యాలంచిత _స్థంభమా *
అనుపద్యము. చెవ్పినబ్లును నటువిమ్మట నాాస్తంభము వృత
మై యతనికా లందుం జిక్కుకొన భీమకవిం చ్యార్థింపంగా
వేములహడభీమక వీ శేప్ర 6 శంభువరల సాదకవిజాలవ రేణ్యుండ వైన *) అనుపద్యమును భీమకవి ఇెప్పి యతనిని మెప్పించి యతని యాస్థానకవిగా నట నుండుటకు. గోరణడియం దున్నట్లును జెప్పు శొనియెదరు. దీనింబట్టి చమూడంగాం బొ క్క_నృ పాలుం డనియు శ బం ఖళుం డనియు నామములు గల రశాజకళింగగంగపన కీత డు సమకాలీనుం డని స్పష్ట మగుచున్నది. మెనీసపద్యములో భీమకవి తనకు సమ కాలీనులుగా. నైనను బూర్వులుగ నైనను నున్నవారల నామ ములు మనకు గొన్ని కొన్ని తెలిపెను, విరిలో బడ చబానలభట్టు ఇవాల (సిద్ధి. జెందినవాండు. అతనింగూర్చి కొంచెము విశేవీంచి నము చ్చటించుటకుం బూర్వము తేక్కినమువ్వురును గోపముతోం జెవ్పినపద్య ములు వారివారికవిత్వకెలి మావుటకును దత్త త్కారీనులనామంబులు నూచించుటకును నిట వివరించెదము. | మేధావిభట్టు తాను హఠాత్తుగా * సాళువ మెదతిమ్ము రాజును సమిపించినవు డతన్నిప్తెం బద్యముం. జెప్పుట కిష్టము గలిగి పద్యము చా్రయుటకు.. దాటాకు. లేక తాటిజెట్టును విరిగి పడు మసి చెన్పీన ట్లుగా నీక్రిందిపద్యమునలనం గాన్పించును, అదియెట్లన్న ;___ క, సాళువ పెదతిమ్ముమహ్హీ పాలవరుండు వీండె వచ్చె. బద్యము (వ్రాయన్‌ శేలను లే దా కొకటియుం దాశమ ముత్తునియ లగుచు ధరక్రైల బడుమా. పౌొంఢశవిమల్లన గుడి యన్నమరాజుకొాఅకు నడిచి పోన్చనవుడు ఫొండపల్లిపడమటః దన రెండువుడమలలో (బవా 'శ్రదండిముండ్లు (గుచ్చు కొనంగా న్మీకిందిపద్యముం జెప్పెను, ఎట్లన ;_- కం గుడియన్న నృపతిం బాడంగన్వ నడువంగా. గొండపల్లినగనరిపదమటజా గుడియెడమనుడను గాండిన్న చెడుముండులు బ్రహ్మాదండిఇెట్టున డుల్లున్‌, బడ వానలభ ట్టు (తివురాంతకమునుండి (శ్రీశ లమునకుం బోవు
- ఇతనివంళముంగూర్చియుల గాలనిర్ణ యముంగూర్చియు బిల్ల లమజ్జే వీరన్న చా ర్రములోం జూాదందగును
20 కవిజీవితములు. మార్గములోం * చెనుంసరాయండు గట్టించిన చెజువునీ శల్లన్నీయు నాలుగుగడియలకు నింకిపోన్రనటులం దిక్సైను. ఎట్లన్నను ;-- క, బడ బానలభట్టారక్ష కడిచేయుంగరము రవికి గొబ్బున నర్హ్ర షం బిడు'వేళ నూడి నీలోం బడియెం దటాకంబ నీటి. బాయువు వేగన్‌.
ఈబడ చానలభట్టు పాలివాహన సం, ౧౦౧౯” న వెలమనంశన్థు లనోతిఖండ చేసెననియు నడ్దానింబట్టి యీకవి వారిచే నెల్ల వ్రకు స్మరియిం పంబదవలనినవాండుగాం బద్దనాయకచచర్మిత మనునెలమల వృత్తాంత్మగం థములో (నాయంబడి యున్నది. ఆచర్శితము (వాయుచో సికవివృతాం తంబు వొాయుదము, అప్పటి! బడచానలభట్టు మిక్కిలి నృద్ధుగా నుం డి యుండును కాంబట్టి బడ ఛానలభట్టును శాలివావాన సం. ౯౫౦ సమిపకాలమునం బుట్టి యుండ నోవ్చను. ఇది భీమకవికా-ల కు అగును.
చొక్క రాజుతో యుద్ధమునకు వచ్చినసాహిణిమూరుని. దదా స్థానమందుం దెడుఖమక వి తిట్ట పద్య మం చెప్పె ననుటం చేసి మయాముపుం రును సమకాలీను లని వేజే చెప్పవలసీన బే లేదు. భీముక వియొక్క_కాలనిర్ల మున్నె పైని మనము వేసిసచర్చయే తగి యున్నది. కానికొ ద తా ధుసికళా ' తకులు వాకుచ్చినవిధముగా నితండు పదుమూండనశ తాళభ్రా రంభమున నున్న టూహింప ఏలు "లేదు, చెక్క రాజు శాలివాహన] కము పదుమూండవశ తౌబ్బమువాం జెనట్లుగా (వాంతమూలములు లేవు, ఇతని కాలమున కే సాహిణిమారుండు నున్నట్లు శాన్సించును. అతనింబట్లి భీకున కాలముగాని చ"క్కరాజుకాలము గాసి నిశ్చయింప ఏలు పడునా? గుడి మెట్టపోత రాజు భీమకవిగుజ్జమును దొంగిలించె నసీ యున్న యొక వదంతిని బట్టి భీమకవి కాలమును నిర్ణయింప ఏలు లేదు. ఆకథ రెల్లూరి తిరుమలయ్య (శ్రీపతి పోతరాజు నుద్దేశించి ఇవ్చినట్లుగా నప్పకవి ఇెవ్పియున్నాందు. ఈ (పాంతములయందు 'లేటవరవుపోత రాజుంగూర్చి తుర గారామకవి చెప్పె నని వాడుక గలదు. ఇట్టిభేదములతో నొప్పుచుం డెడియావృ ఆాంతమునుబట్టి భీమకవియొక్క_.కాలము మనము సిర్భయించుట కే . * ఇరనిపేలే భీమకవి “ వెలుంగాధీశ” అని చెప్పినట్టు తోం వెడిని,
వేములవాడ భీమకవి. ల్పశే చాలియుండును ? స్యూయల్‌ దొరగా రిలీష్టులలో గుడిమెట్టగా్రామములో నొకకోట యున్న దనియును నందుమై నున్న శాసనములనుబట్టి యాకేట “సాగ్‌ పోతరాజు కాకతీయ రుుదమహా రాజుగారి దని యున్నట్లునువాసి దీనియర్థ మేమో యని (వాసియుండెను. అఆకింద నే పోతనృవువి కానన మున్నదసి చెప్పి యాశాసనము గాని తనకు వచ్చిననకలు గాని యసం పూర్తిగా నుండవలెననియును వాాసను. ఈయనయీ బెజవాడశానన ముంగూర్చి (వాయుచో నది శాలివాహన సం. ౧౧౨౧ లోనియెవ్వరో మొక పోతభూపతియొక్క_ యొకశాసన మని (వాసనను అతని యనంతే రము వచ్చిన మజికొందటియొక్క- పేళ్లు గలవంశ వృష. మున్నట్లును వెవ్పి యితండు చోళవంశవు రాజు కానోవు నని వాసియుండెను, రామ విలాస మనుగ్రంథ ముంబట్టి మూడ నీసాగి పోతరాజు సాగివార్కు నత్స వాయవార్వుభూపతి రాజువా రని మనబేశ మునం (నిడ్ధి: జెందిన తతి యులకు మూలవురువుఃడుగాంగాన్పిం చెను, ఇతండు ఛీమకవికి సమళాలీనుం డని ఇవ్పుటకు నేవిధమయిన దృష్టాంతమ లును లేవు. కావ్రునం గవిచరి (తములోః జెవ్పీన్నపకార మిదియును నీతనికాలనిర్ధయమునకుం జూలి యుండ "లేదు. మనముమ్మాతము (శ్రీనాథు డు చెప్పినపద్యము ననుసరించి ఛీరుకవి నన్న యభట్టుకం చెను బూర్వుం డని సిశ్చ యుంచికొందము, షీ వచియింతు వేములవాడలీ మన భంగి నుద్దండలీల నొక్కాక్కమాటు భాషించు నన్నయభట్టుమూగ్దంబున, నుభయవాచ్యాపౌఢి నొకృ_మాటు వ్యాక్రుత్తు చిక్కయజ్వ్య ప్రకారము రస్తాభ్యుచిత బంధముల నొక్కొ-క్కామాటాు పరిఢవింతు (ప్రబంధసర మేళశ్వరునిరేవ నూక్షివచ్చితి మెక్కొక్కంమాటు తే. వైమధాదిమహాప్ర బంధములు "పెక్కుం ఇప్పీనాండవు మాకు న్యాశితుండ వనఘ. యిఫుడు ఇెప్ప(దొడంసినసయీ( ప్రబంధ, మంకితము కేయు వీనఛ(ద్రయ్య కేర- ఇట్లని శ్రీనాథునిచే భీమకవి _పథమకవిగా వర్షి ంపంబడియెనుః “దీనినే స్థిరపజుచుచు దభా భీమకవిని నుతియించి. చెప్పిన దని య్యా స్‌ో షి. అదెట్లన్నను ;-- [ (46. న. శ సత న క్ష నో ॥
రి కపీజీవితములుం చ మత్సి (స్రభ్య నీగిల బేర్మి సీరి మానము, బెంపున్న ఖీమునిక్క్‌ బృవా స్పత్కి రవిం గర్జు నర్టునుం గపర్రి సుయోధనుం బోబ్బ( బూనవా మకకర్కి గెస్టు దుహ్కు_లుు నమానుష్కు భి, ఖలార్తు నెంచి వా కృతిఫు, ౭న శివిన్‌్‌ గొమరుపామిన్సి మేరువు, నబ్టిల బోల్చెదళా. (ఇది భీమకవి ఇిప్పనఛ౦దన్సులోం జూడనగును.) ఈభీమకవి గొప్పదై వజ్ఞు.డని యిదివజకే చెవ్పియున్నాము. చా నిం చెల్పుటకు భీమక వీయ్యపశ్నలతుణ మనునొక చిన్న పశ్న శాత్ర్ర మిందులో. 'జేశ్చిదము వా న్లో, 'ప్రఫ్రో క్తా ద్యాని ఆంకాని అస్టభా గావళిష్టశ్సే నూ ర్యాదితో (గ్రవాం జ్గాత్వా కాని ఛాష్టోక్సలే కలే త్యక్య్వాచేవం కు విజ్ఞాయ పున" సృష్టం రథా వద్శ ఆంకాని చాస్ట్ర శేపే తు ఫూర్వవ ద్ల్రవానిర్ణ య, ఆప్టో _తృరశతే శేచ్ళే ఫునరుక్తాని సంత్యజ్క శో హ్టోత్తరశేపేగు అష్టఖి స్ట్హరణే కృతే, శ్చేచ్చ గ్రహంళు విజ్ఞాయ (ప్రథమోక్రాంక శేవశ్తే ఏకం విసృజ్య శేషాంకా నష్ట్రభి ర్లుణయే త్తశః. తసి శ్రైన్‌ ద్వితీయశేషం తు సంయు కేఒంక వినిర్ణయ,, (శ్రహత్రయం నిర్ణయాంశే శ్రమాత్తిచ్ళ తలం భవేత్‌. ఆఅద్యోక్తాంక స శేషంతు జేయ చాద్యగ్రహేణ హి్‌ తస్మి న్నేకం విస్బృళ్యాథ గుంయ్‌ చేస మష్టధా, గుణితాంశేషు సంయోజ్య ద్వితీయ[్రవాసంఖ్యక మ్‌ మిళి త్వాంకాని యావంతి తన్భ్యోశ్లేల నీ గ్రవక్రమః. ఇక్యుక్తం భీమకవిచా సర్వలోకోపకారకమ్‌, గా ఆధభాష చేత నర్థము- ఈ(పశ్నలు చెప్పూకమ మెట్టి దనినం (బశ్ను యడిగిన వారిని నూటయొనిమిదింటిలో నీమనను నకు వచ్చినన్ని యంకిలు తలంచుకొని చెప్పూ మని యడిగి యతః డెన్న్ని తలంచుళాన్నా నని చెప్పునో యాయంశె లెనిమిదింట భాగింపంగా ఆేషీంచినయం లు సూ ర్యాద్మిగవాములుగా నెజింగి (గవానిర్జయము వేయునది. అతండు ఎవ్పనయం కెలు నూటయొసిమిదింట్లో తీస వేయంగా మిగిలినయం శె లన్ని యని జ్‌ ముంచుకొనవలయును, మరల నతనిని మునుపటి వలెనే యంశిలు తలంచుకొను శని మరలఃజెవ్పీనయం'ెలు మునుపటి న ఖజేసయాన్‌విదింటిభాగ్రిపగా మిగిలినయం శిలకు సూర్యుంయు మొద ఖ్‌ '్రమముగా' ఫల్లానాగేహ మసి యెజుంగునది. మునుపటివ అెనే | కేలడవన్లూల్లు ఖెన్పీనయం కెట్లు ఫూర్వమందు మిగిలినయం కెలలో. స్ట! ళు లే శ్‌ లట యా. "
వేములవాడభీమకవిః క్రి దీసివేయ:గా నూటయొనిమిదింటికీ నెన్ని యున్న వై యవి పూర్వము వలెనే యొనిమిదింట భాగింపంగా ఆశేవ మెన్నియంకే లున్న వియో యాయం లకు సూర్వ్యుండు "మొదలు (కమముగా బగవాములను నిర్ణ యించి మొదటం దలంచుకొనిన*ేవ మంకెలలో నొకటి తీసివేనీ మిగిలిన యంశె లెనిమిదిట హెచ్చు గుణించి యందుళలో ఆండనవమూ టడిగిన యంశెలశేషము కలివిన నెన్నియగుచున్న ఫ్రై యన్న'వక్షోకములో వచ్చిన్యగహ్యతయమును. దెలిసికళొని శుభాశుభఫలములు వెప్పెడు నిర్దయము. (పథ మోక్షాంక శేపము మొదట్మిగహమునుబట్టి తెలినికాన వలయును, అందులో నొకటి తీసివేసిశేవము ౮ వే పెచ్చ గుణించి యా 'ాచ్చగుణించినసంఖ్యలో క (గహసంఖ్య కూడంల గలివిన నజువదినాలుగు అంశలలో నన్న నన్లోకము చూచుకొనిన న్మేగవహా (శ్రమము వచ్చునో యాశ్లోకములో నున్నమంచిచెడ్డ లాపశ్నకు పల ముగా6 జెప్పునది. * ఆద్యో క్వాంకస్య "శేషంతు” అనుదానికి నర్థము, ఎనిమిదియం కలు తలంచుకొని రాహువు మొదట్నిగహా మయినపతు, మునకు నెనిమిదింటిలోం ద్‌నీచేసి యీకును నెనిమిదింట హెచ్చ గుణిం చి "రెండవ్యగ్గహసంఖ్య కలువుకొనవలయును. తోమ్మిదియం కెలు తలం చుకొపిన రవి మొదట్మిగహూ మగునే నొకటి తీసివేసి శేషము లేదు గనుక హెచ్చ గుణించుట యక్క_అ లేదు, 50డవ్యగ్రవాసంఖ్యశ్లోకము నే చూచుకొనవలయును. శ్లోకములపలము మొదటినుడియుః జెప్ప దను. మేకిమేకీమేకి మేకీమె మె మేకీద 3 వమే, కిమెమేకీచప. ల్మేకీకి మె మేక్య ష్ట్రమేకిమే, కీకీమెమెకి మే మేకీపుణ్మీ మేకీకి మేత్యవి, చతుష్షస్ర్యాత్మక శ్లోక ఫల మేవం (పకీర్రితమ్‌. న్లో-రవా పట్ట ద్వాదళ చ (శ్రివింశస్షడ్విగ్‌ ౦శతి శ్రయ స్త్రింళచ్చతు _స్ట్రింళ త్పస్త్మతింళదథో చద్టితే. షడష్ట్రనవద త్వారింళ ద్ది ప్రపంచాళద్టి వ్రైవస్ట్రిక మ్‌ యఃపం వదళకం న్లోకం భీమో క్త (శంథకత్వగమ్‌, ఆదత్యార్భ నుధాంళు "శ్చేద్విజయ కీసి సమానగమః ఈప్పిఠరం నుఖసంప త్రిః కల్పవృత్యప్రదర్శనాత్‌ *, ౧ భానుచం తారశాయు క్ష "శ్చే ద్విదేకగనమనం భ'జేత్‌, బంధువగ్లజవై జ్ఞాన. క్యాంతివృత్ష (ప్రదర్శనాత్‌ . ౨, ఆర్కాాంగారాహియుక్తా శే తృ్వస్థా నే పూజ్యతే సడ్యా
ల్లిత్తీ కవిజీవితములు, జ్వరాదకోనచాళళ్ళ లభతే (ప్రియదర్శనాళ్‌. 3. ఆర్క సౌమ్యుకని ర్య దృశ్యం తే కార్యవోనికక్క ₹క్రస్యాపి శ్రియం పాంతి మారకస్ట (ప్రదర్శనాత్‌_ శ్ర సూర్యజీవళ్చగు రోగా ద్భూలాభ స్పుప్రియం భవేత్‌ బుఖాప్ల మూంయు రా ఇ గం లభ తే మృుగదర్శనాత్‌. ౫ మార్తందళ్యుక్రజీవా శ్చీ న్మరంం తోగ పీడజక్యా కుతీరోగం మానహానిః కారాన్భహనిదర్శనాత్‌ , ౬. అర్కార్కిబుధసంయోళ్య బంధ్యుపీత్యాద జీవనం నష్టస్య లాధబేళత్వం విమానం పూజ్యదర్శనాళ్‌ . రై అర్కాహిభామసంయోాగే వా్యధిరో శాదిడ్లై ర్యకృత్‌, మానహాని ర్వినొ* క్నీ శ్రా రాగృళానిదర్శనాత్‌ , రొ య్శతేందుభానునూ ర్యా శ్చ న్వస్థానే ప్రాజ త్తే సదా ఈప్సిశం సర్వసంప త్తి రై రావరనిదర్శనాత్‌ , ౯ చంద్రసోమాపాలయుక్షా శ్చ రృర్వసంపక్సమృద్ధయఃనువా గా రాజప్రూజా చ విజయ (శ్రీనిదర్శనాత్‌ ౧౦ చంచార్సిం గారకార్కీ చ వినష్ట్రం లభ తే ధనమ్స్‌ విజయం సర్వనంప బి ర్మృహామే ఈ (ప్రదర్శవాత్‌. ౧౧. సుధాంశుపామ్యశు. కా శ్చీ చ్వ్యాధిః తూనుభ యకం భవేర్‌, భ వేళ్చజ్ఞనవిబ్వేసో చావానలనిదర్శ నాత్‌ , ౧౨, యథేందుగురుజీ వాళ్న ధనధాన్యసన్భుద్ధయ్గ రాజప్రూజ్యం మబవాకీ ర్తి; పద్తాకరనిదర్శనాత్‌ = ౧౩, యథేందుళుక సౌమ్యూశ్చ దృశ్యంతే క్ర బంధుఖి?, దృశ్యతే సుఖసంచాద్యం కంజరస్య (ప్రదర్శనాత్‌ ,౧౪, యది చంద్రార్క భెమాక్చ ధవలాభఖ్యప్రయం యశ్మ బంధ్యన్టీతీ రతిశైక శ్వేతచ్భ తా్రిడిదర్శవాత్‌ . ౧౫ యథఖ్చేందురాహు దండా శృ ఫురా భూపభయం భవేత్‌, పక్చా (క్ష సన్మానం దధికుంభ (ప్రదర్శి వాల్‌, ౧౬ఒయధా క్రజార్యు రాహుళ్చ బహులాభ సధా భవేత్‌ జయం లాభో నృపా త్పూజా మ శ్రమారంగదర్శనాత్‌ . ౧౭, అరచం(ద్రార్కిసంయో గో (సస్థా "నే భయ నముద్యతేే స్వస్థానే నుఖ మాప్ప్టీతి కామభేన్యపదగ్భనాత్‌ . ౧౮. ఛామద్వయస్నితై ర్యుశే ధనలాభక (ప్రియం యః, గ్రీలాభంచ సుసం( పీతి? కా , మభమప్రదగ్శవాత్‌, ౧౯. ఆర సోమ్యనులేజ్యా శ్చీ న్నీచాశయతతో ఛ చేత్‌, స్వస్థానే నుఖ మాసో తి వారిదగ్వన్య దర్శనాత్‌, ౨౦. ఆం గారగురు సౌమ్యా శ్చే రృర్యకతుతుయో భ వేల్‌, స్వస్థానే సుఖమాప్నోోత్రి హారిదశ్వ్య పదగ్శ నా ల్‌. ౨౧ థౌమళుక్రకుజేషు స్యా చాశ్తిజ్యలాఖో ధనాగనుః భూలాభో వస్త్రం లాభ ళ్న థరణీధ్రప్రదర్శనాత్‌ ౨౨. భఛామమందనుధాంళు శ్చ్చే త్కార్యహాని రన త్వా అతీశ్లేళ్చ భవతి కాల్యవృతపదర్శనాత్‌, ౨౩, భఛామస్వ వ్య్ఫాను ఫొనూ నొం మనపా చింతిఠం ఫలమ్‌, బంధుమ్మిత్రధన్యపా ప్రీ శ్చింతామణి నిదర్శ నాత్‌ ౨౨౪, బుధార్యార్కిషు యు క్తేషు మిత్రతా మదినచ్భత్కి ధవలాభం చ విజ్జేయం పడ్మాకరనిదగ్శనాత్‌ . ౨౫ బుఖభీంద. తయో” స్యా దతిశ్లేశో మవా దృ్యయమ్‌, బంధుమి[త్రవికోధళ్చ శూన్య వాఫీప్రదర్శవాత్‌ _ ౨౬, సౌమ్యూరగురుసంయోా గే స్య నేకళుభదర్శనమ్య్‌ స్వస్థానే సుఖ మాపాస్తీతి తరుణాదిత్యదర్శ నాత్‌ ౨2,
చేములవాడభీమక పీ. కత సౌమ్యా[త్రయసమాయోనే రాజపూజా ధనానమః సౌ ఖ్యంద (పయత౦ చైవ చూ తర్చమ్య్రదర్శవాత్‌ . ౨౮. సౌమ్యుజీవక్రు చేషు స్యా (దాజ్యలాభళో థవాగమః ్రీలాభ స్యా తృమాదోూ గే రక్తాంబరనిదర్శ వాత్‌. ౨౯ సొమ్యకుశ్రంయసంయో ₹ అరోగ్యం ధనసంపద్క గమనే నుఖ మాపొస్తేత్షి శీకక్య్యాళ్చే (పదర్శనాత్‌; సఫొమ్యార్కి- ఫభానుసంయో గే ధ సూ తృావావివర్ధనం, సర్వోత్స్పాపో మనుష్యా ఇకాం బృందావననిదగ్భ నాత్‌ , 8౧, బుథో రాహుళ్ళ రాహుక్ళ సహసా నర్వ నంపద॥క స్వస్థానే కార్యసంపత్తి నె రావఠవిదర్శనాత్‌ +, తే. గురుభానుళ్చ ళు (తళ్చీ యాతాయాం నిమవృలం భవేత్‌, మిత్త్రి ప్యాత్మవిరోధశ్చ కూన్యవాపీప దర్శనాత్‌ , 38. గురుదందసు లేజ్యాశ్చ మవా ద్దుఃఖ మవావ్నయాల్‌, అత్తా స్థం బంధువిజ్వేషో భిన్నిప త్త్ర్యప్రదర్శవాత్‌ . 36. గురుభామబుభేషు స్యా నష్ట (ద్రవ్యాగమో భవేత్‌ రాజ్యలాభో మవళో త్సావళో దర్పణస్య (శచర్శనాత్‌ , గసకుపౌమ్యా రసంయోగే ఈప్పకన్య నమాగమ అతిస్నే వార్చ సౌఖ్యంద నవ గళ్న(ప్రదగృ వాత్‌ , 3౬. గుకుద్వయేందుసంయో గ నోత్రబంధువికోధకృల్‌ శా రష్టనాం క్చీ జాయంతే వసుదేవప్రదర్శవాత్‌. 32. గురుభారక్షవభానుక్చ విద్యా లాభక సర్వద్యా గుర్యుప్రతిష్టైా సంపత్తి న్లేచేంద్రన్య (ప్రదర్శవాత్‌. కళా చాగీా ముందరా హూూణా ముదయా రాజ్యసంపద్క మిత్త్రృలాభో నృపా త్పూకా కు మారస్వామిదర్శ వాత్‌ . 3౯, జీవాహిమందసంయోగే కత్రుక్షయ మధాగమ అక్థలాభో భనే తృౌాఖ్యం ఐరావత్య్యాః (ప్రదర్శశాత్‌ - ఈ0, శుక్రభానుశ్చ జీవ శి ఫుత్త్రలాభో ధవాగమఃఫు త్తి సాఖ్యంచ భాన్యంద డావారిప్రియదర్శ నా త్‌ ఈం. శుక్ర సౌమ్యుబుభేషు స్యా కృకుంనాకో ధనాగమః) జచాళర్చాధనసం పత్తి ర్జీర్హజస్య (పదర్శవాత్‌. ౪౨, శక్ర భానుక్సు దేవు స్యా త్నుుతలాభో ధ నాగమ స్థానే స్థా నేషు పూజ్యంతే వుక్పన్చ త్నేపదర్శనాత్‌, ఈ$. కావ్య పౌ మ్యేందుసంయో”గే రాజకీ స్థ నాగము "కార్యసిద్దిశ్న విశ్హేయా పూక్శ్యకుం వా థి డా షు భ(ప్రదర్శనాత్‌ - ఈళీ, కావ్య జీ వార్క- సంయో గే సర్వకార్యంద సీథ్యత్సి భవే త్చుఖం ద క్లీక్తింద పూర్ష కుంభ(ప్రదర్శవాత్‌ , ఈగ ళ్కక్రద్వయభుజంగాళ్చ జ న్మపీ డాపరాభవశ విబేళగము'నేచింతా ఊరరస్య (ప్రదర్శనాత్‌, ళ౬, శుద్రా ర్యామందసంయో'గే అప్పు తే రాజసంపదళ యాతాయా మర్ధలాభ స్సాన్టల్లతా వర్లీ (ప్రదర్శనాత్‌ , ఈ౭. కక్రరాహుసితై ర్యుక్తే నృపపీడా రణే తధా, చిత్త వాళశ్చ ఖీతిళ్ళ చంద్రికాయాళ్ళ దర్శనాత్‌. ఈర. యది ముందార్భ సౌమ్యా శ్చ శ్యతుపీడా పరాభవం బేశే సర్వార్థ వోనిశ్చ శఫలీశతుదర్శవాత్‌ , ఈగ, మంబేందుభూమిజాయోగే యేన శీనవ యసస్టవ్నాషు త్త్రలాభో యె ఎనపో డశోపరిదర్శనాత్‌ . ౫౦. మందమంగళ చం్యదాశళ్చ రాజపూజా"'భచాగనమఖ భజే చ్చ మనాలీ బడీ స్పర్ష కుంభషపదర్శచాత్‌. ౫౧. భీ న్యంవజ్ఞ్య నూ'్యేషు వి
౭0 క విజిపి్‌త ములు, జ్యా హేఖ్యం థనం యశీ9 అంతే మవాద్భయం వైవ కార్యభంగ నిదగ్శ నాత్ర మందజీవళుజం శేషు ఫుత్త్రులాభో ధనాగమః యోష్నిళ్సంగం చిలభ త్తే తీర సాగరదర్శనాత్‌, ౫3, కనిక కార్యి సంయోగ స్టావభంిస్టం స్ట్‌ యకం ఆం తే మవాద్భయం చైవ కార్యభంగనిదర్శవాత్‌.. ౫౮, ద్వయార్వి-గక్రసంయ- ఇ సంస్థిరాళ్ళ నుఖాదయం, గమనే కలవాం రూఢి; రూప రాగ్యపదగ్భ నాత్‌ , ఖ్చళ్ళి మంచాహీగురునంయోగే నుస్థిరళ్చే నుఖభోదయః, గమునే భూశణం భూశ్చి ఫుర్త్రజీవ (ప్రదర్శవాత్‌, గ౬. రాహుఖాను క్రుజేషు స్యా దా9జ్యలాఫో థవా గమ స్థానే స్టే ఈు వూజ్యంతే మిత్తిలాభ్యపదర్శనాత్‌ . ౫౭. రాహువం (ధ్రేదు సంయోగ యా్యశ్రానిద్ధి స్పృమాగమః స్నేవావృద్ధి క్చే భవతి కం్సివ స్తసిప్రదర్శనాత్‌, ౫౮ రాహుమంగళభానూనా. గుదయే. మంగ గోత్సవ్వ సర్వశ్నత్రుజయావా ప్రి శ్ఞేవేంద్రస్య (పదర్శవాళ్‌ ఎ రాహు సౌమ్యుఖజం యేమ శశ్రునాకో ధనాగమ్కు కార్య సీద్ధిక్చే భవతి మవామేరుసదర్శ వాల్‌. ౬౦. భుజంగజీవమందేషు తేశోవిజయ వృద్ధయ$ రొజఫ్రాజబా భసే ద్వస్ధె ర్మ హల మ్మీప్రదర్శవాల్‌, ౬౧, రాహుళుకరిపితేషు స్యా ద్వ [శౌ కార్యవా;5ం ళ₹స్రువీడాచ భవతి నస్ట్రదంద్ర్రదర్శనాత్‌ . ౬౨. రాహు గృందో గురూ చ యాశ్రా మర్థఫ్థలం ఛచవేశ్‌, పళ్చార్ర మేణ పౌఖ్యంద దధికృశ్యనిదగ్భ వాత్ర్‌ _ సరాహురాహు సౌమ్యాళ్చ ధనలాభో భవేళ్చుఖం గమనే రాజఫపూజాచ వూ సృవంభ (ప్రదర్శనాత్‌. ఒరు * సంపూర్ణ ముం ఈభీమకవి శాపాన్ముగవాసమర్థుం డనుటకు మతశియొకకథ గల దు అదియెట్లనంగా ;.___ చామర్లకోట యన్ముగామమునకు సమీపమున భీమవర మను నుకపట్టణము గలదు. అది పూర్వ కాలమున చళుక్యభీముంయ కుమూర భీముడు అనునొక రాజవర్యునకు ముఖ్యపట్టణమై యుఎజెను. ఒ కానా
- ఈకవి నృసింహ పురాణమును రచియించినాం | డనియు, చానిలోని దే యీసద్య మనియు నీనడుము ముద్రిత మై వెలసినన న్ని చోడునికమారసంభవభూమికలో _వాయం బడి కాననయ్యెడిని, ఊ, వాండిమి వల్ల సిద్ధిజనవల్ల భం డోర్చినరాజు ఖీరుం డె యాం్యడ్రను గాసక్షండ వృమభాంకము వెట్టికొవంగం జూచితో జేండీదె యేమి నీ వనుచు "నెచ్చెలులెల్ల వాసింప నంతలో మూండవకంటికోడ దొరమూూలర్లి వహించిన (మొక్కి. రంగనల్‌.
పేములవాడభీమకవీ లి కసమయమున భీమకవి యాయూరికిం బోయి యుండంగా నాయూర నుండునా "రెవ్వరును భీమకవి నివసించుటకు బస నొనణగక యుండి రని యు దానికి. గనలి భీమకవి యాయూరు త్వరలోనే పాడువడు నని పాపం బిచ్చి య గేచ్చం బోయె ననియు నాండు మొదలు ఆచళుక్య ఫీమవరము భూమిలో. గలసె ననియు జామర్లకోట భీమవరము [గామ వా_స్తవ్యులచే నేంటికిని వాడుకొనంబడుచున్న ది. చామర్లశోట కాలువ గపండ రాజమ హేందవరమువై వు పోవుచో హు సేనువ్సురమ+సమిపమున నొకపాొచీనజేవాలయము గాన్పించును. ఆదేవళము మొదలు (పన్తుతవు ఖీమవర భీమేశ్వర వు దేవళమువజకును పూర్వవుభీనువరములోసి యొక వీథి వ్యాపించి యుంజె ననియు నటులనే యూరంతయు దానిం జుట్టు కాని యుండె ననియు నాయారు దిబ్బచేరు ననుభయము గలవారంద ఆఅును ఆపాడు వదలి దానికి అర్ధకో)శముదూరమున నున్న చామర్ల కోటదగ్గర నివు డుుడుభీవువరము కట్టుకొని (ప్రవేశించిరనియు వాడుక గలదు, అయితే చామర్హకోటలో నుంజెడు కోటయును నీభఖీమనరము ను నవీనములుగా కట్టడి యుండనోవును. ఆకోటశే చామర్రకోట యనునామంబు లేక భీనమువరముగానే వాడుక గల్లి యుండు నని [శ్రీనా థునికాలము నాంటికిలహాూడం జళుక్యభీమవర నామంబు వ్యా _ప్లంబెయుండు టంజేసి యూాహింపనై. యున్నది. [కీనాథుండు తనవీధీనాటకములో "తెనుగరాయసి కస్తూరి యివ్చించు మని కోరి చెప్పీనపద్యములో నీయాూారియుదావార ౫ మిచ్చి చెప్పినపద్య ము, శాం ఆతీయ్యంబుగ సాంప రాయని తెలు” గాద్ట్‌ళ కస్తూరికా భఇిమాడానము చేయరా నుకవిరాడ్బృందారక(శేతకిఖా దామొ రామ చ ళుకర్టఖీ మవరగంధథ ర్వాప్సరోభామినీ వక్షోజద్వ్వయకుంభికుంఛ ములమై వాసించుం దద్వాసనల్‌, రణతిక్కున (ుతికించుట, ముప్పదియిద్దజు సియోూగులపద్యములో రణతిక్కనంగార్చి తాయుచో తిక్కన రణముందు వాతు డయ్యె నసియు నతనిభార్య
విప్ర కవీజీవిత ములు, అతసిశిరంబుతో మాతకు సహగమనంబు చేయుకలంవున ను-డల్మా నంతట నామౌార్షమున నీభీమకవి తటస్థ మయ్యొ ననియు నవుకు రణక్షి కనభార్య యతేనికి నమస్క 80ప “ సాభాగ్యవతీ భవి” అవి ద్‌వింషు గా నవ్రుకు సమిాపమున నున్నవార లాచపెపెంమిటి మృతుంణతై యుం నని కెల్చగా నాపె వచ్చి తనసెనిమిటిని (బకికించి తన్నుర కంవ్వ; డ్‌ని (సాక్థించె ననియు దానికి భీమకవి రణతిక్కనశిరంబును గ నేబర్య బును గూర్చి యుంచిన బ్రితికించెద ననిన నవు జాపత్మివత లేచి తనప్య తిశరీర ఖండంబులు మైకి వచ్చియుండవలయు నని (నౌఫింపలగా నాస్పె పాత్మివత్యవి శేఘుంబున నాఖండంబులు నృత్యము చేయుచు రణ ఘొవ్చి నుండి మైకి నిల్చె ననియు దానికి భీకున స.తసించి యారణతిక్కనన్న వునర్జీవితుని జేసె ననియు నెకకథ గలదు. ఆసమయంబున ఛీరు*ష్షి చెప్పినపద్య మ్‌క్రింద వివకంపంబడును గాక, క. గుణములనిధాన మగుమనరణతిక్క_ండు తాం 1 శీబరంబును శరముకొ గణక మెయి గలిరు బఫికుకును, ప్రణుతాఖిలవైంచుకుట భా పిలి పదుల.
అసినవెంటనే తిక్కన సజీవ్రం డయ్యె నను మొద బగుసంగ తులు కెల్పునొకకథ గలదు. అది యెంతవణకు నమ్ముందగునో అలో చింపవలసి యున్నది. ఈకథ పరశీలించి చూడలా నన్నయభ్గ బ్లారకుండు భీమకవి, తిక్కనకవితండి యగు కాొమ్మనామాత్య్యాదులు నేకకాలీను లని బేశంబునం గల్మపతీతిని బట్టి యిది _ కల్పింపంబడిమై; నుండవలెను లేదా శొం౨ మెచ్చుతస్య కాలములో నన్న యతిక్క నాను లున్నట్లుగా (గంథదృష్టాంతములు కాన్సించుచున్నవి గనుక నితండు ను భీనుక విసమకాలీనుండై మొన నుండవలెను, మె ద్యాాతింశన్న ర్య తిచాగి (తేములో సీరణలిక్కన తిక్కనసోమయాజితమ్ముం డనియు సితనితంి కొమ్మునయే యనియు, నితనిని సిద్ధన యనుకొమ్మున యన్న పెంచుకొని నట్లును సూచింప(బడినది. ఈకథ శేవలము కల్పిత మని ఇచ్చుట కాధా రము లేవియుం గానరావ్రు. రణతిక్క.నవార్మితములో నాకథలో నుండు భేదాభిపాయంబులు భూ సెదము. భీమకవిచార్శెతము వాసి యూుంటి
వచేములవాడభీమకవి, వర్రీ వి కావున నతసిచే రచియింపంబడిన భీమకఏీయ్మ[పశ్న మనునొకచిన్న జో్యోతిహగంథమాను, భీమకవిచందమునుగూడ నీచార్మితముతోడనే వీలయిననజకు మ్యుదించెదము. ఖీమకవిచందము అతనిచే నతనికుమవూ రున కుపబేశింపయిడినట్లు ను ఆకుమూకుండు దానిని (గంథముగా౬ జేసీ నట్లును ఆచందములోని య్యాకిందిపద్య ములవలనం గాన్పిం చుచున్న ది- అదియెట్లన్నను ;-- క. పరంగినవిమలయకోభ్యా సురదరితుండు భీమనాగ్రసుతు. డఖిలకళా పరి+తుల డయ్యును భూభృ; ద్వరవిమలప౦ సాది శోద్భు వశీ యాకుం.డై. క. కనునీయ సమ స్తకళ్శొ గముములకును జన్మ భూమి కావ్యము కావ్యా గవువిదుండు సర్వాదుం డని సమయదతరుష్ట్రయమువందః6 జదివిరి మొదలకాం క కావునం గవిత్వత_త్త్వము), భూవలయము లోన దలంప6 బూజ్యం బని స్క చ్యావమునం చెప్పం గావ్యకు శానేదులు పొగడడం గావన్టలష ణమహీమక. అనుపీనివలన ఖీమకవికి సంతానము కల దనియు నందులో నొక రచేశి గంధము గూడ రచియింపంబజె సనియు మనకు. దెలియుచున్న ది, ఆచందము మన మవకాశానుసారముగం గాలాంతర మున (క టింప సనిశ్చయించినారము గనుక (పన్తుతము భీమకవిచాగితమున ను డువంజబడిన యతని సమ కాలీనులచాగ్మితము మనకుం చెలిసినంతవజకు వాయుదము, అది చేశచారితములోం జేరియు౧కునుం దేశచార్మితము, నజ భీమకవి కాలీనులచాగి తము. +1[2కోా భీమకవిచారితముణో నుదాహరింపంబడిన వారిలో మనము ఛా రగితము (వాయనలసినవారు ?_ ౧ మైలమభీమన యితనివంశము తెలుంగు దేశవ్రుతుతియుల విష యమైనగాధలతో న్సెవ్పియుండును. | ౨ బడ బానలభట్టారకుండు. ఇతనికాలమున జీశములో వెలమలకు వికుదులు ముదలగునవి గలిగినవిధ ము, ఈ రెండువృత్తాంతము లును వు నము ఫూర్జ్మముగా (వ్రాయుటకుం గమకించిన నిశ బేశవృత్తాంతము
కిరి కవిజీవితము లుం (వాయుట కవకాశ మే యుండదు, కావున మనము (కృతము ముం దీరెండుశాఖలవారింగూర్చి చెప్పజోవ్ర గంథమునకు సం్య్రగవారూపము నం గొంత ఇెప్పీనచార్మితేము అనంతరము ఆయాసనాఖలవారికి వలయు నేని ఆయాగంథములు (పత్యేకము పొకటింతము. ఇడివఆలో మనము భీమకవిచార్మితములోని మైలమభ్ళీ నవ శస్థులు మస బేశము*లోనవిపూన పొాటివా రని (వాసి యున్నాము, ఇవు డామైలమభీమన చారి తము నుడువ్లటకుముందు అతనివంశస్థు లగువూసపాటివాన చే. బూర్వమునుండి యు సంపాదింపంబడినవినుదము 'లెవ్వియో వాని” దెల్ప్సీ వాసికాల మె ద్టియో నిర్ధారణ వేసి యుంచుదము, ఇది ముందు మనము (పకటింపంో మైలమళీమనవంశ చాగ్మత్రమునకుం బీరిక మై యుండును అటులనే బడ కానలభట్టుచార్మితము (చనాయుటకు ముందుగా నతనసినలన జానీంపయిడిన ఎెలమలలోం బదా నాయకులను వెలమవారిలో ముఖ్యులగు. కే చెర్ల గో (తమువారిబిరుదంబులు వాొసీ యుచిన డానికి సిది వీరంక యై యుండును గావున నీపత్త్రికలోం బూసపాటివారివికుదంబులునుు వేకటగరి వారి బికుదిములును, విశదీశరింతము. అవి యొట్లన్నను ;___
పూసపాటి వారిబవిరుదులు,
0 (్రీమన్మహోమండ లేశ్వరు.డు__ఇది మండలాధపతి మొనందు వలనం గల్లినది,
౨ మహీమండలరాయండు __ఈబిరుదు మండలాధిపత్యమున కధిక మగుభూములను సంపాదింపగలిగియుండుటను బెల్పును.
క నున్నెనురతా?ణుడు.__దీనినే మన్య ముల్తాన్‌ అని హిందూసొా నీలో జెప్పుదురు. ఇది యవనభాషలో మనేహానులా౯ా అని యుంకు ను అనంగా గొప్పపభు వని యభిప్రాయము న
ఈ దర్భజకులసంభ వ్రండు-_[శ్రీరామచందునికునూరునకు, గుశుం డని నామంబు గలదు కుశ శబ్బపర్యాయము దర్భ యనియు దర్భజకు లజు లనంగా కుశ వంశసంభూతు లనియు నర్థము,
వేములవాడ భీమకవి. తి
“౫ వోసబిరుదాంకుండు..._అనువిపదునకు హేనబికుదగండం డబ పారాఎతరము గలదు
౬. ధారావుకీగవానదావధనంజయుం కు___ దీంకి ధారావురీళచుప్కా_ రణ్యపావకుం డను పాఠాఎతరము గలదు, భారాశ్రరము భోజునిముఖ్య పట్టణము. ఈభోజుండు విధర్భ దేకాధిపతి. దీనికి 51611 అని యవనాదుల వలన నామంబు గలిగినది. థారావ్సగిని జబించె నని చెప్తుటచే బీద రని ెప్పంబకువిదర్భ దేశము గూడ న్యాక్రమింపండె నని చెప్పవలసి యున్నదిః
౭2. గండధనంజయుం డని యున్నబరుకునకు గండలకు ధనంజయుని వంటివాః డనియర్ధ్థము=
౮. మేదిన్‌రాయమృగ వేటకారుయ.----దీనికి మేదినీరాయ మృగ సముదయచండ మృగ యు డని పారాఎతరము, సింహాచలమునొద్ద నున్న పొట్నూూ రునకు. బూర్వము (పభువ్రుఎ మేదివిరాన్రవారు.. వీరిలో గృష్ట్యరాయని నెపిరించినయతనిని కళింగ మేదినీవిభు: డని ెద్దనవలనం 'జెప్పంబడియె.. అట్టిమేదినీరాయనామముగల రాజును జముంచుటం జేసి యావిరుదు గలిగినది.
౯ వీరశేడారుండు---ఇది ఏర్యేమ్టుం డసి తెల్పునుం
౧౦ కృష్ణ వేణీ జల్మక్రీడావినోదప రాయణుండు..-తలుచుగాం గో నదిలో స్నానముచేయుకుశకూహలము గలవాండు, కొందజకాలములో నమరావతియు నుటికొందజఅకాలములో బెజ వాడయును ముఖ్యపట్టణ ములైయుంజెను, ఈరెండుస్థలములలోపలంగూడ కృష్ణానది పొవహిం చును గనుక నీవిరుదు సర్వత చెల్లును.
౧౧ ఖడ్దనా రాయణుండు. "
౧౨. దుర్ణయకులకులా చల ఇవి చార్మితీమునం 'దెల్పు బెకుదులు
కంఠకిరన్సుండుః 'కావః ౧౩. రణరంగ ఖై రవుండు.
లికి కవిజీవితములు,
౧౪ మాళవరాజమ స్తకళూలంబు___దీనివలన మాళవ రాజును దన వశవర్పిగః జేశళానియె నసి తేలుచున్న ది, ఈవంశన్ధులలోని రాచి రాజు అనునతండు మాళవ రాజును జయించి అతనిమన్యనుల్తాన్‌ బిరుశు లాగు కొనియెను,
౧౫ క నాట రాజకందకుద్దాలకుండు.__దీనికి క్‌ న్తాటసంస్థాన కందకు ద్రాళికుః డని పాఠాంతరము, కర్తాట రాజులను మొదలువో. బెల్లగించి యారాజ్య మా[కమించుకొనె నవి భావము,
౧౬ వైఠరాజోరగ వైన లేయుందు| వార నోపళయోగములు
౧౭ కౌచగాంగేయుండు. ల
౧౮ ఏర సేతు (పతాపభానురుండు | కావు.
- ౧౯ వామచఛ్చురీధరుండు-__దీనివలన నిప్పటివణకు నీవంశమువారి వలన కత్తి యెడమభాగమందు. ధరియింపంబడు ననుసాంపడాయము లేలుచున్న ది,
౨౦, నెల్టూరు, యెలమంచిలి, కంచి బేవగిరిచూర కారు.డు-___ ఈనా ల్లీటిరాజ్యరమాభూూర కారు డని పాశాంతరము. దీనిలో. జెప్పంబడీన నాలుగుపట్టణములు నాలుగు రాజధానులు, అందు నెటూరు మమమనిధ్ధి రాజుది, ఎలమంచిలి కళింగాధివునిది. కంచి చోళ్ళపభునిది. దేవగిరి యా దవవంశ (ప్రభువులది. దీనిని తురష్కు_లు తమిస్వాధీనము వేసికానినతరు వాతే దౌలకాచ్రా దనునామాంతరము చే వ్యవహరించుచుండిరి. ఈచిరు దు సంపాదించునా;టికి ఈనాల్లు రాష్ట్రాములం జేర్చకానినట్లు కాన్పిం చును,
౨౧ అంధకటకవ జ్య పాకారుండు.___ ఆధ దేశ కటకమునకు వప (పాకారముగాంగలవాండు.
౨౨ మూనగోవింద నామభేయుండు ॥|
౨౩. కుంతకౌం కేయుండు (| చాగ్యతా పయోగములు కావు.
౨౪+ విజయవాటిశా సింహోస నాధ్యక్ష మాధవ నర్గాన్వయ లలా ముకు... విజయవాటి అనియు లేక బెజవాడ అనియు విజయవుక
వేములవాడభీవమక వి. కిళి చునియు వాకు భా ఉచ్చరింపంబకును. ఈస్థలమున మొనట సింవోస నము సంపాదించినయతం కు మాధవవర్శ అతనినంశశేష్టుండని యస్థము-
౨౫ కి నకదుర్రావర్మపసాద లబ్బవై భవుండు----ఈ బెజవాడపట్టణమున 'వేంచేనియున్ను కనకదునగ్ధామహో బేవిని పయిమాధవవర్శ యుపాసింపల ఆమశళోచబేఏేకటాక్షమున చతురంగబలములుశు, అనం శ్వర్యమును లభిం చెను,
౨౬ గరుడ కైరవ ధ్వజ పాభంచుడు..__గరుడధ్వజము, శ్రైరవ ధ్వ జమును గలవాండు, ఇది ఏకివంఛజులలో కొందజు వెష్టృవ్రలుగా నున్న ట్లును; మజికొాందతజు శెశులుగా నున్న ట్లును నూచించును,
౨౭. కొలిపాకవురీధవుండు.-.__కొలిపాక యనుపట్టణము అధి కారస్థా నముగాం గలవాండు, కొందణజు (పభువులకాలములో నిది ముఖ్యపట్టణ మూయెను
౨౮. సహాకార బాంధన్సండు, __
౨గా దశలతు హాయ, అష్టసహా స గజనల్లభుందు.---ఈవి శేహ సేనలు కనకదున్లాపసాదమువలన మాధనవర్య కుం గల్లినవి. అవు డీ బిరుదు గలిగినది. శాక ల
30, మనల్లికావల్ల భుంయ.__
3౧ లాట భోట్క చోళ గాళాదిరాజవురనర్వస్వాపహోరుండు.---
౩9 పరిచ్చేది వంశాభరణము,__-మైలమభీముండు కారణాంతరమున దనక త్తి గొని తానే నథికిళాని మృొతుం డయ్యెను. కావున నాతసికిం బరిచ్చేది యనుబీరుదు గలిగినది,
38, విరుదరాంయ రాహు త్త వే శ్యాభుజంగుండు.
తరం క భ్యాణ రాజదుర్ధు నవిభంగుండు--- ఇందుం దెలుపంబడీనక భ్యా అఆవురము పశ్చీమచాళుక్యులకు ముఖ్యపట్టణము. ఈముఖ్యపట్టణము గ్య లచేళశముశకుం గు-తలజేశ మని పేరు ఈపట్టణము తురమ్క_లస్వాథ్‌
ర్‌
క్ర కవిజీవితము లుం
న మయిన. వీమ్మట నాసమిపమున నుండుబీజపూరు. (31)20084) అచేశమునకు ముఖ్యపట్టణ మాయెను, ఆసంస్థానమునకుంగూడ వీజవ్ర రరాజ్య మనియే పేరు గలిగిను, అయితే మైలమభీమన కాల మగు తాలి వావాన సం, ర్ర75-(&. ౨. 1053) నాంటికి కళ్యాణపుర మనునామమే కలదు, *
3%, వేతుసీతాచలాస్తోదయా దిబిరుద శాసన _స్తంభ వి భ్యాజితుండు-- వీరివంశన్థులలో నెకమాధవవర్శ యనురాజు దిగ్విజయార్ణము కృష్ణ చేవరాయలకాలమునాండు బయలుబేరి యనేక స్థలములు జయింళి శేతువువజకును దసజయ స్తంభములు పాతించినట్లు గ్రంథములలో ద ప్రాంతము 'గలదు,
3౬ ఛాకవామన్నె గండయెండేర విరాజితుఃడు.__దీనికి.. బాఠాంకే రమే యర్ధముగా నుండును. ఎట్లన్నను, భారుహామన్య రాజన్య కోటీరకో టిహీర ళా పశుష్యమాణసమా[ శిత పాదపంకజుండని.
32 కళింగరాయ (పళయకాలాభీలుంకు.-.ఇందలిక ఛింగ దాయండు శాజకళింగగంగు కానోవును, లేదా కళింగరా జని యమున ననవచ్చు ను, మయిలమభీమనయును, రాజకళింగగంగును నేకకాలీనులు కావున 'మొదటియర్థమే యనుకూలించి యుండును
3౮ కిమిడి రాయనూనవి ఫాళుండు..__దీనిపాళలాంతరము. కిమిజె రాజ మానతిమిరార్కు౦ డని యున్నది,
౩3౯, గంగి ముంగితలగుండుగండండు.__
ఈం, మండలీకరగండండు---
ళం కర వాలరుదు)౦డు_
రక విమతవీరభదుంకు_ బక యాంగ్లేయచారిత9్తిములో, (౧16 గా. 0 ౦ */056600
౧౧11010725 725 220 02 1౬20002042 500687౬102, కంగేంం 22725 121కి 07ఆ 1429 61గ్వే” 28 3 975 వఏ2[1 (2053. తీ. 10) అని యున్నది. ఈబిరుదువలన నీవంళస్థులు కళ్యాణ రాజును జయింి చి యారాజ్య మాళరిమించినట్లు కాన్సించును,
వేములవాడ భీమకవి. జెన్‌ ఈవె. బల్లాడగోధూమభుట్టనభురట్టుండు.-..._.ఇందలిబల్లాడళబ్దము కటక జీశవ్ముపభుం డగుభల్ల చదునియందును వర్తించును బల్లాణ వంశన్ధు లని భశ్చిముబేశ మున మెకసంస్థానము వారు గలరు. వారికి; జల్లినం జెల్లును, కొంతకాలము కిందట ఏరిరాజ్యము తూర్పునం గటకమువఆకును పడ నుట చేవగిరివ ఆకును వ్యావించి యుండుటుబట్టి యీబల్లాడశబ్ద్బ మెట్ల నంముంచిన సనగంయింపవచు్యను,. వేదా యిదజయుడల వ రించిన దని సేం జెప్ప టు చ య శా సా రళి. భోజళాజదిశాధట్లుండు....-దీనికి. బాఠరాంతరము భోజరాజది క )ఏణకీలికీలాక రాళుం డబ్‌ కలదు- ఈగ వాళుక ఫ్రరాజరాజ్యు స్థాపనాచార్యు.డు..._చాళుక్యులు పూర్వ చాళుక్యులు పశ్చిమదాళుక్యు లసి ెండు తేగలవా రుండిరి. అందుం బూర్వజాళుక్యులముఖ్య పట్టణము రాజమ హేం్యద్రనరము. పశ్చీమచాళు క్యులముఖ్య పట్టణము కళ్యాణ వురము, ఇదినజలో కిక వ విరుదులోం గ భ్యాణ వురములోనిజాళుక్యులం గూర్చి వ్రానియున్నాండు గాన్ట సివు డీ ఏకుదు పూర్వ'రాజ్యమం దుండురాజమ హేంద్రచాళుక్యులకుం జల్లునుం వఏిజలో రాజనావమము రాజన నేందు)నకుః జెల్లును. ఈ రాజన ేందుని తండి యగునిమలాదిత్యుంను, మైలమభీమనయును సమకాలీనులు. మైలమళ్ళీనున విమలాదిత్యునియనంతరము రాజన కేంద్యుని వేంగీనింోన నము నం చెక్కించి యుండిన నుడవచ్చును లేడా యీావంశములో మజియొకరిక్రైన సీవిరుదు చెల్లు నని చిప్ప నొప్పియున్నదిం రజ. ఒడ్డిరాయ మోాజాలికవర్ముందు-..-పారాఎతరము- ఒడ్డినుహీ రాయ సముదాయజీవనవిహోర సమున్న త్క్హరవాలుండు.. ఒడ్డియరాయ మస్తక థభహూల ధరుం డని యింకొక పాఠాంతరముం ఒడ్డిరాయం డనంగా నో థఢశాజు (మ్య 01 95 ళ్‌ జలదుర్షదీవిమ న్నె యని వేశుండు రిట్‌ దీవీనీనులో జలదుర్ల ము గట్లియుండె నని యభిపాయముగా నోఫు. ఇది కృష్ణానది పీర్‌ ములోసిదిః
క్‌ కవిజీవితీ ములు.
ళం స్థలదుర్ష శేతవరపట్టణాధీశ్వరుందు._ శేతనరవురనాయక్షు, చుం అని పాఠాంతరము,
రగ. వనదుగ్ష్గ మొగ లితు _కచుభుండు.__. మొగలితు ౨)రాజఛ్రా్సం (దుం డని పాఠాంతరము. దీనింబట్టి మొగలితుళ్టు ఫ్రూర్యము వూస్తప్తా టివారి దనియు ననంతర కాలములో నిది కలిదిండిఐ-8 కీయ్య' బడి దని యు నూహింపవలయును.
౫౦ నగ ముర్దానంక గిరి పభుందు.-- ఈయనంత గి౬ కృష్ణ రాయల కాల మునాంటికిం జాలం (బసిద్ధి గల పట్టణ మయియున్న ది ఈపట్టుణముం జయించి యారాజు బెల్లముకొండ, కొండవీటిసీమయును జ్బుచి నట్లుగా నున్నది. కృష్ణ రాయల "కాలములో నొ కమాధవనర్శ్మ యను నాంత డిచ్చో నధకారము చేయుచుండెను. అతడు మిగులం బ్ర తాప నంతుండు,
౫౧. వళరాయగ క్కెసరాయండు-__
౫.౨ తెల్లతలాటరాయఃడు--_ ఈభిరుదములన్ని యును నాలి వావూన సం, ౧౬౫౦ కాలమున మమిలమ భీమునివంశన్థులలో రాద్య మును వ హించియున్న తమ్మ భూపాలునినలనం గృప్టవిజయ మనునాఎధ్ర కావ్యము లో. వివరిం బడియున్నవి. ఈమైవానిలో నతనిబిరుదులును జేంయ యుండును. తదనంతర కాలము మొద లింగ్నీ మవారు మన బేశ ములాం (( వేశించి మచిలీబందరు మొవలగుసము.దతీరపట్టణములను దత్కా_ల (ప్రభుం డగు నానందగజపతిమహారాజువలన సంపాదించువఅకును గల చిపదంబులును, వై[గంథములో వదిలి వేసినవియును న్మ్‌కింద వివరిం వఎపదము,
ణి 3ె. శేచర్లనోత సముద్భవ కుహ్క_కాననదావదహనుండ-___ అ
నునీబిరుదు శేచర్లగోతో)ద్భృవుం డగు (తిభువనీరాయబిరుద్దుం డగుసిం గమనసీనీకీని నా కాలములోనిమాధ వవర్శకును జరిగినయుద్ధములో జ జవాడసమిపంబున నున్న పెదవీ డనుస్థలము నపహారించి యతనిభా
వేములవాడ భీమకవి వ్ర ర్యగర్భములో నుం కళిభువుంగాడ సంహారెంపం (టయత్నించినవుడు గ బ్లైనది. ఈ నేచర్ల వారు, వేంకటగిరి వఠావురము బొబ్బిలి మొదలగు సంస్థానములవానై. యున్నారు. మైని జెప్పంబడినగో తనువారికి నీ సింగమనీ?:డు మూలవుుముం.డై యున్నాండు. అతని సంహారించుట చే నాపిరుదు గలిగినది.
౫౮. యవనసెనికనికాయ మేఖభుమూరుతుం కు. ఈబిరుదు తురహ్కం సేనలను జయించుటచేం గలిగినది.
క. దశీ, ణదిశ్లే శాధిపతివభూలోక పాంఛాలుండ...-
౫౬ పశ్చిమదిగా9జమ హేశ్యరుందు.__
గలం ఉ_త్తరది శానృలో క పాలకమ బేధ కంత్రీర వుడు...
సలాం పూర్వగో_తాధిపగోత్రవి ద్వేషణు:డు..
సనం చోళభల్లాడ భూమఘట్రనభురట్టుండు___
౬.0 దానకర్టుండు--
౬౧ మానదు క్యోధినుండు.-__
౬-౨ పావ్రురాయ కాకోదరనీలకంకు.డు.
౬౩ కంజి, చెంచీ యెలమంచిలి, నెల్లూరు ద్యార కావున, ని ధష్రూమధా ము/కు----65ర0౪౦? 01 (౦౫66౪71౯2౧), 10)66, 376120220800111 సెం1000 206 లం మీ లం 566 05 32062.
౬రం స్థలదుర్షకుంభిలా వుర నిశేతనుండు._.... ఈ కుంభిలావురము నే యివుకు కుమిలె యని చెప్పుదురు. ఇది స్థలదుర్రముగ నుండెను-
౬౫ పూసపాటివు రాంకుండు.__ఈబిరుదు ఫూససపా చడన్నుగామం బునం గలయొకళోటను సంరక్షణ చేయుటంబట్టి పూసపాటినా రని విలు వండిరి. మైలమభీమునివంశ మున నమలరా జనునొకవభుండు వుశ్వైను అతయ. * గీ, ఫపూసపా డనునగరంబుం బో9చుకతనం బూసపాటివు రాం కుం డై పొగడు గనియొ, ” అని యున్నదిం
౬౬+ చతుర్లో తవందసీయు౨డు---ఆంధి బేశంబున నాలుగు నోత ములు గలత్షు తియు లున్నారు. ఆనాబ్లుగో తములవారును “మొదట
క్‌8 కవీజీవితములు.
మైలమభీమునికూటస్థు లగు ముక్కంటి రాజు, బుద్ధవర్శ్య, మాధవవర్శ 'మొదలగువారితో సీబజేశములోనికి దత్సహాయార్థమై వచ్చియుండిగి. అదికారణముగాం దమకుః (బభువులుగా నుండెడు నిమయిలమ భీముని యన్యయంబులోనివారికి నమస్కరించు నాచారము గలదు. కావున నీవిరుదు గల్లినదిః
౬డి శాయసంస్థానన్ఫప (సాణవాయుభుజ'గుండు-___ రాయసంస్థా నము కర్హాట రాజులసంస్థానము* తత్సంస్థాననృపతుల సంవారించె నసి కలదు,
౬౮ నిజస్నా నోదకకుస్థురుజాని వారకుండు_- వశంలో సుకతు స్నా నముచేసి తనబట్ట విడిచిననీకు పోసిన మెకకుష్టుకోగికి వెంటపే గుణ మిచ్చి నని కలదు,
౬, స్థలదుర్షవిజయనగరశిలా పాకారవిభుఃడు___ అనంతర కాలము లో విజయనగరము స్థలదుర్లముగా జేయంబడినది. అందు శిలా పాశా రము గట్టింప(బడియె. ఇదియ (పన్తుతము మైలమళ్ళీమునివంథ న్ధులకు రాజధాసిం
౭20, జలదుర్ల ఖీ మపట్టణాధ్యముండు-- విజయనగరము సమాూపమున నుండు భీమునిపట్టణము పీరికి జలదుర్లముగా నుండెను.
౭2౧ వనదుర్షమత్స వ్రివురవిభుండు.- మూడుగులకు వుత్చ శ్ర్‌శురి యస్శి నానూంతరము గలదు, ఇది వనదుర్లముగా నుుడెను,
౭9, గిరిదుర్గముఖ్యనం దావుర్మ పభుండు..- ఈనందావుర మిప్పటి జయనవ్రుర వుసంస్థానమునకుం బూర్వము ముఖ్యపట్టణము. ఆపట్టణము వీ ౬కి జలదుక్షముగ( గొంతకాల ముండెను.
౭3, విజయ భేర్మీపముఖ వాద్యనవ ౨. రవావనవరబవిరుదథా -దేయుండు.. రర, మననజమణికరీటకనక చృ్యృతమత్స వ్రిధ్యజసింహతలాటపఏేర కావా భాద్య నేక చిరు దాంక సముజ్వలుండు...-
ర్క నీలగిరి నాయక పతిస్టాపకు డు. అనంగా సించోచల స్వామిని (టకిస్టచేసె నని యర్థము,
వేములవాడభీమకవిం క్ర
౭౬. అనేక రాజకులసంస్థాననిర్వాహక లి కుద___
- మహా రాష్ట్రాబ్ధిమంథనుండు---వీరి దేశ మునకు మహోరాష్ట్రసే నలు నచ్చినవుకు వారిని జయించి పొాఆందోలుటచేతం గలిగినద్‌ం
డ౮ా చేవ బావా శం మ్మేత్రపరి పాలన పాండ వ్యాగజుండు.. ఏ8 సం స్థానమున 'వేలళొలంపి చాంివ్మాణ్యాగహారములును, మాన్యములును) చేన గాాహ్నూ.జల కీయంబడినవి. లఅట్టివానిని సంరథ్నీంచె నని యర్థము.
౩౯ గజపతినామూంకపభుండుః---గ జపతి యనుబిరుదు సంపాదించె నని యర్థము.
౮౦ యవనప రాను సెనికభూధరకులి శాయుధుండు---యవను లన గాం దురమ్కులను 'ఫ్రంచివారినిగూడ జయించి నసి యర్థము.
ఆంగ్లేయులు మనయాం[ధ దేశములోనికి వచ్చినవిమ్మాుట వారివంళశజు లవే సంపాదింపంబడినవిరుదు లాయాయుచితస్థలంబు లలో వివరింప గును, ఇవి యన్నియు నవీనములు. పై నుదాహరింప-బడినవి పొచీనము లు, కావున వానినిమాత మే వివరించియున్నా రము,
మెబిరుదాంకము లన్ని టింబట్టి భూడ మైలమభీమునివంశస్థుల శ్రా కాక్క కాలములో. గొలిపాకయుం జీతవరమును, బెజవాడయుం గంభిళావురమును, విజయనగరమును, ముఖ్యపట్టణనము లయి యుంచె ననియును ఏ) భా రొవురము నెల్లూరు మయెలమంచిలి, కంచ్చి బేనగిర్మి కట కవురి చెంజి, చ్య్వార కావురము మొదలగుపట్టణముల మై దండెత్తి వెడలి వానిని స్వాధీనపజు చుకొసినట్టును, మేదినీ రాయి నూళనరాజ, క కాట రాజ్ఞ కళ్యాణ రాజ, కళింగ రాజ, కిమిడిరాజ, భల్లాడ, ఒడ్డియ రాయ వళరాయ, ేచర్లగ్కోత, యనన సైనిక; చవోళరాజ, పావురాయి రాయ సంస్థాననృప, పరానుసన్య జయాంక బిరుదులును, ఇాళుక్య రాజ రాజ్య స్థాపన, అనేక రాజకులసంస్థాన నిర్వాహక బిపదులు ఇచెల్లినట్లును ణా న్పించును. వీని నన్నిటిం బట్టి చూడ సీమయిలమ భీమునివంశన్థు 'లెం తజేశమునకుం (బభుక్వము చేసిరో యెందజు రాజులతో సంబంధము గలిియుండికో బోధపడక పోదు
శీ కవిజీవితములుం ఇంతవఆకును మనమాంధ దేశములోని పాొొచీన రాష్ట్ర్రమును శాలిం వడు మైలమభ్ళీముసివంశ స్థులచరితము నూచిుచువిరుగులం జెప్పితిమి. ఇఫ్పుడు భీనుకవిసమకాలీనుండును శేచర్తనోతోంిద్భవుండును నగు ఆదిజ గనాథరా వన్ముపభునివంశన్థులలో. జెల్లెడు బిరుదావచులం జచప్పెదము. 'అట్టివిరుదులం జెచ్చుటకుం బూర్వ్యమాయాదిజగ న్నా థరావ్రుంగూర్చి కొం ఇఇెము చెప్పవలసి యున్నది. ఇతండు 'రేచెర్లగోోతనామమునకుం చాతి పదిక యగు ఇెన్వి రెడ్డితండి పోలన్నకు మూలవ్రరుషుండు. ఇంతకంళు సీయాదిజగ న్నా థరావ్ర వృత్తాంతము పద్భనాయక వార్మితము వుట్టిన నాంటిశే తెలిసి యుండ లేమ. ఇవ్వి రెడ్తినాంటికి ఏఏగోత మామనగంటి గ్మోత మని యుంజెను, శేచం డనువానికి. జెవ్విరెడ్డి యిచ్చినవరమును బట్టి వానివే కడలూ నాథటనుండియు సీచెవ్వి రెడ్డి రేచర్శగో[ తిముచే నుప్పెను. ఈచెన్వి రెడ్డి శకారణాంతరమునం బెల్లలమజ్జ భేతాళ రెడ్డి యను పౌొరువనామంబు నోరుగంటి పతాపరు దునివలన సంపాదించి (పసిద్ధి నొందెను వెలమలనో తములు నిర్గ యింపంబడినసమయ మునకు ననలా”ా ఇాలివాహూన, సా. ౧౦౧౦ నకు "డేచర్హ వారిలో నప్పనామాత్యు. డను మెక్టపభుం డుంజెను,. ఇతండు భేతాళరెడ్డి శెట్టిసంబంధము గలవాండో దాని 'చెల్పుటకుం దగిన్గగంధసహాయము కాన్పించలేదు. ఇతంజే భేతాళశెడ్డి యగా నని యూహింపనై యున్నది. "రేచెర్లన్యోతుల కాతని నాండు కల్టినబిరుదములు ముందుగ స్క క్రింద వివరిం చెదము, ౧ పంచవాద్యేయదళవిఫాలబిరుదు, ___ ఎక కాకతి రాయ రాజ్యస్థాపనాచార్య బిరుదు,._ ఇతండు కాకతిపోలురా జని వెప్పంబడును. ఇతండు (పతాపరుుదుని మాతామహ డగుగణపతిరాజునకుం బితామహుండు,. ఇతని కాలము లో ననంగా ఇాలివావాన సం, ౯౯౦లో నోరుగబ్లువట్టణ ము కట్టంబడినది. అవుడు ఇవ్వి రెడ్డిత్యడి పోలన్న యో రుగల్లునకు వచ్చినట్లుగాల గాసన్పిం చును, ఈభిరుదు సంపాదిఎచినవా! డితండే కానోవును.
వేములవాడ భీమక పి. డ్తీ$ే
- చలమ ర్తిగండ.____ ఈబిరుదు _ప్రతాపరుదుసి వంశము వారిలోం (ాచీనకాలమునుండి ఇెల్లుచున్నది. భేతాళ రెడ్డి వంశమువారు ర్ముద వంశజులకుం జేసినయుపకారవిశేపంబుచే సమాన్మపతిపత్తిం జూవుట క్‌యంబడిన టూహింసంబదును,
ళం జల్లిప ల్లైవీర వేత శేభారతీకమల్లా.._.అనుబిరదు జల్లిపల్లై యను నొక వీరులుండుస్థలమును జయించుటచే గబట్లినదిం
౫, సోమకులపరశు రామ... అనుబిరుదు చం దవంశవుతు._త్త్రియులను సంహరించుటచే. గవ్లెను- (పతాపరుద్రవంశమును జందనంశ మే యగు నుం భళాళ రెడ్డి యావంశములో నుండువారికి భఛ్యత్యతగానుం డెను గా వున నీబిరుదు (పతాపరు.దవంశజులకుం గాక తక్కినసోమవంశ జులవిషయ మై చెల్లు నని వెప్పనలసి యున్నది. మైని మనము చెవ్పినజగన్నా థరా వుకాలమునకుః గ భ్యాణీవురమునం దుండుపశ్చిమచాళుక్యులు మిక్కిలి (పబలులుగా నుండి బహు బేశములను స్వాధీనపజు చుకొని యుండిరి వెరికిని నోరుగంట్మి పభువ్రులకును యుద్ధములు జరిగినందులకు (గంథదృ స్టాంతములు గలవు: కాంబట్టి సోమవంశము వేరిటిమజికొన్ని వంశముల వారిని జయించి స్వ్మపభువ్రలకు సహాయ మొనరించె నని చెప్ప నొవ్పీ యున్నది. అనపోతమనాయండు మాదనాయనికాలములో నిది జరిగి నది, ఇది శాలివాహాన సం, ౧౩౫౦ మొదలు ౧౪౦౦ కాలమువజకు,
ఇ యంబిరుదుగండ__
ర సర్వవిరుదకుచూర వే శ్యాభుజంగ-_
౮ ఆమనగంటివురవ రాధీశ్వర... అనుబిరు దాదిజగన్నా థరాజు కాంవురముండుస్థలముంబట్టి కల్గినది.
౯ గజదళవిభాళవిరుదు.___కరిఘటలం గొట్టుటచేం గ్లైను
౧౦. గాయగోవాళబిరుదు.__.శ తులసంపద నాశర్షి ంచుటచేం గ ల్లెను
౧౧. కంచికవాటవూరకార._- అనుబిరుదు కంచిళోటతలువుల నూడంనొట్టుట చేం గన్లొను. ఈకంచిపట్టణము భేతాళ రెడ్డినాంటికిం జో
|
త్తి కవిజీవితములు, చవ ర్తులకు ముఖ్యపట్టణమై యుండినది, అట్టిచకన_ర్రిని జయించు టకుంగాను వారికోటతలువుల బద్దలుగొశ్చై నని యర్థము.
ఇదివజకు గలబిరుదు లన్నియును జెవ్విరెడ్డనాంటికే కబ్లినట్లు కాస్పించును. శఈ[కిందిబిరుదులు ఇచెవ్వీ రెడ్డియనంతర కాలము వారివలన సంపొదింపయుడినవి, అందు ఖద్దనారాయణభుజాబలభీమ, గండభేరుండ, (ప్రతిగండ భైరవ, 'శ్వేతశేతన వైరితలగుండుగండ, ఛండభీమ్క, మండలీక రగండ్త కోటగిరి వజాయుధ, అసహాయళూర్య గరుడనా రాయణభల్లర గండ్య రణరంగ జై రవ, వైరిగజాంకుశ, రాహుత్తమల్ల హాన్నిబ్బరగం డృ 8వ్రగజసంచయపంచానన సామంత రాయగోపాల్య రాయరాహూు త్త సింహతలాట, సా తనారణ్యగహనదా నానల్క పట్టుతలాటాంక, "రాయ వేళ్యాభుజంగ, వక ధాటీసమర్థ, కోటలనొంగ, ద్వి శాఖకరదీవకాబరుద, పనఘానబనసవశంకర, పర రాజన్య దార్జన్యశ్వసన్నగ సనాత్యు గ నాగబెరుద, భల్లరగండయనుబిరుదులు ఇార్మితోపయోగములు కావ, ఇంకంజూరి (శోపయోగము లయినవాని న్మీకింద వివరించెదము. ఇక్కడికి చిరుదుల సంఖ్య రం
ళీ, కాకతీయ రాజ్య స్థాపనావార్య__ అనునది నే ణఅపతిజేవ్రనకు సేనానిగా నుండిన్నపసాదిత్యునివలన సంపాదింపండీనది. గణపతి ేవుని యనంతరము రాష్ట్రములో గల్లినయుపద)వముల నివారించి యతని ఛార్యను గాజ్యమున నిల్చుటచే! గశ్షాను,
ర3, రాయనీతామవాబిరుదు.___ ఇది పుసాదిత్యు, డనుపిభునికా
లములోః గల్లినది. గణపతిదేవుని యనంతరము (పతాపర్ముదుని బాల్య మున రాష్ట్రవ్యవహోారము గణపతి దేవునిఛార్య యగురుదంమమవాో బేవి చేయుచు వచ్చెను. ఆమెకు నీప్రసాదిత్యుండు మంత్తియె యుండి రుద) మహారాజునకు విద్యాబుద్ధులు గఅవ్రుచు నాతనివే. దాత తాత యని శీలువం బడుటచే రాయవీతామహూుు. డనుబిరు దంచెను
వేములవాడళీమక వీ. క్రీశ లర ష్ట్ర ల (ప్రతాపరుదు్సన్న కీ సద్దనాయకగోత)వందనీయుందు. ఇది మొదట మట్లియాదా్య వెలమలకు గారవము కల్లించుట చేత నతనికిని అనంతర ల శ్రీమునం గులమువారిని సంరత్నీంచుటచేత నతనివంశజుల రునుగూడం చెల ల ఇతొచుుక్సును, రః కోటా న నక కేతశతునివా (జాయుధనాగార్జునవురశకోటసాధక. వమూహూరీవుర రణ "వేములకొండస్లల నె రిశాజజీమూతపవన్మ వీక శిలానగరసమి్వ ఖా హళాన్ను నక శాత్రవరాజన్యగ హనదహన, చవెతంపూండిమనవిభాళ, లః న! ప్రొ; కుదిరినట్టు, మండలీకరగండ___అనుబిరుదులు మెస్థలము ల సుడవుక్షు పౌర్రవములం జూవుట చేత జెప్వి రెడ్డినంశస్థులవలన సంపాదింపంబక్ష్వ్న ణి ఖ ర౬ పాండ్య గజ శ్రీసం ౧ ఏ5 పాండ్య. న వికమ పాండ్య ర = చ పాండ్యదళవిభాళ తె ప ర్మాకమపాండ్య, రీనుందర పాండ్య, ర కుల కేఖరపాండ్య అను పాండ్యపంచకమును జమించుటవేం గళ్లానుం రళా హరితోరణచిరుదము, మట్లూదియిమ్ముడను రాజుం. బరిమూా ర్చి వానికి విరుదముగా నున్నపచ్చతోరణముం ైకొనుటచేం గల్లెను, రగా తిరు కాలరాయ రాజ్యస్థాపనాచార్య---తిరు కాల రాజునకు మ రల రాజ్య మివ్చించుటవేం గన్తానుం ౫౦, మత్స వ్రీనాయకగండ____ఇది మాడుగులు ప్రభుని జయించుట చం గవ్లినుం ౫౧. కొదమనాయకతలగుండుగండ..శొదమునాయరకుని సంపహారిం చుటచేం గల్లైనుం ౫౨. థధరణీవరాహూలాంఛనుండు..-ఈవిరుదు చాళుక్యులను జయిం చినవుడు కల్లి యుండ నోవును. చాళుక్యులకు ధరణీవరావాలాంఛనటబిరు దు బెల్తుచుంజెను. సోమకులపరశు రాము. డనునది ఇచాళుక్యులను జ బుంచుట'చేత'నే చెళ్లెను, మైదాని నీబిరుదు స్థిరపణుచుచున్నదిః
డ్తీ్తీ శవిజీవితములు,
సరె పిందూ రాయ తాణబిరుదు.__ ఈబిదదము నింధు బేశాధి పతిని సంరత్మీంచుటచేః గల్లియుండును. సింధువునకే హిం దని పాశ్చా త్యుల వ్యవహారము.
౫రం వాత్తిబ్బరగండ-___హాత్తు అనంగాం బదియున్సు నిబ్బర యన గా ఆెండును గలిసి పన్నిద్దజు రాజుల జయించుటచేం గ బ్లెను.
స్య క రారినారాయణ.__.క రారియుద్ధమున నధికు డని యర్థము,
౫౬ శ్రీతై లసో పొనవిమానమంటప్మ పా కారని ర్థాణధురీణుండు--__ఆ) ధి చేఛశమున నుండు స్గ్గా _ర్తమళన్ధుల కందఆకును మిక్కిలి యుత్క్బ స్టస్థానమగు శ్రీశైలము విశేషము నిడివి కలదియె జనులకు దుర్షమ ముగానుండును. దాన్సంజేసి దానికి సోపానాదికము కల్గించి వైంకర్య ము చేయంబడియెను.
౫౭ మూరు రాయర గండండు.-ఇదికృస్ణ రాయనిబిరుదు. అళ వతి, నరపల్కి గజపతులను జబించుటచేః గల్లినది దీనింబట్టి కృష్ణ రాంయయని శాలములోంగూడ _ నీచెవ్వి రెడ్డీవంథజులు విశేషపిబల్నులె యున్న ట్రూహింపనై యున్నది.
గూ జగనొబ్బగండబిరుదు. ఇది యద్దంకసీమకు: బూర్వము (_పభం జై సట్టియు, ననపోళ రెడ్డి యన వేమ రెడ్డి మొదలగు (పనిద్ధ రెడ్డి రాజుల కుం దండియైనట్టియు (శ్రీకె లములోం ఛాతాళగంగరు సోపానాదినై ంక' ర్యము లొనరించినట్టియు నాది వేమభూపాలుసిబిరుదు. శ తులోకమున్సు జయించినవాం డని దీనియర్థము. ఈబరుదు వేముభూన్రనకు సహో యము శేయటచే నైనను "లేశ యతనిని సంవారించుటచే నైనను గల్లియుం డును. కళారినారాయణు! డనుబిరుదు ఆన వేమరెడ్డితో జరిగినర్మొళ్ల యుద్ధమును సూచించును. కావున రెండవయర్థము: జెప్తుటయే లెస్స ,'యెయున్నదిః క సర్వజ్ఞుడు. ఈవిరుదు ఇవ్వి రెడ్డి వంశ జులలో సీంగమనసనిసివ బ్ర నం గై కొనంబడియెను,. ఇది సింగమనీనికీ. గలవిద్యా వై దుప్యూదిక ముం
వేములవాడ భీమక వీ శ్తీఫ్ర్‌ బట్టి విద్వాంనులచే నీయంబడినబికుద మయి యున్నది. ఈ (చ్రభునకు సంస్క్కృ-తమున౦ గావ్య నాట కాలంకారములలోన నద్భుతమగు పాండి త్యము గలదని యీతనిచే రచియింపంబడిన సింగభూపాలీయమును, రూపకపరిభాషయుం జూచిన గోచర మగును ఇతనిమయాస్థానము విద్యా స్థాన మనియు, నితనిదగ్గర మెపష్తాువదడడయుట తేన శెట్లు తటస్థించు ననియు, శీ్రీనాధునియట్టి కవీశ్వరుండు జంకీ తాను సింగమనినిసభకుం బోవునవు డ్మీకిందిపద్యమును సరస్వతిం (బార్ధించుచుం. జెప్పెను. సింగమసీనిసర్వజ్ఞ త్వస్థాపన కది మిక్కీ.లి [(పామాణికవచనమై యుంకును గాన్చన చాని స్మ్‌్క్రింద వివరించెదముం నీ, దీనారట౦ం కాలం దీర్ధమాడించిత్రి దతేణాధీకు ముత్యాలళాల సల్కుతో డై తాంధ్రభాపామహాకావ్య, వైపధ (గ్రంథధసందర్భమునకుం బగులంగొోట్రించి తుద్భృటవివాద్యపాధఢిి గాడడిండిమభట్టుక ంచుథక్కా చంద్ర శేఫర్ముకి యాక _కి రాయలయొద్దం చాదుకొల్పితి సార్వభె"చమబిరుద గ. మెటుల మెప్పించెదో నన్ను నింకమిందృు రావుసీం గన్న భూపొల్తు ధీవిళాలు నిండుకొలువున "నెలకొని యుండి యిపుడు సరససద్దుణనిళరుంబ శారదాంబ, ఈీనాథభుండు సంస్కృృృతములోని విద్వ్యచాపధ మగునై పధము ను, నయఃవిండ మసి (పసిద్ధి క్కిన కాశీఖండమును "చెనిగించి యాం (ధగీర్వాణసాహితీసార్వ భాౌముం డని రాయలయాస్థానమున విరు దం దినవాండు. అట్టి శ్రీనాభునకు దురవగావా మగుసాహి త్యాదులు గలసింగ మసీనికి సర్వజ్ఞబిరుదు జెల్లిన నేవిపింత యున్నది? ఇతని([గ్రంధములును సితసియితర వి జశేపాదికములును రావువంశచారితములో యథోచితస్థా నంబునం (బకటిం చెదము, ఇం. వెలినొడదుగురాయండు...-ఈటిరుదు "శ్వేతచ్చ్యతమును బట్టిం చు కానుటచేం గలిగినది. ౬౧ నాగార్జున కోటనికట్మ పక టవికటావళి యోబళ రాజ రాజీవగజ శాజు...అనుబిరుదావళి యూబళళశరాజును జయించుట చేం గల్లినదిం
త్తి కపీజీవిత ములు,
౬౨ వేంకటగిరివురని రాణాలంకర్ష ణ....అనుబిరుదు తన్నామకపట్ట ణనిర్గాణమువలనం గబ్లినది. ఇది కట్టినవిమట నిందుండు (శభులకు -వేంకటగిరివా రనియును సంస్థానమునకు, వేంకటగిరిసంస్థాన మనియు నామంబులు గల్లినవి. 'వెలుగోటివా రనుగృవానామము [పాచీన మగుటం జేసి యానామము (గంధస్థముగం గాన్బించును.
౬3 సా రెయోబళ రాజనాజ్యస్థాపనాచార్య బిరుదు. ఇది సారె యో బళ రాజునరకు( బోయిన రాజ్యమును మరల నివ్పించుటచేం గన్షాను?
౬౪, కపికల్పదుమబిరుదు.__ఇది భానుమతీపరిణయ మును గ్బృతి నందిన రాయప్పనాయనికం గల్లి యున్నట్లుగా నాగంధములో. గాన్సిం చు. ఈరాయప్పనాయనికిం గలబిదురులు మజిశొన్నిటిన “సాడం జేర్చి యొకపద్య మౌాగంథమునందు వర్ణి ౧పంబడినది. దాని నింద ఏవగిం ఇదము, =
వీ ఫఘనబయశ్రీ భావకలిమి "నెవ్వనివీర వా రాయణాంక మున్నతి వహించు
హీఠమహానందచిత్తృత దాల్చి యొచ్యాన్సి గండనోపాలకా ౦కంబు మెఅంయుం దఠసింహబలసనూున్న తిచేత "నెవ్వాని యాహవభీమాంక మతిశయిల్లు సకలార్థసంధానవాతురి "నెవ్వాన్సి యి మండారాంక మమరి యుండు
గ్‌ నతడు నుతిం గాంచు రాయచావా _త్తముల్ల రాజవేక్యాభుజంగ ధరావరావా
గాయగో వాళ శీళాదిరాయబిరుద రమ్యగుణహారి వెలుగోటి రాయ శారి.
అని యిం దుదాహరింపంబడినబిరుదు 'లెవ్వి యన ౧ ఏరనారా యణ ౨ గండనగోపాల 3 అహవళీమ ర అర్థిమందార ౫ రాయచావా త్రి మల్ల ౬ రాయ వేశ్యాభుజంగ ౭ ధరణీవరావహా ౮ గాయగోవాళ, ౯ శీళాదిరాయ అని మజియొకచో హిందురాయనుర తా9ణుం డనియు నున్నదిం ఇట్టి బిరుదులు సంపాదించిన రాయప్పనాయనికాలము నిర యింప నాభారములు తగినవి దొరకుట లేదు. కొన్ని కొన్ని దృష్టాంత ములచే నిఠండు శాలివావాన సం, ౧౫౫౦ గలకాలమున నున్నట్లు కాసన్సించును.
వేములవాడభీమకవి. ౯1/1 ౬% రామరాయ రాజ్యస్థాపనాచార్యు. డనుబరుదు._యాచనూ రు. డనునీవంశ జునివేతను రమారమి రాయప్పనాయని కాలమునాం దే సంపాదింపంబకినది. ఇంతవణకును జెప్పంబడినవిరుదములు స్వదేశ ప)భువులవలన నాది జగన్నాధ రావ్రువంశజు లగువేంకటగిరి, పీఠావురము, బొబ్బిలి మొద లగుసంస్థానముల వారు సంపాదనము చేసిననియై యున్నవి అటుపివృట తురవమ్క్య_లకాలములోను, పహూణప్రభుత్వములోను సంపాదించినబిరుదములు నవీనములు గావున వారివంశచారితుములో వ్రాయందలంచి యిప్పటి కిది వ్రాయ విరమిం చెదము. ఆాయాధిక్టాంజక్టైరిళా
శ్రీరస్తు జ కవిజీవితములు. ఆావనేరాలాల ణి, ఠు ఇతడు తాను రచియించినభారత_పధమపర్వములోం దనవృత్తైంత మిోకిందివిధముగ (వాసి యుంచె నదెట్లన్నను ;--- సీ, రరపలయ్రావ్మాణు ననురక్షి నవిరళ్ళ జపపరోమత్రత్సరు విఫులక బ్బ కాసను సంహితాభ్యాను (బ్రహ్హాంచాద్సి నానాఫు రాణవిజ్ఞాననిరతు6 వాక్రు వాపస్తంబస్మూలు ముద్దలనో[త్రజాతు సద్వినుతావడాల వరితు లోకజ్ఞు నుభయభాహికావ్యర దచాఖి కోభికు సత్ప్రతిభాఖిరూగ్యు ఆ, వె. నిర్యసర్యవచను మక్యమ రాధిసాా వార్యు సుజను నన్న సాక్యుం జాచి పరమధర్మ విదుండు వరచళుక్యాన్వయాా భరణం డు లనియె6 గరము వతి, అనుదీనిం బట్టి చూడ సీనన్నయభట్టు, ౧ రాజునకుం గుల్టబా వ్మాణుం డనియునుు ౨ జపెహాూూమతత్స్పరు డనియును, 3 శబ్బశా సనబిరుడాంకితు! డసియును, ఈ వేదాఖ్యాసి యనియున్సు ౫% ఆపస్తం బసూ(శుం డనియును, ౬ ముద్దలగ్మ్కోతుం డనియును, ౭ [బహో ండాది వురాణములు తెలిసినవా. డనియున్సు ౮ లోకజ్ఞానము గలవాండసియును, గా ఉభయ భాషాకావ్యరచనాశ క్రియుతుం డనియును దేలుచున్న ది. ఏనిలో మొదటివి శేషముంబట్టి రాజవంశ్తాన్ముకమముగ నాశ యించియున్న ఫురోహీతు. డనియును రెండవ దానింబట్టి యాజ్ఞ కతంత మున సమర్థుం డనియును, మూండవ దానింబట్టి వ్యాకరణ వే _త్తయనియు న్కు అందులో నుపాధ్యాయత్వముంగూడ సంపాదించినవాం డసియును? నాల్లవదానింబట్లి సాంగ వెద వేది యనియును, అయిదవ దానింబట్టి పారా ౧ ట ణికేష్షుం డనియును, తొమ్మిదవదానింబట్టి ఆంధగీ ర్వాణకావ్యర చనా అ దతం డ్రనియును నిశ్చయ మగుచున్నది.
న న్న్న య భ ప్రా త్ర ఇట్రివిరుకము. లుంకుటంబట్టి ముతంకు కేవలవై దికవృ త్తిలో నున్నస్తును క్య్చ్యా ైై దికళాఖలోన్నచాహాణుం డనియును కొందజూ హిం చెదరు. క్రాన్సి 6 ్యశక్రజ్ఞు౯ ” అని యితండు చేసియున్న_వపయోగముం''' బట్ట యితే తౌకికండు[నూడనై. యుండవచ్చు నని తోంచచున్నదిః పూర్వ్రశౌాలమ్షుంంణ వాక్షికై దిక న్యాపారములు వొశికులవలన నే జరిగింపం బడినట్లుగా ఆంధములవలనం గాన్పించెడిని. ఇవుడు మనము నూటలా డుచున్న నన్న యభట్సుకాలమునాంటికి వైదికు లని _పకృతమునం బిలు వంబనుచున్న బ్వాఫ్మాణ శాఖ -జేగబేశమునకు వచ్చియున్న చా * లే చొ? అని యూపింపవలసినదిగా నున్న ది అట్టిస్థితిలో నన్న పార్యుం డది వజకు బేశమ్సులో శాజాస్తానములయం దుండి లౌకిక మై దిక కార్యములను నిజ వే్చుట శీర్చడినని మూగి శాఖలోనివాండు గాక తదనంతర మొకటి శండుశ తాబ్బముల క్రీబేశమునకు వచ్చిన వైదిక శాఖలోనివాం డెట్లగు నని యోజింపవలన్సి యువ్నదిః అప్పటిచాళుక్య రాజులతో నీచేశమునకు వచ్చి యుంకు_బాహ్మణులు తమ్మపభువ్రలతోపాటు పశ్చిమబేశన్ధు లే అయి యుండవలయును. తమ ప్రభువు లగుచాళుక్యులు మహో రాష్ట )దేశములో చీజపు-రుసంస్టానములోని దగు * కళ్యాణి" వురమునుండి వచ్చియుండి 6౬. అక్కడ పభండు సత్య్యాశయవల్ల భుం డఫయు నతీనితమ్మ్లుం డగుకుబ్ద విష్ణువర్థనుండు యఘయార్చు చేశమును జయించుటకు/గానువచ్చి వేణగిబేశ మా[కమించుకొని పాలించినట్లును అతనిసంతతిలోని వాండే మైపద్యము లోనిచళు కాష్టన్య యూ భరణు= డగురాజన శేర్యదుం డనియును రాజనచేం (దచార్మితములో వివరింపంబడిన శాసనములనలక విస్పష్టుము కాగలదు మహో రాష్ట్ర జీశ ములోనిపశ్చిమఖండమునుండి వచ్చినరాజులకు వంశా నుగత మైనవురోపి-తులుగానుండువారు ఆబేశమునం దుండెడువారు గా ర్త నవీన రాజ్యము నాం ధబేశములోనివార లై యుండరు గదా రాజ న రేరదుని కాలమునకు. బక్చిమచాళక్వళాఖ అంతమగుటం జేసి కావ లయును, చారి స్యాధీనములో నుంజెకుబేశ మంతయు ననంగాం గొంకణ "'చేశము చివరవజకును నీరాజన రేందునిస్వ్యాధీనములో నున్నట్లుగాం క
క్‌ కవిజీవితములు. గాన్పించును, (శొంగబేశవురాజకాల్‌ అనుచార్మితము చూడవలెను) అందుచేతం భై రాజనలేర్యదుండు తఅుచు పశ్చిమబేశమంబే సివసి౦ చియుండె ననియును, అతని కాచేశన్థు లే మంతులుగాను వురోహి తులుగాను. నుండి రనియును నూహించుట న్యాయమైన్ను కాస్సించె డిని. కావున నన్నయభట్టారకుండు నక్కడివాండుగా నే కాన్పించును అతనికి నాదేశస్థులలోవలె లౌకిక వై దికములు శఅంటియందును బర్వ్యిశమ యుండ నోవును. అంతమ్యాతమున నతనిని శేవలము వై దికళాఖలోని వాం డని చెప్పంజాలము, భట్టనుశబ్దము మహారాష్ట్రదేశ ములోసివిద్శ్ట పంతు లగు్రాహ్మాణులకుం గ ల్లైదునొకబిరుదు. ఇ్టిబిరు దున్నంతేమౌ (తముచేత సీమైవిరుదుగల వారందణును వై దకళాఖలోనివా శే అని చెప్ప నొవ్పియుండదు గదా !
ఇవుడు మనము మాటలాడుచున్న కాలములో: చోవలనై దిశ పృ _తిలో నుండువారు సంస్కృత భాష నొక్కదానినే నేర్చకానునట్లానుః లౌక్షికవృ త్రిలో నుందునారు మట్టుకు: దప్పళ రాజకీయభాపుయు బే భౌ షయు నగుటచేత నాంధభాష నభ్యసించి యందు విశేపషముగ6 బౌం డిత్యము కుదిరినచో దానిలో గొన్ని[గంథములు రచియించి యాభోవ. యెడల మిక్కిలి యభిమానము గలనారలై యున్నట్లు కనువించును నేంటిిని లౌకీకములోం (బవేశింపంద లంచుకొనువార లే రాజకీయ ఛాపలో. గృవీ. చేయుదురు గాని శేవలవై దికవృ త్తి నుండంగోరువారు కారు అట్టిస్థితిలో లౌకిక మనుమాటయే ఇెవ్రలంబెట్టని పూర్వకాలములో నన గాల బదివందలసంవత్సరముల్యకిందట లౌకికులు గాం గోరనివారలు రెజ కీయళాపలో (గంథము రచియించువజకును గృపీ. చేసియుందు రనుట యృుక్రీససామై యుండదు. మటీయును వే!గి దేశములోని కిట్టిరాజకీయ ఛాసాపండితులు మొదట వచ్చుకాలమునకు నీయాంధథఫాపు సౌొమా న్యస్థితిలో నున్నట్లు కాస్పించును, అప్పటికి (బసిద్ధము లైనగంధనములు "లేష్ఫ, ఉన్న వై నను పదియిరువదివుటల (గంథములుగాని అధికములా గౌ వు ఫాహయు నంతగా శిత్సీతమై యుండకపోవచ్చును. ఇట్లుండంగా రా
నన్న య భ టా ర్‌ జున్ను త చాజకీ యోద్యోగులును, కొన్ని దినము _లెనవిమ్మట జీశభామయే రాజకీయఛామ గాం గావలసినయగత్యను తటస్థించినప్పుడు అంధచబేశ ఫౌపునుగూడ విశేషముగ వృద్ధి నందించినట్లు కాన్చించును. కావుననే మాన క్రిష్టక్సు. తేనుగుభాపులోని (పాచీన్యగంథము. లని ఇెప్ప(బడునవి యస్నియ్వు సించుమించుగా సీ చాళుక్య రాజులకాలములోని వే యయి యున్నవి, అంతకును [వాచీనము లగ్యగ్రంథములు దొరకుటయీ లేదుః యెగంథములను రచియించినవా రందజును లౌకిక న్యాపారములలోం (టఎవక్రించువారును వారిసంతతివారునునై యున్నారు, నేంటివజకును నచేసంప్రదాయము ననుసరించి యాం్యధక విత్సముః జెప్పువారు తజుచు గా తాకికవి-ర్యాగ్యాసకులే అయి యున్నారు, పూర్వకాలములో నిట్టి తాకికు లీజేశమున కొక్కమాఆుగ వచ్చి యుండిరి. అప్పటిలో నిజేశ మంతయు కై నాకాంతమైై యుండెను. కా వున నప్పటిలో సీజేశ మునకు నచ్చినయీలౌ కిక _బావ్మ్హుణులకు డై నులచే వృ _త్హిస్వాస్థ్యము లీయంబడినవి. కావున వీరు నైదికవృ త్తితోం జేరిన వ్యాపారములుగూడ, చామే నడువుచు వచ్చినవా రైరి* అనంతర కాల ములో వై దికు లీజేశమునకు వచ్చినతరువాత మైతాకికులు 'వైదికవృతత్తి తోం జేరనజీవనము వదలుకొని శేవలలౌకిక జీవనమే [పథధానముగాం గల వానైరి. అప్పటినుండియు నీవై దికలె"కిక శాఖా భేద మేర్చడినదిం ఇట్టిశా ఖాభేదము అేర్పడినవిధ మంతయు నాబేశచార్మితములో వివరింపయిడి యున్నది కావున చాని నిట (నాయ సవసరము లేదు. (పన్తుతము మనము (వ్రాయుచున్న నన్న యభట్టును మెవీధమున తౌకికవై దికములను నడువుట శేర్చ్పడిన శాఖలోసివాం డని తేల్చి యనం తర మతనివృత్తాంతము మజికొంత వివరిం చెదమ్యుక్రవ్లిపషజి్షక్షన్లు. ఆంభథాంతరనులోం ఉఊొడందగు నసి వప్పెష్టటేు ౨6 కంఅన్ళా క్ష శ ఫూర్వులలో లాకికళబ్ద వాచ్యు ల్గ సార ట్‌ - ముంచి వ్యనహరించినందులకుం (బయోగ్మోమ్మ్యుల్ల లను. రాట | | ఆజ్‌ స్ప జీ
- సాల కాకాట్‌ం యేల
ర్‌ కవిజీవితములుం “న్‌ ప్రాయ మింతకు మిగులం చైవార్సిలక్షండల శాశికాఖండ. మకుమహగ్రంథ మేష చెను(గుల జేసెదం గర్మ్నాటళలేశకటక్క పద్మవన హేళి ర్రీనాథ సిట్రసుకె వి" 'శ్రైచాథుని ౌెౌకీ ఎండముః అనియున్న దికాని య్య,శ్రీనాధుండు నియోగియీ యగునా* అని యూహింపంగా న్మాగంథాంతములోని యాశజ్యాసాఎతగ ద్య గుం మైసంచె హమును నివారించును, ఎట్లన్నను ;___ “ఇది కమలనాభ పాత్ర మారయామాత్యవు త్త) నుకవిజనవిధే య [శ్రీనాథ నామధేయ ప్రణీతము” అనియున్నది. కావున సీతండును నియోగి న్రాహ్మాణుం. డనిర్వే నిశ్చయమగుచున్నది గడా. దీనింబట్టి శ్రీనాథునికాలమువజకును నియోగులు వైదికనృ త్తీల్‌ నున్నవా రమా త్యాదినియోగచిద్ర దా వళులం గైకొనక యున్నశును, వాకిక వ్యా పారములోః దిరుగువారుమూ త్రమే అమా త్యాదిశబ్దముల (గ్ర హించుచు ౧ న్నట్లును గానువించును. దీనింబట్టియే శీనాథుండు తనతాత చేరు బెయు చోకమలనాభశనూభన* అనమాత మే (వాసెను,ఈకమలనాభుం డొళ గొప్పయాంధకవి. అయినను లౌశికవ్య త్తిలో లేంయ గావున నమాత్యే శబ్ద ముంచి చెప్ప లేదు. ఇంతియశ్రాక “నన్నయ '* “తిక్క ్యయ ” అనునా మములుగూడ మహారాష్ట /భాషాసాంకర్యము గల వని చెప్పుటచేం బని మనము చేసిసయూహలు మజియును బలపడ్తువవియె యున్న పి. . నన్నయభట్టు ధారతమును చెనిగించుట. మెనీసపద్యములో వివరించిన పకారము రాజనేం్యదుండు నన్న యభట్టును సగారవంబు.౯(6 జూచి యి క్రిందివిధంబుగ. జచప్పెనుః ఎట్లన్నను (ా టర చటేననరక ప్ల దె, వా యనమునివృప భాభిహితమహా భారత బ తో ఇ సద్ధనిహవితార్థ మేర్చక్తే దెనుంగున రచియింపు మధికధీయు క్తి మెయిన్‌.* ణి | శ జ | అని యానతిచ్చిన నన్నయ తనలో సిట్టుగా యోూజించెను. అదె న శం స్ట ట్రన్నను ;-- .. ష్య క లి ॥ న
నన్నయభట్టు ల్‌కీ ష్‌. ఆమలినతారకాసముదయంబుల "నెన్నెను సర్వవేదకా స్త్యయులయ'శేషపారము ముదంబునం బొందకు బుస్ధిబాహుని శ్రమమున దుర్గ మూర్ణజలగారవ భారత వాహినీ సము 'ద్రమ౭ దతీయంగ నీందను విధార్భనక్షై నను చకయబోలసేి' అవ నన్నయభట్టారకుండు తనలో నూహీంచుకొని _పభువ్రు కోరి న కార్యము నెల వేజ్బుట విధి యని నిశ్చయించుకొని _పభువు నుద్దేశించి సనీయనుముతంబున విద్వజ్ఞనంబు బయన్యుగ వహాంబునం బేసి నా నేర్చువిధం బున నిక్కావ్యము రచియించెద నని యిష్టదేనతావందనం బొనర్చి సం స్కృృతకన్పు లగు నాల్మీకి వ్యాసాదుల నుకియిఏచి తక్కినపండితసమాజము సీకిందివిధంబున నుతి మిం చెను, ఎట్లనంగా వా ద పరమవి నేక సౌరభవిఖా సిత సద్దుణప్రుంజచారిజో త్యరరుచిరంబు త్రై సకలగ మ్యసుతీర్థము తె మహామకో హరసుచరిత్రపావనపయ$ఃపరిపూర్జము లెనసత్ప భాం తరసరసీవనంబుల ముదం బొనరన్‌ గొనియాడి వేడుకన్‌. ఇంతియ కాని యీాకవి తకుం బూర లగు నాం ధక వుల నుతిం చియుండ లేదు. అంతమాతముచేత నతసికి: బూర్వు లగునాధకవులు 'లేరన చెప్పంాడదు మొక్కర్యడు (పసిద్ధార్యధకవులు గలరు. ఉన్నను వారిని నుతియింపక యుండుట యీ ఆకాలవులవులయా'ారముగా. దోం ఎెడిని. భీమకవి గాని భాస్కరకవి గాని తిక్కనసోమమాజ గాని తమ కుల బూర్వు లగునాంధ్రకవ్రుల నుతించినట్టు కానువిచదు- కాని ఎళ్హా 1[పగ్షడనుండీ యాపద్ధతి మూాజుషంబడినది. అతం కైనను నన్నయభట్టాం కుస్కి తిక్కనసోమయా జినిమ్యతము హరివంశములో నుతియిం చెను. అందు నన్నయభట్టు స్మీకిందివిధంబుగం బేర్కొసియెను, ఎట్లన్నను*---- ఈఈ డా, ఉన్నతగో(త సంభవము నూర్జిత సత్త్వము భద్రజాతిసం పస్ట్మము నుద్ధ తౌన్యపరి భావిమదోత్క-టమున్‌. న లేంద్రవూ జోన్న యనోచిత్రంబు నయి యొ ప్పెడునన్నయభట్టవంజరం 'బెన్న నిరంకుళో క్రిగతి సెంతయుం [్రైలుటం (్రైస్తుతించెదన్‌ 1%,
వక్త శీవిజీవితములు. (శీనాథకవియు నన్నయభట్టు నీ కింది వాక్యంబున భీమఖఎడంబు న నుతియించెను, ఎట్లన్నను;___ ళళ్ట నెట్టుకొని కొలుకు నన్నయ భట్టోపాథ్యాయసార్వఫాముని. గవితా పట్టాఖిషి క్త భారక్క ఫట్టోల్లంఘునపటిస్థ్టశాఢ (పతిభున్‌ *, అటులనే ఆ౫ధకవ్చ లందజును నన్నయభట్టును నుతియించిరి. “జా నన్న యభట్టారకుని (గ్రంథర చన్యాపతిజ్ఞ = ఇకా నన్నయ తాను రచియింపంబోన్ళ గంధమున న్మ్‌కిందివిధమున న్‌పు ధంబుం జేసెను: ఈ శ, సారమతిం గవీంద్రులు ప్రసన్నకభా కవి తార్ధయు క్రితో నారసీ మేలు నా నికరు లతరరమ్యత నాదరింప నా నారుచి రార్థనూ క్షీనిధి నన్నయభట్టు "తెలుంగున న్మహో భారకసం హీ తౌరచనబంధుకు( డయ్యె జనద్ధితంబుగన్‌ 99 “కో సహాయుం డగునా రాయణభట్టు. [జా అని ఇెవ్చీ తాం జేయ దొరణొనినమైగంధరచనలో. దసకు స పోయుండుగాం దగిననారయణభట్టునుగూడం జేర్చుకొని గ్రంథరచనకు గడంలౌద నని వప్పెను. ఎట్లన్న ను;-__ ఉా పాయక పౌకళాననికి భారతఘోరరణంబునందు నా రాయణు' గట్లు తౌనును ధరామకవంగవిభూపణుండు నా రాయణఫ్‌ట్టు వాబ్మయధురంధరుండుక దన కిష్టుండుకా సహా ధ్యాయుందు వైనవాం డఖిమతంబుగం దో డయి నిక్వహింపణజా' , దీనింబట్టి నన్న యభట్టారకునితోపాటుగ నారా వ. ణఅభట్టారకం: దును మనయాం(ధ భాపా భ్యాసకులకు నాధార మైన భారత్మ్గంధ ములో ఆళ్ళ క లై ని మొదటిమూడుపర్యములలోను నన్నయ యెళ్తాష్యడలవ లె ముఖ్యు. జైనాండు, కాని యితనిచేత రచి లుంపయుడినభాగము లివి యని ఆలి యక్షపోన్రట చేతను, అతనికవిత్య మెట్లున్నదో ెప్పంజూలము. కాని "వెం దటిమూండుపర్వ్యములో నిదినన్న యభట్టుక విత్వమా ? అనీ సంశయింపం దగినకొన్ని పద్యములు * సామాన్య శలితో నున్నవి కానువించును.
నన్నయ భ ట్టుం ర్స్ కొన్ని ఘట్టము లటులనే యున్నవి, అవి యానా రాయణభట్టుకవిత్వము లోనివై యుండనోవును, అటుగాకున్న నన్న యభస్టారకుం డీతనివిమయ మై చేసినస్తోతముంబట్టి మంచి లితో నుండినపద్యములే అతనివై సా మాన్య శ లితో నుండునవి యే నన్న యభట్టుకవిత్వములోనివి కానోవు ను, అటుగాకున్న రామాయణ మాంథీకరించుకవులు శాన్ని కాండము లొకరును మతికొన్ని కాండములు మణీకొందబును పంచుకొని రచియిం చి నట్లు నిర్ణయించి (గ్రంథము (వాయుచు నది ముగెయకమునుపే నన్న యభట్టునకుం గల్లినమనో వై కల్యముంబట్టి యాగంథమంతయు యఖా యధఖై పోంగా నాయుద్యమ మంతటితో ముగియంగా + నదివజకు సిద్దమైన్మగంధము నన్నయభట్టారకునిపేరిటనే (పకటింపంుడి యుండ నోవును. అటుగానిచో నారాయణభట్టు పేరు ముకు వాాయయిడి పిమ్మట నతనినలనం 'జేయంబడినసహాో యము వివరింపంబడక యుండునా ? అట్లుండదు. ఉన్నను లేకున్న ను మన మావిషయముంగూళ్ళ్చి చర్చించిన లాభ మేమి ? కావున దాసిని వదలుదము* " ౫ భౌర తాంధీకరణము న ఈకథ సం్యపదాయడ్డ మతానుసారముగ వాయంబడును ఎట్లు న్నను;_ వేళ దేశములోని రాజమ హేం దవరవురీ రాజమాహేందుం డ గురాజ రాజన లే్య్యదుండు ఆం చేశ ములోని వేంగినాడు (వన్తుతవుగో దావరిజిల్లా ) ను బాలించుచుండెను. అతం జొకదినంబునం బొడమినకుతు కంబున నిజస భాభ్యంతరంబున శ్రీతేెంచి పండితశిరోమణులం గాంచి ఖో రతామ్నాయంబుం. బెనుంగున భాపాంతరీకరణం బొనర్చం దగువార లేవార లనిన సభ్యులందజును వాగనుశాననుం డగునన్న యభట్టారకుం దుదక్క_ నట్టినుహూ_త్తకకార్యంబున కొరులు చాల రనిన నారాజశిఖా మణి యగుంగాక యనియెకు. ఇట్లని నాగనుశాసనుం చిల్చి పూజించి కర్పూరతాంబూలకనకచేలయు లిచ్చి మా రీముహనీయ కార్యమునకు నియ్యకొనుం డని వఐల్కెైను. పల్కిన నన్నయ య త్య్థానందంబున(
ర్రి కవిజీవితములు,
“ బంచమ వేదం బగుభారతంబును చెవి గ౧పం గంటిని ధన్యు అడ నత నని యెంచి రాజుం గాంచి యట్లనే కావించెద నని దాని 2సింగింవ నుష్మకమిం చెను,
వా అధర్వణాచార్యుయ. సా ఇటుల నారంభించి తెలుత నాదిపర్యంబును బ్‌మ్ముట సభౌప
ర్యంబును 'చెనిగించెను, ఆరణ్యపర్వింబు రచియించుత తి నధర్వణాా" థ్యం డనునొకపండితో త్తముండు తాను భారతము బెని-గించి విమ్తువర్ధ నుశకుం గృతి యిచ్చుటకు వచ్చి తత్సంస్థానపండితుం డగునన్న పొర్వ్యూం జూడ జనుదెంచను. వచ్చి తనరాక నెటిగంచిన నాతండు తానును భారతమును దెసింగించుచుంటం జేన్స యాతనికవిత్వ మున్న దో యూతే మని యతేనిభారతంబున నెకపద్యంబు, జదువు మనువు నాతంకును నట్ల కావించెను. అంతట నన్నయ యాతనిసం్థవానై వుణికి మిగుల నచ్చెరువంది తనమనంబున నిట్టు చింతింవె. * ఈతనిఛారతంబు మన .నౌజు మాచెనేని మిగుల సంతనించును. ఇంతటిశో మద్దుంధంబు పరిస మ్యా్లీ మెందును, అప్లైన నాగారవంబు కొంచె మవ్పును, నదియీని ్య్మొ కయం!లి గావించి రాజు దీనిం జూడకుంకునట్లు చేయవఅెను, ఈసమ యములో నీతండు దొలంగినం గొంత మేలగును. మటల సీతంకు వచ్చు నంతకు “నే. జేయుఖారతము పూర్జ్యంబు సేసి రాజునకు. జూఊపపదను” అని యూహించి యీపండితుం గాంచి యెల్లి రాజదర్శనంబున కరుగు దము. నేడు విడిదలకు జనుం డసి యాతనిం బనిచి యాతండు. విడిసీ నయింటివారల రావించి వారలకు. గొంతధన మొసంగిన వారలు
- బేవరయాజ్ఞ సేసెదము. కర్తవ్యంబు సెలవిం డనుకు వారల కాతం డిట్లనియె * 'శేపటిదినం బాకవి యింట లేనిసమయంబున మాయింటికి. జి చ్చిడుండు, దానిచే నతనిపొ త్తంబులు "సెడును, *” అనిన వారలు సము తించికి, తా నామజునాం డాపండితునికడకుం జని యా+తనిం దోడ్కొంని _ రాజమందిరద్యారంబు చేరెను. అచ్చట వీకిరువ్టరును ముచ్చటలా కు
నన్నయభట్టు ర్‌? చుండ్విం, ఇచ్చట నాయింటివారలు ధనంబునకు లోబడి తముయింటికి నగ్ని స్ల+స్సిల్సిరి ఇట్లు గృహంబు పరకు కామున కర్పణంబు సేసి రోదనం బు వేయుచు. వరలు రాజదర్శనాక్థంబునకు. బోవ్రునట్లు తత్సింవాద్వా రంబుకడ కేతించి యచ్చట ముచ్చటించుచున్న వారల కావృత్తాం తంబు జెలివిరి చాని వినినశోడనే యధర్వణుండు అజొమ్ము మోంది కొనుచు శ్‌ఘుంబ యచ్న్పోీటు వాసి యిలు నేర దద్ధంబులై నతేనపొ _త్తీంబుల మొ _త్తంబులం జూచి యందు స్వకృత భారతంబు నుండుటకు మిగల వ్రగంగుంది యూర్వలేమిచే నచటిపండితు లీదు_స్త్య్యతంబు గావించి రని యెంచి * వా కిట్టియపకృతి నొునరించినవాండు. నాక్టుం బోల సరైహిళ సలంబులకు వెలి యయ్యెడు ౫ మనసి దుర్వార (కోధంబున జాపం బూసంగి యిశ బితికియున్న 'నేమిఫలం బని యెంచి తౌ నాయగ్నిం (బవేశించి మసి యయ్యెను ఇదియే నన్నయకు మితి చాంచల్య కారణము, నన్న భట్టునకు మతిచాంచల్యకారణంబు కొంద
అవే సింళాకవిధంబునం చెలుపంబకును. ఎట్లర--
౫౨ భీమకవిశాపవిపషయము. 1౬ ఈతం డరణ్యపర్వంబు 'జెని.గించుచుండ వేములవాడభీమకవి కోపంబున నన్నయభ ట్రింకను సరణ్యంబున నే రోదనంటు చేయుచు న్నాండా? ఇతం జెవుకును నశ్లు యుండుగాక అని శాపం బెచ్చె ననియు ను దానిచే నాతని కప్పటినుండియు మతిభమణంబు గస్షై ననియును నందురు. కారణంబు ేకయీ భీమన యాతనికి శాపం బిచ్చె ననుట సహేతుకంబుగ నున్నది కాదు. (గంథంబులు మజీకొన్ని టింబట్టి చూడ వఏీరలకు విరోధ మున్నట్లుగం గాన రాదు కాని స్నేహిత మున్నట్లు
మా,.తము గానవచ్చుచున్న ది. భీమునధందము;---
నన్నయభట్టు వేముల వాడభీమకవిని వర్టించినపద్యము :--- చ. వుతిం (బఛ్ళ నీగిం చేర్మి సిరి మానము పెంపున ఫీమునికా బృనా స్పృత్సి రవిం గర్ము నర్జున్కు గపర్డి నసుయోధథనుం బోల్చ€ బూన.నా 8
న్‌రి కవిజీవితములు, మకకర్కి నైష్ణ్రు దుషమ్కుల్కు నమానువ్ము భివ ఖలాత్మ్కు లంచు వా కృతిపు; శళిన్‌, శిబిర్సి సొమరుపామిన్సి మేరువు, నద్ధిం బోల్చెదక.
దీనిచే నన్నయకు భీమకవియెడ విశేషగారవ మున్న[్టై గానన య్యుడీని. ఇట్లుండ భీమకవి కీతనియెడ భేదబుద్ధి యుందునా ? యసిమా (ము సంశయము వుట్టుచున్న ది. ఈ యిర్వ్యురికిం గొస్నినంవాదములై వారిగంథంబులు వీరు వీరిగంథంబులు వారును పూర్వపతుము చేసిన ట్లున్నది అప్పు డీశాప మియంబడ లేదు. “ఆరణ్యప ర్వావశిష్టంబునందు ఛీముకవి శాపభయంబున జయబు గొనంగోరి “న్ఫురదరుణాంచగు రాగ యని శంభుదానుండు నగణం బుంచి మొదటిపద్యము నా్ఫాసె "నని యప్పశవీయము. ఈగణమునే నళోదయమునకు ముందు కాళిదాసుండు ను శివభదంబునంద్యు (పణనితి సీరసి యని కవీివరుండును (టయాూగిం వా ననియును జెవ్చీయుంజెను వానికి. గారణంబు బేవియు నున్నట్టు వ్రాయ లేదు భీమనశాపభయంబున శంభుడానుం డట్లు వాాసె నని "ఇెవ్పిన యప్పకవిపల్కు-నకు భీమనమై నతని కుండుననూయ _ తప్పం గారణంబు వేటు గానరాదు. ఇట్టియసూయకుం గారణం పీతనిస్వప్నగ త వృత్తాంతంబు గాసి వేజేమియు నున్న ట్లీతీడు చెప్పలేదు. కలలో నివా ర్త నమ్మి మనకు చేనిని నిశ్చయించి "పుటకును నలపి కాదుం
జు నన్నయభట్టు భారతమును వదలివేయుట. [1=౬..
మెీథనుబట్టి యధర్వణుఏచావ్ర విని నన్నయబ్టారకుండు మూర్చ నొంది హితులచేం దెల్పంబడి కొంతవడికి లేచి యులఖ్లంబు దల్ల డిల్ల నిట్లు చింతించెను. “వా |! యెంతదుర్భార్లు డను! వరాచిదూాచి యొక్కతణంబులో పలనే (బహా ్రహత్యేం గావించ్రితిని. నాతనువ్రుం గాల్బ జీ? ఎఎతచదివిననేమి ? బుద్ధిః కర్మానుసారిణీ యని యుండ మరలింప “నేరితరంబు, ఈతండింత వ ఆకు 'దెచ్చు నని యొదటనే యెజింగిన సీలాటి దుర్గయ కార్యంబు నసేయకుందుణగందా” అని యనేకవిధంబుల ోలా యమానమాననుం డై వ్యాకులపడుచుం డెను. ఇదియక దడా సజ్జ నునకింను
నన్నయభట్టు లీ దుర్దనునకును గజ్లు ఫేదంబు, ఈతండు సవాజముగ సన్నార్షవ_ర్తనుం డవ్టుటం జేసి ధనంబునకుంగాం దా నొనర్చిన చెట్టలం దలంచి పళ్చాత్త వుం డయ్యెను- ఇట్లు తాం జేసినచేతయ నే మరలం జింతింవుచు నన్నపా నంబులః గొనక పరులకు మొగంబు సూప నోడి వగం గుందుచున్న నన్ను పార్యు తెజం గెజీంగి రా జూతనిం జూడ నేతెంచి యూదార్చి గడచినడాసికి వగచిన నేవముగు నచి తెల్పిన నాతండు మిగుల జూలినెం చె, అవు డాతనితో రాజేందుండు. మరల భారతంబు దెనింగించి యొక వ్యాసంగంబున నుండుటచేత వంత కొంత మాను ననుడు నాత. డీట్లనియె, కటా! పంచమసోపాతకపథాన (బహ శ్రవాత్యకారి నగు నాకు బంచమ వేదం బగుభారతంబు ముట్టుటకైన నర్హ్శత లేదు, విక లం బగునామనం బట్టిమహ _త్తర కార్యనిర్వహణంబునకుం జూలదు, అని కన్నీరు మున్నీరుగా నేళ్చుచున్న నన్న పార్యుం గాంచి గత్యంతరం "బీమనిన రాజున కాతం డీట్రనియె. జ) రాజు కన్ఫలను వెదకించుటం ,ఇజ- ఉపాయీంతరంబు సెప్పెద వినుండు. మత్క్చత ఖభారతస భాపర్వంబు లోని దగు, మ. మదమాకంగతురంగకాంచనలస న్యాణిక్య గాణీక్యసం పద లోలిం గొని తెచ్చి యిచ్చి ముద మొప్పం గాంచి సేవించి రా యుదయాస్తాదల సేతుశీతనగమ ఖ్యోర్వీపతు ల్బంత తా ఛ్యుదయుం థర్మజూ6 దత్సిభాస్థితు జగత్చూర్యప్ర) తాపోదయు౯ా. అనుపద్యము ప త్తికల లిఖంచి దీనిం బేశములకుం బంవుండు. ఈపద్య మునకు సమాన నుగుపద్యం బెవ్వండు వాొయునో యాతం డీభారతంబు ను దెచింగింప సమర్థుండు అట్టినాని నారయ భటులను బంవ్రం డనుడు నాపద్యంబు బహుపత్తికల లిఖంచి దాసికిం దుల్యం బగుదానసిని వ్యా యం గవులకుం 'బార్థనాప _త్త్రొికలు వాసి వానిని చేళ చేశంబులకు బసనిచిరి,
60 కవీజీవితము లు. = తిక్క.నసోమయాజి పద్యమునకు వర్థ్యము చేయుట. (౬
అుతట రాజభటులు పత్త్రికలం నొసి సర్వ బేశంబులకును జని య చ్చో నున్నకవులకుం దమష్మతికలం జూవిన వారు స్వశ క్ష స్యనుసారం బుగ వేశ్వేటుపద్యంబుల వాోసిరి, వానిం చెచ్చి భటులు రాజునకు. జూ విన నాతండు వాగనుశాసనునకుం జూయపెను, ఆత డేవియు నన కూర కుంచె, అంతకుమున్ను కాశికావ్రురంబునకుం జసినభ4ుులు కపుల వెద కుచు( బోవంబోవ నొక్కో వేశ్యాగ ఫ్రవాంబు వెడలి విం బుమి యుచు నాన్ఫలింవుచుం బ్యొబ్సెక్కె నని త్వరతో నేతెంచుతిక్క్టనం గాం చి యొవ్వండో జారశిఖాముణా యని యెంచి తమతోశ9వం జన నుక్యుక్తు లగుడు వారిం గాంచి తిక్ళన వారి రాక నారసి ప _త్త్రీకంగొని యందు న్నవృతాంతంబు చూచి యందలి పద్యం బే మరల డానిక్రింద లి ముం చి యుమియుచున్నతమలంబున జాసికి వర్ణం బిడి తనపేకుు వారల "*్చి ఉింగించి యఛ్చోటు వాసి చనియె, రాజభటు లీచితంంబు తమయమురు సేరి రాజుసకుం చెల్పిన నాతం డచ్చెరువంది తత్స త్తగంబుం సొని చాని నన్న పార్యునకుం జూసెను, దానిం జూచి యాతండు జీని కస్ట ని యె శ్ర తంజే భారతంబుం చెనిగింప సమరుంయు, ఈతసికవనంబురు నాదియు నొక్కతీరుననే యుంకును, అది యంతయు న్‌కండు నావద్యంబ మరల హోయుటుచేసి సూచించెడిని. సీకుకు గడు నచ్చెరు వగువన్నియం జె త్తు నని యీతండు దీనికి వర్ణం బిచ్చెను. కావున నీతసి ననశ్యంబుం దో డితేంజనును. అనుడు నన్న యపల్కు. లాలించి యాతనినునిశితం బగుబు ద్ధి మిగుల సంతసించి పండితులం గాంచి యిట్లసియె, అహూవో వమాక్షం దు. దురవస్థం జెందియున్నను సీతని బుద్ధి యెటుల న్యావీంచు చున్న య దియో. “గూభార్థము కవియెటు/సను”లన్న పండితో _కి నిజమూాయొను. అనుడు నాయార్యు లందజును నన్న పార్యు నవేకవిధంబుల న్లామ్‌ంచిరి. రాజును పనివిని నిజనివాసంబునకుం జని తిక్కనను రావించునుపాయం బ చింతింవుచుః దనమనంబున సిట్లని పితర్కం చెను, ౮ లెక్ట్ననమన మెట్టి దో మన మెజుంగము, అతడు జేశంబుగాని దేశంబు నున్నాంయ, మన
నన్నయభట్టు. (1 ము రమ్మనిన నేమనువాంకో. భటులవలన నాతనివృత్తాంత మంతయు వినియేయుంటిమి. అట్టినవ్నె వాం డెట్లు స్వాఫీనుండగును? కాకున్న జే యునది యేమి?” అని యనేకవిధంబులం జింతింవుచు నిదిం చెను,
జ రాజునకు స్వప్న నుగుటం (౬. ఇట్లు సదించియున్న యారాజవిఖాముణికి స్వష్నంబున నాతని యిష్టద్రేవంబు సామోశ్మ్రంచి ఓీకూ!' ఛారతంబు- బెనిగింపల దిక్క- సయే సమర్థుంకు. ఒకులొక్కరును నట్టి మవా_త్తర కార్యంబునకుం జా లరు. అశని దో శ్రెచ్చి యా కార్యఎబు నెజ వేటుప నియమించుము, అ తండును మద్భ! క్రియుతు౨డు. నీవు రమ్మనిన వచ్చి సీయభీస్టంబు నె వే అ్బువాంయయు గాసి వేలు చేయువాడు గాగ్యులని తా నంతన్థానము నొంది నావుడమి డు స్మిద మేల్కాంచి (ప్రభాతం బగుకుం గాలోచితకృత్యం బులు నిర్వ ర్తించి మిగుల సంతసంబున సఫాంతరంబున శే తెంచి యచ్న్చో ట నున్నవిబుధులకు దనస్యస్నంబు వినివీం చెను, వారందబుకు నుల్లముల నుల్ల సిల్లి తత్స వ్రష్న ఫలంబు వివ్చీ చెప్పి యిజట్ల వరి, ఈ కార్యంబునకు మో యిష్టభ వంబు మోకంజను వేగిరిం చుచుండ మోకు సంశయింపనేల? ఈ శ రాన్ముగహూంబునం గార్యంబు నిజ వేజణుకుం భగవ దాజ్ఞానుసారంబుగం గార్యంబు నడువుండు, అనుడు సంతిసంబున సట్ల "కాక యని యాఖూ పతి తగుమంతులం బిలిచి వారి నాకవివముం దో క్షే నియమించి వారి తో మెక పసిండియడ్డలయందలంబు నాకవివరునకు బనిచెరుం -ా తిక్కనకు స్వప్నమున వారిహరనాధుండు దర్శన మిచ్చుట. 4 ఇచ్చటం గాళి కానగరంబున నాటి లేయిం దిక్క-నయిష్ట చైనం బగు హరిహర నాధుడు తిక్కనతండి యగుకొమనామాత్యు నాకలో కనివాను ముందిడుకొని నచ్చి యాతేసికి స్వష్నంబున దర్శనం బొసం ను. అనంతరము కొమ్మన తిక్క-.నం జూచి యోవత్సా! సీబేవ్రం డగు వారిహరనాధుంకు వచ్చి యిజె నిను. గృతార్థుం 'జేయ నున్న వాండు మూడును అనుడు నాతండు గన్నులు విచ్చి ముందున్న యద్వయబ
ర్తి కవిజీవిత ము లు- హ్మంబుం గాంచి వులకాంకితగా తుండై యంజలి యొంర్చి వ్రమపునూక్త విధానంబున నాదేవుసి వినుతించి రతురతు జనార్టనయని (_పపన్నుుండైై యుండ నాపరమపూరుషుం డాతనియెడం (బసన్నుంై్ర యోమిసత్సా! సీభ క్రియుక్తులకు సలరితిని. సిజరనంబు సార్థకం బయ్యె- స్‌వు జీవన్ను క్రుండవు- సీనామం బీజగంబున నాచందార్కూంబుగ నుండ భారతా వమ్యూయంబు. బెని(గింప్రుము. అనుడు నాతండు బేవరయాజడ్డ యని తలవంచి యున్నతతీ భగ వంతు డదృశ్యుం డయ్యె, అంత సద మేల్కా-0ంచి. యెొంతయు నంతనం బున నక్కల సిజూ _ప్తవర్షంబున శెతీంగించి క _ర్పవ్యంబు విచాాంచుచుండె జ తిక్కన భారత మాంథధ్రీకరించుట క్రై యజ్ఞను వేయుట. క్షా అట్లుండం గొన్ని దినంబులకు రాజన నేందునిసచివ్ర 'తేతెంచి తమ రాక నెజింగించిన నగుంగాక యని యక్కవిశిఖాముశి వారి నెంబడిని రాజమహేంద్రవరంబున కేతెంచె. అప్పూడు రాజనరేగ్యదుండు నాతిని శదురుగ( జని యాలింగన మొనర్చి సభఖామంటపమునకుం టో _డెచ్చి యున్న తాసనంబునం గూర్చుండ నియమించి యర్ధ్య్య పాద్య బు లొ సంగ కర్పూర తాంబూలగంధమాల్యంబు లిచ్చి కుశ లసం్యపశ్న బు గా వించి, పిమ్మట నాతనిం జూచి మో[పభావంబు దివ్యంబు నుంత్‌ యని స్యష్నంబుః చెలిపిన నాతండును నిజసంప్ప | పకారంబు వినివిం చెం ఇట క సంతసిం మండ నారాతో త్తముండు భారతంబుం బెన్నీంచి యం దున్నయట్ట నన్నయకృతంబుం. జూవి కర్ణం బడిగిన నాతం డిట్లనియె. జే నింతదనుక శుద్ధుండలాను. సొామకసపా నంబున గాని నారసన పూతంబు గాదు, కానశ్రన నాకు జన్నం బవళ్య క_ర్పవ్యంబు. అనుడు వల్లె యని యా-రాజ్వు బుక్విక్పురోహితుల నియ మించి యధ్యరంబు నేయుం డనుండు దిక్కన యజ్య్యయమొ (కతువు పూ ర్దంబు వేసి సోమరగసపొనంబు సేన్సి యవబ్బధానంతరంబున భారతంబు దెనిగించె.. తిక్కన జన్నంబు చేయుటకు వేజబుకారణంబు గల దని
నన్నయభ ట్టు 68 కొందలు చెప్పికొానెవరు. అది నమ్మ నర్ష్శ్మము కాని దైనను అచ్చట చ్చట లోకళకంబున వాడంబకుటంబట్టి దాని నిట వినవించెదము, రాజన "రే్యదుండు ఛారతంబు పూర్జ్యంబు చేయుటకు. దగు పండితుండు తిక్కన యని నిశ్చయించి యతన్మి పభుం డగుమనుమనిద్ధి రాజుకడ కాపండితుని బంవ్రుటకుం గోకి న _రమూానంబు పంచెను. అఆమనుమనిద్ధి అట్లనే చేసెద నని తిక్కనకు రావించి రాజన లేం దునికడకుం బొమ్హనుడు చానికిం దిక్కన సమృతింపనందున మనుమసిద్ధి కోపించి నీవు నాయాజ్ఞానుసార ముగా బోకుంటివేని నీమూతి నొరిగించి త ప్పెటలతో ఏధుల వెంబడి నూ చేయించి యూరి వెలపట గుడి సెలో ప వే పెట్టి నీనోటకండకజెపించెద నని చెప్పి భయ మెక్ష్హైను. దానికి దిక్క.న జంకక యుండినచో మనుమని ద్ధి యాతనిం చ్యార్థించి రాజమహే*దవర :బు బంచి తన్ను నదిని కుం బల్కినపల్కులు వృధ గాకుంగం దిక్కనచే యజ్ఞదీక్ష చేయించిన దిక్క-నకు మూతి నా౭॥ం చుకళొనుటయు? దప్పెటలతో నూ శేగించుట యును, గుడిసెలోం (బె వేశించుటయును; మాంసభతుణంబును తటస్థము లయ్యెనంట ః
-ఈకథధ పండితసామాన్యముగా వాడుళొనంబడక యుంటచే నీవ ఆ కిందుః. బాందువబజుపంబడ దయ్యె+ ఇవు డిది రాజన రేందినితో మె నుమసిద్ధి సమె కాలీనుం డనునృత్తాంతము కు రూఢిపజుచుట కిందు ము ఖ్యముగా నుద్‌ మఘమోషింపంబడినది, అట్టిసిద్దాంత మునకుం గలకారణంబు లు నీకథాంతంబున విమర మూలముగా వివరింపనై యున్నాము గనుక నివుశు తరువాతివృత్తాంతంబు వా్రాయుదము.
"జ కుమ్మర గురునాధుం దో_జ్తెచ్చుట.
- నేన్సు ౫ వనంబు నుడువుచో నన్వయించుచు వైళంబ వ్రాయః గలయొకపండితు.డు వలయుకు. మోూకడ నుండువారిలో నొక్క-సిం బంవుః డూ అనిన దిక్కనం గాంచి రాజు మూధాటికిం దగువాని మోాశే నుడు నవలయును. అట్టివాని మే మెచ్చో నున్నను మోాయాజ్ఞం దెలివి తోడి
(టీ కవిజీవీతము లు. 'చెత్తుము అనురాజుపల్కుల శాతం డిట్లనియె. మత్పితృర్చ పాతిశయం బున గల్గిన కుమ్ముర గురునాఘుం డనువాండు మాయూగర నున్నాండు ఆతనిందో జ్తెం డనుడు వళల్లై యని యాతసిం చెచ్చి తిక్కనకు. జూపి చాని కాతం జెంతయు సంతసిల్లైను, “న్యా తిక్కన చేయుశ ప్రథములు. శ|2జల-
అనంతరసు భారతము: చెనిలఎవ నుద్యు కుండే నిక్క_న తాను 'జేయుశపధంబు లని రాజున కిట్లనియె. నేం జేయ్యునంధంబునకు హారిహర నాథుః దక్క నొరుల నాయకులం జేయను, సంస్కృత ఖెరతంబును సభాంతరంబున నెన్నండును ముట్టను.వచియించుతటి నెన్న "నును దడవికొ నను, అట్లు (పమాదవశంబున నెనరించినచో నానాలుక వీబెడిదం బగు నడిదంబున (వకలించెద నని భయంకరంబుగం బల్కి.న నాసభ్యులు భ య మంది యాహా! యీాతండు సాస్థకనాముండు గానోవును నల దన 'నేమగునో ఊరకున్న నెటు వోయి యెటు లమయ్యెశునో యవి య నేకవి ధంబులం జింతించుచుండ దిక్కున రాజుం జూచి సభామభధ్య ఎటున నొక కాండపటంబు గట్టింవుం డందు నేనుునును,అరుకు నాత. డట్లు “కావీంచె* తికన తౌ నంద (బవేశించి యిట్లసియె. నన్న పార్యుండు రచించిన భారతభాగంబు లిం దుండుటంజేసి యాతనికీ _ర్జియు ే ఎతిపతివగు సీకీ ర్థియు నాచండా్రర్కంబై యుండును, కాన్సున “శ నామూంయడు పర్వుంబుల ముట్టక నాలవది యగువిరాటపర్వంబును ద రార్షత నుం డుపర్వంబులును 'దెని౧ింతు ననుణు సీతనివాక్యంబుల కందజు నలరిరి,
ఆః (గంథర చనావిపషయము* ఇకా
ఈతండు సంస్కృత ఫారతంబు సభాంతరంబున ముట్టక యే తన యిష్ట దేవతా పసాదంబున నాకశఘుధారను నిజవాగై న్‌ఖరి వంజయ విద్వజ్ఞనానుమతి యగునట్లు కవనంబు నుకువ దానిని గురునాథుండు సభామంటసంబునం గాండపటసమిాపంబునఃం గూర్చుండి యతిత్వరిత గతి లిఖంచుచుండెను, దానిం జూచి సభాసదు లందజును వ్యాను
నన్నయభట్టు 6ిక్రి నకు గజవక్తుుంకురు-బోలె. గురునాధుు డీకవికి. దగియుండె నని కొనియాడిగి. అనంతర మనుదినుబును వి ర్మ్‌గంభంబు దివాఫాగంబున నారంభించి దినాంతంబువం బకిసమా వ్రి నొందించి నిశాంతంబులకు జనుచుందురు. ఇట్టుండి కొలంది కాలంబులోపల విరాటపర్వంబు,నుద్యోగ, భీష్ట, దోొణ, కర్ణ శల్యపర్వ్యంబులు సాంతంబుగ జేసి రాజున కొనంగిన నాతంకును దత్చభాసదులును దిక్క నపదలాలిత్యంబునకు కు శబ్దసౌష్టువ మునకునుం గల్పనాచమత్కృతికిని శయ్య నేర్సునకును సంగవాఫుక్కికిని సందర్భనై వుణికిచి నెంతయు సంతసించిరి ుుజికొందటు సోమయాజి కవ నంబు దచూచి యోరఠువలేనమివే నీతండు సామాన్యవృ త్తంబులం గొన్ని టి నేర్చి కాలము గకువ్రచున్నాండు. ఈతనిబండార మితియ. విశే వృత్తంబులవాండు గాండ్సు, సాహితీపటిమయు నంతమాతం బే, దూర ఫ్రుగొండలు నును పన వీన మే. అని యాతని నిరసించుచు నచ్చటచ్చట బల్క_ సాగిరి, అట్టివారిపల్కు. లన్నియు నాతన చెవికి ముల్కులై స్టోకీన నాతండు మృదువృ త్తంబుల కీది తటి గా దని యెంచి సౌ్రిక స్రీ ర్వంబుల టిని కఠినతరవృ త్తసమన్వితంబులు గాను సంస్కృృతజటిలంబు లుగను నొనర్చె, వాసిం జూచి యిళనికి ఛందంబునం గల్మపజ్ఞకు నంద అును నలరికి. కాని యం దొకనలెన సనీతనియభిపా్రాయంబును చెలిసికా నరైరి కావ్రన సితంకు తనసాహితీవటిమను జూపం దలంచి ఛాంత్యాను శాసనికపర్యంబులు "రెండును చెప్పుచో న నేకసంస్కృతజటిల వాక్యంబు లు నచ్చ తెను/సవాక్యంబులను గుప్పించెను. ఆశెలిం జూచి పండిత జనంబు లల్ల నాహారవంబుల సీకవిశిఖామణి సామోాప్య౧బున శీ తెంచి యిట్టికళిన కలి సర్వుజనదురవగావాంబుం పండిత పామరజననుగముం బగు న ట్రీవఆకుం జెప్పి యివ్స డిటు వ్రాయుటకుం గారణంబు కానళాదు, అనుకుం దిక్కున నవ్వి పండితపామరుల నిర్వుర మెస్పించుట ముఖ్యం బు గావున నే నట్లొనరించితిని శాందజకు మార్షవంఖె నచో రుచ్యంబు. మజీశొాందలణఆకు. గరినంతై నవో నిష్టంబగును. కఠిశనంబు గోరువారికిం గరినంబుగ నుంకుటయీ కర్ణంబు గచా, కవి వీరి నందజ సంతుస్ట్రి
ర
06 శవిజీ్‌వితములు, నొందింప యత్ని ంపవలయు. (అనుడు నాతిక్కనపల్కు_ విని ఆవో! దుర్జనుం జెవ్వండో యాతనిమనంబు నోనాజె. కార్యంబు దప్పె నని చా రాతనిం గాంచి యినుమునుబట్టి యగ్నికి సమ్మెట మె బ్లున్నట్టు దు రుం డాడుపల్కు_లు గణించి దీని సందఆకును దుగ్గముం బపవున ట్టొన ర్చితిర మోబోంట్ల కీది ధర్మమా ? అంక నైన మాతెంటిపదలాలిత్యం బు గన్లెంటిమేనిం గృతార్థల నుయ్యెద మని ప్రార్థింపం దిక్క_న నవ్వి వారి కిట్లనియె, ఈ రెంకుపర్యంబులును వేదాంతార్థతిపాదికంబు లస్ట టంజేసి యిట్లుండ పామరజనదర్షమంబు లగుపీనిం బండితు. లెట్లుయునం బొందుదురు నేను దొంటిశైలిని మరలం ౫ కొందును. అనుకు మది తులై వారును బనివినిరి అనంతరము సోమయాజ యశ్వ్వమే, ధాశమ వాస్క మాసల, మహో పాస్థానిక స్వన్తారోహణపర్వంబులు దొంటికంశు ను లలితం బగువచనరచనం జెనిగించి ఛారతం బంతయు. బూర బు కేని రాజున కిచ్చిన నాతం డానం దాబ్దెమ'స్న * జై యాడ వివ ేణ్యు నెంత యుఃగీ _ర్తించి కనకాభిపేకం బానరీచి గారవించెనుం “౫ తిక్కునసోమయాజి తననాలుకం నోసికొనంబోవుట* 1జా- -ఈతిక్కనసోమయాజ ఫారతంబు: చెనిగించుతలి దోళఛణపరం బున సైంధవవధ్యపకారంబు సంజయుండు ధృత రాష్ట్ర్రూనకుం 'చెలిపె నని చెప్ప్తుచో నెకపద్యంబు చెప్పె నందు బద్యాంతేంబు న్ఫ్సురి ఎపకుం డుటం జేసి * చీమి సెప్పుదుం గురునాధా ” అని శచోడన తనముందున్న కాండపటంబు (దెస్పి యచ్చటం డా నుంచినక త్తి నెల్స్‌ యిదె నానా లుకం గోసికానెద. నాకి త్తజీ చై వసహాయంబు "లేకు. అనుడు నాతసిం జూచి గురునాధుంకు తత్పద్యంబు మరలం జదివి యిట్లనియె. నా కిం చేదియు లోపంబు గానరాదు, కుకునాధుం డగుధ ఎత రామ్ట్రనకు సంజ యుండు పల్కుపల్కులుగాం బల్కి_తివి, అట్లు నా కన్వయించుటం జేసి వాితిని, నీ'తెగువకుం గారణం బేమి ? అనుగురునాథుమాటల కెంత యు నలరి వారిహరనాధుకటాక్షంబు మనకు: గలుగ వగన నేల యని తిక్కన మరల (గంధంబు వాొయం దొడంగను.
నన్నయభట్టు 67 -=| భారతములో నెన్నిక యగుపద్యము. 4౫- ఇది పూర్జ్యం బై నయనంతరము కొందజు పండితు లాతనిం జూడ నేతెంచి పసంగవశింబున నాతని నతని ఇభ"రతంబులోని మిగుల రమణీయం బగుపద్యంబు చదువుం డనిన సోమయాజి విరాటపర్వంబు లోసి దగు కా కా. 6 ఏింగం కాణటితో సహాంతరమునం జేట్బాటుమై నుండి మా తంగస్య్యూర్లి యూ థవర్శవసముద్యతో-9ధ మె వచ్చునో జం గాంతారనిచా నఖివ్న మతి నస్మ ల్ఫేన్నవె వీడే వ చ్చెం గుంతీసురి మధ్యముండు సమర స్థేమాఖి రామాకృతికా. ” అనుపద్యంబు, జదివిన నారందటును దానియందలియుపహూా సాదృశ్యలమ్మీకి నెంతయు సుతసీంచికి, న. నన్న యభట్టుకాలనిర్ధ యము, కా ఇంతనఅకువు భారత్మగంథని ర్థాణమునకుం గల కారణములును అది పూ_ర్తియైనరీతియును [(నాసియున్నారము- ఇకను భారత్మపారంభ మెప్పుకు ? భారతతజేషమును దిక్కనసోమయాజి పూ_ర్రిచేయుకాలము నకును దాసికివి న్యవధి యెంత యున్న దనుసంగతి యూోజింపవలసి యున్నది. అం దివ డీకథయందు భారత కాలముంగార్చిమ్మా తము చర్చింతము, "రెండవశ౦షకకు సమాధానము తిక్కన సోనుయాజ చరి (తములోం జేయుదనము. అందు మొదటికంకకు సమాధాన మెట్లం "పేని, __ ఇది రాజన నేందునకుం గృతి యియ్యంబడిన దవ్చటచే నతనికా లములోనిదే కానచ్చును. అతండు జాలివావానశకమఘు గారర మొదలు శా,సం, ౯౮౫ వజకును వేలి దేశములో నధిశారము వేసియున్నట్లు ఇనా ళుక్యవంకన్థుల శాసన ములయుట్టి స్పష్ట మసచున్నది. కాని రామానుజా వార్యులు దిగ్యిజయమున కీయాం[ఛాది దేశములకు వచ్చువజుకును ఆచే శము లన్నియును జైననుతా[కాంతమ్యుల్తె యుండెను. అటుపిమ్మట ననంగా శా.సం, ౧౦౧౦లకు మూందట నురల నీజేశనులో చా్రాహ్మాణమ
ఠి కవిజీవితములు, తము వ్యాపక మైనది, రాజన రేం్ధదుండు. వేంగిదేశము న-లి దత్‌ణటజే ఛఫము దండయా[తకుం గా 'వెళ్లియుం డెను.ఆ కాలములలో నతని వుత్తు) లు మొదలగువా రీవేంగిదేశమును బాలింప్రుచుండిక... రాజన రేందు నిచే స్ట్‌గంథము అంఫ్రీకరించుటకు౨ నోరంబకుట వేదమత పాాబల్య మైనకాలములో నని యూహింప ననువై యుంవునుం అతం డా్యాగం థము కొనసాగువజకును ఈ దేశమున నుండజినరు నుండకున్నను జీచిం చియున్నను లేకున్నను నతేనిస్థానమునందు నచ్చియున్నను నశ నికుటుం బనువారు డానిం బూ ర్తివేయించుటకు యత్నింప వచ్చును, రాజన లేం (దునకు౨ జివరకాలకులో. చోళ జేశము'వాడ న చ్చెియున్న స, శాన్సున నావోళ బేశఠమునకు కాంచీవ్రరము ముఖ్యపట్ట*మ యుంమట బట్టియు నచటికి నెల్లూరు సామిప మగుటంబట్టియు. నా నెట్లూ-గోం దిక్కన సోమయాజివంటి పసీద్ధార్భధ్రక వి యున్నా. డని పను వేతను పాజన లేం ద్యూనిస్థానికులు తిక్కనసోమయాజకా అకుం బ్రియశత్నము. వేసియుడ వచ్చును, కానున నన్నయభట్టు మృతినొందుస ముయ మువకు రాజున కేం ద్రుుడు తనకునూరునియొద్దను గాంచీఫ్రంములో నైన నుండనచ్చును. అటు గాకున్న నతండు కాంచీవ్రరలోం బిభుత్యము వేయుచు రాజమ 'హేందివరవుపండితులను తనకడ నుంచుకొని మొన నుండవచ్చును, అట్లు పైపండితులు చేయుచున్నగఏంధముసకు విఘ్నుమ? రాంగా రాజ ననేంద్యుండు గాస్కి రాజేంద)వ్రోళుం డనునతనివుత్తుండు గాని యచ్చ టనే దాని. బూర్తిచవేయటకు యత్నించి యుండవచ్చును. అశ్షైనను గ్రంథము రాజన రేందునిళ్చేరిట నారంభింపంబడెను. గాన్రన నాతనిపేరి టనే అది పూర్తిచేయించుట కభ్యంతర ముండదు, కాంబట్టి బేశములో నుండునాడుక్‌ ననుసరించి నన్న యభట్టుశకు మకిభంిమణమను నే బ్రునప్పటి కీరాజు రాజ్యము'చేయుచుండె ననియు, సన్నయభట్టారకుజీ తిక్కన సోనముయాజిని నియమించినాం డనియును, నిశ్చయింతముం విక్కనసోమ యాజికాలము౨గూర్చి యతనివారితంిములో వి శేపంచి వాియుచు న్నా
నన్నయభట్టు (థీ రము గావున నీకవ్చు లికువురును ఆసెన్టాంతము చూచువజణకును సమ కాలీను లని యంగీకరింతము. నన్నయభట్టు నార్థికావస్థలో నుండవ చ్చును, తిక్కన జబాలు-టై యుండవచ్చును. నారిరువ్రరకును నయన్సు లో నేంబదియణునదివత్పర ములన ఆకును భేద ముండవచ్చును. కా నన్న యభట్టార కునిగద్య ము. ఆకా జ్‌ జి సకలనుకనిజనవి రుతనన్న యభట్ట పణీతం బై నశీీచమవాోభా రతంబునంను ” అని యున్నదిః దీనింబట్టి యితనివంకన్థులవలన సంపా దింపంబడినగావవములు గాని తంగ్మడిపేరు గాని కానువిచదు, దీనిం జెప్పంజాలు్యు గంఫములును గానరాన్లు కాచ్చున నాయంశ మళ్లు యుంచుదము., ఆపనే! ఆంధధిన బ్బచింతామణీనిషయము* కా ఇది నన్న యభళ్థారకుని చే రచి బముంపంబడినట్లు చెప్పబడిన వ్యాక రణము, నూూతము సంస్కృతము నుదాహరణములు "పలుంగన నీయం బడినవి. ఈగంధముంగూర్చిననంగతి భారతగ౦ంధములో నున్న నన్నయ భట్టువలన దా నానఆకు( జేసియుండిన (గ్రంఫములోం జెప్పణిడదాయె ను, ఈగ0ంధమ లో నావృత్తాంత మేమియుం చెలియ ఏలు లేదు దీసింగూర్స్చి కాకునూరి అప్బకవిచే నతనినలన ర చియింపంబడినయప్పక ఏ్‌య మన్నుగంధములో. గొన్నియంశములు నా్రాయంబడినవి, అంత కంశు మన కీప్పుడు మై యాంధళశబ్దచింతామంశిం జెప్పూగంధములు లేవ్చ, కావున నందు వా9ఫయంబడిన దంతయు. నిట వివరించెదను, ఎట్ల న్నను ;__- అప్పకవీయము మొదటియా శ్వాస ములో శాం వు ౧గి౭౮ా సరిమెనమున్నుథ సం వత్సరదథీశాయనమున (శావణబహుళ ౮ శ్రీకృష్టజ యంతినాందు. శ్రీకృష్ణమరార్హి స్వష్నంబునం గాన్సించి ;-- ఊఉ. ఈ యువతుల్‌ రమాధరణు లేను బయోరువాపత్త్ర సేశ్రుండక నీయెడం గూర్మి గల్లి ధరణీదివిజో త్తమ వచ్చినాండ స్వ ్రేయస మబ్బు నీకు నిత సిద్ధము నన్న్యయఫక్కి- యాం(భ్రముం జేయుము నూయను(గ్రహము చెం గవ లఇ్చెకు వంది మెచ్ళంగకం
(// కవీజీవితములు. క వినియును గనియును నెలుంయగని ఘనఫక్కీం బెనుంగు వేయం గా స్‌ నా కన వలదు దానిలకుణృ మును నీ కది గలుగుచందతుకు వను మింకగాం నం గి అంధ్రళ్టచిం తౌమణివ్యాకరణము, ముందు కచియించి కళ్చ్యూ(త్ర ముల వు నం వాసచే. జెచ్పె నన్నయభట్టు తొల్లి పచ్వములు మూంను క9 మహాఖార వ ఆసమయంబున. గీ భారము బెనిగంచుచుం దా రచించి నట్లికాఘావ నాచవీ నాము వదం శ ల వ ( ఛందము నడంచ నీఫ్టక్కి సర్మ(హించె ననుచు ఖీవువ యెంంయు నడం దొని వ, తదనంతరంబ. ట్‌, కదిని' శ్టకాసనమహో? ని చెప్పన భౌరళంబులో "వేడి వచింపంగాలుడియె నెందును దానిన కాని కూతి నం పౌదన లేమిచేం చెనుంగుపల్కు మజొక్కటి పరు చప్పంగా రాదరి దతువాటికవిరాశసుం డీఠియమంబుం జేసినకా. ర్ట అమాండుహ్వములల్యో నామాన్యుయ నుడువు తెను౧ప లగ సీకొని కగు గ దాను రచించికి తిక్కను ధీముణి మొక శెళతొంట్‌ కెలుయక వీందు9ల్‌ . గీ రాజిరాజిన లేర్మటైతనూంజోం చార్య సభుయ పారంగధరుండు గ్రైశవరు నందు నన్నయ రచించు వెడం బరనం బొనళ్ళ నన్యు లెవ్వ ఇజుంన కీ మాంభ్రఫకీఆ్ర-* క ఆలోకనుకుండు మొన్నటి కీలకసమ నామకంగగరిక డ మెనలాకా చాలసరస్వళులకు నత డోలి దెర్చుంటీక చాని కొప్పుల చే సెజా, క ఆదిని ఫీమకవీర్యదయు గో దావిం గలిపె చానిం గుచ్చిరమున నా మో(దను రౌజన శేంద్ర, మ్య్మోదయితునిపట్లి దాని మహి చేలబిం చెకొ, లు శ ఇల "నెనుబదిరెండార్యల్పు నలిగి పరిచ్చేదపంచకంబునం దగనీ విలగికఫక్కి మతుగా ఇలవిఫ్రురికలన నీదుసదనము. జేరు. క మును నారాయణధీరుండు తనక్రు సహాయము సంస్కృతము వాగనుకా సనుండు రచియించె చానిక్కొ దెనిగింపల నీక దోడు నే నిపు డగుదుకాం క, తాతనయు నూత్న దండియు, నీ తెనయలలతీణం బొకించుక రసైనక జేత(పౌఢినుం జెప్పికి చ్యాలేలమున దీని తెజంయ గా వని యెల్లక. క 0 అని యిట్లు స్వామి అప్ప విస్వపష్న౦బునం డెల్పి యంతర్హితు ఇ డు డు గాగ నామజుసటిదిశంబున మతింగనగ నివాసియగు ("న్యాణాం / యగుట వ్రుస్తళ్కముం బెచ్చి బిచ్చె నని యుచ్చది. ఇది కలలోసివా ర్త లి టో తవఆఅకో దానిం చెళుని చే దీనిలో యథార్థ మెంతవజకో యబద్ధ మెంత
నన్నయ భ ట్టు గ క నుట కలవిగా కున్నగి. ఇది శేనలము స్వప్నములోనివా_ర్త యవుటచే ల౯ జారి తముగా నవ్వు వలనుపడదు* నమినను నమ్నకున్న ను అప్పకవి యిట్హుణ (వ్రాయుటకడ్‌ గారణ మేమిము యుంకు నీ యు-హింతము. అది. ఇ్సూక్రకారణమువలన నై యుండు నమో యని యూహి౨పనై యున్న ది, ఎట్లనంగా;___ఆవజకుం బేనై నను విన బడక యుంకునాంధశబ్ద చింతావ్స శిఆశంధంబు నితండు తెనిగించి వ్యావింపం జేసె నని యెడీవిఖ్యా తిసి సంపాదించుటనకై కావలయును. దీని కనువగునట్లుగా నితీనివలన వాకువ్వంబడినక వయం కం గలపరన్పర భేదములు మనమాటను స్థిర పజు చుచున్నవి అుదు మొదటిదాసిలో నన్నయభట్టు ఛారతముం ెనింగిం చి భీమననలన రిచియింపంబడినరాఘవపాండపవీయము నడంచి భీమకవి ఛందన్సుగాడ నడంగించుటకు:గాను వ్యాకరణమును సర్మగహించి యుం జె ననియు ఖీరుకవి యీ వ్యాకరణమును బూర్వపత.ము చేసె ననియును జెప్పెను, దీవింబట్టియే రాఘవపాండపీయ మనుభీకునకృతిని నన్నయ భట్టు పూర్వపకుము చేసెనచియు భీరుకవి డానికి _బతినిధిగా నన్నయ భట్టీయ మగు వ్యాకరణము పూర్వపమము చేసె ననియు స్పష్ట మగు చున్నది. ఇక నిర్వురును సమానకతశ్నిచారులే గాని అంబేమియును భేదము లేదు. ఇట్టివ్‌క కన్యోన్యము సమాశగార మే యుండును గాని శా చ్చుదస్తులుండవు. ఇట్లుండంగా భీమకవి నన్నయభట్టుచే రచియింపం బడినభారతములో నేది వ చియింపంబడినదో అవియే తెలుంగులోం జెప్పం బడేవలయును గాని చేలుపదము సూతసుపాదన లేమిం జేని వెప్పంబడ గూడ దని సియమంబుం చేయుట కల్లునా? ఆసా! ఈయు_క్రి యేమి యు_క్షముగా నున్నది? భీమకవి యంతయపండితుం డని అప్పకవి యూహించెంగాంబోలును ? నన్నయభట్టునకు ముందుగ ఛందమును రచిజంచినభీమకవి నన్న యభట్రీయమును గోజూవరిలో. గలివి మరల వాన్టకరణమును రచియింప బేక నన్న యభట్రారకుండు రచియించిన ఖా రత్ట౫ంధమును జూచుకోవలయు ననుట సనియమంబు. జేనీనవాం డను టకం నగాప్పవింత యేమైనం గలదా 1 అంతటితో భోనీయక * దత
౯ర్పి కవిజీవితములు. వాటి కవిరామనుండు” అని ఛీమకవికి బిరుదు నొసంగను. ఈవమూట భీమ కవి తేనిచో నతనిపరోతుములో నప్పకవి నాప్‌ జీపంచి యుంజెంగాని భీమకవి యుండంగన్నే వచియించిన నప్పకవి అంతకునవు” పంతకుం బోక్ష యుండునా ఈ[పసంగ మింతటితోం జూలించి యొక్క-సంగ తిమూతే) ము విజ్ఞాపన జేసి యీవృత్తాంతము. విడిచెచము. భీమవఛ ౧దస్పన్నుగం థము ఛీమకవివిరచితము గాక భీమకవియొక్క. అగవు క్తుంనినలన రచి యింపంబడినది, అందుల విశేషము లన్నియు నాభీమకవిచారిత ములో జూడం దగును, ఛారతానంతరము భీమకవి ఛందవ్సు నడజంచుటుంకుశా సీవ్యాకరణము నన్నయ వేసె ననుమవూట భారతము రచియించుచున్న సమయములోనే నన్నయభట్టునకు మతి పోయె నని యున్న కథవలన
నిరస్త మగుచున్న ది,
తిక్కన మొదలగు తొల్లింటితేలుగుకవులు భారతము మూండు పర్వములలో నన్న యవలనం (బయోగింపంబడిన వె బుంగుల నరనికొని తాము [గ్రంథములు (వాసిశొని రని యింకొకమాట చెప్పంబడినదిం ఇది మైదానికంశు నద్భుతముగా నున్నది. అప్పకవియభి పాాలయమము తిక్కనసోమయాజి నన్న యభట్టునకు శిష్యుం డని చెన్సనలయిు నసి 'కాబోలును ? తిక్కనవృద్ధపితామహ పవి తామ హులనుండియుం గవి త్వమవాత్తు గల దని మాతం జెజబుగండు,. దీనికి ద్వృష్టాంతము వలయునేని రిక్కనసోవాయాజి సెర్వచనో_త్తరరామూ+యణములోని ఈ పెంరకవి చాఖిర్రాము గుంజూరివిభున్ని మంత్రిభ్ధాస్కరు. మత్చితామహూుని. దలంభి ముగం జూచినవో న “రేములోసిపదేనువర్యములును నావాన సంశయము తొలంగిపోవుటయే కాక నన్న యభట్టునకు సోమయాజులవలన "నేర్బ్చుకొననలసీనయంక ములు న్‌ా క్కు లుంజిపోయిన. వని నులభముగ చాలురకుంగాడ బోధయ గును ఇదియునుంగాక్‌ రంగనాధ రామాయణము భాస్కర రామా
నన్నయభట్టు 78 యణము మొదలగు పాచీన్మగంధములును నన్న యభట్టీయమతానుసార ము లై యుండెనని అప్పకవి అభ్యపాయమేమో € అట్లనినవో నప్పకవికి నెవరికంచ నెవరు (పాచీనులో ఆసంగతి తెలియనే "లేదని వెప్పవల సియుంకునుం
నన్నయభట్ర్రియమును 'చెనిగింప దొరశానుచున్నాండు కావున నప్పకవి కాశంధ మంతఫఘనముగాం గాన్సించుచున్న ది. కాని నన్నయ భట్టుకాలములో స్మీగంథమున కంత కాకున్న: గొంతయమయెన గారవ ము వ్నట్లు కాన్పించదు. నన షయభట్టీయముకం క నధిక మగునాధర్వణావా ర్యుని న్యాకరణ మే ఆ కాలములో వి శేపవిఖ్యాతితో నుండెను, ఆంధఖా మలో నపశజ్షోచ్చార ణానంతర మాశధర్వణనామస్థరణ చేసిన చోం దద్షో పష పకిపహాంరవమగు నని యుండుటంబట్టి నన్నయభట్టు వై యాకరణుండుగానే యెవ్వరివలనను గహింపంబడ లేము, ఇ ట్లున్నను సర్వకాలములలోను నన్నయభ ట్టేయమే పూజనీయమై. అది తిక్కన మొదలగుమవోకవ్రుల్మ ప యోగములకుంహాడ నాధార్యగంధ మై యున్న దని అప్పకవి చెవ్పినం దులకుమూతము విచార మగుచున్నదిం
-ఇసారంగధరు;డు వ్యాకరణమును (బకటించుట,1=ా-
రాజన రేంద్రునివుత్తు)ం డగు సారంగధరుంయడు నన్నయభట్టేయవ్యా కరణము రచియిపంబకునవుకు చానిం బఠియించె ననియు దాని నితరు 'లెవ్వరును నెజుంగ రనియు నప్పకవిమతము. ఇది మబీయుం జ్మితముగా నున్నది. నన్నయభట్టు వ్యాకరణమును లోకళోపకారార్థము రచియిం చును గాని యొక్క సారంగధరునికాఅశే అయి యుండదు (గ్రంథము నార్ట్రపక మే అయిన వో మజీకొందజు గూడ దాని. బెలినికొనక మా సరు. ఇదియునుంగాక నారాయణథీరుండు సహాయము చేయంగా నన్న యభట్టీయము రచియింపంబడిన దని అప్పకవియే చెప్పియున్నాండు, (గ్రంధము నష్టమైపోవ్రనవుడు నారాయణభ ట్రయినను దానిని వ్యానిం పల జేయకపోండు, సారంగధరుం జై నను న్మీగంధము భీమన చే గోడావరిం
10
గ కవిజీవితములుం బడవేయంబడె నని వినినతోడనే దానిని మకల (వాయింపకపోండు కావున నిది మూకాలములో గూవువెడంోయె ననియున్సు అనంతరకాల ములో ననగా వై దాటువందలసంవత్పరము లైనవీమ్మటను కారణము లేకయే ఒక్క[కిమ్మూతము తెలుపంబడియెనని చెప్పుట స హేతుకముకాదు. ఛీమకవికాలము మొదలుళొని అప్పశవికాలమువజకును మధ్యను అయిదువ౦దలసంవత్పరములు న్యవధి యున్న ది, ఈ కాలములో ననంగాయై అయిదువందలసంవత్సరములకాలములో నీ నన్నయభ ట్టీయవ్యాకరణ ము కాస్పించకుండుటకుం గారణము ఏచారించి చూడంగా నిది భీమకన్‌ వలన బూర్యపతుము చవేయంబడెననియు, నట్టి కార అణమున నది అప్పటివా రందజీవలన నుపేషీంపంబడె ననియును దోయుచున ది, కాని యామధ్య కాలములో నాధర్వణవ్యాకరణమే ఆంధ భాహకుం బరనియ్మగంథముగా నప్పటివారివలన (గ్రహీయింహంబడినట్లుగా నూహీంపంబడ వలయు ఈ, ఇట్టీ వృత్తాంతము వెప్పుట శిష్టము లేశ అప్పశవి పూర్వప మ్మగంధ మగునన్న యభట్టీయమును బునరుజ్జేవిప జేయునిస్టముచే నిట్టియపూవ్వవృత్తాం తము నొక్రదానిని పన్నె ననియు, నదియు నొక రివలన పెంటి నన నడి యశనిసమకాలీనుల శన నమ్మకముగా నుండ దనుతలంవున నట్లు ఇెప్పె ససియుం దోంచెడిని. నన్నయభట్టు చేం బూర్వపవము చేయం బడినరాఘువపాండవీయ మెటుగ నామరూపరహేిత ముగన య్యునో అటు లనే ఛీమకపిచేశను బూర్వపక్షము'చేయంబడిననన్న యభట్టీ యము నామ రూపరహితమై పోయె నని యొప్తుట కాశ్మేపసణము లేదు, భీమకపికిని అప్పకవికని మధ్యకాలములో నన్న వారిక విత్వము లధర్వణ వ్యాకరణ మతానుసారు లనుట కనేకదృష్టాంతము లున్న పి. అట్లున్నను అప్పకవి యీాగాథను బన్నుటకుం గారణము పూర్వపత్మీతే గ౦ంథోజ్జీవ నార్ధమే కానీ మజీయొకటి కా బ్వ స్పష్ట్టమెనది. దీవిచే భీమకవి.మై నప్పకవి ఇస్సి ననించా ప్రయోగములును నిష్మారణచ్వేషబుద్ధి మూనవుటయును స్థిరపడు చున్నవి, దుద్యాల
శీర ను న. జాలి కవిజీవిత ములు. న 3౩. తికళానసోమయాబి. ఇతండు ఖారతములోన పదేనుపర్వముల నాంధీికరించినకపి. ఈతనసీపలననే దూూతనివంశముకు గో తమును జెప్పంబడినది, అుదొకటి యితన్మిపధమ్మపబంధ మగుసిర్వచనో _త్తరరామాయణములోను, ౭0డ వది ఛారతములోని విరాటపర్వములోను గాన్చించును. అందు మొద 'టిదానిలో ౩ మ, అనురోచా_ల్హమనీషి వే నుభయ కావ్య(పౌఢిం బాటించుళి ల్పమునం వారగుండళా గళావిదుండ నాప_స్తంబన్యూత్రుండ ణా తనుగో[త్రుండ మ హేళశ్వరాం(ఫికములధ్యా నెక శీలుండ న న్న్మమకుం గొమ్మునమంత్రికిన్‌ సుతుండం దిక్కా-ఖ్యుండ సచ్మాన్యుండదకం? అనియును, రెండవడానిలో :- నీ. చ యజ్జనకుండు సనా శ్రన్టగ్‌ తమనోత్సి మహ్‌ీకుండు భాస్క్య_రమం్నకితనయం౬ డన్నమాంచాపతి యనఖాులు కేతన్స మల్లన సిద్ధనామాత్యవ మల కూరిమిత ముండు గు౦ంటూరివిభుండ్కు కొమ్మునదండ నాథుండు మధురక్షీర్షి విస్తర స్ఫారుం డాపస్తంబనూశ్రప్కవిితశీలుండు సాంగ వేదచేది అనియుం జెప్పెను, మె "రెండుపద్యములలో మొుదటిడా నింబట్టి యాలోచింపణగాల దికళటనసోమయాజి యజుక్వేదియనియు. నాప _స్తంబన్నూతుం డనియ్యు గాతమన్నో తుం డనియుం దెలియుచున్నది ఇతనితల్లిపేరు అన్న మ్మం తం్మడిపేరు కొమ్మున్న, మంత్రిశబ్బము! (బయూగించుటంబట్టి యితడు నియోగిశాఖా బాాహ్మూణుండు అని స్పష్థ్యమే=
ప్‌ై కవిజీవితములు. సోమయాజితండి.
ఇంక "రండవపద్యముంబట్టి యితనితం డి యగుకొత్ము శ నామాత్యుసి వృత్తాంతము కొంత "లేటంబడుచున్న ది అదు గొమ్బునామాత్యు.డు భాస్కర మంతికుమూరు.. డనియును, కేతన మస్గైన్క సిద్ధన యను మంత్యిశిఖావుణుల తేమ్మూ! డనియును, గుంటూరికి అధికారి యనియ్యు సేనానాయక నృ్తిలో నుండే ననియును పవ్శితస్వభావుం ౭ యుండె ననియును సౌంగోపాంగముగ వేదముల నభ్యసీంచె నసియును గలదు,
సోమయాజళతాత,
తిక్కనసోమయా-జితాత యగు భాస్కరుండు గులీగారికిం బభం డగు నెక సామంతునకు మంతిగా నుండె నని యు_త్తర రామాయణము లోనిమజియొకపద్యమువలనం బేలుచున్నది, కాని యీయన భాస్కర నికుమారుం డగుకొమ్మన్న దండనాధుడయ గా నుంనుట చేశ సీగాామ మకనికి శోఫక్రియముగా నీయంబడి యుండనోవురు.
సోమయాజివాసస్థలమ?.
తిక్కనసోమయాజికండియుం దాతయు గుంటూరిలో నున్నట్లు కాస్ప్సించుటవేతం దిక్కనసోమయాజియురు్కుు అకడ జనించినవాంజే అని స్పష్ట మగుచున్నది. ఇట్లుండంగ సీసోమయిజి నెట్టూరువా_స్తవ్యు6 డ్‌ని కొందత్‌చేశను, గుంటూరుజల్లాలోని (పాటూరుకాంఫపురన్ఞుం డని మజీళొందటిచేతను జెప్పంబకును. నెల్లూర్‌ పభుం డగుమనువసిద్ధి రాజు “వీరిట సోమయాజి తననిర్వచనో _త్తర రామాయణము ఎక అకి యిచ్చు టం'జేసియు,. భారతము హరిహర నాథుసిశే[టం గృతి యిచ్చుట చేతను సీతంయ నెల్లు +రువాసన్థు; డనువాడుక కల్లినది. ఇందు మొదటిగాధనుబట్టి అక్కడ నివాసము స్థరపణుప వీలు లేదు, పూర్వము కఏీశ్వరులు దేశ దేశములు తిరిగి ఎక్కడ రసికు లగ్ముపభువు లుందురో అక్కడం గొన్ని దినంబు లుండి యాప్రిభ్రుని కొాకక్ళతి యిచ్చి బహువుతుల నంది నురల స్వస్థలమునకుం బోవ్రచుండునాచారము గలదు, అటులనే సోము
తిక్కనసోముయూ+ జి, ర్గ్‌ల్గ యాజియుం_ జేసియున్నా. డని అతని రెండవగంధ మగుఫారతములో మనుమనిద్ధియాస్థానములోనివాండ నని యుచ్చగరింపంబడక పోవుట చేత నిస్పంశయముగ ౬ జెప్పనొప్పి యున్నది. ఇంక ౭ండవశంకకు సమాధా న మట్లన్న -_--ఖారతవులో స్టృరియింపం బడీన వారివారనాథుండు అర్బావతారరూవుం డై నెల్లూరున వేంచేసి యున్న వారిహారనాథుండు “కాక కేవలమును నదై వకుల కుపాస్యుం డగువారివారులకు నధినా ధం డగునద్య్వయనిర్థుణ_బహవ్మా + మని భారత ములోనియా శ్వా సాద్యంత పద్యముల నదై్య్టకే జాస్రుసం పదాయమునం జూచిన స్పష్టము కాణల దు, కావునం బై రెందుయుక్తులును సోమాయాజ నెల్లూరువుర వాసి యని ఇప్పూటకుం జాలవు. భారతరచనాపూర్వకాలనములో సోమయాజి కాళీ యా్యాతం "చేయుచు. గాశినుండి యా్యాగంధర చనకు వచ్చియున్నా డని వెస్పెశుసం్యపదాయజ్ఞవాన్య ముభయపతములలో నిర్వ్చాధక మే అయి యున్నది మై నుదాహరింపంబడిన ప్రాటూరుగా్రామవాని యనుదాని నింకొకవిధముగా సవున్వ యిం చెదము- గసుటూరువాసమునకు6 బూర్వ ము సోమయా జిత - డి తాతలు (పాటూరు శ్రామువ్యా స్తవ్యులు కానోవు దురు. డాసనింబట్ట యాకుటుంబమువారికి “పాొొటూరివారు అనుగృవా నామము కల్లి యుండును, అనంతరము సోమయాజినంశ నులు ఛాక్రికు లగుటచేత వ్యాపారా.తకముల సితరచేశములకు. బోమి యుండినను గృహనామసునూ(తము పొటూరివా రే అని యుండుట ఆంధ్ర)దేశసం [(పదాయము కావున వీకిని సళ్లై అయ్యె నని సిద్ధాంతము, అ, సోమయాబిచే ర చియింప బడిన కావ్యములు, =|కక్తా- ఇతండు (పధమభులో నిర్వచనముగ రశామాయణముతో. జేరిన యు_త్తరకాండను చెనిగించెను, దీ౨నే నిర్వచనోత్తర రామాయణ మని చాజెనరు, అరంతరమున సంస్క్యృతహహభారతములోని పబేనుప ర్యముల నాంధీకరిం చెను, కవివాగ్బంధశ మనులత్రణ గంథముంగూడ రచియించెను,
లది కవిజీవిత ములు అఆంద్రభార తమను, సోమయాజికృతము లగ ప్రసిద్ధ గంధములు "గంటిలోపలను భార స్స క్‌ న తగ్రింథమువలన నాతనికవిత్వమహ_త్త్వము జగద్విదితమైనదె. కావు మనము ముందుగ భారతరచనకుం గలకారణములం జెవ్చి అనంతరము నిర్వచనోత్తర రామాయణ గంధరచనావృతాంతమును వివరింతోము
- (2 భారత మాంధ్రికరించుటలో సోమ యూజి యుద్దేశ మితకరులవలన నెట్లు గా వాడుకొనంబడినరు దాని నంతయు విరాటపర్వాన ౨భంబున నాతని వేత నే విపరింపంబడి యున్నది. దాని స్మీకిద వివకంచెదను ;-- గ కి యవ గారి నాట బరంగు చెల్వకుం జ్‌ళ్షము పల్లవింప నే (ఛాయికమూర్చి యె హారిహారం బగురూపముం చాల్చి విమ్షురూ పాయ నమశ్శివాయ యని పల్కెడుభ _క్షజవంబు వెదిక ధ్యాయిక కిచ్చ "'మెచ్చుపరత త్త్వముం గొల్చెద నిస సిద్ధికిక. తి వ, అని సకల్టహ్మ్యహైర్థవంబుం జ్తేస్గి శత్చ్రపూడాసాదితకవిత్వత _త్త్స్వనిర యానురోపానందచరి కాతఃకరణుండ నగుచుండి యొక్క_చాం డిట్లు వితర్కి.ంచితిం శా, విద్వర్సం _స్తవనీయభళ్యకవితా చేశుండు విజానసం ల షో పద్విఖ్యాకుండు సంయమి(ప్రకరసంభావ్యాకుభావ్రండుం గ్బ ప్లటైైపాయనుం డర లోకహితనిస్టం బూని కావించె ధ ర్మాజై ప్రగ్‌స్థితి ఫారతాఖ్య ముగు లేఖ్యం వేనయామ్మ్నాయముక క్క వేదములకు నఖిలస్మృత్సి వాదమ్సులక్ష బహుప్రం*"ఇ వర్షంబులకుడ వా వైననోటులను చా మూదల ధర్మార్థ కామమోక్ష సితికికా, వ అదియును, శ్‌ థ్‌ అదరణీయసారివి ధాగ్థనతిస్నురణంబు గల్లీ య హ్రైవశపర్వనిర్వహణసంభృత మె పెను పొంది యుండ నం చాగిదొడంగి మూ-ందుకృతు లాం(ధకవిత్వవిశారదుండు వి 5 న ల్సి ఉ్యాదయితుం ర్చి నహిశాక్కుండు నన్నయభట్టు దషీశన్‌. మ వృూదయాస్లోది చతుర్థ మూర్టితక ధ్రోచ్చీశ్ర నానారసా భ్యుదయోల్లాసి విరాటహ్వా మట నుదో్యో గాదులుంగాడం గాం బదుసేనింటిం బెనుంగువాస జనసం్యప్రార్థ శ్టంబు తై పంఫునకా దుది ముట్టంగ రచించు టొస్పు బుధసంతోపంబు నిండారణగి న్‌.
తీక్కనసోమయాజి, 79 ఈమైపద్యములలోన్సికభసోమయా జి స్వయ ముగం జెప్పిన వృత్తాంతము గావ్చనం బుక్కి.టివ్రురాణములకం కం బూర్జ్యముగ విశ్వసనీయము గచా! కనుక చానిం జెప్పెడుపద్యముల వివరించినాండను, ఇవు డందులకథా సంగహము (వా సెదను, ఎట్టన్న;---తిక్క-నసోమ యాజ హారివారనాథ రూవ్టం డగుపరవ న్తువ్చను సకల్మబవ్మావన్తువుగా ననంగా సగుణ బవ్మా ముగా (టౌర్థనము చేని యట్టి సగుణబవ్యాయొక్క పసాద ముచేత లబ్ధ మైనకవిత్వత త్త ్వనిరతిశయానురూ పానందభరితాంతఃకరణుం డ్రై యుండి యొక్కనాండు తనలో నట్టుగా నాలోచించుకొనియెను. తొల్లి కృష్ణ ంద్వ్యెపాయను డనంబరకంగు వ్యాసమహర్షి లోకహితార్థము ధర్మా టై్వెతస్థితకా అకు. బంచమ వేద మనంబరంగు భారతమును రచియించె ను అది పదునెసిదిపర్వ్యములుగా నుండుు. అందు మొదటిమూండు పర్వములను ఆం్మధకవిత్వవిశారదుం డగునన్నయభట్టారకుండు. లేనిం గించెను. ఇశ నాల్ల్వవపర్వ్యము మె-దలు అనంగా విరాటపర్వము మొదలు పచేనుపర్వములు జనసం్యప్రార్థ గ్రాము లౌటం జేసి తుదముట్ట నాంధ్రీ కరించుట తగవ్చు, అని ఇను చెప్పుట నావజకు నెకపండితునివేం బెలిం గింపంబడిన భాగముంగాడ మరలం చాను జలిగించినవో నాతనిఖాగ ము లోకములో వ్యావింపక యే యుండును; ఆకవినామమును శాశ్వత ముగా నుండకపోప్ర నని యెంచి యందులకు సోమయాజి సమ్ముతింపక పోవుటచే భారతము (పధమమునుండి (ప్రారంభించ లేదని యూహింప వై యున్నది. సోమయాజి మెపిధముగ నాసి (గ్రంథర చనాకుతూహ లంబున నుండి య్మాపబంధమండలికి. గృతిపతి నెవ్వరిం 'జేర్కొనువా! డ నని యున్నసమయంబుశ నతనికిం గొం చెము నిద్రవచ్చిను. అవుడొక స్వస్నం శఛాయె నని చాని స్మీక్రిందివిధమ్ముగ పివరించుచున్నాండుః ఎట్లన్నను :-- సీ, “మజ్జనకుందు సన్ఫాన్యగాత మగోత్రమహితుండు భాస్క్య_రమంలైతనయు6 డన్నమాంబాపతి యనభులు శేతన మల్లన సిద్ధనామాత్యవరుల
00 కవిజీవితములు., కూరిమితమ్తుండు గుంటూరికిభుండు కొమ్మునదండ నాథుండు మనసుకీ వి_స్తరస్ఫారుం చాప_స్తంబన్యూశ్రపవిత్రశీలుండు పంగ వేద వేది యరక్తిం గల వచ్చి వాల్సేల్య మతిరయిల్ల సస ద్‌ మ్యప్రణామంబు లాదరించి థి రి అాాాజ్డీ శ్రుష్టి దీవించి కరుణార్జ్రుదృష్టిం జూచ్చి యెమి నిట్టని యానతి యిచ్చె నాకూ న్లోకి మస్థిమాలాం కిము కౌస్తుభం వ్యా పరిష్కి 9యాయాం బహుమన్య సే త్వమ్స్‌ కిం కాలకూట; కిమువా యకోద్యా స్తన్యం తవ స్వాదు వద (ప్రభో మే వ అని నీవు జ్‌ల్లి రచియించినపద్య ము గాభావరంబున నవధరించి భ కృవత్న లు౦ డగువారపహారనాధుండు నీజిన దయాళుం డె యునిక౧జేసీ నిన్దు€ గృృతాష్థ్రనింగా శేయం గా ర్యార్మిమై నాకలోకనివాసీ ఇవెననాకుం. దనదివ్యచిత్తంబునం గలయాకారు ణ్యంబు' తెలం గెటుంగునట్టి ల! (ప్రసాదించి నన్ను నాకర్షించి కొలివంచుకొని వీంె విజయంబు చేయుచున్న వాం దశుచుం జూపుటయు నవెేవసంభ9ిము సంభరికవ్శాద యుండ నే యవ్వలను గలయం గనుంగొని, అని సోమయాజి తాను హూరిహారనాధభుసి నుతియించినట్లును అవు డాదేవ్రడు తనయెడ దయాళుండై :__ క్ట ఉప్పారాళద్యనికృతి యయి్యి భారత మమపేరం బగంగు పంచమవేదం చా ళాధ్యము జనులకుం దృ సారవ మూహీంచి నీ వఖండితభ క్రిక్‌. గీ 'తెను(గుచాస వినిర్మింపం దివరు టరయ్య భవ్య పురు హెర్ధతరుపక్వసలము "గా జె దీని శీ నియ్యకొని వేడ్క నూని కృతిప్ప తిళ్వ మగ్గించి వచ్చితిం దిక్కంర్మి), అని హరిహారనాధుం డానతియ్యంం జా నందులకు సియ్యకొం టి నని సోమయాజి శిల్పి; ళ్‌, జ్చాన్టన్స భార తొమృతముం గర్జపఫుటంబుల వాన6 (రోలు నో౦ (ధ్రావళి చోదముం బొరయునట్లుగ సౌత్యవ తేయసంస్క్టృతి (శ్రీవభవాస్సదం బయినచి త్తృముతో డ మహాకవిత్వదీ త్యూవిధి నొంది పద్యముల గద్యములకా రచియించెదకా నృతుల్‌ ౨” అని ఎ ప్పెను, -జాు సోమయాజి స్వకీయ శిష్ట త్వమును (బకటించుటం [ఆకా భారతము పంచమ వేద మని (పసిద్ధిం జెందిన [గంథము., అట్టిడానిం 'ెనిగించు నవసరములో. దనకును దనవంశమునకును గల కేంబ్టత్య అ మును దేవతాభ క్తి మొదలగువానిని (బకటింపక యున్నచోం దన (గ్రంధము సర్యజనాదరణ పాత్రము కా దనుతలంవుతో సోమయాజీ
తిక్కనసోమయాజి, 81 మై స్వప్న సందర్భములో పారిహరనాఖుండు తన నుద్దేశించి యిాక్రింది వీధంబుగ6 బల్కె నని (ాసె ఎట్లన్నను కా
జాం వై దికమాగ్దనిష్ట మగువరృనముం దగ నిర్వహించుచుకొ
"భేదము లేనిభ క్తి నతినిర్మలవృ'త్తిగం జేయుచుండి మ
శ్చాదనికంంతరస శ్రరణకల్పర ఖావముకల్మి నాత శస
మో్యోదముం బొంది కావ్యరసము౦ నొనియాడుచు నుండు చెప్పుడుకొం
అని సోమయాజి తనకు గలవై దికమార్లనిష్ట. మగ్ముపవ_ర్తన మును, హారిహరులయొుడ భేదము లేక సమభ క్తి కల్లి యుండుటయును స్టృ్రరియించి తదుళభయసగుణముూ ర్త ఫైధిచేవత యగవపహరివారనాథునియె డ్‌ నిరంతరభ క్రి గ్ల యాత్మానందానుభవంబు గల్లి యున్నట్లు చెప్పె ను ఇట్లుగా స్వష్నంబు గల్లినట్లుగ మివ గల్పించుకొని స్వాభ్యిప్రాయ (పకటనము చేయుట పూర్వకవులలో నాచారమై యున్నట్లు కొన్సిం చును, ఇందులో నప్పకవిస్వప్నమువలె బేశచార్మితము లేదు కావ్రనను, స్వప్నములో నుపాసకులకు. దదుపాననా చేవతలును, అన్యులకు జ్మాగ త్పరిదృశ్యవమూన్మపపంచన న్తువిశేషంబులు నగపడుట సవాజము కావున దానిని నమ్మినను నమ్ముకయున్న నుః వారకులకు బాధక మేమియు బేదుః కాని స్వప్న ములను నమ్మి వానిని (గ్రంధస్థముం 'జేసినయాం. ధకచులలో సీరంజే చబుుదటివా-ండు, భగవదుపాసనాపరులకుం దన్తూలముగ నంతః కరణపరిపాకము కల్లి యిట్టిభగనదన్ముగవానూచకస్వప్న ౦బు లగుటయు విశేపవమువాత్తులు లభ్యముగుటయు వై సర్టీకములే యని యా _స్తికులకు విశేషేంచి వెప్పవలసినది లేవు, సోమయాజియు నట్టియుపాస నాబలం బున విజ్ఞానసంపన్ను జై థారతరహ స్యార్ధములం 'జెలినికౌని చేదముం (బకటించినచతు రానన్న్మపతిష్ట, నంది యుండె నని చెప్పుటకు సందియము "లేదు. ఇట్టిఘన కార్యము నిర్వహీంచుటచే సీసోమయాజియనంతర కాల ములోనివురాణకవులలో విశేషజ్ఞులు సోమయాజిని జతురాననుంజే యని నుతియించుచు. వచ్చిరి, |
శారివంశములో నెళక్తాపస్గడ జు 0౧ మ, తనకావించినసృష్టిక కొళారులవేకం గాదు నా చేముఖం బునం దోం బల్కిన పల్కు లాగమము లై ఉల్వాాందు నా వాణి వ త్తమ సీరం డోకరుండ నాం జను మవాశ్త్యాక్తం గటా నా వినుతింకుం గవితిక్కయజ్వ నిభిలోర్వి చేవ తాభ్యర్చితుక = భఛీమఖండములో (శీనాథకవి. ట్‌, సంచమచేద మై పరంగుఖారతనంహిత నాంధ9ిభాఎ.6 ా వంచ; బచేనుపర్వములు విశ్వజనగద్దత బుగ్గి నెన్వం డ ధి భి కా్కా-౦ంచనగర్భుకుల్యున కఖండితభ క్షి వమస్కు_680తు ని ర్వంచికకీన్రివెభవవి రాజికిం దిక్కు నసోమయాబికి కా. ఇ సోమయాజి ఫౌారతముం చెనిగంప నుగ్యు కుం డగుటం 1కా- ,. మెనింజెప్పినపిధంబుగం దిక్కనసోమయాబజి సాత్యన వేయసంన్న ల తి గలచి త్తకుతోడ మహ+కవిత్వదీత్షు నంది వ ఫ్య్యుంతమ.లం జెర్చి హరి రి హరనాధు నుతియించి అచేశ్చనకుం చాను విన్న పము సేయు తెఆంగునం దత్సన్నిధిం గల్పించుకొని అమ్మహ+ వాక్యంబున నర్ధ్గ' బు సంగతంబు జ వేసదనని మరల భక్షి పార వశ్యంబున: దనహ్యాదంతెర ంబున న్టకింది విధంబుగ భజనంబు చేసితి నని చెప్పెను. ఎట్లన్నను ;-- ఈ జలనిధిహిమవద్యూధర కలికజనన కేళిళాతుకళ్యక్తావ్య _క్రలలిత ఫొందర్యస్కుర్క దలఘుకను స్త్రీసనాథ హాంహర చా ధా. అను నిపద్యములో వ్య క్రాన్య కలలిత సౌందర్యన్భురదలఘుతను కీ న! స్తుసనాధుండు హరిహర నాథుం డని చెప్పుటచేతను దనయుపాస్య బేవుంయ మహాబేవ్రం డగుశివ్రం డని మణియొకచోం జెప్పుటచేతను సోమయాజి యద్వయ[ బహ్మనయుండువు, క్ఞాన్నపదుండును లేజోమూూ ర్పియు నగు దశ్నీణామూ క్రి నుద్దేశించి వెప్పెననుటకు సందియము లేము, ఇట్టి సప డాయములు మంత శా స్త్రరహాస్యములు. ఇట్టి తనయు పాస్యమూ _ర్షి సొన్నిధ్యంబు గ వ్లించుకొస, వ బేవా! దివ్యచి_త్తంబున నవధరింవుము ;---
తిక్కనసోమమాజి, రికి గి కథ జనత్ర ని్ధ గావునం బూర్వప, ర్వార్థయా క్రి. జేయునట్టియెడల యక్న మించుకంఠ మమైనను వలవద్చు వలసీనట్లు ఇప్ప వచ్చియుండు. అని విన్నవించి సోమయాజి (గంభారంభంబు సేసె నని యున్నది మైపద్యము పకిశీలింపల. దిక్కనసోమయయాజినలనం జేయంబడిన మజియమొుకసియ మము వువచరితమునకు ముఖ్య మగునది బయలు వెడలు చున్నది. అదియే లోకములో సోమయాజి భారితముం దెనిగంచుచో సంస్కృృతమాతృకను జూడక యే భారత్మగంధము ఆశుధారను నిరం కుకపజ్ఞతా జేసియున్నా. డని చెప్పెడుపితీతికిం గారణ మమయియుఎ డును. ఆయంశ మెద్ది యనంగా ;---భారతెకద జగత్ప్రసిద్ధ మయినదిః కావున పూర్వపర్వార్థములను సందర్భింపం జేయునప్పుడు యత్న నే మాత మక్కణఅ యుండ దనియును, ఇష్రానుసారముగ సందర్భము పొసంగింపవచ్చు. నని ఇెప్పినవాక్యమే. దీని కర్థము బుద్ధిమంతు లేమి చెప్ప నచ్చునో యూహింవుఃమ, ఇది చదివినయప్పుకు వుక్కిటివు రాణనము లుగా వాకుకొనంబడుచున్న తిక్కన సోమయాజకృత్మ పతిజ్ఞాదిక మున కీది యాధారమై యుండు నని తోచక పోయ. -కాా తక్కననోమ యాజి వ్యానుని నుతించుఓ, = సోమయాజి తనకు భారతకృతని ర్థాత యగువ్యాసమవార్షి పయిఎ గలభ క్తి విశ్వాసములను అవకాశ మైనష్టు డెల్ల వివరింవుచుండును. (పతి యా శ్వాసమున నాద్యంతములలో హాెహరనాథుని నుతియించినబ్లుగనే వ్యాసభగ వానునిలాడ స్ఫృ్రరియించుచుంకును. సోమయాజికి ఖభారతర హస్యార్ధములు న్ఫురియించుచో న్యాసా వేశంబు గల్లియుండె నని పతీ తి గలదు, శు, సోమయాజికిం గ లఇెత్ర్రు పాండిత్యము, ఇషా సోమయాజికీ "వేడాంతాది శాస్ర్రుములందును, సాంఖ్యయో గాడిశా(స్ర్రుములలోపలను గలవిశేహపాండిత్యము ఇాంత్యానుశాసనిక పర్వములను తక్కినపర్వములలోం ద_త్త్వముం జెస్పెడునితిహాసాదుల వలనం గోచరంబులు గాం గలవు పూర్వో త్తరమామాంసాళాస్ర్రము
స్ర్తీ కవీజీవితీ ములు. 'లెంతయు 'నేర్చినవాం డని సోమయాజి శై నపండితులతోం జేసినసంవా చాదికములవలనం గోచరం బగును. అట్టివానివివరములు (గంధస్థములూ గాకున్నను, లట్టి సంవాదములవిషయము హూతను సోమబేవ రాజ్‌ యము మొదలగు గంధములలో. గొంత వివింప-బడి యున్న నాని నే నీవజశే (పకటించితిని,ఆవృత్తాంతమును వివరించుటకు ముందు" నదై స్‌ తమతబోధ మాం భాషలో 'జేసినయాచా మ్యులలో సోమయాజియీ మొదటివాం డని చెప్పవలసి యున్నది. ఆంధులలోం ద_త్వరవాన్యము లరయంగో రెడునాం ధ భాహాపండితు లందజును నోమయాజినూరక్షముం చెలిసిళొనకయే యితర్మగంధము లభ్యసింపరు. ఇంక వేదాంత్మగంఖ ములు లేసిగ్గెంప నుద్యోగించువా రందజణును సోమయాజిమార్షమునే యవపలంబించి నవీన గంథములు రచియించిరి, ఇట్టివారిలోం జౌ రాణికళవు లందజును దా మాం ధీకరించు గంథ ములలో (బస క్షమైనచోటుల నెల్ల మతోపన్యాసములం బద్యు రూపము గౌం జేయుచునే వచ్చుచుండికి అందులో భారతమును, ఫభాగవతమున్ను క్ఞానవాసిష్టమును, విజ్ఞాన ప్రదీవికయును, నీతా రామాుజనేయసంవాదము మొదలగ్యుగంథధములను రచియించిన గంథక_ర్తలు సో మయాజతోపాటు శీవలమును గురురూపులుగా నాంధధులవలన (గహీంపంబజినవారైై యున్నారు, ఇట్టివారిలో భారత మన్ని([గంథములలో నె్నె్టు పామూ ణిక్టగంథ మయ్యెనో ఆటులనే అద్రైతళా_స్త్రబోధకు లగుకవులలో! దిక్కనసో మయాజియు గారవనీయు-డును, అ్యగగణ్యు-డురు వై యు న్నాండు, ఇట్టివిశేషములను జూవుటకును కేవలము ఆంధ భావమల్రోపల న అ ద్రైఠతమతబోధము కోరువారికి నుపయు క్తముగ నుండుటకొఆకు పేగంథములన్నిటిలో నుండుతత్వవిషయికము లగుభాగముల సెత్తి 'వేజే యొక్మగంథము పర్యాయమున నచ్చువేయుచున్నా డను, తిక్కనసపోమయాజి కాకతీయ గణపతి న. *1ఇషా- | మహారాజుం జూడంబోవుట. | సోమబేన రాజీయ మను(ప్రతాపరు.ద్రవంశ చారి త ము-లోోం (బళొ పరుదునిమా తామహాుం డగుగణపతిదేన రాయని దర్శించుటకు. దిక్కున
తిక్కనసోమయాజి, 85 సోమయాజి వచ్చె ననియు నవుడు కొన్ని రాజకీయవ్యవహారములును మతసంవాదములు నడీవె ననియుం జెప్పి యున్నది. ఇట్టివృ త్రాంతీము లావంశవారితము” బెల్పుగంధములన్నిటిలోపల నేకరీతినే కాన్చిం చును, అ గంధములలో నెకటిరెంకు (పామాణీకల0ంథములుగం గాన్బిం చును, అంను మొదటిది వచనకాన్యము. ఇది వుట్టి యిప్పటికి 300 సంవత్సిరములకు బెంగా ననంగా తా, సం, ౧౫౦౦ సమానకాలములోః బుట్టి యుండున్ను రెండవది చానిశే పద్యకావ్యము అది వుట్టి ల్మోం సంవత్సరము లై యున్నది, ఈ రెండు గంధములును నోదావరీవుండల ములోని రహీతావ్రరము రిఘుబేవప్రుర మనునామములతో నొప్పు పట్ట ణమునకుం బూర్వవుజమోాన్‌ దాము లిసమందపాటివా రనుతత్త్రియ (పభువ్రులవలన సంపొదింపంబగినపి, అందు బద్య కావ్యము కూచిమంచి తిమ్ముకవిసార్విభామునితమ్ముం డగుజగ్గక వివలనం వై మందపాటివారిమె6 గృతిమియ్యంిడినది. యె "రండు గంధము లలోపలంగూడం దిక్కనసోమ యాజవృతాంతి మొక్క_విధముగ నే వాాయంబడి యున్నది. కావున వచనకావ్యములో నున్నదాని నిట వివరించెదను. ఎట్లన్నను ;---
ఈ్ళ్ళప్రతిరా. జేళఠశిలానగరంబునకు వచ్చి తనకు మరలయుడ్డతమ్ములం (నా కించి తాను పట్టాభిషిక్తుడై యోరుగంటికి శిల్యాపాకారంబు గాల. నోట "నేర్పజేచ్చి చేయం గడమవడీన దేవాలయంబులను బూూర్హిాం గట్టించి యాన్నసమయంబున6 దిక్క- వసోయాజు. లేతెంచిన గణపతి బేవు లెదర్కొని ఫూజించి యకనివత భార తార్థంబు లును ద్ర్వైతాటై సృతంబులును చివచిద్వివేకంబులున్సు భధ ర్మాధర్మంబులున్సు రాజనీతి (ప్రకారంబులును ఇారతవీరు[[ప్రభావంబులును నాదిగా6౬ గలయర్థంబులు వినుచుం జే. అట్టిసమ నుంబున నొక్క-నాండు తక్కునసోమయాబజి యనుమకొండనివాసు ఎన బౌద్ధము నులతో చాదించి యెనుబదినల్లుర బౌద్ధమునుల నజేకించె, అనంతర మాంథములో గణ పతిచేవ్రండు వీక1.నసోమయాజికి "నెన్మిద్మిగామంబులున్సు నవలతు ధనంబునుు స్వర్ధ్మ కండలములును బహుమానంబుగ నిచ్చె”
అని యున్నది. ఈవృత్తాంతము పద్యకావ్యముగోంగూడ విశేష భేదము నొందకుండ నున్నది, ఎట్లన్నను = న్‌. వచ్చి తనకు మజలంబడ్డతమ్ములను వారించి సక లగవ్వారీ స్థలికినిం తాజ్ఞి 'అెన్నంగాను బట్టాిషిక్తులడె వీటికొక్కజాతికోట నిలివె
ప్ర కవిజీవితము లు గీ. చేయం దష్కవ రమైన చేవాయకనమ్సు లప్పుడు ప్రూర్తినం గటించి యలయచున్న్న ,. చోట నొకవాండు త్రిక్యావసోమయాబ్సి వచ్చె నెల్లూరనుండి భూవరుని; డక్రుం నీ, వచ్చిన నయ్యార్యవర్యు నెచర్కొన్ని వినయసం్యవ్రమభ ము లిమమడింప నతిథిష్రూజ లొౌనర్చి యకనిచె భారతా స్థమును తెవ్రతౌదచై్య అల వ్రమాలును వి_స్తృశచిదచిద్వి వేకలమణముల్కు (పకటధ రాధా పర్ధితులుమ రాజనీతిప్రకారంబును భారత్క వీకరులమహిమంబు పీనుదు నుంటి గీ, యనుమకొండనివాసు లెనటిచొద్ద మునుల రావించి వా56 ౧కస_వ మనీషి య్‌ వత తోడ వాదింపం జసీనం దొడరి వాండంజోలకం7- సోమ చయూాద్తోకు లు చుకేశేకేసును. (ఆట వ. అప్పుడు చౌద్ధదేవాలయంబులు గూలం దో9యించి ౫ పతెజేవరాజో సోమ యాజులపటువాక్య? కిక మెచ్చి యశ్రని ఒహు(ప్రవౌరం బ.లం బూబించీ యొనిమితి "గార్తిమంబు లొాసంగి యకండు వచ్చినకాచస్టం ఒడిగిన నాఖఘూవరునకుల గావివరుం డి టనియె, *) “జ సోమయాజి మనుమసిద్ధి రాజునకుం గలిగినవివత్తు వెల్పుట. 1=౯- మెని చెవ్పినవిధంబున సోమయాజ జాదమునులను జయించి డు స ణపతిరాజుతో నెల్లూరుశకు (బ్రభుం డసమచనుఎనవిరాజునకు జాయా యై దులవలనం గలిగిన రాజ్యవిహీనతవిధంబు తెల్నెను, ఇలు తెల్పి ఆమను మిసిద్ధి రాజుమొక్క_ దాయాదుల. బాఆందోలి అతనరాజ్య మయమాతనికి నివ్పింవు, డని చెన్పీన విని గణపతిదేవరా జంచుల కంగీకరింది నవ లమధనమును, యజ్ఞకుండలములును తీక్కనినోబుముూ జకీ బహువాన మిచ్చి పని వెను | గణవతిదేవ్రనిమంతింగూర్చి సోమ.నరా- జ ఆవ! ష్‌ [కా రాజుతో ముచ్చటించాట. ఇట్లు సోమయాజి గణపతి దేవరాజువలన స్వ దేశంబునకుం బోవు ( య జ టం ళల న్‌ చై 23 ట కనుజ్ఞాతుండై గణపకిదేవ్రనిమంతి యగ గ ్ళివ దేవం అను నళనిం జూచి గణపతిదేష్చసితో నిటసియె * రాజూ! ఈమంతి బజేన్రండు గాని సామాన్యమనువ్యమా తుండు గాంయం. సీను రాజ్య భారం శచుతని యనుమతంబ్యునం జేయుట _కేయోచాయకము” అని సోవమయాజు చెప్ప నిజనివాసంబునకుం జనియెను,
తిక్కనసోమయాజి 87 “హా గణపతిరాజు మనుమిసిద్ధిని మల నింహాసన మెక్కించుట, 41 ఇషఫు సోమయాజిం బనిచి గణపతిటేవ రాజు తినమా్యితి యగు నీవదేనయ్యయనుమతిం గొని (వయాణభేరి వేయించి చతురంగబలసమే తుం దై దండయా[ తకు బయలువెడలెను, ఇటు పోయి ముందుగ వె ల్నాటిరాజుం గెల్చి యతనిం దనయాడ్డికు లోను జేఫికొని యప్పనంబులు గొని నెఖ్లూర్నిసె విడిసెను. అక్క-డ నచ్చ డధికారము చేయుచున్న (4 అక్కన, బయ్యన, 99 అనుమశుమసిద్ధి రాజు దా యాదు లగువారిని మనుమసిద్ధి రాజును నింహాసనవ్‌హీనుసని౦0 చేపిన నేరమునకుంగాను దండిం చి వారిచిరువూలు తనకు ధారణ యోగ్యంబులు కా వని వానిని 'లేరాల ర్ముదాగరెక్షి యనునొకి సామంతునకు ధగియింప నిచ్చెను ఇట్లు చేసి మనుమసిద్ధి రాజును నరునకు బిలిపవించి మరల నాతని నారాజ్యము నకుం బట్టంబుగట్టి అతనికి స్వాధీనము గానియిరునది నాబ్లుదుక్షంబుల సాధించి యతఃకి చెండు వేలయేమూజ్యు గామంబులం జెల్లం జేస్తి ఒక్క తటాాకంబును గట్టించె. ఇస్తుగాం జేఫి గణపతి రాజు మనుమసిద్ధి రాజు చేం బూజితుం డయి తన బేశంబులోని దసగంగావురంబునకు నచ్చెరు. ఈ కధవలన సోమయాజి శెలములోనినాజుప కతనియెడ నెట్టిగారవము గలదో తెలిసికొన వచ్చును. సోమయాజిసంతతి, ఇంతనఅకును సోమయాజకి మతవిమయనులోవలను, లౌకిక విషయములోపలను గలవికేసములను వివరించినారము-_ ఇక సోమ యాజిసంతతిం గూర్చి వివరిం౧పవలని యున్నదిః అట్టిపనికి నిదర్శనము లను విస్పష్టముగ. జూ పెదు (గంధదృష్టాంతేము “లెవ్యయుం గానరాన్చం "కాని క్ఞానవానిష్టము నాంథీకరించినకవి సోమయాజికిం దాను సంబం ధుండ నని కొంత వనీ యుంవెను, దాసి నిచ్వో వినరింపెదను, దాన్సి నట్లు వివ౭౦చుటకుం బూర్యుము ళ్‌ ఆంధకవిచర్మతము ”” అను గంధము లో వివరింపబడిన యొకగాధ 'తెలుపవలసి యున్న దిః అందులో -_ తిక్కన
68 కవిజీవితము లు, సోమయాజకునూరుం డగువూరనకవి మార్క_ంపటేయవు రాణముం జె సిగించి (ప్రతాపరుదదేశ్రనిమం్యతి యగునాకయగన్న మంతికి: గలి యిచ్చినట్లుగా. జెప్పంబడి యున్న ది. అందులో నే మతయొకచోం 2320 'జెప్పిననూరనకవి సోమయాజికుమవూరుండు కాండనియును, మతా తిక్క-నామాత్యునికుమారుం డవియును నొకానుక రసిరి గాని దాని కాధార మేదియుః గానరా దని యుండెను, కాని యా[గంథములోని సందర్భము చూచినమా[తముననే మారనకవి సోమయాజకుమూరు౯ండో కాండని స్పష్టముగ నూహింప నయ్యొడిని. తిక్కనసోమయాజకా మారిన్‌ పేరు నూరన యని వానీష్ట రామా యణకవివలనం గాని మతియేలా టో శర్మగంథము వలనం గాన్నితిక్కనసోమయాజికృతంబు లగ్మ గంధము లన నం గాని కాన్పింపదు) క్షానవాసిసఘ్టరామాయ్రణాంధక వి తనవంశ మూ-౨ గూర్చి వ్రానికొనుచోం దనతాత యగునల్లాడమంతి తిక్క.నసోమలోగా జపొత్తు౦ం డగుగంటూరిక్‌ మ్మువిభునిక్రూంతుం బరిణయ మయ్యె నని చెప్పి యుండెను. దీనివలన సోమయాజి కొక్కకుమూరుం డున్నట్లు తళ యుచున్నది. కాని యతసిపేరేమో తేలలేవు. ఇ.క మార్క_ంజయవు రాణములోనియాశ్వాసాంతపద్య ను.లో నున్న సందర్భము౨బటి చదదొడ నం దుదాహరింపంబడినమారనకవి తిక్కనసోమయాజకుమూారుండు కె నట్లీ స్పష్టమే యగుచున్న ది. అందులో ;__ త శ్రీమదు భయకవిమి శ్ర తిక్కనసోమయాజి ప్రపాదలబ్ధనర స్వతీ పాత తిక్క నామాత్యష్టు త్తం మారయ నానుభేయ (ప్రజీళము ౫ అని యున్నది. దీవింబట్టి మారనకవి తిక్కన సోమయాజివు త్తు 90 డు గాక అతనిశిష్యుం డగుతిక్క-నామాత్యునివు త్రం డని స్పష్ట ముగు చున్నది. కావ్రనం దిక్కనసోనుధూజి కుమూరునిచేరు మనకుం బెలి య లేదు. ఇటుల చెలియసిదానిత్షై [పయత్నము మాని అతసుసంతతి వారిలో నెవ్వరి పేళ్లు వసిష్టరావమాయణకవివలన వివరింపంబడినవో వా నిం జూవుదము,
తిక్కననసోమయాజి, 89 తిక్కనసోమయాజికిని వసిష్ట రామాయణ జ్‌ || కవీ యనుసింగనకును గలసంబంధము, (2 మె (10ుథములోం జెప్పణబడినయొకపద్యమువలన_ నీకథ యంత యు స్పష్టము కాంగలదు. కా-బట్టి ఆపద్యనును దెలిపెదను, అందు సింగనకవి తనతాత యగునల్లాడమంతింగూర్చి వ్రాయుచు న్మీక్రిందివిధం బుగ వివిం చెను, ఎట్లన్నను ;--- స్‌ అకండు డిక్క_నసోముయాజులపౌత్తురిం 2, కొను రారు పంటూరికొమ్ము విభుని ఫు త్తి) చ్య్టాంచిక బుధలగేకకల్పక) వల్లి వివావామై _వేభవమున భూసార మగుకోటభూమి కృష్ణానదీ, దమీణతటమున థన్యలీల వలరు రావెల యనున్య హారము: దన శీకభోగంబు గా వేలుచుండి గ్‌ యందుం నో ఇెలం గట్టి గోవిందు నెన్న గోపీనాఘప్రతిస్ట్రయుం గోరి వేసీ ఆఖిలవిభవఎబునందున నతిశయిల్లై మనుజమండారు. డల్లాడమంత్రివిభుండు, అనున్‌ పద్యములోం బాత్తుం డని వాసినచవోం బుత్తు? డని పా ఠాంతర ముండిన నుండవచ్చును. ఆధ బేశస్థులలోం దజుచుగం దండి "పేరు కొడుకుల కుంచుట స్వభావముగా నున్నది. తిక్కనసోమయాజి తండిపేరు కాచు శన మైపద్యములో వివరింప్యబడినతిక్క నసో మ యాజి సంబంధి యగునతని పేరును గొమ్మనయే అచ్చు! పతులలోం జాత్తుండని వ్రు త్త్రనకే పడియున్న. బడియుండును, ఈమార్పువలనం బద్యములోన గణ భంగము కాదు. కాంబట్టి ఆభాగమును “లిక్క నసోమయాజులవుత్తు).డై. క మరారుగుంటూరికామ్మవిభునొఅని సవరిఎచిన లెస్పమైయుండును-లళ్లు సవరించి చదువలాం దిక్క_నసోమయాజికి గుమూరుండు గుంటూరికొమన యనియు, పొత్తి) బిట్టాంచిక యనియును, ఆమెకు నల్లాడనుంతివలన నయ్యలమంతి యనుకుమారుండు కళ్లె ననియును, నాయయ్యలమంధధతి కుమారుండు , వసిష్ట రామాయణ[గంధక_ర్త యగుసింగనమం,తి యని ' యుం జేలినది- ఇంతకు నధిక మగ్మగంథములు దొరకకుండుట చేతం దిక్కున సోవయాజికుమూరునివంశముంగూర్చి వివరింపణుడ దయ్యెనుః 'జేశాభిమాను లీవిషమయ్సు. నింకను శోధింతురుణాక, సోమమయాజికృత 12
00 కవిజీవితములుం నిర్వచనో_త్తరరామాయణముంగూర్చి శామాయణకవులచారిలే లోం జూడందగును,
అన్యా తిక్కనసోమయాజిశ్రాలనిర్ణ యవిమర్శసము. 12
ఇదివజులో. దిక్క,నసోమయాజికాలనిర్హ యము చేయుటకు౯గే ను ఆంధధ్రకవ్రలచార్షి ములో: గొంతయత్నము చేయంబడినది. కొని దటి యొకస్థిరమార్షమును కనుపజణుపనందున నిం డాకాలనిక్ష యమునా మ దు విమర్శించి అనంతరము దాని. నాట్లు సిద్దాంతీకరంపవలయునో ల యఃజేసెదను, అది యెట్లన్నను ;___
౧ ఆంధ్రకవిచార్శితములో “కృష్ణామండలచార్మితములో జెజ్హ్రగ డ్లరా జగు కాటమరాజును, పల్నాటి పు వైనపద్సానాయకుః డునూ గ్‌ లిసి పథువ్రలల్సీళ్లకుంగాను పదుమూండవశ తాబ్దముందు నెట్టూర్యివభు వన్‌ సిద్ధిరాజుతో యుద్ధము శేసినట్లును, సిద్ధిరాజు సేనలు కవితిళ్ళ_నతమ్మూూ నికునూరుం డగుతిక్క నమంతిచే నడివింపంబడినట్లును త జెప్పంబడి యు న్నది దీనింబట్టి చూడంగా సోమయాజితమ్మునికుమూరుం డు పదునకా! డవళశతాబ్బములోని వాడు కాని సోమయాజి పదమూండవశ తా బ్రము లోనివాండు కాం డని తేలినది. ౧౨౦౦ల సంవత్పగము మొదలు ౧౭౦౧౦ ల స౦వత్సరమువజఆకును పదమూడవశ తాబ్ద మగును. సోమయా-జితమ్యుూని కుమారుడు ౧౧౫౦ కల కాలములో బుట్టి ౧౨౦౧ వణకు ననలా ౫౦ సంవత్సరములవఆకును జీవించియున్న ను పదమూడవశ తా బములోో6 జ రిగెడుయుద్ధములో నుండవచ్చును. ఆయుద్ధములోనే హతుంైైన నోలేం డు పదమూండవశ తౌబ్బములో యుద్ధములో వాతుః డయ్యె నని చెన్న బడవచ్చును, ఇళ! జేంబదిసంవత్సరములవా! డని యొకయూహాం "జే నారము, అంతకుం దక్కువవయనస్సులో నుండునారికిం బూర్వ కాలము లో నున్న తోదో్యోగములు దొరశెడునాచారము లేదు. వంబదిసంవ తృరములవయన్సునకుం వైవాంటే అయ్యెనేని అతనిజననకాలము ౧౧౧౨౦ శేక౧ం౧ంళం కూండం గావచ్చును, ఇదికాక తిక్కనసోమంపహాజితమ్మూని
తీక్కనసోమయాజ ర్ట కుమారుండు పదమూండవశ తాబ్దమున నున్నట్లు 'చెప్పినను తిక్కన డానిం బట్టి అతసికి నతిసామిప్యకాలీనుం డని యూహింపం జాలి యుండదు సో మయాజతండికి సోమయాజి అతి శాల్యంబునం బుట్టి యుండవచ్చును అతనితమ్ముండు సవతితీమ్ముం డై తండి వృద్ధావస్థలోం గల్లి యుండవచ్చు నుం ఈయిర్వురకును నలుబదిసంవత్సర ములవఆకును వ్యవధి యుండ వచ్చును. అట్టితిక్కనసోమయాజితమ్మునకు మరల న్రైదవపదిలోనో లేక ఆఆవపదిలోనో వుట్టియున్నతిక $శనమంతి అతని యజునదవసంవత్సర మున యుద్ధములో హాతుం డయి యుండవచ్చును, అస్సైనం దిక్కనమం (తిమృతినాంటికి దిక్క-నిసోమయాజి జననకాలము నూట యీంబదినంవ త్సేరములకు ముందు గాకున్న నూజుసంవత్పరములవల కైన నై యుండు ను. శండవపడతములోంగూడ సిది జా సం, ౧౦3౦ అంతకు: బూర్వము అగు ననుటకు సందియ ముండదు. కాని యీాడహైవృతాంత మంతయు నూహలమైని వేసిన సిద్ద్ధాంతమునకు నట్లుగనే యూహించి యియ్యంబడీి నసవూభానముగా నగును తిక్కనసోమయాజికి. దమ్ము డున్నా6 డసి' సోమఎయాజిక ప్రతే(ట్రంధములలోం 'జెప్పంబడి యుండలేదు. ఇట్లుగాం 'జెప్పల బడకపోవ్రటంబట్రై సోమమయాజితంటడికి సోమయాజి యొక్క-ంజే కుమా రుండని నిశ్చయింపవలసి యున్నది, తిక్కన మంతి)నాముండు కాకదం డనాథనాముండ్యు పీరివంశములో నొక్క-ం డున్నుట్లు (గంధము లున్నపిః అతనికే రణతిక్క-న యని వాడుక. ఇతనితండి సిద్ధయ, ఈసిద్ధయ సో మయాజకి వమవూండవ మెత్తండిా. సిద్ధయకుమారుం డగురణతిక్క-న ము ప్పదియిద్దజుని యోగులలోం జెప్పంబడిన వాండును, వేములవాడభీమక వి శాలములోనివాండు నైనట్లు నీవజశే యాళ్ళీమకవిచార్శితములోం జె ప్పంబడియెను. ఆంకం దిక్కనతమ్ముుసికునూరుం డగుతిక్కనమం తి యు న్నట్లు పొమాణిక్టగంథధములం 'అేవు గావున దీనింబట్టి తిక్కనసోమయా జికాలము నిర్ధయింపము, ఇది సిర్దయము కా లేదు గావునం దిక్కునమం తికిం (టభుండుగానుండినసిద్ధి రాజు తిక్కనసోమయాజులవలన ను _త్త
ఫీ కవీజీవితీ ములు, రామాయణము9 గృతి నందినసిద్ధిరా జైనట్లును నిశ్చయింపంజూ లము, కావున సోమయాజికాలనిర్దయ మిామూలముగం గా లేదు.
౨ అం(ధక విచార తములోనిమజియొకయుదాహరణములోం ది క్కనసోమయాజికుమూరుం డగుమారన మార్క్య_ంజేయను రాణమును "తెసణగించి దానిని (పతాపరుదదేవువిమం్థతి యగునాగయగన్న మంతి కిం గతి యిచ్చెం గావున దానింబట్టి తిక్కనసోమయాజికాల ము నిర్ణ యించెద మని చెప్పి యున్నది. ఇంతమ్మాతమునం దిక్కనసోమయాజ కాలమునిర్ధయింప వలనుపడదు. (పతాపరుదిబేవు డనునామము కాళ తీయవంశన్ధులలో:గొంద ఆకును, కటక్కపభువులలో. గొందణకును నున్న ది. వీరిలో నెవ్వగి మంతిగానున్న నాగయగన్న మఃతికిం గృతియి చ్చెనో "తెలియదు, ఎన్మైనను మన బేశనములో విశేషవ్యా ఫ్రనాముం డగు వాం జెన్వండో అతనిమంతియగు నాగయగన్న మంటతికే కృతియిచ్చా నని యూహింతము.” |, 1. 56౪615 6 01 ఉ౨0ంల1669” అను న్య్యూయల్‌ దొర్మగంథములో నీక్రింద నుదాహరించినవారు రుదనాము వై యున్నారు.ఎట్లన్నను ;._
శ్రీ న సొ సం 117977 ౨ 1102లో నొకరు దుండుం 11707 ౨ 1120 న 125577 = 1200 ః 129977 ౨ 299 3 1810.._.77 ౨ కల్తి 09
ఇట్లుగా నై దుగురురుదు) లున్నాఠ్రు, వీరు గాక పద్దునాయకు
లవంశావళీశాసనముం జేర్చంచినరుదిండు మజియొకం డున్నాండు. ఇ తయడు కా, సం, ౧౦౧౯” లోనినాం జైన శ శాసనమువలనం గాస్పించు ను, కోవనీముదా)విడులకు న్మగపహోరములును, స్వాస్థ సములు నిచ్చినరు దండు మజీయొకం డున్నాండు, ఇతనికాలము శా, సం, ౧౦౮౭, ఇట్లు
తీక్కనసోమయాజి, రి గాన్పించునేడ్డురురు దు్రలలో నెవ్వరవలన నాగయగన్న మంత్రికాలము నే రృజణుపవలయునో "తెలియకున్నది. ఇది యయినవిము నటు నతనికి మూ ర్కంజేయనురాణముం గృతి యిచ్చి నమారనక వికాలనము నిర్ణయింపవల యును, ఇంతశ్రమకు నొప్పిళాని మూరనకవి కాలము నిర్ణ యించినవో నామూరనక వి తిక్కనసోమయాజికొడుకు గాక తిక్కనసోమయాజిశిమ్యు డగుతిక్క,నముతికుమూరుం గరైనట్లుగా నివఆశే చూపించి యుంటేమి, మన మొక వేళ మారనకవికాలము నిర్ణయించినను మొదటియంశము లోం జెప్పంబడినయాశ్నేపణలే యిందును దటస్థము లగునుగావున దీనిం బట్టియును తిక్కనసోము మాజి కాలము సర్గ మింప వీలుపడదాయెను, కావున నాం్యధకనిచారితిములో (నాయంబడినసిద్ధాంతము మూనితి కనసోమయిాజికాల మిక నెట్లు సిర్ణయింపవలయు నసి శంకించుకో నెదము. దాని కీక్సిందిభాగముళోం జేయంబోవునుపన్యాసము. సమా ధాన మై సిద్ధాంతమును సృష్టీకరిం చును. నూ. సోమమయూజికాలనిర్టయము. జా
తిక్క-నసోమయాజి యేకాలము నాండై నది యును నిర్ణయించుట కొకటిలళెండు మార్షములు గలవు అుదు మొదటిది సోమయాజ్మిపభుం డగుమనువసిద్ధి ౫ జు కాలపరిజ్ఞానముం "5ండవది యీ రాజుయొక్కగాసి, "లేక, అతనిపూర్వుు లగు రాజులయొక్క గాసిసమ కాలీనుల కాలవీజ్ఞానము. ఈళశెండును గాసిచోం దిక్క-నసో నుయాజిసమకాలీనుల కాలములం చెలి సికొనుట గాని లేక కేవలము లోకమువాడుకవలనం గశ్హానుక థాజ్ఞా నము కల్లించుకొనుట గాని యము యుండును, అందులకు ముందు మొదటిదానిలో సీసంశయమును నివారించుస్పష్ణ్టగాథలు లేవు, రెండన గాధలోనియంశములు భూచినం గాని దానిలో. గలసంకయములు తీజవు, కావున రెండవదానీసి వివరిం చెదను, ఎట్లన్నను ; ---
౧ తికనసోవమయాజతోం గొంచెము సంబంధము గట్టియున్న వాసిష్ట రామాయణ్యగంధక_ర్త యగుసీగనకవి తన తాత భార్య తిక్కన
శరై శ్రుయు సోమయాజక్రుమూరునికొనూ ్సె యని వెప్పెను. అటువిముట సింగన తసతం డింగూర్చి (వాయుచు నతండు రాజమహేందవరమునం (బభుత్వ ముం 'జేయుచున్న తొయ్యేటి అనపోతభాపాలునినుం తీ యని యిీకిం దివిధంబుగం జెప్పెను. ఎట్లన్నను ;_-- నీ. ఆ్యత్రేయగో(గ్రపవిత్రు పేరయమంటత్తి పుత్తిి సింగాందిక పుణ్యసాధ్వి ఇెలయ వివావామై వేయ డేళంబులో "నేపారురాజమ హేంద్రపురికి నధిజతి తొయ్యేటి అనపోతభూపాలుమంటత్రి యై రాజ్యసంపదలం బొదలి యొప్పారుగాతమియు త్తరతటమున వవానీయ మ గు పెద్దమవికి యందు న్స్‌ స్థిర రారామళతులు సు మ్నేశ్రములున్సు చెక్క లార్థించి సితకీర్రిపెంపు మిగిలి యఖిలజగదన్న దాత నా నవనిం బరకగా మనురగుణభుర్యుం డయ్యులమంత్రివరుండు, దీసింబట్టి ఇరూడ నీ అయ్యలమం,తి అనపోతభూపాలునితో సమ శకాలీను డని స్పష్టమే కదా, అనపోతభూపాలుండు కొండఏటిసీవములో రాజ్యము చేయువాండు అతన్ని ప్రభుత్వకాలము శా, సం, ౧౨౨౨౨ మొద లు ౧౨౫౧ వజకునై యున్నట్లు కొండవీటి రెడ్తశాసనములవలనం గా న్పించును, ఇదియ్‌ అనంగా శా, సం, ౧౨౦౦ మొదలు ౧౨౫ వజకున్వు అతనిమం,తి యగునయ్యలమం,(తి కాలముగా సి్గ యింపవలయును, అ ఇ య్యలమం(తి మొదలు తిక్కనసో మయాజివఆకును బెని చెప్పిన విధమున లస్ధా నైదుగురువురుము లై 6. వురుషునకు ముప్పదిసంవత్సరములచొప్పున నై దుగురికిని నూట యేంబదివత్సరము. లగును. ఇది పం జెండువందలలోత (దోసివేయంగ ౧౦౫౦ శా, సంవత్సర మగును. ఇది తికనసోమయాజి కాలమును నిర్గ యించుట కొకమార్షము.
౨ ఇక రెండవవిధ మెట్లన్నను ;--గోదావరీవముండలములోని దడామౌరామబదేనాలయము పై నున్నయొకళిలాశాసనములో శా, స, బంగాళా (55. 1090877=1175 తలి లోం గాక తీయగణపతిర్ముదుని యల్లునిడాన మున్నదిః దీనింబట్టి కాశకతీయగణపతికాల మంతకుం బూ ర్వ మిరువదిముప్పదిసంవత్స్చరము లైనను చై యుండవచ్చుశు. ఈ గణ పతిర్ముదునికడ శే తిక్యనసోమయాజి పోయి యుంజె ననియు. నతని
తిక్క,నసోమయాజి, రక కోర్కె మెని జాద్ధమునులశో సోమయాజి సంవాదము చేసి యుండె ననియును నీవజకు. జెవ్పీయుంటిమి. గణపతిర్ముదుండు శా, సం, ౧౦౫౭ మొదలు ౧౦౮౮౫ వజకును రాజ్యము చేనీనట్లు సోమబేవరాజీయ వచన కావ్యమువలనం గాన్బించును, కావున సోమయాజియు నాకాల మువాండే యని నిశ్చయింపవలయును. తిక్కనసోమయాజ గణపతి రాజుం జూడంబోవునప్పటికే ఛారతనముం ెనిగించినట్లును థారతాో రము లతనిసభలో నుపన్యసించినట్లును కానువించును. సోమయాజి భివ దేవయ్య యనుమంతియొక్క_గుణవి శేవములు గణపతి రాజునకు బోథధిం చిన ట్లుండుట చేతను, అతనిమూలముగనే రాజకీయ న్యవహార మంత యు నడివింపు మవి సోమయాజి లెస్ప చెప్తుటచేతను గణపతి దేవుం డప్పుడే సీంహాసనమునకు వచ్చి యున్నట్లును, అప్పటికే అనంగా శా. స, ౧౦౫౭ నశే సోమయాజి ఖభారతముం చెనింగించినట్లును స్పష్ట మగుచున్నదిః ఇట్టిమనయూహాలు ెరుదాహరించినకాలముతో సరిపడీ యుండుటం బట్టి న్యాయ్య మగునపిగానే కానువీంచుచున్న వి.
-
కాకతీయగణపతి రాజుమంతులలో నెక్కం డగువాణసనం శప్పు క్రన్న మంతి వసిష్ట రామాయణక వి యగుసింగనక వవలన బద్భువు రాశో త్రరఖండముం గృృతి నందినకందనమం తికి నాజవపురుషుండుం వసిష్ట రామా యణకవి మైన సింగనమంటతి తిక్కనసోమయాజికి న్వైదవ వురుముండు, కాంబట్టి తిక్కనసోమ యాజియును కాకతీయగ ణపతి రాజును సమకాలీను లని ఇెప్పుట శేయావేేపణయును లేదు, సోమబేన రాజీయ మను వచన పద్య కావ్యముల రెంటికిని (ప్రారంభము మొద లొకవందసంవ తరములు వ్యత్యాసము గాన్సించునుః అవ్య త్యాసముంగూర్చి కాకతీ యరాజవంశచాకితములో నాచేత సవి స్తరముగ సంవాదింపంబడినది గావున నివు డది యంతయు సీకవిజీవితములలో (వాయంబడక _ వచన కావ్యములో జెప్పంబడిన గణపతి రాజు కాలమే సరియైనది యనియునుు చానికి నీదృష్టాంతమునే ఇరావి యుంటి ననియుం దెలియం జేయుచు న్నాండనుః
-
కవీజీవితములు,
ఈ, ఇచెన్నపట్టణములోని గవర్న మెంటువారి పాచీనవు_స్తక భాం డాగారములో సి & (బాల (11 6. ౨. 30౪%) దొరవలన మేకం జై కలెక్షన్‌ న్‌ (0420000216 00%606005 0౯ 0164 నగళఇకయట్లాటి లలో నుండి యెత్తి (వాయిాచంబడిన లోకల్‌రి కార్లు (1200621 1₹600169) లను స్థలచార్మిత్యగంథములలో మూండవసంవుటము 3౮౫” వుటవోం దిక్కనసోమయాజిమృతికాలమును స్పష్టపజుచునొకపద్యము_ కాను వించును, అదెట్లన్నను ;___
క, అంబరరవిళశికా క్కా బ్ధంబులం జకుళకాళయు క్రిభాద్రపదఫుమా సంబున రవిప్రథావిన్మి భంబగశ్రీతిక్కయజ్వ (బ్రవా శ్రమం జేళ౯ా.
అనునీపద్యములోని * అంబర=ం, రవి=ం౧౨్క. శశి=ం అనుడా నిని * అంకానాం వామతో గతిః * అనుగణిత శాస్ర స్త్మూతముం బట్టి లెక్కింపంగా ౧౧౨౦ తేలును, ఇది శాలివావానశకము సంవత్సర నామ ము కాళయు క్తి, ఇది తిక్కనసోమయాజిమృుతివత్సరము. -ఈపెసంఖ్య ను ౧౩౧౦ గా ెక్కించి అ౫ధకవులచా్యతములో వా్రాసనది. గణిత శాత్రుసంపదాయమునకు సరి కాదు అజ్రివత్సరము కాళయు క్రివత్సరయము "కాదు. రెండంకేలం గూర్చి యొక్క శు నంకశేతనావముము చెప్పంబడినప్పూ డారెంకంకేలకు * అంకానాం వామవో గతి అనుసూ. తము పట్టదు. వీనిం బెల్పుటకు మజియొక్కళాసనోదాహరణముం బెల్సెదను. అది రాజమ హేందదవరములో మార్క_ంజేయశి వాలయ మును మరలం గట్టిం చినకాటయ వేమా రెడ్డిధార్య మల్గాంబ కోనసీమలోనిమల్లవ రాగ హోర దచానముం జేసినప్పు డిచ్చినశాసనము- దీనివివరణము "రెడ్లచారితు ములో పహ్రయంబడినది, ఇవుడు (పన్తుతాంశమునకు వలయుక్షోకమును న్యూతముదాహరి౨ చెదను, ఎట్లన్న ను కా
ట్ట (శ్రీకాశే గుణ రామ విశ్వ నజితే కార్షిక్థాహిచ్తే ఖరే. *” అన్ని
ఇం దుదాహరింపంుడిన ఛకవత్సరము గుణ=రె రామ=ర్య్మ విశ్వ (౧౩ విశ్వే ేవతలు=ం౧3.దీనిని లెక్కించునవుడు “అంకానాం” అను సూూతమునకుం టెయర్థమే కాకున్న 3౧3౩౩ ఇాలివావానళకము
తిక్కనసోమయాబజి, క్రి? కావలసివచ్చును. [పన్తుతములోంగూడ శాలివావానళక మింకను ౧౮౨౨ లోపే కావునం చైగుణితము నంపూ ర్షిగా నసందర్భ మని చెప్ప క తప్పదు. సోమయాజిమరణముం దెల్పుపద్యములో మనము చేసిన సిద్దాంత మే సరియగునది యం ఖరసంవత్పరము ఇవా, సం ౧౩౩౩ అగు టచే స్థిరపజు చును, అసప్లైనవో సోమయాజివిర్యాణము కొం సం ౧౧౨౨౨ అగును, న ఇట్లు సోమయూాణిమృతి కాలము సిద్ధాంతము కాంగా సోమయాజి జననకాలము దానింబట్టి నిశ్చయించుట అకిసులభమై యుండును, ఇపినఆఅలో భారతము శా, సం ౧౦౫౭ నకు బూర్వమే "ెనింగింపం బడె నని చెప్పియున్నా ము. అప్పటికి. దిక్కనసోమయాజి నలుబదియే6 బదిసంవత్సరములబవా డని యూహింపవచ్చును.అటు లైనచో నాతనిజన నము జాంసం, ౧౦౨కి లోవుననే అయి యుండును. అది మొదలు సోమా యాజికి నూజువత్సరములు ఇెప్పవలసియుండును.. ఇది సామాన్యముగ మన దేశములో. (బన్తుతకాలాయున్రాయములనుబట్టి చూడ నాశ్చర్య ముగాం గాన్సించును గాని సోమయాజసముకాలీను లగురామానుజా నాక్యుంయు మొదలగు ౧౨౦ సంవత్సరములు జీవించినవారితో సరిచేసి మాడలాం దక్కునయీ కాని అఫిక మేమియును లేదు పూన్షాయున్రా యవంతులు వేయుసంవత్సరముల్మ కిందట వ న్తుతమునకం'ెం బెక్కం (డున్నట్లుగా న నేక్షగంధదృష్టాంతములు కలవు, కావునం దెక్క-నసోమ యాజి నూజుసంవత్పరములు జీవించె నని చెప్పట యుక్తిసవా మని వక్కాణిం చెదనుః “క సోమయాజియు నన్న యభట్టును సమకాలీను లనుట 2 - మె సంవాదను.లో. జేలినసిద్ధాంతములంబట్టి తిక్కన సోమయాజి పదునాకళాండవళ తాబ్బములో నున్న వాం డనుటకు సందియము "లేదు గదా ౪ ఇఏవజణలో నన్న యభట్టూరకుండు పదియవళశ తా చ్చాంతమునను పదునాకాండవశ తాబ్బములో నుండినట్లు దూవీంచి యున్నాము ఈ యిర్వురును సమకాలీను లనుమూట దృథపజుచుటకుం. బైసంచాదమే 113
న! కవిజీప్‌తములుం ఇాలియుండును, అియినను ఆంధులలోనిబుద్ధిశాలు లాలోచించి య్‌ కను బకశీలించుటకుంగాను లోకములో. గరయింకొకపకీతిని ఐే చుచున్నాండను. దానిని మనన్చున నుంచుకొని కోధకులు గ్రలకదా లా లభించినవుకు హానీలింతుడగాక. అది యొద్ద యనం గా "రామాయణము నాం్‌కరించిన భాస్కృరుం వును, నన్నయ భట్ట రకుండున్వు వేములవాడ భీనుకపియుక్కు దిక్కు నసోమయాజియునా సమ కాలీను లనియుక్కు భాస్కరకవి రానూయణము ెనిగిఎచుచొ రావ ణసంహారానంతరము శ్రీరాముని వివిధ దేవతలు చేయుసోతములొ వ్‌వి ధభూబేవత లగుకవీశ్వరులచే రచియింపంబడి తన్మ్గంధములో నుండవలె యు నని కోరలాం బెక పీశ్వరు లందబజును తమ'పేరు లుంచి అమొకెఠతో్‌ పద్యము రచియించి యిచ్చి రనియును, ఆ పద్యములను వారిపేక్‌టునే (పకటించి గనియును వాడుక గలదు-కాని ము. దిత్యగంధములలో 6 గారి డాంతగద్యములుకూడ మార్చి ముదింపంబడినట్లుగా రామాాయకాక వుల వార్మితములోం జూవీంచి యుంటివి= కాంబట్టి ప్రాచీనము లగుతా భవ త్త? (గ్రంథములు దొంకినవు జెల్ల నీవిమయమై పరిశీలన చేయుటకు బుథ్సినూం శులను చ్యార్థించి యిప్పటి కీర్చ త్తాంతమును వ్రాయ విరమిచెదనూ+
శీ ర నుం నా వాలని. కవిజీవితములు, న ల గ! జానా "డై జ గా ఇతండు భారత ములోని యార ణ్యపర్వ శేష మును భారతముతోం నహాకివంన్ల మన్నుగంథమునుం 'దెసింగిం చెను. లశ్మ్మీన్భపింహకధ ద్విప స చేస నుం జ ననింగూార్చిన ఇార్మితవి శేష ములు 'తెలియకున్నను తర్ణగంథములు జూచిన సీతనిపంశావళి మొదలగునవి ఇొన్ని తెలియ గలవ్ర. వానిని మతియొక-చో వినరిం చెదను. (గంధర చనాకారణము.
65 బ్రన్సి యిట్లు ఫూజ్యశాజాతక్సరుండే చెననాకు వభీహ్టైర్ధ దాతరై యవ వళకంబున నకి లజనరంజనం౦ం బొవర్చుటంచేసీ రాజశళబ్దంబునకు భాజనం బగచుః టే విలా నిత్య్యుండుపల్ల వాదిత్యుండు -“ముదలగు బచికుదంబుల నొప్పుచేమజి నేక సారుండు ""
చిగి అం 9,
అని (గంఛారంభములో నెక్హ్రాయెగ్గడ యొకనచనమును వ సి
అప్రభుండు అద్దంకివురంబున భ్యద్రసింహా సనమున నుడి తన్నుం బిలునం
పెనిచి యరాకిందివిధ *బునం బల్కినట్లు చెప్పియుం డెను ఎట్లన్నను ౮ క అంబుజభవనిభండును పో తాం బావిభుండు నగుసూర నార్యునినుతు న న్నుం బూజితధూర్షటినర అతాంబుజో శ్రీవల్సగో(త్రు నంచితదచరతుకం
వ, 'నవిసయంబుగా నరి సంచి యిట్లనియె.
స్‌ సకలభాహాక వత్వవికారద.ండవ్వు సాధుసమ్మతుండవు నిత్య సౌమ్యమతివి ఛవ్యుండవు గాన నీమో యవల బరలణల బత్మ హేను గట్టి యుండుదు నెప్పు "జెజ్జ్బనార్యం ఛా నాతమ్ముండు ఘనుండు మల్ల రథిని బాథుండు ని న్న్హాశత శ్రీతోడన్‌ సము-పేతు. జేసి యెలమిక్‌ జేపట్టి మా కిచ్చుటక జేనోచరాద మెలర్స రామకథ మక చెప్పించి యత్వ్యు మ ఖాఖతిం గాంచితి నింకనుం దనియ ేం గా వ్య్టమృ తాస్వాదనక
100 కవిజీవిత ములు క. భారతపరాంశ మని యిరి పారణం కెప్పుదురు బుధులు హరివంశము నీ వారమ్యుక థం బెనుంగున ధీరో త్తీోను నిశస్వహించి తలుపుము నాకుకాం అని "ఇెప్పియుంటెను, దీనింబట్టి యిీకవి అన వేమా రెడ్డిచొ స్థానములో నుండె ననియు, నద్దంకివాసన్థుం డనియు, వేనూ-రెడ్డితవాజ్హా డగుమల్లా రెడ్డీ మొదట సీతనిని తనకడ నుంచికొని యనుంతర వా యన్న యగు వేమా రెడ్డి కొవ్చించె ననియు నా వేమారెడ్డి (పధమనులటో నీతనివలన రామకథ -చెప్పించె ననియున్కు అనంతర మో-భారత జేవ మగువారివంశమ్సం చెనిగించవు మని కోఆజలా చాని౨ చఊెనంగించినట్తునో చేలినది. అట్లుగాం (బభుండు తన్ను (గంధరచన కుత్చహింప సే (ెగ్గడ యాక్షిందివిధంబునం (బభున కు_త్తరము ెవ్పీనట్లుగ నున్నది* ఎట్లన్నను ఫా ఊం నన్నయభట్టతిక్కళవి నాభ్రులు చూపినతోశివ పావనం "బెన్నం బ రాళ రాత్మజమునీందద్రుని వాబ్మయ మాడి బేవ్చంయడే చెన్నునివృత్త మివుం గడు వేజుకతో విననాయకుండ ని ట్లన్చియు సంభుటించె మదశీపిత సిద్ధికి రాజఫ్రుంగచా. క కౌవునం ఉస్పెదం గలా ఇకావహమవానీయరచన వారివంళము స ద్యావమున సవధరింపుము, భూవినుతగుణాఖి రాము పోలయ వేమా. అని యున్నది. దీసింబట్టి చూడ సీయెజ్ట్టపెద్దడ తాను నన్నయ తిక్కనలమార్షముల"నే పోన్ర్చనట్టుగాం. జెప్పెను, ఈవారివంఛములో. భా నావజకుం 'జేశియున్నగంథ మొక్క.రామాయణ మనియ్‌ చెప్పి యాం 'జెంగాని 'రెండవ్యగంథము కానువింపదు. ఆరామాయణము”ణాడ ఇ్టపకములో నున్నట్లు కానరాదు, కొం తకాలము:[కిందట నొకచిన్న య చ్చుపొ_త్తములో ను త్తర రామాయణగాథ ద్విపదలో నున్నది చూచి యుంటిని, అది యొజ్జప్థడనామమున నున్నట్లు జ్జాపక మున్నది. అదియు ను పూర్తిగా నచ్చుపడక యతుగాన్గంధముల కువళూగ మగుభా గముపటు కే అచ్చుపడి యుండుటంబట్టి చానియం దంత కద్ధ చేసి సంపా చించి యుండలేదు. ఇతండు వేసిన రామాయణ వుదియీ యగునేని యడి యంతవిశేష్యగంథము శాదసియును దానిని నత్రయుం (ఒకటించు
ఎత్తాెస్టడం 101 ట్‌ యనావశ్యక వుని అచ్చులొత్తువారు అుదలిముఖ్యభాగములుమా (త్రమే చచురించి ఠరనియు నూహింపనై యున్నది జా అరణ్యపర్వ శేషము. శక కారతములోని ఆరణ్యపర్వ శేమము సీతం జెప్పుడు “తెనిగంచె నో అది యితనిచేత విస్పపష ముగా జెళ్బంబడ లేదు. కాని యందు వ! లో నాల్లవయా శ్వాసములో “*ధర్మురాజు నహుష ప్రశ్నలకు (శత్యు _త్తీరము లిచ్చుటి అకుఖాగములోం గొంత నన్న యభట్టుచేతను అటు వెమ్ముట నెక్టైయపెన్టడ చేతను ర చియించంబడీనక్టు చెబ్బంబడీ యున్నదిః అందునన్న య భట్ట-కవిత్వములోని తుదిపద్యము వా జారుతరంబు లయ్యెు విక సన్న వవై రవగంధబంధురో చారనమిరపౌరభము డాల్చి సుభాంళు నికీర్యమాణ శర్చూరప రాగ పాండు రుచిపూరము లంబకపూరితంయి లె, అనునది. దీనినే పత్తికాముఖంబునం (బకటింప చానికేం దిక్క-న సోమయాజి వర మువేస ననయు దానంజేశి యతండు భారత శేవము వా! రచియించుటకుః బిలువంబజే నవియును మతి మొకప్రతీతియుం గలదు -ఈపద్యు ముతో నన్న యభట్టు విత్వము సిలిచిపోయినది, అనంత రము ఎజ్హాయె స్టడకవిత్వము కానువించును, కాని యిదియా వెంటనే అన గా నన్నయభట్టు వదలివేసినవెంటనే రచియిపయడక మటీికొంతేకా ల మైనవిమ్భుట (వాయయికినట్లు కానంబడును, తిక్కనసోమాయాజి తనకవిత్వము ఆరణ్యపర్వ శేషు మునుండి యారంభింపక విఠరాటపర్వము నుండి యారంభించెను, అందులో :?- అట్రం దాది దొడంగ మూండ కృళు లాంధ్వికవిత్వవికారదుండు విద్యాదయితు౦ డొనళ్చి మహి తాళక్ముండు నన్న సృ ర గంథాల 0 క అసి "చెవ్చీయుం డెను-దీనింబట్టి చూడ క్రీ న ధీ అజ. నా | యభట్టు ఆవజకు రచియించియున్న్య గంధవ్యోను జృరర్జక్థంప్తే వపా షు మ్రును గాన్సించును, కాని యజ పెగ్దడ అట్ల 6 చయాస్తున్యట క్‌ జా - థల ౮ లే తనకో ఈ జే ల్‌
సక కవిజీవితములుం వంశము తెనింగించుటకు.గా నేర్చజుచుకొని దానిని పూర్తి చేసినవిమ్ముట భారతములో. గొంతభాగము మాత్రము సంపూర్తి కాకయుండుట చాగు గా దని దాసిం/హాడ బూ ర్వి చేసినట్లు కానువించును. శానియ ట్టిసందర్భము దీనిలో (వాయంబడి యుండ లేదు. నన్నయభట్టు పారంభిం వాం న! ళో చిన శరదృతువర్థననే తానును మి? స్నిపద్యములతి ౬ జెప్పి (గ్రంథ నుంతేయు నన్నయభట్టు రచియించినక్లు రాజన కేందునిమెం గృతియుంచి పూర్తి యొనరించె నన్నయభట్టుకవిత్వమునకును శంభుదానువిక విత్వ మునకుం గలశయ్య్యాభేదంబు సూచించుటకు. గాను శంభుడానుని శర దృతువర్థ నలోనియొకటి రెండుపద్యముల నిటవివరిం చెదను.ఎట్లన్న ను; వ న్నురదరుణాంళు రాగ రుచిం బొంపీరివోయి నిర స్తనీర డా వరణము లె దళర్కమలవై భవబ్భ్బంభణ ముల్లనిల్ల ను ద్ధురశరహంససార సమభ్యువ్రతంస్స న్లనముల్‌ ెలంగం గా6 గరము వెలి” వాసరముఖంబులు కారదవేళ6 జూాడలున్‌. కా,దానాంభంపటలంబునం బృథభుపయోధా రావలిం దాల్చిగ స్లానిర్ధోమము బృంహిక చృలనర్టబచ్చాదించి పావృట్ప్టయో చానీకంబు శరద్భ్యయంబున నిగూఢాకారతకా డై వాం గా నొప్పార మదోర్క_టడ్విరదసంఘుంబుల్‌" వనాంతంబునన్‌ ఆరణ్యపర్వాంతమున శంభుదానుండు తా స్మీగంధరి చనం జేయు టకుం గలకారణము నొకపద్యములో రచిబమించెను, చాసి నిచ్చోట వివ రించెదను. ఎట్లన్నను ; నీ, భవ్యచర్శితుల డాప _స్తంబన్యూశుందుు (శ్రీవత్సన్నో తుండు శివప దాప్ట సంతత థధ్యానసంస క్ర చిత్తుండు నూర్శ నార్యునక్సను బోతమాంబిక కును నందనుం డిలః బాకచనాంటిలాో సీలకంేశ్వరస్థాన మె యెసకమెసంగు | అగొడూడ "నెలవున గుణగరిస్థత నొప్పుధన్యుండు ధశి శక రచ్చ రాత్కుం నన ప క్‌ టం ఇటీ? సొట్ట నార్యుంఢు (సకళలోవె కవిదితుల _డైనవన్న యభట్ట్రమహాకవీం్మదు జ్‌ టై లాల సరససారస్వ ఈ ంళ్ళప్రళ్యోస్తి దళ్ళుం జెందుటయు సాధుజనహర్మ సిద్ధి గోరి, ప “క థీరనిచారండు తకర్థావ్కి హ్ఞైరీతియుం గొంత దోయం దద్రదనయ కా షి మ" చారణ్యహ్వ్వశేవము ఫూరించెం గవీంద్రకర్ణ ఫుటెపేయము గాన్‌, నా క్ల భెన్ల్ల టక జ ఊత లా
ఎక్షాెస్టడ 108 వో ఎక్షా_పెస్టడవంశము. కా ఇతనిచే నిందులో ముందుగా. జెప్పంబడీన పద్యానుసారముగ (శ్రీవత్సగో తుం డై నట్లును ఇతనితల్లి పోతమ్ము, తడి సూరన్న యని యు ఇతంకు కైవోపాసకుం డవియు. శంకరస్వామి యనుయతీఎదుల శిష్యుం డనియును సళలభాషాక వీత్వవిశారదుం డవియుం బేలినది, ఈ శంకర స్వామి విద్యారణ్య స్వాములకు గురుం డగునట్రాయు లంబికాయోగ పారఠరగు లై నట్టివి ద్యాశంకరులు, వి ద్యాశంకరులు సన్న సానించినది ఫొ సం, ౧౧౫౦. సిద్ధినందినది వా, సం ౧౨౫౫ ఈహగివంక గంధమువలన వొరకినచారిత మింతయ్‌ అయియు నిం యైపద్యములపలనణాని ఆశ్వాసాంతగ ద్యమువలనంగాని యొక్రో యెగ్గడ నియోగి శాఖలోనినాండో, వై దికశాఖలోనివాండో అజెలియంబ డుట లేదు. ఆశ్య్వాసాంతగద్య ములో “ఇది శ్రీశ ంకర స్వామిసంయమిశ్వర చరణసరోరుహ థ్యానానంద సౌందర్యధుర్య (శ్రీనూర్యనుకవిసంభ వళంభు దాసలత్ష.ణా ఇిధేయ యెజ్ఞయ నామ భేయ్మపణీత ము” అని యుండుటంబట్టి యీహరివంశగంధమువలన నీసంశయము నివారణ కాలేదు. ఇతనినే యెల్ట్టపెస్టడ యని వాకుటచేత నియోగియే అని నిశ్చృయించినను (గ్రంథ ములోం (టెన్షడశబ్దము గాని పర్యాయపదమఃలు గాని వేసికొని యుండక పోవుటచే సీతం జెవ్వవో యనుసందియము గల్టునుం అది నివాకింపయిడు టకు (గంథాంతరముం జూచెదము గాక (భీమ దాం్యధ భాగవతమున నెక్టాధైగ్గడవంళన్థు. డగుసింగ నచే నతని వంశావళి తెల్చంబజీనది, దాసింబట్టి చూడ నీతండు నిళాగి (వావ్ముణుండే అయినట్లు సీతనివంశ. బులో నొక్కుడు పహారివంశము, నెక్కండు శీభాగవతములోని కొన్ని ఖభాగములురు దెనింగించె ననియుం దేలినది. తిక్క,నవంశన్థులవలన భారత రామాయణములు 'తెలియంపయిడి సట్లుగా నెజ్హా ప్రెగ్గడవంశన్ధులవలన భారత భాగవతములలోనిఖాగ ములు తెలి, గంపంబడినవి, భాగవతవు లోని వంశావళిపద్య మ్‌ద్ది యన(గాా_-
మ04 కవిజీవితములు. నీ (శ్రీవర్చనో[త్రుండు శివభ క్రియుక్తు6 జ్వాప స్పంబన్యూ రుం డపారగాణుండు ఏర్బూరిశాసమం జెజ్టనపెద్టద్కపుత్తు9ండు వీరవ పుణ్యమూర్తి కాత ఖం డగుచాదె యామాగ్యునకుం బోలృమాంబకు నందను లమితయళులు కసువ నామాత్యుండు భునుండు వీరనమంత్రి సింగధీమణియు. నంచికగుణాఢుష్ర త్తే లుద్భవించిరి 'తేజంబు లూరితమున్క సారిది మూర్తితయం బన కళుభకీ ర్హిం బరఃషి రందులం గసవన్యప్రభువువక్షున్కురుమ శ్రద్‌ మ్మశుస్వాధి యిమ్ములను వెలసె క అకసవమంశ్రికిం బు అ్యాకల్పశు భౌాంగి ముమ్మదమ్మయు మమున వ్యాకులచిత్తుల నిరువుర (శ్రీకరగసణళణులం బుణ్యశీలురం గాం చెన్‌ * శం అంగజసమలావణ్యకు, భాంగులు హరిడివ్యపదయు గాంబుజవిలస దృృృం గాయమానచిక్తుల్యు సింగయ తెలనయలు మంత్రిశేఖరు లనం౫న్‌, కు అం ద్యశ్రజాండ శివప్టూజం దనరినవాండ విన్లుచరి తామృకని వ్యందిపటువాస్విలాప్కా నందోచికమానసు(డను నయకోవిదుండన్‌. ఈమై నుదావారించినయెొతక్తా పెగడవంశావ? స్మీక్రిద వివరించె ల ౧ దను, ఎట్లన్నను:___ (శ్రీవశ్సగోత్రము (ఆప్తంబనూ(త్రము) సూరన ఎన్హాపె్ధడ (ఏర్నూరి కాననుండు వీరన ఆచెయామాళ్యుండు [య్‌ కసువనమంతి)) వీరనమంతిి సింగరాజా (శన సా సింగయమంతి 'తెలగయమంత్రి, (భాగవత పష్థ్రస్కంధ గ(0థక ర్త) ఈనింగనమంతిచార్మితము భాగవతములో (_వాసీయుంటిని గావున దాని నిచ్చోట (నాయ మానినాండను.
ఎళ్లూ_పెస్ధడ శే05్‌ “క కొక్క క్యగంథవిషయము, శా కఖాళా్ర్ర మనునామంబుతళో న్యవహరింపంబకు నశొక్కోక (గంథకవి కొం చెముచ్చుదగ్గుగం బై యెజ్హ_పెన్టడవలెనే కాన్పించుచున్నా డు. అం డాతనిచేం జెప్పణకినవంశావలీ వర్ధనము నిట వివరించుచున్నా డను వున్నను ఏ నీ (శ్రీర్సనోత్రప్రసిద్ధసంభూతి న్యాప_స్తంబన్యూశ్రప్రళ స్తభ్బునండు గురుదయానిధి యైనకూచనమంత్రికి నంగ నామణి ను_త్సమాంబికకును తనయుండు సత్క_వీక్యరమానిభరతుండు శివకృప నుజ్ఞాన శేఖరుండు నారూఢవి ద్య్ధాచలానందయాగీంద్రు శ్మ్చ(ప్రచాతి విశిష్టషునుండు వ్‌! ఎజ్జ మూమాత్యు. డ్‌న నత్క_వీర్రహితుండు కలితవాక్సాంథిం నొక్కో కకనివరుండు చతురమతికోడ రతిక ళౌళా _స్ప్రిమిదియ "కెనుంగు గాః జేతు రసికులు వినుతి సేయ. అనుదీవింబట్టి చబూడంగా సీకవిళీరు “జయ” యనియు, నమూ త్యుండనియు నుండుటం జేని నియోగి ఛావ్మూణుం డనియు, (శ్రీవత్సగో (తు-క్కు అప్స్తంబనూ(త్రుండు శివోపాసనాపరుండు అరూఢుం డగువి ద్యాచలానంద యోగీందునిశిమ్యుం డనియు, కూచనమం(తికుమూరుం దనియు. బేలినది. కాని వారివంశములో! జెప్పంబడిన యెొజ్జయ నూరన మంతికుమవూరు. డనియు నతవితల్లి పేరు పోతమ అనియు నున్నది, ఇది యొకభేదరు ఇర్వురకురు సమానధర్భములు వమజికొన్ని కానువీించుచు న్నవి. అందు మొదటియతండు శంకర స్వామిసంయ మిోశ్వర శిమ్యుందు "రండవయాతండు విద్యా చలానంద యోగీందునిశివ్యుం డు, కావున నిర్వ రును యతీశ్వరశీష్యులు, మొదటియతంకు సకల థాపాకవిత్వవి శారదుం డని యున్నది. రెండవయతనికి అష్ట భాపాకవిమిత్తుు డని యున్నది. కావున నీయియ్వరును గవిత్వపజ్ఞ లో సమానులే. మెైవాని నన్నిటిం బట్టి చూడంగా నీ యిర్వురు నొక కే అని తోంచుచున్నది, తలిదండ్రులపేరు లు భేదముగా నుండుటంబట్రియ్యు. గురువులవేరులుకు భేదముగా నుం డుటంబట్టియు మొదట నతని! శంభుడా సనుపర్యాయ నామ ముండు క్షత
క06 కవిజీవితములు, టంబట్టియు రెండవయతేనికి నది లేక నవఘంటనురతాణుం డనుబిరు దుండుటంబట్టియు, లతణాభిభేయుం. డనుబికుదు "లేకుంకడుటం బట్టియు సీయిర్యురు నొకరు కా రని నిశ్చయింపవల సెను. కాని భాగ వత శేవము రచియించినసింగనకవిమా[ తము వీరియిర్వురిలో నెన్వరిసంతతివాండో యివుడు చెప్పంజూలము, అతండు (శీవత్సనో తుః డగు నెబ్ట్రైన తనమూల వురువుం డని చెప్పెను, అందుచే నీయిర్వురిలో నొకండు కానోవును. అనిమాత్రము చెప్పవలసీ యున్న ది. ఇశం నగొక్కోకకవివరునికాలము నిర్ణయింపంబడవలసి యున్న ది అది సులభ సాధ్యము ళాల గానువించుట లేదు, ఈ [గంధమును గృతి సందినకుంటముక్కులమల్ల నామాత్యునివంశే ఇార్మిత ముంబట్టి నరా డపలసి యున్నది, అతనివంశముంగార్చి (వాయుచోం గృతిపతితం (డి మైన భైరవమంతింగూర్చి యూ (క్రిందివిధంబుగ (నాసియున్నదిం అదె ట్తన్నను వా గీ, అట్టిబయ్యమం త్రి కనుకూల సౌభాన్య, భాణ్యగరిము వెలయుపత్ని యయ్యె నక్కామాంబతనయు లనఘుల నలువురణ గనియె గూణసమా దు లనుచు6 బొగడ, శం వా లవ్వు రనిన గంగన్త ధీరుడు "పెదమల్లనయును దీ_స్టయాళ౭ శ్రీ దారుడు మల్గామాక్యుండు, భె రవుండు ననంగ నఖిలభాగో్యోన్న తు లె. , వ వారిలోన, నీ, హరిపదధ్య్యానతత్పరుండు చండలమహాలత్ష్మీప్రసాదైక లబ్ధవరుండు రహీ గజపతిమహా రాయ లిచ్చినన మర్పచికమహాప్మాత(ప్రసిద్ధయళు:డు జెనుఖానరాయనిచేతను నొడయం డ్రై వినుకొండదుక్ష ేలినఘనుండం కృతివనని కేప సుతకటా కాదిక ధర్మైకస_ప్తసంతానఘనుండు తే “ మునిపరొళరగో (త్రసంజనితు 6 జార్య సేవ్యతిరు వేంగ ₹ాచార్యశిష్యుండు నగ మం త్రిపెరుమాళ్ల కొమ్ముయమునుమయోబ) నుం్రి "తెలగయ సభైరవమల్ల మంత్రి" అనియున్న ది, పష్థ్యంతములలో క్ట ఇటువంటినుం తినిధికిన్సి పటుకఠవి ద్యావిశేవ పాండిత్యునకుక కటక కలుఖరిగ ఢిల్లీ కటక _స్పవనీయసుగుణ గణనిత్యునకున్‌ =
ఎక్రా_పెస్టడం 10? క తిరుమల తిరు వెంగళగ కు పరమకృపాలబ్ధవిభవ భా గ్యాత్మునకుక. హరిదరణక మలమముకర్శ వరమతథికిని జటులళంధవారణకృతికిన్‌ =
అనుపద్యములంబట్టి యిామంథతి గజపతిరాయనిమ తి యని యుృు మహాప్మాతుం. డనుబిరు దందినవాం డనియును, ౪ జెంఖ్లాన్‌ ” అన్ముపభునినలనం (బభుత్వేను నంది వినుకొండకోట కధికారముచేసె ననియు, కటకము, ఢిల్లీ కలుబకంగ మొదలగుస్థల ములలో వ్యవహారము కలవాం డనియ.ను తిరురుల తిరు వెం ళాచార్యులశిమ్యుం డనియును జేలినది. ఇందులోం జారి తానుకూలను లనువి శేవములు పెక్కు లున్నను అన్నిప త్యేకము విస్పష్టమై (పసిద్ధము లై నగాధలు కాకుండు టచేత నీదమిత్థమని నిర్ణయింప వీలులేదు, గజపతి రాయలవలన మవో ప్యాతప్రసిద్ధబికు దందినవాం డని చెప్పాటచేత అఆకాలము గజపతులు కొండఏీడుబేశమును చాలించుచున్నకాల మని తోంచుచున్న ది ఇది కృష్ట దేవరాయలు కొండవీటిద్భుమును జయించటకుం. బూర్వ ము దీసింబట్టి యి+మం(తిశిఖామణి కృష్ట రాయల కాలమునకం కొం బూర్వుం డనియును, (శ్రీనాథుండు, పోత రాజు మొుదలయినవారి కాలము లోనివాఃడు కావచ్చుననియుం. దోంచుచున్నది (ప నుతములో నింత కంయె వి స్టరింపవలసినది లేదు. కనుక నివుడు మనము (వాయుచున్న
యెజ్ఞయక వియును ఆకాలకువా.డే అని చెప్పెదము,
జ అందలి మైకవులక య్యావి శేషంబులు. ఇకా
నన్నయభట్టారకునిక వనంబును దిక్కన సోమయాజి కవనంబును బదశయ్య్యాదుల౨ దొక్క_తీరున నుండును, వీరిలో! దిక్క-న మిక్కిలి సం గ్రహానైవుణ కలనొండు. ఈత డేపద్యంబు. దాం జఇప్పం దొరళొన్నను దానియంబే తాం జేప్ప నిశ్చయించినయర్థమంతయు! బొందుపజుచు నుగాని తజుచుగ సింకొకపద్యంబుతో దాసికి సంబంధ ముండునట్లు ఇెప్పండుః చరణపూరణంబునకు6 (బ యోగింపండుపాల్లుపదంబులు తిక్కన కవనంబునం. దటు చుగ6 గానరావు నన్నయ తిక్కనల కవనం బుల చ్యాకరణభంగంబులుగాని ఛందోభంగంబులుగాని యుండను. కా
108 కవీజీవితీ ములు. వున వీరు _పానూణికకచ్ర లని వాడంబకుదురు. వీర వయోగంబుఅే జను లందజు౦ (బయోగింపందగును, ఇతరకవులు ఏకి భిన్నంబుగం (బయో గంబులు సేసినను నాశబ్దబులు బుధజనాదరణంబు నెందవు. ఏరు తీజు చు జాకును శేఫమునకు మై త్తం జెప్పి యుండ లేదు. కావున సితరకచ్రలు వానికి మతిం జెల్సీ (ప్రయోగించుటకు సంకయింతురు. వీరి కాలమువాః డగుభీమకవి వీనిమై త్రికి సమ్మతించెను. అందుల నప్పకవిమ్యాత్రము సమ్మాతింపండయ్యెను. దానికి నాతనిచేం జెప్ప-బడిన కారణము లిప్పటివా రిక సమ్ముతములు గావు,ఎజ్జ్యపెస్టడయు. గవనంబున నన్న యతిక్క_నలకు సరియగువా.డు, ఈతండు భారతంబున మిక్కిలి తక్కువ కాగంబుల చెనిగించి యుుడుటంచేసీ యిం దీతనిపాండిత్యము మనరు.( చెల్లంబు గాదు ఈతండు దెనిగించిన ఫభారతమునో. చేరినహూరివంళంబున నిశని సామన్ధ్యాతిశయంబు బోధ యయ్యుడిని. ఈతనికవనను నన్న యతిక్క_నల కవనముకం'కె నించుక కఠినము, వికేవీంది తెనుంసపదంబులం (యో గించునిష్టము గలవాండు. అచ్చటచ్చట సంస్కృృృతజటిలంబు లగునవమూన ములు గాననయ్యుఢడిని. అన్వయ కాఠిన్యమును గలదు, _పెని చెప్పంబజిన మువ్వురుక వులును బురాణణె లికి నెంతయుం దగియున్నారు. ఏరికాలంబు నం గలకనులచేం బురాణంబు లన్నియు నించుమించుగం జెనిగింపంబడి యొును,హరివంశమునాచనసోమునిచేతనుగూడం బెనింగింపయిడి యెను, ఆతం డును బదలాలిత్యంబునకును జాతీయకవనంబునకును (ెసిద్ధుందే. ఈమైని జెప్పిన కవులక ల్పనలంగూర్చి పోతనామాత్యునిక ధలో సింకను గొంత శాయంబడును రెండవ యెజ్జనకవిక విత్వము మృధుముభుర మైనది, జ్యో, ఫైర్రత్ర పర్యాయనామ (గ్రంథక _ర్తలు 21- ఇదివజిలో మనము భారతనామంబున నెప్పూనట్టిదియుు. చాని కనుబంధమై భారత శేషమై హ౭ివంక నామము న నొప్పునట్టిదియునగు (గ్రంథమును రచియించిన కవులం గూర్చియును వారితో సంబంధించిన కవ్చలంగూర్చియు (నాసియున్నారము- ఇం ముందు “ జై మినిఫారతము,
వీల్ల లమజ్జే వినవీర భ్న( దయ్యం 109 చితభారతము ౧2 అనుమజి రెండు గంధ ములకుం గవు లగు * విల్ల లమజ్ఞి విననీరభ్యదయ్య, చరికొండ తమ్మన్న "అనువారి చర్మితములు (వాయవల సియున్న ది. కాని వారివంఛమును చెని-గ౦చిననాచనసోమనాథు. డను మజియొక క విచరి తమునుగూడ (వాయనలనీయుంకును. అతనికి (బ త్యేక ము చార్మితను వ్యాపకములో 'లేకయుండుటం బట్టి యతనికులగో[త ములు మజిళొందతిచే సీవజకే (నాయ: బకుటంబట్టియు నట్టినారిని చరి (తములు గలవారిశోపాటుగ వివరింపంాలను. ఇతనివలెనే చ్మితభారత మును రచిమించిన చరికొండతిమ్మనక వియు నున్నాడు, కావున నతని ఇాగ తనమును వాాయఃబడ లేదు. మైయిర్వురి చేరులును స్టృరియించి చార్షితవి శేపునులు గలజై మిని ఛారత్మగంధక_ర్త యగువిల్లలమజ్జి విన పీరభద్రయ్యంగూర్చి మాత మివుడు (నా సెదను.
కవిజీవితములు. నాలా 5, క వ అభ పిల్లలమజ్ఞి వినవీరభ ద్ర్ర్య్యుూ' ఇతండు నియోగిశాఖాబావ్మాణుండు తంగడిపేరు గశాదయమం (తి అన్న పేరు ెెదపీరభదయ్య- ఇతండు సాళువగుండ నృపాలుని యాస్థానపండితుండు. ఈరాజు సభ్యులం జూచి జై మినిభారత మాంధభీక రించుటకు దగువార లెవ్వ రని యడుగంగా నాపండితులు వీనవీరభ్య ద య్యవంశవిశేషముల న్మీకిందివిధమున వర్థించిరి. ఎట్లన్నను :--- సీ. అమృతాంశుముండలం బాలవాలము గాలం సులివె నెక్కంటి జగనోనవానముగం్వ జిగిరించె విలయసింధుగత్టశైతవడింఛ, కయనీయవరపలాశములతోడం చిళ్ళబేవతులకు నం వితస_త్తరికాలయె ఇెట్టు గ స్పైను నయా జేశ్రనీను నిలువ నీడయ్యె నిందీవగర్యపియక క్కౌ కోటీరనకు ఖోగికండలునకు
కేం కవీజీపీతములు, "తే మట్హినూ(త్రంబె పిల్లలమజ్రై-పేరు పేరువలెం గాదు కారచాప్రీఠకకంబు చారిలోపలం బినవీరువాకరిసరణ్కి సరసులకు "నెల్లం గర్షర సాయనంబు,
అనుదీనింబట్టి యితనివంశముమొక్క_నాచుము విల్లల మజ్హివా ర నియును, అది శారదాపీర్‌ మగుమజ్హై యసియున్సు అం దనేకులు కవు లుండిరనియును, వారియందజఆలో నీ పినఏీరన (వినవీరభ దక వ్‌ యొక్క వాక్యరచన సరసకర్థ్మ రనాయనం బనియును బేలినదిం మెపద్యములో నీ శవివంశమువారిలో 'బెక్కర్మడు కవ్పులున్నా రని చెప్పినచో సితేనితం్మడ్‌ తాతలు కవ్ఫు లగుదురో కారో యినుశంక కల్లు నని సిశ్చయించుకొని సభ్యు లీక్రిందివిధంబుగ నింకొకపద్యముం జెప్పిరి ఎట్లన్నను ;---
క, తాతయుం దండ్రియు న్య భాాకయునుం దాను భువన ఖభాసురకృతిని
ర్యాతలు పీల్లలమలీ వి ఖ్యాతుని౯ బినవీరు. బోలలుల కే సుక వుల్‌,
, 9 ట్లీపద్యమున ననున్య్యూతముగం బినవీరనవంశమునం గవ్చు లు న్నా రని తెల్పు వీరనక విత్వము సం్రపదాయసిద్ధ మైన దసియును ఆవిషయమై కంకింపవలసిన యపసరముండ దనియును రాజునకు విస్పష్టృ మగుటకుంగా నై యున్నదిం
కాలనిర్దయము,
ఇంకం బినవీరనళవి యొక్క కాలము నిర్ణయింపవలసియున్న ది. అ ది శేండువిధములుగనై యుండును. అందు మొదటిది యితనిపభుం డగస గుండమ'రాజు కాలవిజ్ఞానము. రెండవది వీనవీరనతో స మకాలీనులకాలవి జ్ఞానముః ఇందు మొదటిది'క ష్ట్ర సాధ్య మగునదియును, రెండవది మిక్కిలి సులభ మైనదియు నైయున్నది- కావున రెడవదానంబట్టి దీనిని నిర్ణ యింెదను. ఎట్లన్నను ;-
ఆశ్వాసాంతగద్యములో వ
పూ భారతీతీర్థ శ్రీచరణ రుణా పాత్ర గాదయామాత్యఫు త్ర9 వినయవి డ్యా సముద్ర పినవీరభ(ద(ప్రణీఠం బైనజై మినిఖభారతము?) " అని చెప్పీయుంజెను. కావున నీతండు భార తీతీరుల శమ్యుండుం అటగుటజేం బినవీరన యతసనిసమ కాలీను,జే కదా, ఇల్‌ భారతీపీరుల శాల సుప్పటిదో తెలియవలయును. ఇ
వల్ల లమజ్జి వీనవీరభ(ద్రయ్య, శ్రే! జ్యా భారతీతీర్థులకాలము. [కా ఛారతీతీర్థుల కాలమును నిర్తయించుటకుం బూర్వము ఛారతీ తీర్థులన్స శాంతము ఇవెప్పవలసీ యుండును. ఇతయ ఛృంశేరిలోని జగ ద్దురుపరంపరలోనివాండును, వేద భామ్యకారుం డగుమూధ వామా త్యాపరనామవ ద్యారణ్యులతమ్ముండును నై యున్నా.డు. ఇతనికే భారతీ తీర్థు లనియు, ఛారతీకృష్ణతీర్థు లనునామములు గలవు, జగద్లు రువీరములోనివి ద్యాశంకరున_ క్రీతండు (పథమశిమ్యుండు. ఇతనియనంతర ము విద్యార ణ్యులు విద్యాశంకర స్వామిశిష్యుం డయ్యును. అందుకు గారణములు నావి ద్యారణ్యచర్మిత ములోం జూడం దగును. ఛారతీతీర్థులు 'యోగమారక్ష్మపవ_ర్తకుః డును, విద్యారణ్యులు కర్మ బహ్మమార్ష (ప్రవర్త కుండునునై యున్నారు ఈయిర్వురుం గలిని యధై సలేమునకుం (బకంణగ్యంధ మగు పంచదశ్మపకరణము అన్యుగంథమును రచించిరి, భారతీతీర్ధులు జా. సం._౧౨౫౦ సన్నా్యాసాశంమము గైకొని శా, నం ౧౩౦౨-న నీద్ధి నొంచెను- విల్లల మజ్జి వినవీరభద9య్యయు సీ భారతీతీర్థుల శిష్యుండు గావున నించుమించుగ నీకాలమువాంజే అని నిర్ణయింపవలసి యున్నది.
- వీనవీరన శా _స్రపాండిత్యాదికము. కా ఇతండు భార తీతీర్ధులశిమ్యుం డగుటచేత యోగాభ్యాసపాట వంబు గలవా డని ఇెప్పవలనీయున్నది. యోగసిద్ధుం డనియునుః బితీతి గలదు. మె భార తీతీర్థులు శృంగగిరిజగద్దురు పరంపరలోని వాం డే అని చెప్పుటకు నీవినవీరనకవినలన జేయంబడిన భార తీవర్ణ నముచేతను పండితు లీతనిన .శనామ మస “విల్లలమజ్జి” అనుదానిని శారదావీర మం ఇెప్తుటచేతను నూహీంపనై యున్నది అందు సరస్వతీవర్థన మెట్ల న్నను వలా సీ ప్రణవపీకమున మంకతర్తిపరంపకలు గొల్వ, నుండు చీజీవిపేరోలనంబు భావజ్ఞులకం బరాపళ్యంతిముధ్యమా వైఖరు లేచేవివర్ణ సరణి
క్ష కోవిజీవితము లు, జపహారక్డీరళ్ళు స్తకవిప౦చిసమంచ్చితంబు లేబేవివాస్తాంబుజములు కుంచేందునుం దారకందళీ బృందంబుు చంద మే డేవియానందమూ క్రై సీ కాంచె ేదేవి కాంచన గర్భుచకుక, వూర్వదంఠతక వాట విన్ఫుటుమకోజ్ఞ చంద్రకాంతశిరోనృహ స్థలవిహావ మమ్మహాదేఏ చాగ్చోవి నభినుతింతు, అనియుంజెను, కాన్చన నీతం డుపాసించుదేవత యగుభారతి జగ ద్గురుశార దావీరవ క్రిని యనియు, నట్టిభారతి నుపాసించిన భారతీతీర్థ లే వీనవీరనకు గురుం డనియును, వీవనీరనకుః గల్లిన శ్ఞానవి్చేషమున కాబేవ తోపాసనయే కారణ మనియునుం జెప్పందగి యున్నది, ఇంతియకాక మెవర్ణనమును ,క్రిందిపద్యమును బరిశీలిపంగాం చినవీరన మంత యోగ రహస్య ములుగూడణ జక్కులు తెలిసిన వాండుగాం గాప్పిందును. ఆపద్య మెట్లన్నను;--__ సీ కరము గా భారతీ తీస్ధగురుకృపాస మిద్ధపారస్వశుండు సత్క-వీంద0)హితుండు. మై భారతీతీర్థులు శా, సం ౧౨౫౦ లో దురీయా[శమమును స్వీకరించి శా సం ౧౩౦౨ లో సీద్ధినందినట్లు శృంగోరీజగద్దురుీఠాధి రోహాణకాలనిర్ణ య పట్టికలో నున్నది. దాని నే నవజ కాభార్య కల్పవల్లి లో: (బచురించియున్నా+డను. వీనపీరన భారతీతీర్థులచరమశా లములో యోనోపదేశము నందియుండు నని తోంభెడిని. అప్పటి కీతండు మిక్కీలి 'చాల్యవయన్సున నుండి యుండును. కావున నీవినవీరన శాం సం, ౧3౦౦ మొదలు శా, సం, ౧౩౫౦ వఆకు. గలకాలమువాం డని నిర్ణ య౧0౧చెదను. వీనవీరన కుకన్చలయెడ మిగుల భీకరుండై యున్నట్లు మెగ్‌తప ద్యములోనియు త్త రార్థమువలనం గాన్పించును. అదియెట్లన్నను ;._ ళ్‌ కుకవిమార విలుంఠనకులిశవా స్త్య సల్లవుండు చెప్పె చివవీర భదర9ినుళవిం ఆహో వినవీకభ దయ్యగో_తవిషయము, 1కా- దీవింగూర్చి వీనవీరభదకవిచే “నేమియు జెప్పబడదయ్యెను. కావి యత జాంధక వ్రలంగూర్చి వర్జీ ంచుచు (ాసినపద్యమువలన నీతనినో (త మూహ్‌ంపందగి యున్నది, ఎట్లన్నను ;---
విల్ల లమెజ్జి వినవీరభ(ద్రయ్య, $18 ము కవులక బంకజగర్భ సన్ని భుల వక్కా-ణింతు వల్మీకసం భవునిక వ్యాసు5ం గాళిదాను బిలహుక- బాణుకా మయూరుకో కుకుకొ భవభూతి శవధ్యదు మల్చణుని ఘంటామాఘునిం జోరు ఖా రవి మానన్నయభట్టుం దిక్కకని నేజాపస్టడళ సోమునికా, అనుపద్యములోని ౯౯ నూ” అను దానింబట్టి మూడ నన్నయభ ట్టును వినవీరనయొక్క_వంశమువారును నొక్క-గోోతమువా ర యుందు రనియు జెప్ప నొవ్చి యున్నది. నన్నయభట్టుది ఛారద్య్వాజసగ్మోతము కావున బినవీరనగో తమును నదియే యని యూహీంప్ననై యున్నది -ఇఇ డై మినిభారతరచనావిషయము* ఇ ఇందువిషయమై. లోకమునం గల్బపతీతిని గథాసందర్భములో వివరించెదను, కాని యితని గంథములో వక్కా_ణింపంబడిన వృత్తాంతము ముఖ్యముగ నమ్మాందగియుం డు నని యెంచి దాని స్మ్‌కింద వివరిం చెదనుః ఎట్లన్నను :--- కళ ఆ రాజపర మేశ్వరు౨డు (సాళ్వగుండ నరనభూపాలుండు) ఒక్కా రౌంంద్తుం 262060 “య ర్హ్యాసనసమాసన్న రాజన్యశిరళ్నపసవ వాసనా ముదితం వెనభ్య దొసనంబునం జీరోలగం బుండి వురాకేతిహాసకథా(ప్రసంగం ఎల వినోదించుచు క. నామది నిరతము భారత్క రామాయణకథలం (బేమ రంజిలు నందుళా జైమినిభారత మనంగ్యా భూమి నఫూర్వము పుకాణముల గణియింపన్‌. గి ఆప్రుకాణంబుం గనం దెనుణయ్యొనేనిం జెప్ప "నేర్చినకవియా౬ (ట్రనిద్టుండేని తనుంగు నుడికారమున మించు. గనియె నేన్సీకందనముక మ్మ వలచినచందమగును, వు అని సభాసదులమొగంబులు చూడ నవథరించిన నారాజసత్తముచి త్తం బెజింగి గా రిట్లని విన్నవించిరి, క, ఏరీతి నెజింగనో పిన వీరన బేవరతలంఫు విఖ్యాతము గాం "బేరును బె ట్టిదియును దన "పేరుగ రచియింపం బూ నెం 'జేళలఫతీతికా, క, అని నిన్నపంబుం జేసిన్స ననుం గనుంగొని యలరి నాధనంబు బుణము 76 దినక యుపార్థించె యశ్నో ధన మిటు గావలదె యా(శ్రితత్వ౦ం బనుచుక-, శే
కసికి “శవిజీవితములుః క. దరహిసరసముం. డాంబూూ లరసము6 గప్వురపుంబలు్యు_లం గుం కుమపఫూ 'చెరసిననతిల దోపంగల స్కా దరముగ నిట్లనియె భారతజ్ఞులతోడక. రూ, అల్లన విచ్చు చెంగలువలందురజ౦బును గప్పురంబు. బెం జల్లంగం జల్లనై వలచుపౌరభముల్‌ వెదయాల్గుఖావముల్‌ పల్లవవా_స్పచన్ను లవపయ్యెదజీబుగం దోంచు భాతి గాం బిల్లలమళ్షివీరన యజభిజ్ఞండు ఇెప్పంగ “నేర్చుం గల్పనల్‌ వ అని సమిప౦ంబునం గొలిచియున్న నన్నుం నృపాకరంగి తాపాంగంబున విలోకిం చి మానుకమనోరథం 'బెజింగినట్లు చెప్ప నుద్యోగించితివి ప్బూ ద్యానవద్యగద్య ప డాస్టిను బంధంబు గాం 'ైబంధం బంధ్రభానకు _జైమినిఖారతంబునం ద్వ ేధపర్వంబు నిర్వి ఘ్న్మంబుగా రచియింపు మని యానతిచ్చినం (బైసౌదం బని యంగీక రించితిని”, అని యున్నది. ఈ మైపద్యములు వీనవీరనను రాజు అతని (గంథరచ నై (ేేషించకపూర్వమే జై మిని భారతగంధరచన చేయుచుం జె నని తె ల్పుటయేకాక అతని కవిత్వమునందుం గలవి శేషములను భావన్ఫుటము చవేయుటయందుం గలసామన్ధ్యాదులంగూడ, ఖూవును, అందులో “నల్లన విచ్చు చెంగలువ” లనుపద్యములోః జెవ్పీనవిధముగ సీతనికవిత్వము, వినిన మాతనే వ్యాదయాహ్లాదకర మనియును: చెల్పంబడి యె. ఇట్టికవిత్వము లోయూడం గథానుసార మైన కాశిన్యములు కొన్ని వోట్లం గానువించు ను, ఎ ; లి నైనను మెట్టున నీకినవీరభదుంయు ముక్కుతివు స్తన మొదలగు వారివలె మిక్కిలి మృదువనుధుర వాక్కులు గలకవిగా నెన్నవలసి యుం డును, . ఇతండు (శీనాథునికంచం గొంచెము చిన్న వాండె యున్నట్లు గాం గనువించును, ఆవివరము (గ్రీనాభునికవిత్వము కోల జూవీ యుంటిని గావున నావిపయమై యిందు విశేషించి _వాయక లోకము వాడుకనుబట్టి యితసికవిత్వమహాత్తా పదుల సీ కింది భాగములో వివరిం చెదను, ఆపో లోకము వీ *[ఇజ్లి-- వాడుకంబట్టినవినవీరభదయ్య చర్యలు, [| ఇత డాకాలవుం బండితులలోం (బసిద్ధుండు మిక్కలి వాలుం డై వీధులలో నాడుకొనుచున్న సమయమందు సీతన్మిపతి భావిశేహం బులు పండితులకు నచ్చైారువుం బుటించుచుండును, ఇటిసమయంబుననే
వీల్ల లమజ్ఞి వినవీరభ్యదయ్య. ళేశేస్‌ (శీనాథుండు తన వైవధ మిోతనికడకు. దెచ్చెను, అవు డతండు బాల్య వాపలంబునం జెలికాలడతో నాడుకొనుచుంచెను, ఇతంజే వీినఏరన యగు నని నిశ్చయింప లేక [శీనాధుండు వీనవీరన యెచ్చో నున్నాం డని సంపశ్నంబు చేసెను. దానిని విని వీనవీరనవృత్తాంతమున కేమి గాని సీ వెవ్వండవో యాతనితో నికుం గబ్టుకార్యం 'బెద్దియో ముందుగ చెల్పు మసి యడి”ను. అంతటితో నైన నత డితంజే యని (గ్రహింపకి ఏరనతో నాకొక కార్యంబు గల దసి శీనాధుం డు చెప్పెను. ఆమాట విని ఏరనతోం గబ్లు కార్యంబు నాకు. జెప్పునగత్యంబు సీకు లేదు కాని ఏరన యెచ్చో నున్నాండో దానిం దెల్పునగత్యంబు నాశే విశే మంతై యున్నడా? యేమి ? అనుడు [ీనాధుం డావాలుందే వరన యగు నని యెంచి తాను నచ్చినకార్యము నివేదించెను. అన్యా శ్రీనాథుండు చైపధముం జూవుటం 1 (శీనాధుం డంతం దన యాంధనై మధముం జూవీ మిరు దీనిసీ చాగనిన జగ డా్యాస్ట్రపకం బవ్రున ట్లానరిం చెదం జూడుం డనుడు నాతండు శ్రీవార్ష వై పధంబులోని దగు" గమికరీ కంత నై కనీవృ తా”లఅనుదాని నెట్లు జెనిగించి తని యడిగెను, అంత * గమికర్చీకృత నై కసివృతుండ నై” అని 'ెనిగించితి నని (శ్రీనాథుం డనియె, అవుకు ఏరన (శ్రీనాధుం జూచి నవ్వి యోయో నీ విందు “నై” తెనిగించితివి గాంబోలు, అనుకు వీరనపల్కు-ల కేమియు నుత్తర మాంజూలక (శీనాథుడు తా న్మాగం థమున్ను బెనిగంచుతతిం జేసీనపర్మిశమవి శేవంబులు. బెలుపందొడంగె ను, అంత ఏీరన చిజణునవ్వు నవ్వి యిది వమూాబోంట్లకుం గాకున్న "నేమి సామాన్యులకు. బఠనార్హం బగు గావున దీనిని జగద్యారపకంబు నే యు మనుడు (శీనాధు౨డు గర్వం జీడి నిజావాసంబునకుం జనియె. ఏర న యొట్లన్నను [శీనాథకృత నై పధము అెనుంగ్యగంథంబులలో మిగుల శ్రాఖునీయంబు, సంస్కృృతంబునకు సరియైన తెనుం గని దీనినిం బండితు లందతును నొవ్చిశొని యున్నారు,
కేక శవిజీవిత ములు ఆ్హళ్యు, ఇచ్చావిహారవ_ర్తనము* [కా ఈవినవీరన 'బాల్యమునుండియు స్వేచ్భావిహారంబున నుండ క్ష ష్టంబు గలవాండు, కావున సీతన్మిపవర్తనము తనవారికిని బరులకును ౧ పడి యుండదయ్యెను. ఇతనియన్న యగుపెదఏీకన్న యు నతనినిం విగ చరాపే చదాచుచుం జెను.ఇతని యన్న భార్యమా్యత మోతని పభావనూ ను జెలినికొని ఫుత్తవీనుచే గారవించుచు నీతం డిలు సేరు సమయంచె నకు నన్నపానంబులు సిద్ధపణిచి యిచ్చుచు నుండెను. ఇట్లింటికీ వచ్చి భోజనంబు సేయుట తడవ్రుగ నిలు వెడలి భోగ భామనులగ్పవాంబా లకొ9 జని యచటనే కాలం బంతయు: గడవుచుండెను. ఇతంకు భోగినిజన థఛాగభీయుం డై యుండియు. బతుంబున కొకపరి ఛాజదర్భనంబునకం బోవుచుండెను, అహూరపహాంబు పూశ్యాన్హాం బంతయు నుము_త్తిం గడ వీ తములం బుమియుచ్యు 'వెలవెలందుకలగృహంబులు వడలి, స్వ్తగం హంబునకు వచ్చి అవుడు వదినె నడిగి దంతథావనోదకంబు. ెవ్పీంచి కొని ముఖసమ్మాార్జనము సీయుచుండును. ఇట్టైపవ_ర్తనంబు గలమను జులకడ యోగమహిమాతిశయంబు లున్న వని యహించుటకం నిత రుల శేసియుక్తులు గలవు ? కావున నితనియన్నకు నితనియెడం గజ్తున నూయ దిసదిన్మప్రవర్థమానం బయ్యెను. వదినిమ్మాత మితనిని మిక్కి- ల యడణయవతో గారవించి ముం దీతనిపని నమర్చి మతి గృహాకుతవ్రం బులు సలువుచుంకును, ఇతనియందు మహివులు కొన్ని యున్నట్లు ౌసీ యుంటిమి, వాని నిట జనంబులు వాడికొనునట్లుగ వివరించి యితన్మిగంథం బగుజై మినిభారతరచ నావృత్తాంతము తర్వాత (వాయు దుముం వీనఏీరన యూగమహివమలు. ఓఒకానొకదినంబున సీతం డుదయంబున గృుహాంబునకు వచ్చి దం తభావనోదకంబు తెమ్మని వదినె నడుగుడు నాపె సత్వరంబుగం 'చెచ్చి యందిచ్చినది, అవు డాసపెకాలి నుండుపావడంబులు బొళబూళ యని
పీల్లలమజ్జి వినవీరభ్యద్రయ్య, [17 థ్యానిజీసినవి. అట్టిధ్యనివి దూరంబునం గూర్చుండి శివపూజ సేయుచున్న "చేజ్రవీరన్న వీని, దీనిపానడముల్మకింద నందియలు లేకుండుటం జేని యిట్లు థ్వన్స వుట్టాచున్నది. కావున మనము త్వరలో నందియలం జేయింపనవల “మును. అసి నిశ్చయించి ఆపసి నెఆ వేర్చుపనినాం 'జెవ్వం డని యిద్దజు వముప్టరు పనివా్యడ పేమ లూహించి యుంములో నమ్ముందగిన వాడును, ఉచనయింటికి సమాీపంబున నున్న వాండును నగునొకకంసాలిని నిశ్చయించి తూర్ణ్యంబుగె నాన నువు పూర్ణ ౧బు సేయింప నిశ్చయించుచుం డెను ఇట్లీతండు పరాయ త్తచిత్తుండై పరంబును మజుచి యుుడుతణి నొకమ నుజుండు లోనికి. జనుబెంచి పెదపీరన్న యున్నాండా? అని శ్రీక్రవేసె ను, దాని నీయాలోచనలో ముని-గియున్న పెదపీంన్న తిన్నంగ విని యూహింప లేక పెదవీరన్న యింటికడ లేడని యతజ యుత్తేరం చెచ్చాను. చాని విని వినవీరన నప్వి పెదవీరసగారు కంసాలి దుకా వాంబుడపొం గూర్చుండి మొండ్తాముపావడంబులకు నంబెలు ఇచేయింప నున్నారు. వముజల రమ్ము పొమ్మనియెను. దాని విని పెదవీరన బెజి సంది స్వమనోగతార్థ మితని కెట్లు గోచరం బయ్యె నని యఅూజంచి పష ్ర్యయవ యొకమహావాతిశయం బితనికడం గల దని నిశ్చయిం చెను, ఇంతియ కాక తెనమనంబు శివపూజూాసమయంబున సంచలించు చున్న చొ సిం జూవుబకుంగాడ నాతం డావ్నార్తం దెలిపె నని సిళ్చృయించి నాంట్‌ చుండియు: దమ్మువియెడ జాగరూకుంటడై యుండెను,
“= వీనపవీరన విల్లలకడువులు గడుగుట. 1 _ ఇట్లుండ నొకానొశదినంబున నీపెదపీరన శివపూజ సేయుచోం చనతమ్ముండు భోజనంబునకు రాం గని పూజాంతంబువజకును భోజనం కున కీఠండు. నిలువం డని సంళయించి యోరీ! విలలం దోడోొళాని వెజువ్చనకుం బోయి కడ్వవులోపల వెలపల శ భమునం దోమిస్నాా నంబు సేయించి త్వరతో భోజనము సేయ రమ్మునియెను. అమాట ఇని వపనఏరన యా బాలుర సరోవరంబునకుః దోడ్కొని చని పొట్టలా
116 కపీజీ విత ములు. చించి నీటం బడవైచి కడువులోపట వెలపటం బరిళుభంబుగం గడిగి నిర్శీవంబు లగుక భేబరంబుల భుజంబులమై నిడిళొని గృవాంబునకుం జనుదెంచి యాక శేబరంబుల నన్నముం దుంచి నియాజ్ఞానుసారంబుగం గుజ్జలకడువులోపల వెలుపటను గడిగితిని, అనుడు నాక లేబరంబులు భూచి పెదపీరన కన్నకడువు గావున దుఃఖంబు సనిలుప లేళ అొమ్ము మోందికొనుచుం దమ్ముని నేమియు ననంజూలక రోదనయునేయ నా రంభిం వెను, అతనిఖభార్యమాత నూక లేబరంబులం జూచి యేమియు సంశయింపక అది యంతయు. దనముడద్దుల ముఆంది లీలా వినోదంబులుగ నెటింగి నవ్వుచు నూరకుంజెను. పాకంబు సిద్ధంబు చేసి యాసె వినపీ రనం జూచి అబ్బాయీ! వీల్ల లం దోజడ్కొ_ని భోజనంబునకు రమ్ము శం అని పీలిచినది ళోడనే పనఏరన యన్నకు నద్భుత మావహిల్ల నావి ల్లల వా-రివారినామంబులచేం బిలిచి * మాయవన్వ బువ్వం దినం విలుచు చున్నది, రండు రం డని యక ేబరంబులం బట్టి యె త్తెను. వారలు సిబె వచ్చితి మని యుత్తరంబు లిచ్చి అేచి వచ్చి*, వారిం జూచి పెదపీకన యత్యంతానందంబున& దమ్మునిం గాగంలించికాని అతని కట్రామహిమల నిస్పినభ గవంతుని నుతించి తనయదృష్ట్రంబుఎ నొనియాడెను అనంతర ము విల్లలంగూడి వీనవీరసు యన్న పొత్తున భుజిం చెను ఆవ జై మినిభార తాంధ్రీకరణవి'కేసు ములు *౯-
ఇట్టియద్భుతకృత్యంబులు సేయువినవీరనవిఖ్యాతి లోకంబునం దంతటను వ్యావింపందొడంగెను, జనులందజును నీతనిని బేశ్చనిగం జూచు చుండిరి. ఇట్లుండ సీవీరన యొకనాండు సాళ్వగుండనరస రాజుతో సల్లా వించుచుండెను, అవు జాతండు జైమినిభారతుబును బెనింగింప సమర్థు "లవ రని పండితులనో, (బశంసిం చెను, వారవుడు కొందజుపండితుల “పేరులు సెప్పి వారిలో నీకినవీరన యత్యంతము సమర్థుం డని రని ఇన్సీ యుంటిమి* దాసి వీని రాజు మనకు గ్రంథము కొంచెినముకాలము లో సంపూర్ణము నేసి యీంగలసమర్థు "లెవ రనుడు దానికిని నితండే
వీల్లలమిజ్ది వీనవీరభ(దయ్య. 119 సమర్థుం డనిరి ఎంతకాలములోపల దీని నీతండు రచింపంగలం డనుడుం గొంద జఆీతని కొాకవత్సరంబు వాలు సనిరి మజికొంద జాజువూసం బులు పట్టు ననిరి అందుమై రా జీశనిం జూచి మూండునూసములకు సంపూర్ణ మగునా ? యనుడుం బినవిరన నవ్వి మయొకమాసములోపల 'సెలవేరిం బెత్తు ననియెను. అవుకు రాజు త న్నెగతాళి సేయుట కాతం డట్లనె నని యూహించి మనంబున గోవించి మొకమాసంబునకుం చేకున్న చో ;..అని యూరకుండెను. దాని విని ఏరన మరల నవ్వి
- అట్లు తేకున్నచో మియిష్టానుసారముగం. గార్యము నడుపు! * డనియెను,
రాజును మంచిజే యని యశుడ కర్పూరతాంబూలంబు 'తవ్బిం చి యిచ్చి యాతవికి సెల విచ్చెను. వీరన యచ్చోటు వాసి యెప్పటి యట్ల తనలీలా వాసంబునకుం జనుజెంచెను. సభ్యులందజు నీవీనవీరన వాక్యంబులకు భయ మందిో అయ్యయో ! యిీతనికి మతి భమణంబు గభ్లై నని తోంచెకిని. ఆస్థానంబున నిట్లు వృథాజల్పనంబు లాడణహాడు నీ? అనుడు మటికొందలు * బాగుబాగు ! అతం డూరక ప్రగల్భ వాక్యములు పల్కు వాండు గాండు. వదియేని జ్హైర్యముచేత నే యిట్లు అని యుండును, బలోకమునం దనముప్తూ దవ్పీంచుళొన' బ్రయకత్నంబు శేయనివా రొకరుం గలళె. అయిన మున మొకనెల 'ఆూవీకపట్టి యున్నచో సర్వంబును బెల్లం బగునుం” అని నిజనివాసంబులకుం జనిరిం
ఇట పీనపీరన రాజుకడం చాంబూలం బందినవృత్తాంతంబు సభ్యు లవ్లలన నితనియన్న విని భయకంపితశరీరుం డై తమ్ముం డింటి కెప్పుడు వచ్చు నని యతని రాక కెదురు వరాచుచుంజెను. ఇట్లుండః నొంతవడికి/ దమ్ము డింటెకి వచ్చెను, అప్పు డాతం డతనిహా_స్తములు పబ్బుకొని టైన్యము ముఖమునం దోంపం “* దమ్ముండా ! రాజుకడ నీ వట్టిపతిన పట్టుట తగునా ౪ నెజవేజబుప నసాధ్యం బగుపపీ నె వేర్చ -సేరితరంబు *€ నీవు మొవటినుండియు! గడు దుడుకవుగ నే యుంటిని గడా! ఇంక నేమి
190 కశవిజీవితములుం గతి యోజించెదు * అనుడు నవ్వి చినవీరన్న “యన్నా ! భయము పలదు, ఈపని నెజవేటుప సమర్థుండను. దీనిచే మనకు సాళ్యతయశం బుండును, *” అని యతనిని ధీరుు గావించి తాను భుజియించి నిజూవా సంబునకుం జనియెను. పెదవీరన తము శ్రనిమాటయందు గుతీ యుంచి యూజఆడిలి కోన్ని దినంబు లూరకుంచెను. ణు ఇెన్నిదినంబు లుండి తమ్ముడు (గంధ మెచ్చో నైనను వొాయుచున్నాండా యసి యరయు చోం గాలయాపనంబు సేయుటయ కాస కార్యంబు నేయుచున్న ట్లు కాన రా దయ్యెను. కావున నీతండు తమ్మునియాస వదలి యాతనిశో మరల స్మీపస్తావన సేయక యూరకుండెను. చినవీకన్న యానెల యంతయు నించుమించుగం గడపి ముకానొకదినంబున నింటికి నచ్చి తనవది నెను బిలిచి మొకగది శుభంబు సేసి తగుమూ్యతముగ నలంకరించి యొకటి "రెండుదీపము లుంచి కొంతచమురు గూడ నుంచు మనియెను. అతని పల్కు. లాలించి యావనితయు నళ్లు యొనరించినది. వినఏరన్న నాంటి "శీయి యతిత్వరితగతి భుణియి౨చి దూగదిలోనం (బవేశించి తల్పునకు నొలును తగిలించెను, ఇది యంతయు (గంధసన్నాహంబె కావచ్చు నని యాతనివదినె (గహించినదిం అన్నమా[త మోీవృతాంతం జఇెజుం గనివాండు గాన్చనం దమ్ము డాదినం వింటం బవ్వళించునదృష్ట్రము గన్తి నని సంతసించు చుండెను, ఇట్లుండ లోపలనుండి కొంతవడికి. దాటా కు వ్రాయ నగుచప్పుడు ఏతెంచెను. దానిన. దడ వాలించి త చ్ముం జేమైనను వా్రయుచున్నాండా ? యని భార్య నదముగ నాపె యూర కుండెను. ఇంకొక ళొంతవడికి లోపలనుండి స్మిదించువాండు బుసకొబజ్జు నట్లుగ వినంబడియెను, దాని విన్స యిప్పుడు తము గండు న్నిదించుచున్నా, డని నిక్చయిం చెను మజికౌంతవడికి బుసకొట్టుట తాటియాకు వాయు టయుం గూడ విననయ్యెను. ఇట్టిధ్యనులరు తడవు విని యీవియు నిశ్చ యింపలేక “పెదవీరన మెల్లన లేచి తమ్మునిగదిగుమ్ముముస మోపంబు నకుం జని నలుగెలంకులు బూచి తలువున నొక్కచో నున్న రంధ్రం
వీల్ల లమజి వీనవీరభ్నదయ్య, ల! బునం గన్నుంచి లోపలివృత్తాంతంబు గన్లినుచో నొకనుందరాంగి స ర్యాభరణభూపషితమొ మొక చేత బె-డిఘుటంబు పటి యింకొక చేత వ్రు_స్తకంబు పట్టిశర వేగంబున చ్రాయుచున్నబ్లు గాన్పించెను. విన ఏీరన యచ్చో నున్న మంచంబు పె. బవ్వళించి నిదించుచున్నట్లు మూ పక్షైరుం ఇట్టిదూవున కద్భుతం బందియు. బెదఏీరన యామె. బద్భుభవుని రాణిగ నెజుంగ లేక సామాన్య భావంబు చేం జూచుచుండంగా దీనిని (గ్రహించి విరించిరాణి తనఘంటం బాకనికంటం బడ విసరినది. చానిచే నాతల డొకబొబ్బ వేసీ భూమిపయిం బడుడుం బినవీరన్న లేచి వచ్చి య్‌మికారణం బనుకు నాతండు తనకన్నుం జూసపెను, అవు డొరండు వెజవకు మని లోపల వ్రాయుటచే రాలినతాటాకుపొడిం దెచ్చి యాత నికంటిలో నుంచి కొంత నేవు కట్టి వివ్చినతోడనే మజల న్యేత్రం బెప్పటి యట్లు కాన్పిం చెనంట.
ఇట వాణి త న్నన్యుండు ఏవ్షీంచుటంజేని యచ్చో నుడ నొల్లక యంతర్జిత యయ్యెను. వీరన మిగిలినభాగంబు నంపూ ర్తిచేసీ దానితుదిని ;- నీ. పరలల మల్లచూం బకమామనకు పోన మక్రులాంబునిధివూర్జి మావిధునకు భరతకీర్తికిల దులాఫురుషాది దొ నాంబు జం వాలితాస్టాన సౌధునకును పర రొజఖీకరధరణ్సీవ రా హును కా త్రేయగో శ్రపవిత్రు నకును గుండయనర సీంహమండ లేశ్వరునళ్ళు నభ్యుదయపరంప రాభివృద్ధి గీ. కరముగా భారతీతీర్థగురుకృపాస్య మిద్ధపారస్వతుండు సక్కంవీంద్రసఖుండు కుక విమాగ్థవిలుంఠనళులికవా న పల్లవుండు చెచ్పెం బినవీకభ్యద్రనుకవి. అని వాసి (గంథంబు ముగించి చానిని వదినెతో విన్న వించి మాయన్నతో దీని నాస్థానంబునం జదువం. జెప్పూ 'మసి ప్రార్థించెను, అసె తనభ_ర్తశేో మఆందియభీష్టంబు తీరుటకు నాస్థానంబునకుం జనుం డని మనవ యొనరించినది,. అతండును తమ్ముడు నోసమిోపంబున నున్న నే దీనిం జదివెదం గాని లేకున్న నే నిద్దానిని ముట్ట ననియెను, ఆమాట విని వినవీరన తానును వచ్చెద నని సమ్మతిం చెనుం 16
[192 కవిజీవిశతములుం ఇట్లు ఏరు సంభాపీంచుచుండ నూర్యోదయం బయ్యెనుం అవు దు సాళ్వగుండ నరసింవానృ పాలుండు సభామండపంబునకు విచ్చేసి సిండోలగం బుండి వినవీననరాక నిరీక్షీంచు చుండెను. అప్పూడు ముందు పెదవీరనయు. నాతనియనంతేరము. వినవీరనయు వచ్చి యథోచితస్థానం బులం గూర్చుండి (గంథంబు పరసమా_ి యయ్యె నని లెలివిరి. దాని ని విని రాజు మిగుల సంతసించి చాసిం జదువు మనియెను- అవుకు కెదవీరన కథారంభంబు మొదలు (గంథాంతమువజకును జదివెనుం చానిని విని పండితులు పినవీరనసరసతకు నిెంతయు స-ంతేనిల్లి యీకింది పద్యంబును మరల జదిపిరి. అదియెొడద్ది యసిన $---- ప్పి అమృతాంకుమండలం వాలవాలము గాంగ మొలిచె నొక కాటి జననో శ్రానముగ€ జి॥8ించే విలయసింధుగత కైతవడింభృ కయనీయవరపలాళములతోడ బికృదేవళలకు నంచికసత్త్ర్రిళాలర్వై ట్టు గమైను గయా తేర్రనీమ నిలువ వీడయ్యె నిందీపరద్రియక శా కొటీరునకు భోగికుండలునకో ని మళ్దీమాశ్రంె పిల్లలమజ్జి-పేర్కు పేరువలెం గాదు కార డాపీఠకంబు ఇచారిలోపలం బినవీరువాక్యసరణ్కి సరసులకు "నెల్లం గర్జరసాయనసంబు, అనుడు భళిశే! మోవచించున దింత యొపూనే- ఈత. డిట్టివాం డ యగును, ఈతనివంశము నట్టిదయ. ఈతని కల్పన 'లెట్టివో చూచితిశే. ఉం అల్లన విచ్చుచెంగలంవలందురజంబును గప్వురంబు 26 జల్లయం జల్లవై వలచుపౌరభముక్‌ వెద చల్ల భావముల్‌ బల్లవహా స్త చన్ను ఈ౮వపయ్యెదజిమ్ముగం దోంచు భాతి గాం బిల్లలమజ్లివీరన యజభిజ్ఞుండు "సెప్పల "నేర్చు కల్చనల్‌ అని చెప్పీ యీకవికి బహుమానం వీతనియిషస్టానురవూపంబుగ నిచ్చుట మేలని యితం డాశ్వాసాంతమందుం జెవ్పీన ;--- క (య్రేమమున [శ్రోర వళ్తక్యం “జామికరపాయము ధవళచామరములు నా నామణివిళళూసణంబులుు గార్తిమము కృప సేయవలయు” (గ ధనమా పిక, అనుపద్యానుసారంబుగ నిచ్చి భూపాలుండు బహూకరించెను, ఇట్టిబహుమతుల నంది యీాతః డుండం బండితు లందజును (గ్రంధంబు న్వల్పకాలంబున ముగియించుట య త్యాశ్చర్యంబు. అది యెట్లు ముగించితి రని (పశ్నంబు సేయం బినఏరన వాణి నారాణిస్వ్టై
వీల్లలమ్జి వినవీరభ(ద్రయ్య, 198 యుండ నేమి లోపంబు? దీని నొకదినంబులోపలం బూర్షృంబునేనితి ననియె. “వాణి నారాణి” యని నిళ్ళంకతోం బల్కినవీ5నం గని విారు వాణి నారాణి యని పల్కెదరు గాంబోలును $ అనుడ్సు వరన నవ్వి “వాణి నారాణియని కంఠకో క్రిగాంబల్కె-ను, ఆమాటకుం బండితు లంద అును గనలి నీ వెంతవిద్యాంనుండ వై యున్నను నిర్భయంబుగ సనిట్టిమా ట లాడణగూడదు. జగనా శే యగునాశి నితంయు తనరాణి యని పలుక సభ్యులు తగును_త్తర మాక యూరకుండం జనద. ఇట్టివాయ పండిత మాని గాని పండితుం;కయు గాంప, అని సభ్యులొక్క పెట్టం బలుకం దొ డంగిరి. అవు డంత6తంబున నుండి యొకయశరీర వాణి గన్హారవంబున సభ్యుల నుద్దేశించి యిట్లపయె ;-_-
“వాణి జగంబునకు మాత. ఇతనికిమా తము భార్య యగును ఇతందు చతు రాననుఒయపరావతొరము, కావున నీసంళథయం బంక వద లుం డని పలుక వారందటును నద్భుతేం బంది యాతని నెంతయు గార వించిరంట ! ఇట్టి వృత్తా-తతము లిప్పుడు చెప్పెడీవారికిని వినువారికిని నద్భుతంబులు వుట్టించుటకు సంఛశయంబు లేదు, అయిన నాతనిచారిత మునకు నలయు(పధానవృ త్తాంతంబులు మనకు బెలినిన వివియీ కావు న వాని నిట _వాసితిన,
-= (గంథధకథావిమయము. జా
ఈగంధములోనిధర్మజానియశ్వ మేధవృత్రాంతము భారతములో నున్నది. దానినే జై వినిముసి యింకొకవిధంబునం జెప్పీనట్లున్న ది ఇంద లికధలు కొన్ని ఫారితంబునం గానరాను, ఈకవి రచియించినపర్వ మిది యొక్కటియే, రాజు కోరనదియు నింతమట్టుశే అయినట్లు (గంథారంభ ము తదంతంబుం జూడ గోచరం బగును. ఈకవిశ్రేలి మృదు వగునది మైనను నన్వయ కారిన్య ముమ్మత మించుక కలదు, ఈతనిపదశ య్యూ దులు రసస్ఫూ_ర్హియు! దిక్కనసోమ యాజి కవనంబుంబో ల సరసం యుండును, ఇట్టి సామ్యాంబుం జూడంనోరనచో భారతంబులో నశ్వ మేధ
పర్యంబున నున్న సమా నేతిపోసంబులు చభూడందగునుం
భారతాంధకవులచర్మితము ముగి సెను
శ్రీ రన్తు, కవిజీవితములు, ఆలిసేలాలా రామాయణాం(ధకవులుః 6. హాుల్ళిక్కి-ఛభాస్యారుండు.
పాల్మీకరామాయణముం 'చెనిగంచిన కవిశిఖామణశి యాతంజ, ఈయన పేకిటం బదెనుగురామాయణము భాస్క్రరరామవూాయణ మనంజబ రంగును, ఇది భారతమునకంశుం. గొంచెము వురాతనము, ఇది ఫభాస్క రునిచేం బెనిఃగింపంబడినట్లు విఖ్యాతి గల్లియున్నను గొంత భాగ ముతని వుత్తు్రుం డగుమల్లి కార్డునభట్టారకునిచేతను నాశేష మశనిశిష్యుం డగునయ్యలభట్టారకుని చేతను చెఏగింపలయుడియెను,. ఇదియును భార తంబువలె. గారణాంతరమున = భిల్యము నొంది విమ్ముట సీయిర్వురిచే తను సంపూర్తి చేయంబడినట్లు గోచరంబయ్యెడిని. ఈప్‌ిపషయం బగు వృత్తాంతం 'బేమియు వాడుకలో లేదు కాసి భాస్కరుడు మొదట (గంథంబు రచియించి యొక రాజునకు గృతి యిచ్చుటకుం గొనిపోయు ననియు నవు డారాజు దానిం ₹ైశొనకుండుటకుం గనలి దాని నచ్న్వ్పో నుండుగుజ్ఞవు వానికి గృతి నిఇ్చ ననియు, నతః డాతసికి విశేవంబుగ వరాల నిచ్చె ననియుం గలదు అగుజ్జవువాండే సాహీణిమూారుండు, అందు గుజ్జువువాం డనుమూాటకు గుజ్జమును గాచువాః డని సాధారణ ముగ నర్థము వేయుదురు, ఇతండు గుజ్జమును గాయునాండు గాక గుజ్జవుదళవాయి మైనట్లు గాన్పించును. డానికి దృష్టాంతముగ నీవ ఆకే మనము భీమనచారితములో కొంతచర్మితము సూచించి యున్నార ను రాజు కృతి నంద లేదుగనుకను థఖాస్కరునకు స్వవాక్య పరిపాలన
హులళిక్కీ భాస్క రుండుః శే2న్‌ మే కావలిసి యున్నది గనుకను నాకృతి మారనపేరిట నిచ్చి యుండు ను అట్లు గాకున్న చో సత్కవి సీచు నేల కృతిపతిం గావించును * అట్లుం డదు. సాహిణిమారునిపూర్వులు తగినంత గొప్పవారు కాక పోవచ్చును. కావున రానూయణకృతిముఖంబున నతవివంశమువమూతము వర్ధింపం బడక యుండవచ్చును. భాస్కరుం డీసాహిణిమూరుని నుతించి చెప్పినపద్య ము లనేకములు. అందొకచాటు ధా రాపద్యము నీకింద వివరింతము ;-- “క్త అప్పు లిడువతండు ఘనుండ్చా యప్వు డొనంగ మజలం జెందువాతడు రాజూ వెప్ప(గగవలె సాహిణిమాా రప్పను దానమనున ఘనుండు రొజు నటంచున్‌ , *”
ఈ రామాయణ ంథకవులళ మ్య్యూదులంగార్చి ముందు వా
యుదము క సా (గంథోత్స త్తి కారణము, 2
ఈ[గంథోత్సి త్ర్తీనిగూర్చి న వురాణనామచం(దిక ౫ అన్ముగంథ ములో నొకతీుునం జెప్పం-బకి యుండెను. అది యెంతనజకు నిజమో మనము చెప్పంజాలము, అందు యథాస్థ్రము విశేమీంచి యుండవచ్చు నని యూహీంపందగి యున్నది. ఆకథ యెట్రన్నను ;---
6 భాస్కర రామాయణము ” భౌస్కరునినలన నైనరామా యణము. ఇది భాస్కరుండు, అతనికుమవూరుం డగుమల్లిఖార్జునభట్టు; శిష్యుం డగుకుమూరరు ద దేవ్రంకు, న్నీేహింతుం డగునయ్యలార్వ్యుండు ఈనలుగురుకవులచేతను రచియింపలిడినది, అయినను వారిలో భెస్క- రుడు ముఖ్యుండగుటచేతి న్మీగంధము భాస్కగ రామాయణ మన నెగడీ యున్నది. ఇదె యిట్లు రచింపంబకుటకుం గారణ మేమనఃగా నాకాల మం దితనికీ న్మాశయుండై యుండిన ఠాజు నెద్ద నతనిబంభు వైెనరంగ నా థు డనునాతండు 'రాజుమొక్ష్ర_యాళ్జను బొంది ద్విపద రామాయణము రచియింపయబూనుకొనంగా నసతనియందుం దనకుం గలసవాజమక్సరము చేత రాజుతో * నీభునతకు ద్విపదకావ్యము. తగినది కాదు "నేను బద్య కావ్యమును జేసికాని వచ్చెదను, దానినిం బర్మిగహింవును ”-అనలా నతండు చెవ్పిననూట తప్పుట యుక్తము గాదు గనుక రంగనాథుని
126 కవిజీవితములు, (గంథమునే 3కొనుతలంవున “ నెవరు ముందు బెత్తుకో వారికృతిని [(గ్రహింఇాదను ” అని చెప్పి పంపెను, అప్పటికి రంగనానున రామాయ ణము ముూూండపాళ్లు తీరియుంకును. కనుక నితం డది ముగియుటకు ముంబే తనరావమాయణమును ముగించి కొనిపోవ నించి మాూదం 'జెప్పనముగ్దురిసహాయముచేతిను త్వరితముగా ముగించుకొని పోయెను. అప్పటికి రంగనాథుకు తనరామాయణనును ముగించి ౨మ+ స్థానము నగు: బెచ్చియుండెను. అది చూచి రంగ నాథు విత్యు కుడెచేకిని ఛ్రాస్క_రునిత ప్పెడమచేతినిం జూంచెను. అందులకు భాస ్రుంకు కోప గించుళొని * పతుపాతము గలనీవంటి రాజునకు నిచ్చుటకం ఈ. నాకృతి నొకగుజ్ఞపువాని కిచ్చుట మేలు” అని పలుకుచు నాస్థానమునుండి వెడలి పోన్చచు నుండంగా నా క జయొక్క గుజ్ఞవుదళ వామి * కవిసార్య భౌవమా ! ఆడినమాట తప్పవలదు* అస దారికి నడ్డ ఏ.గా వచ్చి మొ "జాను, అంతే నతయ వాసికిం దనక్శతిసి నంకితనుం జేసెను, కనుకనే యీ గంథాదియందు * సాహిణిమూ'రా ” యని సంబోధి చి చెప్పండి యున్నది. దీనిలో గొన్ని యంశములంగూర్చి మనము బెప్పిీయుంటిమి గావున ధ్ధీంి నివుడు విమర్శింప నవసరము లేదు. మనవిమర్శనమునకు వ్యతిరేకింప నది యంతయు మనయభిప్రాయము ననుసరించి యున్నట్లు (గ్రహింప దగును. “జు రంగనాధ రామాయణము. 12
రామాయణ[గంథము వురాణము లన్ని టికంచబను ముందు గాం బెనింగింపయలుడినది, దీనినిం 'బెక్కండు. పెక్కుుభంగులం. జెనిం గంచిరి, వారిలో రంగనాధ రామాయణ గంధక ర్త "మొదటి వాండుం ఇతండు దీనిని ద్విపదగం 'దెసింగిం చెను. ఇది నెట్లూరిజిల్లా పాంంత మున సర్వజనులకు వీథిన్రురాణముగ నుండెను. దీన్హికెలి వ్‌దువు గావున దీనిసి జను లందజును మిగుల నాదరంబుతో, జజువు దురు ఇది కోనబుద్ధభూవిభుని చేతం దెనింగింపయిడి యతనికండి యగు నిర్ణలరంగనాభునకుం