స్వరూపస్వథావాలు డాః అక్కి జు రమావరిశా వృగా౭ివే మందరయ్యి | ౭లాలను నంస్థ్రకు బటాక రీంవఐడీనదిం ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంవారి పిహెచ్‌. డి. పటం పొందిన సిద్దాంత గంథం లబ శ్‌ పోరంకి దక్షిణామూర్తి

గంటింంం2 ఈ02/4602 త/25022422/4 (౧౦/౧౯ ర(0౧/ : /టా రాలట004/9 2౧౮ గం[ట/6), ౨ 066 /౧ 76/66, 24/28/6066 శ౧.5. 0౭7౧68 5౫ 76 037౨౧౧4 ల౧గంబాన, 7977 ఉీటటింగ : ౨0/2౧6/ 0౭ ౧/౧౭గఆ/ల. ('్ర పోరంకి దకషిణామూర్తి వెల: రూ. 120/_ ముఖచితరచన : చంద (్రతలథ + 6౭ 24౭ జర

1. శ్రీమతి పి, వరలక్ష్మి, ఇంటోవింబరు. 1-00 (౮ థి 'హైదాబాదు-500 660 . రగ ట్ర
2. వికాలాంధ వచురణాలయెళి |హైవ అపొర్‌ నోకాద్రాణ విజయవాడ, విశాఖపట్నం, గుంటు హైదరాబాదు (సుల్తాన్‌ బజార్‌) నగరాల్లోని విశాలాయధ బుక్‌ హొనులు,
3. నవోదయ పబ్దిషర్స్‌, కార్ట్‌మార్క్స్‌ రోడ్డు, విజయవాడ --8 మృుదావకులు * శ్రీ బి. నాగేందర్‌, కివాజ్య్‌పెస్‌, 8-4-58, గంజ్‌ బజూరు, సికింద్రాబాదు-500 008.

కథా శేషులు

మా అమ్మ యరతవ్య్యయ్యకి

నాన్సగాడ నుత్యనారాయతియూరిగారకి [పేమతో

స్వ గతం

తెలుగు రచయితకు ఆంతర్జాతీయ ప్యతిష్ట చేకూర్చిన మొట్టమొదటి (వ్మకియ కథానిక. గురజాడ అప్పారావుగారు మొదలుకొని ఈనాటి యువతరం రచయితలవరకు కొన్ని వందలమంది. ఈ (ప్మక్రియను చేవట్టారు;. తెలుగు కథానిక పరిణామవికాసాలకు ఎంతగానో తోడ్పడ్డారు. ఉత్తమ కథానికాళిల్ప మర్మజ్ఞులకు కొదవలేదు; ఉత్తమ కళాఖండాలకూ కొరవలేదు

కాని ఈ (ప్మకియకు సంబంధించిన సాహిత్యళాస్త్రం అంతగా రూపొందలేదు. చెదురుమదురుగా వెలువడిన సమీఇాత్మక వ్యాసాలూ కొత్తగా కలం పష్రేవాళ్ళకు (పోత్సాహమివ్వడానికి ఉద్దేశించిన మూడు నాలుగు సం్యగహ రచనలూ తవ్ప సమ్మ్యగమైన వరిశిలనాత్మక్యగంథం ఏదీ ఇంతవరకు వెలువడలేదు. దీన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని, కొంతలో కొంత అయినా కృషిచేసే అవకాళం లభించి నందుకు ఆనందిస్తూ ఈ (గంథం రాళాను,

తెలుగు కథానికా సాహిత్యళాస్త్రంలో ఇది మొట్టమొదటి సిద్ధాంత(గంథం, ఖఇటి సర్వసమ్మగమన్న [భ్రమ నాకు ఎంత మాతం లేదు. కాని, కథానికా [(వ్మకియకు సంబంధించిన ఆంకాలన్నింటినీ సాధ్యమయినంత సమ్మగంగా వరిశీలించడానికి దీంట్లో పర్మిశమ జరిగింది.

ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో నాకు ,(పవేళం కలిగించిన పూజ్యులు ఆచార్య ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనంగారు.

పిహెచ్‌.డి, కోసం పరిశోధనకు మొదట అవకాళమిచ్చినవారు ఆచార్య దివాకర్ల వేంకటావధానిగారు.

ఒకసారి రద్దయిన రిజిస్టే్యషన్‌ను పునరుద్ధరించినవారు ఆచార్య భ(దిరొజు కృష్ణమూర్తి గారు

ణి టీ వీరందరికి ఎంతో కృతజ్దుణి. జణ

న!

“కథానిక మీద వనిచెయ్యమని సూచించడంతోబాటు, తామే వర్యవేషోబ్య వహించడానికి అంగికరించి అధ్యాయాల వింగడింపు మొదలు, రచనావరిసమాప్తి వర్యంతం చక్కని సలహాలతో చిక్కుముడులెన్నో వివ్వుతూ స్ఫూర్తినిస్తూ పోత్సహించినవారు అచార్య సిం నారాయణరెడ్డిగారు.

వారికి (వత్యేక కృతజ్ఞతలు.

కోరినప్పుడల్లా సహాయసహకా రాలందగిస్తూ వచ్చిన "పెద్దలు, మతులు సహచరులు ఎందరో ఉన్నారు. వారందరికి నమస్సులు.

రచన ముగిసిన పుష్కురానికయినా ఈ (గంథం వెలుగు చూస్తున్నదంటే కొంతవరకు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయంవారు అందించిన ఆర్థిక సహాయమే _పేరణ. రకరకాల కారణాలవల్ల ముదణకార్య కమంలో జాప్యం జరిగినా సానుభూతితో సహిస్తూ అవసరమైనంత గడువు ఇన్తూ వచ్చిన సహృదయులు, విశ్వవిద్యాలయ కులపతులు, ఆచార్య తూమాటి దొణప్పగారికి (ప్రత్యేక ధన్యవాదాలు.

ముదణ నిర్వహణ భారమంతా చిరునవ్వుతోనే మోసి నా _శమను చాలా వరకు తగ్గించిన సుమనస్కు-డు__శివాజీ ఆపెస్‌ అధినేత. శ్రీ వి. నాగేందర్‌, నా శ్రమలో కొంత పాలు పంచుకున్న మితుడు డా1 ఎ.పి, పద్మాకరరెడ్డి, ఏీరికి ధన్యవాదాలు.

పోరంకి దకీణొమూరి

సూచిక

1. ఠి థాముఖం 1.78

కథ : కవిత_2, కథనకుతూహలం : శవణానందం._లి;

జానపదకథావాజ్యయం.6, మౌఖిక సాహిత్యం ; లిభిత సాపాత్యం--9, మౌఖిక సాహిత్య వర్గికరణ 18, మౌభికసాహిత్య రూవవరికిలన--15, జూనవద కథారూపాలు : సామాన్య నూతాలుా17, కథావీజడాలు--ల1, కథాజాళతులు..2ర్‌;

ప్రాచీన సాహిత్యంలో జానపదకథావీజాలు-తి 1 థారతదేశం_8ి1, ఈజిఫ్టు_46, బాబిలోనియా, అస్సీరియా-5్‌8, 1పాచీన గీస్‌-క్‌కి, (ప్రాచీన రోమ్‌--లర్‌4ఉ, సారాంళం--రి5్‌;

భారతీయ కథ్మాపస్థానం-56, బుగ్వేదం--57, తులనాత్మక భాషాసాహిత్యాధ్యయనం-60, భారతీయ మూలకతాసిద్దాంతం--61, [ప్రాచ్య[వవంచం.._కి4;

ఛి సారాంశం-66. శి. తెలుగు కథ : దాని కథ 78174

జానపద కఠథ-రిలి,

తెలుగు కథాసాహిత్యం_86, గేయకథాశాఖ-ర8?7, [పొచీన కావ్యశాఖ-$ిలి, [ప్రాచీన కథాకావ్యకాఖ--97, వచనకథాళాఖ--104;

భళ11

(ప్రపంచ కథాసాహిఠ్యం-ాకే 14, పాళ్ళ్చాత్యకథాపితామహులు-115, (ఫ్రాన్స్‌-118, రష్యా-120, (గేట్‌ బిటన్‌-122, ఆమెరికా--124, సారాంశం_190,

తెలుగు కథయిళలు--1 29, పరిణామవికాసాలు-157, వస్తువు-157, శిల్పం-159, భాషా శై లి-160;

సారాంశం- 164.

తి కథానిక : స్వరూపనిఠూపణ 175_229

నిర్వచనం-175,

కథానిక : భారతీయ సాహిత్యళాస్త్రం-179, అగ్ని పురాణంలో కథానికాలకణాలు.] 2;

కథానిక : పాళ్చాత్య సాహిత్యకాన్త్రం- 185;

కథానిక : భారత పాళ్చొాత్య లతణనమన్వయం- 19 శి;

కథానిక : ఇతర వచనకథా(ప్రకియలు-శి(0 1, కథానిక ; నవల_201, కథానిక : నవలికలపెద్దకథ_204, కథానిక : గల్పిక-205, కథానిక : స్కె-చ్‌-ఓ017, కార్డుకథ; మిసీకథ-208, రేడియోకథ--208, సినిమాకఠథ-_210;

కథానికాన్వరూపం-- నికే 1; [తిమితీయ విశ్తేషణ--211, వస్తుగత విభాగం.కీ1లి, రూపగత్ర విభాగం-216, సంవిధాన విభాగం_ 220;

సారాంశం. నినిఉ.

శేరి కథానిక : న్వభావపరిశీలన శితి౦.454

కథాపీజం.శితితి; వస్తువు 289; ఇతివృత్త ౦- శర 5,

ఇతివృత్త కల్పన : ,ఫీడ్‌మన్‌ వర్గికరణ-261;

సరళ ఇతివృత్తం-207, సంకీర్ణ ఇతివృత్త ం-269; పరమార్థం--శి76; ఎత్తుగడాశిరికి; నడకాతి0తి; విషమన్థితి-తి06; పట్టు-805; విడుపు-ఠి12; ముగింప్పు-కి1ేలీ;

సంవాదం-ాకికిక; నంఘటన-తిఉ9; నంఘర్షణ-తిల్‌తి; నన్నివేశం-తి5్‌ 5,

వాతావరణం__859; కథనం-తి6 2,

(వథమపురుష కథనం...లిరి?, ఊ త్రమపురుష కథనం _870,

వర్షన-8ి76, ౭ లి.866; “పేడ_891; శిల్పం-లి90; కథానికాశిల్బ వర్సీ కరణ-తి$9,

వస్తువిన్యాసశిల్పం- 889, పాతచితణశిల్పం.4014,

సంఘటనఘటనాశిల్పం-406, సంఘర్హణోత్సాదన శిల్పం-ఉ07,

సన్ని వేశ కల్పనాశిల్పం-407, కథనశిల్బం--406,

న్‌ వరనశిల్పం-కీ18, శీర్షికాశిల్పం.కీ 18; మంచికథ ; గొప్పకథ--81క్‌; విశ్లేషణ-18. సారాంశం-ఓతి7. ర. కథానిక : సమాజం 455. 614 పరనరనంబంధభావన__శీర్‌ర్‌, సమాజం--4ర57, నిర్వచనం : శ్రీర్‌?, శాస్త్రీయదృష్టి: మిథ్యావాదాలు-కశీలీ; జెలుగు నమాజన్వరూపం.471, బౌగోళిక విస్ఫృతి-478, భాష.474, సంస్క్సృతి.476, కుటుంబ వ్యవస్ట-477, రాజకీయ వ్యవస్ట-4/8, ఆర్థిక వ్యవస్ట_480, సంన్క్మరణ కృషి.481; తెలుగు కథానికలో నమాజ స్థైితిగశులు-కఉ88, సంస్కృృతి.సంవదాయాలు-[8ి8, కుటుంబ జీవనం-491, వూర్వరంగం-శ99, చాంపత్యం--516, నంకానం-ర్‌డీ1, కుటుంబ జీవనంలో దకాతయం 547; వృత్తి-ఉద్యోగం- రర్‌శి వృత్తి జీవనం-65?7, నిరుద్యోగం-57?7, ఉద్యోగ జీవనం-570, శాజకీయ (ప్రభావాలు... రీర్‌; సాంఘిక నేరాలు-దురాచారాలు_588, అభ్యుదయ కామన-508 రచయిత : నమాజం-605. సారాంశం-610. పరిశిష్టం-617, గుప్త మాతృకలు.617, బింబ వకిబింబాలు 625; అనువాదాలు ఇటూ అటూ_627?; సవరణలు--689,

కథానిక స్వరూపన్వథావాలు క్షే

కథావుుఖం

మానవుని ఊహ ఏనాడు రెక్క విప్పుకొన్నదో ఆనాడే పుట్టింది

కథ. చెట్టుకొక కథ, గుట్టకొక కథ్య పువ్వుకొక కథ, చెలినవ్వుకొక కథః

మానవుని బహిరంతరాల్లో కన్ను చూసేది కొంత, మనసు చూసేది మరి

కొంత కలిసి అందంగా, హృదయైకవేద్యంగా కథారూపం పొంది (శోతలను అలరిస్తూ వస్తున్నాయి.

వెలుగునీడల పడుగు పేకలు అల్లుకొన్న ఈ (పాపంచిక రంగంలో

మానవుని మనుగడే ఒక మహత్రర గాథ! మనస్విగా మనీషిగాా మామూలు

మనిషిగా అతడు తీరుతీరుల జీవితానుభవాలు పొందుతూ ఉంటాడు, తీరు

తీరుల అనుభూతులను (పోదిచేసుకొంటాడు. కొన చిక్కని చికు వాముడు

లలో ఇరుక్కొంటాడు; విడివడిన మబ్బుతునకలమీద తేలిపోతుంటాడు.

ఎండమావుల వెంబడి పరుగులు తీస్తాడు; వెండికొండనుమైతం తృణీక

రిస్తాడు, అగాధాల అంచులను అంటిచూస్తాడు; ఆశయాల శిఖరాల నధిరో

హిస్రాడు. సాఫల్యాలకు పొంగిపోతుంటాడు; వైఫల్యాలకు కుంగిపోతుంటాడు.

ఒకప్పుడు ఎంత దానవుడుగా దిగజారిపోతాడో, మరొకప్పుడు అంత

దివ్యుడుగా పూజలందుకొంటాడు. ఎంతటి భోగం, ఎంతటి త్యాగం ఒకే

మూ ర్తిమత్వంలో నిరూపితమవుతుందో తనకు తాను దర్శిస్తాడు; తాదాత్మ్యం

డి కథానిక చెందుతాడు. భిన్నభిన్నకోణాల్లో సారించిన దృష్టి అందించిన అనుభూతితో గుండెను నింపుకొంటాడు; బుద్దికి చదును పెడతాడు. ఈ అనుభూతిని తోటివారితో పంచుకోవాలన్న ఆస క్రి పేరణ కాగా హోవభావవిలాసాదులతో దాన్ని అభివ్య క్రంచేస్తాడు. ఒక చూపు, ఒక చేష్ట; ఒక మాట, ఒక పాటః ఒక్కొక్కటి ఒక్కక్క కావ్యమే కావచ్చు. ఇది నిరవధికంగా సాగే (వ్మకియ; ఇది ముగింపులేని కథః కథ : కవిత కథ అనగానే స్ఫురించేది మరొక్క_టి-- కవిత. కథకు విషయం [పధానం; కవితకు భావన [పధానం. కథలో కవిత తొంగిచూడవచ్చు; కవితలో కథా కుదురుకోవచ్చు. ఒకటి కథనోత్సాహమూలకం; మరొకటి భావోదేకమూలకం. ఈ రండూ అన్యోన్యపూరకాలు. అయితే ఈ రెంటిక్తీ గల సమానధర్మం, స్వల్పవ్యవధిలోనే శోతృహృదయాన్ని రంజింప జేయడం. ఈ విధంగా వీటికి చిరంజీవత్వం సిద్ధించింది. సాహిత్య (వ్మకియల్లో ఏది ముందు పుట్టిందన్న [పశ్న వచ్చినప్పుడు గశేయకవిత (1321021 వింంద్లూ) అని కంఠో క్రిగా చెప్పడానికి కొన్ని ఆధారాలు ఉండవచ్చు. కాని మానవుని నోట మాటలాడుతున్న తొలినాళ్ళ లోనే ఏదో ఒక తీరు కథ పుట్టి ఉండటానికి అవకాశం లేకపోనూ లేదు, భావనాబలసంపన్ను డుకాని సామాన్యుడు మైతం మంచి మాటకారి ఆయిఉం టే, మామూలు విషయాన్నే అందంగా చెప్పి రంజింపజేయవచ్చు, తాను చూసిన ఒక సంభటననుగాని, విన్న సన్ని వేశాన్నిగాని, మనస్సులో మెది లిన ఊహనుగాని-దేన్నయినా కథగా మలుచుకోవచ్చు. దానికి ఉండే విషయ్మపాధాన్యం, సంపూర్ణవాక్య విన్యాసం [(శోతకు సులభ్మగాహ్యం కావడంవల ఇట్రే ఆకట్టుకొంటాయి. అందువల్లే చిన్నపిల్లలుసైతం కథల కోసం ఉవ్వీళ్టూరతారు.

కథాముఖం శ్రి కాని కవిత రీతి వేరు. ఒకానొక భావో దేకం గుండెను కుదిపినప్పుడు, మూటలు కదలాడి గొంతు విప్పుకొని వెలువడతాయి. ఆ మాటల కూర్చులో ఒక విధమైన తీర్పు, ఒద్దిక, లయ ఏర్పడి రాగం తోడయినవ్వుడు అది గేయమవుతుంది; [శవణ పేయమవుతుంది. అది స్వచ్భందంగానయినా వెలు వడవచ్చు; సయత్నకమయినా కావచ్చు. సయత్నకమయినప్పుడు కవి కుశలత కది నిదర్శనమవుతుంది. కాని ఆమాదిరి భావనాళ క్తి కథాకథనానికి అక్కరలేదు, మాటల కూర్పులో నేర్పు అంతకంటె అవసరంలేదు. దీనికి కావలసినది సహజత్వం; దానికి కావలసినది భావుకత్వం. ఈ విధంగా చూస్తే కథ మొదటిదవుతుంది; కవిత కడపటిదవుతుంది. ఏది ఏమయినప్పటికీ ఈ రెంటినీ తోబుట్టువులుగానే గహించడం సమంజసం, దేని అందం చానిది; దేని చందం దానిది. అందుకే, “కవిత స్వవ్నసుందరి. కథ సహ ధర్మచారిణి. కవిత అతిదూరాన తళుక్కున మెరిసే అప్పరోంగన. కథ చేరువగా ఉన్న చిరపరిచితురాలి వంటిది. పతివాని జీవితానికీ సన్నిహిత మైనది కథ,” అన్నారు డా॥ సి. నారాయణరెడ్డిగారు. కథనకుతూహలం : (శవణానందం కథలంటే మనిషి చెవికోసుకుంటాడు. ఎందువల్ల? కథ్మాశవణాస క్రి మానవ స్వభావంలోనే ఉంది కనక. చుట్టూ ఉన్న [వపంచంలో తాను కన్నవీ విన్నవీ, స్వయంగా పొందినవీ పొందగలిగినవీ ఎన్నో అనుభవాలూ అనుభూతులూ ఆఅద్ధంలో మాదిరిగా కథలో పతిఫలిస్తాయి. తన (పతి బింబాన్ని తాను చూసుకోడంలో ఉన్న వేడుక, ఇతరుల రూపురేకలు గమ నించాలన్న ఉత్పుకత కథ వినడంలోనూ ఉంటాయి. తానెరిగిన సుఖాలూ సంతోషాలూ, బాధలూ భయాలూ మొదలై న వేవీ తనకొక్కడికే పరిమిత మైనవి కావనీ సర్వజన సామాన్యమైనవనీ (గహిస్తాడు, ఆ [(గహణగుణం అతనికి కొంత ఊరట కలిగిస్తుంది; తృ ప్రినిస్తుంది. వరిచితపూర్వుంకాని అంళాలు అతనిలో కుతూహలాన్ని రేకెత్తిస్తాయి; జిజ్ఞాస కలిగిస్తాయి;

జ్తీ కథానిక జ్ఞానాన్ని పెంపొందిస్తాయి. కొన్నిచోట్ట చమత్కార సన్నివేశాలు విన వస్తాయి. అప్పుడవి ఉత్సాహాన్ని ఇబ్బడిముబ్బడి చేస్తాయి. కొన్ని విషాద సంఘటనలూ సంభవిస్తాయి. అతని గుండెను కరిగిస్తాయి, సహానుభూతిని వండిస్తాయి. ఈ విధంగా నుఖదుఃఖాలవంటి ద్వైధీభావాలన్నిటివట్టా మాన. వుడు సొముఖ్యం చూపుతాడు. తాను విని ఆనందిస్తాడు; తోటివారికి విని పించి ఆనందం కలిగిస్తాడు.

సాధారణంగా, పనిపాటలు ముగిసిన తరవాత ఏ వెన్నాల బయటనో పెద్దలూ పిన్నలూ చేరుకొంటారు. మంట దగ్గర చలి కాచుకొంటూ ఉండ వచ్చు; వెళల్టడిలో పైరగాలి పీల్చుకొంటూనూ ఉండవచ్చు. వి శాంతిగా పొద్దుపుచ్చడంకోసమో, కొద్ది సేపు ఉల్పాసంకోసమో ఎక్కడో అక్కడ ముచ్చటలాడుకొౌంటూ కథలు చెప్పుకోడమన్నది వతి దేశంలోనూ ఉన్నది; అనాదిగా వస్తున్నది; తరతరాలుగా సాగుతున్నది. చర్వితచర్వణమైన కథనుకూడా ఒక్కొక్కరు ఒక్కౌళ్కు తీరుగా చెబుతారు; ఒక్కొక్క నేర్పు చూపిస్తారు. ఒకసారి ఒక తీరుగా చెప్పినది మరొకసారికి మారిపోతూ ఉండవచ్చు. ఉన్న అంశాలు కొన్ని పోవచ్చు; లేనివి కొన్ని పుట్టవచ్చు. చిలవలూ పలవలూ బయలుదేరవచ్చు. ఇవన్నీ వాాగూపంలోనే ఉన్నందు వల ఏది మూలమో ఏది (పక్షిప్తమో చెప్పడానికి కూడా అవకాశం ఉండదు. కథకుడు చెప్పించే కథ |

కథ అందరూ అందంగా చెప్పలేరు. ఆది అతని వైయక్తిక పత్తిభ మీద ఆధారపడి ఉఊంబుంది. మంచి మాటకారితనానికి తోడు (వపంచ వ్యవహార పరిశీలన అతనికి సమకూరి ఉండాలి, (శోతలను ముందే ఆకట్టు కొని, పోనుపోను ఏమి వస్తుందో అన్న తహతహ పుట్టించి, కొసకంటా ఆస కి సడలకుండా చూసుకొంటూ చెప్పాలి, వాళ్ళ అనుభవ పరిమితిన్ని సంస్కారాన్ని, [గహణ సామర్థ్యాన్ని, అభిరుచిని బట్టి కథ నడిపించాలి.

కథాముఖం కి సమయస్ఫూరి, చమత్కారదృష్టి, హాస్యపియత్వం కథకు రక్కి చేకూరుస్తాయి.

ఈ విధంగా సమయాన్నీ సందర్భాన్నీ దృష్టిలో పెట్టుకొని చెప్పే కథకులు (పపంచమంతటా ఉన్నారు; అన్ని భాషాసమూహాల్లోనూ ఉన్నారు. అటువంటివాళ్ళు సాధారణంగా మన ఇళ్లలోనూ కనిపిస్తూ ఉంటారు. వాళ్లలో అగస్థానం తాతయ్యలదీ నాయనమ్మలదీ. అల్టరిచే సే పిల్లలను కొద్దిసేపు కుదురుగా కూర్చో పెట్టడానికో, మారాం పెళ్టేవాళ్టను మరిపించ డానికో దగ్గరకు చేర్చి, మంచిమాటలతో బుజ్జగించి కథలు చెప్పడం [ప్రారం భిస్తారు. వాళ్లలో ఆస క్రి కల్పిస్తారు. ఉత్కంఠ రేకెత్తిసారు. దాంతో పిల్లలు ఊకొడుతూ కూర్చుంటారు. ని దాహారాలుకూడా మరిచిపోతారు. దయ్యాల కథలు, భూతాల కథలు, రాక్షనుల కథలు, రాజకుమా రల కథలు, సాహ సాలు చేసే వీరుల కథలు, సమయస్పూ రర్రి చూపే మంతుల కథలు, పక్షుల కథలు, పళువుల కథలు, మాయల కథలు, మంతాల కథలు-ఎన్నెన్నో రకాలు పుట్టుకొస్తాయి. పిల్లలను ఆకట్టుకొంటాయి. మాటిమాటికీ అదేకథ చెప్పినా వాళ్లలో ఉత్సాహం తరిగిపోదు. కాని ఒకొక్క సిసిందీ ఉంటాడు; పూటపూటకూ కౌ త్రకథ కావాలంటాడు. ఎక్షడినుంచి వస్తాయి * తెలిసిన కథ అన్నీ ఖర్పయిపోతే సొంతంగా కల్పించవలసివస్తుంది. పాతవాటిని మార్చేసి చెప్పవలసివస్తుంది. ఇలాటి కథల్లో కొన్నిటికి, ఆ [శోతే నాయకుడై పోతుం టాడు. వాడి దినచర్యే నాయకుడి దినచర్య, వాడి సరదాలే నాయకుడి సరదాలు, వాడి ఇష్టానిష్టాలే నాయకుడి ఇష్టానిష్టాలు. ఇలా వరిచిత విషయా లనే కథలుగా వినడంలో [శోతకు ఒక ఆనందం ఉంది. అలాగే, విన్నదాన్ని_ వదేవదే వినడంలోనూ ఉంది. పెద్దవాళ్ళ దగ్గర విన్న కథలను పిల్దలు వాళ్లలో వాష్ట చెప్పుకొని అనందిస్తూ ఉంటారు కూడా. ఆ కథలే వీళ్లదగ్గరికి వచ్చేసరికి ఎన్నెన్నిమార్పులు పొందుతుంటాయో ? ఒక్కొక్క భాషాసమా జంటలో స్థానికంగా కొందరు కథకులు ఉంటూంటారు. కథాకథనంలో వీళ్ళకు విశేషమైన (ప్రజ్ఞ ఉంటుంది. దాంతో పదిమందిని ఆకర్షిస్తారు. ఈ కళను

శి కథానిక (వత్యేకంగా అభ్యసించి, వృత్రిగా జీవనం చే సేవాష్టకూడా ఉంటారు. ఉదాహరణకు, తెలుగుదేశ ంలో పిచ్చుకకుంట్టవాళ్డు, మాలదాసరులు, వీరన్నల వాష్టు మొదలై నవాళ్ళు ఎందరో ఉన్నారు. ఎల్లమ్మకథ, మల్లమ్మకథ, పీరప్పకథ, బాలనాగమ్మకథ, దేసింగురాజుకథ, వల్నాటియుద్ధంకథ వంటివి చెప్పి జీవనంచేస్తూ ఉంటారు. స్థానికంగా నేకాక చుట్టుపక్కల (పాంతాలకు సైతం పోయి కథలు చెప్పుకొని బతుకుతూ ఉంటారు. ఇటువంటి వాళ్ళు (పతి భాషాసమూహంలోనూ ఉన్నారు. ఎక్కడో ఏనాడో పుట్టిన. కథలు ఈనాటికీ జీవించి ఉన్నాయంటే వాళ్ల చలవవల్లనే అని చెప్పాలి. జానపద కథావాజ్బ్మయం పాళ్చాత్య మానవళాస్త్రవే త్తలు (2౧ర౯0౧౦108136) చాలామంది [ప్రపంచ [పజలను సూలంగా రెండు వర్గాలుగా విభజిస్తారు : “లిఖిత వాజ్మయం” ఉన్నవాళ్టూ, “లిఖిత వాజ్బయం లేనివాళ్ళు" అసి. నిజానికి వాజ్బయమన్నది (పతి భాషాసమూహంలోనూ ఆదికాలంనుంచి ఉంటూనే ఉంటుంది. కాని అది లిఖితం కావడం, కాకపోవడమన్నది ఆ భాషాసమూ హంలో సంభవించే సాంస్కృతిక వికాస చరితలో అంతర్భాగం మ్మాతమే.. మానవజాతికి లేఖనం అలవడ్డది ఇటీవల. ఇప్పటికీ లిపిలేని భాషలు (ప్రపం చంలో అనేక జాతుల్లోనూ ఆనేకదేళాల్లోనూ ఉన్నాయి. అందువల్డనే లిఖిత వాజ్బయంకంటె అలిభిత వాబ్బయమే [పాచీనమైనదని శాస్త్రవేత్తల నిర్ణయం. సాధారణంగా మానవళాస్త్రవేత్తల పరిభాషలో 101810౯6 అన్న పదం వింటూ ఉంటాం. ఇది 1846 లో ఏర్పడింది. దీన్ని కల్పించినవాడు. డబ్బు. జె. థామస్‌ (1808-1885). ఇతడు రచించిన శ యల364గ అన్న [గ్రంథంలో దీన్ని [వ్యవథమంగా (పతిపాదించడం జరిగింది. జానపదులకు. అనూచానంగా వస్తున్న సంప్రదాయాలు, ఆచారాలు, విశ్వాసాలు, మంత

కథాముఖం 7 తంతాలు, భౌతిక పారమార్థిక పరిజ్ఞానం, సామెతలు, వినోదాలు, పొడుపు కథలు, వేడుకలు, ఆటలు, మొదలైన, జూనవద జీవనానికి సంబంధించిన సర్వవిషయాలకూ వ ర్రించేది ఈ పదం.2 కాబట్టి దీన్ని “జానపదవిజ్ఞానం” అని చెప్పవచ్చు. ఈ వాబ్మయకాఖను శాస్త్రీయంగా అధ్యయనం వేయడం (పారంభించినవాడు జాకట్‌ (గిమ్‌10060 ౮౪1౫౪, 1785-1869). దీన్ని 6౪16౧06 ౦ ౧2667౯6 ౧7౯౩ (ప్రాకృతిక పురాణాలకు నిదర్శనం)గా వ్యాఖ్యానించినవాడు మాక్స్‌ ముల్దర్‌ (1828-1800). జె, జి, _ఫేజర్‌ (0. 6. 91261 1854. 1941) ఆదిమ, జనరంజక జానపద విజ్ఞాన శాఖలు (02121676 206 ౦౧౮121 1ం11.107౯69) రెండూ ఒకదానిమీద ఒకటి ఆధారపడినవని, ఒకదానికొకటి వివరణాత్మకమైనవని వరిగణించి వాటి తులనాత్మక ఆధ్యయనానికి ఆద్యుడనిపించుకొన్నా డు. అయికజే నర్‌ ఎల్‌, గోమ్‌(517 1. ఆంగుణు6. 1858-1916) దీని అధ్యయనానికి చారి తక మార్గాన్ని (0156021621 29020160) అనుసరించాడు. మలినోవ్‌స్ట్రీ (ఏ42110075110, రాడ్‌ క్రిఫ్‌ల్టబౌన్‌ (మెఇరేం116-కె౯0*ఇకు దీన్ని జీవత్‌ సంస్కృతిలో అత్యంతావళ్యకమైన అంతర్భాగంగా పరిగణించారు. మొత్తం మీద వీరందరూ జానవద విజ్ఞాన [పాముఖ్యాన్ని ఉగ్గడిస్తూనే వచ్చారువే

జానపదవిజ్ఞానంలో అంతర్భాగం జానవదకథా వాజ్క్మయం. అయితే తరచుగా, ఈ రెంటికీ ఒకే పదం వాడుతూండటం కద్దు. మిళ్చా టిటియేవ్‌ 10111076 అన్న వదాన్ని ఇలా నిర్వచించాడు:

“ఒక భాషాసమూహంలో సుపరిచితమై, తరచుగా పునరు క్ర

మవుతూ ఉండే। క రృత్వం తెలియని కథలు జానవదకథా

వాజ్మయం.

జానపదకథావాజ్మయ వర్గీకరణలో భిన్న సంస్కృతులవారు భిన్న వద్ధతులు అవలంబించారు. కొందరి దృష్టిలో రెండే పధాన వర్గాలున్నాయిః

గ్ర కథానిక వాస్తవకథలూ కల్పితకథలూ. ఐరోపా-.ఆమెరికా సంస్కృతి వారికి జానపద కథావాజ్మయంలో మూడు వర్గ్ణాలున్నాయి = యాయ, శం1166116, 2౧|ే 16కలమడే (పురాణం, జానపదకథ, స్థలచర్మిత్ర,5 ఇక్కడ పురాణమన్న దానికి అర్థం, ఒక తరంనుంచి మరొక తరానికి మాభికంగా అందిస్తూ వచ్చిన వవ్మితగాథ; ఈ భూమీ మానవుడూ ఇప్పటి రూపం ఎలా పొందినదీ తెలిపే వృత్తాంతం. వీటిలో తరచుగా, మానవునికి “నిప్పు ఎందుకు కావలసి వచ్చిందో చెప్పడం తటస్థిస్తుంది. శానవద కథ అన్నది సాధారణంగా, మత[పమేయంలేని (3662129) కథ. ఇందులో పాతలు మానవజాతైె ఆఅంతటికోసం కాకుండా కేవలం సాంతపనులు సాధించుకోడానికే వ్యవ హరిస్తూ ఉంటాయి. తిండికోసం నక్క జిత్తులు పన్నుతుంది. నాయకుడు రాకుమారిని చేపట్టడానికని నానాపాట్టూ పడతాడు; అదే నాయకుడు పురాణంలో అమితే యావత్పపంచానికీ ఉపయోగపడే '“నిప్ప'కోసమో, “ఎండ'*కోసమో యాతనలు అనుభవిస్తాడు. న్ధలచర్యిత లనేవి దేశకాలాల్లో కేందీకరించినవి. పురాణాలలాగా, జూానవదకథలలాగా కాకుండా వాస్తవ [పపంచానికి సంబంధించినవి. వీటిలో దేవకన్యలుంటారు; దయ్యాలూ భూతాలూ ఉంటాము; మంతరగ త్తెలుంటారు. లేదా అవి ఒక కొండకో, ఊరికో ఆ పేరు ఎలా వచ్చిందో తెలిపే కథలు కావచ్చు. విలియం బాస్కమ్‌ (౫711202 ర2500గ) అనే శాస్త్రవేత్త వీటిని మూడింటినీ సేకరించి, పరిశీలించి, ఒక్కొక్ట_దాని లక్షణాలే తెలిపాడు, ఈ మూడింటినీ వేరుపరిచే లక్షణం బహుళా 'కాలరి కావచ్చు.6 పురాణాల్లో సృష్టికి పూర్వానికీ ఈనాటికీ మధ్యకాలంలో ఎప్పుడు జరిగినవెనా ఉండ వచ్చు. జానపదకథలకు మ్మాతం అలాటి కాలనిశ్చయం లేదుకాని అవి సృష్టికి తరవాతీకాలానికి సంబంధించినవే అవుతాయి. స్థలచర్శితలు, ఇటీవలి కాలాని వైనా కావచ్చు; ఇప్పటి కాలానివై నా కావచ్చు; లేదా భవిష్యత్తులోకి సాగేవీ

కథాముఖం రి కావచ్చు; ఈ కాలలక్షణాన్నిబళ్టే భిన్న [వ్యకియలలో పాతల చర్యలు భిన్న

భిన్నంగా ఉంటాయని (గ్రహించవచ్చు.

మౌఖిక సాహిత్యం : లిఖిత సాహిత్యం

ఆదికాలంలో మౌఖిక సాపాత్యం (0121 116లాజలుంలి ఒక్కటే [పవ ర్తిల్లుతూ ఉండగా లిపి ఆలవడిన తరవాత అది లిఖితమవుతూ వచ్చింది. నూతనసృష్టీ జరుగుతూ వచ్చింది. రానురాను ఆది స్వతంత్రశాఖగా పెరు గుతూ వచ్చి లిఖిత సాహిత్యం (౪౫1౯౬౨ 11662026)గా. గుర్తింపు పొందింది. ముందు వచ్చిన చెవుల కంటె తరవాత వచ్చిన కొమ్ములు వాడి అన్నట్లు, సాహిత్యమంటే కేవలం లిఖితమేనన్న (భమ కొందరిలోనై నా కలగడానికి కారణమైంది. అయినా మౌఖిక సాహిత్యం మొండిఘటం: లిఖిత సాహిత్యం తాకిడులెన్ని ఎదురైనా జీవంపోసుకొని నిలబడుతూనే వస్తున్నది. (పతి భాషాసమాజంలోనూ మౌఖిక, లిఖిత సాహిత్యాలు సమాంతరంగా (పవర్తిల్దుతూ ఉండటమే దీనికి నిదర్శనం. అయితే సాహిత్య వేత్రల్లో, లిఖిత సాహిత్యంమీద ఉన్న శద్ధాసక్తులు మౌభిక సాహిత్యంమీద లేకపోవడంవల్ల రూపాత్మకంగాను, శై లీపరంగాను, సౌందర్యవరంగాను, తా త్రికంగాను, మనోవై జ్ఞానికంగాను విశ్హేషణాత్మకమైన అధ్యయనాలు అంతగా జరగలేదు. జానపదకథలనయితేనేమి, సామెతలనయిళేనేమి సాంస్కృతిక సమూహాని కంతకూ వ ర్తింపజేని వివరించే [పయత్నాలు సాగనే లేదు. అందువల్లనే, డండిస్‌ అన్నట్టు, సాహిత్యాత్మక మానవళాస్త్రం (116220 2060200010) లేదా మానవళాస్త్రాత్మక సాహిత్యవిమర్శ (296070001051021 16891 ఉ1ంకయ్యు రూపొందవలసిన ఆవసరం కనిపిస్తున్నది. లిఖిత సాహిత్యానికీ మౌఖిక సాహిత్యానికీ గల భేదాల్లో (వధానంగా

.కనిపించేది కర్పృత్వవిషయం. లిఖిత సాహిత్యంలో ఫలానా రచన ఫలానా

210 కథానిక వాడిది అని తెలిసే అవకాశం, సాధారణంగా ఉంటుంది. మౌఖిక సాహిత్యానికి అలా ఉండటం చాలా అరుదు. ఫైగా లిఖిత సాహిత్యం వైయక్తిక సృష్టి మౌఖిక సాహిత్యం సమష్టి సృష్టి. లిఖిత సాహిత్యంలో, ఒకానాక రచన క రచేతిలో ఏ రూపం దిద్ధుకొంటుందో, సాధారణంగా అదే రూపంలో పాఠ కుడికి అందుతుంది--పాఠాంతరాలు, (పషిప్తాలు, పరిష్కరణలు వగైరాలు వక్షకు పెడితే. కాని మౌభిక సాహిత్యం విషయంలో అలా కాదు. ఒకానొక రచన, మొదట ఎవరో ఒక్కవ్య క్రి కల్పించినదే కావచ్చు. కాని అతని మరణానంతరంకూడా ఆ రచన జీవించి ఉందంటే, మరికొందరు._కనీసం ఒక్క-రు.-- దాన్ని అందుకొని మౌఖికంగా [వసారంచేస్తున్నారన్నమాట. కొత్త కోతలకు దాన్ని చయసారం చేస్తుం దేటక్వుడు యమాూాలయానం కుడా తథంగా దండటనున్నది బాలా అరుడు, కథ బెప్పే [పతివాడి నోటా ఏదో వీఠంగా కొన్ని మార్పులు రావడం సహజం. కథాస్థలాలు మారవచ్చు, పైతలు మారవచ్చు, ముగింపు మారవచ్చు, ఇతివృత్తమే మారిపోవచ్చు. ఉన్నవి కొన్ని పోతుంటాయి; లేనివి కొన్ని వస్తుంటాయి; రూపాంతరా లేర్పడుతుంటాయి. కథాస్థలాలూ ప్యాతలూ మారడమన్నది ఏమంత పెద్ద విషయం కాకపోవచ్చు. కాని ముగింపు మారడం, ఇతివృత్తం మారడం చాలా పెద్ద విషయాలు. ఈ మార్పులకు హేతువులు అనేకం ఉండవచ్చు. కథపట్ట చెప్పేవాడికున్న దృష్టి; సమాజంగురించి అతనికి ఏర్పడ్డ అభి (ప్రాయాలు, సాంస్కృతికమైన పక్షపాతాలు, వైయ క్రికాఖిరుచులూ- వీటిలో ఏవైనా కావచ్చు. ఒక అమెరికన్‌ న్మీగో, ఏదైనా యూరోపియన్‌ జానపద కథ చెబుతున్నప్పుడు ఆ యూరోపియన్‌ల సంస్క్బ్బృతిపట్ల అతనికి గల ఆక్షేపణలను ఆ కథలో చొప్పించవచ్చు. సాంప్రదాయికంగా ఒకానొక వ్యవస్థకు అలవాటుపడ్డవాడు, చెప్పే కథను తన అలవాట్టకూ నమ్మ కాలకూ అనుగుణంగా మలుచుకోవచ్చు. ఒకవేళ ఏ సమాజంలోనయినా కథ మారకుండా యథాతథంగానే ఉన్నట్టు దాఖలాలు కనిపిస్తే ఆ సమాజంలో సంపదాయం (సబలంగొ ఉన్నట్టూ (శోత్ససమూహం మార్పునభిలషించని

కథాముఖం క్‌ మితవాదుల్రే నట్టూ చెప్పుకోవచ్చు. కాని లిఖిత సాహిత్యం అలా కాకుండా సాధారణంగా మూలరూపాన్నే అందిస్తుంది. ఒకానొక జానవదకథ ఒకచోట పుట్టి ఆనోటా ఆనోటా పెకి వివిధ (ప్రాంతాలకు వ్యాపించినప్పుడు కాని, అదేకథ, అదేచోట వివిధ (పసారకులద్వారా భిన్నకాలాల్లో భిన్న థిన్న (శోతృసమూహాలకు అందే టవ్వుడుకాని మారుప్తాటు కనిపిస్తూ ఉంటుంది. ఒకే సాంస్కృతిక వర్గంలో జీవిస్తున్న వాళ్ళు అదేకథను వేరువేరుగా చెవ్పుకోడం కూడా కద్దు. అంతే కాదు, ఒకే కుటు౨బంలోవాళ్ళు ఒక్కొక్కరు ఒక్కొాక్క-తీరుగా చెప్పవచ్చు; ఒకేవ్య క్రి అదేకథను మళ్లీ మీ చెప్పినవ్వుడు మార్పులూ చేర్పులూ కన్న ఐరున్తూ డండోవేళ్ళు, జీనీ సొరొంశమేమిటంటే, ఉశేకీథ్‌కు ఇన్నీ ద్రీకాలుణా. కఈకూపాంతరాలు ఉన్నువ్టాడు, ఉనవద సౌహాళ్యాన్ని ఆధ్యయనచే సేవాడ్రు వదో ఒకపాఠమే [గహించి తృ ప్రివడకుండా భిన్న పాఠాలను వరిశీలించ వలసీ ఉంటుంది.? లిఖిత మౌఖిక సాహిత్యాలకు గల మరొక భేదమేమిటంటే లిఖిత సాపిత్యకర్త (ప్రజలకు దూరంగా పోయినప్పటికీ రచన చెయ్యవచ్చు. కానీ. మౌఖిక సాహిత్యకర్తకు ఎదురుగా [శోతలుంటారు, లిఖిత సాహిత్యక ర్తక్తు పఠితల (వభావంతో అంతగా. నిమిత్తం ఉండదు. కాని [శోత [ప్రభావం మౌఖిక సాహిత్యక ర్తమీద తవ్పకుండా ఉంటుంది. ఆ (శోతల్లో భిన్నభిన్న స్టాయిలవాళ్ళు: భిన్నభిన్న తరాలవాష్ళ- పెద్దాచిన్నా:, ఆడామగా, సంస్కార వంతులూ సంస్కారహీనులూ ఇలా ఎన్నోరకాలవాళ్ళుంటారు. వాళ్ల [వభావం అతనిమీద పడకతప్పదు, కరా, అనుకర్తా రెండూ ఇతడే కాబట్టి కథాకథనంలో వివిధమైన ఊనికలు; స్వరాలు, పలుకుబడులు: అరుపులు:- చేష్టలు: రాగతాళాలు, భంగిమలు మొదలైనవి ఆ సామాజికులకు వరిచిత రీతిలో వ్యక్రమవుతూ ఉంటాయి. కాని లిఖిత సాపాత్యకర్తకు వీటితో [వమేయం ఉండదు. కరృత్వానికి మ్మాతమే అతడు బాధ్యుడు,

శశీ కథానిక మౌభికకథ్యాశోత విన్నదే వదేపదే వింటుంటాడు. పరిచితమైనదాని పునఃపరిగహణంలో అతనికొక ఆనందం ఉంది. లిఖితకథను వదేపదే చదివే పఠితలు చాలా అరుదు; అలా చదివించే కథలు ఇంకా అరుదు. మౌ ఖికసాహిత్య కల్పన--పునఃకల్పన (శ్రోతల సమక్షంలోనే జరుగుతూ ఉంటుంది కాబట్టి జీవితంలో ఎన్నిసార్హు విన్నా వినుగు పుట్టదు. మౌభిక సాహిత్యానికీ లిఖిత సాహిత్యానికీ మరొక భేదం మౌాలికత ఉండటం, లేకపోవటం అన్నది. జానపదకథకుడు, తన చుట్టూ ఉన్న సమాజంలో వాడుకలో ఉన్న ఉపమానాలూ, రూపకాలూ, సామెతలూ, ఏసలూ అన్నీ స్వీకరిస్తాడు; మౌలికత (వదర్శిస్తాడు; సహజత్వాన్ని పోషిస్తాడు. కాని లిఖితసాపిత్యక ర్తకు ఈ స్వేచ్చ ఉండదు. కొన్ని వరి మితులూ [_పమాణాలూ వర్పరుచుకొంటాడతడు; ఆ వరిధికే కట్టుబడిపోయి “అందులోనే మనులుతూంటాడు. కరచాలనాదులూ, ముఖభంగిమలూ, ఉచ్చ రితధ్వనులూ మౌఖికసాహిత్యంలో కలిగించే స్ఫూర్తి లిఖితసాహిత్యంలోకి ప్రవేశించే అవకాకాలులేవు, ముఖయంతఐ వెలువరిచే ధ్వనుల్లో లేఖన శసంపదాయానికి అనుగుణంగాను, అనుకహూలంగాను ఉండేవి మాతమే “లిఖితం కావడానికి అవకాశముంది; తక్కినవాటికి లేదు. అందువల సహ జత్వుం కొరవడుతూ ఊంటు:ది. మంచి మౌఖభికపాఠం మంచి లిభితపాఠం శావడం, మంచి లిఖితపాఠం మంచి మౌభికపాఠం కావడం.-రెండూ ఆకు దైన విషయాతే. మౌఖభికసాహిత్యం సార్వజనికం, [ప్రపంచంలోని _వజాసమూహా .లన్నిటికీ మౌభికసాహిత్యముంది. కాని లిఖితసాహిత్యం అలా కాదు, సంస్కారవంతులకే ప3మితమది. నిరక్షరాస్యులకుం డేది మౌఖికసాహిత్య మొక్కటే; కాని అక్షరాన్యులకున్నది ఆఅదొక్క టేకాదు-మౌఖిక, లిఖిత సాహిత్యాలు రెండూ ఉంటాయి. అప్పుడప్పుడు ఒకదాంట్లోకి మరొకటి వొచ్చుకొనిపోతూ ఉంటుంది. మౌఖిక సాహిత్యంలో ముచ్చటగొలిపే కథ

కథాముఖం మేక ఒకటి లిఖితసాహిత్యంలోకి _వవేశించవచ్చు; అలాగే లిఖిత సాహిత్యంలోది జానపదకథకులకు స్వీకార్యం కావచ్చు. ఛాసర్‌ కాంటర్‌బరీ కథలు చాలా వాటికి జానవవకథామూలాలున్నాయి. అలాగే రామాయణ మహాభారతా ల్లోనూ పురాణాదుల్లోనూ ఉన్న కథలకు భాయారూపాలు కొన్ని జానవద కథళ్రోనూ చోటుచేసుకున్నాయి. ఈ విధంగా మౌఖక, లిఖిత సాహిత్యాలు: దేనికది విడిగా (పవ ర్తిల్దుతూ ఉన్నప్పటికీ ఒకదానిమీద మరొకటి _వభావం. (పసరిసూనే ఉంటుంది. మౌధిక సాహిత్య వర్గీకరణ మౌఖిక సాహిత్యాధ్యయనం విషయంలో పొళ్చాత్యులు కొందరు. చూపిన (శద్ధ [వళంసనీయమైనది. వివిధదేశాల్లో అసంఖ్యాకమైన కథలు "సేకరించి వర్గీకరించారు. 1910 లో ఆంటి ఆర్నే (తంల! తీ2[0ల) అనే ఫిన్నిష్‌ జానపదళాస్త్రవే త (1/లవం100913 66? 4 జయలంలంల్యి. అనే (గంథం (వచురించాడు. “కథాజాతులసూచికి (1066౫ ౦ 216 17969)గా [వసిద్ధమైన ఈ (గంథాన్ని స్టిత్‌ థాంప్పన్‌ (50101 కరంసరైం. 50౧) అనే అమెరికన్‌ జానపద సాహిత్యవేత్త రెండుసార్ద సంస్కరించి [వచురించాడు.1961 లో వెలువడిన రెండో కూర్పులో జానపదకథల వర్గీ కరణ కూడా ఇచ్చాడు (౧౪6౩ ౦ంకల6 పెం114116:4 0142951510461029. 206 10110 5౯290, ఇందులో 2౨000 ఇండో-యూరోపియన్‌ కథల సంగహరూపాలు అందించాడు. (పతి కథాసంగహినికీ ఒక సంఖ్య - ఉంటుంది. దాన్నిబట్టి ఏదైనా ఒక కథ ఏ జాతిదో ఆర్నీ-థాంప్ప్సన్‌ కథా జాతి సూచికలో చూసి తెలుసుకోవచ్చు. ఉదాహరణకు “సిండ రెల్దా కథి- కిథాజాతి 510, *టామ్‌ థంబ్‌'. కథాజాతి 700.8 (వతి కథాసంగవాోన్నీ అనుసరించి భిన్న కథాపాఠాల (7651005) రిఫరెన్సులుంటాయి. ఆవిధంగా టామ్‌ థంబ్‌' కథకున్న వివిధ పాఠాల వివరాలివి: ఫిన్నిష్‌, 90; (ఫ్రెంచి, 59; ఐరిష్‌, 66; లిథువానియన్‌, 42) పోలిష్‌, 11; స్టావేనియన్‌, 25; స్వీడిష్‌,

క. కథానిక 41; టర్కిష్‌, 11; మొదలైనవి. ఈ మాదిరి వివిధ పాఠాలను సంగ హించడంవల్ల, అధ్యయనశీలి వాటినన్నిటినీ తులనాత్మకంగా పరిశీలించ డానికి అవకాశం ఏర్పడుతుంది. ఈ సూచికలో ఉవయుక రచనలను "కూడా సూచించినందువల్ల ఫలానా కథకు సమాంతరంగా సాగే కథలను కూడా గుర్తించవచ్చు, యూరోపియన్‌ జానపద విజ్ఞాన సంపత్తిని విశ్రే షెంచడానికి ఈ ఆర్నే _ థాఎప్పన్‌ సూచిక ఎంతగానో తోడ్పడుతుంది. అయితే ఆ(ఫికా, ఉత్తర దక్షిణ అమెరికన్‌ ఇండియన్‌ కథలు మొదలైన వాటికి ఇందులో స్థానం లభించకపోవడం ఒక వెలితి అనే చెప్పాలి. ఇది ఇలా ఉండగా [ప్రపంచవ్యా పంగా ఉన్న కథలను సేకరించి _వర్గీక రించిన (గంథం 1982. 19886 మధ్యకాలంలో ఆరు సంపుటాలుగా వెలుడీంది; సెక్‌ంఓ[-స0డేీలం 0౯ ₹01సాప116920016: ఉ& 6183831[026406 0 వషం2€176 216౧౧లు€3 11 ం1112165, తెజ1ఇరేకు సశ చుం 20165, సెతం616- ౪21 00210065, 2౫2౧214, కజ0112ష%ు 363౯-300%65 ఇర 0021 626165. దీన్ని సంకలనంచేసినవాడు స్టిత్‌ థాంప్పన్‌. 1955. 19568 మధ్యకాలంలో దీన్ని సంస్కరించి పరివర్థిత్మపతి _పచురించారు. ఆర్నే-థాంప్పన్‌ సూచికలో కథాసం[గహాలుంటే దీంట్లో కథాబీజూలు (0౯16) ఉన్నాయి. అంటే కథాసంగహాలకం టె సంక్షేపంగా ఉండే వన్నమాట. ఇందులో ఒక అంశా నికికాని సంఘటనకుకాని, క ర్తకుకాని [ప్రాధాన్యం ఉంటుంది. (పతి కథా వీజానికి ముందు ఒక సంకేతాక్షరం ఉంటుంది..ఉదోా॥ అవరుద్దయానం, (09562016 1180ల); ౨6౨. జానపదవాజ్మయాన్మి అధ్యయనం చేసినవాళ్ళలో 190వ శతాబ్ది వండితులు మౌభికసాహిత్య మూలాల పరిశీలనకు (పాముఖ్యమి స్తే 20వ శతాబి వండితులు మౌభికసాహిత్య ధర్మాలకూ రూపాలకూ (ప్రాముఖ్య మిచ్చారు. మూలాల పరిశీలన రెండు రకాలు: (1) చార్మి తకమూల పరిశీలన (9) మనోవై జ్ఞానికమూల వరిశీలన, ఒకానొక జానవదకథ “ఎక్కడ,

కథాముఖం 18 ఎవ్పుడు పుట్టిందనేది' మొదటిరకం, “ఎందుకు పుట్టిందనేది' రెండోరకం. ఇంతవరకు సాగిన ఆధ్యయనాల్లో చార్మితకమూల వరిశీలనే చాలావరకు జరుగుతూవచ్చింది. మౌఖిక సాహిత్యమూల పరిశీలకుల్లో భిన్న సిద్ధాంతాల్ని అనుసరించేవారందరూ. రెండు [పధాన లక్షణాల్ని గమనిస్తూ వచ్చారు: (1) బహురూపత (6169116157) (2) ఆహేతుకత (1126002 1100). “ఒకే విషయానికి సంబంధించిన ఒకే కథ [ప్రపంచమంతటా భిన్న సాంస్కృతిక సమూహాల్లో ఎలా జీవిన్తున్నది అన్నదొక (పశ్న. దీనికి రెండు రకాలుగా సమాధానాలున్నాయి: ఒకచోట పుట్టి వివిధ (ప్రాంతాలకు వ్యాపిస్తుందన్నది ఒకటి; మానవస్వభావం మౌలికంగా ఒకటే కాబట్టి ఒకే విషయానికి సంబంధించిన కథ వివిధ్యపాంతాలళ్లో స్వతం్యతంగానే పుడుతూ ఉంటుందన్నది మరొకటి. ఇకపోతే అహేతుకత విషయం మనకు ఈనాడు, అహేతుకంగా కనిపించేవి ఒకనాటి చార్మితక సత్యాలనేవారు కొంద రుంటే, ఆవి మానవస్వభావానికి (పతీకాత్మక మైన అభివ్యక్తులనేవారు కొంద రున్నారు, ఉదాహరణకు, జల్మవళయానికి సంబంధించిన కథ పుట్టడానికి కారణం ఎప్పుడో ఒకనాడు పెద్ద వరదవెల్డువ వచ్చి జనవదాలను ముంచి వేసి ఊండటమని మొదటి వర్గంవారంటారు. మానవ స్వభావంలోని ఖీతికి అది (వతీక అని రెండో వర్గంవారంటారు. మౌఖిక సాహిత్యరూప పరిశీలన

జానపదవిజ్ఞాన అధ్యయనంలో ఇటీవల ప్రాముఖ్యం వహించినది మౌఖిక సౌహిత్యరూప పరిశీలన. మౌఖిక సాహిత్యంలో భిన్నమైన నమూనాలను అధ్యయనం చేయడం దీని లక్ష్యం. ఉదాహరణకు అనేక జానపద కథళ్రో ఉండే నాయక ప్మాతలను తీసుకొని వాటిలో ఎన్ని నమూ నాలు కనిపిస్తాయో వివరించడం ఆ మాదిరి వరిశీలనలో ఒక భాగం. లార్డ్‌ రగ్గాన్‌ (101౯6 281200, ఓటో రాంక్‌ (౮ మెజం1ల0) తదితరులూ ఇండో యూరోపియన్‌ కథానాయక ప్యాతలను వరిశీలించి వాటిలో నమూనా (౫౦-

కేర్‌ కథానిక 161) ఉన్నట్టు భావించారు. ఓడిపన్‌, థీస్యూస్‌, పెర్‌స్యూన్‌, కింగ్‌ ఆర్థర్‌, మో సెన్‌ మొదలైన 1 మంది కథానాయకుల జీవితాలు సమరూపంగా ఉన్నాయని, వాటిలో 28 పామాణిక సంఘటనలున్నాయని తెలిపిన రగ్గాన్‌, వాళ్ళ జీవితకథలకు చార్మి తక్కపాముఖ్య మేమీ లేదని నిరూపించడానికి (వయత్నించాడు. న్లాడిమిర్‌ (పాప్‌ (71261017 7099) 100 రష్యన్‌ జానపదకథలను విశ్లేషించి వాటిలో 81 కథనాత్యక ఇతివృత్త స్థానాల స్మూతాన్నుకమ మొకటి ఉందని చెప్పాడు, క్రాడ్‌ లవిస్టాాస్‌ (0124646 ఓ67150245క0, ఆల్బర్ట్‌ లార్డ్‌ (4102౯1 కంత్రి, ఆలన్‌ డండిస్‌ (గ120 4౫669) మరికొన్ని రకాల విశ్రేషణలు చూపించారు. వీటిని బట్టి లిఖిత సాహిత్యం ఎంత (క్రమబద్ధంగా ఉంటుందో మౌభిక సాహిత్యం కూడా అంత [కమబద్ధంగానూ ఊండే అవకాశముఎదని (గహించవచ్చు.

రష్యాలో _పచుర మైన జానపదకథలను పరిశీలించిన పాప్‌, 1928లో వానవదకథాన్సూడావలా(న్త్ర (4079101097 0% రుల కంటంణేలి మన్న (గంథం వచురించాడు. దిన్ని మొదట లారెన్స్‌ స్కాట్‌ ఆ౩గ్ధంలోకి అనువదించాడు (19856). తరవాత ఆ [గంథాన్నే లూయీ ఎ. వాగ్నర్‌ కూడా అనువదించాడు (౫౬6 4101611022 ౫0111016 500160, సం., 206 చం ర1204 ౮౦17ల) ఓ 6562101 66106 [019 భ6 12080286 5016- 665, 1968). ఇందులో (పాప్‌ జరిపిన. విశ్తేషణ (ప్రధానంగా, కథాప్శాత లనూ (4౯202515 ర6250026) వాటి (వకార్యాలనూ (062009) దృష్టిలో పెట్టుకొని చేసినది. (వతి (వకార్యానికీ ఒక నిర్వచనం, ఒక అతరసంకేతం సూచించాడు. ఉదా॥ 060106 [6మ96:3 02 20107 2056645 05061 గాం షంమి6 (నిర్వచనం ఏ 2పేంం062€10%; సంకేతం: 8). ఈమాదిరిగా సూచించిన (పకార్యాలు మొత్తం 81 (పుటలు 26.69), వీటిలో కొన్ని అంతర్భేదాలుకూడా ఉన్నాయి. వివిధ షప్యాతలు వివిధ (వకార్యాలను ఎలా నిర్వహించేదీ పేర్కొనడం జరిగింది. ఉదా॥ ౪111110. దుర్వ ర్తన, కథానాయకునితో ఘర్షణ, లక్ష్యసాధన. అలాగే కం౫౦౯

కథాముఖం కేశి సెం10ల, 10653, 6190200%లూ 2ల౦, [2156 ఓలాం ల కార్యపరిధి వివరిం చాడు (పుటలు 79-80). సంకేతబంధంతో కథను స్మూతించాడు (పుటలు 101,104ఉ10ళ). కథాదీజాల వర్గీకరణతో వడు పట్టికలు కూర్చాడు (పుటలు 119.12/).

తరవాత చెప్పుకోదగ్గ (గంథం స్టిక్‌ థాంప్సన్‌ రచించిన 226 10145 ౪216. అన్నివిధాలా సమ_గంగాను, _పామాణికంగాను గుర్తింపు హైందిన ఈ (గంథం. 1946లో వెలువడింది. 'రెండోకూర్పు 151లో వెలువడింది. యౌవ్యత్పపంచంనుంచి సేకరించిన అనేక వేల జానవద కథల దీజనూచికను ఆరు సంపుటాలుగా రూపొ:దించిన వ్యక్తే దీనికి క ర్రకావడం ఒక విశేషం. నాలుగు విభాగాలుగా ఉన్న ఈ (గంథంలో వివిధ జానవదకథారూపాలను వివరించడం జరిగింది. [ప్రవంచంలో వివిధ (పాంతాల్టో _పచురమై ఉన్న జానపదకథలను ఉదాహరి:చడం జరిగింది. జూనపదకథావ్యా ప్తి విషయమై అప్పటివరకు (ప్రచురమైన సిద్ధాంతాలను చర్చించడం జరిగింది. వివిధ జానపదకథల సాదృళ్యవై దృశ్య పరిశీలన జరిగింది. జానపదకథాఠూపాలు :; సామాన్య సూథతాలు

యథార్థవృత్తా:తం చెప్పినా, కల్పితవిషయం చెప్పినా; వా స్తవికంగా ఉండేదయినా, అవా స్తవికంగానూ అభూతకల్పనలతోనూ నిండినదై నా; వ్యక్తులచుట్టూ అల్టినా, సంఘటనలను ఘటించినా; యావ త్పపంచానికీ సం బంధించినా, నిర్జిష్టస్థలానికే సంబంధించినాా గేయంలా పాడినా, వచనంలో వచించినా-అన్నిటికీ స్థూలంగా మనం వాడే పదం 'కథ' అన్నది. అలాగే ఆంగ్లంలో కూడా 1216 [0/01, లాం 50009 981126, 1006216) 1686106 వంటివాటి నన్నిటినీ కలిపి 1011616 అనీ 117216 అనీ అంటూండటం కద్దు. వీటికన్నిటికీ క థనరీత్యా శై లీగత మైన పోలికలు ఉండటాన్నిబట్టి ఓ (లిక్‌ (0౪110) కొన్ని న్నూతాల్ని (“అం10 12౪5) రూపో ందించాడు.10

[2]

18 కథానిక

1. కథ అత్యంత [పముఖమైన కార్టుభాగంతో మొదలుకాదు; హఠాత్తుగా ఆగిపోదు. సావకాశంగా ఒక ఉపోద్దాతంతో మొదలవుతు:ది; కథ పరాకాష్టనందుకొన్న తరవాత కూడా సాగి ఒక విశమ స్టానం

దగ్గర ముగుస్తుంది.

ది, ఎక్కడ పడితే అక్కడ పునరుక్తి జరుగుతూంటు:ది. కేవలం ఉత్కంఠ రేకెత్తించడానికే కాదు, కథాశరీరాన్ని నింపడానికి కూడా. సాధారణంగా ఇది (తిగుణీకృతంగా జరుగుతుంది. అయితే కొన్ని దేశాల్లో మతవిషయిక పతీక పాధాన్యం వల మరొకసారి ఎక్కువ

్‌ ఓ ళా జరుగుతుంది.

8. సాధారణంగా ఒక దృశ్యంలో, ఒకసారికి ఇద్దరు వ్యక్తులకంటె ఉండరు. ఒకవేళ ఎక్కువ ఉన్నా వాళ్ళలో ఇద్దరే ఒకేసారి [కియా శీలత చూ పేవాళు,.

ఛా

ఉ విరుద్ధ ప్మాతీలు ఒక దానితో ఒకటి తలపడుతూ ఉంటాయి.నాయ కుడూ: [పతినాయకుడూ, మంచీ: చెడూ.

5. ఒకే పాతలో ఇదరు వ్యక్తులు కనిపించేటటయితే వాళ్లు చిన

టి ౧ కాజల్‌ రా ఛ్సా న్న వాళ్లయినా అయి ఉంటారు, బలహీనులయినా అయి ఉంటారు. ఇలాంటివాళ్లను తరచు, కవలలుగా చూస్తుంటాం. శ క్రిసంపన్ను లయిన తరవాత, వాళ్ల [పతిస్పర్సలుగా పరిణమిసారు. ల 9 అనాటి

ర, ఒక సమూహంలో అత్యంత బలహీనుడై నవాడుగాని అత్యంత దుర్మార్లుడైనవాడుగాని చివరికి అత్యుత్తముడుగా మారతాడు, మామూలుగా, కడగొట్టు సోదరుడుగాని సోదరిగాని విజయం పొందడం జరుగుతుంది.

గ ప్మాతచితణ సరళ మైనది. కథతో (ప్రత్యక్ష (వమేయమున్న లక్షణాలనే పేర్కొనడం జరుగుతుంది: ఆందులో వచ్చే వ్యక్తులకు

శథాముఖం 19 కథాపరిధికి బయట ఏవిధమైన జీవితమూ ఉన్నట్టు సూచన ఉండదు.

8 ఇతివృ తం సరళమైనది, సంక్దిష్టం ఎన్నడూ కాదు. ఒకసారికి ఒక కథే చెప్పడం జరుగుతుంది, రండు మూడుగాని, అంతకంటె ఎక్కువగాని ఆనుషంగిక ఇతివృత్తాలు చేరి ఉన్నట్టమితే క ల్రీ సాహిత్యానికి (9091113662 6ఆ6ే 10626462ల) ఆదొక స్పష్ట చిహ్నంగా [(గహించాలి.

9. [పతి అంశాన్నీ వీలైనంత సరళంగా వినియోగించడం జరుగు తుంది. ఒకేరకమైనవాటిని వీలున్నంతవరకు సరిపోలినవాటిలాగే వర్ణించడం జరుగుతుంది; వైవిధ్యం సాధించాలన్న _పయత్నం ఏమీ ఉండదు,

ఈ సామాన్య స్మూతాలకు భిన్నంగా సూమ్మాంళవిశ్తేషణ చేసి నప్పుడు వివిధ _ప్మకియాభేదాల ఉద్దిష్టార్థం సుస్పష్టమవుతుంది. ఉదాహరణకు, జానపదకథ అన్నదాన్ని జర్మన్‌లు టషంంసలు,; 'ఫెంచివాళ్ళు 60౧96 ౨౦641217౯6, ఇంగిషువాళు 12 16, రవ్యన్‌లు స్‌ ల న! ల స్రీ

8122162 అంటారు. సిండరెల్టా, స్నోవైట్‌, హాన్సెల్‌ అండ్‌ (గెటల్‌ వంటి

కథలు దీనికి ఉదాహరణలుగా చెబుతారు. ఫెయిరీ టేల్‌ అన్న కథలో అల్హా

'ఫెయిరీలు (దేవకన్యలు) ఉంటారని కాదు; ఎక్కువ కథల్లో లేనేలేరు. ఇక

పోతే, షంజకలం!16. (116 (ఇంటింటి కథ) అన్నది, 60066 0911216

అన్నది దాదాపు పతి కథకూ వ ర్తిసాయి. జర్మన్‌లు చెప్పే “నూర్చెన్‌”

ఉద్దిష్టార్ధానికి తగిన వదం, కొన్ని కథాబీజాల (ఇ061%) [కమంతో గాని సంఘటనల [కమంతో గాని కూడిన కథ మార్చెన్‌. ఇది ఒక నిర్దిష్ట స్థలాన్నిగాని, _ నిశ్చిత ప్మాతలనుగాని ఆశయించకుండా అవాస్తవ

[పవంచంలో సాగుతూ అద్భుత విషయాలతో నిండి ఉంటుంది

లిం కథానిక ఇందులో నాయకులు అతిసామాన్యులై నా అవరోధాలనూ ఆపద లనూ అన్నిటినీ అధిగమించి అందాల రాకొమార్తెలను చేబడతారు;, విశాల రాజ్యాలకు అధిపతులవుతారు. ఈ 'ప్మకియకు సన్నిహిత మైంది, నావెల్హా (౧౦76112). అరేబియన్‌ నైట్స్‌ కథల్లోగాని, బొకాషియో (3006010610) కథల్లోగాని దీనికి ఉదాహరణలు చూడవచ్చు. ఈ రకమైన కథ వాస్తవ [ప్రపంచంలోనే సాగుతుఐది; సిర్జిష్టమైన దేశకాలాలుంటాయి. వీటితో వాటు అద్భుతాలుకూడా ఉన్నా శోత వాటిని నమ్మవలసినట్లు ఉంటాము, సింద్‌బాద్‌ నావికుని కథ ఇందుకు నిదర్శనం. నావెల్హాకూ, మార్చెన్‌కూ భేదం అన్నిటా స్పష్టంగా కనిపించదు. హీరో బేల్‌ (640 (210) అన్నది మరొకటి ఉంది. ఇది మార్చిన్‌ మాదిరిగా పపంచంలోనూ విహరించవచ్చు, నావెల్దా మాదిరిగా హా వా స్త్రవ |ప్రవంచంలోనూ కుదురుకోవచ్చు. పై రెండు (వ్యకియల్లో కథా నాయకులన్నవారు ఉండకపోరుగాని ఈ మూడోదానిలో నాయకుడు వరసగా అనేక సాహసకృత్యాలు చేస్తాడు. ఆటువంటి కథానాయకులు దాలా దేశాల్లో చాలా కథల్లో కనిపిస్తూంటారు. మానవాతీత శక్తులతో తలపడిన హెర్ట్యు లిన్‌ అటువంటివాడు, అనేక విరుద్ధ శక్తులతో తలపడిన థీస్యూస్‌ అటు వంటివాడు, చాలామంది జానపదకథాతత్వ్వవేత్తలు వాడే మరొకపదం సాగె౩౬కలి, 1002] అ2611101, 10041 16806, 1802602) 168616, 1226410401 ం౦౪- 126 అన్నపదాలతో అదే థావాన్ని వ్య క్త చేయడానికి (ప్రయత్నాలు జరి గాయి. యథార్థంగా జరిగిందనే నమ్మకం కలిగించేటట్టుగా వివరించే ఒకానొక అసాధారణ సంఘటన ఈ రకమైన కథకు వస్తువు. ఇది కనీసం ఒక స్థలాన్ని ఆ, శయించుకొని ఉంటుంది. చార్మి తక సత్యం కొంత, అభూతకల్చ్పన కొంత గింట్లో సమ్మిశమై ఉంటుంది. నిర్మాణాత్మకంగా సరళమైంది; వస్తువు ఏళ్ల వీజాత్మకమైనది. పెడ్‌ పైపర్‌ ఆఫ్‌ హోామెలిన్‌ (2164 ౨19690 2మం119 ఇందుకు ఉదాహరణ.

క థాముఖం రే

ఈ [ప్మకియకు సన్నిపాతమైనది మరొకటి వివరణాత్మక కథ (91292600 (21). ఒకానొక చెట్టుకు ఒకపేరు ఎందుకు వచ్చిందో, ఒకానొక నదికి లేదా ఊరికి ఒక పేరు ఎందుకు వచ్చిందో ఇటువంటి కథలు వివరిసాయి. అందువలే దీన్ని వివరణాత్మక కథ అన్నారు.!

వాతా మ

ఒకానొక మానవ సమూహంలో గల మతవిషయిక మైన విళ్వాసాలూ [ప్రజల ఆచారవ్యవహారాలూ (పాతివదికగా రూపొందేది ఇ?6 అన్న (వ్మకియ. సాధారణంగా ఇది భూతకాలికమైనది,

మానవజాతికి ఆత్యంత సన్నిహిత మైనది జంతుజాతి. అందువల్ల అనేక జంతువులూ పవకులూ కూడా కథల్లోకి [వవేశించాయి. "పీరుకివి మానవేతరాలయినా మానవలక్షణాలన్నిటినీ అక్షరాలా పుణికి పుచ్చుకొన్నవి. అంతేకాదు, మానవాతీత స్టాయినికూడా అలవోకగా ఆందుకొన్నవి. మానవ తన ఆళయాదర్శాలను, ఆశావకాశాలను వాటికి ఆరోపించి [పాణపతిష్ట చేయడం మానవునికొక వినోదం. అయినా అంతటితో తృప్తి కలగలేదు. మానవపవర్త నకౌక నీతిని ఒక నియమాన్ని నిర్దేశించే ఉద్దేశంతో స్పష్ట

చి

నీతికథలు కూడా కల్పించాడు. పంచతం్యత కథలు ఈసప్‌ కథలు ఇందుకు ఉదాహరణలు, ఇవికాక చిన్న చిన్న విచ్శితసంఘటనలూ వినోదసందర్భాలూ కూడా కథలుగా రూపొందుతుంటాయి. కథావీజాలు

మొత్తానికి ఈ కథలన్నిటిలో సూక్మాంశభేదా లెన్ని ఉన్న ప్పటికీ కథా నిర్మాణంలో మట్టుకు అన్నిటికీ కావలసిన సరళతమ కథనాంశం (31మ9- 1656 ౨42676 వ వీజం (మండల, ఈ వీజమే కథావసువుగౌ వికసిస్తుంది. _పతివస్తువులోనూ కొన్నిబీజాల [కమర్తపళివంప వనక ఖీజ సంక్లిష్టరూపమే కథావస్తువని చెప్పవచ్చు. ళు

లర కథానికు తార్కికంగా సంపూర్ణం (30%6001%5 1ంక10211 ఇసం1ల) అము ఉండ వచ్చు. అటువంటప్పుడు కథలోని పతి వాక్యమూ ఒక్కొక్క కథావీజ మవుతుంది.12

జానపద సాహిత్య కథాబీజసూచికలో స్టిత్‌ థాంప్పన్‌ (పధానంగా" ౨6 విభాగాలు పేర్కాన్నాడు, వాటిలో ఒక్కొాక్క-దానికి ఆంగృవర్ణమాలలో ఉన్న ఒక్కౌక్క- అక్షరాన్ని సంకేతంగా పేర్కొన్నాడు. ఉదా॥ పౌరాణిక త్రథాబీజాలు (గ. నశ? యేం1081021 34ం6119), జంతువులు (౨. న. 92215) మొ.వి. పొరాణిక కథాబీజాలను మళ్ళీ || 21 అంతర్విభాగాలుగా చూపించాడు: (1) సృష్టికర్త (గ 0౦-499, ౮౯౭90ళ), (2) దేవుళ్ళు. (41004499 ౮౦69), (8) దైవాంశసంభూతులు, సొంస్కృూతిక కథా నాయకులు (4500-4599, రలఅ౫15ం6ే5 206 04164౯21 కల. 063). (శ) విశ్వావిర్భావసిద్ధాంతం, విశ్వస్వరూపళాస్త్రం (4600-4899, 0605=_ 0080097 296 (౦౩౫౦10కఛ), (5) భూతల లక్షణాలు (49౦౦-4999), కౌంంింకా2 0011021 ంజళ4865 ౦* 16 2జంయ్క్స: (6) (పపంచ విపత్తులు, (గి 1000-1099. ₹70114 0౭129౫1669), (7) (పాకృతిక్మకమ. స్థాపన (6 1100411990. 29620115 000606 వలం 21 0:4ల). (8) మానవజీవసృష్టి[కమ నిరూపణ (4 1200-41699, 0161౯10౧ 296 ౦7డేఅ19క 0 3010 110): (9) జంతుజీవసృష్టి (గ 1700-_ ఉ&2199. 06:62600 0 తంగా 21 1116), (10) జంతులక్షణాలు (4 2200 - &2599, గంఘుజ[. 0%17166621360%), (11) చెట్టు. మొక్క-లు ఏర్పడటం (4ఉ2600.4 2699. 011811 0* 25665 206 ప12069) ,(189) చెట్ట లక్షణాలు ఏర్పడటం (గ 2700-.4 2799. ౦0౪8 0* ౨21206౯3 01220065 ళంు,

ఈ విధంగా 26 విభాగాల్లోని అంతర్విభాగాల్లోనూ కొన్ని అవాంతర భేదాలననునరించి ఆయా కథావీజాల [క్రమం ఏర్పరచడం జరిగింది. ఉదాహ.

కథాముఖం లికి రణకు, మొదటి విభాగంలోని అంతర్విభాగాల్లో “సృష్టికర్త' అన్నదానికింద “సృష్టిక[ర్రి, సృష్టికర ' (&21.1, “సృష్టికర్త నాయనమ్మ" (481) అన్న కథాదీజూలు "పేర్కొనడం జరిగింది. అదే విధంగా “దేవుళ్ళ అన్నదానికింద “దేవుళ్ళతోట' (151.2, “భూమాతి (4401) అన్నవి పేర్కొన్నాడు. (పధానవిభాగాల్లో పౌరాణిక జంతుకథాబీజాలు కాక తక్కిన విలా ఉన్నాయి: నిషిద్ధం (0. శజ50ళ్ర): ఇం[దజాలం (౨. 42510); మృతులు (2. లంజ; అద్భుతాలు (5. 42107619); మంతగాళ్ళు, దయ్యాలు (6. 6165); పరిక్షలు (01 గౌయక6క్ర; తెలివై నవాళ్ళు, తెలివితక్కువవాళ్ళు (0. గాం 56 ఇర ౧16 001159); మోసాలు(గ. వంం69 60౧9); అదృష్టం తలకిందులు కావడం (౬. ెలా6వ521 0 కంంలంల్స; భావి నిర్ణయం (14. ౪642110008 €6 కౌంళుిల్సి; యాదృచ్చికత, విధి (౫. 0[1౧06 206 కజళల్స; సమాజం (వ 5001607; బహూకృళులు, శిక్షలు (09. 2769 2౧6 వేం01క0గల౧య్ర; బందీలు, పలాయితులు (మ. 0496065 2౧6 కం క1రాలి; అసహజ [కౌర్యం (50౧౫2221 016107); లైంగికవిషయం (గ. 5్‌లం)ి; (నీతిబోధాత్మకం, టం, 2 901211 940069 0౯ ౧10015, 0360 [000 1016 1114096 86 26 0£ 2 షం[1160016 |. మతం (37. మెం118100); శీల లక్షణాలు (౫౫. 22163 ౦ 0110266640); హాస్యం (౬ ంయింబ్స; కథాబీజాల (వకీర్ణసమూహాలు (2. 3150611206045 ౮౭౦౬౨8 0% వంటక). ఏడువేల పెచిలుకున్న ఈ కథాబీజాలు విస్తృతమైన వైవిధ్యం [పదర్శిస్తాయి మానవుని కల్పనాశక్తికి జోహారులర్పించేటట్టు చేస్తాయి. ఈ విశాలవిశ్వానికంతకూ సృష్టికర్న ఎవ్వరనే జిజ్ఞాసతో మెదిలిన ఊహలు రకరకాల కథలను కల్పించినవి. ఈ కర్శృత్వం న్త్రీదా పురుషనిదా అన్న విచికిత్స: ఉభయుల గురించీ ఊహలల్లింది, అంతేకాదు: సృష్టికర్త కొక నాయనమ్మ (ఒకవేళ అమ్మమ్మయినా కావచ్చు:)ను కూడా ఊహించటం ఎంత విచ్శితమైన విషయం: అక్కడినుంచి అనేకానేక విషయాలవరకు

ఖత కథానిక సాగి, “భూమిలో కప్పుపడ్డవాడు మన్ను తవ్వుకొని బయటపడ్డం కోసం” పార ఒకటి కావాలని నరుగులు తీయడం (౫. 917) కూడా తెలుపుతుంది. జానపద కథయిత చూపుకు వృథివ్యాకాశాలు తల్లిదర్యడులలా గోచ రిసాయి (గి 625). సూర్యచం దులు సోదరీసోదరులు(4786.1). భూమి కొక రాట ఆధారంగా ఉంది (త 848), గాలులు నాలుగు గుహల్లో తలదాచు కొంటాయి (4 1127), కన్నీళ్ళు వర్షం కురిపిస్తాయి (4 1181.1). ఉత్తర దకిణాల దాంపత్యం బుతుశిశువులను కంటుఐది (4 1159), కుక్కతోక నుంచి స్త్రీ జని స్తే (| 12248) మట్టిలోంచి మగవాడు జనిస్తాడు (గ 1241). సింహం తుమ్మితే ముక్కులోంచి ఊడిపడ్డదే పిల్టి (4 18112). ప్రౌములను తింటే జ్ఞానం వస్తుంది (9 161.9). జంతువులు సభచేసుకౌని చర్చలు జరుపుకొంటాయి(3 280), వక్షి మనిషిని మోసుకొనిపోతు =ది (3 శల్‌ళ్సి. ఇక్టడ పిల్దిపాదం కోసేస్తే అక్రడ ఆడదానిచెయ్యి మాయమవుతుంది (002.11). జుట్టులో ఇంద్రజాలళక్తి ఉంటుంది (09 1881). చనిపోయిన వ్లాళ్ళు గోరీల్లో వ్మిశాంతి పొందలేరు (2 418). మానవుని ఆత్మ పక్షిలో నిక్షిపమవుతూంటుంది (1 89). గుడ్డులో గొప్పబలశాలి పుడతాడు (2 61! .. నగరం సమ్ముదంలో కలిసిపోతుంది(౫ 941). కన్యను చేపట్టదలచినవాడు పరీక్షలో నెగ్గాలి (1 881) ముసలితల్లిదండులను ఈసడించేవాడికి వాడి కొడుకే గుణపాఠం నేర్పుతాడు () 121). మదుగున ఉన్న వృద్ధమూర్తి రాజ్యాన్నే కాపాడతాడు () 151). పట్టిందల్హా బంగారం కావాలనుకొనే “మిడాస్‌లు ఉంటూనే ఉంటాడు (్ర 20/2,1). శ్మతువు కన్నుగప్పి కొయ్య గ్ముర౭లో సైనికులను చేరవేయడం జరుగుతూనే ఉంటుంది (5 754.1). భర్తను జంతువుగామార్చే వ్యభిచారిణి ఎక్కడో ఉండక పోదు (6 1585). దేవతలు మానవరూపంలో తిరుగుతూఉంటారు (1 1811). నెత్తుటితో తడిసినకత్తి నేరంచెయ్యనివాడి పక్కలో కనిపించడంకద్దు (1౬ 2155.1.1). భర్త రహస్యవిషయాన్ని భార్య బయటపెట్టడం సంభా

కథాముఖం ర్‌ వ్యమే (౬ 221.4). కాబోయే నాయకుడు బుట్టలో దొరుకుతాడు (1 111. 2.1). సేవకవృత్తిలో ఉన్న భర్తతో నాయిక కష్టాలనన్నిటినీ సహిస్తుంది (1 118.1.0.1). జోస్యం వమ్ముకావాలని నాయకుణ్ణి ఒంటి స్తంభంమేడలో దాచి పెట్టడం జరుగుతుంది (34 8729). పోయిన ఉంగరం చేవపొట్టలో నుంచి బయటవడుతుంది (2 21[.1). అవహృత అయిన భార్యను భర్త విడిపిస్తాడు (మ 151.2) [కూరత్వమున్న తంగడులూ, సవతితల్డులూ, అత్తలూ ఉంటూనే ఉంటారు (5 11,91,51). నాయిక తలవెంటటుకచూసి ఆమెను మోహించడం జరుగుతుంది (1 11.ఉ.1). భూదేవికి కన్నబిడ్డలూ ఉన్నారు (గ 545). సోమరితనానికికూడా వరీక్షలుంటాయి (౫7 111.1). వనిచెయ్యన్ని_పిల్లికి చావుదెబ్బలు తవ్పవు (౫ 111.8.2). ఓడకు కట్టే జెండాలు మంచి, చెడువార్తలు తెలుపుతుంటాయి (2 180.1). చదరంగం పుట్టడానికి కూడా ఒక కథ ఉంది (2 21.1). ఇలా వేలాది కథావీజాలు జానవదుని పతిభను (పత్యక్షీకరిస్తాయి; వపంచ సాహిత్యంలో అనేక కావ్యాల్లోని కథాం౨శాల మూలాలను (వదర్శిస్తాయి. కథాజాతులు

థాంప్పన్‌ ఆందిఐఎచిన మరొక పట్టిక కథాజాతుల సూచిక (పుటలు 481.48). ఇది ఆర్నే-థాంప్సన్‌ పట్టిక ననుసరించి చూపినది. ఇందులో మూడువిభాగాలున్నాయి: (1) జ౨ఎతుకథలు (దీమ121 €2163 1899). (బ్ర) మామూలు జానపదకథలు (0:42 శం1162165) 800.49). (8) చమక్కార కథలు, ఆంతరంగిక జీవిత సంఘటనలు (0165 2రికే తిమలంగేం665, 1200-2499), జంతుకథల్లో (1 అడవిజంతువులు (1-99). (2) అడవిజంతువులు- పెంపుడు జంతువులు (100-149). (8) మానవుడు- అడవిజంతువులు (150-_ 199), (అ సపెంపుడుజంతువులు (200-219). (5) పక్షులు (220-249), చేపలు (250_2 ఖీ ఇతరజంతువులు.వస్తు వులు (275-299) అనే ఆంతర్విభా గాలున్నాయి. ఇల్హొ రెండో విభాగంలో పది

ల౭గ్రి కథానిక అంతర్విభాగాలూ, మూడోవిభాగంలో ఏడు అంతర్విభాగాలూ చూడవచ్చు... ఒక్కొక్క అంతర్విభాగంలో మళ్ళీ అనేక జాతులున్నాయి. సింహం పెద్దపాలు (32౯6) కోరుకొంటుంది (1-5). నక్రా కొంగా ఒకదాన్నాకటి విందుకు పిలుచుకొంటాయి (1-6). కుక్కకు అతిథిగా వచ్చిన తోడేలు పాటపాడుతుంది(1-100). పిల్హిమెడలో గంటకట్టడం పెద్ద సమస్యే మరిః (1-110). ఎలుగుబంటి (సింహం) కాలిలో కొయ్య పేడు గుచ్చుకౌంటుంది (1-156). బక్కచిక్కిన కక్ష స్వేచ్చనే కోరుకుంటుంది కాని సమృద్ధిగా తిండీ గొలుసులూ కోరుకోదు (1-201). పక్షులు సభతీరు స్తాయి (1-220). కాకికన్నె ముచ్చటగా పెళ్ళిచేసుకొంటుంది (గ-248).. చేపలు ఈతలో పోటీ పెట్టుకొంటాయి(1-250). చీమ తానున్నంతబరువు. మోస్తుంటుంది(1.280). మరగుజ్జుకూ రాక్షసుడికీమధ్య కథ నడుస్తుంది(11- 82/5). భూతం సీసాలో చిక్టుకొంటుంది (11-881). తప్పిపోయినభార్యను. వెదకడానికి భర్త పడరాని పొట్టు పడతాడు (11.400). చుంచు, పిల్లి, కప్ప పెళ్ళికూతుళ్ళవుతాయి (11.402). రాజకుమారుడు పాముగా మారతాడు (11-4ఉలిళ్సి. రాజకుమారి ,వక్షి అవుతుంది (11-489), దయ్యంగడ్డంలో నుంచి రాలిన మూడు వెంటటుకలకొక కథ ఉఊంది (11-486). అంద మైనభార్య గలవాడికి అనేకమైన అగచాట్టుంటాయి. (11.469). అజ్ఞాత మైనడానికోసం అన్వేషణ జరుగుతుంది (11-465 ఈ). అల్లాఉద్దీన్‌ కు అద్భుత దీపం దొరకడం ఎంత అదృష్టం అనిపిస్తుంది (11-561). కోరికలు గృరాలవంటివి (11-750 ఉ&ీ). అతిథిని ఆదరించినవాడికి (పతిఫలం అందకపోదు (11_ 50 8). రాజకుమారి పుట్టమచ్చలకొక కథ్రఉంది (11-850). పందితోక వంకరతిరిగి ఉంటుందితెలుసా? (11.1088). ఉప్పు పండాలని నేలలో ఇంత ఉప్పు పాతేవాళ్ళు లేకపోలేదు (1111200) ఆవును మేపడానికి మిద్దెకెక్టిం "చడం జరగకపోదు (111-1210). గాలిలో మేడలుకట్టిన భార్యాభర్త లున్నారు (111-1480). పొదుపరిపిల్ల (111-1451) లున్న టే ఒళ్ళు వంచ

కథాముఖం రి లేని పెళ్ళికూతుళ్ళూ (111-458) ఉన్నారు. గాలిబుడగలోంచి ఊడివడ్డ వాడికి ఒక కథడఉంది (1111-1880). ఈ మాదిరిగా 24 వందలకు తక్టువ కాకుండా వివిధ కథాజాతులను ఈ సూచికలో పేర్కొనడం జరిగింది.

ఈ కథాజాతులూ కథావీజాలూ పరిశీలించినప్పుడు ఒకటి స్పష్టమవు తుంది.మానవుడు ఏకాలంలో, ఏపాంతంలో జ్రీవించినవాడయినప్పటికీ అతని ఊహ రెక్కలు విప్పుకొని అకావకాశాల అంచుల నంటుతూ ఉంటుంది. అది సహజమా అసహజమా, వా స్తపికమా అవా స్తవికమా, సంఖథావ్యమా అసంభా' వ్యమా అన్న [(వశ్నలకక్కడ తావే లేదు. ఒకదిక్కున ఉదయించి మరొక దిక్కూన అ స్తమించే సూర్యుడు, చల్లని వెలుగును (వసరించే చందుడు, ఆకా* శంలోకి ఎగబాకిన కొండకొమ్ములు, ఏరూ ఊరూ ఏకంచేసే వర్షధారలు,. అడవులను దగ్ధంచేసే అగ్నిజ్వాలలు? ఆకాళంలో మిలమిలలాడే చుక్కలు. ఇటువంటివన్నీ అలనాడు ఆదిమానవునికి అద్భుతాలనిపించినవే; భీతిని: రేపినవే; ఆహ్జాదం కలిగించినవే, తన చెప్పుచేతల్టోలేని శక్తులన్నింటికీ ఆతడు. తల ఒగ్గక తప్పదు కాబట్టి అధికాల్ప తారతమ్యాల కతని మనస్సులో వీజం. పడటం జరిగింది. అటువంటి మానవాతీత కక్తుల్లో అతడు దైవత్వాన్ని భావన చేశాడు. దాన్ని సుముఖం చేసుకోడానికి మనసా వాచా కర్మణా [వయత్నాలుచేశాడు. మనస్సులో భక్తి కుదురుకొంది, వాక్కులో కీర్తన వెలు: వడింది. కర్మలో పూజ పుట్టింది. కొన్ని నమ్మకాలు, కొన్ని అలవాట్టు, కొన్ని (కతువులు మొదలై నాయి.

ఆదిమానవునిలో కార్యకారణ సంబంధ వివేచన కాక ఊహనే ఉడ్డీన మైంది. మానవుడు, (పకృతి, పశువవ్యాదులు, వృక్షాలూ అందులో పెన వేసుకొనిపోగా సృష్టి యావత్తు అతనిలో రకరకాల భావనలు రేపింది. అవి కథలుగా రూపుగట్టాయి. ఈనాటి వాళ్లకవి అసందర్భంగా, అహేతుకంగా, అవిశ్వసనీయంగా కనబడవచ్చు. కాని ఆనాటివాళ్ల కవి వరమ్మప్రామాణికాలు, శిరోధార్యాలు, తార్కికదృష్టి, శాస్త్రవిజ్ఞానం [ప్రబలిన ఈనాడు కూడా ఆ.

_లరి కథానిక మాదిరి జానవదక థలను అభిమానించేవాళ్టు (ప్రపంచంలో (పతి దేశంలోనూ అనేకులున్నారు. కథకుడు చెప్పదలచుకొన్న దేమిటో తెలుసుకో వాలన్న ఉత్క-ంఠే దీనికి కారణం. అందుకే పి. సి. రాయ్‌ చౌధరి, “విజ్ఞానకాస్త్ర వగతి జానపదకథల స్థానాన్ని ఎన్నటికి ఆకమించలేదు,” అంటాడు,క15 మానవుని పరిశీలనాశ క్తి వి _సృత మైనదేకాక నిశితమైనది కూడా, చానికి " ఊహను జోడించి కథలల్టుతాడు. నిత్యజీవితంలో అనుభూత మయ్యేవి అనేకం వాటిలో చోటుచేసుకొంటాయి. తల్లిదం్యడులు సంతానం మేద చూపే (పేమ, కుటుంబజీవనంలో ఉన్న సౌఖ్యసంతోషాలు, పిల్పల దుడుకు పనులు, అజ్ఞాత మైనదాన్ని దేనినో ఆరాధించడం లేదా దానికి -ఛయపడటం-ఇవి కథలుగా రూపొందుతాయి. అంతేకాదు మానవుడు కలలు "కనే భోగాలు, వ్లైభవాలు, రాజ్యాలు, అందాల రాచకన్నెలు, అత్యద్భుత విజయాలు కథలలో కుదురుకొని తృ ప్రిపరుస్తుంటాయి. చాడీలు చెప్పుకోడ మన్నా పుకార్హు లేవదీయడమన్నా బలే సరదా మనిషికి, ఆడ వాళ్ళనోట్లో .నూగింజ నానదంటారు. తనూ ఒకిఐటి కోడలినేనన్న సంగతి ఏ అతక్షూ గుర్తుండదు. మనమడు తప్పుచేసినా తాతయ్యకు ముద్దే. వీటి చుట్టూ సాగే కథలు కొన్ని ఉంటాము. కుతూహలంతో కూర్చినవి కొన్ని అయితే సీత్తి బోధకోసం కూర్చినవి మరికొన్ని. వీజీలో జంతుకథలకే అ(గతాంబూలం, " ఒకొ్కాక్క. జంతువులో ఒక్కొక్క లక్షణం (పముఖంగా కనిపిస్తూ ఉంటుంది. కథలో ఆ లక్షణానికది (పతీక అవుతుంది. నక్కనెక్కడా నమ్మ గూడదు. అది జిత్తులమారి; ఏ జాతిదైనా ఆవు సాధువే. సింహకార్థూలాలు రాజసం ఉట్టిపడేవి, వేగానికి నిగనిగలకూ తెలివికి గ్యురం పేరుగన్నది. నిబ్బరంగా నడిచే ఏనుగు, మావటివాడి అంకుశాన్నీ మరిచిపోదు; త్రనన్స బాధించే మనిషినీ మరవదు. కోతి, మనిషికి దగ్గరి చుట్టం. నెమలి, విలాసా నికి గుర్తు, కాకచూపు చురుక్సైనది. తాబేలు ఎఎత మందకొడిగా సాగినా తప్ప

కథాముఖం రిపు కుండా గమ్యం చేరుకొంటుంది. కుందేలు కాలు చురుకుగానే సాగినా ఎక్కడో పడుకోడం తప్పదు. ఇవన్నీ కథల్లో ప్మాతలయినాయి. మనిషిని చూసి మనిషి నేర్వలేనివాటిని, తమను చూసి నేర్చుకోమంటున్నాయివి.

ఈ మాదిరిగా [పతి దేశంలోనూ (పతి భాషాసమూహంలోనూ ఎన్నో. కొన్ని కథలు అనాదిగా పచురమయి ఉన్నాయి. ఆయా భాషాసమూహాల ఆలోచనలకూ అలవాట్టకూ ఆజారాలకూ విశ్వాసాలకూ అవి అద్దం పడు తున్నాయి. ఆందువల్లనే మానవళాస్త్రవే త్తలు; ఒక శాతి సంస్తృతిని సమ (గంగా అవగాహన చేనుకోడానికి ఆ జాతికి అనాదిగా వాడుకలో ఉన్న కిథలను, సామెతలను, పొడుపుకథలను, హాస్యోక్తులనుకూడా నిశితంగా అధ్యయనంచేస్తూ ఉంటారు. సంవదాయసంస్కృతుల పేరిట, నీతి నియమాల పేరిట జాతిని సంఘటితం చేయడానికి ఈ కథలు ఎంతగానో ఉపకరిసామి. అంతేకాక, నిశ్యజీవన విధానంలో అవి అంతర్భాగాలయి పోతాయి. ఈనాటికీ మన పల్చెల్లో, ఏద్దైనా ఒక విషయం ఇతరుల మనస్సుకు హత్తుకొనేటట్ట చెప్పడానికి దాని చుట్టూ ఒక కథ అల్హడం మనం ' ఎరగక పోము. అది కొత్తగా కల్పించినదైనా కావచ్చు; అనూచానంగా వస్తున్న దయినా కావచ్చు. మన సామెతలూ పొడుపుకథలూ సుద్దులూ నానుడులూ ఒక రకంగా గర్భితమైన కథలే, వేదాలు, పురాణాలు, ఇతిహాసాలు, బైబిల్‌ వంటి పవ్మిత్మగంథాలు, కావ్యాలు అనేకమైన కథలకు ఆకరాలు, హిందువు లలో సత్యనారాయణ (వతం, కేదా రేశుర [వతం వంటివి చేసుకొన్నప్పుడు. పూజాపురస్కారాలయిన వెంటనే ఆ [వతానికి సంబంధించిన కథ చెప్పుకొని అక్షతలు వేసుకొంటేనే కాని వతం పూర్తిఅయినట్టు కాదు. ఆ విధంగా కథ చెప్పుకోకుండా (వతం ముగించినవాళ్ళకు (వతఫలం దక్కదని చెప్పడం కద్దు. అందువల్ల ఆ నియమాన్ని అందరూ పాటిస్తూ ఉంటారు.

సాధారణంగా జీవితంలోలాగే జానపదకథల్లో ధీమంతులూ శక్తి మంతులూ కూడా కష్టనష్టాలను ఎదుర్కోవలసి రావడం గమనిస్తూ

20 కథానిక “ఉంటాము. ఉన్నత స్థాయిలో ఉన్న శక్తిమంతులకు కూడా తమకు వచ్చే .మాదిరి కష్టాలు వస్తుంటాయని [గహించినవ్పుడు, సమాజంలో కింది స్థాయిల వాళ్ళు తిరగబడే అవకాళం ఉండదఐటాడు మిళ్చా టిటియేవ్‌.!6 మౌఖిక సాహిత్యానికి _పయోజనాత్మక (పాముఖ్యముందని కంఠో క్తిగా శెప్పినవారిలో మలినోవ్‌సీీ- పథమ శేశిలో వాడు . మౌభిక సాహిత్యఎ వినోదం చేకూరుస్తుంది; నూతనవిషయ పరిజ్ఞానం కలిగిస్తుంది. సంఘీభావం "పెంపొ=దిస్తుంది; వాస్తవ పరిస్థితుల అవగాహన కల్పిస్తుంది; అంతేకాక, వాటిపట్ట ఆమక్నేపణ తెలపడానికీ వా సవికతనుంచి పలాయను కావడానికి కూడా తోడ్పడుతుంది. అంగీకారయోగ్య మైన సామాజికవ రన నియమాలను వ్యా వ్రంచేయడం, నిలపడం, వాటికి బలం చేకూర్చడం 'మ్యాతమేకాక ఈ నియమాల సంకెళ్ళు తెంచుకోడానికి కూడా మౌఖిక సాహిత్య వ్యవస్త తోడ్పడుతుందని బాస్కమ్‌ అన్నాడు. సామాన్య జీవితంలో నిషిద్దమెన్‌ వర్తనలు సాహిత్యంలోకి వవేశించినవ్వుడు (శోతల కొక హెచ్చరికగా పని చేయవచ్చు. అవి వ్యష్టిస్టాయిని దాటి సమష్టిలోకి వసాయి కనక కథనంలో అంగీకారయోగ్యాలవుతాయి. కొన్ని సమాజాల్లో కథాకథనంలాగే గానానికి కూడా ఎంత [ప్రాముఖ్యమున్నదో టిటియేవ్‌ పేర్కాన్నాడు.1? ఎస్కిమో లలో ఎవరికయినా వివాదాలు వచ్చినప్పుడు పాటల పోటీలు పెట్టుకొంటారట. [వత్యర్థలిద్దరూ ఒకరినొకరు విమర్శిస్తూ వ్యంగ్యధోరణిలో పాటలు పొడాలి. వారిద్దరి పాటల్లో ఎవరి పాటకు [శోతలు ఎక్కువగా చప్పట్టు కొడతారో, అభినందనలు కురిపిస్తారో ఆ వ్యకి, వివాదంలో గెలుపొందినట్టు లెక్క, రెండోవాడు అవమానానికి గురిఆవుతాడు. పరస్పరం, శారీరక హింసకు తలవడకుండా గానంద్వారా సాంఘిక__సాంస్కృృతిక త్మీవతలను (30010 04160221 66051009) తగ్గించడమన్నది చాలా తెగల్లో కనిపిస్తుంది. ఆరౌకా నియన్‌ (౧౭24020129) లేదా మపూచి (1429600) వంటి అమెరికన్‌ ఇండియన్‌ తెగల్లో సభ్యులు తమ నాయకులను దర్శించుకొని, కష్టాలు వెళ్ళ

కథాముఖం తే టోసుకోటానికి పాటలు పాడతారు. వాళ్ళలో కొత్తగా పెళ్ళయిన యువతులు ముఖ్యంగా చెప్పుకోవలసినవాళ్ళు. ఎవరి మూలంగా ఈ *కష్టాలు వచ్చాయో వాళ్ళు ఆ శోతల్లో ఉన్నప్పటికీ నోరెత్రడానికి వీలులేదు. ఒకవేశ సమా ధానం చెప్పగలిగే అవకాశమున్నా వదిమందిలోనూ ఈ విషయాలు వెల్లడి చేసినందుకు ఆమె నెవరూ శిక్షించరు. అంతేకాకుండా, ఆ (శోతల్లో ఎవ రయినా ఆమె కష్టాలు తీర్చడానికి పూనుకోదలి స్టే అందుకు తగిన చర్యలు తీసుకోవచ్చు.!! ఈ మాదిరిగా గానం, కథనం సాంఘిక మైన కట్టువాట్టతో పెనవేసుకొని ఉండటం కద్దు. (పాచీనసాహిత్యంలో జానపదకథావీజాలు భారతదేశం [వ్రపంచం మొత్తంలో ఆత్యంత (ప్రాచీనమైనది వేదవాబ్బయం, వేద మంత్మదష్టలు మన ,పాచీన జానపద కవుల కోవలో వారే. వారు ఆనేక కథాబీజాలను వాటిలో నిక్షివ్తం చేళారు. అత్యంత (పాచీనమైన బుగ్వేదంలో కథాలీజాలనేకం చూడవచ్చు. అనంతర కాలంలో వెలువడ్డ పురాజణేతిహాసాలకవి సామ్మగి చేకూర్చాయి. దివోదాసు యుద్ధాలు, దాశరాజుయుద్ధం, యమయమీసంవాదం, అగస్త్య లోపాము[దల సంవాదం, ఊర్వశీ పురూర వుల సంవాదం, విశ్వామ్మితనదీనం వాదం, వణిసరమా సంవాదం, కృష్ణ ఆఅంగిరసుని వృత్తాంతం, అపొల కథా మొదలైనవి అందుకు ఉదాహరణలు, దివోదాసు చేసేయుద్ధాల్లో దేవతలు కూడా పాళల్టొాంటూ ఉండేవారట. దాశరాజుయుద్ధం అనేకబుక్కు-ల్లో (పస్తావ నకు వచ్చింది. వివస్వానునిప్కు తిక యమీ_వైవస్వతి. ఈమెఅన్న యముడు.

త్రి కథానిక చెల్లెలు అన్నను మోహించింది. తనను (క్రేమించమని, సంతానాన్నిమ్మని అన్నను కోరుతుంది. అతడది తప్పని చెప్పి ఆమెను నిరాకరిస్తాడు. సర్వజగత్తుకూ ముఖ్యుడైన (బహ్మే తన కూతురితో సంబంధం పెట్టువొన్నాడుకదా, మనంమా తం ఎందుకు పెట్టుకోగూడదు.__అని (వళ్ళి స్తుంది యమి. లోపామ్ముద అగస్త్యుని భార్య. భర్తతో ఎడబాటు భరించలేని ఆ మునిపత్ని ఆయనతో సంవాదం చేస్తుంది. ఊర్వశీ పురూరవులు గాఢాను రాగమగ్నులు. ఆమె కోసం విరహం భరించలేక మెనికోచిత కార్యాలేవీ నిర్వ ర్తించలేక పోతున్నానంటాడు పురూరవుడు. ఆమె అతన్ని వెళ్ళి పొమ్మంటుంది. ఇందపురోహితు కిన బృహస్పతి గోవులను వలుడనే అసురుని భటులు, వణినామకునితోసవాో వచ్చి, అపహరి:చుకొనిపోయి ఒక గుహలో డాస్తారు. అప్పుడు ఆ గోవుల ఆచూకీ తెలుసుకోడంకోసం ఇ దుడు, బృహస్పతి | పేరణమీదట, సరమ అనే దేవశునిని పంపాడు. గుహలో ఉన్న సంగతి తెలిసిన తరవాత బృహస్పతి మరుద్గణాలతో వెళ్ళి పణిని చంపి, గుహను భేదించి గోవులను విడిపించుకొని వచ్చాడు,

“బుగ్వేదంలో కొన్ని కథలు ('భారతి, జనవరి 19049) అనే వ్యాసంలో డా॥ పోతుకూచి నుబహ్మణ్యశాన్త్రిగారు, బుగ్వేదంలో ఉన్న కొన్ని కథలు అనంతరకాలంలో ఏవిధంగా పరిణామంచెందాయో పరిశ్తీ లభించారు:

“దశమమండలంలో 99వ సూక్రానికి దేవత ఇందుడు. ఆ ఇం్టదుడు చేసిన వనులను ఏకరువు పెట్టుతూ కవి_

సజద్దా సంతు వీరవం (పతిర్దన్‌

షళకత్షం (తిశీర్దాణం దమన్యత్‌

విపా వరాహమయో అ్యగయాహన్‌ (10-996) అని వలికినాడు.

కథాముఖం 8ి8ి

““ఇం[దుడు ఆరు కన్నులు, మూడు తలలు కలవానిని చంపినాడు. ఎతిత మహర్షి ఇం్యదుని సాహాయ్య:తో అయోవత్సఠినమైన గోళ్ళు కల [వేళ్లతో వరాహమును (మేమమును) చీల్చివేనినాడు, ఇక్కడ అయో[గం లాగా కరినమైన అంగుళులు, ఆరు కన్నులు, మూడు తలలు, అనే వదాలు చాలా ముఖథ్యాలని తోస్తుంది. నృసింహావతార ఘట్టమును పురాణాలలోనికి _పవేశ పెట్టుటకు ఒక బుక్కేమన్నా ఆధారమిచ్చి వుంటుందా అని సంశయం కలుగకమానదు” (పుట 885) అన్నారాయన. కృష్ణావతారంలో శ్రీకృష్ణుడు చేసిన కొన్ని పనులను పోలినవి చాలా భాగం ఇందబృహస్పతులకు సంబంధించిన సూక్తాల్లో కనిపిస్తాయి. _్రీకృష్ణుడు గోవర్ధనగిరినె త్తి గోవులను రశ్షిస్తే బుగ్వేదంలో, వణి అనేవాడు అవపహరించుకొనిపోయి గుహలో దాచిన గోవులను బృహస్పతి విడిపిస్తాడు (4-50-5). (శ్రీకృష్ణుడు కాళియమర్హనం చేసినట్టుగా ఇందుడు, పాము రూపంలో నీళ్ళల్లో దాగి (వవాహాన్ని ఆరికడుతున్న వృతాసురుని చంపి [పవాహాన్ని విడిచాడని ఒక బుక్కులో ఉంది (2-12-8), యుద్ధవిషయంలో బుగ్వేదంలో (ప్రముఖుడుగా కనిపించే ఇందుడు పురాణాలలోకి వచ్చేనరికి కాముడుగాను పరుల తవస్సు కెప్పుడూ విఘ్నాలు కలిగించే వాడుగాను మారిపోతాడు.29

“దశమ మండలంలో 1090వ సూ క్రంలో చూసే తారాశకాంకుల [వణయగాథ మాతృక నెట్టా చూర్ణం చేసిందీ తెలుస్తుంది. “జుహు అంటే వాక్కాని సంప్రదాయం, ఈవిడ [(బహ్మభార్య ((బహ్మ, [(బహ్మణస్పతి, బృహస్పతి-వీటిని పర్యాయవదాలుగా తీసుకోవచ్చు). ఒకానొకప్పుడు దుర దృష్టవళాన ఏదో ఒక కిల్చిషం ఆవిడకు సంపా ప్తించడంచేత ఆమెను భర్త పరిత్యజించాడు. ఆదిత్యాది దేవతలు ఈవిడ సంగతి పరీక్షించి, ఆకి ల్చిషురాలినిగా చేసి మళ్ళా బృహస్పతికి వప్పగించినారు (సాయణ భాష్య అవతారిక సి

“వజావతి స్వదుహితనే వివాహమాడినట్టు ధ్వనిస్తుంది యమ యమీసంవాదంలో (1010-89), కాని ఈ వివాహము కూడా భావవీధిలోని

(8

రికీ కథానిక

దేమోనని తర్వాతి సూక్తాలు చదివినాక అనిపిస్తుంది. ఉషస్సును | పజాపతికి

పుతికను చేసి వారిద్దరికీ వివాహము ముడిపెట్టినారు. ఆసందర్భంలో.__ మధ్యా యత్క ర్వ మభవ దఖీకే

కామం కృణ్వానే పితరి యువత్యా౨

మనా నగేతో జహతుర్విమంతా

సానౌ నిషిక్తం సుకృతస్య యోనా. (10-61-6)

అని ఉంది. ఉషస్పే యువతి. (ప్రజాపతి ఉషస్సుల సంభోగ ఫలితంగా, సముచ్చిత స్థానమైన యజ్ఞమేతంలోనుంచి రృుదుడుత్పన్న మైనాడట, తర్వాతి బుక్కులో “*పియత్స్వాం దుహిత మధిష్కన్‌' (10-61-7) అని [పజాపతి తన ప్యుతికనే వివాహమాడినటు స్పష్షంగా

న! బ్‌ చెప్పినారు. ఇక్కడ ఉషస్సు భార్య, [వజాపతి భర, యజ్ఞస్థానము క్షేతము. ఆదేకాలంటో పృథివీపజాపతుల సంభోగవలితంగా వాసోష్పతి ఉదృవించినాడు. ఈ బుక్కులో భావన్మావపంచ మత్యున్నత మైన పీధుల్రో సంచరించినది. అందువలననే తర్వాతి రోజుల్లో కథలల్లటానికి బాగా ఉపక్త రించింది.”*2]

[పతి వేదానికీ (గాహ్మణం, ఆరణ్యకం, ఉపనిషత్తులు ఉంటాయి. మంతాత్మకమయిన వేదం [బహ్మం. దానికి సంబంధించింది వాహ్మణం, ఇటువంటి (బాహ్మణాల్లో కూడా కొన్ని కథలున్నాయి. ఉదాహరణక్సు హరిశ్చం[దుడి మూలకథ ఐతరేయ, శతపథాది _బాహ్మణాల్లో ఉన్నది. ఉవనిషత్తుల్లో జాబాలి, నచికేతుల కథలు అత్వ్నిపాచీనమైనవి. మన దార్శ నికులు శ్లీస్సమైన విషయాలను సులువుగా బోధించడానికి కథలను కల్పిం చారు.

ఇటువంటి రోచకమైన కథలు ఉపనిషత్తులలో అనేకం నిక్షి వమ ఉన్నాయి. కలోవనిత త్తలో: దేవతల శక్తికి జరిగిన పరీక్ష కథ, న్చిక్రేత్రని

“కథాముఖం రిక్‌ సాహసకథ; ఛాందోగ్యోవనివ త్తులోః సత్యకాముని గోసేవ, ఉషస్తి కష్టం, మహాత్ముడు రెక్వుడు, శ్వేతకేతు ఊఉద్దాలకులు, రాజా జొన్మశతి మొ,వి; బృ వాదారణ్భలతంలో గార్గియాజ్ఞవల్కు్యుల కథ; తై త్తీరీయంలో? అశ్వినీ కుమార గురుదధ్యంగుల కథ; (వబ్బోవనివత్తులో: కబంధి, వైదర్భి, సత్య కామ, గార్గ్య, సుకేవల కథలు; మూండువ్యోవనివత్తులో + మహాళల్య, శౌనక అంగిరుల కిథలు22 వస్తుతః ఇవి ఆధ్యాత్మికమైన కథలు. అధ్యాత్మవాదం, యజ్ఞం, మరణానంతరస్తితి, పూర్వజన్మలు, మోక్షం, ఆనందం వంటివి వీటిలో (వతిపాదించిన అంశాలు. ఇకపోతే, మన రామాయణ మహాథారతాలూ పురాణేతిహాసాలూ కూడా అనేకానేక కథోవకథలకు ఆకరాలై నవి. తరవాతికాలాల్లో వెలువడ్డ అనేక కావ్యాలకు వస్తువులనందిచ్చినవి. ఇందుకు [వకృష్ణమైన ఉదాహరణ కాళిదాసు మేఘదూతమే. దీని మూలకథ '“(బహ్మ వైవర్తపురాణం'లో ఉందని బుర్జీ శ్రీనివాసాచార్యులు గారు పేర్కొన్నట్టుగా ఇం్యదగంటి హను .మచ్చాన్రిగారు రాశారు (భారతి, ఏపిల్‌ 1989, పుట 892). వీరపూజ, ధర్మభావన, పురాణేతిహాసకథల [పధానోద్ధేశాలు. వీటిలో మానవాతీత భావ నల [వభావ మెంత ఉన్నవృటికీ కేవల మానవమ్మాతులుగా వ్యవహరించే ప్మాతలు కోకొల్లలు. రాను రాను సమాజం పెరిగేకొద్దీ (పజలను ధర్మబద్ధు లను చేయడానికి, నీతిని నిర్దేశించడానికి, ఆదర్శాలు బోధించడానికి కథ నొక ఉవకరణంగా చేసుకోడం జరిగింది. కౌతుకకథలు, స్పష్టనీతికథలు, గాథలు వర్పడ్డాయి. పభవవ్యాదులూ భూత, పేతాదులూ చేతనాచేతనాలూ కథాపాతలుగా రూపు దిద్దుకొన్నాయి. స్వాభావికాస్వాభావికతల వివేచన కిక్కుడ తావులేదు. ఈనాడు చిన్నపిల్లలకు మనం ఎన్నెన్నో అస్వాభానిక మైన కథలు చెబుతాం. వమ్షులు మాట్టాడుకోడం, పశువులు ధర్మోవదేశం చెయ్యడం, దేవుళ్ళ అధర్మాలకు పాల్పడటం- ఇటువంటి సందర్భాలెన్నో వాటిలో వస్తూఉంటాయి. అయినా పిల్లలు వాటీని చెప్పినవి చెప్పినట్టు (గహిస్తారే కాని **ఇది ఇలాగే ఎందుకు జరిగింది? అలా ఎందుకు జరగ

86 కథానిక లేదు? ఇలాంటి దెక్క డైనా జరగటానికి వీలుంటుందా?” అన్న వళ్నలు లేవనెత్తరు. ఆవిధంగానే [పాచీన మానవుడికి కూడా ఆటువంటి (ప్రశ్న లుదయించవు. అ౨టే, తార్థిక దృష్టి పెరగని దళలో మానవజాతి మానసిక స్థితి ఈనాటి చిన్న పిల్లవాడి స్థితిలోనే ఉండి ఉంటుందని ఊహించవచ్చు.

తరవాతికాలంలో బుద్ధుని జాతక కథలు బయలుదేరాయి. వీటిని “తిపిటకాలు" అనే పేరిట సంకలన (గంథాలుగా రూపొందించారు. బౌద్ద భికువులనేకులు వీటిని ఆసియాలోనూ, యూరప్‌లోనూ (ప్రచారం చేసి ఉండవచ్చు. కథాసాహిత్యవికాసానికి జాతకకథలు ఇచ్చిన తోడ్పాటు గణనీయమైనది.

[కీ పూ. ₹5€00 మొదలు (కీ. శా 1,9, శతాబ్దాల మధ్యకాలంలో రూపొంది ఉండటానికి అవకాశమున్న ఈ కథల్లో ఒక్కొక్కటి. నాలుగు విభాగాలుగా ఉంటుది: (అ) వంచువన్నవత్ణు కథా; వర్తమాన కథ, (ఆ) అతీత వథ్ధు:._ పునర్జన్మ లేదా ఆతీత కథ, (ఇ) అత్హవడానా;ః._ గాథల వ్యాఖ్య, (ఈ) నవౌధోన ;.. అంత్యభాగం, ఇందులో ఏ ప్మాతలు పూర్వం ఎవరెవరో, ఏ యోనిలో పుట్టారో బుద్ధుడు చెబుతాడు.23

జాతకకథలు మానవతత్తానికి సన్నిహితంగా ఉంటాయి. రాజులూ వణ్మిక్పముఖులూ దగ్గరినుంచి దర్శిదులు, చోరులు, చండాలురు, ఆపరాధులు వరకు వీటిలో (ప్రవేశిస్తారు. అంతేకాదు; నదులను, పర్వతాలను, మొక్క లను, వృషాలను: జీవజంతువులను, పశుపజ్యాదులను వీటిలో చూడవచ్చు. “స్వతం[త కథల జన్మ బహుశా జాతక కథలతోనే [పారంభమై ఉండాలి. అనంతరం _ వచ్చిన కథానరిత్సాగరం, పంచతం్యత కథల మీద వీటి (ప్రభావం ఉండి ఉండాలి” అంటాడు డా॥ లక్ష్మీనారాయణలాల్‌.24

సాధారణంగా తెలుగులో ఒక కథ చెప్పేటప్పుడు, “అనగనగా ఒక దేశంలో...” అనిగాని “అనగనగా ఒక రాజుండేవాడు” అన్సిగ్గాన్సి

కథాముఖం రి? కథ (పారంభించడం మన జానపద సం్యపదాయం. అలాగే ఇంగ్రీషులో “0౧8 10౧6 2ఒకొంం..” అనిగాని “0౧౧6 ఇ90% 2 €1%6,*ఎ”” అని [ప్రారంభించడం కద్దు, హించూస్టానీలో “ఏక్‌ దఫా ఏక్‌ జ్శిక్‌ పైకి అంటూ (ప్రారంభిస్తారు. జాతకకథారంభాన్నికనక చూస్తే ఇది అనేక శతాబ్దాలుగా అనూచానంగా వస్తున్నదన్న విషయం స్పష్టమవుతుంది. (జాతక కథారంభానికి ఉదాహరణ: “పూర్వకాలంలో వారణాసిలో [బహ్మ దత్తుడనే రాజు రాజ్యం చేస్తుండేవాడు”),

“యూరోపు, మధ్య ఏషియా మొదలగు దేళాల్లో యీ జాతక కథల ననుసరించే కథాసాహిత్యం వికసించింది. యూరోపు కథాసాహిత్యం మీద మధ్యయుగంవరకు జాతక కథల (వభావం ఉంటూనే వచ్చింది. (క్రీ పూ. 800 శతాబ్దంలో [గీసుదేశస్తుడొకడు జాతకకథల్ని భాషాంతరీ కరించి సంకలనం చేకాడు,. ఈ సం్యగహమే “ఈసవప్‌*' (46509) శ్చేరుతో (పసిద్ధిగాంచింది. ఇది జాతక కథల రూపాంతరం మాతమే. ఈ జాతక కథలు (గీసు సభ్యతకు అనుకూలంగా మార్చివేయబడినాయి,” అంటారు ఎ౨. నాగేశ్వురరావుగారు ఖారతీయ కఢానాపొత్కాం ఆరంభం, భారతి, ఏపిల్‌ 19089, పు. ఉతర),

బృహత్రథ;__ కేవలం భారతీయ కథాసాపిత్యాని కే కాక [ప్రపంచ కథా సాహిత్యానికే తలమానికమనదగ్గ మహ్మాగంథం వృవాత్యథః బడ్డ కహా అన్నది దీని నామాంతరం, ఈ [గంథం ఈనాడుఅలభ్యం.. దీన్ని రచించినవాడు గుణాధ్యుడు.'“£16 ౪/23 ర1జం66ే 10 య 9206 96618౯21 28 2101461 206 77292," అంటారు. ఎం.కృష్ణమాచార్యగారు.టవాల్మీకి .వ్యాసగుణాఢ్యులు ముగ్గురూ మహాకవితయంగా పేరుకెళ్టారు. గోవర్థనుడనే ఆయన, గుణాఢ్యుజ్జి వ్యాసుని ఆవతారంగా కీర్తించాడు. ఉదయన మహా రాజు కథలు కృుజ్జంగా తెలిసిన వృద్ధ సాహితీ పిపాసులెందరో ఉజ్జయినిలో ఉన్నారని కాళిదాసు క్రీర్తించాడు. బృహత్కథ, హరలీలాకావ్యానికి దీట యినదన్నాడు బాణుడు. బృహ త్రథాలంబకాలు సాలభంజికానివహాలన్నాడు 'సుబంధుడు. కథావర్గానికుదాహరణగా _ దండి దీన్నే పేర్కొన్నాడు.

86 కథానిక. ముదారాక్షసానికిదే మూలమని. చెబుతూ. ధనికుడు, బృహూత్క-థలోని రెండు పద్యాలుదాహరించాడు. క్రీ, శ, 6వ శతాబ్ది నాటి, కోలారు జిల్హా,. గుమ్మా రెడ్డిపురంలో లభించిన తా్యమళాసనాల్లోను, కాంటోడియాలో లభించిన (క శ, రివ ళతాబ్దినాటి శాసనంలోనూ బృహత్క-థ(_పస్తావన, గుణాఢ్యుని (వస్తావన ఉన్నాయి.25 దండి 'కావ్యాదర్శంి, నేమేందదుడి 'బృహత్కథా మంజరి", సోమదేవుడి 'కథాసరిత్సాగరం' బృహత్కథ పళ సికి ప్రమా ణాలు చూపుతున్నాయి. శ్షేమేందుడి “బృహత్క-థామంజరి, సోమదేవుడి “కథాసరిత్సాగరం' బుద్దగోస్వామి 'బృహత్క-థా శ్లోక సంగహం' బృహత్కథ ఆధారంగా వెలువడ్డవేనని కొందరి భావన,2? అంటే ఈ్యగంథం ఇటీవల 12వ శతాబ్దిదాకా లభ్యమై ఉండేదని గహించవచ్చు.

(పశ స్తమైన ఇటువంటి మహాగంథ9 రచించిన గుణాధ్యుడు. ఆంధ శాతవాహన రాజు ఆస్టానంలో ఉన్నవాడు. గోదావరీతీరంలో' ఉన్న ,ప్రతిష్టాన నగరం (ఇప్పటి పైఠాన్‌) లో ఈయన నివాసం. ఈయన. మనవాడని చెప్పుకోడం ఎవరికైనా గర్వకారణ మే. డా లక్ష్మీనారాయణ. లాల్‌ ఇలా అంటాడు :

“సంస్క్బృత్‌ క్తే పూర్వవర్తీ కథా సాహిత్యమే బృహత్కథా

కా స్థాన్‌ సబ్‌ సే మహత్వపూర్ణ హై, క్యోంకి పాబీన్‌

సంస్క్బృత్‌ కథాసాహిత్యమే యహ్‌ అతి (పాచీన్‌ బొర్‌

సుమాన్య కథాసం[గహ్‌ మానా గయాౌాహై. పతా లగ్‌తా

హై కి ఈసాకీ [(వథమ్‌ శతాట్టీ మే ఆంధ రాజాటం కే

సమయ్‌ గుణాఢ్య నామ్‌ కే కిసీ పండిత్‌ నే పైశాచీ భాషా

మే ఇన్‌ కథ్మాగంథ్‌ కో లిఖా థా-”2ీ

ఎం. కృష్ణమాచార్య గారి అభ్మిపాయం ఇది:

“ఇ3264మ్ర/2 ౪25 0028 21 ౨220320022 00 9 60464--

౪21, 5ం 923/3 కేం యుం0622. 5౦864672 60010103 116

కథాముఖం లలి

614/౦ 5007200202. 04901121 వటం 41202, 0% 44

0169 02119 1 ౨409004202 0% 6 902913 ౦0116

6౦06272321. 18 158 16 0201621 ౦£ 6 ఉ&౨6002 6302306

0 ఏ్‌21272022029 0౯ ౪110 212 01 2142720202 01

5211722202 *29 20 1110301083 50101. ఉంం0౯61298 10

్నః2185 12 ౪28 6 300 05400స02 54420201 206

౪166 060660 2644-2649 6411311112 5212, జ119,

495 +0 490 3.0. 0౧ 20 14620౧020౧ ౦0[53414272మ282

2కరే 21720204 18 25 0002 3216 9” మం6610 50%0-

125 ల26 6 ౩08 0౯ ౮1౧46002 17664 200౪1

78 4ఉ,., 16 6216 0 116 5211720202 62”, 29

ఈయన జీవితకాలం గురించి వండితుల్లో భిన్నాభ్మిపాయాలున్నాయి. ఈయన 1వ శతాబ్దం లేదా 2ివ శతాభ్ధింవాడని బుహ్హర్‌; (క్రీశ. 6వ శతాబ్దం వాడని వెబర్‌; కీత్‌, లెవీ క్రీ శ. 2 లేదా కివ శతాబ్దంవాడని అన్నారు.39

“సమ్మగ ఆంధ సాహిత్యం రచయిత ఆర్ముద అభ్మిపాయం ఇది:

'“'వపంచకథానికలకు ఆద్య బహ్మ అనదగ్గ గుణాఢ్యుడు

ఆంధ్ధుడే. ఇతడు కీ పూ+* £200మొదలు 150 సంవత్సరాల

షౌంతాలలో వర్షిల్లాడని పురాతత్వవే త్తలు నిర్దారణ చేశారట.

ట్‌ ధం యల్‌ ఛి

ఇతని తల్లి (బాహ్మణ కన్య; తండి నాగ్మవభువు.

గుణాఢ్యుడు తం[డివంక చుటాల 'పెళాచి" భాష నేర్చుకొని

జికా _ టబ.”

ఆందులో కథలు (వాళాడు కాబోలు”.31

బృహత్కథ పుట్టుక గురించి రెండు కథలున్నాయి: ఒకటి నేపా లీయ కథనం, రెండోది కాశ్మీరీయ కథనం. బృహత్కథ ఆధారంగా కథా సరిత్సాగరం రచించిన సోమదేవుడు ఒక పాఠం పేర్కాన్నాడు. మొత్తానికి ఈ రెండు పాఠాలూ బృహత్కథ పుట్టుకకు దైవ్యపేరణ ఉన్నట్లు తెలుపుతాయి,

జీ0 కథానిక

'కథాసరిత్సాగరం' లంబకాలుగా విభజించినది: శ్రి కథాపీఠం బ్ర కథాముఖం త్రి లావణకం శ్రీ నరవాహనదత్తోత్ప త్తి ల్స్‌ చతుర్దా రికా, 6) మదన మచుకా, / రత్న్మపభా, రి సూర్య వభా, రి ఆలం కారవతీ, 10) శక్తిపాళా, 11) వైలా, 19) శళాంకవళి, 18) మదిరావతీ, 14 పంచ, 15) మహాభిషేక, 16) సురతమంజరీ, 1) పద్మావతీ, 18) విషమశీల లఎబకాలు. కథాసరిత్సాగరం మొత్తానికి ఆధారపీఠ మైనది కథాపీఠలంబక:.

ఇందులో కథలు, కథనాత్మకంగా చూస్తే పురాణ కథలను పోలి ఉంటాయి. అంటే ఒక (శ్రోత, కథకుడు ఉంటారు. (వధాన కథ ఆరంభ మవుతుంది. దాంట్లోంచి మెల్లగా ఇతర కథలు వెలువడుతూ ఉంటాయి, వాటిలో (పతిఒక్క కథా స్వతంతం, సంపూర్ణం అనిపించుకొంటుంది, శెలి పొరాణికశతైైలి. జాతక-త్తైన కధల శ్రైలులతో కూడా మిృశితమై ఉంటుంది.

వీటిలో కథలకు మూలసంబంధం పార్వతీపర మేశ్వరులతో ఉన్నట్టున్నా -అవన్నీ వింధ్యాచలార ణ్యాల్లో వరరుచి చెప్పినవీ కాణభూలి విన్నవీ. వరరుచి తన పుట్టుకతో రథ పారంభిస్తాడు. ఈ కథల సంవేదన లన్నీ వరరుచి జీవన [పాతిపదిక మీదే ఆధారపడి సాగినవయినప్పటిక్షి అతని కాలంనాటి భారతదేశం సమస్రం, తత్కాలిన పరిస్థితులూ ఇందులో చోటు చేసుకొన్నాయి. తత్ఫలితంగా, స్వతంతమైన కథలూ సంపూర్ణమైన కథలూ అనేకం దీంట్లోకి అసంఖ్యాకంగా చేరాయి. ఒకానొక తరంగంలో కథ చెబుతూ వరరుచి ఇలా అంటాడు ; ““కాణభూతీ ।: ఈ విధంగా నేను వ్యాడిః ఇం[దదత్తులతోబాటు గురువు దగ్గర సమస్త విద్యలూ నేర్చు కున్నాను. యువకుణ్ణి అయాను. అప్పటి ముచ్చట ఒకటి చెపాను విను, ఓనాడు మేము ఇంద సేనుణ్ణి చూడ్డానికి వెళ్ళాం. అక్కడ మహాసౌందర్య రాశి ఆయిన ఒక కన్నెను చూశాం. అమె సాక్షాత్తూ కామదేవుని అస్త్రమే

కథాముఖం శ్వ నని చెప్పాలి. చూడగానే ఇం్యదదత్తుజ్ణి అడిగాను, ఆమె ఎవరని. దానికి ఆతను [(వత్యేకంగా ఒక కథే చెప్పుకొచ్చాడు,” అంటూ ఆ కథ ఏకరువు పెడతాడు. ఇలా అనేకమైన కథలు అడుగడుగునా వస్తూ ఉంటాయి. ఉదా॥ వత్ప్సరాజు కథ, _ నరవాహనదత్తుడి కథ, మయదానవ మహి సురుల కథలు, సూర్య పభ, వ్మికమాదిత్య, ఇం దకుబేరాదుల కథలు* వీటన్నిటిలో మూలసంవేదన అంతస్స్పూ[తంగా సాగుతూ విస్తరిస్తూ ఉంటుంది. తత్ఫలితంగా సమస్త కథల సమాహారం ఒక్క-టే కథ అవు తుంది. అనేక దళాలతో శోభిల్లే మహాపద్మంలా ఊంటుంది. ఆ నాటికి వాడుకలో ఉన్న అనేక జానపద కథలూ పురాణ కథలూ ఇందులో చోటు చేసుకోడ మే దీనికి కారణం.3* పూర్వ సంస్కృత కథాసాహిత్య (గంథాల్లో రెండు రకాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి ; కే మనోరంజన పధానమైనవి 2 నీత్షిపధాన మైనవి. కథాసరిత్సాగరం, బేతాళ పంచవింశతిక, సింహాసనద్వా తింశిక వంటివి మనోరంజన్నపధానమైనవి. శుకసప్తతి కథలూ, పంచతంత కథలూ హితోపదేశ కథలూ నీతిపధానమైనవి. శవరూపంలో ఉన్న బేతాళుడు చెప్పిన ఇరవై అయిదు కథలు “బేతాళ వంచవింశతి' కథలు, చెట్టున వేలాడుతున్న శవాన్ని విక్ర మాదిత్యుడు (విక్రమార్కుడు) మోసుకొని వెళ్తూ ఉండగా ఈ కథలు చెబుతూ ఉండటం జరుగుతుంది. 1పతి కథలోనూ చివర ఒక చిక్కుముడి ఉంటుంది. దాన్ని (శోత అయిన వికమాదిత్యుడు వి ప్పేస్తాడు. అయితే వికమాదిత్యుడు తనను తీసుకొని వెశ్ళేముందే బేతాపడొక నియమం పెడతాడు. దారి పొడుగునా అతడు మౌనంగా ఉండాలి, నోరు విప్పితే మట్టుకు తాను విడి వడి మళ్ళీ చెట్టుకు చేరుకొంటానని చెబుతాడు బేతాళుడు, రాజు అందుకు సమ్మతించి నోరు విప్పనని మాట ఇస్తాడు. కాని కథ చివర చిక్కుముడి ఏమిటని బేతాళుడు అడగగానే అతని మౌనం వటాపంచలవుతుంది, శవం

శీలి కథానిక మాయమయిపోతుంది. ఇలా ఇరవై నాలుగు సార్టు కథలు చెప్పి. అతని మౌనాన్ని భంగపరిచిన తరవాత ఇర్యవె అయిదోసారి కథ చెప్పినా చిక్కు ముడి వెయ్యకుండా రహస్యోద్ధాటన చేసాడు బేతాళుడు.

“జకస పవ్రతి' కథల్టో వక్త ఒక చిలక, [శోత ఒక మైనా. ఇవి 0 కథలు. కుటిలత్వంగల త్రీ చర్యల గురించి నడిచినవి. వాళ్లు మాయో పాయాలతో పురుషులను ఏయే విధాలుగా వశపరచుకొంటారో వీటిలో వివ రించడం జరిగింది. ఇటువంటి మనోవికారాలను తొలగించుకొని సద్వరన అలవరచుకోవాలని చెప్పడమే ఈ కథల (వయోజనం. మదనసేనుడనే వణ్మికృముఖుడు పరదేశానికి [పయాణమవుతూ తన భార్యను కనిపెట్టుకొని ఉండడాని కొక చిలకను నియోగిస్తాడు. ఆ చిలక పూర్వజన్మలో ఒక్ష గంధర్వుడట. మదన సేనుడు పరదేశం వెళ్ళిన కాలంలో భార్య మనస్సు వికారానికి గురి అవుతుంది. పాత్మివత్యాన్ని భగ్నం చేసుకోడానికి సిద్దపడు తుంది. అప్పుడా చిలక ఆమె మనస్సు [(గహించి ఒక కథ చెప్పడం (ప్రారంభిస్తుంది. ఏరోజుకారోజు అమె (పయత్నం విరమించుకొనేటట్ట చేస్తుంది. ఇలా 69 రోజులు గడిచిన తరవాత 70వ కథ చెప్పేర్యాతిక్ర ఆమె భర్తే తిరిగి వస్తాడు=

“సింహాసన ద్వ్యాతింశిక”లో ఉన్నవి 82 కథలు. దేవేం [దుడు విక

మాదిత్యునికొక సింహాసనం బహూకరించాడట., ఆ సింహాసనం వ్మికమా దిత్యుని మరణానంతరం భూమిలో కప్పుబడిపోయింది. అనంతర కాలంలో ఆది భోజ మహారాజుకు దొరుకుతుంది. దాన్ని అతడు సదుపయోగం చేదామని ఎక్కబోతుండగా, ఆ సింహాసనానికి అమర్చి ఉన్న శిబి బొమ్మలు చెప్పిన కథలివి, ఎక్కబోయినప్పుడల్లా ఒక్కొక్కసారి ఒక్షాక్క యువతి. బొమ్మలోనుంచి వెలువడి అతన్ని ఆపేది. వికమాదిత్యుని శౌార్యగుణం,. (పళ స్తి తెలిపే కథలు వినిపిస్తుం డేది.

కథాముఖ౦ శీర

సీతిసంబంధ కథాబంధాల్లో “'పంచతం [తరి విశిష్టమైనది. ఇందులో మిృితభేదం, విశతసంపాప్తి, కాకోలూకీయం, లబ్బ్మ్యవణాళనం,. అపరీవ్షితకారిత్వం అనేవి ఐదు తంతాలున్నాయి* (పతి తం[తంలోనూ' సుమారు ఇరవయ్యేసి కథలున్నాయి. [పతి తంత్రం స్వతంతం. కథా శిల్పరీత్యా పంచతం్యత కథలకూ కథాసరిత్సాగర కథలకూ నిర్మాణంలో పోలికలు కనిపిస్తాయి. అంటే ఒక కథలో కొన్ని ఉపకథలు రావడం: వాటిలో మరికొన్ని ఉపకథలు రావడం వీటి సామాన్య లక్షణం. ఈ కథ లన్నిటికీ [పధానరంగం దక్షిణదేశంలో ఉన్న “మహిలారోవ్య” మనే నగరమట. అక్కడికి సమీవంలో ఉన్న నగరాలు, వనాలు, వర్వతాలు వృకాలు ఉపకథల్లో (పవేశిస్తాయి.

మ్మితభేదమనే తంతంలో మొత్తం లివి తిథలున్నాయి. ఉదా।! దేవశర్మ పర్శివా జక కథ, వీరటకదమనకుల కథ, మూర వానరం కథ, ధర్మబుద్ధి - పావబుద్ధి కథ మొదలైనవి, ఈ తం్యతం ఆరంభంలోన్ను మధ్యలోను, అంత్యంలోను కూడా నీతి నిక్షిప్తమైంది. ధనానికి గల (వభావం ఏమిటి? రాజు ఎటువంటివాడితో మతి చెయ్యాలి? మ్మితుడని. చెప్పదగ్గవాడెవ్వడు? మ్మితుల విషయంలో రాజులు ఏ నీతులు పాటించాలి ఇటువంటి (పళ్నలకు సమాధానాలు అందులో ఉన్న కథలే. నిజానికి ఈ కథలకు మానవ జీవితంతో సూటిగా సంబంధం లేకపోవచ్చు. అయి. నప్పటికీ పశుపవ్యాదులను ఉపకరణాలుగా [(గహించి మానవుడికి పరోక్ష పద్ధతిలో నీతిని బోధిస్తాయి అసలు వీటి పయోజనం కూడా అదే ఆమరశళక్తి అనే రాజు కొడుకులు మూర్గుల్తె వర్తి స్తున్నందువల్ల వాళ్ళను. నీతికోవిదులను చేయడానికి నియోజితుడైన విష్ణుశర్మ ఈ పంచతంతం బోధిస్తాడు. ఆవిధంగా దీనికి సాఫల్యం సిద్ధించింది.

బైబిల్‌ తరవాత [వవంచంలో అత్యంత (ప్రాచుర్యం పొందిన [గంథం వంచతం్యతం. దీనికి సుమారు యాభె భాషల్లో రెండువందల.

ఎజ్తీడ్తీ కథానిక పెచిలుకు పాఠాలున్నాయని హెర్థెల్‌ పేర్కాన్నాడు. పర్షియాళలో ఖో(సాన్‌ ఆనోషర్వాన్‌ (0095920 తమ౦ం3129౪720౧, 5981-57౧9 న. రాజు కాలంలో ఉన్న వైద్యుడొకడు, బర్జో (34౯206 07 వెషష2ఉ అస్సి అనేవాడు ఈ పంచతం(త కథలను పహ్హవీ భాషలోకి అనువదించి కలఠీలా-దిమ్నూ (కరటకదమనకులు) అని పేరు పెట్టాడు. ఆ (గంథమిప్పుడు అలభ్యమైనా, కీ శ. 0లో సిరియాభాషలోకి, (క్రీ ఈ. 750ళో అరబ్బీ భాషలోకి చేసిన అనువాదాలు మాతం లభ్యమవుతున్నాయి.33 ఈ కథలు దాదాప్ప (వవంచద్యావ మైనవి. పంచతంతానికి సం త్ష్మేపరూపమనదగ్గది 'హితోపదేశం',. పాటవీ 'పుతరాజు సుదర్శనుడి కొడుకులు కూడా అమరళక్తై కొడుకుల్లాంటివా శ్ళే, అటువంటివాళ్ళను సుష్షితులను చెయ్యడానికి విష్టళర్మ నియుక్తుడ వుతాడు. అతడు చెప్పిన నీకికథలే ఈ హితోపదేశం. ఇందులో మిత్రలాభం, 'సుహృద్చేదం, వ్మిగహం, సంధి అనే నాలుగు (పకరణాలున్నాయి. [పతి (వకరణంలోనూ ఒక్కొక్క _పధానకథా, దాన్ని అనుసరించి కొన్ని ఉప కథలూ పస్తాయి. మి॥,తలాభంలో 'పావురాలూ వేటగాడూ కథ జక సెధం బిందువు. వేటగాడు వలలో చల్లిన బియ్యం కోసం ఆశపడే పావురాల్ని 'హెచ్చరించడానికి ఒక వృద్ధకపోతం “పులి-దురాశాపరుడు” కథచెబుతుంద్రి, తరవాత మళ్ళీ మూలకథ సాగుతుఎది. వలలో చిక్కుకొని తనతో స్నేహం చెయ్యడానికి వచ్చిన ఆ పావురాల్ని చూసి 'నక్క--లేడి కథ చెబుతుంది ఎలక. తరవాత 'పిల్లి.గద్ద' కథ వస్తుంది. భక్యభక్షక స్నేహం ఎన్నటికి పొసగనిదన్న విషయం స్పష్టం చెయ్యడం జరుగుతుంది, ఆ ఎలక నిర్ణన వనంలో ఎఐ=దుకు నివసించవలసీ వచ్చిందో తెలిపే సన్యాసి కథనం వస్తుంది. 'లీలావతి-వృద్దుడు' కథ వస్తుంది. “'పేరాసగల నక్ట'కథ వస్తుంది. తరవాత మళ్ళీ మూలకథ సాగుతుంది.

కథాముఖం క్ష్‌. (పాకృత-అప[భంశథాషలు :

సంస్కృతంలో మాది%గా [ప్రాకృతంలో కూడా రమ్యమైన కావ్యా లున్నాయి. మహారాష్ట్రీ (ప్రాకృతంలో కౌతూహలుడు రాసిన "లీలావతి కథ' ఉత్తమమైనదే కాని మనోరంజకమైనది కూడా. గోదావరితీరంలో వతి ష్టానపుర్నవభువై న సాతవాహనుడు లీలావతిని , పేమిస్తాడు. ఈమె సింహళ రాజయిన శిలామేఘుడి ప్యుతిక. వారి (ప్రేమకథే గాథాబద్ధంగా సాగిన ఈ కావ్యానికి వస్తువు. కవి చీన్ని 'దివ్యమానుషి కథ' అన్నాడు. ఇందులో దివ్యులూ మానవులూ కూడా ప్య్మాతలుగా వస్తారు. శెలి ఆలంకారిక మైంది, (ప్రబంధ కావ్యశైలి పత్యక్ష వభావం దీని మీద కనిపిస్తుంది. పథాన. కథలో వచ్చే ఉవకథలను దృష్టిలో పెట్టుకొని చూస్తే కథాసరిత్సాగరం,. పంచతం్యతం, హితోవదేశం దీని మీద (వసరిం చిన [ప్రభావం గమనించ వచ్చు.

అవ్మభంశ సాహిత్యంలో జైన అవ్యభంకానికి సమున్నతస్థాన మున్నది. దీంట్లో ముక్త కకావ్యాలూ కథలూ ఎక్కువగా ఉన్నాయి. ఘారిల్‌ కవి రచించిన (ప్రేమకళ ఒకటి 'పఉమసిరీ చరిటో (పద్మ్రీ చరిత) దీంట్లో పద్మశ్రీ పూర్వజన్మకథ లున్నాయి- ఒక జన్మలో ఈమె ధనసేనుడనే వర్తకుని ప్యుతికగా జన్మిస్తుంది. అప్పుడామె పేరు ధనథ్రీ, ఆమెకు హఠాత్తుగా వైధవ్యం పాప్రిస్తుంది. దాంతో సోదరుడి పంచన ధార్మిక జీవనం గడుపుతూ ఉంటుంది. పెద్ద వదినగారు తనను వ్యంగ్యంగా పలికిన పలుకులకు ఖేదవడి తవస్సు చేసి తనువు చాలిస్తుంది. మరుసటి జన్మలో హ స్తినాపురంలో “పద్మథభ్రీ'గా జన్మిస్తుంది. పెద్దన్న ధనదత్తుడు అయోధ్యలో 'సమ్ముదదత్తుడు'గా జన్మిస్తాడు. సంయోగవశాన వీరిద్దరికీ [పేమ పుడుతుంది. కాని పూర్వ జన్మానుసారంగా వాళ్ళ మధ్య విభేదం వస్తుంది. అతడు వద్మల్రీని విడిచిపెట్టి కాంతమతిని వివాహం చేసుకొంటాడు. అప్పుడు పద్మశ్రీ అతన్ని వెదుక్కుంటూ అయోధ్యకు వచ్చి కాంతి

శీ కథానిక మతిచేత అవమానం పొందుతుంది. చివర తపస్సు చేసి మోక్షం పొందుతుంది.34 ఇదే కాకుండా శ్రీచంద్‌ రచించిన 'కథాకోళశం” చెప్పుకోదగ్గ మరొక కావ్యం. ఇందులో దేవ, పళు, పవ్యాది పాతల ద్వారా ఉపదేశాత్మక మైన కథలున్నట్టు విజ్ఞులంటారు, మొత్తం మీద (పాకృత-అప్టభంశ సాహిత్యంలో కథారూపం 'కావ్యాత్మకమైనది, ఇందులో (ప్రబంధ, ము క్తకాలు విశేషంగా కనిపిస్తాయి. మహావీర చరితం వంటి జైనధార్మిక [వబంధాత్మక రచనలు గద్యవద్య సమ్మిశితాలు. “గాథాస ప్త్రశతి" '“వజ్జలగ్గ ము క్తకాల్లో మాన్యత నందుకొన్నవి, సవ్రళతిలో ఏ గాథకదే కమనీయ కావ్యం. అప భంళ [పబంధాత్మక కావ్యాట్లోనూ ఖండకావ్యాల్లోనూ వద్యబద్ధమైన చిన్న చిన్న కథలనేకం -ఉన్నాయి.35 'ఇతిహాస్‌ (చరిత), బాత్‌, పసంగ్‌, దాస్తాన్‌”* అనే నాలుగు విభా “గాలుగా గోచరించే చారణ సాహిత్యంలో (పాకృత -అవ భంశ కావ్యాల్లోని చ్తా వస్తువులను తీసుకొని గేయరచన చేయడంతోబాటు అనేక 'దంతకథి (పుక్కిటి పురాణం) లనుకూడా చేర్చుకోడం జరిగింది. ఇందులో పద్యానికి కవిత అనీ గద్యానికి “వార్త అనీ వాడుక ఏర్పడింది. భారతదేశంలో తెలుగు, తమిళం, మలయాళం, హిందీ, బెంగాలీ వంటి నాగరక భాషల్లోనే కాక కోట, కొండ (కూబ్సి; ముండా వంటి గిరిజ్వ్య భాషల్లో సెతం అనేక శతాబ్దాలుగా జానపద కథలు (వచురమై ఉన్నాయి; జానవదుల కల్పనాశ క్తికవి అద్దం పడుతున్నాయి. ఉదాహరణకు ముండా జాతిని తీసుకుందాం. ఇది భారతదేశంలోని బహుుపాచీన జాతుల్లో ఒకటి. ఇతర భారతీయ భావల్లోగాని ఇతర ఇండో- యూరోపియన్‌ భాషల్లోగాని లేని -ద్యివచనం (4021 ౬౫582) వీరి భాషలోనుంచే సంస్కృృతంలోకి

కథాముఖం క్తి (వవేశించి ఉంటుఐదని కౌందరికి నమ్మకం కలగడాన్ని బట్టి ఈజాతి ఎంత (పాచీనమై ఉంటుందో (గ్రహించవచ్చు.

పెన వెలిగే జ్యోతిర్మండలం ఈ జాతి జనుల కల్పనాళక్రిని ఏవిధంగా ఉద్బుద్ధం చేసిందో గమనించాలి. మృగశిర (0110౧) రాశిలోని కత్తి _ ఒడ్డాణం (5౪024 2౧64 0610) అనేవాటిని వీళ్ళ “నాగలి-నాగటి కరు” గా భావిస్తారు. మహా చేవుడు “సింగ్‌ బొంగా” వీటిని మొదట ఆకాశంలో సృష్టించి తరవాత; వీటిని ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో మనుషులకు నేర్పాడటం సింగ్‌బొంగా వీటిని సుత్తి, 'సేనాములతో చెక్కుతుండగా కొంచెం దూరంలో గుడ్డు పొదుగుతూన్న పావురాన్ని చూళాడట. ఆపావురం మీదికి సుత్తి విసిరాడు. అది గురితప్పి పావురం తలమీదినుంచి దూసుకొని పోయి ఒక చెట్టుకు వేలాడింది. ఆ సుత్తే కృత్తిక (21612459. ఆపావురం ఆల్టీబారన్‌ (గ]డేంి2ణ). ఆ గుడ్డు తక్కిన మైయేడీజ్‌ (9 ఇడే6క) చుక్కలు. మనం 'పాలపుంత* అనీ 'వసుల పానాది అనీ అంటూండే 241110 727 ని ముండాజాతివాళ్ళు గాయహోరా (గోవథం) ఆంటారు. సింగ్‌బౌంగా దేవుడు గోవులను ఠలోజూ ఆ దారిని తీసుకొనిపోతుంటాడు, ఆ గోవులు రేపిన దుమ్మువళ్లే ఆకిశం ధూళిధూసిరితంగా కనిపిస్తుందటిక,

పె వరిశీలనవల్ద తేలినదేమిటం టే, భారతదేశంలో వేదాలు మొదలు కొని ఉపనిషత్తులు, వురాణాలు, ఇతిహాసాలు, కావ్యాలు, మనోరంజక _ సీతిటోధక కథలూ మొదలైనవన్నీ కథన్మాశయించుకొని జీవించినవి, ఈ కథల్లో కూడా కల్పిత కథలతోబాటు జానపద కథలూ కథాబీజులూ అనేకం చోటు చేసుకొన్నాయి.

(ప్రాచీన సాహిత్యంలో ఉన్న జానపద కథావీజాలను గురించి తెలి పే మొట్టమొదటి పాళ్చాత్య [గంథం క్రీ పూ. 4292లో ఆరిస్లో ఫేన్స్‌ (మ 21360902౧2) రచి౨చిన ₹20 037, దీంట్రో (వస్తావించిన కథలనేకం, ఈనాటికీ యూరప్‌లో [ప్రచారంలో ఉన్న అనేక జానవద కథలను పోలి

శీఫి కథానిక ఉన్నవి. వీటిలో దేవకన్యలుంటారు, భయంకర రాక్షసులుంటారు. అమానుష సంఘటనలుంటాయి. ఈ పోలికలను బట్టి లిఖిత సాహిత్యం (పభావం జాసపద సాహిత్యంమీద [పసరించిందనడానికి ఇదొక నిదర్శనంగా భావించే అవకాశం లేకపోలేదు. కాని జనశుతిలో వాడుకలో ఉన్న ఈ కథలను అనేక శతాబ్దాల [క్రితమే రచయిత విని వాటిని (:థస్థంచేసి ఉంటాడన్నదే సబబుగా తోసుంది.

ఈజిప్ప

ఈజిప్తలో వాడుకలో ఉన్న జానపద కథలను కొన్నిటిని పావీన కాలంలోనే పెపైరస్‌ ప్మ్యతాల మీద రాసి పదిలపరిచారు అయితే ఇవి ఆనాటి పురోహితులు రాసిపెట్టినవని స్పష్టమవుతుడటంవల్ద వాటిలో మూల జానవద సంప్రదాయం ఎంతవరకు నిక్షి ప్రమైందో చెప్పడం కష్టం, ఈ కథలు ఈజిప్టు వాతావరణంలో, ఈజిప్టు భాగో౭క పరిసరాల్లో సాగినవి, పీటిని బట్టి ఈ కథలు లిఖితమైననాటికి పూర్వమే అనేక శతాబ్దాలుగా జాన వద కథాకథనం వర్షిల్లుతూ ఉన్నదన్న సంగతి (గహించవచ్చు.

(కీ. పూ- 2000-1700 మధ్యకాలంనాటి ఈజిప్టు జానపద కథల్లో అత్యంత 1పాచీనమైనది “ఓడ మునకవల్ల చిక్కూపడ్డవాడి కథి. ఈజిష్ట్ర వాళ్ళ ఓడ ఒకటి ఎర సముదంలో (ప్రయాణం చేస్తుండగా (ప్రమాదానికి గురి అయింది. ఓడలో ఉన్నవాళ్ళ్శలో అందరూ మునిగిపోయారు. ఒక్కడు తప్ప- సమ్ముదం అతన్ని ఒక నిర్జనంద్వీవం మీదికి విసిరేసింది. ఆ ద్వీపంలో భూతాలరాజు ఒకడున్నాడు. అతడు సర్పాకారంలో ఉంటాడు, ఈ మాన వుజ్ణి అతడు దయతో ఆదరిస్తాడు, నాలుగు నెలల తరవాత ఆ దారిన పోయే ఓడలో అతన్ని ఎక్కించి పంపేస్తాడు. ఈ మధ్యకాలంఠరో ఆ భూత రాజు తన దురదృష్టాలన్నింటినీ ఆతని దగ్గర వెళ్ళబోసుకుంటాడు. తనకు అంత్యకాలం సమీపిస్తోందనీ ఈ డీవీ త్వరలో సమ్ముదంలో కలిసిపో తుందనీ జోస్యం చెబుతాడు, మధ్యలో, వెనక ఆ దీవికి వచ్చిన మానవకన్య

కథాముఖం కం _పస్తావన కూడా వస్తుంది. మొత్తానికి ఈ కథ చాలా గందరగోళంగా ఉంటుంది.3 అయినప్పటికి కీ. పూ. 2000 నాటికే ఈజిప్టు (వజలకు జాన పద కథలున్నాయని చెప్పడానికి ఇది నిదర్శనంగా నిలుస్తుంది

[5 పూ. 1/00 నాటి రాత్మపతి ఒకదాంట్లో మూడు కథలు కనిపిస్తాయి+ వీటికి గల (పాముఖ్యాన్ని గురించి చెబుతూ స్టిత్‌ థాంవృ్పన్‌, “02 006 లక్‌ ఇల 156 ౯6౦14 జల 0౮[ం0959, గొల పంటేడేటా 0% €16 జ626 7200ప6ే 616564 1011462165 60 56 ౬౦14 60 సం; 22రే ౪6 26 అలక 2016 €౮ క్రంల ౦49 మాం ౧5001౯10 716% 0౦€ 5€0౯7-= 6611018 25 2 ంణ2ం 1606710 నాం ంం5క20రే 761౯5 28049 అంటాడు. అంతేకాకుండా, వాటిలో ఒకదాంట్లో, అప్పటికి వెయ్యేళ్ళకు పూర్వుంనాటి రాజులు ముగ్గురు దైవపేరణవల్ల జన్మించినట్టు చెవడాన్ని బట్టి ఇవి అంతకంటె [ప్రాచీనసం | పవాయాన్నే (వతిబింబిస్తున్నాయని అనుకోవచ్చు. వీటిలో రెండు, దాదాపు ఇంద్రజాలికుల కథలేనని చెప్పవచ్చు. మూడోది ఈనాటి అద్భుతకథలకు దగ్గరగా ఉంటుంది. ఈజిప్టు జానపద కథల్లో (పసిద్ధమైనవి క. పూ. సుమారు 1600 _ 1000 మధ్యకాలం నాటిపి. వాటిలో ఒకటి యుద్ధవ్యూహానికి సంబంధించినది. దీంట్లో (వసిద్ధ మైన కథాబీజాలు రెండు చూడవచ్చు. శ్యతువులనగరాన్ని ఆ్మకమించడానికి వంద బస్తాల్లో మైనికులను రహస్యంగా పంవడం ఒకటి (“టోజన్‌ గృురం" కథాజూత 1 75.1). ఈజిప్టు సీటిగు రాల ([09090౯2మ26365) అనుపులు ఆరువందల మైళ్ళదూరంలో ఉన్న జనాన్ని మేలుకొని ఊండేటట్టు చెయ్యడం రెండోది(వె 741.2. మరోకథ మంత్రముగ్గుడైన రాజకుమారుడి కథ. ఇందులో ఇతడుం='పొము, మొసలి; కుక్కాల్లో ఏదో ఒకదాని వాత బడి చనిపోతాడు" (04 841.2,4&1) అని చెప్పిన జోస్యాన్ని వమ్ము చేయడానికి ఇతన్ని ఒక ఒంటి స్తంభం మేడలో. పెట్టి పెంచడం జరుగు తుంది (04 త/9). పెద్దవాడయిన తరవాత ఇతడు వీరోచిత కృత్యాలు సాధించడానికి బయలుదేరి వెళ్ళి ఒక రాజకుమారిని 'పెళ్ళిచేసుకుంటాడు,

[

50 కథానిక ఆ అమ్మాయి ఇతనికి పాముగండం, మొసలిగండం తప్పిస్తుంది. అయితే కుక్కగండాన్ని గురించి చెప్పకుండానే కధ తెగిపోతు=ది. పైన పేర్కొన్న కథలన్నిటికన్న విశిష్టమైనది, వచుర మైనది. “ఇద్దరు సోదరులు” అనే కథ, 1852లో బయల్పడిన ఈ కథ 1కి. పూ. 1250 నాటిది.1 చక్కగా వివరణాత్మకంగా ఉన్న ఈ కథ అధునిక జానపద కథకు ఏమ్మాతం తీసిపోదు. అనుప్‌, బతు42 సోదరులిద్దరూ కలిసీ ఉంటున్నారు. అనుప్‌కు పెళ్ళి అయింది. బతు ఇంకా అవివాహితుడే. ఇంటిపనుల్లోను, పొలం పనుల్లోను అన్నకు సాయంచేస్తూ ఉంటాడు అనుప్‌ భార్య మరిదిని మోహిస్తుంది. బతు ఆమెను తిరస్కరిస్తాడు. ఈ అవమానం భరించలేక అతని మీద కక్ష తీర్చుకోవాలని నిశ్చయించుకౌంటుంది. భర్త ఇంటికి వచ్చాక, మరిది తనను బలాత్కరించాడని చెబుతు=ది. అన్న ఊగు డవుతాడు. తమ్ముళ్ణి హతమార్చాలని పసులకొట్టంలో దాక్కొని తమ్ముడి రాకకోసం ఎదురుచూస్తూ ఉంటాడు. బతు వస్తుండగా కొట్టంలో ఉన్న ఆవు మానవభాషలో అతన్ని హెచ్చరిస్తుంది. అప్పుడు చూస్తే, తలుపు వెనకాల అన్న కాళ్ళు కనిపిస్తాయి. బతు అక్కడినుంచి పరుగుతీస్తాడు. అన్న ఆతన్ని వెంటనంటి తరుముతూ ఉంటాడు, బతు, '6ి (సూర్యదేవుడు; పాఠాంతరం “రా శరణు కోరతాడు, అన్నదమ్ముల మధ్య ఒక ఏరు సిద్ధమవుతుంది. ఏటినిండా మొసచ్ళుంటాయి. అనుప్‌, ఇక తమ్ముఖ్ణి ఏం చెయ్యలేక ఏటి కవతలే ఉండిపోతాడు. మరునాడు పొద్దున బతు, జరిగిన విషయం చెప్పి వదిన దుర్చుద్ధి వెల్లడించి వెళ్ళిపోతాడు, దేవదారుచెట్ట లోయకుపోయి తన ఆత్మను ఒక దేవదారు ('కసింది అని పాఠాంతరం) పుష్పంలో నిక్షి వ్రు చేస్తాడు. తొమ్మండుగురు దేవుళ్ళు అతనికి (పత్యక్షమై అత్యద్భుత సౌందర్య రాశి అయిన కన్యనొకదాన్ని అతనికి ఇస్తారు. అయితే ఆమెకు దుర్మరణం సంభవిస్తుందని ఆ ఏడుగురు హాథార్జు (12601) జోస్యం పలుకుతారు. ఆమె తలవెంటుక ఒకటి నదిలో కొట్టుకొనిపోయి ఫాకో (2%2520స్ర) చేతికి చిక్కుతుంది. సుగంధంతో ఘుమఘుమలాడే ఆ శిరోజం ఏ కన్నెదో

కథాముఖం ల తెలుసుకొని ఆమెను పట్టి తెమ్మంటాడు రాజు, బతు భార్య తన భర్త జీవితరహస్యాన్ని బయటపెట్టేస్తుంది. దేవదారు పుష్పాన్ని తుంచివేయ గానే బతు, ఉన్నపాటున నేలకు ఒరుగుతాడు. అక్కడ ఇంటిదగ్గర అనుప్‌ బుసబుస పొంగే పానీయాన్ని (బియర్‌) చూసి తమ్ముడి పాణానికి మువ్పు వాటిల్లిందని (గహిస్తాడు. దేవదారు లోయకు పోయి తమ్ముడి ఆత్మను వెతికి తెచ్చి నీళ్ళలో నానవేసి తమ్ముడికి తాగిస్తాడు. బతు మళ్ళీ బతుకుతాడు. తన భార్యమీద కక్ష తీర్చుకోటానికి ఆలోచన చేస్తాడు, తాను ఎద్ధుగా మారి, రాజుగారి ఆస్థానానికి తీసుకొని వెళ్ళమని అన్నను కోరతాడు. అక్క_డ భార్యతో తన ఉదంతం చెబుతాడు. ఆమె ఆ ఎద్దును చంపిస్తుంది. చనిపోయే ఎద్దు నెత్తుటిబొట్టు రెండు నేలమీదవడి అక్కడ రెండు పీచ్‌ (౧౭౩౦) చెట్టు మొలుస్తాయి. భార్య వాటిని నరికించేస్తుంది. నరుకుతుండగా ఒక పేడు ఎగిరి వెళ్ళి ఆమె నోట్లో పడుతుంది. దీనివల్ల ఆమె గర్భం ధరి స్తుంది. ఒక పిల్లవాడు పుడతాడు, పెరిగి పెద్దవాడై గద్దె ఎక్టుతాడు. అప్పుడు ఆ విశ్వాసఘాతకురాలిని ఆస్థానానికి పిలిపించి మరణదండన విధిస్తాడు. అనుప్‌ను పిలిపించి తన రాజ్యంలో అతనికి పాలు పంచుతాడు.*3 ఇదీ కథ. దీన్ని పోలిన కథ ఇదే పేరుతో యూరప్‌లో వ్యాప్తిలో ఉన్నవ్ప టికీ ఇతివృత్త్రంలో భేదమున్నందువల్ల ఈ రెండింటికీ సంబంధమేమీ లేదని చెప్పవచ్చు. ని, డిబ్బ్యు. వాన్‌ ఫైడో (0.77. ౪0% 5740ఇ) అభి [ప్రాయంలో ఈ కథ, ఇండో-యూరోపియన్‌ మూల పురాణకథకు ఒకా నొక [భష్టరూపవం. తూర్చుయూరప్‌లోనూ ఆసియాలోనూ దీంతో సమాంత రంగా సాగే కథలున్నాయన్నాడాయన, అయితే దీనికి వాటితో సంబంధం ఉన్నా లేకపోయినా కథాసామాన్యంలో తరచుగా కనిపించే కథాబీజాలు దీంట్లో చూడవచ్చునని చెబుతూ స్టిత్‌ థాంప్పన్‌ పదకొండ్రింటిని ఉదాహరిం చాడు.*ే క్రీపూ. 5వ శతాబ్ది మధ్యకాలంలో జివించీసో "హెరొడ్రాటెస్‌ (06006065) ఈజిష్టును గురించి రాసిన త్రఫఖాగళలో అనేక కథలళ్ష్లు

ర్‌ల కథానిక ఉదాహరించాడు. వాటితో ఒకటి “రాంప్పినీటన్‌' కోళాగారం (06 “౧౯౮౦1- 5416 ం౪56 ౦౯ మేయరు ంం 145; 06 950) అన్నది. ఇందులో కోకాగారాన్ని నిర్మించేటప్పుడు ఒక వాస్తుశిల్పి, గోడలో అమర్చిన రాయి ఒకటి సులువుగా ఊడివచ్చేటట్టు పెడతాడు, తరవాత కోళాగారాన్ని కొల కొట్టడం జరుగుతుంది. దొంగ ఎవరికీ పట్టుబడడు, ఈ కథ నమ్మదగింది కాదంటాడు హెరొడోటన్‌, కాని 24 శతాబ్దాల కాలం జీవించిందిది. బాబిలోనియా, అస్పీరియా

అత్యంత (ప్రాచీనమైన ఈ రాజ్యాల్లో (వచురమై ఉన్న జానపద కథాబీజాలను కొన్నిటిని పౌరాణిక (గ్రంథాల్లో (గా? 0010851621 వ. చూడవచ్చు. ఈ కథల్లో బాగా ఆసక్తికర మైనది /ల్లమెష్‌ తథ. ప్రస్తుతం లభిస్తున్న రూపంలో ఇది సుమారు (కీ. పూ. 650 నాటిదిగా కనిపిసున్న వృటికీ కనీసం కి. పూ. 2000 నాటిదని నిశ్చయంగా చెప్పవచ్చునని థాంప్పన్‌ అభ్మిపాయం.4 ఈ కథలో మహాబలకాలి అయిన నాయకుడూ అతని మ్మితుడూ జరిపిన సాహసకృత్యాల వృత్తాంతముంది. దీంట్లో పద కొండు కథాభీజాలను థాంప్పన్‌ నిరూపించాడు. ఆదేకాలానికి సంబంధించిన జంతుసంబంధమైన నీతికథల్లో ఎతనా (26202) కథ (పసిద్ధమెైనది. దీంట్లో ఉన్న కథాభీజాలనేకం ఆధునిక యూరప్‌ జానపదకథల్లో కనిపిస్తున్న ప్పటిక్షి దాని (వభావమే వీటి మీద (వసరించిందని చెప్పే అవసరంలేదు. దీంట్లో [వసిద్ధమైన నాలుగు కథాబీజాలున్నాయి. గిల్లమెష్‌ కథకంటె కూడా (ప్రచురమైంది ఇష్టర్‌ (1529) దేవతకథ (7 85). ఇటువంటి పురాణకథలు మా[తమేకాక స్థ్టలచర్మితలుకూడా (పచురమైనాయి, వాటీలో వరద వెల్టువ కథ ఒకటి నోవా (౫౦2%) కథను పోలిఉంది. ఇది బైబిల్‌ కథకు మూల మన్నది యదార్థం కాకపోతే కనీసం దానికి | పేరకమైనా అయిఉంటు:ది.46 అస్సిరియా రాజు అసర్‌ హద్దన్‌ (4920026649) దగ్గరి మం తిని గురించి (వస్తావించే అచికార్‌ (ఉం11200) కథ (1 561.5) (పసిద్ధివహించినది.

కథాముఖం ర్‌ి ఇది శీ. పూ. ఉ20 నాటిదని [గపించవచ్చు. సద్భుద్ధిగల మంతి, మరణ శిక్ష ఎదురయినప్పుడు తప్పించుకొని రహస్య జీవనం గడుపుతూ దేశానికి విపత్తు వచ్చినప్పుడు బయటికివచ్చి ఆదుకోడం ఇందులో (దధాన విషయం. (పాచీన గీన్‌ [పాచీన (గీస్‌లో సాహిత్యం సమృద్ధిగా వర్ధిల్లింది. అయితే ఆనాటి సాహిత్యంలో మనకిప్పుడు లభిస్తున్నది కేవలం లిఖిత సాహిత్యం. ఆనాటి జానపదకథా సం్యపదాయాన్ని యథాతథంగా తెలుసుకోగల అవకాళాలు మట్టుకు మృగ్యం. కాని లభించిన లిఖిత సాహిత్యాన్ని వరిశీలించిన మీదట ఆనాటి జానపద కథాబీజాలు వాటిలో ఎలా చోటుచేసుకొన్నదీ (పాంచ వచ్చు. థాంప్పన్‌ ఇలా అంటాడు : 2 ం20ంట2ైస్‌ 50669? 06 లల 06716421 03565 16563 (0 910౪ లు2ంళంంణలు211? 0126 5605 29 1 2996295 10 ౮౪661 11౯6926006 15 గలాం1? రఠ ఇరే3జం62600 ౦% 2 బఐంఐ9641జ ౮౯661 +ంయు 01 2 1816 26 జడ? ₹611 ఆఆ౭011,3ఏ664 10 6 ఇంకేడేి, 47 హోమర్‌ (గంగుల) రచనల్లో జానపదకథాబవీజాలు చాలా ఉన్నాయి. పోలీఫీమన్‌ (00179 8602245) వృత్తాంతంతోబాటు, ఫాసియన్స్‌ (20201205) కు ఒడిస్యూన్‌ (04౪:546%) చెప్పిన సాహసకృత్యాలు అద్భుతావహమై జానవద కథలను తలపిస్తాయి. ఇలియడణ్‌ లో కనీసం నాలుగు జానపద కథాబీజాలు కనిపిస్తాయి. ఉదా॥ యాషలిస్‌ (౫ 0111189) గ్శురం మాట్లాడం, అతనికి సలహాలివ్వడం (బె ౨11.8); మరగుజ్జులకూ కొంగలకూ యుద్ధం (25855. 1)-ముఖ్యంగా బెళెరోఫాన్‌ (3611ల09షంలు కథలో రాణిగారు తనమీద అత్యాచారానికి పూనుకొన్నాడని నాయకుణ్ణి నిందించడం (పాొబోథర్‌ థార్వొ కథానీజం, క 2111); అతన్ని ఉరితీయ

ర్‌కీ కథానిక డానికి పొరుగురాజు దగ్గరికి పంపడం (యూర్జై వాము కథావీజం, మ 978); రాక్షసులను జయించి రాకుమారిని పొందడం (గ 68). హెరాక్టిన్‌ (1622- ౦165) చుట్టూ నడిచిన పురాణకథలు ఈనాటి జానపదకథలతో సాదృశ్య మున్నవి (కథాజాతి 650). 'పెర్‌స్యూన్‌ (౨6౯56౪9) కథను గురించి గాఢ మైన పరిశీలన జరిపిన హార్ట్‌లండ్‌ (1290౧2౧6) (ప్రపంచంలో అన్ని [ప్రాంతాల్లోనూ పచురమై ఉన్న జానపదకథలతోనూ అనేక ఆదిమ ఆచార వ్యవహారాలతోనూ దానికి గల పోలికలు చూపుతూ మూడు సంపుటాల [గంథం | పచురించాడు. ఇలాగే ఆర్లోనాట్స్‌ (గ ౯8002365) కథలో కూడా జానపదకథాబీజాలు గోచరిస్తాయి. ఇవే కాకుండా యథార్థ వ్యక్తులకో, కల్పిత వ్యక్తులకో సంబంధించి (ఉదా: మిడాస్‌రాజు గురించి, ఆర్బ్యూస్‌ గురించి, పోల్మికేటిన్‌ గురించి) వ్యా పిలో ఉన్న కథలనేకం గీక్‌ జానవద కథాసం[పదాయాన్ని నిరూపిస్తాయి. (ఫాచీన కోమ్‌

ఓవిడ్‌ రచించిన మెటమార్భా సెన్‌ (34662%070%0565) అన్న [గ్రంథంలో (ప్రాచీన లాటిన్‌ కథలకు దాఖలాలు కనిపిస్తాయి. క్రీస్తు శకా రంభంలో జీవించిన ఈ రచయిత (పాచీన గాథలనెన్నిటినో అందులో నిక్షి పంచేళాడు. అయితే వాటినతడు జానపద సంప్రదాయ బద్భమైన కథన పద్ధతిలో మాతం స్వీకరించలేదు. అటువంటి మార్గాన్నే పోయిన మరొకడు. వర్డిల్‌ (7క1ఫ ఏనీడ్‌ (46౧166) తో ఆరో భాగంలో వరించిన

ణ

అధోలోకయ్యాత, &డెన్సీ (04౪356) లోని అధోలోకయాతతో సంవ దిసుంది.

అపూలియస్‌ (4&941614%) మెటమార్భా సెన్‌ (లేదా బంగారు గాడిద)లో ఉన్న క్యూపిడ్‌- మైకీల కథ (0164 ఇర న. (ప్రాచీన. లాటిన్‌ సాహిత్యంలో ఉన్న జానపద కథల కొక చక్కటి మచ్చుతునక. అపూలియన్‌ కీ.శ. లిన శతొబ్దినాటివాడు. ఆనాటి జనాదరణనందుకొన్న

కథాముఖం ర్‌క్‌ ఈకథ ఈనాటికీ జనబాహుళ్యంలో వాడుకలో ఉన్నదంటే అపూలియన్‌, దాన్ని జనంలోనుంచే తీసుకొన్నాడన్న విషయం స్పష్టమవుతుంది. ఇందులో నాయకుడు గాడిదగా మారిపోతాడు గాని మానవణ్ఞానం మ్మాతం అతన్ని విడిచపోదు. ఇతడు అనేక సాహసాలకు పూనుకొంటాడు. ఒకచోట ఒక ముసలమ్మ క్యూపిడ్‌- సైకీల కథ చెబుతుండగా వింటాడు. ఆందానికి పేరు పొందిన సైకీవట వీనన్‌ ఎలా అగ హిస్తుందో, వాళ్ళ దాంపత్యాన్ని ఎలా శపిస్తుందో, దేశాటన చేసిచేసి వాళ్ళిద్దరూ చివరికి ఎలా కలుసుకుంటారో తెలిపే కథ ఇది. ఇందులో ఈనాటి జానపద కథాంళాలన్నీ కనిపిస్తాయి. అయితే ఈ కథను (ప్రాచీన పురాణ వాజ్మయ వాతావరణంలో చ్మితించడం జరిగింది. దీంతో సంవదించే కథలు ఈనాటి జొనవదకథాసాపాత్యంలో లభించి ఉండకపోతే ఇది కేవలం పురాణ కవి కల్పితమేనని అపోహ వడ వలసివచ్చేది. సారాంశం

ఇంతవరకు జరిపిన పరిశీలనవల్డ, (వవంచంలో వివిధ దేళాల్లో వర్ధిల్లిన (పాబీన సాహిత్యానికి కథారూవంలోనో కథావీజరూవంలోనో భిక్ష పెట్టింది జానవదకథాసాహిత్యమేనన్న విషయం సుస్పష్టమవుతుంది. (గీన్‌, రోమ్‌దేశాల సాహిత్యంలోనుంచి [గ్రహించిన సుమారు లిక్‌ రచనా భాగాలను సమీకరించి జొవోన్స్‌ టోల్బ్‌ (౮0[2063 30166) జరిపిన సమ్మగ పరీశీలన జానపద కథలకు గల [1పాచుర్యాన్ని, (పాళస్తాన్నీ వెల్లడి చేసింది. న్హాడిమిర్‌ [పాప్‌ రచించిన వగషం?910109 ౦€ లల పం114216 అన్న [గంథానికి ఆంగృంలోకి జరిగిన మొదటి అనువాదానికి వరిచయ వాక్యాలు రాస్తూ స్వతావా పిర్కోవా...జాకట్‌సన్‌ (5726272 వైకంళ2 21600509), 18వ శతాబ్దిలో రష్యాలో [పచురమైన కథానికా సాహిత్యం మీద ఆ దేశపు జానవదకథ (512212) మ్యుద స్పష్టంగా కనిపిస్తుం దన్నారు. కింది కావ్యాలు గమనించండి:

56 కథానిక యం ఇంగరేం కంక ౯06 ట55140 €ం16౯216 ౪25 ఇంక1ంంఈ64 10 లుల మలక 900౪125 €216 01 ఆ1జ2666090 66064 పేంకీఠ 16 ఇంగు [56212016 199516 09౧ 01౯ 90%1196161౯64 51096 9౯0%, ఇసశంట *729 కంర [2901000664 2౯ యల రణల 10 45512 ఈం రం గంక6ం0 ౧౫0661, 2టరే 6౪010- ఆజ! 0ంంజంలం 06 ₹21ణజగా 506కి66 ఓ్‌ంగ ఇం ల లల. 8౯626656 మటుంంలంంి. ఆమ16615 0౦1 0666606. ౧6౧౯౯౬1౫ 6౫౯౭౮ €516 మేయంం110 1168౯277 ల52ల్ట6. రి

భారతీయకథ్యాపస్థానం [వపంచ కథాసాహిత్యంలో భారతదేళానికి అగస్థానమే ఉంది. అంతేకాదు, పపంచానికి కథాభిక్ష పెట్టింది భారతదేశమేనని అనేకమంది విశ్వాసం. అయితే దాన్ని తిరుగులేని సిద్ధాంతంగా (వతిపొదించి స్తో

వ త్తికంగా నిరూపించడంలో కొన్ని _పతిబంధకాలు ఏర్పడతాయి. అందుకు

కారణాలు రెండు; (1) జానపద వాజ్మయం కథనసంపదాయబద్ధంగా

[గంథస్థం కాక పోవడం; (2) కథాకల్పన కాలాన్ని నిర్ద్వంద్వంగా నిరూ

పించే ఆధారాలు లేకపోవడం, మొదటి కారణంవల్డ జానపద వాజ్మయంలో

చాలాభాగం నశించిపోతూ వచ్చింది. రెండో కారణంవల్ల, లభించిన లిఖితగంథాలు కూడా ఏనాటివో స్పష్టంగా చెప్పడానికి వీలులేక పోత్తున్నద్ది

[వవంచ జానవద కథావాజ్మయంలో అత్యంత [పాచీనమైనవేవో నిర్ధారణచేసి చెప్పడానికి ఆధారాలు లేవు. కాని ఈజిప్పులో లభించిన,

కభాముఖం ర్‌? [కీ.పూ. 20001700 మధ్యకాలంనాటివని చెప్పే కథలే అన్నిటికన్న (పాచీనమైనవన్న అభ్మిపాయం (వచుర మైంది. రాల పెంపం6 అన్న (గంథంలో స్దిత్‌ థాంవ్పన్‌ ఈజిస్పు కథలకు అగతాంబూలమిచ్చాడుఎ 69616 5%0*6 5907౯135 ౦ లం ఇంళేడే అన్న (గ్రంథంలో సంకలన కర్తలు ఈజిప్టు కథలకే (పాభమ్యమిచ్చారు.ి అంటే పొళ్యాత్య పరిశోధ కులకు ఆధారాలు దొరికినంతవకకు జానవదకథ చర్మితను నాలుగయిదు వేల సంవత్సరాల కంటె పూర్వానికి తీసుకొని వెళ్ళడానికి వీలులేదన్నమాట. భారతీయ పంచాంగక ర్రలు సౌరమానాన్ని అనుసరించి తేల్చిన లెక్కలో భూమి పుట్టి “ఇప్పటికి 195, 58, రిక, 048 సంవత్సరాల్తై ందని చెప్పారు. సర్‌ జేమ్స్‌ జీన్స్‌ (51 20265 62౧5) అనే [వథ్యాత శాస్త్రవే త్త-ధాతుశాన్త, భౌతికళాస్త్ర, జ్యోతిళ్ళొస్త విజ్ఞానోపకరణాల సాయంతో జరిగిన పరిశోధనవల్ట-భూమి ఏర్పడి ఇవ్పటికి సుమారు రెండు వందలకోట్ట సంవత్సరాలై ఉంటుందని చెప్పాడు. ఇది. భారతీయ శాస్త్ర వేత్తల అంచనాలకు చాలా దగ్గరగా ఉండటం గమనించాలి. “జీన్సుదొరగారి అంచనా |పకారము ;-

1. భూమి వయస్సు ఇవ్పటికి ఉరమరగా రెండువందలకోట్ల సంవత్సరములు.
2. భూమి మీద (ప్రాణకోటి ఏర్పడి ఇప్పటికి ఉరమరగా ముప్పది కోట్ట సంవత్సరములై నది. రా ల్‌ ౨. భూమిమీద మనుష్యజాతి ఏర్పడి ఇప్పటికి ఉరమరగా మూడు లక్షల సఎవత్సరములై నది.”52 బుగ్వేదం మూడులక్షల సంవత్సరాల కితం ఏర్పడిన ఈ మనుష్యజాతి ఇటీవలి వరకు మూగవోయే ఉన్నదని ఎవ్వడూ అనడు. అప్పుడే విచ్చు

50 కథానిక కొంటున్న మొగ్గకూడా సుగంధం వెదజల్లక మానదు కదా। (ప్రపంచంలో మానవుని కర్మేయదియ, జ్ఞానేర్యదియాలు పొందే ఏ ఒక్క అనుభూతీ ఏ రూపంలోనూ బహిర్గతం కాలేదని ఎలా అంటాం ? 53, ఆ అనుభూతే అతని కథాబీజం; ఆ రూపమే ఆతని (ప్మకియ. అది స్వచ్చందం; స్వయంచాలకం. ఉదీయమానమైన రవిబింబాన్ని ఆలోకించిన అదిమభావుకుడు: ఓమ్‌ || | | ఉదుత్యం జాతవేదసం దేవం వహన్తి 'కేతవః || || దృశే విశ్వాయ సూర్యమ్‌ ఆంటూ ౫ ఎలుగె త్తి చాటకుండా ఎలా ఉండగలడు ? దినకరుడు సారించే వెలుగురేకలు అతనికి గుర్ధాలలా కనిపించడంలో ఆశ్చర్యమేముంది ? తాను. హైలించే విళాల విశ్వాన్ని వీక్షించడానికి పభువు బయల్వెడలి వస్తున్నాడు. అతని రథానికి పూన్చిన గ్కురాలు నభోమండలంలో పరువులు తీస్తున్నాయి. ఇదొక కథాభీజం; మం[తరూపంలో నిక్షి పమైనది. || ం శీ అపతే తాయవో యథా నక్ష తాయంత్యక్తుభిః || | సూరాయ విశ్సాచక్ష సే అన్నప్పుడు! కథాబీజం ఉద్దీపం కావడమే కాదు, కవితాగంధం ఉద్ధూతం కొవడం కూడా గమనించవచ్చు. చోరుల కార్యక లాపాలకు ఆంధ కారం అనుకూలమైనది కాబట్టి చుక్కలనే దొంగలు మింటి నాక్రమించు కొని ఉన్నారు. ఇంతలో పొద్దుదొర జాడ తెలిసింది. అతని రక్షకభట గణం అల్లదే వస్తోంది. దాన్ని చూసి “చుక్క దొంగలు" మెల్లగా జారు కౌంటున్నారు.

కథాముఖం ర్‌9= || | ॥ సూర్యో దేవీ ముషసం రోచమానాం . మర్యో న యోషా మభ్యేతి పళ్చాత్‌, | | | యా నరో దేవ యన్లో యుగాని | | వితన్వతే [పతి భదాయ భ్యదమ్‌ అన్నదాంట్హోనళ పియానురక్తుడై న సూర్యుడు ఎడబాటునోవక్క, సౌందర్య రోచిమ్మతి అయిన ఉషస్సును వెన్నంటే వస్తున్నాడనడం ఎంత రమ్యమైన- భావన : మరొక సందర్భంలో, “కాలపురుషుడు |, పయాణిస్తూ దారిలో జారు విడిచిన ముత్యాలే ఈ నక్మతాలు అంటాడు కవి. ఇటువంటి అద్భుత కావ్యశకలాలు, కథాఖండాలు సమ్మి[శమై ఉన్న బుగ్వేదం మానవ మేధాపరిణతికి _పకృష్ణమైన [వ్మృపథమ _పమాణం, ఇది 8500 ఏళ్ళ కిందటిదని థాంప్సన్‌ అభ్మిపాయం57. అంటే ఈజిప్టులో లభించిన జానవద కథల లిఖీతాధారాల కంటెకూడా ఇది 1500 సంవత్స రాలు అర్వాచీనమన్న అర్థం వస్తుంది. ఇది నమ్మడం కష్టం. కారణ మేమిటంటే, విషయం ఉదాత్రమైనది, భాష పరిణతమైనచి, మౌఖిక గవసారం వల్దనే మనుగడ సాగించినది. అంతకుముందు అనేక సహృసా బ్దాల పరిణామ్మకమం, సంస్కారబలం లేకపోయినట్టయితే దానికంత పుష్టి చేకూరి ఉండేదికాదు. లిఖితమైన ఆధారాలు లేనంతమ్మాతాన ఇటువంటి [వళస్త వాజ్మయాన్ని అర్వాచీన మనడం అవిచారమూలకం+*

60 కథానిక తురనొత్మ ర భాషానసాహిత్యాధ్యయనం 18 వ శతాబ్దిలో విలియమ్‌ జోన్స్‌ (1/11112% 30౧69) వంటి వండితుల కృషిఫలితంగా పాళ్చాత్యుల్లో సంస్కృత భాషాధ్యయనం పట్ట అభి రుచి పెరిగింది. (గీక్‌, లాటిన్‌ వంటి పాళ్చాత్య భాషలో సంస్కృత భాషకు గల సోదర సంబంధం స్పష్టమవుతూ వచ్చింది. భారతీయుల కథలనూ।ః లెక్ట్టలనూ పుక్షిటి పురాణాలుగా ఈసడిస్తూ వచ్చినవాళ్ళుకూడా పునర్విమర్శ వేసుకోడం (వారంభించారు. 19 వ శతాబ్ది కడపటికి జరిగిన వరిశోధనల్లో [ప్రపంచ కథల కన్చిటికీ జనకస్థానం భారత దేశ మేనన్న సిద్ధాంతం ఆమోదం పొందింది. సాధారణంగా జానపద కథావరిశిలన జరిపేవారికి నాలుగు [వశ్నలు ఎదురవుతుంటాయి : (1) కథాకథన సవ్యపదాయం ఎలా మొదలైంది ? ఈనాడు వ్యాపిలో ఉన్న కథలకు మూలమేమిటి ? (29) ఈ కథలకు బాహ్వార్థాలే కాక అంతరార్థాలుకూడా ఏమన్నా ఉన్నాయా ? (8) కొన్ని కథలకు యావత్పపంచ వ్యాప్తి ఉన్నట్టు కనిపిస్తోంది. ఇది ఎలా సాధ్య మైంది? (ళి ఒకే కథతాలూకు పాఠాలు వేరువేరుగా కనిపిస్తుంటాయి, క్ష భేదాలకు కారణం ఏమిటి ? (5) మార్చెన్‌, పురాణం, సాగె, వీరగాథ వంటి భిన్న జానపదకథారూపాలకు గల సంబంధం ఏమిటి ? ఇటువంటి (ప్రశ్నలపట్ల (శద్ధచూపినవాళ్ళలో (పథమగఖణ్యులు గమ్‌ సోదరులు (మమడేలకం టక జర9రు29ంంపంం, రెండో కూర్చు, 1819). 1856 లో తమ సిద్ధాంతాలను సమీక్షిస్తూ విల్‌హెల్మ్‌ (గ్రిమ్‌ (7110610 ఆయు, భిన్న భిన్నదేకాల్లో (పచురమైన జా నపదకథల్లో సాదృళ్యవై దృళ్యాలు గోచరించడానికి గల కారణాలను వివరించాడ్ష. జానపదవాజ్మయం యావత్తు మానవజాతి సమష్టిసంప త్రి అన్నాడు. కొన్నిబ ఆదాన్మపదానాలు జరిగి ఉండవచ్చు; కొన్నిట స్వతం్యతకల్పనా జరిగి క్రిండ్ష వచ్చు. మానవుడు వ కాలంనాటివాడై నా, ఏ దేశవాసి అయినా అతన్ని అం వాట్టూ ఆలోచనలూ ఆచారాలూ ఒకే రీతిగా సాగుతుంటాయన్న విషయ్యం

కథాముఖం 61 వీటితలోగల పోలికలవల్ల స్పష్టమవుతుంది. ఆయితే, సమాన సంఘటనలుగల జానవదకథలకు మూలం ఇండో _- యూరోపియన్‌ భాషాకుటుంబమేనని ఆయన స్పష్టంచేశాడు. ఈ సిద్ధాంతానికి గల అనుయాయుల్లో చెప్పుకో దగ్గవాళ్ళు ; మాక్స్‌ ముల్టర్‌ (3422 జీల 11ల్ర)? ఆంజిలో డి గూబర్నటిన్‌ (గ ౧ళ్రం10 తేం 1560269), జాస్‌ ఫ్‌స్కా (0010 కంల, సర్‌ జార్డ్‌ కాక్స్‌ (51% ౮౭౦౯856 00౫౨). ఇటలీ, నార్వే, ఇండియాల్లో కనిపించే కథల్లో హోలికలుండటానికి కారణం, ఈ కథలు: ఆర్యుల తెగలు విడివడక ముందే ఏర్పడి ఉండటం అన్నాడు కాక్స్‌.5ీ ఆండూ లాంగ్‌ (గం. తేశలళా 258) ఆతన్ని వ్యంగ్యంగా విమర్శించాడు. సామాన్య ఇండో- యూరోపియన్‌ మూలకతాసిద్ధాంతాన్నీ తులనాత్మక పురాణ వాజ్మయ సిద్ధాంతాన్నీ గ్రంబు లం ౪6౧6౯21 1040-క54౯09622 2064 మర0. 1081621 ఇ60౪165) రెంటినీ నిరాకరించిన మరొక వర్గంవాచు బుగ్వేదాన్నీ జానపదకథమీద దాని (వభావాన్నీ పరిశోధించడం [పారంభించారు. జానపదకథాసంపదాయానికి భారతదేశమే మూలకందమని ఆ వర్షం వారి విశ్వాసం. ఈ వర్గానికి నాయకుడు థియోడార్‌ బెన్సీ (౧౬6౬౦6౦౫ వెలు6ల). థారతీయమూలకతాసిద్ధాంతం

బెన్ఫీ 1859లో “వంచతం[తం (పచురిస్తూ రాసిన ఉపోద్దాతంలో తన సిద్దాంతాన్ని (వతిపాదించినవ్పటికీ అంతకుముందే, 1880లో తోయ్‌ 'సెలూర్‌ డెస్టాంగ్‌ ఛాంవ్స్‌ (01961649 6910980129) (ప్రచురించిన క55%ఓ 545 *జ0165 సరే 1౧065 అన్న (గంథంలో, యూరప్‌ జానవద కథలకు మూలాలు బహుళా భారతదేశంలో లభించవచ్చునని సూచించడం జరిగింది,.59 వెన్బీ సిద్ధాంతం ఆ తరవాత కనీసం రెండు తరాల వండి తులను (వభావితం చేసింది. వశ్చిమార్థ (వవంచంలో వ్యా ప్రిలో ఉన్న జాన పద జంతుకథలు ఈసప్‌ నీతికథలకు కొంచెమించుమించుగా రూపాంతరా

లల్లి కథానిక లన్నది. స్పష్టమేనంటూ బెన్సీ, వాటితో కొన్నిటి మూలాలు భారతీయమైన వన్న అభ్మిపాయం కలగవచ్చునన్నాడు. అంతేకాకుండా,

సళ ళ656క261009 10 లం *ల1ర4 ౦ 101695

గైశడ70ంగిలా,. 2064 61169 ౦౪౦6 0౪16౧౯ 1౧4 0661-_

తం 1276 060౪86౧6 90 ర16 60౧౧౪౯16610% లజ6

శంళా 201639, 0662 కళం36 ఎ2యిర:* 0% గైశీయ70గలా

204 ౦6169 1011664163 షళత 3ర26164 ౦4౦౫66

కాంణు షండే2 2100596 0767 లల 6౧9౯1౯6 ఇ౦ం716, 61 “అన్నాడు. పదో శతాబ్ధం మొదలు మహమ్మదీయులు భారతదేశం మీద పదేపదే దండయ్యాతలు జరవడం, దేశంలోని అపారమైన ధనరాపలతో బాటు అనేక ([గంథాలనుకూడా కొల్లగొట్టుకొనిపోయి అరబ్బీ వహ్హావీభాషల్లోక్రి అనువాదాలు చేయించుకోడం, ఆసియా ఆఫ్రికా యూరప్‌లలో కొద్దికాలంపాటు మహమ్మదీయుల (పాజావత్యం కొనసాగడం, [కమళః క్రైస్తవ (వవంచ మంతటా కూడా వారి (ప్రభావం _పసరించడం గమనార్హంగా చెప్పాడు, అంతకు పూర్వమే అనేక శతాబ్దాలపాటు భారతీయుల రచనలు ఇటు “తూర్పువైపు, అటు ఉత్తరంవైపు వ్యాపించడం జరిగింది, (కీ. శం (పథమ శతాబ్ది (ప్రాంతంలో అనేక బౌద్ధ_గంథాలు వై నాలోకి [వవే -శించాయి. అలాగే టిబెట్‌లోనూ (పచురమైనాయి, టిబెటన్ష నుంచి అవి మంగోల్‌లకు అందాయి. ఈ మంగోల్‌లు దాదాపు రెండువందల వళ్ళ పాటు యూరప్‌లో ఏలిక దొరలై వెలిగారు. బేతాళ వంచబింజోతికొ ఎగ మూరు చరిగతలతో బాటు ఖళన వ్రతి కథలు కూడా కొన్ని మార్పులత్రో మంగోల్‌లకు సువరిచితమైనాయి. శుకస ప్రతి కథలు తోతానామా (గా మింట) గౌ అరబ్బీలో [పచురమై యూరప్‌కు కూడా వ్యాపించాయి. బొకాష్హియో (8100166109, (్రవరోలా (5602920012) రాసిన కథల్రో వీటి [వభావం చూడవచ్చు, 62 ఈ విధంగా సాహిత్యంలో నిలిచిన కథలు

కథాముఖం 68 (పజల్టోకి చొచ్చుకొని వెళ్ళాయి. జానపదుల నోళ్ళలో రకరకాలుగా రూపాంతరణం చెందుతూ రచయితలను (పభావితులను చేయడంవల్ట మళ్ళీ లిఖితసాపాత్యంలోకి _పవేశిాచాయి. లిఖితసాహిత్యంలోవి మళ్ళీ మౌఖిక సాహిత్యంలోకి చకనేమ్మికమంలో చేరుతూ వచ్చాయి.

ఈ విధంగా బెస్ఫీ (వతిపాదించిన సిద్ధాంతాన్ని అనునరించి, ఈసప్‌ నీతికథలు తప్ప, తక్కిన జానపదకథలన్నీ భారతదేళశంనుంచే వచ్చాయని చెప్పవలసి ఉంటుది

బెన్ఫీ తరవాత చెప్పుకోదగ్గ వరిశకోధకుడు రెయిన్‌ హోల్డ్‌ కోవ్హార్‌ (56101014 షం11ల9). ఇతడు వై మార్‌లో డ్యూకల్‌ లై బరీలో వని చేస్తూండేవాడు. ఇతడు అనేక సంవత్సరాలు [శమించి యూరప్‌ జానవద నే థాసంకలనాల్లో (వధానమైనవాటికి వ్యాఖ్యలు రాస్తూ వచ్చాడు. జానవదకథామూలాల గురించి వ్యా వమైన సిద్ధాంతాలతో అతనికి (ప్రమేయం లేదు. బెన్ఫీ సిద్దాంత స్వూతాన్ని అందుకొని కృషి సాగించిన వాడు ఇమాన్యుయల్‌ కాస్కిన్‌ (29020461 0౦564419). ఈయన 1890 మొదలుకొని ముప్పై ఏళ్ళపాటు కొన్ని మోన్నోగాఫ్‌లు (పచు రించాడు. బెన్బీ సిద్ధాంతానికి ఈయన రెండు విషయాల్లో సవరణలు (వతిపాదించాడు (0) యూరప్‌లో కథావ్యావనానికి మంగోల్‌లు చేసిన సేవ విషయంలో బెన్ఫీ పొరవడ్డాడని చెప్పాడు. (2) ఈజిప్టులో లభించిన జానవదకథలు భారతదేశం నుంచి [గహించినవే ననడానికి “కాలవ్యవధి చాలదన్నాడు, మొత్తం మీద, భారతీయ మూలకతాసిద్ధాంతం పట్ట సానుభూతి చూ పేవాళ్ళలో ఆఖరివాడు కాస్కిన్‌ అంటాడు థాంవృన్‌. అయితే ఆయనే, “4036 గ06ేఅుం శం1ం916 కయేం12%8 2౯6 000- ₹00ం66 26 సేండే!2 ఇజ5 హరం: 680€ ఇ9 2 306766 0 1207 50470639, 046 26 16 ౪29 091? 006 ౦₹€ 9676921 8౯626 060౬65 ౦ంళ్‌ పళంంలంగు ఇంతే ఈ$5కలయ1046ఈ002. అంటూ భఛారతదేళ (పాము ఖ్యాన్ని కొంతవరకయినా ఆంగీకరించాడు. 63

రశ కథానిక

ఈ సిద్దాంతాన్ని బహుగడుసుగా విమర్శించినవాడు ఆంయడూ లాంగ్‌. [కిపూ- 18వ శతాద్దినాటి ఈజిప్టు కథల దృష్ట్యా, "హెరొడోటస్‌ హోమర్దు "పేర్కొన్న కథల దృష్ట్యా ఈ సిద్దాంత ౨ ఎంతమాత్రం చెల్ల దన్నాడు. అందుకు తన పరిశీలనను ఉపపత్తులుగా "పేర్కాన్నాడు:

1 0967738 లక 62165 500112౯ 60 906

తమంాజంి 0 0014606 2064 ౨10% ఆ౫15660౧ 10 ౧౧౧.

గింజల 00406165 టి సిం, 520002, గంళ ౮౮116%,

సంలు ఇం 061611 శుగల!ండం, 1200,

జయంగక లేం 52500766, 2౧64 50 090లో

“జానపదక థాసాహిత్యంలో (పతి అంకానికి మూలంకోసం భారత దేశంలోనే వెదుకుతున్న' భారతీయ మూలకతావాదులను ప్రత్యాఖ్యానంచేస్తూ థాంచ్చన్‌, “సాంస్కృతిక వికాసం (పపంచమంతటా సమాంతవంగా సాగిందసి విశ్వసించే' ఆంగ మానవళాస్త్రవే త్తల కృషిని పశంసించాడు.665

పై పరామర్శవల్ద తేలినదేమిటఐంటే, భారతదేశంలో ఆనాదిగా వ్యా ప్రిలో ఉన్న మౌఖిక--లిఖిత కథావాజ్మయానికీ దొనీకి సమాంతరంగా యూరప్‌లో కనిపిస్తున్న జానపదకథలకూ యాదృచ్చిక సాదృశ్యమే ఉందికాని జన్యజనకసంబంధం లేదని అర్వాచీన జానవదకథావే తల అభ్మిపాయం. (పాచ్యప్రపంచం

పోతే చైనా, టిబెట్‌, ఇండోనేషియా వంటి (ప్రాచ్యదేశాల కథా వాబ్మయంమీద భారతీయ [పభావమ్ముద సుస్పష్టమన్న విషయం నిర్వివాద మెనది. హిఐదూ, బౌద్ధ, మహమ్మదీయ మతాభిర క్రి ఇందుకు తోడ్పడింది. జావా, సుమ్మతా, బోర్నియో, సెలెబెస్‌, ఫిలిప్పైన్‌ దీవుల వారికివి శిర్రో ధార్యమైనవి.57 అంతే కాకుండా, ఈ దేశాలు తొము అందుకున్నవాటిని

కథధాముఖం ము! పశ్చిమ ఆసియా, యూరప్‌ ఖండాలకు కూడా వ్యావ్తంచేశాయి. ఈ పళ్చిమ [ప్రాంతాల్లో ఈనాడు వాడుకలో ఉన్న సౌం్యవదాయిక కథల్లో వంద ఫె చిలుకు-లేదా సుమారు వశడింట ఒకవంతు కథలు ఇండౌనీషియా నుంచి వచ్చినవే చని పరిశీలకులు భావిస్తున్నారు.ళో అయితే ఈ కథలన్నీ జన (శుతిలో ఉన్నవే కాక అవ్పటికి [పచురమైన లిఖిత సాహిత్యంలో నుంచి స్వికరించినవి కూడా కలిసి ఉన్నాయి. ఇండొనీషియాలో [ప్రాచుర్యం పొందిన కథల్లో అనేకం యూరప్‌ కథలతో కంటే భారతీయ కథలతో దగ్గరి సంబంధమున్నవి. జావా, సుమ్మతా. టోర్నియోల్లో వ్యా ప్తమైన కథల్లో చాలావరకు [ఫాచీన హిందూ, బౌద్ధ (గంథాల్లోనుంచి స్వీకరించినవి. మొ త్తంమీద (పాచ్యథిండంలో భారతీయ కథలను ఆదరించిన దేశాల్లో ఇండొసీషియా కొక [న్రముఖస్థానముంది.

కథావాజ్మ యానికి సంబంధించినంతవరకు ఆసియా యూరప్‌ల తర వాత చెప్పుకోవలసింది ఆఫికా, ఈ ఖండంలో నివసించే అనేక తెగలవాళ్ళకు వాడుకలో ఉన్న కథల్లో దేశీయమైనవాటితో బాటు భారతదేశంనుంచి స్వికరించిన కథలను కూడా గుర్తించవచ్చు. తార్‌బేబి (కథాజాతి 175), జంతుభాషలు (కథాజాతి 670), నేర్పరులెన నలుగురన్నదమ్ములు (కథా జాతి 658) ఆ కోవలోవి. 6 గోజవ16, గౌసే తీ55 29 ౧6 5601 (కథాజాతి 56కి అన్న వికూడా బహుళా థారతదేళశంనుంచి వెళ్ళినవే కావచ్చు.ళ

మొ త్తంమీద, కనీసం బుగ్వేదకాలం నుంచి ఈనాటివరకు అవిచ్చి న్నంగా సాగుతున్న భారతీయ కథన సం వదాయం (పాచ్య పాళ్యాత్య (వపంచాల్లో అనేక దేశాలమీద [వభావం చూపి అగస్థానం వహించిం దన్నది సిద్ధాంతం. దీనికి అనేక ఉపపత్తులు పాళ్చాత్య వండితుల కృషి ఫలితంగానే మనకు లభ్యమైనాయి. అయితే కృషి సమ్మగంగా జరగక పోవడంవల్లనై తేనేమి, తగినంత సమాచారం అందుబాటులో లేకపోవడం వలనై శ్రనేమి భారతదేశానికి చెందవలనిన | పతిష్ట అందకుండా పోతున్నది.

[5]

66 కథానిక జానవదవాజ్మయ వరిశోధన భారతదేశంలో ఇప్పుడ్పిడే మొదలైంది. ఇది చైతన్యవంతంగా, శ క్రిమంతంగా అకుంఠిత దీక్షతో సాగవలసి ఉంది. రష్యాలో ఆఫనాసీఫ్‌ (గ కరి 25610), స్వీడన్‌లో హెల్దెన్‌ కావలియస్‌ (91067 0౭౪2111649), నార్వేలో ఆస్స్‌జోరన్‌ సన్‌ (4౩0)0 గ౩౦౧)_ మో (0410ల), డెన్మార్క్‌లో [గుండ్‌టిగ్‌ (6120668) -|క్రిస్పెన్సన్‌ (గా156609లగ), ఐర్టండ్‌లో ప్మాటిక్‌ , కెనడీ (ఏఇలా:016, వ ౧. 1ఫాన్స్‌లో కాస్కిన్‌ (005441౧), సేబిలాట్‌ (56011100 వంటి కథా 'సేకర్తలూ. నిశితకోధకులూ భారతీయుల్లో తయారు కావాలి.70 జర్రిగే కృషిని ఎప్పటికప్పుడు అందించడానికి వివిధ భారతీయ భాషల్లోనూ ఆంగ్ధంలోనూ పరిశోధన పృతికలు నియతకాలికంగా వెలువడుతూండాలి. ఇంతవరకు నిలిచిన సా-[పదాయివ జానపదకథావాబ్మ యాన్నయినా కాపాడుకోడానికి, సద్వినియోగం చేసుకోడానికి ఈ కృషి తక్షణ స్వీకార్యం. సారాంశం

“తెలుగు కథానిక స్వరూప స్వభావ పరిశీలనకు (ప్రాతిపదికగా ఈ (వకరణంలో, మానవజాతి వికాసంలో కథకుగల ,_పాముఖ్యాన్ని వివ రించడం జరిగింది. అల్లక్కడ, (ధువ్మపాంతంలో ఇగ్దూల్లో కడలిచమురు దివ్వెలచుట్టూ చేరి కూర్చునే ఎస్కిమోలూ, సహారా ఎడారిలో సీటిపట్టున వ్మిశమించే ఆఫికన్‌లూ, మారుమూల కీకారణ్యాల్లో సైతం నెగళ్ళచుట్టూ చేరే గిరిజనులూ, నాగరిక [ప్రవంచంలో వృత్తిరీత్యానో (వవృ త్తిరీత్యానో ఊహాలోకంలో విహరించే ఉత్ప్సాహవంతులూ కథపట్ల ఎంత ఆసక్తి చూపు ఠారో పేర్కొనడం జరిగింది. 'జానపదకథ్థావాబ్బయి విభాగంలో మౌఖిక-లిఖిత సాహిత్యాలకుగల భేదాలు, మౌఖిక సాహిత్య వర్గీకరణ, మౌఖిక సాహిత్య రూపపరశీబన, జానపద కథారూపాలు; సామాన్య స్నూతాలు చర్చించడం జరిగింది. ఆర్నే, థాఎప్పన్‌ల కృషి ఫలితంగా వెలువడ్డ జానవదకథాబీజాలను జానవదకథాజాతులను. స్పూచ్చిచడ్ర జరిగింది.

కథాముఖం 6

"పావీన సాహిత్యంలో జానపదకథాబీజాలు' అన్న విభాగంలో. భారతదేశం, ఈజిప్టు బాబిలోనియా- అస్సీరియా, టప్రాబీన గ్రీన్‌, (పావీన రోమ్‌ దేశాల్లోని సాహిత్యసంవ త్రిలో జూనవదకథానీజాలు ఏవిధంగా నికి ప్రమయి:దీ పరిశీలించడం జరిగింది.

“భారతీయకథా పస్థానం' అన్న విభాగంలో బుగ్వేదాదుల ప్రాముఖ్యం, బృహత్కథ, తులనాత్మక భాషాసాహిత్యాధ్యయనం, భారతీయమూలకతాసిద్ధాంతం, _పాచ్య వపంచం అన్న అంతర్విభాగాల కింద భారతీయకథా(ప్రాచుర్యాన్ని ఉగడించడం జరిగింది,

ళ్‌

ఈ విధంగా 'కథాముఖం* అన్న [ప్రకరణం ఈ సిద్ధాంత వ్యాస (గలథాని కొక భూమికను సిద్ధపరిచింది.

కే శొంఠికృష్ణమూర్తి, కథలు రాయభమెలా ౭ యశోధర [వచురణలు, వరంగల్‌, 1855, పుట 8.

2. డా బి. రామరాజు, కెలుణు వొననదోగేయ సాపాత్యాము, ఆంధరచ యితల సంఘం, హైదరాబాదు, 1956, పుటలు 9.10.

ఏ. 01% 42109 01 81026౧ ౧0/౧౫/౦౧7౯ 580111/4 ననింరయంగ।, 64 ౨6101. 1966, ౧. ౪.

&. “గిగంగ/గ0౦ల9 13163 10821 82/6 ౪/611-6౧౦౪|౧ 2౧4 016౧ 16064166 0౪0౧ & $06600 00[0%4౧10/ గనం ౪౮౧ 1 1011010/6- గగ: 50౧2 16169౪. 1౧€064601100 10 ౧0411181 తీ౧11/000100/ [014 గ1౧6%8/1 2౧6 1౧910౧. [9౪ ౪౦||, 1961, ౧. 375

క్‌, ఇవి ఇంగ్రీషువాటికి కచ్చితమైన అనువాదాలు కావు; స్థూలంగా సూచించ గలిగీవి మాత్రమే.

60 కథానిక

6. శి!18౧ ర5౪౮౧665. 0౧౪/ 4706020679, 1౧ళంరంంటంగ 10 ౦౮16౮12!

తీ౧ళగ0౧౦01007. ౭౧65 శి. 0115100౧ (66.). [౧౦౮8౧10౧ ౧/11/111౧ అలంగ౫౧8౧౩. 805160౧, 1968, ౧. 118.

7. “౮౧6 ౪6510౧ ౦ ౩ 1011216 19 ౧౦ ౧౫0౯6 1౧2౧ 0౧6 9/౧౦౧౧౦౧|౦ 81106 0% & ౧౧౦౦64౧ 6180౧00౧10 00౧౪౧౪౮౦౧౫. ౦? 113 16490౧, 1115 1౧౦0౦7౯6౦1 €0 9068%ఓ 04 “6” ౪86510౧ ౦0% 2 10111419. 0౧౪ [౧25 0౧1 “౭2 *6/5100.- గ!18౧ 00600665, 0/72/ ౬/06/204/79, 1౧006640000 10 06611681 4౧1౧౦౧౦108. శ౭౧౧65 4. 011510౧ (3640), 1968, ౧. 119.

8. 4128౧ 06గరయ65, 0/౧౭/4౬/662064/69, 1౧౮౦6౮౦౪0౧ 10 0611621 తిగళి-

9. ౧. 124.

10. ''...౧౧౧|0౪6 ౧౭౧ 1౧ 811100 1౧656 5101169 ౪/౭9 ౧౦19౮6114/ ౦1 6611067816 ౧౧|౩౯౪౧౧౪56౧1210౧ 50౮1 (౧2006 121 04/౧9 10 ౧19 1౧291116/ 10 ౧౭౧౦6౪6 €౧9 ౧612₹2009౧10 0004/69౧ ౦2656 2౧6 46804 0/10 61595[00613౧ 06౫686౧ €801 8౧6 ౧9606106 .”- /ణగ౦66౮040/౧, 5867100 51:65 (00౧౧16౧), 6౪6౧/౧4౧'౩ 01010- ౧౭౯ ౦ [10౧-0౦12591021 గిశీగ[౧0100౪. ఆ. గగ. ౦8౧1 ౬6 9009 146... ఓ0%గ608. ౬౯. ౧.౦4౪౧౦౧ & 00., 1౧6 సంళ 74/1. 1965, ౧. ౧ ౨౨ +06016 15 50270061 2 ౧8101065 ౧1౮8] 023౧7 0 ౪16 న/95601 ర3/ 06౧౮6౧0౧99 ౪౧100౧ ౧89 ౧౦1119 ౧౧౦౪ 1౧ ₹6 (౧37 ఈ!15120౧ ౧851," , ౧/6 ౧. ౫].

11. స్టిత్‌ థాంవ్పన్‌ ఉదాహరించిన [వకారం : 746 ౧౦024, 09 0౧/౮౦ ౯655, [164 ౪0/8, 1951, ౧. 456. 10.ఎ. అదే పున్తకంలో, పు.కి

12. ఇటువంటి కథలు కొన్ని మెకంజీ శైఫియత్‌లలో కనిపిస్తాయి. క్ష సిద్దాంత [గంథకర్త వాటిలో ఒకటి తీసుకొని 'కంకణాలవలి”' ఆన

థి ఎః నో గ్‌!

"పేరుతో 'వసుధి మాసపత్రిక (జనవరి 1971) లో (వచురిందాడు. ఒక కమ్మవారి పడుచు, పెళ్ళయిన కొద్ది రోజుల్లో, పెళ్ళికంకణాలు విప్పక ముందే, పాముకాటు తిన్న భర్త్వతో సహగమనం చేసిందట. ఆమె సహ. గమనం చేసీనచోట కొంతకాలానికి కొక ఊరు వెలిసింది. ఆ &ంకి

తథాముఖం 69 'కంకణాలవల్లి' అని పేరువచ్చింది. [వన్తుతం ఇది గుంటూరు జిల్దాలోనో, కృష్ణాజిలాలోనో ఉండి ఉండవచ్చు.

ణు యు

12. ఒకాయనకు ముగ్గురు కొడుకులుంటారు--ఒక కథాబీజం ; సవతికూతురు ఇల్గువదిలి వెళ్ళిపోయింది _- మరో కథానీజం; ఇవాన్‌, (డాగన్‌తో తల పడతాడు..ఇంకో కథావీజం మొదలయినవి.-- ౪. గ౧౦౧౧, |/040౧0/000/ 076౬౧6 ౧౦/4౧4/6, ౧6 శగ౧9108౧ [01110/6 500164/ 1౧0. 2౧6 ౧6 1౧0౮0120౧8 ఆ౧|౪6౧:[/ ౧౦56270౧ ౮6౧16 10! 19 ఓ2౧64366 50160065, అఆ౧౧౫/౭౧౫|0/ 0 69%89 క౯659, శింం100౧, ఓ0గరేంగి, 5600గ64 ౬61110౧, 1968. ౧. 12.

13. 510 1౧0౧౧9౦౧, 7౧76 0/6(42/6, 0. 488-500

14. ౧0/6 0౧, 488.

15. ౧.౦. గ౦ం౪౦౧౦46౧౮౧/ (౮9౧. కరీ), 74066౮040౧, గ015181695 01 641818 14౯4 8096, 51611౧8 04011909౧3, [164 06101 - 16, 1971, 0.8.

16. గ415008 106౪. 4000640607 ₹0 04/04/2/ ఉ4౧6౧/000/000/, [014 గ;౧60౧861 4౩౧6 1౧8100౧, 64/ *01/[, 1861, ౧. 3/76.

17. శిర ౧౧. 37/. ౩/8

18. ౧/6 ౧౧. 3786

19. గంగాపురము నృసింహదీక్షితులు, హనుమచ్చర్మ, యుగ్నేందో ఎిత్దానము విజ్ఞానవర్ధిని వరిషత్తు, హైదరాబాదు, 1967, పు, గఓ-144

౨0. పోతుకూచి సుుబహ్మణ్యశాన్త్ర, ముగ్వేదంలో తొన్ని కళలు, భారతి, జనవరి 1942, పు, 286.

ల1. అదేచోట

లైల. డా| లక్ష్మీనారాయణ లాల్‌, పొంటీ కనవోనియోంశీ కీల్ట్రటిటి తొ ఎకాన్‌, మూడో కూర్చు 1967, సాహిత్య భవన్‌ (వ. లి. అలహాబాద్‌, పు, 7

౨8ీ. ఆదే పున్తకంలో, వు. 18

క కథానిక 24. అదే పుస్తకంలో, పు, 14 25. గీ. గగం[గ౧గ2గ20ం౧2౧8/, గోదగంగం 0" 0/25/02/ వా౭ంగింకగగ ఉ/గ6/౧204/6, గిగీ011141 82౧2౯91689, ౪872౧౭51, [1791 గం౧?1౧1 1970, వ, 412. 26. అదే పుస్తకంలో, పు, 418 87. డా॥ లత్ష్మీనారాయణ లాల్‌, పొంటీ కవోనియోంళీ కిల్బ్రవిధి కా బితాన్‌ పు. 15 28. అదేచోట 29. గ. గ50౧౧20౧820081187 చోదాగింగ/ 0/ 0/౭౨౮/౯౭/ రా౭ంగ్ర4//0 ౬/09/2476 ౧. 417. 80. అందులోనే, అధోజ్ఞాపిక తి1. ఆర్ముద, నమ అంధ సాపొత్యాం, సంపుటం 1. యం. శేషాచలం అండ్‌ కో; మదాసుూ-మచిలీవట్న౦._-_సికిందాబాదు. 2. డా॥ లక్ష్మీనారాయణ్‌ లాళ్‌, పీంటీ కవోనియోంకీ *ల్బ్రఎిధి తా వికాన్‌ పు, 185, 33. |. గ190౧౧౭౧౧౭౦౧౭౧181, ోనఓంగ/ ౦/౧ 60/250/02/ చా౭ం/౧౩6//6 4/06/4- ₹4/6, ౧౧. 423. 423. కథ. డా॥ లఖ్ష్మీనారాయణ్‌ లాల్‌, పాంటీ కవోశియోంళీ కిల్బ) బిధి కా వకాన్కొ ప్ప, 24, లికి. అదే చోట 36. గ, 0. గెంం0606410౧/ ౧౧౯౦౮౮౭౮౦౧, 50112168 0% 601/8 ౧.98 ౩7. 5640 7౧0౧00800౧, 7౧8 044/4, ౧. 272 88. అదే పుస్తకంలో, పు. 2/8 89. అదేచోట

కథాముఖం గ 40. అదే పుస్తకంలో, పు. కై? కీయ ,, న పు.275 42. పాఠాంతరం : అన్ను, బతా : 6౧౭౭28 ర5/40/౬ ర[0/65 07 006 10/46, 867160 ౧. 014/4 6 గిగీడగగు 16506? (66), 50/00 క800%9, ఓం0౧6౮౦౧, 1964, ౧ ౩. ఉలి. అదే పుస్తకంలో, పు. ఢీమేమ? 510 7౧౦౫౧౫౧5౦౧, 7/౧6 గిం/6/(2/9, ౧. 275. 44. 5110 7౧0౧౧౧900౧, 7౧769 0/402/6, 0. 276. 45. ౧0/04, ౧.277 46. /65/6 47" శర ౧.278 48. 5౪213౪72 ౧160౪72-౮౭4£0050గ౧, /౧౮౦౦౮౬6౭6౯౦౧ 0 6 గగ 60/4/0/౧, 00౧0197 0 6 గ౧0161816. ౧. ౫1౫ 49. “౧౧౦౧౧౫ 8౧౦16౧1 ౬701 ౪/6 ౧౩౪6 596౪6181 0601160110[3 ౦0€ 181639 ౪1100౧ ౧8౪6 066౧ ౧696౧౮66 0౧ ౧౭౧౫1. 0656 9[0౪/ 120069 66/17 8 2611100౧41! 08089౧0606 1౧ ౧౭౧౪ 19906015 "69601- 911009 4 1ంం061౧ 16 0881 1164016 0 ౧696౧1 _ 68౫ క0/006 2౧6 ౪/6919/౧ శీం!8 ... ౧6 8687116596 0 1౧656 96౧71౪71౧౮ [5670120 18165 ర46౧0 110/1 2000-1700 8.0. $9 1౧8 ౦116 5%1107//60%66 గ)4౧ 706 శం0/4662/6. ౧. 273. 50. ౧.౩

1. గొబ్బూరి వేంకటానందరాఘవరావు, వ్కోతిరేదము, కాన్త్ర విజ్ఞానము చరిత తెలుగు-ఉఊర్జూ అకాడమీ, 1060, పు. &.
2. అదే పుసకంలో, పు. 8-4. రర. చూ. డా! సి. నారాయణరెడ్డి, అధునితాంగభ తబిత్సాతు (సంప చాయములు ; ప్రయోగములు, అంధ్యవదేళ్‌ బుక్‌ డిసి బ్యూటర్స్‌ః సికిందా వాదు, మచిలీపట్నం, 1967, పు, 51, 52.

కారి కథానిక 54. బుగ్వేదంలోని మవాసౌరమంతం - , మువోనొరమంగతవాళలము, ఈశ్వర నత్యనారాయణశర్మ (అను.), [వకాశన: తేజోమూర్తుల రామ కాస్తిర్సి, శ్రీకాకుళం, పు. 1 55. అదే పున్నకంలో, పు. 2 రర. ,, 9? పు, 85 57. 51110 [౧0౧౧౧౩౦౧ 7/౧౭ నం/ట42/6, ౧. 371 58. 40/64 ౧. 372 59. గ/౮ ౧౧. 3/5, 3౩/6 60. రో ౧. 3౩76 61. 9/6 ౧. ౩76 62. /0/0/, 0. 3౩/78 63. ౧/౦౮ ౧. 379 64" ౧0/64, 380 65. ౧/6, ౧. 392 66. శ/4 ౧. 15, 16 67. 4/౮. ౧. 283 68. ౧60/6, ౧. 284 69. ౧5/0, ౧. 285 70. ఆచార్య బి. రామరాజుగారు ఇంగ్శీషులో రచించిన 'ది ఫోక్‌ టేల్స్‌ ఆఫ్‌ ఆంధపదేశ్‌' అన్న పుసకం పదిషరాా న్యూఢిలీ_ (డా జలము (కక్‌ వన్తిషరం నరాల

తెలుగు కథ: దాని కథ

తెలుగుదేశం కథలకు కాణాచి. తెలుగన్నది పుట్టకముందే తెలుగువాడి కథ పుట్టింది. ఆప్పటికి వాడు తెలుగువాడు అనిపించుకోకపోవచ్చు. కాని అవ్పటివాడికి-వాడుకలో ఉన్న భాష ఇప్పటి తెలుగుకు మాళృస్థానంలో ఉండే భాష.ఏదో ఒకటి అయి ఉండాలి, దాన్ని మూలాంధమన్నా అనవచ్చు; [దావిడమన్నాా అనవచ్చు. చారి తక భాషాళాస్త్రవే త్తలు, భాషానిర్మాణంలో ఉన్న సామాన్యాలను బట్టి సుమారుపాతిక ముప్పై భాషలను (ఉదా॥ తెలుగు తమిళం, పర్డి, ఒల్దారిః కొండ లేదా కూటి, (బాహుయీ, మొ, వి) (దావిడ భాషాకుటుంబంలో వని నిర్ణయించారు. వీటిలో మరింత సన్నిపాత సంబంధమున్నవాటిని మూడు ఉఊపకుటుంబాలుగా గుర్తించారు. ఉదా: ఉత్తర (దావిడం ((బాహుయీ); మధ్య[దావిడం (కొండ లేదా కూది, తెలుగు); దక్షిణ్మదావిడం (తెలుగు, తమిళం, మళయాళం, కన్నడం మొ. వ్సి. వీటిలో తెలుగు: కొన్ని లక ణాలనుబట్టి మధ్య[దావిడ భాషల్లోకీ కొన్ని లక్షణాలమ బట్టి దక్షిణ్మదావిడ భాషలేని మానవసమాజ౨ ఉండదు కాబట్టి భాషతోబాటు కథలూ ఉండి ఉంటాయి. మూల దావిడ భాషలో అంతర్భాగాలైన మాండలికాలు? స్వతర్కతభాషలుగా [1కమళః విడిపోతూ వస్తున్నప్పటికీ మూలభాషలో నెల కొన్న కథాకథన సంపదాయాన్ని మాతం విడిచిపెట్టకుండా అనంతర భాషల్లో కొనసాగిస్తూ వస్తున్నాయి. కారణమేమిటంటే, కథాకథనమన్నది

క్ష కథానిక జాతిజీవనంలో అంతర్భాగ ౨; తక్కిన సంయ్రపదాయలకది తోబుట్టువు. రాల గతిలో సమాజంలో ఎన్ని పరిణామాలు సంభవించినప్పటికీ జారి మను గడకు జీవనాడులై న వివిధ సం్యవదాయాలు ఏదో ఒక రూపంలో అనంతర కాలంలో కూడా ఎలా కొనసాగుతూ ఉంటాయో కథాకథన సం పదాయం కూడా అలానే కొనసాగుతూ ఉంటుంది. ఇ-దుకు ,పత్యవ సాడ్యం, కొన్ని సోదర భాషల్లో తరతరాలుగా వాడుకలో వస్తున్న జానపద కదల్లోనూ సామెతల్లోనూ కనిపించే సామ్యాలు.

సాధారణంగా ఇటువంటి సౌమ్యాలకు హేతువులు రెండుండవచ్చు :

(1) ఇవి స్వతంత భాషలుగా పరిణమించకము=దే ఆయా కథలు పుట్టి, ఆయా (ప్రాంతాల్లో వ్యా ప్రిచెంది ఉండాలి; క5థనధాష వేరయిన తరవాత కూడా కథావృత్తం నిలిచే ఉండాలి.

(2 పరస్పర సన్నికర్షవల్ద ఒక సోదరభాష నుంచి మరొక సోదర భాష ఎరుపు తెచ్చుకొని ఉండాలి; లేదా ఈ కుటుంబంలోని భాషలు కొన్ని మకో కుటుంబంలో ఉన్న భాషను౨చి ఎరువు లచ్చుకొని అన్నా ఉండవచ్చు. ఈ రెండింటిలో దేని (పొబల్యం ఎంత ఉందో నిర్ణయించాలం టే ' దావిడభాష లన్నింటిలోనూ వాడుకలో ఉన్న జానపద కథలను సేకరించి తులనాత్మ కాధ్యయనం చెయ్యాలి. అటువంటి సేకరణ, అన్ని భాషల్లోనూ కాదు కదా, కొన్ని భాషల్లో కూడా ఏమంత జరగశపోవడ ఐవల్ట అటువంటి అధ్యయ నానికిప్పుడు తావులేదు. ఇకపోతే, మానవుల ఊహ భిన్న సమాజాల్లో కూడా సమాంతరంగా సాగే అవకాశం లేకపోలేదు కాని, కథాసొమ్య హేతువుల్లో సంభావ్యమయినది ఒకటి, మూలభాషనుంచి వచ్చిన వాం సత్వచిహ్న మన్నది మాతు గిమనా ర్హం,

సంస్కృతంలో రణ్‌ _ అనే ధాతువుకు “చెప్పడం” అనీ ఆరం, దాన్నించి పుట్టిందే తదా 1 శబ్దం. దానికి తెలుగులో తత్సమరూపం రా; తద్భవం కోత, 2 భాషలో వివిధ వదాలకు సందర్భవశాత్తు అర్ధచ్భాయ

తెలుగు కథ : దాని కథ 75 లేర్పడినట్టే కథాశబ్మ్మపయోగంలో కూడా తీరుతీర్ణ అర్ధచ్భాయలు వర్ప ను. ౧0౧ యు ఖి

డ్డాయి. ఉదాహరణకు తెలుగువాళ్ళ వ్యవహారాన్ని గమనిస్తే కింది సంద

ర్భాలు (గహించవచ్చు;

(0) నంగి (నమాచారోం్య 2 ఎవరైనా ఒకరు, ఒక విషయాన్ని చెప్ప దలచినట్టు కనిపిస్తుంటే అవతలి వ్యక్తి, “ఊం, ఏమిటి కథ ౪*ి అనడం వింటూంటాం, అంటే ఇక్కడ, నువ్వు చెప్పదలచిన విషయం: (సంగతి, సమా చారం) ఏమిటని అర్థ. ఆ విషయం వాస్త్రవమైనా కావచ్చు; ఊహయినా కావచ్చు-

(జ) కేవల అవా న్తబికం

(కల్చితం) : అవతలి వ్యక్తి చెప్పేది అబద్దమని చెప్పే

సందర్భంలో, ఓవాడు చెప్పిందంతా నిజమనుకునేవు ;: అంతా ఒట్టి కథ 1 అంటారు.

(తొ నుదీల్హ్‌ వివరణ (క్లిష్టం) : సారాంశం చెప్పే బదులు అనవసర మైన

(క ౮గు సకష

వివరాలు చెప్తున్న సందర్భంలో వినవచ్చే వాడుక_ ''ఓ మూల నేను బిజీగా ఉంటే వాడేమో అసలు విషయం చెప్పకుండా కథ ఏకరవు పెట్టాడు.” “అదేం సులువుగా తెమిలేది కాదు; అదో కథ శ

(£) అవ నుల (వనంగీం ; ఎవరైనా సందర్భ శుద్ధి లేకుండా మాట్టాడుళున్న ప్పడు, ఆతన్ని వారించ

౭6 కథానిక డానికి ఇలా అంటాం _- “ఇంక నీ కథ కట్టిపెట్టి అసలు విషయంలోకి రాః

(లొ అంత తేల్బథం* తనకు నచ్చనిదేదో జరిగినప్పుడు అవతలి వ్యక్తి అంతు తేలుస్తా (పని / భవతం పడతా) ననే సందర్భంలో ఎ“ “అగు, వాడి. కథ కనుక్కుంటాను : ఈ వెర వ్వేషాలు నాదగ్గిర సాగవ్‌ ౫” అనడం

(రొ తాముళ ((6ేమ)

వ్కాఖౌరోం ; “చూస్తున్నాగా ! దాంతో వాడు కథ నడుప్పతున్నాడు,” అన్నప్పుడు కాముక వ్యాపారం లేదా |పేమవ్యవహారం సాగి స్తున్నాడని భావు. బహుశా, మన కావ్యాల్గోనూ కథల్లోనూ ఎక్కడ చూసినా ఇవి సిద్ధమవుతూ ఉంటాయి కాబట్టి వాటి మూలంగా ఏర్చడ్డ వాడుక కావచ్చు.

(7) ఇతివ్భ త్తం; 'ఓడిపస్‌ రెక్స్‌” లో కథేమిటో చెప్పు. '“అన్నప్పుడు అందులో ఇతివృత్తం చెప్ప మని అర్థం. ఆలాగే, 'ఆడం అండ్‌ ఈవ్‌ కథ, పారిజాతాపహరణం కథ".

(లొ నాదికీయత “ఆ సినిమాలో అసలు కథే లేదు, అంటే బలమైన, రోచకమైన సంఘరణ ఏమీ లేదని భావం. శ

(త్రి యథార్థవీబెతవ్భ త్తం : [పకాశంపంతులుగారి కథ్ర, లెనిన్‌ ౩థ్ర అృబహాం లింకన్‌ కథ్ర

తెలుగు కథ :ః దాని కథ కా (20) ణేత్న) త్తి బికాన వరిడామ చర్విత ; విమానం కథ, తపాలాదిళ్ళ కథ, మైన్సు కథ. తథ అన్న పదం వ్య స్తంగా (వయు క్రమైనపుడు * అల్లు, నథుథ్ద _ తణుక్వొను, _ నోయి. అనే అనుయోగకియలు చేరు తుంటాయి, ఉదా॥ చేసింది కప్పిపుచ్చుకోడానికి ఓ తొ అల్గాతు. దాంతో వాడు రభ నభుత్రతున్నాణు. వాడి రథ్‌ నే తశువల్రాంబొగా + చెబుతూ చెబుతూ ఆవిడ కథ నోనీంది. (“పొడుపు కథ వేయడం” అని అర్థం; చూ, [బౌణ్య తెలుగు __. ఇంగ్లీషు నిఘంటు పుట 206) సమ స్రపదాల్లో వాడుక ఇలా ఉంటుంది : (.) తత్తుతథ : విషయం యథార్హంకాదనీ కల్పించి జ థి చెప్పిందసీ అరం, థి (జ్ర విద్దకతథో/విల్లతథ : ఒక సపెద్దకథలో వచ్చిన మరో చిన్నకథ, బుద్ధుడి జాతకకథలను 'పిటకాలు గా సంకలనం చేయడం జరిగింది. అవి అనేక శతాబ్దాలు (పజల్లో వాడుకలో ఉన్నాయి. వాటిలో మానవులతోవబాటు, జంతువులతోబాటు పక్షులు కూడా పాత వహించడం ఉంది, ఆలాగే పంచతంత హితోవదేశ కథల్లోనూ పక్షులున్నాయి. పిట్టకథ అన్న సమాసం బొడ *“పిటకి టబ న్‌!

78 కథానిక కథల _పభావం వల్ద ఉత్పన్నమమునా, 'పిట్టి (పక్షిల పాతఠలతో నడిచే రదల వల్ల ఉతృన్నమయమునా 'ఉపకథి అన్న అర్థంలో వృవహృతమవుతున్నదది. ఇ మలో పక్షుల ప్మాతలు ఉండాలన, సెయమంలేదు. "అ హరిదాసుగారు ఆసలు $5థ మాట వమబునా, పిట్ట కథలు మట్టు బాగా చెప్తా స్మీ £” అంటూ=డఎ రద్దు,

శ్ర) వారాతణ : ఇంగ్లీషులో 'న్యూస్‌ స్టోరీ అన్నదానికిది తెలుగు తర్జుమా; ప్మతికారచయితల్లో [పచుకమైంది పతికఠలో అచ్చు వెయ్య డానికి వచ్చిన వార్తను దేన్నయినా “స్టోరి అనే అంటూంటారు. “పతిపక్ష నాయకుల్లో [పముఖులు కొందరు అరెస్ట యారు" అన్న వార ఉంటే, పతికా సంపాదకుడు, “త్ర స్టోరీకి బేనర్‌ ఇవ్వండి" అనడం కద్దు. అలాగే, “ఒక చిన్న పావ నీళ్ళపీపాలోకి వంగి చూనూ దాంట్లో వడి చనిపోయింది" అన్న చార్ర్త ఉంట్కే సంపాదకుడు, “ఈ స్టోరీ “పీపాలో పాప శవం" అని శేరు పెట్టి వాక్స్‌ కట్టి వేద్దాం” అంటాడు,

(4) పొడుతు తథ: ఏదైనా ఒక సమస్య ఇచ్చి దాన్ని విప్పే టట్టు చెప్పిన కథనం,

శెలుగు కథ : దాని కథ 79 ఉదా॥ గోడమీది బొమ్మ, గౌలుసుల బొమ్మ, వచ్చేపోయేవారిని వడించు న! బొమ్మ (తేలు)

(ల్రొ నాొవెత తథ్‌ : సాధారణంగా వతి సామెతకూ వెనక ఒక కథ ఉంటూ౨డట: గమనించ వచ్చు. ఉదా॥ రెంటికి చెడ్డ రేవడు.

(6 కతొథలూ కాతరకతాయలూ ఏ సంగతులూ సమాచారాలూ అన్న అర్థంలో వాడుక. “కబుర్లూ కాకర కాయలూ" అని కూడా వాడుక, కాకర కాయలన్నదిక్కుడ ఊతపదం

(7) తథలూ గాథలూ ; సామాన్య వ్యవహారంలో రెండింటికీ కథ లనే అర్థం, ఇక్కడ '“గాథిత అన్నది కేవలం ఊతపదం.

(లొ) తథా తమాశీవూ ; వ్యవహారాలు. ఇందులో 'కమామీషు" అన్నపదం రెవిన్యూ వాళ్ళ వాడుకలోంచి పచ్చింది [బౌణ్యంలో “తమాయివీ ౦౯ తొమావీను 109 తొమాబీను*4ీ అన్న ఆరోవం కనిపిస్తుంది.

(త) ద్యుర్‌కథ ; తంబు (బ్ముర్ర) వాయిస్తూ చెప్పే గేయ కథ. ఉదా ; పల్నాటియుద్ధం, బాల నాగమ్మకథ మొదలయినవి.

(00) రేడిడూతోభ : రేడియోలో చడివి వినిపించడానికి అను కూలమైన కథ.

తెలుగు కథ : దాని కథ 60 (₹20) తారుతోట్‌ పోసుకారుతో వటేంతగా రాసిన చిన్న కథ, స! |! యణ కు! వృత్తాంతం, జోక్‌. 'దితగువి పత్రిక ద్వారా [వదారంలోకి వచ్చింది. (24 బిట్టితల (పొట్టొతత) : పరిమాణంలో చిన్నగా ఉండే కథ, (28) వాలికభీ ; సంగీతయు క్షంగా రాగతాళాలతోను కీర్రనలతోను, పద్యాలతోను, మధ్య మధ్య సంభాషణలూ కథనమూ వచనంలో చెప్పేటట్టూ కూర్చిన కథ; కేవలం థీ హరిదే అయిఉండాలన్న నియమంతఠతేదు, తభ అనే వదంతో తెలుగువాళ్ళకు కొన్ని నానుడులూ సామెతలూ కూడా వాడుకలోకి వచ్చాయి ; ర్‌జోత తాణ్ఫలేవ్చు ముంతతవ చెతుల్లేవు (“కల్పిత కథలలో వాస్త వికతకు (వత్యక్ష [ప్రమాణాదులకు తావులేదట. 'కథకు కాళ్ళు, ముంతకు చెవులు కల్పించు _ “అసంభవములను సంభవములనునట్టు చెప్పు" _ అనికూడా పదబంధ పారిజాతం శొభతొంబితీ మన వంటికీ (తెలుగుదేశానికి, ఆ రోజుల్లో 'కంచి' దక్షిణం వైపు ఎల్ల, రాజధాని కాబట్టి చెప్పిన కథ అక్కడిదాకా వ్యాపిస్తుందని ఆర్థం). తథ తట్టి పెట్టు (నీ వసంగం ఇక చాలించు అన్తే అర్హంలో) న! తథ చాలాదూరం వెళ్ళింది (న్యవహారం మించిపోయిందనే అర్థంలో?) తథ తౌలినివబ్బింటి (బండారం బయటవడిందనే అర్థంల్రోి

తెలుగు కథ : దాని కథ 8్షే తొళలు వన్ను (కల్పించు, ఏవో కల్పనలు చేసి మోస గించు అన్న అర్థంలో10) శఢలూ కారణాలూ (కథలూ వగైరా అనే అర్థంలో! 1) తొభలూ రాడుణ్యాలూ (కథలూ వగైరా అనే అర్థంలో12) నా అధ చం య కె

తథా తకమాజశీవమా (పుట్టుపూర్వో త్తరాలు అనే అర్థంలో! ్సె తథానాయకతు (ముఖ్యుడు అనే అర్థ్ధంలో14%) తథా కేవమజవడోం (చనిపోయాడన్న అర్ధంలో!) గాలీవాన వనే తథే లేదు (మొదటికే మోసం వస్తుందనే అర్థంలో)

కథావదం సామెతల్లో కుదురుకోడం మట్టుకే కాదు, కొన్ని తెలుగు సామెతలకు కథ కన్నతల్లే అనిపించుకున్నది. 16 పొడుపుకథ సంగతి (వత్యేకించి చెప్పనక్కరలేదు. ఇది మామూలు కథవంటిది కాకపోయినా ఉద్దీష్ట భావస్పూ ర్తికోసం, (శోతను తికమకవరిచే ఆధారాంళాలు కొన్ని అందించి బుద్దికి వదునుపెట్టి సమస్యను విప్పమని సూచిస్తుంది; జ్జానో దయం కలిగిస్తూ అన్వర్థనామధేయమైంది.1” భారతంలోని 'యక్షవశ్న' ల ఆవిర్భావానికీ,18 గూఢో క్రి వక్రోక్ర్యాది అలంకార పోషణకూ1 (పేరకమైనది జానవదమైన ఈ పొడుపుకథే. ఒకవ్పుడు వినోదానికి, మరొకప్పుడు విజ్ఞానానికి సుబోధకమైన అనుకూల [(వ్మకియ కథ. దేశంలో థావ్యపక టన స్వాతం్యత్యంమీద అంషకలు విధించిన కాలాల్లో కూడా ఉద్దిష్ట విషయా లను కథలద్వారా అందించిన సందర్భాలు ఉన్నాయి, ఇందుకు రెండు ఉదాహరణలు చూడవచ్చు : (1) భారతదేశానికి స్వాతంత్యం సిద్ధించిన అనంతరం అప్పటి హైదరాబాద్‌ రాజ్యాన్ని ఏలే నిజాం [వభువు, భారత దేశంతో. లీనం కాకుండా స్వతంత (ప్రతివత్తికోసం పాకులాడుతుండే కాలంలో కె.ఎం. మున్దీ, భారతదేశ వతినిధి (వజంట్‌ జనరల్‌ )గా "హైదరాబాద్‌లో నియమితుడయ్యాడు, ఇక్కడి సమాచారాలు బయటికి

[6]

[లి కథానిక పొక్కకుండా చేయడానికి రాజ్యంలో రాజకీయమైన ఆంతక్షలుండేవి. అయితే భారత్యపతినిధిగా వచ్చిన మున్షీ, ఈ అవరోధాలను అధిగమించ డానికొక ఉపాయం కనిపెట్టాడు. తాను [గహించిన సమాచారాన్ని కొన్ని కథలుగా మలిచి బొంబాయిలో ఉన్న థార్యకు పోస్టులో పంపుతుండేవాడు. ఈ విధంగా పెకి సాహిత్య వ్యాసంగ మనిపించేదాంట్లోనే రాజకీయ్మపయో జనం సాధించగలిగాడు మున్షీ, (2) 1875 జూన్‌ నెలలో దేశంలో అత్య వసర పరిస్థితి (502౯6 0% మ. 1పకటించడం జరిగింది, దాంతో ప్మతికాస్వాతంత్యానికి కూడా పరిమితి ఏర్పడింది. ఎవరినైనా ఎటువంటి కారణాలూ చూపకుండానే ఒక సంవత్సరంపాటు నిర్బంధంలో ఉంచడానికి వీలు కల్పినూ ఆర్డినెన్స్‌ జారీచేయడం జరిగింది (జూన్‌ 80, 1975), ఇటువంటి పరిస్థితిలో ఒకానొక ప్మతికా సంపాదకునికి అనుకూల సాధనంగా ఉపయుక్తమైనది కథ. “పునశ్చరణ తరగతులు", అన్న పేరుతో వంచ తంతం రీతిలో ధారావాహికంగా కథలు వెలువడటం మొద లెంది.20

ఈ విధంగా జాతిజీవనంలో అనేకరూపాలుగా అంతర్భాగమైన ఈ కథ్మాపష్మకియ జానపదుల మొదలు నాగరికులవరకు, ఆదికాలంనుంచి అర్వా చీనం వరకు తెలుగు పలుకుబడిలో ఏల్చడి సాగిస్తూ ఉండటంలో ఆశ్చర్యం లేదు. జానపదకథ

కథాకథన సంపదాయం పతి జాతిలో మాదిరిగానే తెలుగుజాతిలో కూడా మౌలికమైనదనడానికి _పమాణం, చిన్నపిల్లలలో మైతం కథా [ళవణాశక్తి (వస్ఫుటమవుతూ ఉండటమే. “మనకి తాతయ్యలూ నాయ నమ్మలూ ఎందుకో చెవ్పుకోండి,'' అని ఏ పిల్టవాణ్జన్నా అడిగితే ఇస్లే చెప్పేస్తాడు - “తాయిల్లం పెట్టడానికీ, కథలు చెప్పడానికి" లన్సి,21 “అనగనగా ఒకరాజు. ఆ రాజుకు ఏడుగురు కొడుకులు. ఏడుగ్పరు కొడుకులూ వేటకెళ్ళి ఏడు చేపలు తెచ్చారు...” అంటూ సాగే కథ

శేలుగు కథ : దాని కథ రికి ఏనాడు పుట్టిందో కాని పతి తరం పిల్దలనూ ఆకర్షిస్తూనే ఉంది. ఇలాగే, “ఈగ ఇల్పలుకుతూ పేరు మరిచిపోవడం, 'కోతి కాల్లో ముల్దు గుచ్చు కోడం* వంటి చమత్కార కథలు వినని తెలుగు పిల్పవాడుండడు. కొన్ని అచ్చమైన జానపదకథలు; కొన్ని రామాయణ భారత భాగవతాదుల వంటివాటిలోని [పథ్యాతకథలు; కొన్ని అవీ ఇవీ కలిసినవి. మ్నిశకథల్లో కొన్నిట, ప్యాతలు [వథ్యాతాలై నా (ఉదా॥ థీముడు, ఆంజనేయులు) సన్ని వేళాలు జానపద కథల్లోవి వచ్చి కలుస్తూ డడం కద్దు లేదా అప్పటికప్పుడు కొత్తగా కల్పించడం జరుగుతుంది, ఉదాహరణకు, సూర్యచం దుల కథ ఒకటి ఉంది;22 “సూర్యుడూ. చం్చదుడూ ఒక తల్లిపిల్లలు.. పెద్దవాడు న స న! సూర్యుడు, చిన్నవాడు చందుడు. ఓ రోజున వాళ్ళిద్దరూ కలిసి ఎవరకింటికో భోజనానికి వెళ్ళారు. భోంచేసి వచ్చాక వాళ్ళమ్మ ఇద్దర్నీ దగ్గరికి పిలిచింది. “ఒరే సూరీడూ! భోజ నంలో ఏం వేసి పెట్టారా 7” అని అడిగింది. అప్పుడు సూర్యుడేమో, “ఏదో ఒకటి సపెటారెదూ |: ఇప్పుడవన్నీ ట లద ఎందుకూ?”' అని విసుక్కున్నాట్ల. “ఆరి, నీ ఇలు బంగా య్‌ వ. రంగానూ? ఏం మిడిసివడుకున్నా వురా నాయనాః నువ్వేం చెప్పక్క-ర్లేదులే, పోః”” అంది వాళ్ళమ్మ. అప్పుడు చిన్న వాడు చందదుడు, “అమ్మా, నేన్చెప్పనాః మరేమోనూ _ పప్పూ, కూరా, పులుసూ, పులిహోరా, పాయసం _ ఇంకా చాలా పెటారమ్మా:ః లడ్డూలు బలే బాగునా ము” అన్నాట్ట- | 6౮ ఠం ట అప్పుడా అమ్మ వాజ్జి ఒళ్ళో కూర్చోబెట్టుకొని, ముద్దెట్టుకొని. మ! ట్‌ చిట ““మానాయనేః మాతం డేః పది కాలాలపాటు చల్టగా ఉండు: నువ్వెంతో మంచివాడివి. వాడూ ఉన్నా డెందుకూ? ఒకటే మిడిసిపాటు! పోనే, వాడి కోపం వాళణ్ణే ఉంచుకోమను 1”

రడీ కథానిక అందిట. వాళ్ళమ్మ ఆలా అన్నవ్పట్నించీ చందుడు చల్దగా ఉంటున్నాడు, సూర్యుడు వేడిగా ఉంటున్నాడు.” ఇదీ కథ. స్టిత్‌ థాంప్పన్‌ రూపొందించినకథా బీజ సూచికలో ఉదాహ రించిన పకారం (4. 86.1) సూర్యచందులు సోదరీ సోదరులయితే ఈ కథలో వాళ్ళు అన్నదమ్ములు, మొత్తంమీద ఈ ం0డు కథల్లోనూ కూడా సూర్యచందులు తోబుట్టువులు కావడం గమనార్హం. మానవమ్మాతుడే ప్యాతగా ఉన్న విచ్చిత కథ: 2 “ఆనగనగా వొక లొట్టన్న. ఇద్దరు పెళ్ళాలు. లొట్టన్న సభ తీర్చుకొని కూచుని వుండగా పెద్దపెళ్ళాం వచ్చి “లొట్టన్నా లొట్టన్నాః ఖోజనానికి రావాళ” అంది. '*లంజికానాః నన్ను లొట్టన్నా అంటావా'' అని రెండు ముక్కల (కింద నరికి గోతులో కప్పెట్టేడు. మళ్ళీ చిన్నపెళ్ళాం వచ్చింది. “లొట్టన్నా, లొట్టన్నాః భో జనానికిరావా” అంది. అంపేనూ “లంజీకానా, నేను సభ తీర్చుకుని కూచుంటే నువ్వు లౌట్టన్నా అంటావా” అని రొండు ముక్కులు కింద నరిక్తి గోతులో కప్పెట్టేడు. ఆ ముక్కలు నాలుగు తోటకూర స్తంభాలయేయి. ఆ స్తంభాలు పులుసొండుకున్నాడు. వుడి కేపుడు “కుతకుత లొట్టన్నా'" అంది. అంటే ““లంజిల్టారా ఇంకా చొవలేదా” అని ఆ పులుసుని కుక్కకి పోఠాడు- అది “టొంయి లౌట్టన్నా”' అంది. కుక్కని రొండు ముక్షలు చేసి క ప్పెట్టేడు, అవి తాటి చెట్టయేయి. గాలేసినప్పుడల్లా తాటి౪కు "“'రుంయి లొట్టన్నా” అన్నాయి, ““లంజీల్టారా, ఇంకా చావలేదా? అని తాటిచెట్టు తెగ్గాటి ఆకులతో ఇళ్లు నేసుకున్నాడు. వానొచ్చినప్పుడల్దా “టపటప లొట్టన్నా” అంది, అంటే ఇల్టు తగలబెట్టుకున్నాడు. “భర్య

వెలుగు కథ ; దాని కథ రక్‌

లొట్టన్నా*" ఆంది. “ఇంకా చావలేదా'” అని నూతిలో

వురికేడు. “బుడబుడ లౌట్టన్నా” అంది.

ఈనాటికీ వాడుకలో ఉన్న ఈ కథలోని వీజానికీ; కి. పూ. సుమారు ల్లి వేల సంవత్సరాలనాబిదని చెప్పే ఈజిప్టు కథ - ఇద్దరు సోదరులు (అనుప్‌.బతు, చూ. పుట 50) లోని కథాబీజాల్లో ఒకదానికీ సామ్యం గమనించవచ్చు. “చనిపోయిన వ్యక్తి, చేతనాచేతనాల్లో ఏదో ఒక రూపంలో మళ్ళీ ఎదురుకావడం, ఈరెండు కథలరూ జన్యజనక సంబంధంగాని, ఆదాన్నవదాన సంబంధంగాని ఉండే అవకాళం లేదు కాని కొన్నివేల మైళ్ళు దూరం, కొనివేల సంవత్సరాల కాలం, అంతరమున్న దేళశకాలాల్లోని రెండు జానవదకథాబీజాల్లో కనిపించే ఈ సామ్యం, మాన వుని ఊహ మౌలికంగా ఏ కాలంలోనయినా, ఏ దేశంలోనయినా ఒక్క తీరుగానే ఉంటుందన్న సిద్ధాంతాన్ని బలపరుస్తుంది.

ఆలోచనలోను, మాటలోను, [వవర్వనలోను విడ్డూరంగా కని పించే వ్యక్తులు సమకూడినప్పుడు వరిస్థితి ఏ విధంగా ఉంటుందో ఊహిం చడం జానపదుడికొక వినోదం. “మతిలేని రాజు, సుతిలేని మంధతి ఒ కరగని బంటు" వంటి కథలు అందులో పుట్టినవే. పుట్టుగుడ్డికి వర్ణ వరిజ్ఞానం కల్పించడం సాధ్యం కాదు, దాన్ని బోధించే [ప్రయత్నం ఎంత హాస్యాస్పదంగా ఉంటుందో తెలుపుతుంది, గుడ్డివాడికి పాలు ఎలా ఉంటాయో ఉపమానాలతో _ చెవ్పడానికి (వయత్నించిన కథాసందర్భం. బౌచిత్యం తెలియనివాడు మంచికి పోటోయి. చెడు నెదుర్కొన్న సందర్భం మరొక కథ, స్వార్థం 'పెరిగిన మనిషి, తానెప్పుడూ వక్కవాడు పొందేదానికి రెట్టింపు పొందాలన్న ఆశతో, తనదొక కన్నుపోయినా పక్క_వాడివి రెండు కళ్ళూ పోయినందుకు సంతోషించే సందర్భం ఉండకపోదు. “అన్నదమ్ముల తపస్సు" కథే అందుకు ఉదాహరణ. అంతకు కింది స్థాబివాళ్ళుంటారు; స్వార్థం అంతగా లేకపోయినా అవతలివాడు గుర్తించలేనంత ఉంటే ఫరవా

86 కథానిక లేదనుకుంటాడు; ఆఅంతమందిలో తానాక్కడు, పాల బదులు ముంతెడు సీచ్ళపోస్తే “ఎవడు చూడొచ్చాడులే' అనుకుంటాడు. ఇలా ఎవడిమట్టుకు వాడు అనుకోడంవల్డ స్వచ్చమైన పాలతో నిండవలసిన రాజుగారి గంగాళం ఉ త్తినీళ్ళతో నిండుతుంది. సమయస్ఫూ ర్రితో (పాణం నిలుపుకొన్నవాడి- కథ, “అటునుంచి నరుక్కురా అన్న జాతీయానికి మూలమెంది.

ఇలా కొల్టలుగా పుట్టి పెరిగిన కథలు (పజల జాతీయ జీవనాన్ని (వతిఫలిస్తూ ఉంటాయి; లిఖిత సాహిత్యాన్ని కూడా పభావితం చేస్తూ ఉంటాయి. పరమానందయ్య శిష్యుల కథలు, తెనాలి రామలి=గడి కథలు, కాశీమజిలీ కథలు మొదలై నవి ఈవిధంగా జానపదమూలకమెైన కథలే. అనంతరకాలంలో పోయినవి పోగా కౌన్ని (గంథస్థమయాయి; కన్ని రూపొంతరం చెందాయి; కొన్ని పాత పేర్ణమీద కొత్తగా చలామణి అయాయి. నిన్నమొన్నటి శ్రీపాద కృష్ణమూ ర్తికాస్త్రిగారి శిష్యుడైన మధిర సుబ్బన్నదీక్షితులుగారు2 “రమ్యకథల్‌ రసయుకముల్‌ ఊగ (తృాఖితముో లయినవాటిని '“వచన పద్ధతిగా” రచిస్తున్నానని చెప్పు కొన్నాడు. జగ్మత్పథితములై నవాటిని (గంథస్థం చేయడం ఒకటి, కొత్త కథలు కల్పించడం ఒకటి. ఈ రెండూ ఈయన చేశాడు; చెశంలో పఠనా' స కి పేంపొందించాడు,

ఈ మాదిరిగా కథాసాహిత్యం తెలుగు జనజీవనంలో అంతర్మా గమై (వవర్థమానమవుతూ వచ్చింది.

తలుగు కథాసాహిత్యం

ఆధునిక సాపాతీ మహోదయ పర్యంతం తెలుగు కథ నాలుగు.

కొమ్మలమీద గూజ్ళ కట్టుకున్నది;

తెలుగు కథ : దాని కథ 87

గేయక థాకాఖ

పాచీనకథాకావ్యశాఖ

వచనక థాళాఖ

పూర్తిగా జానవదకథన సం్యవదాయంలోనే పుట్టి పెరిగినది గేయ కథాళాఖ. ఇతివృ త్రం, ఛందం, శైలి అచ్చంగా దేశ్యమైనవి.

చాలావరకు సంస్కృత మూలాలకు అనువాదాత్మకంగాను, అను సరణాత్మకంగాను పెరిగి పెద్దదై నది. (పాచీనకావ్యకాఖ, ఇతివృత్తం, ఛందం, శైలి యఖథేచ్చగా తెలుగుకు దింపినది. స్వతంతమార్గాన "పెరిగి నది తక్కువ. కథాకావ్యకాఖ ఆ కొమ్మకు వేనిన రెమ్మే.

అనువాద, ఆనుసరణలలో సమృద్ధమైనా కథనవక్కిలో మాతం జానపద సంపదాయాన్నే పుణికిపుచ్చుకొన్నది వచనకథాళాఖ.

వీటిలో గేయకథాళాఖను పామరులాదరిస్తే క థాకావ్యశాఖను పండితులాదరించారు. ఇక వచనకథాళాఖ పామరుల కన్నబిడ్దే అయినా పండితుల ఎత్తుబిడ్డ అయింది.

పంభామ్మిదో శతాబ్ది మలుపు తిరిగేవరకు తెలుగు కథ మనుగడ వీటితోనే ముడిపడి ఉంది. గేయకథాకాఖ

గానయోగ్యంగా రూపొందిన కథ గేయకథ (కథాగేయం). ఇది రాగతాశలయానుగుణంగా ఉంటుంది.

బహుముఖాలుగా వర్ధిల్లిన జానపదక థాసాహిత్యంలో గేయకథ ఒక (వత్యేకశాఖ. [వవంచంలో (వతి భాషలోనూ రసనిర్భరమై హృదయా కర్షణ కావించే కథలు కొద్దో గొప్పో అనాదిగా వస్తున్నాయి. తెలుగులో

80 కథానిక ఆటువంటి కథలకు ఇప్పటిక్సీ ఎంతో కొంత ఆదరణ ఉంది. బాలనాగమ్మ కథ పల్నాటియుద్ధం కథ, ఎల్టమ్మ కథ, కాంభోజరాజు కథ, దేసింగు రాజు కథ, బొబ్బిలియుద్ధం కథ బంగారు తిమ్మరాజు కథ సర్వాయి పావడి కథ, గ్మురాల గోపిరెడ్డి కథ, సోమన్నాది కథ ఆరె మరాఠీల కథ, మొదలైనవి తెలుగు పల్చెల్లో బాగా _పాచుర్యం పొందినవి. కథాగానమే వృత్తిగా పెట్టుకొని జీవించే పంబలవాళ్ళు; ఒగ్గువాళ్ళు, పిచ్చుకగుంట్లవాళ్ళు మొదలైనవాష్ళ ఈ కథలను సజీవంగా నిలుపురున్నారు. కుళలవ కుచ్చల కథ, ఊర్మిళాదేవి నద, లక్ష్యణదేవర నవ్వు, సీతమ్మవారి వేవి్ళ, కామే శ్వర్మీవతం పాట, బతకమ్మ పాట వంటివి తెలుగు ఇర్ద్హాళ్ళు కొందరు ఇప్పటికీ పాడుకుంటూనే ఉంటారు, వీటన్నిటికీ... పథ్యాతమో, కల్పితమో ఏదో ఒక కథ (ప్రధానమై ఉంటుంది. వీటికి భిన్నమైన శాఖలోకి వచ్చే (శ్రామిక గేయాలు, శృంగార గేయాలు, హాస్యగేయాలు పారమార్థిక గేయాలు వంటివాటికి మట్టుకు కథ అఆపధాన విషయం,

జొనపదగేయ లక్షణాలను వివరిస్తూ, ఆచార్య బిరుదురాజు రామ రాజుగారు 27 ముఖ్యమైనవాటిని ఆరింటిని పేర్కొన్నారు:

““(1) జానపద గేయమునకు రచయిత లేడు (పుటలు 1%, 17), (ల) పరిణత లేక నియమిత స్వరూపము లేకపోవుట (పుట 1. (8) గేయరచన కాల మిదమిత్ధమని యుండకపోవుట (పుట 18), (ఉ మౌఖిక (వచారముననే జీవించును. (పుట 19), (5) సహజ (అకృతక) శైలి (పుట 20), (6) పొడుకొనుటకు వీలుగానుండుట (పుట 21). ఇతర లక్షణాలుగా ““(/1) ఆవరచనము (పుట 22), (2) పునరావృత్తి (పుట లలి, (8) జనసామాన్య పరిచిత వస్తువును కలిగియుండుట (పుట వికి” పేర్కొన్నారు. వీరు చెప్పిన లక్షణాలన్నీ జానపదగేయకథకూ వ ర్రిసాయి. కథాత్మకతాలతణ మొక్కటే ఇతర గేయాలలోనుంచి వీటిని వేరు పరుస్తుంది

తెలుగు కఠ : దాని కథ 8

ఈ గేయకథల్లో రామాయణ, భారత, భాగవతాల్జోనుంచి వచ్చినవి కొన్ని, స్వకపోలకల్పితమైనవి కొన్ని, జన శుతిలో ముందే వ్యావమై ఉన్నవి కొన్ని కనిపిస్తాయి. '““మ్నుదితములైనవి నాకు లభించినట్టివే రామా యణసంబంధ గాథలు సుమారేబడి'' ఉన్నాయన్నారు డా ॥ రామరాజు గారు. అము దితాలు ఇంకొన్ని ఉన్నాయట. కూచకొండ రామాయణం, కారద రామాయణం, సూక్మరామాయణ:, చిట్టిరామాయణం మొదలై నవి ఒక్క రామాయణంలోనే అనేక రకాలున్నాయి. సంపూర్ణ కథ కాకుండా కొన్ని కొన్ని భాగాలు మ్మాతమే తీసుకొని రచించినవీ ఉన్నాయి ; ఉదా ॥ శాంతాకల్యాణం, కౌసల్య వేవిళ్ళు, ్రీరాముల ఉగ్గుపాట, రాఘవ కల్యాణం, రాములవారి అలక, లక్ష్మణ మూర్చ; లంకాయాగం, ఊర్మిళాదేవి న్నిద మొ, వి "ఇన్ని. విషయములు శిష్టులు రచించినట్టి యే రామాయణము లందునులేవని నా అభ్మిపాయము. ఈ సంపదయంతయు తెలుగు జానపదు లకే దక్కినది” ఆంటారాయన.2 జానపద కథాసృష్టిలోని చమత్క్బ్బతికి ఈ కథలు అద్దంపడతాయి.30 జంబుమాలి వృత్తాంతం, సులోచన కథ, కాల నేమి కథ, రావణునికి శుకుడి ఉపదేశం, రావణుని పాతాశహోమం మొద లైన, మూలంలో లేని కథలు “రంగనాథ రామాయణం” లో చోటు చేసు కోడానికి కారణం కొంతవరకు అవి జన శతిలో వ్యా వ్రమై ఉండటమే ననిపించడం సమంజసమే. సిద్ధకథను విస్తరంచడం, నూత్నకథను (పక్షే పించడం జానపదకథల్లో సామాన్యంగా జరిగేదే : ఉదాహరణకు, కుళలవ కుచ్చల చర్మిత' లో సీతారాములు ఒకరి మీదొకరు అలక పూనడం ఒక చ్మితమైన కల్పన. ఒకనాడు సీతమ్మ కాంతతో సరసాలాడుతూ కూర్చొని అంతఃపురంలో తనకోసం ఎదురుచూస్తున్న మగణ్ణే మరిచిపోయింది, రాము డికి కోపం వచ్చింది. లక్ష్మణుణ్ణి పిలిచాడు. తన విల్టమ్ములు తెప్పించు కొన్నాడు. వాటీని తన వరిచారికలుగా మార్చాడు. వాళ్ళు వింజామరలు వేస్తు న్నారు,ఆకుముడుపు లందిస్తున్నారుుపాదాలొ త్తుతూ వరిచర్యలు చేస్తున్నారు. జానకి చెవిని పడిందీ ముచ్చట. “నువ్వు ఏకవత్నీ[వతుడవని కదా మా

“(1 కథానిక తండి నన్ను సీకిచ్చింది; ఇప్పుడు నీ ఏకపత్నీ వశాలన్నీ తెలిళాయిలే అంటుంది నిష్టురంగా. అది విన్న మాయానస్త్రీలు, '“యొక్కడిదానవె జానకి సీవు - యెప్పటికీ మేమే వున్నాము __ అడవులలో నీవు బాసినప్పుడు -__ అంత వేడుకతో మాతో వుండె _ విల్దు విరువగా వచ్చినదానవు -_- యెక్కడి దానవె జానకి నీవు _” అని అమెను శసడించారు. అప్పుడు శాంత విని రాముణ్ణి మందలించి దంపతులకు రాజీ చేసింది.3!

అలాటిదే మరొక చ్మితమైన కథ, సీతావనవాసానికి కారణం తెలిపేది ఉంది. రామరావణయుద్ధంలో ఎందరో చనిపోయారుగాని “చుప్పనాతి బతికిపోయింది. కావిబట్టలు కట్టి, దండకమండలాలు చేతబట్టి యతివేషంలో అయోధ్య చేరింది. సీతారాముల్ని విడదియ్యడమే దానికి కావలసింది. రాముడి మందిరానికి వెళ్ళి తన మాయవిద్యలు కౌన్ని (ప్రదర్శించింది. రాముడు వేటకు వెళ్ళే తొందరలో ఉన్నాడు. లక్ష్మణుడు వద్దంటున్నా వినక, ఆ ఆడ యతిని అంతఃపురానికి పంపించాడు రాముడు. సీతమ్మ దాన్ని గద్దెమీద కూర్చోబెట్టి మర్యాద చేసింది, '“అచ్చరత్నంబులు మాణిక్యంబులు కనకపు చీరలు కట్నాలిచ్చినది”. యతివేషధారణికి అవేవీ అక్కర లేదు. రావణుడి పటం రాసి ఇస్తే చాలునంది. పది నెలలు చెరలో ఉన్నాను గాన్సి పాపకర్ముణ్ణి కళ్ళతో చూడలేదంది సీత; వాడి అంగుష్టమొక్కటే ఎరుగుదున౦ది. ఆదే చాలు రాసి ఇమ్మంది శూర్పణఖ. దాన్ని రాయించి తీసుకౌని వెళ్ళి తక్కినవన్నీ తాను రాసింది. పటం పూ ర్రిచేసుకొని బహ్మ దగ్గరికి వెళ్ళింది. దానికాయన (ప్రాణంపోశాడు. దాన్ని తెచ్చి అయోధ్యలో విడిచి వెళ్ళింది కూర్పణఖ. ఇక ఆ పటం సీతమ్మను ముప్పుతిప్పలు పెట్టింది. ఎదుట నిలబడటం, లంకకు రమ్మనడం, పట్టి లాగడం -- ఎన్నో చేసింది. వినుగెత్తి, దాన్ని నూతిలో వేశారు; బండలమీద పారవేశారు; నిప్పులో గిరవాటు వేళారు. ఎన్ని చేసినా పటం చెక్కుచెదరకుండా మళ్ళీ ఎదుటికి వచ్చి నిలబడింది; జానకిని పట్టి ఈడవడం మొదలు పెట్టింది. ఇవన్నీ జరిగేటప్పుడు రాముడు ఆయోధ్యలో లేరు. తిరిగి వచ్చాక, సీతతో

తెలుగు కథ : దాని కథ ర్న ఏకళశయ్యాంతవర్తి అయి ఉన్న సమయంలో, రావణపటం రాముణ్ణి కిందికి వడదోసింది. ఆది సీతమ్మ ఆడిన మోటు సరసమే అనుకున్నాడు రాముడు. ఇంతలో ఆ పటం, రాముడికి ఎదురుగా వచ్చి నిలబడింది. రాముడికిది అవమాన మనిపించింది. ఎవరెన్ని చెప్పినా వినకుండా సీతను అరణ్యానికి వం పేళాడు.32 ఇదీ కథ,

ఇలాటి కథలనేకం [(వఖ్యాతేతివృత్తాల్లో చోటుచేసుకో వడంవల్లరసహీన మైన భాగాలు కూడా చమత్కారవంతంగా రూపొందిన సందర్భాలు కెనిపిస్తామి

కావ్యపురాణేతిహాసకథలే కాకుండా జనసామాన్యంలో వచురమైన కథలుకూడా కొన్ని గేయకథారూవం పొందిన సంగతి ఇంతకు ముందు. (వస్తావించడం జరిగింది. చార్మితకమైన గీతాలు కొన్ని తెలుగు వీరులను ఆమకరులను చేశాయి. మీయాసాట్‌, సోమన్నాది, రామేశ్వరరావు, రాణీ శంకరమ్మ (మెదక్‌), సవై వెంకటరెడ్డి (వనవర్తి), కుమార రాముడు (కంపిలి యువరాజు) కథలు తెలంగాణాలో బాగా వ్యాప్తిలో ఉన్నవాటిలో కొన్ని. 'పల్నాటి యుద్ధం” తెలుగువాళ్ళు కొక భారతయుద్ధమే.

“క్రీడాభిరామ' రచనాకాలానికే (కీ శ, 1480) పలనాటి వీరుల కథలు స్ముపసిద్ధమైనాయి. థీనాథ మహాకవి మనస్సునుమైతం ఆకట్టుకొని. గేయరూపం పౌందాయి. వీటిలో, అక్కిరాజు ఉమాకాంత విద్యా శేఖరుల చలవవల్ద వెలుగుచూసిన బాలచర్నదుడి యుద్ధఘట్టంకాక, ఇంకా అనేక కథలు [పాచ్యపుస్తక భాండాగారంలో మూలబడి మూలుగుతున్నాయి.83 [(పకటితం కాసి కథల్లోనుంచి ఉమాకాంతంగారు కొన్ని ఏరి, 'పలనాటి వీరుల కథలు, అన్న “ీరుతో వచనంలో (ప్రచురించారు, అవి ఇవి; మండాది వలస; మందపోటు, అలరాజు రాయబారం, ఇాలచందుడు, కొమ్మరాజు యుద్ధం. (పాచ్యపుస్తక భాండాగారంలో గేయరూనంలో ఊన్న వాటిలో డా॥ రామరాజుగారు చూసినవే తొమ్మిది కథలున్నాయట:ో కోళ్ళపోట్టాటం- గోపు యుద్ధం, రాయబారం.యుద్ధసన్నాహం, గురజాల యుద్ధం పూర్వ

లల్లి కథానిక భాగం, కల్లు (పతిష్ట, బాలుని కథ, బాలుని యుద్ధం-మరణం, కన్నమనేని యుద్ధం-గోపు సంస్కారం, కొమ్మరాజు యుద్ధం (బహ్మనాయని విరుగు; వీటికి మరికొన్ని పాఠభేదాలు. మొత్తంమీద; తెలుగుజోదుల వెలుగు రేకలను వెదజల్లే పలనాటికథ ఎన్నటికీ ఆరని దివ్వైః అంతేకాదు, “తెలుగు జాతి మగసిరికి |బహ్మనాయుడు కోటికి పడగి”.35 పలనాటికథకు తోబుట్టువు “కాటమరాజు కథ". “తెలుగు వీరకథా వాజ్మయంలో కథ విషయాన్నిబట్లి అతి పాచీనమైంది కాటమరాజుకథే'' అన్నారు హరి ఆది శేషువుగారు.3 కదనరంగంనుంచి కదిలి వచ్చి, ఇంట్లో వాళ్ళు పోటుమాటలకు పౌరుషం రేకెత్తగా మళ్ళీ రణరంగానికే ఉరికి [ప్రాణా లొడ్డిన వీరశిఖామణి_ఖడ్గ తిక్కానను చిరంజీవిని చేసింది ఈ కథే. 'అణు -మభుంబి అబ్బురపుప్మాత'కు అద్దం పట్టిందీ ఈ కథే. వసులు కాసే పాపడికి “పన్నెండు శిరసుల నాగసర్పం” వడగెత్తి గొడుగుపట్టిందట. అతగాడే పాశెగాడై పంతంపట్టి నవాబును ఢీకొన్నాడు. గోల్కొండ గద్ధెకు ఏడు గడియలు ఏలికఅయినాడు. ఆ నెరజోదే “సర్వా యి పాపడు. తెలుగు మాగాణంలో ఈనాటికీ ఇతడి కథ వినిపిసూ ఉంటుంది. “బొబ్బిలియుద్ధం మరొక స్మువసిద్ధ కథ. తాండ్ర పావయ్య గార్మడింపులతో చెవులను హోరెత్తిస్తుంది; మల్లమ్మ ఉఊసురును మనసు కత్తిస్తుంది. తెలుగు జానపద గేయకథ సాహిత్యంలో సదాశివరెడ్డికథ, బంగారు తిమ్మరాజు కథ, ఆరె మరాఠీల కథ వంటివి వీరరసోత్పన్నం కావిస్సే “కన్యకొమ్మవారి కథ, కామ్మమ్మ కథ, సన్యాసమ్మ కథ వంటివి హృద్ర యాన్ని కరుణరసార్దఏం చేస్తాయి. లోకంలో వ్యావమైన కన్యకాపర మేళ్వరి కథనే తీసుకొని కన్యక? "పేరిట ముత్యాల సరంగా కూర్చిన మనస్వి గురజాడ అప్పారావు, “కన్యక”

తెలుగు కథ : దాని కథ రక ఆయనకు పెంపుడు బిడ్డయితే 'పూర్ణమ్మ' ఆయన గుండెలోనే రూపుదిద్దు కొన్న పుత్తడి బొమ్మ.

గోదావరీ మహ్మసవంతిలో సంగమించిన "కిన్నెరసాని", అత్తింటి ఆరళ్ళు పడలేక కరిగినీరైన ఆత్మాభిమానవరురాలుగా గోచరించింది విశ్వ , నాథవారి మనోనే[లానికి. “కోకిలమ్మ పెళ్ళి ముచ్చట తెలుగువాళ్ళకే ముచ్చట పాటయింది.

ఆధునికాంధ కవిత్యావవంచంలో మ్మాతాచ్చందాన్ని పుణికిపుచ్చు కొని, కథాత్మక గేయకావ్యాలు ఆలపించిన (వతిష్ట డా॥॥ నారాయణ రెడ్డి. గారిది. “నాగార్జున సాగరం, కర్పూర వసంతరాయలు, విశ్వనాథనాయడు” కథాత్మకగేయసాపాతి కెత్తిన కవితావై జయంతికలు: (పాచీనకావ్యకాఖ

తెలుగులో కావ్యరచ నావ్యాసంగం కథాగొరవంతోనే శ్రీకారం చుట్టు కొన్నది. “విద్యావిలాసగో ష్టిసుఖో పవిమ్ణ డై. 'ఇష్టక థావినోదా' ల్లో పాల్గొనే రాజరాజు తన మనస్సు 'అనిశంబు భారతకథా శవణ్యపవణ' మని చెప్పుకున్నాడు. 'మహాభారతబద్ధ నిరూపితార్థం' ఏర్పడేటట్టుగా దాన్ని తెలుగులో రచించమని నన్నయ్యను కోరాడు. ఆయన దాన్ని సవినయంగా, సగౌరవంగా జాదలదాల్చాడు. “నానేర్చు విధంబుని రాస్తానంటూనే “వసన్న కథాక లితార్థయు క్రి స్ఫురింపజేస్తానన్నాడు, వైశిష్ట్యం కనబరిచాడు నన్నయ. అందుకే విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గారంటారు3?;

“నన్నయ్యగారు కథయొక్క 1పాణమును బట్టికొని

నొక్కునుగాని కథలోని వివిధాంశములను బెంచండు,

వ! కథానిక

వివిధాంశముఐను బెంచుట యొక పద్ధతి, కథయొక్క (పాణ

ములను బిగించిపట్టుట యొక పద్ధతి, దానికి దీనికి సంబం

ధము బేదు. లోకములో నూటికి దొంబది తొమ్మ ండుగురు

కవులు కథాంళములను బెఃచి పసంగమును వృద్ధిపణచి

లోకోక్తులు, గడునము పలుపుబళ్ళు; మనోభావచ్శి తణములు

వి స్తరిఃచి చేయుకవులు. నన్నయ్యగారికి నితర కవులకు

సంబంధము లేదు ఆయక కథకోసము తదిరర విషయము

లను జెప్పినచో, చెప్పును. తాను _వాయుచున్నది భారతము

వ్యాసభారత మవృటమన్నది. ఆయన పని డానికి నకలు

దింపుటగాదు. అందుకోని కథలను వ్యాఖ్యానము చేయుట.

ఆ కథలలోని రహస్యములను బట్టి చూపించుట. ఆ కథ

లప్టెందుకున్నవో వానిలోని మర్యమును ెప్పుట. అవి

పూర్వకథలు. ఆ కథలట్టు జరుగుటలోని యౌచిత్యమును

గొందజాలోచనాపరులు శంకించవచ్చును. ఆ శంకలను

స్మపతిప త్రికములై న సమాధానములతో నన్న య్యగారు తన

కథలను తీర్చెను ?9

అనవసరమైన _ విషయాలను పరిహరించి, అవసర మైనవాటిని 'పోష్షించి అద్భుతనై పుణ్యం [(పదర్శించిన కథాళిల్చి నన్నయ. శర్మిష్టకథ, గాంధారి వివాహవృత్తాంతం, సౌకన్యోపాఖ్యానం, శకుంతలాదుష్యంతుల కథ మొదలైనవి అందుకు 'పత్యక్ష నిదర్శనాలు. తనది “వసన్నకథా కలితార్థయు క్రి3ః అని ఆయనే చెప్పుకొన్నాడు. “వసన్నకథాకవితార్థ యుక్తిగో అన్నది. దీనికి పాఠాంతరం, 'కథ్యాపసన్నతి గృరించ్రి చెబుతూ. విశ్వనాథవారు, “భిన్నశబ్దార్థముల వాక్యార్థముల సుష్టు పరి జ్ఞానముచేత నర్ధ్మపసన్నత గలిగినట్టు గథాగత భిన్నాంశముల పరిజ్ఞానము చేత అన(గా వానిని చక్క_(గా పరిశీలించుటచేత కథా పసన్నము కలు గును అన్నారు,

తెలుగు కథ : దాని కథ ర్టిర్ర్‌ సతయాగానికి వచ్చిన సూతుణ్ణి శౌనకాది మహామునులు -_ “హృద్యం, అపూర్వం, సమ్మగ జ్ఞాన్మపదం, అఘనిబర్హణం” (11-80) ఆయిన కథ చెప్పమని కోకతారు. ఈ విశేషణాలు సామాన్యార్థంలో భారతమంతటిక్సీ వ రించినప్పటికి, విశేషార్ధంలో __. 'అఘనిబర్హణం” మాట ఎలా ఉన్నా _ మొదటి. మూడూ నన్నయ్యగారి కథాకథనశిల్పానికి వ ర్రిస్తాయన్నది స్పష్టమవుతుంది. విశ్వనాథవారి మాటల్లో: “ఆఇధభాషకు నన్నయగారు. పెట్టినది భిక్ష. తక్కిన కవులందరు నన్న యగారినుంచి భాషాళశబ్ధములు, వద్యరచన లోని యొడుపులు [గహించినవారేగాని యొక్కరికిని నన్నయగారి వసన్నకథాకలితార్హయు క్రి తెలియదు. "40 ఈ విధంగా కథాకథన [పాధాన్యంతో మొదలైన ఆంధధసాహితీ మహేతిహాసం అనేక శతాబ్దాల కవులకు స్ఫూర్తినిచ్చింది. నన్నెచోడ కవిరాజు 'వస్తుకవితా'భిమానంతో కుమారసంభవ 'దివ్యకథా' కావ్యాన్ని రచించాడు. 'సత్కథాధిపతి' ఆయిన జంగమ మల్లికార్డునుడికి ఆంకితం ఇచ్చాడు. బసవపురాణక ర్త పాల్కురికి సోమనాథుణ్ణి ఆకర్షించింది | వధా నంగా బసవేశ్వరుడి కథే అయినప్పటికీ సమకాలిక సామాన్య ప్నాతలకూ, భక్తుల చర్మితలకూ, కథలకూ కావ్యస్థానం కల్పించాడు. మహాభారతేతి హాసాన్ని “తుదిముట్టన్‌ రచియించుటొప్పు” అని భావించి, విరాటపర్వం ఆదిగా ఆత్యంత సమర్థంగా నిర్వహించిన తిక్కన, కథాకథనానికి నాట కీయ శిల్పాన్ని జోడించాడు. ఎజ్జినకు నన్నయదే ఒరవడి అయింది. నృసింహపురాణంలో నూ హరివంశంలోనూ కథలను రమ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. నిత్యచై తన్యస్ఫూ ర్రితో సాహితీ వ్యవసాయ సాగించిన శ్రీనాథుడు శృంగార నైషధం, హరవిలాసం, కాశీఖండం, శివర్శాతి మావాత్మ్యం, వుటి కావ్యాల్లో కొన్ని చోట్ల, కవిత్వ మహత్ర్త్వానికి తోడు కథాకథనానికి కూడా (పాముఖ్యమిచ్చాడు. కాశీఖండంలోని “సుశీల కథి, 'గుణినిధి కథ" వంటివి

900 కథానిక పాఠకులనిళ్లే ఆకట్టుకుంటాయి. చార్మితక [ప్రాముఖ్యంగల వలనాటి కథను జానవదులనుంచి [గహించి వీరరస్మపధానమైన కావ్యంగా తీర్చిదిద్దిన (పతిష్ట ఛ్రీనాళుడిదే. ఆయన చెప్పిన చాటువుల్లో (పతి ఒక్కదాని వెనక ఒక్కొక్క- కథాబీజం నికి వమై ఉంటుంది. బమ్మెరపోతన చెప్పిన భాగవత కథలు తెలుగింట పతివారికీ (పీతిప్మాతమైనవి. అల్లసాని పెద్దన, మార్చండేయ పురాణాంతర్గత మైన కథను తీసు కొని కథోవకథలతో (పబంధంగా కూర్చిన నేర్పువల్లనే, “అల్లసాని వాని అల్లిక జిగిబిగి” అన్న వాడుక నేటికీ వ్యాప్తిలో ఉంది. ముక్కు. తిమ్మనది 'ముద్దువలుకు' ఒక్క టేకాదు, మురిపెంగా కథ చెప్పే నై పుణ్యంకూడా. ఉంది. లేకపోతే, రాయలవారికి దేవేరికీ నడుమ సాగిన కలహ వృత్రాం తాన్ని రమ్యంగా ఎలా తీర్చిదిద్దగలడు ? ఒక్క పారిజాతం చుట్టూ కథ నడుపుతూ సుగంధబంధురం ఎలా చెయ్యగలడు ? “వసుచరిత' కారుడు మట్టుకు ఎవరికి తక్కువ? ఇలా, కృష్ణరాయల సాహితీ భువన విజయ మంటపానికి ఆధారభూతుల్లైన కవిదిగ్గజాలే కాదు, రాయలవారు సెతం రోచకమైన కథన నై పుణ్యం [(వదర్శించడానికి “ఆము క్రమాల్యది ఒక్కటే చాలు. అంతేకాదు, “ఖాండిక్య కేశిధ్వజుల కథ, యామునాచార్య వృత్తాంతం, మాలదాసరి కథ, సోమశర్మ [(బహ్మరాక్షసత్వం పోవడానికి ముందు మాలదాసరికి చెప్పిన స్వీయచర్శితి నేటి చిన్నకథను తలపించే ఉపాఖథ్యానాలు, తెనాలి రామకృష్ణుడు “పాండురంగ మాహాత్మ్యం'లో సుశీలో పాఖ్యా నం, నిగమళర్మోపాఖ్యానం వంటి (వసిద్ధ కథలతోబాటు “ముక్తి కేశి కథ, కాకికథ, హంసకథ, వివిధ తీర్థాల కథలు" అందించాడు. అద్భుతమైన నవలకు దీటనిపించే 'కళాపూర్లోయ". కావ్యం పింగళి సూరన (ప్రతిభా సంపత్తికి [వత్యక్ష నిదర్శనం, ఇందులోని “సుగాత్రీకాలీనుల వృత్తాంతంి తెలుగు సారస్వత (పియుల్ని ఎప్పటికీ అలరిస్తూ ఉండే కథ. చేమకూర

తెలుగు కథ : దాని కధ ర్ట వెంకటకవి 'విజయవిలాసం', 'హృదయోల్హాస'కరమైన కావ్యం కావడానికి అతని కథన చాతుర్యంకూడా ఒక కారణం.

ఈ విధంగా తెలుగు సాపాతీ ష్మేతంలో రాజనాలు వండించిన కవి రాట్టులనేకులు కథాకథన నైపుణ్యాన్ని కూడా కళ్ళకు కట్టించారు. అందుకే డాక్టర్‌ దివాకర్ల వేంకటావధానిగారిలా అన్నారు:

“....చిన్నకథలను నీ [వ్యకియ పాళ్ళాత్య వాజ్మయములనుండ్తి యొరువు తెచ్చుకోంబడినదని వలువురు తలంతురు. కాని ప్రాచీన భారతీయ వాజ్మ్బయముల౭దు( బద్యమయములయ్యు. బరమోదా త్తములని చెప్పందగిన కథలెన్నియో యున్నవి.”

(పాచీనకథాకావ్యశాఖ

తెలుగులో వద్యకథాసాహిత్యాన్ని మూడు విభాగాలుగా గుర్తించ వచ్చు: (1) అనువాదాలు (2) అనుసరణలు (8) స్వతంత రచనలు. కేతన “దశకుమార చర్మితము, కొఅవి గోపరాజు “సింహాసన ద్వాతింశిక* అనువాద విభాగంలోకి వస్తాయి. వెన్నెలకంటి అన్నయ్య “'షోడశకుమార చర్మితి, జక్కన 'వ్మికమార్క చరిత”, అనంతుని 'ఖభోజరాజీయము*, ఎజ్జిన 'సకలనీతికథా నిధానము” అనుసరణలు. పొలవేకరి కదిరీపతి “శుక సవతి కథలు, అయ్యలరాజు నారాయణామాత్యుని *“హంసవిళంతి" స్వతంత రచనలు.

అణువాదాలు*ః సంస్హ్రృత కథాసాహిత్యం రుచి తెలిసిన తెలుగు కవులు దాన్ని దేశీయులకు అందించాలన్న ఆశయంతో (పసిద్ధ కథ్యాగంథాలను కొన్నిటిని తెలుగులోకి అనువదించారు. వాటిలో మొట్టమొదట చెప్పుకోవల సింది “దశకుమార చరితము”. కేతనకు “అభినవ దండిగా (వతిష్ట కూర్చిన దీ (గంథమే; మహాకవి తిక్కనామాత్యునికి అంకితమైనది ఈ _గంథమే, కుసుమపురానికధీశ్వరుడై న _ రాజహంస మహివల్టభుని వృత్తాంతంతో మొదలై న ఈ కావ్యం, రాజవాహానాది దళకుమారుల జనన వృత్తాంతంతో

(7)

ర్ట కథానిక బాటు ““అతండు సమ్ముదము దితంబైన వసుధాచ కంబు నిర్వ కంబుగా బాలించి మ్మితగణసమేతంబుగా రాజ్యసుఖంబు అనుభవించుట” వరకు పది కథలను గుది గుచ్చినది. ఇందులో కథా చాలావరకు భావాలూ మూలంలో ఉన్నవే అయినా సందర్భోచిత మనుకొౌన్న చోట్ల తన పనితనం చూపించాడు కవి. కొన్నిచోట్ల కథ పెంచాడు; కొన్నిచోట్ట కుదించాడు. ఉదాహరణకు, అపహారవర్మ కథలోని వేశ్య వృత్తాంతాన్ని అనువాద-లో తగ్గిస్తే వ్యిశుతుని వథలోని రాజనీతులను కొంచెం హెచ్చించాడు.4] మూలంలో ద్వితీయోచ్చాాసంలో ఉన్న అపహారవర్మ కథను అనువాదంలో పంచమాళ్వాసానికి, తృతీయోచ్చ్వాసంలోని ఉపహాకవర్మ కథను అను వాదంలో సవ్రమాళ్వాసానికి మార్చడంవంటివి కేతన అనుసరించిన విధానానికి కొన్ని ఉదాహరణలు, అంతేకాదు, “ఏకాదకాళ్వాసంలో మం[తగు ప కథతో పాటు సంస్కృతపు అష్టమాశ్వాసంలోని విశుత చరితాన్నీ, నాశీజంఘుని కథను కొంతా చెప్పుతూ, ద్వాదకాళ్వాసంలోకి పోతాడు. అక్కడ స్నుశుతుడి కథా, మి్యత్రవర్మకథా చెప్పి, మూలంలోని (పచండవర్మ కథను వదిలేసి, భాస్కరవర్మను ఏనుగు నెక్టించి, పధాన కథాశాయకుడైన రాజవాహనుజణ్ఞి తీసుకుని, అవంతీ సుందరితో పునస్సంధానం జరిపి, పట్టాభి షేకంతో కావ్యం ముగిస్తాడు*ే. ఈ కావ్యంలో గుణగణాలు చాలా వరకు దండివే అయినప్పటికీ అనువాదాన్ని ఇంపుగా తీర్చిదిద్దిన పతిష్ట కేతనది.

తరవాత చెప్పుకోవలసించి గోపరాజు రచెంచిన “సింహాసన ద్వాతిం శి” ఇతడు 15వ శతాబ్దివాడు; (్రీనాథునికి సమకాలికుడు, ఇతని (గ్రంథా నికి సంస్కృూతమూలం ఆ శతాబ్దికి పూర్వం రచించినడదే అయి ఉండాలి, ఇందుకు అనువాద (గంథాంతర్గతమైన సాక్ష్యం చూపిస్తూ నేలటూరి వెంట రమణయ్యగారు, 21 వ కథలోని ఉదంతంలో కాకతి మూలళ క్రి, ఓరుగంటి పురవస్తావనలను బట్టి గోపరాజుకృతికి మూలం కీ. శ. 12001898 మధ్యకాలంలో రచెంబినదే అయి ఉండాలన్నారు ఓరుగల్లు, గణపతి కాలంలో కీ, శ. 1200లో రాజధాని అయింది. [కీ శ. 1828లో (వతాప

+తెలుగు కఠ : దాని కఠ రికి ర్నుదుని కాలంలో పతనమైంది. అంటే దశకుమార చర్మితకు తెలుగు అను వాదం, సింహాసన ద్వాతింశిక సంస్కృత మూలం ఏకకాలంలో రచించి నవే అయి ఉండవచ్చు.5 గోవరాజు (వతిభావంతుడు. “అనర్గశ మైన కవిత్వధార, కథారచన కను వెన శైలి, మధురమైన భాష, వర్ణనల పొందిక ఈ గంథమున సర్వత కానవచ్చెడు గుణములు. కథాసరణిని యవిచ్చి న్నముగ నడుపుటయందుగాని గోవరాజు నేర్పిట్టిది యని నిశ్చయించి చెప్పుటకు వీలు గాదు. ఇందలి కథాసరణి నిరాఘాటముగ సాగునది యైనను అందందు అడ్డంకులు లేకపోలేదు.”*6 తొమ్మిదో కథలో ఆంధ ఛందస్సు గురిఐచి చెప్పిన 22 పద్యాలు ఈ అడ్డంకుల కుదాహరణగా కని పిస్తాయి.

గోవరాజు కథలన్నీ పరంవరంగా వస్తున్నవే అయినప్పటికీ కథల ,లోని ప్యాతలు కాకతీయుల కాలంనాటి తెలుగువాళ్ళను రూపు గట్టించినట్టు న్నాయి. వాళ్ళ వేషభాషలూ ఆనాటివే. 8వ ఆళశ్వాసంలోని 68 వ బొమ్మ “కథలో వసంతోత్సవాన్ని గురించి చెప్పే సందర్భంలో గోపరాజు, విక ॥ మార్కుని జల క్రీడలు పూర్తి అయిన తరవాత రాణివాసపు స్త్రీలు ధరించిన వస్త్రాలను తెలుపుతూ 48 రకాల పేరు గల చీరలను పేర్కొన్నాడు. ఆ -వీరల పేరూ వాటితో ముడిపడి ఉన్న ఊళ్ళ పేర్టు తెలుగునాట జనవ్యవ హారంలో (వచురమైనవే. ఊళ్ళ పేర్లలో పేర్కొన్న కామవరం, సూరవరం వేంగీ మండలంలోవి; బీరల నేతకు (వసిద్ధి కెక్కెనవి,

నిశిత వరిశీలనాళ క్తి, విసృత విషయ పరిజ్ఞానం గోపరాజు విశిష్ట లక్షణాలు. వివిధ వృత్తులవారి ఆచార వ్యవహారాలను, పరిభాషలను ఆక శించుకొని అందించడంలో అయ్యలరాజు నారాయణామాత్యుని కితడు మార్గ -దర్శకుడై నాడు.

పైన పేర్కొన్న [గంథాలతోబాటు అనువాద కథాకావ్యసాహి త్యంలో పేర్కొనవలసినవి వంచతం[త ఆంధధ్రీకరణలు, ఇవి నాలుగు

100 కథానిక న్నాయి. కాని, “ఇందు (ప్రాచీనతమమైనది నష్టమైపోయినది; మడికి సింగన కృతమైన సకలనీతి సమ్మతమునందు పేర్కొనబడినది. రచముత ఎవ్వరో తెలియదు. ఉదాహృతములై న పద్యములను బట్టి చూడగా రచయిత వి త్వము జక్కగ _జెప్పగలవాడని తోచుచున్నది” అన్నారు నేలటూరి వారు.”

దొరికిన మూడింటిలో ఒరటి నారాయణకవి రాసిఐది; మరొకటి భానయ రాసింది; మూడోది భైచరాజు వెంకటనాథునిది. నారాయజకవి కపిలేశ్వర పురుషోత్తమ గజపతుల కాలంవాడన్సి కవిత్వం రసవంఠమైన దని వీరేశలింగం పంతులుగారి అభ్మిపాయం (ఆంధకవుల చర్నిత, పుట 527), భానయ కృష్ణరాయల సమకాలికుడు. కథను నడపడంలో ముగ్గురూ సమర్థులే అయినప్పటికీ వెంకటనాథునిలో విశేషం ఏమిటంటే, కథాకావ్య వాజ్మయంలో ఇతడు "వాస్తవిక పద్ధతి ,పవేశపెట్టాడు. కవిత్వ విషయంలో నాచన సోమనను ఆదర్శంగా తీసుకొన్నాడు. నారాయణక్రవి. భానయ సంస్కృత పంచతంతంలోని కథలను యథాతథ:౨గా (గహించ డంతో తృ ప్రిపడితే వెంకటనాథుడు, సంస్కృతఐలో లేని కథాంశాలను చేర్చి ఆహ్లాదకరంగా కథానిర్మాణం చేశాడు. ఉదాహరణకు, “మేకు పెరికిన కోతి” కథకు ఉపోద్ధాతం తగిల్చి, శృంగారానికి ప్రాధాన్యమిచ్చి, భోగిసి శ్రీని (వస్తుత కథకు నాయికను చేశాడు.*

అనునరోణలు * పాఠ కథలను (హించి నూతన మార్గాన్ని అనుసరించి రాసిన కావ్యాలు తెలుగులో చాలా ఉన్నాయి. వాటిలో ముఖ్యంగా చెప్పుకోవలసినవి నాలుగు: (1) వెన్నెలకంటి అన్నయ్య రాసిన “'షోడళకుమార చర్మిత, (2) జక్కన “వికమార్క చర్మితి, (8) అనం తుని 'భోజరాజీయము, (4 ఎజ్జన 'సకలనీతికథా నిధానము,

వెన్నెలకంటి అన్నయ (గంథం పూర్తిగా లభ్యం కాలేదు; మూడ్లో ఆశ్వాసం, నాలుగో అక్వాసం నష్టమైపోయాయి; కృత్యాది లేదు. ఇతనికాలం

తెలుగు కథ; దాని కథ 101 నిర్ధారణ కాలేదు. ఆళ్వాసాద్యంతాల్ని బట్టి [కీ శ. 198924 _ 1855 మధ్య కాలంలో పాలించిన రెడ్డి వేమభూవతి ఆస్థానంలో ఉన్న వెన్నెలకంటి సూరన్న, అన్నయ తండి అయిన సూరన్నే నని నేలటూరి వారి అభి [ప్రాయం * అన్నయకు కేతన రచించిన దశకుమార చర్మిత ఆదర్శం. "అతడు దశకుమార చరిత రాసే అతడు షోడశకుమార చరిత రాళాడు. ఇందులో కథలు కొంచెమించుమించుగా కథాసరిత్సాగరంనుంచి (గహించినవే. వీటిలో మృుగాంకదళత్తుని కథ షోడళకుమార చర్మితకు పునాది వంటిది. ఇతడు బేతాళవంచవింశతి నుంచి యథేచ్చగా కథలు తీసుకొన్నాడు. *-అమినా కథాకథనంలో అసమాన వతిభ చూపించాడు. “వి్మికమార్కుని కథలను _. మన కెజబుకవడినంత వజకు -- ఆంధ వాబ్బ్మయమున (వవేళ "పెట్టినవాడు అన్న య్య ".31

విక్రమార్కుని కథలతో నిండిన [గంథాలు మూడు లభ్యమయాయి. వాటిలో ఒకటి 'బేతాశ పంచవింశతి, రెండోది కొఅవి గోపరాజు “సింహాసన ద్వా తింశిక, మూడోది జక్కన “వ్మికమార,.. చరిత. వీటిలో మొదటి (గంథం రాసినవాడి పేరు, కాలం తెలియవు. (గంథంలో ఆద్యంతాలు లేవు. సోమదేవుడి “కథాసరిత్సాగరంి లోని కథలే [గహించి కొంచెం ఇంచు మించుగా ఆ [కమాన్నే అనుసరించి చెప్పాడు. జక్కన 15వ శతాబ్ది (వథమ పాదంలో జీవించినవాడు; కొంచెం ఇఐఎచుమించు గోవరాజు సమ కాలికుడు. ఇతడు గోపరాజు మాదింగాను, బేతాశపంచవింశతిక ర మాదిరిగాను కథలన్నిటినీ న్యూతకథతో కూర్చలేదు. తానే స్వయంగా చెప్పాడు. “'., ఇపతిభయందుగాని, వై దుష్యమునందుగాని, చమత్కార మందుగాని గోపరాజు జక్కనకు సమానుడు గాదు. జక్కనది కావ్యఫకిిా; కథాఫక్కి గాదు. గోపరాజు వలెనే కథ చెప్పటయే యతని యుద్దేశ మైనను, చానిని _ శెప్పుట యందు. దన నేర్చ్వుతయు వినియోగ పఆచి రనికుల కబ్బురము గలిగింప వలయునని యాతని పూనిక.” 52

భోజరాజీయం రాసిన అనంతామాత్యుడు వై గ్‌ అహ్మా్య నరసింహస్వామి భక్తుడు. అందువల్ద (_పజల నీత్రోన్‌ త్య ధర్మ

102 కథానిక మార్గం ఉవదేశించడమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు. కథలు పాతవై నప్పటికీ కథాకథన కౌళశలంతో వాటిని రంజింపజేశాడు. తైలి సులభగాహ్యమైనది; వర్ణనలు సందర్భోచితమైనవి. అయితే మధ్యమధ్య వచ్చే అవాంతర కథలవల్ల మూలకథ అవిచ్చిన్నంగా సాగదు.

“'సకలకథా నిధానము” రాసిన వారన 15 వ శతాబ్దివాడని నేల టూరివారి అభిప్రాయం. ఇందులో అనేక కథలున్నాయి. వాటి పరిమాణం చిన్నది. కవిత్వం రసవంతమైనది; ధార అనర్గళం.

18 వ శతాబ్దిలో పబంధ రచనకే పాథమ్యం వచ్చింది. కథా కావ్యాలు రెండే రెండు వెలువడ్డాయి. రెండూ పురాణగాథలను వర్టించేవే. అయ్యలరాజు రామభ దుడు “సకలకథాసార సంగహము” రచిందాడు.. చింతలపూడి ఎల్టనార్యుడు “విష్ణమాయా నాటకము” రచించాడు, అయ్యల రాజు రామభ్యదుడు తన కావ్యాన్ని కృష్ణరాయల (పేరణతో రచించాడట, కాని రాయల మరణంవల్ల ఆతనికి అంకితంచేసే అవకాశం లేకపోయింది. ఈ (గంథలో పురాణాల్లో (వసిద్ధులెన రాజుల కథలను వర్టించాడు. ఎల్ట నార్యుడి విష్ణమాయానాటకంలో (వధాన కథలు నాలుగున్నాయి ; (1) లక్ష్మీగర్వభంగము_ (2) (బహ్మగర్వభంగము. (ల) శివగర్వ భంగము (4) నారదగర్వభంగము. ఇవికాక, (బహ్మగర్వభంగ కథలో వచ్చే ఉపకథ _ పుండరీకకథ, నారదగర్వభంగంలో వచ్చే. ఉపకథ _ చండదమనుని కథ -_ కలిపితే మొత్తం ఆరవుతాయి. ఆంధ కథాకావ్యాల్లో ఇదె ఆగ శేణికి చెందినదిగా మన్ననలందుకొన్నది. కథానిర్వహణలో

ఇతడు గొప్ప నేర్పు చూపించాడు. చక్కటి సన్నివెళాలు కల్పించి సహజ మైన వర్ణనలు చేసి కథను శోభాయమానం చేశాడు. “ఎల్పనార్యునిది జీవంతమెన కళ. ఇతని కథలయందు వచ్చు ప్యాతలు చై తన్యరహితములు. గావు, పాఠకుల మనోవీధిని బౌడగట్టి కథాంళముల నంతఃచవ్షువులకు. విస్పష్టమగునట్లు (వదర్శించును.”౫

తెలుగు కథ : దాని కథ 108

న్నాత౦/త కఢాకావ్యాలు ; కథాకావ్య రచనలో స్వతం్యత మార్గం అవలంబించిన (వజ్ఞాశాలి పకస వ్రతిక ర పౌలవేకరి కదిరీపతి. ఇతడు ౩ర్నాటక (ప్రాంతంలోని కోలారుసీమవాడు; (క్రీ. శ, 1650 (ప్రాంతంవాడు. ఇతనితో విశేషమేమిటంటే పూర్వకథలకు భిన్నంగా, కథారంగాన్ని తెలుగుదేకానికి తరలించాడు. తెలుగు జాతీయ జీవనం (వతి బింబించేటట్లు చేళాడు, క థ్మాగంథాల్లో ఈ శళతాబ్టినాటిది అదొక్కటే లభ్యమైంది. ఇదికూడా సమగంగా లభించలేదు. మొదటి మూడు ఆళశ్వా సాలూ పూ ర్రిగాను, నాలుగో ఆశ్వాసంలో కొంతభాగం లభించాయి. వాటిలో ఉన్నవి పూ ర్తికథలు - అవాంతర కథలతో కలుపుకొని _- 20; ఇర వయ్యొకటోది అసంపూర్తి కథ. అయినవ్పటికీ ఈ (గ్రంథానికి కథాసాహి త్యంలో అత్యున్నత స్థానముంది. ఇతడు సర్వస్వతం్మతుడు, సమకాలం లోని జనంమీదే చూపు నిలిపినవాడు; సామాన్య జన జీవనాన్నే అభివర్డించిన వాడు. ప్యాతలందరూ తెలుగువాళ్ళు; అచ్చమైన పల్పెటూరివాళ్ళు (గామ పురోహితులు, రెడ్డు, వైశ్యులు, మావటీవాళ్ళు మొ. వాళ్ళు. ఆయా పాతల్ని కూడా జాతివృత్తాచిత్యం పాటించి వర్ణించాడు. కథలు శృంగారాన్ని ఆ్మశయించినవి, కథాకల్పనలో ఇతని చాతుర్యం రమ్యమైనది. ఇతని కథల్లో చాలావాటికి ఆధారాలు తెలియవు. ఇతని భాషాశెలిలో హిందూస్థానీ పదాలూ స=స్కృృత వాక్యాలూకూడా కలుస్తూ ఊంటాయి. ”లోకజ్ఞానమున గదిరీపతి సహృసాక్షుడని యొకరనిరి,'” అన్నారు నేలటూరి వెంకట రమణయ్యగారు.53 ఆలా అన్నవారెవకో తెలియదుకాని, ఆయన మట్టుకు గుణ్యగహణనిపుణుడనే చెప్పాలి.

శుకసప్తతి తరవాత చెప్పుకోవలసిన [గంథం “హంసవింశతి. దీన్ని రచించిన అయ్యలరాజు నారాయణామాత్యుడు కదిరీపతి తరవాతివాడే. ఇతడు కి, శ. 1800 నాటివాడని వీరేశలింగం వంతులుగారి అభ్మిపాయం,

శకస ప్రతి, హంసవింశతి సన్నిపాత బాంధవ్యమున్నవి. రచనా (వణాళికల్లోను, కథల్లోను పోలికలున్నాయి. “రెండింటిలోనూ ఒకే తీరుగా

104 కథానిక కనిపించే పద్యాలుండటం కూడా గమనార్హం. మొ త్తంమీద ఈ రెండింటినీ పోల్చి చూసినట్టయితే ఒకదాన్ని చూసి మరొకటి రాసినట్టు స్పష్టమవు తుంది.

నారాయణామాత్యుడికి అపారమైన లోకజ్ఞానముంది. శైలి తేట తలుగు మాటలు మూటగట్టినట్టుంటుంది. వర్జనలు ఇంపుగా ఉంటాయి. కవిత్వధార నిరాఘాబంగా సాగుతుంటుంది, అయితే కథాకథనంలో ఇతడు కదిరీపతికి దీటుకాడు. తాను గడించిన లోకజ్ఞానమంతా చదువరుల కొందిం చాలనే ఉత్సాహంలో కథను కుంటుపరుస్తూ ఉంటాడు. వివిధ వృత్తులవాళ్ళ వనిముట్టను పేర్కొనడంలో ఇతడు చూపిన పరిశీలనాళ క్రి అద్భుతమైనది.

నారాయణామాత్యుడి తరవాత కేవలం కథాకావ్యాలు రచించిన కవులు కనిపించరు. పురాణం పిచ్చయ్యగారనేవారు రచింబిన “విజయాశ్వ చర్మితి లో హృద్యమైన కథలనేకం ఉన్నప్పటికీ దాన్ని కథానక కావ్య మనడటం కంటె కళాపూర్లోయం వంటి [ప్రబంధమనడం సమంజసమని వెంకటరమణయ్య గారి ఆఅభి[ప్రాయం.55 వచనరథాకాఖ

తెలుగువాళ్ళకు కథ [పీతిప్మాతమైనదే; నిత్యవ్యవహారంలో నలుగురి నోళ్ళలోనూ నలుగుతుండేదే. అయినప్పటికీ లిఖిత సాహిత్యంలో, పద్యాల పరదాల మాటునే ఒదిగి ఒదిగి బతకవలసి వచ్చింది. స్వతం[త వచనకాఖగా వికసించడానికి అనేక శతాబ్దాలు పట్టింది. 'సంసళ్ఫాత సాహిత్యమే సాహిత్యం; పద్యకావ్యమే కావ్యం” అన్న దోరణులు (ప్రబలంగా ఉన్న రోజుల్లో వచనకథను వరించేదెవ్వరు ? వస్తువు కల్పితమైనా, [పథ్యాత మైనా పద్యానికి లొంగితీరవలసిందే. చంపువుల్లో మధ్యమధ్య వచనాలు [యు క్తమైనప్పటికీ రెండు పద్యభాగాలకు మధ్య సేతువుల్హా మామే అవి ఉపకరించాయి; పద్యాన్ని చూసే లి దిద్దుకొన్నాయి. తతృలితంగా, ఉత్తరోత్తరా వెలువడ్డ సంపూర్ణ వచనకావ్యాలకు కూడా కావ్యభాషా

తెలుగు కఠ : దాని కథ 105 (వభావం (వసరించింవి. సముఖం వేంకటకృష్ణవృనాయకుడి వంటివాళ్ళుకు అదే ఉపాదేయమైంది. చివరికి ఈ [వభావం ఎంత దూరం పోయిందంటే, చిన్నయసూరిగారూ ఆయన శివ్య[వశిష్యులూ తచనుయాయులూ ఇటీవలి వరకు, [ప్రామాణికమైన తెలుగు భాష అంటే కేవలం (ప్రాచీన కావ్యథాషే నన్న [భమలో పడటం వరికు పోయింది. అందువల్ల జనవ్యవహారంలో ఉన్న కథలుకాని, [పక్యాత పురాణేతివోస కావ్యకథలుకాని జనవ్యవహారంలో ఉన్న భాషలో లిఖితమమ్యే అవకాశం లేకపోయింది. ఇందుకు కొన్ని అపవాదాలు ఉండవచ్చు; కాని వాటికి (ప్రాబల్యం లేదు.

[క్రీ శా 18వ శతాట్టి [వథమార్దంలో జీవించిన సముఖం వేంకట కృష్ణవనాయకుడు జై మినిభారతాన్నే కాకుండా “సారంగధర చర్మితి కూడా వచనంలో రచించాడు. చేమకూర వెంకటకవి రాసిన వద్యకావ్యం దీనికి ఆధారమై ఉండే అవకాశమున్నా కొన్ని కథాభాగాల నితడు స్వయంగా కల్పించాడు. కావ్యభాషావిధేయంగా రాసిన ఈ (గంథం అము[దితం; కాకినాడ, ఆంధధసాహిత్య పరిషత్తు (గంథాలయంలోఉంది. ఆదే (గ్రంథాలయంలో ఉన్న మరొక అముదిత తాశవ్మతప్రతి 'గోవ్యాఘ చర్విత. దీన్ని రచించినవారెవరో ఏ కాలంనాటివారో తెలుసుకోడానికి ఆధారాలు లేవు. కాని భాషాశైలి, లేఖన విధానాలను బట్టి ఇది చాలా 1ప్రాచీనమైనదని చెప్పవచ్చు. '“సంస్కృృత శ్లోకముల తాత్పర్యం అందరికి తెలియదని తెనుగున (వాసినాను అని రచయితే స్వయంగా రాసిన దాన్ని బట్టి ఇది అనువాదమన్న సంగతి సుస్పష్టం. ఇది వ్యావవోరిక థాషలో ఉండటం గమనార్హం.

తంజావూరు సరస్వతీ మహాల్‌ (గ్రంథాలయంలో “వి[కమార్య- చరిత్రకము?, (తాళవ్యత ప్రతి: 4 861/0 258), “పంచతం(తకథ' +(తాళవత వతి: 4866 / కె 6/9) అనే వవన కథాకాన్యాలున్నాయి. ఈ రెండూ వ్యావవోరిక భాషలో సాగినవే. (గ్రంథకర్తల పేర్స కాని

106 కథానిక కాలాలుకాని ఈ రెండింటి లోనూ లేవు. 'విక్రమార్క- చరిత్రకము” రాసిన వ్యక్తి శ్రీ శ. 16, 17 శతాబ్దుల నడుమ జీవించి ఉంటాడని డా॥ కుల శీఖరరావుగారి. అభిప్రాయం. సంస్కృతంలో ఉన్న “సింహాసన ద్వాతింశిక” కిది తెలుగు అనుసరణ.

'“ఆంధవచనరచనాపరిణామము" రచించిన గొబ్బూరి వెంకటా నంద రాఘవరావుగారు లిఖితమైన వచన కథలను రెండు పట్టికల్లో వద ర్శించారు:59

ఓరియంటల్‌ లై బరీ లగొాంభితంలో వ్యావవోరికంలో హంసవింశతి కథలు థఖోజరాజీయము మదన కామరాజు కథలు గోవ్యా చరిత్రము కాంభోజరాజు కథలు తోతీనామా కథలు దిలారామ్‌ కథలు క్టిర్ర్‌ బహ త్రర్‌ పలుకని పద్మాక్షి కథలు (వీటినే “వమూనధారిణి కథలు :అని కూడా అంటారు కర్త: కొమాండూరు అనంతా చార్యులు కూనపాండ్యరాయని కథ వినోదవథలను తాతాచార్హ కథలు ((బౌన్‌ [ప్రోత్సాహంతో రచించినవి

కెలుగు కథ : దాని కథ 107 సాహిత్య పరిషత్తు లెబరీ

[గౌంభికంలో న్యావవోరికంలో చిలుక చెప్పిన కథలు వికమార్క చర్మిత హంసవింశతి కథలు (కర్త : బావయ్య కుమారుడు యాదవాచార్య); ద్వ్యాతింశత్సాలభంజికల

కథలు గోవు చరి్మిత తెనాలి రాముని కధలు పంచత౦్యతము దబేతాళశపంవవింశతి

కథలు సాలభంబజికల కథలు

భట్టి వ్మికమార్కు-ని కథలు

తెలుగునాట వెలసిన కథలను నాలుగు వర్గాలుగా పేర్కాంటూ: ఆయన, “సంస్కృత మూలకాలు, మహమ్మదీయ మూలకాలు, ఇంగ్లీషు మూలకాలు, జనపరంపరాగతాలూ--నానా బాపతుల కథలూ అంటూ ఉదా హరించారు.61 సంస్కృత మూలకాల్లో “దశకుమార చరిత్ర'ను కేతన చంపు వులో రాస్తే వేదంవారు, ఎనమచింతల సంజీవరాయకవిగారు వచనంలో రాళారు. పంచతంత్ర, హితోపదేశ కథలను రావిపాటి గురుమూర్తి కాస్తి గారు, పరవస్తు చిన్నయసూరిగారు, కొక్కొండ వెంకటరత్నంగారు, కందు కూరి. వీరేశలింగం వంకులుగారు. తెలుగుచేశారు.. కథాసరిత్సాగరాన్ని వేదంవారు. తెలిగించారు. మహమ్మదీయ మూలకాల్లో యవన యామినీ వినోదాలు, పొర్చీ వినోద కథలు, చార్‌దర్వీష్‌ కథలు, హాతింతాయి కథలు, ఢిల్లీ పాదుషా కథలు రచించారు. తెలంగాణా (ప్రాంతంలో వరం: వరాగతమైన కథలను కొన్నిటిని సురవరం (పతాపరెడ్డిగారు అందించారు. ఇంగ్లీషు మూలకాలై న వాటిలో లాంబ్‌ (£2109) రాసిన షేక్సపియర్‌ నాటకకథలకు వీరేశలింగం పంతులుగారు చేసిన అనువాదాలు, (ప్రాచీన ్రీన్‌దేశ. పురాణ కథలు, [టాయి వట్లణ కథలు, యవన సుందరి కథ

08 కథానిక మొదలై నవి కూడా చెప్పుకోదగ్గవి, నానా బాపతుల కథల్లో వీరేశలింగం -వంతులుగారి 'నీతికథామంజరి", చేకుమళ్ళ రాజగోపాలరావుగారి 'తెనాలి రాముని కథలు, మర్యాద రామన్న కథలు, తిమ్మరుసు కథలు" మొదలైనవి అనేకమున్నాయి. “విజయనగర రాజుల కథలు, రేచుక్కు _ వగటిచుక్ట_ అనే దొంగల కథలు, చిత్తూరు ర5-జుల కథలు, గోల్కొాండ పాదుషాల కథలు, బుద్దుని పూర్వకథలు, దక్కను పూర్వక థలు, నిజమన కాశీ మజిలీ కథలు మొదలై నవి కూడా (పచురమయ్యాయి. తెలుగులో అచ్చయిన మొట్టమొదటి పుస్తకం బైబిల్‌ (1742). ఇది 'కృతక కలిలో ఉన్నది. బెంజమిన్‌ షాల్‌ (వం%3ఎ010 50014100) (వైన్రవ మత్మపచారం కోసం 1746 నుంచి కొన్ని కథల పుస్తకాలు రాసి (ప్రచురించాడు : (1) సత్యమైన వేదంలో వుండె జ్ఞానవుపదేశాల యొక్క 'సంక్షేవం (1746), (2) మోజఇనికి కొంచ్చుపొయ్యే దోవ (1746), (శ) బుద్ది గలిగిన నూరు జ్ఞానవచనాల యొక్క చింన్న పుస్తకం (1747) మొ. వి.52 1840 లో 'జ్ఞానబోధము” అనే నీతిగంథం తమిళంలోనుంచి శైలుగులోకి అనువాదమైంది. దేశంలో, ఇంగ్లీషువాళ్ళు వచ్చి స్థిరపడ్డ తరవాత వాళ్ళ పాఠశాలలు, కళాళాలలు, ముదాళాలలు ఏర్పాటయాయి. పాలకోద్యోగులు తెలుగు భాష నేర్చుకోవలసిన అవసరం ఏర్పడింది. ఆందువల్ద తెలుగులో సులభంగా అర్థమయ్యే వచనశై లిలో కథ్యాగంథాలు వెలువరించవలసిన అవసరం ఏర్పడింది. ఫోర్ట్‌ సెంట్‌ జార్జ్‌ కళాశాలలో (ప్రధాన ఆం ధాధ్యావకుడైన రావి -పొటి గురుమూ ర్రిశాన్త్రిగారు (1770 _ 18౧) 1819 లో “విక మార్కుని కథలు", 1884 లో '“పంచతం(తంకథలు' రచించారు, “తెనుగు వారిచే రచితమై, ముదితమైన (గంథములలో మొదటిది వికమార్కుని కథలు” అంటారు నిడుదవోలువారు.43 ఇది 1819 _ 1856 మధ్య

తెలుగు కథ : దాని కథ 109 కాలంలో నాలుగు సార్దు మృుదితమైంది. పంచత:[తం కథలన్న పుస్తకం 1894-1869 మధ్యకాలంలో నాలుగుసార్హు ముద్రితమైంది. ఈ పుస్తకాలు చాలాకాలం పాౌఠ్య్శగంథాలుగా ఉండేవి. “పంచతంత్రం కథలు, కనీసం నాలుగు దశాబ్దాల విద్యార్థులకు పఠళనయోగ్యమై=ది. చిన్నయసూర కూడా వాటిని పాఠం చెప్పాడు. [పెసిడెన్సీ కళాశాలలో (పధానాధ్యావ కత్వం వహించినప్పుడు, 'పొతోవదేశి కథలలో మితలాభ, మితఖేద భాగాలకు కావ్యభాషలో తాను చేసిన అనువాదం -_ '“నీతిచందిక* -ను పాఠ్య్మగంథం చేయించాడు. గురుమూ ర్రికాన్ర్రిగారి భాషాశైలికీ చిన్నయ సూరి భాషాైలికీ స్పష్టంగా కనిపించే ఖేవం ఒకటి ఉంది. వరంపరగా వస్తున్న తెలుగు కథాకథన సం్యవదాయాన్ని అనుసరించి తెలుగు జన వ్యవహారంలో ఉన్న భాషారూపొాలను ఆదరించినవాడు గురుమూ ర్రిళాస్త్రీ; తెలుగుదేశానికి వెలుపల ఉన్న కాంచీపురంలో పుట్టి మదాసులో మెట్టి నందువల్టనో కావ్యభాషా[ పేమా ధిక్యంవల్లనో మరే కారణంవల్లనో, జన్మశుతిని _పెడచెవిని పెట్టి కేవల కావ్యభాషను ఆ(శయించినవాడు చిన్నయసూరి. అయితే ఈయనలో ఒక విశేషముంది. రచనలో పదాల. ఎంపిక, వాక్యాల పొందిక శుతిసుభగ౦గా ఉంటాయి. మానవనై జ (ప్రదర్శక మైన సూక్తులనేకం అడుగడుగునా అవుపిస్తూ ఉంటాయి. ఈ రచన ఒక శతాబ్దికాలంగా అన్ని తరాల విద్యార్థులకూ పఠనీయంకావడం కేవలం - చిన్నయసూరి అదృష్టమే కాదు, ఆయన వచనరచనావై శిష్ట్యం కూడా. ఆయన అనంతరం వీరేశలింగం పంతులుగారు దాన్ని పూరించారు, సంధి, వ్మిగహము అత్యంత గహనమైన (పొఢశై లిలో రాశారు. అందుకే గురజాడ అప్పారావుగార్హు ''చిన్నయసూరి ననుసరించి హితోవదేశ కథ లకు, తెలుగు కావ్యభాషలో అనువాదం చేసిన రచయితల్లో మ్మాతం వీరేశలింగంగారు సాహితీవరంగా త్మీవ అపచారం చేసినవారని చెప్పక తప్పదు. €(2౬6 20008 6ల ఇ?!6625 */మం కం110ళ664 01100272 5121, 25 చా2౧5126053 0 160పై2డేం52 60 జళా 2 గౌలేంకం, కట. 7652110820 ఎం 6 ౪0156 1106ల 2౯ 3020ల).

110 కథానిక

“ఆంధ వచన వాబ్బయము' అనే [గంథంలో నిడుదవోలు వేంకట రావుగారు ఇచ్చిన విపరాలననుసరించి మరికొన్ని కథాాగంథాల గురించి తెలుసుకోవచ్చు.

ఫోర్ట్‌ సెంట్‌ జార్జ్‌ కాలేజీలో మారిస్‌ దగ్గర తెలుగు మున్షీగా ఉండే. పాటూరి రామస్వామిశాన్త్రి 1840లో “శుకసప్తతి ఏథలు" (పచురం చాడు. అదే సంవత్సరంలో సింగరాజు దత్తాతేయులు = వేంకటసుబ్బయ్య రామాయణాన్ని వచనంలో రాశారు. ప్రస్తుతం ఈ (గంథంలో దత్తాతే -యులు రచించిన ఆరణ్య, కిష్కాంధకాండలు, వేంకటసుబ్బయ్య రచించిన యుద్ధకాండ మ్మాతం లభిస్తున్నాయి. ఈ రామాయణం కావ్యభాషలోనే “సాగింది. ఆ సంవత్సరంలోనే వెలువడ్డ మరో వచనకావ్యం, పెడిపాటి పావయ్య రాసిన 'రంగనాథ రామాయణ వచనం. ఇది గోన బుద్ధారెడ్డి ద్విపదకావ్యానికి వచనం; “లి సులభమై వ్యావహారిక రీతినున్నది"”. పాటూరి నరసింహళాస్త్ర 'హరిశ్చంద్రకథ' (1840), రంగనాథ రామాయ ణంలో ఉ తరకాండ వచనంలో రచించాడు. చేమకూర వేంకటకవి విజయ .విలాసాన్ని వచనంలోకి అనువ ర్తింపజేసినవాడు పాటూరి రంగాశాస్తు9ల్సు (1841). ధూర్దటి లక్ష్మీపతి అనే ఆయన 1842లో “హంసవింశతి ని .వచనరూపంలోకి అనువ ర్రింపజేసాడు, [గాంథిక శైలిలో సాగిన ఈ రచనకు “అయ్యలరాజు నారాయణమాత్యుడి పద్యకథాకావ్యం మూలం. “కీరబహ త్రరి-_ తోతీనామా లేక చిలుక కథలు అన్న నామాంతరాలు గల శుకస వతి కథలకు వచనరూపం (1842), వ్యావహారిక భాషలో సాగిన ఈ గగంథంలో 59 క్రథలున్నాయి. *దిలారామ కథి అనే [గంథం 1848లో వెలువడింది. దిలారాం అనే పేరుగల “ఢిల్లీ పొచ్చా' కూతురు అమరావశ్రీ పట్టణపురాజు కొడుకును పెండ్దాడటం ఇందులో [పధానకథ.'బ త్రీసు ప్యత౭ి కథలు 1847లో వెలువడ్డాయి వాడేవు వెంకయ్య అనే ఆతను శ ముఫ్ఫై రెండు కథలనూ 'సరళ వ్యావహాంకం”' లో రచించాడు. వైయా "కరణం రామానుజాచార్యులుగారు నన్నయగారి భారతంలోని *“ఆదిపర్వాన్ని"

శెలుగు కఠ : దాని కథ శేష వచనంలో రాసి 1847 లో (వచురించాడు. 1848 లో 'బేతాళపంచ వింశతి" వెలువడింది. భాష వాడుకభాష. 1849 లో కాంభోజరాజు కథలు వెలువడ్డాయి. ఇవి రెండు తీరులుగా ఉన్నాయి. ఒకదాంట్లో అనంళా మాళ్ళుని “భోజరాజీయం' లోని పద్యాలు కొన్ని చేర్చి ఉన్నాయి,

చల్చటి వేళ తెలుగువాడు తలుచుకోవలనిన మహానుభావుడు ఛార్దెన్‌ ఫిలిప్‌ [బౌన్‌. ఈయన అనేక పూర్వకావ్యాలను సొంత ఖర్చుతో పరిష్కరింపజేసి [పచురించడమే కాకుండా "తెలుగు _ ఇంగ్లిషు” ఇంగ్లిషు- తెలుగు" నిఘంటువులు రూపొందించాడు; వేమన వద్యాలను ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు; పాళ్చాత్యులు తెలుగుభాష నేర్చుకోడానికి ఆనువైన వాచక పుస్తకాలు రచించాడు; తెలుగువాళ్ళు కథనాసక్తిని (వతిబింబించే కథలను సంకలనం చేశాడు. [బౌన్‌ కొలువులో పనిచేసినవాళ్ళలో తాతాచార్జు గారొకడు. ఈయన కవి, తార్కికుడు, ఆయుర్వేద ఖగోళశాస్తాల్లో గొవ్వ పండితుడు, వాగ్మి; బహుచమత్కారంగా కథలు చెప్పేవాడట. ఈయన 1842 లో చెప్పిన కథలను [బౌన్‌ సంకలనం చేశాడు. 1855 లో, కడపటి సారిగా స్వదేశానికి తరలివెశ్ళే ముందు వీటిలో కొన్నిటిని ఇంగ్లీషు తర్జు మాలతో సహా పుస్తకరూపంలో [వచురించాడు. తరవాత 1916 లో వావిళ్ళవారు తెలుగు మూలాన్ని మాతం తీసుకొని పునర్ము[దించారు; దానికి పరిష్కర్తగా కీ. శే. గురజాడ అప్పారావుగారి పేరు వేళారు. మళ్ళీ 1926 లోను, 1951లోను పునర్ము[దితమైంది. “బంగోరె" పూనికతో మళ్ళీ అది వెలుగుచూసింది. బంగోరె, (బౌన్‌ రాత్మవతులను సంశోధించి, [పచురిత మైన కథలతో తులనాత్మక పరిశీలన కావించి, [బౌన్‌ ముదించకుండా వదిలేసిన కథలను కూడా ఉద్ధరించి స్వయంసంపూర్ణమైన కూర్పు వెలువ రించాడు. ఆనాటి రాజకీయ, మత, సాంఘిక విషయాల్లో ఈ కథలకు సంబంధించినంతవరకు చార్మి తక (పాముఖ్య గల ఆంకాలను వివరించడం బంగోర కూఢ్చులో ఒక విశేషం. ఇందులో (ప్రచురించిన కథలు ఇరవై మూడు :

115 కథానిక దుగ్గికెట్టి కొడుక్టు దేవరమాకులు ఎవరు ఎవరు బాహదరు పాగలోని మజా సద్గతి _. దుర్గతి గుడిని మసీదుగా మార్చిన రాయిజీ గ్రీచమత్కారం మధ్వ మఠం గజేందుడు -- అల్దా చేరిన నవాబు లోచీకటి దయ్యం సంభాషణ సరసం నవాబు రూపాయీలు [గామశెక్రికి పొంగలి -- రాణి ము[దలు _- సంసారికి సాత్వికం గిరిన్మయూరే కొవ్వెక్కిన దున్నపోతు ముసద్ది మామ్టీతు మఠాచార్యులకు కానుక _- తీరిపోయిన కట్టుబాటు జైలుథానా -- జ్యోతిషం క త్రివాడి కలంవాడి నిఘంటుపూజ బహ్మువీహ్‌ బండివాడు . ఆడమనిషి ఏకాదశి తాంబూలం అనుబంధం 1 లో చేర్చిన అదనపు కథలు ఎనిమిది : వ్యెరివాండ్ద పట్టి సమయస్సూ ర్రిగా చెప్పిన వాక్యము పామాంఖి కాళమనాయకుడు _ ముసలిదాన్ని చంపిన కథ ఓడిపోయిన కథ చీవర్మగామణి వుండి చెరిపి నిప్పు తగిలి పిల్షకాయలు చచ్చిన కథ చచ్చీ చెరిపిన కథ అధికాశ మొదలు చెరుచును ధర్మానికి చేసుకున్న క్షవరం అనూచానంగా వస్తున్న తెలుగు కథాకథన సంప్రదాయానికి అద్దం వళ్టే ఈ కథలకు తెలుగు కథాసాహిత్యచర్మితలో విశిష్ట స్థానముంది. |

తెలుగు కథ : దాని కథ 11కి.

బెషీ అనే క్రైస్తవమత బోధకుడు 186) లో “సరళ వ్యవవారి శ్ర లిలో, 'వరమానంద గురువుల కథలు" అనే పుస్తకం [వచురించాడు. 'పెర్సివల్‌ ఆంగ్ధంలో రచించిన “అరేబియన్‌ నైట్స్‌” కథలకు 1862 లో తెలుగు అనువాదం (పచురితమైంది; ఇది “వ్యవహార శెలి లో ఉన్నది. తడకమళ్ళ వేంకట కృష్ణారావు 1864 లో 'కామరూవ కథి [వచురించాడు; క ల్మిగాంథికం,

“చార్జర్వీ[మ కథలు" ఎర్రమిల్లి మల్లికార్జునుడు తెనిగించినవి. వీటికి “నలుగురు పకీరుల కథి లన్న శేరు కూడా వాడుకలో ఉంది. విశాఖ మండ లంలో రెవిన్యూ శిర స్తదారుగా వనిచేసిన మల్లికార్జునుడు, గోడే నారాయణ రావుగారి [ప్రోత్సాహంతో దీన్ని తెలుగులో రాకాడట. ఇది 1806ల నుంచి 1912 వరకు చాలాసార్జు పునక్ముదితమైందని గురజాడ అప్పారావు గారన్నారు.5” భాష వ్యావహారికం.

చదలవాడ సీతారామశా స్త, “దక్కను పూర్వకథలు” అనే పుస్తకం వచురించాడు. సంధులు విడగొట్టిన సులభ [గొంథిక శిలిలో రాకాడు, చిన్నయసూరి 1వభావం అవ్పటికే వేరూనినందువ ల్ల పరంవరాగతమైన వ్యావహారిక కథనభాషాసర్యృవదాయం కనుమరుగై కావ్యభాష గద్దె కెక్కింది, వచనంలో కావ్యభాష వాడటం కృతకం, వికారం అన్న స్పృహ లేని ఆనాటి రచయితలూ, వండితులూ నూరి ఒకవడినే అనుసరించారు. తమ రచనలు పాఠ్యగంథ నిర్దాయకసంఘం ఆమోదం పొందడంకోసం కొందరు; సంధులు విడగొట్టి తేలిక పదాలు [పయోగించి కావ్యభావను సులఖీక రించారు. దశకుమార చర్విత (1886) రాసిన ఎనమచింతల సంజీవ రాయకా స్త్రి, అభినవ గద్మ్యప్రబంధం (1898) రాసిన దాసు భ్రీరాములు, చమత్కార కథాకల్లోలిని రాసిన చిలకపాటి వేంకటరామానుజశర్మ, భోజకాళిదాస కథల (1897) రచయిత, కళాపూర్ణో దయ కథాసం[గహం (1898) రాసిన గురుజాడ (శ్రీరామమూర్తి వంటివావ్శ ఈ దాలినే నడిచారు,

[6]

కేషే4 కథానిక వనప్పాకం ఆనందాచార్యులు (మంజువాణీ విజయము,1895) కొమాండూరి ఆనంతాచార్యులు (సత్య సేన విజయము, 1897) ఆ కోవలోవాళ్ళే.

“గద్య తిక్కని గా 1పసిద్ధులైన కందుకూరి వీరేశలింగంపంతులు గారు చిన్నపిల్టల వాచకప్ప స్రకాల్లో అనేక నీతికథలు పచురించారు; ఈసవ్‌ కథలను అనువదించారు. జొనాథన్‌ స్విఫ్ట్‌ రాసిన 'గలివర్స్‌ (టావెల్స్‌' _పేరణతో 'సత్యరాజా పూర్వదేశ య్యాతలు' రచించారు,

ఈ విధంగా 19వ శతాబ్ది ఉ త్తరార్థం ముగిసేనాటికి తీరుతీరుల కథాసాహిత్యం. తెలుగులో వెలుగు చూసింది.

(పపంచ కథాసాహిత్యం

ఆదిలో వేదబుక్కు-ల్లో నిక్షిప్తమై, భూర్ణ్జప్యత్రాదుల్లో లి ప్రమై, తాళ వళ్రాల్లో ఖచితమై కాలం తాకిడికి కలిగినా, నలిగినా (భంశనాశభయాలకు తట్టుకొని నిల్చిన జునవదకథ గద్యపద్యగేయాల్లో మనుగడ సాగిస్తూ వచ్చి ఆధునిక కథానికగా రూపుదిద్దుకొన్నది.

ఒకప్పుడు దాని (ప్రయోజనం నీతిబోధ కావచ్చు; లోకరీతి బోధ కావచ్చు. ఇతివృత్తం అసహజం కావచ్చు; సహజమూ కావచ్చు. అప సామాన్య మూ ర్రిమత్వాలను కళ్ళ్శకుకట్టి ఉండవచ్చు; అతి సామాన్య చ్యక్తులకూ మాన్యత గణించవచ్చు. చి(త్రవిచ్శిత మనోభూమికలు రూప్త దాల్బవచ్చు; భౌతిక రూపు రేఖలూ దృగ్లోచరం కావచ్చు. ఘటనలు హఠాత్సం భవాలో అతిసాధారణాలో అయి ఉండవచ్చు. అయినా కథాంతరంగంలో వీటన్నిటికీ చోటుంది. అనేక శతాబ్దాల శిల్చ్పవిన్యాస వై విధ్య సాధనతో

తెలుగు కథ ః దాని కథ 118 ఆది, సానబెట్టిన వ్యజఖండమే అయింది; ఆధునిక హెహితీసరస్వతికి తలమానిక మైనది.

వస్త్వాశయవరత్వం, (వభావోత్సాదక వర్ణన, (వత్యక్ష చిత్రీకరణం “స్వయంసమ్మగత అలనాటి గేయకథలో అనువ ర్రితమైనథ్లే ఈనాటి కథా నికకు కూడా ఉపాదేయాలయినాయి. ఆధునిక కథానికాలషణ నిక్రాళకుడిగా మన్ననలందిన ఎడార్‌ అలెన్‌ పో, గేయకథాలక్షణాధ్యయనం చేసిన తర వాతే కథానికాలక్షణాలను స్మూతబద్ధం చేశాడు. అంతేకాదు, జియో(ఫే ఛాసర్‌ తాను చెప్పదలచుకొన్న కథలకు చాలామట్టుకు వద్యరూపాన్ని ఆ్యశయించడానికి కారణం, అప్పటి గద్యకథాసం[వదాయం అలంకారాల బరువు నగలతో కుంగిపోతుండడమే, భాసర్‌ కే కాదు, ఎడ్మండ్‌ స్పెన్సర్‌ కథారచనకు కూడా పద్యమే అనుకూలంగా అవువడింది. రాబర్డ్‌ బర్న్స్‌; శామ్యుల్‌ టెయిలర్‌ కోలరిడ్డ్‌, జాన్‌ కీట్స్‌ వంటివాళ్ళ కథాకావ్యాలకు 'ఫో' స్మూతాలే తోడ్పడ్డాయా అనిపిస్తుంది, రాబర్జ్‌ [బౌనింగ్‌ రాసిన నాటకీయ స్వగతాలు (61292616 ౫౦9౦10 క65) శీలాత్మక కథ (012. 2666౯ 50౯9) కు సద్యః, పమాణాలనిపించుకొన్నాయి.ళి ఈ [పకి యలో ఉన్న సదుపాయాన్ని ఛాసర్‌ గు ర్రించినప్పటికీ అతని తరవాత నాలుగు వందల సంవత్సరాలకు ఎడ్డార్‌ అలెన్‌ పో పూనుకొనే వరకు దాని శిల్పవైశిష్ట్రం కళ్ళకు కట్టలేదు. పాక్ళ్చాత్యు కథాసితామహులు

డికామెరాన్‌ (06622ల౦గ) రాసిన గియొవన్నీ బొకాషియో (1818 _ 187/5), కాంటర్‌ బరీ వేల్స్‌ (0496౮08? ౧169) రాసిన జియ్యోఫే ఛాసర్‌ (1 1840 - 1400 పాళ్చాత్య కథాసాహిత్యానికి పితా మహులుగా పేరెన్నికగన్న వారు. అనూచానంగా వస్తున్న కథా[వ్యకియను తమ కల్పనాళ క్రితో చైతన్యవంతం చేసిన (వతిభాసంవన్నులు వీరు. భారతీయ ఉత్తుంగ గిరిశిఖరం మీద (పథవించి, నేల నాలుగు చెరగులా [వవహించిన కథ్యాసోతస్వినికి పుడిసిలి వట్టిన తృష్టావవులు వీరు”,

కే16 కథానిక

ఫ్టారెన్స్‌లో స్టేగు వ్యాధి [వబలిన కాలంతో యవతీయువకులు. పొద్దుపుచ్చడానికి చెప్పుకొన్న కథలుగా పేర్కొన్నవి డికామెరాన్‌ కథలు. థామస్‌ బెకట్‌కు శ్రద్ధాంజలి ఘటించే నిమి త్తం కాంటర్‌బరీకి వెళ్ళి యాతి కులు ,పయాణ్మపయాసను మరిచిపోవడానికి చెప్పుకొన్న కథలుగా పేర్కొన్నవి కాంటరీబరీ కథలు.

టొకొాషియో కథారచనకు ఆధారభూత మైనది, అపూలియన్‌ రాసిన వంగాడు గాడిద లోని మైలీషియన్‌ కథ ()41163129 ₹21€) అయినప్ప టికీ జీవంతో తొణికిసలాడే కథలు కల్పించిన కళాశీలి అతడు; [పత్యక్ష వాస్తవికతకు (ప్రాణంపోసినవాడు. వీటిలో చోదకళ క్రి ఒకప్పుడు గాఢమైన అనురాగం కావచ్చు; మరొకప్పుడు గాఢమైన విద్వేషం కావచ్చు. అయి నప్పటికీ సర్వత కనిపించేది మానవుని సుఖలాలస. ఈ సుఖానుభవం నెరవేరడమో, నెరవేరకపోవడమో తరచుగా అతనికి కథావస్తువులవు. తుంటాయి. "

కాని ఛాసర్‌ కథలు అలా కాదు. వాటిలో వైవిధ్యముంది. అన్ని కథలూ ఒకే వ్యక్తి నోటినుంచి వెలువడవు. ఒక్కాక్క యాకికుడు. ఒక్కొక్క కథ చెబుతూ ఉంటాడు. మధ్యయుగీన కథానిక, ప్మకియా* పరంగా ఇతని చేతుల్లో అందగించడంవల్దనే కథకచ[కవర్తిగా అతడు గణన కెక్కాడు, మరొక వికేషం-తాను చెప్పబోయే కథలను కాంటర్‌బరీ యాతి కులు చెప్పినవి చెప్పినట్టుగా అందించడానికి అనుమతించవలసిందిగా పాఠ: కుడికి నివెదించుకొంటాడు; వా స్తవికతను జౌదలదాలుస్తాడు.

వీరిద్దరి ఆనంతరం కథాచర్శిత ఏమంత చెప్పుకోదగినంతగా విక్ర సించలేదు. పునరుజ్జీవన (మెం021352006ల) పూర్ణ వికాసకాలంలో కథా నికను ఆదరించినవా ళ్ళే లేరు. కొల్చనికమైన నవలలతో గాని, నాటకాలతో గానీ తదితర వదాడంబరభూయిన్ట మైన రచనలతో గాని చిన్నకథ తూగ లేకపోయింది. అప్పటి రచయితలు భాషాళై లివట్ట మోజువడ్డారే తప్ప

ఇలుగు కళ : దాని కథ శే? రమ్యచి(త్రణ మీద చూపు నిలపలేకపోయారు. అందువల్ల వారిలో, ఛాసర్‌ లోని సుస్పష్టతగాని బొకాషియోలోని (ప్రత్య వా స్తవికతగాని లేక పోయాయి.

విజ్ఞానళాస్త్రం వికాసోన్ముఖమైన తరవాత భావ్మపసారంలో స్పష్టతకూ నిర్జిష్టతకూ [ప్రాధాన్యం వచ్చింది. సరళమైన, సామాన్యమైన వచనత్రై లే శిరోధార్యమయింది. ఆ శైలి, కల్పితేతర రచనల్లో మొట్టమొదట, రెనీ డెకార్డే (డిస్కోర్స్‌ అన్‌ మెథడ్‌, 168/7), జాన్‌ లాక్‌ (యాన్‌ ఎస్సే కన్సరింగ్‌ హ్యూమన్‌ అండర్‌స్టాండింగ్‌, 1690) లోను కనిపిస్తుంది. దీని (ప్రభావం నవలను పునరుజ్ఞీవిం వజేయడంలో ఆళ్చర్యం లేదు. కాని కథానికే చాలాకాలంపాటు న్మిదాణమై ఉండడం ఆళ్చర్యం. అక్కడక్కడ చెదురుమదురుగా కొన్ని కథానికలు వెలువడ్డమాట వా స్తవమే. (వముఖ వ్మతీకా రచయిత __. నవలా రచయిత డేనియల్‌ డెఫో (7 1661 _ 1781) కనీసం ఒక రచనయినా చేశాడు (గం కెం11600 ౦ శీం2౯16100 0€ 016 సేగేకం. ౪610). కాని మొ త్తంమీద ఆ కాలంలో కథారచన రచ యితలను ఆకర్షించ లేకపోయింది. అందువల్ద దీర్దమైన నవలల్లో ఉపాఖ్యాన రూపంలో తలదాచుకొంది. ఉదా ॥ హె్మీ ఫీల్టింగ్‌ రాసిన భాత్‌ జోన్ళా (1749) నవలలోని వొండవాజీ తథ.71

ఏ సాహిత్య [ప్యకియ అయినా అన్ని యుగాల్లోనూ, అన్ని దేశా ల్లోనూ సమానమేర రం పొందడం ఎన్నడూ సాధ్యంకాని మాట వాస్తవం. పరిస్థితులు అనుకూలించిననాడు న్నిదాణమై ఉన్నది కూడా తిరిగి జాగ్భృతమవుతుంది, ఈ విధంగా కథాసాపిత్య చరితలో వంఢొ మ్మిదో శతాబ్ధాని కొక విశిష్టత ఏర్పడింది, అనేక దేశాల రచయితలను కథాశిల్పం ఆకట్టుకొన్నది. లక్షణ నిర్ణేతలకు శిక్షణ ఇచ్చింది. (ఫ్రాన్స్‌, రష్యా, జర్మనీ, ఇంగ్దండ్‌, అమెరికాలలో అనాటినుంచి జరుగుతూ ఉన్న కృషి కథానిక్యాప్మకియకు. తుస్ట్రీ పుక్టీ చేకూర్చింది; విస్పష్టంగా

18 కథానిక లక్షణ నిర్దేశం చేసింది; [పాచీ (పతీచీ ఖండాల్లోని వివిధ దేశాల్లో ఆధునిక కథానికావిర్భావానికి దోహదం చేసింది. భారతదేశంలో బెంగాలీ, హిందీ. భాషలతోబాటు తెలుగుభాష కూడా (పభావితమై చైతన్యం పొందింది. ఈ స్పూర్తికి కారకమైన కృషిని పునఃపర్యాలో చించడం [పథమ కర్తవం. ఫాన్స్‌

అసంఖ్యాక కథాసృష్టిలోను, అవిచ్చిన్న ,(ప్మకియావికాసంలోను. (పపంచ పథ్యాతి వహించినది ఫాన్స్‌. ఈ దేశంలో 1216 శతాబ్దుల మధ్యకాలంలో వర్ధిల్లిన 45114220 1433, భక్తిపరమైస కథ, అద్భుతా' వహమైన కథ వంటివాటి మూలాలు మధ్యయుగావసానానికి చాలాకాల: ముందే వివిధ రచనల్లో ,పస్ఫుటమయాయి. 'సౌంగ్‌ ఆఫ్‌ రోలాండ్‌'తో మొదలై వర్ధిల్లిన మహాకావ్యాల కాలంలో స్వతంతమైన సంఘటనలూ: వృత్తాంతాలూ అక్కడక్కడ (పక్షిప్త మవుతూ వచ్చాయి. కాని స్వతంత కథలకు 1పత్యక్షసాక్యం 220112౫ లోనే కనిపిస్తుంది. లభించినవాటిలో' శ్రీ శ. 1159 నుంచి కి. శ. 1840 నాటి 150 కథలూ పద్యరూపం లోనే ఉన్నాయి. వాటిలో చాలా వాటికి కర్షృత్వం తెలియదు తెలిసిన. ,వాటిలో, 'డివై డెడ్‌ హార్స్‌ క్ఞాత్‌ రచించిన బెర్నియర్‌ పేడ మొట్టమొదట. వినిపిస్తుంది. 14వ శతాబ్దిలో ఈ (వ్మకియ హఠాత్తుగా మాయమయిండి. కాని ఓ6౫ వంటివి మ్మాతం మధ్యయుగాంతం వరకూ నిలిచే ఉన్నాయి.

సిసిలీ, ఇటలీల్లో (సవేశించిన ెంచి జానపద కథాగాయకులు ఆ, దేశాల్లో తమ కథలను (వవేశపెట్టారు. తతృలితంగానే బొకాషియోవంటి. “నేర్పరులు వాటిని తమ రచనలకు వాడుకొన్నారు. రెబిలియాస్‌, మార్గరెట్‌ డి నవారె ఆంటోయిన్‌ డి సెయిం(ప్రే వంటి (ఫెంచి రచయితలకు కూడా. ఆ కథలు ఎంతగానో ఉపకరించాయి.

శవ శతాబ్దంలో (ఫెంచికథకు (గహణంపట్టినట్టయింది, నాటకం- దాన్ని పూర్తిగా కప్పేసింది. అయితే ఆ శతాబ్ది చివరి భాగంలో లాః

తెలుగు కథ : దాని కథ కేం ఫౌంటేన్‌, ఛార్లెస్‌ పెరాల్ట్‌ల కృషివల్ల (ఫెంచికథ కొత్త అందాలు దిద్దు కొంది. పద్దెనిమిదో శతాబ్దిలో తాత్త్విక, నైతిక కథలది పైచెయ్యి అయింది. వోల్టేర్‌ (పతిభాసంవత్తి (ఫెంచికథ కొక ఘనత చేకూర్చింది. ఆ శతాబ్ది చివరిభాగంలో ఇంగ్బండ్‌, జర్మనీ, ఇటలీల్టో మాదిరిగానే (ఫ్రాన్సులోకూడా కథావస్తువిషయంలోను, కథానిర్వహణలోను విప్రవాత్మకమైన వరిణామం ఏర్పడింది. .

వంధొమ్మిదో శతాబ్ది ఆరంభం, ఆధునిక కథకు ఉషోదయం వంటిది. తాత్త్విక, నైతిక బంధనాలకు లోబడని కథలు అత్యధికంగా ఆవిర్భ వించాయి, వాల్డాక్‌ , మస్పెట్‌, గ్వాటియర్‌, విగ్నీవంటివారి చేతుల్లో [ఫెంచి కథ విపద్ధక ళాఖండంగా రూపొందింది. ఈదృశంగా పూర్వుసం్యపదాయం నుంచి విడివడి కొత్త దారులు తీసిన ఘనత బాల్డాక్‌ ది. ఫ్టాబర్డ్‌, జార్జ్‌ సాండ్‌, ఆడమ్‌, అనటోల్‌ (ఫాన్స్‌, డాడే, జోలా, కొప్పీ, మపాసా, రిచేపిన్‌ వంటి శిల్పుల చేతుల్లో (ఫెంచి కథానిక సుసంవన్నం అయింది. (నైంచి కథానికను తలదన్నిన రచన ఇంతవరకు పుట్టలేదనడానికి కారణం మపాసావంటి (పతిభాసంపన్నుల కృషిఫలిత మే.

మపాసా (63? ౨6 3420025500 1850.._.1898) కథాళిల్ప మర్మజ్ఞుల్లో అ్యగేసరుడు, అతడు రాసిన అరడజను నవలలూ శక్తి మంత మైన వయిప్పటికీ వందలకొద్ధి రాసిన కథలే అతన్ని చిరంజీవిని చేస్తాయి. సౌమాన్యుల జీవితానుభవాన్ని కాచి వడటోసిన రష్యన్‌ కథకచ కవర్తి ఛెకోవ్‌ స్ఫూర్తి పొందింది మపాసా రచనల వల్టనే, “తన కథలకు మపాౌ సాను నమూనాగా పెట్టుకొన్నానని ఛెకోవ్‌ చెప్పబట్టిగాని, లేకపోతే నేనే తెలుసుకో లేకపో యేవాజణ్ణి” అంటాడు మామ్‌.?2 ఎందువల్లనంటే ఈ ఇద్దరి లక్ష్యాలూ విధానాలూ వేరుగా కనిపిస్తాయంటాడు. మొత్త మీద మపాసా (వభావం ఆనాటినుంచి ఈనాటివరకు కూడా [వపంచ కథాసాహిత్యంమీద నిలిచే ఉంది, 'నెక్లెన్‌' వంటి కథ (వవంచ భాషల్లో ఏ రచయితకయినా

180 కథానిక చిర్మపతివ్ట చేకూర్చే రచన. తరవాతి కాలంలో ఓ హెనీ [పచురంకావించిన “కొసమెరుపు” పద్ధతికి మార్గదర్శకమైంది ఈ కథే. రెలుగు కథయితల్లో *“చలం'తోబాటు అనేకమందిమీద మపాసా గ్రభావం కనిపిస్తూనే ఉంటుంది. ఆతని కథలనేకం తెలుగులోకి అనువాదమవుతూనే ఉన్నాయి. రష్యా

కల్చ్పనాత్మక కథాసాహిత్యంలో రష్యాకు (పవంచ్మపథ్యాతి ఉంది. మహోత్క్భృష్టమైన నవలల్లో ఏ మూడునాలుగింటి పేరు చెప్పినా వాటిలో ఒకటో రెండో రష్యావి కాకతప్పదు. ఆధునిక కల్పనాత్మక కథాసాహిత్యా నికి పితామహుడుగా మన్ననలందుకొన్నవాడు నికొలాయ్‌ గాగోల్‌ (1809 -]8ళ), అయితే అలెగ్జాండర్‌ పుష్కిన్‌ (799-188) గొగోల్‌కంటె ముందువాడు; ఇతడు బైరన్‌, స్కాట్‌, ష్‌ల్లర్‌ మాదిరి కాల్పనికవాది; ఉన్నత భావుకుడు. బైరన్‌ వల్ద్ల స్పూర్తి పొందినవాడు. కవిగా స్ముప తిప్పితుడైనా కథకుడుగా కూడా విశిష్టత సంపాదించాడు. ఈయనకాలం నాటికి రష్యాలో (ఫైంచి సాహిత్యం [పభావం పరివ్యాపవ్తమై ఉంది. దానినుంచి విడివడి, తన జాతి జనులగురించి కథలు చెప్పినవాళ్ళలో పుష్కిన్‌ (వ్యపథముడనిపించుకున్నాడు. వాస వికతాభూతలం మీద నిలబడ్డ కథకు ఊహాత్మకమైన కావ్యత్వం చేకూర్చిన ఘనత ఇతనిది.

“మేమందరం గొగోల్‌ 'క్లోక్‌" లోంచి పుట్టినవాళ్ళం”' అంటాడు డాస్టావ్‌స్కీ, ఆ తరం రచయితల కందరికీ (పాతినిధ్యం వహించి చెప్పిన మాట ఇది. గొగోల్‌ రాసిన 'క్లోక్‌' అద్భుతమైన కథ. ఒకానొక (వభుత్వ కార్యాలయంలో పనిచేసే ఒక పేద గుమాస్తా కుట్టించుకొన్న కోటుచుట్టూ నడిచిన కథ ఇది. గొగోల్‌ తరవాత డాస్టావ్‌స్కీ (1821...1881), మక్సీం గోర్కీ (1868-1986) ేదలవట్ట, పీడిత _పజలపట్ట సానుభూతితో కథలు రచించారు. కథాశిల్పదృష్ట్యా అగేసరు లనిపించుకొన్న తుగ్గెనీవ్‌ (1818-1689, ఛైకోవ్‌ (1860-1204) కూడా కథ్మాపయోజనం కోసం

తెలుగు కథ : దాని కథ మ! కళామూల్యాల నెన్నడూ కించపరచలేదు. దశితవర్గ్శవజల దయనీయస్థితు లను గమనిస్తూ వాళ్ళ వరిస్థితులు మెరుగుపడటానికి (పత్యక్షంగానో. పరో కృంగానో తోడ్పడటమన్నది తమ రచనకు ధ్యేయంగా పెట్టుకొన్నారు.

19వ శతాబ్దంలో పుట్టిన రష్యన్‌ సాహితీవేత్తల్లో. టాల్‌ స్టాయ్‌ (18281910) కొక విశిష్టస్థానముంది. “వార్‌ అండ్‌ పీస్‌, 'రిసరెక్షన్‌' వంటి నవలల సంగతి అటుంచి, రాసిన కథలు చాలు అతనికి చిరంజీవత్వం కూర్చడానికి. “నిజం నిలకడమీద తేలుతుంది" (6౦4 36653 లపల రాజల సీ్‌ష€ ఇఇ లక్కు ఇరుగు పొరుగు పోరు, ముగ్గురు యాతికులు వంటికథలు రాయగలడం మనఃపరివక్వత సిద్ధించినవాడి కే తవ్ప అన్యుడికి సాధ్యం కాదు. జీవిత చరమాంకంలో టాల్‌స్టాయ్‌-మూడు దశాబ్బుల కాలం-మత, సమాజ [పవక్త గా పరిణతి చెందాడు.

తరవాత చెప్పుకోవలసినవాళ్ళలో (వముఖుడు ఆంటన్‌ ఇెకోవ్‌. ఇతడు తొలిదశలో రాసిన కథలు చాలావరకు హాస్యభరితమైనవి. మాన సికంగాను, శారీరకంగాను ఎన్ని వాధలెదురైనా రచనమీదే చూపు నిలిపి వందలకొద్దీ (పచురించాడు. ఒక్క. 1880 1885 మధ్య కాలంలోనే మూడు వందల కథలు రాళకాడు. ఇతని కథలు 1905 లో (ఫెంచి భాష లోకి అనూదిత మైనాయి. ఆయితే శ్రీమతి గార్నెట్‌ వీటిలో కొన్నిటిని ఎంపిక చేసి వదమూడు చిన్న సంపుటాలుగా [వచురించేనాటివరకు ఇతని రచనా నై పుణ్యం విశాల (ప్రవంచానికి అవగతం కాలేదు. కథానికాశిల్పంమీద ఇతసి కున్న [శద్ధ అపారమైనది. కథాభాగానికి సంబంధించని ఏ అంశాన్నయినా సరే నిర్దాక్షిణ్యంగా వరిహరించాలంటాడు. మొదటి (ప్రకరణంలో, గోడమీద ఒక తుపాకి ఉందని చెప్పానంటే రెండో |1పకరణంలోనో మూడో [ఉపకరణం లోనో అది సపేలీతీరవలసిందే నంటాడు. అంతేకాదు; రచయిత తాననుథ వించని భావో[దేకాన్ని దేన్నీ రచనలో చూవగూడదంటాడు. మొత్రంమీద తానేర్పరచుకొన్న నిర్జిష్టభావాలను తన కథల్లో చూపిన ఉత్తమ (ప్రయోక్త

కేరళ కథానిక ఇతడు. అందుకే సోమర్‌ సెట్‌ మామ్‌ అంటాడు: “పరిపూర్ణ కళాకౌళ లంతో కథలు కల్పించడం నేర్చుకొన్నవాడితడు'.7

కథానికా రచనలో ఛెకోవ్‌కు స్ఫూ ర్రినిచ్చినవాడు మపాసా. ఈ విషయం తానే స్వయంగా చెప్పుకొన్నాడు.” అయితే. ఇతని లక్ష్యం ఎప్పుడూ సామాన్యజనం మీదినుంచి, వాళ్ళ కష్టసుఖాల మీదినుంచి చెదిరి పోలేదు. అయితే వాటికి పరిష్కార మార్గాలు నిర్దేశించడం మట్టుకు కళా కారుడి [(నమేయం కాదంటాడు. [వత్యేక సమస్యలను పరిష్కరించడానికి (వత్యేక నిపుణులున్నారు; వీటి పరిష్కారానికి బాధ్యత వహించవలసింది వా శేనంటాడు,75

ఛెకోవ్‌ తొలికాలం కథల్లో “ఊసర వెల్లి" (1884) అత్యంత జన్మపియ మైనది. అలాగే చివరిదశలో రాసిన “కుక్కను వెంటబెట్టుకున్న మహిళ" (1899) కు కూడా గొప్ప పేరు వచ్చింది. మొ త్తంమీద ఆధునిక కథా నికకు శుష్షి పుష్‌ చేకూర్చినవాళ్ళలో ఛెకోవ్‌ అఇగశేణివాడని చెప్పాలి,

బ్‌ ట్‌

ఇతని కథలనేకం తెలుగులోకి ఆనువాదమయాయి. ఆధునిక కథలకు (గేట్‌ బ్రిటన్‌

(గేట్‌ [బిటన్‌ కథాసాహిత్య చరిత కశ. 768 శతాబ్దులతో మొదలవుతుంది. ఆ కాలంనాటి కవి ఒకడు బేవుల్స్‌ (360*110) అనే ఆంగ్లో కాగ్దన్‌ కావ్యంలో చెప్పిన (7౦డాల్‌ దాణీ (6౭౧4615 స. ఆ కథాసాహిత్యంలో మొదటి కథ. ఈ కవి గురించి తెలుసుకోదగ్గ సాశాధారాలు ఏమీ లేవు. అనంతరకాలంలో బెడి (వంకల), ఆల్బెడ్‌ (15060) వంటివాళ్ళు రచించిన [క్రైస్తవ మత(పవచనాల్లో కొన్ని కథలు చోటు చేసుకొన్నాయి. కొన్ని సీతికథలు సంకలనంగా 18వ శతాద్దిలో గ్రంథన్థమైనాయి.

తెలుగు కథ : దాని కథ కేల్తితి:

ఆంగ సాహిత్య వికాస చర్మితలో భఛాసర్‌కు ఉత్తమ స్థానమే ఊంది=- కాంటర్‌ బరీ కథలు ఇతనికి చిర్మపతిష్ట చేకూర్చాయి.

ఇటలీలో సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం [వసరించిన కాలంలో ఇంగ్లండ్‌లో అనేకులు స్ఫూర్తి పొంది అనువాదరచనలకూ అనుసరణలకూ పూనుకొన్నారు. 'డికామెరాన్‌' రచించిన బొకాషియో కథలూ అతని అను యాయులు రచించిన కథలూ ఆంగృంలోకి వరివర్తన చెందాయి. వీటిలో మొదట చెప్పుకోవలసింది, 21266 0% లె16254౯6 (1566 67) అన్న పేరుతో పెయిఐటర్‌ అనేఆయన సంకలనం చేసిన కథ్యాగంథం. షేక్స్‌ పియర్‌ నాటకాల్లో కొన్నిటికి వస్తుభిక పెట్టినవి ఈ కథలే. [గీన్‌ లాటి వాళ్ళు ఆ కథలకు గడుసుగా అనుసరణ కావించారు, డెలోనీ (౨61006). కథలకు మ్యాతం ఒక విశిష్టత ఉంది. మధ్యతరగతి, కిందితరగతి వాళ్ళ జీవితాల్ని కథావస్తువులుగా స్వీకరించిన ఘనత ఇతనిది.

ఎడిసన్‌, డెఫోల రంగ్యప్రవేశంతో ఆంగృసాహిత్య చర్మితలో నూతన శకారంభం అయింది. "స్సెక్టేరర్‌' రచనలో విశిష్ట శైలీవిన్యాసం (వదర్శించినప్పటికీ ఎడిసిన్‌ (వధానంగా కథకుడన్న సంగతి విస్మృతం కాగూడనిది. డెఫో _పతిష్ట 'రావీన్‌సన్‌* [కూసో'తో ముడివడి ఉండవచ్చు; కాని “శ్రీమతి వీల్‌ ఉదంతం' వంటివి ఒకటి రెండు కథలు చాలు ఇతని. ఘనతకు.

స్కాట్‌, డికెన్స్‌ కొన్ని సంగహకథలు రాసినా, 16వ శతాబ్ది చివరికి కథాసాహిత్యశాఖలో కృషిచేసినవాళ్టు చాలా తక్కువనే చెప్పాలి. 198వ శతాబ్ది మధ్యకాలానికి కథకు మీ చైతన్యం వచ్చింది. ఓక్యా ఇంగృండ్‌లోనే కాదు, యూరప్‌ అమెరికా ఖండాలంతటా నవల, కథాళాఖలు ఘనమైన అభివృద్ధి సాధించాయి. విక్టోరియా యుగంలోను, అనంతర కాలంలోను వర్ధిల్లిన నవలారచయితలు (వతి ఒక్కరూ కథారచనలో కలం మెదిపినవారే, వాళ్లలో విల్కీ కాలిన్స్‌ (18824 - 1889),

శ్షేప్లో కథానిక థామస్‌ హ్టీ (1840..]928), రాబర్ట్‌ లూయీ స్టీవెన్సన్‌ (1850. 1894), ఆస్కార్‌ వైల్డ్‌ (1854 _ 1900 [(పముఖులు. వాళ్ట తరవాత వచ్చిన కిప్టింగ్‌, మారిసన్‌, జాకట్స్‌, మెరిల్‌ వంటివాళ్ళ దాన్ని సుసంవన్నం చేశారు.

కథానికావికాసం మీద రుడ్యార్డ్‌ కిప్టింగ్‌ (వభావం గణనీయమైనది. అమెరికా రచయితల్లో అనేకులు కథాశిల్పంలో అతన్ని అనుకరించారు. "ముఖ్యంగా ఒక విశేషమేమిటంటే, కిప్టింగ్‌ ఓ, హె సీని ఆదర్శంగా తీసు కోగా, కిప్టింగ్‌ పోకడలను ఓ. హనీ అనుసరించాడు.76

కిప్టింగ్‌ [వతిభావంతుడ్రైన కథకుడు. ఇతని ఊహ ఉడ్డీనమైనది. "సంఘటనకు నాటకీయమైన మలుపు ఇచ్చి, కథ నడపడంలో ఇతని (పజ్ఞ (ప్రస్ఫుటమవుతుంది. భారతీయ నేపథ్యంలో ఇతడు రాసిన కథలకు ఎప్పటి కయినా గౌరవస్థానమే ఉంటుందంటాడు మామ్‌.” అంతేకాదు, (ఫాన్స్‌, రష్యాల్లోని మహారచయితలకు దీటయిన ఆంగ్రేయుడు ఇతడొక్కృడే నంటాడు.

(బిటిష్‌వారి హెలన కాలంలో దేశం నలుమూలలకూ పాకిన ఆంగ -భాషాసాహిత్యాలు భారతీయుల సాహిత్యాధ్యయన కేతాన్ని విస్తృతం చేశాయి. ఈద్భళంగా ఆంగ్లకథాసాహిత్యం తెలుగుకు అత్యంత సన్ని హతం అయింది. శఉమరకా

కథనొక (ప్రత్యేక (్మకియగా గుర్తించి రచనకు పూనుకొన్న [వథమ అమెరికన్‌ కథయిత వాష్షింగ్జన్‌ ఇర్వింగ్‌ (1808-1859. "రిప్‌ వాన్‌ వింకల్‌, ది లింజెడ్‌ ఆఫ్‌ స్తీపీ హాలో, వేల్స్‌ ఆఫ్‌ ఎ (టావెలర్‌” మొదలై నవి అతని రచనలు. తరవాత ఇతన్ని అనుసరించి కథాసాహిత్య ఇాఖలోకి [ప్రవేశించిన రచయిత లనేకులున్నారు. అయిత్తే ఆరోజుల్లో

తెలుగు కథ : దాని కథ 126 (వచురణావకాకాలు మృగ్యమైనందువల్ల కథా_వ్మక్రియకు [ప్రాచుర్యం లభించ లేదు. 1826లో ఫిలడెల్ఫియానుంచి “ది అట్టాంటిక్‌ సువెనీరి అన్న "పేరుతో ఒక వార్షిక సంచిక వెలువడింది. త్వరలోనే బోస్టన్‌నుంచి “ద్ర టోకెన్‌* వెలువడింది. దీన్ని అనుసరించి మరికొన్ని వచ్చాయి. వీటి. (పోత్సాహంతో ఆనాడు కథాక్షేతంలో కాలూనిన వనిద్ధులు : కాథరిన్‌ సిడ్డ్‌ విక్‌, పాల్గింగ్‌, సిమ్స్‌, హాథారన్‌, పో మొదలై నవాళ్ళ. ఈ తొలితరం రచయితల్లో ఇర్వింగ్‌ తరవాత చెప్పుకోదగ్గవాడు నెథఖేనియల్‌ హాథారన్‌. (1804-64). ఆధునిక కథానికకు అంకురోదయమైంది ఇతని కృషిఫలితం గానే. ఒకే ఒక సంఘటన లేదా వరిస్థితి తీసుకుని, దానికి అనుకూల నేవథ్యం కల్పించి కథనొక కళాఖండంగా తీర్చిదిద్దినవాడితడు. 1842లో ఇతడు [వచురించిన గౌళశంం-౯014. గౌజ1ం5ను సమీక్షించే సందర్భంలో ఎడ్గార్‌ అలెన్‌ పో (1809._49), 'వచనకథి నాక విలక్షణ సాహిత్య (వకియగా స్వీకరించి (వపథమంగా దానికి లషణ నిర్ధేళం చేళాడు.?8- హాథారన్‌ కథలు ఆ గీటురాళ్టకు నిలిచే మేలిరచనలని [వళంసించాడు,

ఎడ్లార్‌ అలెన్‌ పో స్వతః చక్కటి కథకుడు. హాథారన్‌ కథలను దృష్టిలో ఉంచుకొని ఇతడు రాసిన సమీషావ్యాసం ఇతని సొంత కథలకు కూడా వర్తిస్తుంది. 21689 0% 6౮౫౦౪6౩646 2౧6 తీ ౯290656616 అన్న కథాసంపుటి ఇతనీ కళానై పుణ్యానికి (వత్యత నిదర్శనం, 1892= 1849 మధ్యకాలంలోనే ఇతడు దాదాపు 0 కథలు (పచురించాడు. “లిజియా, ది ఫాల్‌ ఆఫ్‌ ది హౌన్‌ ఆఫ్‌ ఉవర్‌, ది మిస్టరీ అఫ్‌ మే రోజెట్‌' వంటి. కథలు 'పో” కల్పనాచాతుర్యాన్ని, ఊహాళ కిని పదర్శిస్తాయి. అద్భుతావవా* మైన సంఘటనలతో ఆశ్చర్యం గొలిపే పవృత్తి ఇతనిలో _పముఖంగా కనిపిస్తుంది,

'పో' మరణానంతరం కథాశాఖనందుకొన్న “మపాళా రచయితలు" ఊహాలోకాల్లో విహరించే భావోద్వేగపూరితమైన కథలు, కరుణరసాత్మక

296 కథానిక మైన కథలూ రాయడం [పారంభించారు. అంతర్యుద్ధం ముగిసిన తరవాత 1857లో జేమ్స్‌ రసెల్‌ లోవెల్‌ సంపాదకత్వంలో “ది అట్టాంటిక్‌ మంక్లీ” (ప్రచురణ మొదలైంది. లోవెల్‌ కథారచయిత కాడు, అయినా కథారచన పట్ట కొన్ని నిర్జిష్టమైన అభ్మిపాయాలు ఏర్పరుచుకొన్నవాడు, నిమ్నువర్గం వారి సామాన్య జీవిత చితణ కతడు [పోత్సాహమిచ్చాడు. రోజ్‌ టెరీ కుక్‌, రెబక్కా హార్డింగ్‌ వంటివావ్ళ దాంతో స్ఫూర్తి పొంది వాస్తవికత “ఉట్టిపడే రచనలు చేయడం _పాఠరంభించారు. “లక్‌ ఆఫ్‌ ది రోరింగ్‌ కాంప్‌” వంటి కథలు రాసిన బెట్‌ హార్ట్‌ (టెళం 12౯66, 1586 _ 19802) నాట క్రీయమైన వర్ణనాత్మక కథలు అందించాడు. స్థానిక వాతావరణ చ్మితణకు “అత్యధిక [ప్రాముఖ్యమిచ్చే రచనలు ఇతోధికంగా వెలువడుతూ వచ్చాయి, "మార్క్‌ ట్వెయిన్‌ (ఆసలు పేరు : శామ్యుల్‌ లాంగ్‌ హారన్‌ క్రిమెన్స్‌, 1885 _ 1910) (బెట్‌ హార్ట్‌లాగే స్థానిక వాతావరణ చితణతో కథా “రచన (పారంభించాడు; వ్యంగ్యాన్ని హోషించాడు.

ఓ. హెనీ అన్న మారు పేరుతో కథారచన చేసిన విలియం సీడ్న్‌ -పోర్టర్‌ (1862 _ 1910) కథాషేతంలో చమత్కృతులు పండించిన వాడు; వోస్యం నిండించినవాడు. కథముగింపులో '“కొసమెరుపు' చూపడం ఇతని గడుసు పోకడల్లో ఒకటి. సమకాలిక రచయితల కెందరికో ఇతడు స్పూర్తి నిచ్చాడు. 'ది గిప్ట్‌ ఆఫ్‌ మాగి వంటి కథలు ఈనాటికీ కూడా అనేక దేశాల రచయితలమీద (వభావం చూపిస్తున్నా యనడంలో ఆళ్చర్యం లేదు. రుణ్యార్డ్‌ కిప్టింగ్‌ నితడు ఒకరకంగా అనుకరి స్తే కిఫ్టింగ్‌ ఇతన్ని మరొక రకంగా అనుకరించాడు (చూ. పుట 24). మొత్తంమీద ఇతని కథల్లో ఉన్న ఆకర్షణ లక్షలకొద్దీ [వతులు అమ్ముడు పోవడానికి క్రార్రబ మైంది. ఇతని [పభావానికి లోనైనవాళ్ళందరూ కథలో చెప్పే విషయం కంటె కథచెప్పే తీరుకే (ప్రాముఖ్యమిచ్చారు.

మనోవె జ్ఞానిక విశ్లేషణకు [ప్రాముఖ్యమిచ్చి శీల్వపధానమైన కథలు రచించినవాడు పనీ జేక్స్‌ (1845 - 1916). 'ది టర్న్‌ ఆఫ్‌ ది సూ,

తెలుగు కథ : దాని కథ 127 ది లయర్‌, ది జాలీ కార్నర్‌' వంటి చక్కటి కథలు రచించడమే కాక అగ్నశేణి విమర్శకుడుగా కూడా పేరుపొందాడు.

జేమ్స్‌తరవాత పేర్కొనదగ్గవాళ్లలో స్టీవెన్‌ (కేన్‌ (1871-1900) థియొడోర్‌ _డెయిజర్‌ (18711841), ఇెర్‌వుడ్‌ ఆండర్బన్‌ (18/6. 1941) (పముఖులు.

19820 నాటికి కథాసాపాత్య చర్మిత కొత్తమలుపు తిరిగింది. నిత్య జీవిత స్థితిగతులను యథాతథంగా చ్యితించాలన్న దృష్టి రచయితల్లో [వబలింది. దానికి [క్రేరణ ఇచ్చిన వ్యతిక టూత్‌. ఆదర్శవాదానికి, భావోద్వేగానికి, లై ంగికసంబంధ నిషేధాలప లోబడని కథలకు ఆదరం లభించింది. భెకోవ్‌ వర్గం౦ంవాళ్ళకు (ప్రాబల్యం వచ్చింది. సూూతాల చ్యటంలో బిగించినట్టుండే కథలపట్ట వైముఖ్యం పెరిగింది. కృతకత్వాన్ని వవగించుకోడం మొదలైంది. ఒక సంఘటననుకాని, దృశ్యాన్నికాని చూసింది చూసినట్టుగా వ్మతికా రచయిత ఎలా చితిస్తాడో అలా చితించే రచనలకు 'పాముఖ్యం వచ్చింది. ఎర్నెన్ట్‌ హెమింగ్వే (18991961), విలియం ఫాక్నర్‌ (1897-1962), ఎర్‌స్కిన్‌ కాళ్ట్వెల్‌ (1908. ) ఈ కోవలోవాష్ట, కథనశైలికి హెమింగ్వే, కథనవై విధ్యానికి ఫాక్నర్‌, సమాజ విమర్శకు ఎర్‌ స్కిన్‌ కాల్ట్వైల్‌ "పీరు పొందారు.

19801940 మధ్యకాలంలో జేమ్స్‌ టి. ఫారెల్‌ (1904. ) జాన్‌ సైదిన్‌ బెక్‌ (1902.1968), విలియం సారోయన్‌ (1908- )] డరోతీ పార్కర్‌ (1898-1967) సు_పసిద్ధులెన కథకులు.

ఈ నేపథ్యంలో వివిధ పరిణామాలకు లోనవుతూ, వివిధ (పభా వాలు (పసరిస్తూ పెంపొందిన పాళ్చాత్య కథాసాహితి ఆంగ్లభాష ద్వారా థారతీయులకు పరిచయమైంది. దేశంలోని వివిధ [ప్రాంతాల్లో వివిధ భాషల్లో అనువాచాలు వెలువడ్డమేకాకః భారతీయ కథాసం్యపదాయాన్ని పునరుజ్ఞీవింపజేసి ఆధునికంగా తీర్చిదిద్దడానికి _పేరణ లభించింది.

1ష0 కథానిక పారొాంశం

(వవంచ కథాసాహిత్య సింహావలోకనంలో (ఫాన్స్‌, రష్యా, [గేట్‌ 1బిటన్‌, అమెరికాలలో జరిగిన కృవికే (పాముఖ్యమివ్వడం జరిగింది. దానికి కారణం, కథ్యావ్మకియ ఈ దేశాల ఎల్రలను చెరిపేసింది; భావపరంగా సన్నిహితం చేసింది. ఒక దేశంలో జరిగిన కృషి మరొక దేశానికి యథే చృగా సాగింది. [ఫాన్స్‌లో మపాసా రచనాశిల్పం రష్యాలో ఇెకోవ్‌కు ఉపాదేయమైంది. ఛెకోవ్‌ [వభావం కాథరిన్‌ మేన్స్‌ఫిళ్డ్‌, సోమర్సెట్‌ మామ్‌ వంటివాళ్టమీద ,[వసరిఐచింది. కిస్టింగ్‌ ఓ. ప్మానీని ఆదర్శంగా తీసు కుంటే, ఓ. హెననీ కిఫ్టింగ్‌ పోకడలను అనుసరించాడు,

ఈ విధంగా భిన్నదేశాలవాళ్టను భిన్నభాషలవాళ్లను సాపాతీ వరంగా సన్నిహితంచేసిన కథానిక్శాష్మకియ భారతదేశంలో కాలూనినప్పటి నుంచి అనేకమంది రచయితలకు స్పూ ర్తినిస్తున్నది; అనేక భాషాసాహిత్యా లను పండిస్తూ వస్తున్నది. 'కథానికి మనకు కొత్తది కాకపోవచ్చు; కాని. ఆధునిక కథానికావిర్భావం మట్టుకు పాళ్చాత్య సాహిత్య సంపర్కం వల్లనే జరిగిందన్న విషయం నిర్వివాదమైనది.

దేశంలో రాజకీయ, సొంఘికోద్యమాలలాగే ఆధునిక సాహిత్యోద్య మానికి కూడా [వ్మప్రథమంగా వాకిళ్ళు తెరిచిన (పతిష్ట వంగదేశానిది. రవీందనాథ్‌ టాగూర్‌ వంటి సాహితీ సుమేరుళ్ళంగాలకు సిగపువ్వయి నిలిచినది కథానిక, బెంగాల్‌ (పభావం అటు ఉత్తరానికి ఇటు దక్నిణాన్పక్తి వెలుగులు వసరించింది. ఈ శతాబ్ది తొలినాళ్ళలో మొదట హిందీలోన్సు తరవాత తెలుగులోను ఆధునిక కథానిక రూపు దిద్దుకొన్నది.

తలుగు కథయితలు

ఆధునిక సాహిత్యోదయమయింది ఇరవయ్యో శతాబ్దిలో అయితే దానికి రంగాన్ని సిద్ధవరిచింది పంధొమ్మిదో శతాబ్ది. భారతీయ సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం ఆ శతాబ్దిలో బహుముథాలుగా వికనించింది- రాజా రామ మోహన్‌రాయ్‌ (1774-1888) మూర్తిమత్వం దానికి వతీకగా భాసిం చింది. [ఖెంచి విజ్ఞానవికాసంద్వారా (పాచుర్యంపొందిన హేతువాదం, వ్య క్రిస్వాతం త్యవాదం “వివేచనాత్యక మైన విమర్శావై ఖరిని అలవరిచాయి, దాంతో రామమోహన్‌రాయ్‌, మతవిశ్వాసాలనూ సమాజ సంపదాయాలనూ నిశితంగా పరీక్షించడం మొదలుపెట్టాడు. వాటిలో మేలుకీళ్టను వివేచించి సంస్కారావశ్యకాన్ని (వతిపొదించాడు. 1828లో (బ్రహ్మసమాజ స్థాపన జరిగింది. ఉత్తరోత్తరా బయలుదేరిన అనేక మహోద్యమాలకది స్ఫూర్తి నిచ్చింది. దేవేళ్యదనాఠ్‌ టాగూర్‌, కేశవచం[ ద సేన్‌, పండిత శివనాథ శాస్త్రీ స్వీయ ఆశయాదర్శాల కనుగుణంగా దాన్ని తీర్చిదిద్దారు.” వీరిలో నండిత శివనాథళాన్తి అనేకమాట్టు ఆంధధదేకాన్ని సందర్శించి సంస్కరణ _వచారం కావించాడు,

“వ్య క్రికి ఉండక తవ్పని భావస్వాత ంత్యానికి [బహ్మసమాజ

మెంతో [ప్రాముఖ్యమిచ్చింది. తనకు బాహిర మైన ఇతరేతర

వ్యక్తుల, సంస్థల అదుపాజ్ఞలకు అది లోనుకాగూడదు-

విక్వాసంపేర, ఆచారం పేర దాని విలసనాన్ని ఆటంకవ్లరచ

గూడదు. స్వయంగా తర్మించుకొని తనకు తానై చేసుకొన్న

. నిర్ణయమొక్కట్కే ఏ వ్యక్తికైనా శిరోధార్యం కావాలిగాని,

తదన్య మేదీ కాదు. ఈ దృక్పథమే క్రమేపీ రాజకీయాథికార

[9]

180 కథానిక నిరసనకు దోవ చూపింది. _బహ్మసమాజు పెంపుచేసిన వాతావరణంలోనే కార్యగెసుసంస్థ పుట్టిందనవచ్చు. వృతికా స్వాతం తాన్ని కుంచిస్తూ సర్మా-రువాళ్ళు చెసిన చట్టాన్ని రామమోహనరాయలు నిర్భీతిగా ఖండించిన తరుణమే భారత జాతి ఆధునిక చర్మితకు నాంది.” అంటూ కె. వి. రమణారెడ్డిగారుకి అన్న మాటలు ఆనాడు (బ్రహ్మ సమాజం (వభావాన్ని స్పష్టంచేస్తాయి. 1856లో హిందూ వితంతు పునర్వివాహ చట్టం వెలువడింది. శళిపాద బెనర్టీ, [పౌఫెసర్‌ కర్వే వంటివాళ్ళు పునర్వివాహ సమాజాలు స్టాపిం చారు. ఆనంతరకాలంలో హిందూమత పరిరక్షణకు దయానందుడి “ఆర్య సమాజం” ఏర్పడింది; వేదాన్ని [పమాణంచేసుకొని మతాన్ని తొాళనం చేయడానికి పూనుకొన్నది. పాందూమతానికి దూరమైనవాళ్ళను తిరిగి ఒడిలోకి చేర్చుకొన్నది. వివిధ చుతాచారాల సమన్వయదృష్టితో “దివ్యజ్ఞాన సమాజం” రూపొంది, ఉన్నత విద్యావంతుల్లో అనేకులను ఆకర్షించింది. వీటన్నిట్మివభావం తరతమ భేదాలతో దేశంలో వివిధ (పాంతాల్లో (పసరిం చింది. తెలుగు దేశంకూడా చైతన్యం పొందింది.

దేశంలో మూడు [పెసిడెన్సీ కేరదాల్లోనూ మూడు. విశ్వ విద్యాలయాల స్థాపన జరిగినతరవాత పాళ్చాత్య భాషాసాహిత్య విజ్ఞాన శాస్త్రాల ఆధ్యయనానికి అవకాళాలు పెరిగాయి. విమర్శాదృష్టి (పబలింది. అంతకుముందు శిరోధార్యమైన విలువలు ఇప్పుడు నిశితవిమర్శకు గురవుత్తూ వచ్చాయి. వీటన్నిటి (వభావకిరణాలు వీరేశలింగం మూ రిమత్వరూూపంలో కేరదీకృతమయినాయి, అందుకే కృష్ణశాస్త్రిగారంటారు న “అధునికాంధ దేశం అఖండ గౌతమి అయితే అది పుట్టిన నాసిక్కాత్యంబకం కందుకూరి వీరేశలింగం,” అని,

అలుగు కథ : దాని కథ కేలి1

వీరేశలింగంపంతులుగారి సమకాలికుల్లో కొక్కౌాండ వెంకటరత్నం, వేదం వేంకటరాయకాన్రి వంటి ఉద్దండ పండితులూ కవులూ అనేకు “లున్నప్పటికీ వారెవ్వరి దృష్టీ 'కథానిక* మీద (పసరించలేదు. వీరేశలింగం గారయితేనేమి, వేంకటరాయళాన్త్రిగారయితేనేమి “కథలు" రాశారుకాని 'కథా నికలు' రాయలేదు.

ఇక్కడొక విషయం స్పష్టంచేయవలని ఉంది, తెలుగు సాహిత్యా నికి సంబంధించి ఇంతవరకు జరిగిన పరిశీలనలో 'కథిను గురించే (పస్తా వించడం జరిగింది. ఇకనుంచి “కథానిక*'తో [వమేయమేర్పడుతుంది. దీని 'స్వరూపనిరూపణ వచ్చే అధ్యాయంలో జరుగుతుంది. (పకృత (వకరణంలో కథకూ కథానికకూ గల భేదాన్ని గుర్తించడం మట్టుకు ఆవసరం.

ఒక నిర్దిష్ట సాహిత్య(పకియగా రూపొందిన ఆధునిక వచనరచనా విశేషం 'కథానికి, మామూలు కథ కంటె ఇది సునిశితం, “సూక్మతరం. (పతి కథానికా ఒక కథే? కాని పతి కథా కథానిక కాదు. కథ విషయ (పధాన మైతే కథానిక శిల్ప్యపధానం. రచయిత ఏం చెప్పాడన్నది రెండింటికీ “వర్తిస్తుంది; కాని ఎలా చెప్పాడన్నది 'కథానిక'కే వర్తిస్తుంది. కథ ముడి వ్యజం; కథానిక సానబెట్టిన వజం. దిని అందం దానికి లేదు, దీని వని తనం దాంట్లో లేదు.

ఈ విషయం మొట్టమొదట గుర్తించినవాడు గురజాడ వేంకట “అప్పారావు (1861). విజయనగరం రాచవారి కొలువులో ఉంటూనే జనం మీదే చూపు నిలిపి, జనంవేపే చెవి ఒగ్గి జనంలోనే తనను చూసుకొంటున్న అప్పారావు, అధునికా[ధ సాహితీరంగంలో నవళశకోదయానికి నాంది వలికినవాడు, శిష్టవ్యావహారికంలో మొట్టమొదట సాంఘికనాటకం రాసిన 1వతిష్ట ఆయనది; తెలుగు కవిత్వంలో నవయుగక రృృత్వం ఆయనది. ఆయనే తెలుగు కథానికకు ఆదిపురుషుడు కావడం అంతకన్న విశేషం. అందుకే కె. వి. రమణారెడ్డిగారంటారు :

18ిలి కథానిక

“గారడీవాని మామిడిమొక్కలాగా, గురజాడ అప్పారావు

చేతిలో తెలుగుకథ అప్పటికపుడు మొలిచి పూచి కాచింది.

సాహిత్య విషయాలలో కూడా అద్భుతాలనేవి ఉంటే, ఇది

అలాంటిది.” 8 మధిర సుబ్బన్న దీక్షితుల కొాలీమబాలీలు,

ఎ్మరమిల్సి మల్లికార్డునిడి చాల్‌ దోర్చీవముతథలు, తాతాచాడు ల

తథలు వగ్హైరా వగైరా తెలుగువాళ్లకు కాలక్నేపాన్నీ వినో

దాన్నీ కలిగించే రోజులలో, గురజాడ అప్పారావు కథా

రచనలో పరిపూర్ణమైన విష్ణవమే కలిగించాడు. చిన్నకథ

అప్పారావు మానసపు[తిక.' 2

అప్పారావుకు మొదటినుంచీ కథానికమీద చూపు ఊంది. మేఘమల్తార రాగం ఆలపించి వర్షంకురిపిస్తానంటూ రామమూ ర్రివంటి మిత్రులను నమ్మించే నాటికే కథలల్రడం అతనికి అలవాటు. బరువైన సాహిత్య గంథాలతోబాటు తేలికయిన కథలుకూడా చదువుతూ ఉండేవాడు. తన డైరీలో 1895 ఫిబవరి 189, బుధవారంనాడు 'కథలు' అన్న శీర్షిక కింద ఎనిమిది కథలు రాసిపెట్టుకొన్నాడు.* అదే నెలతో 20వ తేదీన “కథాన ప్రతి" కొను క్కాన్నాడు.!ే ఫిబవరి వ6 మంగళవారంనాడు “మిస్టర్‌ అండర్‌ వుడ్‌కు. కథలు అన్న శీర్షికకింద 14 కథల పేర్దు రాసిపెట్టుకొన్నాడు.!5 మార్చి 10, ఆదివారంనాడు మరో వదికథల పేరు రాయడం గమనించివచ్చు.86 1[8్రరిగ్ర ఏపిల్‌ 298, ఆదివారంనాడు రాసినదాంట్లో ఒక విశేషముంది. ఆయన దగ్గర వనిచేసే వంటలక్క ఒక కథ చెప్పింది; అది యథార్థంగా జరిగిందనీ చెప్పింది; అందులో పురుషపాత ఫలానా 'వి. ఎస్‌. ఆర్‌” అనికూడా చెప్పింది. ఈ కథ అప్పారావుకు నమ్మబుద్ధి కాలేదు. బహుశా అది మృగ్రాక్రల్రా- జరిగిఊంటుందని ఊహచేకాడు. ఈ రెండు పాఠాలూ రాసి పెట్టుకొన్నాడు, తరవాత్క ఆ కథలో ముఖ్యప్మాతగాఉన్న 'వి. ఎస్‌. ఆర్‌.'న్సు కల్పుసుకోడం తటస్థించింది. ఆయన చెప్పింది మరో పాఠంగా నమోదయింది. ఒకే వృత్తాంతం తాలూకు ఈ మూడు పాఠాలూ” సమన్వయంచేసి చూసుకొన్న

తెలుగు కథ : దాని కథ కేలితి మీదట మెటిల్హా అన్న కథానికకు వీజం ఏర్పడింది 8 అదే సంవత్సరం డైరీలో మే 11వ తేదీ శనివారంనాడు, “పహ్దాదనాటక (వదర్శనంలోని నటుల అభినయమును, ఏదైనా ఒక స్కైచ్‌లో వర్షించవలెను.'' అని రాసు కొన్నాడాయనః “నేను వ్రాతామని వేసుకున్న సాహిత్య పణాళిక* (పుట 186) అన్న శీర్షికకింద, చార్మితకాది (గంథాలతోబాటు “ఇంగ్లండులో (వచురిం చుటకై ఆంగ్ధములో కొన్ని కథలు” అని కూడా పేర్కొన్నాడు. "5009108 €0 156 అన్న కథ అందుకు ఉదాహరణ. దీన్నే అవస రాల సూర్యారావు “సంస్క రహృదయంి అన్న శీరుతో అనువాదంచేసి “ఆణిముత్యాలు సంపుటంతో చేర్చాడు.

పై సాష్యాధారాలనుబట్టి, కథానికారచనకు గురజాడ పూనిక 18వ జాతాద్ది కడపటి దశకంలో మొదలయిన సంగతి స్పష్టమవుతుంది. అంతేకాదు, ఆయా కథల్లో రచయిత తీర్చిదిద్దిన ప్మాతలూ, వాళ్లచుట్టూ చ్చితించిన

ళా న! అట వాతావరణం; వాళ్ళ కెదురైన సమస్యలూ భాషాశైలీ చాలావరకు ఆ శతాబివే కావడం గమనార ౦. టి య్‌

గురజాడ అప్పారావుగారు రాసినవి ఐదు కథానికలు ; దిద్దువాయి

తీ పేరేమిటో * వెటోల్లా, వెద్దమనీదు, నంనం ర్హవ్యోదయం. వీటిలో టె టు న!

“పెద్దమసీదు అసంపూర్తిగా మిగిలిపోయినట్టనిపించే కథ. “సంస్కర్త

సహృాదయంి, 56009108 60 ె!56 అన్న "పేరుతో ఆంగ్లంలో నచించిన

కథ.

'దిద్దువాటు' పచురించినది 1910 ఫ్మిబవరి “ఆం(ధభారతి'లో. అయ్యంకి వెకటరమణయ్యగారి సంపాదకత్వంలో బందరునుంచి వెలువడే “ఈ పిక, అదే సంవత్సరం ఏపిల్‌ నెలలో “మీ పేరేమిటి 7 [ప్రచురిం చింది. దీన్నిబట్టి తెలుగులో (వపచురించిన కథానికల్లో 'దిద్ధువాటుి

బ [షు ఇ వ్యృపథమంగా గు ర్రింపుపొందిెంది.

మరిక కథానిక

గురజాడ అప్పారావు || వ్యపథమ ఆం ధకథానికారచయిత అని: చెప్పడానికి మూడు హేతువులున్నాయి న (1) శిల్పం (2) వస్తువు. (8) భాష. ఎత్తుగడ మొదలు, ముగింపువరకు కథావిన్యాసంలో రచయిత చూపే కళానై పుణ్యమే ిల్బ్రం. కథానిక కదే గీటురాయి. “ఎక్కడ పారంభిం చాలి, ఎలా నడపాలి, ఏయే ప్మాతలను (పవేశ పెట్టాలి, ఎలా మాట్లాడించాలి,. ఎలా మలుపు తిప్పాలి, ఎలా మెరుపు చూపాలి అన్న (పశ్నలు మామూలు కథారచయితకు రావు. కథకు ముందు కొంత ఉపోద్ధాతం, దేశకాల వర్ణన,. పాతల పుట్టుపూర్వో త్తరాలూ వగైరా వివరాలతో చాలా నిదానంగా ఒం లొద్దు బండిలా నడిచేది కథ; ఎక్కడో హఠాత్తుగా మొదలై; చకచకా సాగుతూ, అత్యవసరమైన పాతలను [వవేశ పెడుతూ, అవసర మైనంతమట్టు కే మాట్టా డిస్తూ, అవసరమైనంత మట్టుకే వర్షిస్తూ, వీకస్తూతతను పాటిస్తూ సాగే. “మెరుపుటపా* కథానిక. పూర్వరచయిత, మనస్సులో ఉన్నదంతా చెప్తే. కాని తృప్తిపడేవాడు కాచు; ఆధునిక రచయిత పాఠకుడికి చెప్పివలసిన దానికి మించి పొల్టుకూడా పోనివ్వడు. ఈ శిల్పనై పుణ్యం ఆప్పారావులో' సుస్పష్టంగా కనిపిసుంది. “దిద్దుబాటు అందుకు అద్దంపడుతుంది. వేశ్యా వ్యామోహంలో పడి ఇంటినీ ఇల్దాలినీ విస్మరిస్తున్న గోపాలరావును చక్క దిద్దడానికి కమలిని నడిపిన ఈ కథ అప్పారావు , పతిభకు (వత్యక్షసాక్ష్యం.. ఇటువంటి పనితనం ఇంతకు ముందు వచ్చిన కథల్లో లేదు.

ఇక రెండో విషయం వన్తుఖి. సాధారణంగా, భర్త చెడుదారి పట్టి: నప్పుడు భార్య నిస్సహాయంగా ఏడుస్తూ కూచోడమో, ఎదిరించి పోట్టాట. 'పెట్టుకోడమో లోకంలో చూస్తూ ఉంటాం. అటువంటి ఇల్హాలి వృత్తాంతం కథకు వస్తువు కావడంలో విశేషం లేదు, అప్పారావు చూ పెప్పుడూ+ విశేషం మీదే ఉంటుంది కాబిట్టి వేళ్యావ్యామోహంలో వడ్డవాణ్ణి కాంతా" సమ్మితంగా చక్కదిద్దడమే వస్తువుగా తీసుకొన్నాడు. మూడే మూడు ష్మాతలు కల్పించాడు. గోపాలరావు వేళ్యావ్యామోహపరుడేకాని ధూర్తుడూ,. దుష్టుడూ కాదు. భార్యపట్ట వల్దమాలిన అపేక్ష ఉన్నవాడు. తన తప్పు.

తెలుగు కఠ : దాని కఠ 185 తెలిసివచ్చాక వెంటనే ఒప్పుకోగల సహృదయుడు. ఈ సంగతి కమలినికి తెలుసు. తన తెలివిని నేర్పుగా పదర్శించి అతన్ని దారికి తీసుకువస్తుంది. తానెక్కడా కంటికి కనిపించకుండానే కథనంతనూ నడిపిస్తుంది. ఆశించిన ఫలితం పొందుళుంది. 'రావుండు" వీళ్ళిద్దరికీ తగ్గ నాకరు; కమలినికి ఏజంటు అయినా ఆ సంగతి ఎక్కడా బయల్పరచడు సరికదా, ఆడవాళ్ళని అదుపులో ఎలా పెట్టుకోవాలో యజమానికి సలహా చెబుతాడు. ఈ మూడు ప్మాతలనూ _ తీర్చిదిద్దిన తీరు అద్భుతమైనది. వీటితో సమకాలికమైన సమస్యను పరిష్కరింపజేయడం అప్పారావు ఆధునికతకు నిదర్శనం, అలాగే “మీ పేరేమిది ? అన్న కథలో మతంపేరిట సాగే మూఢ విశ్వాసాలు ఎన్ని వ్యెరితలలు వేస్తాయో నిరూపించడానికి [వయత్నం జరిగింది. ఇందులో నాంచారమ్మ జీవ త్తంతివంబి ప్మాత. ఇందులో వస్తువు వా స్తవానికి 19వ శతాద్దికి పూర్వపుదే అయినప్పటికీ, ముఖ్యంగా భాషాపరంగా 19వ శతాబ్టికీ వర్తిస్తుంది. వయస్సు మళ్ళిన భర్తతో, [ప్రాయంలో ఉన్న వడుచు కాపురంచేసేటప్పుడు కనిపించే చి త్రవృత్తులను (పదర్శించే కథ 'మెటిల్టా', ఒకరిని సంస్కరించబోయి తాను గోతిలో పడే కుహనాసంస్క ర్త 1పవర్తనను చితించే కథ “సంస్క ర్త హృదయం”. వేళ్య కడుపున పుట్టి కూడా “వృత్తిని గర్హించి వివాహంమీదే చూపు నిలిపిన థీమంతురాలు “సరళి. ఒకప్పటి (ఫ్రీకాకు శేశరాలయం, ఇప్పుడు పెద్దమసీద యింది; ఒకప్పటి నైష్టిక హిందువు ఇప్పుడు నైష్షిక ముసల్మానయాడు. ఏది మతం, ఏది విమతం ? అనే ఘర్షణ చితించడానికి పూనుకొన్న కథ “పెద్దమసీదు. దీంట్టోకూడా వస్తువు కొన్ని శతాబ్బలకు పూర్వపుదని. అని పించినా, భాషాపరంగా సమకాలికతను పుణికిపుచ్చుకొన్నది. ఈ ఐదు కథలలోనూ మూడు కథలవి పూర్తిగా సమకాలిక సమస్యలనుగాని, వ్యక్తి త్వాలనుగాని వ్విత్రించే వస్తువులు. “మీ పేరేమిటి ?), 'పెద్దమసీదు” మాతం సమకాలికతమ పాక్షికంగా వదర్శించే వస్తువులు. మొ త్తంమీద అప్పారావు

186 కథానిక గారి కథావస్తువులు సమకాలిక సమాజస్థితిలోనే వేళ్ళూనినవని చెప్పవచ్చు. ఆయన ఆధునికత్వానికి ఇది రెండో నిదర్శనం.

మూడోది థావ. ఏ కాలంలో జీవించేవాడు ఆ కాలపు భాషలో అలోచించడం, రాయడం ఆత్యంత సహజం కాబట్టి వచనరచనా వ్యాసంగం కూడా ఆ భాషలో సాగడం [సపంచంలో (వతి దేశంలోనూ ఉంది; దాదాపు (వతి భాషలోనూ ఉంది. తెలుగులో కూడా చిన్నయసూరి ఆధిపత్యం నెల కొనేవరకు ఆ సంప్రదాయమే కొనసాగుతూ వచ్చింది. దాన్ని పునరుద్ధరిం చాలన్న ఆశయం అప్పారావుగారికి అత్యంత ముఖ్యమైనది. “కన్యావల్కి నాటకరచనలో అది ఫలించింది. తరవాత రచించిన కథానికల్లోనూ, గేయాల్లోనూ, మ్యదాసు విశ్వవిద్యాలయంవారి 'కాంపోజిషన్‌ సద్‌కమిటీ' నివేదికకు నిరసనగా జోడించిన “డి సెంట్‌వ్మతం' వాదాల్లోనూ అది [పతి ఫలించింది. రచయిత (పయోగించే భాషాశ్రైలి అతని సమకాలికతకు ఉప లక్షకం కాబట్టి తద్భిన్న మైన కృతక శైలి గతానుగతికత్వాన్నే (వదర్శిస్తుంది. ఈదృశంగా గురజాడ అప్పారాపు కృతకత్వాన్ని పరిహరించి, సహజ త్వాన్నీ ఆధునికతనూ కౌదలదాల్చి నవయుగ వైతాళికుడై నాడు. ఆయన అనంతరకాలంలో థీపాద సుబహ్మణ్యకాన్త్రి (సుమారు 19025 [1పాంతాలి వరకుమా[తం), వేలూరి శివరామశాస్త్రి, పూడి పెద్ది వెంక టరమణయ్యవంటి వాళ్ళు కొందరు శిల్పరీత్యా, వస్తురీత్యా ఆధునికాలని చెప్పదగ్గ కథానికలు రాసినవ్పటికీ భాషారీత్యా కనీసం రెండు, మూడు దళాబ్దులు వెనకబడ్డవాశ్హేనని చెప్పకతవ్పదు. ఈ విధంగా వీరికంటె ఆధునికుడపించుకొంటాడు గురజాడ; అందరికంటె సమున్నత స్థానంలో నిలుసాడు. “దిద్దుబాటు మొదట [గాంథికంలో రాసి తరవాత వ్యావహారికంలోకి దిద్దుకొని ఉండవచ్చు.90 అదయినా రచయిత కథనం ఉన్నంతమట్టుకే. సంభాషణలు ప్మాతోచిత మైన వ్యావహారికంలోనే సాగాయి, ఈ పరివర్తన అభ్యాసంకోసం జరిగిందే కాని అప్పారావు అసమర్థత వల్ల కాదు,

తలుగు కథ ; దాని కథ 187 ఇంతటి సమ్యగృష్టి, సమకాలికభావన పెనగొన్న మూ ర్రిమత్వం కావడంవల్టనే గురజాడ అప్పారావు, శిల్పవస్తుభాషాకైలులరీత్యా సమ కాలికమైన పాళ్చాత్యకథానికను స్పృహలో ఉంచుకొని నిజంగా ఆణి ముత్యాలే అనదగ్గకథలు అందించాడు. తరవాతి తరాలకోసం రాచబాటను తీర్చిదిద్దాడు. కార్య శేషం కడతేరకుండానే కథా శేషడయ్యాడు.

ఆరోగ్యం అనుకూలించకపోయినా, అనేక రాచకార్యాలతో తల మున్కలవుతున్నా [పాచ్యపాళ్చాత్యభాషా సాహిత్యాలతోను, విమర్శా (గంథాలతోను నిరంతర సాన్నిషాత్యమేర్ప్చరచుకొని స్వభాషాసాహిత్యాల ఆధునీకరణం మీదే చూపు నిలిపి కథానిక్మావ్మకియనొక కళాఖండంగా తీర్చిన మహాశిల్పి గురజాడ అప్పారావు.

ఈ శతాబ్ది రెండో దశకంలో “ఆంధభారతి, “తిలింగసువర్డ లేఖివంటి వ తికలు కొన్ని కథలు పచురించాయి. పానుగంటే. లక్ష్మీ నరసింహారావృగారు (185) సువర్జలేఖ ష్మతికలో వరసగా కొన్ని కథలు: రాశారు. అలా [వచురణమైన కథలు వెంటవెంటనే ఒక్కొక్క చిన్న పుస్తకంగా పచురిస్తూ వచ్చారు. వీటిలో చాలా భాగం 1918 లోను, నాలుగయిదు కథలు 1915లోను , పచురితమయాయి. “దొంగ టెల్మిగాము, ఖుడబుడక్కలవాడు, వతకము, తంతివార,. విచ్శిత సమావేశము, మోసము అనే ఆరుకథలు. 1917లో 'కథావలరి” అనే పేరుతో ఒక సంపుటంగా _ వెల్సువడ్తాయి. ఆ సంవతరాంతులో, ఆ ఆరింటికీ మరో పద్నాలుగు కథలు చేర్చి “కథాలహరి అనే పేరుతో (పచురించారు. “కథా లహరి"”లోని కథలు కథానికారచయితగా పొనుగంటివారికి కీర్మిపతివ్టలు 'తెచ్చిపెట్టునవి కావు. వారి కథారచనలో ఇవి తొలిదళశను సూచించును,” అంటారు డా ముదిగొండ వీరభదళాశ్త్ర ౨! పౌనుగంటివారు (వధానంగా 'నాటకక రృ తదుపరి 'స్తాక్షి ఉపన్యాసవ్యాసక ర్త+ కథారచయితగా “ఆయనను తలపుకు తెచ్చేవి రెండే రెండు కథలు : (1) కానుగుచెట్టు

186 కథానిక (2) రామరాజు. వస్తువు సమకాలికమైనా భాష (ప్రాచీనం. రచనాశిల్పంలో ఈయన గురజాడకు దీటు కాడు.

కందుకూరివారి సమున్నత మూర్తిమత్వం నుంచి స్పూ ర్తిపొందిన చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహంగారు (1867) నవలారచయితగాను, నాటక రచయితగాను వాసికెక్కి నప్పటికీ కథారచనాస కితో *“&౧౧2139 06 మె) 25020" ను “రాజస్టానకథావ€" అన్న పేరుతో తెలుగులోకి పరివర్రితం చేశారు.

వెదురుమూడి శేషగిరిరావుగారు “మదరాసు కథలు' [వచురించగా బాలాంతపు వేంకటరానవుగారు (1881) “చి తకథాసుధాలహరి' రచించారు.

మాడపాంటి హనుమంతరావ (88%) గాగి 'మల్లికాగుచ్చ్భము, 1915లో వెలుగు చూసింది. ఈ సంపుటంలో 'హృదయశళల్న్యము, ముసలి దోని యుసురు, నేన్నే అగ్ని గుంగనము' మొదల్సెన కథలు మొంత్రం పద మూడున్నాయి. ఈయన రచన సరళమైన కావ్యశైలిలో సాగుతుంది. పేమ్‌చంద్‌ కథలను తెలుగువాళ్ళకు అందించిన తొలితరం రచయితల్లో మాడపాటివారు (వముఖులు.

1920లో “సాహితి' ప్మ్యతిక వెలువడ్డప్పటినుంచి జొత్సాహికుల్లో కథానికారచనవట్ల అస కి పెంపొందింది. తల్దావర్జుల శివళశంకరళాన్త్రి, చింతా దీక్షిత్తులు,..వోడి. వఠసింహశాన్త్ర్ర, కొడవటిగంటి వెంకట సుబ్బయ్య, వర్డు భాబూరావు, మునిమాణిక్యం నరసింహారావు, మొక్కపాటి నరసింహకాస్త్ర అడివి బాపిరాజు, గుడిపాటి వెంకట చలం వంటివాళ్ళనేకులు రంగంలోక్తి వచ్చారు,

తలావరులనారు రాసిన 'మురారి కథలు”, “సీలకంఠం కథలు"

మ

ఎందరికో స్ఫూ రినిచ్చాయి. తొలినాళ్ళలో ఈయన కృతక కావ్యభాషాశై లి లోనే రచనలు సాగించినా రానురాను వ్యావహారికసత్యాన్ని శౌదల దాల్చాడు,

తెలుగు కథ : దాని కథ కేత్రికొ

కథాస్తూతాన్ని ఉత్సాహంతో అందుకొని రమ్యమైన రచనలు చేసిన (పతిభావంతులు చింతా దీక్షితులుగారు (1891). “శ్యామల, చిన్న, చెంచురాణి, కిష్కింధలో కోతి, దాసరి పాట్క, మొదటి బహుమానం" వంటి కథలనేకం దీక్షితులుగారి నైపుణ్యానికి గీటురా్ళ. ఈయన స్పష్టించిన సూరీ-సీతీ_వెంకి, వటీరావు, ెరవళాన్త్రువంటి పాతలు తెలుగుకథా సాహిత్యంలో చైతన్యస్ఫూ ర్రితో నిలుస్తాయి. ఈ శతాబ్ది తొలినాళ్ళలో వాడుకలో ఉన్న సహజసుందరమైన వ్యావహారిక భాషను కథల్లో ప్రయు క్తంచేసిన వ్రతివ్ట దీక్షితులుగారిదేనని చెవకతప్పదు. రమ్యకథారచనా విదగ్దులైన శ్రీపాద సుుబహ్మణ్యకాస్త్రు మైతం అప్పటికింకా వ్యావహారికాన్ని సంపూర్ణంగా ఆమోదించలేదు.

తెలుగు కథకుల్లో భీపాద సు బహవ్మ ణ్యశాన్త్ర (1891) గారి దొక విశిష్టమూ_ర్రిమత్వం. భాషలోను, భావంలోను, పాతల [పవృ త్తిలోను. తెలుగుతనం తప్ప తదన్యం చొరరాదనే పట్టుదలతో, అత్యంత సహజమైన కథననై పుణ్యం చూపిన అచ్చమైన తెలుగు కథకుడీయన. భావదాస్యం ఈయన కెప్పుడూ ఆమడ దూరంలోనే ఉంటుంది. ఈయన రాసిన, తాలి దళతోని కథలు “పూలదండ” అన్న పేరుతో ఒక సంపుటంగా వచ్చాయి. వీటిలో మొదటి కథ 1915లో ఆంధవతికలో వెలువడింది. నాలుగు కథలు _“*వబుద్ధాం[ధిలోన్ను _వద్నాలుగు కథలు రెగిరాణిలోను వెలు వడ్రాయి. ఈ 15 కథల్లో “రామలక్ష్మి, వెలిపెడితే అల్డుడైనాడు, ముందు హాలాహలము._పిదప అమృతము, మేనఠటికము తవ్పలేదు' అన్న కథలు వితంతు పునర్వివాహానికి సంబంధించినవి. '“జూనియరూ కాదు, అల్లుడూ రజస్వలానంతర వివాహానికి సంబంధించినది. 'తహస్సీలుదారు గాదు-- వర్తకుడు, చీకటి_వెలుగు, నలుగుర్ని పోషిస్తున్నానిపుడు అన్నవి స్వతంత్రవృ త్తిమీద మొగ్గుచూపే కథలు, “జన్మానికల్దా వకటే ముద్దు” అనునది 'పూలదండ"లోని కథలకు. దలమానికము,” అంటారు ఆండ శేషగిరిరావుగారు.92 సంభాషణల్లో అచ్చమైన వ్యావహారికం, రచయిత వర్ణన

మ40 కథానిక కథనాల్లో సరళమైన (గ్రాంథీకం వాడటం 1925 [1పాంతాలవరకు శ్రీపాద ఏర్పరచుకొన్న పద్ధతి. తరవాత ఆదిపూర్తిగా వ్యావహారికంలోకి పర్యవళిం చింది. 'శుభికే । శిర ఆరోహ, గులాబీ అత్తరు, రాచపీనుగు తోడులేకుండా వెళ్ళదు, గూడుమారిన కొత్తరికం, మార్గదర్శి, ముళ్ళచెట్టూ కమ్మని పువ్వూను' మొదలైన కథలన్నీ శాస్త్రిగారి రచనానై పుణ్యాన్ని (పదర్శిస్తాయి. కవికొండల వేంకటరావుగారు (1892) కవిగా సుపరిచితులు; “కథకచ[కవ ర్రిగా (వసిద్ధులు. “మట్టెల రవళి, కల--కళ్టు, ముగ్గులరథం' వంటి కథాసంపుటాలు వెలువరించారు. అక్కడక్కడ గ్రాంథిక 1పభావం (వసరించిన వికృత పదరూపాలు కొన్ని తొంగిచూస్తున్నా మొత్తంమీద ఆయన శైలి చక్కని వ్యావహారికాన్ని (పదర్శిస్తుంది. పౌమరజన జీవనం లోని తీరుతెన్నులను చిట్టిపొట్టి కథలుగా తీర్చిదిద్దడం కవికొండల పనితనం, బహుముఖ (వజ్ఞానిధిగా కిరుగన్న వేలూరి. శివరామకాన్త్రుగారు (1892) తెలుగువాళ్టకు రోచకమైన కళాఖండాలను అందించిన ఉత్తమ కథకులు : '“ఓబయ్య, పి త్తల్‌కా దర్వాజా, తన్మయత, డిపెషన్‌ చెంబు" వంటికథలు ఈయన (వజ్ఞాళాలిత్వాన్ని చాటి చెబుతాయి, కథారచనపట్ట ఆస క్రి చూపిన తొలితరం రచయితుల్లో కాంచన పల్లి కనకాంబగారొకరు (1898). ఈమె “చక్కని కథలు అనే పేర ఒక సంపుటం వెలువరించారు. “బారిస్టర్‌ పార్వతీశం*తో (పసిద్ధులెన మొక్కపాటి నరసింహళాన్త్రి “గారు (1898) కథారచనలో కూడా అందెవేసిన చెయ్యి అనిపించుకొన్నారు. “బ్మితం, గత్యంతరం, లక్ష్మి, భికువు, మహత్తు: శిల్పిద్వయం, చావు తెలివి మొదలైన కథలు ఈయనకు పేరు తెచ్చాయి.

తెలుగు కథః దాని కథ 141 నో నోరి నరసింహకాన్త్రిగారు దాంపత్య జీవనంలోని మధురానుభూతు. లను కథలుగా తీర్చిదిద్దారు. “గాన భంగము, గులాబిపువ్వు, శ్యామ సుందరుడు, భవిష్యత్తు వంటి కథానికలు ఈయన నైపుణ్యానికి మచ్చు తునకలు. క నవ్యకవిత్వోద్యమంలో సోత్సాహభాగస్వామి అయిన కొడవటి. గంటి. వెంకట సుబ్బయ్యగారు అందమైన కథలు కూడా రచించారు. “సుకుమారి, (వతిఫలం, వ్మపియల్‌ పూల్‌ “వంటి కథల్లో వైవిధ్యం గోచరి. స్తుంది. , ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో చలానికి సాట్‌ మరొకడు లేడు.. “స్తీ పురుష సంబంధాలవట్ట, కుటుంబ జీవనంపట్ల కొన్ని నిర్జిష్టమైన అభి (ప్రాయాలు గలవాడు. తాను సత్యమని నమ్మినదాన్ని కుండబద్దలు గొట్టి. లో నట్టు చెప్పగల ధైర్యళాలి, సౌంత అభిరుచులూ ఆకాంక్షలూ వ్యక్తం చేసు కోడానికి, శారీరక మానసిక వరితృప్తి పొందడానికీ (నచ్చిన చోట (కేమను పంచుకోడానికీ) సమాజంలో స్త్రీకి గల అవరోధాలనన్నిటిసీ. ఆయన ఎదిరించాడు,”౨3 చలం శ్రైలి శక్రిమంతమైనది. భావాలు సుస్పష్ట మైనవి. తరవాతి తరాల్లో ధనికొండ; భరద్వాజవంటి కథకు లెందరికో స్ఫూ ర్తినిచ్చినవాడు గుడిపాటి వంకట చలం ( 894), ఈ శతాబ్దిలో కలంవట్టిన సాహితీవే తల్లో బహుముఖ (వజ్ఞానిధ. / అనిపించుకొన్న వాడు విశ్వనాథ సత్యనారాయణగారు (1895). ఈయన రాసిన కథలు--'నీ బుణం తీర్చుకున్నా, ఏమి సంబంధం, మాక్టీ దుర్గంలో కుక్క' మొదలైనవి “చిన్నకథలు అనే పేరుతో ఒక సంపుటంగా వెలువడ్డాయి. కాాాాణాణాొా మ చితకళ, కవిత్వం, సంగీతం, కథాకథనం ఒక్కచోట రాణించిన. / కళామూర్తి అడివి బాపిరాజుగారు (1895) “వీణ, వసుబాలుడు, ఖోగీర లోయ 'వంటి కథలు బాపిరాజు రచనాభినివేకాన్ని [వదర్శిస్తాయి.

14 కథానిక తెలంగాణా (ప్రజాహిత జీవనరంగంలో అసదృశుడనిపించుకొన్న సురవరం ప్రతావరెడ్డిగారు (1896) అనేక కథలు కూడ రచించారు. వీరి “నిరీక్షణ” హిందీ, ఉర్దూ, ఫార్సీ, కన్నడ, మహారాష్ట్ర భాషల్లోకి కూడా అనూదితమై సాహితీవేత్తల అభిమానాన్ని. అందుకొన్నది. ఆనాడు తెలంగాణాలో విసృతంగా ఉన్న వెట్టిచాకిరీ, జనుల మూఢచారాలు, అధి కారుల దుండగాలు వెళ్హడించే ఆశయంతో ,పతాపరెడ్డిగారు విరివిగా కథలు రాశారు. “గోలకొండ పతికలో (పచురిస్తూ వచ్చిన “మొగలాయి కథలు” బాగా (ప్రచారం పొందాయి. ఈయన శెలిలో (గౌంథీక వ్యావహారిక సమ్మి .ఛణం ఎక్కువగా కనబడుతుంది. కవయితిగా (పసిద్ధి కక్కిన కనుప ర్రి వరలత్మమ్మగారు (1898) “మావూరు, పెంచిన (పేమ, ఒట్టి మొదలైన కథలు చక్కగా. తీర్చి -దిద్దారు. గురజాడవారి “కన్యాశుల్క-ల పుట్టిన సంవత్సరమే భమిడిపాటి "కామేళశ్వ్తరరావుగారు (1897) పుడత. “పె పెచ్చుట తప్పు మాదిట, సమా సమీ” వంటిరచనలు “హాస్య బ్రహ్మ'కు కథకుల్లో కూడా స్థానం చేకూర్చాయి. దాంపత్య జీవితంలోని మధురఘట్టాలను అత్యంత రమణీయంగా తీర్చిదిద్దుతూ హాస్యాన్ని పండించిన కళాశీలి మునిమాణ్యికం నరసింహారావు గారు (18908). ఆ రోజుల్లో చలంగారి వభావానికి ఆకృష్ణులైన పఠితల చూపును ఇంటివేపూ ఇల్హాలివేపూ మళ్ళించిన 'సంసారరాజు' ఈయన. “దీక్షితులు, రుక్కుతల్లి' మినహా తక్కిన కథాత్మక రచనలన్నీ చిన్నకథలే. ౯ మునిమాణిక్యంవారి కాంతం, తెలుగు పఠితలను ఎల్టప్పుడూ ఆకర్షించే "అయస్కాంతం, వర్డు బాబూరావుగారు వివాహకథలు తీర్చి దిద్దడంలో మంచి 'నేర్చరి. “అరి సెముక్కలు, దాంపత్యము, రుక్మిణీ కల్యాణము" రమ్యమైన ,రచనలు.

తెలుగు కఠ : దాని కఠ ఓ4ీతి (భ్రీనివాస శిరోమణిగారు (1829) “పాహిమాం, భార్యా రూవవతీ శ్యతుః, ఏకాకి, దారద్య్వయం, ధర్మసంస్థాపనము, చందేజైక పుత్రః వంటివి రచించి రంజింవజేసిన కథయిత. వందలకొద్దీ కథలు రాయడమే కాక కథల వంటకోసం [వత్యేకంగా "పూలగుత్తి" అనే ప్యత్రిక కూడా నడిపిన నిరంతర కథనోత్సావాళీలి పూడి పెద్ది వెంకటరమణయ్యగారు. 'దేశకథామంజరి' అన్న సంపుటి (వచురించిన వెంవటి పురుషో త్తంగారు (1899) ఆనాడు ,(పసిద్ధికెక్కిన. కథకుల్లో (వముఖులు. వీరందరినీ గుండెలకొత్తుకొని ఇరవయ్యో _శతాట్టి [పవేశించింది. మరెన్నో వెలుగురేకలను ,వసవించింది. “టార్చిలై టు, రిక్షావాలా వవవుల కొఠం, కయ్య-కాలవ, బిళ్ళల మొలతాడు” వంటి అద్భుతమైన కథలు రచించిన 'కరుణకుమార” (కందుకూరి అనంతం, 1901) కింది తరగతి (శ్రమజీవుల కష్టసుఖాలను (పతిభావంతంగా చ్నితించినవాడు; తెలుగు కథ కుల్టో (వత్యేకస్థాన ముందుకౌన్న వాడు. ఒరియా, ఆంగృభాషల్లో పావీణ్యం గడించిన పురివండా అప్పల స్వామిగారు (1904) 'విశ్వకథావీథి” అన్న కేళీ ఆరు భాగాలుగా [వచు రించిన కథలేకాః “మనిష్షి_ఆడమనిష్షీ' వంటి స్వతంత్ర కథలుకూడా అందించిన పగతిశీలి, శెలికి, పాండితీస్ఫూర్తి కీ విలక్షణమైన అందం చేకూర్చిన (పతిభా సంవన్నుడు మల్డాది రామకృష్ణళాస్త్రిగారు (1905). సరసతనూ వాక మత్క్యృతినీ పుణికి పుచ్చుకొన్న “తాతగారి పాత మల్లాదివారి సృష్టే- “స్వరమేళ, చెంగల్వ, రసమంజరి, సర్వమంగళ, వెలదివెన్నెల” వగ కథలు మల్హాది రసగుళికలు. వస్తువులో నవ్యత్వం, సంవిధానంలో [వయోగదృష్టి, దృక్పథంలో సమకాలిత్వం, శైలిలో సారళ్యం మిళితమైన రచనలు చేసి తెలుగు కథా

క. కథానిక నికా సాహిత్యాన్ని సుసంపన్నం చేసిన కథకుల్లో కొడవటిగంటి కుటుంబ రావుగారు (1808) అ్యగేసరులు. 'చందోదయం, మొండివాడు లేచి హోయిన మనిషి, నిలవనీరు, ఆడజన్మ, నువ్వులూ తెలకపిండి. ఇలా కొన్ని వందలు రాసి, మానవజీవితంలోని అంతరాంతరాల్డోకి సైతం వెలు గులు (వసరింపజేసిన “టార్చ్‌ బేరర్‌" కుటుంబరావుగారు,

కొనకళ్ళ వెంకటరత్నం (1909) గారి 'బంగారు మామ పాటలు" తెలిసినంతగా ఆయన కథలు జనానికి తెలియవు, “అతనిక రాడు, దాప రికంఎ వంటి హృదయావర్ణ్జక మైన కథలుకూడా తెలుగు కథకుల్లో ఆయన కొక (ప్రత్యేక స్టానమిస్తాయి. పాలంకి వెంకట రామచం[ద్రమూర్తి గారు (1910) ఎక్కువగా సంపన్నం చేసింది బాలసాహిత్యాన్నయినా “వెధవ డబ్బు" వంటి చమత్కారమైన కథలుకూడా రాకారు. 'కథాసాగరంి సంపు టాల్లో వీరి కథలొక సంపుటం.

వరిశీలనలో న్వైశిత్యం, పయోగంలో దక్షత, రచనలో సమతౌల్యం వ్రదర్శించిన ఉత్తమ కథారచయిత తిప్పరనేని గోపీచంద్‌ (1910). “భార్యల్లోనే ఉంది, భార్యాభర్తలు, తండులూ కొడుకులూ, ధర్మవడ్డీ" వంటి కథలు ఈయన శిల్చనైపుణ్యానికి నిదర్శనాలు, ఆర్థిక, సాంఘిక, రాజకీయ సమస్యలు మధ్యతరగతివాడి జీవితాన్ని ఎలా [పథావితం చేస్తాయో ఈయన రచనలు నిరూపిస్తాయి.

పిలకా గణపతిశాన్త్రిగారు (1811), ఇం[దగంటి హనుమచ్చాన్త్రి గారు, గుమ్మళ్ళ వెంక టేశ్వరరావుగారు (1811), బొడ్డు బాపిరాజుగారు (1912), రావూరు సత్యనారాయణరావుగారు (1918, (శ్రీవాత్సవ (యండ మూరి సత్యనారాయణరావు, 1918) ఇతర సాహిత్య [వ్మకియలతోబాటు కథారచనలోకూడా నేర్పు చూపినవారు.

జనరంజకమైన రూపకాలు రచించిన సోమంచి యజ్ఞన్న కాస్త్రిగారు “సీడీ మారకం వంటి అద్భుతమైస కథలు కూడా రాయడం ఒక విశేషం.

తెలుగు కథ : దాని కఠ ]8ిర్‌ సాహిత్యశిల్ప మర్మజ్ఞుడైన డా॥ జి. వి. కృష్టారావుగారు (1914) 'ఉద బిందువులు వంటి కథలుకూడా రాకారు.

(పఖ్యాత కవి, 'నా గొడవ' కాళోజి, 'అంకాపునరుద్ధరణ”* వంటి ఆకర్షకమైన కథలుకూడా రచించాడు. కొడవటిగంటి కృష్ణమూర్తి, 'మాలో మేము, వీంకాయ పీచు' వంటి కథాసంపుటాలు వెలువరించాడు.

అంతర్జాతీయ కథానికారంగంలో పెద్దపీట వేయించుకొని దేశానికి [వతిష్ట చేకూర్చిన తెలుగు కథకుడు పాలగుమ్మి వద్మరాజుగారు (1915), ఈయన రాసిన 'గాలివాన* అంతర్జాతీయ పోటీలో బహుమతి నందుకొన్న' సౌంత ఆంగ్ల మూలకథకు తెలుగుచే త. శిల్పందృష్ట్యా దాంతో సరితూగ గల మరొక కథ 'పడవ్యవయాణ ౦”,

ఇల్హిందల సరస్వతీదేవిగారు (1915) ఆ30ండోతరం కథానికా రచ యిత్రుల్లో సుదసిద్ధి వహించినవారు . 'పండుగ బహుమాన9, ముత్యాల మనసు, బలీయసీ కేవల మీళశ్వరాజ్డా వంటి కథలు చాలా (వచురించారు. వీరి మాదిరిగానే వన్నెకెక్కిన కథానికలు రాసిన మరిద్దరు రచయ్యితులు : కొమ్మూరి వద్మావతీదేవిగారు (19009), ఎల్జాపెగడ సీతాకుమారిగారు.

జైలులో మగ్గుతున్న బందీలఐ జీవిఠాల్లోని దయనీయగాథలను వెలికి తెచ్చినవారు వట్టికోట ఆళ్వారుస్వామిగారు (1915). “వరిగె వతి తుని హృదయం, విధిలేక* ఆళక్వారుస్వామిగారి రచనానై పుణ్యాన్ని (వదర్శిస్తాయి.

తెలుగు కథారచయితల్లో మరొక సమున్నత మూర్తిమత్వం “బుచ్చి బాబు” (శివరాజు వెంకటసుబ్బారావు, 1916). “చివరకు మిగిలేది" అన్న ఓకే. ఒక నవలా కొన్ని నాటికలూ నాటకాలూ వ్యాసాలూ విమర్శ [గంథాలూ, అడపాదడపా కవిత్వాలూ తప్పించి తక్కినవన్ని ఈయన రాసినవి కథలే. *నన్నుగురించి కథ [వాయవూ, దేళం నాకిచ్చిన సందేశం,

[10]

146 కథానిక కలలో కార్చిన కన్నీరు మేడమెట్లు, ఆమె నీడ, అడవి కాచిన వెన్నెల, ర స్పెల్‌ కంకితమైన రెండు కథలు" వంటివి బుచ్చిబాబు శిల్చ్పనై పుణ్యాన్ని అద్భుతంగా (వదర్శిస్తాయి. “చైతన్య (సవంతి" (50620 ఈ 6౧౧౩- 6106050655) ఫక్కీలో సాగిన కథ బుచ్చిబాబు (వయోగదృష్టికి నిదర్శనం

“ఎవరికి వారేనా, మాణిక్యం, రమణి రాసిన ఉత్తరం, తుంగభ్మద పొంగింది" వంటి చక్కటి కథలు రచించినవారు కప్పగంతుల సత్య నారాయణగారు (1916). భాస్కరభట్ల కృష్ణారావుగారు (1918) “ఇజ్జత్‌, పి. వి. సుబ్బారావుగారు (1918) “స్మారకసభి, విద్వాన్‌ మల్లాది సత్య నారాయజణగారు “జ్రీవితమాధుర్యం” వంటి కథలు రచించారు.

శిష్టేతరమైన జానపదమాండలికాల్లో కథలు రాసిన వసిద్ధులో మాధవపెద్ది గోఖలే, తెన్నేటి సూరి తొలి తరంలో చెప్పుకోదగ్గవారు. “బల్హకట్టు పాపయ్య, మూగజీవాలు, శివరేతి తిరణాళకు, అభిమానం, పాఠెంలో బొమ్మలాటి గోఖలేగారికి చిర్యపతిష్ట చేకూర్చిన కథలు. ఆ మాదిరిగానే తెలంగాణా జానవద మాండలికంలో రాసీన వాళశలో [పము ఖులు; “రంగులంగయ్య' రచయిత ఇరివెంటి కృష్ణమార్రి , “అంగుడు పొద్దు” రచయిత సురమౌొళిి *మా ఊరి ముచ్చట్టు' (కథాసంపుటి) కథ యితి డా॥ పి, యశోదారెడ్డి.

పన్యాల రంగనాథరావుగారు (1919) “అమాయకత్వం, నరకుని కోరిక వంటి సునిశితమైన కథలు తీర్చి దిద్దడంలో నేర్పరి. ధనికొండ పహనుమంతరావుగారు (1919) “కృతజ్ఞుడు, తీర్చు, సత్య వతుడు, వి. యన్‌. అవధానిగారు (19819) 'జ్యేష్టడు" వంటి కథలు రచించారు.

తెలుగుదనం ఉట్టిపడే దొడ్డ కథలు రచించిన [వతిభాసంవన్నుల్లో చెరుకుపల్లి “జమదగ్ని” ళర్మ (1920గారొకరు. “చిలకా గోరింకా అన్న దమ్ములు, మరపురాని ఆ వూరు, బళ్ళోకి వెళ్ళాలి, అమ్మన్న పెళ్లి

శెలుగు కథ ; దాని కథ 4 [(పయత్నం' మొదలైనవి ఆయన రచనలు. 'యామాసొ మాయా విలక్షణమైన కథ.

“పాపికొండలు అన్న కథల సంపుటి వెలువరించిన మద్దిపట్లి సూరి, “తొగరుచెట్టు: మూడు తరాలు" రచించిన అంగర వెంకటకృష్ణారావు; “జీవిక, దొంగ' రచించిన వేలూరి సహజానంద (“హసజ'); “అమ్మ దగ్గ రకు, ఎదురువచ్చిన మృత్యువు" రచించిన “జీవన్నవభాత%; “ఎందుకు విడి పోయారు, దరఖాస్తులు రచించిన ఎన్‌, ఆర్‌, చందూర్‌ కథారచనలో “ఆరితేరినవారు."

కథకుల కథకుడుగా (వసిద్ధుడెన రాచకొండ విశ్వనాథళాన్త్రు గొవ్వ (వతిభావంతుడు. “మెరుపు మెరిసింది, కార్నరు సీట్‌, కిటికీ జరీ అంచు తెల్లచీర, ఆరు సారాకథలు, కుక్కపిల్టా-సబ్బుబిళ్ళా - అగ్గిపుల్హా, వేతన శర్మకథ, షోకుపిల్లి, పిపీలికం'- వంటి అద్భుతమైన కథలు రాశాడు. సామాజిక స్పృహ, సమకాలికత, అనల్ప శిల్పకల్పన ఈయనతో విశిష్ట మైనవి. దగాపడ్డ తమ్ముళ్ళూ చెల్పెళ్ళూ ఈయనలో చైతన్యం పుంజు కొంటారు. అత్యంత సహజమైన భాషలో _వభావస్పోరకంగా చెప్పే ఈయన నేర్పు ఇతర కథకులనేకులకు ఒరవడి పెట్టింది.

“బుణానుబంధం, (బతికిన దినాలు, లచ్చితల్లి, మెరీనా తీరీ' వంటివి రచించిన “తూలికాభూషణ్‌' (బుద్ధవరపు చినకామరాజు), “క్రిల్రీదుకాణం. నాటకాంతం, ఐదునిమిషాలు, అమ్మా! అమ్మా ! వస్తున్నా' మొంవి రచించిన పంతుల శ్రీరామళాన్త్ర్ర; “వారాల పిల్దాడు, స్మశానం చిగిర్చింది" మొ. వి రాసిన మునిపల్లె రాజు; “కోర్టమార్షల్‌, హిమగిరితనయే, విజయో “తృవము, ముసలాడి మాట, వంటివి రచించిన (క్రొవ్విడి లత్మన్న తెలుగు కథానికా సాహిత్యంలో వై విధ్యాన్ని పెంపొందించారు,

“వాయులీనం, ఎంపు, దుమ్ములగొండొ వంటి అపురూప శిల్చ్ప .నై పుణ్యం (వదర్శించే కథలు రాసిన కీర్తిమంతుడు “చాసో (చాగంటి సోమ

మే4రి కథానిక యాజులుు. ఒకప్పుడు (పభుత్వం నిఘాకు గురిఅయిన “ఎర జెండాలు కథల సంపుటి రచించినవాడు గంగినేని వెంకటేశ్వరరావు. తెలంగాణా సాయుధపోరాటం ఎన్ని రకాల దుస్సంఘటనల నెదుర్కోవలసి వచ్చిందో గంగినేని వాస్తవికంగా చ్మితించాడు. (వథ్యాత పష్మతికారచయిత, పండి తుడు తిరుమల రామచం[ద “గాథాసవ తి" ఆధారంగా “వాడని - వీడని- మూడుకోణాలు, అంపకాలు" వంటి కథలు రాస్తే, రా౭భట్ల కృష్ణమూర్తి (శశవిషాణం) *ఒన్‌ పాయింట్‌ [పోగామ్‌” వంటి కథలు రాయడం జరి గింది. (ప్రసిద్ధ ప్మతికారచయిత, వార్తాాపసారకుడు, పి, ఎన్‌. ఆర్‌, ఆంజనేయశాన్ర్రీ “గండిపడ్డ జీవితాలు అన్న కథల సంపుటి వెలు వరిచాడు,

అనేక దళాబ్దాలుగా కథానికారచనలో నైపుణ్యం చూపిస్తున్న ఘండికోట [బహ్మాజీరావుగారు ఇటీవల (పచురించిన 'విధి వరించిన తీర్చు” కూడా ఎన్నదగ్గది. టౌమ్మిరెడ్డిపల్టి సూర్యారావుగారు 'అమాయకుల్పు,, విశ్వకర్మ" మొ. కథలు రాశారు. 'పూభా" (రంగుడు వెంకటరమణ. మూర్తి)గారు శబ్దచిత్రాలవంటి. 'గల్పికిలు రాయడంరో సిద్ధహస్తుడు. “సంజపణయం, సంజదీపం" వంటి సంపుటాల్లో (వచురించిన గల్పికలు. అందుకు నిదర్శనాలు.

కాశీవట్నం రామారావుగారు రాశిలో తక్కువయినా వాసికెక్కే. కథలు రచించాడు. 'చావుు భయం, యజ్ఞం” మొదలైనవి ఆ కోవలోవి. కవులుగా (పసిద్ధలైన “సోమసుందర్‌ 'బానిసల దేశం” వంటి కథలు (ప్రచు రిసే, 'ఆరుది (భాగవతుల శంకరళాన్త్రి) 'ఊరు ఊరుకొంది, ఊష్టమొ స్తే బావుణ్ణు, చావ్యక్రింది నీరు” మొ. కథలు (వచురించాడు.

కథానికాశిల్పంపట్ట, (యోగ వైచ్చిత్రిపట్ట దక్షత చూపిన మేటి కథయిత రావూరి భరద్వాజ, 'గోడల్టేని జైలు, లక్కబొమ్మలు, ఈడొచ్చిన కథ, చ్మిత్మగహం, కుమారసంభవం' _ ఇలా ఒకటి కాదు, రెండు కాదు

శెలుగు కథ : దాని కథ 149 శతాధికంగా ఉన్నాయి. 'హితశ్రీ" (మతుకుమిల్హి వెంకట నృసింహ (పసాద రావు 'కాకిగూడు, నిజానిజాలు, పొడుగు నీడలు, అమ్మగారు . అయ్య గార్డు ఆలోచన _ అనుభూతి' వంటి కథలు రచించాడు.

తెలుగుకథ నిండుతనం, హుందాతనం సంతరించుకొన్నది మధు రాంతకం రాజారాంగారి చేతుల్లో. వస్తువులో వై విధ్యం, రచనలో వై దగ్ధ్యం, 'నుడికారంలో అచ్చమైన తెలుగుతనం ఈయన కళాథిరుచికి నిదర్శనాలు. 'కుంవటిలో కుసుమం, కాటుక కంటినీరు తాను వెలిగించిన దీపాలు, వగ ేటికి చల్టచిందినన్‌, ధర్మగ్జాని" వంటివి అనేకం రాకాడు.

“'సామాన్యుడూ సర్కారువారూ, గాంధీగారి ఖరిదు, నల్దపిల్హ, ఎవ డితోనైనా లేచిపోరాదూ ?, నాకు నువ్వూ నీకు నేనూ (వంటివి రాయడం మట్టుకే కాదు 'ఐదురకాల ఆత్మహత్యలు'"కూడా చేయించగల చమత్కార 'రచనాచణుడు అవసరాల రామకృష్ణారావు.

హాస్యంలో రవ్వంత కరుణను రంగరించి, 'జనతా ఎక్స్‌ పెన్‌, మహరాజూ యువరాజూ ఆకలీ ఆనందరావూ, వేట, సాక్సి' వంటివి అకర్షకంగా రచించిన ముళ్సపూడి వెంకటరమణ 'కానుక* వంటి ఉదాత్త కథకూడా రాయగల సమర్థుడు.

“అవరాజితి రచయిత వాకాటి పాండురంగరావు, “ఆర్‌. చకా శావుకథ, పాములనిచ్చెన, రెండురెక్కలవాడు, (బతుకన్నది ఒక వరం, మనిష్‌ చేసినదేవుడు' కథలలో జీవితంలో ఎత్తులూ లోతులూ చూపిన నేర్పరి. ఒకపక్క వ్యంగ్యం, మరొక పక్క సహానుభూతి [వదర్శించే స్పృహ ఈయన కథల్లో చాలావరకు కనిపిసుంది.

పురాణం సుబహ్మణ్యశర్మ రాసిన “కోత్తి సంసారం, సీతజెడ, సీలి' స్కువసిద్ధమైన కథలు. వీటిలో 'నీలి', రెండో షవంచ కథానికల పోటికి తెలుగునుంచి ఎన్నికయిన కథల్లో [నథమగణ్యమైంది,.

150 కథానిక

“ముసురు, నీళ్ళు, నివ్వు, మబ్బువిడిచిన ఎండ, మనసు" వంటి. చక్కటి కథలు తీర్చిదిద్దిన రచయిత పెద్దిభొట్ల సుబ్బరామయ్య.

'కనక్‌ |పవాసి”గా పసిద్ధుడైన చామర్తి కనకయ్య, కథానికాశిల్పం పట్ల [వత్యేకదృష్షి నిలిపి రకరకాల [| పయోగాలు చేసినవాడు. 'అద్లానికి న లప్‌ (. ద్ర అటూ ఇటూ, ధర్మ(పభువు, సినిమాకథ, విపరీత రాజయోగంి వంటి. మౌలిక కథలూ పెరల్‌బక్‌ కథలకు అనువాదాలూ (ప్రచురించాడు,

మధ్యతరగతి తెలుగు కుటుంబాల ముద్దుముచ్చట్టనూ మాటకారి. తనాన్నీ అందంగా తీర్చిదిద్దిన “ఉషశ్రీ” (పురాణపండ సూర్య పకాళ దీశ్షేతులు) “మల్లెపందిరి, కులపాలిక, అభిధ్క జ్వలితజ్వాల, అంతర్వత్ని” వంటి ఆహ్హాదకరమైన కథలు రచించాడు.

“ఆలమూరు రచయితలుగా (వసిద్ధులెన కథకుల్లో పోలా[పపగడ సత్యనారాయణమూర్తి (వసన్న్ర ఒకడు. “విపరర్యయం' వంటి రంజక మైన కథలు కొన్ని రచించాడు. "ఈయన భ్రీమతి, రాజ్యలక్ష్మి 'నింగీ. నేలాతో పేరు తెచ్చుకోడ మేకాక “రాజ్యలమ్మీ కథలు అన్న "పేరుతో మరో' కథల సంపుటికూడా వెలువరించింది.

“తెలుగు కథకచ (కవరి” అనిపించుకొన్న మల్తాది రామకృష్ణశాస్త్ర.

౮ ణం గారి మెప్పు పొంది స్ఫూర్తి నందుకొన్న ఉత్తమ కథయిడి కళాణసుందరీ. జగన్నాథ్‌గారి “ఆలరాస పుట్టిళ్ళు, పున్నమి మసకలు సంపుటాలు, ఆమె (ప్రతిభకు సాక్షిభూతమైన మేలి రచనలు.

కసీసం రండు దశాబ్బులుగా, వన్నెకెక్కిన చిన్నకథలు రాసిన. వాసిరెడ్డి సీతాదేవి రచనలో అందెవేసిన చెయ్యి. “మిసెస్‌ కైలాసం. ఆమె కల్పనలో రూపుదాల్చిన మూర్తే. సమాజంలో వివిధ స్థాయిలను సుని. శితంగా వరిశీలిస్తూ రచన సాగించడం ఈమెలోని సమకాలికతాస్ఫూ రికి. “విదర్శనం,

తెలుగు కథ : దాని కథ 1511

సున్నితమైన థావవృత్తులను చితించడంలో నేర్పరులు 'మంజ్యుశి (అక్కిరాజు రమాపతిరావు), కొమ్మూరి వేణుగోపాలరావు, “అవతలివై పు, ఆ ఉత్తరం, అగ్ని పుష్పం, జీవితదృళ్యాలు, మెఠిలి, రైలు వడిపోయింది, మంచుకురిసిన ర్యాత్రి, వానలో తడుస్తున్న మనిషి” మంజుథ్రీ రాసినవి. కొమ్మూరి వేబుగోపాలరావు 'ఆకాళానికి నిచ్చెనలు; సూర్యోదయం, ఇల్డు కొన్నాడు, సూర్యోదయం, వంటి రచనలు చేకాడు.

వాస్తవిక చ్మితణతోబాటు మనస్సును ఆర్జ్రంచేసే కథలు కల్పిం చినవాడు సింగరాజు లింగమూరి , *సాలగూడు, తమామూర్తులు, రెండు నాలుకలు, సేమేఘాలు ల అరణ్యాలు _ కళ్ళు, మట్టిదీవం' ఈయనకు పేరు తెచ్చిన కథలు,

[గగామీణ వాతావరణాన్ని సహజంగా చితించే రమ్యమైన కథలు రచించినవాడు తాళ్ళూరు నాగేశ్వరరావు, “మానవత్వం, గెజిటెడ్‌ ఆఫీసర్‌ భార్య, _పేమికుని ఆంతరంగిక ]పవంచం, మావూరి కథలు వంటి కొన్ని వందల కథలు ఈయన ఎన్నుకొన్న కథావస్తువుల్లో వైవిధ్యం (పదర్శిస్తాయి.

పొందీ = తెలుగు అనువాదకుడుగా (వసిద్ధుడెన దండమూడి మహీధర్‌ మౌలికమైన కథలు కూడా రచించి [వగతి శీలం [వదర్శించాడు. “ఏం మనుషులు, సమానాంతర రేఖలు, పతిధ్వనులు' వంటి కథలు అందుకు ఉదాహరణలు,

నాయని కృష్ణకుమారిగారు *“ఎండుచేవలు, కవిగారి భార్య, గుడ్డి తనం, చిలుకతల్లి పుట్టింది" వంటి కథలతో పేరుతెచ్చుకొన్నారు. “జైలు, కళ్యాణీ ల కామితార్థ్మపదాయినీ, చీమ _ గొల్పభామ, పాములాంటి (బతుకు" వంటి కథలు రచించినవాడు కొండముది శ్రీరామచం[దమూర్తి.

ఇసుకపల్లి లక్ష్మీ నరసింహళాన్త్రీ వంటి రచనలు చేయగా, ఆయన సోదరుడ్డుతీషేణుమార్తి, “వట్టి ట్ట. .

152 కథానిక రాల్కు పాపం బతికిపోయాడు, (పేమ సరఫరా, దిగవలిసిన రైలు" వంటి కథలు రచించి చమత్కా-రం వెదజల్ల్హాడు,

తాడిగిరి పోతరాజు '“జిల్దేవ్స్మ, లోయలు, ముష్టివాళ్ళు, గాజుకిటికి మొ. వి, రాకాడు. 'చిల్బర దేవుళ్ళు' నవలలో _పసిద్ధుడైన దాశరథి రంగా చార్య చక్కని కథలుకూడా రచించాడు.

“'మంచుపల్డకి--మరి తొమ్మిది" సంపుటానికి పేరు తెచ్చిన “ఉదయం, చేతుల కుర్చీ, కాటేసిన సిరి వంటి కథలు 'శ్రీపతి” (పి.వి. చలపతిరావు)వి. దృశ్యచ్మితణలో, కథనశైలిలో ఈయన సునిశితమైన (పతిభ కనబరిచాడు.

“మదరిండియా' వంటి కథలు రాయగల “లతి (తెన్నేటి హేమ లత), '“తొలిమజిలీ, పెళ్ళి పయాణం, అదృష్టదురదృష్టాలు' రాసిన యద్దనపూడి సులోచనారాణి, “గాజుపెంకులు, [కోటన్‌ మొక్కలు" వంటివి రాసిన పరిమళా సోమేళ్వర్‌, కోడూరి కౌసల్యాదేవి, డి. కామేశ్వరి, ద్వివే దుల విశాలాక్షి, వవని నిర్మల (పభావతి కథానికా రచయితులుగా కూడా పేరుపొందారు. పి. సరళాదేవి, ఉమాదేవి, పి. శ్రీదేవి కొంతకాలం “స్వత తలో చకగాటి కథలు (వచురించారు.

ఉత్తమ చ్మితకారుడు, నవలారచయిత, కవి, కథకుడు ఒక్కచోట ఏకభవించిన భావుకుడు శీలా వ్మీరాజు. ఈయన రాసిన “వగా మైనన్‌ ద్వేషం, ర0డు కన్నీటి చుక్కలూ._ఒకపళ్న, అతుకువడ్డ సౌందర్యం, కథ నాదీ ముగింపు ఆమెదీ' మొదలైనవి కథాకళాఖండాలు,

“అమరుడు నీలూ, నేనేమి చేశాను, ఉన్నతాశయాలు, ఈ మనిన ఈ లోకం” మొ.వి. గుర్తుకు తెచ్చేది రంధి సోమరాజును. “అనురాగం. ఆత్మహత్య, అక్కయ్య గమ్యస్థానం, ముగింపు దొరికింది వంటి కథలు రాసిన ఆర్‌. ఎం. చిదంబరం, “విషబీజంవంటి కథలు రాసిన ఓగేటి శివరామకృష్ణ, " “పులివేటి రాసిన యాముజాల శంకరం,

తెలుగు కథ : దాని కఠ 158 “మేలుకొన్న మనసు' రాసిన వాచస్పతి, 'వడగ నీడల్లో' రాసిన దత్తా దుర్గాపసాద్‌, “జయాపజయాలు, క్షంతవ్యులు, సావితి రాసిన శండిల, “అందని లోతులు రాసిన ఎన్‌, ఆర్‌. నంది, “ఆకాళచ్మికాలు, ఉత్పే రితులు" రాసిన జి. భాను మ్మాతమేకాక ముద్దంశెట్టి హనుమంతరావు, ్రీవిరించి, వీరుభౌట్ట సత్యనారాయణమూర్తి, వారణాసి మహలక్ష్మి వంటి వారు కూడా ఎందరో కథారచయితలుగా పేరు తెచ్చుకొన్నారు.

మునిమాజిక్యంవారి 'కాంతం' వంటి 'దొడ్డ' ఇల్దాలు కాకపోయినా “అస్టుడేట్‌ బెటర్‌ హాఫ్‌'గా రూపుదిద్దుకొన్న “సుజాత” ఇచ్భాపురపు జగన్నాథ రావుగారి కల్పితప్య్నాత. కనీసం రెండు దళాఖ్లాలుగా రాస్తున్న కథలు కాక: ఇటీవల వచ్చిన “ఎదురద్దాలు, చేదుకూడా ఒక రుచే” అన్న కథాసంపుటాలు ఈయన కథన నైపుణ్యాన్ని [వదర్శిస్తాయి.

భమిడిపొటి రామగోపాలం గడసరి రచయిత. ఈయన చూసే చమత్కారాలు కోకొల్టలు, సాయిలా పాయిలాగా కనిపిస్తూనే గుండెను షాక్‌ తినిపించగల నేర్చఠి. “వంటొచ్చిన మొగాడు, అనుభవానికి హద్దులు, తివర్షచ్శితం, (బేక్‌ డౌన్‌, మూడుగదులు' మొ. వి ఆయన రాసినవి,

మునిమాణిక్యం రఘునాథ యాజ్ఞవల్క్య (మురయ్రా, తండడిగారు విడిచిన వరిధుల్లోనుంచి కథావస్తువులెన్నుకొన్న రచయిత. “నిత్యమల్టి, జీవితంలో మలుపు, వగ యడగించుటది శుభంబు, (పవాసం' మొదలైన కథలు ఆయన ఎన్నుకొన్న వస్తువుల్లో వైవిధ్యం ్మవదర్శిస్తాయి.

సత్యం శంకరమంచి (శంకరమంచి సత్యం) కా రీకఠ దీపాలు వెలి గించడమేకాదు, "అంధజ్యోతి' ద్వారా 'అమరావతి కథలు" ధారావాపా "కంగా అందించిన ఉత మరచయిత,

“ఫ్రీమతి రాధమ్మ, కలల కథ, (బతకనిన్వండి' వంటి కథలు రానిన అదివిష్ణు (విఘ్నేశ్వరరావు), “రెండో వేపు, ముళ్ళు కిరీటం వంటివి రాసిన

1ఫ్‌క కథానిక “'హవిన్‌', 'పరిష్కారం' వంటి కథలు రాసిన సింగరాజు రామచం[ద మూర్తి, “దత్తత, మాతృకి వంటివి రాసిన 'రంగధామ్‌ి, 'అంతరాంతరంలి రాసిన 'విహరి-శాలివాహని, 'వక్కింటి గౌరి, రౌండ్‌ఠానా, తప్పిపోయిన. తండి, ఎదురిల్డు' రాసిన గోవిందరాజు శ్రీనివాసమూర్తి, 'తిమింగిలం” రాసిన భైరవయ్య, “అనిర్వచనీయ బాంధవ్యం” వంటివి రాసిన కోమలా దేవి 'ఊరు నిదరోయింది వంటివి రాసిన పణతుల రామచంయదయ్య కథకులుగా పేరు పొందినవారు.

“వీకటి గదులు, కేసరివలె కీడు, హోటల్లో, జర్కన్‌, పాము, [పయాణీకలు" వంటి కథలతో ఊత్తమ[శ్రేణినందిన 'తిపురి, “క్రేమించని మనసులు, నాతిచరామి, సంకల్పవికల్పాలు రచించిన అచ్యుతవల్లి, “'బతుక నేర్చిన మృత్యువు రాసిన ఉమాపతి వద్మనాభళర్మ, 'చీకటి వెలుగులు రాసిన 'అరవింద”, '“*వల, సమ్ముదం, థాశీసీసాలు' రాసిన ఇస్మాయిల్‌, 'లోకం నవ్వింది, కర --కర్మ- కియ, దివాణం శేరీ వేట' వంటివి రాసిన పులికంటి కృష్ణారెడ్డి, “జప్తు రాసిన కేతు విశ్వనాథరెడ్డి తెలుగు క్రథా పాఠకుల్లో ఉత్తమాభిరుచి పెంపిందించిన నిపుణులు.

చిమర్శకుడుగానే కాక ఉత్తమ కథారచయితగాకూడా పేరుపొందిన వాడు ఆర్‌, ఎస్‌, సుదర్శనం. “కాలం రెచ్చిన మార్చు, అమృతుడు, ఆత్మ క్లానం, పంకజం, మొగలిపువ్వు, కొండ మెట్టు, మధుర మీనాషీిి ఈయన. కథల్లో కొన్ని. ఈయన శ్రీమతి... ఆర్‌. వసుంధరగారు, “మచ్చలు, న్యాయం, మనుష్యులూ బొద్దింకలూ, చీకటి, మాయ, వేషం, గాలిరథం” వంటి [1వతిభావంతమైన కథానికలు రాశారు.

“ఆర్తనాదం, మనమిద్దరమే వుందాం, కోభనంనాటి ర్మాతి వంటి వాడీ, వేడీగల కథలు రాసిన రచయిత్రి రంగనాయకమ్మ.

తెలుగు కథ : దాని కథ 155 అత్తగారి పేరుమీద కథాసాహిత్యంలో చమత్కారాలు కురిపించిన

కథయ్యితి భానుమతి. “అత్తగారూ అవకాయా, అతగారూ జపానుయ్యాత్రా,

అత్తాతోడికోడలీయం” వంటివి ముచ్చటగొలి పే కథలు.

తెలంగాణా పల్లెపట్టుల్లో వాడుకలో ఉన్న చక్కటి నుడికారాన్ని కథల్లో నింపిన రచయితతి డా॥ యశోదారెడ్డి. “మూ ఊరి ముచ్చట్లు" అన్న సంపుటంలో, 'గంగరేగి చెట్టు, నాగి మొమ్మైకత, ఎంకన్న, మ్యానరిక౦ి వంటివి ఈ మాదిరి కథలు.

“(బతుకుల పతనం' రాసిన పోతుకూచి సాంబశివరావు, 'అమ్మ, తోలుబొమ్మలు, అచ్యుతరావు వార్ధక్యం” రచించిన కాళూరి హనుమంత రావు, “వేలుప్నిళ్తె, ఏనుగుల రాయి, నల్రతోలు” వంఠటోవి రదించిన సి. రామ. చం[దరావు, 'ఆనాటి అతిథి, మరీచిక రాసిన ఆచంట శారదాదేవి, 'సృష్టి రహస్యం రాసిన సి. ఆనందారామం, “తెల్లవారింది, కావ్యసుందరి కథి వంటివి రాసిన శివరాజు సుబ్బలత్మీ" “కృమ్ణాంజలి” అన్న కథల సంపుటం వెలువరించిన డా! శొంఠి కృష్ణమూర్తి, '“సుఖాంతం' వంటి కథలు రాసిన. అబ్బూరి ఛాయాదేవి; “తివావీ' రాసిన నూతలపాటి గంగాధరం, “గాయ వడిన దేవత” రాసిన వల్లంపాటి వెంకట సుబ్బయ్య, '“పునాదివాయి” రాసీన అదిష్టి నరసింహులు, 'సుడిగాలి' రాసిన లంకిపల్లి కన్నయ్యనాయుడు,. 'డాదాయిల్టు" . రాసిన మాలతీచందూర్‌, 'మునిమాపు వయసులో, చెట్టు క్షమించవు రాసిన బి. వి. రమణరావు, "రోమన్‌ హాలిడే, అందమైన. జీవితం, కంచికి వెళ్లని కథ రాసిన గొల్లపూడి మారుతీరావు, “మధుర మీనాడీి" రాసిన టి. రాఘవేందదరావు, డా! అరిపిరాల విశ్వం, మురశీధర్‌,. వా[డేవు పతంజలి, పింగళి రంగారావు మొదలైనవాళ్ళు అనేకులు కథా" సాహిత్యాన్ని 'పెంపొందించారు.

తీర్చిదిద్దినట్టుండే ఉత్తమ కథానికలు రచించిన (వతిష్ట బలివాడ. కాంతారావుకు ఏనాడో లభించింది. 'సభ్యత, లోకంతీరు, గడిచిపోయిన. కాథలు, ఆంతరాత్మ'* మొదలైన కథలు ఆయన రాసినవిం

156 కథానిక

“మనసులోని బొమ్మ, క్షణంలో పెరిగిన గోపాలం' వంటివి రాసిన “తురగా జూనకీరాణిగారు ఉత్తమ రచయిత్రిగా పేరెన్నికగన్నవారు, ఒకప్పుడు '“ఆంధప్మతికిలో “రాజధాని కబుర్లూ”, హస్యస్ఫోరకమైన వ్యాసాలూ కొన్ని కథలూ రచించిన తురగా కృష్ణమోహనరావుగారి సతీమణి ఈమె.

రాచకొండ విశ్వనాథకాస్త్రగారి రచనాశిల్పాన్ని పుణికిపుచ్చుకొన్న కథయిశతి “బీనాదేవి. “రాధమ్మ వెళ్ళి ఆగిపోయింది, కుంకుమ ఖరీదు, ఏ మేటరాఫ్‌ నో ఇంపార్దెన్స్‌, థాంక్స్‌ సర్‌ ది పీయమ్‌, వంటి కథలు ఈమె నేర్పుకు (ప్రత్యక్ష నిదర్శనాలు,

వీరాజ్తీ (పిళ్లా వీరకృష్ణమూర్తి ) “లక్కు పాతకథి వంటి కథలతో పాఠకులను రంజింపజేసినవాడు. “అపెండిసైటిస్‌! వంటి కథలు కొలక “లూరి ఇనాక్‌కు పేరు తెచ్చాయి.

సమాజాభ్యుద యాన్ని ఆకాంక్షిస్తూ అన్యాయాలనూ అకమాలనూ కూకటివేళ్ళతో తెగదెంచే తెగువను చూపే కథలు ఇటీవల [ప్రాచుర్యం పొందాయి. 'హోరు, జనం, బద్‌లా' వంటి సంపుటాలు ఆ తీరు కథలు. "ఆర్థిక, సామాజిక న్యాయాన్ని [పతిపాదిస్తూ కథానికలను తీర్చిదిద్దిన ఇటీ -వలి కథకుల్లో చెప్పుకోదగ్గవాష్ళ సి, యన్‌. రావు, దివి వెంక టామయ్య, .శ్రీకంఠమూర్తి, “చంద (చిత్రకారుడు), వి. రాజారామమోహనరావు, ఎం. పార్థసారథి మొదలై నవాళ్ళు. ఆశయ [పకటనకు అవరోధం లేకుం 'డానే కథను కళాత్మకంగా తీర్చిదిద్దే నేర్పరి సి. యన్‌, రావు. “ఊరుమ్మడి -ఐతుకుల్తు కొరడా, పావులు పాములుగా మారిన వేళ, బంగారమ్మ కమతం, గుమ్మిడిగింజలు, పేవ్‌మెంట్‌' మొదలతెనవి ఈయన రచనలు. “మనుషుల్ని తినేవాళ్ళు' అనే కథతో వెలుగులోకి వచ్చిన వెంక్కటామయ్య, 'ఒక మరణం - ఒక చావు, ముగింపు మీరే చెప్పండి, దేవుడు మంచివాడు, ఆకలి, అవినీతికథ*' వంటివి రచించాడు. 'ఆత్మసౌందర్యంి శ్రీకంఠమూర్తి

తెలుగు కథ : దాని కథ 18% రచన. తెల్లటి చీకటి, బిజనెస్మ్‌ వరద, రాజారామమోహనరావు కథన నై పుణ్యానికి మచ్చుతునకలు,

ఈ విధంగా అనేకులు రచించిన కథానికలు వివిధ పతికల: ద్వారాను, వివిధ కథాసంపుటాల ద్వారాను వెలుగులోకి వచ్చి తెలుగు కథానికా సాపిత్యాన్ని సంపన్నంచేశాయి. చక్కటి, వైవిధ్యం (పదర్శిం చాయి. మంచి [పగతి సాధించాయి. ఈనాడు తెలుగు కథానిక ఏ భాషకూ" తీసిపోని సంవత్తిని కూర్చుకొన్నదంటే పెన పేర్కొన్నవారితో సవ అనేకులు సాధించిన కృషి ఫలితమేనని చెప్పకతప్పదు. పరిణామ వికాసాలు

ఏడెనిమిది ళతాబ్ధ్దులకు పూర్వం గురజాడ అప్పారావుగారు నారు పోసి వెంచిన మొలక పెరిగి పెద్దదై ఈనాటికి, శతసహ్మ్యస మధుర ఫలాల: నందించే మహావృక్షమయిది. దానికి దోహదం చేసిన తోటమాలు లెందరో చిరస్మరణీయులై నారు.

ఆనాటి మొదలు ఈనాటి వరకు తెలుగు కథానిక ఎన్ని వన్నె చిన్నెలు కూర్చుకొన్నదో ఎన్ని చిలవవలవలు వేసిందో, ఎంత ఎత్తుకు. పెరిగిందో, ఎంత లోతుకు వేళ్ళు పారించిందో గమనించినవ్పుడుగాని దీని. ఘనత అవగతం కాదు,

తెలుగు కథానిక వరిణామవికాసాలను స్థూలంగా అధ్యయనం చేయడానికి మూడు కోణాల్లో చూడవలసి ఊంటుంది ; (1) వస్తువు (త్రి శిల్పం (8) థాషాళె లి. వస్తువు

గురజాడ రచించిన కథావంచరత్నాల్లో కనీసం మూడింటిలో వస్తువు సంపూర్ణంగా సమకాలిక సమాజంలో పుట్టినదే. పురుషుడి వేళ్యాలో

158 కథానిక “లత, వయస్సుమళ్శిన భర్తతో కాపురంచేస్తూ కోరికలను అజిచి పెట్టుకొంటూ జీవితంలో భ్యదతకోసం అసహాయురాలై న పడుచు ఇల్దాలు వడే ఆరాటం, “కామాన్ని న్మిగహించుకోలేని సంస్కర్త బండొరం _. ఆనాటి సమాజంలో కనిపించే ఈ మూడువస్తువులూ “దిద్దుబాటు, మెటిల్లా, సంస్ర ర్త హృదయం! అనే కథలను రూపొందించాయి. ఈ సమకాలికతా దృక్పథమే అనంతర రచయితల కందరికీ ఉపాదేయమైంది, “కథక చ[కవరి*గా పేరొందిన చింతా దీష్మీతులుగారు 'చెంచువాణి [పవృత్తి మొదలు వటీంావు వర్తన వరకు తీరుతీరుల వన్నెచిన్నెలతో కథలు రచించారు.

శ్రీపాద సుుబహ్మ ణ్యళాస్త్రగారు తొలి నాళ్ళులో వితంతువుల జీవిత సమస్యలనే అనేక కథలకు వస్తువుగా స్వీకరించారు. వీరేశలింగం ఉద్యమ [ప్రభావం ఈయనమీద సుస్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అంతేకాదు, 1925 మే “రెడ్డిరాణి' సంచికలో “బుచ్చివెకయ్యమ్మ" కథ (పుట 118) రాస్తూ, “భూమంచి రెడ్డలో వితంతు వివాహ వాంఛయైన పొడమని రోజులవి... “బాలవితంతువగు ఒక రెడ్డి యువతి మకల పెళ్ళి చేసికొన బట్టు ఒక కథ కల్పించండి" అని నన్నాయన కోరెను” అంటూ, తమ మ్మితులై న రెడ్డి గారొకరు బాలవితంతువైన తమ కుమార్తెను దృష్టిలో పెట్టుకొని అలా కోరినట్టు పేర్కొన్నారు శాస్త్రిగారు. ఈ విధంగా వాస్త వజీవితంలో కని పించే సమస్యలను ఎన్ను కొని కథలు రాయడం (శ్రీపాదవారి సమకాలికతా స్పృహకు నిదర్శనం, ఆయన కేవలఎ వితంతువులను గురించే కథలు రాశారని అనుకొన్న వాళ్ళు పొరబడ్డారని చెప్పకతప్పదు. “మార్గదర్శి, వభికే!?ర ఆరోహ, వడ్డగింజలు' మొదలై నవెళ్నో ఆయన కథల్లో వస్తు వై విధ్యాన్ని (పదర్శించకమానవు.

గుడిపొటి వెంకటచలం స్త్రీల మానసిక సంఘర్షణలను, సామాజిక .(వతిఘటనలను వస్తువులుగా తీసుకొని ఆకర్షకమైన కథలు రచించాడు, “కొడవటిగంటి కుటుంబరావు అంతకంటే వైవిధ్యం సాధించి ఆర్థిక, సామా

శెలుగు కథ : దాని కథ 1859 జిక కథాంశాలను స్వీకరించాడు. గోపీచంద్‌ రాజకీయాలనుకూడా జోడిం చాడు, బుచ్చిబాబు, పాలగుమ్మి పద్మరాజు, మంజు గ్రే సున్నితమైన మనో వృత్తుల్ని చ్మితించారు. మల్హాది రామకృష్ణ కాన్త్ర "రసరమ్య బీవితాంళాలకు అద్దంపట్టాడు. మధురాంతకం రాజూరాం, బలివాడ కాంతారావు, హిత శీ, పెద్దిభొట్ట, ఆర్‌. ఎన్‌. సుదర్శనం, తిలక్‌ వంటివాష్ళ మరింత వైవిధ్యాన్ని (వదర్శించారు. రాచకొండ, కాళీపట్నం, బీనాదేవి కింది తరగతివాళ్ళకు జరిగే అన్యాయాలనూ అఆక్రమాలనూ [ప్రభావవంతంగా వెల్లడిచేళారు. మా గోఖలే, తెన్నేటి నూరి, చాసో, 'కరుణకుమారి, ఇస్మాయిల్‌ [వభృతులు వాటిలో వర్ణచ్యితాలు కళ్ళకు కట్టించారు. రామారావు, సి. యన్‌. కావు, (ప్రభృతులు విష్ణవాత్మకమైన వరిమష్కాారోన్ముఖత (వదర్శించే సమస్యలను వస్తువులుగా స్వీకరించారు. అట్టడుగునున్న అంబేద మొదలు అత్యున్నత స్థితిలో ఉన్న ఆగర్భ్మశీమంతుడివరకు ఎన్ని రకాల మనుషులు, ఎన్ని రకాల [వవృత్తులు, ఎన్ని తీరుల సమస్యలు, ఎన్ని విధాల సంఘర్షణలు, ఎన్ని ఆసంతృప్తులు, ఎన్ని ఆరాటాలు ఎదుర్కొంటూ ఉంటారో వాటి నన్నిటినీ వస్తువులుగా స్వీకరించారు. రచయితలలో (పతిభే ఉండాలిగాని వస్తువులకు కొరతలేదని నిరూపించారు. వర్ణనలో, ప్యాతచ్యితణలో, సంవాద చాతుర్యంలో, బహిరంతర సంఘర్షణలో వై విధ్యం [పదర్శించారు. తెలుగు కథానికను సమున్నతంగా "పెంచారు. శల్పం కథకుడి ఉపోద్దాతంతో మొదలై, దేశకాలప్నాతల వర్ణనల్లో అడుగు పెట్టి నిదానంగా మదగజంలా నడుస్తూపోయే జానవదకథాకథనం గురజాడ చేతుల్లోనే విష్ణవాత్మకంగా మారిపోయింది, ఎత్తుగడలో, ప్మాత [వవేశంలో, వర్ణనలో, సంభాషణలో, సంఘర్షణలో, ముగింపులో - నైశిత్యం, సంక్షిప్తత, నిర్భరత్మ ఏకాంశవ్య[గత చోటుచేసుకొన్నాయి. ఎక్కడో కథ మొదిువుతుంది. కొంతవరకు సాగుతుంది. టక్కున మలుపు తిరుగు

160 కథానిక తుంది. ఘర్షణ ఏర్పడుతుంది. పరాకాష్ట నందుకొంటుంది. మెరుపు మెరిసీ ముగుస్తుంది. ఈ వరస అన్నిటికీ ఖచ్చితంగా అలాగే ఉంటుందని కాదు. ఎక్కడ, ఏది, ఎంతవరకు చెప్పాలి అన్నది నేటి కథకుడికి చాలా ముఖ్యం. పాఠకుడు [గహించగలిగిన ఆంశం అతని ఊహకే వదిలేస్తాడు. రచయిత మనస్సులో ఉన్నదంతా చెప్పకపోతే పాఠకుడు ఇబ్బంది పడ తాడన్న చాదస్తం ఇప్పటి రచయితకు లేదు. రచనానియమాల చటంలో కథను బిగించడం పాతబడిపోయింది. రచయిత స్వేచ్చ స్పష్టంగా వెల్లడి అయింది. రకరకాల 1షపయోగాలు సాగాయి్యి రచనలు అందగించాయి.

తెలుగు కథానికలో శిల్పనై పుణ్యం (దర్శించిన (ప్రముఖులు : చలం, కుటుంబరావు; గోపీచంద్‌, చాసో, వెంచాకా బుచ్చిబాబు, పద్మ రాజు భరద్వాజ, కనక్‌పవాసి, పెద్దిభొట్ల, రాచకొండ, ఆర్‌. ఎస్‌. సుదర్శనం, వాకాటి అవసరాల, రామగోపాలం, పూభా, సి. యస్‌. రావు, రాజారామమోహనరావు, వెంక్క్టటామయ్య మొ. వాళ్ళు. భారతీయ భాషా సాహిత్యాల్లోని కథాసికకు దీచైన రీతిగా తెలుగుకథకు జవం, జీవం చేకూర్చిన (పతిష్ట ఏరందరిదీి. థాషా లి

గురజాడకాలంలో కావ్యభాషాళ్ళంఖలాలను విదిలించుకోలేని వ్యావ హారికభాష్క్య రచనలో బాగా నలిగి మెరుగులు దిద్దుకోసాగింది. గురజాడ భాషాస్తూతాన్ని అందుకొన్న చింతా దీక్షితులు ఈ శతాబ్ది తొలినాటి శలిని తన రచనల్లో రమ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. వేగవంతమయిన, (వబల భావస్పోరక మైన వాక్యవిన్యాసం చలంతో మొదలైంది. తన పరిసరాల్హో కనిపించే శిష్ణజనుల వాడుకను విన్నది విన్నట్టు అచ్చుగుద్దిన _పగతిశీలి (శ్రీపాద స్కుబహ్మణ్యశాస్త్రీ. కొన్ని అనువాదాలు వంటివి మినహాయిస్తే, తక్కిన వాటి విషయంలో వేలూరి శివరామళాన్త్రి కావ్యభాషాళశ్ళంఖలాలను ఛేదించుకోలేకపోయారు.

తెలుగు కథ ః దాని కథ 181

'కరుణకుమార'*, చాసో, గో పీచంద్‌, మా గోఖలే, రాచకొండ విశ్వనాథళాన్త్ర ఇరివెంటి కృష్ణమూ_ర్రి, సురమౌళి, యళోదారెడ్డి వభృతులు శిష్టేతర జానవద వదజాలాన్నీ, వాక్యవిన్యాసాన్ని, నుడికారాన్ని పుణికి పుచ్చుకొని వైవిధ్యం చూపించారు.

ఒకప్పుడు భాషపట్ట ఉన్న ఆంక్షలు ఈనాడు లేవు. రచయిత అభిరుచిని బట్టి, ప్యాతల స్థాయినిబట్టి శిష్ట వ్యావహారికం మొదలు శిష్టేతర జానపద మాండలికం వరకు అన్ని తీరుల భాషాభేదాలూ [పయోగ యోగ్యత పొందాయి. వివిధ ప్రాంతాల్లో, వివిధ సామాజిక స్థాయిల్లో పుట్టి పెరిగిన రచయితలందరూ సామాన్యంగా వాడేది “ఆధునిక |వమాణ భాషే" (అంటే శిష్ట వ్యవహారికం) అయినా పాతోచితంగాను సందర్భోచితం గాను విభిన్న మాండలిక రూపాలు [పయోగించి రచనలు తీర్చిదిద్దు తున్నారు. తెలుగులో శిష్ట వ్యావహారికం ఈనాడు పాచుర్యంతో వాటు అర్వస్టానం పొందగలిగిందంటే కథానికారచయితల చలవ వల్దనే కూడానని చెప్పక తప్పదు.

ఇక భాష్మాసయోగ పరిమాణంలో కనిపించే విశేషమేమిటంటే, చిన్నయసూరికి పూర్వం వచ్చిన కథల్లో రచయిత కథనం, పాతల సంవాదం ఆనాటి వ్యావహారికంలో ఉంటే చిన్నయసూరి (ప్రభావం [వచురమైన తరవాత కథనసంవాదాలు రెండూ కావ్యథావలోకి మళ్ళాయి. గురజాడ అప్పారావు కథారచనంతో వ్యావహారికం పునః[వతిష్టిత మైంది. అయితే కావ్యభాషాసాంకర్యం కొద్ది కొద్దిగా లేకనూ పోలేదు. తరవాతి వాళ్ళు రాసిన కథల్లో కొంతకాలం కావ్యథాషే ఏల్చ్బడి సాగించింది. పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావు, మాడపాటి హనుమంతరావు, వేలూరి శివరామళొన్ర? పూడి పెద్ది వంకటరమణయ్య, కొంతకాలం పాటు తల్హావర్జుల శివశంకర శాస్త్రీ (ప్రభృతులు కావ్యభాషలోనే కథలు రాస్తూ వచ్చారు. ్రీపాద స్క్ముబహ్మణ్యళాస్త్రీ రచనల్లోకథనం కావ్యభాషలోనూ సంవాదం వ్యావహారికం లోనూ సాగుతూ వచ్చింది. “ఇద్దరము ఒక్క_చోటికే పోవుదము, రామలక్ష్మి,

[11

162 కథానిక జూనియరూ కాదు, అల్లుడు” వంటి కథలు ఇందుకు ఉదాహరణలు. అయితే కథారచనలో కావ్యభాష వాడటం ఎబ్బెట్టుగా ఉండటం వల్లనో ఏమో, తరవాతి కథల్లో సుబహ్మణ్యశాన్త్రీగారు తమ కథనం చాలా వరకు తగ్గించి, కొన్నిచోట్ట పూర్తిగా తీసేసి, కథ యావత్తు, తలకిందుల కామాల (19767666 6౦౫౫౬5) తో సంభాషణల్లోనే కొనసాగించారు. ఇది రెండో దశ. 1925 [ప్రాంతం నుంచి రాసిన కథల్లో, ఆ బెరుకు పోయి పూర్తిగా కథనంతో సహా, వ్యావహారికంలోనే సాగించడం [పారం ఖించారు. ఇది పరిణత దశ,

చింతా దీక్షితులుగారు. దాదాపు మొదటి నుంచీ వ్యావహారికంలోనే రాస్తూ వచ్చారు. అనేకులు ఆయన మార్గాన్నే అనుసరించారు. కి, 4& దళాబ్దులు నాటి నుంచి కథానికా రచన దాదాపు యావత్తు, వ్యావహారికాన్నే అంటిపెట్టుకొని సాగుతున్నది. ఈ నడుమ వచ్చిన పరిణామాల్లో ఒకటి సంవాదాలు శిక్షైేతర పాత్రానుగుణంగా, శిస్టేతర మాండలికంలో రాయడం, రెండోది -- పూర్తిగా శిష్టేతర మాండలికంలోనే రాయడం. ఈ రెంటికి మధ్యేమార్గంగా మరొక [ప్రయోగం జరిగింది. *చలితరగ' % క్రథలో సన్నివేశోచితమైన మాండలిక [పయోగం జరిగింది. అంటే, శిష్టప్మాతలు మసిలే సన్నివేశంలో శిష్టభావ, శిష్టేతర ప్మాతలు మసిలే సన్ని వేళంలో శిష్టేతర భాష కథనసంవాదాలు రెండింటా వ్రయుతక్త మయాయి. కథలో సగం ఇదీ సగం అదీ అన్నట్టు కాకుండా ఆయా వర్గాల ప్మాతలతో

సని స క హడిన సవేశాలు ఎక్కడెక్కడ తటస్థ వడితే అక్కడల్దా ఈ రీతినే

ఆధునిక కథానిక అన్ని (ప్రాంతీయ, వర్గీయ పదాలకూ వద బంధాలకూ నుడికారాలకూ ఆదరం చూపించింది. సాంప్రదాయిక లిఖిత రూపం కంటి ఉచ్చారణవిధేయమైన లిఖితరూపం వట్టనే మొగ్గు చూపింది (ఉదాః రాతులమ్యు అని రాయడానికి కొందరు రావుంలమ్య, రాశలమ్యు అని రాయడం),

శెలుగు కథ : దాని కథ 168

వాక్యాలు రాను రాను సరశళశమయాయి. (క్రియారహిత వాక్యాల "౪6౯91659 56066౧0669) పౌనఃపున్యం (మం%6600)) పెరిగింది. నేటి కథానికాశ్తైలి, శ్రీపతి (పి. వి. చలవతిరావు) వంటివాళ్ళ చేతుల్లో వచన 'కవితారీతికి చేరువవుతున్నది. ఆవాస్తవికత, కృతత్వం పూర్తిగా వర్జనీయా అవుతున్నాయి. బక్ళో చేసిన అలవాటు పోక, పొరపాటున ఏదైనా (గాంథికరూపం దొర్జినా విమర్శకుడి చూపు తప్పించుకోలేకపోతున్నది.

ఇది ఇలా ఉండగా, వ్యుత్పత్రి అభ్యాసమూ లోపించిన రచయితలు కొందరు ఆంగ్రవాక్యర చన్మావభావంవల్ల కొంత, అఆనవధానతవల్ల కొంత కృతక మైన వాక్యాలూ వదరూపాలూ రాని విమర్శకు గురి అవుతున్నారు. పీరు మోసిన రచయితల అలవాట్టు కూడా అందుకు అవవాదాలు కావు.

అమునప్పటికీ అచ్చమైన, అందమైన శైలి రాయాలన్న శ్రద్ధ, స్పృహ రచయితలందరికీ ఏర్పడ్డనాడు తెలుగు వచన రచన [_పకాళ చనమూానమవుతుందని ఆశించవచ్చు,

ఈ విధంగా తెలుగు కథానిక పరిమాణంతోబాటు ప్రమాణాన్ని కూడా పెంపొందించుకొంటూ చైతన్యవంతంగా వర్టిల్దుతున్నది. ఈ వర్ధమాన చర్మితలో 1019 నుంచి 1980 వరకు ఒకదళ, 1981 నుంచి 1945 వరకు మరొకదళ, 1946 నుంచి 1960 వరకు మూడోదళ, 1981 నుంచి ఇప్పటి వరకు మరొక దళ గోచరిస్తాయి. 1910 నుంచి న్నిదాణమై ఉన్న కథానికకు మొదటి (వవంచయుద్ధంతో మెలుకువ వచ్చింది. 1981 నుంచి కొంచెం ముందుకు నడిచింది. 1945 నాటికి అనేకమంది అభిమానులను చూరగొంది; వతికలను పెంపొందించుకొంది; రచయితలకు తర్చీదు ఇచ్చింది; రచనావ్యాసంగాన్ని ఆకర్షకం చేసింది. 1945 - 12060 మధ్యకాలంలో కథానికాశిల్పంపట్ల (పత్యేక శ్రద్ధ చూపిన రచనలెన్నో సెద్ధమయాయి; రచయితలెందరో రాణించారు. 19060 నుంచి వతికలు 'పెరిగినమాట వాస్తవమే కాని కథానికకు ఆదరం కరువైంది. నవల దీన్ని

164 కథానిక తలదన్ని పైకి లేచింది. అప్పటినుంచి ఏల్బడి సాగిస్తోంది. కథానిక మనుగడకు కేవలం వ్యతికలే దిక్కయాయి __ అదయినా రెండు మూడు. సిరియల్‌ నవలలకూ వ్యాపార్యపకటనలకూ మధ్య మిగిలిన చోట. కొందరి దృష్టికి ఆ (వకియే చులకనై ంది. దానికి కారణం కొందరు రచయితల ఆశద్ధే కానక్కరలేదు, నవల్మాపాబల్యం చాలా పెళగడం.. ఈనాడు నూరు నవలలు [పచురించే (ప్రచురణకర్త, వాటి పక్కన నాలుగు కథాసంపుటాలు (పచురించాలం టే వెనకాడుతున్నాడు. పాఠకుల అనిష్టత. అని చెప్పాలో _పచురణక ర్తల నిరాదరణ అని చెప్పాలో తెలియదు.

మొ త్తంమీద ఒక్కటి మాతం సత్యం. జాతీయ స్థాయిలోనే: కాదు, అంతర్జాతీయస్థాయిలో సైతం. తెలుగుకు పేర్ముపతిస్టలు తెచ్చినది మన కవితా కాదు, నవలా కాదు __ సినిమా ఎలాగూ కాదు __ కథానిక. సారాంశం

(వతి మానవ సమూహంలోనూ భావవినిమయ సాధనమెన భావ ఉన్నట్లే (పతి భాషలోనూ ఏవో ఒక రకమైన కథలు అనుశతంగా వస్తూ జీవిస్తూనే ఉన్నాయి. కథాకథనమన్నది జాతి జీవనంలో ఆంతర్భాగం;. తక్కిన సంవపదాయాలకది తోబుట్టువు, కాలగతిలో సమాజంలో ఎన్ని పరిణామాలు సంభవించినప్పటికీ జాతి మనుగడకు వివిధ సం్రవదాయాలు ఏదో ఒక రూపంలో ఆనంతర కాలంలో కూడా ఎలా కొనసాగుతూ. ఉంటాయో కథాకథన సంపదాయం కూడా అలాగే కొనసాగుతూ ఉంటుంది. ఇందుకు _వత్యక్షసాక్ష్యం, కొన్ని సోదర భాషల్లో అనూచానంగా. వాడుకలో వస్తున్న జానపద కథల్లోనూ సామెతల్లోనూ కనిపించే సామ్యాలు,

సంస్కృతంలో కథఖ్‌ అనే ధాతువు నుంచి వచ్చిన కథాశద్దానికి' తెలుగువారి వ్యవహారంలో తీరుతీరుల అర్ధచ్భాయలు ఏర్పడ్డాయి; సమస్త.

"తెలుగు కథ : దాని కథ 165 -వదాల్లో కుదురుకొన్నాయి; అనేకమైన _ నానుడులనూ సామెతలనూ సృష్టించాయి. కథాశద్దానికి కొన్ని అనుయోగ [క్రియలు వచ్చి చేరాయి. అంతేకాదు, కొన్ని తెలుగు సామెతలకు కథే కన్నతల్లి అయింది. పొడుపు 'కథ సంగతి పత్యేకించి చెప్పనక్కరలేదు.

(పతి జాతిలో మాదిరిగానే తెలుగు జాతిలో కూడా కథాకథన 'సం్యపదాయం మౌలికమైనది. అచ్చమైన జానవద కథలు కొన్ని ఉండగా (పథ్యాత కథలు కొన్నీ మ్మిశకథలు కొన్నీ వాటికి తోడుగా (ప్రచలిత మయ్యాయి. ఈనాటికీ వాడుకలో ఉన్న ఒకానొక జానవద కథకూ, (శీ. పూ. సుమారు 2వేల సంవత్సరాలనాటిదని చెప్పే ఒకానొక ఈజిప్టు కథకూ కథాబీజూల్లో సామ్యంగమనించవచ్చు. మానవుని ఊహ మౌలికంగా ఏ కాలంలోనయినా, ఏ దేశంలోనయినా ఒక్కతీరుగానే ఉంటుందన్న సిద్దాంతాన్ని ఇది బలపరుస్తుంది.

ఇలా కొల్పలుగా పుట్టి "పెరిగిన జానపద కథలు [వజాసంస్క్బృతికి అద్దంపడుతూ లిఖిత సాహిత్యాన్ని కూడా ప్రభావితం చేస్తూ వచ్చాయి. .తొలీ[ువిలీ తథలు ఆ మాదిరివే.

ఆధునిక సాపాతీ మహోదయ పర్యంతం తెలుగుకథ నాలుగు కొమ్మలమీద గూళ్ళు కట్టుకున్నది: గేయకథాకాఖ, [ప్రాచీన కావ్యకాఖ, (ప్రాచీన కథాకావ్యశాఖ, వచనకథాశళాఖ. ఈ నాలుగు శాఖల్లోనూ ఏర్పడ్డ పరిణామ _ వికాసాలను ఈ (పకరణంలో వివరించడం జరిగింది. _.వంధొమ్మిదో శతాబ్ది మలుపు తిరిగే వరకు తెలుగుకథ మనుగడ వీటితో ఎట్టా ముడిపడి ఉన్నదీ పేర్కొనడం జరిగింది.

[(వపంచ కథాసాహిత్య వరిశీలనలో పాళ్చాత్య కథా పితామహులను సంస్కరించి వారిచ్చిన స్ఫూ ర్రితో వివిధ దేశ భాషల్లో కథాసాహిత్యం ఎలా వికసిస్తూ వచ్చినదీ వివరించడం జరిగింది. ముఖ్యంగా (ఫ్రాన్స్‌, రష్యా, (గేట్‌ [బిటన్‌, అమెరికా దేశాల రచయితలు ఈ (పష్మకియను చేబట్టి

166 కథానిక సాధించిన (వగతిని, (ప్రసరించిన (పభావాన్ని గమనించడం జరిగింది. భారతదేశం దాన్ని హార్షించి ఆదరించింది. మొదట బెంగాలీలో తరవాత హిందీ తెలుగు భాషల్లో [ప్మకియాపరంగా కథానిక ఆవిర్భవించింది.

తెలుగులో కథానిక ఆవిర్భావానికి పంధొమ్మిదో శతాబ్దిలోనే. రంగం సిద్ధమైంది. అప్పటి సాంఘిక, రాజకీయ, మత, విద్యారంగాలలో వచ్చిన వరిణామాలు దేశీయల అవగాహనను విసృతం చేశాయి; కొత్త. వాకిళ్ళు అరిచాయి. కొత్త చైతన్యం వెల్టీవిరిసింది; ఆధునికాంధ. సాహిత్యంలో నవళశకోదయమైంది.

1010 ఫ్మిబవరి 'ఆంధభారతి' లో వెలువడ్డ 'దిద్దుబాటు' మొట్ట. మొదటి తెలుగు కథానికగా, గురజాడ అప్పారావు మొట్టమొదటి తెలుగు కథానికా రచయితగా (పతిపాదించడం జరిగింది. శిల్పదృష్ట్యా, వస్తు. దృష్ట్యా, భాషదృష్ట్యా దాన్ని సోవప త్రికంగా నిరూపించడం జరిగింది.

గురజాడ కథాసూణత్రాన్ని అందుకొని ఈ శతాబ్ది తొలిపాదంలో' ముందుకు సాగిన రచయితలను సంస్కరించి, తదాదిగా కథానికావికాసానికి: తోడ్పడ్డవారిని గురించి పేర్కొనడం జరిగింది. ఒకరూ ఇద్దరూ కాదు-- తెలుగులో కథల వంటను పండించే కృషీవలురు శతాధికంగా ఉన్నారు. వీరందరి సమష్టి కృషిఫలితమే ఈనాటి తెలుగుకథకు ఆధారపీఠం. దేశంలో ఏ భాషకూ తీసిపోని కథాసంపత్తి ఈనాడు తెలుగు భాషకున్నది.. సుమారు రెండున్నర దళాబ్దులకు పూర్వమే మన పద్మరాజు ఆంతర్జాతీయ. కథాసాహిత్యరంగంలో పెద్దపీట వేయించుకొన్నాడు. తెలుగు కథానిక ఉజ్జ్యల భవివ్యత్తుకిడి ఆళారేఖ |!

తెలుగు కథ : దాని కథ 167

1. ౪42౧౩8౧ 501/4 గి౭౧ గఉం16, - 7౧06 చొఃి4ం౭౧టు, వ౭గంతా/0 5గర్ర/ర/

అిందంగంగం 01114]! 842౧2/25916855, 06111, ౧4౧౧8, 404౧2514 1968 (౧1౯౪౬ ౧౮౪౦119066, 1890).

ర్తి ఇది జానపదుల్లో వినిపిస్తుంది.

3. 566 ౪48౧౧2౧ 5[1/ గ౭గ౧ ౦16, 70౧6 ర౭ంం6గ౧ ౯౨ ర౭గ౧ం4667/4నగ లి/060/72౧/౧ 0, 185, పరవస్తు ఛ్రీనివాసాచార్యులు, నర్వళ బనంవోభిని, మాసు, 1875, పు, 251.

4. 00౧4౧169 క౧||౧ 8/0౪/౧. 4 002400౧207 0 72/684 2౧౮ 5౧గ్ర/నగిం గ11౫64 01219045 ౮966 1౧ 7616096. శి. న. 52010౧2 ఉన౭ంరయంగ. [6067౯2026. 1966 (5౯1/5 ౧౮91150౧94 1852).

ల్‌. నార్ల వెంక టేశ్వరరావు, విద్వాన్‌ విశ్వం, తిమ్మావర్జుల కోదండరామయ్య (సంపా. వర్గం) వనబొరంద వొంవాలమయు ఆం. (వ. సాహిత్య అకాడమి, హెదరాబాదు, 1059, ప, 8/4.

6. ఆదేచోట

, శఇి

8. అదే పుస్తకంలో, పు. 875.

క1ేర్‌ అదేచోట.

168. “శండిలి, కొన్ని సొమెతలంగన్నా తథ్‌లు, జయంతి, నవం, 10506, పు, ఉ9-52, జన. 19059, పు. 89-44, అక్తో. 1059, పు, 88.85.

169. గుమ్మా శంకరరావు, వొడుతు తలలు, అం. (ప. సాహిత్య ఆకాడమి, హెదరాబాదు, 1975, పు. 4; పొడుపు కథ లకణాలకోసం చూ. పురి

170. 9; పు, 5.

౨0, [పండితారాద్యుల] నాగేశ్వరరావు, ఆంగభగవఖభో దినవతిక, జూన్‌ 29, 19075.

166 కథానిక 21. పోరంకి దక్షిణామూర్తి, కథానికావాజ్యుయం, ఆం. (వ. సాహిత్య అకాడమి, హైదరాబాదు, 19/5, పు. 5, 22. డా॥ అక్కిరాజు రమాపతిరావు చెప్పినది; ఆయనకిది చిన్నప్పుడు వాళ్ళమ్మగారు చెప్పారట. ల్సి రెట్టీరాణో (మాసవ్మతిక), రాయవరం, తూర్పుగోదావరి జిల్టా? జనవరి 1024, ప. 120. లెడ్తీ థ్రీపాద స్ముబహ్మణ్యశాన్త్రీగారి సంపాదకత్వంలో రాయవరం నుంచి వెలువడే 'వ్రబుద్దారధ', (సంపుటి ఏ సంచిక ఖ్స నవంబరు 19398 సంచికలో ఇదే కథను ఇద్దరు వ్యవహ ర్తలు కొద్దిపాటి తేడాలతో ఎలా చెప్పారో పాఠబేదాలు ఇవ్వడం జరిగింది; పు, 56, 89. ఇదే కఠ “లొట్టాయి కఠథ' అన్న "పేరుతో గుంటూరు జిల్లా నరసరావుపేట ప్రాంతంలో కూడా వాడుకలో ఉందని డా॥ అక్కిరాజు రమాపతిరావు అన్నారు. 25, మధిర నుబ్బన్నదీక్షితులు, కాశీమజిలీ కథలు, అవతాళిక, పు, 8, మధిర శివరామకృష్ణశాస్త్ర, రాజమండి, 14వ కూర్చు, 1050, వర *......... ఇదియన్‌ నీతి స్పురత్మాశకా పురయాంత్రాంతరవాస కల్పిత కథాపూతంబు (శోతవ్యమౌ,” అదేచోట, "కీ? డా॥ బీ, రామరాజ్బా తెలుగు వానవదగేయనాపాత లము, పు 152. 28. అడే పుస్తకంలో, వు. 61, లి +; ప 62. 80, “శ్రీరామచందుడాం[ధులకు కన్నతండి,........ నాటినుండి నేటివరకా గలగలలు వినుచున్న జానపదులకు తెలిసినంత శ్రీరాను చరిత్ర పండితులకు తెలియదేమో :” అదే పుస్రకంలో, పు, 60,61.

ఆలుగస కళ; దాని కథ 169 తే, అదే పుస్తకంలో, వు. 66. తిల / పు. 69. లితి, / పు. 159, తిల, అదే పృ స్తక్రంలో, పు. 202. 6.

తిర. జా ఆదిశేషువు, వాశనదొగోయ వావ్యుయవలిచయం, నవ్యవిజ్ఞాన (ప్రచు రణలు, 1058 (మొదటి కూర్పు 1954), పు. 26.

తి. విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, “నన సయగాం. (వనన్బాతతా. తలితార్డ యుక్తి మూడో కూర్చు 1968, పు. 11.

తిరి. “వ్రసన్నమైన కథతో గూడుకొనియున్న యర్హముల యోజనయని

నస థి అర్థము. అనగా నచ్చటనున్న యర్హములను చక్క-ంగా పరిశీలించినచో కథ షాఠకునకు [పసన్నమగుట”___విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, అదే పుస్తకంలో, పు. 19.

89. “వసన్న కథయొక్క కవితార్థముయొక్క. యుక్తి అనంగా కవితార్థ ములో (వనన్నమైన కథ యుండుట. కథ (పనన్నమగుట,” ఆదే పుస్త కంలో, పు, 18, 26-27.

90. ఆర్వుద్ర నమ్మగొ ఆందో నాపాత్యోం, సంపు. 1, పుం 14వ.

ఢీ1. డా॥ దివాకర్ల వేంకటావధాని, రాయలవారి కథాతలన తాళలము, (ప్రత్యేక సంచిక : అఖిలభారత తెలుగు రచయితల మవాసభ__క, రాజ మండి, జన, 1968, పు. 188148.

ఓ2. అదే వ్యాసంలో, పు. 185.

ఓలి. బెల్లంకొండ చందమౌళిశాన్త్రి, నంబీక్ష, పు. 18, దశకుమార చరిత్ర, ఆం. (ప. సాహిత్య అకాడమి, హైదరాబాదు, 1967.

44. అదే పుస్తకంలో, పు. 19.

170 కథానిక తీస్‌, నేలటూరి వేంకటరమణయ్య, వద్యొతథానావ్యుయము, ఆంధధషతిక, నందన సంవత్సరాది సంచిక, మార్చి 198582, పు. 15.

46. అదేచోట.

47. ఆదే పుస్తకంలో, పు, 19.

కీర, ః పు. 19, 20.

శీ0, శ పు. 20, 21.

50, 51. 19 పు, 21.

రల, క పు. 22.

ర్‌ి, ఇ; పు. 25.

స్‌డీ, శ పు. 26.

ర్‌5్‌, ః పు. 27.

స్‌రి, ః పు. 26.

5/7. డా॥ ఏం. కులశేఖరరావు, వ! వచన వాశ్యయము ఛి డీత్ళొ త్తి ఎకానముల్సు శ్రీమతి ఎం. ఇందిరాదేవి 10-, విజ్ఞానపురి-విద్యా నగరం, హైదరాబాదు._44, 19071, ప. 680.

505. అదే పుస్తకంలో, పు. 689; మచ్చుకు ఆతని భాషాశైలి అదే పుటలో చూడవచ్చు.

506. ఆదే పుస్తకంలో, పు. 640.

507. గొబ్బూరి వేంకటానంద రాఘవరావు, ఆం(భ వచనలళచనా వలిణాముము,. అద్దేపల్లి అండ్‌ కో, రాజమండి, 1061, పు. 186, 187.

61, అదే పుస్తకంలో, పు. 184186.

698, నిడుదవోలు వేంకటరావు, అంధ వచన నావ్యుయముు ఆర్మధ్ర (గ్రంథ మాల్క మ్మదాసు-1, 1854, పు, 70.

తెలుగు కథ : దాని కథ $11 68. అదే పుస్తకంలో, పు. 74. 64. గురజాడ అప్పారాపు, డీసెంట్‌ వతం, అనువాదం: పోరంకి దక్షిణా. మూర్తి, విశాలా [పచురణాలయం, విజయవాడ, 19606, పు. 122, 128. 65, నిడుదవోలు వేంకటరావు, అం(భ నచనో వాత ఈ్రయముః పు, 7479; 106-119. 66. బంగో8 (బండి గోపాలరెడ్డి), మయందుమానిలు, పు 11, తాతాచార్ల కథలు (సంపా. సి. పి. (బౌన్స్‌, యం. శేషాచలం అండ్‌ కో, మ్మదాసు, జూలై 1971. 67, గురజాడ అప్పారావు, శినెంట్‌ వతం, (అను), పు, ౨4ఉ--25, 68. మరికొన్ని వివరాలు కావలిస్తే: చూ. అదే పుస్తకంలో. 69. 67000/0066/2 ఉీగాంగం౭గ౧౭త, 1966 (51/96 ౮౦119064 1829). ని. 746. 70. ౧659 ₹/165 ర/6౪/ 166%/ ₹ంగా 6 87621 300౧12౧6069 94/6812) 0 500/ 1911129 1౧81 9121066 ౧0 ౧౧౭౧ 2౧64 10౪66. *0గ 19 0/6౧ ౧౦౪౮6౧ 1౧8 00౧406౧6 8౧4 ౧౧ 10 116 కగ౧ం18౧0“--5700/0/00962 టీగాంగ08474, ౧. 746 2. అలాగే జర్మన్‌ కథలనుపోలిన ఆరేబియన్‌ కథలు కొన్ని (వెయ్యినాక్య-. ర్యాతులు) (వచురం కావడానికి కారణం, వాటి మూలరూపాలు భారత. దేశంలో ఉదృవించి (ప్రపంచవ్యాప్తం కావడమేనంటూ షైగెల్‌ (హంస 1091) చెప్పినదాన్ని 1856 లో (గమ్‌ సమర్డించాడు--స్టిత్‌ థాంప్పన్‌,. ద లోళల్‌ జల పు, 870. 71. క00/0/0000/2 చం70//0272, 746 2, 72. 1. 50౧67961 [41860౧8౧౧. కం)౧15 ౦0+ ౪169౪౧ 7౧6 రం౧ంగ చంగ్సిం /111201 [61౧06౧౧౭౧౧ ఓ16) ఓంగ640౧, 1958. ౧. 171. 73. 7/16 1687౧6 $0 ౦౦౧౫౧౦56 గ|19 50/69 ౪/1౧ 00౧౩౮౧౧౧౧216: 9%111““-= ౪. 50౧6/౧561 86090200), శిర ౧. 164.

179 కథానిక

74. 2/5, ౧. 171.

75. ౧0/0, ౧. 1/3.

76. “01106 = 16౧109 0 116 ౧666 11092౧/ 0౮1004 0 గీగాంగం8౧ 500/1 910/69 ౧౫19౧1 06 రే౭90/086 28 2019 01 *+210 1౧) ₹6 1109/20/ ౮666: “70676 15 00౧1/0౧6 (001006 2060. [6౧౧ 15౧15 ౧10006“ 0. ౧6౧౧౫౧ ౪౧౦ 15 81010112 1010286 249251 ౧1౧6 10 ౪6౧ 16౧ 00౧1086105 10 6 త&గ6180 ౧౭౮౩2౧6౩, 60౧1664 ౧౧091౦ గ01100“5 గా౭గి౧6/15౧09 2౧6 [౧౭9 ౧౧66 2 1946016 0 116 ఈఫం31100/ 0౧6౧1౧6. ౪౧10౧ 15 590 01190 ౪౩6౮ 1౧ ౧/24 72/63 గంగా 606 గోస. 2౧6 +౧6 ౪౦01౪0౧165 121 [0110౪466 1111 ౪9 ౧6గ 194 7945. -- క5౧70//00266/2 తొగ[2/7/02, 1701! 20, 1947, ౧. 581.

“77. ౪4. 50గ9561 ౧14690౧2౧0, ౧౦1౧౪ 01 ౪18౪ 7౧6 ర౧0/ 5404 0.157.

8. నిజానికి, భారతీయులు అనేక శతాబ్దులకు పూర్వమే “ఆగ్నిపురాణంిలో కథానికాలషణాలను పేర్కొని ఉన్నప్పటికీ ఆదునిక కథానికకు సంబం ధించినంతవరకు "పో వ్లస్సినడే (ప్రథమ (వయత్నంగా [ప్రచారం పొందింది.

9. ఆయా అధిపతుల కాలంలో వచ్చిన పరిణామాలను శె. వ, రమణారెడ్డి చక్కగా పరామర్శించారు; చూ. మువోదయం, విశాలాంధ్ర ప్రచురణ లయం, విజయవాడ, 1969, వృ, 86-40.

10. అదే పుస్తకంలో, పృ, 86.

రి 1: పు. 385,

ర్త 91 పు, 8506,

రీల్హి గురజాడ అప్పారావు, వమృవోక్రప జ్జైలీలు (అను, సంకలనం ; అవసరాల నూర్యారావు) విశాలాంధ్ర (ప్రచురణాలయం, విజయవాడ, రెండోకూర్చు 19061 (మొదటికూర్చు 1954), పు. 10.

ర&ఉ. అదేచోట,

తెలుగు కథ : దాని కథ 17కి న

85. అదే పుస్రకంలో, పు. 19,

86, 13 పు. 18.

87, ః పు. 92-06, 9880-99.

08, చూ. అఆణీముత్కొాలు, విశాలాంధ్ర (వచురణాలయం, విజయవాడ, మూడో కూర్చు 197 (మొదటికూర్చు 1958), పు, 29-809.

89. గురజాడ అప్పారావు, మహోకటి థై లీలు, పు. 18.

90. “తాను మొదట (గాంథికచ్చాయలు నిండేటట్లుగా రాసిన కథను గురజాడ న్వహ స్తంతో దిద్దిన లిభిత్యవతి లభించింది. ఈ (వతిలో ఈ కథ పేరు “దిద్దుబాటు” కాదు-ోకమలిని,*” అంటూ అవసరాల నూర్యారావుగారు “ఆణిముత్యాలు' అన్న కథాసంకలనంలో (పు ఉరి-ర్‌ట (గ్రాంథిక పాఠంకూడా ఇచ్చారు. తోధొనిర్తో 4 న్థూడానన్నథొవాలు అన్న ఈ సిద్దాంతగంథం రాసిన దరిమిలా 19077 ఆగస్టులో-తెలుగులో ఆధునిక కథానిక్నాష్మకియను (ప్రవేళ పెట్టినవారు ఎవరన్న విషయంలో వివాదం పుట్టింది. విశాఖసాహితి వారు విశాఖపట్నంలో జరిపిన ఒక నభలో పురివండా అప్పలస్వామిగారు,. “కల్పలత' పషతికలో (1908) ఆచంట వేంకటరాయ సాంఖ్యాయనశళర్మ గారు (వచురించిన “లలితి, తెలుగులో తొలి కథానిక అని అన్నారు. అప్పటికి నేనా కథ చూడలేదు. 1977 నవంబరు 20 నాటి “ఆంధ జ్యోతి” దినప్మతిక ఆదివారం సంచికలో దాన్ని పునర్ముదించడం జరిగింది. తీరా చూస్తే దాంట్లో ఆధునిక కథా నికాలషణాలు బొత్తిగా లేవు. కథావస్తువు చాలా 'సిల్టీ' గా ఉంది. భాష కూడా ఆధునికం కాదు, శిల్పం అసలే లేదు. ఈ కథ రాసినవారి పేరు (వచురించలేదు. వ్మతిక

ఆచంటవారిది కాబట్టి వారే రాని ఉంటారని పురివండావారి ఊహ, ఈపాటి కథలు__మనకు తెలియకపోయినా--1808కు వూర్వం కూడా రాసీనవాళ్ళ ఉండకపోరు,. _ వాటికి ఆధునికమైన కథానికాలక్షణాలు ఉన్నాయని చెప్పడానికి వీలులేదు. ఆచంటవారిదే కావచ్చు-*అపూర్వోప

మే74 కథానిక న్యాసము' అన్నకథకూడా, ఆ తరవాత ఆంధజ్యోతిలో పునర్ముదిత మయింది. అదికూడా అంతమాతంగానే ఉంది. వస్తురీత్యాకాని, భాష రిత్యాకాని, శిల్పరీత్యాకాని గురజాడ 'దిద్దుబాటులో ఉన్న నై పుణ్యం ఈ రెండు కథల్లో ఎంతమాతం లేదన్నది స్పష్టమవుతుంది. అందుచేత తెలుగులో ఆధునిక కథానిక్షాష్మకియకు గురజాడవారే ఆద్యులన్న సిద్దాంతం మరోసారి రుజువయింది.

"ల1. డా॥ ముదిగొండ వీరభ్యదళాన్త్రు, వొనుగంటో సొపొత్యా నృష్ట, శత_ జయంత్యుత్సవ స్మారక్మపచురణము, ఆం, ప. సంగీత నాటక అకాడమి. హైదరాబాదు, 19608, పు. 959.

"92. భారతి, నవంబరు 1925, (గంథనతీక,

శకి. పోరంకి దక్షిణామూర్తి, ఈతథానిరొవావ్యుయం, ఆం, వ. సాహిత్య అకాడమి, పు. 16.

లీడీ. + చభలితరగొ, ఆంధజ్యోతి వారవత్రిక.

త్రి కథానిక ; న్వరూపనిరూపణ నిర్వచనం ఏకాంశవ్య[గమై స్వయంసమ[ గమైన కథాత్మకవచన [వ్మక్రియ “కథానికి. సాహిత్యం కథాసపాతం కావచ్చు, కథారపాతం కావచ్చు. కథా సహితమైన రచన వచనాత్మకమైనా కావచ్చు, వద్యాత్మకమైనా కావచ్చు. కథాసహితమై వచనాత్మకమైనదాన్నే పై నిర్వచనంలో కథాత్మక వచన సాహిత్యం (0౯065 - 910610) అని చెప్పడం జరిగింది. దిని [ధాన మైనరూపాల్ల్టో *“కథ్ధానికి ఒకటి. (వ్మ్యకియావరంగా కథానికకు గల లక్షణాలు రెండు: (1) ఏకాంశవ్యగత (2) స్వయంసమ్మగత మానవజీవితంలో అనేక సంఘటనలు ఎదురవుతూ ఉంటాయి; అనేక సంవేదనలు అనుభూతమవుతూ ఉంటాయి; అనేక ఆలోచనలు ఏర్పడుతూ ఉంటాయి. వాటిలో ఏ ఒక్క అఆంళమో స్వీకృతమై ఆద్యంతం ఏకోన్ముఖంగా సాగుతూ మూలభావంలో పర్యవసించడం దీని [ప్రధాన లక్షణం. ఇతరేతరాంశాలు ఏవి చేరినప్పటికీ ఉద్దిష్ట లవ్యానికవి ఉవబలకొ లవుతాయి. ఇదే ఏకాంళవ్య్మ గత, అవసరమైన విషయం అవసరమైనంత మట్టుకే చెప్పి, ఇంతకు మించి చెప్పవలసింది మరేమీ లేదన్నట్లు, మరి దేనితోనూ సంబంధం

క; కథానిక లేదన్నట్టు, స్వయంసంపూర్ణమైన కళాఖండంలా థాసించడం స్వయం సమ్మగత. కథానికాళజ్డానికి “చిన్నకథి అని అర్థం. పరిమాణాత్మకంగా' చిన్నది కావడాన్ని బస్టే ఈ వాడుక ఏర్పడింది, అయితే చిన్నగా ఉన్న కథలా 'చిన్నకథ' అవుతుందే కాని 'కథానికి కానక్కరలేదు. పైన చెప్పిన, (ష్మకియావరమైన లక్షణాలు రెండూ దానికి ఉంటేనే కథానిక అవుతుంది, అంతేకాకుండా (వ్యకియాపరంగా. కథానిక అయిన రచన ఒక్కొక్కప్పుడు పరిమాణాత్మకంగా పెద్దదీ కావచ్చు. (ఊఉదా॥ శ్రీపాద సుబహ్మణ్యకాస్త్రిగారి “మార్గదర్శి”. కాబట్టి కథానికాశజ్దానికున్న పారి భాషికత “చిన్నక థి అన్నదానికి లేదన్నది స్పష్టమవుతుంది. సామాన్య వ్యవహారంలో, అన్ని రకాల కథలనూ 'కథి లనడమే తెలుగువాళ్ళకు అలవాటు, అలాగే హిందీలో కూడా 'కహాసి అనీ, ఇంగ్రీమలో “స్టోరి అనీ ఆంటూ ఉంటారు. పరిమాణాత్మక మైన భేదం చూపించవలసినప్పుడు మాతం “చిన్నకథి అనీ అంటూ ఉంటారు. (పకియావరంగా, కథానికాళద్దానికి సమానార్థక మైన ఆంగ్ర పారిభాషిక పదం (310౯6 50000), దానికీ చిన్నకథ అనే అర్థం కదా! అయినప్పటికీ " చిన్నగా ఉన్న కథల్దా 'చిన్నకథి కాదు సుమా అని తెలియడం "కోసం ౨ పారిభాషికతా వివక్షకోసం __ “షార్ట్‌ ఎకి “స్టోరి క్రీ మధ్య చిన్న అడ్డగీత ఒకటి పెట్టడం (502౯-5602) మంచిదని [బాండర్‌ మాథ్యూన్‌ (వైః౭96ే61 నం. సూచించాడు 1 అయినా దాన్ని అస్టేమంది పాటించలేదు. మొత్తంమీద షార్ట్‌ స్టోరీ అన్నది 1860 _ 70 మధ్యకాలంలో వాడుకలోకి వచ్చినా అది (ప్రకియాత్మకంగా (జనరిక్‌ చరం) గా వచ్చింది కాదు. అందులో మొదటి అంశంమీదే

కథానిక : స్వరూవనిరూపణ క ఊనిక ఉండేది.2 1880 దశకంలో దీనికి (ప్రాచుర్యం వచ్చింది. ఈనాటికీ అదే వాడుకలో ఉంది. ఇంగ్రీషులో షార్ట్‌ స్టోరీ అన్నదాన్ని అనువదించుకొని. తెలుగు రచయితలు 'చిన్నకథి” అనే అంటూ వచ్చారు; ఇప్పటికీ కొందరు అలాగే: వవహరిసున్నా రు. ఇలా ఉండగా 1986 లో ఇందకంటి హనుమచా, స్ట్‌ ణున్స్మా (4 ఇ గారు 'పతిభి వతికలో ఒక వ్యాసం రాస్తూ భారతీయ సాహిత్యశాస్త్రంలో కథానిక అన్న పేరు సిద్ధమై ఉందన్నారు: “*పొంద్కీ బెంగాలీ, తెనుగు మొదలయిన ఉ త్రరదక్షీణ భారతీయ సాహిత్య [వవపంచంలో కొత్తగా ఒక ఉన్నత వదాన్ని ఒడుచుకొని (వత్యేక కాఖగా [వవృద్ధమై నాడు నాటికి అందాలు దిద్దుకొనే “చిన్నకథ' పరసారస్వత పరిపాటివల్లనే మనకు వచ్చిందని ఒక అపోహ అను [శుతముగా ఉన్నది.

2౧8113% 5107౯6 5607 కి అనువాదరూపమయిన [హస్వకథ, 'చిన్నకథి, 'కథానకముి. అనే పేర్షతో తలకొకరీతిగా మనలో కొంతమంది వాడుతున్నారు. దీన్ని బట్టి మన పూర్వ సాహిత్యంలో ఇటువంటి రచన ఉన్నట్టు మనవారికి తెలియదని తోస్తున్నది...

అక్క-రాజు ఆంజనేయళర్మగారు తమ సారస్వత వ్యాస సంపుటిలో 5౬0౯ 5607 కి సరియైన పేరు లేదనిన్నీ, కంచుమించుగా (హస్వకథ, “చిన్నకథి అనవచ్చుననీ, దీనికి మూలం (బాహ్మణోపనిషదాది వైదిక వాజ్బయమూ పంచతం తము, హితోవదేశము, బేతాళ వంచనింళతి మొదలగునవీ _కావచ్చుననీ వ్రాసి, వంచతం్మతమును

[మమ

178 కథానిక ఎందరో ఖండాంతర దేశీయులు అనువదించారనీ [క్రమంగా (వచారంకోసం ఆయా వాజ్మయాల్లో బయలుదేరిన చిన్న వ్యాసములు ఈ “చిన్నకథ'కు దారి చూపి ఉండవచ్చుననీ నిరూపించారు. కాని (వాహ్మణాది కథలూ వంచతం [త కథలూ కొన్ని అననుభూత విషయాలను నిరూపించడానికి బయలు దేరాయి, వాటినుంచి [క్రమంగా కథావాజ్బయము తలచూపి ఉండవచ్చు. విశిష్టమై నానాత్వ, చమత్కారిత్వ, భాన శిల్పాలకు ఆలవాలమైన 'చిన్నకథ* రచన పుట్టడానికి ఎంతో వ్యవధానమూ [(పోద్చలమూ ఉండాలి. ఒక్క. పంచ తం[తాన్ని ఖండాంతరాలు అనువదించుకొన్నంత మాతాన దానిలోంచి. ఇంత అద్భుత రచన పుట్టి ఉండదు. పాళ్చాత్యుల 51016 590౪7 వారి 210761 నుంచి పుట్టి యు=డవచ్చు. ఇక మన “చిన్నకథి 1బాహ్మణాదుల నుంచి పరంపరగా అభివృద్ధికి వచ్చిన కథాకావ్యముల నుంచి ఎన్నో కొత్త అందాలను తీర్చుకొని (పత్యేక రచనగా ఏర్పడిందిగాని సరాసరిగా వారినుంచి రాలేదు. మన పూర్వులే కథ్యాపవృత్తిని ప్రస్తరించి 'చిన్నకథి ను లక్షణాలతో నిర్వచించారు. దీనికి మన సాౌహిత్యశాస్త్రంలో “కథానిక అన్న పేరు సిద్ధమై యుందిం” 3 “ఏకాదశి అనే కథల సంపుటి పీఠికలో శివళంకరళాన్త్రిగారు,

మనకు '“కథి కథానకము, ఆఖ్యానకము, _ఆఖ్యాయిక' అనే గద్య విభాగా

లున్నట్లు రాసినా? శాస్త్రిగారు వాటిని వివరించనందువల్హ 'చిన్నకథ'" అనే గద్యరచనావిభాగం _ దేనికి సరిపోతుందో తెలియక అబోధోపహతం అయిందన్నారు ఇందకంటి.4

హనుమచ్చాన్త్రిగారు. ఈ విషయమై కొంత వరిశోధన జరిపి ఆస క్రికరమైన అంకాలు బయటపెట్టారు. అవ్సటినుంచి "కథానిక అన్న

కథానిక ; స్వరూపనిరూసపణ [79 శ్చీరు. తెలుగు రచయితల్లో (పాచుర్యం పొందింది. అయితే ఈనాడు పై రెండు పేర్లూ కూడా సమానార్థకాలుగా వాడేవాళ్ళు లేకపోలేదు. కాని హెరిభాషిక వివక్షకోసం “కథానికి అనడమే సమంజసం, కథానిక : థఖారతీయ సొహిత్యళాస్త్రం భారతీయ సాహిత్యళాస్త్రంలో అద్భుత విషయ థాండారాలనిపీించు కొన్నవి పురాణాలు, వాటిలో అగ్నిపురాణాని కొక (వత్యేకత ఉంది. ఇందులో సమూలకాష్షేంగా సాహిత్య మీమాంస జరిగింది. అయితే అగ్ని పురాణానికి పూర్వుం' “దండ్యా చార్యుడు “ఆఖ్యాయిక, ఆభథ్యానము, కథ' అనే విభాగాలే చెప్పినట్టు సాహిత్య దర్పణంలో విశ్వనాథ కవిరాజు చెప్పి తానుకూడా వాటినే నిర్వచించి చాల సూక్ష్మంగా ఆ భాగము వదిలి వేశాడు”. 5 అగ్నిపురాణం $ి8/ వ అధ్యాయంలో కావ్యాది లక్షణ నిరావణ సందర్భంలో జరిగిన గద్యకావ్యవిభాగం ఇది ; అథ్యాయికా కథా ఖండకథా పరికథా తథా కథానికేతి మన్యంతే గద్యకావ్యంచ పంచధా.6 (887.19) గౌసిల 90396 శదజళాజరు 18 తేశరేంతే 1160 చల 540 -- కేాఓ31015, 900% ఇం తండా టల టం లుం, లం మంత మి2రు2, రుం పెజపేంలుం, ఒకే ల ంలయ2ం1 121 ఇతివృత్త భేదాన్ని బట్టి “కథభ్రా అఖ్యాయికా, ఖండకథా, వరికథా, కథాలికా అను నైదు గద్యవపబంధ భేదములు గలవని కావ్యాదర్శ

180 కథానిక వ్యాఖ్యాత జీవానంద విద్యాసాగర భట్టాచార్యులు తెలిపిరి అంటూ కావ్యాలంకార సంగహ వివరణ కర, వీటి లక్షణాలను మాతం ఆయన తెలపలేదన్నారు. వాటిలో కథానికను గురించి ముచ్చటిస్తూ ఇలా అన్నారు;

“ఈ “కథానికా” పదమును గొందజణు 'కథానికా అని

వ్యవహరించుచున్నారు, పృషోదరాది పాఠముచే 'లి'

వర్ణము “ని" వర్ణము గా వచ్చును. దీనిని (310% 560%

చిన్నకథ) అను నర్ధమున నేంటివారు వాడుచున్నారు.

ఆనందవర్థనుడు ధ్వన్యాలోకమున కథాలికా కథానికా

పదములు రెంటిని వాడలేదు, దీని స్థానమున బర్యాయ

బంధము” అని వ్యవహరించెను.

పెన పేర్కొన్న గద్యకావ్య భేదాలయిదింటిని అగ్ని పురాణంలో ఇలా వివరించడం జరిగింది :

“తి ౪౦|| 1౧ 0/46 40 08 1౧016666 ౪౧౮66? 1౧6 940-

౧626 షి! 90/20102, గాయక 6౮88! ౪1౧ ౭౧ 6౪10015610

౧2౯721100౧ 01106 2౧066౧౯౪ ౦16 ౧7౦, 6 ౪/61! ౭8 ౪141

29640610౧9 0 61006౧౧6౧౪ ౦01 గొ౭|ర6౧5, ౪2, 660614

6౪913609, 610..--7[06 30/16 ౭౧64 ఆ౭౦6[0౧ 6610౧01౧09

10 116 6155 51042. 2౧6 1౧ ౧10% 1౧9 900% 61/16466

1౧10 0౧౭2016, 0? ౮6౦౧౭565, 500౪16 06 ౮1 1౧10 ౪16

౧౧౦౮1౧ 2 9 ౧6/0, 0౯ 181౬ 0 & 611676౧1 ౧6౧9౦౧.

06 0612559 0? ౫౦|| ౪౩౮౭11 0609109 ౪10 2 8[0/1

5[6100 1౧ ౪౭౧56 ౦0" 116 40011 ౧1910౧/ ౦ 169 26600

2౧౮ 1౧ ౪౧100 2౧06౯ 6013066 15 1౧౯౪౦6౮౦66 10

9౧1179౧ 1౧9 ౧౦౧౦1౦౧౫ ౦ 16 0గ1౧8| 9100 ౭౧6

౪/10 6౧095 ౧౦146401 0౯1 6౧/1510౧ 1౧10 6౧8016౧5,

0 1౧ ౪16%, ౦| ₹6 60౧02. 16 ౪౧౦19 017886 ౦0+

౧౭౫౭౪6 13 0/048%4 10 ౩ ₹౧416 8 1౧6 8౧6 01 116

కం0!, 15 081166 సంర8. త 802 15 1౧19506564

౪/1౧ 06 0౧49008619, 5600గ9 ౭ గగ8౧68 - కంళ౭.

తీ ౧౫౧1౨౧6 0 51169, 2 గ౧6|౦౧౭౧౪ 0/8 8/42%౧2౧8

ఆ౮5౮౪8|1/ 56000009 1169 ౧6/౦ 0 ౪659 14/0 801901

కథానిక ః స్వరూవనిరూపణ 181 6౦౧౧౧౦5|౪0౧౨౩ (1080౧68 2౧6 గ2౧|-స20080. [06 గ801 0 1౧69 99౧4౧౧6౧19 ౪౧10౧ గొా౭గం ౧656 90/19 0[ 00౧1- ౧౦051110౧5, 2౧6 1౧6 [6270౧2 (020౧640), 2౧64 116 10౪6! 50/13 0% ౪[0/4182005049. ₹[6 510౧. 1౧ 106 [51 01 0౧6996 4/0 90/19 0 ౪౦౧౫౪ 2/6 ౧౦౬ 00069801 10 2 10216 21 11౧6 9౧6, 00601 1౧6 1౧01660 19 1611 1౧00౧౫- 51616. 7౧6 01255, 041166 ౧౭8౧1౧2018, 18 గ౦€01109 041 2 0౦0౧౫౦|౧41(10౧ 0% 1౧6 ౧6౦౪|112౧14169 ౦0+ 1౧6 61855863 68002 2౧౮6 ఉం 2/18 (9-19). 706 ౧1259 0 00౧౧౦౪910౧ గ౧౦౪/౧ 26 లం స౭8- ౧1౧4 0౧6౧5 ౪౪) 2 గ౧౭౧|1౦౩18౪0౧ 0₹ 116 8082720౧82 ౧858 (1౧9 ౧౦౧౧9!6). 1౧6 800౧/ 6౮6౭౧౭౧5 1౧ ౧2౧09 0 ఓం గడయ!6, 2౧౮1 6౧౮౩ ౪) ౩ ౧౮99 ౦1 89 96౧69 ౧౭84౧81 (6ం0[018). 706 1౧౧౦౧ ౦1 ౪16 ౧18 153 50611012, 2౧౮ ౧౦౪౬ లీయ8144 (20). 10 “ఇందులో కథానికే మన '“చిన్నకథ' ” అని చెబుతూ ఇం దకంటి వారు, "ఈ గద్యకావ్యవిభాగాలు 'పావీన సంస్కృత [ప్రాకృత గద్య కావ్యాలకు సరిపోతాయి. బృహత్కథ “ఆఖ్యాయికి గా చెప్పవచ్చు. “కథాసరిత్సాగరము" 'కథి అనే విభాగానికి చేరుతుంది. వాసవదత్త 'ఖండకథి'. కాదంబరి 'పరికథి. ఇక మిగిలిన 'కథానిక' కు లక్యభూతాలయిన వచన రచన లేమీ కనిపించవు. కాని వ్మికమార్క_ చరిత, పాతోవదేశము మొదలయిన కథల పు స్తకాలలోని ఒక్కొాక్య కథ _ ఇంచుమించు కథానిక్నాపాయంగా ఉంటుంది"11 అన్నారు. అనందవర్థనుడి గద్యకావ్యవిభాగాన్ని సన్నిధానంవారు కావ్యా ల న! కం లంకార సంగహంలో పర్కొన్నారు. ఆచార్య దండి విరచితమైన కావ్యాదర్శానికి ధర్మే[ద కుమారగు వ రాసిన సంస్కృత -__షాందీ వ్యాఖ్య (వ్రథమ పరిచ్చేదంలో ఈ గద్యకావ్య భేదాలను గురించి తర్కించడం జరిగింది. 33.

( 8 కథాని

భారతీయ సాహిత్య శాస్త్రంలో (వచురమైన అఖ్యాన, ఆభ్యాయి

కాది వరిభాషకు నిఘంటుకారులు వివిధ అర్ధాలు ఇచ్చారు, 3415 అగ్నిపురాణంలో కథానికాలతమణాలు

కథానిక్యాష్మకియ లక్షణాలను గురించి సంగహంగానైనాః చక్కగా. వివరించిన (తిష్ట అగ్నిపురాణానికి దక్కింది. 887వ అధ్యాయంలో నిరూపించిన ఈ లక్షణాల్లో కొన్ని బాహ్యమైనవి, కొన్ని ఆభ్యంతర మైనవి.

భయానకం నుఖవరం గర్భే తడుజోరన9

అద్భుతో౬ంతో నుక్తవొరా నోదాతా నా తఢానితొ16

6౧ఎ=ఎధ అవి

కథానిక కుష్తంగా ఉండాలి; దూరంగా సాగిపోక పొందికగా ఉండాలి. ఇది మొదటి లక్షణం, పెద్దపెద్ద సమాసాలతోను, వర్ణనల తోను కథాశరీరం బిగిసిపోక్సుండా అనుగ త్తంగా ఉండాలి, ఇది రండో లక్షణం, ఈ రెండూ కథానిక వొవ్కాలక్షశాలు, వతి కథానికకూ తప్పనిసరి ఆయినవివి,

కథానికలో ప్రరితను సంభమాశ్చార్యాలలో ముంచే. విచ్చిత సంఘటనలుండాలి, కథాగర్భంలో హృదయాన్ని కరిగించే కరుణ రసాత్మకమైన సన్నివేశం ఉండాలి. వఠిత ఊహకు అందని విధంగొ మలుపులు తిరిగి కథ అద్భుతావహంగా ముగిసిపోవాలి, ఈ మూడూ అభ్యాంతరో లశణాలు.. వీటిలో ఏ ఒక్క పైనా లోపించవచ్చు కాని “అద్భు తాంతం మట్టుకు లోపించగూడద్దు,

పీన చెప్పిన బాహ్యలక్షణాలు కథానికాస్వరూపానికి సంబంధించిన

కథానిక ః స్వరూవనిరూపణ 188 వైతే అభ్యంతర లక్షణాలు కథానికాస్వభావానికి సంబంధించినవి. ఈ రెంటి సమ్మేళనంలో కథానిక కమనీయ శిల్పంగా భాసిస్తుంది.

సాధారణంగా పాఠకుడు ఏ రచన చదువుతున్నా ఆదిమధ్యాం తాలను గమనిస్తాడు. వాటిలో _. ఆదిలో ఉద్వేగం కలిగించని భయానక రసం, మధ్యలో కరుణరసం, అంతంలో అద్భుతరసం ఉండాలని పె లక్షణకారుని అభ్మిపాయం. ఏ కావ్యమైనా రస్య్వవధానంగానే ఉండాలన్నది ఆలంకారిక సంప్రదాయం కావడంవల్ర ఈ విధంగా చెప్పడం జరిగింది. ““అనుదాత కథ అనుటవలన అది సాంఘికమై, నీచప్మాతలును, ఉత్తమ పాత్రలును గాని మధ్యమ పాత్రల వ_ర్తనమై, భావనాళ్రమమును బుద్ధిక్లేోమును కలిగింపకుండ (గహింపగలిగినదై , స్వాభావికమై యుండవలెనని లక్షణకర్త ఉద్దేశమైనట్టు తోచును. మరి ఆది యందు ఉత్కంఠాజనకమై, అంతమున ఆ[పతర్మ్కి.తమైన సమా ప్రివలన ఆశ్చర్యజనకమై యుండునట్టును, ఆది నుండి తుదిదాక రక్తి చెడకుండునట్టు వస్తుసన్నివేళము చేయదగుననియు అతని అభ్మిపాయమై యుండును. మధ్యభాగమున దుఃఖమును పుట్టించ వలెననెడి నియమము కథలన్నింటికిని వర్తింపదు. కాని ఆ పాత్రలకు వాటిల్సెడి _క్లిష్టపరిస్థితులవలన పాఠకుని చిత్రమునకు అసుఖమునో సం్ట్రభమమునో కలిగించెడి సంఘటనను కల్పించుట సాధ్యము కావ చ్చును”!?” అంటారు ఆచార్య పింగళి లక్ష్మీకాంతంగారు.

పె లకణంలో రెండు అంశాలకు అత్యంత్మపొధాన్యముంది ; (1) సంక్షి వ్రత (2) అద్భుతమైన ముగింపు, (పవంచకథానికాసాహిత్యంలో అత్యున్న తపదం అధిన్టించిన రచయితలుకూడా వీటిని పాటించారనడంలో సందేహంలేదు, అయితే సంక్షే వ్రంగా ఉన్న [పతి కథా కథానిక కాక పోవచ్చు. కొందరు రచయితలు దీర్ణమైన కథానికలూ రాళారు. సంక్ని వత, దీర్హత అనేవి పరిమాణ సంబంధమైన అంళాలు. ఇవి కథావస్తువు మీద ఆధారవడి ఉంటాయి. రచయిత ఎంచుకొన్న వస్తువునుబట్టి కథానిక

164 కథానిక పరిమాణం పెరగడం అనీవార్యమవుతూ ఉంటుంది; అయితే ఇది అపవాద మన్నమాట విస్మరించగూడదు, కథానికరచయితకు సాధాణంగా ఉపాదేయ మైనది స-క్షి ప్రతేననడంలో విప్రతిపత్తి లేదు.

౩ డో అంళం అద్భుతమైన ముగింపు. కథానికాపఠనానికి పాఠ కుడు కౌ-త సమయాన్ని వినియోగించినందుకు అతన్ని తృప్పిపరిచే శకి ఆ రచనలో ఉండాలి. దాన్ని చమత్కారమైన ముగింపుతో రచయిత సాధిస్తాడు, పాఠకుడు అంతకు ముందుకు ఊహించనివిధంగా దాన్ని సాధించడంలో రచయిత నైపుణ్యం రాణిస్తుంది, పాఠకుడి హృదయాన్ని హళ్తుకొంటు:ది. ఆ విధమైన అనుభూతి కలిగించగల రచన జీవం పోను కొంటు:ది,

మొ త్రంమిద అగ్ని పురాణకర్త చెప్పిన లక్షణాలన్నీ ఉన్న కథాని కలు ప్రాచీన సాహిత్యంలో కనిపించకపోయినా కథానిక నీడలు మ్మాతం బాగా గోచరిస్తాయని చెప్తూ, “మచ్చుకు విక్రమార్క. చర్మితలోని 18వ కథ తీసుకోవచ్చు. ఈ కథ మొదట సంభమాశళ్చర్యాల్లో ముంచే భయానక ఘట్టం ఒకటి కనిపించి అధికమంగా వికసించి అద్భుతమైన నిర్వహణకు తిరుగుతుంది. దీన్ని విస్తరించి బాగా దిద్దితే మంచి కథానిక అవుతుంది.

“హితోపదేశంలో ఘంటాకర్ణ, కందర్బ కేతుకథలు, బాలా కథానికా లక్షణాలతో ఉన్నవి. దళకుమారచరి తలోని కొందరి చర్మితలు [పత్యేకించి దిద్దితే మంచి కథానికలవుతాయి.” అన్నారు హనుమచ్చ్భాన్త్రిగారు.18

(వబంధాలపట్టా దృళ శీకావ్యాలపట్టా అభిరుచి పెరిగిన కారణంగా వచనరచన.-_అందులోనూ కథానికరచన-పట్ట అనాదరం ఏర్పడి ఉండటమే ఏవంవిధ లక్షణాలతో సర్వాత్మనా తులతూగే రచనలు ఈనాడు మనకు లభించకపోవడానికి కారణం. కేవల లక్షణ నిరూవణవరకైనా అగ్ని పురాణం దీనిక్రి స్థానమిచ్చి భారతీయుల (పతిష్టను నిలిపింది. నై

కథానిక : స్వరూపనిరూవణ 1856 కథానిక ; పాళ్చాత్య సాహిత్యశాస్త్రం

కవితలో గీతం ఎటువంటిదో వచనరచనలో కథానిక అటువంటిది. కవితలో గీతానికి ఎంతటి అత్యున్నత స్థానమున్నదో కథానిక అంతటి స్థానానికి అర్హ మైనది. గీతానికి మహాకావ్యంతో ఎటువంటి పోలిక ఉన్నదో కథానికకు నవలతోగాని, నాటకంతోకాని అటువంటి పోలికే ఉన్నది. ఆందుకే _ఫెడరిక్‌ బి. పెర్కిన్స్‌, శౌనిల్‌ వవిలర్భొ (18/7) అన్న తన కథాసంపుటికి పీఠిక రాస్తూ, “సం్యగహంగా చెప్పాలంటే, పర్వతం ముందు వజం ఎలా ఉంటుందో దీర్షకథముందు కథానిక అలా ఉంటుంది” అన్నాడు.

అయినా ఈ వ్మకియకు వంధొమ్మిదో శతాబ్ది వరకు సమాదరం లభించలేదు. చిన్నకథ కావడమే ఇది చేసుకున్న పాపం కాటోలు! “ది క్రిటిక్‌" విక సంపాదకుడన్నట్టు (188గ), “కథానిక యౌవనంలో రాస్తారు. నవల అనుభవంతో పండిన తరవాత రాస్తారో” అన్న అభ్మిపాయం చాలామంది మనస్సులో ఉండి ఉంటుంది. అమెరికా కథానికా రచయితల్లో (వ్మపథముడనిపించుకొన్న వాష్షింగ్లన్‌ ఇర్వింగ్‌ రూడా ఈ (ప్మ్యకియను యాదృచ్చికంగా చేపట్టాడు (1/19), ఇర్వింగ్‌ ఇంగ్లండ్‌లో చిక్కూబడిపోయినప్పుడు చేతిలో డబ్బు ఏమీ లేదు. రోజు గడవడానికి తగ్గ సంపాదనకోసం ఏ పని అయినా చేబడదామన్నా రచనావ్యాసంగ౫ం తప్ప మరొకటి తెలియనివాడు. ఆ విధంగా చేసే రచనకూడా తొందరగా పూర్తయి. నాలుగు డబ్బులు తెచ్చేటట్టు ఉండాలి. నవల రాసే శకి సామార్జ్యాలు తనకు లేవు, కాబట్టి కేవలం తనదై న ఒకానొక (పక్రియ చేబట్టి రచన సాగించాలి. ఆ రోజుల్లో అత్యధిక | పజాదరమున్నవి స్కాట్‌ బైరన్‌ల నమునాలో రాసే కాల్బనిక పద్యకథలూ, జర్మన్‌ “మార్చెన్‌” నమూనాలో రాసిన భయానక కథలూ, అత్యధిక భావో దేకపూరిత కథలూ. అయితే ఇర్వింగ్‌, తన రచన మౌలికంగా ఉండాలనే ఉద్దేశంతో

186 కథానిక స్కెచ్‌ అనే (వ్మకియను రూపొందించుకొన్నాడు. దాంట్లో కూడా సాధారణతను కాకుండా నిర్జిష్టతను అభిలషించాడు. ఆతనికి కావలసినవి నమూనాలు కావు; ఒక మూసలో పోసినట్టుండే ప్మాతలు కావు. జీవంతో తొణికిసలాడే వ్యక్తులు కావాలి; అటువంటి [వత్యేకతగల స్థానాలు కావాలి. కథకొక పథకం వేసుకోవడం, నాటకీయ సంఘర్షణ రూపొందించడం 'వంటివాటితో అతనికి (ప్రమేయం లేదు. ఏదైనా ఒక చి త్తవృ త్రినిగాని, భావ్మోదేకాన్నిగాని, తీసుకొని దానికి తగ్గ వాతావరణం కల్పించి రచన సాగించడం ప్రారంభించాడు. ఈ విధంగా ఇతడు కథానిక నొక పత్యేక సాహిత్య (ప్మకియగా ఆనాడే గుర్తించాడు. ఒక మ్మికుడికి రాసిన ఉత్తరంలో ఈ విషయం స్పష్టంచేస్తూ, తనదైన ఒకానొక పత్యేక (వ్మక్రియను చేబట్టదలచాననీ ఏ ఇతర రచయితనూ అనుసరించబోననీ స్పష్టంచేళాడు.!? నిజమే. అతడు దాన్ని పరిచయం చేసిన తరవాత ఆ మార్షాన్ని సాగడానికి చాలామంది సిద్ధమయారు,

“స్కెచ్‌. అన్న పేరుతో వాషింగ్దన్‌ ఇర్వింగ్‌ (వవేశ పెట్టిన ష్మకియ యూరప్‌లో అనతికాలంలోనే బహుజనాదరణను ఆఅందుకొన్నది, ఈ [వభావం అమెరికాకు కూడా (సరించి యువరచయితల్ని చాలా మందిని ఉత్సాహపరిచింది. అయితే వారి రచనలు వెలుగు చూడటానికి కొంతకాలం వట్టింది. “ది ఆట్టాంటిక్‌ సువెనీర్‌*, 'దిటోకెన్‌' వంటి పృతికలు రంగంలోకి (ప్రవేశించిన తరవాత 'స్కెచ్‌” క్రి [ప్రాచుర్యం వచ్చింది. “కేథరిన్‌ సెడ్డివిక్‌, పాలింగ్‌, సిమ్స్‌, హాథారన్‌, పో* కథారచనలో అగ గాము లనిపించుకొన్నారు. హాథారన్‌, '*ది టోళెన్‌' వృత్రికకు రాసిన కథలు 24కు తక్కువ లేవు, వాటినే పు సకరూపంలో (ప్రచురించినప్పుడు (1842) “గాజంలి - శం16 216. అన్నాడు, ఇక్కడ గమనించవలసిన విషయం వీమిటం టే ఇర్వింగ్‌ తన కథలను “స్కెచ్‌స్‌' అంటే, హాథారన్‌ తన కథలను 'టేల్స్‌ అన్నాడు.

కథానిక ఏ స్వరూపనిరూసణ 187

హోథారన్‌ (వతిభావంతుడై న గొప్ప రచబుత, అందువల్లనే ప్రో వంటి విమర్శక్షాగేసరుడి మన్ననలందుకొన్నాడు, ఈయన పచురించిన కథల సంపుటి పాళ్చాత్య కథానికాసాహిత్యంలో చరిత సృష్టించింది. “గ్రాహమ్స్‌ మాగజైన్‌" అనే వతికలో, 1842 వృపిల్‌, మే మాసాల్లో వెలువడ్డ సంచికల్లో ఈ కథలను 'పో సమీక్షిస్తూ కథ్రానికారచనకు లక్షణ నిర్దేశం చేయడమన్నది ఆనాడు యాదృచ్చికంగా జరిగినా చిరస్మర ణీయమైంది; ఈనాటి వరకు అన్ని తరాల లక్షణవేత్త్రలకూ ఉపాదేయ మైంది. దీనికి కారణం లేకపోలేదు.హాథారన్‌, పో లిద్దరి కిద్దరూ ఉత్తమ కథానికారచయితలు,

హోథారన్‌ తన కథలను “టేల్స్‌” అం'టే, అన్నీ కావు-వాటిలో కొన్నే అలా చెప్పడానికి అర్హ మైనవి..ఉన్నవాటిలో చాలా మట్టుకు 'ఎస్పే' లే-అని పేర్కొంటూ అడార్‌ ఎలెన్‌ పోో అత్యున్నత వతిభ్మాపదర్శ నకు అవకాశమిచ్చేది 'టేల్‌' "అన్నాడు. నవలకూ వ్యాసానికీ కవితకూ లేని (పాముఖ్యం ఈ 'ప్మకియకు ఉందన్నాడు. “అన్ని రకాల రచనల లోనూ అత్యంత [ప్రాముఖ్యం వహించేది ఏకైక (వభావాన్వితి లేదా (వభావమ్ముద. ఒకే బిగిని చదవగలిగిన రచనల్లో తప్ప తక్కిన వాటిలో ఇది సంపూర్ణంగా నిలవదన్నది స్పష్టం. చిన్నకథ అన్నది అరగంట మొదలుకొని ఒకటి రెండు గంటల్లో చదివించేసేటట్టు ఉండాలి. కళా కుళలుడై న రచయిత ఒక కథానిక రాశాడనుకుందాం. ఏమ్మాతం తెలివైన వాడైనా, ఎన్నుకొన్న సంఘటనల కనుగుణంగా తన ఆలోచనలను మలుచుకుంటాడు. అయితే ఏకైక నిర్మిష్ట ఫలితాన్ని సాధించడానికి వీలుగా బహుజా[గ త్తగా దాన్ని ఊహిస్తాడు. అప్పుడు సంఘటనలు కల్పిస్తాడు. ముందుగా ఎన్నుకొన్న ఫలితాన్ని రూఢిచేయడానికి అత్యంత సమర్థంగా తోడ్పడే సన్నివేశాలు సమకూరుస్తాడు. తాను ఉద్దేశించిన ఫలితాన్ని సాధించడంలో మొట్టమొదటి వాక్యం విఫలమైందం టే, రచయిత మొదటి మెట్టులోనే విఫలుడైనట్టు లెక్క. రచన మొత్తంలో పూర్వ స్థాపిత

186 కథానిక పథకానికి [ పత్యక్షంగాగాని, పరోక్షంగాగాని, అనుగుణం కాని వదం ఒక్క_టికూడా ఉండటానికి వీలులేదు, అనుకూల సాధనాలతో బపు జ్యాగదత్తగా తన కళాకౌళలం పదర్శించి తన రచననొక వర్జచ్చితంలా రూపొందిస్తాడు. అటువంటి చిత్రాన్ని దర్శించే (పేషకుడి హృదయంలో సంపూర్ణ సంతృ ప్తిభావం ఎర్చడుతుంది. అదేవిధంగా ఒకానొక రచన చదివినప్పుడు పఠిత హృదయంలో కూడా అటువంటి సంత ప్రి ఏర్పడు తుంది. అది చిన్నకథకు సాధ్యమైనట్టుగా నవలకు సాధ్యంకాదు. దానికి కారణ మేమిటంటే కథావస్తువులోని ఉద్దేశం, చిన్నకథలో ఉన్నంత నిర్మలంగా, నిశ్చలంగా నవలలో ఉండదు. అనావళశ్యకమైన సంక్మి ప్రత విషయంలో కవిత్వానికి అవవాదమున్న జే కథకూ ఉంటుంది. అయితే అనావళ్యక మైన దీరత లేకుండా చూడటం ఇంతకంటె ముఖ్యం.”20

కవిత్వంకం టె కథకే ఆధిక్యం నిరూపిస్తూ “పోస సౌందర్యా విష్క్కరణకోసం వద్యంలో సాధించబూనే లయ కృతకత్వానికి దారి తీస్తుందనీ సత్యనిష్టమైన ఆలోచనాభివ్యక్తుల వికాసాని కిది అవరోధ మవుతుందనీ అన్నాడు, కథవిషయంళో అలా కాదు. సత్యనిరూపణమే కథకు పరమ్మప్రయోజనం. అత్యుత్తమ కథల్లో కొన్ని ఆలోచనాత్మక మైనవి. మానవ మనస్సీమలోని సువిశాల క్షేత్రాన్ని అంతటినీ కథ చుట్టిరాగలదు. కవిత్వానికి ఆ అవకాశం లేదు. జనదాహుళ్యంలోకి ఎక్కువగా చొచ్చుకొని పోగలిగేదికూడా కథే. ఆలోచనలోను, అథి వ్య క్రిళోను ఇది చూపగల వైవిధ్యం, వై పుల్యం కవిత్వానికి సాధ్యమైనవి కావు. కవిత్వంలో సాధించే సౌందర్యం కథలోకూడా సాధిద్దామని కొందరు రచయితలు (ప్రయత్నించవచ్చు. కాని కేవల సౌందర్యాన్నే ఆంతే రచయిత కథ బదులు కవిత్వం రాసుకోడమే మంచిది అన్నది 'పో వాదంలోని సారాంశం.21

పె సమీక్షద్వారా చిన్నకథకు (సో నిరూపించిన లక్షణాలు ఇవి :

కథానిక ; స్వరూపనిరూవణ 189 క ఏకైక (పభావాన్వితి లి. సంజ్షి ప్రత-ఆరగంట మొదలు, గంటా రెండు గంటల్లో పూర్రిగా చదవగలిగేటట్టు ఉండటం.

ఆ సమీక్షలో నిర్దేశించిన లక్షణాలను సాహిత్య విమర్శకులు ఈనాటికీ ఉదాహరిస్తూనే ఉంటారు. కాని ఈ లక్షణాలు 'టేల్‌'ను దృష్టిలో పెట్టుకొని చెప్పినవే కాని "షార్ట్‌ స్టోరోని ఉద్దేశించి చెప్పినవి కావంటాడు (ఛెడ్‌ లెవిన్‌ పాటీ.22 'పో' ఇవి చెప్పేనాటికి “షార్ట్‌ స్టోరీ అన్న పదమే పుట్టలేదు.

వాషింగ్దన్‌ ఇర్వింగ్‌, తాను రాసిన కథలను 'స్కెచ్‌” లనీ “పేల్స్‌' అనీ అన్నాడు. 'పో' కథ లన్న అర్థంలో 2౯61016 అన్న పదం కూడా వాడాడు (65, . పం 60 ₹166 & కె!జఇయయాంండే ద?51010)... 1822 నాటి “నార్‌ అమెరికన్‌ రివ్యూ' పత్రికలో డానా రాసిన 'ది ఐడిల్‌ మాన్‌' అన్న కథల సంపుటిని సమీక్షిస్తూ, కథారచన అన్న ఆర్హంలో 'ఎస్సే ర్రైటింగ్‌' అని పేరు పెట్టారు. ఇకపోతే, “పో, హాథారన్‌ రాసినవి 'టేల్స్‌' అని వాటి పేర్ణవల్లే తెలుస్తోంది. 18/0 దశకంలో “స్కాబ్నర్స్‌ మంశ్తీ' అన్న వృతికలో “మిసెస్‌ స్కాగ్స్‌ హజ్చ్బెండ్స్‌' అన్న పుస్తకాన్ని సమీక్షిస్తూ, 'లైవ్‌లీ స్కెచెన్‌ అన్నారు. అలాగే మరికొన్ని సందర్భాల్లో 'స్కెచ్‌' అన్న వదమే పయుక్త మైంది.2

1880 దశకంలో ఇంగ్లండ్‌లోను, అమెరికాలోను కథాత్మకవచన రచనాశిల్పకంపట్ల ఆస క్షి పెరిగింది హెనీ జేమ్స్‌, సమకాలిక (ఫెంచి నవలాకారుల శిల్పాన్ని గురించి చర్చించాడు, వోవెల్స్‌, జేమ్స్‌వాదాన్ని అన్వయిస్తూ, వా స్తవికతావాదాన్ని వివరిందాడు. వాల్టర్‌ బిసెంట్‌, నవలారచనమీద ఉపన్యాసం ఇచ్చాడు. రాబర్ట్‌ లూయీ లువెన్సన్‌; రొమాన్స్‌'ను సమర్థించాడు. ఈ చర్చాకాలంలో “సాటర్‌ డే రివ్యూ"

190 కథానిక ప్మ్యతికకు ఒక ఆకాశరామన్న ఉత్తరం వచ్చింది. అందులో, చిన్నకథ పట సాహిత్యకులు చిన్నచూపు చూస్తున్నారన్న ఆందోళన వెలడయి=డి; యా వాడి ఆ లు

దాన్ని గురించి చర్చే జరగలేదన్నాడు లేఖకుడు. “౯16 510౬ 560%, 90969197 2064 6660101621 90 621166, 18 2 రేపిల066 రేలజాయులం6. ౧£ 11662007 జరి. అన్న విశ్వాసం (పకటించాడు. ఈ (ప్రక్రియకు ఇంగ్లీషులో (వత్యేక పదం లేదు. (ఫెంచిభాషలో అం[1ఈ6 అన్నది. 'కథానికికు సమానార్థకం; అదే. భాషలో వాడుకలో ఉన్న ౧0076114 అన్న పదం ఉత్తి “దిన్ని కథకు పర్యాయ:.2ీ

పైన పేర్కొన్న ఆకాశరామన్న __ బాడర్‌ మాథ్యూస్‌. అతడు ఆ మరుసటి సఎవత్సరం (1885) ఆ రేఖను విస్తరిస్తూ. 1109:160€౩ 4జకజ2106 లో ౧౦ ఎెష110509%? 01% 51౧? 5009 అన్న వ్యాసం రాశాడు. 1885లో [(పచుకంచిన తన వ్యాససంపుటి (61 296 1౧సులో చాన్నికూడా చేర్చాడు. మరి మూడేళ్ళ తరవాత దాన్ని [పత్యేక పుస్తకంగా (ప్రచురించాడు. అందులో చేర్చిన అనుబంధంలో రచయిత, 'న్వైన్‌_ టోల్డ్‌ టేల్స్‌” సమీష సందర్భంగా వెల్లడించిన అంశాల్లో అస్పష్టమైన వాటిని స్పష్టంగా వెల్టడించినవాళ్ళలో తానే (వథముణ్ఞని భావిసున) టుగా

ల అవాలి వ (కూడా చెప్పుకొన్నాడు. ఇదొక విలక్షణ సాహిత్య (వకియ అన్న స్పృహ అమెరికా రచయితలకు లేకపోయినప్పటికీ వాళ్ళ చేతుల్లోనే “కథానిక' రూప్ప యు

దిద్దుకుంది. దానికి లక్షణనిర్దేశం చేసిన (ప్రథముడు [భాండర్‌ మాథ్యూస్‌. నవలకు భిన్నమైన ఈ (ప్మకియకు ఏడెనిమిది లక్షణాలు ఆవశ్యక మైనవని ఆయన చెప్పాడు. అవి ఇవి:

1, 0:18108110/ వ “09 0౧06 4090141617 1౧6|906౧92016 6౧౮౩||0/ 15 1౧96౧౦౮౩ ౦/1౧. 7౧6 900/1 910౧/ రంగ౧౭౧౮౩ 2౧ 0181౧౭111౧ ౧10౧ ౪6 60 ౧౦౯౭81 0 116 ౧౦౪6!.”

2. అణి: 706 901011 5100/ ౧౭౩ ౫౧8 16 ౧0౦౪6! 0౭౧౧౦౪ ౧2౪6. 16 691606 01 "018110౧. 23 ౧౦౦ 081160 11 1109

కథానిక : స్వరూపనిరూపణ శేరి! 6౧/౦౧ 1౧౧౧౪59100 : వీ 9[౧౦/1 910% 616819 ౪1 2 510916 00౧2820167. 2 51౧016 6౪6౧, 8 54౧916 6౧౦₹0%, 0 ₹06 567169 06 6౧౦11009 081166 +070) 07 8 5100916 51€621100౧./”

3. 6౦గ|౧౧౭౩910౧ : ““60గ౧|659100 ౧66౮8౭4 21౧౧౦54 89 ౧౧౮౦౧ 28 10౧099౧౮61 2౧64 0/11౧811ష-00౧౧౧|౭5:10౧ ౧౦౪ ౧౧6౯6|౧/ 1౧ 16 18111౧9 016 5107/. 068150 1౧ ౪116 54/19 0 186 ౪౧116. ౦ 618/659100 15 10161౧2016.

4. కెగ౧!12౧09 ౦ 3€/16 : “706 9౧0౧ ౩(0౧/ 510౮6164 ౧4౪6 0/9౪71/ 2౧౮6 0/1]11280౧0/. 1౧ ౧౦ 61859 0 ౪౧/౧౮ 8/69 ౧6౭౧౧695 0% 00౧9౪60410౧ 2౧64 ౧01150 ౦0+ 6౫9౭౦౮1100 ౧౧౦/౪ ౧౦౦౦66. 7౧6 96/16 ౧౮౩౬ 6 66౦2౧6 ౪180[0౮66. [0౪/6౪6/ 365116 1 ౧4౪ 09 1౧ 569695110౧.

5. గం*ింగి : “40౧116 2 969100 ౧౧౭౪ 08 5111 1/9, 1౧ 2 9౧0/4 540%” 90016౪0100 214878 ౧8౧౧6౧5. శీ 366100 ౧౭౪ 09 ౭౧ ౦౪౪11౧6 ౦0+ 0%04120167. 0 6౪6౧ & ౧౦166 ౦0 8 ౧౧0౦6 0౧11౧౮, 9611౧ 2 3[0/గ1 8106/ 1౧9/6 ౧1౮51 06 90౧026- ₹100 60౧06, 9/6 ౧౫౮౩106 40110౧. 4 9%0గ1 510గ/ 15 ౧౦౪౧1౧౦ 1616 19 ౧౦ 9407/ 10 +811./

6. గిొంగగ : “706 ౪౧16? 0౦+ 3౧0/1 510/199 గ౧౧4౩1 ౧4౪6 ౪16 $6౧596 01 10౧7 ౧00౧ 1. ఓ400100 [౧88 681166, 16 ౧160656 8౧6 [1281 26410616 010/92861/6 ౧౪౪౧ 016 ౧౦౧౩౪4౦౪0౧ గాలం 09 1001081, 2666164819, [౧8౧౧10-- ౧1౦౮౩.

7. రలర5ళ€డగిం6 : “1౧౧౧౦4౧1 26 +ంగా? 2౧6 56/19, 1౧9 3650)601 0 116 8౧0/1 510/7 19 ౦0₹ ౧౧౦0౧౪ 1౧౧౧౦౧4౧౦6 ౪6 ౧41౪7064 [౧8౪6 10 161! 19 0 364161 1౧19651 1౧80౧ ౧0౪ ౪7064 161 17

8. $1ఓ గ05510106, ౯4౧489౪ : 1 1౧6 ౪౯16౯౦ 3[౧0గ 510/168 [౧25 2 10600% 0 8౧186). 90 ౧౧౮౦1 16 06౧416౧. “0 ౧౧1౧౮16 9 ౧౭౧౦1౦౮౩ (౧40067 26 2 811014 66110419 8౧60 6౪2౧650901 18౪70067 180 45 2౧౫/ 201441 ౧౦౧10౧ 0 5005180069 ? 10 446016 ₹0[౧౧ ౧119 ౧61209 10 €16 “౫౦౮58 0% 1106 56౪680 629165,“ ౪015 13, 0/ 5౧00616 9, ౪169 210 ౦0 19 ౪1116౧01 9౧01 510/165 ౪16౧6౪66 ౧19 1696 192౪9 1౧6 ౪00 6౧0౪౧6 01404 26

192 కథానిక

“'మౌలికత, ఏకత, క్టువత, శై లీరమ్యత, (క్రియాశీలత, రూపం, వస్తువు, వీలుంటే-కల్పని అన్న లక్షణాలు ఎనిమిదీ కథానికాష్యకియ (వళ్యేకతను నిరూపిస్తాయి. ఈ విధమైన సమ్మగ దృష్టి (బాండర్‌ మాథ్యూస్‌ మనస్సులో తటిత్తులా మెరిసింది (1884). అప్పటికి ఇంకా (ఫ్రెంచి కథాసాహిత్యంలో కూడా అంతటి 1వగతి పొడగట్లలేదు. *“కాంటి కూడా కథల్లో చిన్నరకం అన్న స్థాయినీ మీంచీ కేరగలేదేమో అని పిస్తుంది. అయితే (ఫెందిభాషలో వర్చడిన కథానికానికాసం, లక్షణనిర్ధిళం వల కాక రూవస్పృహ (56౧56 ౦% 109%) వల్ద ఏర్పడింది. అందువల్ట అప్పటికింకా యువకుడైన మాథ్యూస్‌ వాదాన్ని సమర్థించినవాళ్ళు లేక పోయారు. 'నేషన్‌ పిక్క, ఇతని అభ్మిపాయాలను ఖండించడానికి ఒక సంపాదకీయమే రాసింది! ఆ అభ్మిపాయాలే సంపూర్ణ రూపం దాల్చి “పెన్‌ అండ్‌ ఇంక్‌ అన్న సంపుటంలో చేరి వెలువడినప్పుడు, అదే వృతిక, వాటిని *'ఓవర్‌ జీనియస్‌" అంటూ ఒక్క మాటతో కొట్టేసింది.

నిశిత పరీశీలనాదృష్టితో మాథ్యూస్‌ రూపొందించిన నియమాలు ఉపాదేయమైనవని విద్వల్టోకం ఈనాటికీ ఆదరిస్తున్నది. సంధొమ్మిదో శతాబ్ది మలుపు తిరిగేనాటికి కథానికారచన ఒక చళ్లువగా రూపుదాల్చింది, లక్యలక్షణసమన్వయానికి చక్కటి ఆవకాశం ఏర్పడింది. అప్పటినుంచి కథానికా వ్మకియ మూడు పువ్వులూ ఆరు కాయలుగా వర్షిస్తుతూ వస్తోంది,

కథానిక ; భారతపాళ్చాత్యలకతణ సమన్వయం

ఏ కళాకారుడైనా తన రచనను తీర్చిదిద్దేటప్పుడు దాన్ని ఒక రమణీయ కళాఖండంగా రూపొందించాలనే ఆశిసాడు. అలా రూపొందించ డానికి ముందు తన మనఃఫలకంమీద స్థూలంగా దానికి కొన్ని రూపురేకలు ఏర్పరచుకొంటాడు. దానికి ఖభౌతికరూపం వచ్చిన తరవాత అందంగా

కథానిక : స్వరూవనిరూవణ ్షేకిలి నగిషీలు చెక్కుతాడు. తన సౌందర్యదృష్టికి దాన్ని (వతీకగా నిలుపు తాడు. తాను ఆనందించి ఇతరులను ఆనందింపజేస్తాడుం

అయితే ఒక్కొక్కప్పుడు రచనకుముందు అతడు ఏర్పరచుకొన్న రూపురేకలకూ చివరికి అందించి ఇచ్చిన రచనకు అంతరం ఎంతో ఉండ వచ్చు. దాని స్వరూపస్వభావాలే పూ రిగా భిన్నంగా మారిపోవచ్చు. అంత మ్మాజాన బాస్‌ పల్పువ కోడు, ఆతడు (వదక్శించినడి జీవంళమైన *ళో అయితే చాలు; సహృదయుణ్ణి మెప్పించగలుగుతాడు. దేశకాలావధులసు మించి జీవిస్తుంది ఆ కకాఖండం. ఆ కళాకల్పనలో అతడు పాటించీన నియమాలేవి, అనుసరించిన పద్ధతులేవి అన్నవాటితో సహృదయుడికి (పాఠకుడు/ పేక్షకుడు/[శోత) నిమిత్తం లేదు. రూపొందిన కళాకృతిని సవిమర్శకంగా వరిశీలించి, తులనాత్మకంగా వివేచించి, మూల్యంకట్టే నిపుణులు (వతి రంగంతోనూ ఉంటారు. వారు విశ్హేషించి చూపిన అంశాల తార్కిక చర్చతో ఒక్కొక్క [వత్యేక శాస్త్రమే రూపొందుకు-ది. సౌందర్యకాస్త్రం, సాహిత్యకాస్త్రం ఇలా రూపొందించినవే, ఈ విధమైన శాస్త్రంలో ఒకప్పుడు గూపొందించిన అంశాలు ఆ తరంలోను, భవిష్య త్తరాల్లోను నిర్జిష్ట రంగంలో కృషి చే సేవాళ్ళకు తోడ్పడుతూ ఉంటాము; విమర్శాదృష్టిని అలవరుస్తాయి; వ్యుత్పత్తిని పెంపొందిస్తాయి. కళాకారుడి (వతిభకు వ్యుత్పత్తి తోడై, అభ్యాసంకూడా అలవడినవ్వుడు అతని సృజన శ క్రికి రాణింపు వస్తుంది.

ఏ వ్యకియలో కృషిచేసే రచయితకు, ఆ [|ప్రకియకు సంబం ధించిన నియమవిధానాలు తెలిసి ఉంటాయి. వాటినతడు వల్లెవేస్తాడనీ కాదు, లక్షణ్యగంథాలను దగ్గర పెట్టుకొని వని మొదలు పెడతాడనీ కాదు. అయా లష్షణాలనతడు హృద్గతం చేసుకొంటాడు. అందుకు తోడ్పడేది లక్షణ్మ్యగంథంకం టె ఇతర కృతుల పరిశీలనద్వారా అలవరచుకొనే విమర్శా దృష్టి. ఈ రెండింటి [పయోజనమూ ఒక్కటే. మొదటిదాని కంటె ర0డోది మేలై నదే కానీ ఆ రెండింటి సమన్వయం అత్యావళ్యకం.

[18]

19 కథానిక

భారతీయ సాహిత్యం మౌలికంగా మౌఖిక సాహిత్యం, ఆందువల్రి ఛందోఐద్ధమైన రచనలకే ప్రాముఖ్యం ఉండేది. లిపి అలవడ్డతరవాత కూడా, లేఖనపఠనక్షేశాలకు ఓర్చుకోతేన్సి సాహిత్యకులు సహజంగా వద్య కావ్యాలనే ఆదరించారు. కాబట్టి లవ్యాన్ని ఎదుట పెట్టుకొని రూపొంద నలసిన లక్షణ:-_గద్యకావ్యాలకు సంబంధించినంత వరకు_చాలా ఆలస్యంగా రూపొందింది. చిన్నకథ విషయంలో ఆది మకి ఆలస్యమైంది. దాన్ని ఒక (పత్యేక సాహిత్య[వ్యకియగా గుర్తించి లక్షణని ర్టేశం చేసిన (వ్య్వవథమ [గ్రంథం అగ్నిపురాణం అయినప్పటికీ భారతీయ రచయితలమీద దాని (వ్రభావం ఏమంత లేదనే చెప్పకతప్పదు.

మనకు అనూచానంగా వస్తున్న జానపదకథలున్నాయి. పంచ తంత హితోవదేళాది కథలూ కొన్ని (గంథస్థమై ఉన్నాయి. అయితే కథానికనొాక నిర్దిష్ట సాహిత్య్యవ్మకియగా పరిచయంచేసి ఆ రంగంలో కృషి చెయ్యడానికి మనకు స్ఫూ ర్రినిచ్చి ఒరవడి పెట్టింది పాళ్చాత్యకథానికే కాని భారతీయ కథ కాదు. 1986 ఆగస్టునెల 'వతిభి వ్యత్రికలో ఇంద కంటివారు రాసేవరకు, అఆగ్నిపురాణంలో చెప్పిన కథానికా లక్షణాల సంగకి చాలామంది తెలుగు రచయితలకు తెలియనే తెలియదు. ఆయినా అవ్పటికే కొన్ని దళాబ్దులుగా కథానికలు వెలువడుతూ ఉన్నాయి. ఈనాటికీ కూడా 'పెంపొందుతూ ఉన్నాయి. అయినప్పటికీ ఇక్కడ గమనించవలసిన ముక్యాంశమేమిటం టే, ఆధునిక పాళ్ళాత్య కథానికాలక్షణాలుగా మనం భావించేవాటిని కొన్నిటిని అనేక శతాబ్దులకు పూర్వమే భారతీయలాడ్ష ణీకులు నిర్దేశించి ఉండడం. ఇది మనకు ఆశ్చర్యకరమే కాదు, ఆఫ్హాద కరంకూడా. అందువల్దనే భారతీయ పాళ్ళాత్యలక్షణ సమన్వయం అవసర మయింది. వాటిని కింద వట్టికలో పొందుపరచడం జరిగింది ;

అగ్నిపురాణక ర ఎడ్గార్‌ అలెన్‌ పో (బాండర్‌ మాథ్యూన్‌ (కాలం తెలియదు (1849 సం ॥) (1884 సం 1) న

1. క్లువ్తత 1. ఏకైక వ్రభావాన్వితి | 1. మౌలికత ఏ, అనుదా త్తత £. క్షువత £. ఏకత నకం . తై లీరమ్యత ఉ. కఠథాగర్భంలో 5. |కియాళీ కరుణరసం - ద్రీయాాలత *- రూప
2. కథాంతంలో ర. రూవం అద్భుతం 7. వస్తువు; ఏీలుంటే, 8, కల్పన
3. మై పట్టికలోని మూడు విభాగాల్లోనూ సామాన్యంగా కనిపించే ఆంళం-----'క్టువతి, అంటే, కథానిక చిన్నగా ఉండాలన్న విషయంలో భారతీయ పాళ్చాత్య లాక్షణికులు వకాభిపాయమే వెలిబుచ్చారన్నది సుస్పష్టం. వరిమాణం చిన్నగా ఉండటంవల్డ పాఠకులకు *ఏకబిగిని చదవడానికి వీలవుతుందన్నాడు 'పో, అప్పుడతని ఆవధానత నిశ్చలంగా ఉంటుంది, ఆ ఏకా గతవల్ల తాదాత్మ్యం సిద్ధిస్తుంది. ఆ రచన అతని హృదయంమీద ముద వేస్తుంది. అయితే కథానిక పరిమాణం కచ్చితంగా ఇంత ఉండాలని ఏ లాక్షణికుడూ నిర్ణయించలేడు. 'పో' అభ్యిపాయం [ప్రకారం అరగంటకూ. రెండు గంటలకూ మధ్యకాలంలో పూర్షిచెయ్య గలిగేటట్ట ఉంటే చాలు. నిజానికి అరగంట సేపు కూడా వట్టని అపురూప

1906 కథానిక కథానికలు కూడా లేకపోలేదు (ఉదా॥ వి. రాజారామమోహనరావు “వరద") కథాపరిమాణం రచయిత, ఎన్నుకొన్న వస్తువుమీద ఆధారవడి ఉంటుంది కాబట్టి దాని పఠనకాలాన్ని సూచించడంకూడా అనవసరం. అందువల్లే కాబోలు, అగ్నిపురాణక ర్త క్టువతను పాటించాలని మ్మాతమే చెప్పి ఊరు కున్నాడు. ఆ కవత కథనంలోను, వర్ణనల్లోను, సంభాషణ ల్లోను, ప్యాతచ్మితణలోను, వివిధ భావాల అభివ్య క్రిలోను ద్యోతకం కావాలి. అనవసర మైన వాక్యంకాని, వదంకాని ఒక్కటికూడా రచనలో కనిపించగూడదు. అల్పాక్షర రచనతో అనల్పార్థస్ఫూ ర్తి సాధించాలి. అందుకే మాథ్యూస్‌, రచయితలో మౌలిక సృజనాత్మకతకూ కళాకౌశ లానికీ వంత [పాముఖ్యం ఉందో క్టువ్తతకు కూడా అంత [(పాముఖ్యం ఉందంటాడు. ఈ క్టువ్తత కేవలం కథాకథనంలోనే కాదు, రచయిత శైలిలో కూడా భథాసించాలి. అందుకు భిన్నమైన వైఖరిని కథానిక సహించలేదు.

2, అగ్నిపురాణక ర చెప్పిన లక్షణాల్లో మరొకటి “అనుదా త్తత'. కథావస్తువులోను, భాషాత్రై లిలోను, వర్షనలోను అది కనిపించాలి. అత్యంత సహజంగా, సరళంగా సాగిపోవాలి. ఈ విషయంలో జానపదకథ ఆదర్శ వంతమైనది. అందుకే అది జీవితానికి అంత సన్నిపాతంగా ఉంటుంది. పాళ్చాత్య రచయితలు ఈ నియమాన్ని షాటించారే కాని పాళ్చాత్య లాక్షణికులు దీన్ని (ప్రత్యేకంగా నిర్దేశించి చెప్పలేదు, సహజత్వ, సారళ్యాల (ప్రాముఖ్యాన్ని మట్టుకు ఉగ్గడించారు,

8. కథాదిళలో 'ళయానకంి ఉండాలన్నాడు అగ్ని పురాణకారుడు. కాని ఈ నియమం సర్వాత్మనా ఆంగీకారయోగ్యం కాద. కాబట్టి అలా చెప్పడంలో అతని ఉద్దేశం ఏమిటో ఇక్కడ స్పష్టం కావడంలేదు. ఏ కథ అయినా ఎత్తుగడలోనే పాఠకుణ్ణి ఆకట్టుకోవాలన్నది అందరూ హర్షించేదే. ఆదిలోనే ఉత్కంఠ రేకెత్తించే కథ పాఠకుడి చేత అవలీలగా చదివిస్తుంది.

కథానిక : స్వరూవనిరూవణ 107 కాబట్టి ఆ విధమైన ఉత్కంఠ కలిగించే ఆరంభాన్ని భయానకం ద్వారా సాధించవచ్చునని లక్షణకర్త సూచించి ఉండవచ్చు. పాళ్ళాత్యులు ఈ అంళాన్ని చెప్పలేదు.

తీ కథాగర్భంలో కరుణరసముండాలన్నది మరో నియమం. కరుణమే ఉండాలన్న నియమం అన్నిటికీ వర్రించదు, కరుణం హృద యాన్ని [దవింవజేస్తుంది; నిజమే. కాని అది కథ మధ్యభాగంలో ఉండడమా మానడమా అన్నది కథావస్తువుమీద, సన్ని వేళంమీద ఆధారవడి ఉంటుంది. రససిద్ధాంతం భారతీయం కాబట్టి పాళ్చాత్య సాహితీశాస్త్రవే త్తలు దాన్ని గురించి (వస్తావించే అవకాళమే లేదు.

ర్‌, అగ్ని పురాణంలో చెప్పిన కథానికాలక్షణాల్లో చివరిది “అద్భు తాంతం' అన్నది. ఆరంభంలో పాఠకునిలో ఉత్కంఠ కలిగించి, మధ్యలో హృదయాన్ని (దవీభూతంచేసి అద్భుతంగా ముగిసిపోవాలన్నది దాంట్లో ఊద్దేశం. కథాగర్భం మాట ఏమైనా ఆద్యంతాలు రెండూ ఆకర్షక మైతే తప్ప వఠిత పట్టించుకోడు, పందెపు గ్మురం ఎలా బయలుదేరింది, ఎలా వచ్చి చేరిందన్నవి రెండే ముఖ్యమైన అంశాలు. వాటిలో మళ్ళీ ఒక్క- రవ్వ, ముగింపుకే [ప్రాముఖ్యం ఎక్కువ ఉంది. పాఠకుడు ఊహించని విధంగా కథ మలుపు తిరిగి చమత్కారంగా అంతమైనవ్పుడు కలిగే ఆనందం ఎంతో విలువైనది. అందుకే ఓ. హెనీ కథల్లోని 'కొసమెరుపు' పాఠకులను అంతగా ఆకట్టుకొన్నది. ఈ ఒక్క మెరుపుతో, అంతకు ముందు చిమ్మ చీకటిలో ఉన్నదంతా ఒక్కసారి చటుక్కున కళ్ళకు కడుతుంది. అయితే ఒక్కటి మట్టుకు నిజం; ఈ విధమైన ముగింపు కథాపరిణామం దృష్ట్యా సహజమై ఉండాలి. లేనప్పుడది కృతక మవుతుంది; పాఠికుల నిరసనకు గురవుతుంది.

6, కథకంతకూ అంతస్సూూతం ఒక్కటే ఉండాలన్నాడు ప్రో, అది ఒక సంఘటన కావచ్చు, ఒక ప్యాత కావచ్చు, ఒక సన్నివేశమైనా

106 కథానిక కావచ్చు. దాన్ని సమ్మగంగా పోషించినప్పుడే పాఠకుడి _హృదయంమీద ముద వేస్తుంది. దాన్నే “కైక (వభావాన్వితి అన్నాడాయన. ఈ విధంగా ఒకే అంకాన్ని ఎన్నుకోడంలో రచయిత సాధించగల (వయోజనాలు మరికొన్ని ఉన్నాయి. కాంతికిరణాలన్నీ ఒక బిందువు మీద కేందీకృత మైనప్పుడు వస్టువు మనకు ఎంత స్పష్టంగా కనిపిస్తుందో కథాంశం ఏకసూ[త్రం మీద నిలిచినప్పుడు కూడా అంత స్పష్టంగానూ అవగాహన అవుతుంది. రచయిత కథనంలో గాని వర్ణనల్లో గాని, అప్పుడు అనావశ్యక విషయం ఏ ఒక్కటీ చొరవడదు. (వతి మాటకూ, [పతి వాక్యానికి మూల భావంతో సంబంధం గోచరిస్తూ ఉంటుంది, ఈ ఏకాంశవ్యగత వల్ల (వభావోత్పాదకత (పగాఢమవుతుంది,

ఈ అంకాన్ని అగ్నిపురాణకర్ర్త వాచ్యం చెయ్యలేదు. మాథ్యూన్‌ స్పష్టంచేళాడు.

7. “మౌలికత' విషయం. చెప్పినవాడు మాథ్యూన్‌ ఒక్కడే, నవలారచయితకు అవశ్యంకాని మౌలిక సృజనాత్మక కుశలత కథానికా రచయితకు తప్పనిసరిగా ఉండాలని ఆయన అభ్మిపాయం, కావ్యకర్తకు (పతిభా వ్యుత్చ త్యభ్యాసాలు మూడూ ఉండాలంటూ భారతీయ లాచణికులు చెప్పడంలో 'వతిభి కు (పథమ స్థానం ఇవ్వడంలో అంతరార్థ మిదే. నవనవోన్నేషళాలిని అయిన (పజ్ఞే (పతిభ అని వాళ్ళ స్పష్టం చేళారు కూడా.

8. కథయిత శైలిలో క్టుప్తత, రమ్యత ఉండాలంటాడు మాథ్యూస్‌, [వతీ మాటా రచయిత తూచి తూచి వాడాలి. మాటలతో అతడు శిల్పాలు చెక్కాలి; నగిషీలు చూపాలి, మాటలే కాదు, రచనలోని (నకి అంశం తై లిలో అంతర్భాగమే అవుతుంది. అది సహజంగా, సరళసుందరంగా రూపొందినప్పుడు పఠితకు కలిగే తృప్తి వర్ణనాతీతం. వాచ్యం చెయ్యకుండా భావాన్ని ధ్వనింవజేసే సందర్భాల్లో కూడా రచయిత శ క్రిమంతమైన తెలి ననుసరించాలి.

కథానిక : స్వరూవనిరూవణ వ9ిం

9. కథ కేవలం వర్ణపటం కాదు; నిశ్చల చత్రం కాదు. (కియా శీలమై చైతన్యంతో తొణికిసలాడాలి. ఎప్పుడూ ఏదో జరుగుతూ ఉండాలి. మార్పు కనిపిస్తూ ఉండాలి. అది లేకపోతే కథే లేదు. అందుకే మాథ్యూన్‌ అంటాడు; “గి కషేం?9 5909 1 ౧౦లుటుక్‌ 1 లుం6 19 ౧౦ ౩3600 ఇ 211” ఇక్కడ “స్టోరీ అంటే (కియాశీలతే.

10. రచయితకు, తాను రాసే (ప్మకియ తాలూకు రూపురేకల వట్ల స్పష్టమైన, నిర్జిష్టమైన అవగాహన ఉండాలి, నిర్మాణం సహేతుకంగా, సంపూర్షంగా సందర్భానుగుణంగా ఉండాలి. అందుకే ఈ రూవస్పృహ గురించి మాథ్యూస్‌ [వత్యేకంగా చెప్పవలసి వచ్చింది,

11. రూవం, శైలి ఎంత ముఖ్యమైనవైనా కథావస్తువుకు-లేదొ కథాసారానికి కూడా వాటితో బాటు (ప్రాధాన్యమున్న ది. అంతేకాదు, నువ్వు ఏం చెన్పదలచావన్నది, ఎలా చెప్పావన్నదానికంటె ముఖ్యమైనదని అతని అభ్మిపాయం.

12, ఇకపోతే, మాథ్యూస్‌ చెప్పినవాటిలో చివరి అంశ ౧-|కల్పనీ అన్నది. పానకంలో మిరియపు పొడి కలిపినప్పుడు ఎలా రుచిస్తుందో సామాన్యంలో అద్భుతాలను జోడించడం వల అలా శోభిస్తుంది. అయితే ఒక్కమాట -__ రచయిత నేలమీద కాలూనలేనప్పుడే రెక్కలు విప్పి ఎగరవలసినది !

పె వరిశీలనలో తేలినదేమిటంటే, కథానికా పక్రియ తాలూకు మౌలిక లక్షణాల విషయంలో అగ్నిపురాణ కాలంనుంచి ఈనాటి వరకు భిన్నాఖ్మిప్రాయమన్నది లేదు, భారతీయ లాక్షణికులు స్యూత్మప్రాయంగా చెప్పిన అంళాలకు పాళ్చాత్య సాహిత్యశాస్త్రంలో వివరణలు (గ్రహించవచ్చు. అయితే భారతీయ కథానిక (పగతి అనేక శతాబ్దాల కాలం కుంటుపడి ఉన్నందువల్హ పాళ్బాత్య లాక్షణికులు గమనించిన ఆంకాలను భారతీయ లాక్షణికులు సంపూర్ణంగా ఆవిష్క్మరించలేకపోయారు.. ఏది ఏమైనప్పటికీ

198 కథానిక కావచ్చు. దాన్ని సమ్మగంగా పోషించినప్పుడే పాఠకుడి _హృదయంమీద ముద వేస్తుంది. దాన్నే “ఏకైక (పభావాన్వితి అన్నాడాయన, ఈ విధంగా ఒకే ఆంకాన్ని ఎన్నుకోడంలో రచయిత సాధించగల (వయోజనాలు మరికొన్ని ఉన్నాయి. కాంతికిరణాలన్నీ ఒక బిందువు మీద కేందీకృత మైనప్పుడు వసువు మనకు ఎంత స్పష్టంగా కనిపిస్తుందో కథాంశం ఏకసూూ తం మీద నిలిచినప్పుడు కూడా అంత స్పష్టంగానూ అవగాహన అవుతుంది. రచయిత కథనంలో గాని వర్ణనల్లో గాని, అప్పుడు అనావశ్యక విషయం ఏ ఒక్కటి చొరపడదు, (వతి మాటకూ, (పతి వాక్యానికీ మూల భావంతో సంబంధం గోచరిస్తూ ఉంటుంది. ఈ ఏకాంశవ్య[గత వల్ల (పభావోత్చాదకత [వగాఢమవుతుంది.

ఈ అంకాన్ని అగ్నిపురాణకర్త వాచ్యం చెయ్యలేదు, మాథ్యూస్‌ స్పష్టం చేళాడు.

7. 'మౌలికత' విషయం. చెప్పినవాడు మాథ్యూస్‌ ఒక్కడే. నవలారచయితకు అవశళ్యంకాని మౌలిక సృజనాత్మక కుశలత కథానికా రచయితకు తప్పనిసరిగా ఉండాలని ఆయన అభ్మిపాయం. కావ్యకర్తకు (పతిభావ్యుత్చ త్యభ్యాసాలు మూడూ ఉండాలంటూ భారతీయ లాక్షణికులు చెప్పడంలో 'పతిభి కు (పథమ స్థానం ఇవ్వడంలో అంతరార్థ మిదే. నవనవోన్మేషకాలిని అయిన (వజ్జే ప్రతిభ అని వాళ్ళ స్పష్టం చేశారు కూడా,

8. కథయిత శైలిలో క్టువ్తత, రమ్యత ఉండాలంటాడు మాథ్యూస్‌. [పతి మాటా రచయిత తూచి తూచి వాడాలి. మాటలతో అతడు శిల్పాలు చెక్కాల్సి నగిషీలు చూపాలి, మాటలే కాదు, రచనలోని (పతి అంశం శైలిలో అంతర్భాగమే అవుతుంది. అది సహజంగా సరళసుందరంగా రూపొందినవ్పుడు పఠితకు కలిగే తృప్తి వర్ణనాతీతం. వాచ్యం చెయ్యకుండా భావాన్ని ధ్వనింపజేసే సందర్భాల్లో కూడా రచయిత శక్తిమంతమైన తెలి ననుసరించాలి.

కథానిక : స్వరూవనిరూవణ డ9ి9్రి

9. కథ కేవలం వర్ణపటం కాదు; నిశ్చల చిత్రం కాదు. [కియా శీలమై చైతన్యంతో తొాణికిసలాడాలి, ఎవ్పుడూ ఏదో జరుగుతూ ఉండాలి. మార్పు కనిపిస్తూ ఉండాలి. అది లేకపోతే కథే లేదు. అందుకే మాథ్యూన్‌ అంటాడు; “గి 3షం7౯ 390%? 19 ౧౦108 15 లుల6ం 13 00 960177 ఇళ 211 ఇక్కడ “స్టోరి ఆంటే [క్రియాశీలతే.

10. రచయితకు, తాను రాసే (వ్మకియ తాలూకు రూపురేకల వట్ట స్పష్టమైన, నిర్దిష్టమైన అవగాహన ఉండాలి. నిర్మాణం సహేతుకంగా, సంపూర్ణంగా సందర్భానుగుణంగా ఉండాలి, అందుకే ఈ రూవస్పృహ గురించి మాథ్యూస్‌ [పత్యేకంగా చెప్పవలసి వచ్చింది.

11. రూవం, శైలి ఎంత ముఖ్యమైనవై నా కథావస్తువుకు-లేదా కథాసారానికి కూడా వాటితో బాటు [పాధాన్యమున్నది, అంతేకాదు, నువ్వు ఏం చెప్పదలచావన్నది, ఎలా చెప్పావన్నదానికంటె ముఖ్యమైనదని అతని అభ్మిపాయం,

12, ఇకపోతే, మాథ్యూస్‌ చెప్పినవాటిలో చివరి ఆంశం-కల్పనీ అన్నది. పానకంలో మిరియపు పొడి కలిపినప్పుడు ఎలా రచిస్తుందో సామాన్యంలో అద్భుతాలను జోడించడం వల్ల అలా శోభిస్తుంది. అయితే ఒక్కమాట -_ రచయిత నేలమీద కాలూనలేనప్పుడే రెక్కలు విప్పి ఎగరవలసినది !

పె వరిశీలనలో తేలినదేమిటంటే, కథానిక్నాప్మక్రియ తాలూకు మౌలిక లక్షణాల విషయంలో అగ్నిప్పురాణ కాలంనుంచి ఈనాటి వరకు భిన్నాభ్మిపాయమన్నది లేదు, భారతీయ లాక్షణికులు స్కూత్నపాయంగా చెప్పిన అంశాలకు పాళ్చాత్య సౌహిత్యళాస్త్రంలో వివరణలు (గ్రహించవచ్చు. అయితే భారతీయ కథానిక (వగతి అనేక శతాబ్దాల కాలం కుంటుపడి ఉన్నందువల్బ పాళ్చాత్య లాక్షణికులు గమనించిన అంశాలను భారతీయ లాక్షణికులు సంపూర్ణంగా ఆవివ్మరించలేకపోయారు. ఏది ఏమైనప్పటికీ

800 కథానిక భారతీయ, పాశ్చాత్య సాహితీవే తలుభయులూ ఏకదిశగానే [ప్రయాణించి రనడంలో సందేహం ఎంతమ్మాతం లేదు.

“ఒక రకమైన ఎత్తుగడ, ఒకానొక నడకతీరు, ఒకే రితిగల ముగింపు, కొన్ని ప్మాతలు, పృాతపోషణవిధానము, వస్తువిన్యాసవై శిష్టము, ఏదేని ఒక జీవిత సత్య పతిపాదనము, అన్నిటిని మించి వ స్వైక్యము అను కొన్ని లవషణములు కలిగి, వినోద విజ్ఞానవికాసాది సాధకమైన చిన్నకథను లోకము “కథానికి అని వ్యవహరించుచున్నది.””2” అని చెబుతూ కుటుంబరాయళర్మ గారు కథానికను ఇలా నిర్వచించవచ్చు నన్నారు. ;

“సాధారణముగ నాతి వి సృృతశ్నేతము కలిగి, ఒకానొక

సత్యమునకో, యథార్థమునకో సంబంధించిన ఉత్కట

సంవేదనముతో కూడి స్వయంసంపూర్ణమై దానిలోని భిన్న

త త్రృములను ఏఖోన్ముఖములుగ చూపు ఇతివృత్తాత్మక గద్య

కవితాశిల్ప _ ఖండమును కథానిక అని నిర్వచింప

వచ్చును.”28

పెదాన్ని నిర్వచనం అనడం కంటె కథానికాలక్షణ వివరణ అనడం సమంజసం, కథానిక “నాతి వి సృళ క్షేతం కలిగి” ఉంటు దనడం సబబే. కాని దీనికి అపవాదాలు ఉండడంవల్ద్య ఒకానొక రచన కథానిక అవుతుందా కాదా అన్నది నిర్ణయించేది పరిమాణం కాదన్నది సుస్పష్టం. అంతేకాకుండా, “కథానిక అనడంలోనే “నాతి వి స్పృత త్మేతము” కలిగినదన్న ఆర్థం ఇమిడి ఉంది. ఇక తరవాతి అంశం, “ఒకానొక సత్యమునకో, యథార్థమునకో సంబంధించిన ఉత్కట సంవేదనతో క్రూడి” ఉండటమన్నది. కథానిక అలా ఉంటుందన్నది వా సవమే కాని తద్భిన్న మైన రచనల్లో కూడా ఆ లక్షణం ఉండవచ్చు కదా ! తరవాతి అంశం “స్వయంసంపూర్ణత” కు సంబంధించినది. కథానిక కిద (ప్రధాన లక్షణమే

కథానిక : స్వరూవనిరూవణ క. కాబట్టి స్వీకారయోగ్యమైనది. అలాగే “భిన్నత త్త్ర్వములను ఏకోన్ముఖ ములుగా చూపు” నది అనడం కూడా సమంజసంగానే ఉంది. చివరికి, ““ఇతివృత్తాత్మక గద్యకవితా శిల్పఖండ”” మన్నది కథానికకు విశేషణంగా వర్తిస్తుంది. మొత్తం మీద పై వివరణలో నిర్వచనాత్మకంగా ఉపకరించే అంళాలు రెండ రెండు; (1) స్వయంసం౭పూర్షత (తి ఏకోన్ముఖత,

ఈ ఆధ్యాయం అరంభంలో, _ “వకాంశవ్యగమై స్వయం సమ్మగమైన కథాత్మక వచన (స్మకియ కథానిక” అని నిర్వచించడం జరిగింది, కథాత్మక వచన (వ్యక్రియల్లో కథానిక ఒకటి. “ఇతివృత్తాత్మక గద్యకవితా శిల్పఖండ” మనే భావం “కథాత్మక వచన (వ్మక్రియ” అనడంలో వచ్చేస్తుంది. ఇకపోతే “స్వయంసంపూర్ణత, ఏకోన్ముఖత” అన్న లక్షణాలు ““వఏకాంశవ్య గత, స్వయంసమ గత” అన్నవాటితో సంవదిస్తాయి. కాబట్టి కుటుంబరాయశళర్మ గారు వివరణాత్మకంగా ఇచ్చిన “నిర్వచనం' కంటె ఈ అధ్యాయం ఆకంభంలో ఇచ్చిన నిర్వచనమే పటిస్థ్రమైనదని (గ్రహించ వచ్చు, దాంట్లో ఉన్న అతివ్యా ప్తి, అవ్యాప్తులు దీంట్లో లేవు.

వ మ్రైక్యభావై క్యాలను సాధించడానికి కథానిక పాటిస్తున్న లక్షణాలను (సంక్షి వ్రత, ఏకాంశవ్య[గత, నిర్బరత, స్వయంసమ[ గత, సంవాదచాతుర్యము, [పతిపాద్య్యపవణత, | పథావాన్వితి) కుటుంబరాయళర్మ గారు వివరించారు. 29 "

కథానిక : ఇతర వచనకథా(ప[కియలు సాహిత్యంలో స్వకీయ స్వరూపస్వభావాలతో విలసిల్దే వచన (వ(కియ కథానిక. ఇతరేతర (వ క్రియలతో ద్రానికిాశజణామైర్మళు చై దృశ్యాలను పఠీశీలించడం (సస్తుతాంశం. శ్‌ క్‌ కుక భంకాల్య న కథానిక : నవల టే [| న | ్న ్టి 16 ంం ఏఏవ 0వ4 606 స నవల వరిమాణంకంటె కథానిక హ్షా నోణం చిన్నది. ఇతివృ తంలో మం 600

సంఘటనల్లో, ప్యాతల సంఖ్యలో, వర్షనల్లో, సన్నివేశ కల్పనల్లో కథానిక కున్న పరిమితులు నవలకు లేవు. కథానిక, అప్పటికప్పుడు ఆకలి తీర్చే “ఫలహారం' వంటిదయితే, నవల ష్మడసో పేతమైన విందుభోజనం వంటిది. కావ్యానికీ ఖండకావ్యానికీ నాటకానికి నాటికకూ ఎటువంటిసంబంధం ఉంటుందో నవలకూ కథానికకూ ఆటువంటి సంబంధమే ఉంటుఐది. ఆదిమధ్యాంతా లన్నీ బహుముథాలుగా వికసించే (ష్మకియలు కొన్ని, ఆద్యంతం ఏకోన్ము ఖంగా వికసించేవి మరికొన్ని. సూరన్న “కళాపూర్ణోదయం! ఇచ్చే అనుభూతి వేరు, జాషువా 'గబ్బిలంి ఇచ్చే అనుభూతి వేరు. అలాగే వేదం వారి “వతావర్ముదీయం', రాజమన్నారు “తప్పెవరిది *; బుచ్చిబాబు “చివరకు మిగిలేది, వద్మరాజు “గాలివాని భిన్నభిన్న అనుభూతులు ఏర్పరుస్తాయి. నవల, నాటకం, కావ్యంవంటి (ప్మకియలు సమ్యగ్దర్శనం అలవరిస్తే ఖండకావ్యం, నాటిక్క కథానిక ఏకాగదర్శనం అలవరుస్తాయి. వాటికి విస్తృతి. ఎక్కువ; వీటికి గాఢత ఎక్కువ. ఈ ఖేదం వల్రనే జగన్నాథ్స్‌పసాద్‌శర్మ, కథానికకూ నవలకూ అంతరాన్ని చక్కటి ఉపమానాల్లో చెప్పాడు. కథానిక చదవడమంటే, తలుపుచిల్టిగుండా తోటలో వికసించిన గూలాబిపువ్వును చూడటం వంటిది; నవల చదవడమంటే, గది తలుపులు ర0డూ తెరుచుకొని గులాబి పువ్వుతోబాటు తక్కిన పువ్వులనూ మొక్కలనూ తోట మొత్తాన్నీ చూడటం వంటిదట.30

“చివరకు మిగిలేది” నవలలో దయానిధి, అమృతం, కోమలి, సుశీల జగన్నాథం-ఆ మాటకు వస్తే నారయ్య మైతం-వివిధ జీవిత సత్యాలకు పతీకలుగా నిలుస్తారు. కోమలికోసం దయానిధి తపన, అమృతం అతని హృదయంమీద చిలికిన పన్నీటి జల్లు, అకారణంగా భ ర్తమీద ఇందిర పెంచుకొన్న విద్వేషం, రాయలసీమ రాళ్ళల్లో దయానిధికి దొరికిన అపురూప వ్యజం-ఇటువంటివన్నీ మన అనుభూతిని వి సృృతం చేస్తాయి. వీటన్నిటి సమాహారం ఒక తరం సంపూర్జానుభవాన్ని మనకు హృద్గతం చేస్తుంది. అయితే ఈ నవలలో వచ్చే ఏ బలవ త్తరమైన

కథానిక ; స్వరూపనిరూవణ వ్లీ08 ప్మాతను తీసుకొన్నా, సంఘటననుగాని వాతావరణాన్నిగాని (గ్రహించినా విడిగా ఒక్కొక్క. అద్భుతమైన కథానిక రాయడానికి వీలు లేకపోలేదు. కాని ఒక నవలలో ఆంతర్చాగమై ఉన్నదానికీ (ప్రత్యేక [వ్మ్యకియగా రూపొందే రచనకూ సంవిధానంలో అంతరమెంతో ఉంటుందన్నది నిర్వి వాదాంశం. పద్మరాజు “గాలివాన వకోన్ముఖుగా సాగినదే కాక స్వయం సమ్మగమైన రచన, ఇదే కనక నవలలో అంతర్భాగంగా ఉండాలంటే దాని స్వరూపంలో మార్చురాకమానదు. * దేశం నాకిచ్చిన సందేశం" (బుచ్చి బాబు) అన్న కథను ఎంత పెంచితే మట్టుకు నవల అవుతుంది ? నవలలో పాతల (కమవికాసానికి వాతావరణాదుల విపుల వర్ణనలకూ అవకాళం ఉంటుంది. కాని కథానికలో అలా కాదు. పాత శీలాన్ని గాని, వస్తుగుణాన్ని కాని, వాతావరణ వరిసరాల్ని కాని క్టువంగా శ క్రిమంతంగా చెప్పడంలో రచయిత (వతిభ వ్యక్తమవుతుంది. కథానికా నవలా రెండూ కథాత్మక వచన సాహిత్యంలో అంతర్భాగాలే. అయినప్పటికీ దేని వంధి దానిది. ఈ రెంటికీ వ(జానికి కొండకూ ఉండే అంతరం ఉందని (థెడంక్‌ వి, 'పెర్కిన్స్‌ (దాబిల్‌ నజిలర్భొ సంపుటికి రాసిన పీఠికలో) అన్నది అందువల్లనే. అంతేకాకుండా “ది [కిటిక్‌' అన్న పిక సంపాదకుడు (1887) అంటాడు, “'గీ5 & 16 ౬ 5కషేం*6 3905 9 90640664 10 0౦04ల *%116 లేం ౧౦761 18 2 90646066 05 అమం:16006”1 '*కథకఘనాపాటి ్రీపాద సు బహ్మణ్యళాన్త్రీగారు, తెలంగాణా రచయితల సంఘం ద్వితీయ వార్డి కోత్సవాల సందర్భంగా, 6-9-1956 తేదీన వరంగల్డులో చేసిన [ప్రసంగంలోని ఈ వాక్యాలు గమనించదగ్గ వి : “క్రూనవ జీవితాన్ని నవల విశదం చేస్తే దాన్ని నాటకం ఉబ్వులవరు స్తే, చిన్నకథ మనిషి జీవితంలో రసవత్తరమైన ఒక ఘట్టాన్ని జటిలమైన ఒక అనుభూతిని హృదయం మీద అచ్చుగుద్దుతుంది. చిన్నకథకు ...... మూర్రిమంతాన్నిబట్టి కాదు

వ0క కథానిక పరిగణన ఆత్మనుబట్టి. చిన్నకథకు గల విశిష్టతను గు ర్రించకపోతే చిన్నకథ [వాయటం సాధ్యమా ౯) కొడవటిగంటి కుటుంబరావుగారి మాటల్లో చెప్పాలంటే, *“'ఒకే సంఘటనను చిి(త్రించేది చిన్నకథ. ఒక జీవితథాగాన్ని చి తించేది నవల. కథకు వాతావరణం పాతల మన సత్వ. నవలకు వాతావరణం సంఘం....నవలలో యథార్థ జీవిత వాతావరణం వొది లేసి మారుమూల సంఘటనల వరంపర చ్మితించడం సాధ్యంకాదు. నవల ప్యాత జీవితంద్వారా కొంతవరకుసంఘం జీవితంకూడా చీతించక తప్పదు. నవలలో పాతలు వరిణామం చెందుతాయి, చిన్నకథల తాలూకు సంఘటనలు పాత్రల పరిణామానికి ఎంత పబలమైన అవకాళం ఇచ్చినా ఆ పరిమా ణాన్ని చితించడం చిన్నకథ ఆశయం కాదు.” 33, 34 కథానిక ; నవలిక__పెద్దకథ

లక్షణరీత్యా కథానికలై ఉండి వస్తురీత్యా దీర్దమైన రచనలు కూడా ఉంటాయని వెనక ఒక సందర్భంలో చెప్పడం జరిగింది. ఉదా॥ బుచ్చిబాబు “అడవి కాచిన వెన్నెలి, ్రీపాద స్కుబహ్మణ్యకాస్త్ర “మార్షదర్షి. ఈ కథలు నవలికనూ పెద్దకథనూ తలపింవజేస్తూ ఉంటాయి. కాని ఈ (వ్మకియల లక్షణాలు వేరు వేరు.

నవలిక “౧076166 అన్నదానికి సమానార్థకం, దీన్ని చిన్న నవల అనికూడా అంటుంటారు. దీంట్లో, కథానికలో ఉండే శిల్పమూ నవలలో ఉండే విస్పృతీ మేళవిస్తాయి. అముతే, “చిన్నకథను పెంచినా, నవలను కుదించినా “చిన్ననవలి అవుతుందన్న భావం ఎవరికైనా ఉంటే అది సరిఅయిన భావం కాదు.” 35 అంటారు కుటుంబరావుగారు. అయితే పెద్దథ విషయంలో ఒక చిక్కు ఉంది, శిల్పదృష్ట్యా ఇది కథానికకు దగ్గరగా ఉంటూ కొంత వరకు వ్యా ప్తిచెంది ఉంటుంది. ఈ వ్యాపి చిన్న నవలకుండే వ్యా ప్రివంటిది కాదు. అందువల్హ నవలికనూ పెద్దకథనూ వేరు చేయడంలో శ్రేళముంది, కుటుంబరావుగారి '“అడజన్మి చిన్న నవలల

కథానిక ; స్వరూవనిరూవణ 205 [వమాణంలోనే ఉంటుంది కాని అది నవలే. ఆయనే రాసిన “సవతి తల్లి" పెద్దకథ. అందుకే ఆయన ఇలా అన్నారు: “ పెద్దకథకూ చిన్ననవలకూ తేడా చెప్పడం కొంచెం కష్టం. నేను రచించిన లేచిపోయిన మనిషి" 'పెద్దకథ కాదు, చిన్న నవల... ఈ తేడాలు కథాంకాన్నిబట్టే రచనా విధానాన్ని బట్టీ నిర్ణయించాలి.”36 కథానిక : గల్పిక

హిందీలో “గల్ప్‌ అనే పదం కథానిక అనే అర్థంలో వాడుకలో ఉంది. తెలుగులోకి అది 'గల్పికీ గా (పవేశించింది. అయితే దీనికి అర్థం ఒకానొక కథానికావిశేషంగా రూఢి అయింది. ఇంగ్లీవలో “స్కెచ్‌” అన్న వదానికి సమానార్థకంగా కూడా వాడుతుంటారు. దీపావళి బాణసంచాలో “సీమ మిరవకాయి ఎటువంటిదో కథాసాహిత్యంలో “గల్పిక” అటువంటిది,

కుటుంబరాయళర్మగారు ఈ రెండింటినీ తులనాత్మకంగా పరిశీలించి ఇలా చెప్పారు.

“గ్ర ఆకృతిలో గల్పిక కథానికకంటె చిన్నది.

ఆకారంలో చిన్నదిగ ఉండుట మ్యాతమే గల్పికకు

లక్షణము కాదు. కథానికలో వతిపాద్యవస్తు భావముల

ఏకత్వ మెంత (వధానమో, గల్పికలో దాని యేక్తైకత్వ

మంత (వధానము. కావున ఆకారము మరియు చిన్నది

కాక మానదు.

(౧) కథానిక మానవ జీవితమునకు అచ్చమైన [వతి

బింబమై ఉండవలెను. కాని గల్పికయందు ఈ నియమము

అతి[క్రమింవబడుటయు కలదు. (ప్రాయికముగ ఇది హేళ

నాత్మకము. కనుక ఇందలి 'ప్యాతలు, సన్నివేళములు

మున్నగునవి కొంచెము సహ జత్వమును ఆఅతి[కమించిఉండును.

206 కథానిక (110 క థానికవలెనే గల్పిక కూడ పాత్రక్షన్సి ఆశళ్చర్యములో ముంచు కొసమెరుపుతో ముగియగలద్ద, క్రాని జీవత్కథా నిక అని చెప్పదగినదానిని చదివి ముగించిన చదువరి కొంతసేపు అంతర్ముఖుడై కథానికాగతముతిన మానవ స్వభావములు మున్నగువానిని గూర్చి ఆలోచించను. గల్పికను చదివి ముగించిన చదువరి పక్కుమని నవ్వు నవ్వి అంతలో నింకొక గల్పికను చదువుటకు ఉపక మించగలడు,. (17) కథానిక మానవజీవితంలోన్సి క్ష అంశమును చ్నితించినచో; గల్పిక ఒక వ్య క్రియెక్క అనుభవము లోని దళావిశేషమునో, ఒక సంస్థదై న చర్వితలోని వరిణామ విశేషమునో చి(త్రీకరించును, (₹) సాధారణ మానవ జీవితములోని ఒడుదుడుకులను చృితించునది కథానిక; అందుచే సార్వజనీనత కలది. ఒకానొక వ్యక్తిని కాని ఒకానొక వ్యవస్థను కాని, అవహేశనము చేయునది గల్నిక, అందుచే వ్య క్తిపర మైన విశిష్టతయే ఇందలి చ్చితము. ఆది సార్వజనీనమగుచో, ఇది వైయ క్రికము. (౪ కథానికయందుకం టె గల్పికయందు సన్ని వేళమునకు [ప్రాధాన్యము అధికము. "37 అయితే “వెటకారములేని గల్పిక ఉండదు” _ “ప్రాయికముగ. ఇది హేళనాత్మకము” అన్నది సందేహాస్పదం, 1950_60 మధ్యకాలంలో గల్పిక పేరుతో వెలువడ్డ రచనల్లో అద్భుతాన్నీ కరుణాన్నీ పోషించినవి కూడా ఉన్నాయి.

కథానిక ; స్వరూవనిరూవణ ౨07 తెలుగులో గల్పికారచయితల్లో చెప్పుకోదగ్గవాడు 'పూభా (రంగుడు భా మ్మాతం, పైన పేర్కాన్న విధంగా, హేళనాత్మకమైన గల్పికలు అందించారు. కొన్నిటి కరుణావిలమైన వ్యంగ్యం కూడా ఉంది. మంజుట్రీః గూడువీడిన గోరువంకి, “బూటుకాళ్ళు' వంటి గల్పికలు రచించాడు. కథానిక : "స్కెచ్‌ వెలువడ్డాయి. ఇవి పరిమాణంలో కథానిక కంటె చిన్నవి. వీటిని నిశ్చల వర్షపి తాలతో పోల్చవచ్చు. ఒకానొక ప్మాతనుకాన్మి సన్నివేశాన్ని కాని, వాతావరణాన్నికాని, లేదా ఒకానొక మానసికస్థితినికాని క్టువంగా, శిల్ప సుందరంగా చితించడం దీని (వత్యేకత. హితథ్రీ, ఇచ్చాపురపు జగన్నాథ రావు పి. థభ్రీదేవి, ఉమాదేవి, మంజుత్రీ, పి, సరళాదేవి (వభృతులు ఇటువంటి స్కెచ్‌లు కొన్ని అందంగా చ్చితించారు. ఉదా॥ పి. సరళాదేవి “మన్మథుడి నవ్వు", మంజుల్రీ “నాలుగురోడ్డ కూడలి", ఉమాదేవి “జయలక్ష్మి అపజయం. ॥ మొత్తం కథానికకూ స్కెచ్‌కి పదిమాణాత్మకంగానే కాక (వక్రియా త్మకంగా కూడా కొంత అంతరం స్పుటమవుతుంది. పె పరిశీలననుబట్టి కథానిక తక్కిన కథాత్మక వచన (వక్రియ లకు భిన్నమైనదని చెప్పవచ్చు. అయితే వీటి సూక్మవిభజన మాతం కొన్ని సందర్భాల్లో కష్టసాధ్యమవుతుంది. కుటుంబరావుగారు ఇలా అన్నారు. 'చిన్నకథ ఒకే శిఖరం గల కొండలాంటిది. నవల అనేక శిఖరాలు గల పర్వతంలాంటిది. నవలకు “గమనం” ఉంటుది. పెద్దకథ కే కొండ అయినా ఉపళిఖరాలుంటాయి. గమనం లేకపోయినా వ్యాప్తి

ఉంటుంది. ఇది ఒక నిర్వచనం మ్మాతమే. అన్ని నవలలూ ఈ నిర్వచ నానికి కట్టుబడవు. ఒకే. సంఘటన గల నవలలు ఇంగ్లీషులో పచ్చాయి. ఉదా॥ గ 16 0164 [209 206 ల06 562 3క్‌

ఛ్రీపాద సుబ్రహ్మ ణ్యకాస్త్రివంటివారి రచనల్లో ఏది ఏ (ప్యకియా శాఖకు చెందుతుందో చెప్పడం కష్టమవుతుందని కూడా కుటుంబరావుగారు అంటారు: “శాస్త్రీగారి రచనలకు చిన్నకథా, పేద్దకథా, నవలా అన్న మాటలు వాడటం అనవసరమేమో ! వాటి శిల్పాలను ఆయన ఏనాడూ పట్టించుకోలేదు. 39

కౌర్జుక థ : మినీకథ

నిర్శష్ట కథానికాలక్షణాలు లేకపోయినప్పటికీ ఏదైనా ఒక చమత్కార సన్నివేశాన్ని చ్చితించడానికి ఉపయుక్తమైన కథావిశేషాలు కార్డుకథ, మిసీకథ, దాని పరిమాణం ఒక పోస్టుకార్డులో రాయడానికి సరిపడేటంత ఉంటుందన్న అభ్మిపాయంతో కార్డుకథ అని పేరు పెట్టడం జరిగింది. ఈ మాదిరి కథలు 1940, 1950 దళకాల్లో 'చ్చితగువి ప్మతికలో ఎక్కువగా వెలువడుతుండేవి. 'మినీకథి లేదా మినీకత్క అన్నది కొంచెం ఇంచుమించుగా కార్టుకథను పోలి ఉండేదే. అయితే పరిమాణంలో దాని కంటె కొద్దిగా ఎక్కువ ఉండవచ్చు. ఈ రెండు కథలకూ చమత్కారమే [పధానం కాని తదితర లక్షణాలేవీ (పధానం కావు. పరిమాణంలో మట్టుకు సం్యగహంగానే ఉంటాయి.

రేడియో కథ

రేడియోలో [పసారంచేయడానికి ఉద్దేశించిన కథ రేడియో కథ. దీనికి (ప్రత్యేక లక్షణాలన్నవి లేవు. అయితే. రేడియో (పసార నిమిత్తం రాసే కథ విషయంలో రచయిత రెండు విధాల జ్యాగ త్తలు తీసుకోవాలి. (1) కథావరిమాణం కాలనియతికి కట్టబడి ఉండాలి. ఐదు నిమిషాల

కథానిక : స్వరూవనిరూవణ ౭9 మొదలు పదిహేను నిమిషాల వరకు ఏ వరిమితినయినా పాటించవచ్చు. ఆకాశవాణీ కార్మ్మకమ నిర్వాహకులు రచయితను కథ రాసి చదవ మన్నప్పుడే కాలపరిమితి ఎంతో తెలియజేస్తారు. కథకుడు చెప్పేది ఆ వరిమితిని ఎంతమ్మాతం అధిగమించగూడదు. ఆ వ్యవధిలోనే [శోతలను రసింవజేయడానికి కథకుడు తన శిల్పనై పుణ్యమంతా [వదర్శించారి. సాధారణంగా రేడియో కథ వది నిమిషాళ్టో ముగియవలసీ ఉంటుంది. సుమారుగా పుటకు ర్‌ వంక్తుల చొప్పున ఐదారు పుటలు రాస్తే ఆ వ్యవధికి సరిపోతుంది. ఒక్కొక్కప్పుడు 5 నిమిషాల కథలూ ]1ళలేదా 20 నిమిషాల కథలూ కూడా [వసారమవుతూ ఉండటం కద్దు. 1962 ఆకాళవాణి పదరా బాదు కేర్యదంవారు; దేవులవల్లి కృష్ణళాస్ర్రగారి నిర్వహణలో “కథక సమ్మే గనం ఏర్పాటు చేకారు. వాసిరెడ్డి సీతాదేవి, వాకాటి పాండురంగారావు, ఇనుక పల్లి దక్షిణామూ ర్రి, నాయని కృష్ణకుమారి, యశోదా తిరుమల రెడ్డి, మంజుథ్రీ (డా అక్కిరాజు రమాపతిరావు), యద్దనపూడి సులోచనారాణి, పోరంకి దక్షిణామూ రి; తురగా జానకీరాణి (ప్రభృతులు వదకొండు మంది ఐదేసి నిమిషాల చొప్పున కథలు చదివి వినిపించారు. అందుకే ఈ కార్య(కమానికి “ఏకాదశి అని పేరు పెట్టారు. (2) రేడియో కథ విషయంలో రచయిత తీసుకోవలసిన రెండో జాాగత్త (శ్రవణయోగ్యత. రేడియో కారకమం వినేటవ్పుడు [కోత [గహణశళ క్రి అంతా చెవి మీద కేందీకృతమై ఉంటుది, విన్నది వెంటనే అర్థంకాకపోతే తిరిగి చదువుకొనే అవకాశం అతనికి ఉండదు. సుదీర్హ మైన సమాసాలూ, అన్వయకాఠిన్యం ఉండే వాక్యాలూ అతన్ని చికాకు పెడతాయి. అందువల్ల రచన సరళంగా, సహజంగా, సులభ్మగాహ్యంగా ఉండే భాషలో రూపొందవలసి ఉంటుంది. ధ్వనులతో వర్ణచ్మితాలు రూపుగట్టవలసి ఉంటుంది. సంభాషణలు సాధ్యమైనంత తక్కువ ఉండాలి. వర్ణనల్లో న్మిగహం ఉండాలి, పతి వదం, (పతి ఊనిక్క (వతి స్వరం సుస్పష్టంగా చెవికి సోకాలి. (శ్రోత తన ఎదుటనే కూర్చొని [14]

౭10 కథానిక వింటున్నట్టుగా కథకుడు భావించుకొని తదనుగుణంగా రాయాలి, చదవాలి. సినిమాకథ

“సినిమాకు కథేమిటీ? నా మొహం !” అనేవాళ్టు లేకపోలేదు. కాని ఇది అన్ని సినిమాలకూ వర్తించదు. రెండు గంటల కాలం చూడటానికి, వినడానికి అనుకూలమైన చితాన్ని రూపొందించాలంటే._. అతుకుల బొంత కథ అయినా-ఏదో ఒకటి ఉండకతప్పదు. సినిమాలో ప్మాతలు, సంఘట నలు ఎక్కువ ఉంటాము కాబట్టి కథావి సృృతి అవసరమే అవుతుంది. అందు వల్ల నవలలూ పెద్దకథలూ సినిమూలకు అనుకూలంగా ఉంటాయి. అయితే కొన్ని చిన్నకథలుకూడా సినిమాలకు ఉపకరించిన సందర్భాలు లేక సోలేదు. రవీందుడు రాసిన చిన్నకథ ఒకటి పాందీలో 'ఉపపార్‌” చ్మితంగా రూపొందింది. 1971 లో 'పాందూ' దినపతికలో వెలువడ్డకథ (116 11286 501001 సేశ15660) అన్నది “బడిపంతులు సినిమాగా రూపొందింది. వీటిలో ఇతరేతర ఆంకాలను కొన్నిటిని ఉత్తరోత్తరా చేర్చి ఉండవచ్చు. కాని మౌలికంగా వీటికి సమకూర్చినవి కథానికలే. సత్యజిత్‌ రాయ్‌ అటువుటివాటిని [వతిభావంతంగా వినియోగించుకున్నాడు,

సినిమాకథకూ ఇతరకథకూ (ప్రధానమైన అంతరం ఒకటి ఉంది. సినిమాకథ ఎక్కువగా నటనమీద ఆధారపడి ఉంటుంది. సంభాషణలూ దృశ్యాలూ సుగీతం దానికి ఆనుషంగిక మైనవి, నటనాచాతుర్య పదర్శనక్ష కీలకస్థానం సంఘర్షణ. ఇది బాహ్యంకావచ్చు, ఆభ్యంతరంకావచ్చు. సిన్సి మాకు రాసే రచయిత దీనికి (ప్రాముఖ్యం ఇవ్వక తవ్పదు. అచ్చులో వచ్చే కథకూ రేడియోలో (వసారమయ్యే కథకూ ఈ నిర్బంధంలేదృ. వీటిలో రెండు పేజీల్లో చెప్పినదాన్ని సినిమాలో రెండుక్షణాల్లో వ్య క్రి రించవలని ఉంటుంది, అందువల్హ సంక్షి వత, గాఢత, (పభావస్పోరకత అనుక్షణం, అనుపదం గమనించి రాయవలసిన బాధ్యత సినిమా రచయి తకు ఎక్కువ ఉంటుంది,

కథానిక : స్వరూవనిరూపణ లే సాహిత్యపరంగా అత్ర్యుత్తమ మనిపించుకొన్న కథ సినిమావరంగా విఫలం కావచ్చు. సినిమాదృష్ట్యా విజయవంతమైనది సాహిత్యపరంగా శేీలవం ఆయిపోవచ్చు. ఆఅందువల్దకూడా ఈ రెండూ రెండు భిన్న [వకియలని చెప్పకతప్పదు. కథానికాస్వరూపం చిన్నకథ రాయడం పెద్దకష్టం అంటాడు మంజు శీ, “వృుంచినవల (వాయడంకన్నా గొవృకథ [వాయడం గొవకష్టం. చెవ్పుకోదగ్గ శిల్పం” అలా అనడానికి కారణం, కథానిక అన్నది నిష్టగా, నిర్భరంగా సాగ వలనీన రచనా(పక్రియ. వడవలనీన క్రేం ఎక్కువ; చూవవలసిన శిల్పం ఎక్కువ. అందువల్లే [(ష్మకియ స్వరూవస్వభావాల పరిశిలనకూ కల్పనాళిల్ప దృష్టికీ [ప్రాముఖ్య మేర్చడింది, (తిమితీయ విశ్లేషణ కథానికను [తిమితీయం (యొ౭ల-డే[మిలాక109బ్టు గా విశ్ణేషించ వచ్చు- ఆ విభాగాలు ఇవి; వస్తుగత విభాగం రూవగత విభాగం సంవిధాన విభాగం " రచనకు మూలభూతమై | పేరకలీజంతో మొదలుకొని పరమార్థ సంసిద్ధి పర్యంతం సాగే అంతః[స్రోతస్విని వస్తుగత విభాగం, అదినుంచి అంతంవరకు వివిధవయవ సుసంఘటితమైన కథాశరీరం రూవగత విభాగం, అవయవ సుసంఘటన కావించి, సౌష్టవం చేకూర్చి, సౌందర్యం పోషించే వివిధాంశ సమావోరం సంవిధాన విభాగం, _

రే కథానిక

వన్సుగత విభాగం 2 వస్తుగత విభాగంలో గమనార్హమైన అంళాలు నాలుగున్నాయి;

కథాదీజం ఇతివృత్తం కథావస్తువు పరమార్థం

ఒక రమణీయ సన్నివేశం, హృదయవిదారక మైన ఒక సంఘటన, ఒకానొక భావసంఘక్షణ, ఒక శీలవిశిష్టత, ఒక వాతావరణస్థిత్కి ఒక ఊహో చితం, ఒక విలక్షణ (వనృత్తి.వంటివాటిలో ఏ ఒక్కటైనా కథకుడి హృదయంలో స్పందన కలిగించినప్పుడు, ఆలోచనకు (ప్రేరణ ఇచ్చి నప్పుడు, లోలోపల (వవర్థమానమవుతున్నప్పుడు..ఆ మాదిరి అంకాన్ని కొడొలభీం (56011021 సేరే6) అంటాం,

కథకుడి మనోభూమికలో నాటుకొన్న కథాబీజం నాని నాని చిన్నగా మొలక వేస్తుంది. ఉత్తరోత్తరా వికసించే కథారూపాన్ని సూవ్మరూపంలో నికీ పంచేసుకొన్న వీజానికి తొలి పరిణామమే ఈ మొలక, బీజంలో జీవ శ క్రి ఉన్నదీ లేనిదీ ఈ మొలకను బట్టి తెలుస్తూ ఉంటుంది. సాహిత్య పరిభాషలో దీన్ని కథావస్తువు (యల అంటాం ఈ వస్తువునే నిషయం (56916609) అనడంకూడా కద్దు,

కథావీజం వస్తువుకు మాతృక అన్నంతమా[త్రాన ఆ వస్తువు వీడా నికి భిన్నరూపందాల్బ్చే అవకాళం లేకపోలేదు. ఒక్కొాక్కవ్పుడు ఆ రండింటిక్సీ పోలికలే లేకపోవచ్చు. మరొకవ్పడు కొద్దిపాటి మార్పు పొడగట్టవచ్చు, అయినప్పటికీ బీజతత్త్వానికున్న మౌలిక [ప్రాధాన్యం తరగదు.

రాచకొండ విశ్వనాథకాస్త్రి రాసిన "మెరుపు మెరిసింది" కథ పాత్ర కులకు సువరిచితమైనదే, ఆ కథ రాయడానికి ,పేరణ ఎలా కలిగిందో తెలుపుతూ ఆయన 'ఓ కథ కథి అని ఒక వ్యాసం రాళాడు, మదానులో చదివే రోజుల్లో ఆయన క్టాన్‌మేట్‌లలో పిసినారివాడు ఒకతను ఉండే వాడట, పరీక్షరోజుల్లో విద్యార్థలు, బస్సులకోసం వడిగాప్పలు వడి కాలం

కథానీక : స్వరూవనిరూపణ బ1ేత్రీ వృథా చేసుకోడం ఇష్టంలేక టాక్సీలో కాలేజికి వెళ్తూ ఉండేవారట. విశ్వనాథ శాన్ర్రి పిసినారి స్నేహితుడు మృ్మాత9, డబ్బు ఖర్చవుతుందని, వరీక్ష రోజుల్లోకూడా బస్సులోనే కాలేజికి వెళ్ళేవాడట. ఒకరోజున బస్‌స్టాండులో ఎంత సేపు వడిగాపులు పడి కూర్చున్నా బస్సు దొరకలేదు. ఒక మూల, సరీక్షకు టైమ్‌ అయిపోతోంది. బాగా చదివి, రాయగలిగి ఉండి కూడా పరీక్షకు సమయానికి వెళ్టలేకపోతున్నానే అని దిగులువడుతున్నాడు. ఇంతలో ముక్కూ మొహం తెలియని పెద్దమనిషి ఒకాయన కారులో వెళ్తూ, అతన్ని ఎక్కించుకొని కాలేజిదగ్గర దిగవిడిచి వెళ్లాడు, ' దానివల్ద ఆ విద్యార్థి సమయానికి చేరుకొని పరీక్ష రాయశలిగాడు, ఆ అవరిచితుడు చేసిన సాయంగురించి సంతోషంగా అందరికీ చెప్పాడు. అది విశ్వనాథ కాని విన్నాడు. మనస్సులో ఒక్క మెరుపు మెరిసింది. “కార్లో ఓ మొగోడు లిస్ట్‌ ఇస్తేనే ఈ క్కురోడింత పొంగిపోతున్నాడు ! మరింక వయ సులో ఉన్న ఆడదేకాని లిస్ట్‌ ఇస్తే క్నురోడెంత పొంగిపోనో [ అను కున్నాడు. ఇదే కథాబీజం,

“ముప్పై అయిదేష్టు వెళ్లినా వివాహంకాని స్రీకి-అందులోనూ అనా కారికి-అందంగా ఉన్న సంపన్నుడితో వరిచయమైనప్పడు, ఆమె హృద యంలో అశ మొలకెత్తడం సహజం, కొద్దిరోజుల తరవాత అతని చూపు తనమీదినుంచి మళ్లి పోయినప్పుడు ఆమె నిరాళతో కుంగిపోవచ్చు.' కథా వీజాని కిది తొలి వరిణామం. ఇది కథావస్తువు,

కథావస్తువుకు రచనానుకూలమైన పథకం రూపౌొందించినప్పుడు అది ఇతిన్భ త్తం (109 అవుతుంది, విశ్వనాథశాస్త్రి ఇతివృత్రంలో కథా సం[గహం కింది విధంగా చెప్పవచ్చు :

నీరజ ఒక స్కూల్‌లో టీచరు, ఆమెకు ముప్పై అయిదేళ్లు వెళ్టాయి. పెళ్ళిమ్మాతం కాలేదు. అది ఆమెకు చింతగా ఉంటుంది. అందులో అవిడ ఛాలా అనాకార్శి

వ్లీగేశీ కథానీక తనకు పెళ్ళి కావాలని పిల్లలు పుట్టాలనీ చాలా కోరికగా ఉంటుంది. ఇలా ఉండగా హెచ్చుగా వర్షాలు పడే రోజుల్లో ఒక రోజున ఆమె స్కూల్‌కు వెళ్లడానికి బస్సుకోసం చాలా సేపు నిరీషిసూ బస్సుల్లో సీట్టులేక స్టాండులో బాధ వడుతూ ఉండిపోయిన సమయంలో ఒక నడికాలపు సుందరాంగుడు తన కారు ఆపి, ఆమెకు లిఫ్ట్‌ ఇచ్చి స్కూల్‌ దగ్గర విడుస్తాడు. దాంతో ఆమె పులకరించి పోతుంది. ఆ చిన్న సంఘటనమీద బరువైన కలల భవనాలు కట్టేసుకుంటుంది. ఆ చిన్న స్నేహం 'పెద్దదయి పెళ్ళిగా పరిణమించకూడదా అని ఆశలు పెట్టుకొంటుంది, ఆ మర్నాడు కూడా వర్షం కుండపోతగా కురుస్తూ ఉండడంతో అదే దైముకు, అదే బస్‌స్టాండు దగ్గర, అదే. కారుకోసం ఆమె ఆశలన్నీ మూటకట్టుకొని నిరీక్షిస్తూ ఊండగా అదే కారులో, ఆదే సుందరాంగుడు, అదే దారంట వెళ్తూ ఆమెను చూసికూడా చూడనట్టు నటించి, వయసులోనూ అందం గానూ ఉన్న మరి నలుగురు ఆడపిల్పలకు మ్యాత్రం లిఫ్ట్‌ ఇచ్చి ఈమెను మాతం వర్షానికీ నిరాశకూ వదిలేసి వెళ్ళి సోతాడు.1 ఈ విధంగా ఏర్పడ్డ రూపంలోనుంచి అసలు కథ వికసిస్తుంది. అందొలు దిద్దుకొంటుంది. కళాఖండంగా రూపొందుతుంది, ఆ ఇతివృత్తాన్ని తీర్చిదిద్దడంలో నే సంవిధానశిల్పం ద్యోతకమవుతుంది. కథాబీజస్థితినుంచి సంపూర్ణ వికాసస్థితివరకు కలిగే వరిణామం (పతి రచఛయితకూ అనుభవవేద్యమే. అయితే ఈ పరిణామం (పతి రచయిత విషయంలోను, (పతి రచన విషయంలోను ఇలాగే జరుగుతుందని చెప్పలేం, కథలో ఎత్తుగడ మొదలు ముగింపువరకు పూలలో దారంలాగ

కథానీక : స్వరూపనిరూవణ ల15్‌ సాగే ,వధాన థావాన్ని కోథానూ[ళం అంటారు. ఇది అఖండంగా సాగడం కథానికకు అత్యంతావళ్యకం,. ఒకానొక “అవివాహిత” హృదయాభిలాషే రాచకొండకథలో అంతస్సూూతం. ఇదే దాని మూలథావం. ఇద్‌ ఏకోన్ము ఖంగా సాగింది. ఒక్క మెరుపులా మెరిసి మాయమైంది.

రచన చదివినవ్పుడు పాఠకుడి హృదయంమీద అది వేసే ముద ఏమిటి ? లేదా దాని వరమార్థం ఏమిటి £_అన్న పళ్నలు ఉదయిస్తాయి. పె కథలో నీరజస్థితి గమనించినప్పుడు, “అయ్యో, పాపం !* అనిపిస్తుంది. పాఠకుడికి ఆమె మీద సానుభూతి ఏర్పడుతుంది. ఆమె ఉద్యోగం చేసు కుంటున్నది; తన బతుకు తాను బతుకుతున్నది; అయినా జీవితంలో ఒక వెలితి..ఒంటరితనం--నిరాళ ! ముప్పై అయిదేళ్ళు దాటితే మట్టుకు పెళ్ళి చేసుకుని, పిల్లల్ని కని సుఖంగా జీవించాలని ఆశపడగూడదా? తాను అనాకారి అయితే మట్టుకు, జీవితాన్ని వండించుకోడానికి అర్హరాలు కాదా? అనిపిస్తుంది. ,,, అంధకారంలో ఇలా వంటరిగా, నిరాశతో, దారి [ద్యంతో; బాధతో, వర్షంలో చలితో, తడితో, చింకిగొడుగుతో, వంటరిగా , వంటరిగా, .*వంట. =. రిగౌ,..వం, ..టంరిం,.గా, మెరుపు మెరి సింది. మాయమయింది." **2

ఈ విధంగా దయనీయమైన జీవితం గడుపుతున్న ప్మాతవట్ట రవ్వంత సానుభూతి, ఆమె ఈ విధంగా ఉండటానికి కారణమైన వరి స్థితులవట్ల ఏవగింపు, అతిసామాన్యమైన అవకాకానికికూడా ఆశపడగూడదా అన్న విచికిత్స-వెరసి ఆమెవట్ట మన హృదయంలో కలిగే ఆర్హ్భ్రతో భావమే ఈ కథానికకు వరమార్థం. మామూలు జీవితంలో ఆ మాదిరి “అవివాహితను" ఎవరిని చూసినా రాచకొండవారి నీరజే గుర్తుకు వస్తుంది. దీన్నిమించిన [వభావోత్పాదకత ఏముంటుంది ?

పై ఉదాహరణనుబట్టి తేలేదేమిటంటే : కథావస్తుస్సురణకు (పేరకమై నిగూఢంగా దాన్ని నిక్షివం చేసుకొన్న దీిందురూవమే కథానీజం. ఇతి

శ్లీ16 కథానిక వృత్త కల్పనకు ముడిఖనిజాన్ని అందిచ్చే విషయ కథావస్తువు. ఒకానొక పరమార్థ సాధనకు చోదకమయ్యే కథాకల్పనాపథకమే ఇతివృత్తం. మానవ హృదయానికొక ఆర్జ్రమైన అనుభూతి కలిగించి ఒక తథ్యాన్ని ఆవిష రించి, మనస్సును సంఫుల్లం కావించడమే రచనకు పరమార్థం | డూవగత బిఖౌాగోం : రూవగత విభాగంలో వరిశీలించవలసిన ఆంళాలు ఆరున్నాయి : ఎత్తుగడ పట్టు, లేదా పరాకాష్ట నడక విడుపు, లేదా చరమసీమ విషమస్థితి ముగింపు రచముత ఏర్పరచుకొన్న పథకాన్ని అనుసరించి కథను ఎక్కడ ఆరంభిస్తాడో అది ఎత్తుగడ, అది ఆకర్షకంగా ఉండాలి, పాఠకుణ్ణి సుముఖుణ్ణి చేసి ఆసక్తి పుట్టించి, ఉత్కంఠ రేకెత్తించాలి.. ఎత్తుగడ విజయంమీదనే కథ యావత్తు ఆధారపడి ఉంటు:ది. అది సంవాదంతో మొదలుకావచ్చు. పాతపరచయంతో మొదలుకావచ్చు. దృశ్యవర్ణన తోనూ మొదలుకావచ్చు. ఒక్కొక్క ఎత్తుగడ సంఘర్షణతో ఆరంభమవు తుంది. మరొకటి సన్ని వేశకల్పనతో పరిచయమవుతుంది. ఏ విధంగా ఆరంభ మైనవ్పటికీ పాఠకుడు సూటిగా కథలోకి (వ్రవేశించేటట్లు ఉండాలి. ఎక్కడికి పవేశిస్తున్నాడో పాఠకుడికి తెలియకపోయినా బాధలేదు. “నా మీద చాలాసార్హు హత్యా,వయత్నం జరిగింది; మొట్టమొదటిసారి మా అమ్మ కడుపులో ఉండగా__ఆరు నెలలప్పుడు” అంటూ కథ ఎత్తుకొంటాడు ఒక రచయిత, ఇలాంటి ఎత్తుగడ ఆదిలోనే పాఠకుణ్ణి ఆకట్టుకొంటుంది. రెండోది నోశళ. కథావికాసానికి గమనం అత్యంతావళ్యకమై నది, గమనంలేనిడి వర్ణచ్శితమే అవుతుంది కాని కథానిక కాజాలదు. కథ ఆరంభ స్థితికీ అంత్యస్థితికీ మధ్య వరిణామరూపంలో ఇది వ్య క్రమవుతుంది. నడక సూటిగానూ సాగవచ్చు; మబలుపులూ తిరగవచ్చు. ఈ మలుపులవల్హ నడక

కథానీక : స్వరూవనిరూవణ లే? ఒకప్పుడు మందగించవచ్చు; కాని మరుక్షణంలో మరింత వేగం పుంజు కోనూ వచ్చు. సాధారణంగా, నడక ఊర్జ్వాభిముఖంగా సాగుతుంది. ఒక్కొక్కప్పుడు తిరోగతి పట్టవచ్చు. అయినా అది తత్కాలీనమే అయి, పురోగతికి త్వరణం చేకూరుస్తుంది. కార్యకారణాలను సమన్వయం చేస్తుంది. మరుగునపడ్డవాటిని వెలుగులోకి తెస్తుంది. అందువల్దనే అనేక రచయితలు ఫ్టాష్‌ దాక్‌ (01281 02010) పద్ధతిని చేవట్టారు. కథాగమనానికి తోడ్పడేవి ప్మాతలు, సంఘటనలు, సంఘర్షణ, ఎత్తుగడతోనే అది ఆరంభమై పరాకాన్టకు చేరుకొంటుంది. ఇది ఆరోహణ [క్రమమయితే, వరాకాస్టనుంచి ముగింపువరకు ఉన్న దళ అవరోహణ [కమం. ఈ ఆరోహణావరోహణ[కమాలు అన్ని కథల్లోనూ ఒక్క_లాగ ఉండవు. కథాస్వభావాన్నిబట్టి అవి మారుతూ ఉండవచ్చు. అయితే కథా గమనం ఆద్యంతం కుంటుబడకుండా సాగాలన్నది నిర్వివాదాంశం, వేటగాడు సంధించి విడిచిన బాణంలా దూసుకొని పోతుండాలి. అప్పుడే వేగం, త్వరణం సిద్ధిస్తాయి. అందుకు అనువుగా, రచయిత రాసే (వతి వాక్యంలో నుంచి మరొక వఐాక్యం సహజంగా పుట్టుకొని రావాలి. పతి సంఘటనా మరొక సంఘటనకు మాతృక కావాలి. కథను మరికొంత ముందుకు నడిపిస్తూ ఉండాలి. ఇందుకు తోడ్చడే సాధనం భాషా శైలి. అది సహ జంగా, సరళంగా ఉన్నవ్పుడు కథ నడకకు అందం వస్తుంది. మూడో ఆంశం ఎొవమన్జ త (౮1౩19). కథాగతమైన ఫలా పేక్షకు అవరోధం; వరస్పర విరుద్ధ శక్తుల మధ్య ఘర్షణ ఏర్పడి పర్యవసానం అనిశ్చితమైనప్పటి స్థితిని విషమస్థితి లేదా సంకటస్థితి అని చెప్పవచ్చు. ఇది ప్మాతలమధ్య ఏర్పడవచ్చు; ప్మాతకూ సన్ని వేళానికీ మధ్య ఏర్పడ వచ్చు; సంఘటనకూ సంఘటనకూ మధ్య ఏర్పడవచ్చు. ఇది మానవ మూలకమైనా కావచ్చు. మానవేతర మూలకమైనా కావచ్చు. కథావథంలో ఇదొక మైలురాయి వంటిది. కథ అక్కడ కొంతసేపు ఆగకతప్పధు,

లేర కథానిక మరుక్షణంలో దాన్ని దాటి ముందుకు పోవనూ వచ్చు; పక్కకు మలుపు తిరగనూ వచ్చు.

కథలో ఇటువంటి విషమస్థితులే పాఠకుడి ఉత్కంఠను రేకెత్తి స్తాయి. ఆలోచనకు పురిగొల్పుతాయి. ఆస క్రి "పెంపొందిస్తాయి. ఇటు వంటి ఘట్టాన్ని నిర్వహించడం రచముతకొక సవాలు అవుతుంది. దాన్ని సహజంగా, సంభావ్యంగా నిర్వహించినప్పుడు కథకు బలం చేకూరుతుంది. ఇటువంటి ఘట్టాల్లో రచయితకు బాగా ఉపకరి:చేది నాటకీయ శిల్పం.

నాలుగో అంశం వరాతాత్ధ్థ (౧115220, దీన్నే “ఉత్కర్ష" అని, “పట్టు'

అని కూడా అనవచ్చు. అఆరోహణ[క్రమంలో సాగుతున్న కథ శ క్రినంతనూ కూడగట్టుకొని శిఖరబిందువు నందుకోడమే పరాకాష్ట. ఉష్టమానినిలో పాదరసం ఊర్హ్వముఖంగా వసరించే విధంగానే కథలోని మూలభావం కూడా పరాకాష్టకు చేరుకొంటుంది. ఆ ఉద్వేగం చల్లబడిన తరవాత మళ్ళీ అధోముఖమవుతుంది.

కథలో పరాకాష్ట అత్యంత (పధానమైనది. కథాశరీరంలోని సర్వాంగాలూ సమస్తశ క్రి ఆ దిందువుమీద కేరదీక్సృతమవుతాయి. అప్పు డది అయస్కాంతక్షేతమే అవుతుంది. ఆ కేందంలో (వభవించిన ఒకా నొక విద్యుదావేశం కథాళరీరంలోని అణువణువుకూ (పసరిస్తుంది. తటి త్తులా మెరుస్తుంది. ఈ స్థితిలో పాఠకుడి అవధానత ఆ బిందువుమీదే ఏక్మాగమై ఉంటుంది. మనస్సులో ఉత్పుకత పెరుగుతుంది. హృదయ స్పందనలో ఆవేగం హెచ్చుతుంది. నిదాణమైఉన్న సహజాతాలు ఒక్కు మ్మడిగా ఉద్బుద్ధమవుతాయి; తాదాత్మ్యం కలుగుతుంది.

వరాకాష్ట సంఘటనరూపంలో ఉండ వచ్చు; సంఘర్షణాత్మకంగా ఉండవచ్చు. సన్ని వేశరూపం పొందవచ్చు. ఇది పృాతగత మైనప్పుడు పాక్షికంగా బాహ్యాం, పాక్షికంగా ఆభ్యంతరం కావచ్చు, సంఘటనసన్ని వేశాల వ్రభావం ఉన్నప్పుడది బాహ్యం అవ్పతుంది; అంతస్సంఘర్షణ

కథానీక : న్వరూవనిరూపణ వ్ర (వభావమున్నప్పుడు ఆభ్యంతరమవుతుంది. ఈ రెంటి కలయికా సర్వ సామాన్యం.

కథాసంఘటనల్లో అత్యంత [వబలమైనది, భవివ్యనిర్ణాయక మైనది పరాకాష్ట. కథాగతి కిది లక్యవిందువు. అంతకు కెకి పోయే అవకాశం లేదు. నిలిస్తే కథ అక్కడే నిలిచిపోవాలి, లేదా కిందికి దిగాలి. ఇది “ఒన్‌ వే (టాఫిక్‌”.

ఐదో అంశం చలరమనీమ ((ఢం౧౦౦ంల౫౭౧ఇ) లేదా విడుపు. ఇది పరాకాష్టకూ ముగింపుకూ మధ్య ఊండేది. వరాకాష్టలో ఏర్పడ్డ థా వోదేకా లన్నీ చరమసీమకు వచ్చేసరికి కొంతవరకు శమిస్తాయి. చిక్కుముడులన్నీ విడివడకాయి. కథాగతి అధోదిళగా త్వరత్వరగా సాగుతుంది. ముగింపుకు రంగాన్ని సిద్ధం చేస్తుంది. వరాకాాష్టలో పసెళ్ళివారిల్లులా సందడిగా ఉంటుంది కథ. పెళ్ళి అమిన మర్నాడు ఇంట్లో సందడి తగ్గుతుంది. వచ్చిన బంధువులు తిరుగు ప్రయాణానికి సిద్ధమవుతారు. కథలో చరమ సీమ ఈ స్థితిలో ఉంటుంది. ఇంతకు పూర్వం అపరిష్కృత మైన అంఠా లన్నిటికి ఇక్కడితో నరిష్కారం లభిస్తుంది. కథాగతి వేగం తగ్గుతుంది. ఎక్కడో చటుక్కున ఆగిపోతుంది.

(వతి కథలోనూ చరమసీమ ఉండాలన్న నియమంలేదు. పరాకావ్ట నుంచి నేరుగా ముగింపుకు వచ్చిన కథలు ఉన్నాయి. పరాకాష్టలోనే ముగిసిన కథలు కూడా చాలా ఉన్నాయి. అందువల్ల కథాస్త్వరూపంలో చరమసీమ ఐచ్చికమే కాని నిర్బంధం కాదని [గహించవచ్చు.

ఆరో అంశం ముగింథు, కథానిర్మాణం యావత్తు ముగింపు మీద ఆధారపడి ఉంటుంది, అందువల్లే రచయితలు ముందు ముగింపు నిర్ణయించు కొని ఎత్తుగడ పారంభిస్తారు. భావైైక్య సాధనదృష్ట్యా ఆద్యంతాలకు సంబంధముంటుంది. ఆ రెండింటిలో అంతానికే అత్యధిక [ప్రాముఖ్యం ఉంటుంది. “కథాతరంగం, ముగింపు మాట దగ్గరే బయలుదేరాలి

$20 కథానిక అంటాడు జేమ్స్‌ సైర్న్‌ోి అంటే రచయిత ఎక్కడ ముగిసాడో కథ అక్కడ మొదలవుతుందని అర్థం.

కథకు ముగింపు చరమసీమ చివరే ఉండాలన్న నియమం ఏమీ రేదస్సీ పరాకాష్ట నందిన తరవాత ఎక్కడైనా ముగిసిపోవచ్చుననీ ఇంతకు ముందు చెప్పుకొన్నాం,. అది ఇతివృ త్తంమీద ఆధారపడి ఉంటుంది. అయితే ముగింపు, కథాగతిలో నిర్దిష్ట విశామస్థానమై ఉండాలి. దాని తరవాత రచయిత ఎంత పొడిగించినా వ్యర్థమేనన్నట్టు ఉండాలి,

ఒక చమత్కార సన్నివేశంతోగాని, ఒక హృదయావర్ణక మైన ఘట్టంతో గాని, ఒక అననుభూత విషయావిష్క్యృతితో గాని తటిత్తులా మెరిసే ముగింపు కథకు శోభ చేకూరుస్తుంది. అంతకు పూర్వం సాగిన దానికంతకూ అవ్పడు సార్ధకత సిద్ధిస్తుంది. అందుకే అగ్ని పురాణక ర్త, కథానికకు అద్భుతాంతం ఉండాలన్నాడు. ఓ, హెనీ రచనల్లో అదే స్పష్టమవుతుంది. దీన్నే 'కొసమెరుపు' అంటుంటారు. కథకు కొసమెరుపు అందం చేకూర్చువచ్చు, కాని కథాస్వభావానికది విరుద్ధమై ఆసహజంగా కనిపించినప్పుడు పాఠకుల నిరసనకు గురిఅవుతుంది. కృతకమైన కొసమెరుపు కంటె సహజమైన సాదా ముగింపునే అభిలషించే రచయితలూ అనేకులున్నారు.

కథాస్వరూపకల్పన యావత్తు ఇతినృ త (వణాళిక మీద ఆధార పడి ఉంటుంది. ఈ ఇతివృత్తానికి సంవిధానశిల్పం తోడయినప్పుడు రచన కళాత్మకంగా తీర్చిదిద్దినట్టుంటుంది.

నంబిధాన బిఖాగం సంవిధాన విభాగంలో పరిశీలించవలసిన అంకాలు (ప్రధానంగా ఇఐదున్నాయి ;

ప్శొత సంఘర్షణ సంఘటన సన్ని వేశం కథనం

కథానిక : స్వరూపనిరూవణ లిల్లి]

రూవపకాల్లోను, కథాత్మక రచనళ్లోను సంవాద నటనలద్వారా స్వియ్మవవృత్తిని (వకటీకరించే వ్య కిని ప్మాత (02226669) అంటాం. పాత చెప్పేది 'సంవాదం' (61210566), ప్మాత చేసేది 'నటన / చర్య" (26610%). ఈ రెంటికీ మూలం వైయక్తిక స్వభావం. ప్యాతల్లో కొన్ని మొదటినుంచి చివరివరకు ఏ మార్పూ లేకుండానే ఉంటాయి. మరికొన్ని సమూలంగా మారుతుంటాయి. మార్పు ఉన్నవ్పటికీీ కథలో పాత (వవేశానికీ న్నిష్కమణకూ ఉండే మధ్య వ్యవధిలో పాత పవర్తనలో సంగతత్వం (6093136600) ఉండక తప్పదు. అది సహేతుకం కావాలి. లేనప్పుడు పాత చితణ విచ్చిన్నమవుతుంది.

ఈనాడు కథ అంటే మానవకథ ; మాన్యతగన్న సామాన్యుని కథ. అతని చుట్టూ ఉన్న సమాజశక్తుల వరస్పర వై రుద్ధ్యంలో నుంచి పుట్టిన బాహ్యాభ్యంతర సంఘర్షణల కథ. అందువల్ద కథాప్శాతలు మానవ సహజ మైన ఆశానిరాశలను, సాఫల్యవై ఫల్యాలను, రాగచ్వేషాలను, స్వార్థని స్స్వార్థాలను అత్యంత స్వాభావికంగా (పదర్శిస్తాయి, పరస్పరం సంఘర్షించిన | శక్తులలో చర్మిత కాదు పుక్హుది, కథ-అచ్చంగా జరిగిన కథ ! దానికి మారుపేరు “చరిత అనుకుంటే మనకేమీ అభ్యంతరం లేదు,

కథ ప్యాతచుట్టూ నడుస్తుంది; ప్య్మాతను తన చుట్టూ నడిపిస్తుంది. ఒక్కొక్క పాత, కథకు 'ముగుదాడు' పోసి ముందుకు లాక్కొని వెళ్తుంది. ఒక్కొక్క ప్యాతయితే తానూ ముందుకు నడవక, కథనూ నడవనివ్వక, మోయలేని థారంగానూ పరిణమిసుంది.

పాత వేషభాషలూ అభ్యాస పవర్తనలూ అతని స్థితికీ, స్థాయికీ, స్వభావానికీ సంకేతాలు. మానవ్మపపంచానికి ఐకదేశిక సంక్షి వరూపమే కథాగత పాత, దీనికి కర్తా భోక్తా పాతే, కాబట్టి కథలోకి _వవేళంలేని పాత ఉండవచ్చుగాని, పాతలేని కథ మట్టుకు ఉండదనే చెప్పవచ్చు,

ల్రీల2 కథానిక

రెండో ఆంశం నంథుటిన (1266ల, (ప్రత్యక్షంగా గాని, పరోక్షంగాగాని ప్మాత (ల) ను పభావితం చ్రేఫ్సేటట్షగా “జరిగిన ఒక విషయాన్ని” సంఘటన అనవచ్చు. ఇది ఒక దైనా ఉండవచ్చు. అంతకంటే ఎక్కువైనా ఉండవచ్చు. ఎక్కువ ఉన్నప్పుడు, వాటిలో ఒక్కటే కథొ నికకు ప్రధానమవుతు:ది. ప్రధాన, అప్రధాన సంఘటనల సమాహారమే కథావృ త్తం అనుకొంటే దానికి శిఖర్మపాయమైనది [ప్రధాన సంఘటన* సంఘటనవల్హ కథకు వేగం హెచ్చవచ్చు; ఒక్కొక్కవ్పుడు తగ్గనూ వచ్చు. పాతలోని సర్వవైతన్యం ఒక్కుమ్మడిగా జాగ్యరమై ఒకానొక సంఘటనతో ఉగ్ధీప్తం కావచ్చు; లేదా ఉద్విగ్నమూ కావచ్చు.

సంఘటనలు రెండు రకాలు: సయత్న కమైనవి, యాదృచ్చికమైనవి. యాదృచ్చికమైనవాటిలో మానవేతరళ క్రి (పప్రమేయమున్నవి. కూడొ సంభవించవచ్చు. సంఘటనట్టోంచి నాయకులు పుట్టుకు రావచ్చు. ఒక చిన్న సంఘటన ఒక మహోద్యమానికి నాంది వలకవచ్చు. ఒక్క చిన్న సంఘటనతో ఒక మహాసంరంభం కూడా చప్పగా చల్దారిపోవచ్చు.

సంఘటన నిర్వహణ సామర్థ్యం రచయిత (పతిభకు గీటురాయి.

మూడో అంశం నంభుర్గణ (00౧6100. రెండు వరస్పర విరోద శక్తులు తలపడినప్పుడు కలిగే రాపిడిని సంఘర్షణ అంటాం. ఇది బాహ్యం కావచ్చు, ఆంతరికమూ కావచ్చు. కుటుంబంలో, వర్షంలో: సమాజంలో, రాజకీయ వ్యవస్థలో_ఎక్కడయినా ఎదురయ్యేది బాహ్య సంఘర్షణ. పాత అంతరంగంలో సంభవించేది అంతస్సంఘర్షణ, ఈ రెంటికీ కథమీద (ప్రభావం ఉంటుంది. దీని ఫలితం మీద పర్యవసానం ఆధారపడి ఉంటుంది,

కథాంతరంగములో సంఘటన కెంత (ప్రాధాన్యముందో సంఘర్షణకు కూడా అంత (ప్రాధాన్యముంది. కథకివి కీలకస్థానాలు, రచయిత వీటిని సమర్థంగా నిర్వహించినప్పుడు పాఠకుడి మనస్సును ఇట్టే లగ్నం చేసు

కథానిక : న్వరూవనిరూవజ 220 వరుగె త్తేటట్టు చేస్తుంది. న న వె పాఠకుడు రసించే ఘటాలో సంఘరణ ఒకటి. అప్పుడా సంఘర్షణ (తగతమే కానక్కరలేదు, ఎష్వ్కాకవరంకూడా అవుతుంది. అతనిలో ఆలోచన రేపుతుంది. రచయిత (వతిభ అక్కడ అవుపడుతుంది, నాలుగో అంశం నన్న్మవోవ్‌ం (51౯02609). ఒకానొక పాాతగాని ప్యాతలుగాని ఉన్న స్థితిని సన్నివేశమనవచ్చు. ఇది కేవలం వైయకక్రికం కాదు; ఆతని చుటూ ఉన్న వరిసరాలు, నేపథ్యం, వాతావరణం మొదలయిన య! |! వన్నీ దీంట్లో చేరతాయి. పాతల సితి అన్నది సంపూర్తంగా ఆంతరికం కాదు. బాహ్య న ఖ ణు భావాల ముద దానిమీద ఉండనే ఉంటుంది. దేళకాలాదులు దానికి కారణమవుతాయి. కథాగతమెన సంఘటనలకు కాని, సంఘర్షణలకు కాని అవి జొపచారికాలవుతాయి. సన్నివేశ చ్శితణ సహజంగా, సంగ్రహంగా సాగడమన్నది కథకు శోభ చేకూరుస్తుంది. అందులో (వతి పదానికీ పతి వాక్యానికి సార్ధక్యం సాధించవలసి ఉంటుంది. అనావళ్యకాన్ని అది ఎంత కొంచెమున్నప్ప్‌టికీ పరిహరించి ఆవశ్యకాన్ని పోషించడం రచయిత [వఖథమ క ర్రవ్యమవుతుంది. ఆ విధమైన వర్షనలో (వతి చిన్న అంశమూ సన్నివేశంలో అంతర్చాగమై ఉండాలి. అందుకు అనుగుణమెన స్వాభావిక శత్రైలి ృపయుక్తం కావాలి, ఐదో అంశం కథనం (2212౭609), కథలో పాతల సంవాదం వినా తక్కినదంతా కథనంలోకి వసుంది. ఇది రెండు విధాలుగా ఉండవచ్చు: ఒకటి, ప్మాతలే ఆత్మగతంగా చెప్పేది; రెండోది కథకుడు తానుగా చెప్పేది. తాను చెప్పడానికి అనుసరించే పద్దతి వేరు. ఇతరుల చేత చెప్పించడానికి అనుసరించే వద్ధతి వేరు. ఏది ఎన్నుకోడమన్నది కథ లోని సంవిధాన శిల్చ్పంమీద ఆధారవడిఉంటుంది.

284 కథానిక

కథకుడు సర్వసాక్షి (0౫౫1301600) స్థానుడ్తై పథమ పురుషలో చెప్పే వద్ధతి ఒకటి. పాాతలోకి (వవేశించి అతని ముఖతః ఆత్మ గతంగా (ఉత్తమ పురుషలో) చెప్పేది మరొకటి. అమితీ రచయితకు (పథమ పురుష కథనంలో ఉండే సౌకర్యం ఉత్రమ పురుష కథనంలో ఉండదు, [ప్రథమ పురుషలో అతడు సర్వసాక్ని, సర్వవ్యాపి, అందువల ప్మాతలకు తెలియని అంశాలనూ, తెలియనవసరంలేని అంశాలనూ తెలిసే అవకాశం లేని అంకాలనూ తానే చెప్పవచ్చు. వాటిని వ్యాఖ్యానించ వచ్చు, భిన్న ప్మాతలు బాహ్యాంతళపవృత్తులను రమ్యంగా చ్వితీకరిస్తాడు. కాని ఉత్తమ పురుషలో చెప్పినప్పుడు అతని చూపు, ఆతని మాట ఏకదేశంగానే సాగక తప్పదు.

కథనానికి సహజ వాహకం సరళమైన భాష, తాను నిర్ణయించు కొన్న వస్తువుకు, రూపొందించిన (వణాళికకు అనుగుణంగా ఉండాలి అతని శైలి. భాషను ఎంత పొదుపుగా వాడితే అంత గొప్ప శిల్ప మర్మజ్ఞు డనిపించుకొంటాడు.

మొ త్తంమీద, పెన పేర్కాన్న అంశాలన్నిటినీ దృష్టిలో ఊంచుకొని విశ్తేషించినట్టయితే కథానిక స్వరూవస్వభావాలు సుస్పష్ట మవుతాయి. కథానిక తీరుతెన్నులను వరిశీలించడానికి పె పద్ధతినే అనుసరించడం జరిగింది. వచ్చే అధ్యాయంలో దీన్ని వివరంగా చర్చించడం జరుగుతుంది.

సారాంశం

“కథానిక స్వరూపనిరూవపణి అన్న ఈ _పకరణం నిర్వచనంతో మొదలై కథానికావిశ్తేషణవరకూ సాగింది, ఇందులో ఇచ్చిన కథానికా నిర్వచనం ఈ వ్యాసకర్త (ప్మప్రథమంగా [పతిపాదించిన స్వతంత నిర్వ చనం. ఇంతకుపూర్వం కథానికను గురించి రాసిన (ప్రాచ్యపాళ్చాత్య

కథానిక : స్వరూవనిరూవణ వివర విమర్శకులెవ్వరూ ఈ మాదిరిగా సూూతబద్ధమైన నిర్వచనం ఇచ్చిన దాఖ లాలు ఈ వ్యాసకర్తకు కనిపించలేదు.

నిర్వచన వ్యాఖ్యానం తరవాత థారతీయ సాపిత్యశాస్ర్రంలో కథానికకుగల స్థానాన్ని గురించి వివరించడం జరిగింది, అగ్ని పురాణంలోని కథానికా లక్షణాలను వివరిస్తూ (పపంచ సాపాత్యంలో, మనకు తెలిసి నంతవరకు, కథానికకు [ష్మృవథమంగా లక్షణ నిర్ధేశం చేసిన (వతిష్ట అగ్ని సురాణకర్త కే దక్కుతుందని స్పష్టం చెయ్యడం జరిగింది,

పాళ్చాత్య సాహిత్యళాస్త్రంలో కథానికను గురించిన వరిశీలనలను "పీర్కాంటూ ఎడ్ఞార్‌ అలెన్‌ పో, (ాండర్‌ మాథ్యూన్‌ (వతిపాదించిన లక్షణాలను వివరించడం జరిగింది. తరవాత థారత పాళ్చాత్యలక్షణ సమన్వయం జరిగింది.

“కథానిక: ఇతర వచనకథావ్యకియలు” అన్నవి భాగంలో 'నవల, నవలిక, పెద్దకథ, గల్పిక, స్కెచ్‌, కార్డుకథ, మినీకథ, రేడియోకథ, సినిమాకథి అన్నవాటితో కథానికకు గల సాదృశ్యవై దృశ్యాలను నిరూ పించడం జరిగింది,

“కథానికాస్వరూపం' అన్న విభాగంలో కథానికను (తిమితీయంగా విశ్హేషించడం జరిగింది. వాటిలో మొదటిది వస్తుగత విభాగం, రెండోది రూవగత విభాగం, మూడోది సంవిధాన విభాగం. వసుగత విభాగంలో పరిశీలనకు వచ్చిన అంళాలు “కథావీజఎం, కథావసువు, ఇతివృత్త ౦, వర మార్థం'. రూపగత విభాగంలో వరిశీలించిన అంకాలు ఎత్తుగడ, నడక, విషమస్థితి, వరాకాష్ట, చరమసీమ, ముగింపు, సంవిధాన విశ్లేషణలో 'ప్మాతలు, సంఘటనలు, సంఘర్షణ, సన్నివేశం, కథనం' అన్న అంళా లను పరిశీలించడం జరిగింది,

(1

226 కథానిక

ఈ విధంగా ఈ (వకరణంలో కథానికాస్వరూపాన్ని నిరూపించడం జరిగింది. ఈ నిరూపణకు అనుసరించిన పద్ధతి “త్రిమితీయ విశేషణ” ఇది ఈ వ్యాసకర్త స్వతయ్యతంగా (వకిపాదించినది.

ఈ విశ్రేషణవిభాగాల్లో నిర్దేశించిన వివిధా౭శాలను విషయాత్మ కంగా వివరించడం జరిగింది. వాటి స్వరూపస్వభావాల్లో గల వై విధ్యాన్నీ కథానికాసొహిత్యంలో వాటి తీరుకెన్నులనూ తరవాతి (పకరణంలో పరిశీ లించడం జరుగుతుంది.

1. 566 ఓ6౪4/19 న4౭౪669, 7౧6 06౪78/007600౯ 0 ఈం ఉగాంగం8౧

వొగం/[ 580/౧/, 4 గోనలంగ02/ ౨౪౧/4 81010 86౧6 ౧8౧౧6౧. [6౪

*₹ంగట 19/0, ౧. 291.

2, 5/4

శ. ఇందకంటి హనుమచ్చాన్రి, కథానిక, 'వతిభి, సంపుటి 1, సంచిక 2: ధాతవర్షాసంచిక : ఆగస్టు 19086, ప. 1506, 159.

కీ. అదేచోట, పు, 150

ర్‌ ౨.౨... ,వు. 160

రి బపు, 150

7. 2ర్ర౧గ౧౦౮/౭2|0/27, గి ౧౯౦86 5001150 12౧6141100 9/ గ|2గ౧-

౧౧౭౧2 [124 044 52911, ౪01. 11, 7౧6 6౧౦౪|08౧00508 5&౧8-

[711 56169 01166, ౪281808911, 5600౧64 ౬6641000, 1967 (51194

561100 1904). ౧. 1237 "

రి. సన్నిధానం సూర్యనారాయణకాస్త్ర, (వివరణకర్త ), తొావ్క్రాలంకొలో నంగ్రవాము (నరనభూపాలీయము), ఎం, శేషాచలం అండ్‌ కంపెనీ,

7 సుంకురామచెట్టి వీధి, మృద్రాను-1 మచిలీపట్టణము - సికిందాబాదు,

రెండోకూర్చు, ఫిబ్రవరి 1959 (మొదటికూర్పు 1040) పు, 264

కఠానిక్‌ : స్వర్తృవ్షనిర్రూవణ 297 ననన ననన కు అదేచోట, పు, 264, 265 4 ఉర౧/౧4/౨౨|/2౧7, ౧. 1237, 1238 "= ఇం్మదకంట్రి హనుమచ్చాన్త్రు, కథానిళ “వతిభి), పు. 159.

కర, సన్నిధానం సూర్యనారాయణశాస్త్రి, తావ్యాలంకొాలో నంగ(౮వాము,

పశి. ధత్మేంద కుమారగుప్త , కావా్యాదోల్శొః, మెహర్‌చంద్‌ లఛ్మన్‌దాస్‌, 2738, కూచాచేలాం, దరియాగంజ్‌, ఢిల్లీ- 110006, మొదటికూర్పు 1967, పు. 2026

14. ర. ౧ ౦046 ఈ ౦. 6. గగ (5650. రిగగి, 28008౧ 5౧1/౭/౭గా తీ016“5 7౧6 గా౭ంద0౭/ రొ౭ంగాంళగల - ౯7/00 0౮/00/7౭౧౧. రి౭గ |, ని729ఇ64 ని?289080౧, 689/23, 52648801౪7 ౧6౪0. గ౧ం౦గ౧౭ - 2, గ్‌ం౪15664 2౧4 55౧1876964 £61400౧ 1957 (6156 ౧౦౦11566 1890).

15. ౪. 5. 4౧19, 700 60409౧09 త౭౧94/0 - 50౮/0 లి/060౧౭2గ౧ గగీం*1141 62౧4౧51 50899, 06101: ద8€౧4 : ౪288౧891, 1968 (౯17514 ౧౮౦1180196 1890).

16.18 ఇం్మదకంటి హనుమచ్చాన్తి, కథానిక, “వతి, పు, 160

19. 67200/40/003669 0" 8౧42౧౧౧౭౩. ౪01. 20, ౧71౧494 1947. ని. 581.

20. ౯6887 4116౧ గింం, 74400 - 70/64 540099 గి ₹76890%/ ౦0+ తిగంగ02౧ ౬167416476, 5361601664 2౧౮ 56411664 0౪ ౮౦6 ఓ66 04౪15, తంగగ 7. [౪66/0 దొ౭గ౧ద ఓ006/ గంట, ౪01. !. ఆ౧౦116? 1౧౦౦గ౧౧౦౯౭166, [16౪ ౪౦||. 1948, ౧౧. 471-472.

21. “0/9 [8౪6 98164 141119 1216 ౧29 8 ౧01౧46 ౦0% 30౧౭౯౦౧౦/ 9౪6౧ 0౪6/6 ౧౦౭౧౧). 1౧ 1801 ౪౧౧౦ కం ౧౮౮ ౦ 1015 130107 13 2౧ 69360118] 816 1౧ 420 ఢఏ6౪6100౧౧6౧1 0 ౪16 ౧09౧౧౨ ౧10౧651 1668 - 119 [1662 ౦1+ 6 9968041641 - 106 21111012111193 0౪219 గిగా 279 ౭౧ 1౧9౪౧౭౯౭96 987 €0 106 ర౮6౪9100౧౧6౧1 0811 ౧౦1౧౪ ౦ ంల8658 0౧ 6౧0/658910౧ ౪౧10౧ ౧8౪9 11611 08919 1౧ 7/44. 861 77410 9 0౫46౧ 8౧64 1౧ ౪౦౧/ 0921

లలగ్రి కథానిక 660799, 116 21౧౫ 01౧6 1816. 5009 ౦0 €[౧6 ౧651 181659 2/6 +8163 0 ?26001౧4౪40౧. ౧౮9 ౪1౧6 ₹6!6 ౦0 15 5060199 ౦0+ 60౧౫౧౦510౧, 1 ౧౦1 1౧ 50 611౪721664 2 ౧6010౧ ౦౧ 1౧6 !6910% 0 11౧6, 13 8 18016 - [4౧6 0 1237 ౪౭506 6౫16౧1 ౧౭౧ ౧6 డంగ81౧ ౦01098 ౧౧౪/౭ ౧౦౭౦౧). 15 ౧|౧౦ర౮౦(9 2౯6 ౧6౪6౦? 50 (100, 961 1౧001617 ౧0౧౪ ౧౪౮౧౧6?౦౪5, 8౧౮6 ౧౧౫0|౪ 8౧౧6012516 0౪ 106 ౧౧౭9౩ ౦1 ౧౧౭౧౧1౧6. 7౧6 ౪౪1167 ౦? 116 ౧౧౦౩6 1816. 1౧ 500/1, ౧౭౫ 0/00 10 [౧15 1౧6006 2 ౪851 ౪౭716€6/ 0 ౧౦౧65 0 1౧౪96060౧5 0 1౧౦౮8౧1 8౧౦ 6౫౦1999100--(౧6 21100108- 11/6, 10! 6౫౭౧౧౧16, 6 9828089110, 01 106 ౧౮౧౧౦౮౪|౦౮9) ౪1100 ౭269 ౧౦1౦0౧1 2౧160౧|341021 10 1౧6 ౧౭4౦౮౧౦ ౦0+ ౧౦౦౧౫. 9641 4౨9010661౪ ౧01016640౧ 0౪7 0౧6 0 19 గాం5€ ౧6౦112 2౧6 1౧641906౧329016 4660౧649; ౪6 811066, 01006656, 10 గ౧1౧గా. 11012 06 2646664 ౧69, 027 02/27౧00696, 11820 16 241001 ౪౧౦ 8109 216౧6 ౧6౮61౪7 0698464116! 1౧ 2 ౧7౦96 1816 15 !12500- 1౧0 268 ౯౪1 61386౪2౧1806. [0 0920060/ 624౧ 00 0616! ౪768166 1౧ 1౧6 ౧౦౪౧౫. సం690 ౪/1౧ +97౧0॥ 0? ౧౭8510౧, 0౫ ౧0౯౧07, ౦1 ౧౮1౪4666 01 0౪16? ౧౦1౧౪5“ ౧౧. 472 - 473. 22. ౧66 ౬6/13 న4౪(66, 7౧6 రిం౪6/007760౧౧ ౦ ఉీగాంగింతిగ వగంం/ 5౭20౧4౧ 1970, ౧. 291. ॥ | 23. ౧5/0. 24,25. 6/6 ౧. 203 26. (0/5 ౧. 294 27-20, బొడ్డపాటి కుటుంబరాయళర్మ, ఎిళ్ళూసొపొతి (కెలుగు విజ్ఞాన సర్వస్వము), తెలుగు భాషాసమితి, మ్యదాను: హైదరాబాదు, సంపుటి రి, 19061, ప, 609. 80. జగన్నాఠ్యపసాద్‌శర్మ, శ్రవోనీ కా రచనా ఎధొన్‌, హిందీ [ప్రచారక్‌ పుస్తకాలయ్‌, వారాణసీ_కే, రెండోకూర్పు 1961, పు. 17, 31. [౧96 [6౪/15 ౧2660, 706 007640076౧ 0 8 40004020 వగంం/| తగం/౧/ ౧. 292. శీల, అంధవ[తిక్క, బుధవారం 19=0.19056

కథానిక : స్వరూవనిరూవణ లీల తిరి, కొడవటిగంటి కుటుంబరావు, నవలా 7 బిన్నృతథా (“అభ్యుదయి, ఆక్టోబరు 1946) : సాహిత్య (వయోజనం (వ్యాసావళి విశాలాంధధ వబ్దిషింగ్‌ హౌస్‌, ఏలూరు. రోడ్డు, విజయవాడ - 2, 1969, పు, 56. 34. ౪1010! ౮౦౧99, 6౧౭౭౧౪౮౨ /0070, 56. ౯4415 గంలంం, 4/2 ౪105 ౬82౧6. ౬౦640౧, 1974, ౧. 31. 88. కొడవటిగంటి కుటుంబరావు, బిన్మ్మ నవల, “ఆం(ధ్యవదేశ్‌”, ఏపిల్‌ 1968, ప, 21. 88. అదే వ్యాసంలో, పు. 2౨2 87. బొడ్డపాటి కుటుంబరాయశర్మ, గోల్సిత విశ్వసాపాతి, నంపుటి రీ, పు. 651 - 652. - 88,89. కొడవటిగంటి కుటుంబరావు, 28-ర-187?5 తేదీన చామర్తి కన కయ్యకు. రాసిన ఉత్తరంలో 40. మంజుశ్ర్రీ (డా॥ అక్కిరాజు రమావతిరావు), తథారొండినం, “కథా రంజని" (కథల సంపుటి, రంజని: ఏ. జి, ఆఫీస్‌ తెలుగు సాహితీ సమితి, హైదరాబాదు 500 004, పు, శీ1. రాచకొండ విశ్తునాథకాన్త్ర; శ కట్‌ తలో, “అనామికి (సంక్రాంతి [ప్రారంభ సంచిక, జనవరి 1075, పు. షేకి-15్‌, కీల. 4464444442, వెడత్రు వెరినింది, 'కథాసాగరం' (కథల సంపుటి, పు, 25 _ 43. “7౧09 ౧౧౧|6 గాయం 9181, ౧0౬ 10190౧, 10 [1851 ౪౦6. అీ౭గ౧68 519/0: 29 ౧౮౦1964 6౫/ ౪1010! శంగ౧69, €0/622/6 4/44/647౮ ౧. 63 - 64.

శ్తీ కథానిక ; స్వభావపరిశీలన

“స్వభావ' శబ్దానికి స్వస్థితి సహజధర్మం1 అనే అర్ధాలున్నాయి. ఇవి వ్యక్తికీ వ్యక్తికీ మారవచ్చు; వస్తువుకూ వస్తువుకూమారవచ్చు. కాని సమన్టిగా ఒక జాతికి కాని, (వజాతికి కాని, సమూహానికి కాని స్వరూపస్వభావాలు ఫలానా విధంగా ఉంటాయని నిర్దిష్టంగా నిరూపించవచ్చు,

మానవమానవేతరాలకూ, మూరామూరాలకూ ఏయే స్వరూప స్వభావాలు ఉండేదీ విజ్ఞానశా స్త్రజ్ఞులు నిరూపిస్తారు. ఆలాగే వివిధ సాహిత్య (ప్రక్రియలకు సాహిత్యశాస్త్రవేత్తలు లకణనిర్దేశం చేస్తూ ఉంటారు, ఆ విధమైన లక్యలక్షణసమన్వయమే సాహిత్యళాస్త్రం (వధాన [పయోజనం, పూర్వ్మవకరణంలో, కథానికాావ్యకియ స్వరూవనిరూపణ జరిగింది. కాబట్టి (వకృత పకరణంలో, ఆ స్వరూపంలోని వివిధాంశాల వై విధ్యం, దాని సహజ్యపవృత్తులూ. తెలుగు కథావికలో ఏ విధంగా (వతిఫలిస్తున్నదీ పరిశీలించడం జరుగుతుంది,

సాధారణంగా, ఒక విషయాన్ని గురించి చెప్పే సందర్భంలో 'సరూపస్వభావాలు అన్న సమాసం చాలా అలవోకగా [ప్రయోగిస్తూ ఉంబారు. ఇది ద్వంద్వసమాసం. కంటికి సోకేది స్వరూవం; : మనసుకు తాకేది స్వభావం. ఈ రకమైన వింగడింపు కేవలం మన సౌకర్యంకోసం చేసుకొనేదే కాని, వస్తుతః ఈ రెండూ వేరుచేయరానివి. ఒకటి లేనిదే రెండోది లేదు; రెండోది లేకుండా మొదటిది ఉండదు. ఉదాహరణకు, కొన్ని జంతుజాతుల లాగే మానవుడికి కూడా మెదడు2 అన్నది ఒకటుంది. దానికొక నిర్మాణముంది; స్వరూపముంది. ఇది 'భౌతికం", విషయ్మగహణ,

కథానిక ; స్వభావపరిశీలన రత వ్య క్రీకరణ, చలనచాలనాదుల సమాహారమే దాసిస్వభావం, ఇది 'బౌద్ధికం, స్వరూవ, స్వభావ వివక్ష అవసరమైన పక్షంలో ఒకటి 'మెదడు' (మేధ) అనీ మరొకటి “బుద్ధి' అనీ వ్యవహరిస్తాం, ఆంగ్లంలో ఈ రెంటికీ 0210 అన్న పదమే వాడుకలో ఉంది. ఇదికాక మనివ్నికి “మనస్సు! అనేది మరొకటి ఉంది. ఇది అంతస్సుకు సంబంధించింది. దీనికి స్వభావమే కాని స్వరూపమన్నది లేదు. ఆలాటివే మానవుని సవాజాలాలు (1030106) ' కూడా. ఒకానొక అందమైన దృశ్యం తిలకించినప్పుడు హృదయం అనుభూతిపూర్ణమై శరీరం ఆనందంతో పులక లెత్తుతుంది. ఒకానొక భయంకర వార్త ఆలకించినప్పుడు గుండెకు అదురుపాటు ఎక్కువై ఒళ్ళు చెమటలు కక్కుతుంది. ఇటు ఆనందంతో నిండినా, అటు విషాదంతో అవిసినా కన్నులు చెమ్మగిల్లకమానవు. ఈ ఆర్జ్రత _ ఎక్కడిది శ సంకోచ వ్యాకోచ రూపాల్లో శారీరకావయవాల్లో బయల్పడే మార్పుకు మూలమేది ? వీటి ఫలితంగా కలిగే అనుభూతి మళీ దేంట్లో పర్యవసిస్తుంది ? స్వరూపస్వభావాల ఏవక్ష ఎక్కూడ * ఇటువంటి (వళ్నలుత్పన్న మైనప్పుడు, స్వభావభావననూ స్వరూపస్పృహనూ వేర్చరచడ మన్నది అన్ని సందర్భాల్లోనూ సాధ్యంకాదని స్పష్టమవుతుంది. సృష్టిలో జీవాజీవపదార్థాలన్నీ అణుఘటనంతో ఏర్పడ్డవి. ఈ ఘటనంలోని ఆంశిక లక్షణాలూ వైవిధ్యాలూ కలిసి ఆ వదార్థం తాలూకు స్వథావంగా లెక్కకు వస్తాయి. కాబట్టి కథానిక స్వభావవరిశీలనకు కూడా స్వరూపాన్ని ఆధారం చేసుకోవలసి ఉంటుంది. దానిలోని అంశాలనన్నిటినీ సమ్మగంగా విశ్హేషించవలసిఉ టుంది. వాటి సర్వులక్షణసమాహారమే సమష్టిగా స్వభావస్ఫూర్తి కలిగిస్తుంది. సాధారణంగా, కథానికలను గురించి చెప్పేటప్పుడు సాంఘికకథలనీ, [ప్రేమకథలనీ, హాస్యకథలనీ, సెక్సుకథలనీ. . రకరకాలుగా వర్గీకరిస్తూ ఉంటారు. ఉదాహరణకు, శొంఠి కృష్ణమూ ర్హిగారి వర్గీకరణ కింది విధంగా ఊంటుందిత ;

రీ కఠొనిక్‌ (ధాన బినయం ఎచిఠ్లాగం వాస్తవికత : వాస్తవికగాథలు కల్పిత గాథలు విషయం: ప్యాతాధారకథలు ఘటనాత్మకకథలు ఇతివృత్తాధారకథలు వర్ణనాత్మకకథలు ణ భావనాత్మక కథలు [యోజనం : అభ్యుదయకథలు అభివృద్దినిరోధకకథలు భి కాలశ్నేపకథలు వస్తువు ; సాంఘికకథలు వై జానికకథలు ఆాజ్షా సాంసారిక కథలు హాస్యకథలు [యేమకథలు జానపదకథలు 'సెక్సుకథలు నీతికథలు అవరాధపరిశోధక కథలు ఘోష కథలు ట్‌ చార్మతకకథలు సాహసికకథలు ఇతర రకాలు; టాపికల్‌ కథలు రేడియోకథలు వ్యాపార కథలు సినిమాకథలు చిన్న కథల సీరియల్స్‌ బాలకథలు ఈ రకమైన వర్గీకరణలవల్ట _అధ్యేతక్స ఏమంత [ప్రయోజనం చేకూరదు, ఒక్కాక్క్ల కథలో ఒక్కొక్క ఆంళం (పముఖంగా కనిపించ వచ్చు; ఒక్కాక్క విషయం, ప్రాధాన్యాన్ని బట్టి హెఠకుణి ఆకర్షించవచ్చు. బ్‌ వ! కౌని వివిధ ఆంశాల కూర్చులో రచముత చ్రూపిన నేర్పు- దానిద్వారా పాఠకుడి హృదయంలో కలిగించే స్పందన_బదే (ప్రధానమైనది, ఇది రిసయోగం వంటిది. ఇది సీద్ధించాలంటే ముందుగా రచయిత సమకూర్చు కొనే ముడిసరుకు ఎటువంటిదో పరీక్షించి చూడాలి; దానిలో వైవిధ్యం

కథానిక : స్వభావపరిశీలన 288 గమనించాలి. సమ్మేళన [వక్రియాఫలితాన్ని అంచనావేసుకోవాలి. అవ్వుడే కథానికాస్వభావ ణం అధ్యేతక్షృ హృద్గతమవుతుంది.

అందువల్ఞ వెనకటి 1పకరణంలో నిరూపించిన ఆంళాలను ఇక్కడ అదే క్రమంలో తీసుకొని పరిశీలించడం ఇక్రగుతుంది

| కథాపవీజం

కథానికారచనకు ఉపకరించే వస్తువును న్ఫురింవజేసేది బీజం. ఆకర్షకమైన ఒక సంఘటనగాని, అద్భుతమైన సన్నివేళంగాని, అందమైన దృశ్యంగాని, చిత్రమైన వ్య క్తిత్వంగాని చమత్కారమైన మాటగాని, అపురూవమైన _ అనుభూతిగాని పృాదయంలో స్పందన కలిగించి, ఆలోచనను రేకెత్తించి, ఊహను ఉడ్డీనం కావించినప్పుడు కలిగే (కేరజే రచయిత మనస్సులో కథావీజంగా నాటుకొంటుంది. ఇది మనస్సులో నాని నాని చిన్నగా మొలకవేసినప్పుడు వస్తువుగా భాసిస్తుంది. కాబట్టి వస్తు స్పోరకతే కథాదీజ లక్షణమని చెప్పవచ్చు.

[కౌంచమిథున వియోగాన్ని. గమనించిన వాల్మీకి మహర్షి హృదయం (దవీభూతమై తద్గతమైన శోకమే క్లోకత్వం పొంది ఆదికావ్యం ఆవిర్భవించిందన్న విషయం మనకు తెలుసు. ఇక్కడ [కౌంచమిథున వియోగ్యపభావమే రామాయణ మహాకావ్యానికి కథావీజమన్న సంగతి స్పష్టమవుతుంది. అత్యంత స్వల్పపరిమాణంలోనే ఒకానొక మహావృక వికాసాత్మకళ క్రి సజీవంగా నిక్షి ప్రమై ఉంది; అత్యంతక్షణిక మైన తటిత్తు తోనే ఒకానొక మహాద్బ్చుత సౌందర్యసీమ ఆవిష్కృత మైంది.

కథాబీజాలు అసంఖ్యాకమైనవి. రచయితహృదయం అయస్కా.ంత మేత్రంవంటినయినవ్వుడు అది ఎన్ని వీజాలనన్నా ఆకర్షించుకొంటుంది,

య! కథానిక అవి ఒక్కాక్క_ప్పుడు యాదృచ్చికంగా లభిస్తాయి; మరొకప్పుడు [ప్రయత్నపూర్వకంగా లభిస్తాయి. లభించడం ఎలా జరిగినా, హృదయం సుకష్షేతమైతే తప్ప విత్తులు నాటుకోలేవు; నాటుకొన్నవి మొలకెత్తనూ లేవు. వాటికి ఆలోచనాజలసేచనం కావాలి,

ఒకసారి, రష్యాలో వెలువడే ఒకానాక [ప్రాంతీయ పత్రికలోని వార ఒకటి టాల్‌స్టాయ్‌ కంటబడింది: ఒక స్రీ రైలుకింద పడి ఆత్మ హత్య చేసుకొన్నది. తొమ్మిదివందల పుటల వరకు సాగిన “అనా కరినీని నవలకు ముగింపు అదే అయింది. “వీ అపరిచితవ్య క్రినయినా ఒక్కసారి చూస్తే చాలు, ఆతని జీవితకథ రాయగల' నంటాడు, హెచ్‌. ఇ. బేట్స్‌. అనేక సందర్భాల్లో అతడు ఈ వద్ధతినే ఆనుసరించాడు.

రచబుతయినవాడికి, 'కుక్కముక్కు ఉండాలంటాడు విక్టర్‌ జోన్స్‌.5నేరస్తుడెవడై నా సాధారణంగా, నేరంచేసినవోట తనకు సంబంధించిన ఆనవాళ్ళు ఏవో విడిచిపోతుండటం కద్దు._రుమాలు, కత్తి, పిస్తోలు, వేలి మ్యుదలు వగైరా. పోలీసుల కుక్కలు వాటిని వాసన చూసి, నేరస్తుడు వెళ్ళిన దారిని పసిగట్టి అతనున్న చోటికి వెళి ఆచూకీ పట్టిస్తాయి. ఆ మాదిరిగా కుక్కలకుండే ఆ ఘాణళ క్రి రచయితకు కూడా ఉన్నప్పుడు కథాలీజాల నతడు ఇట్టే వసిగట్టగలుగుతాడు, అంతేకాదు; అతనికి పాము చెవులుండాలి; గద్దచూపుండాలి,. సర్వ జ్ఞానేర్యదియాలూ చురుకుగా పని చేస్తుండాలి. వీటికన్నిటికీ శిఖర్మపాయంగా ఆ(ర్షమైన మనస్సు ఉండాలి. అప్పుడు అతి సామాన్య విషయంలోనుంచే అత్యద్భుత కథావస్తువు ఆవిర్భవించవచ్చు. మహామహుల రచనలనేకం ఈ విధంగానే రూపుగట్టు కొన్నాయి. అందుకే (దష్ట అయినవాడే (సష్ట కాగలడన్న (వతీతి ఏర్పడింది.

706 97౧ 02 510// 15 5000610109 366౧ 01 ౧6876, 0 గం4/6 50061 0/ 56666౧7 6౧౧౦౧౧౦666) 1౧౧౫4 09 8 9౧౧౭6 0856210౫ 670౧౧66౮ 21 19 61౧౧౪14019 (25 1౧ 0 0298 01 6౧౫/ ౮౭౧౧౦౩ 8101/ 7౧౭ రృొంంగూ 0/౨౦/౧౧౦౧) 0 222002 11౧౫4) ర 16 1008 0౧ ॥

కథానీక ; స్వభావవరిశీలన రఫ్‌ 5/206675 1806“ (14/46 2 ౫0౧౯. [07200007]0%, ౪1109 ౯635, 104/1 ౧౪/౧౪౧౦ 19068, 97) అంటాడు మాల్కాాలం కౌలీ. “06 ౧౭00 2 ౧౧౧౩6 0% 4 00౮60౧1౧/ 120% 110౧) & 081, 0౪61 ౧6౭ 2 00౧౪౭521100౧ 8 ౧18౧1 1౧ 2 011/ 869664 366 2౧ 0661 ౪౦౯ రండ ౧౦5167, ౧౦౪106 116 ౪20/ 90౧060౧6 431865 £0౧0 0601106, 70౪ 26 ౧ 2 [0191 0౧6 0 018 9465965 19 8 [46 ౪112 2 180 డయ09..-త6 12 ౪04 080 ౧8౧౮1౫ 1015 12546 960061 29 016100౪ 616 ౪౦6 ౪|| 076446 0068 0౪16 9681956 081 3౧0౧ 54071659, 260/ 4/85 ఓంి0ర౭ర్రాం [౧15 ౧౭966 ౧1606 ర671౪7698 170006 40 “86910౧9 15 1081 ౧౧60౪ 00౪164 0162717 966 ౪1౧ ౧15 6౪769: 56 2 ౦౧౧౭౧ 141 8 1896408 3800౧6, 2 ౧౫౫౧ ౪/1౧ 811 16 80౧622౧095 0 ౭ ౧౧4౧646౧68. ౧౧౦౧౫ ఇంగ 0౧౦౧0౪“5 ౧451 కగింళ!66086 0 ౧౦౪/ ౧6౦౧16 261 -5౪౧1౧651503 €౧6956 1౧€౦ 2 5100/““.6 కుక్కను వెంటబెట్టుకున్న ఒక ఆడది, 'రసికుడు"' లా కనిపించే ఒక మగవాడు ఛెకోవ్‌ (వసిద్ధ కథకు బీజాలు ఎలా అందిచ్చారో పై వాక్యాలను బట్టి తెలుసుకోవచ్చు. (వసిద్ద కథకుడు రావూరి భరద్వాజ ఇలా అంటాడు: “నా కథల్లో చాలావాటికి కథావస్తువును, నా చుట్టూ ఉన్నవారి జీవితాల నుండే ఏరుకొన్నాను. అనేక సంఘటనలకు నిజమైన క ర్తలువారే, నా అనుభవంలో ఉన్నవీ, నేను విన్నవీ కన్నవీ మృాతమే కథీకరించాను. అన్ని అనుభవాలూ అందరినీ ఒకే స్థాయిలో కదపలేవు, నన్ను కదిలించిన & చిన్న సంఘటనా, చూసిన దృశళ్యమూ, చదివిన వాక్యమూ, విన్న వార్త ఒక్కోసారి కథలుగా రాశాను... ...సమాజంలో భిన్న వర్షాలకు చెందిన వ్యక్తులతో సన్నిపాతమైన వరిచయం కలిగింది. దాదాపు 8,4 సంవత్సరాల పాటు అట్టడుగు (ప్రజలతో కలిసి మెలిసి ఉన్నాను. అట్టడుగు స్థాయికి చెందిన ఆ [వజలలో రకరకాల వృత్తులవారు, సచ్చీలురు సన్మార్గులు, భక్తులు, (తాగుబోతులు, వ్యభిచారులు, కూలీలు, సోమరులు, అబద్దాలకోర్దు, (పతిదాన్నీ అనుమానించేవారు, అన్నిటిని ఇచ్లే విశ్వసించే వారు, చిలరదొంగలు ఎన్నో రకాల వారున్నారు. వరిస్థితుల (వభావం వల్ల. వతితలైైన స్ర్రీలుగూడా వీరిలో. ఉన్నారు... దారుణమైన, అమానుష

విగ్ర కథానిక మైన దరి దబాధకు తట్టుకోలేక శీలాన్ని అమ్ముకొన్నవారు, ఏవో [వలోభాలకు లొంగిపోయి తప్పు చేసి క్షమాభిక్ష దొరక్క మరో గత్యం తరం లేక పతితలై నవారు, నమ్మినవారు చేవిడిచాక దిక్కు తోచక పొట్ట కోసం యీ మార్గం అవలంబించినవారు, అనవసరంగా నిష్కారణంగా అనుమానింపబడి ఇళ్ళనుంచి వళ్ళుగొట్టబడినవారు వీరిలో ఉన్నారు.*” ఇంత విస్పృతమైన మానవ(పపంచాన్ని చూసి స్పందించబట్టే భరద్వాజ కథావస్తువుల్లో వైవిధ్యం గోచరిస్తుంది. శ్రీపాద సృుబహ్యణ్యశాన్త్రిగారు ఒక రోజున మదాసులో టామ్‌లో (పయాణం చేస్తూ, ఒక నడికారు పడుచునూ నూనూగు మీసాల నవయౌవ నుజ్జీ చూశారు. ఆమె, వితంతువము ఉండవచ్చుననిపించింది; అతడు ఆమె కొడుకేమో అనిపించింది. ఇదే 'ఆత్మబలి' అన్న నవలకు వీజమైంది. “నాకు బాగా జ్ఞాపకం “ఆమ్మమనసు. అది చదివి చాలామంది వేళా కోళం చేశారు “ఏ తల్దేనా అలా చేస్తుందా * అని. కాని అది వచ్చి నిజం, ఓ ముష్టి క్కురాడి కారకాలు కధ అది. ముష్టి ఎక్కువ రావడం జేదని తల్లి ఆ కాలు లాక్కుని సమ్ముదంలో షారేస్తుంది. ఇది నిజంగా జరిగింది. సోషియాలజీ అమ్మా ములు కలిసి విరాళంగా కొన్న కాలది. అప్పుడు అనిపించింది _ నిజంకూడా ఒప్పించడం కష్టమని”ః అంటారు, క. రామలక్షే, ఆ యథార్థవిషయమే “అమ్మమనుసు' కు కథాబీజం. జనగామ రైలు పమాదవార్త మంజుథ్రీ “రైలు పడిపోయింది" అన్న కథకు ప్రేరణ అయింది. అబద్ధాలతో కథలల్లి తననాక గొప్ప వాడిగా చిత్రించుకొనే మ్యిత్రుడి మన సత్త్వం 'కనక్‌పవాసి' (చామరి కనకయ్య) _ 'సినిమాకథ' కు వీజమైంది, అలాగే పరిమళాసోమేశ్వర్‌ రాసిన 'గౌజు పెంకులు” ఉరి, [కోటను మొక్కలు, డబ్బుకోసం అన్న కథలకు వా స్తవజీవితంలో నుంచే యేరణ లభించింది. ఒకసారి బస్సులో కాలేజీకి వెళ్తున్నప్పుడు ఒక పెద్ద [ప్రహరీగోడ మీద నిటారుగా గుచ్చిన గాజు పెంకులమీద ఆమె దృష్టివడింది. (పతి రోజూ వాటిని ఒక నిర్ణీత

కథానిక : స్వభావపరిశీలన విర? సనుయంలో చూస్తుండటంవల్హ మనస్సులో బీజం వడింది. “మనసులో ఏదో అవ్యక్తమైన సంచలనాన్ని కలగజేయడం ,పారంభించినయ్‌. కొచ్చుగా నిలబడిన ఆ గాజు పెంకులను చూస్తుంటే వాటి వెనకాల సురక్ష్‌ తంగా [బతకాలని భావించే మనుషులు ఎంత [కూరులో అనిపించేది.. =. లోపలివారి (క్రొర్యానికి, స్వార్థానికి, లో భిత్వానికి చిహ్నాలీ గాజుపెంకు అనుకునేదాన్ని. ఆ గాజు పెంకులు దొంగలకి బదులు తమకే గుచ్చుకుంటే అప్పుడుగాని తెలియదు వాళ్ళకు, అనుకునేదానిని. ఆ ఆలోచనలే నన్ను కథ [వాయడానికి _పేరేపించినయ్‌.” ఉరిశిక్ష వడిన ఖైదీ ఆలోచనలు, (వవర్తన ఏ రకంగా ఉంటాయన్న విషయానికి సంబంధించిన. వ్యాసం ఒకటి ఇంగ్రీష వతికలో చదివి నవ్ప్చుడు మనసులో మెదిలిన కథావీజమే ఆమెచేత “ఊరి రాయించింది. ఆమె స్నేపాతురాలి వదినగారొకామె ఒక సందర్భంలో చేసిన వ్యాఖ్య మరొక కథకు (కేరణ ఇచ్చింది. “ఏమిటో, యీ కాలం ఆడపిల్లలకి (కోటను మొక్కల్లా రంగులూ హంగులే కాని ఓ పువ్వా, ఓ కాయా ?”10 అన్నది ఆ వ్యాఖ్య. పరిమళగారు రాసిన కథ పేరు “కోటను మొక్కలు, “స్మగ్దర్‌ కింగ్‌” గా 'పేరవడ్డ హాజీ మస్తాను అరెస్టయి, వతతికా విలేఖ రులతో అన్న మాటలు 'డబ్బుకోసం' అన్న కథకు బీజం అందిచ్చాయి;! వుట్‌ పాత్‌ మీద గోచీ గుడ్డతో పెరిగిన నేను, సినిమా టికెట్టు కొనుక్కొని చూ సే తాహతు లేక గంటల తరబడి సినిమాహాలు గేటు దగ్గర నిలబడి చూసిన నేను, యీనాడిన్ని కోట్ట రూపాయలను సంపాదించగలిగానం టే దానికి కారణం మన వ్యవస్థలోని అవకతవకలే ! వస్తుత వ్యవస్థలో ఎంత లంచగొండిశనం, అవినీతి వేళ్ళు పాతుకుపోయాయో తెల్సుకోవాలంటే నా జీవితమే ఒక ఉదాహరణ 1” ఆలాగే, మరొక రచనకు (యేరణగా, ఒక లక్నో విద్యార్థిని [పేమోదంతం తెలియవచ్చింది. బి. ఎన్‌. సి. చదివే ఆ మహమ్మదీయ యువతి, ముగ్గురు పిల్లల తంగడి అయిన ఒక హిందూ డాక్టరును (పేమించింది. అయితే అతడు, తనతోనే కాక, ఇంకా చాలా

రిలిగ్ర కథానిక మంది అమ్మాయిలతో [ప్రేమకలాషాలు సాగిస్తున్నాడన్న విషయం తెలిసి ఆతని [ప్రేమకు దూరం కాలేక, అతని బలహీనతను క్షమించలేక పిస్టల్‌తో కాల్చి చంపేసింది. ఈ యథార్థవృత్రాంత మే “తప్పటడుగు అన్న నవలకు [పేరణ కలిగించింది. ఈ విధంగా అనేకమంది రచయిత లకూ రచయి[తులకూ కథావీజాలు యాదృచ్చికంగా లభిస్తూ ఉందటం కద్దు.

తెలుగులో అనేక కథలకు శీర్షికలుగానే కాక్క, వీజాలుగా కూడా ఉపయు క్రమయ్యే పదాలూ, పదబంధాలూ తమ కవితలద్వారా అందించిన [వముఖులు శ్రీశ్రీ, డా! సి. నారాయణరెడ్డి పభళృతులు, 'దగావడిన కమ్ముడ్సు' అన్న ్రిభ్రీ పదటంరం, బలీవాడ కాంతారావు నవలకు శీర్షిక అముంది. “బుక్కులు” అన్న గేయంలోని అగ్గిపుల్స, కుక్క_పిల్ట, సబ్బుబిళ్ళ మొదలైన సమాసాలు, రాచకొండ విశ్వునాథళాన్త్రి కథలకు శీర్షికలు, “కుడి యెడమల దగా దగా" మంజుథ్రీ కథ.

ఇం్టద్రకంటి హనుమచ్చాన్త్రి రాసిన గేయంలో, “సృష్టిలో తీయనిది “స్నేహమేనోయ' అన్నది, వాకాటి పాండురంగరావ్‌ (సృష్టిలో తీయనిది కథకు (కేరణ ఇచ్చింది. స్కుపసిద్ధ అమెరికన్‌ రచయిత పాల్‌ గాలికో, 'ఫర్జర్‌ కన్ఫెషన్స్‌ ఆఫ్‌ ఎ స్టోరీ రైటర్‌” అన్న కథల సంపుటిలో, ఆ “కథల వెనక దాగి ఉన్న కథలను వివరించాడు. ఆ (ప్రేరణతో అదే పద్ధతి ననుసరించిన ఏకైక జెలుగు కథకుడు వాకాటి పాండురంగరావ్‌. వైన పేర్కొన్న శీర్షిక గల సంపుటిలో, క్రనీసు మూడునాలుగు కథలకు [వేరణ ఎలా వచ్చిందో తెలుసుకోవచ్చు. ఒక మిత్రుడు తన మనస్సులో ఉన్న ఆవేదనను గురించి చెప్పటోయ్బు, ఒక్కవాక్యం మ్మాతమే చెప్పి, ఇక చెప్పలేనని ఆ పేశాడు, ఆ ఒక్కవాక్యం వెనక దాగిఉన్న అగ్ని గోళాన్ని ఊపొంచి పాండురంగరావ్‌ రాసిన కధ_ “తప్పుకు కాళ్ళు కావాలి, 196% లో అమెరికాలో ఓక గాడిదకు కారాగార శిశు పడింది, ఇది 'చెమ పృతికలో పడ్డప్పుడు కలిగిన (గ్రేరణే “ఓండ్ర పెట్టిన వార్దెను కథ,

కథానిక ; స్వభావపరిశీలన లశ కొందరు రచయితలకు కథావీజాలు అసంఖ్యాకంగా బురలో మెదులుతూ ఉంటాయి. 'డిలైట్‌' అన్న వుస్తకంలో జె. బి. (పీన్‌ప్టే ఇలా అంటాడు. *! 626001 2 81మం56 0 ఈ100/ ౧6౪ 16629, £1106౯- క 110160 11240648 20008 గుం 25000 ౦€ 9? ౫06.12 వాస్తవ (వవపంచంలో జనంలో మనం చూసినది, వాళ్ళను గురించి విన్నది కథాకల్పనకు బాహ్య పేరణలుగా పనిచేస్తాయి. ఈ దాహ్మ్య్మపేరణ లకు భిన్నంగా కొన్ని అంతజపేరణలూ మనలో లభిస్తాయి.-వై యక్తిక మైన అలవాట్ట, ఆసక్తులు, అవరోధాలు మొదలైనవి. సాధారణంగా ఈ బాహ్యాభ్యంతర (పేరణల సమ్యక్‌ సమ్మే ళనమే రచనకు రూవకల్పన జేస్తుంది. ఉదాహరణకు, ఒక్‌ రట్రయితకు కళాఖండాలవట్ట ఆధ్‌కుచి ఉం అతని కథావస్తువులోకాని, వర్ణనల్లోకాని, వ్యాఖ్యల్లోకాని అది (వస్సుట మవుతుంది (బుచ్చిబాబు 'అజంతా, “ఎల్లోరాలో ఏకాంత సేవ). అలాగే, తన ఆలవాట్టనూ అభిరుచులనూ కథాగతమైన ప్యాతలకు ఆపాదించవచ్చు; తనకు నచ్చనివీ, రుచించనివీ ప్యాతలు ఏవగించుకుంటున్నట్టుకూడా చెప్పవచ్చు.

పై పరిశీలనవల్ద తేలింది ఏమిటంటే, రచనకు కావలసిన కథా వీజాలు రచయిత చుట్టూ ఉన్న (వవంచంలోనుంచి, అతని ఊహలోనుంచి, అనుభవ "లోనుంచి సమృద్ధిగా లభిస్తాయి, చాటిని దర్శించగల మనళశ్చత్తు వులు మట్టుకు ఆతనికి ఉండాలి. నిజానికి, కథకు పనికిరాని విషయమంటూ లేదు. “కాదేదీ కవితకనర్హం'” అన్నాడు శ్రీశ్రీ; “కాదేదీ కథకు అనర్హం"

అంటాడు కథయిత.

ఇదీ వస్తువు

నిగూఢ వీజస్థితినుంచి విలికివచ్చిన విషయాంకురం కథావస్తువు, వికాసోన్ముఖళ దీని స్వభావగుణం. పేరకబీజం ఏదై నప్పటికీ దానిలో

లడ్ల0 కథానిక ఉండే ఒకానొక విలక్షణత రచయితను ఆకట్టుకొన్నప్పుడు కథావస్తువు రూపొందుతుంది. “నిత్యము మనం చూసే సంఘటనలూ, పొందే అను భూతులూ, జరిగే వింతలూ, సామాజికసమస్యలూ, పరిణామాలూ, (పకృతి దృశ్యాలూ, ఆర్థిక అసమానత్వఫలితాలూ, రాజకీయపు టెత్తులూ, రాగ ద్వేషాల దాగుడుమూతలూ, మానవస్వభావపు లోతులూ, నాగరీకపు నాజూ కులూ, కారీరక ఉన్మత్త తలూ, ఆపరాధ పరిశోధనలు, హాస్యరసఘట్టాలూ, మంచికీ చెడుకీ మధ్య సంఘర్షణలూ, పతికల్లో పడే వార్తలూ, విన్నవీ కన్నవీ మొదలై నవెన్నో కథావస్తువులుగా' "13 ఏర్పడుతుండటంవల్లనే సాహిత్యం సుసంపన్న మవుతున్నది.

అయితే సంగీతంలో సవ్లస్వరాల మాదిరిగా, ఇం[దచావంలో స్త వర్ణాల మాదిరిగా కథాసాహిత్యంలోని వస్తువులుకూడా సప సంఖ్యలోనే ఉంటాయన్న అభ్మిప్రాయం కొందరికి లేకపోలేదు.1* కథ్యాపాళస్త్యాన్ని ఉజ్జ్వలంచే సేది (పధానంగా శిల్చవిన్యాసమే కాబట్టి, వారు ఆ విధంగా భావించడం జరిగింది. కాని ఈ రకమైన భావనలో సమగ దృష్టి లోపిస్తుంది. కథాబీజాలు అసంఖ్యాకమైన వైనట్టే కథావస్తువులుకూడా అసంఖ్యాక మైనవి, వాటిలో కొన్ని సామ్యాలున్నంతమాతాన వైవిధ్యాన్ని విస్మరించగూడదు.

*“కథల తీగ లాగితే సాహిత్యపు డొంకంతా కదుల్తుంది' అంటూ పురాణం సుబ్రహ్మణ్యశర్మ, “ పెళ్ళిచూపుల కథలు, | పేమకథలు, సెక్సు కథలు, బన్‌స్టాప్‌కథలు, గుమాస్తాకథలు, సెకాలజీకథలు, ఆసుపత్రికథలు, మొగుడూ పెళ్టాం అపార్థం కథలు, రామాపురంలో వెంకయ్యమావ రత్తి కథలు, ఆదివారం కథలు, స్టూడెంట్టు రొమాన్స్‌ కథలు, స్టుపభాతం కథలు? ఆత గారికథలు, పోస్ట్‌ (ఉత్తరం) కథలు, బడిపంతుళ్ళ కథలు, ల్లాక్‌ డెవలప్‌మెంట్‌ పంచాయతీరాజ్‌ పై కథలు, కుటుంబనియం,తణ కథలు, ముష్టివాళ్ళు రిషావాళ్ళ కథలు, (బోతల్‌ హవుస్‌ కథలు, అద్దేకొంవల్లో

కథానిక : స్వభావవరిశీలన ర్జైశ్మ్రే అబ్బాయి అమ్మాయి కథలు, బామ్మ మనవడు కథలు, నిరుద్యోగులకథలు, తాగుడుకథలు, అమెరికాబావలు-_ఇండియా మరదళ్ళ్శకథలు, చావుకథలు, సెంటిమెంటు కథలు, మునిసిపాలిటీకథలు, సూవర్‌ఐజార్‌కథలు, ఎలక్షన్ల కథలు, గుండుకథలు, తిరవతికథలు, వత్మివతలకథలు, పురుషులు డౌన్‌ డౌనకథలు, కథ్మవాయటంగురించి కథ (వాసిన కథలు, రచయితలపై రచయి[తులు రచయ్యిళులపై రచయితలు రాసిన కథలు, జాతీయస మైక్యం కథలు, వరకట్నం పైకథలు, చైతన్య [సవంతికథలు, సారాకథలు, సోడా కథలు, ఇన్నిరకాల కథల్ను వారంవారం, నెలనెలా [వతిరోజు మనం చదువుతున్నా ౦”*15 అంటూ వేళాకోళంగా చెప్పిన్మా ఈనాడు వృతికల్లో వెలు వడుతున్న కథల వస్తువెైవిధ్యాన్ని సూచించాడు,

“కథకు ముడిసరుకు జీవితం”',1 అది మానవజీవితం కావచ్చు; అన్యాపదేశంగా చెప్పిన మానవేతర జీవితం కావచ్చు. ఇక్కడ 'కథి అంటే “కథావస్తువు అని అర్ధం. జీవితంలో ఎంత క్లిష్టత ఉందో, ఎంత గాఢత ఊంద్కో ఎంత వైవిధ్యముందో కథావస్తుసముదాయంలో ప్రతి బింబిస్తూ ఉంటుంది, ** జీవితం బంగారంలాంటిదై తే అందులో కావలసినంత మతమే తీసుకుని రమణీయంగా తయారుచేసుకునే అఆభరణంలాంటిది కథి7 అని రాజారాం అనటంలో, వస్తువరణంపట్ట రచయిత చూపే విచక్షణ ద్యోతకమవుతుంది. ఏ రచయితా జీవితాన్నంతనూ ఒకే రచనలో ఇమడ్చలేడు; జీవితంలోనుంచి తన రచనకు కావలసినంతమట్టుకే ఎన్ను కొంటాడు ; దాన్ని కావలసిన కోణంలోనుంచే చూస్తాడు. కథానికవంటి వ్మకియలో ఇది మరీ తప్పనిసరి అవుతుంది. ఈ ఎంపికలో రచయిత ప్రతిభ ద్యోతకమవుతుంది. '“బాహ్యజగత్తులో వాస్తువు ఎంత అద్భుతమైన దైనా అది కథకుడి అంతరంగజగత్తులో ఆవిర్భవించే వొక కళాదృష్టితో సమన్వయం కుదిరి తనదై నప్పుడుకాని, రచయిత ఆ వొస్తువుని స్వీక రించడం మూర్ధత్వం అనుకుంటాను:*8 అంటాడు బుచ్చిబాబు, ఇందులో

[0]

ర్లిశ్టలి కథానిక రెండు విషయాలు గమనించవచ్చు : (1) రచమబిత ఎన్నుకొన్న వస్తువును కళాత్మకంగా తీర్చిదిద్దాలి ; (2) అందుకు సమన్వయం కుదరకపోతే వస్తువు నిరుపయోగమవుతుంది. ఈ విధమైన సమన్వయసాధనలో ఒక్షాక్క ప్పుడు వస్తుస్వరూవమే మారిపోవచ్చు: “నేను మొదట్లో నోటుబుక్కులో వాసుకొన్న కొన్ని విషయాలను కథలుగా (వాశాను, అవి వస్తువువేట ఆవసరం లేకుండా చేసినా (వాసేటప్పుడు వాటి నిజస్వరూవంపోయి, కొత్త అవతారం తాల్చేవి."”9 ఆందుకే హడ్సన్‌ అంటాడు ; “౧16 5460- 1666 0 1 5601 456 06 0౧6 26 620 1౧6 2రేండ616617 206 ఆకోంం61761 రేం౪610966 *యలి లం 0765610066 110165. 20 తెలుగులో నాలుగయిదువందలకు తకు?,-వకాకుండా కథలు రాసిన వాళ్లు కనీసం అయిదారుగురున్నారు (శౌడవటిగంటి కుటుంబరావు, రావూరి భరద్వాజ, కొమ్మూరి వేణుగోపాలరావు, మధురాంతకం రాజారాం, తాళ్టూరు నాగేశ్వరరావు మొ॥వాళ్ళు. కనీసం వందకథలు రాసినవాళ్ళు మరికొంద రున్నారు. ఏ కొద్దిగానో రాసినవాళ్ళు కొన్ని వందలమంది ఉన్నారు. గడిచిన అరవై ఆయిదు సంవత్సరాల్లో, ఇంతవంది చేతుల్లో ఉత్పత్తి అయిన ఇన్ని కథలు వేల సంఖ్యలో ఉండటంలో ఆశ్చర్యంలేదు. ఇన్ని వేల కథల్లోనూ కొన్ని అనువాదాలు కావచ్చు ; కొన్ని అనుసరణలు కావచ్చు ; కొన్ని [పతిబింబాలూ కావచ్చు ; అయినప్పటికీ మాలికరచనలు అధికసంఖ్యలోనే ఉన్నాయని చెప్పవచ్చు. అటువంటి (పతి రచనకూ వస్తు వన్నది ఏదో ఒకటి ఉండితీరుతుంది. కాబట్టి రెలుగు కథానికాసాపిత్యంలో వస్తుసమృద్ధికి లోటు లేదనికూడా చెప్పవచ్చు. ఏ భాషాసాపాత్యానికయినా కేవలం వస్తుసమృద్ధివల్ల (తిష్ట చేకూరదు, రచనకు వస్తుగుణం [పధానం. ఒకానొక జీవితసత్య పదర్శనకగి కరడిపిక కావాలి. ఒక్కొక్క్యకళ కేవలం వస్తుగుణం వల్లనే కలకాలం జీవిస్తుంది. (ఉదా॥ బై దీల్‌లో “ది గుడ్‌ సెమారిటన్‌” అన్నకథ ; భారతంలో 'ధర్మవ్యాధుడి" కథ). కథొస్వరూ

కథావిక : స్వభావపరిశీలన ల2శ్లీలి వంలో ఇతర అంశాలలోని లోపాలుకూడా వసుగౌరవంతో మరుగున వడి పోతాయి. గా

జీవితం ఎంత సంపన్నంగా సాగుతున్నా అనుభవవై విధ్యం ఆకాంక్షించడం మానవస్వభావం. ఆ విధంగానే కథాసాపాత్యంలోకూడా వస్తువెవిధ్యాన్ని అభిలషిస్తాం. “కొద్దిమంది కథకులకు ముుదవేసి, వారు ఉత్తమకథకులు అనుకుని వారి రచనలకోసమే వ్యతికలు ఎగబడటం పెద్ద పొరపాటు” అని చెబుతూ కుటుంబరావు, “'విసృతమైన జీవితానుభవంగల కథకుడుకూడా పరిమితసంఖ్యలోనే పనికివచ్చేకథలు రాయగలడు. ఆందరూ వాస్త వజీవితాన్ని గురించే రాస్తారనుకున్న వక్షంలో ఒకే కథకుడు రాసిన వది కథలకంటె వదిమంది రానిన పదికథలు ఎక్కువ జీవితాన్ని (వతి బింబిస్తాయి.. నేను కథల వ్యతికకు సంపాదకత్వం వహించే వఇాన వనికి వచ్చే కథలకోసం తప్పక కొత్తవారి రచనకే వెతుకుతాను. ఒక కథకుడికి రచనాసామర్థ్యం లేకపోయినా సరిచెయ్యవచ్చుగాని, జీవితం తెలియకపోతే సరిచెయ్యటం ఎవరివల్తా కాదు”21 అంటాడు. ఇక్కడ రచయిత తెలుసుకో వలసింది, తనకు తెలిసిన జీవితంలోనుంచి పదిమంది తెలుసుకోవలసిన కథావస్తువులను [గహించగల నేర్పు. అప్పుడు వస్తుసమృద్ధే కాక, వస్తు వై విధ్యంకూడా గోచరిస్తుంది. దీన్ని సాధించడానికి రచయిత, వాస్త వికత మీదే చూపు నిలపాలి ; అది అతని న్వభావంలో అంతర్భాగమైపోవాలి.

కథాసాహిత్యంలో వాస్తవికతకు గల [పాముఖ్యాన్ని ఉగ్గడిస్తూ కుటుంబరావు, (ప్రాచీన అర్వాచీన కథావస్తు స్వభావాలను ఇలా సమీక్షీం దాడు ;22

“అనాదిగా వచ్చే కథాసాహిత్యాన్ని వరిశీలించినట్లయితే కథల యొక్క స్వరూప, స్వభావాలలో వరిణామం కనిపిస్తుంది. పురాణాలలోని కథలు వాస్తవికగాథలు. వాటిలో అతిశయోక్తులుండవచ్చు. వాటిని రాసిన వారి అపోహలూ, మూఢవిశ్వాసాలూ ఒక్కొాక్యావ్వుడు వాటిలో పతి వింబించి ఉండవచ్చు. కాని వాటిని రాసినవారు అవి యథార్థ సంఘటనలనే

లైత్తీడ్లీ కథానిక విశ్వాసంతోనే వాటిని రాశారు. అవి గతచరి;తకు చెందిన దృష్టాంతాలుగా మ్మాతమే రచించబడ్ధాయి. కథకుడు ఆ కథలకు సాక్షి కాడు. సమకాలి కుడుకూడ కాడు. ఈ కథలలో సామాజిక మనస్తత్వం (పతిబింబించదు.

“వీటిమీద ఎంతో పరిణామం చెందినవి నీతికథలు. అవి కేవలం కల్పితాలు. జంతువులమీద పెట్టి మానవుల వ్యాపకాలను తీీవంగా విమ రించిన వ్యంగ్య రచనలు. వీటిలో సామాజిక మనస్తత్వం పుష్కలంగా ఉంది.

“ఆధునిక కథలు పురాణకథలు లాగా వాస్తవమైనవి కావు. నీతి కథలలాగా అభూతకల్పనబు కావు. ఇవి కల్పిత వాస్తవిక కథలు. స్వరూ పాన్ని బట్టి ఈ కథలలో వాస్తవికత నూటికి నూరుపాళ్ళూ ఉండవలసిందే, గత్యంతరం లేదు. ఈ వాస్తవికత కథనంలో, పాాత్రదితణలో, సంభాష ణలో ఉండితీరాలి. వీటిలో మనస్తత్వానికి చాలా [ప్రాముఖ్యం ఉన్నది. ఇవి పురాణ కథలులాగ ఒక పత్యేక సందర్భాన్ని పురస్కరించుకొని దృష్టాంతంకింద చెప్పుకునేవి కావు. నీతికథలలోలాగ వీటిలో ఒక స్పష్ట మైన సీతికూడా వుండదు. వీటిలో జీవితఖండాలు (పతిబిందిసాయి-- సమకాలిక జీవితఖండాలుో.

పురాణ కథావస్తువులను 'వాస్తవి'కాలని చెప్పినప్పటికీ వాటిలో “సామాజిక మనస్తత్వం" (పతిబింబించని కారణంగా, “సమకాలిక జీవిత ఖండాలు" అని చెప్పడానికి అవకాశంలేదు. జంతువులమీద పెట్టి చెప్పిన నీతికథల్లో “సామాజిక మనస్తత్వం" పుష్కలంగా ఉన్నప్పటికీ అవి 'అభూతకల్పనిలే అవుతాయి. కాబటి సమకాలిక జీవితంలోని వాస్తవి కతను సంపూర్ణంగా (వదర్శించే స్వభావం కేవలం ఆధునికకథలోనే పతి బింబిస్తుందన్న విషయం కచ్చితంగా చెప్పడం జరిగింది. అందువల్లనే ఆధునిక కథావస్తువు సమకాలిక సమాజజీవనాన్ని ఆ(శయించుక్‌ ని ఉంటుంది. ఆరున్నరదళాబ్దుల కిందట గురజాడ అప్పారావు రాసిన అణీ

కథానిక ; స్వభావపరిశీలన వర్‌ ముత్యాలే అందుకు నిదర్శనం. చార్మితక వస్తువులు తీసుకోని రాసిన కథలు, అనంతరకాలంలో కొన్ని వచ్చినప్పటికీ (ఊదా॥ మల్దాది రామకృష్ణశాస్త్రి “రంగవల్లి”, కప్పగంతుల సత్యనారాయణ “తుంగభ్యద పొంగింది. వాటి సంఖ బహుస్వల్పం,

సమకాలిక సమాజంలో జీవించేవాడి వైయక్రికమైన ఆళానిరాళలు, సుఖదుఃఖాలు, సాఫల్యవైఫల్యాలు, ఆంతరిక (ప్రేరణలు అనేక కథావస్తువు లుగా రూపొందాయి. కుటుంబజీవనంలో, రాజకీయ (వభావాల్లో, సామాజిక రంగంలో, వృత్తి ఉద్యోగాల్లో, సంస్కృతి సంవదాయాలళ్లో ఎదురయ్యే అనేక అంళాలు వాటికి తోడయ్యాయి.23 వీటన్నిటి సమాహారమే తెలుగు కథానిక వస్తుసంపత్తి అని చెప్పవచ్చు.

ఏ భాషాసాహిత్యమైనా సమకాలిక సమావశానికి వతిబింబమవుతూ ఉంటుంది కాబట్టీ సమాజధోరణి ఏ తీరుగా ఉంటే సాహిత్యంకూడా అడే తీరుగా ఉంటుంది. గురజాడ అప్పారావు రచనాకాలంలో సంఘ సంస్క రణాభిలాష ఎక్కువగా కనిపిస్తూ ఉండేది. ఆ నాటి కథావస్తువులకు అదే 1 శేరణ అయింది. అనంతరకాలంలో ఒకటిరెండు దళాబ్దులపరకు దాని [ప్రభావం థ్రీపాద సుుబహ్మణ్యళాన్త్రివంటి రచయితల మీద పనిచేస్తూనే ఊంది. గుడిపాటి వెంకటచలం, దానికి పూర్తిగా లోబడ్డవాడే అయినప్పటికి, ఆనాటి సాహితీమితులు చాలామందిలాగ కాల్పనికుడు (౦ం౫2జ26ం5ల) కావడంవల్ల, కథాసాహితీవాహినిని కొత్తమలుపు తిప్పాడు. ఆశయం ఏదై నప్పటికీ, ఆయన రచనల్లో “అతిచారలి అధికంగా పొడగట్టడం జరి గింది. దాని పభావం ఇతరులమీదికి కూడా (పసరించింది.

అయితే ''శృంగొరం వెగటు వస్తువ గాదు, శృంగారమంటే నాకు ఏవగింపు లేదు. కాని అది శ్లీలాన్ని మీరిపోగూడదు, అశ్టీలత ఏమాత్రం కాగూడదు; కామవికారం పుట్టిందా కళాకారుడు. (కథకుడు) అత్యా చారాలపాలు చేశాడనవలసిందే.... *2ీ అంటాడు ఆ కాలపు ఒక విమర్శకుడు,

ల్లీశ్షర్ర కథానిక

ఆ కాలంలో జొతీయోద్యమం ముమ్మరంగా సాగుతున్నది. భూస్వాముల కబంధహస్తాల్లో బడుగురై తులు నలిగిపోతున్నారు, కూలీలు శోషించిపోతున్నారు. కార్మికులకూ పెట్టుబడిదారులకూ మధ్య సంఘర్షణలు చెలరేగుతున్నాయి. దేశంలో అవినీతి, దారిద్యం, అవిద్య, రాజకీయ వరాధీనత వికటాట్టహాసం చేస్తున్నాయి. ఎందరో యువకులు దేశంకోసం ఉరికంబాల కెక్కుతున్నారు. ఈ పరిస్థితుల్లో, అనేకమైన సమస్యలుండగా, తెలుగు జనజీవనంలో వెలుగులు నింపవలసిన చీకటికోణాలెన్నో ఊండగా, మన రచయితలు కేవలం “అశ్రీలి రచనలతోనే తృప్తిపడుతూ ఉండటం శోచనీయమైన విషయమని, సాపాత్యంలోకూడా “క్రాంతి” (పరివర్తన) తీసుకురావడం అవసరమని2ః ఆయన అన్నాడు. “మన కార్యసాఫల్యానికి అడ్డురాకుండాా మనకు స్ఫూర్తిని కలిగించే [ప్రేమకథలు గౌరవనీయాలు”” అని చెబుతూ, సాహిత్యం [వగతిశీలక మైనప్పుడే (పతిష్టాకరం, [ప్రయోజన కరం అవుతుందని ఆయన స్పష్టంచేళాడు.25

ఆనాటి కథాసాహిత్య వస్తుస్వభావ విషయమై నాగేశ్వరరావు చేసిన విమర్శ సమంజసమనడంలో సందేహం ఎంతమాత్రం లేదు. ఇది నిర్మా ణాత్మక మేకాని విధ్వంసనాత్మకం కాదు. విమర్శ లేనిదే వ భాషా సాహిత్యమూ పెంపొందదు; రచయితలకు ఆత్మవిమర్శపట్ల (శద్ధపుట్టదు. పైగా, అనాటి విమర్శకుల్లో కథానికా సాహిత్యంవట్ట (పత్యేక [ళద్ధ చూపి సవిమర్శక పరిశీలన జరిపినవారిలో నాగేశ్వరరావుగారు ఆగేసరులని చెప్పవచ్చు. కాబట్టి ఆయన విమర్శతో వకీభవిస్తూనే ఆనాటి కథానిక స్థితిగతులు ఆ విధంగా ఉండడానికి హేతువులేమిటో గమనించవచ్చు.

అప్పటి కథానికలు చౌకబారు శృంగారంతో నిండి ఉన్నాయన్నది మొదటి విమర్శ. నిజమే. ఈ చౌకబారు శృంగారం కథానికా సాహిత్యంలో నయితే కొత్తగా (వవేశించి ఉండవచ్చు కొని అంతకు పూర్వం చాలాకాలంగా కావ్యసాహిత్యంలో కొనసాగుతూనే వస్తున్నది అది మన 'కురుచిని బయట

కథానిక ; స్వభావపరిశీలన విడ "పెడుతుంది కాబట్టి కావ్యసాహిత్య [వభావాన్ని ఎంతగా న్మిగహించు కొన్నప్పటికీ పాళ్చాత్య సాహిత్య [వభావాన్ని నిగ్రహించుకోడం దాచాపు అసాధ్యమైంది. దానికి కారణాలు రెండున్నాయి: (1) మన కథానిక, పాళ్ళాత్యసాహిత్య _పభావంవల్టనే మొలకెత్తడం; (ఓ) కథానికాళిల్ప మర్మాలను సాధించదలచిన భారతీయ రచయితలందరూ పాళ్చాత్య సాహి త్యాన్ని అవలోడనచేయడం. కథానికాశిల్బ మర్మజ్ఞుల్లో అ(గేసరుడనిపించు కొన్న మపాసా, శృంగారాన్ని యథేచ్చగా (వదర్శించినవాడు. (థెంచి సమాజానికి అది సహజమైతే కావచ్చు; కాని భారతీయ ' జనజీవనానికి ఎబ్బెట్టుగా తోస్తుంది ; చౌకబారుగానూ కనిపిస్తుంది. అయినప్పటికీ తెలుగు కథానికారచయితలకు దానిలో రుచి ఏర్పడింది. దాని [వభావంతో తన ఆళశయసాధనకోసం పుంథానుపుంఖంగా రచనలు చేసినవాళ్ళలో (వము. ఖుడు గుడిపాటి వెంకటచలం.

చలం గొప్ప (పతిభావంతుడు, సం[వదాయం పేర, కులం పేర, మతం పేర, పాత్మివత్యం పేర జరిగే అన్యాయాలూ అక్రమాలూ ఆయన్ని ఎంతగానో క్షోభపెట్టాయి. వాటికన్నిటికీ ఎదురుతిరిగి వైయక్తిక "స్వేచ్చా వాదాన్ని (వచారం చేశాడు. స్త్రీపురుష సంబంధాలకు కొత్త వ్యాఖ్యానాలు చేశాడు, కౌ త్తవిలువలు (వతిపొదించాడు. అందుకు ఆయనకు తోడ్పడ్డ సాధనం, చేతబట్టిన కలం. దానికి బలం చేకూర్చినవాళ్ళు మపాసా, లారెన్స్‌ మొదలై న పాళ్చాత్య రచయితలు. కాబట్టి తన వాదాన్ని అకర్షకంగా (వచారం చెయ్యడానికి శ్నంగారకథావస్తువులను ఎన్నుకొని పదునైన కైలిలో రంగరించి పాఠకులకు అందించాడు; రచయితగా గొప్ప విజయం సాధించాడు, అయితే, సొమాజికంగా చూస్తే ఆయన, మొండిరోగాలకు బండవై ద్యం చేశాడని చెవ్వ్పవలని ఉంటుంది. ఆ విధంగా పదిమందిలో తాను రొష్టువడినప్పటికి పట్టినపట్టు విడవలేదు. ఆయనకు పటిష్టమైన వాదనాబలం ఉంది ; రోచకమైన శెలి ఉంది. వీటన్నిటిలోనూ (పస్ఫుటమయ్యే చిత్తశుద్ధి ఉంది. అయితే సమాజంలో ఆశించిన వరిణామాలు రాలేదు ; వచ్చినవి

విరి కథానిక కూడా ఆయన అనుకొన్న రీతిగా రాలేదు, దానికి కారణం, వరివర్తనలో సమాజమెప్పుడూ రచయితకంటె కనీసం కొన్ని దశాబ్దులు వెనకబడే ఉండటం, అయినప్పటికీ చలం పూర్తిగా విథలుడుకాలేడు, ఆయన రభనల్లు కొన్నీ చీకటికోణాలను వెలుగులోకి తెద్బాయి ; పాఠకుల అవగాహనను పెంసొందించాయి, అంతకుముందు జొద్ధత్యం చెలరేగినచోట, ఇప్పుడు సానుభూతి కనిపించసాగింది ఈ మేరళు చలం కృషి సార్ధక మైందని చెప్పవచ్చు కాని ఈ మాటే, ఆ ధోరణిలో సాగిన రచయితలందరి విషయం లోను చెప్పలేం.

ఇక రెండో విమర్శ, తెలుగు కథానికారచయితలు సమకాలిక రాజకీయ అర్థిక, సామాజిక స్థితిగతులను వితించే కథావస్తువులను ఎన్నుకోడం, లేదన్నది. అది చాలావరకు నిజం కావచ్చు; శోచనీయమైన విషయమే కావచ్చు. అయినప్పటికీ చీకటిలో వెలుగురేకల మాదిరిగా కొందరు. రచయితలు స్ఫూర్రిమంతమైన (పగతిశీల సాహిత్యాన్ని స్పష్టిస్తున్నందుకు (మరొక?) వ్యాసక ర్త్హహర్షం వెలిబుచ్చాడు. అయినప్పటికీ వారి సంఖ్య స్వల్పంగానే ఉన్నందుకు అసంతృప్రి వెల్లడించాడు: కలం కంట తడి పెట్టాల్సిన విషయం.మొన్నటి. వరకూ సత్యాగహ సమరంలో..స్వాతం[త్య వేదికమీద ఎందరో ఆంధధులు బలి అయినప్పటికీ ఆ రక్తపు వరదల్లోనే మన కథానికారచయితలు కౌగిలింతల్లో తల్లీనులై ఉన్నారు. అనుకున్నంతగా (వగతిశీలత్వం రాలేదు,.2?” ఆ విధమైన (పగతి శీలత వదర్శించిన కథానికారచయితల్లో “కరుణ కుమార” కు అ(గతాం బూలం లభించింది; ““కరుజకుమారగారు మన కౌగిలింతల కథకుల్దాగ దేళకాలాలకు మీరి పోలేదు. జాతీయాత్మను చక్కగ గుర్తించారు. వీరి (వగతిమార్గమే దీనికి నిదర్శనం... రచనాతై లిలో ప్రగతి గలదాన్ని (వగతిసాపాత్యమనజాలం. అది నవ్యసాహిత్యం మ్యాతమే ! వస్తువులో (పగతి వుండాలి. జొతీయాత్మను, శోషితహృదయాన్ని (పతిబింబించాలి. దాన్నే (పగతిసాషపిత్యం అంటాం.”*'28 “టార్చిలై టు, రిక్షావాలా, పశువుల.

కథానిక ; స్వభావపరిశీలన వ కొఠం, కయ్య--కాలవ* మొదలైన కథలకు [ప్రాణభూతమైన వస్తువులన్నీ సమకాలిక సమాజంలోని దుర్భర స్థితిగతులకు అద్దంపక్టువిధంగా రూపు డిక్టుకొన్ను కళాఖండాలు, జన్యాయాలకూ అ్యాకమాలకూ గులు దయనీయ జీవనం గడుపుతున్న ప్మాతలను ఎన్నుకొని, జాతీయమైన నుడికొరంతో వాటికీ [పాణంపోసీన (వతిష్ట 'కరుణకుమార'ది.

తరవాత చెప్పుకోదగ్గవాడు కొడవటిగంటి కుటుంబరావు. మధ్య తరగతి జనజీవనాన్ని ముడిసరుకుగా తీసుకొని రకరకాల వస్తువులతో రకరకాల పా్మాతలను సృష్టించిన [వజ్ఞావంతుడీయన. ఆర్ధిక సమస్యలు. కుటుంబసమస్యలు, వివాహసమస్యలు, రాజీవడలేని భార్యాభర్తల సమస్యలు, వితంతుసమస్యలు, వైయక్తిక సామూహిక సమస్యలు అనేక కోణాలనుంచి ఈయన రచనల్లో ,వతిఫలిస్తాయి. తెలుగు కథానికావస్తుసంచయంలో ఈయన చూపినంత వైవిధ్యం మరొకరు చూపించలేదు. శాస్త్రీయమైన అవగాహన ఈయన ఎంపికకు వన్నె తెచ్చింది.2 “పెళ్ళిచియ్యకుండా చూడు, కురూపి, అనుమానం, నువ్వులూ తెలకపిండీ, మొండివాడు, దత్తపుతుడు మొదలైన వందలాది కథల్లోని వస్తువులు కుటుంబరావు (ప్రతిభను దీపింపజేస్తాయి.

కవికొండల _ వెంకటరావు కథావస్తువుల్లో సన్నకారు మనుషుల సున్నితమైన మనస్తత్వాలు, దుస్సహమైన పరిస్థితులు రూపుగడతాయి. శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి కథావస్తువులు మధ్యతరగతి కుటుంబాల ముద్దు ముచ్చట్టకూ, మూఢవిశ్వాసాలకూ, ఆభ్యుదయకామనకూ పాతినిధ్యం వహిసాయి. మల్దాది రామకృష్ణశాస్త్రి ఎన్నుకొనే వస్తువులు సంస్కృతి సంప్రదాయాలకు మారుపేరుగా. నిలిచి నీటయిన రానిక్యంతో కండగల పలుకుబడితో క్రజ్రక్షృ కావ్యత్వం సిద్ధింవజేస్తాయి. వస్తువిశేషాన్ని, శిల్ప గౌరవాన్నీ జోడుగ్యరాలుగా పూని స్వారిచేయగల (పతిభావంతుడు

వత్తరి కథానిక కూడా ఆయన అనుకొన్న రీతిగా రాలేదు, దానికి కారణం; పరివర్తనలో సమాజమెప్పుడూ రచయితకం'టె కనీసం కొన్ని దళాబ్దులు వెనకబడే ఉండటం, ఆమినప్పటికీ చలం పూర్తిగా విఫలుడుకాలేదు. ఆయన రచనలు కొన్ని చీకటికోణాలను వెలుగులోకి తెచ్చాయి ; పాఠకుల అవగాహనను 'పెంపొందించాయి, అంతకుముందు జాద్ధత్యం చెలరేగినచోట, ఇప్పుడు సానుభూతి కనిపించసాగింది. ఈ మేరకు చల కృషి సార్ధకమైందని చెప్పవచ్చు కాని ఈ మాటే, ఆ ధోరణిలో సాగిన రచయితలందరి విషయం లోను చెప్పలేం.

ఇక రెండో విమర్శ; తెలుగు కథానికారచయితలు సమకాలిక రాజకీయ, ఆర్థిక, సామాజిక స్థితిగతులను చ్నితించే కథావస్తువులను ఎన్నుకోడం, లేదన్నది. అది చాలావరకు నిజం కావచ్చు; శోచనీయమైన విషయమే కావచ్చు. అయినప్పటికీ చీకటిలో వెలుగురేకల మాదిరిగా కొందరు. రచయితలు స్ఫూ ర్రిమంతమైన [పగతిశీల సాహిత్యాన్ని స్పష్టిస్తున్నందుకు (మరొక?) వ్యాసక ర్రహర్షం వెలిబుచ్చాడు. అయినప్పటికీ వారి సంఖ్య స్వల్పంగానే ఉన్నందుకు అసంతృప్తి వెల్లడించాడు: "4. కంట తడి పెట్టాల్సిన విషయం.__మొన్నటి వరకూ సత్యాగహ సమరంలో-_స్వాతంత్య వేదికమీద ఎందరో ఆంధధులు బలి అఆయినవ్పటికీ ఆ రక్తపు వరదట్లోనే మన కథానికారచయితలు కౌగిలింతల్లో తల్టీనులై ఉన్నారు. అనుకున్నంతగా (ప్రగతిశీలత్వం రాలేదు.2” ఆ విధమైన (వగతి శీలత (వదదర్శించిన కథానికారచయితల్లో “కరుణ కుమార” కు అఆ్మగతాం బూలం లభించింది; “కరుణకుమవూరగారు మన కౌగిలింతల కథకులాగ దేశకాలాలకు మీరి పోలేదు. జాతీయాత్మను చక్కగ గుర్తించారు, సం (వగతిమార్గమే దీనికి నిదర్శనం... రచనాకైలిలో ప్రగతి గలదాన్ని (వగతిసాహిత్యమనజాలం. అది నవ్యసాహిత్యం మాత్రమే | వస్తువులో [పగతి వుండాలి. జూతీయాత్మను, శోషితహృదయాన్ని (వతిబింబించాలి. దాన్నే (పగతిసాహిత్యం అంటాం.” '28 “టార్చిలై టు, రిఇావాలా, పశువుల.

కథానిక : స్వభావపరిశీలన వ్రీక్షఫీ కొఠం, కయ్య-కాలవ మొదలైన కథలకు [ప్రాణభూతమైన వస్తువులన్నీ సమకాలిక సమాజంలోని దుర్భర స్థితిగతులకు అద్దంవళ్హేవిధంగా రూపు దిద్దుకొన్న కళాఖండాలు. అన్యాయాలకూ అకమాలకూ గురయి దయనీయ జీవనం గడుపుతున్న ప్మాతలను ఎన్నుకొని, జాతీయమైన నుడికారంతో వాటికి [పాణంపోసిన (పతిష్ట 'కరుణకుమారిది.

తరవాత చెప్పుకోదగ్గవాడు కొడవటిగంటి కుటుంబరావు. మధ్య తరగతి జనజీవనాన్ని ముడిసరుకుగా తీసుకొని రకరకాల వస్తువులతో రకరకాల ప్కాతలను సృష్టించిన [వజ్ఞావంతుడియన. ఆర్థిక సమస్యలు. కుటుఐబసమస్యలు, వివాహసమస్యలు, రాజీవడలేని భార్యాభర్తల సమస్యలు, వితంతుసమస్యలు, వైయక్తిః సామూహిక సమస్యలు అనేక కోణాలనుంచి ఈయన రచనల్లో (వతిఫలిస్తాయి. తెలుగు కథానికావస్తుసంచయంలో ఈయన చూపినంత వైవిధ్యం మరొకరు చూపించలేదు. శాస్త్రీయమైన అవగాహన ఈయన ఎంపికకు వన్నె తెచ్చింది. 'పెళ్ళిచయ్యకుండా చూడు, కురూపి, అనుమానం, నువ్వులూ తెలకపిండ్కీ మొండివాడు, ద త్తప్పుతుడు' మొదలైన వందలాది కథల్లోని వస్తువులు కుటుంబరావు (ప్రతిభను దీపింపడేస్తాయి.

కవికొండల _ వెంకటరావు కథావస్తువుల్లో సన్నకారు మనుషుల సున్నితమైన మన స్తత్వాలు, దుస్సహమైన పరిస్థితులు రూప్పుగడతాయి. శ్రీపాద సుబహ్మణ్యకాస్త్రి కథావస్తువులు మధ్యతరగతి కుటుంబాల ముద్దు ముచ్చట్టకూ, మూఢవిశ్వాసాలకూ, ఆభ్యుదయకామనకూ (పాతినిధ్యం వహిసాయి. మల్దాది రామకృష్ణశాస్త్రి ఎన్నుకొనే వస్తువులు సంస్క్భృతి- సం్యవ్రదాయాలకు మారుశ్స్పేరుగా నిలిచి సీటయిన రాసీక్యంతో కండగల పలుకుబడితో క్రజ్ఞక్ష కావ్యత్వం సిద్ధింపజేస్తాయి. వస్తువిశేషాన్ని, శిల్ప గౌరవాన్నీ జోడుగ్నర్రాల్సుగా పూన్చి స్వారిచేయగల [ప్రతిభావంతుడు

&50. కథానిక పాలగుమ్మి పద్మరాజు, అంతర్జాతీయ రంగంలో గణుతికక్కడొనికీ ఈయనకు ఆ కాలంలోనే వీజంపడింది.

ఈ మాదిరిగా ఆ రోజుల్లో కొందరు రచయితలు పూనిన పూనిక అనంతరకాలంలో (పయోజనాత్మకమైన పరిణామాలకు దారితీసింది. దాంతో వస్తువైవిధ్యం పెరిగింది; విచక్షణాదృష్టి (పబలింది. తెలుగు కథానిక [1పగతిపథంలో వేగం సాధించింది. 1981 లో వ్యజనందన శర్మగారూః 1988 లో _ నాగేశ్వరరావుగారూ విమర్శించినప్పటి పరిస్థితి _ వేరుః ఇప్పటి పరిస్థితి వేరు, వారు ఆశించినదానికి పదింతల (ప్రగతిశీల కథానికా సాహిత్యం వెలువడింది. సమాజంలో ఆమూల్యాగం, అన్ని స్థాయిల్లోనూ అన్ని స్తరాల్లోనూ అనుభూతమయ్యే. వివిధాంశాలు కథావసువులుగా ఎన్ని కయాయి. అలాగే మానపుని అంతరంగ్యపవంచంలో ఎన్నో పొరల్లో మరుగునపడి ఉండే అనుభూతి విశేషాలన్నీ కథావస్తువులుగా బహిర్గత మయ్యాయి.

తెలుగు కథానికకు సమకాలిక రాజకీయ.సామాజీక స్పృహా అలవరచినవాడు తిప్పురనేని గోపీచంద్‌, కళాసౌందర్యానుభూతి అందించిన వాడు బుచ్చిబాబు, శీలవై లక్షణ్యాలు (వదర్శించినవాడు పాలగుమ్మి పద్మ రాజు. వతితులవట్టా [భష్టులపట్టా సానుభూతి పెంపొందించినవాళ్ళు ధనికొండ హనుమంతరావు, రావూరి భరద్వాజ, సౌహార్డ సంపత్తి పెంచిన వాళ్ళ మధురాంతకం రాజారాం, కలవకౌలను సదానంద, రావూరు చెంకటసత్యనారాయణరావు, రంధి సోమరాజు, విహారి._శాలివాహన, శీలా వ్మీరాజు, మంజుథ్రీ, వాకాటి పాండురంగరావ్‌ (వభృతులు. అతి సామాన్య విషయంలోనే చమత్కారాలు వెదజల్సినవాళ్ళ సోమంచి యజ్ఞన్నళాస్త్రి: అవసరాల రామకృష్ణరావు; భమిడిపాటి రామగోపాలం, ముళ్ళపూడి వెంకటరమణ, ఇసుకపల్లి దక్షిణామూ రి. నిరు పేదలకూ నిస్సహాయులకూో వెన్నుతట్టి కన్ను తెరిపించినవాడు కాశీపట్నం రామారావు. వాళ్ళుకు

కథానక : స్వధావపరిశీలన ౨81 తోడుగా సాగుతూ ఉత్సాహమందించినవాడు రాచకొండ విశ్వనాథళాత్రి- బతుకుతెరువుల్లో తీరుప్రీరులు (వదర్శించినవాడు “వెంచాకా”, వాటిలో ఆర్థిక సామాజిక రహస్యాలు కనిపెట్ర;లిగినవాడు “చాసో”. దాంపత్య జీవనంలో ముద్దుమురిపాలనూ బాధల “గాధలనూ ఇళ్ళకు కట్టించినవాళ్ళు ముని మాణిక్యం నరసింహారావు, ఇచ్చాపురపు జగన్నాథరావు, కొమ్మూరి వేణుగోపాలరావు, పురాణం సూర్యవ్రకాశరావు, తురగా జానకీరాణి; ముప్పాళ రంగనాయకమ్మ; ఉద్యోగ జీవనాన్ని కాగడాలతో చూపిన వాళ్ళు సోమంచి యజ్ఞన్నశాస్త్ర, వాకాటి పాఎడురంగరావ్‌ (వభృతులు. బాధలతో సతమతమవుతూ, భరించలేనప్ప్వుడు. తిరుగుబాటు చేస్తూ, వాస్తవాన్ని కప్పిపుచ్చలేమని స్పష్టంచేసినవాళ్ళు సి. యన్‌. రావు, విం రాజారామమోహనరావ్చ. ఆ వాసవం కూడా ఎంత వింతగా, ఎంత దయనీయంగా. ఉంటుందో చూసినవాష్శ పెద్దిభొట్ట సుబ్బరామయ్య, వాసిరెడ్డి సీతాదేవి, దివి వెంకటరామయ్య, థ్రీకంఠమూలర్షి, చయ్మద్ర, దాశరథి రంగాచార్య మొదలై నవాళ్ళు. వీరూ తదితరులూ రాస్తూ వచ్చిన అసంఖ్యాక మైన కథానికల్లో వస్తువైవిధ్యం సమృద్ధిగా లభిస్తున్నది.

ఈనాటి రచయితకు వస్తువరణంలో నిషిద్ధమన్న దిలేదు; వస్తుగతమైన కొరతలు లేవు. దాన్ని మలుచుకొనే నేర్పు ఉన్నప్పుడు ఎంతటి సామాన్య విషయమైనా అద్భుత కథావస్తువుగా రాణిస్తుందన్న రహస్యం ఈనాటి రచయితకు తెలును, మట్టిలో మాణిక్యాలు తియ్యడమే కాదు, తన చేత నున్న పరుసవేదితో పట్టినదల్హా బంగారం చేస్తాడు.

రాయలసీమ ప్రాంతంలో అరుదుగా కనిపించే ఒకానొక వల్లెటూరి అందం జమదగ్ని కథ (మరపురాని ఆ ఊరు) కు వస్తువైెంది+ ఒకో పట్టణంలో ఒక బంగళా అవరణలో “పేదవాళ్ళ పిల్త2 వేనుకాన్తునహష్ష తోటను బంగళా యజమాని పిల్లలు నాశనంచే స్తే. ఉ వవ్వులనూ గహిఖ్య్య [వ్రదంగా చూసుకొనే పేదపిల్హల మనస్సులు ష్టోతగోనో, గాయపడతాయన్నూ-

వీ కథానిక విషయం, రాచకొండ విశ్వనాథళార్త్రి రాసిన 'పువ్వులు' కథకు వస్తువైంది. జలసమృద్ధికి నోచుకోని మెట్టప్రాంతంనుంచి వచ్చిన పడుచువాడొకడు బెజవాడ కృష్ణమ్మను చూడగానే ఒళ్ళు మరిచిపోతాడు, రోజుకు రేండు పూటలా మనసుతీరా కృష్ణలో స్నాన :చేస్తూ ఉంటాడు. ఆ ఉజలసమృద్ది అతనిలో కొత్త ఉత్సాహం కలిగిస్తుంది; భవిష్యత్తు పె అశ పెంపొందిస్తుంది. చివరికతడు (పమాదవశాత్తు ఆ కృష్ణానదిలోనే మునిగి చనిపోతాడు. పెద్ది భొట్ట సుబ్బరామయ్య రాసిన “నీళ్ళ కథావసువు ఇది.

ఒక్కక్క కథావస్తువులో అనుభూతి [ప్రాధాన్యం వహిస్తుంది. ఒక ముద్ధరాలు పొగడచెట్టు కింద ఒక కొత్తమనిషిని చూస్తుంది. అతడు, చెట్టుకింద రాలిన పువ్వులన్నీ ఏరి, మాలగా కట్టి ఆమెకు అందిస్తాడు. ఆ అనుభూతితో ఆమె హృదయ: పరవళమైపోతుంది. మర్నాడు వచ్చి చూస్తే ఆ కొత్తమనిషి జాడ కనిపించదు. ఆమె ఆ పాగడపూల మాలను అక్కడే. విడిచేసి వెళ్ళిపోతుంది. సున్నితమైన ఈ అనుభూతి కథావస్తువుగా స్వీళరించినవారు ఆచంట శారదాదేవి; కథ పేరు “ఒక్కనాటి అతిథి అనుభూతి (పధానమైనదే మరాక్ష కథ.__బుచ్చిబాబు “పొగలేని నిప్పు పక్క పక్క ఇళ్ళల్లో ఉండే ఒక ఇంటి యజమానురాలు మరొకటి ఇంటి యజమానసీ స్నేహంగా ఉంటుంటారు. రోజూ కలుసుకొని కబుర్దు చెప్పుకోడంలో వాళ్ళకొక గొప్ప అనుభూతి ఉంది. దీన్ని సాకుగా తీసుకొని ఇద్దరికీ అక్రమసంబంధం ఉందని గుసగుసలాడుకుంటారు లోకులు. ఇది తెలిసి, లేనిమాట ఎలాగూ వచ్చింది కనక, లోకులు అను కొనే సంబంధం ఏర్పరచుకుం పేమ్మాతం త ప్పేముంది అనిపిస్తుంది వాళ్ళకు, అయినా న్మిగహం కోల్పోలేదు.

సమాజంలోని వర్గవ్యత్యాసాలను ఆధారంచేసుకొన్సి కథలల్లిన వాళ్ళలో రాచకొండ విశ్వనాథశాస్త్రి ఒకడు ఆ మాదిరిగా ఆయన రాసీన కథల్లో “సబ్బుబిళ్ళ” ఒకటి, అంతస్తుల అంతరాలను (ప్రతీకాత్మకంగా

కథానిక : స్వభావపరిశీలన ల్రి్‌లీ చ్చితించిన మరొక రచయిత బుచ్చిబాబు; ఈయన రాసిన కథ పేరు “మేడమెట్టు'. మెట్టకు మైన నాయిక; మెట్టకు కింద నాయకుడు. ఇద్దరి మధ్యా నెలకొన్న అనురాగానికి చిహ్నం ఆమె 'ఉంగరం,

మంచికీ చెడుకూ మధ్య సంఘర్షణ ఒక్కొక్క. కథకు వస్తువుగా రాణిస్తూ ఉఊంటుంది. రావూరి భరద్వాజ రాసీన “డాక్టర్స్‌ డైలమా ఆ కోవలోది, “డబ్బుకన్నా రోగుల్ని బాగుచెయ్యడమే ముఖ్యమనుకొన్న ఓ డాక్టరు, తన స్నేహితునికి జూబురాసే పద్ధతిలో ఉంటుందా కథ !” ముగ్గురు పిల్దలూ తల్రిదం్యడులూ ఉన్నారు. ఆ పిల్లలు పగలల్హా రోడ్డవెంట తిరిగి చిత్తు కాగితాలు పోగుచేసుకొస్తారు. వాటిని తల్లి గుజ్జుగా చేస్తుంది. ఆ సజ్జుతో తండి బొమ్మలు చేని అమ్ముతాడు. ఇదే వాళ్ళ జీవనవృ త్తి. ఒకర్మాతి అగ్ని[నమాదం జరిగింది, ముగ్గురు పిల్లలూ మంటల్లో మాడి పోయారు. ముసలివాణ్ణి _బతికించాలని వైద్యుడు చేసిన [వయత్నమంతా విఫలమై పోయిఐది. ముసలిదాన్ని మాతం బకికించడానికి అవ కాశం ఉంది. కొని రెండు కాళ్ళూ తీసెయ్యాలి, ఒక చెయ్యి తీసెయ్యాలి. కళ్ళు అంతకుముందే ప త్తికాయాల్దా సేలిపోయాయి. ఒకవేశ ఆమె బతికినా పోషించేవాళ్ళూ సంరక్షణ చేసేవాళ్ళు ఎవరూ లేరు. అటువంటి పరిస్థితిలో ఆమెను (బతికించి, బతుకు దుర్భరం చెయ్యడమా, ఒక్క చిన్న మోతాదుతో సునాయాసంగా [పాణం తీసి బాధనుంచి విముక్తి చెయ్యడమా అన్నది ఆ వైద్యుడికి ఎదురైన పళ్న. ఆ (వళ్నతోనే కథ ముగుస్తుంది.

చాలీ చాలని ఆదాయంతో, గంపెడు సంసారంతో సతమతమయ్యే వాడి పరిస్థితి కలవకౌలను సదానందకు కథావస్తువెంది. రాసిన కథ పేరు 'రామదాసు చెరి. కొందరు కథకులకు సామాజిక సమస్యలు కథావస్తువు లయాయి:ః ఉదా॥ వరకట్నం. పూసపాటి కృష్ణంరాజు రాసిన 'రెండు బంట్టు పోయాయి, అన్న కథలో నాయిక, ముహూర్త సమయానికి కట్నం డబ్బు

2ైల్‌కీ కథానిక కంకరం బావచేత తాళికట్టి:చుకుంటానంటుంది, కొనకళ్ళ వెంకటరత* రాసిన “సంప్రదాయం అన్న కథలొ, పెళ్ళికూత్రురి తండి ఒకప్పుడు సోల్‌ ఇ టీ = వ్‌ వ (౬ కూటిల్లు నడిపాడన్న సంగతి, పెళ్ళి పందిట్టోక్రి వచ్చాక మగ పెళ్ళవారీ అల్లో, జ జధ తాగి నా లో

తెలుస్తుంది. అది పా యాన విరుద్ధమని చెప్పి మగ పెళ్ళివారు లే పోతారు. ఆ పరిస్థితిలో పెళ్ళికూతురు ముందుకు వచ్చి, “నడు, నడు ! సీ చదువూ నీ సంప్రదాయం, నీ నాగరికత రేపీపాటికి వదివేలిచి మార్కెట్‌లో కొనగలను" అని పెళ్ళికొడుక్కు తెగేసి చెప్తుంది.

మనిషీకి ఎంత ప్రతిభ ఉన్నా, ఎన్ని (ప్రావీణ్యాలు అలవడినో లోకులకు వాటి విలువ అక్కరలేదు. అతడు ఎంత సంపాదినునా డన్నదే వాళ్ళకు ముఖ్యం. అతడు ఉద్యోగి అమితే జీతం ఎంత ఇస్తారో చెప్పనిదే విడిచిపెట్టరు. స్నేపితులకూ బ=ధువులకూ మాత్రమే కాదు సన్యాసం స్వీకరించిన స్వాములవారికి మైతం దాన్ని గురించి ఆరా కావాలి" అటువంటి పరిస్థితిలో, ఏదో “నాలుగు రాఖ్మ' తెచ్చుకొనే “జీతగాడు వాళ్ళందరికి దూరంగా పారిపోవాలనుకోడంలో ఆశ్చర్యం లేదు, బుచ్చిబాబు రాసిన “దేశం నాకిచ్చిన సందేశం" కథకు ఇదే వసువు.

రాజకీయ పరిస్థితులు పసరించే (పభావాలు, వాటిమూల9గో సమాజంలో వచ్చే ప32ణామాలు కథావస్తువులుగా స్వీకరించిన రచయితలు కొందరున్నా రు; “తాత దిగిపోయిన రైలుబండి రాసిన కలవకొలను సదానంద, “రాజకీయ బేతాళ పంచవింశతిక' రాసిన ముళ్ళపూడి వెంకటరమణ, "పాములు పావులుగా మారిన వేళి రాసిన సి- యన్‌. రావ (ప్రభృతులు.

మెఠమెచ్చులకు,_ ఇచ్చకాల కబుర్దకు లోబడి మోసపోయిన అభాగినుల పరిస్థితులను "ఆహుతి", “పరిస్థితుల వారసులు వంటి రచనలకు

థి న

కథావస్తువులుగో (గహించాడు. రావూరి భరద్వాజ, సామాన్య సంసార

కథానిక ; స్వభావవరిశీలన ల్రైలైక సవనానిక్ర సరిపెట్టుకోలేని కళాపిపాసుల మానసిక (ప్రవృత్తులు, 'ఎల్లోరాలో =రాంత్ర సేవ 'అజంతా' వంటి బుచ్చిబాబు కథలకు వస్తువులు ౧మకూర్చాయి. ఆర్థిక మాంద్యం నాటి వరిస్థితి' వేలూరి శివరామకాన్త్రిగారి డి_పెషన్‌ చెంబు' కథకు వసువెంది. “కురూపి' మనోరథం కుటుంబరావు కథకు వస్తువు అందించింది.

ఈ మాదిరిగా సమకాలిక జీవనరంగానికి సంబంధించిన అనేక రకాల వస్తువులు తెలుగు కథానికా రచయితలకు స్వీకారయోగ్యాలవు తున్నాయి,

ఇతిన్స త్తం

ఊద్దిష్ట్రకమంలో వికాసం చెందిన కథావస్తు విన్యాసం ఇతివృత్తం (9100. దీన్నే కథానికా పథకమనీ కథాావణాళిక అనీ కొందరంటారు. ఆలా అనడానికి కారణం, కథాసౌధనిర్మాణాని కిది ఆధారభూతం కావడం. ఒకే వస్తువు వివిధ రచయితల చేతుల్లో వివిధ రకాలుగా వికాసం చెందవచ్చు; ఒకే రచయిత చేతిలో ఒకే వస్తువు వివిధ శిల్పనై పుణ్యాలు

(వదర్శించవచ్చు. సారె మీద కుమ్మరి పెట్టిన మట్టిముద్ద కథావస్తువు. ఆ మట్టిముద్ద నాక ముచ్చటగొలి పే ప్యాతగా తీర్చదిద్దడానికి ఆ కళాకారుడి చేతిలో భాసించే కల్చ్పనాశిల్పమే ఇతివృ త్తం. ఆ మృ తికాఖండానికీ ఈ మృణ్మయ ప్మాతకూ ఉండే వేదమే కథావస్తువుకూ ఇతివృత్తానికీ ఉండే భేదం.

ఏ వస్తువూ యథాతథంగా కథారూపం పొందదు; వదో ఒక రూపంలో దానికి ఇతివృ త్తం ఏర్పడితీరాలి. ఫలానా కథలో 'ఇతివృత్తం” లేదని సామాన్యులు కొందరు అంటూండటం కద్దు. ఇతివృ త్తం లేదంటే,

956 కథానిక ఆసలే లేదని కాదు దాని అర్థం; కథకు కావలసిన ఐత రోచకమైన ఇతివృత్తం లేదని వాళ్ళ భావం రచయితటో కాల్చనికమైన , పతిధ కొరవడినప్పుడు ఎంత గొప్ప _వస్తువయినప్పటికీ న్నిష్పయోజన మైపోతుంది. ఒకవేళ, వస్తువులో లోపమున్నప్పటికి ఇతివృత్త కల్పనాశిల్పంతో సౌందర్యం సంతరించుకొంటు :ది

అయితే. ఇతివృత్త (స్పాట్‌) పదాన్నే నిరాకరించే పౌళ్చాత్య లాక్షణికులు లేకపోలేదు. ఫాన్సిన్‌ వివియన్‌ ఇలా అంటాడు;

“సలు 09 ౪1ళంట6 ౪7049 1104 ౨౫5800 సే ఇ111

1601 దల ఇంళరే 0100 86 60 లం 368 ౧09105

లం 6 ఇ! 5006 2306 ౧ఆ౦౩ 26299620 14 15

ఈం గం56. రేంంలెళళం6 ఇం36ే 10 ల 11౯80౧ 0%

యం జం అషళం 01 ఇార2ళ ఇంట16 704. తక 2 ౧021

హం లల? మంషంం. 0ఈహక మెం?6 0% 16559 లేషగ

500170 0/1౭ 0% 5౫000355, గక షి ఇ౪ల5 18

06205 40 5%6406 0౯ ౧4%

స్‌ 126 2016416169, ఇతే 901 20 5105610.

దుక “60౪ 06౯ 1ఫలి్‌ 601 రు ౧౦4%, 296

“రేలంంి కం లుల ౪జపిలి30

ఇంగ్లీషులో “ప్రాట్‌ అన్న పదానికి నామవాచకంగా 'కథారూప రేఖలు" లేదా “కథాసం్యగహం' అనీ [క్రియావదంగా “రూపొందించడం లేదా “అనడం” అనీ అర్థాలున్నాయి. వీటిలో ఉన్న అస్పష్టత కారణంగా నామార్థంలో కథారూవరేఖలు' అనీ, (క్రీయార్థంలో 'కల్పని అనీ చెవృడం సమంశసమని ఆయన అభ్మిపాయం, అయితే ఆయనకన్న అభ్యంతరమల్లా “స్పాట్‌” అన్న పదం నిషయం:లోనే, క్రాని దానికి ఉద్దీష్ట మైన భావన షంంని66లైల్స విషయంలో కాదన్నది స్పష్టమవుతుంది.

కథానిక :; స్వభావపరిశీలన లై

నిజానికి ఇతివృ త్ర విషయంలో గందరగోళ వడవలసింది ఏమీ లేదనీ.కొన్ని పాతలూ, ఒక నాటకీయ సంధర్ల్గణ కలిసేనే ఇతివృత్త మవుతుందనీ పాఠ్‌ గాలికో3! అంటాడు. ఈ సేంఘరణలో మానవులకు వ్యతిరేకంగా మానవుఠే కనబడవచ్చు; విధి (9) కీ గాని, (వకృతికి గాని, పంచభూతాలకుగాని ఎదురొడ్డి నిల్చే మానవులయినా కనబడవచ్చు; తనలో తానే ఘర్షణపడే మానవుడూ కనబడవచ్చు. ఈ ముడిసరుకుతోటే ఇతివృత్తాలు రూపొందుతాయి. కొన్ని పత్రికలు అభిమానించే రకరకాల సూతబద్ధమైన ఇతివృత్తాల (00412 9౨10ట్భ క్రూ, [పమాణీ3రించిన ఇతివృత్తాలకూ భిన్నంగా ఉంటాయివి.32

నవలలో నయినా, నాటకంలో నయినా ఇతివృ త్తమన్నది, కల్పనా సంబంధంగా రచయిత సాధించే నటన, ప్మాత, ఆలోచన అనే మౌలి కాంళొల ఒకానొక ఐహిక సంశ్రేషణ' అంటాడు ఆర్‌, ఎస్‌. (న్రన్‌.33 అది మన అభ్నిపాయాలనూ భావో దేకాలనూ, ఒక నిర్జిష్టపద్ధతిలో 1పభావితంచే సే శ క్రిగల మానవ కార్యకలాపాల [కమాన్ని మాటల్లో అందిస్తుంది.

“కథాబీజాలు నాటుకొని ఉన్నట్టయితే వెంటనే రచనకు పూనుకో వచ్చు. ముగింపు నిర్ధింప్టగా మనస్సులో లేకపోయినా ఫరవాలేదు. నీలో కదలాడుతున్న సృజనాత్మకళక్తులు, రచనలో నీదైన ఒక నమూనాను త్వరగానే రూపొందించడం, దాదాపు థారోం అచేతనాత్మకమైన నీ సంకల్పమే కథావస్తువునందిస్తుంది. సృజనాత్మక శక్తులన్నిటా అత్యంత అభిలషణీయమైన అవయవిశ వికాసం కళ్ళకు కడుతుంది. (వవాహంలా మాటలు దొర్దకుంటూ వచ్చి నిన్నే ఆశ్చర్యంలో ముంచెత్తుతాయి”* అని చెబుతూ విక్టర్‌ జోన్స్‌, మం ౧696 ఇ €0 106 15 ౧0౯60 910౦ల 76 కేంరి. 0]0ళే లుల కంబాల 05 2 9ష905 ౪ వకేంః 1 ఈ కజురేం.. 169 91906 ౨ రేంంిిమి1064 1 యం 5666. 6

[17]

కర8 కథానిక కాంళయే 18 0982016, పేజ౯69 ఇం 121 గారు ఇ0ి6ే 09006 16 106 15 560621 ంంలు 1 2766666ల౧1064".3 అంటాడు. దాని రూపం కథ విషయంలోను, నవల విషయంలోను, నాటకం విషయంతోను ఈ మాదిరిగా పూర్వనిర్ధారితమయ్యే ఉంటుందా అన్న [పళ్న వేసుకొని, స్థూలంగా ఉంటుందనే సమాధానమిస్తాడు. అయితే పూర్వనిర్థారకారశం ఏమిటన్న దానికి కథావిషయమే (600౧6౭౧0) నని చెప్తాడు. అంటే, దేన్ని గురించి మనం రచన చెయ్యదలచుకున్నామో బీజగర్భాన్ని చీల్చుకొని వచ్చే వస్తువు ఏమిటో._మనం చేబట్టిన రచన స్వరూపాన్ని నిర్ధారణ చేసేది చివరికి అదే నంటాడు.” అది కొంతవరకు సమంజసమే కావచ్చు. కాని బీజం చేతికి చిక్కినంతమాత్రాన దాని వికాసకమాన్నిగాని, భవిష్యత్‌ స్వరూపాన్ని గాని, స్వభావవై ఖరినిగాని, చెప్పటం సాధ్యంకాదు. పుట్టిన వసికందు రూపురేకలు ెద్దయినతరువాత ఎలా ఉంటాయో ఎవరు చెప్ప గలరు ? వాడి స్వభావలకణం ఎలా వెలడవుతుందో ఎవరు కని పెట్టగలరు ? కాబట్టి కథాబీజం తగలగానే ఇతివృ త్రరూపం మనస్సులో మొలకె తనప్పుడు సయత్నక మైన ఇతివృత్త కల్పన జరగక తప్పదు. అత్యంత (ప్రతిభావంతు లైన ఏ ఒక్కరిద్దరి విషయంతోనో ఇది అపవాదంఅయితే కావచ్చు. కాని అత్యధిక సంఖ్యాకులై న రచయితల విషయంలో ఇది సర్వసామాన్యం. “కల్పన లేకుండా మంచికథ (వాయచ్చు-కాని అది గొప్పకథ అవుతుందా అనినా అనుమాను*)38 ఆని చెప్తూ బుచ్చిబాబు ఛెకోవ్‌ రాసిన కథలన్నీ వాహ్యజగత్సలతో జరిగినవాటిని ఆధారంగా తీసుకొని కూర్చినవేననీ, ఏదీ కల్పించడని అంటాడు. “ఛెకోవ్‌ కథలలో మొదలు తుది (ప్రధానంగా కనబడవృ, నాకా రెండూ కావాలి. ఏదో ఒక గాలి బుడగని ఆకాశంలో వొద్రిల్రి చూడమంటాడు. దానికి కట్టిన దారం, దాన్ని వట్టుకున్న క్కురాడు కనబడరు. పెద్దగాలికి అది పగిలిపోత్తుంది కూడ. ఆ బుడగని దారంతో కిందికి ద్రించ్చి పరిశీలి స్తేగాని నేను ఆట పూర్తయిం దనుకోను, భెకోవ్‌ పద్ధతి కళ్ల, ఇసుక మీద దిగవిడిచిన చారలాంటిది. నా కది

కథానిక ; స్వభావపరిశ్రీలన లర్‌ తృప్తి నివ్వదు. ఆ కథ కెరటంగా కనబడాలి. ఆ కెరటం వెనక సమ్ముదం హోరు వినబడాలి.”39

ఈ దృష్టి వల్లనే బుచ్చిబాబు కథల్లో “వనితనం' ఎక్కువ కనిపిస్తుంది. దాని వెనక రచయిత ఉనికి అడుగడుగునా కనిపిస్తుంది (ఉదా॥ '“అడవికాచిన వెన్నెలి, “మేడమెట్టు', నన్ను గురించి కథ (వాయవూ 1, “ఎల్లోరాలో ఏకాంతసేవ"). బుచ్చిబాబు గొవ్ప కథాఃిల్సి. (ప్యకియాసొందర్య సాధన ఆయనకు అత్యంత (వధానమైన అంశం. బహుకా దానివల్లనే కావచ్చు, వెయ్యి కథలు రాళిగా పోనినా బుచ్చిబాబు (వాసినవాటిని ఇష్టే గుర్తువట్టవచ్చు. వాటివల్హ కలిగిన అనుభూతి పాఠకుడి గుండెలో ఎవ్పుడూ గుబాళిస్తూనే ఉంటుంది. కథానిక్నావ్మక్రియ విషయమై తనకు గల నిర్దిష్టమైన అభ్మిపాయాలను స్పష్టంచేస్తూ ఆయన ఇలా అన్నాడు:

“ఇతివృత్తం (= వస్తువు) ఊహలో కొంతకాలం తిప్పుకుంటేకాని, కథకి స్వరూపం ఏర్పడదు. ఆ స్వరూపమే స్థిరమైందని వాసేసి వూరుకో కూడదు. వస్తువు స్వీకరించడం, ఊహలో వ్యక్తుల రూవకల్పనచేయడం ఒకెత్తూ, [వాసేటప్పుడు కళానుగుణమైన ఆవేశానికి లొంగిపోయి కళాను గుణమైన సత్యాన్ని పదర్శించడం ఒకెత్తూ. ఆ సత్యం కథకుణ్ణీ చకితుజ్జి చేస్తుంది. తనలోపల చీకటి తెరలు తొలగినట్టవుతుంది. ఒక్క- క్షణం పూపిరి బిగపట్టి ఒక వెలుగును చూస్తాడు. అ క్షణం ఆధ్యాత్మికానుభూతి పొందుతాడు. అట్టా పొంది అందులో కాస్తో కూస్తో హెఠకుడితో పంచుకో గలిగితే అతనీ కథ గొప్పకథ ఆవుతుందనుకుంటాను.”*9

కథకుడన్నవాడు, జీవితంలో తాను తెలుసుకున్న విషయాలను కుదించి కథగా సమకూర్చడంలో తాను పొందే అనుభూతిని కళగా మార్చి, దాన్ని ఇతరులతో వంచుకునేందుకు కృషిచేస్తాడని ఆయన స్పష్టం చేళాడు, అంతేకాక, గొవ్చకఠథ ఒక్కటికూడా రాయని “మంచి కథకుడి

౨260 కథానిక ఉండడని ఆయన నమ్మకం. ఆ మాటకు వస్తే, “మంచికథ' ఒకటైనా రాయని. మామూలు కథకుడూ ఉండడు. ఒకవేళ, అలాటివాడు ఉన్నట్టయితే, అసలతడు కథకుడే కాకపోయి ఉండారి. నిజం చెప్పాలంటే, ఈ విధమైన తరతమ భేదాలుండేది కథకే కాని తఢవజీతి కాడు.

క్రేటన్‌ హామిల్టన్‌ దృష్టిలో కథకులు స్థూలగా రెండు రకాలుగా కని పిసారు: సంశ్షేషణాత్మక మనస్సు (30006616 వ. కి లవాళ్ళు; విశ్రేష ణాత్మక మనస్సు(2౧21) ౬6 గాయరే) కలవాళ్ళు అని.*41కార ణాలనుబట్టి ఫలి తాలను ఊపొంచేవాడు సంశ్రేషణాత్మక మనస్కుడు; ఫలితాలను బట్టి కార ణాలను వివేచించేవాడు విశ్తేషణాత్మక మనస్టుడు. ఒకడి నడక, ఉన్నచోటి నుంచి ముందుకు సాగుతుందిమరొకడిది వెనక్టు సాగుతుఐది. అంటే, సంశ్రేష ఇాత్మక రచయిత, కారణభూతమైన యథార్థస్టితులను (గహించి వాటికి రాగల వలితాలను హేతుబద్ధంగా ఊహిస్తాడు. కాని విశ్తేషణాత్మక రచయిత అలా కాదు;ఫలితాంశాలను పరిగృహించి వాటికిగల కారణాలను ఆన్వేషిస్తాడు. ఒకడిది కళాదృష్టి, మరొక్షడ్షిది శాస్త్రదృష్టి. కథాకారుల్టోనే ఈ రెండు రకాల వాళ్ళూ ఉంటారు. ఉదాహరణక్సు, థాకరీ మొదటిరకంవాడు; మపాస్తా రెండో రకంవాడు.42 మొత్తానికి శ్ర ఉభయులదీ మార్గం వేరయినా ఆశయం ఒక్కటే. రచయితకు కథావస్తువుగా లభించేది మానవజీవితంలో లేశ మా([తమే కాబట్టి క థాశరీరాన్ని సమగం చేసుకోడానికి ఒక , పణాళిక ఏర్పరచుకోవాలి, అందుకు క్రావలనిన కథాభాగాన్ని అతడు స్వయంగా కల్పించుకోవాలి. అప్పుడది ఇతివృత్తం అవుతుంది. “ఒక కార్యకారణ సంబంధం కళ కథాసంచిధాన్స ప్రాట్ర్‌)43 అనీ, “కథాగమనంలో ఒక అనుస్యూతమైనట్టీ, తర్కసమ్మ శ్రమ సట (1051621) కార్యకారణ సంబంధం కలిగినట్టి ఓక సంవిధానం “స్టాట్‌ అనీ చెప్పడంలో ఉద్దేశం ఇదే. హె(నీ జేమ్స్‌, విలియం హావెల్స్‌ మైదలై నవాళ్ళు 'ప్పాట్‌” లేకండా కథలు రాసి ఉండవచ్చు. ఇెకోవ్‌ గఫరించి చెప్పే సందర్భంలో ఆర్బిజాల్డ్‌ డిక్స్‌ కథానికకు ష్టాట్‌ తన్పకుండా ఉండాలనే నియమం లేదని రాసి

కథానిక : స్వభావవరిశీలన వ్లీగ్ర ఉండవచ్చు.*5 కాని కృతకత్రం ఏమ్మాతం కనిపించకుండా వా స్తవికతా దృష్టితో రూపకల్పన చేసిన కథకులు అనేకులున్నారు. ముఖ్యంగా, మపొసా గురించి చెప్తూ సోమర్సెట్‌ మామ్‌ ఇలా అన్నాడు ;

“రుయే ఇజం 2ంళఎవ 2. సశీడంనిజ5కక20€ రేం65 ౧౦౪౯

6009? 116; ల ంగగక్‌ంం 16 9 0164ల 16

సంలు ౧ 16668636 600166 206 ఏ4ర్దుం56. 6

4065 [06 ౧19 1 2 ఈ౭180య196000% 05 116,

ఏ6 2 రేవు 26526ఢ400% 0 1లితీ5

పై వాక్యాల్లో గమనించవలసిన అంశం వమిటంటే, రచయిత అన్నవాడు ఫొటోగావర్‌ మాదిరిగా జీవితానికి 'నకలు దించడు”; జీవిత శకలాలను ఏరుకొని తాను ఉద్దేశించిన పద్దతిలో “అమరుసాడు'. మరొక రకంగా చెప్పాలంటే మానవజీవితం ఒక దూదిపింజె అనుకుందాం. దాంట్లోనుంచి రచయిత ఒక సన్నని పోచ లాగి, తన మనస్సునే కదురు కొనకు మెలిపెట్టి, బారతీస్తూ వడుకుతాడు. ఇక్కడ, 'వడకడ' మన్నది ఆలోచనా (పష్యకియ. బార సాగినంతవరకు వడికి కదురుకు చుట్టుకుంటాడు. ఎడమచేత దూది ఉన్నంత వరకు కుడిచేత ఎంత దారమైనా వడకవచ్చు, కాని రచయిత అలా వడుకుతూ కూర్చోడు. అతని చేతనున్న పింజెకు తరుగన్నది లేనప్పటికీ తనకు అవసరమైనంత నూలే అతడు వడుకుతాడు. తరవాత పోగు తెంపి పింజె పక్కకు పెడతాడు. అంటే, జీవితంలోనుంచి తీసుకొన్న ఒక సూత్రాన్ని అక్క_రై నంతమట్టుకే వడుక్కొంని కదురుకు చుట్టుకొంటాడు. ఒక కొస బిళ్ళబొడ్డుకు మెలిపెడితే రండో కొస కదురు పటింకి మెలిపెడతాడు. కొసపట్టి లాగితే దారం మొత్తం సాగివస్తుంది. ఇదే వతనూ(/తత. అయితే కథకుడికీ కదురు వడికే వాడికీ ఒక్క తేడా ఉంది. కదురుదారం కొసలు రెండూ దేనికది విడిగా ఉంటాయి; కొని కథానిక కొసలు రెండూ ఒక్కచోట ముడివడి ఉంటాయి, సూ తంమధ్య భాగం, ఈ రెంటి విషయంలోనూ మెలికలు తిరిగే ఉంటుంది,

ల్రిగ్ర్‌ల్టీ కథానిక ఈ కథాసూ(తంతో చేసే అల్లికపనే ఇతివృ త్తమని చెప్తూ క్రేటన్‌ హోమిల్టన్‌ ఇలా అంటాడు; రిల ళాంళడే [1/0౬ 51801565 2 ఇంజ798 ౧0ంక్తంలొలా; ఇర 2 ౪627106 ౧0౯6౯06౩ 65౮9900569 16 ౧౦6౫18 ౯66౧0606 0 మంక6 0110 016 5€206ే ఈ అల్లిక (నేత) ను ఈయన రెండు రకాలుగా చెప్పాడు: (1) రండు కొసలు కలిపి ముడి పెట్టడం (310916 0910ల), (2) సా౭గూడు పద్ధతి (00916౫ 9100. దీంట్లో మూడుదోళలు పెనవేసుకొని ఉంటాయి, ఇమాం శం!రే 2526060) అన్నాడు; (1) చిక్కు (౧౦౫౫1162౯10౧), (8 పెద్దముడి (22101 10౧06 (8) విడుపు (ఆం1162 60%) కథకు ఒకి ఆరంభం (068109 10కిమధ్యభాగం (1166416), ముగింపు(6౧61౧ క్స్‌ ఉండాలంటూ. చెప్పడంలో అరిస్టాటిల్‌ మనస్సులో ఉన్నవి పై మూడేనని కూడా అన్నాడు? చ టి “మొదటిదశ ; అబ్బాయి అమ్మాయిని కలుసుకుంటాడు. దీనికి సన్నిహిత పరిణామాలేమిటి ? రెండోదశ : ఒకరినొకరు (కేమించుకొంటారు. ఇంక ముగింపేనా? కాదు. కథ ఇప్పుడిప్పుడే మొదలై ంది. వాళ్ళకు ఎడబాటు కలిగిం చేందుకు ఏదో ఒకటి ఆడ్డురావాలి- విధి, తంగడి వాళ్ళ స్వ్మవవృత్తులు యథార్థ (పేమ పరిణామం కాబట్టి: మూడోదశ ; ఎడబాటు

కథానిక : స్వభావసరిశీలన ల్లిగ్రత్ర నాలుగోదళ : చివరికి, అడ్డంకులన్నీ తొలగించుకొని ఇద్దరూ మళ్ళీ కలుస్తారు: ఒకరి చేతుల్లో ఒకరు--లేద్హా రోవియా ఊూలియలణ్‌ ల మాదిరిగా, గోరిలో.

కచ్చితంగా ఈ ఇతివృత్తమే తీసుకోడానికి కారణం చెబుతూ జోన్స్‌, ఇది _ప్రాథమిక్రమైన “(క్రూడ్‌ ప్రాట్‌' అయినవ్పటికీ, “ప్రామాణిక ఇతివృత్తం అనీ, చాలామంది అభిలషించేదన్మీ మానవాళి మొత్తాన్ని స్త్రీ -పురుషుడు' అనే మౌలికాంళాల దగ్గర విభాగిస్తుందనీ వాళ్ళు సమాగమ విషయం కంటె మౌలికమైనది మరొకటిలేదనీ అంటాడు.

రాబర్జ్‌ లూమూ స్టీవెన్సన్‌ ఒకసారి, మ్మితుడు [గాహం బెల్ఫోర్‌తో ముచ్చటిస్తూ కథారచనకు అనుసరించే పద్ధతులు మూడు రకాలుగా ఉంటాయని చెప్పాడు: (1) ఇతివృత్తం అమర్చుకొని ప్యాతలను అందులో ఇమడ్చడం, (2) ఓక పాత్రను తీసుకొని దాని చుట్టూ సంఘటనలూ సన్నివేశాలూ కల్పించడం, (కొ నిర్దిష్ట వాతావరణం ఒకటి ఎన్నుకొని కార్యకలాపాలు నడపడం, వాటికి ఉపకరించే మనుషులను రూపొం దించడం.6

వెనకటి రోజుల్లో కథానికారచనకు ఏర్పరచుకొనే నమూనా (౨265) చాలా సరళంగా ఉండేదని చెప్తాడు సోమర్సెట్‌ మామ్‌:

“౬ 0093156 0 4; రల 36౯0106, 3, రం 110౦6406 61010 ళీ లు 0112026629, 0, 9236 లలా శం ఇజండే ఇసజలి ప8 గేంగ6 60 ఈలి, 196 లల వే ళల 04002650 బది రికామీగా కూర్చొని కథ చెప్పుకొనే పద్ధతి. దాన్ని కథకుడు ఎంత పొడుగు సాగదీసినా అడిగే వాడుండడు, క్రాన్సి వార్తాపతికల్లో కథలు _వచురించడం వచ్చినతరవాత దాని పరిమాణాన్ని కచ్చితంగా నిర్దారణ చేయవలసి వచ్చింది. అందువల్ద కథలో అనవసర మైనదంతా తీసెయ్యడానికి, అనువై న శిల్పాన్ని రచయిత

ల్లీగ్ర్ల కథానిక అనుసరించవలసి వచ్చింది. ఫైన చెప్పిన అంశాల్లో మొదటిది, పాఠకుణ్ణి సుముఖుజ్జి చేసుకొని, అతడు కథ చదువుకొని ఆనందించేటట్టు చెయ్య డానికి, లేదా ఆతన్ని ఆ సన్నివేశంలోకి తీసుకొని పోవడానికి, దీన్ని పరిహరించినా నష్టంలేదు; ఈ రోజుల్లో చాలామంది ఆ పనే చేస్తున్నారు. పోతే, చివరిది, ఫలితాంశం. దాన్ని చదువరికే వదిలి పెట్టడం నష్టభయం (రన్‌...) తో కూడుకొన్నది. కొన్ని పరిస్థితులను కల్పించి పాఠకుడి ముందు పెట్టిన తరువాత వాటి ఫలితం వమయిందో చెప్పకపోతే, తనను రచయిత దగా చేసినట్టుగా అతడు భావించవచ్చు. ఫలితం అర్థమయ్యేటట్టు ఉంటే రచమిత వాచ్యం చెయ్యనక్కరలేదు; చెయ్యకపోవడంలో గడసరి తనం కనిపిస్తుంది; కృషి ఫలిస్తుంది. ఇెకోవ్‌ రాసిన “కుక్కను వెంట బెట్టుకున్న మపాళ* అన్న కథే దానికి సరైన ఉదాహరణ, పై వాటిలో రెండో అంశం, మూడో అంశం ఆవళ్యకమైనవి. అవి లేకపోతే కథే లేదు. చదువరిని తక్షణమే రంగమధ్యంలోకి తీసుకొనిపోయే కథ, నాటకీయ గుణంతో అతన్ని ఆకట్టుకొంటుంది. ఛెకోవ్‌ కొన్ని వందల కథలు ఈ రకంగానే రాశాడు. శేరు పెరిగిన తరవాత కొంచెం 'పెద్దకథలు రాసి వతికలకు పంపుతుండేవాడుల1 ఇతివ్భ) త్తకల్ట్ర)నో : (భీజ్‌ మన్‌ నర్లరరణు

కథాత్మకవచన సాహిత్యంలో-ముఖ్యంగా నవల (వ్మకియలో_ ఇతివృ త్తరూపాల(10023 ౦1 9100) ను వర్గీకరిస్తూ నార్మన్‌ (థీడ్‌ మన్‌ (0జి క16రేణ2ర్ర వాటితో (పసక్తమైన అంశాలనుము=దుగా వివ రించాడు,.క థాకథనంలో కార్యకలాపాలు (20609), పాత (0027660ల్ట్ర), నేవథ్యం (02య5ళ0టఏడ్ర0, వస్తువు (రలులి ఇమిడి ఉంటాయి. నాయక పాత లేదా అనుకూల పాత (లం 0౬౯ ౨7060క02156) కూ, (పతి నాయకుడు లేదా (వతికూలపాాత (20౧60క0818ఛ కూ మధ్య వై రుద్ధ్య మేర్పడుతుంది. కథాగమనంలో (ప్రధాన వరిణామానికి లోనయ్యేవాడు,

కథానీక : స్వభావపరిశీలన వరల కథను ఆస క్రికరంచెయ్యడానికి కేరద్రభూతుడై నవాడు, ఇతివృత్తాన్నంతనూ తన చుట్టూ తిప్పుకొనేవాడు-నాయకుడు. అటువంటి నాయకుడి కష్ట సుఖాలు అదృష్టం (శంాలుగల), నాయకుడి ఉద్దేశాలు, (వయోజనాలు, ధ్యేయాలు, అలవాట్టు, ప్రవర్తన, సంకల్పబలం, జౌదార్యం లేదా నైచ్యం మంచి చెడ్డలు, కరుణాకార్పణ్యాలు, సంపూర్ణతాసం పూర్ణతలు, (ఫౌడతా [ఫౌథతలు-అన్నీ కలిసి....ఆతని శీలం (6%2/2016౧). కిందికి వస్తాయి నాయకుడి మానసికస్థితి.ఆలోచన (1006800. [ఫీడ్‌ మన్‌ దృష్టిలో ఇతివృత్తాలు [పధానంగా మూడు రకాలు; వాటిలో మళ్ళీ అవాంతర భేదాలున్నాయి53 ; ౧౬౦75 0! గ౦గ౧౫౧౮|౫|౬ 116 షం1౪0౧ ౧1౦46 --ముందు ఏం జరుగుతుందో అన్న ఉత్కంఠ రేకెత్తించేది. 06 రి8౪1640 ౧10 జాలి దుఃఖం, నష్టవాధ కలిగించేది, 09 718910 ౧[01 _నాయకప్మాత్క తన తప్పును చాలా ఆలస్యంగా కనుక్కో+డంవల్ల విషాదం కలిగించే ఇతివృ త్రం. 09 6౧119 108 _సానుధూతిళూన్యమైన శీలం, (వతికూలమైన లక్ష్యాలూ ప్రయోజనాలూ ఉండికూడా తన సంకల్పబలంవల విషయ విజానారనవల్త్లా లు 1 ణ అభిమానం పొందగలిగే ప్యాతచుట్టూ [పథానంగా నడిచే ఇతివృత్తం, 56%09౧141 ౧1౦ ధర్మమే జయిస్తుందనే ధోరణిలో సాగే ఇతివృత్తం లంగా?260౧ ౧10 సానుభూతి. పొందే నాయక పాత అదృష్టం మెరుగయినట్టు చిత్రించే ఇతివృ త్తం,

266 కథానిక

౧1075 0౯ ౦౪4౧4౦7౬గ

]౧6 169400 010 --సానుభూతి పొందుతూ ఉండి, దృఢం, _పయోజ నాళ్మకం అయిన పాత, తన ఉదార కార్య కలాపాల విషయంలో ఏదో ఒక రకంగా రాజీ పడటానికో, వాటిని విసర్జించటానికో, ౬ ల్రిడికి గురయ్యేటట్టు చితించే ఇతివృత్తం,

౧[0758 0॥ 7006061411

7౧6 6640460౧ ౧10[._నాయకుడి ఆలోచనటో మార్పురావడం [ప్రధాన మైనది.

06 గిం814%0౧ 0106 _నాయకుడు, తానున్న పరిస్థితికి సంబంధించిన ఆవశ్యక యథార్థాలను గురించి ఎరక్క పోవడం మీద ఆధారపడినది.

06 శశంంస౪6 ౧10 _..నాయకుడి ధోరణిలోను, నమ్మకంలోను మార్చు రావడం మీద ఆధారపడినది.

1౧9 01911105100గ6౧ ౧101 -మోహాకృష్ణ మైన పాత చుట్టూ నడిచే ఇతివృత్రం, అమితే, ఫీడ్‌మన్‌ వర్గీకరణ నవలలను దృష్టి పెట్టుకొని చేసినది

కావడంవల్ద, ఇతివృతాలలో సాధారణంగా కనిపించే వైవిధ్యాన్ని (వదర్శిసుందే తన్ప; తక్కువ వరిధిలో ఇమడవలసిన కథాని కేతివృత్తాన్ని కచ్చితంగా అవగాహన చేసుకోడానికి అద్ర ఉపకరించదు. శీలాత్మకాది ఇతివృత్త వైవిధ్యం కథానికాసాహిత్యంలో లేకపోలేదు. కాని ఈ రెండు రకాల (ప్మకియల్లోని ఇతివృత్ర్తాలూ నిర్మాణాత్మకంగా భేదిస్తాయి కాబట్టి కథానిక్నాప్మకియకు అనువైన వగ్గీకరణనే చేపట్టడం అవసర మవుతుంద్ద,

కథానిక ; స్వభావపరిశీలన ల్ర7 రచనాపద్ధతుల రీత్యా, కథానికల్టోని ఇతివృతాలు రెండు రకాలు : (1) సరళ ఇతివృత్తం, (8) సంకీర్ణ ఇతివృ త్తం. ఎత్తుగడ మొదలు ముగింపు వరకు సూటిగా సాగేది సరళ ఇతివృత్తం; నడుమ నడుమ లంకెలతో, చిక్కులతో సాలెగూడు మాదిరిగా అల్లుకొనేది సంకిర్ట ఇతివృత్తం ఈ రెండింటి నిర్మాణకమాలనూ తులనాత్మకంగా పరిశీలించి నట్టయితే వీటిలో ఉన్న వైవిధ్యం స్పష్టమవుతుంది. సరళ ఇతివృత్తం : నొలగుమ్యి నద్యరాజి_వడవ్‌్రయాణం కథావస్తువు :; తాను నమ్ముకొన్న వాడు తుంటరి, దొంగ, తాగుబోతు వ్యభిచారి, ఉద్ధతుడు అమి కారీరకంగాను, మాన సికంగాను హింసిస్తూ ఉన్నప్పటికీ _వాడికోసమే వరవశించే స్రీహృాదయం; ఎన్ని బాధలెదురైనా వాడికోసమే అనుభవించే గాఢ మైన శీలం, ప్తాతలు ; (వధాన వైనలి రంగి పద్దాలు అ(వధాన మ్రైనలి _కథకుడు, పడవ, గుమాస్తా, చుక్కాని పష్టేవాడు. సన్నివేశం ఫ్‌ ర్మాతిపూట, కాలవలో పడవ్య్రపయాణం, కథనదృక్పథం వ ఉత్తమ పురుష ఇతిబ్య ల్తో నిర్వాణ (మం (క్రమసంఖ్య విషయం

1. సన్ని వేళవర్షన-కాలస్థల నిరూవణ నీరవ నిశీధిలో దిగులు కమ్ము కొన్నట్టున్న లోకం. మెల్లగా నీటిమీద జారే వడవ _ పడవ పక్క_లను రాసుకొంటూ గలగల పారే నీరు.తలలు విరబోసుకున్న

క00 కథానిక దెయ్యాల్దాటి. చెట్టు - కెరటాలమీద వివశంగా ఉయ్యాలలూగే నక్షతాలు, ఇది ఎీతుగడ్‌ం వాత

వీ పడవ వర్షన-వడవలాగే తాడుంపొయ్యిలో నిప్పు.నీరుతోడి కాలవ లోకి పోస్తున్న క్యురవాడు-పడవలో సామాను - టాప్పుమీద వడుకొన్న కథకుడు.గుమాస్తాగదిలో గుడ్డిదీపం.సాగుతున్న పడవ.

లి (వ్రధాన పాతల [పవేశం-చుక్రాని కాస్తున్న వాడికో రంగి సంవాదంతో ఇద్దరికీ ఉన్న పూర్వపరిచయం వెల్టడి-తల పెట్టిన పనికి పడవలో పరిస్థితి అనుకూలంగా ఉందో లేదో రంగి తెలుసుకోడం. ఇది భలం

తీ పడవ కప్పుమీద (పధానపాతల సంవాదం- రెండో (వధానప్మాత బొద్దత్య పదర్శన-కథకుడి వరిశీలన.

ర్‌ గుమాస్తా (పవేశం-రంగితో సంవాదం-పద్దాలు జోక్యం-గుమాసా హచ్చరిక-రంగి సర్దుబాటు-రంగి, పద్దాలు సంవాదంటో భవితవ్య సూచన-పద్దాలు వర్ణన-కథకుడి అనుభూతి.

6, రంగి, పద్దాలు సంవాదం-తాము తలపెట్టిన పనిలో జాగత్తగా ఉండాలని రంగి హెచ్చరక-గుసగుసలు. ఇది ములువ్రు,

7. కథకుడి పక్కనుంచి నడిచి వెళ్ళిన రంగి, చుక్కాని పళ్లేవాడితో

టబ

చనువుగా ముచ్చట్టు-వాడికి నిద వస్తోందంటే తానే చుక్కాని చూస్తాననడం- మెల్టగా జారుతున్న పడవ మెల్టగా గొంతె తిన రంగి చల్లని పొటఎఆమె గొంతులో మగజీర గురించి కథకుడు. (క్రమంగా న్మిద,

కథానిక :ః స్వభావవరిశీలన విర9

8. పడవలో గొడవ-గట్టుమీద రంగిని పట్టుకున్న ఇద్దరు.దెబ్బలు తిన్న రొంగి-వాళ్ళతో కథకుడి సంవాదం-గుమాస్తా, కోపం=రంగి= (పార్థన-మళ్ళీ వడవమీదికి |పవేశం,. ఇది నంఘటన-లివమున్థితి,

9. కథకుడితో రంగి సంవాదం-ఆమెకూ పద్దాలుకూ గల సంబంధం గురించి, పద్దాలు స్వభావం గురించి, వాడి [పవర్తన గురించి, వాడిపట్ట ఆమెకున్న అభిమాన విక్వాసాల గురించి కథకుడు తెలుసుకోడం-ఆమె మన స్త త్వం వట్ట కథకుడి ఆసక్రి-అవగాహన, ఇది వరాకావ్వ,

ళు 10. సన్నివేశ వర్షన-ఆమ జీవితసర్వస్వానికి కేర్యదమైన భావనను గురించి కథకుడికి కలిగిన “భయం, భక్తి, జాలి" - ఇది ఎభుట్టు, 11. తెల్టవారిన తరవాత, పడవ దిగిపోయేముందు కథకుడు, రంగి చేతిలో ఒక రూపాయి పెట్టడం. ఇది మణింభ్రు. పై విశ్లేషణను బట్టి ఈ కథ సరళంగా సాగినట్టు స్పష్టమవుతున్నందు వల దీనిలోని ఇతివృత్తాన్ని సరళ ఇతివృ త్తమని చెప్పడం జరిగింది. (ప్రపంచంలో అనేక భాషల్లోకి ఆనూదితమైన ఈ కథ, వద్మరాజు సునిశిత శిల్పనై పుణ్యానికి వతీక, సంకీర్ణ ఇతిషృ్ఫత్తం ; దుబ్బివాము - అడవి కాబిన వొన్మాల కథావస్తువు ? స్వేచ్చగా అడవిలో సింహంలా విహరించే తత్త్వం, త్మీవమైన ఉదదేకాలు ఉన్న మగనాలు, తాను (పేమించేవాడితో. ఒక్కసారి కలవగలిగానన్న

కథానిక లి70 తృ పితో-*ఒక తణం విశ్వంలో వున్న అందాన్ని భరించి, మధురంగా జీవించి, మధురంగా మరణించడం మంచిదన్న దృష్టితో జీవితం చాలించడం, ప్యాతలు ఏ [వభానో మైనవి, నిర్మల, మధుసూదన, కథకుడు. అ(వభానోన్రైనవి ప్రేమానంద్‌, శ్రీహరి, చందారెడ్డి రాభువులు, గురవయ్య, ముసలాయన, సన్ని వేశం ; రాయలసీమ అడవుల్లో ఒకచోట, అటవీళాఖవార్‌ సర్వేకాంపు, క థనదృక్చథం ఫి ఉత్తమ పురుష. ఇతిన్భ త్త నిర్వాణ్యతయం ట్‌మనంఖ్య ఎివయం

1. అడవిలో సంచారం, జంతుపుల్ని వేటాడ్డం అంటే కథకుడికున్న సరదా-అటవీశాఇల్రో పనిచేస్తున్న చంద్రారెడ్డి దగ్గరినుంచి ఆహ్వానం అందుకొన్సి వళ్ళి స్టేషన్‌లో డిగడం_చం దారెడ్డి కలవడం. ఇది 4 త్తగఢ
2. మ్యాట్‌ ఫారంమీద కనిపించిన జంట వర్ణన-వాళ్ళను గురి చి కథకుడు వేసిన [పశ్నకు సమాధానం వచ్చేలో గానే నిర్భుల్మ (పేమానంద్‌ల (వేమోం-పరిచయాలు, సిష్మ౦ిమడ_ఆమెలని ఆకర్షణను గురించి కథకుడి ఆలోచన
3. అడవిలో తమ కాంపు గురించి చంద్రారెడ్డి వివరణ-రాఘవులు 6౮ పరిచయం-కొలనులో స్నానానికి వెళ్ళినప్పుడు మరో ఇద్దరి పరిచయం ; శ్రీహరి మధునూదనం_ వాళ్ళ వివరాలు, వర్ణన- మధుసూదనం రూపు రేకల్లో ఉన్న అందచందాలు. కొలనులో

కథానిక : స్వభావపరిశీలన న! నీద్భ నిర్భోలంగా ఉన్నాయన్న మాటకు మధుసూదనం వ్యాఖ్య వరాచకాలు నిష్క్ర9్రమణ - [కేమానందాన్ని గురించి వింతగా చెప్పుకుంటారన్న (వస్తావనతో కథకుడికీ చంద్రారెడ్డికీ సంవాదం. ఇది నదర,

4. కాంపుకు తిరిగి వచ్చిన తరవాత | పేమానంధాన్ని గురించి చర్చకు ఉప కమణ-నిర్మల మైదోలో ఆత్యువాత్యా (్రయకత్న్మాం గురించి రాఘవులు కథనం_ఆ రోజున (శ్రీహరీ, మధుసూదనం ఆ ఊళ్ళోనే ఉన్నారని జోడించడం శ్రీహరి కథనం-ఆ |[పయత్నం జరిగిన రోజున ఆప్పటివరకు వమేమి జరిగిందీ ఎవరెవరు వచ్చిందీ చెప్పమని కథకుడు అడగడం శ్రీహరి కథనం కొనసాగింపు మధ్య మధ్య రాఘవులు, రెడ్డి వ్యాఖ్యలు -మధుసూదనం కథనం-ఉ త్తరాల గురించి కథకుడి వళ్న, శ్రీహరి జవాబు-రెడ్డి వ్యాఖ్య-'ఆమె ఆత్మహత్య ఎందుకు తల పెట్టింది +, నిజంగా మరణించాలన్న యత్న మేనా * అన్న _పశ్నలు ఇది బినమన్ధిలి.

ఈ, _పేమానంద్‌ రాకతో ఆమె రెండో (ప్రయత్నం ముచ్చట్టు ఆపి, కథకుడు, టెలిస్కోపు, తుపాకీ తీసుకొని షికారుకు బయలు దేరడం- ఉయ్యాల ఊగుతూ టబెలిస్కోపులో కనిపించిన నిర్మల- ఆమె అందచందాల గురించి, ఉ్నదేకాల గురించి కథకుడి, ఊహల్లో భవితవ్యూ నూభనో-ఆమె ఇకెన్నడూ మరణించదన్న నిళ్చికాభి (పాయం-'“నిర్మల జీవించడం అంపే మరణించడం ఆమె ఆత్మ హత్య యత్నాలు అల్టా జీవించడానికి ఆమె చేసే చుత్నాల చిహ్నాలు",

6. కాంపులో (పేమానంద్‌తో ఇష్టాగోష్టి - ముసలిపులి పస్తావన_ రెండు మూడు రోజుల్లో పులివేట ఏర్పాటు చేస్తానని హామీ_మళ్ళీ

కథానిక య సరం. దర్శనం. “సూర్యుడు మకచిపోయి... దిగవిడచిన కిరణంతా ౮ 7. రాతి మ్మితులందరూ కాంపులో కలవడం-అంతకు చారం క్రితం | కేమానందానికి వచ్చిన ఆకాశరామన్న ఉత్తరంత్‌ రాఘవులు వతుగడ-దానిమీద చర్చ, వరాచకాలు-. లండో. ఆల్యవాత్మాం [వయత్యాం గురించి రాఘవులు కథనం ఆనాటి వివరాలు చెప్పమని కథకుడు అడిగినప్పుడు శ్రీహరి కథనం- చివరిలో మధు పేరు ఆంచించడం-మధునూదనం ౨థనం అ-దరూ కలిసి వ్యాఖ్యలు- ఆనాటి విశేషాల గురించి మధుసూదన వివరణ-రచయిత (పళ్నలూ జవాబులూ (శ్రీన్వభానం గురించి రచయిత ఆలోచనలు. నిద.

8. మర్నాడు, నిర్మలగురించి తాను ఊహించినది కథకుడు వివరించి చెప్పడం-నిర్మలను (_పేమానందానికి ఇవ్వడానికి నిశృ్చయంకావడం తరవాత “ఎక్స్‌' ఆమె జీవితంలోకి (వవేశించడం, పెళ్ళయినా భర్తను ఆమె దూరంగా ఉంచడం, నిర్మలకూ “ఎక్స్‌ కూడితర [వత్యు త్రరాలు-పుట్టింట్లో ఒకనాటి మధ్యాహ్నం ఇద్దరూ కలుసు కోడం. ఇంతలో పోస్టులో వచ్చిన ఉత్తరంలో భర్త ఆమె శీలాన్ని శంకిస్తున్నట్టు తెలియడం, వదిలేస్తానని బెదిరించడం, అలికిడి కావడంవల్ద 'ఎక్స్‌* ను అమె సందుగడిలోనుంచి వంపేసి తరవాత కొంత సేపటికి నూతిలోకిదూకడం: ఇవి మెదటోగ్రవయత్భృంవివరాలు.. తరవాత శ్రీహరి వ్యాఖ్య_నిర్మల అత్తవారింటికి వెళ్లిన తరవాత ఒకనాడు “ఎక్స్‌” కు ఉత్తరం రాస్తుండగా మరిది లోవలికి వచ్చి ఆ ఉత్తరం చూపించమనడం, ఆమె దాన్నీ పెటైలో దాచి తాళం వేసి వెళ్ళిపోవడం, తరవాత వచ్చి చూస్తే ఉత్తరం కనిపించక పోవడం, సరిణామాల గురించి భయవడటం, చివరికి నూతిలో

కథానిక :; న్వభావపరిశీలన లి/త్రి పడటం; రెండో [వయత్స్మం వివరాలు “నిర్మల యింకెన్నడూ ఆత్మహత్య తలపెట్టదు' అని కథకుడు ముగించడం-ఆ "ఎక్స్‌" ఎవరన్నదానిమీద, మ్మితుల వ్యాఖ్యలు-ఇంతలో పోస్టు రావడం మధునాదసొం అాన్మాథల్‌ ఆర్జరు-ఆరోజే ఛార్జి అప్పగించడం- కథకుడికి కూడా ఉండడానికి ఉత్సాహం లేకపోవడం

9. ఒక ముసలాయన వగుర్చుకుంటూ కాంపువు వచ్చి మునలి థ్రులి వొడ్‌ చెవ్పడం-ఆ ర్యాతికే వేట ఏర్పాటు చేయించమని [యేమా నందాన్ని అడగడానికి బంగళాకు వళ్ళుడం.

10. నిర్మలతో సంవాదం, వర్ణన, ఆలోచనలు-ఆమెదగ్గర కాగితం, కలం తీసుకొని [పేమానందానికి కథకుడు ఉత్తరం రాయడం. ముభునూదనోరా టాజ్బొాథర్‌ అయినట్ల్టూ, ఛార్జి ఇచ్చేసినట్టూ యర్చ్యాడో గ్ర్రయాణం అవుతున్నట్టూ, తాను కూడా మర్నాడే వెళ్ళిపోదలచినట్టూ కూడా జోడించి, ఆ రాతికే నేవీ వీర్చాటమీ చెయ్యాతుని అందులో కోరడం-ఆయన రాగానే ఉత్తరం ఇవ్వ మనడమే. కాక 'మీరు చూడొచ్చు అని నిర్మలకు (పత్యేకంగా చెప్పడం ఇది మలుల్టు,

11. ర్యాతి వేట తతంగం-అడటి తానీన వౌన్నాల అందానికి కథకుడు ముగ్దుడు కావడం (పేమానందాన్ని గురించి ఆలోచనలు-పోతును చంపి పులి పారిపోవఢం-తిరిగి కాంపుకు చేరడం,

1వ, పొద్దున తొమ్మిది పది గంటల [ప్రాంతంలో మధుసూదనం వచ్చి కథకుడి దగ్గర సెలవుతీసుకోడం-ఎప్పుడైనా జీత్తరం (నొన్తో ఉంణ మని కథకుడు అనడం.

18. కథకుడి తిరుగ్మువయాణం_ స్టేషన్‌లో చందారెడ్డితో సంవాదం ఇంతకూ ఆ “ఎక్స్‌” ఎవడని చందారెడ్డి అడిగినదానికి, ““డి టెక్టివ్‌

[16]

లల్లి కథానిక నిర్మల దర్శనం, “సూర్యుడు మరచిపోయి. దిగవిడచిన కిరణంలాం

"౧. రాతి మ్మితులందరూ కాంపులో కలవడం-అంతకు వారం [క్రితం

[ ేమానందానికి వచ్చిన ఆకాశరామన్ళ 4 ల్త్వరంతో రాఘవులు ఎత్తుగడ-దానిమిద చర్చ, వరాచకాలు- రెండో ఆత్యవాత్యా [వయత్యోం గురించి రాఘవులు కథనం ఆనాటి వివరాలు చెప్పమని కథకుడు అడిగినవ్పుడు శ్రీహరి కథనం. చివరిలో మధు పేరు అందించడం-మధుసూదనం కథనం ఆ.దరూ కలిసి వ్యాఖ్యలు- ఆనాటి. విశేషాల గురించి మధుసూదనం వివరణ-రచయిత [పశ్నలూ జవాబులూ (శ్రీశ్సూభావం గురించి రచయిత ఆలోచనలు. నిద.

68. మర్నాడు, నిరక్మలగురించి తాను ఊహించినది కథకుడు వివరంచి చెవ్పడం-నిర్మలను _పేమానందానికి ఇవ్వడానికి నిశ్చయంకావడం తరవాత “ఎక్స్‌” ఆమె జీవితంలోకి (పవేశించడం, 'పెళ్ళయినా భర్రను ఆమె దూరంగా ఉంచడం, నిర్మలకూ “ఎక్స్‌ కూ ఉత్తర [పళ్యు త్తరాలు- పుట్టింట్లో ఒకనాటి మధ్యాహ్నం ఇద్దరూ కలుసు కోడం.__ఇంతలో పోస్టులో వచ్చిన ఉత్తరంలో భర్త ఆమె శీలాన్ని శంకిస్తున్నట్టు తెలియడం, వదిలేస్తానని బెదిరించడం, అలికిడి కావడంవల్ల “ఎక్స్‌ ను ఆమె సందుగదిలోనుంచి పంపేసి తరవాత కొంత సేపటికి నూతిలోకిదూక్రడం: ఇవి మెదోటోగ్రయత్మ్మంవివరాలు- తరవాత శ్రీహరి వ్యాఖ్య-నిర్మల అ త్తవారింటికి వెళ్ళిన తరవాత ఒకనాడు “ఎక్స కు ఉత్తరం రాస్తుండగా మరిది లోపలికి వచ్చి ఆ ఉత్తరం చూపించమనడం, ఆమె దాన్ని పెట్టైలో దాచి తాళం వేసి వెళ్ళిపోవడం, తరవాత వచ్చి చూస్తే ఉత్తరం కనిపించక పోవడం, పరిణామాల గురించి భయవడటం, చివరికి నూతిలో

కఠానిక : స్వభావపరిశీలన ల్లిాత్రి పడటం; రండో [వ్రయత్మం వివరాలు “నిర్మల యింకెన్నడూ ఆత్మహత్య తలపెట్టదు" అని కథకుడు ముగించడం-.ఆఅ “ఎక్స్‌” ఎవరన్నదానిమిద, మ్మితుల వ్యాఖ్యలు-ఇంతలో పోస్టు రావడం మధుమవూనినం టభాన్బాఫల్‌ ఆర్జరు.ఆరోజే ఛార్జి అప్పగించడం- కథకుడికి కూడా ఉండడానికి ఉత్సాహం లేకపోవడం.

9, ఒక ముసలాయన వగుర్చుకుంటూ కాంపుకు వచ్చి మునలి శ్రలి వొద చెవడం-ఆ ర్యాతికే వేట ఏర్పాటు చేయించమని (పేమా న=దాన్ని అడగడానికి బంగళాకు వళ్ళుడం.

10. నిర్మలతో సంవాదం, వర్ణన, ఆలోచనలు-ఆమెదగ్గర కాగితం, కలం తీసుకొని (పేమానందానికి కథకుడు ఊత్తరం రాయడం మభునూదోనోరావు జాన్‌ అవల్‌ అయినట్టూ, ఛార్జి ఇచ్చేసినట్టూ మర్చాడో గ(్రయాణం అవుతున్నట్టూ, తాను కూడా మర్నాడే వెళ్ళిపోదలచినట్టూ కూడా జోడించి ఆ రాత్రికే నోట వర్పాటు చెయ్యమని అందులో కోరడం-ఆయన రాగానే ఉత్తరం ఇవ్వ మనడమే. కాక “మీరు చూడొచ్చు" అని నిర్మలకు (ప్రత్యేకంగా చెప్పడం ఇది మలువు,

11. ర్యాతి వేట తతంగం-అజబవి కొనిన వెన్నాల అందానికి కథకుడు ముగ్భుడు కావడం-[పేమానందాన్ని గురించి ఆలోచనలు-పోతును చంపి పులి పారిపోవఢడం-తిరిగి కాంపుకు చేరడం,

18, పొద్దున తొమ్మిది పది గంటల (పౌంతంలో మధుసూదనం వచ్చి కథకుడి దగ్గర సెలవుతీసుకోడం-ఎవ్పుడైనా ఉళ్తలం (నాత్తో ఉఊంణ మని కథకుడు అనడం.

15. కథకుడి తిరుగ్మువయాణం_ స్టేషన్‌లో చంగదారెడ్డితో సంవాదం- ఇంతకూ ఆ “ఎక్స్‌ ఎవడని చం దారెడ్డి అడిగినదానికి, ““డి టెక్టివ్‌

[18

లకీ కథానిక నవల్సులో అయితే, తథ చెవ్చీనవాడో వాంతవడు. దాం (వతారొం నోనన్నామాటి"” అనడం.

14. కథకుడు పట్నం చేరుకున్న నాడు ఒక రెజిస్టర్ట్‌ కవరు అ.దుశోడ: అందులో, మధునూదనానికి నిర్మల రాసిన ఉత్తరం. అతనికీ తనకూ ఉన్న అనుబంధాన్ని గరించి, అతనిమీది (పేమతో భర్తను మనూరంగా ఉంచడం గురించి లడతడీి భర్భయా అని ఆరోజు రాతి అతనితో తనకు లభించిన పొందు గురించి, మర్నాడు భర్తతో జరిగిన రభస నురించి రాసి, “నేను జారిజిగా వుండ లేను. రహస్యంబతుక నావల్ద కాదు. స్వేచ్చగా అడవిలో సింహంలా విహరించాలి. నీ పేమ నన్ను పవి తంచేసిందంటే నమ్ముతావా ? పెండ్రి నన్ను జారిజిగా చెయ్యబోయింది. పెండ్డిని ధిక్కరించడమం'టే మరణించడం, మధూ, మాటలు కాదు" అంటూ జీవితం చాలించదలచుకున్నట్టు తెలపడం-నిర్మల రాసిన ఈ ఉత్తరం నకలును జోడిసూ మధుసూదనం రాసిన ఉవరం౦_ అందులో, తన పేరు బయట పెట్టకుండా చమత్కారంగా కథ అల్టినందుకు కృతజ్ఞతలతో, కథకుడికి పూరి నిజం తెలియడం మంచిదన్న ఉద్దేశంతో ఆమె కడసారి తేఖలోని కొన్ని భాగాలకు నకలు రాసి పంపిస్తున్నాననడం, ఆఉత్తరం రాసిన మరుక్షజాన యింటి వెనక కొలనులో వణ నిర్మల ఆత్యవాత్యా చేసుకుందని రాయడం. ఇది చరాతాట్ట ,

ఈ. నిర్మలను గురించి చేసిన ఆలోచనలో ఒకటి రెండుచోట తాను పొరపాటు పడినట్టుగా కథకుడు [గహించడం-నిర్మల ఇంకేప్పుడూ ఆత్మవాత్య చేసుకోదన మాట తప్పని రుజువయింది-పత్మివతగా మరణించడమా, చారిణిగా బతకడమా అన్నదే ఆమెకు విషమ

కథానిక ; స్వభావపరిశీలన లర్‌ సమస్య అయి, తానే సమాధానం చెప్పేసింది- వచ్చేటప్పుడు వేళాకోళంగా, నోనో వాంతవత్దిని రెడ్డీతో అన్న మాట శినివ్రైంద-నిర్మలకు తాను తల్చింబినో ఆనతాళందవల్ల అవా ఖర్తవ విముక్తి లభించిందని, తనకేమీ విచారం లేదనీ మధు సూదనానికి ఉత్తరం రాయడం. యథార్థాన్ని ఎదుర్కొన్న తరవాత ఇక ఈ ఉత్తరంకూడా అనవసరమనుకొని చిం పెయ్యడం.

ఇది యుగింధు.

ఈ కథలోని సారాంశం సరళంగానే కనిపించినప్పటికీ దాన్ని -ఆవిష్కరించడానికి ఇతివృత్త కల్పనలో రచయిత అనుసరించిన వద్దతి సాలెగూడు అలికను పోలి ఉన్నందువల్ల ఇది సంకీర్ణ ఇతివృ త్ర మనిపించు కొంటున్నది. మనిషి రూపురేకలనుబట్టి ఆమెలోని ఆకర్షణను నిర్ధారణ చేయడం, ఆత్మహత్యా వయత్నాల (వస్తావన ద్వారా ఆమెవి తీ వమైన ఉ దేకాలని స్పష్టంచేయడం మ్యాతమే కాదు; ఇద్దరుముగ్గరి చేత కొన్ని కొన్ని వివరాలు చెప్పించి, వాటిని తులనాత్మకంగా పరిశీలించి, నిశితంగా వరీక్షించి, తన ఊహను జోడించి యథార్థాన్ని ఆవిష్కరించడంలో అల్లిక పని కనిపిస్తుంది. కాని కథ అంతటితో ముగిసిపోలేదు. మధుసూదనానికి బదిలీ కావడం, దగ్గరిలో ముసలిపులి జాడ తెలియడం, ఆరోజు ర్యాతే వేట ఏర్పాటు చేయించమని కోరడానికి [పేమానంద్‌ బంగళాకు వెళ్ళడం, ఆయనకు రాసిన ఉత్తరంలో మధుసూదనం బదిలీ సంగతీ మర్నాడే అతడు వెళ్ళిపోతాడన్న సంగతీ రాయడమే కాకుండా “ఆ ఊత్తరం నువ్వు కుడా చూడు సుమా అన్నట్టు నిర్మలకు సూచించడం సార్థకంగా జరిగిన అంశాలే. వీటిలో ఒకదానితో మరొకదానికి లంకె ఉంది. కొలనులో నీళ్ళ నిర్మలంగా ఉన్నాయని శ్రీహరి చేత అనిపించడం, దానిమీద మధుసూదనం చేత వ్యాఖ్యాన చేయించడం యాదృచ్చికంగా జరిగినవి కావు. నిర్మలతో ఇద్దరికీ ఏదో ఒక రకంగా సంబంధం ఉంది; చివరికి ఆమె ఆ కొలనులోనే పడి ్మపాణాలు విడుస్తుంది. ఇంతకూ ఆ “ఎక్స్‌" ఎవరని చంద్రారెడ్డి అడిగి

278 కథానిక నప్పుడు, హంతకుణ్ణి “నేనే నని కథకుడు చెప్పినది కేవలం వేళాకోళంగా మిగిలిపోలేదు; నిర్మల మరణానికి కారకుడు తానేనన్న విషయం చెవికి రూఢి అయింది. 'ప్రేమానంద్‌కు తాను రాసిన ఊఉ త్తరంలో మధుసూదన: సంగతి, మర్నాడే. వెళ్ళిపోతాడన్న సంగతి ఆ ర్మాతికే వేట ఎర్పాటు చెయ్యమన్న సంగతి లేకపోినట్టమితే-నిర్మల ఆ రాత్రి మధుసూదనాన్ని రప్పించుకొని ఉండేది కాదు బతుకు, అంతకూ. సరివడే అనుభవం ఆ ఒక్కపూటే పొంది ఉండేది కాదు; మర్నాడు భర్త దగ్గర చలించి ఉండేది కాదు అతనితో 'జారిణీత-ల! నెరపడానికి మనస,__౨ంచక్ష ఆత్మహత్యకు పాల్పడి ఉఎదేది కాదు. |

నిర్మల ఇంకెన్నడూ ఆత్మ హత్యకు తలపడదని కథకుడు ద్కభంగా చెప్పడం కూడా ఇతివృత్తాని$ గొప్ప బలం ఇచ్చింది, పాఠకుడు అవని మాటమీడే ఉంటాడు; ఆమె మళ్ళీ ఆత్మహత్య చేసుకోదనే నమ్ముతాడు, చివరికి, మధుసూవనం కథకుడికి రాసిన ఊఉ తరంలో, అది తప్పని నిరూపిళ మైంది. కథ వరాకాష్టనందుకొన్నది. కథ అక్కడే ముగిసిపోవచ్చు. కాని ఈ రకమైన ముగింపు బుచ్చిబాబు తత్త్వానికి సరిపడదు. “ఎగరేసిన గాలి పటాన్ని కిందికి దింపి తడిపి చూ స్తేనే కాని తృ ప్రిలేదంటాడు, ఆందువల్ట విడుపులో స్త్రీస్వభావం గురించి, నిర్మల మరణానికి తన దాధ్యత గురించి ఆమె భర్తకు తనవల్ద విము క్రి కలగడం గురించి ఆలోచనలు చేస్తాడు. వీటిని గుదిగుచ్చి మధుసూదనానికి రాసిన ఉత్తరాన్ని చిపరికి చింపేసాడు. ఇదంతా, సంకీర్ణ ఇతివృత్త కల్పనలో బుచ్చిబాబు చూపిన (సతిభకు అద్దంపడుతుంది.

పరమార్థం

మానవ కార్యకలాపాల్టో [వకి ఆలోచన (పతి చేష్టా వతి మాటా (వళి కదలికా అర్థవంతమైనది. అది ఒకప్పుడు గూఢం కావచ్చు; ఒకప్పుడు స్పష్టం కావచ్చు. ముఖ్యం కావచ్చు; అముఖ్యం కావచ్చు, కాని సార్థకత మాతం సార్వ్మతికమైనది,

"కథానిక : స్వభావపరిశీలన ల్సి

ఎప్పుడో కొన్నివేల సంవత్సరాల కిందట కొండ గూహళ్లో ఆది మానవుడు గీసిన “పిచ్చిగీతలు'” సైతం ఈనాడు అతని హృదయాన్ని ఆవిష్కరిస్తున్నాయి. అలాగే సాహిత్యరచనకూడా ఉద్దిష్టార్థాన్ని స్ఫురింప జేస్తుంది. ఆ అర్థం ఉదా త్తమైనవ్పుడు వరమార్థంో గా భాసిస్తుంది. ఒకానొక సత్యనిరూపణ, ఒకానొక యథార్థావగాహన, ఒక రమ్యభావన, అద్భుతలక్ష్యసాధన.__వీటిలో ఏ ఒక్కటైనా రచనకు పరమార్థం కావచ్చు. ఇది రచనకు (పాణభూతమై పాఠక హృదయాల్లో వదికాలాలపాటు నిలిచే టట్టు చేస్తుంది. ఏ రచనలో ఈ పరమార్థం ఉజ్వలంగా వెలుసతుందో, ఆ రచన ఉ త్రమరచన; అది ఏ రచయిత హృదయంలోనుంచి జాలువారు తుందో, అతడు ఉఊత్తమరచయిత. ఏ భాషాసాపహిత్యానికైనా వన్నె చేకూర్చేవి ఆ మాదిరి రచనలే; _పతిష్టాకారకులు ఆ మాదిరి రచయితలే. ఈ విషయంలో తెలుగు కథానికాసాహిత్యానికి లోటులేదు. ఇది ఆహ్లాదకరమైన విషయం.

“ కథ్రానికలో యావత్ప్రపంచమూ సూక్ష్మీభూతమై ఉండాలి; “అత్యంత గాఢమైన అనుభవశకలం గోచరించాలి. . దాంట్లోనుంచి ఓకానొక అనునాదం ముఖరితమై నిన్ను వెన్నంటి వస్తూ ఉండాలి” అంటూ "పెంగ్విన్‌ “ఆధునిక కథల” సంపుటికి సంపాదకత్వం పహించిన జూడిత్‌ బర్న్‌లీో చెప్పడంలో, వరమార్థస్కురణకున్న [పౌముఖ్యం గమనించవచ్చు. కల్ప నాత్మకంగా రచయిత ఊహలో జనించిన కొన్ని యశథార్థాలు మానవ జీవితంలోని కొన్ని సత్యాలను రూపుగట్టిస్తాయి. ఈ సత్యనిరూపణమే సాహిత్య(పయోజనం,. ఇక్కడ గమనించవలసిన మరొక అంశం ఏమిటంటే: సత్యం (దలు), కల్పన (యం) అన్నవి రెండూ. రెండు విరుద్ధ (ధువాలుగా కనిపించినప్పటికీ వస్తుతః వాటిలో వై రుద్ధ్యం లేదు. కళాకారుడి కల్చితజగత్తులో ఎన్నో జీవితసత్యాలు వెలుగుల రవ్వల్డా (వకాశిస్తూ ఉంటాయి. కానీ అటువంటి సత్యాన్ని యథార్థం (ఓం) అనడానికి వీలు లేదు. ఒక్కొక్కవ్పుడు రచయిత, సత్యపతిపాదనకోసం యథార్ధాన్నే

970 కథానిక సరిహరించవచ్చు : “గల 0761150 శంం2565 ఉం 14219 01 య 1 0164ల ఈ26 8 4 సంలు 601 ళల దారు, జంకే ముల రుల 2616ల 2027 మంబ. 2002016265 1 0164ల €0 6- 5ల6 ము ఇరు టలు "56

లోకసహజమైన ఒకానొక సామాన్యస్తూ(తానికి రూపొందిన నిర్దిష్ట మైన అభివ్య కినే యథార్థమంటాం ఈ యథార్థం సంభవించడానికి కారణమైన సామాన్య సూ[తమే సత్యం. ఒక మామిడిచెట్టు పంద్దతో నిండి ఉంటుంది. పెద్దగా గాలి వీస్తుంది. తొడిమెల పటు సడలి, పండు నేల

ల్‌ బ్‌ యా

రాలతాయి--ఇది యధార్థం. దీనికి వెనకాల ఒక సత్యం ఉంది. రోదసిలో (్రహాలున్నాయి. వాటి మధ్య కొంత దూరం ఉంటుంది. ఈ దూరానికి రెట్టింపు బలంతో, విలోమానుపాతంలో, శక (గవోలు ఒకాదాన్నొకటి ఆకర్షించుకొౌంటాయి. రోదసిలోని [గహాల విషయమే కాదు; వసువుల విషయమైనా ఇంతఠే.__ఇది నత్మొం, యథార్థం మూరం; సత్యం అమూ ర్తం, యథార్థం _భౌతికానుభవవేద్యం, సత్యం భౌతికసిద్ధాంతవేద్యం. తధ్యం (ఇయుజొద్భా యథార్థపరిధిలోది, వా స్తవికత (1౭2110) సత్యపరిధిలోది. విశాలవిశ్వంలో మనకు ఇందియగో చరమయ్యేది తధ్యం, , గహణక కితో మనం అవగాహనచేసుకొనే విశ్వస్తూతాలు వాసవమెనవి 5 నన ఇం ద్రియజ్ఞానంద్వారా అనుభూత మయ్యే యథార్థాలకు అడుగున ఉన్న సత్యాలను విత్దానకా(స్త్రం ఆవిష్కరిస్తుంది. ఆ విధంగా ఆవిష్క్టృత మని సత్యాలను అవగాహన కావించుకొని వివరణలిచ్చేది తత్త్రవా(త్రుం,. ఆ అవగాహనను, వివరణలను ఆధారంచేసుకొని, ఆ సత్యాలను స్పష్షంగాను ల బ సమర్థంగాను వ్య క్రికరించేది కళ. శ్ర సత్యాన్వేషణలో అనుక్షణం, అవిచ్చిన్నంగా సాగే చర్మితే మానవ బరిత. తాను [గహించిన సత్యాన్ని ఆవిష్మరించడంకోసం మానవుడు చి త్రపద్ధితో కృషి చేసినప్పుడు ఈ- విశ్వంలోని యథార్థాలు, అతని మనఃఫలకంమీద గాఢమైన మ్ముదలేశాయి..

కథానిక : స్వరూవనిరూపణ 270 దాంతో అతడు, ఇం[దచియవేద్యమైన తథ్యం శేవలం అంశీభూతంగా ఉన్న బృహత్సత్యాన్ని అవగాహన చేసుకోడానికి వీరోచితంగా శమించాడు. ఆ కృషిలో సాధనోపక రణాలుగా, [కమపద్ధతులు (౭[జ మె౭చు౦కేక) పరికల్పనలు (మంటే జల, పరీక్షలు (+జిద్స, సెద్ధాంతిక పతి పాదనలు (య౭02666 5024బయలుడ్యూ ఏర్పరచుకొన్నాడు. విజ్ఞానళాస్త్ర వేతగా గణుతికెకాడు. కో లా

సరిగా ఈ సందర్భంలోనే తత్త్వవేత్త [వ్రమేయం ఏర్పడుతుంది. విజ్ఞానకా స్త్రవే త్తలు అందించిన సత్యాలను స్వీకరించి, ఇతడు ఒకదానితో ఒకటి పోల్చి చూస్తాడు- వాటిని సంఘటితవరుస్తాడు,సమన్వయం సాధిస్తాడు. వాటిని ఆధారంచేసుకొని ఒకానొక విశ్వాసాన్ని వినిర్మిస్తాడు. ఈ విశ్వాస వినిర్మితి, సిద్ధాంత రూపంలోనే తా త్రికుడి మనస్సులో నిలిచిపోతుఐది. తరవాత రావలసిన చంతు కళాకారుడిది. శా స్త్రజ్జుడూ తా త్తికుడూ సమన్వయంచేసిన సైద్ధాంతిక సత్యాలను కళాకారుడు స్వీకరించి, వాటిని తన ఊహల్లో రంగరించి, ఇందియవేద్యమైన రూవు ఒకటి కల్పిసాడు. తాను కనిపెట్టిన యథార్థాలకు మూ ర్రిమంతమైన ఉడుపులు తొడుగుతాడు. తథ్యాన్ని అవగాహన చేసుకోగల మనస్సుకు, అవి ఊహలో గోవరమయ్యే టట్టు చేస్తాడు

రచయితకు మానవజీవితమే కథావస్తువు. వైజ్ఞానిక ఆవిష్కృతి, తా త్రిక అవగాహన, కళాత్మక అభివ్యక్తి అన్న మూడు విధాల ఆలోచనా [వ్మకియలూ మహారచయితలకు అనుభవంలోకి వచ్చేవే. అయితే, కొందరికి ఒకటి ఇష్టమైతే; మరికొందరికి మరొకటిఇష్టమవుతుంది, ఎమిలీ జోలాకు శాస్త్ర పరిశీలన ఇష్టం, జార్డ్‌ ఇలియట్‌ కి తాత్త్విక చింతనపట్ట అభిరుచి. వాషింగ్గన్‌ ఇర్వింగ్‌, [పధానంగా కళాకారుడు. టాల్‌స్టాయ్‌ తా త్రికుడు. వేన్‌ ఆస్టిన్‌ శాస్త్రవరిశీలకురాలు. శాస్త్రదృన్టీ తా త్రికదృష్టీ మేళవించినవాడు వోథారన్‌,

ఈ విధంగా, రచయిత అనుభూతం కావించుకొన్న తధ్యం, సత్యమనే రూపంలోకి భాష్పీభవనం చెందిన తరవాత, ఆ సత్యం మళీ

980 కథానిక ఊహలో ఘనీభవిస్తుంది. ఈ విధంగా లౌకికమైన సళ్యానికీ బౌద్దికమైన సత్యానికీ కన్నుకానని లంకె ఒకటి ఏర్పడే ఉంటుంది 58

యథార్థ్మపపంచంలో యాదృచ్చిక సంఘటనలు అనేశం ఉంటాయి. ఆసంపూర్ణ మైనవి, అకారణంగా గోచరించేవి ఉంటాయి వాటికన్నిటికీ కథాత్మక సాహిత్యంలో స్థానం లేదు, కథారచయిత సమాపకమనస్కు-డు (ము1౭ ముఘురేంర్సు, (పతి సంఘటనకూ (పతి ఫలితానికీ కార్యకారణ సంబంధం నిరూపిస్తాడు. అందుకు అనువై నవాటినే అతడు స్వీకరిస్తాడు. ఆ సంఘటనలూ, వాటితో ముడిపడ్డ పాత్రలూ కేవలం సంభావ్యమైనవే కాక, తప్పనిసరి అయినవిగా కూడా నిరూపితమువ్వతాంఎ. అవి ఆలా జరగాలి కనకనే జరుగుతాయికాని, రచయిత కోరినందువల్ట జరగవు. అందుకే కేన్‌ హామిల్లన్‌ అంటాడు . “ప యసటం? కం చషటబం యజషయలు 01 కందం 2౬ 50 61 రుజ6 67లు ఈల్‌ అణక01 2 0 పెంళజు *ం జీ8 చులు రం ఇస26 టా ఇస! ౧0౬ 59

రచయిత సాధించదలచిన (పయోజనానికి ఆనుగుణంగా వస్తువును ఎంపిక చేసుకోడం సర్వసాధారణం. అయితే ఎంపిక చేసుకొన్న వస్తువు తాను చితించే సహజ విద్గాగానిక్తి అనుకూలంగానే ఉండాలన్న నిర్బంధం లేదు. ఉదాహరణకు, రాచకొండ విశ్వనాథశాస్త్రి రాసిన “సబ్బుదిళ్ళి అన్న కథలో, చి తించినది సంపన్నవర్గంవారి. జీఎతం. కాని ఉద్దేశించిన (వయోజసం అందుకు భిన్న మైనది. ఒకానొక కథాపన్తువు నీతివంతమెనదా, సీతిదాహ్యమైనదా అన్న (వశ్నల కిప్పుడు రావు లేదు. అంతకంటె, సత్యమైనదా, సత్యవిరద్ధమైనదా అన్నది [గహించాలి. నిజానిక్కి కథకు గాని నవలకుగాని నీతిబాహ్యమైన విషయమంటూ. విదీ లేదు. రచయిత నై తికతత్పరత కేవలం, ఆతడు ఎంచుకొన్న వస్తువును చ్చి త్తపద్దితో చిత్రీకరించడంమీవే ఆధారపడి ఉంటుంది.

శథానిక ; స్వరూవనిరూపణ 28] అందుకు రచయితకు కావలసినవి స్టూలంగా రెండు గుణాలు : (1) వి సృృతమైన జీవితానుభవం, (బ్ర) తాను చితించదలచిన జీవితదళ (లేదా స్థాయి) గురించి గాఢమైన, కచ్చితమైన అనుభవం. నిజం చెప్పాలంటే, వి సృృతానుభవం కంటె గాఢానుభవమే రచయితకు విలు వయినది. అది లభించిననాడు, అతడు చేసిన రచనలో, వా స్రవికత అచ్చుగుద్దినట్ట ఉంటుంది, వా స్తవికమైన కధాత్మకసాహిత్యానికి ప్రొఫెసర్‌ బ్రిన్‌ పెర్రీ చెప్పిన అర్థం ఇది . 'లాం2ండం మందడం. 15 26 ఇమీయ. గంట 06 9మురమ!న మిం. చం ౧౦౫౫101 1206 0౯ మందు ద౬ ఇమం122- 9226 10 16 ఆయం €0 రంం100 చక్రం 2 కలా ఇం, 16 23 శే 15.60 ఈ ధర్మసూక్షాన్ని (గ్రహించలేక పోవడంపల్లే తెలుగులో గాని, ఇతర భాషల్లోగాని ఈనాడు కొంతమంది రచయితలు, రచయ్యిత్రులు కేవలం ఊహాలోకాల్లో విహరిస్తూ నేలవిడిచి సాముచేయడం జరుగుతున్నది. కాల్పనికతావ్యామోహం వా స్తవికతను కబళిస్తున్నది. కథావస్తువుల్లో, స్వభావసిద్ధంగా, ఒకటి కాల్పనికమని, మరొకటి వా స్తవికమని తేడాలు లేవంటాడు హామిల్టన్‌ మానవజీవిత సత్యాల వైజ్ఞానిక అవిష్కృతి, తాత్త్విక అవగాహన, కళాత్మక అభివ్య క్రి అన్నవి మూడూ ఇటు కాల్పనికతావాదులకు (౦౫220, అటు వా స్తవికతావాదులకు (121ద్ర) కూడా సృజనాత్మవక మిలో సామాన్యమైన దళలే. ఈ రెండు వర్గాలవాళ్ళూ తాత్రికఅవగాహన అనే కేందస్థానంలో కలిసినప్పటికీ వా స్తవికతావాదుల చూపు, వైజ్ఞానికావిష్టృతికి నేవథ్యమైన కార్య రంగంమీద ఉంటుంది. కాల్చనికతావాదుల చూపు, కళాభివ్య క్షికి నేవథ్య మైన కార్యరంగం మీద ఉంబుంది 61

989 కథానిక జీవితదృక్పథాన్ని (ప్రతిపాదించడంలో వాస్తవికతావాది ఆగమన వద్ధతి (హరయ? 6 మంరుండ్వ) ని అనుసరి స్తే, కాల్పనికతావాది నిగమన వద్ధతి (రేంరషంయ?6 మందుంఠు ని అనుసరిస్తాడు, ఆగమన పద్ధతిని అను సరించినపవ్పుడు, అనుమానాన్ని ప్రమాణం చేసుకొని నిర్జిమ్టాంశం నుంచి సాధారణంలోకి వస్తాడు; నిగమనపద్ధతిని అనుసరించినప్పుడు, పై దానికి విరుద్ధమైన ప్ర క్రియలో,సాధారణంలోనుంచి నిర్జష్టోంశంలోకి వస్తాడు “ఈ విష యాలు ఇలా ఉన్నాయి.ఈ సంగతి నాకు తెలును'' అంటాడు కాల్చనికుడు; *““ఈ విషయాలు ఇలా ఉన్నాయి-వీటికి కారణభూతమైన యథార్థాలు; చిత్రణలో నేను ఊహించిన యథార్థాలను పోలినవే'' అంటాడు వా స్తవికుడు 62 కళాకారుడు వేసే చిత్రం వేరు. కెమేరాతో తీసే చితం వేరు. కళాకారుడు వధానమైన అంశంమీద వెలుతురు ప్రసరింపజేసి అవధాన మైనదాన్ని కళాత్మకంగా మరుగుపరుస్తాడు, దీనిపల్లే కళాకారుడి చ్మితంలో జీవం ఉట్టిపడుతుంది.

“వంపేందేల 13 2 మజ ఇషం 2ఇ 108 5662617” 204 వణ 1 ఇాషేం1లి' అంటాడు మాథ్యూ ఆర్నాళ్ట్‌. రచయిర అన్న వాడు జీవితాన్ని నిదానంగా చూడాలి; సంపూ గా చూడాలి అందుకే సోఫక్రిన్‌ చిరస్మరణీయుడైై నాడు, ఆటువంటి రచయితలు కావించిన సృష్టి న తమ సాహిత్యమనిపించుకొంటుంది. ఊత్తమ సాహిత్యం, జీవితాన్ని కళ్ళకు కడుతుంది, దాని అంతరాంతరాల్లోకి మనను తీసుకుపోతుంది. లోతులు తరచి చూపిస్తుంది? ఎత్తులు కొలిచి చూపిస్తుంది. నిగూఢమైన వైయక్రిక, సామాజీక శక్తులను వెలికి తీసుకువస్తుంది. మన అనుభూతిని సంపన్నం చేస్తుంది; ఆవగాహనను విస్తృతం చేస్తుంది. రిఛర్ష్‌ హాగర్‌ అంటాడు ; “ఆంండే 16020006 1౭062665 చు కయు6 ౦జి మం 6. ఇజం ఖురే 6లాయుంలు. 16 66616 రు టర్దులయులుణ! ఇాసేం1లు85ం 0 605 లుందండూ ఈం 18 06 6 మరే రం యా!

కథానిక ; స్వభావవరిశీలన 2ర్రికి 60421 136 206 రుల ౨00121 మం ఈల 09606 - 124ేలు. ఇంగేడ.. 1 ౭625 రులు చుుక్రం 08్రంములా 2ంిడే పంబంుంంయుక్ర &5 రబా డం 19 రం 1765 ఇల 1176 ౦౪:3లే౪టు. 3

“ఆంండే 19ల200128 ₹606౭665 లుల యిుతర2లా 0 118- రుల లుం 46 18 ₹25 206 1 జ! చటం చంక, 21 చుటం యీేబులు6 యారేలు 01 చమకం, 21 26 006. 1 లుకింరే1ట ౭805౬ ౦వ షరు2ల 88 రేలాలేంంటుక్ర ము 2 మంళ0ంటయ1 204 0121 601... లకు. 16 60680665 చల 7605ల06 0£ 7210612640 16 50 26 60 లంలు€ ౦కి ఇరకలో5 క్రయదు జంరే జక ₹౭ [000౯ 0606 ఇాస2€ి 16 0456 సేఉళ6 26206 €౦ 1276 206 00818 66౧501; యము రుం రుం 16 దుజ6 91106, €0 పేడ?6 చంళక్రమం 296 16 ౧0 పే276 500లే6 0256 08జ, 08661 ఇండ0166 09 [ముక మూ ఇరిరే ఇంగరేలుండే ₹౦౭6 016 ఇ౭ం మ2[యముక్ర యల 1టళో

జీవనరంగ౭లో వేరూనిన సాహిత్యం, జీవితసత్యాలను ఫలాలుగా అందించినప్పుడు పారకుడికి అనూనమైన సంతృప్తి కలుగుతుంది. చిరకాలం అతని మనస్సులో నిలిచిపోతుంది. ఇలా నిలిచిపోయేటట్టు చేసే లక్షణం, కథానికలో ఏదన్న విషయం (ప్రస్తావిస్తూ, మారిన్‌ బౌడిన్‌ జూనియర్‌, రచయిత ఎన్ను కొన వసువూ దానివట రచయితకున్న దృక్కృథం, అతనిలో కలిగే స్పంవనా అని చెప్పాడు దానికి కరణ అన శిల్పంద్వారా ఇవి, పాఠకుడి హృదయంలోకి పవేశించేవి కావడ మేనన్నాడు. కథాత్మకసాహిత్యపయోజనం, _వినోదంచేకూర్చడమేగాని _ విజ్ఞానబోద చేయడు కాదంటూ సోమర్సెట్‌ మామ చెప్పినదాంట్లో కొంత గందరగోళం కనిపించినప్పటికీ, ఉవదేశాత్మకమైన మహోదాత్త కథ సైతం దృష్టాంత (ప్రదర్శన చెయ్యగలదేకాని స్తూతవిధి కావించలేదనీ, ఆ దృష్టాంతంద్వారా చెప్పే సంగతులుకూడా అంతకుముందు ఏదో ఒకరకంగా పారకుడికి

269 కథానిక జీవితదృక్పఠాన్ని (పతిపాదించడంలో వాస్తవికతావాది ఆగమన

పద్దతి (రేంయ7౬ మ౭థంగ్య) ని అనుసరిస్తే, కాల్పనికతావాది నిగమన పద్ధతి (గంఠేయ?౭ ఇ8కుండ్త) ని అనుసరిస్తాడు. ఆగమన వద్ధతిని అను సరించినప్పుడు, అనుమానాన్ని (ప్రమాణం చేసుకొని నిర్జమ్టాంళం నుంచి సాధారణంలోకి వస్తాడు; నిగమనపద్ధతిని అనుసరించినప్పుడు, పై దానికి విరుద్దమైన వ్ర క్రియలో ,సౌధారణంలోనుంచి నిర్జష్టైోంళంలోకి వస్తాడు “ఈ విష యాలు ఇలా ఉన్నాయి-_ఈ సంగతి నాకు తెలుసు” అంటాడు కాల్ప్చనికుడు; “'ఈ విషయాలు ఇలా ఉన్నాయి-వీటికి కారణభూత మైన యథార్థాలు; చిత్రణలో నేను ఊహించిన యథార్థాలను పోలినవే” అంటాడు వా స్తవికుడు 62 కళాకారుడు వేసే చితం వేరు. శకెచురాతో తీసే చ్మితం వేరు. కళాకారుడు (_పధానమైన అంశంమీద వెలుతురు (పసరింపజేసి అప్రధాన మైనదాన్ని కళాత్మకంగా మరుగుపరుస్తాడు. దీనివల్రే కళాకారుడి చితంలో

జీవం ఉట్టిపడుతుంది

“వంైషేంయేట్‌ 13 2 మమ ఇసేం 927 16 56యీీ” 204

కళా 11 ఇాసీంయేలో అంటాడు మాథ్యూ ఆర్నాల్డ్‌. రచయిత అన్నవాడు జీవితాన్ని నిదానంగా చూడాలి; సంపూ_ంగా చూడాలి. అందుకే సోఫక్టిన్‌ చిరస్మరణీయుడై నాడు, అటువంటి రచయితలు కావించిన సృష్టి ఉత్తమ సాహిత్యమనిపించుకొంటుంది. ఆ త్తమ సాహిత్యం, జీవితాన్ని కళ్ళకు కడుతుంది, దాని అంతరాంతరాల్లోకి మనను తీసుకుపోతుంది. లోతులు తరచి చూపిస్తుంది; ఎత్తులు కొలిచి చూపిసుంది. నిగూఢమైన వైయక్తిక, సామాజిక శక్తులను వెలికి తీసుకువస్తుంది, మన అనుభూతిని సంపన్నం చేస్తుంది; ఆవగాహనను వి సృృతం చేస్తుంది. రిఛర్డ్‌ వాగర్జ్‌ అంటాడు :; “6౦04 16020026 186603 రుల ౩లు౬ 05 13, 1. ఇాలటకం ఖురు 6లుల 1€ 2660616 €6 అలుజయులు([21. ఇాసేంప1లు655 0 16.0 లుంటంగు, రం 180% ఈం మహర, చుం పడు?!

కథానిక : స్వభావపరిశీలన 28్రతి రండ! 18 జర యుల 50య41 6, 6 00960 - డేలు. ఇంగేరే. 1౬ 66౭ దులు రుఘక్రం +08చుల బడే హుంలు?ండ0ిక్ర 25 లులా డం [0 ర౭ టు ఇ షే? ౦ట:ల17టు.' 0

“ఆంండే 146లషయు6 7౭6616౭5 చల కయింంతే:ల౮ 0 18- చ6 50:6 26 106 ఇ౯8 జంరే ౩5 బీ! చుజం చమిక్టు, 21 మటల ఉ2మలులు6 య6లు 0% యయుుక్ర, జే! 260006. 16 అురింఠే! జ చల5ల032 0క్‌ మముజ 8 తేలాలేంబముక్ర 0 2 మం60ండం21 2064 0121 601. లు. 16 280౭2663 చుఠ 9855606 08 ₹2126-126ల0 16 50 26 60 బలం ౦% ఛారళలోిం క్రణటు 206. 2౬ 776౬ 0% 58౭6ల చాడ 16 మడి ప2ళ6 906206 €0 1276 206 02156 46051009; మ ఈం ముల 26 చ26 1206 10 276 చుంళకై6 అడే టం 60 14276 500616 0256 ౨6౬ 5686ల ంజకి!66ే 07 2101108 మటు 26. ఇా0164ల66ే ఇసీజ6 016౬ ఇ5 మ21మ%క్ర 0065 1ష6, 6

జీవనర౭గ౭లో వేరూనిన సాహిత్యం, జీవితసత్యాలను ఫలాలుగా' ఆంది౭దినవ్పుడు పారికుడికి ఆనూనమైన సంతృపి కలుగుతుంది. చిరకాలం ఆతని మనస్సులో నిలిచిపోతుంది. ఇలా నిలిచిపోయేటట్టు చేసే లక్షణం, కథానికలో ఏదన్న విషయం (ప్రస్తావిస్తూ, మారిస్‌ బౌడిన్‌ జూనియర్‌, రచయిత ఎన్నుకొన్న వస్తువూ దానివట్ల _రచయితకున్న దృక్పథం, అతనిలో కలిగే స్పందనా అని చెప్పాడు. దానికి కారణం, అనుకూల శిల్చ్పంద్వారా ఇవి, పారకుడి హృదయంలోకి వవేశించేవి కావడ మేనన్నాడు. కథాత్మకసాహిత్య పయోజనం, వినోదంచేకూర్చుడమేగాని విజ్ఞానబోధ చేయడం కాదంటూ సోమర్సెట్‌ మామ చెప్పినదాంట్లో కొంత గందరగోళం కనిపించినప్పటికీ, ఉఊపదేశాత్మకమైన మహోదాత్త కథ సైతం దృష్టాంత (ప్రదర్శన చెయ్యగిలదేకాని సూ తవిధి కావించలేదనీ, ఆ దృష్టాంతంద్వారా చెప్పే సంగతులుకూడా అంతకుముందు వదో ఒకరకంగా పారకుడికి

లైగ్రిడ్త కథానిక తెలిసినవే అయి ఉంటాయని అన్నాడు. ఒక్కొక్క కథ మన కళ్ళకు వెలుగు ఇస్తుంది; ఒక్కొాక్క-టి, మనలో నిదాణమై ఉన్న అనుభూతులను కుదిపి మేల్కొలిపి, కథాగత జీవితంతో తాదాత్మం కలిగిస్తుంది. ఒకటి కడుపుబ్బ నవ్వు పుట్టిస్తుంది; ఒకటి గుండెను రంపపుకోత కోస్తుంది; ఒకటి కన్నీరు కురుపిస్తుంది. ప్మాతగతమైన సుఖదుఃఖానుభూతులు పాఠకగత మైన సంవేదనలై ఆనందానుభూతి నందిస్తాయి. భారతీయ లాక్షణికులు దీన్ని సమ్మగంగా చర్చించారు. అయితే “కథ దేన్నిగురించి చెప్తుంది" అన్న [పశ్నకూడా వేసుకొని, బౌడిన్‌ జూనియర్‌, “పదర్శించదగీ గుర్తుంచదగీ ఉన్న సన్నివేశంలో, నమ్మదగినట్టుగా వ్యవహరించే ఒక వ్య క్రిని గురించి కాని సమూహాన్ని గురించి కాని చెప్తుంది అనీ సమాధానం చెప్పాడు. పెపె సంఘటనలను చ్మితిస్తూ రచయిత, పైన కనిపించే సంఘర్షణకు అడుగున మరుగుపడి ఉన్నదానికి నిజమైన [పాముఖ్యం ఉన్న విషయం పాఠకుడు గమనించ ._ వలసినట్టుగా కథార్థం చెకే చాలన్నాడు, అటువంటి (ప్రాముఖ్యం ఏదన్నా కథలో ఉంటే, అది వివిధస్థాయిల్లో అభివ్య క్రమవుతుంది. (స్యపథమంగా పాఠకుడికి మైన కనిపించేది ; ప్మాత-సంఘటనలు (యజజంయటా ఇం ఆలు; ఆ సంఘర్షణలో భాగన్వాములెవరు, వాస చేసేవి ఏమిటి అన్నవి. కథన స్థాయికి కిందివి థాటో (దోతన్థాయి (యంళంగి1 1761) వ్యక్తమైన భావో[దేకానుభవానికి ఉన్న స్వభావమేమిటి అన్నది ఇక్కడ గమనార్హం. తరవాతిది వ్యాత్యానన్థాయి. (1066006266 1౪ల)._ రచయిత వ్యాఖ్య ఏమిటి ? కథలో జరిగినదాన్ని గురించి అతడు చెప్పే అభ్మిపాయమేమిటి ? కథలో వస్తువు ఏమిటి ? మరొకటి సాంనం్భాతిక స్థాయి (4౫1021 16761)... కథలోని సంఘటనలను సాధారణీకరణం కావించి పాపంచిక సత్యానికి అనువ ర్తింపజే సేది ఏమిటి ? కథాసార్మగహ తానికి సంబద్ధమైనదేమిటి 66

కథానిక : స్వభావపరిశీలన తగ్రిక్స్‌

“కథ తన చిన్న నోటితో ఒక పెద్ద సత్యాన్ని చెప్పుతుంది. నవల తన పెద్దనోటితో కాశ్వాతసత్యాలను చాటుతుంది.67 కాబట్టి కథాత్మకవచన రచయిత, ““...మామూలు. వ్యక్తులనూ సాధారణ వరిస్థితులనూ వర్ణిస్తూనే వానిని అధిగమించిన సత్యాలను దేశకాలాతీతమైన శాశ్వత మూల్యాలనూ వెతికి వెలికితీసి చూపించాలి” అని ఆళిసాం, సత్యం అనేకకోణాల్లో దృగ్యో చరమవుతు=ది. అది కల్పితం కావచ్చు; వై; జ్ఞానికం కావచ్చు. ఈ రెంటికిగల భేదంవల్ల కలిగిన గందరగోళంలో ఫ్రేటో, ఊహాత్మక సాహిత్యమంతా “అబద్ధాలపుట్టి' అన్నాడు. జరిగిన యథార్జ్థాలను జరిగినట్టు (వకిబింబించక పోవడంవళల్లే అతడు ఊహాత్మక సాహిత్యాన్ని అంత పెద్దమాట అని ఉండ వచ్చు. ఆ లెక్కన చూస్తే హోమర్‌ కవిత్వం రూడా అబద్దాలపుజ్లై అవుతుంది మరి. శే టో దృష్టిలో ఉన్న (భాంతిని అరిస్టాటిల్‌ తొలగించాడు. ఊహాత్మక మైన గొప్ప రచనలన్నిటిలోనూ “00666 దాషరయి అన్నది ఉంటుందనీ, మామూలు యథార్థంకంటె ఇది లోతై నదనీ అన్నాడు, డిక్విన్సీ,సాహిత్యాన్ని రెండు రకాలుగా విడమరిచాడు ; జ్ఞాన్మపధానమైనది, చ్‌ క్మిపధానమైనది. జ్ఞాన్మపధానమైన సాహిత్యంలో యథార్థవిషయాలను పొల్లుపోకుండా కచ్చితంగా చెప్పాలి. శ క్రి పధానమైన సాపాత్యంలో అత్యంత్మపధానమైన ఉద్దేశాలను, స్పందనలను, వాంఛలను, నియమాలను తత్పరుడై చ్చితించాలి, గెఖే ఒక మాట అన్నాడు; “06 ఇజాడురిం ఇం110 13 2౭21 10 50 వజ 25 వళ 29 &2ేళాజూం దంల 14ఆ1. 0 2610 15 69?లు ఇయయ21 నైతికతను కథానిర్మాణంలోనే అల్పికలో చూపించాలనీ, పరమార్థాన్ని పరిష్హా రంలో పొందుపరచాలనీ చెబుతూ హడ్చ్సన్‌,రచయిత అన్నవాడు పొరపాటున కూడా (పచారకుడుగానో, నీతిబోధకుడుగానో తలదూర్చడం సుతరామూ" పనికిరాదన్నాడు, కళ్ళాపయోజనం వేరు నీతి వయోజనం వేరు. విషయాన్ని విశ్లేషించి టోధచేసేది నీతి; విషయానికొక ఆకృతి ఇచ్చి అనందపరిచేది కళ, ఆలోచన సంవేదన అన్నవి రెండూ కళలన్నిటిలోనూ

౨గ్రగి కథానిక ఉంటాయి, కాని, గొప్పకళలో ఈ రండూ సంపూర్ణంగా కలగలసి ఊంటాయి.?6 మానవస్వభావంలో నైతిక సామరస్యం అంతర్భాగమే ఆయినవృ్ప టికీ కళకు దాంతో నిమి త్తంలేదని కొందరు అంటూ ఉంటారని చెప్తూ హడ న్‌, ఉండలి 15 71219 00౧0606826 శారు మంజేసదా.. తము కై౦ాం 006 01 186 15 66 0 11406 4 161060 ఇంం౧ 1షల "రం పేిక్ర 50, 1 యిం శ6ంక్రటురే 16 1690095 11166 0 11271 అంటాడు, సీతికీ అవినీతికీ మధ్య హద్దు బహుసున్నిత మైనది కావడంవల్ద, సభ్యులు వాటిని కచ్చిత గా వేర్పరచడ:ళొసం సమాజం కొన్ని కట్టుబాట్టు ఏర్పరుస్తుంది. సభ్యులు దాన్ని తరతరాలుగా వాటిస్తూ ఉంటారు. అయితే, వైయ కికమైన పయోజనాలతో వాటికి ఘర్షణ ఎర్చడినప్పుడుకాని, వాటికి విరుద్ధమైన యథార్థాలు కళ్ళముందు కనిపించినవ్చడుకాని, నీతి అవి సీతుల గురించి సభ్యుడి మనస్సులో పునరాలోచన మొదలవుతుంది. అయి నప్పటికీ, “జీవితంలో ఎదుర్కొన్న యథార్థానికి సాహిత్కంలో ఎదుర్కొంటే హర్షించడు పాఠకుడు, ఆతనికి కావల్సింది కళానుగుణమైన సత్యం, నగ్న సత్యం కాదు. (కాబట్టి, రచయిత) తను వొక ఆదర్శాన్నీ, నై తిక విలువనీ పాఠకుడి నెత్తిన రుద్దుతున్నట్లు కనిపించకుండా రచన సాగాలి. వినోదం, కాలక్షేపం. కాస్త వినోదంతో కూడుకొన్న సంతృ ప్తి-ఇది సమకూర్చుగల రచయిత ధన్యుడు. సంఘసంసా్లార అతని వని కాదు. రాసెయ్యడంతో కార్యరంగంలో రచయిత పని పూ ర్తయిన బ్రే,””?2 ఇందుకు ఉదాహరణగా చెప్పుకోదగ్గ |పసిద్ధ రచయిత ఆంటన్‌ భెకోవ్‌, వైయ క్రికమైన సుఖదుఃఖా లకు అత్రీతంగా అతడు, వస్తాశయమైన దృష్టితో నే కథలు రాకాడు. అతడు అన్నీ చూకాడు; అన్నీ అనుభవించాడు. అయినప్పటికీ, వ్యక్తిని (పేమించకపోయినా. జాలి, బౌదార్యం చూపించగలడు. అనుబంధం లేకపోయినా, మార్దవం, సానుభూతి కనబరచగలడు, కొటలాయన్‌ స్కీ చెప్పినట్టుగా, కృతజ్ఞత, ఆశించకుండానే ఉపకారం చేస్తాడు.?3

శతానిక : స్వరూవనిరూవణ వి?

ఆయితే, సమకాలిక స్థితిగతులవట్టా సంఘటనలవట్లా నిర్ణక్ష్యం కనబరుస్తాడన్న _ ఫిర్యాదు ఒకటి ఛెకోవ్‌మీద లేకపోలేదు. వాటిని గురించి రాయవలసిన బాధ్యత రష్యన్‌ రచయితమీద ఉందని ఆనాటి మేధావి వర్గం అన్నప్పుడు ఛెకోవ్‌, యథార్థాలను చి తించడంవరకే రచయితకు (వమేయమనీ, వాటివిషయమై ఏంచెయ్యాలో నిర్ణయించుకోడానికి పాఠకులే వదిలెయ్యాలని జవాబు చెప్పాడు, (పత్యేక నిపుణులు సాధించవలసిన కొన్ని నిర్దిష్ట సమస్యలను కళాకారుణ్ఞి వరిష్హ రంచమనడం తప్పనికూడా కచ్చితంగా చెప్పాడు : “'₹01? అ౭య21 ౯0౦901ల0ఏ, ఇ₹6 276 ౩06య2 1; 1 పే చుట 04912065. €0 )4రేక్రం దం ౧ంయులుుదా 6 169 01 ౩016213900, 6 621 ౦% శణుంకిలరం653. , .” ఇది సమంజసంగానే కనిపిస్తోందంటాడు మామ్‌.”

పై పరిశీలనవల్ర తేలేది ఏమిటంటే, రచయిత [పధానంగా కళా కారుడు. తాను ఎన్నుకొన్న వస్తువును చి త్తశుద్ధితో కళాత్మకంగా. తీర్చి దిద్దడమే అతడు చేయవలసింది. కథాగతమైన కష్టసుఖాలకూ, మంచి చెడ్డలకూ కేవలం అతడు సాక్షిభూతుడు మాత్రమే, ఉద్దిష్టవిషయాన్ని _.[వతిభావంతంగా [ప్రభావస్పోరకంగా చ్యితించేవరకే అతని బాధ్యత. ఇది మంచి, ఇది చెడ్డా అనీ ఇది నీకి అది అవినీతి అనీ అతడు వనిగట్టుకుని బోధచెయ్యనక్క_రలేదు. సమస్యలకు విధిగా పరిష్కారం చూవనక్కరలేదు. సమస్యాపరిష్కారాలకు విశేషవరిజ్ఞానంగల నిపుణులుంటారు. రచయిత వీరికి భిన్నుడు. అందుకే బుచ్చిబాబు అంటాడు :

“తనవి యితరులవిగా భావించగలగడం యితరులవి తనవి చేసుకో గలగడం._కథకుడి (ప్రధాననై జం. యిందుకు-_మంచివారివట్టా, చెడ్డవారి పట్లా అందరిపట్టా సానుభూతి కావల్సినంత ఉఊండి-మంచి చెడ్డలు (వతి వ్య క్రిలోనూ కలఠిసేవుంటాయనీ, వాటిని అంత సులువుగా విడదీయలేమనీ మనుషుల నైజం, చేష్టలనుబట్టి నిర్ణయించడం ఆజ్ఞానమనీ కథకుడికి

ల్టీస్రీ్ర కథానిక తెలును. పరిస్థితులను అనుసరించి, ఒక్కొాక్కూ లక్షణం నైజం బాహ్య జగత్తులో వ్యక్తమవుతూ వుంటుంది. మంచి వ్యక్రమయే పరిస్థితులను క్రబ్పించడం, ఆదర్శవ్యక్తులను సృష్టించడ: అతని వని కాదు. మనుషులు చ్మితంగా వుంటాము. వారిని చూసి జాలిపడాలి. తీర్పుచేసి శిషీంచకూడదు. వారట్టా వుండేందుకు ఎన్నో కారణాలున్నా రి, తల్లిదం డులనుండి అతనికి సం[కమించినవి, చిన్ననాటి స్నేహితులు, విద్య, అతనున్న సమాజం, ఆర్థిక అంతస్టు, పరసరాలు-- ఇట్టాటి వెళ్నో వారణాలు:టాయి. వాటిని మినహాయిస్తే అతనిలో మానవత్వం--అంటే సకల మానవులకూ సమానమైన కొన్ని లకతణాలు--వుంది. ఆ మానవత్వంతో నాకు నిమిత్తం వుంది. దాన్ని తెలుసుకుని చితిసా అనుకునేవాదు, వథకుడు, నవలా కారుడు. కథకుడు ఆ మానవళ్వాన్ని, ఒక సంఘటనలో, ఒక వ్యక్తిలో, ఒక సందర్భంలో వెదుకుతాడు. నవలాకారుడు, కౌంతకాలంల్తో కొందరి వ్యక్తులలో కొన్ని సందర్భాలలో చూడగలుగుతాడు. ఒడ్డున ఏిరిగిన కెరటం తుంపర చవిచూసి సము దంలో ఉప్పదనం నా్బదత తెలుసు కుంటాడు.*'?5

పరమార్థ సాధనకు సాగే (వ్యకియలో రిచయిత సత్యాన్నే అన్వేషిస్తాడని చెబుతూ ఆయన, ఇంకా ఇలా అంటాడు :

“అర్థహన్యంగా కనిపించే స్థితులు గతులు కదలికలు, సాగిపోవ డాలు, జననమరణాలు, జీవితంకోసం పెనుగులాట, విరామం--ఈ నిరంతర జీవిత పరిణామం మైన కథకుడు ఒక ఆకృతిని పడేసి, త్రై లిగాలంతో తన గుప్పెట్లోకి లాక్కుని, దాన్ని నిలిపి, చూసి, నవ్వుకుని, మళ్ళా విడిచేస్తాడు -అది నవ్వు కావచ్చు, కన్నీరవొచ్చు. ఆ త్షణం అతను [ప్రాపంచిక శక్తులకు అతీతుడై, జీవితాన్ని లొంగదీసుకుని, స్పృశించి... మళ్ళా ఊపిరి తీసి, అందరిలాగే శూన్యంలో కలిసిపోతాడు. ఆ స్పర్శ, ఆ స్పందన పొఠకుడితో పంచుకుంటేకాని అతను నిలవలేదు. అది అతని నై జంఎ”]6

కథానిక : స్వభావవరిశీలన 289 పూర్వునిర్జారితాలై న వక్షపాతాలుకాని, _ద్యుర్భమలుకానిలేకుండా తీసుకొన్న అవకాశాన్ని దుర్వినియోగవరుచుకోకుండా, చేవట్టిన వనికి సార్ధకత చేకూర్చాలన్నా, పరమార్ధం సాధించాలన్నా రచయితలో ఉండా వలసిన (వధాన లక్షణం నిజాయతీ; “ఏదున్నా లేకపోయినా నిజాయితీ లేకుంపేమా[తం ఆతను కథకుడు కాడు. నిజాయితీ అంటే అతను నమ్మిన దానికీ రచనలో చూపించినదానికి వరిపూర్ణమైన పొత్తు కుదరడం అన్ను సంఘర్షణ అంతటితో సమావ్లం. అవి లేవని కాదు. వాటిని ముంచెత్రివే సే మానవత్వం, కెరటాల తుంపరలో ఐక్యమై [వళాంతత' అనే వొడ్డున వొప్సు హ్‌ 9977 విరుచుకొన్మి వరమార్థ చింతనలో వవ్వశించటం నేర్చిన వ్యక్తీ కథకుడు. ఎత్తుగడ మనస్సులో ఏర్పరచుకొన్న ఇతివృత్తాన్ని ఆవిష్కరించే (వక్రియలో రచయిత (లేదా, కథకుడు), మొట్టమొదట ఏ అంశాన్ని ఎత్తుకుంటాడో టబ ఆ రచన (కథ) లో అదే ఎత్తుగడ అవుతుంది. దాన్నిబట్టి, కళథానికలోని ఆరంభభాగమే ఎత్తుగడ అన్నది సుస్పష్టం. సాహిత్య పరిభాషలో తెలుగువారికి చిరకాలంగా వాడుకలో ఉన్న వదమిది. తొలుత, జానపద కథాకథనసందర్భంలో వ్యవహృతమై తరవాతః లిఖితసాహిత్య పరిభాషలో రూఢ మైంది. త్‌ సాహిత్యంలో ఏ [వ్మకియకయినా సొష్టవం చేకూరాలంటే ఆద్యం లి ౧ఏగ౦గత మై, దాంట్ధోవతి అంగానికీ సమమైన వరిపోషవణ జరిగి ఉండా ౯6 యమునా జ్య ఇది స్‌ష్టపోం అయితే. సాహిత్య[వ్మకియలన్నీ స్వరూవస్వభావాల్డో ]

268 కథానిక తెలుసు. పరిస్థితులను అనుసరించి, ఒక్కొాక్యా లవణం నైజం బాహ్య జగత్తులో వ్య క్తమవుతూ వుంటుంది. మంచి వ్యక్రమయి పరిస్థితులను కల్పించడం, ఆదర్శవ్యక్తులను సృష్టించడ: అతని పని కాదు. మనుషులు చితంగా వుంటాను. వారిని చూసి జాలివడాలి. తీర్చుచేసి శిత్షించకూడదు_ వారట్టా వుండేందుకు ఎన్నో కారణాలున్నాయి, తల్రిదండులనుండి అతనికి సం[కమించినవి, చిన్ననాటి స్నేహితులు, విద్య, అతనున్న సమాజం, ఆర్థిక అంతస్థు; పరిసరాలు--_ ఇట్టాటి వెన్నో 3ారణాలు:టామి. వాటిని మినహాయిస్తే అతనిలో మానవత్వం--అంటే సకల మానవులకూ సమానమైన కొన్ని లతణాలు--వుంది. ఆ మానవత్వంతో నాకు నిమిత్తం వుంది. దాన్ని తెలుసుకుని చితిసా అనుకునేవాప, వధకుడు, నవలా కారుడు. కథకుడు ఆ మానవళ్వాన్ని, ఒక సంఘటనలో, ఒక వ్యక్రిలో, ఒక సందర్భంలో వెదుకుతాడు. నవలాకారుడు, కొంతకాలంలో, కొందరి వ్యక్తులలో కొన్ని సందర్భాలలో చూడగలుగుతాడు. ఒడ్డున విరిగిన కెరటం తుంపర చవిచూసి సమ్ముదంలో ఉప్పదనం నాఇదత తెలుసు కుంటాడు.*'5

పరమార్థ సాధనకు సాగే ష్మకియలో రచయిత సత్యాన్నే అన్వేషిస్తాడని చెబుతూ ఆయన, ఇంకా ఇలా అంటాడు ;

“అర్థహన్యంగా కనిపించే స్థితులు గతులు కదలికలు, సాగిపోవ డాలు, జననమరణాలు, జీవితంకోసం పెనుగులాట, విరామం__ఈ నిరంతర జీవిత పరిణామం కైన కథకుడు ఒక ఆకృతిని పడేసి, శై లిగాలంతో తన గుప్పెట్లోకి లాక్కుని, దాన్ని నిలిపి, చూసి, నవ్వుకుని, మళ్ళా విడిచేస్తాడు-అది నవ్వు కావచ్చు, కన్నీరచొచ్చు. ఆ క్షణం అతను ప్రావంచిక శక్తులకు అతీతుడై, జీవితాన్ని లొంగదీసుకుని, స్పృశించి. మళ్ళా ఊపిరి తీసి, అందరిలాగే శూన్యంలో కలిసిపోతాడు. ఆ స్పర్శ ఆ స్పందన పాఠకుడితో పంచుకుంటేకాని అతను నిలవలేదు. అది ఆతని నై జంగ

కథానిక : స్వభావవరిశీలన ౨80 పూర నిర్జారితాలై న వక్షపాతాలుకాని, ద్ము! రృమలుకానిలేకుండా తీసుకొన్న అవకాకాన్ని దుర్వినియోగవరుచుకోకుండా, చేవట్టిన వనికి సార్థకత చేకూర్చాలన్నా, వరమార్థం సాధించాలన్నా రచయితలో ఉండం వలనీన [వధాన లక్షణం నిజాయతీ; “ఏదున్నా లేకపోయినా నిజాయితీ లేకుంటేమ్మాతం అతను కథకుడు కాడు. నిజాయితీ అంటే అతను నమ్మిన దానికీ రచనలో చూపించినచానికి పరిపూర్ణమైన పొత్తు కుదరడం అన్ను కుంటాను, =. నీతి, న్యాయం, చట్టం, గొవ్పః పిన్న.-.వీటి వరామర్శ సంఘర్షణ అంతటితో సమావ్తం. అవి లేవని కాదు. వాటిని ముంచెత్తివే సే మానవత్వం, కెరటాల తుంపరలో ఐక్యమై (వళాంతత” అనే వొడ్డున వొళ్ళు విరుచుకొని, వరమార్ధ చింతనలో వవ్వళించటం నేర్చిన వ్య క్రి కథకుడు.”?? ఎత్తుగడ అతి మనస్సులో ఏర్పరచుకొన్న ఇతివృత్తాన్ని ఆవిష్కరించే (వక్రియలో రచయిత (లేదా, కథకుడు), మొట్టమొదట ఏ అంశాన్ని ఎత్తుకుంటాడో ఆ రచన (కథ) లో అడే ఎత్తుగడ అవుతుంది. దాన్నిబట్టి, కథానికలోని ఆరంభభాగమే. ఎత్తుగడ అన్నది సుస్పష్టం. సాహిత్య పరిభాషలో తెలుగువారికి చిరకాలంగా వాడుకలో ఉన్న వదమిది. తొలుత, జానవద కథాకథనసందర్భంలో వ్యవహృతమై తరవాత, లిఖితసాహిత్య పరిభాషలో రూఢమైంది. సాహిత్యంలో ఏ [వ[క్రియకయినా సొవ్టవం చేకూరాలంటే ఆద్యంతం సుసంగతమై, దాంట్లో పతి అంగానికీ సమమైన వరిపోషణ జరిగి ఉండాలి, ఇది గార ికం. అయితే, సాహిత్య వ్మకియలన్నీ స్వరూవస్వభావాల్డో [1]

వీపి కథానిక ఒక్క. తీరుగా ఉండేవిశాదు కాబట్టి, ఒక్కొవ_ అ=గానికి పాముఖ్యం ఎక్కువ ఉండే అవకాశ: దేకపోతేదు. దాన్ని సుష్టుగా పోషించినప్పుడు ఇతరేతర మైన ఆం౭శాల్లో కొన్ని కారతయ ఏర్పడినప్పటికి రచనాపి సృృతలో (ఉదా॥ నవల) అవఏ్‌ కమ్ముకొనిపోతాము. కాని 'మీనియేచర్‌ పెయి:టింగ్‌లు” అనిపించుకొనే కథానిక, ఖండకావ్య :వఐటి ప క్రియల్లో. వెలితి ఏర్పడి నప్పటికి కొట్టవచ్చినట్టు పైకి కనిపిస్తుంది. 3నర, వీటి విపయంలో రచయిత మరింత జా[,గత్త తీసుకోవలసి ఉంటుంది.

(ప్యకియావరం-గా చూస్తే కథానిరకు, “ఎకస్యూతతి వధానమైన లక్షణం. ఈ స్నూతానికి ఉండే కౌసల్లో మొదటిది “ఎత్తుగడ”, రెండోది “'ముగింపు'. కాస్‌ ఈ రెండూ విడివిడిగా వేలాడే వారపుకొసలు కాపు. రచయిత వీటిని తప్పనిసరిగా ముడి పెడతాడు; సడలింపు క _డ ఆవకాళ మే లేదు.

అయితే ఈ 6ంటి [ప్రయోజనాలూ వేరువేరు. కథాహృదయంలోక 1వవేశించడానికి ముఖద్వారం కావలసింది ఎత్తుగడ; ఆ మందిరంలోనుఐచి నిష్క్రమించడానికి ఉపయోగించే పాణివ్వారం కావలసింది ముగింపు. దాన్నిబట్టే వాటి స్వభావాలు కూడా గోచరిస్తాయి. ఎ=తటి రమ్యహర్మాాని కయినా ముఖద్వారం ఆకర్షకంగానే ఉండాలి, చూవరినది ఆకట్టుకొని, ముక్కుతాడు పోసినట్టుగా ముంగిట్లోకి లాక్కొనిరావారి, ఒక్కసారి గడవ దాటి లోపల అడుగుపషెట్టినట్టయితే ఇక వెనక్కు మళ్ళడు, అందుకే ఎన్‌. ఎన్‌. [పిఛర్డ్‌ అంటాడు , 8 5026 56007 15 ఖం 16 364- 2టం--226 2000156 జుంచులు ఓ 13 యైలుసుక్ర 0జి. 7

“ఆద్యంతాలకు ఆధార ఆధేయ సంబంధముంటు:ది. అంతం [వతిపాద్య మైలే అరంభం పూర్వపీఠిక. అంతంలో చెప్పేదానికి ఆదిలోనే భూమిక స్థాపితమవుతుంది,'' అని చెబుతూ డా॥ జగన్నాథ్‌ పసాద్‌శర్మ, కథానికాసాహిత్యంలో నాలుగు రకాల ఎత్తుగడలు గోచరిసైాయన్నాడు :

"కథానిక : స్వభావపరిశీలన వ్ర (1) నాటకీయ ఆరంభం (జయశంకర్‌ ప్రసాద్‌ “ఆకాళ్‌ దీప్‌) (ఓ) ఆరంభిక చ్మితవిధానం ((వసాద్‌ “వండా, 'దేవరథ్‌'%, 'అవరాదీి, స్వర్‌ కే ఇండ్‌ హర్‌ మే" మొ. వి); (8) కుతూహలపూర్ణ ఆరంభం ((వసాద్‌ “దాసీ, చతురసేన్‌ శాస్త్రి 'ఖూనీ; (ఊ) ఇతివృత్తాత్మక ఆరంభం. (ప్రేమ్‌చంద్‌ 'నకా', 'ఈద్‌గాహ్‌”, 'దో దైలోంకి కథా", “సుజాన్‌ భగత్‌).

పైన పేర్కొన్న ఆరంభవిధానాల్లో నాటకీయ ఆరంభం సరో త్రమమైనదని జగన్నాఠ్మ్‌పసాద్‌శర్మ అభ్మిపాయం,. ఇలా చెప్పడానికి కారణం, నాటకీయ ఆరంభంలో ఒక సుగుణం ఉంది. ఆదిలోనే (కనీసం, రెండు) పాత్రలను (ప్రవేశపెట్టడం జరుగుతుంది. ఆ ప్మాతల నసంవాదంలో కథ ఆవిష్కృతంకావడం మొదలవుతుంది. ఇందులో విశేషమేమిటంటే, మామూలు కథనంతో ఆరంభమయ్యే కథలో కేవలం కథకుడి దృక్పథమే వెల్టిడి అయితే, నాటకీయంగా ఆరంభమయ్యే కథలో..ఉద్దిష్టవిషయంవట్ట, వ్య క్రిపట్ట, సమస్యపట్ట, సన్నివేశంపట్ట. సంవాదంలో పాల్గొనే ఆయా పాతల దృక్పథం లేదా _వతిస్పందన వెల్లడ వుతుంది (ఉదా॥ శ్రీపాద సృుబహ్మణ్యశాన్త్రి “యావజ్జీవ హోష్యామి"). ఇటువంటప్పుడు, ప్యాతల వయోరూహాలనుగాని స్థితిగతులనుగాని మన స్తత్వాలనుగాని రచయిత చెవృకపోయినవ్పటికీ వాళ్ళ సంవాదం ద్వారానే (గహించుకోవచ్చు. కాని ఒక్కొక్క రచయిత, కేవలం సంవాదంతో సరిపెట్టకుండా ఆ ప్మాతల భౌతిక, మాననికస్థితులను, వాళ్ళచర్యలను 'సెళం తెలియజేస్తాడు. ఊదా హరణకు, ముక్కామల వెంక టేశ్వరరావు రాసిన, 'పాపం పెళ్ళయింది అన్న కథలో నాటకీయమైన ఆరంభం ఇలా ఉంటుంది :

“అరేయ్‌ [బదర్‌ ! మనం రంగంనుండి నిష్క్రమిస్తు

న్నాంరా [1 అన్నాడు అప్పుడే వచ్చిన వెంక[ట్రావు కుర్చీలో

కూలబడుతూ,

“బాగా వచ్చింద్యటా పోర్షను ?”” ఆందోళనగా అడిగాడు

సీతావతి.

లఫై కథానిక “'అబ్బ ! చావొచ్చి వడిందిరా ఈ నాటకంతో. నెలరోజు ల్నుండీ నేనేమి మాటాడినా నాటకంలో సంభాషణలు బట్టీ పడుతున్నాననుకుంటున్నారు. నిజంరా బాబూ! నేను__ అనగా ఈ వంకాయలపాటి వెంక్కటావును నీవు వేయించ బోతున్న నాటకంలోనుండి తప్పుకుంటున్నారా._అంటే వేషం వెయ్యనన్నమాట” విసుక్కున్నాడు వెంకటావు.80 ఇందులో, వెంకటావు, సీతావతి అన్న ప్మాతలతో సంభాషణ మొదలై ందిం వీళ్ళిద్దరూ "స్నేహితులు; వెయ్యబొయ్యే నాటకంతో సంబంధమున్న వాళ్ళు, ఇందులో చర్చకు వచ్చిన అంశం, వెంక్కటావు నాటకంలో నుంచి విరమించదలచడం. ఈ మాట సీతాపతికి చెప్పడానికే అతడు వచ్చినట్టు సుస్పష్టం. వచ్చీరాగానే చెప్పాడు; చెబుతూ కుర్చీలో కూలబడ్డాడు. వెంక్కటావు ఇలాటి నిర్ణయం తీసుకుంటాడని (డై రెక్టర్‌, సీతాపతి ఊహించి ఉండడు. అందుకే "బాగా వచ్చింద టా పోర్షను ' అని అడిగాడు, ఆ అడగడంకూడా, ఆందోశనగా అడిగాడు, ఆ ఆందోళనే లేకపోతే, సీతాపతి ఆడగవలసిన [(పశ్న ఇలా ఉండదు. అతడడిగిన (ప్రశ్న, రంగం లోకి (వవేశించదలచినవాణ్ణి (లేదా, కొత్తగా (వ్రవేశించినవాజ్జి) అడగ వలసినట్టుగా ఊంది. ఆడగవలసింది, నిష్క్రమిస్తున్నాననడానికి కారణం. సీతావతిలో ఉన్న ఆందోళన వెంకటావులో లేదు. కాని నాటకమంటేనే అతనికి విసుగ్గా ఉంది. ఆ విసుగు సీతావతి మీద కూడా చూపించాడు- ఆది కూడా, తాను ఆ నిర్ణయం తీసుకోడానికి గల కారణం చెప్పడంలో చూపించాడు-అయితే, అసలైన కారణం అది కాకపోవచ్చునన్నది వేరే విషయం. తన నిర్ణయానికి, పోర్షను దాగా రాకపోవడం కాదని సూచించాడు. తాను వేషం వెయ్యకపోవడమన్నది సీరియస్‌గా తీసుకోవలసిన విషయమేమీ కాదన్నట్టు వేళాకోళం చేసి వదిలిపెట్టాడు._అదికూడా నాటకఫక్కీ.లో చెప్పాడు. ఈ పరిస్థితిలో, నాటకనిర్వహణ బాధ్యత అంతా వహిస్తున్న డైరెక్టర్‌ సీతాపతి వరిస్థితి ఎలా ఉంటుందో పాఠకులే ఊహించుకోవాలి.

కథానిక : స్వభావవరిశీలన 298 ఆదిలోనే సంఘర్షణ ఎదురైన ఈ కథలో, ముందు ముందు ఏం జరుగు తుందో తెలుసుకోవాలన్న జిజ్ఞాస పాఠకుడిలో బయలుదేరుతుంది.

రెండోది ఆరొంభితో బి/తబిధానోం.. ఇందులో, ఒక బౌమ్మను కళ్ళకు కట్టించినంత చక్కగా వర్ణించడంలో కథ మొదలవుతుంది. శ్రీమతి కళ్యాణసుందరీ జగన్నాథ్‌ రాసిన 'అలరాస పుట్టిష్ళ' అన్న కఠలో ఈ విధమైన ఆరంభం కనిపిస్తుంది వ

“అమ్మవారి గుడి పాడువడి ఉంది. తలవాకిళ దుమ్ము,

సాలీచ్ళ.

మునసబుగారి లోగిలి అరుగులు విరిగి, రాళ్ళ

బయటవడ్డాయి. అరుగుమీద స్తంభంలోనించి కూడా రాళ్ళు

వూడిపోయినాయి. లోగిలి సింహద్వారంవద్ద మెట్టు గచ్చు

పోయి, రాళ్ళ పెల్పగిల్లిన చోట్టల్లో రావిమొక్కలు చిన్న

గడ్డివరకలూ _ మొలుచుకొచ్చినయి. మేడమీద వేసిన

కిటికీలకి సాలీడు పట్టింది. భవంతి గోడలన్నీ, నల్దబడిపోయి,

అక్కడక్కడా పెచ్చులు రాల్తూ బీటలు కూడా పడ్డాయి.

లోగిలి పెరట్టో ఒక్క నూతిచుట్టు తవ్చ అంతా నిలువెత్తు

“గడ్డి పెరిగి వుంది. నుయ్యి ఒకవేపు కూలింది. ఖాళీ

ధాన్యపు గాదులన్నీ వందికొక్కుల కన్నాలు”81 ఇందులో, అమ్మవారి గుడి (వస్తావన మొదట వచ్చింది. ఇది పాడువడి పోయి. ఉంది. ఇది ఊరివాళ్ళు దైన్యానికీ, దార్మిద్యానికీ, ఆశ్రద్ధకూ "అశ క్తతకూ నిదర్శనం. అటువంటి చోట అమ్మవారు మ్యాతం ఎలా ఉంటుంది ?. ఏనాడో ఖాళీచేసి ఉంటుంది; ఆ ఊరి రాచకొలంలో పుట్టిన ఆడకూతురికి జరిగిన ఆన్యాయాన్ని సహించలేక వెళ్ళిపోయి ఉంటుంది, అందుకే “తలవాకిళ్ళ దుమ్ము, సాలీబ్ళ', ఇది ఒక దృశ్యం. తరవాత కళ్ళకు కట్టటోయే దృళ్యానికిది భూమిక.

రిక కథానిక రండోదృళ్యం మునసబుగారిల్డు. అదీ, దాదాపు ఆ స్థితిలోనే ఊంది.. ఎటొబ్బీ; దాంట్లో పతి భాగమూ ఆ ఇంటి దైన్యాన్ని ఇబ్బడిముబ్బడిగా చాటుతోంది. గతించిన వైభవానికి భిన్నధువమైంది. అమ్మవారి గుడికే దిక్కులేనప్పుడిక , మునసబుగారి దివాణానికి ఈ గతి పట్టడంలో ఆశ్చర్యం లేదు. అయితే వీటిలో ఏది ముందు, ఏది వెనక అన్న (వశ్నకిక్కడ తావులేదు. జరగగూడనిది జరిగింది; ఫలితం కళ్ళముందు కనిపిసోంది. అమ్మవారి గుడీ, మునసబుగారి లోగిలీ, రెండూ వాడుపడి ఉన్నాయి. ఈ రెండింటికీ సంబందం ఏమిటి? రచముశతి ఎక్యడా' చెవ్పలేదు. నిజానికి ఈ కథ అమ్మవారి గుడికి సంఒంధించించి కాదు; మునసబుగారి లోగిలికి సంబంధించింది, మునసబుగారింట గారాబు పట్టిగా పుట్టి మెట్టినింటికిపోయినా. చిన్నప్పుడే మరులుకొన్న _చెంగల్వరాయణ్ణి మరవజాలని సత్యవతి కథ ఇది. నిజానికి ఆమెదీ కాదు; వేళకానివేళ పుట్టింటికి వచ్చిన తోబుట్టవును ఆ అర్థర్మాతే వెనక్కు తిరగ్గొట్టి బల్హకట్ట పృీదినుంచి గోనెలేటిలోకి తోసేసి, ఇంటికి వచ్చి కాళ్ళూ చేతులూ కడుక్కాన్న సుబ్బారాయుడి పాపం పండిన కథ ఇది. ఆ తోడబుట్టు పడుచు ఉసురు ఊరికే పోలేదు మరి! మధురాంతకం రాజూరాం “'కమ్మతెమ్మెరి ముచ్చట ఇలా మొద లవ్పతుంది ; “ఆటు సన్నాయిమేళంలో వినతాసుతవాహనుడె కాంచీ వరదుడు బయళ్దేరుతుండగా, యిటు. రికాబులో కాలుపెట్టి కళ్ళాన్ని బిగపట్టి, చివాలున పై౩గిరి, గుృురంపైన కూర్చున్నాడు శేషాది, మున్నెన్నడూ చేసి చూడని పని ! శేష్మాది కాస్త తబ్బిబ్బు పడినమాట నిజం. కాని అది తొొటుబాటుకి సమయంకాదని శేషాదికి తెలుసు, వెయ్యికళ్ళు తనవైపు పరకాయించి చూస్తున్నాయి. తనలోని పతి

కథానిక : స్వభావపరిశీలన లప్రిర్‌

కదలికకూ ఎక్కడలేని [పాధాన్యం వచ్చివడిన ఈ విచ్శిత

పరిస్థితిలో తనెంత జాగత్రగా వుండగలిగికే అంత

మంచిది. = = "82 అటు వరదరాజస్వామి ఊరేగింపు, ఇటు పెళ్ళీకొడుకు ఊరేగింపు. రెండూ ఆహ్హాదకర మైనవే. కాని గరుడవాహనుడి కిదికొత్త కాదు కొత్తపెళ్ళి కొడుకు మాతం తబ్బిబ్బువడ్డాడు. అల్హంతదూరాన ఉన్న అలివేణి తలపులను మోసుకొని వచ్చిన కమ్మతెమ్మర కలిగించిన పులకింతకు ఫలితమిడి. ఈనాడతడొాకి నాయకుడై నాడు. మనసిచ్చి మనసు పుచ్చు కోగల అర్థాంగికోసం వరవడగా, భగవంతుడు తనకిచ్చిన వరాలు అందుకోబోతున్నాడు కదా!

బీనాదేవి వర్షనవద్ధతి మరొక తీరు (థాంక్స్‌ ఫర్‌ ది పి. యమ్‌.)

“"ఆ వరస బంగళాలు సిమెంటు కేకుల్దా వున్నాయి. వాటి

ముందు వయ్యారంగా వంగివున్న రోడ్డు, ఆ బంగళాలో

ఉండేవారి జోలికి దర్శిదం రాకుండా దేవుడు గీసిన

గిరిలా ఉ:ది. దాని ముందున్న బీచ్‌ వెన్నల కుప్పలా

వుంది సమ్ముదం మీద వెన్నెల వెండి ఆవిరిలా ఉంది.

ఆ వరస బంగకాల్లో వున్న 18 వ నెంబరు ఇంటి ఆవరణ

ఆరెక రాలుంటుందింకో ముందు వచ్చినది బంగకాల వర్దన. అవి చూడముచ్చటగా తీర్చిదిద్ధినట్టు ఉన్నాయి. అవి సిమెంటువిః కాబట్టి సంవన్నులవి, వాటి ముందున్న రోడ్డు వయ్యారంగా వంగి ఉందిం అంటే, సంవన్నులముందు రోడ్డుకూడా వయ్యా గంగా వంగి వుండవలసిందే. ఇది [పకృతి సహజం; మానవవకృతి సహజమున్నూ. దర్శిదసమ్ముదానికిది చెలియలికట్ట అట! ఆ బంగళాలో ఉండే డాక్టరొకడు, శ్యూటీసమయంలో, “వంగిన వయ్యారాల” పులకింతలో పడి, ఒక దర్శిద్రరాలి బిడ్డకు వైద్యం చెయ్యకుండా పోగా, ఆవద్ధర్మంగా వచ్చిన మరో సాటివై ద్యుడు-తన స్నేహితుడికి 'మాటి రాకుండా ఉండటం

౨ర్చిగ్ర కథానిక కోసం--వై ద్యం పేరుమీదుగా చేసిన శవపరీత్షకు కృతజ్ఞతగా, అలాంటి బంగకాల్లో “పార్టీ లు కూడా జరుగుతూ ఉంటాయి. ఆ రోగిష్టిదిడ్డ తల్దే కనక, ఒక ఖరీదైన కారులో వచ్చి ఉన్నట్టయితే, ఆవైద్యుడే ఎంతో (శద్దగా చూ సేవాడన్న వ్యంగ్యం దీంట్లో ఉంది. కాని ఆ బిడ్డ తల్లి నిరుపేదరాలే. వైద్యుడి నిర్హజ్యానికి బిడ్డను బలి ఇచ్చింది. ఆ బలి తీసుకొన్న దార్శిద్యం, ఆ వై ద్యుజ్ణి ఏమీ చెయ్యలేకపోయింది. వెన్నెల కుప్పలా ఉన్న వీచి, వెండి ఆపీరిలా ఉన్న సమ్ముదంమీది వెన్నెల, ఆరెకరాల వై కాల్యమున్న ఇంటి ఆవరణ భ్మదంగానే ఉన్నాయి. కలువకొలను సదానంద 'బాలామణి' కథలో ఆరంభమిది : “నెమిలి కోన, కొండకోనల పరదాల్టో, గుబురుటడవుల కౌగిట్టో._కొత్త పెండ్దికూతురివలె ఒదిగి కూర్చున్న చిన్నపల్లె ! అక్కడి పచ్చిక చేలల్ని, పచ్చని చెట్టను చూస్తే పురి విప్పిన నెమళ్ళు జ్ఞాపకానికొస్తాయి. నెమలికోనకు రోడ్డు లేదు. ఆ వూరు చేరాలంటే సింగారపాశెంలో బస్సుదిగి, బండిబాట వెంబడి నాలుగు మైబ్ళ నడవాలి, ఆ చుట్టుపక్కల పల్రెపట్టులన్నిటికీ సింగారపా శెం నడిగడ్డ, వారం వారం జరిగే సంత కూటంతో, రోజూ పల్లెజనాన్ని సూదంటురాయివఠె ఆకర్షించే కొద్దిపాటి టౌనుహంగులతో సింగారపాళెం సింగారమొలుకుతూ వుంటుంది.'"”క5 ఊరి పేరు నెమిలి కోన. అది చిన్నపల్లె; పైగా, "కొ త్ర పెండ్రికూతురివలె ఒదిగి కూర్చున్న చిన్న పల్లె !", దానికి కౌండకోనలు వరదాలు కట్టాయి. గుబురుటడవులు కౌగిలిపట్టాయి. అక్కడి వచ్చికచేలూ, పచ్చని చెట్టూ పురివిప్పిన నెమళ్ళను గుర్తుకు తెస్తాయి. ఆ ఊరిని కా త్త పెండ్రికూతురితో పోల్చడంలో గొప్ప జొచిత్యముంది. కథలో ముందు ముందు, ఒక కొత్త

కథానిక : స్వభావవరిశీలన వ్ర? పెండ్రికూతురు (పవేశించబోతున్నది. అమెకు ఉన్న అందచందాలకూ ముగ్ధత్వానికీ, అన్నివిధాలా తగినట్టుగా ఉన్నదీ చిన్నవళ్లై. ఆ వడుచు ఇల్దాలి పేరు బాలామణి, ఆమెను చేవట్టినవాడు సుందరాచారి. అతడొక బడిపంతులు; నెమలికోనకు కొ తగా బదిలీ అయ్యాడు, భార్యను అక్కడికి కాపురానికి తీసుకొని వెళ్తున్నాడు. ఆ ఊరికి రోడ్డు లేకపోవడంవల్డ సింగారపా శెంలో బస్సు దిగి నాలుగుమైక్ళు నడిచి వెళ్ళాలి. సింగారమొలికే ఆ పాశెం, సూదంటురాయిలా జనాన్ని ఆకర్షిస్తుంది ఆ ఊరే కాదు, ఆ గడ్డమీద కాలు మోపిన బాలామణి అందం కూడా అబ్బాయి నాయుడికొక ఆకర్షణ ఆయింది.

ఇక మూడోది, వతూవాల వూర్ణై ఆరంభం. “జిజ్ఞాసకు, ఆశ్చర్యానికి శోమాంచకతకు ఇది చక్కటి [పరోచని” అంటాడు జగన్నాథ్‌ వసాద్‌శర్మ (పుట 64). కథలో, ముంచు ఏం జరుగుతుందోనన్న జిజ్ఞాస పుట్టించడం గాని, ఆశ్చర్యం కలిగించడంగాని, గగుర్పాటు కలిగించడంగాని చేయగల అరంభభాగం, కథను కొసకంటా చదివిస్తుంది. అగ్నిపురాణక ర్త, కథాదిలో భయానకాన్ని సూచించడంలో కూడా (ప్రయోజనం ఇదేనని [గహించ వచ్చు. అయితే, భయానకమైన ఆరంభమొక్కటే కథలన్నిటితోనూ ఉండాలన్న నిబంధన ఎక్కడా లేదు. పాఠకుడిలో కుతూహలం పుట్టించ గల ఆరంభమేదై నా ఉపాదేయమవుతుంది. ఉదాహరణకు, “నేన్స పుట్టక ముందునుంచే నామీద హత్యా[వయత్నాలు ఆరంభమయ్యాయి--మొట్ట మొదటిసారి మా అమ్మ నన్ను కడుపుతో ఉండగా--ఆరునెలలప్పుడు,” అన్నవ్పడు కథావీజం ఆరంభంలోనే గోచరమై పాఠకుడిలో ఆసక్తి కలిగిస్తుంది.

కొమ్మూరి వేణుగోపాలరావు రాసిన “క్షమించాను'* అన్న కథలో ఆరంభం ఇలా ఉంటుంది ;

“మిమ్మల్ని తషమించాను. ఖః ఖ్‌ న

290 కథానిక పార్వతి అనే ముత్తయిదవ అఆదిశేషయ్య అనే థర్తతో అన్న మాటలివి. అతడు చేసిన ఆపచారమేమిటో, ఆమెకు క్షమార్పణ ఎందుకు చెప్పు కున్నాడో._'అంతమాట అనకూడదు మీరు' అని చెప్పవలసిన ఇల్దాలు-- మిమ్మల్ని క్షమించానని అనడం ఏమిటో తెలుసుకోవాలన్న ఆసక్కి పాఠకుడిలో తప్పకుండా కలుగుతుంది.

వాకాటి పొండురంగరావ్‌ కథల్లో? ఈ విధమైన ఆరంభాలు కనిపిస్తాయి ;

'“భగవాన్‌ ! ఎందుకు నన్ను డాక్టరుగా. చేళావుో

అనుకున్నాడు కృష్టమూ ర్తి మరొక్కసారి. ఎడషచేతితో

నుదుటిని రుద్దుకున్నాడు.

డాక్టరయితే అఆయ్యాను....శిశువై ద్యంలో నిప్పుణుడి నెందు

కవాలి? అరవిచ్చుకుంటున్న పువ్వులు విలవిలలాడుతూ

రాలిహోతుంటే__పసిపిల్లలు, డాక్టరును చూడకుండా వుండా

లని కాబోలు, తమ కళ్ళను శాశ్వతంగా మూసేసు

కుంటుంటే. ఎందుకు తన డాక్టరుతనం ? ఏడవనా * తన

చదువూ, తన విజ్ఞానం, తస అనుభవ అంతా ఇనుక

గూళ్ళలా కూలిపోతుంటే_ఎందుకొచ్చిన వైద్యం, అని

పిస్తుంది.”

ాడొక్టుర్‌ (పుట ర్‌ి

““ఆ ఇరుకైన మహానగరం మదాసులోని నేతాజీ సుభాన్‌

చందబోస్‌ రోడ్‌ మీద ... ఇంచుమించు ఫవర్‌ బజార్‌

పోస్టాఫీసుకు ఎదుట వైపుగా ఎంత రద్దీవేళలో నయినా

మీ వక్కగానో మీ ముందుగానో మీకు మళల్టేనే ఆరోగ్యంగా

మామూలుగా, పంట్టామూ చొక్కా వేసుకొని నడుస్తున్న

వాడల్హా ఆగిపోయి, పిడికిళ్ళును మడిచి కజతల్ని కొట్టు

కథానిక ; స్వభావవరిశీలన న్తభ్రిస్తా

కోవడం [ప్రారంభిసాడు ! వెన్నెముక పూసలలో అన్నింటి

కన్న పైన వున్నది కాస సడలినట్టుగా ఆతడి మెడ

ముందుకు ఊగుతుంది; అతడి పెదవులనుండి ఏదో

గొణుగుడు (పసారమవుతుంది.””

ాభ ్తలు నలురతములు (పుట విర్ర “ “అబ్బా !* అని ఆశ్చర్యంలో వడ్తారు కౌనకాది మహా శ కవ!

మునులవంటి |, శొతలు,

రేడియోలో హిందీపాటలు మొదలయ్యాయి.

ఆ [ళోతలలో కంసు (కందాళపాలెం సుబ్బరాముడూ)

డాక్టరూ, వాల్‌రన్‌ మీసాలూ, పురుషోత్త్రమూ ఉన్నారు...”

రెండు రెకర్టలనాతు (పుట 156).

నాలుగోది ఇతివ్భ త్తాత్యకో ఆరంభం. సామాన్యమైన ఈ రకం ఆరంభంలో కథానిక ఇతివృత్తానికి సంబంధించిన “వివరణ కొంత ఉంటుంది, (ఉదా॥ (పేమ్‌చంద్‌ “నళా). “రోచకత, నాటకీయతి దీంట్లో లోపిస్తాయి. (ఉదా॥ (పేమ్‌చంద్‌ 'ఈద్‌గాహ్‌, దో బైలోంకీ కథా, సుజాన్‌ భగత్‌). తెలుగు కథానికల్లో ఈ మాదిరి ఆరంభథాలు చాలా" కనిపిస్తాయి. ఉదాహరణకు, కొడవటిగంటి కుటుంబరావు కథల్టోకో ఈ మాదిరి ఆరంభాలు కొన్ని చూడవచ్చు ః

“తల్లి గర్భవాసంనుంచి బయటికి వచ్చిననాటి సంబంధ

బాంధవ్యాలు ఇరవై సంవత్సరాల జీవితం గడిపేటప్పటికి

ఎట్టా మారిపోత్సై ! ఒకప్పుడు ఎంత దగ్గిరిగా ఉండినవాళ్ళు

నాకిప్పుడు యెంతదూరపు మనుష్యులైనా జీవితములో

సంబంధం లేకుండా పోయినారు; నా సౌంతతల్టి, నా

సౌంత అన్నలు--నన్నిప్పుడు తలవడానికి యిష్టపడరు;

క్చా00 కథానిక నా పేరు చెవిని పడితేనే బాధవడుతారు. నా కష్ట సుఖాలకూ వారి కష్టసుఖాలకూ మధ్య పెద్ద అగాధం ఆాస్పేచ్భు (సంపు. “నిలవనీరు' పుట 121). “దాదాపు వదేళ్ళ్శకితం ఒక క్ముగామంలో ఒక మామూలు ఇల్దాలు ఒక్కసారిగా (పసిద్ధ వ్యకి అయిపోయింది. ఫలాని మాలక్మమ్మగారింటో చాకిరిచేసే రంగడు అన్నమే తినట్ట" అన్న పుకారు ఊరంతా చుట్లేసుకుంది. అది [క్రమంగా చుట్టు, పక్కల (గ్రామాలకు కూడా పాకింది. ఈ పుకారు అందరూ నమ్మలేదు.” --వాయభక్షవడు (సంపు, “దిబ్బరాజ్యం' పుట 84. “పూర్వం ఒక దేశాన్ని సర్వజితుడనే రాజు పాలిస్తూ ఉండేవాడు. ఆయన చక్క_దనానికీ సహదేవుడూ, వివేకానికి నకులుడూ, పరాక్రమానికి అర్జునుడూ, బలానికి ఖీముడూ, _ ధర్మబుద్ధికి యుధిష్టిరుడూ, దాతృత్వానికి కర్చుడూ, విరోధులపాలిటి యముడుగానూ, అనాథుల హౌలిటి కామధేనువుగానూ, ధర్మ నిర్ణయానికి (ప్రహ్హాదుడు గానూ [పవర్తించుతూ ఆయన చాలాకాలం దేశాన్ని అపూర్వంగా యేలి దివంగతురైన పిమ్మట ఆయన యేకైక పుుతుడు తేజస్వి సింహాసనం ఎక్కాడు.” ఆాన్యొర్థ బుద్ధి (సంపు. 'నిలవనీరు' ప్పట 86). పై ఉదాహరణల్లో చివర పేర్కాన్న ఆరంభం, గతానుగతికమైన జానవద కథనాన్ని గుర్తుచేసే పద్ధతి, రచయిత ఎన్నుకొన్న వస్తువుకు ఈ రకమైన ఆరంభం అనుకూలంగా ఉంది. రావూరి భరద్వాజ రాసిన “కుమారసంభవం'" వంటి కథల్లో కూడా ఈ సంపదాయాన్నే పాటించడం జరిగింది,

కథానిక : స్వభావపరిశిలన తి0 ఏ శొంఠి కృష్ణమూర్తి పేర్కొన్న కథారంభాలు మూడు విధాలు :

““1. కియాత్మకరూవంలో గాని, సంఘటనరూవంలో గాని

కథను [పారంభించినట్టయితే *“సెరేటివ్‌ హుక్‌" బాగా ఉంటుఐదిం,. ఉదా : గోపీచంద్‌ “సిగ్గు సోమసుందర్‌ 'మానవ్వడి జన్మహక్కు.

వ. సంధాషణలతో కథను (పారంభించడం మరో విధానం. దీనివలన ప్మాతల మనోభావాలు స్పష్ట పరచవచ్చు; కథాగమనానికి తోడ్పాటు పొందవచ్చు; కథాంఠాలు తెలవవచ్చు. ఉదా ; మునిమాణిక్యం “లేచిపోవాలనుకుంటేి.

కందుకూరి లింగరాజు 'తిల్పానా. త్ర (పస్తావనతో లేక వర్ణనతో కథను ఆరంభించడం మరొక వద్ధతి, ఈ రకంగా కథను (పారంభించడంవల్ద ప్మాతచ్చిత ఐకీ, వాతావరణ చ్మితణకీ వీలుగా ఉంటుంది. 4. ఉదా ; సురవరం [వతాపరెడ్డి “వింతవిడాకులు కొడవటిగంటి కుటు౨బరావు అదెకాంవి. చి చింతా దీక్షితులు “గోదావరి నవ్వింది. ధనికొండ హనుమంతరావు '“దేకోదా రకుడు. ఫి కథానికను పాఠకరంజకంగా చేయటం స్తార్హ్యణ్తో క్‌ు ర! మొహమ్మద్‌ థాసింథాన్‌,౯ "'రచయిత త్త నం కంట ఎకఎవథి (1

శ08 కథానిక పాఠకుని అభిరుచి గమనించడం ముఖ్యం. [ప్రారంభం పాఠకుని ముందుకు సాగడానికి (పోత్సహించాలి. అందుచేత ఏ ఘట్టం ఆకర్షణీయంగా ఉంటుందో [పారంభించాలి. ధ్వనిపధానమైన సంక్షివత ఆధునికాధి రుచికి సరిపోతుంది. అందుకోసం దీర్ధమైన ఉపోద్దాతాలు పాఠకుని రంజింప జేయజాలక పోవటమే కాక విసుగె త్రిసాయి” అన్నాడు. ఇది యథార్థమే, ఎత్తుగడ పద్ధతుల్లో ఆయన పేర్కాన్న నాలుగూ ఇవి : (1) చిన్న సంభాషణతో [పారంభించడం; (2) “నాలుగైదు వాక్యాల్లో ఒక వాతావరణాన్ని. కల్పించి కథలో కొత్సుక్యాన్ని :లిగించడ ౬); (8) కాలస్థలాలను సూవిఎచి 'సుడిగుండ ౭లాశ, వార కణ్ణి అవరిమత వేగంతో లాగి ఊపిరాడకుండా చేయడం", (ఉ ఒక నీతివాక్యంతోనో స్వభావో క్తితోనో _పాఠర:ధి.చడ =, మూడో 5కు ఎత్తుగడ విషయంలో, “....కథకు ఏ మధ్యనో 1పారంభం జరుగుతుంది. తరువాత (కమంగా కథ వ్య కమౌతుంది. నిజమెన జీవితంలో కూడ మనము ఏదో ఒక సంవిధానంలో చిక్కుకొని [క్రమ (క్రమంగా దాని పూర్వోత్తరాలను (గహిస్తాము.””9! అని చెవ్పడం కూడా సముచితంగా ఉంది. జాక్‌ వుడ్‌ ఫర్డ్‌ అభ్మిపాయాన్ని ఇది బలవరుస్తుంది. ఈ మాదిరిగా, కథానికల ఆర ౨భాలు వైవిధ్యాన్ని వదర్శించడానికి కారణాలు ఏవైనా కావచ్చు; కథావస్తు తత్త్వం, రచయిత అలవాట్లూ అభిరుచులూ మొ.వి. దీనికి నిర్జిష్టవద్దతి అన్నది లేదు. ఎది ఎలా ఉన్నప్పటికీ. ఆర౨భభాగం, రచయిత (పతిపాదించదలచిన ఉద్దేకానికి (వవేశికగా ఉవకరించాలన్నది ముఖ్యం. ౬ కథాకథనంళో పూర్వా:ళాలను ముందు [వస్తావించి పరాంశాలను తరవాత [క్రమానుసారంగా తీనుకురావ డమన్నది జానవద సం[వదాయం

కథానిక : స్వభావవరిశీలన 809 నుంచి వచ్చినదే. కాని ఆధునిక కథానిక దానికి కట్టుబడదు. కథాగమనం ఏకదిళాత్మకంగా సాగాలన్న నియమం ఎక్క-డాలేదు. మధ్యభాగంలో కథ ఎత్తుకొని, తరవాత, దానికి పూర్వుభాగం చెప్పి, అకాడినుంచి ముందుకు (ప్రాష్‌బాక్‌" పద్ధతిలో), లేదా, చివరి భాగంలో ఎత్తుకొని వెనకకు సాగ వచ్చు. ఉదాహరణకు జాక్‌ వుడ్‌ ఫర్డ్‌ అభ్మిపాయాన్నే తీసుకోవచ్చు :

“భథ్యాపారంభానికి ఉత్తమమైన మార్గం మొదట్లో కథ

మధ్యభాగాన్ని ఎత్తుకొని, మొదట రాయదల్బుకున్నది

మధ్యలో రాయడమే ! కథ సంఘటన సంభాషణలతో

మొదలవ్వాలి; పాఠకుడికి దృష్టిని వట్టి వృుంచాక, విశద

వర్చే విషయాలకి వెళ్ళాలి." ౨2 అయితే, దీనికి అవవాదాలు లేకపోలేదు (ఊదా॥ క్రాడవటిగంటి కుటుంబరావు “నిలవనీరు”, సోమర్సెట్‌ మామ్‌ “మిస్టర్‌ నో--ఆల్‌”* మొ.వి). మొత్తం మీద, ఏ రచయిత, ఏ కథను ఎలా ఆరంభించినప్పటికీ ఆది దాని వస్తు తత్త్వానికి అనుగుణమై, పాఠకుడికి ఆకర్షకమై, సూటిగా విషయంలోకి [వవేశించేటట్టు ఉండాలన్నరి సిద్ధాంతం.

నడక

ఎత్తుగడ మొదలు ముగింపువకకు కథ సాగే పద్ధతిని నణళ అంటాం. ఇది సూటిగా సాగవచ్చు; మలుపులు తిరగవచ్చు; దేశకాలాల్లో ఒక నిర్జిష్ట బిందువు దగ్గర బయలుదేరి పురోగమించవచ్చు, లేదా తిరోగ మించవచ్చు. ఒక్కొాక్కవ్పుడు రెండు రకాల గమనాలనూ చూపించవచ్చు.

సామాన్యంగా, ఒకానొక గమ్యాన్ని చేరదలుచుకొన్న వ్యక్తి ఉన్న చోటునుంచి బయలుదేరి నేరుగా గమ్మ్యంవై పే సాగుతాడు. కాసి ఒక్కొం

804 కథానిక క్క_ప్పుడు, ఒకానొక సదుపాయంకోసం, ఉన్న చోటునుంచి వెనక్కు పోయి, అప్పుడు ఇటు తిరిగి చకచకా ముందుకు సాగుతాడు. ఒక్కొాక్కడికి ఎదురుగానే చక్కటి రాచబాట సిద్ధమై ఉంటుంది; మరొకడి కది, కొన్ని సందులూ గొందులూ దాటితేనే గాని అందుబాటులోకి రాదు. ఒకప్పుడు ఆ బాట దూరం అనిపించవచ్చు. లేదా అసౌకర్యం అనిపించవచ్చు. అటువం టప్పుడు మనిషి, దగ్గరితోవకోసం చూడటం సహజం; అడ్డదారులు తొక్కడం మరీ సహజం. అవి ఇరుకిరుకు తోవలూ కావచ్చు; ముండ్హ దారులూ ఉండవచ్చు; ఎగుడుదిగుళ్ళూ ఎదురుకావచ్చు. అయినా అతని చూపు మాతం గమ్యంమీదినుంచి చెదిరిపోదు. ఒక్కొక్కసారి, దారిలో ఒకరిద్దరు వరిచయన్థులు తారసపడతారు. వాళ్ళను కళ్ళతోనో చిరునవ్వుల తోనో పలకరించి ముందుకు సాగిపోవచ్చు. కాని కొందరు స్నేహితులు ఎదురవుతారు; వాళ్ళు మనిషిని నిలేసి పలకరిస్తారు. కనక అతడు, ఒక్క క్షణం ఆగి వలకరించి, కావలసినవి చెప్పి, లేదా తాను తెలుసుకొని ముందుకు సాగనలసి ఉంటుంది. ఇలా కనిపించే వ్యక్తులూ వాళ్ళతో ముచ్చటించే విషయాలూ తన గమ్యానికి (అంటే, కార్యసాఫల్యానికి) సంబంధించి ఉంటే ఆ పలకరింప్పకు సార్దకత చేకూరుతుంది. ఇది నిత్య జీవితగమనానికే కాదు, కథానికాగమనానికికూడా సంబంధించినది. గమనవిషయంలో మరొక్క ఆఅఆంశంకూడా గమసించవలసీ ఉంటుంది. ఒక్కొక్క వ్య క్రి_లేదా ఒక్కాక్క సందర్భం ఎదురైన వ్య క్రి-చురుకుగా. నడుస్తాడు; మరొక్కడు నిదానంగా, నిబ్బరంగొ నడుస్తాడు. ఇది కొంతవరకు ఆ వ్య క్రి అలవాటుమీద ఆధారపడి ఉంటే ఉండవచ్చు గాక; కాని మరికొంత, అతడున్న పరిస్థితిమీద లేదా సందర్భం మీద ఆధారవడి ఉండక తప్పదు. అదే విధంగా కథానిక ఒక్కొక్క రచయిత చేతిలో అతి చురుకుగా సాగుతుంది (ఊదా॥ శ్రీపతి, వి. రాజారామమోహనరావు);

కథానిక :; స్వభావపరిశీలన తి05్‌ ఒక్కొక్క. రచయిత చేతిలో నిదానంగా నడుస్తుంది (ఉదా॥ అడవి బాపిరాజు, మధురాంతకం రాజారాం). ఒక్కొక్క కథ అదిలోనే వేగం పుంజుకుంటుంది. (వి. రాజారామమోహనరావు “వేగం” హితశ్రీ “కాకి గూడు"); ఒక్కొక్కటి మొదట కొంతవరకు మెల్టగా నడిచి, తరవాత త్వరితగతిని సాగుతుంది (ముక్కామల వెంకటేశ్వరరావు 'రైల్వే నాగ భూషణం, అవసరాల రామకృష్ణారావు “గాంధీగారి ఖరీదు); ఇంకొకటి ఆద్యంతం నిదానతనే (వదర్శిస్తుందె (విశాఖ “దిరస్కృతి', పొలగుమ్మి పద్మరాజు 'గాలివాన”).

మార్గస్వరూవమూ గమనవేగమూ పరిశీలించిన తరవాత గు ర్రించ వలసింది, గమనస్వభా వం. దేశకాలపరంగా దీన్ని వరోగమనొం (కొడవటి గంటి కుటుంబరావు 'వాయుభక్షకుడు”. కొంపెల్ల విశ్వం (ఎన్‌ .జీ.డిం భార్య) అనీ తిరోగమనం (కొమ్మూరి వేణుగోపాలరావు “క్షమింబాను) అనీ చెప్పుకొంటున్నాం. అయితే ఈ రెంటికంటె వచురమైనది మి(ో గమనం (బుచ్చిబాబు “ఆడవి కాచిన వెన్నెల”). దీంట్లో కథ కొంచెం ముందుకు సాగి తరవాత వెనక్కు మళ్ళి, మళ్ళీ ముందుకు సాగుతుంది.

ఇది ఎంత ప్రాబీనమైనదో. అంత ఆధునికమైనది ఇలా ముందు వెనకలకు సాగడంలో కథకు అందం చేకూరుతుంది; పాఠకుడిలో ఉత్సుకత పెంపొందిస్తుంది; ఉదిష్ట విషయానికి అధారశిలలను ఆవిష్కరిస్తుంది.

ఈ రెండూ కాక మరో రకమైనది తర్యగ్గమనం, కథ కొంత దూరం చక్కగా సాగిన తరవాత అడ్డగోలుగా తిరుగుతుంది. ఇలా తిరగ డానికి కారణం, (ప్రధానమైన విషయాన్ని విడిచిపెట్టి అ్మవధానమైన అంశాన్ని పట్టుకొని సాగడంవల్ల జరుగుతుంది. ఉదాహరణకు, శ్రీపాద సుబహ్మణ్యకాన్త్ర రాసిన “మార్గదర్శి అన్న కథలో చేబోలు ళంభుకాన్త్ర అనే ప్మాత ముఖతః చెప్పించిన ఉవకథలూ, కథాసాహిత్యం ప్రాళస్తాన్ని గురించి కితాబులూ ఆ మాదిరివి. ఇందులో [వధానకథ, పై శంభుకాన్తి

[20]

జీవితానుభవం. వైశ్యుల విశిష్టతను ఉగ్గడి=చే ఉదంతం, పై దాంట్లో వచ్చిన ఉపకథ. నిజానికి ఈ ఉపకథను వివరంగా చెప్పవలసిన పనిలేదు; స్పృశించి వదిలే స్తేచాలు. కాని ఆలా జరగలేదు. (వధానపాతకు బలం చేకూర్చాలన్న ఉద్దేశంతో రచయిత చేసిన [పయత్న ౨ కథాగమనాన్ని అడ్డు కుంది. అలాటిదే కథల (పాశ న్త్య ' పచార౨. విషమస్థితి

కథాగతమైన ప్యాత(ల) స్థితికి ఎదురయ్యే సవాలును విషమస్థితి య1513 అనవచ్చు. కథాగమనంలో ఇదొక మలుపుగా పరిణమించవచ్చు. ఇది మంచికయినా కావచ్చు; చెడుకయినా కావచ్చు. ఒక వ్యక్తి మరణం, త్మీవమైన ఒక వ్యాధి, ఒకానొక _పేమోదంతం, సైనికచర్య, రహస్యోద్దా టనం మొద లైనవి ఏవైనా దీనికి కారణం కావచ్చు. ఒకానొక వ్యక్తికి సంబంధించినంతవరకు దీనికి, భావో దేకపరమైన (ప్రాముఖ్యం ఉండవచ్చు; లేదా దీనిమూలంగా ఒక వ్యక్తి జీవితంలోని హోదాలో హఠాత్పరిణామం సంభవించవచ్చు.

నాటకాల్లోనూ కథాత శ్రకరచనల్లోనూ ఇటువంటి విషమసితి ఎదు రరప్యే అవకాశముంటు:ది. పరస్పరవిరుద్ద శక్తులు రెండు విజృంభించి నప్పుడు ఏర్పడే సంఘర్షణే దనికి కారణభూతమై ఇతివృత్తంలో మలుపు తీసుకొని వస్తుంది. ఈ స్థితి కేవలం క్షణికమైనది కాకపోయినా, ఒకటికి మించి ఎక్కువ సార్టు వచ్చినా పరాకాష్టకు దారి తీయవచ్చు. ఇటువంటప్పుడు విషమస్థికికీ పరాకాష్టకూ ఉండే భేదాన్ని హారీ షా ఇలా వివరించాడు ;

ల ం2 య్య515 15 66061211 2 5రాషంయిజే!. లయలు 01 వై1009 ఇసేలుల. 25 2 యయముఖం (2ళాజూక. గ£0రేషంం6ే 3 & యొ

కథానిక : స్వభావపరిశీలన 80? ప వాహక జం హలం ౦8 అుంభంతిఇ1 1టరిం096 మందు. 186టు 07 528౭6౯2607.” ”3

ఉదాహరణకు, పెద్దిభొట్ట సుబ్బరామయ్య రాసిన 'ముసురు' అన్న

కథలో పెరియనాయకికి ఇటువంటి స్థితే వర్పడుతుంది. ఆమె [ప్రియడితో తన దేశంనుంచి లేచి వచ్చింది. తెలుగుదేశంలో ఒక ఊరిలో మకాం పెట్టింది. కాని దురదృష్టవళాత్తు అతడు మరణించాడు. దేశంకాని దేశంలో, తెలుగుమాటకూడా రాని ఆ అఆరవవడుచుకు విషమస్థితి ఎదురైంది. వాకాటి పైండురంగరావ్‌ రాసీన 'సుబ్చి' కథలో, సిటీబస్సులో పిల్లవాడికి టిక్కెట్టు కొనకుండా ఉండటానికి వయస్సు తక్కువ అని ఆబద్ధమాడటమా, డబ్బు లిచ్చి టిక్కెట్టు కొనడమా అన్నది మరొక రకం విషమస్థితి, అంగర వెంకట కృష్ణారావు రాసిన 'కలతవడ్డ గంగ” కథలో, తనకు తెల్బదొరమీద మనసు కలగడమె తన పెనిమిటి (పాణానికి ముప్పు తెచ్చిందని గంగకు కలలో కలిగిన కలత మరొకరకం విషమస్థితి.. వెంచాకా రాసిన 'కొనిషి. కథలో, యజమాని పెట్టే బాధకు సహించలేకపోయిన వంటవాడు ఆచారికి ఎదురై నది ఇంకొక రకం విషమస్థితి,

ఈ మాదిరిగా (పతి సమస్యా, (ప్రతి సంఘర్షణా ఒక్కొక్క విషమ స్థితిని కల్పించవచ్చు అయితే దాని త్మీవత లేదా గాఢత, ఇతివృత్త ౦లో ఆ సమస్యకున్న [ప్రాముఖ్యంమీద ఆధారపడి ఉంటుంది. ఇది అత్యంత గాఢమైనా, ఏదో ఒక రూపంలో పునరావృత్తమయినా, కథ పరాకాష్ట నందుకొంటుంది. ఉదాహరణకు, ముక్కామల వెంక టేశ్వరరావు రాసిన “చావులేని సంస్కృతి అన్న కథలో, స్నేహితుడి భార్యకు స్వస్థత చేకూర్చవలసిన అవసరం ఉన్నప్పటికీ ఆ స్నేహితుడికి అన్యాయం చేయ డానికి మనస్కరించని డాక్టరు ఆత్మహత్య చేసుకుంటాడు. రావూరి భర ద్వాజ రాసిన “డాక్టర్స్‌ డైలమా” అన్న కథ, మరొకరకం విషమస్థితినుంచి బయటవడటం ఎలాగో తేల్చుకోలేక, ఆ స్థితిని వివరిస్తూ -- ఒక 'స్నేహిశు డికి రాసిన జాబుతోనే ముగుస్తుంది. న

808 కథానిక పట్లు లు ఒకానొక విషమస్థితి అత్యంత గాఢమైనవ్పుడు లేదా కొన్ని సమ స్యల పరంపర తీ వత నందుకొన్నప్పుడు ఏర్పడే నిర్జిష్టస్థితి పట్టు లేదా నరొకాత్హ్ర (యేుఖ), ఇది కేవలం ప్మాతగతమే కానక్కరలేదు) కథాగమ నంలో పాఠకుడిలో లేదా ,పేక్షకుడిలో కలిగే భావో దేకపూరితమైన (పతి స్పందనకిది ,పతీక కావచ్చు; లేదా ప్యాత(ల) నడవడిలో ఒక పెద్ద మలుపుగా భాసించవచ్చు. దీన్నే 'పతాకస్థాయి, పరాకోటి, ఉత_ర్ష, కథా శిఖరం అనీ అనడం కద్దు, ఒక్కొక్క రచనలో కథాగమనం కొంతవరకు నిదానంగా సాగి తరవాత వేగం పుంజుకొంటుంది. ఆ వేగం కొసకంటా నిలబడకుండా, కొంతదూరం పోయిన తరవాత తగ్గి మశ్ఞీ 'హెచ్చవచ్చు. ఈ మాదిరిగా మందత, వేగం అన్నవి రెండూ నిత్యజీవితంలోనే కాక కథాగమనంలో కూడా సహజమైన లవణాలు. అయితే ఒక్కాక్క రచన ఆదినుంచి అంతం వరకు మందంగానే సాగవచ్చు; మరొక రచన ఆద్యంతమూ వేగంగా వరుగులెత్త వచ్చు. కాని కథావికాసంలో మొదటినుంచి తుదివరకు ఒశ్తే వేగం ఉన్నట్టయితే పాఠకులకు విసుగెత్తే సందర్భాలు అనేకం ఎదురవుతూ ఉంటాయి. ఉదాహరణకు, నవలలో అటువంటి రచనాపదతి పాఠకులను ఎన్నడూ ఆకట్టుకోలేదు. అంతేకాదు, మార్పులేని నడక “పాఠకుణి విసు గెత్తించడమే కాక, జీవితవిధానానికి భిన్నంగా సాగే (వమాదమేర్పడుకుంది. ఒకప్పుడు (వళాంతంగా, సువ్తమై ఉన్న అగ్నిపర్వతం మరొకప్పుడు పొౌగలూ సెగలూ చిమ్మవచ్చు; పెల్టుబికిన లావా ఏరులై పార వచ్చు; ఉండుండి ఒక అగ్నిగోళం ఫటాలుమని బద్దలుకావచ్చు; ఒకతషణంలో హాయిగా ఆరోగ్యంగా కనిపించిన వ్యక్షి మరుక్షణంలో గుండె ఆగి చని ఫోవచ్చు. ఇటువంటి స్థితి ఏర్పడినప్పుడు నిత్యజీవితంలో మన భావ్మోదేకా

కథానిక ; న్వభావపరిశీలన 809 అన్నీ ఒకానొక త్మీవస్థాయిని అందుకుంటాయి; అలాగే సాహిత్యంలో కూడా. ఇదే వట్టు,

ఇది కథానికలో ఎక్కడో ఒకచోట వస్తుంది (రాచకొండ విశ్వనాథ శాస్త్రీ “మోక్షం కథలో న్యాయమూర్తి కి పిచ్చెక్కడం). కాని నవలలో ఇటువంటి స్థానాలు ఒకటికి మించి ఉండవచ్చు (ఉదా! బుచ్చిబాబు బివరకు మిగిలేది). ఇవి ఎక్కడికక్కడ అనిశ్చిత్మవతీశ్ష (5059ల058)ను తొల గించి విస్మయం (5022136) కలిగించే సందర్భాలు ఉండవచ్చు. దీన్ని సైధించడానికి రచయిత్మ రాబోయే [పతి థావాన్నీ వెనకటిదానికంటె గాఢంగానూ బలంగానూ ఉండేటట్టు అమరుస్తాడు. అందుకనువైన శాలినీ (వయోగిస్తాడు. ఈ స్థితిలో (వయక్త మయ్యే శ్రైలీగతమైన వద్య వద బంధాల అమరికనే వరాకాష్ట సాధన్మాకమం (యు౭యం 096౯) అంటారు.

ఈ విధంగా శిఖరారోహణ చేసిన భావో[దేకం ఒక్కపాటున హఠాత్తుగా దిగజారిపోయినప్పుడు 'అుడయుజని. ఏర్పడుతుంది. (దివి వెంకట్రామయ్య “ఒక మరణం-- ఒక చావు) ఒక ఉదాత్తమైన భావంనుంచి లేదా ముఖ్యమైన సన్ని వేళశంనుంచి అల్బస్థాయికి లేదా హాస్యాస్పదమైన స్థాయికి దిగజారడం దీని లక్షణం. ఇది నాటకంలోనో నవలతోనో రాణించ వచ్చు కాని కథానికలో రాణించదు.

కథానికలో ఆద్యంతాల నడుమ వచ్చే వరాకాష్టనే “మధ్య బిందువు" బీదా “చర మోత్కంర్ష' అంటాడు డా॥ జగన్నాథ్‌ పసౌద్‌శర్మే ఇలాచంచ జోషీ రాసిన 'అపత్నీక్‌, (ప్రేమ్‌చంద్‌ రాసిన “ఆక్ట్రన్‌, “అగ్నిసమాధి, జయళంకర్యపసాద్‌ రాసిన 'దేవరథ్‌, మధువా' మొదలైన కథల్లో ఈమధ్య బిందువు, ఆద్యంతాల్ని సంతులితం కావించే విధంగా ఏర్పడిందని పేర్కొ న్నాడు. దీన్నిబట్టి ఆద్యంతాల సంతులనస్థానమే వరాకాష్ట్ర అని ఆయన -ావించినట్టు స్పష్టమవుతున్నది. కాని అందుకు భిన్నమైన స్టానాల్లోకూడా

10 కథానిక పరాకాష్ట ఏర్పడిన సందర్భాలు అనేకం ఉన్నాము. (ఉదా॥ ముక్క్యామా వెంక కేశ్వరరావు 'చావులేని సంస్కృతి), క విషయం ఆయనకూడో [గ్రహించకపోలేదు. అందుకే, ““నేటి కథకుల్లో రకరకాల మలుపులు కని పిస్తున్నాయి. వీటికొక స్థాయీసిద్ధాంతం పర్పరచడమన్నది సాధ్యం కాదు” అని చెప్పడం జరిగింది.

కాబట్టి కథానికలో పట్టు అన్నది, ఎత్తుగడ తరవాత ఎక్కడై నో ఏర్పడవచ్చునన్నది సిద్ధాంతం. ఇది కథానికాతత్తానికి సంబంధించిన అంశం. ఎత్తుగడ జరిగి; కథ ముందుకు సౌగృత్రున్నకొద్దీ దాని నడక వేగ పుంజుకొంటుంది; త్మీవమవుతూ ఉంటుంది; (పభావం ఘనీభూతమవుతో ఉంటుంది. “ఈ విస్తార్మకమంలో కథనం, ఏ సమయంలో త్మీవతమ గతిలో వపర్యవసానంవై పు మళ్ళుతుందో దాన్నే కథానిక మధ్యబిందువని (గ్రహించాలి. ఇది అత్యున్నత స్థానంలో ఉంటుంది. ఈ స్థానంలో, (పాత). శీలం, పూర్వసంచితమైన తన సంపూర్ణ బలాన్ని పుంజుకొని విద్యుద్గతిలో లమ్మ్యంవై పుకు తెగిపడుతుంది లేదా ఆ వైపు మఖ్మతుండి (ఉదా: జయ శంకర్‌ వసాద్‌ 'గృండా"”, పాండేయ బేచన్‌ శర్మా “ఉస్కీ మాంి).”96

సామాన్యంగా కథలోని మూలభావాన్ని కొందప రచయితలు' ఎత్తుగడలో సూచిస్తే (కొడవటిగంటి కుటుంబరావు "కురూపి భార్య”) మరి కొందరు ముగింపులో సూచిస్తారు (డి. వెంకట్రామయ్య 'డైనింగ్‌ శేబీల్‌”). అంతమాతాన, ఎత్తుగడకూ ముగింపుకూ మధ్య ఉండేది అనావళ్యకం ఎన్నడూ కాదు; ఇది లేకపోతే ముగింప్పకు దారిలేదు. కాబటి రచయిత, ఎత్తుగడనుంచి విడుపు వరకు ప్రసక్తం క్రావలసిన అంశాలను తర్క బద్ధంగా లంకెలు వేసుకుంటూ వచ్చి, అక్కడినుంచి ముగింపు వరక వచ్చే అంశాలను త్వరత్వరగా చెప్పేస్తాడు, దాంట్లో నైపుణ్యం ద్యోతకమవు తుంది. ఈ కారణంగా, క థానికానిర్మాణంలో ఏమా తం & థిల్యం లేకుండొ చూడటం రచయిత (వధాన బాధ్యత అవుతుంది. బుచ్చిబాబు రాసిన-

కథానిక ; స్వభావపరిశీలన తైే1 “పొగలేని నివు, విశాఖ రాసిన “*చిరసు ఇ ॥ సో త్‌ ర స్మృత్తి, మధురాంతకం రాజారాం కమ్మతెమ్మర మొదలైన కథలు ఇందుకు ఉదాహరణలు కథ పరిపకతకు వచ్చిన కృషమూరి “కథలో కలిగంటదల వరాకాష్ట అని చెబుతూ కౌంరి / ఎక్షీనూక్స్‌ని గ్రాం నవచ్చు?! నన్నాడు. దాన్ని కల్పించ డానికి ఆయన సూచించిన పద్దతులు ఇవి;

“(1) దాన్ని ఒక ఎత్తైన శిఖరంగా భ్రావిశే దాని కోసం ఒక గొవ్ప సంఘటనను కల్పించి, క లోవల చిన్న చిన్న సంఘటనలను, మెట్టు కొట్టినట్టుగా నిర్మించు

వి బ్‌ కుంటూ. పోవాలి. ఉచ్చస్థితిని [కమ్మకమంగా పొంద వచ్చు.

(2) ఈ పద్దతిలో ఎక్షీమాక్స్‌ ఒక రమ్యమైన కే్యదంగా పనిచెయ్యాలి. (పతి సంఘటనకి [వత్యేకత వుండాలి. అదే _శ్రైమాక్సేమో ననిపించేలా వుండాలి. క్షైమాక్సే కనీకనపడకుండా వుండి, ముగింపు వద్ద (పేలి, బయటపడాలి.”

ఇందుకు ఉదాహరణగా ఇచ్చిన, బొమ్మి రెడ్డివల్లి సూర్యారావు-'దొంగ లున్నారు జ్యాగత్త 1" కథలో, అర్ధర్మాతిపూట రైల్లో వయాణంచేస్తున్న శేషయ్య అనే వ్యాపారస్తుడి [వవర్తన, ఒక్కొక్క మెపే ఎక్కుతూ వరాకాన్టకు.. చేరుకొంటుంది. తనతో [పమాణంచేస్తున్న దొంగ తనను దోచుకుంటాడని భయవడుతున్న సందర్భంలో కథ చిత్రంగా మలుపు తిరుగుతుంది.

8182 కథానిక విడుపు కథ పట్టు సడలినది మొదలు ముగింపువరకు ఉన్న భాగాన్ని ఎిళువ్తు లేదా చరమునీము (6ల౧౦౪లలల) ఆంటారు. 'ముడివిప్పడం అనే అర్థంలో (ఫెంచిభాషలో వాడుకలో ఉన్న పదంను=బి వ్యుత్చన్న మైనదే పై ఆఎగ్హ పదం, “పర్యవసానాన్ని గాని ఒకానాక సంక్షిష్ట స్థితివల్ల లేదా ఘటనాపరంపరవల్ట కలిగే ఫలితాన్నిగాని 97 సూచించడానికి ఇది (వయు క్ష్తమవుతుంది. ముఖ్యంగా, నవల, నాటకం, కథానిక వంటి సాహిత్య (వ్మకియల్లో (ప్రధానమైన చిక్కుముడులను విప్పే సందర్భంలో దీన్ని వాడుతూ. ఉంటారు. ఈ 'ముడిసడలింపు లో అంతవరకు గ పంగా ఉన్న రహస్యాలను వెల్లడించడంగాని, _ఇతివృ త్రవిషయమై ఏర్పడిన అపార్థాలనుగాని తొలగించడం జరగవచ్చు. కొడవటిగంటి కుటుంబరావు రాసిన 'సత్యాన్వేషులు' కథలో, నిరా హారిగా జీవిస్తున్న రఎగడిమీద పరీక్షలు జరిగే సందర్భంలో, డాక్టరుబాధ వడలేని రంగడు 'రోజూ అన్నం తింటా” నని ఒప్పేసుకోడంతో కథ పరాకాష్ట్రనందుకుంది, దాని తరవాత, సత్యాన్వేషణకోసం రంగణ్ఞి పట్నం తీసుకువచ్చిన యజమాని గోపాలంగారు ఆ మాటకు అవమానపడి కోపం తెచ్చుకోడం మొదలు, ఆ రారి రంగడు పారిపోయిన తరవాత గోపాలం గారూ ఆయన కూతురు సరోజినీ శ్రిర్రిగి స్వ్మగామానికి రావడం వరకు సాగిన కథనం వితుట్టుగా లెక్కకు వస్తుంది. పాలగుమ్మి పద్మరాజు రాసిన “పడవ్యవయాణం' కథలో దొంగ పని చేసి దొరికిపోయిన రంగి పట్టుబడినప్పటినుంచి సాగిన కథనంకూడా ఆ విధమైనదే. రాచకొండ విశ్వనాథకాస్త్రి “కుక్కపిల్ల కథలో [ప్రకాష్‌ అనేవాడు కుక్కపిల్ల సాయంతో లిల్టీని వశపరుచుకుని పెళ్ళి చేసేసు కోడమే కాకుండా ఆ అమ్మాయి తాలూకు పదహారు లక్షల ఆస్తినీ

ఆథానిక : స్వభావపరిశీలన తి18 చేజిక్కించుకోడం దగ్గరినుంచి అవసరం తీరాక ఆ కుక్కపిల్లను బయటికి తరిమేయడంవరకు చెప్పినది కూడా విడు పే,

ఈ మాదిరిగా తెలుగులో చాలా కథల్లో విడుపు గోచరిస్తూ ఉంటుంది. అయితే విడుపులేకుండా వట్టునుంచి నేరుగా ముగింపుకు వచ్చే కథలూ (ఉదా॥ గోపీచంద్‌ “ధర్మవడ్డీ”) "కేవలం పట్టుతోనే ముగిసిపోయే కథలూ (అీలీ “చరమరాడ్రి” లేకపోలేదు, కాబట్టి ఇతివృ త్ర తత్త్వాన్ని బట్టి ఈ భథాగం అనావశ్యకం కావడంకూడా సహజమేనన్న విషయం స్పష్టమవుతుంది. కథ పరాకాష్టనందుకున్న సందర్భంలో ఏయే శక్తులు పనిచేసినదీ స్పష్టమై ఉన్న సందర్భంలో రచయిత, వాటి వివరణకు పూను కోడు. ఒకవేళ వివరిస్తే, కథలో బింకం సడలి దూదిలా తేలిపోతుంది. ఆ విధంగా స్పష్టంకాని సందర్భాల్లో కూడా రచయిత, చరమభాగాన్ని పాఠకుల ఊహకే వదిలేస్తాడు. దానివల్హ, ఆ కథ, ముగిసిపోయిన తరవాత కూడా కొంత సేపు పాఠకుడి మనస్సులో మెదులుతూనే ఉంటుంది జొననీ కాదనీ రకరకాల ఆలోచనలు చేయడానికి ఆవకాళం కల్పిస్తుంది. అని సరయినవి కావచ్చు; కాకపోనూ వచ్చు,

అంతమా[తాన చరమసీమ లేదా విడుపు, కేవలం బాలకోచితమైన జిజ్ఞాసను తృ ప్రిపరచడానికే తోడ్పడుతుందని భావించనక్కరలేదు. పాఠకుల ఊహాపోహలతో కథ్మాపయోజనం వమ్ముకాకుండా ఉండటానికి రచయితకు తోడ్పడే సాధనమిది అని చెప్పకతప్పదు,

ముగింపు కథాస్నూతం నిలిచిపోయే స్థానమే ముగింపు నవలలో కంటె కథానికలో దీని! (ప్రాముఖ్యం ఎక్కువ ఉంటుంది. దానికి కారణం ఏమి టంటే, స్వల్పవ్యవధిలోనే_స్వల్పవరిధిలో నే పాఠకుణ్ణి రసింపజేయవలసిన

తిక కథానిక అవసరం కథానికలోనే కనిపిస్తుంది ఆందుకు. ఆనుగుణంగా కథ యావత్తు ఒకే స్తూూతంగా సాగుతుంది. ఎత్తుగడా ముగింపూ ఆ సూతం తాలూకు పూర్వాపరభాగాలే కాబట్టి, ఎత్తుగడనుబట్టి ముగింపూ, ముగింపునుబట్టి ఎత్తుగడా ఒకదానికొకటి అనుగుణంగా రూపొందుతాయి. ఈ రెండింటిలో మళ్ళీ, ఎత్తుగడకంటె ముగింపుకే (పాముఖ్యముంటు-ది. అందుకే జేమ్స్‌ స్టెర్న్‌? 'కథాతరంగం చివరిమాటతో సమసిపోగూడదు; బయలుదేర వలసిందే అక్కడ" అని చెప్పినది. సాధారణంగా కథల ముగింపులో విలక్షణమైన సాంవ్రవాయక వద్ధతులు రెండు కనిపిస్తాయి. డితో వద్ధ తి ముగింపులో నిశ్చితత్వం (గ6యాలులక) కనిపిస్తుంది. ముగింపువాక్యం ఒకానాక మౌలికాంళాన్ని వెలుగులోకి తెస్తుంది. దాంతో ఒక్రొక్కుప్పుడు, అంతకుముందు జరిగినదంతా ఇట్టే మారిపోతుంది. రచయిత సమర్థుడైనప్పుడు, ఈ రకం ముగింపు, కృతకత్వానికి ఏ మాత్రమూ లోనుకాకుండా సహజంగా రూపొందుతుంది. చెప్పదలుచుకొన్న విషయాన్ని చివరివరకు గోప్యంగా ఉంచటంవల్ల రచయిత, పాఠకుడిలో ఉత్సుకతను నిలుపుతూ వస్తాడు. అప్పుడు అతని కళ్ళకు మిరుమిట్లుగొలి పేదేదీ గోచరం కాకపోతే నిరుత్సాహపడక తప్పదు. ఎంత బాగా రాసిన కథ అయినా కాలక్షేపంకోసం చదివినట్టే ఉంటు=ది తప్ప రోచకగా రాణించదు. పాఠకుడి మనస్సులో, అంతవరకు జరిగినదే ఊంటుంది కాని, తరవాత జరగవలసిన దానిమీదికి ఆలోచన సాగదు. అటువంటప్పుడు కథ విఫలం కాకమానదు. (పసిద్ధ _ఫెంచి రచయిత మపాసా కొన్ని కథల్లో (ఉదా॥ 'నెక్సెన్‌) ఈ తరంగపద్ధతిని అనుసరించాడు. ఒ, హెససీ దీంట్లో సిద్ధహస్తుడనిపించు కున్నాడు. (ఉదా! 'ది గిఫ్ట్‌ ఆఫ్‌ మాగి'). అయితే తరచు దీన్ని, పరిహాస స్ఫోరకంగా వినియోగించుకున్నాడు.. కాని దీన్ని ఎంత జాగ త్తగా రూపొందించినప్పటికీ ప్మాత్రచిత్రణద్వారాను, వాతావరణకల్పనద్వారాను, గమనవై విధ్యంద్వారాను కథకు బలంచేకూరితే తప్ప ఎంత అందమైన “కొసమెరుపు ఆమినా ఇను మాయంకాకమానదు. ఈ విషయంలో

కథానిక : స్వభావపరిశీలన తేల్‌ మపాసా, ఓ. హెనీ లిద్దరూ మెలకువ చూపి సమర్థులనిపించుకొన్నవారే. కాని ఇదే మాట, కొసమెరుపు మోజులోవడ్డ ఇతర రచయితల విషయంలో అనలేము.

ఇక ౮౦డో వద్ధతి ముగింపు, కొసమెరువు నాాశయించకుండా భావస్క్ఫోరకంగా తరంగపద్ధతిని (పదర్శిస్తుంది ఇందుకు (ప్రమాణంగా, ఒక కథలో ఛెకోవ్‌ అత్యంతసరళమైన పదాలతో కావించిన ముగింపును ఉదాహ రించడం కద్దు కి

“్యగంళారం5, శాలల 226 37004 ?

36 దుణ ౧౮ 12౫క్రు ౦౬8 €0 ఆ౯6బటం:దా”

“కథానిక (ప్రారంభం మహత్వపూర్ణమయినప్పటికీ అంతలోనే దాని సార్థక్యం యిమిడి వుంది” అని చెబుతూ ఒక వ్యాసకర్త, “కథానిక కేంద్రం అంతలోనే న్సండాలి. మూలభావం (బీజార్థం) మెల్లి మెల్లిగా అంతంలోనే (ప్రకటితమవాలి. ఇదే ౩థానిక సార్ధకత, కథ చదువుతుంటే ముంచేవి జరుగుతుందోనని మూలభావానికి_పాఠకుని హృదయం తహతహ లాడుతుండాలి. పాఠకుని హృదయం కుతూహలం అనే గుురంమీద ఎక్కి- మూలభావాన్ని పట్టుకోవడానికి పరుగెత్తుతోంటుంది. . , వీజార్థం (మూల భావం) [వకటితమయిన తరవాత యింకా చెప్పాలనుకొంటే కథామూల్యం చెడుతుంది. కుతూహలభావం చచ్చిపోతుంది. పాఠకునకు జిజ్ఞాస పుట్టాలి. అఖరికి (దీని తరవాత) ఏం జరిగిందా అని ఈ జిజ్ఞాసలోనే పాఠకుని దంద్వుభావనలో--సౌందర్యం వుంది, తొలికాలపు తెలుగు కథారచ యితల్లో కొందరు ఈ అంకాన్ని గమనించక పోవడంవల్లనే, కథ ముగిసి నప్పటికీ కథనాన్ని చాదస్తంగా కొనసాగించిన సందర్భాలు ఎదురవుతూ ఉంటాయి. ఉదాహరణకు, శ్రీపాద స్ముబహ్మణ్యశాన్ర రాసిన మొట్టి మొదటి కథ ('ఇరువురమొక్క_చోటికే పోదము” 1915)లో ముగింపు ఇలా- ఉంటుంది ;

త16 కథానిక

“ఇదియెన వెంటనే ఆ దంపతులు ఈశ్వరసాన్నిధ్యమున భార్యా భర్రలయిన ఆ యువయువతులు ఆ దుర్జమ (ప్రవాహమున బిడి స్వర్గము నకు. బోయిరి. వారి కశేబరము లెవ్వరికిని గాన్పింపలేదు. వారి హృదయ ములవలెనే అవి (పకృతిలో లీనములై పోమెను.' 100

ఇందులో (క్రమాలంకారం ('ఖార్యాఖ్యర్చలయిన ఆ యవ యవతులుూ తప్పడలమాట అటుంచి, ఈ భాగం మొత్తమే కథకు అనావశ్యక మనిపించుకుంటు: ది.

“సాధారణంగా ముగింపులు పాఠకులకు (1) ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించే విగా వుండాలి. దీనికి కథను వాళ్ళు ఆశించనివిధంగా ముగించడ మే మార్గం. (8 అవి వాళ్ళకు సంతృ పిపర్చే విధంగా కూడా రాయవచ్చు” అని చెబుతూ శొంఠి కృష్ణమూర్తి, బౌొమ్మి రెడ్డిపల్లి సూర్యారావు రాసిన 'దొంగ లున్నారు జ్నాగత్త !' అన్న కథలోని ముగింపును ఉదాహరణగా ఇచ్చాడు. అందులో శేషయ్య అన్న వరకుడు, ర్నెల్ళో దొరికిన పెటైను భద్రంగా ఇంటికి తెచ్చి అతికష్టంమీద తాళాలు విరగ్గాట్లి తెరుసాడు. '“అందులో బొడ్డుకోయని బిడ్డ దీన్సని దలో వుంటుందీ." ఆయన కళ్ళకి చీకట్లు కమ్ముతాయి **101 ణ

అయితే. పాఠకుణ్ఞి ఆశ్చర్యంలో ముంచెతడమన్నది [పతి కథాం తానికీ సరిపడదు. అంతంలో అదుతం టు నప న్‌

ఏతం ఉండాలంటూ అగ్ని పురాణకారుడు

చెప్పిన లక్షణం ఆధునిక కథల కన్నిటికీ వ ర్రించదు. అందుకు భిన్నంగా ముగిసిన కథలు ఆనేకం ఉన్నాయి (మా. గోఖలే “బల్లకట్టు పాపయ్య”).

డా॥జగన్నాథ్‌ పసాద్‌ళర్మ, కథాంతానికిగల [ప్రాముఖ్యాన్ని వివరిసూ

ఇది ఒకానొక పరిస్థితి రూపుతో క్రాని ఘటనారూపంతో కాని అవిష్కృత

మవుతుందన్నాడు. సంవేదనశీలత దీనితో స్ఫురితమవుతుందని చెబుతూ,

ఆద్యంతాలకు సఎతులనం అత్యావళ్యకమన్నాడు. కథ ముగింపుతో,

అంతకు ముందు జరిగినదంతా కల్పనారూవంలోగాని అనుమాన రూపంలో

కథానిక ; స్వభావపరిశీలన తే? రూవంలో గాని ఉన్న చింతన అంతా స్పష్టమముపోతుందనీ, అక్కడితో కథయితకూ పాఠకుడికి ఉండే సంబంధం తెగిపోతుందనీ అన్నాడు. ఆయన దృష్టిలో కథాంతాలు మూడు. పద్ధతుల్లో ఉంటాయి = (1) లఘ్మువసారీ అంతం, (2) నాటకీయ అంతం, (8) ఇతివృత్తాత్మక అంతం.1102

1. కథలో ముగింపు సరళంగా, 'లఘ్ముపసారగామి అయిఉండాలి. ఇది ఎంత ఆకస్మికంగా, ఎంత లఘువుగా జరిగితే రచనా నైపుణ్యం అంత సఫలమవుతుంది. ఈ స్థానానికి వచ్చిన తరవాత ఏ విధమైన వివరణ కాని, పరిమాణవి స్పృతి కాని, మనో వైజ్ఞానిక విశ్రేషణ చం్యకమణంకాని, ఉవదేళ [ప్రవచనం కాని, కావించే [పయత్నం చెయ్యగూడదు. (ఊఉదా॥ మోహన్‌ లాల్‌ మహంతో నియోగీ 'పాంచ్‌ మినిట్‌”). మొత్తంమీద, కథలో సమా ప్తి స్థానం ఒకటి ఉంటుందన్సీ దాన్ని మీరి కథ సాగగూడదనీ దీని సారాంశం.

8, నాటకీయ అంతం అన్నిటికంటె అందమైనదని డా॥ శర్మ అభిప్రాయం, విషయం కొంచెమే ఉన్నప్పటికీ పొఠకుడి మనస్సును మథించ డానికి ఇది త్మీవమైన ఉద్దీపన కలిగిస్తుంది. ఈ రకమైన ముగింపు నాటకీయ మైనంత మాత్రాన సంవాదాత్మకమని భావించకూడదు, ఒకవేశ సంవాదాలు' ఉన్నవ్చటికీ అవి చిన్నవిగానే ఉండాలి (ఉదా॥ జయళంకర్‌ (వసాద్‌ “పురస్కార్‌, “గుండా”,

8. ప్మాతశీలాన్ని వరాకాష్ట్రకు చేర్చినతరవాత దానికి సంబంధించిన విషయాన్ని సంపూర్ణంగా చెప్పడమన్నది ఇతివృత్తాత్మక అంతంలో జరుగు తుంది. ఎక్కువమంది అనుసరిస్తున్నది ఇదే పద్ధతి అంటాడు డా! శర్మ (ఊదా॥ 1కేమ్‌చంద్‌ *“సుజూన్‌ భగత్‌”, జయశంకర్‌ వసాద్‌ “మధువా) “అప్పుడు ఆ 'ప్రేయస్కీపియులిద్దరికీ వై భవంగా పెళ్ళి జరిగింది. అవృటినుంచి వాళ్ళు జీవితాంతంవరకు హాయిగా ఉన్నారు"'అనే 1ప్రాబీన జానవద పద్ధతితో కొన్ని కథలకు ముగింపు జరుగుతూ ఉంటుందని చేబుతూ ఆయన, అధు నిక రచయితల కిది రుచించదనీ, ఆలోచనా పేరకమైన ముగింపులనే వారు

818 కథానిక అభిలషిస్తారని స్పష్టంచేసి, ఆందుకు (పమాణంగా, 'ది షార్ట్‌ స్టోరి అన్న (గంథంలో (పుట 81) ఆల్రైట్‌ వెల్లడించిన అధి పాయాన్ని అధో జ్ఞాపికలో ఇలా ఉదాహరించాడు ;

"06 50007 30414 0000164646 2౧168 రేల6 13

5ఫై౭0121 162500 ఇస” 16 456 ౬06౬ కెజ6 1 50414

౨౦౬ 6 664 ఈ 156 యల యము ఇర

50000666 శేంళాగ 60 ఉ4110635 224 6౧0౧౪7ల౫6ం.

దా “తుండే 90 రుటా ౪688 మరంత 206

1764 0400 లంలో”. సే25 క్రం06 0౬ ౦1

రేంజి 506 రం బ20ంగ065 5౬11 500176 1

అమరేఘముక్రం 58య్‌ 29 కుటుం: “1066664, 6 ఇషేం18

ము ఇలు రేలే!కం4 60 276 కెంకీల

హు చులక ంకల 206 ల 96౯6 కంక్రంం 66

డం 0% కజదురురేం షల 0768 €0 రులు. 10

పాత

ఒక రచనలో తన స్వాభావిక లక్షణాలను మాటలోగాని చేతలో గాని వ్య క్రంచేసే వ్యక్తిని పాత (యజ౭ంయలం ఆంటాం. అతని మాటకు సంవాదం (యజేంకైలి, అతని చేతలు నడత లేదా నటన (2ం6ంము. ఆ మాటలకూ చేతలకూ [మేరణ (మంట?26ంకి ఇచ్చేది ఆతని స్వతః (పవృ త్తి. ఒక్కొక్క పాత, (పవేశం మొదలు నిష్క్రిమణంవరకు, స్వభావంలోగాని దృక్పథంలోని ఏ విధమైన మార్పూ లేకుండా, దాదాపు స్థరం (5201ల) గా ఉండవచ్చు, (ఉదా॥ షేక్స్‌పియర్‌ రాసిన ది 'ఖెంపెన్స్‌ నాటకంలో “ప్రాస్పిరో! ప్మాత; డికెన్స్‌ రాసిన శౌవిడ్‌ కావల్‌

కథానిక :; స్వభావవరిశీలన త్ర19 ఖీల్ల్‌ నవలలో 'మికాబర్‌" ప్యాత.) ఒక్కొక్క ప్యాత, వికాస్మకమంలో గాని త్మీవసంక్షోభఫలితంగా గాని హఠాత్పరిణామం చెందవచ్చు. (ఉదా॥ షేక్స్‌పియర్‌ రాసిన &తింగ్‌ అియర్‌ నాటకంలో ఆ పేరే గల ప్యాత, డికెన్స్‌ రాసిన “చ (గేట్‌ ఎక్కొపెళ్టేవన్ళా” ఆన్న నవలలో పివ్‌ప్మాత), ఆఅద్యంతాల మధ్య ప్మాతలో మార్పు పొడగట్టినా పొడగట్టకపోయినా, మొత్తంమీద, అతని శీలంలో ఒకానొక సంగతత్వం (0600350620 ఉండక తప్పదు, రూపుగట్టిన సన్ని వేశంనుంచి అతడు హఠాత్తుగా విడివడి, అతని (పవృత్తి విషయమై అంతకు పూర్వం మనకు తెలిసి ఉన్నదానికి విరుద్ధంగా, అసంభావ్యమనిపించే విధంగా నడుచుకోగూడదు.104

“ఆ స్పెక్ట్స్‌ ఆఫ్‌ ది నావెల్‌' అన్న [గ్రంథంలో ఇ. ఎం. ఫార్‌స్టర్‌, పె విభేదాలకే కొత్త వరభాష [వవేశపెట్టాడు :105 మారని ప్మాతను “ఫ్లాట్‌ కారక్టర్‌” అనీ, మారే పాతను “రౌండ్‌ కారక్టర్‌ అనీ అన్నాడు, మారని ఫౌ(ొకే నమూనా (“96”) ప్యాత అని, ద్విమితీయ (“౧౫౦- శములు510221). పాత్ర అని వాడుక ఉంది. ఇది 'ఒకే ఒక భావాన్ని లేదా గుణాన్ని" కేర్యదంగా చేసుకొని రూపొందించినది. దీనికొక వ్యక్తిత్వం ఏర్పడే విధంగా సవివరంగా కాక్క కేవలం రేథాచ్మితంగా (వదర్శించడం జరుగుతుంది. అందువల్ట ఈ మాదిరి ప్యాత గురించి ఒకే ఒక వద బంధంలోనో వాక్యంలోనో చెబితే సరిపోవచ్చు. అయితే మారేనౌ(్రళ తీరుమట్టుకు వేరు. (వవృత్తిలోను, [కేరణలోను సంక్షివ్షమైనదది (6౦౫). 1ల్కు. అందువల్ల దీన్ని సూజ్మాంళవరిశీలనతో సహా సునిశితంగా (వదర్శించ వలసి ఉంటుంది. వాస్రవజీవితంలోని వ్య క్తిని [పదర్శించడం ఎంత కష్టమో ఈ పాతను (పదర్శించడంకూడా అంత కష్టం. అంతేకాకుండా, (ప్రపంచంలోని వా స్తవవ్యక్తులలాగే ఈ కల్పితప్శాత కూడా మనల్ని ఆశ్చర్యంలో ముంచెత్తుతూ ఉండటం కద్దు. నాటకాలు, కథాత్మక వచన రచనలు మొదలై నవాటన్నిటిలోనూ దాదాపు పనిముట్టమాదిరిగా అక్కరకు వచ్చే ప్మాతలు కొన్ని ఉంటూ ఉంటాయి అయితే మారని ప్మాతలకు

820 కథానిక

మాదిరిగానే వాటికి కుడా ప్యాతచ్చితణ (యెజఇయలం2260%). జరగదు.

ఒకానొక పాత ఏపాటివరకు (తిమితీయంగా ఉండాలన్నది, ఇతివృత్తంలో

ఆ పాత ఉపయోగితమీద ఆధారవడి ఉంటుంది. ఒక ఆపరాధపరిశోధక

నవలలోనో, సాహసోపేతమైన కథాత్మకరచనలోనో, పహసనంవంటి

వాటితోనో నాయకి పాతకూడా కేవలం ద్యిమితీయంగానే ఉంటుంది.

స్వతస్సిద్ధంగానే అద్భ్బుతరూపం దాల్చిన షెర్టాక్‌ హోమ్స్‌ వంటి ప్మాతలు,

హామ్హైట్‌ మాదిరిగా (తిమితీయంగా రూపొందనక,_ర లేదు

కథాకథనంలో “పాతచ్చితణ” కు పరస్పర (పత్నామ్నాయాలైన

వద్ధతులు రెండున్నాయి ; ప్యాతను చూపించడం ఒకటి? పాతనుగురించి

చెప్పడం మరొకటి. చూవించశం (దీన్నే “నాటకీయ పద్ధతి” అని కూడా అంటారు.) అన్న పద్ధతిలో, రచయిత కేవలం సాక్షిభూతుడై ఉండి, ప్మాతల మాటలను వినిపిస్తాడు; చేతలను చూపిస్తాడు_వాటి. వెనకాల ఉన్న ఉద్దే శాలనూ పవృత్తులనూ పాఠకుల ఊహకే వదిలేస్తాడు. చెన్సడంలో అయితే రచయిత, ప్యాత ఉద్దేశాలనూ (పవృత్తులనూ వర్ణించడానికీ విలువ కట్టడానికీ తానే పనిగట్టుకొని పవేశిస్తాడు. ప్మాతలు మాట్లాడుతూ ఉండగా కూడా మధ్యమధ్య తాను ముందుకు చొరబడి వ్యాఖ్యానాలు చేస్తూ ఉంటాడు, అంతకుముందు పాఠకుడు ఏర్పరచుకొన్న అభ్మిపాయాలనూ తీర్పులనూ [్రువవరుస్తూ ఉంటాడు (ఉదా॥ “పడ్‌ అండ్‌ (పిజుడిన్‌" నెదర్‌ ఫీల్డ్‌ పార్కును అద్దెకు తీసుకున్న యువకుణ్ణి గురించి బెనెట్‌ దంపతులు మాట్టాడుకొన్నది వినిపించి, వాళ్ళగురించి తానుకూడా చెప్పడం [ప్రారం భిస్తుంది జేన్‌ ఆస్టిన్‌),

ఫ్టాబర్ట్‌, హీ జేమ్స్‌ల సిద్ధాంతాచరణ పద్ధతులు (పాచుర్యం

పొందిన తరవాత, రచయిత కలగజేసుకుని “చెప్పడం” అన్నది రచనా కళకు భంవిత మన్న అభిప్రాయం బలపడి, ప్యాతలను “చూపించడం” అన్న పద్ధతిపట్ట ఆదరం పెరిగింది. రచయిత అన్నవాడు పనిగట్టుకొని చొరజడ కుండా విషయ్రైకదృష్టితో (“ం09)ంయాలో, “ముంజుంంయజబో”, 01౯

కథానిక ; స్వభావపరిశిలన తిలక “యబు*6య21””) రాయడానికి [వయత్నించాలని చెైబుతూండటం కద్దు. అయితే నవలల్లో కొన్ని (వ్రత్యేక విధాలైన ఫలితాలను సాధించడానికి అనువుగా ఉంటాయన్న ఉద్దేశంతో, ఆధునికమైన ఈ పరిమితుల్ని విధించడ౨ జరిగింది. కాని ఇటీవలి వరకు కొందరు రచయితలు, మహా (గ్రంథాలు రాయడానికి అనుసరించిన వద్ధతి ఇదేననికూడా తెలుస్తున్నది.10% సాహితీజగత్తుకు మానవుడే కే్యద్రంకాబట్టి, నిత్యజీవితంలో ఆతనికి ఎదురయ్యే సుఖదుఃథానుభూతులు, బాహ్యాభ్యంతర సంఘర్షణలు, ఉత్హర్షావ కర్షలు, జయావజయాలు మొదలై నవన్నీ సాహిత్యంలో వ్రతిబింబించడంలోో, వింత ఏమీ లేదు. అయితే దైనందినజీవితంలో మానవుడికి కలిగే ఆలోచనలు జరిగే సంఘటనలు, అతడు చేసే వనులు, పొందే అనుభూతులు యాదృచ్చి కంగాను, అసంపూర్ణం (“తెగిన పోగులూ వదులువదులు కొసలూ”) గాను కూడా ఉంటుంటాయి. కాని సాహిత్యంలో అలా ఉండవు; (వతి ఆలోచన, (పతి సంభుటన, (ప్రతి పని, వతి ఫలితం నిర్జిష్టంగాను, సంపూర్ణంగాను ఉంటుది. వాటిలో వతి ఒక్కదానికీ కార్యకారణసంబంధం నిరూపించ వలసి ఉంటుంది; ఏకస్నూతంగా సాగవలసి ఉంటుంది. అందువల్లనే సాహిత్యంలోకి (వవేశించే మానవుడు, ఇతివృత్తానుగుణంగా రూపొందటం జరుగుతుంది. అందుకే అతణ్ణి 'పాాత' అంటాం. ఒక్కొక్క- ప్మాత స్వరూవ స్వభావాలు సంపూర్ణంగా భానిస్తే ఒక్కొక్క ప్మాత పాక్షికంగానే కని పిస్తుంది; కొంతవరకు తెరమరుగున ఉండిపోతుంది. కథానిక్నాష్మకియ విలక్షణత ఏకాంశవ్య[గత. కాబట్టి దాన్ని ఆధారం చేసుకొని కావించే ప్మాతచిత్రణకూడా ఏకదేశంగానే ఉంటుంది. ఆ పాత శీలంలో ఒకే అంశంమీద నిండుగా వెలుతురు (వసరిస్తుంది. నిజం చెప్పాలంటే మానవుడు 'రహస్యమయజీవి. అతని ఆలోచనల్లోనూ వనుల్లోనూ ఎన్ని రకాల శక్తులు, ఎన్ని రకాల ప్రేరణలు వనిచేస్తూ ఉంటాయో పూర్తిగా తెలుసుకొని చ్యితించడానికి [ప్రయత్నం చేస్తాడు [21

న! కథానిక రచయిత. ఆ విధంగా భిన్న స్టిశుల్టో, ధన ఇ త్తో యావ వయ (వదర్శించే (పవ్యత్తుల గదమూహారాని* బడై స వ్శ గి 'హడా అవగాహన చేసుకోవచ్చు.

వా స్తవజీవితంలో మనుష . అస్‌ చమలేవా. న్నా వాళ్ళింధ్య ఉండే సంబంధాలనూ నెలకొనే పరిస్టిదంనూ అం టంిటంలతె, వాళ్ళతో మనం కొంతకాలం *లిసిఉందాలి. సాహిత్య -చీని ప్మారం విషంలో కూడా ఇంతేనని చెబుతూ హడ్చన్‌, రథానికంలో మానం, వాళ్ళషధ్య ఉన్న సంబంధాలనూ. నెలొన్న పరిస్టికలనూ కొద్ది నిమిషాలలోనే అవ గాహన చేసుకోవంసి ఉంటు=దన్నాడు ;

6 హి మలల 0% 00మమమ0ంమ. ణైైం6006 ర

ఇ6 [276 €0 176 శం! 50మ౭దుుల శశలు [లర

ఇజండే ౪0గం0 226 60 596 లుయి ఇ తమలుంం:

*లే26ం09పేప్లుం. 2గిడే. యింయింకయుంట. సేలేంం ₹76

కం ౩217 60 100% ళుయి; జతే చట్‌ 1 1218

ప 5 2 6 0% ల ఇతే ఇాంయం0 11 కంయం[

25 4 19 05 0160 ఖాత ఇ౦మలు 0 ఇం41 16.

వం హి రు౭ కం వ€0137 ఇ౬ 686౬ 6౦016 101

2 లా సరటశలు జుడే 568 చభులు 0 2 ళా *లే2.

ఉం13ససంం 26 యుంయింంటురం: ౦% 20తే ౪916

ఏ హేరేఆరే 6 ఈఓ 601%0బుది2టంగ 0% 2ఈలగ.

రంగ ౪000 2 పజరయేజు 2606 0£ యేఖ౭ంయలటు

20 6616 పం 2 పంచలు! ంం63క0ందమో, 9611,

25 2 20164 52య శమరం0ట5ంర. 18 06౬ ౬౩౭౦€్వే”

౦0012016 ఇదు లం 1౪46 0 2 2యం1అ,

0106 ౭21166, 294 మం16 722166 6501౬.

కథానిక : స్వభావపరిశీలన లివికి

56062601 (జ/001 ౫006 ఈ మ 06 00684

రజ వేటీ2టై25:ముం. 0వ చే౭ క్రై884656 225660 01

5016 50007, ఇ25 ఈ 00106 520061 గ 215

యజః1ంకు 526002 ఇాసేలం ఇంగేడరిక్ర ఓ రు౭5000

యు 116 ₹ష5 ఇసీలర పేల ఆుషాంరే 6 107టే). "07 కథానివంచయిత దృష్టి ప్యాతశీలంలో ఒకే ఒక అంశంమీద గాఢంగా 'కెం్చద్రీకృతమై ఉన్నప్పటికీ కథానికాప్నాత వేసే మ్యుదకూ నవలలోని పాత వేసే ముుదకూ పోలికలేదన్నాడాయన. పాతఠచ్మితణలో ఒక్కొక్క రచయిత [పతిభ ఒక్కొాక్ప_ [వ్మకియలో జాగా రాణిన్తుందని చెబుతూ, మపాసాను ఉదాహరణగా పేర్కొన్నాడు. నవలలో సమ్మగ చ్మితణకూ వై విధ్యనిరూావణకూ ఎక్కువ అవకాశం ఉంటుంది. కాని కథానికలో అత్యంత సంత్షీప్రంగా చెప్పవఒసి ఉంటుంది- ఒకటి రెండు వ్యాక్యాల్లోనే కుదించెయ్యాలని కొందరి అవ్నిపాయం.&

ఒకానొక సన్నివేశం ఎదురయినప్పుడు, అక్కడ కనిపించే వ్యక్తి ఎవరో, అతడు ఎలా ఉన్నాడో, ఎక్కడ ఉన్నాడో తెలియనిదే పాఠకుడు ముందుకు సాగలేడు. వర్ణచ్మితాల్లో అమూర్త చిిత్రం(2030260 ఫైటంరుగళ్ర) ఉంటుంది. కాని, కథల్లో అమూర్ర కథ (203026 500) ఉండదు.ేలో అందువల్ల మనిషినీ, స్థలాన్నీ, సన్ని వేశాన్నీ వీలున్నంత త్వరగా, వీలున్నంత సంక వ్రంగా చితించాలి. (పయోజనరహితంగా, అవసరానికి మించి కొని తక్క్యూవగాకాని ఒక్కమాట ఉండగూడదు. ఆ వర్ణనకూడా పాతను నిలబెట్టి ఎగాదిగా వర్షించినట్టు కారుండా అక్కడ కొంత, అక్కడ కొంత చెప్పాలని కొందరి అభ్మిపాయం.10

“ఒక గొప్ప వాంఛయో, ఆశయో, ఆశయమో, భావమో? తోభయో ఇట్టి ఒక చిత్తవృత్తి (ప్రకృష్ణముగా నున్న వ్య క్రి ప్మాత కావటానికి యోగ్య మౌతుంది. పాాఠలో ఈ [పకృష్ట గుణం దాని వాతావరణానికి విలక్షణం గాను, వ్యత్యయంగాను ఉంటే ఆది కథకు మరీ రాజిస్తుందని మపాసా

న! కథానిక అభ్మిపాయం. వ్యత్యయం (00262309) కథకు [పాణంవంటిది. గాలిలో నిరాటంకంగా రివ్వున పోతున్న బాణానికి కథ లేదు, దానికి ఏదో అడ్డు తగిలినప్పుడే ఏదో జరుగుతుఐది.”!11. అంటాడు ఒక విమర్శకుడు, సాధారణంగా సాహిత్యంలోకి ప్రవేశించే ప్యాతల్లో _వధానమైనవి. పైన పేర్కొన్న అంశాల్లో ఏదో ఒకటి (పదర్శిస్తూనే ఉంటాయి. పాతగత మైన ఆ గుణానికీ, వాతావరణానికీ మధ్య వై రుద్ధ్య ఏర్పుడటమన్నది అభిలషణీయమైన అంశమని మపాసా అభ్మిపాయం రివ్వున దూసుకొని పోతున్న బాణానికి కలిగే అవరోధం దాహ్యమే కానక్కరలేదు; వ్యక్తి అంత; కరణలోనైనా అటువంటి అవరోధం ఏర్పడవచ్చు. దానివల్ట సంఘర్షణ ఏర్పడవచ్చు. దానివల్హ కథకు పటుత్వం చేకూరుతుంది.

“మంచి చెడ్డలు మనుజులందున ఎంచి చూడగ రెండె కులములు అన్నాడు గురజాడ. కాని, ఈ మంచిచెడ్డలన్నవి గుణాలకు వరిస్తాయి కాని వ్యక్తులకు కాదు. నూటికి నూరుపాళ్ళు చెడ్డవాడనికాని, మంచివాడని కాని వ్యక్తులను వేర్ప్వరచడం సాధ్యంకాదు. వెలుగునీడల మాదిరిగా, మనిషిలో మంచిచెడ్డలు కలిసే ఉంటాయి. అయితే వాటిలో ఒకప్పుడు ఒక గుణం బయటపడితే మరొకప్పుడు మరొక దుర్గుణం బయటపడు తుంది. పరమ దుర్మార్గుడనిపించుకొన్న రావణుడు కూడా, సీతాదేవి మనస్సు మార్చడానికి [పయత్నించాడేకాని ఆమెను బలాత్కరీంచ లేదు కాబట్టి జీవితంలోని వ్యక్తులలాగే సాహిత్యంలోని పాతలుకూడా కేవలం సర్వో త్రమగుణాలనో, లేకపోతే శ్రేవలం సర్వాధమగుణాలనో (పదర్శించడం ఎన్నడూ జరగదు.

అలా అన్నంత మాశక్రాన సాహిత్యంలో శిష్టప్మాతలూ, దుష్ట ప్మాతలూ అన్న వింగడింపు లేదని కాదు, జానపదకథలత్లో ఆ మాదిరి షప్మాతలు కనిపినూ ఉండటం సర్వసాధారణం, అయితే అక్క_డ, వాటికొక .వయోజనముంది, దుష్టత్వాన్ని కాని శిష్టత్వాన్ని కాని మానవీకరించడం

కథానిక : స్వథావపరిశీలన 8లి5 (ఏమజ0126 01 బలనంగ[స్ర). జానవద కథయిత ఉద్దేశం. కాబట్టి ఆ ప్పాతలు ,పతీకాత్మకమైన గుణాలేనని చెప్పవలసి ఉంటుంది. ఈ సంవ దాయం (పభావం ఆధునిక సాహిత్యంమీద కూడా (ప్రసరిస్తూనే ఉంది. అమితే ఇది అసహజమన్న స్పృహ ఉన్న రచయితలు, మంచిచెడ్డలను రెంటినీ రంగరించి సంక్షిష్ట ప్యాతలు రమ్యంగా రూపొందిస్తూ ఉంటారు.

“మనం సృష్టించే ప్మాతయొక్ట జీవితచరిత్ర తుల్ణంగా తెలిసిఉండాలి. పాత్ర పుట్టుపూర్వో త్తరాలు, అతని ఇష్టానిష్టాలు, అభ్మిపాయాలు, అతని అలవాట్లు అతని విద్యాసంస్కారాలు ఇత్యాది సమస్త వివరాలు తెలిసి ఉండాలి. ఒక వ్య క్రిని గూర్చి సమస్త విషయాలు తెలిస్తేనేగాని ఆవ్య క్రిని బాగా చితించడం సాధ్యంకాదు. ””112 జేమ్స్‌ ఓపెన్‌ మైమ్‌ దృష్టిలో ఈ 'అంళం చాలా ముఖ్యమైనది. వీటన్నిటినీ రచనలో నిక్షి వుంచేయనక్షరలేదు, సాధారణంగా ఒక్క మెరుపులోనే పాతను అవిష్మరించడం తనకు “అలవాటని, వివరాలు ఎక్కువై నకొద్దీ బొమ్మ అలుక్టుపోతుందని, విలార్డ్‌ పన్‌ (17111814 వ్‌ంల) తో జదిగిన ఇంటర్వూలో ఓ పెన్‌ మైమ్‌ స్పష్టంచేకాడు.!!3 ఈవిధంగా తుర్దనీవ్‌ వతిభ పాత్రచ్శితణలోనే ఊందని "హనీ జేమ్స్‌, 'పార్షల్‌ పొర్హైయిట్స్‌” అన్న రచనలో చెప్పాడు.11

ప్యాతచ్మితణ అంటే, “ఒక ప్మాతయొక్క జీవితంలో ఒక హఠాత్పరివ ర్రనమును సంక్షి ప్రంగాను, నాటకీయుగాను చక్కగా చెప్పడం” అని జేమ్స్‌ లిన్‌ అభ్మిపాయం (గబుజ ఇ మమమ. : 60యుటజ0మ చం ఏ్‌[౦06 వరంా).315 పాతల జీవితచర్మిత ఆంతా పూసగుచ్చినట్టు చెప్పడం కథానిక ఉద్దేశం కాదు. ఆ “ప్యాతలో మార్చు తెచ్చే ఓక ఘట్టాన్ని వర్ణిం చడ౦”' కథానికకు ముఖ్యం. త్వరితగతిని పరాకాష్టనందుకోడానికి ఇది తోడ్పడుతుంది.

సాధారణంగా, ఇతివృత్తానికి స్థూలంగా ఒక రూవం ఏర్పడిన తరవాత దానికి జీవం పొయ్యడానికి పాత్రలను నిర్దిష్టంచేసుకోడం జరుగు తుంది. అయితే ఈ ప్మాతల ,వవృత్తులన్నిటినీ, వరిమాణాలన్నిటిస్నీ

8క3 కథానిక నవలలతో అఎుతే ముందుగా నిర్ణయించువే పోంఎనా ఇబ్బంది లేదు. కాని కథానికలో మాతం, వాటి స్వడూపస్వభావాలు, పరిణామాలు స్పష్టంగా రచమిుత మనస్సులో రూపుగట్టుకొని ఉండాలి. ఉత్తరోత్తరా, ఆ ప్మాత విషయమై చెప్పే పతి చిన్న మాటా, కనబఏచే పతి చిన్న చేష్టా, దాని స్వదూపస్వఖావా "ను అవిష్టరించటట్టు ఊఉ టాం. ఆనవసరమనుకొన్న చిన్న మాటనైనా సరే, రచయిత నిర్ధాష్షిణ్వంగా పరహరిస్తాడు. చెప్పవలసిందేదో కువంగా సృష్టంగా చెప్పేసి, మాటల్లోనూ చేతల్లోనూ రూడా బాట్‌=తట అవే బయటపడటానికి అవకాళ..స్తాడ.. ఉద్బిష్టవిషయానికి కచ్చెతంగా కట్టబడి సాగుతూ, వీలబమున:త దగ్గరిడాకరో గమ్యం. చేరుకుంటాడు.

సంవన్నులు, సాహనవంచు ౨, రూవవంతులు, సర్వసద్దుణ శోభితులూ నాయకులుగాను, అందాం రాకొమా ర్తెలు, పే9మైరజివులు నాయికలుగ"ను రూపొందడం ఎ ౦పళం పదచాయం. అనేకమంది కవులు; రచయితలు ఆ సం్యపదాయాన్నే చనాభాక ఇంగా కొనసాగిస్తూ వచ్చామ డాని వల్ట సాహిత్యంలోని వ్యక్తులు, ఒక 'టాసలో పోసినట్టు “నమూనాలు' గా తయారవుతారే తప్ప లోకసహ :ంగా రూప్పుగట్టప దిస్ప్రత శీవనగంగాన్ని చితించే రచమిుత స:కుచిత మైన ఈ పంధులను దాటి [మటిగ! రావలసి ఉంటుంది. మధ్యమస్థాయిలో ను, ఈవలి సా-.-లోను ఉన్న ఎ౨ధికసంఖవ్యారుల జీవనసంఘర్షణలను చి, తించవలసిన అవవుంత దృష్టా? వాటికి అనువైన స్యాకలనే రచయిత ఎన్నులోవాలటూ, 1666 లో ప్యూరట్‌మర్‌ చెప్పిన మాటలను ,బాందర్‌ మాధ్యూస్‌ గుర్షచేస్తాడు :

తమ లే రాంషా” రే పంంంరలుం. “మంటల” ఇర. పయ... లాలు! 5600125 26 ఇరే౪లులుమలం. ఇ01యే ే2బైబణ66 10 గజ౦05 ఇ₹సం 226 లటమేల సషేలుంబ 206 16-01- మంతం ఇప! 26 ఓం జయంత 206 07అయింళా 0 పేయక్రరేందుక, 6 ఇషం ₹111 086 షంంబ6 కంటం 0% మంరేసంయల 00161601,

కథానిక : స్వభావవరిశీలన లలి? ఖముడ ఇలమీం. ఇ111 ఎందు మఖం చలు ఇటా వంయల 04 దబు ఇన 08 క్రంంగే-10013%క్ర జుడే. ౦లేలుం ఇత్ర వయిం 04 కులు ఇ! 08౬ ఇం 206 ౦లలుం శంం!11; ఖుతే చటుల 1286 మ ఓల 58600 120603 €0 2076 దుల ]2ూక్రలు ఏడయినిల 116 ఆధునిక కథానికారచయితలు దీన్ని ఆచరణలో చూపెట్టారు. అతిసామా న్యుడే ఈనాటి కథకుడికి మాన్యుడై నాడు, ప్మాతల మంచిచెడ్డలను, నీతి- అవినీతులను వింగడించి చూపడం అతని లత్ష్య్యంకాదు. కళలో నీతి అన్నది చితించేవాజ్ణిబట్టి ఉంటుందని హెగెల్‌ అంటే, అసలు నీతే అక్కర్రేదని గెథే అంటాడు. అంతమ్మాతాన రచయిత అవినీతిని యథేచ్చగా [పచారం చేస్తాడని కాదు. ప్మాతలకు ఎదురైన ఒకానొక విషమస్థితి, అతని (వవృ త్రిని ఏ విధంగా [పభావితం చేస్తుందో (వదర్శించడమే అతనికి కావలసింది. ఆ స్థితిలో, పాత (పవృత్తి 'మంచి అనిపించుకో వచ్చు, “చెడ్డ అనిపించు కోవచ్చు; 'నీకి అనిపించుకోవచ్చు, 'అవినీతి" అనిపించుకోవచ్చు. అయితే ఆ వివమైన పంణామాన్ని సహేతుకంగా నిరూపించవలసిన బాధ్యత రచయితది. ఆలాగన్మి కథలోని పాత, పరిస్థితుల (వభావంలో, వెల్లువలో పూచికపుల్దలా కొట్టుకపోతుందని కాదు. స్వతః సిద్దమైన (వవృత్తి ప్తూర్తిగా నశిస్తుందనీ కాదు. కాని ఒక్కొక్క వరిస్థితిలో అతడు, తన స్వభావానికి భిన్నంగాకూడా (వవపర్రిస్తాడన్న విషయం విస్మరించగూడదు. ఇది లోక సహజం. రథాగతమైస ప్మాతలను “ర్మివజంటేటివ్‌” అన్నాడు ఎమర్సన్‌ ,117 కథాత్మక వచనసాహిళ్యంలోని (పతి గొవ్పప్మ్నాతలోనూ “నమూనా లక్ష ణాలూ వ్వైయక్షిక లడణాలూ చక్కగా మేళవించాలని కూడా చెప్పడం ఆంటన్‌ ఖః ౨, సాధారణజీవిలాలు గడిపే ప్మాతలనే ఎన్నుకొని ఆత్యంత వాస్తవ 0గా హృద్యమైన కథలు రచించాడు. వాటి మంచి చెడ్డలగురించి వ్యాఖ్యానాలు చెయ్యడంకాని, వాటి సమస్యలకు వరిష్కారాలు

828 కథానిక వెదకడంకాని ఛెకోవ్‌ చెయ్యలేదు. ఉన్నవి ఉన్నట్టు చత్రించి తక్కినవి హపాఠకులకే వదిలేశాడు. రుడ్యార్డ్‌ కిప్టింగ్‌, పాతలను సృష్టించడమే కాకుండా, వాటిని మలుస్తాడు కూడా" అంటాడు సోమెర్స్‌ద్‌ మామ్‌.!8 మామ్‌ రాసిన 'వెర్దర్‌” కథలోని ప్మాతలను గురంచి చెబుతూ బుచ్చిబాబు, “ఆ కథలో పాత్రలు వారికి సహజమైన (పకృతలో పెరగవు. అడ్డంగొట్టి ఏ సిద్ధాంతాన్నోో న్వైతిక విలువనో, బుజువు చేసేందుకు, వారిని సాగేసి, కొ త్తదోవలో పొమ్మంటాడాయన.”1!9 అని రాశాడు. పకృతిసహజంగాను, అమాయకంగాను పెరిగే ప్మాతలంటే బుచ్చిబాబుకు ఇష్టం. *నా అంతరంగ కథనం' అన్న పుస్తకంలో ఇలా అంటాడాయన ; “' పాళ్ళతిక (పాచీనత్వానిక్సీ లలితకళకి సంబంధం వుంది. నాగరికత (పబలిన కొద్ది కవిత్వం సన్నగిల్దుతుందన్న మెకాలే నిర్వచనంలో సత బుజువై దనే అను కుంటున్నాను. టార్జాన్‌ చిత్రాలు, ఆదిమవాసుల కళని పునరుద్ధరిస్తూ సాగుతున్న ఆధునిక చ్చితకళ, పాల్‌ గొగేన్‌, జామిసీనాయ్‌ చ్నితాలు, లారెన్స్‌, చలం రచనలు ఇందుకు నిదర్శనాలు. పారిశ్రామికాభివృద్ధి, నాగరికత 'పెంపొందడంతోపాటు మానసిః మైన వొక అమాయకత్వం మరుగునపడి, వొక కృ్యతిమమైన మనస్తత్వం యేర్ప్చడు తుందన్న భయం నాలో వుండేది. ఆ అమాయకత్వం నైతికశ క్రిక్తి నికాయితీకీ గీటురాయి. అలాంటి ప్యాతలని చి్నితించడం నాకెంతో యిష్టం, “నన్ను గురించి కథ (వాయపూ అన్న కథలో “క్రముదం”, ఆరుకులోయలో కూలిన శిఖరం” లో “మూనా”, “చివరకు మిగిలేది” లో ఉద్రోన్సృభ్రి” ఇల్దాంటి ప్మాతలు. పల్చెిటూళ్ళలో నేనెరుగున్న శ్రీలలో చాలామందిలో క అమాయకత్వం పుండేది. అది

కథానిక : స్వభావపరిశ్రీలన తల్లి విలువగలదని, పోగొట్టుకోకూడదని నమ్మే నేనల్ధాంటి ప్మాతలను చితించడంలో చూపుతాను.”120 అమాయకత్వం రూపుగట్టినట్టుండే ప్యాతలను తీర్చిదిద్దడంలో బుచ్చివాబు సిదర్ధహస్తుడనిపించుకొన్నాడు. మైకి అమాయకుల్లా కనిపిస్తూనే లోపల గడసరితనం చూపించే ప్యాతలను రాచకొండ విశ్వనాథశాస్త్రి కఠల్లో చూడవచ్చు. కొడవటిగంటి కుటుంబరావు కథల్లో అమాయకత్వం కంటె గడసరితన:, పెడసరిదనం ఉన్న ప్యాతలే ఎక్కువ కనిపిస్తాయి. “సంఘం లోని ఎంత నికృష్ణుడెనా' కథలో పధానప్యాత కాగలడంటాడాయన.]21 ““యితివృత్తాన్ననుసరించి కథ కూర్చాలి యీ కూర్చు, బిగి సడలకుండా ప్మాతలనస్వభావ అభివ్య క్తికి తగిందిగా, యితివృత్తంతో పొసి గేదిగా వుండాలి” అంటూ వథెర చండీదాన్‌, తాను సృష్టించే పాతల. గురించి ఇలా చెప్పాడు ; ““వెళతలు--వీ శెక్క-డినుంచి వొస్తారంటే- యెక్కజ్ణీంచి అయినా రావొచ్చు. తనలోంచి, యిరుగుపొరుగులోంచి, పు స్తకాల్లోంచి ఆలోచనల్టోంచి.యెక్కజ్ణీంచి వొచ్చినా పరవాలేదు. ఐతే, వాళ్ళుతన ఆనుభూతిలోంచి ర క్షమాంసాల జీవులుగా [పాణం పోసుకుని రావాలి, ఆలాంటి పాతలు--వీలై నంతవరకూ ఇతివృత్తానికి అనుగుణ్య౨గా వుండేలా [వయత్నించాలి. కానీ, ప్యాతలు మాట్టాడితే భావాలకి ప్రతిధ్వనులుగా వుండకూడదు. అలా వుండకుండానే, వాళ్ళచేత నేర్పుగా నంగనాచిగా మాయగా భావాలనూ (వయోజనాలనూ సాధించుకోవాలి. అదీ సాహిత్య శిల్పపు జాణతనవూ. సొగసూ-122 వ్యక్తిలోని ఒకానొక వై లక్షణ్యం అతని మూ ర్తిమత్వానికి పాధాన్యం చేకూర్చినష్టే పాతలోని ఒకానొక మౌలికృపవృత్తి కథకు (ప్రాణం పోస్తుంది. కొన్ని కథలకు ప్మాతశీలమే _పేరకబీజమవుతుంది. అందువల్ట కథకుడు ఆ మౌలిక్మపవృత్తిని మొట్టమొదటే నిర్ధారణ చేసుకొని ముందుకు సాగుతాడు, ఆ వీజభాగాన్ని ఉజ్జ్వలంచేయడానికి అవసరమైన ఆకార

880 కథానిక వికారాలు, వేషభూషలు, రుచి_అరుచులు. మొదలై నవి అతిక్టువ్లంగా మెరుపుల్హా చూపిస్తూపోతాడు. వాటిని కూడా ఉద్దిష్ట సన్నివేశానికి అను గుణంగా చితిసాడు.

శీలవివశ్వనుఐట్టి కిథాగతప్యాతలను రె.డురవాలుగా. గుర్తిస్తారు : (1) సమగతిశీలకం (2) ఉచ్చావచగతిశీలకం. సమగతిశీ.క పాత చితణ ఎకరసాత్మక ౭గాగాను, ఎకరూపాత్మక గాను సరళంగా సాగుతుంది. దీంట్లో ఎగుడుదిగుళ్ళూ సంఘర్షణలూ ఉండవుకాబట్టి దీన్ని రోచకంగా నిర్వహించడం ౩ష్టం. ఉచ్చావచశీలలమైన ప్కాత అలా కాదు. ఇది నిరంతర వరివర్ర్తనకు తోనవుతూ ఉంటుంది. అసమగతిళో సాగుతూ, ఒపహప్పుడు పైకీ ఒకప్పుడు కిందికీ వస్తూ హోచూ ఉంటుంద్‌.123 "్పందు సామాన్యం గానే కనిపించినా పఎస్థితుల చవాహంలో పడి ఏంవర్తన చెందుతూ ఉంటు :ది; కొత్రరూపం తాలుస్తుంద; మనల్ని ఆశ్చర్యచకితుల్ని చేస్తుంది.

(పకృతిసిద్ధంగా, కొందరు మనకు సరిగా అక్థండాప. సన్నిహితంగా మసికే స్నేహితులు కూడా చాళ్ళ మాటలనూ చేర _నూ అర్థంచేసుకోడం కష్టం. అటువంటివాళ్ళు పెకి ఒకరుంగా -సిపిస్తారు:. లోవల మరొక రకంగా ఉంటారు. నిమ్మకు సీరెత్తినట్టుండే నఎనానికి వరక భయంకర మైన తుపాను చెలరేగుతూ ఉండవచ్చు ఈర మైన పాత చుట్టూ నడిచే కథ, పాఠకుడిలో ఉత్కంఠ రీసర్తి చడంలో ఆగ (లెడు

పాతచ్మతణ రండు పాలు; (11 లంచం కు ఒరోత్యం. పాత రూప్టవవృత్తులకు -థసడే సాష్షి చం, పప్పదం [పత్యక చిత్రణ. ఈ పద్ధతి వ్రకారం, పాత్ర చేసవాదెనిబట్టి చెప్పవాటిసిబట్సి పాఠకుడు ఊహించుకోవలసినది ఏమీ ఉండదు, పకోక్షపడతి ఇం ఏకు “భిన్న మెనవి, ఇందులో రచయిత స్వయంగా వల్లీ చెప్పడు. "తని వ్య క్రిశ్యం ముందుకు రానేరాదు. పాత చేసే పనులు, ఒ పషేమాటిలు దాన శీలాని 'అవిషరిసాయి. అంతేకాదు) ఒక ప్యాత గురించి రొం ప్యాక చేసే _లోదనల్లోను, కన బరిచే వి శేషతల్లోను: చెప్పే మాటల్లోను, శీలఎ ద్యోతకమప్యుతుంది.

కథానిక : స్వభావపరిశీలన తతి పైన పేర్కొన్న పరోక్షచ్చితణలోనే సంభాషణలద్వారా సాగే చ్మితణను “నాటకీయపద్ధతి' అంటారు, ఇది అన్నింటికంటె (పభావస్పోరకం, అనుసరణయోగ్యం అని కథానికాలాక్షణికుల అభ్మిపాయం. (మ వేణ్‌, తీ10టడక్ర0ం : కరం వషం?6 560౮, 2. 118; ౨. మ్‌జం0900య16 : శం 6౫% 0 ఈల 5105 56057 1. 80042 ఈ వద్ధతిలో, ప్మాత శీలాన్ని (పకాశింపజే సే 'గుణధర్మాలను, ఆలోచనలను, అనుభూతులను, ఆకాంక్షలను, ఆశానిరాశలను, ఆదర్శాలను, లేదా తన ఇష్టానిష్టాలను, భావనలను" పృాత్మ తన నోటితో స్వయంగా వ్య క్రంచేయడం జరుగుతుంది. ఇందుకు భిన్నంగా ప్యాత తన అభ్మిపాయాలనూ ఆలోచ నలనూ వివిధ కాళుకలాపాః వ్వాూరా సూచించవచ్చు,. ఇటువంటవ్వుడు మధ్యలో రచయిత (పవేశించిడం జరగదు. నాటకీయవద్ధతి సూటిగా రూవ కాల్లోనే [పయు క్రమంపవప్పటిశీ నవంటల్లోనూ కథల్లోనూ (ఉదా॥ థభ్రీపాద సు బహ్మణ్యశాత్త్రి) సమర్థంగా నిష్వహించిన రచయితలు లేకపోలేదు. పాత్రంల్ననలోనూ. విచసంలోనూ మౌలికంగా జరిగేది మనో వ్పెజ్ఞానిం కార -. అనేంషణ. మనిషి ఏ రకమైన సాంస్కృతిక వాతా వరణంలో జీవిస్తాడో, ఏ విధమైన సామాజిక, కౌటుంబిక స్థితిగతుల్లో ఉంటాడో, వాటి పభావం ప్యాళమీద (ప్రసరిస్తూ ఉంటుంది, ఆ (వభావం (వత్య్మక్షమైనా, పకోక్షమైనా అతని [వవ ర్తనమీదా, కార్యకలాపాలమీదా, ఆలోచనలమీదా, ఇష్టానిష్టాలమీదా వనిచేస్తూనే ఉంటుంది. ఇది ఒకప్పుడు తెలి సేటట్టు జరగవచ్చు; మరొల్కవ్పుడు తెలియకుండానే ఉండవచ్చు. వ్య కిలో మానసి::గా ఉండే బలాబలాలు, వ కతలు, శక్తులు చితణలో (పన్ఫుటనమైంనాడే ప్యాత చళ్ళగా రాణిస్తుంది. వాటివల్ల ఆంతరిక సంఘర్షణ ఉత్పన్నమై క ర్రవ్యాక రవ్యాల విచికిత్స బయలుదేరు తుంది, ఈ విచికిత్స మూడుదశల్లో సాగుతుందటాండు, జగన్నా ఠ్‌ వ్రసాద్‌ శర్మ: 125 పాజ్ర, మెదట ఆసన్న క ర్రవ్యాన్ని స్థిరవరచుకుంటాడు. తరవాత,

తిలక కథానిక దాని జొచిత్యాన్ని గురించి మీమాంస చేస్తాడు. చివరికి మనస్సులో కొంత మథనం జరిగిన తరవాత కార్యాచరణకు పూనుకోడానికి ఒక నిర్ణయానికి వస్తాడు. దృఢనిశ్చయంతో ముందడుగు వేస్తాడు. ఈ నిశ్చయాన్ని మాటలరూవంలోనో, చేతలరూపంలోనో వ్య క్తంచేసాడు.

సాధాకణగా, సుష్టుగా రాసిన కథల్లో ఈ మూడు దళలూ కని పిస్తాయి. ఆయితే, దీనికి మరొక వద్ధతి కూడా తేకపోలేదు. ఒకానొక ముఖ్య విషయాన్ని నిర్ణయించే సందర్భంలో మొదటి రెండు దశలనూ చితించి, మూడో దశను, అనుమాన (పమాణాన్నిబట్టి పాఠకుడే ఊహించుకోడానికి, వదిలి పెట్టవచ్చు (ఊఉదా॥ కొలకలూరి ఇనాక్‌, “'తలలేనోడు).

కథాగతమైన వాతల సంఖ్య ఇంతకుమించి ఉండగూడదన్న ఏ 1్మకియకూ లేకపోయినప్పటికీ, వీలయినంత తక్కువ పాతలుండా లన్నది కథానిక విషయంలో అభిలషణీయమైనది. వాటిలోకూడా (వధాన ప్మాతలు ఒకటి రెండుకు మించి ఉండవు. తక్కినవాటిని సాధారణంగా ఆ్మపధానప్యాతలకిందే వరిగణించవలసి ఉంటుంది. ఈ (పక్రియతో ఏ ప్కాతనుగురించీ వి సృృతంగా చెప్పే అవకాశం ఉండదు. అవధాన ప్యాతల విషయంలో మరీ తక్కువగా చెప్పడం జరుగుతుంది.

ఈనాటి కథానికకు సామాన్యమానవులే ఉపాదేయమెన ప్యాతలు కాబట్టి వాళ్ళ జీవనవ్యాపారాలనూ భౌతిక మానసిక సంఘర్షణలనూ లోక సహజంగా చితించడం జరుగుతుంది. వాటిలో మానసిక సంఘరణ ఉన్న పాత్రలకు (పాధాన్య= ఎక్కువ ఉంటుంది. దానితో ముడిపడి ఉన్న వివిధ వై యక్తిక (పవృత్తుల వివృతివల్ద రచన ఆకగకమవుతుంది. ఆధునిక కథానికే అందుకు ,వత్యత నిదర్శనం. [పేమ్‌శంద్‌ (కుల్‌ విదాగ్‌” ; పుట ల$) వంటి వ్రసిద్ధ కథానికారచయితలు దీన్ని పోషస్తూనే వచ్చారు. “మానవుడి యుద్ధభూమి బయట ఎక్కడో లేదు; అతనిలోపలే ఉంది అని చెబుతూ జగన్నాథ్మ్‌వసాద్‌ శర్మ, మనిషిని మనిషిగానే చ్మితించాలనీ, అతని సుఖ

కథానిక : స్వభావవరిశీలన రిలిథా. దుఃథాలూ లాభనష్టాలూ ఉత్క-ర్షావకర్షలూ యథాతథంగానే ఉండాలనీ యథార్థతనూ వా స్తవికతనూ రచయిత చి త్తవద్ధితో పొటించాలనీ అన్నాడు.!25 "వేడ ; (వపంచంలో వ్యక్తులకయినా, సాపాత్యంలో ప్మాతలకయినా పేర్చ లేకపోతే గుర్తుపట్టడం కష్టం, కథలో ప్మాతలు ఏ ఒకటి రెండో అయితే 'అతను.ఆమె" అంటూ సర్వనామాలతో నడుపుకొంటూ పోవచ్చు. కొన్ని కథల్లో పాత పేరు చెవకపోవడంవల్ట్ల సహజత్వం లోపిస్తుంది. ప్మాత కులశీలాదులను, సాంఘిక హోదాను పేరే నిరూపిస్తుంది. 'సోమాలు అన్న శేరు (శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యకాస్త్రి, 'సాగరసంగం కిం దిస్థాయి శిష్టేతరప్శాతకే కాని తదితరస్టాయిల పా[తలకుండదు. ఓకవేళ ఆ స్థాయిల్టో వాళ్టకు ఆ అమ్మవారి కేరే కావలసివస్తే, శ్యామలి అనో “శ్యామలాంబ” అనో పెడతారు. అలాగే "పేరునుబట్టి పాఠ మతం, దేశం) కొలం, థావ తెలుసుకోవచ్చు. ఒక్షొక్ష రచయిత, స్వభావాన్నిబట్టి పాత్రకు శ్పేర్రు పెడతాడు. మరికొందరు మరికొన్ని రకాలుగా పతీకాత్మకంగా పేద్ట "పెడతారు, మొత్తంమీద, పేర్చు పెట్టడంవల్ట ప్యాతలను గుర్తుపట్టడం పాఠకుడికి సులువవు తుంది. అమ్మమ్మలూ నాయనమ్మలూ చెప్పే జానవదకథల్లో ప్యాతలకు ఊరూ ఉండదు పేరూ ఉండదు, సాహిత్యంలో కథానాయకుడి పేరు, మరీ మామూలుగా కొక విశే షంగా ఉండాలంటాడు ఆల్‌ (టైట్‌ (వషం21 వ్‌ళంా ౨. 126).127 అయి నప్పటికీ అది ఆలౌకికంగా ఉండగూడదు. కాల్పని కేతివృత్తాల్లో అయితే కొంత వరకు అలౌకికతకు అవకాశముంటుంది. పాతల "పేరులాగే కథాస్థలాలు కూడా సహజంగా ఉండవలసి ఉంది. ఈ రెంటిలో ఏదెనా దేశ కాల, శీల సంస్కృృతులమీద ఆధారవడి ఉండాలన్నది గమనింలవలసిన విషయం, తరవాత్రి అంశం, పాత్రల వేషభాషలు. ఈ రెండూ కూడా దేశ కాలానుగుణంగా, జీవనసాయికీ అంతస్తుకూ సహజంగా ఉండాలి. కొల (కమంలో నచ్చిన వరిణామాలవల్ద విజాతీయ పథావాలు కొన్ని (వసరించి నప్పటికీ వాటిని పయోజనం లేనిదే [వదర్శించగూడదు,

| కథానిక నంవాది౬ పతలమధ్య జరిగ సభా.” "వాద. ౬. హా- హ్మాతల మనను*,లళో ఉన ఆభ్మిపాయా. “ల “తోం నరో మలను, విశాాసా (న ల్లా 1 ట్‌ లను, సభుతాసంస ,తులను, నం ప్రసా స్ప అదా .ఏవేరాఎను, రులమత బి ఆాలి! ఇ ల భాషా, పాండీయాలై స అలవాట' ఎమాఓలో ద: కలచీిసేది స వావమే. ల రుల (. ర్వా ల ఆతి సహజత, బొచితి, వ్యావహాంగప _ _ మూడూ దేంట్లో (తన్నుటమవు తాయి. దె సందిన జీఎికంలో పకి ఎబూటాదుపన వదద! సి'హిర్యంలో య ఆ ర్చ మ! పాత్రలు మాట్లాడుకొనే పద భేద: " పూతను వా. సంవాద. వబ్బసింటుంది. వ ధా ల్స్‌ లీ ఉం అందువల్దనే (పసిద్ద రవయితలంపరూ తోకానిచే ఎవ బగ్‌ చె టూ ఉంటాప. ౮ ( పదాల్లో పదబంధాల్లో వఐక్వాలో, బాకా..కాలో , వతి ఒకటీ యల ల లద” ఎ ళా ఘు ౮ కూచి తూచి (పయోగించడంలో రచయిత నేక్పనతన _ ఎనిపిసుంది, అవి ఫ్వచ్చందంగా, అనియంతితంగా, ఆతుంతసహజంగా నాగెపోతుండాలి. ఒక్కొక్క రచయిత, కథనంతనూ సంవాదంతోనే నడిపిసాడు (భ్రీసాద సుబహ్మణ్యళాన్త్ర); ఒక్కాక్టుదు, కథాపరిణామం వివాసోన్ను ఖమయ్యే అక డ్రై ల న చోట _పయోగిస్తాడు (గోపీచంద్‌). ఒక్కొక్క సంవాదంలో రచయిత నీ బొ. త్న్‌ న! 4 న తా చెప్పజాలని విశేషంకూడా ముజకళమవుతూ ఉంటుంది; కథకు ఆడదే [పాణ మనిపించుకొంటు6డి. వ్యవహారచ్యుత మైన పదాలూ, (గౌంథిక పయోగాలూ, దీర్హ టీ అత ల సంస్కృత సమాసాలూ మొదలై నవి సంవాదసౌందర్యానికి భంజకాలన్న ఉద అల స ద్ని విషయం రచయితలు ఏనాడో గుర్రించారు. ఈనాటి రచమితకు సహజ ను! మ! తలనుబట్టి నివిఫ మాండలికాలూ ఏసలూ భావస్ఫోరకంగా, అత్యంత 1వతిభావంత. గా పయోగిస్తూండటం ఆహ్హాదకరమైన విషయం. సంవాద విషయంతో కథకుడు గుర్తుంచుకోవలసిన అంకాలు

కథానిక ;: స్వథభావపరిశీలన లిలిక్‌

నాలుగున్నాయని . చెబుతూ జగన్నా ద్‌[పసాద్‌శర్మ, కింది విధంగా

(1) సం్మగహంగాను, అధినయాత్యకంగాను ఉండాలి. ఇద్దరు ముగ్గురిమువ్న సంభాషణ నడిచేటప్పుడు, ఒక్కడే అంత

సహ యాట్టాదుతూ తకి_నవాళ్ళు ఊరికే ఉండగూడదు. (వి సహజత్వంకోన:, మధ్య మధ్య ఆపుతూ విషయం నూరుస్తూ ఉండాలి. (ఓ) ఒకడు సమాధానం చెబుతూంపే ఇంకొకడు మాట మార్చేస్తూ ఉండట:. (4) మొదటి ప్మాత చెప్పినదాన్ని కొంత విని తరవాతిది ఊహించుకుని ౪ పెదానిక్కి అనుమాన (స్రమాణం ;వపకారం, జవాబు జోడించడం. ౫8 సంవాచాల్టో వేదాలను చెబుతూ ఆయన, ఃజీల(వఢాన నంనాదొం థావాశుడూవ నంవాదొం అని రెండు రకాలు చెప్పాడు. పరిస్థితికీ, పాత ఆంతరిక భావాలకూ అనురూవంగా మాటల్లో వచ్చే ఎగుడు దిగుళ్ళు స్వరాన్ని మార్చేస్తాయి. ఒకే ప్మాత భిన్న భిన్న పరిస్థితులను ఎదుర్కొం టుండి కనక _సంవాదవద్ధతిలోనూ మార్చు వస్తుంది. ఇది శీల్యపధాన సంవావ౨. (ఉదా॥ జయశళంకర్శ్‌వసాద్‌ “పురస్కార్‌ ౫. సాధారణ సంవా దమె భావానికి అనుగుణంగా మారిపోయినప్పుడు భావానురూప సంవాదం ఆఅనిపించుకుంటుంది. (ఉదా॥ బృందావన్‌ లాల్‌ వర్మ “శరణాగత్‌, జయ శంకర్‌[పసాద్‌ “గుండా”)12

సంవాదంలో సజ్లీవత, యథార్థత ముఖరితంకావడమేకాక స్థానిక వాతొవరణంకూడా (పతిబింబించాలన్న విషయం (వత్యేకంగా చిప్పనక్కర లేదు. దేశకాలాలను (వతివింబించే మాండలికాలను రచయిత హృద్గతం

886 కథానిక చేసుకొని సంవాదం. నడిపించాలి. ఇాష్రి్వజ శ్రన్యం దాంట్లో స్పందిస్తో ఉండాలి.

పైన పేర్కొన్నవి కాక మరో కూడు కాల సంవాదొలొ 'పేర్కాన్నాడాయన : “భావాత్మక సంవాదం, * అలంకృత సంవాద*? వ్యావహారిక సంవాదం”. భావాత్మక్ష కథల్లో సంవాదాలు సాధారణంగి? భావ్యవధానంగానూ కావ్యాత్మకంగాన్తూ మాతమే ఉండాలి. అవే విషయానురూపమైన సంగతత్వం ఏర్పడుతుంది. ఇటువంటి సంవాదొల్లో ఆలంకారికమైన ఉఊక్తివై చితి, విదగ్ధత సంపూర్ణమైన కౌశలంతో రూపొంది, సొందర్యళోభితమైన ఒకానాక్ర చ్నిలాన్ని కళ్ళకు కట్టిస్తార్య చిత్తాకర్ణకంగా, సుచిరపూర్షంగా భఛాషిస్తాయి, వీటితోదాటు, వరి? విషయంకూడా లోకో త్రరతాస్థాయిని ఆందుకున్నట్లమితే విశేషమనో రంజకమవుతుంది. (1యేమ్‌చంద్‌ “ఆత్మసంగిఠ్‌” (ప్రసాద్‌ “ఆఅకాక్‌ దీప్‌”) రెండోది అలంకృత నంవాదొం, ఆలంకారిక ళ లిలో సాగే ఈరక మైన సంవాదం, కల్పన్నావధానమైన కథల్హోన్స సిద్ధాంతనిరూవక మైన ప్రతీకాత్మక రచనట్టోను మ్యాతమే జరుగుతుంది (ఉదా; చండీీపసాద్‌ 'హృదయేశ్‌” క్ష 'వర్యవసాన్‌'), మూడోది వ్యావవోరిక్ర న్యవ్రాడ్ర' దైనందిన జీవితంలో సహజంగా మాట్టాడే పద్దతిలో సాగ సంవాదమే వ్యావహారిక సంవాద౭* దీంద్దో కథ, విషయం, వ్య క్తిటోధ బాలా సరళంగా జదగుతాయి. అందువళ్రే

పై పరిశీలనవల్ద శెలిసేది ఏమిటంటే, కేవలం [కియో త్రేజక, గతి శీలక, భావోద్చోధక సంవాదాతే కథాసికలో (ప్రయోగించడానికి యోగక్టి మైనవి, చమత్కార [పదర్శకాలూ సిద్ధాంతరాద్ధాంతాలూ నవలల్లో నడు స్తాయి కాని కథల్లో కాలూనవు. ఆధునిక కథానికల్లో సంవాదాన్ని సహజి సుందరంగా రచించాలన్న (పవృ త్తి ఎక్కువవుతున్నేది. సంవాదస్తాందర్య పోషణ ముఖ్యమనిపించుకొంటున్న ది.

కథానిక : స్వభావపరిశీలన తికి? ఆవిష సందర్భోచితమైన చక్కట్రి సంవాదం, ఇతివృత్తాన్ని త్వరితంగా ష్కరించడానికి తోడ్పడుతుంది... క్రజ్రార ప రిగిన సంఘటనలను స్పష్టంచేయడానిక్ర ంభానికి పూర్వం జ లు అనుకూలిస్త శీలాన్ని ఆ పాత ముఖతః వెలువడే మాటత్రోన 9 లిస్తుంది. ఏ ప్మాత యె ఇతర పాతల గురించి, సంభఘట్వ్యా (పకిబింబింపజేయవచ్చు. ఆంతేకాదు; అ గురించి, సన్ని వేళాల గురించి కూడా చెప్పించవచ్చు. దీర్హమైన వర్ణనలతో కథకు భారంపెంచి నీరసవరచకుండా రోచకమైన సంవాదంతో గురరిపుస్వార్ర చేస్తున్నట్లు చకచకా సాగిపోవచ్చు. దీని పరిమితి విషయంలో కచ్చితమైన నిర్బంధాలు వవీ లేవు. ఇది ఎంత ఉండాలి, ఏ ఘట్టంలో ఉండాలి అన్న విషయాలు రచయిత విచక్షణమీదే ఆధారపడి ఉంటాయి. అయితే ఈ సందర్భంలో రచయిత దృష్షిలో ఉంచు కోవలసిన (ప్రధానమైన అంశం ఒక్కటి ఉంది: ఒకానాక ఘట్టంలో సంవాదం [వవేశ పెట్టడ ౨వల్ర కథాకథనం వేగం పుంజుకొంటుందా లేదా, పాతల శీలాన్ని నిర్వచించడానికి తోడ్పడుతుందా లేదా అన్నవి ఆలోచిం చాలి. _వత్య్షకథనంకం టె సంవాద్మపభావంవళ్లే ఈ [ప్రయోజనాలు నెరవేర తాయన్న నమ్మకం కుదిరితే రచయిత, సంవాదాన్నే నిస్సంకోచంగా [(వయోగించవచ్చు.1369 సంవాదంలో ఆహ్హాదముంది. దాంట్లో ప్మాతహృదయం వెల్లడవు తుంది. అతని చదువు, సంస్కారం, వాచకవద్ధతి, వాక్చాతుర్యం చక్కగా తెలియవసాయి. రచయిత చెప్పజాలని విషయాలు కూడా పాతముఖత;ః వెలువడతాయి. దీన్ని కనక రచయిత అందంగా నిర్వహించగలిగితే ఇతి వృత్తంచుట్టూ ఉన్న, మబ్బుతెరలు [క్రమంగా విడిపోతాయి. కాబట్టి దీన్ని సమర్థంగా నిర్వహించాలంటే రచయితకు అభ్యాసం ఉండాలి. బంగారాన్ని వెలిగారంతో అతికినట్టుగా ఉండే ఉచితమైన, నిర్దిష్టమైన, వదునైైన సంభా షణలు ఏ రచనకైనా వన్నె చేకూరుస్తాయి. అయితే ఇక్కడ వన్నె చిన్నెలు కావు ముఖ్యం; రచనలో వాటికొక [వయో జనముండాలి. [22]

8868 కథానిక “సహజసిద్ధమైన సంవాదం" విషయంలో కొన్ని అభ్మిపాయఖేవా లున్నాయి. నిత్యజీవితంలో కొందరు నిర్ణక్ష్యంగా, నోటికి వచ్చినట్టు అల వోకగా మాట్లాడుతూ ఉంటారు, వాక్యాల్లో పొందిక ఉండదు; అసంపూర్తి గానే వదిలేస్తూ ఉ౭టారు.!3! ఈవిధమైన ధోరణి రచనలో ఉండవచ్చునా లేదా అన్నది _పళ్న. నిజానికి, ఉండగూడదన్న నిర్బంధం ఎకడా లేదు, రచయిత ఉద్దేశించే (పయోజనంమీదే ఇది ఆధారపడి ఉంటుంద్‌. వ్యాత చ్మితణలో ఒకానొక వై లవణ్యాన్నిగాని, సహజత్వాన్నిగాని. రచయిత 1పదర్శించదలుచుకొన్నప్పుడు సంవాదం ఈ ధోరణిలో సాగడం తప్పు కాదు. అలాగని, డైనందిన వాగ్వ్యుపహారాన్ని అచ్చుగుద్దినట్టుగా రచయిత రాయకపోవచ్చు; రాయలేకా పోవచ్చు. వ్యవహారంలో ఉన్నదాన్ని సంపూ ర్దంగా ఉచ్చారణవిధేయంగా. [పతిలేఖనం (6203022609) చెయ్యడ మన్నది రచయితల్లో సాధారణంగా ఉండదు. లోకంలో ఒక వ్యకి చెప్పిన దాన్ని రచనలో సంవాద=లోకి తీసుకోదలిచినప్పటిక్కీ అతడు. చెప్పిన దంతా రచనకు అవసరం ఉండదు. ప్నాత చెప్పదలుచుకున్న విషయమేదో అదే కావాలీ. ఈ కారణంపల్ల దాన్ని నాజూకుగా కత్తిరించి ఆకర్షకం చేస్తాడు. యథార్థసంచాదాన్ని వరిష్కరించడానికి లై సెన్సు ఉన్నంత మాత్రాన రచయిత, దాన్ని యథేచ్చగా (ద్రయోగించే హక్కులేదు. సహ ఇత్వానికి దూరమైన కొద్ది రచముత విఫలుడవుతూ ఉంటాడు. నిజానికి రచయిత ఎంత చెప్పాడన్న దానికంటె ఎంత చెప్పలేదన్నదే. ముఖ్యం. రచనలో ఒకానొక పాతను సజీవంగా చిితించాలంటే, ఇతరేత రాంశాలతోబాటు పాృాతసంవాదానికికూడా రచయిత (పాముఖ్యం ఇస్తాడు. అందుకే బేట్స్‌ 'డయలాగ్‌' ను ఇలా నిర్వచించాడు గ్త్‌ “డి 0002903400 ఇక1య. అంండేషంబ లుం యంం6 0£ యుణం 1025 లజ 2౬3 లిం5ం1016 చం అం 08 ౧007ల ఇామీయే 15 0ళలలముడి” గడ! 0౧ రిటా్యై కళ్య[ససి ర. 218) .132

కథానిక : స్వభావవరిశీలన లిలికి

ఒక్ష మనిష మాట్టాడుతున్న ప్పుడు ఉండేటంత సహజంగా సంవా దాలు రాయాలంటే మాటలు కాదు. లోకవ్యవహారం వైపు చెవి ఒగ్గి వినే రచయిత తప్ప మరొకడు అలా రాయలేడు. తెలుగుకథాసాహిత్యంలో ఈ విధంగా మాన్యులై న రచయితలు ముఖ్యంగా ఇద్ధరున్నారు : శ్రీపాద స్క్ముబహ్మణ్యశాన్త్ర, రాచకొండ విశ్వనాథళాన్త్రి. వీరి రచనల్లో సంవాదశిల్పం అసిధారావతంలా కనిపిస్తుంది. దానికి కారణం లేకపోలేదు. సమాజంలోని వ్యక్తుల్లో రకరకాల స్థాయిలుంటాయి; రకరకాల సంస్కారాలుంటాయి. రక రకాల వై లషణ్యాలుంటాయి. అవి వాళ్ళ సంభాషణలో (పతిధ్వనిస్తూ ఉంటాయి. వాటినన్నిటినీ ఆక్రశించుకొని సందర్భోచితంగా (ప్రయోగించిన నాడే రచయిత కృతకృత్యుడవుతాడు.

మనుషుల వ్య క్రిత్వాల్లోను, రూపాల్లోను భీదాలు ఉన్నై కంఠ స్వరాళ్లోను, మాటల పొందికలోను, వాక్యవిన్యాసాల్లోను భేదాలు ఉంటాయి. నిత్యజీవితంలో మాదిరిగా సాహిత్యరచన లోకూడా వాటిని (వదర్శించగలిగి నప్పుడు ప్యాత్రచ్చితణ విషయంలో రచయిత _పతిభకు రాణింపు వస్తుంది. ఆకారవికారాలవల్దా _ వేషభూషలవల్లా మ్యాతమే కాదు-సంవాదశై లిని బట్టికూడా చాటున ఉన్న మనిషి గొంతు గుర్తుపడతాం, సౌహిత్యరచనలో కూడా అలా గుర్తుపక్షేటట్టు చేస్తాడు రచయిత.

“భాష నడకను 'కై లి అంటాం””!33 ఆంటాడు ఒక రచయిత. నడక ఒక్కటే కాదు; వదాల ఎంపిక, పదబంధాల పొందిక్క వాక్యవావ్యాంశాల కూర్చు, వాటిలో ఒక్కొక్క ఊనిక (30), ఒక్షొక్ష స్వరం (మనంగ 6ంఖ్ర ఇవన్నీ శై లిలో13 కే వస్తాయి. వయోఖభేదాలనుబట్టి, సంస్టారాన్ని బట్టి (ప్రాంతీయమైన అలవాట్టనుబట్టి, వైయక్రిక (వభావాలనుబట్టి భిన్న భిన్న శైలులు రూపొందుతూ ఉంటాయి,135 కాబట్టి రచయిత వాటిని స్పృహలో -ఉంచుకొని [వయోగిస్తూ ఉంటాడు; వాటినిబట్టి పాఠకుడు వివిధప్మాతలను గుర్తుపడుతూ ఉంటాడు.

840 కథానికో

“మాట్టాడే మాటకీ. (వాసే సంభాన్షణకీ చాలా భేదము ఏంది. మాట్టాడే మాట గబగబా ఉచ్చరింపబడుతుంద్ది. చెవి దాన్ని ఒక _సౌరి మ్మాతమే వింటుంది. వాయబడే. సంభ్బాష్ష్లన్స కన్ను చూస్తుంది. ఆది నిదానంగా చూస్తుంది. ఒక వాక్యాన్ని అది గ్రక్షసార్ర చూడవచ్చు. -౨౭దు కోసం మాట్లాడే సంభాషణకం టె (వాయబడ్డ సంధాషట కొంత పొ-దకగొ ఉండాలి. ఐనా కృతకంగా ఉఊండకూడద్య, క్ర విధంగానే ఈ వ్యక్తీ మాట్టాడి వుంటుంది అనిపించాలి. ఎవరైనా ఇలా మాట్టాడతారా అని పించకూడదు” అంటాడు మొహమ్మద్‌ భాసంబ్రాన్‌ 136 ఇక్కడ “మాట్లాడే ఖావత్‌ (వాసే భాషకు చాలా భోదోం వుంది” అని చెప్పడంలో వౌంతో అస్పష్టత ఉంది. మాట్టాడేదానిక్తీ రా సేదానిక్సి థాపౌవలమైన శోదోం ఎమీ లేదు. ఉంటే ఆది తప్పు. ఆయన ఉద్దేశం అదయి ఉపదు. రోఖనవర వైన ఖోబోం అని చెప్పి ఉంటే ఆయన ఉద్దేశం స్పష్టమై ఉండేది. భాషో రూపాల్లో కొన్నిటిని ఉచ్చారణ విధేయంగా రాయడం సాధ్యవడదు; సాధ్య పడినవాటినికూడా కచ్చితంగా అలా రాసే పాఠకులకు కొంత శ్జేాం కలుగుతుంది. ఆందువల్ల చాలామంది క్రచఛచయితలు ధ్వనివిధేయంగొ (వషంషండల) కాక, వర్ణవిధేయం (9ష00లు10) గా రాస్తూ ఉంటారు. ఇది చాలావరకు సబబుగానే ఉంటుంది. కొన్నికొన్ని విలక్షణ ధ్వనులను మ్మాతం (ఉదా॥ “ఆల్‌ వివిధ లిపిసంకేతాలతో చూపించకపోతే సహజత లోపిస్తుంది. మొత్తంమీద, పాత్రల సంవాదాల్లోని భాష లోకవ్యవహార విధేయంగానే ఉండాలన్నది సిద్ధాంతం. ల

“మనం మాట్టాడేటప్పుడు కొంత చులకనగా మాట్టాడతాము, అంటే మన సంభాషణలో కొంత అప భంశము (32%8్ర) ఉంటుంది. ఉదాహరణకు “వదో ఏడ్చాడు లెండి (ఏదో చెప్పాడు లెండి అని ఆర్థం), 'అదేదో వడవరా చెప్పరా” అని, 'అ ఘోరించాడు", “'చచ్చుముండావాడు, “వెధవ ౫138 అని చెబుతూ కొసింథాన్‌, “సంభాషణలో అవభాష ఉండరాదు అనీ “ఇలాంటి అపభాష వాడడం సమంజసం కాదు. ఎందుకోసం అంటే ఇట్టి

కథానిక ; స్వభావవరిశీలన గ. ఆపభాష్ష మాట్లాడి నప్పటికం టె (వాతలో ఎక్కువ ఘాటుగా ఉంటుంది” అని రాక్రాడ్రు, తర _ ఇందుల్‌ హొంత గందరగోళం కనిపిస్తోంది. మొట్టమొదటి అభ్యం ఇ“ అప్యభంళము” అన్న వద్మవయోగానికే ఎదురవుతుంది. [పాచీన నూం (పదామికులై న పండితులు, వాగ్వ్యవహారంలో వివిధపరిణామాలవల్ల పూకుషాట్రచెందే శిష్టేతర్య్వవయోగాల విషయంలో ఈ పదం అలవోకగా (పయోగిస్తూ. ఉంటారు. ఈ అభ్నిపాయం తవ్పు. సజీవమైన భాషలో మార్పులు రావడం చాలా సహజమైన విషయం. “శిష్ట లనేవాళ్ళ వ్యవ హోరంకూడా దీనికి అపవాదం కాదు. రచయితకు లోకమే [పమాణం. తాను విన్నది ్మగంథస్థం చేస్తాడు--శివ్టమైనా సరే శిష్టేతరమైనా సరే ! శిష్టేతర మైనంత మ్మాతాన దాన్ని 'అవ్యభంశం' అన్న పేరుతో కించవరచడం తప్పు, ఒకవేళ, ఖాసింఖథాన్‌ గారు దాన్ని పారిభాషకంగానే (ప్రయోగంచా రనుకుంటే, ఈనాటివారి కది రుచించే పదం కాదు. అంతకంపే “శిష్టేతర రూవం' అనగ ౨ మేలు.]3% అయితే ఖాసింథాన్‌ గారు ఇచ్చిన ఉదాహరణలను బట్టి దాన్ని “శిష్ట మే అనవలసివస్తుంది. కాని ఆ రకమైన 1పయోగాలన్నీ శిష్టుల వాడు3 లలోనూ ఉన్నాయి శిష్టులు వాడే వదాలయినంత మ్మాతాన వాటిని “శిష్టవదాలు” అనడంలో కొందరికి అభ్యంతరం ఉండటం సహజం, అయితే ఇక్క-డ చూడవలసినది, ఫలానా [వయోగం శిన్నమా శిష్టేతరమా అన్నది కాదు; ఆ [యోగాన్ని రచయిత, సందర్చోచితంగా వాడాడా లేదా అన్నది ముఖ్యం. కొన్ని సందర్భాల్లో పాతస్వభావాన్నిబట్టి అటువంటి పదాలే వాడవలసివస్తుంది. వాడకపోవడం లోపమే అనిపిస్తుంది. “ప్కాత సంస్కారానికి తగి ఉండాలి సంభాషణి'140 అన్న థాసింథొన్‌గారి వాక్యమే దీన్ని సమర్థిస్తుంది. “కథానికలో సంభాషణయొక్క_ ఉద్దేశం ఒక ప్మాతయొక్కం చిత్తా వస్థను చిితించడమో నసూచించడమో ఐజఉండాలి. ఎంతవరకు ఒక

లిటలి కథానిక సంభాషణ ఈ విధిని నిర్వహిస్తు: దో అంతవరకే దానిని ఉపయోగించాలి,” అన్న అభ్మిపాయం సబటై నదే. దీర్చసంభాషణలు అసహజంగా ఉంటాయని, సంభాషణలో నాటకీయత ఉండాలని, సంభాషణ కథను ముందుకు నడ పాలని, సంభాషణమధ్యంలో ఉపదేళాలు కూడదని, మంచి సన్ని వెశంలో సంభాషణ కల్పిస్తే ఆకర్షకంగా ఉంటుందని కూడా ఆయన అన్నారు, అయిజే అదే పుటలో, “వా స్తవిక సంభాషణలు కథానికలో బాగుండవు" అన్నారు. ఇందులోకూడా నిర్దిష్టత లోపించింది. సంభాషణలు “వా స్తవికం' (రియలిస్టిక్‌ ) గా ఉండితీరవలసిందే; కాని 'యథాతథల' (యాక్చువల్‌) గా ఉండనక్క_రలేదు_లోకంలో ఏ ఒక్కరు మాట్టాడినదాన్నీ ఉన్నదున్నట్టు దింపనక్కరలేదు. “సాధారణంగా మాట్టాడుకొనే మాటలు కథలో ఆకర్ష ణీయంగా ఉండవు, మనం మాట్టాడే మాటలన్నీ వాయించి తిరిగి చదువు కుంటే అవి ఎంత ఆసంబద్ధంగానూ, ఆవకతవకగానూ ఉంటాయో మనకు తెలుస్తుంది. అందుచేత సంభాషణలోని నిగ్గునో కథానికల్లో చూపాలి. నిజంగా ఎలా మాట్టాడతారో కథానికలో సంభాషణ ఆలాగే ఉండాలన్న మాట వాస్తవం. కాని పత్యేక సన్నివేశాల్లో ఏదో ఒక ఊదేకం యొక్క (వభావం[కింద మాట్టాడిన మాటల నిగ్గు సంభాషణలో ఉండాలి. అలాగని సంభాషణ “అతితెలివి గా ఉండకూడదు. గహనంగా కూడా ౨ండకూడదు. దానివల్ల కథలో వా స్తవికత నశిస్తుంది” అంటూ, ఆంథౌసీ (టాలప్‌ స్వీయ చరితలోనుంచి కొన్ని వాక్యాలు ఉదాహరించారు.4 “సాధారణంగా మాట్టాడుకొనే మాటలు కథలో ఆకర్షణీయంగా ఉండవు" అన్న అభ్మిపాయం సరైనది కాదు. 'మాట్లాడుకొనే మాటలే ఆకర్షణీయంగా ఉంటాయి, అవే వా స్తవికమైనవి. సాటిలో ఎక్కడైనా కొన్ని 'అసంబద్ధంగానూ, అవకతవకగానూ' ఉన్నప్పటికీ తప్పు లేదు. ఉన్నందువల్ల 1పయోజనముంది; ప్యాతల మనఃస్థితికి అవి (వతిధ్వనులవు తాయి. 'వైతన్యసవంతి (56620 0% ౮౦0౫9య0150855). పద్ధతి రచనలకు అలా సంభాషణలే తప్ప కృతకమైనవి వనికిరావు, అందువల్హ

కథానిక : స్వథావపరిశీలన లి4ీ8ి ఆంథొనీ టాలప్‌కాని, థాసింథాన్‌ గారుకాని వెల్లడించిన అభ్మిపాయాలు నిర్వివాదమైనవి కావని స్పష్టమపుతుంది. పెగా, వె వాక్యాల్లోనే, “సంభాషణ లోని నిగ్గనే కథానికల్లో చూపాలి" అన్నారు. అంటే ఏమిటో బోధపడదు. సంభాషణ వేరు, దాని నిగ వేరు. రాస్తే సంభాషణ రాయాలి; లేకపోతే నిగ్గు రాయాలి. నిగ్గు ఎప్పుడూ కథనరూవంలోనేకాని సంథాషణరూవంలో ఉండదు. “లోకంలోని యథార్థసంభాషణ తాలూకు నిగ్గును (గపొంచి పాతల ముఖతః సంభాషణరూపంలో పలికించాలి అని చెప్పుకొన్న ప్పటికీ దాన్ని అవా స్తవికం చెయ్యగూడదన్నది మ్మాతం మరవగూడదు. నిజానికి, సాహి త్యంలో నీ ప్మాతల నోటా విని ఎరగని అత్యద్చ్బుత సంభాషణలు వాస్తవ జీవితంలో మనుషుల నోట వినిపిస్తాయనడంలో అతిశయో క్రి ఎంతమ్మాతం లేదు.

““'సంభాషణ ఎక్కువగా ఉవయోగించటం ఆధునిక కథానికాకళ లక్షణం, పౌళాహాక్ర 2ఇయేంయల పం6౬ కథానికలో కథనానికి (మఖర2. యంగ) ఎక్కువ [పాముఖ్యం ఇచ్చారు. వారి సంథాషణలో నాటకీయత తక్కువ. ధ్వని (వటెక్రక్రవడే?ల0ల్స) కూడా తక్కువే” అంటూ సంవాద [వధానమైన కథానికపట్ల ఉన్న మోజును గురించి ఆల్నబెట్‌ అన్న వాక్యాలను ఇలా ఉదాహరించడం జరిగింది 2142

గారం రేజేంక్రైత ౨901010 ఈంద్రా 18 యే ౦000౯ రేజా, 2 12002016 అర్తాజసంలంళ మ పంబంయిుల. కటు 16 యేజః- శబ రేం 211 చ8 ఇం-267ఆ1! రులబుంం17లటు, 5ళక్రక్రంంలి 58రూ సంక్ట 50లకి 502065 మిడీ ఆరూ రల 5ు6ేలు 01 రుల బ10టజురే 211 07 6205 0 60౧7ల దంగ.” రెలుగులో ఈ మాదిరిగా సంవాద(పధాన కథలు రబించినవాడు శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యకాస్త్రీ (ఉదా. షట్కర్మయుక్తా, కూతుళ్ళ తల్లి, యావజ్జీవం హోష్యామి మొ. వి), కేవలం సంవాదంద్వారా కథ నడిపించడం, హతల భౌతికమానసికస్థితులను ఆవిష్కరించడం అన్నవి యథాలావంగా చేయడం

844 కథానిక కాదు-_దాన్ని అసిధార్మావతంగా నిర్వహించినవాడాయన. ఉదాహరణకు? “షట్క ర్క్మయుక్తా" అన్న కథలో ఆలుమగలమధ్య సంభాషణ ఇలొ సాగుతుంది.

“వం చేస్తున్నావ్‌ ?”

“ఏం చెయ్యమన్నార్‌ లం

“సున్నం కావాలి.”

“త్రెచ్చుకోవాలి.”'

“నువ్వెందుకు తేవూ

“మీ౭.దుకు తెచ్చుకోరూ 2?”

“ఎక్కడో వృంటే-”

“ఎక్కడోయేమిటి సందులో కుండలో వృంటే

“నాకా నంగత కెలును, నువ్వు తేవాలి

“నాకూ తెలును ఈ నంగోత్తి మీరు తెచ్చుకోవాలి".

“తెచ్చిపెట్టమని చెబుతున్నాను ఎనవణదూ ?”

“మడికట్టుకున్నాను తొనవడదూ ?

“మడికట్టుకుని యిప్పుడేష్కి చెయ్యాలీ నువ్వు 7”

“మీరలా కూచుని మ్మాతం యేమి చెయ్యాలండీ మవో ?”

“కారణం చెబితేనే మెైలపడిపోతావా 2?”

“వెవితే మీకేమయినా కలిసివసుందా ?”

“అయినా చెబుదూ చూద్దాం”.

“*వనిమనిషికి అంట్లు పడెయ్యాలి.”

ఏవ్రడ్రోన 2”

“పైయ్యి ఆఅలకాలి”

“అలికి ౪

కథానిక : స్వభావపరిశీలన లెశీ5్‌ కళ తి న్‌ 6ళాద్చెట్రా దా? ర “నశ నిప్పు వడాయ్యాాలొ” “పడేసి ? “ఎసష 48 స్పై ట్రి ర? యు ““ఇ990టం వుడకెయ్యాలి కాదూ 9? ఏద తప్పినా అదితప్ప దాయె మనకి. మూడుపూట్టా ఆఅరొగింవయికోగాని తొడ ఎవీయలు వేంచెయ్యడానికి నావిక్‌ ఇ క్ర పుటుకు రాదుగా 143 వై లు ఇలా, ఒకదాన్ని అంటుకొని మరొకటి చొవ్పున పేలే సీమటపాకాయ లాటి సంవాదాలు నడపడం ఛ్రీపాదకు నళ్లేరుమీది బండి! ళల సాలోచనగా, జోధనాత్మకంగా సాగడం సంవాదశిల్బంలో మరొక దభకం. రాచకొండ విశ్వనాథళాన్త్ర కథలు ఇందుకు నిదర్శనాలు. “మోసం” అన్న కథలో రాకెట్‌ అప్పారావనే శిష్యుడికీ, అతని గురువు గురయ్యకూ సాగిన సనంథాషణ ఇలా ఉంటుంది : “నువ్వు బావువడాలంటే -- శివుని గురువుకి బోధ జేస్తున్నాను, ఇనుకో ! నువ్వేకాదు, నోకంలో యెవరు ఈ రోజుల్లో దావుపడాలన్నా, డబ్బుండాలి ! మాయుండాల. డబామిుంపు సెక్స్‌నుండాలి ! టోధపడిందా ? డబ్బులో “ఇందులో లేన్దేటుంది గనక 9% “అవును గురూ ! డబ్బులో అన్నీ వున్నాయి. కాపోడు మాలోడు, బేవనోడు, రాసోడు, కోవిటోడు-డబ్బుంటే ఆంతమందిరీ దేవుళ్ళే. లచ్చితల్లికి జూతిభేదం నేదు. రై కేనా?”

లిశ్త6 కథానిక

“రైట్‌”

“ఆ లచ్చితల్లి యెందల వుంది? యెందలబడితే అఐదలే వుంది. ఆఅ యమ్య యెందల నోడు? నాయెంల లేదు. అన్నేయంల వుందిగాని నాయెంల నేదు రై టేనా రి

“నువు నాయెంగ బతికేవు. బతికితె నీకేటొచ్చింది 7”

“'సేత్రికి సిప్ప [”

“ ఆందు'నేత ఎఖిన్బుమాజా ? సారాల నీశ్ళాయ్యాల, నల్రమందుల మన్ను కలపాల. (బాకెట దొంగతీ3 సెప్పాల. నం. ళా బియ్యెంల రాళ్ళు కలపాల, బియ్యే ఎమ్మేలు లంచాలు

గ అక 0? కొట్టాల | అప్పుడే డబ్బు.

ఉర్పాగ్తా 'సెప్పేవు.”

“నాను సెప్పిందే కాదరా గురూ ! మొన్న పార్క్‌_ల బెజాడవోడెవుడోగాని పెద్ద “పీన? ఇచ్చి ఆందల ఆడు జెప్పేడు. మా బాగా జెప్పినాశ్ళే, అయితే, 'య మాయ పనులూ దొంగపనులూ 'సెయ్యడానికి ఆడ్జొచ్చేదేదీ ? అని అడిగినాడు, అడ్డొచ్చేది గవర్న మెంటూ అని ఆడే జెప్పినాడు. “మరయితే సేసే వోళ్ళంతా మాయవన్లు యెలా సేస్తున్నారు?

స్త ౧0

అనలు గవర్చువుంటంతే ఎఖ 9 అశని అశిగినాణు.

'“గవర్భ్శవెంభంజే వట ? వావ సుం”

“ఖా అని ఆలోచించాడు గురుడు.

“ఆం వీటి రం

“"నెవాయంటడు గ వర్జ్శ్మవమెంభంథే లోడు, 144

అవే ళం

సామాన్యులకు గహనమైన విషయాలను సైతం నేర్పుగా, సహజ సుందరంగా పరికించడం రాచకొండ సంవాదశిల్పం.

కథానిక : స్వభావవరిశీలన తగ

కష్టాల్లో కుంగిపోయి, బాధల్లో నలిగిపోయి భగవంతుడితో మొర పెట్టుకొనేవాడి సంవాదం వీ తీరగా ఉంటుందో ఊహిస్తాడు కలువకొలను సదోనంద. “రామదాసు చెరి అన్న కథలో, రామదాసుకూ, సావాత్తు ఆ 'స్వామి' కీ మధ్య సంభాషణ ఇలా సాగుతుంది :

“ఎవరదీ * అన్నాడు స్వామి.

“నేనే తండీ ?”

“నేనంటే ?..... = చూస్తున్నావుగా ! తలమునగ పూల మాలలు ! కఖ్ఫ తశివంచత్రు చౌత్రలు ఎనినించతు. బిగ్గరగా మాట్టాడు ?”

రామదాసు గొంతు సవరించుకొన్నాడు.

"నీ రామదాసుజ్ణీ 1%”

“ఎవడివో ! బందరు దానులు లేద రామనానులు 1,4, ఫలం, పుష్పం: పతం, +పట్టుకొచ్చావా 1

“మన్నించాలి ! కాళీజేబులు; కాళీసంచి 1”

“ఊఉ త్తచేతులతో వచ్చావా? అమఘోరించాథులే ! ఊం! అవతల పనుంది....లమి నీ వీళుతు ?” స్వామి కంఠం లోకి కొండంత గాంభీర్య ౨ వచ్చేసింది.

నా పెళ్ళాంపిల్లలు ఈ పూట వస్తున్నారు.”

“వస్తుండటం ఎందుకూ ? తంబపే వోలే ?

“బియ్యం నిండుకున్నాయి., జ

''వియ్యం నిండుపంటే కొచుతోగనాలమ్యా) 1!”

“డబ్బులేదు. ..”

““డబ్బులేదా 1" అంటూ ముక్కుమీద వేలేనుకున్నాడు స్వామి. ..*వాన్నా * తాగిన రొమ్మునో థద్దటతుంఖే

కికీర కథానిక ఇదే కదా ౯ లీకొచ్చో బీతముంతా ఏ వ్రతంలో గలిన నట్లు ౯ యి “ఆదే నాకూ అర్థంకావటంలేదు స్వామీ ' మూడు వారాలు తింటాం. చివరి వారం ఉఊసూరుమంటాం. జీతానికి తగటుగా ధరకు తగ్గటమో; ధరలకు తగ్గట్టుగా శ్రీత్రాలు పెరగటమో జరిగితే తప్ప, =” 'ఆగాగాగాగు! అలా అనుకోవడం తప్పు! ఆద లేనమ్మ మద్దెలమీద నెపం వేసినట్టు శ కరడ ఐివరు ప (తో! ల్‌ర్తలు తి ఆల్‌ అంతొత్భణ లి తృ ౮ా యెంబిన నోరా అలో టీ లేదు తదా 2 పొడువుగా (అంగాల, ఆడంబరాలు వది లేయ్‌. తలకు మించిన అప్పు చెయంస. వనీ ముఖానికి జ స్నోలు, పొడర్హు ఎందుకు ?,.. శ దండగ భఖడ్చలన్నీ మానేస్తే మహారాజులా బళకొచ్చునే 1! నోతగాళ ఫోళో నరి ** తప్పుకో తప్పుకో ? '౨ంటుకుపోతున్న కొంపల్ని ఆర్పబోతున్నవాడిలా తొందర తొందరగా వెళ్ళిపోయాడు స్వామి. 146 కష్టాల్లో ఉన్న _మధ్యతరగతివాడిపట్ట కగవంతుడుకూడా చిన్నచూ కే చూస్తాడన్న భావాన్ని. తెలపడానిక్రి సంవాదాన్ని వ్యంగ్యాత్మకంగొో సాగించాడు సదానంద, ఈ విధంగా, తెలుగు కథానికా సాహిత్యంలో రోచకమైన, నాటి కీయమైన సంవాదాలు కథాగమనానికీ పాత్ర తణకూ చకుగా ఉవక ను హు లా రించేటట్టు రూపొందాయి,

కథానిక : స్వభావవరిశీలన లిఉకా సంఘటన

జీవంతమైన సృష్టిలో అనుక్షణం, క్త్యడ్తో ఆ్రక్రద్ర పదో ఒకటి

జరుగుతూనే ఉంటుంది. ఒక పుట్టుక-ఒక చావు, క్ష - ల దల; సంకోచవ్యాకోచాలు, స్పందనవ్రతిస్పందన రోగుదల- ఒక తరుగు నవి అనేకం అభివ్య క్రమవుతూ ఉంటాయి. వాటిక ప్ల రో మొదలి ర్ట్‌్త్‌ = వాటికి కారకాలూ శ్రేవకాలూగు వం గానో, వ్య కంగానో ఉండవచ్చు. కొన్ని కాన్ని పనులు, వర్మవమేయమేదీ లేకుండా యాదృచ్చికతారూపంలోనే గోచరిస్తూ ఉండటం కద్దు. ఇటు నిత్య జీవితంలో నై తేనేమి, అటు కల్పనాజగత్తులో నై తేనమి జంగ (వ్రకి వనినీ సంఘటన (మయతేలంంి అంటాం.

ఈ సంఘటననే కథానికవంటి సాహిత్యప్మకియాపరంగా చూనీి నప్పుడు, దానికి వనక ఉన్న వి శేషార్థాన్ని గమనించవలని ఉంటుంది. ఒక పదార్థం (సజీవమైనా నిర్జీవమైనా) తాలూకు దాహ్యాభ్యంతర_ స్థితుల్లో దేంట్రోనైనా సంభవించే [పతి మార్పు (పరిణామ్మకియ, చలనచాలనాదులు) నూ వని అనడంలో వ్యిపతిపత్తి లేదు, భౌతికళాస్త్రపరిభాషలో “వర్క అనే వదానికున్న అర్జానికే (బలదిళశలో చలిస్తున్న ఒక వస్తువుమీద. వనిచేసే స్థిరబలానికి ఆ వస్తువుమీద ఆ బలం తాలూకు బలమితి, వస్తువు పయనించే దూరాల లభబ్దం.) 46 ఇది వరిమితం కానక్కరలేదు. అణు ఘటనం మొదలు అధిభౌతిక తేజఃపుంజ సంస్పందంవరకు “వని” వరిధి. లోకి రాక తప్పదు. అయితే, ఈ విధంగా జరిగే రకరకాల పనులో (వభావోత్పాదక సామర్థ్యం కొన్నిటికే ఉంటుంది. దాంట్లో మళ్ళీ-గాడత్‌, విస్తృతి, పాటవంవంటి లక్షణాలు కొన్నిటికే ఉంటాయి. కాబట్టి ఈ అక్ష ణాల్లో ఏ ఒక్కటైనా విశేషంగా ఉన్న వనినే సాహిత్యవరిభాషలో,. సంఘటన అనడం పరిపాటి.

“షేక్‌ సావాట్‌ క్యా కారేనొామాయా (6 కఠర్‌గయే కాలెజ్‌ గయె బియ్యె పహువె నౌకర్‌ హువె, మర్‌గయె."*147

850 కథానిక అంటాడొక ఉర్దూకవి. “షేక్‌ సాహెబ్‌ ఎంత గొప్పపని చేళశారండి; కాలేజి (క) వెళ్ళాడు, బి.యె. ప్యాసయ్యాడు. నౌకరయి చచ్చిపోయాడు ”' ఇందులో షేక్‌ గారు చేసింది ఏముంది ? పుట్టాడు, పెరిగాడు, ఏదో చదివాడు, ఏదో నౌకరీ చేశాడు, చచ్చిపోయాడు. ఇలాటి షేక్‌ సాహే బులు చాలామందే ఉంటారు. మరి, వాళ్ళు చేసినపి 'పనులు" కావా_అంటే, ఒక రకంగా జాననాలి; మరొకరకంగా రాదనాలి. సాధారణ దృష్టికి అవి వనులే కావచ్చు కాని విశేష దృష్టికి కానే కావు. ఒకవ్య క్రి జీవితంలోనై నా, ఒక కథానిక ఇతివృ త్తంలోనైనా సాధారణమైన ఏషయాలు చాలా ఉన్నా అసాధారణమైన అంకళాలు కొన్ని ఉన్నప్పుడే సార్ధకత సిద్ధిస్తుంది. ఆ షేకు గారి పుట్టుక అసాధారణపరిస్థితుల్లోనూ పరిసరాల్లోనూ జరగడంగాని, (వతికూల పరిస్థితుల్లో అతడు పెరగడంగాని, విద్యార్హనలో పడరాని పాట్లు వడటంగాని, నౌకరీ సంపాదనలో నానా అగచాట్లూ ఎదురవడంగాని, దొరికిన నౌకరీలో కడకంటా సరిగా ఇమడలేకపోవడం, లేదా మాయో పాయాలతో [ప్రమోషన్‌ల నిచ్చెనమెట్టు చకచకా ఎక్కిపోవడం (అక్కడి నుంచి ఒక్క_రవ్వ కాలుజారి దఖీలుమని కిందపడటం) గాని, అసామాన్య వరిస్థితుల్లో కన్ను మూయడంగాని జరిగి ఉన్నట్టయితే, వాటిలో ఒక్కొక్క అంశం తీసుకొని కనీసం ఒక్కొక్క. కథ రాయవచ్చు; వాటిలోవి కొన్ని గుదిగుచ్చి, కనీసం ఒక నవల రాయవచ్చు; సాహితః,వ।కియలో (వతి దాంట్లోనూ 'వస్తువు' గా వినియోగం చేసుకోవచు స్త్‌ సాల లః 5 గు గ్గ ఏ అంట, సాధారణం

నుంచి ఆహావార ణా న్ని వింగడించి [గహించామన్నమాట. ఈ అసాధార ణాంశమే రచనలో సంఘటనగా స్వీకరించడానికి యోగ్యమవుతుంది. వస్తుత; సాధారణవిశేషాల్లో భేదమంటూ ఏమీ లేదు. ఒకానొక సందర్భాన్నిబట్టి సాధారణమే విశేషరూపంలో కాసిసుంది. అది సంఘటన అనిపించు కొంటుంది.*క కాబట్టి (పతి రచయితకూ సంఘటన కల్పనానై పుణ్యం పట్టుబడటం ఆవసరమవుతుంది.

కథారీశరంలో ఆకర్షణకు కేం్యదంగా థభాసించేది, బాహ్యాంతర స్టితు లను (వభావితంచే సేద, వాటిలో మార్చుతెచ్చేది కథాగమనాన్ని మలుపు

కథానిక : స్వభావపరిశిలన తేరిప తిప్పేది. సంఘటన. 'న్మైల్‌' రాసిన 'థాశీసీసాలు కథలో ఇద్దరు ఆడవాళ్ళున్నారు. విశాఖపట్నం కె. జి. ఆస్పతిదగ్గర కాశీసీసాలు (మందులు తీసుకువెళ్ళేవాళ్ళ కోసం) ఆమ్ముకోడం వాళ్ళ వృత్తి. ఈ వృత్తి వైరంచేత ఇద్దరూ పోట్టాడు కొంటారు. ఒకరి ఒంటిమీదున్న బట్టలు మరొకరు లాక్కొాంటారు. జుట్టు పీక్కొంటారు; బూతులు తిట్టుకొంటాదు, నడివీధిలో పెద్ద రభస అవుతుంది. ఆ ఇద్దరిలో “పెడ బట్టలు పూర్తిగా ఊడిపోతాయి. నలుగురిలో వివస్త్రగా నిలబడలేకపోతుంది. ఆమెచీఠను రెండో ఆడది మురికి కాలవలో పారేసింది; మనిషిని పట్టుకుందామం టే మెరుపులా మాయమైంది.

ఆ స్థితిలో, వివస్త్రగా ఉన్న ఆడమనిషివై పు, సూదులు గుచ్చినట్టు తేరపారి చూస్తారే తప్ప- కోరికలు నెమరువేసుకుంటా రే తవ్ప -చుట్టూఉన్న మనుషులు, తోటిమనిషికి సాయంచెయ్యడానికి ముందుకు రారు. పైడి లోలోవల కుములి పోయింది. మనసులో అనుకున్నవి పైకి అనాలనుకుంది. నోరు పెగలలేదు. “గొంతులో సిగ్గు అభిమానం సీసామూతితో బిగసుకుపోయిన బిరడా అయిపోయాయి.” కైడి అరవలేదు. కాని, ఆస్ప్మతి పక్కగా వాలుగా ఉన్న రోడ్డుమీద, వాలులోకి జోరుగా వస్తున్న సిటిఐస్సు “వరం ఇచ్చే దేవుడిలా వచ్చేస్తుంటే'-కింద పడింది. “నీళ్ళున్న గ్దాసు కిందపడి భళ్ళున వగిలి నీళ్ళ చెల్లాచెదరై పోయినట్టు-ఆంతవరకూ. పైడి శరీరంలో సజీవంగా స్మకమంగా (పవహిస్తున్న నెత్తురు రోడ్డుమీద” చిమ్మింది.1*) ఈ మాదిరిగా జుగుప్సాకరమైన, హృదయవిదారకమైన ఒక సంఘటన చుట్టూ అద్భుతంగా

కథ నడిపాడు రచయిత.

కొమ్మూరి వేణుగోపాలరావు రాసిన *“మరమనిషి” కథలో, డాక్టర్‌

ఫ్రీధర్‌ పాథాలజీ (ప్రొఫెసరు, ఆయనది యాతికమైన జీవితం. ఆప్యాయ తలూ అనురాగాలూ, కోరికలూ ముద్దుముచ్చట్టూ ఆయన మనసుకెక్క-వు. ఆయన భార్య శ్రీదేవి, సామాన్యన్త్రీ. ఆమెకు ఇవన్నీ కావాల్సి త వతికావడం భర్రకు ఇష్టంలేదు. ఇటువంటి అను న్‌ నిళవికప్తాని మ న ం యాం. (్రతిబంధకాలని ఆయన అభ్మిపాయం, ఎబార్ల స్‌ చజంచుకోమని భార్యకు మ.

85 కథానిక నచ్చజెప్పడానికి (వయత్నించాడే కాని విఫలుడయ్యాడు. కొడుకు పుట్టాడు. వాడికి “హెడో సెఫాలస్‌" అన్న వ్యాధి ఉంది. వాణ్ణి చూస్తే పొఫెసరుకు అసహ్యం. తండిగా ఎన్నడూ ఆ శిశువును లాలించలేదు. పెగావైద్య కాస్త్ర జ్ఞుడిగా పరిశీలించడం మొదలుపెట్టాడు, తల్లికిది దుకృరవేదన కలిగిం చింది. శిశువు చనిపోయాడు. శ్మశానానికి తీసుకు వెళ్తానని చెప్పి, కాలేజి లేబరేటరీకి తీసుకువెళ్ళి ,దావకంలో భదపరుస్తాడు. కాని అ *శువే మాటి మాటికీ మనసులో మెదలడం మొదలవుతుంది. డాక్టర్‌ శ్రీధర్‌ ఆలోచనల్లో, (వవర్తనలో మార్చు వస్తూ ఉంటుంది. (దావకంలో తేలుతూ ఉన్న ఆ శిశకువుమీద తర్మడిగా అభిమానం పుట్టుకు వస్తుంది. అతని మనోవైకల్యం పరాకాష్టకు చేరుతుంది, వెంటనే లేబరేటరీకి వెళ్ళి ఆ బిడ్డను శ్మశానానికి తీసుకొని వెళ్లాడు. తిరిగి వచ్చి జరిగినదంతా భార్యకు చెప్పేశాడు. “శ్రీదేవీ ! నేను మంచినాన్నను కావాలని వుంది. నేను మంచినాన్నని కావాలి” అని మనసారా అంటాడు. అప్పటికే ఆమెకు నెల తప్పింది. “నాక ఎవబార్షన్‌ చేయించండి” అని ఈ పరిస్థితిలో ఎలా అంటుంది ? *మీ కోరిక... మరో ఏడు నెలల్లో...” అన్న మాటలలో, అతని చెవికి “మధుర మంజుల మైన సెహనాయి వినిపించింది”. మరమనిషి మామూలు మనిషయ్యాడు.150

ఇందులో, శ్రీదేవి గర్భవతి అని |పొవెసరుకు తెలియడం మొదటి సంఘటన. హ్మైడో 'సెఫాలస్‌ వ్యాధి ఉన్న కొడుకు పుట్టడం. రెండో సంఘటన. చనిపోయినపిల్లవాణ్ణి లేబరేటరీలో (దావకంలో పెట్టి వచ్చి నప్పటినుంచి వాడు మనస్సులోనే తిష్టవేసుకోడం మూడో సంఘటన. మొదటి సంఘటనతో మొదలయిన కథాసూ తం, మూడో సంఘటనతో వరాకాష్ట్ర నందుకొన్నది. ఆ స్థితిలోనే అతను లేబరేటరీలోకి వెళ్ళి, (దావ కంలో తేలుతున్న తన కొడుకుకోసం వెదకడం ఆరంభించాడు. గాజు జాడీ పగిలింది. (ద్రావకం ఒలికిపోయింది. నేలమీదపడ్డ బిడ్డ తననే పిలుస్తున్నట్టు అనిపించింది. తీసుకొని గుండెకు ఒత్తుకున్నాడు. తండడిగా తన కడసారి విధి నిర్వర్తించాడు. అక్కడినుంచి కథ విడుపు మొదలైంది, జరిగినదంతా

కథానిక ; స్వభావవరిశీలన తిల్‌ఠ్‌ భార్యకు చెప్పేశాక్క ఆమె అందించిన శభవార్త అతని చెవికి సన్నాయి వినిపించడంతో కథ ముగిసింది.

ఈ విధంగా ఘటనాపరంపర, కథాగమనానికీ, ప్మాతస్వభావా విష్కరణకూ తోడ్పడుతూ ఉంటుంది. కథావస్తువునుబట్టి ఒక్కొక్క సంఘటన [పాధాన్యం వహించవచ్చు; ఒక్కొక్కటి అనుషంగికం కావచ్చు, వదయినప్పటికీ సంఘటనఘటనాశిల్పం కథానికకు గొప్పబలం చేకూరు సుంది. ఈ మాదిరి శిల్పాన్ని (వదర్శించే కథలు తెలుగు కథానికా సాహిత్యంలో అనేకం ఉన్నాయి.

సంఘర్ష ౭9

(వసిద్ధ కథానికారచయిత అయిన ఓ. హనీ పేరుమీదుగా కథా నికలకు బహుమానాలు నిర్ణయించడానికి ఏర్పడిన మొదటి కమిటీవాళ్ళు, కథకు [వ్యప్రథమ ఆవశ్యక లక్షణం “సంఘర్షణ” అన్నారు. “మౌలికత, ఇతివృ త్తనిర్మాణ నై పుణ్యం, సంఘటనలు, పాతచ్చితీకరణవతిభ) సంచలన శీలకమైన భావో దేక్మవదర్శనళ క్రి అన్నవి సంఘర్షణ తరవాత గమనించ వలసినవే నన్నారు.1% అలాగే, “లైఫ్‌ వ్యతిక నిర్వహించిన కథల పోటీ లకు బహుమాన నిర్దేతలుగా వ్యవహరించినవారి అభ్మిప్రాయాలను కోడీక రిస్తూ, ఆ వ్యత్రిక సంపాదకుడు, రెండు విరుద్ధశక్తులమధ్య నెలకొనే సంఘర్షణస్థితిని కథతో చ్మితించాలన్నాడు. కనీసం రెండుప్మాతలను

(వవేళ పెట్టినప్పుడే ఈ సంఘర్షణకు లేదా వైరుద్ధ్యానికి తావు ఏర్పడు తుందన్నా డు.12 దీన్నిబట్టి కథానికావష్మకియలో సంఘర్షణకున్న (ప్రాముఖ్యం స్పష్టమవుతుంది. సంఘర్షణ (00211100) శబ్దానికి తెలుగులో రాపిడి లేదా ఒరిపిడి అనే అర్ధముంది. సాపిత్యవరిభాషలోకూడా ఇదే అర్ధంలో వయుక్త [28]

854 కథానిక మవుతున్నది. రెండు పరస్పర వృతిరేకళక్తులమధ్య కలిగే రాపిడినే సంఘర్షణ అంటున్నాం ఇవి డాహ్యుశక్తులై గ కావచ్చు; ఆంతరిశశక్తు లైనా కౌవచ్చు. కొన్ని సందర్భాల్లో చాహ్యళ కక్రివ ఆంతరవశ క్రి వ ఢ్య ఘర్షణ ఏర్పదవచ్చు. ఈ శక్తులు ఒకదానిమీది ఒకటి పవాబల్యంవహించడాని3 చేసే [ప్రయత్నం గాఢ మైనళొద్దీ సంఘర్షణ ఈ వతవమవుకూ ఉంటుంది. ఇటు వంటి ఘట్టం పాఠకుజ్ణి బాగా అకట్టుషంటుంప్‌ రాబట్టి 5థానిశా పక్రియ వంటి సాహిత్యరచనల్లో దీనికి పాముఖ్యమేర్చడింది.

(ప్రఖ్యాత ౨చంపత ఆర్థర్‌ కోస్టర్‌ “ఇన్‌ ఫైట్‌ అండ్‌ జౌట్‌ లుక్‌ (మాక్మిలన్‌ కంపెనీ, 1949) అనే (గ్రంథంలోని “కాన్‌ స్ట్రిక్ట్‌ అండ్‌ స్పాట్‌” అనే (వకరణంలో సంమర్షణను గురించి సమ్మగంా చర్చించాడు; దాంట్లో అంతర్భేదాలను వివరించాడు.*53

సాహిత్యంలో, సంఘర్షణ అన్నది ఒకే పాత్రలో ఏర్పడవచ్చు (ద్వివేదుల విశాలాషి “ఎవరికోసం అన్న కథలో, ఇంటి యజమానిగా జానకిరామయ్యగారికీ రికైరయిన ఉద్యోగిగా జానకిరామయ్యగారికీ మధ్య సంఘర్షణ); రండు కాని అంతకుమించిన ప్యాతలకు కాని ఏర్పడవచ్చు (ఆంగర వెంకటకృష్ణారావు 'హోమగుండం”" అన్న కథలో భార్యాభ ర్రల మధ్య,వారికీ తదితరులకూ మధ్య ఏర్పడినది); లేదా ఒకప్మ్నాతకూ ఒక మాన వేతరళ క్రికి లేదా విధి,యదృచ్చ, భగవంతుడు, నై తికనియమం వంటివాటిలో వదైనా ఒకదానిక్సీ మధ్య ఘర్షణ రావచ్చు. (ఊదా॥ మంజుశ్రీ 'రైలు పడి పోయింది", భమిడిపాట్‌ రామగోపాలం “అనుభవానికి హద్దులున్నాయి), మధు రాంతకం రాజారాం “కాటుక కంటి సీరు, మొ. వ్‌. పాతలమధ్య ఏర్పడే సంఘర్షణల్లో మళ్ళీ కొన్ని అంతర్భేదాలను గమనించవచ్చు. ప్యాత్రల వివిధ [(వవృతులకూ భావాలకూ ఏర్పరచుకొనే పవిలువలకూ మధ్య ఘర్షణలు జరగ వచ్చు. లేదా, ఒకే _పయోజానాన్ని ఆశించే రెండు భిన్నష్మాతలమధ్య ఘర్షణ రావచ్చు. బుచ్చిఖాబు రాసిన 'ఎల్లోరాలో ఏకాంత సేవి అన్న కథలో

కథానిక : స్వభావపరిశీలన 8ిక్‌ల్‌ భార్యాభ ర్తలిద్దరివీ భిన్న ప్రవృత్తులు కావడంవల్ల ఘర్షణ వచ్చింది. ఆ కథ లోనే, జ్ఞానభ క్రికీ ఆమెచెల్లెలికీ భావవై రుద్ధ్యం రావడంవల్ద ఘర్షణ జరిగింది, కథానికలో సంభర్షణ చాహ్యంగానైనా వ్య క్తంకావచ్చు (వి. రాజా రామమోహనరావు “వరది), ఇతివృ తంలో అంతర్భాగంగానై నా ఉండ వచ్చు. (సి. యన్‌. రావు "ఊరుమ్మడి బతుకులు”). అయితే ఈ వై విధ్యా లన్నిటిక్తీ వర్తించే సామాన్యస్తూత మేమిటంటే, సంఘర్షణతో జోక్యమున్న విరుద్ధప్మాతల్లోగాని భావాల్లోగాని (పతి ఒక్కటీ దాని వరిధిలో అది సరె నదే అనిపించేట్టు ఉండాలి. ఈ వైరుద్ధ్యాలను రెండింటినీ పాఠకుడు (లేదా, శోత/(పేకకుడు) సరైనవేనని తవ్పకుండా అంగీకరించేటట్లు ఉండాలి. వీటి మధ్య జరిగే సంఘర్షణ నేరుగా పాఠకుడి మనస్సులోకి చొరబడాలి. ఈ విధంగా సంఘర్షణ అన్నది మానవస్థితిలోని విపర్యాసాన్ని ఆవిష్కరిస్తుంది. ఈ విపర్యాసం కేవలం పైపైకి కనిపించేదై నప్పటికీ కూడా మానవ్యపకృతిలో ఉన్న సానుభూళి--స్పర్జ అనే లక్షణాలకూ స్వపయోజనపరత-_నిస్స్వార్థదృష్టి అనే విరుద్ధధువాలకూ మధ్య ఊండే మౌలిక నంఘర్షణలోకి వర్యవసిస్తుంది. మానవస్వభావాన్నీ స్థితిగతులనూ లోతుగా తరిచిచూడటానికి ఇది తోడ్పడుతుంది. సంఘర్షణ అనుభవంలోకి వచ్చే [పకియ కళాకారుడి (రచయిత) విషయంలోనయినా | పేకకుడి (పాఠకుడి) విషయంలోనైనా మౌలికంగా ఒక్క టేనంటాడు కోస్టర్‌.15 ేక్సపియర్‌ మైతం, ఫ్రూటర్క్‌ రాసిన సీజర్‌ జీవితకథ చదివినప్పుడు అదే అనుభవంపొంది ఉంటాడు. దానిమీదట ఊహలో సాగిన నాటకాంకాల వరంపరలో రచయిత, ఏ ప్మాత ఎదురై నప్పుడు ఆ పాృాతతో తాదాత్మ్యం చెందుతాడు-ఒకప్పుడు సీజర్‌గా, మరొ కవ్పుడు [బూటస్‌గా, ఇంకొకప్పుడు ఆంటొనీగా తనలోని ఒకానొక వైఖరిని ఆ ప్మాతలోకి వవేశ పెడతాడు; వాళ్ళ నోళ్ళతో మాట్టాడతాడు; మరొకలా చెప్పాలంటే వాళ్ళను తనలో అంతర్భవింవజేసుకొని తన గొంతు -వాళ్ళకు ఎరువిస్తాడు.

856 కథానిక తాను పొందిన ఈ అనుభవమే తన | పేక్షకులు (పాఠకులు) కూడా పొందాలని ఆశిసాడు రచయిత. అందుకు ( పేరకంగా రంగస్థలంమీద ప్యాతలను పవేశపెడతాడు లేదా రచనలో పదాలు కూరుస్తాడు ఈ రెండు సందర్భాల్లోనూ తాను పొందిన అనుభవం [శ్రేషకుడు లేదా పాఠకుడు కూడా పొందాలని అతడు ఆశిస్తాడు; ఆ రకమైన | పతిస్పందన సామాజికుడికి కలక్కపోతే ఆ రచన నిరర్థకమే అయిపోతుంది. “'కింకవే స్తేన కావ్యేన కిం కాండేన ధనుష్మతః పరస్య హృదయే లగ్నంన ధూనయతి యచ్చిర:ః.” పరహృదయంలో లగ్నమై, ఏడి తలను కంపింప జేయదో ఆ కవి రాసిన కావ్యం ఎందుకు ? ఆ విలుకాడి బాణం ఎందుకు ? రచయిత తాను ఆశించిన 1వతిస్పందన, (పతి ఒక్క పాత విషయంలోను, సామాజికుడికి కలగడానికి ఒక్కొక్క సందర్భంలో ఒక్కొక్క పాతమీదికి అతని దృష్టి [వసరించేటట్టు చేసాడు. అనుకూల, (వతికూల పాాతల్లో ఎప్పుడు ఏది ఎదురైతే ఆ పాత ఆలోచనాసరళి, స్వభావం సామాజికుడిమీదికి _పసరింపజేస్తాడు. అవ్వుడు సామాజికుడి సాను భూతి ఇద్దరికీ (ఉదా॥ (బూటన్‌,సీజర్‌) పంపకమవుతుంది; తాదాత్మ్యీకరణం. జరుగుతుంది. ఆ స్థితిలో రచయిత, పాఠ కుణ్ణి ((పేషకుణ్ణ్ర) పబలమైన పరాకాష్టకు తీసుకొనిపోయి, ఈ విరుద్ధశక్తుల సంఘర్షణ ఆతని మనస్సు లోనే జరిగేటట్లు చేస్తాడు. ఆ విధంగా, కళాకారుడు బహిర్ష్వతంచేసిన విలువల సంఘర్షణ (0008166 01 +211ల్సొ సామాజికుడిలో "అంతర్హత మవుతుంది. ౧ సామాజికుడిలో కళానుభూతి కలిగించడానికి తోడ్పడే సంఘర్షణ, [ప్రాథమికంగా ఒక షరతును పాటించవలసి ఉంటుంది : అనుకూల వతి కూల ప్మాతల్లో (పతి ఒక్కటి దేని స్థానంలో ఆది సరైనదేనని రూఢి కావాలి. కథలో ఉన్న దుష్ట్మాత (విలన్‌) మనలో సామాన్యంగా ఉండే దుష్టత్వాన్ని వ్య క్తంకావించాలి. ఉదాహరణకు, “ఒథెల్లో” నాటకంలో, డెస్టి మోనా ప్మాతకు వచ్చే పాట్టు మనకే వచ్చినట్టుగా బాధపడుతూ, ఒథెల్టోకు

కథానిక ; స్వభావపరిశీలన 887 కలిగిన నిస్పృహ మనదేనన్నట్టుగా భావిస్తూ, ఇయాగోను తప్పనిసరిగా అసహ్యించుకోవలసివస్తుంది. మన జీవితంలోనే ఇయాగో వంటివాడు తటస్థ పడితే పూర్తిగా అసహ్యాంచుకుంటాం. కాని సాపాత్యంలో; ఆ పాత మన కోసం పుట్టినవాడు; మనలోనే పుట్టినవాడు. అందువల్ద అతనిమీద మనకు ఎంతో కొంత సానుభూతి ఉంటుంది. దానికి కారణమేమిటంటే, మనలో అణిగిఉన్న ఆశలకూ ఆశయాలకూ ఆఅసూయలకే అతడు వతీక. ఒకరి కింద అణిగిమణిగి ఉండేవాళ్ళుకు అతడు పతినిధి-[పతి ఒక్కడూ మరొకడి కింద ఏదో ఒకరకంగా అలా ఉన్నవాడే (..ఆ౪జ్రూరండూ 15 50006- ండ5 ఇంరేటుడేంక్ర')). ఈ కారణంగా మన సానుభూతిలో కొంత పాలు అతనికి చెందుతుంది కనకనే ఆ ప్కాతలో జీవముందన్న విషయం అను భూతమవుతుంది. అంటే, అతనిలో బొమ్మా బొరుసూ ఒకసారే మనకళ్ళుకు కడతాయన్న మాట. మానవజీవితంలో మాదిరిగానే సాహిత్యప్మాతల్లోకూడా పూర్తిగా దుష్టత్వంకాని, పూర్తిగా ఉ త్తమత్వంకాని ఎక్కడా ఉండదు. ఒకవేళ అలా ఉన్నట్టు చితిస్తే సహజత లోపిసుంది. మంచిచెడ్డల కలయికలో ఏ వ్యక్రిలో ఏ పాలు ఎక్కువఉంటే ఆవ్యక్తి శీలం ఆ వైపు మొగ్గి ఉన్నట్టు కనిపిస్తుంది. ఆయా ప్యాాతల మూ ర్తిమత్వాలు మనలో ఊన్న శీలలక్షణాలకు [వతీకలే కాబట్టి దుష్టప్రాతలనుకూడా ( పేమించగలుగుతాం. ఈ రెంటికీ జరిగే సంఘర్షణ మనళో జరిగే ఆంతరిక సంఘర్షణకు (వతిబింబం. సాహి త్యంలో అదే తీరుతీరులుగా [పస్ఫుటమవుళుంది. అందుకే కోస్టర్‌ ఆంటాడు : “రీ క్రం86 ఇాంగేం 0 గంలుడయి౬ 60006ము ₹టర2టం23 -ఖురే 6090102601 0 య జఖయేందాంః! ౧00106 00624 మ లం పేయుజ 00061600, ఇకియే మం 0ంయి ఏ మూయం!0క్రూ 2షరే 26 666664 హమ ఈల ౨9౭0 05 08 ఆంష్‌ పైటుండే, ఎందూ, ఇం0016ఘక్ర 60 బున 1జ0ందు2మమ, ప “రుల యం

తికిరి కథానిక 6౧.10 05 చుం బామయద?6 ఇం164 0లముంర చుం 7జి! 0% ఇం165 10 లుల 9256 501036, 6 ఇంయం20. 0% రఢ120902 01౯ ౧౧౦౪౬ 19 21 ఇజా5 చుం 4156406 6౧౫౦ 0% 5006 వము ?ల ఇయం. పీలేుముడే 6 7621 01 రుల బటడండే'5 ౧096400 6ట జడే ౧007అండం౧5 లాం 26 0 ౧౭౯ చులయుట హే 1ల2ర026 ఏం56 23 చలు 26 ౦ 6 పేయు2ం పంటంయయ; 066 లలు ఉల 10 వలకండే లా 5411001605, 67 56660క్ర5 206 165 కం పక ళక్ర ౦0౪16 చు౭ 01డే 2065 764 2క్రజ 2064 6 ₹జూవ ౦వ 60మ0ఘమక 5676221 ౧౦౧81003 హ€0 ౦౦౧03168 ౧4ల౧౧౩, చొ6 15. పై10ళం. 7155 సన్ని వేశం

సన్నివేశశబ్దానికి 'సమ్మేశనం, అమరిక, ఏర్పాటు, ప్రదేశం, పరిస్థితి, సమావేశస్థలంి మొదలైన అర్థాలు ఉన్నాయి (ఆప్టే; సంస్కృతం- ఇంగ్లీషు నిఘంటుపు, 1890, పుట 584). కథానిక, నవల, నాటకం, చలన చ్మితం మొదలైన (ప్యకియల్ట్లో పృాతల చుట్టూ ఉన్న స్థానిక పరిసరాలను, కాలాన్ని, వాతావరణాన్ని, పరిస్థితిని సమష్టిగా సన్నివేశం (3౭6608క్రు అని వ్యవహరిస్తారు.155 అయితే ఒకే సన్నివేశంలో పైన పేర్కొన్న అంకాలన్నీ ఉండకపోవచ్చు; వాటిలో ఒకటికాని అంతకు మించినవికాని సన్నివేశంగా లెక్కకు రావచ్చు. అయితే నాటక(పదర్శనోపకరణాల్లో రం” స్థలానికి వెనకభాగంలో నిలబెట్టే (వేలాడగశ్హ్రే “దృశ్యబంధాన్ని" ఆంగృంలో “సెటింగ' అనడం (ప్రసిద్ధం. ఇకపోతే, వాతావరణమన్నది ఒకానొక నిర్జష్ట సన్నివేశంలో అంతర్భాగమయినప్పటికీ సాధారణ స్థాయిలో, వివిధ సంఘటనల సమష్టిపభావంగా కూడా పరిగణనకు వస్తుంది. అటువం' టప్పుడు సన్నివేశం వాతావరణానికి ఉత్పాదకమవుతుంది. కాని వస్తుత

కథానిక ; స్వభావపరిశీలన తి59' సందర్భానికి సంబంధించినంతవరకు సన్నివేశాన్ని నిర్జిష్టస్థానిక మైన వరి సరాదుల సమాహారంగానే (గహించవలసి ఉంటుంది. నిజానికి ఈ ఆంకాలు పేరుకు వేరు కావచ్చును కాని సన్ని వేశరూవంలో ఒకదానితో ఒకటి ముడి పడి ఉన్నవే. అందువల్ల వీటి చితణకూడా, ఒకదానికొకటి అనుగుణంగా సాగి ఒక సమ్మ గూపాన్ని [వ్రదర్శిస్తుంది. ఇది ఎంత వాస్తవికంగా. [పకృతి సహజంగా సాగితే సన్నివేశం అంత గొప్పగా రాణిస్తుంది.

అయితే (వతి కథలోనూ ఈ అంకాలు ఒకదానికొకటి అనుగుణంగా ఉండితీరవలసిన వని లేదు. భావ్యాభంతర పరిస్థితులు వరస్పర వై రుద్ధ్యం (వదర్శించిన సందర్భాలుకూడా లేకపోలేదు. ఈ రెండు రకాల సన్నివేశ చ్మితణ విధానాల్లో రాచకొండ విశ్వానాథకాన్త్ర్ర రానిన “మెరుపు మెరిసింది” మొదటిదానికి పాలగుమ్మి పద్మరాజు రాసిన “గాలివాన ఆ0డోదానికి ఉదాహరణలుగా చెప్పవచ్చు. మొదట పేర్కొన్న కథలో నీరజ మానసిక స్థితికీ బాహ్యపరిస్థితికీ ఒకానాక ఆనుగుణ్యమేర్చడి ఆమెవట్ట పాఠకుడికి కలిగే సంవేదనను గాఢతరంచేసింది. తరవాత పేర్కొన్న కథలో రావు గారి మనఃస్థితికీ బయటి వాతావరణానికీ వైరుద్ధ్యం ఏర్పడినందువల్స ఆయన వ్య క్రిత్వంమీద, ,పవర్తనమీద దృష్టి కేర్యదభూతమైంది. అందువల్ల అనుకూల (ప్రతికూల వాతావరణాలు రెండూ సన్నివేశాన్ని ర క్రికట్టించేవే నన్న విషయం స్పష్టమవుతుంది.

కాలస్టలవ స్రైక్యాలను (యుషలు 0£ చుం, వ1ఉం6 206 ఇండం) మూడింటినీ ఏక్మతం కావించే కథాంగం సన్నివేశం, వాటికి ఉచిత మైన స్థితిగతులనూ వేషభాషలనూ వరిసరాలనూ సహజంగా, [వతీకాత్మకంగా సంక్షి వ్రంగా, సరళంగా చ్చితించడంలో, రచయిత [పతిభ ద్యోతక మవుతుంది. నాతావలోబం

వాతావరణభావనలో గల సూత్మాంతరాలను పరిశీలించేటప్పుడు వివిధ విమర్శకుల మతభేదాలను గమనించవలసి ఉంటుంది. ఎ. ఎం,

తి60 కథానిక

గెన్‌ క్రార్య్‌ వంటివాళ్ళ దృష్టిలో, వాతావరణమన్నది స్తానిక పరిసర

చా మ. వే మ!

పరిస్థితులకు భిన్నమైనది. “ఎ మాన్యువల్‌ ఆఫ్‌ ది షార్ట్‌ స్టోరి (192% థి మొ బటట

అన్న [గంథం (పుట 72) లో ఆయన ఇలా అన్నాడు ;

“౬౦021 0601049, 25 6 ఈర ఘుంలం 2165 5 200621 1218ల 60 6 లాం 01 రు౭ *6ేల. తఉరుం390లు6 01 చు౭ ౦రులు 206 41065 149 2621 210056 అటః60” 60 ఈ06 లుంటం౧5. 01౬ 159 ౦9676 296 చల ౦లల 15 540)6667౬ 09౭ 1650 58 6౮6౭ 60 రుం1106 6 0పేలు దాజం 60 2 క౪7లు మం౦6 లదులు ౦06 *ఉరుం[ 0౯ ౦5 షేపు ౭౭౦౫౬, 06 162- ఆమక్ర 602020య4లబు.

041 601062 2660009 60 సషేజురుంం26 లుల రేం4టేం 01

వ౭రంిక్ర జర యంయలూ శారు దుల 1ంర421 21066005 01 2 కో7లు గుం జర ప1షఉం6, ఇలు౦03910టల6 2ఈలుంై65 60 పేంయిం- 2126 ౨౭ఈడగక్ర జుుడే యషుషంలు ఇల ర6 *261ముక్రం0ంకీ ఇ యే10200562 ము 2 0జర2ము చుంఅ ఖుడే 1206 సట ఓ ఇట! 06 5680౧ ర2€ చుం ౦౧6 1 ఇకంటేట్‌” బజుంజ?66ే 9 6 ముంం11606 రం 0060ల స ల లుంళడం[3.”'157 _ నిర్దిష్ట దేళకాలాల్డో ఉన్న యథార్థ స్థితులతో సన్నివేళాన్నీ పృాతనూ “మన్వయంచేసేది స్టానికస్థితి అస్కీ వాటినే ఒకానాక ప్మాత తాలూకు సంవేదనలతొ సమన్వయంచేసేది వాతావరణం అనీ ఆయన అభ్మిపాయం స్పష్టమవుతున్నది. గ్దెన్‌ళ్లార్క్‌ అభిప్రాయంతో ఏకీభవిస్తూ డా॥ శర్మ, వాతావరణాన్ని రండు రకాలుగా వింగడించాడు : (1) సామాన్యం (2) విశేషం.

దేశకాల పరిమితులకు నిబద్ధమైన జీవనంలో ఒకానొక విచ్చిత సంఘటన ఎదురై నప్పుడుకాని, ఒకానొక పరిస్థితి ఏర్పడినప్పుడుకాని దేశ

కథానిక : స్వభావపరిశీలన 861 కాలవిషయాల సంయు క్రరూపంలో ఒకరకమైన వాతావరణం ఉత్పన్నమవు తుంది. ఈ విధమైన అంగొడూవవాతావరణం, సామాన్యంగా. అనేక కథలలో కనిపిస్తూ ఉంటుంది (ఉదా॥ జయశంకర్‌ [పసాద్‌ “ఆకాళ్‌ దీప్‌, (పేమ్‌చంద్‌ 'శత్‌రంజ్‌ కే ఖిలాడీ. రెండోది అంగిడావవాతానరజం. కథావస్తు, దేశ, కాల, ప్మాత్మ సంవాదాదులు అంగిరూపంలో ఏర్పడి వీటి సామూహిక (వభావంతో 'వాతావరణంతాలూకు భావాత్మకానుభూతి' ధ్వనిస్తుంది. ప్మాతకు ఎదురైన పరిస్థితుల్లోనే వాతావరణం రూపుగడు తుంది; సంవేదనశీలత దీని ముఖ్యలక్ష్షణమవుతుంది. కథాసన్నివేళంలోని వరిసరాలను వివరంగా చ్మితించడంవల్డ వాతావరణం వర్పరచవచ్చునన్న అపోహ చాలామందికి కలుగుతుందని చెబుతూ డబ్బ్యు. బి, పిట్కిన్‌, పరిసరవాతావరణాలు రెండూ ఒకటి కావనీ పరిసరాలు వేసే (వభావము[దనే వాతావరణంగా వరిగణించాలనీ ఖండితంగా చెప్పాడు వ “ళం 3606లు6 ఈం చం ంటం9 26 చేల లుాహిం. మల ఓ ఇయింంసలుం ఒ964 50 ఈబా మే ఘం ౭ +౭యం101 స రిడేలు 0 చూహుక్ర 40 £0రేళం6 &ఇయిం90[616 0 లం రేజయపుడం0. 0% 8061టూ. గౌరిటూ 0891ల పే 166, జురు రులు 8- 610౬ ౦) ౦౦45902211 50006. గౌమీం ఉదుం౦3ర8626 హే 08 16 పంైం2696ే, ఈ షులైంలంకంమి ఇయ అు?టాంయయలంద 2165 ఇర010 చుం అంం]16ేలు జంరే ఇపేయ ౭ పేటుం1డలు 2 ఇటుగక్ర. 58బీమ 40 ౧0076” 60 15 8864ల. 158 న క సం మళ తమరే 846ము65 01 5605-28 1919, 99 198, 19%, ఈ సందర్భంలో వరిసరళద్దానికి సమానార్హకంగా. డా| శర్మ, పరివేశ (మండల) శబ్దాన్ని [వయోగించడం జరిగింది. వరివేశాన్ని అధికంగా

862 కథానిక వినియుక్తం చేసుకాన్నకొద్దీ వాతావరణాన్ని ఉత్పన్నంచేయడంలో సాఫల్యం సిద్ధిస్తుందన్నాడాయన. ఆజ్ఞేయ్‌ రాసిన 'గారగిన్‌" కథలోని అభిశ ప్రవాతా వరణాన్ని గురించి పస్తావిస్తూ అందులోని విషాదపూరితమైన ఆరంభాన్నీ భారంగా గడిచే కాలాన్నీ గమనించినప్పుడు-_కథ చదివిన తరవాత పాఠకుడి మనస్స్ఫుమీద ఏదో ఒక ప్మాత వ్య క్రిత్యం తాలూకు ము దవపడుతుం దన్నాడు. అంతేకాదు, పరిస్థితి లేదా ఘటన తాలూకు [వభావం ముదిత మవుతుంది. కేవలవివళమైన నిరీహ జీవనం తాలూకు జౌదాసీన్యం, గాఢత అందులో గోచరిస్తాయి. ఏదో పోగొట్టుకొన్నట్టుగా మనస్సులో దిగులు కలుగుతుంది, 159 కథనం

ఒక వృత్తాంతం బయల్బ్పడటానికి [పథాన కారకులుగా కనిపించే వాళ్ళు ఇద్దరుంటారు. మౌభికసాహిత్యం విషయంలో : ఒకడు వ క్త రెండో వాడు [శోత. లిఖితసాహిత్యం విషయంలో : చెప్పేవాడు కళవడు (గజరాజ6ంి, చదివేవాడు పాఠకుడు (226ట). కథాత్మకమైన పతి రచన విషయంలోనూ కథకుడి ఉనికి తప్పదు; మౌభికమైనా సరే లిఖిత మైనా సరే. ఆ ఉనికి ఒకప్పుడు వ్యక్తం కావచ్చు; మరొక్క_ప్పుడు గువ్తం కావచ్చు. కథకుడు, కథతోనే ముడివడి ఉండవచ్చు; లేదా దానికి దూరంగా నిలవవచ్చు. మొత్తానికి కథ ఉన్నచోట కథకుడుండక తవ్పదన్నది సిద్ధాంతం.

ఇకాడ ఒక ముఖ్యవిషయం గమనించాలి. లోకంలో సాధారణంగొ కథ “చెప్పేవాణ్ణి గాని “రాసేవాళ్ణి గాని కథవడు అనడం కద్దు; రాసే వాణ్ణి వత్యేకంగా, 'రచయితి ఆనడమూ ఉంది. ఆ విధంగా కథకుడు,.

కథానిక : స్వభావపరిశీలన త్రి రచయిత అన్న మాటలను రెంటినీ సమానార్థకాలుగా వాడటం సుస్పష్టమే. కాని స్తుత సందర్భంలో, ఈ రెండూ సమానార్థకాలు కొవు అని [గహించవలనసి ఉంటుంది. అర్హవివక్షకోసం ఇది ఆత్యావళ్యకం,

కథనం (జ౫2౭60%) అం'టే “చెప్పడం. వివిధమైన కథాంగాల్లో కథనం ఒకటి. ఈ కథనం, ఎవరి ముఖతః వలువడుతుందో వాడూ కథకుడు. ఇది ఒకడి నోటిమీదుగానే వెలువడవచ్చు; అంతకంటె ఎక్కువ మంది ద్వారానూ వెలువడవచ్చు. ఎక్కువమందిద్వారా వెలువడే సందర్భంలో కథనంలో ఏ భాగం ఎవరి నోటిమీదుగా వెలువడిత్సే ఆ భాగానికి అతడు కథకుడవుతాడు. కాబట్టి కథల్లో, భకతలత తజోనాలు ఉండటం ఎంత సహజమో, అనలకొలోరో తొళనాలు ఉండటంకూడా అంత సహజమని దెప్ప వచ్చు,

కథారచయిత 'కథకుడు' కావచ్చు; కాని పతి కథకుడూ రచయితే కానక్కరలేదు. దానికి కారణమేమిటంటే, రచయిత, కథకు దూరంగా ఉండి ప్మాత (లేదా, పాతల) ద్వారా ౩థనం నడపడానికి అవకాశముంది. అప్పుడు ఆ ప్మాతే కథకుడవుతాడు.

ఈ సందర్భంలో మరొక విషయం కూడా గమనించవచ్చు. ప్యాత ముఖతః వెలువడేదల్హా కథనం కాదు; సంవాదానికి స్వగతానికి భిన్నమైన దిది. కథలో పాాతలు వరస్పరం చెప్పుకొనేది నంవాదోం లేదా నంథొవణ (01210849); ఒకే పాత తనకు తాను చెప్పుకొనేది, లేదా తనలో తాను అనుకొనేది న్మగతొం (మ0%010క్రషల). ఇది కేవలం స్థూలవిభాగం- మాత్రమే. కాని ఇంతకం బె సూక్ష్మంగా పరిశీలించినట్టయితే మరొక విషయం గోచరిస్తుంది. ఒక పక్క. రచయిత ఉన్నాడు; మరొక వక్క పాఠకు డున్నాడు, చెప్పదలచుకొన్న విషయాన్ని రచయిత, తాను వనిగట్టుకొని చెప్పడానికి పూనుకోకుండా, తన చేతనున్న పాత (ల) ను దానికి ఉప కరణంగా ఉవయోగించుకోవచ్చు. ప్యాత చేసేది 'నటని గా, చెప్పేది.

తేరిడ్లీ కథానిక *'సంవాదంి గా, అనుకొనేది “స్వగత బి గా కథా:ంగాలు భాసించిశప్పటికీ, ఇంతకంటె పె స్థాయిలో, ఇవన్నీ “రచయిత కథనం” లోకే వపర్యవసిస్తాయి. కాని వీటిలో రచయిత పైకి ఎక్కడా కనిపించడు. సమయసందర్భాలను బట్టి, వైయక్తిక స్వభావాలనుబట్టి పాతల మాటలూ చేతలూ ఆలోచనలూ అందులో (పస్ఫుటమవుతూ ఉంటాయి, వీటిలో రచయిత జోక్యంచేసుకోడు. అందువల్ల 'రచముత కథనం”' రెండు రకాలుగా ఉంటుందని చెప్పవలసీ ఉంటుంది ; ఒకటి (పత్యక కథనం (రష౭6 వ... రండోది పరోక్ష కథనం (మ610806 మజ0260%). రచయితే కథకస్టానంలో ఉండి చెప్పేది (పత్యక్ష కథనం. కథాగతమైన ప్యాత, సన్నివేశం మొదలై నవాటి ద్వారా చెప్పేది పరోత్ష కథనం. కాబట్టి, ఒకరకంగా చూస్తే, పాతల స్వగతాలు సంవాదాలుకూడా పరోడ కథనం తాలూకు రూపవై విధ్యాలేనన్న విషయం స్ఫురిస్తుంది.

పై పరిశీలన [వకారం, కథకుడు చెప్పిందే కథనం అన్న విషయం స్పష్టమవుతుంది, దాన్ని హోరీ షా ఇలా నిర్వచించాడు ;

“డీ 1ం[ము 0£ యంంంలుం౭ 6 మ0యం21! బటంైంం6 0% ఛాయ్‌ 19 60 61166 20 67ల౧౦€ 0 5లన65 01 లట. మె4774- లంగ మొంయి [2దు ఇంగ 620108 €0 '+టే, 158 2150 2]1166 “ంజం2డాలొ, ఇమం మష సీఠి ఇక6రే 25 ఇర్తేంయళ6 0౯ & మంటు. =. 160

కథనం ఘటినావరంపర చిిత్రణం; అదే దాని |పయోజనం. ఈ ఘటనల అన్ముకమం తార్కికంగా కొనసాగాలి. వీటిలో [పతి ఘటనకూ మూడు మౌలికాంళాలు ఉంటాయి ; (1) జరిగే పని; (2) ఆపని జరిపించే వాళ్ళు; (8) అవని జరిగినప్పుడున్న దేశకాల పరిస్థితులు, వీటినే నడత లేదా నటన (200%), ప్మాతలు (260ద్సొ, సన్నివేశం (3౭603క్రి అంటాం. కథాకథనంలో ఈ మూడూ విడదీయరానివి”.161

కథానిక : స్వభావపరిశీలన 8685 అత్యంత [పాచీనమైన జానపదకథ మొదలు అత్యాధునికమైన మనోవైజ్ఞానిక కథవరకు కథనాన్ని ఆ శయించుకొని ఉన్నవే. వత్యకమో వరోక్షమో--ఏదో ఒక 'కథనం'” లేనిదే కథే లేదు. “నాటి కథలకు 'కథి [వధానం. నేటి కథలకు కథనంి (పధానం”” అన్నాడు గొ(౮ెపాటి వెంకట. సుబ్బయ్య,162 నాటి కథలకు “కథి [పధానం అని చెప్పడంలో-'కథి అంటే విషయమని అర్థం. అమ్మాయీ అబ్బాయీ ( పేమించుకోడం; ఆ [ పేమకు కొన్ని అవరోధాలు రావడం, వాటిని అధిగమించటానికి, అబ్బాయి, కొన్ని సాహసకృత్యాలు చెయ్యడం; చివరికి విజయం పొంది అమ్మాయిని చేబట్టి హాయిగా ఉండడం--ఇది ఒక విషయం. “నాటి కథకుడికిి ఇది చెప్పేస్తే చాలు. కాని 'నేటి కథకుడు దాంతో తృప్తివడడు. చెప్పే 'వివయం' తో బాటు, చెప్పే 'తీరి మీద కూడా చూపు నిలుపుతాడు. కాబట్లే, 'నేటి కథలకు 'కథనం” [పధానమని చెప్పడం జరిగింది. రచయిత మనస్సులో, రాయదలచుకొన్న కథకు ఒక స్వరూవం ఏర్పడ్డ తరవాత (పధానమైన [పశ్న ఒకటి ఎదురవుతుంది : *కథ ఎవరు చెప్పాలి * అన్నది. నిజానికి ఎవరు చెప్పినా తప్పులేదు రచయితే పూను కొని చెప్పవచ్చు; పా్యతలచేత చెప్పిం చవచ్చు; లేదా సన్ని వేశంచేతే మౌనంగా పలికించవచ్చు. ఇది రచయిత ఇష్టానిష్టాలమీద ఆధారపడి ఉంటుంది. కర్తా, కారయితా అతడే కదా మరి! అయినా తగుదునమ్మా అని, వతి కథా తానే చెవ్ప్వుకుంటూ పోడు. వస్తుస్వభాన్ని బట్టి వ కథ లేదా ఏ కథాభాగం ఎవరిచేత చెప్పిస్తే బాగుంటుందో యోచించి వాళ్ళచేత చెప్పిస్తాడు; ఏ కోణంలోనుంచి చూస్తే బాగుంటుందో గమనించి ఆ కోణం లోంచి చూస్తాడు, కథాకథనానికి ఏర్పరచుకొనే ఈ కోణాన్నే దృక్పథం (గంయుః 01 ₹16ఇ)) అంటాం. వివిధ ప్యాతలు, వనులు, సన్నివేశాలు, సంఘటనలు నిర్దిష్టమైన ఈ దృక్పథంలోనే వెల్దడి అవుతాయి. సాపిత్య పరిభాషలో దృక్పథానికున్న (వత్యేకార్థాలను హారీ షా ఇలా (ప్రస్తావించాడు :

ఏగ్రగ కథానిక

(1) 8౫౮41 ౦1౬ ౦8 ₹16ఇ పక ₹0 రేం ఇరు మ6 విందడం0. 1 ఉర6 ఇం6ే 59206 ంకు ఇసేసయ్‌. 2 ఇర6లా 2ర950- ఇయ, 716౯59, ఇరిరే రేజటయా5ఓ5 15 మి2ళల8]; (2 262౬: 3౦- ముద 05 ₹227 మళం17బ 20 2లేంళేవ 201108 2064 261066 €0. ఇజాడే షేప్‌ 520666; (8) ౧౮౧౫౮ వంటక 05 ₹1ల౫7 0000బ05 దుం ట2ద6ం9 యాంజక్రమ్‌ ఇమం 2 ఇంకలు 20266 01౯ 6150- ఏవ85 2 5606066 ఇసంలులా 6 560004 0? చుహిరే గబం౦గ.*16 పె (వస్తావనలో దృక్పథాన్ని మూడు రకాలుగా చెవ్పడ: జరిగింది : (1) భౌతిక దృక్పథం, (2) మానసిక దృక్పథం (శ) వైయక్తిక దృక్పథం. రచయిత తాను చెప్పదలచుకొన్న విషయాన్ని అనుగమించి, వరిశీలించ్కి చ్నితించడానికి దేశకాలాల్లో ఏర్పరచుకొన్న స్థానాన్ని 'భౌతిక దృక్పథం అనవచ్చు. ఎన్నుకొన్న విషయంపట్ల రచయితకుండే అనుభూతి వైఖరి 'మానసిక దృక్పథం గా లెక్కకు వస్తాయి. చెప్పదలచిన విషయాన్ని ఎవరిద్వారా. చెప్పిస్తాడో, లేదా ఎవరిచేత చర్చింపజేస్తాడో ఆ వ్యక్రికి సంబంధించినది “వైయక్తిక దృక్పథంి,

ఈ విధంగా, దృక్పథాలు రకరకాలుగా ఉంటాలు. ఒక్కొక్క రచనల్‌ కథనమంతా ఒకే దృక్పథంలో సాగవచ్చు; బేదా ఒక్కొక్క భాగంలో ఒక్షాక్ష దృక్పథం పొడగట్టవచ్చు.ఒకటి రచయిత వర్పరచుకొన్నది కావచ్చు; ఒకటి (ప్రధాన ప్యాతది కావచ్చు, లేడా ఆపధాన పాతది కావచ్చు. ఈ రకంగా ఒక్కొక్క రచనలో ఒక్కాళ్క దృక్పథంకాని, ఒకే రచనలో వివిధ దృక్పథాల సమాహారం కాని రూపొందవచ్చు. ఉదా॥ కనక్‌[వవాని "అద్దానికి అటూ ఇటూ). అయిజే ఈ రెండూ విరుద్ధ [ధువాలే కానక్కర లేదు; పరన్పర పూరకాలూ కాగలవు.

దృక్పథ వై విధ్యాన్నిబట్టి కథాకథనం స్థూలంగా. రెండు రకాలుం

(1) [(వథమ పురుష కథనం (యా ౨౭౫౦1 న.

కథానిక :; స్వభావపరిశీలన 867 (9 ఉత్తమ పురుష కథనం (మన6 రిటుం౦[ 20201) ఉద్దిష్ట విషయ వ్య క్రీకరణలో రచయిత తీసుకొనే స్వేచ్చనుబట్టి, ఏర్పరచు కొనే పరిమితులనుబట్టి వీటిలో కనిపించే ఉపవిభాగాలను కింది విధంగా నిరూపించవచ్చు.]ళ కథనం [ప్రథమ పురుష ఉత్తమ పురుష పూర్ణ సర్వజ్ఞత్వం వపరిమితసర్వజ్ఞత్వం స్వయంసంయమ (థాంచిశీలకం | శీలకం లేదా (| అవిశ్వుసనీయం' చొరబడే చొరబడని తత్త్వం తత్త్వం తవల్‌మ వుథవ తథనం కథతో [వత్యక [ప్రమేయం లేకుండా కేవలం సాక్షిభూతుడుగా నిల్చి కథకుడు చెప్పేది [వథమ పురుష కథనం. ఇందులో, వివిధ ప్మాతలను (పస్తావించే సందర్భంలో కథకుడు, ఆయా పాాతలను పేరతో చెప్పడంకాని, “అతడు”, 'ఆమె”% “వావ” మొదలైన సర్వనామాలతో చెప్పడంకాని జరుగుతుంది. (పాలగుమ్మి వద్మరాజు 'గాలివాన). ఈ మాదిరి కథకుడు అన్నీ చూస్తాడు; అన్నీ వింటాడు; అన్నీ తెలుసు కుంటాడు, తనకు ఇష్టంవచ్చిన అంశంమీద వెలుతురు (పసరింవజేస్తాడు. అతడు ప్మాతల మనస్సుల్లోకి చూడగలడు; ఆలోచనల పొరల్లోకి దూర గలడు. ఈ రకంగా సర్వజ్ఞత్వం (0901546208) (వదర్శించే కథకుడు ఆ రచనకు సంబంధించినంతవరకు, భగవంతుడి స్థానంలోనే నిలుస్తాడు,

868 కథానిక

సర్వజ్ఞత్వం రెండు రకాలు : పూర్ణసర్నజ్ఞత్వం (2050164062 0మమ1- 5యలగ6౭), పరిమిత లేదా పాడిక సర ఎడ్జిత్వం (1010864 01 ముం 0మ015యల%06).

శూ ర్హనర్వూ జ్ఞైత్హాం ని పాలు చేసేవీ చూ సేవీ మనస్సులో అను

కొనేవీ చెప్పడం, ఆ పాతల ఆకారవికారాలనూ ఎదుర్కొనే సన్ని వేశాలనూ ఏర్పడే సంఘర్షణలనూ వాటి ఫలితాలనూ వివిధ పరిణామాలనూ చ్చితిం డమే పూర్ణసర్వజ్ఞత్వం, పెన పేర్లాన్న పద్మరాజు కథే ఇందుకు ఉదా హరణ. [వంచక థానికాసాహిత్యంలో పూర్ణసర్వజ్ఞత్వం (పదర్శి=చే కథలే ఎక్కువ అనడ:లో అతిశయోకి లేదు. ఉత్తమ పురుష కథనానికి కాని, పాక్షికసర్వజ్ఞకథనానికి కాని ఉన్న పరిమితులు దీనికి లేకపోవడమే అందుకు కారణం, కథలో వచ్చే సంఘటనలనూ పా్యతతలనూ దేశకాలాల్లో నడిపించ డానికీ ఒక పాతమీదినుంచి మరొక ప్నాతమీదికి దృష్టి మళ్ళించడానికీ, వాళ్ళమాటట్టోనూ _ చేతల్లోనూ తాను ఎన్నుకొన్న అంశాలు చెప్పడానికీ (లేదా, మరుగుపరచడానిక్రి అతనికి సంపూర్మమైన స్వాతంత్యం ఊంది; దాన్ని వినియోగించుకోడంలో గొప్ప సౌకర్యముంది.

ఈ తీరు కథనం నిర్వహించేవాళ్ళలో రెండు రకాల తత్వాలు కనిపిస్తాయి. ఒకటి చొరబడే (₹దాషయాల) తత్వం; రెండోది, చొర బడని (మందారం ాల 01 మయ్రైలంం౦0జ) త త్వం. చొరబడే తత్త్వ మున్న కథకుడు కేవలం కథ చెప్పడమేకాక, అందులోని ప్మాతల గురించి స్వెచ్చగా వ్యాఖ్యానిస్తాడు. (రాచకొండ విశ్వనాథళాన్త్ర “సబ్బుబిళ్ల'); వాళ్ళ ఉద్దేశాలకూ చర్యలకూ విలువకడతాడు; మానవజ్షీవితాన్ని గురించి సాధారణంగా తాను ఏర ఎరచుకొన్న అభ్మిపాయాలను వ్య కంచేస్తాడు. అంతే కాకుండా, తన ఉనికిని వాచ్యంగాకూడా తెలియజేస్తాడు. ఉదాహరణకు, శ్రీపాద న్ముబహ్మణ్యశాన్త్రి రాసిన 'ఇరువురమొక్క_చొటికే పోవుదము.165 అన్న కథలో ఈ వాక్యాలు గమనించవచ్చు : “ఆ ముద్దుబాలకు విధి నిర్మ

కథానిక : స్వభావపరిశీలన 889 యించిన పాణజ్మిగహణమిదియే యని నేము థఖావించెాదము. ఇంత మాత మునకే ఆ పెండ్లికొడుకునకు తృ ప్రియెనదేమో మేము జావ ఎంవాలము” (వూలదొండో కలాభివర్థనీ పరిషత్తు, రాజమండి, 1925, పు. 80).

ఇందుకు భిన్నమైనది చొరబడనిత త్యం. తానేమీ వ్యాఖ్యానాలు చెయ్యకుండా, తీర్చులు చెప్పకుండా వ్యక్షులనూ సన్ని వేళాలనూ చిటతిస్తాడు; నాటకీయ మైన దృశ్యాలు [వదర్శిస్తాడు. ఇందులో విషయైకదృష్టే కాని వై యక్షికదృష్టి (పసరించదు. ఇటువఐటి కథకుణ్ణి 'కథకవరిశీలకుడు, (0202601 0056 ₹ఇఖుళి అనవచ్చు. ఇతడు తన హద్దు మీరి కథారంగం లోకి (వవేశించడం జరగదు. (గురజాడ అప్పారావు “దిద్దుబాటు. ఈ మాదిరి కథల్లో కొందరు, పాతల సంవేదనలనూ మనస్సుల్లోని ఉద్దేశాలనూ కూడా చెప్పరంటూ అవామ్స్‌, హెమింగ్వే రాసిన 'ది కిల్లర్స్‌”, 'ది కీన్‌ వెల్‌- లెటెడ్‌ ప్లేన్‌” అన్న కథలను ఉదాహరణలుగా పేర్కొన్నాడు కేర6

వ్‌రియిత నర్బాడ్జి త్యం ఏ; ఈ రకం దృక్పథమున్న కథనంలో కథకుడు, [పథమ పురుషలోనే చెప్తాడు. కాని అతడు చెప్పేది, ఒకానొక షపాతక్కు లేదా చాలా పరిమితంగా ఉన్న కొన్ని ప్యాతలకు, అనుభవంలోకి వచ్చినదానికీ ఆలోచనలోకి వచ్చినదానికీ అనుభూతి కలిగినదానికీ మాత్రమే కట్టుబడి ఉంటుంది. ఆందుకే దీన్ని “పరిమిత” మనీ 'పాక్షిక'మనీ చెప్పడం జరిగింది (వాసిరెడ్డి సీతాదేవి 'మిసెన్‌ కైలాసం. ఈ రకమైన వద్ధతిని రాణింపజేసినవాడు హెనీ జేమ్స్‌ అని చెప్తూ అ(బామ్స్‌, దీన్ని [వదర్శించే ప్యాతనతడు; (0005 09 2117707? 08 6౭౧౬67 0" 6౦౫3610611635ీ అని వర్ణించాడని చెప్పాడు. జేమ్స్‌ కడవటి రచనల్లో కొన్నిటిలో అన్ని సంఘ టనలూ చర్యలూ, అతడు రూపొందించిన నిర్దిష్టమైన ఒకానొక పాత దృష్ట్యా ఆవిషృతమవుతాయని చెప్తూ. అందుకు ఉదాహరణగా, “ది ఎంబా సిడర్స్‌' లోని స్టైతర్‌ ప్మాతను ఉదాహరించాడు.!67

ఉ త్తరోత్తరా రూపొందిన వైతన్వా [నవంతి (5౬౭20 0వ 00మ3యష 0బీ) వద్ధతి కథనానికి ఇదే మాతృక అయిందని అ బామ్స్‌ అభి

[24]

868 కథానిక సర్వజ్ఞత్వం రెండు రకాలు : పూర్ణ సర్వజ్ఞత్వం (20501166 ౦మమ1- 5016008), వరిమిత లేదా పాష్షిక సర్వజ్ఞత్వం (1016౭64 0 న. ౦మి15యలులి. వూ ల్హైనర్నూ జ్ఞత్హూం : ప్యాతలు చేసేవీ చూ సేవీ మనస్సులో అను కొనేవీ చెప్పడం, ఆ పాతల ఆకారవికారాలనూ ఎదుర్కొనే సన్ని వేశాలనూ ఏర్పడే సంఘర్షణలనూ వాటి ఫలితాలనూ వివిధ పరిణామాలనూ చ్మితిం డమే పూర్ణసర్వజ్ఞత్వం. పైన పేర్కొన్న పద్మరాజు కథే ఇందుకు ఉదా హరణ. [పపంచకథానికాసాహిత్యంలో పూర్ణసర్వజ్ఞత్వం పదర్శి=చే కథలే ఎక్కువ అనడంలో అతిశయోక్తి లేదు. ఉత్తమ పురుష కథనానికి కాని, పాక్షికసర్వజ్ఞకథనానికి కాని ఉన్న పరిమితులు దీనికి లేకపోవడమే అందుకు కారణం. కథలో వచ్చే సంఘటనలనూ ప్యాతలనూ దేళకాలాట్లో నడిపించ డానికీ ఒక ప్యాతమీదినుంచి మరొక ప్యాతమీదికి దృష్టి మళ్ళించడానికీ, వాళ్ళుమాటల్టో నూ చేతల్లోనూ తాను ఎన్నుకొన్న అంశాలు చెప్పడానికీ (లేదా, మరుగుపరచడానికీ) ఆతనికి సంపూర్ణమైన స్వాతంత్యం ఉంది; దాన్ని ఏనియోగించుకోడంలో గొప్ప సౌకర్యముంది. ఈ తీరు కథనం నిర్వహించేవాళ్ళలో రెండు రకాల తత్త్వాలు కనిపిస్తాయి. ఒకటి చొరబడే. (1960376) త త్వం, రెండోది, చొర బడని (3696 01 ఘమ్రులం౦ం[21) త త్త్వం. చొరబడే తత్త మున్న కథకుడు కేవలం కథ చెప్పడమేకాక, అందులోని ప్మాతల గురించి స్వచ్చగా వ్యాఖ్యానిస్తాడు. (రాచకొండ విశ్వనాథశాస్త్రి 'సబ్బుబిళ్ల"); వాళ్ళ ఉద్దేశాలకూ చర్యలకూ విలువకడతాడు; మానవజీవితాన్ని గురించి సాధారణంగా తాను ఏర్పరచుకొన్న అభ్మిపాయాలను వ్య క్రంచేస్తాడు. ఆంతే కాకుండ్కా తన ఉనికిని వాచ్యంగాకూడా తెలియజేసాడు, ఉదాహరణకు, ఫ్రీపాద ను్ముబహ్మణ్యశాన్త్ర రాసిన “ఇరువురమొక్కచోటికే పోవుదము.]165 అన్న కథలో ఈ వాక్యాలు గమనించవచ్చు : “ఆ ముద్దుబాలకు విధి నిర్ణ

కథానిక : స్వభావపరిశీలన శశ యించిన పాజ్మిగహణమిదియే యని వేము థావబించెదము. ఇంత మాత మునకే ఆ పెండ్రికొడుకునకు తృపియెనదేమో మేము వవ సండాలము”” (శఛూలదండ కలాభివర్ధనీ పరిషత్తు, రాజమండ్రి, 1925, పు. 80).

ఇందుకు భిన్నమైనది చొరబడనిత త్ర్యం. తానేమీ వ్యాఖ్యానాలు చెయ్యకుండా, తీర్పులు చెప్పకుండా వ్యక్తులనూ సన్ని వేశాలనూ చి(తిస్తాడు; నాటకీయమైన దృళ్యాలు [పదర్శిస్తాడు. ఇందులో విషయైకదృష్టే కాని వై య క్రికదృవ్టి [వసరించదు. ఇటువంటి కథకుణ్ణి 'కథకవరిశీలకుడు, (౧22001 0903ల 7200 అనవచ్చు, ఇతడు తన హద్దు మీరి కథారంగం లోకి (వవేశించడం జరగిదు (గురజాడ అప్పారావు “దిద్దుబాటు ౫. ఈ మాదిరి కథల్లో కొందరు, పాతల సంవేదనలనూ మనస్సుల్లోని ఉద్దేశాలనూ కూడా చెప్పరంటూ అృవామ్స్‌, హెమింగ్వే రాసిన 'ది కిల్లర్స్‌, 'ది క్లీన్‌ వెల్‌-లైటెడ్‌ ప్రేస్‌' అన్న కథలను ఉదాహరణలుగా శేర్కొాన్నాడు 16

వరియిలో నర్శడ్జ త్వం ; ఈ రకం దృక్పృథమున్న కథనంలో కథకుడు, (పథమ పురుషలోనే చెప్తాడు. కాని అతడు చెప్పేది, ఒకానొక ప్యాతక్కు లేదా చాలా వరిమితంగా ఉన్న కొన్ని షపాతలకు, అనుభవంలోకి వచ్చినదానికీ ఆలోచనలోకి వచ్చినదానికి అనుభూతి కలిగినదానికీ మాతమే కట్టుబడి ఉంటుంది. అందుకే దీన్ని 'పరిమిత”* మనీ 'పాక్షికిమనీ చెప్పడం జరిగింది (వాసిరెడ్డి సీతాదేవి 'మిసెన్‌ కైలాసం”). ఈ రకమైన వద్ధతిని రాణింపజేసినవాడు హీ జేమ్స్‌ అని చెప్తూ అృబామ్స్‌, వీన్ని [పదర్శించే ప్యాతనతడు,; 065 01 ౫౧7౦7 01 6౯౫167 0 6015010286 అని వరించొడని చెప్పాడు. జేమ్స్‌ కడపటి రచనల్లో కొన్నిటిలో అన్ని సంఘ టనలూ చర్యలూ, అతడు రూపొందించిన నిర్దిష్టమైన ఒకానొక పాత దృష్ట్యా ఆవిష్కతమవుతాయని చెప్తూ. అందుకు ఉదాహరణగా, “ది ఎంబొ సిడర్స్‌' లోని స్టెతర్‌ పాతను ఉదాహరించాడు.167

ఉ త్తరో త్తరా రూపొందిన చైతన్య (నవంతి (566: 01 000301. 0౪౨653) వద్ధతి కథనానికి ఇదే మాతృక అయిందని అబామ్స్‌ అభి

[24]

870 కథానిక [పాయం న చంలు శారంలం రేం?లేం096 రు ఈ6యురుల సకం తాండగా. ౦ 60౧౩౦040౫6 మెజరడదం[, 0 ళష1య్‌. ఇ జూం 16-_ 560666 గ1దు 0660 0552౯72600 09 29 మల” 091086 01 చుం ౧౫ల౫6 ౦8 పంచకం మలుం 206 కంలేషుక్ర మయ. 00%. 56002 6౧6౬ ౦909లుఇ7లా5 €0€621 22000650." 168

ఇంగ్లీషులో ఈ పద్ధతి రూపొందింవినవాడు జేమ్స్‌ జూా:ుస్‌ (దీ వెం 05 భం తముడంల 29 & ంటంర్ర సేకడంి, “ఆ౮1౫5565) దీన్ని తెలుగులోకి (వవేశ పెట్టినవాడు బుచ్చిబాబు (“చైతన్య (సవంతి”

జేమ్స్‌ చెప్పిన 'వైతన్యకేం్యద' కథనం, జామున్‌ 'వై తన్య (సవంతి' ఇతరుల 'ఆత్మవిలోవక కర్తృత్వం (501 ఉ2యుర్ర 22609) లేదా 'ళచయిత అదృశ్యుడవడం" (41320౭22002 0% 6 26600) అన్న వాటిలో విషమైకదృష్టి గల సర్వజ్ఞకథనం కంటె పరిమిత కథనమే ఎక్కువ సమర్థంగా కనిపిస్తుందని అ బామ్స్‌ అన్నాడు.16% క్ష చ్రివర్రి దాంట్లో, జరుగుతున్నదాన్ని గురించి బయటినుంచి ఎవరో చెబుతున్నారన్న స్పృహ పాఠకుడికి ఉంటుంది. కాని ఇందుకు భిన్న ఎగా చేవట్టే పద్ధతిలో మ్మాతం కథన దృక్పథం, కథలోని ఒక ప్మాత స్పృహకు వరిమితమై ఉండి తన కళ్ళముందు జరిగే సంఘటనళ్లోనూ కలిగే అనుభవంలోనూ తానుకూడా పాలువంచుకొంటున్నా నన్న (భమ చదువ రిలో కల్పించడం జరుగుతుంది.

ఉత్తమ వ్రడువత తథనం: కథలో ప్యాత ఆఅఆమునవాడు తన ఉనికి తెలిసేటట్లుగా చెప్పే కథనం ఉత్తమ పురుష కథనం. దీంట్లో తరచుగా,

రు 'నేను/మేము'అన్న [వస్తావనన సాగుతూ ఉంటుంది. ఆ పాత భావాలు ఆతని మాటలోనే. వెలువడుతూ. ఉంటాయి... (పాలగుమ్మి వద్మరాజు “పడవ 1వ యం”, బుచ్చిబాబు “ఆడవి కాచిన వెన్నెల )- ఈ ప్యాత్య కథలో

శథభ్రానిక : స్వభావపరిశీలన త (పధానమైనది కావచ్చు; అపధానమైనది కావచ్చు. ప్మాత స్వభావాన్ని బట్టి గాని, కథలో గల (ప్రాధాన్యాన్ని బట్టిగాని కథనదృక్పథం ఏర్పడుతుంది.

పైన ఉదాహరించిన రచనల మాదిరిగా కథ యావత్తు ఒకేఒక ప్మాత దృక్పళంలో సాగవచ్చు. లేదా, కనక్‌[పవాసి రాసిన “అద్దానికి అటూ ఇటూ” లో మాదిరిగా కథనంలో కొంతభాగం ఒక ప్యాత (మామయ్య దృక్పథలోను, మరికొంత భాగం మరొక ప్యాత (మేనల్డుడు దృక్పథం లోనూ సాగవచ్చు. ఈ కథలో ఈ రెండు ప్మాతలూ విరుద్ధ (ధ్రువాలు. కాని (పతి కథలోనూ అలా సాగనక్క-రలేదు. కథనంలో కొంతభాగం జక ప్మాత ముఖతః వెలువడితే, మరికొంత భాగం మరొక ప్కాత ముఖతః వెలువడుతుంది. ఉదాహరణకు, అంగర వెంశటకృష్ణారావు రానిన 'వోమ గుండం' అన్న కథలో, గోపాల్‌, లత భార్యాభ ర్తలు, వాళ్ళు పాన 'మిన్నీ” “ఫుడ్‌పాయిజనింగ్‌' వల చనిపోయింది. _పనన్న, గోపాల్‌ దంవళుల స్నేహితుడు; మీదు మిక్కిలి, లత అన్నగారికి సహాధ్యాయుడు. దేవుడమ్మ, లత ఇంట్లో వంటమనిషి. జో సెపు, దేవుడమ్మ మగడు. దేవుడమ్మను చంవడంోసం జోనవు వంపిన విషాహారం తినడంవల్ల మిన్నీ చనిపోయింది. కాని ఈ సంగతి తెలియని నలుగురూ ఏదో ఒక కారణంగా ఒకరినొకరు అనుమానిస్తూ బాధపడుతూ ఉంటారు. ఈ నలుగురూ అనుకొనేవాటితో నే కథ చాలావరకు సాగుతుంది. ఈ నలుగురి కఠనాలూ నాలుగు దృక్రా ణాలు; కొంతవరకు వరస్పర పూరకాలు (0యమ్రుములుడన్సా. బుచ్చి బాబు రాసిన "అడవి కాచిన వెన్నెలి కథలో నిర్మల ఆత్మహత్యవిషయమై శ్రీహరి కొంత, మధుసూదనం కొంత రచయిత కొంత చెప్తారు. ఇవి సంభాషణ ధోరజికంటె కథన ధోరణికి సన్నిహితంగా ఉంటూ కథారహ స్యాన్ని ఆవిష్కరి-చడానికి ఉపకరిస్తూ ఉంటాయి.

ఈ తరహా కథనానికి ఒక పరిమితి ఉంది, కథనం నిర్వహించే ప్యాతకు, ఇతివృ త్రవిషయంలోకాని ఇతర పాతల విషయంలో కొని; ఎంత వరకు తెలియడానికి అవకాశం ఉందో అంతవరకే ఆ పాత చెప్పగలుగు

వ్యా కథానిక తుంది; అంతవరకే ఆ కథన సాగుతుంది. రచయితే ఆ పాత (కథకుడ్సు అయినప్పటికీ దృక్పథం మారదు; ఆ ప్యాత పరిజ్ఞానానికి వై ఖరికీ కట్టుబడి పోక తప్పదు. అందుకే, ఈ పద్ధతి కథనాన్ని సుసంగతంగా నిరంపొంచే సంద రృంలో, కథాకథన దృక్పథ:, ఉత్తమ ప్పరుష కథకుడికి తెలిసినదానికీ అతడు అనుభవించేదానికీ, ఇతర ప్మాతలతో మ్రూట్రాడడంవల్ల అతడు [గహించినదానికీ మా[తమే సహజ:గా వరిపాతమవుతంద = టాడు అబామ్స్‌.17 అయితే ఉత్తమ పురుష కథకుల్లోకూడా వై విధ్యం గమని=చా లుటాడాయన. ఉదాహరణకు, “నేను” అని చెప్పే కథకుల్లో ఒకడు, జరిగేవాటికి యాదృచ్చిక సాక్షిభూతుడై (కంంర[0ట5 ఇ1లుటికొ చెపాడు (“హార్డ్‌ అఫ్‌ డార్క్‌నెస్‌” లో మార్జో, కాన్‌రడ్‌ ఇతర రచనల్లో); మరొకడు, కథలో ఆప్రధాన ప్యాతగా నిలిది వెప్తాడు (మెల్విల్‌ రాసిన “మావీ-డిక్‌' లో ఇస్మాయిల్‌, స్కాట్‌ ఫిట్ట్‌జిరాళ్డ్‌ రాసిన “చి (గేట్‌ గాట్స్‌ వీలో నిక్‌ ); ఇంకొకడు. కథలో (వధాన పాత్ర అయి చెపాడు (డెఫో రాసిన 'మాల్‌ ఫ్టాండర్స్‌”, డికెన్స్‌ రాసిన “గేట్‌ ఎక్స్‌ పెక్టేషన్స్‌! మొ, వృి.121 కథాకథన విషయంలో పరస్పర విరుద్ధాలైన దృక్పథాలను. రెండిం

టిని ఈ సందర్భంలోనే “మనించవలసి ఉండి. ఉత్తమ పురుషలో చెప్పే కథకుల్లో కొందరు స్వయంసయమం ,ప్రదర్శిష్తే మరికొందరు (భాంతిశీలం (ప్రదర్శిస్తారు. స్వయంసంయమశీలక కథకుడు (350_000560౪5 మము 02), తానొక కళాఖండం రచిసున్నానన్న స్పృహ ఉన్నవాడు. దాంతో ముడివడి ఉన్న వివిధ విషయాలను పాఠకుడికి తెలియజేస్తాడు. వీట్రిన్స గంభీరంగానె నా చెవృవచ్చు (ఫీలింగ్‌ రాసిన 'టామ్‌ జోన్స్‌" లో కథక్రడ మాదిరిగా), హాస్యస్పోరకంగానై నా చెప్పవచ్చు (స్టైర్న్‌ రాసిన 'టిస్ట్సు షాండీ' లో ట్రీస్టమ్‌ మాదిరిగా); లేదా రెండింటిలో ఏ రకమో స్పష్టంగా.

కథానిక ; స్వభావవరిశీలన 878 “తెలియకుండా ఉండేటట్టు, మధ్యరకంగా చెవవచ్చు. (నాబౌకొఫ్‌ రానిన “కేల్‌ ఫెర్‌' లో మాదిరిగా).172

(భాంతిశీలక కథకుడు లేదా అవిశ్వసనీయ కథకుడు (12111601 యుల 016 మిటు౭6౦0) చేసే వ్యాఖ్యానాలూ క్లే విలువలూ, రచయిత ఏర్పరచుకొన్న నమ్మకాలకు, విలువకళ్లే [ప్రమాణాలకు సరివడవు, రచయిత పాఠకుడికి చెప్పదలచుకొన్నవాటి కివి భిన్నంగా ఉంటాయి. హె్మనీ జేమ్స్‌ రచనల్లో మాదిరిగా చాలా అమాయకత్వంకాని, వరిజ్ఞానాతళయంకాని, నైతిక మాంద్యం (50221 ౦9156065) కాని [పదర్శించే కథకులవ్హ రచనలో (పధానాంశం దెబ్బతింటుంది. వ్యంగ్యధోరణి విసృతంగా సాగి, విషయానికి సంబంధించిన యథార్థాలు ఏమిటో, వాటి మంచిచెడ్డలను నిర్ధారణచెయ్యడానికి తోడ్పడే కీలకాలు ఏమిటో పాఠకుడికి తెలియక గందర గోళమవుతుంది. ఈ కథనధోరణికి ఉదాహరణలు, హెటనీ జేమ్స్‌ రాసిన, “ది ఆ స్పెర్న్‌ పేపర్స్‌), “ది లయర్‌' అన్న కథలు.!?3

మొ త్తంమీద, కథాకథనం ఏ దృక్పథంలో సాగినప్పటికీ ఇతి వృత్తాన్నిబట్టి, సహజంగా సారభూత మై. కేవలం అత్యావళ్యకాలై న ఆంకా లనే కథనంలో పొందువరచాలన్నది సిద్ధాంతం.174 పాలగుమ్మి పద్మరాజు, కొడవటిగంటి కుటుంబరావు ఆర్‌. ఎన్‌. సుదర్శనం మొదలైన తెలుగు కథా నికా రచయితలు దీన్ని సహజంగా పాటిన్తూనే ఉన్నారు.

ఎవరికో సంబంధించిన వృత్తాంతాన్ని ఇతరుడెవరో చెబుతున్నట్టుగా గాని, అది మన కళ్ళముందే జరుగుతున్నట్టుగాగాని సహెగే కథనాన్ని (వ్రథమ పురుష కథనమని, రచయితగాని ప్యాతగాని తాను చూసినట్టుగానో అనుభ వించినట్టుగానో మనస్సులో ఉన్న స్వవిషయం బయల్పరుస్తున్నట్టుగానోసాగే కథనాన్ని (కన్ఫెషన్‌ స్టోథీ) ఉత్తమ పురుష కథనమని పై వరిశీలన వల తేలింది. ఈ రెండూ కాక, ముద్యామ శ్రడవ కథనాన్ని (5౭0096 61501 వెటుదంగ్సు గురించికూడా (వస్తావిస్తూ ొంఠి కృష్ణమూర్తి ఇలా అన్నాడు:

త్ర్‌థ్తి కథానిక

౯4 “నిన్ను” ఒక కథానాయకుడిగా చేసి కథ చెప్పినట్టయితే ఆది ఈ రకంలోకి చేరుతుంది, ఈ రకపు కథలు తెలుగులో చాలా కొద్దిగానే రాయబడాయి.

చి

కం! కథల్లో సామాన్యంగా (కియాపదాలు భవిష్క్రత్త్కాలంలోనే వాడాల్సి వస్తుంది.

““ఇాడ్రవట్రిగంటి కుటుంబరావుగారి “రోడ్డుమీది శవం, అనే కథతో (రెండవ భాగంలో) కొంతవరకు ఈ పద్ధతి వాడబడింది. నా 'మధ్శతరగత్రి మనస్తత్వం* ఈ రక మైన కథే”175

ఈ తీరుకథలు చాలా అరుదుగా కనిపిస్తున్నాయి. వాటిళోకూడ్లా పూరి గా అ తీరులోనే సాగేవి ఇంకా అరుదు. “నిన్ను ఒకకథానాయకుడిగా చేసి” చెప్పిన కథలు ఉండవచ్చు; కాని వాటి కథాకథనం పూర్తిగా చుధ్యమ పురుషలోకి వస్తుందా రాదా అన్నది సందేహాస్పదమైన విషయం. ్రీపాద సుుబహ్మణ్యశాన్త్రు “మార్గదర్శి” కథ ఉంది. ఆందులో ఆద్యంతం ఉలడేే ష్నాతలు రెండే రెండు. ఒకడు శంభుకాన్త్రి, రెండోవాడు ఉద్యోగం వేయించి పెట్టమని సిఫార్సుకోసం వచ్చిన క్మురవాడు. కథలో అంతటా మాట్టాడేవాడు శంభుకాస్త్రి ఒక్కడే. ఉద్యోగార్థి పెదవి కదపడు. అతడు చె ప్పేదేదో కథారంభానికి ముందే చెప్పిఉంటాడు కాబట్టి, అతడు మాట్లాడే వంతు వచ్చిన సందర్భంలో, రచయిత, తలకిందుల కామాలో ఖాళీ చుక, లు

;1 వ ము. న్‌ పెట్టి అ. ) వదిలి పెట్టాడనుకున్న ప్పటికీ అతడి మౌనమే కథ కుడికి (శంభుకాస్త్రీకి భాషణంగా గోచరించి ఉండవచ్చు. అది మౌనం కాకపోతే, రచయిత దాన్ని మరుగువరిచాడినవలసి వస్తుంది. ఇకపోతే ఇందులో “కథకుడు' ఉద్దేశించింది ఎదుటనున్న పతనే అయినప్పటిక్తి అత్యధికభాగం తనను గురించే చెప్పుకున్నాడు. ఈ రకమైన స్వీయకథా కథనంవల “ఉతమ పఫురుష* కథనం కిందికి లెక్కకు వస్తుంది.

రా అక్‌

కథానిక : స్వభావపరిశిలన తి7ర

చెప్పే విషయం యావత్తు ఎదుటి వ్య క్రి గురించే చెప్తూ, అతనితోనే చెప్తూ, తన ఉనికికాని అన్యవ్య క్రి ఉనికికాని లేకుండా పూర్తిగా ఎదుటివ్య క్తి గురించే సాగే కథనాన్ని “మధ్యమ పురుష కథనం” అని చెప్పవలసి ఉంటుంది.

“ఈ కథల్లో సామాన్యంగా [క్రియావదాలు భవిష్కళ్కాలంలోనే వాడాల్సి ఉంటుంది” అన్నాడు కృష్ణమూర్తి. “'సామూన్యంగా' అని చెప్ప బట్టి భవివ్యత్తద్ధర్మంతోబాటు భూతవ ర్రమానకాలాల్లో కూడా సాగే అవకాశం కూడా ఉందని గమనించవచ్చు.

ఈ మాదిరి కథనం [వయోగవై విధ్యాన్ని (వదర్శంచినట్టుగా [వయోగసౌలభ్యాన్ని (పదర్శించకపోవడంవల్ద కాబోలు, [వచురంకాలేదు.

ఎన్‌ ఫైక్షాపేడియా బిటానికా (సంపుటి 20, మ్ముదణ 19047 పుట 580)లో కథానిక్నావ్యకియ వ్యాసకర్త, నవలకూ చిన్ననవలకూ కథానికకూ గల భేదాలను సూచిస్తూ మొదటి రెండురూపాలకూ వరిమాణాత్మక మైన భేదం ఉంటే మూడోదానికి గుణాత్మకమైన భేదం ఉంటుందన్నాడు. కథనాన్నిబట్టి చూస్తే, నవలకంటె చిన్ననవలలో గాఢత ఎక్కువ ఉంటుంది; వ్యక్తులూ వ్యవహారాలూ చి తంచడంలో విస్సృతిమాత్రం తగ్గదు. అందువల్ధి ఆ రెండింటినీ జాతిరీత్యాభిన్న మైనవని భావించవలసినంతగా ధోరణి మార లేదని ఆయన అన్నాడు వాటితో పోల్చి చూస్తే, కథనవద్ధతి ఒక్కటే కాదు. వ్యక్తులూ వ్యవహారాల చ్నితణకూడా గాఢంగానే ఉంటుంది. దాని మూలంగా జిగీ బిగీ చేకూరతాయి.

విక్టర్‌ జోన్స్‌ (“క్రియేటివ్‌ రైటింగ్‌*, పు,28) సంక్షివ్రతను గురించి చెప్తూ కథకు తన్యత (18050%) ను కూర్చే ఈ పద్ధతి ఉత్తమ రచనకు నాణ్యం చేకూరుస్తుందని చెప్పడ మేకాక, బిగిలేని 'వదులు వదులు” రచన, నాణ్యాన్ని కోల్పోతుందనినూడా స్పష్టంచేళాడు. నవల నిషయంలోనే అలా చెప్పినవ్పుడు కథానిక విషయంలో పత్యేకించి చెవ్పనక్కరలేదు. “అవసర

876 కథానిక మైన సమాచారం కొంత్క తరవాత చేర్చవలసిరావచ్చు. అయితే ఒక పేర్శాగాపులోనో, ఒక అధ్యాయంలోనో చెప్పడానికి పూనుకొన్న దాన్ని శేవలం ఒకటి రెండు మాటలతో సరి పెట్టవచ్చు. రచయితకు క తెళను మించిన ఉత్తమమి[తుడు లేడు.” న్‌ కథలో వికాసం, మొదటినుంచి చివరివరకు ఒకే వేగంలో సాగ నట్టయితే పాఠకుడికి విసుగె త్రిస్తుంది; తేజోవిహినమవుతుంది. జీవితంలో మాదిరి కాకుండా పోతుంది; యతథార్థంలో దేనికీ పోలిక లేకుండా అవుతు=ది. భౌతిక (వపంచంలో ఇలా ఉండదు. “నిదాణమై ఉన్న అగ్ని పర్వతంలో నుంచి. సెగలూ పొగలూ చిమ్ముతూ లావా పెల్దబకవచ్చు; ఎక్కడో దూరాన మెరిసే నక్మతగోళం ఒకటి ఫటాలున బద్దలైపోవన్ను; ఇక్కడ ఒక పసిపాప కన్నుతెరవవచ్చు; అక్కడ ఒక ముసలాయన కన్నుముయ్య వచ్చు. ఈ మాదిరి పరిణామాలను (ప్రపంచమే (పచబిందిస్తున్నప్పుడు, ఓక రచయిత రచనలో కనిపించకపోవడంలో అర్థంలేదు. కాబటి నవలా ర్శిస్తే, కథానికారచమిుత, కనీసం (పధానమైన దొక్కటయినా (వదర్శిసాడు కథనం దీనికి అద్దంపడుతుంది. - అయితే కథలో బిగి సడలకుండా ఉండాలనే ఉదేళంతో కొన్ని గో క్‌

అపరాధ పరిశోధక నవలల్లో మాది3గా, మరీ బ్మరబిగిసిపోయేటట్టు రాసినా చదవడం కష్టమే. మానవజీవితంలో మాతమే కాదు; కథాకథనంలోకూడా వట్టూ విడుపూ ఉండాలి, అప్పుడే రచనకు అందం వస్తుంది. పాఠకుడికి ఆహాదం కలుగుతుంది; అకర్షణ ఏర్పడుతుంది. ఆతనికి కావలసినదలా

ణు రా కథలో ఎప్పుడూ ఏదో ఒకటి జరుగుతుండాలి._అం టే, దానికి చలనం ఉండాలన్న మాట. అది కథనంలో ద్యోతకం కావాలి. వరన

ణు జదిష విషయాన్నికొని, వ్యక్తుల ఆకారవికారాలనుకాని, మానసిక ఫితినికాని, జరిగే సంఘటననుకాని, ఏర్పడే సన్నివేశాన్నికాని, కనబడే థి

“కథానిక : స్వభావపరిశిలన 877 దృశ్యాన్నికాని ఇంద్రియగోచరమయ్యే విధంగా చ్నితించడం వర్ణన (రేలు యిడంగు. దీనికి తోడ్చడేవి ఉపమానాది అలంకారాలు. ఇవి సంషివ్తంగా, [పతీకాత్మకం (50100110) గా ఉండటం కథానిక్నాప్మకియకు ముఖ్యం.

భాషాధ్వనులకు లిపిసంకేతాలు వాడతాం. స్కౌట్టు; గ్లెడ్డు పోలీసులు కొన్ని గుర్తులు వాడతారు. మనస్సులో ఉన్న భావాలను తెలన డానికి కొన్ని రకాల ధ్వనులు వెలువరిస్తాం: శరీరావయవాల కదలికలు కనబరుస్తాం; ముఖాన్ని అద్దంలా (పదర్శిస్తాం. మాటలు ఈ టెలూ కావచ్చు. నవ్వులూ పువ్వులూ కావచ్చు. ఒక్కొక్క రంగు ఒక్కొక్క గుణాన్ని (వదర్శిస్తుంది; ఒక్కొక్క వని ఒక్కొాక- చిత్తవృ త్రిని ఆవిష్కరిస్తుంది. ఈ విధంగా అమూ ర్తమైన భావాలకూ గుణాలకూ మూ ర్రిమత్వం సిద్ధింప జేసేది వర్ణన. ఇది ఒక్కౌాక్యా సాంస్కృతిక సమూహంలో ఒక్కొక్క “తీరుగా ఆభివ్య క్రమవుతూ ఉంటుంది.

ఒక శిల్పాన్నికాని, ఒక చితపటాన్నికాని, ఒక ఛాయాచి[తాన్ని కాని, ఒక వ్యక్తి రూపాన్నికాని, ఒక దృళ్యాన్నికాని, చూసినప్పుడు ఒకా నొక అనుభూతి మన మనస్సుమీద మ్యుదవేస్తుంది. ఒకి వాసన, ఒక స్పర్శ; ఒక రుచి, ఒక నాదం, ఒక రూవం మనలో నిదాణమై ఉన్న సహజాతా లను కట్టి లేపుతాయి. నిత్యజీవితంలో కలిగే ఈ అనుభవవై విధ్యం కళా సృష్టిలోకూడా సంవేద్యమవుతుంది, సామాజికుడికి అనుభూతమవుతుంది.

ఈ విధమైన [పభావం కలిగించడానికి ఒక్కొక్క కళ్ళాపష్మకియకు ఒక్కొక్క వాహకం (మి౭యయు) ఉంటుంది. సాహిత్యానికున్న వాహకం భాష. భాష అంటే మాటల మూటే కావచ్చు. కాని, దేవులపల్లి కృన్ణళాస్రి గారు చెప్పినట్టుగా, మాటకుకూడా రంగూ రుబీ వాసనా ఉంటాయి. ఒక్కొక్క మాట, పరువంతో వరవళ్ళు తొక్కుతుంటుంది; ఒక్కొక్కటి ముక్కుతూ. మూలుగుతూ ముసలికంపు కొడుతూ ఉంటుంది. కొన్ని మాటలు గుడ్డివయితే కొన్ని కుంటివవుతాయి. కాబట్టీ సందర్భానికి అను

ల్‌792 కథానిక' తుంది; అంతవరకే ఆ కథనం సాగుతుంది. రచయితే ఆ పాత (కథకుడు అమినప్పటికీ దృక్పథం మారదు; ఆ ప్యాత పరిజ్ఞానానికీ వై ఖరికీ కట్టుబడి హో తప్పదు. ఆందుకే, ఈ పద్దతి కథనాన్ని సుసంగతంగా నిర్సహించే సంద ర్భంలో, కథాకథన దృక్పథం, ఉత్తమ పురుష కథకుడికి తెలిసినదానికీ అతడు అనుభవించేదానికీ, ఇతర ప్యాతలతో మాట్టాడడ ంవల్ట అతడు (గహించినదానికీ మాత్రమే సహజంగా _పరిపితమపుతుంద:టాడు అబామ్స్‌.1 అయితే ఉత్తమ పురుష కథకుల్లోకూడా వైవిధ్యం గమనించా లుంటాడాయన, ఉదాహరణకు, “నేను” అని చెప్పే కథకుల్లో ఒకడు, జరిగేవాటికి యాదృచ్చిక సావీభూతుడైై (శం1049 వ. చెపాడు (“హార్డ్‌ ఆఫ్‌ డార్క్‌నెస్‌' లో మార్గో, కాన్‌రడ్‌ ఇతర రచనల్లో); మరొకడు, కథలో ఆపధాన పాళగా నిలిచి చెప్తాడు (మెల్విల్‌ రాసిన “మావీ..డిక్‌' లో ఇస్మాయిల్‌, స్కాట్‌ ఫిట్ట్‌జిరాల్డ్‌ రాసిన 'ది (గేట్‌ గాట్స్‌ వీ లో నిక్‌); ఇంకొకడు. కథలో (ప్రధాన పాత అయి చెప్తాడు (జఫో రాసిన 'మాల్‌ ఫ్టాండర్స్‌”, డికెన్స్‌ రాసిన “గేట్‌ ఎక్స్‌ పెక్టేషన్స్‌” మొ. విి.121 కథాకథన విషయంలో పరస్పర విరుద్ధాలైన దృక్పథాలను రెండిం

టిని ఈ సందర్భంలోనే గమనించవలసి ఉంది. ఉత్తమ పురుషలో చెప్పే కథకుల్లో కొందరు స్వయంసయమం (పదర్శిస్తే మరికొందరు [భాంతిశీలం (వదర్శిస్తారు. స్వయంసంయమశీలక కథకుడు (361%.00050;1013 200_ €ంసు, తానొక కళాఖండం రచిస్తున్నానన్న స్పృహ ఉన్నవాడు. దాంత్రో ముడివడి ఉన్న వివిధ విషయాలను హౌఠకుడికి తెలియజేస్తాడు. వీట గంభీరంగానై నా చెప్పవచ్చు (ఫీల్డింగ్‌ రాసిన 'టామ్‌ జోన్స్‌" లో కథకుడి మాదిరిగా), హాస్యస్కోరకంగానై నా చెప్పవచ్చు (స్టైర్న్‌ రాసిన 'టీస్టమ్‌ షాండీ” లో టీస్టమ్‌ మాదిరిగా); లేదా రెండింటిలో ఏ రకమో స్పష్టంగా.

కథానిక ; స్వభావవరిశీలన 878 తెలియకుండా ఉండేటట్టు, మధ్యరకంగా చెవ్పవచ్చు. (నాబొకొఫ్‌ రాసిన “పేల్‌ ఫైర్‌” లో మాదిరిగా).172

(భ్రాంతిశీలక కథకుడు లేదా అవిశ్వసనీయ కథకుడు (2111018602 ౪౨26112016 మిఖం26ంం) చేసే వ్యాఖ్యానాలూ కల్లే విలువలూ, రచయిత ఏర్పరచుకొన్న నమ్మకాలకు, విలువకథ్హే [పమాణాలకు సరినడవు, రచయిత పాఠకుడికి చెప్పదలచుకొన్నవాటి కివి భిన్నంగా ఉంటాయి. హె(నీ జేమ్స్‌ రచనల్లో మాదిరిగా, చాలా అమాయకత్వంకాని, వరిజ్ఞానాతిశ యంకాని, నైతిక మాంద్యం (0121 ౦0003లబ్క్ఫ). కాని (వదర్శించే కథకులవల్లి రచనలో [వధానాంళం దెబ్బతింటుంది. వ్యంగ్యధోరణి విసృతంగా సాగి, విషయానికి సంబంధించిన యథార్థాలు వమిటో, వాటి మంచిచెడ్డలను నిర్ధారణచెయ్యడానికి తోడ్పడే కీలకాలు వమిటో పొఠకుడికి తెలియక గందర గోళమవుతుంది. ఈ కథనధోరణికి ఉదాహరణలు, హనీ జేమ్స్‌ రాసిన, “ది ఆ స్పెర్స్న్‌ పేపర్స్‌”, “ది లయర్‌' అన్న కథలు!

మొ త్తంమీద, కథాకథనం ఏ దృక్పథంలో సౌగినప్పటికీ ఇతి వృత్తాన్నిబట్టి సహజంగా సారఖభూతమై._ కేవలం ఆత్యావశ్యకాలై న అంకా లనే కథనంలో పొందువరచాలన్నది సిద్ధాంతం.174 పాలగుమ్మి పద్మరాజు, కొడవటిగంటి కుటుంబరావు ఆర్‌. ఎన్‌, సుదర్శనం మొదలైన తెలుగు కథా నికా రచయితలు దీన్ని సహజంగా పాటిస్తూనే ఉన్నారు.

ఎవరికో సంబంధించిన వృత్తాంతాన్ని ఇతరుడెవరో చెబుతున్నట్టుగా గాని, అది మన కళ్ళముందే జరుగుతున్నట్టుగాగాని సాగే కథనాన్ని (ప్రథమ పురుష కథనమని, రచయితగాని ప్యాతగాని తాను చూసినట్టుగానో అనుభ వించినట్టుగానో మనస్సులో ఉన్న స్వవిషయం బయల్పరుస్తున్నట్టుగానోసాగే కథనాన్ని (కన్ఫెషన్‌ స్టోఢ్రీ ఉ త్తమ పురుష కథనమని పై పరిశీలన వల్ద తేలింది. ఈ రెండూ కాక, తుద్యూతు శుథవ కథనాన్ని (520026 ఛలుం౦ం10 వితంజడ౦స్సు గురించికూడా (వస్తావిస్తూ శొంఠి కృష్ణమూర్తి ఇలా అన్నాడు;

874 కథానిక

“ “నిన్ను ఒక కథానాయకుడిగా. చేసి కథ చెప్పినట్టయితే అది ఈ రకంలోకి చేరుతుంది. ఈ రకపు కథలు తెలుగులో చాలా కొద్దిగానే రాయబడ్డాయి.

ద

“క్ర కథల్లో సామాన్యంగా [కియాపదాలు భవిష్క్రత్త్కాలంలోనే

“ఇాడ్లవటిగంటి కుటుంబరావుగారి '“రోడ్డుమీది శవం, అనే కథలో (రండవ భాగంలో) కొంతవరకు ఈ పద్ధతి వాడబడింది. నా 'మధ్నతరగతి మనస్తత్వం' ఈ రక మైన కథే175

ఈ తీరుకథలు చాలా అరుదుగా కనిపిస్తున్నాయి. వాటిళోకూడా పూరి గా ఆ తీరులోనే సాగేవి ఇంకా అరుదు. “నిన్ను ఒకకథానాయకుడిగా చేసి” చెప్పిన కథలు ఉండవచ్చు; కాని వాటి కథాకథనం పూ ద్రిగా మధ్యమ పురుషలోకి వస్తుందా రాదా అన్నది సందేహాస్పదమైన విషయం. శ్రీపాద సుుబహ్మణ్యశానస్త్రి “మార్గదర్శి కథ ఉంది. అందులో ఆద్యంతం ఉండే పాాతలు రండే రండు. ఒకడు శంభుకాన్తు, రెండోవాడు ఉద్యోగం వేయించి "పెట్టమని సిఫార్చ్పుకోసం వచ్చిన కరవాడు. కథలో అంతటా మాట్టాడేవాడు శంభుకాన్త్ర ఒక్కడే. ఉద్యోగార్థి పెదవి కదవడు. అతడు చెప్పేదేదో కథారంభానికి ముందే చెప్పిఉంటాడు కాబట్టి, అతడు మాటాడే వంతు

ల

వచ్చిన సందర్భంలో, రచయిత, తలకిందుల కామాల్లో ఖాళీ చుక్కలు పెట్టి (““..........-*”) వదిలి పెట్టాడనుకున్నప్పటికీ అతడి మౌనమే కథ్ర కుడికి (శంభుకాస్త్రీక్సి భాషణంగా గోచరించి ఉండవచ్చు. అది మౌనం కాకటోతే, రచయిత దాన్ని మరుగువరిచాడినవలసి వస్తుంది. ఇకపోత్త ఇందులో “కథకుడు” ఉద్దేశించింది ఎదుటనున్న పొత్రనే అయినప్పటికి ఆత్యధికభాగం తనను గురించే చెప్పుకున్నాడు. ఈ రకమైన స్వీయ్యథ్రా

లా తలాకీ

కథానిక : స్వభావపరిశీలన తశ

చెప్పే విషయం యావత్తు ఎదుటి వ్యక్తి గురించే చెప్తూ, అతనితోనే చెప్తూ, తన ఉనికికాని అన్యవ్య క్రి ఉనికికాని లేకుండా పూర్తిగా ఎదుటివ్య క్తి గురించే సాగే కథనాన్ని “మధ్యమ పురుష కథనం' అని చెప్పవలసి ఉంటుంది.

“ఈ కథల్లో సామాన్యంగా (కియావదాలు భవిష్కత్కాలంలోనే వాడాల్సి ఉంటుంది” అన్నాడు కృష్ణమూర్తి, 'సామాన్యంగా' అని చెప్ప బట్టి భవివ్యత్తద్ధర్మంతోబాటు భూతవ ర్తమానకాలాల్లో కూడా సాగే అవకాశం కూడా ఉందని గమనించవచ్చు.

ఈ మాదిరి కథనం [వయోగవై విధ్యాన్ని (వదర్శించినట్టుగా [(వయోగనొలభ్యాన్ని (వదర్శించకపోవడం వజ కాబోలు, [వచురంకాలేదు.

ఎన్‌ మెక్టొపేడియా (బిటానికా (సంపుటి £0, మ్యృుదణ 184, పుట 580లో కిథానికావ్యకియ వ్యాసకర్త, నవలకూ చిన్ననవలకూ కథానికకూ గల భేదాలను సూచిస్తూ మొదటి రెండురూపాలకూ పరిమాణాత్మక మైన ఖేదం ఉంటే మూడోదానికి గుణాత్మకమైన భేదం ఉంటుందన్నాడు. కథనాన్నిబట్టీ చూస్తే, నవలకంటె చిన్ననవలలో గాఢత ఎక్కువ ఉంటుంది; వ్యక్తులూ వ్యవహారాలూ చితంచడంలో విస్తృతిమాతం తగ్గదు. అందువల ఆ రెండింటినీ జాతిరీత్యాభిన్న మైనవని భావించవలసినంతగా ధోరణి మార లేదని ఆయన అన్నాడు వాటితో పోల్చి చూస్తే, కథనవద్ధతి ఒక్కటే కాదు. వ్యక్తులూ వ్యవహారాల చితణకూడా గాఢంగానే ఉంటుంది. దాని మూలంగా జిగీ బిగీ చేకూరతాయి.

విక్టర్‌ జోన్స్‌ (“కియేటివ్‌ రైటింగ్‌”, పు28) సంక్షివ్రతను గురించి చెప్తూ, కథకు తన్యత (605300) ను కూర్చే ఈ పద్ధతి ఉత్తమ రచనకు నాణ్యం చేకూరుస్తుందని చెప్పడ మేకాక, బిగిలేని 'వదులు వదులు" రచన, నాణ్యాన్ని కోల్పోతుందనినూడా స్పష్టంచేశాడు. నవల నిషయంలోనే అలా చెప్పినవ్వుడు కథానిక విషయంలో ,పత్యేకించి చెప్పనక్కరలేదు, “అవసర

8/6 కథానిక మైన సమాచారం కొంత, తరవాత చేర్చవలసిరావచ్చు. అయితే ఒక పేర్షాగాపులోనో, ఒక అధ్యాయంలోనో చెప్పడానికి పూనుకొన్న దాన్ని కేవలం ఒకటి రెండు మాటలతో సరిషెట్టవచ్చు. రచయితకు క తెరను మించిన ఉత్తమమి[తుడు లేడు.” కథలో వికాసం, మొదటినుంచి చివరివరకు ఒకే వేగంలో సాగి నట్టయితే పాఠకుడికి విసుగెత్తిస్తుంది; తేజోవిహీనమవుతుంది. జీవితంలో మాదిరి కాకుండా పోతుంది; యథార్థంలో దేనికీ పోలిక లేకుండా అవుతుంది. భౌతిక (వపంచంలో ఇలా ఉండదు, “నిదాణమై ఉన్న అగ్ని పర్వతంలో నుంచి. సెగలూ పొగలూ చిమ్ముతూ లావా 'పెల్టుబకవచ్చు; ఎక్కడో దూరాన మెరిసే నక్షతగోళం ఒకటి ఫటాలున బద్దలైపోవన్ను; ఇక గ్రాడ్‌ ఒక పసిపాప కన్ను తెరవవచ్చు; అక్కడ ఒక ముసలాయన కన్నుముయ్య వచ్చు. ఈ మాదిరి పరిణామాలను (ప్రవంచమే _పతబించిస్తున్నప్పుడు, ఓక రచయిత రచనతో కనిపించకపోవడంలో అర్థంలేదు. కాబట్టి నవలా రచయిత, పభావస్పోరకమైన ఈ మాదిరి పరిణామాలను అనేకం (ప్రద ర్శిస్తే, కథాసికారచముత, కనీసం (వధానమైన దొక్కుటయినా (దర్శిస్తాడు, కథనం దీనికి అద్దంపడుతుంది. అయితే కథలో బిగి సడలకుండా ఉండాలనే ఉద్దేశంతో, కొన్ని ఆపరాధ పరిశోధక నవలల్లో మాది3గా, మరి బి ర్రబిగిసిపోయేటట్టు రాసినా చదవడం కష్టమే, మానవజీవితంలో మాతమే కాదు; కథాకథనంలోకూడా పట్టూ విడుపూ ఉండాలి, అప్పుడే రచనకు అందం వసుఎది, పాఠకుడ్పిక్తి ఆహ్హాదం కలుగుతుంది; ఆకర్షణ ఏర్పడుతుంది. అతనికి కావలసినదలా కథలో ఎప్పుడూ ఏదో ఒకటి జరుగుతుండాలి._అం టే, దానికి చలన ఉండాలన్న మాట. ఆది కథనంలో ద్యోతకం కావాలి. వర్ణన ఉద్దిష్ట విషయాన్ని కాని, వ్యక్తుల ఆకారవికారాలనుకానిి మాన్సస్సిళ్ర స్థితినికాని జరిగే సంఘటననుకాని, ఏర్పడే సన్నివేకాన్నికాని, కనబడే

"కథానిక :; స్వభావపరిశీలన త్‌ దృక్యాన్నికాని ఇం్యదియగోచరమయ్యే విధంగా చితించడం వర్డన (665- యుడంగ్యు. దీనికి తోడ్చడేవి ఉపమానాది అలంకారాలు. ఇవి సంక్షిప్తంగా, [పతీకాత్మకం (5౫00110) గా ఉండటం కథానిక్నాస్నకియకు ముఖ్యం.

భాషాధ్వనులకు లిపిసంకేతాలు వాడతాం. స్కొట్టు, గ్లైడ్డుః పోలీసులు కొన్ని గుర్తులు వాడతారు. మనస్సులో ఉన్న కావాలను తెలవ డానికి కొన్ని రకాల ధ్వనులు వెలువరిస్తాం: శరీరావయవాల కదలికలు కనబరుస్తాం; ముఖాన్ని అద్దంలా వదర్శిస్తాం. మాటలు ఈ టెలూ కావచ్చు. నవ్వులూ పువ్వులూ కావచ్చు. ఒక్కొక్క రంగు ఒక్కొక్క గుణాన్ని (వదర్శిస్తుంది; ఒక్కొక్క వని ఒక్కొక్క చిత్తవృ తిని ఆవిష్కరిస్తుంది. ఈ విధంగా అమూ ర్తమైన థావాలకూ గుణాలకూ మూర్తిమత్వం నద్ధింవ జేసేది వర్ణన. ఇది ఒక్కొక్క సాంస్కృతిక సమూహంలో ఒక్కొక్క తీరుగా ఆభివ్య క్త్షమవుతూ ఉంటుంది.

ఒక శిల్పాన్నికాని, ఒక చితవటాన్నికాని, ఒక ఛాయాచితాన్ని కాని ఒక వ్యక్తి రూపాన్నికాని, ఒక దృళ్యాన్నికాని, చూసినప్పుడు ఒకా నొక అనుభూతి మన మనస్సుమీద మ్యుదవేస్తుంది, ఒక వాసన, ఒక స్పర్శ, ఒక రుచి, ఒక నాదం, ఒక రూవం మనళో నిదాణమై ఉన్న సహజాతా లను తట్టి లేపుతాయి. నిత్యజీవితంలో కలిగే ఈ అనుభవవై విధ్యం కళా సృష్టిలోకూడా సంవేదృ్యమవుతుంది. సామాజికుడికి అనుభూతమవుతుంది.

ఈ విధమైన [వభావం కలిగించడానికి ఒక్కొక్క కళాష్మకియకు ఒక్కొక్క వాహకం (మ౭రళయి) ఉంటుంది. సాహిత్యానికున్న వాహకం భాష. భాష అంటే మాటల మూటే కావచ్చు. కాని, దేవులపల్లి కృష్ణళాగ్త్రి గారు చెప్పినట్టుగా, మాటకుకూడా రంగూ రుబీ వాసనా ఉంటాయి. ఒక్కొక్క మాట్క పరువంతో పరవళ్ళు తొక్కుతుంటుంది; ఒక్కొక్కటి ముక్కుతూ. మ్రూలుగుతూ ముసలికంపు కొడుతూ ఉంటుంది. కొన్ని మాటలు గుడ్డివయితే కొన్ని కుంటివవుతాయి. కాబట్టీ సందర్భానికి అను

878 కథానిక వైన మాటలు, జనంలో జీవిస్తున్న మాటలు, ఎన్నికైన మాటలు, మన్ని శెన మాటలు ఏ రచనాకైనా వన్నె చేకూరుస్తాయి. కథాకఠథనంలో కావల సినవి ఇవే. కథారూపం మొత్తంలో కథనాని కెంత (పాముఖ్యం ఉందో, ఆ కథనంతో వర్ణన కంత (ప్రాముఖ్యం ఉంది. అంతమా[తాన, క్రేటన్‌ హామిల్టన్‌ చెప్పినట్టుగా, వర్ణన ఎప్పుడూ కథనానికి గౌణమే (58002627) నన్న విషయం షరిచిపోగూడదు.

నిత్యజీవితంలో వ్యక్తులలాగే సాహిత్యంలో ప్మాతలుకూడా జీవం పోసుకొని మన కళ్ళముందు మసులుతూ ఉంటారు. వాళ్ళలో రకరకాల రూపురేకలు, రకరకాల కష్టసుఖాలు, ఆశయాలు, ఆలోచనలు, అనుభవాలు, సంవేదనల్సు బాధలు, భయాలు, అందచందాలు, శ క్రిసామర్థ్యాలు, మొద లై నవెన్నో పొడగడతాయి. వాటన్నిటినీ రచయిత చితీకరిస్తాడు,

(పథ్యాత కథానికారచయిత హ్టైబర్ట్‌, మపాసాకు ఇలా చెప్పాడు ; “వర్జింపబూనిన (పతి వస్తువును మిక్కలి శ్రద్ధతో చూడాలి. ఆ విధంగా చాలాకాలంవరకూ చూస్తూ ఉండాలి. ఇంతకు ముందు ఇతరులు పంరిశ్తీ లించసిది, వర్షింపనిది ఒక అంశం దొరికే వరకు చూడాలి. (వతి వస్తువుతో అపరిశీలితమగు ఒక అంశ ఎప్పుడూ ఉ*టుంది.4.* వంత చిన్న వసు వైనా అందులో అపరిచితమైనదేదో కొంత ఉంటుంది... దాన్ని కనిపెట్టు. ఒక అగ్నిజ్వూలను మైదానంలో ఒక చెట్టును వర్ణించాలం టే వాటిని చూస్తూ ఉండు. ఆ జ్వాల, ఆ చెట్టు, తక్కిన ఇతర జ్వాాలంతోను, ఇతర చెటతోను ఎట్టి పోలిక లేకుండా, కొత్తవీ అవురూపమైనవీ అయ్యేటంతవరకు వాటిని చూస్తూ ఉండు.

'“స్వతఃల్పనం చేయనేర్చుకోవటానికి అదే మార్గం"””175 పె వాక్యాల్లో రెండంళాలు [ప్రముఖంగా కనిపిస్తాయి : (1) రచయితకు నికిత మైన పరిశీలన ఉండాలి; (బి) న్‌ వరిశీలనద్వారా కొత్తదనం గమనించి, కొత్రఊహ జోడించి, సరికొ త్తరకంగా చెప్పాలి. గతానుగతిక మైన వర్ణనలు

కథానిక : స్వభావపరిశీలన త్ర్‌79ొ ఏ పాఠకుడికి రుచించవు. విషయం పాతదైనా, రచయిత దానిమీద _పస రించే చూపు కొ త్రగా ఉన్నప్పుడే రాణిస్తుంది; మౌలికత భాసిస్తుంది. అందుకే (పఖ్యాత కథారచయిత కీ. శే. బుచ్చిబాబుగారు ఈ వ్యాసక ర్తతో ఒకసారి ముచ్చటిస్తూ, “అమ్మాయి మొహాన్ని చం[దబింబంతో పోల్చేవాడి. కన్నా రైలింజను దీవంతో పోల్చేవాడిలో ఒరిజినాలిటి ఉందంటాను" అన్నారు.

వర్ణనలో కొత్తదనం ఒక్కటే. చాలదు. సామాన్యుడికి సైతం

నులువుగా అర్థమయ్యే తేలిక మాటలతో సంక్‌ వ్రంగా చెప్పినప్పుడే వర్ణన వన్నె కెక్కుతుఎది. టాల్‌స్టాయ్‌, శెకోవ్‌ వంటి రచయితలకు సారళ్యం ఇష్టం. “సూర్యుడు ఉదయిసాడు, అస్తమిస్తాడు. వత్తులు పాడతాయి'”* అంటూ రాస్తాడు టాల్‌స్టాయ్‌. “ది డ్యూయల్‌" అన్న రచనలో ఛెకోవ్‌ ఇలా వర్డిస్తాడు ; ఒక చుక్క, బెదురుబెదురుగా తొంగిచూసి తన ఒంటి కన్ను మిణకరించింది.!”” కథలో అనవసర మైన అంశం వీ ఒకగ్టాటి ఉన్నా, రచయిత చాన్ని నిర్దాక్షిణ్యంగా పరిహరించాలంటూ ఛెకోవ్‌ చెప్పిన అభి [ప్రాయం వర్దనకు కూడా వర్తిస్తుంది ;

“ళలూలిమక్ర చజ6 సడ 0 *లటేజడం 60 10 ముకి పే౬ి *ళరు16990”. ంంళం. జాడ. 1 మి చల ము యే1ై0లు 004 327 దుడ6 2 క్రజరి షేటంక్ర 00 2 92 మ ఈత 5600964 0౯ లఘ య౭09ల 6 ముణం6 ౪శచుంటం ఈల 06 శంయేజుక్రండ. ఓ అనవనర మైనదేవీ కథలో ఉండగూడదన్న విషయం అందరకీ అ౭గీకారయోగ్య మైనదే. కాని గోడమీద తుపాకి వేలాడుతున్నట్టు మొదట్లో రాసినంత మ్యాతాన తరవాత ఎప్పుడో అది పేలాలన్న నియమం ఎందుకో సరిగా అర్థంకాదు. డాన్ని “నేను అంగీకరించలేను” అంటాడు బుచ్చిబాబు.*గె గోడకు ఉన్న తుపాకికి, లేదా దాని యజమానికి, గతచర్మిత కొంత ఉండి ఉండవచ్చు, ఆ గతచర్శిపకది సంకేతం కావచ్చు, అటువంటప్పుడు న్‌

480 కథానిక తుపాకి పేలవలసిన అవసరం ఏమీ ఉండదు. పేలినా పేలకపోయినా, ఏడో ఒకరకంగా అది అర్ధవంతమై ఉండాలి; వస్తుస్వభావానిక్‌ అనుగుణంగా ఉండాలి; కథలో చితించే సమా జసంస్కృృతికది అనుగుణంగాను భావ గ్చ్రోరకంగాను ఉండాలి. పాతల వర్ణను గురించి [పస్తావిస్తూ విక్టర్‌ జోన్స్‌, “నవలలో అయితే దాదాపు పుస్తకమంతటా వర్షించగలవెమో కాని, కథానికలో మాత్రం. ఆది కేవలం నగిషీపని చూపవలసిన రత్న మైతే తప్ప (౫౫౭౦ ౨0౬ ఇజలి... ఒక్కటి రెండు పంక్తుల్లో తృ ప్తికరంగా చెప్పాలి అన్నాడు,180 తనకు కనిపిస్తున్న వ్యక్రి ఎవరో, ఆతడు ఎప్పుడు, ఎక్కడ ఉన్నాడో వెంటనే పాఠకుడికి తెలియాలి. కాబట్టి సున్పష్టమైన, సంక్షివమైన సన్ని వేళచ్చితణ కావించవలసిన బాధ్యత రచయితమీద ఉంటుంది. ఆ సన్ని వేశంలో ఉన్న వ్య కిని, స్థలాన్ని, పరిస్థితిని సూటిగా చప్పున చెప్పాలి. అలా చెప్పకపోయినట్లయితే, తాను ఎక్కడున్నదీ ఏం చూస్తున్నదీ ఎవరిని చూస్తు న్నదీ పాఠకుడు తెలుసుకోలేక గాభరా పడతాడు. ఈ విధంగా, రచయిత మనస్సులో ఉన్నది సరిగా వ్యక్తంకాకటోవడంవల్ట రచనకే నష్టం వాటిల్టు తుంది. (పవేళ పెట్టినప్పుడే వాటిని చెప్పకపో యినట్టమితే, పాఠకుడు దో ఊహించుకోడం, ఉత్తరోత్తరా వచ్చే వర్ణన దానికి భిన్నంగా ఉండటం జరిగి పొరపాటుపడటానిక్‌ అవరాశమిచ్చినట్రవుతుంది. ల

ప అయిత్తే కథాగమనాన్ని నిలిపేసి ప్మాతనో కాలాన్నో సన్ని

శాన్నో నిలబెట్టి చె తించాలనికానె, చితణ అంతా ఒక్కచోటే ఒక సందర్భంలోనే పూర్తిగా జరగాలసికాని ఆఅరంకాదు. చెయ్యి తిరిగిన కథా

| _ థి ర్‌ నికారచయితలు అలా చెయ్యలేదు కూడా. ఉదాహరణకు, సోమరట్‌ ఆను చేయదలచిన వరన ఎతినూ ఒక య మామ్‌, 8 ను చెం లబిన రన తి ఒక్కచోట ఎక్కడా గుదిగుచ్చడు; మనిషిని నిలదీసి నఖ౭ఖవర్యంతం వర్ణించడు, సమయోచితంగా ఒక్కొక్క నీ థ్న్‌ ట్‌ నె

అంశం వర్శిఘై ముందుకు సాగిపోతాడు, ఒక్కొక్క వర్ణనతో ఒకొ్కాక్క-

కథానిక ; స్వభావపరిశీలన తీరి అంళంమీద వెలుతురు (ప్రసరింవజేస్తాడు (ఉదా॥ “ది రెయిన్‌”) ఇదే ఆధునిక వర్ణనపద్ధతిగాను, ఆహ్హాదకరమైఐదిగాను మన్ననలందుకొన్నది.

““అది వెన్నెలర్మాత్కి” మాదిరి సాధారణీకృత వర్ణనలను పరిహ రించాలంటాడు భెకోవ్‌. “చెత్తకుప్పలో వడి ఉన్న, గాజుసీసాపెంకుమీద వెన్నెల తళుక్కున మెరిసింది,” అని రాయాలంటాడు.!81 పాఠకుడు, ఈ రెండో వ్యాక్యంలో చెప్పిన వెన్నెలనయితే చూడగలడుగాన్మి మొదటి వాక్యంలో మాదిరిగా రచయిత మునస్సులో ఉన్న వెన్నెలను చూడలేడు. ఆందువల్ద ఎప్పుడూ, సాధారణం బదులు నిర్ధిష్ట మైనదాన్ని వర్ణించాలి; అమూ ర్రమైనదాన్ని మూ ర్తంగా చిత్రించాలి. అందుకే ఛెకోవ్‌ అంటాడు :

రర ప2క్రల 102 ౧09006 ఇం 2 16, 506 జ 16062 య11 ౧౯౬ 606 ఇం ఖర 102క్రల182

భౌతిక వాతావరణ వరిసరాల వర్ణనకు ప్యాతచ్చితణను జోడించి కాలస్థలవ సైక కిం (యదా 0క చుం 01266 296 2ంయంమి సాధించి నట్టమితే సన్నివేశం అత్యంత రమణీయంగా భాసిస్తుంది.

తెలుగు సాహిత్యంలో వర్ణననై పుణ్యం [ప్రదర్శించిన రచయితలు అనేకులున్నారు. (చలం, బాపిరాజు, బుచ్చిబాబు, వద్మరాజు, రాచకొండ జమదగ్ని, రాజారాం, బీనాదేవి, శీలావ్మీరాజు, సి యన్‌, రావు, కళ్యాణ సుందరీజగన్నాథ్‌ మొ. వాళ్ళు). వర్ణనకు _పాధాన్యం లభించిన కథలూ అనేకమున్నాయి (చలం 'ఓ పువ్వు పూసింది”; బాపిరాజు 'భోగీరలోయి; బుచ్చిబాబు 'ఆరకులోయలో కూలిన శిఖరం, ఎల్హారాలో ఏకాంత సేవిః రాచకొండ “అగ్గిపుల్ల, మెరుపు మెరిసింది", జమదగ్ని 'మరపురాని ఆ వూరు; రాణారాం '“హాలికులు కుశలమా !' మొ. వి, వీటిలో కేవలం వర్డనకే స్టాధాన్యమిచ్చినవి కొన్ని అయితే, అనుషంగికంగా (వదర్శించేవి మరికొన్ని,

వర్ణనలో రచయితలకెక్కువగా ఉపకరించేది ఉపమాలంకార౦. ఉమానోవమేయాలకున్న సమానధర్మాన్ని పాఠకుడికి సూటిగా బోధించే

శ892 కథానిక గుణం ఉన్నందువల్డ దీనికి అత్యధిక (ప్రాచుర్యం లభించింది. అనేకమంది తెలుగు రచయితలు దీన్ని చక్కగా వినియోగించుకొని అందమైన పద చ్మితాలు (ఇ7౦౩6 హు2క్రట) కళ్ళకు కట్టించారు. వర్ణనశిల్పకల్పనలో కవి తాంచలాలను అందుకొనే బుచ్చిబాబు, '“అడవికావన వెన్నెల" అన్న కథలో “నిర్మల” ను ఇలా వర్షిస్తాడు న “దగ్గరకొస్తుంటే తెల్లటి సిల్కుచీర మై పసుపువచ్చ పూల డిజైను; చోకలెట్‌ కలర్‌ బోర్డరు, వచ్చటి వా కెట్టు స్ఫుటంగా కనిపించాయి. సన్నటి నాజూక్లైన ముకు, 'పెకగుపించే నల్హరంధాలు, చెనలకి ఆకుపచ్చ గుం[డవే రాయి. ఆమెలో ఆకర్షణ ఎందులో వుందా అని ఆలోచిస్తు: టే....(పు. తి) ....ఆవిడ కళ్ళల్లోకి చూశాను. నా కవ్వుడర్థమైంది; ఆమె ఆకర్షణ కళ్ళల్టోది. మహారణ్యం మధ్యలో కధలికలేని లోతు శొలనులాంటి నేతాలవి; ఆ చూపు వెనక, అఘాతాల పతి బందాలు మెదుల్తున్న అలజడి వెనక, చూపులోని తీక్షణ మైన చాంచల్యం, అన్నిటిని తాళంకో బిగించి హె రేసినట్లు, నిశ్చితంగా బిగించుకొన్న సన్నటి పెదవులు, చీకటి నిండు చం్మదుణ్ణి బంధించినట్టు వన్నెలని కప్పుకుని (పాణాలని రత్మించుగుంటున్న కారడవి--యివన్నీ కలిసి ఆ ఆకర్షణని వ్య క్రపరుస్తాయేమో నాకు తెలీదు. (పుట శిక్రీ....సంధ్య కోసం వేచివున్న శరీరఛాయ నిర్మలది. వెన్నెలని కామించి అలసిపోయిన వరితృష్ణ; అకివంతా అల్లుకుపో యిన జీవ జ్వాల; ఆమె కనువిప్పితే జాల నిల్చిపోతుంది. వెన్నెల నక్షతాలని (వదర్శించి బురఖా వేసుగుంటుఎది. న్‌ర్మల వొంటిదై ఆకలిదప్పులు తీరక అల్హల్లాడిపో యి వెన్నెల వెలుగు, అడవిబలం తన శరీకులో సృష్టించి, పొంగించి, ఎదుర్కొనే ళ క్రి సృష్టిలో లేకు తనే హతమౌతుంది.

కథానిక : స్వభావపరిశీలన తిరికి అడివి కాచిన వెన్నెల. వెన్నెలనే కాల్చిన అడివిమంట నిర్మల (పు. ఉగ్ర 7183 “నన్నుగురించి కథ [వాయవూ ? అన్న కథలో కుముదాన్ని గురించి చెబుతూ ఆయన, “ఆమెలో ఆకర్షణీయమైంది ఎడతెగని యవ్వనమేమో ననిపిస్తుంది. యవ్వనం వొక్కాసారి తన ళకిని (వకటించకుండా నిలిపి నిలిపి (పజ్వలించినట్టుగా గోచరిస్తుంది. కొన్ని ఉవమానాలు మన నాగరిక సాం్యవ్రదాయాలకి _ విరుద్ధమని జంకుతున్నాగాని, లేకపోతే అదె శరీరాని యజ్జంవిల్ల తొదలిళలోని లావజ్యాంతో వోల్చవచ్చు.. లేడి గంతులో శృంగారం వుంది. కాని బలంలేదు. కుక్క-పిల్ల గంతులో కొంటెతనం వుంది కాని క్రి లేదు, మేకపిల్టగంతులో వేగం వుంది కాని మృదుత్వం లేదు. ఇవన్నీ గుజ్జుంపిల్ల అలిగిననాడు చేసిన నాట్యంలో వున్నాయి”!1% అన్నాడు. ఆమె శరీరాన్ని గ్యురంపిల్ణ కదలికలోని లావణ్యంతో పోల్బ్చడమన్నది తెలుగు రచయితలకూ పాఠకులకూ కొత్తగా అనిపించవచ్చుకాని విజాతీయం మాతంకాదు. అందుకే ఆయన అంటాడు, “ఐదా రేళ్ళ తరవాత ఈ గ్భురంపిల్ట ఉపమానం వాల్మీకి రామాయణంలో చూశాను. మరొకచోట, 'ఆమె పల్చటి మనిషి గడ్డిలో కూర్చుని లేస్తే వొంగిన గడ్డి త్వరితంగా లేచి నిలబడుతుంది.” ఇది ఎవరో పాళ్చాత్య రచ యితనుండి కొళ్టేసి=ది న్యూతం కాదు. చ్యితం, ఇదీ వుంది వాల్మీకి రామాయణంలో ”,18 ప్పున్నమి వెళ్ళిన నాలుగోనాటి చందమామని 'ఎద్దు కొమ్ముల మధ్యనుండి కనబడే మోపు" అని వర్గిద్దామనుకుని ఆ ఉప మానం వాల్మీకి రామాయణంలోనే ఉందని తెలియడంవల్డ, దాన్ని విడిచి పెట్టి “కాపింగ్‌ చేసుకున్నవాడి లాగున్నాడు చందుడు” అని రాయవలసి వచ్చిందన్నాడాయన.155 కొత్రదనం, సూటిదనం, చమత్కృతి మేళవించిన ఉపమానాలు

అందివ్వడంలో రాచకౌండ సిద్ధహస్తుడు. “అగ్గిపుల్ల అన్న కథలో, పోలి గాడి పెళ్ళాన్ని ఇలా వర్ణిస్తాడాయన :

884 కథానిక “ఆమెకి గంపంత కొప్పూ, కుండంత గుండే ఉన్నాయి. రంగు హెైలకోవా రంగులో ఉంది. ఆ సమయంలో ఆమె చారెడేసి కళ్ళనిండా ఆశ్చర్యం వుంది. ఆమె చిన్నానోడు ఎగ్రీరోదొనిమ్యు వంతు వగుల్లా. ఉంది. అందులో దాశిమ్య గింజుల్లా వలునడునుంది. మూ చిజీవందులా వొడ్డుగానూ, చెడగ్గకృా పొడుగ్గానూ వాడా తనినీస్తోందామె ఆమె వంటిమీద- మెళ్ళో నల్లపూసలూ, చేతులకి గాజుగాజులూ తప్ప -- ఇంకే ఆభరణాలూ వని పించడంలేదు. నెత్తినున్న తట్టని రండు చేతులోనూ పట్టుకొని, సరదాకి రాణీగారెవరో వీదభామ వేషం వేసినట్టు నిటారుగా నిలబడి జోగుల్తో మాటాడుతోందామె.'8” నోరు “ఎర దానిమ్మపండు పగుల్హా ఉంది” అనడం చాలా చక్కటి ఉపమానమే కాదు, సార్ధక మ్రైనది కూడా, నోట్టో వండ్రను దానిమ్మగింజలతో పోల్చడం మన సం పదాయమే. పండు వగులులోనుంచి గింజలు కనిపించేటట్టుగానే ఆమెనోట్లో పలువరస కని పిసోందంటాడు రచయిత. ఈ మాదిరిగా మూర్తమైన వాటితో ఉపమించ డమే కాక, అమూర్త మైనవాటితో కూడా పోల్చి చెప్పడం రాచకొండ (పతి భకు నిదర్శనం. “మంచిచెడ్డల్లో ఏ కథి అన్న కథలో ఒకచోట ఆయన “కాలిన ఉళరంతా కెంవ్రలతోథలా వుంది. వీచే వడమలభిగాలి ((వణయ) కోవంబిన నథుచువిల్ద ఉఊోవర్గా ఉంది నుడులు తిరిగిన పొగలు చక గ్రని రాత్రస్యల ముఢులు విణీనో తథల్లా వున్నాయి... రేగిన నివ్ఫులవ్వూలు ఆ సీలికురుల్లోని వంగాడు వ్రుత్ళూల్లా వున్నాయి'* అంటాడు. ఈ వరనలో జౌబిత్యమే లోవీంచింది తప్ప అందానికి లోటు లేదు. ఈ కథాపాఠంతో జౌచిత్యం లోపించడానికి కారణం, అనౌచిత్యాన్ని నిరసించడానికే. “ఆగ పుల్ల" అన్న కథలో, రైతుల, కూలీల వంటపొయ్యిలోంచి లేచే పొగల థాళ్తలొబ్టునో వజువుల్లా ఊరంతటా కమ్ముకొంటున్నాము. ఊరిచుటూ ఉన్న మరుగుభూములోనుంబీ, ప్రైనుంచీ వచ్చే తల్డవానన. వేదవాడవగ లాగా ఊరంతా చుట్టుకొంటోంది.189 అని వర్ణించాడు. పైస పేర్కొన్న “మంచిచెడ్డల్లో వకథ? అన్నదాంట్లోనే, రెండోపాఠంలో కాలిపోతున్న

కథానిక ; స్వభావవరిశీలన తిరిక్‌ గుడి సెను “కమ్మల గాడుగుితో పోలుస్తాడు. కాలుతూ కూలిపోయిన గుడిసె 'పెకప్పు, “క(రలోంబి గొడుగు తిందితి వారిటోయినట్టుగా" మంటలతో సహా కిందికి కూలబడిపోయిందంటాడు (పు.96). కాలిపోతున్న గూడెంలో నుంనె చెలరేగిన పొగలు, “ఇదా నుమూ ఈ ఐతవలోని వాళ. బొబ్బాళ్త్‌ నారి చూడమని భోగవంతుజ్డో నీలవడానిరా అన్నట్టు హాడొవిడిగా పరి గెడుతున్నాయంటాడు (పు. 97) ,190

పైన పేర్కొన్న మాదిరిగా ఒక ప్మాతనూ ఒక దృళ్యాన్నీ మ్మాతమే కాక కథావస్తువునే ్మవతీకాత్మకంగా మలిచి ఉదా _త్తకవిత్వస్థాయిని అందుకొనేటట్టు రానినవాడు గుడిపాటి వెంకటచలం; ఆయన కథ పేరు & పువ్వు పూసింది" :

“కాంతి, కాంతి, [వ్రపంచమంతా కాంతి. ఆఅకాకాన్న ౦కా ఆనం

దంతో నింపుతో కాంతి. అలలమత్టే కాంతి విరుచుకువడు

తోంది లోకంమీద.

లోకం రూపమే మారింది. సగం చందమామ నవ్వుతో

నమస్కరించి ఆకాళంలోవల కరిగిపోయినాడు. లోకాధిపతి

వలె వెలిగిన వేగుచుక్క భయంతో ఏ మూలకో వాదిగాడు,

మబ్బులు సిగ్గుతో రంగుల్ని కడిగేసుకుని, తెల్లని వొళ్ళతో

ముడుచుకున్నాయి.

దేదీష్యమానమైన కాంతితో ఎరగా, ఎక్కడా కల్మషాన్నీ,

అంధకారాన్నీ అల్పత్వాన్నీ సహించని, క్షమించని దివ్య

నిర్మల తేజస్సులు కమ్ముకుంటో బయళ్టేరాడు మార్తాం

డుడు.19

ఈ విధంగా తెలుగు కథానికాసాహి త్యం అనల్పశిల్పనై పుణ్యంతో తీరుతీరుల వర్ణనల్ని అందిస్తున్నది.

(261

తి0్రి6 కథానిక తైల

మాట్లాడేటప్పుడు కాని, రా సేటప్పుడుకాని భాషా భివ్యక్తి (1మర్రడ1- వడం ల౫92౭5510%)లో కనబడే తీరును లి (5౮16ల) అంటాం. పదాలు, పదాంళాలు, పదబంధాలు, వాక్యాంళాలు, వాక్యానిర్మాణాలు, అర్థాల కార [ప్రయోగాల రకాలు--వాటి తదచుదనం, శబ్దాలంకారాల్లో పొడగట్టే లయ-__ తూగు-పొందిక మొదలైనవాటి ఎంపికలో శైలి ద్యోతకమవుతుంది.192 సమయసందర్భాలనుబట్టి, వ్యక్తిగతమైన, అభిరుచులనుబట్టి, ఆలవాట్టను బట్టి, సంస్కారాన్నిబట్టి రకర్రవాల శైలులు ఏర్పడుతూ ఉంటాయి.

సామాన్యవ్యవహారంలో, “భాష వలి మాండలికత' అన్న వదా లను అలవోకగా (వయోగిస్తూఉంటాం; సమానార్జకాలుగానూ వాడుతుంటాం. కాని వాస్తవానికి ఈ పదాలకు సమానార్థకతకాని, సమానవ్యాప్తి కాని లేపు. (వతి భాషలో, రకరకాల తైలులూ రకరకాల మాండలికాలూ ఉంటుంటాయి. ఒకే మాండలికంతో అనేక శైలీభేదాలు కనబడుతుంటాయి. (పతి శైలీ కసీసం ఏడో ఒక మాండలికాన్ని ఆశయించుకొని ఉంటుంది. [పతి భాషా మాండలికాలను (ప్రదర్శించకుండా ఉండదు. మొత్తంమీద, విస్త తమైన భాషావ్యవస్థలో కరి, షాండలికత ఆన్నవి అంతర్భాగాలు, తెలుగులో మాండలిక మన్న పద: [పాంతీయమైన జీవద్భాషాఖేదాన్ని సూచించడానిక్తే ఎక్కువగా [ప్రయుక్త మైంది. కాని [క్రమంగా సామాజిక వ్యవహారఖేదాలను సూచించడానికికూడా వయుక్త మవుతూ వస్తోంది.193

మామిడి వెంకయ్యగారి “శకార్థకల్పతరువు'లో గాని, “'బౌఖ్య తెలుగు..ఇంగ్రీష నిఘంటులో గాని, బహు జన పల్దివారి “శబ్దరత్నాకరము ల్రో గాని, మోనియర్‌ విలియమ్స్‌ [851లో _పచురించిన ఇంగ్లీమ-సంస్కృత నిఘంటువులో గాని “ఇలి" అన్న పదం లేనేలేదు, మోనీయర్‌ విలియమ్స్‌ 1899లో _వచురించిన సంస్ప్భృత-ఇంగ్రీవు నిదముంటువు (పు. 1090లో మాతం కింది అర్థాలు ఉన్నాయి :

కథానిక : స్వభావపరికీలన త్రి?

“ది ౧5600, షయంల 05 ఇయుక్ర 01 ాయుక్ర 2 6162, ఇా2ిక్రల, .. 2 806021 ౭౯60418 పలు ంంం4దంగ. (ఆ. 01 & 600696 అల్తు[902602 0 2 క్రా౭యము౭దయ! కంటు,” 1959లో పరిష్కరించిన ఆప్టే సంస్కృత--ఇంగ్రీమ నిఘంటువు మూడో

ప్‌ గ్రా కీ సంపుటంలో మూడు అర్థాలున్నాయి ;

“ట్ర తీ షం లం1204602 0£ 2 క్రయయుుఉదడం21 ఇఫైమషే౦ం- ము, (8) టీ 0646 0% లం265మ00 ౦0౫ 6టుంిం86ంష; (8) వ౨ంచ2ళైంటం 2010ల 04 2ందూుక్రు. 00మరేఉంట. ౧౦౬9౬” కాబట్టి “శైల అన్న వదం, ఆంగృంలో “ఫైల్‌ 'అన్నదానికి సమానార్థకంగా అర్వాచీనకాలంలోనే విసృతవ్యాప్తి లోకి వచ్చిందేమో అనిపిస్తోంది.

'ఇలి అన్నదాన్ని కచ్చితంగా నిర్వచించడం కష్టం. కాని స్థూలంగా, “ఒకే భాషలో దాదాపు ఒకే భావాన్ని అందించగలిగినవి, నిర్మాణంలో మట్టుకు వేరయినవి, రెండు (ప్రయోగాలు, శె లితలో భిన్నమైనవని చెప్ప వచ్చు'.194

అంట్కే ఒక విషయం చెప్పటానికి లోకంలో వేరువేరు [వయోగాలు ఇచ్చికంగా వాడుకలో ఉన్నప్పుడు, వక్త (రచయిత) అవ్పటి సందర్భాన్ని బట్టి అవృటి (శ్రోత (పాఠకుడు)ను బట్టి, విషయగౌరవాన్నిబట్టి, వైయక్తిక మైన అభిరుచినిబట్టి, తన వ్యుత్పత్తి నిబట్టి, అలవాటునుబట్టి.- వీటిలో అన్నిటినిబట్టి కాకపోయినా కొన్నిటినిబట్టి అయినా. ఆ సందర్భంలో ఒక (పయోగంచేస్తాడు, అది అతని శె లిలోకి వస్తుంది. ఉచ్చారణ పద్ధతి మొదలు, వాక్యనిర్మాణ విధానం వరకు వివిధ స్థాయిల్లో; వివిధ రీతుల్టో అతని శైలి ద్యోతకమవుతుంది :

“ఇ లియనగా కవియొక్క_ జీవలశ్షణము. దాని నెవగును మార్చ లేడు. ఆ కవియే మార్చుకొనలేడు, అందుకనియే అందణు మహాకవుల

888 కథానిక లోను వారి వారి మ్ముద యుండును. ఆ ముద యెట్టిది ? కొన్ని పలుకు బడులు, కొన్ని శబ్దములు, ఒక విధమైన రచన వాని కవిత్యమునకు లక్షణ ముగా కనిపించును. ఆ అక్షరవిన్యాసముచేత, నా శబ్దములచేత నా పలుకు బడిచేత వియిపుచేత నది వానిదని గుల్తుపట్టుచున్నాము. నడచుచుండగా నా చేయినట్లే విదలించును. కొంచెము వంగియుండును. వాడుత్తరీయము నట్హే వేసికొనును. వాడు తలే దువ్వుకొనును. అది వాని లక్షణము. వానిలో మార్చుండదు. ఎందుచేత మారదు ? వాని జీవలక్షణమే యా రీతిగా వివృతమగుచున్నది. సరిగా కవియొక్క_ తైలియు నిట్టిదే... జీవసంపుటి లోని లక్షణములు వేళ్ళాపాప్తములైై పరిస్థితులతో సన్నికర్షపొంది అట్టు (వకటింపబడుట సర్వమానవలకణము. ఇది సృష్టిసంఘర్షణము. ఆ కవి యొక్క రచన యట్టుండుటకు ఇదే కారణము.” అంటారు విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, 'నేను-_నా రచన అన్న వ్యాసంలో.195 ఆంగృ విమర్శకుడొకడు, "స్టైల్‌ ఈజ్‌ ది మూన్‌ అనడంలో ఉద్దేశంకూడా. ఇదే.135 ఇందువల్ల, మానవుల్లో వైయక్తిక విభేదాలున్న జే రచయితల్లో శ్లెలీవిఖేదాలు ఉంటాయి. వీటి విశ్హేషాత్మక పరిశీలన మే శీ శాస్త్రం (5దా[ంటయి)గా రూపొందింది. న ఒక్కొక్క రచన చిన్నచిన్న తేలికైన మాటలతోను, సమాసాల తోను, వాక్యాలతోను రూపొందితే మరికొన్ని రచనలు మారుమూల మాటల. తోను, దీర్హసమాసాలతోను, సుదీర్హమైన సంగ్షిష్ట వాక్యాలతోను రూపొం దుతూ ఉంటాయి. ఒక్కొక్కప్పుడు కొన్ని రచనల్లో కొన్నికొన్ని పద రూపొలూ అవ్యయాలూ పదేపదే పునరావృ శ మవుతూఉంటాయి. కొన్నిట. సులభ[గ్రాహ్యత, స్వభావోక్సి (వధానంగా కనిపిస్తే మరికొన్నిట క్లిష్టత, పదాడంబరం౦, ఆలంకారికత [ప్రముఖంగా కనిపిస్తాయి. అయితే మొదటి రకం శైలి, వస్తుగౌర వాన్నిబట్టిగాని కథాసందర్భాన్నిబట్టిగాని, ఒక్కొక్క ప్పుడు 'పేలవమూ కావచ్చు; రెండోరకంతై లి అందగించనూ వచ్చు

"కథానిక : స్వభావవరిశిలన 800 (ముఖ్యంగా, చార్మితక కథాకథనంలో). అంతమాతాన; కథావస్తువు చారి [తకమైనా సమకాలికమైనా అచ్చమైన తెలుగు నుడికారంతో రచనను అంద .గింవడేసిన క్రైలీకిల్పులూ లేకపోలేదు (ఉదా॥ 'రంగవల్లి" రాసిన మల్దాది రామకృష్ణకాన్ర, 'తుంగభ్యద పొంగింది రాసిన కప్పగంతుల సత్య నారాయణ), ఒకే రచయితలో కాని, ఒకే రచనలో కాని భిన్నమైన శైలులు పొడగట్టడం సర్వసామాన్యం కనకనే, ఎరిక్‌ వెలాండర్‌, సౌమాన్యవ్యవ హారపద్ధతికి భిన్నమైన (వతి పయోగమూ కైలీభేదం కిందికి వస్తుం .దన్నాడు. ఇలా భేదించడానికి విషయస్వభావమూ రచనావయోజనమూ పాఠకుడి యోగ్యతా రచయిత మూర్తి మతమూ కారణాలవుతాయనికూడా ఆయన అన్నాడు.197 ఒకానొక సందర్భంలో ఈ వ్యాసకర్త వింగడించి చూపిన శెలీ శ్లేదాలు కిందివిధంగా ఉన్నాయి ;198 (1) లచయితనులట్టే : నన్నయగార్ని౭లి, చలంగారిశై లి, ముళ్ళ పూడితైలి, రాచకొండతైలి మొ,వి; (వ్రు తాలాన్పులల్డో ; ఆధునిక శైలి, ఎలిజబెతన్‌ స్టైల్‌ మొ.వి; (8) ఉఅదోబాస్ప్రాలట్టే : ఫ్రీకాకుళంఏస, కరీంనగరంఏస మొ.వి. (4) (ఉొంతీయ మాండలికాన్చాబిట్టో 2 తెలంగాణా శైలి, రాయల సీమశైలి మొ.వి; (క్స్‌ వర్గ్ణమాంథలికాస్టు ఖట్టీ : వద్మశాలివారి వాడుక, తొగట ళల న. వారి వాడుక, శిష్టేతర శైలి మొఎవి; 6 గ ॥ ॥ సవపహ రాజం శెలి (6) ట్రరిర్థ[ంగాట్టల్ట : కాదంబరితైలి. బసవపురాణం =వి;

శ90 కథానిక (7) రొచయిళతల వర్గాన్ములల్టో : కవ్మితయంవారిశలి, భావకవుల ౩₹లి, అభ్యుదయ కవులతైలి మొ.వి; (8) రచనా[వ్రటియనులట్టో : ప్రాచీనకావ్యభాష, వార్తావథత్రికల భాష మొ.వి; (9) నందర్భాన్మాలిల్టు : సాహిత్యోపన్యాసశై లి, ఎన్నివల ఉప న్యాసశై లి, బాలానందం శైలి, పురాణపఠళనం శైలి మొ.వి; (10) (పనర్ధవా(ళలను అట్టి 2 'బుడుగు'శెలి, 'గిరీశం' శైలి మొ వి; ఎం.హెచ్‌, అబామ్స్‌ వర్గీకరణ మరొక విధంగా ఉంది. శె లీవిశ్రే షణలో వాక్యనిర్మాణపద్ధతి ననుసరించి తరచు గుర్తించడానికి వీలైన రెండురకాల వాక్యాలను పేర్కొన్నాడు : (1) సంపూర్ణ విరామ వాక్యం (“లగంథయం 96016206).బాస్వెల్‌ రాసిన 'లైఫ్‌ ఆఫ్‌ శామ్యుల్‌ జాన్సన్‌, అన్న (గంథంలోని ఆరంభవాక్యం; (బ్ర) అసంపూర్ణ విరామ వాక్యం (002. ఐఅగంకం 01 10056, వ౭మం౭ంంల) ఎడిసన్‌ రాసిన "స్పెక్లేటర్‌ ఎ లబ 105లో ఒక పౌరుడికి సంబంధించిన సంభాషణతో. “బాలామణి' కథలో కలవకొలను సదానంద రాసిన వాక్యం ----"దొంతిలో దాచిపెట్టిన దోర మామిడికాయ కలమాగినట్టు నిండుపరవంతో నవనవలాడుతూ ఉంది మూడో ఫౌరం చదివి నిలిచిపోయిన బాలామణి”_ సంపూర విరామ మా! వాక్యానికీ “అగ్గిపుల్టి కథలో రాచకొండ విశ్వనాథశాస్త్రి రాసిన వాక్యం_ “అప్పటికప్పుడే స్నానం చేసేసి, తలకి వాసన్నూనె రాసి దువ్వేసి, ముఖానికి స్నో పూసి పౌడరు కొట్టేసి, స్నోవై ట్‌ మెడాస్‌లుంగీ కట్దేసి, మిల్కువై ట్‌ వైట్‌షర్టొకటి తొడిగేసి, కొంచెం తడిసీతడియని టర్కీ టవల్‌ భుజాన్న అలా ఉంచేసి, సిగరెట్టొకటి వెలిగించేసి, సామన్తరాజు యొకు తప్పు తమించేసిన పిమ్మట దయతో నవ్వే చక్రవర్తి నవ్వొకటి ముఖానికి తగిలించేసుకు నిలబడ్డాడతను” ఆసంపూర్ణ విరామ వాక్యానికీ తెలుగులో ఉదాహరణలుగా (గ్రహించవచ్చు,

కథానిక ; స్వఖావపరిశీలన 891 వాక్యంలోని వివిధభాగాలమధ్య సంయోజనశీలక మైన సముచ్చ యాలు కొన్నిటి [పయుక్తంకావచ్చు; కొన్నిట కాకపోవచ్చు. వీటినిబట్టి (టూరు ( చ ఏ అబామ్స్‌, మరొక వర్గీకరణకూడా సూచించాడు : సముచ్చయరపిత (జజణందంి వాక్యం ఒకటి (ఉదా॥ ఇంగీషులో : ఎర్నస్ట్‌ పామింగ్వే-- క్‌ జ ల టబ ది సన్‌ ఆల్ఫో రైజన్‌"లో; తెలుగులో : రాచకొండ విశ్వనాథకొస్త్ర- 'అగ్గిపుల్ల') సముచ్చయసహిత (మాంంజంయం) వాక్య శైలిలో కేవలం సముచ్చయాలే కాక్క వివిధ వదాలూ పదబంధాలూగాని ఉవవాక్యాలుగాని ఊంటుంటాయి. ఈ రకం శైలి సామాన్యంగా అందరి రచనల్లోనూ కని పిస్తూ ఉంటుంది. "పేరు ఇంతవరకు జరిగిన పరిశీలనలో కథ్రానికాస్వరూపానికి సంబంధించిన వస్తుగత, రూవగత, సంవిధానగత మైన వివిధఅంశాల స్వభథావాన్నిగురించి చర్చించడం జరిగింది. అయితే ఈ [వ్మక్రియను సమ[గంగా అవగాహన చేసుకోడానికి మరి రెండు అంశాలను చేర్చవలనిఉంటుంది. వాటిలో మొదటిది, కథానికాశీర్షి క గురించి; రెండోది కథానికా౭ల్పంగురించి. ఈ రెండు ఆంశాలనూ చివర చేబట్టడానికి కారణం లేకపోలేదు. నిజం చెప్పా లంటే, ఈ రండు అంశాలూ కథానికలోని అవయవాలు కావు. లోకంలో వివిధ వ్యక్తులను గుర్రించడంకోసం. వేరువేరు పేర్డు "పెట్టుకుంటాం. ఇది కేవలం మన సౌకర్యంకోసం ఏర్పడిన సం[వదాయమే. ఒకవేళ తల్దిదం[డ్రులు. తమ బిడ్డకు పేరు పెట్టకపోయినా రూపురేకలను బట్టిగాని, వవృ త్తినిబట్టిగాని అతన్ని గు ర్రించలేకపోరు. ఒకప్పుడు తల్లి దండ్రులు పెట్టిన పేరు మరుగునపడిపోయి. మరో 'పేరేదో వాడుకలో

త్రి కథానిక బయలుదేరుతుంది. ఒకప్పుడు అదే స్థిరపడిపోవచ్చు; లేదా కొంత ఊహ వచ్చినతరవాత ఆ పిల్టవాడే తనకు నచ్చిన పేరొకటి ఎంపికచేసుకొంటాడు. పుట్టిన (పతి వ్యకికీ ముందో, వెనకో ఏదో ఒక శేరు 'పెట్టటమన్నది మానవ సంస్కృతిలోని అంతర్భాగం. ఒకవేళ దాన్ని కాదని, పేరు పెట్టడం మానేసినా నాగరిక |పపంచంలో వ్యవహరించడం కష్టం. పందెపు గృురాలకూ పెంపుడు జంతువులకూ సైతం ముచ్చటపడి పేద్ల పెట్టుకొనే సమాజంలో మనిషికి పేరు పెట్టకపోవడమన్నది సాధ్యం కాదు. అయితే ఇక్కడ గుర్రించవలసిన అంశం ఏమిటంటే, మనిషి పేరుకూ కథ కేరుకూ ఒక ఖేదం ఉంది, మనిషికి పెచ్టే పేరుకు, అతని రూపు రేకలతోగాని స్వభా వంతోగాని నిమిత్తం ఉండదు. సరస్వతి అనే అమ్మాయికి చదువు బాగా రావడం, సుందరమూ ర్రి అనే ఆయన నిజంగా అందంగా ఉండటం, శాంతమ్మ అనే ఆవిడ నిజంగా కాంతస్వభా వురాలే అయిఉండటం జరిగి నప్పటికీ అవి కేవలం యాదృచ్చికమైనవేనన్న సంగతి మనకు తెలుసు. కాని కథకు పెబ్టే కేరుకు, కథలోని ఏదో ఒక ఆంశంతో సంబంధం ఉండటం దాదాపు సర్వసాధారణం. “దాదాపు అనడానికి కారణమేమిటంటే, శీర్షికలులేని రచనలు కూడా వెలువడటానికి అవకాళంలేకపోలేదు (ఉ&దా॥ జానపదకథలుు. చుక్కలో, చిన్నగీతలో, విరామచిహ్నాలో (ఉదా॥ ఫి శీర్షికలైన రచనలుకూడా కనబడవచ్చు. కొని ఇవి చాలా అరుదు. అందు వల్ల కథానికాళీ ర్థికకు కూడా గు ర్రింపు ఇవ్వవలసిఉంటుంది.

ఒక కొ త్తవ్య కిని చూడగానే మొదట ఆతని రూపురేకలు గమ్ర నిస్తాం; కథ తియ్యగానే. దాని పేరు గమనిస్తాం. పేరు ఆకర్షకంగా ఉంటే చదవడం మొదలుపెడతాం. అయితే శ్సేరులో ఉన్న ఆకర్షణ కథలో లేకపోతే ఎంత మంచి రచన ఆయినా మరుగునవడిపోయే (ప్రమాద ముంటుంది. కథలో వసలేకపోయినా పేరు గొప్పతో బతికే కథలూ ఉంటాయి. సాధారణంగా, రచన _ పూ ర్తయినతరవాత్తే పేరుపెట్టటం అన్నది రచయితలందరూ అనుసరించే పద్ధతే అయినప్పటికీ శేరు ముందు

శథానిక : స్వభావపరిశీలన 898 పెట్టి తరవాత రచనచే సే సందర్భాలు లేకపోలేదు. ముఖ్యంగా, మంచిపేరు మనస్సుకు నసృురించడంవల్ల దాంతో కథ రా సేవాళ్ళూ ఉన్నారు. పేరుపెళ్టే వద్ధతులగురించి ముచ్చటిస్తూ ఒక రచయిత, మూడు రకాలను [పధానంగా చెప్పాడు; వాటిలో కొన్ని అంతర్భేదాలను సూచిం చాడు. ఆయన చెప్పినవాటిలో మొదటి పద్ధతి, ఒకే పదంగల పేరు పెట్టడం. ఈ పద్దతి, మళ్ళీ మూడు రకాలుగా ఉంటుంది: (అ) కథలో వచ్చే వధానప్నాత పేరే కథకు పెట్టడం (శ్రీదేవి, అన్నపూర్ణ, సుభద, సుగుణ). (ఆ) 'కథలో ముఖ్యప్మాత గాధని తెలిపే* విధంగా పేరుపెట్టడం (అభాగిని కోడలు, సంస్కా-రి). (ఇ) కథలోని ముఖ్యసంఘటనను సూచించే పేరు పెట్టడం (సత్యా (గ్రహం, తుపాను). రెండోవదతి నామకరణం, 'రెండేసి శబ్దాలు శీరికలుగా పెటడం ; థి టె లె బ్‌ (అ) “కథలో ఆంతర్గర్భితమైవున్న నిగూఢ భావాన్ని శీర్షికగా పెట్టడం" (గాలిచేపలు, నిష్కామకర్మ; నువ్వులూ--తెలక పిండీ). (ఆ) “వరస్పర విరుద్ద్ధభావాలుగల వదాలను జతవర్చి పేర్లను పెట్టడం” (త్రీయనివాధ, గులాబిముష్ట్ర). ఇక చివరి వద్ధతిి 'మూడుగాని ఎక్కువ పదాలనుగాని' కలిపి పేరు కట్టడం; ట్‌ (అ) శీర్ష కలో వుండే ముఖ్యపదాల మొదటి రెండు అక్షరాలు ఒకలా వుండేలా" పెట్టడం (గాలిలో గడ్డిపోచలు, గుంటూరులో గాలిమేడలు, చిన్న పోయిన చెన్నపట్నం, సౌందర్యంలో సంతావం, అభిజాత్యం- ఆరాటం, చెంపకం పెంవకం, మధ్యతరగతి మన స్తత్వము),

894 కఠానిక (ఆ) “చిన్నచిన్న వాక్కాలను శీర్షికగా వాడడం" (అంతా ఆడవాళ్ళలో నే వుంది, ఇర్మమిట్టా కాలింది, నాకేం కావాలి, అతను ఇక రాడు, మిగిలాయి. అయితే ఈ వర్గీకరణలో ఒక లోవం ఉంది. శబ్దపరంగాను; వాక్య పరంగాను తప్ప విషయపరంగా వింగడింపు జరగలేదు. ఒకటో పద్దతి లోని (ఆఅ), (ఇ), లు రెండోపద్దతిలోని (అ), (ఆ) లు విషయానికి సంబంధించి ఉన్నప్పటికీ ఆ వ్యాసకర్త దృష్టి (వధానంగా పదాదుల స్వరూపంమీదే నిలిచింది. డా॥ జగన్నాథ్‌ | వసాద్‌శర్మ వర్గీకరణలో వము నర్ధతులను వివరించడం జరిగింది.) వాటిలో: (1) (వతిపాద్యబోధకం, (2) భావాత్మకం, (8) తథ్యబోధకం, (4) ఇతివృత్తాత్మకం, (5) సంబంధి వాచకం అన్నవి (గ్రహించాడు. కథాగతమైన ఏచారణ, భావం, తథ్యం లేడా సారం తాలూకు సామూహిక ధభిని స్సురింపజేసే సందేశవాహకశీరి క ఉఊండాలన్వాడ్షు క ్స న న్ని డా, శర్మ. అటువంటి శీర్ష కే (పతిపాద్యబోధక మనిపించుకొంటుంది. భగత్‌, శాంతి, మథువ్యా, మరికొన్ని, (ఆ) ఘటననుగాని పరిస్థితినిగాని నిరూపించేవి (అగ్నిసమాధి, సోహాగ్‌ కా ళవ్‌, మంత, బేడీ). వ్యక్తి మనోవృత్తిని నిరూపించే కథలకు భావాత్మక శీర్షికలు ఉంటాయి. ఇవి విషయానురూపంగా, (వతిపాద్యస్ఫ్పోరకంగా ఉంటాయి ((వతభంగ్‌, (వ్రణయ్‌చిహ్న, సము దసంతరణ్‌, అపత్నీక్‌, అంతర్జ్యంద్వ), ఒకానొక తథ్యాన్ని (ప్రతిపాదించే శీర్షిక తథ్యబోధక శీర్షిక (పేమ్‌ఏంద్‌ 'ఆత్మసంగీక్‌ జై నేం దకుమార్‌ “బాహుబలీ”,

కథానిక : స్వభావవరిశీలన త్రిల్‌:

కథలోని ఇతివృత్తాన్ని బోధించేది ఇతివృత్తాత్మక శీర్షిక, వర్ణ నాత్మకశీర్షికకూడా దీంట్లోకి వస్తుంది (పసాద్‌ 'ఇం్మదజాల్‌ ఆంధీ, ఛోటా జాదూగర్‌).

కుటుంబసంబంధాన్ని లేదా, దానితాలూకు ఒకానొక భావవివృతిని" సూచించే శీర్షిక సంబంధివాచి శీర్రిక (తామూ, కాకీ, జీజాజీ, బహన్‌). ఈ మాదిరిగా కుటుంబసంబంధాన్ని కాక్క కాలసంబంధాన్ని లేదా వరి ఫాత్రిని సూచించే శీరికలుకూడా ఉంటాంు (పాంచ్‌ మినిట్‌, ఏక్‌ ఘంటే మే, చార్‌దిన్‌” ఏక్‌ సహ్తాహ్‌),

వీటితోబాటు భావానికీ వ్యక్తికీ సంకేతాలైన వకళబ్దళీ క్రికలను (శరణాగత్‌, ఆత్మారామ్స్‌, విశేషణంతో కూడిన ద్విళబ్దశీర్షి కలను (ఆంసు ఓంకీ డోలి, శత్‌రంజ్‌ కే ఖిలాడీ), ఇతివృత్తానికి సంకేతాల్లైన అనేక శబ్దం శీర్షికలను (సారీ రంగ్‌ డాలీ లాల్‌ లాల్‌, సూలీ ఊవర్‌ సేజ్‌ పియాకీ).. సాన్నుప్రాసిక శీర్షికలను (సావనీ సమా, మిలన్‌--మందిర్‌ ) పేర్కొనడం జరిగింది,

మొత్తంమీద, కథకు పెట్టే పేరు కథలోని ఏ ఒక్కఅంకాని కైనా సంబంధఎచి ఉండక తప్పుదు. ఇది భావస్సోరక మై ఉండాలి. ఎక్కువగా కాల్పనికమైతే కథావిషయం మరుగువడిపోయి, పేరు నిరర్ధ్థకమవుతుంది, అందుకే మెకనోచీ అంటాడు :

“సల 2 క్రంంఠడే భలే 15 6500621, ఎఈ మం 2 క616 15068106 60 ౨276 2 5620ద12క్ర ౦01 5టలుం26ం121 106 ఓం110ఇ64 మూ * 64166 11616 యషాజంంటు 60య. కంల చుం ఉలేం హమ వర 0౯౦2ల ఫైంంంై0ం0ట005 10 ర 26 206 ఘలలులళి 0 ౧౬ వ€05ా.”?201

_-7౧౬6 ౦౧4౯” 0౧ 746౬ 5410147 510[% 19986, 2. 5.

శీ06 కథానిక శ్‌ల్పం సాహిత్యచర్చల్లో పదిమంది ఆలవోకగా (పయోగించేదీ, కొందరి నిరసనకు గురవుతున్నదీ “శిల్పం అన్న పదం, తెలుగువాళ్ళ దై నందిన వ్యవహారంలో చాలా తరచుగా వినవచ్చే ఈ పదానికి “రాతితో. చెక్కిన బొమ్మ అని అర్థం. ఈ చెక్కుడపు పనికి సంబంధించిన కాస్త్రం శిల్చ “థాస్త్రం. కాని సాహిత్య పరిభాషలో ఈ శబ్దం, ఆంగ్రంలోని శ౭య1ర616 అన్న శబ్దానికి సమానార్థకంగా వ్యవహృతమవుతున్నదది.

సంస్కృతం._ఇంగ్లీమ నిఘంటువులో శిల్పశబ్దానికి ఆస్టేశ2 ఇచ్చిన

అర్జాలు ఇవి: (1 ఒక కళ, లలితమైన లేదా యాంతికమైన కళ; (క) పని, కాయకష్టఎ; (5) ఆచారకాండ; (6) యజ్ఞంలో వాడే ఒకరకం గరిటె. అలాగే 'శిల్పకారుడు' అంటే “ఆర్టిజాన్‌' అనీ “మెకానిక్‌” అసీ అర్థాలున్నాయి... “శిల్పకాల అంపే కార్థానా అన్నమాట. అయితే ఈ శజ్దానికి తెలుగువాళ్ళు సామాన్యవ్యవహారంలో అర్థసంకోచం ఏర్పడింది. (పావీన భారతీయలాక్షణికులు శిల్చళద్దాన్ని పారిభాషికారంత్రో (ప్రయోగించిన దాఖలాలు కనిపించలేదు. “అమలోదాత మనీష నే నుభయ కావ్య[పౌఢిందాటించు శిల్పమునం బారగు(డం, గళావిదుండ....'*203 అని తిక్కన్నగారు చెప్పడంలో కూడా శిల్ప204 శద్దానికి “నై పుణ్యం" అనే సామా న్యార్థమే కాని పారిభాషికార్థం లేదు, కాబట్టి ఇది ఆర్వావీనకాలంతోస్పే

సాహిత్యశాస్త్రంలో కి (పవేశించిందసి స్పష్టమవుతున్నది.

సాహిత్య పారిభాషిక పదకో్య ౦205ట్రోన్స్స, ఆక్స్‌ఫర్డ్‌ సంక్షి వ్ర నిఘంటువులో ను,20 రాండమ్‌ హౌస్‌ సమ్మగ నిఘంటువు207బ్రోళ్సో “బెక్నిక్‌! “అనే పదానికి ఇచ్చిన అర్ధాలను సమీక్షింవి చూసినట్లయితే 2 “ఒక రచయిత

కథానిక : స్వభావపరిశీలన 8907 (లేదా కళాకారుడు) తనపనిలో కళాకౌశలాలను వినియోగించే రీతి,సామర్థ్యం; ఒక నిర్జష్టరంగంలో వినియోగించే [వత్యేకీకృత వద్ధతులు, [(వ్యక్రియావిధా నాల సమాహారం అన్నది స్పష్టమవుతుంది సం్యగహంగా చెప్పాలంటే, వ్‌ పనిలోనయినా 'కళానై పుణ్యాన్ని చూపే వద్ధతినే శల్పమనవచ్చు.

నేర్చుగా చేసే పతి వనిలోనూ చక్కగా అమరిన (వతి వస్తువు లోనూ ఒక కళ భాసిస్తుంది. కనుముక్కు తీరు అవయవాల పొందిక,. రూపలావణ్యవిలాసాలు ఏర్పడి ఉన్న వ్య క్రిలో ఒక దివ్యమంగళవ్మిగహమే గోచరిస్తుంది హృదయం అనుభూతితో నిండిపోతుంది. మానవుడి సౌందర్య దృష్టికి ఇది (వత్యకనిదర్శనం. ఈ చూపును ఆకట్టుకోడానికీ చూవరికి సంతృ ప్రి చేకూర్చడానికీ కళాకారుడు, తాను చేసే పనిలో ఒక రకమైన నైపుణ్యం (పదర్శిసాడు, ఆ నై పుణ్యమే అతని శిల్పంగా వన్నె కెక్కు తుంది. ఇది ఏ (వ్మకియను ఆ్మళయించుకొని ఉన్నప్పుడు ఆ (వ్మకియా కళగా రాణిస్తుంది. “కథానికా శిల్పం" అన్నదానికి ఆంతకంటె విశేషార్థం కనిపించడం లేదు,

ఇక తరవాత గమనించవలసిన అంశం, ఈ శిల్పం స్వరూవ. స్వభావాలు ఎమిటన్నది, సృష్టిలో వ కళ అయినప్పటికీ ఒకేఒక రీతిలో ముఖరితం కావడమన్నది లేదు. ఒకవేళ అలానే అవుతుంటే దాంట్లో కళాత్మ కత నశిస్తుంది; యాం్యతికత ఏర్పడుతుంది; శాస్త్రీయత (పబలుళుంది, ఇది బుద్ధికి పదును పెడుతుందేమో కాని హృదయాన్ని రంజింపజెయ్యదు. కళ ఎప్పుడూ జీవంతో తొణికిసలాడుతూ ఉంటుంది; చైతన్యంతో స్పందిస్తూ ఉంటుంది. రూపవై విధ్యం సాధిస్తుంది; స్వభావ వైలక్షణ్యం (వదర్శిస్తుంది, ఉదాహరణకు, సంగీతం ఒకకళ. దీని మౌలికరూపం జానపదుల్లో వినవస్తూ ఉంటుంది. [క్రమంగా, ఆ సంగీతంలో రాగతాళాలను, స్వరలయలను వింగడించి చూపడం జరిగింది; వాటిని అధారంచేసుకొని కృతులు ర చించడం జరిగింది. అప్పుడది కాస్త్రబద్ధమైంది. ఆ శాస్త్రాన్ని అభ్యసించినవాళ్ళను

శ్రీ98్ర కథానిక సంగీతకళాకారులనే అంటున్నాం, ఎందువల్ల! వాళ్ళు నేర్చుకొన్నది కాస్త్రమే అయిన్నా వాళ్ళ పాడటంలో కళ ఉట్టివడుతుంది కాబట్టి. ఆనంద ఖైరవికాని, శంకరాభరణంకాని.__లేదా మరొకటి_ఏ ఒక్కటి తీసుకొన్నా, ఒకే రాగాన్ని ఎత్తుకొన్న నలుగురు గాయకుల్లో ఒక్కాక్కరి. గానం ఒక్కొక్క ప్రతిభను (వదర్శించవచ్చు. ఒకే గాయకుడు ఒక్కొక్కసారి ఒక్కొ క్క అందం చూపించవచ్చు. ఎవరి గమకాలు వారివి; ఎవరి ఒడుపులు వారివి. వాయులీనవాదనంలో ద్వారం వెంకటస్వామి నాయుడు, వీణావాద నంలో ఈమని శంకరళాన్త్ర్ర, గ్మాతసంగీతంలో మంగళంపల్లి బాలమురశీ కృష్ణ; నాట్యంలో యామినీకృష్ణమూ 6 మొదలై నవాళ్ళు వారివారి రంగాల్లో అద్భుత (పతిభావంతులుగా మన దృష్టిని ఆక ర్థించడానికి హేతువేప్సిటి ? వీరు మన చెవికి విలక్షణంగా వినిపిస్తారు; మన కంటికి కమనీయంగా కని పిస్తారు. ఇది వీరి ృపతిభావిలాసం; ఇది వీ3 సృజనాత్మక మహాశిల్పం. (వసిద్ధ కథానికారచ యిత ల్లోకూడా భాసించేడి ఇదే.

“ఉద్దిష్ట ఫలితాన్ని సాధించడానికి అనువైన (పక్రియాపద్ధతులన్స వర్తింవజేసే దక్షత, లేదా సాంకేతిక నైపుణ్యల్‌ అని చెప్పే ఈ లక్షణం కథానికలో [వదర్శించే వివిధ రీతుల సమాహారమే క థానికాశిల్బస్వరూపంగా వ్యక్తమవుతున్నది. ఈ శిల్పస్వరూవకల్పననే సంవిధాన (వ[క్రియగా గుర్తిస్తాం. ఇది కేవలం, వివిధాంగాల కూర్పులో నేర్పరితనం చూపడంతో సరి కాదు. ఎన్నుకొన్న వస్తువుపట్ట రచముతకున్న విలక్షణ దృక్పథం__ మానవజీవితత త్వంపట్ట అతడు చేశ్సే వ్యాఖ్యానం--ఆ రచనలో వ్య కం కావాలి,

“కథ్రానిక ఓక మెరుపులాఎటిది. రాత్రి చీకట్లో నడుస్తున్నప్పుడు చటుకుని మెరుపుమెరిసినప్పుడు లొకం అంతా ఒకసారి రప్పుమన్నట్టు అనిపిస్తుంది'”2% అంటాడు పాలగుహ్మై పద్మరాజు, త్ర మెరుపు మెరిపించ డానికి కీలకమైనదే రచనాగతమైన శిల్పం. ఇలా మెరిపించడం దాని

కథానిక : స్వభావపరిశీలణ శ్ర99 న్వథభావం అయితే ఈ శిల్పచమత్కృతిని సాధించడం ఎలాగన్నది మరొక [వక్న. “కథలో ఏది ఎక్కువ స్ఫుటంగా చ్మితించాలో నిర్ణయించడమే కథాశిల్పంలో ముఖ్యమైనది, కష్టమైనది, , .కథానికలో (వతి వాక్యం, (వతి భావచిిత9 మెరుస్తుండాలి. వైచి,తి కథానికను [పాణం2% అనికూడా అంటాడాయన. దీన్నిబట్టి, (తిమఖాత్మకంగా విశ్లేషించిన కథానికా [ష్మక్రియలో, రూపగతవిభాగంలోని *“ఎతుశడి" మెదలు 'ముగింవు' వరకు సంవిధాన విభాగంలోని పాత మొదలు కథనంవరకు, మొదట్లో ఉదాహ రించిన [పతి అంశమూ కథానికాశిల్పాన్ని పోషించడానికి ఉవకరిస్తుందని చెప్పవచ్చు. పైగా, [వతి అంళంలోనూ శిల్పవై విధ్యం గోచరినూ ఉంటుంది. కథానికాశిల్పవర్గీకరణ కథానికా ప్మకియలో అభివ్య క్త్షమయ్యే రచనాశిల్పాన్ని కిందివిధంగా వర్గీకరించవచ్చు ; వస్తువిన్యాసశిల్పం సన్ని వేశకల్పనాశిల్పం ప్మాతచ్మితణశిల్పం కథనళిల్పం సంఘటనఘటనాళిల్పం వర్ణనశిల్పం సంఘర్షణోత్పాదనళిల్పం శీర్షి కాశిల్పం వోనృుబిన్యానళిల్భం : రచయిత తానెన్నుకొన్న వస్తువులోనుంచి ఒక [ప్రణాళికను రూపొందించుకొని, తదనుసారంగా వివిధ అంశాలను పొందువరిచి, కథాళరీరాని౩క సౌన్టవం, సౌందర్యం సంతరించడ మే వస్తు విన్యాసళల్పం. కథాస్వరూవంలో ఆద్యంతం ఈ మూలభావాన్ని పోషిస్తూ ఉండాలి. ఉదాహరణకు, రాచకొండ విశ్వనాథకాన్త్రి రాసిన '“జరీఅంచు తెల్పచీర" కథలో ఈ విధమైన శిల్పం గోచరిస్తుంది. అంతేకాదు, ఆద్యంత నమున్నాయ ౭ిల్ట్రం కూడా అద్భుతఐగా భాసిస్తుంది. కథానిక్నాప్మక్రియ కిద్రి

'శీ90్ర కథానిక సంగీతకళాకారులనే అంటున్నాం, ఎందువల్ల? వాళ్ళు నేర్చుకొన్నది శాస్త్రమే అయినా, వాళ్ళ పాడటంలో కళ ఉట్టివడుతుంది కాబట్టి. ఆనంద ఖ్రైరవికానిి శంకరాభరణంకాని-_లేదా మరొకటి_ఏ ఒక్కటి తిసుకొన్నా, ఒకే రాగాన్ని ఎత్తుకొన్న నలుగురు గాయకుల్లో ఒక్కొక్కరి గానం ఒక్కొక్క (ప్రతిభను (పదర్శించవచ్చు, ఒకే గాయకుడు ఒక్కాకసారి ఒక్కొ క్క అందం చూపించవచ్చు. ఎవరి గమకాలు వారివి; ఎవరి ఒడుపులు వారివి. వాయలీనవాదనంలో ద్వారం వెంకటస్వామి నాయుడు, వీణావాద నంలో ఈమని శంకరకాన్త్రు, గ్మాతసంగీతంలో మంగళంపల్లి బాలమురళీ కృష్ణ, నాట్యంలో యామినీకృష్ణమూ ర్తి మొదలై నవాళ్ళు వారివారి రంగాల్లో అద్భుత (పతిభావంతులుగా మన దృష్టిని ఆక ర్థించడానికి హేతువేమిటి ? వీరు మన చెవికి విలక్షణంగా వినిపిస్తారు; మన కంటికి కమనీయంగా కని పిస్తారు. ఇది వీరి ృపతిభావిలాసం; ఇది వీరి సృజనాత్మక మహాశిల్పం. వసిద్ధ కథానికారచయిత ల్లోకూడా భాసించేది ఇదే.

“ఉద్దిష్ట ఫలితాన్ని సాధించడానికి అనువైన (ప్రక్రియావద్ధతులన్సు వర్తింపజేసే దక్షత, లేదా సాంకేతిక నైపుణ్యం" అని చెప్పే ఈ లక్షణం కథానికలో (దర్శించే వివిధ రీతుల సమాహారమే క థానికాశిల్పస్వరూవంగా వ్యక్తమవుతున్నది. ఈ శిల్పస్వరూపకల్పననే సంవిధాన (వ్మక్రియగా గుర్తిస్తాం. ఇది కేవలం, వివిధాంగాల కూర్పులో నేర్పరితనం చూపడంతో సరి కాదు. ఎన్నుకొన్న వస్తువుపట్ట రచబితకున్న విలక్షణ దృక్పథం__ మానవజీవితత త్వ్వంపట్ట అతడు చేసే వ్యాఖ్యానం-ఆ రచనలో వ్యకం కావాలి,

“కథానిక ఒక మెరుపులాంటిది, రాత్రి చీకట్లో నడుస్తున్నప్పుడు చటుకుని మెరుపుమెరిసినప్పుడు లోకం అంతా ఒక్కసారి రవ్వుమన్నట్టు అనిపిస్తుంది 2608 అంటాడు పాలగుమ్మె పద్మవాజు, ఈ మెరుపు మెరిపించ డానికి కీలకమైనదే రచనాగత మైన శిల్పం. ఇలా మెరిపించడం దాని

కథానిక : స్వభావపరిశీలణ లిం న్వభావం అయితే ఈ శిల్పచమత్కృృతిని సాధించడం ఎలాగన్నది మరొక (పళ్న. “కథలో వది ఎక్కువ స్ఫుటంగా చ్వితించాలో నిర్ణయించడమే కథాశిల్పంలో ముఖ్యమైనది, కష్టమైనది. ..కథానికలో [వతి వాక్యం, (వతి భావచ్శిత మెరుస్తుఐడాలి. వైచ్చితి కథానికను పాణం”29 అనికూడా అంటాడాయన, _ దీన్నిబట్టి, [తిమభాత్మకంగా _ విశేషించిన కథానికా [వక్రియలో, దపగతవిభాగంలోని “ఎత్తుడ మెదలు 'ముగింపు' వరకు సంవిధాన విభాగంలోని ప్మాత మొదలు కథనంవరకు, మొదట్లో ఉదాహ రించిన (వతి అంశమూ కథానికాశిల్పాన్ని పోషించడానికి ఉవకరిస్తుందని చెప్పవచ్చు. పైగా, ప్రతి అంళంలోనూ శిల్చవైవిధ్యం గోచరిస్తూ ఉంటుంది. కథానికాశిల్పవర్గీకరణ కథానికా ప్మకియలో అభివ్య క్తమయ్యే రచనాశిల్పాన్ని కిందివిధంగా వర్గీకరించవచ్చు ; వస్తువిన్యాసశిల్పం సన్ని వేళశకల్పనాశిల్పం ప్మాతచ్మితణళిల్పం క థ్రనళిల్పం సంఘటనఘటనాళిల్పం వర్ణనళిల్పం సంఘర్షణోత్పాదనళిల్పం శీర్షికాళిల్పం వ న్తుబిన్యానలిల్టం : రచయిత తానెన్నుకొన్న వస్తువులోనుంచి ఒక [పణాశికను రూపొందించుకొని, తదనుపారంగా వివిధ అంశాలను పొందుపరిచి, కథాళరీరాని౩"క సౌష్టవం, సౌందర్యం సంతరించడమే వస్తు విన్యాసశిల్పం. కథాస్వరూపంలో ఆద్యంతం ఈ మూలథావాన్ని పోషిస్తూ ఉండాలి. ఉదాహరణకు, రాచకొండ విశ్వనాథశాస్త్రి రాసిన '“జరీఆంచు తెల్టలీర' కథలో ఈ విధమైన ళిల్పం గోచరిస్తుంది. అంతేకాదు, ఆద్యాంత నమన్నాయ ీతీల్ట్రం కూడా అద్భుతఐగా భాసిస్తుంది. కథానిక్నాప్మకియ కిది

400 కఠానిక అత్యంతావశ్యక లక్షణం. ఈ నడుమ సమకూరే కథాంగాల్లో ఒక్కొాక్కంటి ఒక్కాక్క్య అందం [పదర్శించ వచ్చు. ఫ్రీత్రీ రాసిన “అశ్వమేధం” కథకు ఎత్తుగడలో, 'గుండెల్లో గురాలు పరుగెడుతున్నా'యంటాడు. ఇలా చెప్పడంలో ఒక సౌగసుంది. ఇది గృురపుపందాల చుట్టూ నడిచిన కథ. పుదెంకాయడానికి పెట్టుబడి కోసం బయలుదేరినవాడు, ఒక టెలిగాం చూపించి మితులందరి దగ్గరా అప్పులు చేస్తాడు. చివరికి పందెంలో గెలవకపోగా, అప్పు మిగులుతుంది. ఆయన రాసిందే మరొక కథలో, ఆఫీసుకు వచ్చిన కోనేటిరావు తలపాగా తీసి బలి మీద పెట్టాడని చెప్పడమే కాదు___'తల కూడా" అని చేరుస్తాడు. ఈ ఒక్క ముక్కలో కోనేటిరావు యాం్యతిక జీవితాన్నంతనూ ఎత్తుగడలోనే ఇమిడ్చేశాడు రచయిత. ఆర్‌. యస్‌. సుదర్శనం రాసిన “ఎరుప్తి అన్న కథ, ''అకాశం రక్తం కక్కింది” అని మొదలవుతుంది, అందులో, కథానాయకుడు రక్తం కక్కుకుంటాడు. అతడు జబ్బుమనిష్‌ మధ్యలో కోలుకుంటాడు. కాని కథ చివరిలో, కొంతకాలం తాననుభవించిన వ్యక్తినే పొడిచి రక్తం చింది స్తాడు. “కథానికాశిల్పం' అన్న పేరుతో పద్మరాజు రాసిన_ పైన పేర్టాన్న వ్యాసంలోని గుమాస్తా కథలో, వైప్ప మిషన్‌ చప్పుళ్ళతోనే కథ మొదలవు తుంది వాటితోనే ముగుస్తుంది. గుమాస్తా జ్లీవితానికిది నేపథ్యం; అతనిలోని విసుగుదలకిది సంకేతం. రాచకొండ రాసిన “మెర్రపు మెరిసింది. కథ వర్షంతో (రెండో వాక్యం మొదలయి చివరికంటా సాగుకు)ది... వీటి నన్నిటినీ ఆరంభశిల్పానికి ఉదాహరణలుగా (గ్రహించవచ్చు. ఆరంభమైన కథ ముందుకు సాగుకుంటే, దాని నడక్షలో కొన్ని అందాలు గోచరిస్తాయి. రాచకొండ విశ్వనాథకాస్త్రి రాసిన “విలువలు అన్న కథ, చిన్న చిన్నవాక్యాలతో కొసరికొసరి వేసిన మూ్పత్రో. వేగంగా సాగుతుంది. "మెరుపు మెరిసింది కథలో ఆ వేగం, సీరజ మనోవేగాన్ని

కథానిక ; స్వభావపరిలస కీ01 అందుకొంటునట్టు ఉంటుంది. సమయానికి రైలు అందుకో డానికి ఉరికే వాడి నడకలో వేగం ఉండటం ఎంత సహజమో, బాజా భజం[త్రీలతో ఊ రేగుతున్న వాడి నడకలో నిదానం ఉండటం అంత సహజం; అదొక అందం కూడా. మధురాంతకం రాజారాం రాసిన 'కమ్మ-తెమ్మెరే అందుకు ఉదాహరణ. కధ నడకలో వేగమొక్క_టే కాదు, మలుపులుకూడా ముఖ్యమైనవే. గురజాడ అప్పారావు రాసిన 'దిద్దుబాటుిలో, గోపాలరావు (పవర్తనను శంకించిన కమలిని, పుట్టింటికి పోతున్నానని రాసిపెట్టిన ఉత్తరం అతని కంట పడటంతో కథ మలుపు తిరుగుతుంది. దానిమీదట కొంత తర్జ్ణనభర్ణ నలు జరిగిన తరవాత, చం్టదవరం వెళ్ళి కమలినిని తీసుకురమ్మని రాముణ్ణి పురమాయించడంతో కథ మరో మలుపు తిరుగుతుంది. చివరికి మంచంకిందినుంచి కరకంకణధ్వనులు, హృద్యమైన కలకల నవ్వూ వినబడ డంతో చటుక్కున మెరుపుమెరిసి మాయమయిపోతుంది. దాంతోనే కథ ముగుస్తుంది. వీటిని గతిల్బానికీ ఉదాహరణలుగా తీసుకోవచ్చు. ఒక్కొక్క కథలో, ఎివవున్థి తిని పోషించడంలో రచయిత హృద్య మైన శిల్పం _పయోగిస్తాడు పైన పేర్కొన్న దిద్దుబాటు కథలోనే, సానిమేళం సేవించి రాతి పొద్దుపోయి ఇంటికి వచ్చిన గోపాలరావుకు కమలిని రానిపెట్టిన ఉత్తరం చూడటంతోనే కలిగిన విషమస్థితి ఆ మాది రిది. కొలకలూరి ఇనాక్‌ రాసిన “తలలేనోడు” కథలో, [(పధాన షాతలు రెండు. ఒకడు మునసబు వీరన్న, రెండోవాడు మంగలి నాగలింగం. ఆ మునసబు, నాగలింగం భూమిని కాజేయడంమట్టుకే కాదు, పంతంవట్టి ఆ నాగలింగాన్నే తనకు గడ్డం గియ్యాలని పురమాయిస్తాడు. [గ్రామాధికారి మాట తీసివేయడం అంత సులువు కాదు. వచ్చి, అతని వలీ పెట్టిన నాగలింగానికి మనస్సులో సంక్షోభం బర్హుతాటే క చుంద. నర నష క దంతా గుర్తువస్తుంది. చేతనున్న కత్తితో లోగ ్రజ్చకోజేం “ఎతాగన్నై ర్ట స [20] గ గిం ఈ3..... అ స్‌ ల రు థా స్య చొదరాట్లాడ్రా. 9 ఘీ

తీ02 కథానిక 9 లనీ

విషమస్థితి ఎదురవుతుంది, కాళీపట్నం రామారావు రాసిన "చావ్చ' థల ముసలిదాని శవాన్ని దహన చెయ్యడానికి ఊళ్టోచాళ్ళు;, జైలు ఇవ్వు డానికి నిరాకరించినప్పుడు వీర్పడిన విసమస్థితి, తరుగుబాటును రెకొ ల్పు తుంది,

కథలో పిషమస్థితి త్మీవతరమై అత్మున్నతస్థాయి. స_దుకొన్నప్పుడు కథ యాపత్తు, అ బిందువుమీద కేంద్రీకృతమై. ఉంటుంది. మురయా రాసిన 'నిత్యమళ్లి'కథలో ఒం పెద్దమనిషి, తన కూతు3కి 'పెళ్ళిసంబంధాల కోసం గాలిస్తూ ఉంటాడు. ఎవరెవరినో కలుసుకొని ఇంటికి తీసుకొనివన్తూ ఉంటాడు, చివరికి, ఆయన కూతురు. చనిపోయి చాలాకాలం అయిందసీ, అప్పటినుంచి ఆయనకు సుతిచెడి ఇలా పవర్తిస్తున్నాడనీ వెల్లడి కావడంతో కధ నరాతాష్త నందుకుంటు-=ది. మంజుశ్రీ రాసిన 'రైలు పడిపోయింది" కథలో, భర (ప్రయాణం చేస్తున్న కైలుకు పమాదం జరిగి, అతని శవం కూడా దొరక్కపోగా, భార్య ఆత్మహత్య చేస'పంటుంది. తరవాత కొన్నాళ్ళకు, (ప్రమాదంలో చావు తప్పి కుంటివాడై ఇ:టికి చేరిన భర్య: గుమ్మంముందు నిలబడి భార్యను ఎలుగెత్తి. పిలవడంతో కథ పరాకాష్టకు వస్తుంది,

కథానికా స్వరూవం యావత్తూ ఒక ఎత్తు ముగింథు ఒక ఎతు. కథ రాణింపు అ-తా దానిమీదే ఆధారపడి ఉంటుంది. దీంట్లో అద్భుతమైన శిల్పం (వదర్శించే కథలు అనేకం ఉన్నాం. తెలుగు కథానికాసహాహిత్యంలో ఇందుకు మొట్టమొదటి ఉదాహరణ, గురజాడ “దిద్దుబాటులోనే క్రన్సిపిసుంది. పుట్టింటికి పోతున్నానని ఉ త్తరం రాసిపెట్టిన కమలిని, అ గదిలో మంచం కిందే దాకా ని ఉన్న విషయం, కరకంకణధ్య్వనుల ద్వారాను, కిలకిల నవ్వులద్వారాను బెల్టడికావడంతో కథక అద్భుతమైన ముగింపు సమ కూరింది.

రొచొారాః రాసిన "కుంపట్లో కుసుమం, కమ్మతెమ్మెర”, సీలా వ్‌రాజు “గుర్తించని త్యాగానికి గుడ్‌బై”, మంజుశ్రీ రాసిన “కుక్క”

కథానిక : స్వథావపరిశీలన శీ0లి ఉమాదేవి 'జయలక్ష్మి ఆపజయ:”, పి. సరకాదేవి “మన్మథుడి నవ్వు" మొదలైన కథలు నమావనలిల్బ్రానితి సౌగమైన ఉదాహరణలు. ఉన్నత తకారాపధంళలో ఉజ్జ్వల నాయికామణిగా పకాశిస్తుక్న ఒక యువతి, ఒకప్పటి తన [పేముకుడు తారసపడ్డంతో అతనికోసం అన్నీ త్యజిస్తుంది. చలనచిత్ర రంగం ఒక కుంపటివంటిదై నప్పటికీ తన కుసుమకోమల హృదయాన్ని జాగితగా పదిలపరచుకొన్న (పేమికురాలు ఆ యవతి. ఇది రాజారాం కథ. ఆయనదే మరొక కథ___ 'మ్మతెమ్మెరీలో శేషాది, తనకొక అర్ధాంగిని ఎన్నడంలో తల్లి చూపగల విజ్ఞతమీద నమ్మ కమున్న వాడే. కాని తన బతుకులో వాలుపంచుకోటోయే ఆ అమ్మాయి, తీరా ఎటువంటి దవు తుందోనన్న అనుమానం మనసులో ఒక మూల లేకపోలేదు. కాని ఒక ర్నాతివేళ తాను న్మిదపోతున్న సమయంలో ఎవరో వచ్చి దుప్పటి సరిచేసిన అలికిడి అవుతు:ది. తీరా అతను కన్నువి ప్పేసరికి ఆమె మాయమవు తు.ది. ఆమె తలలో పువ్వు ఒకటి రాలిపడుతుంది. ఆమె స్వభావశబల తకు అదే తీపిగుర్త వుతుంది. మంజుథ్రీ కథలో, దేవాలయంలో చెప్పులు దొంగిలించేవాడు మరుసటి జన్మలో కుక్కఅయి. పుడకాడన్న మాట వింటాడు, కథలో నాయకుడు, కుక్క బతుకు ఎంత నికృష్ణమెందో కళ్ళారా చూస్తూవచ్చాడు. కాని అతడే, దేవాలయంనుంచి బయటికి వచ్చి, చెవ్వులు వేసుకుని, యూనివర్సిటీవై పు వెళ్లే బస్పులోకి ఎక్కుతుంటాడు. ఎక్కు తుంటే కాలిచెప్పు జారుతుంది. తీరా చూస్తే ఆ చెప్పులు తనవి కావు! “సర్తి ంచని త్యాగానికి గుడ్‌ఐై' అన్న కథలో కస్తూరి తన కుటుంబం భవిషత్తుకోసం తన సుఖాన్నీ డబ్బునూ భవిష్యత్తునూ త్యాగం చేయడానికి నిశ్చయించుకొంటుంది. కానీ ఆమె పోపణలో ఉన్న కుటుంబసభ్యులే ఆమె మీద ఆభాండాలువేసి, మనసును గాయవశుస్తారు.. ఆ పరిస్థితిలో ఆత్మాభి మానమున్న వ్యక్తి, గుర్తి ంపులేని త్యాగానికి గుడ్‌బై చెప్ప్చడంకంటె మరొక విధంగా ఎందుకు చేస్తుంది * ఉమాదేవి, సరళాదేవి రాసిన కథల్లో సమా పనశిల్పంలో “కొసమెరుపు మెరుస్తుంది.

4014 కథానిక' వస్తువిన్యాసశిల్పం అ౭గరూపంలో భాసించడం మట్టుకే చాలదు. అంగిరూపంలో ద్యోతక:కావడంలో రచయిత (ప్రతిభ రాణిసుంది అంటే, ఈ కథావస్తువు ఆద్యంతం ఆంతర్వాహినిగా సాగుతుండాలన్న ది కధానికకు ముఖ్యం. అయితే అది ఒక్కాక్కు భాగంలో పెల్లుబికి (స్ఫుటం కావచ్చు. కొమ్మూరి వేణుగోపాలరావు రాసిన “క్షమి:చాను” అన్న :థలోను, కలువ కొలను సదానంద 'ఇస్‌ ర్ఫుండే శ్తే నిచ్చ అన్న కథలోనూ ఆదిలోనే అది (వ్రస్ఫుటమవుతుంది. గుకజాడ అప్పారావు “దిద్దుబాటు'లో అది మధ్యలో ద్యోతకమవుతుంది. రాచకొండ 'కార్నర్‌ సీటులో చివర గోచరిస్తుంది. అౌ(ళబిితణళిల్భం 2 నిత్య జివితంలో ఒక్కొాక. వ్య క్రికున్న వైయక్రిక మూదర్రిమత్వంలాగే, రచయిత చూపే ప్మాతచ్మితణశిల్పంతో, సాహితీగతమైన ప్మాతకూడా పాఠకుడి మనస్సులో నిలిచిపోతుంది. గుర జాడ అప్పారావు 'కమలిని, నాంచారమ్మ”; చింతా దీక్షితులు వటీరావి; మళల్డాదివారి “తాతగారు”; మునిమాణిక్యం “కాంతం%, చలం “అమీనా”; కుటుంబరావు “కనకయ్య, కాంతం, వర్ధని" మొ. వి; పద్మరాజు. “రంగి; బుచ్చిబాబు “కుముదం, వీ, మూన్నా మధుసూదనం (ఎల్లోరాలో ఏకాంత సేవ); గోపిచంద్‌ “సూరయ్య! సోమంచి యజ్ఞన్న కాస్త్రి 'గొల్ప వీరమ్మ; ఇచ్చాపురపు జగన్నాథరావు “సుజాత రాచకొండ “నీరజ' వేతనళర్మ, ముత్యాలమ్మ' మొ, వి; పురాణం “అలివేలు, సీలి% రాజారాం “రి చెరయిన బడిపంతుళ్స, సుజాతి మె, వ; వాకాటి “సరస్వతి, ఆర్‌, చక్రారావ ముళ్ళపూడి *ఆనంద్రరావు, అప్పారావు, రామిరెడ్డి; సీతాదేవి *మ'సెస్‌ కై లాసం, రంగయ్య; కఠళ్యాణసుందరీ జగన్నాథ గంగి; కాశీపట్నం రామారావు “సితారావుండు”; 'ల్రిషత్తి, శ్రీరాములు; సి. యన్‌, రావు 'సింగి, అరిచ్చెందుడు"; మంజు్ర్రీ “వల్లి? మొదలైన పాతలు తెలుగు పాఠకుల మనన్సుల్లో మెదులుత్తూనే ఉండేవి, తెలివి, చాకచక్యం, చొరవ, చురుకు దనం, సా త్రికరాజసతామసగుణాలు, హృదయసొకుమార్యం, తిరుగులేని తెగువ మొదలై న లక్షణాలు ఆయా పాాతల్లో తీరుతీరులుగా వ్య క్తమవుతూ

"కథానిక : స్వభావపరిశీలన 405 ఉంటాయి; చైతన్యంతో జీవిస్తూ ఉంటాయి. ఈ మాదిరి పాతలకు రూవ కల్చన వేసి రమ్యంగా చిత్రీకరించడంలో అయా రచయితల కల్పనాశిల్ప సామర్థ్యం వెలడవుతూ ఉంటుంది. కేవలం ఏదో ఒక రకమైన స్వభావాన్నో, పవ ర్తననో చిత్రించడం కాక మానసికమైన సంక్చిష్టతలను, సంఘర్షణలను [వతిబింబించే ప్మాతలను, వైలక్షణ్యం (పదర్శించే ప్య్మాతలను చి్మితించ డానికి గొప్ప (వశిభ కొవాలి, తెలుగు రచయితలకు అది కొదవ కాదు. కాని దాన్ని ఇతోధికంగా (పదర్శిస్తూ, మహాభారతకథలోని ప్యాతల మాదిరి .సంక్టిష్ట ప్నాతలను సృష్టించిననాడే, తెలుగు కథకు ఈడు వచ్చిందని చెబుతా నంటాడు, పాలగుమ్మి పద్మరాజు.2!0 పాతలగురించి [వస్తావించేటప్పుడు నంవాదళిల్బాాన్ను గురించి 'పేర్కానక తప్పదు. దీన్ని నాటకంలా, రోచకంగా నిర్వపాంచినవాళ్ళ అనేకులున్నారు. శ్రీపాద సుబహ్మణ్యకాన్త్రి (కూతుళ్ళళతల్లి, యావజ్జీవం హోష్యామి, కలుపుమొక్కలు మొ. వి), మునిమాణిక్యం (లేచిపోవాలను కుంటే, దాంపత్యోపనిషత్తు మొ. వి.) చలం (అమీనా, స్టేషన్‌పపు, లిల్లీతో స్నేహం ఎలా అయిందంటే), బుచ్చిబాబు (దేశం నాకిచ్చిన సందేశం, అడవి కాచిన వెన్నెల). కుబుంబరావు (నిలవ సీరుు కురూపి భార్య), రాచ కొండ (ఆరు సారా కథలు, రాచకొండ విశ్వనాథకాన్త్ర కథలు), అవసరాల రామకృష్ణారావు (నాకు నువ్వూ నీకు నేనూ, అయిదు రకాల ఆత్మహత్యలు), వాకాటి పాండురంగరావు (ద్వాదశ, అపరాజిత), భమిడిపాటి రామగోపాలం (వ౭టొచ్చిన మొగాడు), రంగనాయకమ్మ (శోభనం ర్మాత్సి ప్రభృతులు గుర్తుకు వస్తారు సంవాదళిల్పంలో ఎంతో వైవిధ్యముంది. ఒక్కొక్క సంవాదం 1పళ్నలూ సమాధానాలతో సాగుతూ ఉంటుంది. మరొక సంవాదంలో పై వద్ధతి సాగుతుండగానే మధ్యమధ్యలో ఇత రేతరాంళాల (వసావన వచ్చి చేరుతూ ఉంటుంది. కొన్ని సందర్భాల్లో సంవాదాలు పందెపు గురాల్దా

406 కథానిక వరుగులెత్తుతాయి; మరికొన్ని సందర్భాల్లో పెళ్ళివారి నడకలు నడ.స్తాంస. కొన్నిట్లో దీ ర్లమైన వాక్యాలు గోచరిస్తే, మరికొన్నిట చిట్టిపొట్టి మాటలతోనే సాగుతుంటాయి. కొన్ని సంపూర్ణవాక్యాలలో ఉంటే మరికొన్ని సగంలోనే ఆగిపోతుంటాయి. కొన్నికథల్లో వరసగా సంవాదమే సాగుతూ ఉంటుంది (ఉదా! శ్రీపాద కథలు), మరికొన్నిట, మధ్యమధ్య కధనం కలుసూ ఉంటుంది (ఉదా॥ మల్దాది కథలు), సంవాదశిల్పంలో ప్మాతోచితభాషా (ప్రయోగానికి ఆత్యధిక్మపాముఖ్యముంది. కఫానుగుణమైన పిపిధ పా:ంతేయ, సామాజిక మాండలికభాషాభేదాలకు అద్దంవష్టే సంవాదాలు తెఎగఏ 8 థకొక అందం చేకూర్చాయి (రాచకొండ, గోఖలే, యశోదారెడ్డి, ఇరివె=టి కృష్ణ మూర్తి, కె. సభా (శ్రీపతి, ముళ్ళపూడి (వభృతుల రచనల.) నంఘటనఘటనొళిల్టం :; కథలో ఆకర్షక కేందాలుా ధాసి:చేవి

సంఘటనలు. వీటిని సహజంగా, సమర్థంగా, రోచకంగా కూర్చుడం, 'వభావస్పోరకంగా నిర్వహించడం గొప్ప శిల్పం. బొమ్మి రెడ్డి పల్లి సూర్యా రావు రాసిన “దొంగలున్నారు జాాగత్త !* అన్న కథలో, రైల్లో [పయాణ= చేస్తున్న వర్తకుడికి ఒక హంతకుడూ._దొంగా తోటి (ప్రయాణికుడు వడం ఒక సంఘటన. ఇది యాదృచ్చికమే కావచ్చు. కాని ఈ రెండో , వయా ణికుడి ఉనికి ఆ వర్తకుడి మనస్సులో భయాలు రేపుతుంది. వాటి చుట్టూ అందమైన కథ నడిచింది, చివరిక్తి ఆవర్తకుడి సహజగుణం బయటపడింది. అతడు ర్రైలులోనుంచి ఎత్తుకొచ్చిన పెజ్టలోను=చి, ఒక వసిబిద్డ శవం బయటపడడంతో కథ పరాకాష్ట నందుకుంది.

పద్మరాజు 'గాలివానిలో రావుగారు, తుపాను వీభత్సంలో రైలు స్రేషను గదిలో, ఒక ముష్టిపడుచుతో ఆ ర్మాతి ఏకాంతంగా గడపవలసి రావడం ఒక సంభుటన, [కమబద్ధమైన ఒకరకం జీవితానికి అలవాటుపడ్డ ఆ తాత్వికుడు, ఆ సంఘటన బలంవల్ల, మానవసహ జమైన తన బల హీనతకు లౌంగిపోక తప్పిఐదికాదు, (పవ ర్తనవాదాన్ని (పీ౭మ2710ళకయు),

కథానిక : స్వభావపరిశీలన ఉ07 (పతిబింబించే ఈ కథకు [ప్రాణతుల్యమైనది ఈ సంఘటనే. రాచకొండ “కార్నర్‌ సీట్‌” లో, పచ్చకోటువాడిమిద అసూయవడి, ద్వేషం పెంచుకొన్న (ప్రయాణికుడు. అ వచ్చకోటువాడు అత్మహత్య చేసుకోవడం గమనించిన తరవాత మనస్సు మార్చుకొంటాడు. అంతవరళు విసుగుదల, ఏవగింపు కలిగించిన (పపంచం, అ సమయంతో అతనికి అందంగా, [వశాంతంగా కనిపిస్తుంది. దాన్ని చూసి ఆనందించే అదృష్టం ఆ పచ్చకోటువాడికి లేకపోయిందే--అని విచారిస్తాడు.

జీవితం గతిశీలకమైనది; సంతత వైతన్యసంస్పంద శీలకమైనది. కథానికలో అది [పతిబింబితం కావాలి. దానికి ఉత్ప్చేరకమైనది సంఘటన. ఈ సంధఘుటనల పరంపర పరాకాష్టకు దారి చూపాలి. దీన్ని సార్ధకంగా సిర్వహించిన _ సందర్భాల్లో _ సంఘటనఘటనాశిల్పం రమణీయంగా భాసిస్తుంది.

నంథుర్డ్‌ జోత్సాభనళిల్బం : ప్యాతల మనస్సుల్లోకాని, బయటకాని ప్యాతకూ (వకృతిశ క్రికి మధ్యకాని సంఘర్షణను సార్థకంగా ఉత్పాదన చెయ్యడమన్నది ఒక శిల్పం. దీనికి తోడ్పడేవి సంఘటనలు కావచ్చు, పాతల ఆలోచనలు కావచ్చు. అవసరాల రామకృష్ణారావు రాసిన 'అయిదు రకాల అత్మహత్యలు", భాస్కరభట్ల కృష్ణారావు “ఇజ్జత్‌, కొలకలూరి ఇనాక్‌ “తలలేనోడు”, రావూరి భరద్వాజ 'డాక్టర్స్‌ డైలమా", ముక్కామల వెంక టేశ్వరరావు “చావులేని సంస్కృతి" మానసిక సంఘర్షణను సమర్థంగా ఉత్పాదన చేసిన కథలు. కాశీపట్నం రామారావు రాసిన “వావి, వి, రాజా రామమోహనరావు రాసిన “వరద మొదలై నవి బాహ్య సంఘర్షణలను పతిబింబించే కథలు,

నస్చానోళళల్చనాఃిల్బ)ం ; కథలో జరిగేవాటికి అనుగుణమైన వరిసరాలను, నేవథ్యాలను, వాతావరణ స్థితిగతులను అత్యంత సహజంగా [వతీకాత్మకంగా చ్యితించడమన్నది సన్ని వేశకల్పనాశిల్పం. కథాగత మైన

శీ08 కథానిక పాతల బాహ్యాభ్యంతర స్థితులకూ సంఘటనలకూ సంఘర్షణకూ పోషక మెనదిది. పద్మరాజు “పడవ (ప్రయాణంి లో, 'గాలివాన' లో, బుచ్చిబాబు “అరకులోయలో కూలిన శిఖరం" లో, రాచకొండ “వర్షం, మెరుపు మెరి సింది కథలో, మంజుత్రీ *ఎండ, ఆ ఉత్తరం", కళ్యాణసుందరీ జగన్నాథ్‌ “పున్నమి మసకలు మొదలైన కథల్లో దీన్ని రమ్యంగా చితించడం జరిగింది. కథలో [పకిపాద్యమైన ఆంశానికి సంకేతంగా సన్ని వేఠాన్ని చితించడమన్నది బుచ్చిబాబు, పద్మరాజు, రాచకొండ, వాకాటి, శ్రువతి 1వభృచళులు చక్కగా పాటించారు.

తథబతీల్బ్రం ; దృక్పథ నిర్దేళంలో, భాషాశై లిలో, వర్ణనవిధానంలో సంవిధానవద్ధతిలో భాసించే నైపుణ్యాన్ని కథనశిల్పంగా పరిగణిస్తాం. జరిగే కథకు తాను పత్యక్ష సాక్షిభూతుడై రచయిత సంపూర్ణసర్వజ్ఞత్వం (పదర్శించడం ఒక పద్ధతి (ఉదా॥ పాలగుమ్మి పద్మరాజు “గాలివాన”, ప్మాతల మనస్సుల్లోను, బయట ఉన్న స్థితిగతులను రచయిత తనకు తానుగా ఆవిష్కరిస్తాడు. దీన్నే [పథమ పురుష కథనమనీ అంటాం. అలా కాక కథలో రచయితే పాత్రగా (వవేశించి దానిద్వారా చెప్పడం (పారంభి స్తాడు. అది ఉత్తమ పురుష కథనం (ఉదా, రాచకొండ విశ్వనాథకాన్త్ర “కుక్కపిల').

కథనళిల్ప సాఫల్యానికి తోడ్పడే [పధానోపకరణం భాషా శైలి. ఇది సమకాలిక సమాజవ్యవహారంలో జీవించి ఉన్నది కావడం (పధానావళ్యకం. గురజాడ అప్పారావుగారి కాలానికి తెలుగు వ్యావహారిక వచనరచన సహ జంగా పెంపొందడానికి అనుకూలమైన పరిస్థితులు లేకపోయినప్పటికీ అనంతకాలంలో కలంపట్టిన రచయితలనేక్షులు గిడుగువారి వాదంలోని సత్యాన్ని (వత్యక్షంగా నిరూపించారు. రానురాను కథానికాసాహిత్యమంతా వ్యావహారికంలోనే వెలువడుతూ వచ్చింది. ప్యాత్రోచితమై, కాలోచితమైన వివిధ [పాంతీయమాండలికాలూ వర్గ్షమాండలికాలూ కథన శైలిలో చోటుచేసు

కథానిక : స్వభావపరిశీలన శీ09 కున్నాయి, ఇంగ్రీషు (వభావం సోకని శిష్టుల చక్కని, చిక్కని తెలుగు నుడికారాన్ని అందించినవారు [ప్రధానంగా ఇద్దరు రచయితలున్నారు-- &కరు శ్రీపాద, రెండోవారు మల్లాది, వీరి భాషాశ్రైలుళ్లో వై యక్తికమైన ముద సుస్పష్టంగా కనిపిస్తుఐది. నీరాండబరంగా, నిరలంకృతంగా, ఆత్యంత సహజమైన శైలి కొడవటిగంటి కుటుంబరావుది. ఉవమానాల్లో అనువ మానమైన అందచందాలు చూపించినవాడు రాచకొండ. అదే బాణీని పుణికి పుచ్చుకొన్న మరొక రచయిత్రి బీనాదేవి. హుందాగా, నిండుగా, నిదొనంగా కథనం నిర్వహించే రచయిత రాజారాం. ఆయనను పోలినవాడే మరొక (పతిభావంతుడు “--సదానంద. చలంశిలి వపదునై నది; మధ్య మధ్య హాస్యం, వ్యంగ్యం తోడై నది. ్రీవతి, వాకాటి పాండురంగరావ్‌, ముళ్ళు పూడి, అవసరాల, రామగోపాలం భాషను వంచకల్యాణిగ్యురంలా నడిపించ గల దిట్టలు.

కథాకథనమన్నది మనకు జానవద సం్యపదాయంనుంచి వచ్చినదే. కాని ఆ నాటివారి కది ఒక శిల్పంగా |పాముఖ్యం వహించలేదు. ఈనాటి కథకిది ఆయువుపట్టు. అయితే ఆధునికమైన-త మాతాన, తెలుగు కథానిక జానపద సం్యవదాయం అందించే నమూనాలను ఎన్నడూ విడనాడ వేదు. ఆ నమూనాలు ముఖ్యంగా మూడు రకాలుగా కనిపిస్తాయి. (1) ఆత్మా న్వేషణపరకం, (8) కార్యకారణ సంబంధబంధం, (8) ఒకానొక విలతణ మనస్త త్వసూచకం ఈ మూడు నమూనాలను, ఆర్‌. ఎన్‌, సుడ రృనం,2!! “ఈగ కథ” నమూనా అని, “ఎండని చేవ కథినమూనా అని, “వ్లోవ్రి _ డోలు కథ నమూనా అని పేర్కాన్నాడు.

మొదటి నమూనాలో, ఇల్టలుకుతూ శ్పీర్రు మరిచిపోయిన ఈగ కథ, ఒక అన్వేషణగా సాగి, మళ్ళీ ఆ ఈగ తన పేరు గుర్తుకు తెచ్చుకోడంతో ముగుస్తుంది. నేనెవరిని? అన్న _పళ్నకు సమాధానం వదుక్కోడమే దీంట్లో వసువు. దినికి ఆద్యంతాల సమన్వయం గోచరిస్తుంది. ఈ విధంగా

శీ1ష0 కథానిక ఆత్మాన్వేషణపర॥ మైన కథలు కొన్ని ఆధునికుల రచనల్లో కనిపిస్తాయి. “జీవితం అర్జంలేని కూర్చు. ఆత్మాన్వేషణలో మనిషి బయలుదేరినచోటికే తిరిగి వసాడు. తన్ను తాను వెదుక్కోవడంలో అనుభూతులమధ్య, ఆలోచనలమధ్య పంతనలు (కార్యకారణ సంబంధం) కేవలం వ్యక్షి కల్పన. అవి చాలవు. చివరికి మిగిలేది ఏదో స్ఫురణ,'22 తిప్పర రాసిన “వంతెనలు, బుచ్చిబాబు “నన్ను గహర్చి కథ ' వాయవూ రా సుదర్శన: రాసిన 'ఎరుప్త (ఆం్యధప్మతిక సంవత్సరాది సంచిక, 19789 ఇందుకు ఉదాహరణలు. (తిపురకథలో కథానాయకుడు, రాజు అనే స్నేహితుడికి రాసిన ఉత్తరంలో ఇది ద్యోతకమపుతు=ది. బుచ్చిబాబుకథలో కుముదం చాలా సామాన్య శ్రీ “నన్ను గురించి కధ (ాయవూ * అని కుముదః అడగడంతో కథ (పారంభమై, అలా అడు/.తూ మరణించడంతోనే ముగుస్తుంది నుదర్శనం రాసిన కథలో, “తాత్త్విక, నైతిక, సామాజిక, రాజకీయ దృక్పథాలకూ జీవితంలో అనుభూతికీ ఘటనకీ సంబంధంలేని స్థితే నిరూపితమైంది. ఇక్టడ కార్యకారణసంబంధంతో నిమిత్తం లేదు. “జీవితానికి మృళత్యుచే అర్ధం * అని ధ్వనింపజేయడంతో ముగుస్తుంది.

రెండో నమూనా కథ. ఆద్యంతాల సమన్వయంమీద కాకుండా కేవలం కార్యకారణసంబంధ మీదే పధానంగా ఆధారపడింది. విశ్వనాథ సత్యనారాయణ “ఎమి సంబంధము", రాచకొండ విశ్వనాథ శాన్త్ర 'పిపీలికరి ఈ మాడిరి కథలు, వీటిలో కార్యకారణసంబంధం ఒక నిర్దిష్టమైన [కమంలో ఏర్పడుతూ రచయిత ఎర్పరచుకొన్న ఒకానొక దృక్పథానికి [ప్రాధాన్య మిన్తున్న విషయం న్పష్టమవుతుంది,

మూడో నమూనా కథలో, కోశ్చిక్రాలిలో గుచ్చుకొన్న ముల్తుకూ ఆ కోతి సనంపొదిం=చిన డోలుకూ కార్థ్యుకారణసంబంధంక టె “కోతిదదికి [ప్రాధాన్యమున్నట్టు కనిపిసుంది. వర్హంపాటి వెంకటసుబ్బయ్య రాసీన “మిథ్యాబింబంో (యువ, జూస్‌ 1974లో ఈ నమూనా కనబడుతుంది.

కథానిక :; స్వభావపరిశిలన జ్తేపై బుచ్చిబాబు రాసిన “వీ అన్న కథలో “కదిలిపొయ్యే సృష్టినీ, తిరిగే విశ్వాన్నీ ఒక్కా వణ నిలుపుతా” ననే మనస్తత్వం హాషిమా బీలో వ్యక్త మవుతుంది. పై మూడు రరాల నమూనాల్లో (పతీకరచన అందంగా మేళవించు డానికి ఆవకాశం ఊంది. (పదా॥ ఆచంట శారదాదేవి “ఒకనాటి అతిథ్మ ఆర్‌. వసుఃధర '“మనుష్యులూ __ బొద్దింకలూ), ఈ విధంగా వతీకాత్మక మైన రచన, కథానిర్మాణంలో భాగంగా సాగుతూ [వతీకా వస్తువూ రెండూ: తాదాత్మ్యంచెఐదేలాగ రాస్తాడు రాచకొండ (మెరుపు మెరిసింది). ఈ ప్రతికే, "జరీ అఎచు తెల్లదీర 'లో, పెరుగుతూ పోతుంది. దీన్నే నిర్దిష్టార్ధంలో' ఉద్దేశించి రాసిన బుచ్చిబాబు కథ “మేడమెట్టు'. బేతాళ వికమార్ముుల కథల్లో మాదిరిగా, ఒక కథ చెప్పడం, దాని

చివర ఒక చిక్తు(పళ్న వేసి [శోతచేత సమాధానం. చెప్పించడం మరొవ

నమూనాకు చెందిన కథలు. ఆర్‌. ఎస్‌. సుదర్శనం, వీటినే “సమస్యా

పూరణ." కథలన్నాడు 23 ముళ్ళపూడి వెంకటరమణ రాసిన “రాజకీయ

బేతాళపంచవింశతిక' కథలు, వాకాటి పాందురంగరావ్‌ రాసి... ముళ్ళపూడికి

అంకితమిచ్చిన-'గాథాసప్త కము అను ఎడు వారాల కథలు ఈ మాదిరివి.

ముళ్ళపూడి కథల్లో వక్త రామిరెడ్డి |శోత సుబ్బరాజు. కథచివర వేసే

చిక్కుుపళ్న లన్నిటికి సుబ్బరాజు తెలివిగా జవాబులు చెప్పడమే కాకుండా,

రామిరెడ్డిగారు చెప్పిన ఇరవై అయిదు కథలూ ఓపికగా విన్న తరవాత,

ఎన్నికల నామినేషన్‌ ఫారాలమీద సంతకంచెయ్యమని ఆయన ఎంత

మొగమాటపెట్టినా మెత్త బడక్క చివరికి ఆయన పేరే ఆభ్యర్థిగా రాసి,

తాను _పతిపాదకుడిగా సంతకం పెడతాడు, అంతవరకు బాగానే ఉంది-

ఆయన మనస్సులో ఉన్న ఊహ ముందే తెలిసిఉంటే ఈపాటికి పోస్టర్లు

కూడా వేయించేవాళ్ళంకదా అంటాడు, పోన్టర్హమాట రాగానే రామిరెడ్డిగారు నవ్వి, నౌకర్ని కేకేసి, మధ్యాహ్నం వచ్చిన పోస్టర్లతో మచ్చుకొక నాలుగు. తెమ్మని పురమాయిస్తాడు. దాంతో కథ ముగిసిపోతుంది.

శీల కథానిక వాకాటి పాండురంగరావ్‌ రాసిన “ఏడువారాల కథలు” (190 ఆగస్టు (ప్రాంతంలో “ఆంధ | పభి వారప్మతికలో ధారావాహికంగా వచ్చినవి) స్వామి వివానందులనవారు చెప్పినవి, నగరంలోని సిటీబస్సుల కండక్టర్ల మీద, అమలులోకి రాని ఎన్నికల వాగ్దానాలమీద, మారుపేర్పతో రచనలు (వచురించే రచయితలమీద, తదితరమైన సమకాలిక సమస్యలమీద దీంట్లో సున్నితమైన విమర్శ కనబడుతుంది. ఈ ఇద్దరి రచనలూ కూడా హాస్యానికీ వ్యంగ్యానికి పెట్టింది పేరు. చురొక నమూనా కథ, ఒక పెటైలో మరొ: పెట్ట, ఆ పెసైలో ఇంకొక పెద్టై అమిర్చినట్టుగా కథోపకథలతో కూడినది. ఇదికూడా జనపద సంప్రదాయానికి (పతిబింబమే,. మదనకామరాజు కథలు, సాలభంజికల కథలు, నలుగురుఫకీర్ణ కథలు ఈ మాదిఏవి, రాచకొండ గాసిన *మంచి 'చెడ్డల్లో ఏ కథ' అన్నది కౌంతవరకు ఈ మాదిరిదేనని చెప వచ్చు. వర్శనళీల్భం : వర్ణన కథాకథనంలో అంతర్భాగమే అయినప్పటికీ దానికొక విశిష్ట శిల్పమున్నందువల్ల పత్యేకంగా గుర్తి ంచకతప్పదు,. వర్ణన శిల్పాన్ని [ప్రతిభావంతంగా పోషించిన ఇద్దరు క థానికారచ 2ఎత్రల్లో ఒకరు బుచ్చిబాబు, మరొకరు రాచకొండ, బుచ్చిబాబు జన్మతః కళ్లాకారుడు. ఆయన చూపు పఏిలక్షణమైనది. 'అరకులోయలో కూలిన శిఖర ౨, ఎలోరాలో ఏకాంత సేవ! మొదలై న కథలో ఆ కళ్రాకారుడే ఆడుగడుగృనాా "దర్శన మిస్తాడు. రాచకొండ విశ్వనాథళాన్త్ర దాణీ వేరు. ఉఊఉపమానాలమీద రాచ క0డ ముద స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఆ పోకడ మళ్ళీ బీనాదేపలోనే పతి బింబిస్తు=ది. వర్ణ నశిల్ప పోషణలో వీరిద్దరూ (పముఖులు కావచ్చు కాని, గురజాడ మొదలుకొని చల:, పాలగుమ్మి పద్మరాజు రావూరి భరద్వాజ మొదలెన రిచయితలనేకలు సందర్భాచిత్యాన్ని పాటిస్తూ రమ్యమైన వర్ణనలు చేసిన వారే.

కథానిక ; స్వభావపరిశీలని శకి

కీర్షితాళొల్పం : సుందరమైన విగహానికి నొసటి తిలకంలాగే చక్కటి కథకు మరింత చక్కదనం చేకూర్చేది పేరు. 'తాను వెలిగించిన దీపాలు. అన్నది రాజారాం రాసిన ఒక కథకు పేరు, అందులో [పధాన ష్యాఠ రిటైకయిన ఒక బడిపంతులు; ఆయనదగ్గర చదువుకొన్న పిల్లలే చిట్టిచిట్టి దీవాలు గురపు పందాల వ్యామోహంలో వడి పరవళ్ళు తొక్కి- మతి చెడగొట్టుకున్నవాడు శ్రీశ్రీ 'అశ్వమేధం'లో అవుపిస్తాడు. ఉద్యో గాలకు పెళ్లే పోటీపరీక్షలు “గు రప్పందాలు” లాగే కనిపిస్తాయి శ్రీపాదకు. ధనసంపాదనే గొప్ప వ్యసనంగా పరిణమించినవాడి కథకు మంజుథ్రీ, '“డబ్బుజబ్బు" అని పేరుపెట్టాడు. దానికోసం వడే తావ్యతయాలను చితతిం చేవి బీనాదేవి కథలు 'డబ్బు! డబ్బు!! డబ్బు!!!

చావుతో కూడా గొవ్పవాడికీ బీదవాడికీ ఉండే అంతరాన్ని చితీస్తూ రాసిన కథకు దివి వెంక్టటామయ్య, 'ఒక మరణం--ఒక చావు అని పేరు పెట్టాడు. గితానుగతిక మైన జీవితవద్ధతినుంచి బయటికి రానివాళ్ళ మనః (పవృత్తిని చిత్రించే కథకు 'నిలవనీరు' అని "పేరు పెట్టాడు కుటుంబరావు. 'దుష్టసమాసం అన్న కథలో ఉన్న ఆలుమగలవి ఏనాటికీ సరిపడని సంగతులే. ఇది రాసినవాడు రాజారాం. మల్దాది శాస్త్రిగారి పేర్చు చ్మితంగా ఉంటాయి; గహనంగా ఉంటాయి (ఉదా॥ టుప్‌-టీక్క, థామోష్‌, ఏలేలో), కథకూ. శీర్షికకూ గల సంబంధాన్ని తెలుసుకోడానికి పాఠకుడు బుద్ధికి పదును పెట్టాలి. వరిమళా సోమేశ్వర్‌, అవివాహిత అమిన ముదికన్నె కథకు (కోటను మొక్కలు" అసి పేరు పెట్టారు.

ఈ విధంగా, అక్షరాల కూర్పులో కాని అర్థంలో కాని ఏదో ఒక అందంకోసం పెళ్టే పేర్ద కథానికాసాహిత్యంలో అసంఖ్యాకంగా ఉన్నాయి. అయితే వీటిలో కృతకత్వం తొంగిచూసినప్పుడు, నిరలంకృతమైన సాదా శీర్షికలే మేలనిపించే సందర్భాలు రాకపోవు. మొత్తంమీద, ఏ కథకు ఏ పేద పెట్టినవ్పటికీ అది వస్తువుతో కాని, పాాతతో కాని, ఒకానొక జీవిత

క. కథానిక సత్యంతో కాని సంబంధించి ఉండటం చాలా సమంజసమైన విషయం. దిన్ని మొట్టమొదట పాటించినవాడు గురజాడ అప్పారావు. సుదర్శనం “ఎరుపు, పంకజం; ఆర్‌. వసుంధర 'మనుష్యులూ బొద్దింకలూ”; రాచ కొండ “మెరుపు మెరిసింది, జరీఅంచు తెల్లటీర*; రాజారాం 'కాటువకంటి సీరు, కుంవట్లో కుసుమం; బుచ్చిబాబు “దేశం నా కిచ్చిన సందేశం, మీరూ- నేనూ.__మామ్‌, మేడమెట్టు”; సి. యన్‌. రావు “ఊరుమ్మడి బతుకులు, మంజుత్రీ 'సాధుపాళఠం' ఈ మాదిరి శీర్షి కలు.

ఈ మాదిరిగా, వ్మకియాంతర్షతమైన వివిధ విభాగాలు శిల్ప నైపుణ్యంతో భాసించడంవల్లే కథానిక ఒక కళాఖండంగా దర్శనీయమవు తున్నది అయితే ఆయా విభాగాల కూర్చు యాంత్రిక. గా ఏర్చడినప్పుడు సమీక్షకుల నిరసనకు గురికాక తప్పదు. గతానుగతికమైన స్కూతబద్ధ కథలు (శంయు312 5001189) ఈ కోవలోవి. కధానికాశిల్పం పేరిట, ఇతి వృ త్తమనే చటం ఒకటి బిగించి, తోచినదేదో దాంట్లో నింపి, దాన్ని ఒక కళాఖండంగా స్వీకరించమంటే ఏ పాఠకుడూ అంగికరించడు. ఈ మాదిరి "కృతకరచనలమూలంగానే “కథానికాశిల్బ' భావనకూడా అఆప్రతిష్టకు గురవు తున్నది. ఆయితే ఆ లోపం శిల్పానిది కాదు; శిల్ప స్వభావాన్ని సరిగా “ఆవగాహన చేసుకోకుండా యా తికంగా రచనలు చేసే జొత్సాహికులది.

కథానికాశిల్పం, వస్తువుతో ముడిపడి ఉన్నదే కాని పత్యేకమైన అ స్పిత్వమున్నది కాదు. ఒకే వస్తువును నలుగురు రచయితలు నాలుగు విధాలుగా దర్శించవచ్చు. ఈ దర్శనంలోని భిన్నత్వంవళ్లే వస్తు, శిల్ప విచక్షణభావమేర్చడుతున్నది. ఇది (భమ అని చెబుతూ ఆర్‌, ఎస్‌. సుదర్శ నం, “వస్తువుకు ఆకృతి లేదు, రచయిత దర్శనమే వస్తువుకి ఆకృతి కల్పిస్తుంది. అదే కథ; కథాశల్పంు అంటే ఆ దర్శనవై శిష్ట్యమే')214 అంటూ, మన చెప్పుకొనే నమూనాలూ, లక్షణాలూ కేవం: కౌండగుర్తులు మాతమే నంటాడు.

కథానిక : స్వభావపరిశీలన ఉ1ేర్‌

కథానికాశిల్పంలో, ఇటీవలి దకాబ్దుల్లో కొన్ని [ప్రయోగాలు జరిగాయి; కొన్ని పరిణామాలు సంభవించాయి. భాషాశై లిలో, వర్ణనవిధానంలో, కథన శిల్పంలో నైళ9త్యమేర్పడింది. బుచ్చిబాబు, రాచకొండ వంటివారి కథాకథనం, ఒక్కొక్క ఘట్టంలో కవితాంచలాల్ని అందుకొంటూ ఉంటుంది, కొ త్రకొ త ఉపమానాలు, వెత్తకొ త్త మూండలిక భాషారూపాలు, సామాజిక ఛైతన్య ధోరణులు తెలు” కథానికమీవ సుస్పష్టమైన ముద వేశాయి. ఇవి చాలా ఉండగా, ఆఅధునికకాలంలో రచయిత దృక్పథ=లోనే పరిణామ మేర్పడింది. ఈ మాద్చును సుదర్శనం ఇలా అన్నాడు: “కథకుడు తన సర్వజ్ఞత్వాన్నీ, ఇదే సత్యం ఇంతకంటె సత్యం లేదు అనే ధీమానీ వదులు కోడం. తన దర్శనాన్ని మరింత విశిష్టంగా తనదిగా అభివ్యక్తం చెయ్య డానికి పయత్నించడం. తత్ఫలితంగా కై రిలో, వాక్యరచనలో (ప్రత్యేక మైన పోకడలు పోవడం, చైతన్యసవంతిి అంకరంగ కథనం వంటి పోకడలు యిలా వచ్చినవే”

మంచికథ : గొప్పకథ

కళలలో తారతమమ్మ్యపరిశీలనకు పూనుకొన్నప్పుడు, ఒకటి “మంచి కథ' అనిపిస్తుంది! మరొకటి “చెత్తకథ అనిపిస్తుంది. ఆ మంచికథల్లో మళ్ళీ, ఒక్కాక్సూటి. 'గొప్పకథి అనిపిస్తుంది. వీటి తరతమాలను కచ్చి తంగా నిర్ణయించి చెప్పడం అన్ని సందర్భాల్లోనూ సాధ్యం కాదు. కొని స్థూలమైన కొన్ని [(పమాణాలతో మంచికథనూ గొప్ప కథనూ వింగడించి చూపించవచ్చు,

'మంచికథ అంటే ఏమిటి?' అన్న (వళ్న వచ్చినప్పుడు, 'వస్తుగత - రూపగత._.సంవిధానగత మైన వివిధాంశాం కూర్పులో నై పుణ్యం పదర్శించే

శీ16 కథానిక కథ' ఆని సమాధానం వస్తుంది. అయితే, మంచిదనిపించే [పతి కథలోనూ పైన కేర్కాన్న ఆంశళాలు అన్నీ లేకపోవచ్చు. ఒక్కొక్క కథలో ఒక్క అంశమే శిల్పపారమ్యాన్ని అందుకోవచ్చు. అది వస్తువిన్యాసంలో కాని, పాత్రచ్మితణలో కాని, సంవాద శైలిలో కాని, సంఘర్షణోత్ప్సాదనలో కాని, సన్ని వేశకల్పనలో కాని మరే ఆంశంలోనై నా పస్ఫుటం కావచ్చు. ఆయితే, కేవలం శిల్బపర:గా లోపర హితమైన కథలన్నీ మ:చికథ లనిపించుకోడానికి అర్హమైనవి కావు, ఎన్నుకొన్న వస్తువు: నెప్పదలచిన పరమార్థం_అంటే, నిర్ధిష్టవస్తువుపట్ట రచయిత (ప్రదర్శించే “దర్శనం" ఉదా తమెనప్పుడు తప్ప స=విధాన శిల్చం రాణించదు; మ౭చికథ అనిపించు కోదు. అందుకే, మారిన్‌ బౌడిన్‌ జూనియర్‌, రచయిత (వదర్శించే “విశిష్ట దృక్పథానికి (10606 ౦౪౬౦019) .అంటే, రచయిత తాలూకు “వైయ క్రిక వ్యాఖ్యానానికి (మియ?16621 ౦౦యిలంరా). పాముఖ్యమిచ్చాడు.2 ఈ వైలవణ్యమున్న కథనే ఉత్తమ కథగా స్వీకరించడం జరుగుతున్నది. రాచకొండ విశ్వనాథశాస్త్రి ఈ విషయాన్నే స్పష్టంచేస్తూ ఒకే కథా వస్తువును ఇర్దరు తసుకాని న్‌్‌ ముర, దర్శనవై విధ్యంవల, ఏ కథ ఏ 0గా ! న! తి, గ నో అని పేర ఇళన కల్‌ ల అందులొ చక మను బుల్చినాము గ ్ట ంచిదన్న విషయం ధ్వనిం “అపరాజిత, రాజారాం “కమ తెమె ర పి చరస్మృతి - వాకాడి జగన్నాథ్‌ “పున్నమి మసకల. షీ నాటక కంటారు కళ్యాణనుందర మొదలైనవి ఈ కోవలోవి. మంచికథల్లోనే ఒకానొక విలక్షణత సంతరించుకౌన్నది 'గొప్పకథ'*. మంచికథ అనిపించుకొన్నదల్హా గొప్పకథ కాటోదు. మంచికథ కావడానికి తోడు, జీవితంలోని ఒకానొక మహత్తర సత్యాన్ని అద్భుత?ల్పనై పుణ్యంతో కళ్ళకు కట్టించి, హృదయాన్ని ఒకానొక మహత్తరమైన అనుభూతితో నిండించి, పదేవదే చదవాలనిపించే కథను 'గొప్పకథి అని చెప్పవచ్చు

కథానిక : స్వభావవరిశిలన శ్రే? ఈ సందర్భంలో, బుచ్చిబాబు చెప్పింది మళ్ళీ గుర్తుకు వస్తుంది : “వస్తువు స్వీకరించడం, ఊహలో వ్యక్తుల రూపకల్పన చేయడం ఒకెత్తూ, (వా సేట ప్పుడు కళానుగుణమైన ఆవేశానికి లాంగిపోయి కళానుగుణమైన సత్యాన్ని (వదర్శించడం ఒకెత్తూ. ఆ సత్యం కథకుణ్ణీ చకితుణ్ణి చేస్తుంది. తన లోపలి చీకటి తెరలు తొలగినట్టవుతుంది. ఒక్క క్షణం వూపిరి బిగ పెట్టి ఒక వెలుగు చూసాడు. ఆ క్షణం ఆధ్యాత్మి కానుభూతి పొందుతాడు. అట్టా పొంది ఆందులో కాస్తోకూస్తో పాఠకుడితో పంచుకోగలిగితే అతని కథ గొవృ్పకథ అవుతుందనుకుంటాను.” 218

కథానికారచనను గురించి చెప్పే సందర్భంలో, విక్టర్‌ జోన్స్‌, మపాసా రాసిన 'వెండెట్టా” ((వతీకారం)కథనూ బైబిలులోని “ది గుడ్‌ సెమా రిటన్‌ కథనూ విశ్తేషించి చూపి, మపాసా కథ శిల్పరీత్యా చక్కగా ఉన్నప్ప టికీ వరమార్థపరంగా గొప్పకథ అనిపించుకోదని ఖండితంగా చెప్పాడు. “ది గుడ్‌ సెమారిటన్‌' లోని వస్తువు మతసంబధమే అయినప్పటికీ ఒక మనిషి, తోటి మానవులవట్ట నిర్వ ర్తించవలసిన విధిని నిరూపిస్తున్నందువల్ల ఆతనికి ఆ విధితో సంబంధమున్న విషయం నిరూపితమైనందువల-ఇతర కథావస్తువులన్నిటికంచే. ఇది విశిష్టమైనది, ఉదాత్తమైనది అని స్పష్టం చేకాడు.219 మపాసాకథలోని ముసలమ్మ, కొడుకు చావుకు కారకుడై నవాడి మీద వగతీర్చుకొన్నతరవాత తృప్తిగా న్మిదపోతుంది, అలాగే, ఆ కథచదివిన పొఠకుడుకూడా హాయిగా నిదపోవచ్చు. కాని పాఠ కుణ్ణి న్మిదపుచ్చడం కాదు, సాహిత్య (వయోజనం; న్నిదలో మునిగినవాణ్ణి ైతం మేల్కొల పాలి. ఆ విధమైన మేల్కొలుపు, ఈ రెండో కథలోనే ఉంది. ఒకానొక పరిపూర్ణ సత్యాన్ని ఆవిష్కరించి హృదయాన్ని ఉదాత్తమైన అనుభూతితో నింపుతుంది. ఇందువల్లే ఇది గొప్పకథ అయింది, ఈ మాదిరి రచనలు ఏ భాషలో వెలువడినా చిరస్మరజీయాలవుతాయి.

[27]

శేరి కథానిక ఈ మాదిరిగా గొప్పకథలని చెప్పదగ్గవి తెలుగు సాహిత్యంకూడా సమకూర్చుకొన్నది. ఉదాహరణకు, గుడిపాటి వెంకటచలం రాసిన *ఓ పువ్వు పూసింది, పద్మరాజు రాసిన 'వఏడవ [పయాణం, గాలివాని, బుచ్చిబాబు రాసిన 'పౌగలేని నిప్పు, విశ్వనాథకాత్త్రి “కార్నర్‌ సీట్‌, నీడలు”. హేతువాదానికీ వివరణకూ విశ్హేషణకూ లొంగకుండా అతీతమైన జీవితగాంభీర్యాన్నీ సౌందర్యాన్నీ చలం, మమకార పాఠరమ్యాన్ని 'పవర్తన వివృతినీ పద్మరాజు, మాలిన్యం సోకకుండా-దాని కదే వరమార్థమైన మమత్వాన్ని బుచ్చిబాబు, ఒక విషాదాన్ని రాచకొండ, ఆయా రచనల్లో అనల్పశిల్పనైై పుణ్యంతో పదర్శించారు; హృదయసంస్పదన కావించే ఉత్తమ రచనలందించారు,. విశ్లేషణ రాచకొండ విళ్వూనాథకా(స్త్రి ; “మంచి చెడ్మల్లో ఏ కథ ?” అన్న కథలో “చెడ్డ” కథ తాలినన్నడు తవ్ప అక్రడ తమ్ము ఎత్తగణలో భవితవ్య సూచన తజీసెలవా డొకటుందని పట్నంలో సన్నివేశ (పస్తావన 'పెద్ద లెవరికీ జ్ఞాపకం రాదు. జ్ఞాపకం చెయ్యడానికే కాటోలు అది మాటి మాటికీ కాల్తూ ఉంటుంది. వ్యంగ్యాత్మక మైన వ్యాఖ్య ముడిమీద ముడి వే స్తేనేకాని డబ్బు [పథాన పాత పరిచయం_అను ఉండదనే విషయాన్ని అనుభవంమీద భవ (వస్తావనద్వారా_ కథకు తెలుసుకున్నాడు లోవరాజు. మూలబీజాన్ని సూచించడం జరి గింది;

"కథానిక : స్వభావపరిశీలన జేరి కూలివాళ్ళకి |వతిరోజూ మస్టరు జీవనస్థితి వేస్తూనే ఉంటాడు సూపర్‌వై జరు. నెలాఖర్న లెఖ్బలు కూడి "లెఖ్క (వకారం కూలీలందరికీ డబ్బిచ్చేస్తూనే ఉంటాడు కూడాను, మస్టరు [వకారం డబ్బులు సరిగానే ముడుతున్నాయి. కాని మనం పడ్డ కష్టం (వకారం మస్టరు సరిగానే ఉంటోందా అని ఓ రోజున లోవరాజుకి అనుమానం కలిగింది. ఆ నెల్లో “వోరాం రోజులే స్వగతం-- పాతోచిత థాన నాగా ఎట్టేను గదా! (పది రోజులకి కోతగోయిస్సినాడేం జప్మా ఖ్‌ అను కున్నాడు. ఒక సున్నానీ తొమ్మిది అంకెల్ని దేశ ం వైజ్ఞానికంగా శీరుపౌందినా భారతీయు లేనాడో సృష్టించి (పపంచం నిర్షరాస్యత తొలగిపోనేలేదన్న అంతటికీ తెలయజెప్పేరని చరిత వ్యగ్యం;పురావై భవస్మరణం వట్ట చెప్తోంది. ఆ సృష్టితో తోవరాజుకి ఆఫ్ధే నిరసన సంబంధంలేదు, వందల చొప్పున వెయ్యిదాకా లెక్కట్టగలడుగాని, పది దాకా రాయలేడు, సున్నాగూడా సరిగా చుట్టలేడు. ఒక గీత్తైతే మాతం గియ్య గలడు. రోజుకో గిత చొప్పున, పనికి వెళ్ళిన [పతిరోజూ బొగ్గుతో గోడమీద గీద్దా నుంచే, ఇంటికి తొమ్యుల దడో కాని అతని ఆర్థిక దుస్థితికి సూచన

శీ£0 కథానిక మద్దొగోడ్ఞై నా లేదు. ఎలారా దేముడా అని ఆలోచించగా ఆలోచించగా లోవ ఆలోచన రాజు కో అయిడియా తట్టింది. వెంటనే ఇంట్లో మంచాని నులకతాడు తెంపి, పూనిక ఓ రోజు పనికొక ముడి చొప్పున వేసు కుంటూ సరిచూసుకోడం మొదలు 'పెచ్టేడు, నెలాఖర్న మేస్త్రిని, సూపర్‌ వ్యక్తిత్వనిరూవణ వైజర్నీ తాడుతో టకాయించేసరికి, అప్పణ్ణించీ మస్టరు సరిగా పడ్డం, డబ్బులు సరిగా కిట్టడం జరుగుతోంది. ముడులేసి డబ్బు నిలవెయ్యాల్సిన ఆర్థికావసర వివరణల. ఆవసరం లోవరాజుకి చాలా వుంది. ఆర్నెల్టకోసారి ఆతని తండి నాటు పరిస్థితి త్మీవత నిరూపణకు నుంచి పట్నం వచ్చి-- పరోశతప్మాత పరిచయం '““అయ్యొరే! నువ్వు డబ్బు జేగరత్త డబ్బులేకపోతే భగవంతుడు జేస్తేగాని బగవంతుడు నన్ను రచ్చిం కూడా తోడ్చడ్డని వ్యంగ్యం. చడు. వెస తక్కువ సెయ్యకుండా అసలొడ్డిలు కక్కితె గాని పెద్దోడి గారి మొదటి సమస్య సిన్నయ్య మన మడిసెక్కొగ్గడు. మరొక పరోక్షష్యాత (ప్రస్తావన ఒగ్గడంటే ఒగ్గడు. పెద్దోడు ఈ మద్దెలే నసచ్చినాడు. ఆడున్నా ఆంత పరవానేక హపెతస్వభావ వరిచయం: దురా పోను. ఆడి కొడుకు... ఈ సిన్నయ్య కమణ శీలంఎ రచయితకున్న గోడు. తక్కువ్వోడు గాడు. 1పాపంచిక రాజకీయ మౌలిక జెలమనీ వోక్భాటోఢు ళ తత్ర్వ్యావగాహన ; ఇక్కడ భూమా రొవడానూడణీ తను చెరబట్టడంలో, అక్కడ

1కథానిక : స్వభావపరిశీలన క్షీ తమ్మ్యుతు, నాన్హూసే ముసలాజ్జయి. భూజాతను చెరబట్టడంలో ఫోన్ను. మడి సెక్కు నువు దున్నాల, సామ్యం దైన్యం నీ కొడుకు దున్నాల, మరి నా పనై ఆశయం .పోనాది. మరింక, అయ్యొరే, బార ప్యాతోచిత శిష్టేతర .వంతా నీ మీదరే వుంది. మాండలికం. మీదికు 'మీదరో అని కొడుకు చెవిలో ఇల్లు కట్టు 'క్కూర్చొని చెప్పి పోతుంటాడు. అందుచేత-__ “కుటుంబంతో పట్నం పారొచ్చిన” ఆశయ సాఫల్యానికి పూనిక +లోవరాజు రోడ్డుకూలి చేస్తున్నాడు. అతని భార్య, నూకాలుు, కొండ కటింగు తక్కిన పాతల పరిచయం దగ్గర మెట్టంగి కొడుతోంది. వాళ్ళ “పెద్దకూతురు గంగాల్సు నావల డిపోకి పూనిక “అన్నం కారేజీలు మోనుకు వెళోంది. చిన్నకూతురు డాక్టరమ్మగారింట్లో, పిల్లల్ని ఆడిస్తోంది. మూడోది “ఆడ పిల్లల ఆవుస్టల్లో, వాస్తల్లో, వటో అంటారు. ఆ పేరే సరీ తెల్దు” దైన్యం అందులో జీలానికి ఊడుప్పనీ జీతం లేకుండా తోటపనీ చేస్తోంది. నాలుగో పిల అయిదున్కీ ఆరునీ ఇంటివద్ద ఆడిస్తూ వంటపనికూడా కొంతమట్టుకు చూస్తోంది. అయిదోవాడు మగపిల్పడు. ఇంక్కా గొట్టికాయలు సరిగ్గా ఆశ్మేడు.

ఉరి కథానిక.

(తరవాత రెండు కాన్చులు పోయాయి)

ఆఖరిది (మళ్ళీ ఆడపిల్ల) పాలు

తాగడం, పాకరడం, మన్ను తినడం,

గుడ్డ వుయ్యాల్లో వడుక్కోడం,

జబ్బుతో ఏడవడం తప్ప మరో పనేదీ [శమజీవులను వంచించే దోపిడి.

(భమ్బుకాగ్రాని, మరెందుకారన్సి. వ్యవస్థపై విసురు-_ 'మరెందు

చెయ్యలేకుండా వుంది, క్కాని అనడంలో భావిని సూచించే ధ్వని

మగపిల్హడు “కడుపుల పడ్డప్పుడు"

లోవరాజు సంసారం పట్నానికి

మారింది. వాడికిప్పుడు ఆరేళ్ళు. అప్ప

టికి గంగాలు పొడవుగా, “పతలాగ్గ' నామసార్ధక్యం-వవి తమైన “గంగ”

వుంది కాని ఇంకా చిన్నపిల్రకిందే సేరు పెట్టడం ముందుముందు.

లక్క, ఇక్కడికి పట్నం వచ్చేకే, చెప్పబోయే పతనానికి వివపర్యయం

“రాండేళ్ళుగ్గాటోలు” వాగా నాగింది చూపడం.

బిగినింది. తలకల్గాతుతూ ఎిణీంది. వర్ణనశిల్పం ఉవమానంలో బౌచిత్యం-గురా. నికి కామ్మోదేకం ఎక్కువ అని. వాడుక; ఆ స్థితిలో ఉన్నవాడికి

త్యరోంలా పెళ్ళం ఎదగ్గానే, పట్టుకు తగినట్టుగానే ఆమె ఎదిగిందని:

పోదామని దాని మొగుడు “పారాడా భావలి

మరి,” పారొచ్చాడు. “పారొచ్చి” వాక్యవిన్యాసశిల్పం

పెళ్ళాన్ని రమ్మన్నాడు. వెళ్తాననే పరోక్షప్యాత పరిచయం

శంగాలూ అంది, కాని, తల్సి అడ్డొచ్చి రెండో సమస్య

కథానిక : స్వభావవరిశీలన శీలి రి “న్మాలోజులు ఆగరా నాయనా 1!” దైన్యం అంది అల్లుణి.

ఆ9ణ

నాలుగు రోజులు వెళ్ళిపోయి చాలా వాక్యవిన్యాస వై చితి రోజులైంది.

“పెద్దమనిసయి. ఎివ్నటో కెన్నో శిష్టాభాసపద్యపయోగం ఏ ఇప్ప యేడు ? నాలుగో యేడు ! అవునా టికి అనడానికి 'విష్పటికి గాదా ?౪ అవును గద ! మరి నానిక సమస్య [కమాభివృద్ధి 'పెల్లిందుకు చేసుకున్నట్లు ? పెల్లాన్ని

మూ! లబ మం. సాకడానికి 'సేసుకున్నానా 9? నేకపోతే పవటంవంట అబ్బడ్లోలకీ అన్న ంగే రేజీలు నా! ఉల తిప్పించి తిప్పించి అయ్య సేతులో డబ్బులొయ్యించడానికి సేసు కున్నానా ర?

అని ఐదు రోజుల కిందట అల్లుడు మళ్ళీ వచ్చి నానా అల్లరీ చేసి వెళ్ళి త్మీవత పోయేడు

లోవరాజుకి పౌరుషమొచ్చింది.

“సెన్‌ ! ఏటీ సంత?! కొత్తమాస నిస్పృహ ఎల్లనిచ్చి ఆడి పెలాన్ని ఆడీకాడికి లు య ఈ తోలేయాల !” అనుకున్నాడు. అల్టుడి నిశ్చయం అలరిలో అన్యాయం ఎంత మాతం సమరన లు న! లేదు కదా! అటువంటప్పుడు కూతురు తెచ్చే పది కాయితాలకీ ““బెమపడ్డం తప్పు తప్పు, కానా తప్పు [” ఆను పళ్చాత్తావం కున్నాడు లతోవరాజు,

డ్లీలిశ్న కథానిక అయ్యకి చెప్పలేదు, అలికి చెప్ప _ వాక్యవిన్యాసవై చితి లేదు కాని, తలిగపోళం నమూలం లోవరాజుకి.. ఎిరక్రీ తలిగిపోయింద్‌,.. ద్రైన్యంలోని గాఢతను, బరువు ఎండలంట రోడ్డకి మన్ను మోని, లోని సాగుదలను నిరూపించ కొండలంట ఎండావానల్లో రాళ్ళ మోసి డానికి అనువైన క్వార్థక [కియా “టుప్పకి మూడు కోసుల్సొప్పున రూపాలతో సంయుక్త వాక్య రోజుకి రొండు [టుప్పులు, మద్దేన పేళ” రచన. అన్నపు గిన్నెలు మోసి, “డ్మాటమ్మ ఇంటికాడ పొద్దల్హా ముగ్గురు పిల్లల్ని” మోసి, మోసి, పూటకి “యాబై గదులు నాలుగొరండాలూ తుడ్డానికి” రోజల్లా చీపుళ్ళు మోసి, మోసి, ఇలా ఇంటిల్లి పాది “ఓ పొద్దు గాదు రొండు పొద్దులు గాదు--ఆరేళ్ళు.. ఈ కొత్రామాసాస్తే సరాసరిగ వేడో యేడు సారబడ్డది” ఆరేళ్ళపాటు అన్ని. ఐడువు వొద్దుల్చి అలంకారశిల్పం నెత్తిని మోసుకు “ ఈడ్చుకొ స్తే” సరిగ్గా మిగిలినవి పదివదులూ పదైదులూనూ, _ నిస్పృహ ఈ లెక్కని చూస్తే ఎనిమిది వందలు కూడ్డం ఎప్పుడు ? మడిచెక్క. “శ్రమజీవన దౌర్భాగ్యం' విడ్డం ఎప్పుడు ? సెక్రాలు తిరగడవేం అవుపిస్తంది కాని బండి నడ్డం అవు పించదు!' మరింకా, ఎంతయినా ఇంతే లా వుంది. “దురా సె తవ్ప మరేట్నేదు. మనిసి సస్తే ఆసె మాత్తరం వుండి పోద్దా యేటి ? అదీ సస్టి 1”

కథానిక : స్వభావవరిశీలన శ2ర్‌ అందు కే___ ఆ రోజు (రాతి ఏడున్నర గంటల పురోగమనం సమయంలో ఎనభయ్యారు పాకల మధ్యలోంచి, ముప్పై మూడు వంకీలు అతనిలోని విసుగుదలకు నూచన తిరిగి.ఇంటికొచ్చి అలా చతికిలబడి పోయేడు లోవరాజు. కళ్ళ పీకు ఆలసట-అళక్తత తున్నాయి; నరాలు తోడేసున్నాయి; చెమటతో దుమ్ముతో వళ్ళంతా అంబల్హా ఉంది. కాసేపు ఆలా కూర్చుని నెమ్మ చిగా లేచి, ఇంటి ముందు గోలెం దగ్గరికి వెళ్ళి, అందులో నీరు తఖణువ *తో గోతి తీన్మీ నీ పుక్కిలించి కథకు [ప్రాణప్రతిష్ట వుమ్మి-- “న్దూక్రాలూ! ఇయాల నీరు తేలే సంవాదారంభం- దేటే?” ఆని ఆడిగేడు లోవరాజు, ఎనిమిది కాన్పులతో ఎండెండి ప్య్మాతచ్మితణ పోయన్న నూకాలు మగడు వెనిన “ఏడుస్తూ పద [ప్రయోగ సార్థ [వశ్నకి ఎజుత్తూ లో శుంబి బైటకి కత- ముందు రాబోయే విషా వచ్చింది. దానికి నూచన._. ఆమె “ఏడుసూ లోనుంచి" రావడం, గోలెంలో నుంచి నీరు వచ్చినట్లే “వంపులు పాడ్లై పోనాయంట. నీళ్ళ బండి కాడ కెళ్తే ఇంటోతో వండ దైన్యనిరూపణ తోలే ఇచ్చినారు. నుయ్యి జూస్తే శానా ,దూరం. పిల్లెళ్ళి తేనేక పోనాది.

క శీలి థానిక్ష అంటూ ఏడుస్తూ చెప్పింది నూకాలు. దైన్యస్థితి [కి మాభివృద్ధి

ఆహైటిదానికి వఏడాలటే వరి ఓదార్చు దానా" * “ఆది కాదరాః-నాయినా!” విషమస్థితి.విషాదం “మరైతే, ఇంకేటి ? వితర్క్మ-ం “ఇదిరా దేవుడా! ఇందుకురా! విషమస్థితి (కమాభివృద్ధి సూూడా'”ో ఆంటూ పిడికిలి విప్పింది నూకాలు, ఆకాశం నిండా చింకి మబ్బులు పేలి సన్నివేశ చిత్రణ కలై ఈదురు గాలికి చెల్టాచెదరై “కదురుగాలి' (పస్తావన పరిగెడుతున్నాయి. గుమ్మంలో సార్ధకత ఉన్న గుడ్డి దీపపు కాంతి ఇంటి ముందున్న గోలెం దగ్గిరకి ఆనడం అనిశ్చిత్మపతీక కలేదు. ఆమె చేతిలో ఉన్న ఆవేవో అవి పాలిపోయి గడ్డ తట్ట వోయినో పొవాలు నాలుడులా వున్నాయి. ఆలంకారశిల్చం... పతీకాత్మకత్ర “అయేటో సూసినావురా"*' అని నూకాలు ఏడుసూ అడిగింది. రూపాయి లేనా రూపాయిలే!” విషమస్థితి తీవతరంకావడం. అంటూ వాటిని నూకాలు జారవిడ్తి స్తే, విషాదం

అక్కడ వున్న త్‌ల్ళీనో పేశలో కధనశిల్పం- “కుళ్ళిన పేడలో” " పడ్డాయని, పడటంలో బౌచిత్యం లోవరాజు కేమి అర్థంకాలేదు అనిశ్చిత పతీక్ష

కథానిక ; స్వభావపరిశీలన (7/8 గట్టిగా, “*ఏటిదంతా ?” అన్నాడు. కోపం “రై కలోంచి రాల్నాయిరా! బాబూ, విషాదో[దేకం బగమంతుడా[” అంటూ ఏడుపు 'హచ్చిఐచింది నూకాలు. ““రై కలో చి రాల్డవేంటే స్థం జరిగిన విషయమంతా నెమ్మదిమీద _ వివరీత, దుర్భర, వాస్తవిక అర్థం అయింది లోవరాజుక్షి, సంఘటను ఒక్క వాక్యంలో తళుక్కు మనిపించడం, చీకటి పడ్డాక ఇంటి కొచ్చిందట 'ఫ్టాష్‌బాక్‌ ॥ గంగాలు ఇంటికొచ్చి, చీకట్లో కోక మార్చుకుందట. “ఆయెనక గప్పున రైక మయార్గభోయేతలితి” నాలుగు 0వా తెలరాళ్ళూ కిందికి రాలేయిట ఎక్కూడ రా వివి * ఎందుకిలా దాచేవు? అంపే వడ్చిందట. చెప్పలేదట. “వడము' గాని కథనశిల్పం టా! సెవృనేదట' ఆయెనక,.. సెవ్పను సెప్పనందిట. ఆఅఆకరున దాసకండా నిజం సె ప్పేసిందట, *ప్రట్రా నిజెం ౯ సంవాదశిల్పం హో పేలువాడు ఇచ్చేట్ట | య్‌ / ఎందుకిచ్చేట్ట | అందుకే ఇచ్చేట్ట !! విషాదో దేకం ట్‌ “ఇవ్వడవేం కాదరా !” “ విషయాన్ని ధ్వనింవజేయడంలో' (వతిభ

శీ20 కథానిక అర్థ్‌ మయింది. “కిక లప్సీద కొచ్చిందిరా."' అర్థ్‌ం అయింది లోవరాజుకి. అర్థమయింది | చెప్పక్కర్లేదు ! అర్థ మయిందోంతా లోవరాజుకి. అర్థంకాగానో కసుక్కున కడుపులో సంఘర్షణ--త్మీవత ఎవరో కతితో పొడిచినట్టయిందతనికి. ఇంట్లో ఉయ్యాల్లో ఉన్న విరి సన్ని వేశవర్షన _ విషాదపూరిత వెక్కి వెక్కి ఎడవలేత పడుకొంది. మైన వాతావరణం చూరుకింద కూర్చున్న ముగుగువిలలూ దుర్భరదై న్యావస్టకు నూచన.- ళా న! అ 9, పెకేమీ వినబడకుండా ఎడున్తున్నాడు. 'ఏడుపు' అనే వృత పరిధిలో తూకాలు, ఇంటిముందు కూర్చొని, (పళశయకాల భూలోకంలా లోవ నెతీ, నోరు కొట్టుకు నడుస్తోంది, రాజు లోకం గుడుసుళ్ళు తిరుగు ఎండుతూన్న్మ. నిల్ల లెందలో. వాడ "తోంది వాళ్ళ కన్నీరే సము నిండా ఎందుకో అలా బఠున్తూనో (దాలు, నడుమ భూగోళం. ఉన్నారు. తోత్యుల తదా నెంశ్న్మీ రొజ్జ “కమ్మల గుడి సెలు; రొజగాలి; న! గాలికి గోలగోల పెట్టి గొల్లున ఎశును గోలపెటి గొల్లున వడవడంి; ట్‌ ధ్సా అవవ య లు న్మాయి. పులి అరుపకి భయపడ్డ పయోగ సార్థకత మేకల్లా పరిగెష్ట్రే వమేళూల పేలికలు ఆలంకారశిల్పం: ఆ దూరంలో ఎజున్తూన్భ్యన్టే కనిపిస్తు ఆశక్తతకు, భయానిక్తి న్నాయి. అగిలేని ఈడుదగాలి ఊరి బాధకు, ఉ్నదేకానికి, గాఢ్రమెన నిండా వున్న టెల్మిగాఫ్‌ తీగెలకి, విషాదానికి సంకేతాల కథనళిల్పం ; ఊళ్ళో ఉన్న జెలి (గాఫ్‌ తీగలు, ఎలక్ట్రిక్‌ దీపాల

కథానిక ; స్వభావవరిశీలన ఢీర్రిర దీపాల తీగెలకి తెగిపోయి. తెగిపోయి, తీగలూ ఆ గాలికి తెగి చుట్టు చుట్టుకు చుట్టుకుపోయి ఆ బాధకి భయం చుట్టుకు పోయాయని చెప్పడం- కరంగా ఎడునస్తోంది. పౌరుషాని కలా ఇక మాటలు లేవు- కాంతిని కత్సి నిలబడిపోయిన _మొండితాజిచెట్లు రించి వేసినట్టుగా లోకం చీక మాతం ఏడుప్పునాపుకుని అలా నిళ్ళ టిలో కలిసిపోయింది. బ్దంగా నిలబడి షపోయున్నాయి. నా చెట్టముధ్య లోవరాజు మరొక మొండితాడిచెట్టయినాడు.. (పళ యానంతర స్తబ్రత-నిళ్ళబ్దం. “ఎక్కడుంది ?2 వది ?? ఏదీ... తీవమైన ఉద్రేకం ఆ.... ఏదీ ఆ... లంజ ?* అన్నాడు లోవరాజు. ఆ మాట, కూతుర్నామాట ఆనేసరికి అతనికి ఎవరో నోఖో మ! నివ్నులు ళ్‌ చా నే టు ణి పించింది కథనళిల్పం న వర్ణన నిష్పుల్ని ఆలానే మింగే సేడతను. ““వేడ్చుకుంటూ ఎల్లిపోయిన సంఘటన గంగాల్ని వతకడానికి వెళ్ళిన చిన్నది అప్పుడే వచ్చి, “ఒళలే అమ్మా ! అప్ప... అని తల్టితో చెప్పి, అక్కడే అలా బిక్కచచ్చిపోయి నిలబడిపోయింది. “గోరం సేసిందేట్మోనా 1! ఎదిగిన అనిశ్చితస్థితివిషాద్యోదేకం- పిల్లని ఇంటికా డెట్టుకున్నాను. తప్పంతా నాదిరా |! తప్పంతా నాదిరా!”* అంటూ గోల చేస్తోంది నూకాలు,

శీలి0 కథానిక వేశలో వడ్డ డూవొయలు వేశని భావనాశిల్పం. పేడలో రూపా తొడా పాణుచేన్తున్చుట్దినిపించింది యలు పడటం గంగాలు పేడలో తోవరాజుకి. పడటమే గంగాజల: ముగుగులో పడ్డట్టు, మురుగు, దాన్ని హరిం చేస్తుంది ఆ యేడుప్పులూ, ఆ గాలీ, ఆ సంఘర్షణ తీ వతరం కావడం చీకటీ, ఆ మురికీ, అఆ బతుకూ, ఆ డబ్బూ చూస్తూ వాటి మధ్య నిల్చొని నిప్పులు మింగిన లోవరాజుకి, అక స్మాత్తుగా ఒక్కసారిగా చెప్పలేనంతగా ఇంత లోకంలోనూ, తనూ తన సంసారం అతి ఒంటరిగా అయిపోయి నట్టనిపించింది. మురికీ మహాసము (దంలో చుక్కాని లేని బొక్కి పడ వలో ఉక్కిరి బిక్కిరయిపోయి చస్తు న్నట్టనిపించింది. విషాదం డబ్బు డబ్బు డబ్బు డబ్బే కదా! కార్యకారణ సంబంధం.____ వాక్య వరు ఐతుకంఠా ట్ర్‌ కదా ! ఏటీ విన్యాసశిల్పం-_ “డబ్బు' అన్న

• డబ్బ కదా! ఛీ, ఎందుకి పదం పదేవదే పునరావృతం బతుకు ? డబ్బుకే కదా! కావడం న్‌ డబ్బుకి నీరక్తం, డబ్బుకే సీ కవితాస్థాయినందుకొన్న క్రథన ఎండిన మాంసం, డబ్బుకి సీ కూతురి శిల్పం మానం, డబ్బుకే కదా నీ బి లర (వౌఖిం |!

శ్రీతిల కథానిక ఈదుడు గాలి. చీమల పుట్టమీద కాఠే కొరకంచు పడేస్తే భయపడి హడలి పోయి, వాటి చిన్నచిన్న | పాణాల కోసం అటూ ఇటూ కంగారై పోయి పరిగెప్టే చలిచీమల్దా జనమంతా పరి గెడుతున్నారు. ఇది నుమా ఈ దితవ తోని వాధ. జిచ్చొతనారి చూడ మని భగ వంతుజ్జో నీిలవడౌనికా భావనాశిల్బం అస్మాట్టు హడావిడిగా పరిగెడుతు న్నాయి చెలరేగిన పొగలు ఎక్కడా చుక్క సీరు లేదు. గాలి చూసే గట్టు తెంచుకు పవహిస్తోంది. ఇళ్ళు చూస్తే గడ్డీ ముంగలు నయం అనిపిస్తున్నాయి. ఇల్బంతా భస్మం అయిపోయి అంతా. నిరీహత సర్వనాశనం అయిపోమి నా__ “ఏదెలా పోతే పోనీ !” అనేసుకుని అలా నిల్చుండిపోయేడు లోవరాజు. చూరుకింద ఉన్న పిల్టలు బైట సంఘటన తీ్‌వత కొచ్చే లోపున ఇంటి నడికొప్పు ఆంటు బళుక్కంటే డబ్బే ఘనమై పోయి నప్పుడు, పంచ పాణాలకంటె చిల్హర డబ్బులే ఎక్కువై పోయినప్పుడు

కథానిక : స్వభావవరిశీలన 488 ఎందుకు మనకీ బతుకు? మనకి బతుకే అక్క ర్లేనవ్పుడు ఈ యిల్లి:దుకు ఈ సంసారం ఎందుకు ?

అనిపించింది లోవరాజుకి. వాడ వాడంతా పెనుకేకలతో |, పళయంలటోలా బీభత్సం వుంది. అమ్మా చెల్లీ, అయ్యా చెలీ అంటూ వక్కన పిల్టలేదో గోల చేస్తు న్నారు. గోలలో ఏమీ వినిపించడం లేదు లోవరాజుకి.

కాన, ఆ సమయంలో టక్కున నె త్తిమీదెవరో కొట్టినట్టనిపించిందతనికి, పురోగమనం ఆరేళ్ళ తన కష్టం ప్రోత్రేపోయింది. కాని, తన భార్యది, తన చిన్నచిన్న పిల్లల్చి వాళ్ళ కష్టాన్ని నిప్పుల పాలు చెయ్య డానికి తనకి హక్కులేదు, హక్కులేదు, హక్కు_లేదంచే లేదు. ఆ కష్టమంతా క్ర పెట్టైలో మూతలేని కుండ పిడతలో వది వదులూ వద్దైదులూ కాయితాల రూపంలో వుండిపోయింది.

ఇల్లంతా కమ్యలగొడుణు తాలినోట్డు ఆలంకారశిల్పం కాలుతోంది. ఆరేళ్ళపాటు కాలి ఆరు కాయితాలుగా మారిన కష్టం అతను పరిగెట్టినప్పుడు, “చచ్చేవురా లోవ పూనిక రాజా!" అని ఎవరో గావుకేక వేసేరు పిల్ణలు కళ్ళు మూసేసుకున్నారు

(28]

పిల్టలు మళ్ళీ కళ్ళు తెరిచే సరిక్తి చేత్తో కుండపిడత పట్టుకొని వాళ్ళ “హమ్మయ్య '” అనుకున్నాడే గాని, అంతలో ఆతని, చెవుల్లో పిడు గులు పడ్డాయి. “అయ్యా | అయ్యా !' సెల్లిరా వజ్లు వో ట్‌ అయ్యా ! సెళ్టేదిరయ్యా ?” “ఏ సెల్లి *' ధా “సెల్టిరా |! మా సెల్లిరా 1 మన సెల్టిరా ॥ అయ్యొరే అయ్యొరే సెల్లేది ఉద్వేగం రయ్యా *” లోపల గుడ్డ వుయ్యాల్లో వుండి పోయిన కూతురికోసం తోవరాజు పెను 'ేకవేసి పరుగుకిసేళోపున, తరలోంబి ఉవమానశిల్పం తొడుగు తిందికి వారిళోయినథుగా రు కి ఇంటి కప్పు మంటలతోసహో క్రెందిక్రి కూలబడిపోయింది. మెరుపు మెరిసి నట్టయిపోయింది పిడుగు వడటయి అంట పోయింది. “తొలిచూలిది నూతిలో తేల్తోంది. "పెల్పికే దుర్భరవిషాదం మరి నా కడసారిదేది మావయ్యా ఈ అని (వళ్నించింది నూకాలు,

"కథానిక ; స్వభావవరిశీలన శీరీర్‌ ఏడుపుకంటె నవ్వే ఒకప్పుడు కథనశిల్పం భయంకరంగా వుంటుంది. “డబ్బుకి బలయింది. అదిగో, విషాదతీ్మీవత చూడు అక్కడ కాల్తోంది 1” అని అది కేవలం నవ్వు కాదు; మహా శవ్నోళు లోవరాజు, [వళయాన్ని తిలకిస్తూ మహా ర్ముదుడు చేనిన వికటాట్టహాసం. విషాదానికిది పరాకాష్ట. కాలిన వాడవాడంతా బిలతల అమాయకులు (చిలకలు) బలి తోనం వోనిన బితిలా వుంది మండే అవుతున్న వ్యవస్థవట్ట త్మీవమైన మంటంతా స్వర్గం కోసం. చేసుకునే అసంతృప్తి, దాన్ని సమర్థించే యజ్ఞంలోని వోతుజ్నాలలా వుంది. వాళ్ళవట్ట వవగింపు. నిరసన అంతలో. ఈదురుగాలంతా నిర్దాం ఎిజువు తపోయినట్టుగా నిలబడి పోయింది. కథనశిల్పం చంటిపిల్లలతో సహ కాలి మండి మాడి బొగ్గెన ఇంటిచుట్టూ చేరి, రెక్కలు మ్యాతం కాలిన మిగతా చిలకలన్నీ తలలొంచుకు నిల్చున్నాయి. కాలి చల్త్లారుతూన్న ఇళ్ళల్లోంచి బాధలు యు యా చిమ్మినట్టుగా చిమ్ముతూన్న పొగలన్నీ కథనళిల్పం బరువుగా తిన్నగా పైకి పోయి మరింక కనిపించకుండా ఏమీ కాకుండా పోతు న్నాయి. అన్నదాతా నీ చేతి పిడికెడు మతు ముగింత్ర కులు మాకు మరింక వద్దువద్దు. ఆర్త అసహాయస్థితిలో చేస్టే ఆర్హ

క్షీరిరి కథానిక (తాణ పరాయణా! మా గోల నువ్వింక నాదం- ఆవేదన-త్మీవమైన నిర వినవు వినవు. దయార్ద్రహృదయా ! సన నిర్ణక్ష్యం. సీ జాలి నీ కన్నీరు మాకింక ఎందు కెందుకు ? జగ్మదక్షకా 1 సి రక్షణ మాకెప్పుడూ లేదు లేదు సర్వలోక పాలకా ! సీ పరిపాలన మాకు మరింక చాలు చాలు!

కథ జరక్కూడదు. జరిగినది రచయిత హృదయావిష్కరణ. మరింక పెరక్కూడదు

శథానిక : స్వభావవరిశీలన శీలి? సారాంశం స్వభావళజ్ధార్థ చర్చతో మొదలైన ఈ [వకరణంలో, స్వభావ భావననూ స్వరూవస్పృహనూ వేర్పరచడమన్నది అన్ని సందర్భాల్లోనూ సాధ్యంకాదన్న విషయం స్పష్టంచేయడం జరిగింది. స్వరూవగత మైన సర్వలక్షణ సమాహారం సమష్టిగా స్వభావస్ఫూర్తి కలిగిస్తుందని చెప్పడం జరిగింది. ఈ కారణంగా మూడో [ప్రకరణంలో పేర్కొన్న నస్వరూపనిరూప కాంఛాలను అదే [క్రమంలో తీసుకొని స్వభావవరిశీలనకు పూనుకోడం శురిగింది. కథావస్తుస్పోరకమైనది 'కథాబీజం”. నిగూఢ బీజస్థితినుంచి వెలికి వచ్చిన విషయాంకురం “కథావస్తువు.” ఉద్దిష్ట్రకమంలో వికాసంచెందిన కథావస్తు విన్యాసం “ఇతివృ త్తం ఒకానొక సత్యనిరూపణ, ఒకానొక యథార్థావగాహన, ఒక రమ్యభావన, అద్భుతలక్య సాధనల్లో ఏ ఒక్కటైనా “వరమార్థం'గా భాసిస్తూ రచనకు [ప్రాణభూతమవుతుంది, ఇది ఏ రచనలో ఉ& త్తమంగా ఆవిషృతమవుతుందో.ఆ రచన ఉ త్తమరచన; అది ఏరచయిత హృదయంలోనుంచి జాలువారుతుందో.అతడు ఉత్తమ రచయిత, మనస్సులో రూపుగట్టిన ఇతివృత్తాన్ని ఆవిష్కంరిందే [వ్యకియలో, రచయిత మొట్ట మొదట ఎత్తుకొనే అంళం, అతని రచనకు “ఎత్తుగడ” అవుతుంది, ఇది వివిధరూపాల్లో ఉండవచ్చు. ఏరూపంలో ఉన్నప్పటికీ ఇది, కథావస్తుతత్వానికి అనుగుణమై, పాఠకుడికి ఆకర్షక మై, ఉద్దిష్ట విషయం లోకి సూటిగా (పవేశించేటట్టు ఉండాలన్నది సిద్ధాంతం. దీనికితోడు, ఎత్తుగడకూ ముగింపుకూ సంబంధముండాలన్నది కథానికకు ఆవళ్యకమైన విషయం, ఎత్తుగడ మొదలు ముగింపువరకు సాగే కథాగమనం “నడక'. పురోగమనం, తిరోగమనం, మ్మిశగమనం, తిర్యగ్గమనం దీని అవాంతర

శీరిరి కథానిక భేదాలు, కథాగతమైన ప్మాతల పకృత స్థితికి ఎదురయ్యే సవాలు “విషమస్థితి'. కధాగమనంలో ఇదొక పెద్ద మలుపు కావచ్చు. విషమస్థితి అత్యంళఠ గాఢమైనప్పుడు లేదా కొన్ని సమస్యల వరంపర తీవతనందు కొన్నప్పుడు ఏర్పడే నిర్జిష్టస్థితి 'పట్టు'. ఇక్కడికి చేరుకొన్న కథ పట్టు సడలినది మొదలు ముగింపువరకు ఉన్న భాగం '“విడుప్పు" కథాస్తూతం నిలిచిపోయే స్థానం “ముగింపు కథాతరంగం ఇక్కజ్జించే బయలుదేరు తుంది. దీంతో ఎత్తుగడకొక లంకె ఉంటుంది. ఒక రచనలో తన స్వాభావిక లక్షణాలను మాటల్లోగాని చేతల్లోగాని వ్యక్తం చేసే వ్యకి 'పాత', అతని మాటలు సంవాదం," అతని చేతలు నడత, లేదా నటన, పాత వేషభాషలు దేశకాలానుగుణంగా, ఆతని. జీవనస్తాయికీ ఆంతస్తుకూ సహజమై ఉండాలి. అయితే సంవాద భావ విషయీలో దేశంలో కొన్ని అపోహలూ మిథ్యావాదాలూ (ప్రాచుర్యం వహించి ఉన్నాయి “(అ)మాట్టాడే భాషకూ వాసే భాషకూ చాలా భేదం వుంది; (ఆ) సంభాష ణలో ఆపభాష వాడరాదు; (ఇ)వా సవిక సంభాషణలు కథానికలో బాగుండవు; (ఈ) లోకంలోని యథార్థ సంభాషణల తాలూకు నిగ్గను (గహించి పాతల ముఖతః సంభాషణ రూపంలో పలికించాలి (మొహమ్మద్‌ థాసింథాన్‌, ఎం. ఏ) అన్నవి కొన్ని ఉదాహరణలు. వీటిని ఈ [గంధంలో స్మృపమాణంగా ఖండించడం జరిగింది. అంతేకాదు, కొన్ని సందర్భాల్టో మిథ్యావాదులు కూడవన్న అంశాలే రచన్మాపయో జనాన్ని సాధించడానికి అత్యావశ్యకాంకాలుగా నిరూపించడం జరిగింది. తరవాత చేబట్టిన అంశం “సంఘటన', [పభావోత్సాదక సామర్థ్యం, గాఢత, పాటవం గల 'వని గా ఇది అభివ్య క్త్రమవుత్తూ ఉంటుంది. రెండు పరస్పర వ్యతిరేక శక్తులమధ్య- లేదా, _పయోజనాలమధ్య-ఏర్పడే రాపిడి 'సంఘర్షణ'. ఇది బాహ్యం కావచ్చు; ఆభ్యంతరం కావచ్చు, అయితే, ఇది “అనుకూల (వతికూల పాాత'*లమధ్య సంభవించినప్పుడు, దేని స్థానంలో ఆ పాత.

కథానిక : న్వభావవరిశీలన శీతీ9 వైఖరి సరైనదే కావాలన్నది ఒక షరళు; మానవుల్లో దుష్టత్వ ఉ త్రమత్వాలు విడివిడిగా లేవు. ప్మాతల చుట్టూ ఉన్న స్థానిక పరిసరాలు, కాలం, వాతా వరణ పరిస్థితులు కలిసిన సమష్టిరూపం "సన్నివేశం." ఇది కథాతత్తానికి అనుగుణంగా, (పథావోత్పాదకంగా, సాంకేతికంగా ఉండటం (పళస్తం, కొందరి దృష్టిలో, 'వాతావరణం* అన్నది, దీనికి భిన్న మైనది. ఇది ఆంగాంగి రూపాల్లో వివృతమవుళుంది. ఇక్కడ, కథాసమనవ్షి “వభావ'మే వాతావరణ మన్నది స్పష్టమవుతుంది. “కథనం” అంటే చెవ్పడం. ఇది ఎవడి నోటి మీదుగా వెలువడితే వాడూ కథకుడు. అందువల్ద: ఏకకథక కథనాలున్నట్టు గానే బహుకథక కథనాలు కూడా ఉంటాయి. కథనం న్ధూలంగా రండు రకాలు : [వథమ పురుష కథనం, ఉత్తమపురుష కధనం (మధ్యమ పురుష కథనానికి (పాచుర్యంలేదు). [వధమ, ఉత్తమ పురుష కథనాలు రెండేసి విభాగాలుగా ఉంటాయి. (వథమపురుష కథనంలో ఒకటి పూర్ణసర్వజ్ఞత్వం, రెండోది వరిమిత సర్వజ్ఞత్వం. ఉత్తమపురుష కధనంలో ఒకటి స్వయం సంయమశీలకం, రెండోది భ్ఞాంతిశీలకం లేదా అవిశ్వుససీయం,. పూర్ణసర్వజ్ఞత్వ కధనంలో ఒక్కొక్క కథకుడు చొరబడేత త్తం కనబరుస్తాడు; మరొకడు చొరబడకుండానే నిలుస్తాడు. “వర్ణన, శైలి" కధనంలో అంతర్భాగాలు. భౌతిక వాతావరణ పరిసరాల వర్ణనకు పాతచ్చితణను జోడించి కాలస్థల వ స్వైక్యం సాధిస్తే కథనం రమణీయమవుతుంది- మాట్లాడేటప్పుడుకాని, రా సేటప్పుడుకాని భాషాభివ్యక్తి లో కనబడే తీరును 'తైలి అంటాం, ఇది కనీసం ఒక మాండలికాన్ని ఆశయించుకొని ఉంటుంది. ఈనాటి కథానికా రచయితలు వివిధ (పాంతీయ, సామాజికవర్గ మాండలికాలను సముచితంగా [పయోగిస్తున్నందువల్ల కథనసంవాదాలు రెంటికీ సహజసొందర్యం సమ కూరుతోంది. తరవాత పరిశీలించిన అంశాలు: పేరు, శిల్పం". ఇవి కథాస్వరూవం లోని అవయవాలుకావు, అయినవ్పటికీ కథానిక్కావ[కియ సమగ్రావగాహనకు వీటిని పరిశీలనలోకి తీసుకోవలసివస్తుంది. నిత్యజీవితంలో వ్యకిని గుర్తించ

శీ40 కథానిక డానికి అవసరమయిన్లే సాహిత్యంలో ఒక నిర్జిష్టరచనను గుర్తుపట్టడానికి “శృఠ్ర' అవసరమవుతుంది, ఆయితే సాహిత్యరచ నకు పెష్టే పేరు ఆరచ నతో ఏదో ఒక (వధానాంకానికి సంబంధించి ఉండటం అవసరం. పేరు పెట్టడంలో రకరకాల పద్ధతులున్నాయి, కొందరు కేవలం విరామచిహ్నాలే శీరికలుగా పెటడంకూడా కదు. గే టబ ది ఆంగ్లంలో “టెక్నిక్‌” అన్న శద్ధానికి సమానార్థకంగా వ్యవహృత మవుతున్నదిః “శిల్పం, దీన్ని స్థూలంగా ఎనిమిది విభాగాలుగా వర్గీకరించడం జరిగింది : వస్తువిన్యాసశిల్పం, ప్యాతచిత్రణశిల్చం, సంఘటనఘటనాశిల్పం, సంఘర్షణోత్సాదనశిల్పం, సన్ని వేశకల్పనాశిల్పం, కథనశిల్పం, వర్ణన శిల్పం, శీర్షికాశిల్పం, కథనంలో వర్ణన అంతర్భాగమే అయినప్పటికీ కథా త్మకవచన సాహిత్యంలో దానికున్న (పాముఖ్యందృష్ట్యా (ప్రత్యేకంగా 'పేర్కానడం జరిగింది. తరవాత 'మంచికథ: గొప్పకథి అన్న అంకాన్ని గురించి చర్చించి (వ్రమాణాలు నిరూపించడం జరిగింది. చిట్టచివరికి తెలుగులో (వశసమెన కథ ఒకిటి తీసుకొని. దాన్ని విశ్తేషణాత్మకంగా (ప్రదర్శించడం జరిగింది, లు

1. “0 0౪/౧ 51113 (2) 8౧ 6996004181! 0 1౧౧66౧౬ ౧౯౦౧౭౧౧౧ ౧౭1521 60౧911440౧, 1౧౧౭18 ౦? 06001114? 619009160౧, ౧౭146,“ ౪వ. తీర19, 7౧6 ర4౮6౧09 రొతగ్రగాగ - క్‌గిర్ర/ంాంి 50/0టఈ0౧2గ౧ గ101114] 54౧2916459, 061% 1968, ౧ 630. ఓ, మెదడు బరువును శరీరంబరువుతో పోల్చిచూసినట్టయితే, జంతువుల మెదడుకన్న మూనవుల మెదడుకు ఎక్కువ బరువు ఉంటుందని శాస్త్ర వేతలు గమనించారు.

కథానిక : స్వభావవరిశీలన జీతే

8. కొంరి కృష్ణమూర్తి, కథలు రాయణమెలా ౭ యశోధర (ప్రచురణలు, వరంగల్లు, 1985, పు. 56_?8.

9. తాళ్ళూరు నాగేశ్వరరావు, తధాతన్కావ మస్తాఖు, 'కఠలెలా రాస్తారు, శార్వరి (సంపా,), వసుబుక్‌ లింక్స్‌, మ్మదాసు._లికి.

10. ౪1010? ౮౦౧6౩, €/9267/6 11//478 54 గిడ26!“5 గ0౮36, /8౧40| ఓ80౧6, ఓంగ౧6౦౧, 19/74, ౧ 40.

11. అందులోనే, పు. 41

12. రావూరి భరద్వాజ, నా తథాన్యూవనొాయం, 'కథలెలా. రాస్తారి, పు, 56, 5?

13. కె. రామలక్ష్మి, నొ రచనా నద్దతి (1981-76), “కళ్రలెలా రాస్తారు; పు, 69.

14. జి. వరిమకాసోమేళ్వర్‌, నోనాలా రాస్తాను, 'కథలెలా రాస్తారు పు మే

15. అందులోనే, పు 14,

మేం 9 పు, 10.

12 ౧౭౪? గిం౧[8106. రం/6దా 0/27 లరంగ. 1011 రం069, ఆనీ 1/2 2౧400 ఓ664., 5 ఈ6 ౮౦౧౧౩౦౧“౩ ౦06గ, [5166914 511661 ఓ0గ౧60గ౧. 8 6.4, ౧. 10.

18. తాళ్ళూరు. నాగేశ్వురరావు, కథాతన్యావ ముస్తాఖు, “కథలెలా రాస్తారు”, పు, 77.

14 6/6౧౪1116 16159! (00౧౧ ), గాదాండటలంటింగి, “5[0గ 910౧/ ౪/1 ౧౮+ గంగకి. 2608115 ౦౦౧౧౧౭౧౫. ॥16౪4/ ₹0గ6 వ ఓ0౧60౧

15, పురాణం స్యుబహ్మణ్యశర్మ, తెలుగు తఠానామాజిత న్ఫృవొః “తెలుగు కథ (విమర్శనాత్మక వ్యాససంపుటి, ఆంధ సారస్వత సమితి, మచిలీ పట్నం” 1974.

16. మధురాంతకం రాజారాం, తోళనరొంగం, 'కథలెలా రాస్తారు; పు. 11,

శీత్తల కథానిక 17. అందులోనే, పు 116. 18 బుచ్చిబాబు, కధా _ దాని తమావివు, 'నన్ను మార్చిన పుస్తకం (వ్యాసాలు, ఆదర్శగంథమండలి, విజయవాడ.__2, 1965, పు, 5. 190, అందులోనే, పు, 1011 20 ౪1112800 ౧6౧౧” గోయరయం0గ, 4౧7 /౧౧౬౦౦౮౮౦౧౮౦౧ (0 ట6 చ్‌4ర6/ 0% ఓ/00/2064/60. 60786 6 గ4|/86౧ ౬6౯౦౦. ౬14, €0%60౧, 1957 (౯191 ౧491190966 1910). ౧. 336. 21. కొడవటిగంటి కుటుంబరావు, రేవటో కథానాపాత్యాం (అభ్యుదయ, మే, 19806), 'సాపాత్య ప్రయోజనం" (వ్యాసావళి), వికశాలాంధ పబ్లిషింగ్‌ రా హౌస్‌, విజయవాడ._2, 1969, పు. 140, 141 92, అందులోనే, పు. 180, 181. 23, ఈ ఆంకాలమీద ఆధారపడ్డ కథావస్తువులను చివరి (వకరణం (కథానిక సమాజం) లో వివరించడం జరిగింది. £4 ఎం. నాగేశ్వరరావు, తెలుగు కథానావాత లిం 'కారతి, నవంబరు 1986 పు, 641. 25 అందులోనే, పు. 648. లిగ్రి, 9 పు, రికీడీ, 27. *విషనాగు, శద వమారోకధలు, “భారతి”, &సెం. 1089, ప. 681. ౭8. అందులోనే, పు. 869. 29. 0. గీగ్య౭గిత/310 3 116 19 2 [120634 “140041 09100 2 00గ౧౧౧౮- | 2౧౮ 2 ౧/౦౭౧6551/6 ౪100641 061౧0 100 ౧౧౮౦౧ 01 ౩౧ 1661- 1156“ - కగిం1150 1౧166౧06 01 761666 [1౦౪0౧ (౮౧౧౪౦115[66) 30. క/4౧015 ౪21820. 0౧928146 7600౧౧౧౦౮6 ౧౧ గ/ంట0౧, 1946. ౧౧. 42-43, 28 ౧౮0/6 67 01. ౮౭౦౭౧౧౭౪ ౯71986 38702, త౭0220// 622 ౧202౧22 ౪/06/౧24౧ (11060, 1106 వ?20౧2/౧81౬

కథానిక : స్వభావపరిశీలన న! గింం185288120/. ౧8 70, ఎగిం౭గ౧ ౪82801 ౪2[30౧891-1, 5600౧6 66110౧ 1961, ౧ 42.

31,32 గిల! 811060 గంట 00 11/7/06 /00/ 6 రం ౧6 ౧0199 8001” (66. [౧616౧ ౪౮1౧), 827౧69 6 $10516, 1౧0. 6౪ *ంగ 9౧౪1 ౯౧౧౪౧9౦ 1969 (౯179 ౧౮౦1150606 1950), ౧ 129

33. గ 5. 0(4౧6, 7౧6 0౦౧౧౮౨౦౦౧౬ ౦/ గాంది "౧6 7౧00౧” ౦0+ 46 స0౪69!' (664. ౧:0 516౪1010, 716 166 గి/999, ౧౦4 €0గం 0601116? 20౧11180 ఓ101166. ఓ0౧60౧, 1967. ౧ 141.

శి4. అందులోనే, పు 142.

35 ౪1010! ౮౦౧6౩, 0/6౭౬/౨ /0/4౧0, ౧ 43

86,87. అందులోనే, పు. 4ర్‌.

88,89. బుచ్చిబాబు, కథొందాని తమావివు, 'నన్ను మార్చిన పుస్తకం", పు, 10.

శీ0, అందులోనే, పు 17,

41 01810౧ 14౧౧11100౧. ౧2/60/4046 ఉండ 00006 07 606007, 7౧6 88269? 2౧6 2౪/10! 6౦౧౫౧౭౧౪. గోంళ ౪0/1, 1908. ౧. 60

42 00.011, ౧ 61

శీరి మొహమ్మద్‌ ఖాసింఖాన్‌, కథానికా రచన, హైదరాబాదాంధ సాహిత్య వరిషత్తు, హైదరాబాదు.దక్కాన్‌, 1944, పు, 17,

44. అందులోనే, పు. 829.

ఉరీ. అందులోనే, పు. 83.

జీ6. 4/ 50067961 గ42౮60౧2౧0, 7౧6 రాగం/6 గంగి. “నిం౧ 0 ౪16౫ 41111300 ౧61౧6౧౧౭౧౧ ఓ16., ఓ0౧060%, 1958, ౧ 152

47. 618100 గంగ11100౧, ౧720600426 జగం గ/00000 0“ ౯౦40౧౧ ని 65

48. ౪1010? ౮౦౧69, 07౭24౪46 ౪///4౧7౯. ౧౦. 45, 46

49. */1118౧0 రం౧౧/ ౧౭౮600, ఉం (7006060607 60 ఈ ఈ50[4600/ 0౯

ట/090/204/6, ౧. ౩42

జ్విడ్తీగ్లీ కథానిక ఎశ౦,51 4 50౧0౧81361 గ!8606[4౧0. 7౧6 రొగింగ 50౧౧ “న౧౦1౧(9 0 ౪164/, 0. 154.

52 [101080 ౯160600౧8౧. ౧౦౧౧౫౮ 0/66 ౧/౦4 7౧6 1౧60౧/ 0 116 గం౪91, ౯౧|110 568౪108 (66), ₹౧06 [౧౧౦౦ ౧౪౦5, సం *0?% 1967. ౧౧. 146-156

58. ఆందులోనే, పు. 157-164.

54 ౪ 5. శం16, 7౧6 564067౯9 రొ౭ంగింలిగరి - దంర్ర/ిగి లంంటింగిడగం ౧౩17.

55 ౪1010! ౮౦౧65, 0762078 ౧/౧4/౧౮౯౧ 62

56,57 614100 గ8౧1100, గంటంగంనా ఉంం గంటింరూ 0 న్‌ంటం/గం ని౭2

58. అందులోనే, పు. 8.5.

59. • పు 29,

“శ్రి0. అందులోనే, పు. 26.

61. 11 పు. 27.

శిల, + పు ౭9 లై

63 గ100౧8/6 ౧866850 4 64/౮6 ₹0 €?6 రొం0/2/ రొం/2౧౮6, “1119266169 ౭౧6 500190/, గ౦/౧౧౭౧ ౧140660216 (66 ), 7౧09 6౪ ఉగాం॥1080 ఓ10/20/, 164 ౪0/1. 0౦౧1౦. 1968, ౧ 204

64. అందులోనే, పృ. 205.

655 రసం చీగ్‌ (66) (౧౯0640607౧, “00౧౪9గ౦:37/ 0. ౪11 99, [౧90 1ఓ106గ0/ గగుం ౧665, [1164 ౪ంగీం 1954,

66. 0౧. 614, ౧౧ 1౫౫

శీ. అవుకు అంకిరెడ్డి, తథంనవల, “తెలుగు స్వతంత”, 4 ఆక్తోబరు 1950,

వ! పు. 86.

కథానిక : స్వభావపరిశీలన డీడీ ర? 68. దోనేవూడి వెంకయ్య, తథానికాలిల్ట) నరాతర్శ్భ, “భారతి”, "సె సైంబరు 19874, పు 16. 69 ౪1111800 [6౧౧ గేంరయం0గ, ఉం గదాండ6ం0ట0౧ 60 8 రజ 0 త£/00/204/6, ౧0 166, 167 “౮0 0౧ 61 ౧౧ 168-170 1 ౭7 ౧170 7ర్సీ బుచ్చిబాబు, కధా-దా.కమామివు, “నన్ను మార్చిన పుస్తకం, పు, రి 7 73 */ 50౧6౧591 గ! 2660౧2౧౧). 7౧2 తంం/2 చాతంగిం "నిం!౧(9 0 ౪/6౪ ౧172 74. అందులోనే, పు. 178. 5. బుచ్చిబాబు, కథవజీ అంళలంగిరోం, “నన్ను మార్చిన పుస్తకం, పు, 980, 78. అందులోనే, పు, 290. ౯7/ $9 పు. 2905, 296. 78 ౪1010౯ త౦గ౧౦5, 0224646 1/07/417౮, ౨. 62 70, డా జగన్నాథ్‌ [ప్రసాద్‌ శర్మా, ళనోనీ కా రచనా ఎిధానొ (హిందీ): పు. 59. 656. 80. ముత్కామల కథలు, నవోదయ పద్దిషర్స్‌, ఏలూరు రోడ్డు, విజయవాడ 520 002, 1974, ఏ. 506. 81. అలరానవుల్డేభ్య, (శేమ్‌చంద్‌ పబ్ది కేషన్స్‌, విజయవాడ, 1966, వు. 9. 68. వాకాటి పాండురంగరావు-_పురాణం సుబహ్మణ్య శర్మ (సంప్తా, తౌ థారతి : తెలుగు కథానికలు, నేషనల్‌ బుక్కటస్ట్‌, ఇండియా, కొత్త ఢిల్లీ 1978, పు, 17 88. అందులోనే, పు. 104. రట పు, వలి9,

శ్రీశీ[ కథానిక 85. నవ్వ పెదవులు.వడ్పో తణ్భ, విశ్వపభ పబ్లిషింగ్‌ హౌస్‌, నేర్యడగుంట, చిత్తూరు జిల్లా, 1975, పు 94 686. కాంతితిరణాలు, నవభారళ్‌ పబ్లికేషన్స్‌, విజయవాడ -- 92, 1979 పు, 218. 07. ద్వాదోళ, విశాలాంధ పబ్లిషింగ్‌ హౌస్‌, విజయవాడ, 19/0. 88. శిలననీడ, యువ బుక్‌ డిపో, మదాసు ;: బెజవాడ, 1045; బిబ్బరా వ్యాం, జయా వబ్లికేషన్స్‌. విజయవాడ, 1959. 89. కొంరి కృష్ణమూ ర్తి, తథలు రాయజణొనెలా, పు, 9.[5, 00. మొహమ్మద్‌ ఖాసింఖాన్‌, తథానికారచన, పు, 29, 28, 91. అందులోనే, పృ, ౨8. 92. శాంరి కృష్ణమూర్తి, కళలు రాయణమెలా, పు, 9. 93. 2/౧/ 503౪. 0/060౧2౧/౧ 0/66/2676. గీ 0 6124-౧4 8001. ౦౦౧౫౧౭౧. 16౪/ ౪018 . ఓంగరం౧ 810, 1972, ౧ 100. 0 డా॥ జగన్నాథ్‌[ప్రసాద్‌శర్మా, తతోనీ తా రోచనాబిధాన్‌ , హిందీ (ప్రచారక్‌ పుస్తకాలయ్‌, పి.వి. నం. 70, జ్ఞానవాపి, వారణాసి-పే, 1961 (రెండో కూర్పు), పు, 76, "95, ఆదేచోట $6. అందులోనే, పు, 77, 97. 14/0/ 5024 0/040౧2౧/ 01 €/6/౧/ 76/౧౨ ౧ 109. 98. ౪1010! ౮౦౧69, 076248 11/44౧0, 0 64. 90, “విషనాగు, కడణవమారకధలు, పు. 687. 100. పునర్ముద్రణ : రెజ్జీరాణి, (పథమ సంచిక, అక్టోబరు 193%3. 101 భొంరి కృష్ణమూర్తి, కధలు రాయశవాలా, పు, 20.

కథానిక : స్వభావపరిశీలన శశీ 109. డా ॥ జగన్నా థ్మ్‌వసాద్‌శర్మా, తొవోని తా రొచనాబిధాన్‌, పు, 68.70. 108. అందులోనే, పు. 79. 104 గ ఈ ఉర!/2౧005, 4 6/0౭/౧7౦0" 6/00ఆ/౧/౧ 76400 [౧01% గ౧|౧6- ౧8 8౧6 ౧9100, 1006. 84 ₹0 610... 1857, ౧౧. 20.21. 105 క£ || 6౧006౧ శఉీషంం0ందా 0/ భం ౧౦౪౮౯౧ 4 రింగ౧ంం1౧ 1౧16౯ ౧4౧౦౧4 561౪400౧, ౨6౧8౮1౧ కొంంగక 610. గ౭౧౧౦౧రడ5౪/0/10, గ!160641656%, కగ౧|18౧6౮, 1970 (౯/51 ౧60115౧664 1927), ౧. 75. *06 గ ౧ ఉ౨[2005, 4 6/02/౧707 6460/20/ 764000 ౧౧ 21,22. 107. ౪||1/8గ గ6౧౧/ 1664300, 4౧ [౧౯0066064000 10 6 56460707 ఓ19721479, ౨ 336, 337 108 ౪10101 ౦౧65, 0౧620౧6 ట/టార్రా ౧. 65 109 (౧0/0 110. మొహమ్మద్‌ ఖాసింఖాన్‌, కధానితొరచన, పు, 62. 111. అందులోనే, పు, &ీరి, క + పు, 49, 50.

118, + పు. లిలి.

క +, పు ర్‌లి.

115. ఆదేచోట.

116. 8/80౧661 81006౪4/3, /0గ06౮6060౧, “గ140ఈ91216 గీగి6 [1640069 01 [166400% 612గ౦౧ [2౧౧1110౧, 709 8816 2౧6 7౭0107 6001- ని౭గ౩ గ6౧/ ౪011. 1908, ౧. ౫1౪

2కే. అందులోనే, పు, 8.

118. ౪/ 50౧6561 146002౧2, 706 తాంంగ తరంగం. “ం!౧౪ 0% ౪164, ని. 156

119. బుచ్చిబాబు, కథా-దాని కమావివు, “నన్ను మార్చిన పుస్తకం”, పు, 20.

క్తీశ్షీర్రీ కథానిక 120. బుచ్చిబాబు, నా అంతరంగ తఠనం, అఆదర్శగంథమండలి, ఏలూరు రోడ్డు, విజయవాడ_౨2, 1966, పు. 7.

121. శాంరి కృష్ణమూర్తి, తథళలు రాయణవెలా, పు. కరి

122. వడ్డెర చండీదాస్‌, నోనాలా రాసొనంే, *కథలెలా రాస్తారు, పు, 186.

2కి, జగన్నాథ్‌ పసాద్‌శర్మా , తోవోశీ కా రచనావిధాన్‌, పు. 96, 97

1లడ్సీ + పు, 100.

125. • పు, 101.

126, , పు, 1008, 109.

కేల, ॥ +, పు, 118.

128. +పు 125, 120

129. • పు, 126, 129.

130 (6/8౧౪//6 గ/ంనాంగ (60౧0), /౧౪౦౧౮౭౧౦౧, “5౧0114 510% స హం

131 7౧5/0.

1లిల్లి, మొహమ్మద్‌ ఖాసింఖాన్‌, కధానికారవన, పు, 88.

18కి. 'విషనాగు?, తడుణవమారళథలు, “భారతి, పు. 67,

134 50/6 (1) 7౧9 ౧౩౭౧౧౪? ౦ ౮600 1౧06031౧ 1౧460 ౪౦౪౯69 (2) 2 0౧2/2016౧860 06 60౧9౪60401 ౭౧4 60/89910౧ 1౧ 410౧9 8౧64 50621108, (3) 116 601112016గ9605 01 11626/ $9100107 1081001661 10గ౧౫ ౦0+ 9౫07695100 120061 18౧ 116 110608౧1 60౧౪6౫66... 8గ/ 5[84 0/04 గ 7275 0 360 [0౧207 0౧ ౬/6/20౧/

185, దీన్ని గురించిన ఇతర వివరాలకోసం, చూ. ; పోరంకి దక్షిణామూరి, (ఏ లొవ : _₹లి ౩; చూండణలికత, *తెలుగు నవల; నూరు సంవత్సరాలు" ఆం. (ప్ర. సాహిత్య అకాడమి, కళాభవన్‌, హైదరాబాదు, 19732;

కథానిక : స్వభావవరిశీలన క్షీడ$ (2) తాలు మూంజలికాలు, “అకరార్చని, డా॥ పొటిబండ మాధవళర్మ షష్టివూర్తి సంచిక, హైదరాబాదు, 972 186 మొహమ్మద్‌ ఖాసింథాన్‌, కథానికారచన, పు. 41 187. అదేచోట (ఈ వాక్యంలో కిందిగిటు ఈ వ్యాసకర్త వి) న! అవల 188. ఆదేచోట 189. తెలుగు ఆకాడమివారి 'భాషాళాన్త్ర' పారిభాషికవదకోళంలో దీన్ని 'అవ భాష, ఆశిష్మవయోగంి అన్నారు. 140. మొహమ్మద్‌ ఖాసింఖాన్‌, కథానికా రచన పుట, శీలి క్‌ , పు, ఉలిాాకీర్‌ కతల, +, పు. 16 శీలి. (బ్రీలౌద ను(వ్యాణ్యాకా(స్త్ర బిన్నుళభలు, సంవుటి 11, అద్దేపల్లి అండ్‌ క్రో సరస్వతీ పవర్‌్శ్‌ సెస్‌, రాజమహేంద్రవరం, రెండో కూర్చు 1061 (మొదటికూర్చు 1889), పు. 5/66 144. అథ నొరా తథలు, విజయా బుక్స్‌, మొగ్మలాజపురం, విజయవాడ ,.లీ, నాలుగోకూర్పు (సంవత్సరం సూచించలేద్యు, పు, 559 1క్తీ5్‌. నన్నో "పెదవ్రలు.ఎీడ్చో కళ్ళ, పు. 18ి7--ర8. 146 “5౧0? ౩ 60౧912౧1 ౧0/06 801108 ౦౧ 8౧ 00]601 గ౧౧0౪|౧౮ 1౧ 119 61[60010౧0 0 ౪19 10౧06, 40౧4౯ 60౧6 0౧ ₹6 00)601 0 116 01606 18 1౧9 ౧౯౧౦6౮౦1౦1 ₹6 ౧౭6౧1౪68 0119 10106 2౧61 18 6౮5- 12౧06 ₹16 001601 ౧౧౦౪౭9 “- ౮౭౧౧69 ఈ ౮౭౧౧99, 02002 గ7260య్‌ అం640౧౭౧౧ 9 ౪0౧ సోంంళ8గ౧4 00౧౧8౧౫ 1౧0, గగగ౧౦౦10౧, సీ ౮. 7౧/6 6641110౧. ౧. 391. 147. మొహమ్మద్‌ ఖాసింఖాన్‌, తథానిళ రభనో, పు. లీరీ;56 148, “076౮6౧8 నీ 6౪601 0౧ 0604776౧09 2 61964001 ౧1606 01 201100, ఉగ 1౧016060 18 2 3%0/6 ౧2211౪76 69411008 ౪1౧ 2 (2

450 కథానిక 5100919 9463600౧ 06౧ 1౧౦1646౧౪9 2/6 9౪0౧౮ 1006106 1౧ 060౧౧౪౦166 129010౧, శం 9800016 6౧190669 1౧ 8 ౧1౦. - 4/ 50౧2౪. 0/040/౧2౧/ 0" ఓ46/20౧/ 76/7౩, ౧ 199

149. తథాళారతి, నేషనల్‌ బుక్కటెస్ట్‌, ఇండియా, కొతఢిల్లీ, 19078, పు. 192-- రర

150. , పు, 180-152

151. [696 66౪/5 ౧౭1186, 7౧06 087/౭/00గ)6౧6౬ ౦0/ 4ఉీగాంగంం౧ రింగ చా[ంగ/ : ని ౧191011041! 50౧/6, 81010 2౧6 2౧౧6౧. [164 *0గ౮ 1970, ౧ ౩72

152. /5/6

153. ౧616౧ ౧౮|| (660. 7080 1/౧9 8004, నిం96ం౧1664 0 6 శీలటంగ9 ఆ౪|16, 82/069 ౯ [॥౦09016, 1౧౦. సిం *ంగల "6౧€) [౯1౧౪4౧౮ 1969, ౧౧. 69-74

154. ఆందులోనే, పు. ౧0

155. శ (5.

156. (0 గగ 508౪4, ౧40౧2౧౧ ౦ ఓ16/20/ 764౧775; 9. ౩40; (10) 11.6 ఉ0/2009, 4 6/05920/ 07 లగంగ/ 72075 ౧, 157.

157. డా॥ జగన్నాధ్‌ (వసాద్‌శర్మా, శనోనీ కా రచనావిధాన్‌, పు. 187 (ఆదోజ్ఞాపిక)

జో

150. • పు, 1992 (ఆధోజ్ఞాపిక) కాలకానాానా నానా నాననా. న!
151. • పు, 19%

152. [4౧)/ 8027. 779 0/040౧2౧/ 07 ఓ/6/20/ 76/౧౨, ౧. 250

153. 01/0౧ [2౧౫110౧ 42026 ఉండో ౧060069 0 దంల0/ ని. 57 "

154. మున తథొనొవొత్యాము, 'జమీన్‌ రైతు పత్రిక (రజతోత్సవ కానుక) 4 వపిల్‌ 1954, పు. 81

"కథానిక ; స్వభావవరిశిలన తలి 1603 ౧౭౧ 5[8౪, 7076 0060౧720౧౧ 0/ €/460/20/ 79౧7౫౩, ౧ 293 164. అబామ్స్‌ చర్చ (పు. 1లితిలిర్సిను అనుసరించి 165. ఈ కథ తొలుత 1915 ఫ్మిబవరి “ఆం(ధప్మతిక'లో వచ్చింది. తరవాత “రెడ్డిరాణి” పత్రిక (సంచిక శే సంపుటి క్ష్రే 1928 అక్టోబరు సంచికలోను, 1925లో వెలువడిన 'పూలదండ' కథల సంపుటిలోను *ఇరువుర మొక్క చోటికే పోదము” అన్న పేరుతో వచ్చింది. 4166. [41 ౧ ఉం[8003, 4 6/00020/ 0/ 4/60/20౧7 720070, 0౧ 135 167-170 /0/6 171 00. 64 న. 135-136 172,173 ౧0/౯౮ 174. 01423400 [8001100, |0262నా ఉ౧౬ ౧66006 0/060/7, 0. 64 1/5. శొంరి కృష్ణమూర్తి, తభలు రాయడవెలా, పు. లిశ్తీ 176. మొవామ్మద్‌ ఖాసింఖాన్‌, తధానికారచన, పు. 86_87 177 ౪. 50%6/౧561 12090800, ౧6 500/6 5౧0౧7 01౧4 0 ౪16౪/." ౧. 170 178. ౧5/6 179. బుచ్చిబాబు, కథా - దాని కమావమిను, “నన్ను మార్చిన పుస్తకంి, పు, శీ4 180. ౪1010? ౨౦౧65, 6/౧9400/9 14౧౯ ౧ 65 181,182. 40/60 108. బుచ్చిబాబు, అడవికాబిన వౌన్నాల, దేశకవితామండలి, విజయవాడాా£ిః 19051, ప. 82,8441 18 ఖుబ్బివాలు. తథలు (మూడుకోతులుు, ఆదర్శ; తష మన్న. వాడ-, రెండోకూర్పు 1967, పు రర లల ఉక ఎముక గ ఖ్‌” ళా న సోల్‌ . 185. బుచ్చివాబు, తథా-దాని తమామివు, “నన్నో మాగ్చేన్ల శ్రష్తకరపు..28. ||

శీర్‌ల కథానిక 186. అదేచోట 187. మువ్యులు, సాగర్మగంథమాల, విశాఖవట్నం, 167/8, పు. 86-87? 1858. అథ బ్యితాలు, విజయబుక్స్‌, మొగ్యలాజపురం, విజయవాడ._2, రెండో” కూర్పు 1875, ప. 8) 1589. మువ్యలు, వు. 86,87 190. ఆడ చాలు, ప, ౪7,90 191. తాహృ్ళరు నాగేశ్వరరావు, హితశ్మీ (సంకలనం), నూఖి వదవోర్షు, వికా" లార్మధ పబ్లిషింగ్‌ హౌస్‌, ఏలూరు రోడ్డు, విజయవాడ.__2, 1974,. పు, 77 192. [8గ/ 508౪4, 0/06072౧/ 0/ ౬6/20/ 76౧౫౮ ౧. 360 103. మరికొన్ని వివరాలకు, చూశండీ * పోరంకి దక్షిణామూర్తి, ఖావ..2 లా మాండలికత, "తెలుగు నవల; నూరు సంవత్సరాలు”, ఆంధప్రదేశ్‌ సాహిత్యఅకాడమి, కళశాభవనం, హైదరాబాదు 500 004, 1978, పు. 38108 194, న్‌ స్‌ శన శీ 00ళదాం ౧ గ/00౮6౧7 ఉగొంలదటరూ. 19508, 295, విళ్వూనాథ సొపాతి, (“విశ్వశ్రీ' పత్యేక సంచిక, తరుణ సాహితి సమితి,. ఆలమూరు, తూ. గో, జిల్హా, 1954 న! గ్‌ 196. బి ౧౧౬ ౨6 61611066 ౩9, “౧౦౧6? ౪౦169 1౧ ౧౯౦౧6? ౧13069: ఇవ్‌ల/!6 13 0౧1 1౧06 172000 10 ౧016 04౯ 106004. 11 19 11069 116 5255 01 8 ౪1౧60౪ 1 ౧9 1 ౪111 0050676 ₹9 11904 శం 09160613 10 ౧౭౪6 29 1146 59480 89 ౪111 ౧016 09 100% 21 ౪9 ౧౧౭౪ ౧౦1 10% 01 9 10060 06+ [౧876 6 [8491 : 57270౧౩ కు౦0058064/10/ 1౧ ౪1౧8 13 00గ౧౧౧౧౦౧|౪ 2 ౧౦౦ ౦0+ 68/౧౧ 659 11=

"కథానిక ః స్వభావపరిశీలన శీర్‌తి ౧8 ౧౧౧౫౮? *19 67681651 192౧౧1౧8 15 €0 06 589౧ 1౧ ₹16 0/692- 1654 ౧181౧౧6౦5౩. : 0/66/0765 శువ్‌1/16 16 8 ౧౧౭౧“౨ ౦౪/౧) 1115 8 ౧౭౧101 ౧18 ౧8౦/9 ౨ తిలోంగ దూకి ౮౪౬1 ౪7116! ౧౦99895565, 390 10 506214 2౧64 1౧61౪16621 2౧౮ ఆగ౧౦౧8గ౧౮689016 90/16, ౧|౦| డం99 ౧౦1 ౧6౧0౧11 ౧1౧ 62910 +0 న౯9567/6 118 2౧౦౧౫౧౫౦౮5. : /0/02/76 తుగి?0౧0॥160/ ౦ 069౧16 2౧6 ౧౧౦౧౧66/ 0 610600౧ 816 00౧1- ౧౧0౧1౫ 106౧6 1096106. 0౦9047౧0/ ౩౧౮ ౩౯6014600౧ 86 1116 €౫/0 8/921651 126!6 0 50/16 : గీ(20264/2)/ శ![౧ ౪౧8౬౧6 162౪68 ౮౧5౭|6 |! 61500౪70! 2 ౧౧౫౭516! ౦0₹50/16. : చాంగి//6/ ధ!0 ౪7716 1౧ 8 6౧0/06 *8గ113/ 0 ౪417 5౧91131 5/16 3 10 7116 85 2౧౫ 0౧6 ౪౦౮164 9062 1౧ 60గ౧౫గ౧౧౦౧ 00౧౪9౧౭1౦౧, ౧0౦ ౧46౮ ౭ +ఏం[060౧ ం౦గ౧౧౧౭౧6 601౧0109 ౦0+ ౪/౦0/6595, 0! ౪౧౦ ఆ౦౪|6 61860356 ౪/10 6856, ₹10/06. 2౧6 ౧౪౦౧౦౦౩౦౪1. 561106 29166 21! ౧862౧౪0 2౧4 0౯41071041 1106119069. : బో౭2//0 ౨ [౧౧౦౧ క60/869 (0౦0౧౧౧). 706 ౧/6౫ 0౧6౦౧౭౧౧ 0 7004బ్రిగటా, ఆ౧1/6/581 61 800[9 1౧0166, ౬౦౧6౦౧, 00. 61 /7- 619 31197. పోరంకి దషీణామూర్తి, తొవ-లై లా-మాండలితత. 'తెలుగునవల ; నూరు సంవత్సరాలు, పు, 94 1906. పు. 94,95 199. శొంఠి కృష్ణమూర్తి, త భలు రాయజవెలా, పు, డీమేతడి 2100. డా॥ జగన్నాథ్‌ (వసాద్‌శళర్మా, కవోనీ కా రచనా విధాన, పు 189 140 202. రొ౭గం్‌/[-- ౯౧౯4౧ అ0౮40౧౭2౧౧ 0. 556 ౨08. నిర్వచనోత్తర రామాయణము, పు. 8 (ఆక్వా, 1, ప, 18్రి

శీరిడీ కథానిక 204. దీనికి సంబంధించిన సమగచర్చకోనం, చూడండీ, డా॥ పాటిబండ మాధవశర్మ, ఆంగ(ధమువోథారతము * భంద౭ళిల్పము, 1966 పు. 1?

205. [|4౧)/ 502౪4. 0040౧2౧౧ 0/ £౬/06/౧/ 7647౮, ౧. 373.

206. 7౧6 00౧౭౮6 04/0/౮ 0/040౧02౧/ 07 6476౧7 6౧/౧౧, 0410668 ౦గం/6 ఆ౧|౫౪౭|౧[4/ న|699, ౧1౧6 (1౧6120) 1౧౧౯65910౧ 1974 (1131 6641100 1911), ౧. 1330

207. ఆజైగ/ం4లత 7. 706 ౧౧౭౧౧౦౯ 2౧6 20110 ౪11 ౧1౦౧ 2౧ 2115, 716౧ 68006౧ 3011619, 0౯౪6 1186. ఆ౧౫౧|౦౪9 116 19000౧1081 8161119 01 ౧9 ౧౭౧40618 31 0 118164 0 6౧6౭౬౭౪04౯

208. 7౧6 006౪/ 0? 506012112664 ౧౯౦౦66౮689 2౧౮6 ౧౧౪౧౦65 6966 1౧ 2౧౫/ 3060గ10 11616, 65౧. 1౧ 2౧ 8/68 ౦0+ 2నర1166 350616౧066. తా ౧610064 01 ౧౭/[0[080069 0? గ6(౧౦65 50 8810 6[601 & 6851766 "65610" 7౧06 గాంగ౧ర౦ంగ౧ గోంటంం రం౧౯0౧౭౧/ ౦౧ ౮6 జగగ్ర/ాం? 44౧0ర64౭గ౦

200,209 పాలగుమ్మి పద్మరాజు, తథానిక తిల్చం, 'భారతి' (వ్యయాకా ర్తికం) నవంబరు 1946, పృ. 4003

210. కాలుగు కథ -- వికానం (తెలుగు కఠకు ఈడొచ్చిందా?), 'తెలుగు కథ" అం్యధసారస్వత సమితి, మచిలీపట్నం, 197

211-215 ఇలుగు తథ; కల్లం, “తెలుగు కథి, (పు. సూచించలేదు)

216. [1367106 88661౧ తీగ (ఆర, /౧2706౮46040౧, “౧౦౧౧16౧౧౦|౧౬|గ/ 510/1 51071857. 0. ౪||

217. రాచకొండ విశ్వనాథకాస్త్ర, వుంబిచెడలో ఎ కథ, “ఆరుచిత్రాలు'= ప. 600 9౮ పు 1? / విషు, 'నన్నుమార్చిన పు స్తకం' (వ్యాసాలు, ఇం వా

218. ౪1000! ౮౦౧౭౩, 0/62/667౧, న. 72

219. అదబ్యితాలు పు, 00-39

త్‌ కథానిక :; నమాజం పరస్పర సనంబంధఠావన

సాహిత్యం సమాజనిష్టం. అది వై యక్తి కసృష్టి కావచ్చు; సామూ హికసృష్టి కావచ్చు. దానికి వాహకం భాష. ఆ భాషే సమాజనిష్టమైనవ్వుడు సాహిత్యం దానికి భిన్నంకావడం ఎన్నడూ ఉండదు; ఎక్కడా ఉండదు. అయితే ఈ రెంటి వ్యవస్థలూ భిన్నమైనవి, స్వతంతమైనవి.

ఏ భాషాసమాజంలోనయినా, ఏ కొరణంవల్దనయినా ఉన్న సాహిత్య మంతా ఒక్కనాడు నశించిపోయినప్పటికీ ఆ సమాజంలో భాషమ్మాతం బతికే ఉంటుంది. అలా నశించిన సాహిత్యంలో కూడా లిఖితమైనది సంపూ ర్హంగా నశించిపోయినవ్పటికీ మౌఖికమైనది కొద్దో గొప్పో జీవిస్తూనే ఉంటుంది. ఒకవేశ అది కూడా అసంభవమనుకొనే స్థితిని ఊహించుకొన్న ప్పటికీ భాష నశిస్తుందని చెప్పడానికి మట్టుకు వీలులేదు. దాంట్లో, ముందు ముందు నూతనసృష్టీ జరక్కపోదు.

ఒక్కాక్కప్పుడు ఈ పరిస్థితి తారుమారు కావచ్చు. భాష నశిస్తుంది; సౌహిత్యం జీవిస్తుంది. ఇక్కడ భాష నశించడమంటే, ఆ భాష మూతృథావ అయిన వ్యవహర్తల్లో ఏ ఒక్కరూ మిగలకుండా నశించిపోవడమనే అర్థం. ఇంకా స్పష్టంగా చెప్పాలంటే, ఆ భాష మాట్టాడేవాళ్ళులో చిట్టచివరివ్యక్తి ఏనాడు మరణిస్తే ఆ భాష అఆనాటితో నశించినట్టు లెక్క-- డాల్మేషియన్‌ భాష మాట్టాడేవాళ్లలో ఆఖరివాడు 1898లో ఒక గని _వమాదంలో మర ణించినట్టు జనాభా లెక్కల్లో నమోదయింది.ః! ఆంటే ఆనాటితో డాల్మేషి యన్‌ మృతభాష అయిందన్నమాట. సంస్కృతం, లాటిన్‌, హిటైట్‌

ఉీర్‌6 కథానిక మొదలైనవి ఆ మాదిరి మృతభాషలే. ఇడి కాస్త్రీయదృక్పథం (మరికొన్ని వివరాలకు ; బ్ఞూమ్‌ ఫీల్డ్‌ “లాంగ్వేజ్‌ ).2

థాష “నళించినొ నాహిత్యం జీవిస్తుందనడావికి ఉదాహరణలు [ప్రాచీన కావ్యభాషాసాహపాిత్యాలు (సంస్కృతం, లాటిన్‌. ఆయా భాషల వదజాలం ఇతర భాషల్లోకి ఎంత ఎక్కువ దిగుమతి అయినప్పటికీ, ఆ భాషాసాహిత్యశాస్తాాల |వభావం ఇతర భాషలమీద ఎంత (ప్రబలంగా ఉన్న ప్పటికీ “'మృతిమన్న విశేషణం వాటికి [(పయుక్తం కాకమానదు; ఇద్‌ పారి భాష్‌కం

సమాజ సంస్కృతిలో అంతర్భాగాలై న ఆచారవ్యవహారాలు, విశ్వా సాలు, కళలు మొదలైన అనేకానేక విషయాల్లో భాషకూడా ఒకటి. దాన్ని ఆశయించుకొని ఉండేదే సాహిత్యం. భాషను సాహిత్యం నియంత్రించ నచ్చు; సాహిత్యాన్ని భాషా నియంత్రిస్తుంది. దేని [పభావం ఎంతవరకు ఉన్నప్పటికీ వతి భాషాసాపిత్యం, ఆ భాషాసమాజజీవనానికి లేఖనమౌఖిక రూపాత్మకమైన అభివ్యక్తి గా భాసిస్తుంది.

సాహిళ్యానెకీ సమాజానికి గల పరస్పర సంబంధంమై ఉవపత్తుల ద్వారా నిరూపిత మైంది కాబట్టి లుగు కథానికా సాహిత్యం సమ గావగాహన కోసం సామాజిక విషయాన కిని కూడా అనుసంధించడం అత్యావశ్యక మవుతుంది. అందుకు తోడ్పడేదే (వకృత (పకారణం,

అంతే కాదు; సమాజానికీ వ్యక్షికీ పరస్పర పోష్యపోషకభావ ముంది. లక్య్యాలు భిన్నించినప్పుడు సంఘర్షణకూ అవకాశముంది. పైగా వ్యక్రికి తనదై న ఆంతరంగం ఒకటి ఉంది, అభిరుచి ఉంది; అపేక్ష ఉంది. సమాజంకోసం వాటిని వదులుకోలేడు; సమాజమూ అతన్ని వదులుకోలేదు. ఇదొక దాగుడుమూతలాట. ఇదొక నిత్యనూతన మహానాటకారంభ సంరంభం ! కథానిక దానికి (పతిబింబం.

కథానిక ; సమాజం శీర్‌? నమాజం

నిర్వచనం

ఒకే సంస్కృతి, దానితో సంబంధస్పృహ

ఉన్న, జనసమూహం 'సమాజంి,

కొన్నికొన్ని సంపదాయాలు, ఆచారవ్యవహారాలు, జీవవవిధానాలు; విశ్వాసాలు కళలు మొదలైన సాంస్కృృతికాంకాలు మానవాళిలో కొందరికి "సమానంగా ఉంటాయి. అటువంటి సామాన్య సంబంధమున్న జన సమూ వోన్నే సమాజమంటాం. సమాజసభ్యుల్లో (పతి ఒక్కడికీ తాను ఫలానా సమాజానికి చెందినవాడిననే స్పృహ ఉంటుంది.3 ఈ స్పృహే ఆ సమాజం సభ్యులనందరినీ ఒక్కతాట బంధించేది.

సమాజాలు (వపంచంలో అత్యంత (పాచీనకాలంను=చి (పతి దేశం లోనూ (వతి జాతి (1262)లోనూ ఉన్నట్లుగా దాఖలాలు కనిపిస్తున్నాయి. అంతేకాక, సామాజికజీవనం మానవులకొక్కరికే పరిమితం కాలేదు. మాన వేతరాలైన అల్బజంతువుల్లోనూ (క్రిమికీటకాదుల్లోనూ కూడా సామాజిక జ్రీవనం ఉంది. ఉదా! చీమలు, తేనెటీగలు, కందిరీగలు, పైగా, వీటిలో కూడా 'కులవ్యవస్థ" (1) ఉంది, శ్రమవిభజన ఉంది సహకారం ఉంది, సంబంధస్పృహ ఉంది. వరస్పర _భావవినిమయముంది, వ" స్పర సవా యమూ ఉఊంది* అంతే కాదు: పక్షుల్లోనూ సమాజజీవన లక్షణాలు గోచ రిస్తాయి : సహకృతయత్నాలు (6003267౬ లురే2705్స), శ్రమవిభ జన ()111300 01 120060), ఆధిపత్యం (కేంయయ909), అధీనత (320004మ026409), భావ్యవసారం (00యుషగఆడంప) మొంవి. కీర దాల్లో (మ2మర213).... ముఖ్యంగా ఉన్నత జాతుల్లో. మానవసమాజ

ఉీర్‌రి కథానిక జీవనానికి సన్నిహితమైన విధానం కనిపిస్తుంది. గొరిల్హా, ఒరాంగుటాన్‌, చింపాంజీ వంటి ఏప్‌జాతి ఉన్నత జంతువుల్లో కనిపించే సామాజికజీవనం మన సామాజికజీవనానికి మాతృక ఆయిఉంటుందేమో అనిపిస్తుండి.5 వుల్ఫ్‌గాంగ్‌ కోవ్హార్‌ (గగ్‌గ01%క్రజుక్ర మంప1ల) అనే జర్మన్‌- అమెరికన్‌ మనోవై జ్ఞానికళాస్త్రవేత్త ఆ జంతువులమీద జరిపిన పరిశోధనలు, “ది మెంటాలిటీ ఆఫ్‌ ఏప్స్‌" అన్న [గంథంగా రూపొంది ఆసక్తికరమైన విషయాలను వెల్లడించాయి. వాటిలో గమనించవలసింది ఏమిట: టే: (పేమ, ద్వేషం, సానుభూతి, వైషమ్య=, స్నేహం, మాత్సర్యం, సహజానుబంధం, (మితుడు మరణించినప్పుడు కలిగే సంతాపం, సుఖం, నిస్పృహ, సంబంధ స్పృహ, సామాజిక ఐకమత్యం అనే మానవసమాజ మౌలిక లక్షణాలు ఆ జంతువుల్లోకూడా ఉన్నాయి. కాని వాటికి భాష లేదు. అంపే 'మానవుల కున్న మాదిరి భాష' లేదు. అయినప్పటికీ అనుభూతి (వకటనకు అనువైన. వ్యవస్థ ఒకటి వాటికీ ఉంది. మొత్తంమీద ఆ జాతి జంతువులు (ప్రవర్త నలో మానవులకు సన్నిహితంగా ఉంటాయని చెప్పవచ్చు. అంతమ్మాతాన మాన వుడు నేరుగా వాటినుంచే పరిణమించాడని చెప్పడానికి వీలులేదు, కాని ఉభ యులూ సహసంబంధమున్న ఒకే జంతుమూలంనుంచి ఉద్భృవించారని చెప్పవచ్చు. ఆధునిక మానవళా స్త్రజ్ఞులు నిర్ధారణచేసినది ఇదే,5 (ప్రపంచంలో ఆవిర్భవించిన ప్రాణికోటి తొలిదశల్లో ఏకకణజీవి (సంతు 0క్రజయయు)గా ఉండేదన్నది కాస్త్ర్మపసిద్దమైన సత్యం, ఎమీబా, సేఠామీషియం అందుకు ఉదాహరణలు. ఇవి మాతృకణంనుంచి ఉద్భవిస్తాయి. ఇవి మళ్ళీ విఘటనంచెంది, పుతికాకణాలు ఆవిర్భవిస్తాయి. ఇదొక చ్యక్మకమం. మానవసమాజ జ్రీవనానిక్త మాతృక ఏకకణజీవుల వ్యవస్థాాకమంలోనే ఉందన్న విషయం దీనివల్హ స్పష్టమవుతుంది, [(వవం- చంలో ఈనాటివరకు ఏ ఒక్క జీవీ పుట్టుకలో గాని మనుగడలో గాని ఏకాకిగా ఎప్పుడూ లేదు. అత్యల్పస్థాయి మొదలు అత్యున్నతస్థాయిణీవి.

కథానిక ; సమాజం డీల్‌! వరకు అన్నిటిలోనూ ఏదో ఒక విధమైన సామాజిక జీవనం ఉంది. ఎమీబా ఒక పరిమాణంవరకు పెరిగిన తరవాత విభజన చెందకపోతే చచ్చి పోతుంది. ఈ విభజనకాలంలో, పిలక్షణాల మనుగడ తల్లికణం పనిచేసే తీరుమీదే పూర్తిగా ఆధారవడి ఉంటుంది. ఉన్నత జంతువుల మాతాశికు సంబంధాలు కూడా ఈ మాదిరివే కదా! ఇందువళ్లేనే సి.హెచ్‌. కూళఠే (ఈ. (“౦౦1౮ా) వంటివాళ మానవసమాజాన్ని జీవకణవ్యవస్థతో పోల్చి చెప్పారు (7౧౭ 566241 బై0ంలట పైలా చంక వ్‌యరంలుం,. 1918, .28; &5 640666 99 4౩16 రేడ్‌ం002క్రడ, టీ67 గ బ?00655, పై. ఉల్‌. అయితే మాంటెగు, ఈ వాదాన్ని ఖండించాడు. ఇతర జంతువు అకు లేనిదొకటి మానవులకు దక్కింది. దాని "పేరే 'మనస్సు". మానవ సమాజం, వారి మనోవికాసానికి (వతీక. పరస్పరచర్యాస్పృహ, వరస్పర సంబంధ సంక్షిష్టతలు దీని ఆభ్యంతర లక్షణాలు, అంతేకాకుండా, మానవ సమాజంలో [వతి సభ్యుడూ స్వతంత్రుడు, అతడు తన ఇచ్చాశక్తి జ్ఞాన శక్తి (కియాళక్తుల నన్నింటినీ స్వేచ్చగా వినియోగించుకోగలడు. సమాజ సభ్యుల్లో అత్యధికభాగం ఏ కారణంవల్దనై నా నశించినప్పటికీ తక్కినవారి మనుగడ కొనసాగుతూనే ఉంటుంది. అదే కనక జీవకణాంళాల్లో జరిగితే- మొత్తం జీవకణం నశిస్తుంది. మొత్తంమీద జీవకణవ్యవస్థకూ మానవ సమాజవ్యవస్థకూ వరస్పర సంబంధసహకారాల విషయంలో మట్టుకు చక్కటి పోలిక ఉందని (గహించవచ్చు.? తగ?40 తిర్లైర్రై?౭క్రడ[005 (అయక్రం:. అయాలుంకు. 01 ఆఏ14౭క్రం ౨1653, 1981), (0056720201 ణంగక్రై ఉగ?ా4[5 (పైలా 70 వ వయేయుండు, 1951) అన్న (గంథాల్లో డబ్బ్యు- నీ. అలీ. (1౧70. తకం. జరిపిన పరిశీలనల్లో ఆసక్తికరమైన అంళాలు కొన్ని వెలడ యామి. చిన్నరకం మొక్కల్లోనూ జంతువుల్లోనూ 2100050105 ౧౦-౦2ల౭60%. 0౯ ఇశంయం డం 40041500" ఉంటుందని ఆయన నిరూపించాడు. ఈ అల్పప్రాణులు ఒకచోట గుమిగూడి ఉంటాయి. కాబట్టి.

ఎజ్తీగ్రి0 కథానిక వాటి మనుగడ అవిచ్చిన్నంగా కొనసాగుతుంది. వీటిలోనే కాదు, మానవుల్లో కూడా జనసాందత ఎక్కువగా ఉన్న చోట్ట మనుగడ సాగుతూనే ఉంటుంది. కాని ఏకాకిగా ఉన్నప్పడిది సాధ్యంకాదు. ఒంటరిగా బతికే జంతువులో కాని, మనిషిలో కాని పెరుగుదల తప్పకుండా కుంటుబడుతుంది. తతృలి తంగా ఆ జీవి నిిస్తు:ది. కాని దానికి ఇతర జీవులు తోడుగా ఉన్నప్పుడు ఎంత పెద్దనష్టం సంభవించినా త్వరలోనే మళ్ళీ కోలుకొని, నష్టాన్ని పూడ్చు కొని, ఇతోధికంగా వృద్ధిచెందడ: సామాన్యంగా చూడవచ్చు. సంఘీ భావంలో అంతటి మహత్తరళ క్రి ఉంది. నీటిలోనూ, చిత్తడినేలల్టోనూ బకికే, (కిమిసదృశమైన అల్బజంతువులను (1జుజరజం ఇంయుక) విడి విడిగా పెట్టి వాటిమీదికి అతినీలలోహిత కిరణాలను | పసరింపజేసినట్టయితే అవి పూర్తిగా నశించిపోవడం తథ్యం. కాని అవే [కిములు సమూహాలుగా ఉన్నప్పుడు పసరింపజేస్తే అంతగా నశించవు. “గోల్డ్‌ ఫిష్‌' రకం చేపలను కొలాయిడల్‌ సిల్వర్‌ [దావణంలో వెసి మాసినప్పుడు, పదేసి చేపలచొప్పున వేస్తే బతికినంత సేపు ఒక్కొక్క చేపను విడివిడిగా వేస్తే బతకవు. మాన -వుల విషయంలో కూడా అంతే కదా ! సంఘబలం సంజీవని వంటిది, అందుకే థ్రీశ్రీ అన్నది, “వ్యక్తికి బహువచనం శక్తి” అని. మానవుల సామాజిక (వవర్తనకు మూలం పునరుత్చాదన ప్మకియ “లోనే గమనించవచ్చు. శ్రీపురుషుల సహకారసాన్నిహిత్యసాధన మొదలు లైంగికవాంఛాపరితృప్తి క్రి శుక్టశోణిత సంయోగానికి, గర్భస్థపిండపోషణకు, శిశువికాసానికి శి శసంరక్షణకు అన్ని దళలలోనూ ఒక జీవి మరొక జీవి మీద ఆధారపడి ఉండకతప్పదు; సత్సంబంధాలు నెలకొల్పుకోక తప్పదు, "ఆనంతరం, కౌమారయౌవనవార్ధక దశలన్నిటా ఇదే స్థితి కొనసాగుతుంది. స్నేహాదరాలు, (పేమానురాగాలు, సహాయసానుభూతులు (పతి మానవుడూ కోరుకుంటాడు, సామాజిక [పవర్తనలో ఆ అభిలాషను (వతిబింబింప జేస్తాడు. సమాజజీవనానికి అది (ప్రాతిపదికగా గురి స్తాడు, వ్యష్టిగా సాధించ “జాలని (ప్రయోజనాలను సమష్టిగా సాధించడానికి [సయత్నిస్తాడు. ఆ సాధన

కథానిక ; సమాజం శీరిపే (వ్రక్రియలో ఏర్పడ్డవే వివిధ సామాజిక రాజకీయ సంస్థలు (50621 2ుడే. ఇండ] మండయడయంగక)ు. కుటుఐబ:, కులం, వర్గం, సమూహం మొద లైన వ్యవస్థలను వరరక్షించేది రాజ్య (56262) వ్యవస్థ. దాని కార్యనిర్వా. హక యంతాంగమే పభుత్వ. రాజ్యవిధేయులై న పౌరులందరికీ హక్కు-.. లనూ విధులనూ నిర్ధ?ంచెది కాసననిర్మాణ వ్యవస్థ వాటిని కాసనబద్ధంగా పరిష్కరిస్తూ తీర్పులిచ్చేది న్యాయవ్యవస్థ. సమాజ సమష్టికి వీటి రూప. కల్పనలో ఎంత (్రయోజనముందో, వీటి వరరక్షణలో అంత బాధ్యతా ఉంది, అందువల్ల కొన్ని సామూపాక (సయోజనాలకు దోహదకర్త ఆయిన. సమాజమే కొన్ని స్వ్మ్హాపయోజనాలకు నిరోధకరం అవుతుంది. సమష్టి (ప్రయోజనాలముందు వ్యష్టి వయోజనాలు కొంతవరకు తల ఒగ్గక తప్పదు. ఈ విధంగా వైయక్తిక, సామూపాక వర్తనలను రెంటినీ కూడా సమాజం నియం తిస్తుంది.

అయితే సమాజం సగ్వోన్నత [ప్రాబల్యం వహిస్తూ ఉంటే 'వ్యక్తి' ఏం కావాలన్నది వళ్న. (పతి వ్యక్తికి వి. క్షణమైన ఒకానాక మూర్తి మత్వం (౧లఆ౦జిద్రా ఉంటుది. అది ఆత్మీయమైనది, అమూల్య మైనది. ఏ ఇద్దరి మూర్తి మత్వాలూ ఒక్క తీరుగా ఉండవు. ఈ విభేదాలు. వయస్సు పెరిగేకొద్దీ మరింత విస్పష్టంగా రూపుగడతాయి. సమాజీకరణ . కారకాల _వభావంవల్ల ఇవి వికాసం చెందుతాయి. అయితే వైయకిక మూర్తి మత్వం కుడా సామాజిక అంతః, పేరణ (500121 ₹మ0లూదమ[1260ఘ్రుల . [వభావంలోనే రూపుదిద్దుకొంటుందన్నది నిర్వివాదాంశం,

వ్యక్తి ఆజన్మాంతం సమాజసభ్యుడే. మనుగడకు ఆవళ్యకమైన.. (పేమాభిమానాలూ సహాయసహకారాలూ భదతా అతనికి సమష్టి జీవనం లోనే లభ్యమవుతాయి, వ్యక్తిగతంగా అనుభవించే సుఖదుఃథానుభూ తులకు . సామాజిక్మ పేరకాలే కారకాలూ నివారకాలూ కూడా అవుతాయి. తోటి వాళ్ళతో కష్టసుఖాల్లో కలిని ఉండని సమాజం ఊహకే అందదు. మనిషి.

శీ6లై కథానిక మనుగడకు “పేమ” ఒక్కటే (పాణం. దాన్ని నలుగురితో పంచుకోలేని వ్యక్తులు రోగ్మగసులు. ఇందుకు పూర్తిగా వాళ్ళను తప్పుపట్టనక్క_రలేదు. సామాజిక అవ్యవస్థలు వాళ్ళను అలా తయారుచేస్తాయి, సహకారానికిగామారు స్పర్థ (పేమానురాగాలకు మారుగా జాతివర్షవిద్వేషాలు, సామాజిక [ప్రయోజనాలకు మారుగా సంకువీత పాక్షిక (ప్రయోజనాలు, విశ్వజసీనతకు బదులుగా విశ్వవినాశకమైన ఆణ్వికశకి సాధన, మానవత్వానికి బదులుగా అత్యధిక ధనార్జనాసక్తి వంటి తప్పుడు విలువలు (పాబల్యం వహించి, మానవుడి సామాజిక జీవనానికే సవాళ్ళుగా ఎదురై స్వతసి ఎద్ధంగా అత నిలో ఉన్న మంచిని హరింవజేస్తున్నాయి. (పతి వ్యక్షి రెండోవాడి చిత్త శుద్ధిని శంకించే పరిస్థితి నెలకొన్నది, అటువంటప్పుడు సమాజం రోగ్యగస్తం కావడంలో వింత ఏముంది ? అయితే రోగనిదానంతో సమస్య సమసిపోదు. దానికి చికిత్స కావాలి. సదవగాహన, వినయం, సౌశీల్యం: (పేమ, సహాను భూత్తి రూపుగట్టిన భిషగ్వరులు ఆందుకు ఉద్యమించాలి.

(ప్రపంచంలో ఎక్కడ ప్‌ ఒక్కడు బాధపడుతున్నా [ప్రపంచం దాసికి స్పందించాలి, దాంతో ఏ ఒక్కడు కన్నుమూసినా తాను కొంత తరిగిపోతున్నట్టు గహించాలి, లోకంలో ఎవ్వడూ ఏకాకి కాడని నిరూపణ కావాలి. జాన్‌ డన్‌ (012 000%) మాటలు చిరస్మరణీయమైనవి వి

“గం 20 13 ఖు [3626 అరుం 0 109లయిి ఆలు 0020 15 2 1608 0% ఈం 6౫8౫ల 2 బజరు 0 ౭ ౪2%; ప ఇ 6104 08 జలే ఇంజ 0 లుల 564, 47006 పు లేం 1655, 25 ఇాల1 25 1 2 5707020070 ఇాలుల ఇ ళాల ఆహ 2 నశడ207 0:1 ఈ 726260 01 08 [1126 0౪4% కాలం ఇమ మజరి8 ఢ640%. తేఘమ. 565 76 08౬62656 1 జం షాం1768ే ఘు వళడాంతిండ్వే రర గరిలుల శేం8 ల 5లుడే €0 1మ0ఇ 10 ఇసీయి 6 0611 ౧0119; 16 *ం113 10 664

కథానిక : సమాజం శీ6లి శాస్త్రీయదృష్టి : మిథ్యావాదాలు

సమాజంలో జీవించే [(వతిఒక్కడూ వైయక్తిక; సామాజిక వర్తనలు రెంటికీ కొన్ని నమ్మకాలను, ఆచారాలను, సం[వదాయాలను, అలోచనా వద్దతులను అలంబనం చేసుకౌంటాడు, గుడ్డివో, చెడ్డవో ఏవో కొన్ని నమ్మకాలు లేనిదే మనిషి బతకలేడు మరి! “ఎంతటి గొవ్ప మేధావిగా గుర్తింపు పొందినవా డైనా, అసత్యాలుగా నిరూపించడానికి వీలైన విషయాల నెన్నిటినో (గుడ్డిగా) నమ్మనివాడు ఇంతవరకు నాకెక్కడా తగల్రేదు:” అంటాడు మాంటెగు), మేధావుల సంగతే ఇలా ఉన్నప్పుడు సామాన్యుల సంగతి ఇంక వేరే చెప్పనక్కరలేదు కదా !

అఆయుతే ఈ విశ్వాసాలు, ఒకకాలంలో చెల్రినంత నిరాఘాటంగా మరోకాలంలో చెల్లవు; ఒకకాలంలో చెల్లినవన్నీ మరోకాలంలో చెల్లవు. పాతవి కొన్ని పోయి కొత్తవి రావచ్చు; కొత్తవి పాతబడి సరికొత్తవి రావచ్చు. 18, 19, శతాబ్దుభ్రో పాళ్చాత్యదేశాల్లో పవ ర్షిల్లిన సామాజిక, వైజ్ఞాన శాస్త్రాధ్యయనాలు (ప్రపంచానికి కొత్తవెలుగు నందించాయి. 20వ శతాబ్దిలో కొనసాగిన ఆధ్యయనాలు దాన్ని మరింత కాంతిమంతం చేశాయి; కొ త్తకోణాలను ఆవిష్కరించాయి. మానవుల అవగాహానను (పగాఢం, సువిశాలం చేశాయి. వీటిని దృష్టిలో ఉంచుకొని పరిశీలించినట్లయితే ఈ నాటివరకు మానవ సామాజిక వర్తనను [వభావితంచేసిన విశ్వాసాలూ, మిథ్యావాదాలూ ఒక్కసారి కళ్ళిముందు కదలాడతాయి. ఈ విశ్వాసాలే అనేక తరాల జనజీవనాన్ని నియం్యతించినందువల్డ, ఆ జనజీవనాన్ని (పతిబింబించే సాహిత్యంకూడా వాటిని గు ర్రించక తప్పదు. సాహిత్య, సమాజరంగాల్లో ఏ ఒక్కటి పరిశీలనకు వచ్చినా తరతరాల విశ్వాసొల [ప్రాబల్యాన్ని గమనించక తప్పదు. (పాచ్యపాళ్చాత్య దేశాలన్నిటా వీటికి (ప్రాబల్యం ఊంది. ఎటొచ్చీ: [ప్రాచ్యదేశాలు ఆర్థిక, వైజ్ఞానిక, సాంకేతిక రంగాల్లో పాళ్చాత్యదేశాలకన్న బాగా వెనకబడి ఉన్నందువల్ల విశ్వాసాల

త్తీ్రక్తీ కఖాసిక" _పాబల్యంలో కొన్ని తరతమభేదాలుంటాయి. కొన్ని సందర్భొల్టో (ప్రాచ్య దేశాలే వాటికన్న మెరుగనిపించుకొంటాయి. ఉదాహరణకు? ఈ శతాబ్లి నాలుగోపాదం ఆరంభంలో క్రూడా నలజాతివారిపట్టి పౌళ్చాత్యులు చూపిస్తున్న విచక్షణ ఏ నాగరిక జాతికల్పునా తలవంపులు తెచ్చేదే,.

మానవుల విశ్వాసాల్లో అత్యంత (పబలమైనదీః _పమాదకర మైనడీ జాతి (1408) భావన, కారీకక్క మానసిక శకుల, విషయంలో సపూజ్బగ్లా- కన్ని జాతులు సమర్థమైనవీ, మరికొన్ని అసమర్థ మైనవీ అన్న మూఢ విశ్వాసానికి స్వజాతి పక్షపాతం తోడై జాత్రివిచక్షణ తలే తి=ది. ఈ న్సాట్రికీ ఈ జాడ్యం ఎక్కడో అక్కడ, వదో ఒక రూపంలో విలయతాండ్రవం చేస్తూనే ఉ:ది. ఇంతకూ-_మానవుడుకూడా ఒక జంతువే అనుకోవ్హాల్చి కాకపోతే 'ఉన్నత' జాతి జంతువు, ఇతర జంతువుల లక్షణాలు మాన్సవ్చుడ్రికీ. ఉన్నాయి. అమితే వాటికీ, వీడికీ ఉన్న ఖేదమల్లా, ఆ లక్షణాల విసృృతి- లోనే కాని, విధంలో కాదు. నిజానికి మానవరూపొలు కొన్ని లక్షల సంవత్సరాలుగా ఉంటున్నట్టు అంచనా. అయితే మానవుడికీ, దగ్గరిబంధువు, లైన జంతువులకూ భేదమెక్కడ ఉందన్న [పశ్న వచ్చినప్పుడ్సు, శ్రిన్ల్‌ (క్రలుం) లలో వచ్చిన మార్పువల్ట ఈ పరిణామమేర్చడిందని చెప్పవలసి. ఉంటుంది. _పాకృతికవరణ ప్మకియలో సర్దుబాటుకు ఆంతగా సామ్సర్హ్యం లేనివి [క్రమంగా నళిస్తూ అంతకంటె సమర్భమైన వాటికి తమ స్థానాన్ని ఇచ్చేస్తాయి. మానవుల్లో భిన్నజాతుల ఆవిర్భావానికి వాతావరణ పరిస్థితులు, ఒంటరితనం మొదలై నవాటితోబాటు, ఈ వ్యకియలు కూడా క్రారల్వమువు తాయి. ఇక్కడి జాతి అంటే “నిర్దిష్టమైన సామాన్య భౌతీకలక్షణాలు వారసత్వంగా సంక్రమించిన మానవు లని అర్థం. మానవళి మొత్తంలో ఈ మాదిరి ఆంతర్విభాగాలయిన జాతులు అనేకమున్నాయి. ఉదాహరణకు: మంగోలాయిడ్‌, నీ గాయిడ్‌, ఆస్ట్రలాయిడ్‌ మొదలయినవి.

ఏ జాతీ మరొకజాతీ కంటె గొప్పదీ కాదు, తక్కు వది కాదు. మనుష్యుల కారీరక, మానసిక ళక్తులకూ జాతిభేదాలకూ ఏ మత్రం.

కథానిక ! సమాజం శరీ సంబంధంలేదని ఇటీవలి వరికోధనల్లో తేలింది. అంతేకాదు; కొన్ని జొతుల వాళ్ళలో “సగటు బుద్ధిబలం” అల్పస్థాయిలో ఉందంటే, దానికి కారణం, అననుకూల పరిసరాలే కాని ఆంతరిక సామర్థ్యాలు కావని రుజువయింది-9 చర్మితలో భిన్నజాతులు, భిన్నకాలాల్లో , భిన్నమార్షాల్లో తమ ళ క్రిసామర్థ్యా లను నిరూపించుకొన్నాయన్న సత్యంకూడా వెల్లడయింది. ఆల్ఫెడ్‌ లూయీ (కోబర్‌ (ఉండే ౦0415 మూాం౭రీలు అన్నట్టు : ఈజిష్ట్రనాగరిక త శోభాయమానంగా వరిల్లుతున్న నాటికి : గీకులింకా బర్బరులతో సమానులనిపి=చే స్థితిలోనే జీవించేవారు; [గీకు నాగరికత ఉచ్చస్థితిలో ఉన్న కాలంలో రోమన్‌ లింకా చెప్పుకోదగ్గవేమీ సాధించనే లేదు; రోమన్‌లకు ఉచ్చదళ వశ్హైనాటికి- ఆంతకుపూర్వుం ఉన్నతస్థితిలో ఉండే ట్యూటన్‌లు కొంతవరకు ఆటవిక స్థితి వరకు దిగజారారు. పై వరిశీలనవల్ద తేలింది వమిటంటే, మనిషిపుట్టుకకూ, ఆతని శ క్షి సౌమార్థ్యాలకూ వమ్మాతం సంబంధం లేదన్నది. పుట్టిన పరిసరాలే వాటిని (వభావితం చేస్తాయి. వాటిని ఉద్బుద్ధంచేసి, పుష్టి చేకూర్చి, ఫలవంతం చేయ వలసిన బాధ్యత పరిసరాలది. ఈ కార ణంవల్ల జాతిపేర, కులంపేర, వర్షం పేర మానవుల మధ్య చూపే విచక్షణ మూఢవిశ్వాసంమీదకాని, స్వార్థ వరత్వంమీదకాని ఆధారవడిందని చెప్పకతప్పదు. మానవుడికీ ఇతర “ఉన్నత' జంతువుకూ గల (వధాన భేదం; నాడీ వ్యవస్థ--ముఖ్యంగా వెదజు-_మానవుడిలో గొప్పగా వరిణతమై ఉండడం, మెదడు పరిమాణాన్ని శరీరంలోని ఇతర భాగాల వరిమాణంతో పోల్చి చూసి నట్టయితే మానవుడి మెదడొక్క_టే పెద్దదని చెప్పవలసిఉంటుంది. అంతే కాదు; దాని నిర్మాణం ఆత్యంత సంక్షిష్టమైనది. అందువల్ద మానవుని _వవ ర్తనలోను, _పతిచర్యల్లోను వైవిధ్య మేర్చడింది. నిజానికి? మెదడు వరి మాణానికీ బుద్ధిబలానికీ కూడా సంబంధంలేదు. ఆ మెదడు లోవలి నిర్మా [80]

466 కథానిక ణంలో నొక్కులూ, వంపులూ ఎంత సంక్ష్రి ష్టంగా ఉంటే ఆతని బుద్ధిబలం అంత ఎక్కువగా ఉంటుందన్నదే ఇక్కడ (ప్రధానం. ఇది కూడా కేవలం వైయ క్రికమైన, ఆనువంశికమైన లక్షణం. ఇందులో స్త్రీపురుషభేదం లేదు. సగటు పరిమాణం విషయంలో కొద్దిపాటి భేదమున్నా అది లెక్కలోకి రాదు].

“జాతి” మాదిరిగానే అనేక అపోహలకు గురి అయింది 'రక్షరి. “0116 01004, 01006 10921, 816 01006, ౬11 010064, 12% 11004, క్రంం64 1006, 0214 01006, 100కే ళం, 1004] 1612600- వహ” ఆంటూ ఆంగ్ధంలోనూ, ఇతర భాషల్లోనూ రక్తం విషయంలో వాడు కలో ఉన్న సమాసాలు మానవుల మూఢ విళ్వాసాలకీ జాతిదురహంకారానికీ మరికొన్ని ఉదాహరణలు, “ర క్తసంబంధం' అని, “ఒకేర క్రం పంచుకు పుట్టిన వాళ్ళు" అని తెలుగులో ఉన్న వాడుకలుకూడా ఆ మాదిరివే. ఇది వార సత్వంగా సంక్రమించే ఆవకాళమే లేదు. తల్లిర క్తం బిడ్డకు వస్తుందన్నది కూడా ఒక [భమే. తల్లినుంచి బిడ్డకు రక్తం ఆలా రావడానికి మార్గ మేదీ లేదు. అటువంటప్పుడు, వారసత్వ లక్షణాలు ర క్త్రంద్వారా బిడ్డకు సంక మిస్తాయన్న అభిష్తాయంకూడాత శ్ప్చే అవుతుంది. ఆ లక్షణాలు సంకమించేది జన్యువు (జీన్స్‌ల ద్వారానే కాని ర క్తంద్వారా కాదు. ఈ జన్యువులు శుక్ట కోణితాల్లో ఉంటాయి. కాబట్టి మానవులందరిలోనూ [పవహించే రక్తం

సర్వాత్మనా ఒక్కటే నన్నది (గహించవచ్చు. ఉన్న భేదమల్హా, కొన్ని ర క్తకారకాల్లో పొడగ ప్రేసంయోజక ధ ర్మాల((ఇక్రక1చదం260క్ర ౫009బురటు 0% ంలడటము. 01006 మం60) లోనే. అదేమంత పెద విషయం కాదు. “భూమిమీద నివసించే సర్వజాతి (వజలదీ ఒకే ఒకర కం" అంటూ చెప్పిన బై బిలువాక్యం ఎంత కాస్త్రీయసత్యమో [గహించవచ్చు.

తరవాత పరిశీలించవలసిన అంశం 'కులంి. సమాజంలో [ప్రాబల్యం వహించిన సమూహంవారు కేణీకరణ (ప్మకియలో, నిర్జిష్ట సాంస్కృతిక పరిమి తులకు లోబడిఉండే విధంగా నిర్ణయించిన జన సమూహమే కులం,12 సామా

"కథానిక ; సమాజం శ్షీర్రి? జిక వర్రనను నియంతించిన ఈ వ్యవస్థ స్టూలరూవంలో మనుగడ సాగి నూనే ఉన్నా దాంట్హో అంత ర్భేదాలూ ఉపవ్యవస్థలూ కూడా రూపుగట్టడం జరిగింది. [ప్రయోజన సాధన కైతేనేం, గౌరవాదరాలకోన మైతేనేం సభ్యులు ఒక ఉవవ్యవస్థనుంచి మరొక ఉపవ్యవస్థకు మారిన సందర్భాలున్నాయి. అలా మారకుండానే నిబంధనలను ఉల్హంఘంచిన సందర్భాలూ ఉన్నాయి, మనదేశంలో చాతుర్వర్ణ వ్యవస్థ వరిధిలోకి రానివాళ్ళను పంచములుగా పరి గణించినప్పటికీ వాళ్ళలో కూడా కొన్ని విభాగాలేర్పడ్డాయి. సాంప్రదాయిక వృత్తులూ జీవన విధానాలూ నిరంతరంగా కొనసాగినంతకాలం నిమ్నకుల ము[దకూడా అవమానకరం అనిపించలేదు, ఆంగృపాలనకాలంలో పెద్ద ఎత్తున సాగిన కై స్త్రవమతప్రచారం, మతాంతరీకరణం, దాంతో లభించే ఆర్థికసామాజిక్క వయో జనాలు ఒకపక్కా: హైందవ వ్యతిరేక _ఫచారం సామాజిక దుర్నీతులపట్ట నిరసన, కులపక్షపాతాల ఖండన, మతసామాజిక సంస్కరణ యత్నాలు, రాజకీయ వరాధీనత మరొకవకాా- (ప్రబలంగా పని చేసినందువల్డ ఆధీనవర్గాలోనూ, నిమ్నస్థాయి కులాల్లోనూ ఆత్మగౌరవ రక్షణా న క్రి పెరిగింది. ఆంగృవిద్యావిధానం అందుకు దోహదం చేసింది. గతాను గతికమైన కులవ్యవస్థకు పతిఘటన ఎదురవుతూ వచ్చింది. మహమ్మ డీయులు పాలించిన కొన్నివందల సంవత్సరాల్లో రాని మార్చు బిటిషువారు పాలించిన 150. 170 సంవత్సరాల్లో వచ్చింది. రాజా రామమోహన్‌ రాయ్‌ స్థాపించిన “బహ్మసమాజం" దయానంద సరస్వతి స్థాపించిన “ఆర్యసమాజం” సాంప్రదాయిక మతాచారాలను నిరసించి సమానత్వ 1పాతిపకదిపై నూతన మత స్థాపనకు కృషి చేకాయి. అయితే వారి కషి ఆధునిక విద్యావంతుళ్లో వ్యాపించినంత గాఢంగా ఇతరుల్లో వ్యాపించలేదన్నది నిజం. ఆంగ్లేయ పాలన కాలంలో మొదట ఏర్పడిన “గృమాస్తావర్గం'లో చేరినవాళ్ళ ఎక్కువగా ఉన్నత కులాలవాళ్ళు. రానురాను ఇత రులకుకూడా దానివట్ట ఆస క్రీ అవసరమూ పెరగడంతో పోటీ ఏర్పడింది. కులపక్ష పాతాలు తలఎత్తాయి, ఉన్నతకులవర్గాల నిరసన అధిక మైంది. సొంపదాయిక

468 కథానిక వృత్తులపట్ట ఆస క్రి తగ్గింది. నిమ్నస్థాయినుంచి, ఉన్నతస్థాయివరకు సమాజ సభ్యులందరిలో “నౌకరి పట్ట మోజు పెరిగింది; ఆర్థిక దుస్థితి అందుకు తోడైంది ఏ చల్లనివేళ, గాంధిజీ 'హరిజని నామకరణ చేశాడో కాని అప్పటినుంచి దశితవర్గాల; కులాల సం వ్మేమంపట్ట [శద్ధచూవడం రాజకీయ వే త్తల నైతిక బాధ్యత అయింది. నవభారత రాజ్యాంగళాసనం దానికి [ప్రముఖ స్థానం ఇచ్చింది, కేం దరాష్ట్ర (ప్రభుత్వాలు వారికి రక్షణలు, సౌకర్యాలు, మినహాయింపులు సమకూరుస్తూ వచ్చాయి, గత అర్థశతాబ్దిగా “హ68జన జీవనంలో 'వచ్చిన వరణామం, ఈదేశంలో ఇతర శతాబ్దుల మొత్తం కాలంలో కొని, ఇతర దేశాల్లో (రంగుజాతులపట్ట) ఈనాటివరకు కాని రాలేదన్నది సుస్పష్టమైన విషయం. అయినా హరిజనులపట్ట ఆత్యాచారాలు అక్కడ క్కడ కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి. అన్యాయాలు జరుగుతూనే ఉన్నాయి. ఊండేవి పూరిగుడిసెలే. అవికూడా ఊరివెలువలి వాడల్టోనే. కొంతవరకు పట్నాల్లో మేలు. ఏ సంస్క్రరణాభిలాషా, ఏ రాజ్యాంగరక్షణా ఎ నైతిక శిక్షణా తీసుకురాలేని పరిణామం నగరీకరణం (ఈ ఏజు2260ు) తీసుకు వచ్చిందనడంలో వ్మిపతిపత్తి లేదు. తరవాత చెప్పుకోవలసిన అంశం 'బల్య్వపయోగం, సామాజిక (ప్రాబల్యం, పొలనాధికారం చేజిక్కించుకోడానికి బల్యపయోగమే సాధన మన్న విశ్వాసం అన్ని దేశాల్లోనూ కనిపిస్తోంది. సంవన్నదేళాల్డోనూ జాతిదురహంకారాలు పేరుకొన్న బలవ త్రర దేశాలోన్లూ ఇది మరింత కొట్ట వచ్చినట్టు కనిపిస్తోంది, అలెగ్జాండరును తూర్పుదేశాల మీదికి దండు నడిపించే టట్టు చేసింది అదే విశ్వాసం, నెపోలియన్‌ను రష్యామీదికీ తోలింది అదే విశ్వాసం. హిట్టరును విలయతాండవానికి పురికొల్పింది అదే విళ్వాసం దాని ఫలితాలు కొన్ని అప్పటికి అనుకూలంగా ఉండవచ్చు; కాని పర్యవ సానాలు. ఏ జాతికీ ్మపతిష్టాకరమైనవి కావని రుజువైంది,

కథానిక : సమాజం శిత 'ఆర్య' జాతి (ప్రాళస్త్యాన్ని గురించి మాక్స్‌ ముల్టర్‌ రాసిన రాతలు హిట్టర్‌ యుద్ధోన్మాదానికి మూలమయ్యాయట (ఆ సంగతి ఊహించగలిగితే మాక్స్‌ ముల్టర్‌ రాసేవాడే కాదేమో)!. 1850 (పాంతంలో [ఛెడరిక్‌ వాన్‌ జెర్‌. ఎమోక్డి (కంరడంయే ఇ₹015 వెలునక జయ) అనే (వబుద్ధుడు (6277280 2౫ [6 సం ఘ₹6 (అనే [గంథం (ప్రచురించాడు. అందులో అంటాడు, “యుద్ధం జై వికమైన ఆవళ్యకత* (పకృతిలో మూలభూతాల సంఘర్షణ ఎంత అవసరమో యుద్ధంకూడా అంత అవసరం. జైవికంగా న్యాయమైన నిర్ణయాలు చేసేది యుద్ధమే, సమస్యలను సం(ప్రదింపులద్వారా వరిష్కారం చేసుకోడమన్నది (ప్రకృతిధర్మానికి విరుద్ధం. సరయినదాన్ని యుద్ధమే నిర్ణయిస్తు=ది.” జీవపరిణామాన్ని గురించి జరిపిన పరిశోధనలద్వారా డార్విన్‌ వతిపాదించిన “మనుగడకోసంఎ పెనుగులాటి; “ప్రాకృతిక వరణం,” “అత్యంత సమర్థమైనదానికే మనుగడ” అనే అభిప్రాయాలను సాకుగా తీసు కొని యుద్ధోన్మాదానికి తర్కం జోడించి చేసిన మిథ్యావాదమిది. వృక్ష జీవితాన్ని కాని మానవ జీవితాన్ని కాని గమనించినట్టయితే “యుద్ధం విశ్వ జనీనమైన (పకృతి నియమరంి ఆని (గహిస్తారని అతనే అంటాడు. ఇటు వంటి వాదాల పర్యవసానం మన కళ్ళకు కడుతూనే ఉంది. 1914లో మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం ఆరంభమై కనీసం నాలుగేళ్ళపాటు సాగింది. తత్చలితంగా 180 లక్షల మంది [పాణాలను పొట్టన పెట్టుకుంది. వాళ్ళలో 80 లక్షలమంది యుద్ధరంగంలో నే మందుగుండుకు ఎర అయ్యారు. కోటి మంది పౌరుల మరణానికి (వత్యక్షంగానో పరోక్షంగానో ఈ యుద్ధమే కారణమైంది. సైనికుల్లో అంగవై కల్యం పొందినవాళ్ళూ గాయపడ్డవాళ్ళూ కలిసి అంతకు ఇరవై లక్షలు ఎక్కువ అని లెక్కకు తేలారు. ఈ మారణ హోమానికి అయిన ఖర్చు మొదటి మూడేళ్ళలో, రోజుకు 118 కోట్ట, 50 లక్షల డాలర్థు కాగా, ఒక్క 190]10 సంవత్సరంలోనే రోజుకు లై£ి కోట్ల త్సీ0 లక్షల డాలర్దు అయింది... మొత్తం ఖర్చు 40 వేల కోట్ల డాలర్జు రెండో ప్రవపంచయుద్ధానికి అయిన ఖర్చు 1,11,699 కోట్ట 14 లక్షల

క్షీరిర్రి కథానిక వృత్తులవట్ట ఆసక్రి తగ్గింది. నిమ్నస్థాయినుంచి, ఉన్నతస్థాయివరకు సమాజ సభ్యులందరిలో 'నౌకరి" పట్ట మోజు పెరిగింది; ఆర్థిక దుస్థితి అందుకు తోడైంది

వ్‌ చల్దనివేళ, గాంధీజీ 'హరిజని నామకరణఎ చేకాడో కాని అప్పటినుంచి దశితవర్గాల, కులాల సంక్షేమంవట్ల (శద్ధచూపడం రాజకీయ వేత్తల నైతిక బాధ్యత అయింది. నవభారత రాజ్యాంగళాసనం దానికి (ప్రముఖ స్థానం ఇచ్చింది. కేందరాష్ట్ర [(పభుత్వాలు వారికి రక్షణలు, సౌకర్యాలు. మినహాయింపులు సమకూరుస్తూ వచ్చాయి. గత ఆర్థశతాబ్టిగా “హరిజన జీవనంలో 'వచ్చిన పరిణామం, ఈదేశంలో ఇతర శతాబ్దుల మొ త్తం కాలంలో కాని, ఇతర దేశాల్లో (రంగుజాతులపట్ట) ఈనాటివరకు కాని రాలేదన్నది సుస్పష్టమైన విషయం. ఆయినా హరిజనులపట్ట ఆత్యాచారాలు అక్కడ క్కడ కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి. అన్యాయాలు జరుగుతూనే ఉన్నాయి. ఉండేవి పూరిగుడిసెలే. అవికూడా ఊరివెలుపలి వాడల్లోనే. కొంతవరకు పట్నాల్లో మేలు. ఏ సంస్కరణాభిలాషా, ఏ రాజ్యాంగరక్షణా, ఏ నైతిక శిక్షణా తీసుకురాలేని పరిణామం నగరీకరణం ర. తీసుకు వచ్చిందనడంలో వివతిపత్తి లేదు.

తరవాత చెవ్పుకోవలసిన అంశం “బల్మ్వపయోగం', సామాజిక (ప్రాబల్యం, పాలనాధికారం చేజిక్కించుకోడానికి బల్మపయోగమే సాధన మన్న విశ్వాసం అన్ని దేశాల్లోనూ కనిపిస్తోంది. సంపన్న దేశాల్లోనూ జాతిదురహంకారాలు ేరుకాన్న బలవ త్తర దేశాల్లోనూ ఇది మరింత కొట్ట వచ్చినట్టు కనిపిస్తోంది, ఆలెగ్జాండరును తూర్పుదేశాల మీదికి దండు నడిపించే టట్టు చేసింది ఆదే విశ్వాసం. నెపోలియన్‌ను రష్యామీదికీ తోలింది అదే విశ్వాసం. హిట్టరును విలయతాండవానికి పురికొల్పింది అదే విశ్వాసం. దాని ఫలితాలు కొన్ని అప్పటికి అనుకూలంగా ఉండవచ్చు, క్రాని పర్యవ. సానాలు. ఏ జాతికీ వతిస్టాకరమైనవి కావని రుజువైంది.

కథానిక ; సమాజం శీర9 'ఆర్య' జాతి [ప్రాళస్త్యాన్ని గురించి మాక్స్‌ ముల్టర్‌ రాసిన రాతలు హిట్టర్‌ యుద్ధోన్మాదానికి మూలమయ్యాయట (ఆ సంగతి ఊహించగలిగితే మాక్స్‌ ముల్టర్‌ రాసేవాడే కాదేమో)!. 15850 (ప్రాంతంలో [ఫెడరిక్‌ వాన్‌ బెర్న్‌ హార్డి (21664601 ₹02 ెటుంపేజుడి అనే(వబుద్ధుడు (6౮౭72223 4౧6 (౫6 గల 17427 (అనే (గంథం (ప్రచురించాడు. అందులో అంటాడు, “యుద్ధం జై వికమైన ఆవళ్యకత- [(సకృతిలో మూలభూతాల సంఘర్షణ ఎంత అవసరమో యుద్ధంకూడా అంత అవసరం. జైవికంగా న్యాయమైన నిర్ణయాలు చేసేది యుద్ధమే, సమన్యలను సం(ప్రదింపులద్వారా పరిష్కారం చేసుకోడమన్నది (ప్రకృతిధర్మానికి విరుద్ధం. సఫరయినదాన్ని యుద్ధమే నిర్ణయిస్తుంది.” జీవవరిణామాన్ని గురించి జరిపిన వరిశోధనలద్వారా డార్విన్‌ (పతిపాదించిన '“మనుగడకోసం పెనుగులాట"; 'పాకృతిక వరణం,” “అత్యంత సమర్థ మైనదానికే మనుగడ'* అనే అభ్మిపాయాలను సాకుగా తీసు కొని, యుద్ధోన్మాదానికి తర్కం జోడించి చేసిన మిథ్యావాదమిది. వృక్ష జీవితాన్ని కానీ మానవ జీవిశాన్ని కాని గమనించినట్టయితే “యుద్ధం విశ్వ జనీనమైన (పకృతి నియమం అని (గపిస్తారని అతనే అంటాడు. ఇటు వంటి వాదాల పర్యవసానం మన కళ్ళకు కడుతూనే ఉంది. 1914లో మొదటి _ప్రవంచ యుద్ధం ఆరంభమై కనీసం నాలుగేళ్ళపాటు సాగింది. తత్భలితంగా 180 లక్షల మంది [ప్రాణాలను పొట్టన పెట్టుకుంది. వాళ్ళలో 80 లక్షలమంది యుద్ధరంగంలోనే మందుగుండుకు ఎర అయ్యారు. కోటి మంది పౌరుల మరణానికి [వత్యక్షంగానో వరోక్షంగానో ఈ యుద్ధమే కారణమైంది. సైనికుల్లో అంగవై కల్యం పొందినవాళ్ళూ గాయవడ్డవాళ్ళూ కలిని అంతకు ఇరవై లక్షలు ఎక్కువ అని లెక్కకు తేలారు. ఈ మారణ .హోమానికి అయిన ఖర్చు మొదటి మూడేళ్ళలో, రోజుకు 112 కోట్ల, 50 లక్షల డాలర్దు కాగా, ఒక్క [19010 సంవత్సరంలోనే రోజుకు £ి£ కోట్ట శ్నీ౦ అకల డాలర్దు అయింది... మొత్తం ఖర్చు 40 వేల కోట్ల డాలర్జుం రెండో (వ్రవంచయుద్ధానికి అయిన ఖర్చు 1,11,699 కోట్ట 14 లక్షల

శీ70 కథానిక 68 వేల 84 డాలర్టూ కాక అదనంగా 28,090 కోట్ట డాలర్హ విలువగల ఆస్తి నష్టమైందని ఆధికారికంగా వెలువడ్డ ఆంచనా, (పపంచ చర్మితలో (పసిద్ధ మైన యుద్ధాభ్రో ఒక్కాక్క- సెనికుణ్ణి చంపడానికి సగటున ఏ యుద్ధంలో ఎంత ఖర్చయిందీ అంచనాలు వేసిన జేమ్స్‌ హెచ్‌. ఎస్‌. బెసార్జ్‌ తేల్చిన లెక్కలు ఇవి:

రోమన్‌ యుద్ధాల్లో తలకు 5 సెంట్లు

నెపోలియన్‌ యుద్ధాల్లో తలకు ఓఇ,000 డాలర్జు

అంత ర్యుద్ద్ధాల్లో తలకు 5,000 డాలర్జు

మొదటి (ప్రపంచయుద్ధంలో తలకు 21,000 డాలర్డు

రెండో (ప్రపంచయుద్ధంలో తలకు 50,000 డాలర్ద

యుద్ధం పేరిట జరిగే మారణకాండ ఇంత మహాదారుణం కనకనే' మహాకవి గురజాడ (1914 ఆకోశించాడు : ““యుద్ధమా ? ఇకనేమి లోకము £ చాలు । చాలును ; లంగరెత్తుము 1”

యుద్ధం, పరపీడన, హింస, జాతిపిద్వేషం 'పకృతి'లోనే ఉన్నా యన్న (భమ అందరికీ ఉంది. తానేర్పరచుకొన్న పూర్వునిర్హారిత పక పాతాలను “పకృతి "పేరిట చెలామణి చేసుకోడం మానవులకు "అలవాటు. “వకృతి'కి తనద్దై న అ స్తిత్వమంటూ ఏదీ లేదని చెబుతూ మాంచె గుఖలా అంటాడు: 10 ంంం “యిల ఏ ఈల ౨26 ₹6 7౭ 0 చుం 20)6066401 01 చల ౧0621107 01 01 ]ళుయజంం8 0010691 ముంక్ర దుల శీంయం65 ఇాసేసయే. జల 60ష0టేళ8డే 60 ౬ ౩౬9౦౨91016 శం: 016 క్రబులుజటం 0వ సం జతే 16 మ2ంంలుఖుం6. 1260606 19 0౯ 4 “దుముక్ర మ పంటి ఇయ 09లబ1665 ఇంం9 0ళులు చవ; మల ఈము రేటుం6ట రులు, ప ఈఓ శేలుం6ల ఇమం క్ర. 2 21, ఖు జాదడయ21 0000640, చల పైళుైం:ం6 08 ఇంప 185 €0 5జు?6 25 2 త్రలలుడ! కటుందాం౭ వం 011 1క్రరంా2008, హు ఇరేరసడం౧. 10 5లముక్ర 25 2 ల64 5ల0౫40%124 60 ఇయు, 15 2.

కథానిక : సమాజం త్తే రళ౭మరేదా. ఇ౯ 2029 2ంంం81 0 0164ల 40 స6 ౧౦మయం102013 161౯. ౪664 01 064౫ 1ీబడటడల.” 13 పిల్లులు ఎలకలను చంపుతాయి; కోతులు పిట్టలనూ చిన్న పురుగు లనూ చంపి తింటాయి. కాని మనిషి మనిషినే చంపుకాడు. పైగా, అది (పకృతిసిద్ధం అని సమర్థిస్తాడు. ఆడవి జంతువులు కూడా తమ జాతి జంతువులను చంపి తినవు. ఘర్షణ వచ్చినప్పుడు ఒక జాతి జంళువులన్నీ కలిసి ఇతర జాతి జంతువులమీద పడతాయి. అంతేకాని ఇది యుద్ధం అని పించుకోదు. జంతువులెన్నడూ యుద్ధంచెయ్యవు. అంత నీచానికి ఒడిగ క్రైవాడు మనివష్ని ఒక్కడే, కుంకా స్పష్టంగా చెప్పాలంటే, యుద్ధమన్నది అన్నిటి కంటె (పకృతివిరుద్ధమైన, అన్నిటికంటె కృతిమమైన, అత్యంత హేయ మైన, దురహంకృతమానవ వ్యాపారం. పె పరిశీలన సారాంశం ఏమిటంటే, మానవుల్లో తరతరాలుగా కొన సాగుతున్న మూఢవిశ్వాసాలూ, మీథ్యావాదాలూ సామాజిక సంబంధాలమీద (ప్రభావం చూపి, అనేక సందర్భాల్లో సామాజిక జీవనాన్ని దుస్సహమూ దుర్భరమూ కావించడం జరిగింది. వివిధ కాలాల్లో, వివిధదేశాల్లో వర్ధిల్లిన సాహిత్యం ఈ పరిసితులకు అదంపటింది. ఖు చి ము తెలుగు సమాజ స్వరూపం మానవచరి తారంభకాలంనుంచి ఈనాటివరకు మనుషుల మనుగడ సాగుతున్నది సమూహాలలో నన్న విషయం వెనక ఒకసారి (వస్తావించడం జరిగింది. సమూహం (క704) అన్నది వ్యక్తుల (20166ట్ర) వ్యవ స్థితరూపం. ప్రతి వ్యక్తికీ తనదైన ఒకానొక మూర్తి మత్వం(0౭౫౦౫21దా) ఉంటుంది; అలవాట్టుంటాయి; అభిరుచులుంటాయి; సాధించవలసిన (ప్రయో జనాలుంటాయి. అటువంటి వ్యక్తుల కూడికలో-_ భాషలు వేరుకావచ్చు,

కి? కథానిక 4, తి సంప అలవాట్లు వేరుకావచ్చు; విశ్వాసాలూ [పవ ర్రనరీళులూ సంస్క “ల దాయాలూ వేరుకావచ్చు. అయినప్పటికీ వారిలో కనీసం ఒకంగా అంశంలో నయినా ఏకోన్ముఖత ఉన్నట్టయితే వారిని సమూహంగొ పరిగణించ వచ్చు. కాని సముదాయం (60యుళ్యూద) సంగతి వేరు. ఒకే భౌగోళిక [ప్రాంతంలో నివసిస్తూ, ఒకే భాష మాట్టాడుతూ, తమలో లౌము ఘనిష్ట సంబంధం ఏర్పిరచుకొని ఉండి, సమష్టి (పయోజనాలన్నిటిలో నూ పాలు పంచుకొనే వ్యక్తుల సమూహాన్ని సముదాయం అంటాం. ఈ విధంగా సమాజంలో స్థూలంగా మూడు అంతర్విభాగాలు గుర్తుపట్టవచ్చు= రాజకీయ వ్యవన థి సమాజం య ఆర్లిక వ్యవస్త . || సమూహం సముదాయం కుటుంబం భాగోళిక భాష సంప్రదాయ [పాంతం సంస్కృతులు రాజకీయ ఆర్థిక వ్యవస్థలు రెండూ సమా జసమష్టిలో ఆంతర్భాగాలే కాబట్టి వాటినికూడా పై బొమ్మలో చూపించడం జరిగింది. అలాగే కుటుంబ వ్యవస్థనుకూడా ఇంకొక పక్క | పదర్శించడం జరిగింది.

కథానిక ; సమాజం శ7తి గాన్న సందర్భాల్లో వాడుతుంటారు; భాగోళిక (ప్రాంతాన్ని బట్టి ఐ మర[20 ల౮౦మరమయుమదా అ౭ం _అంయుముంందా. రమ్‌ అంయిుట- మా 666 సంస్కృతినిబట్టి ఏ రంజళరయడటంు ఉంటం. ౨8- ₹506 ందమురుంరుదా ఆ€6౦ ఛాషనుబట్టి న జిం! టంయియిదభా లూడేజ అం౦ంయరుడం1దా. ౬66 మతాన్నిబట్టి ః అమించజు “అంమము ఉమా ల అం -అయితే సముదాయపవరిధికన్న సమాజపరిధి విస్పృతమైనది. (ప్రాంతీయ పరిమితులకిది అతీత మైనది. [ప్రపంచంలో అనేకచోట్ట వివిధ సముదాయాల వ్యక్తులు నివసిస్తున్నారు. వారిలో, భాషాసాంస్క్భృతికసం్యపదాయాలు [ప్రాంతీయ పరిమితుల నధిగమించి వ్యాపించినవి. అయినప్పటికీ వాటిలో సమరూపత (యు]18షద) ఉన్నవారినందరినీ కలిపి ఏకసమాజంగానే పరిగణిస్తున్నాం, కాబట్టి భాషాంశాన్ని అనుసరించి చూ స్తే, తెలుగుమాట్టాడే వాళ్ళు దేశవిదేశాల్లో ఏయే (ప్రాంతాల్లో ఎందరున్నా వారినందరినీ కలిపి “తెలుగు సమాజం' అనవచ్చు. దీని స్వరూపస్వభావాల్ని అవగాహన చేసు కోడానికి [ప్రధానంగా గమనించవలసిన అంకాలు ఇవి: భౌగోళిక విస్పృతి, భాష, సంస్కృతి. ఖౌగోళికవిస్పృతి భారత ద్వీవకల్చ్పంలో తూర్పున 12141 19%54' ఉత్తరఅకాం శాలమధ్య, 7650'_84250'" తూర్పు రేఖాంశాల మధ్య వ్యాపించి ఉన్న

శీత కథానిక ఆంధ్యపదేశ్‌ రాష్ట్ర తెలుగు సమాజానికి కేర్యదకం (14యేల09). దీని వైశాల్యం 2,74,680 చ.కి.మీ, జనాభా 4, 88, 94, 951. వీరిలో (గ్రామాల్లో నివసించేవారు 39, 49, 99, 146. పట్నాల్లో నివసించేవారు 88, 95, 805.14 మొత్తం 2కి జిల్హాల్టోనూ ఇతరభాషలు మాట్టాడేవాళ్ళు కొద్దోగొప్పో ఉన్నప్పటికీ మొత్తం జనసంఖ్యలో, వారిది అల్పాంశం మ్మాతమే. వీరు కాక్క దేశంలోని ఇతరరాష్ట్రాల్లోనూ విదేశాల్లో వివిధరాష్ట్రా

ల్లోనూ అనేకమంది స్థిరనివాసం ఏర్పరచుకొని ఉన్నారు. వీటిలో అగస్థానం తమిళనాడుది. అండమాన్‌-_నికోబార్‌ దీవులు, కర్ణాటక, కేరళ, మహారాష్ట్ర, మధ్యప్రదేశ్‌, గుజరాత్‌, బీహార్‌, ఒరిస్సా, బెంగాల్‌ రాష్ట్రాల్లోకూడా లక్షల కొద్దీ ఉన్నారు. మదదాసు, బొంబాయి, మైసూరు, బెంగుళూరు, కలకత్తా, ఢిల్లీ, కాశీవంటి నగరాల సంగతి వేరే చెప్పక్కరలేదు. మలేషియా, సింగ పూర్‌, శ్రీలంక, ఫిజీ మారిషన్‌, ఇంగ్లండ్‌, ఆమెరికాల్లో వృత్తిరీత్యా, ఉద్యోగరీత్యా స్థిర పడ్డ వాళ్ళుకూడా అనేకులున్నారు. లండన్‌, మాస్కో, న్యూయార్క్‌వంటి పసిద్ధనగరాల్లో ఎక్కడో ఒకచోట తెలుగు తోరణాలు. పచ్చపచ్చగా కనిపించకపోవు. వీరందరూ తెలుగుగడ్డకు ఎంతదూరంలో ఉన్నా తెలుగుతనాన్ని ఎన్నడూ మరిచిపోరు; తెలుగు తీయదనాన్ని ఎక్కడా' విడుచుకోరు, ఈ విధృ్వమెన పరస్పరసంబంధస్పృహే ఏరినాక సమాజంగా తీర్చిదిద్దేది,

భాష

మన జనబాహుళ్యంలో దైనందిన వ్యవహారాల్లో వి సృృతంగా

(పయు క్ర మవుతున్న భాష తెలుగు, ఆయితే (వపంచంలో జీవద్భాషలన్ని టిలో మాదిరిగానే దీంట్లోకూడా అనేక మాండలిక భేదాలు (01216021 ₹జగఇదంద్య)ు పొడగడతాయి. పాంతాన్నిబట్టి, వర్షాన్నిబట్టి, కులాన్నిబట్టి వృ త్రినిబట్టి, విద్యాసంస్కా రాదులనుబట్టి వివిధ మాండలికాలు (6121606

కథానిక : సమాజం శీ7రి వర్పడుతుంటాయి. వాటిలో, [ప్రాంతీయ వి సృృతినిబట్టి, తెలుగులో నాలుగు [వధానమాండలికాలున్నట్టుగా భాషశాస్త్ర పరిశోధకుల పరిశీలనవల్ల తేలింది.15 అవి ఏవంటే ; న్‌

(1) పూర్వా్యధం : థ్రీకాకుళం, విశాఖపట్టణం జిల్టాలు-

(2) దక్షిణార్యధం రాయలసీమ, నెల్టారు, [ప్రకాశం జిల్దాలూ, గుంటూరు జిల్లాలో విను కొండ, వల్నాడు (దక్షిణథాగం). తాలూకాలూ, మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్హాలో' దకత్షిణభాగం.

(8) ఉత్తరార్యధం : తెలాంగాణాజిల్దాలు -మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లాలో దశ్షిణభాగం మినహా.

శ మధ్యాం[ధం ; మిగిలిన ఉభయగోదావరులు, కృష్ణా గుంటూరు జిల్టాలు _. వినుకొండ, పల్నాడు (దక్షిణభాగం) తాలూకాలు తప్ప.

[ప్రాంతీయ మాండలికాల తరవాత చెప్పుకో వలసినవి శిష్షశిషేతర మాండలిక భేదాలు. వీటిలో, చదువుసంస్కారాలు అలవడిన శిష్టజనుల వ్యవహారం 'పమాణభాషిగా గుర్తి ంపుపొంది అన్నిరంగాలవారికి ఉపాదేయమైంది. భాషలో మాండలికభేదాలు ఎన్ని ఉన్నప్పటికీ పద, వదాంశ,; ధ్వని స్థాయి ల్లోనూ ఊనికలోనూ ఏసల్లోనూ తప్ప వాక్యనిర్మాణస్థా యిలో ఏమీలేవని భాషాకా స్త్రజ్ఞుల అభ్మిపాయ ౦.+65మాండలికాలమీద పరస్పర్మప్రభావాలు అనేకం. (పసరిస్తూ ఉంటాయి, ముఖ్యంగా, [(వమాణభాష మాండలికాలమీద [భావం చూపిస్తే, మాండలికాలు (ప్రమాణథాషమీద (వ్రభావం చూపిస్తాయి. ఇని అన్యోన్యపూరకాలేకాని పరస్పర విరుద్ధాలెన్నటికీ కావు* దేని అందం

జీ0 కథానిక దానిది, దేని చందం దానిది. ఇవన్నీ తెలుగుతల్సి అందిచ్చే కలకండ పలుకుతే । సంస్కృతి ఆహారవిహారాల్లో, ఆచారవ్యవహారాల్లో, కటుబాటులో ననగన్మటల్లో ల ధా ఛా ట్‌ బలు య పండుగపబ్బాల్టో, జాతకర్మాది సర్వసంసాా_రాల్లో, మతవిశ్వాసాల్లో కనిపించే ఏకరూపతే సంస్కృతి (641096) అనిపించుకొంటుంది. ఆఐంశళిక వైవిధ్యం కొంత ఉన్నప్పటికీ ఏకరూపత గరిష్టంగా ఉన్నప్పుడు ఆ సంస్కృతి సమష్టి సంస్కృతి అవుతుంది. ఈ విధంగా తెలుగుసమా జమంతా ఏకైక సంస్కృృతిసూ తబద్ధమై ఉందని చెప్పకతప్పదు సాహిత్యం, సంగీతం, చ్మితరచన, నాట్యం, శిల్పం మొదలై న సర్వకళలూ. తెలుగు సమాజ సమష్టిసంప త్ర్తిగానే వర్ధిల్లుతూ వస్తున్నాయి, వీటి సృష్టికి వికాసానికీ, 1ప్రాచుర్యానికీ అన్నిిపాంతాలవారి కృషి, అన్ని స్థాయిలవారి కృషి తోడ్చ్ప డింది. [పాంతీయ, రాజకీయ శక్తులు కొన్ని ఏ తీరుగా ఏ కాలాల్లో అల జడులు రేపినప్పటికీ, "వై మనస్యాలు 'పెంచినప్పటికీ అవి తాత్కా-లిక ఫలి తాలు చూపినవేకాని, సాంస్కృతిక మూలకందాన్ని ఛేదించడం మాట అటుంచి, స్పృశించగలిగినవి కూడా కావు, సంస్కృతి జీవళ క్రి అంత మహ త్తరమెనది. క రాష్ట్రంలో గొప్ప ఖనిజసంపద ఉంది; సారవంతమైన పంటభూము లున్నాయి; సమృద్దిగా నదీజలాలున్నాము; పరిశమలు విసరిసునా, యి ని ధి న్‌ వాయణున్నా అన్నిరంగాల్లోనూ అభివృద్ధికి ఎంతో కొంత కృషి జరుగుతోంది. అయినా మనలో అక్షరాస్యత ఆంతగాలేదు. 1971 జనాభాలెక్కల (వకారం చూస్తే రాష్ట్రంలో అక్షరాస్యుల సంఖ్య 24.56 శాతం. మొత్త దేశంలో అక్షరాస్యులకాతంకం టె &.76 కాతం మనదే తక్కువ. మన రాష్ట్రంలో పనిచేసే శామికుల సంఖ్యం 1,80,86,508 ఉంటే (మగవాళ్ళు £ 1,26,72,254; ఆడవాళ్ళు ః 56, 14,884 ఏ వసి చెయ్య

కథానిక ; సమాజం డ్‌ కుండా తిని కూర్చునేవాళ్ళసంఖ్య ౨,58,08,868 (మగవాళ్ళు : 979, 572 ఆడవాళ్ళు: 1,60,85,791). అంటే వనిచేసి సంపాదించేవారు రాష్ట్ర జనాభాలో 4[.68 కాతం మా[తమే ఉన్నారు. వీరిలో వ్యవసాయదారులు 18.48 కాశం; వ్యవసాయేతర కూలీలు 15-590 కాతం; ఇతరవృత్తులవాళ్ళు 12.66 కాతం. మొ త్త్రంమీద ఏ సంపాదనా లేకుండా తినేవాళ్ళు 58 83౩ శాతానికి తక్కువ లేరు దీన్నిబట్టి మన ఆర్థికస్థితి ఇంత దయనీయంగా ఉండడానికి హేతువు ఎమిటో (గహించవచ్చు. వ్యవస్థాత్మకమైన, నిర్వ హణాత్మకమైన లోపాలుకూడా దానికి తోడయ్యాయని తెలుసుకోవచ్చు. ఏది ఏమైనా ఆర్థికసౌవ్టవం చేకూరనంతకాలం సమాజసౌ భాగ్యం కనుచూపు - కందదు. రాజకీయవ్యవస్థ దానికి తోడయి నిలిస్తే అందని మానిపండూ ఉండదు,

కుటుంబ వ్యవస్థ

వ్యక్రికి ఆత్మీయ మైన సుఖసంతోషాలూ, తుష్టీ పుష్టీ చేకూర్చేది కుటుంబ వ్యవస్థ. పరస్పర ,పేమాభిమానాలు, సహాయసహకారాలు, ఆర్థికభ్యదత, సామాజికహోదా, లై ంగికవాంఛాపరితృ ప్తి ఏర్పడటానికి తోడ్పడే రాగాను బంధం, వివాహబంధం. ఇది బంధమే అయినా దీనికీ ఒక అందం ఉంది. కష్ట సుఖాల్జో, ముద్దుముచ్చట్టలో ఒకరినొకరు తోడుగా, నీడగా నిలిచే ఆలు మగలే మానవజాతి మనుగడకు ఆధారభూతులు. వారి నడుమ నడయాడే పిల్లలే “దిలిపిదేవుళ్ళు'. వాళ్ళతో గాని ఇంటికి నిండుతనం రాదుః పిల్లలులేని ఆలుమగలు, 'జంట' అనిపించుకుంటారే గాని “కుటుంబం అసిపించుకోరు. హైందవ కుటుంబవ్యవస్థ సామాన్యంగా సమీ (అవిభ క్రి) కుటుంబ

వ్యవస్థ. కుటుంబ సభ్యులుగా రెండు మూడు తరాల వాళ్ళు కలిసీ ఉండడం కద్దు. కుటుంబసభ్యులందరి అవసరాల్నీ గమనిస్తూ అందరివట్టా సమభావం చూపవలసిన వాధ్యత “కుటుంబ పెద్దది. సభ్యులందరి సంపాదనా ఉమ్మడి సొమ్ములోకి వస్తుంది. కష్టసుఖాలన్నిటిలో అందరూ పాలుపంచుకోవలసి.

జీ7 ర్రి కథానిక ఉంటుంది. ఈ వ్యవస్థలో పత్యేకించి చెప్పుకోదగ్గ విశేషమేమిటంటే, తమను తాము పోషించుకోలేని వికలాంగులకూ ఆళక్ర్తులకూ మాతమే కాకుండా, వాళ్ళ భార్యాబిడ్ధలకు కూడా రక్షణ ఉంటుంది. అనేక శతాబ్దాలుగా కొన సాగుతున్న ఈ వ్యవస్థ వివిధ రాజకీయ _ ఆర్థిక_సామాజిక కారణాలవల్హా నగరీకరణంవల్డా విచ్చిన్నమైన (పత్యేక కుటు ౨బాలు ఏర్పడటం ఈ శతాబ్దంలో ఎక్కువగా చూస్తున్నాం. ఈ పరిణామం మూలంగా భిన్న కుటుంబాల సభ్యుల మధ్య చలనం (మం9110) పెరిగింది. అనూచానంగా వస్తున్న సంప్రదాయ బంధాల పట్టు సడలింది. లౌకికిీకరణ (వ[కియ (1౯౦6౭53 05 5604121122 (డంప్రి సుగమమవుతూ వచ్చింది. రాజకీయ వ్యవస్థ తెలుగుదేశంలో సామూహిక రాజకీయ చైతన్యవ్యా ప్తికి (వృపథ మంగా (_పేరణ ఇచ్చినది భారతస్వాతం్యతోద్యమమేనని చెప్పవచ్చు. మధ్య “తరగతి మేధావుల్ని అది మొటమొదట ఆకర్షించింది. బిపిన్‌ చం్యదపాల్‌, చి త్తరంజన్‌దాన్‌, తిలక్‌, మోతీలాల్‌ నెహా గాంధీజీ, జవాహర్థాల్‌, నెహావంటి జాతీయ నాయకుల మూ ర్రిమత్వాలు తెలుగుదేశంమీద గాఢ మైన ముదవేళాయి. వారి ఉద్చోధలూ, రాష్ట్రనాయకుల కార్యశీలతా దేశం లోని అన్ని వర్గాలవాళ్ళల్లోను, అన్ని స్థాయిలవాళ్ళలోను రాజకీయ సంచ లనం కలిగించాయి, కులమత విభేదాలకూ, సంకుచిత దృక్పథాలకూ అతీత మైన ఏకైక జాొతీయలక్ష్యంవేపు ఏకా [గచిత్తులయేటట్టు చేశాయి. త్యాగం, సౌశీల్యం, సర్వమానవసమతాభావం, కార్యోత్సాహం వెల్లువ లె పౌంగాయిః (బిటిష్‌వారి పాలనకింద ఉన్న భూభాగంలో పెల్డుబికిన ఈ ఉత్సాహం నిజాం పాలనకింద సతమతమవుతూ శృంఖలాలు తెగందెచుకోడానికి శక్తి యుక్తుల్ని కూడగట్టుకొంటున్న సోదరాంధులకు గొప్ప నై తికబలం చేకూ ర్చింది. ఆకాలంలో తెలంగాణా (ప్రాంతంలో వివిధ కేంద్రాల్లో జరిగిన

కథానిక ; సమాజం శీ ఆం |ధమహాసభలు [పజావాహుళ్యంలో రాజకీయ చ్రైతన్యం 'పెంపొందడానికి చేసిన కృష్‌ అద్వితీయమైనది. ఒకవక్క_ (బిటిష్‌పాలన అంతమై ఆనందోత్సాహాలు వెల్టివిరుస్తూ ఉండగా, మరొకపక్క పరిస్థితులు మరీ దిగజారిపోవడం, మతదురహంకార శ కులు విలయతాండవం చేస్తూ ఉండడం, థారత ఉపఖండం భదతకే మువ్పు వాటిల్లే స్థితి పొడగట్టడం--జరిగిన దరిమిలా, పోలీసుచర్యతో కాని పరిస్థితి అదుపులోకి రాలేదు. థాషాస్మూత (పాతివదికమీద ఆంభులకొక [వత్యేక రాష్ట్రం వర్ప డాలన్న (పగాఢవాంఛ 1919లోనే వ్య క్రమయినప్పటికీ 1959 లో పొట్టి ్రీరాములుగారి. [ప్రాయోవవేళదీక్షతో. కాని ఫలోన్ముఖం కాలేదు; మరి మూడేళ్ళకు కాని విశాలాంధ అవతరించలేదు, 1956 నవంబరు 1 తెలుగు వారి చర్మితలో సువర్జాక్షరబద్ధమై నిలిచే రోజు-సుమారు నాలుగు వందల సంవత్సరాల అనంతరం తెలుగులంతా మళ్ళీ ఒక్కటై నిలిచిన రోజు. దేశస్వాతం[త్యసాధనతో ఒక తరం పని ముగిసింది, భిన్నవర్షాల నుంచి భిన్నకులాలనుంచి కొత్తతరం నాయకులు ముందుకు వచ్చారు" వాళ్ళలో ఎక్కువగా వ్యవసాయదారుల కుటుంబాలనుంచి రావడం ఒక విశేషం, స్వాతం్యత్యం, సమభావం, స్మాభ్మాతం పునాదులుగా నవభారత రాజ్యాంగం రూపు దిద్దుకుంది. దేశపాలనలో పంచాయతీరాజ్య విధానం పునః పతివ్చితమైంది. [గామవంచాయతులు, పంచాయతి సమితులు, జిల్దా పరిషత్తులు రూపొందాయి. దీంతో అయా (ప్రాంతాల స్టానిక నాయకుల [ప్రాబల్యానికి గుర్తింపు వచ్చింది. ఈ పరిణామంలో _పధానంగా గమనించ వలసిన అంశమేమిటం టే, సామాన్య జనజీవనంలో కింది స్థాయినుంచి పె స్థాయివరకు అన్ని రంగాల్లోనూ రాజకీయ వ్యవహార (ప్రభావం విసృతంగా మ! (వచలితమవుతూ వచ్చింది.

కథానిక

ఆర్థిక వ్యవస్థ

తెలుగుదేశానికి సహజమైన వనరుల్లో లోటులేదు. ఆయినా వాటిని వినియోగంలొకి తెచ్చుకొనే అవకాశం లేనంతకాలం కరువుకాటకాలతో సత మతమవుతూనే వచ్చింది. తెలుగువాళ్ళు చల్దనివేళ తలుచుకోవలసిన మహాను భావుడు సర్‌ ఆర్ధర్‌ కాటన్‌. గోదావరి, కృష్టానదులకు ఆనకట్టలు కట్టించిన పూనిక ఆయనది; పుణ్యం ఆయనది. దాంతో కొన్ని వందల మైళ్ళ మేరకు పంటకాలవలు రూపొందాయి; కొన్ని లక్షల ఎకరాలకు స్‌ళ్టు అందాయి ఒకప్పటి దబింజరుబయళ్ళు సస్యశ్యామలమైన పంటపొలాలూగా కలకల్డాడాయి. ఆయినా పరిస్థితి అంతంత మ్మాతంగానే ఉంటూ వచ్చింది, (ప్రభుత పర దేశీయలదీ వారికి దళారులైన జమీందార్లదీ. దేశాన్ని పీల్చిపిప్పి చెయ్య డానికి వీరిలో ఏ ఓక్కరైనా చాలు!

ఇటువంటి పరిస్థితిలో ఘుదటి (వ్రవంచయుద్ధం వచ్చింది... దాని (ప్రభావానికి తెలుగుదేశంకూడా లోనుక్రాక్ర తప్పలేదు. 'డిిపెషన్‌' రోజులు తలుచుకొని గుండెలు బాదుకొనేవాళ్ళు అప్పటితరంవాళ్ళలో అనేకులున్నారు (వేలూరి శివరామళాన్త్రిగారు. ఒక కథకు “డిపెషన్‌ చెంబు అని పేరు పెట్టారు. దేశంలో అనేక కృటుందాలు బాగా చితికిపోయామి.

మొదటి (వపంచయుద్ధం ముగిసిన కరన్నై ఏళ్ళకు రెండో (వవంచ యుద్ధం మొదలైంది. దాంతో నిత్యజీవితావసరవస్తువుల ధరలు నిటారుగో పెరగడం మొదలుపెట్టాయి. కోరిన ధర పెటినా వస్తువు కంటబడటొ ఆపురూపమైపోయ్బింది. నేలమాళిగల్లో సరుకుల ్రది ఎక్కువయింది. “నల్లి బజారు” పట్టవగలే వ్యాపారం సాగించింది. ఆ ఏలంలో బాగువడ్డదల్హొ వ్యాపారివర్గం ఒక్కటే.

ఆంధ్యపదేశ్‌ అవతరణ జరిగిన తరవాత తెలుగుదేళ్హం అర్థికస్థితిలో చెప్పకోదగినంత మార్చు నచ్చింది. నాగార్జునసాగర్‌ శ్రీశైలం, పోచంపొడో

కథానిక ।: సమాజం శీర్‌. వఠూల్ని చేపట్టడం జరిగింది. విశాఖపట్నంలో, విజయవాడలో. అన్నిటి ౦టె న అనేక వ నం రావాదులో (వభుత్వ' పయివేట్‌ రంగాత్రో కల్పించాయి. జీవన వమాణు పెరిగిన మా వరి ఉద్యోగ సౌకర్యాలు 6 _సవమే కాని జీవవవ్యాంయాం కూడా అదుపుతప్పి పెరిగిపోతూ వస్తున్నది. పరిస్థితి ఇలా ఉండగా, (పాంతీయ అఆసమానత్వాల పేరిట తెలంగాణాలో ఒకసారి, ఆం(ధ్మపాంతంలో ఒకసారి ఉవ్వెత్తున సాగిన దురదృష్టకరమైన ఉద్యమాలు రెండూ కరువుల కంటె, వరదలకం టెకూడా ఆర్థికంగా ఎక్కువ నష్టం కలిగించాయి. మనరాష్ట్రంలో అత్యధికళాతం వ్యవసాయంమీద ఆధారపడి బతుకుతూ ఉండగా వారిలో సన్నకారుజనం ఇతర జీవనోపాధులమీదికి దృష్టి మళ్ళిం చడం, సంపన్నులైన రై తుకుటుందాలవాళ్ళ ఇంకా సంపన్నులు కావడం: ఇటీవల కొన్ని దళాబ్దులుగా సాగుతున్న పరిణామం. ఈ పరిస్థితిలో భూసంస్క్రరణలను అఆమలుపరచవలసిన అవసరాన్ని [పభుత్వం అంగీక రించింది. సంస్కరణ కృషి తెలుగువారి జీవనస్థితిలో ఈ శతాబ్దంలో కలిగిన పరిణామం అంతకు ముందటి శతాబ్ఞాలో ఎన్నడూ కనీవినీ ఎరగనిది. దీనికి రంగాన్ని సన్నద్దం చేసినది పంధౌమ్మిదో శతాబ్దం. అందులో (పధానంగా చెప్పుకోవలసినది సంఘసంస్క-రణం. దానికి మారుపేరుగా నిలిచిన మహాపురుషుడు కందు కూరి వీరేశలింగం. బాల్యవివాహనిరసన, వితంతు పునర్వివాహసాధన, వేళ్యావృ త్తి నిర్మూలన, స్రీనిద్యావ్యాపన ఆయన (పధాన లక్మాలు. అవినీతిని అడుగడుగునా విమర్శించడం, లంచగొండి అధికారుల్ని రచ్చకీడ్చి శిక్ష వేయించడం వంటి (పమాదభరిత మైన సాహసకృత్యాలు సెతం కొనసాగిం చాడంటే ఆయనలో ఉన్న నై తికబలం ఎంత గొవ్పదో ఊహించుకోవచ్చు. అందుకే ఆయన దక్షిణభారతదేళానికి మరొక రామమోహనరాయలు అని పించుకున్నాడు, [81]

(00 కథానిక ఆర్థిక వ్యవస్థ తెలుగుదేశానికి సహజమైన వనరులతో లోటులేదు* అయినా వాటిని. వినియోగంలోకి తెచ్చుకొనే అవకాశం లేనంతక్రాలం కరువుకొటకాలతో సత మళమవుతూనే వచ్చింది. తెబుగువాళ్ళు చలనివేళ తలుచుకోవలసిన మహాను. భావుడు సర్‌ ఆర్థర్‌ కాటన్‌. గోదావరి, కృొష్టానదులకు ఆనకట్టలు కట్టించిన పూనిక ఆయనది; పుణ్యం ఆయనది. దాంతో కొన్నివంచల మైళ్లు మేరకు పంటకాలవలు రూపొందాము; కొన్ని లక్షల ఎకరాలకు స్‌ళ్లు అందాయి ఒకప్పటి ఐబంజరుబయళ్ళు సస్యశ్యామలమైన పంటపొలాలొగౌ కలకల్పాడాయి. ఆయినా వరిస్థితి అంతంత మాతంగానే ఉంటూ వచ్చింది. (ప్రభుత పర దేశీయలదీ, వారికి దకారులైన జమీందార్లది. దేశాన్ని పీల్చిపిప్పి చెయ్య డానికి వీరిలో ఏ ఒక్క-రైనా చాలు! ౯% ఇటువంటి పరిస్థితిలో మొదటి 1పపంచయుద్ధం వచ్చింది. దాని (వభావానికి తెలుగుదేశంకూడా లోనుక్షాక్ష తప్పలేదు. 'డి [యైషన్‌” రోజులు తలుచుకొని గుండెలు బాదుకొనేవాళ్ళు అప్పటితరంవాళ్ళలో అనేకులున్నారు (వేలూరి శివరామళాన్త్రిగారు ఒక కథకు 'డపెషన్‌ చెంబు అని పేడ పెట్టారు). దేశంలో అనేక కుటుంబాలు బాగా చితికిపో యామి మొదటి _పవంచయుద్ధం ముగిసిన ఇరవై. ఏళ్ళకు రెండో (ప్రవంచ యుద్ధం మొదలైంది. దాంతో నిత్యజీవితావసరవస్తువుల ధరలు నిటారుగా పెరగడం మొదలు పెట్టాయి. కోరిన ధర పెటినా వస్తువు కంటబడటం ఆఅపురూవమైపోయింది. నేలమాళిగల్లో సరుకుల్రది ఎక్కువయింది. “నల బజారు పట్టపగలే వ్యాపారం సాగించింది, ఆకొలంలో బాగుపడదలా వ్యాపారివర్గం ఒక్కటే ఉ ణ ఆం(ధ(పదేశ్‌ అవతరణ జరిగిన తరవాత తెలుగుదేశం ఆరికసితిలో చెప్పుకోదగినంత మార్చు వచ్చింది. నాగార్జనసాగర్‌ ఫ్రీశైలం, సోపోంపాడు

కథానిక ; సమాజం శీరి1ే వథకాల్ని చేవట్టడం జరిగింది. విశాఖపట్నంలో, విజయవాడలో- అన్నిటి కంటె ముఖ్యంగా హైదరాబాదులో (పభుత్వ వయివేట్‌ రంగాల్లో అనేక వర్మిశమలు నెలకొన్నాయి; అనేక లక్షలమందికి ఉద్యోగ సౌకర్యాలు కల్పించాయి. జీవన్నపమాణం పెరిగిన మాట వా స్తవమే కాని జీవనవ్యయం కూడా అదుపుతప్పి పెరిగిపోతూ వస్తున్నది. వరిస్థితి ఇలా ఊండగా, [ప్రాంతీయ ఆసమానత్వాల పేరిట తెలంగాణాలో ఒకసారి, ఆంధ (ప్రాంతంలో ఒకసారి ఉవ్వెత్తున సాగిన దురదృష్టకరమైన ఉద్యమాలు రెండూ కరువుల కంటె, వరదలకం టెకూడా ఆర్థికంగా ఎక్కువ నష్టం కలిగించాయి. మనరాష్ట్రంలో అత్యధికళాతం వ్యవసాయంమీద ఆధారవడి బతుకుతూ ఉండగా వారిలో సన్నకారుజనం ఇతర జీవనోపాధులమీదికి దృష్టి మళ్ళిం చడం, సంవన్నులైన రై తుకుటుందాలవాళ్ళు ఇంకా సంపన్నులు కావడం ఇటీవల కొన్ని దళాబ్దులుగా సాగుతున్న వరిణామం- ఈ వరిస్థితిలో భూసంస్క్ట్రరణలను అమలుపరచవలసిన అవసరాన్ని [వభుత్వం అంగీక రించింది. సంస్కరణ క్రష్‌ తెలుగువారి జీవనస్థితిలో ఈ శతాబ్దంలో కలిగిన పరిణామం అంతకు ముందటి శతాజ్ఞాలో ఎన్నడూ కనీవినీ ఎరగనిది. దీనికి రంగాన్ని సన్నద్దం చేసినది పంధామ్మిదో శతాబ్దం. అందులో (వధానంగా చెవ్పుకోవలసినది సంఘసంస్కరణ, దానికి మారుపేరుగా నిలిచిన మహాపురుషుడు కందు కూరి వీరేశలింగం. బాల్యవివాహనిరసన, వితంతు పునర్వివాహసా ధన, వేళ్యావృత్తి నిర్మూలన, శ్రీవిద్యావ్యాపన ఆయన (పధాన లఇ్యాలు. అవినీతిని అడుగడుగునా విమర్శించడం, లంచగొండి అధికారుల్ని రచ్చకీడ్చి తిక్ష వేయించడం వంటి 1పమాదథరిత మైన సాహసకృత్యాలు సైతం కొనసాగిం చాడంటే ఆయనలో ఉన్న నై తికబలం ఎంత గొవృదో ఊహించుకోవచ్చు. ఆందుకే ఆయన దక్షిణభారతదేకానికి మరొక రామమోహనరాయలు అని పించుకున్నాడు. [81

489 కథానిక్ర వీఠేశలింగంగారి కలలు ఫలించాయి అతిబాల్యవివాహాలొ శిమంగా అంతరించాయి... వాటిని. నిషేధిస్తూ. కారదాశ్రట్ట (1820) అమలులోకి వచ్చింది. పురుషులతోబాటు స్రీలలోకూడా విద్యావ్యాప్తి సౌగింది. వితంతు పునర్వివాహాలకు (పతిఘటన తొలగడ మేకాక్షండ్రా జంపి తంతువుల సంఖ్య కూడా తగ్గుతూ వచ్చింది* “కన్యాశుల్కం' చాలావరకు అంతరించిన మాట నిజమే కాని దానికి విరుద్ధంగా “వరశుల్కం' జెరిగింది. దాన్ని నిషేధిస్తూ ఆయ్యదేవర కా శేశ్వరరావుగారు (వవేశపెటిన విలు ఆం; ధ(పదేశ్‌ [పభుత్వం బ ॥ య వారి చట్టం (1960)గా రూపొందింది. అయితే చేట్రందారి చట్టానిదీ: మనుషుల దారి మనుషులదీ అయిన సందర్భాల కిదౌక్ష ఉదాహరణ అయింది. 1555లో అమలులోకి వచ్చిన పొందూవివాహచట్టం స్ర్రీష్టరుషులకు కొన్ని షరతులు విధించింది; విడాకులను (కమబద్ధంచేసింది. 1966లో అమలులోకి వచ్చిన హిందూ వారసత్వచట్టం పురుషులతో బాటు స్రీలకుకూడౌ వారసత్వపు హక్కు కల్పించింది. కుటుంబనియం[ తబ విధానానికి అనుగుణంగా కేర్యద (వభుత్వం, వైద్యపరంగా గర్భసావం కావించుకోడానికి అవకాశం కల్పిస్తూ రూపొందించిన చట్టం 19”2లో అమలులోక్ష వచ్చింది. పడుపువృ త్తి నిర్మూలనకు 1880 ల్రోన్స, య్రాచనానిరోధానికి 1941 (హైదరాబాదు (వభుత్వం) లోను చట్టాలు ఏర్పడ్డాయి. అస్పృళ్యతానివార ర! ॥్‌ నవభారత రాజ్యాంగ చట్టం అత్యంత (పాముఖ్యం ఇచ్చింది. ఇవికాక 1 4కి లో వచ్చిన ఉద్యోగుల పభుత్వఖీమా చట్రం, అదే సంవత్సరంలో జ ట చ్చిన కసీసవేతనాల చట్టం కార్మికజీవనానిక్ష భ(దత చేకూర్చాయి, వాటిని ఆదరించి చిత్తశుద్ధితో అమలుపరచ్చినన్లాడే వాటికి సార్థక్యం చేకూరు తుంది, అందుకు భిన్న మైన సందర్భాలు తెలుగువారి సొమాజిక జీవనంలో అన్నిరంగాల్లోనూ అన్నిస్థాయిల్లోనూ ఇప్పటికీ కనిపిస్తూ ఉండడం అందరికీ తెలుసు.

"కథానిక ; సమాజం 488

ఇంతవరకు సూలంగా (ప్రదర్శించిన తెలుగు సమాజ స్వరూపం సమకాలిక సాహిత్యాన్ని ఎంతగానో [పభావితం చేసింది. తెలుగు కథానిక అందుకు (వత్యక నిదర్శనం.

ఆలుగు కథానికలో సమాజ స్థితిగతులు

సాహిత్యానికి సమాజానికి పోష్యపోషక సంబంధం ఉండటంలోనే బింబ్మపతిబింబభావంకూడా ఇమిడి ఉంది. ఆందచువళ్లే తెలుగు కథానిక సమాజస్థితిగతులకు అద్దంపడుతుందని చెవృవచ్చు. దిని వరిశీలనకు “తోడ్పడే అంకాలు స్థూలంగా ఆరున్నాయి: (1)సంస్కృృతి.-సం్యవదాయాలు, (2) కుటుంబజీవనం, (8) వృత్తి--ఉద్యోగం, (4) రాజకీయ్మవభావాలు, (5) సాంఘికనేరాలు-దురాచారాలు, (6) అభ్యుదయకామన. వీటిని సోవ ప త్తికంగా కింద నిరూపించడం జరుగుతుంది. సం స్రృతి-.సం్యప్రదాయాలు

మానవజీవితంలో పుట్టుక మొదలు చావువరకు వివిధదశల్లో జరిగే “పనులన్నీ సమాజసమష్టికి సర్వసామాన్య మైనవి, ఉదాహరణకు, బిడ్డపుట్టిన కొత్తలో ఒక పేరు పెట్టడం, ముద్దుచేయడం, జోలపాడటం, “అన్నం” "పెట్టడం, మాటలు నేర్పడం, పాటలు నేర్పడం, కథలు చెప్పడం (వతి మానవసమూహంలోనూ చూస్తూ ఉంటాం. అయితే ఆ బిడ్డ పుట్టగానే స్నైనం చేయించి, చేటలో వడ్డుపోసి, బిడ్డను వాటిమీద పడుకో బెట్టి, బొడ్డు మీద బంగారం పెట్టడం కొన్ని సముదాయాల్లోనే చూస్తాం. అంతేకాదు, బిడ్డ పుట్టిన పదోనాటి దాకా “పురుడు” పాటించడం (ఆ కాలంలో శుభకార్యాలేవీ తల పెట్టకుండా--ఒకరకం ఆశాచం పాటించడం), పురిటిబిడ్డకు కీడు తగల కుండా పాతచెప్పు, చీపురుకట్టా పురిటిగది గుమ్మానికి వేలాడగట్టి పురిటి తొలినాటినుంచి ఎనిమిదోనాటివరకు “ఎన్నెమ్మ” కథ చెప్పడం, పురిటాలిచేత 'కాయం'” తినిపించడం, నడికట్టు బిగించడం, వదకొండోనాటి పొద్దుట వాడ

క్షీర్రిడ్ల కథానిక కట్టు ముల్నైదువలందరూ బిందెడేసి వేణ్తీళ్ళూ. చేరెడేసి ముద్దపసుపూ తెచ్చి ఇవ్వగా ఆ బాలెంత, పురిటి మంచం నాలుగు దిక్కులా నాలుగుసార్హు కూర్చుని వేవరెమ్మా, మామిడికొమ్మా పక్కన పెట్టుకుని స్నానం చేయడం, అప్పటికప్పుడే స్నానమై-నుదుట పెద్దచుక్కతోను,బుగన చిన్ని చుక్సతోను, ముద్దుగా ముస్తాబైన _చంటివాణ్ణి ఒళ్లో పెట్టుకొని పుణ్యాహవాచనం చేయించుకోడం, కలశంలోని పసుపునీళ్ళు ఇల్మిళ్టూ చల్లి శుద్దిచేసుకోడం అనేక కుటుంబాల్లో చూస్తూనే ఉంటాం. పిల్లవాడి జన్మనిక్ష్య[తం మంచిదికాకపోతే తంగడికాని, మేనమామలు కాని-వాడు ఎవరి 'కీడున” పుడితే, వాళ్ళు-నూనెలో పిల్లవాడి నీడ చూడటం, ఆ కైన నామకరణం చేయడం జరుగుతాయి. ఇదంతా “బారసాల” (లేదా బాలసారె) తతంగం. ఆ మీదట ఇరవయ్యొకటో నాడు బిడ్డను తొట్టెలో వేయడం, ఐదోనెలనో ఆరో నెలనో “అన్నప్రాశన జరపడం, పుట్టవెం్యటుకలు తీయించడం, బడిలో వెయ్యడం మొదలై నవి (కమళః జరిగే కార్యక్రమాలు. ఇది తెలుగువాళ్ళ సంప్రదాయం. తెలుగు సంస్కృతిలో ఇది అంతర్భాగం. ఈ మాదిరిగా (పతి మానవ సముదా యమూ కొన్నికాన్ని ఆలవాట్టను, ఆనవాయితీలను పాటిస్తూ ఉంటుంది. ఆకలి తీరడానికి ఆహారం అందరూ తీసుకుంటారు. కొందరు అన్నం తినవచ్చు; కొందరు రౌష్టెలు తినవచ్చు; మరికొందరు మరొకటి: ఏదైనా తినవచ్చు. ఆకలివెయ్యడం, ఆహారం ల్రీసుకోడం సామాన్య సహజా తాలే అయినప్పటికీ ఎన్నుకొనే పదార్థంలో, చేసుకొనే పాకంలో, తీసుకొనే తీరులో భిన్నసమూహాట్లో వైవిధ్యం ఉంటూ ఉంటుంది. ఆటవికులు అపక్వా వోరం తినవచ్చు; జనవదాల్లో నివసించేవాళ్టు వచనం చేసుకొని భుజించ వచ్చు. అందులో మళ్ళీ ప్రధానమైన ఆధరువుక్స పక్కన రకరకాల కూరలు, వచ్చళ్ళు, ఊరగాయలు, అప్పడాలు, వడియాలు, పప్పుధప్పళాలు, పులుసుః దారు, మజ్జిగ, నంజువృ-ఓకటేమిటి ? రకరకాల వంటకాలు నోరు ఊరిస్తూ సిద్ధమవుతాయి. పండుగలూ వబ్బాలూ వచ్చాయంపే వేరే చెప్పక్కరలేదు. రకరకాల పిండివంటలు వి స్తరినిండా విస్తరించి ఉంటాయి. వి సట్లో వడ్డన.

"కథానిక ; సమాజం శీరిక్‌ కొక్కకమం ఉంది; వడ్డనచే సే వి స్లో ఒక్కొక్క పదార్థానికీ నిర్జీ తస్థానం ఉంది. వడ్డించినవి తినడానికి ఒక [కమం ఊంది. నేలమీద పీటవేసుకొని కూర్చుని తీనడం కొందరికి అలవాటు; బల్రచుట్టూ కుర్చీలు వేసుకుని కూర్చోడం కొందరి అలవాటు. చాలామంది చేతితోనే తింటారు; కొందరు కత్తులూ ఫోర్కులూ వాడతారు. అందరు తినేదీ ఆహారమే అయినా ఎవరు ఏది తింటారు, ఎవరు ఎలా తింటారు అన్నవి వారివారి సంస్కృతులమీద ఆధారపడి ఉంటాయి. అన్నం వండేటప్పుడూ, తినేటవ్వుడూ మడిబట్ట కట్టుకోడం కొందరి ఆచారం- కట్టుబట్ట ఏదైనా పట్టింపు లేకపోవడం కొందరికి సౌకర్యం. ర్యాతి వేళ 'ఉప్పు ఊసే ఎత్తరు కొందరు అవసరమే అయితే దానికి మారు పేర్షు “పెడతారు; (ఉదా॥ "ఆ ఖద్దలోటి కొంచెం ఇలా వెయ్యి . ర్మాతిపూట ఊప్పువే సేటప్పుడు దీపానికి చూపించడం మరొక ఆచారం-అలా చూపిస్తే, ళు 0: క్లో ఈ మాదిరిగా వివిధ సందర్భాలలో హైమాజికులు చేసే పనుల తీరు లలో, ఆలోచనలలో వాళ్ళ సంస్కృతి (వతిబింబిస్తూ ఉంటుంది. సుమారు ఆరున్నర దకాబ్దులుగా వర్ధిల్లుతున్న తెలుగు కథానికా సాహిత్యాన్ని వరిశీ లించినట్టయితే తెలుగు సంస్కృతి ఎన్నికోణాల్లో, ఎన్నితీరులుగా (వతిఫలి స్తున్నదీ (గ్రహించవచ్చు. కుటుంబం, కులం, వర్షం, సరం, [పాంతం జీవనస్థితిగతుల్లో ఎంతవై విధ్యం చూపిస్తున్నవృటికీ వాటి సమాహారం, తెలుగు సంస్కృతి రూపురేకలను కళ్ళకు కడుతుంది. కథానికాళాఖలో కషి చేసే ప్రతి రచయితా. దాన్ని (వదర్శిస్తూనే ఉన్నాడు, భాషలో ,1 భావనలో, వృత్తిలో, పవృత్తిలో, కళలో, కల్పనలో, అందంలో, ఆలంక రణలో అన్నిటా (ప్రత్యక్షమవుతుంది కాబ్టే సాహిత్యంలోనూ అది వతి శందించక తప్పదు

శీ8ి6 కథానిక" తెలుగు సంస్కృతి అన్నది అనూచానంగా వస్తున్న సం[పదాయా లకూ ఆచారవ్యవహారాలకూ, నమ్మకాలకూ, కట్టుబాట్లూ మొదలై నవాటికీ మ్మాతమే సీమితమైనదని కొందరి భావన: వాటిని చృితించే రచనలే తెలుగు సంస్కృతికి (పతిబింబాలుగా కొందరి గణన, ఇది చాలావరకు సమంజసమే కావచ్చు. కాని ఇలా అనడంలో ఒక చిక్కు ఉంది. అనూచానంగా వస్తున్న జీవనవిధానమే తెలుగు సంస్కృతి అనేటట్టయితే, అలా అనూచానంగా వస్తున్నదంతా తెలుగువారి సొంతమే అన్న అపోహకు తావిచ్చినట్టవుతుది. ఆర్య, అనార్య సంస్కృతుల సమ్మేళనం తెలుగుసంస్కృృతిలో సుస్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఉదాహరణకు, ఆయుర్వేద జొషధాలను “తెలుగు మందులు" అంటూ ఉంటాం. ఆంత మాతాన ఇతరులు వాటిని వాడ్డంలేదని చెప్పగలమా?" వాటినన్నిటినీ మనమే కనిపెట్టామని చెప్పవచ్చునా ? దేశంలోకి "ఆలో పతి మందులు వచ్చినతరవాత -అఆలవాటుచొప్పున, వాటిని “ఇంగ్లీషు మందు లంటున్నాం కాబట్టి...దానికి భిన్నమైనవాటిని 'తెలుగు మందులు" అనడం (పారంభించాం. వాటిలో చాలావరకు ఆయుర్వేదళాస్త్రంద్వారా వచ్చినవే? కొన్ని చిట్కామందులూ మనం వాటిలో చేర్చుకున్నాం* అలాగే తెలుగు. సంస్కృతిలో కూడా జాతీయ విజాతీయ లక్షణాలన్నీ మేళవించాయి. వాటిలో మన పాలు ఎంత, పరాయి పాలు ఎంత అన్నది వేరే పళశ్న. అనేక శతాబ్దుల కాల్యకమంలో తెలుగు జనజీవనంలో అనేకమైన పరిణామాలు వచ్చాయి. ఏకాలంలో రాసే రచయిత లేదా ఏ కాలాన్ని గురించి రాసే రచయిత, ఆ కాలపు పరిస్థితులను యథార్హంగా చి, తించడ- మన్నది ఆతని మొట్టమొదటి బాధ్యత. కాబట్టి ఆయా పరీణామాలూ, (పభా వాలూ రచనలో చోటుచేసుకోకమానవు. పాళ్చాత్యీకరణ, పారి.కామీకరణం నగరీకరణం, లౌకికీకరణం మన సమాజంలో విష్టవాత్మకమైన మార్పులు. తీసుకొని వచ్చాయి. ముఖ్యంగా, ఈ శతాబ్ది [ప్రథమార్థం అందుకు దోహదం చేసింది. ఒకప్పటి పల్పెలు ఇప్పుడు పట్నాలయాయి; అప్పటి పట్నాలు

కథానిక 2: సమాజం &్రీరి/ ఇప్పుడు నగరాలయాయి. ఈ నగరాలు, చుట్టువక్కలున్న పల్దెలెన్నిటినో పొట్టన పెట్టుకొని నానాటికీ వ్యాకోచం చెందుతున్నాయి. భిన్న భాషలవాళ్ళు, భిన్న పాంతాలవాళ్ళు, భిన్నమతాలవాళ్ళు, భిన్న సంస్కృతులవాళ్ళు నగ రాల్లో పడుగుపేళలుగా అల్లుకొనిపోయి జీవిస్తున్నారు ఎవరి స్వత్వం ఎంత ఉన్నప్పటికీ పరస్పర [_వభావాలు [పసరిస్తూనే ఉన్నాయి. ఈ |వభావాలు వివిధ దశల్లో వివిధ సాధనాలద్వారా పల్లెపల్లేకూ వ్యాపిస్తున్నాయి. రాక పోకల సదుపాయాలు, విద్యావినోద కార్య[కమ్మవసారాలు, "టెలివిజన్‌, చలన చ్చితాలు, వివిధ సాంస్కృతిక కార్య్యకమాలు అందుకు తోడ్పడుత్తూ వస్తున్నాయి.

అందువల్ఞ, తెలుగు సంస్కృృతిసంవదాయాల వరిశీలనకు పూను కొన్నప్పుడు దేళకాల స్థితిగతులను వేటినీ మినహాయించడానికి వీలులేదు. తెలుగు జనజీవనంలో కలిసిపోయినదంతా తెలుగువారిదేనని చెప్పకతప్పదు. దీన్ని అంతనూ (పతిబింబింపజేయడ మే సమకాలిక రచయిత కర్తవ్యం. తెలుగు జనజీవనంలో రచయిత ఏ ఒక్క. అంశాన్ని స్పృశించినా దాంట్లో తెలుగు సంస్కృతి సోకక మానదు. వైయజక్రిక సామాజిక సంబంధాలూ, కుటుంబజీవనం, వృ త్రిఉద్యోగాలు మొదలై నవీ దాంట్లో అంతర్బూత మైనవే నన్నది పై చర్చకు సారాంశం ఈ (పకరణంలోని ఇతర విభాగాలు, ఆయా సాంస్కృతికాంశాలను సోదాహరణంగా నిరూపిస్తాయి*

వేషభాషలు, ఆహారవిహారాలు, [కీడావినోదాలు, పెళ్ళిళ్ళూ శ్సీరం టాలూ, ముద్దుముచ్చట్టు, పండుగలూ పబ్బాలూ వావివరసలు, వృత్తి [వవృత్తులు, నడతా నమ్మకాలూ. తెలుగు జాతీయతను వతిబింబించే సౌంస్కృృతికాంళాలు.

సీలమండలవరకు వేలాడేటట్టు పింజేలుపోసిన పంచెకట్టు (సైకిల్‌ కట్టు, గూడకట్టు దాని అవాంతర భేదాలు), ఆ పైన మోకాళ్ళనంటజూ సే అంగి, బుజంమీద ఉత్తరీయం, కాలికి ఆకుచెవ్పులు._ తెలుగుకథల్లో తరచుగా

శీరిరి కథానిక తెలుగు సంస్కృతి అన్నది అనూచానంగా వస్తున్న సంపదాయా లకూ ఆచారవ్యవహారాలకూ, నమ్మకాలకూ, కట్టుబాట్లూ మొదలై నవాటికీ మాత్రమే సీమితమైనదని కొందరి భావన: వాటిని చితించే రచనలే తెలుగు సంస్కృతికి (పతిబింబాలుగా కొందరి గణన- ఇది చాలావరకు సమంజసమే కావచ్చు* కాని ఇలా అనడంలో ఒక చిక్కు ఉంది. అనూచానంగా వస్తున్న జీవనవిధానమే తెలుగు సంస్కృతి అనేటట్టయితే, అలా ఆనూచానంగా వస్తున్నదంతా తెలుగువారి సొంతమే అన్న అపోహకు తావిచ్చినట్టవుతుంది. ఆర్య, అనార్య సంస్కృతుల సమ్మేళనం తెలుగుసంస్పృతిలో సుస్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఉదాహరణకు, ఆయుర్వేద జొషధాలను 'తెలుగు మందులు” ఆంటూ ఉంటాం. అంతమ్మాతాన ఇతరులు వాటిని వాడ్డంలేదని చెప్పగలమా?- వాటినన్నిటినీ మనమే కనిపెట్టామని చెప్పవచ్చునా 2 దేశంలోకి 'అలో పతి" మందులు వచ్చినతరవాత-అలవాటుచొప్పున, వాటిని '“ఇంగ్రీషు మందు లంటున్నాం కాబట్టి..దాసికి భిన్నమైనవాటిని "తెలుగు ముందులు' అనడం 1పారంభించాం. వాటిలో చాలావరకు ఆయుర్వేదళాస్త్రంద్వారా వచ్చినవే? కొన్ని చిట్కామందులూ మనం వాటిలో చేర్చుకున్నాం. అలాగే తెలుగు. సంస్కృతిలో కూడా జాతీయ విజాతీయ లక్షణాలన్నీ మేళవించాయి.. వాటిలో మన పాలు ఎంత, పరాయి పాలు ఎంత అన్నది వేరే _పశ్న. అనేక శతాబ్దుల కాల్మకమంలో తెలుగు జనజీవనంలో అనేకమెన- పరిణామాలు వచ్చాయి. ఏకకాలంలో రాసే రచయిత లేదా ఏ కాలాన్నీ గురించి రాసే రచయిత, _ఆ కాలపు పరిస్థితులను యథారంగా చి,తించడ. థి ఓ మన్నది అతని మొట్టమొదటి బాధ్యత. కాబట్టి ఆయా పరిణామాలూ, ప్రభా వాలూ రచనలో చోటుచేసుకోకమానవు, పాళ్చాష్యీకరణ, పారి.శామీకరణం నగరీకరణం, లౌకికీకరణం మన సమాజంలో విష్ణవాత్మకమైన మార్పులు. తీసుకొని వచ్చాయి. ముఖ్యంగా, ఈ శతాట్టి [పథమార్థం అందుకు దోహదం చేసింది. ఒకప్పటి పల్లెలు ఇప్పుడు పట్నాలయాయి; అవ్పటి పట్నాలు

కథానిక : సమాజం కీర? ఇప్పుడు నగరాలయాయి. ఈ నగరాలు, చుట్టువక్కలున్న పల్దెలెన్నిటినో పొట్టన పెట్టుకొని నానాటికీ వ్యాకోచం చెందుతున్నాయి. భిన్న భాషలవాళ్ళు; భిన్న పాంతాలవాచ్ళ, భిన్నమతాలవాళ్ళు, భిన్న సంస్కృృతులవాళ్ళు నగ రాల్లో పడుగు పేళలుగా అల్లుకొనిపోయి జీవిసున్నారు ఎవరి స్వత్వం ఎంత ఉన్నప్పటికీ పరస్పర [వభావాలు (వసరిస్తూనే ఉన్నాయి. ఈ(వభావాలు వివిధ దశల్లో వివిధ సాధనాలద్వారా పల్లెవల్లైకూ వ్యాపిస్తున్నాయి. రాక పోకల సదుపాయాలు, విద్యావినోద కార్య[కమ్మ పసారాలు, జెలివిజన్‌, చలన చితాలుః వివిధ సాంస్కృతిక కార్యకమాలు అందుకు తోడ్పడుతూ వస్తున్నాయి.

అందువల్ద, తెలుగు సంస్కృృతిసం్యవదాయాల పరిశీలనకు పూను కొన్నప్పుడు దేశకాల స్థితిగతులను వేటినీ మినహాయించడానికి వీలులేదు. తెలుగు జనజీవనంలో కలినిపోయినదంతా తెలుగువారిదేనని చెప్పకతప్పదు. దీన్ని అంతనూ (పతిబింబింపజేయడమే సమకాలిక రచయిత క ర్తవ్యం* తెలుగు జనజీవనంలో రచయిత ఏ ఒక్క- అంకాన్ని స్పృశించినా దాంట్లో తెలుగు సంస్కృతి సోళక మానదు. వైయక్తిక సామాజిక సంబంధాలూ, కుటుంబజీవనం, వృ త్తిఉద్యోగాలు మొదలై నవీ దాంట్లో అంతర్బూత మైనవే నన్నది పై చర్చకు సారాంశం. ఈ్మపకరణంలోని ఇతర విభాగాలు, ఆయా సాంస్కృృతికాంశాలను సోదాహరణంగా నిరూపిస్తాయి*

వేషభాషలు ఆహారవిహారాలు, [కీడావినోదాలు, పెళ్ళిళ్ళూ పేరం టాలూ, ముద్దుముచ్చట్టు, పండుగలూ పబ్బాలూ వావివరసలు, వృత్తి (పవృత్తులు, నడతా నమ్మకాలూ తెలుగు జాతీయతను వతిబింబించే సాంస్కృతికాంశాలు,

సీలమండలవరకు వేలాడేటట్లు పింజెలుపోసిన వంచెకట్టు (వైకిల్‌ కట్టు, గూడకట్టు దాని అవాంతర భేదాలు), ఆ పైన మోకాళ్ళనంటజూసే అంగీ, బుజంమీద ఉత్తరీయం, కాలికి ఆకుచెప్పులు_ తెలుగుకథల్లో తరచుగా

కీరిరి కథానిక కనిపించే మగవేషం. అయితే కాయకష్టం చేసేవాడు పంచె మోకాటిమీదికి ఎగడతాడు. ఉ తరీయంతో తలకు పాగా చుడతాడు (ఊదా॥ 'కరుణకుమార' ణి అానాన్‌. కథలు). ఊళ్ళో మోతుబరిదగ్గరినుంచి చేలో దమ్ముచేసే రైతుకూలి వరకు చేతో పొగాకు చుట్ట పట్టుకొని ఉంటాడు. వీటికి తోడు వెండి మొలతాడు ఉంటే ఆ అందం చెప్పనే అక్కరలేదు (కరుణకుమార “బిళ్ళల మొలతాడు”) అంతకు మించినది ఆడపడుచుల వేషం. నుదుట కాసంత బొట్టు, వెనక ట్‌

కుండంత కొవ్వు; ముందు ముత్యాల ముక్కర, చెవులకు రాళ్ళకమ్మలు, ఆ కింద కడియాలు, వేళ్ళకు మట్టెలు, కలనేత కోక, కోకకు గుండంచు, ఆ పైని గట్టికమ్మి-తెలుగుతనాన్ని తీర్చిదిద్దినట్టుండే వేషధారణ ఇది (ఉదా॥ బుద్ధవరపు నాగరాజు, యశోదా రెడ్డిగార్ల కథలు). వాటిలో మళ్ళీ అనేక రకాలున్నాయి.

రచయిత కథనంలో, ప్యాతల సంభాషణల్లో తెలుగు నుడికారం సౌంపుపెంపులు చూపే కథలు అనేకమున్నాయి (ఉదా! శ్రీపాద సుబ హ్మణ్యశాస్త్ర, మల్దాది రామకృష్ణశాస్త్రి, జమదగ్ని, రావూరు సత్యనారాయణ రావు, గోపీచంద్‌). రచయిత కథనంతోసవో పూ ర్రిగా [ప్రాంతీయ జానపద మాండలికాల్లో రాసిన కథలూ ఉన్నాయి (ఉదా! మా గోఖలే, తెన్నేటి స్తూం క. సభా, ఇరివెంటి కృష్ణమూర్తి సురమౌాళి, యశోదారెడ్డి, ప్యాతోచిత కాలోచిత, స్థలోచిత మాండలిక [పయోగాలకు తెలుగుకథలో కొదవలేదు,

ఉన్నవాడు పంచభవత్య పరమాన్నాలు తినవచ్చు; లేనివాడు కలినీశ్ళే ఉప్పువేసుకొని తాగుతూ ఉండవచ్చు. పెటేవాడు మరొక అయ

ట్‌ క్ట అయినప్పుడు నేతిమజ్జిగలు కాలవలూ కట్టించవచ్చు; రుచులు కోరుక్రుంటూ సుష్షుగా తిని తేన్చృనూ వచ్చు (ల్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యకాస్త్రి 'తాహతు మాలిన ర!

పరుగు", “జోడు”

చెడుగుడు, ఉప్పాట, కోతికొమ్మచ్చి, గిల్టిదండ, బొంగరాలు, చద

కథానిక : సమాజం శ్షీరీ9 రంగం, పేకాట అనేక కథల్లో కనిపిస్తాయి. వచ్చీసులు, దళావతారీ, వై కుంఠపా?, పులిజూదం, ఓమనగుంటలు, గవ్వలాట ఆడవాళ్ళ గుత్తకు తీసుకొన్న ఆటలు, భాగవతరామాయణాదుల పురాణకాలకేపాలుు స్త్రీల వినోదపు పాటలు తెలుగు వాతావరణంలో అంతర్భాగాలే. ఊర్మి ళాదేవిన్మిద సీతమ్మవారి వేవిళ్ళు, కుళలవకుచ్చల కథ మొదలై నవి పల్జెల్లో పైడుకుంటూ ఉండేవే. వయస్సునుబట్టి, సమయాన్ని బట్టి, సందర్భాన్ని బట్టి ఇలాటి ఆటలూ పౌటలూఎన్నో మనకు వినిపిస్తుంటాయి; కథల్లో కనిపిస్తుంటాయి. తెలుగువారి పెళ్ళిళ్ళు వినోదాలకూ, విలాసాలకూూ వైభోగాలకూ "ఆస్కారమిస్తాయి. బగ్న నిశ్చయందగ్గరనుంచి పిల్లను అత్తవారింటికి వం పేవరకు సాగేతంతుల్లో తెలుగు సంస్కృతి ఉట్టిపడుతుంది. పెళ్ళివారికి ఎదురుకోళ్ళు ఇవ్వడం, హపైనకంబిందెలు అందించడం, స్నాతకంనాడు “కాశీయాత్ర', వధూవరులకు “'నలుగులు పెట్టడం" గౌరీపూజ, పెళ్ళికూతురి బావగారికి “మరదలు మాడ' ఇవ్వడం, పెళ్ళికూతుర్ని బుట్టలో పెట్టి మంట పంలోకి (మేనమామ) తీసుకురావడం తెర అడ్డు పెట్టడం, పెళ్ళికొడుక్కు కాళ్ళుకడిగి సాలంకృత కన్యాదానం చెయ్యడం, “మా సీతమ్మ 'పెళ్ళికూతు రాయెనే...మా రామయ్య పెళ్ళికొడుకాయెనే !” అంటూ అదే సమయంలో సన్నాయివలకడం పెళ్ళితంతులో కొన్ని భొగాలు* అవిరేణిపూజ, వధూ వరులకు 'మధుపర్కాాల* బట్టలు కట్టబెట్టడం, ముహా ర్తసమయంలో నెత్తి మీద జీలక్నరా బెల్లమూ పెట్టడం, తాళి కట్టించడం, తలంటబాలు పోయించడం బుక్కాలు చల్దుకోడం, ఆరుంధతిని చూపించడం, ఊరేగింపు జరవడం, పిల్టవాడు అలకపోవడం, బంతులాట ఆడటం, అప్పగింతలు జరపడం ఇప్పటికీ జరుగుతూనే ఉంటాయి. కుటుంబ ఆచారాన్నిబట్టి, [ప్రాతీయమైన ఆలవాట్టనుబట్టి, వీటిలో వైవిధ్యం ఉంటూ ఉంటుంది* (మొక్కపాటి నరసింహళాస్త్రి 'మా బావమరిది పెళ్ళి, భమిడిపాటి కామేశ్వరరావు “తమ్ముడి "పెళ్ళికి తరలీ వెళ్ళడం”, ఇంద్రగంటి హనుమచ్చాన్రి “వివాహమంగళం",

శీర్రి0) కథానిక భ్రీపాద సుుబహ్మణ్యశాన్త్రి 'తాహతుమాలిన పరుగు”, బుద్ధవరపు నాగరాజు “పెళ్ళిలో”. ఇంట్లో శుభకార్యాలు జరిగినప్పుడూ, పండుగలూ వచ్చినప్పుడూ ము త్తయిదువల్ని పేరంటానికి పిల్చి కాళ్ళకు పసుపు రాసి, మెడకు గంధం పూసి, బొట్టు పెట్టి, పన్నీరు జల్లి పండు తాంబూలాలతో వాయనాలివ్వడం మనకు అలవాటు. కన్నెపిల్లలు మొదలు ముసలి అవ్వలవరకు చూపే ఇలాటి ముద్దుముచ్చట్టకు లోటే లేదు. బాంధవ్య సంబంధాన్నే కాదు 'స్నేహానుబంధాన్ని కైతం తరతరా లుగా నిలుపుకోడానికి తెలుగువాళ్ళు అనుసరి=చే పద్ధతి “వరసలు పెట్టి పిలుచు కోడం" అందులో కులమతభేదాలకు తావు లేదు. సమాజమంతా ఒకే కుటుంబమన్న భావన చిన్నవయస్సునుంచే పిల్లలకు అలవడుతుంది. వృత్తులకు సంబంధించిన ఆచారాలు కొన్ని (రావూరు సత్యనారా యణరావు “మధుపర్కాలు”, (పవృత్తులకు సంబంధించిన అలవాట్లు కొన్ని (వెంచాళా “భగవంతుని కథ”) తెలుగు కథకులు (గంథస్థం చేస్తూనే ఉన్నారు. కష్టసుఖాల్లో పరస్పరం పాలుపంచుకోడం, సర్వజనులూ సుఖళాంతు లతో జీవించాలని కోరుకోడం మానవాళి మనస్సులో ఏనాడో నాటుకొని ఉన్నాయి. వాటికి వాహ్యాచిహ్నాలుగా నిలిచినవాటిలో కొన్నిటిని తెలుగు వాళ్ళూ మరిచిపోలేదు. ఉదా॥ పెళ్ళిళ్ళలో “కట్నాలు చదివించడరి (వివాహవ్యయభారాన్ని సమాజసభ్యులందరూ వంచుకోడం), అన్నవస్త్ర ధనదానాలూ భూ గృహ హిరణ్యదానాలు మొ.వి. బతికున్న వాళ్ళకే కాదు_ చనిపోయినవాళ్ళకు ఉ త్తరగతులు [పా పించడంకోసం వారి పేరుమీద కూడా చేయడం, (శ్రాద్ధకర్మలు నిర్వర్తించడం (లేదా పొత్రర్ద ఇవ్వడం) జరుగు తూనే ఉన్నాయి. పనిమీద వెళ్ళేటప్పుడు శకునాలు చూసుకోడం, శుభ కార్యాలకు ముహూర్తాలు పెట్టుకోడం, కీడు సోకకుండా (చిన్న పిల్పలకు

కథానిక ; సమాజం శ్రీఫ “దిష్టితియ్యడం, పంటపొలాలకు 'సీతాయికుండ' ఆంటే “దిష్టికుండ '-కట్టడం,. ర్మాతిపూట అన్నంతినేటవ్పుడు ఎవరైనా తుమ్మితే నెత్తిమీద నీళ్ళు జల్లి “ఏ వూళ్ళో పుట్టావు ? నీ దేవుడి పేరు ఎమిటి"? అంటూ వళ్నలు వేసి సమాధానాలు చెప్పించడం, “తావీజులు కట్టడం, మంతం వెయ్యడం, ఒంటి కడియం వెయ్యడం, కోడిని బలిఇవ్వడం మొదలై నవాటితో) జ్యాగ త్రవడటం మనలో ఇప్పటికీ ఉన్నాయి.

పెన పేర్కాన్న మాదిరి సాంన్కృతికాంకాలన్నీ తెలుగు జన జీవనంలో అంతర్భాగాలే కాబట్టి సహజంగా అవి, తెలుగు కథానికా సాప్‌ త్యంలోనూ (పతిఫలిస్తున్నాయి. గురజాడ అప్పారావు మొదలుకొని ఈ నాట్‌ రచయితలవరకు అనేకులు కొడ్డోగొప్పో వాబిని (వదర్శించారు, కుటుంబ జీవనం

వయోఖేదాన్నిబట్టి మానవజీవనంలో నాలుతు దొళలున్నాయని గు ర్రించవచ్చు. బాల్యం, కౌమారం, యొవనం, వార్థకం. కుటుంబజీవనంలో ఉన్న దళలుకూడా ఈ నాలుగే, అయితే. ఇక్కడ వాటి [కమం వేరు. (వతి వ్యక్తికీ తనదైన కుటుంబం ఒకటి, వివాహానంతర మే ఏర్పడుతుంది. కాబట్టి కుటుంబజీవనమన్నది పైన పేర్కొన్న దళల్లో మూడోదానితోనే మొదలవుతుందని [గహించవచ్చు. “నాకు నువ్వూ నీకు నేనూ” అన్నట్టుగా మమైకి మయిపోయిన దంపతులకు మధుర వసంతం గడిచేసరికి కుటుంబంలో కొత్తమొలక మొలుస్తుంది. బిడ్డల బాల్యకౌమారదశలు చూస్తూ మురుస్తూ ఉంటారు తల్లిదం్శడులు, వాళ్ళు సంరక్షణలోనే తాదాత్మ్యం చెందుతారు. పిలలు గడికటి చదువుసంధ్యలు అలవరచుకొంటూ పెరిగేనాటికి ఆ దంవతు లకు “నడివయస్సు వస్తుంది, పిల్లల ముద్దుముచ్చట్టు తీరుస్తూ వాళ్ళనొక ఇంటివాళ్ళనుచేసి బాధ్యతలు... తీర్చుకొనేనరికి. వార్థకం ,వవేకిస్తది. అప్పుడిక దంపతులకు కావలసింది వ్మికాంతి. బరువుబాధ్యతలన్నీ పిల్చల మీద పెట్టి సాధ్యమైనంత వరకు షేక్షకుల్లాగే జీవితం గడుపుతారు. ఐహిక

కథానిక స్తిర చింతలు తగ్గించుకొని “రామా, కృష్ణా' అనుకొంటూ కూర్చున్నప్పుడు పారమార్థిక దృష్టి పబలుతుంది; ఆధ్యాత్మిక చింతన అలవడుతుంది. జీవిత నాటకంలో చరమాంకంకోసం ఎదురుచూస్తూ ఉంటారు. ఏ క్షణానో కన్ను మమూస్తారు? తెరవాలిపోతుంది. ఈ కమం సాధారణంగా వతి ఒక్కరి జీవితంలోనూ ఏదో ఒక స్థాయిలో అనుభవంలోకి వచ్చేదే. మానవజీవనంలో వయోభేదాలనుబట్టి వివిధ ధర్మాలు నిర్వహించడం కోసం భారతీయులు అనుసరించేవి నాలుగు ఆశ్రమాలు : (బహ్మచర్యం, గార్హస్థ్యం, వాన్మపన్థం, సన్న్యాసం. జీవితపరమార్దాన్ని ఆదిలోనే అవగతం చెసుకౌనిె ధర్మార్థకామమోవాలు సాధించడానికి అనువైన విద్యను అలవరచు కొంటూ సదాచారసద్వ ర్రనలను ఒక శిత్మణగా పాటించే దశ (బహ్మచర్యం. విద్యాభ్యాసం పూర్తయి స్నాతకోత్సవం ముగిసిన తరవాత యువకుడు అడుగు పెళ్టేది గృహస్థాశ్రమంలో. “ధర్మేచ, అర్థేచ, కామేచ_నాతి చరితవ్యమ్‌” అన్న సూచనకు, “నాతి చరామి అన్న [ప్రమాణం ఏనాడు చేశాడో, ఆనాటినుంచి అతని జీవితం సహధర్మచారిణితోనే ముడివడి ఉంటుంది. “పాయంపు (పొద్దు వాలుతున్నదన్న సంగతి (గహించగానే ఒక్కొాక్కడు వాన్నపస్థం (కనీసం అలాటిది) స్వీకరిసాడు. అది కూడా గడిచిన తరవాత సన్న్యాసా శమం స్వీకరించనూ వచ్చు, ఇది (ప్రాచీన సం్యపదాయం. కాలవరిణామంలో ఈ సం వదాయంలో మార్పులు వచ్చాయి. వూర్మూరోంగోం : కుటుంబ జీవనానికి తొలిమెట్టు వివాహం. దానికి దారిత్రీన్సే [పయత్నాలు, వాటిలో సాఫల్యవై ఫల్యాలు, ఆకానిరాళలు మొద లైనవన్నీ కలిసి కుటుంబజీవనాసక్తి పూర్వరంగంగా . లెక్కుకు వస్తాయి. దీన్ని ఆధారంచేసుకొని రాసిన కథలే అత్యధికంగా ఉన్నట్లు అనిపిసుంది. ఒక్కొక గా కథ నామికానాయకులు అష్టకష్టాలకు గురిఅయి, చివరిక్తి కలునుకొని వై భవంగా పెళ్ళిచేసుకొని, హాయిగా ఉన్నారని చెప్పడంతో సుంది. లకు ఇందులో ఆకర్షణ ఉండడం

98 కథానిక వలీంతలు తగ్గించుకొని “రామా, కృష్ణా! అనుకొంటూ కూర్చున వుడు పారమార్థిక దృష్టి పబలుకుంది; ఆధ్యాత్మిక చ్రింత్రన అలవడుతుంది" జీవిత్‌ నాటకంలో చరమాంకంకోసం ఎదురుచూస్తూ ఉంటారు. ఏ షణినో కన్ను మూస్తారు; తెరవాలిపోతుంది. ఈ [కమం స్రాధ్ధారణంగా (వతి పీరా జీవితంలోనూ వదో ఒక స్థాయిలో అనుభవంలోకి వచ్చేదే. మానవజీవనంలో వయోభేదాలనుబట్టి వివిధ ధర్మాలు నిర్వపాంచడం కోసం భారతీయులు అనుసరించేవి నాలుగు ఆగ్రామూలు : (బహ్మచర$ం: గార్హస్థ్యం, వానప్రస్థం, సన్న్యాసం, జీవితపరమార్జాన్ని అదిలోనే అవగతం చేసుకొని ధర్మార్థకామమోఇాలు సాధించడానికి అనువె న విద్యను అలవరచు కొంటూ సదాచారసద్వ రనలను ఒక శికణగా హిటించే దళ [బహ్మచర్యం. విద్యాభ్యాసం పూర్తయి స్నాతకోత్సవం ముగిసిన తరవాత యువకుడు అడుగు పెపేది గృహస్తాశమంలో, ' కామేచ-నాతి చరితవ్యమ్‌' అన్నీసూటనకు, “నాత్తి క ఏనాడు చేశాడో ఆనాటినుంచి అతని జీవితం సహదర్యదారిణితోనే ముడివడి ఉంటుంది. “పాయంపు (పొద్దు వాలుతున్నదన్న సంగతి (గహించగానే ఒక్కొక్కడు బాన్మపస్థం (కనీసం అలాటిది) స్వికరిసాడు. అది కూడా గడిచిన తరవాత సన్న్యాస్నాశమం స్వీకరించనూ వచ్చు. ఇది (ప్రాచీన సం్యపదాయం. కాలపరిణామంలో ఈ సం్రపదాయంలో మార్పులు వచ్చాయి. న... కుటుంబ జీవనానికి తొలిమెట్టు వివాహం దానికి “లె నవన్నీక వాటిలా సౌవల్యవై ఫర్యాలు, ఆకానిరాళడ్య ముద సిన కథలే అత్యధికంగా ఉన్నట్టు అనిపిస్తుంది, ఒక్కొక్క కథ్మ నాయికానాయకులు అష్షకషాలకు గురిఅయిః చివరికి కలుసుకొని వైభవంగా పెళ్ళిచేసుకొన్ని పొయిగా ఉన్నారని చెప్పడంతో మగస్తుంది. ఇది జానపద కథాసం[పదాయం. ఇప్పటి కథల్లోనూ కొంత ఇది కనిపిస్తుంది, యువతీయువకులకు ఇందులో ఆకర్షణ ఉండడం

కథానిక ; సమాజం శ్ర 9తి వల్లనే ఈ మాదిరి కథలకు [పాచుర్యం లభిస్తున్నదని చెప్పవచ్చు. జీవితంలో వివాహానికి [పాముఖ్యమున్నమాట నిజమే; కాని తుదిమెట్టు మా తం కాదు.. దీన్ని _గహించిన రచముతలు వివాహానంతర జీవితాన్నికూడా చితించ డానికి పూనుకొన్నారు. అబిునప్పటికి దానికి పూర్వరంగంళలో ఎదురయ్యే సమస్యలు (పతి కుటుంవానికీి అనుభవవేద్యమైనవే కాబట్టి కథానికాసాపా త్యంలో వాటికికూడా స్తానం ఉంది*

సాధారణంగా, ఆడపిల్లలకు యు క్రవయస్సు వచ్చేసరికి, ఏడో ఒక సంబంధం కుదిరి మూడు ముళ్ళూ వడేవరకు పెద్దవాళ్ళకు న్మిదపట్టదు. పొద్దుగూకులా దాన్నిగురిఐచే ముచ్చటించుకుంటూ ఉంటారు. “దగ్గరి సంబంధాలు" ఉంటే సరేసరి, లేకపోతే 'చెవ్వులు అరిగేటట్టు తిరిగి” సంబం ధాలు గాలిస్తారు గ్యోతాలు వాకబుచేస్తారు;ు ఏ 'రేటి పలుకుతారో నిరుకు- చేసుకుంటారు. కొంచెం అటూఇటూగా తూగగలమనుకుం టే, పెళ్ళిచూపులు ఏర్పాటుచేస్తారు. అబ్బామికి అమ్మాయి నచ్చాలి--అమ్మాయికి అబ్బాయీ నచ్చాలి. ఈడూ జోడూ కుదరాలి. ఆ స్తీ అంతస్తూ ఉండాలి. చదువూ ఉద్యోగమూ కావాలి. సంగీతంరావాలి; కుట్టూ అల్లికలూ తెలిసి ఉండాలి. జాతకాలు సరిపోవాలి. వాటి తరవాత కట్నకానుకలూ, ఆడపడుచు లాంఛనాలూ, అత్తగారి లాంఛనాలూ, అప్పగింతల బట్టలూ, చీరసారెలూ అన్నీ తృప్తిగా కుదరాలి. ఇదొక వరమవదసోపానపటం, ఏ ఒక్క గడిలోనూ పామునోట పడకుండా ఉంకే, ఇక అప్పుడూ పెళ్ళి, పీటిలో ఏ నిచ్చెనమెట్టు బెసిగినా _వయత్నమంతా నివృలమవుతుంది;ి యువతీ యువకుల్లో నిరాకానిస్పృహలు 'సెరుగుతాయి. ఆడపిల్టతర్మడి సంగతి సకేసరి.'“గుండెలమీది కుంపటి" రగులుతూనే ఉంటుంది. సంబంధం కుదరడం మాట దేవుడెరుగు-చదువై నా కొనసాగిస్తే ఏదో ఒక ఉద్యోగం చూసుకోవచ్చునని తృ ప్తిపడతారు కొందరు. చదువు ముగించి ఉద్యోగంలో వడగానే రొటీన్‌లో పడిపోతారు. ఏవో నాలుగురాళ్ళు వస్తాయి; కాలషేప మయిపోతుంది. అమ్మాయి సంపాదనలో సౌంత ఖర్చులకు కొంత హోయినా

శ్రీఫీడీ కథానిక తక్కినదైనా ఇంటికి ఆసరా అవుతుంటుంది. దానివల్ల కట్నండబ్బు కూడ బెట్టేవాళ్ళూ ఉంటారు; పెళ్ళివాయిదావే సేవాళ్ళూ ఉంటారు. ఆయినా ఏ వయస్సులో తీరవలసిన ముద్దుముచ్చట్టు ఆ వయస్సులో తీరకపోతే తల్లి దం్మడులకు దిగులుగానే ఉంటుంది. అడపిల్లలకూ వెలితిగానే ఉంటుంది. ఈ దశలో కొత్త పరిచయాలు, కొత్ర స్నేహాలు ప్రేమలు పుట్టుకొచ్చే ఆవ కాశంకూడా ఉంటుంది. అవి పెళ్ళికి దారితియ్యడం లేదా “థిల్‌ 'గ్గాన్సే మిగిలి పోవడం లేదా మానసిక, శారీరక ఆరోగ్యాలు చెడగొట్టడం అన్నదివేరే విషయం. భవిష్యత్‌ జీవితానికది పూలబాట అయినా కావచ్చు, ముండ్లదారి అయినా కావచ్చు, సహాధ్యాయిత, సహోద్యోగిత, బాంధవ్యం, స్నేహం, ఇరుగుపొరుగు సంబంధాలు, సంగీతసాహిత్యాదుల్లో సమానమైన అభిరుచులు మొదలైన వాటిలో ఏ ఒక్కటిగాని, ఆందంగాని, చదువు సంస్కారాలుగాని యువతీ యువకుల్లో పరస్పరాకర్షణలకు అవకాశ మిస్తాయి. హృద యాలు స్పందిస్తాయి. ేమలు ఆంకురిస్తాయి. ఒకరినొకరు చూపులతో ఆరాధించుకుంటారు; మాటలతో మంతించుకుంటారు. ముచ్చట్టతో ముర్ధులవుతారు. సినిమాలకూ షికార్టకూ వెళ్లారు. మనస్సులు కలబోసుకుంటారు, “నువ్వంటేనే నాకిష్టం; కాదంటే బతకడం కష్టం” అని చెప్పేసుకుంటారు; వాగ్దానాలు చేసేసు కుంటారు. అయితే, చేసుకున్న వాగ్దానాలు చెల్లేవరకు ఏం జరుగుతుందో చెప్పలేం, మధ్యలో అనేకమైన అవాంతరాలు వస్తాయి. పెద్దవాళ్ళకు తెలిస్తే (ప్రమాదం రావచ్చు. కులం, మతం, డబ్బు, పహోదా.-ఏదైనా అడ్డురావచ్చు. లేదా (పేయస్నీప్రియల్లో ఏ ఒక్కరికైనా |కమంగా మోజు తగ్గిపోవచ్చు; [పేమ కరిగిపోవచ్చు, లేదా నలుగురి నోళ్ళలో పడి రచ్చ జరగవచ్చు. హెచ్చరికలు, [పహరణాల వరకు సాగవచ్చు. ఈ (పమాదా లేవీ జరక్కపోయినా, ఆకర్షణలు న్మిగహించుకో లేక రహస్యసంబంధాలు ఏర్పరచుకొంటారు కొందరు, అ రహస్యాలు బయల్పడితే [వమాదంకాబట్టీ త్వరగానే మనస్సు మళ్ళించుకుంటారు, లేదా జీవితం భగ్నంచేసుకుంటారు.

కథానిక : సమాజం 496 చి త్రశుద్ధి, గుండెనిబ్బరం కలవాళ్ళు కడకంటా ఒక్కమాట మీద నిలబడి వివాహం చేసుకుంటారు; అయితే ఈ నాడు మనం వినే | పేమవృత్తాంతాల్లో ఈ స్థితి వరకు కొనసాగేవి మ్మాతం చాల తక్కువ అనే చెప్పాలి. కాబట్టి తెలుగు సమాజంలో జరిగే వివాహాల్లో అత్యధికభాగం, పెద్దలు కుదిర్చినవే ననడంలో ఆతిశయో క్రి లేదు"

పెన పేర్కొన్న మాదిరిగా వివాహానికి పూర్వరంగంలో అనుభూత మయ్యే అంళాలు అనేకం, తెలుగు కథానికాసాహిత్యంలో (పతిఫలిస్తాయి. వాటి నిక్కడ దిజ్మాతంగా (వదర్శించడం జరుగుతుంది.

అల్హుళ్ళను వెతకడంలో ఆడపిల్లల తండులు వడే బాధలు అలవి కానివి (మధురాంతకం రాజారాం 'ఎదురుగాలి"). కట్నమిచ్చి పెళ్ళి అయినా చెయ్యాలి; కోరినంత చదువన్నా చెప్పించాలి. లేకపోతే మంచిగుణాలన్నీ ఆకలిపొట్టలో ఆహుతై పోతాయి. (బలివాడ కాంతారావు "పాడు లోకం, ఫైడు మనుషులు”). సిరిగల మారాజు కొండమీద కోతినైనా కొని తెస్తాడు. కాని లేనివాడు లేనట్టే గడపడానికి కుదరదు, తల తాకట్టుపెట్టి అయినా అవసరానికి ఖర్చు పెట్టాలి. దాంతో అతడు, నిండా మునుగుతాడో, ఎప్పటి కయినా గట్టెక్కుతాడో ఆ భగవంతుడికే ఎరుక ! నిజానికి “డబ్బుండటం లేకపోవటం కాదు" ఈ పెళ్ళిళ్ళలో సమస్య, మనుషులు. ..”' (వి. రాజా రామమోహనరావు 'రెండు చోట్టా ఒకే గాలి").

కట్నండబ్బు పదిహేనువేలూ ముహూర్తానికి ముందే ఇవ్వలేదని పీటలమీంచి లేచిపోతాడు ఒక పెళ్ళికొడుకు, ఆడ పేళ్ళివారికది తలవంపులు తెచ్చే సంఘటన, పెగా వారిది రాచకొలం. పెళ్ళికూతురి మేనమామకు పటుదల పెరుగుతుంది. పౌరుషం పరవళ్ళు తొక్కుతుంది పీటలమీది నుంచి లేచిన పెళ్ళికొడుకును అక్కడే న్మిగహించి బలవంతాన అతనిచేత పుస్తె కట్టించడానికి పూనుకోగా, కూర్చున్న పెళ్ళికూతురు చటుక్కున లేచి నిలబడుతుంది వెశ్ళేవాళ్ళను వళ్ళనివ్వండి-ఇదే ముహూర్తానికి శంకరం

శీ9ి6 కథానిక (బావ)చేత పుస్తె కట్టించుకు:టానంటుంది (పూసపాటి కృష్ణంరాజు 'రెండు బంట్లు పోయాము) మరో కథలో-లగ్నం నిశ్చయమైంది. మగపెళ్ళివారు తరలి వచ్చారు. ఇక పెళ్ళి జరగడమే తరవాయి. ఇంతలో మగ పెళ్ళివార్రిక్రాక్ష కొత విషయం తెలిసి.ది, పెళ్ళికూతురి తం.డి కొంతకాలం పూటక్తూట్రిల్ర నడిపొడని. అది సం్మవదాయ విరుద్ధమట వాళ్ళకు ! దానిమీద రచ్చ జరిగింది. అవ్పుడు రంగ౭లోకి వచ్చి=ది పెళ్ళికూతురు. నేరుగా వరుడివై పు త్రగ్న “నడు నడు, నీ చదువు. నీ స. వదాయము, నీ నాగరికత--యివన్నీ పది వేలిచ్చి రేవీపాటిక మార్కెట్లో కతొనగలను,”' అంటుంది ధైర్యంగా (కొనకళ్ళ వెంకటరత్నం “సం్యపదాయ.”). అయితే, తెగువ చూ పే సాహసంకాని, అవకాళంకాని ఆడపిలల్రో వో అందరికీ ఉండదు; ఆడపిల్లను కన్న తల్లిదండుల్లోనూ అందరికీ ఉండదు. అందువల్ల లౌక్యంగా వ్యవహరించవలసివస్తుంది. “అల్టుడా, అని పిలిస్తే అటు వంగిన గడ్డిపరక కూడా నిక్కినీలుగుతుంది' అని వాడుక, అందువబ్ద డబ్బుఖర్చు లేకుండా అమ్మాయికి పెళ్ళి కావాలనుకునే గడుసువాళ్ళు, ఒక మంచి అబ్బాయితో (పేమవ్యవహారం సాగంచడానికి అవకాశమిస్తార్త, ఇద్దరికీ ఆకర్షణలు బలమయ్యేదాకా చూసీచూడనట్టు ఊరుకొని, చివరికి (శ్రుతి మించే సమయానికి చురుకుగా పనిచేసి మూడు ముళ్ళూ వేయించేస్తార ( భమిడిపాటి జగన్నాథరావు “లౌక్యుడు* ). అయితే అందరికి ఆంత లౌక్యంగా నిర్వహించే నేర్చు ఉండదు. ఉద్దేశం ఒకటే అయినా నిర్వహణ వద్ధతుల్లో తేడాలు ఉంటాయి. అబ్బాయికీ అమ్మాయికీ చనువు ఏర్పడేవరక్స ఎవరికీ బాధలేదు, కాని ఆ చనువు ఆంతటితో ఆగదు. రోడ్డు కెక్కిస్తుంది. సినిమాలకూ షికార్లకూ తీసుకు వెళ్తుంది, ఏకాంత [వదేశాలకు తోవ చూపిస్తుంది. రహస్య సంబంధాలను ఏర్పరుస్తుంది. రహస్యం బట్టబయలయ్యే సమయంలో నయానా భయానా చెబితే ఏ పిల్లవాడయినా మె త్తబడ వచ్చు. కాని అందరూ అంతటి అమాయకులు కారు. అమ్మాయిని

కథానిక ; సమా౬ కీఫ్‌? మచ్చికచేస్తి విచ్చలవిడిగా తిరగనివ్వడ *, తనను వలవేసి పట్టడాని కేనన్న విషయం అబ్బాయి గ్రహించక పోడు. ఆమితే, ఆ విధంగా వలవేసే త్రి దం్యడులకొక గుణపాఠం నేర్పడానికి, తన వైఖరి మారుస్తాడు. అమ్మాయికి నెలతప్పిన తరవాత, నేను చేసుకోను పొమ్మంటాడు. అప్పుడామె నతి ఏమికాదు ? ఇందులో తప్పు ఎవరిది? తప్పు ఎవరిదైనా ఈ పద్ధతి మ్మాతం హేయమైనది. అది చెప్పడానికే, ఆ అమ్మాయిని మొదట నిరాకరించినప్ప టికీ తరవాత, ఆమెను పెళ్ళిచేసుకోడానికి అభ్యంతరంలేదని ఊత్తరం రాస్తాడు అద్బాయి (డి. కొమేశ్యరి “వల")

బతుకుతెరువు చూసుకోవలసిన (వతి వ్యక్తికీ వృత్తివరమైన శిక్షణ అయినా ఉండాలి; ఉద్యోగసాధకమైన విద్య అయినా ఉండాలి. ఆ విద్యకు కొంత పెట్టుబడి పెట్టాలి. ఆ పెట్టుబడికి కావలసిన డబ్బు సమకూర్చుకొనే మార్గాల్లో పెళ్ళివపయత్నం ఒకటి. అబ్బాయి చదువుకు అమ్మాయి తండి పెట్టుబడి పెట్టే షరతుమీద పెళ్ళిసంబంధం కుదుర్చుకుంటారు. అమ్మాయి తం్యడికి దీంట్లో కొంత 'రిన్క్‌' ఉంటుందన్నది. నిజమే కాని, మరొక సౌకర్యం కూడా ఉంటుంది. కట్నం పేరు చెప్పి డబ్బంతా ఒక్కసారే గుమ్మరించనక్క_రలేదు. వాయిదాల పద్ధతిలో అల్డుణ్ధి కొనుగోలు చేసుకో వచ్చు]. ఈ ఒప్పందం అమలువరిచిన తరవాత అబ్బాయి మనస్పయినా, అమ్మాయి మనస్పయినా మారితే మట్టుకు చిక (కనక్‌వదాని “అద్దానికి అటూ ఇటూ). కేవలం మనస్సు మారడమే కాదు ఇలా డబ్బు పెట్టుబడి పెట్టిన (కాబోయే మామగారిమీదా, ఆ డబ్బు తీసుకున్న తల్చిమీదా ఒకొక్క యువకుడికి కోపం వస్తుంది; నిరసన ఏర్పడుతుంది, (కళ్యాణసుందరీ జగన్నాథ్‌ “అసురసంధ్య.

ముందే కట్నం ఇచ్చి కొనుక్కోడం, వాయిదాల వద్దతిలో కొనుగోలు చెయ్యడం, ఆస్తి ఎరపెట్టి ఇల్లరికం ఉంచుకోడం కొందరి పద్ధతులైతే, తమ పలుకుబడితో అబ్బాయికి ఉద్యోగం ఇప్పించి పిల్లను కట్టబెట్టడం

[42]

శీ96 కథానిక మరికొందరి పద్ధతి (కొడవటిగంటి కుటుంబరావు “యావజ్జీవ శిక్ష). ఒక లక్షాధికారి ఉంటాడు. ఎంత కట్నమయినా ఇచ్చి అమ్మాయికి పెళ్ళిెచెయ్య గలవాడే. కాని అలా చెయ్యడు. అబ్బాయీ అమ్మాయీ (యేమించుకో డానికి అవకాశం ఇసాడు. ఆబ్బాయి గుణగణాలు, శ క్రిసామర్థ్యాలు, (ప్రవర్తన ఒక పక్క కనిపెడుతూనే ఉంటాడు. తన ఆ స్తిలో చిల్లిగవ్వ ఇవ్వకపోయినా--ఆ అబ్బాయి, తన కాళ్ళమీద తాను నిలబడగలనన్న స్థితికి వచ్చేవరకు వాళ్ళ పెళ్ళికి ఆమోదం తెలపడు (భమిడిపాటి రామగోపాలం "నాన్న కిష్టంలేదు”. సంవన్నుల విషయంలోను, మధ్యతరగతివాళ్ళ విషయంలోను మ్మాతమే కాదు, నిప్పచ్చరంగా బతికే నిరుపేదల విషయంలో కూడా పెళ్ళిసంబంధం ఆర్థికాంశంతో ముడిపడి ఉంటుంది. ఒక కథలో, “ఎర ఒక కుషస్టురోగి కూతురు, దానికి వయస్సు వచ్చింది. పెళ్ళి కావాలి, ఆ పరిస్థితిలో ఎవణ్ణి చేసుకోవాలన్నది పశ్న. మూడు పిడికిళ్ళు గింజలు ముష్టిలో దొరికితే ఆ పొద్దు చావకుండా బతకవచ్చునన్నది ముష్టివాళ్ళ ఆర్థిక రహస్యం. “కళ్ళులేని కటోదు'లమీద కలిమిగల తల్టులు కరతి చూపిస్తారు. మూడు పిడికిశ్ళే కాదు, మూడు దో సెళ్ళూ గింజలు రాలతాయి. కాబట్టి “ముష్టిగుంట'లంతా వెతికి వెతికి గుడ్డివాళ్ళనే పెళ్ళాడాలన్నది వాళ్ళ నీద్ధాంతం (చాసో “ఎంపు)), మరో కథలో, ముసలితం డికి గంటి కావాలి, మందు కావాలి. వికలాంగురాలై న ముష్టిపడుచు వాటిని సమకూర్చి పెట్టాలి. అందుకు అనుకూలించేవాళ్ణే చేబట్టాలి (వి. రాజారామమోహనరావు “తను, 'పేదరికంవల్ట బతుకు బండలై నా సహించగలవాళ్ళు అనేకులున్నార్వ, కాని మనస్సు ముక్కలయితే. బతుకు దుర్భరమవుతుంది. ఒక కథలో, ఒక వడుచువాడున్నాడు. ఒక అమ్మాయిని (కేమించాడు. పెళ్ళి చేసు కుందామని ఆళపడ్డాడు, కాని అతని పేదరికం దానికి అడ్డువచ్చింది. (శార్వరి '“కోకిలారవ్య భాంతి"). మరో కథలో, మరో శేదవాడున్నాడు.

జథానిక ; నమాజం శ్వర ఆతను ఎవరినీ (కేమించలేదు; మనస్సు ముక్కలు చేసుకోనూ లేదు. అతనికి కావలసింది డబ్బు. వెయ్యి రూపాయల కట్నం ముట్టజెబుళామన్నారు, సెకిలు కొని ఇస్తామన్నారు-ఒకరు. వగలు చూస్తే రాత్రి కలలోకి వచ్చే టంత అనాకారిఆ అమ్మాయి అయినా పెళ్ళిచేసుకున్నాడు(బాసో'ఏకరువు).

పెళ్ళిముచ్చట మనస్సులో మెదలగానే సాధారణంగా, 'పెద్దవాడయినా పడుచువాడై నా కోరుకౌనేవి రెండున్నాయి--అమ్మాయి నదరగా ఉండాలి; వెంట వీలయినంత 'మూటి' తేవాలి. ఆందుకు తగ్గ ఆమ్మాయి స్నేహితుడి కూతురే అయితే తన కోడలుగా చేసుకోవాలన్న [(వయత్నానికితిరుగు ఉండదు. అయితే తన మనస్సులో మాట బయట పెట్టకుండా, ముందుగా ఆ అమ్మాయి బయటికి పోకుండా చూడటమే గడుసు కనకయ్యలకు కావలసింది కొడవటిగంటి కుటుంబరావు ' పెళ్లిచెయ్యకుండా చూడు),

తమ పెళ్ళికి తల్లిదం్యడూలు పడే అవస్థలు చూసి బాధపడకుండా ఉండలేరు కన్యలు, తమ ఆళలు, తమ ఊహలు మనస్సులోనే అణిచిపెట్ట “కుంటారు. కాని కొందరు సిసిందదీలూ ఉంటారు. “ఎవడో ఒకణ్ణి చూసి 'పెళ్ళిచేసెయ్యి నాన్నా! అంటుంది ఒక్కొక్క వర్ధని (కొడవటిగంటి కుటుంబరావు “చెడిపోయిన మనిషి '). శుభలేఖ చేతికిచ్చి “రేపు ఎనిమిది గంటలకోసారి మీరు కబ్బుదాకా రావాలి. ఆక్కడే మా పళ్ల అంటూ స్వయంగానే ఆహ్వానిస్తుంది (కుటుంబరావుగారి మరో కాంతం.

ఎవడో ఒక 'తలమాసినవాణ్ణి' చూసి ఇంటికి తోలుకు రావడం, అమ్మాయిని “గంగిరెద్దులా ముస్తాబు చేయించి చూపించడం పాతకాలపు *పెళ్ళిచూపు'ల పద్ధతి, అ అబ్బామికి అమ్మాయి నచ్చుబాటయి, కట్న కానుకలు కుదిరితే ఇక ముహూర్తం పెట్టడమే తరవాయి. కొని, రోజులు మారడంతో పెళ్ళిచూపుల్లో? కూడా కొ త్తవద్ధతులు వచ్చాయి. అమ్మాయీ అబ్బాయీ ఒకరికొకరు చూపుల్లో నచ్చడం చాలదు; మనస్సులు తరిచి చూసుకోవాలి. ముఖాముఖి చర్చలు జరుపుకోవాలి. ఒకరి అభ్మిపాయాలు

500 కథానిక ఒకరికి స్పష్టంగా తెలియాలి. కాబట్టి కాబోయే. పెళ్ళికూతురు విజయ, కాబోయే పెళ్ళికొడుకు శ్రీనివాస్‌, కుటుంబ నియంతణతో సహా, అన్ని విషయాలూ చర్చించుకున్నమీద టే పెళ్ళికి అంగీకారం తెలుపుతారు (ముష్పాళ రంగనాయకమ్మ “విజయ. స్వయంవరణంలో ఇది అధునాతన పద్ధతి అని నిరూపిస్తారు- హైమవతి, సూర్యనారాయణ | కొడవటిగంటి కుటుంబ రావు 'కొ త్తపద్ధతులు”). తారుణ్యం మొగ్గదొడిగిన తొలినాళ్ళలో ఒక రెడ్డివడుచు, మరొక్ష వడుచువాడు ఒకరి గుండెలో ఒకరు గూడుకట్టుకొౌంటారు. కాని మనస్సులో మాట పెదవి విప్పి పలకలేని మూగ పేమికులు. ఇంతలో, అమ్మాయికి వేరొక చోట మనువు ఖాయమవుతుంది. ముహూర్తానికి కొన్ని రోజుల ముందు, అమ్మాయిని “పెళ్ళికూతురును చేస్తారు, పుట్టింటివారే కాదు, దగ్గర బంధు వులుకూడా ఆమెను తమ ఊళ్ళకు తీసుకువెళ్ళి పెళ్ళికూతుర్ని చేసి పంపడం. రెడ్డకుటుంబాల్లో ఒక ఆచారం, ఆ సందర్భంగా పినతల్లిగారి ఊరు వెళ్ళి వస్తూ ఉండగా రాయవరం కాలవ, వరదతో హోటెత్తి ఉండగా, ఆ అమ్మాయి కాలవ దాటుతూ ఉండగా జతగాడు కంటబడ్డాడు. ఆమె కళవళ పడింది. కాలు జారి కాలవలో వడింది. అది ఆ జతగాడు చూశాడు. ఆమెను కాపాడాలని తానూ కాలవలోకి ఉరికాడు. కాని [పవాహవేగ్వ అలవిగానిదైంది. కాని ఆమె చేతిని అందుకోగలిగాడు. ఆ పరిస్సిత్రిలో ఆమెను ఒడ్డుకెక్కించేది కల్ప అని రూఢి అయింది. ఒకరినొకరు శై సవేను కొన్నారు. వరదవాలులో కొట్టుకొనిపోయారు. వివాహం వాళ్ళను. వేరు చెయ్యబోతే. మరణం వాళ్ళను ఒక్కచోటిక్షే చేర్చింది (శ్రీపాద స్కుబహ్మణ్య శాస్ర “ఇరువురమొక్కచోటికే పోదము”). ఆసురాగం పెంచుకొన్న బావామరదళ్ళు శంకరన్‌, కుమారి, క్రేజా [ప్రాంతం కొట్టకొన తీరంలో వాళ్ళ నివాసం, సమ్ముదంలో వ్రకు పోయి చేవలు పట్టి తేవడం శంకరన్‌ కులవృత్తి, పోటెత్రిన కడలి కడుపులో

'కథానిక ఏ సమాజం 501 దండిగా వేట దొరుకుతుందని ఆళవడ్డారు కొందరు పడుచువాళ్ళు. సము[దా నికి ఎదురెక్కి. వెళ్ళాయి, వాళ్ళు పడవలు, అవి సంజవేళకు తిరిగి రావాలి. కాని రాలేదు. చీకటి కమ్ముకొని వస్తోంది. ఒడ్డున నిలిచినవాళ్ళుంతా కళ్ళలో వత్తులు వేసుకొని ఎదురుచూస్తున్నారు. తుఫాను బీభత్సంలోంచి బయటపడి, పడవలు చివరికి తీరానికి చేరుకున్నాయి-=కొని చేరనిదల్డా శంకరన్‌ బావ వడవ ఒక్కటే. దానికోసమే ఎదురుతెన్నులు చూసింది కుమారి_కాదు, అలా చూస్తూనే ఉండిపోయింది, ముదివగ్గుగా కన్నుమూసే వరకు (సురవరం (వతాపరెడ్డి “నిరీక్షణ. మానవజీవితానికి (పేమ ఒక పెన్నిధి అన్నది కాదనలేం. [పేమ వృత్తాంతాలనేకం విషాదాంతాలుగా పరిణమించి ఉండవచ్చు. కాని దాన్ని పదిలపరచుకొని బతుకు పండించుకొన్న ఉదంతాలూ కొన్ని ఉన్నాయి. ఇద్దరు వడుచువాళ్ళమధ్య స్నేహం ఉద్భవించి, అది _పేమగా రూపుగట్టి పెళ్ళికి దారితీస్తే ఆ జంటకిక కావలసిందేముంది ? వాళ్ళ జీవితాల్లో అంత కంటె మాధుర్య మేముంటుంది ? (3. రామలక్ష్మి “పార్వతి-కృష్ణమూ ర) అందం. ఆరోగ్యం. చదువు, సంపత్తి చాలామందికి ఉండవచ్చు. ఇవి ఉన్న యువతీయువకుల గుండెల్లో [పేమ ఇగురొ త్తవచ్చు. అది వివావానికి దారి తీయవచ్చు. ఇలా వివాహం చేసుకొన్న ఒక వడుచు జంట, మొదటి ర్యాతి..గదిలో కలుసుకొన్న ప్పుడు._అమ్మాయి అతని కాళ్ళ మీద వాలుతుంది. అతని చేతికొక చీటీ ఇచ్చి మన్నించమని సంజ్ఞ చేస్తుంది. ఆ బీటీలో ఉన్నదేమిటి * '“క్షమించండి-నేను మూగదాన్ని' అన్న వాక్యం, అది చూసి ఆ అబ్బాయి కళవళపడలేదు, అమ్మాయిని కాలదన్న లేదుః మూగదాన్ని కట్టబెట్టిన ఐదుకు పెళ్ళి పెద్దలను తిట్టిపొయ్య లేదు. వల్లే త్తి వలకనే లేదు. చిన్నగా చిరునవ్వు నవ్వాడు. ఆ అమ్మాయిని కను మీద తాను మరో వాక్యం రాళాడు-.“నేనూ భట? ధూత్తుకున్నాడు (సింగరాజు లింగమూర్తి “వ (న్హల్సుం పేర ణ్యోలు న

508 కథానిక ఇద్దరు స్నేహితులున్నారు. ఒకడు కవి, మరొకడు చితకారుడు, ఇదరూ ఒకే అమ్మాయిని (కేమించారు. ఆ అమ్మాయికి ఇద్దరూ ఇష్టమే- తనను గురించి కవి పొడిన గీతాలకు మురిసిపోయేది; తన అందాన్ని అచ్చుగుద్దినట్టు దించిన చితాలను చూసి పరవశించేది. అయితే కవికంటె చితకారుడిమీదే ఆమెకు మోజు. చివరికి అతన్నే వివాహం చేసుకుంది. కవి ఊరు విడిచి వెళ్ళిపోయాడు. కొంత కాలానికి ఈ (పేమికుల దాంపత్య జీవనంలో అప్మళుతి పలికింది. ఒకప్పటి ఆరాధ్యదేవత ఇప్పుడు అతి సామాన్యస్త్రీగా కనిపించింది. పరస్పర వైమనస్యాలు పెరిగాయి; పరస్పర దూషణలు జరిగాయి. అతనితో బతుకు దుర్భ్శరమైంది- ఇల్లు విడిచి ఒక ఆళమానికి వచ్చింది. ఆ అశమాన్ని నెలకొల్పిన స్వామి ఒకప్పటి కవి మితుడు.ఆమె కోసం హృదయం అర్పించినవాడు. అయినా ఇప్పటి స్వామి అప్పటి పియుడు కాడు. అతని దృష్టి ఐహిక బంధాలను ఏనాడో సడ లించుకొన్నది. కాని హృదయం (పేమపూర్ణమయినదిః (పతి జీవికీ దాన్ని పంచియిస్తాడు. ఆ ఇల్దాలిని ఓదార్చి భర్తవెంబడి వెనక్కు. పంపిస్తాడు (మొక్కపాటి నరసింహశాస్త్రి “శిల్చిద్వయం'). వివాహమన్నది దై వనిర్ణయమని కౌందరి నమ్మకం. దాన్నే “ఘటన అనీ అంటారు. ఎవరికి ఎవరితో వివాహం కావాలని రాసిపెటి ఉందో ఎవ్వరూ చెప్పలేరని వాడుక, ఆశించిన అమ్మాయిని చేసుకోడానికీ అదృష్టం ఉండాలి. ఒక పడుచువాడు గీర ఆనే అమ్మాయిని చేసుకోవాలని ఆశించాడు కాని అతని చేతిలో ఆ గిత లేదు (పులికంటి కృష్ణారెడ్డి 'అరచేతిలో గీత”). ఒక యువకుడు సావి తికి (పేమలేఖ రాకాడు. అది ఆమెకు అందివ్వబోయి ఆమె తండ్రిచేత దెబ్బలు తిన్నాడు. రెండేళ్ళు గడిచేసరికి అతనిలో మార్చు వచ్చింది; గుండెకు డ్రై ర్యమేర్పడింది. అప్పటికే సావిత్రి వితంతువు. అందువల్ద ఆమెను చేసుకోడం తన తండికి ఇష్టంలేదు, ఆయినా ఆయన్ని ఎదిరించి వచ్చాడు, సావతిని పెళ్ళిచేసుకుంటానన్నాడు (కొడవటి. “గంటి కుటుంబరావు “మళ్ళీ పెళ్ళి).

కథానిక 2; సమాజం 504 అయితే అందరికీ ఆ ధైర్యం ఉండదు. రాధను ఒక యువకుడు (యేమించాడు. ఆ విషయం ఆమెకొక లేఖలో రాసి అందించాడు. రాళాడే కాని తరవాత ఏమవుతుందోని భయం పట్టుకుంది. (పాక్టికల్‌ పరీక్షకు హాజరు కాకుండా ఊరినుంచి ఉడాయించాడు, పెద్దవాళ్ళకు ఈ విషయం తెలిసింది. “పోనీ పాపం, ఇద్దరికీ పెళ్ళి చే సేద్దాం'-- అనుకున్నారు. కాని అమ్మాయి ఒప్పుకోలేదు. |కేమలేఖ రాసినందుకే ప్రాక్టికల్‌ పరీక్ష మానే సేటంతటి పిరికివాణ్ణి-ఛ స్తే చేసుకోనంటుంది రాధ (బీనాదేవి “పిరికివాడి (పేమ). ఒక కథలో, ఇద్దరు అన్నదమ్ములున్నారు. ఇద్దరూ పట్నంలో చదువుకుంటున్నారు. వాళ్ళలో అన్నకు ఏదో జబ్బుచేసి ఆస్ప్యతిలో చేరాడు= అక్కడ ఒక నర్చు పనిచేస్తోంది. ఆ అమ్మాయిపేరు వద్మావతి. ఆ నర్భు మీద పేషెంటుకు (ప్రేమ ఏర్పడుతుంది. తనను పెళ్ళి చేసుకోడం ఇష్టమేనా అని ఆ అమ్మాయిని అడగాలనుకుంటాడు ఈ పరిస్థితిలో అన్నను చూడ టానికి అప్పుడప్పుడు తమ్ముడు వస్తూఉంటాడు. ఆ తమ్ముడు వద్మావతిని మెచ్చుకుంటూ ఉంటాడు. అన్న ఆస్పృతినుంచి విడుదల అవుతాడు. పద్మా వతీ, తనూ పెళ్ళిచేసుకుందామనుకుంటున్నా మని చెప్తాడు తమ్ముడు. ఆ అవ కాశం లేకపోతే విషం తాగి చచ్చిపోతానంటాడు. అన్న మనస్సు కరుగు తుంది. పద్మావతిపట్ట తనకున్న _పేమను సోదర్మ్శపేమగా మార్చుకుంటాడు. తమ్ముడికి ధైర్యం చెప్తాడు. వద్మావతి [క్రిష్టియన్‌ కనక, 'కేశవదేవజ్ఞాని చేత ఆర్యసమాజంలో శుద్ధి చేయించి పెళ్ళిచేసుకో” మని సలహా ఇసాడు, అమ్మా నాన్నలని ఇందుకు ఒప్పిస్తూ ఉత్తరం రాసే బాధ్యత తనే తీసుకుంటాడు (కప్పగంతుల సత్యనారాయణ “నర్ను”. మరో కథలొ, (పసాదం, భాస్కరం స్నేపితులు. [(వసాదం ఉద్యోగం కోసం వచ్చి స్నేహితుడి గదిలో దిగుతాడు. భాస్కరం చొరవ గల క్మురవాడు. అతను ఒక అమ్మాయికి , పేమలేఖ రాశాడు, ఆమెది వేరే కులం, (పసాదం ఒక్కడూ గదిలో ఉండగా ఆ అమ్మాయి మంచి

ల5్‌04 కథానిక కోపంలో వచ్చింది. మళ్ళీ కనక ఇలాంటి ఉత్తరం రాస్తే వాళ్ళు నాన్నతో చెప్పి ప్‌ప్ప పగలగొట్టిస్తానని చెప్పమన్నదని చెప్పి వెళ్ళిపోతుంది. కొన్నా శృకు (ప్రసాదానికి ఉద్యోగమూ వచ్చింది, థాస్కరానికి ఆ అమ్మాయీ చిక్కింది (కొడవటిగంటి కుటుంబరావు “సుడిగుండాలు,

మామూలు వద్ధతిలో పెళ్ళి జరిగే అవకాళం కనిపించక, అర్థంపర్థం లేని తోవలవెంట పోతూ ఉంటారు కొందరు (మధురాంతకం రాజారాం “ఎక్కవలసిన ర్లైలు, “సబల, మచ్చిక అయినవాడితో లేచిపోవడం వాటిలో ఒక పద్ధతి. కాని అలా లేవదీసుకొని వచ్చినవాడు దగాకోరు కాకపోయినా, ఏ [(పమాదవళానో హఠాత్తుగా మరణిస్తే ఆ ఆమ్మాయి థవి ష్యత్తు ఏమిటన్నది పెద్ద (ప్రశ్న అటువంటి పరిస్థితిలో మర్యాదగా అదు కొనే సింహాచలంలాంటి మంచి వాళ్ళు పెరియనాయకికి తప్ప ఎంతమందికి కని పిస్తారు ? ( పెద్దిభొట్ట సుబ్బరామయ్య 'ముసురు),

సావితికి పెళ్ళి కాలేదు. ఎదురింటి చిట్టిబాబు పాపం, మర్యాదస్తుడు, ఆతనితో అతిగా _పవర్తిస్తుంది సావ్మితి. అతని నిగ్రహం నళిస్తుంది. ఆ అమ్మాయి చెయ్యి పట్టుకొని, బరబరా లాక్కొని వెళ్ళి, అమ్మాయిని ఆద్ష పులో పెట్టుకోమని ఆమె తల్లికి అప్పగించివస్తాడు (పి. సరళాదేవి “దిద్దుబాటు.

తాము చేసిన తప్పులు మరిచిపోయి. నురొకరిలో బ్రోప్పు చూపడం కొందరికి అలవాటు. అమె ఒక తప్పు చేసింది. దాన్ని తనమీదే వేసుకుంది ఆమె తలి. ఆ పావఫలం ఒక అనాథాశమంలో పెరిగి పెద్దదయింది. ఆ అమ్మాయిని ఒక రోజున ఇంటికి తీసుకువచ్చాడు, తమ్ముడు, 'ఏ అమ్మకూ అబ్బకూ పుట్టిందో తెలియని'పిల్లను తమ్ముడు ఇలా త్రీస్పక్స్షరావడం ఈ అక్కకు నచ్చలేదు. బయటికి వెళ్ల గట్టడానికి ఉద్యమించింది. అప్పుడు తమ్ముడు బెప్పాడు, ఆ అమ్మాయి తమ్‌ చెళ్లేలేననీ, అందుకు సాక్ష్యంగా అమ్మ రాసి పెట్టిన ఉత్తరం చూపిస్తాడు. అప్పుడా అక్క_ కృమిలి కుమిలి

"కథానిక ; సమాజం 5086 ఏడుస్తుంది. తన తప్పు కాసిన అమ్మను తలుచుకొని (రావూరి భరద్వాజ “కడుపు తీపి')- చేసినది తవ్పృయినా కడుపుతీపి పోదు (పురాణం సుబ హ్మణ్యశర్మ 'సీతజెడ ).

నిజంగా తప్పుచేసినవా ళ్ళు గుట్టుగానే కప్పిపుచ్చుకుంటారు. ఏదీ చెయ్యని వాళ్లూ చెయ్యిలేనివా ళ్ళునలుగుం నోళ్ళలో పడిపోతుంటారు. అలాంటివాళ్ళలో కమల ఒకతె. ఆమెకు వాంతులు రావడమే ముప్పయింది. “సివిల్‌ సవ్హయిన్‌ వాళ్ళిచ్చిన బియ్యమూ, పరీక్షల మైత్యమూ, నిదలేకపోవడమూ నాకు తెప్పిం చిన డోకుల సంగతి-మీకు ఆశ్చర్యం వెయ్యడంలేదుగాని; మా వాళ్ళందరూ ఆశ్చర్యంలో మునిగారు*”” అంటుంది (భమిడిపాటి రామగోపాలం “కాలు _జారిన కమల”).

మరో కథలో, ఒకప్పుడు గౌరవంగా బతికిన అయ్యవారు ఇప్పుడు

బాగా చితికి పోయాడు. పెద్దతనం వచ్చేసింది. పైగా జబ్బుచేసింది. మందూ మాకూ తెచ్చుకోడానికి చేతిలో డబ్బులేదు, ఆయనకు ఒక్కతే కూతురు. ఆమెకు పెళ్ళిచే సే అదృష్టం ఆయనకులేదు. ఆయన్ని దక్కించుకొనే అవ కాశం ఆమెకూ కనిపించలేదు. అయినా మందు తేవాలి. దానికి డబ్బు కావాలి- అది ఇచ్చి పుణ్యంకట్టుకునేవాడు కనిపిస్తే తాను ఇవ్వగలిగింది శీలమొక్కటే అమిునా, దానికీ వెనకాడదు. ఆ పరిస్థితిలో ఒక యువకుడు వచ్చాడు. జబ్బుపడ్డ మనిషిని చూకాడు; ఒకప్పుడు ఆయన తనకు గురువు. వెంటనే ఆమె కోరిన సాయు చేసి వెళ్ళిపోయాడు. మర్నాడు మళ్ళీ ఆయన్ను చూద్దామని గుడి సెవేపు వెళ్ళాడు. ఆ అమ్మాయి. ఏడుస్తూ కని పించింది. [కితంరోజు అతను వచ్చి వెళ్ళిన తరవాత, మందులకు డబ్బు ఎక్కడినుంచి వచ్చిందని తంక్షి అడిగినట్టూ, ఎవరో సాయం చేశారని తాను చెప్పినట్టూ, తం్మడి ఆ మాట నమ్మక, అమ్మాయి కానివని ఏదో చేసి ఉంటుందని అనుమానపడి, తనను తిట్టి గుడి సెకు నిప్పుపెట్టినట్టూ చెప్పింది, దాంతోనే కన్నుమూళాడు ముసలాయన (టి రాఘవేందరావు. “నేను పాపం చెయ్యలేటు నాన్నా 1)

కథానిక వ్‌06 అల్దారు ముద్దుగా పెరిగిన కూతురు ఒక దురదృష్ట పరిస్థితిలో ఒకడ పవృ తికి బలి అయింది. తంగడిగుండెకది రంవపుకోత అయింది. అమ్మాయి కోలుకొని కళ్ళముందు వసులుకున్నందుకే తృ ప్రివడ్డాడు. క్‌ '౦త కాలానికి ఒక యువకుడు వాళ్ళకు కుటుంబ స్నెహితుడయ్యాడు, అతడు ఆ ఆమ్మాయిని. పెళ్ళి చేసుకుంటానన్నాడు. తం డడికిది విషమసమస్య ఆయింది, మనస్సులో సము దజ్వాల రేగింది. ఆయినా ఆయన చిత్తశుద్ధి కలవాడు; గొవ్ప సంస్కాారి, జరిగినదంతా అతనికి స్పష్టంగా చెప్పాడు, మహేశ్నన్‌ ఆంతా విన్నాడు. ఆయన సత్యనిష్టకు జోహారులర్పించాడు. ఆయినా ఆమెనే చేస్సక్సంటానన్ని స్పష్టం చేశాడు (కళ్యాణసుందరీ జగ న్నాథ్‌ 'సమ్ముదజ్వాల), యువతులు తెలిసి తైెల్చిస్సీ కొాలుజారిన సందర్భాలు లేకపోలేదు. అది కప్పిపుచ్చి, అమ్మాయి బరువు దింపించే తల్లిదర్యడులూ లేకపోలేదు. లేద్రా బ్ర స్థితిలోనే మరొక్షంక్త ముడి పెట్టిన వాళ్ళు ఉన్నారు. వీశ్ళెక్కడ, ఆయన ఎక్కడ 7 ఒకవేళ, ముందు జాగ త్రకోసం నిజం చెప్పేసినా దాన్ని సౌహార్జంతో తీసుకునే మహేశ్వర్‌ లాంటివాష్ట ఎంద రున్నారు ? సరళ టెలిఫోన్‌ ఆవ్రర్రేబ్రగ్ల పెళ్ళి కాలేదు, అనాక్రాం రొవడంవల ఆ అదృష్టం దూరమైంది, కొని ఆమ్సెక్రూ హృదయం ఉంది; తనదైన వ్యక్తి త్వం ఉంది. ఆవ్య కీత్వానికొక శృ రీంపు లభించాలని ఆమె ఆరాటం అందువల్డ సహోద్యోగ్యబ్రో చనువ్చ పెంచుకుంటుంది. అందమైన మగ వాడితో త్రాన్సూ తిరగగల్రన్షన్సే తృ ప్రి లభిస్తే దాలు_.అమెకు (శీకంఠమూ ర్తి 'అత్మసౌందర్యం), న గా అలాగే మరొక క్ర్య్ఞల్రో ఓకీ అమ్మాయ్బు. శ్రంది. పేరు లావణ్య; మనిషి కురూపి. కాని త్రాన్తాక్ర కొలాలిని కావాలని ఆమై మనస్సులో ఎంతో తపన ఉంది. ఆమెక్రు ఒక స్నేహితుడున్నాడు, ఉబ్బుచేసి అవ్వ వనిప్రోయే ముందు, క్రడస్టాం కోరికగా అతడు ఆమె మృడటో మంగళసూ[తం కడ

కథానిక : సమాజం 507 తాడు, ఆమె తృప్తిగా కన్నుమూస్తుంది (సింగరాజు లింగమూర్తి 'ఆమె పలకలేదు”).

అమ్మాయి అందచందాలుకాని, చదువుసంస్కా_రాలు కాని లెక్కకు రాకుండా డబ్బు ఒక్కటే (పధానాంశమైనప్పుడు లావణ్యవంటి కురూపులే కాదు, రూపలావణ్యలై న బంగారు బొమ్మలు కూడా అవివాహితలుగానే మిగిలిపోతారు ! ఈ పరిస్థితి సమష్టిగా కుటుంబానికీ, సమాజానికీ నష్టదాయక మన్న విషయం అటుంచి, వయస్సులో ఉన్న కన్నెలకు అంతకంటె దుర దృష్టం, దుర్భరం మరొకటి ఉండదు. జీవితానికి భదత లోపిస్తుంది. తమ సుఖసంతోషాలను ఆత్మీయుడై న మరొక వ్యక్తితో పంచుకొనే అవకాశం నశిస్తుంది. తీరని కోరికలతోనే [పాయం గడిచిపోతుంది. తెలుగు దేశంలో అనేక పట్నాల్లోనూ; నగరాల్లోనూ ఇలాంటి అవివాహితలు-ముదికన్నెలు.- కొందరు కనిపిస్తారు. వాళ్ళ గుండెల్లో ఎంతో అసంతృప్తి పేరుకొని ఉన్నట్టు కనిపిస్తుంది. (పరిమళా సోమేశ్వర్‌ 'కోటన్‌ మొక్కలు, వాచస్పతి “రంగుటద్దాలు”). వీళ్ళలో కొందరు, కొంతకాలం స్వేచ్చ అనుభవిస్తారన్నది వా స్త్రవమే, కాని అది కేవలం తాత్కాలికం. దానివల్దా బాధలు అనుభవించక తప్పదు. చివరికి, అడవిమల్చైెల మాదిరిగా నిరుపయోగంగా గుత్తులు గుళ్తు లుగా నేలకు రాలి ఎండకు ఎండిపోవడం తప్పదు, (బొమ్మి రెడ్డిపల్లి సూర్యా రావు “అడవిమళ్లై).

అందుకే ఒక గడసరి రచయిత ఒక ముదిఃన్నెకు, లేచిపొమ్మవి సలహా ఇస్తాడు. (అవసరాల రామకృష్ణారావు “ఎవడితో నై నా లేచిపోరాదూ?)'. అయితే లేచిపోవడమన్నది మాటలు చెప్పినంత సులువు కాదు--వివాహిత విషయంలోలై నా, అవివాహిత విషయంలోనైనా. కోరికలు రెచ్చగొట్టి అవ సరాలు తీర్చుకోవాలని చూ సేవాళ్ళే కాని మనసారా _పేమించి చేరదీ సేవాళ్టు ఎక్కడో కాని ఉండరు (కొడవటిగంటి కుటుంబరావు “'పావఫలం'").

506 కథానిక అల్దారు ముద్దుగా పెరిగిన కూతురు ఒక దురదృష్ట పరిస్థితిలో ఒకడి వకవ త్రికి బలి అయింది తంగడిగుండెకది రంపపుకోత అయింది. అమ్మాయి కోలుకొని కళ్ళముందు మసులుశున్నందుకే తృ ప్తివడ్డాడు, కొంత కాలానికి ఒక యువకుడు వాళ్ళకు కుటుంబ స్నేహితుడ య్యాడు, అతడు ఆ అమ్మాయిని పెళ్ళి చేసుకుంటానన్నాడు. తండికిది విషమసమస్య అయింది. మనస్సులో సము దజ్వాల రేగింది. ఆయినా ఆయన చిత్తశుద్ధి కలవాడు; గొప్ప సంస్కాంరి. జరిగినదంతా అతనికి స్పష్టంగా చెప్పాడు. మహేశ్వర్‌ అంతా విన్నాడు. ఆయన సత్యనిష్టకు జో హారులర్పించాడు. అయినా ఆమెనే చేసుకుంటానని స్పష్టం చేశాడు (కళ్యాణసుందరీ జగ న్నాథ్‌ 'సమ్ముదజ్వాల'). యువతులు తెలిసి తెలిసీ కాలుజారిన సందర్భాలు లేకపోలేదు. అది కప్పిపుచ్చి, అమ్మాయి బరువు దింపించే తల్చిదండులూ లేకపోలేదు. లేదా ఆ స్థితిలోనే మరొకరికి ముడి పెట్టినవాళ్ళూ ఉన్నారు. వీశ్ళెక్కడ, ఆయన ఎక్కడ ? ఒకవేళ, ముందు జాగత్తకోసం నిజం చెప్పేసినా దాన్ని సౌహార్టంతో తీసుకునే మహేశ్వర్‌ లాంటివాళ్టు ఎంద రున్నారు ? సరళ టెలిఫోన్‌ ఆపరేటర్‌. పెళ్ళి కాలేదు. అనాకారి కావడంవల ఆ అదృష్టం దూరమైంది. కాని అమెకూ హృదయం ఉంది; తనదైన వ్య శ్ర త్వం ఉంది. ఆ వ్య క్రిత్వానికొక గుర్రింపు లభించాలని ఆమె ఆరాటం. అందువల్ట సహోద్యోగులతో చనువు పెంచుకుంటుంది. అందమైన మగ వాడితో తానూ తిరగగలననే తృప్తి లభిస్తే చాలు_ఆమెకు (శ్రీకంఠమూూర్రి “ఆత్మసౌందర్యం). అలాగే మరొక కథలో ఒక అమ్మాయి ఉంది. శేరు లావణ్య; మనిష్‌ కురూపి. కొని తానొక ఇల్హాలిని కావాలని ఆమె మనస్సులో ఎంతో తపన ఉంది. ఆమెకు ఒక స్నేహితుడున్నాడు, ఉబ్బుచేసి ఆమె చనిపోయే ముందు, కడసారి కోరికగా అతడు ఆమె మెడలో మంగళసూతం కడ

కథానిక 2: సమాజం క5్‌07 తాడు, ఆమె తృప్తిగా కన్నుమూస్తుంది (సింగరాజు లింగమూర్తి “ఆమె పలకలేదు”).

అమ్మాయి అందచందాలుకాని, చదువుసంస్కారాలు కాని లెక్క_కు రాకుండా డబ్బు ఒక్కటే [1పధానాంశమైనప్పుడు లావణ్యవంటి కురూపులే కాదు, రూపలావణ్యలై న బంగారు బొమ్మలు కూడా అవివాహితలుగానే మిగిలిపోతారు ! ఈ పరిస్థితి సమష్టిగా కుటుంబానికీ సమాజానికీ నష్టదాయక మన్న విషయం అటుంచి, వయస్సులో ఉన్న కన్నెలకు అంతకంటె దుర దృష్టం, దుర్భరం మరొకటి ఉండదు. జీవితానికి భదత లోపిస్తుంది. తమ సుఖసంతోషాలను ఆత్మీయిడై న మరొక వ్యక్రితో పంచుకొనే అవకాళం నశిస్తుంది. తీరని కోరికలతోనే పాయం గడిచిపోతుంది. తెలుగు దేశంలో అనేక పట్నాల్లోనూ, నగరాల్డోనూ ఇలాంటి అవివాహితలు--ముదికన్నెలు.- కొందరు కనిపిసారు. వాళ్ళ గుండెల్లో ఎంతో అసంతృప్తి పేరుకొని ఉన్నట్టు కని పిస్తుంది. (పరిమళా సోమేశ్వర్‌ 'కోటన్‌ మొక్కలు, వాచస్పతి “రంగుటద్దాలు)). వీళ్ళలో కొందరు, కొంతకాలం స్వేచ్చ అనుభవిస్తారన్నది వా స్తవమే, కాని అది కేవలం తాత్కాలికం. దానివల్డా బాధలు అనుభవించ క తప్పదు. చివరికి ఆడవిమల్లెల మాదిరిగా నిరుపయోగంగా గుత్తులు గుళ్తు లుగా నేలకు రాలి ఎండకు ఎండిపోవడం తప్పదు, (బొమ్మి రెడ్డిపల్టి సూర్యా రావు “అడవిమళల్లె”,

అందుకే ఒక గడసరి రచయిత ఒక ముదికన్నెకు, లేచిపొమ్మవి సలహా ఇస్తాడు. (అవసరాల రామకృష్ణారావు “ఎవడితో నైనా లేచిపోరాదూల)'* అయితే లేచిపోవడమన్నది మాటలు చెప్పినంత సులువు కాదు.-వివాపొత విషయంలోలై నా, అవివాహిత విషయంలో నై నా. కోరికలు రెచ్చగొట్టి ఆవ సరాలు తీర్చుకోవాలని చూ సేవాశ్ళే కాని మనసారా (య్రేమించి చేరదీ సేవాళ్టు ఎక్క-.డో కాని ఉండరు (కొడవటిగంటి కుటుంబరావు 'పావఫలం'”)-

08 కథానిక మనుషులందరూ ఒక్క తీరుగా ఉంటే (వవపంచం ఇలా ఉండనే ఉండదు. |1ప్రాయమూ రూపమూ మంచితనమూ ఉన్నవాడు ఏరికోరి తనను చేసుకుంటానని వచ్చినప్పటికి, గిరిజమాదిరిగా ఆహంకారం పెంచుకొని, వ్య క్రిత్వం నిలుపుకోవాలని చూస్తారు. కొందరు చివరికి ఫలితం ? జీవితంలో పరాజయం ! (వాసిరెడ్డి సీతాదేవి “తిరస్కృతి”, కట్నం కోరడం త ప్పే; ఇవ్వడమూ తీసుకోడమూ నేరాలే. కాని ఆచరణలో జరుగుతున్నదేమిటో ఆందరికీ తెలుసు. ఆంతర్జాతీయ మహిళా దళాబ్దిం వచ్చింది. త్రీ పురుషుల సమాన హక్కులకోసం ఉద్యమాలు సాగు తున్నాయి. అయినప్పటికీ ఈ ఉద్యమాలుకాని, _పభుత్వాల చట్టాలుకాని పరిస్థితిని మార్చలేవు అంటాడు. చివుకుల పురుషోత్తం, “అంతర్జాతీయ మహిళాదళాబ్ది కొక కాన్కగా రాసిన కథలో. ఆందులో, “కట్న మిచ్చి పెళ్ళి చేసుకోడంకంటె కన్యగా చావడం మంచిది" అంటుంది ఒక అమ్మాయి, “అది కుదరదు; కన్యగా చనిపోతే ఆ శవానికయినా పెళ్ళి చెయ్యాలి. శవానికి పుసె క ప్టేవాడు రావాలంటే, వాడికి కూడా పదో పాతికో కట్న మివ్వాలి. ఈ 'శవవివాహంి జరగకపోతే పీనుగను దహనం చెయ్యడానిక్రి పీలు లేదు అంటూ ఆమెకు దానితో ముడిపడిఉన్న సాంకేతికమైన అ౭భాలు విప్పిచెబుతాడు ఒక యువకుడు. ఆ మాటతో ఆమె బేజారవుతుంది. వివాహమన్నది స్రీపురుషులిద్దరికీ సంబంధించిన సమస్య. అయిన చవృ్పటికీ, వ్యవస్థ పితృస్వామికం కావడంవల్హా, (పకృృతిసిద్ధంగా వురుషుడికి కొన్ని సదుపాయాలు ఉండడంవల్హా దాదాపు అన్నిటా పురుషుడిదే పె చేయిగా సాగుతూ వస్తోంది. పెళ్ళళ్ళు విషయంలో, అబ్బాయి తరపు వాళ్ళు ఆధికారం చెలాయించడ ఎ, అమ్మాయి తరఫువాళ్ళు ఆణిగి మణిగి ఉండాలనడం చాలా ఆన్యాయమనిపించుకుంటుంది. ఏది న్యాయ మయినా నడుస్తున్న చరిత మ్యాతం ఇది. ఈ పరిస్థితిలో వివ్వాష్పువ్సై సళ గడ్డుసమస్య అయినప్పుడు, పునర్వివాహం మరీ గడ్డుసమస్య అవుతుంది. శసంపదాయబలం, మూఢవిశ్వాసాలు, గతానుగతికత్వం, హేతురాహిత్యం

కథానిక ; సమాజం 509. తోడయినవ్పుడు ఆ సమస్య ఇంకా ఎంత జటిలమవుతుందో ఊహించుకో వచ్చు. తెలుగు సమాజ=లో అనేక శతాద్లాలనుంచి, కొంత కొంతగా ఈ నాటివరకు సాగుతున్న మూఢాచారాలనుబట్టి దాన్ని (గహించవచ్చు. భ్రీపాద సు బహ్మణ్యశాన్త్రి, మల్హాది రామకృష్ణ కాన్త్ర; కొడవటిగంట్‌ కుంటుంబరావు (పభృతుల కథానికల్లో దాన్ని బహుముథాలుగా చ్వితించడం జరిగింది.

వునర్భావావాం రెండు రకాలు: భార్యకాని భ ర్తకాని చనిపోతే మరొకసారి చేసుకొనే వివాహం ఒకటి; భార్యుకాని భ ర్తకాని జీవించి ఉండగానే మరొకరిని చేసుకోడం ఒకటి. మొదటిదానికి [పజాసమ్మతి, శాస్త్రసమ్మతి, చట్టసమ్మతి, అఆచరణయోగ్యత ఉన్నాయి రెండోదానికి చట్టసమ్మతి లేకపోయినా అది ఆచరణలో అక్కడకండ కొనసాగుతూనే ఉంది ముఖ్యంగా, మొదటి భార్యకు పిల్రలు పుట్టక పోవడంవల్ల, 'నిస్ఫంతువు'గా చనిపోవడం ఇష్టంలేక రెండో భార్యమ తిచ్చుకొనేవాళ్ళు ఉన్నారు. దారద్వయంతో ఒకే గూటిలో కాపురం చే సేవాళ్టూ ఉన్నారు. మరికొందరు, ఆ పునర్వివాహం చట్టసమ్మతం కావడంకోసం- రహస్యంగానో, బహిరంగంగానో.. ముందుగా విడాకులు తీసుకుంటున్నారు.

దాంపత్య జీవనానికి అనర్హ ౦ కావించే శారీరక మానసిక రుగ్మతలు

కాని, అతిచారదోషంకాని, హింసాత్మక పవృ త్రికాని, తదితర కారణం కాని చూపించి, తమ వివాహాన్ని రద్దుచేయవలసిందిగా, భార్యాభ ర్వల్లో ఏ ఒక్క రయినా న్యాయస్థానాన్ని కోరి, తాను చేసిన ఆరోపణ యథార్థమని రుజువు చెయ్యగలిగితే, న్యాయస్థానం విడాకులు మంజూరుచేస్తుంది. ఇటివల, భూవరి మితిచట్టం అమలులోకి వస్తోందని తెలిసిన సంపన్నులు కొందరు, తమ ఆస్తులను నిలవదొక్కుకోడంకోసం, “దౌంగ విడాకులు”, (వీటిని [వత్యేకంగా “సీలింగు విడాకులు (అంటే బాగుంటుందేమో) కూడా తీసుకుంటున్నట్టు వినికిడి.

"కి00 కథానిక మనుషులందరూ ఒక్క తీరుగా ఉంటే (పపంచం ఇలా ఉండనే ఉండదు. ప్రాయమూ రూపమూ మంచితనమూ ఉన్నవాడు ఏరికోరి తనను చేసుకుంటానని వచ్చినప్పటికీ, గిరిజమాదిరిగా ఆహంకారం పెంచుకొని, వ్య క్రిత్వం నిలుపుకోవాలని చూస్తారు. కొందరు చివరికి ఫలితం ? జీవితంలో పరాజయం ! (వాసిరెడ్డి సీతాదేవి “తిరస్కృతి. కట్నం కోరడం తప్పే; ఇవ్వుడమూ తీసుకోడమూ నేరాలే. కాని ఆచరణలో జరుగుతున్నదేమిటో ఆందరికీ తెలుసు. ఆంతర్జాతీయ మహిళా దశాబ్దం వచ్చింది. తీ పురుషుల సమాన హక్కులకోసం ఉద్యమాలు సాగు తున్నాయి. అయినప్పటికీ ఈ ఉద్యమాలుకాని, (ప్రభుత్వాల చట్టాలుకాని పరిస్థితిని మార్చలేవు అంటాడు చివుకుల పురుషో త్తం, “ఆంతర్జాతీయ మహిళాదళాబ్ది కొక కాన్క్సిగా రాసిన కథలో. అందులో, “కట్న మిచ్చి పెళ్ళి చేసుకోడంకంటె కన్యగా చావడం మంచిది" ఆంటుంది ఒక అమ్మాయి. “అదీ కుదరదు; కన్యగా చనిపోతే ఆ శవానికయినా పెళ్ళి చెయ్యాలి. శవానికి పుసై కష్టేవాడు రావాలంటే, వాడికి కూడా పదో పాతికో కట్న మివ్వాలి. ఈ '“శవపవివాహం"' జరగకపోతే పీనుగను దహనం చెయ్యడానికి ఏలు లేదు ఆంటూ ఆమెకు దానితో ముడిపడిఉన్న సాంకేతిక మైన అఆ:ంళకాలు విప్పిచెబుతాడు ఒక యువకుడు. ఆ మాటతో ఆమె బేజారవుతుంది. వివాహమన్నది శ్రీపురుషలిద్దరికి సంబంధించిన సమస్య. ఆయిన చ్పటిక్తీ వ్యవస్థ పితృస్వామికం కావడంవల్లా, (వకృృతిసిద్ధంగా వురుషడికి కొన్ని సదుపాయాలు ఉండడంవల్డా దాదాపు అన్నిటా ప్పరుషుడిచే పె చయిగా సాగుతూ వసోంది. పెళ్ళిళ్ళ విషయంలో, అబ్బాయి తరపు వాళ్ళు ఆధికారం చెలాయించడ ౨, ఆమ్మాయి తరఫువాళ్ళు అణిగి మణిగి ఉండాలనడం చాలా అన్యాయమనిపించుకుంటుంది. ఏది నాయ మయినా నడుస్తున్న చర్మిత మాతం ఇది. ఈ పరిస్థితిలో వివాహమే ఒక గడ్డుసమస్య అయినప్పుడు, పునర్వివాహం మరీ గడ్డుసమస్య అవుతుంది. 'సంపదాయబలం, మూఢవిశ్వాసాలు, గతానుగతికత్వం, హేతురాహిత్యం

కథానిక ; సమాజం 509. తోడయినప్పుడు ఆ సమస్య ఇంకా ఎంత జటిలమవుతుందో ఊహించుకో వచ్చు. తెలుగు సమాజంతో అనేక శతాబాలనుంచి, కొంత కొంతగా ఈ నాటివరకు సాగుతున్న మూఢాచారాలనుబట్టి దాన్ని గహించవచ్చు. భ్రీపాద స్కృుబహ్మణ్యకాన్త్రి, మల్దాది రామకృష్ణ కాస్త, కొడవటిగంటి కుంటుంబరావు (పభృతుల కథానికల్లో దాన్ని బహుముఖాలుగా చ్చితించడం జరిగింది.

వునర్నొనావాం రెండు రకాలు: భార్యకాని భ ర్తకాని చనిపోతే మరొకసారి చేసుకొనే వివాహం ఒకటి; భార్యకాని భ ర్తకాని జీవించి ఉండగానే మరొకరిని చేసుకోడం ఒకటి. మొదటిదానికి (వజూసమ్మతి, కాస్త్రసమ్మతి, చట్టసమ్మతి, ఆచరణయోగ్యత ఉన్నాయి రెండోదానికి చట్టసమ్మతి లేకపోయినా అది ఆచరణలో అక్కడక్కడ కొనసాగుతూనే ఉంది. ముఖ్యంగా, మొదటి భార్యకు పిల్హలు పుట్టకపోవడంవల్ల, 'నిస్ఫంతువు'గా చనిపోవడం ఇష్టంలేక రెండో భార్యమ తిచ్చుకొనేవాళ్ళు ఉన్నారు. దారద్వయంతో ఒకే గూటిలో కొపురం చే సేవాళ్టూ ఉన్నారు. మరికొందరు ఆ పునర్వివాహం చట్టసమ్మతం కావడంకోసం= రహస్యంగానో, బహిరంగంగానో- ముందుగా విడాకులు తీసుకుంటున్నారు.

దాంవత్య జీవనానికి అనర్హ ౦ కావించే శారీరక మానసిక రుగ్మతలు

కాని, అతిచారదోషంకాని, హింసాత్మక (పవృ త్రికాని, తదితర కారణం కాని చూపించి, తమ వివాహాన్ని రద్దుచేయవలసిందిగా, భార్యాభ ర్తల్లో ఏ ఒక్క రయినా న్యాయస్థానాన్ని కోరి తాను చేసిన ఆరోపణ యథార్థమని రుజువు చెయ్యగలిగితే, న్యాయస్థానం విడాకులు మంజూరుచేస్తుంది. ఇటీవల, భూవరి మితిచట్టం అమలులోకి వస్తోందని తెలిసిన సంపన్నులు కొందరు, తమ ఆస్తులను నిలవదొక్కుకోడంకోసం, “దొంగ విడాకులు", (వీటిని | వత్యేకంగా “సీలింగు విడాకులు. (అంటే బాగుంటుందేమో) కూడా తీసుకుంటున్నట్టు వినికిడి.

'శి10 కథానిక తెలుగువారిలో తరతరాలుగా కొనసాగుతున్న మూఢాచారాలను, మూఢ విశ్వాసాలను నిరసిస్తూ, సంస్కరణావశ్యకతను [వతిపాదిస్తూ 1862లో “హితసూచని' వచురించినవాడు సామినేని ముద్దునరసింహనాయనిగారు. మన్నవ బుచ్చయ్యపంతులు, దేశిరాజు పెదబాపయ్య, రఘుపతి వెంకట రత్నం, కందుకూరి వీరేశలింగం [వభృతులు దాన్ని (పచారంచేసి కార్య రూపంలోకి తెచ్చారు. వీరేశలింగంపంతులుగారి మహోద్యమ ,పభావం దేశం నలుమూలలకూ పాకింది. ముక్కుపచ్చలారని వయస్సులోనే వై ధవ్యం 1హా పించిన తరుణీమణులనేకులకు పంతులుగారి పేరు ఆశారేఖ అయింది లేకపోతే._ఎక్కడి బరంపురం ? ఎక్కడి రాజమహే్యదవరం ? ఇద్దరు ఆడ పడుచులు, వై ధవ్యవిము క్రికోసం బరంపురంలో ఇల్దు. విడిచి, రాజమ హేంద్రవరానికి కాలినడకన బయలుదేరారు, కొంతదూరం నడిచారు; కొంత దూరం బండిలో వచ్చారు. ఇద్దరిలో ఒక అమ్మాయి భయపడి, సగందూరం నుంచే వెనక్కు మళ్ళింది. కాని రెండో అమ్మాయి అడంగుకు చేరి పంతులు గారి ఆదరభాగ్యం పొంది పునర్వివాహం చేసుకొన్నది.

ఈ మాదిరిగా, ఎన్నికష్టాలు ఎదురయినా, ఎందరి నిరసనకు గుర యినా భవిష్యత్తుకొక బంగారుబాట ఏర్పరచుకొన్న రమణీమణుల వృత్తాం తాలు. తెలుగు కథానికాసాహిత్యంలో అనేకమున్నాయి, వాటికోబాటు? పరాధీన జీవనంలో బాలవితంతువులకు ఎదురయ్యే కడగండ్తుకూడా చ్చితిో మైనాయి (మల్దాది రామకృష్ణశాస్త్రి “సర్వమంగళ, శ్రీపాద సుుబహ్మ* శాస్త్రి 'రామలష్మి', “అరికాళ్టకింది మంటలు", “ముందు హాలాహలముా పిదప అమృతము, పదికాలాలహేటు, పచ్చగా పసుపుకుంకుమలతో కల కల్దాడుతూ ఉండవలసిన కుమా రె, వై ధవ్యంలో మగిపోవడం కన్న వాళ్ళకూ వాధాకరమే, మనసున్న వాళ్ళకూ బాదాకరమే కాని ఆచారం పేరిట, సంప్రదాయం పేరిట వేసుకొన్న సంకెళ్ళను తెగదెంచుకోలేక సతమత మవుతూ ఉంటారు. అందువల, మనస్సులో ఉన్నప్పటికీ బిడ్డకు పునర్వి

కథానిక ; సమాజం 511 వాసం చెయ్యడానికి పూనుకోలేరు. సరిగా ఇలాంటి పరిస్థితిలో ఉన్న ఆడ బిడ్డ తండి ఒకడు, ఒక కొత్త విషయం కని పెట్టాడు--తమ పక్కింటి ఇల్దాలి (పవర్రన సరయినదికాదని. ఆప్పుడు ఆయన ఆలోచన తన కూతురి మీదికి పోయింది. మళ్ళీ పెళ్ళ్చిచయ్యకపోతే తన కూతురు విమలకూడా ఇలాంటి దారే తొక్కే వమాదం లేకపోలేదని (గహించాడు. వెంటనే అమ్మాయికి పెళ్ళి పయత్నం చేశాడు (రావూరి భరద్వాజ 'విమల').

జీవితంలో ఎల్లకాలం హాలాహలం మింగుతూ కూర్చోనక్కరలేదు; దాన్ని అమృతంగానూ మార్చుకోవచ్చునని నిరూపించవచ్చు. ఒక కథలో, ఇద్దరు అక్కచెల్లెళ్ళు ఉన్నారు. ఇద్దరూ బాలవింతంతువులే. ఇద్దరూ పునర్వి వాహాపేక్ష ఉన్నవాళ్ళే. వాళ్ళ ఇంటికి దగ్గరలో ఒక యువకుడున్నాడు. వీళ్ళమీద అతనికి అభిమానం. ఈ ఇద్దరిలో, చెల్లెలి మన స్సెప్పుడూ అతని మీదే ఉంటుంది. అక్కకూఇష్టమే, కాని చెల్టెలికోసం తన మనస్సు మార్చు కుంటుంది. తానై అతనితో చేర్చి, చెల్లెలికి పునర్వివాహం చేస్తుంది (శ్రీపాద సుుబహ్మణ్యళాస్త్ర' ముందు హాలాహలము', పిదప అమృతముఇంకొక కథలో మరొక పడుచు సొంత అక్కలూ, సవతితల్లితల్లీ పె ప్టేబాధలు భరించలేక ఒక అర్ధర్మాతివేళ రాజమం డి ఇన్నీ సు పేటలో రాజవీధికి వస్తుంది. ఒక బండివాడు దగ్గరికివచ్చి," ఎక్కడికి వెళారమ్మా' అని అడుగుతాడు. దానవాయ పేటకని చెబుతుంది; తన దగ్గర డబ్బులు లేవనీ చెబుతుంది. అప్పుడా బండి వాడు అంటాడు, 'అమ్మా ! పంతులుగారి తోటకే అయికే డబ్బులివ్వక్కర్లేదండి._ తొందరగా బండి ఎక్కండి--మీకు రేపే పెళ్ళి చేయిస్తారు" అని చెబుతాడు (థీపాద సు బహ్మణ్యశాన్త్ర “అరికాళ్ళ కింది మంటలు),

ఒకతనికి కళ్ళతవియోగం జరిగింది. అప్పటికే నడివయస్సులో ఉన్న సంగతి అద్దం దాచలేదు, ఒంటిబతుకు భారంగానే ఉంది. పునర్వి వాహ (పయత్నంమా తం చెయ్యలేదు. కాని జీవితం ఎప్పుడూ నీరసంగానే ఉండదు; అప్పుడప్పుడు సారసమున్నూ అవుతూ ఉంటుంది. దాంతో మనస్సు మార్చేసుకున్నాడు (భమిడిపాటి రామగోపాలం “అద్దం అబద్ధమాడి ది.

క్రి కఠానిక భాస్క్రరరావుకు కళత్రవియోగం జరిగింది, సుగుణకు భర్తృ వియోగం జరిగింది. తరివాత ఆ ఇద్దరూ పెళ్ళిచేసుకున్నారు. ఆప్పటికే సుగుణకు ఒక కొడుకు ఉన్నాడు. ఆయినా ఆతనికి అభ్యంతర: లేదు, కాని ఆ పిల్టవాడు తనకూ తన భార్యకూ మధ్య “న్యూసెన్సు'గా ఉన్నాడని భావిస్తాడతడు. వాడి విషయ-లో రాక్షసుడిలా పవర్త స్తాడు సుగుణ మాతృహృదయ: తీవ:గా గాయపడుతు=ది (డి. కామశరి “మళ్ళీ పెళ్ళి) సంతానవతి_ అని తెలిసిఉండికూడా పెళ్టిచేసుకోడానికి సిద్ధపడ్డప్పుడు చూపించిన సానుభూతి కాస్తా పెళ్ళయాక హరించిపోవడ మేనా. ద్వేషంగొ "పెరగడం విచారకరమైన విషయమే. అయితే. ఇందుకు భిన్న మైన సంద. ర్భాలూ ఉన్నాయి. ఒకామె ఇద్దస పిల్టలతల్సి . అతను బహ్మచారి పిల్లలు అతనికి మాలిమి అయ్యారు. కాని ఆమె మనస్సు మొదటి భర్త జ్ఞాపకాలకే ఆకృష్టమై ఉంది. వయస్సులో ఉన్న స్త్రీకి ఒంటరి బతుకులో భదత లేదని అందరికీ తెలుసు తోడునీడగా మరొక్క మగవాడు ఉండాలి. అందువల్ల అన్నావదినా ఆమెను పునర్వివాహానికి ఒప్పించారు. వివాహమైంది. కొని అతనికి దూరంగానే ఉంటూ వచ్చింది ఒకానాక బలవ త్తరమైన సన్ని వేశం ఏర్పడ్ధప్పుడు కాని అతనికి సన్నిహితం కాలేకపోయింది. ఇకపోతే, కుటుంబజీవన పూర్వరంగంలో మరికొన్ని అంశాలు పరి శీలించవలని ఉంది. మొదటిది రజన్టూలానంతర్‌ బివావాం, ఇది ఒకప్పుడు నిషిద్ధం, “అష్టవర్దాభవేత్‌ కన్యాం అన్నదే పరమ్మపమాణం౦గా చెల్లిన రోజులవి. దానివల్హ బాల్యవివాహాలే ఎక్కువగా జరగడం, అమ్మారు ఈడేరకముందే అల్జ్డుడు గుటుక్కు మనడం, అటుమీదట ఆమె జీవితమంళొ అంధకారబంధురం కావడం చర్వితచర్వణ మైన పరిణామాలే. అయితే వీరేశ లింగంపంతులుగారి ఉద్యమం కొన్ని దశాబ్బుల కాలం ముమ్మరంగా సైగడం: స్రీవిద్యకు [ప్రాముఖ్యం రావడం, శారదాచట్టం అమలులోకి రావడం, మధ్య తరగతి కుటుంబాల ఆర్థికస్థితి దెబ్బతినడం, స్రీలకు ఉద్యోగావకాశాలు ఏర్ప డటం మొదల్లైన కారణాలవల్ద ఈనాడు రజస్వలానంతర వివాహాలు

కథానిక : సమాజం లేల దాదాపు సర్వసామాన్యమైపోయాయి. కాని అర్ధశతాబ్టికి పూర్వపు పరిస్థితి వేరు. ఆ నాటి కథకులకు (ఉదా: శ్రీపాద స్ముబహ్మణ్యశాన్త్రి ఇదికూడా కథావస్తువైంది. (“జూనియరూ కాదు. అల్లుడు)

రెండో ఆంశం వాథాంతరో ఎవివావాం. దేశంతో కులాలే ఎక్కువను కుంటే వాటికి అంత ర్భేదాలు తోడయ్యాయి. వాటినే కాఖలంటున్నాం ఒక శాఖవారు మరొక శాఖవారితో వియ్యమందడం సామాన్యంగా జరగదు. స్వతంత [పవృత్తికాని, సంస్క్రరణాభిలాషకాని ఉంచేకాని అందుకు పూను కోరు. ప్టీడరు చందమౌళిపంతులు నియోగికాఖవాడు. ఆయన కూతురు సుభ్యద అప్పటికే పెద్దమనిషి అయింది, తన ఇంట్లో వారాలు చేసుకొని బతికే వేమూరి రామచందకాశ్త్రి యోగ్యుడైన క్కరవాడు,. సుభదకు అతనంటే వల్టమాలిన అభిమానం, తాను బాలవితంతువునన్న స్పృహ కూడా ఆమెకు లేదు. ఆ ఇద్దరికీ వివాహంచేస్తాడు, చం దమౌళిపంతులు (శ్రీపాదస్తుబహ్మణ్యకాన్త్రి “అన్నంత పనీ జరిగింది”, ఈ కథలో ఒక్క కాథాంతర వివాహమే కాదు-రజస్వలానంతర వివాహం, వితంతు వివాహం కూడా ముడిపడి ఒక్క_టైనాయి.

మూడో ఆంశం వలాంతోర్‌ వినావాం,. పురాణ్యపసిద్ధమైన అరుంధతీ వశిష్టుల కథ అటుంచి._సరోజినీదేవి, గోవిందరాజులునాయుడుగార్హ వివాహం వంటివి ఎందరికో దై ర్యమిచ్చాయి. ఒకకథలో, యువతీయువకులు కులాంతర వివాహం చేసుకొన్నారు. పిల్లల్ని కన్నారు. చక్కగా ఇల్టు కట్టుకొన్నారు. గృహ పవేకానికి ఇద్దరితరపు బంధువులనూ పిలుచుకున్నారు. వచ్చిన వాళ్ళలో ఏదో ఒక కారణంవల్స యజమాని తరఫు బంధువులకు ఒకచోట, యజమానురాలి తరపు బంధువులకు ఒకచోట వడనలు జరిగాయి. ఇది యజమానురాలిక్తి కోపకారణ మైంది. అందరినీ సాగన్‌ంపినతరవాత భర్తతో ఆమె వాదుకు దిగింది. మాటామాటా పెరిగింది. ఆమె పుట్టింటికి వెళ్ళి ర మగనాలుకు అక్కడమ్మాతం స్థానం ఏముంటుంది ? పిల్టలను

క్‌14 కథానిక విడిచి ఎలా ఉంటుంది ౪? ఎంతకాలం ఉంటుంది * ఆత్మవిమర్శ చేసుకుంది. కొంత సమాధానపడింది. మగడి ఇంటికి వచ్చింది. గుమ్మంలో అడుగు "పెట్టేసరికి మామగారి మాట వినిపించింది. మాటపట్టింపులు వచ్చినంత మా్యతాన భార్యను తీసుకరాకపోవడం నీదే తప్పని, కొడుకును కూక లేస్తున్నాడాయన. ఆ మాటలు విన్న కోడలు, ఇక నిలవరించుకోలేక ఒక్క ఉదుటున లోపలికి ఉరికి మామగారిని క్షమార్చణ వేడుకొంటుంది (సింగ రాజు లింగమూర్రి “'క్షమామూర్తులు), అయితే కులాంతర వివాహంలో ఎదురయ్యే సమస్యలన్నీ ఇంత సులువుగా పరిష్కారం కాకపోవచ్చు. అది వేరే సమస్య, కాపలసినదల్లా పరస్పరావగాహన._సహనం, సర్దుబాటు తత్త్వం, మొక్కవోని 1 ప్రేమానురాగాలు ! ఇవి ఉన్నవాడు ఏ అంతరాలూ దాంపత్యాన్ని విచ్చిన్నంచెయ్యలేవు. నాలుగోది మతాంతరో బివానాం. “మతం వేరెతేను ఏమోయిః మనసు లొకటై మనుషులుంటే ?” అన్నాడు గురజాడ, ఇది మతాంతర వివాహానికీ వ ర్తిస్తుంది. (కప్పగంతుల సత్యనారాయణ “నర్సు. ఇఐదోది థాఫాంతర._దోలాంతర ఎినావాం. ముత్యాలు కొడుకు సైన్యంలో చేరాడు. అక్కడే ఎవరినో వివాహం చేసుకున్నాడు. ఇంతలో యుద్ధరంగంనుంచి పిలుపు వచ్చింది. దేశంకోసం [పాణాలర్పించాడు. అంతటితో అనుబంధం తెగిపోయిన ట్టేనా ? లేదు, తనను వెతుక్కుంటూో వచ్చిన రాజస్థానీ కోడల్ని ఆప్యాయంగా ఆదరించాడు ముత్యాలు (వాకొటీ పాండురంగరావ్‌ “అనుబంధం”). ఫైన సూచించిన ఐదారు రకాల వివాహోలకూ సంబంధించిన అంళొ లను కథావస్తువులుగా తీసుకొని చేసిన కచనలు చాలా ఉన్నాయి. వీటివల్ల (ప్రత్యేకళద్ధ చూపించినవాళ్ళలో (వథమగణ్యుడు శ్రీపాద స్ముబహత్రోల కాస్త్రి.. వీరేశలింగంపంతులుగారి సంస్కరణోద్యమం [పభావం తొలినో?) లోనే ఆయనమీద (పగాఢంగా ముదవేసుకొన్నది. దానికి నిదర్శనంగొ

కథానిక ; సమాజం ర5్‌1క్‌ కొన్ని కథల్లో ఆయన, వంతులుగారినే ఒక ప్మాతగా వ్రవేశ పెట్టి ఆయన చేతిమీదగా కొన్ని పునర్వివాహాలు జరిపించాడు. ఈ విధంగా పంతులుగారి నాక సాహిత్య ప్యాతగా పవేశపెట్టిన కథారచయితల్లో ఆయనే పథము డయ్యాడు. కులాంతర వివాహమన్నది గొప్ప ఆదర్శంగా ఈనాడు మనం (ప్రచారంచేస్తున్నాం.-అది అభినందించదగ్గదే; కాని అంతకంటె ముఖ్యమై నది, కిందిస్థాయిలో జరగవలసిన సంస్కరణ. కాబట్టి శాఖాంతరవివాహాలకు ఆయన ఇతోధిక [పాముఖ్యమిచ్చాడు. ఒకే కులంలో ఉన్న వివిధ కాఖలు సంఘటితం కావడం (వధానావశ్యకమన్న దృష్టితో కథలు రాశాడు. (బాహ్మల్లో “నియోగి-వై దీకి” భేదాలున్న ట్రే హరిజనుల్లో “మాల.-మాదిగ భేదాలు ఉన్నాయి. వీటికాయన వివాహ సంబంధాలు ఏర్పరిచాడు. ఇద్దరు యువతీయవకులున్నారు. వాళ్ళలో పరస్పరానురాగం పెంపొందింది. వాళ్ళలో అన్నాయి (కాటంరాజు) “మాలి; అమ్మాయి (సోమాలుు *“మాదిగి. శాస్త్రిగారు వాళ్ళిద్దరికీ 'పెళ్ళిచేయించారు.'సాగరసంగంి అనే కథలో. అయితే అది ఆంత సులువుగా నెరవేరేది కాదు. కులపెద్దలు దాన్ని ఆమో దించరు, అందువల్ల వాళ్ళిద్దరినీ క్రైస్తవమతంలోకి మార్పించాడు, మతం మారినతరవాత వాళ్ళను తప్పుపట్టే హక్కుకాని, దమ్ముకాని సవర్డులకు లేదన్న సంగతి వెల్టడించాడు. మతం మార్చుకొని పెళ్ళి చేసుకొన్న ప్పుడు అభ్యంతరం చెప్పనివాళ్ళు, ముందుమాత్రం ఎందుకు చెప్పాలన్న [పశ్న స్ఫురింపజేశాడు, ఇటువంటి అనాలోచిత నిర్చాంధాలవళ్టే మతాంతరీకరణకు హిందువులు తామే అవకాశమిస్తున్నారని ధ్వనింపజేశాడు, 'పంచములో ఉన్న అంతర్విఖేదాలు సైతం సమసిపోయి వైవాహిక సంబంధాలు ఏర్పడా లన్న ఆకాంక్ష, సుమారు అర్థళతాబ్దికి పూర్వమే (1921) వెల్లడించిన (ప్యపథమ కథానికారచయిత భ్రీపాద !

ఈ మాదిరిగా పైన పేర్కొన్న అంకాలన్నీ కుటుంబజ్లీవనానికి పూర్వరంగంగా భాసిస్తూ కథానికాసాహిత్యాన్ని సంపన్నంచేకాయి.

శ్‌1ే8 కథానిక దొాంవత్మ్కం * ఆలుమగలు ఒక్కటయ్యే శుభతరుణం 'కళోభనంి. మానసిక అనుబంధమే కక కారీరక సంబంధంకూడా నాటితోనే మొదలవు తుంది, రెండు హృదయాలు ఒకే రాగం పలుకుతాయి; రెండు శరీరాలు ఒకే ఉత్కర్షస్థితి నందుకొంటాయి శోభనంనాటి రాతి అనుభవంలోక్తి వచ్చే ముద్దుముచ్చట్ట గురించి. తేలుగులో చాలా కథలు వచ్చాయి. ఎన్నాళ్ళుగానో ఎదురుచూసిన ఈ అవ. కాశం, నవదంపతులను ఏ లోకానికో తీసుకొనిపోతుంది. ఒకరికొకరు చేరువై, ఎన్నడూ చెప్పుకోని ముచ్చట్టన్నీ అరమరికలు లేకుండా ఆ పూటే చెప్పు కుంటారు; మనస్సులు కలబోసుకుంటారు. **.. ఆవిదిత గతయామా ర్మాతిరేవ వ్యరంసీత్‌”! అన్నది అప్పుడే అనుభవంలోకి వస్తుంది. అమ్మాయిల్లో కొందరికి చెప్పరాని సిగ్గు; కాలు కదపరాని జంకు.. అప్పుడు చారవచూపేది ఆబ్బాయిగారు. చల్దగా పలకరించి, మెల్లగా కదిలించి, ముద్దుగా అక్హున చేర్చుకుంటాడు,. “వఏమో-ఎల్జాగో?' అనుకుంటూ ముడుచుకొనిపోయే ముద్దరాళ్ళందరూ ఆనాడు, ఆ బిగువు సడలగానే అపూర్వ మైన అనుభవపారవళ్యంలో మునిగిపోతారు (యద్ధనపూడి సులోచనారాణి “తొలి మజిలీ), “సం్రదమంటె ఏమో ననుకుంటి-మనకి సూరీడ్షుక్ష మధ్య నుందేనా !” అనుకునే స్థితిలో తొలికోడి కూస్తుంది. ఊలిక్కిపడి, ఆయన. గారి చెయ్యి పక్కకు ఒ త్రిగించి లేచి, ఒక్కసారి ముంగురులు సవరించి, గదిలోంచి మెల్టగా జారుకుంటుందామె, పిల్టిలా, చదువు ఏర్పడేవరకు పెనిమిటి భాయలకు పోవడానికే జంకే జన రాళ్ళుకూడా, ఆతని స్పర్శ సోకగానే ఒక్కసారి ఒళ్ళంతా పులకలెత్తి నులి వెచ్చని ఒడిలో గువ్వల్హా ఒదిగిపోతారు; పాదరసంలా కరిగిపోతారు. ఇది సాధారణ విషయం, కాని కొందరుంటారు; ఎంత చనువు చేసినా, ముద్దు మురిపాలు చూపినా కాంక్షను రెక్కొాలవడానికి శతవిధాల చూసినా తమను తాము కుంచించుకొనే ఉంటారు; మంచులా గడ్డకట్టుకొని పోతారు. శోభనం

కథానిక : సమాజం ర్‌17 నాటి ర్మాతి సుజాత భర్తకు ఇదే పరిస్థితి ఎదురైంది. కాని ఏం చేస్తాడు ? బలవంతాన నిర్బంధించేటంత సంస్కారశూన్యుడు కాడు. సానుభూతితో న్మిగహించుకున్నాడు, మంచి మాటలతోనే సుజాతను సుముఖురాలిని చేసుకోడానికి (వయత్నించాడు. ““కాంక్ష పుట్టాలి-శరీరాన్ని వెరె త్తించే కోరిక పుట్టాలి. ఆంతవరకూ సుజాతని తను బెదరకొట్టకూడదు-తప్పదు,” అనుకున్నాడు, అతని మంచితనంకూడా ఆమె బిగువును సడలించలేక పోయింది. చివరికి ఆతనికి విసుగెత్తింది. ఆ ఇంట్లోనే సావ్వితి ఉంది; ఆమె సుజాత అక్క__-వయస్సులో ఉన్న వితంతువు. ఆమెను పెళ్ళిచేసు కుంటానన్నాడు. చనిపోయిన భర్తమీద ఉన్న అనురాగాన్ని అణచుకోలేక, సావ్మితికూడా అతన్ని నిరాకరించింది. సుజాత తెల్రబోయింది. ఇదొక 'ఫిజిడిటీ కేసు ( పగత్రయదా 25౭) ( ముప్పాళ రంగనాయకమ్మ “థో భనం రాతి”). తెలుగు కథానికలో కొత్త దంపతుల ముద్దుముచ్చట్టకు కొదవ లేదు. ఒకరినొకరు ఊరిస్తూ, ఒకరినొకరు లాలిస్తూ చిట్టిచిట్టి ఆలకలతో, చిన్నిచిన్ని అనునయాలతో మమైకమైపోతారు. దానికి తోడు వేరింటనుంటే, వాళ్ళ ముద్దుముచ్చట్ట /ఏరించి వేరే చె ప్పేదే లేదు (తులసి “సువర్ణ _.సుందరం కథ"). ఒక కథలో, కొత్రదంపతులు, ఆయనగారి చదువు పూర్తికాకముందే అమ్మాయిగారు. కాపురానికి వచ్చింది. అయినా దీతగా చదువుదామని కూర్చుంటాడు, ర్యాతిపూట. చదువుతూ ఉంటాడు. ఆమె ఇల్టు సర్దుకొని వచ్చి వక్కన కూర్చుంటుంది__తమలపొకులకు ఈనెలు తీస్తూ, ఓరకంట అతన్నే చూస్తూ. ఇక చదువేం సాగుతుంది? పుస్తకం మూసేస్తాడు. ఇప్పుడు కాదు; తెల్హారగట్ట లేద్దాం; దీక్షగా చదివేద్దాం-అని అలారం గడియా రానికి 'క్రి ఇచ్చి పక్క-మీదికి వాలతాడు. ఏ జాముకో ని్మదపడుతుంది. అయినా గడియారం తన విధి తాను మరవదు. అలారం మోగుతుంది. .ఊలిక్కివడి లేస్తాడు. గడియారం నోరు నొక్కుతాడు. లైటు వేస్తాడు.

510 కథానిక వేసినప్పుడు కనిపించేదేమిటి * చదవాల్సిన పుస్తకం కాదు. నిద్రాముదిత అయిన _ ఏకశయ్యాంతరవ రిని! ఇప్పుడేం చదువుతాం లే! రేపు చూడొచ్చు !' అనుకుంటూ మళ్ళీ దీపం ఆర్పేస్తాడు. ఇలా ఒక రోజో రెండు. రోజులో ఆయితే ఫరవాలేదు. కాని వరసగా వారాలకొద్దీ అయితే-న్మిద. చాలక బడలిక ఎక్కువవుతుంది చిట్టితల్లికి, అందువల్లే ఓరోజు ర్యాతి- పడుకొనే ముందు, ఆతను అలారం పెట్టబోతుంటే “ఆ తెల్పవారురూము పాఠాలుకూడా ఇప్పుడే చదివెయ్యండీ !” అంటుంది పాపం (కవ్పగంతుల' సత్యనారాయణ “తెల్లవారు మయూము పాఠాలు". సుమారు పద్ధెనిది పంధొమ్మిదేళ్ళు పుట్టింట అల్లారుముద్దుగా పెరిగిన అలివేణికి కొ త్రకావురం, అందలంవంటిదే అయినా, అనుక్షణం పుట్టింటి ముచ్చళ్లే జ్ఞప్తికి వస్తూ ఉంటాయి. ఇంటికి ఒక్కగానొక్క బిడ్డ అయితే మరీ ఆరాటం. “అమ్మ నాకోసం బెంగ పెట్టుకుందో ఏమో ! నేనుపక్కన లేనందు వల్ప నాన్నగారికి రోజూ అన్నం సయిసోందో లేదో! బుడిగావు పాలు ఇసోందో లేదో ? తువ్వాయి గంతులు చూసి ఎన్నాళ్ళో అయినట్టుంది. జాజిపందిరికి నీళ్ళ ఎవరు పోస్తున్నారో పాపం "అనుకుంటూ పరిపరి విధాల తలపోస్తూ ఉంటుంది. వెంటనే బండి అందుకుని అక్కడికి ఉరకా లనీ అనిపిస్తుంది ఆయనగారిని విడిచి వెళడమంటే బెంగగానూ ఉంటుంది. ఏదో వంక పెట్టి ఆయననూ వయాణం కట్టిస్తుంది. ఇక్కడ అమ్మాయి పరిస్థితి ఇలా ఉండగా, అక్కడ అమ్మానాన్నల సంగతి ఆడగనే అక్కర లేదు. వారం పదిరోజులకు ఒకసారి వెళ్ళి అమ్మాయిని చూసి రావడం? అక్కణ్ణించి వచ్చేవాళ్ళుంటే యోగ కేమాలడగడం, ఇక్కణ్ధించి వెళ్ళేవొ ళ్శుంటే 'పెరుగుముంత, వెన్నగిన్నె, చెరుగ్గడలు, పాలకోవా. ఊరగాయ పచ్చచ్ళూ మూటలు కట్టి పంపడం; మర్నాడే తామూ బయలుదేరి వెళ్లడ 2” నాలుగు పూటలుండ్మిమళ్ళీ అమ్మాయిని వెంటబెట్టుకురావడం; ఆదివార?" "సెలవే కాబట్టి శనివారం రాత్రికే అక్కడికి వచ్చెయ్యమని అల్డుడికి మరీమరీ

కథానిక ; సమాజం 59 చెవడం-చూడముచ్చటగాను, వినసౌంపుగాను ఉంటాయి. (శ్రీపాద స్ముబ హ్మణ్మళాన్త్రి 'గూడు మారిన కా త్రరికం).

చిన్నచిన్న సరదాలూ చక్కిలిగింతలతోబాటు అలకలూ ఆర్భాటాలూ తోడై, మిరియం విదిపిన పానకంలా రుచిస్తుంది నవదాంపత్యజీవనం. సున్నితమైన హాస్యపియత్వానికి సరసత తోడై, వాటిని మాటలతో తూచ గలిగితే ఆ దాంపత్యానికి లోటు ఏముంటుంది ? (మునిమాణిక్యం నరసింవో రావు 'కాంతం కథలు, దాంపత్యోపనిషత్తు”). మునిమాణిక్యంవారి కాంతం మంచి మాటకారి, చమక్కారి. కాని ఆమెది పాతతరం. అంతకంటె నాలు గాకులు ఎక్కువ చదివి, మాటల్లో మరింత సూరేకారం కలిపి, చేతల్లో స్వేచ్భాపవృ త్తి చూపి_అలిగి పుట్టింటికి పోయినా నలిగి నట్టింట కూర్చున్నా తనవి 'అంజనం'కళ్ళు చేసుకొని.అతగాడు ఎక్కడ ఏ స్థితిలో ఉన్నా అరచేత కనబడవలసిందేననీ, అతడాడింది ఎంత చిన్న అబద్దమైనా తన ముందు మబ్బులా విడిపోవలసిందేననీ నిరూపిస్తుంది ఒక సుజాత (ఇచ్చాపురపు జగన్నాథరావు “ఎదురద్దాలు, చేదు కూడా ఒక రుచేగ. ఆయితే వెంచాకా (చావలి వెంకటశాస్త్రిగారి లలితలో, వీరిద్దరిలో ఉన్నంత మాటకారితనంకాన్సి గడసరితనంకాని లేవు. తన చుట్టూ ఆవరించుకొని ఉన్న గాలిలో సైతం భ ర్యపేమను అనుభూతం చేసుకోగల ఇల్లాలు; ఒక్కొక్క సందర్భంలో ఆమె “అంతర్ముఖ సమారాధ్య'నే తలపిస్తుంది.

ఉద్యోగం చేసినా వృత్తిపని చేసినా, రాళ్ళు మోసినాా కటెలు కొట్టినా_మనిషి కష్టపడేది జానెడు పొట్టకోసం. తానూ తన భార్యా, తన కుబుంబం ఉన్నంతలో తిని హాయ్బాగా బతకాలని, తృ పిగా నిద్రపోవాలని, పగలల్టా ఆలుమగలు (శ్రమకోర్చి పనిచేస్తారు, రాతిపూట ఒకరికొకరు చేరువై పొంద్రే వికాంతిలో- సుఖంలో_గడిచిన వగటినే మరిచిపోతారు, అల్సా కష్టవడేదే కృ స్పృంకోసం అంటాడు రచయిత (కప్పగంతుల సత్యనారాయణ 'యైోగి_భ్రోగ౫.

' ల్‌ల్లి0 కథానిక తెలుగుదేశంలో వ్యష్టికుటుంబాల సంఖ్య నానాటికీ వెరుగుతూ ఉన్నప్పటికీ సాధారణంగా నమ్మి వభుంవివ్యవ స్టే కొనసాగుతున్నదని చెప్పవచ్చు. కాబట్టి సమష్టి కుటుంబంలో ఆడుగుపెట్టే కొ త్తకోడలు భర్త కనుసన్నలలో మెలుగుతూనే అ త్త్రమామలకూ ఆ౨డ్రపడచులకూ అణకువగా మసులుకొంటూ ఉండాలి. వీష్ళకాక జావగార్జూ మరుదులూ ఉంటారు; తోడికోడళ్ళుంటారు. వాళ్ళలో ఎవరికి కవ్వవలసిన గౌరవ మర్యాదలు వారికి ఇస్తూ, ఎవరికి చూపించవలసిన ఆదరం వారికి చూపిస్తూ, ఎవరికి ఎంత చనువు ఇవ్వాలో ఎవరిదగ్గర ఎంత తీసుకోవాలో (గహిసూ ఓర్పుగా, నేర్పుగా వ్యవహరిస్తూ ఉండాలి. అందుకే అమ్మాయిని అప్పగింతల వేళ _ (పెళ్ళితంతులో చివరి ఆంశంగా) అ త్రింటి పెద్దలను ఆహ్వానించి, బొట్టు పెట్టి తాంబూలమిచ్చి, ఆ పైన బట్టలు పెట్టి, అమ్మాయి త ల్రిదం డులిద్దరూ ఆమె చేతిని అందుకొని, పళ్ళెంలో పోసిన పాలలో ముంచి, అప్పగింత అందుకొనేవాళ్ట చేతుల్లో ఉంచుతారు. అమ్మాయిపట్ట ఆదరం చూపవల సిందిగా కన్యాదాత, దంపతియు క్తంగాచేసే అభ్యర్థన కిది (వతీక, అలాగే అమ్మాయిని కొత్తగా కాపురానికి పంపించేటప్పుడు ఆమె ఎవరితో ఎలా మసులుకోవాలో తల్లి చెబుతుంది. అలాటి “అప్పగింతల పాటలు" ఇప్పటికీ వింటూనే ఉంటాం. దీని సారాంశమేమిటంటే కొత్త కుటుంబంలో కోడలు వ్యవహరించు కొనే తీరును బట్టి ఆక్కడ ఆమెకు ఆదరాభిమానాలు లభిస్తాయి. ఈ తీరు, ఆమె పొందిన శిక్షణమీద ఆధారపడి ఉంటుంది. దీన్నే సంస్కారమనీ సం్యవదాయమనీ అంటూ ఉంటారు కొందరు. “'సాం్మవదాయికమైన కుటుం బంలో పిల్హను తెచ్చుకోవా' లనడంలో అభ్మిపాయం ఇదే. కొ త్రకోడలికి కొత్ర వాతావరణంలో ఇమడటం కొ త్తలో కష్టమే. అందువల్ల అ త్రింటివావృకూడా కొంతవరకు సానుభూతి చూపిసారు. అల వాటయితే. ఇక ఏ బాధా ఉండదు. కాని మానవస్వభావం చిత్రమైనది.

కథానిక ; సమాజం ర్‌ల్లి1 అందరూ ఒక్కతీరుగా ఉండరు; అన్ని కుటుంబాలూ ఒక్కతీరుగా ఉండవు. సర్దుబాటుత త్త్వం, సహకార సానుభూతులు లోపించి స్వార్థం పెరిగినప్పుడు ఆ కుటుంబంలో మనుగడ సాగించడమే కష్టమవుతుంది.

తెల్లారగట్ట లేచింది మొదలు ఊరు మాటుమజిగే వేళవరకు ప్రతి ఇల్లాలికీ ఏదో ఒక వని ఉంటూనే ఉంటుంది. మధ్యమధ్య కొంత వ్మిశాంతి, కొంత వినోదం లేనిదే ఏ వ్యక్తీ యం్మతంలా వనిచెయ్యలేదు. అందువల్ల (శ్రమవిభజన అవసరమవుతుంది. అది న్యాయంగా జరగవలసి ఉంటుంది. ఇంట్లో ఉన్నవాళ్ళుందరూ దాన్ని సరిగా నిర్వ ర్రించిననాడు పొరపొచ్చాలు ఉండవు. అత్తాకోడళ్ళ మధ్య, తోడికోడళ్ళు మధ్య, తదితర సభ్యులమధ్య అటువంటి సౌమనస్యం ఉండాలి. ఒక్కొక్క అత్త, కోడలు కాపురానికి రాగానే తాను కేవిణీ వేసుకొని కూర్చుని కోడలిమీద అధికారం చెలాయిస్తుంది. సాధిస్తుంది, సణుగుతుంది; గొడ్డుచాకిరీ చేయిస్తుంది. తానూ ఒకప్పుడు కోడలినేనన్న సత్యం మరిచేపోతుంది. ఇంటి వని విషయంలోనే కాదు, కొత్త దంపతుల స్వవిషయాల్లో కూడా కలగజేసుకొని పెత్తనం. చెలాయిస్తుంది. కోడలు మేదకురాలయితే అణిగిమణిగి ఉంటుంది. సీమమిరపకాయవంటి దైతే మాటకు మాట అంటిస్తుంది; లేదా నిర్ణక్ష్యం కనబరుస్తుంది; తన చిత్తం వచ్చినట్టు వ్యవహరిస్తుంది. అత్తాకోడళ్ళ సమస్య అన్నది, కుటుంబవ్యవస్థ ఏర్పడిన నాటినుంచీ ఉందేమో అనిపిస్తుంది. దీన్ని గురించి తెలుగులో చాలా కథలు వచ్చాయి. భార్య, భర్త, ఆత్త. ఈ ముగ్గురూ మూడు కోణాలు, వీరిమధ్య పొత్తు కుదరకపోతే, ఆ ఇల్టు అంపశయ్యే అవుతుంది, “గాథాస వళతి' ఆధారంగా తిరుమల రామచందగారు రాసిన కథ, *వాడని, వీడని. మూడుకోణాలు' అత్తాకోడలీయం కథల్లో అపురూపమైనది,

అ త్తగారి కథలనగానే చవ్పున గుర్తుకు వచ్చేవి భానుమతి రామకృష్ణ కథలు ('ఆత్తగారి కథలు.--1, అత్తగారి కథలు.-2 మొ. వి) వయస్సు మళ్ళిన ఒక అమాయకపు అత్తగారు ఎంత ఆర్భాటం చేస్తుందో ఈ కథలో

య్తా

ర్‌ల్లిలై కథానిక చమత్కారంగా (పదర్శించడంగా జరిగింది. అయితే అటువంటి అత్తలు నూటికి కోటికీ ఎక్కడో ఒక్కరుంటారు,

భార్య కాపురానికి వచ్చిన కొత్తలో ఆమెతో వీలయినంత ఎక్కువ కాలం గడపాలన్న ముచ్చట [పతి భర్రకూ ఉంటుంది. కాని ఇంటి పరిస్థి తులు అందుకు అనుకూలంగా లేకపోతే అసంతృప్తి పెరుగుతుంది; అను కోని పరిణామాలు సంభవిస్తాయి. పోలయ్యకు ఒక అధికారి ఉద్యోగం ఇచ్చాడు. మసక సంజెలోనే లేచి వెళ్ళి ఊరు మాటు మణిగిన తరవాత ఇంటికి రావడం అంతవరకు అయ్యగారి ఇంట్లో, వంటపనీ పెంటపనీతో సహా అక్ఞమైన చాకిరీ చెయ్యడం. ఇదీ అతని ఉద్యోగం. నీలిని పెళ్ళి చేసుకున్నాడన్నమాటే గాని ఒక్క_పొద్దూ ఆమెను సరిగా చూడలేకపోయాడు. తను బాధపడతాడు, నీలీ బాధపడుతుంది ? కాని ఏం చెయ్యగలడు. ఒళ్ళు అమ్ముకున్న తరవాత ? ఒకరోజున ఇంటికి వచ్చేసరికి ఒక ఉత్రరం రాసి పెట్టి ఉంటుంది. అది నీలిది_ తనకు రాసినది. అందులో సారాంశం ఏమి టంటే చేసుకున్న పెళ్ళాన్ని సుఖపెట్టలేని చేతకానివాడివి కాబట్టి నిన్ను వదిలి వీరయ్యతో లేచిపోతున్నా నన్న వార్త (జి. రంగనాయకమ్మ “స్టోరీ ఆఫ్‌ ఎ సెకండ్‌ వైఫ్‌), ఇక అతనికి మిగిలిందల్టా 'ఉద్యోగ*మన్న రెండో థార్యే శ

(సెసిడెంటు దగ్గర క0బారి, శీరాములు, అతని భార్య తులసి. ఇద్దరూ అన్యోన్యంగా ఉంటారు. కాని (పెసిడెంటు అతన్ని పట్టుమని పది నిమిషాలు ఇంటిపట్టున ఉండనియ్యడు. అర్థరాత్రీ అపరా్రీ అనక కబురు పెట్టి అడ్డమైన పనులూ చేయించుకుంటాడు. శీరాములు కిది బాధగా ఉంది. తన స్నేహితులు కొందరు సీలేరు వెళ్ళి పాజక్టులో పనిచేస్తూ హాయిగా ఉన్నారని తెలిసింది. ఊళ్ళో ఉంటే ,పెసిడెంటు తనను చంపుకు తింటాడు. కనక ఆ రాఢతికి ర్యాతి._ఇల్లు విడిచి సీలేరు పారిపోతాడు (శ్రీవతి “ఉదయం").

కథానిక ; సమాజం 528 అవతలివాడి లోకువ కనిపెట్టి, కష్టసుకాలు చూడకుండా, చాకిరీ చేయించుకోడం, దోపిడీ చేయడం అంతటా ఉంది; అన్ని కాలాల్లోనూ ఉంది. కాని దాంతో బాటు, ఆన్యోన్యంగా కాపురం చేసుకుంటున్న మగనాలి మీద కన్నువేసి నయానో భయానో లొంగదీసుకోడానికి (ప్రయత్నించే పెద్దమనుషులు అక్కడక్కడ ఉంటారు. "పెద్దకాపు”, 'రాయుడు' ఇద్దరూ ఊళ్ళో మోతుబరులు. ఊరి కమ్మరి గన్నెయ్యమీద ఉద్ధతి చూపగల హుమ్మస్సు ఉన్నవాళ్ళు. సీతమ్మను లోబరుచుకోడంలో ఇద్దరూ పోటీపడ్డారు. తాగుబోతు హరిశ్చందుడు ఇద్దరినీ ఎగసనదోళాడు. ఎవడు ఏ పని చెప్పినా తలవంచుకొని చేసుకుపోయే గన్నెయ్యకూడా, భార్య మానరక్షణ సమస్య వచ్చేసరికి వీరభ్మదావతారం తాల్బవలసివచ్చింది= ఇద్దరినీ చెరొక నాగటి క[రుతోనూ కడదేర్చేశాడు, వాళ్ళిద్దరూ ఒక్క మగనాలికోసం పోటీపడి ఒకరినొకరు పొడుచుకొని చచ్చారని సాక్ష్యం చెప్పడానికి, హరిశ్చం దుడు ఉండనే ఉన్నాడు, పైగా తాను వయస్సులో ఉన్నప్పుడు, ఈ 'పెద్దమనుషులు- తన కళ్ళముందే. తన భార్యమీద అత్యాచారానికి పూనుకొన్నప్పుడుగాని. దాని ఫలితంగా అమె ఉరిపోసుకొన్నప్పుడుగాని_ ఏమీ చెయ్యలేక, వాళ్ళనే అంటిపెట్టుకౌని బతుకుతూ.-తాను చెయ్యజాలని పని గన్నెయ్య చేసినందుకు ఆనందిసూ, అభినందించాడు, హరిశ్చం[దుడు, “రాముడు దేవుడై తే నువ్వూ దేవుడివేరా' అన్నాడు (సి, యన్‌. రావు "ఊరుమ్మడి బతుకులు), ఆడపిల్లకు వివాహం కావడంతో టే హోదా గృహిణిగా మారుతుంది. కాబట్టి రకరకాల నోములు వట్టడం, [వతాలు చేసుకోడం జరుగుతుంది (ఊఉదా॥ బొమ్మల నోము, ఉదయకుంకుమ, [శ్రావణ మంగళవారాలు, వరలక్ష్మీ (వతం, మూగ నోము, పదహారు ఫలాలనోము మొదలై నవి. వీటి మూలంగా ఇరుగుపొరుగువాళ్టకూ బంధుమితులకూ మధ్య రాకపోకలు సాగి పరిచ యాలు బలపడతాయి. అందువల్లే ఆడవాళ్ళకు (పధానంగా ముచ్చట గొలిపే సామాజిక ప్మకియ "పేరంటం'- వీటికివి సాగుతుండగా సంకాంతి,

క! కథానిక ఉగాది, దసరా, దీపావళి వంటి పండుగలు ఇంకా పదిరోజుల్లో ఉన్నాయన గానే కొత్తకోడళ్ళకు పుట్టింటిమీదికి మనసుపోతుంది. కొత్త అల్జుళ్ళకు పిలు పులు అందుతుంటాయి,. కూతురూ అల్జుడూ వండుక్కి రానిదే ఏ ఇంటికీ శోభ రాదు. ఎవరికి శక్తి ఉన్నంతలో వాళ్ళు పిండివంటలతో భోజనాలు పెట్టి, కొత్తబట్టలు కట్టబెట్టి పంపిస్తారు. లేనివాళ్ళు సైతం అప్పోసౌప్పో చేన్స అవసరం గడుపుకుంటారు;. అనందం పంచుకుంటారు. (మునిమాణిక్యం నరసింహారావు 'మా అల్జుడు”),

కొత్తగా పెళ్ళయిన ఆడపిల్హలేకాకుండా, పిల్లల తల్లులయిన ఆడ పడుచులుకూడా పండుగ పిలుపుకోసం ఎదురుచూస్తూ ఉంటారు. ఒకవేళ పుట్టింటివాళ్ళు, ఖర్చుకు తట్టుకోలేకనో మరే కారణ౭వల్టనో తాత్సారం చేసూ కనక ఉన్నట్టయితే ఆడపిల్ల గుండె విలవిల్లాడి పోతుంది. తానే గడుసుగా, పుట్టింటికి ఉత్తరం రాసి పిలుపు రప్పించుకుంటుంది (శ్రీపాద సుబహ్మణ్య శాస్త్ర “కూతుళ్ళు తల్చిగ తనకూ తన పెనిమిటి మారాజుకూ పెట్టవలసిన బట్టల నేత్మ నాణ్యం, అంచు, కమ్మి, ధర వగ్హైరాలు వివరాలతో సహా చమత్కారంగా సూచిస్తుంది. 'మీ అల్లుడుగారు సరదా పడుతున్నాొరన్నో

'మాపక్కి ౦టివారి కోడలికి అచ్చం అల్లాఐటిదే ఉందనో చెబుతూనే_ “ల చేసినా సర్కే మీ ఇష్టం ! వీలునుబస్టే చూడండి" అంటూ ముక్తాయియా వేస్తుంది.

“సుబ్బీ గొబ్బెమ్మా ! సుబ్బజ్ఞివ్వావే !.... మొగలీ పువ్వంటీ మొగుణ్ణి వ్య్వావే !**= వనసా పండంటీ పాపణ్ణివ్వావే ! అంటూ కన్నె వయస్సులోనే పాడుకొనే తెలుగు వడుచులు కాపురానికి వెళ్లిన తరవాత పాపలు పుటాలని కోరుకోడంలో ఆశ్చర్యంలేదు (ముచ్చటగా ముగ్గు" రన్న నినాదం 'షాత బడినా “మేమిద్దరం--మాకిద్దరూ” అన్నదిప్పుడు ఉండనే ఉంది). కనీసం, కోడలి కడుపున కాసే కాయకోసం ఎదురు చూస్తుంటే అత్ర ముచ్చట తీర్చ జానికయినా ఆ ఆలోచన రాకతప్పదు. “ఆడపడుచు అర్థమొగుడు” అని

కథానిక ; సమాజం 585: సామెత-కోరినప్పుడు కోడల్ని కని ఇవ్వకపోతే ఆమెగారు బుగ్గల్లో పొడు స్తు ది. కాగణం ఏదైనా, మాతృత్వంతో శ్రీ జీవితానికి సార్ధకత చేకూరు తంది; మానవజాతి మనుగడ కొనసాగుతుంది.

బిడ్ణ-కోసం 'పదహారుఫలాల నోము” నోస్తారు; పుట్టలో నాగన్నకు పాలు పోస్తారు (“పుట్టలో పాలుపోసి పొట్ట తడుముకోడం' అన్న వాడుకో ఉత్తినే రాలేదు); జోగులమ్మకు మొక్కుతారు; బావాలనూ బైరాగులనూ సేఎస్తారు మరీ ఆలస్యమైతే ఆందోళన ఎక్కువవుతుంది. గొాడాలు లోక నింసనకు గురవుతుంది... లోవం తనలో లేకపోయినా ! అటువంటి వరి స్థితిలో ఒక్కొాక్య- మగవాడు సవతిని తెచ్చి పెట్టడమూ కద్దు.

హేమలత బిడ్డలకోసం కలవరించింది. వేవిళ్ళు మొదలయాయి. అప్పటినుంచి పుట్టబోయే బుల్లిబుజ్ఞాయి మీదే ఊహలు సాగాయి. పట్టుమని పదినెలలు తిరిగేసరికి పండంటి పాపాయిని ఎత్తుకుంది (ఉష్రీ “దౌొహృది”. అలాటిదే మరో శకుంతల (ఉషథభ్రీ “కడుపులో పాపాయి”); మాతృత్వం లోని మాధుర్యాన్ని చవి చూసింది,

కడుపువంట వరంగా కొందరు భావిస్తే, దాన్ని సాధించడానికి వక మార్గాన్ని అనుసరించేవాళ్ళూ కొందరుంటారు. ఒక కథలో, కోడలికి పిల్హలు లేకపోవడం నాగమ్మకు పెద్ద వెలితిగా ఉంది. ఆ వెలితి పూడ్చడానికి ఆమెకు పాలేరును మచ్చికచేసింది. కోడలు గర్భవతి అయింది, ఇక ఆ పాలేరుతో పని ఏముంది ?- వెంటనే ఇంట్లోంచి తరిమేసింది (నిష్టల వెంకట రమణమూర్తి 'నాగమ్మ').

పుట్టిన బిడ్డకు పేరుపెట్టడంకూడా ఒక సమస్యే. భ ర్తవంక బంధువులు,.

భార్యవ9క బంధువులు, దీవెనలందించిన గురువులు, మొక్కు-లందుకొన్న దేవుళ్ళు-. ఎందరో స్ఫురిస్తారు. భార్యాళ రల్లో ఎవరివంకవాళ్ళు పేరు నచ్చ లేదంటే వాళ్ళకు కోపాలు వస్తాయి. అందువల్హ తర్జనభర్జనలు జరుగుతాయి.

లో కథానిక చివరికి ఆ మణాన తోచింది ఏదో 'పెట్టేస్తారు- తమకు నచ్చిన సినిమా తార (ఆడ/మగ) పిరో, దేవుడి పేరో, జాతీయ నాయకుడి పేరో, ప్యాషన్‌గా అఎసీ శుక పేటలో * ఏవరిసీ సిరుత్సాహ పరచడం ఇష్టంలేనివాళ్ము; అన్ని రకాల పేర్టూ కలిపి చేంతాడంత సంకర సమాసం చేస్తారు. ఇంతా చేసి, నిత్యవ్యవహారంలో స్థిరవడేది మరో పేరు. ఒక కథలో, ఇలాంటి తర్జనభర్జనలు జరిగిన తరవాత కూడా ఏ పేరు పెబ్టేదీ బయటపడని పరిస్థితిలో, నామకరణ మహోత్సవానికి ఒక గ్రీటింగ్‌ 'చెల్మిగాం వస్తుంది." 'మీ కళ్యాణ్‌ కి ఆశీస్సులు” ఆని ఉంది. అందులో అంతవఠకు బావగారితో వాదులాడిన మరదష్ట పెట్ట వలసిన "పేరు ఎప్పుడో నిర్ణయమైందన్న సంగతి తెలుసుకొని తెల్లటోతారు (ఉషశ్రీ 'అభిధ”). పారాడే పసి పాపలతో, చిలిపిగా అల్టరిచే సే చిన్నపిల్లలతో (పతి ఇంటికీ నిండుతనం వస్తుంది (మునిమాణిక్యం నరసింహారావు 'పిల్లలుగల ఇల్టు). అయితే, వాళ్ళ ముద్దుముచ్చట్టు చూసుకొనే స్థిమితం, [వకాంతి ఇంట్లో నెలకొని ఉండాలి. దానికి సదుపౌయాలు సమకూరాలి. ఆ ఆవకాశం అందరికి ఉండదు. కొందరు ఏ ముద్దుముచ్చట్టూ జరక్కుండానే పెరిగి పెద్దవాళ్ళవుతారు, కాలం గడిచిపోతూనే ఉంటుంది. ఉదేకాలు అణిగి, ఉత్సాహాలు తగ్గి, బాధ్యతలు పెరగడంతో దాంపత్య జీవనం పాతబడిపోతుంది. గృహిణిగా శ్రీః యజమానిగా పురుషుడు యాంతికంగా పనులు చేసుకుంటూ పోతారు. మనస్సులో మారుమూల ఎక్కడో కొన్ని కోరికలు అప్పుడప్పుడు కదలాడుతూ ఉన్నప్పటికీ [పయత్న కంగా కూడా వాటిని అణుచుకోక తప్పదు. అలవికాని సందర్భాల్లో అవి ఆందోళనకు గురిచేస్తాయి. ఇరుకిరుకు కొంపలు, చాలీచాలని ఆదాయం, నానాటికీ "పెరుగుతున్న బాధ్యతలు, రోగాలూ రొచ్చులూ, ఆడుగంటిపోతున్న ఆళలు, బతుకు నిరర్ధకమైపోతోందే అన్న నిరాశ మనిషికి బతుకుమీద ఆరుచిని పెంచుతాయి. ఒకప్పుడు జీవచ్చవమే అవుతాడు; మరొకప్పుడు పట్ట

కథానిక ఏ; సమాజం 527 పగ్గాలు లేనంతగా విజృభించి స్వైరవిహారం చేస్తాడు_పరిణామాల సంగతి ఆలోచించడు. ఆ స్థితిలో ఒక్కొక్కలడికి నిచ్చెనలు చిక్కితే చిక్కవచ్చు గాని చాలామంది పామునోటనే పడటం చూస్తూ ఉంటాం.

ఒకామెకు తెల్టటి పూలు ఇష్టం; తెల్లటి చీర ఇష్టం; బతుకులో తెల్రటి వెన్నెల పరుచుకోవాలని ఇష్టం, ఆమెకు పెళ్ళయింది. పిల్లలు పుట్టారు. కాని ఆమె ఇష్టానిష్టాలతో నిమిత్తం లేకుండానే కాలం గడిచిపోతోంది. వాళ్ళది ఉమ్మడికుటుంబం; ఖర్చులెక్కు వ. అందువల్ల ఆమెభర్త తెచ్చే సంపాదన మీదే మామగారికి ఆశ- ఆ భర్తకూడా తల్లిదగ్యడుల చెప్పుచేతల్రో పెరిగిన వాడు. దూరపు ఊళ్ళో ఎక్కడో ఉద్యోగం చేస్తున్నాడు. కాని భార్యనూ పిల్చలనూ తన తల్లిదర్శడులదగ్గరే ఉంచేశాడు. అప్పుడప్పుడు ఆదివారం "సెలవులకు మ్మాతం వచ్చి పోతుంటాడు, భార్యను తనతో తీసుకు వెడతా నని అతనూ అనడు; తీసుకు వెళ్ళమని అతని తంగడి అనడు- అతని సంపాదనలో నుంచి తనకేమీ రాదని ముసలాయన భయం. ఈ పరిస్థితిలో, బతుకును పున్నమి వెన్నెల చేసుకోవాలని ఆశించే పు తడిబొమ్మ మనస్సు ఎలా ఉంటుంది * ఓర్పు ఎంత కాలముంటుంది ? అందుకే ఆమెకు జీవితం మీద విరక్తి పుట్టింది. ఒకరిని సాధించలేనివాళ్ళ తమను తాము హింసించు కొని సానుభూతి సంపాదించాలని చూస్తారు. ఇదొక బలహీనత, ఉఊదేకం పరవళ్ళు తొక్కినవ్వ్పుడు ఆత్మహత్యకు పాల్పడతారు. ఆమె స్థితి చివరికి అంతే ఆయింది ! ఒంటి మీద కిరసనాయిలు పోసుకొని నివ్వు ఆంటించు కొన్నదా ఇల్దాలు (వి. రాజారామమోహనరావు “తెల్పటి చీకటి,

ఇ౦కొకామె విషయం... భార్యాభ ర్తలు బాగానే ఉన్నారు. కాని అతనిది పోలీసు ఉద్యోగం. వేళకు తిండీతిప్పలూ లేకుండా, ఇల్లూ భార్యా అన్న ధ్యాస లేకుండా, దినదినగండగా తన విధి తాను నిర్వ రిస్తూ ఉండాలి, ఎక్కడ ఏ ఉవ్మదవం వచ్చినా, దాని (వభావం, అతని ఉద్యోగం మీద పడ్డమే కాదు మానసికంగా అతని భార్యమీద కూడా పడుతుంది,

526 కథానిక

ఆమె మనస్పంతా అతనిమీదే. ఉంటుంది (లంకిపల్సి కన్నయ్య నాయుడు

“సుడిగాలి

ఆర్థికంగాను మానసికంగాను నిప్పచ్చరంగా- నికృష్ణంగా నూజలో

కప్పల మాదిరిగా బతకడం కంటె స్వేచ్చగా అకాశంలో పక్షిలా వి

రించగలగడం ఎంత అదృష్టమో అనుకుంటారు సామాన్యులు కాసి తాము

మాత్రం, అందుకు కావలసిన చొరవ చూపించలేరు. ఒకవళ్ల ఎవరైనా అలా

కొత్తదారి తొక్కితే వాళ్ళను, పనిగట్టుకొని ఆడిపోసుకుంటారు; చువ్పనాతి తనం బయట పెట్టుకుంటారు. అయినా తమ అవసరాలకోస:= మశ్జీ వాళ్లనే

దేబిరిస్తారు.. ఒక కథలో ఒక గృహస్థు ఉన్నాడు ఆర్థిక గా చాలా

బాధలు పడ్డాడు. ఒకామెతో అతనికి వరిచయమైంది.. పెళ్ళిచేసు

కున్నాడు, ఇద్దరితోనూ ఒక ఇంట్లోనే ఉన్నాడు. అయినా వాళ్ళకు ఏ పొర

పొచ్చాలూ లేకుండా హాయిగా గడిచిపోతోంది. కుటుంబ నిర్వహణ అంతా రెండో ఆవిడే నిర్వహిస్తూ, ఆర్థికంగాను, హార్జికంగాను ఏ లోటూ లేకుండా చూస్తోంది. సవతులిద్దరూ అంత అన్యోన్యంగా ఉండడం చూసి ఓర్చుకో లేరు జనం. అయినా వాళ్ళకు లోకంతో [పమేయంలేదు (పి. శ్రీదేవి “వాళ్ళు పాడిన భూపాలరాగంి

ఆఅందరానివాటికి అరులు చాచడం అవివేకమని అందరికీ తెలుసు.

అయినా మధ్యతరగతి మన స్తత్వం ఆటూ ఇటూ ఊగిసలాడిస్తూనే ఉంటుంది. గట్టి అనుభవమైనా కావాలి; సమయానికి కళ్ళు తెరిపించే వాళ్ళయినా రావాలి. ఒపి కథలో, ఇద్దరు పడుచు ఇల్దాళ్ళు పక్కపక్క వాటాల్లో కాపురముం టారు. భర్తకు వచ్చే కొద్దిపాటి జీతంతో జా[గత్రగా గడుపుకొంటూ ఉన్నంతలో చిన్నచిన్న ముద్ధముచ్చట్టు తీర్చుకుంటూ ఉండడం వాళ్ళకిద్దరికీ అలవాటయింది. ఇంతలో ఒకామె భ రకు మరో ఊరు బదిలీ అయినది. వాళ్ళ థాళీచేసి వెళ్ళిన వాటాలోకి ఇంకొకళ్ళు వస్తారు. ఆక్రాత్ర ఇల్లాలికి దర్జాలు ఎక్కువ. డబ్బు స్వేచ్చగా ఖర్చుపెడుతుంది. ఆమెతో పక్క వాటాలోని పొతామెకు స్నేహమైంది. సరదాలు పెరిగాయి. ఒకరిని

కథానిక ; సమాజం 5909 చూసి ఒకరు ఖరీదైన చీరలు కొనడం (ప్రారంభించారు. కొని తాహతుకు మించి పరుగులె త్రితే కూలబడక తప్పదు మరి! ఈ పరిస్థితిలో పాత స్నేహ తురాలు మళ్ళీ రంగంలోకి (పవేశించి చక్కదిద్దుతుంది (మురయా' సిల్టుబీర”).

అయితే, వచ్చే ఆదాయంతో ఖర్చు సరిపెట్టుకునేలాగ నాసిగా బతకడం నచ్చదు కొందరికి. వచ్చే జీతానికి వదిరెట్టు ఖర్చు పెట్టి వినోదాలకూ విలాసాలకూ ఎగబడతారు. వాటికోసం అప్పులు చేస్తారు లేదా అక్రమార్జన లకు పాల్పడతారు. అలాగయినా ఎంత కాలం సాగుతుంది ? గాలిబుడగ ఎప్పుడో ఒకప్పుడు పేలకమానదు. (తాష్ళూరు నాగేశ్వురరావు 'గెజిటెడ్‌ ఆఫీసరు భార్య”).

రామ్మూర్తి దారి వేరు. చాలీచాలని జీతంతోనే బాలా కాలంగా కాలస్మేవం చేస్తున్నాడు. జీవితంలో వినోదం, విలాసం అన్నవి ఎరగడు. అయినా ముఖ్యావసరాల కే, ఉన్నది చాలడం లేదతనికి. దానివల్డి అతనిలో త్మీవమైన అసంతృ పి [పబలింది. బతుకంతా ఇలాగే వెళ్ళమారితే అవస రాలు త్రీరేదెప్పుడు ? తానూ తన భార్యా సుఖపడేదెప్పుడు ? ఇలా మథన వడుతూ ఉండగా అతనిలో తెగింపు వచ్చింది, మనిషికి కనీసావసరాలు తీరనిదే బతుకు దుర్భరమవుతుంది కాబట్టి వాటికోసం అప్పుచేస్తాడు (రాజేంద్ర “మనిషివంటి మనిషి, అయితే “అప్పారావు'లాగ ఆఅతనికది హోవీ కాదు; అతనిలో అంత చాకచక్యమూ లేదు. (ముళ్ళపూడి వెంకటరమణ బుణానందలహరి'),

అప్పుచెయ్యడం ఒక ఎత్తు; దాన్ని సవ్యంగా తీర్చడం ఒక ఎత్తు. పరిస్థితులు చెయ్యి దాటిపోయినప్పుడు భార్య ఒంటిమీద ఏ కొద్దిపొట్‌ బంగారమున్నా ఒలవక తప్పదు. మగవాడికది పరువుతక్కు-వ వనే; తన అ[వయోజకత్వాన్ని చాటిచెప్పకున్నళ్టే ! అటువంటి వరిస్థితిలో భర్త సంకో చాన్ని గమనించి, (వస్తుత అవసరాన్ని (గహించి, మెళ్ళో ఉన్నచంద్రహారం తానే తీసి ఇచ్చి తాకట్టుపెట్టి డబ్బుతెమ్మని చెబుతుంది ఒక ఇల్దాలు

[84]

ళ్‌లిగ్ర కథానిక ఆమె మనస్సంతా అతనిమీదే ఉంటుంది (లంకిపల్లి కన్నయ్య నాయుడు “నుడిగాలి) ఆర్థికంగాను మానసికంగాను నిప్పచ్చరంగా- నికృష్ణంగా నూ౭లో కప్పల మాదిరిగా బతకడం కంటె స్వేచ్చగా అకాళశంలో పక్షిలా విగ రించగలగడం ఎంచ అదృష్టమా అనుకుంటారు సామాన్యులు కాని తాము మాత్రం, అందుకు కావలసిన చొరవ చూపించలేరు, ఒకవళ ఎవరైనా అలా కొత్తదారి తొక్కితే వాళ్ళను, పనిగట్టుకొని ఆడిపోసుకుంటారు; చువ్చనాత తనం బయట పెట్టుకుంటారు. అయినా తమ అవసరాలకోస: మళశ్జీ వాళ్ల] దేబిరిస్తారు. ఒక కథలో ఒక గృహన్థు ఉన్నాడు ఆర్థిక గా చాలా దాధలు పడ్డాడు. ఒకామెతో అతనికి పరిచయమైంది. పెళ్ళిచేసు కున్నాడు. ఇద్దరితోనూ ఒక ఇంట్లోనే ఉన్నాడు. అయినా వాళ్ళుకు ఏ పొర పొచ్చాలూ లేకుండా హాయిగా గడిచిపోతోంది. కుటుంబ నిర్వహణ అంతా రెండో ఆవిడే నిర్వహిస్తూ, ఆర్థికంగాను, హార్జికంగాను ఏ లోటూ లేకుండా చూస్తోంది. సవతులిద్దరూ అంత అన్యోన్యంగా ఉండడం చూసి ఓర్చుకో లేరు జనం. అయినా వాళ్ళకు లోకంతో (ప్రమేయంలేదు (పి శ్రుదేవి 'వాళ్ళు పాడిన భూపాలరాగంి అందరానివాటికి అరులు చాచడం అవివేకమని అందరికీ తెలుసు.

అయినా మధ్యతరగతి మన స్తత్వం అటూ ఇటూ ఊగిసలాడిస్తూనే ఉంటుంది. గట్టి అనుభవమైనా కావాలి; సమయానికి కళ్ళు తెరిపించే వాశ్శయినా రావాలి. ఒక కథలో, ఇద్దరు పడుచు ఇల్దాళ్ళు పక్కపక్క వాటాల్లో కాపురము౦ టారు. భరకు వచ్చే కొద్దిపాటి జీతంతో జ్యాగత్తగా గడుపుకొంటూ ఉన్నంతలో చిన్నచిన్న ముద్దుముచ్చట్టు తీర్చుకుంటూ ఉండడం వాళ్ళిద్దరికీ అలవాటయింది. ఇంతలో ఒకామె భర్తకు మరో ఊరు బదిలీ అయింది- నాష్ళు థాళీచేసి వెళ్ళిన వాటాలోకి ఇంకొకళ్ళు వస్తారు. ఆకొత్ర ఇల్లాలికి దర్జాలు ఎక్కువ, డబ్బు స్వేచ్చగా ఖర్చు పెడుతుంది. ఆమెతో పక్క వాటాలోని పొతామెకు స్నేహమైంది, సరదాలు పెరిగాయి. ఒకరిని

కథానిక ; సమాజం చూసి ఒకరు అరీదై న చీరలు కొనడం (ప్రారంభించారు... కాని బాన గో మించి పరుగులె త్తితే కూలబడక తప్పదు మరి! శ పరినితిలో పాత పాతుక్తు తురాలు మళ్ళీ రంగంలోకి [వవేళించి చక్కదిద్ధుతుంది (మురయాశక్ళ ల

అయితే, వచ్చే ఆఅదాయంతో ఖర్చు సరిపెట్టుకునేల్మా; ల ర, బతకడం నచ్చదు కొందరికి. వచ్చే జీతానికి వదిరెట్టు ఖర్చు పెట్టి బ్రాసీగా విలాసాలకూ ఎగబడతారు. వాటికోసం అప్పులు చేస్తారు లేదా అశ్రమాల్‌ లకు పాల్పడతారు. ఆలాగయినా ఎంత కాలం సాగుతుంది ? గాలిబుడన ఎప్పుడో ఒకప్పుడు పేలకమానదు (తాహ్శరు నాగేశ్వరరావు *“గౌబ్రిన్వై డ్‌ ఆఫీసరు భార్య").

రామ్మూర్తి దారి వేరు. చాలీచాలని జీతంతోనే చాలా కాలంగ్య కాలక్మేవం చేస్తున్నాడు. జీవితంలో వినోదం, విలాసం అన్నవి ఎరగడు. అయినా ముక్యావసరాలకే, ఉన్నది చాలడం లేదతనికి. దానివల్డ అతనిలో త్మీవమైన అసంతృప్తి (ప్రబలింది. బకుకంతా ఇలాగే వెళ్ళమారితే అవస రాలు తీరేదెప్పుడు ? తానూ తన భార్యా సుఖపడేదెప్పుడు ఇలా మథన పడుతూ ఉండగా అతనిలో తెగింపు వచ్చింది. మనిషికి కనీసావసరాలు తీరనిదే. బతుకు దుర్భరమవుతుంది కాబట్టీ వాటికోసం అప్పుచేస్తాడు (రాజేంద *“మనిషివంటి మనిషి. అయితే “అప్పారావు'లాగ ఆతనికది హాబీ కాదు; అతనిలో అంత చబాకచక్యమూ లేదు. (ముళ్ళపూడి వెంకటరమణ బుణానందలహరి').

అప్పుచెయ్యడం ఒక ఎత్తు; దాన్ని సవ్యంగా తీర్చడం ఒక ఎత్తు. పరిస్థితులు చెయ్యి దాటిపోయినప్పుడు థార్య ఒంటిమీద ఏ కొద్దిపాటి బంగారమున్నా ఒలవక తవ్పదు. మగవాడికది పరువుతక్కువ వనే; తన అ([హయోజకత్వాన్ని చాటిచెప్పకున్న జ్టే ! ఆటువంటి పరిస్థితిలో భర్త సంకో చాన్ని గమనించి, (పస్తుత అవసరాన్ని [గహించి, మెళ్ళో ఉన్నచర్మదహారం తానే వస్‌ ఇచ్చి తాకట్టు పెట్టి డబ్బుతెమ్మని చెబుతుంది ఒక ఇల్దాలు

[04]

528 కథానిక

ఆమె మనస్సంతా ఆతనిమీదే ఉంటుంది (లంకిపల్లి కన్నయ్య నాయుడు

“సుడిగాలి

ఆర్థికంగాను మానసికంగాను నిప్పచ్చరంగా- నికృష్ణంగా నూజలో

కవ్పల మాదిరిగా బతకడం కంటె స్వేచ్చగా అకాశంలో పక్షిలావిా

రించగలగడం ఎంత అదృష్టమో అనుకుంటారు సామాన్యులు కాని తాము

మాతం, అందుకు కావలసిన చొరవ చూపించలేరు. ఒకవిళ ఎవరైనా అలా

కొతదారి తొక్కితే వాళ్ళను, పనిగట్టుకొని ఆడిపోసుకుంటారు; చువ్పనాడి తనం బయట పెట్టుకుంటారు. అయినా తమ అవసరాలకోస: మళ్జీ వాళ్టన

దేబిరిస్తారు. ఒక కథలో ఒక గృహన్టు ఉన్నాడు ఆర్థిక గా చాలా

బాధలు వడ్డాడు. ఒకామెతో అతనికి పరిచయమైంది. పెళ్ళిచేసు కున్నాడు. ఇద్దరితోనూ ఒక ఇంట్లోనే ఉన్నాడు. అయినా వాళ్ళకు ఏ పౌర

పొచ్చాలూ లేకుండా హాయిగా గడిచిపోతోంది. కుటుంబ నిర్వహణ అంతా రెండో ఆవిడే నిర్వహిస్తూ, ఆర్థికంగాను, హార్దికంగాను ఏ లోటూ లేకుండా చూస్తోంది. సవతులిద్దరూ అంత అన్యోన్యంగా ఉండడం చూసి ఓర్చుకో లేరు జనం. అయినా వాళ్ళకు లోకంతో (ప్రమేయంలేదు (పి= అీదేవి “వాళ్ళు పాడిన భూపొాలరాగరి

అందరానివాటికి అరులు చాచడం అనవివేకమని ఆందరికీ తెలుస్తు.

అయినా మధ్యతరగతి మనస్తత్వం అటూ ఇటూ ఊగిసలాడిస్తూనే ఉంటుంది. గట్టి అనుభవమైనా కావాలి; సమయానికి కళ్ళు తెరిపించే వాళ్ళయినా రావాలి. ఒపి కథలో, ఇద్దరు పడుచు ఇల్దాళ్ళు పక్కపక్క వాటాల్లో కాపురము౦ టారు. భర్తకు వచ్చే కొద్దిపాటి జీతంతో జాగ త్తగా గడుపుకొంటూ ఉన్నంతలో చిన్నచిన్న ముద్దుముచ్చట్టు తీర్చుకుంటూ ఉండడం వాళ్ళకిదరికీ అలవాటయింది. ఇంతలో ఒకామె భర్తకు మరో ఊరు బదిలీ అయిది. వాళ్ళు థాళీచేసి వెళ్ళిన వాటాలోకి ఇంకొకళ్ళు వస్తారు. ఆకొత ఇల్లాలికి చర్జాలు ఎక్కువ, డబ్బు స్వేచ్చగా ఖర్చు పెడుతుంది. ఆమెతో పక్క వాటాలోని పాతామెకు స్నేహమైంది. సరదాలు పెరిగాయి. ఒకరిని

కథానిక ; సమాజం 529 చూసి ఒకరు ఖరీదైన చీరలు కొనడం ప్రారంభించారు, కొని తాహతుకు మించి పరుగులే త్తితే కూలబడక తప్పదు మరి! ఈ పరిస్థితిలో పాత స్నేహి తురాలు మళ్ళీ రంగంలోకి (పవేశించి చక్కదిద్దుతుంది (ముర యా'సిల్టుబీర).

అయితే, వచ్చే ఆదాయంతో ఖర్చు సరిపెట్టుకునేలాగ నాసిగా బతకడం నచ్చదు కొందరికి. వచ్చే జీతానికి పదిరెట్లు ఖర్చు పెట్టి వినోదాలకూ విలాసాలకూ ఎగబడతారు. వాటికోసం అప్పులు చేస్తారు లేదా ఆకమార్జన లకు పాల్పడతారు. అలాగయినా ఎంత కాలం సాగుతుంది ? గాలిబుడగ ఎప్పుడో ఒకప్పుడు పేలకమానదు. (తాళ్ళూరు నాగేశ్వరరావు “గెజిటెడ్‌ ఆఫీసరు భార్య").

రామ్మూర్తి దారి వేరు, చాలీచాలని జీతంతోనే బాలా కాలంగా కాలక్షేపం చేస్తున్నాడు, జీవితంలో వినోదం, విలాసం అన్నవి ఎరగడు, అయినా ముఖ్యావసరాలకే, ఉన్నది చాలడం లేదతనికి. దానివల్ట అతనిలో తీవమైన అసంతృ ప్రి (ప్రబలింది. బతుకంతా ఇలాగే వెళ్ళుమారితే అవస రాలు తీరేదెప్పుడు ? తానూ తన భార్యా సుఖపడేదెప్పుడు ? ఇలా మథన పడుతూ ఉండగా అతనిలో తెగింపు వచ్చింది. మనిషికి కనీసావసరాలు తీరనిదే బతుకు దుర్భరమవుతుంది కాబట్టి వాటికోసం అప్పచేస్తాడు (రాజేంద 'మనిషివంటి మనిషి"). అయితే 'అప్పారావు'లాగ ఆతనికది హోవీ కాదు; అతనిలో అంత చాకచక్యమూ లేదు. (ముళ్ళపూడి వెంకటరమణ బుణానందలహరి'),.

అప్పుచెయ్యడం ఒక ఎత్తు; దాన్ని సవ్యంగా తీర్చడం ఒక ఎక్తు. పరిస్థితులు చెయ్యి దాటిపోయినప్పుడు భార్య ఒంటిమీద ఏ కొద్దిపాటి బంగారమున్నా ఒలవక తప్పదు. మగవాడికది పరువుతక్కువ వనే; తన అ(పయోజకత్వాన్ని చాటిచెప్పకున్న ట్రై ! అటువంటి పరిస్థితిలో భర్త సంకో చాన్ని గమనించి (వస్తుత అవసరాన్ని (గహించి, మెళ్ళో ఉన్నచర్శద్రహారం తానే తీసి ఇచ్చి తాకట్టుపెట్టి డబ్బుతెమ్మని చెబుతుంది ఒక ఇల్దాలు

[84

కథానిక తు. ౧ ఈనితినిబటి ఎన్ని ఇబ్బ=దులకు నరి పెట్టుకున్నా ఎస్సై అవసరాలు న్యాగవా ల “తవు “నాగపూరు వెండికవతో విధంగా “బుణానుబంధం నిలుపుక క ద్పాయి. ॥ సానా రకా కర నాగపూరు వెండికప్పుడు కాఖీపొడి” దగ్గరినుంచి నానా రకాలూ అక్క పడుతూ ఉంటాయి (ముళ్ళపూడి వెంకటరమణ).

• ముచ్చబవపడి ళ్ళచేసుకాన్న దంపతులకు ఆయిదారేళ్ళు రాక దాంపత్యజీవనంలో ఉత్సాహం సీరుకారిపోవడం దుర్భరమే అవుతుంది (భెనాదేవి “వెయ్యని . ఇవ్వని జవాబు), తన ఛక్రియు కులన్నిటినీ హరింపజేస్తున్న సంసారాన్ని తిట్టుకోడం తప్ప: మరేమీ చెయ్యలేనివాడు మూర్తి. టిచర్‌ టెయినింగ్‌ కోర్చులోనన్నా చేర్చించకుండా, తన కాళ్ళ మీద్‌ తాను నిలబడే అవకాశం లేకుండా చేసినందుకు తంశడిని తలుచుకొని భోధపడే ఇల్దాలు సీత (కవ్పగంతుల సత్యనారాయణ 'బీకటి)- ఆటువంటి వీళ్ళకు ఆశారేఖ ఎలా పొడగడుతుంది ? ర్‌ం " ఇల మనుషుల మన స్తత్వాలు రకరాకాలు; మనుషుల సమస్యలు రకరకాలు. ఇజక..కథలో, ఒక ఇల్టాలు ఉంది. ఆమె భర్త మనిషిగా రూపుగట్టిన యంత్రం, జతనితో కాపురంచేసి సుఖవడ్డానని ఒకనాడూ ఆమెకు అనిపించలేదు. శొని ఎప్పటికయినా సుఖవడలేకపోతానా అన్న ఆశతోనే ఇంతకాలమూ ఖత్తుకు, వెళ్ళబుచ్చింది. కాని ఇకిప్పుడు న్మిగహించుకోలేకపోయింది; కోనేటిలో పడింది. ఆ కథలోనే మరో యువకుడున్నాడు. ఎప్పటికయినా ఉద్యోగం రాకపోతుందా అన్న ఆశతోనే బతుకుతున్నాడు, చివరికి అతనూ కోనేటిలో పడ్డాడు. ఈ ఇద్దరి శవాలూ ఒకేసారి కోనేటిలో తేలాయి._దీని మీద ఊళ్నో జనం రకరకాలుగా వ్యాఖ్యలు చెయ్యడమన్నది విడ్డూరమేమీ క్ధాదు (కవృగంతుల సత్యనారాయణ 'కోనేటి నిజం. +. దాంపత్యజీవనంలో ఆర్థికసుస్థితి ఒక ఎత్తు అయితే మానసిక సుస్థితి మరొక ఎత్తు. ఒక కథలో, తన భార్య-భాగ్యం-మరొకరితో మాట్టా | . ॥

'శథానిక ; సమాజం త్‌తి1 డడం కూడా సహించలేని భర్త ఒకడున్నాడు. అటువంటి “వెరివనులు” చేస్తే ఇంట్లోంచి వెళ్ళిపోతానని కూడా భాగ్యాన్ని బెదిరించాడు. ఒక రోజున అతడు ఇంటికి రావడం ఆలస్యమయింది. ఎక్కడున్నాడో కనుక్కోవాలని భాగ్యం బయలుదేరింది. ఆమె ఆటు వెళ్ళగా, అతడు ఇటు వచ్చాడు. కిటిక్రిలోనుంచి పరకాయించి చూశాడు. పర్చులోపలికి గిరవాటువేసి తన

5ని తాను పోయాడు. అతని అసహనానికి మూర్ధత్వం తోడైంది (కళ్యాణసుందరీ జగన్నాథ్‌ 'మాడంత మబ్బు". ఇందుకు భిన్నంగా, మరొక కథలో, మగడికి మరొక ఆడదాని గాలికూడా సోకకూడదని ఆరాటపడు తుంది ఒక ఇల్లాలు. ఇంట్లో మసిలే అందమైన పనిమనిషి మీదకూడా అనసూయ పెంచుకుంటుంది (భమిడిపాటి రామగోపాలం “గుండెలమీద కుంవటి). ఇంకొక కథలో, ఇందిరకు జబ్బుచేసీంది. ఆమెకు సాయం చెయ్య డానికి చెల్లెలు లలిత వచ్చింది. బావామరదళ్శిద్దరూ చాలా చనువుగా ఉంటారు. ఇందిరకిది దుర్భరమవుతుంది (ముప్పాళ రంగనాయకమ్మ “కథా జీవితం”. మరో కథలో రాధఖ ర్త, సత్యనారాయణ. కన్నమ్మ, వాళ్ళింట్లో పనిమనిషి, సత్యనారాయణ కన్నమ్మకోసం పాకులాడతాడు. కాని ఆమె నిరాకరిస్తుంది. ఇది తెలిసి రాధ కుతకుతలాడిపోతుంది, అవమానంతో, బాధతో విలవిల్హాడిపోతుంది- “_పేయసినే అర్జాంగిగా చేసుకుని, అర్థాంగిలో (ప్రేయసిని చూసుకుని జీవితమంతా వవ్శితంగా _బతకగల నిజమైన భర్తని చూపించు. ఆ పుణ్యపురుషుడి పొదాలకు నమస్కరించి నేను ధన్యు రాలినాతాను” అంటూ ఆర్తనాదం చేసింది (ముప్పాళ రంగనాయకమ్మ “ఆ ర్తనాదం”).

| మరొక కథలో, భర్త చెడుదారులు వట్టి తనను సరిగా చూడటం లేదన్న ఆసంతృపితో ఒక పడుచువాడితో ఉ త్తర[వత్యు త్తరాలు నడుపు తుంది ఒక మగనాలు, అతని పొందూ అనుభవిస్తుంది. అతనితో లేచి పోవడానికి సన్నాహమూ అవుతుంది. కాని ఆఅన్నసమయానికి ఆతను రాడు,

ళ్‌ కథానిక (ఉషథ్రీ ఎకుల్లషాలిక%. పరిస్థితినిబట్టి ఎన్ని ఇబ్బందులకు సరి పెట్టుకున్నా ఎన్ని అవసరాలు న్మిగహించుకున్నా మధ్యతరగతి కుటుంబాలకు ఏదో ఒక విఢంగా “బుణానుబంధం" నిలుపుకోకతప్పదు. “నాగపూరు వెండికప్పుతో నాగపూరు వెండికప్పుడు కాఫీపొడి” దగ్గరినుంచి నానా రకాలూ అక్కర పడుతూ ఉంటాయి (ముళ్ళపూడి వెంకటరమణ),

ముచ్చటపడి పెళ్ళిచేసుకొన్న దంపతులకు అయిదారేళ్ళు దాటకుండా దాంపత్యజీవనంలో ఉత్సాహం నీరుకారిపోవడం దుర్భరమే అవుతుంది (బీనాదేవి “వెయ్యని [వళ్న, ఇవ్వని జవాబు”). తన శ క్రియ కులన్నిటినీ హరింపజేస్తున్న సంసారాన్ని తిట్టుకోడం తప్ప, మరేమీ చెయ్యలేనివాడు మూరి, టిచర్‌ (టెయినింగ్‌ కోర్సులోనన్నా చేర్ప్చించకుండా, తన కాళ్ళ మీద తాను నిలబడే అవకాశం లేకుండా చేసినందుకు తండడిని తలుచుకొని బాధపడే ఇల్హాలు సీత (కప్పగంతుల సత్యనారాయణ “చీకటి”. అటుపంటి వాళ్ళకు ఆశారేఖ ఎలా పొడగడుతుంది ?

మనుషుల మన స్తత్వాలు రకరాకాలు; మనుషుల సమస్యలు రకరకాలు, ఒక కథలో, ఒక ఇల్దాలు ఉంది- ఆమె భర్త మనిషిగా రూపుగట్టిన యంత్రం, అతనితో కాపురంచేసి సుఖపడ్డానని ఒకనాడూ ఆమెకు అనిపించలేదు. కొని ఎప్పటికయినా సుఖపడలేకపోతానా అన్న ఆశతోనే ఇంతకాలమూ ఖత్తుకు వెళ్ళబుచ్చింది. కాని ఇకివ్చుడు నిగహించుకోలేకపోయింది; కోనేటిలో పడింది. ఆ కథలోనే మరో యువకుడున్నాడు. ఎప్పటికయినా ఉద్యోగం రాకపోతుందా అన్న ఆశతోనే బతుకుతున్నాడు, చివరికి అతనూ కోనేటిలో పడ్డాడు. ఈ ఇద్దరి శవాలూ ఒకేసారి కోనేటిలో తేలాయి._దీని మీద ఊళ్ళో జనం రకరకాలుగా వ్యాఖ్యలు చెయ్యడమన్నది విడ్డూరమేమీ కాదు (కవృగంతుల సత్యనారాయణ "కోనేటి నిజంగ. ౧౯ దాంపత్యజీవనంలో ఆర్థిక సుస్థితి ఒక ఎత్తు అయితే మానసిక సుస్థితి మరొక ఎత్తు. ఒక కథలో, తన థార్య -భాగ్యం- మరొకరితో మాట్టా

శథానిక ; సమాజం ర్‌తి1 డడం కూడా సహించలేని భర్త ఒకడున్నాడు. అటువంటి “వ్యరివనులు” చేస్తే ఇంట్లోంచి వెళ్ళిపోతానని కూడా థాగ్యాన్ని బెదిరించాడు. ఒక రోజున అతడు ఇంటికి రావడం ఆలస్యమయింది. ఎక్కడున్నాడో కనుక్కోవాలని భాగ్యం బయలుదేరింది. ఆమె ఆటు వెళ్ళగా, అతడు ఇటు వచ్చాడు. కిటికిలోనుంచి పరకాయించి చూశాడు, పర్పులోపలికి గిరవాటువేసి తన దారిని తాను పోయాడు. అతని అసహనానికి మూర్ధత్వం తోడైంది (కళ్యాణసుందరీ జగన్నాథ్‌ *“మాడంత మబ్బు". ఇందుకు భిన్నంగా, మరొక కథలో, మగడికి మరొక ఆడదాని గాలికూడా సోకకూడదని ఆరాటపడు తుంది ఒక ఇల్హాలు. ఇంట్లో మసిలే అందమైన పనిమనిషి మీదకూడా అసూయ సెంచుకుంటుంది (భమిడిపాటి రామగోపాలం. “గుండెలమీద కుంవటి), ఇంకొక కథలో, ఇందిరకు జబ్బుచేసింది. ఆమెకు సాయం చెయ్య డానికి చెల్లెలు లలిత వచ్చింది. బావామరదళ్శిద్దరూ చాలా చనువుగా ఉంటారు. ఇందిరకిది దుర్భ్శరమవుతుంది (ముప్పాళ రంగనాయకమ్మ “కథా జీవితం”). మరో కథలో రాధభ ర్త, సత్యనారాయణ. కన్నమ్మ, వాళ్ళింట్లో పనిమనిషి. సత్యనారాయణ కన్నమ్మకోసం హపాకులాడతాడు. కాని ఆమె నిరాకరిస్తుంది. ఇది తెలిసి రాధ కుతకుతలాడిపోతుంది. అవమానంతో, బాధతో విలవిల్హాడి పోతుంది. “పేయసినే అర్జాంగిగా చేసుకుని, అర్థాంగిలో [గ్రేయసిని చూసుకుని జీవితమంతా వవ్వితంగా _బతకగల నిజమైన భర్తని చూపించు. ఆ పుణ్యపురుషుడి పాదాలకు నమస్కరించి నేను ధన్యు రాలినాతాను” అంటూ ఆర్తనాదం చేసింది (ముప్పాళ రంగనాయకమ్మ “ఆ రనాదల్శొ.

మరొక కథలో, భర్త చెడుదారులు పట్టి తనను సరిగా చూడటం లేదన్న అసంతృప్తితో ఒక పడుచువాడితో ఉ త్రర్శవత్యు త్తరాలు నడుపు తుంది ఒక మగనాలు. అతని పొందూ అనుఖవిస్తుందిం అతనితో లేచి పోవడానికి సన్నాహమూ అవుతుంది. కాని అన్నసమయానికి అతను రాడు.

ర్‌కీక్తి కథానిక దాంతో నిస్టురాలాడుళుంది. తెగదెంపులు చేసుకొన్నానంటుంది. తనభర్త ఇవ్పుడు పువ్వుల్లో పెట్టి పూజిస్తున్నాడని కూడా రాస్తుంది (దాసో 'బదిలీ”). అయితే, అతిచార దోషమున్న వాళ్ళ కథలన్నీ, ము-దు ఎన్ని వంకరలు తిరిగినా చివరికి గూటికే చేరుకుంటాయన్న నమ్మకం లేదు. ఒక కథలా భార్య ్వైరిణి కావడంవల్డ, భ ర్త జీవితం ఎన్ని అగిచాట్టకు ల్‌నయిం క “జతకపి. బతుకులు") శారీరక సంబంధం తబునుంది టి లి మానసికమయిన భావనకూడా దోషమే అవుళుంది (అంగర వెంకటకృష్టైరావు “కలతపడ్డ గంగ”), ఆతివిషాద కరమైన పరిణామాలకు దారితీసి అమాయకులను సైతం ఆహాతి చేస్తుంది. (అంగర వెంకట కృష్ణారావు “హోమగుండం”. అందువల్లే, శ్రీపురుషుల ఆకర్షణలు ఎంత సహజమైనాా ఎంత [వబలమైనా, సంస్కారమే దానికి అనకట్ట అని నిరూపిత మవుతుంది (మురయా “వతిఫలం”). దాంపత్య జీవితంలో పరస్పర్మపేమాభిమానాలు నశించి, సర్దుబాటు. త త్త్వం కొరవడి, ఈర్ష్యాద్వేషాలు పెరిగినప్పుడు ఆలుమగలకు మీగిలేవి విడాకులేనంటాడు ఆదిష్టి నరసింహులు (“పునాదిరాయి”). అయితే ఆటు వంటివాళ్ళకు సమాజంలో వస్తుత పరిస్థితుల్లో ఏపాటి సానుభూతి లభి స్తుందో చెప్పలేం. ముఖ్యంగా స్త్ర విషయంలో, భదతకూడా కొరవడుతుంది. అందువల, ఎంత వనికి మాలినవాడైనా, భ ర్త అనేవాడొకడు ఉంటేనే' చాలని తృ ప్రిపడుతుంది, భారతనారి. అతడు తనను అసహ్యించుకున్నా, తిట్టినా, కొట్టినా ఆతని పంచనే వడిఉండాలని కోరుకుంటుంది. దానికి కారణాలు ఏవైనా కావచ్చు, ఒక కథలో, ఒక పడుచు ఇల్దాలు ఉంది. భర ఆమెను కాపురానికి తీసుకు వెళ +డు. ఎన్నిసార్ధు [సయళత్నించినా విఫలమవుతుంది. చివరికి ఆమె అన్నగారు, చెల్లెల్ని వెంటబెట్టుకొని బావమరిదిదగ్గరికి వెళ్తాడు ఆమెకూ తనకూ సంబంధం లేదంటాడు అతడు, కాని గవర్న మెంటు ఉద్యోగి కావడంవల్ల.

కథానిక :; సమాజం ర్‌లి8ి కోర్టుకెక్కవలసి వస్తుందని (గ్రహించగానే క్షేటు ఫిరాయిస్తాడు. బావ మరిదిని బయటికి వెళ్ళనిచ్చి, భార్యతో తియ్యటి మాటలు చెప్పి వలలో వేసుకుంటాడు, అమ్మాయి మురిసిపోతుంది, ఇంత మంచివాజ్ణి పట్టుకుని దుర్మార్గుడనడం, కోర్టుకెక్కిస్తానని బెదిరించడం చాలా ఆన్యాయమను

కుంటుంది. తన కాపురం నిలబెట్టాలని తాష్యతయపడే అన్నగారినే నిష్ట రంగా నిందిస్తుంది. (డి. కామేశ్వరి 'ఆడది.ఆడేద్రి. మగవాడు ఎలా ఆడిస్తే ఆడది అలా ఆడుతుందని రచయిత్రి అభిిప్రాయం* అయితే ఇందుకు భిన్నమైన వ్య క్రిత్వాలూ ఉన్నాయి. వాసిరెడ్డి సీతాదేవి కథలో, శంకరమూ సావితీ చనువు ఉన్నవాళ్ళు. ఇద్దరూ కలిని రంగస్థలంమీద నాటకాలు వెయ్యడంకూడా ఉంది. ఒకనాటి ర్యాతి సావి తి, శంకరం గదికి వచ్చి పెళ్ళిచేసుకోమని కోరుతుంది; చేసుకుంటాడు. సావితి గర్భవతి అని తెలు స్తుంది+ పుట్టిటింకి పురిటికి వెళ్తుంది మగపిల్టవాళణ్ణి కంటుంది. శంకరం థార్యను చూడటానికి వెళ్తాడు. అప్పటికే అతని బ్యురలో అనుమానం పురుగు దొలుస్తోంది. పెళ్ళయిననాటికీ పిల్పవాడు పుట్టిననాటికీ మధ్య వ్యవధి, మామూలుగా ఉండవలసినంత లేకపోవడంవల్ల, పుట్టిన బిడ్డకు తండి తానో మరొకడో అన్న సంశయం ఏర్పడుతుంది. అందువల్ల ముఖం గంటు పెట్టుకుని తిరిగి వచ్చేస్తాడు. సావిత్రి ఇది గమనించింది. పసివాడితో బాటు శంకరం దగ్గరికి తిరిగివచ్చింది. *క్షమించు సావిత్రీ ౯ అంటాడు -శంకరం. *తమించమని ఆడగటమంత తేలిగ్గాదు కృమించటం.... మీ వస్తువును మీ కిచ్చేశాను. ఇక నేను వెళతాను. సెలవ్‌” అంటుంది. ఎక్కడికి వెళావంటాడు అతను. “ఎక్కడికో ఒకచోటికి కోట్టకొద్దీ జనం , బతుకు తున్న ఇంతదేళశంలో నేను [బతుకలేకపోను” అంటిందామె.. ఆతను (ప్రాధేయపడినా, *...నా పాదాల్గో ఇంత చోటు ఇవ్వమంటారా ! ఇవ్వను షి ఇవ్వను ! నేను వెళ్ళిపోతున్నాను.” అంటూ గ్నిరున తిరిగి వెళ్ళి పొతుంది. అభిమానం గాయపడ్డ అభినవ శకుంతల (వాసిరెడ్డి సీతాదేవి అభినవ దుష్యంతుడు”, అయితే వివాహ బంధాన్ని ' ఇంత “ తేలికగా, -ఇంత ఉదేకంలో తెంపుకోడమన్నది సాధారణంగా జరిగేది కాదు.

ధ్‌లిల్లి కథానిక దాంతో నిస్టరాలాడుతుంది. తెగదెంపులు చేసుకొన్నానంటుంది. తనభర్త ఇప్పుడు పువ్వుల్లో పెట్టి పూజిస్తున్నాడని కూడా రాస్తుంది (చాసో “బదిలీ” )* అయితే, అతిచార దోషమున్న వాళ్ళ కథలన్నీ, ము.దు ఎన్ని వంకరలు తిరిగినా, చివరికి గూటికే చేరుకుంటబాయన్న నమ్మకం లేదు. ఒక కథలో, భార్య స్వైరిణి కావడంవల్ల, భ ర్త జీవితం ఎన్ని అగిచాట్టకు లోనయిందో తెలుస్తుంది. (డి, కామేళ్వరి 'అతకని బతుకులు”) కారీరక సంబంధం కల్పించుకోకపోయినా, కేవలం మానసికమయిన భావనకూడా దోషమే అవుతుంది. (అంగర వెంకటకృష్ణారావు “కలతపడ్డ గంగ'), ఆతివిషాద కరమైన పరిణామాలకు దారితీసి అమాయకులను మైతం ఆహతి చేస్తుంది. (అంగర వెంకట కృష్ణారావు “హోమగుండం” |. అందువల్లే, శ్రీపురుషుల ఆకర్షణలు ఎంత సహజమైనా, ఎంత (పబలమైనా, సంస్కారమే దానికి ఆనకట్ట అని నిరూపిత మవుతుంది (మురయా “_పతిఫలం').

దాంపత్య జీవితంలో పరస్పర।[పేమాభిమానాలు నశించి, సర్దుబాటు త త్ర్వం కొరవడి, ఈర్ష్యాద్వేమాలు పెరిగినప్పుడు ఆలుమగలకు ముగిలేవి విడాకులేనంటాడు ఆదిష్టి నరసింహులు “పునాదిరాయి”. అయితే అటు వంటివాళ్ళకు సమాజంలో (ప్రస్తుత పరిస్థితుల్లో ఏపొటి సానుభూతి లభి స్తుందో చెప్పలేం. ముఖ్యంగా స్రీ విషయంలో, భదతకూడా కొరవడుతుంది. అందువల్ల, ఎంత వనికి మాలినవాడైనా, భ ర్త అనేవాడొాకడు ఉంటేనే' చాలని తృ ప్రిపడుతుంది, భారతనారి. ఆతడు తనను అసహ్యించుకున్నా, తిట్టినా, కొట్టినా అతని పంచనే పడిఉండాలని కోరుకుంటుంది. దానికి కారణాలు ఏవైనా కావచ్చు.

ఒక కథలో ఒక పడుచు ఇల్టాలు ఉంది. భర్త ఆమెను కాపురానికి తీసుకు వెళ్ళడు, ఎన్నిసార్ధ (పయత్నించినా విఫలమవుతుంది, చివరికి ఆమె అన్నగారు చెల్లెల్ని వెంటబెట్టుకొని బావమరిదిదగ్గరికి వెళాడు, ఆమెకూ తనకూ సంబంధం లేదంటాడు ఆతడు, కాని గవర్న మెంటు ఉద్నోగి కావడంవల్ల.

కథానిక 2 సమాజం 5్‌తికి కోర్డుకెక్కవలసి వస్తుందని (గ్రహించగానే క్షేటు ఫిరాయిస్తాడు. బావ మరిదిని బయటికి వెళ్ళనిచ్చి, భార్యతో తియ్యటి మాటలు చెప్పి వలలో వేసుకుంటాడు. అమ్మాయి మురిసిపోతుంది. ఇంత మంచివాజ్ణి పట్టుకుని దుర్మార్గుడనడం, కోర్టుకెక్కిస్తానని బెదిరించడం చాలా అన్యాయమను కుంటుంది. తన కాపురం నిలబెట్టాలని తావ్యతయపడే అన్నగారినే నిక్టు రంగా. నిందిస్తుంది (డి. కామేశ్వరి “ఆడది... ఆడేది). మగవాడు ఎలా ఆడిస్తే ఆడది అలా ఆడుతుందని రచయిత్రి అభ్మిప్రాయం* అయితే ఇందుకు భిన్న మైన వ్య క్తిత్వాలూ ఉన్నాయి. వాసిరెడ్డి సీతాదేవి కథలో, శంకరమూ సావితీ చనువు ఉన్నవాళ్ళు. ఇద్దరూ కలిసి రంగస్థలంమీద నాటకాలు వెయ్యడంకూడా ఉంది. ఒకనాటి రాతి సావి తి, శంకరం గదికి వచ్చి పెళ్ళిచేసుకోమని కోరుతుంది; చేసుకుంటాడు. సావితి గర్భవతి అని తెలు స్తుందిం పుట్టిటింకి పురిటిక్తి వెళ్తుంది మగపిల్టవాణ్ఞి కంటుంది. శంకరం భార్యను చూడటానికి వెళ్తాడు. అప్పటికే అతని బురలో అనుమానం పురుగు దొలుస్తోంది. పెళ్ళయిననాటికీ పిల్లవాడు పుట్టిననాటికీ మధ్య వ్యవధి, మామూలుగా ఉండవలసినంత లేకపో వడంవల్ద, పుట్టిన బిడ్డకు తండి తానో మరొకడో అన్న సంశయం ఏర్పడుతుంది. అందువల్ల ముఖం గంటు పెట్టుకుని తిరిగి వచ్చేస్తాడు. సావ్మితి ఇది గమనించింది. పసివాడితో బాటు శంకరం దగ్గరికి తిరిగివచ్చింది. “క్షమించు సావ్నితీ ?' అంటాడు శంకరం, “తమించమని ఆడగటమంత తేలిగ్గాదు తృమించటం.... మీ వస్తువును మీ కిచ్చేశాను. ఇక నేను వెళతాను. సెలవ్‌” అంటుంది. ఎక గాడికి వెళావంటాడు అతను. “ఎక్కడికో ఒకచోటికి కోట్టకొద్దీ జనం , బతుకు తున్న ఇంతదేశంలో నేను [బతుకలేకపోను” తెంటుందామె. అతను (ప్రాధేయపడినా, నా పాదాల్లో ఇంత చోటు ఇవ్వమంటారా ! ఇవ్వను గాక ఇవ్వను |! నేను వెళ్ళిపోతున్నాను.” అంటూ గ్నిరున తిరిగి వెళ్ళి “పోతుంది. అభిమానం గాయపడ్డ అభినవ శకుంతల (వాసిరెడ్డి సీతాదేవి అభినవ దుష్యంతుడు”), అయితే వివాహ బంధాన్ని ఇంత " తేలికగా -ఇంత ఉదేకంలో తెంపుకోడమన్నది సాధారణంగా జరిగేది కాదు,

శ4 కథానిక

దాంపత్యజీవితాన్ని సార్ధకంచే సేది కేవలం వివాహబంధం కాదు; ఆలుమగల పరస్పర (పేమానురాగాలు; వాటిని మరొకరితో పంచుకొనే [(వమేయమే లేదు అంటారు మొక్కపాటి నరసింహళాన్రిగారు, సుమారు ఏభై ఏళ్ళ కిందట రాసిన 'లక్మి" అనే కథలో. చిన్నప్పుడే ఒకరిమీద ఒకరు మనసుపెట్టుకాన్న అమ్మాయీ అబ్బాయీ ఉన్నారు. కాని ఆ అమ్మాయికి మరొకతనితో వివాహం అయిపోతుంది. తరవాత అతనికీ వివాహమవుతుంది. కొన్నేళ్ళకి, ఆమె చాలా దుస్థితిలో ఉన్న సంగతి తెలుసుకొని అతను చూడటానికి వెళ్లాడు. ఆప్యాయంగా పలకరించు కొంటారు; మనసులు కలబోసుకుంటారు. ఆమెను ఎలాగయినా ఊద్ధరిం చాలనీీ తనదాన్ని చేసుకోవాలనీ ఆతని ఆరాటం. అప్పుడు లక్ష్మి అంటుంది: “ఆడదెప్పుడూ హృదయాన్ని వంచలేదు; శరీరాన్ని కోరకుండా ఉండే (యేమే సరయినది”. ఆమలిన శృంగారవాద ,పభావం అమె మాటల్లో స్పష్టమవుతుంది.

అయితే అందరూ ఆలా సరిపెట్టుకోలేరు మరి. సత్యవతి చెంగల్వ రాయణ్ణి వలచింది. మనువు మరొకచోట అయినా మనసు అతనిమీదే న్ని చింది. దాన్ని నిలవరించుకోలేక, అర్ధర్యాతివేళశ పుట్టింటికి తిరిగి వచ్చింది, అన్న ఆ విషయం [గహించాడు, అప్పటికప్పుడే ఆమెను తిరుగు [(పయాణం' కట్టించాడు. సత్యవతి పుట్టినూరుకూ మెట్టినూరుకూ మధ్య ఉన్నది, గోన లేరు. దాన్ని దాటడానికి బల్హక ట్రే గతి, ఏట్లో బల్లకట్టు సాగుతుండగా, తోడబుట్టినదాన్ని గో నెలేట్టోకి గిరవాటువేసి, గుట్టుచప్పుడు కాకుండా తిరిగి వస్తాడు అన్న (కళ్యాణసుందరీ జగన్నాథ్‌ “అలరాసపుట్టిళ్ళు'),

శరీరమూ మనస్సూ ఆరోగ్యంగా ఉన్నంతకాలం దాంపత్య జీవితం, ఒడుదుడుకులు లేకుండానే సాగిపోతుంది. కాని ఆరోగ్యం దెబ్బతిన్నప్పుడు మనస్సు వరిపరివిధాల పోతుంది. ఒక కథలో ఇద్దరు భార్యాభ ర్ర్తలున్నారు; చాలా అన్యోన్యంగానూ ఉన్నారు. కాని ఆమెకు క్షయ వచ్చింది. నీరసం* నిరాశ ఎక్కువయాయి. దీనివల్ల భ ర్త తనకు దూరమవుతున్నాడని శై లజకు

కథానిక * సమాజం శ్రీశ్‌ "పెద్ద దిగులు ఏర్పడింది కాని చివరకు, అతడు చూపించే ఆక్మేయతాపోతే విలువైనదో [గహిస్తుంది (యద్దనపూడి సులోచనారాణ్‌' “సాకీ అదృష్టం చాలు).

'పెళ్ళి కావలసిన పతి యువకుడూ. (పతి యువతి కాబోయే జీవిత భాగస్వామిని గురించి కొన్ని అభిప్రాయాలూ అభిరుచులూ ఏర్పరచు కుంటారు తీరా, పెళ్ళయిన తరవాత, అనుకున్నదొక్కటీ అందినది మరో కటీ కావచ్చు చాలా చైతన్యం ఉండి, ఉత్సాహమహో దేకాలు కల అమ్మాయి భాగస్వామిని కావాలని కోరుకొనే యువకుడికి, ఆమె లభ్యం కాకపోగా, పెళ్ళయిన తరవాతకూడా రంగంలోకి (వవేశించి ఆమె కవ్విస్తూ ఉంటే ఎంత మేదకుడయినా ఎలా తట్టుకోగలడు* (మంజుట్రీ 'అగ్నిపువ్ఫం”). మరొక కథలో, లలిత చాలా చురుకై నది, ఉత్సాహంతో పరవళ్ళు పోయే "సెలయేరువంటిది సీతాపతి మేదకుడు, ఆమెకు నీడగానే అతని మనుగడ, అముతే అతని అఆవసరాలకూ, అతని సౌకర్యాలకే [ప్రాముఖ్యమిచ్చి తన్‌ ముద్దుముచ్చట్టను వాయిదావేసుకోగల జొౌదార్యం, అవగాహన" “ఆమెకు ఉన్నాయి. ఆమె వ్య క్రిత్వం ముందు అతను రోజురోజుకూ కుంచి౮చుకొని పోతూ ఉంటాడు (వెంచాళా “మనిషి నీడగ ఇంకొక కథలో, భర్త ఎంతో అ పేక చూపిస్తూ ఉంటాడు; గుండెల్లో పొదువుకుంటాడు. కొని భార్య దాన్ని సరిగా స్వీకరించకపోగా, అతనిమీద విసుగుదల్న కనబరుస్తుంది (మంజుథ్రీ “వంకర అయితే భార్యా భర్తలన్న తరవాత కలహాలూ కీచు లాటలూ (పతి కుటుంబంలోనూ ఉండేవే కదా |! (వాసమూ ర్తి “ఐకమత్యం)).

ఎన్ని కష్టాలు ఎదురయినా, ఎంత చీకటి ముసురుకొన్నా సంసారం సజావుగా సాగాలన్నదే [వతి ఒక్కరూ కోరుకునేది. ఒక కథలో, భార్యా భర్తల అన్యోన్యానికి నిదర్శనంగా, “నగలూ చీర్తలూ అక్క-ర్రేదుగానీ. ఈ అదృష్టాన్ని మాతం వుంచు భగవంతుడా !!" _ అనుకుంటుంది పాధ్వతి; “ఆ ఆ మాటకొస్తే, వెధవది, ఎప్పుడూ ఉంటుందేషిటే... చ్రేప్పొద్దుఖిక్తి ఈ చీకటి పోదా, వేలుతురు రాదా *' అనుకుంటాడు సూర్యం (వాకాటి

586 కథానిక పొండురంగరావ్‌ 'పాతకథే”. ఈ విధమైన ఆళాభావమే దాంపత్య జీవితాన్ని సార్ధకం చేస్తుంది. పరస్పర (కేమానురాగాలు దానికి దోహదం చేస్తాయి- తన చుట్టూ కదితే గాలిలో సైతం భర్ర అనురాగాన్నే అనుభూతం చేసు కుంటుంది ఒక్కొక్క ఇల్దాలు (వెంచాకా “గాలి. భార్య చనిపోయి కొన్నేళ్ళు గడిచినా కూడా ఆమెతో గడిపిన జీవితాన్నే నెమరుచేసుకుంటూ తమ “వెడ్డింగ్‌ యానివర్సరీ" కూడా జరుపుకొంటాడు ఒక్కొక్క భర్త (డి. కామేళ్యురి “చేదువిషం--జీవఫలం”), మరో కథలో, చనిపోయిన భార్య దయ్యమై వచ్చి, భర్తను సరిగా చూసుకోమని రెండో భార్యకు చెప్పి పోతుంది (కప్పగంతుల సత్యనారాయణ "పేమ. ఇంకో కథలో, నడి వయస్సు దంపతులున్నారు; కాని నవదంపతులుకంటె అన్యోన్యంగా ఉంటారు. ముఖ్యంగా విశ్వం, ఆమెను పువ్వుల్లో పెట్టి పూజిస్తూ ఉంటాడు. ఇంతకూ ఆసలు విషయం ఒకటి ఉంది. దాంపత్యసుకానికి అనర్హురాలు ఆమె! (అవసరాల రామకృష్ణారావు “నాకు నువ్వూ నీకు నేనూ). అటు వంటి స్థితిలో భార్యపట్ట అంతటి జౌదార్యం కనబరిచే భర్త, నూటికి కోటికీ ఎక్కడో ఒక్కడుంటాడు. అందుకే ఆ ఒక్కడూ కథలో నిలుస్తాడు. దంపతుల్లో ఏ ఒక్కురితోనో లోపముంటే రెండోవాళ్ళు పక్క దారులు తొక్కడం విడ్డూరం కాదు. కాని ఏ లోటూ లేకపోయినా, అను కూలవతి అయిన భార్యతోనూ, ముద్దులాలికించే బిడలతోనూ హాయిగా ఉండలేక ఒక చవలచిత్తురాలి వలలో ఇరుక్కాంటాడు రాజేం[ద్రం; కుటుందాన్ని పరిత్యజిస్తాడు కొంతకాలానికి పరిస్థితి మార్కి విధిలేక మళ్ళీ భార్యదగ్గరికే వస్తాడు. కాని అప్పటికి భార్య వరిస్థితికూడా మారిపోయింది; ఇహం విడిచి వరం చూసుకుంటుంది (మురయా “ఇహం-పరం'). మరో కథలో, సరోజ ఒక ఆఫీసరు భార్య, చిన్నవ్పుడు ఆమె (పేమించిన పాణి తన భర్త ఆఖీసులో కింది ఉద్యోగిగా పనిచేస్తున్న సంగతి తెలుసుకుంటుంది. అతన్ని ఒకసారి కలుసుకున్నప్పుడు, ఇంకా పేమిస్తూనే ఉన్నానని చెబు

కథానిక ; సమాజం 587 తుంది. పాణి ఆ మాట భరించలేక ఉద్యోగానికి రాజీనామా ఇస్తాడు. కాని సరోజభర్త, పాణికి దీటయిన సంస్కారపరుడు. అతని రాజీనామా స్విక రించకుండా [ప్రమోషన్‌మీద బదిలీచేయిస్తాడు (సింగరాజు లింగమూర్తి “ఆశించని ఫలితాలు"), ఇంకొక కథలో, అయినింటి రాజమ్మ, దేవుడులాటి మనిషిని భాతరుచెయ్యకుండా చేపలు పట్టే సిమ్మన్న ఇంటికి పోతుంది. భర్త ఆమ్మెస్టితి చూసి జాలిపడి మళ్ళీ ఇంటికి తీసుకువస్తాడు* కాని ఆమె మనస్సు .మారదు. సిమ్మన్న మాతం ఆమె భర్షకు చేసిన అన్యాయానికి వళ్ళా తాపవడతాడు, చివరికి ఆతనే ఆమెను ఏటివరదలోకి తో సేస్తాడు (బలివాడ కాంతారావు “వరద వెల్చువ”)- మంజుశ్రీ కథ ('అవళలి వై పులో మన .మల్ని ఎత్తే వయస్సు వచ్చిన పెద్దమనిషికి చి త్తచబాంచల్యం కలుగుతుంది. తనలో లేని న్మిగహం పనిమనిషితో చూసాడు; వళ్చాతాపవడతాడు. వెంబాకా కథ (దారితప్పిన కథ)లో డి. యన్‌. ఆర్‌ మయ్యకు భార్య అంటే రోత, సంసారమంటే చిరాకు. మరో ఆడ స్నేహంకోసం వెంపర లాడతాడు. కాని ఒక్క బెదిరింపు ఉ త్తరంతో అతని కథ మారుతుంది, థార్యాభ రలయినంత మా[తాన చిన్నప్పటినుంచి 'పెంచుకొన్న అభి 'ఈుచులు చంపుకోవలనిన అవసరం లేదు. పరస్పరావగాహన ఉండాలి. సహనం ఉండాలి. ఒక కథలో, రాజ్యానికి చిన్నప్పటినుంచి సంగీతమంటే ఇష్టం. కొంతకాలం ఫిడేలు వాద్యం నేర్చుకుంది. కెళ్ళయాక, తన ఫిడేలు తన వెంటే తెచ్చుకుంది. కాని వెంకటప్పయ్యకి సంగీతం వడదు. రాజ్యానికి తెలియకుండా దాన్ని అమ్మేసి, ఆమెకొక పట్టుచీరా, వట్టు రవికెలగుడ్డా తెచ్చి ఇస్తాడు. ఏం తెచ్చి ఇస్తే మట్టుకు దాని లోటు తీరుతుంది ? (చాసో “వాయులీనం'”). ఇది ఒకరకంగా మానసికమైన హింస. వెంకటప్పయ్య కంటె మోటుమనుషులు శారీరకంగానూ హింసిస్తారు. వీరయ్య, తన భార్య కూడా ఒక మనిషేనన్న స్పృహతో ఎన్నడూ ఆమెను చూడలేదు. కూతుర్ని మాత్రం అల్దారుముద్దుగా పెంచాడు; పెళ్ళిచేకాడు. కాని అల్దుడుకూడా తనలాటి మోటిమనిష్షేననీ, పెళ్ళాన్ని గొడ్డును వాదినట్టు బాదుతాడనీ

586 కథానిక. తెలుసుకున్నప్పుడు వీరయ్య తలవాల్బుకోక తప్పింది కాదు (మురయా “తనదాకా వస్తే కాని, మరో కథలో, ఆది శేషయ్యకూడా అలాటివాడే. భార్య ఆభిజాత్యంతోనే సహిస్తుంది (కొమ్మూరి వేణుగోపాలరావు “క్షమించేను”).

“పుణ్యంకొద్దీ పురుషు డన్నది పాతమాటే కావచ్చు కాని కొన్ని సంసారాల్ని చూస్తుంటే ఈనాడూ అదే అనిపిస్తుంది. వట్టికొండ విఠాలాక్షి కథ (“భారతనారిలో, ఇద్దరు వడుచుదంపతులున్నారు. అమ్మాయి కొంత వరకు చదువుకొన్నది; అబ్బాయి దుర్మార్గుడు. కొన్నాళ్ళ తరవాత భార్యను: పుట్టింటికి వెళ్ళగొట్టి మళ్ళీ పెళ్ళి చేసుకున్నాడు. ఆ రెండో భార్య అర్ధాంత రంగా చనిపోయింది. ఇకప్పుడు మొదటి భార్యను రమ్మని కబురు పెట్టాడు. జీవచ్చవంలానై నా వెళ్ళక మానుతుందా భారతనారి_అని (వళశ్నిస్తుంది రచయి(తి. మరొక కథలో, చందికారాణిది అనుకూల దాంపత్యమే- ఒక పిల్లవాడుకూడా పుట్టాడు. భ ర్త్లలో ఉన్నంత సర్దుబాటు తత్త్వం ఆమెలో లేదు. అతని అభిరుచులూ తన అభిరుచులూ వేరువేరుగా చూసుకుంటుంది ఆమె ఉద్యోగం చెయ్యడం విషయంలో అభ్నిపాయఖేదాలు వస్తాయి. ఆమె అతన్ని విడిచి వెళ్ళిపోతుంది. మధ్యలో అముదా రేళ్ళు గడిచామిు. ఎంత చదువుకున్నా, ఎంత మంచి ఉద్యోగం చేస్తున్నా, ఎన్ని సదుపాయాలున్నా మగనాలికి ఒంటరి బతుకు ఎంత దుర్భరమైనదో తెలిసివసుంది. భర దగ్గరికే తిరిగి వెస్తంది. అతడు సాదరంగానే చూకాడు,. కొని_ అవృటి కతను రెండో పెళ్ళి చేసుకున్నాడు, ఆ సంగతి చెప్పడానికి అతనైతే విచారపడ్డాడు. కాని తాను మాతం నిర్ణయం మార్చుకోలేదు. అతని భార్యను “నెల్టీ శి అంటూ అక్కున చేర్చుకుంది, చం దికారాణి (పోరంకి దక్షిణా మూర్తి “అన్మువత').

వ్య కిత్వాన్నీ, ఆళలనూ చంపుకొని రకరకాల సమస్యలతో సత మత మవుతూ బతికే ఇల్లొళ్ళను గురించి చాలామంది కథలు రాకారు (గోపీ చంద్‌ 'హిందూపాతి, వత్యం", “భార్యల్లోనే ఉంది” మొ,వి.). శ తువును

కథానిక : సమాజం కలీ తప్పించుకునేందుకు సాధ్యమైనంత వరకు పెనుగులాడే జీవితేచ్చ జంతు వులోనైనా వుందిగానీ, వ్య క్రిత్వం మీద అభిలాష త్రీ జాతీతో ఏకోళానా లేదు. పైపెచ్చు ఎంతో ఒడుపుగా మొగవాడి పెళాచిక హస్తాలలో చిక్కు! కుని గర్వంగా నవ్వుకుంటుంది*” అంటాడు పురాణం సూర్యప్రకాశరావు ('చరణదాసులు"). ఆయనే రాసిన 'నిద్రాకువుి అన్న కథలో, మహిళల ఆలోచనా సరళిలో మార్చురావలసిన అవసరాన్ని స్పష్టం చెయ్యడం జరి గింది. ప్రీడరు గుమాస్తా కూతురై న అనూరాధతో, ఉద్యోగం చేసుకునే రమ ఈ భావమే (వకటించింది. “ఇంట్లో వంట చెయ్యడం, పిల్లల్ని సాకటం; ఇల్డు చక్క-బెట్టుకోవడం అన్నది ౬ఓక బాధ్యత. ఆఫీసులో ఉద్యోగంచేసి సంసారానికి అవసరమైన డబ్బు తీసుకురావడమన్నది మరొక బాధ్యత. ఒక బాధ్యత న్త్రీ నిర్వహిస్తే, మరొకటి పురుషుడు నిర్వహిస్తాడు. ఇందులో హెచ్చుతగ్గులకు స్థానం లేదు. నేను చెప్పేదల్లా, శ్రీ తన (పపంచాన్ని మరింత వి సృతం చేసుకోవాలనే. భర్తని ఆరాధించే ఆడదానికన్నా, అభిమానించే ఆడదాన్ని నేను ఎక్కువ గౌరవిస్తాను (పతి స్త్రీ, వీధిని పడే పరిస్థితులు రాకుండా తన కాళ్ళమీద తాను నిలబడగలిగే ఆర్హతను సంపా దించుకోవాలి. అవసరమైతే ఆ అర్హతను వినియోగించుకోవాలి,” నిదాళు వైన నారాయణి, తానింకొకరిపై ఆధారపడి బతకడం ఇష్టంలేక -చదువు కున్నది కాకపోవడంవల్ర ఎక్కడికో వెళ్ళిపోగా, పదిమంది పిల్లలకు (యి వేట్టు చెప్పి పొట్టపోషించుకుంటూ తన వ్యక్తిత్వాన్ని నిలబెట్టుకున్న విళా లావ, చరణదాసుల్ని ఈసడిస్తుంది.

అముతే అభిమానం ముడిపడ్డచోట ఎటువుటి కష్టాలక్షైనా శీ వెనుదియ్యదని నిరూపిస్తారు, పాలగుమ్మి పద్మరాజు “రంగి ("పడవ [ప్రయాణం), మురయా “చం దమ్మ" (ఆత్మార్పణ).

సర్యపదాయం కట్టుాట్టటో పెరిగిన స్త్రీకి కష్టాలకూ నష్టాలకూ: వెరపు లేకపోవచ్చూ+సమవయ్క-సుల మాదిరిగా దాంపత్యసుఖం పొందలేక

40 కథానిక పోవచ్చు. అయినా అన్నిటికంటె ఆమెకు ముఖ్యమైనది జీవితంలో భద్రత. ఎంత వృద్ధుడెనప్పటికీ భర్త అనేవాడొకడు ఉంటే భ్యదతకు లతోటులేదు (గురజాడ అప్పారావు “మెటిల్లా”, మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రి “వింతభావాలు"). భర్త దుర్మార్గుడు కావచ్చు, వ్యసనలోలుడు కావచ్చు, విషమువయస్కుడు కావచ్చు- అతని అండ భార్యకు కొండంత బలమని రుజువుచేశారు తెలుగు కథకులు.

అయితే పాళ్చాత్య నాగరికతా (ప్రభావం, అన్ని రంగాలలో మాది దిగా దాంపత్యజీవనరంగంలో కూడా (ప్రవేశించి గృహిణుల పరిధిని విసృృతంచేసింది. అందుకు తోడ్పడినవి ఆడవాళ్ళ క్లబ్బులు, సాంఘిక కార్యకమాలు, ఉద్యోగాలు, స్రీ పురుషుల పరిచయాలూ స్నేహాలూ. వీటి వల్ప ఏర్పడే సంబంధాలు ఒక్కాక్క_ప్పుడు దాంపత్యజీవనానికి _పతికూలంగా కూడా పరిణమించవచ్చు. చింతా దీక్షితులు రాసిన వటీరావు కథల్లో, ఆధునిక నాగరికత అలవడిన ఆడవాళ్ళు కొందరు చేసే ఆర్భాటాలు, వింత పోకిళ్ళు కనిపిస్తాయి (“మొదటి బహుమానము”). తాతినేని వెంకట నరసింహారావు రాసిన 'క్టబ్చే శరణం గచ్చామి" అన్న కథలో, నేల విడిచి సాముచేసే ఇల్దాలి సంకటస్థితి ద్యోతకమవుతుంది, అయితే పదిమందితో చనువుగా తిరిగి, పరిచయాలు పెంచుకున్నంతమా తాన వ్య క్రిశీలాన్ని శంకించవలసిన పని లేదు. అలా శంకించవలసిన సందర్భంలో, లోపం నాగరికతది కాదు; వ్య క్రిది. ఒక్కొక్క పరిచయంతో జీవితంలో అనుభవాన్ని పెంచుకోవాలని చూసేవాళ్ళు ఉంటారు, దానికి కూడా పరిమితులున్నాయని చెప్తాడు భమిడి పాటి రామగోపాలం “అనుభవానికి హద్దులున్నాయి2! అన్న కథలో. ఒక కథలో, రాజ్యం బాలవితంతువు, మామయ్యకు ఆమెమీద అభిమానం. పట్నంలో పెట్టి చదువు చెప్పిస్తాడు. ఆమె సంపూర్ణయౌవనవతి అము చదువు పూ ర్తి చేసుకొని వచ్చిన తరవాత ఆమె (పవ ర్తనలోను, ఆలోచన తోను స్వేచ్చ కనిపిస్తుంది. అందులో ఆ మామయ్యకు కామోద్దివనం కని పిస్తుంది. ఇద్దరూ పరవళ్ళు తొక్కే ఉృదేకంలో పడి కొట్టుకుపోతారు

కథానిక ; సమాజం వ్‌శ్తీ1 అయితే, అనుభవం తరవాత అతను పళ్శాత్తాపపడతాడు, “ఎవరైనా న్మిగహం సాధ్యం కాలేదని ఎడుస్తారు_నేను నాకది సాధ్యమైందని వడవదగిన స్థితిలో ఉన్నాను. ..ఇక ఆత్మ గౌరవమూ, వవితతా ఆంటావా దీర్హ౦గా ఆలోచిస్తే అవి అణిచి పెట్టిన ఆహంకాగాతిశయాలు కాని ఇంకేమీ కావు... ఏమిటాలోచిస్తున్నావు అంటుంది రాజ్యం. ““పళ్చాత్తాపపడటం మొదలుపెట్టి నా ఆనందం పాడుచెయ్యకు. ..నువ్వు నాకు అబ్బా ఎని కని ఇవ్వలేక పోయావు, నేనిసే పుచ్చుకుంటావా ?” అని ఎదురుుపళ్న వేస్తుంది.

మొ త్తంమీద, దాంపత్యజీవన౭లోని తీరుతెన్నులు, కష్టసుఖాలు, ముద్దుముచ్చట్లు, ఒడుదుడుకులు, ఆకానిరాశలు, జయాపజయాలు తెలుగు కథానికాసాహిత్యంలో ఏ విధంగా (పతిబింబిస్తున్నదీ దిజ్మాతంగా (పదర్శిం చడం జరిగింది.

నంతానం : కుటుంబజీవనానికి నిండుతనం తెచ్చేది సంతానమన్న విషయం సువిదితమే. ఆ సంతానాన్ని పెంచి 'పెద్దచెయ్యడం, వాళ్ళకు విద్యాబుద్ధులు అలవరిచిి వాళ్ళబతుకు వాళ్ళు బతకడానికి వీలుగా ఒక దారి చూపించడం, పెళ్ళిచేసి ముద్దుముచ్చట్టు తీర్చటం, మనమల్నీ ముని మనమల్నీ ఎత్తి తృపిగా విశ్రమించడం పతి వ్యక్తి కోరుకుంటాడు. వీళ్ళ భవిష్యత్తుకోసం తన సుథాల్నీ తన సదుపాయాల్నీ కూడా వదులు కుంటాడు; “ఆత్మావై ప్ముతనామాసి' అన్నది సార్థకం చేస్తాడు. అయితే బాధ్యతాపూర్వకంగా గాని, అభిమానపురస్పరంగా గాని పిలలకు తఠి దండ్రులు చెయ్యదలచిందంతా చెయ్యడానికి పరిస్థితులు అనుకూలం. ఉండాలి. ఆర్థిక సుస్థితి ఆరోగ్యం, సత్సంబంధాలు నెలకొని ఉండాలి, ఇవి లేకపోయినా నానా అవస్థలూ పడి కసీసాసరాలయినా సమకూర్చే తల్లిదండులు అనేకులున్నారు. ఈ అవకాశాలను సద్వినియోగం చేసుకునీ ఎల్జిలు పైకి వస్తే తల్లిదం్యడులకు అదే పదివేలు,

ఈ విధంగా కుటుంబజీవనంలో సంతానంతో ముడిపడి ఉన్న అనేక

స్ట్‌2ై కథానిక అంశాలను వస్తువులుగా [గహించిన కథకులు అనేకులున్నారు. తల్లిదర్యడు లకూ పిల్లలకూ మధ్య, అన్నదమ్ములకూ అక్క చెల్లెళ్ళకూ మధ్య ఉన్న సంబంధాల్లో ఏర్పడే పరిణామాలు, వైషమ్యాలు, (_ప్రేమద్వేషాలు మొదలై న వాటికి కథారూపం కల్పించారు. ఆంతేకాదు, తల్చిదండులకు దూరమై నానా అగచాట్టూ పడే అనాథ బాలబాలికల స్థితిగతులను కూడా కళ్ళకు కట్టించారు. సంతాన సౌభాగ్యం ఎంత ఆహ్లాదకర మైనదో నిరూపిస్తారు ముని మాణిక్యం నరసింహారావు (పిల్టలుగల యిల్దు). ఆ సంతానమే అపరిమిత మైతే ఎన్ని ఇబ్బందులకు గురి కావలసివస్తుండో చి తిస్తారు వాసిరెడ్డి సీతాదేవి (“యింకా ఏం చెప్పాలి ౪), కలవకొలను సదానంద (“సంతాన లక్ష్మీ”). ఆయితే ఆ సంతానంలో (పతి ఒక్కడూ బతికి బట్టకట్టాలనే తల్లిదండుల తాప్రతయం,. ఒక్కొక్కప్పుడు అది విఫలమవుతుంది. అన్ని శోకాలకన్నా ప్యుతశోకమే దుర్చరమని నిరూపణ అవుతుంది. “సోయింది పౌల్టు' అని సరిపెట్టుకోడం ఆందరికి సాధ్యంకాదు. ఆ బాధనుంచి తేరుకో డానికి చాలా కాలం పడుతుంది (బలివాడ కాంతారావు “పోయింది పొల్చు' వెంచాశా 'వీకటిి. ఒక్కాక్క వ్యక్తికి, పిల్పవాడు తప్పిపోయినప్పుడు కలిగే బాధ, పిల్లవాడు చనిపోయినప్పుడు కలిగేటంతగానూ ఉంటుంది. ఆ సందర్భంలో పరామర్శించడానికి వచ్చేవాళ్ళు వ్యాఖ్యలు ఆ బాధను మరీ "పెంచుతాయి (వాసిరెడ్డి సీతాదేవి “సానుభూతి'). కన్నవాళ్ళకు దూరమై మరొక అయ్య వంచన చేరిన క్మురవాడు కరుకుగుండెగల ఒక అమ్మ ఆదరం పొందడానికి ఎన్ని పొట్టు వడతాడో నిరూపిస్తుంది, మురయా కథ.“ జీవితంలో మలుపు. ఇందుకు భిన్నంగొః దత్తత చేసుకొన్న పిల్లవాణ్ణి ఎంత ఆప్యాయంగా చూసుకున్నా, వాడిచేత “అమ్మా 1 అనిపిలుచుకోలేకపోయిన వృద్ధ వితంతువు వృత్తాంతం, కొడవటి గంటి కుటుంబరావు రాసిన 'ద త్తప్పుతుడు" కథలో చూడవచ్చు. ఒక పేదవాడి కొడుక్కు, బడికిపోయి చదువుకోవాలని ఆరాటం+

కథానిక :; సమాజం ల్‌క్తతి కాని తండిమాట కాదనలేక నౌకరిలో (పవేశిస్తాడు. గోపాలం ఇప్పుడూ బడికి వెళ్తున్నాడు కాని, గంటలు కొట్టే నౌకరుగా(జమదగ్ని “బక్ళోకి వెళ్ళాలి, మరో కధలో, జీతం కట్టలేక కృష్ణుడు బడి మానవలసివస్తుంది. కాని మానడం ఇష్టంలేదు. తండి మనస్సు మారుతుంది; తాను చుట్టలు తాగడం మానేసి పిల్లవాడికి బడిటీతం కట్టాలని నిశ్చయించుకుంటాడు (చాసో “ఎందుకు పారేస్తాను నాన్నా ఖ్ర

స్వల్పమైన విషయాల్లో సహను, సదవగాహన లేక పోవడంవల్ల అన్నదమ్ముల మధ్య ఎంత త్మీవుగా వై రమేర్చడుతుందో నిరూపిస్తుంది జమదగ్ని రాసిన కథ-'అన్నదమ్ములు'. మరో కథలో, తన చెల్లెలు, తనను థాతరుచెయ్యకుండా, మోహనరావుతో వెళ్ళిపోయినందుకు వీరభ్మదం మండి వడతాడు. తరవాత రెండేళ్ళకు చెల్లెలూ వావమరదీ పసిపాపతో సహా, పనిగట్టుకొని చూడటానికి వస్తే వలకరించడంకూడా మానేస్తాడు. చివరకి ఆమె బాధపడి తిరుగు [ప్రయాణం కడుతుంటే, మనస్సు కరిగి, (ప్రయాణం ఆ పేస్తాడు (వాసమూ ర్రి “చెల్లెలు).

వాకాటి పొండురంగరావు రాసిన “అవరాజిత' కథలో సరస్వతి, కుటుంబ భవిష్యతుకోసం స్వసుథాన్నే త్యాగంచేసిన మనస్విని. సిగరాజు లింగమూర్తి రాసిన “విముక్తుడు' కథలో కామేశం, [ప్రాణాలే ఆర్పించాడు.

“అడ్డాల్లో ఉండగానే బిడ్డలుగాని గడ్డాలు వచ్చాక బిడ్డలా రః అన్నది మనవాళ్ళ వాడుక. చదువు ముగించి సంపాదనలో పడాక తన ఘనత వదో నిరూపించుకోడానికి తలిదం్యడులమీదే అధికార చైలాయింతే గోపీ లాంటి కొడుకులు ఉండబట్టే ఆ వాడుక్ష వచ్చిది. తన మొదటి జీతంలో తల్పికి ఒక చ్రీర్ర కొనిపెట్టాడు గోపి, ఆమె దాన్ని కట్టుకుని పేరంటా నికి వెళ్ళివచ్చి, ఒక్రన్రోట విప్పి పడేస్తుంది. అందుకు అతగాడు తల్లిమీద విసుక్కుంటాడు, అంతేకాదు తన సంపాదన పెట్టెలో పెట్టి తాళం వేయి సాడు. అప్పుడు, అదే ఇంట్లో మసులుతున్న తల్లిద షడుల మనస్సు

ల్‌డీథ కదానిక ఎలా అనిపినుందో ఆ కొడుకు (్రపాంవలేకు (వెంబాతా “ఫ్యుతభేదం?). మరోకథలో. ఇంట్లో ఉన్న తండిని ఆప్యాయంగా వలకరించడానికే నోరు న్‌ క్‌ రా ణి రాని కొడుకు ఉన్నాడు (వెంచాకా 'పితృదేవోభవ ). తమ పటుదలలూ ,పధానంగా చూసుకొనే తల్లిదం డులూ ఉంటారు. ఒక కథలో," కూతురు తన _పమేయం లేకుండా మగడి దగ్గరికి వెళ్ళిపోతే, తనకూ తన ఉంపుడుగ త్తెకూ వండి పెట్టే సదుపాయం పోమిందని బాధ వడతాడు ఒక తండి (శ్రీపాద సుుబహ్మ ణ్యకాస్ర్ర “ఆడాళ్ళని పెంచ కూడదు”). మరొక కథలో, భర్త మంచివాడైనా తం్యడి మాటలు విని నష్టపోయానని బాధపడుతుంది ఒక చిన్నది '(అీపాద స్కృుబహ్మ ణ్యకాస్త్రి యట 'నా నీడ చూనుకునే నేను జంకేను”), ఇంకొక కథలో, అల్లుడు ఉద్యోగం చెయ్యకుండా వ్యవసాయం చేస్తానన్నందుకు కూతుర్ని కాపరానికి వంవరు, తలైదండులు. ఏమీ చెయ్యలేక పుట్టింటనే ఉండిపోతుంది. మగడు మారు చుముప్పు మేెసుకున్నా రు. మిపంి ఆమెకు వడో ఉచ్చినేసి, ఆవషానష్వశ్లదో మగడికి కబురు పంపిస్తుంది- అతని మెడచుట్టూ చేతులు వేసి ఒక్కసారి ముద్దు పెట్టుకొని కన్నుమూస్తుంది (అీపాద ను[బహ్మణ్యకాస్త్రి “జనా నికలా వకటే ముద్దు), + కర చి వః [కిక కొందరు కాపరానికి వెళ్ళినతరవాత ఏ విధంగా మారి మ ( న క్రీదండ్రులవట్ట ఎంత అశద్ధ కనబరుస్తారో నిరూపిస్తుంది వెళ్ళిపోయిన తరవాత శాంతమ్మా భర్తా-లింగీ లింగడూ అన్నట్లుగా మిగిలి ల టి పోతారు ఇంట్లో. ఒకసారి అమ్మాయిని రప్పించి కొన్నాళ్ళు అట్రేపెట్టుకోవా లని కబురుచేస్తారు, అమ్మాయి వస్తుంది; కాని ఆమె వెనకటిమోదిం? లేదు; ఆయనగారు ఏం ఇబ్బంది పడతారో _వెళ్ళిపోతానంటుంది. అప్పుడు శాంతమ్మ భర్తతో అంటుంది. పోనెండి వె శ్రే వెళ్ళనివ్వుండి. మనమిద్దరమే వుందాం-- మీకు నేనూ....నాకు మీరునూ'.

కథానిక : సమాజం ర్‌5 కుటుంబజీవనం ఒడుదుడుకులు లేకుండా సాగడానికి ఆర్థికసు స్థితి ఆవశ్యక మన్న సంగతి (పత్యేకంగా చెప్పనక్కరలేదు. ఈ సుస్థితి లేనందు వల్లే సమాజంలో అనేక కుటుంబాలు నికృష్టపు బతుకు బతుకుతున్నాయి. ల ఆశలను హరింపజేసుంది (రాచకొండ విశ్వనాథశళాన్త్ర “జరీఅంచు తెల్లదీర' ); మానవత్వాన్ని చంపుతుంది (చాసో “బొండుమల్లెలు'); శీలాన్ని బజారులో పెడుతుంది. అంగర వెంకటకృష్టారావు 'సత్తురూపాయి*); బతుక్రుమెదే విరక్తి పుట్టిస్తుంది('్రీశ్రీ 'చరమరాతత్రి'). అందుకే సమాజంలో వివిధ వఅనర్జాలకూ హేతువులు ఆర్థికవిధానంలో ఉన్నాయంటాడు, రాజ 'కిఖరం (కశీపట్బ౦ రామారావు “పలాయితుడు , సంవత్సరంలో ముతువులు మారుతుంటాయి. బుతువుల్ని బట్టి మనిషి అవసరాలూ మారుతుంటా ము. కాని ఆతడు, ఉన్న అవసరాలను ఎప్పటికప్పుడు తీర్చుకోలేని అసమర్థడూ ఆశళక్తుడూ అయితే కాలం అతని కోసం ఆగిపోదు; బుతువులు మారకమానవు. ఎక్కడ ఉండే బుతు చకారావు అక్కడే ఉంటాడు (వాకాటి పాండురంగరావ్‌ “ఆర్‌. చ్శక్రారావు. ఒక కథలో, పావురాళ్ళగూళ్ళవంటి పాతకట్టడం దగ్గరికి ఒకనాడు ఒక కారు వచ్చి ఆగింది. ఆ గూళ్ళలో ఉన్న పావురాళ్ళవి మానవరూపాలే, వాళ్ళలో, ఆ కారును చూడగానే ఒక్కొక్కరికి ఒక్కొక్క భావం కలుగు తుంది. డాక్టరు వచ్చాడేమో అనుకుంటుంది, రోగిష్టి సూరమ్మ; తనను తారను చెయ్యడానికి సినిమావాష్ళ వచ్చారేమో అనుకుంటుంది, ఆరవె ఏళ్ళ ముసలివాడి మూడో పెళ్ళాం-మాలిని; దాంట్లో పెళ్ళివారు దిగాశేమో అనుకుంటుంది, పాతికేళ్ళ కన్య-సుబ్బులు. తీరా చూడబోతే, దిగినవాడు, ఆ ఇంటి యజమాని.ఆ పాతకట్టడాన్ని లాడ్డింగ్‌గా మార్చాలని అతని ప్లాను (ఐ. వి, యస్‌, అచ్యుతవల్లి “సన్నాటా”. కంచుకోట ల్ని! ఉన్నవాడి 5 &ంకా సంపాొదించాలనీ, దాన్ని [35 పెట్టుకోవాలనీ బాధ(వరిమళాసోమేళ్వర్‌ 'గాజు పెంకులు”).

ప్‌శీ6ి కథానిక సంపాదనమాట దేవుడెరుగు, అప్పయినా పుడితే చాలని మరొకడి బాధ (ముళ్ళపూడి వె-కటరమణ “బుజాన .దలహః8' అను “అప్పుకవీయము”). అందుకే ఈ మనుషులకు కావలసిందల్హా డబ్బు--అఆది వ రూపులో వచ్చినా సరే__అని నిరూపిస్తాడు బుచ్చిబాబు--'దేశం నాకిచ్చిన స, దేశంలో. కుటు.బరావు కట్టుబట్టలతో గుంటూరు వచ్చి లక్షలు గడించాడు. అయినా అన్నమాట తప్పకిపోవడమన్న నిజాయతీ ఒకటి ఉంది. ఆశని వ్యాపారం దెబ్బతింది. అయినా అన్నకాడికి అవ్వు తీరుస్తానని ఒకాయనకి మాట ఇచ్చాడు. ఆ డబ్బు తెచ్చి ఇనప్పెనైలో పెట్టాడు. మళ్ళీ వచ్చి చూసుకునేసరికి పెస్టైలో డబ్బు లేదు; ఇంట్లో భార్య లేదు. మంగళగిరి గోపురంమీదినుంచే వడ్డట్టు అనిపించించతనికి (మురయా 'గాలిగోపురం'). దార్నిద్యానికీ వాంఛలకూ మధ్య ఘర్షణ ఏర్పడ్డప్పుడు మొగ్గు వ్‌ వైపునైనా ఉండవచ్చు. కరుణాకరం చాలా సామాన్యుడు. అతన్ని పెంచి 'పెద్దవాణ్ణి చెయ్యాలని భార్య ఆరాటం. అందుకు తన శీలాన్నే సాధనం చేసుకుంది-అనుకున్నది సాఖించింది (చాసో *భ్రేడ్చీ కరుణాకరం)). కాని ఆ తెగువ అందరకీ ఉండదు. సుమనథ్రీ ర0డో మనువు భార్య. ఇంట్లోంచి లేచిపోయింది. కాని చివరకి ఆత్మహత్యే అమెకు గతి ఆయింది(కె. వి,.ఆచార్య “ఎవరీ మనిషి. లక్ష్మమ్మ కొన్ని లక్షలకు అధికా౭ణి. అయినా మాలకొండడి ఆరకరం వట్టా భూమిమీదే ఉంది ఆమె కన్ను. అమ్మ జూపితే. అయిన కాడికి వేసుకోవాలనుకుంది, కాని వాడు లొంగిరాలేదు. ఆందువల కేదవా డన్న కనికరమన్నా లేకుండా ఆతని పంటకుప్పకు నిప్ప పెట్టించింది (కరుణగ.మార “కయ్య-కాలవి), ధనవ్యామోహం మనిషిని గుడ్డివాణ్ణి చెయ్యడమే. కాదు; బతుకులో సుఖాన్నీ సుతోషాన్నీ హగరింవజేస్తుంది. మనిషి మంచివాడే కావచ్చు. కొని డబ్బంటే, రాక్షసుడి ఆకలిలాంటి దాహమేదో ఉంటుంది. రెండు చేతులా

కథానిక :; సమాజం 547 సంపాదిస్తున్నా మనిషి సుఖంగా కాంతిగా ఊన్నట్టు కనిపించడు, ఎప్పుడూ ఏదో రారపోసుకున్నవాడిలా, దిగులుముఖంతో దేవురిస్తూ ఉంటాడు (మభురాఎతక రాజారాం “ఉన్నదీ--కోరుకున్నదీ. ఈ మాదిరిగా మధ్య తరనతివాడే కాదు, దాని కింది తరగతివాడుకూడా అలా ఉండడం ఆశ్చర్యం కలిగిస్తుంది. పరమేళు లేమిలోనుచే వచ్చినవాడు. సారా దుకాణం దగ్గర తినుబ..డారాలు అమ్మి బాగువడ్డాడు. రాబడి పెరుగుతున్నకొద్దీ అతనిలో

సా-తోష ) నశించింది (వి. రాజారామమోహనరావు “బతుకుతున్న శవంగ), తభుంథి వీవనంలో దకా/(త్రయం ఎ మనిషి సగటు వయస్సు ఈ

నాటి పరిస్థితుల్లో, సుమారు 5 సంవత్సరాలు అనుకొంటే, దాంట్లో మూడో వంతు పైగా అతని సొంత కుటుంబంలోనే గడుస్తుంది. సుమారు 20, 95 సంవత్సరాల వయస్సు వచ్చేవరకు తల్లిద్య్యడుల పోషణలోనే ఉంటాడు. కాబట్టి-పస్తుతం దాన్ని లెక్కలోకి తీసుకోనక్పరలేదు. మిగిలిన కాలాన్ని మూడు దశలుగా విభజించవచ్చు | (1) యౌవన దళ్‌ : 20.85 సంవత్స రాల మధ్యకాలం; (లి నజీవయన్సు) ; 85-55 సంవత్సరాల మధ్యకాలం; (8) న్య డ్డావ్యం; ర5్‌5్‌. 75 సంవత్సరాల మధ్యకాలం. మొదటిదశలో, దాంపత్యజీవనంలోని సుఖసంతోషాలకే [ప్రాముఖ్య ముంటుది. ఆ దశలోనే పిల్లలు పుడతారు; ముద్దుముచ్చట్టు తీర్చుకుంటారు. సంసారం జోడెదుల బండిలా సాగిపోతుంటుంది, ఆర్థికమైన ఇబ్బఎదులు రావచ్చు; మానసికమెన అసంతృప్తులు ఉండవచ్చు. అయినా పరస్పరానురాగబంధం వాళ్ళ దాంవ త్యానికి కవచం వేస్తుంది. సంపాదన చాలనప్పుడు భార్యాభ రలిదరూ వని చేస్తుంటారు అవసరాలు గడుపుకొంటారు; సంసార భారం పచుక్కటాడు. రెండో దశలోకి | పవేశి:చేనాటిక్ర పిల్లలు పెరుగుతూ ఉంటారు. వాళ్ళ అవసరాలు పెరుగుతుటాయి; ఖర్చులూ పెరుగుతుంటాయి. అందు కొసం అదనపు సంపాదన కోసం ఆరాటం ఎక్కువవుతుంది. ఆర్థిక సుస్థితి ర్టింత (వధానమవుతుంది. పిల్లలు చదువులకు, అమ్మాయిల 'పెళ్ళిళ్ళకూ

540 కథానిక చరా సీసిరాసుల సంపాదనకూ డబ్బు చాలా వ్యయమవుతుంది. అడవా తడపా 'అనారోగ్యాలు కలగడం, అప్పులు పెరగడం, బంధుమ్మితుల తాకిడి ఎక్కువవడం, ఒక్కొక్కప్పుడు విజయోత్సాహం పొందడం, మరొకప్పుడు నిరాశగా కుదేలయిపోవడం సంభవిస్తూ ఉంటాయి కన్న వాళ్ళందరూ అక్కరకు రాకపోవచ్చు; కొందరు ఆళక్తలు కావచ్చు; కొందరు వికలాంగులు కావచ్చు. కాని వాళ్ళందరి సంరక్షణకూ కుటుంబం వాధ్యత వపించక తప్పదు. ఉద్యోగాల మార్చిళ్ళలో కొందరు నష్టపోతారు కొందరి బర్త రఫవుతారుు కొందరు రిటైరవుతారు. వాటి [వభావం కుటుంబజివనం మీద (వసరిస్తుంది. వరదలూ అగ్నిివమాదాలూ వంటి (పకృతిపరమైన నష్టాలూ, ఆర్థికమాంద్యం, అధిక ధరలు, యుద్ధాలు వంటి మానవకల్పితమైన పరిస్థి తులూ వాటికి తోడు కావచ్చు. వీటివల్హ బాధపడేవాళ్ళు కొందరయితే వీటి మీద వ్యాపారంచేసి బాగుపడేవాళ్ళు మరికొందరుంటారు.

ఇక మూడో దళ-జీవితంలో చరమదశ. కారీరకంగాను మానసి కంగాను ఆప్పటి శ క్రిసామర్థ్యాలు ఉడిగిపోతాయి. సాధారణంగా, పరా ధీనంగా బతకవలసి వస్తుంది. అనారోగ్యాలవల్ద శరీర పటుత్వం తగ్గిపోతుంది. ధనార్జన లేకపోవడంవల్స అవసరాలు నిగహించుకోవలసి వస్తుంది. అయితే ఇంతకాలం అలవాటయిన జీవితం ఒకసారి మార్చుకోవాలంటే కష్టం వేస్తుంది. జీహ్వచావల్యం పెరుగుతుంది. పారమార్థిక దృష్టి (ప్రబలుతుంది. దానధర్మాలు చేసేవాళ్ళన్నారు; తీర్థయ్యాతలు సేవించేవాళ్ళన్నారు; వీటి" సేరు చెప్పి ఇల్లు గుల్లచే సేవాళ్ళూ ఉన్నారు. చాదసాలు పెరుగుతాయి; పనికిమాలిన ఆచారాలు పెరుగుతాయి; ఇతరులమీద పెత్తనం చెలాయించొ లన్న దోరణి పెరుగుతుంది. ఆడపిల్లలకు. పెట్టపోతల విషయంలో తావృతయం ఎక్కువవుతుంది, పిల్ణలకు తమ మాటంటే ఖాతరులేదని వాపోతూంటారు. అయితే కొందరు, షష్టిపూ ర్రి చేసుకొన్న తరవాత పూర్తిగ విశాంత జీవనమే కొనసాగిస్తారు. లోకవ్యవహారాల్లో తమకున్న సంబంధాల నన్నింటినీ [క్రమంగా ఉపసంహరించుకొని అంతర్ముఖత్వం అలవరచుకుం

"కథానిక :; సమాజం త్‌49 టారు. భగవచ్చింతనలో కాలం గడుపుతూ తమకై వచ్చే పిలుపుకోసం -ఎదురుచూస్తూ ఉంటారు.

జానకిరామయ్యగారు రిటైక య్యారు. ఆ నాటినుంఖి ఇంట్టోవాళ్ళ [పవ ర్రనలో మార్చు వచ్చింది. అఆలవాటు [కారం ఆయన అయిదు గంటలకే లేచి కూర్చుంటే, భార్యామణి సన్నాయి నొక్కులు నొక్కింది. స్నానం చేస్తుంటే, 'ఇంట్టో తిని కూర్చునేవాళ్ళకి స్నానానికి తొంద రేమొచ్చిం' దని కోడలుపిల్ల పనిమనిషి దగ్గర సాగదీసుకుంటున్నది. అన్నానికి కూర్చుంటే, “ఆరగంట ఆగి తింటే తప్పా [ర అని విసుక్కుంది ఇల్హాలు; తనకు ఆలస్యమైపోతోదని విరుచుకుపడ్డాడు కొడుకు, ఇక అక్కడ కూర్చోలేక కంచందగ్గరినుంచి లేబిపోతే, అన్నం పౌరేసినందుకు మాటలు పడవలసివచ్చింది. కూరల సంబీ తీసుకుని బజారుకు వె శ్డే బాకీదార్హు డబ్బు చెల్చుగట్టమనడం 1పాఠరంభించారు. ఐస్‌క్రీమ్‌ కొనుక్కుంటానని మనమరాలు మారాంచేసినప్పుడు పెట్టెలో డబ్బు తీసి ఇద్దామని వెళ్తే, సందుగ పెట్టైకు కోడలు వేసిన తాళం (ప్రత్యక్షమైంది. జానకిరామయ్య గారి గుండె. గుబగుబలాడి పోయింది. “డబ్బు తెచ్చి పెడుతున్నన్నాళ్ళూ "ఆడవాళ్ళు చూస్తే ఆప్యాయతకు అంతు ఉండదు” అని గొణుక్కున్నారు. ఈ పరిస్థితిలో ఆయన ఉద్యోగకాలాన్ని "పెంచుతూ రాసిన ఆరఠు వచ్చింది. 'ఎవరికోసు సంపాదించాలి తాను ? అన్న మీమాంస వచ్చింది, ఆ ఆర్జరు నలిపిపారేశారు, మనమరాలి మొహంచూసి మళ్ళీ దాన్ని జేబులో పెట్టుకున్నారు (ద్వివేదుల విశాలాక్షి “ఎవరి కోసం.

మరొక కథలో-కాశీయా తక్కు వెళ్ళిన గోపాలంగారు గంగలో స్నానం ముగించి మెట్టెక్సి వస్తూ ఉంపే ఎదురుగా ఒక పెద్ద ముత్తయి దువ కనిపించింది. ఆమె నెప్పుడో చూసి ఉన్నట్టు లీలగా ఆనిపించింది. ఆమెకూడా ఆదే అనుమానంతో నిలిచి చూస్తుండగా ఆమె రాధమ్మేనని చుర్తువచ్చింది, ఇద్దరూ వలకరించుకున్నారు. చిన్ననాడు మమైకంగా

58కి కథానిక మసిలి, అనురాగాలు పెంచుకున్నా, దంవతులయే అదృష్టానికి నోచుకో లేదు. వాష్ళ మళ్ళీ ఇన్నాళ్ళకి విశ్వనాథుడి సాన్నిధ్యంలో కలుసుకున్నారు. చిన్ననాటి ముచ్చట్టు నెమరువేసుకున్నారు. నిండుమనస్సుతో ఒకరికొకరు శుభాన్ని ఆకాంక్షించారు. ఇక విడిపోయే సమయంలో -- ఆ రాధమ్మ, “గోహైలం' మా నాలుగో పిల్లకి ఎద్దైనా సంబంధం ఉంటే చూద్దూ 1) అని అడిగింది. 'వేరే ఎక్కడో చూడ్డం ఎందుకు * మా మూడోవాడికి ముడీ పెట్టేద్దాం 1 అన్నాడు గోపౌలంగారు. ఆ మాటకు అమె స.తోషించిందిః అయితే, “అప్పుడు మనకి ఏ వరస అవుతుందో తెలుసా* అంటుది రాధమ్మ. “ఈ వయస్సులో ఏ వరస అయితే ఏముందిలే! అ-టూ" నవ్వుతాడు గోపాలంగారు. ఓకప్పుడు తాము ఆశించిన సంబంధం, తమ సంకానానికయినా ఏర్పడటం ఆ బాల్మపేమికులకొక గొప్ప సంతృప్తి! (విశాఖ “చిరస్మృతి). ఇంకొక క థలో-కొర్నిషపాటి సుబ్బరాజు ఎన్నో కష్టాలు అనుభవిం చాడు, మశూచివల్లా విషూచివల్లా భార్యాబిడ్డలను పోగొట్టుకున్నాడు. ఆ స్థితిలో ఆయనకు శిరశ్చేదన దండనం వడింది. అయినా అనుభవాలతో పండిన సుబ్బరాజు మృత్యువుకు వెరవలేదు. అదే ఆయన్ని ఆప్యాయంగా దరిజేర్చుకున్నది (పానుగంటి లక్ష్మీ నరసింహారావు “కానుగచెట్టు”). “ఇచ్చామరణం"' ఆందరికీ (పా పించదు-ఎక్కడో నరసయ్యగారి లాటి వాళ్ళకు తప్ప (మురయా '“స్వాధీనమృత్యువు"). కనీసం '“అనాయాస మరణ" మన్నా రావాలని కోరుకుంటారు, సామాన్యులు22 “పండుటాకు"లొ రాలిపోవాలనుకుంటారు. వృద్ధాప్యంలో శరీరపాటవం తగ్గుతుంది. కాబట్టీ వ్యాధినిరోధకళ క్రి శ్నీణిస్తుంది. రోగాలతో, రొచ్చులతో తీసుకుంటూ, తాము బాధపడుతూ, చాకిరీ జేసేవాళ్ళను బాధపెడుతూ మంచాన వడిఉండేవాళళై స్థితి చాలా దుర్భరమైనడి. కోరుకుంటున్నకొద్దీ మృత్యువు దూరమవుతూనే ఉంటుంది

కథానిక : సమాజం ర్‌్‌1ే

శివరావుది ఇదీ స్థితి, ముసలివాడై నాడు; మంచాన పక్తాడు. రోగం ముదిరింది. రేపో మాపో అన్నట్టున్నాడు. కొడుకూ కోడలూ భార్యా తమ పనులన్నీ మానుకుని ఆయన్నే కనిపెట్టుకొని ఉన్నారు. డాక్టరు (పత్యేక తద్ద చూపిస్తున్నాడు. వేళ తప్పకుండా ఆహారం, మందూ మాకూ ఇస్తు న్నారు. ఎంతో అభిమానంగా చూసుకుంటున్నారు. ఆయన స్థితి తలుచు కుని గుడ్డలో సీపు కుక్కుకుంటున్నారు. వాళ్ళు చూపే అభిమానంతో శివరావు కడుపు నిండిపోయింది; గుండె (దవించిపోయింది. జీవితదృశ్యాలన్నీ వరసగా కళ్ళముందు కదలాడామి. జ్ఞాపకాల పొఠలన్నీ ఒక్కసారి విడి వడ్డాయి. పసివాడిగా, బడిపిల్లవాడిగా, యువకుడిగా, గృహస్థుగా, పిల్లల తండిగా, తాతగా-ఎన్నెన్ని దశలు మారాయో, ఎన్నెన్ని అనుభవాలు కలిగాయో, ఎన్నెన్ని అనుభూతులను 1పోదిచేసుకున్నాడో మనశ్చషువులతో వీషించాడు. బదుకుమీద మళ్ళీ ఆళ రేకెత్తింది; బతికితీరాలన్న సంకల్పం బలపడింది,

శివరావు చచ్చిబతికాడు. బతికినందుకు అతనయితే ఎంతో సంతో షించాడు కాని, ఇంట్లో వాళ్ళు తన ఉనికిని గమనించనట్టే మారిపోయారు. కొడుకు సెలవు వదులుకుని ఆఫీసుకు వెళ్ళాడు, భార్యా కోడలూ ఇంటి పనుల్లో మునిగిపోయారు. శివరావు మళ్ళీ ఒంటరివాడై పోయినాడు, మనస్సును మళ్ళీ తరిచి చూసుకున్నాడు. బతకాలన్న ఆశ పోయింది. జీవితం ఎంత కణిక మైందో తెలిసిపోయింది. ఏదో ళ క్తి మృత్యువువై పు లాగుతోంది. “వాసాంసి జీర్ణాని యథా విహాయ,........“భగవడిత. .. బైబిల్‌. ,. వేస్ట్‌లాండ్‌., .23 ఒక్కసారి మనస్సులో మెదిలాయి, పూర్రిగా అంతర్ముఖుడై నాడు (మంజుథ్రీ 'జీవితదృశ్యాలు”),

ఈ మాదిరిగా కుటుంబజీవనంలోని వివిధడశళో-వివధఘటాలూ తెలుగు క థానికాసాషిత్యాన్ని సమృద్ధిగా వకు వ ఎ హు

గ

రికీ కఠానిక వృ త్తి - ఉద్యోగం

సమాజంలో మానవుడి మనుగడకు ఏదో ఒక బతుకుతెరువు ఉండాలి. ఆది (ప్రధానంగా రెండు విధాలు: (1) వృత్తి, (2) ఉద్యోగం. ఏదో ఒక పనితనం అలవరచుకొని స్వతం్యతంగా నిర్వహించేది వృత్తి; ఏదో ఒక అర్హత సంపాదించి ఒకరి అదుపాజ్ఞలకు లోబడి, జీతానికి చేసేది ఉద్యోగం. ఒకటి నష్టభయం (రిన్క)తో ముడిపడి ఉంటే మరొకటి కష్టభయంతో ముడివడి ఉన్నది. మొదటిదానికి కర్తా భోక్తా తానే రెండో దానికి విధినిర్వహణమే తనది. ఎవరు ఏది చేబడతారన్నది, అవకాశాల మీదా అర్హతలమీదా (పవృ త్తిమీదా ఆధారపడి ఉంటుంది.

తెలుగు దేశంలో తరతరాలుగా వస్తున్నది వృత్తిజీవనం ఒకటి రెండు శతాబ్దులుగా ఉద్యోగజీవనం ఎక్కువగా సాగుతున్నది; ఇటీవల కాన్ని దకాబ్దులుగా అది కాఖో పశాఖలుగా విస్తరిస్తూ వస్తున్నది. తెలుగు వారి వృత్తుల్లో చెప్పుకోదగ్గవి.పంటలు పండించడం, బట్టలు నేయడం, ఇళ్ళుకట్టడం, కమ్మరం, కుమ్మరం, వ్యడంగం, అగసాలెపని. వీటికి తోడు బుట్టలల్టడం, చేపలు పట్టడం వంటివికూడా చాలా ఉన్నాయి. వీటిలో అంత ర్భేదాలుకూడా ఉన్నాయి, వర్తకంచే సేవాళ్ళు, సైనిక భటవృ త్రి చేబట్లే వాళ్ళు ఎందరో ఉన్నారు. కాల్యకమాన వచ్చిన పరిణామాలవల్ట_ముఖ్యంగొ; షారతంత్యజీవనంవల్ల-_దేశీయమైన వృత్తులు నీరసిచడం మొదలై ంది. ఒకపక్క ఇవి తీణిస్తుండగా, మరొక పక్క ఉద్యోగావకాళాలు పాడ గట్టాయి.. విదేశీయులు నెలకొల్పిన విద్యాసంస్థలు, అందుకు కావలసిన అర్హతలు సమకూర్చాయి. రానురాను సార్వజనిక విద్యావిధానం సార్థక మవుతూ వచ్చింది. స్వాతంత్య సాధనానంతరం-__ముఖ్యంగా, ఆంధపదేశ్‌ అవతరణానంతరం-ఉద్యోగరంగం బహుముథాలుగా విస్తరిస్తూ వస్తోంది* ఈ రెండురంగాలూ తెలుగు కథానికలో ఏయే విధాలుగా వతిఫలిస్తునాయో పరిశీలించడమే (పకృతాంశం.

కథానిక ; సమాజం ర5్‌ర్‌కి అయిత్తేే, వీటికంపటె ముందు పరిశీలించవలసిన అంశం మరొకటి ఉంది. వృ త్రిఉద్యోగాలను రెంటినీ వేరీజువేస్తూ ఉ త్తమతాధమతలను విచికిత్సచేస్తూ రాసిన కథలు కొన్ని తెలుగులో వెలువడ్డాయి. ఆ రూపంలో [1పబోధాత్మక రచనలు కావించిన (పకిష్ట శ్రీపాద సుబహ్మణ్యశా స్త్రిగారిది, స్ఫ్పుటంగా ఆ ధోరణిలో సాగినవి ఐదే ఐదు కథలు : (1) తానీల్దాడు గౌదుం వర్తవడు : 'రెడ్డిరాణి' 19239; (2) బీఠటొంనౌలుగు ; “రెడ్డిరాణ్‌' 1924; (8) నలుగుర్చి వట్టి నున్నానిత్రుడు : “రెడ్డిరాణి' 19వి4; (4) మార్గదర్శి ; “భారతి, జనవరి 1928 (గన్ని సవరణలతో- పెంపకంతో, 5-10-194 సంచిక మొదలు 'ఆనందవాణిలో వరసగా [పకటితమున్నూ అయింది); (5) తావీమే/న్త్ర రామదీత్షీతులు బి. ఐ. బో; “ఆంరశిల్చి", ఫ్మిబవరి 194 'తాసీ ల్దారుగాదు-వర్తకుడు' అన్న కథలో, వెంకటసుబ్బయ్య, తాసీల్దారు ప్రమో షను సంపాదించలేకపోయాడుగాని, ఉద్యోగంలో విసుగెత్తి చివరికి బట్టల వర్తకుడయినాడు. '“చీకటి-వెలుగు' అన్న కథలో, రామయ్య, మేష్టరు ఉద్యోగంలో ఎక్కడెక్కడి ఊళ్ళకో బదిలీ అయి, ఎన్నెన్ని ఆగచాట్టకో గురయి, చివరకి ఒక హోటలుదగ్గిర కిశ్శీకొట్టు పెట్టుకొని బతుకుతాడు. “నలుగుర్ని పోషిస్తున్నానిపుడు అన్న కథలో, ముక్కవిల్సి సీతారాముడు, పుట్టిన కులం తాలూకు శాథాభేదంవల్ల ఉద్యోగం సంపాదించబేక పోతాడు. అప్పుడు నవుడూరి సూరీరావు అనే వ రకుడు, స్వతంతవృ త్రికి సంబం ధించిన పనిలో తర్చీదయినవాడు ఎప్పటికయినా యజమాని ఆవుతాడసీ, కాని ఆ నౌకరీలో చేరినవాడు ఎప్పటికీ నౌకరుగానే ఉంటాడనీ హెచ్చరించి సౌంతంగా ఒక పని ఏదైనా చేబట్టమంటాడు. సీతారాముడు దరీదుకాణం పెట్టి తనకింద నలుగురు పనివాళ్ళనుకూడా పెట్టుకుంటాడు. “తాపీమేన్తి రామదీక్షితులు, బి. ఏ. అన్న కథలో, ఒక యువకుడు ఉద్యోగం దొరక్క ల వరం మేస్త్రివనికి కుదిరి బాగా బాగువడతాడు, “మార్గదర్శి అన్న లుళం ప జె జ జ , ప్రారంభించి న క ర్తూయత వర్తకం

• స్టిగాసికి

ర్‌5్‌4 కథానిక సిఫార్సు చేసిపెట్టమని తన దగ్గరికి వచ్చిన యువకుణ్ణి కూర్చోబెట్టి, నౌకరీ [వయత్నం మాని స్వతంత్రవృ త్తి చేబట్టమని హితవు చెబుతాడు.

వీటన్నిటిలో స్వతంతవృ త్తి ప్రాశస్త్యాన్ని గురించి ఉగ్గడించడం జరిగింది. ముఖ్యంగా, “మార్గదర్శి” అన్న రచన కథాసూ(తం ఆమూల్మాగ౦' అదే. ఇందులో చేబోలు శంభుశాస్త్రి నోటిమీదుగా చెప్పించిన ధర్మసూచక్మాలు శ్రీపాదవారి స్వానుభవంలోంచి వచ్చినవే. ఉద్యోగవ్యామోహం. ఏర్పడ టానికి గల కారణాలు జెబుతూ అయన, సిఫార్సుకోసం వచ్చిన యువ కుడితో ఇలో అంటాడు25 ;

“.=+ఫలితం విషయమై తనకేమీ బాధ్యత లేకపోవడం, సాధ్యమై నంతవరకూ. వొళ్ళు దాచుకోడానికి వీలుండడం, “యజమానియేమంటే యేమి పోయింది. నెల తిరిగాటప్పటికి జీతం డబ్బులు చేతిలో పడతాయి గదా అనే సిగ్గుమాలినతనం ముదిరిపోవడం””.

“వృత్తులు నీచాతినీచాలు” అన్న భావం అస్థిని వట్టిపోడంవల్డి వచ్చిన పుట్టిమునక యిది. (పు 8

“+ ఈ రకం విద్యాపంతులతో నిండివుండిన మనదేశంలో వృత్తులూ, నర్మిళమలూ పెంపొందడం సాధ్యమేనా ? జీతం అంటే చదువు కోసం పెట్టిన పెట్టుబడి నూరూ వెయ్యా రెట్టు అయి మళ్ళీ చేతికి వచ్చేది అనుకునేవాళ్ళు జాతికీ దేశానికీ కూడా సర్వునాశనం సంఘటించే వుద్యోగం దొరికినా విడిచిపెట్టటన్నమాటే కదూ” ?

“తిన్నా గడిచిపోతుంది; తినకపోయినా గడిచిపోతుంది దిన? తిన్నవాడు దొరికే త్రినడంలేదు, తిననివాడు దొరక్కే మానడం లేదూ [(గహించుకోగలిగితే దొరకడానికీ తినడానికీ అసలు సంబంధమే లేదూ తినడానిక్కావలసిన శ్రి వేరూ, దొరకడానిక్కావలసిన శ క్రి వేరూను" ఈ రెండు శక్తులూ వున్నా వని చెయ్యాలంటే అందుకు మరో ళ క్రి కానాల"

కథానిక ; సమాజం 555 కృత్యవిభాగం అనుసరించి ఇన్ని రూపాలుగా కనపడ్డా, అసలు, శక్తి వొకపే”,

“అయితే శ క్రిలేని మనిషిని చూపించగలవా నువ్వు? ఉన్న శక్తిని వినియోగ పరుచుకోలేనివాళ్ళని మ్మాతం నే నెంళమందినయినా చూపించ గలను మన ఆంధ్రుల్లో””. “ఇంతకీ : దర్శిదం అంటే డబ్బు లేకపోవడం కాదు, బుద్ది లేకపోవతం. అడుక్కుతింటూ చెట్టుకింద కాలం గడి పేవాళ్ళని

ధి దరి దులంటుంది మన సంషుం. ఇది అర్ధంలేని మాట. వాళ్ళకి కావలసి నంత శక్తి వుంది; కాని దానికి వినియోగం లేదు, అంతే”,

“ఆలా లేకపోవడానికి సన్నికృష్ణ కారణం, వాళ్ళకి సిగ్గూ బిడి యమూ లేకపోవడం. విపకృష్ణ కారణం మన ఆధ్యాత్మిక దృష్టి. _దవ్యం ఉత్పత్తిచేసే శక్తిని, వాళ్ళ అడుక్కోడానికి.అంటే, [శమజీవుల పరిమిత సంపాదనలో కొంతభాగం దౌర్జన్యంగా దోచుకోడానికి వినియోగిస్తున్నారు. ఆయితే, మన సంఘానికి, ఈ తప్పు దిద్దుకునే శ శ్రే కాదు గుర్రించుకునే శక్తి కూడా లేదు. పైపెచ్చు అడుక్కుతినే చిత్తవృత్తిని [పోదృలంపంచే జ్‌శ్తే వుంది.

-"చెప్పవచ్చిందేమిటంటే, వని చెయ్యడానికి ఆక్నేవణా బద్ధకమూ లేనప్పుడు, భు క్తికి లోటులేని నువ్వు, ఇతర్దకు సేవచెయ్యడం యెందుకు చెప్పు, నీవంటి పతిభాకాలి ఆక కి నితర్హకు ధారపొయ్యడానికి బదులు తనకే యెందుకపయోగవరుచుకో రాదూ” ? (పు- 11.18).

తాను కష్టపడి ఎలా పైకి వచ్చిందీ వివరిస్తూ మధ్యమధ్య ఉపకథలు కూడా రోచకంగా చెబుతాడు, చివంకి ;

“ఇదంతా యెందుకు చెప్పానంటే, ఆలోచించుకో, ..నౌకరీ తప్ప జటిలమైన యీ భౌతిక పవంచంలో మరోదారి లేదూ బఇతకడానికీ ?__

కరికి కథానిక

““నేనమ్మా (బహ్మ మొగంనుంచి వూడిపడ్డానని యెొతెత్తి కాళ్ళు వెయ్యక, రై తాంగంతో సహకరించడం నేర్చుకుని వ్యవసాయం చేసుకో. లేకపోతే యేదో వర్తకం సాగించు. పెద్దయెత్తు యెత్తలేకపోతే, యే కాఫీ హోటలుదగ్గరో కిల్టీ దుకాణం పెట్టుకుంటే రాజాంగంగా బతకవచ్చు, పాతిక రూపాయలు పెట్టుబడితో. అదికూడా చేతకాదుటావా, వంద చుట్టలూ డజనగ్గిపెట్రైలూ పుచ్చుకుని, పొద్దుటి పూట స్టీమర దగ్గిరా, మధ్యాహ్నం పడవల రేవుల్లోనూ, కోర్టుల దగ్గిరా సాయంతం సినిమాల దగ్గిరా తిరుగు. అదీ యిష్షంలేదంటావా, కుట్టుమిషను పెట్టుకుని మా అంగడి దగ్గిర కూచో. మిషను నేను కొనిపెడతాను. అదీ కాద ఎటావా, కావిడు గుడ్డ లేవి కావాలంటే అవి యిస్తాను, వూళ్ళో తిరుగు, దమ్మిడి పెట్టుబడి అక్కర్లేదు. పైగొః యెప్పటి లాభం అప్పుడే పట్టుకుపోవచ్చు, చెరువంత మేడ మాది, జనం తక్కువగా వున్నాం, వొక చిన్నగదీ, వంటవసారా యిస్తాను, అద్దె యివ్వ నక్కరలేదు, తలదాచుక్తో.”

““కష్టవడు, బాగుపడు- అంతేకాని నౌకరీ యిప్పించమని నన్ను వేధిం చకు సీ మొగం కలకల్దాడుతోంది, నీకు నౌకరీ కర శ్రంయేమీ ? ఆ వర్చస్సు ధూళి ధూసరితం చేసుకోకు, కాలం గడిచిపోతుంది. లే, త్వరపడు.' “ఇంత చెప్పినా నికింకా నౌకరీ వ్యామోహం పోదూ, ఫో_ నా యెదుట నుంచోకు? వెళ్ళిపో,” (పుట 184.86) అని చెప్పి తరిమేస్తాడు.

శాస్త్రిగారు, దాదాపు అర్థశతాబ్దికి పూర్వమున్న పరిస్థితులను దృష్టిలో పెట్టుకొని ఉద్యోగ వ్యామోహమన్నదాన్ని నిరసించినప్పటికీ వృ త్తిజీవన, పాశస్రావ్ని గురించి ఆయన చెప్పిన మాటలు చిరస్మరణీయ మైనవి; జాతిజనులకు వెలుగు చూపేవి; బుద్దికి పదునుపెట్రేవి. ఆ లవ$ి తోనే సాగిన మరొక కథ, మురయా రాసిన 'ఉపాయం మనిషి పీ రావడానికి కావలసింది కేవలం, కష్టపడి పనిచేయడం "కాదు; వ్యవహార జ్ఞానం పెంచుకోవాలి. దాంతో లక్షలు ఆర్థించ వచ్చు_.ఆంటాడాయన,

కథానిక ; సమాజం 587

ఈ విభాగంలో చ" కు వచే. వసుతాంశాన్ని మూడు ఉపవిభా గాలుగా పరిశీరించివచు.. (1 వృ త్రిజీవనం (ల) నిరుద్యోగం (శ) ఉద్యోగ జీవనం. వృ త్రిజీవనం :

వృత్తుల్లా వ ట్రయిదఓ చెప్పుకోవలసింది వ్యవసాయం 26 దీనికి

అవ్‌ గ్రా శ సంబంధించిన ఇత్తివ్యలత" ౮ కథలు రాసినవాళ్ళలో |వముఖులు-_ భ్రిపాద స. బహ్మ ణ్యశాన్త్రి. తెపుకనెని గోపీచంద్‌, కరుణకుమార, థాస్కర భట్ట కృష్ణారావు, చాసో, వశేదపట ౦ రామారావు, సి. యస్‌. రావు, తాళ్ళూరు యి వ.

నాగేశ్వరరావు మొదలై నవాళ్ళు.

ఒక కథలో, రావులయ్య చిన్నర్రైతు. నేలతల్లిని నమ్ము కొని, రెక్కలు ముక్కలు చేసుకొని, కష్టపడి పైకి వచ్చాడు (శ్రీ పాదస్కుబహ్మణ్యకాన్త్రీ “రావులయ్య . మరాక కథలో, జోగయ్య పెద్ద రైతు; ఇప్పుడు వంద ఎకరాల భూమి ఏకఖండంగా ఉంది. ఆ స్తిలో ఎక్కువభాగం తాను రెక్కల మీద సంపాదించినదే. అందువల్ల పౌలాన్ని స్రాణవ్రదంగా కాపాడుకుంటాడు. “బాగా న్నెరగొట్టిన తన చేను నీటిని గుటగుటా తాగుతుంటే పసివానిక్సి స్తన్యా నిస్తూ పరవళత్వంతో జూర్చునే తల్టిలా నుంచునేవాడు”. ఆతని భార్యకు జబ్బుచేసింది; ప్రాణంమీదికి వచ్చింది. ఇంటిదగ్గరినుంచి కబురు అందు కున్నాడు. కాని చేనంకా పూ ర్రిగా తడి సేదాకా కదల్దేకపోయాడు. చివరికి ఆమె అవసానస్థితిలో ఉండగా ఇంటికి చేరాడు. అతని చేతుల్లోనే ఆమె 'పాణాలు విడిచింది. ఒక రోజున పొలందగ్గర, నేరేడు చెటుకింద కూర్చుని

= ట్‌

ఉండగా గుప్పెడు మన్ను చేతిలోకి తీసుకున్నాడు. పిడికిలి బిగించు కున్నాడు, కాస్సేపటికి గుప్పిడి సడలి, చెయ్యి. వాలిపోయింది. మన్ను ధారగా పడింది, మట్టి మట్టితో కలిసింది. అతని మమకారం అంత బల మైనది (తిపురనేని గోపీచంద్‌ “మమకారం”,

స5్‌0ీ కథానిక

తెలుగునాడు భారతదేశానికి ఛాన్యాగారమని పసిద్ధి వహించింది. తెలుగు రైతులు ఒళ్ళు వంచి పనిచేస్తారు. ఆయితే మెట్టపాంతప్పు రైతులకు [శమ ఎక్కువా ఫలసాయం తక్కువాను, సన్నకారు రైతుల పరిస్థితి మరి దుర్భరమవుతూ ఉంటుంది. కొండడు హరిజనుడు. గోచీ పెట్టుకొనే ఈడులో లక్ష్మమ్మ దగ్గర బృరెగొడ్డు కాస్తూ ఉండేవాడు. పెద్ద అయి పెళ్ళి చేసుకొన్న తరవాత ఏ ఆసామినో అథయించుకొని ఎవరి కమతాన్నో అంటిపెట్టుకొని సంవత్సర జీతంమీదం కాలం గడుపుతూ ఉండేవాడు. కాని ఏడాదికి పందుం, పన్నిద్దుం గింజలకంపె ఎక్కువ జీతం రాలకపోవడం వల్ల కడుపు నిండక సంసారం పోషించుకోలేక బాధలు పడ్డాడు. పైగా ఆసాములతో అతనికి అన్నీ ఇక్ట_ట్రే ఎదురమినాయి. ఏకడుపు నొప్పో, కాలు నొప్పో వచ్చి ఒకపూట పనిలోకి రాలేకపోజే ముంతెడు గింజలు ముదరా తీసుకొనేవారు; పనిలోకి వచ్చిన పూట అతనికి లెక్కకు వచ్చే జీతం మాతం దాంట్లో సగమే. పెగా ఈ ఆసాములు, జీతగాళ్ళకూ కూలివాళ్ళకూ తాము గింజలు కొలిచే ముంత వేరు; తాము జీతగాళ్ళ దగ్గరినుంచి ముదరా తీసుకోడానికి గింజలు కొలిచే ముంత వేరు. ఈ బాధలు పడలేక వీడు భూమిలో పట్టాకోసం అర్జీ పెట్టాడు. ఏభై సెంట్ట భూమి (అర ఎకరం) నూటఏభఖై రూపాయల కిమ్మత్తుకు మంజూరయింది. కనీసం ఇంకో ఏ భె ఖర్చు 'పెడితేగాని కయ్య మరమ్మత్తు కాదు. అయినా ఖర్చు పెట్టాడు. ఇది లక్మ మ్మకు కన్నెర అయింది. తన చేలో కలిసే భూమి తనకివ్వకుండా. ఒక కడజాతివాడి కిచ్చారని గ్యురుగా ఉంది. పెట్టుబడి ఖర్చు భరించలేక, వాడు దాన్ని అమ్మ జూపినప్పుడు ఆయినకాడికి వేసుకుందామనుకుంది. వాడు లొంగి రాకపోవడంతో నానాభాధలూ పెట్టి, చివరికి పంటకుప్పకు నివ పెట్టించింది కొయ్య బారి చూస్తూ కుప్పగూలి పోయాడు కొండడు (కరుణకుమార 'కయ్య-కాలవ),

రె తుల కూలీలకు ఏడాది పొడుగునా పని ఉండదు. ఎరువులు కొట్టడం, దుక్కిదున్నడం, నీళ్ళు పెట్టడం, నారు పోయడం, ఊడ్చడం,

కథానిక : సమాజం ల్‌ల్‌$ీ కలుపుతీయడం' పంటకోయడం, కుష్పనూర్చడం, తూర్చారబట్టడం వంటి పనులు జరిగే రోజులల్లోనే వాళ్ళకు చేతినిండా పని దొరికేది. సంవత్సర (గాసం అంతా ఆ రోజుల్లోనే గడించుకోవాలి- దానికి వచ్చే కూలి, కొలిచే గింజలు కష్టానికి తగినట్టు కిట్టువాటు కావాలి. కాని ఆసాములు, ఖర్చుకు వెనకదీసి కూలి పెంచేది లేదని కరాఖండిగా చెప్పినప్పుడు, గతిలేక ఆ కూలికే ఒప్పుకోవాలి. బతిమాలి బామాలి పెంచేటట్టయినా చెయ్యాలి, కొందరు కట్టుగడతారు-_వనిలోకి రామంటారు. అప్పుడు పై ఊళ్ళనుంచి కూలీలను దిగుమతి చేస్తారు; లేదా కట్టుగట్టినవారిలో చీలిక తీసుకువస్తారు ఇది వ్యవహార లక్షణంగా చెలామణి ఆవుతూ ఉంటుంది (సి, యన్‌-* రావు “రాజనీతి”.

కూలీలకు నిర్దిష్టమైన దినాల్టోనే పని ఉంటుంది. జీతగాడికి ముప్పొ చ్చలా, మున్నూట ఆరవై అయిదు దినాలూ చేతినిండా పని ఉంటుంది, పెట్టినప్పుడు కన్నబిడ్డలా కడుపునిండా పెట్టేవాళ్ళుకూడా చేయించుకొనే టప్పుడు గొడ్డుకన్న హీనంగా చూడటమూ కద్దు. ఒక కథలో భీమయ్య బంగారమ్మదగ్గర జీతగాడు. ఆమె గేదె చూడుతోంది; ఈనమోసి ఉంది. థీమయ్య ఇంటిదగ్గర సీతాలుకూడా (పసవవేదనతో గిలగిల తన్ను కుంటూంది. ఖీమయ్యకు ఇంటిదగ్గరనుంచి కబురు వచ్చింది. ఆఅ కబురు అతనికి ఆందకుండా చేసింది బంగారమ్మ, ఆమె కోరుకున్న [వకారమే గేదె సుఖప్రసవమైంది; కాని భీమయ్య భార్య ఇంటిదగ్గర కన్నుమూసింది (సి. యన్‌, రావు “బంగారమ్మ కమతం",

మరొక కథలో, మల్హయ్య, రంగారావు పొలం కౌలుకు తీసుకున్నాడు. “శివుడిమీది పూలు తప్పినా, అతను కౌలు గింజలివ్వడం ఎన్నడూ తప్పడం లేదు. కాని గడిచిన రెండు సంవత్సరాల నించీ తనక్రు మల్లయ్య దగరి నుంచి ధాన్యం ఏమీ రావడంలేదు. (పైగా ఈ మధ్యనే అతను కూతురు పెళ్ళిచేశాడు, ఖర్చులోప డ్డాడు- కాగాగోరుచుట్లుపె రోకటిపోటు అన్నట్నపక

బా బలా

860 కథానిక నున్న కుంట గండివడి ఆ భూమిలో సంవత్నరంనించే ఏమీ వండడంలేదు- “గండి పూడ్పించగల తాహతు మల్దయ్యకు లేదు. పైగా భూసంస్కరణల చట్టం _కటి వచ్చి పడుతోంది. ఈ పరిస్థితిలో, తన కౌలుగింజల బకాయి రాబట్టుకోడానికి గట్టి (వయత్నం చేశాడు రంగారావు. మల్టయ్య ఎంత [ప్రాధేయపడినా ఫలితం లేకపోయింది. అతనికి శిక్ష వేళారు వంగబెట్టి వీపుమీద బండ పెట్టించారు. కొంత సేపటికి మల్టయిగి స్పృహతప్పి పడి పోయాడు. సేదదీర్చి ఎవరో పుణ్యం=ట్టుకున్నారు. అతని భార్య గొల్లున ఏడుస్తూ వచ్చింది. “ఇజ్జత్‌ పోయిందే పిల్దా [ అన్నాడతను. వరువు పోగొట్టుకుంటే బతకలేమనులునే బక్కుగుండె కాబట్టే, పడమటింటి దూలానికి ఉరిపోనుకున్నాడు మల్టయ్య (భాస్కరభట్ల కృష్ణారావు “ఇజ్జత్‌ దేళంలో సార్వజనిక విద్యావిధానం వి న్తరించడంవల్ల్దా ఉద్యోగావ కాళాలు పెరగడంవల్డా ఒకప్పుడు భూమి దున్నుకొని బతికిన కుటుంబాల వాళ్ళుకూడా ఉద్యోగాల్లోకి (పవేశించారు. ఒక కథలో, ఒక వ్యవసాయ: దారు కొడుకు పట్టావరీక్ష దాకా చదువుకున్నాడు. ఇంకా పె చదువులకు ఛవాలిని ప నట్టారతున్నాడు. తం డడ్రికది ఇష్టంలేదు. అయినా అటూ ఇటూ చెషపృలేదు. కొడుకు పఠె వచ్చి ప పప ఇ ఒక్కసాం కలియగలిపి న్‌. త్‌ క అర మార్చుకొని సేద్యం లోనే స్టీరవడ్డానికి నిశ్చయించుకొన్నాడు. ఆధునికమెన ఎరువులు వేసి కొత్త వంగడాలు నాటి, బంగారు పంటలు పండించాలని కలలుగన్నాడు* బాంకు బుణాలతో సహా ఈనాడు లభిస్తున్న సౌకర్యాలనన్ని టినీ అందుకు వినియోగించుకోవాలనుకున్నాడు (వెంచాకా “ఆకువచ్చ (వపంచం”). అయితే రైతుల కొడుకులందరూ ఇలాటి కలలే కంటారని చెప్పలేం. పొలంలో మట్టీ పిసుక్కు౦టూ కూర్చోడం, చదువుకున్న వాడికి అవమానకరం అనిపించ వచ్చు లేదా ఉద్యోగవ్యా మోహం అధికంగా ఆకరి ంచవచ్చు. భూమిని నమ్ము కున్నవాడి కొడుకు భూమిమీదే బతకాలన్నది వెలమ వెంకడి సిద్ధాంతం. ఆందువల్ద కొడుకును, ససేమిరా చదివించనంటాడు (భాసో 'వెలం వెంకడు?)

కథానిక : సమాజం ల్‌రి1ే రాయదుర్గం నరసప్పగారు ఒక ఉన్నతపాఠకాలలో బడివంచులు. “కోరమీసాలు, పద్ధతి లేకుండా కట్టుకున్న తలపాగా, పొడుగాటి కోటు, మెడకు రెండు చుట్టు తిరిగి యిరువై పులా క్రిందికి (వేలాడుతున్న అంగ వస్త్రము, పాదాలకు క్మిరుచెప్పులూో-_ఇదీ ఆయన వేషం. “నా జీతముంది చూచావూ, అది మాచకమ్మ ! దానికి ఎదుగూ బొదుగూ లేద. అంటా డాయన, కొత్తగా వచ్చిన కుర హడ్మాస్టరు, బడిపంతుళ్ళ దుస్తుల విషయంలో నియం తణాధికారంతో ఒక హుకుం జారిచేశాడు. బెస్త వీదిలో పువ్వుల దుకాణం పెట్టినందుకు నాకీ శిత కావలసిందేననీ ఉద్యో గానికి రాజీనామా చేళాడు నరసప్పగారు. సరాసరి ఆయన, సేద్యంలో అడుగుపెట్టాడు. తరవాత పన్నెండేళ్ళకు ఆయన పాతశిష్యుడొకడు, గురువుగారి దర్శనుకోసం వచ్చాడు. “హాలికులు కుశలమా ి అని (పశ్నించాడు. దానికాయన చిరునవ్వు వెలిగిస్తూ తన వ్యాసంగం అతసికి వివరించాడు. “దేనినుంచి దూరమైపోవడంవల్ల పెన్నిధిని పోగొట్టుకున్న ట్టుగా దాధపడ్డానో, ఆ కావ్య జగత్తునంతటినీ తీసుకొచ్చి, ఈ పొలాల్లోనే నెలకొల్పుకున్నాను” అన్నాడాయన. కొబ్బరిచెట్టు _వద్ధెనిమిదింటిలో భారతం'లో పద్ధెనిమిది వర్వాలూ గోచరిస్తాయాయనకు. ఏడాకుల అరటిలో “భాగవతా'న్నే దర్శించగలడు. మామిడితోపే ఆయనకు “రామాయణం”; బిల్వవృక్షం “హరవిలాసంి; వనసచెట్టు “ఆము క్రమాల్యది; “మ్సైదలేదో చివరేదో తెలియకుండా అల్లిబిల్లిలా ఓ పొదరిల్దులా అల్దకొన్న” ముంత మామిడి చెట్టు “కళాపూర్ణోదయం. అయితే నిమ్మచెట్ట సమూహం 'మను చరతి; బొప్పాయిల వరస 'పారిజాతాపహరణం; నందివరనాలు “శ్రీకాళవ సీశ్వరం”; మిరప మొక్కలు. 'వేమున పద్యాలు, అందుకే, చి భగవంతుణ్ణి చూడగా ,లేనిది; స్థావరజగత్తులో సాహిత్యజగత్తును రాజారాం ర. రాజూ " అంటాడు నరసప్పగారు (మధురాంతకం అనూనగౌరప మక కుశలమా ! )- ఈ మాదిరిగా వ్యవసా యవృత్రికి సడ మే కాక అందులోని సాధకబాధకాలను అన్ని కోణాల

సంస్థ న్రదరంచిన కథలు తెలుగులో ఉన్నాయి.

6]

కరీ కథానికీ

సేద్యుం తరవాత చెప్పుకోవలసిండి చేనోల స ల్తి2?. బట్టలనెత కంబళ్ళ నేత, నవారు నేప, తివాసీల నేత_అన్నీ వీంట్రోశే.. వస్తాము. పద్మశాలీలు, దేవాంగులు, తొగటలు, హశిజనులు మొదలై నవాషఘ్మ బట్టలు నేస్తారు కురమలు గొంగళ్ళు నేస్తారు. పంచాజంవారిలో అగసాళివారి పని ఎంత _కమతో కూడుకొన్నదో నేతపనివారెలో బట్టలనేతవార పని అంత [శమతో కూడుకొన్నది. నూలు వడకడం, కిందెలు పట్టడం, రంగులు వేయడం, ఆనుపోయడం. పడుగు చేయడం, అచ్చతకడం, అల్లుచేయడం ఆయిన తరవాతే వడుగు మగ్గంమీదికి ఎకు_తుండి, అప్పుడూ నేర మొద లవడ౦. కాలూ చెయ్యి కన్నూ పోగు కదలికమీదే నిలిచి సాగవలసీన వని అది. కష్టం ఎక్కువ, రాబడి తక్కువ. మధ్యలో లాభంపొంచేది దళారులు. తాను కట్టుకోడానికి చాలినంతగుడ్డ లేకపోయినా సర్వజనాళికీ మానం కాపాడేది వస్త్మ్రపదాత, నేతవనివాడు. కావ్యాలలోనే కాదు, కథల్లో కూడా అతడు చోటువేసుకొన్నా డు.

పుట్టన్న నేతవనివాడు. ఆతని భార్య సీతమ్మ. వాళ్ళకున్నది రెండు న్మిటాళ్ళ పాక. “అసలా ఇంటికి సిట్టాష్ము ఆ దంపతులే, , ,ఒక్క కండె చుడితే సీతమ్మ కళ్ళు పువ్వులయ్యేవి. ఒక జానెడు నేస్తే పుట్టన్న పెదవులమీద పొట్టపువ్వులు పూచేవి*. ఆ ఊళ్ళో ఒక ఆచారముంది. ఏ ఇంట్లో పెళ్ళి జరిగినా పుట్టన్నే స్వయంగా నేసి మధుపర్కాలు పంపాలి. అందువల్డ లగ్గసరి రోజుల్లో ర్యాతింబగళ్ళు అతను మగ్గం ముందే ఉంటాడు' ఒకసారి పెద్ద అవాంతరం వచ్చింది. అయిదు రోజుల వ్యవధిలో ఒకరింట్లో ముహూర్తం పెట్టారు, మధుపర్కాలు నేసి ఇవ్వాలంటే నూలు కొనడాని! అతని దగ్గర పైళం లేదు. కళ్ళ ఉన్న పసికందులు. క్షీరదానం చే* గోమాత అతని దగ్గర ఉంది. దాన్ని అమ్మడమన్న ఊహే. భరించ! డతను, అయినా అమ్మేశాడు-ముహూరానికి మాటదక్కాలి కాబిలీ మాట దక్సినందకు సంతోషించాడే కానీ, పాలకోసం వచ్చిన పసిపిల్ల తల్చుల్ని ఒట్టిచేతులతో పంపవలసి వచ్చినందుకు ఎంతగానో కుంగిపోయాడీ

కథానిక ; సమాజం 5్‌కిల్సీ పుట్టన్న పరిస్థితి కొత్త పెండ్రికూతుకికి జాగా తెలుసు. శయన మంచ కంలో, భర ఆమె దరికిజేరి. కొంగువుు బంగారంనవరసు ముడి వసె సమయాన, "సట్లన్న కథ చెప్పిందితనికి. మనస్వితిలో అతడామెకు తీసి హోయేవాడు కాము. మర్నాడు ఆవును విడిపించి పుట్టన్న ఇంటికి తోలిం చాడు. ఆవ కట్టుతాడు తెంపుకొని వచ్చించేమో ఆనుకున్నాడు పుట్టన్న. కాని తన డబ్బు తనకు ముళ్దేసించని ఆవృన్న చెప్పాడు, అప్పుడు పుట్టన్న పెళ్ళివారింటికి వెళ్ళాడు. “తాతా ! పోనీ, ఆ ఆవు నీది కాదనుకో, డానికి నువ్వు ధక్మక ర్తవనుకో. .._గామంలో పిల్లలము ఆ క్షీరం దానంచేస్తూ ఉండు,” అన్నాడా ఇంటి అల్టుడు ఆంతేకాదు, “మా మామగాతు మర్యాద కోసం నాకో రెండెకరాల మాన్యం వాసి యిచ్చారు. కానుకంటే కాదనలేకపోయాను. దాన్ని నేనెవరికి కానుకగా ఇవ్వాలా అని ఆలోచించా. ఇప్పటికి తేలింది. నువ్వు నూతన దంపతులకు మధుపర్హాాలు కప్పి సత్కరిస్తూ వచ్చిన మహాదాతవి. నా రెండెకరాల మాన్యం నీకు వాసిస్తా. చానికి మధుపర్కాల మాన్యం ఆని పేరు పెడతా. ఆ ఫలసాయంతో నువ్వు మధుపర్కాలు నేసి మామూలుగా నూతన దంపతుల=* కానుకలిస్తూ వుండు _--ఏం తాతా * అనీ అంటాడు. అది విన్న పుట్టన్న తాత, “అది పుచ్చు కుంటే నా సేవేం వుంటుందందులో ,. , వద్దులెండి. , వద్దు” ఆని కేకలు పెట్టాడు. అందుకు అల్లుడు సమాధానం చెప్పాడు * “ఆలా అనకు తాతా! ఫలసాయం ఎంత వచ్చినా అది నూలికి సరిపోతుంది. కాని మధుపరాలు తయారు కావాలంటే నీ సేవ ఎంతో కావాలి, అంతే కాదు తాతా...ఆ పడుగు పేకల్లో నీ పవితాత్మ కూడా పతిబింబిస్తుంది. ఉ తమమెన నేత పర్మిశమ నారాధించడమే కాకుండా వాటిని దానంచేసే సి ఆత్మ ఎంత గొప్పది తాతా! సీవంటివాగిలోనే జాతీయ జీవనం తన ప్రాచీన రూపాన్ని ఇవ్పటికీ కాపాడుకొంటోంది 1....[గామజీవనానికి వెన్నెల స్తంభాలవంటి ఈ వర్యశమల్ని పోషించేవాకంటే దేశభక్తులు, త్యాగమూరులూ వే రెవ రున్నారు తాతా! (గ్రామం ఒక పాల వెల్ది. దానిలో పువ్వులు. మీవంటివార్మ

గ! కథానిక ...”” అన్నాడతడు. అృపతిభుడై పోయిన పుట్టన్న. ఇంకేం చెవ్పగలడు ? (రావూరి వెంకట సత్యనారాయణరావు “మధుపర్కాలు.

ముథివోలు. గూగడు ఊళ్ళో ఆస్తాముల ఇండ్దలో బట్టలు ఉతికి జీవనంచేస్తాడు. ఒకనాడు రత్తయ్య ఇంటిబట్టలు ఉతికి ఆరేశాడు. ఇంతలో సుడిగాలి వచ్చింది. రత్తయ్య పట్టువంచె ఎగిరివెళ్ళి ముళ్ళకంచెలో పడింది. ముల్లు విరక్కుండె, పంచె చిరక్కుండా బయటికి తియ్యడానికి ఎంతో (శ్రమపడవలసి వచ్చింది. తన [ప్రాణాన్ని కూడా లెక గ్రాచెయ్యకుండా, కంచెలో వడి, తాటిచెట్టు ఎక్కి, బట్టను పదిలంగా పైకి తీకాడు తన ఒళ్ళుంతా గీరుకుని ర క్రసి కమయినప్పటికీ, పంచె చిక్కింది-అదే పదివేలు అనుకుని తృ ప్తిపడ్డాడు గూగడు (కొలకలూరి ఇనాక్‌ “పిండీకృతశాటి').

“ఆ దినం పెద్ద పండగ. కలిమిగల మహారాజుల యిళ్ళ్శన్నీ కలకలలాడుతున్నవి. వచ్చతోరణాలు, వింతముగ్గులు, కొ త్తగుడ్డలు, పిండి వంటలు, మృష్టాన్న భో జనాలు-ఓ సృష్టి యావత్తూ శోభాయమానంగౌ వెలిగిపోతోంది”, ఇటువంటి శోభలో__కప్పర కప్పర చీకటిలో_0ఇూ లాగ లేక లాగలేక ఈడ్చుకొంటూ దిక్కులు చూస్తూ వచ్చి బంగాళా కాంపౌండు గోడమీది నుంచి బయటికి వంగిన పచ్చగన్నేరు చెట్టుకింద వీథిలో ఒరిగి పోతున్నాడు ఒక రషావాఢు. సూర్యోదయమై ఎండెక్కుతోంది. చద్దినీళ్ళు తాగే గడియలు, ఇంటిదగ్గర భార్య, రెండు రోజులుగా లేవడం లేదు కిందటి రోజుకూడా వాడికి పాపిష్టి రోజే, పొద్దస్తమానూ రిఇా లాగి సాయంకాలానికి సంపాదించింది ఒక్క రూపాయి. అందులో పన్నెండణాలు: లాంతరు లేకుండా రిక్షా లాగుతున్నందుకు ఛార్జిచేస్తామని బెదిరించిన పోలీసు జవానుకు లంచం పెట్టాడు. తక్కిన నాలుగణాలూ రిషాకామందుకు బాడుగ కింద సమర్పించి “మడతకుడుము'లతోనే తాను కడుపు నింపుకొన్నాడు.

పొద్దు నడినెత్తి కెక్కింది. వీధులో వడ్ల పులాకులలోంచి కమ్మటి

అటి ళా డె న!

వంటకాల వాసన వచ్చి రిఇ్షావాడి నోరు ఊరిస్తోంది. ఇంతలో ఒక స్థూల

కథానిక ; సమాజం 5685 కాయుడు రిఇాదగ్గరికి తేన్చుకుంటూ వచ్చాడు. గీసిగీసి బేరమాడి మూడణా లకు నిరుకుచేసుకున్నాడు. రికావాడు బయలుదేరాడు. ఆ స్థూలకాయుజ్ణి లాగలేక [ప్రాణాలు ఉగ్గబట్టుకుని ఆవస్థపడుతున్నాడు, ఎదురుగా ఎత్తయిన వంతెన వచ్చింది. దానిమీదికి రికా లాగేసరికి తిరువతికొండ ఎక్కినంత వని అయింది. వంతెన దిగుడులోకి వచ్చేసరికి రిక్షావేగం పెరిగిపోయింది. దాన్ని కాసుకోడానికి అతడూ వరుగెత్తుతున్నాడు. గులకరాతిరోడ్డు కావ డంవల్ల రిషాలో కూర్చున్న పెద్దమనిషికి ఒళ్ళు హూనం మయింది. రికా ఆపమని ఆయిన కేకలు పెట్టాడు. రిషా ఆగింది. ఆ ఆసామికి పండుగ భోజనమంతా వాంతి ఆయిపోయింది. మరొక పక్క, పస్తువడి ఉన్న రిక్షా వాడికి ఆలసటవల్ల, కడుపులో చెయ్యి పెట్టి కలచినట్టయి. అతడూ వాంతి చేసుకున్నాడు. తోవన పోయే మోటారు కారు అక్కడ ఆగింది. “ఆయ్యో, పెద్దమనిషి కెంత ఆపద వచ్చిం”దంటూ, ఆ ఆసామిని ఎక్కించుకొని వెళ్ళిపోయింది. పస్తులు వేస్తున్నా, మూడజాల డబ్బులకోసం [పాణాలు బిగబట్టుకొని లాగిన రితావాడిమీద జాలి చూపించేవాళ్ళే అక్కడ కరు వయ్యారు (కరుణకుమార 'రికావాలా”).

మరొక కథలో, ఒక రిఇావాలా ఉన్నాడు, కూలికి రిఇా నడిపే వాడే అయినా అతనిది నవాబు దర్దా. ముఖంలో దై న్యమన్నది కనబడదు. డబ్బుకోసం కక్కు ర్రివడడటం ఎరగడు, మర్యాద ఇస్తాడు. మర్యాద పుచ్చుకొంటాడు. కథకుడికి అతనంటే చాలా ఇష్టం, ఆ రిక్షావాలా కొన్నాళ్ళు కనిపించలేదు. తరవాత కనిపించినా అతడు అతడిలా లేడు. విలునై నదేదో పోగొట్టుకున్న వాడిలా, విషాదం రూపుగట్టినవాడిలా ఉన్నాడు. దానికి కారణం వినగానే కథక్రుడి మనస్సు చివుక్కుమన్నది. అల్లారు ముద్దుగా పెంచుకొన్న పాప హఠాత్తుగా జారిపోవడంతో 'ఆ రివవాడి మూ ర్రిమత్వమే చెదిరిపోయింది (దేవులపల్లి వేంకటకృష్ణశాస్త్రి “రిఇావాలా”,

ఇళ్ళు వంతెనలు, ఆనకట్టలు మొదలయినవాటి నిర్మాణ కార్యక మాల్డో పనిచేసి పొట్టపోషించుకొనే రోజువాలీలు ఎందరో ఉన్నారు, విధి

క్‌06 కథానిక నిర్వహణలో, (ప్రాణాలను సైతం లెక్కచెయ్యకుండా పనిచే సేవాళ్ళు కొందరుంటారు. వాళ్ళలో [ప్రాణాలు కోల్చోయేవాచ్ళు ఉంటారు. కాని లోకంలో వాళ్ళకు గుర్తింపువేదు. కాని ఆ నిర్మాణానికి శంకుస్థాపన చేసిన పెద్దమనిషి, _పాఠరంభోత్సవం చేసిన పెద్ధమనిషే మ్యాతం, క$లాఫలాకాల మీద చెక్కిన పేర్టలో శాళశ్వుతంగా నిలిచిపోతారంటాడు రచయిత (సి.యస్‌. రావు “రా శి త్తినవాళ్ళు).

కూలీల్లో మరొక తెగ మిల్దుటూలీలు.. విరల్‌ అనే యువకుడు పేదకుటుంబంలో పుట్టినవాడు. ఇంటిఖప్పలకోసం అప్పులయాయి. అ అప్పుతీర్చడానికని అతను బౌందాయి వెళ్ళి ఒక ఫ్యాక్టరీలో కూరీగొ కుదిరాడు. కూలిడబ్బులో నుంచి నెలనెలా కొంత ఇంటికి పంపిస్తూ ఉంటాడు. ఫ్యాక్టరీలో సమ్మెజరిగింది. యజమానులకు భయపడి అతను సమ్మెలో చేరడం మానేస్తాడు. తోటి కార్మిసలలో చులకనవుడాడు.. తీరొ బొందాయినుంచి ఇంటికి వచ్చి చూస్తే అతను అనుకున్న దొకటి, అయిన దింకౌకటి అనిపిస్తుంది. అప్పు తీర్చడంకోసం అతను పంపిన డబ్బులో అతని తల్లి, మనమరాళ్ళకు వస్తువులు చేయించేసిందని తెలుస్తుంది. అప్పు అప్పుగానే మిగిలిపోయింది. అతని మనస్సు విరిగిపోయింది. బొంబామికీ తిరుగు [ప్రయాణం కడతాడు మళ్ళీ అతనిచగ్గరినుంచి కబురూ కాకరకాయోొ లేదు (కొడవటిగంటి కుటుంబరావు 'కొ త్తజీవితం”.

మరొక కథలో, మిల్దుకూలీల స్థితిగతులు సరిగా లేక __ఒక్కడీ రెక్కల కష్టం ఏడుగురి భు కికి సరిపోక_డబ్బుకోసం, అతని ఇల్టారో పక్కదారి చూసుకొన్న సందర్భం ఎదురవుతుంది (వి. రాజారామమోహగ రావు “కదలిక,

పాపయ్య 'పెద్దవాడయినాడు. ఊరికాలవటో అర్రితట్టు తోస్తూ జీవితమంతా గడి పేశాడు. ఇప్పుడు ఒంట్లో సత్తువ తగ్గింది. ఇక అవీ మానెయ్యాలని నిళశ్చయించుకున్నా డు, కొడుకు చేతికి అందివచ్చాడో

కథానిక : సమాజం 567 ఎలాగో న్రాట గడిచిపోతుంది. ఇలా నిశ్చింతగా ఉండగా దూరంనుంచి పిలుపు వినవచ్చింది. ఉనకోనమే పేరుపెట్టి పిలుస్తున్నారెవరో. ఆ దరి నుంచి ఈ దిరికి చేర్చాలి వాళ్ళని. తాను వెళ్ళకపోతే వాళ్ళు ఎం కావాలి? షంతవరకు తన బతుకు ఆ బల్జకట్టుమీదే గడిచిపోయింది. ఇకముందుకూడా ఆక్కడే గడవాలి. పాపయ్య లేచి నుంచున్నాడు. గెడ తీసుకొని బల్టకట్టు వైపు నడక సాగించాడు (మా. గోఖలే 'బల్హకట్టు పాపయ్య”).

వాలనాగమ్మ క్‌థ, చల్నాదియుద్ధంవంటి కిథధలు జీవనవృత్తిగా గానంచేస్తూ ఊరూరా తిరిగే కఉథాగాయకులున్నారు. (ఉదా॥ ఒగ్గువాళ్ళు, దాసరులు మొ. వాళ్ళు. నవరసాలు ఒలికించేలా గానంచేసే వాళ్ళకు (పతి ఊళ్ళోనూ ఆదరం లభధిస్తుంది. ఒక ఊళ్ళో ఒం దాసరి, కథ చెబుతున్నాడు. పక్కనే భార్య వంత పాడుతున్నది, వాళ్ళకొకి కొడుకున్నాడు. వాడికి జబ్బు వేసింది. అయినా, భుక్తికోసం క్‌థ చెప్పక తప్పలేదు. కాని రక్కి కట్టించలేకపోయాడు. మర్నాడు మళ్ళీ, ఊరిచివరి చెట్టుక్‌ ఠఆండు కికన నాయిలు. దీపాలు పెట్టారు. చుట్టూ జనం చేఏ కూర్చున్నారు. దాసరి పాపయ్య తాంబూరా ఎత్తుకొన్నాడు, అతని భార్య బుజంమీద జబ్బుపడ్డ కొడుకు ఉన్నాడు. వాసరి “బొబ్బిలి కథ" ఎత్తుకున్నాడు. బొబ్బిలి వీల మరణవార్త విని తార్మడ పాపయ్య, రౌదకారుడై వచ్చ విజయ రామరాజు గండెలమీవ కూద్చున్న భఘట్టమది. మంచి వీరావేశంతో చెప్ప వలసిన కథ, ఆనాడు వాసరి నోట చాలా చప్పగా వెలువడింది. కారణం ఎవరికీ తెలియచు. పిల్టవాడు తం్భడికోసం కలవరించాడు. వాడి. బళ్షు చల్చబడుతున్నది్‌, వొనపాణంతో ఉన్న కొడుకును రెండో బుజంమీద వేసుకొన్నాడు దాసరి కథ సాగించాడు, “పాపయ్య బంధువుల మరణము నక్రై ఎన్నడూ ఎప్పుడూ విలపించనట్టు ఆ రోజున విలపించేడు. దాసం పాడనహాట. ఇంత ౩డణామయముగ ఎన్నడూ లేదని అనుకొన్నారు [వజలు, పావయ్యతో హిట్టు దాసరితోపాటు [పజలుకూడా కన్నీళ్ళు విడుస్తూ నిబపించారు. అనాడా దాసరి ఆలపించిన విలాపగితికక్సు దాస

560 కథానిక నున్న కుంట గండిపడి అ భూమిలో సంవతృరంనించీ ఏమీ వండడంలేదు.. “గండి పూడ్పించగల తాహతు మల్దయ్యకు లేదు. పైగా భూసంస్కరణల చట్టం కటి వచ్చి పడుతోంది. ఈ పరిస్థితిలో, తన కౌలుగింజల బకాయి రాబట్టుకోడానికి గట్టి (పయత్నం చేశాడు రంగారావు. మల్టయ్య ఎంత [ప్రాధేయపడినా ఫలితం లేకపోయింది. అతనికి శిక్ష వేశారు వంగబెట్టి వీపుమీద బండ పెట్టించారు. కొంత సేపటికి మల్లయ్యి స్పృహతప్పి పడి పోయాడు. సేదదీర్చి ఎవరో పుణ్యం=ట్టుకున్నారు. ఆతని భార్య గొల్పున ఏడుస్తూ వచ్చింది. ““ఇబ్టత్‌ పోయిందే పిల్దా [2% అన్నాడతను. పరువు పోగొట్టుకుంటే బతకలేమనుకునే బక్కగుండె కాబట్టే, పడమటింటి దూలానిక్రి ఉరిపోసుకున్నాడు మల్టయ్య (భాస్కరభట్ట కృష్ణారావు “ఇజ్జత్‌ ',. దేశంలో సార్వజనిక విద్యావిధానం వి స్తరించడంవల్లా ఊద్యోగావ కాకాలు పెరగడంవల్హ్టా ఒకప్పుడు భూమి దున్నుకొని బతికిన కుటుంబాల వాళ్ళుకూడా ఉద్యోగాల్టోకి (పవేశించారు. ఒక కథలో, ఒక వ్యవసాయ. దారు కొడుకు పట్టాపరీక్ష దాకా చదువుకున్నాడు. ఇంకా పె చదువులకు పోవాలని ఉవ్విళ్టూరుతున్నాడు. తం డికది ఇష్టంలేదు. అయినా అటూ ఇటూ. ఏమీ చెప్పలేదు. కొడుకు పల్లెకు వచ్చి ఆకుపచ్చ (పపంచాన్ని అంతనూ. ఒక్కసారి కలియగలిపి చూకాడు, తన అభి.పాయం మార్చుకొని సేద్యం. లోనే స్థిరవడ్డానికి నిళ్చయించుకొన్నాడు. ఆధునికమైన ఎరువులు వేస్కి కొత్త వంగడాలు నాటి, బంగారు వంటలు వండించాలని కలలుగన్నాడు. బాంకు బుణాలతో సహా ఈనాడు లభిస్తున్న సౌకర్యాలనన్నిటిసీ అందుకు వినియోగించుకోవాలనుకున్నాడు (వెంచాళా “ఆకువచ్చ (పపంచం), అయితే రైతుల కొడుకులందరూ ఇలాటి కలథే కంటారని చెప్పలేం. పొలంలో మటి పిసుక్కు౦టూ కూర్చోడం, చదువుకున్నవాడికి అవమానకరం అనిపించ వచ్చు లేదా ఉద్యోగవ్యామోహం అధికంగా ఆకర్షించవచ్చు. భూమిని నమ్ము కున్నవాడి కొడుకు భూమిమీదే బతకాలన్నది వెలమ వెంకడి సిద్ధాంతం, ఆందువల్ల కొడుకును, ససేమిరా చదివించనంటాడు (చాసో 'వెలం వెంకడు").

కథానిక ; సమాజం ల్‌రి1 రాయదుర్గం నరసప్పగారు ఒక ఉన్నతపాఠశాలలో బడివంతులు. “కోరమీసాలు, పద్ధతి లేకుండా కట్టుకున్న తలపాగా, పొడుగాటి కోటు, మెడకు రెండు చుట్టు తిరిగి యిరువైై పులా కిందికి [వేలాడుతున్న అంగ నస్తము, పాదాలకు కి రుచెప్పులు”...ఇదీ ఆయన వేషం. “నా జీతముంది చూచావూ, అది మాచకమ్మ ! దానికి ఎదుగూ బొదుగూ లేదు” అంటా డాయన. కొత్తగా వచ్చిన క్షుర హెడ్మాస్టరు, బడివంతుళ్ళ దుస్తుల విషయంలో నియంతణాధికారంతో ఒక హుకుం జారీచేకాడు. “బెస్త వీధితో పువ్వుల దుకాణం పెట్టినందుకు నాకీ శిక్ష కావలసిందే””నని ఊద్యో గానికి రాజీనామా చేశాడు నరసప్పగారు. సరాసరి ఆయన, సేద్యంలో అడుగు పెట్టాడు. తరవాత వన్నెండేళ్ళకు ఆయన పాతశిష్యుడొకడు, గురువుగారి దర్శనంకోసం వచ్చాడు. ““హాలికులు కుశలమా ?” అని [వశ్నించాడు. దానికాయన చిరునవ్వు వెలిగిస్తూ తన వ్యాసంగం అతనికి వీవరించాడు. “దేనినుంచి దూరమైపోవడంవల్ల పెన్నిధిని పోగొట్టుకున్న టుగా బాధపడ్డానో, ఆ కావ్యజగత్తునంతటినీ తీసుకొచ్చి, ఈ పొలాల్డోనే నెలకొల్పుకున్నాను” అన్నాడాయన. కొబ్బరిచెట్టు వద్దెనిమిదింటిలో “భారతం'లో వద్ధెనిమిది వర్వాలూ గోచరిస్తాయాయనకు. ఏజాకుల అరటిలో “భాగవతా'న్నే దర్శించగలడు. మామిడితోపే ఆయనకు “రామాయణం”; బిల్వవృక్షం “హరవిలాసం; వనసచెట్టు “ఆము క్రమాల్యద; *మ్సైద్రలేదో చివరేదో తేలియకుండా అల్లిబిల్లిలా & పొదరిల్లులా అల్టుకొన్న” ముంత మామిడి చెట్టి “కళాపూర్ణోదయం”. అయితే నిమ్మచెట్ట సమూహం “మను చర్మిత; బొప్పాయిల వరస “పారిజాతాపహరణం; నందివర్థనాలు “ఫ్రీకాళహ స్తిశ్వరం”; మిరప మొక్కలు “వేమన పద్యాలు. అందుకే, “రాతిలో భగవంతుణ్ణి చూడగా లేనిది; స్థావరజగత్తులో సాహిత్యజగత్తును చూడడం అబ్బరమటా రాజూ ₹ అంటాడు నరసప్పగారు (మధురాంతకం రాజారాం “హాలికులు కుళలమా !)). ఈ మాదిరిగా వ్యవసా యవృ క్రిక్‌ అనూనగౌారవ మివ్వడ మే కాక అందులోని సాధకబాధకాలను అన్ని కోణాల నుంచీ [పదర్శించిన కథలు తెలుగులో ఉన్నాయి. [36]

క్‌82ై కథానిక సేద్యం తరవాత చెప్పుకోవలసిండి చేనోల వ్య త్హో?.. బట్టలనేత కంబళ్ళ నేత, నవాష నై తెవాసీల నేఠ_ఆన్నీ దేంట్రోశే వస్తాయి. పద్మశాలీలు, దేవాంగులు, తొగటలు, హ8ిజనులు మొదలై నవాక్మ్శు బట్టలు నేస్తారు; కురమలు గొంగళ్ళు నేస్తారు. పంచాజంవారిలో ఆఅగసాలెవారి పని ఎంత ళమతో కూడుకొన్నదో నేతపనివారలో బట్టలనేతవారి పని ఆంత (శ్రమతో కూడుకొన్నది. నూలు వడకడం, కంచెలు పట్టదం, అంగులు వేయడం, ఆసుపోయడం. వడుగు చేయడం, ఆచ్చళకడం, అల్లుచేయడం అయిన తరవాతే పడుగు మస్గంమేదికి ఎక్కుతుంది, అప్పుదూ నేత మొద లవడం. కాలూ చెయ్యీ కన్నూ పోస కదలికమీదే నిలిచి సెగవలసిన వని అది. కష్టం ఎక్కువ, రాబడి తక్కువ. మధ్యలో లాభంపొందేది దళారులు, తాను కట్టుకోడానికి చాలినంతగుడ్డ లేశహోయినా సర్వజనాళికీ మానం కాపాడేది వస్త్మప్రదాత, నేతపనివాడు. కావ్యాలలోనే కాదు, కథల్లో కూడా అతడు చోటుచేసుకొన్నాడు.

పుట్టన్న నేతపనివాడు,. ఆతని భార్య సీతమ్మ. వాళ్ళకున్నది

రెండు న్మిటాళ్ళ పాఠక. “అసలా ఇంటికి నిట్టాళ్ళు ఆ దంపళులే. .. ఒక్క కండె చుడితే సీతమ్మ కళ్ళు పువ్వులయ్యేవి. ఒక జానెడు నేస్తే పుట్టన్న "పెదవులమీద పొట్టపువ్వులు పూచేవి”. అ ఊశ్ళో ఒక ఆచారముంది. ఏ ఇంట్లో పెళ్ళి జరిగినా పుట్టన్నే స్వయంగా నేసి మధుపర్కాలు పంపాలి అందువల్డ లగ్గసరి రోజుల్లో ర్మాతింబగళ్ళు ఆతను మగ్గం ముందే ఉంటాడు* ఒకసారి పెద్ద అవాంతరం వచ్చింది. అయిదు రోజుల వ్యవధిలో ఒకరింట్లో ముహూర్తం పెట్టారు. మధుపర్కాలు నేసి ఇవ్వాలంటే నూలు కౌనడానికీ అతని దగ్గర పైకం లేదు. ఊళ్ళో ఉన్న పసికందులు. క్రీరదానం చేసే గోమాత అతని దగ్గర ఉంది. దాన్ని అమ్మడమన్న ఊహే భరించళే డతను, అయినా ఆమ్మేశాడు-ముహూర్తానికి మాటదక్కాలి కాబట్టీ" మాట దక్కినందుకు సంతోషించాడే కాని, పాలకోసం వచ్చిన పసిపిల్లల తల్దుల్ని ఒట్టిచేతులతో పంపవలసి వచ్చినందుకు ఎంతగానో కుంగిపో యాడు"

కథానిక ; సమాజం 568 పుట్టన్న పరిస్థితి కొత్త పెంక్రికూతుకకి బాగా తెలుసు, శయన మంచి రంలో. భర ఆమె దరికిజేరి కొంగు: బంగారంనవరసు ముడి వేసే సమయాన, “పట్టిన్న కథ చెప్పిందితనికి. మనస్నితలో అతడామెకు వీసి హోద్తేవాడు కాచు. మర్నాడు ఆవును వికిపించి పుట్టన్న ఇంటికి తోలిం చాడు, ఆవ్ప కట్టతాడు తెంపుకొని వచ్చెండేమో అనుకున్నాడు పుట్టన్న. కాని తన డబ్బు తనకు ముక్టేసిందని అచ్చన్న చెప్పాడు. అప్పుడు పుట్టన్న పెళ్ళివారెంటికి వెళ్ళాడు. “తాతా ! హోనీ, ఆ ఆవు నీది కాదనుకో, దానికి నువ్వు ధర్మక ర్తవనుకో. ...గామంలో పిల్టలకు ఆ క్షీరం దానంచేస్తూ ఉండు,” అన్నాడా ఇంటి అల్టుడు. అంతేకాదు, “మా మామగారు మర్యాద కోసం నాకో రెండెకరాల మాన్యం వాసి యిచ్చారు. కానుకంటే కాదనలేకపోయాను. దాన్ని నేనెవరికి కానుకగా ఇవ్వాలా అని ఆలోచించా. ఇప్పటికి తేలింది. నువ్వు నూతన దంపతులకు మధుపర్నాలు కప్పి సత్కరిస్తూ వచ్చిన మహాదాతవి. నా రెండెకరాల మాన్యం నీకు ,వాసిస్తా. దానికి మధుపర్కాల మాన్యం ఆని శేరు పెడతా. ఆ ఫలసాయంతో నువ్వు మధుపర్కాలు నేసి మామూలుగా నూతన దంపతులకు కానుకలిస్తూ వుండు _-ఏం తాతా ** అనీ అంటాడు. ఆది విన్న పుట్టన్న తాత, “ఆది పుచ్చు కుంటే నా సేవేం వుంటుందందులో ,. , వద్దులెండి. ..వద్దు” అని కేకలు పెట్టాడు. అందుకు అల్లుడు సమాధానం చెప్పాడు : “అలా అనకు తాతా! ఫలసాయం ఎంత వచ్చినా అది నూలికి సరిపోతుంది. కాని మధుపర్కాలు తయారు కావాలంటే నీ సేవ ఎంతో కావాలి, అంతే కాదు తాతా,..ఆ పడుగు పేకల్లో ని పవితాత్మ కూడా పతిబింబిస్తుంది. ఉ త్తమమైన నేత పర్మశమ నారాధించడమే కాకుండా వాటిని దానంచేసే సీ ఆత్మ ఎంత గొప్పది తాతా! నీవంటివాగిలోనే జాతీయ జీవనం తన [పాచీన రూపాన్ని ఇప్పటికీ కాపాడుకొంటోంది !....[గామజీవనానికి వెన్నెల _స్తంభాలవంటి ఈ పర్మిశమల్ని పోషించేవాంకంటే దేశభక్తులు, త్యాగమూర్తులూ వే రవ రున్నారు తాతా! (గ్రామం ఒక పాలవెల్టి. దానిలో పువ్వులు మీవంటివార్డు

ఫ్‌ కథానిక ===" అన్నాడతడు. అ(పతిభుడై పోయిన పుట్టన్న. ఇంకేం చెప్పగలడు ? (రావూ8 వెంకట సత్యనారాయణరావు “మధుపర్కాలు.

మశీవోలు. గూగడు ఊళ్ళో అసాముల ఇండ్లలో బట్టలు ఉతికి జీవనంచేస్తాడు. ఒకనాడు రత్రయ్య ఇంటిబట్టలు ఉతికి ఆరేశాడు. ఇంతలో సుడిగాలి వచ్చింది. ర త్రయ్య పట్టుపంచె ఎగిరివెళ్ళి ముళ్ళఃంచిలో పడింది. ముల్లు విరక్కుండా, వంచె చిరక్కుండా బయటికి తియ్యడానికి ఎంతో శ్రమపడవలసి వచ్చింది. తన [పాణాన్ని కూడా లెక్కచెయ్యకుండా, కంచెలో పడి, తాటిచెట్టు ఎక్కి, బట్టను వదిలంగా పైకి తీశాడు తన ఒళ్ళంతా గీరుకుని ర క్తసి కమయినప్పటికీ, పంచి చిక్కింది-ఆదే వదివలు అనుకుని తృ ప్రిపడ్డాడు గూగడు (కొలకలూరి ఇనాక్‌ “పిండీకృతకాటి”).

“ఆ దినం పెద్ద పండగ. కలిమిగల మహారాజుల యిళ్ళ్శన్నీ కలకలలాడుతున్నవి. పచ్చతోరణాలు, వింతముగ్గులు, కొ త్తగుడ్డలు, పిండి వంటలు, మృష్టాన్న భోజనాలు._ఓ సృష్టి యావత్తూ కోభాయమానంగా వెలిగిపోతోంది". ఇటువంటి శోభలో._కప్పర కప్పర చీకటిలో_0ఇా లాగ లేక లాగలేక ఈడ్చుకొంటూ దిక్కులు చూస్తూ వచ్చి బంగాళా కాంపౌండు గోడమీది నుంచి బయటికి వంగిన పచ్చగన్నే రుచెట్టుకింద వీథిలో ఒరిగి పోతున్నాడు ఒక రిక్షానాడు. సూర్యోదయమై ఎండెక్కుతోంది. చద్దినీళ్ళు తాగే గడియలు. ఇంటిదగ్గర భార్య, రెండు రోజులుగా లేవడం లేదు. కిందటి రోజుకూడా వాడికి పాపిష్టి రోజే, పొద్దస్తమానూ రిఇా లాగి సాయంకాలానికి సంపాదించింది ఒక్క రూపాయి. అందులో పన్నెండణాలు, లాంతరు లేకుండా రక్షా లాగుతున్నందుకు ఛార్జిచేస్తామని బెదిరించిన పోలీసు జవానుకు లంచం పెట్టాడు. తక్కిన నాలుగణాలూ రిషాకామందుకు బాడుగ కింద సమర్పించి 'మడతకుడుము'లతోనే తాను కడుపు నింపుకొన్నాడు.

పొద్దు నడినె త్తి కెక్కింది. వీధుల్లో పడ్డ పుల్దాకులలోంచి కమ్మటి వంటకాల వాసన వచ్చి రివ్షావాడి నోరు ఊరిస్తోంది. ఇంతలో ఒక స్థూల

శకఠథానిక ; సమాజం 565 కాయుడు రిక్షాదగ్గరికి తేన్చుకుంటూ వచ్చాడు. గీసిగీసి బేరమాడి మూడణా లకు నిరుకుచేసుకున్నాడు. రికావాడు బయలుదేరాడు, ఆ స్థూలకాయుజ్ఞ్ణి లాగలేక (ప్రాణాలు ఉగ్గబట్టుకుని అవస్థపడుతున్నాడు, ఎదురుగా ఎత్తయిన వంతెన వచ్చింది. దానిమీదికి రికా లాగేసరికి తిరుపతికొండ ఎక్కినంత వని అయింది. వంతెన దిగుడులోకి వచ్చేసరికి రికావేగం పెరిగిపోయింది. దాన్ని కాసుకోడానికి ఆతడూ వరుగెత్తుతున్నాడు. గులకరాతిరోడ్డు కావ డంవల రిఇాలో కూర్చున్న పెద్దమనిషికి ఒళ్ళు హూనం మయింది. రికా ఆపమని ఆయిన కేకలు పెట్టాడు. రిఇా ఆగింది. ఆ ఆసామికి పండుగ భోజనమంతా వాంతి అయిపోయింది. మరొక వక్క, వస్తువడి ఉన్న రిషా వాడికి ఆలసటవల్ల కడుపులో చెయ్యి పెట్టి కలచినట్టయి. అతడూ వాంతి చేసుకున్నాడు. తోవన పోయే మోటారు కారు అక్కడ ఆగింది. “ఆయ్యో, ెదమనిషి కెంత ఆవద వచ్చింొోదంటూ, ఆ ఆసామిని ఎక్కించుకొని వెళ్ళిపోయింది. పస్తులు చేస్తున్నా, మూడణాల డబ్బులకోసం (ప్రాణాలు బిగబట్టుకొని లాగిన రిఇ్షావాడిమీద జాలి చూపించేవాళ్ళే అక్కడ కరు వయ్యారు (కరుణకుమార 'రిక్షువాలా'). మరొక కథలో, ఒక రికావాలా ఉన్నాడు. కూలికి రివా నడిపే వాడే అయినా అతనిది నవాబు దర్జా. ముఖంలో దై న్యమన్నది కనబడదు. డబ్బుకోసం కక్కు ర్తివడటం ఎరగడు. మర్యాద ఇస్తాడు. మర్యాద పుచ్చుకొంటాడు. కథకుడికి ఆతనంటే చాలా ఇష్టం, ఆ రిక్షావాలా కొన్నాళ్ళ కనిపించలేదు. తరవాత కనిపించినా, అతడు అతడిలా లేడు. విలువ్నైనదేదో పోగొట్టుకున్న వాడిలా, విషాదం రూపుగట్టినవాడిలా ఉన్నాడు. చానికి కారణం వినగానే కథకుడి మనస్సు చివుక్కుమన్నది. అల్లారు ముద్దుగా పెంచుకొన్న పాప హఠాత్తుగా జారిపోవడంతో ఆ రివావాడ్రి మూ ర్రిమత్వమే చెదిరిపోయింది (దేవులపల్లి వేంకటకృష్ణకాన్త్రి “రిశవువాలా 0. ఇళ్ళు, వంతెనలు, ఆనకట్టలు మొదలయినవాటి నిర్మాణ కార్యక మాల్లో పనిచేన్ని పొట్టపోషించుకొనే రోజువాలీలు ఎందరో ఉన్నారు. విధి

566 కథానిక నిర్వహణలో, (ప్రాణాలను సెతం అెక్కుచెయ్యకుండా పనిచే సేవాళ్ళు కొందరుంటారు. వాళ్ళలో (ప్రాణాలు కోల్చ్పోయేవాచ్ళు ఉంటారు. కాని లోకంలో వాళ్ళకు గుర్తింపులేదు. కాని ఆ నిర్మాణానికి శంకుస్థాపన చేసిన పెద్దమనిషీ, _పారంభోత్సవం చేసిన పెద్దమనిషే మ్యాతం, $లాఫలాకాల మీద చెక్కిన పేర్ణలో శాశ్వతంగా నిలిచిపోతాకంటాడు రచయిత (సి.యస్‌. రావు 'రాళ్ళె త్తినవాళ్ళు”),

కూలీల్లో మరొక తెగ వల్ణుహూలీలు. విఠల్‌ అనే యువకుడు 'పేదకుటుంబంలో పుట్టినవాడు. ఇంటిఖర్చులకోసం అప్పులయాయము. అవ్పుతీర్చడానికని అతను బౌందామి వెళ్ళి ఒక ఫ్యాక్టరీలో హూరగా కుదిరాడు. కూలిడబ్బులో నుంచి నెలనెలా కొంత ఇంటికి పంపిస్తూ ఉంటాడు. ఫ్యాక్టరీలో సమ్మె జరిగింది, యజమానులకు భయిపడి అతను సమ్మెలో చేరడం మానేస్తాడు. తోటి కాక్మిసలలో చులకనవుడాడు.. తీరొ బొంబాయినుంచి ఇంటికి వచ్చి చూస్తే అతను అనుకున్నదొకటి, అయిన దింకౌకటి అనిపిస్తుంది. అవ్వు తీర్చడంకోసం అతను వంపిన డబ్బుతో అతని తల్లి మనమరాళ్ళకు వస్తువులు చేయించేసిందని తెలుస్తుంది. అప్పు అప్పుగానే మిగిలిపోయింది. అతని మనస్సు విరిగిపోయింది. బొంబాబుకీ తిరుగు [పయాణం కడతాడు మళీ అతినిదగ్గరినుంచి కబురూ కాకరకాయొ లేదు (కొడవటిగంటి కుటుంబరావు “కొత్తజీవితం').

మరొక కథలో, మిల్దుకూలీల స్థితిగతులు సరిగా లేక_ఒక్టూడ్‌ రెక్కల కష్టం ఏడుగురి భు క్రిక సరిపోక__డబ్బుకోసం, అతని ఇల్దాలు వక్కదారి చూసుకౌన్న సందర్భం ఎదురవుతుంది (వి. రాజారామమోహాన రావు “కదలిక”,

పావయ్య “పెద్దవాడయినాడు. ఊరికాలవలో అరితోట్టు తోస్తూనే జీవితమంతా గడి పేకాడు. ఇప్పుడు ఒంట్టో సత్తువ తగ్గింది. “ఇక ఆ వని మానెయ్యాలని నిశ్చయించుకున్నాడు, కొడుకు చేతికి అందివచ్చాడు”

రథానిక ; సమాజం స్‌8?7 ఎలాగో పూట గడిచిపోతుంది. ఇలా నిశ్చింతగా ఉండగా దూరంనుంచి పిలుపు వినవచ్చింది. తనకోసమే. పేరుపెట్టి పిలుస్తున్నా రెవరో. ఆ దరి నుంచి ఈ దరికి చేర్చాలి వాళ్ళని. తాను వెళ్ళకపోతే వాళ్ళు ఏం కావాలి ? ఇంతవరకు తన బతుకు ఆ బల్హకట్టుమీదే గడిచిపోయింది. ఇకముందుకూడా అక్కడే గడవాలి. పాపయ్య లేచి నుంచున్నాడు. గడ తీసుకొని బల్డకట్టు వైపు నడక సాగించాడు (మా. గోఖలే బల్రకట్టు పాపయ్య",

దాలనాగమ్మ కథ, వల్నాజియుద్ధంవంటి కథలు జీవనవృత్తిగౌ గానంచేస్తూ ఊరూరా తింగే కథాగొయకులున్నారు. (ఊదా! ఒగ్గువాళ్ళు; దాసరులు మొ. వాళ్ళ). నవరసాలు ఒలికించేలా గానంచేసే వాళ్ళకు (పతి ఊళ్న్ళోనూ ఆదరం అభిస్తుంది. ఓక ఊళ్ళో ఒక దాసరి, కథ చెబుతున్నాడు. పక్కనే భార్య వంత పొడుతున్నది. వాళ్ళకొక కొడుకున్నాడు. వాడికి జబ్బు చేసింది. అయినా భుక్తి కోసం కథ చెప్పకితవ్పలేదు. కాని రక్తి కట్టించలేకపో యాడు. మర్నాడు మళ్ళీ, ఊరిచివరి చెట్టుకి రెండు క్‌రస నాయిలు. దీపాలు పెట్టారు. చుట్టూ జనం చేరి కూర్చున్నారు. దాసరి పాపయ్య తాంబూవా ఎత్తుకొన్నాడు,. ఆతని భార్య బుజంమీద జబ్బుపడ్డ కొడుకు ఉన్నాడు. దాసరి 'బొబ్బిలి ౩థ” ఎత్తుకున్నాడు. బొబ్బిలి వీరుల మరణవార్ర విని తాం పాపయ్య, రౌదకారుడై వచ్చి విజయ రామరాజు గుండెలమీద కూర్చున్న ఘట్టమది. మంచి వీరావేళశంలో చెప్ప వలసిన కథ, ఆ నాడు దాసరి నోట చాలా చప్పగా వెలువడింది. కరణం ఎవరికీ తెలియదు. పిల్లవాడు తండికోసం కలవరించాడాు,. వాడి ఒళ్ళు చల్చబడుతున్నది. కొనపాణంతో ఉన్న కొడుకును రెండో బుజంమీద వేసుకొన్నాడు, దాసరి; కథ సాగించాడు. “పాపయ్య బంధువుల మరణము నకై ఎన్నడూ ఎప్పుడూ విలపించనట్టు ఆ రోజున విలపించేడు. దాసరి పాడినపాట ఇంత కరుణామయముగా ఎన్నడూ లేదని అనుకొన్నారు 1పజలు. పాపయ్యతో పాటు దాసరితోపాటు (వజలుకూడా కన్నీళ్ళు విడుస్తూ విలపించారు. అనాడా దాసరి ఆలపించిన విలావగితికకు దాసరి

568 కథానిక హృదయతంత్రులే తంబురా తీగల్లై శుతికలిపినవి. ఆనాడా దాసరి ఆలపించిన విలాపగితికకు ఆ తల్లి తన హృదయముమీద చేతులతోగుమిని వాయించినది” (చింతా దీక్షితులు “దాసరి పాట). ఊరివాళ్ళు దయాధర్మాలమీద ఆధారపడి సాగే ఆసదు బతుకులకు ఏనాడు కీడు మూడుతుందో ఎవ్వరూ చెప్పలేరు. ఆసాముల బౌద్ధత్యానికి ఆనకట్టలెక్కడ * (నవీన్‌ “శ్వేదవాడి పెళ్ళాం). పెద్దకాపూ, రాయుడు ఊళ్ళో మోతుబరులు. గన్నెయ్య, ఊరుమ్మడి కమ్యరి. సీతాల్ని తెచ్చుకుని కొ త్తకాపురం పెట్టాడు. మోతుబరులకిద్దరికీ.ఎవరి పని వాళ్ళకి ముందు కావాలని పట్టుదల, వాళ్ళకు సర్దిచెప్పలేక సతమతమవుతున్నాడు గన్నెయ్య. పైగా, వాళ్ళిద్దరూ అతని భార్యమీద కన్నువేశారు. ఒకరికి తెలియకుండా ఒకరు వచ్చి ఆమెను బలాత్క్మరించటోయారు, సీతాలుకు ఆ ఊళ్ళో నిగ హించుకోడం కష్టమనిపించింది. పట్నంపోయి. బతుకుదామని భర్తతో చెప్పింది. కాని పట్నంలో, తాను చేసే మోటుపనులు ఎవరికీ అక్కరలేదనీ ఇక్కడే ఎలాగో సర్దుకుపోదామనీ చెప్పి ఆమెను అనునయిస్తాడు. ఆమె మానరక్షణకోసం ఎంతకయినా తెగిస్తాడు (సి. యస్‌. రావు “ఊరుమ్మడి బతుకులు”, నగర జీవన పభావంవల్ల అనేక నూతన వృత్తులు బయలుదేరాయి. ఇనృకాన్తి వాటాలుకాని ఎక్కడెక్కడ ఖాశీగా ఉన్నాయో వాకబుచేస్తూ, ఇళ్ళతోనం వెతుకొ్ట్టానోవాళో ఖత్‌ అద్దెవ ఉఇవ్చీంబి తమెవన్‌ తీనుతోడం అలాటి వృత్తుల్లో ఒకటి (వెంచాశా “సిమెటరీ అవతల సిమెంటు మేడ”)* భార్యాభర్త లిద్దరూ ఉద్యోగాల్డో ఉన్నప్పుడు పిల్లల్ని సంరవ్నించేవాళ్ళు ఇంట్లో లేనప్పుడు చాలా ఇబ్బంది అవుతుంది. ఆటువంటివాళ్ళు “బేటీ సిటర్స్‌*ను నియమించుకుంటారు. వీళ్ళవని కొన్ని గంటలకు మ్మాతమే పరిమితమవుతుంది, కొందరు పూ రిగా సంరక్షణ చూసేందుకు ఆయాలను పెట్టుకొంటారు. ఒక కథలో, రామలక్ష్మి అలాటి ఆయా. జానకీ చనిపో

కథానిక : సమాజం ర్‌69 యిన తరవాత రామారావు కొడుకును రామలమ్మే, సంరక్షిస్తూ ఉంటుంది. వృత్తిరీత్యా దాది ఆయినా (పవృ త్రిరీత్యా మాతృత్వమే తొంగిచూస్తుంది ఆమెలో, అందువల్ల మరణదశలో ఉండగా ఆ పిల్ణవాడికోసమే కలవ రిస్తుంది. పెంచిన [ పేమకూడా కన్న ప్రేమకు తీసిపోదని రామారావులాంటి వాళ్ళ తెలుసుకోడం కష్టం (కనుపర్తి వరలక్ష్మమ్మ “పెంచిన పేమ”. త్‌న్సీ పట్టడం కొందరి వృత్తి; కు స్తీ పదర్శినలు తాంగబొష్టవ తీసుకోడం మరికొందరికి వృతి (పెద్దిభొట్ల సుబ్బరామయ్య “ముసురు. పొట్టకోసం [కూరమృగాల నోళ్ళలోకూడా తలదూర్చడం మరికొందరి వృత్తి (మధు రాంతకం రాజారాం 'సర్హ్లను డేరా).

చలనబిగ్రళరోంగొం. రంగురంగుల విచ్మితరంగం- రకరకాల స్థాయిల్లో; రకిరకాల పనుల్లో ఎందరినో ఆకర్షిస్తోందది. దాంట్లో కనిపించే వెలుగునీడలను హృద్యంగా ధారావాహికంగా చిత్రించిన కథయితలు ముళ్ళ పూడి వెంకటరమణ (“వ్మికమార్యుడిమార్కు- సింహాసనం), రావి కొండల రావు ('సినీతిచర్యదిక%, కలవకొలను వివేకానందమూ ర్తి (బేతాళకథలు) మొ. వాళ్ళు* సన్నకారు కళాకారుల స్థితి ఎంత దయనీయమైందో కొందరు రచయితలు నిశితంగా పరిశీలించారు (పెద్దిభొట్ల సుబ్బరామయ్య “ఎక్‌ స్టా. ఒక కథలో, ఒక కథానాయిక, మేడ మెట్లమీదినుంచి దొర్హి పడవలసిన ఘట్టం ఒకటి సినిమాలో చి తించవలసి వసుంది. పెద్ద పెద్ద కథానాయికలు అలా దొర్హరు కాబట్టి... ఆ పనికి సంబంధిఐచినంత వరకు మరొకర్ని ఆ స్థానంలో “డ్యూప్‌'గా వనిచేయిస్తారు. కనకం అనే ఎక్‌ స్ట్రానటి అందుకు నియుక్తు రాలై ౦ది- మెట్టమీదినుంచి దొర్జింది; కాని స్పృహతప్పి పోయింది; గర్భ విచ్చి త్రికూడా జరిగింది (ఆరిగే రామారావు “డూప్‌”)-

రామనాథానికి వంఠీ చేయడం బాగా వచ్చు. చిన్నప్పటినుంచీ అతనికి అందులో ఆనుభవమయింది. ఆసంగతి తెలిసిన కాలేజీ ఆమ్మాయిలు "అతన్ని వేళాకోళం చేసేవారు. అయినా అందులోనే అతను (ప్రావీణ్యం

ప్‌70 కథానిక సంపాదించి, ఢెల్టీలో ఒక “ఐదు నకతాల హోటలులో 'పౌఠశాసని (పవీణుడుగా నియమితుడవుతాడు. చివరికి పెళ్ళచేసుకోదలచినప్పుడు, వంట జాగా తెలిసిన తెలుగు అమ్మాయే కావాలని పేపర్టో పకటన వేయిస్తాడు. ఒకప్పుడు తన పౌకళాస్త్రప్రావీణ్యాన్ని హేళనచేసిన సహాధ్యాయిని దమా వేవే అతనికి పెళ్ళిదరథాస్తు పంపుకుంటుంది. (భమిడిపాడి రామగోపాలం “వంటొచ్చిన మొగాడు”, “భరాగో? చమత్కారాల కిది మచ్చుతునక, అయితే మరో కథలో, మరో తరహా పరిస్థితి కనిపిస్తుంది. పట్నంలో పెద్ద వంటగాడొకాయన ఉన్నాడు. ఆయనకాక అసిస్టైటు ఉన్నాడు. కేరు పఠరంధామయ్య- వాళ్ళ వంటలు చాలా రుచిగా ఉంటాయని మంచిపేరు వచ్చింది. ఒక పెద్ద అధికాక ఇ ట్జో ఇద్దరూ కలిసి వంట చేశారు. అధికారి సంతోషించి, మాడ్డాడుకొన్న మొత్తం క0చె అఇవచనంగా కొంత బహు మతిగా ఇచ్చాడు, దాంట్లో కొంతభా?౦ ఉఈంకుకూడా ఇమ్మని కోరాడు అసిస్టెంటు. పెద్దాయన, ఇవ్వనుగాక ఇవ్వనని, అతన్ని లోకువచేసి తిట్టాడు. ఇద్దరికీ పట్టింపులు వచ్చాయి ఆఅరోజు మొదలుకొని, వంటవాళ్ళందరూ కట్టుకట్టి చిన్నాయనకు పని చిక్కకుండా చేశారు. ఒకప్పుడు తన చేతుల తోనే రుచికరమైన వంటలు చేసి కొన్ని వందలమందికి వడ్డించి పెట్టినవాడు, చివరికి పొట్టనడవక, తద్దినం భోజనాలకు కుదుపకుంటాడు (వెంచాశా 'భోక్ర. " రచనలు చేయడం కొందరి (పవృత్తి; అదే కొందరికి వృత్తి సీలకంఠం ఆటువంటివాళ్లలో ఒకడు. అతనికి మంచిపేరు వచ్చిందే కాని డబ్బు రాలేదు- ఇల్లు విడిచి వెళ్ళిపో యాడు. కొంతకాలానికి తిరిగి వచ్చాడు. థార్యాపిల్లలూ వెనకటికంటె ఇప్పుడు దాగున్నాడర. దానికి కారణఅ, సీల కంఠం కొడుకు, తండి పేరుమీద చౌకబారు సాహిత్యం ఉత్ప త్రిచేసి డబ్బు చేసుకోడం (మధురాంతకం రాజారాం '“జారుడు మెట్టు). చట్టవిరుద్ధంగా బీయ్యాం రవాతా చేయడం, సారా బట్టీవట్టడం మొదలై నవికూడా కొందరు వృత్తులుగా అవలంబించడం, మనం ఎరుగుదుం' ఒక కథలో ఒక ముసలమ్మ (సాంత వాడకం కోసమే ఐదు కుంచాల

కథానిక : సమాజం క్‌] బియ్యం రహస్యంగా రవాణాచేసీ వట్టుబడుతుంది (వాసో “కుక్కు టేళ్వ రము"). ఆరు కథల్లో సారాకేనులు ఎదురవుతాయి. (రాచకొండ విశ్వనాథ శాస్త్ర 'ఆరు సారాకథలు) పరిస్థితుల పభావంవల్లనో, పరిసరాల (వభావంవల్దనో, మనో

దౌర్బల్యం వల్లనో వజువువ్చ క్రి అవలంబిస్తారు కొందరు. ఒక కథలో, ఒక ఇల్దాలు పసివాడి (పాణం కాపాడుకోడం కోసం. మందు కొనడానికి ఒక్కరూపాయి కోసం ఒక చికటిర్యాతి, షడ్డులోకి దూరి, ఎవడికో కొంగు పరుస్తుంది. సంపాదించిన రూపాయి తెచ్చి మొగుడి చేతిలో పెడుతుఐది. తీరాచేసి, అది సత్తుబిళ్ల. ఆ చీకటిర్భాతి వెడ్డులోకి దూరినవాడు తానేనని, ఆ సత్తురూపామి తనదేనని [గహించినవ్వుడు ఆ భర్త మనస్సు ఎలా ఉంటుందన్నది వేరే విషయ: (ఆంగర వెంకటకృష్ణారావు “సత్తురూపాయి"). మరో కథలో రవణ ఒక కూలివాడి భార్య. ఒక వక్క మగడు సంపా దిస్తున్నా, ఇంట్లో ఏడుగురికి తిండి పెట్టలేత వడుపువృత్తి చేబడుతుంది (వి. రాజారామమోహనవావు “3 దళిక). ఇంకొక కథ ('పావలాలో ఒక శేదరాలు పూటకాటికోసం ఊవృత్తి చేబట్టింది. ఒకరోజున బేరాలేమీ తగలలేదు. కడుపులో ఆకిలి దహిస్తోంది. చివరికి ఒక ముష్టి వాబ్ది-.కువ్టువాణ్ణే ఆకర్షించి రై ల్వేషెడ్డు చాటుకు వెళ్లంది. వాడిచ్చిన హపైవలాతో ఎదో తింటే ఆపూూటకు కడుపు నిండుతుందని ఆళ పడింది. కాని ఇంతలో పోలీసు వచ్చాడు. తన మామూలు ఇవ్వకుండా, అవినీతి పని కొనసాగిస్తున్న ౦దుకు ఆ(గహం వెలిబుచ్చి ఆ పావలా కొడలాక్కున్నాడు, అతడు అటు వెళ్ళగానే రై త్వేపోలీసు వచ్చాడు. తన మామూలు సంగతి ఏమిటని అతనడిగాడు. డబ్బులేదని చెప్పినందుకు మరో లాభంకోసం ఆలోచన చేళాడు.

డబ్బు తీసుకొని కొంగుపరిచిన పాపానికి, ఎందరు ఎంతగా హింసించినా చచ్చినట్టు వడిఉండవలసిన స్టితి ఎదురు కావచ్చు కొందరికి; దుర్భరమై నప్పుడు 1పాణాలే బలి పెట్టవలసివనస్తుంది (దివి వెంక[టామయ్య “మనుషుల్ని

న్ధ్‌7ర్తె కథానిక తినేవాష్శ'). ఒక్కొాక్స- వడుపుక త్తె కొ తలో ఎందరి ఆదరాభిమానాలను చూరగొన్నా, రోగంతో తీసుకొంటూ చావుబతుకుల్లో ఉన్నవ్పుడు, ఆమె సంపాదనలో అధికభాగం కాజేసే యజమానురాలుగాని, ఇంతకాలం దేహ బాధ తీర్చుకొన్న విటులుగాని కన్నె త్తి చూడరు, పన్నెత్తి పలకరించరు. కాని ఒక కథలో వెంకన్న అరి పేదగుండెవాడు. వరాలిమీద ఆతనికి జాలి, ఆదరం, చివరిగడియల్లో ఆమెకు సేవ చేసి బుణం తీర్చుకున్నాడు. మునిసి పాలభిటీవాళ్ళ చెత్తబండి వచ్చి వరాలు శవాన్ని వేసుకొని వెళ్ళిపోయేదాకా అక్కడే ఉన్నాడు (వి. రాజారామమోహనరావు 'రాబందుల నీడగ, చౌర్యం, యాచన అన్నవి బహు షాచీనమైన వృత్తులు. కానికా లాను గుణంగా వాటి ప [క్రియల్లో భేదం వస్తూ ఉంటుంది. ఒకకథలో రాముడు కుంటి వాడు, ముష్టి ఎత్తుకొని బతకడం అతని వృత్తి. ఒక పెద్దమనిషి వాజ్జి చేరదీసి కాలు నయంచేసి నౌకరీ ఇప్పిస్తాడు. కాని యజమానులు వాడికి దొంగ తనం అంటగట్టి ఇంట్లోంచి తరిమేస్తారు. మళ్ళీ వాడు మొదటి వృత్తిలోకే వస్తాడు. మొదట వాణ్ణి ఆదరించిన పెద్దమనిషి చూస్తాడు. మళ్ళీ ఈ వని ఎందుకు చేస్తున్నావని అడుగుతాడు. బతకడానికి ఇంతకంటె తెరువు కనిపించలేదంటాడు, రాముడు (ముక్కామల వెంకటేశ్వరరావు 'దొంగ వెధవ”. దికు_లేని చంటిగాణ్ణి చేఠదిసి, కాళ్ళకు గడ్జెలు కట్టించి ఆక్షిస్తూ ముష్టి ఎత్తుకుంటూ ఉంటాడు నారాయుడు. చంటిగాడు వడ్లే బాధ గమ నిస్తుంది ఒక యువతి. వాణ్ణి నారాయుడి బారినుంది కాపాడవామనే ఉద్దే శంతో, ఒక రా త్రివేళ, న్మిదబోతున్న చంటిగాళణ్ఞి విడిచి పెట్టి నారాయుణ్ణి లేవదడీసుకు పోతుంది. ఆయితే చంటిగాదు దురదృష్టవంతుడు. నారాయుడి బారినుంచి తప్పినా రంగి వలలో చికి పోతాడు (వి. రాజారామమోహన రావు 'మనసుకు మరో వేపు”). చూపరుల మనస్సు కరిగించి డబ్బు చేసుకోడం కోసం యాచకులు రకరకాల వద్ధతులు అవలంబిస్తారు. నిరుపేదల చంటిపిల్హలను అద్దెకు

కథానిక ; నమాజం 57కి తెచ్చుకొని చేటలో చూపిస్తూ యాచించడమే కాదు, తమ బిడ్డలకు మైతం చేజేతులా అంగవైకల్యం కల్పిస్తారు. కళ్ళలో జిల్దేడుపొలు పోయడం, కనుగుడ్డలో సూదులు గుచ్చడం, బొద్దింకలచేత కరిపించడం, కాళ్ళు మెలి పెట్టడం, ఎముకలు విరిచెయ్యడం మొదలైన _కూరపద్ధతులెన్నో అవ లంబిస్తారు. ఒక కథలో, ఒక కుంటివాడిమీద జాలివడి కొందరు. కాలేజి అమ్మాయిలు కలిసి ఒక కర్రకాలు కొని ఇస్తారు. కాని ఆ పిల్లవాడి తల్టి, క; రకాలు పెట్టుకున్న తరవాత ముష్టిడబ్బులు ఎక్కువ రావడం లేదని, ఆ క్మరకాలు ఊడలాగి సము[దంలోకి విసిరేస్తుంది (కె. రామలవ్ష్మీ “అమ్మ మనను). వేలకొద్ది జనం దేవాలయాల్లోకి వెళ్ళి కానుకలు సమర్పిస్తారు కాని దారిపక్క పడిగాపులు పడే ముష్టి వాళ్ళమీద కనికరం చూపరేమని కొందరు బాధవడతారు. ఈ బాధతో ఒక్కొక్కడు తెగువ చూపిస్తాడు, ఒక కథలో, ఒక ముష్టివాడు, ర్మాతిపూట నిర్మానుష్యంగా ఉన్న సమయంలో గర్భా లయంలోకి [పవేశించాడు* దేవుడి ముందు ఉన్న (పసాదంతో కడుపు నింపుకొని వ్మిగహంమీద ఉన్న నగలు మూటగట్టుకొని, ''నన్ను శెమించు సామీ ౫” అంటూ. దేవుడికి దండం పెట్టి, లెంపలు వేసుకొని బయటికి ఉడాయిందాడు కోటిగాడు. మరొక కథలో, ఎరి పెళ్ళీడుకొచ్చింది- కూటికి కరువు లేకుండా ఉండేవాడి కిచ్చి పెళ్ళిచయ్యాలని దాని తండి అభ్మిపాయం. మూడు పిడి కెళ్ళగింజలు ముష్టిపడితే ఆ పొద్దు దాధలేకుండా బతకవచ్చునని వాళ్ళ విశ్వాసం. గుడ్డివాడిమీద కనికరం చూపించడం లోకసహజం. కాబట్టీ 'ముష్టిగుంట' లంతా వెతికి వెతికి గుడ్డివాళ్ళనే పెళ్ళాడాలని సిద్ధాంతం చేస్తాడు (చాసో “ఎంపు”). ఒంటికి రంగు పూసుకొని రోగిన్టులమని చెప్పుకొన్నట్టే చేతితో సంజ్ఞలు చేస్తూ మూగవాళ్ళమని చెప్పుకొని అడుక్కునేవాళ్ళూ ఉంటారు.

ర్‌4 కథానిక ఒక కథళో,ఒకతనికి రై ల్లో ఆలాంటి ముష్టిపిల్ల లారసవడించి. ఆమె మూగడది కాడసి, మోసం జేస్తోందసే నలుగుకలో నిహపించడానికి ఆతడు (సయత్నిం చాడు, ఆపిల్ల ఏద్చేసింది.. దానిమీద. జాలితలిచి,.. పెక్టులో వా: ఇంకా దబ్బులు వేశారు. రైలు ఆగినచోట ఆతడు దిగిపోయాచు.. వెనకాల ఆ పిలా దిగింది. రెలో తనను వడి ంచెడందువల్ల మూడు రూపాయలు గో జాం జో మ వచ్చాయని చెప్పి ఆతనికి దండాలు చెబుతుంది ( పెద్దిభెట్ల సుబ్బరామయ్య అ ల ల ౧0 న్య. న 'మూగపిల్ల). మవో ౩కధలో ౮లో ఆడుకు _నేవాజి దదాయించి వాడిదగ్గ = వ్యరి ణా ము ఆ షా: గి కమిషన్‌ గుంజుకోగల .పబద్రుకుకూడా కనిపిస్తాడు (వాటి పాండు రంగరావ్‌ “కుక_తోక”). డాక్టర్‌ మధుసూదన్‌ ఒక మందు కనిపెట్టాడు. ము వైత్తుకొనే కుష్టరోగులందరినీ దాంతో నయంచెయ్యాలని ఆిస్తాడు. కాని వార్ళూ అందుకు నిరాకరిస్తారు. అతని మందు వాడిన తరవాత రోగం నయమై ఫోత్తే దేశంలో కూలిపని దొరక. చావవలసివస్తుందనీ, ఈ జబ్బు తోనే ము ష్టైత్తుకొంటూ నాలుగు కాలాలపాటు బతకాలని ఉందసీ అంటారు వార్ళు- ఇది అతిశయో శ్రే అయినప్పటికీ నమ్ముకొన్న వృ త్తిమీద వాళ్ళకున్న గురి ఎలాటిదో తెలుస్తుంది (బీనాదేవి “పెట్టుబడి”. ॥ టి మనిషి జీవనం చాపుపుట్టుకల మధ్య గడిస్తే_చావుమీద కొన్ని జీవనాలు గడుస్తాయి; పుట్టుకమీద కొన్ని జీవనాలు గడుసాయి. ఆస్పథి శవమందిరం (మార్చువర్సీలో వనివాళ్ళు, కాపలావాళ్ళు, శవాలను చేరవేసే టాక్సీలవాళ్ళు, బండ్డవాళ్ళు" లేదా వాహకులు, పురోహితులు, కాటికాపరులు మొదలై నవాళ్ళ్శందరివీ “చావు నడిపే జీవితాలు'. మంతసానులు, _పసూతీ ఆస్పృతులవాష్ళ పుట్టుకలమీద బతుకుతారు. ఆ చావుపుట్టుకలతో వదో ఒకే విధమైన హార్టిక సంబంధమున్న వాళ్లకు విషాదమో ఆనందమో కలుగుతూో ఉంటుంది. కాని ఆర్థిక |పయోజనంకోసం వాటికి సంబంధించిన వనులమీద జీవించేవాళ్టు య్యాతికంగా, నిర్హి ప్రంగానే చేసుకొని పోతుంటారు.

కథానిక : సమాజం తక్‌ ఒవ చథలో, ఒక బండివాడున్నాడు. ఆస్ప్మతి శవమందిరద్వారం దగ్గర నిలబడి చేవాలకోసం ఎదురు చూస్తూ ఉంటాడు. వచ్చినవాళ్టను మంచిచేసుకొని. బండి “డతానని వేధిసాడు. తన గిత్త ఎంత జోరుగా పోతుందో చెపాడు. అమినా. వాషు వినక. కారు ఏర్పాటుచేసుకుంటే కోపంగా చూసి గొణుక్తుంటాడు; “నేనై తే మూదు రూపాయలకు తీసుకు పోయేవాడిని. ఇవ్వండి కాకు పాతిక రూపాయలు-” ఎవడి బాధ వాడిది ! (వేలూకె సకాజానంచం 'జీవిః'). వృ త్రిధర్మంగా పనిచే సేవాక్ళు కొందరయితే (పవృ త్రిరీత్యా చేసే వాళ్ళు మరికొందరు. ఒక కథలో, భగవాన్లు అనే అతను ఉన్నాడు- ఆతని మకాం శివాలయంలో. ఊళ్ళో ఎవరి ఇంట్లో ఏ పని పడినా, ఎక్కడ మనిషి సహాయం అక్కరవడినా అక్కడల్లా భగవాన్డు (ప్రత్యక్షమవుతాడు. కూలి వాడి కంటె ఎక్కువ శద్ధగా పనిచేసి పెడతాడు. ఒకనాడు ఒక పెళ్ళి వారింట్లో అన్ని వనులూ చేసి పెటాడు, మధ్యాహృం భోజనాల వడ్డన కూడా పూ రిచేకాడు. తరవాత మనిషి అయిపు లేడు. మరుక్షణంలో మరో చోట వాలాడు. అక్కడ ఎవరో చనిపోయారు. శవాన్ని శ్మశానానికి తీసుకొని వెళ్ళడానికి కావలసిన ఏర్పాట్టు అతనే చూగాడు. పెళ్ళింట్టో ఇంత చాకిరీ చేసి భోజనం చెయ్యకుండా వెళ్ళిపోయాడే అని కన్యాదాత బాధ వడ్డాడే కాని, అతనికి ఆ ధ్యాస లేనేలేదు (వొంచాకా “భగవంతుని కథ"). తరవాత చెప్పుకోవలసినవి డౌళ్టుల్ల లాయర్లవ్యు త్తులు, వీటిమీదకూడా చాలా కథలు వచ్చాయి (రాచకొండ విశ్వనాథళాన్రి “న్యాయం, తవ్వి). వృత్తి అయినా, ఉఊద్యోగమయినా చిత్తశుద్ధితో చెయ్యడం, న్యాయం జరిగే టట్టు చూడటం ఆ పనిలో ఉన్నవాడి విధి. కాని డబ్బుకోసం కక్కు ర్రిపడి న్యాయాన్ని తలకిందులు చేసేవాళ్ళు ఉన్నారు. స్వార్ధంతోను, సుఖలాలస తోను అవతలివాళ్ళ ధనమావ[పాణాలతో చెలగాటాలాడేవాళ్ళూ ఉన్నారు, ఆందుకే రాచకొండ విశ్వనాథకాన్త్రి రాసిన 'మాయ'” అన్న కథలో ముద్దాయి

576 కథానిక ముత్యాలమ్మ లాయరు మూర్తితో అంటుంది: “ఈ నోకంల డబ్బూ యాపారం తప మరేట్నేదు. పసువులు._నోరెేని సౌమ్ములు-- ఆటికి సీతుంది. కాని మనకి నేదు. సదువులేన్దాన్ని " నాకూ నేదు; సదువు కున్నోడివి నీకూ నేదు, డబ్బుకోసరం నోకం నోకవంతా పడుచుకొంటోంది. డబ్బుకి నాను సారా అమ్ముతున్నాను. డబ్బుకి సదవిన సదువంతా నువ్వమ్ముతున్నావు. డబ్బుకి... నాయ్యేన్నమ్ముతున్నారు. మందుకోసరం ెద్దాసువ తికె శే అక్క-డ మందులమ్ము తున్నారు; మంబాలమ్ము తున్నారు. లంజెలు రోడ్డంట, రిచ్చాలంట, కార్డంట తిరిగి ఒళ్ళమ్ముకుంటున్నారు. గుళ్ళో కెళ్ళి కొబ్బరికాయ సెక్కా కాన్టబ్బూ ఇస్తే, అ దేవుడి దయే అమ్ము తున్నారు. ....నువ్వూ, నానూ, ఈ బాబూ అందరం అమ్ముడముపోతన్నాం. అమ్మకం ! అమ్మకం ! అమ్మకం ! అమ్మకం తప్ప మరేప్నేదీ లోకంలో. నాను సదువుకోనేదుగాని, చూసిన స తెం మాతరం అది. తప్పయితే తప్పని సూపించి చెప్పు! ఇంటాను.” డబ్బుకన్న, రోగుల శ్రేయస్సే ముఖ్యమనుకొనే డాక్టరొకడున్నాడు. ఒక అగ్ని పమాదంలో ముసలివాడూ ముగ్గరు పిల్హలూ మాడి చనిపోయ్రారు. ముసలిది [పాణావసానంలో ఉంది, ఆమెను ఒక్క మోతాదుతో కాశ్వత్ర విముక్తురాలిని చెయ్యడమా, మానడమా అన్నది అతనికొక సమస్య అయింది (రావూరి భరద్వాజ “డాక్టర్స్‌ డైలమా”). డాక్టర్హది “దావ బతు కులమధ్య అదొక లోకం” (వాకాటి పాండురంగరావ్‌ “డాక్టర్‌. మరొక కథలో, ఒక పేదరాలు, చావుబతుకులమధ్య ఉన్న కొడుకును ఆస్ప౭ికి తీసుకువస్తుంది. డ్యూటీలో ఉండవలసిన డాక్టరు విధినిర్వహణలో కన బరిచిన నిర్హక్ష్యంవల్ల ఆ పిల్లవాడు బల్లమీదే కన్నుమూస్తాడు. ఆ సంగతి తల్లికి తెలియకుండా చేసి, మరో డాక్టరు, పిల్లవాడి కేదో శస్త్రచికిత్స చేసి నట్టు నటించి (చేసింది శవపరీక్ష అయినా, చివరికి చావుకబురు చలగో చెబుతాడు. తద్వారా తన తోటిడాక్టరు పరువు కాపాడతాడు. అందుకుగౌను

కథానిక 2 సమాజం ల్‌77 ఆతని దగ్గరినుంచి మత్తుపానీయాల పార్టీకూడా తీసుకుంటాడు (బీనాదేవి *థాంక్స్‌ ఫర్‌ ది పీయమ్‌.”.

ఈ మాదిరిగా _ సాంప్రదాయిక, ఆధునిక వృత్తులకు సంబంధించిన కథలు అనేకం తెలుగుదేశంలో వృత్రిజీవనాన్ని పతిఫలిస్తున్నాయి* నిరుదోశ్రగం

శక్తి సామర్భ్యాలూ అక్షతా ఉండి కూడా స్వతంతవృ త్రికాని ఉద్యోగంకాని లేనివాణ్ణి నిరుద్యోగి ఆంటాం. వీళ్ళలో కొందరు పావ్నిక నిరుద్యోగులు, కొందరు పూర్ణనిరుద్యోగులు. అలాగే విద్యావిహినులయిన నిరుద్యోగులూ విద్యావంతులయిన నిరుద్యోగులూ కూడా ఊన్నారు- వీళ్ట ౪ 8కి వినియోగం లేనందువల్ర నిరాళ, ఆసంతృప్తి |వబలి, దేకానికి పెద్ద సమస్య వర్పడింది-

ఒక కథలో, నిస్పృహచెందిన నిరుద్యోగి ఒకడు, “(బ్రతకడానికి ఆధారం లేదు; చావడానికి అధికారం లేదు” అంటాడు (మొక్కపాటి నరసింహకొన్త్రి “గత్యంతరం”. ముళ్లపూడి వంకటరమణ కథ (మహరాజూ యువరాజూ)లో ఎన్‌. జీ. వో.ను మహారాజుగాను, నిరుద్యోగిని యువరాజు గాను చమత్క-రించిన ప్పటికీ వాళ్ళు వడే అవస్థలు హృదయాన్ని [దవింవ జేస్తాయి. “ఆకలీ ఆనందరాపూ”" అందుకు మరో ఉదాహరణం ఆనిపాస్తులు హరించిపోవడం, కాయకష్టం చెయ్యలేక పోవడం లేదా నామోష్మీ అనుకోడం, స్వతం్యతవృ తి వర్పరచుకోడానికి తగిన సంకల్పబలం కాని తోడ్చాటు కాని అవకాకాలు కాని లేకపోవడం, ఉద్యోగర౦గంలో పోటీలు పెరిగి అనకాకాలు చాలకపోవడం నిరుద్యోగిత పెరగడానికి కారణాలు. ఇటువంటి వరిస్థితుల్లో అర్హత, సామర్థ్యం గలయువకులు దయనీయంగా బతకవలసివస్తుంది. తల్లి ద౩(డుల పోషణభారంకైన పడటం, తోడబుట్టువడుచులు పెళ్ళికి ఎదురు చూస్తూ ఉండడం, జీవనవ్యయం నానాటికీ పెరుగుతూ ఉండడం, ఒకరికి

(తగ్గ

ర్‌/0 కథానిక చేలోపుగా బతుకుతూ చులకన కావడం మొదలై నవి ఆతని పరిస్థితిని మరీ దుర్భరం చేస్తాయి

ఒక కథలో, నారాయణరావు స్కూలు ఫైనలు పరీక్ష దాకా చది

వాడు. తండి హఠాత్తుగా కన్నుమూకాడు. టిచరుగా పనిచేస్తున్న అన్న -- మధుసూదనరావు పంచనే బతకవలసివచ్చింది. అన్నలాగే తానూ టిచరు (టెయినింగు అవుదామనుకున్నాడు కాని తమ్ముడు తనతో సమానంగా టీచరు కావడం ఆ ఆన్నగారికి నచ్చలేదు (రంధి సోమరాజు “నేనేమి

చేశాను). అభ్యర్థి ఆ ర్లతలక.టె కులమత పాంతీయ దురభఖిమానాలూ వక్ష పొతాలూ అవినీతీ (పాముఖ్యం వహించే సుదర్భాల్లో ఉద్యోగార్థి ఆయిన వాడు వాటికి సైతం తల ఒగ్గవలసివస్తుంది. వటిలో కొట్టుకుపోతున్న వాడు గడ్డిపరకను సైతం ఆధారుఎగా అందుకోవాలని చూసాడు. ఆలాగే ఉద్యో గార్థికూడా రకరకాల [ప్రయత్నాలు కొనసాగిస్తాడు (కొడవటిగంటి కుటుంబ రావు “ఉద్యోగం), వాటిలో అంచం పెట్టడం ఒకటి (శ్రీపాద సుబహ్మణ్య శాస్త్ర *“కలుపు మొక్కలు). ఆది ెట్టలేనివాళ్ళూ పెట్టడం ఇష్టలేనివాళ్ళూ నిఫొడ్చుల కోసం 1పయత్నం చేస్తారు. ఈ విధంగా నిరుద్యోగి ఎదుర్కొబన్సె సమస్యలను తీసుకొని కొందరు కథలు రాళారు. ఉద్యోగ జీవనం

(వభుత్వరంగంలోనూ |పయివేటురంగంలోనూ వివిధ శాఖల్రో,

వివిధ సంస్థల్లో ఉద్యోగాలు సాగుతూ ఉంటాయి. వేరువేరు అర త్ను గలవాళ్ళు వేరులేరు స్థాయిల్లో పనిచేస్తూ ఉంటారు. వారిలో పరస్పర సహకార , స్నేహం, సౌహార్డం, సానుభూతి నెలకొనవలసి ఉంటులై. అందరూ ఒక కుటుుబంగా జీవించవలసి ఉంటుంది. అయితే కొందరు స్వార్ధవరులు, ఆసూయ్యాగస్తులు, కుత్సితులు, అధికార మత్తులు వాతా వరణాన్ని కలుషంచెయ్యడం జరుగుతుంది, అర్హతల విషయంలోను, సమర్థత విషయంలోను తమకే ఆధిక్యమున్నట్టూ తక్కినవాళ్ళు పనికి

కథానిక : సమాజం ర్‌79 మాలినవాళ్లు అన్నట్టూ ప్రచారాలు చేస్తావ. అధికారుల [పావకం కోసం పైకులాడతారు. సహోద్యోగులమీద చాడీలు చెబుతారు. ఇతరులను అణగ దొక్కి. [వమోషన్ల నిచ్చెన మెట్లెక్కి తాము చకచకా పెకి సాగిపోవాలని ఆరాటపడతారు. మరికొందరు సుఖాలు చూసుకొంటారు; పలుకుబడి "పెంచు కొంటారు; దీపం ఉండగానే ఇల్లు చక్కా బెట్టుకోవాలని.-లంచాలు పట్టడమే కాదు..ఆఫీసు డబ్బూ దోచుకుంటారు. వీరందరూ విధినిర్వహణలో వ్యర్థులు కావడమే. కాక సంస్థకు వేరుపురుగులుగాకూడా వరిణమిస్తారు (నిరుద్యోగి “కార్యాలయ బేతాళ వ్మికమార్కీయం.

“బతకలేక బడివంతులన్నది కేవల: ఒక సామెత, ఈ వాడుక ఏర్పడినప్పటికీ ఇప్పటికీ పరిస్థితి చాలా మారింది. ఆన్యావతత్మంం ఏవృ త్తిక్తీ ఏ ఉద్యోగానికీ తీసిపోనిది. ఒక విధంగా, అన్నిటికంటె మిన్నగా ఎన్నిక ఆమినది. ఉపాధ్యాయుడి బతుకు ఏ స్థితిలోనన్నా ఉండవచ్చు; కానీ ఆందరి బతుకులూ ఉన్నతస్థితిని అందుకోడానికి తోడ్పడేది అతడే, ఆదిలోనే దానికి బీజాలు వేసాడు; (కమశిష్షణ అలవరుస్తాడు; ధీశ కిని 'పెంపొంది సాడు. అప్పుడు పడిన పునాదులమీదే ఆన౧తరంకాలంలో రమ్యహర్మ్యాలు లేస్తాయి. అందుకే ఉపాధ్యాయుణ్ణి, చిమ్మబీకటిలో దీపాలు వెలిగించిన పుణ్యమూరర్తిగా సంభావిస్తాడు మధురాంతకం రాజారాం (“తాను వలిగించిన దిపాలు'). అయితే ఉపాధ్యాయుడి విలువను సమాజం గు ర్రించనంతకాలం, అతడు కేవలం, ఈ ఒడ్డువాళ్ల్సను ఆ ఒడ్డుకు చేర్చే బల్హకట్టులాగే మిగిలి పోతాడు (పోల్మాపగడ సత్యనారాయణమూర్తి “బల్హకట్టూ--బడిపంతులూ )).

ఒక ఉద్యోగం సంపాదించడం. రష్టం కావచ్చు; సంపాదించిన తర వాత నిశ్చింతగా గడిచిపోతుంది కాని ఉపాధ్యాయుడిగా ఉద్యోగం సంపా దించడం ఎంత కష్టమో దాన్ని నిలబెట్టుకోడమూ అంత కష్టం ఆఅఆంటాడు మురయా, అందుకు వడే అవస్థలు వర్ణిస్తాడు (మురయా 'నమ్మకస్థుడు, ఒక కథలో, రామయ్య ఉపాధ్యాయుడుగా ఉద్యోగంలో (వవేశిస్తాడు.

న్‌్‌ 0 కథానిక పౌఠళాలలో సౌకర్యాలు ఉండవు, పిల్పలు సరిగా హాజరు కారు. తనిఖీకి వచ్చే ఆధికారులు వీలున్నన్ని రకాలుగా దోచుకుంటూ జొద్ధత్యం చూపిసారు. విటి కన్నిటికీ తట్టుకొని, అధికారులను మంచిచేసుకొని జ్మాగ త్తగా గడుపుకొంటూ రావాలి, దీనికి తోడు అధికారులు ఎప్పుడు ఏ ఊరికి బదిలీచేస్తే అక్కడి కల్హా వెళ్ళి పనిచెయ్యాలి. జీతానిక్షి పనిచేస్తున్నప్పుడు వీటిక్రన్ని టికీ సరిపెట్టు కోక తప్పదు. కాని రామయ్య సరిపెట్టుకోలేకపోయాడు, ఉద్యోగానికి రాజీనామా చేసి, రామచందపురంలో శేషగిరిరావు హోటలు పక్కన కిళ్శీ కొట్టు పెట్టుకున్నాడు (శ్రీపాద సు బహ్మణ్యకాస్త్రి 'వీకటి- వెలుగు”. ఒక పాఠశాలలో పనిచేసే తెలుగు పండితుడిలో ఒకే ఒక లోపము :ది- అధికారులను స్తోతం చెయ్యక పోవడం-_ ఆత్మవిశ్వాసంతో నిబ్బరంగా ఉండటం. దానివల్ల (పధానోపాధ్యాయుడి అభిమానం పొందలేకపోవడమే కాక, ఉద్యోగంలో నుంచి బర్రరఫ్‌ ఆమయినాడు. ఇది అన్యాయమంటూ కోర్టులో వ్యాజ్యంవేశాడు. అక్కడ ఆయన వక్షాన తీర్చు వచ్చేసరికి కొంతకాలం వట్టింది ఈ లోగా _వధానోపాధ్యాయుడి పరిస్థితి దెబ్బతింది. పాఠశాలను మోసం చేసినందుకు కొంత డబ్బు కట్టవలసివచ్చింది. ఆ పరిస్థితిలో ఆయన మీద దయతలచి సాయం చేసినవాడు ఆయనవల్ద బర్రరఫ్‌అయిన ఉపాధ్యా యుడే (మురయా “పగ అడగించు చెంతయు శుభంబు”), అయితే ఉపాధ్యాయులందరూ అలాటి నిజాయతీపరులేనని చెప్పలేం. రామచంద్రయ్యగారు ఒక స్కూలులో మాస్టరు. పిల్పలకు [పయివేట్‌ ట్యూషన్లు చెబుతాడు. పరీక్షల్లో పళ్నలు ముందుగానే అందజేసి సమా ధానాలు రాయిస్తాడు, అవసరమైతే కాపీలు కొటడానికికూడా (పోత్స హిస్తాడు (నవీన్‌ “ట్యూషన్‌ మాష్టర్‌”, ల మనిషి బతకడం, బాగువడ్డానికన్న విషయం ఎవరూ కాదనరు కాని దానికి పక్కదారులు పట్టి ఇతరులను మోసం చెయ్యడానికి కూడా వెనకాడకుండా “నాలుగు రాళ్ళు” చేసుకోడమే ఉ త్తమమని పాతవు చెబు

కథానిక : సమాజం ల్‌రి1 తారు కొందరు _వబుద్ధులు. చాసో రాసిన 'కొండగెడ్డ” కథలో ఒక ఇందినీడ, తన స్నేహితుడి కిచ్చే సలహా అది ! నానాటికీ ఖర్చులు పెరుగుతూ ఉంటాయి. వచ్చే జీతం అవసరాలకు సరిపోదు; నానా బాధలూ పడుతూ, కొర్కెలను అణచుకొంటూ, ఆశలను దిగమింగుతూ, ఆవసరాలను వాముదావేస్తూ రోజులు వెళ్ళబుచ్చే నొమాన్యా జీద్యోంగుల్లు ఎందరో ఉన్నారు (వాకాటి పాండురంగరావ్‌ “ఆర్‌. చకా రావు”). వాళ్ళలో రామదాసులాంటివాళ్ళు దేవుడికి మొర పెట్టుకున్నా లాభం కనిపించదు- మై వెచ్చు, 'నీకొచ్చే జీేతమంతా ఏ వంకలో కలుస్తోంది * అన్సి ఎదురడుగుతాడు (కలవకౌలను సదానంద 'రామదాను చెర), ఇటువంటి ఆర్థిక దుస్థితిలో ఉద్యోగ్వలక్ష కనిపించే మార్గాల్లో సమ్మె వేయడం ఒకటి. ఆ సమ్మెవల్ల కొంత లాభం చేకూరవచ్చునేమోకాని, ఆ లాభం కంటికి కెనిపించకముంచే బజారులో నిత్యావసరవస్తువుల ధరలు పెరిగిపోళుం టామి. ఫలితం వాదాపు శూన్యమవుతూ ఉంటుండి, మనిష్షి సుఖంగా బతక్ష డానికి వేతవాలు పెరగడంకాద్దు, జీవనవ్యయభారం తగ్గడు ముఖ్యం. దానివల్ల ఒక్క ఉద్యోగివర్గమే కాదు నిరుద్యోగుల్తూ, అల్బాదాయవర్గాలవాళ్ళు కూడ్రా తృ ప్రివడతార్ర (రాచకొండ విశ్వనాథకాత్రి 'వేతనళర్మకథ, హః న నసం ఆరాటపడేవాళ్ళలో కొందరు ఆకమారన చేని హొదాను పెంచు ల ఆఫీస భార్య ). ఆది సాగినంతకాలం బాగ్గాన్సే ఉంటుద్ది, పట్టబడిత్తే మొదట్రిశ్తే ముష్పువస్తుంది, (మధురాంతక్త్య రాజారా “సుడిగ్పేడ్ర , ట్‌ ట్‌ "అ బింగారం చేసుకొన్న అధికారులూ ఉ్రినా ర్వ ఆటువంట్రివాళ్ఞ ను చూశి నవ ౧4౫ కాదక ఇ గుగబ్బుడ్సు, నిజాయత్రీగా బతకాలన్సక్షోడ్త్రు మూర్థత్వం దా ళు ఖ గారునా వి నంళయంకూడ్లా కలుగుతుంది. ఒక్ర కథలో ఒక బక్తి లే, ఆయన ద్రగర్ర క్ర కేసు విచార త్రో గ 'స్నే హిత్రడ్స లింగన్న వ్వోత్త ఉవర్ర జడ్జీగారి సై పంతుల, ఆయనచేశ్ర ఉపకారం చేయిస్తానని ఉభయ

స్‌ర్రల కథానిక పవొలవారి దగ్గరా లలచం తీసుకున్నాడు. జడ్డీగారు మామూలు పద్ధతిలో తీర్పు ఇచ్చాడు. ఓడిపోయిన పార్టీవాళ్ళ డబ్బు, లింగన్న వంతులు తిరిగి ఇచ్చేకాడు. తక్కినదాంతో తన కూశురికి వైభవంగా ెళ్ళిచేళాడు. నిజా యత్రీగా పోయిన జడ్డీగారు మాతం కూతురికి పెళ్ళి చెయ్య లేకపో యాడు (బీనాదేవి “రాధమ్మ పెళ్ళి ఆగిపోయింది. ఉద్యోగ హోదా కొుదరిమీద మాదక[దవ్యంలా పనిచేస్తుంది. నిన్న ఉద్యోగులమీద చులకన భావం ఏర్పరుస్తుంది. ఒక కథలో, మిసెస్‌ కైలాసమే అందుకు నిదర్శనం. రాకరాక ఆమెకు (ప్రమోషన్‌ వచ్చింది. అప్పటినుంచి తల ఎగరేసుకుంటూ తిరగడ _పారంభించింది. సాటి ఉద్యోగి నులమీద ఆధిక్యం చూపించింది, అయితే వాళ్ళుతన ఘనతను గు ర్రించడం లేదని కోపం పెంచుకుంది అసూయ నింపుకుంది. పె అధికారులదగ్గర చాడీలు చెప్పడం 1పారంభించింది. తన ఘనతను గు ర్తించనివాళ్ళకు శా సి చెయ్యాలని, వాళ్ళ సెషను ఒకటి ఎ త్తివేయవచ్చునని పెవారికి సిఫార్సు చేసింది. ఆ సెక్షను ఎ త్తివేయడంవల్ల ఆఫీసులో కాన్ని మార్పులు రాక తప్పలేదు, ఆ మార్పుల్లో ఒకటి, అమె పదవి తగ్గించి మళ్ళీ ఎన్‌.జి.ఓ సీట్లో కూర్చోబెట్టడం: (వాసిరెడ్డి సీతాదేవి “మిసెస్‌ కైలాసం") మరో కథలో, అధికారమదమన్నది అధికారులమీదే కాకుండా వావి భార్యలమీద సెతం ఎలా వనిచేస్తుందో నిరూపించారు సోమంచి యజ్ఞన్నశాన్త్రిగారు (“లంచం పట్టిన ఆఫీసరు-_లాభం చేసిన గొల్రది)- శ్‌ ఉద్యోగ నియామకాధికారమున్న పెద్దల్లో కొందరు, అభ్యర్థి అర్హతల కన్నా సామర్థ్యంకన్నా_లంచంసంగతీ సిపార్సు సంగతీ అలా ఉంచి మద్యానికీ చుదవతితీ [పాముఖ్యమిస్తారంటాడు వాకాటి పాండురంగరావ్‌ (“రెండు రెక్కలవాడు), ఈ “'మ'కారద్వ్యయమే అభ్యర్థికి రెండు రెక్కలు- ఆయన రాసిందే మరొక కథ 'పాముల నిచ్చెని. అధికార ని శేణికమీద పైపైకి పాకే అవకాశం ఎంతవరకు ఉందో, పాము నోట్లో పడి కిందికీ

కథానిక : సమాజం ల్‌రికి దిగజారడానికీ అంత అవకాళముంది. అందుకే ఇదొక వై కుంఠపా? ఆయింది. ఈ ఆటలో నెగ్గుకురావాలం టే గొప్ప తెలివి ఉండాలి; నేర్పరితనం ఉండాలి; ఇన్నా ౨దుకు. బేతాళుడితో నెగ్గుకు రాగలిగిన వికమార్కుడంతటి వాడు అయి ఉండాలి (నిరుద్యోగి “కార్యాలయ భేతాళ వికి మార్కీయము') అని కొందరి అభ్నిపాయ:.

అయితే, ఉదో్యోగరఐగమ:తా ఇలా ఉందనుకోడం పొరపాటు, చిత్త ళుద్ధితో పనిచేసి ప్రజలకు మేలు చేకూర్చాలని ఆశించేవాళ్ళూ. ఉంటారు. ఎన్నీ పరీక్షలు ఎదురయినా నీతికి నిలబడే వెలుగుది వ్వెలు వాళ్ళు. రామా రావు అలాటివాళ్ళాలో చెవ్చుకోదగ్గవాడు. ద్రాక్‌ డెవలవ్‌మెంట్‌ ఆఫీనరుగా కొ త్రగా ఛార్జి తీసుకొన్నాడు. తన అధికారంలో ఉన్న నలభై ఊళ్ళనూ అభివృద్ధివర చాలని కంకిణం పెట్టుకున్నాడు, ముందుగా తన ఆఫీసును చక్కదిద్దుకున్నాడు. తరవాత ఊరివాళ్ళను మంచి చేసుకున్నాడు. చుట్టు పక్కల ఊళ్ళలో సంఘీభావం ఏర్పరిచాడు. స్వయంకృషతో అభ్యుదయం సాధించాలన్న కాంక్ష వాళ్ళలో కల్రినచ్చాడ్షు, చేబట్టిన కార్యక్రమాలన్నీ విజయవంతంగా ముగించాడు. క్ర వచ్చిన పని అయిపోయింది. మరో ఊరికి బదిలీ అయింది. బదిలీ దిద్దు చేయిస్తామన్నారు (పజలు. కాని అతడు వాళ్ళష నచ్చుజెప్పాడు, పోనీ, నాలుగు రోజులు ఉండి వెళ్ళమన్నారు, ఆయన గౌరవార్థం, ఉత్సవాలూ ఊరేగింప్పుల్వూ జరుపుకుంటామన్నార్సు. అప్పటి మట్టుకు అంగీకరించాడు రామారావ్ట. తెల్లవారింది. రామారావు ఇంటితలుపులు తెరుచుకోలేద్చు, ఊరివాళ్ళు వెళ్ళి తలుప్ప తట్టారు. తలుపులు తెరచుకున్నాయి, ఇంట్హా మాతం ఎవ్వరూ ర్రేర్ష (ఒలివాడ కాంతారావు “అభ్యుదయం”, యాల్డో, హోటళ్ళలో సినిమాహ? లీ + మకాణాల్డో ముదణాల చేసేవాళ్ళ గురించి తెల్పగ్తులో కథల. కలా అనేకచోట్ల పని

లు వచ్చామి. రంగడు ఒక క్లబ్బులో

క! కథానిక సఎౌరరు, పెద్ద పెద్ద అధికారులూ ఆసాములూ క్రబ్బుకు వచ్చి వాడి చేత అన్ని సదుపాయాలూ ఏర్పాటుచేయించుకుంటారు. డబ్బు విచ్చలవిడిగా ఖర్చుపెడతారు- వ్వెరిపోకిళ్ళు పోతారు. కాని వాడికి రావలసిన నెలజీతం మాతం ఎంతకూ రాదు (నవీన్‌ 'కృట్‌). మరొక కథలో, ఒక బట్టల దుకాణంలో నేల్ళొమన్‌ ఒకడున్నాడు. అందమైన అమ్మాయిల బొమ్మ లక్షు విలువయిన చీరలు కట్టి పదర్శిస్తూ ఉంటాడు. అతని చేతిమీదుగా ఎంతెంత మంచి చీరలో అమ్ముడుపోతూ ఉంటాయి. తన ఇల్లాలికి ఎప్పుడో ఒకనాడు చక్కటి షిఫాన్‌ చీక ఒకటి కొని తీసుకువెళ్ళాలని ముచ్చట పడతాడు, కాని ఆమెకా అదృష్టం లేకపోయింది-రోగంతో తీసుకొని కన్ను మూస్తుంది (వెంచాకా “షిఫాన్‌ చీర). ఒక ము(్రతాలయంలో [పూఫులు దిద్దేవాడి కథ “కారప్పూస పొట్టం" (పోరంకి దక్షిణామూ ర్తి), నేరస్తులను ఉర తీసే వొంగ మన్‌ మనోభావాలను చ్చితించే కథ “ఉరి” (పరిమళాసోమేశ్వర్‌ ). యుద్ధానికి వెళ్ళి చావుతప్పి కన్ను లొట్టటోయి వచ్చినా, భార్య కనబరిచిన అసంతళుప్టికి తట్టుకోలేక ఆత్మహత్య చేసుకున్న మిలిటరీ ఆఖీనడు కథ “తెల్లవారింది (డి. కామేశ్వరి. జరిగింది పొరపాటయినా, జరిగినదానికి శిక్షవెయ్యాలో వద్దో నిశ్చయించుకోలేక మథనవడి, చివరికి శిక్షవేయడం ఒక కథ (తిరు మల రామచర్మద్భ, వెయ్యకుండా కేసుకొట్టేయడం మరో కథ (కొవ్విడి లక్ష్మన్న). ఈ రెంటి పేరూ ఒక టే-'కోర్టుమార్షల్‌” ! ఒక సంవన్నుడి ఇంట్లో వంటవాడిగా పనిచేస్తూ యజమానులు అనే మాటలకు అన్నిటికీ తల ఒఓగ్గి బతుకుతూ, మనస్సులో బాధ చల్దార్చుకోలేక, _ తాను పెంచే కుక్కకు యజమాని (రామస్వామి) పేరు పెట్టి కోపావేశం వచ్చినవ్పుడు దాన్ని చితగ్గాడుతూ తృ ప్తివడే ఆచారి కథ 'కొనిషి" (వెంచాళ్ళా,

కథానిక : సమాజం త్‌నవ రాజకీయ (ప్రభావాలు సమాజ స్వరవంలో రాజకీయ వ్యవస్థ ఒక ఆంతర్భాగం కాబట్టి సమకాలిక సాహిత్యంలో దాని ([పభావం పతిబింబినూ ఉంటుంది. [వథమ [ప్రపంచ సం గామానంతరం వెలువడ్డ తెలుగు కథానికల్లో రాజకీయ [వభావ చితణ మొదలయింది; ద్వితీయ (ప్రపంచ సంగ్రామానంతరం _పవృద్ధ మయింది, దేళం సర్వసత్తాః (పజాతర్శతవ్యవస్థగా రూపుదిద్దుకొన్న తరవాత అది సునిశితమయింది. స్వాతంత్యాభిలాషకు తోబుట్టువులై నవి భాషాభిమానం, రాష్ట్రాభి మానం. 1918లో మొలకెత్తిన భాషారాష్ట్ర వాంఛతో ఆవి (కమవికాసం చెందుతూ వచ్చాయి, అయితే స్వభాషపట్ట, ఇతర భాషాభాషీ యులకున్న గాఢాభిమానం తెలుగుదేశప్ప విద్యావంతులకు లేదే అని బాధపడతాడు థ్రీపాద సు బహ్మణ్యకాస్త్రి (ఏ-క్ట-డా లంగరందమ), కలకత్రాలో జరిగిన జాతీయ కార్గగెస్‌ మహాసభల ఆవరణ ఈయన కథకు రంగసలం. ఛి వ జాతీయోద్యమ (పభావం వేశంలో ఎలా వ్యాపించిందో చెప్పడానిక్తి కన్య వి శ న్నా సనగ నూరీ-సీతీ_వెంక్రి ష్యాతలతో కొన్ని కథలు రాకాడ్షు చింతా కి నతాాగహం అన్న పేరుతో కవ్పగంతుల సత్యనారాయణ రాకా శ +, ఆ తరం తైల్పుగృ కథ కుల్టో రాజకీయస్పృపూ చక్కగా క్రన వాళ్ళలో (తిపురలేని గోప్ప్వ్య్వాక్ష్‌ + క్వ తా బరిచిన 0చ్‌ ( దేశం ఏమయేటు ? గ్‌ ల లరికివాడు )) ఒకడు. ]0కర్రివ్రో తెల . లి 9 త అగాణా (పాంతంలళో న జరిపిన తీర్రుగృబ్రాట్స ఫలితంగా కమూఖనిన్న వ్‌ాంగం చురైన పరస్థితులను కథారూవంలో స ననన అనుయాయంకూ అభా 0 ర్తి రావు ('విరజండాలు), /నీవాడు గంగినేని వెంక టేశ్వర గ్‌ సార్వ శ్రిక్రమ్ష్యై ఎన్నికట రి (ప్రాతిపదిక పైన 19కు రా [స_వథమంగా బు జంగాయి, క్ర ః ష్‌ విధమైన ఎన్నికల్లో ఏయ్స శక్షల్ప

586 కథానిక వనిచేస్తూ ఉంటాయో, ఏయే యుక్తులు సాగతూంటాయో, ఎత్తుకు మై ఎత్తులు ఏవిధంగా పడుతూ ఉంటాయో బేతాళ కథల పద్ధతిలో చమత్కారంగా చెప్పిన రచయిత ముళ్ళపూడి వెంకటరమణ (“రాజకీయ బేతాళ పంచ వింశతి. స్వార్థచింతన, ఆధికార వ్యామోహం ఎక్కువైనప్పుడు ఉత్త మాళశయాలుకూడా వమ్ముకావడం జరుగుతూ ఉంటుంది. స్వార్ధపరులు కొందరు, స్వలాభంకోసం అమాయకులను పాచికలుగా వినియోగించుకుంటూ ఉంటారు. గ్య రెపొట్టేళ్ళ మధ్య మేకపిల్పల్లా నలిగిపోతూ ఉంటారు కొందరు, అందుకే ఒక 3థలో, “కాలికి క్తి కట్టి కోడిపుంజును కోడిపుంజు మీదికే వదిలినట్టు మనోళ్ళని మనోళ్ళ మీదికే వుసిగొలుపుత్నారా పెద్దోళ్ళు” అంటా డొకడు.. 'యిన్నాళ్ళు పెద్దవాళ్ళ చేతుల్లో పావుల్హా బరికినవాళ్ళంతా పాములా బుసలుకొట్టారావేళ” అంటాడు రచయిత(సి. యస్‌. రావు “పావులు పాములుగా మారినవేళ'). మరో కథలోకూడా (గామంలో ఎన్నికల తతంగాన్ని చితించాడు ంచయిత (రావూరి భరద్వాజ “గోడల్లేని జైలు).

పంచాయతి వ్యవస్థ ఏర్పడ్డ తరవాత (గామీణ (పాంచాల్లో రాజకీయ వ్యాసంగం ఎంతగానో ఏ స్తరంచింది. (పజల్లో చైతన్యం పెరిగింది, దాన్ని సుసంఘటితం చేసి సామూహిక లక్ష్యసాధనకు నేతృత్వం వహించవలసిన వాళ్ళు నాయకులు, మనుషులంద3లో మాదిరిగానే వాళ్ళలోకూడా తరతమ భేదాలు ఉంటాయి. అటువంటి నాయకుల్లో కొందరు స్వార్ధం, జొదత్యం, అధికారదర్నం చూపించినవ్వుడు (చజాభిమానాన్ని ఎలో కోల్నోతారో బతించారు కొందరు కథకులు (కలవకౌలను సదానంద “ఇస్‌ రుండే కే నీచే), మధురాంతకం రాజారాం రాసిన "రాజీ సాహెబా రంగయ్యమ్మా రావు" కథలో, [గామీణ జీవనంలో రాజకీయాలు తెచ్చిన సరికొ త్ర పరిణో మాలను చితించడం జరగింది. “వ్యవస్థ అనే కథలో రాజకీయాలు కలుషమైనప్పుడు (గ్రామాలను ఏవిధంగా అ స్తవ నం చేస్తాయో తెలిపారు. వల్దంపాటి వెంకటసుబ్బయ్య రాసిన 'గాయవడిన దేవత', రాజకీయ తుద దేవతోపాసనలో బలిపకువై నవాడి కథ. కలవకొలను సదానంద రాసిన

లీగ్‌? “తాత చగిప్తోర్చున్ల ర బుబండ్క్‌ మహాత్యువి మరజానంతదం వాజస్రై చిక్‌ కల్లు. తీననంలో వచ్చిన కొన్ని వరిణామాలము వ్‌ంచే కథ ఆర్మధ(వదేి దూపొందిన వుష్మంచానిక్తి హోబలగాకల వేప్పూటు ఉద్యమం మొదలైంది రాజదాని నగరంలోన్స, జలా కేర్చదాల్లోను మా తమే న. ఓ క సు కాశ చిన్నచిన్న వట్నాట్లో సెళం సభలూ సక్యాగహాలూ నిరాహానదీషబుం మ స్తా వ య స స్స సాగాము, పరస్పద సిుందారోవణాలు ఉధితన్వ్య్యూ, ఈ వరిస్థితిలో అమాయక లైన ప్రజలు. అవేలకు చో నాడు, వ్భశ్రీర్‌త్యాశో ఉద్యోగరీత్యా వో స్‌ో న మం ఖే బి ఇతదపా. చాలంనువట వష తైల పాావ్యాం టల ఉంటున్న వాదు కోంచమ్ము త్యం హే ఉద్య్థమకాగుబ అత్యావారాబక్ష్య సంరిజంఎనాము.. స్వానముళవ తో. ప్రీజ్రన్స కధాదావంతో చెతి చిన రచయిత తొడ్షిగ హాశరాజు, మ్రక్ష మూశడేళ్ళక్ష శమ న్న... న్న జ శ న న్‌ టోనైన అవేశమంది యునకీయువషుల్ను ఉచ్యుమ. లోకి దూక్రాత్త పరిస్తే త్రిన్ని లట చస న్‌్‌ అల ఎ | యు జు అరుప్పులో "పట్టడానిక్ర ఆగ రాబ్బుట్ట క డర యువకుట్ప చు ఖిందాటు, ర. వాలిచా ష్‌బల జని న. టే జ పెటుప్పుటే స్టేతిలో ఇర్జింి తశ టైటు మెనస్సుల్లో వెపుపు -ట్ర వయో సలు చెల చేసజ్రా మ్య ౯ చ్‌ మిన జన వ్‌ " “ఎజాయ్లో న. చెంచు త్రి డి క్‌ మళ్వది (ట్టు తెగ్పొడస ఉద్య మాల్సు మయువపే దాని వెప సల్లహాభ్ర నే ఉచుపు మనీ (౩ ఎ పండడండంతో తాకు కోరని పౌదించ స్య సీ వీపై నప్పజెకీ వ్రిక్టర్ఞ ఎ ॥ "; (మంట్‌ ఫచ్‌తొల్బూ గాలు మవగా వష్టపఫో్పుూ హమ మం చేమ బక కథలో ఆ కదల ది. తామేనని ఒప్పుక్ర్వ్య్యూ ట్‌? ఆ విధ్య్యూ పష్టపోర్చున వ్వ ఎ “కప్పు చపరర్యుద్రా అతన్నొ హై ష్టైల ! వద్యార్థ్‌ రవి; కొజుకీంధ్య మయ త సొనల పపయోనెన్వశ్య్వ్యా నాయక్షుక్తు వర సి (దాతల ఆ తై. తు పరం | సోద్ర్రి “ంగాదాన్య దై సెనగ దా దేశాన 1 గ్‌ త్య న్ప్స్యా దళాబ్రప్రాన్న. ల్‌ . అల. సషూట్రు వ చళాద్దుల వుంది, వని ము బ్య ముకోదగినంత అభివృద్ద కనబడింది. కాన దు అద్సున్స చని చూసిన ల థి ౯ ఇన్సీన్ష గ మ్థియితే తక్కున్ల్యూవ్ఞై న అంచవన్ము

శరర కథానిక దేశంలో పేదరికం ఇంకా విలయతాండవం చేస్తోంది. అమాయకులు ఆన్యా యాలకు గురవుతున్నారు. శ క్రిసామర్భ్యాలున్నవాళ్ళుకు (పోత్సాహం కరువ వుతోంది. అన్ని రంగాల్లోనూ పోటి అధికమవుతోంది. ఈ పరిస్థితి కొందరికి నిరహత్సాహజనకం కావచ్చు. ఒక కథలో, ఒక పిల్లవాడున్నాడు- ఊళ్ళో స్వ్యాతంత్య దినోత్సవం జరుగుతోంది. బడి పిల్టలందరితోనూ కలిసి అతడూ వెళ్ళాడు. వతాకావిష్కరణ జరిగింది. పిల్లలకు మిఠామిలు పంచిపెట్టారు. అందరూ కేరింతాలు కొడుతూ హుషారుగా ఉన్నారు. అక్కడికి వచ్చిన పిల్హవాళ్ళందరికీ చిన్నచిన్న జెండాలు వంచిపెట్టారు. ఆఅందరితోబాటు ఈ పిల్లవాడికీ ఒకటి ఇచ్చారు. పిల్లలందరూ వాటిని చొక్కాలకు గుచ్చుకున్నారు. కాసె ఈ పిల్లవాడు తెల్లటోయి చూళాడుంా ముచ్చటగా జెండా గుచ్చుకోవాలంటే ఆతనికి చొక్కాయే లేదు ! (మరువాడ రాజేశ్రుర రావు “జెండా” ).

ఈ; విధంగా, దేశంలో వివిధకాలాల్లో ఏర్పడిన రాజకీయ పరిస్థి తులూ, (వసరించే రాజకీయ 'పభావాలూ తెలుగు కథానికాసాహిత్యంలో విసృతంగా చోటు చేసుకొన్నాయి.

సాంఘిక నేరాలు - దురాచారాలు

(వత్యకంగాగాని, పరోకంగాని సంఘ[శేయస్సుకు భంగకరమైన పనులను “సాంఘిక నేరాలు.దురాజారాలు" ఇని వ్యవహరిస్తున్నాం. దీన్ని బట్టి, సంఘానికి హానికరమైన (వతి చర్యా సాంఘిక నేరమన్న విషయం స్పష్టమవుతుంది. (వతి సంఘానికి కాన్ని [వ్రవర్రన నియమాలు ఏర్పడీ ఉంటాయి, వాటిని ఉల్లంఘించడం ఆ సంఘంలో నేరంగా వరిగణనకు వస్తుంది. (ఉదా॥ దొంగతనం, వడుపువృత్తి మొ. వి.).౫ ఆయితే దీంట్లో “రెండు అంశాలు ముడివడి ఉన్నాయి. : (1) న్యాయవికుద్ధత (2) సంఘ -విరుద్ధత. కొన్ని వనులను (ప్రభుత్వం, చట్టరీత్యా నిషేధిస్తుంది. ఆ నిషే

కథానిక ; సమాజం ర్‌ప్ర[ి ధాన్ని ఉల్టంఘించినవాళ్ళను నేరస్తులుగా పరిగణించి, చట్టరీత్యా శికషిస్త ఎది. సంయమ శేయస్సును పరిరషించడమే చట్టం లవ్మం కాబట్టి దానికి పెరుద్ధమైన చర్యలన్నీ సంఘవిరుద్ద్ధమైన చర్యలే అవుతాయి. కాని సంఘవిరుద్దమైన చర్యలన్నీ న్యాయవిరుద్ధం కాకపోవచ్చు (ఉదా॥ యాచన. ఇటివలి కాలంలో నేరాల విషయమై," మానసిక__సాంఘిక_న్యాయ భావన (95య0- 5001016821 6౦0౧౦౭96౦9) ఒవటి (ప్రాచుర శ్రం వహిస్తున్నది. దీన్ని సమర్థించేవాళ్ళు, ఒక వ్య క్రి ఒక చర్యకు పాల్చడినప్పుడు, అతని ఉద్దేశం (మంజుటళయి) ఎమిటన్నదానిక్రి (పాముఖ్యమస్తారు. అయితే ఇది అనుసర ణీయం కాదని కొందరి భావన,

నేరాలకు కింది స్థాయిలో ఉండేవి దురాచారాలు. సంఘంలో స్థిరపడి ఉన్న ఆచారాల్లో హానికర మైనవాటిని దురాచారాలు అంటాం, అవి వ్వైయ క్రికం కావచ్చు; సామూహికం కావచ్చు. వీటిలో విశేషం ఏమిటంపే, దురా చారాన్ని గర్హించేవాళ్ళుకూడా దాన్ని సాధికారంగా _పతిఘటించలేరు; నిరో ధించలేరు. ఆంతేకాకుండా, గత్యంతరం లేనప్పుడు, తమ మాట చెల్ల నప్పుడు వాళ్ళుకూడా దాన్నే పాటిస్తారు. ఉదా॥ వరకట్నం, పలుకుబడి గలవాళ్ళు పూనుకొని శాసనరీత్యా దీన్ని నిషేధించడంతో “న్యాయవిరుద్ధరిగా గుర్తింపు పొందింది. అలాగే 'సహగమనం'. 18968 వ సంవత్సరంలో, గుంటూరులో, త్రూము పావయ్య ఆనే ఆయన చనిపోయినప్పుడు ఆయన భార్య సహగమనం చేయడం చూశానని వెన్నెలకంటి సుబ్బారావుగారు స్వయచరితలో రాసుకొన్నాడు,2 ఆ నాటికది దురాచారం మాతమే. కాసి రాజారామమోహనరాయలు పూనికతో చట్టరీత్యా దీన్ని నిషేధించడం జరిగింది. అప్పటినుంచి ఆది న్యాయవిరుద్ధమైంది, ఈనాడు తెలుగుదేశంలో సహగమనమన్న మాటే వినం.

'సాంఘికనేరాలు_దురాచారాలు (పకి దేశంలోనూ (వతి కాలం ళోనూ ఉంటాయి, ఆలాగే తెలుగు దేశంలోనూ ఉన్నాయి, కొన్ని తర

క5్‌్ర0 కథానిక తరాలుగా కొనసాగుతున్నవి కావచ్చు; కొన్ని కౌత్తగా పుట్టినపీ కావచ్చు. పాతవి కొన్ని మార్చుచెంది ఉండవచ్చు; కొత్తవి కౌన్ని కాఖోపకాఖలుగా వి స్తరించనూ వచ్చు. సమాజూాభ్యున్న తికివి భంజకాలు కాబట్టి వీటిని “పజల దృష్టికి తీసుకువచ్చి; సంస్క్రరణావళ్ళకతను ఉద్బ్చోధించి, పరిష్కార విషయమై ఆలోచనలు రేకెత్తించడం రచయితల క ర్రవ్యమవుతుండి. తెలుగు కథానికా సాహితంలో సాంఘిక నేరాలనూ దురాచారా లనూ చ్వితించే రచనలు చాలా వెలువడ్డాయి. వాటిని ఈ విభాగంలో ఉదాహరణలతోబాటు వివరించడం జరుగుతుంది, కామ్మకోధలోభ మోహమద మాత్సర్యాలు అనేవి వ్యష్టిగానేకాక, సమ ష్పిగా కూడా శ్మ్యతుతుల్యమైనవని ఈ నాడు కొ త్తగా చెప్పవలసిన పసిలేదు. వాటివల్ల కలిగే దుష్ఫలితాలు పతి వ్య క్తికీ అనుభ వవేద్యమైనవే. మానవులు చేసే నేరాలన్నిటికీ వీజాలు ఇవే. సంస్కారవంతుడు, వీటిని పూదిగా తొలగించుకోలేకపోయినా న్మిగహమయినా అలవరచుకొంటాడు, దాన్నిక్ష సరయిన శిక్షణ కావాలి; జాగరూకత ఉండాలి, ఇవి లేనివాడు స్యెర విహారం చేస్తాడు; సమాజానికి చీడపురుగవుతాడు. అనుకున్నది సాద్రిబ్రజ్త్ర కోసం ఎన్ని వేషాలయినా వేస్తాడు (మంజుత్రీ 'బహుకృతవేషం”, ““లోకంటో బతకాలంటే డబ్బుండాలి. మాయుండాల, డబాయింప్ప "సెక్సనుండాల” అంటూ గురువుకు బోధచేసిన శిష్యుడు చివరికి ఆతనిక్తే ఎగనామం పెట్టి ఈ మాటలు మళ్ళీ వినిపించి సైకిలెక్కి పోతాడు (రాచ కొండ విశ్వనాథశాస్త్రి “మోసం”. చేసింది మోసమే అయినా ఇంత సూటిగా చెప్పేవాళ్ళు అరుదు. అవతలివాడు మరీ చేతకానివాడో, పిరికివాగో అయితే తప్ప ఈ పద్ధతి పనిచెయ్యదు. అందువల్డ, చేసే మోసమేదో అవతలివాడికి తెలియకుండా చేస్తారు (మురయా 'దగాలో దర్జా. కాని అది ఒట్టి (భమ. ఒకణ్ణి చాలాకాలం మోసం చెయ్యవచ్చు; అందరినీ కొంత కాలం మోసం

కథానిక 2 సమాజం 591 చెయ్యవచ్చు. కాని అందరినీ ఎల్లకాలం మోసంచెయ్యలేరు. ఆ సంగతి, వాళ్ళుకే అనుభవంలోకి వస్తే తప్ప బోధవడదు. “డబ్బు సూపితే సాలు. ఈదిలో కోతాడుద్ది. ఇంట్లో ఆడది కోతిలా గాడుద్ది”” అన్నట్టుగా డబ్బే లోకమనుకొని రెండు చేతులా సంపాదించిన డాక్టరొకడు, ఒక పేదజాలరి తన కొడుకును బతికించమని వైద్యానికి వస్తే, ధర్మానుష్మతికి తీసుకు పొమ్మంటాడు. ఆదే జాలరి, తాను కొడుకు చనిపోయిన విచారంలో ఉండగా వచ్చి వపరామర్శించినప్పుడు- వెనకటి సంఘ టన గుర్తుకు వచ్చి 'షాక్‌* అయి కన్నుమూస్తాడు ఆ డాక్టరు (బీనాదేవి “డబ్బు-1"). పేదవాడయినంత మ్యాత్రాన (పాణానికి విలువలేదని భావించడం మ్మాతమే కాక సమయానికి చికిత్స చెయ్యకపోవడం, వైద్యుడిగా ఆతడు చేసిన నేరం. ఆ నేరానికి గురయినవాడే వచ్చి తనమీద సానుభూతి చూపి నప్పుడు అంతరంగంలో కలిగిన మోభకు ఆతడు తట్టుకోలేకపోయాడు. ధనవ్యామోహమన్నది చీట్ట పేకా తాగుడూ, వ్యభిచారం లాంటిదే నంటాడు మంజుత్రీ ('డబ్బుజబ్బు”). దాన్ని తృ ప్తిపరుచుకోడానికి ఎన్ని నేరాలకయినా ఒడిగడతారు. ఒక కథలో, ఒక తాసీల్దారు అంచం తీసు కొన్నాడు; వరిణామాల నుడిగుండంలో ఇరుక్టొన్నాడు (మధురాంతకం రాజారాం “సుడిగుండం”). అంచం ఇవ్వడమూ, రీసుకోడమూ.--రెండూ శేరాలే. కొని తెలుగుక థానికా సాహిత్యంలో లంచం తీసుకోడాన్ని గర్శ్‌స్తూ రాసినట్టుగా, లంచం ఎరచూపడాన్ని గర్హించే కథలు వెలువడినట్టు లేదు. నేరానికి ఉభయవక్షాలదీ దాధ్యత ఉంటుంది, ఆయితే తీసుకొనేవాడి బాధ్యత మట్టుకు ఎక్కువ ఉండవచ్చు. విధినిర్వహణలో అ్మశద్ధ కనబరచడం సాంఘిక నేరం. వైద్య వృత్తిలో అయితే. అద్ది, 1పాణాలతో చెలగాటమవుతుంది. కొత్తకొత్త మందులు కనిపెట్టడంతోను, కొత్తకొత్త ఉపకరణాలు రూపొందించడంతోను ఆధునిక వై ద్యశాస్త్ర రంగం చాలా అభివృద్ధి చెందుతోంది, ఇంత అభివృద్ధి

న! కథానిక చెందుతున్నప్పటికీ-కొన్ని సదుపాయాలు సమకూరుతున్న ప్పటికీ కొందరు అకాలంలో మరణిస్తూనే ఉన్నారు. దానికి ఒక కారణ, రోగం ముదిరి పోవడమూ అనుకోని హఠాతృరణామాలూ కావచ్చు దానికి వైద్యులే పూర్రిగా బాధ్యులు కారు. రెండో కారణం, వై ద్యవృతి చేసేవాళ్ళు నిర్ణక్యం- డాక్టర్లు (బీనాదేవి 'థాఐక్స్‌ ఫర్‌ దిపీ. యమ్‌.), నర్సులు (అంగర వెంకట కృష్ణారావు “వదిలే బొమ్మలు), తదితరులు (అవసరాల రామకృష్ణారావు “సైమాన్యుడూ సర్కారువారూ, 'నివానికి నిలబడగలవా *”? బీనాదేవి *“ఉన్సిలిన్‌ అయిపోముఐది" కూడా అందుకు బాధ్యులవుతారు.

420 మిజింల 00690లడీ లర ఇం%లా 206 0009ల మజవల5 002298ల2లల మలు”. అని ఆంగృంలో వాడుక. ధనాశతో దొంగనోట్లు ముదించేవాళ్ళూ, దొంగనాణాలు తయారుచేసేవాళ్ళూ ఉన్నారు. ఈదొంగ డబ్బుతో వాళ్ళుకూడా కల్తీ మనుషులయిపోతారు (వాకాటి పాండురంగరానవ్‌ “బతుకన్నది ఒక వరం”). ఈ కలీ డబ్బుతో ఆగదు. ఆహారపదార్థా ల్లోను, ఇతర వస్తువుల్లోను కూడా వ్యాపిస్తుంది. దీనివల్ట [1పజలకు నష్టం కలగడం ఒక్క టేకాదు, పాణాలకే ముప్పు వస్తుంది. ఈ సంగతి నేరస్తులకు పట్టదు. తమ పథకం తమకు సజావుగా సాగడమే కావలసింది. (వొమ్మి రెడ్డిపల్లి సూర్యారావు “అమాయకులు”).

“న్పీత్తిక్తి అవినీతికి మధ్య అంచు చాలా సూక్కుమైన రేఖామాతంగా ఉంటుంది.” చదువులు చెప్పే సాములుకూడా దీన్ని విడమరిచి చూపింవ లేరు. మరి ఆ సాములే- తెలిసి తెలిసి ఆ రేఖను చెరిపేస్తూంటే ఇక తెలుసు కొనే అవకాశం మాతం ఎక్కడుంటుంది ? ఒక కథలో, ఒక వాదర్‌ ఉన్నాడు. పరీక్ష హాలులో, ఆ్మకమ పద్ధతులకు పాల్పడకుండా విద్యార్దుల మీద కన్నువేసి ఉంచడం అతని బాధ్యత. ఆ బాధ్యత నిర్వ హించకపోగా, తానే అ్మకమ వద్ధతికి తోడ్పడ్డం నేరమవుతుంది. కాని ఇతడు, తన పరిచయస్థల పిల్లవాడికి సాయవడ్డంకోసం పరీషాష్మతంలో వచ్చిన

కఠానిక : సమాజం 598 [వశ్నలకు జవాబులు చెప్పమని మరో వాచర్‌ను అడుగుతాడు (మంజుత్రీ “నీతి. అవినీతి”. విద్యారంగానికి సంబంధించినదే మరొక నేరం, డబ్బు తీసుకొని మార్కులు వెయ్యడం. ఒక కథలో, ఒక వైద్యళాస్తాాచార్యుడున్నాడు- వనికిరాని విద్యార్థికొకడికి, డబ్బు తీసుకొని మార్కులువేసి పాన్‌ చేయిం చాడు- కొంతకాలానికి ఆయనకు 'అపెండిమైటిస్‌' వచ్చింది. ఆస్పతిలో చేరాడు. ఇరవై నాలుగు గంటలలోగా ఆపరేషన్‌ చెయ్యకపోతే రోగి పాణా నికే ముప్పు వస్తుంది. ఆ పరిస్థితిలో, ఆయన్ని ఆవరేషన్‌ బల్లమీదికి ఎక్కించారు ఇంతలో శస్ర్రచికిత్సకుడు -వచ్చాడు. అతన్ని చూడగానే ఆ మాజీ వై ద్యకాస్తాాచార్యులవారు గుడ్డు తేలవేశాడు- ఒకప్పుడు తనకు లంచ మిచ్చి మార్కులు వేయించుకున్న విద్యార్థే ఈనాడు తనకు ఆవరేషన్‌ చెయ్యడానికి క త్రిబట్టినవాడు ! అన్ని వరీక్షల్గ్లోనూ ఇలా దొంగమార్కు_తే వేయించుకుని డి సంపాదించి ఉంటే. అతడి చేతిలో తన పాణం వమవు తుందోనన్న భయం ఆయన గుండెను బిగబట్టింది. ఇంతకూ ఆ ఆచార్యు డికి తన దాకా వచ్చినవ్వుడయినా తప్పు తెలిసినందుకు సంతోషమే (కొలకలూరి ఇనాక్‌ “అ పెండి సెటిన్‌. మద్యపానం సాంఘిక దురాచారం. మద్యపానంచేని ఇతరులమీద అత్యాచారం చెయ్యడం సాంఘిక నేరం. అలాగే నిషిద్ధవద్ధతిలో మద్యం తయారుచేసి వ్యాపారం చెయ్యడమూ నేరాలవుతాయి. సారాతాగుడుకూ సారా వ్యాపారానికీ సంబంధించి రాచకొండ విశ్వనాథళాన్త్రు (“ఆరు సారా కథల చక్కటి కథలు రాళాడు- “మాయి అన్న కథలో సాంఘిక నేరం, “న్యాయం” అన్న కథలో సాంఘిక దురాచారం స్పష్టమవుతాయి. వ్యభిచారం దురాచారం, పడుపువృత్తి నేరం. వ్యభిచారగుణం (వవృత్తికి సంబంధించినది. అశిక్షితుడి మనస్సులో అతిచార బీజం మొల కెత్తినప్పుడు అందుకనువై న వ్యక్తిని ఆకర్షించి లోపుచేసుకుంటాడు. సంగ (88)

504 కథానిక మానికి [పేరణ ఎవరిద్దై నవ్పటికీ బాధ్యత ఇద్దరిదీ ఆవుతుంది. ఈ సంగమం ధనరూవమైన _వతిఫలంకోసం వ్యాపాత:గా పరిణమించినప్పుడు పడుపు వృత్తిగా పరిగణనకు వస్తుంది. వడుప్పక త్తె పొందే వతిఫలంలో నిర్వాహ కులకు కొంత, తార్పుడుగాళ్ళాకూ. తార్చుడుగ త్తెలకూ కొంత పోతూ ఉంటుంది. మిగిలే స్వల్పంలోనె పొట్టపోషించుకుంటూ ఆల౭కరణ, దవ్యాలు కొనుక్కుంటూ, రోగాలకు చికిత్స చేయించుకుంటూ జాగ త్త్‌గ్గా సర్దుకోవాలి. విటుడు కోరిన సుఖం, కోరిన తీరుగా అందించడానికి ఆమె సిదమె ఉండాలి. ఈరకం జీవితంలో సుఖం ఏముంటు=దన్న [పశ్నకు తావు లేదు. ఇది ఒక వృత్తి. కష్టమైనా సుఖమైనా అన్నిటికీ తల ఒగ్గి కొనసాగిస్తూ ఉంటారు, వీళ్ళలో కొందరికి ఈ వృత్తి వంశపారంపర్యం కావచ్చు; కొందరు బతుకుతెరువు లేక [పవేశించి ఉండవచ్చు; కొందరు నిర్బంధంవల్డ్ల స్వికరించి ఉండవచ్చు. కపట క్రేమికుడి వలలో చిక్కి, ఇంటినుంచి లేచ్చి పోయి, అతనివల్ల మోసపోయి. వ్యభిచార గృహంలో కన్ను విప్పి చివరికి పోలీసుల సాయంతో బయటపడ్డవాళ్ళు కొందరున్నారు; ఆలా బయటవడ లేనివాళ్ళూ అనేకులున్నారు.

ఈ దురాచారాన్నీ నేరాన్నీ చిత్రించే కథలు తెలుగులో చ్రాల్చా వచ్చాయి. రాచకొండ విశ్వనాథశాస్త్రి రాసిన “న్యాయం అన్న కథలో ఒక వడుపుక త్తె వరిస్థితి హృదయవిదారకంగా చ్వితించడం జరిగింది. “ఒక్క ర్యాతికి అంతమంది నా మీదపడి కరిసేసి, రక్కేసి రకం తాగేసి (ప్రాణాలు తీసేస్తే” అడ్డుకునేవాళ్ళ ఒక్కరూ లేకపోయారని వాపోత్సం దామె. ఈ మాట పదిమంది ముందు కోర్టులో చెప్పుకొనే ఆవకాశ మెనా ఉంది ఆమెకు. శాగిన మైకంలో విటులు చేసిన అత్యాచారాల్ని చెవ్పకో డానికి [పాణాలుకూడా మిగలవు కొందరికి (దివి వెంక్క్టటామయ్య “మను షుల్ని తినేవాళ్ళు).

డబ్బుకోసం వ్యభిచారం చేబట్టే “కాల్‌ గర్ల్‌" లున్నారు (భమిడిపాటి రామగోపాలం “మూడు గదులు”). వాళ్ళను హోటళ్ళకు పిలిపించి విటులకు

కథానిక : సమాజం 595 మప్పే వ్యాపారసులూ ఉన్నారు (వి. రాజారామమోహనరావు “బిజినెన్‌)- వీళ్ళందరూ ఘరానాగా వనులు కొనసాగిస్తారు; 'లాడ్డింగ్‌"లు నడుపుతారు. "అయితే “పెద్దమనుషులు ఘరానాగా చేసే తప్పిదాన్ని నిరుపేదలు జీవితా వసరాలకోసం చేస్తే తప్పా రా? అన్న (శ్చ ఒక కథలో ఎదురవుతుంది (బీనాదేవి 'తొడిమలేని పువ్వు"). ఎవరి అవసరాలు ఎటువంటివయినా తప్పు త ప్పేకదా ! చేసేది వడుపువృ త్తి ఆయినా ఆమెకూ ఒక మనసు ఉందనీ, జీవి తాన్ని వోయిగా తీర్చి దిద్దుకోవాలన్న ఆళ ఉందనీ, ఆమెకు కావలసినదల్హా సహాయ సొనుభూతులనీ నిరూపించారు ఆర్‌. ఎన్‌. సుదర్శనం (“పంకజం మరో కథలో, ఒక వడుపుకత్తె తానున్న యమకూపంలోంచి బయట వడానికి ఒక రిఇావాడి సాయం తీసుకుంటుంది. అతన్ని పెళ్ళి చేసుకుం టుంది. హఠాత్తుగా అతడు చనిపోతే కుట్టుమిషను. పెట్టుకుని బతుకుతుంది (పోరంకి దక్షిణామూర్తి “నీడ”. నినాదాలు సాకుగా తీసుకొని, జనాన్ని రెచ్చగొట్టి ఉద్యమాలు నడిపి స్వలాభంకోనం కొందరు రాజకీయనాయకులు తీసుకొనే చర్యలు కూడా సాంఘిక నేరాలకిందే లెక్కకు వస్తాయి. ఈ చర్యలవల్హ పరస్పర విద్వేషాలు పెరుగుతాయి; యవతరం భవిష్యత్తు నాశనమవుతుంది; కొందరి - (ప్రాణాలు ఆహుతి అవుతాయి (దాశరథి రంగాచార్య “తెరవెనుక, కాంచన వల్లి చిన వెంకట రామారావు “కై ఆంధ! జై తెలంగాణా, బీనాదేవి “కుంకుమ ఖరీదు”). అధికారాన్ని దుర్వినియోగంచేసి డబ్బు మూటగథ్రై వాళ్ళూ, అత్యాచారాలు జరి పేవాళ్ళ, అవినీతిని పెంపొందించేవాళ్ళూ కూడా సాంఘికంగా నేరస్తులే ఆవుతారు (సి. యన్‌. రావు (తెగిన సాలె గూడు). సాంఘిక న్యాయంలో జాతిమతకుల విచశక్షణలకు తావు లేదు. వాటిని పాటించడంగాని, పాటించడానికి |పోత్సహించడంగాని నేరమే

5908. కథానిక అవుతుంది. భారత దేశంలో నిమ్నుకులాలపట్ట, పాళ్చాత్య దేశాల్లో రంగు జాతుపపట్ట తరతరాలుగా విచక్షణ చూపడం జరుగుతున్నది. వీటిని నిషేధిసూ కాసనాలు వచ్చినప్పటికీ ఆచరణలో ఇప్పటికీ కొంతవరకు కొనసాగుతూనే ఊన్నాయి.

కులదురహంకారాలు ఎటువంటి వెరితలలువేసేదీ 'ఇలా:టి తవ్వాయి వసే అన్న కథలో శ్రీపాద సుబహ్మ ణ్యకాన్త్రి, 'పోలయ్య' అనే కథలో కరుణకుమార, 'తలలేనోడు” అన్న కథలో కొలకలూరి ఇవాక్‌, 'మాలా_ మనిషి” అన్న కథలో కలవకొలను సదానంద, 'సృష్టి అన్న కథలో తాడిగిని పోతరాజు వా స్తవికంగా చ్వితించారు. ఊరుమ్మడి చెరువులో హరిజ నులను నీళ్ళు తీసుకోనివ్వకుండా ఆటకాయించడానికి జరిగిన వయత్నం “ఇలాంటి తవ్వాయి వసే" అన్న కథకు వస్తువై ది, ఒక హరిజనుడు తోత్రే బండిలో కూర్చోడానికి వెరిచే కులీనుడి వృత్తాంతం “పోలయ్య” కథలో కనిపిస్తుంది. కులదురంహకారులు రేపే చిచ్చును _వదర్శిస్తుంది. *తల లేనోడు అన్న కథ, వాటి పునాదులు కదులుతున్న సంగతి స్పష్టం చేసింది, “సృష్టి. మరాక కథలో ఆదినారాయణ, కడజాతివాడయి పుట్టినందుక్సు ఎన్నో కడగండ్లు అనుభవించాడు. ఊరు విడిచిపోయి. పెరిగి పెద్దవాడ యాడు, చదువుకుని కైకి వచ్చాడు. కాని కడజాతివాష్టు అనిపించుకొన్తె పిల్చల్ని కనడం ఇష్టంలేక పెళ్ళి చేసుకోడం మానేకాడు, శఈ విధంగా అనేక. జీవితాలు ఈదురాచారానికి బలి అవుతున్నా, దాన్ని నేరంగా (గపాంచక్క ఈ నాటికీ పాటించే ఉద్ధతులు అనేకులున్నారు.

ఇళ్ళలో, పొలాళ్టో, ఫ్యాక్టరీల్లో, ఆఫీసుల్లో హోటళ్టలో చిన్న చిన్న సనులు చేసుకొంటూ పొట్టపోషించుకొనేవాళ్ళు చాలామంది ఉన్నారు. వాళ్ళ లోకువ కని పెట్టి అత్యాచారాలు చేసేవాళ్ళు కొందరున్నారు, లక్ష్మి ఒకరింట్లో పనిపిల్ల. దానికి, యజమానురాలి కూతురికున్న మాదిరి రిబ్బను పెట్టుకోవాలని ముచ్చట. ఒక పెద్దమనిషి ఆమెకది కొనిపెట్టాడు. కాని. యజమానురాలికది కోవకారణమైంది. ఆ పిల్లను తిట్టి, కొట్టి ఆ రిబ్బను.

"కథానిక ; సమాజం లలి ఊడలాక్కుంటుంది (వీనోదేవి “రీబ్బను ముక్కే. మఠో కథలో ఊరి మోతుబరి అబ్బాయినాయుడు, సుందరాచారి భార్య--వాలామణి మీద కన్ను వేని అత్యాచారానికి పాల్పడతాడు. చివరికామె ఉరిపోసుకుంటుంది. (కలవ కొలను సదానంద '“బాలామణి"). అలాగే మరోకథలో రాయలుందౌర, సింగిని లోబరుచుకోవాలని చూస్తాడు. కాని సింగి అచ్చం సివంగే (సి యస్‌. రావు “కొరడా”, రావూరి భరద్వాజ రాసిన *“ఈడొచ్చిన కథ'లో ఒక ఊరి (పెనిడెంటుగారు లేడీటీచరు మీదికి ఎగబడతాడు, ఆంగర వెంకటకృష్ణారావు రాసిన "పెద్దమనిషి", నవీన్‌ రాసిన “పేదవాడి పెళ్టాం' ఈ మాదిరి అత్యాచారాలకు సంబంధించిన కథలే.

లంచానికి తోబుట్టువే వరకట్నం. దాన్ని తీసుకోడం, తీనుకోక సోవడం వ కిగత సమస్యలంటాడు ఒక వెంక టేశ్వర్హు (మంజుథ్రి 'కట్నం”). అతగాడు అలా అనడానికి కారణం, తాను కట్నం తీసుకోడం కావచ్చు. కాని ఈ దురాబారానికి బలి అయిన కుటుంబాలు తెలుగు దేశంలో ఎన్నో ఉన్నాయి. దీన్నీ ఎదిరించి ని గహించుకోగలవాళ్ళూ అక్కడక్కడ ఉన్నారు (పూసపాటి కృష్ణంరాజు “రెండు బంట్లు పోయాయి), చట్టరీత్యా శిషార్హ మైన ఈ నేరం, తెలుగుదేశంలో సర్వసామాన్యంగా _ చెలుబడి అవుతొంది,

ఈ మాదిరిగా, సమాజంలో జరుగుతున్న అనేక నేరాలూ, అమ లులో ఉన్న అనేక దురాబారాలూ తెలుగు కథానికలో (పతిబింబిస్తున్నాయి. వీటి స్వైరవిహారం ఏ ధర్మాధికారికయినా మత్మిభమణం కలిగించవచ్చు (రాచకొండ విశ్వనాథశాన్త్రి 'మోక్షం'). కాని సంస్కా.రవంతులూ సంఘ సంక్షేమ కార్యక ర్రలూ పూనుకొని కృవ్ని చేస్తేనేకాని వరిస్థితి కొంతవరకు చక్క-బడదు.

8098 కథానిక అభ్యుదయ కామన సామాజికుల స్థితిగతుల్లో, ఆశయాల్లో, ఆలోచనల్టో, ఆచార వ్యవ హారాట్లో, పరస్పర సంబంధాల్లో ఒకప్పుడున్న పరిస్థితి, సమష్టి (శేయోన్ము ఖంగా చెందే వికాసాన్ని “అభ్యుదయం” అంటా9. దీన్ని సాధించాలన్న కాంష “అభ్యుదయకామని. దీన్ని వ్య కంచేసే రచయితలు కళాకారులు, రాజకీయవేత్తలు మొదలై నవారు “అభ్యుదయకాములు'”. ఈ విధమైన అభ్యుదయ కామన తెలుగుకథానికా సాహిత్యంలో ఎలా (వతిబించిస్తోందన్నది వరిశీలించడ మే (వస్తుతాంళం. తెలుగు కథానికా సాహిత్యం ఆవిర్భావకాలంలోనే, మూఢవిక్వాసాల్నీ దురాచారాల్నీ నిరసించడంద్వారా అభ్యుదయ మార్గంలో అడుగుపెట్టింది. అర్థళతాద్ధికాలం సమకాలిక సామాజిక స్థితులను సునిశితంగా పరిశీలించిన రచయిత కలంనుంచి వెలువడ్డంవల్లనే ఆ కథలయిదూ “ఆణిముత్యా'లని పించుకొన్నాయి (గురజాడ అప్పారావు: దిద్దుబాటు. మీ పేరేమిటి?, మెటిలా సంస్క ర్తహృదయం, పసెద్దమసీదు), వేశ్వావ్యామోహ నిరసన, స్రీవిద్యా వికాన సమర్థన '“దిద్దుబాటు'లోను, మత పేరిట సాగే మూఢాచారాల హేళన శి ఎవ్రీ గె ఇద (౫ న ర. కి క మీ పే రేమిటి'లోను, స్త్రీ పరాధీన జీవనంపట్ట సానుభూతి మెటిల్లా'లోన్సు, వేశ్యాకుల సంస్కారావళ్యకతా కుహానా సంస్క ర్తల అవహేళనా సంస్క రహృదయం'లోను, మతాంతరీకరణ పరిణామ పదర్శన “పెద మసీదులోను కనిపిస్తాయి. వీటిని చక్క-దిద్దుకొన్నట్టముతే సమాజాభ్యు దయం సాధించగలమన్న ఆళ వాటిలో ధ్వనింపజేశాడు అప్పారావు, తరవాత చెప్పుకోవలసినవాడు శ్రీపాద స్క్ముబహ్మణ్యకాన్త్రి. ఈయన. తొలికాలపు రచనల్లో విత ంతువులకడగండ్డు, పునర్వివాహకా౭వ్ష (ప్రాముఖ్యం వహిస్తాయి. రానురాను ఇతర సమస్యలు కూడా ఆయన దృష్టిని ఆకట్లు లో టె కొన్నాయి, వాటిలో కులవిచక్షణ ఒకటి. వికాసానికి ఎదురయ్యే అవరోధాలు.

కథానిక ; సమాజం 5909 నన్నిటినీ తొలగించుకొని, అనుకూలమైన అవకాశాల నన్నిటినీ వినియో గించుకొని తెలుగుజాతి సర్వాత్మనా వీర్యవంతం, సుసంవన్నం కావాలన్న అకాంక్ష వెలిబుచ్చాడాయన.

గుడిపాటి వెంకటచలం ఓక [వభంజనంలా విరుచుకువడ్డాడు. శ్రీని ఒక బానిస చేసీ పురుడు [ప్రదర్శించే బౌద్ధత్యాన్ని నిశితంగా విమర్శిం దాడు. అమెకూ ఒక మనస్సు ఉందనీ, ఆశయాలూ ఆళలూ ఉన్నాయనీ, వ్య క్రిత్వం ఉందనీ, వాటిని సార్ధకం చేసుకోడానికి ఆమెకు సంపూర్ణమైన స్వేచ్చ ఉండాలనీ ఎలుగెత్తి దాటాడు, అయితే ఆయన చెప్పిన ఆదర్శాలు కొంతవరకు కాముకవ్యాపారంతో ముడివడి ఉన్న దువల్హ, దానికి వతి (కియగా, గృహజీవనాన్నే ఆనందమయం చేసుకొనే మార్గం చూపించాడు మునిమాణిక్యం నరసింహారావు.

నిరు పేదలు, నిస్సృవోాయులు, నిమ్నకులజులు సమాజంలో ఎదు ర్కొంటున్న అవ్యాయాలనూ అ్మకమాలనూ, బాధలనూ భయాలనూ అత్యంత వా స్తవికంగా చిథతించాడు “కరుణకుమార”. (తిపురనేని గోపీచంద్‌ రాజకీయ స్పృహకూ మానవతాదృష్టికీ (పాధాన్యమివ్వగా బుచ్చిబాబు, పొల గుమ్మి వద్మరాజు మానవమనోలో కాలను ఆఅవివ్య్మరిం౨వజేళారు. కొడవటిగంటి కుటుంబరావు రాజకీయ, సాంఘిక, వైజ్ఞానిక కాస్తాావగాహనతో సమా జాన్ని అన్ని కోణాలకోనూ దర్శించి వా సవస్వరూపాన్ని విశ్హేషించి ఆలో చనలు రేకెత్తించే రచనలు చేశాడు. ధనికొండ హనుమంతరావు, రావూరి భరద్వాజ, రాచకొండ విశ్వనాథకాన్త్ర, మధురాంతకం రాజారాం,ఇస్మాయిల్‌ మొదలై నవాళ్ళు పతితుల జీవనగతులను వర్జించి సమాజంలో, వారివట్ల సానుభూతిని పెంపొందించారు; సంస్కారావశ్యకతను స్పురింపజేశారు.

బలివాడ కాంతారావు, మధురాంతకం రాజారాం, ఘండికోట [బ్రవ్మోజీరావు, అంగర వెంకటకృష్ణారావు, చాసో, వెంచాకా, వాకాటి హెండు

600 కథానిక రంగరావ్‌ [1పభృతులు, అభ్యుదయ పథీయమైన ఆదర్శ జీవనస్థితిగతులను (వతిష్టాపిస్తూ (ప్రస్తుత లోపాలను కళ్ళకు కట్టించారు. వీరితోబాటు, అభ్యుదయకాములై న ఇతర రచయితలు కూడా తెలుగు కథానికాసాహిత్యం ముందడుగు వెయ్యడానికి తోడ్పడ్డారు. శ్రీపతి, విహారి..ళాలివాహన, సి, యస్‌. రావు, కలవకొలను సదానంద, వి* రాజా రామమోనకాన్వ, డి. వెంక [టటామయ్య (పభృచులు దీన్ని మరింత ముందుక తీసుకుపోతున్నారు. అభ్యుదయకామనకు మూలం, వా స్తవస్థితిగతుల అవగాహన అ అవగాహన, హృదయాన్ని స్పదింపజేసినప్పుడు ఆ పరిస్థితులు ఆ విధంగా ఉండటానికి హేతువు లేమిటన్న జిజ్ఞాస మొలకెత్తుతుంది. వాటిని చక్క- దిద్దవలసిన ఆవశ్యకతను చాటిచెబుతుంది. “జహుజన హితాయ, బహుజన సుఖాయ అన్న ఆదర్శాన్ని ఆచరణయోగ్యంగా నిరూపించి, సమాజ (శ్రేయస్సే సర్వోన్నత లక్ష్యంగా స్పష్టంచేస్తుంది. ఒక కథలో, సుబ్బన్న నిమ్నుజాతివాడు. ఊరికి (పెసిడెంటుగా ఉన్న ఆసామి ఇంట్లో ఆతడు జీతగాడు. అతని వయస్సు మళ్ళింది. అతని కొడుకు చదువుకొన్నవాడు, ఇంజినీరుగా పనిచేస్తున్నాడు. (పెసిడెంటుగారు వేయించిన రోడ్డును తనిఖీ చెయ్యడానికి వచ్చాడు ఆ ఇంజినీరు. అతన్ని ఎంతో మర్యాదగా తన ఇంటికి తీసుకువచ్చాడు (పెనిడౌంటు. తండి కొడుకూ ఒకరినొకరు చూసుకున్నారు. ఈ ఇంజీనీరు, నుబ్బడి కొడుకని తెలిసింది, (పెనిడెంబుకు. అయితే అంతకుముందే, ఇంజినీరుగారికోసం తన ఇంట్లో భోజనానికి ఏర్పాటుచేసి ఉన్నందువ్ద, లోపలికి ఆహ్వానించాడు. కాని సుబ్బజ్జిమ్మాతం, ధాన్యం తూపించి డబ్బుతెమ్మని బయటికి పంపేళాడు, ఈ _పెసిడెంటు, తనను చూసే తీరుకూ తన తండ్రిని చూసే లీరుకూ గల తేడాను ఇంజినీరు గమనించాడు. తన ఇంటికే వెళ్ళిపోతానన్నాడు? మీవంటివారు అక్కడికి వెళ్లడ మేమిటని _పెసిడెంటు ముదలకించాడు. దానికీ

కథానిక 2: సమాజం 601 జవాబుగా, “అక్కడ పుట్టినవాడిచేగా, పెకగిటం ఎలా పెరిగినా ఎక్కడ పెరిగినా ! అంటాడు ఇంజినీరు. ఈ కథలో గమనించవలసినవి రెండం కాలున్నాయి. (1) కులవిచక్షణ చూపడం. (బ్రి ఆర్థికస్థితినిబట్టీ అధికార హోదానుబటీ ఒకరిని మరొకరికి "భిన్నంగా చూడటం. ఈ దురాచారం సమాజ(ప్రగతికి (వతిబంధకం,. ఆందుక్తే “వీటికి సరైన వరిష్కారం ఆర్థిక సమానత్వం సాధించడంలో ఉంది అని చెవ్నడం జరిగింది (సి యన్‌. రావు 'మార్చుకి మార్షః)). వెట్టిచాకిరీలో ఇరుక్కా_న్న వాడి బతుకు దాంతోనే కడతేరుతు:ది, ర్మాతనక వగలనక ఇంట్లో పెళ్ళాంబిడ్డలున్నారన్న ధ్యాసకూడా పెట్టు కోక_ యజమాని చేతిలో కీలుబొమ్మలా బతకాలి. ఒక కథలో, శీరాము లున్నా డు. అతడు (పెసిడెంటు చగ్గర కంబార. ఈ దానిసబతుకు తప్పించు కోడంకోసం, ఇంట్లో తులసితో కూడా చెప్పకుండా సీలేరు పారిపోతాడు. అక్కడ అతడి స్నేహితులున్నా రు, _పాజక్ట్రపనిలో కుదిరి హాయిగా బతుకు తున్నారు. శీరాము]ె బతుకులో అప్పుడే పొద్దుపొడిచిఐది (శ్రీపతి 'ఉదయం'). గడియారంలో పళ్లచక్రాలుంటాయి. ఒక చకం కదిలి మరో చక్రాన్ని కదుపుతుంది. ఆదేమాదిరిగా సమాజంలో దోప్పిడి (ఆ[01260గు అన్నది కూడా పళ్ళచ్మకంలా. విషవలయంలా_సానృతూ ఉంటుంది. ఒక కథలో, ఒక హోటలు యజమాని (సున్న పుపిడతమొహం....కా. సు, ఒక బటల వర్తకుడు (కీ, శే, పతి, ఇంజినేరు ఆఫీసులో గుమాస్తా ఒకడు (మో, సు. రావు], కంటాక్టరొండు (సా. రా. (బహ్మం), ఆయనగారి డాకరు కొడుకు (సా. 6. హరి) ఉన్నారు. వీళ్ళలో ఒకరినొకరు వరసగా దోపీడి చేస్తున్న విషయం స్పష్టమవుతుంది. ఒకరు తవును దోపిడి చేస్తున్నారని తిట్టుకునే వాట్‌ కూడా మరొకర్ని దోపిడి చెయ్యడానికి సిద్ధవడుత్లూ ఉరట్షార్డ్మ హోటలులో పెసరట్టు తింటున్న బట్టలవ య పలచబడినందుకు హోటలు "నిని తిట్లుకుంటాడూ

002 కథానిక “మీలాంటివాళ్ళ బిల్జింగ్‌లకి ఇటుకలు చేర్చటానికేగా మేం బతుకుతున్నది ! నెలకొకసారి రేట్లు పెంచుతారు. సరుకుని మాతం సగానికి సగం కోసి పారేస్తారు. అందినంతవరకూ దోచిపారేయడమే”, అని మధ్యమధ్య గొణుక్కుంటాడు. అతడు వెళ్ళి బట్టలకొట్టులో కూర్చుని ఉండగా ఇంజిసీరు ఆఫీసులో గుమాస్తా వస్తాడు. “'మీదగ్గర కొన్న “హాఫ్‌ వాయిల్‌ చీర, సూపర్‌ బజార్లో చూస్తే నాలుగు రూపాయల తేడా వుందట. మా ఇంటావిడ ఒకటేగో ల-మీకొట్టో ఖాతా ఎత్తేయమని*” అంటూ ఫిర్యాదు చేస్తాడతడు. కొట్టుమెట్టు దిగి, '"పెద్దనీతులు చెప్తున్నాడు చూడు, తమ తప్పేమీ లేనట్టు, పెదగతున్న ధరలకు (పభుత్వమే కారణమట. తాము రూపాయకు పది పైెసలగాళ్ళట. అంతా నాటకం, రూపాయకు పది కైసలతోనే రెండు మేడలు కట్టించాడు కాబోలు" అని గొణుకుంటూ సైకలెక్కాడు, గుమాస్తా, ఆ గుమాసా అఫీసుకు ఒక కం (టాక్టరు వచ్చాడు, తన వీల్చ్దలమీద “పే ఆర్జరు” వేయించిపెట్టమని. ఇంజినీరు దూర్వాసుడి తాకగారనీ చెప్తే వినడంలేదనీ అన్నాడు గుమాస్తా. కల్మటాక్టరు బతిమాలాడు, '*'్పి మామూలు...” అంటూ నసిగాడు. “పోనీ, ఇంకో పాతిక తీసుకుందురుగాని -.-నాకోసం శమతీసుకోండి”, అని పాధేయపడ్డాడు. గుమాస్తా ఆ వెళ్ళగానే, కం్యటాక్టరు తనలో ఇలా అనుకున్నాడు: “దొంగవేషాలూ, వీడూను. మరోపాతిక ఆళ చూపేసరికి ప్రైచేస్తాట్ట ! మరీ దొంగల దోపిడ్తిగా వుందీ మామూలు వ్యాపారం. క్మటాక్టులు చేస్తే నెత్తిన గుడ్డేసుకుపోయ్వే రోజులౌచ్చినై. అందరూ మింగుడుగాళ్ళు తయారై నారు”, కంట్రాక్టరు ఎక్కిన కారు సరాసరి “నిరీక్షణ డిస్పెన్సరి" దగ్గర అగింది, ఆ ఆస్ప్బతి డాక్టరు ఆయన కొడుకే. వోటలు యజమాని డాకరును బతివాలుతున్నాడు, ఫీజు విషయంలో మరో మాట చెప్పమని. “జ్ఞ దృశం చూసిన కొం ట్రాక్టరు, “వై ద్యానికి బేర మేమిటయ్యా, చెప్పాడు “గదా, అందుకిష్షమైతే చూడండి”. అంటూ ఉ త్రరీయం సరిచేసుకున్నాడు.

కథానిక ; సమాజం 605 “అసలు నాకు తెలీకడుగుతాను, మమ్మల్నందరూ దోచుకు తింటుంటే ఎంత మందితోనని “రీజనబుల్‌ 'గా వుంటాం చెన్పండి ₹ ఆనీ అన్నాడు. “స్య ర్తే కానీండి ఏం చేస్తాం ? కఇవాళ సాయంత్రం అవిణ్జీ తీసికొసాను", అంటూ బయటపడ్డ కా.సు.కు డాక్టరుమీదా వాళ్ళయ్యమీదా మండుకొచ్చింది. “తాము రీజనబుల్‌గానే వున్నారట. మరీ దోపిడిగా వుంది ఈ డాక్టర్ల వ్యవ హారం. డాక్టరుగా బోర్డు కస్త చాలు-రోగుల క్యూలు, డబ్బుల వర్షం. సంపాదనంతా మందులపాలై పోతోంది. ఈ '“ఎక్స్‌స్టాయిటేవన్‌'కి అంతం లేకుండా పోతోంది”. అని విసుక్కుంటూ విసవిసా నడిచాడు (వివోరి- కాలివాహన “వళ్ళ్శచ్యకంఎ”), నేటి సమాజంలో ఒకరినొకరు ఎ విధంగా దోపిడి చేస్తున్నదీ పె కథలో స్థూలంగా [(గహిఐచివచ్చు. కథారంభంలో కనిపించే “సున్నపు పిడతమొహం' కథాంతంలో మళ్ళీ కనిపిస్తుంది. హోటలు వ్యాపారంలో [వజలను తాను దోపిడిచేస్తూనే, తనదాకా వచ్చేసవికి స్‌ “ఎక్స్‌ప్రాయిటేషన్‌"కి అంతం లేకుండాపోతోంది'' అని విసుక్కున్నాడు. దానికి అర్థం ఎమిటి? తాను చేసేది దోపిడికాదు; ఇంకొకడు చేస్తేనే దోపిడి అవుతుంది-అన్న మాట. స్వార్థం కరడుగట్టుకుపోయి ఉన్నవ్వుడు ఇంతకంటె మంచి ఆలో చన రానే రాదు. రానంతకాలం ఇది ఇలా సాగుతూనే ఉంటుంది. ఈ పళ్ళచ్మకంలో ఇరుక్కు.న్న సామాన్యపొరుడు మ్యాతం నుగ్గునూచం కావలసిందే. ఈ కథ ద్వారా ఈశచయిళలు సమాజాన్ని మేల్కొలిపారు; పరిస్థితిని చక్కందిద్దవలసిన అవసరాన్ని ధ్వనింవజేకారు; అభ్యుదయాన్ని ఆకాంత్నించారు. మరొక కథలో, పరస్పరం దోపిడిచేసుకొనే తత్త్వానికి మూలం ఏమిటన్న జిజ్ఞాస కనబరిచాడు రచయిత; “ఆర్థికవిధానిమేమన్న అభి [ప్రాయం వెలిబుచ్చాడు, “ఈ జూచగొండి ఆర్థిక విధానం హస్తాలలో ఇరుక్కుని వున్నంతకాలం మన జీవితాలను మనం ఆనందమయం చేసుకో

“ట్రి(ిక్తీ కథానిక లేము...” ఆంటాడు. (కాశీపట్నం రామారావు “పలాయితుడు”). ఇందులో నిరాశ ధ్వనిస్తుంది. ఆర్థికవిధానం ఒక్కరి చేతిలో ఉన్నది కాదు. దాంట్లో ఏ పరిణామం రావలసినా రాజ్యాంగబద్ధంగా జరగవలసి ఊంది,

“ బతికున్నవాణ్ణి చావనివ్వకుండా ఆదుకుంటే, చచ్చినవాజ్ణి (బతికించి నంత పుణ్యం,” ఆంటాడు కలవకొలను సదానంద (“నవ్వే పెదవులు. ఏడ్చే కళ్ళు). బతికించడం ఒక్కటే _పధానం కాదు...ఆ బతుకు ఎలా సాగు “తున్నదన్నది కూడా గమనించారి.

ఒక కథలో, ఒక పేదవాడున్నాడు. వాడికి రోజు గడవడం కష్టంగా ఉంది. డబ్బుకోసం తన ర కం ఆస్పతికి అమ్ముకుంటాడు, తరవాత అతనికి జబ్బుచేసింది. రక్తం వక్కెంచాలన్నారు. దాన్ని డబ్బుపెట్టి కొను కోవాలి. తానమ్మిన రక్తమే తాను కొనుక్కోవలసిన స్టితి ఎదురైంది ,(వీనాదేపి “ఎ మేటరాఫ్‌ నో ఇంపార్టెన్స్‌”). ఇలాటి. స్థితి పగవాడికై నా రాగూడదనిపిస్తుంది.

వ్యక్తుల పరస్పర సంబంధాల్లో స్నేహసొహార్జాలు నెలకొనాలన్సీ, జాతిమతకుల ఏివకలేకుండా అన్నిస్దా ముల వారికీ న్యాయం చేకూరాలన్ని, ఆర్థిక ఆసమానత్వం అంతదించాలన*, సమాజం శ క్రిమంతమై ఆరోగ్య ప్రదమై మనుగడ సాగించాలని ఆశించడం ఒకప్పుడు, కాల్పనికధోరణిలా కనిపిం చేది. కాని స్వాతం త్యానంత5 కాలంలో--ముఖ్యంగా, నూతన రాజ్యాంగ శాసన నిర్మాణంతో__దాన్ని ్మవత్యత్షేంతెంచుకొనే హక్కు (వతి భారతీయ పౌరుడికీ లభించింది. అందుకు _వతిబంధకాలైన పరిస్థితులను కథావస్తు వులుగా (గగపాంచి రమ్యమైన రచనలు చేశారు తెలుగు కథక్టులు. అంతే కాదు-ఆశించిన ఆభ్యుదయం సాధంచడానికి ఆచరించవలసిన విధానాలను కూడా కొందరు సూచించారు. ఉన్న వ్యవస్థను సమూళఅంగా పెకలించి నూతన వ్యవస్థను నెలకొల్పాలని కొందరన్నప్పటికీ ఉన్నదాన్ని సంస్క “రించుకోడమే _శేయస్క్రరమని ఆనేకులు స్పష్టంచేశారు.

కథానిక : సమాజం 6805

అభ్యుదయం, అందని మానివండు కాదు. ఆది అత్యవసరం. చి త్తవుద్ధితో మనిష్‌ అనుసరించే ముఖ్యమైన ఆలోచనాపద్ధతి. దాన్నే సర్వా త్మనా ఆకాంక్షించేవాడు, అందు కనుగుణంగా [వయత్నించేవాడు ఏనాటికో ఒకనాటికి దాన్ని సాధించలేకపోడు. బలివాడ కాంతారావు రానిన “అభ్యుదయం' అన్న కథలో, రామారావే అందుకు [వత్యవనిదర్శనం. బ్రాక్‌ డెవలప్‌మెంట్‌ ఆఫీసరుగా అతను కంగంలోకి (వవేశించగానే, ఉన్న పరిస్థితిని అవగాహన చేసుకొన్నాడు. దాన్ని చకూదిద్దడానికి సత్ఫలితాలు సాధించడానికీ తాను చేయవలసిన కృషిని అంచనా వేసుకున్నాడు. దానికి కావలసీన ఉపకరణాల్ని (ఆఫీసు సిబ్బందిని పదునుబెట్టాడు. ఊళ్ళో, నలుగుర్ని మంచిచేసుకున్నాడు. నలభై ఊళ్ళవాళ్ళని కూడగట్టాడు. తాను నలుగురిలో ఒకడై జీవించాడు. నలభై ఊళ్ళవాళ్ళనీ తనవెంట నడిపిం చాడు..అనుకున్నది సాధించాడు.

ఈ విధమైన జాగ్భతి సమాజంలో అన్ని రంగాలలోనూ రావా లన్నది ఈనాటి తెలుగు రచయిత ఆశయం, (వజాచైైతన్యం పురివిప్పి ముందుకు సాగాలని అతని ఆకాంక్ష. దాన్ని బింబించే మణిముకురం తెలుగు కథానిక

రచయిత : సమాజం

“ఏ క్రశాకారుడూ వా స్రవాన్ని సహించడు” (యం ఖారంళ €01౬ఒ 12065 2621107) అన్నాడు, కవి.._తా త్రికుడు అయిన నీషే (|౭య౫య వ్యోంద6యల). తరవాత కౌన్నేళ్ళకు, అ స్తిత్వవాది న రచయిత అయిన అల్బర్ట్‌ కామూ (శ4ీ10ల% 019డ్ర), నీషే చెప్పింది ఒవ్వుకుంటూన్నే దానికి మరో వాక్యాంశం కలిపాడు; “వా స్తవం లేనిదే ఏ కళాకారుడూ ముందుకు సాగలేడు' (20 ఇటుల 29 ఈం€ 202క్ర ఛాముండళ€ 16411ద్రొ0, కళాకారు డెప్పుడూ కాల్బనిక జగత్తులో వహ

శ్రి0ిగ కథానిక రిస్తూ ఉంటాడు, కాబట్టి ఆంతకు కెందిస్తాయికి దిగడం ఆతడు సహించలే డన్నది నీషే చెప్పినదాంట్లో పొడగడుతుండి. ఆముతే, ఆ సిత్వవాది రచయితకూడా దాన్ని ఆంగికరంచడ 9లో, ఆ వాక్యానికున్న వ్యంగ్యార్థాన్ని కూడా స్వీకరించినట్టు కనబడుతుంది. ఒకానొక వాస్తవం చుస్సహమై నవ్పుడు కళాకారుడు దాన్ని [పతిఘటించకమానడు కదా! “వాస్తవం లేనిదే ఏ కళాకారుడూ ముందుకు సాగలే”డని కామూ చెప్పడంలో, కాల్పనిక జగత్తుకు సైతం వాస్తవమే ఆధారపీఠమవుతుందన్న అభి పాయ సుస్పష్ట మవుతుంది. ఎంతటి గొప్పకకాకారుడైనా నేలవిడిచి సాము చెయ్యలేడు. ఒకవేళ చేస్తే మనుగడ సాగించలేడు, ఆమూర్త భావనం కాని, ఊహనం కాని వా స్రవంలోనుంచే పుట్టుకురావాలి, లేకపోతే అతని కృతిలో వ్యక్తి కరణ సామర్థ్యం లోపిస్తుంది; కృషి నిష్ఫలమవుతుంది. వాస్తవానికి ఆద్దంపట్టడం వేరు; దానికి కళాకృతి ఇవ్వడం వేరు. కకాకారుడు స్వభావతః, సృజనాత్మక గుణసంపన్నుడు. కాబట్టి చూసిన వా స్రవాన్ని చూసినట్టు చ్నితించక, దానికొక పొందిక, ఒక ఎంపిక, ఇక [కమం ఏర్పరుస్తాడు. ముడివ్యజాన్ని సానబట్టినట్టు తీర్చిదిద్దుతాడు, అంభ్రే, వాస్తవానికి అతడు రూపకల్పన చేసాడని అరం. ఆ రూపకల్పనలో వాస్తవం మారుపాటు చెందుతూ ఉంటుంది. ఆ (వకియలో కళానారుడి వ్‌ స్‌ డి విమర్శనాత్మకత గోచరిస్తుంది. తద్వారా అతడు _ సమాజ విమర్శకుడని కూడా అనిపించుకొంటాడు,. రచయిత విషయంలో ఇది మరీ స్పష్టమవు తుంది, ట్‌ మనుషులందరిలాగే రచయితకూడా సమాజంలో బతికేవాడే కాబటి తనచుట్టూ ఉన్న పరిసరాలను, పరిస్థితులను, సంఘటనలను, పరిణామాలను నిశితంగా పరిశీలిస్తాడు. వాటిలో కొన్ని అసంగత మైనవి, ఆహేతుకమెనవి, ఆస్పష్టమైనవి, ఆర్థరహితమైనవి కావచ్చు. అయినప్పటికీ రచయితకవి ముడిసరుకుగా అక్కరకు వస్తాయి. వాటి నతడు సహేతుకమైన వద్ధతిలో

కథానిక 2 సమాజం 607 పొందికగా అమరుస్తాడు; రూపురేకలు తీర్చిదిద్దుతాడు; ఆర్ధవంతం చేస్తాడు; ఒక కళాఖండంగా మనముందు పెడతాడు, మన అనుభూతిని వి సృృతంచేస్తాడు. [పగాఢంచేస్తాడు, సునిశతమూ చేస్తాడు. మానవ వ్యాపారంలోని సంభవతలన్నిటినీ మన కళ్ళముందు నిలుపుతాడు. ఆయితే ఇందుకు భిన్నమైన రచనలు సైతం సాహిత్యంలో విరివిగా కనిపిస్తూనే ఉంటాయి. అభూతకల్పనలు, అవాస్తవిక సంఘటనలు, అసందర్భవ ర్తనలు గుదిగుచ్చి రాసిన రచనలుకూడా సాహిత్యంగా చెల్లుబడి అవుతూనే ఉన్నాయి. కేవలం కాల్పనిక జగత్తులోనే విహరింవజేసే ఆ రచనలకు. 'కాశీమజిలీకథలు* వంటివాటికి ఇచ్చే విలువకంటె ఎక్కువ సాహిత్యానికి [1ప్రాణఐ మానవజీవితం. దాన్ని వివిధ స్థితుల్లో, వివిధ స్థాయిల్లో, వివిధ కోణాల్లో దర్శించడమన్నది రచయిత విధి, సమకాలిక |; వపంచాన్ని విస్మరించిన రచయిత ఏ కాలంలోనూ ఎక్కువ కాలం మనలేడు. ఆతని చూపు నిశితంగా ఉండాలి; పరిధి విసృతంగా ఉండాలి; సమ్మగమైన అవగాహన ఉండాలి; సున్నితమైన స్పందన ఉండాలి. అతని వతిభనివి దీప్తిమంతం చేస్తాయి. సమాజచ్చితణ అన్నది మానవజీవిత చ్మితణకే మరో పేరు--ఆది ప్రైయక్రికమైనా కావచ్చు, సామూపికమైనా కావచ్చు. రచయిత ఎన్ను కొన్న వస్తువు ఒక కాలానికికాని, ఒక వర్గానికికాని ఒక స్టాయికికాని, ళు ఒక సమస్యకుకాని, ఒక వ్య క్రికికాని పరిమితమై ఉన్నప్పటికీ సమ్మగమైన సామాజికస్పృహ (50121 ఇళాజలులుక) ఉన్నప్పుడు రచన మరింతగా రాణిస్తుంది. సామాజిక స్పృహలో రెండఐశాలు ఇమిడి ఉన్నాయి : (సామాజిక స్థితిగతుల ఆవగాహన, (2) ఆ స్థితిగతులకు మూలభూత మైన హేతువుల పరిజ్ఞానం. నిజానికి చాలామంది రచయితలు మొదటి అంళంతోనే సరిపెట్టు

606 కథానిక కుంటారు. కొందరు రెండో అంశాన్ని కూడా జోడిస్తారు. మొదటి అంశం పాఠకుడి అనుభూతి పరిధిని విస్త్పృతంచేస్తుఐది; రెండో అంశం బుద్ధికి వదును పెడుతు=ది. సామాజిక స్పృహ ఉన్నంతమా [తానే ఒకానొక రచన ఉ త్రమమని చెప్పడానికి వీలులేదు. ఇది వస్తుగతమైన ఎకదేశం మృాతమే. రూపగతం గాను, సంవిధాన గతంగాను కూడా ఆ స్టాయికి నిలబడితే తప్ప, ఆ రచనకు ఉ& త్తమత్వం సిద్ధించదు. కేవల (పబోధాత్మకతమీదే దృష్టి నిలిపి రాసిన రచనలు కొన్ని కళాత్మకంగా దెబ్బతినడానికి కారణమిదే. ఈ సందర్భంలో పశిశీలించవలసిన మరొక ఆ:శమేమిటం టే ; (పతి రచయితకూ సమాజంపట్ట కొంత బాధ్యత ఉంది. ఆతడు వాస్త శవాన్ని విస్మరించగూడదు; దానికి వ్యకభాష్యం చెయ్యగూడదు. సమాజ వ్యవస్థలో వనిచేస్తున్న వివిధ శక్తులనూ, అవి అనుసరిస్తున్న వివిధ పద్ధతులనూ గమనించాలి. వివిధ సమస్యలను యజ్ఞంగా అవగాహన చేసుకోవాలి, వాటిని యథార్థంగా చితించాలి. అందుకు కావలసిన చిత శుద్ధి అతనిలో ఉండాలి. నై ఇటీవల, “నిబద్ధత” (00మ1దలుల అన్న పదం ఒకటి సాహిత్య పరిభాషలో తరచు వినవన్తూ ఉంది. “రచయితకు కమిట్‌ మెంట్‌ ఉండాలా వద్దా అన్న విషయం చర్చకు వస్తూ ఉంది. ఇక్కడ కమిట్‌మెంట్‌ అంటే, కట్టుబడి ఉండటం” అని అర్థం. *రచయిత దేనికి కట్టుబడి ఉండాలి *" అని (వశ్నించినప్పుడు “వర్మ్యపయోజనానికి అనిగాని, “ఒకనొక రాజకీయ సిద్ధాంతానికి లేదా 'ఒకానాక రాజకీయ పవానికి ఆన్సిగాని సమాధానం రావచ్చు. ఒక వర్గానికి లేదా సిద్ధాంతానికి లేదా వక్నానికి, సౌహిత్యేతర హేతువులవల్స విధేయుడ్లై వ్యవహరిస్తున్న సందర్భంలో, రచయిత, ఆ వర్షానికి లేదా సిద్ధాంతానికి లేదా పక్షానికి కట్టుబడి ఉండట

కథానిక ; సమాజం 609 మన్నది చాలా సహజమైన విషయం, అది అతని [కమఃిక్షణలో అంత ర్భాగం. కానీ (వతి రచయితా అ ఎిధైన కట్టుబాటుకు లొంగలేడు. లొంగనంత మాతాన, అతని రచనకు విలువ లేకుండా పోదు. సమాజంలో అనేక సమస్యలుంటాయి. రచయిత, వాటిని కళాత్మ కంగా రూవకల్పన చేస్తాడు. సాహిత్యానికి సంబంధించినంతవరకు, కావల సింది మౌలికంగా, అంతవరకే, కాని ఒక్కాక్క రచయిత, ఆయా సమ స్యలకు వరిష్కా-రమార్గాలు కూడా సూచిస్తాడు. అవి వాచ్యమైనా కావచ్చు; ధ్వనించనై నా కావచ్చు. అప్పటి వరిస్థితిలో ఆవి, సానుకూలం కావచ్చు; కాకపోనూ వచ్చు. ఒకడు సంస్కరణ పథం తొక్కవచ్చు;ు మరొకడు ఉ[గధోరణి అవలంబించవచ్చు.. ఒకటి న్మివ్చయోజక మనిపించవచ్చు; మరొకటి సంఘవ్శిదోహక మనిపించవచ్చు; ఇలా అనిపించడం కూడా వారి వారి సాంఘీక రాజకీయ దృక్పథాలమీద ఆధారవడి ఉంటుంది; కాబట్టి సమాజసమస్యా వరిష్కారమార్గం సూచించడమన్నది సాహిత్యేతర రంగా లకు (వధానమైనదనీ సాహిత్యాది కళారంగాలకు ఆనుషంగికమైనదనీ గు _ర్హించవలసి ఉంది. ఎవరి పైద్రాంతిక దృక్పథాలు ఏవిధంగా ఉన్నప్పటికీ, రచయిత అయినవాడు సమాజంపట్ట తప్పనిసరిగా ఏర్పరచుకోవలసినది అభ్యుదయ దృక్పథం. గతానుగతికమైన సంప్రదాయానికి బానిస అయినవాడు సమా జంలోని పరిణామశీలతను గమనించలేడు. కాలం మారుతోంది; కట్టుబాట్లు మారుతున్నాయి; ఆలోచనలో, అలవాట్లలో అనేకమైన మార్పులు వచ్చి వడుతున్నాయి, విద్యా వైజ్ఞానిక సాంకేతిక రంగాల్లో విన్దవాత్మకమైన వరిణామాలు సంభవిస్తున్నాయి. ఏీటితో (పపంచ స్వరూవమే మారిపో తోంది. ఇటువంటి పరిస్థితిలో గిరిగీసి కూర్చునే రచయిత చివరికి అక్కడే మిగిలిపోవలసివస్తుంది కాని, అతనికోసం (వపంచం ఆగదు. కాబట్టి రచయిత సమాజంతోబాటే ముందుకు సాగాలి; చేవ ఉంటే, తానే ముందు [8%]

610 కథానిక నడిచి, సమాజాన్ని వెంట తీసుకొనిపోవాలి. బాధ్యత నెరిగిన రచయిత ఏకైక లక్ష్యం, సమాజ్యకేయస్సు; సమష్టి పేయస్సు, దాన్ని _వత్యక్షిక రించడానికే అతడు తన ,[వతిభాసంపత్తిని వినియోగిస్రాడు. సైద్ధాంతిక వివాదాలతో అతనికి పనిలేదు. వాటి పరిష్కా_రానికి (పత్యేక నిపుణులున్నారు; ఆది వాళ్ళ (పధాన వాధ్యత. కాని సాహిత్యానికి సంబంధించినంత వరక్షు, నిర్జిష్టసాధనకు కృషిచేసూ నిరాశానిస్పృహలను తొలగిస్తూ ఉజ్జ్వల మైన భవితవ్యానికి వెలుగులు చూపే రచయితే సమాజానికి ఆకారేఖ, ఆటువంటి రచయితల కృషితో తెలుగు కథాసికాసాహిత్యం, [వగతివథంలో స్రాగు తూండటం ఆఅహ్హాదకరమైన విషయం. సారాంశం

సాహిత్యానికీ సమాజానికీ ఉన్న సా పేక్షతాభావన (పస్తావనతో ఈ (పకరణం మొదలైంది. ఈ రెంటికీ పోష్యపో షక సంబంధముంది; బింబ (పతిబింబభావముంది. కాబట్టి కథానికాసాహి త్యం అధ్యయనానికి సమాజ భావనను అవగాహన చేసుకోవలసి ఉంటుంది. అందుకుగాను సమాజాన్ని నిర్వచించడం జరిగింది; దానిలో ఆంత ర్భాగాలను సూచించడం జరిగింద, “శాస్త్రీయదృష్టి : మిథ్యావాదాలు అన్న శీర్షిక కింద, జాతిమత కులభావనల విషయంలోను, జైవిక కారకాల విషయంలోను, యుద్ధవిషయంలోను [ప్రాచుర్యం వహించి ఉన్న అపోహలనూ మిథ్యావాదాలనూ ఖండించడం జరిగింది,

“తెలుగు సమాజస్వరూ'పాన్ని వివరించే సందర్భంలో 'శ్రాగో?ైక విస్తృతి, భాష్క సంస్కృృతి-.సంపదాయాలు' అన్న అంశాలను | వధాన నిరూపకాలుగా (గ్రహించి తెలుగు మాతృభాషగా గలవాష్ళ ఏ దేశంలో; ఏ [పాంతంలో నివసిస్తున్నవ్పటికీ వాళ్ళందరూ తెలుగు సమాజం సభ్యులే నన్న విషయం స్పష్టంచేయడం జరిగింది. సమాజంటో ఆంతర్భాగమైన కుటుంబవ్యవస్థనూ, విచాహబంధం లోని ఆంతస్సూూతాలనూ నిరూపించడం

కథానిక : సమాజం ఢ11 జరిగింది. ఆంతేకాక సమాజవ్యవస్థతో ముడివడి ఉన్న ఆర్థిక రాజకీయ వ్యవస్థలనూ, తెలుగు సమాజంలో సాగుతూ వస్తున్న నంస్కరణకృవనీ వివరించడం జరిగింది. వీటన్నిటి [వభావం తెలుగు కథానికలో కనిపిస్తుంది. తరవాత [వస్తావించిన ఆంశం “తెలుగు కథానికలో సమాజస్థితి నితులు'. దీన్ని పరిశీలించడానికి ఆరు (పధానాంళాలను ఎంపికచేయడం జరిగెంది; (1) సంస్కృతి--సంవదాయాలు, (త్ర కుటుంబ జీవనం, (8) వృ త్రి-ఉద్యోగం, (4 రాజకీయ (పభావాలు, (శ) సాంఘిక నేరాలు. దురాచారాలు, (6) అభ్యుదయ కామన. సమాజంలోని వీటి స్థితిగతులు తెలుగు కథానికలో ఏ విధంగా (పతిబింబిస్తున్నదీ సృ్వవమాణంగా నిరూపించ డం జరిగింది. ఈ [వకరణం మొత్తానికి ఈ విభాగమే (ప్రాధాన్యం వపొస్తుంది. డినితరవాత చర్చించిన ఆంళం “రచయిత: సమాజంి అన్నది. రచయిత తన చుట్టూ ఉన్న సమాజంలోని పరిస్థితులను, ధోరణులను వరిశీలించి వస్తువును ఎన్ను కొంటాడు; వాన్తవానికి కల్పనను జోడించి కళాత్మకంగా తీర్చిదిద్దుతాడు. రచయితకు అవసరమైన అంకాల్లో “సామా జిక స్పృహ' ఒకటి. కొందరిలో ఇది, సామాజిక స్థితిగతుల అవగాహన వరకే వరిమితమై ఉంటుంది; మరికొందరిలో, ఆ స్పితిగతుల వెనక ఉన్న థి పతువుల పరిశీలనకు కూడా విస్తరిస్తుంది. రచయితకు “నిబద్దత” ఉండాలా, వదా అన్నది సాహిత్య చర్చళ్తో తరచుగా వినవచ్చే అంళం. అయితే అది, రచయితమీద (వభావం చూపే ఆరిక రాజకీయాది సాహిత్యేతరాంశాలమీదనే ఆధారపడి ఉంటుంది. చిత్త ఖ జనానా శుద్ధిగల (పతి రచయితలోనూ సుస్పష్టంగా కనిపించే [ప్రధానాశయం జీ సమాజ్మ శేయస్సు; సమష్టి పయస్సు. అలాల త విం

12 కథానిక

1. 0%18/169 గ. గేంం664 4 0౦06౧౭ ౧ గండం? ఓ/7026౮నాటయా,. 7016

గి! 20౧0౧1114౧ ౮౦౧౧౫౧4౬౧౪ సం *“0గ 110 571౧౪4౧9, 1966 (5౧1౪1 వ౧/౧€౩6. 1958), ౧. 9.

. 2. ఓ60%౧2!6 8100[౧౧011616, £4౧౮౮౭౮6 (౭౦6౯ 880% 1౧618౧ 56110౧), గగం11121 82౧౭౯౩16899, ౮౭౩౪౫౭౧౩! ౭0౭౧ 061%1-6, 1963 ("71751 వం0115066 1౧ 6౯881 8౧181౧. 1935). ౧. 61.

3. 58౧0౮6! గసం6౧|6, ౨ంం/0/000// తం 1౧110060000100 10 ౪16 5016౧066 0₹500166/, 52/69 ఈ ౦0016 1౧౦.. 6౪ ౪011, 1970 (౧౭౧౫౧- +96 ౪110౧ 6౪131009; [151 ౧౮౦119౧696, 1957). ౧. 21.

ట్‌ , 9.10.

5. 40/౮

6. [ం[౧167 గంగ౧14806, ౧12౧ /7 ౧/౦౦6౨౩, శి గి! 6౧10? 8001%,7%6 ౧16౪ శిగంగండ౧ ౬10/12౧/ 1962. ౧౧. 16, 17.

7. అదే పుస్తకంలో, పు, శకి, 46

8, అదే పుస్తకంలో ఉదాహరించినది, పు. 69

9. “1 ౧2౪6 ౧౧౨6| ౧6౪౭? ౧౪1 2౧౫౦౧9. ౧౦౪/౦౪౭| 619%౧06419[066: $0+61160142112/. ౪/౧౦ 6164 ౧౦౪ 5005071096 10 ౩ ౮౦౦౮ ౧8౧౮ 06- 11645 ౪౧1౦౧ ₹/916 రంగాంగంళ891)/ ౮౧౯౮6" అందులోనే /౧ట0-. క 0

10. అందులోనే, పృ, 89

11. 500/0/00602 ఉగాంగం౭౧8 (1౧16740008! 5616100), ౪01. 4 శిగా౭/1080 00౧౧౦4600౧, 1౧16౧200౧8] (986600216౧ : 575 ఓ6%10010౧ జశీళ6౧66. ౧6౪ *0గల ౧. 1829.

12. గం016౫ 410౧6460. గ2౧ /7 న/౧౦౧6౩, ౧౧. 131, 132.

13. న క.

14. ఈ గణాంక వివరాలన్నీ 1871 జనాభా లైక్కుల (పకారం ఇచ్చినవి.

105, భ(దిరాజు కృష్ణమూర్తి; మాంణలితో వ్య త్తివదతోళం, నం. ై, వ్యావ సాయ వదాలు, ఆంధప్రదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమి, కళాభవనం, హెదరా బాదు-500 004, రెండో కూర్చు 1974 (మొదటి కూర్పు 1969), పు శక:

'కథానిక ; సమాజం 618 భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తి; తెలుగు మాండలికాలు (కరీంనగర్‌ జిల్దా) ళ్‌రీం నగడు తెలుణు వ కొన్నా బిశేటౌలు, తెలుగు అకాడమి, 198/1, పు. న!

17 దీనికి సంబంధించిన వానవదోతథ్‌ ఒకటి ఊంది : ఒక ముసలమ్మ ఇంటికి ర్యాతిపూట ఇద్దరు దొంగలు భోజనానికి వసారు. ఆ రాత్రి ఆమెను చంపి ఇలు దోచుకుపోవాలని వాళ్ళు ఉద్దేశం. ఆ సంగతి ముసలమ్మకి తెలియదు. అతిథుల్ని ఆదరించి భోజనం పెడుతుంది. మజ్జిగ పోసి, బుట్టలో ఉన్న “చవి” తీసి దీపానికి చూపించే, విసళ్ళులో వేస్తుంది. దానికి కారణం వమిటని అడుగుతారు వాళ్ళు. *మీరు వది కాలాలపాటు చల్లగా ఉండాలని అలా చేశాను", అంటుంది మునలమ్మ. దాంతో పళ్చాత్తానం చెంది ఆమె కాళ్ళమీద వడతారు వాళ్ళు,

18. ఆచార్య భదిరాజు కృష్ణమూర్రిగారి “ఆధునిక (పమాణభాష : పాఠ్య [గ్రంథర చన' (1868) అనే (అమ్ముదిత) వ్యాసంలో తెలుగు భాషలో (వతిబించించే సాంస్కృతిక లక్షణాల్ని కొన్నిటిని చక్కగా వివరించారు.

19. వణుకూరు శంకరొలాల్‌, వాయిదాల వద్ధతిలో అల్గళ్ళ) కొశుగోలు (ఆముదిత౦).

౨0. +([వయదలు-వెళ్ళిళ్ళ అనో పెళ్ళితూత్రుల శై డ్‌, శ్రీ జయలక్ష్మీ పబ్దికేషన్స్‌, మారుతినగర్‌, విజయవాడ-4, 19870

91, బుచ్చిబాబు, “చివరకు మిగిలేది అన్న నవలలో అనుభవానితి వాదులు లే అన్నది ఒక [వకరణం, |

99. “*అనాయా సేన మరణం వినా దైన్యేన జీవనం,” అని వాడుక

కి. టి. ఎస్‌. ఇలియట్‌ రచన

శత, “1181946 *నవోదయ' సంచికలో రావూరి గోనిందాచారిగారి “కూటి కోసం” అన్న కథ చదవగా తోచినదిది”, అని రాసుకొన్నారు శాస్త్రిగారు.

న! కథానిక

25. శ్రీపాద స్కుుబవ్మాణ్యకాస్తి: మార్గదర్శి, క్‌ లాభివర్దనీపరిషత్తు, రాజమండడి;. 1948 (మొదటికూర్చు).

౨6. దీనికి సంబంధించిన వదకోళం భారతీయ భాషల్లో మొట్ట మొదట తెలుగులో వెలువడింది: మాండలిక వృత్తివదోతోళం (సం, కే వ్యవ. సాయపదాలు, భదిరాజు కృష్ణమూ ర్రి (నంపాఎ, ఆంధధ్యపదేశ సాహిత్య అకాడమి, హైదరాబాదు, 1962.

27. దీనికి సంబంధించిన పదకోశం: మాండలిక వృత్తి వదతోళం (సం. ల, చేనేత పదాలు, భ్మదిరాజు కృష్ణమూర్తి (సంపా )? ఆంధ్రదేశ సాహిత్య అకాడమి, హైదరాబాదు, 1971.

28. 6. గి. 2680౧, ౧0/27 రొంయ౭/ ౨౧౦ల/6౧5, ౪01. 1 (306141 01507 93౩౧12210౧), శి॥1184 ౧౮౨9115%6/5, 80౧002) - 68104114 ఆ... 56001౧6 (౧6౪1566 2౧6 69౧12966) ౬6140౧ 1969 (౧15౬ ౧౪౦|;- 5[66 1966), ౧. 57.

29, అక్కిరాజు రమాపతిరావు (అను, వెన్నాలళంటో నువ్వ్చారావ్రు వోవిత యాతా 19076

30. 7౧0౧౧89 ౬. గ౭గంగ౧19 8౧6 82౧082 6. 7. ౦౪౪౧౧౭83 (669.) /౧గండటంటోంగి, ౧౧6 ఓ౬119720/ గగ150 89 500141 616“, 61అ౧లట

న?9౩9, 86౪79౧ 1119, ౦041407౧14, 1969, ౧. (0.

ఇస అ

పరిశిష్టం గు_ప్త్రమాతృకలు ; వింబపతివిందాలు అనువాదాలు : ఇటూ అటూ

618 కథానిక మాతృకలు గువ్లంగా ఉన్న రచనలు వతి భాషలోనూ ఉండవచ్చు. కాని ఎప్పుడో ఒకనాడు ఆ మాతృళ వెలుగులోకి రాకపోదు. అవ్వుడు రచయిత చౌర్యం బయట వడకపోదు. ఈ నేరం రుజువైతే చట్టరీత్యా అతడు శికార్డుడవుతాడు. ఆ పని తప్పని తెలిసి చేయడం వేరు, తెలియక చేయడం వేరు. తెలిసి చేసేవాడు "నలుగురూ. చేస్తున్నారు కదా, మనం మట్టుకు చేస్తే ఏమవుతు=ది * అనుకొని చెయ్యవచ్చు. “ఈ సంగతి మరా కరికి తెలిసినప్పుడు కదా ఇబ్బంది ? అప్పటి సంగతి అప్పుడు చ్రూస్సుక్తో వచ్చులోమ్మని చారవచేస్తారు మరికొాలదరు- పెద్ద పెద్దవాశ్ళే ఇలా కక్కుర్తి పడ్డ సందర్భాలున్నాయి; ఉదా. హె. జి. వెల్స్‌.! ఆంగ్రసాహిత్యరంగంలో ఈయన సుప్రసిద్ధుడు. ఆరోజుల్లో, కెనడాలోని ఒక రచయితి ఆ 'మహిళా భ్యుదయ ఉద్యమం' గురించి ఒక [గ౭థఛం రాసి, [పచురణ నిమిత్రం దాన్ని, తన దేశంలో ఉన్న మాక్మిలన్‌ కంపెనీవారి బాంచి ఆఫీసుకు ఇచ్చింది. ఆ (మాంచివారు పుస్తకం (వతులను లండన్‌లో ఉన్న తమ కేరద కార్యాలయానికి పంపించారు. ఆవుస్తకం [పచురణార్జ్హ మైనదీ కానిది తెలుసుకోడానికి, కేర్చదకార్యాలయంవారు, దాని |పతులను కొందరు చెద లకు పంపించారు, ఆ పెద్దల్లో 'హెచ్‌. జి, వెల్స్‌ ఒకడు. అది ఆయనదగ చాలాకాలం ఉంది. తరవాత కొంతకాలానికి ఆయన రాసిన “పపం చ చర్మిత" వెలువడింది. అందులో మహిళాభ్యుదయ ఉద్యమాన్ని నృర్రంచి రాసిన సమాచారం, ఆ కెనడా రచయ్యితి రాసిన (గంథంలోనుంచి దింపి నట్టుగా స్పష్టమైంది. అప్పుడు ఆరచయితి ఆయనమీద దావా చేసింది. కోర్టువారు ఒక “కమిషన్‌'ను నియమించ్చి వారి అభ్మిపాయం తెలపమన్నారు. “ఆ పున్తకం ఎదురుగా పెట్టుకొని ఉండకపోతే, వెల్స్‌ ఇది రాసి కండే వాడు కాదు అని కమిషన్‌వారు అభ్మిపాయవడ్డారు. తరవాత, ్రేస్ప [వీ కౌన్సీల్‌కు వెళ్ళింది. ఆ కౌన్సిల్‌ వారు, రచయ్యితి తన వాదాన్ని స్వయంగా తెలపడానికి అవకాళం ఇచ్చినప్పటికీ తమ దేశీయుడైన పెద్దమనిషి గౌరవం కాపాడటంకోసం ఆమె కేసు కొట్టివేశారు. ఆ రచయితతి [గంథంలో ఉన్న

కథానిక ; గువ్రమాతృకలు 619 విషయమే కాకుండా, వాక్యాలకు వాక్యాలు యథాతథంగా వెల్స్‌ [గంథం లోకి దిగడానికి కారణం, ఆ ఇద్దరి ఆలోచనల్లోనూ సౌమ్యం ఉండటమే నన్నారు. ఆమె రాసిన తప్పులు ఈయన రచనలో దొర్లడానికి కూడా కారణం అదేనన్నారు!!

ఈ పని హెచ్‌. జి- వెల్స్‌ చేశాడు కనక సరిపోయింది; (పివీ కౌన్సిల్‌ వారి దయవల్ద బయటపడ్డాడు. బయటవడినా, తవ్పు త ప్పేనన్న విషయం లోకానికి తెలియక పోలేదు.

కళాచౌర్యం (1281225300) గురించి రాల్ఫ్‌ రోవెన్‌బాక్‌ చెప్పిన అంళాలు గమనార్హ మైనవి : “స క్మి౮14మ15నేక్‌: దు కల్తుంండేయం6ా 102, ఫె 7౨౦1౬ ౦౯ జులుట21 గజం 0£ 2 మజగషషట2ట00. 05 11- ౬6116341 2662702.520%1 25 2 సం0%, 2 58006, 01 2 590= ఐషంయా-క 5086 026 ఇస0 0165 105018 066 25 163 ౧౭౭౦01, 046 ఏంట ౧౩౭ మమడంయంమ 3 006 చలం 02 భణ ఇంటు లేవ్‌ 026 12156 2601639ల002600. 25 60 50626౬ ంళంాటు రుం ౪56 01 లభలంం6ం 206 16685 ౧౦001 10 ఆలం 6ేఇయ1664ే 222. ప ౦05రేజుతే పంళ162016 2064 19 906 12క్లోటుయి.. 6 మలం చఆజలులు! 0% 2 కరు 1డేలుడం21! ఇయ 26 ఉేల6 ఇట 7 5006 016 61:6 ఓ 06 పం016ే6లం అరులు ₹26 27 మ0౬ 06 ఇరేంంణంర ప చుం 0దులు బబుంమి 5 ఇమరం6 మంరుంగ 01 అజయులులు.. చల 0097 664 0% ౬ శరేలురంయ1 60 68 2 12880; 50 1098 2 దుల అకులు 01 0౦5క్టైైి2! హా 566, చం 0కీలు6 ఓ 00మమసరలడే”.2.. దీని సారాంశ మేమిటంటే, ఒకరి బుద్ధికుళలత వల్ల రూపొందినదాన్ని పూర్తిగా గాని దాంట్లో అవసర మైన కొంతభాగాన్నిగాని మరొకరు పునరుక్పాదనచేసి (నకలు తీసి) తానే దానికి కర్రనని చెప్పుకోడం చౌర్యం ఆవుతుంది; *క్రాని విద్యావంతులందరికీ

శిల0 కథానిక సమక్షిగా కొన్ని 'వస్తువులు*, 'థావాలు ఉపకరించడమన్నది తప్పనిసరి కాబట్టి ఆది చౌరర్థం కిందికి రాదు; ఇంకొకరు తీసుకొన్న వస్తువు మాదిరిదే తీసుకొని చ్నితించడం కూడా నిషిద్ధం కాదు; కాని వస్తువిన్యాసంలో ఒకరు (వ్రదర్శించిన విలక్షణపద్ధతిని మరొకరు అనుకరించడం మాతం తప్పు ఈ నకిలు, మూలాన్ని సర్వాత్మనా పోలి ఉండకపోయినప్పటికీ దానిలోని సారాన్ని ఉపయోగించుకొంటే నేరం జరిగినట్టే లెక్క. దీనికి సివిల్‌, (క్రిమినల్‌ 'పెనాల్టీలు పడతాయి. భారతదేశంవంటి వెనకబడిన దేశంలో కాపీరైట్‌ నిబంధనలకు సంబంధించిన సమాచారం చాలామ:ది విద్యావంతులకు కూడా తెలియక పోవడంలో ఆళ్చర్యంలేదు. దానివల్ట దేనికి ఏది మూలమో తెలుసుకోడం కష్టమయే వరిస్థితి నెలకొన్నది. ఈ విధంగా మాతృకలు గువ్రమైన ఉన్న రచనలు రెండు రకాలుగా ఉంటాయి : (1) మూలానికి దాదాపు పూర్తిగా నకలు, (2) (వధాన విషయం మూలంలోద్వై రచనావద్ధతి మట్టుకు చాలా వరకు స్వతంతమైనది. ఈ రెండు రచనలూ మౌలిక రచనలుగానే చలా మణి ఆవుతూ ఉంటాము. ఉదాహరణకు, 192 అక్టోబరునెల “భారతి'లో గోర ంట్ట ఫణిక్పుమ్రార్ర్‌ రాసిన 'మహాభాగ్య:! ఆన్న కథ [(పచురితమైంది (పుటలు 57-69), ఇది రాచకొండ విశ్వనాథళాన్త్రి రాసిన 'పువ్వులు కథకు దాదాపుపూ గ్ర నకలు, ఏట్టొచ్చీ మారని ఇవి- రాచతొండ గోరొంట్లీ (1) కథ పేరు ; “పువ్వులు” 'మహాభాగ్యం* ( “బంతిపువ్వులే మవొభారూమా 2 అన్నది రాచకొండ కథలో, చివరి పుట (19ళొలో నాలుగో వాక్యం).

కథానిక : గువమాతృకలు 681 (2) ప్మాతలపేర్టు : రాచతొండో గోలోంట్లు కమల (జాల) రేవతి (ఇద్దరూ మూడోఫారం పాసయినవాశ్యే) అవతారం సుబ్బయ్య (ఇద్దరికీ “బ్యాంకీ'లోనే వని) పార్వతీ పసాదుడు వేణుగోపాలుడు (వీణ్ణి, ఉన్నట్టుండి, తల్లి ఒక సారి “పార్వతీ అంటూ, రాచ కొండ్‌ కథలోలాగే పిలుస్తుంది.. మౌాల్‌నిబి ; (1) రెండు ఇళ్లమధ్య “బంతిమొక్కలు" (2) ఊరవతల తోట 'ది గార్డెన్‌” (8) కమలకు (రేవతికి) ఇంకా చదువుకోవాలన్న సరదా; తండి ఊరడింపు; తల్లి కేకలు (ఉ) ఎరువుకుప్ప దగ్గర ఉన్నవి “...బంతిమొక్కలే బ( బాజ మానవా€ ! (5) తక్కిన కథంతాను._. 'ఈ తుపాకి శేలదు* అన్న వాక్యంతో సవా, (6 ప్మాతలు--శేషమ్మ, విమల, సీతారాముడు, రాధా కృష్ణుడు, గంగాధరుడు, ఇక రెండో రకం కథకు ఉదాహరణిమరెనీడా. మల్రెతీగా” (“సాధారణ దీపావళి కథల పోటీలో మొదటి బహుమతి పొంది, శ4ఎ21-19/0 తేదీనాటి అం(ధ(ప్రభ సచ్మితవారవ్యతికలో, వ0.28, 122-- 125 పుటల్లో వచురించినది). ఇది అస్కార్‌ వైల్డ్‌ రాసిన ది డివో టెడ్‌ 'ఫెండో* అన, కథకు అశునరోణ, ఈ ఆంగ్లకళథనే విద్యార్దులకనువుగా ఓ ! త్ర ల్‌

6929 కథానిక తిరగరాసి, 8వ తరగతి ఆంగ్గవాచకపు స్తకంలో ఒక పాఠంగా (వ్రచు రించదం 1970 పూర్వమే జరిగింది ((ఫకాశకులు వ ఆంధ్యపదేశ (పభుత్వం వారు, అఆముతే ఈ వాచకపుస్తకంలో వేసిన పాఠంజపేరు 'ది సెల్పిష్‌ మిల్లర్‌"; రచయిత పేరు ఎక్కూడా వెయ్యలేదు.

“మృరెనీడా-మల్లెతీగా' కథలో (పధానపాత “రాంసామి'(వ్లైళ్ళ్‌ కథలో “లిటిల్‌ వాన్స్‌). ఇతడు పేవవాడు. తోటలో కూరగాయలు పండించడం వృత్తి. అతనికొక కూతురుంది. 'హేమ'(వై ల్‌ కథలో మిల్లర్‌ కొక కొడుకు న్నాడు); భార్య రెండు మూడేళ్ళ కిందటే కాలంచేసింది. రాంసామికి 'స్నేహితుడినని చెబుతూ తియ్యటి కబుర్లు చెప్పి తోటలో పండినవన్నీ ఇంటికి చేరవేసుకొంటూ లాభం పొందేవాడు “ధర్మక రి (వై ల్ట్‌కథలో “ది మిల్లర్‌ ). పొలానికి సత్తువకోసం ఎరువు పెంట కావాలని “రాంసామి నోరువిడిచి అడిగినప్పుడు మొండిచెయ్యి చూపించడమే కాక, ఇలాటి ఇచ్చి పుచ్చుకోడాలవల్ల తమ స్నేహం చెడిపోతుందని (పుట 12వ) చెప్పినవాడు అతడు (వైల్డ్‌ కథలో కూడా మిల్లర్‌, స్నేహాన్ని గురించి నితులు చెబుతాడు. రాంసామి ఉసూరమని వెళ్ళిపో యాడు. ఒకర్యాతి ఆ ధర్మక్ర క్ర ఖార్య (ప్రసవవేదన పడుతుంటే. (మిల్టర్‌ కొడుకు నిచ్చెన మిద్రిన్స పడ్డాడు (పౌరుగూరి మూడుమైళ్ళలో ఉన్న మానాపురం) నుంచి వైద్యుణ్ణి తీసుకురావడానికి, మళ్ళీ రాంసౌమే కావలసి వచ్చాడు. హోర్రన వం, కటిక చీకటి. ధర్మకర్తదగ్గర గొడుగు, బ్యాటరీదీవం ఉన్నాయి (వైల్స్‌ కథలో మిల్దర్‌ దగ్గర దీపం ఉంది; కాని ఏమైనా [పమాదం జరిగిత్తే కాత దీపం పాడయి పోతుపదని ఇవ్వనన్నాడు). దీపం ఇమ్మని రాంసామి అడగ నప్పుడు, “కన్నూ కాలూ ఉన్నవాడివి. చీకట్టొ చిరతపులిలా దూస్వక్త పోగలవు. ఇవి లేకపోతే నేను కాలుతీసి కాలు పెట్టలేను” (పుట 128) అని చెప్పి తొందరగా తో లేస్తాడు ధర్మకర్త (మిల్టర్‌ కూడా ఆలాగే చేకాడు)ం పొరుగూరి వైద్యుడు సైకిలెక్కి. (వైల్ట్‌ కథలో ఉన్న వైద్యుడు గ్యర్రం

కథానిక : గు వ్రమాతృకలు 628 ఎక్కివచ్చాడు). నేను ముందు పోతాను, నువ్వు వెనకాలే రమ్మని చెప్పాడు రాంసామికి.

రాంసామి వస్తూ వస్తూ, ఆ చీకటిలో దారితప్పి, ఒక దిగుడుబావిలో వడి చనిపోయాడు (వెల్స్‌ కథలో ఆ బక్క_ర్తెతు, అలాటి వరిస్థితిలో నే లోతైన కుంటలో కూరుకుపోయి చచ్చిపోయాడు). మర్నాడు ఆతని శవం కంటబడింది. దహనకాండ జరిగినంత సేపూ ధర్మకర్త ఎంతో విచారం కనబరిచాడు (వైల్డ్‌ కథలో మిల్టర్‌ కూడా ఆంతే). దిక్కులేని ఆపిల్ల- రాంసామికూతుర్ని ఆదుకోవలసీన భారం మీదేనని ఎవరో అంటే, “మమ కారం కుంచుకుంటే తెంచుకోలేం.. అఆకాళ్వుతమైన ఈ జన్మకి ఆనుబంధాలు -పెంచుకోలేను" (పు. 128) ఆంటూ మెట్టవేదాంతం వల్రించాడు ఆ మహాను భావుడు. తరవాత, ఎవరో దయళలిచి, ఆ అమ్మాయిని అనాథ శరణా లయాలో చేరుస్తారు. ఇదీ కథ.

కథానిర్వహణలో కొద్దిపాటి మార్పులు తప్పితే కథావస్తువు ఆంతా ఆస్కార్‌ వ్వెళ్డ్‌ కథనే పోలి ఉన్న విషయం గమనించవచ్చు. కాని తెలుగు కథ రచయిత వస్తువిన్యాసపద్ధతిలో వతిభ చూపించాడు. రచయిత ఉద్దేశించిన వరమార్థం రెండు కథల్లోనూ ఒకటే. ఈ ఉపపత్తులవల్ద, ఈ తెలుగు కథకు ఆస్కార్‌ వెల్స్‌ కథే గు వ్రమాతృక అని స్పష్టమవుతుంది.

1988 నవంబరు 'థారతి” వతికలో తెలుగుకథాసాహిత్యం” గురించి రాస్తూ, ఎం. నాగేశ్వరరావు, “తెలుగు అనువాదాల్లో ఘోర అన్యాయం జరుగుతూ ఉంది. అనువాదకులు మూలలేఖకుల పేరు యివ్వరు. “హిందీనుండి'- బన్‌. ఇందుతో అనువాదాలని అయినా తెలుస్తుంది. ఇంత కన్న పూ ర్రిగా [(గంథచౌర్యాలు జరుగుతున్నాయి. %[పేమసూతము", “కిస్మసు కానుకలు' యిటువంటి చోరీ చేయబడిన కథలే.... (పుట 644) అన్నాడు. మూలలేఖకుల_ పేర్దు కాని, రచనల పేర్దు కాని ఇవ్వకపోవడ మన్న దురాచారం మన అనువాదకుల్లో చాలాకాలంగా కొనసాగుతున్నది.

694 కథానిక 1925 జూలై ((కోధన, ఆషాఢ) “భారతిలో” మాడపాటి హనుమంతరావు గారు రాసిన 'ఇంక కావలసినదేమి” ఆన్న కథ [1పచురిత మై=ది. అందులో చివర-_పేమచందు (వాతననుసరించి అని (చాకట్టలో రాసి ఉంది ఇంతవరకు మేలే; కాని పేమచందుి రాసిన ఆ వాతి పేరు ఏమిటో చెప్పిఉంటే ఇంకా హ ర్షిః చేవాళ్ళం. ఆలాగే మంకొందరు, “ఆంగ్దం నుంచి లేదా 'ఒక ఆంగ్రరచన ఆధారంగా అని రాయడం కద్దు. మూలరచముతతో చిచీ వస్తుందన్న కారణంవల్లనో, మరెందువల్డనో అసంపూర్తి సమాచారం తోనే సరిపెడతారు.

1951 సెన్టైంబరు 'భారతిలో, పుట 882 గంథ విమర్శనములో చేబియ్యం శ్రీరామమూర్తి, ఎం. ఏ. (అజంతా పచురణాలయం, ఫోర్ట్‌ గేట్‌, రాజమం డడి)గారు రాసిన “తుఫాన్‌” (10 వణయకథలు) అనే సంపుటాన్ని సమీక్షించడం జరిగింది ఆ సంపుటానికి రాసిన ఉపోద్దాతంలో రచయిత, “కథ్ధానికలో మపాసా కథల శీర్ష కలు, పాతల సంభాషణలు, (పధానో ద్దేశాలు తమకు సహాయపడినమాట వా స్త్రవమేగాని ఈ కథలు మపాస్తా కథలకు అనువాదాలుగాని అనుసరణలుగాని కానేరవు* ఆని రాకార్రన్తి తెలుపుతూ, సమీక్షకుడు, “రచయిత (వాసినట్టు ఇది మపాసా కథలకు అనువాదాలు కావుగాని, వీటిలో చాలా భాగము మపాసా కథలకు పూ ర్రగా అనుసరణాలే, ఉదాహరణకు, “పష్తపాయుడు" అనే కథ త్రీస్పక్షృంద్రామ్ను. ఇది మపాసా [వాసిన “106 18 0% వేగం[2ఘు” అనే కథకు స్పవ్షమెన అనుసరణ. ఈ కథ మపాసా [వాసిన అత్యుత్తమ కథలలో ప్రరిగ్యవ దగినది. ఇలాటి గొప్పక్రథలు "పేరులై నా మార్చకుండా యథామూలంగా అనువదిస్తే తెలుగు పాఠకులకు మపాసా ఉత్తమ రచనాఫజితి తెల్పస్పుక్సునే అవకాశం కలిగేది. అలాగ చెయ్యకుండా యథాశక్తిగా అనువదించడంవల అనుసరణా తిన్నగా సాగలేదు; తెలుగులో మూలరచయితకు అన్యాయమూ జరిగింది” అన్నాడు.

కథానిక : బింబపతిబింబాలు 6285

“శర్మ ద్నాతులు” (మునిమాణిక్యం కథలు. 5, కొండపల్లి (పచురణలు, రాజమం డి. మొదటి కూర్చు 1950, మూడో కూర్చు 1968) అన్న సంపు టికి (1-10-1945 తేదీన) 'విషయం” (పీఠిక) రాస్తూ, మునిమాణిక్యం నరసింహారావుగార్హు “ఈ పుస్తకంలో రెండవ కథ పూరిగా స్వయం కల్పితం కాదు. శరత్‌బాబు కథలలోని ఒక రమణీయ ఘట్టాన్ని తీసుకొని వాడుకొన్నాను"” అన్నారు. ఇది మెచ్చుకోదగ్గదే. కాని, 'ళరత్‌ బాబు రాసిన కథలలో ఎందులోనుంచి ఏ ఘట్టాన్ని తీసుకొని వాడుకొన్నదీ రాస్తే ఇంకా బాగుండేది. 'శరదదాతులు' అన్న కథలో “నుంచుని ఆలసిపోతే కూర్చోవచ్చునా ₹” అన్న వాక్యం శరత్‌ వాబుదని అధోజ్ఞాపికలో ఇచ్చారు; కాని శరత్‌బాబు రాసిన ఏ రచనలోదో చెప్పలేదు.

“చీమ-గొల్రభామ' అన్నకథ పౌయులాంబో (తవ (కథల సంపుటి, నవభారత్‌ [(వచురణ, విజయవాడ-£, మొదటి కూర్చు, ఆగస్టు 1966,పుటలు 7790), (వథ్యాత ఆంగ్రరచయిత సోమర్సెట్‌ మామ్‌ రాసిన 6 త౭6 226. ర 615022 (701. [) అన్న కథకు అనుసరణ అన్న విషయం, కథ పేరునుబట్టే తెలుస్తోంది. కాని ఆ విషయం రచయిత చెప్ప లేదు; వివరాలు ఇవ్వలేదు. [పకాశకులు మాతం, పుస్తకం వెనక అట్టమీద, “ఇందులో గల కథల్లో “చీమ- గొల్లభామ” కథ్ర ఒకటి మ్మాతమే ఒక సువ సిద్ద ఆంగ్లరచనకు భఛాయామ్మాత అనుసరణము'' అని చెప్పుకొన్నారు. ఇది కొంతవరకు సంతోవమే; కాని ఈ కథ మామ్‌ కథకు ఛాయామ్మాత అనుసరణం కాదు.__ప్యాత్రల పేర్లు స్థానిక చాతావరణమూ తప్పిస్తే, కథా సారంతో సహా, మామ్‌ రచనకు దాదాపు నకలేనని చెప్పవలసి ఉంటుంది.

ఈ విధంగా తెలుగు రచయితల్లో, తప్పని తెలిసి కొందరు, తెలియక కొందరు, కొందరు చేశారు కదా అన్న ధీమాతో మరికొందరు, కాపీరైట్‌ గొడవలు వడలేక భయవడి కొందరు మూలరచయితల పేరూ మూలరచనల "పేర్దూ మరుగుపరుస్తున్నారు. ణం

బింబ పతివింబాలు రెండు రచనలు ఒకదాన్ని ఒకటి పోలి ఉన్నప్పుడు, వాటిని బింబ [వతిబింబాలనవచ్చు. వీటిలో ఏది “బింబం, ఏది “వతిబింబం అన్నది [10]

626 కథానిక ఆయా రచనల ఆనుపూర్వినిబట్టి తేల్చవలసి ఉంటుంది. వాటిళో ఏ ఒక్క టయినా పు స్తకరూపంలోకి రాకముందు వతింలో వచురితమై ఉన్నట్టయితే ఆ ప్యతిక తేదినిబట్టైే, ఏది ముందో ఏడి వెనకో నిర్ణయమవుతుంది.

బింబ పతిబింబఘటనకు చౌర్యమే కారణమని చెప్పనక్కరలేదు. అది యాదృచ్చికంగానై నా సంభవించి ఉండవచ్చు. ఇద్దరు రచముతలు ఒకరి సంగతి మరొక్కరికి తెలియకుండా, ఒకే విషయాన్ని తీసుకొని వేరువేరుగా కథలు రాసినప్పుడు వాటిలో సాదృళ్యాలు కనిపించకపోవు. అప్పుడు ఆ రచన లను రెండింటినీ. బింబవతిబించాలనవచ్చు. వస్తువిన్యాసపద్ధతిలో ఎవరివైయ క్తి [వతిభ ఎలా ఉన్నప్పటికీ సాదృశ్యంలో గరిష్థత ఎక్కువ ఉన్నప్పుడు బింబ[పతిబింబాలుగా గోచరించక మానవు. ఈ మాదిరి సాదృశ్యం, రాచకొండ విశ్వనాథళాన్త్రి కథలకూ బీనాదేవి కథలకూ కనిపిచడం కద్దు. ఇద్దరి దృక్పథాలూ, ఇద్ధరి 'శైలులూ ఆలోచనాసరళులూ, ఇద్దరి ఒడుపులూ ఒక్క టే. ఆట్టమీది "పేరు తీసేసి, వీరిద్దరిలో ఎవరు రాశారో చెప్పమంటే విడ మంచి చెప్పడం కష్టం; రచయిత వ్వైయజక్రిక (ప్రతిభ తాలూకు ముద స్పష్టంగా పడని కథలను వేరుచేయడం మరీ కష్టం. ముళ్ళపూడి వెంకటరమణ రాన్సిన వికమార్కుడి మార్కు. సింహాసనంలో ఒక ఘట్టం, రావి కొ ,డలరావు (సుకుమార్‌) రాసిన “సినీతిచం దికీలో ఒక ఘట్టం విడదీసి ఇచ్చి, ఏది ఎవరిదో చెప్పమంటే చాలామంది చెప్పలేరు. ఒకప్పుడు ఆర్మధసచితవార వతికలో రాజధాని కబుర్దు రాసిన తురగా కృష్ణమోహన్‌రావు ((వవీణ్‌) శైలిని చూసి అచ్చం ఆ శైలినే అనుకరించినవాళ్ళు లేకపోలేదు, "

ఈ మాదిరిగా, వస్తువులో కాని, శైలిలో కాని, ఇతివృత్త నిర్మా ణంతో కాని ఒక రచనను పోలిన రచన మరొకటి ఎక్కడైనా వెలువడే ఆవకాశం ఉంటుంది. ఉదాహరణకు, గురజాడ అప్పారావు రాసిన 'మెటిలా” కథకూ, మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రి రాసిన 'వింతభావాలు” కథకూ ఈ మాడ్డీరి వింబపపతిబింబభావం ద్యోతకమవుతుంది. గురజాడకథకు మల్దాదికథ

కథానిక ; ఆనువాదాలు 6227 నకలు కాదు-వీరి వై యక్రిక (వతిభలు వేరువేరు. అయినవ్పటికీ యాదృచ్చిక సామ్యం ఘటిల్లి ఉండవచ్చు. అలాగే, మొక్కపాటి నరసింహశాస్త్రి రాసిన “దితం” (మొదట్లో పెట్టిన శీరు “చి త్తరువు) కథకూ, ఆస్కార్‌ వైల్డ్‌ రాసిన '*ది పిక్చర్‌ ఆఫ్‌ డోరియన్‌ (గే కథకూ కొంతవరకు ఈ మాదిరి సౌమ్యం కనిపిస్తుంది. అనువాదాలు :; ఇటూ అటూ అనువాద(ప్ర్యకియ ; నిర్వచనం ఒక థాషలో ఉన్న విషయ పాఠాన్ని (శలారు&! మి౭6లడ21) మరొక భాషలోకి సమానార్హక పాఠంగా మార్చే ్మకియ అనువాదం : ద్‌న్నే కేట్‌ ఫర్జ్‌ ఇలా నిర్వచించాడు : “0౬ లు1ంయిలు. 0% శలలట21 46టబ121 1 006 129క్ర42566 059 ఆరట1ళ21లం6 లరటడ! మజంలర21 పు ఇంచులు 120క్రట2ర్ట6..../5 ఈ (ప్యకియలో మొట్టమొదట జరిగేది భావ-ఆదానం (00500₹198 €౭ ౦0%0బుట్స. అంటే, ఒక భాషలో చెప్పిన భావాన్ని మరొక భాషలోకి తీసుకోడం. వీటిలో, థావాన్ని అందించే భాష (వధానఖావ (306002 1220864286), భావాన్ని తీసుకొనే భావ ఆధానలాన (ంగంళఇహైక్ర 1208్ర62క్రల. ఆదాన భాషాభిముఖంగా సాగే ఈ భావం, ఆ భాషలోని పద; పదబంధ, వాక్య, వాక్యాంళాదులను ఆశయించుకొని అభివ్యక్తం అనువాదం నాలుగు స్థాయిల్లో జరుగుతుంది : (1) పదానికి వదం, మ! (2) పదబంధానికి పదబంధం, (8) వాక్యాంశానికి వాక్యాంళం, (4) వాకా నికి వాక్యం (7౦౨ 60 ఇండ, బైమ236 €0 [256 యజ: 60

గ98ి కథానిక”

యేజంం8 డే. 5896లు06 10 ౨ల06౬మ౦6). ఈ పరివరన, ఆదానభాషా

స్వభావానికి అనుగుణమైన వద్ధతిలో జరగవలసి ఉంటుంది. 'పారభాషిక

పదాలు : కల్పనాశిల్చ్పరీతులు" అన్న వ్యాసంలో, అనువాద పక్రియను

గురించి చర్చించే సందర్భంలో, వ్యాసకర్త ఇలా చెప్పడం జరిగింది ;

*వపంచాన్ని తనదైన దృష్టితో చూసే పద్ధతి పతి భాషాసమాజానికీ

విలక్షణంగా ఉంటుంది. తెలుగువాళ్ళు 'నిన్న, రేపు అని చెప్పే పదాలకు

హిందిలో ఒకే పదం వాడుకలో ఉంది : "కల్‌ (సంస్కృతం “కల్య.

ఆలాగే, 'మొన్న, ఎల్టుండి” ; '“పర్పో౮లి (సంస్కృ. “పరళ్వః). వయో

భేదాన్ని బట్టి “అన్న, తమ్ముడు అని మనం అంటే, వాళ్ళు *'భాళఈ' అని

ఒకే శబ్దం (వయోగిస్తారు. మనం ఇంగ్రీషులో రజ అన్న పదం

ఆడవాళ్ళు దుస్తులకూ మొగవాళ్ళ దుస్తులకూ కూడా వాడతాం, కాని ఇంగ్లీషు వాళ్ళ ఆడవాళ్ళ దుస్తులకే వాడతారు. పదస్థాయిలో ఉన్న భేదమిది. భారతీయ భాషల్లో “పుష్పశయ్య' అంటే 'పూలపాన్సు' అని అర్థం. కాని ఇంగ్రీషులో యేంళాలు-066' అంటే “మొక్కలు నాటటానిక్షి చదునుచేసిన (పదేశం' అని అర్థం. ఇంగ్రీషులో 1 గడల6 రల ౪7 వఘుం౬ మందుకు అన్నప్పుడు తెలుగులో “పొద్దుటినించి రాన్తున్నాతు (రానుకొంటున్నాను” అనీ హిందీలో "మె సుదేసే అిజఖ్లవావళాం అనీ అంటున్నాం. భావం ఒకటే అయినా నిర్మాణపద్ధతిలో ఆయా వాక్యాలకు, భేదం గమనించవచ్చు.

“పె చర్చ సారాంశ మేమిటంటే ఒక భాషలోంచి మరొక భాషలోకి ఆనువాదం చేసేటప్పుడు అయా భాషల సహజ నిర్మాణవద్దతి దృష్షిలో ఉంచుకోవాలి, “జీనియస్‌ ఆఫ్‌ ది లాంగ్వేజ్‌ * దెబ్బతింటే అనుహిద [ప్రయోజనం దెబ్బతిన్నట్టే”. అనువాద సొహిత్యం

ఒక థాషలో పుట్టిన సాహిత్యం ఇతరభాషలవారికి అందడానికి అనుకూలమైన సాధనం ఆనువాదం. పు స్తకవఠ నాభిరుచి కలవాళ్ళు అందరూ

"కథానిక : అనువాదాలు 629 దీనికోసం ఇతరభాషలన్నీ నేర్చుకోడం సాధ్యవడే విషయం కాదు. ఏ కొద్ది మందో నేర్చుకున్నవ్పటికీ సాధారణంగా ఏ రెండు మూడు భాషలో తవ్ప తక్కినవి నేర్చుకోలేరు. కొందరికి అభిలాష ఉన్నా అవకాశం లభించదు. అందువల్ల (పతి దేశంలోనూ [వతి కాలంలోనూ (పతి భాషలోనూ ఉత్పత్తి అయ్యే ఉత్రమ సాహిత్యాన్ని ఆంగం, (ఫెంచి, రష్యన్‌ మొదలైన ఆంత ర్జాతీయ భాషల్లోకి అనువాదం చెయ్యవలసి ఉంటుంది. (ఫ్రాన్సులో మపాసా, రష్యన్‌లో టాల్‌స్టాయి లేదా ఛెకోవ్‌, ఆంగ్లంలో కిస్టింగ్‌, పెరల్‌ బక్‌, మామ్‌ వంటి అంతర్జాతీయ (వసిద్ధి వహించిన మహారచయితల [(గంథాలను (పవంచంలో ఎక్క డెక్కడి వాళ్ళో చదివి ఆనందిస్తున్నారంటే, దానివల్ద “పొందిన అనుభవంతో తమతమ థాషాసాపాత్యాలను "పెంపొందింవ జేస్తున్నా రంటే, అందుకు తోడ్పడుతున్నవి అనువాదాలేననడంలో సందే హంలేదు. తెలుగులో ఆదికావ్యం అనువాదరూవపంలోనే ఆవిర్భవించింది. ఆనాటినుంచి ఈనాటివరకు వెలువడుతూ వస్తున్న ఆనేక వందల [గంథాల్లో తెలుగు సాహిత్యాన్ని సంపన్నంచేసినవికూడా కొంతవరకు అనువాద రచనలే. కొబట్టి అనువాద(వ్యకియకూడా ఒక అత్యవసర కళగా వర్ధిల్దు తోంది. తెలుగులో మొట్టమొదటి కథానికా రచయిత అయిన గురజాడ అప్పారావుగారే ఈ పనికి శ్రీకారం చుట్టదలిచినట్టు దాఖలాలు కనిపిస్తు న్నాయి. కాని ఏ కారణాలవల్దనో ఆది కొనసాగలేదు. 'స్హూపింగ్‌ టు రైజ్‌” అన్న కథహడా ఆయన ఆంగ్రంలో రాయగా, “సంస్కర్త హృదయం అన్న పేరుతో ఆవసరాల సూర్యారావు తెలుగుచేసిందే తప్ప, ఆంగ్లంలోకి జరిగిన అనువాదం కాదు. అప్పారావుగారికి తరవాత కలం చేవట్టినవాళ్ళందరూ, తొలికాలంలో, చాలావరకు స్వతం[త రచనలు చేసినవాళ్ళేకాని అనువాదాలు సంతరించిన వాళ్యుకారు (ఉదా॥ చింతా దీక్షితులు). తరవాత, కథాసాహిత్యంలో రుచి

680 కథానిక “పెరిగిన తరవాత కొందరు యువరచయితలు హిందీ, బెంగాలీ, ఇంగ్లీషు భాషల్లోనుంచి తెలుగులోకి అనువాదాలు ,పారంభించారు.. వీరిలో పథమః గణు్యలు మాడపాటి హనుమంతరావు పంతులుగారు. (పేమచంద్‌ కథలను? మొదట తెనిగించిన ప్రతిష్ట వీరిది. వేలూరి శివరామళాన్త్రిగారు బెంగాలీ సాహితీసంవ త్తికి ముద్గులె చక్నని శత్రైలిలో అనువాదం చేశారు. ఈ తరు ణంలోనే కౌందరు ఆంగ్రంలోనుంచికూడా అనువాదాలు చేస్తూ వచ్చారు. మపాసా, ఛెకోవ్‌, టాల్‌స్టాయ్‌ హెచ్‌. జి. వెల్స్‌ వంటివాళ్ళు తెలుగువాళ్ళకు: సుపరిచితులై నారు. ఈ ఉత్సాహం (క్రమంగా 'పెంపొందుతూ వచ్చి వివిధ భాషారచనలు తెలుగులో వెలువడుతూ వచ్చాము, వివిధ పష్మతికల (ప్రోత్సాహం అందుకు అనుకూలావకాళాలు కల్పించింది. దీని మూలంగా [ప్రపంచంలోని వివిధ భాషల్లో వెలువడిన కథానికలు తెలుగు పాఠకులకు పరిచయంకావడమేకాక, తెలుగు రచముతలకు ఉత్తమ [పమాజణాలను అవగాహనచేసుకొనే అవకాశం కల్పించాయి; జాతీయ, అంతర్జాతీయ స్థాయిలకు ఏ మ్మాతమూ తీసిపోని రచనలు కొన్ని తెలుగులో వెలువడ టానికి దోహదంచేకాయి; (వపంచష్టాయిలో ఒక తెలుగు రచమిుత కథా. నికకు గొప్ప గౌరవం లభించే అవకాకానికి రంగ మేర్చరిచామి. తెలుగుదేశంలో కథానికానువాదరంగంలో కృషిచేసిన రచయితలు అనేకులున్నారు. వీరిలో కొందరు యథామూలంగా అనువాదంచెయ్యకుండా పరభాషా మూలకథలను అనుసరించి తెలుగులో రచనలు వెలువరించారు (ఊదా! ఈజిష్టదేళశపు పాచీన జానవదకథకు 'వే. సు అనుసరణ ; 'అంప్ప బటా”, భారతి, నవంబరు 1988; టాల్‌ స్టాయ్‌ రచనకు పాలపర్తి ఆంజ నేయులు అనుసరణ : “ఇరుగు పొరుగు పోరు, ఖారతిి జూలై 1025)... మరికొందరు, తెలుగులో వెలువడిన కథలను ఇంగ్రీషు, హింది, బెంగాల్మీ రష్యన్‌ మొదలైన భా పల్లోకి అనువదించి తెలుగు కథకు దేశవిదేశాల్లో పేరు వతిస్టలు సమకూర్చారు. అటువంటివారి కృషిని దిజ్మా తంగా* గు ర్రించడమే [వస్తుత విభాగం లక్ష్యం.

కథానిక ; అనువాదాలు గలి ఇతర థాషల్లోంచి జఆలుగులోకి తెలుగులో కథానిక పుట్టిన తొలి, మలి దళకాల్లో మందగొడిగా జరిగిన అనువాద కృషి రానురాను వేగం, విస్పృతికూడా సపెంచుకొన్నది. టాగూరు, శరత్‌బాబు, | పేమ్‌చంద్‌ వంటి ఎవసిద్ధ భారతీయుల రచనలతో బాటు మపాసా, లారెన్స్‌, ఛెకోవ్‌, టాల్‌ స్టాయ్‌, వెల్స్‌, పెరల్‌ బక్‌ వంటి షాళ్చాత్యుల వచనలుకూడా కజెలుగులోకి వరివ ర్రితాలవుతూ వచ్చాయి. కొన్ని అనువాదరూవంలో ఉంటే. కొన్ని అనుసరణఠరూవంలో ఉన్నాయి. పురివండా అప్పలస్వామిగారు 'విశ్వవ థావీధి' అన్న పేరుతో [వవంచ (వసిద్ధ రచయితల కథానికలను అనువదించారు. హరిభజన్‌ సింగ్‌ సంపాద కత్వంఠలో వెలువడిన పంజాబీ కథలను ఆరికెపూడి రమేశ్‌ చౌదరి తర్జుమా చేఠారు. నేషనల్‌ బుక్‌ ృటన్ట్‌వారు _వచుకించిన [(గంథాల్లో, దీంతోబాటు ఇతర భారతీయభాషలనుంచి అనువదించిన 3 థాసంపుటాలుకూడా ఉన్నాయి. ఉదా! మీ-వ. సోమసుందరం సంకలనం చేసిన తమిళకథలకు చ్‌ల్టా రాధాక్సష్ణశర్మ ఆనువాదం, డాక్టర్‌ నామ్‌వద్‌ సింగ్‌ సంకలనం చేసిన హిందీక థలకు కుమారి జె. భాగ్యలక్న్మి అనువాదం, రాధాకృష్ణ సంకలనం చేసిన [ పేమ్‌చంద్‌ కథలకు ఆయాచితుల హనుమచ్చాన్త్రి అనువాదం పప్పుకో దగ్గవి, మ్మదాసులోని దక్షిణభాషా పుస్తకసంస్థవారు కొన్ని అనువాద కథా [గంథాలు (పచురించారు, “వికమార్కుని విహారాలు, (ఇతర భారతీయ జానవదకథలు”" అన్న పేరుతో కుమారి సీతాచారి ఆంగ్రంలో సంకలనం చేసిన సంపుటికి శ్రీమతి ఎ. సి. కృష్ణారావు ఆనువాదం కాక్క, కేవలం కథానిక్యావకియకు సంబంధించిన (గంథాలు కొన్ని వాటిలో ఉన్నాయి. ఉదా! ఎన్‌. ఎన్‌. ఫడ్కే. ఆంగ్లీకరించిన మరాఠీకథలకు 'పూలమనసు- గాలివడగ' (ఇతర (వసిద్ధకథలు) అన్న పేరుతో ఛ్రీవాత్సవ చేసిన అనువాదం, టి. ఎన్‌. కుమారస్వామి సంకలనం చేసిన బెంగాలీకథలకు

682 కథానిక మద్దిపట్ల సూరి అనువాదం, గుజరాతీకథలకు ఏవి. నారాయణరావు ఆనువాదం, తమిళ, మలయాళ, కన్నడ భాషల్టోనుంచి ఏరి కూర్చిన కథలకు వివిధ రచయితల తెలుగు అనువాదాల సంపుటి, రాజాజీ కట్టుకథలకు టి, వి, రంగాచార్యులు అనువాదం, (పళ స్తమైన చైనా-జపాను కథలకు ఎన్‌ సుబ్రహ్మణ్యం అనువాదం, దక్షిణ దేశంలోని వివిధ భాషలనుంచి కూర్చిన తొమ్మిది ఆధునిక కథల సంపుటి (దక్షిణభారత కథాగుచ్చం), “చిట్టచివరకు” అన్న “పీరుతో బి.వి సింగరాచార్య తెలిగించిన కథల సంపుటి, పాలగుమ్మి పద్మరాజు._కొడవటిగంటి కుటుంబరావు కలిసి ఆనువదించిన “పశ స ఆధునిక జర్మన్‌ కథానికలు చెప్పుకోదగ్గవి.

విజయవాడలోని విశాలాంధ్ర (వచురణాలయంవార్హు మాస్తోల్రోన్సి (వగతి 'వచురణాలయంవారు గఎ. చేహోవ్‌ కథలు" అనువాదం రాచమలు

యా వ] రామచంద్రారెడ్డి వుప్పల లక్మణరావుగారివంటి (పసిద్ధులచేత ఆనువదింప జేసి (వచురించిన కథాసంపుటాలు కొన్ని ఉన్నాయి. దేశికవితామండలి వారు, శరత్‌బాబు రాసిన-పిల్లలకథలు, ఆసంపూ ర్రికథలతో సహా_రవన లన్నిటికీి ఆనువాదాలు [వకటించారు.

రాజమం డడిలోని కొండవల్రివారు, టాల్‌ స్టాయ్‌కథలకు భమిడి పాటి కామేళ్యురరావుగారి అనువాదాలు, సరస్వతీ బుక్‌డిపోవారు, పెరల్‌ క్షా కథల్లో కొన్నిటికి 'కనక్‌_పవాసి' అనువాదాలు (పతివ్రత, ఒప్పందం”) [పచురించారు,

ఆంధధ్యపదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమీ (ఉరూ కథానికలకు బెల్టంకొండ చం[దమౌళికాన్త్ర అనువాదం) కేయద సాహిత్య ఆకాడమి, తదితర సంసలు

థి వివిధ భాషారచయితల కథానికలు తెలుగులో వెలువడటానికి తోడ్పడ్హాయి,. మ!

ఈ అనువాదకృషిలో పృతికలవారు ఇచ్చిన [ప్రోత్సాహం [పథమ గణ్యమైనది. భారతి, ఆం[ధపతిక , ఆం[ధపభ, విశాలాంధ మొదలైన వ్యతికలు వీటిలో చెప్పుకోదగ్గవి. [పపంచ కథానికల పోటీల సందర్భంగా

కథానిక :; అనువాదాలు 688 ఎన్నికయిన వివిధ భాషారచయితల కథలను తెలుగు వథతికలవాళ్ళు అనువదింపజేసి (వచురించడం హర్షదాయక మైన విషయం, కన్నడంలో ౩. ఎ. ఎన్‌. రావు రాసిన (కన్న డకథానికల పోటీలో [వథమ బహుమానం, అఖిలభారత కథానికల పోటీలో మూడో బహుమానం వచ్చినది) కథను 1954 నవంబరు 'భారతి'లో 'పులిసిద్దప్ప భార్య" అన్న "పేర (వచురించారు (పుటలు 411.428). ఆ మరుసటి నెల సంచికలో, నిర్మల్‌ కుమార్‌ ముస్తాఫీ రాసిన 'శృతువు' (అఖిలభారత స్థాయిలో నాలుగో బహుమానం వచ్చినది) [పచురించారు (పు. 502.06). మొ త్రంమీద ఇతరభాషల్లోంచి, చెప్పుకోదగ్గ కథలు కొన్ని తెలుగు లోకి వచ్చినప్పటికీ తృ ప్తికర మైనంతగా కృషి జరగలేదనే చెప్పాలి. ఇవ్పటి మాదిరిగా, కేవలం కొందరు వ్యక్తుల ఉత్సాహంవల్ల కాకుండా, పటిష్టమైన కొన్ని సంస్థల పూనికతోనే ఈ కృషికొనసాగాలి. [పచురణకుతోడు, అను వాదకులకు శిక్షణ ఇవ్వడం కూడా అవసరం. జరిగే అనువాదాలు కూడా ఇంగ్లీమలోనుంచో, హిండీలోనుంచో కాకుండా, మూలభాషలోనుంచే నేరుగా రావాలి. అనువాదకులకు ఇచ్చే శిక్షణ అందుకు అనుగుణంగా ఉండాలి. ఆలుగులోంచి ఇతరఖాషల్లోకి సాధారణంగా ఏ దేశంలోనై నా అనువాదాలు జాతీయ, ఆంతర్తాతీయ రంగాల్లో వ్యా వ్రమైన_ భాషల్లోంచి. [ప్రాంతీయ భాషల్లోకి జరిగినంతగా, [1 పొాంకీయ భాషల్లోంచి జాతీయ అంతర్జాతీయ భాషల్లోకి జరగవు. దానికి కారణం, ఆదానం చేసుకోవలసిన అవసరం, [పాంతీయ భాషలకు ఎక్కువ ఉండటమే. వైజ్ఞానిక, మానవిక శాస్త్రవిషయాలుగాని సాపాత్యాది కళా విషయాలుగాని, జాతీయ, అంతర్జాతీయ భాషల్లో రాసినప్పుడు అవి అధికసంఖ్యాకులకు అందుబాటులోకి రావడం జరుగుతుంది. అందువల్ద వివిధ రంగాల్లో జరిగే కృషి ఆ భాషాగ౦థాల (లేదా వ్యతికల) ద్వారానే ఎవ్పటికవ్వుడు వెల్లడవుతూ ఉంటుంది. దాన్ని తెలుసుకోడం కోసం, ఆ విజ్ఞానాన్ని తోటివారితో పంచుకోడంకోసం వివిధ [పాంతీయ

681 కథానిక మదిపట సూరి అనువాదం, గుజరాతీకథలకు వి. నారాయణరావు ఆనువాదం, తమళ మలయాళ, కన్నడ భాషల్లోనుంచి ఏరి కూర్చిన కథలకు వివిధ రచయితల తెలుగు అనువాదాల సంపుటి, రాజాజీ కట్టుకథలకు టి. వి రంగాచార్యులు అనువాదం, పళ స్తమైన చైనా-జపాను కథలకు ఎన్‌* సు్కుబహ్మణ్యం అనువాదం, దశ్షీిణ దేశంలోని వివిధ భాషలనుంచి కూర్చిన తొమ్మిది ఆధునిక కథల సంపుటి (దక్షిణభారత కథాగుచ్చం), “చిట్టచివరకు” అన్న పేరుతో బి, వి సింగరాచార్య తెలిగించిన కథల సంపుటి, పాలగుమ్మి పద్మరాజు_కొడవటిగంటి కుటుంబరావు కలిసి ఆనువదించిన ఓ పశస్త ఆధునిక జర్మన్‌ కథానికలు” చెప్పుకోదగ్గవి.

విజయవాడలోని విశాలాంధధ 1వచురణాలయంవారు, మాస్తో_లోని (వగతి _వపచురణాలయంవారు (“ఎ. చేహోవ్‌ కథలు" అనువాదం రాచమళ్ఞు రామచంద్రారెడ్డి) వుష్పల లక్ష్మణరావుగారివంటి _పసిద్ధులచేత అనువదింప జేసి [పచురించిన కథాసంపుటాలు కొన్ని ఊన్నాయి. దేశికవితామండలి వారు, శరత్‌బాబు రాసిన-పిల్లలకథలు, అసంపూ ర్రికథలతో సహా_రచన లన్నిటికీ అనువాదాలు [పకటించారు.

రాజమండిలోని కౌండపల్లివారు, టాల్‌ స్టాయ్‌కథలకు భమిడిపాటి కామేళ్యరరావుగార అనువాదాలు, సరస్వతీ బుక్‌డిపోవారు, పెరల్‌ లక్షా కథల్లో కొన్నిటికి 'కనక్క్‌పవాసి" అనువాదాలు (పత్మివత ఒప్పందం”) [వచురించారు,

ఆంధ్యపదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమి (ఊర్జూ కథానికలకు బెల్టంకొండ చం[దమౌళికాన్ర్రి అనువాదం) కేయద సాహిత్య అకాడమీ, తదితర సంస్థలు వివిధ భాషారచయితల కథానికలు తెలుగులో వెలువడటానికి తోడ్పడ్డాయి.

ఈ ఆఅనువాదకృషిలో పృతికలవారు ఇచ్చిన (ప్రోత్సాహం (వథమ గణ్యమైనది. భారతి, ఆంధప(తిక, ఆంధ(పభ, విశాలాంధ మొదలైన వతికలు వీటిలో చెప్పుకోదగ్గవి. [ప్రపంచ కథానికల పోటీల సందర్భంగో

కథానిక : అనువాదాలు ఇ ఎన్నికయిన వివిధ భాషారచయితల కథలను తెలుగు వతికలవాళ్ళు అనువదింపజేసి (వచురించడం హర్షద్దాయకమైన విషయం. కన్నడంలో ౩. ఎ. ఎన్‌. రావు రాసిన (కన్న డకథానికల పోటీలో [వథమ బహుమానం, అఖిలభారత కథానికల పోటీలో మూడో బహుమానం వచ్చినది) కథను 1954 నవంబరు 'భారతి'లో 'పులిసిద్దవ్ప భారి అన్న 'ఫేర 'వ్రచురించారు (పుటలు 411498). ఆ మరుసటి నెల సంచికలో, నిర్మల్‌ కుమార్‌ మస్తాఫీ రాసిన 'శృతువు" (అఖిలభారత స్థాయిలో నాలుగో బవుమానం వచ్చినది (ప్రచురించారు (పు. 502506). మొ త్తంమీద ఇతరభాషల్లోంచి, చెవ్పుకోదగ్గ కథలు కొన్ని తెలుగు లోకి వచ్చినప్పటికీ తృప్తికరమైనంతగా కృషి జరగలేదనే చెప్పాలి. ఇవ్పటి మాదిరిగా, కేవలం కొందరు వ్యక్తుల ఉత్సాహంవల్ల కాకుండా, వటిస్ట్రమైన కొన్ని సంస్థల పూనికతోనే ఈ కృషికొనసాగాలి. [వచురణకుతోడు, అను వాదకులకు శిక్షణ ఇవ్వడం కూడా అవసరం, జరిగే అనువాదాలు కూడా ఇంగ్రీమలోనుంచో, హిందీలోనుంచో కాకుండా, మూలభాషలోనుంచే నేరుగా రావాలి. అనువాదకులకు ఇచ్చే శిక్షణ అందుకు అనుగుణంగా ఉండాలి, ఆలుగులోంచి ఇతరఖథాషల్లోకి సాధారణంగా ఏ దేశంలోనైనా అనువాదాలు జాతీయ, ఆంతర్తాతీయ రంగాల్లో వ్యా వమైన భాషల్టోంచి (ప్రాంతీయ భాషల్లోకి జరిగినంతగా, (ప్రాంతీయ భాషల్లోంచి జాతీయ అంతర్జాతీయ భావళ్రోకి జరగవు. దానికి కారణం, ఆదానం చేసుకోవలసిన అవసరం, [ప్రాంతీయ భాషలకు ఎక్కువ ఉండటమే. వైజ్ఞానిక, మానవిక కాస్త్రవిషయాలుగాని సాహిత్యాది కళా విషయాలుగాని, జాతీయ, అంతర్జాతీయ భాషల్లో రానినప్పుడు అవి అధికసంఖ్యాకులకు అందుబాటులోకి రావడం జరుగుతుంది. అందువల్ల వివిధ రంగాల్లో జరిగే కృషి ఆ భాష్మాగంథాల (లేదా వ్యతికల) ద్వారానే ఎప్పటికవ్పుడు వెల్చడవుతూ ఉంటుంది. దాన్ని తెలుసుకోడం కోసం, ఆ విజ్ఞానాన్ని తోటివారితో వంచుకోడంకోసం వివిధ [పాంతీయ

684 కథానిక భాషలవాళ్ళు ఆయా [గంథాలను తమ భాషల్లోకి అనువాదం చేసుకొంటారు. ఉదాహరణకు విద్యావై జ్ఞానిక రంగాల్లోనూ పరిపాలనా రంగంలోనూ దేశీయ అధికార (జాతీయభాషను ,పవేశపెట్టదలచినప్పుడు భారతీయులు, ఆంగ్ల భాషలోంచి అనేక (గంథాలనూ పారిభాషిక పదాలనూ హిందీలోకి అనువాదం (ప్రారంభించారు. 1పాంతీయ స్థాయిలో వివిధ రాష్ట్ర పభుత్వాలు తమతమ అధికార భాషల్లో వ్యవహారాలు నడపదలచినప్పుడు హిందీ, ఆంగ భాషల్లోంచి అనువాదాలు విరివిగా చెయ్యడం [పారంభించారు. ఈ విధంగా, జాతీయ స్థాయిలో, ఆంగ్రం (పదానభాష అయింది; హిందీ ఆదానభాష అముంది. [ప్రా౭తీయస్థాయిలో, ఆంగ్ర-హిఐదీభాషలు (పదానభాషలు కాగా తెలుగు, కన్నడం, మలయాళ, మరాఠీ మొదలై నవి ఆదానభాషలయాయి, (పదాన భాషలోంచి ఆదానభాషలోకి జరిగినంత పెద్ద ఎత్తున, ఇదానభాషలోంచి (వదానభాషలోకి జరగప్ప. మౌలికమైన పరిశోధనలుగాని, మౌలికమైన ఉత్తమ సాపిత్యకృషిగాని ఆదానభాషలో జరిగే అవకాశం, అవసరం లేనంతకాలఐ అది వదానభాషాస్థాయిని అ_దుకోలేదు. పైగా నూటికి మూడువంతులమంది నిరక్షరాస్యులై ఉన్న పాంతం జాతీయస్థాయిలో పోటికి నిలబడగలగడమన్నది అసంభవం. భాషాభిమానం, డేశాభిమానం, విద్యావై జ్ఞానిక విషయాస క్రి, వీటికి తగ్గ కృవ, ఇబ్బడి ముబ్బడిగా పెరగ వలసీన ఆవసరు ఎంత్రెనా ఉంది.

॥ శఈ పరిస్థితుల్లో తెలుగు భాషకూడా ఇతర 1పాంతీయభాషలున్న స్థితిలోనే ఉన్నది. అయితే ఆయా భాషల నితిగతులో తారతమ్యాలు ఉన్నాయన్నది వేరే విషయం, తెలుగులో, ముఖ్యంగా కథానికాకాఖలో. చెప్పుకోదగినంత మౌలిక సాహిత్యం వెలువడకపోలేదు; అంతర్జాతీయ (ప్రమాణాలకు దీటుగానూ లేకపోలేదు. క్రాని మన భాషలో వెలువడిన ఉత్తమ రచనలను ఇతరభాషలవారికి అందించాలన్న ఆస క్రిగాని తద్ద్వారా (పతిష్ట పెంపొందించుకోవాలన్న ఉత్సాహంగాని అనుకొన్నది ఆచరణలో సాధించాలన్న పూనికగాని మనలో తగినంతగా లేకపోవడంవల్ద పరభాషాలి

కథానిక ః అనువాదాలు గ ముఖంగా జరగవలసిన అనువాదకృషి చెప్పుకోదగినంతగా జరగలేదన్న విషయం ఒప్పుకోకతప్పదు. కాని ఉన్నంతలో కథానికానువాదం వెనకఐడో లేదనే చెప్పాలి. ముఖ్యంగా, పాలగుమ్మి పద్మరాజు 'గాలిచాసకు ఆంతర్దా తీయ బహుమానం వచ్చినతరవాత, తెలుగు కథానికలను ఇతర థాషల్లోకి పరివర్రన చెయ్యాలన్న ఆసక్రి మనవాళ్ళకూ బయటివాళ్ళకూ. కూడా "పెరిగింది.

తెలుగు కథానికలను ఆంగ్రంలోకి అనువాదంచేసిన వాళ్ళలో ఆచంట జానకిరాం, సోమంచి యజ్ఞనశాస్త్ర, పాలగుమ్మ్‌ పద్మరాజు, బుచ్చిబాబు, వాకాటి పొండురంగరావ్‌, వ్యాడేవు పతంజలి, ఎ. మురళీధర్‌ మొ॥ వాళ్ళు చెప్పుకోదగ్గవాళ్ళు. వీరిలో కొందరు తమ రచనలే అనువాదం చేసుకొన్నా రు. కొందరు ఇతరుల రచనలకే (ప్రాధాన్యమిచ్చారు. బుచ్చిబాబు రానిన “దేళం నా కిబ్చిన సందేళం". థోల్‌ పెబుల్ళొ అన్న పేరుతో ఇల స్టే) బెడ్‌ వీక్టీ ఆఫ్‌ ఇండియాలో వచ్చింది. అదే వృకతికలో, సమకాలిక భారతీయ కథాత్మకసాపిత్యం గురించి 29-11_1968 తేదీన ప్రచురించిన పత్యేక సంచికలో రాచకొండ విశ్వనాథశాస్త్రి కథ ఒకటి 'ది మాంగో [టీ' అన్న పేరుతో వచ్చింది. అలాగే “తివేజి' వృతికలో కూడా కొన్ని కథలు వచ్చాయి. మొత్రంమీద, తెలుగులోంచి ఇతరభాషల్లోకి అనువాదమెన కథల సంఖ్యతో పోల్చి చూస్తే, ఆంగ్లంలోకి వెళ్ళినవి హలా తక్కువేనని చెప్పకతప్పదు.

ఆంగం తరవాత చెప్పుకోదగింది హిందీ. ఇందులోకి అనువాదాలు చస్తున్నవాళ్ళు చాలామందే ఉన్నారు: డ్రా॥ ఇలపావులూరి పౌండురంగా రావు, డా॥ భీమ్‌సేన్‌ “నిర్మల్‌, ఆరికెపూడి ర మేక్‌ చౌదరి, వేమూరి ఆంజనేయళర్మ, వేమూరి రాధాకృష్ణమూర్తి, దండమూడి మహీధర్‌, నిర్మలానంద వాళ్సాయన్‌. ((మువ్చన మల్టేశ్వరరావు), డి. మంజులత, టి. కె. స్పమన్‌ కుమార్‌ మొదలై నవాళ్ళు,

ర86 కథానిక కథాభారతి శీర్షిక కింద, నేషనల్‌ బుక్‌ ట్రస్టువాకు । వచురించిన “త్రెల్పగు కథానికలు' అన్న సంపుటి (సంకలనక రలు : వాకాటి పాండురంగ ోవ్‌, పురాణం సు[బ్రహ్మణ్యశర్మ)ని తెలుగులోంచి హిందీలోకి అనువాదం చేసినవారు డా॥ ఇలపావులూరి పాండురంగరా వు. ముప్పన మల్లేశ్వరరావు, రైల్వేలో పనిచేస్తూ రూర్సుగుడాలో ఉ్రండ్రే రోజుల్లో. 'తెలుగు సాహిత్య (వచార సమితి" అన్నది ఏర్పాటుకేసిి, తెలుగు రచనలను అనేకం హిందీ లోకి అనువదించి (పతిష్టచేకూర్చాడు, ముఖ్యంగా, కేరళలో తిరువనంత పురంనుంచి వచ్చే 'యుగ్యపభాత్‌' అనే షాంది పక్షప।తికతో సుబుధం పెట్టుకొని, తెలుగు సాహిత్యంమీద పత్యేక సంచికలు వెలువంచే వేర్పాటు చేశాడు, వాటిలో ఈయన అనువదించిన తెలుగు కథలు చాలా వైటు -వడ్డాయి (ఊదా॥ పోరంకి దక్షిణామూ రి రాసిన “చం[దవంక '_అనే వాలా కల్‌" అన్న పేరుతో). దండమూడి మహీధర్‌, దాదాపు వంద కథలవరకు అన్స్వద్రంచి ఉ త్త్రరదేశంలోని (పసిద్ధ వృత్రికల్లో (వచురించాదు. ఇచ్చాపుకపు జగన్నాథ రావు, ఇల్లిందల సరస్వతీదేవి, నార్ల చిరంజివి, కొడవటిగంటి కుటుంబ రావు, త్రిపుర, గోపాల చకవరి, బలివాడ కాంతారావు, రాచకొండ విశ్వనాథశాన్త్ర, తాళ్ళూరు నాగేశ్రూరరావు, భాస్తరభట్ల కృష్ణారావు, పురాణం సూర్య పకాళరావు, దివి వెంక్క్టటామయ్య. మా. గోఖలే సోమంచి యజ్ఞన్నశాన్త్ర, పి. శ్రీదేవి, గొల్లపూడి మారుతీరావు, ముళ్ళపూడి వెంకట రమణ, తూలికాభూషణ్‌, చలనాని ప్రసాదరావు, మంజుత్రీ, తురగో జానకీరాణి, గోపీచంద్‌, పాలగుమ్మి పద్మరాజు మొదలైన అనేకమంది కథలకు ఈయన అనువాదాలద్దారా దేశీయవ్యా పి లభించింది. 1968వ సంవత్సరంలో మదాసులోని దక్షిణభారత హిందీ పచార సభ పన్నెండుమంది |వముఖ రచయితల కథలను బ్రాలకాంరెడిచేత అనువాదం చేయించి (ప్రచురించింది. 1967లో, హైదరాబాదులోని ఆంధ

కథానిక : అనువాదాలు 687 విశ్వసాహితివారు,. “తెలుగు కీ అచ్చీ కవానియాగి అన్న పేరుతో ఒక కథల సంపుటి హిందీలో ._పచురించారు. గోపీచంద్‌, మునిమాణిక్యం నరసింహారావు, పాలగుమ్మి పద్మం-*జు, బుచ్చిబాబు, కొడవటిగంటి కుటుంబ రావు, పోతుకూచి సాంబశివరావు, భాస్త్హరభట్ట కృష్ణారావు, వనఖ్రీ, ఇసుక పల్లి లక్ష్మీనరసింహాళాన్త్రీ, కె. వివేకానందమూ ర్తి రాసిన కథల్లో చాలా వాటిని అనువాదం చెయ్యడమేకాక, ఆ సంపుటికి సంపాదకత్వం కూడా వహించినవారు డా! భీమ్‌ సేన్‌ “నిర్మల్‌”.

చాలాకాలంగా కలకత్తాలో నివసిస్తూ, అనేక భాషల్లో నిష్టాతులుగా 'పేరుగన్న బొమ్మన విశ్వునాథంగారు, 'ఆంధేర్‌ గల్పగుచ్చ అన్న పేరుతో జంగాలీలో ఒక కథల సంపుటి వెలువరించారు. పాలగుమ్మి వద్మరాజు “పడవ (ప్రయాణం), మా. గోఖలే 'మూగమనిషి కొడవటిగంటి కుటుంబ రావు 'గంజీకేందం', గోపీచంద్‌ “సరే కానివ్వండి”, వనశ్రీ 'గుమాస్తాగాడి జీవితం”, చలం 'ఓ పువ్వు పూసింది" (పతాపరెడ్డి “నిరిక్షణి అన్న కథలు దీంట్లో ఉన్నాము. 1€58 నవంబరు రివ తేదీ "తెలుగు స్వతంత" (పు. వో శర్సిలో “జీవన్‌ ఆనే ఆయన.__కెలుగు గురింబి వొంగాలీలో అనే వ్యాసంలో. ఈ కథల సంపుటిని గురించి చెప్తూ, “వీటిని హిందీ అను వాద౦ంనుంచి కొన్ని భాగాలు బెంగాలీలోకి చేసినట్టు కనిపిస్తోంది. ఓ పువ్వు పూసింది చాలా నేర్పుగా అనువదించాడు. కొన్ని కథల్లో (పడవ (వయాణం, మూగమనివి, సరే కానివ్వండి) ఉన్న వళల్లెపదాలకు సమానార్జకమైన జింగాలీ పల్దివపదాలు కూర్చారు. ఈ సంపుటాన్ని గురజాడకు అంకిత మిచ్చారు, దీన్ని అమృతబజార్‌ పష్యత్రిక రివ్యూచేస్తూ కుటుంబరావు గంజి శ్రీందాన్ని (వత్యేకంగా పేర్కొన్నది" అన్నాడు.

తెలుగు కథానికలు కొన్ని ఇతర దేశీయభాషల్లోకి వెళ్ళడానికి తోడ్పడ్డవాటిలో రేడియో ఒకటి. తెలుగులో [(వసారమైన కథలు కొన్ని (ఊదా॥ మంజుత్రీ “వానలో తడుస్తున్న మనిషి”) వివిధభాషల్లోకి అనూ

శ86 కథానిక దితమై ,వసారకం కావడమే కాకుండా, “బేతార్‌ జగత్‌' (బెంగాల్‌ వంటి వతికల్లో 'పచురితమైనాయి.

ఈ విధంగా, తెలుగులో రాసిన ఉత్తమ కథానికలు కొన్ని జాతీయ “ఆంతర్జాతీయ భాషల్లోకి ఆనువాదమయి 'పేర్ళుపతిష్టలు సంపాదించు కొన్నాయి. ఈ అనువాదకృవు ఇంకా విసృతంగా. పెరిగి తెలుగులోని ఉ త్తమ సాహిత్యం, ఎప్పటికప్పుడు ఇతకభాషల్లోకి ఆనువాదమవుతూ వచ్చే టట్లబితే తెలుగు సాహిత్మానికి తెలుగు భాషకూ గౌరవాదరాలు. పెరుగు తాయని నిస్సంకోచంగా చెప్పవచ్చు. ఆ శుభసమయం త్వరలోనే వస్తుందని

|| ఆశిద్దాం ద రి)

1. ఈ సమాచారం అందించిన శ్రీ నేలనూతల శ్రీకృష్ణమూ ర్రిగారికి (నెల్లూరు)

ఈ వ్యాసకర్త కృతజ్ఞుడు.

2. గ౧4|౧౧ గెం౪ం౧0800౧, ౯౧౮/౦/౦66/2 ఉిగాం౧08౧౭౨, ౪౦01. 22, 1966,

౧.143.

శి. రాచకొండ విశ్వనాథకాన్త్రి కథలు, నవోదయ పబ్లిషర్స్‌, ఏలూరు రోడ్డు, విజయవాడ, మార్చి 1967 (ప్రథమ ముదణ, "సెప్టెంబరు 1968), పు, 1781900

4. 0503 ౪/1166. 7౧6 ౪/07169 01 0362/ ౪4/౮6, 00111౧9, ఓంగ౧6౦౧,

“06 09౪01664 21606“. ౧. 484-496.

5. ౮.0. ఆ౪ంణభిక్షై4 ./౧౮4బరం 70000 0 772౧04000౧, 0౫1014

౮౧1౪౪౪౦” ౧7699, ౬0౧6౦౧, 1967, ౧. 20.

6. ఎన్‌. సిఎస్‌. వేంకటాబార్యులు, అమరేశం రాజేశ్వరళర్మ (సంపా); వారోదామం వీరము (గోలి ఈశ్వరయ్య వ్యాపారసంస్థ రజతోత్సన సంచిక)

సికిం[దాబవాదు. 1971. వ. 274-735

సవరణలు పుట వంక్రి ఉన్నది ఉండవలసింది వ5గ 25 52061 50406 ఏఓ 26! 18 మనస్సునే మనస్సనే ౨86 14 యథార్జానికి యథార్థాన్ని 805 11 ఎన్‌.జి.డి. ఎన్‌.జీ.&. 812 10 అపార్ధాలనుగాని తొలగించడం అపార్జాలను తొలగించడంగాని వికి 10 సుచిరపూర్ణంగా నురుచిరపూర్ణంగా శ46 ౨5 పరకించడం వలికించడం 846 1 వకంలో వంకలో శీ1డ 1 యాతిక 0గా యాంత్రిక 0గా 42 '” సంఘటనను సంఘటనను 46ల 5 ఆలంబనం ఆలంబనం 9 ఆయతే ఆయితే 464 21 మానవ? మానవాళి 516 20 చదువు చనువు 660 7 సేదది ప్తేదదొ్చ 5/8 8 పించడం కరిహిరచడనూ 5/4 ఈ (వబద్ధుడు [పబుదుడు 508 6 350ష01బ్ర21 వ20కిపేలో్తుడుల్‌ 596 ౨9 జాతుపపట్ట ఆాలులపట్ల