Telugu Jathiyodyama Sahithyamu Garimella - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

| జాశీయోద్యమ సాహిత్యం = గరిమెళ్ళ “(గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనల సంపుటి) టం గ. కిలోల సర వరిశోధక నంపాదకుడు కె. ముత్యం . హైదరాబాద్‌

డల] జ్‌

దృష్టి-3 ప్రధమ ముద్రణ - జననరి 1996 వెల:45/- గ 0 గ్గ + ర్డీ వ్లుస్తకాలకుః

1.విశాలాంధ్ర పబ్లిషింగ్‌ హొజ్‌

హైదరాబాడ్‌, వరంగల్స్‌ విజయవాడ, విశాఖపట్నం, తిరుపల్తి ల _ప్వేనవోడయ బుక్‌ హోజ్‌,సుల్హాన్‌ బజార్‌, హైదరాబాద్‌ 3. డా।ఃకె ముత్యం, రిపెర్చ్‌ అసోసియేట్‌ తెలుగు శాఖ, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాయం, హైదరాబాద్‌- 7 4.గ్‌” రైపాటి మాధవరావు, అడ్వకేల్‌, ఎల్లమ్మ గుట్టు నిజామాబాడ్‌- 1 కకలుతాడాతాలాణాణాణా పలు వనాలను నాలను నను నముతాలా నాకాలని. 06 ౧|1౦6 ౦1 (1871౧16118 1౧ 6 ౬116౧214౧8 ౦01 $1210౧81 సింళళగం6గ౧1 2౧6 90గ౫6 ౪౧౧౦౪౧౧ అంగ

[౯౧518౬0౮ [లం ఎ౭౧౪2౧/ 199. , ళ్ళ ౦౦0గ౧ 96 & [౯61606 0% 0/గ టీోంగ గ నంగ ౧౭ న్‌ న 1 ౪180౧218060౧/2 గ౮9%6౧|౧౮ గంటలకి

శీర [౪/౮6/2086 290౧ గ.టీంటుడగా, ౧6968700 గ98061816

06౧1! 0116004 ౦౮ (టరఆగు3ర - 7 ని॥౧19౮6 11 204 న౯౧|(86 ని౭0౧&౪8౧ ౧046 గ/ర6[:1046

కృతజ్ఞతలు ఇ శ్రీకాకుళం ఉద్యమ సాహిత్య పరిశోధన తర్వాత కళింగాంధ్ర ప్రాంత సాహితృ వారసత్వం గూర్చి కృషి చేస్తున్నాను తెలుగు సాహిత్యంలో ఆధునికతకు కారణమైన పరిణామాలను కళింగాంధ్రకు పరిమితమై పరిశీలించాలనే కుతూహలంతొ విషయాన్ని "సీకరిస్తున్నాను ఈ సేకరణలో జమిందారి కాలపు, జాతీయోద్యమ నాటి సాహిత్యం ఎంతో “అభ్యుమోంద్‌. వీటిలో ప్రాముఖృంగల మరుగున పడిఉన్న ౦చవలెన్నో లభ్యమైనాయి ఈ పనిలో పనిగా గరిమెళ్ళ విష్ఫృత రచనలు కొన్ని సంపాదించాను విషయప్రాధావ్యత దృష్ట్యా ఆయన పైగల అభిమానంవల్లా వాటినివుడు ప్రచురిస్తు న్నాను ఈ పరిలో ఎండరోతో డృడ్డారు ముఖ్యంగా గరిమెళ్ళ అలబంరవశలను ఆందించిన ఆందుబాటు సమాచారాన్నిచ్చిన శ్రీ టి యస్‌ గుప్తా (స్పాతంత్ర్య సమరయోధులు నరసన్నపేట శ్రీకాకుళం), మిత్రులు వెల్లంకి సుబ్రహ్మణ్యం (మద్రాసు) కార్మిక కాయకులు కా ప్రసాద్‌ (ఎలూరు)లక-

• _ అంధ్రవ్రదేక్‌ స్టేట్‌ అర్కైవ్స్‌ అధికారులకు, శ్రీకృష్ణదేవరాయాంధ్ర భాషానిలయం తెలుగు విశ్వవిద్యాలయ గ్రంధాలయం(హైదరాబాద్‌) వారికీ - పల్లెటూళ్ళలో ప్రచురణకు అనుమతించిన మహీధర రామ్మోహన రౌవు-గాతూ త్రౌము ఆర్పికీ సమసాల్లోవున్నా తలో చేయి అందించి ఆదుకున్న నా సీనియర్స్‌ మిత్రులు- రాజమల్లా రెడ్డి శ్రీహరాచార్య(న్యాయవాదులు) డా రమణయ్య కాళేశ్వరం శంకరం(ఉపాన్యాసకులు) వివి నాయుడులక్షూ, నా పధకాన్ని చర్చించి సలహాలనిచ్చిన మిత్రుడు నుంకిరెడ్డి నారాయణ రెడ్డికి సంపాదక వ్యాసాన్ని నరిచూసీన అచార్య కెకె రంగనాధాచార్యులు గొర్రెపాటి మాధవరావు, వీరాచారిలక్కునా రీసెర్చ్‌ ప్రాజెక్టు మార్గదర్శి అచార్య ఎన్‌ గోపిగారికి నా సన్నిహిత మిత్రులు డా లింబాద్రి డా విజయ్‌ రాజేందర్‌ భాయి దశరధ్‌ మాధవరావులు ఎన్నో విధాలా తోడ్పడ్డారు. వారికీ, దృష్టి మిత్రులకు -- మన పవిగా-భానించి- కంపోజింగ్‌ పని చూసిన బాబూరావు కుమారి శోభలకు అలాగే కె గోవర్థన్‌లకూ - సాయి గ్రాఫిక్స్‌ మిత్రులకు - ఈ పని కాలంలో తనకు విలువైన సెలవుల కాలాన్ని నాకోసం వెచ్చించిన అపర్ణకు క్ల రోమ్ముకు - ఊపిరాడని పనిలో అచ్చువేసి నన్ను ఊపిరి తీసుకోనిచ్చిన ఆప్తుడు 'నవ్య రాక్సరెకు- = వరిళోధక నంపాదకుడు.

ఈ సంపుటిలో....

“"రమెళ్ళ సాహిత్యం పై విశేషంగా కృషిచేసిన ఆచార్య చల్తారాధాకృష్ణశర్మ గారు లంఎభ్యంగావున్న 7 రిమెళ్ళ రచనలగురించి ఇలా అన్నారు ( జాతీయో ధ్యమకఎ 19936)

గరిమెళ్ళ భక్షీగీతములు బాలగీతములు అలభ్యం ఫొందో కొవ్వములనగా శీంంగ ౧౦౮౧౫ అఖండ కావ్వములనగా సుం? నింత. ( ద్వీ్‌ కావ్యాల్సు *ండ కొవ్వాల (వ్రాత ప్రతిని గురించి వెప్రతూ టేకుముళ్ళు కామేళ్వురరావు గారు ఇల్‌ పేర్పొన్టాడు. చదవడానికి ఎంతో ముళ్ళుటగా వుంది పిమ్మట దాని నయగతి ఎదారించగ అది కాలగర్పుంలో కలిసీ పోయినట్లు తెల్టింది మరి యీ వాండ . కావ్యాలు లచ్చయినవో కావో ఖచ్తొతంగా చెప్పలేము ౧

పై రచనల్లో (ప్రస్తుతం బాలగీతవఎలు ఖండ కావ్యవుంలు (వ భాగం) అఖండ కావ్యములు (1వ భాగం) లభ్యం అయినాయి వీటన్ని టినీ గరమెళ్ళ (శ్రీ, శారదా గ్రంధమాల తరపున 1926లో ప్రచువించాదు

1939ల విశ్వసాహిత్యమాల (ముంగండ) వారు గరిమెళ్లతో అనువదిల పజేసి (ప్రచురించిన (వ్లాదియిర్‌ క్రిషన్‌ రష్యన్‌ నాటకం (భ్రైడ్‌ 1930) నాటకం లభ్యమైంది వీటితోబాటు గరిమెళ్ళ 193కలోరాసివ.

1! ఆంధధ్రులు-నాట్యకళ ( ప్రబుద్దాం(ద్ర-ఫిబ్రవరి- 1935)

2 భూతములు - భౌతిక శాస్త్రములు (భారతి ఆగష్టు-1935) అనే రెండు వ్యాసాలను సేకరించాను

గరిమెళ్ళ పై తచనల సంవుటే ఈ వుస్తకంి.....

విషయసూచిక సంపాదకీయం క్య/ ఈ అలభ్య రచనల పరిచయం ౫00/1 కవితారచన

1. బాలగీతములు (1926) |
2. ఇండకావ్యములు (మొదటి భాగం) (1926) క్‌
3. అఖండ కావ్యములు (మొదటి భాగం) (19225) త1 అనువాదం శ. పల్లెటూళ్ళలో (రష్యన్‌ వాటకం) (1939) శ వ్యాసాలు
4. ఆంధ్రులు- నాట్యకళ (1935) కే21 క. భూతములు - భౌతిక శాస్త్రములు (1935) 130 అనుబంధం ఒలిస్పాలో ముస్తిఎత్తుకుంటున్న మరో గరమెళ్ళ 136

నంపాదకీయం తెలుగు జాతీయోద్యమ సాహిత్యంలో గరిమెళ్ళ స్థానం బ్రిటిష్‌ వలస వాడావికి వ్యతిరేకంగా భారతదేశంలో జాతీయోద్యమం సాగింది. ఇది విప్లవ స్వభావం వున్న తొలి రాజకీయ ఉద్యమం యూరప్‌లోని పెట్టుబడిదారీ విధానం ఎన్నో దేశాల్లో వలసల్ని స్థాపించుకొని, పాటఘ్రాజ్యవాదంగా మారింది ఇలాంటి సామ్రాజ్య వాద బ్రిటన్‌కు వ్యతిరేకంగా దాదాపు శ తాబ్దికాలంపాటు భారత (ప్రజలు పోరాడారు వివిధ దశల్లో సాగిన ఈ పోరాటం కే వలం వలస పాలనకు వ్యతిరేకంగానే గాక, భూస్వామ్యుచిధాఎప్పు దోపిడీ పీడనలనుండి విముక్తి పొందాలనే ఆకాంక్షలతో సాగింది కాబట్టి వలస, భూస్వామ్య విధానాలకు వ్యతిరేకంగా తెలుగులో వెలువడ్డ జాతీయోద్యమ సాహిత్యం విప్లవ స్వభావం గల్లింది. ముఖ్యంగా 1905 నుండి 1947 వరకు ఆంధ్రలో జాతీయోద్యమం సాగింది. వివిధ దశలు, స్థాయిల్లో ఉద్యమం సాగినట్లే ఉద్భమ సాహిత్యమూ వెలువడ్డది వద్య, గేయ వచన నాటక నవలా ప్రక్రియల్లో వచ్చిన ఈ సాహత్య లడ్యం జనాన్ని చైతన్యవంతుల్ని చేసి బ్రిటిష్‌ పాలకుల్ని వెళ్ళగొట్టేలా చేయడం దాదాపు వందకు పైగా రచయితల సాహిత్య కృషిలో పదల సంఖ్యలో వారి రచనలు ప్రభుత్వ నిషేధాలకు గురైనాయి రచయితలు సంవత్సరాలపాటు బైళ్ళలో శిక్షలను అనుభవించారు సాహిత్యం వివిధ వర్గాల గ్రజల్ని చేరి, జూతీయోద్యమంలోకి అడుగుపెట్టడానికి ఉత్తేజపరచింది దేశ స్వాతం త్రం తర్వాత మూడు దశాబ్దాలదాకా విమర్శకులు ఇంత ప్రాధాన్యమున్న ఈ జాతీయోద్యమ సాహిత్యాన్ని పట్టించుకోలేదు వాళ్ళు రాయప్రోలు గీతాన్నో అరుదుగా చిలక మర్తి వద్యాన్నో ఉటంకిస్తూ పడిగట్టుగా మాట్లాడుతున్నారు “రాజకీయాలలో సంబంధెర్‌ వున్నది సాహిత్యం కాదు, మనస్సుకు హాయినిచ్చేదే సాహిత్యం అనేది సంప్రదాయవాదుల దృష్టి ఉద్యమ కవిత్వమంటే కళావిలువలు లేని ప్రచార సాహిత్యమే అనేవారి దృక్పధం వల్ల కల్గిన తేలికపాటి అభిప్రాయంతో వారు జాతీయోద్యమ సాహిత్యాన్ని గుర్తించే ' ఉదారతి చూప లేదు అధునిక కవిత్వం గూర్చీ సాహిత్య చరిత్ర గూర్చీ పరిశీలించిన కొందరు మాత్రం దేశభక్తి కవిత్వం గూర్చీ, దానిలో గ6మెళ్ళలాంటి ముఖ్య కవుల్ని గూర్చి వారి అభిరుచికీ తగినట్లు 9౧౯5౨01570 వ్యాఖ్యానిస్తూ పోయారు కొందరేమో జాతీయోద్యమ క వుల్ని కవులుగా సైతం గుర్తించలేదు ఇలాంటివారిలో జాతీయోద్యవను ప్రముఖకవి గ రమెళ్ళ సత్యనారాయణ గారిని గూర్చి సాహిత్య విమర్శకుల అభిప్రాయాలు ఇలా వున్నాయి కురుగంటి సీతారామయ్య గారి 'నవ్యాంధ్ర సాహిత్య వీధులూ41949) మొదటి సారి గరొమెళ్ళ సాహిత్య కృషి త్యాగాల గూర్చి ఉత్తేజకరంగా పరిచయం చేసింది * (కుర. గంటి జాతీయోద్యమంలో పాల్గొనడం, ఆయన గ రొమెళ్ళ సహాధ్యాయి కావడం కూడా ఇలు రాయడానికి తోడైయింది ) ఆధునికాంధ్ర కవిత్వము (సంప్రదాయము - ప్రయోగములు)ను విమర్శించిన డా సీ నారాయణ రెడ్డి గారు భావకవిత్వంలో భాగంగా దేశభక్తి కవిత్వాన్ని వ్రచారగేయాలను పరిశీలించాడు గరిమెళ్ళ మాకొద్దీ గేయాన్ని పరిచయం చేసి వ్రశంసించాడు * గ

సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం (సంపుటి 11)లో ఆరుద్ర గరిమెళ్ళ గూర్చి - గురజాడ ముఖ్యోద్దేశ్యమైన దేశభక్తిని “రమారమి టోకున గుత్తకు తీసుకున్నది గ 6మెళ్ళగారే అనిపించే టంత తీశ్చతో ఆయన దేశభక్తి గీతాలు రాస్తూవున్నారు*” అన్నారు మరిరెండు విషయాలు రాసిముగిందారు *

అర్హ శతాబ్దపు ఆం(ధ్ర కవిత్వరి ను సమీక్షించిన డా (శ్రీపాద గోపాల కృష్ణమూర్తి

గారు జాతీయోద్యమ సాహిత్యాన్ని గుర్తించినట్లు లేదు అయితే ' ఆంధ్ర(ప్రశస్తి (విశ్వనాథ రచన)ని సమీక్షిస్తూ ““పరపాలకుల దౌర్జన్యాలను గ రొమెళ్ళ వలె దండగుచ్చితే ఈ ధర్మామ క్షము అగ్నిపర్వతమౌతుంది” అంటూ వారి రెండు గీతాల్ని ఉదహరించారు *

వేల్చేరు నారాయణరావుగారు తన కవితా విష్రవాల స్వరూపంలో ఈ సాహిత్యాన్ని పట్టించుకోలేదు

వుధునాపంతుల సత్యనారాయణ గారు సంక లించిన ఆంధరచయితలు (1600-1960 మధ్యవున్న వందకవుల సమీక్షా గ్రంధం)లో గ రమెళ్ళ లేనే లేడు

పై ఉదావోరణలు చూస్తే సాహిత్య విమర్శకులుగా లబ్ద ప్రతిష్టులైనవారు జాతీయో ద్యమ సాహిత్యాన్ని అధ్యయనం చేయలేదనీ, ఆధునిక కవిత్వం మీద రాసిన కొందరు జాతీయో ద్యమ కవులపై తమకు తోచిన అభిప్రాయం చెప్పే రాశామనిపించుకున్నారని తేలుతుంది.

మళ్ళీ 1977 తర్వాతే జాతీయోద్యమ సాహిత్యం విశ్వవిద్యాలయాల్లోనూ బయటా అధ్యయన విషయం అయింది. 1962లో ఆచార్య మద్దూరి సుబ్బారెడ్డిగా రి సిద్దాంతవ్యాసం' “తెలుగుల " జాతీయోద్యమ కవిత్వం అచ్చయింది 1989లో డా చల్లా రాధాకృష్ణ శర్మగారి పుస్తకం / ెమెళ్ళ సాహిత్యం, 1987 లో కె వి రమణారెడ్డి గారి వ్యాసం వెలువడ్డాయి ఇదే కాలంలో విమర్శా రంగంలో ప్రజాసంస్కృతి సాహిత్యాల గూర్చి ఆలోచనలు మొదలయి నాయి సొాత్యంలో ఆధునికతకు తోడ్పడ్ల రాజకీయ సాంస్కృతిక ఉద్యమాలు - వాటి లౌత్తికత ప్రజల సాహిత్యం, కళారూపాల గూర్చిన అధ్యయనాలు పరిశీలనలు సాహిత్య విమర్శతేకీచవ్చుయి.

ఇలా 1947 తర్వాత మూడు దశాబ్దాల వాటు జాతీయోద్యమ సాహీత్యంపై అధ్య యనాలు రాకపోవడానికి, మళ్ళీ 1977 తర్వాతే ఈ విషయంపై అధ్యయనాలు రావడానికి కారణాలు ఏమిటీ? ముందు రెండవ ప్రశ్నను చూచ్దాం విమర్శా రంగంలోని పై నూతన పరిఫ్టి ఆక [5650ల రినరెసుండి దశాబ్రం పాటు సాగి, సాంస్కృతిక రంగాన్ని కుదిపి నూతన విలు వలు తెచ్చిన సామాజిక విప్లవోద్యమం ప్రధాన కారణం. నూతన సమాజ, సంస్కృతుల నిర్మాణం దీని లక్యం "వడంతో దీవికి గత చరిత్రను (దానిలో భాగంగా సంస్కృతీ సాహిత్యాలను) శాస్త్రీయంగా అధ్యయనం చేయడం ఆవసరమైంది అంటే -

వర్రమానాన్ని అత్హం చేసుకోవడానికి గతం కీలకమైంది. ఈ గతాన్ని వర్తమాన కాల దృష్టితో సమస్యల వెలుగులో పరిశీలించాలి గతాన్ని అధ్యయనం చేయడంలో వర్తమానం పాతను? వె్తొవకోనాన్ని - భవిష్యత్తును రూపొందించడంలో గతం పాత్రనూ వెలికి తీయాలి ఇలా గళవత్తచవావాలరు సాగే అనంతమైన సంభాషణ ఆయిన చరిత్రను అవగాహన చేసుకో వాలి చరిత్ర నిర్మాణం కోసం గతంలో జరిగిన ఘటనలను వర్తమానం వెలుగులో అంచనా వేసి అవగాహన చేసుకోవడం అత్యవసరం అవుతుంది *

విమర్శారంగంలో పై దృష్టితో సాగిన సాహిత్య వివ్లవోద్యమ కృషి ఆధునిక ఆంధ్ర చరిత్రలో వర్గదృక్పథంతో సాగిన ఉద్యమాల (తెలంగాణా (శ్రీకాకుళ విప్లవోద్యమాల సాహిత్యం అభ్యుదయ సాహిత్యోద్యమ) సాహిత్యాన్ని అధ్యయనం చేసింది. సాహిత్య విప్లవోద్యమం బలంగా

సీ

వున్న ఈకాలంలో రాజకీ యోద్యవూాలకు సాహిత్యంతో వుండే సంబంధం స్పిరప డ్లదో[:20 [63 అంగీకారాన్ని పొందింది ఉద్యమం ఆ సాహిత్యం విలువను సంతరించుకు న్నది ఎమర్జెన్సీ తర్వాత సమాజంలో పెరిగిన ప్రజావైతన్యం దీనికి తోడైంది. ఈ నేపధ్యంలో వైవిధ్యం గల పరిశోధనాంశాల ఎంపిక విమర్శా రంగంలో అవసరమైంది దీంతో 1970ల చివర్లో జాతీయోద్యమ కవిత్వం గూర్చి మద్దూరి సుబ్బారెడ్డి గారు గరిమెళ్ళ గూర్చి చల్లా రాధాకృష్ణ శర్మ గారలు అధ్యయనం చేశారు. ఆటు ఇటుగా ఈ కాలంనుండి మొదలైన ఈ కృషా15 ఎళ్ళకు పైగా సాగుతున్నది (పశ్చివు బెంగాల్‌లో చరిత్రకారులు వేధావులు ఆట్టడుగు వర్గాల చరిత్ర 50 4ఉటారా॥ 570055 దృక్పధంతో భారతదేశ చరిత్రను 1975 నుండి ఆధ్యయనం చేస్తున్నారు ఇది దేశంలో 1960ల చివరినుండి మొదలైన నక్సల్బరీ, (శ్రీ;కాకుళం తదితర విప్లవో ద్యమాల పరోక్ష ప్రభావం వల్లనే! ) ఇక మొదటి ప్రశ్న - స్వాతంత్ర్యం తర్వాత మూడు దశాబ్దాల వరకు జాతీయో ద్యమ సాహిత్య అధ్యయనం జరగక పోవడానికి కారణం- తెలుగు సాహిత్య విమర్శ 1976 నాటికి పురాణేతిహాస ప్రబంధాలను - వాటి తాత్త్వికత సాహిత్యరూపం విలువలను ఎత్తిపట్టి, ఆదర్శీక రించే దృష్టితో డెబ్బయి ఒకటోసారీ కొనసాగింది. అంటే యదాతధవాద సంప్రదాయ దృక్పథమే తెలుగుసాహిత్య విమర్శలో ఆధిపత్యం చేసింది 1977కి ముందు అభ్యుదయ సాహి త్యోద్యమం మూడు దశాబ్దాలకు పైగా సాగినా ఆది సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవన సాహిత్యాన్ని, ఆ కృషినీ దృక్పథాన్ని ఎత్తిపట్టడానికే ప్రధానంగా కృషివేసింది. దావికే పరిమితమైంది ఇది జాతీయోద్యమ సాహిత్యాన్ని పట్టించుకోకపోవడానికి రెండింటి దృక్పధాల మధ్యగల తేడా కూడా ముఖ్య కారణమే " దాంతో యదాతధంగా సంభ్రడాయవాదం వివుర్శా రంగాన్ని ఎలీింది. పైన పేర్కొన్న విమర్శా గ్రంధాలు ( పేల్చేరు గ్రంధంతప్ప) ఈ ఉద్యమాన్ని పరిశీలించ కపోవడం ఈ దృక్పథ ఫలితమే తెలుగు కవిత్వ చరిత్రతో గురజాడ తర్వాతి కాలాన్ని భావకవితా యుగంగా విమ రృకులు నిత్చాశించేలురు. ఖాష్షకవిత్వంలో ఓ పాయగా (' దేశభక్తి కవిత్వం షేరువు వాతీటెల ద్యమ కవిత్వాన్ని పరామర్శించారు గురజాడ కాలంనుండి నాలుగు దశాబ్దాల పాటు గేయాల్సి, పద్యాల్ని రాసీన వందకుపైగా కవుల్నీ ఉద్యమంగా సాగిన జాతీయోద్యమ కవిత్వాన్నీ దాని ప్రభావాన్నీ విమర్శకులు గుర్తించలేదు అథ్యయనం చేయలేదు ఈ కవిత్వమే సామాజిక చధ తలో ప్రత్యక్ష సంబంధం కలిగింది జాతీయోద్యమ కాలంలోనే వచ్చిన భావకవిత్వాని ఒక ప్రత్యేక ధోరణిగా పరిగణించాలే కానీ దాన్నే ప్రధాన (స్రవంతిగా భావించడం జాతీయోద్యమ కవిత్వాన్ని ఆ స్రవంతిలో భాగంగా చేయడం తలక్రీందుల ధోరణి ఆంగ్ల విద్యావంతులైన కొందరు యువకులు అప్పటి తెలుగు స్రబంధ కవిత్వం నుండి స్వేచ్చ కోరుతూ ఆంగ్ల కాల్చనిక కవితా మార్గాలకు మనసయ్యారు ఆంగ్ల కవితా వ్రశ్రియళ్ళి వాళ్లు తెలుగులో అంటుకట్చారు "వాతి తచనళ్లో గుతజాడ కాలపు సంస్కదణ, ఉదాంవాద భావాలూ కొంతవరకు జీవితం వుందన్నది నిజమే! అయితే వాళ్ళు ఆశేషతెలుగు ప్రజల ఆకా కలకు ప్రతిరూపంగా సాగే జాతీయోద్యమాన్ని పట్టించుకోలేదు ఆటవిడుపుగా కొన్ని దేశభక్తి గీతాలు మాత్రం రాశారు గతాన్ని కీర్తించారు (10౧౧౪౫ 416 ౧29 ఆయితే ఈ గతకీర్తన దేశభక్తి కిందికి రాదు) దేశ స్వేచ్చతో సంబంధంలేని వ్యక్తి స్వేచ్చకు లక్యమైంది భావకవిత్వం ఈ విషయాన్ని చూడని విమర్శకులు దీన్నే ప్రధాన స్రవంతిగా నిర్ణయించారు అందువల్లే సమాజ ఇగ

చరిత్రతో సజీవ సంబంధం, అన్వయింపు కలిగిన ఉద్యమస్థాయి కవిత్వాన్ని పక్కన పెట్టి సమౌ జంలోని ఒక వర్షపు (వట్టణ - విద్యావంతుల - మధ్యతరగతి) కవిత్వాన్నే ప్రధాన ్రవంతిగా చేయడం జరిగింది. ఇది విమర్శలో శిష్టధోరణి (£ఓ115) ఫలితం

నారాయణరెడ్డి లాగే వేలేరు నారాయణ రావూ తన కవితా వివ్రవాల స్వరూపంలో ఇదేచేశాడు వేల్చేరు జాతీయోద్యమ కవిత్వం, అది నిర్వహించిన పాత్రల్ని పరిగణనలోకి తీసు కోకుండా, కేవలం కవితారూపం ఆశు లక్షణాలతో కవితా పరిణామాన్ని పరిశీలించి గుర జాడకు వారసులు లేరనటం సరికాదు మౌఖిక కవిత్వ లక్షణాలున్న గేయ కవిత్వం (పాటలు, భజనలు, తత్వాలు, సుద్దులు, కోలాటం వగైరా) విస్తృతంగా, శక్తివంతంగా వచ్చింది సమౌ బాన్ని ప్రతిఫలించింది వలసపాలకులు నిర్చంధాల్ని ప్రయోగించేటంత బలంగా వెలువడ్డది గరిమెళ్ళ వడ్డాది రామాంజనేయులు లాంటి కవులు జైలు శిక్షలననుభవించారు ఈ కవిత్వం ప్రజలనుచేరి వారు ఉద్యమించడానికి ఉత్తేజపరిచింది.

1 వేలేరు గురజాడ గరిమెళ్ళల తాత్తి;క నేపథ్యం ఒకటి కాదు అనడమూ సరెందికాదు రెండింటి లాత్త్వికతా ఒక్కటే గురజాడ తర్వాత మాకొద్దీ తెల్లదొరతనంి “సైతాను ప్రభుత నింక - పాగనీమండోయి బాబు" అంటూ సహాయ నిరాకరణో ద్యమ దృక్స ధాన్ని ప్రజల్లో వ్యాప్తీేచేన్తూ వలసవాద వ్యతిరేక పోరాటంలో ప్రత్యక్ష పాత్ర నిర్వహించి, ఉద్య మాౌనికీ క్రియాశీలంలగా తోడ్పడ్డాయి (అలాగే ఎన్నో జాతీయోద్యమ గేయాలు- పాటలు ) ఒకరకంగా గురజాడ దేశభక్తి" గీతంకంటే (ప్రత్యక్ష సమరశీల పాత్ర నిర్వహించినవీ పాటలు ఆ దృష్టితో గురజాడకు సరైన వారసత్వం జాతీయోద్యమ కవులదే (వాటిలో భిన్న దృక్ప ధాలు, భిన్న వైతన్య స్థాయిలు వున్నా) పైగా “వ్యక్తులు కవితా విప్లవాలు తేరు అంటూనే మళ్ళీ "గురజాడకు వారనులు లేరు అనడం ఆయనది అసంపూర్ణ విప్లవం అని వేల్చేరు తేల్చడం వైరుధ్యం కవుల్ని గూర్చు ముందే ఒక నిర్దారణకు వచ్చి దాన్ని రుజువుచేసే ప్రయత్నమే యిది కానీ వస్తుగత దృష్టి - వాస్తవాలనుంచి సత్యాన్ని రాబట్టే పద్దతికాదు ఇది శిష్టదృక్పధ ఫలితమే జాతీయోతక్టముతవులూ, గ6మెటబ్బా ఈ దృష్టికి గురయ్యారు

2 ఒకచారిత్రక దశలో ఉద్యమంలో ఉండే తాత్త్విక నెపధ్యమె తర్వాతా వుండాల నడం సరైందికాదు (అయినా గుర జాడ- గ రమెళ్ళల తాత్తి కత ఒకటే ) జాతీయోద్యమా నికి గురజాడనాడు ఉద్యమస్థ్రాయి లేదు జాతీయోద్యమ క్రమంలో వలసవాద వ్యతిరేక, గాంధీయ్‌ తాత్తి ;క చృొకృధంతో అనేకమంది కవులు సాహిత్య సృజన చేశారు ఈ సాహిత్యం ఎంతవరకు అభివృద్దికరమైందో, ఉద్యమంలో తన పాత్రను ఎంతవరకు సమర్దవంతంగా నిర్వ హించిందో చూడటమే సరైవపని గురజాడ “దేశభక్తి* గానీ, ఇతర గేయాలు గానీ ఉద్యమం లోంచి వచ్చినవి కావు ఉద్యమంలి" క్రియాశీలక పౌత్ర నిర్వహించినవీ కావు 1930ల తర్వాత తెలుగునాట పాగివ పరిణామాల రీత్యా, తర్వాతికాలంలో సాహిత్యరంగంలో గుర్తింపు పొంది నవి (జాతీయోద్యమ కవుల తొలి తరానికీ సంస్కరణోద్యమ లివరితరావికి మధ్యగా గుర జాఠళవిత్యాన్ని రూడాలి ఈ దృష్ట్యా పరిశీలన జరగాలి)

నిజావిత పాంప్కృృతిక పునరుజ్జీవన సాహిత్యానికి కొనసాగింపుగా స్వభావంలో పరగణించదగిన తేడా కలిగింది జాతీయోద్యమ సాహిత్యం సంఘంలో మార్చులకూ ఆ సంఘాన్ని అదుపు చేసి పాలించే శ క్తులకూ మధ్యవున్న సంబంధాన్ని గ్రహించి దాన్ని వ్యతిరేకిం చడం ప్రజల్ని చైతన్యవంతుల్ని చేసే వుద్దేశ4౦0)666౪0) గలది జాతీయోద్యమ సాహిత్యం ఈ ఉద్దేశాన్ని, ఆఉద్యమసాహిత్య పరిమాణం, తాత్త్వికత, ప్రభావాలను విమర్శకులు చూడనిరా కరించారు దీంతో పాహీత్య చరిత్రలో జాతీయోద్యమ కవిత్వానికి చోటు లేకుండాపోయింది

టి!

ఇలా సంప్రదాయవాదం, శిష్టధోరణులు ప్రజా ఉద్యమ కవిత్వాన్ని వట్టించుకోకపో వడం యాదృచ్చికమేమీ కాదు తెలుగు సాహిత్య చరిత్ర పొడుగునా కొనసాగుతూ వస్తున్నదే9 అదే జాతీయోద్యమ కవిత్వం విషయంలోనూ జరిగింది అందుకే జాతీయోద్యమ సాహిత్యాన్ని సొంస్కృతిక పునరుజ్జీవన సాహిత్యానికీ కొనసాగింపుగా భావించి, 1900 తర్వాత అది నిర్వ హించిన పొత్రరీత్యా అది ప్రధాన స్రవంతి అనే అవగాహనతో ఆ ఉద్యమ కవిత్వంలోని ముఖ్యక వుల రచనల్లోని వస్తు, దృక్పథాలను, నేపథ్యాన్ని శాస్త్రీయంగా ఆధ్యయనం చేయడం ఆత్యం తావశ్యకం గ ఈ దృష్టితో ప్రస్తుతం గ 6మెళ్ళ సత్యనారాయణ జీవితం సాహిత్యాలను ఆయన తాత్త్వికతను, సాహిత్యంలో అతని కృషీ-స్టానాల్ని విమర్శనాత్మకంగా పతిశిలించడం జరుగు తున్నది న! మొదటి ప్రపంచ యుద్దం తర్వాత భారత పెట్టుబడిదారి వర్గం బలోపేతమై "స్టరె త్వాన్ని పొందింది వ్యవసాయ అఆర్టిక విధానంలో వచ్చిన మార్పులు వ్యవసాయ వర్షసంబం ధాల్లో మార్పులకు దారితీసిన ఫలితంగా భారత జాతీయోద్యమం కొత్త మలుపుల్ని తీసుకు న్నది ఆదేకాలంలో గాంధీ కాంగ్రెసు నాయకత్వ స్థానంలోకి వచ్చాడు ఇలా జాతీయోద్య మంలో వైరుధ్యాలు తీవ్రమైన నేపద్యంలో అంతర్జాతీయంగా ప్రత్యేక పరిస్టితి నెలకొన్నది మొదటి ససంచ యుద్దం తర్వాత యూరప్‌లో ప్రజాస్వామిక ఉద్యమాలు తలెత్తాయి 1917లో రష్యాలో అక్టోబరు విఫ్రవం విజయవంతమైంది సరిగ్గా ఈ చారిత్రక నేపద్యంలోనే ఆంధ్రుల భ్రముఖ జాతీయోద్యమ కవి గ రొమెళ్ళ రంగంమీదికి వచ్చాడు. గరిమెళ్ళ జీవితంలోనూ సాహిత్య జీవితంలోనూ మూడు దశలు స్పష్టంగా వున్నాయి 1 ఉద్యమ దశ : (గాంధీ రాజకీయ '్రవేశ కాలంనుండి సహాయ విరాకరణోద్యమ విరమణ వరకు) 2. పంస్కర్తై దశ ,( సవోయి విరాకంణోద్యమ విరమణ నుండి 1937 చివరి వడము ౩. విశ్లేషణ దశ (1938 నుండీ 1952 చివరివరకు)

1. ఉద్యమ దశ:- గరోమెళ్ళ కాలావికి మూందునుంటే (1895 నుండి) చిలకమర్హి పి రామశొస్త్ర చెన్నాప్రగడ భానుమూర్తి, మంగిపూడి వెంక టశర్మ, వడ్డాది రామాంజనేయులు అలాగే పేరు తెలనని కవులెందరో రాస్తున్నారు వారు దేశ ఆర్ధిక, సామాజిక ఫ్రితిగతుల్ని చిత్రిస్తూ దేశాభీ మాన తత్త్వాన్ని వ్యక్తం చేస్తూ బోధిస్తూ, మాతృభూమిని స్మరించి పన్నుల్ని నిరసిసూ బ్రజలు మేలుకోవాలని ప్రబోధిస్తూ పద్యాలు, గీతాలు రాయసాగారు అప్పటినుండే తెలుగులో జాతీ యవాద సాహిత్యం మొదలైంది10 గ రమెళ్ళ నత్యవారాయణ (శ్రీకాకుళం జిల్లా ప్రియాగ్రహరము వారైనా క్రియాశీల జాతీయోద్యమ జీవితం రాజమండ్రీలో సాగింది. (అప్పటికి రాజమండ్రి బందరు, టెజమా డలు నీటి పారుదల సౌకర్యాల వల్ల ఆర్టికంగా అభివృద్ది చెంది, జాతీయోద్యమ కేంద్రాలుగా ఎదిగాయి ! ) విజయనగరంలో విద్యార్థిగా వుంటూ కవితా పాధన చేన్తుండిన గ రమెళ్ళ జలి యవన్‌వాలాబాగ్‌ దురంతానికి (1919) తీవ్రంగా కదిలిపోయాడు అగ్గీగుళ్ళను బెట్టి యదనుకు వెయిమంది యశువుల నిట్టైయార్చేరు - వారి -యును రుల వెట్టులోర్చాలో 12 అవి ఆ దమనకాండకు ప్రతిస్పందించి రూపుకచ్చాడు. న!

ఈ కాలానికీ గరొమెళ్ళ యువకుడుగా వుండటం కాకతాళీయమే, అయితే జాతి యోద్యమంలో శ్రద్ద చూపి దానిలో పాల్గొనడం మాత్రం కాకతాలీయం కాదు దీంతో ఆయన వ్యక్తిత్వం, ప్రత్యేకత కొంతవరకు బోధపడతాయి

1920లో ఎల్‌ టి చదువుకోసం రాజమండ్రి వచ్చిన గ 6మెళ్ళ తిలక్‌ ఆశ్రమంలో వుంటూ జాతీయోద్యమంలో పాల్గొనసాగాడు ఆనాటికే రాజకీయాల్లో బాధ్యతాయుత సహ కార యుగం అంతమైంది గాంధీ రాజకీయ (ప్రవేశంతో ఆయున నాయకత్వంలో అతి మిత వాద పక్షాలు కలిసిపోవడంతో రాజకీ యాల్లో అది గాంధీయుగంగా (పసిద్దమైంది కాంగ్రెసు లోని రెండు న్యక్తీకరణలైన ఈ ఆతిమిత వాదాలు గాంధీ ఉద్యమంలో 1916 తర్వాత నుండీ కొనపాగాయన్నది అందరికీ తెల్సిందే.

భారత జాతీయోద్యమానికి, భారతీయుల్లో ప్రబలంగా నాటుకున్న ఆధ్యాత్మిక వాదానికి సంకేతంగొ గాంధీని సాధారణ ప్రజలు తాము వేచిచూస్తున్న ఆధ్యాత్మిక వివ్రవకారు విగా, తమ విముక్తి (ప్రదాతగా భావించారు కాంగ్రెస్‌ ప్రచారం కూడా అలాగే కొనసాగింది ఈ సాధారణ ధ్రజల అభివ్యక్తీకరణే గ 6మెళ్ళలో ' ప్రభువు గాంధి కవితలో ఆవిష్క రించబ డింది. ఈ కవిత ద్వారా గ 6మెళ్ళ గాంధీపై గల దైవత్వ ఆరోపణను చిత్రించి, తద్వారా ఆయన నాయకత్వాన్ని బలవర్వే ప్రయత్నం బలంగా చేశాడు

దైవ సంకల్పముర వావి జననమీయవని ఈశ్వరత్వమె రూపుగాంచె [3 అంటూ

గాంధేన్‌ దైవాంశ సంభూతునిగా దేవుడిగా వర్ణించాడు ఇలాంటి కవుల దృక్పధమే సహాయ నిరాకరణోద్యమ కాలంనుండి గాంధీవి దేవునిగా మార్చి కీర్తనలు పాడబానికి కారణమైంది అలాగే 19గ5 వాటి వందేమాతరం ఉద్యమం కవిత్వంలో దేశమాతను ప్రతిష్టించింది అప్పటి నుంచే ఈ రెండు వరిణామాలు తెలుగు జాతీయోద్యమ క విత్వంలోసార్వ త్రికాంశాలయినాయి అప్పటికే ఆయన విద్యావంతులైన వుధ్యతరగతి వునస్తత్వానికి తగిన విధంగానే, జాతీయోద్యమంలో అప్పటికే ఫ్రేడపడ్ద అత్సి మిత వాదాలకు మధ్య మధ్యే మార్గంగా అప్పుటికే పైకి వస్తున్న గాంధీకి అనుయాయిగా మారడం సహజ పరిణామమే అయితే ఆయిన తన వర్ష పరిమితిని మించి దేశ భక్తినీ, జాతీయతను ఆచరించసాగాడు.

1920 నాటికీ సమాజంలో ఒకవైపు రళుళత్వం విధించే పన్నులు శిస్తుల భారం, ఫలితంగా ప్రజల దారిద్ర్యం పెరగసాగింది ప్రభుత్వ నిర్బంధం దోపిడి ఆణిరివేత అధికం కాసాగాయి. సమాజంలోని అన్ని వర్గాల ప్రజలు సతమతం కాసాగారు మరోవైపు ఈ కాలా నికే పంజాబ్‌లో ప్రభుత్వ దురంతాలు, మాంటేగ్‌ చేమ్సుఫర్త్డ్‌ సంస్కరణ లవల్ల ఎర్పడ్డ అసంత్నప్తి దేశమంతా రగుల్కోసాగింది ఇవన్నీ నిజాయితీ, దీకాపరుడయిన యువక గ రొమెళ్ళను కది లించి వేశాయి. (దీక్షాపరత్వం, నిజాయితీలు గ 6మెళ్ళ వ్యక్తిత్వంలో అవిభాజ్యాలు) పై పరిస్థి తుల వేష లానే నాగపూర్‌లో జరిగిన కాంగ్రెస్‌ వార్షిక సమావేశాలు సహాయ నిరాకరణ

• ఉద్యొమ పోరాట రూపాల్ని రూపొందించాయి.

1 "విజ్యాలయాలు, కోర్టులు, విదేశీ వస్త్రాల బహిష్కరణ, గుర్తింపులు, బిరుదుల్ని వదులుకోవడం.

2. పన్నులు చెల్లించకుండా శాసనోల్లంఘన

3. జాతీయవిద్యాలయాలు, పంచాయితీ కోర్టుల ఏర్పాటు ఖద్దరు తయారు - అనే నిర్మాణ కార్యక్రమాల అమలు -

పై కార్యక్రమాన్ని ఆమలు చేయాలని దేశ ప్రజలకు ఈ సమావేశాలు పిలుపునిచ్చాయి

ల

దీన్ని పూర్తిగా అమలు చేస్తే స్వరాజ్యం ఏడాదిలో వస్తుందని గాంధీ వాగ్దానం చేశాడు నత్యా హింసలపై ఆధారపడ్డ సత్యాగ్రహంతో ఉద్యమించాలన్నాడు జాతీయోద్యమంలో మొట్టమొ దటి ప్రత్యక్ష కార్యక్రమమమిదొ ఈ ఉద్యమం ప్రధానమైన సామాజిక వర్గాల్ని ( కొంతమేరకు రైతాంగాన్ని) ఐక్యం చేసింది _

ఈ సహాయ నిరాకరణోద్యమంలోనే గ రమెళ్ళ “మాకొద్దీ తెల్లదారనలు.అంటూ సహాయ నిరాకరణ దృక్పధాన్ని నిశితంగా ప్రకటించాడు ఆయనపాట ఉద్యమ దృక్పధంతో జతకలిసింది ఉద్యమానికి అవేశం, తీవ్రత, చురుకుదనాలనిచ్చింది గరిమెళ్ల తన ముందున్న జాతియెద్యమ కవుల్లా పద్యాల్లోకాక గేయాల్లో, ప్రజల పాటల బాణీలో రాశాడు బ్రిటిష్‌పాలన ఫలితాలు, విధానాలను వాస్తవికతా దృక్పధంతో చిత్రించడం దాని ప్రత్యేకత. వ్యవహార భాషలో రాయడం ఆయన సాధించిన ప్రగతి ఆనాటి దేశపరిస్థితికి, ప్రజలు మనోఫ్టితికి సరైన కవి తారూపం, వ్యక్తీ కరణ లనిచ్చి శక్తి వంతంగా గేయాన్ని ఆష్కరించాడు. ఇది ఉద్యమంలో భౌతిక శక్తి కాగలిగింది గరిమెళ్ళ స్వయంగా గాయకుడు కావడం ప్రభుత్వ నిషేధాలు నిర్భం ధాల్నీ ధైర్యంగా ఎదుర్కోవడంతో ప్రఖ్యాతుడయ్యాడు ( ఈ నేవధ్యంతోనే "సెతాను ధైభాతా రాశాడు) పై నేపథ్యాన్ని, కవి కృషినీ పట్టించుకోకుండా పై గేయాల్ని విడిగా చూసి, కేవలం అవి కవి గొప్పతనంగానో, లేదా కేవల ఉద్యమ ప్రేరణలుగానో పరిశీలించడం సరైంది కాదు ఆ విధమైన పరిశీలన ఆసమ[గ్రత, ఆచారిత్రకత, వ్యక్తి వాదాలకు విమర్శలో చోటిస్తాయి

సహాయ నిరాకరణోద్యమ కార్యత్రచూన్నంతా గ రొమెళ్ళ స్వరాజ్య గీతములు(1921) గా మలచాడు ఉద్యమంలోని పై మూడు పాయల్లోనూ నిర్మాణకార్యగక్రమం పైనే కవికి మొగ్ను. గాంధీకి లాగే ప్రజల్ని ఉద్యమ కార్యక్రమంలో పాల్తొామ్మని కోరడమే గేయాల్లోవి ప్రటోధ ప్రాధాన్యతకు కారణం. గాంధి ఖద్దరు అవసరాన్ని గూర్చు ఇభాగన్నాడ్డు._ 20చింం. ఒక జాతిగా బ్రతకఛలెనంటే రాట్నం ఉండితీంఎలయును రాట్నం అదృశ్యమైన తర్వాతనే భారత్‌ దేశంలో సుఖసంతోశాలు మృగమైనాయి రాట్నం ఏీలుపుకు (స్త్రీలలోనేగాక జన బాహుళ్యంలో కూడా ఇదివరకెన్నడూ కన్పించని వైతన్యం వెల్లి విరిసింది (ప్రజలు దాన్ని ప్రాణదాతగా భావిం చారు. మహిళలు.దామ్మి తము సౌశిల్యాన్ని ౦క్షంచేదిగా భావిస్తున్నారు... రాళ్మ్మంష్షృన్తర్ముద్తప నమే అణ గా రివున్న లక్షలాదికీ అన్నం పెట్టగలదు 1900 మైళ్ళ పొడుగూ, 1500 మైళ్ళ వెడల్పూ గల యావద్భారతదేశంలో దారిద్ర సమస్యను పారిశ్రామిక ప్రణాళికలు పరిష్క రించలేవు. .. మనం జీవించడానికి గాలి నీరు ఎంత ఆవసరమో రాల్నం కూడా అంతే ఆవణంం లాంచి భావాలను గరొమెళ్ళ ముఖ్యంగా రాట్నము, రాట్నము- స్త్రీ, సంభాషణ -'లాంటి ఎన్నో గేయాల్లో ఇమిడ్పాడు.

భారత జాతీయోద్య నాయకులు ఎన్ని త్యాగాలు చేసినా, వారెంతసేవు గత సమాజ ఉత్పపత్తి విధానాలు,శక్తులను ఆదర్శీక రించారు (14642132 తీవ్రదోపిడికి గురై పెట్టుబడి సంచయం లేని గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఈ ఆదర్శీకరణ హేతుబద్దంగా కవబడుటంట్స్‌ ఆశ్చర్య మేమీలేదు అదే సమయంలో ఈ ఆదర్శుకంణ కేఎల హెతుపుపై ఆధాంఎజ్జ ఎ ఎలోరాట్‌ ॥ రణి ప్రజలకు స్వాభిమానం,స్వాతంత్ర్యం, స్వయంసమృద్దుల పై సానుకూల వైఖరిని ర్చ 6చీం దన్నది స్పష్టం ఈ రెండో అంశాన్ని ప్రజల్లో బలంగా వ్యాప్తి చేయడానికి గ 6మెళ్ళ రాట్నం ఖద్రరుల గూర్చి కవిత్వంలో అధికంగా స్పందించాడు

ప్రజలంతా రాట్నాన్ని స్వాగతిస్తున్నారనే, రాట్నంవల్ల స్వరాజ్యం వస్తుందని పైగా రాట్నమున్న రాజ్యమే స్వరాజ్యమంచాడు కవి ( రాట్నము) గాంధి పిలిస్తే వచ్చిన రాట్నం ఐరోపా గుప్పిట్లోని భారతదేశ ఫ్రీతిని చూసి ఇలా దుఃభిస్తుంది.

గ్‌

ఐరోపా మిమ్మెల్ల నాక్రమించిందే లంకా పైరొచ్చి - లంకణము నాకే పట్టణంబులనెల్ల - పట్టుకున్నాదే పల్లెటూళ్ళకు కూడా - ప్రాకి పోయిందే అందుకే '“స్వరాజ్యమిస్తాను- వస్తానన్నానే' అని రాట్నం ద్వారా స్వరాజ్యం వస్తుందన్న గాంధీ భావాన్ని రాట్నం నోటనే చెప్పించాడు గరిమెళ్ళ ఇది ఖద్దరు మీద ప్రజల నమ్మకాన్ని బలో పేతం చేయడానికే బానిసలకు నెల్ల స్వరాజ్యమిచ్చి కాపాడగలయట్టి కల్పశాఖం! 17 పాలింపగ లయట్టి పారిజాతంబ అని రాట్నానికి మత పవిత్రతను ఆపాదించాడు జాతీయవాదమే ఆమతం రాట్న సంధానం వల్ల దేశానదికి స్వాతంత్ర్యం వస్తుందన్న గాంధీ శూర్తాన్ని ఒలంగా విశ్వసించిన కవి నిర్మాణ కార్యక్రమాల్లో కెల్లా దీనికి (స్వరాజ్య గీతములు 1,2 భాగాల్లో) ఆత్యంత ప్రాధాన్యతనిచ్చి చిత్రించాడు ఆయుధ సంపన్నులైన బ్రిటిష్‌ సామ్రా బ్యావాదాన్ని ఎదుర్కోలేని తన నిన్సహాయతను ఆధ్యాత్మిక రూపాలైన ప్రతీకల్ని ప్రవేశ పెబ్దాడం ద్వారా గాంధే భౌతికంగా రాజకీయాలు ప్రయత్నిస్తే వాటిని గ రొమెళ్ల సాహిత్యీక రించి ప్రజల దగ్గరికి తీసుకొని వెళ్ళాడు స్వరాజ్య గీతములు రెండవభాగంలో బపి-ష్కార కార్యక్రమానికి ప్రాధాన్యత నిచ్చాడు దీనిలో ఆనాటి ఉద్యమ సమాజ వరిఫ్టితుల్ని సమగ్రంగా చిత్రించిన "సైతాను ప్రభుత శ9నుండి 112 చరణాలకు విస్తరించింది ఉద్యమ కార్యక్రమాన్ని అమలు చేయని వారిని తీవ్రంగా ఆక్షేపించాడు కవి ఈ ఉద్యమం సాగిన ఏడాదిన్నర కాలంలో గ రొమెళ్ళ స్వజనశక్తి శ్రీయాశీలత ఉచ్చదళలో వుంది (స్వరాజ్య గీతములు రెండు భాగాలు ప్రచురించాడు ) సహాయ నిరాకరణోద్యమం ఆంధ్రలో వివిధ వర్గాల ప్రజల్ని కదిలించి ప్రజా ఆందో భవగౌసొగింది. -గరమెళ్ళగేయాలు, కాన ఈ ఉద్యమాన్ని మరింత అదువు.లేక్రుండా చేస్తా యివి ట్రభంత్వాన్ని దిక్క రించడానికి ప్రజల్ని ప్రోత్సహిస్తాయని భావించిన వలస ప్రభఎత్వం ఆయన 'మాకొద్దీ తెలదొర తనం”ను, స్వరాజ్యా గీతాలను నిషేధించింది. గ రొమెళ్ళను అరెస్ట వేసింది. ఈ అరెస్టు కవిలోని దీక్షను రెచ్చగాట్టింటి. విర్శంధాన్ని ఎదుర్కొని, మరింత దృఢంగా నిలవడానికి కారణమైంది గ రిమెళ్ళ తర్వాత జైలు శిక్షకూ వెరవలేదు కవిత్వంలో ప్రబోధిం చిన ధిక్కారాన్నే తన ఆచరణలో చూపాడు నిర్భధంకాలంలో తనకు అత్యంత (ప్రేమాస్పదు లైనతండ్రి తాతలు మరణించినా ఈదీక్షను సడలి పోనివ్వలేదు ఎలాంటి క్షమాపణపత్రాలు రాసివ్వకుండా రెండున్నర సంవత్సరాల శిక్షను ముగించుకొని 1924 చివర్గో విడుదలైనాడు తతిమెళ్ళ దృఢంగా ప్రభుత్వ నిర్బంధాన్ని ఎదిరించడానికి థీరత్వానికీ ఒకవైపు ఉధృతంగా సాగే ఉద్యమంఅందించిన ఉత్తేజం, స్వాతం్రేచ్చ, తన వ్యక్తీత్వంలోని దీక్షా, నిజా యితీలు ముఖ్యకారణాలు కవిలోని ఈ ధీరత్వమే, పట్టుదలే ఆదర్శంకోసం సిద్ధపడే వ్యక్తిత్వ అంశంగొ ఈ దళలో రూపొందించింది అదే అతని జీవిత కాలం పాటు కొనసాగింది. ( ఆయన మిత్రులు కొన్ని సందర్భాలలో గ రమెళ్ళ 'మొండిపట్టుదల' గా భావించిన మనస్తత్వం పైతం పైవిధంగా రూపొందిందే ఈ రాజీలేని నిజాయితే'లౌకిక జ్ఞానం' లేని వానిగా గ6మె ళ్ళను వారు భావించడానికి మూలం) 4 2.సంస్కరణ దశ: చౌరాచౌరీలో రైతుల ఆగ్రహస్రకటన (5ఫిబ్రవరి 1922) తర్వాత ఉద్యమం హింసా నే

యుతంగా మారిందని గాంధీ అసహాయోద్యమాన్ని విరమించాడు గ 6మెళ్ళ మాటల్లో మహాత్మ గాంధీయె మాకు తమ సమ్మతుల దయచేసెన్‌ * సహాయ నిరాకరణ మును మెల్లగ - సన్నగిల జే సెన్‌ - అన్నాడు. ఈవిరమణ కాలా నికీ గరొమెళ్ళ జైలుశిక్షననుభవిస్తున్నాడు 1924 చివర్లో విడుదలైన తర్వాత విరమణ తెచ్చిన విషాద దృశ్యాలకు అంతకు ముందటి సన్నివేశాలకు ఎలాంటి పొంతనా లేదు. కదిలిపోయాడు గరిమెళ్ళ వీటిపట్ల తీవ్రంగా ప్రతిస్పందించాడు వీటిని ఎన్నో కవితలుగా నమోదు చేశాడు ( ఇప్పటికీ రలభ్యం) అసహాయోద్యమ మరణ గీతి, 2 అసహాయోద్యమమునకు జోల, 3.కర్త వ్యము, 4. దేశారాధకుల బాధలు, ర5 పూర్వపుస్థితి లాంటింవి గొంధీయే ఉద్యమాన్ని విరమించాడని తెలిసినా, గరమెళ్ళ ఆతర్వాతి పరిణామా లను భరించలేకపోయాడు ఉద్యమ కాలంలోని నాయకులు, ప్రజల త్యాగం, వారి ధిక్కార భావం, ధైర్యాలు ఈకాలంలో కన్చడనందుకు మదనపడ్డాడు. ఈవిరమణలతో వివిధ తరగతుల ప్రజల్గోొ తీవ్ర నిరాశ నిస్పృహాలు చోటుచేసుకున్నాయి. అన్ని అమకాలతలు, అక్భగసంపిద్దలా వుండి, నాయకత్వం లేనపుడు ప్రజలకు కలిగే అసహాయ స్రితి, లోతైన దుఃఖంతో కూడిన ఆగ్రహాన్ని గ రొమెళ్ళ తన గొంతునుండి ప్రకటించాడు ఈ తీవ్ర భావోద్వేగం పారకులను కదిలి స్తుంది క ఈ నాయకులే విరమణలో నిర్మాణ , స్వరాజ్య కార్యక్రమాల్ని విస్మరించి, ఉద్యమ కాలపు తమ వాగ్దానాల్ని, ఆచరణను మరచి వారి పూర్వాశ్రమాల్లోకి సజావుగా వెళ్లిపోయారు వదిలిన ముందటి వృత్తుల్ని, హోదాల్ని స్వీకరించి సౌక ర్యవంతమైన జీవితాన్ని గడపసాగారు. పైగా ఉద్యమంలో పాల్గొన్నందుకు వారి పశ్చాత్తాపాల్ని ప్రభుత్వానికి తెలుపసాగారు ఇలాంటి వారికి కారమైనది - బహిష్కార పంచకము చేరువైనది విదేశీయ వృశ్చికము భారమైనది ధర్మ భాగ్య కేతనము ఛీల చేశితినంచు - ఏవగైకొనుము బేలవైతినటంచు- బ్రీడననుకొనుము కాలగతి తెలియని కరటిననుకొనుము చాలునిక- యేదో చాటునవి నిలుమూ” అంటూ ఘాటుగా సూటిగా విమర్శించాడు గ రిమెళ్ళ మరోచోట ' భాగోతమొక యేడు బాగుగా నాడినా- భక్తుడౌ గాంధిపై భ్రమపోయేనా' వారిని గాంధి విధేయద్నష్టినుండి నిలదీశాడు. తన దృష్టికి వాళ్ళంతా “అల్పులు' గా కన్పించారు. జస్టిసుపార్టివారి వలసపాలకు లకు వంతపాడే స్వభావాన్ని, జాతీయోద్యమం పట్లు వారి వ్యతిరేక దృష్టినీ విమర్శించాడు ఇలా జాతీయోద్యమ మొదటి ప్రజాందోళనా దశలో అనేక విధాల (తిస్పందించిన వివిధ సామాజిక వర్గాల ఆచరణను యదార్షంగా చిత్రించాడు గ రమెళ్ళ శ ల్‌ “మామొఅ విననెవరును లేరయిరా” అంటూ దేశభక్తుల అప్పటి నిరాశ, టి ఈనాలను గరిమెళ్ల వ్యక్తీ క రించాడు ఆది గరమెళ్ళ ఒంటరి తనమే కాదు నిజానికి ఒంటరైపో యిన నిజాయితీ గల దేశభక్తుల బాధస్వరం. ఉద్యమ విరమణతో ఆదర్శం వైదాలగు తుందం టాడు (దేశపు చింతన తేలికయౌనయ్మొ భోసురాదర్శము ప్రక్కకు జనునయొోఈవిరమణకు కారణమైన మనస్తత్వాన్ని విమర్శించాడు మారిన పరిస్థితుల్లో తన పట్ల సమాజ అనాదరణ, తన దారిద్ర్యాంలను దుఖం కోపం క!

కల్సిన మనస్టితి (గాంంఠ) తో చిత్రించాడు. ముందు గౌరవించిన వాళ్ళ తనను అగౌరవంగా చూశారని డబ్బు సంపాదించ లేని ఆవివేకీ అంటూ అవమానించసాగారు. ముప్పేటలా వురిగొన్ను ఈ పరిస్థితిని గరొమెళ్ళ తను నమ్మిన దేవతలకు విన్నవించుకున్నాడు. ఉద్యమాల్లో ఆటు పోట్లు సహజమేననీ, అందులో అటు ఇటుగా వూగినలాడే వారు క్లిష్టపరిస్టితులు ఎదురైనపుడు వెనుకడుగు వేయడం సహజమే అనే చరిత్ర దృష్టి కరువ వడంతో అంతకుముందు ఉద్యమానుభవం వారికీ లేకపోవడంతో గరిమెళ్ళ కవి సహజమైన ఆవేశంలో వారిని నిలదీప్తాడు నిందిస్తాడు. తమ లాంటి దేశ భక్తుల పరిఫ్టితులపై ఆక్రోశాన్ని వెలిగక్కుతాడు. శంభూ పరాత్పర - సర్వజ్ఞ, మాపాప సంఘంబు లారలే గంభీర భాషిణీ - కాత్యాయనీ మాదు కష్టములిక నార్బవా ఓదార్పవా ఆజ్రైశభక్తులు నిడచు - తేటయాౌ కన్నీళ్ళు ఎప్పటికైనాను - ఈదుఃఖ సీమలో ఎసగనీయవ ముక్తి - తప్పకు మీ మా యంత్యపు ప్రార్దనమిద్రి జ తల్లి భైరవి కాళికా మా యేలికా- ఆరిటూ దేవతలందరినీ అదేపనిగా వేడుకున్నాడు. స్తుతించాడు గరిమెళ్ళ ఉడ్యమ విరమణ తర్వాతి పరిస్టితుల్ని ధైర్యంగా ఎదుర్కొంటూ, ఆ ఉద్యమ కార్య క్రమాల్ని ప్రబో ధిస్తూనే, మరోవైపు మానసిక నా వేదనను తగ్గించుకో వడానికి భగవంతుని ఆశ్రయించాడు గాంధేయ కవి అంతర్మధనం, అసహాయతల ఫలితమిది అయితే ఆనాటి సమాజ నిరాశా పరిప్టితులనుండి ఉపసంహరించుకో వడానికి (4401 67340) అది భౌతిక క్తి, ఆశక్తితో కడాణా సంఘపు కష్టాలను ఆర్వమనే, దుఖసీమలో ముక్తి నీయమువే వేడుకున్నాడు జాతీయోద్యమ స్వభావం నాయకత్వం గూర్చి శాస్త్రీయమైన అవగాహన కల్పించే రాజకీయ సీద్దాంతం ఆయనకు లేకపోవడంతో గ 6మెళ్ళకు ఈ అది భౌతిక ఆలంబన _అవసరమైందన్నది స్పష్టం ఎం ఉద్యమ విరమణ తర్వాత, జరగబోయే ఎన్నికల్లో పాల్గొనడం కంటే, ఖద్దరు తయా రీని ప్రజలంతా అమలుచేయాలని గ 6మెళ్ల కోరాడు. ఖద్దరు తయారీ వల్లనే స్వరాజ్యం వస్తుం దని గాంధీతోబాటు త్రికరణళశుద్ర్దిగా గ 6మెళ్ళ నమ్మాడు. అందుకే దాన్ని ఈ కాలపు ' కర్తవ్యం” గా భావించాడు. ఉద్యమాల విరమణ తర్వాతి నిరాశాపూరిత వాతావరణాన్ని (నాయకుల చర్యలు ప్రజల మనోభావాలు శక్తివంతంగా చిత్రించివ కవిత్వం ఎంతో విలువైంది. ఇది ఆనాటికి తెలుగు సాహిత్వానికి కొత్త సహాయనిరాకరణ ఉద్యమంలో పాల్గొన్న వాళ్ళకు, విరమణతో గాంధీపై విశ్వానంపోయి, సోషలిస్టులు, కమ్యూనిస్టులు, వ్యక్తి విప్లవ కారులుగా మారడానికి, స్వాతంత్ర్య పాధనకు నూతన మార్గాల్ని అన్వేషించడానికి తోడ్పడ్డ సామాజిక భూమిక ఇది ఈ భూమి కలో ఇలా తెలుగునాట వ్యక్తమైన వివిధ వర్గాల ఆలోచనలను, గాంధేయల భావనలను సమ ర్రంగా చిత్రించిన కవితాకృషి గ రొమెళ్ళది పై గేయాలున్న నూతన జాతీయగీతాలను (1926) లో గ 6మెళ్ళ ““దేశ కాల పరిఫ్టి తులు మారుటచే ఇప్పుడట్టి పాటలు గాక, కొత్త పద్దతిలో, కొత్త సందేశ ములతో?”,““దేశీయ త!

స్థితి సంశోధకంబులుగా”” రాశాడు “మాకొద్దు” వంటి “* అట్టి?” పాటలు మారిన పరిస్టితి రీత్యా ఆవసరంలేదు వాటి స్టానంలో “దేశీయ స్టితి శోధకత్వం' అవసరం (మార్పుకోసం). అందుకే వీటిని కొత్త పద్దతిలో (శాస్త్రీయ సంగీత రంగాల్లో శిష్ట్యవహార, సరళ గ్రాంధిక శ్రైలిలో రాశాడు మొత్తం రచనా క్రమంలో ఇది గ రమెళ్ళ కవితా దృక్పధంలో వచ్చిన మార్పుగా కన్పిం చినా ఆనాడు గరమెళ్ళ వ్యక్తి మాత్రానికి పరిమితం అవుతున్న క్రమాన్ని సూచించేది.

గ రొమెళ్ల మేధావి వర్గానికి చెందినవాడు కావడంతో ఆయనకు సాహిత్యం ద్వారా రాజకీయాల్లో ఎక్కువ అవకాశం ఎక్కువగా వుంది అందుకే గరిమెళ్ళ గాంధిమార్లానికి విధే యుడై సాహిత్యంద్వారా రాజకీయాల్లో కొనసాగాడు తనకు ముందున్న ఉద్యమ దశతో చూసినా, తన భౌతిక అవసరాలకోసం తాత్కాలికంగానైనా సర్దుబొటు చేసుకునే ఆవసరం ఏర్పడింది ఉద్యోగాన్ని వదులుకోవడంతో గ రమెళ్ళకు మిగిలిందల్లా జాతీయోద్యమ లకూ నికి కట్టుబడి కృషి చేయడం తన పరిసరాల పరిమితి అంతకుమించి అనుకూలించదు. ఇదెంత కష్టసాధ్యమో ఆయనకు తెలవంది కాదు. అందుకే దానికే సిద్ధపడ్డాడు గరిమెళ్ళ. అలాకాక్షుంద్లా. గరొమెళ్ళ జైలునుండి వచ్చిన తర్వాత ఆగిపోతే “మాకొద్దీ పాట రచయితగానే పాహిత్య చరి తలో మిగిలేవాడు కవికి గల స్వాతంత్ర్య సాధన అనే ఆదర్శం వల్ల ఈ దశలో ఉద్యమ స్టీతి ఎలా వున్నా స్థూలంగా జాతీయోద్యమానికీ, నిర్షిష్ణంగా గాంధీ మార్గానికీ విబద్దుడైనాడు కాంగ్రెసు పార్టీపై చారిత్రక అభిమానం వల్ల తప్ప దానిపైగల సమకాలిక నిబద్దత వల్ల ఆయన జాతీయ వాదికాలేదు ఈ కాలంలో రాసిన నూతన జాతీయ గీతాల్లో, హరిజన పాటల్లో ఈ నిబద్దతే వుంది. ( ఆ తర్వాత కాలంలో ఆయనకు ఎర్చడ్డ నిరాశను బట్టి ఈవిషయాన్ని నిర్జారించ వసు జాతీయోద్యమంలో భాగంగా 1930లో ఉప్పు సత్యా శగ్రహల-కాపనోలంథునా.జలి గొయి. రెండవసారి 1932లో శాసనోల్లింఘనం ప్రజా ఉద్యమంగా దేశవ్యాప్తంగా సాగింది ఇంత పెద్ద ఉద్యమాలు సాగుతున్నా గ 6మెళ్ళ వీటికి స్పందించినట్లు కనబడదు ఈ ఉద్యమాన్ని 1933లో విరమించిన గాంధీ అస్పృశ్యత నివారించాలనీ హరిజనులుకు దేవాలయ ప్రవేశం కావారనిళోరుకూ సత్యాగ్రహం ప్రారంభించాడు. గ రొమెళ్ళ పై శాసనో బ్లంధఘునఈద్యామానికి- కాకుండా సంస్కరణాత్మకమైన హరిజనోద్యమానికి స్పందించడం గమన్నార్ణం ఈ మార్పుకు కారణాలకు వస్తుగతంగా వరిశీలించాల్సి వస్తే ఆ కాలంలో హరిజనోద్యమ నేపధ్యాన్ని గూరి రాసిన ప్రఖ్యాత చరిత్రకారుడు డీ డీ. కోశాంబిని ఇక్కడ ఉదహరించడం సముచితం

“10930 నాటి సత్యాగ్రహం చేతులు దాటిపోయి 1932 నాటికల్లా కౌలు రద్దులాంటి వ్రచారోద్యలతో మౌలికంగానే భిన్నమైన ఉద్యమంగా అది పరిణమించబోతున్నపుడు, మన అన్ను శ్యులను ఉద్దరించాల్సిన అవసరాన్ని కనిపెట్టాడు గాంధీగారు ఇంకేం మొత్తం ఉద్యమాన్ని శుభ్రంగా పక్కదారి పట్టించాడు. ఈసారి కూడా అహింసా సిద్ద్ధాంతలలో కొత్త అంశాలను జొప్పించి ఉద్యమాన్ని బహుచక్కగా పక్కదారి పట్టించాడు ఈ అంశాలు మతొనికిసళవిలిథిం చిన ఆతిసూక్మ అంశాలు”? *

కాం(గ్రైసు పార్టీపై ఈ కాలంలో ఆయన అభిప్రాయాలు నిర్చ్వారణలే ఆ సలిప్పశేత ట్రిన ఉద్యమాలకు గ రమెళ్ళ ఉద్వేగంతో స్పందించకుండా చేసి వుంచదొయి ఆయన క్రియాశీల రాజకీయ దృక్పధం నుంచి సంస్కరణవాద దృక్పథానికి మారే దశను ఇది సూచిస్తుంది. దీనికి ఈ మధ్య ఆయన జీవితంలో వచ్చిన పరిణామాలు కూడా చోహదపడవచ్చును

కాంగ్రెసు పట్ల పెరుగుతున్న ఆదరణను ఉపయో గించుకోవడానికి అప్పటికే కొన్ని న్వధ్రయోజన వర్గాలు తీవ్రంగా పనిచేస్తున్నందువల్లనో ఏమో, అప్పటికే తాను పాల్గొన్న అనుభ

గ

వంతో గరిమెళ్ళ రైతులు, కార్మికులు మధ్యతరగతులు, కొత్తగా జాతీయోద్యమంలోకి వస్తున్నా కూడా అదివరకంతటి భావోద్వేగంతో ప్రతిస్పందించలేక పోయాడనిపిస్తుంది అయినా గాంధీపై గల వ్యక్తీ గత విధేయత, గౌరవాలతో ఆయన హరిజన పాటలను (ప్రచురించాడు హరిజనుల్లో భాగమై, వారి నుద్దేశిస్తూ గ 6మెళ్ల రాసిన హరిజన పాటలు (1933)లో అన్పృశ్యతపై గాంధీ భావాలే వున్నాయి. వర్థాశ్రమ ధర్మంభేమిటి? మదినమ్మెడి మూఢుడె వరు?” అని ప్రశ్నిస్తూనే అస్ప ఎళ్యేలే లేని “శుద్దంబగు వర్థాశ్రమ ధర్మం" కావాలన్నాడు లారక మంత్రం హరిజనుల కొంగు బంగారమని, గోవును తల్లిగా యెంచుకోవాలని వారికో మంత్రాన్ని, ఓ పూజ్యస్తానాన్ని అందించాడు హిందూమతం గొప్పదంచాడు అరుంధతి హరిశ్చంద్రుడు, ఏకలవ్యులకు గుళ్ళ కట్టీ ఉత్సవాలు చేయాలకి బ్రాహ్మణ మత కార్యక్రమాన్ని ఆందించాడు సంస్కృతీక రింపబడటం ద్వారా హరిజనులు ఉన్నతులు ఆవుతారనేది కవి దృష్టి ఇలా ఈ పాటల్లో గాంధీ సంస్కరణ భావాలే వున్నాయి ఇదే సందర్భంలో ఇంగ్లీషు నాగరికతను, సనా తన విలువల్ని ఏకకాలంలో అనుసరించే నవ్య సనాతనుల్నీ ఎద్దేవా చేశాడు హరిజనులు గుళ్ళో ప్రవేశిస్తే ధభళయం వస్తుందనే వారి ప్రచారాల్ని చిత్రించి ఎత్తిపొడిచాడు. 'అన్యాయమైనా సనా తన ధర్మం న్యాయమే అనవాలట' అనే సనాతనుల దుర్మార్గాన్నీ నిలదీశాడు గరొమెళ్ళ ఇంతకు పూర్వం రాసినన్నీ గేయాలే' అంటే, 'విద్యావంతుల కోసం విద్యావంతులు రాసినవి” అనేది కవి ఉద్దేశం. దీనిలో 'విద్యలేని వారికోసం విద్యావంతుల రచనలు” అనే అర్ధంలో 'పాటలు'ను వాడినట్లు క విజద్దేశించిన శ్రోతలనుబట్టి స్పష్టమౌతుంది ఈ పాటల్లో మిగితా గేయాలకంటే భిన్నమైన భాష, బాణీలు, కొంతవరకు మౌఖిక కూర్చు వుంది. ఈ పాటలు బహుజన గ్రాహ్యములగునట్లు పెక్కు సవరణలు సూచించి, దెద్రిపెట్టి నారు అని కర్త్శృత్వంలో (హరిజన సంఘ నాయకులతో దిద్దించుకోవడం) కవి మార్చును ఆహ్వానించాడు. ” గ రమెళ్ళ వీటిని 'నూతన జాతీయ గీతములు కంటే వేరుగా రాశాడు జానవదబా _ణీల్గొ, వ్యవహార భాష- మౌఖిక కూర్పులకు సన్నిహితంగా మలచాడు. శ్రోతలతో కలిసి ధలో దించే లషణం, కర్తృత్వం కంటే రచనా ఉద్దేశానికి ప్రాముఖ్యాన్నివ్వడం అనేవి ఉద్యమకవిగా, వ్యక్తిగా గ రొమెళ్ళ అభివృద్దిని తెల్చేవి ఈ పాటల్లోని సంస్కరణ దృక్పధం పూరిజనోద్యమం _ప్రబా ఉద్యమంగా ఎదగకపోవడం వల్ల ఈ పాటలు పెన్దగా ఆదరణ పొందలేదు ఈ ఉద్యమం జాతీయోద్యమంలో భాగంగా నిర్వహించాలని గాంధీ భావించడం వల్ల ఆది అటు సంస్కర తోద్యమంగా బలపడలేదు ఇటు రాజకీయ మద్దతునూ పొందలేదు. కవుల్లో ప్రకృతి ఆరాధన, సౌందర్యదృష్టి కాల్పనికత, కళాత్మకత లాంటి సాధా రణ లక్షణాలు ఈ దశలో గ రొమెళ్ళలో భావకవితా రూపాన్ని పొందాయి గర6మెళ్ళ జీవితంలో, ఆయన రచనా జీవితంలో భావకవిత్వం రాసింది, ప్రయోగాలు చేసిందీ ఈ దశతోనే ఉద్యమ దశలో ఆయన వైతన్యం ఉద్యమ కవిత్వ రూపాన్ని తీసుకోగా, ఈ దశలో సంవేదనా శీలంగా, సంస్కరణా శీలంగా కాల్పనిక కవిత్వంగా మార్పు నాందింది విమర్శ వరకూ విస్తరించింటి. (“కొమెళ్ళ విమర్శకునిగా, ఆలోచనాశీలిగా నిలిచే 6 సాహిత్య వ్యాసాలను ఖండ, ఆఖండ కావ్యాలకు *“మున్నుడీ పేరుతో విపుల పరిచయాలను ఈ కాలంలో రాశాడు.) ఈ పరిణా మాన్ని గమనిస్తే ఆయన ఒక ఉద్యమావేశంలో ఉద్భవించి, తర్వాత మిగతా అన్ని కవితా ధోర ణులను పుణికి పుచ్చుకొనడానికి వెనకాడక సంస్కరణ శీల దృక్పధంతో కొనసాగుతూ అభ్యు దయ స్వాతంత్రోద్యమ కవిగా లబ్బవ్రతిష్టుడైనాడని తేలుతుంది. 20/

3. విశ్లేషణ దశ(।1937 చివరినుండి 19852 వరకు)

హరిజనుల పాటలు (1933) వెలువడిన తర్వాత దాదాపు నాలుగేళ్ళ వరకు గరి మెళ్ళ గేయాలు, పాటలు రాసిన సమాచారం లేదు ఈ కాలంలో జాతీయోద్యమంలో గర5మె ళృను స్పందింపజేసిన పరిణామాలేమీ సాగినట్టు లేదు. 1933లో శాసనోల్లంఘనను గాంధీ విరమించిన నుండి 1937లో శాసనసభలకు ఎన్నికలు జరిగిన మధ్యకాలమది భారత దేశానికి సోషలిజం ఆవసరమని, కాంగ్రెసు నాయకులు ప్రకటిస్తున్నారు అప్పటికి కమ్యూనిస్టులు కార్మిక ఉద్యమాన్ని నిర్మించి భారత దేశానికి సోషలిజం మార్గమని, సామ్రాజ్య వాదంతో రాజీలేని పోరాటం చేయాలనే దృక్పధాన్ని తమ కార్మికవర్గపోరాట ఆచరణ ద్వారా బలోపేతం చేయ యత్నించారు తద్వారా జాతీయోద్యమంలో అతివాద శక్తులు బలపడసాగాయి. రెండో ప్రపంచ యుద్ద మేఘాలు ఆవరించిన కాలపు ఆర్థిక సంక్షోభం రైతాంగాన్ని మధ్యతరగ తుల్ని పేదరికంలోకి నెట్టింది సమాజంలో అర్థిక అసమానతలు, వర్ల వైరుధ్యాలు పెరిగాయి. సంపదలు మరింత కేంద్రీకృతమై కొందరి చేతుల్లునే చేరిపోయి, తక్కినవారంతా దారిద్య్రం లోకి నెట్టివేయబడుతున్న కాలం 1937లో జరిగిన ఎన్నికల్లో మద్రాసుతోపాటు6 రాష్ట్రాల్లో కాంగ్రెసు ప్రభుత్వాలు ఎర్పడ్డాయి ఈ నేపధ్యంలో 1937లో జమీందారీ విధానాన్ని రద్దుచే యాలని ఇచ్చాపురం నుండి మద్రాసువరకు రైతు రక్షణ యాత్ర సాగింది

మద్రాసులో జీవన సమరం సాగిస్తూ పై పరిణామాలన్నిటి నీ గమనించే వాడనడా నికి ఈ దశలో వచ్చిన ఆయన వ్యాసాలు సాక్ష్యం. గదర్‌ పార్టీ వీరుడు దరిశి చెంచయ్య, కమ్యూ నిస్టు అయిన పందిరి మల్లికార్జున రావు లాంటీ మిత్రులతో ఈ పరిస్థితులు పరిణామాల గూర్చి చర్చించేవాడని అనేకులు ఉదహరించారు

రైతాంగ సమస్యలపై బ్రిటీష్‌ ప్రభుత్వానికి గతంలో తామే చేసిన్నడిచూం్యళ్షన్ను అమలు. పర్చమన్న సిఫార్సులను అధికారంలోకి వచ్చిన కాంగ్రెసు నాయకులు స్వల్పకాలంలోనే మరలి పోసాగారు. వారు నామమాత్ర సంస్కరణలే చేయగలిగారు ఎన్నికల వాగ్వానాలు నిలబెట్టు కోలేకపోయారు పైగా అధికార వ్యామోహంలోకి జారిపోసాగారు స్వరాజ్యపార్టీకి చెందిన ముఖ్యమంత్రి రాజాజీ 'దేశద్రోహ ఫ్తూరిత' ఉపన్నాసాలివ్పినందుకు భాతీయవా దృులప్తెఎ రణ పైతం నడపసాగాడు ”

పై పరిణామాలు గ రొమెళ్ళకు దుస్సహమయ్యాయి. స్వాతంత్ర్యం వచ్చి కాంగ్రెసు అధికారం చేపడితే ఎం జరగనుందో నిజాయితీఫరుడ్రైన గ రమెళ్ళకు దీంతో అరం అయిపో యింది 'తాను అభిమానించిన కాంగ్రెసు కదా' అని ఉదాసీనతకు గురవకుండా గొంతు విప్పాడు దీంతో ఆయన నిష్కళంక దేశభక్తుడన్నది వదే పదే నిరూపణ అవుతుంది. అందుకే సత్యాన్ని కుండలు బద్దలుకొట్టినట్లు ప్రకటించాడు సామాన్యులు, కార్మికులు, కర్షకులు బత కలేనంత దారిద్ర్యం, ధరలు, ప్టనట్లున్న ప్రభుత్వాల వైఖరిని నిరసిస్తూ, కార్మికులు, కర్షకులు కల్సి సమానత్వం సాధించడం కోసం మార్గాలను వెదకమని గ్రజాకవిగా పిలువువిచ్చాడు. పై పరిస్థితులకు ప్రతిస్పందిస్తూ ఈ కాలంలో రాసిన కర్షకరాజ్యం, అన్యాయ కాలం , జన్మభూ మిని అనే గేయాలు ఈకాలంలో వచ్చిన ఆయన పాహిత్యంలోనూ, అతని రచనా జీవితంలోన్హూూూ ఆత్యంత ముఖ్యమైనవి. కర్షకులరా లెండి మన కాం(గైసునకు పదండి. సంఘర్షణ చేయండి. మన స్వాతంత్ర్యము చాటండి. ॥కర్షక ।

వండించుట మనమైతే - బాగా పండెడి పుడమియైతే ఈ దళారి జమీనుదార్ల పెద్దతన మది మనకిక యేలా ?4కర్షక &

న!

అందర మొకటవుదామోయి - ద్వీర్రయాత్ర లెన్నో చేదామోయి మందుల మాట వినవట్టోయి - రాజ్యం మనదవాలీ స్రొద్దోయి *కర్షక ౪

మొదటిసారిగా గరమెళ్ళ రైతాంగం గూర్చి పై 'కర్షక రాజ్యం” రాశాడు. జమిందా గను సంఘకిస్తూ ఎదిరించాలని, తద్వారా స్వాతంత్ర్యం సాధించాలని, ద్వర్భయాత్రలెన్నో చేసి అధికారాన్ని (రాజ్యాన్ని) పొందాలని రైతులకు పిలుపునిచ్చాడు 1937 లో ఇచ్చాపురం నుండి మొదలైన రైతు రక్షణ యాత్ర నేపధ్యంలో ఆలాంటి యా శ్రలెన్నో చేయాలని గ 6మెళ్ళ రాశాడు. (ఈ సందర్భాన్ని బట్టి గేయ రచనాకాలం 1937 తర్వాత )

అన్యాయ కాలంబు దాపురించిదిపుడు

అందరం మేలుకోవాలండీ మాన్యాలు భోగాలు మనుజులందరి కబ్బు మార్గాలు వెతకాలి రారండి లే

గరొమెళ్ళ వర్గ చైతన్యంలో దోపిడికి గురయ్యే కార్మిక కర్షక జీవితాన్ని 'అన్యాయకా లంబూలో చిత్రించాడు కష్టమొకరిదీ, ఫలితం వేరాకరిది కావడం ఇష్టపడని కవివాళ్ళకూ, ఫాక్టరీ యజమానులూ- భమిందార్లకూ మధ్య వున్న తీవ్ర వైరుధ్యాలను ఆగ్రహంతో విత్రిం ఛాడు "కొందరి సంపదలకు సుఖసౌఖ్యాలకు అశేష కష్టజీవుల శ్రమదోపిడి మూలం' అనే భావాల్ని వ్యక్తీక రించాడు ఇలాంటి అన్యాయకాలన్లి జనమంతా ఎదిరించాలనీ, సమానత్వాన్ని సాధించాలని, దానికై మార్గాల్ని అన్వేషించమన్నాడు

జనులందరికి నేను జన్మభూమినిరా

వేదించనయ్యా అసవ్హూన భేదముల అంటూ జన్మభూమి నోటనే సమానత్వాన్ని సాధించే ఆమార్గమేదో చెప్పేంచాడు. జాతీయ వాదంలోనే సమసమాజ భావనను భాగం చేయడమే గాక, స్వరాజ్యోద్యమ లక్ష్యం అదేననే దూరదృష్టినీ ప్రకటించాడు తన ధృక్పధాన్ని గీతాల పల్లి విలోనే ప్రకటించాడు గ రొమెళ్ళ రచనా పద్దతి

పెద్దలకు లాభాలు బ్యాంకుల్లనిండా.

ేదలకు దుఃఖాలు హృదయాలనిండా - వున్న పరిస్థితి చిత్రించి, కర్షక కార్మికులు కల్సి, వైతన్యవంతులై, సమానత్వం స్టాపించి తనను సంతోష పెట్టముంటుంది ఇది నిజానికి శన్ముభూమి నోట పల్కించిన గ రమెళ్ళ దృకృథమే ననాలిః

కాం(గైసు పార్టీ పరిమితులను గుర్తిసూనే ఆయన దీన్ని బలోపేతం చేయడానికి ఇతర వర్గాల సహాయం లేవిదే సాధ్యం కాదని గుర్తించాడు అలాగుర్తిస్తూనే మొట్టమొదటిసారిగా బ్రజలందరూ ఒకటే కాదనీ, అందులో వర్గాలున్నాయనీ అందరూ స్వాతంత్ర్యానికి అనుకూలు రేమీ కాదని, పరిపాలనలో లాభపడే వర్గాలున్నాయనీ, వాటికీ స్వాతంత్ర్యం పై ఆసక్తి లేకపోవ డమే కాకుండా, అవి దాన్ని సాధ్యమైనంత వాయిదావేసే శక్తులని స్పష్టపడటంతో ఇతరేతర వర్గాల గురించి ఆలోచన్న ఆవేదన ఆయనలో మొదలైంది. తత్ఫలితంగా ఆయన “కర్షక రాజ్యం”

సమసమాజం బీజమాత్రంగానైనా సాధారణ ప్రజల్లో ప్రచారంగాకూడా లేని కాలంలో దీన ద్రజలైన కార్మికులు, కర్షకుల గురించి, వారినే ఉద్దేశించి రాయడమే ఒక సాహసం అప్పుడప్పుడే భారతదేశంలో విద్యావంతుల తరగతిలో ఆంకురిస్తున్న భావజాలం ప్రభావం గరొమెళ్ళపై ప్రసరించింది. దీంతో గ రమెళ్ళ తన గావనా ద్వారాలను తెరిచేవుంచాడనీ, ప్రపం చంలోని వరిణామాలపట్ల తనదైన ధోరణితో ప్రతిన్సృందించాడని తేలుతుంది

కాం(గ్రెసు పట్ల ఆయన దృక్పథం అప్రయత్నంగానే దినిలో వ్యక్తమైంది

అసపోతులకంత అధికారమేలా మోసకృత్యములందు మోహంబు లేలా-

నర

ఇది పైకి మందలింపుగా కన్చడ్డప్పటి కీ, నిజానికి గరిమెళ్ళ ఇలాంటి వాళ్ళకు అధి కారం చేసే హక్కులేదని నిద్వ్వందంగా తన కవిత్వం ద్వారా ప్రకటించాడు అప్పటికే రాజకీ యాల్లో ప్రబలుతున్న అవినీతిన్మీ అవకాశ ధోరణిని శాయశక్తులా నిలదీసే ప్రయత్నం చేశాడు. పెరెండు గేయాల్లో ఆయన తత్కాలీన అనుభవాలను వ్యక్తీ క రించడంలో రాజీలేని దృక్పధం అనుసరించాడనీ, ఆయన “స్వరాజ్యం”? కూడా పరిమితులు కల్గిన అధికార మార్పిడి కాక, ఒక మహా దేశ భక్తుడిగా అందరికీ సుఖ సౌఖ్యాలు సమకూరే సమాజం గూర్చి గరిమెళ్ళ ఆలోచించసాగినట్లు స్పష్టమౌతుంది. గాంధీ మొదలగు వారిమీద స్వరాజ్యం మీద మాకు - ఆత్మ నిలివించండి బాబుగోఅని ఉద్యమ దశలో అన్న కవి మాటల్ని (ప్రస్తుత దృక్పధంతో పోలిస్తే ఆయన దృక్పధంలో వస్తున్న పరిణామశీల తత్వం ఏమిటో స్పష్టమౌతుంది. గరొమెళ్ళ కొంతవరకు ఉద్యమాలతో సమానంగా ప్రయాణించాడు ఆ తర్వాత ఉద్యమాలు వెనక పట్టు పట్టడమో, లేక ఆదే స్థాయిలో కొనసాగక పోవడమో లేదా ఆయన ప్రవేశించిన కాలంనాటి ఉద్యమాల ధోరణిలో లేకపోవడం వల్లనో గ 6మెళ్ళ ఉద్రేక పూరిత గేయ రచనా దశ కొంతకాలం మరుగున పడింది దానిస్టానంలో 1952 వరకు సామాజిక స్పృహ గల రచయితగా సాంఘిక, ఆశ్చిక, రాజకీయ సమస్యలపై, విషయాలపై ఆనాటి ప్రఖ్యాత పత్రిక లైన ఢంకా, ఆంధ్రపత్రిక, ఆనందవాణి, భారతి. లలో ఎన్నో వ్యాసాలను ప్రచురించాడు వీటన్నింటిలో నిరంతరం జన శ్రీ యోద్భ ప్రీలో విస్తృత పరిజ్ఞానం ఆర్టించడానికి కృషిచేసి, దాన్ని జనబాహుళ్యానికి అందించడానికి ఆరా టపడ్డట్లు స్పష్టం అవుతుంది. అలాగే అనాటి కోస్తా తెలుగు ప్రజలు ప్రత్యేక రాత్చ్రం కొరకు పడ్డ ఆవేదనను, తపనను ఎన్నోవ్యాసాల్లో వ్యక్తం చేస్తూ, తన ఉద్యమ కవి ముద్రను వీడలేదు స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన మొదటి సంవత్సరంలోనే గ రొమెళ్ళ ఆశయాలకు చలఉతొదుతూ స్వాతంత్ర్య పూర్వ పరిఫ్టితులే అంతే తీవ్రతతో కొనసాగుతున్న విషయూన్ని చిత్రించడానికి ప్రయ _ త్నించాడు ఆదే ఆయన మాటల్లోనే చెప్పాలంటే '“కరువుకాటకాలేమీ తగ్గలేదు మరియు ధరలు దినదిన ప్రవర్థమానగుచున్నవి ఎ వృత్తిలోనైనా నిలకడగా యెంత సంపా దించుకున్నా నిముష ములో హరించి పోవుచున్నది. వర్తకం చేసుకుని దొంగ లాభాలు కట్టుకునే వారికి ఈవ్చూయోవరకో తమి మిగలకున్నది ఏవో మోసపు మాటలు చెప్పి ఇతరుల వద్దగల ధనమును దోచే వారికీ తప్ప నిజముగా కష్టపడేవారికి రోజు గడియకున్నది * * అధికారానికి వచ్చిన కాంగ్రెసు పూర్వపు బ్రిటిష్‌ పాలకుల ధనస్వామ్య పద్దతులనే అమలు పర్చింది. స్వాతంత్ర్యం ముందు ఎంతో ఘనంగా తాము ప్రచారం చేసిన విధానాలేమీ అమలులోకి రాకపోవడంతో గ రమెళ్ళకు ధనస్వామ్య పద్ద తుల్లో అవి సాధ్యం కాదనీ మరోసారి అర్హమైంది స్వాతంత్ర్యం తర్వాత గ 6మెళ్ళ రాసిన “గాంధీ యుగమునకుద్యాపని లాంటి వ్యాసాల్లో ఈ విషయాన్ని తేల్చి చెప్పాడు *

ఈ పలిఫ్టితిని నగ్నంగా దర్శిస్తూనే , వీటిపట్ల ప్రజాదృష్టితో తీవ్రంగా ప్రతిస్పచిం చాడు. స్వాతంత్ర్యం తర్వాత రాసిన ఎన్నో వ్యాసాల్లో ఈ పరిస్టితి వి త్రణతో పాటు (ద్రత్యోమ్నా- యాల అన్వేషణా దృష్టివుంది ఒకసారి సోషలిజం మరొకసారి దేశీయ కమ్యూనిజాలను గ్రత్నా మ్నాయాలుగా చూపాడు సోవియట్‌ రష్యా సాధిస్తున్న పురోగమనాన్ని గమనిస్తూ, డొవితత హాలో ప్రత్యామ్నాయాల్ని చూసినా, తనదైన దేశీయ సంప్రదాయ ఆధ్యాత్మిక తరహాను దీనిలో వ్యక్తంచేశాడు మహా నిస్వార్రియైన త్యాగపురుషుడు, రాజుకీయపరిజ్ఞానవేత్త కరిన చర్యా సమ ర్హుడగు వ్యక్తి యెకడుద్భవించి కార్యక్రమమునకు పూనుకోకుంటే ఈ అరాచకమాగదు. అలేడే మనపాలిటి రక్షకుడై అలరారుతాదు

అంటూ ఒక ఆధ్యాత్మిక ఏఫ్రవకారువి ' ఉద్భవాన్ని, ఆవహన చేశాడు 1921 లో

కళ!

గాంధీని పైతం అవతార వురుషునిగానే గ 6మెళ్ళ దర్శించాడుగే అతడు ధనస్వామ్యం మందు అశక్తుడని గ రొమెళ్ళకు తన అనుభవం ద్వారా తేలిపోయింది. అందుకే ఇలా ఆధ్యాత్మిక విప్లవ కారుని ఆహ్వానించాడు ''ధనము సమవిభజనమై ధరలు తగ్గి, కరువు కాటకములు తగ్గి, శాంతి, సంతోషములు వరిల్లాలనే తన ఆకాంక్ష ఆర్టిక పరిస్టితుల్లో, సంబంధాల్లో గతిశీలమైన్న మార్పులు వస్తే తప్ప ఆయన కలలుగన్న సమసమాజం సాధ్యమయ్యేదికాదు. కాకున్నా కవిగా తన ఊహాశక్తీని అక్కడే ఆపడం ఇష్టంలేక, కనీసం భావాల్లోనైనా దాన్ని సృష్టించే ప్రయత్నంచే శాడు. గాంధేయవాదిగా గ రమెళ్ళ చివరిదాకా ఆదర్శవాదాన్నే!౯203౧) కొనసాగించాడు.

ఏమైనా గ 6మెళ్ళ చివరి సమయంలో గాంధీవాదం ఆచరణలో వైఫల్యం కావడం, ధన స్వామ్య వ్యవస్థను ఆది పూర్తిగా వ్యతిరేకించలేదని తేలిపోవడంతో గాంధీ వారసులుగా ప్రక టించుకొని అధికారంలోకి వచ్చిన వారుకూడా అదే వ్యవస్థను కొనసాగించ ప్రయత్నించడాన్ని గమనించి, వారిపై విమర్శకు వెనకాడక పోవడం, ఆవిషయాల్ని నిర్ద్వందంగా ప్రకటించడం గరెళ్ళ విశిష్టత. 11

1993 వాటికి గరమెళ్ళ ముఖ్య రచనలెన్నో అచ్చయినాయి 1995 జూన్‌లో 72 టా 0౯ 78 ౦౫ పద్యకావ్యం పునర్ముద్రించబడింది. ఈ నేపథ్యంలో 1926లో అచ్చయిన గ రమెళ్ళ బాలగీతములు, ఖండకావ్యములు (1వ భాగం), అఖండ కావ్యములు (1వ భాగం) అనే మూడు కవితా రచనలు, అనువాద నాటకం - పల్లెటూళ్ళలో (1939), అయన రెండు వ్యాసాలు ఈ పుస్తకం ద్వారా సాహిత్యంలోకం ముందుకు వస్తున్నాయి వీటితో గరిమెళ్ళ రచనాజీవితపు రెండోదశ (సంస్కరణ దళ) (1924-37) వ్రకాశవంతమౌతుంది.

"ఖెలు నుండి విడుదలైన తర్వాత మొదలయ్యే ఈ దశలోనే గ రమెళ్ళకు జీవిత వాస్తవి కతల నగ్నత్వం బోధపడింది. ఉద్యోగాన్ని వదలడం, కుటుంబం అప్పులకు ఉన్న భూమి కరిగి పోవడం, కుటుంబబాధ్యతలు నెత్తిన వడటంతో సమాజ యదిర్రస్టిశ, దాని కర్కశత్వం, దారిద్ర ధ్రభావాలు ఆయనను కలచివేశాయి. అయినా తిరిగి ఉద్యోగ ప్రయత్నం చేయలేదు. తెలుగు. జాతిని తెలుగుసంస్కృతిని అభివృద్ది చేయాలని సంకల్పించి కష్టమైన ప్రచురణ భారాన్ని తలనె త్తుకున్నాడు. 1925 లో “శ్రీ, శారదా గ్రంధమాల అవే ప్రచురణ సంస్టను, తన స్వగ్రామమైన ప్రియాగ్రహారంలో స్థాపించాడు. గరిమెళ్ళ భావకవిత్వం...

గ రమెళ్ళ ఖండకావ్యములు (మొదటి భాగంలో నాలుగు భావకవితలున్నాయి. ఇవి కాక మరి రెండు భావకవితలు లభ్యం అవుతున్నాయి. భావకవిత్వం గ 6మెళ్ళ దృకృధం నూతన సాహిత్య వ్యాసములో స్పష్టంగా వ్యక్తం అయ్యింది దీనిలో యెంత సేపటికినీ ఒకటే పిండివం టయ్లై మొగముమొత్తి విపిగించిన ప్రబంధ కవిత్వం రంగంనుండి నిష్కమించక తప్పదన్నాడు గరొమెళ్ళ * ధాని స్థానంలో భావకవిత్వాన్ని ఆవ్వానించాడు

"అయితే అది- “ప్రాతవర్గనలు, కల్పనను దొంగిలించి, వేరొక రీతి పదములతో తిరిగి యొవు జెప్పకుండా, వీలయినన్ని స్వాతం త్ర్యములు తీసుకొని రాసేట్టుగా వుండాలున్నాడో దీనిలో ఈ కవిత్వంలో వుండాల్సిన లక్షణాలేవో, వుండకూడనివేవో స్పష్టంచేశాడు. గ 6మెళ్ళ విమర్శకుడిగా ఈ అభిప్రాయాల్ని ప్రకటించే నాటికే భావకవిత్వం రాసి అచ్చువేశాడు,

భావకవిత్వమంటే గ 6మెళ్ళకు బ్రకృతికవిత్వమే ఉమ్మెత్తపూవు, చుక్కలు, గాలులు, మనస్సుతో శ రీరపంభాషణ లను వస్తువుగా స్వీక రించాడు భావకవులు ఎప్పుడూ వూయించే న

పరిమళ భరిత పుష్పాలకు భిన్నంగా గ ర్‌మెళ్ళ ఉమ్మెత్తను తీసుకున్నాడు అందరూ విన్మరిం చిన, సామాన్యమానవులను పోలిన ఈ వస్తువును కవి స్వీక రంచడంలోనే కవి వైవిధ్యం, విశిష్ట శఈలు బోధపడతాయి పూవులన్నిటితో బాటు పూర్ణముగను తెల్ల వారకమును నీవు -తెలివిగాంచి నిండు నవ్వును మోమును - నించుకొనిన బలుకరించడు కవినీదు- పాపమేమొ ఎ కవులు బ్రకృతిలోని నూతనత్వాన్ని చూడకపోవడాన్ని గూర్చి పూవుతో సంభాషేంచాడు సర్వసామాన్య జనములు - సంఘమందు నాది నుండి నిల్చెడి కర్మీ-లాచరించి క్రొత్తపద్దతి యన్నను - గొల్లుపెట్టు రితి రోకళ్ళ పాటగా - బ్రాతకవులు దంచిపెట్టిన వర్ణనల్‌ - దక్క క్రొత్త వాని నేవగింతురు కవి - వరులుపూవ- నవ్య కవిత్వం రాస్తున్నామనే వాళ్ళు ప్రబంధ కవుల కాపీలు కావడాన్ని, కొత్త పద్దతు అవట్లు వారి విముఖత్వాన్ని ఎత్తి చూపాడు కొత్తదనం పేరుతో వారనుసరించే సం ప్రదాయ దృష్టిని బహిర్గతం చేశాడు కూడా చివర ఉమ్మెత్తను దేశం అన్ని రంగాల్లో మార్పును కోరే విషయాన్ని వ్యాప్తి చేయమమడం ద్వారా భావకవితలో తన ధృక్పథాన్ని సైతం వ్యక్తంచేశాడు కవి. స్వాతంత్ర్యం తీసుకొని కవి తన అనుభవాలను చెప్పాలన్న గ 6మెళ్ళ అభిప్రాయానికి లక్యం ఈ ఉమ్మెత్త పూవు. గర్‌మెళ్ళ - కృష్ణశా( స్తీ, -“చుక్కలుూ దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి గరోమెళ్ళలు దాదాపు ఒకే కాలంలో “చుక్కలు” శీర్తికతో రాసిన భావగీతాలను పరిశీలించడం ద్వారా భావకవిత్వంలో వారివారి ప్రత్యేకతలు కొంత వరకు స్పష్ట మౌతాయి చుక్కలను అందని ఆకాంక్షలకు ప్రతీకగా భావించాడు కృష్ణశాస్త్రి ఇలాంటి చుక్క లను ఊహిస్తూ, అండే కో 6కలపూలను వదులుకున్నాడు. తీరా రెండూ అందకుతతాపో విస్సారపు జీవితంలో కోరికలే మిగిలియాయని- పక్షీవలె నాకాశ నిర్మల పధ ఏహార స్వేచ్చ గోరితి వక్షములు లేవంచెరుంగక ప్రాకులాడుచు పొగిలితిన్‌ -* అంటూ తీవ్ర ఆకాంక్షలకూ భౌతిక వాస్తవికతకు మధ్య గల సంఘర్షణలో సంశయాత్మకంగా ఊగిసలాడుతాడు భావకవి చివర - “వలచిపొంద గల గగనసుమములక లయె జీవితము” అందని వాటిని కలగనడమే అసలైన జీవితమంబాడు కృన్లశా,స్తీ, గరిమెళ్ళ - ఆకాశమెక్కి చుక్కల్ని ఏరుకోవడానికి చెలుల్ని పిలుస్తూ, ఆచుక్కల్ని ఎునోహా రంగా వర్ణించే గీతం “చుక్కలు కాంతిధారలతో మెరొసీ చుక్కలను ' వజ్రాల విత్తుల' తో షోట్ల తళ్కు తళ్కున కాంతి - ధారలొలయంగ చుజచుఅమని నాటు- సూదొమొనలట్టు ఆకాశ చండువా - నంతట నిండి కన్నుల కింపుగా - గానబడు పంట -*' గా వర్ణించాడు. రాత్రి చుక్కలను 'ఏరుతు న్నవ్చుడు, కాగడావలె చంద్రఖండంబు మనకు సాయం' అవుతుందని, ధైర్యంబు తోడ,సౌంద ర!

ర్యంబు తోడ? చుక్కలను ఏరుకోవాలంబాడు కృష్ణశా;స్తీ భావనాత్మకమైన తీవ్ర ఆకాంక్షలకు, యధార్ద స్రీతికి మధ్య గల సంఘర్ష ణను ఆవిష్కరించడానికి కవి ఎన్నుకున్న ్రతీక 'చుక్కలు” దీనిలోని వస్తువు కవి ఆత్మగతమై నదే కానీ ప్రకృతిలో భాగం కాదు గరిమెళ్ళ చుక్కలు రాత్రి ప్రకృతిని మనోహరంగా చిత్రిం చినళావగీతం కవి స్వేచ్చా ప్రవృత్తిని ప్రకృతి ఆరాధనను వ్యక్తీక రించే ఈ ఖండిక సౌందర్యారా ధనకు ధైర్యసాహసాలు కావాలంటుంది భావాల్ని సూటిగా, సరళంగా వ్యక్తీ క రించిన భావ గీతం గ రమెళ్ళది ఇలా (ప్రకృతిని దర్శంచడంలో, దాన్ని వ్యక్తీ క ఠించడంలో పై ఇద్దరివీ భిన్న మార్గాలు గరిమెళ్ళ ఏకవిని అనుసరించకుండా స్వతంత్ర్యంగా, ప్రత్యేకంగా భావక విత్వాన్ని నిర్వహించాడు గరిమెళ్ళ రాసిన ఖండికలు సంఖ్యలో తక్కువే(6) ఆయినా తనదైన దృకృధం, భావాల్ని ఆవిష్కరించే పద్దతిలో ప్రత్యేకతల వల్ల భావకవిగా తనదైన ప్రత్యేక మార్గాన్ని ఏర్పరచు కున్నాడు = తన రాజకీయ కవిత్వానికి భావకవిత్వం సరిపడదని గేయకవిత్వాన్ని జానపదబాణీ లకు సన్నిహితంగా రాసిన కవే భావకవిత్వాన్ని ఇష్టపడని కవే, ఈ దశలో భావకవిత్వం రాశాడు ఈ కవిత్వం పట్ల అభిమానం వల్లా, గేయకవులూ భావకవిత్వం రాయగలరని లోకానికి తెల్ప డానికి వీటిని రాశాడు “కవితా సౌరభ్యం కొరకును, భావసౌందర్యము కొరకును మాత్రమే ,ఈ కవిత్వాన్ని రాసినట్లు గరొమెళ్ళ చెప్పుకున్నాడు. అయినా ' ఉమ్మెత్తపూవు' లో అతని దృక్పథం స్పష్టం గరొమెళ్ళ సామాజిక దృకృథం వ్యక్తమయ్యేలా ( ఉమ్మెత్తపూవు) , స్వేచ్చా ప్రవృత్తి, ధ్రకృతారాధన స్పష్టమత్య్యే విధంగా (చుక్కలు గాలులు, ) భావగీతాల్ని రాశాడు. భావక వుల జాతీయోధ్యమ పరాజ్ఞాఖత్వాన్ని గ రొమెళ్ళ అదే భావకవిత్వం ద్వారా ఎదుర్కొన్నాడు. ఈగీతాలను సంవ్రదాయ సాహిత్య విమర్శకులు భావకవిత్వంగా, సంకుచిత దృష్టిని ఎదురిం చిన గ 6మెళ్ళ భావకవిత్వం అవాద విమర్శకుల చేతిలో బలవన్మరణానికి గురైంది గ రొమెళ్ళ భావకవిత్వం రొళాడనే సమాచారమూ కరువైంది. గరొమెళ్ళ భావకవుల్ని పతివోాసిసనూ తాసిన చేవగీతం' ఇంకా వెలుగు చూడాల్సివుంది * అసహాయెద్యమ విరమణ తర్వాత కాలంలో కవితాలోకంలో గుర్తింపుకోసం ' ఉద్యమగీతాలే కాదు భావకవితలూ రాయగలనని లోకానికి చవాటడానికీ ఈ ఖండకావ్యాలను గ 6మెళ్ళ (ప్రచురించి వుంటాడు. కవుట్లోని సౌందర్య దృష్టి ప్రకృతి ఆరాధన, కళాత్మకతలు ఈ దశలో కవిలో భావకవితా రూపాన్ని పొందాయి. ఇంతకు మించి గ 65మెళ్ళ ఆశించలే దనడానికి- ల 1. ఈకాలంలో తప్ప మొత్తం ఆయన సాహిత్య జీవితంలో భావకవిత్వం ఎప్పుడూ రాయలేదు 2. భావకవిత్వం పె ఆయన వ్యాఖ్యలు, విమర్శలు దాని పతిహసిస్తూ రాశాడని రెప్తుతున్న దేవగీతం' - నిదర్శనాలు. లేకుంటే గ 6మెళ్ళ 1927 లో “రాజకీ యాలనుండి "కవిత్వవిషయాలు ఎంచుకోవాలి” కవులు అని వుండేవాడు కాడు. సంస్కరణ దశ: సాతూజిక సమస్యల చిత్రణ :- కవులు సాధారణంగా అర్ధిక సమస్యలపై దృష్టి సారించడం తక్కువే. అయినా జాతీ యోద్యమ వ్రభావంతో భారతదేశ సమస్యలకు మూలకారణం దారిద్ర్యమేనని, ఆ దారిద్ర్య విర్మూలన స్వాతంత్ర్య సాధనతో బాటు తక్షణ కర్తవ్యంగా జరుగాల్సివుందవే దూర దృష్టితో ఆలోచించిన మేధావిగా గ రొమెళ్ళ దర్శనమిస్తాడు. 1921 గరిమెళ్ళ దారిద్ర్యం నిర్మూలనకు విశ్వ ప్రయత్నాలు చేయాలనీ, లే మిని వీల్ఫాలనీ బాల మ!

బాలికలకు బోధించాడు. "పేదలకు బువ్వ పెట్టువూ - అతిదీనుల నాదరించుదమా” అంటూ దారి ద్యనిర్మూలనను స్వాతంత్రోద్యమంలో భాగం చేశాడు. ( ఉత్పత్తిని పెంచాలనే దృక్పధావి కిది భిన్నం) స్వాతంత్ర్యంతోపాటు దారిద్ర నిర్మూలను కవి ఆశించాడనడావికి ది గట్టి దాఖాలా జాతీయోద్యమ కవుల్లో దారిద్ర్యాన్ని వస్తువుగా స్వీక రించడం దారిద్ర్యం తాండ వించిన శ్రీ,కాకుళం జిల్లా వాడైన గరొమెళ్ళకే మరింత సులభ సాధ్యమైంది. తన వేళ్ళమధ్య జీవిం చాల్సి వచ్చిన పరిస్టితుల్లో దారిద్ర్యం ఆయనను కలచివేసింది. అందుకే స్వరాజ్య గీతాలు (1,2 భాగాలు)లో ఈ దారిద్ర్యానికి సంపద తరలింపు, పన్నులు, శిస్తులు, శాసనాలు, కల్లు అమ్మ కాలు, కారణాలని, వాటిని బలంగా చిత్రించాడు. బ్రిటిష్‌ సామ్రాజ్యవాద దోపిడికి భారత ప్రజల దారిద్రానికీ గల అంతస్సంబధాన్ని గుర్తించిన గ రమెళ్ళ దానికి ప్రముఖ స్టానాన్నిచ్చాడు. ఈ సంస్కరణ దశలో (1926)లో రాసిన “భారతదేశం దారిద్రం'లో దారిద్ర్రంతో బాధపడుతున్న జన జీవితాన్ని అత్యంత కరుణాత్మకంగా, కళ్ళకు కట్టే విధంగా వర్ణించాడు. చింకి గుడ్డలతోడ- (స్త్రీలెల్ల దిరుగాడ కనుచుండియును నూరు - కొనగ వలయు ఈడిగుడ్డ మేన సుం - తగదాల్చి యిల్లాలు వండుచున్నను చూచు - చుండ వలయు పార పొత్తములేక - పసిపాప లేడ్వంగ బుజ్జగంబున పంలి - పుచ్చ వలయు పండు గేయైన ప - ర్వంబైన, గానట్లు దుంప తూండ్లే యార - గింప వలయు బహుజన సంచితంబగు - పాపచయము వలననే గాక యిట్టి దుర్భర తరంపు నివ్వ యెవ్వానికైనను - నివ్వటిలునె పాపకూపంబు నిరుపేద - భవము భువిని ఖండిక చివర - గాంధీ ధర్మకర్తృత్వ సీద్దాంతం ఆచరణలో ఫలితాన్మిన్హ్రక్ష ప్లోన్ల డాన్ని చూసి ధనవంతుల్ని తిబ్బాడు గాంధీ బోధనల్ని అనుసరించకపోతే లేమి చౌర్యంబు హింసయు - నీమముగను స్వేచ్చ విహరింప మానవీ- పీమయందు ఘన తపోవర్తి గాంధిచొా - క్కముగ జెప్పు వుణ్య సూత్రంబు నెరపని - పొచ్చెమునకూో అంటూ ధవిక వర్గానికి రాటోయే విపత్తుకు హెచ్చరించాడు. “ఖద్దరు ఉత్పత్తి ద్వారా గ్రామసీమల్లో నిరుద్యోగం, దారిద్ర్యం పోతాయని గాంధి భావాన్నీ, ధర్మకర్తృత్వ సీద్దాం తాన్నీ దీనికి పరిష్కారంగా గ రొమెళ్ళ భావించాడు. దాన్నే బోధించాడు. దీనిద్వారా గాంధేయ ఆర్రీక విధానమే దేశ ఆర్టీక సమస్యల పరిష్కారానికి శరణ్యమనే నిర్జాంణ కు గరిమెళ్ళ వచ్చాడు భావకవుల్లా వ్యక్తి స్వేచ్చ గూర్చి కాక, దేశస్వాతంత్ర్యం, దారిద్ర్య నిర్మూలనం ద్వారా (ప్రజలం దరికీ లభించవలసిన స్వేచ్చ ఆర్రిక స్వాతంత్ర్యమేననే గ్రహింవు గ 6మెళ్ళది. ఈ విషయంతో భావకవులకంటే, ఎందరో జాతీయోద్యమ కవులకంటే ముందున్నాడు గ 6మెళ్ళ. నంన్యరణ దళ : గరిమెళ్ళ కవిత్వంలో నంన్కృతి చితణ ఖండ కావ్యాల (మొదటి భాగం) లోని భారత దేశ దారిద్ర్యం అనే ఖండికలో గరొమెళ్ళ హిందూ సంస్కృతి సమీక్ష ఆనాటి పరిఫ్టితులకు దర్చణం. న!

అప్పృళశ్యులని యొక - అసదృశంబగు జాతి వాదిరింపక బైటి - కంపివాము అబలలంచు నమూల్య - మైన జీవధనంబు వళ్టూన కూపషమం- దణచి నాము వర మతంబని పుణ్య - పారా యణుల తోడ దెగని పోరాటలం - ద్రైళ్చినాము జాను కావని దేశ - సౌందర్య కళలెల్ల నిరసించి లేమిడి - న్నెరపీనాము తలచుకొను కొద్ది హృదయముల్‌ - దగ్రమగును జనని మేమొనర్చిన పావ - సంచయంబు నీయపార కృపామృత - నియతి గాదే బ్రతికి యుంటిమి బానిన - వదవి నైన 19 వశ తాబ్బం తర్వాత అన్ని సామాబిక ఉద్యమాల నేపథ్యంలో హిందూ సమాజం అత్మపరిశీలనా దశలో పడింది. ఈ ఆత్మ పరిశీలనను తెలుగులో గ రమెళ్ళవలి వివరించింది గానీ, నిర్వ్వందంగా విజాయితీతో కూడిన ప్రయత్నం చేయడం అఖినందించద గిందే కాక ఆశ్చ ర్యకరం కూడా! అవే సమస్యలు నేటికీ కొనపాగుతూ ఆస్పృశ్య్యలపై అణిచివేత పోలికేకగా మారి దళితవాదంగి , ఆయన వర్ణించిన ఆజ్ఞానకూపము నుంచి మహిళలు విజ్ఞానం దిశగా పరుగె లెత్తే వనంగా , ఉద్యమిస్తున్న ప్ర్రీవాదం నేటికి పరిణమించింది ఆయన ఆవేదనపడ్డ హిందూముసప్లిం నమైక?;త సూదూర న్వవ్నంగానే ప్రశ్నార్హకంగానే నిల్చి్రోయాయి వీటన్నిటినీ తల్చుకుంటే వేడు హృదయమున్ను ప్రతిమనిషి దగ్రమువ్వక మానడు ఆయన భారత మాతను సంబోధిస్తూ వ్యంగ్యంగా '* బ్రతికి యుంటిమి బానిసపదవినైనా' అనేపాదం ధనిక ప్రపంచ దేశాల పదమట్ట నలో బావిసలుగా వడి నలుగుతున్న వారిని తట్టి లేపుతుంది.

గ రొమెళ్ళ పై భావాలను వ్యక్తంచేసిన నాటికి (1926) సమాజంలో అస్పృశ్యతకు గురౌతున్నవారు దాన్ని వైతన్యంతో వ్రశ్నిస్తున్నారు. వారి భావప్రచారమూ సాగుతున్నది. అయితే అప్పటికే వారి తరపున మమ్మల్ని చేర్చుకొమ్మవి బ్రతిమూలే స్వరమే కాని అగ్రవర్థాల ఒప్పు కోలు (60౧1855100) స్వరం విన్సించదు 'స్తీల అణచివేతను గూర్చిన స్పృహ ఆ కాలంలో శ్రశ్నించే స్థాయికి చేరే దశలోవున్నది (చలం). ముష్లిముల పట్లు సహాయసహకరణో ద్యమంలో అంతటివరకటి సామరస్యధోరణీ ( ఇస్లాము కీర్తిని ఇగురెత్త జేద్దాము- గ రొమెళ్ళ) వున్నా, 1926 నాటికి దేశంలోని ఇతరేతర వర్గాల ప్రజల్లో వారిపట్ల వ్యతిరేక త బలపడుతున్న కాలం.

ఇలా పై పద్యంలోని వైతన్యం, నిజాయితీ అనాటి జాతీయోద్యమంలో వుందనలేము. కాబట్టే హిందూ మతభావనతో మిళితమైనా ఈ కవి ఆత్మపరిశీలన సాధారణమైంది కాదు. ఆ పరిస్థితుల్లో సాధ్యమూకాదు ఆ కాలపు వైతన్యానికి భిన్నంగా , పురోగామి దృక్పధంతో సమా జాన్ని వీక్షించడం గరొమెళ్ళ సామాజిక, సాంస్కృతిక చైతన్యానికి చిహ్నం (ఈ చైతన్యం వల్లనే సమాజంలో కుల వివక్షతకు గురయ్యే ప్రజల పట్ల నవ్య సనాతనులైన అప్పటి విద్యావం తుల దుర్మార్గమైన ఆలోచనలను బహిర్గతం ఖండించాడు. అలాగే జాతీయోద్యమంలో పాల్లోని సనాతనులను ఎద్దేవా చేశాడు. గరిమెళ్ళ : మున్నుడి

గరొమెళ్ళ తన కవితా సంవుటాలకు *మన్నుడి * పేర విపుల పరిచయాలు రాశాడు.

నటీ!

అ సంపుటి వెలువడేనాటికి వున్న కవితారంగ సందర్భాన్ని[600౧1ల01), దానికి సంబంధిం చిన సమస్యల్ని విళ్లీషిస్తాడు విరుద్దాభిప్రాయాలను చర్చిస్తాడు. తన ఆలోచనలను, ప్రతిపాదవల ద్వారా, చర్చనుండి అనుగ మించిన(4166౪6౭)ట్లుగా వ్యక్తం చేశాడు.

చాలా సాధ్గు మున్నుడిలోని చర్చకు ఆసంవుటిలోకి కవిత్వం సమాధానం (లక్ష్యం) అవుతుంది. లక్షణ సమన్వితంగా నిర్వహించడం వల్ల ఇది వివరంగా ఉంటుంది ఒకోసారి తన సాహిత్య వ్యాసాల్లోని విషయంకన్నా ప్రాముఖ్యమున్న విషయాన్ని మున్నుడిలో చర్చి స్తాడు (పైరెండు విషయాలకు ఆఖండ కావ్యాలు ఉదాహరణ) ముందు ఎదుటిపక్షం వాదన నుపాభిప్రాయంగా, వివరించిన తర్వాతనే చర్చకువ [క్ర మిస్తాడు ఇది గ రమెళ్ళ చర్చాపద్దతి.

ఈ గ రొమెళ్ళ 'మున్నుడులు ఆనాటి సాహిత్యరంగం పట్లు కవిధృక్పధాన్ని అవగ హాన చేసుకోవడానికి ఎంతగా తోడ్పడతాయో, అంతకు మించి కవిత్వ చరిత్ర రచనకు తోడ్పడ లాయి భావకవిత్వంలో గరిమెళ్ళ [ప్రయోగాలు:-

భావకవిత్వంలో గ 6మెళ్ళ ప్రయోగాల ఫలితమే ఆఖండకావ్యములు

అఖండ కావ్యాల 'మున్నుడి*లో గరొమెళ్ళ ఆనాటి భావకవితా రంగాన్ని విశ్లేషిం చాడు ఆనాడు కొందరు భావకవులు ఛందస్సు ముసుగులో రసహీన పద్యాల్ని రాసేవారని, వారు సంగీతంలో కల్సి వీటిని పాడటంవల్ల విన్నవారు దీన్నంతా కలిపి కవిత్వంగా భావించేవారని ఆనాటి పరిస్టితి చిత్రించాడు 1 గరొమెళ్ళ దిన్నంతా ప్రశ్నించాడు వళ్లోషించాడు “కవిత్వం సంగితమునుండి ( కంటే, సంపా

దకుడు) విశిష్టమైన కళ” అని, కాబట్టి ఆది“ ఉచ్చారణ మాత్రము చేతనైనను * ధ్రకాశిస్తుం

దనీ*” కవితాభావంలోనే రూప సౌందర్యము, కవితా సౌందత్యం వున్నాయమీ 2.కవిత్వ ప్రసారానికి సంగీత సహకారం ఆవసరంలేదని “ అర్ద ప్రచురణమగంనట్లు మాత్రమే

చదువుకొనుచు బోయినను” చాలుననీ, సంగీతంలే కున్నా * కవిత్వము కవిత్వమే నన్నాడు. ౩ మాట్లాడినట్టుగా పద్యాలను చదవాలనీ అప్పుడు ఆవీ “మాటల ధోరణిలో వలె నమరియుండీ

హృదయానికి నచ్చు“”తాయన్నాడు. “భావ ప్రచురణము" దీనికి అవపరమన్నాతూ: కవిత్వ ప్రసారానికి సంగీతం ఆవసరం లేదనీ, మాట్లాడినట్లు చదివితే కవిత్వం సహజంగా భావ బోధకంగా వుంటుందనీ ఇవి ప్రత్యేకమైన కళ అని నిర్దారించాడు గ కమెళ్ళ “పద్యమే కవిత్వం” అనే భావన ప్రాచీన కాలంనుండి భావకవిత్వ కాలం దాకా నిరాఘాటంగా కొనసాగింది దీంతో పద్యప్రసరణలో, కవిత్వంలో సంగితం అని వార్యమైంది భావకవిత్వ కాలపు పద్యవక్రియ స్రాదీన కాలపు ఒరవడిలోనే సాగడంతో వద్యానికీ సంగీతానికీ మధ్య ఈ బంధం బలో పేతమైంది మళ్ళీ జాతీయోద్యకవులే, గ 6మెళ్ళనే దీన్ని ప్రశ్నించాడు దిన్ని హేతు బద్దంగా విశ్లేషించాడు. గేయాలను రాసిన, పాడిన వారే ఈ బంధాన్ని వ్రశ్నించడందూరదృష్టి గానే గాక, ఆసాధారణంగా కన్పిస్తుంది

“మాట్లాడినట్టు కవిత్వాన్ని చదవాలనే గరిమెళ్ళ వాదన వచన కవిత్వం ఉద్యమ రూపం దాల్చిన సందర్భంలో సాగిన చర్యల్లో తేలిన సారానికి మాతృక 'వ్యాసరూపక పద్యముఖఃమే. గరొమెళ్ళ మాట వచన కవిత్వానికి ఎంతో దగ్గర ( అలాగే కవిత్వం ప్రత్యేకమైన కళ అనడమూ ) గరొమెళ్ళ భావకవుల్ని ఒకవైపు విమర్శిస్తూ, తన భావాలకు కవిత్వరూప మిచ్చి ప్రయోగం చేశాడు ఈ కవితా సంపుటిని, ఈ గరిమెళ్ళ భావాలను సాంప్రదాయ విమర్శకులు పట్టించుకోక పోవ డంతో, కవిత్వ చరిత్రలో తర్వాతి పరిణామాలకీ ఆధారంగా వున్న ఈ భావాలన్నీ విసృతి లోకీ జారిపోయాయి. గడచిన తరంలో కవిత్వంపై ఇలాంటి పురోగామ భావాలున్న సంగతి ౫

మరుగున పడడంతో, గతంతో సంబంధంలేని ఆనుభవవాద([£[౧0౭౧౪1560 విమర్శలే సాహిత్యంలో ఎప్పటికప్పుడు “సరికొత్తగా సాగిపోతున్నాయి అఖండ కావ్యాలు ' ప్రధచు ధయాణంలో” దారి తప్పి అడవిలో చిక్కువడిన బాట సారికి రాత్రి ప్రకృతి సాక్షాత్కరిస్తుంది. కవి ప్రకృతితో ప్రబంధాల్లో తప్పిన తోవలను సరచేయ చున్నాడు అన్ని దేశాలకంటే భారత దేశం మిన్నగా వుండాలంటే తన స్వష్నాన్ని నిజంచేయమ న్నాడు. జాతీయోద్యమ ఆదర్శాలైన స్వేచ్చ, సమసమాజ స్టాపనలను ప్రకృతి - పురుష ప్రణయ సారంగా దర్శించాడు. అలాగే ప్రకృతిని శక్తి స్వరూపిణిగా, భౌతిక వరిస్టితుల్ని మార్చే శక్తిగా, తనకు తోడుగా భావించాడు. ఇది భావకవులు ప్రకృతిని గమ్యంగా చేసుకున్న పలాయన తత్వా వికంటే వేరైంది ఈ దారితప్పిన బాటపారి గ 6మెళ్ళే! ప్రబంధ, భావకవితా మోర్గాల దారితప్పాడు. ముళ్ళు, డొంకల చిక్కుటడవిలో, చీకట్లో సంచరిస్తూ దారికనుక్కున్నాడు. కవితను సాక్షా అ్కారించుకున్నవాడు అయితే ఈ సాక్షాత్కారం తర్వాతి తరాలకు ఆందక, మసకబారిపో

• యింది. ఈ మసక వీకటిగా మారి, చీకట్లో మార్గం కోసం మళ్ళీ అన్వేషణ మొదలైంది భావకవిత్వానికి ప్రతిస్పందనగా, వెలువడ్డ వివిధ సాహిత్య ప్రయోగాలను ప్రత్యేకంగా పరిశీలిం చాలి తద్వారా భావకవిత్వపు విస్మృతాంశాలు, ఆ కాలపు చీకటి కోణాలెన్నో వెలుగులోనికి వస్తాయని ఈ * అఖండ కావ్యములు” స్నష్టంచేస్తున్నుది. [/ “దేశ ఆదర్శాల కోసం పోరాడిన గ రమెళ్ళ, ఆలాంటి వాళ్ళు ఆ ఆదర్శాల ఆధారం గానే తమకు గుర్రింవు గావాలనుకున్నారు. స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత ఆ ఆదర్శాలను సొమ్ము చేసుకునే వాళ్ళు అధికారంలో పెరగడంతో గరిమెళ్ళలు స్మృతి పథంలోకి జారుకున్నారు పాలకులు స్వాతంత్ర్య ఫలాల్ని గుత్తగా అనుభవిస్తూనే దాని కోసం పోరాడిన వాళ్ళనూ, వాళ్ళ త్యాగాలను విన్మరించడత అధికార సంస్కృతీ స్వభావంగా మారిపోయిండి చరిత్రఆదల్భాల విస్మరణ, కుహనత్వం, యధాతధవాదాలు ఈ సంస్కృతీ ఫలితాలే అందుకే ఆ వినియోగ దారీ సంస్కృతికి గరొమెళ్ళలు గుర్తుకురారు. జాతీయోద్యమంలో వృత్తులు, ఉద్యోగాలు, అస్తుల్నీ సైతం వదిలే సుకున్న ఈ దేశ భక్తులు ఈ'పాలక సంస్కృతికి బలయ్యారు కవీసం గుర్తింపుకు నోచుకోలేదో ఆర్షికంగా వీరు కటకట పడుతూనే జీవితాలు గడిపారు ఈ చరిత్ర అదర్శాలను (సమసమాజ స్థాపన, కూల నిర్మూలన) సాధించడానికి వర్తమానంలో కృషిచేస్తూ, త్యాగాలు చేస్తున్నవాళ్ళే గ రొమెళ)ను స్మరిస్తారు. చర్చిస్తారు. ఆయననుండి నేర్చుకుంటారు. ఇదే గ రమెళ్ళకు, ఆయనలాంటి ఉద్యమకారులకూ, క వులకూ వర్తమాన చరిత్ర, వర్తమానం తరం అందించే నిజమైన నివాళి. గరొమెళ్ళను ఏపరిఫ్టితులైభే ఉద్యమించడానికి ఉత్తేజవర్భాయో అవీ వరిస్టితులు నేటికీ కొనసాగడం భారతదేశ విషాదం. ఆయన చిత్రించిన దేశ దారిద్ర్యం, సామాజిక అసమానతలు నేడు విశ్వరూపం దొలుస్తున్నాయి. ఆనాటి వలసవాదం నేడు నయా వలస వాదంగా, సామ్రూ జ్యవాదం వేడు, “గ్లోబలైజేషన్‌” నినాదంతో ప్రజల ముంగిట తమ వికృత స్వరూపాన్ని ప్రద రించి, వాఠిని బలిచేయడానికి సిద్దంగా వున్నాయి. ఈ వర్తమాన నేపథ్యంలో వేలాటి గరమె ళ్ళలు ఉద్భవించాల్సిన సమయంలో గరిమెళ్ళ స్పూర్తి జ్వాజ్యల్యమానంగా (పకాశించాల్సిన అవసరముంది. అది పై పరిస్టితులకు కారణమైన మూలాన్ని పెకీ లించి వేస్తుందని చరిత్ర నేర్పు తున్న పారం. 106

పాద సూచికలు

1. పేజీ ౩3, కురుగంటి సీతారామయ్య, నవ్యాంధ్ర సాహిత్య విధులు, (1827-1942), తృతీయ ముద్రణ =1994 (మొదటి ముద్రణ 1942)
2. పేజీ ౩66 డా. సి నారాయణరెడ్డి, ఆధునికాంధ్ర కవిత్వము (సంప్రదాయము - వ్రయోగ ములు), విశాలాం[ధ ప్రచురణ, 1987. ౩. పేజి475 ఆరుద్ర, నమ(గ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం (సంపుట 11), ధ్రజాశక్తి ప్రచురణ 1991 త్న డా.శ్రీపాద గోపాలకృష్ణారావు. “తెలుగు విశ్వవిద్యాలయ ప్రచురణ జాతీయ రచ నలు అర్ధశతాబ్దపు ఆంధ్రకవిత్వం. 5.మధునాపంతుల సత్యనారాయణ శాస్త్ర, ఆంధ్రరచయితలు, 1950, రాజమండ్రి.
3. ఇ. హెచ్‌.కార్‌, చరిత్ర అంటే ఏమిటి? హైదరాబాద్‌ బుక్‌ ట్రస్ట్‌, 1234
4. జాతీయోద్యమ గేయాలు వలస పాలన పోవాలనే లక్ష్యంతో ప్రజలను సంబోధిస్తే, అభ్యు దయ గీతాలు సమాజ సంబంధాల్లో మార్పును కోరుతూ ప్రచారానికి ఉద్దేశించబ డ్లాయి.స్వాతంత్ర్య సాధన దానిలో భాగేమే. బ్రబోధం రెంటిలో సాధారణమే అయినా అభ్యు దయ గీతాలు కార్మిక, కర్షకులను ఉత్తేజపర్చి వారితో సమాజాన్ని మార్చాలనడమే ప్రధానం. అందుకని వర్షపోరాటాన్ని (ప్రబోధిస్తాయి. పట్టించుకుంచాయి. జాతీయోద్యమ సాహిత్యం గురించీ గ రొమెళ్ళ గూర్చి అభుద్యయ రచయితలు కృషచేయడం 1977 తర్వాతే. ఇది వారి అవగాహనలో వచ్చిన మార్పు ఫలితం. విష్లవోద్యమ ప్రభావ ఫలితం కూడాను. 1989 ఆగస్టునెల, అభ్యుదయ సంచికలో గ రమెళ్ళ స్వరాజ్య గీతములు (1వ, భాగం) వునర్ముద్రించారు. దాన్ని పోరాట సాహిత్యం అన్నారు. మళ్ళీ 1992లో * గ 6మెళ్ళ గేయాలు ను,శ్రీ! వరకాల పట్టాభిరామారావు గారు సంకలనం చేశారు:
5. పేజీ 60 -పేల్చేరు నారాయణరావు, తెలుగులో కవితా వివ్లవాల స్వరూపం, హైదరా బాద్‌,1907
6. తెలుగు సాహిత్య చరిత్ర పొడుగునా లిఖిత సాహిత్యానికీ సమాంతరంగా మౌఖిక సాహిత్యం వెలువడ్డటి. సాహిత్య విమర్శకులు లిఖిత సాహిత్యం ప్రజలతో సంబంధం ఏర్పరుడుకున్ను ప్రతి దశలో వెలువడ్డ సాహిత్యాన్ని దూరంగా వుంచి, లిఖిత సాహిత్యాన్నే ప్రధాన స్రవంతిగా భావించి, దాని చరిత్రనే సాహిత్య చరిత్రగా రాస్తున్నారు సాహిత్య చరిత్ర కెక్క ని ఇలాంటి పాహిత్యం ప్రతియుగంలోమా వివిధ పరిమాణాల్లో, ప్రత్యేక స్వరూప స్వభావాల్లో వచ్చిందే కాని గుర్తింపుకు నోచుకోలేదు. పైగా వివక్షకూ గురౌతున్నది. 1910 తర్వాత తెలుగులో జాతీయోద్యమ కవిత్వం ప్రధాన స్రవంతిగా మారినా, దీనిలత్యం స్వాతంత్ర్య సాధన కావ డంతో అది లిఖిత సాహిత్యాన్ని ఎదిరించలేదు.
7. డా. మద్దూరి సుబ్బారెడ్డి, తెలుగులో జాతీయోద్యమ కవిత్వం. తిరుపతి ,1982
8. గరమెళ్ళ మాటల్లో - త్యెల్లవాడికి - “గోదావరి కృష్ణడెల్హాలంటే - గుండెలదురుతాయి. బాబు, స్వరాజ్య గీతములు(2వభాగం), గరిమెళ్ళ గేయాలు, సంపాదకుడు.- పరకాల వచ్చాభిరామారావు 1992,
9. పేజీ59 పాంచాలము, “స్వరాజ్య గీతములు (1వ భాగం) గరిమెళ్ళ గేయాలు
10. పేజీర1, గాంధీ 'స్వరాజ్యగీతములు (1వభాగం)” పైదే
11. పేజీ 186, 716 110౧ - ౧-౦౧౮౭6౦౧. గాంశ౭ిగాలం+ 1920 22,82 కర!88 500066 107 హీిరయభటలంరతలంం ౬6, 80 గజం & ౦0412౫ మ!

15 పేజీ 45, డా. భద్రీరాజు శేషగిరిరావు, అంధ్రలో సహాయ నిరాకరణోద్యమం, తెలుగు అకాడమీ 1990 16. పేజీ4ర్‌, రాట్నము - (స్త్రీ, సంభాషణ (న్వరాజ్యగీతములు = 1వభాగం) గ రమెళ్ళ గేయాలు 17. పైదే, పేజీ 59 18 పేజీ124 పైదే 19. పేజీ128 పెదే 20. పేజీ 133 పైదే 21 సేజీ134 పదే 22. పేజీ135 పైదే 23 పేజీ117, పైదే 24. పేజీ4, డి.డి.కొశాంటి,- వ్రబా ఉద్యమంలో నాయకత్వం' ఆచరణలో గతతర్కం, 25 'పేజీ112, కర్షక రాజ్యం, బి కృష్ణకుమూరి, పిడుగుల జడి గరొమెళ్ళ, విజయవాడ 19093 26. పేజీ 186, వరకాల పట్టాభిరామారావు (సంపా) గ 6మెళ్ళ గేయాలు 27. పైదే 26 పేబీ111, “స్వరాజ్యగితములు (రెండవభాగం) సైతాను ప్రభుత్వం 29 పేజీ153,“వాణిజ్యం - ఆరాశకం-విరుగుడు' బి కృష్ణకుమారి గ రొమెళ్ళవ్యాసాలు, ౩0. పేజీ 157, పూర్వపు బానినత్వం,నేటి ధనభానిసత్వం' బి, కృష్ణకుమూరి, గరిమెళ్ళ వ్యాసాలు. ఆమే పేటీ ర్క, “స్వరాజ్య గీతములు (మొదటి అాగం), పరకాల పట్టాభిరానూరావు గ రమెళ్ళ గేయాలు 32.పేజీ ౩0,“ఖండ కావ్యములు (మొదటి భాగం) మూడవ అట్ట మీద ,శ్రీ శారద గ్రంధమాలలక్ష్యాలన గ 6మెళ్ల ఈ విధంగా వివరించాడు '“అభినవాంధ్ర భారతి శ్రొక్కవలసిన మార్గములెల్లయునెండు నూత్రప్రాయముగా గాక ద్రత్యక్షముగా గాననగునుః: ఆంత్రలచకి చూడవలసిన నూత సాహిత్య పాకములెల్ల నిందమర్పకుడను '* 3౩. పేజీ6,'నూతన సాహిత్య విజృంభనము' గ రిమెళ్ళ వ్యాసాలు- టి. కృష్ణకుమూరి (సంక) 24. పేజీ8, “నూతన సాహిత్య ఎల్బంభనముూ' గరిమెళ్ళ వ్యాపాలు- టి కృష్ణకుమారి (సంక) 3౩5 పేజీ 12, వంత్యం, జాతీయులె వాద్యవం పాహిత్యం- గ రివెంళ్ళు, *“ఖండకావ్యములు. (మొదటి భాగం)” 36. పేజీ50, దే వులపల్లి కృష్ణశా స్త్రీ, 'చుక్కలు” కృ ఫ్లసక్షం రెండన ముద్రణ (ఠొలిముద్రణ 1925) ౩7. పేజీ చుక్కలు, ఖండకావ్యములు (మొదటిభాగం) ,క ముత్యం , జాతీయోద్యమ సాహిత్యం

• గరొమెళ్ళ 39 పేజీ5్‌ బాలికల ఆశయములు, “బాలగీతములు', పైదే ౩9 పేజీ23, భారత దేశ దారిద్ర్యం, 'ఖండకావ, *, పైదే

40. పేజీ25, పైదే, రె టలు. పై
41. పేడ 136 - ఈ వుస్తకం అనుబంధం మ.

ఈ అలభ్య రచనల పరిచయం

బాల గీతములు (1 926)

(శ్రీ, శారదా గ్రంధమాల రెండవ ద్రచురణగా “బాలగితములు"అచ్చయ్యింది. బాల బాలికల కోసం గ రొమెళ్ళ వీటిని రాశాడు వీటిలోని ఏడుగీతాలు బాలబాలికలు సంభాషించు కున్నట్టుగా రాయబడ్డాయి. వారిని సచ్ఫీలురుగా తీర్చాలన్న దృష్టితో బాటు దేశాభిమాను లుగా మలచాలన్న ఆశయం కవిది. అందుకే అప్పటి సహాయనిరాకరణోద్యమ కార్యక్రమాన్ని వారికి బోధించాడు. సమాజంలోని చెడులను వివరించి బాలురు వాటికి గురికావద్దని హెచ్చ రించాడు. జాతి మత కులాలనే గోతుల్లో పడవద్దని, వారు మతాలన్నింటీని ఐక్టంచేయాఅ న్నాడు గరిమెళ్ళ దారిద్ర్యాన్ని నిర్మూలించడానికి కృషిచేయాలని వారికి బోధించాడు

ఈ గేయాలను సరళంగా, క్లుప్తంగా రాయడం వల్ల ఇవి విద్యార్థులు జ్ఞాపకం పెట్టు కోవడానికి వీలౌతాయి విద్యారుల విధుల్లో భాగంచేసి, వారి దినచర్యకు అనుగుణంగా మలచి స్వరాజ్య ఉద్యమ కార్యక్రమాన్ని బోధించడం ఈ గీతాల వ్రత్యేకత వీటి రచనా కాలం1921 ఖండ కావ్యాలు(। వభాగం) - |! 926 ఇదిశారదా గ్రంధముల ఐదవ(్రచఛురణ నాలుగు భావగీతాలు, రెండు జాతీయెద్యమ వస్తువు గల ఖండికలున్న సంపుటి భావకవితల్ని కళాసౌరభ్యం భావ సౌందర్యాలకోసం, మిగితా వాటిని దేశభక్తుల సానుభూతి కోసం గరిమెళ్ళ రాశాడు

1ఉమ్మెత్త పూవును సామాన్యులకు ప్రతీకగా స్వీకరించాడు. స్వాతంత్ర్య సందేశాన్ని వ్యాప్తి చేయమని కవి ఉమ్మెత్త పూవును కోరతాడు.

2.మనస్సుతో శరీరము మొఆ పెట్టుకొనుట. శ రీరానికి మనస్సుతో కలే ఎడబాటును విత్రిం చినకవిత ప్రకృతిని ఉపాసించే మనస్సు శరీరాన్ని వదిలి స్వప్నాలు కంటుందని, ఆచునన్సూ విహారాన్ని హృద్యంగా చిత్రించాడు. సంక్షిప్తంగా రాసిన ఈ గీతం దేహపు దుఃఖాన్ని పారకు నిలో కలిగిస్తుంది.

3.గాలులు . స్వేచ్చకు మారుపేరుగా గాలులను గరిమెళ్ళ భావించాడు. కాలమనే స్త్రీకి ఆకాశమనే పురుషునికి గాలుఅు అన్మించారని, ప్రకృతిలోని వ్రతి = కదలికలో చర్యలో వారిద్దరి ప్రణయాన్ని అన్వయించి, మనోహరంగా చిత్రించాడు (ప్రపంచంలో

కలుపుగోలుగా వుంటూ అందరినీ బ్రతికించే గాలులును కవి తమ అన్నదమ్ములుగో భోవించాడు. నిత్య బాల్యాన్ని అనుభవించే గాలుల చేష్టల్ని చిత్రించాడు. లోకోపకారం చేసే గాలులు తమకు అన్నదమ్ములరచాడు గ 6మెళ్ళ

శ.చుక్కలు : కచి స్వేచ్చా ప్రవృత్తి, ప్రకృత్యారాధనలు మిళితమైన ఈ ఖండీక సౌందర్యాధనకు ధైర్యసాహసాలు అవసరమంట్లుంది కవి ఊహనైశిత్వాన్ని ప్రస్ఫుటంచేసే ఈ ఖండిక పాఠకు లకు ఆకట్టుకుంటుంది. ఈ గీత కైలి పాడవీలున్నది.

6. భారతదేశ దారిద్ర్యము : దారిద్ర్యాన్ని సంబోధిస్తూ కవి వ్రజల స్వాతం త్య 58ొకోం కాన్ని యదార్దంగా, కరుణాత్య్మకంగా చిత్రించిన ఖండిక. దీనిలో ఆనాడు గ్రామ సీమల్లో తాండవించిన దారిద్ర్యం విశ్వరూపం, అది ప్రజల్లో మానవత్వాన్ని చంపి, వారి ప్రాణాలహే మిగిల్చిన తీరును శక్తి వంతంగా చిత్రించాడు ఖండిక రెండో సగంలో కవిచేసిన సంస్కృతీ సమీక్ష ఎంతో ప్రాధాన్యమున్నది. ఖద్దరు కార్యక్రమాన్ని అమలు చేయకపోవడంతో దొరిద్యం వచ్చింద్దనీ, గాంధి సిద్దాంతాలను ఆచరించని ధనికులకు విపత్తు రాబోతుందన్నాడు రాట్నం వడకడం వల్ల స్వేచ్చ వస్తుందని, దారిద్ర్యం పోతుందనీ కవి భావించాడు.

300/4

6.భారత వీరుల త్యాగ ప్రశంన :స్వాతంత్ర్యం కోసం పోరాడే దేశ భక్తుల జీవన సంఘర్షణను చిత్రించిన ఖండిక. అఖింద కావ్యములు: | వ,భాగం) 1926:

భావకవిత్వంలో గ 6మెళ్ళ ప్రయోగం ఈ అఖండ కావ్యములు, ఆంగ్ర కవిత్వంలోని స20/ 06015 కు సమానార్దకంగా * ఆఖండ కావ్యములు స్వీకరించాడు ప్రధమ ప్రయాణము, వరము అనే రెండు ఖండికల సంపుటి. గరిమెళ్ళ “వ్యాసరూపక పద్యాల'తో “ఏక వృత్తంలో” చేసిన ప్రయోగం.

తమ “పద్యాల ను (సారంలేని), పాడి (సంగీతాన్ని చేర్చ) మెప్పించే కొందరు భావ కవుల ప్రయత్నాలను వాదనలను గరిమెళ్ళ దీనిలో విశ్లేషించాడు కవిత్వం ఒక విశిష్టమైన కళ అని దాని ప్రసారానికి సంగీతంతో పనిలేదని, ఇది సహజంగా, భావబోధకంగా వుండాలనీ నిర్చారించాడు ఈ నిర్దారణలకు లక్ష్యంగా పై ఖండికలను రాశాడు

వీటిలో పాడటానికి వీలునిచ్చే ఛందన్సులకు ఆల్ప్బప్రాధాన్యమిచ్చి, మాట్లాడినట్లుగా, నివేదెంచివట్లుగా భావ్వాల్ని వ్యక్తంచేయడానికే ప్రాధాన్యమిచ్చాడు ( ఈ పద్దతి పాడటానికి వీలు స్వల్బంగా ఇస్తుంది) గ రమెళ్ళ ఈ ద్వీర్ధ కవితలు ఒకవైపు భావకవుల పద్దతులను ఎత్తి చూపు తూనే, కవిత్వం ఎలా వుండాలో తన కవిత్వం ద్వారా '్రతిపాదిస్తాడు కవిత్వ కళనుపాఠకు లకు సన్నిహితం చేయడమే గ రమెళ్ళ దృష్టి, దీంతో పాఠకుడు ఏది సరైన కవిత్వమో తెలుసుకో గలుగుతాడు ఇది నేటి వచన కవితకు చాలా దగ్గర అనువాదం :- వల్లెటూళ్ళలో (1939)

"2990 లో రవ్యన్‌ భాషలో వెలువడ్డ వాడ్రిమిర్‌ క్రిషన్‌ నాటకం “బడ్‌ దీన్ని 1939లో గ రమెళ్ళ సత్యనారాయణ గారితో అనుదింపటేసి విశ్వసాహిత్యచాల (ముంగడ) (20వ 'పచురణగా) అచ్చువేసింది 917లో అట్టైబరు విప్లవ విజయం తర్వాత రష్యా గ్రామీణ ప్రాంతాట్ళే సాగిన వర్ల . ' సంఘర్తణను ఈనాటకం చిత్రించింది ఆయిదు అంకాలున్న ఈ నాటకంలో కులకులకు (భూస్వాములకు) - క మ్యూనిష్టులకు మధ్య జరిగిన సంఘర్షణ ఇతివృత్తం ఉప ఇతివృత్తం (క గోం(లో క్రిషన్‌ కమ్యూనిస్టుల విప్లవదీక్క కఠోరశ్రమ, త్యాగసంసిద్దంతల్ని రూవుకట్చాడు. రచయిత నాటక రచనా సామర్యంవల్ల, ' ట్రైడ్‌' ఆద్యంతం ఉత్కంఠతో సాగుతుంది. 1917లో విప్లవం విజయవంతం అయినతర్వాత చాలాకాలం వరకు గోర్కీ కాల్బనిక వ్లాకవికతే([0౧౧౭౧0౧ గెఆకీఐం) నాటక రచయితలకు నమూనాగా ఉంది. నాటక రంగానికీ అవసరమైన రూపం ([0గ౧౧౭0రూపం గూర్చి జరిగిన చర్చల్లో మనస్తత్వ విశ్లేషణా ధోరణి చిత్రణ ముఖ్యమైంది. మనస్తత్వ విశ్లేషణా ధోరణీ సమకాలిక పరిణామాల్ని చిత్రించి, పాఠ్రల మనస్తత్వ చిగ్రణకు స్రొధాన్యమిస్తుంది.

ఈ ధోరణిలో రాసిన నాటక రతయిత వ్లాదిమిర్‌ క్రీషన్‌. ఆయన పారిశ్రామికీకరణ, వేరచవర్షప్రణాళికల సాఫల్యాన్ని ఉద్దేశిస్తూ చిత్రించిన నాటకం “రెయిల్స్‌ ఆర్‌ హమ్మింగ్‌" ముఖ్యమైంది. తర్వాతదే ఈ (బ్రైడ్‌ (1930) నాటకం. ఆనాడు రష్యా గ్రామిణ ప్రాంతాల్లో సాగిన వర్గ సంఘర్షణను విత్రించింది. ఈనాటకంలో మనం ఓల్లా, మైకెలోవ్‌, రాయస్కీల మనస్తత్వ వ్లోషణ చిత్రణను, మరోవైపు గ్రామాల్లో కులకులు పారిశ్రామికీకరణ , సమిష్టిన్యవసాయ కేల్రాల్ని వ్యతిరేకించడాన్ని చూస్తాం.

జమిందారీ విధానాన్ని రద్దుచేయాలని, వారి దోపిడి, అణచివేత వ్యతిరేకంగా

శయ

ఉవ్వెత్తున ఉద్యమించిన అనాటి (1938 తరువాతి) రైతాంగావికి ఉత్తేజొన్నివ్వడావికి ఈ నాటకాన్ని విశ్వపాహిత్యమాల అనువదింపజేసింది. భూస్వాములము అణివేచి సామూహిక వ్యవసాయక్షేత్రాలను ఏర్పాటుచేస్తున్న ఆవాటి రష్యా సమాజ పరిణామాన్ని తెలుగు రైతాంగానికి ఆదర్శంగా చూపడానికి, వారి దీక్షను పెంపొందించడానికి ఈనాటకాన్ని ప్రచురించింది. దీన్ని ఆనాడు ద్రదర్శించిన సమాచారము అందుబాటులో లేదు. గరమెళ్ళ అనువాద వైపుణ్యం వల్ల ఇది తెలుగునాటకంగా భాసిస్తుంది. దీన్ని గరమెళ్ళ

జీవవంతమైన వ్యవహార తెలుగులో అనువదించారు. సంభాషణల్లో చాలావరకు శ్రీకాకుళ

ప్రాంత వ్యవవార భాషను ఉపయోగించారు.

వ్యాసాలు: అంధులు - వాట్యకళ

దీనిలో వలసవాద పాలక సంస్కృతి ప్రభావంతో దేశీయ కళలు - సంస్కృతితో వచ్చిన దుష్పులితాల్ని, అవి వచ్చే క్రమంలోనే (0౧౧౭౪౭6౦౧౭ [॥066530) గుర్తించి, చర్చించాడు గరిమెళ్ళ. దేశీయ కళల్లోని ఉన్నతవిలువల్ని, ఆజాతపై వాటి ప్రభావాన్ని వివరించాడు. వాటిలోని ఛాందసత్వాన్ని తొలగించి, విద్యావంతులు రక్షించాల ఆ కళల్ని న్నాడు పొరుగు జాతులవారు ఈ దిశలో చేసిన కృషీ మెచ్చుకున్నాడు. పాలక సంస్కృతివి ఖండించాడు. తెలుగు బాతి సంస్కృతిని, కళల్ని రక్షించాలనే దృక్పధం గ రమెళ్ళది. జాతీయ దృకృధముతో, కళలపట్లు అభినివేశ మున్న, నిశితవరిశీలన గల వ్యక్తిలాగా

ఈ పరిణామలను గరొమెళ్ళ (ప్రతిప్పదించాడు. దానికి కవికున్న సైద్దాంతిక దృష్టి ఏమీలేదు. గరిమెళ్ళ రాసిన ఈవ్యాసం దేశీయ కళలపై వలస పాలకసంస్కృతిని చర్చించిన "వత్రరంా ఆనే మోతి. గరమెళ్ళ రాసిన ఈ వ్యాూాగ్టై జ్థమిరమా - రైబుద్దాంధ ంపాదకులు నాటకకళపై చర్చను ప్రారంభించారు. ఈ కళలోని కీలక అంశాలపై ఆలోచనాత్మక వ్యాసాలు రాస్తూ కొడవటిగంటి కుటుంబరావు ఈ చర్చను కొనసాగించారు కొడటిగంటి- టెక్నిక్‌ (మార్చ్‌' 35),2.వటుడి బాధ్యతలు (మే -“35) ,3. ప్టేజీమీద వేషధారి (జూలై-- 26). 4. కళాస్వరూపం (సెస్టెంబర్‌-'35) లాంటి విషయాలపై విలువైన వ్యాసాల్లీ వరునగా రాశారు నాటక కళపై గరిమెళ్ళ (ప్రస్తావించిన అంశాల నూతన దృక్పథం నుంటి పరిశీలించారు. చర్చను విస్పతపరచారు.

భూతములు - భౌతికశాస్త్రములువీవిలో శాన్త్రవిజ్ఞానం వరిమెతలపే అధారవడి భూతాల అస్తిత్వాన్ని గ 6మెళ్ళ సమర్హించాడు. ఇది గ రొమెళ్ళ ప్రాపంచిక దృక్పథపు అస్పృశ్య అంశాల్ని పరిశీలించడానికి తోడ్పడే రచవ.

ఉపయుక్త గంథాలు:

1. గరమెళ్ళ సాహిత్యం- ఆచార్య చల్లా రాధకృష్ణ శర్మ |

2. జాతీయ కవి గరిమెళ్ళ - ఆచార్య చల్లా రాధకృష్ణ శర్మ

3. గరమెళ్ళ గేయాలు - పరకాల పచ్చాభిరామరావు ( సంపాదకులు)

4. గ రమెళ్ళ వ్యాసాలు - బి. కృష్ణకుమూరి (సంకలనం)

5. పిడుగుల జడీ గరొమెళ్ళ - బీ. కృష్ణకుమారి

అవాాలననననననననననననలా. 00

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు కవితారచన శ్రీ శారదా గ్రంథమాల ద్వితీయ కుసుమము బాల గీతములు గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ 1926 వెల రూ 0-2-0

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు

1. దైవ ప్రార్ధన నకల చరాచరవర్తీ నమ - స్కారంబిదె శుభమూర్తీ కన ఓ అకలంకుండవు - ఆనాదిలయుడవు ప్రకట '్రజ్ఞడవు - పరాత్పరుందచ్చ ఇసకలః
2. పాప హరుండనవు - పావన గుఖణుడవు అవదలణిచెడి - అధిక బలుండవు ౨నకల8 3 నిను ధ్యావించెడి - నేర్పును మాకిడు మఘనమగు బుద్దియు - కరుణయు మాకిడు నకల
3. దీక్షణ ప్రజ్ఞను - దేశ ప్రేమను కక్షలు లేని సగర్వ్య మహిమ నిడు ఇనకలః
4. ప్రాజ్యలం గొలచెడి - భక్తిని మాశడు పిన్నల కౌరవెడీ - (ప్రేమను మాకితు శనకల॥
5. విద్యార్థుల విధులు ఉదయమున లేచి - ఉత్సాహముగ నీశుం రలశము - భక్తి ఇలుతము వదమల గుణములు - స్వాంతము బలకును ముంతము - విజృంభింతము నిరు ఓ తల్లి దండ్రులను - దైవతుల్యులుగ పూ జింతము - నుఖము పెంతము ఎల్ల పెద్దల - తల్లి రండ్రులవలె నెంతము - పూజంతము తముతి. 2 అన్నదమ్ములను - అక్క చెల్లెండ్రను ఇంవ్వగా - చాలా సాంవుగా అరసి అదరిం - చెదము వారల చింత వీడగా - ముఖము గూడగా వలి
6. గురువులు నేర్చెడి - గురుతర పాళముల్‌ వేర్తము - తెల్వి చేర్తము చెలువుగా తోడి - విద్యార్ధి గణముతో ది

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనఈ "ననన నుంతము - నుఖము గొందము నయన 4. పచియైన దేశీయి - శుభ్ర వస్త్రంబులె దాల్పము - లేమి చీల్తము ఉచితమైన దే - శాభిమానముతో రా జీంతము - కీర్తి పెంతము ల! 5 వరమ భక్తుల - వర దేశవీరుల భక్తితో - మహావక్తితో వెగి వారల శీల - మెల్ల మదిని దాల్చు చుందము - పేరు గొందము ఇటజ 6 పాణములనైన - బంధువరము కౌజ కిత్తము - మేలు తెత్తము రాఖమెయిన్నంతు - ఐకమత్యముతోరా జా ణీింతము - ప్రకాశంతము ల! అఖిల మతములకు - ఐకమత్యమును గూర్తము - పొరు తీర్తము నభింటేకంబు - నకును కళ్యాణంబు నింతము - అఘము దుంతము నరుల క. భారతదేశ ప్రార్ధన వందేమాతరమని భారత - వర్షంబును నుతియించుదము “"నందేపాంబులు మాని నమాన - స్వాతంత్ర్యంబును బడయుదేము ఇవం॥ కఈలభేచంటుల జొతథేవముల - గోతులలో బడకుండుదము శే వలలితమగు నొక లక్ష్యము పెట్టుక - నత్యము తోడుత మెలగుదము ఇవం॥ పోరాటంబులు మాని నస్వదేశము = పాలుపార* పూజించెదము 2 అకాటంబులు పెట్టిడి వరులకు - సడలక ఘనవిజయ మందెరము. ॥వం॥ వెంములు.గసనున్వేదలబులు ధన - చేదంబులు వతియించుదము 8 భూవేవుల వలె జగమున సౌఖ్యము - పుణ్యంబును వెదజల్లుదము ః౭వం॥ భారతదేశపు కీర్తిని దిక్కుల - వ్రబలెడి రీతిగ చేయుదము శీ చేరి విదేశీయులు మన తల్లికివి - చేతులు మోడ్చగ జేయుదము వ! 4. ఖారతదేశ నందర్శనము దయసేయుడు మన భారతదేశ - దర్శనమిప్పుడు చేయుదము శయి మోడిచి మన చిత్తములందలి - కలుషము లెల్లయు కడుగుదము శదయః॥ థి

గరిమెళ్ళ ఆలభ్య రచనలు

క!

నింగిని చీల్చుచు మీదుగ నెగడెడి - నిర్మల హిమవత్‌ శిఖరములు

రంగదభంగ తరంగ విరాజిత - రత్న మయాచల కుహరములు

శృంగారోద్యానంబుల బోలెడీ - చిక్కని చొక్కపు గహనములు

కుడుంగములందు కడుంగమనీయపు - గానము చిల్కెడీ విహంగములు

హరిణములు వనాభరణములు - షడ్పరణము బాడేడి చరణములు

ఘన భూరుహముల పూవుల కొమ్మలు శుభ - తోరణముల కనుకరణములు 8దయః। 2

రాతిరి గడచిన తోడనె యుద్య - ద్రీతిని వెలిగెడి దివములును

శీతల మారుత వీచీళోభిత - చిత్త హితామల రాత్రులును

శ్వేత వినీల హరి(ద్రసు కుంకుమ - చిత్త సువర్ణ యుతాంబుదముల్‌

యాతాయాతా బుతు శ్రమహరి వి- హారి సమోజ్మ మరుత్ధి సతియున్‌

సమయోచిత వర్గంబులును - సమముగ పండెడి పంటలును

సుమధుర సంతృప్త జీవనంబులు - సుందరతర వర్తనముల. ము ఇదయంని 3

వ్యాసుడు వాల్మీకియు మొదలగు కవి - వరులు జనించిన దిచ్చటనే

రామానుజ శంకర ప్రభృతుల ప్రభ - రంజిలుచున్నది యిచ్చటనే

రామాదుల యవతారంబుల చరి - తొమృత మొల్కిన దిచ్చటనే

శ్లేమంబుగ ప్రజలను పాలించిన - క్లితిపతులెనగిన దిచ్చటనే

నీమాదుల బలమిచ్చటనే - భీమ పరాక్రమ మిచ్చటనే

అవిరామంబగు సఫిరులిచ్చటనే సు - త్రామ సుభోగము లిచ్చటవే ఇకదయని శి

ఏ జననంబున నెట్టి నత్తనము - నెలమి రచించితి మేరీతిన్‌

ఈ బననంబున ఈ నుఖ దుఃఖము - లిచ్చటః బడుచుంటిమి బ్రీతిన్‌

ఈ జననీమణీ సేవలుచేయుట - యేగద ముక్తికి హితపధము

పెర యోజనముల జీవము వృధపుత్తురి - ఉత్తమ పూరుషు లేక్షణము

పర్వము నాపె పదముల నిడి - సతతం బామెనె మదిని నిడి,ని

ర్లర్వంబుగ మన (ప్రాణఖములిచ్చుట - కంటెను మోక్టము లేడు వడి ఇదయః

5. నా దేశము ఏ నివసించెడి భూమికి సాటి - ఇలను నెచట గలదా? జ్ఞాననసంపదల గని యని దావి - గణన సేయవలదా? కఏ॥ క!

గరిమెళ్ళ అలధ్య రచనలు శ్రీ కృష్ణుండవతారంబెత్తిన - చిన్నయమగు సీమ 1 లోకమునకు కళ్యాణము గూర్చిన - లాలిత గుణధామ శఏ॥ జనకునాజ్ఞ తఈల(దాల్చి రాజ్యమును - తమ్మున కశర్పించి 2 వనమునకేగిన రామభద్రుడీ - వసుధనె జన్మించె జ ఏ నర్వోత్కష్టవు ధర్మము చెప్పిన - శంకరుండిటం బెట్టె త్ర నర్వనమాన జ్యోతి రామానుజ - స్వామి యిచట బుట్టె కఏ4 ఆఅకళి ప్రతాప రాజా ప్రతాపుడు - అవతరించె విటనే కీ వితత ధీయుతుడు అక్చరు భూపతి - వెలసిన దిచ్చటనే ॥ఏః దేశ స్వాతంత్ర్యపు కోటయాౌ తిలకు - దేమునకిది తల్లి క్‌ లేశవు గుణముల లేని మహాత్ముని - వానము మా కల్లి ఏ4 కాను సహితముగ వ్రజల కొపంగిన - దొనునకిది మాత శ్‌ దేశ సేవయే వ్రతమౌ లాలా - జీని గన్న నేత ॥ఏః అసువులనైనను లక్ష్యము సేయని - అలీలను గాంచె 7 విసుగక తననే గొలచెడి ఆంధ్ర - వీరవరుల సపెంచె ॥ఏ॥ కోటి జనములకు అన్నం బిడియెడి - కొమ్ము అన్నపూర్ణ 8 పాటకీ జనముల పాలి కల్చకము - పరమ దయాపూర్ణ ॥ఏః కైలానవు గుడి తాజమహలును - కట్టిన నెఅజాణ ర మేలగు కావ్యము లెన్నియొ (వ్రాసిన = మించు బుద్దిశాలి కఏః పాట పద్దెముల నామెనె నతతము - వ్రనస్తుతి చేసెదము కే వీటుగ మన జీవితముల నామె స - న్నిధి నర్పించెడము ॥ఏ॥ 6. బాలికల ఆశయములు పదిమంది యొక చోట( గూడుదమా మన - భరత మాతను గూర్చి పాడుదమా నదమల గుణములు తనర వలయునని - సర్వేశ్వరుని గొనియాడుదమా శన॥ పీతాదేవివలె క్లితితలమున ఘన - పూత వర్తనలన( బరగుదమా ఇ _ పావిత్రవటె పుట్య నత్వ్రతముల సలుప - ఖ్యాతి మొయిం దీక్ష పూనుదమా కవ॥ మీరా బాయివలె మించిన భక్తితో - మేదినీతలమెల్ల వింపెదమా జాన్సీ లక్ష్మీబాయి సరణిని నున దేశ - స్వాతంత్ర్యమున కయి పోరుదమా కవ॥ ఘనమౌ నరోజీవి కరణి శైతలు (వ్రాసి - ఖండాంతర ఖ్యాతి గాంచెదమా అనవరతము మన అరుంధతివలె ది - వ్యజ్ఞులమై యలరారుదమా సొగసైన రాట్నంబు త్రిప్టాదమా, దేశ - సుందర వస్త్రముల్లట్టుదమా విగత దారిద్యమై వెలుగొంద మనభూమి - విశ్వప్రయత్నముల్సేయుదమా శిన॥ పేదలకును బువ్వ పెట్టుదమా అతి - దీనులను నాదరించుదమా ర్‌

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు ॥ స్వాదు మృదూక్తుల సవినయ సేవల - సౌధుపుంగవుల గొలచెదమా మనదేశము కెల్ల మంగళకరమైన = మాన్య వ్రతంబుల నలుపుదమా ఘనులు మనలను జూచి గర్వమొందెడి రీతి - కరుబూారసంబుతో చెలగుదమవూ ఃవః 7. క్షమాపణ ప్రార్ధన

మా తప్పుల గొవుమయ్య - మమ్ముల కృపనేలుమయ్యా తీ తనయుల మేము గామా - నిఖిల సుగుణ గణధామా కిమౌజి తెలియక చేసిన తప్పులు - తెలిసి క్షమియింపుమయ్య 1 తెలిసి చేయకుండునటుల - దిట్టతనము మాకిడుమయ్య 8మాః సద్గుణపత్పథము నుండి - జారనీఠ మమ్ము కావు 2 దుర్గుణముల దిక్కునాకు( - బోనీయక మమ్ము ల్రోవు. కమాలి ఇంద్రియ గర్వమ్ములను ౫ - యించెడి బలమిమ్ము మాకు 3 వందన మొనరించెద మో - వరసత్వ గుణాఢ్య నీకు 4మా॥ న్యాయముతో వర్తించెడీ - వరశీలము మాకిన్మూ క! నీ యడుగుల యందె నిలచు - నిర్మల చిత్తము విమ్మా కమా॥ నిన్ను సదా ీర్తించెడి - నిరుపమోత్సాహ మిమ్మూ క్‌ అపన్నుల సేవలు చేసెడి - పావన శీలంబు నిమ్మా కమాకి

0౬౯3484110110 ౬1౧౧౧౧౦ *ంగిగం

దిషుష1400గ౧/ 1926 6 0౧% ౧౧౧౬6 & 3॥ (064/2 గా6 గితిమిగిటారగ/

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు శ్రీశారదా గ్రంధమాల - ఐదవ కునుమము ఖండ కావ్యములు ఒకటవభాగము గరిమెళ్ల సత్యనారాయణ సంపాదకుడు - చందాదారులకు రు. 0-8-0 ఇతరులకు 0-12-0

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు మున్నుడి ఈ కాలములో భావగీతములు ఖండకావ్యములు అను పేరిట పెక్కు చిన్న చిన్న వద్యములు పద్యమాలలు వెలువడుచుండుట పత్రికా సంచికా పారకులకుః దెలియని యంశము కాదు వాటి వాటి విశిష్ట లక్షణములను విళభజనములను నిర్ణయించు భారమును ఇప్పటికే బయలుదేరి సిద్ధముగా నున్నట్టియు మున్ముందు బయలుదేర(గలట్టియు లాక్షణిక విమర్శక శఖామణుల భుజములపై నుంచి నేను వ్రాసి యుంచిన యీ పద్యమాలలను ఖండ కావ్యములను పేరిట( బ్రచురించి యాంధ్రపాళకుల శరకమలముల కర్పించుచున్నాను ఆంగ్ల భాషలోని “14౧07 ౧౦9౯౫౫” అనుపదమునకు భాషాంతరీకరణముగా ఈ పదమును నేనుపయోగించినాను జ భాషలోని “జం? న౦9గ౧౫8” అను పదమును తర్జుమాగా “అఖండ కావ్యములు అను పేరిటం గూడ6 గొన్ని పద్యములు దీని తరువాత నే ట్రచురించుచున్నాను అయా లక్షణములకు మాత్ర మీ పద్యము లొప్పక పోవని మాత్రము నమ్ముచున్నాను. ఇందులో మొదటి నాలుగున్ను కేవలము కవితా సౌరభ్యము కొరకును భావ సౌందర్యము కొరకును మాత్రమే వ్రాయబడినవి అయిదవదియు ఆరవదియు భారత దేశీయుల భావ పర్వతముల నుఖజ్ఞూత లూగించు చున్న స్వరాజ్యాకాంక్షా సంజనితములైన యుద్రేకరనముకు సంబంధించినవి. మొదటి నాలుగున్ను శ్రేవలము సాహిత్యకుసుమములై కవితా రసొస్వాదనా యత్త చిత్తులకు మాత్రమే రుచించునవిటయైనను అయిదు ఆరు పద్యములు న్వరాజ్యా కాంక్షయందు హత్తచిత్తులగు దేశభక్త శితోనుణుఅ పొనుభూతికి పౌత్రములు కొక యనేశ నవీన పురాతన సాహిత్య పాఠములను చవిచూచి భోగించు చుండు విద్వత్శిఖా మణుల సొనుభూతికి గూడ పాొత్రములు గాకపోవని తలంచుచున్నాను ఇంతకున్ను సామాన్యుల అభిరుచులనేమి కవిపుంగవుల అభిరుచులనేమి విద్వాంసుల యభిరుచులనేమి వవిత్రములును తేజోవంతములునుగా జేయునది స్వాతంత్ర్యవాంఛ - అందునను జాతీయ దేశీయ స్వాతంత్ర్యవాంఛ ఆ తేజన్సుతలో మిళితములుకాని కవితానక్తియు సాహిత్యావీమానమును, కేవల వ్యసనములును విద్యాభిరుచి యొక విలాస మాత్రమును దైవభక్తి యొక బూటకమును అఆనియీ దీనలేఖకుని వినతాభిపాయము మజియును నిక్కాలమున దేశమున జరుగుచున్నట్టియు. ఇంకను జరుగవలసీ యున్పట్టియు ఈ జొతీయ సంక్షోభము వైజ్ఞానవంతుల హృదయములకును రచనలకును అభిరుచులకును భక్తికిని ఆవేశములకును నెట్టి క్రొత్తరంగులనుగాని వ్రసాదింవ లేకుండుట ఆశ్చర్యకరమగుటయేకాక గ్రహింప సాధ్యము కానంతటి అసంభవనీయము. మామూలు సాహిత్య పద్యములతో! గూడియున్న పద్య పుస్తకములను రసగ్రహణశక్తిగల పారకు లొకటి రెండు సారులు చదివి జోతీయ స్వాతంత్ర్యమునకు సంబంధించిన పద్యములును భావములును, అందు వాననకైన లేకుండిన కొంత సంభవించుచుండుట ప్రత్యక్షముగ( గనెడి వాడ నగుటచేత నట్టి వారి యభిలాషమును గూడ దీర్చుటో కొజకును అట్టి యభిలాషము లేనివారి (అట్టివారు లేనేలేరు) లో కూడ అ యుద్యమముపై తీత్రమగు అనుతాపమును సానుభూతియు! గలిగించి వారి దృష్టుల నా శుభదృశ్యము వైపున కాకర్షించు నిమిత్తమును వానిని కూడ చివర చేర్చి నందుకు పారకులు నన్ను క్షమించక పోరని నమ్ముచున్నాను వాటిలో దేశభక్తులును నాయకులును పడుచున్న యిబ్బందులును, అవమానములును గూర్చి కొన్ని తలంపులున్నవి దీనిని బట్టి ఆ యుద్యమములో ప్రత్యక్షమగ( బాల్గానకున్న యనేకులు మహనీయుల కొ రెండింటివలన! గలళిగెడీ యావేదనలు లేవని యెంత మాత్రమును నర్ధముకాదు అగ్గిలోవికి దుమికిన వారు రి

గరిమెళ్ళ అలధ్య రచనల వీధులలో(బడీ యేడ్చుచుండగా దుముకనివారు దుముకః జాలలేక పోతిమే యని యింటిలోననే బడియేడ్చుచు తమకున్న సావకాశములో యుద్యమము పట్టను ఉద్యమముల యందు పాల్గొను వారి పట్లను, వారి యుద్యమముల పట్టను అనుపమానమగు సొనుభూతియు సహాయమును జాతీయ సంస్థలు జాతీయ భావములు తశ్ర్రచారకులును పేరునవైనం గనబడుటకు వీలగుచున్నది కొని వారులేకున్నచో ఇవి రేకులెతళ్తుట దుస్తరమనియు గాలిలోని దీపమువలె కొట్టుకొనుచునైన నవి యారిపోకున్న వనినచో అది కేవలమును త్యాగుల ఆపరినక్తత వలన మాత్రమేకాక చమురు పోసెడివారి యౌదార్యమువలనవనే యనియు నెజుంగని వాడనుకాను భాగ్యవంతులలోను పేదలలోను సామాన్య నంసారులలోను గూడ అట్టి యుదారులనేకులను దినదినమును మనము చూచు చున్నాము అయినను అట్టి సానుభూతి లేని వారు పెక్కురున్నారనియును వారికియూడ కలుగువలసిన అవశ్యకత యున్సదనియు, ఉద్యమమును త్యాగమును విరసించు బేలలగు యజ్ఞానులు కూడ కొందరున్నారనియు, వారినుండి యా యజ్ఞానమును బార(ద్రోల వలసిన యావళ్యకత కూడ నున్నదనియు, వలుపలు విధములుగా బోవుచుండెడి దేశాబిమానుల హృదయములలో నట్టిభావములు పాడము చుండుట పహజమనియు, మొదలైన భావముల నెల్ల దలచుకొని యా పద్యము లెవ్వరిని గావి ధూషించు నిమిత్తము కొని దేశభక్తుల త్యాగములను మిన్నెత్తి పొగుడుటయనెడి దురుద్దేశ్యముతోనే వాయంబడినవని కాని కాదని విశ్వసించినచో పాఠక శిఖామణులకు మేమెంతయు( గృతజ్ఞులము ఈ వ్వల్ప విషయమును గూర్చి యింత క్రమాపణపూర్వశముగను ఇంత దూరముగను వ్రాయవలసిన యగత్య మేమనగా ప్రమ్తత కాలమునంచలి- యల్పజ్ఞులగు కొంచరు దేశభక్తులు బాల్య భావంబుచే తమత్యాగమును గూర్చి యున్నత భావమును గలిగి యున్నారనియు కారణాంతరములచేత నామాత్రము మన రాష్ట్రము లందలి మూల మూలల నుండి ఫిర్యాదులు వినవచుచ్చుచున్నవి వృద్ధికిరాగల రోజులలో యట్టి యవకాశముల నెజచూవుచుండెడి యాశలను వగులగొట్టుకొవి యువకజనోచితంబులగు . మత్సాహోద్రేకంబులతో కర్మరంగమునకుటికి కష్టముల కొడిగట్టుకొనిన వారి త్యాగమహిమను తిరస్కరించుట కాదు కొని ఆత్యాగముకన్న రెండింతలు నమ్రతయు తాల్మియులేకున్నచో వారి శ్రమమ్మెల్లయును వమ్మగునవి మనవిచేయుచు నస్వరాజ్యోద్యమరధము, ధానికి ప్రాప్తమున్నంత చాకచక్యముతో మున్ను నడచుటకును ఇవ్వూడు నడచు చుండుటకును కారణమగునట్లు దాని త్రాళ్ళపై నలుగురును కనునట్లును కననట్లును గూడ చేయివైచి సాయము చేసిన యుదారపురుషుల కెల్లరుకును గూడ మేము వందనములు చెప్పక మానము. ఈ మాత్ర ముపోద్దాతమ. చదువరుల హృదయములలో నిష్కరుణ రహితమగు సొమభూతియు, యధోచితమగు విశాల సోహొర్షత్వమును గలుగ! జేసి అయిదవ ఆరవ యంళములను అవి గ్రహింప బడవలసిన యుత్తమరీతిచే పాఠకులను బరింప జేయుటకు! దోడ్పడునని తలచు చున్నాను ఈవుస్తకము నతి వేగముగను నిర్దుష్టముగను, చక్కగను నచ్చాత్తించి యొనంగిన శ్రీకృష్ణా స్వదేశి ముద్రాక్షర శాల వారికి నాభక్తి పూర్వక కృతజ్ఞతా నమస్కారముల నొసంగుచున్నాను 5-8-1926 ఇట్లు విధేయుడు మచిలీపట్టణము గరిమెళ్ల సత్యనారాయణ సంపాదకుడు శి

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు .తానాాాణాణా ననా నతని నాలన నత నతన ననన నానన ననన నా నని ననానాతపనననననలణా ననా ననన లభినననానానననొనెనొనునాా నననననానాలణా భన ననినననా నలా ననానిననిని:.

1. ఉమ్మెత్తవూవు | పూవులన్నింటితో( బాటు - పూర్ణముగను తెల్లవారకమును నీవు - తెలివిగాంచి నిండు నవ్వును మోమున - నించుకొవిన€ బలుకరించడు కవి నీదు - పాపమేమొ? ధాళధళ్యంబునను నింత - తజు(గు గలదొ కుండ్రతనమున నొకకొంత - కొత గలదొ విలసనంబున నొకయింత వెలితి - గలదా ఏలచూడ రుమ్మెతపూవ - యిటులః గవులు | వాసనలు శూన్య మిటనంచు! = ఇలి€ిరేని ఒక్కనాటికి నామాట - నొప్పుకొనను వుష్పరాజంబు వాసనం - బోలకున్నం బోలకుండెడి గౌొక నీ - పూలవలపు పొదలలో! బుట్టపూవుల - పొలపులకును+( దగక యుండినదో ? కవి - తాను రక్తి యమరు వారల కదీ మనో - హరము కాదా ? ఏలచూడ రుమ్మెతపూవ - యిటుల! గవులు | తెల్లగన్నేరు పువునకుః - దీటువడునా వీదువాసన ? అదిపుమా - నీకములగ తలను నెత్తుక తిరుగదో ? - దాని. గవులు న్నతి ప్రపంచమునందుండి - వెలిని నిడిరొ ? 20 ఏలచూడ రుమ్మెతపూవ - యిటులం గవులు క

చేరి వచియింతు నొకమాట - చెవివి వినుము వాసనలు లేవనుచు(గాడు - వన్నె నీకు తక్కువనికాదు కవులు నిం - దలచకుంట సర్వసామాన్య జనములు - సంఘమందు నాదిమండి నిల్బెడి కర్మ - లాచరించి థ్రొత్త పద్ధతి యన్నను - గొల్లుపెట్ట

10

గలిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు .అాణాణానినానాననలన్టానానానాత్తకాన్తష్యక్షప ననా నొతనానాాాజా ల వనన నను ననలా-శకమూ చున నలక ననా ునననమనవవవవవవాయానులా. రీతి రోకళ్ల పాటగా. - బ్రాతకవులు దంచి పెట్టిన వర్ణనల్‌ - దక్క క్రొత్త వాని నేవగింతురు కవి - వరులు పూవ ! 30 కకక శవి పాగడకున్న నీకంత - కలుగునట్టి అందము కొఅంత యేమియు - నమరదమ్మ కవుల కంటెను వెయిరెట్లు - ఘనుడు బాల భాస్కరుడు తూర్పుకొండపై - బయలుదేరి వచ్చు చున్నాడు కిరణ స - ర్వస్వములను తరులతా వితానములపై - నెరవు కొనుచు అతని నేత్రంబు సువిశాల - మైన్‌ దమ్మ మును(6 డతనిది కొంచెపుబుద్ధి = కాదుసుమ్మ ఆఅతంతరుదెంచి నీవైపు - నరయునమ్మ మంచు దుఃఖంబు నంతటి - న్మాంచునమ్మ 40 గాఢ వృ్మాదయాంత రాళంజం-- కడకునేగి పేమినిడి నీకు పరితృష్తి - బెంచునుమ్మ ఏవగించీనే నరులేవే - గింత్రుగాక ఓర్వలేక నరులు చూడ - కుంద్రుగాక స్వీయ తేజంబునందుః ఖు = సిద్ధి కలిగి జనన మొందిన శాఖపై - చనువు గలిగి వర్తిలెడి వీదె సుమ్ము ౫ - న్మంబు పూవ న్‌ గంధములాయందు నేర్చెడి - జ్ఞానమందు 'ఈంఘుమందు పరిశ్రమా - చర్యలందు రాజకీయంబులందు - ధర్మంబులందు 50 మార్పుకోరెడి భారత - మాతృలక్ష్మి శీఘ్రతరవృద్ది నా త్మనా - శించుకొనుచు ఈమహావాక్యమును లోక - మెల్లజకును బోధసేయగవేమొ నిన్‌ - బూరగొమ్ము లోలె నృజియించె దేవుండు - పూజ్యమతుడు కవుల హృదయంబు లెల్లయు6 - గజుంగుదాక న్‌!

గరిమెళ్ళ ఆలభ్య రచనలు అనాణణణనాననననననననననననననననననననననననననననననననననననననననన నన నునన నననకనననననననను ననా ననన ననననపునననుననునా ననన నకదాానానాాలలానసూ చకమన ఫా నాననా ననన.

నరుల మాననములవెల్ల - మరలుదాక

విత్తవంతుల చెవులెల్ల - వినెడిదాక

భరతభూమిని సంపదల్‌ - ప్రబలుదాక

సర్వసమబుద్ధి లోకాల - జరుగుదాక 80

నిర్మలత్వంబు భూమిపై - నెగడుదాక

పిక్కటిలనిమ్ము రవము న - ల్పిక్కులందు?!

2. మనన్సుతో శరీరము మొణ పెట్టుకొనుట క్ష్‌

ఎక్కడినేన్తంబు లెక్కడి - చెలుము

లెక్కడి స్నేహంబు - లెక్కడి తీపు

లక్కటా! ఒకయప్పు - డైన వాలోవ(

జక్కగా( గూర్చుండి - న్వస్థతపడక

పరుగెత్తదవు బీళ్ళ - లైళ్ళ వెంబడిని

తిరుగొడెదవు వారి - తీరంబులందు

వరిగలపెదవు వారి - జాళ వనములను

మలఅు(గయ్యెదవు మేఘ - మధ్యమున డొగి

ఏలాటి చుట్టాలు - ఏలాటి హితులు

ఏనాడు కలిగె మీ - కిట్టి బంధనము . 10

లే నాయకుడు వేసె - నీ ముళ్లు మీకు

కానంబడు ప్రళృతికిని - గనబడని హృది$?

ప!

వెన్నాడలేనవో - వెట్టి నా మనమ

వేచివుండగలేను - వెసవచ్చుదాక

వ్రకృతిగర్భరహస్య - వద్ధతులు నీకు

చొచ్చిచూడగ నంత - చోద్యమైయున్న

గొనిపొమ్ము నన్ను నీ - కుదురు సూత్రమున+

గొవిపోవలేకున్న( - జనంబోకు పావ!

కక్‌

గొలిమెట్టవయి! - గదలుదు నెక్కి

చేలకొనల ను - య్యాలల నూగి 20 12

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు పాలవెన్నెలల( - బ్రాకుచు! బెజిగి వీలినింగిపయి - నెల్లెడ నిండి ఎచ్చటి కేగెదవోయి మనమా? న - న్నిచట వీడెదనో మనమా! పాటపాడితే - పరమామోడమొ వీటుగతాకిన - నెరసంతోషమొ గోటుగపొగడిన - గొప్పతనంబో తోటివచ్చుటే - దుర్భరమోగదె ఎచ్చ టికేగెదనో మనమా! న - న్నిచట వీడెదవో మనమా! దీపంబుండని - దేవిడి చేసి పాపంబంటిన - పరువము చేసి కొపదూష్య హృ - త్కోశముచేపి 30 శాపప్రతిహత - శ క్తినిజేసి ఎచ్చటి కేగెదవో మనమా ! న - వ్నిచ్చట వీడెదవో మనమా! 3. గాలులు క్ష ఎయ్యుదిరయు జన్మభూమి మీ - కెల్లరకును ఎది నివాసస్థలంబా మీ - కెచటట్రేమొ మిమ్ము కడుపార(గన్నట్టి - మేటి వుణ్య శాలులగు తలిదండ్రు లె - చ్చటను గలరొ చెవులపండువుగా మాకు౯ - జిత్తగించి చెప్పవలయును మారుత - శ్రేణులార! వినగ నుత్సాహపడెడి నూ - మనమనులెల్ల. 'ఉకరానులు చరియించు - సీమలెల్ల వింగికిని భూమికిని మధ్య - నెలవులెల్ల చొజగ నవకాశమున్నట్టి - చొటులనెల్ల అంతరంబులలో బఐహీ - రావనులను విండీవిలసిల్లు మిమ్ముల - విలువంబెళ్ళ జన్యభూమియు - వంవానస్థలముచెప్పం బ్రబలమును కజేయుకన్నను - భ్రమ యింకేది ! శొన్నియెడలను మీ డ్రేమ - కొజతయనుచు 18

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు

గొన్నిట ననూనరాగంబు - కొసరి కొనరి విసరుచుందురటంచును - వెడగుమతిని 'బ్రమయుచుందుము నిష్కార - ఇముగ (గొని పక్ష్సపాతంబు మీమనః - పధముగాదు వెన్నతో తిన్న్మయదిగాన - స్వేచ్ళమీకు, ఇచ్చవచ్చిన యటుల! జ - రించుటాండె మీ తెజగుగాన మీరు భూ - మీతలమున నొరుల సౌఖ్య మసౌఖ్యంబు - నరయఃంబోక తిరుగుచుందురు మీమదుల్‌ - త్రిప్పునట్లు జలధితిరంబులను నేళ్ల - కెలకులందు పూలతోటల భూధర - భూములందు వివుల మైదానములను మీ - చపల మనము మానవమనంబు వలెనె గ్రే - మాతిశయము పర్వకనుబోదు మానస - బానిసలకు తప్పునే యట్టిపాటు లెం - తటి: ఘత్రులకు? సర్వసమత నశింపదే? - స్యార్ధపరత శకులెత్తదే? త్యొగంబు - కిక్తనువదె!

కక మీదు పూర్వోత్తరంబుల - నీదుతాడ నిచ్చ జనియించె నామది - నించుకంత 'ెంకిఈనమున మిక్కిలి - పేరుకెక్కి పీన్నపెద్దల లక్ష్యంబు - నెన్నుకొనక శల్లిదండ్రుల శిక్షణం = దాటిపోయి రాయసంబున దిరిగెడి - రాలుగాయ లెల్లరును గాలిలో బుట్టి - యెదిగినారు ధూళిలోన నంచును వచిం - తురు జనంబు. సొమెతగ, అట్టి పుత్రుల - నోమినట్టి వీకు జనకుం డెవాడొకో - నిర్ణయింప సులభసాధ్యంబు కాదు సూ - శూరవరుడ!

కష! అయిన గల్ప్బనొకల్పన - లందు మిగుల వినుతింగనిన మా పూర్వ క - వీంట్రులెల్ల శిక్ష

గరిమెళక్ట అలభ్మ రచనలు -అకనానానారానానానాననానానాననానా లాలన ననన నాలాగానా ననా ననన భల నత భాననానా కానా ధాలనాలనా నధ ననానాలాాననాాడా బతక ననన. శేరుపరచిరి మీ తండ్రీ - యెవ్వడోను నృష్టివర్యంతవర్తి వి - స్పృతతరాంగు డందకాడు, మహోదారు - డఖిల హితుడు అంబరము నీకు దండ్రీగా - నదికినారు భళానుడరుగంగ నూటియౌ - బాట చూపి తారకలు రేల మెజఅయంగ6 - దావొనంగి శశికి వక్షస్థలంబున - జనువొసంగి కళలంబోషించి పూర్ణంబు - గాగంబెంచి మబ్బుగమితో నభేదమౌ - మైత్రి కలిగి జగముకు సమస్త మౌచు నా - శాపరీత దేహుడాతండు చెలువాందు - దివము పేర. అతని యందంబు వర్ణింప - నలవికాదు పట్ట పవలైన రాతిరి - పట్టనైన *ంటకు ఎదేసి రంగులు - గొగమారు రంగు తొండయ్య వలెనె ఆ - రంగులాడు చవ్రవరత్త ఖిన్సకాంత్తుల - నవఘళించు. _ క _వేగుచుక్క మింటను బ్రభ - వించునపుడు ఒడలు సవరింప మొదలిడు - హొయలుకాడు ధవళముగ+ దూర్చు పాటార - ధౌతవస్త్ర ధారి యయి కొంతవఅకును - దొరుచుండు ఇంక నరుఖణ (ప్రభాతమం - దిచ్చు చుండ ముడీచి విడచెడి తరతరా - మడుపులకును "వెనయె లేకుండు తరణి ప్రా - ద్దెక్కు దళ పిదప వొంబట్టు మేఘాల - పేటినుండి ఉండియుడిగియు నొక్కొక్క - కండువాను దీసి వలెవాటుగా మెడ - న్వేసి కొంత బుజములను ద్రిప్పి తొషక్కు - పొదిపి కొంత కాసెకోకగ జఘనాల - గట్టి కొంత, కొళ్లజీరాడ సాగనుగా - గట్టి కొంత, 15

గరిమెళ్ట అలిభ్య రచనలు

అననా నునన ననన ననన ననననుానాననననుా ననా లు న ననన నునన నాలకను నమా నతన ానననానాననునాలాన ననెను వపకానమాాను. పూర్వకొయంపు శృంగార - పుష్టితెలియ' గరతలముదాక సొగసుగా - కప్పి కొంత మొగమునీటు బయల్బడ - ముద్దుగాను ముంగ్గురుల పైని పగిడీని - ముడీచికొంత హౌోయలుచిల్కు సంధ్యాకాల - మొదవుదాక అంత సంధ్యాసతీమణీ - ఆరవేయు ఎర్రని వసంత వస్త్రంబు - లెల్లదీసి ముచ్చటలుతీర తనమేన - ముడిచి ముడిచి మాపిచేయును పాపమా - మగువ కింక 6 దాల్బరానట్టు, లదియేమి - దారుణంబా ?

ళా వేషగాడని కూడ నా - విబుధవధము( కెప్పగావచ్చు నమ్ముడీ - చిరుతలార టీ!

వడులు చల్లారి, వశువుల'- ప్వరము తగ్గి కృషిక నారీమణులు ఇండ్ల - శ్రేవ(జేరి, పిట్టకూతలు మాయమై - పిల్లగాలు లలసీ యాటల రివటగా - నణగిపోయి మహి యదెల్లను నొక్కింత - మాటుమణగు పిదప క్షణమున, ముత్యాల - పేటినుండి చిత్ర చిత్రాభరణముల - జేరదీసి, తనువు విండనుదొల్చి, మీ - తండ్రిగారు ళల్లిగారుగ మారు న - త్యద్భుతముగ నీలిరంగు బుటాల్చీర - వెజిధరించి శారహారాలు మెడలోన - దళుకుమనగ కొప్పు గొలుసులు మున్హల - నొప్పుమెజయు ముంగరంబుల సొగసుగా - మొజయుచుండ రత్నకంశకణములును వ - ఆంవు టుంగ ఈములు వ్రేళులపై కాంతి - రనలు చిలుక, వసిడి మొలనూల సన్నని - పాటంబాడు మల్మి యపరంజి మువ్వలు - మెరయుచుండ,

16

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు అానినాననననాలలన పకకన నులు ననున ననునమూననాననానాననమనాడానునునా. నాట్యరేఖా కళాధురీ - బంపుటడుగు చమ్ములను పసిడి గజ్జెల - తళుకు లొలయ కటిక చీకటి తన విట - కాని వెతకు, వలచి పురుషుల వలపించు - వలతియైన అచ్చమగు సానిపాపయ - ట్లలరుచుండు నంబరము రాత్రులందు నో - యయ్యలార అట్టి నవమోహనాంగితో - ననుగమింప, నాత్మలో( గోరీ సంపూర్ణ - మైనదాక కాయముంబెంచి, సొందర్య - కళలు పెంచి చందురుడు విజ్ఞవీగుట - సహజమెకద |! అతని యదృష్టరేఖ - కన్నారంగాంచి యోర్వగాలేక రోజుకొ - క్కొక్క కళగ షోడశకళా సమూహంబు - చాధ్కి మెక్కి శూన్య దేహుని చేతురు - సురలు రామ! 4! వురుష వనకవయి తెిబులోని - పొల్ల యనుచు నరయగారాదు ఆ సుంద - రాంగు( జూచి కులుకులమిటారి న య్యుషా - లలన బిలచి పొడము భాన్కర బింబంవు - బొట్టు దిద్ది చకచక నమన్త హస్తముల్‌ - సాచి సాచి జూఅగొను నాపె జ్రొంగ్రొత్త - సొగనులెల్ల మట్టమధ్యాహ్న భామినీ. మణిని బట్టి వేళయును పాళయని మైన - విమువబోక పిలవి శ్రీడీంప గోరును - కజఖుస మతిని కాముకుల్‌ నస్వలాభైక కొం - క్షకులు గారే జాజటు సంధ్యాసతీమణి - చీరంట్టి పళ్చిమాశాంతమున. జెఅ - బట్టగోరి పాలతి తనత్రోవ( = దవ్వుక పోవువేళ శిరము వాలిచి నిజముఖ - శ్రీ దొరంగి కత్తి వైచిన నెత్తురు - గడ్డరావి కాజు మబ్బుల పాలుగా+ గలువు తనువు, (1?

గంమెళ్ళఅలద్వరదనలు నవా

కీ! ఇటుల గాలంబు పడతిని - యిచ్చ వచ్చి నట్టలేలు మహావైభ - వాస్పదుండు అంబరము వారలిరువుర - యర్శిలి సిరి నవతరించిన శుద్ద ము -క్లా ఫలాలు మీకు సొకుమార్యంబును - మృదులతయు తత నుహోదారతయును, స - ద్వంశ జాత మబ్బుటను గూడ గల్గునే - యబ్బురంబు 1 ఈంగడ్రివలె విశ్వవర్హు, లు - దారమతులు. జీవరాసులు ట్రతికెడి - జీవనమొనగి వక్షు లెగురంగ మారుత - వధముగట్టి పరికుల శ్రమంబు వోవ వీ - వనల విసరి విద్దురలు కండ్లరెప్పల = ఏండ్డుకట్టి కాపురాలుండుదాక, చొ - క్కంపురేల వన్నని యెలుంగు సంగీత - నరణిం దిరిగి మనుజులను నిద్ర జోకొట్టి - యనవరతము వృష్టికిని వాయితోతును = !చేయితోడు గొ మెలంగుచు నిఖిల జ - గంబుతోడ/ కల్చుకోరు తనంబునం - గ్రాలుచుంతు. మిమ్ము బిలతుము మాయన్న - దమ్ము లనుచు.

కి ఇట్టి సోదర నంఘంలు - లిలను నిల్చి యేలుటనుగాదె, పండు మా - యీప్సితములు మీర లొనరించు లోకోప - కారమునకు- మేరయేలేదు శ్రీడల - పేరుంజెప్పి ఇలదపంక్తుల వెన్వెన్స - సంచరించి వెంటపెడుదురు కానన - వీధులకును ళూమిధరసానువులకు ఆ - సీమలందు నంబుదంబులు నీరభా - రంబు వంపు, నేరులును గెడ్డలును పుట్టి - చారతర వ ముంధరా తిల్కమున కెల్ల - సాగము హార 18

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు పక్తులగుచు ముప్పంటల: బండ జేయు మేఘముల నొండొకటి పైని - మేళగించి వాన కురీపింత్రు జనులు ము - దానం బొంగ నీరద సమ్మద్ధి భూమిపై - వెగడుచున్న అంధకారంబు భువినెల్ల - నల్లుచున్న పశువులు జనంబులును న్నక్ష - వాటికలును బీజపంక్తులు మీకయి - మెడలనెత్తి అవురావురు మనుచు మీ - యాగమనము నాదరించుచు నుండు నో - యయ్యలార 1 జలదకారుడు తీక్ష- భాస్కరుడెయైన నీరభారుడు నీరదొ - కారుడైన వర్షకారులు మీరె యో - వంద్యులారే1 మీరు లేకున్న కొజగాని - కార్తి లవ్వి తి

పొగడ మొగ్గల బలవంత - ముగను విప్పి

-. ఉొరఠంబుల వెల్లను - వంల్రహించి విజగంబోయుదు రెదిసేయ - యెజుగనట్లు పొంధ జనులకు నాసికా - భాగ్యమగుచు దిగురుబోడుల తలలలో - ఓత్రమగుచు బాలలాడు పూబంతుల - బర్యమగుచు దండలుగ దాల్చు విటకాండ్ర - పండువగుచు' సాగసులాలయు సౌభాగ్యంపు - సొమ్మెయద్ది ముసలి తాతల మొగముల - మూగినవ్వి వయసుకత్తెల యడుగులం - బట్టి నడచి జడల ఎిటునిటు సవరించి, - చల్లవేళ బాలురొడించు చిత్రంపు - గొలిపడగ, లిండ్ల ముంగల గట్టెడీ - బెండ్లపూలు తేలికగ లాగి, గిరగిర - తిప్పి తిప్పి నిరత మీరీతి. దిరుగు డో - చిరుతలార యనుచు జనములు ప్రార్టించు - నట్టు లమరు మీదు వేడుకలే మాదు - స్వాదు నుఖము

19

గరియక్ట అలభ్య రచనలు

లొదియంతంబు లుండని - యార్యులార

విడువు మఅఫు నెజు(గని - బుడుళలార

నిత్య బాల్యం బనుభవించు - నిపుణులార

శ్రేయ నముపాదనా శుభ - శీలులార

స్‌ శ!

వేదురు తనంబుళోడను - మీదునూరు

మీదు తత్వంబు, జన్మభూ - మీతలంబుః

గన్న తలిదండ్రులను వెలు - గంగ గోరి

సాహసంబున రెక్కలు - సొచినాను

కాని మీదు పూర్వోత్తర - గొధలెల్ల

నా తరముగాదు జనుల క - ర్జములంబెట్ట

కలముతో( బట్ట, ఉద్రేక - గతిని ముట్ట.

4. చుక్కలు

ఏరుకొందము రండు - ఏరుకొందాము

చెలులార వేగ వి - చ్చెన లెక్కి మీరు * పః

• తూర్చు దిక్కుగవెళ్లి - తొలికొందనెక్కి

మంచి గంరపుచల్ల- మారుతము గ్రోలి

శర్చూరవాననల్‌ - గ్రమ్మేటీ మింట

తెల్లవారేదొళ - తిరిగి వేసారి ఇఏరుకొందముః షి ధగధగర్దగలతో - తనరారుచుండి

అడుగు మేరకును సం - డ్రెండేసి గాగ

విరజల్లు వజ్రాల - విత్తులో యనగ

ఈరక ల్లిన్య తే - దారమున మెజయ _ .శివేరుకొందము2 8... తక్కుతళ్ళున కాంతి - ధార లొలయంగ

చుణ చుఅమనవి నాటు - సూదిమొన లట్లు

ఆకాశ చందువా - నంతట నిండీ

కన్నుల కింపుగాం - గానబడుపంట ఇనేరుం 4 తెల్లవారిన వెన్కం - దిరిగి కనబడవు

కాంతి దొంగలు మూట - గట్టిపోయెదరు

20

గరిమెళ్ళ అలధ్య రచనలు భాస్కర రాజ్యంబు - వ్రబలమైనంతఈ లేదయౌ నంబర - వీధి భాగ్యములు ॥ఇఏరుః 5 ఇపుడు పోతిమయేని - యే యడ్డులేదు కాగడావలె చంద్ర - ఖండంబు మనకు సాయమై యుండు మో - నము రాక యుండ చాడ వాండ్రకును ద్వీ - ఫగృహంబు పోల్కి చేరు 6 వెండి గంపలలోకి - వెక్కసంబుగను పసిడి పళ్లెములకు - బరువుగా నెత్తి చంట్రాస్త మానంపు - నసమయంబు నండు పడమటి మలడిగ్గి - పరచి వద్దాము ॥ఏరుః 7. కన్ను చూపున కంత - చిన్నవే యైన నొక్కొక్క చుక్కయొ - క్కొక ఖండ మనుచు కతు పెద్దదని భయా - శ్రాంతలు కొక ఉరవడి తెచ్చేటీ - యుత్సాహ మొప్ప ఏరుః కి లోక చుక్కలు మన - త్రోవ కడ్దమగు వాలు చుక్కలు నీరు - వాగులందోచు మదయించునవి యెన్వొ - ఉదయించు చుండ అప్తమించిడీ వెన్వొ - అన్తమందచంగ 2ఏరుః శ సప్త మహాముని - నమితి దర్శించి వర వశిష్టుని పదా - బ్దంబు పూజించి అల యరుంధతి యిచ్చు - ఆతిధ్యమొంది రోహిజీ సొధమా - రోహణ మొనల్చి తిఏరుం శీ అశ్వని మొదలైన - అన్ని తారకలు ఇండ్రుకట్టుక మింట - వెన్నేండ్లనుండా కాపురంబులు పేయు. - గారె భూప్రజకు శేలవేళను దెల్పు - రీతుల నెరింగి అపి 11. పిల్లలకోడి పే - రంటి కృత్తికయు జ స. ఎజ్జని పవడంలు - నెనయు. అరుత్ర క ౦ ముత్య మాఖిక్యాలు - చిత్తస్వాతులును చ షే ఎ పొంతన. 61% తోజబ్సాల్తా. 4కి క

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు చిత్తరంజకములై - చెలువొందుచుండ ॥ఏరు॥ 12 అంబరస్థలి విచి - త్రంపు జ్యోతులను వేయికన్నుల నాది - వేల్పు చూడగను భయము పోనాడీ, నం - ఖ్రము బాదుకొల్సి ధైర్యంబుతోడ, సౌం - దర్యంబుతోడ ఇనేరుళ 5. ఖారతదేశ దారిద్యము ఉ॥ లేమిడి నీవు మమ్ముగొని - లేవగ లేనటుచేపి, కూటికిన్‌ బ్రామముచేసి గుడ్డకును - జాలనియట్టులం జేసి శత్రువుల్‌ బామిడీ హేళన ల్పలుహ = బాల్పడ+జేసిన నొవ్వమైన, ని ష్కామముతోడ నత్కృతులు - సల్పగలేమికి నోత్తు మెంతయున్‌ 1 సీ వగేవ(జాలము మేము - వస్తహీనులమైన జీర్ణ వస్త్రధరు నీ - క్షించుటెట్లు గంజి నీరే సాన - కము మాకీయిన, వందు హితవు సేయకయె స-హించుటెట్లు ఖర్చులేకున్నచో -గడపగల్గుదుమైన గౌన మీయశయుండ- తాళుటెట్లు జబ్బుచేసిన మేము - చాన పిద్ధులమైన పరులరోగము చూచి - బ్రతుకుటెట్లు తే.గీ॥. దుర్భర ప్రాణులంజేసి- దుడుకు లేమి మా తలను నాడదగునె తాం - డవము నిట్లు ఏమి యపచారమును వీకు -నెపుడు చేసి నంగ్రహిస్తిమి తెగని నే- న్తంబు నీతొ 2 సీ చనుచుండు త్రోవలో - జచ్చు రోగిని జూచి పరిచర్య పేయకే - యరిగి వామొ వినుచుండి కూడ కో- విదులు పాొందెడి లేమి క్‌ ఇడకుండనే యార - గించివామొ _ కనుచరెమిత్షడ యం - గమున వస్త్రములేని = -వారిక్తూత్రోవలే - బట్టినామొ

• మనుచుండి రమ్యు క్షా - ర్యముల, బాటను నిల్చు జ శం ఎ తీ ర్పైచకుర్తో దుర్భాష -లాడిచామొ ఎం వు టో చై "చుల్ల నేల. వలదు ఊీ ్త

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు తేన కన్ను నెత్తికి వచ్చి దు - గ్లర్య మహిమ ఏమి యపరాధములను ర - చించినామొ అఖిల కష్టంబులకు సీమ - వైన నీతొ తెగని నేస్తంబులకు నీరీతి - దెచ్చుకొనగ. రి తజ ఏమిటి లేశ యున్న, సుద -తీ, సహియించుటెకాని, యేరితో నేమని చెప్పుకొంట?విను - టెన్వరు? చెప్పకముందె సంతత శ్రీమహితుండు కూడ వివ - రించును లేదని నీమహాత్మ మీ భూమినినిట్టి, దెప్పుడును - ముందర౭బోదువుగాదరిద్రుకున్‌ న! సీ సంపద లేక యో -ర్చగ వచ్చు వెటులైన పరువుపోవుచునున్న -బ్రతుకుటెట్లు వీరుపేదరిశమైన - తరియింవ నగుగొని వరులు తిట్టుచున్న -వరలుటెట్లు ఏమి లేకున్న నె -ట్లేని యుండగవచ్చు వీయ లేకుండ జీ - వించుటెట్లు అసహాయ వ్రతముతో -ననులు వుచ్చగ వచ్చు సాయంబు నల్పకే -చాలుటెట్లు ర శూ ఏఏ తేకున్న జీవంతు-- మేమొ-కాని - (ప్రాణములు లేక జీవింప - వలను కాదు అవని పేదది యొక జీవ - మనగ నగునె చనగ నేడ్వగ నేర్చిన శవముగాక క్‌ సీ చింకి గుడ్డలతోడ - స్త్రీలెల్ల' దిరుగాడ కనుచుండియును నూరు -కొనగ వలయు తడిగుడ్డ మేన సుం -తగదాల్సి యిల్లాలు వండుచున్నను చూచు - చుండ వలయు , పాఠ పాత్తములేక -వసిపావ లేడ్వంగ బుజ్జగంబున పంచి -పుచ్చ వలయు వండుగేయైన ప- ర్వంబైన,( గానట్లు దుంప తూంద్లే యార - గింప వలయు తే.గ॥ బహుజన నంచితంబగు - పాపచయము వలనవే గాక యిట్టి దుర్భర తరంవు వవ్వ యెవ్వావి కైనను - వివ్వటిలునె పాపకూపంబు నిరుపేద - భవము భువిని? 6 23

గరిమళ్ళ ఆలభ్య రచనలు కక ఉ॥ ఓ తరుణీమ తల్లి, సుగు -ణోదధి, భారతదేశలక్ష్మి ఓ మాత, అనేక జన్మముల - మానితి మేగద నీదుసేవ మా రోతలు పోరులుం దెగని - రుగ్మతలం బడీ కుళ్ళి కుళ్ళి ఆ పాతళమే గదమ్మ పలు - భంగుల మమ్ముల నీడ్చికొట్టెడిన్‌ 7 సీ అస్పృశ్యులని యొక - అనదృ్శశంబగు జాతి నాదరింపక బైటి - కంపినాము అబలలంచు నమూల్య -మైన జీవధనంబు ” నజ్ఞాన కూపమం -దణచి నాము వర మతంబని పుణ్య - పారాయబుల తోడ6 దెగని పోరాటలం - ద్రెళ్ళినాము జానుకావని దేశ సౌందర్య కళలెల్ల నిరసించి లేమిడి -న్నెరపీనాము _ తేగః తలచుకొను కొద్ది హృదయముల్‌ -దగ్గమగును జనని మేమొనర్చిన పాప - సంచయంబు నీయపార కృపామృత - నియతి(గాదె బ్రతికి యుంటిమి బానిస - పదవి నైన రీ ఉ॥ శట్టగ సొధ్యమింతయును - గాని మహత్తర నంస్థ లెల్ల నో పట్టపుదేవి, పూచికకుం = బాల్పడనట్టుల చెండినాము మా పొట్టకు నన్యసీమలిడు - పుట్టము కోసమునౌచు, మాకు ని పృ్పట్కన నిట్టిదుర్ల్గతులు - పట్టిన నచ్చెరువేమి చెవ్పుమా? ౦ ఈః భారత భాగ్య చంద్రునకు - బారెడు పోగునొసంగుడంచు సం సొర పయోధిదొటిన వి - శాలమనమ్మ్కడు గాంధి చెప్పళఈ చేరువే నెవ్వరద్ది చెవి - చేర్చిడి వారలు తోచుకుందు రీ ధారుణి కెట్టలో సిరుల - ధొముము కాగల భాగ్య మబ్బుటల్‌. 10 సీ తిన తిండిలేక వీ -ధిని భిక్షగొన లేక శ్రీమంశులెల్లరు - చెడకపోరు పృష్టంబువయి చింకి - పేలికైనను లేశ ఘ్రనులెల్లరును దిరు -గకయెపోరు దొవాలలో నున్న - ధనమెల్ల నశియింవ నంసారు లార్డురై - జనక పోరు 24

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు అలాల భలనలననొనాలానఫ నే సలాలడానాలలాలాకకులాాలాల కనకాల కాలమునకు నానవ్రలుత్తనునులాన నొ డాలకులాలాాయానాలాననానాలనాలామాలు. తమ అరధువులె శత్రు -తతి గాగ నెల్లారు దారుణ వ్యధల పాం - దకయె పోరు తే.గీః లేమిచౌర్యంబు హింనయు - వీమముగను స్వేచ్చ విహరించ మాన వీ - సీమ యందు ఘన తపోవర్తి గొంధి చొ - క్క“ )గ( జెప్పు పుణ్య సూత్రంబు వెరపని - పొచ్చెమునకు. స! ఉజ నేటికి సర్వనంవదల - విండిన వారలమంచు నీచపు న్నాటకులై విదేశ వన - నంబుల దాల్బుచు, వీధివీధి బా హాలముగాం జరించెడి మ - హాత్ములు కొంచెము చూడుడయ్య, మీ పొటులు కుక్కలుంబడవు - పాపమొనర్చెడి యసై ప్రీతియౌా. ౪ ఉజ కన్నుల నీరు లేళులన -గా మునుముందర నెన్నా సారు వన్నత(గుంది యేడ్చెడి య - భాగ్యము మీకొనగూ నిప్పుడు తెన్నుననైన దొరమును -తీయక వ్యర్థములౌ వ్రనంగముల్‌ వన్నుచు కాలముం గడపు - భాగ్యము భాగ్యమటంచు నెంతురో స! ఉ౪ _ తిమ్మనలేదు వేలు చను - దేరుడు నా వెనువెంట సర్వముం భ్రుమ్ముక యంచు మిమ్ములను - గోరగ లేదొకయింత ధాగన్మే సామ్మనిమిమ్ము వేడెిగడు - సుందన మేలొకొయీయకుండమీ యిమ్ముల నమ్ము చేనుకొని - యేడ్చెడి హీనత బిల్చి శేరుటల్‌ 14 ఉ॥జ కోపము వచ్చుచున్నదది - గో వరలక్ష్మికి ఇప్పుడివుడే” కాపులపంటలెల్ల నెడ - గా పడద్రోలెను భాగ్యవంతులన్‌ దోపిడులందు నప్పులను - దుర్యసనంబుల గూల్చ జొచ్చె, మీ దొపున సివ్వనాతియు ము - దంబునః జేరగనుండె జూడుడీ జ్‌ ఉ॥ భూముల నమ్మి విద్యలకు. - బోపిన పండితకోటి జ్ఞానముల్‌ సామయి శూన్యమై, కొలువ్వు - నల్పగ( జిక్కవివార లై, వృధా పోమరులై దరిత్రమున - ప్రుక్కుచునుండిరి ఇప్పుడైన మీ సీమకు పట్ట దుఃఖములు చిక్కులు బాపగ జూడుడీ బుధుల్‌ %5 ఉః మల్చులు కాలమందు తమ - మన్నన జూపక కాలనుందు త బ్బిబ్బుగ ఘోరవృష్టి కురి - పంచుచునున్నవి క్రూరవాయువుల్‌ జబ్బులు మూగ(జొచ్చెను ధ్ర - జాతతి ధర్మము వీడె గాననో యబ్బలు నత్యమందు విపు - డైనను దృష్టిని గుడ్చ వేడెదన్‌. 7 25

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు ఉ॥ _ బోనము నిద్రయున్ను భయ - మున్‌ రతి నాలుగు జంతు కోటికన్‌ మానవ జాతికిన్సరి స - మానములే గద, జ్ఞానరీతిచే రానగు నాపదల్పెరచు - రక్తియె హెచ్చదిమాని ద్రవ్యమే జానని యెంచిరేని పలు - చంబడి హీనులె యౌదు రెంతయున్‌ 18 ఉ॥ దాన మొకండె లోకమున ధర్మము, వుణ్యము నింక నీశ్వర ధ్యానమొకండెముక్తికిని - నధ్వము నర్థము రాట్నహ న్తసం ధానమొకండె స్వేచ్ళకును - తళ్యము విత్తము వీవిమానుటే మానవ జన్మకెల్లనవ - మానము హీనమటంచు నెంచుడీ 19 క! పభమగుత భరత - భూమికి రభసంబుగ జనుత యీదు - రంతము లెల్లన్‌ నభలందు. - జంద్రికాస న్నిభమై మన సూత్రశీర్తి - విండుత యైప్పుడున్‌. 20 6. ఖారత వీరుల త్యాగ ప్రశంన ఉక భారత పుత్రులార! కడు - పావనమైనది మీ చరిత్ర మీ ధ్రారుణిలోన వెచ్చటను - తథ్యముగా నొకయింతగాన మీ ధీరతబోలు ధీరతయు. - ధీయని త్యాగము వంటి త్యాగమున్‌ పారము లేవి కష్టము అ - వశ్యము వోర్చుడి యట్టి దీక్షయున్‌ సీ అనిలోన (ప్రాణంబు - లర్పించుటది యేమి సాొహసంబా? యన - శ్యంబె కాశ శల కల్కి దొన ము - ఖంబుగా నాసంగుట ఈవియా? ఒక యంద - మిడుగును గాక ఆపత్తులను సహా - యము సేయ నేగుట గొప్పయా? సేయమి - తప్పుగాక శమవారి వీడి దూ - రమును బంధితులౌట వింతయా? శత్రుల - వెళ్టిగాక తేగీః సౌఖ్యము భుజింవనగు వేళ - సమయమందు తాము( దమ వారుదుఃఖ సం - ళప్త మతుల ప్రాజ్ఞలయి యుండియును గూడ - బడలుచుంట. కనుట యోర్చుట యేడ్చుట - ఘనము గాక! 2 ఉ॥ _ త్యాగమొనర్చినావనుచు - నాదరమిచ్చెడి వారు లేరు, వై జ భోగములందె ద్రిమ్మరుచు - పూటను దిట్టెడివారె విన్ను, నీ

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు ధీగరిమంబునెల్ల దిగ దీసి చరించెడి వాడవంచు నీ భాగమదిట్టిదా భరత - భాగ్య హితార్ధ గుణ ప్రవర్తకా! త్రి ఉ॥ జ్ఞానములేక నీదు గుణసార మెరుంగళ దూరుచుందు రా జ్ఞానులటంచు నించుకయు నారయ వీలవదయ్య దివ్యస మ్మానమదెల్ల ద్రవ్యమున, మాత్రమె గల్సునటంచు నమ్ముచున్‌ కొనక సంపదాంధతను - గాజియ లాడుట కాక మిత్రమా జీ వ! తొలిసారి నీను చూచి - తులలేని యొక మపి త్యాగి యంచును నేదు - రేగుతారు మరుసారి నినుజాచి -మావాడని( బల్కి దండమొక్కటి పెట్టి - తరలుతారు ఇంక మూడవసారి - యితతయ్యొ అవివేకి బతుకు నెట్టను జాలి - బడలుతారు మజీ నాలుగవసారి - నరపొల్లు ధనమింత తేలేడనుచు! - దిగ తిట్టుతారు తేగీ॥.. ఐదునారును వాపయి = యవనరముల తెగని చిక్కులు కలిపించి - త్రెంచి పరువు వలి జనంబుల దూషణ = పాలు చేసి లేవిడి కొట్టి నిను కద - లింత్రు పైకి క్‌ ఉణ తుచ్చపు బ్రవ్యమద్ది యొక తోర మటంచును నెంచితేవి, నీ ఇచ్చకు( జాలినంత యెటు లేవి గణింపంగ లేని వాడవా న్వచ్భత మానలేశ పరు "సంబుల కోర్చుచునుంటి విట్లు, నీ “స్విచ్చ మహత్వ మీ సుగుణ శేఖరులెట్లు గణింపనేర్తురో! 6 పీ భగవతీతుల్య నీ - పావన జననీమ ఈల్లి లేమిని జూచి- తాళినావు రంభా సమాన భా - ర్యారత్నమును నొంచు 'హైన్యం బులెల్లయు - నరసినావు కుడి చేతులట్టి నీ- కులసోదరులు పొందు " ఇడునులంగవి కంట - వేడ్చినావు 27

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు నయ య యయా పసికందులైన నీ- పాప లేద్చీన, చేత లేదంచు గడు మంద - లించినావు తే.గీ మృదు శిరీషమె సుమ్మీ నీ - హృదయ, మైన ఇడుమ శొడిమను దానికి - తొడీగినావు బడలినాడవు నీవంటి - భవ్యతముడు పుట్టగాంబోడు పదునాల్గు - భువనములను 7 చక నలుగురు మెచ్చగా బుధ జ- నాగ్రణియంచును బేరు గొంటయి య్యిల సులభంబ యేరికిని - హీనుడటంచును దూరు వొందుచున్‌ సలలిత ధర్మమార్గమున - సంచరణంబొనరించు టెంతయున్‌ ఫలితముకాదె కోటిజన - నంబుల నల్సిన పత్తపంబునకున్‌ రి సీ ఒకవంక మాళన్న- మో యంచు విలపించి దార నుతాదులు - తందలింప ఒకవంక నితడప్రయోజకుండని తిట్టి బంధునర్గంబె కోపంబు బూన ఒకనంక నే సేవ - నొనరింప లేడంచు నీ యంతరాత్మ విం - దింప నిన్నె ఒకవంక నాదు:ఖ - మోదార్ప లేదంచు భరశమాతయు దైన్య - భరిత యవగ తేగీీ నివ్వులోంబడ్డ శలభ సన్నిభుడ వైత్తి వయ్యయో నీదు భక్తి క- ర్పంచె యిద్ది కష్టమే కాదె భక్తుల - కనక మెల్ల భోగమేకాదె ఫలము పా- వులకునెల్ల 9 చి అనుపమానమైన విద్య నల - రారెడి వాడ, వతుల్య ప్రజ్ఞలం గొని విలసిల్లు వాడవయి - కోటిజనంబుల నేలునట్టి ధీ ఘనత చెలంగు వాడవయి - కర్మమొ యేమొకో పెక్కు హేళనలొ సునిశిత బాణతుల్యములు శ్రోత్ర - ము లిచ్చుచు విందునెంతయున్‌ 10. ఉ అశయముల్‌ ఘనంబులయి - ఆశలు చిన్నవియై, జగంబునే భాసిల జేయు ప్రజ్ఞలు శు - భంబులునై బహుకష్ట జాలముల్‌ వాసిగ మోచు ధైర్యగుణ - వంతుడవై, ఇటు మ్రక్కుచుంట, నీ చేసిన వూర్వ పాప ఫల - సిద్దికో యనం దోచుమిత్రమా. (1 ఉన పాపముకున్‌ ఫలంబులు శు - భంబులు, వుణ్యము కెల్ల దుఖముల్‌ 208

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు రాపిడి చేయుచున్న నుక - రంబగు జీవము మేలు కోరుచో దోపిడీయైన యీ నుగుణ - తుందిల కాలమునందు దీక్త నీ వీ పగిదిం ధరించు టది - యెంతయు వూజ్యము కాదా మిత్రమా 12 సీ అడగ కూడనియట్టి - యల్పజ్ఞలను గౌర వించి లేమిడికి యా - చించినావు తొడగరాని విదేశీ - ధోవతు లొక్కష్ట తప్పుకోలేక మై- దాల్పినావు నుతియింపరాని పుణ్యుల చైదములను ఖం డించకే మోమాట - మెంచినావు ఆరగింపగరాని - యాహారములనెల్ల తినుకొని బేవున( - తేల్చినావు. తేగీ॥ అయిన నిదియెల్ల నీ హృద - యమున బలమొ చులకన తనంబొ చెప్పగా - సూక్ష్మమగునె ప్రవిమలంబైన నీ దేశ - భక్తీ దీవ మిగిరి పోకుండ. గడు వెలి - గించినావు 13 ఉ॥ వేరొక దేశమందు వ్యధి='వీ తలమందున! జుట్టితేని నీ తీరున కెల్లవారలు మ - దిం గడు మెచ్చి మహత్ముడంచు, నీ 'శంక-శళయ ముదురు కోలం మహోత్సవమిత్తురైన ని భారత భూమిం బుట్టుటయె - పావనమంతు దలంతు వెప్పుడున్‌ 14 న! ఈ సుమనోజ్ఞ వారి నిధి - ఈ మలయావిల, మీ నగయిలీ భానురమైన వాహినులు - పావన మృత్తిక లీ కుజంబు( లీ యీనలుకొట్టు పక్షులును - నీ మృగముల్‌ హితులైరి కాని నీ శేసి చూడరీ మద వి - శీర్ణ మహాజనులెల్లరీ యెడన్‌ 15 ఉః _ స్వార్ధత లేని దేశహిత - సాధన మెయ్యది యన్న నిన్నె ప్ర

• చహ్మ్యులు. కూడ జూపం గల = ధన్యత పట్టినదయ్య వీతు,న న్యాష్థ్రము చేసి నిన్నెవర - లారడి పుచ్చిన నేమి మున్గె మూర్షముపై నదాశివుడు - మోయశక మానడు చంద్రు పోలికన్‌ న! చక జగమది నీకు సద్యశ మొ - నంగిన, దూషణ తిట్ల విచ్చినన్‌ వగవక యొక్క రీతిగనె - వన్నెగ దాళ్ళినవాడ వాకలిన్‌ నగమయినావు దేశహిత - చర్యల మానక విల్చినాడ వా భగవతి నీ ముఖంబునం గృ - పానుధం కల్కక పోదు నమ్ముమా శా 29

గరిమెళ్ళ అలిభ్య రచనలు చః నిలకడ కావు కోరి దర - ణీతల మిచ్చెడి సౌాఖ్యపుంజముల్‌ నిలకడ కావు మూఢత జ - నించిన యయ్యవివేకి దూషణల్‌ నిలకడ కావు భూమిపయి - నిల్చిన దొక్కటియేని కొన వీ నిలకడ యొండె నమ్మి స్తవ - నీయముగా నిలబెట్టు మెప్పుడన్‌ 18 ఉ॥ మబ్బుల గుంపు మూడుచు క్ల - మాతలి నంధత ముంచుగాక, ఈ నిబ్బరమైన భూమి ఘన - నీరధి లోపల! గ్రుంకు గాక త బ్బిబ్బుగ తారకా తతులు - వ్రీలుచు సృష్టియె కాలు గాక నీ గబ్బి సాబంగు దీక్ష విడ - గా మది గోర వొకప్పుడేనియున్‌ 9 ఈ తారకలు నిన్నుగని భవ తారకుడని మందహాన - తరళము లయ్యెన్‌ కోరికలు మీరి నడచిన నీరిక లెత్తెడిని హర్ష + మెవ్వరికేనిన్‌ న! శవరు 3వ పేజీలో .. శ్రీ శారదా గ్రంథమాల టీయా అగ్రహారం కె0. వంపాదకుడు ౪1 కళింగ పట్నం గంజాం జిల్లా గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ ఈ (గంధమాలలో నెక్కున భాగము నంపాదకువిచే బ్రాయబశీన గంథములును, కొలది భాగననోా తత్తుల్యములైన యుత్కృష్ట గ్రంధములును బ్రచురింన బడును. ఆంధ్రజాతి యభివృద్ది పాందవలెననిన వీనిని బలించి వీనిలోని జ్ఞానమును న్వీళరింబి, వీని ననునరించక తవ్పదు ఈ ఆంధ నరన్వతికీ నవ్యాభరణములెవ్వయనిన నివాయేయని పెక్కు మహాశయులభిప్రాయము నిబ్చియున్నాలు. అభినవాంధ్ర లాళతి అొక్కవలనీన నూర్లములెల్లయు నిందు నూత్రప్రాయముగాం గాళ (పత్యక్షముగ గాననగును ఆంధ్రులు చవిచూడవలనిన నూతన సాహిత్య పాళములెల్ల విందమర్చబడును. రసాధారలు కాని వదములు ప్రోవ్రలు కావు. 2.2.౨. 2222వ22152222282.22.5 బందరు, కృష్ణా నవ్వదేశీ ముద్రాక్షరశాలయందు ముదితము 1926 1000 ప్రతులు “య్‌మ్‌ మ్‌ క్‌ య్‌. మష్‌ య్‌ య్‌. కయ్‌ క్‌ క్‌ మెక్‌ లె కెర్‌ న్‌ క్‌ కిమ్‌ మ్‌ య్‌ కి కిక్‌ యెస్‌. 30

శ్రీ శారదా గ్రంథమాల - అవవ కుసుమము అఖండ కావ్యములు ఒకటవ భాగము గరిమెళ్ళ నత్యనారాయణ నంపాదకుడు చందాదారులకు రూ €0-8-0 ఇళరులకు 0-2-0

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు నప. ను. నప మున్నుడి

మన ఆంధ్ర భాషలో నిర్యతి ప్రాసములగు వృత్తమాలికలు ఇంతవరకు రాలేదు ఆంగ్ల భాషలోని యుత్కృష్ట సాహిత్యముతో పరిచయము గలిగి దాని యానందమును, ప్రాన సహితమగు పద్యములను మించి కూడ అవి కలిగియున్న సౌకర్య సొందర్యములను సరళ గంలీర ధారా మాధుర్యమును, ననుభవించిన విద్యాధికులనేకులట్టి రచనను మన తెలుగు భాషలో ప్రవేశపెట్టవలెనని కోరి ప్రయత్నించిరి కానియే శారణము చేతనో కాని వారు తమ ప్రయత్నము నుండి విముఖులై మన తొంటి పద్ధతిలోనికే జారిపోయినారు. నేను యతి (ప్రాసములలోని ప్రాముఖ్యమును వాటి సౌందర్యమును నెజుంగని వాడనుకాను నుజయును వొటిమీద యుద్ధమునకు గడంగునంతటి మూర్చుడనుగాను. ఆ సంప్రదాయ సిద్ధముగా మన పూర్వులు వ్రాసినట్టియు. అధునాతన కవులు వ్రాయుచున్నట్టియు రచనలను వాటిలోని సౌందర్యము నిమిత్తమై అనుకరించి అనుసరించిన వారిలో వాడను బాలకవులును విద్యార్యలును వెళి మొట్టి సిద్దాంతములలోబడి తేలిపోక ఆ పద్ధతియుందు చాల కాలము శిక్షణము పొందవలసిన యావశ్యకత యున్నదను విశ్వసించువారిలో వాడను అయినను కవిత్వమనిన యతియును (పానము ననియేయనిగావి, అవి లేకపోయినంత మాత్రముననే ఒక గ్రంధము పద్యకావ్యము కాదనికాని నా యభిప్రాయము మొకనాటికిని. గాడు. పైపెచ్చు ఇట్టి నమ్మకమొకటి మన విద్యాధికులలో./ బ్రబలియుండిన కారణమున, ఏ చవిలేని పద్యములనో యెవరో యల్గుటయు, అవి రసశూన్యములయ్యు యతి(ప్రాస సహితములగుట చేత పద్యములుగాం బరిగణీంప బడుచుండుటయు, వాటిలోని రసభావమును గప్పి పుచ్చుటకు గొన విద్య ప్రవేశించి పదములకు వరుసలు దిద్ది పాథకులకును వినువారికివి అ మూలకమైన నంతోషము నొసంగుటయు, వినువారును ఆ గాన విధానము నంళటిని కలిపి కూడ గ్రహించి అవి అంతయు కవిత్వమనుకొనుటయు+€ దటస్థించనలసిన గతి మన భాషకు సంభవించినది.

అనేక మంది శవులిప్పుడు తమ పద్యములను రాగములలో చదువుటయు రాగముల కీర్తిని కూడ తమ కవిత్వముశే హక్కు చేసుకొనుచుండుటయు మనము చూచుచున్నాము * నా గొంతుక బాగులేదు, నేను పాఠలేను నా పద్యముల నింకొశసారి చదివెద * నను వారిని కూడా నేను కొందరినెరుగుదును కొందరు గొయక కవీశ్వరులీ మధ్య నొక క్రొత్త సూత్రమును కనిపెట్టినారు సంగీతము కవిత్వములో సహజముగానే యున్నదనీన్నీ (కవిత్వములో నననేల, వారు ఈము పద్యములలో వ్రాసిన పదములోనే) అ కవిత్వము యొక్క సౌందర్యమెల్ల తెలియవలెననిన ఆయా రాగముల యొక్క ప్రస్తారయమాయా పద్యములలోని పదముల మీద నాయా రీతుల నుదాత్తానుదాత్తములతో ఛీర్చి చదువునవుడే విశదము కాగలదనీిన్నీ అట్లు చదువక ఆ పద్యములనేవో పద్యములవోలె చదివినచో ఆ పద్యములలోని కవితా మహత్వమును హత్య గావించి, ఆ నరస్వతి పీక పిసికినట్లగుననిన్నీ మొఅపెట్టుకొనువారును కొందరగువడుతున్నారు

కాని కవిత్వము సంగీతము నుండి విశిష్టమైన యొక కళయని మన మెటింగి నిర్ణయించుకాను కాలము తటస్థించినది రాగ వరస పెట్టి చదివినను రాగము '్రస్తరించి పద్యము చదివినను బంగారమునకు రత్సమద్దినట్లు బాగుండవచ్చునుగాని రత్నము లేనిచో బంగారము బంగారమే కాదనియు రత్నము బంగారములో సహజముగా నున్నదనియు ఆ రత్న సహాయము లేనిదే ఆ బంగారమును పరీక్షించరాదవియు వాదించుట, 32

గరిమెళ్ళ అలభ్బ రచనలు సు... పు... మసన ఆ బంగారము బంగారము కాదనియు, మాయ బంగారమనియు చెప్పుటయే యగును ఉదాహరణము కొరకీ మాత్రము ముపమానమైనను దెచ్చితిమే గాని కవిత్వమునకు నంగీతమునకు నుండు సంబంధము కనక రత్న సంబంధమును పోలునది కాదు నిజమైన కవిత్వము నంగీత సహాయ మించుకైనను లేకున్నను, శ్రేవలముచ్భారణ మాత్రము చేతనైనను వేయి మాణిక్యములు పొదివిన కనక వలయమువలె ప్రకాశించగలదు. రత్న రమణీయకతయు, కవితా రామణీయకతయు రెండును కవితాభావము నందే యున్నవి అ భావమర్దమైన యెవ్వరైనను అది యుచ్చ్భరించినజాలును అఆ రెండును దానిలో తాలకుచుండక మానవు గాయకుడు వచ్చి దానికి తెచ్చెడి మహా గౌరవమేమియు లేదు. దానికి. గలుగ జేసిన తేలికయును మఠేమియును లేదు అతను వచ్చి చేసిన పవియెల్లయు తన పాట బాగుగా పాడగలడనిపించుకొనుటయే. శవిత్వములోని బాగోగులా, అవి మునపటికంటె ముందునకును పోవు వెనుకకును రావు లేని బాగులు రావు ఉన్న ఓగులు పోవు గాన విద్యారతులు కొందరు మాత్రము అ చదువుట సంగీతము లేకుండా చదువుట కంటే బాగుగా నున్నదనియనుకొందురు గానవిద్య యందు శక్తిగలవారయ్యు, దానికీయ వలసిన గౌరవమును ప్రత్యేకముగా నిచ్చుట నెజింగి అ వ్యామోహమున కవిత్వ విమర్శనా దృష్టిని కలత జేసుకొననినారు, సంగీతమున క్రీయవలనిన కూలిని సంగీతమునకిచ్చివేసినచో కవిత్వము యొక్క (ప్రాశస్త్యాప్రాశస్త్యములు నంగీత సహాయములబేళ నెచ్చుతగ్గులు కాక యెప్పటియట్టలే యున్నవని తెలుసుకొనంగలరు. ఇంత చర్చించిన ఏదప పద్యపతనము నందు నంగీతమెంత యవసరమా అను ప్రశ్నను తిరిగి శీసుర్మింతము. కొందరు వద్యము యొక్క ఛందస్సు యొక్క నడక యెట్లుండునో అట్లు చదివిన చాలునని యెంచుదురు. వీరి వాదము నొప్పుకొనక తీరదు ఏలనన ఏ పద్యమునైనను ఆ ఛందస్సు యొక్క నడక రీతిని తప్ప వేరు రీతిని చదువుటకు వీలేలేదు ఉత్పలమాలను కందము వలె గాక కందమును సీసము వలెంగాని చదువుటకు వీలగునో? పొళకుడెట్లు 'చదువుచున్నను ఛందోలక్షణము' నెజింగిననోడోవెద్యోము యొక్క నడక విట్టే పోల్చగలడు పద్యమును సంగీతము లేకుండా చదువుటయనగా గద్యమువలె చదువుట మనవి అరృముకాదు ఆ ఛందస్సు యొక్క నడక చొప్పున జదువుట యనియె ఇదియును ఒక ప్రయత్సము చేసి అట్టు చదువనక్కరలేదు. అట్లు చేయంబూనుకొనుటలోనే ఒక అవ్యగ్రత శనిపించి అనహ్యముగా తోచక మానదు చేయంబూనుకున్నను ఆ లక్షణము దానిలో పాడసూపుచునే యుండుము అట్లు ఆప్రయత్సముగ€ బొడమావుటలోనే కవిత్వము యొక్క రహన్యమున్నది గద్యమునకా నడక రమ్మనినను రాదు. కనుక నంగీతము లేకుండా అప్రయత్నముగ పద్యమును చదివి నాటకరంగము మీదకాని, వేరుచోటగావి ఉపన్యసించుట పద్యమును గద్యమువలె చదువుట యనిపించుకొనదు పద్యము గద్యమువలె చదవ(బడదు, కనుక పద్యమును పత్యమువలె గణవిభజన ప్రశారము చదువుకొనుచు పోవలెనను ప్రయత్నమక్కరలేక అర్ధ ప్రచురమగునట్లు మాత్రమే చదువుకొనుచు బోయినను అది పద్యమును చదివినట్లే యగును. కవిత్వము యొక్క విజమైన మహత్యము నెజుంగుటకీ మాత్రము చాలును. దీని కొరకైనను ప్రయత్నమక్కరలేదు, అయినను నంగీతము నందు మానవకోటికి నహజమగు అభిలాస విద్యాధికులు గద్యము చదువుచున్నపుడు కూడ రాగ వరుస పెట్టుకొందురు. పిల్లలు యెక్కములు, పరవంచాలు చెప్పుకొనునప్పుడు కూడ నాకవరున పెట్టుదురు అట్లే పద్యము చదువుచున్నప్పుడు కూడా పండిత పామరులెల్లరిక నాక్కొకరికొక్కొక్క మోన్తరు పద్యము వరన కొని కొన్ని వరునలు కాని యలవాల్రైయున్నవి. ఇరితమాత్రముననవి యట్లు చదివితేనే కవిత్వము బాగుండును. లేకున్న బాగుండదు ఆవి భావించరాదు అవి అట్లు చదివిన అ వ్‌

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు చదువుట ఆ సంగిత వరున బాగుండును లేకున్న అవియే తక్కువగును కావి కవిత్వము కవిత్వమే"

ఇంక మూడవ తరగతివారు పద్యమును రాగాలాపనతో విసరి వినరి చదువవలెననెడివారు. ఇగికూడా దానంతటనదియే దాని ప్రాశస్త్యము నిమిత్తము ప్రశంసింపదగినదే కాని పద్యమున కందము కలిగించుచు.దవి వచించుట యెంతవరకు నమంజసమో వివాదాంశము. పద్యములు పాటలుకాని వర్ణములు కొని జతులుకాని కృతులుకొని కావు అట్లయినచో ఆ రాగములతోను, ఆ తానములతోను ఆ ఆలాపముతోను గాక వేజురీతిని పొడినచో రక్తి కట్టునని చెప్పవచ్చును అది ఉత్తనము భావములు నుందర పదములతో వాటికి స్వతసిద్ధమగు ఛందోబద్దముగ నుచ్చరించంబడీన కవివాక్కులు అవి మన యిష్టము వచ్చినచో గద్యమునకు గూడ సామాన్యులు రాగవరుస బెట్టి చదువునట్ట్లుగనో గాయకులు సంగీతపు సరణిని బెట్టి చదువునట్లుగనో చదువవచ్చును లేక మానుకొన్ననూ వచ్చెడి నష్టమేమియును లేదు అందువలన కవిత్వమునకు కుంటితనము కొని అవ్యక్తత కాని సమకూడదు సరేకదా అనేక సందర్భములలో అవి తీసివేసినప్పుడే యెక్కువ పటుత్వము కూడా కలుగునని చెప్పకతీరదు

వీనిలో మొదటిది వ్యవహార ఫక్కీ ఉపన్యాస ఫక్కీ తర్క ఫక్కీ, నాటక ఫక్కీయని మా యభిప్రాయము రెండవది వురాణఫక్కీ, మూడవది సంగీతఫక్కీ, మనము మన పద్యమును మొదటి రీతిని చదువవలెనా రెండవ రీతినా మూడవ రీతినా యనిన దొనిని మొదట ఫక్కీగా నుంచవలెననియా, రెండవ ఫక్కీగానా, మూడవ ఫక్కీగానా యని ప్రశ్న పద్యపరనమునకు ఈ రెండవ మూడవ మార్లములగు రెందుత్రోవలు మాత్రమే యున్నవి కాని మొదటి మార్గమెప్పుడును మన భాష యందు లేనలేచనియగాలంకుకత కొంచెముగనో గొప్పగనో సంగీతము పద్యపఠథనమునకు జేర్చుటయే ఆవశళ్యకమవియు. లేకున్నచో నట్టి పరనమన్య దేశములలోనూ అన్య భాషలలోనూ నాజూకును మధురముకువై యుండుశేమో కాని మన భాషలో మాత్రము అవి రెండును కాదనియు మన భాషకు పద్య్మమునట్లు చదివించుకొనుట్న కేన్షల్యమ్ముమ్మ వొక చిద్విలానమును కాల్బనిక సౌందర్యమునుగాక అది 162120 0 ౧౯ ౯231 గనుకన్ను మిగుల మంజులమైన భాష గనుకనున్ను సంగీతము దానిలో సహజము గనే అంతర్భూతమై యున్నది గనుకన్ను దౌని పద్యములనట్లు చదువుటయే దాని విశిష్ట లక్రఐమనీన్ని అట్లు చధువక ఉపన్యాస ఫక్కీలో చదివితిమేని పునిస్త్రీ పిల్ల మొగముమీది బొట్టు చెజీపి బాల విధవనుగా జేసినట్లుండుననియు కొందరు వాదింతురు వారికొక్కమాట చెప్పవలసి యున్నది సంగీత ఫక్కీని సంగీత పాటకులు తప్ప మరియెవ్వరును చదువరనియు, చదువలేరనియు నెల్లరును నొప్పుకొన్నదే పురాణవక్కీ సామాన్యమైనదనీన్నీ పెక్కురమట్లే పద్యము జదువుతున్నామనియు మేమును నొప్పుకొను చున్నాము కొని మొదటి ఫక్కిని మన ఇాష యెఖుగ్తదమ్లు మాటను నేము సమ్మతించము మాటలాడుచున్నప్పుడు కొని వాదప్రతివాదములు చేయుచున్నప్పుడు కాని ఇతర గ్రంథముల నుండి యెత్తి యుదాహరణమునకు గాని మరిదేనికైన గాని చదివెడి పద్యములను గొత్రి

• పద్యములు పాదములనుగాని మనము చదువుచున్నప్పుడును మొదటి ఫక్కీని మాత్రమే చదువుదుము కాని 2వ, 3వ ఫక్కీలను ఎంతమాత్రము కాదు అట్లు చదివినప్పుడు అవి మన మాటల ధోరణిలోని ధోరణివలె నమరియుండి యెదుటివారి హృదయమునకు నచ్చి మన వాదనమునకెంత బలము చేకూర్చుచుండుటలేదు? కనుక అట్టి పరనము మనకవురూపమును నరిదియు ననిన నంగీకీరింతుము కొని మన భాషకది యందవికారమని కొని దొర్భల్యమని కాని చెప్పినచో మేమంగీకరింపము నరేకదా మొదటిదగు ఉపన్యాసఫక్కీ లేక నాటక ఫక్కీ లేక తర్కఫక్కీ, లేశ వ్యవహార ఫక్కీకి మన పద్యముపయోగ పడవలెననిన మొదటి రెండు రశ

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు న సుకు. పన ఫక్కీలను విడచిపెట్టిన యెడల చేతూరునంతబలము దాని సహాయమున మనకు చేకూరదని ఘంటాపథముగ చెప్పగలము ఈ ఛక్కీకి కావలసింది సంగీత ప్రచురణము కాదు భావ ప్రచురణము ఆలోచించి తెచ్చి అమర్చిపెట్టుకున్నవికొక అకస్మాత్తుగా నుదయించునట్టి హావభావ విలాసముల ('ప్రచురణము మజీయు నుచ్భారణ బలము మన ఉపన్యాసము నందివియున్నయు వ్రచురము కావలెననిన మన దృష్టి నెల్ల వాటి మీదనే నిగుద్చవలెను సంగీత కళా కౌశల్యము కొరకు వినియోగించితిమేని వృధా ఆయాసమై వేగ మలయిక వుట్టి పోవును ఇట్టి పళనమున కనువగు నాటకము నిదివరకే వ్రాసి అచ్చొత్తించినాను మజియు వ్యాసరూపకమగు పద్యముల విచట వ్రాసినాను ఇట్టి పద్యమున కేక వృత్తవే ఆద్యంతమును నున్నచో ఎంతయు సులువగును. వృత్తము క్షణక్షణమునకు మాఅుచో ఉపన్యాసము యొక్క సాపు చెడిపోవును యతిప్రాసనిట్టి మాలలలో చివరివరకు పాటించుచు పోయినను అక్కడక్కడనైన పొటించుటకు ప్రయత్నించినను ఉపవ్యాపరోరణి పై. గంటే అప్రధానమగు ఈ అతుకుపై నెక్కువ శ్రద్ధ వహించిన నేరము మనకు జుట్టుకొనును ఈ మాదిరి కావ్యములలో నిదియే ప్రధమముది ఇంకను మరికొన్ని యిట్టివి కవు ఆంధ్ర పారకులకిది హృదయ రంజకము కొకపోదని విశ్వసించుచున్నాను. అక్కఉక్కడ గణనియమమును కూడా పాటింపక నొక్కొక్క గణము నెక్కువగ కూడ చేసినాను అట్టి ఉదాహరణము లత్యల్బములు =ఉపవ్యాబధోరణటీలో నంతగా పాటింపవలసినవి కానేకావు ఇట్టి పద్యముల మాలలలో నక్కడక్కడ నట్టివి తటస్థించిన తటస్థించును గాక కాని ఉండవలసినవని లక్షణము చేయవలసిన వెంతమాత్రమును గాదు కొన్ని కొన్ని చోట్ల సంధులు విడదీసి వ్రాసితిని గనుక ఒక అక్కరమెక్కువయై నీమమును చెజిచినట్లుందునుగాని అవి కలపి చధివినచో గణములు సరిపోవును గనుక ఉపన్యాస సౌకర్యము కొరకట్టు వ్రాసిత్తినే కొని గణభంగము కావింపలేదని పారకులెరుగకపోరు పాఠకులు దీని గూర్చి కాని మాణిక్యము "ను గూర్చి కొని ఈమతమ యఖీి(ప్రాయాములను పత్రికలలో విచారించితిరేని వారికి నేను సమాధానము నీయగలుగుటకో జటేము వా తప్పు అభిప్రాయములను నవరించుకొన గలుగుటకో నా కవకాశము చిక్కగలదని మనవి చేయుచున్నాను లై మా గ్రంధమాల నింతవరకు సాగించుట కవకొశము విచ్చిన మా గ్రంధమాల వర్గముల వారికిని, అనతిశాలములో అచ్చాత్తించి సహాయము చేసిన శ్రీ కృష్ణా స్వదేశీ ముద్రణాలయాధిపతులు గారికి వందన శతంబులర్చించుచున్నాను. ఇట్లు ఒబుధజన విధేయుడు మచిలీపట్టణము గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ 20-8-1926 వంపాధకుడు -ాయోా 8ర్‌

గరిమెళ్ళ ఆలభ్య రచనలు చక తతతనముకునాలన కానాల కనననాలవవాు. వ్రధమ వ్రయాణము ఒక పరి నేను నొక్కరుడ - నే పయనంబు నొనర్చుచుంటి నే వెరిగిన త్రోవ కొదది శ్ర - మంబగు మార్గము నెంతసేపు క్రిం చట విడినానొ, ఎచ్చటకు - వీడితినో మది జ్ఞప్తి లేదు వా కిరు తెగలందు మిన్నులను - నంటక యుండిననేమి, చాల యెత్తయిన శిలా వికార నగ - పంక్తులు మూగగజొచ్చె ఈత చె ట్టులు కడు తాటి మొక్కలును - తప్ప కనుంగవ కింపు గూర్చు పూ మొలకలు, పండ్ల భూజములు పల్గవపూతములైన శ్రాంబొదల్‌ వెదకిన గొని లేవు - ఇనుడప్పుడె పశ్చిమ పర్వతంబు ద్ర క్కకు దిగిపోయె.. నింగి తుద - విండిన యెట్టని కాంతితగ్నె కా జ్తమసమ బోలు మేఘములు - గ్రమ్మెను పశ్చిమదిక్కునెల్ల వం జ తజిని చిమ్మ చీకటులు - గ్రమ్మియు గ్రమ్మక యుండు వేళ గ్ర మ్మెడి యఖగ్రుడ్డి వెల్తురుల - పోడీమి కూడను తగ్గునట్టు, వింగివి నొక యొక్క యంగుళము - ముందుకు ముందుకు దోనుకొంచు ఆ శకలపు మేఘముల్లలసి - చాపిన చాపవలెం బరంగె మా నవులు పదేపదే తరచు - పోయెడి మార్గమిదే యటంచు దె _ బ్బుచు వొక తెల్లజీర - యలతుప్పల మధ్యను గానవచ్చు ఆ తెరవును మాత్రమిప్పటికి, - గల్గిన యాదరు వంచినెంచి నే వెనుకయు ముందు. జూడకయె - పోవుచునుంటిని చెట్లు శొమ్మలన్‌ గలగల లాడండేసి శ్రవ - ఇంబుల కింపగునట్టి గానముం గయికొని తెచ్చి నాయకలి - లంగయి సేసిన వస్త్ర యుగ్మమున్‌ దొలగగం జేయు చల్గనగు - సంజ మరుత్సుతు డొండు దక్కనా శితర సహాయ మెవ్వరును - లేరు ఆయొ! యీ నిశి వేను వొక్కడవ్‌ బరగ వలెంగ బోలు నారు - లెవ్వరుం జేరగరాని యొంటి యీ యడవిని శుక్ల పక్షమిది - కాదు మహోన్నతమైన తద్గిరీ శిఖరమునందు గ్రుచ్చి వి - శాఖ వినోద సితాబ్బమట్లు చం దురుడు చెలంగ! బోడుగద! - తోరపుటూహల వెందునుండి దా పురమయి నాకు సవ్యమగు - మార్గము జారగ( దేసెనొక్కొ? ఈ యడవిని నెల్లుగొడ్లో? వులులో? మరి చిట్బడులో చరించునో? పగటి తరిన్మనుష్యుల క - డీంది బెడందుకు. గుంది, గొంతుకల్‌ న్‌!

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు తడి చెమరించనట్లు పొడి - పారగ జీవుల రక్తవాహినుల్‌ గడగడ త్రాగి, దాహములు - తీర్చుకొనం బరతెంచువాని ముం దట€ బడనింక ప్రాణముల - పై వెటులాసను నిల్చ్ప(బోలు?

ఈ యెరుటనేం గానవచ్చునటు - లున్నదదేధియొ యంచు బోవుచున్‌ తటుకున కాలికిందగిలి - నట్టి యొకొనాక వేలుటూపునం బడుచును వేగమాపుకొని - యేమియు దోచక యుండ విల్వగా బడితిని ఈ జగంబు కొల - మిందుగ దేహము పెంచుకొన్న చీ కటి పెను రక్కసిన్ళిరము - ద్రుంపగ వచ్చిన కాంతిదేవతా కరకలిత (ప్రపూఆకర - వాలపు వంవు మెలుంగనంగ న్నులు మిఅుమిట్లు గొల్పు . మెలు - గుం బప యొండు భ్రవంచ మంతటిన్‌ కనక జలంబు జల్లినటు - పచ్చని తేజము లోనముంచె అ శ్రజగత శాంతి సాయమున - కన్నులు మూసినవేళ పొవగా మలిన సేవులోన, ఇవి - మట్టి ముజంటవి, భానిశ్రింద6 .ఐ చ్చీకయు మొక్కలందునిమి - కూర్చొన మొదము నొందునట్టులే ఉఅనములో మున్ను చేటరవి,..-శాంతముగొా శయవించినం బఠుల- డనగును తెల్ల వారులని - ఆశయొకండు మదీయ మానస స్ధలిని వరించినట్టి భయ - వారము నావల! ద్రోలి మోదపుం గిరణ మొకండు నామది 6 - గల్చిను

కాని మెజటుంగు మెబ్బుసం వదల బెడంగు నానుకొని నట్టి ముదంబది యెంత కాలము స్టిరత అొలగకుండ వసి - యింపగ గల్గును సుస్థిరముగా జక తృటి లోపల గటిక - చీకటి యుర్వరనెల్ల భమ్మి నా కనులకు తొంటి నాభయము - గట్టిన యట్బల ముందు లెట్టె చీ కటి పెనుసీనములందిరుగు - దయ్యము లెల్లను భూతకోటులున్‌ మలిన పిశాత నంతతులు = మానవులెల్ల భయముచెంది భూ వలయపు నాల్గుకోఐము - వాయు వథంబుల వారి రాసులన్‌ కనులు కనంగలేని, మజీ - కర్ణ యుగంబు వినంగలేవి, ళౌ తికపు శరీర భాగములు - తాగ లేవి సమస్త గోశ భా గములను నిల్పినట్టి భయ - పుష్టిత భూరి వికార జాలముల్‌ గొలగొల మూగి నా హృదయ - దుర్గము ముట్టడిచేసె మానవ ష్‌

గరిమళ్టలఅలదృరచనలు ౨ స్థలిపయి పర్వతంబొకటి - దబ్బున వ్రాలి, ఇటట్బ మళ్ళగా వనువు నొసంగకుండ, ఒక - యూహయు. గూడను దోచకుండ, కొ య్యపడగ( జేసెనన్ను - ముకు రంధ్రములందున శ్వాస మారుతం బరుగుచునుండెనో మరియు - నేగక యుండెనో? ఎట్టలైననేమి? అసువులు వీడి పోయిన క- కేబర కొష్టమునకు న్మదీయ దే హమునకును భేద మేమియును - లేదని చెప్పగ వచ్చు ముమ్మరున్‌ పమ్మిన తెల్వి హీనత చౌ - కాటముగా నొక యింత వీడి వే నుండీన తెన్ను తొంటియటు - నిల్పిను కొండొక సేపులోన కూ ర్పొనిన దరణ్య మధ్యమున = మజ్జి కుజంబని, ఒంటి వాతనంచ!! అవితర గోచరంబుగ శి - రంబు పయిం బవహించు రాసీళొ అమసపు బేజటంచును - ఒక్కొక్క వరిజ్దత, కాజు మేఘప్యుం గరువము త్రుంగంజేయ(బయి - పై వెసం ద్రోక్కుక పోవు తెల్లనౌ జలదము వోలె నా మదిని - గ్రమ్మిన నజ్ఞత నెల్ల నా దోలి,వా హృదయ నిజ స్వరూపమును - రూడి యొనర్చెను " తొంటి యట్నులే

భయహత పహద్ది భూస్థలిని - నుండగ జాలవియట్టి జంతులన్‌ వివిధ వికార చూపముల - జూచుచు బెగ్గిలుచుండి.

ఇట్టులవ్‌ అపహృత థైర్యవర్తనుడ - నై దిగులౌందెడి నాకు నిస్సహా యతయు నిరాశ నిస్సహయు - దక్క శరణ్యము లేదటంచు ఈ శరకరి బాప్పుకోదగిన - ప్రాపు, లభించిన యట్టి ధైర్యలే శము( గయి యూత గొంటయని - కూడీన యంతటి మేలు భావవుం గలిమిని నాకు నేనసున - హాయుడనై చెలగంగ నొప్పునంచు అనుపమమైన భావము తటాలున నా మది వెల్లజేసె

నిం గివి ధర - లెల్లం గూడను త - టిల్లత వించె. దటిద్యుతిన్‌ మనో హరమగు నా మెజుంగు విభి - లాల్ద భవాండపు నంద చందముల్‌ జిగిజిగం జూపి యొక్కపరి - మొక్కలు మొక్కలు వోలే నామదిన్‌ మొలచుచు నున్న ధైర్యపు త - లంపుల నెల్ల శశిర్తు తోట నా మని వెలిగించినట్లు సర - సంబుగం జేసెను

అహా! మనోహరి! ప్రకృతిరొ! నీ స్వరూపము ని - దానముగాః బరికించినట్టి యే నరుడు త్వదీయ సుందర వి - లానములంబడి పొంగి పోడు! చి 38

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు

త్తమును మలీసంబుగ నొ - నర్చెడి దుర్చమలం దురూహలం గటకటపెట్టు కష్టముల - గాజీయ పెట్టెడి దుర్భయంబులన్‌ గఅకులు నాటు కాట్లు పడీ - కాంచగ వచ్చిన నీ ముఖాబ్బమున్‌ పొరిపారి మాదు కష్టముల - లోషణ చేసెడి యట్టులుండి, ఈ యుజి వదిలించుకొంచు వెవు - డేనియు మానవ నంఘుమందు (గ్ర మ్మణం బడువారమే యనుచు - నాత్రత నుందుము కాని, అ మలీ మనతను బారందోలి, శప - నీయ సులోచనము ల్ఫరించి, స దృషులును వత్కవీంత్రులును - యోగులు జ్ఞానులు చూచునట్లు నీ వినుత చరిత్ర వర్ణనలు - సేయుచు నీ కరుబాళుత న్నదిం బాగడుచు, నీ విశాల హృద - యంబున మా తలదాచు కొంచు నీ మనసున మాదు మాననము - మల్చి నమత్వము నొంది యెల్లయున్‌ మణచి, మహానుధాంబువధి - మధ్యను లేచిన పాలబుంగయ ట్లిటునటు లిష్టమైన యటు - లేచిన గాలి తెజంగు( బట్టి చా

రణము నొనర్చి పూతమగు -నా తెర యందున మాయమౌ మహా నచనము మంత్రముంగజపి - (ప్రోది యొనర్చవె మమ్ము మాతరో! ఇటులను నీవ మమ్ముల న - ర్యలం జేసిన నేరు దిక్కికళి

క్ష

మనుజుతు తీవ్ర పైత్య రుజ - ్రగ్గి నశింపగ నుండు వెళ, భూ వలయ మదెల్ల వచ్చనగు - భస్మము జల్లిన యట్లు కండ్లకు న్మనకలుగాగం లోచదే! అ --జే రయ పీడిచులైన వారికిన్స్‌ _ విమలములైన నీ నిశలు - ఘూతుక ఘోర పిశాచవారన

మ్ముద సముపాద శభ గృహ - వాటికలై కడునింద బొందు _

యే

మభ ట్రియు ల్మనోహరుల - మానవతుల్విధి వల్ల బొందగా

నను వవనట్టి ఘోర ప్రణ - యార్త దినంబుల, నవ్య పల్గవ

స్టగిత వసంత కాల మొక - బూచియు, మాది ఫలంబు మెక్కి తే న్చుచు. జువుతోట మూజు ధ్వవి - నీనగ కో యని కూయ కోయిల వ్రకరము కాజు రక్కసులు - చిల్కలు మారుని క్రూర సైనికుల్‌ కరునలిసోకు దయ్యమును - కల్వల చెల్వుడు పాంథ కంళముల్‌ నజకెడి వం చశ్రములు - వెన్నెలయే యొక కాలు చిచ్చువై

వరమ సుపూజ్యయౌ జనవి, - పావవి నీకొక వధ్య వేదివై

శజకుచు నుందురంట! అరు - గో! ఒక లక్షకు మించినట్టి అఆ జనములు మా ప్రబంధముల - చాటున బోవుచున్న వారునా

39

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు

యకులును నాయికావుణులు - నై శిఖి 6ద్రొక్కీ న మర్కటంబు పో లిక నాకచోట నుండగను - లేరు ధరాతలమందు( బోవ ఆ సొగసు పిరుందులు న్వినుప - ధంబున నేగిన నట్టి తన్ను జ్ఞా పకముకు వచ్చి వారలను - తైతకలాడగం జేయునంట ఆ ప్రణయ పిశాచ పీడితుల - దృష్టికీవి నీ పొగసెల్లనట్టేది.

కీ జననిరో! యే భయంబులును - బిచ్చియు( బొందక ముచ్చిలి వీ సమీవమం దనయము+ బోవుచుందురాక - జాతిజనంబు, ఇళ వారి నంగతుల్‌ తలచిన నెచ్చు జాలి జని - యింపక మానదు ఎరికైన. వా రల మది. బట్బకొన్న దొక - ద్రూర పిశాచము ద్రవ్యవాంఛ అఆ దయితకు ధారపోయుదురు - తప్పక మిత్రుల మైత్రి, సోదర ప్రకరములందు (బ్రేమ జన - యిత్రులు తండ్రులయందు భక్తి స త్పభువులయందు గౌరవము, - దైవతటుల౬ గూడను వెట్టి మాయలో మతములో మంత్ర రాజములొ - మాన్య జపంబులా చేసి వశ్యుగాల బిలచినం బల్కుబంటువలె - ఛాకిటం గావలి నుంచు జూతురు ఆ జనులకు గొల్సు పట్టుకొని - భూములు గొల్చుట యందు ప్రేమయున్‌ శలము బట్టి వడ్గ్డులను - గట్టెడి నత్సరివక్తి యెచ్చటే ననువయెనేని చేతులను - జీక్కిన యంత ధనంబు మేరువో శృణమొ గృహంబునందు( బడ - వేయుట యందున గల్లు భక్తియున్‌ విరతమునిట్టి మార్గముల - నే బరికించుట వల్ల వేజు సుం దరళలు నీ మహాత్మ్యమును - నెమ్మది కెక్కక నిక్కుచుంద్రు ను మ్ముల వెగమీజు ధీయుతులు - మొంచు ప్రయోజకులున్‌ ధరా తలిన్‌ అరుదని డాబు చెప్పుచుళ

మవో - మహి! నీదు మహాత్మ మన్మహా యవనిక వారి కన్నులకు( - గోచరమౌ ప్రతి వన్తువందువన్‌ బరచుచు వారి నెమ్మదుల - సూదుల నంటెడి రాయి యిన్మున ట్లనయము చేర(దీయ! గద - వే భవదీయ విచిత్ర జ్ఞానమే నరునకు నబ్బు నాతని మ - నంబున గూర్చొను నొక్క శక్తి శా శ్వతములు కొని యట్టి వివి - ధా స్థల యందొక నీరనంబు, వ ద్గుణముల యందు సక్తి పురు - షావళి యెల్లరి యందు నూళ్న ప్రే మ రుచియు, మాననత్వమును - దాల్బగలేదను హీన హేతువన్‌ తదితర జాతున్నిరన - నంబుగ( జూచెడి మానవాళి భా వములకు భేదమైన యొక - విశ్వ సహోదరతా 'వ్రతేజమున్‌ వృధివియు! దేజమాది గల - భూతములైదిటి యందు నుండు వృ శళ0

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు స్టీత సకలార్థ పంతతులః - గేవల భౌతిక దేహమెన్నడున్‌ దెలియగలేని దివ్యమగు - టీకయు, సృష్టిత నర్వరాసులన్‌ శనకపు గొల్సు తోడం బలె - గట్టెడి యైక్యత దివ్య సూత్రమున్‌ నకల విచార జాలముల - భీతి, యనశ్వర సౌఖ్య శక్తి యే యజణువునుగ్రుంగ6 జేసి చెడ - ద్రోయునొ “నే” ననునట్టి యాత్మ శ త్రువును వెలార్చి, అత్మను ఫ్ర - బోధ మొనర్చి సమున్నతంబులౌ తలపుల మేటి నయమున - ఆత్మ విజత్వ నిరూపణయు చే పిన వయి నబ్బు చుండెడి స - మాధియు, నర్వము, నీకు కాళ ఏ చదవుల కెట్టి శాస్త్రముల - కేమి జపంబుల కే మతాలకో జననిరో, సాధ్యమౌను! వచి - యింపవె వ్రాలెద నీ పదంబులన్‌ క! జననిరో నీదు నన్నుతులు - సల్పగ నుత్సుకతం బెనంగునాకు, అవవియు తేజమాది గల - భూతములైదును కాలకొల్తయున్‌ మొదలును నంతయుందెలియ = నట్టి నమస్తము, రెండు అంచులన్‌ .. కనులకు దోచకుండ నడి - కాంతియె మోహనమై చెలంగు నిం బ్ర ధనువు బోలె వర్షన క - తీతమునై మది జూజ గొందు, వా నుడువుల కందకుండ, నను - లీనుని జేయుచున్న దయ్యగ్మే నకల పదార్ధ దూరమయి - దేవతలైనను జూడలేవి ఆ ఘనమగు భావలోశకమున - ఒం గాఢముగా నట నుండని మ్మహో జనవిరొ? సుంతకాల నుయి - నన్‌ యుగమట్టల నంతసింతు ఈ యుజుమును గూడ లోకభయ - దాయకమౌ గతి నార్వ నిమ్ము, ఈ వర్షములేడు సం్యములు - వారక యేకము చెందుదాక వే తురవగనిమ్ము. వాయువులు - మాగిన మూలలు వీడకుండ ని స్వనతను దాల్బవిమ్ము భవ - డీయ నిచిత్రత కవ్వి యెలయున్‌ ఒక రవయేని యడ్డములు కావు - అటుకాకయె యున్నయంతసేప్య అమలములైన నా హృదయ - పక్షములం దెగటార్చలేవు-నీ నరనకు నన్ను కేర్చుటకు - సాయము సేయ మానవివ్వి నీ మరిచిరమౌ దయాళుత ప్ర - శోధితు జేయుచు నుండ నన్ను. నే భయమది యేల పాందవలె - పావవి, నీవగు వేజురూవముల్‌ వివిరములైన కాలముల - వేజుంగ దోచుచు మన్న మాత్ర? నే టి దినము మార్యమండలము - లోకము విండను వేడినింవ, రే శ

గరిమెళ్ట అలభ్య రచనలు పటి దినమందు మేఘములు - రోజును నెల్లను కాంతిమపు ఒకా వొక నిశి చంద్రమండలము - వెండి జలంబుల సేకరించినన్‌ వనతరుకుంజ సంఘముల - జుక్కలు వేజాకరాత్రి నీ కర స్థగితములైన ముత్యముల - చాలయి వెల్లక పోవు సుమ్ము భూ వలయ నికేతనం బుపరి భాగము నందున వీదు గర్భమం దనయము లేచుచుండు, పడు - చుండును చెట్టులు మొక్కలిండ్లు వే

ట్టణములు రాజ్యముల్మరియు - రాజుల నొంచెడి మేటి రాజ్యముల్‌ స్థిరతర వృత్తి లేని బహు - లౌకిక సంగతులెన్నియేవి ఎ ల్లను బడుచున్న లేచీనను - లేచిన దెల్లను వ్రాలుచున్న వ్రా లెడియవి లేచుచున్నను చె - లీ! భవదీయత మాత్రమెప్పుడున్‌ ఒకటియనుమ్ము

అటులనె - మానవులెల్లరు( బుట్టుచున్న నా యువు చెడీ మాయమైన బురు - షత్వము మాత్రమొకండె నుమ్ము అదే వచనము లింగమాది గల - భేదమురెన్నియొ దాల్చి గిట్బచున్‌ మొలచుచునున్న యట్లు, మము - మోసము చేయుచునుండు నయ్యయో వరిమితి నొందెనంచు మణి - బాఅగ పుట్టినదంచు ఖేదమున్‌ ముదమును బొందుచుండు మయు - ఖీదము మోతను గూడ సొందగా నవసరమింతలేని సమయంబుల - విత్యపు పూరుషత్వపుం ఘనతకు నాదియెద్ది? తుది - యెద్ది? నిరూపణమెద్ది? అద్ది వి మృటమగు దీప సంగ్రహము - బోలె చరాచర జీవరానులం దరగి వ్రళోభనొందును, ఆది - యే దగ తావక దేహమతంతటన్‌ శరగిన బంగరంబు నలె - బారుచు పండిత యోగి సత్కవి వ్రకరమునెల్ల అవ్పటికి - యప్పటికిం జెయిసైగ చేసి వీ నుల నొనరించుకొందు మటి - ధన్యుల( జేయుచు నుండును. అట్టి పూ రుషతయె నా మనంటునను - భర్మము పోల్కి( జెలంగు చుండ, ఈ చిరతర మైత్రి యిత్తతివి - జ్రొత్తగ వా కలవడ్డ దంచునే మురిపెము నందనేల? బుషి పుంగవులెల్లరు సింధు జహ్ననీ రురుల మసైశత న్థలుల - జ్ఞాన విబోధితులౌచు, గొనమున్‌ నలిపిన వేదపంట భవ - దీయ మదీయ విచిత్ర బంధనో త్సవములు సుమ్ము పండితులు తర్కముచేసి తరించినట్టి ని ర్ణయములు వీకు నాకుగల - న్యాయములే గద! వక్తలెల్ల ఆ శ్రుత వడి బోధచేసిన మ - హత్వములా - మన కుండు నట్టి బల ధనముల జేరదీయుటకె - భౌతిక చర్యలు చెడ్డ మార్గముల్‌

త2

గరిమెక్ట ఆలధ్య రచనలు బడీ నశించు వేళల బ - వక్తలు చేసిన బోధనా గతుల్‌ పడతి! మన ్రబంధములం - బ్రప్పిన త్రోనలనుండి దిద్ది న శ్రమములు చేయజుమ్ము కలి - కాలమటంచును నిందపడ్డ యి త్తరుణమునందు ద్రవ్యమును - రాక్షసి దౌడలనుండి పేదలౌ అనముల నూడదీసి సువి - శాలవు జ్ఞానము పంచిపెట్టి స్వే చ నొస(గ జేయు యత్నముల - సారమును ఈ ప్రణయ ప్రతిష్టయే భరత విశాల ఖండము ప్ర - పంచప్తు తక్కిన సీమలెల్ల కం టెను గదు మిన్న్మయంచు, ఒక - ధర్మము బోధన సేయునంచు, అ క్కతన ప్రంచపుం గలహ - ఖండము లెల్ల నశించు నంచు, ఈ భువిగలవార లెల్లరొక - తల్లి సహోదరులుంబలెన్‌ హిత వ్రతులయి గ్రాలువారలని = మేము నతంబును బొంగునట్టి ఆ కలలు సువర్ణగాత్రి? తొలు - కాడెడి విత్యము వీరసంబునే, ఉ్రకృతిపురూష యుగ్మము వ్ర - బంధములుం బ్రణయంబులిల్లు నే తలచుచు దివ్యగానజన - తాఘనతావ నితాంత దుఃఖసం హరణ పధంబునంబడీ ము - దంబున దేలుచునున్న వేళ నా మనవజవలతఖ్లుఅావముల -.ముంతన మించుక తగ్గి తగ్గి. నౌ, కనులను కూర్కు పోలిక నొ - కానాకమత్తు జనించె గుండెపై నువిచిన హన్తయుగ్మ మది - యుంచిన యట్సలనుండె తెల్లవా రినదనుకన్‌ జనించిన వి - రించి, ఉషానతి గర్భనూక్తి బూ జనముల వెల్లుపంట జల - జాస్తుడు భానుడు పూర్వపర్వతా ననమునం బెట్టినట్టి రత - నాల మెఅుంగుల బొట్టనంగ, జీ వనరహితొబ్ద సంచుముల - వ్రయ్యలుసేసి నిరంతర స్థితిన్‌ ఉనరినవాడియయు, దిన - దగ్భడు జన్ముడునైనయట్టు, ని న్నన విశినుండి తెల్విని గొ - నంగ సమర్థుడంగాని యట్టి నా కును నొక క్రొత్త జన్మమిడి - కోరిక లుబ్బగం జేపె గొబ్బునన్‌ దినములు దాటి నీ జనన - దీపకరాత్రి గతించుటాది; ఐ నను, వ్రళృతీపతీ మన య - నశ్వరన్నేహముమార్చునొందకుం డను నపుడప్పు డీ నిశి, త - టాలున నామది వ్రాలి, నిర్మల న్వనములు, నొంటిపాటు, నర - నంపు తలంపులు, తన్మయత్వమున్‌ బెనుచుట నీకు నాకు( గల - పెంజలరాసిని దాటునట్టి వం తెన యయి పొందుచుండు నొక - తీరని యట్టి కృతజ్ఞతాంజలిన్‌, ఖై

గరిమెక్ట అలభ్య రచనలు 2. వరము. పదముల కందవట్టి పర - మా ! యెటుపోయెదవింక నీవు? ఈ సదమల సొంధ్యరాగముల - చాయల పశ్చిమదిక్కుదాటి? చ ల్లదనము నీలిబైల వెద - జల్లెడి మారుత పంక్తి దాటి? శా శ్వతతర శాంతినుగ్నతను - స్వామిని ధ్యానముసేయు వృక్తవా టికలను దాటి? మాకనుల - ముందర దక్తిణ దిక్కునందు భూ మ్యంచల రేఖదాక బరు - గెత్తెడి పచ్చని బీళ్ళుదాటి? మా వెనుకను నెండకాలమగు - టం గృశియించియు నొడ్డుదూరమై జిలిబిలి గాలిలో సాగను - చిల్కెడి నీలితటాక రేఖ క్రిం దుగ దిగమీటి? నీతరము - గొదిక మమ్ముల మోసగించియ దృళ్యతదాల్బ నీసహజ - లక్షణమట్లలవాటు చొప్పునన్‌ చిక్కితి నాల్గుగోడలను - చిక్కిన సింహముపొల్కి మచ్చికల్‌ మక్కువ లాందగా దగిన - మాన్యవునీవు ఒకసారి నీదు పెం పెక్కిన సొమ్యతంగనిన - (బ్రేమ జనింపక మానదెట్టి మూ నపమునవైన (ప్రేమ మెట్ల - మ్రూన్సడియుండునా అట్టిచోట నీ యసదృ్శశరూప మబ్దము వ - లెన్విశసింపక మానదమ్మ నూ కనులకుః దృష్తేదీరగను - గ్రోలెడి శక్తియు, శక్రివంచనల్‌ చెలగవి యట్లు నిన్సవి ర - హించెడీ సక్తియు, ఉన్న తాశలు " చృవమగు మాడుడెందముల - నొప్పుగ నీయెడ హత్తంజేయును న్న తమగు భక్తి యున్ననవె - చాలును మమ్ముల నీదుడెందమని డోలికనూచి, తెల్విగల - శాంతము మోదము, వాగతీత సౌం దర్యము దిన్యనర్తుల ర - హస్యములైన నెలుంగ. జాలు వి జ్ఞానము, మాదు సొమ్ములయి - మానవనాథులు పొందలేని సా మ్రూజ్యము మాదుపాలయి, వి - రాటునిస్నే హమువచ్చు. విచ్చలున్‌. క్ష ముచ్చటలాడవేమి? యణ - మోడ్చుకనుంగవ సన్న సేసి నీ రచ్చకు. బిల్వవేమి? మృదు - వైన కరంబులు సాచిమమ్ము నీ పచ్చని బంగారపు టెద - పై శ్రమ గోల్బవ నీయవేమి” నీ మెచ్చుల గొప్పలెల్ల విర - మించునె యింతటితోనె) చాలు నీ కుచ్చితబుద్ది మాని గయి - కోంగదె కోరిక తీర( దీరుగన్‌॥ జజ

గరిమెళ్ళ ఆలభ్య రచనలం క!

వింగిని కొంతసేపు నవ - నీరద రేఖను నృత్యమాడీ, అ చెంగటి మేఘ పర్వతము. - జీళిచి, యెగ్రని లోయంటేసి నా గాంగన దర్శనోత్పుకత - నంబుధింగ్రుంగెడి సొంధ్యభాను చె క్కుంగవ ముద్దులాడి, కడు - మంగళదీవనలిచ్చి, నాయువుల్‌ చెంగులు వేయు వేళ విల - సిల్లెడి నేర్చు న వాటిమూపుపై రంగుగ భూమిపైకి డిగి, - రమ్య్మతరంబగు నృష్టీ నెల్ల క న్నుంగొనలందు నాల్కెడి య - పార కృషపామృత రాశితోడ శృం గారముచేసి మామదుల( - జూజగొనంగల దానమొండె నీ తీరుకు భాగ్య మయ్యెనొకొ? తెమ్మనలేదు సమస్త భాగ్యముల్‌ బూరెలు చద్దులాదిగ న - పూర్వపు విందులు, క్రొత్తవాచవుల్‌ తేరగ లభ్యమైతి వని - తీగెలు పూవులు, దోరపండ్లు శృం గౌర విహార వాటికలు - గావలెనంచును గోరలేదు॥ ఆ చారముగా! భవాదృశుల - నారసి నప్పుడు భక్తిసేసి మీ

సౌరభ రాస్‌ మాతలలం - జల్లుకొనంగలరీతి ఇంతకే

బీరము పొంద(బోక యొక - యేమ కణంవీటువైచి, శ్రీ శుభో ద్లారి తదీయ వీక్షణము - గ్రమ్మవె భూతలమెల్ల! బ్రీతితోన్‌ః

7 ఎంతటి భాగ్యళాలివి వ - తీమణి నీదగుపాద పీఠిన త్యంతము భ క్ర పుంగవులు - జాయత గొల్బుచు నిత్యమైన క ళ్యాణము పచ్చ తోరణము - గా నొనరింతురు! నీరుపూజనల్‌ చెల్లక రెండు జాములయి -న న్మరిసాగవు భోజవాల్గహ ప్రాంగణ పక్తులందు! నుతి - యింతురు కొందణు నీదు నందమౌ రూపము! సృష్టిచిత్రముల - వీదగు చిత్రవిభూషజూళిగ్నా గైకొనినట్టి నన్మహిమః - గన్నులతో న్మరియింత్రుకొంద! రు తుల్లనుమాళిందెచ్చిభన - దీయనహద్ర శుభాభిధానముల్‌ పేర్కొని పెద్దగొంతుగుల - పూజయొనర్హురుకొంద! రింకనీ రాజనము ల్పసిండి తెలె - లందుధరించి నివాళు లి్తు 00 కెందరా! ధూపదీపముల+ - దీయని పండ్ల నివేదనంబులన్‌ లాహ్మణ నుంత్రపుష్పవచ - నంబుల, మంగళ వాద్యఘోషలన్‌ విందుల వీడియంబులను - వీతెల గానము లన్సతంబు నీ! మందిర మొవ్వుచుండునుగ - డా! కమనీయ మదేభగామినీ! మందరి? వర్వమారిజన - మ్రత్యమహావిభవ గ్రమోదినీం త్‌

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు చూచినవాడనీన్‌ త్రిపుర - నుందరిభక్తులు వాశ్రితావళుల్‌ 'సేవకులున్‌ హితప్రవరు - లున్‌ స్తుతిపాఠకులుం ద్వదీయ పా దాంబుజ ధ్యానతత్పర ము - దంబున మున్గుచు దొడ్డ సందడిం దేలుచు చిత్కళావిశసి - తాననులై కొలువంగ భూరిసా 'మ్రూజ్యములేలంజూలు దర - హానము కన్గానలందు నందమౌ వాతెరజుంటి యందు. జెలు - వారగ ! అచ్చపు చెల్మికత్తియల్‌ వీవగ6 జామరంబులను - వీణెల గాణలు ్రస్తుతింప(గా! భోరుకలంగ వాద్యముల - భూరిరవంబులు! భూరి వైభవ లాజితమై చెలుంగు భవ - దీయ పవిత్ర ప్వరూపరేఖ.

ళా సందడు లెవ్వి లేక సుఖ + శాంతిమయాంబర వీధిక్రింద ని స్ట్థందనరారుచుండినను - నొంటిగ తొంటి త్వదీయ మూర్తి వా కంటికి. గట్టినట్లుగను - కర్ణములందు! దదీయ ఘోంషలే దండిగ మైయునట్లుగను - నామదికి న్స్ఫురియించుచుండును. దంట అదృశ్యమానముగు - శక్తుల కెన్నిటికీవు నాయకీ తిలకమువొక్కొ? వాటి సున - హాయమునంగదె యెల్లభక్త మా నసములు నీకు వశ్యమయి-- యేల్చడి కవ్వము గట్టుచుండు నీ ప్రభుత చెలంగు గాక పర - మేశ్వరి శాశ్వత సొఖ్యవర్దనీ | టీ!

అలకలు దువ్వి నీ మలయ - మారుత హస్తముతోడ రోహిణీ పర ముఖశోభతోడ6 దర - హాసము చిల్కుచు గ్రేమవళ్ళుభా లింగన మిచ్చి సొంథ్యనమ - యామల శోభన కాంతితోడ, మూ యంగము కంగమై మనము - కున్మనమై హృదయానికిన్మవో హృదయమువౌచుభావముల + భావమునౌచు, నిగూఢధయోచనో తతికిని యోచనావితతి - వౌచు నభేదత( దాల్చి కావవే పరమదయాగర్ధ లోచని; శు - భప్రతిపాదిని! భద్రమూర్తి! నీ శరుణము మాపయింజిలుకం - గల్గిన ధన్యులమౌదుమెంతయున్‌

తరి

గరిమెళ్ళ అలభ్బ రచనలు యాలాల కరిమెళే అలపు రచనలు నవా విశ్వసాహిత్యమాల - 20 పలె టూళ్ళలో రా ( 'స్లాడివర్‌ 'శ్రిషన్‌ అనువాదకుడు

గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ బి.ఏ.

47

గరిమెళ్ళ అలిభ్య రచనలు తారలను మానాన రచన ; 1930. అయిదు అంకాలు గల నాటకం ఆంగ్లానువాదం : 1935: ఆంధ్రానువాదం 1938 టెడ్‌ పల్లెటూళ్ళలో (సోనియా వొలోకోవా) (గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ ) అవంతీ (పస్‌, ముంగండ వెలః 6 - అణాలు వేటిరష్యను నాటకరంగాన్ని తెలుసుకోవాలంటే రష్యన్‌ విప్లవచరిత్రతో కొంతవరకూ పరిచయం సంపాదించాలి అలాగే రష్యనువిన్లవాన్ని గూర్చి తెలుసుకోవాలంటే చూడా, సోవియటు ఉకుత్వంలో వాటకరంగానికి గల (ప్రాముఖ్యతని గూర్చి తెలుసుకోవాలి ఏమంటే, వివ్లవానంతరం రష్యాలో వ్రాయబడిన , నాటక్షాలన్నీ బ్రహ్మాండమైన సామాజికొభ్యున్నతికి ఎదోఒక వైపు నుంచి సహాయకరంగా వుండేటల్లే వ్రాయబడ్డాయి పెద్ద వర్ణన లెందుకు? సోవియటు ్రభుత్వానికి నాటకం కుడిచేయి. “కళ కూడో ఒక ఆయుథమే!” సోవియటు యూనియను చూడడానికి వెళ్లే యాత్రీకులకు వినబడే కమ్యూనిన్హు హెచ్చరికలలో ముఖ్యమైనది ఇది శమ్య్యూనినృలు వాటకకళవి ఒక వజ్రాయుధంగా చూనుకుంటూన్నారు. ఉపయోగించుకూంటూన్నారు కూడాను గ్రంధకర్త యొక్క భావనావేశాన్ని ప్రదర్శించడం కోసం కాదు అక్కడి నాటకం, అది నర్వశక్తిమంతంగా వుంటూన్న ప్రభుత్వం చేతిలో వున్న దివ్యాయుధం కమ్యూనిష్టుసిద్ధాంతాల్ని ప్రచారం చేయడానికీ, నిరక్షరత యొక్క అంటు వాదిలీ వొదలకుండా వున్న చూపరులకి ఎూక్ష్మంలో కర్తవ్యం చూపించడానికీ, అది ప్రధానంగా వుపయోగించుతూ వుంది ఇప్పుడు చూడండి ఈ నాటకాన్ని ! గ్రామసౌభాగ్యం పెంపొందాలంటే ఉత్పత్తి అభివృద్ధిసాందాలంటే నమిష్టివ్యావసాయిక ఎితావల అవసరం కొని దానికి మధ్యతరగతి రైతు విముఖుడు భూస్వాములు ఈ యవళాశాన్ని చూసుకొని సోవియట్లని కూలదోయడానికి పన్నాగాలు పన్నుతూంటారు. ఈ స్థితిలో మధ్యతరగతి రైతుల్ని భూస్వాముల వలుకుబడిలోనుంచి తప్పించి తమకి అనుకూలం చేసుకోవలసిన విధానాన్ని ఎంతో నేర్పుగా బోధిస్తూంది, ఇదీ మైశేలోవు మూర్తీభవించిన పార్టీ కార్యవిధానం,- ఓల్లా చెప్పినట్లు రాయస్కీ- పార్టీ అంటే అభిమానం, అ కార్యంలో అభినివేశమూ గల అనుభవశూన్యుడయిన పార్టీ వర్కరు. క్వాసోవన్నారా, నక్కలాటి న!

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు కుటిలఘాతకుడు. ఈ ముగ్గురి కార్యశ్రమాలలోనూ ఈ “*టైడ్‌ పరిణతి చెందింది ఆ సంవత్సరాలు- అంటే 1929-30 లు సోవియటు చరిత్రలో మరువరాని రోజులు “*కులక్‌ో'లను సంవూర్ణంగా వాశనం చేయడానికి, సోవియటు ప్రభుత్వం ఆనాడు భూమ్యాకాశాలు తల క్రిందులు చేసేన్తూంది ఎంతోమంది ప్రచారకుల్ని పల్లెటూళ్ళలోకి పంపింది అ వుద్యమంలో పాల్గొన్న వారిలో వ్లాడిమీర్‌ క్రిషన్‌ వొకడు కమ్యూనిన్మ వలంటీరుగా అతడూ పల్లెటూళ్ళలో వర్గ యుద్ధవ్యాప్తికి తంటాలుపడిన వాడే ఆ సంగతులు చూసీ, అనుభవించీ ఈ నాటకం బ్రాసేడు పల్లెటూళ్ళలో పార్టీ అవలంభించవలసిన విధానాన్ని నూచించుతూ ఈ నాటకం ఆ విధానాన్నుంచి తొలగిన వారికి హితోపదేశం చేస్తూంది అ నాటి పత్రికలకి వ్రాసిన రిపోర్భ మాదిరిగా వున్నా ఇది క్రిషన్‌ చేతిలో నజీవం అయింది 1930 ఆకురాలు కాలంలో లెనిన్‌ గ్రాడ్‌ లోనూ, 1931 జనవరిలో మాస్కో ఆర్బథియేటరులోనూ, ప్రదర్శించబడి విశేషంగా అభినందించబడింది నేటికీ సోవియటు యూనియన్‌లో నలుమూలలా కూడా ఈ నాటకం తరచుగా ఆదడబడుతూంది ఃః టే నే నే క్రీషన్‌ ఇ02 లో లెనిన్‌ గ్రాడ్‌ నగరంలో పుట్టేడు విప్లవంనాటికి అతగానికి 15 ఏళ్ళకంటె అధికం లేవు విప్లవం రాగానే క్రీషన్‌ కమ్యూనిస్టు యువజనసంఘంలో చేరి అంతర్యుద్ధంలో కశేషియన్‌ ప్రాంతాలలో పోరాడేడు 1920 లో కమ్యూనిస్టుపార్టీలో సభ్యుడుగా చేరి ఆనాటినుంచి పార్టీవ్యవహారాలలో శ్రద్ధతీసుకొని పనిచేస్తూన్నాడు (920-ఈరువాతనే స్వరొత్తోవు-యూని వరృణలో ఉం" చడువుకున్నాడు శ్రామికవర్గ రజియిళిల నంఘాన్ని మొదట రాస్టోవులోనూ తరువాత ఉత్తర కోకేషేయాలోనూ నిర్మించేడు 'రాప్‌ అనే రష్యను శ్రామికవర్గ రచయితల సంఘం లోపల కొంతకాలం ప్రధాన సభ్యుడుగా పని చేసేడు నేడా రాప్‌ రద్దుకావడం చేత, దౌనికీ మారురూపమే అయిన సోవియట్‌ రచయితల సంఘానికి ప్రధానిగా వుంటూన్నాడు. ఈతని రచనలు ఏ ఉస్పెన్‌స్కీతో కలిపి 1926 లో “కాన్‌స్టెంటయిన్‌ రెఖిన్‌” అంటూ తన మొదటినాటకాన్ని వ్రాసేడు “రైల్సు హుమ్‌” అనేది 1928లో “సిటీ ఆఫ్‌ విండ్స్‌” అనేది 1929 లో టెడ్‌ అనే ఈ నాటకాన్ని 1930లోను, చాసేడు. ఈ మధ్య రష్యను రచయిత లంతా పోటీచేసిన నూతననాటకరచన పోటీలో క్రీషన్‌ యొక్క మిఠక్యులస్‌ ఎల్లాయ్‌ అవేదే మొతటి బహుమతి సంపాదించింది ఇవిగొక - ఎన్నో సినేరియోలూ సంపుటాలునిండే వాజ్మయవిమర్శలూ, ఎన్నెన్నో వ్రాసేడు ణల ॥ః శ. 2 ఇటువంటి ఉత్తమనాటకాన్ని మా గ్రంధమాల ద్వారా ఆంధ్రులకి అందీయగల అవకాశం కలిగించినందుకు శ్రీ గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణగారికి కృతజ్ఞులం ముంగండ నవంబరు 1939, నంపాదకుడు కం

గరిమెక్ట అలభ్య రచనలు పాత్రలు.

మైకోలోవ్‌ డిమిట్రీ పెట్రోవిచ్‌ః- జీల్లా కమ్యూనిన్ఫ పార్టీకి కార్యదర్శి. 35-40 ఏళ్ళ వయన్సు గంభీరమయిన విగ్రహం. మాంచి ఆలోచన గలవాడు.

ఓల్లాః ఆతని భార్య. అందమయిన విగ్రహం. కొంచెం వలంగా వుంటుంది. వయస్సు పాతిక ఏళ్ళు వుంటాయి. ఓక చిన్న పట్టణంలో కాపురం పెట్టినందుకు మొగుడిమీద చిర్రు-బుమ్స మలటరో వుంటుంది.

రాయస్కీ పావేల్‌ః- జిల్లాకమిటీకి కొత్తగా వచ్చిన ప్రతినిధి. వయస్సు మున్నయి దాటుతుంది. నమ్మతగిన కమ్యూనిస్ట్రే కాని, కొంచెం విలాసపురుషుడు. పెద్దఎత్తులు వేస్తాడు.

జోకోన్‌?- జిల్లాశకమిటీ నియమించిన నిర్మాణశాఖకి నంచాలకుడు.

కోనోనోన్‌;- కమ్యూనిస్ప పార్టీయొక్క స్థానికళశాఖలో ఒక ప్రచారకుడు.

పెరివోనికోవ్‌!- మండలవార్తావత్రికా నంపాదకుడు.

లరియానికోన్‌?- అసిస్టెంటు రోడ్డు సూపరింటెండెంటు. కాళ్యాకోవ్‌ను అ జిల్లాలోని సాయుదాయిక స్వామ్యుశాఖకి నంచాలకుడు,.

గ్రోమోవ్‌:- ప్రభుత్వాదాయవ్యయ శాఖకి మేనేజరు. కమ్యూనివ్య,

లోక్టే్‌:- కమ్యూనిస్టు పార్టీయొక్క స్థానికశాఖకి కార్యదర్శి. ఇంచుమించు ముప్పయి ఏళ్ళు వుంటాయి.

జొటోవాః- కమ్యూనిస్టయువజన సంఘానికి కార్యదర్శిని. పదునెనిమిది ఏళ్ళకి అధికంగానే వుంటుంతి, వయన్సు. చురుకైన రైతుపిల్ల, ఆమెలోగల సెద్దలోపం మితిమీరిన చురుకుదనమే డైడోప్‌ మైకేల్‌ పాలోవిబ్‌ః- గ్రామ సోవియటుకి అధ్యక్షుడు. ముసలిరైతు. గ్రామంలో మంచి పలుకుబడి గలవాడు.

రోమనోవ్‌ నిశోలాయ్‌:- ఒకరైతు. ఒకప్పుడు కమ్యూనిసృపార్టీ సభ్యుడుగా వుండేవాడు. వయన్ను 30

50

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు -అాాననానానానానా నన నననితు నునన ననినిననినననినుతుననాాలా కనాననాాణా ననన నానా సనా లనలనననితకునల ననన లనానననిలా ననన ననననినా నకాలనానినా నలక ననిన. కీ 40 కీ మధ్యలో వుంటుంది అంతర్యుద్దపు రోజులలో గోరిల్లా యుద్దాలలో ఒక చేయి పోగొట్బకున్నాడు మనిషిలో సురేకారపు పాలు ఎక్కువ వర్గళత్రువులంటే దయదాక్షిణ్యాలు చూప కూడదంటాడు సోటిన్‌;- భూమీ-పుట్రాలేని రైతు కమ్యూనిస్మృ కార్యత్రమంలో (శ్రద్ధగా పాల్గాంటూన్నాడు క్వాసోవ్‌ ఇవాన్‌ జిరాసిమోవిచః- అదొకరకం మనిషి పెద్ద రైతు (కులకు) బాగా డబ్బున్నవాడు దగ్గరదగ్గరగా అరవయి ఏళ్ళుంటాయి. సోవియటులంటే మహాకోపం. తెలివి తేటలు గల (ద్రోహి (పాషా- అతని కూతురు వయన్సు 22 వుంటాయి రూపసి వుష్టిగల సుందరశరీరం మైకేల్‌:- అతని కొడుకు 24 ఏళ్ళు వుంటాయి. పూర్వకాలపు మనిషి కోటికిన్‌ హాసిలీ ఆఫనాశీవిచ్‌ | కులకులు ” జుబోవ్‌ పావేల్‌ ఇవానోవిచ్‌ అంటే బాగా డబ్బుగల రైతులు ప్రోష్కిన్‌ సో్రాన్‌ కుజ్మీర్‌, ఓల్గా వాసిలీ పాలోవిచ, కోరిట్కో. ఇగ్వట్‌ వాపిల్సీవిట్త్‌, సై జకమెటి ధనవంతులయిన మధ్యతరగతి రైత్సుబు షిలోవ్‌ వాసిలీ, భన్‌కిచ్‌ వికనేర్‌ సెమినిచ్‌ః- బీదరైతు. మిష్కా అఫనాశీవ్‌;- కమ్యూనిస్ప యువజనసంఘంలో సభ్యురాలు మోశ్రినాః- జోగిని వింత (ప్రకృతి గలది సోవియట్లు అంటే పరమానవ్యూం గలది కాటరీనాః- రైతుకుటుంబావికి చెందిన ప్రీ దాషాః- టెప్పుదేపే స్రీ _ష్తీ పురుషుటైన రైతులు. కమ్యూనినృయువజననంఘ నభ్యులయిన యువతీ-యువకులు నమయం- 29 లో ఆకురాలు తాలం. స్స్‌ నం. | క్షీ (ప గ 2 సా ఉనే, " (46 ర్తరగ | ( జబ యు శ క్‌1 _ త్యం,

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు మొదటి అంకం జకటో రంగం మైకేలోవ్‌ ఇంట్లో చదువుకొనే గది గదంతా చిందర వందరగా హడావిడిగా వుంది గదిలోని బల్లలన్సీ పున్తకాలతో నిండివున్నాయి. వెనుకటి గోడ వాడూగునా వున్తకాలతో నిండిన షెల్ళులు నిలదొట్టబడి వున్నాయి. బక వేవున చిన్న టేబిలూ దాని మీద టెలిఫోనూ. కొన్ని కాగితాలూ కనబడుతున్నాయి గదికేసి చూడగానే అక్కడి వనికి తెమలిక వుండదనిపిన్తుంది. అందుచేతనే నీటుదనానికి తిలాంజలి ఇచ్చివేయబడింది పుస్తకాల షెల్చులతి ఎదురుగుంతా పెద్ద సోఫా ఒకటి వుంది గదికి వున్న రెండు ద్వారాళోనూ ఒకటి వ్రసారాలోకీ, మరొకటి మిగిలిన గదులలోనికీ, వుంది మైకేలోవ్‌ బల్లదగ్గర వనిలో మునిగివున్నాడు నలభై యేళ్ళు దగ్గరవడుతున్నాయి. అతడికి మనిషి నన్నగా పొడుగుగా వుంటాడు మోటుగా కనిపిస్తాడు దున్తులవిషయంలో అట్టే క్రద్ధలేదు ప్రస్తుతం గడ్డం తెగమాసివుంది. చూపులు ఎంతో అలనటను నూచించుతున్నాయి. మనిషి కేసి చూడగానే పని ఐరువనయిపోయినట్లు అర్థం అవుతుంది. ఆతని వాణుతొన దానిది కట్లువున్నాయి. రూపంలాగే భూటా ఏ మాత్రవు తబుతూ. బొణుకూ. లేకుండా కటువుగా వుంటుంది అతని భార్య ఓల్లా చాలా అందమైనది తీరయిన శరీరం. వమయన్సు ఇరవైనాలుగు ఏళ్ళంటాయి. అలంకరించుతోడానికి బాగా శ్రమవడుకుంది ఎర్రని వున్ని దుస్తులు ధరించింది. ఆమె షెల్ళులి దగ్గరకూర్చండి వున్తకాలు వేనికవి పేరుస్తూ కొన్తింటిని సోఫామీద పడేన్తూంది మైక్లేలోవ్‌ః- ఎందు కాలాగ పారేస్తావు, వాటిని? నెమ్మదిగా పెట్టలేవు? ఓల్లాః- నాకు 'నెమ్మది” అంటేనే వినుగు పుడుతూంది మైకేలోవ్‌?- మళ్ళీ ఏదో ధోరణిలో పడినావే 1 ఓల్లాః- ఈ వూళ్ళో వుండడం అంటే మహా అసహ్యంగా నంది. అజ్ఞానం, కటికచీకటీ ఇక్కడ కాపురం వున్నాయి. ఈ పట్టణాని కంతకీ పోగుచేసి మూడువందల వేదకొరత వీధి దీపాలా? మైకేలోన్‌:- ఇక్కడ మూడువందల వదకొండే దీపాలున్నాయని నీకెవరు చెప్పేరు? ఓల్లాః- నీ నివేదికలో చూశా మైకేలోవ్‌?- అ నివేదికనే కొంచెం కొనకంటా చదువుతే ఈ ఏడాది ఆఖరుకి మరో ఐదువందల పంథామ్మిది దీపాలు పెట్టవ్నోకకన్నోనేని తెలిసి వుండేదిగో ఓల్లాః:- (దిగులఖా) నాకు ఓక్‌ పెద్దపట్టణంలోకేంజాలనరెంది మైకేలోన్‌;- వకఠౌక ఐదీళ్ళనాటికి ఇక్కడి జనసంఖ్య బదేకలక్షమ్లు అవుతుంది ఓల్లాః- అబ్బ! ఇప్పటికే ప్రాణం విసికకాయీరీది, మైకిల!? 1 52

గరిమెళ్ళ ఆలల్య రచనలు మైకేలోవొ- ఎందుకో ఏమిటో, నాకేమీ అర్ధం కాదు. ఓల్లాః- (తిరిగి నిట్టూర్చి) బొను! ఏమీ అర్థం కాదు. తలువు చప్పుడు జొతుంది. బక్కనిముషం ఇద్దరూ తటవటాయిన్తారు. మైకేలోవ్‌ః- (ప్రక్క నున్న చేతిబెత్తం అందుకొని లేస్తాడు) బహుశా ఇంజవీర్లు అయివుంటారు. తలుపు తీస్తా. ఓల్లాః:- కదలకుండా కూర్చుందూ, ఒక్క నిముషం! వసారా గుమ్మంలోంచి వెళుతుంది. తెరలోపల మాటలు వినిపించుతాయి. *“రాయన్మీ గదిలోకి వేగంగా వస్తాడు. ఐరోపా ఖండవు కొత్త ఫేషనులో కుట్టిన కోటు తొడిగేడు బొచ్చ టోపీ పెట్టేడు చేతిలో అందమైన నూట్‌కేను బకటి వట్టుకున్నాడు. గదిలోకి వన్తూనే దానిని నిర్లద్ష్యంగా ఒకమూలకి గిరాటు పెడతాడు గబగబా వచ్చి మైకేలోవీ్‌ భుజం వట్టుకుని ముద్దుపెట్టుకుని కౌగలించుకుంటాడు. నంతోషం వట్టలేక అతని నడ్డిమీద తట్టుతాడు. శాయమణ్కీ మైతేలోప్‌ కంటి చిన్న నీటుగా వ్రపంచానుగుణంగా వింటాడు. శుభ్రమయిన దున్తులు. అందగాడు. ఓల్లా కూడా వరండాలోంచి వన్తుంథి. అమె పెదవుల మీద చిరునవ్వు కనవడీ కనవడకుండా వుంటుంది రాయస్కీః- (సంతోషంతో) మిట్కా! మైశేలోమ్‌? (అంత సంతోషంతోటి) నీ అసాధ్యం కూల! ఎప్పుడొచ్చినా హడావిడిగానే! ఏదీ చూడవీ, నీ మొవాం (ఆనందంతో ఇద్దరూ బకరినొకరు తేరివార చూచుకుంటారు. రాయస్కీః- మిట్కాః నీ కాలుకి ఇదేమిటిరా? మైకీలోవ్‌- అ ఏమి తకు అంతిలోందా వత్తానుక మణీ శమ్యోలా రాడ్లు వెళాగా ఇన్నాయా నకు తెలియదాయేం? ఊ అందుచేత పడిపోయేను దొనికేంగావి, ఎక్కడి నుంచి ఈ రాశ? రాయస్కీః- మీజిల్లాలో ఇక్కడే ఇంక పనిచేస్తాను (కాగితొలు తీసి చూపిస్తాడు) ఈ మూడేళ్ళనుంచీ జర్మనీలోనే వుంటున్నా మైకేలోన్‌:- అదీ నంగతి! అయితే మాతో కలిసి పనిచేస్తావు అన్నమాట బాగుంది చొక్కా విప్పు కొని, చూడు ఎంత తెలివి తక్కువ పనిచేసేనో ఓలా! ఇతడు నా స్నేహితుడోయి! (రాయస్కీ ఓల్లాలు కరస్పర్శ చేస్తారు) ఊ ఈ రాయస్కీ పావేల్‌ మా సేనలలో కమిస్పారుగా వుండేవాడు ఓల్లాః- కొను, చేసూ అదే అనుకున్నా రాయస్మీః:- (ఓల్లాతో) మీకేటాడ తెలునును! 'శల్లా :- మీరొక పిచ్చివారని డిమిట్రీ చెప్పేవాడు రాయస్కీః- (టోపీతీసి వేళాకోళంగా) మిట్కా! వందనాలు. టెలిపోరు గంట మోగుతుంది. మైతేలోవు రినీవరు అందుకుంటాడు. ఓల్లాః- (రాయస్కీతో) జర్మవీ నుంచి వచ్చి ఎంత కాలం ఐందీ! మైకేలోవ్‌;- (టెలిఫోనులో) బెను రాయస్కీః- మూడువారాలు అయింది. మిట్కా బాగా చిక్కిపోయేడు నర్జీకూడా వొంగిపోయింది ఎంత చొరవగా నడిపేవాడనుకున్నారు? .. మా ట్రిగేడులో అతనితో సమంగా నాట్యం చేపేవాళ్ళేలేరు మైకేలోవ్‌;- (వెనకటిమాదిరిగానే) బెను 53

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు

ఓల్లాః- ఇతడా! నాట్యం? మీరు జర్మనీ రాయబార వర్గంతో వెళ్ళరా?

రాయస్కీః:- ఉహం! శాస్త్ర పరిశోధనా శాఖతో వున్నాను

ఓల్గాః:- అయితే మీరు ్రాఫెనరు అన్నమాట! (చిరునవ్వు నవ్వుతుంది.)

మైకేలోవ్‌:- టను...

రాయస్కీః- ఓల్లా! ఇంక మిమ్మల్ని పేరు పెట్టే పిలుస్తాను ఏమీ తప్పుపట్టుకోరుగద? (ఆమె తల వూపుతుంది) నేను ప్రొఫెసరు నంటే ఓల్లా నవ్వుతూంది. ఎందుకో ఏమిటో, నాకు చాలా ఆశ్చర్యంగా వుంది

మైకేలోన్‌:- కాని నాకు ఆశ్చర్యం లేదు. ఎప్పుడో ఒకనాడు ్రాఫెనరువు అయి వస్తావని నేను అనుకొనేవాడిని. వీటికేంగాని, ముందు నీ గుడ్డలు తీయి (రాయస్కీ కోటు తీస్తాడు అతని గుండెల మీద ఎర్రజెండా పతకం కనిపిన్తుంది) స్నానం చేయవూ?

రాయస్కీః- అక్కరలేదు స్టేషను దగ్గరనే ఆ తరవాయి తీరింది . మిట్కా! ఏమిటి ఈజాగ చిళ్కిపోయేవు?

మైకేలోవ్‌:- అఘోరించినట్లేవుంధి దానికేంగాని, యూరపు విశేషాలేమిటి?

రాయస్కీః- యూరపులోనా? ఇంకా యూరపేమిటి! ఈఫెల్‌ గాలిగోపురం, ఆల్‌ప్స్‌ శిఖరం మినహాగా ఈ రష్యను అహంకారం ముందు ఏమయినా కనబడుతూందా?

మైకేలోన్‌ః- ఏం కోవం వచ్చిందా ఆ ముసిలిదావిని గురించి (ఐరోపా) అలాగన్నానవి?

రాయస్కీః: మనం ఎన్నడూ ఎరగని విషయాల్ని గూర్చి అట్లా వెటకారంగానూ, తెలివితక్కువగానూ, మాటలాడితే నాకు మహవొళ్ళు మండింది, చెప్పాద్దూ

మైకేలోన్‌;- ఏం నీకు అంతలోకే ఎందుకంతకోపం?

రాయస్కీ:- ఈలా మాటలాడింది నువ్వొక్కడివే కాదు అందుచేతనే నా కంత కోసం వచ్చింది ఇంకా ఐరోపావాళ్ల వద్ద మనం నేర్చుకోవలవిన నంగతులు కొద్దోగొప్పో వున్నాయి. మిట్కా! వాళ్ళకి “ఫొక్సుట్రాట్‌ నాట్యం తప్ప మరొకటి తెలియదని చెప్పే చవటల్ని కాల్చి చంపేయాలనిపిన్తుంది

మైకేలోవ్‌ః- నువ్వు జర్మనీ వెళ్ళేవా?

రాయస్కీః- బెర్లిన్‌ హోంబర్లు, డ్రెస్టెనులలోవున్నాను.... అ దేశం అంతా నూనెపోసిన యంత్రం మాదిరిగా నడిచి పోతూంది విమానం లోంచి కొవిగ్బు-బర్లు చూస్తే గడియారం మరలు విప్పి కళ్ళ యెదట 'పేర్చేరా అనిపిస్తుంది (ఆతిశయించుతూన్న ఉద్రేకంతో) యంత్రాల హోరు, భూ గర్భంలోని రైళ్ళ గర్జనలు, వీటికి నేల అదిరిపోతూంటుంది నిజంగా వినవలసినవి, చూడవలసినవీ అక్కడే వున్నాయి

ఓల్లా;- రాత్రిళ్ళు దీపాలు వెలుతురుగా వుంటాయా?

రాయస్కీః- ఎలక్‌ట్రిక్‌ దీపాలకి కళ్ళు జిగాల్మని పోతాయి. ఆ వెలుగులో అసలు మనం చదవగలమా? ఇంక ఇళ్ళు వుంటాయి. మిలమిలలాడిపోతూ “టాంజన్‌ ప్ర్రాసోలో ఒళ భవనం మీద షాంపెయిన్‌ గ్లామ విద్యుత్కాంతిలో వెలిగిపోతూన్నట్టు వుంటుంది ఆకాశంలో షాంపెయిన్‌ సీసా ఆకారం కనబడుతుంది దానిలోంచి షాంపెయిన్‌ పొంగుతున్నట్లే వుంటుంది

టెలివోను మోగుకుంది. మైకేలోన్‌ రివీవరు అందుకుంటాడు.

మైకేలోవ్‌;- నేనే మాటలాడుతూంట.... బెను అది అడిగేనులే . రూబిప్కీ జీల్లాకి కిరసనాయిలు ఎందుకు సప్లయి చేయలేదు? కార్యదర్శి నాకు ఫోను చేసేడు విన్న రాత్రి పార్టీమీటింగులో కొవ్వువత్తులు వెలిగించుకుని కాలక్షేపం చేసేరుట. కొద్ది రోజులలోనే ప్రజలకి దీపాలకి బదులుగా సాలకత్ర

ర్‌క

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు లిచ్చేలాగున్నావే ... .. అబద్ధం! మూడు రోజుల శ్రితమే కాదు, ఐదు టాంకులు తీసుకున్నారు? .... జాగ్రత్త! కొంప ములిగిపోతుంది! నరే!.... (రినీవరు తఈిలించి వేస్తాడు. రాయస్కీతో) ... షాంపెయినా? ఓల్లాః- మోటారుల మూలంగా వీధులలో మునుష్యులు కనపడరంటారు, నిజమేనా? రాయష్కీః- విమానంలోంచి క్రిందికి చూసేమంటే, మోటార్లు ఒక దాని వెనకనొకటి శ్రీక్కిరిసి పోయి వుంటాయి. ఇసక రాలుస్తే కూడ శ్రిందపడదు వీధులన్నీ అవే ఆగడం - దారి ఈయడం, అంటూ వుంటుందా? ఎప్పుడయినా ఆగుతే రోడ్డ మొగలలో ఆగుతాయేమో అదయినా ఆటోమాటిక్‌ సిగ్సలు ఈయబడితేనే! కాలినడకని పోయేవాళ్ళు అలాటి నమయాలలోనే రోడ్డు దాటుతారు. మైకేలోవ్‌;- చాలా బాగుంది. రాయస్కీః- ఏమిటా బాగున్నది? మైకేలోవ్‌ః- చాలా అందమయిన కథ చెప్పేవు. దానికేమిగాని, అక్కడి విప్ల్షనోద్యమాలు ఏలా వున్నాయి? (ఇంతలో టెలిఫోను గంట మోగుతుంది ) క్షమించు. (రిసీవరు అందుకుంటాడు) బెను బినౌను... అది చదివేను... చాలా బాగా వుంది అక్షరాలు చాలా బాగా వున్నాయి, అఖరున ఎరువుల్ని గురించి కొంచెం చేర్చు .. నరాసరి పోగుచేయించి పాలాలకి చేర్చాలని చెప్పు.. దొవిని పోగులుగా పోయించిన తరువాత భూములలో చల్తాలని చెవ్చు. ఎన్ని ప్రతులు వేసేరేమిటి? ఏలైవేలా? చాలు. వాటినప్పుడే అందరికీ పంపేసేరా? ఎప్పటికి సిద్ధం అవుతాయి, మరి? .... సరే! (రిపీవరు జ్రింది పెడతాడు.) ఈల ఏమిటోయి నీ అభిప్రాయం చెప్పు? పడమటిని విష్లవం వచ్చేటందుకు తగిన సొవకాశాలు ఏమన్నా వున్నాయో? . రాయస్కీః అడక్కషపోవడమేమని ఉబుసుపోకకి అడుగుతున్నావా - లేక నిజంగా తెలుసుకోవాల నేనా? మేకేలోవ్‌ ౩ నేమ ....... తలువు దగ్గర చప్పుడు ఓల్లాః- ....... అరుగో ఇంజనీర్లు వచ్చేశారు... నువ్వు ఇక్కడనే వుండరా పావేల్‌! ఎంతో సేవు ప్య్ళోదులే ఓల్లా! మేము మాటలాడు కుంటూంటే నువ్వూ విను. నీ పేవరుకి ఉపయోగించే విషయాలు చాలా వింటావు, ల్లా తలువు తీయడానికి వెడుతుంది. మైకేలోవ్‌ బల్లమీద నున్న కాగ్‌తాలలో తివోర్దుతోనం వెదుకుతున్నాడు. రాయన్ఫీ నమిమీద చిందరవందరగా వడివున్న వున్తకాలు తరగవేన్తుంటాడు. అనీప్రెంటు లోజళ్టు నూవరింటెండెంటూ, ఇంజనీరూ ఐన లరియాలోవునీ నా కక్క్యూన్‌ భోజ్‌ (నొముదాయిక స్పాన్మశాఖ). నంచాలకుడు తాళ్ళాతోవున్‌ వెంట పెట్టుకుని ఓీల్లా తిరిగి మ్తుంటి కాశ్యాకోవు;- అమ్మయ్య! వచ్చేపేం ఏమిటి నీ కాలుకేం? మైకేలోవ్‌:- అల మరేమీ లేదు. ఎముక కొంచెం గూడు తప్పింది కొమ్రేర్స్‌! అలస్యం చేసేరు పదిహేను నిముషాలు! కాళ్యాకోన్‌;- నొ తప్పుకాదు ఒట్ఫ + కామైడ్‌.. లరియానోవ్‌?- వా పేరు లరియానోవ్‌. రోడ్డు నూపరింటిండెంటు వద్ద అసిస్టెంటుగా పవిచేస్తూన్నా. మైకేలోమ్‌- ఓ. మీరా? దయచేయండి. (కూర్చీ చూపుతాడు. లరియానోవు కూర్చుంటాడు) ఊ+ వ్రకృతంకి ర్‌ర్‌

గరిమెళ్ళ ఆలభ్య రచనలు వద్దాం. అయితే మీరు చందా ఇవ్వడానికి ఒప్పుకోనట్లే కాదూ?

లరియానోవుః- మేము చందా ఇవ్వలేము.

మైకేలోవ్‌:- కొని, నీరు మాత్రం వాడుకుంటారేం?

లరియానోన్‌ః- నీరు ఒకరిదొ యేం?

మైకేలోన్‌?- ఏదీ ఏ ఒక్కరిదీ కాదు. కొాలున తవ్వుతూన్నది మూత్రం ఎవరు? మనమేనా - మరెవ్వరేనేనా?

కాశ్యాకో వుః- మనమ!

మైకేలోన్‌;- అందుకే కాయ్రేడ్స్‌! మాకు కొంత డబ్బు కావాలి మీకు నీరు కావాలీ. కనక చందా ఇవ్వండి!

లరియానోవు;- మేము డబ్బు ఇవ్వలేము. కాలున మీదిగొని మాది కాదు.

మైకేలోవుః- ఐతే ఇవ్వరన్న మాటేనా?

లరియానోవుః- ఇవ్వలేము!

మైకేలోవ్‌?-నరే. పైసా పైసా చొప్పున మేనే వనూలు చేసుకుంటాము.

లరియానోవ్యః- 'పైజౌా పైసా చొప్పున అనడంలో మీ వుద్దేశం?

మైకేలోన్‌?- మీరు వాడుకొనే నీటికి ప్రతి నూరు కడవలకీ బళ పైసా చొప్పున వనూలుచేస్తాము. ఇవిగో లెళ్కలు. (కాగితాలు తీస్తాడు.) రెండేళ్ళలో మొదటి వాయిదా పూర్తవుతుంది. ఐదేళ్ళ నాటికి అంతా వసూలవుతుంది. పదేళ్లలో... -

లరియానోవ్‌:- ఒక్కమాట!... మీ వుద్దేశం ఏమిటి? మీకీ అధికారం ఎవరిచ్చేరు?

మైకేలోప్‌?- కాలువ మాదేనని మీ అప్పుడే శాదూ అన్నారు? = .

లరియానోన్‌;- దీనికి మరో శాఖ తవ్వుకుంటే?

మైకేలోన్‌- ఆహా! తప్పదు. 'ప్రతినూరు కుంతలకి కానీ తప్పదు.

లరియానోన్‌;- రేపటి లోపున సమాధానం ఇస్తాను. ఆగుతారా? వెంటనే ఈ విషయాలు బోర్డు ఆఫ్‌ డైరక్టర్సుకి తంతి నిచ్చి తెలునుకుంటాను.

మైకేలోన్‌:- అలాగే, .శాని, వెంటనే డబ్బు. ఇవ్వాలని చెప్పండి. మాకు చాలా అవనరం!

అరియానోవ్‌ లేచి నిలవు తీనితాని వెడతాడు.

కాశ్యాకోవ్‌ః- వాళ్ళు ఇస్తారంటావా? -

మైకేలోన్‌:- మహరాజులా. కొని, పన్ను వలన మనకి అంతగా వుపయోగం లేదు. సరేగాని, ఆ కలిపిన మన్ను పరీక్షించేనా? .

కాళ్యాకోవ్‌:- ఇంకొ పదునాలుగు వందల సాొజేనులకు మేర పరీక్షించాలి.

మైకేలోన్‌ః- ఇటిశల మాట ఏమిటి?

కాశ్యాకోన్‌;- ఇంకా తేలలేదు.

మైకేలోవ్‌ః- నీ అంచనాలు వనిన్నటికే చేరివుండాలి. ఒక క్షణం. (నోటు బుక్కులోంచి చదువుతాడు) 'కాశ్యాకోవు 12 న ఇటికల ఫ్యాక్టరీ తాలూక అంచనాలు."

కాశ్యాకోన్‌ః- నీ తోడు! ఏఖ్కడా తీరుబడి లేందేనా దేవుడితోడు. నాకు ఒక్క నిముషం తీరిక లేదు. ..

మైకేలోన్‌;- ఐతే వాళ్ళింకా అంకెలు వేస్తూన్నారా?

+" * కసొజేనుః 7 అడుగులు. 56

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు కాశ్యాకోవ్‌ః- రేపటికి తప్పకుండా తెస్తా నమ్ము ఈ మాట నన్ను క్షమించు మైకేలోవ్‌:- రేపు పదకొండు గంటలకి తేవలసిందే తొశ్యాకోన్‌ కరప్టర్వ చేనీ నెలవు తీనుకుంటాడు అబ్బే అనుకున్న వేళకి పని పూర్తి చేయాలనే తెలియకపోతే (తన జేబు నొటుబుక్కులో న్రాసుకుంటాడు) తూరీగల్ని గుండుసూదికి గుచ్చినట్లు వీళ్ళని ఆ కానీతో లంకె వేయాలి పడమటి సీమని గురించి ఏమిటి చెబుతున్నావు రాయస్కీ! రాయస్కీః- (ఉద్రేకంతో) పాశ్చాత్యదేశాలలోని తీరే వేరు కార్మికులు వీథికి వచ్చేరంటే రక్తం చిందిస్తారు మైకేలోవ్‌;- పెద్ద ప్రదర్శనాలూ, ఊరేగింపుల్నీ గురించా? రాయస్కీః- చిన్నా లేదు పెద్దా లేదు, ఊరేగింపు లన్నింటినీ చెదరగొడతారు కొంతమంది నిరుద్యోగులతో కలిసి రీచ్‌స్టాగు దరికి వెళ్ళేను రబ్బరు తొడిగిన కర్రలతో పోలీనులు మమ్మల్ని బాదేరు రివాల్వరు మడమలతో కొట్టేరు నా చేయి విరిగింది కూడాను ' స్టారం-ట్రూప్సు ని తప్పించుకోవడం (బ్రహ్మాండం అయిందంటే నమ్ము మైకేలోవ్‌:- ఎందుకొచ్చిన అభినయం ఇది? అక్కడికి నువ్వు వెళ్ళడం పొరపాటు. రాయస్కీః- పక్కకి తప్పుకొని కూలీలని ఎలా బాదుతూన్నారో చూస్తూ, నిల్పోమనా నీ సలహా? మైథలోవ్‌ః- అ స్టారం పోలీసులు నిన్ను వట్టుకొనివుంటే ఈ పాటి! జర్మనులు ఎన్నేనా కధలు అల్లివుండేవారు రష్యము గూఢచారులు కూలీల్ని రెచ్చగొడుతున్నారని గోల చేసి వుండేవాఠు. నేను చెప్పింది నమ్ము. నువ్వు వ్రక్కకీ తప్పుకుంటే వచ్చేహానికంటెి అది చాలా ప్రమాదకరం రాయస్కీ?-దీది ఈలిపి అలోతననల కత్రంలాన, తానిరీ నముయ సమయాలున్వాలు అంటేటమిటో తెలుసా? అతి ఆలోచన కూడా ఒక్కొక్కప్పుడు విషమిస్తుంది ఓల్లాః- అదే డిమిట్రీ అయితే అసలు రీచ్‌-స్టాగుకే వెళ్ళకపోను మైకేలోవ్‌:- నిజం ఆలోచన లేని పవి ధ్రమాదశరం అని నా-వూహ, రాయస్కీ;- నేను చేసింది తప్పేనన్నమాట కొని, మళ్లీ అటువంటి పరిస్థితులే సందర్భపడితే జర్మను కూలీలతో కలిసి ఆ పోలీసులచేత మళ్ళీ దెబ్బలు తినడానికి సద్ధం. మేము దెబ్బలు తింటూంటూ నువ్వొకమూల నిల్చుని చూడొచ్చు మైకోలోవ్‌- నిజమయిన వీరుడిలా మాటాడేవు కొని, నా దృష్టికి సార్ధకం లేని పౌరుషం పిరికిదనంతో శమానమేే రోయస్సీ - ఐదేళ్ళక్రితం లయితె నీనోట ఈ మాటలు వచ్చి యుండవు. ఆం! కొని (గభీమని లేచి గదిలో అటు ఇటు పచారు చేస్తాడు మరల సోఫామీఎ చతికిలబడి కాతాలు తిరగవేస్తాడు ) మైకేలోవ్‌- నీకు ఆకలి వేస్తూందనుకుంటా పావేలో కడుపులో ఎత్తడి పోయింది కనకనే అలా కర్రు-బుర్రు ముటూన్నావు. ఓల్లా! ఓలా:- (వెక్కిరింతగా రాయస్కీతో) ఇతరుల మానసికభావాలని కనిపెట్టడంలో మైకేలోవ్‌ మహాసమర్శుడు . మైకేలోవ్‌?- ఓల్గా! ఆతని కేదయినా పెట్టరాదూ? రాయస్కీః- నా కేమీ అక్కరలేదు. మైకేలోవ్‌;- నీ తొందరపాటు ఇంకా తగ్గలేదు (ఏదో జ్ఞాపకం వచ్చి బల్లమీది కాగితాలు తిరగనేస్తాడు ) క్‌?

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు

కవు కు

రాయస్కీః- నువ్వు మాత్రం? వీ తొందరపాటు అప్పుడే తగ్గిపోయిందా? నిజంగా ఆదిందా వయ్యేవేం?

ఓల్లాః- ఏమిటన్నావు? ఆరిందా యనా?

మైకేలోవ్‌:- ఉహం( (కాగితాలు తిరగవేస్తూ) ఆయితే, ఆకలి లేదంటావా? పొనీ కొంచెం వోడ్కా పుచ్చుకో మా యింటిలోనిదే లే.

రాయస్కీః వద్దు

టెలిఫోరు గంట మోగుతుంది. మైతేలోన్‌ రినీవరు అందుకుంటాడు

మ్రైకేలోన్‌:- బెను. బెను.... నేనే నరే! నీ కోసం ఎదురు చూస్తూంటా (బల్లదగ్గర కూర్చుంటాడు.) జీల్లాకమిటీనుంచి పిలుపువచ్చింది

ఓల్లాః- (రాయస్కీతో నెమ్మదిగా) ఎమిటి మీ రంత వీరసంగా కనబడతారు?

రాయస్కీః- గత కొద్ది వంవత్సరాలలోనూ రష్యాలో ఎంతటి మార్పు వచ్చింది! - చా మిత్రుల మొగాలు అస్తమించుతూన్న సూర్యబింబాల మాదిరిగా కనబడుతున్నాయి. ఒకప్పుడు జాబ్వల్యమానంగా వున్న మన వాళ్ళంతా చప్పబడిపోతూన్నారు. ఈ మిట్కాని చూస్తే నాకు ఏడుపొన్తూంది వాడు శ్రింద విలబడే వాడా? ఎప్పుడూ గుర్రంమీత వున్నట్టే!.. బెర్లిన్‌ మీద విరుచుపడాలనేవాడు. అలాంటిది ఇప్పుడు ఏలాగ తయారయ్యేడు!

మైకేలోవ్‌ః- (టెలిఫోనులో) బెనౌను. మైకేలోన్‌ మాటలాడుతూంట. కొమ్రేడ్‌ ఆంటనోవ్‌! గడచిన విదురోజులలోనూ ఉన్నదంతా పంపేసేం... బొను అరవైమంది వెళ్ళేరు. మూ కోవమిని ఇక లక్ష వరకూ పోగు చేస్తాం ఆలాగే ఊహూ సెలవు (రిసీవరు క్రింద పెడతాడు) రష్యాకు తిండి కావాలి?

(తెరవడుతుంది) రెండో రంగం అదే గది. మైకేలోన్‌ ఐల్ల దగ్గర కూర్చుని వర్ల వాతా వరీక్షీంచుతున్నాడు

తిల్లాకమిటీవారి శిర్భాణశాఖా నంచాలకుడు జూతోవు ప్రక్కన వున్నాడు నీటుగానూ, నుందరంగానూ, వున్న దాషా అనే బైవీన్తుగరల్‌ దగ్గరనే తన మనిలో మునిగివుంది న్ధానిక వత్రికా నంపాదకుడు పెరివోనికోవ్‌ గదిలో మరో మూలనున్న ఐల్లవద్ద కూర్చుండి ఒక వ్యాసం వ్రాయడానికి సాధకం చేన్తూన్నాడు.. అతడికి వయన్న మరలింది మీసాల? నెరినీయి వురుగుకొట్టిన దిట్టలు కట్టుకున్నాడు.

మైకోలోవుః- (ఒక పేరు కొట్టివేస్తూ) చిత్యాకోవ్‌ మొహం ఈర్చీరి కాని ఈ మిగతా వాళ్ళంతా, మహాదిట్టమైనవాళ్ళు కొనోనోవ్‌ పేరు దగ్గర ఈ గుర్తు ఎమిటీ?

జుకోవ్‌:- ససేమిరా వెళ్ళనంటూన్నాడు పెద్ద అల్లరి పెడుతూన్నాడు సెంట్రల్‌ కమిటీకి వ్రాస్తాడుట

మైకేలోవుః- అతని కోనం కబురంపేవా?

జుకోవ్‌:- వస్తూన్నాడు ,

మైకేలోవుః- ఎవరీ లోబిస్కోవు? “ఓత్రూజా” యేనా?

జుకోవు:- బెను

58

గరిమీళ్చ అలధ్య రభనలు మైకేలోవుః- అల్ఫే! నత్తివాడు జుకోవుః- ఏమేనా పెద్ద ఉపన్యాసాలీయబోతారా యేం? మైకేలోవు:- వద్దు అతని పేరు తీసేద్దాం ఒక్కమాట నోటి నుంచి ఊడి బయఓవడేటప్పడీక, ఆ రైతులు పాతిక (ప్రశ్నలు వేస్తారు గ్రోమోవు కూడా వెళ్ళనంటున్నాడా? జుకోవు:- వాళ్ళందరికీ కబురం పేను టెలిఫోను మోగుతుంది. మైకేలోవు:- అం నేనే ఛేర్మనా? నీవిక్కడికేరా... రేపాక్కమాటు ఈ ఉల్లాలస్టీ మనం చుట్ధిరావాలగుకుంటాను. బెను బినౌను ఆలాగే (రిసీవరు క్రింద పెడతాడు సంపాదకుడీతో) ఏ వ్యావం ఎంతవరకయింది పెరియానికోవ్‌:- ఇదిగో చూడు. దీవికి తలా-తోకా దారకతం లేదు, మరి. మైకేలోవుః:- ఏమిటి లోపం? పెరియావికోన్‌ః- ఇదిగోచూడు. పెద్ద పెద్ద పమాసాలూ పబుగు రాళ్ళలాంటి మాటల్లూ. మైకేలోవుః- ఆ సమాసాలు లాగెయ్యి పెరియానికోన్‌:- అలా చేస్తే వ్యాసం చప్పగా వుంటుంది మైకేలోవుః- నరే నీ యిష్టం వచ్చినట్లు కానీయి దాషా! ప్రూవులు వచ్చేయా? దాషాః- ఉహూల రాలేదు. మైకేలోవు:- మామూలు భాగోతమే! తలువు దగ్గర చవ్చడు జాకోవ్‌?- (తలుపు దగ్గరికి వెళ్ళి తలుపు తీపేవుంమ్ని మైకేలోవుః- (టెలిఫోనులో) నాకు ఒకటీ పదహారు ఇయ్యి... బినౌను, వన్‌ పి.క్స్‌. టీన్‌. త్‌ అండులొమూ పోపోవ్‌ వున్నది పోపోవు హలో శఈలా విను ఫ్రూపులు ఏవని? ఒంటి గంటకి ఇంక పది విముషాలుంది. నిన్ను అరన్ధుచేయిస్తా జాగ్రత్త విన్న చెప్పలేదు? నువ్వు పంపే మనిషితో వాళేం పవిలేదు. చాతక అాగుబోతు కావచ్చు. ్రూపులు సరిగ్గా 12 గంటలకి రావలసింది అప్పుడే పదినిముషాలు శక్కువ ఒంటి గంట అయింది కొని ్రూఖలు రాలేదు అ దిక్కుమాలిన తిండి తరువాత తిందువు గావ లే. దొచు... మా ఆఫీసులోని తిండి మరేం అంత బాగుండదు శొనోనోవు గదిలోకి వచ్చి ఆ టెదిరింవు లనీ ఎంటాడు మైకేలోన్‌ రినీవరు క్రింద పెడతాడు. మైకేలోవు:. ఏమోయి. కొనోనోవు. వచ్చేవూ?. సరేగాని పలెటూళ్ళకి పోనన్నావని విన్నాను అదేమిటి? తొశోనోపు?- ఎవరు? నేను! అలాగనానని ఎవరు చెప్పేరూ? అబ్బే! తప్పకుండా వెడతా జాకోవు:- (ఆశ్చర్యంతో) తప్పకుండా వెడతావు? అయితే ఆ గంద్రగోళం అంతా ఏమిటి? కొనోనోవ్‌:- ఊరిఖే తమాషాకి అన్నాను అయితే మైకేలోవ్‌తో అ మాట చెప్పేవా? మైకేలోవుః- అయితే ఇక్కడి కెందుకొచ్చినట్లు నువ్వు? కొనోనోవుః- నేనా, నేనా, మీ అందరి వద్ద సెలవు తీనుకుం- మైకేలోవుః- సరే, మరి సుఖంగా పోయిరా, జిల్గాకమిటీ ఆఫీసులోవీ ప్రయాణవు చీటీ వుంది, తీసుకో కొనోనోవు;- సెలవు! మైశేలోవ్‌! సెలవు! వేడతాడు 59

గరిమెళ్ళ అరిభ్య రచనలు

మైకేలోవుః- (పెరియానికోవుతో) వ్యాసం ఏమవుతూంది?

'పేరియానికోవ్‌:- ఇదిగో చూడు! కరుణ చిలుకుతుంది

మైకేలోవుః- నీ శరుణ రసం కాలిరి

పెరియానికోవ్‌:- ఇదిగో చూడు అది లేకుంటే కోర్చ్భతీర్పులా తయారవుతుంది

మైకేలోవుః- కొనీ శ్రనుపడి, ప్రయత్నించి, వ్రాయి

ర్రోమోన్‌ వ్రవేశించుతాడు

లోమోవ్‌?- నేను వూళ్ళకి పోను

మైకోలోన్‌?- ఏం? ఎందుచేత?

టలోమోవ్‌ః- మాస్కో నుంచి పరీక్షక సమితి కొద్దిరోజులలోనే రాబోతూంది, కాదూ?

మైకేలోన్‌:- బెను

గోమోవ్‌:- నా నిర్మాణకొార్యాలన్నీ నకొలంలో ముగియాలా, అక్కర లేదొ?

మైకేలోవ్‌ః- తప్పకుండా.

గ్రోమోవ్‌:- ముందటేటికి ముడినరుకులు విలునచేయాలా, వద్దా?

మైకేలోన్‌ః- విధిగా

గ్రోమోవ్‌;- మాకు నియమించిన పనిలో నూటికి పదమూడు వంతులు వెనకబడియున్నాం అది పూడ్చుకోవాలా వద్దా?

మైకేలోవ్‌:. తప్పదు +

(గోమోచ్‌:- ఈ పనులన్నీ చేయించడానికి నేనిక్కడ ఉండాలి ఏం? అక్కరలేదా?

మైకేలోవ్‌?- అక్కర్లేదు నువ్వు ఉండవలసిన పనిలేదు గగ్రోమోవ్‌! నువ్వు పల్లెటూళ్ళకి పోయితీరాలి. జిల్లాళమిటీ ఆఫీనుకి పోయి నీ ప్యామ తీసుకో

(గ్రోమోవ్‌:- ఐతే ఇక్కడి పనికి పూచీ ఎవరిది?

మైకేలోవ్‌:- నీదే, నువ్వే పూచీ, సరియైన సహాయం థినుకొవి వుండకపోతే దాని ఫలితం నువ్వే అనుభవిస్తావు. నీకిచ్చిన పని పూర్తిచేయకపోతే నువ్వే బాధ పడతావు సకాలంలో నీ నిర్మాణ కార్యశ్రమం వూర్తిగాకుంటే నువ్వే అనుభవిస్తావు

గ్రోమోవ్‌:- వీటికి తోడు నేను వూళ్ళకికూడా పోయేదా?

మైకోలోవ్‌:- అం వెళ్ళాలి. తప్పదు ఇదేమీ సుఖవడేటందుకు నమయం కాదు శోమావ్‌?..7 ఊఊ ఇంకేమయినా వ్రశ్నలున్నాయా!

గోమోవ్‌:- కావలసినన్ని అవన్నీ పార్టీసవకావేశంలోనే

మైకేలోన్‌ః- నువ్వు సమావేశానికి ప్రతినిధిగా ఎన్నుకోబడి వుంటేను! ఈ మధ్యని పార్టీ సమావేశంలో నువ్వు తరచుగా కనపడడం లేదు బినా?

గోమోవ్‌ః- అయితే నీకు గూఢచారులున్నారన్నమాట!

మైకేలోవ్‌:- పార్టీలో మూటలు మోసే రళం ఎవ్వరూ లేరు ఎందుకు ఊరిఖే కంఠశోష పడతావు]

గోమోవ్‌:- (పెంకితనంగా) శమ్యూనిస్టు పార్టీలో

భళ్ళున తలువు తెరుచుకుంటుంది. గ్రోమోవ్‌ని ప్రక్కకు తోని ముద్రావకుడు వంవీన ఠి

గరిమెళ్ళ అలబ్య రచనలు మునిలివాడు వాడాదిడిగా లోవలితి వస్తాడు. గ్రోమోవు మండివడుతూ పోఠాడు. మైకోలోన్‌;- (లేచి నిలబడి అరుస్తాడు) ఏమిటో పార్టి అంటున్నావు? పార్టీ-ఏమిటి? మునలివాడు:ః- (గుండెలు ఆజణచుకుంటూ అఆయానపడుతూ) ప్రూపులు పన్నెండు గంటలకి మైకోలోన్‌?- ఈలా నా చేతికియ్యి. (తీనుకొని పరీక్షించుతూన్నాడు ) తగల పెడుతూన్నాడు స్కొండ్రల్‌ ముసలివాడుః- (గట్టిగా) అబద్ధం! మైకేలోవ్‌:- ఏమిటి నువ్వంటావు? అబద్ధం ఏమిటి? మునలివాడు;- ఏమీ పాడు చేయడం లేదు ఇంక ఆయాసాన్ని గురించా? పరుగెడితే ఆయానం రాదు? మైకేలోన్‌;- నిన్నేమీ అనలేదయ్యా (ఫ్రూవులు చూసి) ఇదిగో ఎప్పుడూ పరుగెత్తకు ఇక ముందునుంచి పదినిమిషాలు ముందుగానే ఇయ్యమను లేకుంటే వేళకి ఆందుకోలేవు ముసలివాడు:ః- (స్థిమితపడి) అలాగే మైతేలోన్‌? (మువలివానితో) నువ్వు వెళ్ళొచ్చు (జుకోవుతో) నువ్వుకూడా వెళ్ళు, రేపు ప్రాద్దుటే అందరూ బయలుదేరవలసిందే కార్యదర్శులందరికీ ఫోనులో చెప్పు న్‌ జుళోన్‌:- ఫ్యాక్టరీ నుంచి నిన్ను ఎవ్వరూ ఫోనులో పిలవలేదు? మైకోలోవ్‌;- లేదు ఎందుకు? జుళోవ్‌- వాళ్ళీదో నీతో మాట్లాడాలన్నారు మునీలివానితో వెడతాడు. మైకోలోన్‌ తన వశిలో మునిగిపోతాడు వెరియా నికోన్‌ కృత్కాదృవస్థకి లోనవుతున్నాడు. తలలో తానే చదువుకుంటా. అధాకయిన్తాలు. కొల్లి వంక్తులు తొట్టర్తాలు! అంజ్బ-త్రాస్తాను అలోచిన్తాడు. ఆకలి చుట్టూ నలివీ వొరేనిన కాగితాలు వడున్నాయి. వరండాలో టల్లా నవ్వు వినదిడుతుంది. ఆమె రాయన్కీతో నవో వ్రవేశిన్తుంది ఇద్దరూ కులాసాగా కబుర్లు చెవుకుంటున్నారు ఓల్యా:- విజంగా రాయస్కీ వట్టి పిచ్చివాడు వీధిలో పిల్లలతో పేక ఆడేడు ఒక ముసిలిదానిని బురదలోకి ఈడ్చేడు తీరా ఇంటిదాకా వచ్చి ఒక మోటారు శ్రీింద పడిపోయినవాడీ, దాటిపోయేడుగాని పెరియానికోవ్‌:- అదేమిటి? ఓల్లాః- కామ్రత్‌! మీరిక్కడనే వున్నారు! నమస్కారం మేము వీధి వెంబడే నడచివస్తూంటే ఒక కారు మా వెనకాల వవ్నింద.. ఆతగాతు కారుముండర నుంచి ఒక్క పరుగు తీసేడు నా ప్రాణం హడలిపోయి వెర్రికేక పట్టాను మైకేలోవ్‌:- ఏమిటీ వెర్రిపని! రాయస్కీ:- నువ్వాట్టే కంగారుపడకోయి. ఈ కొళ్ళలో శక్తి లోపం లేదు మైకేలోవ్‌:- నాకు తెలును నువ్వు చేసినది వెర్రిపని కారుని మీ మీదనుంచి పోనీయడం (డ్రైవరు కేనున్నా సరదాయా? కాని అలాగంటి సమయాలలో ఏమీ తోచదు అపలేకపోవచ్చు నీ కిదంతా తమాషాగానే వుంటుంది ఓల్లాః- ఓరి బాబూ! ఆఖరికి ఎంత మందశొడిదనం వచ్చింది? రాయస్కీ:- బహుశా నువ్వు చెప్పినది నిజమే కావచ్చు. కొని, డిమిట్రి మనం వేసే ప్రతిఅడుగూ ఆలోచించి 61

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు వేయడం సాధ్యపడదు.

మైకేలోవ్‌:- ఎవ్వడూ ఆలోచించడానికి అగకపోడని నావూహ. అడుగువేసేటప్పుడల్లా అఆలోచించకపోవడం దుస్పాధ్యం (ఒక్క నిముషం ఊరుకొని) రైతుల నుంచి ధాన్యపు వనూళ్ళకి నువ్వు పల్గెటూళ్ళకి పోవాలి. అదీ నీ మొదటిపని

ఓల్లాః- ఎప్పుడు?

మైకేలోన్‌?- రేపు,

రాయస్కీః- రేపేనా? అయితే డిమిట్రీ వెళ్ళమని నువ్వు సలహాయిస్తూన్నావా? లేక జిల్లా కమిటి శార్యదర్శివిగా ఆజ్ఞాపిస్తూన్నావా?

మైకేలోవ్‌:- రెండింటిలో తేడా ఏమిటి?

రాయస్కీః- పార్టీ ఆజ్ఞ అయితే నేను రేపే బయలుదేరాలి

మైకేలోవ్‌:- జిల్లా కమిటీ విర్ణయం, అది (పసంపాదకుడితో) నీ వ్యాసం ఎంతవరకు వచ్చింది?

'ెరియానికోన్‌;- ఇదుగో చూడు

మైకేలోన్‌:- (గట్టిగా) వీ చూడడం మండిరి ఆ పవి నేనే చూసుకుంటానులే (శాంతంగా) దాషా! ట్రైప్‌రైటరు శీసుకో లే! నే చెప్పుతుంటాను. నువ్వు టైపుచేయి

దాషా బైవుమివను తీనుతొని బయలుదేరింది. తన చేతికర్ర మీద ఆనుకొని

ఓల్లాః- (ఆందోళనతో) అయితే నువ్వు రేవు వెడతావా?

రాయస్కీః- ఇంతవరకు నేను పార్టీ ఆజ్ఞల్ని తిరస్కరించలేదు ,

ఓల్లాః- కాని, ఇది వట్టి అవివేకం! నాయకత్వం వహించగల నీ నమర్థతని పార్టీ ఉపయోగించుకొని వుండవలసింది.

రాయస్కీః- పార్టీ తన అవనరాన్ని వట్టి ప్రతిమనిషినీ ఉపయోగించుకుంటుంది

ఓల్లాః- ్రతిమవిషివి గూర్చీ ఆలోచించి ఆతవిని తగురీతిని వుపయోగించుకోవచ్చు.. వారిని పార్టీ వెనక దాచపవిలేదు పార్టీ అంటే ఏమిటి? జనం - ఆడవాళ్ళూ, మగవాళ్ళూ,

రాయస్కీః- కాదు, కాదు

ఓల్లా:- అయితే మరేమిటి?

రాయస్కీ:ః- పార్టీ అనేది ఒక చట్రం లాంటిది ప్రజల్ని కలిపి పట్టుకుందుకు ఉపయోగించే సట్టుళారులాంటిది.

ఓల్లాః- కావచ్చు కాని, ఒక్కక్కప్పుడు ఆ కారు మాంసంలో కంటా దిగుతూంటుంది. ఏమయినా మనుష్యులు మనుష్యులే. అందరివీ నమానంగా వుండేటట్లు కత్తిరించి వుంచడానికి వారేమన్నా పాదలా? ఉదాహరణకి చూడు నీ విషయం...

రాయస్కీః- నేను అదంతా ఆలోచించేను ఈ పట్టుకారు నా మాంసంలోకంటా దిగుతూనే వుంది అయినా అది లేకుంటే నేను బ్రతుకలేను.

ఓల్లాః- వీ మాటలేవీ నా కర్థం కావడం లేదు

రాయస్కీః- ఇది చాలా చిక్కు విషయం ఓల్లా! ఈ విషయం ఇంత వరకూ ఇతరులకి చెప్పవలసిన అగత్యం కలగలేదు. ఒక పెద్దగుంపు వుందనుకో అందులోని జనం అందరూ ఒకేమోస్తరుగా ఒకే ఒడ్డు-

602

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు పొడుగులలో వుంటారు అనుకో. అంతే వాళ్ళందరివీ ఒకే మాదిరి మెడపట్టీలు, అందరిదీ ఒకే మార్గం అందరూ ఒకేవిధంగా తూచినట్లు మాట్తాడుతూంటారు, అనుకో అటువంటి సంఘంలో వుండడానికి నాకు మనస్కరించదు అందరూ ధరించేమాదిరి మెడపట్టియే నేమా నిత్యమూ ధరించవలసి వుంటుందనే వూహ కలిగేటప్పటికి నా ప్రాణం చచ్చిపోతుంది. కొని, నాకు భయం కలిగించే వూహ మరొకటి వుంది ఓల్గా! ఆ గుంపు నిన్ను విడిచి వెళ్ళిపోతారనుకో, ఆ జనం అలాగ ముందుకి జరిగిపోతూంటే నువ్వు, నీ ఆలోచనలూ, అనుమానాలు, పెట్టకొవి అక్కడనే దిగబడిపోతావు నువ్వు రాశపోయినా వాళ్ళు ఆగరు. వాళ్ళ పాటలు వాళ్ళు పాడుకుంటారు. వారి మాటలు వారివి వాళ్ళలో ఒక్కడూ నీకేసి తిరిగిచూడడు లయతో పడే వారి అడుగులకి దయవుండదు అందుచేతనే వారి అభిప్రాయాలకీ, వా అభిప్రాయాలకీ, కలయిక లేదనీ, వారి ఆలోచనలకీ నా ఆలోచనలకీ సంబంధం లేదనీ, ఎవేవో కారణాలు కల్పించుకొని వారికి దూరంగా వుండిపోలేను నేను వాళ్ళవి వదలలేను. నాకు సాయం ఉన్నారని నేను అనుకోవాలి. నమ్మ అజ్ఞాపించగల వారు, నన్ను శ్రమశిక్షణలో వుంచగలవారు. కొవాలి నన్ను దగ్గరగా చేర్చగల ఇనపగొలుపు లేనిదే నేను నడవలేను ఓల్లాః- వారు విన్ను నరియైన మార్గంలో నడీపించ లేకపోతే? రాయస్మీః- నేను వారిని వదలను, వారితోనే చస్తాను. నేను పార్టీకోసం పోరాడేను. నేనొక సైనికుణ్ణి మాత్రమే ఓల్లా:- ఎప్పటికేనా జయం వుంటుందనే నమ్మశముయినా లేని సిపాయీవి ఈలాంటి యోధులు యుద్ధంలో వెగ్గగలరా? రాయస్కీః- నాకు జయం కలుగుతుందనే నమ్మకం లేదని నీ కెవరు చెప్పేరు? శ్రామికవర్గం జయించరన్న మాట సర్వాబద్ధం మనుష్యుడికి చావు ఎలాగో, అలాగే మనకి విజయం కూడా అనివార్యమే! మనమే మన రష్యాయే - అంతిమ వికేతలం కాగలమని నమ్మళపోవచ్చు. వన్నెందేళ్ళకాలం ప్రభుత్వం నిర్వహించిన రెండో పారీస్‌-కమ్యూన్‌ కావచ్చు అదే నిజం అయితే నేను చచ్చేటందుకు ఉపాయం చూసుకోవలసిండదే. ఓల్లాః- నీకు పల్లెటూళ్ళకి పోవాలని లేదు కాదు? రాయస్మీః- నాకు పల్లెటూళ్ళంటే సరదా లేదు మంచఛుతుపానులు, మంచు, వాన, పేరు చెబుతేనే నా శపహ్యం. మనుష్యుడికి స్వాధీనం గాని అ మొండి ప్రకృతిశక్తుల్ని నేను నహించలేమ. . గ్రామాలంటే అలాంటివే! వద్దు. నా వి ఇష్టంలేదు అయినా రేపు వే వెళ్ళకమానను ఓల్లాః- నీకు తెలిసిందా? రాయష్కీ*. ఎమిటితి? ఓల్లాః- ఏమీ లేదులే నాకేమీ పాలుపోవడంలేదు రాయస్కీ:- వా గదికి పోతూన్నా, కొంచెం వ్రామకోవాలి. వేడతాడు. ఓల్లా- (ఉద్రేకంతో గదిలో వదారుచేస్తుంది. తల వాంచుకొని వుంది. చేతులు శట్టకొవి, కొంచెముగా వొంగి పెరియానికోవు పారవేసిన కాగితాలవంక చూపి, చదువుతుంది). "రైశులారా! పార్టీ విజయశంఖం పూరిస్తూంది. ఎత్రజెండా నెగరవేన్తూంది. పన్నెండేళ్ళ... చాషా మైకేలోన్‌లు లోనికి వస్తారు దాషా, తొల్ని కొగీతాలు పెట్టని నెమ్మదిగా 65

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు

-. వెళ్టిపోకుంది. తన చేతికర్ర మీద ఆనుకుంటూ, మైకేలోవ్‌ బల్ల దగ్గరకి వెడతాడు. ఓల్లా ఆతని బైవు వెడుతుంది. టకరినొకరు నమీవించి ఇద్దరు నిలబడిపోతారు.

ఓల్తాః- పౌవేల్‌ మీదగల అసూయ చేతనా పల్లెటూళ్ళకి తరిమేస్తున్నావు?

మైకేలోన్‌:- (ఒక్క నిమిషం ఊరుకొని, ఆశ్చర్యంతో ఆమెకేసి చూస్తాడు) ఈ ప్రశ్న నీ హృదయంలోనుంచే వచ్చిందని నేననుకోను.

ఓల్గా: ఆహాం. హృదయంలోంచి వచ్చిందే. ...*జిల్లాకమిటీ తీర్మానం ఇదిగో. ఇతడొక్కడేనా వెడుతూంట? పార్టీ నిర్ణయం అది. ప్రజలకి ధాన్యం కావాలి.”ఊ(. కానీ, చెప్పవేం? చెప్పు, చెప్పు, నీకేం మాటలకి కొదవా? .నీ వ్యాసాల శీర్షికల వంటి మాటలు ధొర్లించు. ఊం,“పార్టీ విజయశంఖం పూరించుతూంది.”

మైైకేలోన్‌:- ఏం వొంట్లో బాగాలేదా?

ఓల్లా:- నిజంగా! జబ్బుగానే వున్నాను. పైకే తెలుస్తూందిగా, నా తల పట్టుకొని చూడు, వాకు జ్వరం వుందో, లేదో తెలుస్తుంది. మైకేలోవ్‌! జీవితం ఎంత చులకన అయిపోయింది? ఓల్లాకి జబ్బు. రాయన్కీకి ఆకలి. పార్టీ విజయశంఖం పూరిస్తూంది.

మైశేలోన్‌?- ఓల్లా! మనసు కుదుటపరుచుకో శంఖం ఏమిటి?

ఓల్లా?ః- ఒక్క నిమిషం, మైకేల్‌! ఒక్క నిముషం పార్టీ కార్యదర్శివనే విషయం మరచిపోయి మాటలాడు, నా మోహం చూసి నిజం చెప్పు. పావేలు మీదగల అసూయచేతనే కాదు అతనిని తరుముతూంట? ఊం. నిజం చెప్పు.

మైకేలోవుః- ఏమిటా పిచ్చి ప్రశ్న? . .

ఓల్లాః- పిచ్చి ఏమిటి, డీమిట్రీ! దొచుతావెందుకు? నేను గ్రహించలేననుకున్నావా? నీ మన్సులో దిగిన భావాలు నాకు తెలునును, అతనిని వీ బాటలోంచి తప్పించాలని నీ వూహ. పెద్దమనుష్యులయిన శతృవులు బహిరంగంగా పోరాడి నెగ్గడానికి వ్రయత్నించుతారు. వెళ్ళు ఒకేరకల ఆయుధాలు ధరించి పోరాడుతారు. కొని, నువ్వు జిల్లాకమిటి కార్యదర్శినాయె. పార్టీ అలాగ నిశ్చయించిందంటూ నీ స్నేహితుల్లీ తరిమివేయగలవు. (ఏడుస్తుంది.) పావేల్‌ రాయస్కీకి ప్రయాణపు టిక్కెట్టా? (మైకేలోవు ఏమీ మాటాడకుండా కర్రమీద ఆనుకొని, నడచివెళ్ళి బల్లదగ్గర కూర్చుంటాడు. ఓల్ళా గదిలో పచారుచేస్తూన్నదల్లా విలబడీ ఆతనివంక పరీక్షగా చూస్తుంది.) క్షమించు. నీలో ఏనాడూ కలగడానికి అవకాశం లేని వూహలు నీ కున్నాయనుకోవడం నా తప్పే. (మైకేలోవు తొందరగా తల ఎత్తుతాడు.) బెను. నీకు ఈ భావాలు కలుగుతాయనుకోనడం అసహజం. నీకు ఏవిధమయిన లొవాలూ కూడా లేవనే నా యనుమానం. నీ అభిమానం అంతా తీర్మానాల మీదా, తీర్పులమీదా, నియమాల మీదా, మాత్రమే వుంటుందనే విషయం మరచిపోయేను. ఏవో కొన్ని కారబాలచేత నువ్వుకూడా అందరిలాంటి మనిషివే అయినావని భ్రమపడినా. ఇది వరకు పార్టీసూత్రాలకి సజీవరూపంగా వుంటూన్న నీవు ఒక్క నిముషం ఆ న్వరూసం వదిలేసేవని తలచేను. (అరున్తుంది.) వింటూన్నావా? పార్టీ నియామాలకి నజీవమూర్తివి నువ్వు.

మైకేలోవుః- (నెమ్మదిగా) పార్టీ నియమాలకి కూడా మార్పులు వుండకపోవు.

ఓల్లాః- అయితే నువ్వు అదికూడా కావన్న నూట. నీలో మార్చు అనేదే లేదు. విమర్శన, లోకజ్ఞానం, తర్కం, నీ అస్థిచర్మాల్ని వట్టివుంది. నువ్వు కాళ్ళుండి నడవగల ఆజ్ఞామూర్తివి. నీ ఖరాఖండీతనం చూస్తే నాకు డోకు వస్తూంది. నువ్వు శకునశాస్త్రం లాంటి వాడివి. ఎక్కడి కక్కడ, ఏ శకునం దగ్గర అ శకునం బాపతు

ఈ

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు తలారా యా లాలా ఫలితాలు వ్రాసి పెట్టినట్లు నీలో జీవితనమస్యలు వానికి సరియైన సమాధానాలతో వ్రాసి పెట్టబడివున్నాయి వీ భావాలకికూడా అనుశ్రమజిక వుంది రైలుబండీలాగ నీ కోరికలూ, అశలూ ఒకే నూర్గంలో, ఒకే వియమిత నమయంలో నడచిపోతాయి అడ్డం రాకు మైకేలోవుః- నీకు నేను అడ్డంరాను. ఓల్లా?- ఎన్నో మారులు నీకు కోవం రప్పించాలని ప్రయత్నించేను కాని, నువ్వెప్పుడూ లొంగలేదు నిన్ను అవమానించడానికి ఏం చేయగలనో అన్నీ చేసేను విన్ను చికాకు పెట్టడం మానవమాత్రునికి సాధ్యం కాదు వీ ఫోను అజ్ఞలకీ నీ రిపోర్చులకీ, మినహాగా మిగిలిన ప్రపంచం ఏదీ నీకు తెలియదు నువ్వు పార్టీ యంత్రానివి. ఇంక నిన్ను భరించలేను (ఒక కుర్చీలో కూలబడీ ఏడుస్తుంది) ఆఖరుకి నీకు అసూయకూడా కలగదు, డిమిట్రీ! మైకేలోవు:- ఓల్లా! ఓల్లా! నిజంగానే నీకు శరీరంలో బాగా లేదు కొంచెం నీళ్ళు తెచ్చిసెడతా నుండు (లేస్తాడు ) ఓల్లాః- (గభీమని లేచి విలబడుతుంది.) నాకు నీళ్ళు తేనక్కర లేదు దేశంలో ఇవ్వుడు జర్నలిస్టులకి వలసినంత పని వుంది నేను వ్యక్తి జీవితాలు వ్రాస్తాను. రేపు రాయస్కీతో నే గూడా వెడతా గిర్రున తిరిగి బయలుదేరుతుంది మైకేలోవుః- (ఆమె వెనక నాక అడుగువేసి దెబ్బ తగిలినట్లుగా కేక బెడతాడు ) అబ్బ! ఓలాః- (వెనక తిరుగుతుంది ) మిట్యా! ఏమిటది? మైశేలోవుః- విరిగిన కాలుమీద అనుకోబోయేను ఓల్లా;- (అశాభంగంతో) అంతేనా! (వెడుతుంది ) మైకేలోవుః- (ఒక్క విముషం ఆమెకేసి చూపి. కర్ర పారేసి కుంటుకుంట్లూ బల్లదర్లరనుంచి ఆమె న్లెళ్ళిన వైవుకి బయలు దేరుతాడు టెలిఫోను (మోగుతుంది అతడు ఒక్కనిమిషం ఆగి తటపటాయిస్తాడు టెలిఫోను మళ్ళీ మోగుతుంది మైకేలోవు వెళ్ళి రిసీనరు అందుకుంటాడు ) నేనే మాటలాడుతూంట వెను. హలో! ముసిల సాధారణపమావేశావికి రిపోర్పు తయారుచేయాలా? ఇంతకంటె కొంచెం ముందుగా చెప్ప థూడదు? ఊ చూసేవూ? ఈ పని ఈ వేళకి చేయలేను బెను శరీరంలో ఏమీ బాగులేదు కావాలంటే... బాధ ఏమిటా? ఏమిటని చెప్పను? నా గుండెలో ఏదో బాధగా వుందనుకుంటాను ఆస్పిరినా? ఉపయోగించవచ్చు. తప్పకుండా తీసుకుంటా సరే రిపోర్టు ఇప్పుడే తయారు చేస్తా సెలవు (రిసీవరు క్రింద వుంచుతాడు ) (తెర) రెండో అంకం మూడో రంగం టక్‌ కులఠ్‌-ఆంటో మాంచి డబ్బుగల వెద్దరైతు. క్వానోవ్ర ఇంట్లో బాగా అలంకరించబడిన టక్‌ వెద్దగవి. గదిలోని నామానులన్షీ మంచి వనివాడితనాల్లి ప్రకటిన్తూ దృఢంగా వున్నాయి ఒక గోడనిండుగా బొబ్బులు తగిలించి వున్నాయి. ఒకమూలని ఒక బొమ్స శ్రీంద జీవం వెలుగుతూంది ఇవాన్‌ జరానీమోవిచ్‌ క్వానోవ్‌ కొంచెం కాయపారు మనిష్‌ ఆరవయిపెళ్ట 65

రరిమళ్ళ అలపుంచన తతా వాడు. గడ్డం తీరుగా వత్తిరించబడి వుంది. వక వర్డు తొడుక్కున్హాడు. దాని మీద వేన్దు తోటలు ఆరని కూతురు పొషా వినువుతో నకముక్కలు అటూ యిటూ వడేన్తూంటి. అమెది ఇరవైయేళ్ళ వయన్ను. అందమైన విగ్రహం. బంగారురంగు జుట్టు బీవుమీద జోరాడుతోంది.

తీటికీవద్ద పిలువు వినబడుకుంది. క్వొనోన్‌ వత్రిక చదువుచున్ష వాడల్లా తలయెత్తి చూనడు. పొషా కిటికీదగ్లరతి వెజ్ఞై తెర తవ్పించి. బయట చూన్తుంది.

పొషాః- సోవియటు అధ్యక్షుడు వచ్చేడు. ఆతనితో ఎవరోకాని కొత్తవాళ్ళుకూడా వున్నారు. డైటోవుః- (తెర వెనక్కాల) ఇవాన్‌! తలువు! చుట్టాలు!

(క్వాసోవు నాడావిడిగా లేచి తలువుదగ్లరతీ వెడతాడు. గడియతీనీ, కలువు తెరచిన చవ్వ్పడు వినబడుతుంది. రాయన్ఫీ, ల్లా డైడోవులు లోపలలీ మన్తారు. రాయన్న్మీ శీవఐయిఖ తనీ దీవర్‌ తోటు నేనుకున్నాడు బొచ్చు టోనీకి ఐదులుగా 'ోటొ విట్టుకున్షాడు డైడోళ మునిలివాడు. దయాదాక్షిణ్యాలున్న రైకు. రాయన్కీ చేతిలో నూట్‌కేను ఒకటుంది)

డైడోవు?- ఇక్కడ మీకు చాలా అనుకూలంగా వుంటుంది ఇవాన్‌ జిరాసిమోవీచౌ మీ 'బన్‌కోనోరొవకగది ప్రత్యేకించి ఇస్తాడు నల్లులూ, అవీ ఉన్నా..... (శ్వాసోవుతో) ఈయన జిల్లాపార్టీ ప్రతివిధి, కామ్రేడ్‌ రాయస్కీ ధాన్యపు వసూళ్ళకోనం వచ్చేరు

శ్వాసోవు:- ఆయన కేమీ లోటుండదు కాని, ఏమిటన్నావు? మా నిర్ణయం (ప్రకారం ధాన్యం పంపలేదూ?

డైదోవు:- వ్రభుత్వానికి ఇంకా కావాలి

క్వాసోవు:- మనకి వాళ్ళకంటె ఎక్కువ తెలునునా యేం? పాషా! ప్రభువులకి పడకగదులు చూపమ్మా!

రాయస్కీ:- ఏ ప్రభువుల్ని గూర్చి మాటలాడుతున్నావు? మా రోజులలో చాలానుంది ప్రభువుల్ని నల్లసముద్రంలో ముంచి వారేసేను "

శ్వాసోవు:ః- క్షమించండి, ఏదో పొరపాటు

ఓల్లాః- (పాషాతో) పెద్ద బాదరబందీ పెట్టుకోకు నే నిక్కడ వుండగలనులే

రాయస్కీ;- నీ కిక్కడ అనుకూలంగా వుండదు నే నీగదిలో వుంటాను

ఓల్లా:- అబ్బ! పేచీ పెట్టకు నాకు ఈ గదే బాగుంది (క్వాగోవుతో) కావి, మీ కింకో గది వుందా? మీ రెక్కడుంటారు? -

క్వాసోవు;- ఓ కావలసినన్ని గదులు

రాయస్కీః- బాగుంది సరే అయితే నేనే అ గదిలోకి పొతా

(సూట్‌ కేసుతో బయలుదేరుతాడు ఓల్లా వెంబడిస్తుంది )

క్వాసోవుః- (వెటకారంగా) ఓ మహావీరుడు.

డైదోవుః- యుద్ధంలో చేసిన ఘనకార్యాలకోసం అతడికి ఎర్రజెండా వతకం ఇచ్చేరు

క్వాసోవుః- నరే గాని ఇప్పుడేలాగ? చాలా ధాన్యం కావాలంటారా యేమిటి?

డైడోవుః- ఆ ఆజ్జలేవో త్వరలోనే పంపుతారు.

క్వాసోవు:- మైకేల్‌! ఎక్కడ తెచ్చి ఇయ్యగలం?

డైడోవుః- (ప్రభుత్వానికి అవనరం అయినప్పుడు ఎక్కడో ఒక చోట చూసి ఈయాలి.

శ్వాసోవుః:- మన అదృష్టం బాగా లేదు ఇదివరకు ఒళ పెద్ద ట్రెయిన్‌ నిండుగా ధాన్యం పంపించలేదు?

ఈ

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు డైడోవు;ః- మళ్ళీ వంపుదాం శ్వాసోవు;- హారి అభాగ్యవు రైతా! తిరిగి పస్తూన్న రాయన్కీవంక తదేకద్యష్టితో చూన్తూ, పాషా గుమ్మంలో నిల్నుంది. రాయస్కీః- ఇంక కాలం వ్యర్థం చేయకూడదు కామ్రేడ్‌ డైడోన్‌! కార్యదర్శికి కబురంఫేవా? డైడోవు:- ఏరీ, ఖాళి యేదీ? ఇదిగో ఇవ్వడు ఒక్క క్షణం పార్టీ సెశ్రటరీనీ, కమ్యూనిమ్సు యువజనసంఘ కొార్యదర్శినీ ఇద్దరినీ కూడొ వెంటబెట్బకుని వస్తా రాయస్కీః- నే మీ కోనం కనిపెట్టకొనివుంటా డైడోవుః- కామ్రేడ్‌ రాయస్కీకి ఏదయినా తిండికి ఈయి క్వాసోవు:- ఏదో దేవుడిచ్చినదానికి లోపం వుండదు రాయస్కీః- ప్రతిదానికీ బిల్లు చెల్లించేస్తా క్వాసోవుః- ధౌని విషయం అంత వట్టింవు లేదు ఏదో విధంగా ఆఖరున లెఖ్కలు చూసుకోవచ్చు. మూది ఏదో సాధారణపు భోజనం రైతువాళ్ళం శదా! ఖిలినిన మీగడ రొట్టి వెన్లు జున్ను మాంనవుకూరలు తెచ్చి పొషా వొడ్డిన్తుంది. రాయస్కీః- (పదార్భాలవంక చూసి) ఓ రాజా తిండి ఏమిటి ఇవన్నీ? వేపుడు ముక్కలా? పాషాా- మాంసపు వేపడం రాయస్కీ:-(ఒకటి తీసి నోట వేమకొని) చాలా బాగున్నాయి వీ చెక్కిళ్ళలానే ఎంత ఎర్రగా వున్నాయో! పొషాః- నా బుగ్గలు ఇంకొ ఎర్రగా వుండేవి ఇప్పుడు వాడి పోయినాయి గాని -శాయపష్కః- ఎందుచ్చేత్త? పాషా: మీ భార్యవి పలిచేదా? రాయిస్కీః- వా భార్యనా? (నవ్వుతొడు) బెను పిలు పిలు (కేక పెడతాడు) ఏ పెళ్ళామా! ఓల్గా! ఓ పిల్లా! ఉల్తాం (డున్తులు మార్చుకొని నన్తుంది.) ఏమిటా విశారం? రాయస్కీః- భోజనం వడించేరు ముద్దుగుమ్మా పాలు ఆవిర్లు కక్కుతున్నాయి. జున్నుముక్కలు విరిగి కూలుతున్నాయి ఈ మాంసపు వేపుడు ఎర్రని జ్వాలలా వెలిగిపోతూంది. ఉల్లాః- ఓ రాయస్కీ కవికూడానా? రాయస్కీః- ఈ (ప్రాతఃకాలవు సొందర్యం నాలో ఉత్తమభావాల్ని రేగొల్పుతూంది నేను చేసిన గుర్రవు స్వారీవలన నా నాళాలలో రక్తం పాొంగిపోతూంది ఈ అరణ్యం చూస్తే నాకు ఎంతో సరదాగా వుంది కగసకో. త అవేశం అణచుకోలేకుండా వున్నాను అడవి అడ్డపడివస్తూంటే, అది మనల్ని చూసి నవ్విందా అనిపించింది ఓల్లాః- (నెమ్మదిగా నవ్వుతూ) వీ కబుర్లు చూసి ఈ యింటియజమాని పిచ్చివాడనుకొని ఏలాగ తేరిపారి చూస్తూన్నాడో! రాయస్కీః- (అదే గొంతుకతో) మునలివాడు బహుఉత్తముడు ఆ పిల్ల చూడు ఎంత ముద్దొస్తూందో ఓల్లాః- విజమే. అందమయినదే తిండి తిందాం, రా పొవేలొ కూర్డుంటారు. రాయస్కీః- (శ్వాసోవుతో) మీరు కూర్చోరేం? ఏం పాషా! నువ్వు రావేం? క్వాసోవు:- నమస్కారం మేము కోడికూత వేళనే లేచి, చల్లి తినేసేం 67

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు

రాయస్కీః- (తింటూ) అయితేనేం కూర్చోండి మీ భార్య కనపడరేం ?

శ్వాసోవు:- మమ్మల్ని విడిచి వెళ్లిపోయింది ఏడాదిక్రితం

రాయస్కీః- (ఆశ్చర్యంతో) ఎక్కడికి పోయింది? ఎవరితోటి?

క్వాసోవు:- ఎక్కడీకి పోయిందో ఎవరూ చెప్పలేరు

ఓల్లాః- అమె చచ్చిపోయింది ఏమిటా తెలివితక్కువ ప్రశ్నలు?

రాయస్కీః- చచ్చిపోయిందా? నా కేం తెలుసు? నేనే మనుకున్నానో తెలుసునా? (తింటూ చెప్పడొనికి తటపటాయిస్తాడు ) మీరు సమిష్టి వ్యవసాయక్షేత్రం ప్రారంభించబోతున్నారా?

క్వాసోవుః- మా కా సంగతులేమీ తెలియవు

రాయస్కీః- తెలియడానికి ఏముంది? మీ యంతట మీరీ ప్రారంభించవచ్చు

క్వాపోవుః- మా యంతట మేమా? ఊం? బెనేమో కొనిమా వాళ్ళకి అవేమీ తలియవు. అమాయకులు. భయస్ములు

రాయస్కీః- అందులో భయపడడాని కేముంది? వెనకటిలాగే రోజులు గడీసివేయాలని వుందా?

క్వాసోవుః- నిజమే పూర్వవు రోజులు అంత సుఖంగా గడవలేదు అహ్పుడేమీ సుఖాలనుభవించలేదు కాని, మా వాళ్ళ ధోరణే వేరు వెనకటి పద్ధతులు మాకు బాగా నలిగేయి మా తాతలు అ మార్గాలలోనే కాలం గడుపుకున్నారు మా తండ్రులు ఈమ తండ్రులనుంచి ఈ వారనత్వం సంపాదించేరు వాళ్ళు మాకు ఇచ్చిపోయేరు కాని ఈ కొత్తబాట - నిజానికి స్వర్గమే యనండి అందులో ఎంతమాత్రం సందేహం వుండదు. -అయినా మా వాళ్ళకి నచ్చదు. మా కీ భూలోకజీవనమే నమ్మతం అంటారు.

రాయస్కీః- ప్రతివాడూ నూతనమార్గాలలో జీవించడానికి తగు ప్రయత్నాలు చేయాలిగదా

క్వాసోవుః- నిజమే కాని మావాళ్లు వర్థిమూర్శులు నీ నెత్తిపై యేదో వుందంటే నీవే తీసివేయ మునే రక

రాయస్కీః- ప్రతివాడూ అలాగే వుంటాడా?

క్వాసోవుః- అంతా ఒక్కలాగే వుంటారు

ఓల్గాః- మీ అభిప్రాయం ఏమిటీ?

శ్వాసోవుః- మే మెంతవాళ్ళం మీ రంతా ఏలా వెళ్ళమంటేం అలాగ వెళ్ళవలసిన వాళ్ళమే గాని, ఈలోపుగా మా వెనకటి దారి మాకుండనే వుంది

రాయస్కీః- సరే, కూర్చోండి పొదగని గుడ్డు పిల్లల లెక్కలో రావ.

శ్వాసోవుః- బాగా చెప్పేరు కొని, మా కెన్నో పిల్లలు మిగలవు కాదూ?

రాయస్కీః- పిల్ల లేమిటి

క్వాసోవు;- మామూలు కోడిపిల్లలే

పొషా నవ్వుతుంది.

ఓల్లాః- ఏం ఎందుకు మిగుల లేదు?

క్వాసోవుః- నగరంలోని వాళ్ళకే ఎన్నీ చాలడం లేదు. రైతు తిండికి లేనప్పుడు కోళ్ళవి అమ్ముకొని ధాన్యం కొంటాడు.

రాయస్కీః- నిజంగా ధాన్యం అంత తక్కువగా వుంటే.....

శ్వాసోవుః- ధాన్యం ఆకాశం మీదినుంచి రాలుతుందా యేం? ధాన్యపు వన్ను ఇచ్చేము. చందా చెల్లించేపేము.

జ!

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు అదనవు పన్నులు ఇచ్చేసేము, మా కింక మిగిలేదేమిటి? రాయస్కీః- పెద్దరైతుల దగ్గర లేదూ? క్వాసోవు:- ఏమో. వుంటే వుండొచ్చు. తీటికీ దగ్గర చవ్చడు. రాయస్కీః- (తటాలున లేచి) అరుగో వచ్చేరు. క్వొసోవ్‌ః- (పాషాతో) శ్రలుపు తెరు! వాషా తలువు తెరున్తుంది. స్థానిక కమ్యూనిను వొర్టీ కొర్యదర్శి లోర్టేవున్‌ యువజననంభుకార్చదర్శి తొటోవానీ, వెంటలిట్టుతొని దైడోవు ప్రవేశిస్తాడు. ఇద్దరూ రైతులే. వివ్లవం ఇరువురిలోనూ కూడా గొప్టమార్లు తెచ్చింది లోక్టేవు నున్నగా గడ్డం గీనుకున్నాడు. మువ్చయి పళ్ళంటాయి. శుభ్రమైన దున్తులు. చురుకైన కళ్ళ తొటోవా ద్వఢశల్‌ీరంగల వడుచు. రక్టలో చురుకుదనం వ్రతిబింవిన్తూంది. వారి వెనకనే పొషా తిరిగివన్తుంది. డైడోవు;- (వేళాకోళంగా) ప్రజ లెన్నుకున్న కమిస్పారులంతా వచ్చినట్లే అోక్టేవు?- సిబ్బందీ అంతా వచ్చింది (రాయస్కీతో కరన్పర్శ చేస్తాడు ) జొటోవా?- కమ్యూనిస్సయువజననంఘ కార్యదర్శిని మీరు ఏం చెప్పినా చేయడానికి సిద్ధం (చేయి కలుపుతుంది ) రాయస్కీ:- కాధ్రేడ్స్‌! ఇంక ప్రారంభించుదమా! (లొక్టేవు ఓల్లా వంక (ప్రశ్నార్థకంగా చూస్తాడు. అచి గమనించి,) ఈమె కామ్రేడ్‌ బెలోజరోవా జీల్లాపత్రికకి సంబంధించియున్న మనిషి ఓల్లా! నువ్వు చేస్తూన్న దెంత మంచిపనో ఎరుగుదువా? (అందరూ బల్ల ముట్టూతూర్చుంటారు. డైడోవు శ్వాపోన్సుకి వ్య చేస్తాడు. పాషాతో సహా ఆతడు గది విడిచిపోతాడు.) ఇంక మన పని చూసుకుందామా? మీరు ఇరవైయొక్కవేల వూడుల ధొన్యం పంపించేరు తైటోవుం-- ఇతవైయెంక్కనేయి, ఒకవంద, రాయస్కీః- సరే ఇంక వాళ్ళదగ్గరున్న దొనిలో మరొక ఏడువేల పూడులు వనూలుచేయాలి డైడోవు?- ఏడు వేలే! జౌటోవాః- ఏడువేలు తీనుకోవచ్చు. పెద్దరైతులే దరిదరిగా మువ్ఫయి వేలదాకా దాచేరు లొక్టేవు:- (బెదిరింపుగా) జొటోవా! జౌటోవాః- పోనీ ఇరవయ్యే అనుకో వకవ కళదయ్యా? జాటోవా:- పోనీ, పదిహేనే ఓ ఎంతయైై తేనేం?) కొనకపోలేదు గదొ! లోర్టేవు తలవూని తేరిపారాదూన్తొడు. డైడోవు:- మావూళ్ళో ఏడువేలు వుండవు కొని, ఏలాగో ఒక లాగు పోగుచేయాలి లోక్టేవు:- ధాన్యం లేకపోలేదయ్యా డైడోవు! నీకా భయం అవనరం లేదు జైడోవు:- ధాన్యం వుండనీ - వుండకపోనీ ఒక్క వని మాత్రం నిశ్చయం త్వరలో అన్నీ పోగుచేసి తెస్తాము. రాయస్కీః- పోగుచేయడం అంత పైపైగా లేదు కామ్రేడ్స్‌! ఏవిధంగా వనూలుచేయాలో కూర్చుని మాటలాడుకుందాం 69

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు

డైడోవు;- మాటలాడుళొనడానికి ఏముంది ఇంత వసూలు కొవాలని చాటొంచుడాం అంతే

లొక్టేవు:- అది పద్ధతికాదు

జొటోవాః- అదంతా ఒక్క కులక్కులదగ్గరనే పోగుచేద్దాం గ్రామంలో నగంమంది కులకులే మిగిలినవాళ్ళు గొజ్జెల మాదిరిగా వారివెనక్కాలే వుంటారు

లోక్టేవు:- (అసహ్యంతో) సగంమందా?

జొటోవా:- నువ్వు ఇక్కడికివచ్చి అట్టేకాలం కాలేదు నీకు ఆట్టే తెలియదు ఊరంతా కులకులే కొంచెం బయటికీ వెళ్ళి చాటుగా నిలబడీ వాళ్ళు చెప్పుకొనే మాటలు విని చూడు అనేకరకాల కులకులు అనేశరంగుల జనం ఇక్కడ వున్నారు ఇక్కడ ఇరవైమంది రక్షకుల్ని పెట్టుకోవలసి వచ్చింది, తెలుసా?

డైడోవు:- ఎడుగురేలే

జౌటోవాః- ఏడుగురా. అదేం అంత తేడాకాదులే మనం బలవంతంగా ధాన్యం వమాలు చేయవలసి వస్తుంది మనం ఆయుధాలు తీయక తప్పదు ల

లోక్టేవు;- వసపోసిన పిట్టలాగ ఒకటే వాగుడు. కబుర్లు చూస్తే శ్రిందూ మీరూ తెలియడు. అందులో వొఖ్కటే. ఉపయోగించేది లేదు

రాయస్కీః- నీ అభిప్రాయం ఏమిటి?

లోక్టేవు:- ఈ ధాన్యం చాలవరకు కులకులనుంచే వసూలుచేయాలి కొని వాళ్ళు ఒక పట్టాన వదులుతారూ? ఒక పెద్దపేచీ లేవదీస్తారు అందుచేత కొన్నాళ్ళపాటు ప్రచారం సాగించడం అవసరం

రాయస్కీ- కొంతకాలం అంటే? వసూలు చేసే ముందా?

లొక్టేవు;- ఏ వని చేసేటందుకయినా నరే ముందు.

ర్లాయస్కీః- అటుతరువాత కొంతకాలంపాటు వమాళ్ళా?

లోక్టేవు;- ముందు రంగం తయారు కావాలా? అప్పుడు వసూలు చేయడం సులభం, ఏ ఈయ్యాళిలేనితే సరి దిగడం (ప్రమాదకరం తెరచాపలన్నీ దింపండి తాడూ తంపరా గట్టిగా వుందో లేదో చూసుకోండి వచ్చే తుపాను నెదుర్కోవాలి

రాయస్కీః- మన కూలీలంతా అంతకరకూ నోట్లో వేలు పషెట్టకొవి కూర్చ్పోవలసిందేనా? నీ తెరచాపలు దింపి, చుట్టుకొని జాగ్రత్తపడేదాకా వాళ్ళని తిండీ తిప్పలూ మావి పన్తుండమంటావా?

డైదోవు:- ఇంత చర్చకి అవసరం ఏముందీ? ప్రభుత్వం ధాన్యం కావాలంది. మనం తెచ్చి-ఇయ్యాలి. కేపో వఠ చేద్దాం అంతేనా?

లోక్టేవు;- మీ యిష్టం కాని, ఫలితం వుంటుందనుకోను ఇటిక గోడని తలకాయతో కొట్టి కూలదోయ బోయినట్ట్లుంటుంది శ

రాయస్కీః- నువ్వింకా వెనకి వుంతలోనే వున్నావు. కామ్రేడ్‌! దెబ్బలాట వస్తుందని “ప్రక్కకి తవూళోతర సరియైన పనా? ॥ _

లోక్టేవుః- రంగంలోకి దిగేముందు తనబలం దృఢపరచుకొనడం తప్పు వని కాదు

రాయస్కీః మనం దాడి అరంభించేము. నున పార్టీ మనల్ని అప్పుడే ముందుకి పంపింది.

లోక్టేవు:- నిజమే! కాని, రైతులందరినీ ఒకటి రెండుమారులు పిలవడం నచ్చచెప్పడం- మధ్యతరగతి రైతుని తూడా పిలిచి బోధించడం అవసరం. లేకుంటే కులక్‌ వీరందరినీ తాను చేరదీస్తాడు.

70

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు

రాయస్కీః- వీ వ్యూహనిర్మాణం బాగాలేదు కాధ్రడ్‌! దీన్ని పట్టి చూస్తే నువ్వెన్నడూ యుద్ధంలోకి పోలేదని తెలుమ్తూవుంది

లాక్టేవుః- పొరపాటు ఐదేళ్ళు రంగంలో వున్నా

రాయస్కీః- అయితే పాఠం బాగా చదవలేదన్న మాట. ఎప్పుడూ శతృవుల్ని హఠాత్తుగా ముట్టడించాలి. అతడు వడక కుర్చీలో కూర్చుండి విశ్రాంతి తీసుకుంటూ వుండగానే, తల దువ్వుకువి ముస్తాబవుతూండగానే మనం దండయాత్ర సాగించాలి మనం ఈవేళ అవ్వ్పుడే దండయాత్రకోనం ఓడ కెక్కేము మనం వాఠాత్తుగా ఎదుర్కొన మీదపడాలి శతృవుకి సద్దుకొనటందుకు అవకాశం ఈయకూడదు. మీ కులకులు విర్ర పోతూంటారు హంసతూలికా తల్పాల మీద ఆ శరీరాలు పారేసి విశ్రమిస్తూంటారు. హకొత్తుగా అలాగంటి సమయంలో మనం యుద్ధభేరీ వాయించాలి ఒకటి తప్పితే రెండు మొదట మీటింగు వెంటనే వనూలు' ఒక వేళ లేచి కులక్‌ నహాయం కోనం ఆర్చినా నమయం మించిపోతుంది మనం ఇదివరకే అ తయారీలేవో చేసుకొని వుండవలసింది ఏ మేం యెత్తులు వేట-వలసిందీ నిశ్చయం చేసుకోవలసింది సరే అంతా పూర్తయినట్లేనా? రేపు. ఎవిమిదింటికి ఇంక. (లేస్తాతు )

జౌటోవాకా 4లొక్టేవుతో) వీతు తగిన నువిషి.

డైడోవుః- నీ ఆజ్జ వ్రతిఅక్షరం నిర్వహించుతాం.

లొక్ట్రేవు:- రేపు మళ్లీ (విసువుతో) కేవలం...

రాయస్కీ?- సెలవు. ఏదో ఉవవ్యాసం ఇచ్చేననుకోకు. అది నీ మంచికే.

లొక్టేవుః- తప్పేమిటి? సెలవు!

జొటోన్లా2- ఈ వేళ క్లబ్బులో ఒక నాటకం అడుతూన్నాం. మీరు వస్తారా!

రాయస్కీః- తప్పకుండా. . మేమిద్దరం శలిసేవప్తాం, నేనూ ఓల్లా వేసే వారెవరు?

జొటోవా:- మా వురి వాళ్ళే కాని, మంచి అలవాటున్నట్లు బాగా వొప్పించుతారు కూర్చున్న జనం అంతా కళ్ళషిక్ళు పెట్టవలసిండే.

లోక్టేవు:- నిజమే ఆ మాట ఆ అట చూసినప్పుడు నవ్వవలసిన చోట ఏడువు, ఏడవ్వలసిన చోట నవ్వూ వమ్తంది

జాటోవా?- నీ కన్నీ వేళాకోళమే. నీవలన కొంచెం కూడా ఉవశారం లేడు. సలహా అంతకంటె లేదు. వేళలాకోళం- వెటకారం అంతే (వెడుతుంది)

లొక్టేవుః- (రాయస్కీ చేయివట్ళుకొని) కామ్రేడ్‌! ఆయుధాల మాట ఏమిటి? మనకి వెవక్కాల అనరా వుంఠొడవ్షి?ి అ తాశ్రత అవనరం.

రాయస్కీః- వేనేం చంటి పిల్లవాడిని గాను (లొక్టేవు-డైడోవులు వెళ్ళిపోతారు. ఓల్లాతో) పార్టీ కార్యదర్శి వళి పిరికి పంద మార్గం పరిచేయడానికి మీటింగులు చేన్తూ ఎన్నో రోజులు గడుపుతాడుట. నే నన్నిపనులూ మూడు రోజుల్లొ ముగించేస్తా వాకు వాలుగు వూళ్ళు వొప్పచెప్పేరు నాకు ఇచ్చిన వ్యవధిలో పది వూళ్ల పని విర్వహించగలను మిలిటరీ వాళ్ళ చురుకుదనం అంటే ఏలాగుంటుందో ఈ కంచర గౌడిదలకి చూప్ప్కతా.

ఓల్లాః- ఏమాట లెంత బాగుంటాయి? ఎంతవుత్సాహం, ఎంత ధైర్యం, వుందీ వీలో?

రాయస్కీః- అనుకుంటే వెనక్కి తిరిగే మనిషిని కాను.

ఓల్లాః- బెను. నువ్వే సరి అయిన వాడివి. విన్ను కలుముకోగల అళ వొదులుకున్నాను.

రాయస్కీః- నన్నా?

ఖగ

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు

ఓల్లాః- బెను నిన్నే నీ మాదిరి మనిషినే

రాయస్కీః- ఏం! ఎటువంటి వాడినేం నేను?

ఓల్లావా నువ్వు నువ్వు చెప్పడానికి మాటలు దోరకడం లేదు.

రాయస్కీః- కాని, ఓల్లా! మనం ఇకముందునుంచీ కలిసివుందాం. ఏమంటావు?

ఓల్లాః- నీ వుద్దేశం ఏమిటి?

రాయస్కీ;- ఇదీ! (హళాత్తుగా అయెవి పట్టకువి ముద్దుపెట్టుకుంటాడు ) ఓల్లా! ఓల్లా! నా ముద్దుఓల్లా! మన నాళాల్లో ప్రవహిస్తూన్నది నీరుకాదు రక్తం డబ్బుతో విలువకట్టరాని రక్తం! (మళ్ళీ ముద్దు పెట్టుకుంటాడు ఓల్లా తప్పించుకుంటుంది రాయస్కీ అమె వెంటవడతాడు ఇద్దరూ ఒకరి నెంట శొశరు బల్లచుట్టూపరుగెత్తుతారు ఆమెని పట్టలేక రాయస్కీ బల్లమీదుగా గెంతుతాడు. ఆదే నమయంలో హాలులోవికున్న ద్వారం తెరుచుకొని జోగినియైన మో్రీనా వ్రవేశిస్తుంది. రాయిలా పాతుకుపోయినట్లు గుమ్మంలో నిలబడి పోయి, మొగానికి చేతులు చాటు చేసుకుంటుంది ) మాతాజీ! ఏం కావాలి?

మోశ్రీనాః- (లెంపలు వేసుకుంటూ) పాపం శమించు గొశ! పావం శమించు గాక! ఉరీ అలాన్‌!

రాయస్కీః- (నవ్వుతూ) పాపం శమించు గాక! (బల్లమీది నుంచి ఉరుకుతాడు )

మోశ్రీనాః- ఓరి పాపీ! నా దగ్గరికి రాకు (ఆతవికేసి చేతులు తిప్పి గాలిలో శిలువ గీస్తుంది )

రాయస్కీః- ఏం కొవాలి నీకు

మోశ్రీనాః- తుచ్చుడా! నీ కిక్కడేం సని? పాపీ! ఎందుకు వచ్చేవు? ఏమిటా దిక్కుమాలిన పతకం! ఇల్లంతా ఏమిటా గంతులు? ఫో ఇక్కడినుంచి పో

క్వాసోవు:-(పాషాతొ గదిలొకి వస్తాడు సాషా గుమ్మంలో నిలబడుతుంది.) అమ్మా! మీ గదిలోకి మీరు వెళ్ళండి. (రాయస్కీతో) ఆమె ఒక జోగిని, నన్చు చూడడానికి వచ్చింది. రాత్రింబగళ్ళు నిరంతరం భగవభ్యానం తప్ప మరొకటి వుండదు.

ఓల్లాః- అమె కళ్ళలోని వెలుగు చూసేవా? ఎంత వయన్సుంటుందంటావు? బహుశా చిన్నవయన్సుదే అయివుంటుంది.

క్వాసోవుః- నేనెప్పుడూ ఆ విషయం తెలునుకోడానికి ప్రయత్సించ లేదు.

రాయస్కీః- దొన్ని చావవీ, మన తెందుకు? ఓల్లా! షికారు పోదాం, రా ఊరిబయట చిట్టడవు లున్నాయి మంచు దట్టంగా, అందంగా వుంది రా పోదాం.

ఓల్లాః- మాతో నువ్వుకూడా రా, పాషా!

పొషాః- నే రాలేనమ్మా!

రాయస్కీః- బొను. నువ్వు కూడా రావాలి ఆ యడవులు చూసపింతువు గాని.

పొషాః- అదిగో అడవి నా సహాయం అవనరం లేకుండానే మీరు దానిని కనుక్కోగలరు ఎడ నుధ్యాన్నం తిరగడం నా కలవాటులేదు

రాయస్కీః- ఏమిటంత విచారంగా వున్నావు? పొషా! కొన్త వరదాగా వుండాలి స్నేహితులతో కలిసితిరగాలి

పొషాః- సరదాతో కడువు నిండదు.

రాయస్కీ?- నీ కేం గావాలి?

పాషాః- ఏం కావాలా? ఏమి టక్కర్లేదు? చూడు ఈ యింటి ద్వారాలూ అవీ శలకి తగిలేలా వున్నాయి.

72

గరిమెళ్ట అలభ్య రచనలు ఇంతకంటె పెద్ద ఇళ్ళలో వుండాలని వుంది రాయస్కీః- మీ తండ్రీతో చెప్పథపోయావా? ఆయనే ఎత్తు చేయించును కాదూ? పాషాః- మా నాయనా? ఆయనగారు ఎన్నడూ అలాగంటి వని చేయడు. క్వాసోవుః- పాషా! నీ వని నువ్వు చూసుకో ఓల్లా:- ఏమి టంత ములిగిపోయే సములేమన్నా వున్నాయా? క్వాసోవుః- పాలం వనులు తప్ప మా కుండే ఇతరపను లేమిటి? మీతో ఆయుధా లేవయినా తెచ్చుకున్నారా? అంత చనువుగా అడిగినందుకు క్షమించండి. మీ యింటి పేరేమిటో వాకు తెలియదు. రాయస్క్రీ- నన్ను కొమ్రేడ్‌ రాయసప్కీ అంటారు. శ్వాసోవు;- కామ్రేడ్‌ రాయస్కీ! అధమం ఒళ పిష్టలయినా కూడా వుంచుకో. రాయస్కీః- ఏమిటా మాట పట్యకొని రాపాడించేస్తున్నావు? ఇక్క డేమయినా గందరగోళం వచ్చేలావుందా? క్వాపోవు:- ఉహుం గంద్రగోళం అనేది ఈ వూర జరగదు కొని నీపని వుందే అది ఆలాగంటిది ఏంజరిగినా జరగొచ్చు ఇమాం రాయస్కీః- మరేం ఫర్వాలేదు. ఓల్లా! నడు, పోదాం పాషా! విచారంగా వుండకు (ఆమెకేసి చేయి వూపుతాడు ) ఆతడు థల్లాతో కలినీ వెజ్టివోతాడు. వానా తనచోటీనుంచి కదలకుండా అలాగే నిలబడిపోయి వుంటుంది. క్వొనిిరు కిటికీదగ్లరకు వెజ్టి వారిద్దరూ దూరంగా పోయేదాకా చూస్తాడు. పాషా?- అతిడి నద్ద రివాల్వరుందో లేదో నీ కెందుకు? ల్వాసోవు (వెమ్ముతగా అమెరేసి ఉలిడ)-ఏమిటచ్సావు? పొషాః- వినబడనట్లు నటించకు ఏదో ప్రయత్నాలు సాగించుతూన్నట్ట్లుంది క్వానోవుః- (నెమ్మదిగా) పాషా! ఈ సంజాయిషీ ఎవరినుంచి అడుగుతున్నావో తిలునునా? పాొషాః- నీ నుంచి క్వాసోవ్‌ ఇవాన్‌ జరాసిమోవిచ్‌ నుంచి వా కంత్రీ నుంచి! క్వాసోవు;- మన ప్రభువుకి కోపిస్టివాళ్ళంటే అయిష్టం! పాషా! అటువంటి పాపపు పవి నా చేత చేయించకు పాషాః- (కోపంతో) ఆతని తలమీది వెంట్రుకని కదిలించినా జాళత! అవాన్‌! నీ తల సంగతి ముందు అలోచించుకో నేను అటువంగ్‌ పవి జరగనీయను (వెడుతుంది ) క్వాసోవు;- నువ్వు జరగనీయవేం? అయితే గాలి ఈ మూలకుంద! ఓసి ముండా! వెళ్ళి ఆయనగారినే అడగకపోయేవ్లా పట్టణావిక్‌ తీబుతుపోయి పెద్దభవంతి బహుమతీ చేసునే! ఆ యింటి ముందర వీధిలో "వచారు చేయవచ్చు నిన్ను వాడు లంజవి చేసి వదిలిపెడతాడు. పాషాః- (గది లోనికి ఒక్క పరుగున వచ్చి, క్వాసోవు మొగం మీద మొగం పెట్టి పెద్దగా అరుస్తుంది ) ఏమిటీ అన్నావు? క్వాసోవు;- ఎందు కమ్మా! ఎందు కా కోపం? ఇప్పుడు ఉ ఇప్పుడు (పాషా బయలుదేరుతుంది.) నువ్వు అఆలాగంటి ఫ్రళ్న వేయకూడదు మనం ఏలాంటి వాళ్ళం? ఎప్పుడేనా ఎవరినేనా చంపెమూ? మనకి మాత్రం ఆ పరమేశ్వరుడు ఆత్మ నీయలేదూ? (పాషా ఒక పాట్టిజాకెట్టు తొడుక్కొని రుమాలోకటి తలకి చుట్టుకుంటుంది ) ఎక్కడికి ప్రయాణం? పొషాఃం- అంకాగారి యింటికి 78

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు

శ్వాసోవుః- వెళ్ళి రా సొషా! వెళ్ళేదానికి ఏలాగూ వెడుతున్నావు మైకేల్‌ని నేనో మూరు రమ్మన్నానని చెప్పి పంపు గ్రంకిన్‌ ఇంటి దగ్గరకూడా ఓ కేక పెట్బ. అతనితో మాటలాడవలసిన పని వుంది పంపుతావా?

పాషాః- పంపుతాను లే (వెడుతుంది)

క్వాసోవు;- (సావిడిలోకి వెళ్ళి ఆమెని పంపి తలువు గడియ పెడతాడు అక్కడినుంచే ఆతని మాటలు వినిపిస్తూంటాయి) నేను పెంచి పొషించిన కూతురు వరస ఈలాగ వుంది రాక్షసి విత్తనం (వస్తాడు ) ఏమయినా నా రక్త నంబంధం కదా! (గట్టిగా) అమ్మా! మాతాజీ!

మోశ్రీనాః- (లోనికి వస్తుంది.) ఇదిగో వచ్చేను

క్వాసోవు:- ఆత్మరక్షణ కిది నమయం నగరంనుంచి మహమంచి బహుమతీ వచ్చింది మన పాతర లన్నీ తుడిచి పెట్టేటందుకు పాళికట్ట వచ్చింది. వాళ్ళు మన ధాన్యం దోచుకుపోవడానికి వచ్చేరు.

మోశ్రీనొః- అ వెధవపతకం వాడూ ఆ వెర్రివాడేనా?

శ్వాసోవు?- కమ్యూనిను ముత్రమ్మా, అది! నర్వాథికారాలూ వాడి చేతిలో పెట్టేరు సోదా చేయకుండా ఒక్క ఇల్లు కూడొ వొదలడు

మోశ్రీనాః- అయితే ఏలాగి

శ్వాసోవుః- అత్మరక్షణకి దిగవలపిందే! వెళ్ళి ఆడవాళ్ళ నందరినీ పిలు వాళ్ళు కళ్ళు తెరచేలాగ చేయి రేపటి మీటింగు వేళకి ఈ సంగతులన్నీ అవగతం కావాలి ఆ వభ పెడుతూన్న దెవరో, ఎందుకు పెడుతూన్నారో నమనస్తం తెలియాలి వెళ్ళు మాతుష్కా త్వరగా వెళ్లు

మోత్రీవాః- సెలవు, ఇవాన్‌! ఇంకా ఒక రాత్రీ పగలూ మనకి అనకాశం వుంది ఆ సర్వరక్షకుడు మనని రక్షిస్తాడు

క్వాసోవు:- ఆతడు దయామయుడు (ఆమె వెనకనే వెడతాడు తలుపు గడియవేసిన చప్పుడు వినబడుతుంది ఆతడు తిరిగి వచ్చి, కిటికీలోంచి బయటికి చూస్తాడు.) తిరుగు కాద్రడ్‌! తిరుగు! షికార్లు కొట్టు మా వూళ్ళొ మంచి అడవులున్నాయి. మేము హంసతూలికా తబ్బాల మీద శరీరాలు పారవేసి దొర్గుతూంటే- మేము తలలు దువ్వుకుని ముస్తాబవుతూ వుంటే- మేము-

తలువు దగ్గర చప్పుడు. క్వాసోవు తలువు తీన, పొషాని, ఆమె సోదరుడు మైతేల్‌ని లర్‌కిన్‌నీ ప్రవేశుడతాడు. మైతేల్‌ వొషాకంటి తొంచెం పెద్ద గోదుగా పిలిగేడు. వల్లెిటూతిచేవం. చెద్టీన దాలికల్లా కల వూవుతూంటాడు లోనికి రావయ్యా! నేన్తం! (ఈ మొగమెచ్చు మాటలతో గ్రన్‌కిన్‌ ఉబ్బిపోతాడు కూర్వ0డిజీవికి ఒకమంచి కుర్చీ చూపుతాడు ) కూర్చో ఈలాగ కూర్చో ఆందరూ కూర్చున్నాక పాషా వెళ్టివోతుంది. అబ్బ! ఏలాంటి రోజులువచ్చి పడ్డాయి. (నిట్టూర్చు.)

గ్రన్‌కిన్‌:- నాకు తెలునును

క్వానోవు:- నీకూ తెలునునూ? బాగుంది బాగుంది అఖరుకి ఏమవుతుందంటావు?

గ్రన్‌కిన్‌;- నాకేమి తెలుసు?

క్వాసోవుః- నాకు తెలుసును సుమీ! మనందరికీ చిప్ప చేతికి వస్తుంది రైతువాడి శరీరంలో ఒక్క బొట్టయినా మిగలకుడా రశ్తం పిండుతారు ప్రభుత్వం నీ ధాన్యావికి ఏమిటిస్తున్నారు?

!

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు ల్రన్‌కిన్‌:- పూడుకి ఎనిమిది రూబుళ్ళు. క్వాసోవు:- నేను? నే నెంత ఇచ్చేను? గ్రన్‌కిన్‌?- అరవయి రూబుళ్లు క్వాసోవు;- ఏం? ఎందు కంత ఇచ్చేను? గ్రన్‌కీన్‌! రైతులెంత శ్రమపడి పని చేస్తారో నాకు తెలుసును గనక. నేను కూడా తెల్లవారకుండా లేచి, పొలం పోయీవాడినే గనక చెమటోర్చి భూమి దున్నుతున్నాను గనక! నీ అవస్థా అంతే మన చెమట, కన్నీరు పడి భూములు ఉప్పబడిపోయేయి కాని ఈ ధొన్యం ఉడకళపెట్టి మాస్కోలో గుర్రాలు మేపుతున్నారు ఈ ధాన్యంకోనం ఎంత శ్రమపడ్డామో వారికేముయినా తెలునునా? గన్‌కిన్‌ః:- అయితే మాత్రం మనం ఏమి చేయగలం మన చేత్తో మనం ఇవ్వకపోతే వాళ్ళే తీసుకుపోతారు క్వాసోవుః- ఎందుకు తీనుకువెళ్ళాలి ధాన్యం లేనప్పుడు తీనుకొనేదేమిటి, నికనేర్‌! మన మందరం పరన్పరనహాయం చేనుకోవాలి ప్రతినాడూ అందరికోసమూ, అందరూ ్రతివాడికోసమూ, పని చేయాలి. అవ్నిటికంటే ముఖ్యమయిన విషయం ఏమిటంటే మనలో మనకి కలతలు కలగచేయకుండా జాగ్రత్తపడాలి మన కుటుంబాన్ని ధ్వంసం చేయనీయకూడదు మనలో ఒక్కతు నున గుట్టబయట ఫెట్టినా అందరం చచ్చేమే(. ల్రన్‌కిన్‌ః- మీ ధాన్యం విషయంలో నే నేమి చేయగలనా చెప్పండి! క్వాసోవు:- నికనేర్‌ నా ధాన్యం వీ పాతరలలో దాచు నీ యింట చోటు లేకపోలేదు ఒకవేళ నీ యిల్లుకూడా వెతికేరాా అ ధాన్యం నీదే నవి చెప్పు. వాళ్ళకి నీ దగ్గరనుంచి లాగుకొని పోవడానికి హక్కు లేధు. భవ్‌కివ్‌:- అలాగే. శ్వాసోవ్టుః- రేపు మీటింగుకి థా మిగిలిన వాళ నందరినీ వెంటతీసుకుకా. ర్రైతున్సాడి బుర మ్రన్లు ఉంటువిపదని వాళ్ళ అభిప్రాయం తమ పారపాటు త్వరలోనే తెలుసుకొనేలా చేయాలి. గన్‌కిన్‌:- సరే సెలవు క్వాసోవుః- లేవుడు నీ కెన్నడూ ఏ లోటూ చేయడు. మళ్ళీ నువ్వు మా యింటి చదాయల కయినా రాబోకేం! (ఆతవి పంపివేసి తిరిగి వస్తాడు ) మిష్కాః ఇక ఆఖరు ప్రయత్నం చేసి చూడాలి వాళ్ళు మనల్ని లెఖ్మ చేయరు. ఊరి కంతకీ ఓ అరవయి మందిని ఏరి వాళ్ళ దగ్గర వసూలు చేస్తారు. మైకేల్‌. ఏం చాలా అడుగుతున్నారా? క్వొసోవుః- ఏడు వేలు . మైకేల- అయ్య బాబోయ్‌! శ్వాసోవు- వెంటనే ఊళ్ళ వాళ్ళందరిని పిలవాలి ఇంక ఈ వేళకి నిద్ర లేదు మనం సౌధించవలసిందొళ గొవృవమన్య మైకేల్‌:- ఈ ప్రతినిధి ఏలాంటివాడు? క్వాసోవు:- అగ్నిహోత్రం అయినా ఆర్బగలం మైకేల్‌:- లంచం తీసుకుంటాడా? శ్వాసోవుః- మనం ఎలకల మాదిరిగా మెత్తమెత్తగా వూరుకుంటే ఏిల్లిలా వెంటపడతాడు మైకేల్‌ః- అయితే నువ్వనుకుంటూన్న ప్లాన్‌ ఏమిటి? శ్వానోవుః- నాకో చిన్న వూహ తోచింది ఆహా! రైతువాడికి ఎంత దుర్గతి వచ్చింది! (లేచి నిలబడి పాషా వెళ్ళిన 75

గయుళ్ళలలపురచనలు తతా గదివంక నడుస్తూ, నెమ్మదిగా) రహస్యం! మన పిల్లికూన వుందే

మైకేల్‌:- (ఆశ్చర్యంతో, నెమ్మదిగా) ఏమి టంటావు!

క్వాపోవుః- ఏమీ లేదులే... మన సాషాకి ఒళ్ళు తెలియడం లేదు మీటింగు రేపు జరుగుతుంది. (మైశేల్‌కేసే వొంగి గుపగుసలాడుతాడు ) మిష్కా! వే చెప్పేది శ్రద్ధగా విను.. _

(మునలివా డేదో చెబులోంటే మైకేల్‌ మొగం మీద నవ్వు కనబడుతుంది. తెలినినట్లుగా తలవూవ వెళ్ళిపోతాడు.)

(తెర) మూడో అంఠ్‌ం నాలుగో రంగం గ్రామంలో రచ్చ బయలు. నభ జరుగుతోంది. వెనకగా గుమ్మవేంతో వన్న చట్టీ, తోం

ఆవరేటివ్‌ న్గోరు. వున్నాయి. చద్రీ వ్రన్తుతం సోవియట్‌ కార్యాలయంగా మాద్దదిడింది దానిమీద ఎర్ర తండా లెగురుతున్లాయి. గోడలికి నోటీనులంటించబడివున్నాయి. చాలామంటి వ్యవసాయదారులు న్తీ వురుమలు బొంచీలటమీదా కుర్రీలమీదా కూర్చుని యున్నారు తొంచెం దూరంలో క్వానిపు ఎక దుంగ మీద కూర్చుని యుంటాడు. బోవు కూడా అక్కడనే కూర్చుని యున్నాడు. వాళ్ళు కులఠ్‌లని ఊరంతా ఎరుగుదురుగనక ఆ నమావేశంలో వారు కలియలేదు. వడుచుతొరు కుర్రవాళ్టంతా వోన్కాలాడుకుంటూ తీచతీచ లాడుకుంటున్నారు డైడోవు. రాయన్కీలు నభా వేవికమీద నిలున్నారు నీఖా వేవికకి విగువనున్ల లించిముద వ్రజలకేని తిరిగి తల్లా లోర్టే్ర, జాటోవా, ఇంతా ఎందరో కమ్మ్యూనిన్సు యునతీయునకులర కూర్చున్నారు నభ చాలా ఆలజిడిగా వంది

డైడోవుః- గ్రామన్మలారా! మీ రంతా కామ్రేడ్‌ రాయస్కీ చదివిన రిపోర్టు విన్నారు కదా! ధాన్యం వనూలు చేయడాొవికి ఈయన్ని ప్రభుత్వం (ప్రత్యేకంగా పంపించేరు మీలో ప్రతివారూ ప్రభుత్వానికి ఎంతెంత ధాన్వం, ఎంతెంత గోధుమ అమ్మాలో అంచనా తేల్చేము నేనా పట్టిక చదువుతాను వినండి _

కోటికిన్‌:- ప్రశ్న లేవయినా అడగవచ్చా? వ్రశ్నలకేమేనా అవకాశం వుందా?

షిలోవుః- అదీ!

శాటరీనాః- మూ శ్రశ్చలకి నమాధానా లివ్వండి.

గ్రన్‌కిన్‌:- ప్రశ్నలు వేసితీరాలి.

ఓల్లాః- మాకు బాగా తెలియలేదు...

డైడోవుః- (రాయస్కీతో రహన్యంగా నం(ప్రదించి) మీరు ప్రశ్నలు అడగవచ్చును కాని, అల్లరి చేయలోకండి. ఇది నభ కావి నంత కాదు.

కోటికిన్‌;- (లేస్తాడు) నేను అడగవచ్చునా?

డైడోవుః- కానీ.

అనేక మూలల నుంచి అభ్భంతరపెడుతో తేకలు. 8

గరిమెళ్ళ ఆలిభ్య రచనలు రోమనోవ్యః- వాడికి ప్రశ్నించే అధికారం లేదు వాడికి చోటు కూడా తీసేసేరు వాడికి వోటు లేదు జొటోవా:- వాడిని మాటభాడనీయ వద్దు మాటలాడడానికి వీలు లేదు మిష్కా అవనాశీవు;- వాడు మాటాడకూడదు కోటికిన్‌ః- మీ యిష్టం సభ్యులకి తెలిసేటందు కొక్క ప్రశ్నవేయ దలచుకున్నాను కాటరీనాః- అతడిని ఎందుకు అభ్యంతఠ పెడతారు? వోటంటే పీకేసేరు గాని, నాలిక పీకేయలేదు గదా! అడగనీయండి గన్‌కిన్‌:- ప్రశ్నలు ప్రజలకే ఉపకరిస్తాయి విషయం బాగా తెలున్తుంది షిలోవుః- ఫౌరాధ్యక్షా! మాకు వాక్స్యాతంత్ర్యం కొవాలి కేకలు:- ఆతడిని మాటలాడవీయండి అతని ప్రశ్న లేవో అడగనియ్యండి రాయన్ఫీ, డైడోవులు నంవ్రదిన్తారు. డైడోవు--వీ ర్స తేవో అతగవయ్యా! భోటికిన్‌ (టోపీ తీసి చేత ఎట్టుకొని ఒక కాగితం ఛదువును ) మన కామ్రేడ్‌ వ్రతివిరి ఏవో స్వార్ధత్యాగాల్ని గురించి ముచ్చటించేడు దానికి ఏవిధంగా అర్ధం చెప్పుకోవాలి? ప్రభుత్వం ఇప్పుడు మనల్ని ధాన్యం అమ్మమంటూందా? లేక విరాళం మాదిరిగా - దేవాలయం కట్టించేటంచుకు దానం చేసినట్లు- ఇచ్చివేయమంటూందధా? (నవ్వులు ) రాయస్కీః- ధాన్యం కో-అపరేటివులకీ, ప్రభుత్వానికీ, అమ్మమని కోరుతున్నాము కోటికిమ్‌- కాని, ఎదో త్యాగాన్ని గురించి చెప్పేరే ప్రభుత్వం నియమించిన రేటుకి ధాన్యం అమ్మడం త్యాగం మేయుడమేనన్న మాట, అంటే మా ధ్రాన్నం ఊరంటే ఇవ్వడమే వ్రన్స మ్లాట్న షిలోవుః- కాని, మేము ధాన్యం ఎక్కడి నుంచి తెచ్చేది? రనికిక. (కోపంతో) గోధుమల రర ఎనిమిది రూబుళ్ళా? శాటగీనాః- మా దగ్గర ఏమయినా వుంటేనా త్యాగం చేయడానికి! ఈ వేలో రేపో మేమూ ఖిక్షకి బయలుదేరవలసిన వాళ్లమే ఒకరి వద్ద కొళరం భిక్తాటనానికి బయలుదేరవలసిందే! రాయస్కీః- మన దేశంలో పరిశ్రమలు అభివృద్ధి చేయడంకోసం మనం చేయవలసిన త్యాగొల్ని గురించి మాటలాడేను అంతే గాని మరొకటి కాదు పరిశ్రమలు వృద్దిపాందుతే అందరికీ, ఇక్కడ నున్న మన కందరికీ చాలా ఉపకారం వుందని మీ రందరూ ఎరుగుదురు గ్రన్‌కీన్‌?- పరిశ్రమలు అభివృర్ధి పొందడానికి ఏం చేయాలి? కడుపునిండా తినా? తినకుండానా? కాటర్జీవాజ.(టొలడ తవ్నీటితో) వాకు అకలి దహించుకు పోతూంది, మూడు రోజులనుంచి తిండి మొహం చూడలేదు కోటికిన్‌?- ఇదంతా చూడగా పారిశ్రామికాభివృద్దికి చాలా ధనం అవసరం అని తోస్తూంది అందుకేనా మా రైతులనుంచి ఎక్కువ దొన్యం వనూలుచేయడం? అంతేనా? రాయస్కీః- ఆంతే! కోటికిన్‌:- మీకు కోపం రాకుండా వుంటుందంటే నా దొక చిన్న ప్రశ్ళ రైతుల్నే మీ రెందుకు ఇబ్బంది పెడతారు? కూలీలకీ, ప్రభుత్వోద్యోగులకీ జీతాలెందుకు తగ్గించరు? రైతులు దౌర్భాగ్యస్థితిలో ఏడి వుంటూంటే, ఫ్యాక్టరీకూలీలకి ఆ భవంతులు క్లబ్బులు, సినీమాలు, ఎందుకు? వెద్ద అలఅిడి. ఆందరూ ఉద్రిక్తు లైతారు. ఖా

గరిమెళ్ళ అలధ్య రచనలు

ఓలాః- నువ్వింకా పన్నుల మాట మరచిపోయేవు పన్ను రైతుమీదనే వేసేరు అది నకాలంలో ఇన్వకపోయేడా వాడిని ఉరి తీస్తారు

కాటరీనాః:- అవన్నీ ఆలోచించి వాళ్ళు తమ బుర్రలు పొడుచేసుకోరు వాళ్ల ధాన్యం వాళ్ళ కీయండి, అంతే

రాయస్కీః- కొమ్రేర్స్‌!

గ్రవ్‌కిన్‌:- ఒకప్పుడు యంత్రాలమీద తయారుచేసిన వస్తువులు కనబడేవి ఈ మధ్య అవేమీ కనబడడం లేదు ఏం జరిగిందేమిటి? ఫ్యాక్టరీలు మూసేసేరా? లేకపోతే ఆ కూలీలంతా చచ్చేరా? కొంచెం చెప్పుదూ బాబూ!

రాయస్కీః- కారణం

ఓల్గాః:- (మధ్యలో) మా కాళ్ళకి జోళ్ళయినా లేశ మేము నొనాబాధలూ పడుతూంటే ఉన్న చర్మం అంతా మీరు సంచులకి ఎందుకు ఖర్చుచేసేరు?

డైడోవు:- (గట్టిగా) గోల చేయకండి వేసే ప్రశ్నలు ఒక వరసగా వేయండి మాకు మాట్లాడడానికి అవకాశమేనా ఈయకుంటే ఎలాగ?

కోటికివ్‌:- ఇదివరకు చాలా మాట్లు వినడం అయింది.

డైడోవుః- ఇంక ప్రశ్నలు వేయడొనికీ వీలులేదు వేయాలనుకున్నవా రెవరేనా వుంటే ఈలాగ వచ్చి అడగండి. (వేదిక చూపుతాడు.)

గన్‌కిన్‌:- నేను ఇక్కడినుంచే మాటలాడుతాను నా కంఠం పెద్దదే అందరికీ వినపిస్తుంది. పారులాళా! మనం ఇదివరకే ఒక రైలుబండెడు ధాన్యం పంపించేము. మన పన్నులు ఇచ్చి వేపేము. మనకున్న ప్రతి ఏగాజీ నంతోషంతో ఇచ్చేసేము కాని మనకు ఈ వేళకి తిండికిలేదు నిజమేకా?

శేశలు:- నిజం! మ దగ్గర ఇంక ధొన్యం లేదు! ఇచ్చింది చాలు మనవంతు మనం ఇచ్చేసేం!

కాటరీనాః- ఏమర్రోయ్‌! నా కాళలి వేస్తూంది

గ్రన్‌కిన్‌:- మన మాటలు లెఖ్కచేయ ద్దలచుకొనక పోతే బలవంతంగానే తీసుకోనీయండి అంతేనా?

కేకలూ. చష్టట్లూ

రోమనోవుః- ఏమిటిది? మాటాడరే(?(వేదిక దగ్గరకి పరుగెత్తి ఎగిరి దొవిమీద నిల్చుంటాడు. ఎడమచెయ్యి లేకపోయినా ఆతడీపని సులువుగానే చేయగలిగేడు చాలా ఉదేకంతో వున్నాడు కోపంతో మొగం జేవురించింది) మన వారంతా నోరు విప్పి మాటలాడరేం? కోటికిన్‌ నీచుడా కులక్‌ మా చెవులలో మైనం పెట్టి నాలికకి తేనె పూస్తావేం? ప్రభుత్వం ధాన్యం అమ్మమని ఎవరి నడుగుతూంది? మూడు గింజలు. మాత్రమే యున్న మమ్మల్నా? ధాన్యం పాయ్యడానికి చోటు చాలక కొత్త గాదులు కడుత్తూ బస్తాలక బస్తాలే పాతరలు వేస్తూన్న మిమ్మల్నా?

శాటరీనాః- ఎన్ని అబద్దాలు!

రోమనోవుః- గుడ్డి గొర్రెల మాదిరిగా మీరంతా వాడన్నమాటే పట్టుకొని పాకులాడుతారేం? ఇవాన్‌ జరాసిమోవిచ్‌! నోరు మూనుకొవి కూర్చున్నావేం నీవు కూర్చున్న చోటినుంచి కదలకుండా కూర్చున్నావు. కాని, వాకు వీ నక్కజిత్తులు తెలుసును.

డైడోవుః- (దూరానికి చూసి) ఒక్క నిమిషం ఆగండి పట్టపగటిపూట బండెడు గోధుమలు తోలుకుపోతూన్నాడు, వాడెవడో గాని (జనం అంతా తిరిగిచూస్తారు) యువజనవంఛుం పోయి. తీమకురావాలి వేగం!

గ్య

గరిమెళ్ట అలభ్య రచనలు (చాలమంది యువకకమ్యూవిన్దులు వేగంగా పరుగెడతారు జనం అంతా శ్రద్ధగా పరిశిలిన్తూంటారు ) షిలోవుః- పోయి పట్టుకున్నారు. ఓల్గాః- వాడిని లాక్కొని వస్తున్నారు అరరీ! మరెవరో కాదు మన క్యాసోవుగారి మైకేలే! అందరూ తోపంతో వుంటారు క్వొానోవు/ మైకేల్‌? అని కేకలు కొంతమంది ఉనం ఐండీకేని వరుగెడతారు. రోమనోవు;- చూసేరూ! అదిగో బజారుకి తోలుకుపోతున్నాడు పెద్దబండీతో బండిడుగోధునులు తోలుకుపోతున్నాడు! నాలుగు బళ్ళ బలువు విషవుచ్భం! శేకలు:- మంచి సమయం చూసేడు!.. వెధవ ఏమి ఆట ఆడేసేడు. ఎంత ధాన్యం! . మిష్కాకి మతిపోయింది. గోధుమలని తోస్తుంది! . చొలనూంది యువతీ యువకులు మైతేల్‌ని లోనికీడ్తుతాని వన్తారు. ఐండితోనం పోయిన జనంకూడా వెనతక్కాలనే వస్తారు. మైకేలొని వేదిక దగ్గరకి తీనుతొన్తారు. అనం తోవంతో అతని చుట్టుకుంటారు డైడోవు:- మైకేలూ! ప్రభుత్వంకి ధాన్యం అవసరంగావున్న సమయంలో నూరు పూడుల ధాన్యం తోలుకుపోతున్నా వెక్కడికి? మైకేల్‌:- నేను ప్రభుత్వానికి అపకారం చెయ్య దలవలేదు. రోమనోవుః- బజారుకే తోలుకుపోతూండి వుంటాడు మైకేల్‌: కాదు ఇక్కడికే ఆనం ఆనక్తితో మూగుతారు “నీ ఉద్దేశం ఏమిటి - ఇక్కడీకా'- 'ధాన్యం ఇక్కడీ కెందుకు?" - అని కేకలు శొకునోవుం వేరాతోరలం ఇదం సుదణా వికుగుడులి కోటికినః-(కోవంతో) ఏమిటి వాయవా నీ అధికారం? రోమవోవుః- తమకి ప్రత్యేకంగా మనవి చేస్తా -జైడోవుః- ధాన్యం ఎక్కడికి తీముకుపోతున్నావు? మైకేలు- పోవియటు ప్రభుత్వం చెప్పినమాదిరిగా 'బీదలకీి నవాయం చేయడంకోనం- (వ్రజలకి వంచిపెట్టడంకోనం' ఈ ధాన్యం తీసుకొచ్చేను పౌరులారా! బీదరైతుల బాధలు చూడలేకపోయేను వేమూ చెమటోడ్చి భూమిదున్నేవాడినే గనక ఆ బాధలు నాకు తెలుసును ఈ ధాన్యం మీకొరకే తెచ్చేను. దేవుడి దయశ్హంటే చాలు. ఇది మీరు తీసుకోండి. ._ మూడువేపులకి తొరిగి తలనాంచి నమన్మరించుతాడు. ఎక్కక్షణం నిశ్శబ్దం. అందరూ "కో అద్చశ్చశక్తీ ఆవసాంచినట్లు ఐండీకేని చూన్తూంటారు. కాటరీవాః- ఉచితంగా ధాన్యం! ఉచితం! ఉచితం! (బండీకేసి పరుగిడుతుంది) అశకతో ప్రజలంతా ఉచితంగా దొరికిన ఛాన్యం తోనం ఎగబడతారు. కొల్చిముంబ పార్టినభ్యులూ. యువకమ్మూనిన్తులూ,. మాత్రం వేదికదగ్గర మిగులుతారు. వారు నిరాశతో వెర్రిమొవో లేనుతొని చూన్తూంటారు. మైకేల్‌ విషవునవ్వులు నవ్వుతూ, ప్రజలవేపు చూన్తూ నిల్బంటాడు. అతని తండ్రి క్వానివు కదలకుండా. తన కేమీ నంబంధం లేని మాబంగా అ దుంగమీద అలాగే కూర్చుంటాడు. _86 ణి

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు అయిదో రంగం క్వాసోవు ఇల్లు రాయన్కీ ఒక్కడూ కూర్చుని వ్రానుకుంటూ వుంటాడు తలువు తట్టిన

భవ్పుడు పాషా వెళ్ళి తలువు తీన్తుంది క్వాసోవు వస్తాడు.

రాయస్కీః:- ఓ మీరా!

శ్వాసోవుః- బొను నేనే క్లేమమా?

రాయస్కీః- మీ దయ!

క్వాసోవుః- రాత్రి నిద్రపట్టిందా? మా హంసతూలికా తల్పాలు మెత్తగానే వున్నాయా?

రాయస్కీః- మీ తూలికాతల్పాలు దొంగలు తోలా! తెల్లవార్లు పక్కలొత్తి దొర్లుతూనే వున్నాను

క్వాసోవు;- మా కలవాటు. నిద్ర బాగానే పడుతుంది.

రాయస్కీః- అవి దళంగానే వున్నాయి

క్వాసోవుః- అదే ఆరోగ్యం.

రాయస్కీః- తెల్లవారేశ ఓల్గాని చూసేరా?

క్వొసోవు:- చూడడం పడలేదు (తటపటాయిస్తాడు) మీరీ పూట ఎవరినేనా కలుసుకోవాలా?

రాయస్కీః- నన్ను కలుసుకొనడానికి వాళ్ళే వన్తున్నారు. ఛెయిర్మనూ వాళ్ళూ.

శ్వాసోవు:- అలాగా అలాగా! నిన్న మా పూరివాళ్ళు చాలా అసందర్భంగా వ్రతశ్తింటరు:

రాయస్కీః- అలాగ దారిలోకి శా. ఈజజన వరిలిపెట్టు, అ అరిగిన పనికి నీకు సంతోషంగానే వుంది. అది వీ మొహంలోనే కనబడుతూంది

క్వాసోవు;- నాకా! నేనేం చేపను?

రాయస్కీః- నిన్న గోధుమల విషయంలో జరిగిన వాటకాని శంతకీ బాధ్యులెవరు? నీ కొడుకే కాదూ?

శ్వాసోవుః- ఆలాగనడం అన్యాయం _ దేవుడి నెత్తిమీద చేయిపెట్టి ప్రమాణం చేసి చెప్పుతున్నాను మీ అభిప్రాయం సరిశాదు ఇప్పుడు వాడి యింటి నుంచే వన్తున్నా శండ్రి ఫెట్టగల చీవాట్లు తగిలించేను. మీటింగు జరుగుతూండగొ ధాన్యం ఎందుకు తేవలని వచ్చిందని అడిగాం ఎందుకు గందరగోళం చేసేవు? - అని అడిగేను కావి, వాడు నా మాట వింటాడూ? ఈ రోజులలో ఫిల్లల సంగతి మీఠు చెప్పాలా? ఏమయినా అన్నానా తన వాటా వంచుకు పోతానంటాడు ఊ6 తండ్రి ఏమయిపోతేనేం?

రాయస్కీః- మీటింగుకి అభ్యంతరం కలగచేసినందుకు ఆతడిని అరన్ఫు చేయిన్తూన్నా

క్వాసోవు!ః- అది కూడా న్యాయం కాదు ఎటువంటి దురభిప్రాయమూ మనసులో వుంచుకొని బేసినపని కాదు. అయితేనేం? మీ యిష్టం ఏలా వుంటే అలాగే చేయొచ్చు. శాననం చేసేటప్పుడు ఈలాగంటి పరిస్థితులు శలుగుతాయని వూహించి యుండక పోవచ్చు. ఆవిషయం నాకన్న మీకు బాగా తెలున్తుంది. దావితో ఎక్కువ పరిచయం ఉన్నవారు మీరు. (ఊరుకుంటాడు ) పొషా! వీ గదిలోకి వెళ్ళమ్మా!

పొషాః- నే నింతవరకు నీ యూహలు వేనికి అడ్డం రాలేదు ఇకముందు అదికూడా తటస్థపడొచ్చు. జాగ్రత!

శ్వాసోవుః- వెళ్ళమని చెప్పుతున్నా. వెళ్ళు. నెమ్మదిగా చెప్పాం.

మావా గభీమని లేన్తుంది. రాయస్కీః- ఎందు కామెని తరుముతారు? అమెని ఇంటిలో మూసేసి అధికారం చలాయిన్తున్నా రేమిటి? 80

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు న ప పు పాషా చిన్నపిల్ల కాదు సుమా! శ్వాసోవు;- నేనామె తండ్రివి. రాయస్కిః- అయితే ఆమెని పీడించే టందుకు మీకేనుయినా అధికారం వుందనుకుంటున్నారా? ఈ పాటికి అవన్నీ కట్టిపెట్టండి. మేము పోయేటప్పుడు ఆమెని కూడా మాతో తీసుకుపోనా లనుకుంటున్నాం క్వాసోవు:- ఆమె యిష్టపడితే నా అభ్యంతరం లేదు రాయస్కీవ- మాతో వస్తావా, పాషా! పాషా;- తెలివి తక్కువ ప్రశ్న? (వెడుతుంది ) రాయస్మీః- (ఆమెని పిలిచి) పాషా! వేళాకోళం కాదు నిజం! (బల్ల దగ్గర నిళ్ళ్శబ్దంగొ కూర్చుంటాడు ) క్వాసోవు:- కామ్రేడ్‌! అయితే ఇప్పుడేమి చేయాలనుకుంటున్నారు, మరి? రాయస్కీః- ధాన్యం వసూలు చేసి తీరుతాను. నేనే వ్యయంగా ఇంటింటికీ వెడతాను. కొందరినీ సాయం తీనుకువి తూరపెరళ్ళన్నీ తవ్వించేస్తా నేనేమీ వెనక తగ్గేరకం కాదు క్వాసోవు;- నేనూ అదే భయపడుతున్నా కొమ్రేడ్‌ ఈ ముసిలివాడి.మాట వినండి ఇక్కడి వారందరినీ నే నెరుగుదును ద్రశివాడిదగ్గరా ఏముందో నాకు బాగా తెలునును వాళ్ళ గాదెలలో ఏమి వుందో వారి మొలవని ఏం వుందో పిడతలలో భూమిలో, ఏమేమి దాచుకున్నారో, అదంతా నాకు తెలుసు ఇక్కడ ఏడువేలపూడుల ధాన్యం దొరకదు నే నా రైతులతో ఈ వేళ మాటలాడిచూసేను మేమెంత ఈయగలమో అంతా ఇచ్చినేస్తాము దానికి మీటింగులతో పని లేదు. రెండువేలపూడులు మాత్రం మే మీయగలం! అంతకంటి ఎక్కువ ఇయ్యడం నూ తరంకాదు రాయస్కీః:- ఏమిటి? రెండువేలా? [గ్రామం ఇంతా సోదాచేపి గాలించి నేయనిటే చోడజను క్వాసోవు:- (విగ్రహాల యెదుట వొంగి నమస్కరించి) ప్రభూ సేవకుని ఆత్మని రక్షించు పొవేల్‌! దయచూడు! రాయిస్కీః- అతి గడుసుదనం చూపొద్దు ఏమిటిదంతా? శ్వాసోవుః ఈనోటితో ఆ మాటలు చెప్పలేను. - రాయస్కీః- ఇదిగో! గడుసుదనం చూపవద్దు క్వాసోవుః- కా(మ్రేడ్‌! బ్రతకనీయరు ఇంటింటికీ వెళ్ళేరంటే మిమ్మల్ని చంపేస్తారు నాకు తెలుసును కాయస్కీః- నన్ను బెదరించి తరమలేరు శ్వాసోవు;- బెదరింపులతో ఆగేరకం కాదు వాళ్ళు ఏ మూలనుంచో కొల్చి చంపుతారు రాత్రో-పగలో ఇది జరిగితీరుతుంది మా వూరివాళ్ళు మహాతెంపరులు పొగరుబోతులు వర్థి పుంఢాకోరులు చూసేరు తాత కిటికీ వద్ద చిన్న చప్పుడు. రాయస్కీః- (ఆదరిపడి) ఏమిటది? క్వాసోవు:- (కిటికీ దగ్గరకి వెళ్ళి చూస్తాడు ) వాడు- అ రోమనోవుగాడు వచ్చేడు తుంటరి! మన ప్రాంతాలకి 'పేరుపడ్డ పొగరుబోతు ఇదివరళో చెయ్యి పోయింది అయితేనేం? లక్ష్యమా! శాంతంగా ఒకచోట కూర్చుంటాడూ తాచుపాము బునలు కొట్టినట్లు ధూమ్‌-ధామ్‌ అంటూనేవుంటాడు తీసుకురానా వాడిని! రాయస్కీః- లోపలకి రానీండి? నిన్ననే మిమ్మల్ని గురించి ఏదో మాటలాడదలచుకున్నట్లు తోచింది క్వాసోవుః- న్వంతనోటికి ఖర్చేముంది(? క్ర

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు త్వానోవు తలువుతీని రోమనోవని వెంటటెట్టుకు వస్తాడు రోమనోవుః- నమస్కారం! కా(మేడ్‌! ఈ ఛండాలుడుండగా నేను మాటలాడను పామ్మను వీడిని రాయస్కీః- ఇటు రా ఆయనగారిని అలాగ తిట్టకు మనం వున్నది ఆయన యింట్లోనే. రోమనోవుః- వీడికి ఇల్లేమిటి! మనమే దీవిని కట్టియిచ్చేము. ఈ వేళ కిందులో వున్నాడు. త్వృతలోనే ఆందరం శలిసి ఉద్వాసన చెబుతాం! క్వాసోవుః- నా కెందుకు మీరు మాటాడుశోండి, నే పొతా కాని కోల్యా! ఎవడూ ఈలాగే వున్నావు జాగ్రత! వీ రోజులు దగ్గర పడినాయి రోమనోవుః:- ఏం చేయగలవోయ్‌! నూతులో తోసేద్దా మనుకుంటున్నావాం? నే వింళా మరువలేదులే శ్వాసోవుః- నీ వంటి అబద్దాలకోరుల్ని శిక్షించడానికి శాననాలున్నాయి రోమనోవుః- సోవియటు శాసనాలని తమరు నా మీదికి తిప్పుతారు కాబోలునేం?- ళ్వాసోవు:- దీవికి ప్రతిఫలం అనుభవించకపోవు కానీ తిట్టు వెక్టపోతాడు: రాయస్కీః- నుయ్యి అన్నా వేమిటి? రోమనోవుః- 'వైట్సు' ఈ గ్రామానికి వచ్చినప్పుడు వీడే మన వారిని పన్నెండుగుర్చి వట్టియిచ్చేడు. వారిని చిత్రవధ చేయడంలో వీడూ వనహాయపడ్డాడు వీడే ఆ ముక్కలన్నీ ఒక నూతిలో పారేసేడు ఇందులో ఎంతమాత్రం అసత్యం లేదని నాకు బాగా తెలునును కాని సాక్ష్యం ఎదీ? దొరికికూడా బొమ్మిడాయిలా జారిపోయేడు. వాడే ఆ పనీ చేసివుంతకపోతే ఈ గా రెండొ చెయ్యి కదపా. రాయస్కీః- (నమ్మలేక) ఈ ముసిలాడు? రోమనోవుః- నీడే ఈ అల్లరికంతా మూలకందం వీడే నే చెప్పేదానిలో ఏ మాత్రం అనత్యం వున్నా చచ్చినంత వొట్న. రాయస్కీః- ఏమో నీ యిల్లెక్కడ? రోమనోవుః- (వెటకారంగా) గ్రామంలో ప్రవేశించ బోయే ముందు మా రాజప్రాసాదం కనపడలేదు? అది నేలలో తవ్వికట్టేమేమో ఈ సాధారణపు కంటికి కనవడదు రాయస్కీః:- ఆ మట్టిగుడిసె నీ దన్నమాట. రోమనోవుః- నాదే మా నాళాలలో ఇంకా రాజరక్తం ప్రవహిస్తూంది నా పేరు కోల్కా రోమనోవు తెలిసిందా? రాయస్కీః- నీ పని? పార్టీ నభ్యుడివా? రోమనోవు;- నా కున్నదీ ఒక్క చెయ్యే రాయస్కీః- నేను వేళాకోళం చేయడంలేడు రోమనోవుః- అయితే నన్ను తోసేపేరు రాయస్కీ?- ఎందుకు? రోమనోవుః- నా నాడులలో మాంచి తీవ్రమైన రక్తం ప్రవహిస్తూంది కారణం ఏమంటే ఇంకా చిన్న వాడిని గదా?... అదో విషయం కాదులే వాళ్లు నన్ను తిరిగి తీసుకుంటారు రాయస్కీః- నువ్వు తప్పకుండా పార్టీలో మళ్ళీ చేరు రోమనోవుః- తప్పకుండా చేరుతాను నాతోపాటు నా రోమనోవు పటాలాన్ని అంతవీ కూడా పార్టీలోకి తీసుకు 82

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు నము. సు. మనన వస్తాను. నేనో పటాలాన్ని తయారు చేసేను, మాకు యూనిఫారాలు, అధికార చిహ్నాలు, అన్నీ వున్నాయి. కాని, కాళ్ళకి బూట్లే లేవు పెరేడులో వట్టి కాళ్ళ మీదనే నిల్పోవలసి వస్తూంది. రాయస్కీః- ఎన్నాళ్లలో ఈ వని చేయగలవు? రోమనోవుః- మూ సభ్యత్వవు చీట్లు పిద్దం చేయ్యగానే. రాయస్కీః- నువ్వు తాగలేదూ? రోమనోవుః- వే నెప్పుడూ తాగే వుంటాను కొంచెం అలా వెళ్ళి మా బిలం లోకి పాకి పోయి గోడల శేసి ఒకసారి చూడు. విజంగా ఏడున్తూంటాయి. ఉప్పని కన్నీళ్లు కారున్తూంటాయి. వాటిని చూస్తే నీకు కూడా ఏడుపువస్తుంది కొని నూ పటాలంలోకి వచ్చి చూడు! అంతా అనందం! గోడలు ఎత్తుగా ఉంటాయి. నేలపాడిగా ఉంటుంది రాయస్కీః- నీకు మరొక చోటు ఎందుకు ఈయరు? అవిటి వాడీవి కదా? రోమనోవుః-.. ఎక్కడ ఉంతని. ఇస్తారు. సమిష్టి గృహం కట్బగున్నప్పుడు వాకోభాగం, - మూడు గదులు, ఒక అలంకారగ్గహం ఇస్తారు రఆాయస్కిః- మీరు నమిష్టి వ్యవసాయ క్షేత్రం ఏర్పరచుకోరు? రోమనోవుః- చేయచ్చు కాని దానంతట అది ఏర్పడుతుందీ? తాయస్కీ;- ఎప్పుడుచేయొచ్చు? రోమనోవు:- తగిన సన్నాహం అంతా చేస్తూన్నాము. త్వరలో కోటవి ముట్టడిస్తాము కొమ్రేడ్‌! నా జీవితం ఎంత ఆనందకరంగా వుందనుకున్నావు? ఎదో పెద్ద సుడిగాలిలో ఆనందదాయకమైన సుడి గాలిలో కొట్టుకు వొతూన్వానో అనిపిస్తూకు వాకుప్టు చపప ఈష్టాకుకోని అనిపించతం తదు అదొళ్‌ సద్ది ఓడ నే నాళ భ్రయాజీకుణ్ణ తెరచావలు రెవరెపలాడుతూన్నాయి కొయ్య వంగుతూంది నా మట్టుకు నేను క్రిందా మీదా పడుతూన్నాను. అయినా సరే దాన్ని ముందుకే నడిపిస్తా సముద్రాలన్నీ పొంగి చెలియలి కట్టలు దొటి గుడిపెలన్నీ నీట ములిగి పోతాయి వాటి కప్పులమీద రైతులు విలబడీ 'కోల్కా! తాడు విసిరి మాకు అందించు పైకి లాక్కో' అని అరుస్తారు ఒక్కక్కళ్ళనే పైకి పైపైకి లాక్కుంటాను ఇంకా ముందుకి వెడతాను గ్రామస్తులండరినీ నాతో తీసుకు వెడతా నవ్వుతా... ఏడుస్తా. (కన్నీరు ప్రవహిస్తుంది ) రాయస్కీణ ఏడున్తున్నావేమిటి? ఎందుకు? రోమనోవు- అనంతం అధికం అవడం చేతనో - ఇంత వెర్రి పీనుగనైపోయేనే అనో-ఏడున్తున్నాను....దానికేంగాని, రాన్యం వమూబ్లు చేష్తావాప సం.ఎంలు రోయస్క్‌:- తప్పకుండా వసూలు చేయాలి తప్పదు కావి, ఏడు వేలు వసూలు చెయ్యగలం అని తోచదు రోమనోవు;- ఏమిటినీవుద్దేశ్యం? వసూలు చేయలేం? కావాలంటే పన్నెండు వేల పూడులు తూడా వసూలు చెయ్యగలం తెలునునా? మనం ప్రతీ యిల్లు సోదాచెయ్యాలి రాయస్కీః- సరే అదీ తెలున్తుంది కాదూ (తలుపు దగ్గర చప్పుడు) ఒక్క క్షణం, నే తలుపుతీస్తా (తలుపు తీసి ఓల్లాని రానిస్తాడు ) ఓల్యంకొ! ఎక్కడికి పోయేవు?. నీకోనం మనన్సు ఎంత ఆరాట వడుతూందనుకున్నావు? ఓల్లా:- నీవు ఎంతసేపు నిద్ర పోతావో ఆ భగవంతుడికే తెలియాలి ఊరంతా తిరిగి దూరంగా పొలాల మీదికి కూడా షికారుపోయి వచ్చేను. న!

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు రాయస్కీః- నన్నెందుకు లేపలేదు? నేకూడా వద్దునుకాదూ? ఓల్లాః- ఎందుచేతనో కాని ఆ మాటే తోచలేదు సుమా. రాయస్కీః- నీ మనన్సు కేమయినా కష్టం తోచిందా? ఓల్లాః- విన్నటి మన అపజయాన్ని చూచేటప్పటికి చాలా బాధ కలిగింది. రాయస్కీః- మనకింకా వూర్తిగా పరాజయం కలగలేదు చెప్పలేదూ-ళు ప్రాంతాలింకా (ప్రాధమిక స్థితిలోనే ఉవ్నాయని. ఓల్లాః- కాని ఒక్క క్షణికంలో విజయం నంపొదించ గలవనే అనుకున్నాను నుమా నేను. రాయస్కీః- వేదికమీద నున్నంత పేపూ ఓడలో కెప్టెన్‌ స్థానంలో నున్నట్లూ, చుట్టూ పెద్ద తుపాను రేగుతూన్నట్లూ అనిపించింది. తరంగాలు బయలుదేరి, ఓడ పార్య్వాలకు కొట్టకొని చెదిరిపోయినాయి అనిపించింది. ఓల్లాః- అయితే ఇప్పుడు ఏంచెయ్యాలని వీ ఊహ? (కిటికీ దగ్గర వలువ. డైడోవ. లోక్టేవు, తొటోవాలు లోనికి వన్తారు మామూలు న్వాగతాలు నడున్తాయి లోక్టేవు:- మనం పరిస్థితులన్నీ ఆలోచిద్దాం, రాయస్కీః- ఇక్కడి స్థితిగతులు మీకు తెలిసినంతగా వాకు తెలియవు. ఏమిటి మీ నలహి? ఓల్లా?- కూర్చుని మాట్లాడుకుందాం. “(ఆత౦దరూ కూర్డుంటారుం జైడోవు;- (రోమనోవుతో) మళ్ళీ పక్పుకు-గానితి వెళ్ళు. లొక్టేవు:- వాతుంటే నీకు వచ్చే బాధేమిటి? వుండని రోమునోవుః- పోతా ఒంటిచేతివాణ్ణి జొటోవాం- కోల్కా! ఉంతనోయ్‌ (జైడోవుతొ) పార్టీ స్పేహితుల్ని పామ్ముంటావేం? కామ్రేడ్‌ రాయస్కీ! నువ్వు చెవ్వు! రాయస్కీః- వెళ్ళకోయ్‌! కూర్చో. కామ్రేడ్స్‌! వేగంగా చెప్పండి. డైడోవుః:- వరిస్థితులెలా ఉన్నాయో ఇప్పుడు చెప్పనే చెప్పేను. బ్రజలంతా తిరుగుజాటు చిప్పూన్నారు.. వాళ్ళ దగ్గర ధాన్యం ఉన్నట్టుగా తోచదు. మనం వెనక తగ్గక తప్పదు. ఊం లొక్టేవుః- ధాన్యం వనూలు చేయకుండా పోవడమే! డైడోవు:- (వేళాకోళంగా) ఎందుకు కూడదు! పోగు చేద్దాము ఇంటింటికి పోయి కొర్డో గొప్పా వనమాల చేద్దాము. లక్టేవు?- అయితే గ్రామంలో ఛాన్యం' కొర్లోగొప్పో మాత్రమే ఉన్నాయని నీ ఊహ. డైడోవుః- మన కామ్రేడ్‌ ప్రతినిధి నిర్ణయించిన (ప్రకారం - అతవి ఆదేశం ప్రకారం పోగు చేస్తాము. రోమనోవుః- కామ్రేడ్‌ అధ్యక్షా! వేవొక (ప్రశ్న అడుగవచ్చునా? జైడోవుః- కానీ రోమనోవుః- ఆవ తిన్న వపరంలా అలా గిలగిల లాడుతావేమి? నా మాటలకి వరిగా పమాధానం చిప్పు - కులక్‌ల దగ్గిర ధాన్యం లేదు? డైడోవు:- నువ్వు ఇలాగ తిరస్కారంగా మాట్లాడకూడదని ఆది వరకు ఒకమారు బుద్ధి బొప్పేము. 84

గరిమెక్ట అలభ్య రచనలు రోమనోవుః- చచ్చే వరకూ నేను ఈ ధోరణి వదలను చచ్చిపోయిన తరువాత కూడా ఈ ధోరణి వదలను గోరీలో నుంచి కూడా తల పైకి యెత్తి గ్రామం అంతా మారు (మైోగేటట్లు అరుస్తాను. (గట్టిగా) కులకుల దగ్గిర ధాన్యం వుంది రాయస్కీః- (చీళాకుపడి) అబ్బ! అరవకోయి! మాకేం చెముడు లేదు. ఇంకా నువ్వు అప్పుడే చచ్చి గోరీలోకి చేరుకోనూ లేదు. డైడోవు;- నీలాగ అరవడం వలన మన సోవియటు ప్రభుత్వానికి నష్టమే కానీ లాభం లేదు విన్నటి మీటింగులో గోల చేపింది ఎవరు? కులకులేవా? చెప్పు కామ్రేడ్‌ రోనునోవు! రైతుల అర్దిక పరిస్థితులు తెలుసుకుని మరీ మాట్లాడుతూండాలి నీ అర్ధిక పరిస్థితులు తెలునుకుని మరీ మాట్లాడుతూండాలి వీ కెవ్పుడైవా వీ వ్యంతావికి భూమి-వుట్ర వుందా - ఏమన్నానా? ఇంకా నువ్వు తెలునుకోవలపిన విషయాలు చాలా వున్నాయి రోమనోన్నః- నువ్వు చెప్పే వ్యవసాయమే నా కుడి చేతివి పుచ్చుగుంది తిట్బ డైడోవూ! తిట్ట! కామ్రేడ్‌ అధ్యక్షా ఈలకులంతా నన్ను కొరగానివాడవి అంటూనే వున్నారు. ల లొక్టేవు?- ఇద్దరూ జాలించండి మరి కామ్రేడ్‌ రాయస్కీ! మనం ఒక నిర్ణయానికి రావాలి అక్కడ ధాన్యం వుంది. అందులో నందేహం లేదు ఇప్పుడు మనం ఎమిటి చెయ్యడం? జొటోవా:- కులతుల్ని అరెవ్ట చెయ్యండి, కావలసిన ధాన్యం అంతా ఒక్క రోజులో వస్తుంది. రాయస్కీ్‌ః- అరెము చెయ్యడమా? కారణం లేకుండానే? జౌటోగాః- ధాన్యం ఇచ్చేదాకా జైలులో పెట్ట , శ్రైతవ్ను నాక్సుని ఇఫస్షుడు రెపు చేషేముంటే మయంమిలం కయేంటపుటిమీవనిరండా తీదముడుడుందు రాయస్కీః- తిరుగుబాటా 7 డైడోవుః- ఏం గగనమా ఎమిటి? చుట్టుప్రక్కల గ్రామాలన్నీ గగ్గోలు పెట్టెయ్యవూ? దొనికంతకీ బాధ్యుడెవడు ఆ. అవుతాడు? కమ్యూవిష్పు యువజన సంఘ కార్యదర్శిని జొటోవాయా? క్షమించండి. అవిడమాటే తలపెట్టరు ఎవరూ ఇక ఈ కోపిష్టి కోల్కా రోమనోవు బాధ్యత వహిస్తాడా? ఉహం౯ డైగోవు మీదనే అ వూచీ వుంచుతారు కామ్రేడ్‌ రాయస్కీ పైన పడుతుంది ఆ బాధ్యత... రాయస్క?- (లేచి గడిచుట్టూ తిరుగుతూ) నిఆం.... లొన్టేవు:- అయితే ఎమిటి చేయడం ఇప్పుడు? రాయస్కీ:- కామ్రేడ్స్‌ పరిస్యతులు మనం అనుకున్న కంటెమ తీవ్రంగా వున్నాయి. విన్నను చూడవే చూసేరు ఇత కోటి మీద నిలబడి, ఏకీభావంతో రైతులంతా మనల్ని ఎదుర్కున్నారు జొటోవాః- వాళ్ళంతా కులకులే వేను. ఈ గ్రామం గ్రామం శతా కులకులే అవి చెప్పలేదు? రాయస్కీ:- ఇప్పుడు మనకి ఉవ్నవల్లా రెండేమార్గాలు. ఇప్పుడు చబ్బునట్లుగా అరెప్పులు ఆరంభించి ఇళ్ళన్నీ పోదాలు చెయ్యడం ఒక వద్ధతి మొదట నా వుద్దేశ్యం కూడా అదే కాని, ఇప్పుడు డైడోవు ఊహయ వరిమైనదవి తోమ్తాంది. గ్రామస్తులంతా మన మీద కత్తి దూయడమే కొదు - అనుకున్నట్లు ధాన్యం వమాలు చెయ్యలేక పోవడమే కాదు - మన కార్యాల వలన తటస్తపడే భీకర పరిస్థితుల కన్నిటికీ మనమే బాధ్యులం కొావలపీ వస్తుంది. లోక్టేవు:- కొద్దిగా తయారయి వుంటే ఈ చిక్కులు లేకపోను. ణ్‌

గరిమెళ్ళ ఆలభ్య రచనలు _

రాయస్కీ- ఇంక రెండో మార్గం వుంది! అదే సరియైనదని నా వుద్దేశ్యం బోల్నివికు పద్ధతుల కనుకూల మైనది అదే. రెండు మూడు వేల పూడుల ధాన్యం వనూలు చేయడంకంటే రైతుల్ని మనపట్ల సుముఖులుగా చేసుకోడం ప్రధానం ఎంత వసూలు చెయ్యగలమో తెల్చుకొని అ ప్రకారం వసూలు చెయ్యడం మంచిది ఆ పద్ధతిలో రెండు మూడు వేల పూడుల కంటే అధికంగా వసూలు చెయ్యలేక పోతామేమోనని యెవ్వరూ శించపడనక్కరలేదు

డైడోవు:- భేష్‌!

రోమనోవు;- కామ్రేడ్‌ (తలవని తలంపుగా బల్ల దగ్గిరికి పోయి ఉన్న ఒక్క చేతిని దొని మీద అనుకుంటాడు ) ఇదిగో డైడోవు ఈ చెయ్యి కూడా నరికి పారెయ్యి ఇంక దీని ఉపయోగం ఏమీ లేదు నువ్వు ఆ చెయ్యి ఇంక లేవనియ్యవు. నా దగ్గి! ఆయుధమా వుంది. దానితో నరక వలసిన జనమా వున్నారు. కాని అది ఉపయోగించ నీయవు కదా!

రోమనోవు మాటలాడుతూండగా మైకేలోవు లోనికి వన్తాడు బక పాత మిలిటల్‌

తోటు తొడిగి మానిపోయిన టోనీ వొకటి వెట్టుగున్నాడు ఆతని ముఖం గంఢీరంగా వుంటుంది ఆతని పాఠాడాగమునంతి రాయన్నీ చాల గాభరా వడ్డాడు

మైశేలోవుః- ఏమిటి చేస్తూన్నా రిక్కడ? ఏమయినా కసాయి దుకాణం తెరవలేదు కద? ఏమిటి నరికివేయడం అంటున్నారు? హలో! పావెల్‌ క్షేమనూ! కామ్రేడ్‌ లోక్టేవా? ఇదుగో వోల్గా! (రోమనోవుతో) ఓ-మీరా ఏలినవారు ఎవరు ఆ తిరుగుబాటు చేస్తూన్నది? మళ్ళీ మీ ప్రజల మీద అభిమానం తప్పిందా?

రోమనోవువ- మీ వేళాకోళాలకి సమాధానం చెప్బగల శక్తలేదు. కొ్రేడ్‌ మ్రైకేలోవు! ఇంకనే బ్రతికేదల్లా రెండేళ్ళు ఈ నా జీవితం వ్యర్థం కావలసినదేనా?

జొటోవాః- కామ్రేడ్‌ మైకేలోవు! ఇక్కడ కొద్దిరోజూలుండడానికే వచ్చేవా? పార్టీ మీటింగులో మాట్లాడవు?

మైకేలోవు:- ధాన్యంవసూళ్ళు చురుకుగా కొనసాగించడం కోసం జిల్లాలన్నీ తిరుగుతూన్నా పావేల్‌! ఇక్కడి పరిస్థితులు ఏలాగ వున్నాయి?

రాయస్కీః- ఉన్నాయి! ప్రస్తుతం కొంచెం తగ్గవలసిన పరిస్థితులు వచ్చేయి. స్టానిక పరిస్థితులు కొంచెం ఆలోచించక తీరదు.

మైకేలోవు;- ఏమిటా స్థానిక పరిస్థితులు? అటువంటివేవీ ఉండకూడదే ఇక్కడ గొమంలో వలసినంత ధొన్యం వుందే

డైడోవుః- ఒకప్పుడు వుండేది

మైకేలోవుః- ఎవరయ్యా నువ్వు?

రైడోవు:- స్థానిక సోవియటు అధ్యక్షుణ్ణి - డైడోవు మైకేల్‌ పాలోవిచ్‌ అంటారు నన్ను

మైకేలోవుః- ఎప్పుడో వుండేదని కాదు - ప్రస్తుతం వుందన్న విషయం తెలుసుకో

జైడోవుః- (వెనుక తగ్గుతూ) అహా!

లో్టేవు:- ప్రన్తుతం వరకు మేము ఓడిపోయేము

మైకేలోవుః- ఏమిటి? ఓడిపోవడం అంటే?

లోక్టేవు:- (అతనికి ఒక కాగితం ఇస్తూ) విన్నటి మీటింగు రిపోర్టు ఇది చదువుకో

నే

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు మైకేలోవుః- (చదివి తలవూపి గొణగుతాడు.) ఓ! అదీ సంగతి (లొక్టేవుకి ఆ నివేదిక తిరిగి ఇచ్చేస్తూ, డైడోవుతో) మిష్కా క్వాసోవును అరెస్టు చేపేరా? డైడోవుః- ఆఅజ్జల కోనం ఆగేను మైకేలోవు:- ఆగేవూ?. తక్షణం వాడిని జైలులో పెట్ట ఈ వేళ రాత్రికి మీటింగు పిలు, డైడోవు:- మీ యిష్టం రాయస్కీః- నా వుద్దేశం - ఏ విధమైన తయ్యారీ లేకుండా ఈ వేళ రాత్రి మీటింగు పిలుస్తే ఏమీ ప్రయోజనం ఉండదు, మైకేలోవుః- అ చేయవలపిన ప్రయత్నాలేవో ఇదివరకే చేపివుండ వలపింది. లొక్టేవువ- నేనూ అదే చెప్పేను. మైకేలోవుః- అదే నూవ్వూ చెప్పేవూ? చెప్పడమే కాదు, చేసే ఉండవలసింది. మైకేలోవు;- రాయస్కీ రాయస్కీ రాయస్కీ ఏమిటి? నువ్వు పార్టీ కార్యదర్శివి, ఇతరులతో నీకు అభిప్రాయ భదం కలిగి నప్పుడు వాళ్ళని నువ్వు ఒప్పించగలిగి వుండాలి అతనిది తప్పనీ నీ మార్గం పరియయినదనీ, వచ్చచెప్పాలి. నువ్వు అతడికి నచ్చ చెప్ప లేక పోతే వెంటనే జిల్లా కార్యాలయాని!ి టెలిఫోను చేయాలి వాళ్ళని అడుగు వేధించుకు తిను. లేకుంటే నువ్వు వట్టి దద్ధమ్మ వన్న మాట న్పష్టమే! ఇప్పుడో - నమయం డాటి పోయింటి, షరంజామా చేనుకుందుకు. కులకు బహిరంగ నభలో మనల్ని ఓడ కూసేసేతు. ఇంక ఏమాత్రమూ అలస్యము కాకుండా అ చేత్తో వాళ్ళ నెత్తే కొట్టాలి కాయస్కీ॥ నిన్నైదరించేది ఒక్క మబుకులే నము వ్రనుంబోని వైఠాలనములంలా యవాటునిరీ శనలన మైకేలోవుః- గ్రామంలోవి రైతాంగం అంతా కలియడం అనేది వట్టిమాట. పట్టణం - పల్లె అనేవి కేనలం భూగోళంలోనూ కవిత్వంలోనూ మాత్రమే కంట పడతాయి. సాంఘీకముగా వాటికి అర్ధం లేదు. శాయస్కీః- పిద్ధాంతం - అయితే అది మంచితే. కాని, ధాన్యపు వ్యవవాధం వచ్చేటప్పటికి, రైతాంగం అంతా మన శెదురెత్తుగా తయారయి వూరుకుంటుంది. ఈ ప్రవాహాలన్నీ కలుస్తాయి మైకేలోవుః- పావేల్‌! అవన్నీ పారపాటు వేరు వేరు ప్రవాహాలు, వేరు వేరు నీటి విసురులు, వేరు వేరు తరంగాలూను, వీ వడవని నడువుకోడంలో. వుంటుంది అంతా జొటోవా?- ఈ వూరంతా కులకులే అంటాము. మైశేలోవు:- ఇది నువ్వనే మాట కాదు ఈ మాట అంటూన్నది నువ్వు ఒక్కతవేనవి అనుకుంటూన్నావు అంతే. జొటోజా?- ఏమిటీ వింత? డిమిట్రీ? అయితే ఆమాట అంటూన్నది ఎవరంటావు? మైకేలోవు:- కులకులంటారు ఈ మాటలు జొటోవా?- 'కులకు' అన్న పేరు చెబుతేవే మండివడీదాన్ని, వాళ్ళన్న మాటలు పట్టుకు పాకులాడుతానా? మైకేలోవుః- అలాంటివి లేశపోలేదు కొమ్రేద్స్‌!' మనవని మనం చేసుకుందాం, రోమనోవు! నువ్వు కొన్ని వార్తలు అందించాలోయ్‌, డైడోవు! పేర్ల పట్టిక తియ్యి. వరిచూపినది నుమూ. మళ్ళీ ఒక్కమాటు పరిచూడు. లోక్టేవు? మీ సభ్యులందర్నీ ఏలుచుకురా. కాని, అన్నింటికంటె ముఖ్యం, మనం నెంటనే ఇక్కడి నుంచి వెళ్ళిపోవాలి. మైకేలోవ, డైతోవ. లోక్టవ, రోమనోవ, జొటోవాలు బయలుదేరుతారు. 87

గరిమెళ్ళ ఆలభ్య రచనలు రాయస్కీః- (పిలిచి గట్టిగా) జాగ్రత్త సుమీ. దొమ్మీ, జరుగుతుందేమో మైకేలోవుః- (ద్వారం దగ్గర నుంచి) దౌర్జన్యాన్ని దౌర్జన్యంతో ఎదురుకుంటాము రోమనోవు;ః- కామ్రేడ్‌ ఛైర్మన్‌! నాచేయి అప్పుడే తెగకొట్టించుకోను (చేయెత్తి) దీని అవసరం వుంది ఇంకా." (తెర) నాలుగో అంఠీం ఆరో రంగం గ్రామంలోని రచ్చబియలు సాయంకాలవు పొద్దు వేదిక నిద్ధంగా వుందికాని, దానిమీదికీ ఇంతా ఎవ్వరూ రాలేదు బయలులో మధ్యగాని నికోలాయ్‌ రోమనోవు పదో తవ్వుతూన్నాడు. రైతులు ఆడాళ్లు మగవాళ్ళు, వీల్లలు ఐఇయలులోకి నెచ్సునిగా టక్కక్కరుగాణు - తిట్లు జట్లు గాను చేరుకుంటున్నారు రోమనోవును చూనినప్పుడు ఆగి ఆశ్రర్చంతో చూన్తూన్నారు. మొదటి రైతు స్త్రీ: కోల్యా! ఏమిటా చేన్తూన్నది? ఆమెతీ గాని, తరువాత వారికిగాని రోమనోవు ఏమీ నమాధానం ఈయడు. ఊరిథో తద్చివినస్తూంటాళు. ఛభూవనాక్ట వ్యాత్యానాలతి వ్రణలు నవ్వులూ వేళాతోకాలూ, ప్రకబిన్తూంటారు. రెండో స్త్రీ: కోల్యా! ఏమిట్రా చేస్తూన్నావు? మొదటి యువకుడు:- కోల్కా పాతుకోసం చూస్తూన్నాడు రెండవ యువకుడు;- సొతా! జరే కోల్యా! నేనూ వస్తానురా మనిద్దరం పంచుకుందోం షిలోవుః- ఉండండోయ్‌! ఏమిటోయి అది - కోల్యా కాటరీనాః- వెధవ చెప్పడేం? ఎవడీకో ఘాత తలపెట్టేడు; నాకు తెలును మొదటి రైళుః- ఏదయినా పోయిందా ఏమిట్రా? రెండవ ఆడదిః:- ఎవ్వడికీ తెలియదు. ఏమిటో వుట్టముంగిలా తెగ తన్వి పోస్తూన్నాడు కోటికిన్‌;- హాన్యం - అంత కంటె ఏంలేదు సోటిన్‌ః- ఒక్క నిముషం అగవోయ్‌. వాసిలీ! ఇదంతా వేళాకోళం అని తొసి సోరనిసీలాగ్‌ తోటొటు. మూడో రైతుః- ఇదిగో, వీడి గొయ్యి వీడే తవ్వుకుంటున్నాడని నా నమ్మకం జనం అంతాః- గోరీయా? మొదటి రైతు యువతిః- నాళ్ళ న్యూష్కా నగల కోసం తవ్వుతున్నాడేమోనర్రా. కాటరీనాః- ఇదేదో అశుభం తలపెట్టేడు ... మొదటిరైతుః- ఇంకో మట్టి గుడి సెకట్బకుందుకు తవ్వుతున్నావా ఏమిట్రా? మాతో కూడ చెప్పవోయ్‌, కాస్త. అంతా చందాలు వేసుకొని అయినా కలప తెచ్చి ఇస్తాము. ఒక కుర్రాడుః- నాకు తెలునునయ్యా బాబు! రేడియో కోనం తవ్వుతూన్నాడు నాలుగో రైతుః- (దగ్గరికి వచ్చి) ఏమిటి చేస్తున్నాడు? 88

గరిమెక్ట అలభ్య రచనలు రెండో రైతుః- కొత్త దేవాలయం కడుతున్నాడేమో. రెండో ఆడది:- అబ్బ! ఏడిపించక చెప్పరా అందరూః- చెప్పరా - కోల్కా! చెప్పు. ఊ, మాట్లాడవేం? శోటికిన్‌;- తప్పతాగి ఇల్లాంటి సాడుపనులు చేస్తూన్నందుకు ఇంక వాడిని ఇక్కడి నుంచి గెంటెయ్యాలి. పాటిన్‌:- బహుశా మీ కల్లు పాఠలోనే త్రాగి వుంటాడు మూడో యువకుడు:- ఏం జరుగుతుందర్రా - ఇక్కడ? రెండో యువకుడు:- కొత్త వింత ఎవడో కొవి అప్పుడే వేసిన అవు పేడని అమాంతంగా నరికేసేడుట మొదటి యువతిః- కోల్కా! వీళ్ళంతా పాపం ప్రాధేయ పడుతూన్నారు - చెప్పవు? ఏమిటా తవ్వుతూన్నది? రెండో యువకుడు:- ఒరేయ్‌! అంత తెగ నీలుగు కూడదురా. ఒక మునలివాడు;ః- కోల్యా నేలంతా ఏమిటల్లా కెలుకుతావు? భూదేవి శపిస్తుంది ముమీ? గ్రన్‌కిన్‌:- ఆక్కడేమయినా ధాన్యం దాచలేదు కద ప్రభుత్వానికి అమ్మడానికి పైకి తీస్తూన్నావా? మాట మాటకి నవ్వులు, అననంఖ్య పెరుగుతుంది. మొదటి రైతుః- ఇదొక చావు వచ్చి పడిందే మొదటి యువతి:- అక్కడ ధాన్యం వున్నాయి. ధాన్యం! వక్కలు వట్టుకొని నవ్వుతుంది కోటికీన్‌:- (ముసి ముసి నవ్వులు నవ్వుతూ) ధాన్యం! రోమనోవు:- (గట్టిగా అరుస్తాడు ) నోరు ముయ్యండి అంతా (కోటికిన్‌తో) నీచుడా అందరికంటె ముందుగా అనేక కంతాలుః:- ఏమిటి? ఏమిటి అన్నాడు? - ఏమిటి అంటూన్నాడు షిలోవు:- రైలు రోడ్యా! ఈ చిన్న పారతో నువ్వు రైలు రోడ్డు వేస్తున్నావా? (ప్రజలంతా నవ్వును అణుచుకుంటూన్న ధ్వని) రెండో యువతి:- పాపం? నుతిపోయింది! ఓల్గాః- వేళాకోళాలకి తగిన అదును దొరికింది కాదు చవట రోమనోవు:- నేనా చవటని? మరు మాత్రం చనటలు కొారూ? నా చుట్టూ వున్న వీరంతా ఎలాంటి వాళ్లు? అసలు చవటలు వీళ్ళ (చుట్టూ చూపుతాడు ) ఇతరుల సాయం అవసరంలేకుండానే రైలు రోడ్డు వేప్తూన్నందుకు వేను చపటని.--ళాది, ఇదుగో పదిహేను వందల నుంది చవటలు - క్వాపోవు అతని "స్నేహితులు వీళ్ళవి బ్రతికి యుండగా పీక్కు తింటున్నారు. అయినా సరే, వాడి వెనక్కాలే వుంటారు కనిపించడం తరవాయి, దురాన్నుంచే సొస్టాంగపడి చేతులు నలుపుకుంటూ వొదిగి నిలబడతారు శ్వాసోవు ఒక్కడు గ్రామం అశేషాన్నీ చవటల్ని చేసి ఆడిస్తూన్నాడు. నేను మాత్రం ఒక్కట్ణీ రైలు రోడ్డు వెయ్యలేదు? కోటికిన్‌:- అయితే ఇదొ నీ ప్రయత్నం? వెధవకబుర్లు చెప్పడానికి జనాన్ని పోగుచేయడానికిదో ఎత్తు క్వాసోవు:- నీకు ఆయాసం ఆంటూ లేదురా కోల్కా' కాని, రైతులందరివి చవటలని తిట్టకు, అది మంచి పని కాదు శోటికిన్‌:- గ్రామస్తులారా? ఈ పురుగు మనల్ని లోపలినుంచీ దొలిచి తినేస్తోంది. ఈ

గరిమెళ్ళ అలధ్య రచనలు

నహ. షు నసుకుప

సోటిన్‌:- తినేసే పురుగులూ వున్నాయి పాములూ వున్నాయి. శోల్కా ఒక్కడే శొదు. అల్లాంటి వాళ్ళు చాలా మంది వున్నారు

ధ్వనులుః- నిజం! కోల్కా తెలివైన ఘటం! క్వాసోవుకీ ఇంత వరకు చేసిన సేవలు నమస్కారాలు చాలును! హంతకుడు!

కాటరీనాః- దీని వలన ఏమీ ప్రయోజనం వుండదని చెప్పలేదు?

గ్రన్‌కిన్‌:- ఆ మూఢులంతా గొంతుకలు చించుకుంటూ పోతూన్నారు ఉన్నది కాస్తా ఆమ్ముకు తినేసి సోమరి పోతుల్లాగ తిరుగుతూ ఎదటివాని దానికి నోరు తెరుచుకొని కూర్చుంటారు. మనం చెమటోడ్సి సంపాదించినది, వాళ్ళ కిచ్చి చూడండి రెండు రోజుల్లో తగలేస్తారు

శోటికిన్‌:- కోల్యా చెప్పినట్లు మనవూళ్ళో అంతా వళి చవటలు.

శోరికో:- కోల్యా! ఇల్లాంటి ప్రదర్శనాలు చేయడం తప్పు ఇది వేళాకోళాలకి సమయం కాదు. చాల తీవ్రమైన విషయం ఇది

శ్వాసోవుః- ఏమిటి ఆ తీవ్ర విషయం?

శోరికోవ- నీ విషయమే

శ్వాసోవుః:- నా విషయం ఏమిటి?

సోటిన్‌ః:- అంతా వుంది ఏదో వీ నిజవిషయం ప్రపంచం అంతా మరిచి పోయి చాలా కాలం అయింది చేతనయితే బయటికి రా ఇప్పుడు

కోటికి మీ ఎరట బయటికి వచ్చి సి ఆగింది - మేము నిలబడి ఆగడాని$!

సోటిన్‌;- (పిడికిలి ఎత్తి) భోటికిక్‌ మామా ఒక్కటి అలివేసంటే నేలకి అణారి పోతావ్య బాత్త

ఓల్గాః- మీరు వచ్చింది మీటింగుకి కొని గుద్దులాటకి కాదు కొంచెం శాంతించండి

కోరికో- కోల్యా! చూసేవా, అతి జాగ్రత్తగా అలోఛించి వ్యవహరించవలసిన సమయంలో కొట్లాటలు ఎల్లా వస్తాయో అబ్చే - తప్పుపని చేసేవు

రోమనోవుః- అవిటి వాడీని కదా - తిట్టండి ఎన్ని తిడతారో

కోటికిన్‌:- ఏమిటిది? ఒక బికారి - త్రాగుబోతు పెద్దమనిషిలా వచ్చి మవ బుద్దులు చెప్పడమా? అందరిని చవటలని తిట్టి, కొట్టబోవడమా? వూటల్తే సాగనిస్తామనే!

రోమనోవుః- నిన్ను చంపుతా

తోటికిన్‌ మీధకు వురుకుతాడు. విద్దగోల బయలు దేరుతుంది మైకేలోవ డైడోన్లూ

రాయన్ఫీ. వల్లా లొక్షేవు, జొటొవా. చాలా మంది వొల్టి నభ్యులు, కమ్మునిన్దు యువకులు - యువకులు వస్తారు.

మైకేలోవుః- ఆగండి! ఆగండి!

తానం తవ్పుకుంటారు. ఇద్దర్డీ విడటీన్తారు

కోటికిన్‌:- (జాలిగా) వీడు నన్ను రక్తం వచ్చేలా కొట్టేడు

రోమునోవుః- కొడతానురా! కొడతాను! నీ తేనెపట్లలో నీ వొంటికి పూసి చీమల వుట్టలో పారేస్తా

మైకేలోవు:- పోట్లాటమానుతారా? నభలోంచి గెంటించాలా?

రోమనోవుః- నాకే రెండో చెయ్యి వుంటేనా!

980

గరిమెళ్చ అలభ్య రచనలు మైకేలోవుః- ఏమి జరిగిందేమిటి? ఓల్గా- ఒశ చిన్న పేచీ, సామాన్యంగా రైతులు తమ అధికారాలు పొట్లాటతోనే నిర్ణయించుకుంటారు కోరికో:- కోల్యా ఇక్కడ ఒక తమాషా నాటక వ్రదర్శనం అరంభించేడు కొని చివరకి అధి పేచీలోకి దిగింది మైకేలోవుః- (రోమనోవుతో) నువ్వు ఎప్పుడూ తొందరపాటు మనిషినే ఎవ్పుడూ హడావిడే రోమనోవుః- నేను ఎంతో కాలం బ్రతికేదుందా ఏమిటి! క్వాసోవుః- (వెక్కిరింతగా) అది మాత్రం నిజం! మైకేలోవుః- (గిర్రున తిరిగి) ఓహో! క్వాసోవా? (శ్వాసోవు నమస్కరించుతాడు ) రావయ్యా! డైడోవూ! మనం మీటింగు వారంభించుదాం. (కోరికోను పలకరించి) నిన్నటి మీటింగులో నువ్వెందుకు మాటలాడలేదు? పర్యవసానం ఏలాగ తేలింటో చూసేవా? కోరికో;- డిమిట్రీ! నువ్వు మాత్రం ఏమిచేయగలుగుదువు? ఒకడేనా నన్ను పిళిచేడా? లేకుంటే సమూటలాదనూకి మైకేలోవుః- తప్పు! చాలా తప్పు వాళ్ళు పిలిచేదాకా నువ్వు ఎందుకు ఊరుకున్నావు? పరిస్థితులు తప్పుదారిని వడుతూన్నాయని తెలియగానే నువ్వు లేవనద్దూ కోరికోః- దానంతట అదే అబిగిపోతూందనుకున్నా. ఊరిఖే ఒక నిముషంలో జరిగిపోయింది అంతా మైకేలోవు:- ఓహో! (వేదికవైపు వెడతాడు) క్వాసోవుః- (గ్రన్‌కిన్‌ని పిలిచి) తెచ్చావా? ల్రన్‌కిన్‌?- కూడొనే వుంది క్వాటొవుు ఎక్కడని గన్‌కిన్‌:- ఇదిగో, (జేబు కుదుపుతొడు ) క్వాసోవు; సమయం మించనీకు వాడు ఆఖరు చేయగానే ఎదట పడాలి ఆలోచనకి ఖాళీ ఈయకూడదు గన్‌కన!- ఒక్క దెబ్బతో కుయ్యో! అనెత్యూశి డైడోవుః- (వేదిక మీదకి ఎక్కుతాడు ) గ్రామస్థులారా! నిన్న కుట్రదొరుడయిన ఒక కులకుచేత - వాడిని ఇప్పుడు జైలులో "పెట్టేసేం లెండి భంగపరచబడిన మీటింగును మళ్ళీ ఇప్పుడు (ప్రారంభించుదాం (ప్రజలలో సంచలనం కలుగుతుంది.) అత్తా కవింటీ కొర్యదర్శి కామ్రేడ్‌ మైకేలోవు మాటలాడుతాడు మైకేలోవుః- విరుడు వేసవి కాలంలొ ఒకమాటు వచ్చేను, ఇక్కడికి జ్ఞాపకం వుందా? ధాన్యపు స్పెక్యులేషను ఒవిపినంద్యుకు అనాడు ్రొష్మివిను విచారణ చేసేము కోతల రోజులలో అతడు గ్రామంలోని ధాన్యం ఆంతని బుషెల్‌* కి రూబులూ ఇరవయి కోపెక్కులఫ చొవ్పున కొనేసేడు. తరువాత దొనినే నాలుగున్నర రూబుళ్ళ చొప్పున మీకే అమ్మేడు ఆ విధంగా అతడు ఆరో - ఏడో వందల బుపెలుల భఛాన్యం అమ్ముకున్నాడు ఎంత లాభం వచ్చిందో తెలుసునా ఇళ్కడవారివరయినా లెక్క కడతోరా? రెంతో రైతుః- మిష్కా ఆఫనాశీవు బుర్రలో లెక్కలు ఆడుతూ వుంటాయి మిష్కాః- ఆరు వందలయితే - (గొణుగుతూ) పంథొమ్మిది వందల యెనబయి రూబుళ్ళూ, అదీ ఏడు వందలయితే (మరల గొణుగుతాడు) ఇరవయి మూడువందల పది మైకేలోవు:- థాంక్సు లెక్క సరిగానే కట్టావు రెండువేల రూబుళ్ళు లాభం సంపాదించడానికి విన్న క్వాసోవు క న్‌ | 1

గరిమెళ్ట అలభ్య రచనలు

నాలాల వనర క ానాడాలలనానావనకావారాననాా యాలు. మీ నోళ్ళు కట్టడావికి చేపినమాదిరిగా మూట ఇరవయి. వూడుల ఢాన్యం ఎవడు వడితే వాడు పంచిపెడతాడు. (నిశ్శబ్దం) ఒక్కమాట అడుగుతాను చెప్పండి. వ్యవసాయం అభివృద్ధి చేయడం కోసమే ప్రభుత్వం ధాన్యం వసూలు చేస్తూంది. అదయినా ధర ఇచ్చి తీనుకుంటూంచి. బజారుధర కంటె ఆ ధర తక్కువే అయినా ప్రభుత్వం ఆలాగే కొంటూన్నారు, అమ్ముతూన్నారు. ఈ సంగతి బీదరైతులకీ తెలుసు. సొమాన్యపు రైతుకి మాత్రం తెలియదు? కాని కులకు తఈన ధాన్యమే కాకుండా గ్రామంలోవి ధాన్యం అంతనీ కూడా ప్రభుత్వానికి చిక్కకుండా తావే కొనేసి, సాతరలు వేసుకుంటూ వున్నాడు. ఎందుకో తెలుసా?

ఓల్గాః- నువ్వే చెప్పు.

మైకేలోవుః- చెబుతా శీతాకాలం వచ్చిందంటే రైతులు కాలి జోళ్లు కొనుక్కోవాలి. బట్టలు కొనుక్కోవాలి. పన్నులు చెల్లించాలి ఆ నమురమ్మతు ఈ మరమ్మతు చేయించుకోడాతి. కులక్‌లు వనమయం. శనిపెడతారు బజారులో ధరలు హెచ్చగానే తమ నరుకుల్ని అమ్మజూపుతారు సమయం కనిపెట్టి

రోమనోవుః- గోధుమపిండి బస్తాలు వేసి, బళ్ళు బజారులోకి తోలుకొస్తారు.

మైశేలోవుః- ఏమంటారు? అదే బాగుంటుందా? రైతు అయిదో ఆరో రూబుళ్ళకి అమ్ముకున్న దావివి, కులకు పదిహేను రూబుళ్ళకి అమ్ముకుంటాడు అది సరికాదు, మీరు కూడా వ్రతివారూ చేస్తున్నట్లుగా ప్రళుత్వానికి మీ ధాన్యం మామూలు ధర కమ్మండి.

ధ్వనులుః- నిజం! నిజం చెప్పేడు! అందరూ అమ్మినట్టే అమ్మాలి

ప్రజలు వేదిక చుట్టూ మూగుతారు.

గ్రన్‌కిన్‌:- మా గ్రామంలో కులకు లెవ్వరూ లేరు

మైశేలోవ్య!- మరీ మంచిది, అ వద్ధతిలో ధాన్యం అందరి దగ్గరా నమానంగానె వమాలు చేదాం. ఇదిగో నా దగ్గర ఒక పట్టిక వుంది చదువుతా, సరిగా వుందో లేదో చెప్పండి. అనలు సరిస్థితుతివి, 'ఈూకు ఏతుటేఆ పూడుల ధాన్యం కొవాలి మొదట గ్రామంలో నూటికి ఎనభయి మందిని వదలి, మిగతా ఇరవైమంది దగ్గరా ఈ ధాన్యం వసూలు చేయాలనుకున్నాము ఆ ఇరవైమందిలోనూ కూడా బాగా డబ్బున్న కులకుల దగ్గర నాలుగువేలూ, మిగిలిన వారివద్ద తతిమ్మా ధాన్యమూ వసూలు చేయాలనుకున్నాం కానిమీ గ్రామంలో అనలు కులకులే లేరంటూన్నారు, గనుక ఇప్పుడీ ధాన్యం ఊరందరి నుంచీ వసూలు చేస్తాం

షిలోవుః- ఏమన్నావు? ఊరందరి నుంచీనా?

మొదటి రైతు స్రీ: అచ్బెబ్బే అది మంచిపని కాదు.

ధ్వనులుః- అదంతా ఆ ఇరవైనుంది దగ్గరనే వమూలు చేయండి.

రెండో రైతుః- కులకుల గొంతుక నొక్కండి.

ధ్వనులుః- చేయవలసింది అదే కులకుల దగ్గరనే వనూలు చేయాలదంతా.

మూడో రైతుః- అందరూ అమ్మినట్లే వారినీ అమ్మమనండి.

ఓల్భాః- క్వాసోవు వద్ద వేయి పూడులున్నాయి. నా దగ్గరి వదిహేనే వున్నాయి నేనూ, అతడూ, కూడా పదేవేనా ఈయడం? అతడు అందమయిన తోలు బూట్లు కోనుక్కుంటూ వుంటే నేను గుడ్డలయివా లేక చలిలో బాధపడుతున్నా.

క్వాసోవుః- అప్పుడే మరిచిపోయేవు? నిరుడు నీకు సాయం చేసినది ఎవరో?

92

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు ఓల్గా: నాకు సాయం చేసేవు నిజమే! ఆ అప్పు తీసుకోడంలో నా ప్రాణాలు కూడా హరించేవు వాటిని నీ గొదులలో వేసి తాళం వేసుకున్నావు (నవ్వుతాడు ) కోరికో. నాకు కొంచెం అవకాశం ఇయ్యగలరా? డైడోవు:- కోరికో ఇగ్నట్‌! రా వేదిక మీదికిరా, తోరితో ముందుకి వచ్చేడు క్వాసోవు;- (గ్రన్‌కిన్‌ను గోకుతాడు) ఇదే నమయం గ్రన్‌కిన్‌:- ఇదిగో వెడుతూన్నా (గట్టిగా) కామ్రేడ్‌ మైకేలోవు! నే వొక ప్రశ్న వేయవచ్చునా? మైకేలోవుః- కానీ గన్‌కిన్‌?- దగ్గరగా రావచ్చునా? మైకేలోవు:- రా (జనం తప్పుకుని దాని ఇస్తారు అతడు నెమ్మదిగా ముందుకి వస్తాడు ఆందరూ అతని వైపే చూస్తూంటారు. గ్రన్‌కిన్‌ వేదిక దగ్గరకి రాగానే జేబులో చేయిపెట్టి రెండు గుప్పిళ్ళ గింజలు పైకి తీస్తాడు ) ఊ6 ఎమిట్‌? “శ్రనఃని:. నేనూ నా కొడుకూ వేరు పడ్డాము నేను పాత పద్దతులలోనే పనిచేస్తూన్నాను మా వాడు నూతనమార్గాలలో పని చేస్తూన్నాడు ఇవిగో మా యిద్దరి ఫలితాలు చూడు ఏవి మంచివో మైతేలోవుః- (రెండు చేతులూ జావుతాడు చేతులోకి గింజలు తీసుకుని పరీక్షించుతాడు రెండు నమూనాలు నిదానంగా పరిశిలించుతాడు జనం నిశ్శబ్దంగా చూస్తూంటారు) నన్ను బుట్టలో పెడతా మనుకుంటున్నావేం, పాపం” ఇందులోది ఒకటి వేసవి పంటా రెండోది శీతొకాలవు పంటా (నవ్వుతాడు ) నువ్వు తీస్తాడు) ఈలాగ వచ్చి ఈ గింజ లొకమారు చూడు టనక్‌న్‌ం- ఓరి బాబో ఇవెక్కడి గింజలు? షిలోవు:- మమ్మల్ని కూడా చూడవియ్యంతీ! రైతులంతా దర్లరగా మూగుతారు. గింజిలు ఒకరి తరువాత వొళకరుఆందుకుంటారు. మొదటి రైతుః- ఈలాగ ఇయ్యండి మూదో రైతుః- కాన్త దొరి ఇయ్యండి మళ్ళీ ఇంకో మారు చూడనియ్యండి! రెండో రైతః- అవీ ధాన్యం అంటే ఓలా: ఎమ్మ. శావ్యం! ఏమి థాన్యం! అమెరికా నుంచి మచ్చుకి తెప్పించేరా? మ్లకేలోవ్‌:- లేదు తెప్పించినవి కాదు ఇక్కడికి వచ్చేముందు 'లెనిన్‌ సమిష్టి వ్యవసాయ శ్షేత్రం' మీదుగా వచ్చేను వారి పంట ఒకటి రెండి పిడికిళ్ళు తెస్తే మంచిదని తోచింది తీసుకువచ్చేను మంచి రాలిక రాలింది కొన్ని ప్రదేశాలలో ఎనలై, కొన్ని చోట్ల తొంభయి. గ్రన్‌కిన్‌:- తొంభయ్యా! అబద్ధ మేమో మైకేలోవుః- అక్కడికి పోయి చూసిరా ఓల్గాం- అఖరుకి ఎనటలై అయినా మనకంటి మెరుగే రోమనోవుః- ఫరవాలేదు మనమూ ఆలాంటి పంట పండించుకోగలం- కోటికిన్‌:- (వెక్కిరింతగా) కోల్గోజ్‌ - సమిష్టి వ్యవసాయ శ్రేత్రావికి మన కోల్కా దారి చూపుతాడు న!

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు

కకక టు సును

సోటిన్‌ః- నిన్ను తీసుక్రువెళ్ళడులే, భయపడకు

ఆఫనాశీవుః- నిన్ను గుమ్మంలోకూడా అడుగుపెట్టవియ్యరు,

ఓల్గా:- నువ్వు నన్ను తీసుకువెడతావా?

రోమనోవు;- నీ యంతట నువ్వే వెడతావు ఊరిఖే వెళ్ళడం కాదు ఊరకలు వేసుకుంటూ పరిగెడతావు

ఓల్గా: నేను?

కోరికోః- ఎందుకు కాదు” నువ్వుకూడా పెరుగెడతావు నాకు ఒక విషయం తడుతూంది ఈ వేళ పొద్దుటే పొయ్యి దగ్గర కంటికెదురుగా వున్న కాలి జోళ్ళకోసం రెండు గంటల సేపు తెగ వెతికేను - ఆ నమయంలో తోచింది చూడండి ప్రభుత్వానికీ ధాన్యం కావాలి వాసిలీ! నువ్వు ఇల్లు కట్టుకున్నప్పుడు ఎం చేసేవు? అతిక్లుష్తంగా వాడుకుని దొరికినచోటనల్లా డబ్బు దగ్గరనుంచి అవ్వు చేసేవుకదా? అలాగంటిది ప్రభుత్వం తన అయిదేళ్ళ అంచనా పూర్తిచేయాలంటే ఏమి చేయాలో నువ్వే చెప్పు,

ఓల్గా:- వీజం!

కోరికో:- సరిగ్గా అదీ సంగతి మనకున్నదంతా ప్రభుత్వానికి ఇయ్యకపోతే సర్వనాశనం అయిపోతుంది.

శేకలు:- బాగుంది నిజం!

కాటరీనాః- మనం ఏమి చేయగలం?

కోరికో. మనం కూడా ఒక విధమయిన ఆర్థిక ప్రణాళిక ననుసరించాలి వే చెప్పేది కొంచెం శ్రద్దగా వినండి మన గ్రామంలోనే యింటికి ఎక్కువగా ఇంటి పెరళ్ళు వున్నాయి. ఎందుకూ పనికి రాకుంఢా చెత్తతో విండిన కొంపలూ వున్నాయి ఇవన్నీ ఆరుమైళ్ళ నేల నావరించి వున్నాయి ఈభూమి అంతా దున్నుకో గలిగితే ఆలోచించుకోండి ఊగ! మన వూరి కొంపలనీ పీకేసుకుని వానికి బదులుగా ఒకటి రెండు మేడలు వేసుకుంటే

కాటరీనా:- ఏయ్‌ ఏయ్‌ ఏమిటీ వాగుడు!

మూడో రైతు?- ష్‌!

కోరికో; మన దగ్గర రెండువేల కుక్కలున్నాయి. లెక్క వేయ్యండి ఒక్కొక్కటి - గింజల లెక్కలో - రోజుకి అధమం పొను గింజలకి తక్కువ తినదు. అంటే ఎడాదికి ఇరవయి విండు బళ్ళ ధాన్యం అయిపోతూందన్నమాట

షిలోవుః- కుక్కలకోసం అంత ఖర్చే?

కోరికో:- (నూతన భావాల చేత ఉద్రిక్తుడై) ఒక గుర్రం - దేవుడి దయవుంటే భయం లేదు - చబ్చిపొతుందనుకోండి. ఆంతటితో మనపనీ అయిపోయినట్లే కొని అందరికీ సంబంధించిన గుర్రాలు ఆయిదు వందలుంటే మన వ్యవసాయం ఎంత బాగుంటుందో ఆలోచించండి! ఇప్పుడు మన భూమి చిన్న చిన్న ఖండాలుగా వుంది ్రతి రైతూ అన్ని పనులూ ఇతరుడి సాయం లేకుండో ఒక్కడూ చేసుకోవలసి వస్తూంది కొని, పొలం పెద్దదిగా వుంటే పనిభారం అందరికీ సమంగా వుంటుంది చీము చూడండి! ఎక్కడికో పోయి వెతకనక్కరలేదు - చీమ కూడా గడ్జిపరకని తానొక్కతే మోయదు ఆ చీనముకూడా భగవంతుడి సృష్టే నన్న మాట మరవకండి, ఇదే నా ఆలోచన

కోటికీన్‌;- మంత్రివర్యా! మిమ్మల్ని ఎవ్వరూ ఉపన్యానం ఇవ్వమనలేదు ధాన్యం నంగతి చెప్పు

కోరికో;- ఇంక ధాన్యం విషయం! మన ప్రభుత్వానికి అమ్మవలసిందే ముఖ్యంగా తమ అవపరావికి మించి

జ!

గరిమెళ్ట అలభ్య రచనలు సన... సను... పనన వరుకుగలవారు అమ్మితీరాలి. మన దగ్గర ఎంత ధాన్యం వుందో మనం ఎరగకుండా లేము. క్వాసోవుః- అ మాట బుజువు చేయగలవా? కోరికో:- ఇవాన్‌ అందరూ ఎరిగిన దానికి సాజ్యాలతో వవిలేదు సూర్యుడు ప్రొద్దుటే వుదయించుతాడనీ, పగటి పూట అకాశంమీద వుండి సాయంకాలం కాగానే జపాను వాళ్ళ దేశం దగ్గర దిగిపోతాడవీ, నువ్వు బుజువు చేయి చూదాం ఏమిటోయ్‌! మహా బుజువంటావు. కోటికిన్‌;- నీ దగ్గర అసలు ధాన్యమే లేదనుకుంటాను కోరికో:- మవ్వు అన్నది యధార్ధమే. కాని, కొంచెం లేకపోలేదు అయితేనేం, అ బాధ్యత ఏదో నా మీదనే వేసేవు, గనక వేవో మార్గం చెబుతా, వింటావా? నా దగ్గరున్న దానిలో నగం ఇస్తాను. నీ దానిలో నగం ఇస్తావా? ఓల్గాః- అది వ్యాయంగొనే వుంది కోటికిన! తే ఐదువందలూ. కోటికిన్‌:- (భయంతో) వేయివూడుల ధాన్యం నా కెక్కడివి? నా కొంపలో ఎంత వెదికినా ఐదువందలు దొరకవు రెంచోరితణా మిగిలిన ఐదువందలూ తీనెటీగలకి తివిపించేసేడు కాబోలు (నవ్వు) సోటిన్‌:- మనపని ముగియనియ్యండి పేర్లు చదవవియ్యండి. మ్లైకేలోవు:- పౌరులారా! అ పట్టిక నంతనీ చదివి మిమ్మల్నందరినీ విసిగించ పనిలేదు దీనిని మామూలుగా సోవియటు కార్యాలయానికి వప్పచెబుతాము. వారినే విర్ణయించనిద్దాం, ఏమంటారు? షిలోవుః- అదే మంచిది. శబా వారు అలోచించేటప్పుడు మేం వ్రండొచ్చా? మైశేలొవుః:- ఒక్క కులకులు మినహాగా అంతా రావచ్చు కోటికిన్‌:- సోదర రైతులారా వీళ్ళు మనలో మనకే పేచీలు పెంచతానికి ప్రయత్సించుతూన్నారు. గొర్రెల్ని విడదీసిన మాచిరిగా విడదీమ్తన్నారు. రైతులలో తెగలు చెప్పాలంటే, సోమరిపోతులు, పవిపాటలు చేసుకొనే వారూ, నని మాత్రం విడదీయాలి, కులకులనే మాట పట్టణవానుల నృష్టి మైకేలోవుః- కోటికిన్‌! . కోటికిన;- ఏం? మైకేలోవు:- ఏమిటో పట్టబవాసులంటున్నావులే కోటికిన్‌:- నేనా! అబ్బే! మరేమీ లేదు నా కేవో పందేహాలు వృండిపోయినాయి, సమాధానం చెబుతావా? మైవేలోవుు-ఉీచందేహం ఏమిటో నాకూ తెలును. కానీ, కోటికిన్‌:- రైతు నెత్తిన ఇంతభారం ఎందుకు మోపుతూన్నారు. నగరవానుల్ని ఇంతగా బాధించకేం? ప్రభుత్వానికి ఫ్యాక్టరీ కూలీలు కన్న బిడ్డలూ రష్యాకి తిండి పెట్టే రైతులు సవితి బిడ్డలూనా? మైకేలోవుః:- అంటే ఫ్యాక్టరీకూలీలు మీ కంటి ఎక్కువగా సుఖపడుతూన్నారనా నీ భావం? ధ్వనులుః- భగవంతుడు మా కటువంటి జీవితం ఇస్తే చాలును... మా కంటి ఎక్కువగానేనా? బొను. నా వుద్దేశ్యం బెననీ! . మేము ఎప్పటి కయినా ఆ విధంగా జీవించగలమా? ఓల్ధాః- మమ్మల్ని కూడా అలాగే ఆదరించాలి మాకూ జీతాలు ఇయ్యాలి. మైకేలోవు:- మీకు జీతాలు కావాలా? సరే! బాగానేవుంది. డైడోవూ! ఒక కాగితం తీసుకుని వ్రాయి. మా చని

గరిమెళ్ళ ఆలభ్య రచనలు జిల్లాలో ఒక ఇటికల ఫ్యాక్టరీ కడుతూన్నాము. ఉన్నవాళ్ళు గాక అదనంగా రెండువేలమంది కూలీలు గావాలి. తన పాలం వదలుళోదలచిన వారెవరేవా వుంటే, మీ పేరు డైడోవుతో చెప్పండి. మిమ్మల్ని నగరానికి తీసుకుపోతాము. మీరా ఫ్యాక్టరీలలో పవిచేయవచ్చును. జీతాలు సంపొదించుక్షోవచ్చును. ( చుట్టు తిరిగి చూస్తాడు. రైతులు మొగం తిప్పుకుంటారు.) ఓం ఎవ్వరూ రారూ? ఊరిఖే గోలచేయడమేనా? సరే! అయిందా ఇక్కడికి? ఓల్గా: మా పని తీరిందనే తోస్తుంది. మీ వని కొనియ్యండి! మైకేలోవుః- నే పోవాలి, కామ్రేడ్‌ రాయస్కీ ఇక్కడనే వుంటాడు. మిగిలిన సంగతులు ఆతవే చూసుకుంటాడు. డైడోవుః- అంతే! . ఉద్రేకంతో రైతులు వెజ్టిపోతారు మైకేలోవుః- (వేదిక దిగి ఓల్లా - రాయస్కీల వద్దకి వస్తాడు.) అన్మ్యుయ్య, ఇప్పటికి తెమిలింది. దొమ్మీ జరగనేలేదు. ఓల్లా! నీతో ఒక మాట చెప్పాలి. రాయన్మీ తవ్పుకుంటాడు. ఓల్లాః- చెప్పు మైశేలోవు;- నన్ను ఒకరోజు ఇక్కడుండమంటావా? ఓల్లాః:-నీయిష్టం! మైశేలోవుః- శోచిందా వుండొచ్చు. లేదా పోవచ్చును. మనం ఇద్దరం కోరికో యింట వుందాం. ఓల్లా:-మనం ఇద్దరం కలిసివుండడం పడదు. మైశేలోవుః- (ఒక్క ఏిముషం వూరుకుని) ఓహో! అయితే వ్యవహారం ఇంతవరకూ వచ్చిందన్న మాట... ఉహూ. ఇది ఈలాగవుందా... ఆ పద్ధతిలో . బాగుంది. --- తిన్నగా వెళ్ళి పోవడమే మంచిదనుకుంటాను. ఓల్లాః- వీ యిష్టం............ మైకేలోవుః- శాని, - సరే! ఏదో తిరకాసు వచ్చింది... అఖరికి ఎలాగ నచ్చింది?... ఉహు. మనం ఎంత త్వరగా ఇట నుంచి పోతే అంత మంచిది... డైడోవూ! డైడోవుః- ఏమిటి? " మైకేలోవుః-గుర్రాలు సిద్ధంగా వున్నాయా? డైడోవు:- మీరు చెప్పినట్లు అన్నీ సిద్ధంగా వున్నాయి. మైకేలోవుః- కొమ్రేర్స్‌! మీ అందరికీ ఆలస్యం అవుతూంది... యువకులు, వెంబడిస్తారు. రాయస్కీః- (ఓల్లా సమీపించి) ఏమిటి మాటాడొలంటాడు. ఓల్లాః- మరేమీ లేదు. కాని, పావేల్‌! ఈ మారూ గెలుపు అతనిదే. రాయస్కీః- అతవితో చెప్పేవా? ఓల్లాః- అహా! రాయస్కీః- మనం ఈ పరిస్థితుల్ని చక్కపెట్టుకో లేకపోయామని అతడు వ్వయంగా తెలుసుక్తున్నాడు. ఓల్లాః- నునం కాదు - నువ్వు. రాయస్కీః- కొద్ది గంటల శ్రీతమే కాదూ, నువ్వు “మనం' అని వుషయోగించేవు? చి

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు ఓల్లాః- కొని, వెంటనే ఒక సమావేశం జరిగింది. దానిలో దొమ్మి జరుగుతుందని నువ్వు జంకేవు ఆ బాధ్యత తీసుకొనడానికి నువ్వూ డైడోవు కూడా జంకేరు మనం అద్భుతంగా వోడీపోయినాక కూడా అతడు నభ జరపడానికి ఎమాత్రం జంక లేదు! రాయస్కీః- పోనీ! ఓడిపోయినాం దేవుడే వున్నాడన్నింటికీ ఓల్లాః- ఏలాగ జరిగిందో యింతవరకు నా కర్ధం కాలేదు హఠాత్తుగా నీ ధైర్యం చెడింది ఎవరో చిలిపిమనిషిలా అయిపోయినావు ఎవరూ అనివుండని మాట లాదేవు నీ ప్రకృతికే విరుద్ధంగా మాటలాడేవు నువ్వు ఆ రాయస్కీవే కాదు ఆ మనిషే వేరు. ఇదేమిటి ఈలాగ అయింది (రాయస్కీ కాలరు మెలి వేస్తూంటాడు ) ఏమిటా పన రాయస్కిః- ఏమీ లేదు మెడపట్టి కొంచెం బిగువుగా, వుంది గొంతుక ఒత్తుతూంది. కానీ చెప్పు ఓల్లాః- నెక్‌ టై ముడి కొంచెం బిగువుగా వేసుకొని వుంటావు నెక్‌టై? నీ నెక్‌ టై కూడా అందరికీ ఉన్న మాద్‌రిచే ఒక కుర్రాడుః- (వరుగెత్తుకొని వచ్చి) బాబుగారూ. మీకు ఈ జాబు ఇచ్చేరు ఆయన ఇవరోగాని తొగితం ఇచ్చి పారిపోతాడు రాయస్కీః- నాకు ఈ చీటి పంపించిన వారెవరు? (చదివి చాలా ఉద్రేకం పొందుతాడు ) ఏడీ? ఆ కుర్రాడు ఏడీ? (తిరిగి చూస్తాడు) డైడోవు అలారం గంట వాయించి రైతుల్ని వెనక్కి పిలు ఓల్లా?- ఏమి జరిగింది? రాయన్నీ. ఆకు ఏయ్‌ పిల్లలూ! యువజన సంఘం వారు! వెళ్ళండి ్రతివాడీనీ వెనక్కి పిలవండి! కమ్యూనిను యువకులు వరుగెత్తి వెడతారు. (గామంలో అలారంగంట మోగుతుంది. భయంలోటీ "కాగర్వంలోమాలలలలల అట్లాకనాణా నయిన్తో కెన్‌ దదిశమీదో నీలుస్తాడు వేటోరెంతో పజల్సి చూస్తూంటాడు ఎల ఖ్క.- మమ్ముల్ని ఎందుకు పిలిచేరు? కాయన్స్‌:- (వ్రతిమాట వాత్తి విన్ఫుటంగా * పలకుతాడు )నా కిప్పుడే ఈ వుత్తరం పంపించేరు ఇందులో వున్నదిది (చదువుతాడు) ' ఓ పతినిధీ ఒక మీటింగులో నీ కిదివరకు బుద్ధి చెప్పేము అయినా నువ్వు ఇక్కడి నుంచి వదలలేదు మా సలహా విన నీ శవపేటిక సిద్ధం చేనుకుందుకు తగిన ప్రయత్నాలు చేసుకో. నువ్వు ఇంక ఎంతో కాలం బ్రతుకవు 'వీ ప్రాణాలు తీయగల తూటా సిద్ధం చేయబడింది ధాన్యజ) వహాళ్ళకి పరలోతం పోవలసిన సమయం వచ్చింది. నీ రోజులు దగ్గర వడివాయి. (ఆపలేని కోపంతో) ఈ దివ వలువ చాలా అధికం. దీని ఖరీదు రెండువేల పూడులు తెల్లవారెటప్పటికి ఈ చీటి తాటక మనిషిని నా యెదట పెట్టకపోతే మీ రిదివరకు ఇచ్చుకోవాలన్న ఎడువేలకీ, మరి రెండువేల పూడులు ఇచ్చుకోవాలి ఇంకా చీతీలు వచ్చేయా శిక్ల నాలువేలు! ్క నిశ్చద్దిం ఓలా.- ఇదేమిటీలా” వచ్చిపడింది? ఆ జాబు వ్రాసింది ఎవ్వరో దేవుడికే తెలియాలి కావి దావిని గురించి బాధపడవలసింది మనమా? రాయస్కీః- మాటలాడవడ్వ. ఆ తూటా ఎవ్వరి కోసం సిద్ధంచేసేరో నేను చెప్తా వేదిక దిగి అటూ - యిటూ చూడకుండా ప్రజల మధ్య నుంచి నడుస్తాడు. వారు దారి ఇస్తారు కక నీ

గరిమెళ్ళ ఆలభ్య రచనలు లతలా నావు ఏడో రంగం త్వాని*ఫు ఇల్లు, తల్లా రివాల్వరు నొక దానిని తుడిచి బాగుచేన్తూంటుంది. రాయన్ఫీ దిల్లవద్ద కూర్చుండి బ్రానుకుంటున్నాడు అతని వ్రతృన వొటోవా నిలఐడివుంది. రాయస్కీః- (వ్రాత పూర్తిచేసి, కాగితం జొటోవా కిస్తాడు ) ఇదిగో దీనిని తీసుకుపోయి డైడోవు చేతికియ్యి ఏవిధమైన అలన్యం చేయకుండా మనవారి నందరినీ తీముకురాండి. మీ అయుధాలన్నీ వెంట తెచ్చుకోండి ఒక్క క్షణంలో నేనూ మిమ్మల్ని కలునుకుంటాను. ఓల్లా:- ఇప్పుడే వచ్చేస్తూన్నాము రాయస్కీః- ప్రమాదంలోకి రాబోకు ఓల్గా! ఓల్లాః- బహుశా నేను దాగుకొని వుంటాననే అనుకున్నావా? ఇదిగో “శ్రొవింగ్‌ తయారయింది రాయస్కీః- వెడదాం, లే. (జొటోవాతో) మీవాళ్ళు ఏలాంటివాళ్ళు నమ్మవచ్చా? జొటోవాః- ఆ( నమ్మవచ్చు ఈ పేచీ వచ్చినప్పటినుంచీ, లోక్టేవు ఇంటింటికి తకుగుతూన్నామ: -"అతతన ప్రజల్ని శాంత పరచడానికి చెడ తిరుగుతున్నాడు రాయస్కి;ః- పిరికిపంద జౌటోవా నడు జొటోవా:- ఇదిగో క్రణంలో (పరుగిడుతుంది ) రాయస్కీః- యుద్ధ పరిస్థితులు వచ్చేయి. ఓల్లా! నీకు భయంలేదు గదా! ఓల్లాః-నా కేమీ భయంలేదు _ రాయస్కీ:- తుఫాను వర్తూంది "స్రాస్తో వేరుగెత్తిస్తా ఓల్లాః- శతృ శిబిరంలో ప్రవేశిస్తావా యేం? రాయస్కీ:- 1919లో తిరుగుబాటు చేసిన ఒక పటాలాన్ని ఎదుర్కున్నా. నాతో ఇంకెవ్వతూ లేతు. పైనీఈులం - వాళ్ళ డివిజన్‌ కోసం ఎదురుచూస్తూ యుద్దానికి తయారవుతున్నారు. తిన్నగా వాళ్ళ దగ్గరకి గుర్రాన్ని పరుగెత్తించేను. అందరూ చూస్తూండగా వారి నాయకుడిని కొల్చిపారేసేను తరువాత ఆ చెటాలియనే మా డివిజన్‌లో ఒకభాగం అయింది. ఓల్లా ;- నువ్వు పొడుగు ఎదిగినట్టు కనబడుతున్నావు మైరేలోవు లోనికి వస్తాడు వన్తూనే తని నొమాను శొకమూల వడవేన్తాడు త్వానోవు గవిలోకున్త ద్వారం వద్దకి నెళ్టి తలువు తెరణి తొంగియాన్తొడు. రాయస్కీః- ఇంట్లో ఎవ్వరూ లేరు జోగిని మినహా (మైతేలోవు లోరిక వన్తాడు) మైకేలోవు;- ఆఖరికి పరిస్థితులు ఇంత విషమావస్థలోకి తీసుకువచ్చేవేమిటి? విచారణ జరిపించుకోనాలని వుందా? 'రారువోలో వుండగా లోక్టేవు టెలిఫోను చేసేడు పరుగెత్తుకుని వచ్చేను రాయస్కీః- మరేమీ కంగారు లేదు మైకేలోవు;- గ్రామం అంతా అట్టుడికి పోతూందని ఈ పాటికి గ్రహించే వుంటావనుకుంటా, ఈ వేళ జనం అంతా మనల్ని ఎదుర్కోవచ్చు రాయస్కీః- తిరుగుబాటుని అణిచివెయ్యడౌనికి కావలసిన ప్రయత్నాలన్నీ చేసేను న!

గరిమెళ్ట అలభధ్య రచనలు మైకేలోవుః- వీ ఆజ్ఞల్ని ఉపసంహరించుకున్నావనుకుంటాను రాయస్కీః- కమ్యూనిస్టు యువకుల కందరికీ ఆయుధాలిమ్మని ఆజ్జపించేను మైకేలోవుః- వీ ఆజ్ఞని రద్దుచేసుకున్నావా? రాయస్కీః- నే నేం పిరికిపందనుకాను ఆ విషయం నీకు బాగా తెలునును మైకేలోవు:- అ తెలివి తక్కువ ఆజ్ఞని వెంటనే రద్దుచేనుకొని గ్రామంలోని ప్రతి రైతుకీ ఆ విషయం తెలియపరచమని అజ్ఞాపిస్తూన్నా రాయస్కీః- ఎన్నటికీ జరగదు మైకేలోవుః- న్వయంగా నేనే ఆ పని చెయ్యగలను కాని నలుగురిలోనూ నిన్ను హాస్యాస్పదం చేయడం నాకు ఇష్టంలేదు. ఎది ఎట్టున్నా, ధొన్యం వనూలు చేయడొనికి ఇక్కడ వుండే వాడివి నువ్వు రాయస్కీః- (కోపంతో) నా ఆజ్జని ఉపనంహరించుకోను నిన్ను అలాగ చేయనీయను తిరుగుబాట్లు వమ్మంతవి. టెడిరించినంత మాత్రం చేత అజ్జని ఉపసంహరించు కోవడమా? వల్ధి పిరికిపని పార్టీకి అ(త్బు కూడాను 'మైోలొవు?- వోనేలొ' తొందరపడకు తెలివి తక్కువ వనులు చేసీ పైగా ఆ తప్పులు దిద్దుకొనళ పోవడం మూలాన పార్టీకి ఆప్రతిష్ట కలుగుతుందేకావి రాయస్కీః- చేసింది పొరపాటని ముందు బుజువు చెయ్యి. గ్రామస్థులు మన సైనికుల్సి చంపి నప్పుడు నువ్వే గ్రామం అంత మీదా శిక్రారుసుము వమాలు చేసే వాడివి మైకేలోవుః- చేను శత్రువులకి శిక్షలు వేసేవాడివి ఇప్పుడు నువ్వు శతుమధ్యంలో వున్నావా? అయష్కేం వపాక్కునుబమన్ను దము వేసినంనావులి శ్యమవులన్నమాటే. మైకేలోవు:- వాళ్ళు కులకులతో కళలియడం తప్పనినరిగా తెచ్చి పెట్టేవు గ్రామం అందర్నీ నీకు శత్రువుల్ని చేసుకున్నావు ధాన్యం వసూలుకీ శిక్లాధనం వసూలుక్రీ ఏలాగ ముడిపెట్టేవు? నువ్వెవరివి? తన వలస శాజ్యాలు నరిచూడ వచ్చిన ఇంగ్లీషు ప్రభువునా? ఈ పట్లన్నీ విదేశాలలో నేర్చేవా? రాయస్కీః- అయితే నీ వుద్దేశ్యం చంపుతూన్నా వూరుకోమనా? మైకేలోవు:- కులకులు తప్ప నిన్ను చంపేది ఎవరు? ఆ కులకులు మనం వాళ్ళ ధాన్యం దోచుకుంటూన్నామనీ

• ఈనం దొంగలమనీ, కంఠం పొడి అయటట్లు అరుస్తూనే వున్నారు వీ శక్తి వంచన లేకుండా వాళ్ళకి సాయం చేపేవు అ పారపాటు సర్దుకో నీ అజ్ఞ పార్టీ విధానానికి వ్యతిరేకంగా వుందని నువ్వే చూపాలి రాయస్నీ ఆ వప చేం మళ్ళీ ఈ వూళ్ళో తలెత్తుకుని తిరగ్గలనా? పైకళోళాో' సోర్టే సిద్దాంతాన్ని నక్రమంగా అనుసరించడం కంటె నీ వ్యక్తి గౌరవాన్ని కాపాడుకోవడమే ముఖ్యమని ఊహిస్తూ క్నావన్నమాట రాయస్కీః-నేను నా ఆజ్ఞ తగ్గించుకోను మైకేలోవుః- తగ్గించుకు తీరాలి రాయస్కీః:- ఉఅహం( మైకేలోవు:- ఉపవంపారించుకో పొవేలూ? ఒక్క క్రణంకూడా వ్యర్ధం చెయ్యవలసిన పమయం కొదిది ఇంకా ఆలన్యం చేస్తే వెంటనే విన్ను అరెస్టు చెయ్యవలసి వమ్తుంది (రాయస్కీ టోపీ తీసుకొని ద్వారంకేసి నడుస్తాడ ' చలిగా వుంది కోటు తొడుక్కుపో 0ం

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు (రాయన్మీ పొట్టి కోటు తొడుక్కుని వెడతాడు

ఓల్లాః- మైకేలోవు! మాట

మైశేలోవుః- వింటున్నా

ఓల్లా:- ఇక్కడ ఈలా జరిగిందని వినగానే సంతోషం కలిగిందా? అనందోద్రేకంచేత వీగుండెలు ఆగిపోలేదు?

మైకేలోవు;- నేను చాలా కంగారుపడి పరుగెత్తుగు వచ్చేను చాలా గంత్రగోళం జరుగుతూందని భయపడ్డాను

ఓల్లాః-నా ప్రశ్నకి సరిగ్గా సమాధానం చెప్పు. ఆ వార్త విన్నప్పుడు నీకు ఆనందం కలగలేదు?

మైకేలోవుః-చాలా చిత్రంగా వుందే సంతోషం ఎందుకు?

ఓల్లాః- ఎందుకా? మళ్ళీ ఇంకోమారు పానేల్‌ని అవమాన పరచవచ్చు. నీ కంటె తెలివైన వాడు కనక, నీ కంటె వెయ్యిరెట్లు అందమైన వాడు కనక అతవిమీది ఆహాయ తీర్చుకొనడావికి మళ్ళీ ఇంకో కారణం దొరికిందని -

మైకేలోవు; ఓల్లా! ఎంత అవమానకరంగా మాట్టాడుతూన్నావో తెలుసునా? ఈ మధ్య ఎంత నీచమైన విషయాలు నా మీద ఆరోపిస్తూన్నావో

ఓల్లా;- నాశోసమని నువ్వు అతని మీద పగ తీర్చుకుంటున్నావు. వింటున్నావూ? వేచెబుతూన్నది వేషంలోవున్న నీకు కాదు నిజమైన మైకేలోవుకి - నీ ఆత్మకి చెబుతూన్నా. నా కోసం అతవి మీద పగ తీర్చుకుంటున్నావు అందుకోసమే నువ్వు ఇక్కడికి వచ్చేవు

మైకేలోవు;- ఎంత నీచం ఓల్లా ఇచ్చట జరిగిన పరిస్థితుల్ని నరిగా ఆర్ధం చేసుకోకపోతే - ఇద్దరు ప్రత్యర్థుల మధ్య జరుగుళూవున్న పోరాటం మాత్రమేననే అర్ధం లాగేటట్లయితే - మనం మాటలాడుకోవలసిన పనే కనవడదు

ఓల్లాః- అదుగో జిల్లాపార్టీ కార్యదర్శి మాట మళ్ళీ మైశేలోవు దాంకున్నాడా

మైకేలోవుః- మైకేలోవులు ఇద్దరు లేరు వోల్లా! ఆ తెలివితక్కువతనం చొదులు, ఉవ్వతల్లా-మత్కటే-చువిడి

ఓల్లాః- అ వున్నదొక్కడూ పార్టీ కార్యదర్శి

మైకేలోవుః- టెను అతడే జిల్లా కమిటీ కార్యదర్శి.

ఓల్లాః- కాని మైకేలోవు నువ్వు ఓడిపోయేవు, చమ్మ అతని మీదికి ఎదురు తిప్పుదామని చూసేవు. బలవంతంగా నీకేసి తిప్పుకముందామని చూసేవు కాని ఫలితం మాత్రం శూన్యం నువ్వు ఎప్పటికీ వింటున్నావూ? - ఎప్పటికీ నాకు పరాయివాడినే నేనతని చగ్గరికే పోతా నీచేత అవమానించబడి, వేటాడబడుతూన్న ఆ నిజమయిన మనిషి దగ్గరికేపోతాము. (తొందరగా కోటు ఉొతుకన్కబటుంధి.)

మైకేలోవు:- నిజానికి నేను నిన్ను అర్ధం చేసుకోలేదు క్లబ్బుకి నేమా వస్తున్నా... వీలు చిక్కినంతమంది శ్రైతుల్ని పోగుచేయమని లక్టేవుతో చెప్పేను

ఓల్లాః- నేను నీతో రాను

వెడుతుంది

మైకేలోవు:- ఎవరికి తోచినట్లు వాళ్ళుంటారు. (నిశ్శబ్దం మైకేలోవు నెమ్మదిగా తన సామాను తీసుకుంటాడు ) కామ్రేడ్‌ మైకేలోవు! శెండే ప్రశ్చలు ఊ౯ నీతూ ఆమెకూ, సరిపడే సామాన్య లక్షణాలు ఏనున్నా వున్నాయా? ఉహూ! లేవు ఆయితే ఇంతకాలం ఈ విషయం గమనించకుండా ఎలాగ వుండగలిగేవు?.. బాగుంది. ఏలాగో తటస్థృపడింది.... సరే జరిగిన దేదో జరిగింది. ఈ కొత్తవాని విషయంలో నీ భానం

100

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు ఏలాగవుంది? నీవు ఇంక ఆమెని (ప్రేమించగలుగుతావా? బెనుబెను నువ్వు? (వేరాక ధ్వనితో) నరే నేను పోవాలి వారంతా ఈ పాటికి వచ్చి వుంటారు. కొని సమాధానం చెప్పిమరీ కదులు ఓ బాగుంది పోతా వెళ్ళిపోతాడు. మోశ్రీనాః- (లోనికి వచ్చి పరిశీలనగా చూస్తుంది ) అందరూ పోయేరు క్వాసోవు;- (లోపలికి వచ్చి) ఊ (కూర్చుంటాడు) అబ్బ గుండెలు ఏలాగ కొట్టజేంటున్నాయో నా మృత్యువు సమీపించింది మోణశ్రీనాః- దేవుడిని ధ్యానించు! క్వాసోవువ- దేవుడికి మన గోల వినిపించడం లేదు మో|్రీనా-- విశ్వానం- క్యారావున ఆంచాలిజి కది అమ్మా? నువ్వొకవని చేసి పెడతావా? బండీపాకరగ్గరికి వెళ్ళి తలుపు నెమ్మదిగా తట్ట వారందరినీ ఇక్కడికి రమ్మను నేను కనిపెట్టకొని వుంటాను మోక్రీనా వెడుతుంది క్వానోవు మోకరిలపడి నెవ్కుదిగా ధ్యానిన్తూంటాడు కోటికిన్‌, ప్రోప్కిన్‌, జుబోవులనూ, వారి వీల్లల్ల్‌ మరొక ఇద్దరు రైతుల్లీ వెంటపెట్టుకుని మోక్రీనా వస్తుంది. దేవతా విగ్రవోలముందు మోకరిలఐడి అంతా కూర్చుంటారు. శోట్‌కిన్‌;- ఇవాన్‌ మహా బాగుంది అనలు విషయం ఏమిటి? (శ్వాసోవు మాట్లాడడు ) ఇవాన్‌ ఓ ఇవాన్‌ (వ్యాసో ధ్వానంలో వుండి మాట్తాతడు ) ఇవాన్‌ దేవుడు ఎవడికీ పారిపోడ్లు లే. మనకీ ఒకు..గంటకంటె వ్యవధిలేదు మేమంతా" వచ్చెము కాసోవు*- మీ కందరికీ వండనాలు మైకేలోవు వచ్చేడు జుటోవుః- వి. ణ, మే 1 గన్‌కిన్‌:- మళ్ళీ? కోటికిన్‌:- వాడు మహా జిత్తులమారి వాడు మనిషిలో మంచిదనం అసలు లెదు ఏదో సర్జుకుపోయేరకం కాదు మీటింగులో మనల నందరినీ బుట్టలో వేపేడు. ఇప్పుడు మళ్ళీ తయారయ్యేడు ప్రోప్కిన్‌ న్వైకేలోవు ఇంకా ్రోష్టిక్‌న. మరచి వుండడు (్రోష్కిను అతడినీ మరచిపోలేదు కోటికిన్‌. ఇర్టరూ ఒకచోట జీవించియుండగలరా? వ్వుఫోవా--బారిద్దరి నడుమా పచ్చగడ్డి వేస్తే భగ్గు మంటూంది ఒకడు అంతకంతకి పేట్రేగి పోతూంటే రెండోవాడు ఏవో విధంగా ఒరగేసుకు పోతున్నాడు కోవికిన్‌ -వాళ్ళని ఒక్క బాకుపోటుతో కడతేర్చలేమూ? అ సంగతి ఎన్నడయినా ఆలోచించేవా? | క్వొసోవు:- ఇప్పుడు కత్తులు నూరుకుందుకు ఖాళీ లేదు ఉంటే గండ్రగొడ్డలి తియ్యాలి వాసిలీ! ఎలుగుబంటిలా ఎదుర్కోవలసిన సమయంలో నక్కలా దాగుతానంటావే? కోటికిన్‌:- ఎలుగుబంటి ఛాతీ వెడల్పు తుపాకీ గురికి స రికిపోర్ట మ్‌ శ్వాసోవుః- దుంగల వెనక దాగు. వేటగాని బాటకి అష్టక రృుంగలపేక్తటోర్యూల శభైళీ వ్వసతెయ్మైకూడా తిరగబడేలా అడివిజంతువులన్నింటినీ రెచ్చక్టీక్వ్‌ హోతడవీ విశాలంగా రు. దరో వుండరు క్షీ ల. న. మ. పలల 107”

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు

కోటికీన్‌ః- అడవి జంతువులలో సామరన్యం వుంటి చెయ్యొచ్చు. కాని తోడేలుకీ కుందేలుకీ సామరస్యం కుదురుతుందీ?

క్వాసోవుః- కుందేలుని రెచ్చగొట్టి ఇతర జంతువులతో కలిసేలా చెయ్యాలి (ఆందరితోటీ) మనం ఇక్కడ రహస్యంగా సమావేశం అయ్యేము మన గ్రామంలో నున యింటిలోనే రహన్యంగా దాగివుండ వలసివచ్చింది ఎమీ సంబంధంలేని పరాయివాళ్ళ మాదిరిగా నడుచుకోవలసి వచ్చినది అసలు మనం ఏలాంటి వాళ్ళం? అన్నిటికీ మనమే ఆధారం రష్యామాతని పోషంచుతూన్నది మనమే మాస్కో ప్రజలకి బట్టలు తయారు చేసియిచ్చేది మనం వారికి కాలిజోళ్ళు చేసియిచ్చేది మనం పోషించేది మనం కొని, మన మీద అధికారం సాగించేది ఎవరో తెలుసా? చింకిరిగుడ్డలజోగులు ముష్టేవెధవలు త్రాగుబోతులు మాస్కోలో వుంటూన్న దెవరు? వారికి ఏ చీకు చింతలూ లేవు ఈ రష్యా అంతా వారికి ఓ పరిశోధనాగారం అయిపోయింది. దొనిలో ఒక రకం ఓషధిని యూరపు నుంచి దిగుమతిచేసి, నాటడానికి ప్రయత్మం చేస్తున్నారు అ పొలంలో మనం కలుపు మొక్కలమాదిరిగా కనబడుతున్నాం మనల్ని తొలగించాలని వారి యత్నం వేళ్ళకంటా పీకెయ్యాలని వూహ మన కిప్పుడు రెండే పద్దతులు మిగిలివాయి ఒకటి వారేం చేసినా నోరుమూసుకొని పడివుండి నశించిపోవడం లేదా యూరోపంతా దద్దరిల్లిపోయేలాగ ఓ మాజ్కొ సండితులారా? మేము ఆలాగ లాంగిపోవడానికి గడ్డి మొక్కలం కాము ఇవి మద్ది చెట్లు సుమా అని ఎలుగెత్తి చెప్పనయినా చెప్పాలి (బల్ల గుద్దుతాడు విళ్ళబ్దం ఇంకొ స్పష్టంగా) మేము మీ కత్తులు విరిచినేస్తం సామ్యం చెప్పిన తరవాయిగా మందు తయారయింది. విప్పు గీయడం ఒక్కటే తరవాయి. అ పని మనం కావిద్దాగ

ఒ బోవుం- భేష్‌

షిభోవుః- ఇది సమయం కాదేమో

గ్రన్‌కిన్‌:- పొరపాటు ఇదే మంచి సమయం, అ జుబు చాల విలువ గలదని విరగ చెవ్యళసోయు న మహమంచి మాటన్నాడు రాయస్కీ కాని ఉన్నదేమిటంటే ఆ ఖరీదు విచ్చుకొనే దెవరు? అనేది వొక్కటే

ప్రోష్కిన్‌ః- మైకేలోవు ఈ వూరు విడువడు వాడికి ఈవూరి వీరు పడింది.

క్వాసోవుః- (కోటికిన్‌తో) నీ అభిప్రాయం ఏమిటీ?

కోటికిన్‌:- నేనేమీ వెనకతియ్యను కాని మనం కొంచెం ఆలోచనతో అడుగువెయ్యాలి అన్నింటికంటేనే ముఖ్యమయిన విషయం సీసా ఒక్కొకప్పుడు అది అద్భుతంగా పనిచేయగలదు” ఆక్టారికాశిమి భిక్షాధికారినీ భిక్షాధికారిని లక్లాధికొరినీ చేయగలదు కనక మనం గ్రామంలో ఒక విందు చెయ్యడం మంచిది

గ్రన్‌కిన్‌:- ఆ పని చేయవలసిందే నీ జం

కోటికిన్‌:- దేవుడి దయకూడా వుండాలనే విషయం మరచిపోకూడదు దేవుడు తమ పక్షాన వున్నాడంటే వారికీ ఎంతో వృత్చాష్ణాలంవానాకనలుత్నిపైని చాలా చమత్కారంగా నడిపించాలి రేపు దేవాలయంలో దాలా జనం, జేమావేశం అవులాకు. పాపాఖీకారేతో కషం ఒక నమయం ప్రకటించమని ఫౌదరుతో చెప్పుదొం మజ వాళ్ళు విజరగా చేసిన వెధవషనులన్నీ దొచిజ్షపైనాడూ చెయ్యని తప్పు లొప్పుకొనే సమయంలో వకరు నోట ఒమవ్వు అల్తాగ చెట్టు, ఈలాగ చెయిజ్టైఅనిపించినామా నొదిలిపోతుంది. అప్పుడు దేవుని

102

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు అశీర్వచనంతో మన పని ఆరంభించవచ్చు క్వాసోవు:- రేపటికి సమయం మించి పోతుంది ఈ వేళనే ఈ క్షణంలోనే మనం పని ఆరంభించాలి జుబోవుః- ఇప్పుడే యెల్లాగ? భన్‌కిన్‌:- ఇపుడే ననడంలో నీ అభిప్రాయం ఏమిటి? షిలోవు:- వాకు భయంగా వుంది సుమీ! శోటికిన్‌:- ఇవానూ ఏమిటీ హడావిడి? క్వాసోవు;- మనమహాోవీరుని ఆజ్జలు రద్శపరచడానికి మైకేలోవు వచ్చేడు ఈ వేళనే ఐతే ప్రజల కీ మాట చెప్పడానికి ఖాళీ వుండదు రేపటి కంటే ఊరందరికీ ఉప్పందిపోతుంది మనమాట వినీ వాడొక్కడూ వుండడు ఇదే తగిన నమయం ప్రోష్కిన్‌ - (పగతో) మైకేలోవు నావంతు ల్వనోవు:-.చాడీ ఆత్మశాంతి కోసం 'ప్రార్ధించుదాం రాండి క్రాను వేన్తాడు. నిశ్శబ్దం. జులోవు - అయితే రాయస్కీ ఆత్మకో? క్వాసోవు - వాడివి ముట్టబోకండి మైకేలోవు చచ్చిపోయేడంటే మనమహావీరుడు వలసినంత అపకారం తెచ్చి పెట్టకోగలడు మన వూరొక్కటే కాదు. జిల్లా అంతా ఒక్క మూటమీద తిరగబడి వూరుకుంటుంది జులోవు - మైకోలోవు కోరికో యింటనున్నాడా? క్వాసోవు- బెను రైతుల్ని పోగుచేసుకుని రమ్మని మనవారిని పంపించుదాం గ్రామంలో వున్న ఆయుథాలన్నీ కారక సప్టంతాలి అలికని రనినినలా వారిలో భయునుకులటో కోటికిన్‌.- జాగా నమ్మకమైన వాళ్ళను వెంటనే పిలవండి శ్వాసోవు:- తుర్రచాళ్ళవి దీపుకురాండి పోండి మీకుదేవుడే సాయంచేస్తాడు షిలొపు - ఒక్క నిముషం భ్రన్‌కిన్‌ - వాస్యా! ఏమిటిది? షిలోవు - ఒక్క నిముషం ఆగండి ఇవానూ ఏమిటి చెయ్యాలని నీవూహ?._నాకేమీ తెలియడం లేదు వాసిలీ- నీకు తెలియని తీమిటి? షీలోవు.- _. .శనం ఎందుకు పోరాతుతూంట? అ కాగితం కోవమే? దానికోవం మరోరెండువేల పూడులువహాలుచేయడం మంఛిధి కొదనేకాదూ? -కాని, ఇప్పుడు మైకేలోవు వాటిని తీనుకో అతనికి అది తప్పని తోచింది కొని, మనం (అభినయిస్తాడు ) ఎందుకూ? ఇవాన్‌ అతడు మన పక్షమే కాదూ? గ్రన్‌కిన్‌.-. వేచెప్తా నాతో రా. ఒకగ్గాపెడు పుచ్చుకున్న మీదట నీకే తెలుస్తుంది షిలోవు.- కాదు ఉండు ఉండు క్వాసోవు - వాసీలీ! కబుర్లు పెట్టుకు కూర్చుందుకు సమయం కాదు నరానరి పనిలోకి దిగాలి మీరంతా ఇక్కడే వుండి పోయేరేం? మన మంతా ఒక్క చోటనుండగా ఎవ్వరూ చూడతూతడు. మన గ్రామంలో మనమే మొగం చూపలేని స్థితికి వచ్చేము ఎంత దౌర్భాగ్యం! ఊకరి తరవాత నొకరు వెడతారు మోజ్టీవా- ఈ గంద్రగోళాని కంతకీ కారణం అ కోల్కాయే. వాడూ ఓక అమ్మ కొడుకేనని వ్లూరుకున్నా గాని, 103

గరిమెళ్ళ ఆలభ్య రచనలు యీ సరికే గొంతు నులిమెయ్యక పోయానా?

క్వాసోవు - కోల్కా వున్నాడే వాడు గుర్రం కాలిలో వాడం లాంటివాడు మనం అసలు గుర్రాన్నే చంపెయ్యాలి

షిలోవు - ఇవానూ ఆ గుర్రం ఎవరిది?

క్వొాసోవు - వాసిలీ వెళ్ళిరా

రన్‌కిల్‌ విలోవుని నడినీంచుకు పోకాడు వాళ్టని వంసించి క్వాసోవు తలువులు

వేనుకుంటాడు ఒక గండ్రగొడ్డలి తీనుకొని. మోకాళ్టమీద వొంగి దిల్ల ఎత్తి దానిక్రింది నుంచి ఓక రైవిలూ రివాల్వరూ తీనుకుంటాడు

క్వాసోవు - మనస్సులో ఎల్లాగో వుంది ఏమయినా చెప్పుదూ

మోజ్రీనా - (శవం ఎత్తినట్లుగా) ఇవానూ నీకేమిటి చెప్పను? రాత్రి నాకు కనపడిన విషయం నీకూ చెబుతా విను నిన్న సాయంకాలం నా మనన్సు ఎలాగో వుంది చాలాసేపు వరకూ విత్ర పట్టలేడు తొటలలో కుక్కలు అరుస్తున్నాయి. పొయ్యి వెనక్కాల చిమ్మట ఒకటి కీ-ఈ మంటూంది అటు తరవాత నిద్ర ఎప్పుడు వచ్చిందో తెలియదు కీచురాయి గోల వినిపించడం లేదు దానికి బదులు సన్నని తీగల మీద నక్షత్ర కాంతి రేఖలతో తయారు చేసిన తీగల మీద - మానవమాత్రుడెన్నడూ చూచి వుండనంత నుందరమయిన తీగలమీద - పాడుతూన్న దేవదూతల గానం వినిపించసాగింది అ దేవదూతలు తమ చిన్ని వేళ్ళతో ఆ తీగల్ని అంటీ అంటనట్లు తాకుతూన్నారు నా కళ్ళ యెదుట నిండుగా పూచిన ఉద్యానవనం కనబడింది జలధారలు పొంగుతూ మిలమిలలాడుతున్నాయి -నిష్కుల్మషమలయిన చెరువులలో శతదల-రరియాతుకున్నాంయ "అక్కడి పువ్వులు బాగా యెత్తున వుండి, న్వర్గంలో తేలియాడుతూన్నట్లు కనఎడుతూన్నాయి. పరిమళవూరితమయిన గొలి తఈగిలేటంతకీ ప్రాణం లేచివచ్చింది హఠాత్తుగా నా కంటిముందు ఒక టేబిలు కనబడీంది దాని మీద సాలిపురుగు దారాలతో నేయబడిన బట్ట పరవబడివుంది. డాని పక్క జక వేవున దేదీస్యామానేంగా దేవదేవుడు కూర్చుని వున్నాడు ఆ ప్రక్క ఒక సింహాసనం మీద మన ప్రభువు ఈకూర్చువి వున్నాడు వేనాయనకేసి తల యొత్తి చూడలేకపోయేను నిలువునా కుప్పకూలిపోయేను అప్పుడు (ప్రభువు నన్ను పిలిచి తలయెత్తి చూడమన్నాడు ్రభువు ముందర మన చిన్న జారు కూర్చుని వున్నాడు ఆయన న్వచ్భమైనదున్తులు ఈరించేడు ముత్యాలతో వాటిమీద లతలు కుట్టబడివున్నాయి అయన తలమీదనుంచి ఒక విధమయిన తేజస్సు ఎగచిమ్ముతూంది ఆయనను చూసి ఓ మహావ్రభూ క్రైస్తవవ్యతిరేక ప్రభుత్వాన్నింకా ఎంతకాలం సాగనిస్తావు* నీ థ్రజలదగ్గరికి మరల యెప్పుడొస్తావు? అని అడిగేను జారు ప్రభువు సింహాననము దిగి చేయిజోనెహతు, నేను

వొషా గువ్కుంలోకి వళ్చు గోడకి తోరబడి క్వానోవు వంక తేరిపార చూన్తుంది.

మోత్రీశా ఆమె వంక శిశ్చద్దింగా చూన్తూ నిలిబఐడుకుంది.

క్వాసోవు - (వెనక్కి తిరిగి చూడకుండానే) అప్పుడు నువ్వు ఏం చేసేవు? (నిశ్శబ్దం) నీ వేం చేసేవు? ( తుపాకి చేతులో వుండగానే వెనకతిరిగి చూస్తాడు) ఓ( నా చిట్టి తల్లే క్లబ్బుకి పోతానంటూ నువ్వు చేసినదిదా?

పాషా- అక్కడిశంటి ఎక్కువ ఆనందకరమయిన వ్రదర్శనం ఇక్కడ నా కంటపడింది

క్వాసోవు - నువ్వు తలుపుకి తాళం వేయలేదు టమ్మా!

పాషా తొళం వేసే వుంది కానీ ఆ రైతులతో చీకటిచాటున లోపలికి వచ్చేను

104

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు సనన. యు... పుపన క్వాసోవు - ఇక్కడ ఏముందని వచ్చేవు? పాషా - (రైఫిలు కేసి తల ఎగరవేసి) నువవనుకుంటూన్న దాని కంటె ఎక్కువే చూసేను క్వాసోవు - నీ తండ్రీ మీద వేగులదానివా? పొషా- ఏదో సరదా నాకు అన్ని సంగతులూ తెలుసుకోడం ఓ సరదా క్వాసోవు - (బెదిరిస్తూన్నట్లు) పాషా! పాషా- ఆ పేరు నువ్వు పెట్టినదే క్వాసోవు - కోపం జ్ఞానాన్ని లోపింపచేస్తుంది ఒక్కొక్కప్పుడు నువ్వు నా కూతురువనేది కూడా మరవవచ్చును పాట? నువ్వు మరవడమే తటప్థించితే శత సహస్ర వండవాలు క్వాసోవు - కుక్కా పాషా - దేవుడి యెదుట వున్నావు! క్వాసొఫు- నిన్నూ చంపుతా పాషా - మైకేలోవుతో తృప్తి లేదన్నమాట క్వాసోవు-ఆ హా విన్నావా? పాషా- నాశేం చెవులు లేకపోలేదు క్వాసోవు - పొషా ఐతే ఇప్పుడేం చేస్తావు? పాషా- ఆ పని జరగనియ్యను! ఆ దారుణకృత్యుం జరగకుండా అవుతాను జరిగినదంతా జుకుటపెడతా క్వొసోవు - నీ తండ్రీని చంపించేస్తావా? వాహాోాహానంకల్తాావావినోనాజ్రుకులో శ్వాసోవు.- నన్ను మహా బాధ 'పెడుతూన్నావు పాషా- నువ్వు నన్ను బాధించడం లేదూ? గోరీలో పెట్టినట్లు నన్నీ వెధవకొంపలో అణచినియ్యలేదు? క్వాసోవు - పేచీలు తవ్వుకోడానికిదా నమయం? పాషా- ఏం? తొందరపడుళూన్నావు? అతనిని చంపడానికి నీకు భాళీ యిస్తాననే? వెడతా (బయలుదేరుతుంది ) క్వారోవు - ఎక్కడికి? పాషా ఒక్క నిముషం అగు పాషా! పాషా- బాధపెడుతూ నేనెందుశిక్సతా క్వాదోవు:- పొదో చానూట ఏను వా 'ప్రాజాలు తియ్యడావికంత తొందర యెందుకు? కష్టపడి, చెమటోడ్చి ఈ భూములన్నీ దున్నతూంట వి కోసమే కాదూ? వామి ఆ పని చెయ్యమని నేనేం బతిమాలలేదు. (ద్వారం కేసి నడుస్తుంది) క్వాసోవు - ఒక్కమాట వినిపో ఒక్క మాట పొషా- చెప్పు శ్వాసోవు - నువ్వు వెడుతూన్నది ఎవరి కోసం? వాళ్ళు మనల్ని మనుష్యులుగా నైనా చూస్తున్నారా? వాళ్ళ కంటికి మనం పురుగుల కంటేనూ అధమంగొ కనబడుతున్నాం ఉదాహరణకి చూడు వాళ్ళు నిన్ను ఎందుకు హేళన చేయడం? పొషా- నన్నా ఎవరా హేళన చేసేది? క్వాసోవు- మీ మహావీరుడు ఆ పతకం ధరించేడూ వాడూ అ తెల్లతోలు తొత్తూ కలిసి 105

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు పాషా - ఏమని హేళన చేసేరో చెవ్వు! శ్వాసోవు - తన ముండ దగ్గరనే నిన్ను నేళాకోళం బీసేడు “ఎంత పల్లెటూరి గబ్బిడాయి! లావుగా చప్పిడి ముక్కూ ఆదీ నా కోనం దేవుళ్ళాడుతూంది నేనేదో తనని మనతో నగరానికి తీసుకుపోతాననే అనుకుంటూంది ” పాషా- (రెండు చేతులూ గుండెలకదుముకుని కళ్ళు తిప్పుతూ) అసత్యం! శ్వాసోవు- ఆ లంజ నవ్వింది "తీసుకురా పోనీ వంటకయినా ఉపయోగిన్తుంది "- అంది అవిడ పాషా- (శన్చీటితో) వంటక? శ్వాసోవు - దానికి వాడేమున్నాడో తెలుసా? చూద్దుగావి, కాదూ నేను చెయ్యమంటే అది వంటకి కూడా సిద్ధపడుతుంది పాషా - (కంట నీరు పెట్టి) అసత్యం ఎప్పుడూ అనడు నన్ను ఆ విధంగా చేయడ ళ్వాగోవు - (ఈలవంచి) దేవుడితోడు అమ్మ తోడు పొషా- నోరుముయ్యి. నోరుముయ్యి నన్ను ఆలోచించని! దానిముందర నన్ను హేళన చేసేడా? క్వాసోవు - దాని ముందరేనమ్మా! పాషా - వోరుముయ్యి! నోరెత్తకు పావెల్‌ ఆఖరికి నువ్వూ అందరిలాంటి వాడివేనా? ఇంకా నీ కోసంనే పాకులాడుతున్నానా? నేను? ఓ మొద్దూ! పాషా! ఓ పేడ బొమ్మా! (ఏడుస్తుంది ) మోళ్రీనా- ఏడు ఏడ్పు వలన హృదయ భారం కొంత తగ్గుతుంది పాషా- ష్‌! ఇంక నువ్వా మొదలుని. వేనేమీ ఏడవడం లేదు. శాన్నా! నిప్పు ముట్టించు!... ఈమ... జ్వాలలవేడీ వాళ్ళకి తెలియాలి. ఒక్కడూ తిరిగి ఈ (ప్రాంతాలు తొక్కి చూడకూడదు ఇక్కడీక, నగరానికీ మధ్యగల ధ్రదేశమంతొ దగ్గపటలం కావాలి వాళ్ళని జ్వాలలతో ముట్టడించాలి కొంపలు కాలి కిటికీ తలుపులు పగిలిపోతూ౦టే, చూసి అందించుదాల... వాళ్ళవి ఎంతెంత భవంతులయినా మనం తగల బెట్టివేయగలం! ఇవి మహావృక్షాలు కాదూ? శ్వాసోవు.- అమ్మాయీ! మనం ఉభయులం కలిసే ఆ వని చెయ్యవచ్చు! (పాషా ఆవేశంతో ఒక తుండుగుడ్డ తలకి చుట్టుకొని కోటు తొడుక్కుంటుంది.) ఎక్కతీఠి వెచుతున్నావు నువ్వసలు . పాషా - అనుమానించనక్కగలేదు. తేనెటిగల చొడ్జి దగ్గరకి వెడుతున్నా. వెడుతుంది మోక్రీనా ఆమెని వంవి తలువువెయ్మడానిశీ వెడుతుంది. క్వొసోవు నెమదిగా మోకరిలలిడతాడు. జ్వాసోవు - దేవదేవీ ఆపద్భాంధవీ నా కూతురుతో అనత్యాలు చెప్పేనని కోపగించకు క్షమించు. (తెర) 10%

తతవవకంమెళ అలద్య రచనలు ఐదో అంకం ఎనిమిదో రంగం ఉక రైతు యింటిలో వొక గది అందులోనే నమిట్టి గ్రంధాలయం వంది. అచ్చటి లెంచీలన్లీ ఐక మూలకి చేడ్దబడి ఛున్నాయి. తొటోవా, రోమనోవు, మిషా ఆభనాశీవు, ఇతర కమ్మ్యూనిన్తు యువకులు - యువకులు ఆ గదినిండా వున్నారు. అందరూ చుట్టలు తొలున్తున్నారు. రోమనోవు - జొటోవా! జొటోవా- ఏం? _ రోమనోవు - పహరా మార్చీ వేళ కాలేదూ? ఉొటోవా- ఇప్పుడే కాదూ సంపించేము? రోమనోవు - అబ్బ నాకేమీ పని కనబడడం లేదు అఫనాశీవు - అయితే ఇదుగో చూడు ఈ మేకు వూడిపోయింది వీ తల కాయతో దీనివి గోడలో చిగేసిపెట్టు పెద్ద నవ్వ ఇద్దరు గైతులు వస్తారు. ఒకని చేతిలో తుపాతీ మరొకని చేతిలో యులుగర్ర వున్నాయి. శూదనాలైకో. కకస్యాలలనానలనానానా లల్లత లికాకు! రెండోవాడుః- కోపం చేత వీడికి దేహం తెలియడం లేదు రోమవోవుః- అల్లరి చేయకుండా కూర్చోండి మొదటి క యువకుడు:- ఇంకా రాయస్కీ రోజేరూ జొటోవా:- నమయానికి అతడే వస్తాడు మళ్ళీ ఈలోగా మీరు బయటికి ఎక్కడికీ పోకండి మొదటి క యువకుడు:- బయటికి వెళ్ళడం లేదు రోమనోవుః- ఇక్కడ మూత్రం అ*వి-చెయ్యకండి నవ్వు, ఒత-తుక్తుళత్రలో సోదీనూ, అతనితో మరో కురాడూ. వస్తారు సోటిక్‌ - కామ్రేడ్మ్‌ జొటోవా!. నమజ్కొరం, (ప్రోష్కిన్‌ని నా వంతు! వదిలెయ్యి వే నాతని రైతును ఈ చొప్పపుల్ల అతని దగ్గర నుంచి తెచ్చినదే (దుడ్డుకర్ర తిప్పుతాడు ) రెండో క యువకుడు నీకు తోచినట్లల్లా తిప్పకు చస్తాం నవ్వుతారు సోటిన్‌:- ఎవరిని కొట్టాలో దానికి నేర్చీను ఫరవాలేదు దుడ్డుకర అడ్డంగా తిప్పుతాడు (కొందరు భయంలో అరుస్తాడు. నవ్వు) రోమనోవు:- పేనాధిపతి యింకా రాడేం? మైకేలోవు కోరికో ఓల్లాలు వస్తారు మైకేలోవుః:- దూరంగా వుండండి ఏమిటిది? 107

గరిమెళ్ళ అలభ్బ రచనలు జొటోవాః:- మైకేలోవు ఆశ్చర్యం! ఊరికి పోలేదూ? మైకేలోవు:- మిమ్మల్ని - ముఖ్యంగా నిన్ను - విడిచిపోగలనా? బండీ గడుగాయ్యలతో ఏం చెయ్యాలని? సోటిన్‌ః- దీనితో యుద్ధం చేస్తాను మైకేలోవు;- ఎవరితోటీ? సోటిన్‌:- మనల్ని ఎదిరించిన వాళ్ళతో మైశేలోవుః- మీరూనా ధ్వనులు:- (ఒకేమారు) మేమూను మైకేలోవు?- మీ మీ యిళ్ళకి పోండి మరో గంటకి అల్లరన్నమాట ఉండదు కొమ్రేడ్‌ రాయస్కీ తన ఆజ్ఞ రద్దు చేసుకున్నాడు రోమనోవుః- రద్దుచేసుకున్నాడూ? జొటోవాః- నాతో ఏమీ చెప్పలేదే! అఫనాశీవుః- అది తెలివయిన వాడి లక్షణం! మైశేలోవు;- (చుట్టూ చూసి) ఇక్కడ రైతు లెవ్వరూ కనబడరేం? (రోమనోవుతో) వీరంతా మీ పటాలం జనమా? రోమనోవుః- బెను మా పటాలను మైకేలోవుః- వీరంతా కమ్యూవిన్స యువకులా? జొటోనా?ః- జెను! మైకేలోవు.- ఇక్కడ ఇంకెవ్వరూ లేరూ” నైతులంఎరినీ ఇక్కడికి పిలులుక రమ్యన్నానే రాక పోవడానికి కారణం ఏమిటో తెలియకుండా వుందే జొటోవాః- లోక్టేవు ఇంటింటికీ పరుగెత్తుతున్నాడు! మైకేలోవు:- అయితే యింకా ఎవ్వరూ రాలేదేం? ఎం జరిగిందంటావు? (ఓల్లాతో) ఏమి టంటావు? ఓల్గా: ఏదో గంద్రగోళం జరుగుతూ వుండివుంటుంది మైకేలోవుః- (ఒక కమ్యూనిస్టు యువకుడితో) వెళ్ళి తైడోవుని పిలుతుకుమ...4వాడు .పరుగెత్తుడాడు.) ఏమీ బాగాలేదు! బాగాలేదు ఇగ్నట్‌ వాపిలీవిచ్‌ ఎం జరుగుతూ వుందంటావు? కోరికోః- డిమిట్రి రైతులకి చాలా కోపం వచ్చింది రైతుల సంగతి నీకు తెలియద. అతనితో సరిగా వ్యవహరించేవాా మొదటి కొంచెం మొగం చాటుచేనుకున్నా ఆఖరుకి చెప్పినదంతా బేత్తాడు అవి వ్యవహారం సరిగా లేకుంటే మాత్రం వానాలీభత్సం చేస్తాడు ఓల్భాః:- నేనూ అంతే - నీ సంగతి నాకు తెలిసివుండకపోతే - నిజం చెప్పవద్తూ ఇక్కడికి వచ్చివుందకపోదును జార్‌ బతికివున్న రోజులలో అయితే నేను ఆ పక్షాన్నే పనిచేసి వుండేవాడిని కాని ఇప్పుడు ఇక్చే జొటోవాః- ఇది కేవలం వివ్లవ వ్యతిరేకంగా వుంది ఓల్ధా:- నాకదేమీ తెలియదు అయితే కావచ్చునేమో నువ్వంటే స్కూలులో చదువుకున్నావు కొని ఇది చూసేవూ ఇది నా ప్రభుత్వం నేను దానికోనం పోరాడేను కనక అది నన్ను అణచి వెయ్యడావికి అంగీకరించను నువ్వు కుడిచేత పోరాడుతోంటే ఎడమ చెయ్యి కంటిలో పొడుచుకోనా? మైకేలోవుః- ఏవో చిన్న చిన్న తప్పులు జరగకుండా ఏ మహత్కార్యాలు జరిగేయి? నీకీ విషయం చెప్పాలా? 108

గరిమెళ్చ అలభ్య రచనలు న సు. ను. మస ఓల్గావ- లెను విజమే మాకు తెలుసు కాని ప్రమాదాలు మరీ యెక్కువ అవుతూంటే? కనకనే రైతువాడు అత్మ రక్షణకోసం రాయో - రప్పో జాగ్రత్త పెడుతూన్నాడు మైకేలోవు*- ఆ రాయి ఎవరిమీద విసురుదామని? ఓల్గావ- అదే కిటుకు ఆ సంగతి వాళ్ళకి తెలియదు తెలిసేవుంటే ఈ పాటికే విసిరివుండురు డైడోవ. ఒక కమ్మ్మూనిన్తు యువకుని వెంట బొట్టుకోొని వన్తాడు మైకేలోవుః- అందరికీ తెలియవిరిచేవా? దైదోవు:- ఎమని? | మైశేలోవు:- ఆ యాజ్ఞ రద్దు చేసుకున్నారని డైడోవుః- ఆ విధంగా చెయ్యమని ఎవ్వరూ చెవ్పలేదు మైకేరోవు. ఏమితి. కాయిన్క కనపడలేదూ? తైడోవున పహ? నెసాతన్‌ని చూడనేలేదు? మ్రైకెలోవున- విజం డైచోవుః- నిజమే మైశేలోవు:- అందుకా మీరీ ప్రయత్నాలు డైడోవు;- తప్పా? మైవేలోవుు- నిశ్నేమీ అవనతం లేదు. రైతులు రాకపోవడానికే కారణం ఇది కుర్రవాళ్ళూ! ఈలా వినండి మీరు వెంటే గ్రామంలోకి పోయి ప్రతి తలు పిలిచి కామ్రేడ్‌ రాయోళ్టు తన ఆజ్ఞను ఎంవారించుకున్నాడు నైక తొత్తోవచ్తాడా.. కెత్తి లక్పలక్సొ కొళకకంటి కోకియోడు మొటొంగులొ ధాన్యం ఎవరివద్ద వనూలు చెయ్యవలసిందీ నిశ్చయిస్తారు - అని చెప్పిరండి పోవాలి వేగం, ఇంక సమయం ఎంతో లేదు కూడాను .. లొక్టేవు - [ఆయాసపడుతూ పరుగెత్తి వస్తాడు. మాటలు తబికుతున్నాయి). శులకులంతా మిస్కా శ్వాసోవుని విడిపించేరు. చాలా మంచి పోగయ్యేరు. అంతా తెగతాగి వున్నారు. అందరి! అఆయధాలున్నాయి జొటోవా*-- మనవాడొకడు కావలా వుండాలే? లోన్ట్ర్వుల అతతీని ఉంపేసేరు మవంంల్ళు- డైడోను మన వవేమీ జాగాలేదు. డైడోవు:- (భయంతో) దొమ్మి మొదటి నుంచీ గోలపెడుతూనే వున్నా ఇప్పుడేమిటి చెయ్యడం? మైకేలోవు:ః- ముందు నోరు నూషుకో (సోటిన్‌తో) నువ్వు ఈపాకీ కాల్చగలవా? సోటిన్‌?- నేను అన్ని రంగాలలోనూ పనిచేసినవాడినే మైకేలోవు:- మౌజరు తుపాకీ తీసుకుని ద్వారం కాయి (అతనికి తుపాకీ యిస్తాడు కోరికో ఓల్ధాలతో) మిత్రులారా చూసేరూ మనమీద ఎంతలభారం పడిందో మీ ఉభయులూ చెరో కొందరినీ తీసుకొని శ్రొామంలోకి పోయి, కులకులు రైతుల్ని కూడగట్టుకోకుండా చెయ్యండి కోరికోః- జనాన్ని ఏరు ఓల్గాః- ప్రజలు ఎన్ని దురంతాలు చేస్తారు? 109

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు మైకేలోవు;- జొటోవా! ఐదుగురు యువకుల్ని ఏరు జొటోవాః:- (ఎంచుతుంది ) పెట్యా! నువ్వు వెళ్ళాలి నువ్వు? నువ్వూను ఒక యువకుడు:- నాకు గ్రామంలోకి పోవాలని లేదు ఇక్కడే నీతో వుంటా జొటోవా:- సరే! నింకా నువ్వు వెళ్ళు! నింకా:- నేను రోమనోవుతో వెడతా జొటోవాః- సరే! అతనితోనే పో కోరికో:- డిమిట్రి! ఆలస్యం అయిపోతూంది మైకేలోవు;- సరే. వెళ్ళిరాండి జట్లు క్రమబద్ధంగా నతిణి పోతాయి. జొటోవా:- ఒకమారు అలారం గంట వాయిస్తే? మైకేలోవుః- నేను నిన్ను వాయిస్తే! లోక్టేవ.ు ఆయుధాలెక్కడ? లోక్టేవు;:- ఆయుధాలు ఆ గదిలో వున్నాయి పార్టీ గదిలో మైకేలోవుః- ఏ మాత్రం వుంటాయి? 1+యువకులతో) మూగుతారేం? కళ్ళునా శేసి తిప్పండి వరనగా విలబడండీ లోక్టేవు;- మూడు బెర్షను తుపాకులు ఆరు బక్‌షాటు తుపాకులు ఒక మాంటిక్రిన రైఫీలూను మైకేలోవు:- (అఫనాశీవుతో) నువ్వు ఈతనితో పోయి అవన్నీ ఇక్కడికి తీసుకురా, అడసిల్లలూ! సీఠం ఇవతలకి రొంటీ సల్తీలోంపిాజపలఅరి ఈంది మొదటి క. యువతి; ఉహుం మేమూ వాళ్ళతోటే వుంటాం, రెండో క యువతిః- మాతూ తుపాకులు కావాలి మొదటి క యువతిః- మాకు. మైకేలోవుః ఊరుకోండి జాటోవా ఇదేనా మీ శిక్షణ? జొటోవాః- నుమ్మల్ని ఎందుకు అవమానించడం? ఈ మగవాళ్ళకంటె మా తక్కువేమిటీ? మేమూ వెడతాం మొదటి క యువకుడు:ః- వాళ్ళనీ రానియ్యి లేకుంటే ఇప్పుడే నణుగుడు ఆరంభిస్తారు మైకేలోవు:- ఆ నంగతి ఈరువాత చూనుకుందాంలే తూటాలు అందరికీ ఈయంతి. (ఆడవాళ్ళు పక్కగదిలోకి వెళ్ళి మందుగుండు - ఈూటాలతోవున్న పీపాలు ఈడ్చుకువస్తారు లోక్టేవు అఫనాశీవూ. తుపాకీలు తెచ్చి బల్లమీద పెడతారు) డైడోవు;- నగరంకి ఫోను చేయాలి! ఫోను! మైకేలోవు: ఊ. వెళ్ళు ఫోను చేయి డైడోవుః- ఏలాగ వెళ్ళను ఫోను సోవియటు మందిరంలో వుంది వెడితే వాళ్ళు చంపేస్తారు మైకేలోవుః అయితే నోరుమూసుకుని కూర్చో. నీ దగ్గర రివాల్వరు వుందా? జైడోవుః- నాతు రివాల్వరుకూడా లేకుండా చేసిపోతే ఏలాగ? మైకేలోవుః- నిన్ను పరుపుచుట్టలో దొస్తాములే సరేనా? (ఆతడి రివాల్వరు తీనుకుంటాడు ) అబ్బాయిలూ! మీ తుపాకీలు తీసుకోండి (కమ్యూనిస్టు యువకులు బల్లవైపు ఉరుకుతారు ) ఆగండి ఏమిటా పవి? జొటోవా మంచి బాగా దెబ్బలాడగల వాళ్ళను ఏరు శశ

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు జొటోవాః- వాంకా! బెర్జిన్‌ తీసుకో. (అతడు వంక్తి విడిచి వచ్చి ఒక తుపాకీ తీసుకుంటాడు ) మిష్కా - ఒక లైన్‌ మిష్కాః- వాకో బక్‌పాట్‌ో గన్‌ ఇయ్యి జొటోవా:- చెప్పింది తీసుకో బెగ్గిన్‌ వెయ్యిగజాల వరకు వెడుతుంది లొక్టేవు;- వెయ్యి గజాలే! జొటోవాః- నువ్వు అడ్డం రాకు స్టెస్కా ఒక బక్‌ పాట్‌ ఆండ్రీ - బెగ్దిన్‌ వాన్యాకా! ఒక బక్‌షాట్‌ లొక్టేవు;- (తూటాలు ఇస్తూ) గట్టిగా కట్టుకోండి పై కొగితం నలగనియ్యకండి మైకేలోవుః- (లోక్టేవుతో) సారాపాటదారు ఇక్కడే కాపరం వుంటాడా? కొట్టు వక్కనేనా? లోక్టేవు:- జను మైకేలోవుః- (అఫనాశీవుతో) ఆ పాటదారువి పిలుచుకురా, (మిష్కా వెడతాడు లోక్టేవుతో నెమ్మదిగా) వాళ్ళు అణా.:ముంది-వున్నారా? - లక్టవుః- చెప్పడం కష్టం మైశిలోవున ఈ విషయాన్ని గురించి రైతులు ఏమనుకుంటూన్నారు? నువ్వు ప్రతి యింటికీ వెళ్ళవా? లొక్టేవుః- వాళ్ళేమీ చెప్పలేదు మైథేలోవుః- ఏమీ అనలేదూ? వరిస్టీతులు ఏమీ బాగు లేవు (ళయవడుతూన్న పొటదారుని వెంట బెట్టుకొని మిష్కా వస్తాడు రాత్రి దున్తుల మీడ ఒక కోటు వేనుకొని నిద ముఖంతో వుంటాడు ఉొటతాకుతు.) నువ్వేనా సారా పాటదారువి? ఏజంటుల వటునేక్కన్నుున. నిిదననకమిమన్యూవనముననయి పదలేతః మైకేలోవువ- నిన్ననూ - ఈ వేళా అమ్మకం ఎల్లా వుంది? ఏజంటు ;- చాలాబాగుంది ఆరు నెలల అమ్మకం శ రెండు రోజులలోను అమ్మింది? సైళలోవు?- ఏవరు కొన్నారు? ఏణంటుః- చాలమంది కొన్నారు. వాసిలీ ఆఫనాశీవిచ్‌ కోటికిన్‌ ఒక్కడూ మూడుకడవలు కొన్నాడు. బేరాలు పోళాయోమోనని రాత్రి నిద్ర పోనేలేదు నాశక్తి కొలదీ మైలేలోవు- వీ శక్తి నుండిరి. ఇంకా నీ దళ్గర యేమున్నావుందా? ఏజంటు:- అట్టేలేదు. అయినా మీకేమాత్రం కావాలి? మైకేలోవుః- నీ తెలివి తగలేసినట్టే వుంది జొటోవా? వెళ్ళి కొట్టులోవున్న వోడ్కా అంతా సారపోసిరా = ఒక్ళచుక్క కూడా వుంచకు ఏజంటుః- ఆ - ఏమిటి పారపోస్తారా? (జొటోవాతో) ఎక్కడీ$ వెడుతున్నావు? ఉటోవా?ః- గింజుకు చావు (వెడుతుంది) రోయనోవు వరుగెత్తి మన్తాడు. అతిని వెనక గుద్దళ్టు గునసాలు: బల్‌షాట్‌ తునాకులు తీనుతొని చాలమంది రైకులు వస్తారు. రోమనోవుః- నేను అంతా చూసివచ్చేను వాళ్ళు ఇంకా కొత్త జనంకోనం చూస్తున్నారు అందరూ కోటికిన్‌ తేనెటీగల దొడ్ల వున్నారు. రైతులందరూ వాళ్ళు ఎలాగ చెబుతే అలాగ వింటున్నారు శొత్తవాళ్ళలో ఒకడు:- ఈపుటిగల్లా ముసురుతూన్నారు 111

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు రెండో కమ్యూనిస్కృ యువకుడు?- కామ్రేడ్‌ మైకేలోవు మాలో తుపాకులు లేవివాళ్ళం దడివిరిచి కర్రలు తీసుకుంటాం, అనుజ్ఞ యిస్తే మైకేలోవుః:- ఆ కర్రలతో ఎంచేస్తారు? నాలుగో కమ్యూనిస్టు యువకుడు:ః- ఊరికే ప్రారంభంలో ఉపయోగిస్తాము తుపాకీదెబ్బతివి ఎవడైనా పడిపోతే వెళ్ళి వాడి తుపాకీ తెచ్చుకుంటాం జొటోవాః- కామ్రేడ్‌ మైకేలోవ్వు. వాళ్ల పనులకి అడ్డం వెళ్ళకు. వాళ్ళని పోనీయి రోమనోవుః- ఆహా ఎంత సుదినం (సోటీన్‌తో) పీటరు మామా! ఒక్కదెబ్బ తీద్దాం! సోటిను:- సరిగ్గా నూటిగా తగలాలి రోమనోవు:- నాకు నచ్చినవాడివి నువ్వు (ముద్దుపెట్టుకుంటాడు) మైకేలోవుః- వీరులారా? తమాయించండి ఇదుగో వినండి నే పోయి చేలగతులు చూసివస్తా జొటోవాః- విన్ను ఒక్కడినీ పోనిస్తా మనేనా? లొక్టేవు:- మైకేలోవు నేను వెడతా మైకేలోవుః- ఊరుకోండ్కి గోల చెయ్యక ఇదేమీ వేళాకోళపు భాగోతం కాదు, లొక్టేవు గ్రామంలోని కమ్యూనిస్టుదళావికి ఆధిపత్యం తీసుకో నేను గనక మరో పది నిముషాలలో రాలేకపోతే వార్తలకోసం మరొక్క జట్టుని పంపి, వెంటవే శతృవులు నెదిలించు తప్పని సరయితే గాని ఎవరినీ కాల్బవద్దు ఒకవేళ కాల్చడం అవసరం అయితే కులకులకే గురిపెట్టండి తెలిసిందా? (ద్వారంకేసి వెడతాడు లొక్టేవు వెంబడిస్తాడు ) లొక్టేవు. మూకన్న శువ్వ వెడితొ వమాదం ఎకువ నుమా నీకు మైశీలోవు! వాళ్ళ చేతుల్లో పడ్డావంటే చంపేస్తారు మైకేలోవు;- నేనే వెళ్ళాలి రాయస్కీ - ఓల్లాల విషయం ఆలోచించేనా?- లోక్టేవు:- అఆ మాటే మరిచిపోయేను వాళ్ళేరీ? మైకేలోవు:- నేనడుగుతూవ్నదీ అదే. వాళ్ళు క్వాసోవు యింట్లో. వున్నారు. వాళ్ళు యేమవుతారో ఆలోచించేవా? లోక్టేవు;- అయితే యిప్పుడు నువ్వు వెళ్ళడం మీ ప్రమాదం క్వాసోవు యింటికి నువ్వు ఎల్లా వెడతావు? మైకేలోవుః- మంచిది కాదూ? పరిస్థితులు తెగ ఆలోచిస్తూ కూర్చోడం కూడ నేరమే అన్నాడులే ఒకడు (నవ్వుతాడు ) పోయి నస్తా (లోక్టేవుతో కరన్సర్శ చేని వళ్చవోవాతణుి (తెర) తొమ్మిదో రంగం ఒకటో ఉప రంగం. కోరికో ఇంటి బయట - టక విధమైన వల్లెటూరి వూరింటి పెరట్లో ఒక భాగం దుంగలు కర్రలు ఇతర చెత్తతోను నిండివుంది. కుడిచేతి వైవున వీధివైవు కోరడిలో తొంకభాగం కనిపిన్తూంది. వెన్నెల రాత్రి చాల మనోహరంగా వుంది. ఎడమవైవు నుంచి 112

గరిమెళ్ట అలభ్య రచనలు

తొంత మంది రైతులు నెమ్మదిగా దొడ్లోకి వన్తున్నారు వారందరికీ ముందుగా క్సానివు వామాలు నడ్తూన్నారు. క్వానోవు యింటి దగ్గర కుట్రలో పాల్లొన్న వాళ్టేగాక కొత్త వాళ్ళ కూడా వున్నారు ఆ జనంలో క్వానోవు చేతిలో తుపాకీ పుంది. మైకేలు రివాల్వరు వట్టుకున్నాడు మిగిలినవాళ్ట్ళ చేతుల్లో కూడా కత్తులో తుపాకులో లేకపోలేదు ఒక్క రైతు కుర్రాడి చేతులో మాత్రం ఆయుధానికి బదులుగా హర్మోనియం వుంది. క్వాసోవు. కోటికిన్‌లు మినసహాగా మిగిలిన అనం అంతా తవ్షతాగి వున్నారు. మాటలాడ పలనివస్తే అతి నెమ్మదిగానే మాట్లాడుతూన్నారు

శ్వాపోవు;- ష్‌ ఊరుకోండి

కోటికిన్‌:- (మైకేలుతో) వీధిలో ఎవరన్నా వున్నారేమో చూసీరా

మైకేలు"- (వీధివంక చూసి) ఎవరూ లేరు

పాట్యన్‌నా తను వా పాళ్ళు అద?

క్వాసోవు;- ష్‌ కిటికీలోంచి చూస్తా నుండండి

(చీకటిగావున్న కిటికీ దగ్గరికి వెళ్ళె తొంగిచూన్తాడు)

గన్‌కిన్‌:- వాడిక్కడ వున్నాడా?

క్వాసోవు:- అం

ప్రోష్టీర్‌ చే చెడతా

క్వానోవ్లు " పేదేల్‌ ఇవారోవిచ్‌.. ద్వారం వగరుండు

కోటికి ళ21ద్వారం తయలోంటో కొలపులకి. కీయలు వ్యాక. ఒక కత్తుంట బాగుండును

ఉ్రొప్కిన్‌:- నేను దీనితో తీస్తానుండు (సన్నగా పొడుగ్గా వున్న రేకుబద్దె చూపుతాడు )

క్నరొవు:- చప్పుడు చెయ్యకు

ప్రోప్కేన్‌ ఆ బద్దెను నందులోదూర్చి గడియనెత్తుతాడు తలువు తెరుచుకుంటుంది.

ప్రోష్కిన్‌:- ఇదీ పద్దతి

శ్వాసోవు:- దేవుడీవి తలుచుకుంటూ నడవండి ఫ్యోమైన్‌ .ఈత్మతూో ఒరేయ్‌ మైకేలూ పియోట్రా. నువ్వూపో

జుబోవు వీయోట్రా మరీ కర్రాము. వాడిని ఎంపకు

శ్వాసోవు:- నా కొడుకుని వంపడం లేదూ” పావేలూ నీ వాళ్ళని దాచుకోకు

పీయోత్రానా నీ వెడతొ

శ్వాసోవు:- వెళ్ళు కాని నే చెప్పింది మరచిపోకండి ఎవరినీ కాల్చండి. మరోదారి లేకపోతే తప్ప సృృతి తప్పేలాగ బుర్ర పగలెయ్యండి మిమ్మల్ని గుర్తు పడితే మాత్రం వదిలెయ్యకండి

గన్‌కిన్‌.- కర్రతో ఎందుకు కొట్టడం?

క్వాసోవుః:- ఆ తేనెమాటలకి బహుమతీ మరచిపోకు సొప్రాన్‌

ప్రోష్కిన్‌:- మరచిపోలేదు

షిలోవుః- నాకు భయంగా వుంది

శ్వాసోవు:- రెండో ద్వారం తెరవగానే హార్మోనియం మీద ప్రారంభించాలి చప్పుళ్ళు కేకలు తుపాకీ కాల్పులు

118

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు ఏమీ వినబడకుండా చెయ్యాలి మ్రైకేలుః- చక్కని పదం పాడాలి తలువు దగ్గరికి వెడతాడు.

మైకేలు?- ఆ క్రీస్తు దేవుడే రక్షిస్తాడు

వారంతా ళిలువలు తమంతా తామే గీనుకుంటారు తలుపు తెరబివుంచేని (ప్రోప్కిన్‌ మైకేలు వయోట్కాలు ఇంట్లోకీ వెడతారు. నిళ్ళబ్దం+

షిలోవు:ః- (గొణుగుతూ) నాకు భయంగా వుంది

భ్రన్‌కిన్‌?- (వెర్రి సంతోషంతో) నాకు మహా సంతోషం చాలా నంతోషంగా వుంది ఒర్క క్షణందాకా నిశ్శబ్ధం. తరువాత ఇంట్లో రెండో తలువు తెరిచిన చవుడు వినివిన్తుంది.

క్వాసోవుః- ఆండ్రీకా!

ఆ రైతు కుభ్రాడు హార్మోనియం వాయించడం ఆరంభిస్తాడు మొదట పాట కలియక పోయినా సాగిన కొలదీ రక్తీకడుతుంది.. ధ్వని హెచ్చుతుంది ఉత్పాహకరంగా కూడా వుంటుంది. ఇద్దరు రైతులు తాగుబోతుల మాదిరిగా నాట్యం (ప్రారంభిస్తారు. నాడాలు వేసిన బూట్లతో ధమ్ము ధిమ్ము మని లయ వేస్తూంటారు

అంగ్రీకొః- (పాడతాడు)

బ్రొక్షసారా వొద్దు ఈ ఇప్పకల్లూ వద్దు బిగపట్టి బందూకు * పేల్చరో రయ్యా చోడక్తా కల్దయితె * గొంతు కార్చేస్తాది అందరూ?- (ఆందుకుంటారు ) పేదవోళ్ళా పాట్లు ఖైదీల పాట్టూను వర్ణింప దరము కా శ దయో్యోయి కటికి సీకటి గదుల * ఖైదీల సంకెళ్ళు గట్టిగా తెంచాలి ఈ రయ్యోయి మన కంచె కాడున్న శ మద్ది సెట్టు నీడ మనకదే మేడలో * రయ్యోయి! కటికి సీశటిలాంటి * గోరీలలో మనమూ కమ్మగా తొంగుంద శ మోరయ్యా . అండ్రీకా?- (పాడుతాడు ) తాగండి జనులార స తాగండి మీరింక సచ్చిపాయ్యేదాక * తాగంచోయ్‌ బందూకు పట్టకొని ఈ సంతోషముగా పాడీ దునమండి రిపుల నో * రయ్యోంయి! తడి భూమి తల్లియే * తప్పకుండా మీదు కడ(ప్రాణమును మింగు శ నోరయ్యా 114

గరిమెళ్ళ అలధ్య రచనలు న సుం... సము... నున దుమ్ము రేగేటట్లు ఈ దృఢముగా అడుగేసి పోరాడితీరాలి * రోరయ్యా! అందరూ?- (పల్లవి అందుకుంటారు ) వాళ్లు సాడుకుంటూండగా రాయస్కీ - ఓల్లాలు కోరడి దగ్గరికి వరుగెత్తి వస్తారు. పెరట్లోకి వాళ్ళు కనపడరు వాళ్ళు కంగారుగా మాట్లాడుకుంటూన్సా పాట నడున్తూనే వుంటుంటి. రాయస్కీః- అతడు ఈ యింట్లోనే వున్నాడు వాళ్ళు అతడిని చంపుతూండి వుంటారు ఓల్లా:- అతడు ఇక్కడ వుండడు శాయస్కీః- అదిగో తలుపు తీసివుంది అతడు లోపలేవున్నాడు వాళ్ళు అతణ్లీ చంపేన్తూన్నారు ఓల్లాః- వద్దు బహుశా అల్లా వద్దు ఉండడు ఆండ్రీకాః- (మరింత తెంపరితనంళో) ఇనళాథెల్లవోరేపరికి కోళ్ళన్ని ఒక మారు కొక్కురోయని * కూయు నోరయ్య బందూకు బిగబట్టి * సంతోషముగ పొడి దునమాలి రివులనో ఈ రయ్యోయి! వల్లకాటికి చేరు ఈ కున్నాక మనపాట బంధింప బడతదో * రయ్యోయి! దుమ్మురేగేటట్లు * దృఢముగా అడుగేసి గా అిజవావకకననసామున నన నా పధాపతీధా వంపు కోరయాద్రుకానినడునననునననమాననననానమనననమొనున రాయస్కీః- ఓల్లా! నన్ను పోనీ, నేను ఒంటరిగానే వాళ్ళ పని పడతాను ఓల్లాః- పానేల్‌ ఒద్దు విన్ను చంపేస్తారు నువ్వు ఒక్కడివీ ఏంచెయ్యగలవు? రాయస్కీః- తప్పదు. నీకు తెలియడం లేరూ!. .. అతడీ గొంతుక పిసికివేస్తూన్నారు . ఎక్కడికీ పోలేకుండా కాలు కుంటికూడాను అందరూ:- (అందుకుంటారు ) పేతవోళ్ళా పాట్లు అ ఖైదీల పొట్లూను వర్ణింప దరముగా * దయ్యోయి! ఓల్లా.- (రాయస్మీని బలవంతంగా ఆపడానికి ప్రయత్నిస్తూ) నిన్ను పోనియ్యను వీది వట్టి వెట్రి అదిగో చూడు అందరి దగ్గరా ఆయుధాలున్నాయి చూడు. వూరు వూరంతా తిరుగబడింది మనం ఈప్పించుకు పోదాం చులకనగానే ఊరి వెలపలకి చేరగలం ఓ బండీ కుదుర్చుకుందాం. సైన్యాలతో మళ్ళీ రావచ్చు - రాయస్కీః- నేను వాడితోనే చస్తా బలవంతంగా విడినించుకుంటాడు అంగ్రీకా;- (పాడతాడు ) తాగండి జనులారా! * తాగండి మీరింక! వః వ వ "ఈ 115

గరిమెళ్ళ ఆలభ్య రచనలు పోరాడీ తీరాలి * రోరయ్యా! రాయస్కీః- పారిపోవడమా అది వాడు చేయవలసిన పవి నేను కొదు (ఓల్లాని తోొపేపి, చేతిలో రివాల్వరు దృఢంగా పట్టుకుని కంచె దుముకుతాడు కొన్ని సెకనుల పాటు సంగీతం ఆగుతుంది ) వెళవల్లారా! మీరంతా ఎం జేన్తూన్నా రిక్కడ? కోటికిను:- ఇక్కడున్న వాళ్ళంతా రైతులే వెధవలు లేరు (వారు రాయన్కీని చుట్టుకుంటాలు మరల నంగీతం ఆరంభించ బడుతుంది రాయస్కీః- మైకేలోవు ఎడీ? క్వాసోవుః- అతడిని మేం కాపలా కాయడం లేదు అయినా నీ కాతని వనేమిటీ? (హఠాత్తుగా తుపాకి మడమతో రాయస్కీ జబ్బమీద కొడతాడు. చేతిలోని రినాల్వరు కిందపడిపోతుంది. వెనక నుంచి రైతుల శర్రలతో రాయస్కీ తలమీద కొడతారు అతడు కింద పడతాడు నఆురురూ కలియపడి పట్టుకుంటారు. ఓల్లా వెగ్రికేక సెట్టి మూర్భపోతుంది ) వాడి చేతులు కట్టెయ్యండి (రాయస్కీని గట్టిగా కట్టేస్తారు ) కోటికిన్‌:- వాడీ నోట్లో ఈ గుడ్డ కూరండి క్వాసోవు*- కోరడి దగ్గర పారేసి చావకొట్టండి (రాయస్కీని తీసుకుపోయి కంచెమీద పారేస్తారు) అందరూ:- (పాడుతూంటారు ) పేదవోళ్ళా పొట్టు * ఖైదీల పొట్లూను వర్ణింప తరము కా ఫీ దయ్యోయి! ఈ * వ ఇ ఇంటీ లోనలి భాగం కనివించే వరకూ వేదిక నెమదిగా తిరుగుకుంటి. నంగీతం ఇవ్పుడు వినివించదు రెండో ఉవరంగం. కటిక చీకటి. ఇంటి వెలువల నుంచి గానమూ, వోర్తోనియం చప్పుడూ వినివిన్తూంది తలువుకీర్రు జాగ్రత్తగా వేన్తూక్ష అడుగుతా చవ్పుడు విలివీన్తుంది. మైకేలు:- తలుపు వేసెయ్యండి. లేశపోతే పారిపోతాడు ప్రోష్కిన్‌:- పారిపోలేడు ఆ సంగతి నాకు వదిలెయ్యండి పియోట్కాః- నేను ఎక్కడికి వెళ్ళను? మైకేలు:- మాట్లాడకు ప్రోష్క్‌న్‌:- నేను మంచం దరికి వెడతొను. అగ్గిపుల్ల... పియోట్కాః- అగ్గిపుల్ల గియ్యకండీ మైకేలోవు కంరం:- పాపం - మీకు దీపం కావాలేం? (నిశ్శబ్దం) దీవం ఇయ్యమంటారా ఏమిటి? మాట్టాడరేం? ప్రోష్కిన్‌:- అవసరం లేదు దీపం లేకుండానే నిన్ను పట్టగోగలను మైకేలోవుః;- ఓహోహో నువ్వా ్రోష్కినూ ఇంత ఆలవ్యమయిందేం? ప్రోష్క్‌న్‌ః- అయితే నన్ను గుర్తుపట్టేవు?

గరిమెళ్ట అలిభ్య రచనలు మైకేలోవుః- ఎంత మాట! దానికేం గాని విశేషా లేమిటి? ప్రోష్కిన్‌ః- నీకు రెండువేల పూడుల థాన్యం తెచ్చేము తీసుకో మైకేలోవుః- అంతేశదా - ఇంకో జాబేమేనా తెచ్చేవేమో ననుకున్నాను మైకేలుః- ఇంకా మొదటిదాని లెక్క పూర్తి చేయందేనా? " ప్రోష్కిన్‌:- (కోపంతో) అవిసరిచూసేద్దాం. ఎక్కడున్నావు? (నడుస్తాడు ఒక బల్ల తగిలి బోర్లా పదతాడు) నిన్ను తగలేసిరిరా మైకేలోవుః- కొంచెం నెమ్మదిగారా అంత హడావిడి ఎందుకు? నా గొంతుక కోయడానికి వలసినంత వేళవుంది అబ్బాయిలూ ఎందుకర్రా నన్ను చంపడం (నిశ్శబ్ధం) మిమ్మల్నే - ఎందుకు అంటున్నా ప్రోష్కిన్‌:- ఎందుకంటే మైకేలోవు?- --ఇంకా చిన్నవాడిని కదా నన్ను వదలకూడదూ? పోష్కెషు ఈ బ్రతికింది దాలులే. మిష్కా లోపలికి వెళ్ళు మైకేలోవు తుపాకి కాల్చేవా జాగ్రత్త మేము చెప్పినట్లు వంటే నిన్ను ఎడిపించము.. కాల్బేనా - చిత్రవధ చేస్తాం నేను అన్నంతవనీ చేస్తానునుమీ! మైలేలోవు?- అ విషయం నాకు మాత్రం తెలియదూ? ఎందుకు కాలుస్తాను? ఉండండి దీపం వెలిగిస్తా (ఆగ్గివుల్ల గీని కొవ్వువత్తి వెలిగిన్తాడు గది వెలుతురుతో నిండుతుంది. గోడల వరనని మైకేలోవు వ్రక్క బల్లదగ్లర అన్షిమూలలా రైతులూ, కమ్యూనిన్దు యువకులూ తమ తుపాకులు వీరితేని గురిపెట్టి నిలుచున్నారు. అంతా నిశ్చభ్దంగా వుంది. బయట నుంచి పొట పుథ్రంతా వినివన్తూంటి.) మైరేఆలం--అముసుమొుహమామునడ మైకేలోవుః- వాళ్ళవి పట్టుకోండి. దాడ్‌కీ వచ్చిన వారిని చుట్టుముట్టి ఆయుధాలు లాగివేనుకుంటారు. సోటిను (ప్రొప్కిను దగ్గరకు వెళ్ళి కొగిలేని వట్టుకుంటాడు సోటిన్‌ః- నీ కోసం చాలా రోజుల నుంచి కనిపెట్టుకు కూర్చున్నానురా సోఫ్రానూ మనిషిని గబగబా వూపేన్తాడు వేదిక నెమ్మదిగా తిరుగుతుంది. మూడో ఉపరంగ6. మళ్టి యింబీబయటనే పాట అప్పుడే అఖిరవుతుంది కులకులంతా తలువుల దగ్గర మూగుతారు షిలోవుూ- ఒర సాయనో! ఏం చేస్తూన్నారు లోపల? క్వాసోవుః- మరీ మందకొడిగా వున్నారేం? జాబోవు:- ఎక్కడా చప్పుడేలేదు ఒక చిన్నరైతు:- (సందులోంచి చూసి) దీపం వెలిగించేరు భ్రన్‌కిన్‌:- ఏమి చేస్తూన్నారు? వారంతా చూడడానికి కిటికీ దగ్గర మూగుతారు ఒక రైతుః- ఓలమ్మో! ఓ ఇవానూ కమ్యూనిస్టు యువజన నంఘం అంతా ఇక్కడేవుంది. వీళ్ళు మోనపోయేరు షిలోవుః- పారిపోండ(ర్రా!

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు తాలు లావాను నమరతయనాయయయ తిటికీ దగ్గర నుంచి జనం వరుగెత్తుతాడు.

క్వాసోవుః- ఆగండి ఎక్కడికి? ఎవరికి భయపడి పారిపోతారు? ఆగండి

కోటికిన్‌:- ఇప్పుడేదో చూడాలి వాడ3మీహా జిత్తులమారి నక్క వాడే - జిల్లా నాయకుడు

క్వాసోవు;- మనకంటెనూ ఎత్తులగాడు కొదు లేవండీ యీ ఇంట్లోంచి ఒక్కడూ బయటికి పోకూడదు అ చభుంగలు తీసి ద్వారాలకీ - కిటికిలకీ అడ్డంగా పేర్చండీ

చెవ్స్‌నట్లుగానే కులకులంతా దుంగలు పీరున్తారు. ఇంట్లో వాళ్ళు కిటికీలూ -

ద్వారాలు విరగకొట్టడానికి ప్రయత్షిన్తూంటారు.

పాషాః- ఆహాహ్హ ఊ కొట్టండి మీరు కాల్చేద్దామనుకుంటున్నారు కదూ? కానీండి ఊ! అంటించండి

క్వాసోవుః- నేను వారిని అంటించేస్తా మైకేలోవూ. నా కంటే పెద్ద ఎత్తుఖ్సువ్లేయలేవు కిరొసిను పోయండోయి

ఉక రైకు కుర్రాడు వరుగెత్తి కిరోసికు:. నూనె తెచ్చి తుంగలమీద పోన్తాడు దూరాన

అలారం గంట వినినిన్తుంది పదో అద్దం ఐద్దలయిన ధ్వని, లోనఆఅవిన్న వాట్ట తోవులకు వడిపోకుండా కులకులు దుంగలు అణీచి పట్టుకున్లారు.

మోశ్రీనాః- జైన్తేవ సోదరులారా వాళ్ళని అంటించండి నిప్పుమంటలలో సోరియ్యండి మాడి బాధవడి చొవనీయండి! పొపిప్థి పీనుగులు!

శ్వాసోవుః- త్వరగా త్వరగా అలారం మోగుతూంది వినబడడం లేదూ?

కోటికినం ఇనానూ. శీ కొడుకు ల్గ్లోపలనే వున్నాడూ....

క్వొసోవు.- (హారాత్తా జ్ఞాంకిం తెట్కకుని లోఎలనా

పాషాః- నాన్నా చిచ్చు పెట్టాలని ప్రారంభించి నువ్వే వెనక ఆడుతావేం? దుంగలు అఆదుముతూంటారు

జుబోవు;ః- (వీధివంక చూస్తూ) ఏమిటిది? జనం అంతా అలారం గంటకేసి పరుగెత్తుతూన్నారు

క్వాసోవుః;- జయమాతా ఇల్లు అంటించండీ దుంగలకి విప్పు తగిలించంది తగలబెట్టండి. వేగంగా

షిలోవుః- ఒక్క నిముషం ఆగండి ఇవానూ! జ్రుతికివున్నవాళ్ళని తగులబెట్టడం ఏలాగ?

గ్రన్‌కిన్‌:- ఏమద్రోయి. ఏమిటి చేన్తూన్నపని?

మొదటిరైతు:- ఆగండి

రెండో రైతుః- ఏమిటిచేస్తూన్నాం మనము?

మో'శ్రీనాః- వాళ్ళని కొల్చెయ్యండి కొాల్చెయ్యండి! కాల్చెయ్యండి

గ్రన్‌కిన్‌ః:- ఏమర్రోయి. ఒక నిముషం వుండండి నన్ను కాస్త ఆలోచించనీయండి

క్వాసోవుః- (గ్రన్‌కినుతో) కుక్కని చంపినట్లు చంపుతా. నోరుమూయి

మూడోరైతుః- ఎందుకు ఇదంతా?

జాబోవు;- వాళ్ళంతా చొస్తూన్నారు. కోల్కా రోమనోవు తీసుకొస్తూన్నాడు

క్వాసొవుః- వాళ్ళని తగలబెట్టండి దుంగలకు నిప్పు

రెండోరైతుః- నీ తరం

118

గరిమెళ్ళ అలభల్య రచనలు గ్రన్‌కిన్‌ః- క్వాసోవూ1! నువ్వు సారా యిచ్చినందుకు నమస్కారాలు, కాని నిన్ను ఈ యింటికి నిప్పు పెట్టనీయను క్వాసోవువ- నువ్వు పెట్టనీయవు? తొందరు రైతులు క్వానోవు మీద వడతారు. మిగిలినవాళ్ళు చుట్టూ నిలదిడి కావలా వుంటారు. రెండో రైతుః- పట్టుకోండి! లేకుంటే ఎవరినేనా చంపుతాడు క్పాసోవు గ్రన్‌కిను ముఖంమీద తొట్టి పడతోన్నాడు అందరూ గలిఖీ వడతారు. కిటికి తలువులు విరగతీన్‌ మైకేలోవు తుపాకీ చేతపట్టుకుని కిటికీలో కూర్చుంటాడు. దుడ్డుకర్రతో నొటిన్‌ మరొక కిటికీలో ప్రత్యక్షం ఆవుతాడు రోమనోవు చేత రివాల్బరు పట్టుకొని, కంచె దాటి వస్తాడు. అతని వెనక్కొాలే అతని వటాలమూ - మిగిలిన రయికులూ వచ్చేస్తారు. కోరడి విరిగివోతుంది. కమ్యూనిన్లు యువకులు కిటికీలలోంచి వురికి పోరాటంలో కలుస్తారు

• కంటక గురీట్ర్‌'హెదదెబ్బలు తింటారు. మైకేలోవునా వాళ్ళందరివీ కట్టేయండీ! కులకుల్లి కట్టేస్తారు. క్వాసోవుని తాక్టతో విగించి సోటిన్‌ కట్టివేస్తాడు. సోటిన్‌:- (వెక్కిరిస్తూ) కష్టంగా వుంటుంది వంటే చెప్పు ఇవానూ కొంచెం వదులుచేస్తా క్వాసోవుః- (పిడికిళ్ళు బిగించి) బాగానే వుంది అలాగ వుంచు. శుల్లాాశకకుకొని) కాయస్కీ ఎడి? మైకేతోవుం- వే వవితడేషు విర్య్చబ్దం, జరులు ఆరాటం చూపుతారు. గన్‌కిన్‌;- ఓహో అతడా అక్కడ వున్నాడు రోమనోవూ మరొక కమ్యూనిన్తు యుబకుడూ లాయన్కీ తట్టు వివ్వుతారు. రోమనోవుః- ఓరి బాబూ ఇక్కడ ఏలాగ పడ్డావోయి? మైకేలోవు:- (గట్టిగా) నీ ఆజ్ఞను యెందుకు రద్దుచేసుకోలేదు? రాయస్కీః- దొవి గురించి కర్వాత మాట్లాడుకుందాం మైకేలోవు;- తవ్పకులతా నిన్ను వెనక్కి రమ్మన్నారు. వెంటనే జిల్లా ఆఫీసుకి వెళ్ళు. ఓల్గా వీ కోవమ్మేఖావుకి వద్దం అయ్యేడు. ఒక్కడూను నీ కోనమే ఒక్కడూ ఇంత మందివి ఎదురుకున్నాడు ఇంక నువ్వు ఇదేనా నువ్వనవలసిన మాట? మైకేలోవుః- ధ్యాంక్సు. పావెల్‌! అయినా నువ్వు విచారణకి సిద్ధం కావలసిందే. (తుంచేపినట్లు) ఓల్భా! నీతో మాటాడడానికి తగిన అవకాశం లేనందునకు చాలా విచారిస్తూన్నా. ఓల్భాఃా (శ్వాసోవుని సమీపించి) జరిగింది యిది... మీరు మేరూ బుర్రలు వగలకొట్టుకుంటూంటే క్వాసోవు సోవియటు ప్రభుత్వాన్నే తగల పెట్టడానికి పద్ధం అయ్యేడు - (మైకేలోవుని చూపించి) ఈతట్డి షిలోవుః:- నిజం! నిజం! ఓల్లాః- ఇంక మనం! వీడిశే సాయం చెయ్యడం? అనంభవం! అది సరయిన పని కాదు మనలో మనమే ఒకటి రెండు విషయాలు ఆలోచించుకోవలసి యుంటుంది. వాకు నేనే ఏటై వూడుల థొన్యం 119

గరిమెళ్ళ అలధ్య రచనలు అపరాధపుపన్ను వేసుకుంటున్నా. ఇదిగో ఇప్పుడే బండీకి ఎక్కిస్తా మీఠంతా కూడా నాలాగే చెయ్యమని శోరుతూన్నా

షిలోవువ- నిజం వాస్యా నేను ఏభయి పూడులిస్తా

గన్‌కిన్‌:- పౌరులారా! నా వద్ద ధాన్యం వుంది క్వాసోవు నా యింట ధాన్యం పోసీ ఎవలేనా అడుగుతే వావే నని చెప్పమన్నాడు ఆది నాదే గనక నయితే అదంతా ప్రభుత్వానిదే? ఇంక నా మటుకి నేను ఒక వందపూడు లిస్తా

షిలోవుః- వెంటనే బయలుదేరితే ఉదయం అయ్యేటంతక$ి పట్టం చేరుకుంటాం

రోమనోవుః- నగరానికా ఆహాహా నగర జీవనం ఎంత మధురం మైకేలోవు ఈ కులకుల్ని ఏంచేద్దాం?

మైకేలోవూ ఈ కులకుల్ని ఎం చేద్దాం?

మైకేలోవు:- అవతలకి ఈడ్చెయ్యండి

క్వానోవు;- తొందరపడకండి అప్పుడే అవలేదు. మైకేలోవ్లూ! ఈ లోకంలో నువ్వేనా వుందాలి. మేమయినా వుండాలి ఇద్దరికీమాత్రం చోటు చాలదు

మ్రైకేలోవుః- నువ్వే పోతావవి నా భయం క్వాసోవూ లెక్క తప్పువేసేవు మైశేలోవుని చంపాలని చూసేవు కాని పాపం నీ అంచనా కుదరలేదు మైకేలోవు ఒక్కడే నని నీ వూహ - కాని మైకేలోవులు లెక్కలేనంద రున్నారు. ఇదుగో! చూసేవూ. (చట్టూవున్న జనాన్ని చూపుతాడు) ఈ మూల మరికొంద రున్నారు చూడు. వీళ్ళందరినీ మంట బెట్టడం నీ తరం కాదు

120

అభనాననననానిపనననినననా ఆంధులు - నాట్యకళ

నాట్యకళ అన్నది ('వ్రతీదేశంలోనూ పప్రతీజాతిలోనూ వ్రతీభాషలోనూ పూర్వకాలం నుంచీ వుంటూ వున్నది ఇవ్లుడూ ఉన్నది అయితే యుగయుగానిళీ దొనిలో అనేక పరివర్తనలు జరుగుతున్నవి శబరులు లిల్లులు, కోడులు మొడలగువారు వారిభాషలలో ఏవో పాటలు పాడుతూ. ఆడుతూ నంభాషణలు జరుపుత్తూ మద్దెలలు తాళాలు గజ్జెలు కంకణూల చప్పుళ్ళతో యేవో ఇతిహాసాలు చెప్పేసుకుంటారు అవి “హిరొంతొ అనందంగా వుంటాయి అ భాష తిలియక పోయినా మునకి ఆనందంగానే వుంటాయి అ భాష అ పాట ఆ నృత్యం అ లయ ఆ అభినయం అంత సత్రమంగా వారి కెట్లావచ్చాయో ఆశ్చర్యమవుతుంది ఈ మాత్రం నేర్చుకుంటకు మన నటులు అద్దాలదగ్గర నిల్చుని గురువుల దగ్గర నేర్చుకొని అనుభవజ్ఞులను చూచుకొని నావా తాపత్రయం పడవలసివన్తున్నది దీనిని బట్టి చూస్తే నాటకకళకీ నాగరికతకీ యేమీ పంబంధము లేదనీ ఎంత అనాగరకమైన జాతికైనా ఏదో అనిర్వచనీయమైన ఆనందం కూర్చే నాట్యకళ వహజంగా వుంటుందనీ, వాగగకుత్రైతే కివటిలతణనములుతాన. నివ్రబదబలందప, శతళ్యనకణలు తివి ఈమ ్రాశస్త్యమును తాము చాటుకొని క్షీర్తిమంతులు కాగలరనీ లేకపోతే అట్ట అవకాశములు వారికి చిక్కవనీ

మాత్రమే మనమనుకోవాలి ఇళ మనకు తెలియవని భాషలలోనుంచీ తెలియని గాధలలోనుంచీ తెలిసిన భాషలలోకీ తెలిసిన గొధలలోకీ వద్దాము తెలుగులో అడవిజాతులవారు చెంచితకథలు మొదలైనవి ఆడుతారు వారికీ శ్రీకృష్ణమూర్తి అంటీ ఏయే అకారంతో వుండవాలో ఎటువంటి భావాలుండవాలో ఎటువంటి పుగుణాలుండవాలో ఎటువంటి రసగ్రహణపారీణుడై వుండవాలో ఎటువంటి పరివారమిత్రశత్రు నమేతుడై వుండవాలో ఎటువంటి కథలు అతని మహత్తును విశదం చేయగలవో చక్కగా తెలిసినట్లు తోన్తుంది ఆధునిక నాగరకతా కలుషితదృష్టికి కల్పితవిమర్శనా సూత్రములకూ అహంకార భరితమైన సిద్ధాంతములకూ అదంతా జక వెట్టివెంగళస్ప వ్యవహారం లాగా మనమంతా రనసిద్భలము లాగా కనిపించినా సద్విమర్శకుల కుండవలసిన తాదాత్మ భావంతోనూ రనగ్రహణపారీణుల కుండనలసిన ఆనందదృష్టితోనూ పరిశీలిస్తే నాట్యకళాదేవత వారికుచితమైన స్వరూపముతో వారికిని ప్రత్యక్షమై మాటలలోను పాటలలోను ఆటలలోను రనవంతముగా వ్యాపించి వారి నానందపరవశులను చేసి చూపరులనుగూడ అఆనందవరవళులనుగా ఒనరీంచేదనుట కాటంకం లేదు ఈ విధంగానే గౌరీశంకరుల కథలు వళ్ళీ సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర్వుల కథలు మరి యెన్నో మనోహరమైన గాధలు నంపూర్ణరసతుందిలము అజ్ఞాతళరళా కలలో పుట్టినటుల అభినయలములలో వెలసి పాటలలో పాజి ప్రదర్శతకవల్శో తథిశాని జర్శకలో కకజనానం ఎమ్మా వారములో ముంచేవనడావనికి సందేహం లేదు తిండి తిప్పత్తక్షీనవజ్రాతీట్లాటలు కొట్లాటలు కోసమ్ము పోత నిత్షమితకాలం పొగా మిగిలిన కాలములో వారు అందులో శ్లీటీబుల్టు భక్తు అధటమకష్పుని ఆశ్రఫీదములో శన యస శ 121

గరిమెళ్ళ అలధ్య రచనలు తేలి యీ కపటభూలోకమును మజచిపొతూవుండే వారు వారిలో స్పేహలతలు, ఐకమత్యము సంఘీభావవే ఆత్మబలము దీళ్లాపటుత్వము నెలకొని వీరవరులై ఉదారులై, వీతిమంతులై మనము వాగరకులనుకునే ఉన్నతజాతులవారితో సమానమైన ఆంతన్ముకు వచ్చారంటే వారు ఈ నాట్యకళాముగ్రత్వములవల్లనే అట్లు ఈయారైనారు కాని మనము వారినిగూర్చి చేసే సంఘసంస్కరణలు రాజకీయహక్కులు, అర్థిక సౌభాగ్యం కోసం పెట్టుబడిదారుల తోటలలోకి గనులలోకి యెగుమతి చేసే బానిస వ్యాపారములు కూలిపనులవలన శాదని మనము నమ్మవచ్చును అనుశ్శతమై వస్తూవున్న వారి సంప్రదాయజీవనంలో మనస్వార్థం అహంకారం శొకు మనము (వైలుపెట్టి మనమాదిరి బొమ్మలు గానే మార్చే ప్రయాత్నాలవల్ల వాళ్లని మజింత రసాభానము చేశామో లేక ఉన్నతులను చేశామో సనంళశయాన్సదమైన విషయము ఉన్నతజాతు లనుకొనబడేవారితో బలవంతంగా గాక న్వతస్పిద్ధంగా కలిగే పరిచయమువల్ల వారియొక్క గాధలు సంప్రదాయములు ఆశయములు కొన్ని తమలోకి ప్రవహిస్తూవుంటే వాటికిళూడ వారు తను స్వతస్సిద్ధమైన ఆటలు పాటలు అవినయములతో స్వాగతమిస్తూవుండేవారు అహంళారదూషితులు కాని ఉత్తముజాతులవారు కూడా వారి గొధలకు పాటలకు నటనములకు ముగ్గులై యథానుకూలంగా తమ సాహిత్యమ్హున క సంప్రదాయములలో జొప్పించి వారి వారికి గల అంతరములకు వంతెనలు గట్టి పరస్పరాభివనివజ్ఞానవఎలకు దారి కల్పించేవారు మన పవురాణములలోనికి కొన్ని అనాగరక గాధలు వారి గొధలలోన్నితీక్లొన్ని మనపౌరాజికశకథలు చొచ్చుకొనినచ్చి, కొన్ని ఆచారన్యవహారములలో వారికీ మనకీ కొన్ని భేదాలుళవలసిన రీతిన ఉన్నా వారినీ మననీ ఒక భారతజాతీయతా పతాకముశ్రీంద సోదరగణమువలె తొాస్మావించునట్లు చేశాయంటే వారికీ మదకూ జక యెతల ఒకలిలి గఅ-ఆఈభిమూనగౌరములనల్లనే, కని వేజబుకొారణము చేతను కొదని మనమూహించుకోవాలి మనపండితులు మనపురాణములు, కర్మళంచలు ధర్మశాస్త్రములు వేదాంతములు మొదలు వావిలోని జ్ఞానమంతటినీ తెట తెలుగు వద్యముఖలోను పాటలలోను హరికథలలోను యక్షగానములలోను పాడి ప్రదర్శించుటవల్ల వాటి తత్వం విరక్తరకుక్తులకు కూడా ప్రవహించి వారి నాకర్షించి వారిలో జీర్ణమై వారి పదకవిత్వములు ప్రదర్శనములందు కూడా వెలసి వారిని ఉన్నతులుగా చేసి మనకు సమీపంలోకి తెచ్చేవి మనపండితులు రసికులు శ్రీమంతులు రాజులు మొదలగు వారు రసమంతా తమలోనే తప్ప మజెక్కడా లేదనుకోక నా కళకు తాము మాత్రమే హద్దుకాని మజియెక్కుడా వుండదనుకోక రీరి ఆటలను పాటలను కూడ మెచ్చుచు ఆదరించుచు పండుగలయందు పబ్బములయుందు, పఉభములయందు శోభనములయందు దర్భారులందు సాధారణసభలయందు ఆదరించి ప్రోత్సాహించుట వల్ల అవ్వియు మన కళలతో పాటు ప్రక్క ప్రక్కన వర్థిల్లుచు నశింపకుండ రాణించుచున్నవి బిజతైనత॥ కాని సంప్రదాయము కొని తోడి కళా నంప్రదాయమునకు రూపుమాయకుండ అభివృద్ధి పాంచుట కవకాశములు నృజించుచుండుటలోనే రాణించును ఇదియే భారతనంవదాయమునకును అన్యసంప్రదాయమునకును గల '్రభేదము అన్యసంప్రదాయములు అభివృద్ధిపేర సంస్కరణము పేర పరివత్తనము పేర శుద్ధి లేక కన్వర్నను (0౧౪80౧) పేర ఇతర నంప్రదాయములలోని మేలులను చూడనొల్లక చూడనేరళ్ళృ శోవేజయు త్కృష్టములను నహంకారముతో వానిని చెటిపివేసి వాటి కాష్టములమీద తాము పీరముతి పెట్టకాన్ని పరిపాంం ప్ల సమిట్టైరనం్రదాముము సుగుణము బ్రహ్మమువలె సర్వవ్యాష్తృతునియు ఏ వంద్రదాయమునై ు కాలవశమ్షున నంటెడి కలుషము ఎహజముగాక తాత్కాలిక మనియి వ్రంకరదోషమనియు గగ్రహించ్చి అమ్మి సర్మపదాయ్మేముల నాదరించి అన్నింటిలోని దొపగులును 122

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు తమంతట తొమే రాలిపోవుట కవకాశములు కల్పించు చుండును భారతనంప్రదాయ మితరములను శమలాగ మార్చకుంటే వారికి ముక్తిలేదనికాని ఇతరములలా తాను మారకుంటే తనకు గతిలేదని కాని ఒకనాటికిని నమ్మదు ఇందుచేతనే భారతదేశమునకు స్వతస్సిద్ధమైన వైదికమతము ఇతరులకు ముద్రలువేసి తనలోకి మార్చుకోవడంకోనం డబ్బు దండుగ పెట్టలేదు ఆశల నెణచూపలేదు కత్తిదూసి మానవ రక్తమును వ్రవహింవంజేయలేదు. అట్లే భారతకళలు శిల్పములు మొదలగునవి నమన్త నంప్రదాయములకును స్థానమిచ్చుటలోనే రాజఖించినవిగాని వేనినిగాని సంహరించలేదు అనాదరణ చేయలేదు సంకరము చేయలేదు భారత సంవ్రదాయము మతమునందైననుసరీ సంఘము నందైనను నరే కళలయందైనను పరే జాతి భేదముల నంగీకరించునుగాని సంకరదోషములను సహించదు సంహరణమనలే దానికి కిట్టదు ఈ కారణములచేత మన భారతజాతీయ నాట్యకళ శుద్ధమూఢులనుకొనబడే అడవి జాతులనుండి నేటివరకు ఎన్నెన్ని యుచ్చములు వతనములు మార్పులు ఉౌందెనో అన్నింటితో ఇచ్చట కాననగును పాశ్చాత్య వాగరకథా లక్రమగు అహాంళారము మున కవులు నటులు దర్శకులు వినుర్శకులు మొదలగువారిలో టహాంచిన నాటినుంచీ మనమాడుతున్న ఫక్కీవాక్కటి ఉత్కృష్టమైనది ఇంగ్రీసుస్టేజీకి చాలా దగ్గరగావున్నద వీ వూహింటి;, ఆంకా. దానిలాగే చేసేదామని శేవలం గద్య నాటకాలతోను సాంఘిక చర్యలతో నింపేదొమనే వూహలు మనకు వుట్టుకొన్తున్నాయి తక్కిన విధములైన ప్రదర్శనములు అనేగొ-వీధి నాట్యములు వీధి నాటకములు బొమ్మలాటలు భాగోతములు హరి కథలు- మొదలగు వానియెడల నిరసనము పుట్టాచున్నది కాని ఇంతవరకూ ఇన్ని విధములైన ప్రదర్శనములూ నమానాదరణోత్సాహముతో ెద్దింటివారి చేత చిన్నింటివారిచేత దర్శింపంబడుళూ వుండేవి ఆంధ్రనాటక కళావరిషత్తువారు సాంఘిక నాటకమునకు తౌవుయ్యుదలచుకున్న ప్రోత్సాహముతోబ్లాటు. ఈ యేడ్తాద్ర యకగావముముడుత ఉదనించినలతుకూతా! మహిమను గుర్తించి మ్రజలకు చాటినందుకు ధన్యులు వచ్చే పరిషత్తునుండి బొమ్మలాటలకు వీధి వాట్యములకు నుంచి హరికథలకుకూడ అదరమొసంగి శిధిలమగుచున్న జాతీయ నాట్యకళలకు పూర్ణజీవనము వొవంగవలెను, నాటకకళా వరిషత్తువారుకాని మరొరకము సొద్దవిద్వొంనులు కోనీ "వాటి సాదరించక పోయినంతమాత్రమున అవి పూర్తిగా చచ్చిపోవునని మనము భయపడనక్కరలేదు కాని పెద్దవారు వీనిని గూర్చి అలక్ష్యము చేస్తే తక్షి వారికి కూడా వీటియందు అగౌరచము కలుగుతుంది లేదా పెద్దవారి కల్తిరీఫక్కీలు హిందూస్తానీ ఫక్కీలు పేరుకూడా అవలంబించి వారికళలలోకి చొప్పించి వాటిని కల్తీ చేసి అనలు రూపము మూపిపోయేటట్టు చేస్తారు. గత పరిషత్తులో జరిగిన కూచిపూడివారి ప్రాచీన నాట్యకళా ప్రదర్శనములందు (వ్రస్తుతప్పు బౌకబారు వాటకరాగాలు అభినయాలు (ప్రవేశించడము చూస్తే చాలామందికి విచారంకలిగింది. ఈలాగున కలపకపోతే ఇప్పటి రసికలోకమునకు నచ్చదనీ ఇట్లు కలపడమే ప్రశస్తమని పాపము వారూహించి వారి ప్రాచీన నాట్యకళ నీవిధంగా మోడర్తైజు చేయబూని దొని నిజస్వరూపమునకు వికారము తెచ్చినారు ఈలోపమును కొందరు వారికి చూపించినప్పుడు వారు మిక్కిలి సంతోషించి వెంటనే దిద్దుకుంటామని చెప్పినారు ఈలాటి మోడర్సైజేషను లోపాలే మన తేలుగునాడు హరిళకథలలోకి బొమ్మలాటలలోకి వీధిపాటలలోకి కూడా చొచ్చుకొని వన్తున్నాయి ఇటువంటి మోడర్తైజేషనువల్ల మన నాటక రంగమే యెంతవరకు అభివృద్ధి పొందిందో లేక దిగజారిపోతోందో నిర్ణయించడం కష్టంగావుంటే పైకళలలోకి కూడా ఇది ప్రాకిందంటే యెంత విచారకరము మన హరికథలలోకి హిందూస్తానీ కత్తేకాక హిందూస్తానీ పాటలే దూరి పోతున్నాయి వినేవారికి అవి అర్ధం కాకున్నా శ్రొత్తకనుక వారిచుట్టూ మూగడం వాటిలో ముక్కలు పట్టుకొని

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు అర్ధం చెడగొట్టుతూ పాడుకోవడం అలవాటైపోతున్నది ఈ విషయంలో నాటకరంగంవారు 'పేరుమ్రోసినటుల్టూ పైవారికి మర్గదర్శకులై తెలుగు నటనమును తెలుగు రాగములను తెలుగు తనమునూ సంరక్షించడానికి పూనుకోవడమునకు బదులు కలగాపులగం చేయడం అంత సమంబసమైన కార్యం కాదనిపించుతుంది అయితే మన దేశములో అనుశ్శతమైన పై కళలు ప్రదర్శములు మొదటగు వానిని అనుళ్ళతమైనవన్న కారణంచేతనే ఆదరించవాలా అవి మహాపరిపక్వములై నిర్లోపములైనవా వాటికి జిలుగులు పెట్టితే వాటికి కళంకం వస్తుందా అని కొంద రడగవచ్చును వాటిలో లోపాలు లేవని యెవ్వరూ చెప్పరు అవి ఒకకాలము సభ్యులకు ఆనందకరంగా వుండినా నేటి నాగరకులకు కొంచెము మోటుగాను చొదస్తంగొను వుండవచ్చును అయినా వాటిలో తెలుగుతనము [ప్రాచీనత తొలుకాడుచున్నవి అ తెలుగుతనమునకు ప్రాచీనతకు కంగం కాకుండా చాదస్తమును కొంత తొలగించవచ్చును మోటు హాస్యములను తీపివేసి వాజూకైన హాన్యమున కెక్కువ స్థానము నీయవచ్చును అంతమాత్రమున వాటి ప్రాచీనతకు కొని తెలుగు తనమునకు గాని భంగము శలుగక వన్నెయే హెచ్చునని చెప్పవచ్చును ఈ చాదస్తమును మోటుతనమును వానిలో మిక్కిలి హెచ్చుగా వుండటకు గూడ మనవంటి విద్యాధికులమే ఒకరితిగా కారకులము. చునము వాటిని దర్శించుటకాని ప్రశంసించుట కొని విమర్శించుట కాని మానుకొని వాటిని గూర్చి తలచుకోవడమే. ఎరువుతక్కువ క్రింద భావించుకున్నాము వాటి నాధరించి పోషించి నేర్చుకొని వ్యాపింవజేయవలసినవారంతొ నర్వసాధారణులైన జనములే యైనారు అట్టివారికి రక్తికట్టేటట్లు చేయడానికే వానిలోనికి బూతుహాస్యములు అనవనర చాదస్తము (ప్రాశిపోయినవి మనవంటినారికి తూడా వానిలో శ్రద్ధాభక్తులున్నవవి వారికి తెలిస్తే మనము కూడా కొస్త వెళ్లి కూర్చుని చూస్తే వానిని గూర్చి విమర్శిస్తూ ప్రశంసిస్తూ పత్రికలలో వ్యాసాలు (వ్రాస్తే వానిలోన శొపములను వారు దిదుకొనొ మనకిరటెకాళు- ప్రీలు పురుసులుకూడా. - కూర్చుని నిన్సంకోచనుూగా విని అనందించుట కర్పమైనట్లుగా తానినావాశః సజజ్యాఅఆహుకుంటారు ఈ విషయంలో తమిళులు కన్నడులు మళయాళీలు మొదలగు దక్షిణహిందూదేశపు జూతులవారు మనకంటి చాలా నయం. మనకు దేన్ని చూసినా వేలాంపీట్ణి ఏదైనా (క్రొత్త వుద్యమం వచ్చిందిరా అంటే మనలని ఉప్పెనలాగ ముంచేస్తుంది నహాయవిరాశరణమనేటప్పటికి మన నాయకులు ప్రజలు కూడా ఆంధ్రరాష్ట్ర నమస్యను తక్కిన సమస్యల నన్నిటినీ కూడా అగ్గిపుల్ల పెట్టి ముట్టించేశారు హిందీ నేర్చుకోమని గాంధీగారు ఎజుగక అన్నారో లేదో మన వారు తెలుగుపున్తకాలూ పత్రికలూ ఆవల విసరేశారు సరేగడా ఓ న మా లయినా నేర్చుకోవడం మానేశారు సంఘాచికి సంప్కరణ నువసరమని యే పెద్దలో అనేటప్పటికల్లా పత్రికలనిండా ఒకటే గుత్తళం కల్పితకథలు-అరవై యేళ్ళవాళ్లకి ఆరేసి నేలరూపాయీలకి ఆరేసేళ్ల పిల్లల నమ్మి పెళ్లిళ్లు చేస్తున్నట్లు పెళ్లికొడుకులు పీటలమీద చన్తున్నట్లు వడచువిధవలంబిళూ అత్ఫాలు దించుకుంటున్నట్లు క్రాపింగు పెళ్లికొడుకులవెంట పడుతున్నట్లూ, ఇంగ్లీషు చదువుకుంటున్నవాళ్ళే సంఘాన్నుద్దరించుచున్నట్లు, కర్మలయందు తద్దినములయందు అభిమానముగల ననాతన బ్రాహ్మబులందణూ స్వార్ధపరులైన సొపాటురాములట్లూ హిందునంఘం కూకటివేళ్లతో కూలిపోయే మార్గాలను యునకులందణూ వెతశవాలన్నట్లూ- చిత్ర చిత్రములైన బొమ్మలతో సహా యెక్కిపోతున్నాయి మనలని మనము దూషించుకోవడం, ఇతరుల ఎంగిలిపద్దతును కోతులవలె అనుకరించుకోవడం మన ఆత్మగౌరవాని కెంత భంగకరం మనజాతి కెంత సిగ్గుచేటు అనే భావం మనము ముజచిపోయి ఒక్కమాటు విశ్వమానవ దృశ్యమునకు మూడు మెట్లుమీది కెగిరిపోతాము అదంతా మనకు సాధ్యం కాని వ్యర్థమిధ్యత్వమనీ, దావికోనం అఖ్టులు చాచుకోవడంలోమన కొళ్లశ్రింది మన్నంతా దాల్బుకపోయి మనకు నిలననీడలేక అధః" పాతాళములోనికి 124

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు న వసు. పము కూరుకొవి పోతున్నామనీ మనకు చిముకుట్టనంతమట్టుకైనా తెలియదు బులోనుంటే అందణం ఒక్క పంక్తిని కూర్చొని బుజ్జలు గొజిగించుకుంటాము ఇందుకనే ఆంధ్రుడు తనది గోల్పోతున్నాడు ఇటువంటి వాడా పరులయొక్క ఉత్తమ ధర్మములను జీర్ణం చేసుకొవేవాడు కొదూ పోదూ అంటే వాళ్ల మెజుగులు కొన్ని మీదన పూసుకొని కల్తిరీజాతివారిలాగ తయారౌతారు తక్కిన బ్రానవిడజాతులకు వేవికీ యింత ఆర్భాన్నంగతి పట్టలేదు అరవవారిని తీసుకుంటే వారిలో కూత్తాటలు, తిరుప్పుగళు తెమాంగు తేవారం మొదలగు జాతీయకత్తురాగాలు పాటలు, తాళాలు, నాట్యాలు అన్ని జాతులవారు కొందరు అడీపొతీ అనందించేవారు- తక్కినవారు చూచి అనందించేవారుగా వున్నారు నిజానికి చూస్తే త్యాగయ్య కీర్తనలను త్యాగయ్య కత్తును రాగాలను వారు కమక వసివాడకుండా వేటిదాకా జననకాలవు పొగసుతోను నవకంతోను రాణించేటట్లు రక్షించి పాఠాలు చెప్పి మవుతూ గ్రామఫోను ప్లేటులకిన్తూ ఆతనికీర్తిని మహిమను నిలబెట్బతున్నారు కొని నునమైతే యే హిందూస్తానీ కత్తులతోనో మిళితంచేసి తాకట్ట పెట్ట అయిపు కానరాకుండా చేసేసి వుందుము ఒక్క త్యాగయ్యకీర్తన లేమిటి? క్షేత్రయ్య వదాలు నురికొన్ని జావిలీలు జతులు వర్గాలు మొతలగు వానివి కూడా వారి ప్రాంతములలోనే కల్తిరీలేని శమ్మదవముతో మనము నివగలము. వారు అసలు నహజంగొ నంగీతముగ్ధమైన జాతి కనుక యేయే కత్తుకు యే యే కళకు ఎటువంటి గౌరవస్థానంలో వుంచవాలో గ్రహించి ఆయాగౌరవము లిచ్చి ఆదరించుతున్నారు మనకు క్రొత్తను చూస్తే పాతదిరోత. అందుచేత శ్రొత్త (ప్రాత రెండులేకుండా పోతున్నాయి. వారిలో శ్రొత్తప్రాత రెండుకూడా సరిక్రాత్తగా రాభించుతున్నాయి. మళయాళీజాతివారు కధాకళి యను నాట్యకళను ఇంకా నిలబెట్టి భరతమహాబుషికి శాశ్వతమైన స్థానం కల్పించినారు మన పురాణేతిహానముల నన్నిటిని మాటలకు “కాగములకు కూడా అందని అనిర్వచనీయమైన అభినయ సౌందర్శముతో వారు న్నృత్వంచేఫి_వష్టరింప చేస్తారు భ్రిజలు చొవానిదూది ఆసోరచ్‌ ఆనంద్‌ంచ్‌ గేలుగుతారు వారికి నటకులకూ మధ్యన అర్థం చేప్పే అమవాదకుల (28985) అవసరంలేదు మన కూచిపూడివారి నృత్యమును వారు మెచ్చి గ్రహించినట్లు మన తెలుగువారు మెచ్చలేశ ఆ గెంతడానికీ చేతులు త్రిప్పడానికీ కసరత్తుకీ అర్ధమేమిటని ఆడిగినవారు కూడా కలరు వారికంటె మనము తక్కువ బుద్ధిమంతులము రసల్రహణపారీణలనణ అవీ అర్ధము కాదు, వారు మనకంటె తక్కువ నవనాగరకులవీ అర్ధము కాదు మనకు క్రొత్తదానిని చూడగానే ప్రాతదాని మీద నిగా తప్పిపోతుంది వారికి తప్పిపోదు ఏజాతికైనా వారి నాట్యకళయే వారి జాతీయత యొక్క సుందరతరమైన వ్యాఖ్యానమై వుంటుంది. వారు తవు నొట్యాకళలో తము (ప్రాత శ్రాత్తదనముల నెట్లు రాజింపజేనుకుంటున్నారో ఈక్కిన పమస్తమ్టైన్స .అచారవ్యవహార ఫంప్రదాయములలోమా ఆ విధంగొనే శ్రొత్తప్రాతల నావిధంగా 'ోషించుకోగల. తు న్నారని చెబ్బవచ్చును మన వాట్యకళ నొక్కదానినీ సరిశీలించియు తక్కిన నున సొళఘిక రొజకీయ సాహిత్యసమస్యలలో కూడా మన యొక్క సహజమైన జాతీయతనుండి యెంతవరకు దిగజారుతున్నామో (శ్రొత్తవాని నెట్లు జీర్ణము చేసుకోలేక అజీర్ణసంకటం తారివలె నునము బాధపడుతున్నామో మనము నిశ్చయం చేసుకోవచ్చును శ ఆరవవాటక రంగంలో పాటలెక్కువ అవీ ఆఅపొటలకోనమే గ్రుక్టకులు వచ్చి అనందించుకొని పోతొరవీ క్రొత్తపద్ధతుల ప్రకారము నాటకరంగము పరిణమించకుండా ప్రజలు అడ్డుతగులుతున్నారవి అటువంటి దొనగు మన వాటకరంగంలోకి జొరవడకుండా నునము కాచుకోవలెనవీ మనము విమర్శించుతున్నాము మనమూ విధముగా భావించి మన నాటకరంగ మావిధంగా మారిపొకుండా వుండడానికి ప్రయళ్నం చెయ్యడంలో తప్పేమీ లేదు కాని ఆరవనాటకరంగానికీ విధంగా పరిణామం వచ్చింది కాదని శద

'గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు విచారించవలసిన అగత్యమంతగా లేనట్లు తోస్తుంది వారు సహజంగా నంగీతముగ్ధమైన జాతి కనుళ వారారీతిని తప్ప మరోవిధంగా వుండడానికి సాధ్యం కాదేమో పొశ్చాత్యనాటకరంగాలతో పోల్చిచూస్తే వారు వెనకపడి వున్నట్లు కనిపించినా వారి పాటలూ బాగుంటాయి. జాతీయంగా వుంటాయి. రసవంతంగానూ వుంటాయి ఇట్లా వుంటున్ననాళ్లు వారికొ నాటకరంగం సరిపడిందని దానిలోనుండి మరోమోస్తరుగా వారు మారలేశపోవడంలో ఆశ్చర్యం లేదని మన మనుకోవాలి అయినా పాశ్చాత్యకవులు వ్రాసిన నాటకముల వంటి సాంఘిక నాటకములకు వారి సొహిత్యంలో కొదవలేదు వంబంధముద లియారుగారు అటువంటి నాటకాలను కొన్నింటిని వీరేశలింగం పంతులుగారి లాగే వ్రాశారు వానిని పాశ్చాత్యసాహిత్యాభిమానులు వాలుకుర్చీలలో కూర్చుని చదువుకోవడమే తప్ప నాటకరంగం మీదికి తెస్తే చూచి మెచ్చుకొనేవారు మనలోలాగే తక్కువలాగ కనిపించుతుంది ఇంతళూ కేవల సాంఘికనాటకాలు వారిలోను మనలోనుకూడా ప్రహననాల అంతస్తును దాటి అంతకన్న ఉన్నతమైన అంతన్తుకం జేశినట్టుక్షనిపించదు ఇట్టి నాటకాలు పాశ్చాత్యులకు రుచించినట్లు మనకు రుచించజాలవే అనుకోవాలి మనకు నాటకమె కోలో 'వజిశమళోన్‌ కవిత్వమేకానీ నృత్యమే కానీ ఒక అధ్యాత్మికభావమును కూడా ముద్రించి ప్రకబించితే.కానీ యేదో ఒక వెలితి వున్నట్లు కనిపించుతుంది వారికి సంఘము సంఘోద్ధరణము సంఘ ప్రతిబింబము కంటె ఉన్నతమైన ఆదర్శమావశ్యకమైనట్లు తోచదు ఆంధ్రనాటక కళావరిషత్తువారు సొంఘిక నాటకం వారికి వేయిన్నూటవదహార్లిస్తానువి ప్రకటించినారు. చాలా సంతోషకరమైన మాట సాంఘికనాటకమంటే సంఘసంస్కొరమును టోధించవాలనీ సంఘసంస్కొారమంటే సంఘములో వుండే కుళ్లంతటినీ దాకిరేవులలో లాగ నాటకరంగంలోనూ సొహిత్యంలోను-" -వూవశిచాన బూనారాలకు'రోతపుట్సురాని కనన్యాఖకంగా బారకి ఉత్తనునలస్కాళల తేవడనునీ చున ఆలిటాయమై వుంది. అందుచేతనే మన కాలేజీగర్లు, కాలేజీ స్కొంత్రలు, తప్పెవరిది మొదలైన నాటకాలన్నీ వురిటిలో ఎన్నెమ్మకొట్టేసే బిడ్ణలలాగ నాసిరకంగా వుండి ధ్రేతకళల నోడుతున్నవి కళ్ళులేని సంఘం అంటూవుండదని మనము గగ్రహించుకోవాలి ఆ కుళ్లును రంగంమీతికి తీసుకొని వచ్చి ఏహ్యం పుట్టించడం కోనం 'ప్రయతృం చెయ్యడంలో కూడా తప్పెమీ లేదు కాని అందుకోసమే పద్యాలు రాయడం నాటకాలాడడం జరగకూడదు నాటకరంగం ఒకజాతి యొక్క ఉత్తమ లక్షణములను ప్రదర్శించి ప్రజల నుత్తమలక్ష్యంగలవారినిగా చేయుటకే నిర్ణయింపంబడ్డది కుళ్లును వ్రదర్శించతం మనమొక (ప్రధానమైన వనిగా పెట్టుకోకూడదు. ఉత్తమలక్షణాలకు కాస్త వెనకతట్టున పెట్టి ఈ కుళ్ళుయొక్క చీకటి తెరమీద ఆ చక్కని వెల్తురు మటీంత తేజోవంతముగా కనిపించేటట్లు చేయుటయే ఆ కుళ్ళు ప్రదర్శించడం యొక్క ప్రయోజనమని మనము గుర్తించవాలి ఈ విధమైన ఆశయమును మనము పెట్టుకుంటే మన దొంఘికనాటకాలూ జప్పాడున్వుంత అవకతవళకగా ఎన్నటికీ వుండవు. మనజాతిలో ఉత్తమలక్షణాలు ఉత్తమనాయకులు వాయికామణులు లేరని మనము తలచుకోరాదు ఆ విధంగా కవీశ్వరులే తలచేటట్లయితే యెన్ని నాటకాలు వచ్చీ మనకే మాత్రం సంస్కరణమునూ ఒపగలేవు మనమొక ఉత్తమమైన జాతివారమనీ మనలో ఉత్తములైనవారి జీవనములను వారి నంప్రదాయములను ప్రదర్శించి మన జాతిని ఉత్తమలక్ష్యవంతులుగా చేయగలమనీ మన కవీశ్వరులు నమ్మి అ విధమైన నాటకములు వ్రాయగలశక్తి తమకు రొవలెననియే నాట్యకళాధి దేవత నుపాననచేయవలెను నాయికా నాయకులున్నతోన్నతలక్షణ సమన్వితులైన ధీరోదాత్తులుగా వుండవలెను మానవజన్మవశమున నంటుకొను ఒకటిరెండు లోపములు వారిలో నుండవచ్చును అలోపముల నాశ్రయించుకొనియో, లేక వారి నుగుణముల 126

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు తనా ననిన న ప్రష్రానానాణా నష్ట నప్ల స్టోభనననునునపునోసొతనునా లును నాభిని నతి భారాలను కొనన కనా నునన నయాలునాలానానానననావావనునాయనన చమూ వానకాను. నాశ్రయించుకొవియో ఒక వ్రదర్శవీయమై గుణపాఠబోధకమైన చరిత్ర వారిజీవితమునుండి వెలువడును కవీశ్వరుడు దానిని తీనుకొవి తనగంభీరమగు లేఖిని నుండి ఉన్నతమగు భావములను పద రూపముననో పద్యరూపముననో గేయరూపముననో అల్లి గద్యపద్యగేయ నమన్వితనాటకమునో రచించి ప్రదర్శించుడవి నటకుల హస్తముల కర్పించును నాటకము మన చుట్టుపట్లనుండెడి సొమాన్య ప్రపంచమునకు సామాన్య మానవకోటి చర్యలకు కూడ ప్రతిబింబమై వుండవలెను అధి కేవలము ఉత్తమ పాత్రల గుత్తకాదు కేవల ముత్తమ సాత్రలతోను ఉత్తముల చర్యలతోనూ నిండివుండేలాగుంటే అధి ప్రపంచకావికి సరిమైన వ్రతిబింబము కానేరదు ప్రపంచకానికి దానికి వుండే ఉత్తమాశారమో అధమాకారమో ఉత్తమమధ్యమాధమ మిశ్రమాకారమో యిచ్చినందుకు ఉత్తములెంత బాధ్యులైయున్నారో అధములును అంతకారకులైయున్నారు వారు లేకుంటే అనలు ప్రపంచమూలేదు నాటక మంతశన్నా లేదు. అయినా వారిని ఎత్తితీసుకొవి వెళ్లి ఉత్తమపాత్రల నెత్తిమీద కూర్చోపెట్టడము కాని అనలుత్తమ పాత్రలు లేతుండొనే చేయడంకాని ఉత్తమ పాత్రలు నేర్పగల నీతి తత్వములను వీరి గందరగొళములో మణుగు చేసివేయడంకాని ఉత్తమరచనయొక్క లక్షణముకాదు. అంగ్ల నాటక తీవిచశ్రవర్తియగు షేక్చియళు తన నాయికా నాయికల నెల్లణను అల్బలోప పమేతులగు ఉత్తమపాత్రలుగాచేసి సామాన్యమానవుల చర్యలను లోవములను మధ్యమాధమ పాత్రలకు తగిలించి అనలు నాయకుల చరిత్రలను ప్రధాన నాటకముగొచేసి తప్కిన వారి చర్యల నంతర్నాటికగా (346 ౧౦0 గాచేసి రెండుప్తాటులను నడిపించి కలిపి ఒళ అద్భుతమైన పరిణామమును తెచ్చి నాటకముయొక్క ఉత్తమత్వమునకు గాని సొమాన్యత్వమునకుగాని దేనికీ భంగమురాకుండా జాతియొక్క ఉత్తమ సామాన్యలక్షణములకు రెండింటికీ ప్రతిబింబంగా వుండేటట్లు చేసినాడు అతని కథలూ పాత్రలూ ఏదేశమునకు ఎ కాలమునకు చెందినమ్షైననూ సెక్‌ అతసి"నోత్రములన కవేలంబీంచీ నాటకములు (వ్రాన్‌ ప్రతి నాటకమునూ ఏదో ఒక జాతియొక్క లక్షణములకు ప్రతివింబముగాను, నమస్త నాటకములును ఏదోయొకరీతిగా విశ్వమానవ జాతియొక్క లక్షఐములకు (ప్రతివీంబములుగాను ఒనరించినాడు కనుకనే ఆతని నాటకాలను పిండితే వావిలోనుండి విశ్వమానవ సౌందర్యం చిప్పీలుతూ వుంటుంది కొని అంతటిలో సొర్పాత్యుణ అతుయం. నరి..అంధుచేతనే వారు శుద్ధమైన సాంఘిక నాటకాలను రచించి ప్రదర్శించ గలిగినారు. కొని మనదేశమును జాతిని ఉత్తముత్వమునకు సామాన్యత్యమునకు అతీతమైన ఒక అధ్యాత్మిక తత్వముకూడా పీతీంచుకొని తింటున్వ్నామున్స పొళ్ళాత్య వాననలువచ్చి మనల నలుముకుంటున్నా ఈ తత్వమువక్వట్లి నున పండితపామరుల వెవరివీ విడచిపెట్టిపోకుండా వున్నది అది ఒక పుణ్యమే అనుకోవాలి " పాశ్చాత్యులు ఉత్తమత్వమునుపాసించి అందుకోలేక యెట్లా శ్రీందామీదా పడుతున్నారో మనముకూడా ఈ అధ్యాత్మిక తత్వము నుపాసించి అందుకొనే వాళ్లందుకొని లేవి వాళ్లందుకోలేక శ్రీందామిదా వడుతున్నాము విజమైన భారతీయ కవీశ్వరుడూ భారతీయ కళా అయితే ఈ నమస్యను తృణీకరించి కవితలూ చెప్పలేరు వాటకాలూ వ్రాయలేరు అధవా వ్రాసినా ప్రజలు వప్రహననాలను తమాషాలను పాశ్చాత్య సినీమాలను టాకీలను చూసినట్లు గమ్మత్తుగా చూస్తూ పిగరెట్టు కాల్చుకుంటూ కూర్చుంటారేకాని ఎట్టి విధమైన నీతినీ ' విర్మలత్వమునూ వీరత్వమునూ ద్రతిళనూ గజీించి వంటికి పట్టించుకోరు అన్నివిధములైన కళలవలె మననాటక కళనుగూడ కవీశ్వరులొక అధ్యాత్మిక దృష్టితో ఉపాసించవాలి వ్రాయవాలి, ప్రదర్శించవాలి, సంఘుములోవుండే ఉత్తమ మధ్యమ అధమలక్షణములను దొనికి వెనుకవ్రక్క హంగుగామాత్రమేవుంచి అనలు (ప్రాముఖ్యళనంళటినీ దీవిపైని కేంద్రీకరించవాలి అవుడు నున నాటకాలు నున నంవుము శం27

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు కేమాత్రమైనా కదిలించి ఉత్తమ సంస్కారము నీయగలుగుతాయి లేకుంటే నటకులకు గొంతుక దండుగ కంపెనీల వారికి ఎస్టాల్లిపుమెంటు దండుగ కవీశ్వరులకు కాగితాలు సిరాదండుగ (్రేక్టకులకు వబ్బుదండుగతప్ప వాటివల్లన సజాతీయతా సిద్ధించదు, దేశమునకు సంస్కారమూ సిద్ధించదు నంస్కారము ఎంస్కారమంటే మన సంఘంలోవుండే ఆయా యీ లోపములను పట్టుకొని తిట్టి చెజిగి యెగరపోసినంత నూత్రమున సిద్ధించదు రవీంద్రుడీ రహన్యమును గుర్తించిన సిద్ధహస్తుడు గనుకనే ఆతని నాటకములు అధ్యాత్మిక తత్వముతో ఒక వరసన అల్లుకొవివుండీ, ఉత్తమ పాత్రలతో ఒకమూల మూగుకొనివుండి, మధ్య మాధమ పాత్రలతోకూడ ఆక్కడక్కడ మిళితములైయుండి ప్రసంచమున కెల్ల నర్వసామాన్యమైన ఉత్తమమధ్యమాధమత్వ లక్షణముల నొక ప్రక్కన ప్రతిబించించుచునేగాక వీవికతీతమైన భారతజాతీయతా విశిష్టమైన ఒక అధ్యాత్మికక తత్వమును గూడ వెలిగ్రక్కుచు నిజమైన భారతజాతీయతా గ్రతిబింబకములై సర్వ్యజగన్మోహనములై కూడా ఉన్నవి ద్విజేంద్రుని నాటకములాలో గూక-ఇట్టి చాయలే పొడగొననగును అంధ్ర నాటకములలోకూడ పాత్రపోషణము మొదలగు వానియందు కొన్ని కీనోసొనాజోననిలోనో లోపములున్నను ఈ మూడు పాళ్లకును యెంతోకొంత ప్రాతినిధ్య ముంటున్వటి- మధ్యమాభమ పాతములతు చాలా తక్కువస్థానము వచ్చుటయు. ఆధ్యాత్మికము నేదో ఐలవంతముమీద జొప్పించినట్లుండుటయు ఉత్తమ పాత్రల ననహజమానవాతీత లక్షణోశేశులుగ నొనర్చుటయు వానిలోని కొన్ని లోనములై యుండవచ్చును కథలు నర్వసామాన్యముగా పౌరాణికములగుటయు చారిత్రక సొంఘిక కథలమీదికి కవుల దృష్టి మరలకుండుటయు మరియొకలోపమై యుండవచ్చును ఈ లోపములు సవరింవయిడవలెనన్న కవీశ్వరులు చారిత్రక సౌంఘిక కథలనుకూడ తమ నాటక సామగ్రిగా గ్రహించక తప్పడు. అంచమాశత్రమున " అభ్యాళాళకనరనోక నగధర చో లివాచారతాజాతీయ ఉనన మనకూ చ్రతిచింబను శానేరదు-అధమా " పాత్రలకు దురాచారములకు కూత కొంత తావిచ్చి సంప్కరణావశ్యకత విరూపించకున్నచో విత్యజీననమునకు ప్రతిబింబము కానేరదు ఉత్తను నాయికా నాయక శూన్యమైనచో అట్టి నాటకములను ప్రదర్శించుటకంటి ప్రదర్శింవకుండుటియే మేలు చారిత్రక చాటకళళ్తలు" కొని సాంఘిక నాటకరచయితలు కానీ యా" సూత్రములను దృష్టిలో నుంచుకొని ధ్యానించి రచనమునకు గడంగినచో నటకులు ప్రదర్శించినచో ఆంధ్రవాటక రంగమునకును ఆంధ్రజాతికిని అమూల్యమగు సేవ నొనరించిన వారగుదురు చారిత్రిక సాంఫికనాటక రచనమునకం చునవణ- చూనుకున్నంత మాత్రమున పౌరాణిక నాటకములనుగాని భాగోతములనుగాని యక్ష గానములనుగావి బొమ్మలాటలనుగాని హరికథలనుగావి, వీధినాటకములనుగాని యేలపాటలనుగాని బహిష్కరించనక్కరలేదు ఉత్తనునాటకము లనుకొనబడు శాకంంతల, ఉత్తర రొమచరిత్ర వేణీనంహారము, విశ్రమోర్వ్యశీయము మొదలగునవి టెంట్లొ-అత్త పై 'ప్రదర్శనములును మ్‌న-ఆంధ్రవాట్యకళ యొక్క వివిధాంగములై యున్నవి వీవిలో నేయంగము తెగి రాలిపోయినమ అంతవరకం మన నాటకళళాధిదేవత కుంటిటో గ్రుడ్డిదోయై ఆదర్శనీయ యగును. పొశ్చాత్యదేశములలో ఒకకళ లేక పరిణామము రాగానే దాని శ్రిందటి కళలేక స్వరూపము నాశనమగుచున్నది వానిని గూళ్చి మనము నేర్చుకొనవలెనన్నచో మ్యాజియములోనికి వెళ్లి ప్రాత పుస్తకములు బొమ్మలు, దుస్తులు ఆయుధములు, చరిత్రలు పరిశిలించి తెలుముకొని జ్ఞాపక ముంచుకొనలెనే కాని నిత్యజీవనములో వాటి ప్రుక్కు మథెక్కడా వుండదు (ప్రాతది మజచిపోయి శ్రొత్తదిగా మాజిపోవడమే పరిజామధర్మమనియు ఇట్టి పరిణామమే సృష్టికి సార్ధ్థథమనియు వారి సంకల్పము మనకు నృష్టిలో ప్రాతదంటూ లేదు శవ్రతీదీ విత్యనూతనత్వము నోడుతూ వుంటుంది వేదయుగము నాటి ఉషచ్భాయులు మనకు శ్రీ వె 1985 లో కూడా 126

గరిమెళ్ట అలభ్య రచనలు తూర్పున కనిపించకపోతే తృప్తి వుండదు వాల్మీకి మన కళ్లయెదుట యింకా పుట్టలు దులుపుకుంటూ రామాయణరచన (ప్రారంభిస్తున్నట్లే వుంటాడు కణ్వమహర్షి అశ్రమాలు ఇంకా కనిపిస్తా యేమో అని మన మింకా తబుముకుంటూ తీర్థయాత్ర చేయగోరుతాము ఎన్నాళ్ల క్రిందటి మన పూర్వికులో మన ధ్రవరలు గోత్రాలు తలుచుకోకుంటే నునకు అన్నాలు పాయించవు మన దృష్టి వర్త్మమానమునందెంత నుడివడుతూ వుంటుందో భవిష్యత్తు నెంతదూరమువరకు ఆశిస్తూ వుంటుందో భూతములోకి కూడొ అంతదూరము నిగిడి వ్రంటూ వుంటుంది సృష్టిలో మనకు ముక్కలు కంపార్టమెంటులూ గదులూ లేవు అంతొ ఒక సంపూర్ణమైన మేకత్వము భిన్నత్వమన్నది అజ్ఞాన జనితమైన ఒళ నంతోషము లీల ఆలీల వివిధభిన్నములు వివిధాంగములు జ్ఞానదృష్టితో తప్ప అజ్ఞానదృష్టితో వానిని చూడడమంటి మన కసహ్యము ఉదాహరణమునకు అంగ్లనాటకరంగమును తీనుకొందము ఇప్పటి ప్రసిద్ధనాటక ప్రఖేతలు బెర్నార్డుషా, ఇబ్స్బను మొదలగు నాళు వీరు లిఖించుచున్నట్టియు ్రస్తుతరంగముమీద నటింపబడుతున్నట్టియు నాటకములు అంతకు ముందటి-వాటకరచనానైపుణ్య కళను అడుగంటచేసినవి అవి అంతకుముందటి షెరిడను (డైడను మొదలగువారి నాటకరచనాకళను శ్రొక్కివేసినవి అవి అంతకు ముందటి షేక్సియరు మొదలగువాలి చాటకములను తిగబ్రాక్కి వాటిమీద నిలచినవి. షేక్పియరు బెంజాన్సను మార్గో మొదలగు వారల విధానమునకు గ్రహణము పట్టించినాడు వారు నీతినాటకముల(02/ ఇకశ)ను చెండినారు వారు యక్షగానములు (దిజీ౩6 0౦4౧036) ను ఎత్తిపెట్టివేసినారు ఇప్పటి నాటకరంగము యొక్క పరిణామము ఇన్నివిధానముల శవములమీద నాధారపడి యున్నది దీని పుట్టుపూర్వముల వెరుగవలెనను యెన్నో (ప్రాత పుస్తకములను వివర్శనలను చదువుకోవలసినదే తప్ప దర్శించుదామంటే కనిపించవు అదీ పరిణామమంటే అన్థము అట్లే గ్రీకురేట్‌ను నాటకముల చరిత్ర కూడా వున్నది అ మ్యోరుగా ఇబ్నచెవ్యరూ ప్రాయర్తు నాపై హర్షించరు మనదేశములో అట్లా పరిణమించలెదు ్రాతపద్ధతిని మన మెప్పుడూ దండము పెట్టి సాగనంపము ఒకదగ్గర గౌరవస్థాన మిచ్చి కూర్చోపెట్టి అన్నితాపత్రయాలతోనూపాటు దానివి కూడా ఒకఠమాటు చూచుకుంటూ మనపూర్వమిట్టాటిది గృద్గా. యవి అనుకొని జ్ఞానముతో ఆనందిస్తూ భవిష్యత్తు వైపు దృష్టి సారిస్తా మన ఆత్మయొక్క సంపూర్ణత్వ్యము యొక్క ప్రతిబింబము నీ లీలా వ్రవంచములో దర్శిస్తూ బరబళత్వచరూ నందగోరుతాము ఈ సంపూర్ణత్వము మనకు వివిధములైన యీ కళలే యొక్కదానిలోనూ పూర్తిగా అగుపించి వూరుకోదు 'ప్రతీదానిలోనూ కనిపించుతుంది అన్నింటిలోనూ కలిసీ మళీ అగుపించుళుంది అందుచేతను మనము యెన్నడూ ఒకదొనియందాంటే వక్రపాతముచేత ఇంకొకదానియం దుండీ మాధుర్యమును మరచిపోవద్దు - (మామిత్రులు *త్యనారాయిణా లు చు్యక్తసమయంలో చేసిన యీ శుభప్రారంభాన్ని పురస్కరించుకుని మేము "సోటికకళను గురించి చర్చకి అందుకుంటున్నాము ఈ విషయంలో కూడా ప్రబుద్ధాంధ్రకు కవులూ పండితులూ విమర్శకులూ నటులూ లేఖలు పంపగోరుతున్నాము. - సంపాదకుడు) ” - ప్రబుద్ధాంద్ర. ఫిబ్రవరి 836 ఇ ్షాల్లా?

భూతములు - ఖౌతిక శాస్త్రములు

భూతములంటే యీ శరీరములను విడచి పెట్టిన జీవుళ్ల నూక్ష్మశర్‌రొలకాకూనూన్ను శరర

వీటిచర్యలు ఇంచుమించుగా బ్రతికివున్నప్పు డెటువంటి మానవ శరీరముఅ చర్యలుగా వుండేవో, అటువలెనే వుంటవి ఈ కాయశరీరమున్నన్నాళ్లు దానిలో నివసించి మనలానే ఆవి జీవించి తిరుగుతూవుంటే వాటిని మానవులంటాము, వాటిని తగలపెట్టిన తేక (ప్రాతిపెట్టిన కరువాత గాలిలో తిరుగుతూ చేళులకు దొరకకుండా వుంటే భూతము అంటాము. ఇవి అందరికీ కనిపించితే కనిపించుతాయి లేకుంటే కొదరికే కనిపించుతాయి. కొందరికి కనిపించడమేకాకుండా వారిలో ప్రవేశించి తము సహజచర్యలను రోరణులను తప్పించి బ్రతికున్ననాటి ఆ జీవుళ్ల చర్యలు భోరణులతో విజృంభింప చేన్తూవుంటాయి. దీనికీ దయ్యంపల్సింటి: భూతం ఆ*9ంచింది అన్‌ అంటోనొి కొలయుళక మూనసీకారోగ?ంకలవాంళి కంటె" లెని హోల్‌ అందులో లోపంకలవారికశే యా అవస్థ తరుచుగా కటస్థిస్తూ వుంటుంది మానవుడు పంచభూతాత్మిక మితశ్రితమైన ఒక బొమ్మయై మరణముతో సహా ఆతని శరీరమును పూడ్చివేయగానే ఆతని నాటకము నరిఅయేలాగుంటే ఈ భూతములకు అవసరమే ఖేకుండూునూ కోని మూనవుడు మున్ను నీరు వేడి గాలి ఆకాశమకు అయిదింటి ముద్దమాత్రమేకాక వీటి అన్నింటిలో వర్తించు అగోచర మానసిక జీవము లేక నూక్ష్మజీవము యొక్క మిశ్రమమైై వుండడంవల్ల అతవి నాటకం మరణంతో ఆగక అటుతరువాతకూడా మనకు తెలియని కొన్నిరీతుల వ్యవహరిస్తూ వుండడం అప్పువప్తుడు మనకు గొదొర మౌతూవుంటుంద్‌.

ఈ జీవుళ్ళు లేక యీ భూతాలు తిరిగీ యెన్నో యుగాలు దాటిన తరువాత యీ శరీరాలలొకే వస్తాయి అనిన్నీ అవి వచ్చేటప్పటికి మీ ప్రాతబొంది లేక పోతే చేజారైపోతాయనీ తలచి ఈజిప్టు దేశము వారు యీ కళేబరాలను సనుగంధద్రవ్యాలలోను ద్రావకములలోను దాచివుంచినారు. వాటిని మమ్మీలంటాకు ఈ నుగంధ ద్రవ్యాల మహిమ యొట్టిదో కొని ఆ కళేబరాలు రెండుమూడు వేల సంవత్సరములు దాటినా నేటి వరకు కూడా కంపుపట్టక చవికిపోక నిన్న నసిద్ధముదేసినట్లు జీవకళ లోడుతూవున్నవి మన భారతీయుత్న్య శవములను తగులపెట్టి నప్పటికీ ఆ జీవుళ్లు యింకా వేరే లోకాలలో మనమీద ఆపేక్షపెట్టకొనే వుంటాయిని తలచి తద్దినాలు మంత్రాలు పిండాలు తర్చబాలు తీర్థవిధులు మొదలైన యెన్నో అత్మశాంతి వుపాయాలు నిర్మించి నేటి వరకు పాలిస్తునేవున్నారు నవనాగరికులకిది శుద్ధ మూఢత్వంలాగ కనిపించినా మహా విద్వాంసులగు కొంద రింకా అక్షరాల సత్యమే ఆని దివ్యానుభవము కలవారు తెలుసుకొవి వ్రాసిన మంత్రములనవ్వి అన్నీ నేటికినీ విశ్వసించుతున్నారు. చాలామంది అవునని నమ్మలేక కాదని కొట్టి లేక దాగట్లో పడ్డ నెలంకొాయలలాగ కొట్టగుంటున్నారు 130

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు పాశ్చాత్య శాస్త్రీయ దృష్టికల వారందరికీ (ప్రత్యక్షంగా కనిపించని దానినంతటినీ మూఢవిశ్వానమని కొట్టీడ మలవాటయింది ్రత్యక్రేతరమును నమ్మని శాస్రీయ దృష్టి గల వారి నందరిని సంశయాత్ములని ఆగ్నాష్టిక్కు లనీ ఆక్షేపించడం అపరోక్షానుభూతిలో విశ్వాసం గలవారందరికీ ఆచరమై పోయింది. ధియోసఫిస్టులు కూడా యీ రెండో తరగతికి చెందినవారే ఎటూ యే విశ్వానమూ లేకుండా ఎమిటి తిందాము ఎక్కడ వడుకుందాము. ఎట్టా ఆర్జింతాము. ఎల్లా బ్రతుకుదొము అని ఆలోచించుకుంటూ చచ్చిపోయే గళతొమగతికలోకావికి చెందినవారు నూటికి తొంలైవుంది. సాధారణంగా వీరి జీవితం శాంతంగానూ నిశ్చితంగాను శాస్త్రీయంగాను గడచి పోతుందికాని ప్రకృతికి విరుద్ధములైన చర్యలేవో కొన్ని అప్పుడప్పుడు శ్రన్షిపించగానే పరోక్షమైన వేరే ప్రపంచమునందు వీరికి విశ్వానములూ సందేహములు కలిగి నమాధానం శే దొకా తర్జనభర్జనలు ఏడుతూవుంటారు వీవివికూడా ప్రకృతి వికారాలు (3886 ౮ 0 1888) క్రింద ఏ౮దరు కొట్టిపారేస్తారు కొంచరు ఈ ప్రపంచకంతో యీనృష్టి సరికాదు, మరణము తరువాత కూడా జీవులకొక యాత్ర శక్కణమజవము వువుతవి అక్నుమూనిస్తూ దోలాండోళమానసు లవుతారు అయినా యూ వ్రళ్శతి చక్తువుతోటి (పకృతిజన్యజ్ఞానముతోటి దాని నిదమిళ్ళమని విర్ణయించలేము కనుక ఇదియొక మానసిక జాడ్యముకాని విజముకాక పోవచ్చునని ధైత్యము తెచ్చుకుంటారు కొందరు రేషనలిష్టలు అనబడేవారు మోటాయించి ఇట్టివాదనతో జీవయాత్ర సాగించగలరు దుర్భల చిత్తులనండి నబలచిత్తునండి మరికొందరు యూమోటుతనము నచ్చక పాపము పుణ్యము (ప్రార్థన, తపము -శాంతి ఉపశాంతి అనే కొన్ని ఆధ్యాత్మిక విషయాలలోకి మనసు జౌప్పించుకొని తమ జీవనమును అందుకు నంబంధించిన ధర్మశాన్తములు శక్మకాబ్రములు మోక్షశాప్త్రములలో విధించబడిన నూత్రముల (ప్రకారము దిద్దుకొనుటకు ప్రయత్నించుతారు ఈ ఏిధంకి బుష్చుమళ్తాపములకు పరమును చిత్చా. నేటి మంచీ కొక బుద్భుని కాలంనుంచీ సొగుతునేవుంది అతివిద్వాంసులు శుద్ధ బుద్ధిహీనులు విశ్వానపక్ష్తములోవుండి పోరాడుతున్నారు ప్రకృతి శాస్రజ్ఞాన నూత్ర సంతుష్టులగు విద్యాధికులందరూ బుద్ధిపక్షమున నుండి దాని నెడిరిస్తూ చారి విజ్ఞానమును ఆధునిక విద్యావిధానముల చ్వాశా వ్యాపింద జేన్తూ చట్టమాములు విరాళములద్వారా సాధించి అమలువరున్తూ వున్నారు ఆధునిక (ప్రాకృతిక పరిణామ విధానముల ధాటి కాగ లేక ప్రాచీనసిడ్ధొంతము లన్నియు, మంచివి చెడ్డవి కూడ మూఢవిశ్వాసములశ్రింద తృణీకరింపబడి సిగ్గుపడి నశించుచున్నవి పాశ్చాత్య ధనికవిజ్ఞాననాగరికత వాని నచ్చింటి&ి గ్రుప్టంట లానరిండు. చున్నది. వ్రేబై ఛిన్నాభిన్నము అయినను మూఢత్వములో విశ్వానములో సాధనములైన కొన్ని విపరీత చర్యలవ్పుడు భూమిపై సంభవిచి బుద్గివాదతుల నుజ్టూతలూచుచున్నవి. ఇట్టిచర్యలు భారతదేశములోను ఆటవిక 'ప్రాంతములలోను గ్రాను పరిసరములలోను తటస్థించినయెడల వెవ్వరును లక్ష్యము చేయరు సేగదా నమ్మవైన నమ్మరు భారతీయులనగా మూఢులు మూఢవిశ్వాన పారీబులు అని ఒక ప్రతీతి కొందరు (పొాచ్యపాళశ్చాత్యవిద్వాంసుల ధర్మమంటూ లోకంలో వ్యాపించియుంది గనుక వీనిని కొట్టిపారీడం సులభమవుతున్లది కావి సత్యవాక్య పత్యవ్రత విరతులని పేరుపడ్డ పాశ్చాత్య దేశములలోనే ఇట్టి చర్యలు పొడమి వారి పత్రికలలోనే యిట్టివి ప్రకటింపబడువెడల నమ్మకపోవుటకుగాని, లక్ష్యము చేయకుండుటకుగాని యెవ్వరికినీ గుండెలుచాలవు శాస్త్రకారులు వైద్యులు రాజనీతిపండితులు మతపీతాదివతులు మొదలైన వారందరూ ధర్మాసనంబుండి ప్రధ్వంసాభావమ ్రాగభావన మముచున్‌ అశ్రాంతమును దిర్కించకమానరు మొత్తము పైని ప్రళ్శతి అంతా మనమనుకునే ప్రకృతిశాస్త్ర మాత్ర బద్దముకాదనీ, దానికదే ఒక 131

గరిమెళ్ళ అలిభ్య రచనలు నూత్రమవీ. దానియొక్క ఒకవ్రక్కను అర్థము చేనుకొనుటకు ్రకృతిశాన్త్రములు నహాయకరముత్తె పూజనీయములైనప్పటికీ రెండవప్రక్కను అర్థము చేసుకోవాలనే ఆసక్తి మనకుండేలాగుంటే ఈ శాస్త్రముల చొలవనీ మనము తెలుసుగుంటే కొంతలాభ ముండకపోదు ఈ రెండవప్రక్కను తెలుసుకోవడమే విజమైనో విజ్ఞానమవివ్నీ ఆ ఆసక్షియే తపస్సనిన్నీ అది యమనియమాద్యుత్తమ (వ్రతమాత్రసాధ్యమనిన్నీ వర్దాశ్రమ ధర్మములు ఆవిజ్ఞానానుభవముల నలవరచు ఒకొక్క మెట్టులేక అధికార తారతమ్యమనిన్నీ చాటీటీ' భారతీయ వైదికవిజ్ఞానము అది ్రకృతిశాస్తములనుగాని దాని ఫలితములనుగాని తృణీకరించక అవి అసంపూర్ణములనిన్నీ సంపూర్ణమైన లేక సత్యమైనజ్ఞానము కలుగవలెనంటే యీకాయిక చక్షువులు పెట్టి భౌతిక పరిశోధనలు చేసేనంతమాత్రమున చాలదనవిన్నీ అంతళశ్చ్ళక్తువులను పెట్టకొని ఆత్మీయవిభూతుల తిలకించవలెననిన్నీ అందుకు కిండరుగార్జెనులు న్కూళ్లు సివీమాలు రేడీయోలుకంటి నత్సంగత్వవ గురు శుత్రూష యెక్కువ సహాయభూతమనిన్నీ భాకతవిజ్ఞానముయొక్క రహన్యము. ప్రకృతిశాస్త్రము సంపూర్ణము కాదని (606804 366009) అని వారే ఒప్వుకొంటున్నారు ఈ శశ్తాంకి ఓక్‌ ఆదర్శమున్నదా అంటే అదీ లేదని సివి రామన్‌గారు యీమధ్యనే చెప్పినారు నవీనకాలంలో సైన్సు నాలుగుకాళ్లమీడా పధుగెత్తుచున్నది పరిశోధనమీద పరిశోధన జరుగుచున్నది ఏదో శక్రాత్తవింత కనిపెట్టబడుచున్నది ఎది కన్హగానవలెనో ఏదికనుగొనణడునో ఎవ్వరికిని తెలియదు. ఏది శనుగొనబడితే దానినే మహావరప్రసాదమవి చాటుచు దొనికి కళ్లిముళట్టి లాగుచు మానవ సేవకొరకో ధనవంతుల వివియోగము కొరకో రెండింటికిని కాకున్న సైన్సుయొక్క కీత్తికొరకో పరినెత్తించుచున్నాము

ఆదర్శము లక్ష్యములేవి యీ పరిళేోధనలవలన ప్రవళచమునకు మేలు కలగనీ కీడుగలగనీ వరిశోధనము సౌగవలనీనదే అను ఈ వరుగులనలన యేమివయోజశమని కొందరికి నందేహము శలుగవచ్చును ఏమీటి దొరకవాలో ఏమిటి దొరుకుతుందో ఊహించుకోవడానినైనా సాధ్యంకానటువంటిన్ని ఊహించు కోకుండానే సాగించుచున్నటువంటిన్ని యీవిజ్ఞానవరిశోరనల (ఏభినినికంననులోముు అనుకోనటువంటిన్ని ఆజ్ఞాతమైనటువంటిన్ని వింతలను బయలుపెట్టి యంత్రాలలోకి తర్జుమాచేసి (ప్రపంచకంమీద పరుగెత్తించడంలోనే పరమానందమున్నదని సి వి రామనుగారు విశదీశరించినారు శాస్రకారుని కింతకంటె సంతోషదాయక మయినటువంటిన్ని సంతుష్టిశారళ మైనటువంటిన్ని భావము వేరొక్కటేలయవియే రామన్‌గారి ఆశయమైయుండ వచ్చునని తోచును ్రకృతి శాస్తములకుం లేళ భౌతిక శాస్త్రముల కింతకంటె మహాదాశయ ముండకుండుటలో ఆశ్చర్యములేడు. కాని ప్రళృతియే అవిద్యయైనప్పుడు దానికి సంబంధించిన జ్ఞానము పాశ్చాత్య దృష్ట్యా జ్ఞానమైనను భారతీయ అధ్యాత్మిక దృష్ట్యా అజ్టానమునుటకు పందేహము లేదు. అజ్ఞానమగు ్రకృతిలో మనము కొట్టకొంటున్నన్నాళ్లు ఈ అజ్ఞానమును కూడ అవిద్యనుకూడ జ్ఞానముగానేయెంచుకొని మనము (ప్రవంచముకోసము తొపత్రయము వడుచుంతవలెను ఒరులకు దుఃఖహేతువులము కాకుండ మనవలెను స్వార్ధనసిద్ధాంతములను అన్యజనద్వేషంబులను వివర్ణించవలెను అజ్ఞానమయమైన ప్రకృతిని కూడ అందులో కొట్టుకొనుచుండువారందరికిని ఆనందమయ మగునట్లు చేయవలెను వ్రకృతిశాస్తమును పరిశోధనలు వాని నాయమములు యీ సంకల్పములచే బద్ధముకానలెను.

కొని ఈ అజ్ఞానమంళటిని లేక నిజమైన జ్ఞానము యొక్క యీ ఆభాననంతటిని మన పరమావధిగ జేసుకొని నిజమైన ఆత్మజ్ఞానానుభవ ప్రయత్సములను వినర్జించుట మానవజన్మమునతు చరితార్హము కాదు జ్ఞానమువలే భ్రమలుగొల్సి యీ అజ్ఞానమునకై నిజమైన ఆత్మజ్ఞానమును విపర్ణించుట 'మనకొవి రేపబండ్లకును 132

గరిమెళ్ళ అలభ్య రచనలు ననన... కు... సనన మౌక్తికము ల్వెలబోసిన ట్లగును ఆత్మజ్ఞానము యొక్క మహత్వము నెజుగని పాశ్చాత్యులు దీనిని గూర్చి అలోచింపనొల్లక యీ అజ్ఞానజలధిలోనే ఆసాయంత్రము ఆసూర్యోదయము ప్రాద్దుబుచ్చ సాహసింతురుగాక ననకననందనాదుల దివ్యవాననలు వంటపట్ట జీర్ణించిన భారతజాతి యిందులో తలమున్కల్దై కొట్టుకొనుచుండుటకు బూనుకొనునొల్లదు అట్లానర్పినచో మానవున కొనగఖడిన ఊర్వ్వదృష్టి ఉత్తమళతత్వము ' వ్యర్థపుచ్చుట యగును (ప్రాకృత జీవనమును కూడ యీ ధన్యసూత్రమున కనుబంధముగ ముత్ర ముంచుకొని ఎదిద్దుకొనుట నశ్రమము. ఈ దివ్యసందేశమును ప్రస్తుత ప్రపంచమంతటితోపాటు మనమును పెడచెవినిబెట్టి 'అవర్తించుచున్నకతముననే మన జీవన మాధ్యాత్మిక తత్త్వశూన్యమై, బ్రకృతిలోకూడ జాతికిజాతికి వ్యక్తికి ఫ్యక్తీక దేశముఛకు దేశమునకు మతమునకు, మతమునకు పరస్పర వైరకారణమై వివొశకరమైన దుష్పధమును క్కచున్నది ప్రపంచములో జ్ఞానులనుకొనబడువారి దృష్టి యిటువైపునకు మళ్లనిదే ప్రపంచములో టజాతికీకాని శాంతికాని, సౌఖ్యము కొని నఖ్యముకాని చేకూరదు ప్రకృతియెలయు పరమాత్మయొకు అభానమ్యాతచేం ఆను ఉఇపముటాకునమే- పొదమి మనసు ప్రకృత్యారాధనను పరమేశ్వాళా 7 ఎటు సొదనము“ను రూపాంతరముగను భావింపకున్నచో దీవియెతలనే మనకు శాశ్వతత్వభావము మమకొరభావము, పొడమి వరస్పరవైనములు పెంచిాగుజతయపీడితులను జేసీ పారమార్థికమునకున్ను ప్రకృతి సంపదలకును శాంతికినిగూడ దౌదవ్యులానరించును ప్రకృతికి ప్రకృతిశాస్తములకు అతీతమైన ఒక తత్వము ఒకలోళము ఒక విభూతి శల దనుభావము ముంటు పాడమవిదే వీనవియందలి యీ వ్యామోహము మనకు తొలగదు ఆజ్ఞాన ముదయించుటయే యీ అజ్ఞానము విచ్చిన్నమై యీవ్యామోహము విచ్చిన్నమై నిజమైనజ్ఞానము కలుగుట కక్షరాభ్యాస మగును కొని వన్తుత అౌతితశ్యాస్రు చిజ్యంధణము నెజుక్క ఉఅచ్యత్తళ అట్టభావ ముదయించుటకే తొలియడ్డయి దానివి హేళనచేపే గర్వములో నున్నది ఈ యజ్ఞానము ఆసత్య జ్ఞానవాననలను పరిహాసముచేయుట గ్రుడ్డువచ్చి పిల్లను వెక్కిరించి నట్లుండును మన వారసత్వవు కాజాచిమైన ఈ సుజ్ఞానమును హేళనచేసి దూషించుటలో మనము పాళ్చాత్యులను తలదన్నుచుండుట మన (పారబ్ధక8ర్మ మనుకొని మనము వగవవలెను మన ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానాసక్షి, ఆత్మవిజ్ఞానము మన బుషీంద్రుల తపస్సు మన భక్తాగ్రగణ్యుల సంకీర్తనలు ఇవే మన దాప్యమునకు దారిద్యమునకు కారణములవన పాశ్చాత్యులెవ్వరో సాడెడీపాటకు మనము తాళమువేయుట మానవలెను. అత్మ జ్ఞానము భౌతిక దారిద్ర్య దాన్య విముక్షితే కారణమగునుకాని దొరిద్యదాస్యముల కొకనాటికివి కారణము కొజాలదు మనకు ఆత్మజ్ఞానముయెడల గల ఆసక్తి తగ్గినవాటినుండియు లేదా అది కేవల కుహనానక్తిగా మారిననాటినుండియే మన ఆధ్యాత్మికదారిద్య దాన్యములను వానితోబాటే మన భౌతికదారిచ్యదాన్యములును (ప్రారంభమైనవవి మనము నమ్మవలెను మనకు నేడు తిరిగి వీనినుండీ విముక్తిరావలెనన్నను వానియెడల మనకు నిజమైన ఆపక్తి పాడముట యొక్కటే సవ్యమైన మార్గమని విశ్వసింపవలెను ఈ దృష్టితో (ప్రారంభము కాని యే ప్రయత్నమును ఏదేశములోను నెగ్గలేదు నెగ్గినను శుభాంతము కాలేదు మనదేశములో కూడ నెగ్గదు, శుభాంతముకాదు మన భారతజాతీ యాంఈకరణవిపంచిలో మనోహరతమమగు తీగ యిది యొక్కటియే దీనివి కదిలించిననే వీఐ అంతయు సుస్వరముల నీనుచు భూతల వ్వర్గతలములను గెండింటిని కదలించగలము. లేవియెడల నున వ్రయత్నము లెల్లయు బూటకములుగా మోరశమానవు వ్రజలుకూడ బూటకములవీ త్రోసివేయకమానరు నేటిళభారతీయు లెన్నియోభౌతిక నాటకబూటకముల చూచి విసుగు నెత్తుచున్నారు మనము వీటికి సాయము మరోనాటకము 13

గరిమెళ్ళ ఆలభ్య రచనలు ల వనన వనననుతానులనననున్తనునకనునాననానాయలనావాయానమయా నాము నొడబోయి వేషధారులమై వారియెదుట (ప్రత్యక్షమైనచో వారు క్షణమాత్ర మేదో నవ్వి ఆనందించి తలదిరిగి తృణీకరించక మానరు అయితే యీరీతిగా పవి (ప్రారంభించడనునేది అంతసులభమైన కార్యము గాది మొట్టమొదటిలో (ప్రారంభకులకైనా అందులో మిశ్వాన ముదయించవలెను ఈ విశ్వాస మొకసారి ఉదయించినచో మరి వదలదు వానమనావతారమువలె క్రణశాలములో ఆది సర్వజగద్వ్యాప్తమై తీరును ఏజాతిలోనైన ఈయుగములో అది ఉదయించుట సాధ్యమగునెడల అది భారతజాతిలోనే ప్రపంచములో బుద్దుడు శ్రస్తువు మహమ్మదు శంకరుడు మొదలగు అవతారవురుపులు పుట్టిన పూర్వయుగము లెప్పటికంటెకూడ యీయుగమరాచకమై అరన్హు. స్నొాళవు.. ఉ్థానమైయున్నది ఈ మహాపీడనుండి తవ్వుకొనుట కట్టి విజ్ఞానోదయమేో తారకమంత్రముకాఎ వక ౦డు కాదు లొకార్నా నభలు ఆయుధవిసర్దన విర్ణయవభలు తచ్చా పటట కనిపించుచు. మరింత అనునూనముఅను...విరోధములను పెంచును. ఇవి యెన్వియ ల్మంం వా ఆ తెజాలం అది రానిదే ప్రపంచశాంతి కుఎరదు ఆర్కాత్మకవిళ్వా రము. జనించనిదే అనుమాశములు కోయ చిశశాంతి కుదరదు. గొంధిమహాత్ము ఉట్టివిశ్వానము ప్రపంచములో తిరిగి ఎం సమే ?.కు అవీరమైన త్యాగమును తొానుచేసియి. భారతీయులచేత చేయించియుకూడ ను]... ౨ కాలేడు అయినను అతనికికాని ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానమునకుగాని పరాభవమన్నది లేదు ఎవి పు బ్యలాటు అోతిన 2 శనిపించిన పాడుకొనుచుండక మానదు అజ్ఞానులు తప్ప యితరులు యిట్టి శ్రాజ్యనంకల్పమనకు వచాజయము నాసాదించలేరు భారతీయులీవిశ్వాసము నెంతబాగా పునర్నిర్మించుకొన్న అంత ౩ తవుట,తి అను ప్రపంచమునుకూడ దిద్దగలదు. ఇట్టివిశ్వాన వెనా శెతుగవీయకుందా రవ్యత"చ బలమ లఆంవ్క రంశియాత్మ. నంశియాత్మ అవిశ్వాసము కంటె కొప్త నయమైనను నిజమైన విశ్వాసమునకు వేగముగా విధేయము కాలేదు అయినను ఈనిశ్వానము కేవలము మూఢవిశ్వాసము కాకూడదు మజియుమ అధ్యాత్మిక-ధన్యకాస్ర్రమునాయంనలి విశ్వాసములనన్నిటిని మూతవిశ్వావముల/శ్రింద కౌట్టినేయరాదు. శుద్ధమూ4త్వముతో వానిననమ్మిన మూర్థవిశ్వాసముపాలగుదుము భౌతిక. (పాళృతికదృష్టేతో వానిని చేరినచో విశ్వాసము కుదరదు అవి మనకంటె పూజ్యులు అనుభవజ్ఞులు ఆగు తపళ్ళాలురచే మనశ్రేయస్సుకొరకు వ్రాయబడినవని మనము చాలవరకు విశ్వాసముంచుకొనక తీరదు వీనినీ భావదాస్యముత్రిందశాట్టివయూటు అవివేకము మనవేదములు ధర్మశాస్త్రములు పురాణములు ఉపనిషత్తులు, పంచదశి, భగవద్గీత మొదలగుచానిలో గల మహాసత్యములను భావదాన్యమనియట అవకృములును అ నంపూర్షములును, అనమేతన ంకబ్పములునునగు ప్రకృతిశాస్త్రములును తత్పండిత వర్గములను చెప్పు వాక్యములను నమ్ముట ఎంవూర్ణభావస్వాతంత్ర్యమును అనుకొనుట దాలాతప్పు మూర విశ్వానము కంటెను గూడ అపాయకరమైైనది విశ్వసింపవలసినదానివి విశ్వసింపని అవిశ్వాసము మూర్థవిశ్వాసి వాని విశ్వాసము ద్వారా యెటో కొట్టుకొని పోవునుకావి అవిశ్వాస్‌ చొలా అనర్ధముల పాలగును మూర్ధవిశ్వాన అవిశ్వానములలో మూర్గవిశ్వాసమైనను కొంత మంచిదే యనవలెను మూర్ధవిశ్వాసములో యెక్కడ పడిపోదుమో అను బెంగతో అపలు విశ్వాసమువైపే తొంగిచూడ చొల్లక భౌతికము మీదను ప్రత్యక్షము మీదను మాత్రమిండ్లుకట్టకొని కాపురముండ గోరుచో అవి నిలువవు సరేకదొ అనేక అనర్థములకు హేతుభూతములగును మానవుని అందునను అధునాతన మానవుని యీ శాస్త్రీయ యుగములో యెదుర్కొనుచున్న దీఘోరతరమైైన నమన్యయై యున్నది మనవుడు మూర్చుడును 134