Telugu Jashuva kavitatwam (Vyasa sankalanamu) - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

క్‌ లా న్‌ా నా ను కు మ్‌ నా న! మ (4 | శ న. 7గు 1 . పూ లన ఉనా య | బ్యాటు న పాలతో! నస్‌ 1 వినం ఘా నా జనసాహితి ప్రచురణ

లో | | జాషువా తప్‌తా తత్వం, (వ్యాస సంకలనం) సంపాదకుడు: . | నిర్హలానండ డా॥; కఠెనరవ్రు సంకత్తునుయ్యుం

జాషువా కవితా తత్త్వం ల... ట్యాన నయీం) యే శు జవపొహితి ప్రచురణ నెం: 53 య్య ల 58% [10 81-85 682-18-6 | / షి ప్రచురణ కాలం: 29 ఏప్రిల్‌ 1997 1 |. స్తో జాషువా రేఖాచిత్రం: సత్యమూర్తి లీ ముఖచిత్రఆలంక్షరణ: అతెగ్గాండర్‌ 1, | (౮ న ప్రతులు: 2000 | నా మాల్‌ నలత వెత. 10.00 | క (శ త్‌ __-మెక్రీ మడ్‌ హౌస్‌ | 1 ఈ పీట్‌ వీది . | ఆఅవవనాహాల స్‌ మాక్స్‌ రోడ్‌ 4 విజయవాడ-520 002 | ఇతరో వివరాలకు: | కె రవిబాబు . ప వధావకార్యదర్భి) జనసాహితి . నగరం 522 268 గుంటూరుజిల్లా |

జూషునా కీవితాతీత్వం. దాం [111] =] ఇందులో....

• | ౫ నూమాట | “|| ౫ విశిష్ట సాహితీ ప్రష్ట గుర్రం జాషువా |] దిఎికుమార్‌ ఇ 1 జ జాషువా సాహిత్యం - పొంఘిక వేపధ్యం ' నా ఆచార్య వ రామకృష్ణ క్ష ఇ బాషువా జీవిత ప్రస్తానం డౌ4కె వి రామయ్య 6 8 జాషువా ప్రాపంచిక దృక్పధం = డా4ఎన్‌ అంజయ్య కడ జ జాషువా ఆత్మ కథాత్మక కావ్యం -గబ్బిలం డాకరెనరవు వెంళట్రామయ్యక9. | ౫ మహ్లాకవి జాషువా వర్గ దృష్టి అద్దేవల్లి రామమోవానరావు 33 111 ఇ కులాలకతీతుడైన దళిత కవి జాషువా | లాంలిరల తా తం] ఇ బొషువా ప్రతిభమ నుర్తించిన్నఅంధ్రదేశ్‌ల. హ్‌ నే గ్‌ కొత్తపల్లి రవిబాబు. "- తక్క 1 గాడిద - గుర్రం హ్‌ అశ్రీ రమణ " ” 6. | జ జాషువా -ముద్దుకృష్ణ వివాదంచ్ళా. నా. న క. క ఆధ్రాత్రవలి రవిబాబు అ 47 | ] ఇ జాషువా రిపార్టీ శ్రీ రమణ 48 |” బామవాై కొన్ని [గ్రంథధాలు- వివరాలు క్త | ;

్ర్రాాుావాలలముడాడాలంయయయయయి. లెప్పునా కీనితాతీత్సం ననన ననన ననన ననన ననన యవన వరవర కవ కప వయుమాణంతాంా! క్షై995లో గుర్రం జాషువా శతజయంతి సందర్భంగా మా సాహిత్యోద్యమ మాస పత్రిక ప్రజాసాహితి" అక్టోబరు 95 సంచికను 'గు[ర్రం జాషువా శత జయంతి సంచిక (1895 1995)గా వెలువరించాము. అందులోంచి కొన్ని వ్యాసాల్ని , ఏర్చికూర్చి 'జాషువా జీవిత ప్రస్థానం" అనే కొత్త వ్యాసాన్ని చేర్చి ఈ సంకలనం రూపొందించి, మో ముందుంచుతున్నాం 1995 సెప్టెంబరు, అక్టోబరు నెలల్లో పచ్చ కొమెర్లతో బాధపడ్డూ కూడా ప్రజాసాహితి” వర్కింగ్‌ వడిటర్‌ నిర్మలానంద జాషువా శతజయంతి సంచిక ష్టాన్‌ చెసి, అక్టోబరు 95 సంచికను [ ॥ తీసుకు వచ్చారు | పత్రిక సంపాదకవర్ల సభ్యుడు దివికుమూర్‌ జాషువా | శతజయంతి సంచికకి రాసిన సంపాదకీయం “విశిష్ట సాహితీ ప్రష్ట _గుర్రర జాషువా”ని యూ సంకనానికి కూడా ముందుమాటిగా 'ప్రచురిస్తున్నాము | గు(ర్రం లుల వ ఆల్లు సత్యమూర్తి వేశారు ముఖచి[త్ర అలంకరణను అలెగ్జాండరు చేశారు. ఈ సంకలనాన్ని డా॥కరెవరపు వెంకట్రామయ్య కూరి పెట్టారు ఈ సంకలనం ప్రచురణకి సహకరించిన మి[తులందరి మా ఏప్లవాభినందనలు జనసాహితి 8వ రాష్ట్ర మహాసభల సందర్భంగా | వెలువడుతున్న “జాషువా కవితాతత్వం” అనే యీ వ్యాస సంకల ' నాన్ని, జనసాహితి యితర ప్రచురణలకి మల్లే ('ప్రజాసాహిత్యోమ పారకులు సమాదరిస్తారని ఆశిస్తున్నాము, . తెనాలి శ 29 &97 = అనీసాహితి. శానాణాననననలణ నినన ననా నినా నునన నినిననినననననంనలనాలానననాలకానాలతా నాననా లను నానా ననిన నడకకు ననిన నాభతనక ననన నన నులకననిభనలననననననినకాలానానా నమన

జూషువా కవితాతత్తుం. కాాాాాులనుాడాాంనాలంయనోలానానాలాలు ముందుమూడు అల అష ఆ జ విశిష్ట సాహితీ స్రష్ట గుర్రం జాషువా గతకాలంలో ఎన్నడూ లేనంత తీవ్రంగా గుణాత్మకంగా సామాజిక మార్చ్పుకై సంఘర్షిస్తున్న శతాబ్ది యిది పుట్టుక కారణంగా గుణదోషాలను నిర్జారించి, సాహితీ సృజనకు జన్మార్తతలను నిర్దేశించిన కాలంలో కటిక దారిద్ర్యంలో, అట్టడుగు కులాన జాషువా జవ్మించారు బ్రిటీష్‌ వలన పాలకుల సంస్కరణల వలన నూతన విద్యావకాశాలు _లభించటాన తండ్రి క్రిస్టియను మత బోధకుడు కావటాన జాషువా గారికి బాల్యంలో విద్య అబ్బే అవకాశం చిక్కింది దుర్భర పేదరికమూ, 'క్రూర సాంఘిక వివక్షతా ఆయన జీవితపు పాఠాలుగా విళిచిపోయాయి. ఆయన కవితా వ్యాసంగమంతటిలో పూవుల్లో దారంవలె పై రెండూ పెనవేసుకుని వుంటాయి మరీ ముఖ్యంగా కుల వివక్షతకు వ్యతిరేకంగా తీవ్ర ఆవేదనా, "అగ్రహమూ వ్యక్తమవుతాయి ఆయన రచనలన్నీ ఛందో బద్దమే అయినా, ఆయన అనుసరించిన రూపానికీ, స్వీకరించిన వస్తువుకీ ఒక విశిష్టత వుంది పురాణ, ప్రబంధ యుగపు కవులలాగా రాచరికపు అహంభావ పూరిత పౌరుషాలనో, వారి శృంగార కేళీ విలాసాలనో ఆయన కావ్య వస్తువులుగా స్వీకరించక, అణగారిన దరిద్ర నారాయణునీ (గబ్బిలం), మోసగింపబడ్డ కవి (పిరదౌపి)ని ఎన్నుకున్నాడు బాల్యంలో తండ్రి వీరయ్య నుండి అనుశ్రుతంగా నేర్చుకున్న 'గొల్ల సుద్దులు, పల్నాటి వీర చరిత్ర పాటలు జాషువాకు జానపదుల ఆళుకవితా పం'ప్రదాయతను అలవర్చింది రాగ (ప్రాధన్యత గలిగిన (శ్రుతి లయల మిశ్రమమైన పై గీతాలు ఆయనకు పద్యం పులువుగా పట్టుబడటానికి మూల కారణమైనాయి ఈ జొనపద అశుకవితా సంప్రదాయం జాషువా పద్యాలకొక (ప్రత్యేకత నిచ్చింది పద్యం పాట సం'ప్రదాయంలోది కనుక దొన్నాక కళారూపంగా. కూడా పరిగణించాల్సి వుంటుంది సాహిత్య రూపంగా పద్యానికి భవిష్యత్తు లేకపోయినా కళారూపంగా అది ఇంకా నిలిచే వుండగలుగుతోంది జాషువాకు చాలా ముండే పద్య కవిత్వానికి గురజాడ 'గుడ్‌ బై చెప్పేశాడు జాషువా సమకాలికులైన భావకవులు కొంతవరకూ తదనంతర అభ్యుదయ కవులు పూర్తిగాను పద్యాన్ని విడిచేశారు వచన కవితా రీతికి శ్రీశ్రీ కొత్తదారులు వేశాడు కానీ జాషువాగారు తన కవితా(పద్య) రూపాన్ని మార్చుకోలేకపోయారు జాషువా కవిత్వం జన సామాన్యానికి బాగా చేరువయింది, బలిజేపల్లి వారి హరిశ్చంద్ర నాటకరలో "కాటి సీను'లో ఇమిడ్చిన “శ్మశాన వాటిక పద్యాల ద్వారా (ఇటీవల కాలపు ఎలక్ర్టానిక్‌ మీడియా అందుకొక ముఖ్య కారణం) అన్నది గమనంలో ఉంచుకుంటే, కళారూపంగా పద్యం యొక్క శక్తిని మనం సరిగా అర్థం చేసుకోగలం _ (గ్రాంధిక భాషా వాదానికి వ్యతిరేకంగా గిడుగు గురజాడలు ప్రారంభించిన మనానానాననననానననినాతాన ననా ముులత నవనవ ననానననననాతానతా వాత వననమానననననననమననవననవన

నానన క కీనితాతత్సం పోరాటానికి 1943లో పుట్టిన అభ్యుదయ రచయితల సంఘం విజయవంతంగా ముగింపు నిచ్చింది. సాహిత్యం సామాజిక (ప్రయోజనం గలదై వుండాలని కందుకూరు గురజాడలు (ప్రారంభించిన ఉద్యమం వారి తర్వాత అడ్డదారులు తొక్కినా ఆ,రసం దాన్ని తిరిగి పునాదులపై నిలబెట్టి, సమస్త (ప్రక్రియలలో ఆచరణాత్మకం చేసింది. “కళ, కళ కోసం కాదు- (ప్రజల కోసం” అన్న నినాదాన్ని ఒక సరి కొత్త ఉద్యమ సందేశంగా ముందుకు తెచ్చింది. అభివృద్ది విరోధక భావజాలంతో ఈ కాలమంతా సాగిన (ప్రగతిశీల సాంస్కృతిక పోరాటంతో జాషువా ఏ సంబంధం ఏర్చరుచుకోలేదు. ఆయనకు ఏ సాహితీ, సాంఘిక, రాజకీయ ఉద్యమాలతో ఆచరణాత్మక సంబంధం లేదు

కవిత్వం (సాహిత్యం) బ్రాహ్మల (ఆ(గ్రకులాల) గుత్త పొత్తుగా చెలామణి అవుతున్న కాలంలో పట్టుదలగా సాధన చేసి వారివలె, చాలా మంది కంటే మెరుగుగా, కవిత్వం రాయగలనని రుజువు చెయ్యటం ఆయన పరమాళశయాలలో ఒకటి సమాన భౌతిక అవకాశాలు కల్పిస్తే కళాస్పజన ఏ ఒక్క కులం స్వంత ఆస్తి కాదని ఆయన ఆచరణలో నిరూపించి చూపాడు గుత్తాధిపత్యంగా వి(ర్రవీగే వారి సరసన నిలబడి సముచిత గౌరవాలు పొందాడు ఆత్మ గౌరవానిక్షై ఆవేదన చెంది, తన అసమాన ప్రతిభతో (ఏ రిజర్వేషన్లూ లేకుండా) ఉత్తమ శ్రేణిలో ఉత్తీర్ణుడయ్యాడు.

నాల్లు పడగల హైందవ నాగరాజు బుసబుసలక్తూ కడుపు దహించివేసే ఆకటి చీకటి చిచ్చులకూ వ్యతిరేకంగా ఆయన సాగించిన పోరటమంతా ప్రధానంగా వ్యక్తిగతమైనది తనకూ జీవితానికీ మధ్య ఆగాధాన్ని పూడ్చడానికి పడ్డ సంఘర్షణ నుండే ఆయన సామాజిక స్పృహను పొందాడు. అనుభవ జ్ఞానంతో కూడిన ఈ స్పృహను శాస్త్రీయ సామాజిక చైతన్యంగా ఉన్నత న్థాయి నందుకోనివ్వకుండా గాంధీయిజం అడ్డుగోడగా నిలిచింది ఆయనలోని సంస్కరణాభిలాషా, వైయక్తిక చైతన్యతత్వం ఆయన్ను గాంధేయవాదిగా మిగిల్చివేశాయి అయినా ఆయనలోని జీవితపు స్పృహ వల్ల సాంఘిక అసమానత్వాలపై రాజకీయ పరిణామాలపై చురకలు వేస్తూనే వుండినొడ...

జాషువాను దళితకవి అనటం వరకు తప్పులేదు. కానీ ఆయన దళితవాదికాడు. వర్ష కుల వ్యవస్థలను ఆయన తీ(వ్రంగా ద్వేషించాడు ప్యూడల్‌ సంస్కృతి పెంచి పోషిస్తున్న మూఢ (దైవ) విశ్వాసాల్నీ, అంటరానితనాన్ని వ్యాప్తి చేసే హిందూ పూజారి వ్యవస్థనూ తనదైన శైలిలో విమర్శించాడు గుణాన్ని, ప్రతిభను గుర్తించే వారిని “శుభరక్త నాళము” (ధమని) వంటి వారనీ, కులతత్వాన్ని (ప్రదర్శించువారు చెడు రక్తనాళము (సిరలు) వంటివారనీ ఆయన విభజించాడు జాషువా బ్రాహ్మణ ద్వేషి కాడు. (బ్రాహ్మాణతత్వ ద్వేషి ఆయన ఎందరో బ్రాహ్మల నుండి స్నేహాన్నీ, వసు గౌరవాన్ని పొందాడు, ఆలా

మొత్తంగా అగ్ర కులాలకు-దళిత, నిమ్న కులాలకూ మధ్య నున్నద్దే భారత దేశ సమాజపు ప్రధాన వైరుధ్యంగా భావిస్తున్న కొందరు దళితవాదులకూ జాషువాకు పోలికేలేదు. మాల మాదిగ కులాల మధ్య నైమనస్యాన్ని ఆయన నిక్రందంగా ఇండించాడు తాను కులాల గీతల మధ్య నిలబడలేనని విస్పష్టంగా ప్రకటించాడు. ల!

జాషువా కవితాతత్వుం. ననన [|] సామాజిక అవగాహనా బాధ్యతా కొరవడిన కొందరు దళితవాదులు మాల మాదిగల మధ్య కూడా వైషమ్యూన్ని కలిగిస్తూ తాము జాషువా వారసులమని చెప్పుకోవటం సిగ్గుచేటు. దళిత స్పృహ, దళిత చైతన్యం, ప్రజాస్వామిక స్వభావం గలవి అవి వర్ల పోరాటం తో అనుసంధానమైతే నూతన ప్రజాస్వామిక విష్ణవ చైతన్యంగానూ, మార్కిజంతో మమేకమైతే సోషలిస్టు చైతన్యంగామా గుణాత్మక మార్పుని తీసుకుంటాయి. లేకుంటే బూర్డువా తాత్విక చైతన్యంగానే మిగిలిపోతాయి. తెలుగు దళిత వాదులలో ఎక్కువ మంది చైతన్యం తిరోగమన పధంలోకి ప్రయాణిస్తోంది “ఆకాశంబున నుండి” జారిపడ్డ గంగా ప్రవాహంలా ఎక్కడ అంతమవుతుందో తెలియదు బొషువాది సహజ దళిత స్పృహ గాంధీయిజం ద్వారా సమాజంలో మార్పు వస్తుందని బ్రమించాడు గాంధీ హిందూ మతాన్ని, వర్ణ వ్యవస్థనూ పొగుడుతూ కేవలం అప్పుశ్యతను మాత్రమే వ్యతిరేకించాడు ధర్మ కరృృత్వాన్నీ, అనువంశిక వృత్తుల వ్యవస్థను సమర్థించి, పరోక్షంగా భూస్వామ్య ధనస్వామ్య వ్యవస్థను బలపరిచాడు. సామ్రాజ్యవాదం కంటే విష్షవం అంటేనే గాంధీకి ఎక్కువ వ్యతిరేకత గాందీ ఆహింసా సిద్దాంతం వ్యవస్థను మోలికంగా మారనివ్వకుండా స్వల్ప సంస్కరణలతో సరిపుచ్చుకునేందుకే జూషువా దీనిని అర్థం చేసుకునేంత తాత్విక భావాభినివేశ తీవ్రత కలవాడు కాదు అయివుంటే గాంధీ పామాజిక ఆవగాహనలోని లోపాల్ని విమర్శించ గలిగేవాడు అలాగని జాషువా సంస్కరణ వాదాన్ని అదే పనిగా (ప్రచారం చెయ్యలేదు. విప్తవ సిద్దాంతాన్నీ, వర్గపోరాటాల్నీ పనిగట్టుకు విమర్శించలేదు తనని తాను మార్క్సిస్టు వ్యతిరేకిగా కూడా (ప్రత్యక్షంగా పేర్కొనలేదు కానీ ఒకనాడు మార్క్సిస్టు సిద్దాంతాన్ని నమ్మి (కత్తి పద్మారావు మినహాయింపు) ఈనాడది తప్పని తెగ రగడ చేస్తూ శుద్ద సంస్కరణవాద పిద్దాంతమైన దళితవాదాన్ని భుజాన వేసుకుని "దళిత మనువు”ల్ధా ప్రవర్తిస్తున్న వారికీ జాషువాకీ పోలికే లేదు జాషువా “పీరికి లాగా హిపోక్రాటో కాదు సామాజిక ఆవేదవనీ, ఆర్రినీ పద్యకావ్యాలలో పలికించిన మొదటి కవీ, బహుశా చివరి కవీ కూడా జూషువానే కావచ్చు. =దివికుమార్‌.

(త్త ాాాాలుడాడాడాడానాలయలయంయయయింంయయయి. రొన్సువా కీనితాతీత్సం జాషువా సాహిత్య - సాంఘిక నేపథ్యం ఆచార్య వి రామకృష్ణ

గత పదేళ్ళలో ఆంధ్రదేశం అవేక శతజయంతులను జరుపుకొంటూ ఉంది ముఖ్యంగా ఇవి ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యములో మొదటి తరానికి చెందిన సాహితీ యోధులకు సంబంధించినవి వీరంతా, 19వ శతాబ్ది ఆఖరి ఒకటి రెండు దశాబ్దాల్లో జన్మించినా, వారి సాహితీ కృషి ప్రముఖంగా 20వ శతాబ్ది మొదటి భాగంలో (ప్రాచుర్యాన్ని * పొందింది ఈ తొలితరం సాహితీ వేత్తలందరిలో అనేక విధాల వైశిష్ట్యాన్ని పొందిన ఘనత జొషువాకు ఉంది. కవిత్వపరంగా ఆయన సాహిత్యాన్ని ఇతర సమకాలికులతో పోల్చి, అంచనా వేసీ, ఈ ఘనతను నిర్జారించటం ఈ వ్యాసం ఉద్దేశం కాదు. కవిత్వ వస్తువులో. వైవిధ్యాన్ని చొప్పించి, జాషువా తన (ప్రత్యేకతను నిల్చుకొన్నా. కవిత్వ గుణంలో కూడానా సమకాలికుల కెవ్వరికీ తీసిపోడు

అధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో, వుల సామాజిక నేపధ్యానికి సంబంధించి, జాషువాతో పోల్చదగ్గ కవి మరొకరు లేరు అందుకే అయన వ్యక్తిత్వం భిన్నమైందే కాక (ప్రముఖమైంది కూడా (ప్రతి సాహితీవేత్తకూ, తనదంటూ ఒకకాలం, ఒక సమాజం, ఒక ఆర్జిక చట్రం ఉంటాయి దీన్నే మనం సొమాజిక, ఆర్థికాంశాలతో కూడిన ఒక వాతావరణంగా చెప్పుకుంటాం ఇందులో నుండి సాహిత్య వ్యవసాయోత్పత్తి పుట్టుకొస్తుంది ఆ నేల, నీరు, గాలి అంటే ఆ శీతోష్షస్థితి, వ్యవసాయోత్స్పత్తిని నిర్జారించినట్లే ఒక కవి అస్థిత్వాన్ని , భావ జాలాన్ని, రచనా గుణాన్ని, ఆ కవి సామాజిక నేపధ్యం నిర్తయిస్తుంది ఖచ్చితంగా జాషువా సాహితీ వ్యక్తిత్వం ఈ నేపధ్యం నుండే చూడాల్సి ఉంటుంది,

కటిక దారిద్ర్యం, ఆర్జిక అసమానత్వం, సాంఘిక దోపిడీ వ_కవినైన్నాఇణంత్న ఇంచో (ప్రభావాన్ని కల్షించకపోవు అయితే ఇవి కవి చుట్టూ ఆలుముకొని ఉండేవా లేక ఒక కవి ఈ సుడిగుండాల నుండి పుట్టుకొచ్చాడాః అన్నది ఇవాల్టి దళిత వాదానికి అందులో భాగమైన దళిత కవిత్వానికి ఉన్న మౌలికాంశం మౌలికాంశం, కవి అస్థిత్వాన్ని నిర్ణయంచడమే కాక, ఆతని కవిత్వానికి ఒక ప్రత్యేకమైన రుచిని, రంగును, వాసనను కూడా ప్రబలంగా నిర్దేశిస్తాయి. జాషువాకు సంబంధించి, ఈ మౌలికాంశం ఒక్కటే ఆయన జీవిత నిర్లేశంగా పరిగణించడానికి వీల్లేదు అంతకంటే విశాలమైన, సమగ్రమైన కాన్వాన్‌ (020౪25) ఒకటుంది అది అప్పటి దేశ, కాల, పరిస్తితులతో ముడివడి ఉందని మనం (గ్రహించాలి అంటే ఆయన వ్యక్తిత్వాన్ని ప్రభావితం చెయ్యడంలో కుటుంబం, ఆర్థిక సామాజిక పరిస్థితులే గాక, మరికొన్ని చారిత్రకాంశాలు కూడా దోహదం చేశాయి

దేశంలోని ఇతర (ప్రాంతల్లో లాగే, ఆంధ్ర దేశంలో కూడా, ప్రతి ఉద్యమానికి ఒక సాహిత్యం ప్రత్యేకంగా పుట్టుకొచ్చింది ఈ కోవకు చెందినవే సంస్కరణోద్యమ సాహిత్యం, లల వనన పయన యాయ యా జయా

జూస్తునాొ కీవితాతత్త్వం 2ాాాాాతతకంలలు [2 జాతీయోద్యమ సాహిత్యం అలాగే ఇటీవలి కాలంలో వచ్చిన సామ్యవాద, దళిత, (స్త్రీవాద పాహిత్యాలు కూడా జాషువా పుట్టి పెరిగిన కాలం, తన భావజాలాన్ని రూపుదిద్దుకొన్న కాలం, సంస్కరణోద్యమ, జాతీయోద్యమ, భావ వాద, (బ్రాహ్మణేతర, సామ్యవాద, సాహి త్యోద్యమాలతో ముడివడి ఉంది 19వ శతాబ్దీ చివరకు (ప్రజల్లో పాంఘిక చైతన్యంతో ఆరంభమైన పరిణామం రాజకీయ చైతన్యంగా రూపొందింది ఈ రాజకీయ చైతన్యం, 20 వ శతాబ్ది ప్రధమ దశకంలో, తన ప్రయోజనాల కోసం సాంఘిక చైతన్యాన్ని, మత పునరుద్ధరణ వాదంగా, సాంప్రదాయికతను అభిమానించే విధంగా మార్చడానికి ప్రయత్నాలు చేపింది ఇందులో భాగంగానే ఆర్య సమాజం, దివ్యజ్ఞాన సమాజం, భారతదేశ చరిత్రలో గతాన్ని ఆశ్రయించి, అప్పటీ 'వైభవాన్ని' పునరుద్దరించడానికి కృషిచేశాయి సంస్కరణోద్యమాల ఊపు వీటన్నిటివల్ల కొంతవరకూ తగ్గి, రాజకీయోద్యమాల పట్టు పెరిగింది మత, కుల, సాంప్రదాయిక కట్టుబాట్లు చాలా వరకు సడలినా, వాటి (ప్రభావం ఇంకా పమాజ పొరల్లో బలంగా ఉండిపోయింది. బ్రాహ్మాణాధిక్యతను దెబ్బతీయడానికి బయలుదేరిన బ్రాహ్మణేతర ఉద్యమాలు (ప్రారంభంలో కొంత ఆశాభావాన్ని కల్గించిన, అవి జాతీయెద్యమ ధాటికి తట్టుకోలేక సన్నగిల్లిపాయ్యాయి జాతీయోద్యమం తన దృష్టిని వలస పాలన నిర్మూలన అవే ప్రధాన వైరుధ్యం పై దృష్టివిల్పి, భారతీయ సమాజంలోని కుల, మత, ఆర్థిక అసమానతలనే అంతర్గత వైరుద్యాలకు రెండో స్థానం ఇవ్వడం వల్ల, వీటికి సంబంధించిన సమస్యలు అపరిష్కృతంగానే అప్పటికీ ఇప్పటికీ ఉండిపాయ్యాయి. ఆలోచనాపరులైన మేధావులను, సాహితీపరులను, కళాకారులను అనేకమందిని అప్పటి సమాజంలో ఈ సమస్యలు వేధించి, అనేక కొత్త ఉద్యమాలకు-అటు సమాజంలో, ఇటు కవిత్వంలో కొన్ని ధోరణులకు దారి తీశాయి ఇందులో అనేకులు అప్పట్లోని కొన్ని ఉద్యమాల్లో భాగం కాగా, మరికొందరు వ్యక్తులుగానే ఉండి పాయ్యారు అలా ఉన్నవారిలో ముఖ్యంగా జాషువా ఒకరు

• జాషువాను నిశితంగా పరిశీలించినప్పుడు ఆంధ్రదేశంలో అప్పుడున్న ఏ .రాజకీయోద్యమంలో కాని, కవిత్యోద్యంమలోకాని, బ్రాహ్మణేతర లేక నాస్తికోద్యమం వంటి పాంఘికోద్యమాల్లో కాని భాగస్వామి కాలేదు, చారిత్రక సత్యమేమంటే, ఈ అన్ని ఉద్యమాలతోను ఆయనకు సన్నిహితత్వం, వీటి ప్రభావం కూడా అంతో ఇంతో ఆయనపై ఉంది ఈ ఉద్యమాల నుండీ ఆయన తనకు కావాల్సిన స్ఫూర్తిని పొందాడు కానీ వాటితో మమేకం కాలేదు అయితే, ఇక్కడ ఒక మినహాయింపు తప్పకుండా చెప్పుకోవాలి అది . జాతీయోద్యమానికి సంబంధించింది జాతీయోద్యమంలో, దాదాపు భాగమైనట్టు గానే మనకు కవ్చిస్తాడు ఈ ఉద్యమంలో క్రియాశీలక పాత్ర విర్వర్తించాడా. అంటే లేదనే చెప్పుకోవాలి. ఆందుకు కారణం ఆయన జాతీయవాది కాకపోవడం కాదు బహుళార్థంలో చూచినప్పుడు, ఆకాలంలో జాతీయవాది కాని కవి లేడనే చెప్పుకోవాలి బ్రాహ్మణేతర ఉద్యమానికి నాయకుడైన త్రిపురనేని కూడా జాతీయవాదే! సామ్యవాద భావాలతో ఉత్తేజం పొందిన అభ్యుదయ కవులు జాతీయవాదులు కాక తప్పలేదు అయితే వారి జాతీయవాదం అంతర్జాతీయ తత్వంతో ముడిపడి పోయిందన్నది వేరే విషయం ఈ దృష్టితో చూచినప్పుడు, ననన నాన

లద ) కనును ాలణణవాలయయయయయయలల... (గన్టనూ క్‌ నుతొతుత్తంా భాన కవులందరూ జాతీయవాదులే ఇందులో అక్కడక్కడా, తరిచి చూచిశప్పుడు మినహాయింపు లుండవచ్చు. జాతీయవాదాన్ని వీరు చూచిన తీరు దృక్కోణాల్లో తేడాలుండవచ్చు అప్పట్టో బలోపేతమైన జాతీయవాద (ప్రభావం మూత్రం ఆందరిపై అనేక రూపాల్లో ఉందన్నది మాత్రం తిరుగులేని పత్యం.

జాషువా తనకున్న పరిమితుల్లో, తన వ్యక్తిత్వాన్ని రూపొందించిన ప్రభావాల కనుగుణంగా, జాతీయోద్యమం చేపట్టిన రాజకీయ స్వాతంత్ర్యాన్ని, పామాజిక శ్రేయస్సునే, అందులోని భాగమైన అస్పృశ్యత నిర్మూలనాన్ని వంటపట్టించు కొన్నాడు గాందీ బోధలు, (ప్రతిభావంతమైన ఆయన వ్యక్తిత్వం, జాషువాను కదిలించాయి అలాగే నేతాజీ వ్యక్తిత్వంలోని తిరుగుబాటుతనం, స్వేచ్చ ఆయన్ని కదిలించాయి. అందుకే వాళ్ళను గూర్చి కావ్యాలు రాసినా జాతీయోద్యమంలోని వెలుగు రేఖలపై పద్యాలల్లినా ఈ భావ సంచయంతోనే చేయగల్లాడు. ఇంకొంచెం జా(గ్రత్తగా పరిశీలిస్తే గాంటపంచిని ఆహింస, ధర్మనిరతి, వీటిపై మక్కువ చూపినా, జాతి స్వాతంత్ర్యం తన వర్గానికి అంటే 'నిమ్న జాతులకు' పూర్తి, న్యాయం చేరుస్తుందన్న గట్టి విశ్వాసాన్ని చూపలేక పొయ్యాడు అందుకే, “స్వాతంత్ర్యంబును స్వర్శ సాధమున మాభాగంబు మాకిత్తురో, ఖాతా లేదని త్రోసి పుచ్చెదరో”, అంటూ ఎంతో. దూరదృష్టితో అనాడే తన సందేహాన్ని, భయాన్ని స్పష్టంగా (ప్రకటించాడు

జాషువా వ్యక్తిత్వాన్ని, జాతీయవాదం వైపు మరల్చడానికి అప్పటి జాతీయోద్యమం, " ముఖ్యంగా గుంటూరు జిల్లాలో ఉదృతంగా- కొనసాగడం ఒక కారణం ఆయన కోడె వయస్సులో నున్నప్పుడు గుంటూరు జిల్లా దేశం గర్వించదగ్గ విధంగా ఎన్నో ఉద్యమాలను ఉధృతంగా నిర్వహించింది చీరాల, పేరాల సంఘటనలు, పెదనందిపాడు రైతుల పన్నుల నిరాకరణోద్యమం, పల్నాటి పుల్లరి సత్యాగ్రహం, జిల్లాలో పాగిన హరిజనోద్యమం-వీటిని ప్రధానంగా చెప్పుకోవాలి అలానే 1930 దశకంలో, జాషువా తన కవి వ్యక్తిత్వాన్ని బలంగా పుంజుకొంటున్నపుడు సామ్యవాద భావ (ప్రభావంతో ఆచార్య రంగా నిర్వహించిన రైతు కూలీ రక్షణ సమితులు అప్పుడే గుంటూరు పట్టణంలో సంఘటితమౌతున్న కార్మిక సంఘాల కార్యకలాపాలు ఆయన వ్యక్తిత్యంపై చెరగని ముద్ర వేశాయనడంలో నందేహానికి: తావు లేదు వీటికి తోడు బ్రాహ్మణేతరోద్యమం, ఉన్నవ వారి 'మాలపల్లి', ఆచార్య రంగా 'హరిజన నాయకుడు", జాషువాని ఉత్తేజపర్చి ఉంటాయి ఈ రెండు నవలలు జాషువాను రూపుదిద్దిన సాంఘిక వాతావరణానికి దగ్గరగా వుండటమే దీవికి కారణం”

పై విధంగానే, ఆప్పుడు తెలుగు సాహిత్యంలో బలంగా వీస్తున్న కాల్పనికవాద, ఆ తర్వాత వచ్చివ ఆభ్యుదయవాద సాహిత్యోద్యమాలకు కూడా ఆయన పాక్షిగా విల్చాడు. రచనా శిల్పంలో, పద్యకవితా నిర్మాణంలో, భావవ్యక్తీకరణలో, అంటే రూపంలో, కాల్పనికవాద (ప్రభావం ఆయనపై స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. తొలిదశలో, ఈ ప్రభావం అభ్యుదయ కవులపై కూడా వుంది కాని, జాషువా ఈ ధోరణికి లోను గాలేదు కాల్పనికవాద (ప్రధాన వస్తువు మండి దూరమైనాడు భావకవులు వెలుగులో ఉంటూ కృష్ణపక్ష చీకట్లను డ్రేమించి ఆహ్వానం చెప్తే జాషువా సమాజం విధించిన చీకట్లో ఉండిపోయి, తన వర్గం వెలుగు కోసం పడే ఆవేదనను, తన 'గబ్బిలం'లో చెప్పాడు

జూషునా కనితొతీత్తీం. = క) సంస్కరణోద్యమ భాన జాలం, కుల, మత సంఘ కట్టుబాట్లను నిరసించడానికి, తద్వారా నిర్మూలించడానికీ, స్త్రీ జాతి సమానత్వానికీ, గౌరవానికి, అభ్యున్నతికి దోహదం చేసిన మేరకు ఆయనపై ప్రభావాన్ని బలంగావే చూపింది ఇది ఆయన వీరేశలింగాన్ని కలుసుకొని తన 'గోడు', విన్పించిన సందర్భంగానైతేనేమి, రాజమండ్రిలో ఉన్నప్పుడైతేనేమి, గురజాడ మానవతా, విశ్వమానవ దృక్పధంతో చేపిన కవితల్లో కులాన్ని నిరసించి, “మంచి అన్నది మాలయైతే, మాలనే వగుదున్‌”, అన్నప్పుడు గాని, జాషువా నికరంగా సంస్కరణోద్యమాల భావజాల వారసత్వాన్ని పుణికి పుచ్చుకొన్నాడు. అయితే, కాలక్రమంలో ఈ సంస్కరణ భావాలకు, వాటిలోని కుల, మత నిరసనకు పటుత్వమైన రూపాన్నిచ్చి మరింత ఖరాకండిగా తన కవితల్గో వీటిని నిరందంగా ఖండించాడు ఈ (క్రమంలోనే జాషువా అభ్యుదయ కవిత్యోద్యమంలోని వర్గ రహిత సమాజాన్ని మనసారా కాంక్షించి, .వాటికి అక్షరరూప మిచ్చాడు, భాన పరంగా చూచినప్పుడు ఆయన అప్పటి కాలానికి అనుగుణంగా, అభ్యుదయోద్యమంలో భాగం కావాల్సిన పరిణతి, నిబద్దత ఆయనకున్నాయి. అయితే అందులోనూ చేరలేదు. అనాటి సమాజంలో (ప్రధాన (్రవంతిగా జాతీయెద్యమానికి దగ్గరగా నుండి, కాల్పనికతకు దూరంగా, అభ్యుదయ కవిత్వానికి స్పందించి, అంతిమంగా మానవతా వాదాన్ని చేపట్టినట్టు ప్పష్టమౌతుంది మానవతా వాదం (16౧౫౭౧1౩౧౫) ఆధునిక యుగంలో ప్రగతిశీలమైన అన్ని భావనలకు, ఉద్యమాలకు మూలంగా నిల్చింది. అందుకనే కొందరు సామాజిక శా(స్తవేత్తలు, కమ్యూనిజాన్ని అత్యున్నత మానవతావాదంగా పేర్కొనడం జరిగింది. ప్రారంభంలో, ఐరోపా ఖండంలో సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనానికి బీజం నాటిన మానవతావాదం దాదాపు ఒక ఉద్యమ రూపాన్ని భావపరంగా సంతరించుకొంది నుధ్యయుగాల మత దురహంకారాన్ని, మానవ సమాజంపై అది మోపిన ఉక్కుపాదాన్ని తొలగించి, సకల సృష్టిలో మానవుడే కేంద్ర "భీందువని, ఆతని మఖ సంతోషాలు, శాంతి, అభ్యున్నతి ముఖ్యమని వక్కాణించింది నాగరికతలోని అన్ని అంశాలు అతని బాగుకోపమే అని నొక్కి చెప్పింది. ఆదర్శ మానవున్ని ఆవిష్కరించింది. విశ్వమానవ సమ్రైక్యాన్నీ, కళ్యాణాన్నీ కాంక్షించింది మానవుడే మహితాత్ముడని, సృష్టికి మకుటధారి అని నొక్కి వక్కాణిస్తూ మానవోన్నతికి, వికాసానికి గల్లే అడ్డంకులను, ఆవరోధాలను తొలగించడానికి కృషి సల్పింది. మానవతావాదం, మత "విశ్వాపాన్ని విడిచి, వివేచనను (18250౧) ఆశ్రయించింది. వివేచన ద్వారా హేతువాదాన్ని పెంపొందించి, శాస్త్రీయ చింతనను, దృక్పధాన్ని అభివృద్ది చేసింది. ఆధునిక శాస్త్ర సాంకేతిక విజ్ఞానానికి బాటలు వేసింఇ మానవతావాదం, ఒక దేశానికి, ఒక జాతికి ఒక వర్గానికి చెందినది కాదు అది విశ్వ మానవ కోటికి చెందింది సమాజంలో పలు వర్గాలకు చెందిన 'ప్రజలుండడాన్ని కూడా అది ఈసడించింది. మానవతావాదంలోని మానవత్వాన్ని జాషువా వంటబట్టించుకున్నాడు. (ప్రకృతిలో లభించే సుఖాలను ఒక వ్యక్తి లేదా కొందరు వ్యక్తులు అనుభవించకూడదనీ, అవి అందరికీ చెందాలని చెప్తూ, “విశ్వనరుడు" నేనని చాటుకున్నాడు

(క్రైకాాలదాడంయింయి. రొప్టునా కీనితొతున్తీం జాషువా తల్లిదండ్రుల అంతర్వక్ష వివాహం మొదలుకొని [క్రైస్తవ మిషనరీల (ప్రభావం బాల్యంలో తాను విని నేర్చుకొన్న 'గొల్లసుద్దుల'లోని సెక్యులర్‌ దృక్పధం, పరమత సహిష్షుత ఆయన వ్యక్తిత్వంపై చెప్పుకోదగ్గ ప్రభావాన్ని కల్షించాయి. అన్నిటికీ మించి జాషువాను ఆయన వ్యక్తిత్వాన్ని ప్రభావితం చేసినవి మరో రెండు ఉన్నాయి ఒకటి అంట రానితనం, రెండు కటిక దారిద్యం దారిద్ర్యంలోని 'రుచి'ని ఆంటరానితనంలోని 'ఆవమానాన్ని” తాను స్వయంగా, అతి దయనీయంగా అనుభవించినందువల్లనే, వాటి రాపిడి నుండి ఆయన వ్యక్తిత్వం వికసించింది. దారిద్ర్యాన్ని సహనంతో భరించి, అస్పృశ్యతను, అంట రావితనాన్ని నిర్భయంగా ఎదిరించి ప్రతిఘటించాడు అంటరానితనం కర్మ ఫలమనే మత చాంధసుల మాయ మాటల్ని ప్రశ్నించి, స్వార్ధపరుల నోళ్ళు మూయించాడు కష్టజీవుల చెమటతో తడిసి, శ్రమ ఫలితంగా ఉత్పత్తి చేస్తున్న సంపద మరెవరికో చెంది, దాన్ని

• సృష్టించిన తనకు భుక్తి దొరక్క పోవడాన్ని కర్మఫలంగా అంగీకరించలేకపోయాడు తన కవి త్వాన్ని ప్రశంసించి, తన కులాన్ని ఈనడించడాన్ని సహించలేక, మొత్తం సామాజిక వ్యవస్థనే (ప్రళ్ళించడం ఆయన వ్యక్తిత్వంలో ఒక భాగమైంది జాషువా నాస్తికవాది కాకున్నా, దేవుని పేరుతో జరుగుతున్న దురన్యాయాలను ఖండించడం, ఆయన వ్యక్తిత్వంలో మరో పార్యం. సాహేత్యాన్ని పామాజిక (శ్రేయస్సుకు వినియోగించాలనీ, సామాజిక మార్పు ప్రబలంగా రావాలనీ అది మూనవుల వల్లే పాధ్యమవుతుందనీ (ప్రగాఢంగా విశ్వసించి యిలా అన్నాడు ధర్మ సంస్థాపనార్థంబు ధరణి మీద వవతరించెవని వబ్బ భవుని తండ్రి ముమపు జన్మించి నెత్తి కెత్తినది లేదు చేడు జన్మింపకున్న మున్లినది లేదు నేల తల్లి గర్భం నుండి పుట్టి, కష్ట సుఖాల బడుగు జీవితంతో విసిగివేసారిన జాషువా వ్యక్తిత్వం ఎంతో పంక్షిష్టమైందిగా కన్పిస్తుంది. అప్పటి సమాజంలో వీస్తున్న అనేకానేక భావజాలపు వీచికల ప్రభావం అయనపై వుంది అయితే, యిది యితర సామాజిక వర్గాలకున్న వెసులుబాటును దళితుల కివ్వలేదు వారికున్న అవకాశాలు తక్కువ్న జాషువా వీటన్నిటికీ అంతో ఇంతో స్పందించినా, ఆయన వ్యక్తిత్వ మూలాలు, తాననుభవించిన దుర్చర, ఆర్థిక, సామాజిక నేపధ్యంలోనే వున్నాయని (గ్రహించాలి అందుకే ఆయన జీవితం యావత్తూ వీటిని ఎదుర్కోవడంలో, అధిగమించ పప్రయత్నిచడంలోనే సాగిపోయింది. అప్పటికింకా దళితవాద స్పృహ ఆంధ్రదేశంలో వూపందుకోలేదు అయినా జాషువా దళిత న్పృహతోవే ఎంతో కవిత్వం చెప్పాడు దళితులే కాక, మొత్తం ఆంధ్రదేశం చిరకాలం స్మరించదగిన కవి గుర్రం జాషువా ననన

జాషువా కనితాతీత్వం. తలు [ర] ఆ అలి జాషువా జీవిత ప్రస్థానం డా కెవిరామయ్యం. అది పరారీన భారతం సంధికాలం. ఇరవర్య్యా శతాబ్దపు తెలిరేకలు

విచ్చుకుంటున్న సమయం సౌమాజిక మత రాజకీయ రంగాలలో కమ్మిన కారు చీకట్టను _కదల బరచటానికి దేశ వ్యాప్తంగా తీవ్ర ప్రయత్నాలు (ప్రారంభమైన సందర్భం చిరకాలం

పరాయి పాలకుల శృంఖలాలలో (మ్రగ్గిన భారతజాతి వళ్ళు విరుచుకొని, కళ్ళు తెరుస్తున్న

శుభతరుణం పాశ్చాత్య విద్య స్వేచ్చాద్వారాల్ని తెరుస్తోంది రైళ్ళు, తంతితపాలా సౌకర్యాలు ' ఉత్తర దక్షిణాల మధ్య, (ప్రాక్సృళ్చిమాల మధ్య దూరాన్ని కొంత మేరకైనా తగ్గిస్తున్నాయి కాగా

కులభేధాలు, అంటరాని తనం, మూఢనమ్మకాలు, బాల్యవివాహాలు వంటి సామాజిక రుగ్మతలతో ముక్కలు చెక్కలైన, నిర్వీర్యమైన జాతిని చైతన్య చకచ్చకితం చేయాడానికి

రాజారామమోహనరాయ్‌ బెంగాల్‌లో (బహ్మసమాజం' (1828), ఆత్మారాం పొండురంగ

మహారాష్ట్రలో 'ప్రార్థనా సమాజం' (1867), బెంగాల్‌లోనే దయానంద సరప్పతి ఆర్యసమాజం

(1875), పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని దక్షిణేశ్వర్‌లో వివేకానందుడు రామకృష్ణ మిషన్‌ (1896),

మద్రాసులోని ఆడయార్‌లో డా అనిబిసెంట్‌ 'దివ్యజ్ఞాన సమాజం" (1886) మొదలైన

సమాజాలు, సంస్థలు స్థాపించి, ఆ దిశలో కృషి ప్రారంభించిన కాలం మనిషిని మనిషిగా గాక

బలిఫశువుకన్నా హైనంగా చూసే సాంఘిక వ్యవస్థ్ర మిద నారాయణ గురు, జ్యోతిభాపూలే,

పోరాటం ఆరంభించిన సన్నివేశం సమష్టపై భారతదేశం గతం మత్తును వదలి, భవిష్యత్తు

వైపు నూత్న ప్రస్థానానికి బాటలు తీర్చిదిద్దుకుంటున్న కాలం

దేశం స్థితి ఇలా వుంటే నాడు ఆంధ్రదేశం రాజకీయంగా మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో

• భాగంగా”ఉండేది తెలంగాణా భూభాగమంతా నిజాంరోస్ర్రంలో భాగమై వుండేది

'బ్రహ్మసమాజ భావాలచేత ప్రభావితులైన కందుకూరి వీరేశలింగం, రఘపతి వెంకటరత్నం _వాయుడు లాంటి సంఘ సంస్కర్తలు సామాజిక రంగంలో సంస్కరణ కోసం కృషి . ఆరంభించారు. క్రైస్తవ మిషనరీ సంఘాలు విద్యా వైద్య రంగాలలో గణనీయమైన కృపి

చేస్తున్నాయి ముద్రణాయంశత్రం, వార్తాపత్రికలు, పాశ్ళాత్య విద్య, శాస్త్రసాంకేతిక రంగాలల్‌ వి

(ప్రగతి ముఖ్యంగా భారతీయేతర దేశాల చరిత్రా పంస్క్థతుల, 'స్వచ్చా పోరాటాల చరిత్రలు

ఆంధ్ర యువతరాన్ని ఉరూతలూగిన్తున్న కాలం జాతీయంగా, (ప్రాంతీయంగా ఇంతటి

పంక్షుభిత సాగర సంక్షిష్టమైన కాలంలొ జాషువా జన్మించాడు మహాకవిగా పరిణతి

చెందాడు 'ప్రజాకవి'గా నిలిచాడు

జననీ జన్మభూమిశ్చ ....

గౌడ డిండిమభట్టువి కంచుఢక్క పగుల గొట్టించు కవిసార్వభౌము నిల్లు నిలవని కననననన నన ననన ననన ననన నలల ననా ననన

(డ్రాలాాననంాడాాలలలలాయయయయయయల. రొస్తునా కీవితొతీత్తం భాస్కరువి కత్తి మెరసిన ప్రధవ భూమి శిరము వెరపివ విమకొండ సీడు వాది (నా కధ. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని గుంటూరు జిల్లాలో వినుకొండ విసిరివేసినట్టు ఓ మూలనుండే చిన్న వూరు (అప్పుడు) శ్రీరాముడు సీతాపహరణ వృత్తాంతాన్ని “ఇక్కడే” విన్నాడట వినినకొండ, విన్నకొండ, వినుకొండ అయిందంటారు. పరే దాన్నాదిలేస్తే మధ్యయుగాలలో శ్రీనాధ కవిసార్వభౌముడు 'శ్రీడాభిరామ' కర్త వినుకొండ వల్లభామాత్యుడి ఆదరణలో ఆతిధ్యమందిన నేల ఇది చరిత్ర పుటలలో మరుగున పడిన ఆ విమకొండ జాషువాకు జన్మభూమై, నలుగురి నోళ్ళలో నాని తన పేరును మొత్తం మీద సార్ధకం చేసికొంది. స్వపరిపాలన మన్న శబ్దంబు దేశంబు నీమల విందుగా వివక్ష ముందు సత్యాగ్రహోద్యమ జ్వాల పశ్చిమ దిశా కుటిల శక్తుల కంటుకొవక ముందు ఫ్రతివారి స్వస్వరూప జ్ఞాన సంపత్తి కునుకు విద్దుర మేలుకొవక ముందు ఘన దురాచార పాగర మృగ్యమై ప్రజా బహంళ్య మొడ్డువన బడక ముందు కొలత గింజల శాసవంబులకు వెరచి కొట్లలో పంట తల దాచుకొవక ముందు వడిదుడుకులు లేని మన్మదాబ్దంబు నంద జనన మందితివమ్మ నీ పట్టణమున మ (గాకధు వ్రభా 220 ఆ వూళ్లో గుర్రం వీరయ్య అనే యాదవ కులానికి చెందిన వారొక - రుండేవారు గొల్ల సుద్దులంటే ఆయనకు ప్రాణం బంధువు లెంత వారించినా వినకుండాశో చదువుకోటానికి వినుకొండ మిషను స్కూల్లో చేరాడు అక్కడే మిషను హాస్టల్లో ఆయనకు చాట్రగడ్డపాడు (గ్రామానికి చెందిన లింగమాంబతో పరిచయమైంది అది (ప్రేమగా మారింది. = ఆది ఆంధ్ర కులానికి చెందిన ఆమెను వీరయ్య వివాహం: చేసికోనటావికి మిషను యాజమాన్యం అంగీకరించలేదు అందువల్ల వాళ్ళ నిబంధనల్ని అనుసరించి వీరయ్య క్రైస్తవ మతం స్వీకరించాడు ఆ తర్వాతే వారి వివాహమైంది. ఈ వర్జాంతర వివాహానికి ఇరువైపుల బంధువుల నిరాదరణను, దానితోపాటు దారుణమైన కుల, మత వివక్షను ఎదుర్కోవలసి అలానా ననవమనననాడననననన నా ననాలలననతాటనన నన నననతానననన పకన

జూస్తునా కీవితొతత్తం. కాంతం వచ్చింది. ఈ కులమతాల కుమ్ములాటలో నలుగుతున్న కాలంలోనే లింగమ్మ కడుపు పండింది 1895 సెప్టెంబరు 28వ తేదీన శనివాగం ఉదయాన జాషువా జన్మించాడు అమ్మయె వాదేవత నే వమ్మకు దైనంబ నగుచు నమ్మ తమార క్షమ్మున ప్రతిచెమ్మును న్‌ం దమ్ముగ వారూపు ముద్రితంబై విలిచెన్‌ (వనితనము ఖం కాభా.రు లింగమాంబా వీరయ్యలు అవధులు మీరిన ప్రేమతో జాషువాను పెంచి పెద్ద చేశారు వీరయ్య బైబిల్‌ టింగ్‌ పాంది, వినుకొండలో పాస్టరు ఉద్యోగం చేసేవాడు ఆయన నీడలో జాషువా చిన్ననాడే క్రైస్తవ సాహిత్యాన్ని ఒంట బట్టించుకున్నాడు కొడుక్కి గొల్లసుద్దులు, పలనాటి వీరగాధలు, కరతలామలకం చేశాడు వీరయ్య తల్లిదం[డ్రుల మతాంతర వివాహం, తండ్రి పాస్టరు బోధనలు ఆ బాల్యంలో జాషువా వ్యక్తిత్వం మోద ప్రభావం చూపాయి వైశవరీల-భీకర హేల:

• “వత్రన ఇల్లనే రంగస్టలంలో "బెబ్బులి'గొ, 'రాజు'గా, 'కిరాతుకువి'గొ, 'బుంగా ఫయిల్మాను" గా వివిధ భూమికల్ని అభినయించి, 'పోకిరి బాలురు తోడురా బురిం గలహములను రోజూ వెంటబెట్టుకొని వచ్చి, చిలిపితనంబు నందును 'బ్రసిద్ది కెక్కిన” జాషువా అనుభవించిన "చిన్నారి స్వర్గం” మదిలో ఎంతోకాలం నిలువలేదు కొద్దికొద్దిగా కళ్ళువిప్పి లోకాన్ని తేరిపార చూసేటప్పటికి తన చుట్టూ బుపలు కొడుతున్న కులమత భేదాలను గుర్తించాడు. కులం వల్ల కలిగిన హైన్యం, దారిద్ర్యం వల్ల కలగిన దైన్యం ఆ పసిమనసును అడుగడుగునా గొయపరచాయి.

విమ మొక నాడు వేను బురవీధిని బోవుచునముండ వైశ్య్వవం

దనులొ ధరామరాత్మజులొ నన్లని ముట్టకు మంచు వెన్కకున్‌

జని రప్పుడేను కోసముప వల్వురి ముగ్గరి గొట్టి పేరె మె

త్తిన ఘటనంబు వేడును మదిం బెడబాయదు దొడ్డగాయమై

(నాకథ (వ్రభా 24)

ఎద లోతుల్ని కదిలించే ఈ దారుణ సామాజిక దురన్యాయ (ప్రతిఘటనయే జాషువాలో ఆసౌంతం నిలిచింది సాంఘిక న్యాయం కోసం కవితా పోరాటాన్ని జరిపేటట్టు చేసింది. అలాగే ఒకసారి ఉత్సాహం కొద్దీ ఊళ్ళో (ప్రదర్శించే నాటకం చూద్దామని వెళ్ళి. టిక్కెట్టు అడిగితే “నీవు అంటరానివాడివి (ప్రవేశం లేదు" అనే ఈసడింపు ఎదురైంది ఇంటికి తిరిగివచ్చి కటికచీకట్లో జీర్ణ కుటీరంలోని కుక్కిమంచం మీదపడి కుమిలికుమిలి యేడ్చాడు "గబ్బిలం" లోని అరుంధతీ సుతుని ఆత్మవేదనకు ఆకరమిదే అసమానత మనసును రగిలింప చేస్తే, దుర్చర దారీద్ర్యం గుండెను నిలువునా చీల్చింది పండగనాడు బిడ్డకు ననన ననన నతడనవననాదనననలతాడన నడకన పననతననతానాననలననననానాని ”

[త్రైాాాావంయయయయయి. అొసునా కీనితాతత్తం తొడగటానికి కొత్తబట్టల్లేవు పెట్టటానికి తినుబండారాలు లేవు చేతిలో చిల్లిగవ్వలేదు అస్పైనా పుండుతుందేమోనని తల్లి వీధిలోకి బయలుదేరింది కొంగుపట్టుకు అనుసరించాడు తల్లిని పిల్లడు జాషువా ఎవరి చేతిలోంచో జారి, మట్టి అంటిన తినుబండారాన్ని చూసి, చేతిలోకి తీసుకొన్న కొడుకుని కాదని వారించ లేకపోయింది ఆ మాతృమూర్తి నోరుమూగబోయిన ఆ కన్నతల్లి కన్నీళ్ళను దిగమింగుకొంది అటు అస్పృశ్యత, ఇటు దారిద్ర్యం జీవితం మీద గాడమైన ము(ద్రవేశాయి. “నా గురువులు ఇద్దరు పేదరికం; కుల మత భేదం. "అని జాషువా స్వయంగా చెప్పుకొనే వాడు జీవితాంతం ఇవే అనంతర కాలంలో ఆయన కావ్య స్వష్టిలో నిప్పులు కురిపించాయి. కన్నీళ్ళను వర్షింప చేశాయి. హేళన చేయుచుంటినని యెంచకు మీ విషయంబు లవ్నియువ్‌ శూలములై మనోబ్బనున జొచ్చి ప్రగాఢముగా కలంచి ప్రో ద్వేల విషాద కావ్యరస బీజములై యభివృద్ది జెంది నా పాలి వర ప్రదాత్రులయి భాసీలు చున్నవి వచ్చ పచ్చగన్‌ చాకధ ప్రభా 126.1 తమ స్వార్థం కోసం, అభ్యున్నతి కోసం, అధికారం కోసం కొందరు ఎందరినో నియంత్రిస్తూ విధించిన 'మూయ కట్టుబాట్టును ప్రతిఘటించే చైతన్యానికి బీజాలు వైశవంలోనే జాషువా మనసులో బలంగా నాటుకొన్నాయి. తర్వాతి జీవితకాలంలో మొలిచి, శాఖోపశాఖలై విస్తరించి కావ్యఫలాలను 'ప్రసాదించాయి ॥ విశ్వ సుఖము లమభవింప చేతులు పాచి 'సేరెయెత్తు నా యభీస్పితముల గాయ పజచు మాయ కట్టుబాట్లకు వంజ వింప దయ్యె వాదు లేత మవసు నా కధ? 28 విద్దెల విన్నాణం. తలిదండ్రులు 'మంచిమిరాయి పొట్టముల'ను 'సాదరుగా నొసంగి ఐదవయేట జూషువాను వినుకొండలోని 'పాదిరిబడి'కి పంపారు అవి 'సాంతము చేసిన దాక నోనమాల'” , ను సాధన చేసిన ఆబాలుడు 'ఐదుబడుల'ను పరించటానికి రెండేళ్ళు పట్టింది “కటికపోకరి' అని వూరివారిచేత కితాబునందుకున్న ఆపిల్లవాడు, “కాలాంతకుడ'ని అయ్యవార్లకు తెలియడానికి అట్టేకాలం పట్టలేదు తత్ఫలితంగా ఆ అబ్బాయికి తరచూ జరిగిన సన్మానం 'పుట్టెడు చివాట్టు తిట్టు గోడకుర్చీలు' . ఇలా మెల్లగా ఐదవ తరగతి పూర్తి చేసి, 1905లో వినుకొండలోని హయ్యర్‌ ఎలిమెంటరీ స్కూల్లో కాలుబెట్టాడు “పంతుళ్ళెల్ల సవర్ష హిందువులు" పంచమజాతిపై క్షోపమున్‌ రోతయున్‌ గొంతుంబంటి గలట్టి వారు ఆ తరగతిగదిలో పంచమజాతి

జాషువా తీవితాతీత్తం కనను పిల్లలకోసం ఒక ప్రత్యేక బెంచి సిల్లలనుంచి పంతుళ్ళ దొకా ఆసమానత అణు వణువునా రంగరించుకొన్న ఆ పారశాల వాతావరణం బాలుడైన జాషువా మనసును రంపపుకోతకు గురిచేసింది అన్ని కులాల బాలు రిసుమంతయు భేదము లేక స్వేచ్చగా అన్నలు దమ్ము లట్లెదుట నాటల పాటల నొప్పుచుండగా కన్నుల జూచి వా చిటుత గర్భములో నపుడెంత బాధ యు తృన్నము వందెనో యడుగవచ్చు కళాసదవాంగనా మణిన్‌ దాకధ వ్రభా 158 తన తరగతిలోని వైశ్య బాలుణ్ని తెలిసో తెలియకో ముట్టుకొన్నా డొకనాడు అదే మహాపరాధమైంది. సవర్గులు 'చురచరి చూశారు అటు వారు ఇటువారు కనుసైగ చేస్తుంటే పహజంగా వుండే 'వైశ్యపిరికి' నావలకు వెట్టి, పాచి లెంపకాయ కొట్టాడు- జాషువాని తిరిగి కొట్టగల సత్తావున్నా, జాషువా తమాయించుకున్నాడు తగిన శాస్తి జరిగిందని అందరూ ,వంబర పడ్తుంటే జాషువా బాలమనసు అవమాన భారంతో తుకతుకలాడిపోయింది. ఇంటికొచ్చి బోరు బోరున ఏడుస్తూ జరిగింది తల్లికి చెప్పాడు | ఏడిచి చెప్పితివ్‌ విషయమెల్లను వా జవయిత్రి ఎత్తిము ద్దాడుచు వాయనా ఇది భయంకరదేశము నర్ల భేదముల్‌ గూడులు కట్టుకొన్న వనగూడదు పంచమ బాతి వారికిన్‌ గూడుల హుళక్కి, మానవత గూడ హుళక్కి,హంళక్కి జన్మమున్‌ (ాకధ ప్రభావ 115 ఆ మాతృమూర్తి ఓదార్పులో తరతరాలుగా ఒక జాతి పట్ట సాగుతూవస్తున్న అన్యాయం, వర్తమానంలోని వివక్షత చక్కగా ర్గునించాయి ఇలాంటి వ్యధాఘట్టాలతో ఆ విద్యాభ్యాపం పాగినా, మొక్కవోని దృఢచిత్తంతో, మహితాదర్భ పరిపుష్టమై సాగింది జాషువా జీవితం భావి జీవితంలోని “గబ్బిలం” లాంటి కావ్య సృష్టికి నేపధ్యం ఇలాటి యధార్థ జీవిత వృధార్త దృశ్యాలే! సహింపదయ్యె శైశవమందె నా చిన్న చిత్తంబు తెలవారి పెత్తనంబు హర్షింపదయ్యె వాయంతరంగము విప ర్లజ్ఞాన మరికట్టు కట్టుకథలు ఓర్చుకోదయ్యె వా యుల్లంబు కులమద గ్రస్తుల క్రీగంటి వేస్తమునకు ఊకొట్టదయ్యె వాయ్యుక్తి నేర్వని జీహ్వ దరిలేవి కర్మపీద్దాంతములమ ననన

ర్తర్పైలాాాడాడాాడానలానలయనంయయయయయయ. దొప్పునా కీనితాతీత్సం (నా కధ(వ్రభా 128)

ఈ ఆదరాలతోనే జాషువా జీవితం గడిచింది వినుకొండలో అలా అలా ఎనిమిదో తరగతి దాకా చదివాడు 1908లో ఉపాధ్యాయ శిక్షణ కోసం బాపట్టలోని హయ్యర్‌ (గ్రేడ్‌ ట్రైనింగ్‌ స్కూల్లో చేరాడు. శిక్షణ పూర్తిచేసికొని, వినుకొండ సమీపంలోని చాట్రుగడ్డపాడులో 1909లో బడిపంతులు ఉద్యోగంలో చేరాడు జాషువా జీవితరంగంలో మరో అధ్యాయం మొదలైంది జీవిత పోరాటం.

ఉదరార్థంబు ధరించివాడ మునుపెన్నో వేషములు

(స్వేచ్చాదినము ఇంకా 4) 7 1911దాకా జాషువా చాట్రగర్డపాడులో ఉద్యోగం చేశాడు 'మతబోధకుల యను([గ్రహము' తప్పడం వల్ల ఆ వుద్యోగం కాస్తా వూడింది భార్యను వెంటబెట్టుకొని, పొట్టచేత బట్టుకొవి 'పల్లియలు పట్టణాలు'తిరగవలసి వచ్చింది ఆ రోజుల్లోనే 'కడుంగడు (శ్రమతో ఒక 'టూరింగు సినిమా ధియేటరొలో మూకీ చిత్ర కధావాచకుడిగా చేరాడు ఆ వుద్యోగంతోటే 1915 16లలో రాజమండ్రి చేరుకున్నాడు ఒకరిద్దరు స్నేహితుల సహాయంతో ఆ సినీమా వుద్యోగానికి స్వస్తి చెప్పి, రాజమహేంద్రవరంలోని కోటిలింగా ఆ ప్రాధమిక పాఠశాలలో ఎనిమిదిన్నర రూపాయల నెలజీతంతో బడిపంతులుగా చేరాడు ఇద్దరు పిల్లలు, భార్య, తను వచ్చే ఆ కొద్దిపాటి జీతంతో బతకలేక ఎన్నో ఇబ్బందులు పడ్డాడు మొదటి ('ప్రపంచయుద్ధ విషఫలితాలు అంతటా అలముకొంటున్న రోజులవి. “అద్దెకు, ముద్దకు, చాకలి పద్దుకు సరిపోని రాబడితో ఇద్దరు సుతులుం గూరిమి ముద్దియ మేరాంబతోడ 'పెక్కుపాట్టుపడ్డాడు జాషువా ఆక్తిష్టసమయంలోనే 'మాటంపుట్ట, నాస్తికు డమాయకుడుంగవి పండితుడు ప్రాయము ఫలించిన వృద్దుడుిఐన తోలేటి వెంకట సుబ్బారావుతో పరిచయమేర్చడింది జాషువాలోని కవిని గుర్తించిన తోలేటి 'చింతామణి నాటక మండలి" నిర్వాహకులైన సత్యవోలు గున్నేశ్యర రావుకి పరిచయం చేశాడు. ఆ నాటక పమాజం కోసం జాషువా “రుక్మిణీ కళ్యాణం'నాటకం రాశాడు అనుకోని సంఘటనతో గున్నేశ్చరరావు ఆశ్రయం కోల్పోయి, 1919లో జాషువా తిరిగి వినుకొండకి బయలుదేరాడు. ఫిలిప్స్‌ లైసనరింగ్‌ అనే మిత్రుడి సాయంతో గుంటూరులోని యునైటెడ్‌ లూధరిన్‌ క్రిష్టియన్‌ మిషన్‌ బోధనాభ్యసన పారశాలలో తెలుగు పండితుడిగా చేరాడు ఎనిమిది సంవత్సరాలు మెకాలే దొరసాని 'నిరంకుశాధికారము" ఓర్చి పనిచేశాడు ఆ రోజుల్లోనే "భారతి" సాహిత్య మాస పత్రిక స్థాపించబడింది ఆ పత్రిక ద్వారా జాషువా సాహితీ లోకానికి విసృతంగా పరిచయమయ్యాడు

గుంటూరు జిల్లా బోర్డు ప్రసిడెంట్‌ జాగర్లమూడి కుప్పుస్వామి గారి చలువతో బాపట్టలోని బోర్డు స్కూలులో పండితుడిగా చేరాడు. కానీ మెతుకు పడక కతిపయ దినముల'కే వినుకొండకు బదిలీ చేయించుకొని, 1942 దాకా అక్కడే పనిచేశాడు ననన

జూష్సునా కీనితాతీత్తం. కాదన ద్వితీయ (ప్రపంచ సంగ్రామం ఆరంభమైంది "నేషనల్‌ వార్‌ ఫ్రంటోకు నెల్లూరుజిల్దా ఆర్గనైజరుగా 1942లో కనిగిరి తాలూకా బోర్డు అధ్యక్షుడు సానెకొమ్ము మాలకొండారెడ్డి వియమింపబడ్డాడు ఆయన జాషువా కవితాభిమాని ఆయన సిఫారసులతో జాషువా యుద్ధ (ప్రచారశాఖలో ఉద్యోగాన్ని స్వీకరించి, 1945దాకా పనిచేశాడు 'అసిస్టెంట్‌ సాంగ్‌ పబ్లిసిటీ ఆఫీసరు'గా పదోన్నతి కూడా పొందాడు జాషువా దేశభక్తిని శంకిస్తూ పెద్ద దుమారం రేగింది ఆ రోజుల్లో దానికి సమాధానం ఇలా చెప్పుకున్నాడు ఉదరార్థంబు ధరించినాడ ముమసెన్నో వేషముల్‌, మాతృశా రదవంకం బెరచూవులం బటుపితిన్‌, రాజోక్తీ కామించి, సి గొద్దవున్నేడు, తలంపరాదిపుడు పూర్నోత్సాహగంగా మహా వదులెన్నో ప్రవహించుచువ్నవి మదిన్నానా శుభచ్చాయలన్‌ ॥ (ప్వేచ్భాదినము ఖంకాశ్స ఈ సమయంలోనే యుద్ద బీభత్సాన్ని చిత్రిస్తూ 'కాందిశీకుడు” కావ్యం (వ్రాశాడు జాషువా. అలు (ప్రముఖ జాతీయవాది తిక్కవరపు రామిరెడ్డిగారితో వ పరిచయంతో జాషువా 'నేతాజీ' = “బాపూజీ” 'స్వ్తయంవరం'అనే కావ్యాల్ని 1948 '50లల్‌ రచించాడు. 1956లో జాషువా సహధర్మచారిణి 'మేరి' మరణించింది భార్య ఎడబాటు జాషువాను ఎంతగానో కుంగదీసింది 1957 59 మధ్యకాలంలో మద్రాసులోని ఆలిండియా రేడియో తెలుగు విభాగంలో 'స్పోకెన్‌ వ్‌ ప్రొడ్యూసర్‌ ఉద్యోగం నిర్శహించాడు. అసంతృప్తితో తిరిగి గుంటూరుకి వచ్చాడు 1961ల్‌ విమలమ్మను ద్వితీయ కళత్రంగా స్వీకరించాడు. 1959నుండి జాషువా కార్యకలాపాలకు గుంటూరే కేంద్రమైంది కావ్యరచన, కవితా ట్‌ పాల్గొనడం, సన్మానాలు జాషువా జీవిత భాగాలయ్యాయి. 1964లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌ శాసనమండలి సభ్యుడిగా నియమింపబడ్డాడు. “65లో ఆయన క్రీస్తు చరిడ్ర' కుకేంద్ర సాహిత్య ఆకాడమీ బహుమతి వచ్చింది. 1970లో భారత ప్రభుత్వం పద్మభూషణ్‌ బిరుదును; ఆం(్రవిశ్చవిద్యాలయం 'కళా(ప్రపూర్ణ బిరుదును ఇచ్చి సత్కరించాయి. ప్రభుత్వం ఎన్ని సత్కారాలు చేసినా, ఆయన (ప్రజా కవి ప్రజాభిమానంలోనే జీవించాడు జీవితంతో అవిశ్రాంతంగా పోరాడాడు 1971 జూలై 24వ తేదీన మరణించాడు రాజు మరణించి, నొక తార రాలిపోయె ః శ్రవియు మరణించ, నొక తార గగనమెక్కె రాజు జీవించే ఆగ్రాతి విగహములందు సుకవి జీవించె ప్రజల నాలుకల యందు ల (కొత్తలోకము, వృత్వయము) జాషునా కవితా ప్రస్తానం" పర్యపండితామోదముగా రచియించితివి ముప్పది కావ్యములు ా కధతృభా 158)

తానా. రొషునా కీనితాతత్వం

జాషువా తన జీవిత కాలం మొత్తంలో ముఫై పైగా (గ్రంధాలు రచించాడు కాలగర్భంలో కలిసిపోయినవి పోగా, లభ్యమౌతున్నవి ముప్పైపై చిలుకు ఉన్నాయి. తొలినాటి కృతులు"

హిమధామార్కధర పరిణయము, మదాలస, రుక్మిణీ కళ్యాణము, చిదానంద (ప్రభాతము, ధ్రువ విజయము, కన్యకా పరమేశ్వరి అనేవి జాషువా తొలి (గ్రంధాలు వీటిల్లో హిమధామార్కపరిణయం, మదాలస, కన్యకాపరమేశ్వరి మూడు ముద్రితాలు, కానీ ప్రస్తుతం దొరకటం లేదు జాషువా రాజమహేంద్రవరంలో వున్నప్పుడు చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహం గారి ప్రోద్భలంతో 'మదాలస' రాశారట. ఆముద్రితం కాలగర్భంలో అది కలిసిపోయింది. చిదానంద (ప్రభాతం పరిస్థితీ ఇంతే! జాషువా “సాంగో పాంగముగా రచించితిని భాషాశుద్ది, మారాట రాసింగంబైన శివాజిరాజు కధ”అని చెప్పుకున్న “శివాజీ” ప్రబంధం కూడ దొరకటం లేదు. అలాగే 'చంద్రిక అన్న నవల కూడా వెలుగు చూడలేదు ఒక మి(త్రుడికిచ్చి పోగొట్టుకున్నారట జాషువా, మలి కృతులు

(ప్రస్తుతం లభ్యమౌతున్న జాషువా కృతుల్ని స్థూలంగా మూడు తరగతులుగా విభజించవచ్చు (అ) పద్యక్షావ్యాలు:

వీటిల్లో తిరిగి మూడు రకాలు వున్నాయి. జాషువా వేర్వేరు సందర్భాలలో రాసిన కావ్యఖండికలు మొదటివి ఇవి ఏడు భాగాలుగా ముద్రించబడ్డాయి. “అనాధ'", “స్వ్పష్షకధ'

"గబ్బిలం (రెండు భాగాలు)”, “కాందిశీకుడు”, "నేతాజీ", “బాపూజీ”, “స్వయంవరం “రాష్ట్ర పూజ”, “కొత్తలోకం”, “ముసాఫరులు", "నాగొర్హున సాగర్‌'అనేవి జాషువా

రచించిన ఖండకావ్యాలు 'ఫెరదౌసి”, “ముంతాజ్‌ మహల్‌, ఇ్ట్‌స్తుచరిత్ర" లఘుకావ్యాలు, (ఆ) గద్య రచనలు,

“కుశలవోపాఖ్యానం", “చిన్నా నాయకుడు” జాషువా రచించిన వచన (గ్రంధాలు (ఇ) వాటకాలు:

“రుక్మిణీ కళ్యాణము” “చినానంద ్రభాతముూ, "ధ్రువ విజయము”, “మీరాబాయి”, “తెరచాటు” జాషువా కలం నుంచి వెలువడ్డ నాటకాలు

'మరణంలేని మాననశ్వాన్ని కామించు కవితా వీణపై నేను మైోయించిన వ్యధా తంద్రులే ఇండకావ్యాలు”" అన్నాడు జొషువా కులమతాల గీతల నుండి బయటపడి "పలగాకుల మూకలనూయచేత నన్నెవ్విధి దూరినన్‌ ఘంటమూనెదన్‌... గరగరల్‌ సవరించెద నాంధ్రవాణికిన్‌"అని ఆత్మవిశ్వాసంతో చాటుకొన్న 'విశ్చనరుడు" జాషుగా తన కాలంలోని ప్రగతిశీల భావాల్ని (గ్రహించి, ఏకీభావన పొంది తన రచనలలో రంగరించి, (ప్రజల కందించిన జాషువా ఈ శచాబ్దపు తిరుగులేని కవి వర్తమాన కవితా జగతికి కూడా

, బౌషువా రచనలు కరదీఫికలే!

'అవాణాణాననానిమాలననానలననభనాటులనపడాడ ప ననన పతాక సతచనననాతితనానలనననన తననన పనానినాానింద

జూసువా కీవితాతీత్వం. కావాల లం గ్రే శ్ర) జి టు జాషువా ప్రాపంచిక దృక్పధం =ఎన్‌ అంజయ్య లిం610/ 6 800)601౪6 2౧6 8646౧08 19 ౦00601౪8 అని ప్లహనోవ్‌ తరచూ అంటుండేవారు అంటే కవిత్వం కేవలం స్వీయమానసికమైనదేకాని, వస్తుగత వాస్తవాన్ని ప్రతిబింబించదని ఆయన ఉద్దేశ్యం కాదు. వైజ్ఞానిక పరిశోధనలో కంటే కవితా నిర్మాణంలో కవి ఆత్మాశ్రయం పాలు ఎక్కువగా ఉంటుందని దీనర్ధం అలానే వాస్తవం ఎంతో నిష్కర్షగొ ఉన్నప్పటికి తన స్వీయ మానసిక దృష్టికి అతీతంగా శాస్త్రవేత్త దానిని (ప్రతిబించించవలసి ఉంటుందని కూడా దీవర్హం కవికి ఉన్న ఊహా స్వేచ్చ శా(స్త్రవేత్తకు ఉండదు ఫలితంగానే కవిత్వమెంతో భావోద్వేగంగా ఉంటుంది అందుకనే తాను కదలి, సమాజాన్ని కదిలిస్తుంది. ఇలా కవితను తన మార్గం చేసుకొని 20వ శతాబ్దపు ఆంధ్రదేశాన్ని, అది ఎదుర్కొంటున్న సామాజిక సమస్యలను ప్రతిభావంతంగా'తనదైన బాణీలో వ్యక్తం చేసిన వారిలో జాషువా ప్రముఖులు జాషువా కవితా ప్రక్రియను అనుశీలించడం ఇక్కడ ప్రధానోద్దేశ్యం కాదు అతని కవితా వస్తువు ఇక్కడ ముఖ్యాంశం- అందులో నాటి ఆం(ధ్రదేశం ఎదుర్కొన్న బహుముఖమైన సామాజిక సమన్యలు వీటిని ఆకళింపు చేసుకొని, వ్యక్తీకరించడంలో జాషువా ఏర్పరచుకొన్న దృక్పధం సమకాలీన పమాజం పట్ట, అది విసిరిన సవాళ్ళ పట్ట, అందిస్తున్న పరిష్కారాలపట్ల (ప్రతి ఒక్కరికి, (ప్రతి ఒక పామాజిక సమూహానికి, వర్గానికి, అలానే పంఘం మొత్తానికి ఒక దృక్పధం ఉంటుంది. ఈ దృక్పదం సమ(గ్రమైనది, సర్యోత్కృష్టమైనది కానవసరంలేదు; అలానే పంపూర్ణ చైతన్యపూరితమైనది కాన క్కరలేదు. ఇలా ఏర్పరచుకొన్న దృక్పథమే ఆయా వ్యక్తుల: "సమూహాల లేక వర్గాల తాత్విక దృక్పధం అవుతుంది హెగెల్‌ చెప్పినట్టు నిగ100౧[౧6 ౪88 ౧౦౪౫౧౮ ౧౧0౧8 కడగి 16 ౯166061421 6ఖ6639:0౧ 0 13 ౪౧౧6 దీని నేపధ్యంలో జాషువా తాత్విక దృకృధాన్ని పరిశీలించవలసి ఉంటుంది ఇందుకు నాటి పామాజిక పూర్వరంగాన్ని రేఖామాత్రంగానైనా అఆవలోకించాలి జాషువా 1895 సెప్టెంబర్‌ 28న జన్మించారు అప్పటికి జాతీయ కాంగ్రెస్‌ వయస్సు దాదాపు పదేళ్ళు. భారతీయులకు బ్రిటీష్‌ ప్రభుత్వం కొన్ని హక్కులు ప్రసాదించాలని విజ్ఞాపనల ద్వారా, హాల్‌ మీటింగ్‌ల ద్వారా కోరే దశ నుండి బయటపడేందుకు కొం(గైన్‌ (ప్రయత్నిస్తున్న కాలం భారతజాతి నిద్రాణమై, నిర్వీర్యమై పోవడానికి దేశంలోని కుల వ్యవస్త, మత మూఢాచారాలు కారణమని, ఆ మేరకు హిందూమతాన్ని సంస్కరించడానికి "పలురకాలుగా, పలు (ప్రాంతాల్లో చేస్తున్న ప్రయత్నవపు గాలులు జోరుగా వీస్తున్న కాలమిది ననన ననాననాననననననననననా ము నచచాచవడనననా ననన ననననాలనతానానవననాననాననాలనులన

(్రైత్రైాాాతాుకాడాణయలయయయలాయయయయయి. ాపష్టునా కీనితొతీత్సీం మోడరేట్‌ దశ నుండి జాతీయ కాంగగైస్‌ తీవ్ర జాతీయవాద దశకు పయనించిన కాలమిది ఈ ధోరణికి సిసలైన ప్రతినిధిగా నిలిచిన తిలక్‌ మరణంతో జాతీయోద్యమంలో గాంధీ శకం ప్రారంభమైంది ఇది ఇలా ఉండగా, హిందూ వర్ష వ్యవస్థ ఫలితంగా వేలాది సంవత్సరాలుగా అణచివేతకు గురౌతున్న అణగారిన కులాలు తమ నిరసనను వివిధ రూపాలలో తెలుపడం (ప్రారంభించాయి. ఇందుకొక ్రస్ఫుటమైన ఉదాహరణే నాటి పశ్చిమ భారతదేశం (మహారాష్ట్రలో జ్యోతిబాపూలే (ప్రారంభించిన 'సత్యశోధక సమాజం. ఈ సమాజపు (ప్రత్యక్ష పరోక్ష (ప్రభావం వలన మద్రాస్‌ ైసిడెన్సిలీ కూడా (బ్రాహ్మణేతర (ప్రజానీకపు హక్కుల కొరకు ఒక ఉద్యమం ప్రారంభమైంది. ఈ ఉద్యమ ప్రభావం మద్రాస్‌ ప్రెసిడెన్సీలో భాగమైన తెలుగు గడ్డ మీద ప్రసరించింది ఆంధ్ర (ప్రాంతంలోని (బ్రాహ్మణేతర ఉద్యమం తనదైన ప్రత్యేక లక్షణాలతో ఒక (ప్రక్క ఉద్యమ హక్కుల కొరకు పోరాడుతూ ఉద్యమ (శ్రేణుల ఆత్మగౌరవాన్ని పెంపొందిస్తూ మరొక (ప్రక్క జాతీయోద్యమంలో భాగస్వామి కావడానికి ప్రయత్నించింది. ఆలానే త్రిపురనేని రామస్వామి, తదితరులు కులతత్వంమీద, బ్రాహ్మణాధిక్యత మీద చేసిన పోరు. మూఢాచారాలకు, గుడ్డినమ్మకాలకు వ్యతిరేకంగా ఎగురవేసిన హేతువాద బావుటా మరొక పక్క విలిచింది ప్రపంచ పరిణామాలు-ప్రత్యేకించి " రష్యాలో జయ(ఫ్రదమైన విప్లవ స్ఫూర్తితో భారతదేశంలో కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం ప్రోది చేసుకొని, పరిణితి చెందుతూ వచ్చింది వీరేశలింగం నిర్వహించిన సంస్కరణ ఉద్యమం ఆంధ్ర జన జీవంలో భాగమైంది స్టూలంగా ఈ నేపధ్యంలో అనగా 1895 1916 సంవత్సరాల మధ్యకాలంలో జాషువా వ్యక్తిత్వం రూపుదిద్దుకొందని చెప్పవచ్చు

నాటి దినాలలో గాందీలాంటి వారు రాజకీయ, సామాజిక రంగాలలోను, ఆంర్రదేశంలోని బ్రాహ్మణేతర ఉద్యమం సామాజిక, సాహిత్య రంగాలలోను, కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం సామాజిక, సాంస్కృతిక, సాహిత్య, అర్థిక రంగాలలోను, గురజాడ, వీరేశలింగం, ఉన్నవ, త్రిపురనేని రామస్వామి, దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రీ, మంగినపూడి వెంకటశర్మ లాంటివారు సాహిత్య రంగంలో కులతత్వానికి, అంటరాని తనానికి వ్యతిరేకంగా చేసిన పోరు ఒక యెత్తు, ఈ రెండు సమస్యలకు వ్యతిరేకంగా జాషువా చేసిన పోరాటం మరొక యెత్తు

అటు భారతదేశంలో గాని-ఒక్క అంబేద్కర్‌ మినహా ఇటు ఆం(ధ్రదేశంలోనిగావి- . జాషువా మినహా 20వ శతాబ్దపు తాలిపాదంలో కుల వ్యతిరేక అస్పృశ్యత నివారణకు కృషి చేసిన వారందరూ సామాజికంగా అనువైన స్టా ఉన్నారు. అంటే అ(గ్రకులాలకు చెందినవారు ఇది సొపేక్షమైన పరిస్తితే కావచ్చు. కాని జాషువా పరిస్థితి వేరు. అట్టడగుకులంలోపుట్టి, అనేక ఆనమానాలు ఎదుర్కొని కులతత్వంమీద, అంటరానితనం మీద రాజీలేని పోరు సల్పారు జాషువాకు పూర్వం, అలానే అతని సమకాలీన పరిస్థితులలో కుల వ్యతిరేక పోరు చేసిన వ్యక్తుల, ఉద్యమాల కృషికి, జాషువా (ప్రయత్నానికి గల సంబంధాన్ని మరచిపోరాదు ఈ రెండు ప్రవాహాలు సమాంతరాలుకావు కుల వ్యతిరేక పోరు ఒకే ప్రవాహం కాకపోతే జాషువా పాయవిశిష్టమైనది, (ప్రత్యేకమైనది

అంబేద్కర్‌ మాదిరి కులవ్యతిరేక పోరాటానికి జాషువా రాజకీయాలమ ననన

జూషువా కవితాతత్సం. వాకాయలు ([ర్ర] ఆశ్రయించలేదు అలానే అంబేద్కర్‌ మాదిరి పోరాట నిర్మాత కాదు కాని పోరాట యోధుడు తన పోరాటానికి కలాన్ని ఆయుధంగా యెంచుకొన్నారు కవిత ఆయనకు వాహికయ్యింది కులతత్వంమీద, అంటరానితనం మీద కవితాత్మకంగా, కళాత్మకంగా కాడిచేశారు అనేకమైన నమకాలీనమైన సామాజిక ఆలోచన, ఉద్యమ (్రవంతులు జాషువాను ) విధంగా (ప్రభావితం చేశాయో, అతని కవితా మార్గాన్ని కూడా అనేక రూపాలు (ప్రభావితం కీశాయి జాషువా సాహితీ రంగప్రవేశం నాటికి భావకవిత్వం క్షీణదశకు చేరుకోవడం ఆరంభమైంది అభ్యుదయ కవిత్వం మరోవైపు మొగ్గతాడగడం (ప్రారంభమైంది ఈ సంధి వశలో వచ్చిన జాషువా “భావకవిత్వంలోని ఆత్మాశ్రయ ప్రధానమైన భావానుభూతి, అభ్యుదయ కవిత్వంలోని సామాజిక పరమైన సమస్యలు యితివృత్తంగా స్వీకరించాడు అయితే భావకవిత్వంలోని ప్రణయ వాదన అభ్యుదయ కవిత్వంలోని వర్గ వైష్యమ పోరాటం విడనాడి సంప్రదాయ కవితా వ్యాసంగం చేపట్టాడు”. (జాషువా కవితా వైభవం, అమూల్యశ్రీ పేజీలు 22 23) ... * ఈ సామాజిక, సాహితీ పూర్వరంగంలో జాషువా సాగించినది నిప్కియా సాహితీ విష్టవమని (౧౭551౪76 161/2౧/ [౧6౪౦1౮10౧) చెప్పవచ్చు. ఆయన పోరాట బాటలో హింసకు ఏ మాత్రం తావులేదు జీవకారుణ్యఛ్చాయలు కూడా జాషువా సాహిత్యంలో తరచూ కనిపిస్తాయి. తన సాహిత్యంలో కుల సమస్యపైన, అంటరానితనంపైన జాషువా (ప్రదర్శించిన సామాజిక స్పహను, హేతువాద దృక్చధాన్ని. జాతీయోద్యమం పట్ల ఆయన వ్యక్తం చేసిన వైఖరిని పరిశీలిద్దాం. కులవ్యవస్థ, దాని దాష్టీకంపట్ల నిరసన జాషువా ప్రధాన రచనలన్నింటిలోను అంతర్లీనంగా కనిపిస్తుంది కులవ్యవస్థ, దాని అమానుషత్వం పట్ల తనకు గల అవగాహనని, వైఖరిని 'గబ్బిలం'లోని ఆరుంధతీ సుతుని ద్వారా జాషువా వ్యక్తం చేసిన తీరు విశిష్టమైనది జాషువా సామాజిక దృక్పధావికి ఈ కావ్యం ప్రతీకగా నిలుస్తుంది చెప్పులు కుట్టి జీవించుట ఆరుంధతీ సుతుని వృత్తి ఆతని (శ్రమను దోచుకుంటూ, "అంటరావివానిగా పరిగణించిన హిందూ సామాజిక దృష్టిని జాషువా తీ(వ్రంగా నిరసించారు ఆరుంధతీ సుతుని ద్వారా తన కాలం నాటి సామాజిక దుస్తితిని హృదయానికి హత్తుకొనేలా చిత్రించారు జాషువా. తద్వారా భారతదేశంలోని కులవ్యవస్థ, అంటరానితనం, టోపిడీలను బహిర్గతం చేశారు కసరి బుసకొట్టు నాతని గాలిసోక నాల్గుపడగల హైందవ నాగరాజు, అని చెప్పడం ద్వారా హిందూ సమాజంలోని వర్ణ వ్యవస్థ నిజస్వరూపాన్ని ఎండగట్టారు తనకు జీవితంలో ఇద్దరు గురువులని జాషువా చెప్పుకుండే వారు. అందులో ననన ననన

్ర్రతాాాానానాకాడాంయయయాయయియయయయయి.. రొస్తునా కీనితొతరత్సీ0 ఒకరు పేదరికం మరొకరు కులమత భేదం వీరి నలన సమాజంలోని అట్టడగు ప్రజానీకం ఒక పక్క ఆర్థిక పీడనకు, మరొక పక్క సామాజిక్క సాంస్కృతిక పీడనకు ఏవిధంగా గురౌతూందీ, ఈ సమస్యలను ఏవిధంగా ఎదుర్కొనవలసి ఉంటుందో నేర్చుకొన్నానని జొషువాచెప్పారు కాని వాస్తవిక దృష్టితో చూసినపుడు జాషువా కులభేదాలు వ్యతిరేకించినంతగా ఆర్థిక స్థితిగతుల్ని వ్యతిరేకించలేదు ఈ సమాజం మార్పుకోసం పునాదినే కదిలించాలనే విధానం కాదు జాషువాది, అనునిత్యం ఆయన ఎదుర్కొన్న కుల భేదాలను వ్యతిరేకించాడు అందుకే నేటి సామాజిక శాస్త్రీయ దృక్పధంతో చూసినట్టయితే ఆయనది కులధర్మాలను (ప్రధానంగా వ్యతిరేకించే చైతన్యస్టాయిగా విశ్లేషించుకోవచ్చు. (జాషువా కధ, ఎండ్లూరి సుధాకర్‌.పేజీ 114) దీనికి కారణం జాషువా, జాషువా కావడమే. _ జొషువా తన సాహిత్యంలో ప్రదర్శించిన హేతువాద దృక్పధాన్ని బట్టి కొందరు అతనిని వాస్తికుడని, సాంప్రదాయ విరోధ (118౧10) _ ని, అద్దేయవాదని కొందరు (హేమలతా లవణం) పేర్కొంటున్నారు. కాదు జాషువా ఆస్త్రికుడని, కవి జాషువాకు, వ్యక్తి జాషువాకు మధ్య ఏ విధమైన వైరుధ్యం లేదని మరికొందరు (అమూల్యశ్రీ) చెబుతున్నారు జాషువా రచనలను పరిశీలించినట్టయితే, కవిగా జాషువా ఆస్తికునిగాను.' విజజీవితంలో నాస్తికునిగా కనపడతారని హేమలతా లవణం భావన కాని జాషువా రచనలలో కనిపించే దైవనిరసన గాని, దూషణగాని ప్రేమపూర్వక విందగానే కనిపిస్తుంది. దైవ తిరస్కరణగా కనిపించడం లేదు జాషువా తన జీవితంలో ఏనాడు ఏ ప్రార్ధనా మందిరానికి వెళ్ళకపోవడం కూడా అతని నాస్తికతకు ఒక నిదర్శనమని హేమలతా లవణం అభిప్రాయం (ప్రార్థనా మందిరానికి వెళ్ళకపోవడం (ప్రాతిపదికగానే ఒకరిని నాస్త్రికుడని చెప్పలేం గాంధీ లాంటి ఆస్తికులు కూడా అతని జీవిత కాలంలో ఏ ప్రార్ధనా మందిరాన్ని గాని, ఏ దేవాలయాన్ని గాని సందర్శించలేదన్న విషయాన్ని గమనించవలసి ఉంటుంది అయితే జాషువాలో సాంప్రదాయ విరోధ లక్షణాలుకాని, అజ్జేయవాది లక్షణాలుకాని లేవని చెప్పలేం, కాని 160౧001291 (విగ్రహ విధర్వంసకుడు) అని చెప్పడానికో, నాస్తికుడని చెప్పడానికో ఆయనలో కనిపించే ఈ ఛాయలు సరిపోవు _.. సామాజికస్పృహ, బాధ్యత కలిగిన ఏ కవి తన సమకాలీన సామాజిక పరిస్థితులకు భిన్నంగా, నిర్లిప్తంగా ఉండలేడు కనుక జాషువా రచనా వ్యాసంగాన్ని పూర్తిగా పరిశీలించని సందర్భాలలో అతని జాతీయ దృష్టిని అర్థం చేసుకోలేం " తాను పుట్టి, పెరిగిన పరిస్టితులవల్ల, తాను గురైన కుల, మత విచక్షణ వల్ల హిందూమత, వర్షవ్యవస్థపై జాషువా తీవ్ర విమర్శనా బాణాలను సంధించి ఉండవచ్చు. అలానే బ్రాహ్మణేతరుల అధోగతికి కారణమైన (బ్రాహ్మణ లేక వైదిక మతాన్ని విమర్శించి వుండవచ్చు అంతమాత్రం చేత (బ్రాహ్మణ మతాన్ని లేక హిందూమతాన్ని, భారతదేశాన్ని ఒకటిగా చూసి, హిందూమతాన్ని విమర్శించడాన్ని భారత జాతీయ వ్యతిరేకతగా చిత్రించడం వవాననానలనాననానతానననవననననననతాననానననలనతననతన ననన ననన ననా చావనతనా ననన

జూషునా కవితాతత్తం కాాాాానంననయావాడా అన్యాయం, అసమంజసం. ఈ విషయంలో జాషువా, బ్రాహ్మాణేతర ఉద్యమానికి- (ప్రత్యేకించి ఆంధ్ర ప్రాంతంలోని బ్రాహ్మణేతర ఉద్యమానికి గల జాతీయ దృష్టి పై చేసిన ఆరోపణలకు ఎలాంటి ఆధారం కనిపించదు “సహింపదయ్యె శైశవమంది నా చిన్నచిత్తంబు తెల్లవారి పెత్తనంబు "అని జాషువా చెప్పిన మాటలు అలానే 'గబ్బిలం'లో తంజావూరి నుండి టిబెట్టు వరకు గల దేశ ప్రసిద్ద చారిత్రక స్థలాలను వాటి (ప్రాముఖ్యతను గురించి ఆయన రాసిన తీరును గమనించివట్టయితే కవికి గల జాతీయ దృష్టి స్పష్టమౌతుంది అదేవిధంగా జాషువా రాసిన “బాపూజీ, నేతాజీ"

• శివాజీ “రాష్ట్ర పూజ, 'వాగార్జున పాగరోలాంటి తదితర కావ్యాలు అతని జాతీయద్యసప్టిక మరికొన్ని ఉదాహరణలు “చావలేదు భారత జాతీయ సంస్కృతి, జాతి జీవశక్తి చావబొదు" 'అన్న మాటలు జాషువా దేశభక్తిని నిర్ష్యంద్వంగా చాటుతున్నాయి. “మహాత్ముని చెప్పుల జాడలోన కాలాడ చరించెదన్‌"అని చెప్పడం ద్వారా గాంధీ పట్ట తనకు గల (ప్రేమాభిమానాలను చాటారు జాషువా జాషువాకు మంచి, మానవత కేంద్రం. ఆందుకే- కులమతాలు గీచుకొన్న గీతలజొచ్చి పంజరావ గట్టునడను వేము విఖిల లోకమెట్టు నిర్ణయించిన నాకు తిరుగులేదు, విశ్వనరుడనేను అని తన లక్ష్యాన్ని (ప్రకటించారు ౭౭110 15 242/8 00౧౦816 ఈ మేరకే జాషువా తన కాలం నాటి సామాజిక, సాంస్కృతిక పరిస్థితి ని కళ్ళకు కట్టినట్టు వర్లించారు మనుషుల మధ్య కులంపేరుతో, మతం పేరుతో అంతరాల దొంతరులను సృష్టించే ధర్మాన్ని ఆయన నిరసించారు. ఆ ధర్మం మారాలని కోరుకున్నారు _ జాషువా ఆలోచనకు కేంద్రబిందువు మానవుడు, అనిర్దిష్ట మూనవుడు కాదు భారత సమాజంలో అట్టడగు వర్గానికి చెందిన మానవుడు ” బొమువా రచనా వ్యానంగం (ప్రారంభంలో కొంత సంకుచిత దృష్టితో _(ప్రారంభమైనప్పటికీ రాను రాను మానవతావాదం కేంద్రంగా, హేతువాదం ఆయువుపట్టుగా పరిణితి చెందింది. ఈ విధంగా “న౦61/15 206104 &20065గ ౮ ఆ" అన్న 14121064 తీగాం!4 అన్న మాటలను నిజం చేశారు కవి జాషువా.

గ్రాం ాాంంంయంయయ. ఉరొస్టునొ కీవితొతత్త్యం ఆ స! జాషువా ఆత్మకధాత్మక కావ్యం: గజ్జలం డా॥ కరెవరపు వెంకట్రామయ్య “తనక్‌ ్రపంచానిక్షీ సామరన్యం కుదిరిందాకా కవి చేసే ఆంతర్స్‌ బపాల్‌ యుద్ధారావమే కవిత్తం” చలం (శ్రీశ్రీ -మహాప్రస్థానం-'యోగ్యతా పత్రం'లో) వినుకొండ పాలిమేరలను దాటి, వినువీధి ఆంచులను తాకటానికి ఉద్యమించిన విశ్చనరుడుగా, వీను మిగిలిన కవివరుడుగా తెలుగు సొహితీ ప్రపంచంలో 'పేరు ప్రతిష్టలను పొందిన కవి జాషువా (1895 1973) సామాజిక చైతన్యంతో విశ్చజనీనతను జోడించి, కారుణ్యం, మానవీయ విలువలను సాంఘిక న్యాయ గంటను మోగించిన కవి జాషువా. అస్పృళ్యుని ఆత్మక్షోభమ, అంతరంగ " ఆవేదనను ఆవిష్కరించిన జాషువా పద్యకృతి 'గబ్బిలం'. జీవిత కృతి-'గబ్బలం': కవి శశ్రేశుడు గండపెండెరములన్‌ గాంగేయ తీర్ణంబులన్‌ వివిధోసాయన సత్కృతుల్‌ గొనిన గాంధీ శాంతి సిద్దాంత మూ ర్థన మార్గటుడు గబ్బిలంబులకు దౌత్యంబుల్‌ ప్రబోధించు నూ వవతా '్రష్టన్‌ వవ్యభావ చతురుండన్‌ జాషువాభిఖ్యుడవ్‌ జూషువా తన గురించి చెప్పుకున్న పద్యమిది కవులు, రచయితలు తాము ఎన్ని రచనలు చేసినా వాటిలో తమకు నచ్చిందీ, (ప్రజలు మెచ్చిందీ, ఆ కవికి లేక రచయితకు కీర్తి ప్రతిష్టలు గడించి పెట్టిందీ ఆయిన రచన సాధారణంగా ఒకటో, రెండో ఉంటాయి అలాంటి రచనల్నే 'జీవితం కృతులు' (6౪*0గ) అని అంటాం. ఆ కవి భావనా సర్వస్వం, కవితా శిల్ప సౌందర్యం సమస్తం గుత్తకు కొన్న కావ్యం అదే అయి వుంటుంది జాషువా ఇంచుమించు ముప్పై పై చిలుకు (గ్రంధాలు రచించాడు “నర్వ పండితామోదముగా రచియించితిని (వ) ముప్పది కావృములు”. (నా కధ3-158). అయినా ఆయన ఆ. మరణాంతం చెప్పుకొన్న కావ్యం “గబ్బిలమే*. ప్రజలు మెచ్చి ప్రశంసించిందీ “"గబ్బిలాన్నే"

• అందువల్లే 'గబ్బిలం' జాషువ జీవిత కృతి అంతేకాదు ఆయన రచనల్లోనే అది 'శిరళ్ళేఖర కృతి". (140గాలగాంగి[2! ౪౦గ౮ కూడా! బొషువా మిగిలిన రచవలస్మి ఒక ఎత్తు "గబ్బిలం" "ఒక్కటీ ఒక ఎత్తు జాషువా జీవిత ప్రస్థానానికీ, సామాజిక దర్శనానికీ నిదర్శనంగా నిలిచేది ఈ “గబ్బిలం”కావ్యం గద్బిలం:ఖండదకావ్యం: గరబాడతో 'కావ్య ఇండిక'ల రచన (1౪10) ఆరంభమైనా, ఇండకాన్య ప్రక్రియ , మౌత్రం రాయప్రోలు సుబ్బారావుగారి చేతిలోనే మొలకెత్తింది అది జాషువా చేతిలో న ననననననవనననననాననలననననానలలనతా నాననా పన నాననా

జూష్తువా కవితాతీత్తం. ాాాాాదాయింలడాలల [2] పుష్పించి ఫలించింది ఖఇండకాన్య రచనలో అఖండ ప్రతిభా సంపన్నుడు జాషువా. ఆయన ఖండకావ్యాలు అటు రాళిలోను, ఇటు వాసిలోను మిన్న అయినవే “పెరదౌసి”, “గబ్బిలం,” “కాందిశీకుడు”, “ముంటాజమహలు”, “నేతాజీ”, “ముసాఫరులు” మొదలైన ఖండకావ్య రచనలతో పాఠకలోక (ప్రాచుర్యాన్ని చూరగొన్న కవి జాషువా వీటిల్లో “గబ్బిలం” రెండు భాగాలున్న ఖండకావ్యం మొదటి భాగంలో సుమారు 117పద్యాలు రెండవ భాగంలో 142. మొత్తం 259 పద్యాలున్న గబ్బిలాన్ని లఘుప్రబంధం అనవచ్చు మొదటి భాగం 1941లోను, రెండవ భాగం 1946లోను రచించబడ్డాయి “గబ్బిలం”-స్వీయచరిత్ర నివేదనాత్మకం'

"దె6510061౧/ 15 ౭1445 4౮[00100720[102ఉత్తమ కవిత ఎప్పుడూ స్వీయ చరిత్ర నివేదనాత్మకమే)అని ఆంటాడొక ఆంగ్ల విమర్శకుడు దానికి అక్షర సొక్ష్యం గబ్బిలం

| కులమత విద్వేషంబుల్‌

తలసూపని తావులే కళారాజ్యంబుల్‌

కళ లాయుష్మంతములై

యలరారెడు వెలవు స్వర్గనుగు చెలికాడా!

ధాకధ222700,

కళాకారులందరిదీ ఒకే జాతి, ఒకే మతం, ఒకే కులం ఆ విశాల దృక్పదం లోపిస్తే కళలు బతకవు ఒక వేళ బతికినా బట్టకట్టవు జాషువా చిన్నతనం నుంచి అటు వ్యక్తిగా, ఇటు

కిళావేత్తగా కుల వివక్షతకు నలిగిపోయాడు. 'నా కధిలోన 'వ్యధా ఘట్టములు" ఆ గుండెకోతకు, ఆ ఆవేదనకు అక్షర రూపాలు “లోకం నా వంక కోరగా, వారగా చూచింది అనాదరించింది. అసత్కరించింది. సత్కరించింది. దూరపర్చింది చేరదీసింది” (నా కథ- ఒక మాట) బౌాషువా జీవిత (ప్రస్థానాన్ని ఈ మాటలు తెలియచేస్తాయి. ఆయన కవితా సృష్టికి ఇదే ప్రత్యక్ష నేపధ్యం / ॥

• ఒక రోజు బాల జాషువా వినుకొండ వీధిలో వెళుతుండగా అ(గ్రవర్గానికి చెందిన . మరో బాలుడు ఆ వీధినే పోతూ “నన్ను తాకకు దూరంగా పో!”అని ఈసడించుకొన్నాడట.

అ అవమానాన్ని భరించలేక తన ఆవేదనను తల్లిముందు తోడుకొన్నాడు తల్లి బాలుని కన్నీరు. తుడిచింది తన కళ్ళలో నీళ్ళుబుకుతున్నా తమాయించుకొంది ఆ సీల్లవాడే మరికొంచెం ఎదిగి కవిత లల్లటం మొదలు పెట్టాడు బాలకవిగా తాను వ్రాసిన ద్రాతలు గవి పెహబాసను వాడొకడు లేక వ్యధ'కు గురి కావలసి వచ్చింది దానికి తోడు 'వాదన చేసి కాదవెడి పాటి సమర్థత'లేని చిన్ననాడు తన ఊళ్ళోని నైస్ణవ పూజారి 'ఇతర జాతులు కైతలల్ల రాద'ని పురాణ యుగధర్మ సూత్రాల'మ వల్లించి, జాషువా లేత మనపును గాయపరిచాడు. దీనిని మించి జాషువా హృదయాన్ని కలచివేసిన సంఘటను మరొకటి ఆయన కవితా వ్యానంగ (ప్రారంభదినాలలోనే జరిగింది తన ఆశుకవ్తతా నైపుణ్యంతో కొప్పరపు సుబ్బారావుగారు వినుకొండలో జరిగివ ఒక సభలో (ప్రపీలను ఉర్రూత లూగించాడు

తచనతనానననడపనతాయనమనననాన తననన నలలునననతనననతని పనన నాతమనల నాననా న నటనని నననన పనన

[కానా యాడకుయాంయం. రొష్టునా కనితాతత్తం జాషువా ఆయన్ని అభినందిస్తూ పద్యాలు అప్పటికప్పుడు ఏవో గిలికాడు. వాటిని ఆయనకు అందజేయటానికి భయపడుతూ, సభాస్త్రలి దగ్గర తారట్టాడే జాషువాని ఆయన (బాహ్మణమిత్రుడొకడు వేదిక దగ్గరకు తీసుకువెళ్ళాడు సుబ్బారావుగారు పద్యాలు తీసుకొని చదివి, సహృదయంతో బలాకవిని అభినందించాడు సభలో 'గుభగుభలు' బయలుదేరాయి 'అభాగ్యుడీ విమ్నజుడు సభలోని కెట్టు జొరబడెన'ని పదిమందీ ఉద్దతులై లేచిపోయారు అలనాడు భారత కాలంలో ఆ'స్త్రవిద్యా ప్రదర్శనలో కర్షుడికి జరిగిన అవమానమే తిరిగి ఆనాడు జాషువాకి జరిగింది. ఆ రోజంత ఇక ఇల్లుదొటి బైటికి రాకుండా, భోజనం చేయకుండా, తనలో తానే ఏడ్చుకుంటూ దుఃఖంలో తలమున్కలై పొద్దుపుచ్చాడట ఇలాంటి పన్నివేశాల నెన్నింటినో ఆయన కవిగా విలదొక్కుకునే రోజుల్లో ఎదుర్కొన్నాడు. “కుల భేదశానికి నువ్‌ మెదలెడు దేశమిద్ది నిను మెచ్చదు, మెచ్చిన మెచ్చకున్న శారద నిను మెచ్చె మానకుము ప్రొప్త కవిత్వ పరిశ్రమంబులున్‌”(నా కధూ-అని జాషువా భుజం తట్టి కందుకూరి వీరేశలింగంగారు అన్న మాటలు జాషువాకు ఆదర్శాలయ్యాయి. _ చక్కని కవితకు కులమే యెక్కువ తక్కువలు విర్ణయించివచో నిం కెళ్కడి ధర్మము తల్లీ? దిక్కుం జరవేదికా ప్రతిష్టిత గాత్రీ (ఇంకా భాగం-2 నంద్తే అలాగే 1933-34సంల ప్రాంతంలో ఒకనాడు జొషువా వెంకటగిరి రాజైన యాచేం[ద్రభూపతిని సందర్శించటానికి రైల్లో వెళ్తున్నాడు రైల్గో పరిచయమైన వ్యక్తి జాషువా కవి అని తెలుసుకొని, ఆయన కవితలు విని ఎంతో సంతోషించాడు జాషువాను ఎంతగానో అభినందించాడు ఇంతలో ప్రసంగం కులంమీదకు మళ్ళింది, జాషువాని ఆయన మీదే కుల'మని ప్రశ్నించాడు జొషువాచెప్పాడు అంతే అప్పటి వరకు జాషువాని పొగడిన వ్యక్తే చివాలున లేచివెళ్ళిపోయాడు.. గుండెను పీండే ఈ సంఘటననే జాషువా రాజుగారికి ఇలా చెప్పుకొని వాపోయాడు వా కవితావధూటి వదనంబు నెగాదిగ జూచి రూపరే ఖా కనునీయ వైఖరులు గాంచి 'భళిభళి1యన్నవాడె మీ దే కులనున్న ప్రశ్న వెలయించి చివాలున లేచిసోవుచో బాకున (గ్రుమ్మినట్లగుమ పార్థినచంద్ర! నచింప సిగ్గగున్‌ (ఇంకావభాగ 2 వ్రలాంటా న్నివేశాలన్న్షమువా జీవితంలో కొదవలేదు” అంతేకాదు అన్నింటి కంటే వివిత్రమైంది-అటు క్రైస్తవ పోదరులచేత వెలివేయబడ్డాడు ఇటూ పవర హిందువుల చేత 'ఈసడింపబడ్డాడు ఇంటీ నుల్మ్మ్మైతరిమివేయబడ్డాడు. ఇదంతా కేవలం 'కులం కుట్రే! కవిగా ఆయన్మలబ్దప్రతిష్టుడేన తాత కూడా సభల్లో పన్మానాల్లో ఈయన గురించి ననన

జూషువా కీవితాతత్వం. తవా ప్రసంగించే. వక్తలు 'సంచమ జాతిలో పుట్టి ఇంత గొప్పకవిగా రాణించినవాడు'అని అంటుంటే జాషువా గుండెలు అవిసిపోయేవి 'వన్ను జాషువాగా ఎందుకు గుర్తించరు?'అని ఆయన అంటుండేవారట. ఇలా ఆయన జీవితంలో కుల (ప్రాతిపదిక మీద ఎన్ని దూషణల్ని, తిరస్కారాల్ని ఎదుర్కొన్నా, వాటిని వేటిని లెక్కచేయలేదు ఆత విశ్వాసంతో ఎదుర్కొన్నాడు గవ్వకు పొటిరావి పలుగాకుల మూక లసూయ చేతన వ్నెవ్విధి దూజివన్‌ వమవరించివ శారద లేచిపోవువే యవ్వసుధా స్థలిం బొడమరే రసలుబ్బులు ఘంట మూనెదన్‌ రవ్వలు రొల్చెదన్‌ గరగరల్‌ సవరించెద వాంధ్ర వాణీకీన్‌ (నా కధు, -ఇలాంటి విశ్వాసంతో, మొక్కవోని ధైర్యంతో జాషువా తనను ఈసడించిన సమాజానికి ఎదురొడ్డి కవితలు రచించాడు “విశ్వమానవ సౌభ్రాతృత్వం, నిర్మత, నిర్హాతి సంఘం నొ ఆదర్శం. ఒక జాతికి మతానికి చెందిన కవిత్వాలు మంచివి కావు. అవి కవిత్వాలే కావు అలాంటివి వీలునామా కవిత్వాలంటాను నా భావం సామాన్యులకు అందివ్వడానికి (ప్రయత్నించాను గహన సంచారంలేని కవిత్వం నా లక్షణం”ఆది జాషువా వెల్లడించాడు ఈ ఆదర్శంతోనే ఆయన తన కావ్యాలన్నీ రాశాడు ముఖ్యంగా 'గబ్బిలం'-అవి ఆయన నిరాశ్రయుడిగా గుంటూరులో కాలం గడుపుతున్న రోజులు. ఒక పాడుజణన ఇల్లు దొరికింది. అదీ ప్మశావానికి పక్కనే గబ్బిలాలకు ఆటపట్టయింది ఆ యిల్లు రాత్రిళ్ళు చిన్న ఆముదపు దీపం ఆ అంధకారంలో ఆయనకి గబ్బిలాలే వేస్తాలు. ముక్కు మొగనున్న చీకటి ముద్దవోలె విహరణము పేయసాగె గబ్బిలమొకండు “.. దావి పక్షావి లంబున వాని చిన్ని యాముదపు దీపసమల్లన వారిపోయె ఓ వైపు ఆత్మవ్యధ, మరోవైపు కటిక చీకటి. ఇంకో (ప్రక్క గబ్బిలాల సంచారం. ఆ విపత్కర పరిస్థితిలో, ఆ ఆవేదనలో రూపుదిద్దుకొన్న ఆలోచనాధార ఫలితమే “గబ్బిలం' కావ్యం

• జాషువా జీవితానుభవ దృశ్యాలే 'గబ్బిలం' రచవకు (ప్రత్యక్ష హేతువులు. అందువల్లే “గబ్బిలం'లోని ప్రతి పద్యంలోనూ ఆత్మీయతా ప్పర్శ తొణికిసలాడుతుంటుంది జాషువా తన నైయక్తిక బాధని, తన జాతి జనుల సమిష్టి బాధని ప్రత్యేకించి పలికినా, అది సాధారణీకరణాన్ని పాందింది. సర్వపారక సమాదరణాన్ని ప్రోది చేసుకుంది తనకీ సమ్హాబానికీ సామరస్యం కుదరలేదు అంతర్భాహ్య సంఘర్షణల నుంగ్తిికి ఆవిర్భవిర్థందోక్యా “కవిత్వానికి బాధ పర్యాయ పదమంటారు ఆ బాధ నుండ్లజోమ్యుక్త చేరీదటానికే జాష్నేకీకలా గబ్బిలాన్ని కూర్చాడు. వే క 1 నాం రాశ్రాన్లాం పం త్త నను కనా

(డ్ర్తైనాాాాలనవాలాంయయయాలలయియయయయి. గొసునా కీనితొతత్సం కాలం కంటే రెండడుగులు ముందే! ఆంధ్ర పాహిత్య వికాసాన్ని ఒకసారి పునఃపరిశీలిస్తే ఆడది లేకపోతే కృతికి అందం లేదనే భావంతో ధవతృష్ణ వెంటాడగా మహీపతి బృహన్నల వర్గం సంతోషం కోసం (ప్రబంధ కవులు అనుత్తవమ ప్రణయబంధుర కావ్యాలు రచించటం కన్పిస్తుంది. కవిత చచ్చుదైనా కధ ప్రసిద్దమైనవైతే కవికి కొంతక్తీర్తి గలుగవచ్చు అలాంటి కవిత్వం నెలలు తక్కువైనా బలమైన తిండితో (బ్రతికే పాపలాంటిది “ప్రభువుల పెండ్లి పేరంటాలకు " కొంతకాలం ఖర్చయింది. ఆ తరువాత రాణివాసాల్లోని విరహ వేదనల్ని రచ్చకీడ్చింది. అనంతరం అంగాంగ వర్షనలతో యువతకు ఉచ్చులు వేసింది. 'పాడిన రామకధే మరలాపాడి' ఆర్హులను అనాదరిస్తూ-భువన హితాన్ని కోరవలసిన కళాశక్తి స్వార్ధ జడధిన ఊరవేయబడింది" "అంటాడు జాషువా. ఇదీ మన సంచిత ధన సంపద ఇక ఆధునిక యుగం. జాషువా భావకవితా యుగంలో కలం బట్టిన కవి “దిగిరాను దిగిరాను భువి నుండి దివికి” “నా యిచ్చయేగాక వాకేటి వెరవు”అని దంత నగరాల (1౪0౧/ 0౪6౫) ల్లో విహరిస్తూ, ఊహాప్రేయసి మీద గేయాలల్లుతూ, ఆ విరహంలో తలమున్కలై “మనసారగా ఏడ్వనీరు నన్ను”అంటూ భావుకవులంతా ఎవరికి వారు యధాశక్తి రోదిస్తున్న కాలమది అయితే జాషువా భువిని వీడలేదు దివిలో కాపురం పెట్లనూ లేదు. పూదోటల మద బంభర నాదముల విలాసవతుల నడబెడగుల నా హ్లాదించు కవులకీ విరు పేదల ఆక్రందవములు వీమల బడువా! ఎలి. యుసావరులు అనీ సమకాలీన భావ కవులను నిరసించాడు అందుకే భావ కవుల కంటే అభ్యుదయ కవులే ఈయనకు ద్రీతి పాత్రులయ్యారు. వర్గ సంఘర్షణ, ఆర్థిక వ్యత్యాసాల నిర్మూలనం, దోపిడీ వర్గాలపై తిరుగుబాటు, పను సమాజ నిర్మాణం, సమర విముఖత, శాంతిప్రియత వంటి అభ్యుదయ కవితా లక్షణాలు జాషువా కవితల్లో చోటుచేసుకున్నాయి. మా కవు లాలపించురు సమంచిత వన్యయుగో చితంబులై యాకటి చిచ్చు లార్చు హృదయ ప్రీతి దారి దయాకధాంశముల్‌ (కాందిళీ కుడు) ఈ అభ్యుదయ దృక్పధమే జాషువాచేత “గబ్బిలం"రాయించింది. దళిత వేదనకు అక్షరాకృతి నిప్పించింది అసలు “గబ్బీలం” ఇతి వృత్తమే అభ్యుదయాంశతో ముడ్డిపడినటువంటిది. భరతమాతకు కడగొట్టు బిడ్డడైన ఒక అరుంధతీ సుతుడు- సమ్లాజంలో _ప్లాతుకుపోయిన అంటరాని తనాన్ని, వర్ల వ్యవస్థలోని క్రూరత్వాన్ని- తన ఫ్రర్జిదేశంగా శివునొక్క్యాన్షబ్రీలం ద్వారా విన్నవించుకోవటం ఈ కావ్యేతినృత్తం. రెండు భాగాలుగా ' పొగినేషేకఈ చ్య్యవ్యం తాలి భాగంలో అరుంధతీ సుతుడు తన దైన్యాన్ని విన్నవించుకుంటాడు, “సహీమ్మ్యైకంగా అనుభవిస్తున్న నిరసనను వ్యక్తం చేస్తాడు ఆపై శాననినాాణలనానానననినననిననననననననన నినత్టనననతకనననాననినినినననతననిననినననననిననిననననననిననననుతు నతన నాననా నాననా నాాానానానాన

జూస్తువా కీనితాతత్వీం. కానా గబ్బిలానికి మార్గనిర్దేశం చేస్తాడు గబ్బిలం విశ్వనాధుని దగ్గరకు పయనమై వెళుతుంది ఇది (ప్రధమ భాగం. తర్వాత కొన్నాళ్ళకు గబ్బిలం మరలా కనిపిస్తుంది వెళ్ళిన పని “పండే”నని చెప్పంది. మరలా సంచముడు తన గోడు వినిపించుకొంటాడు భారత జాతి అనైక్యత, కుల, మతభేదాలు, స్వీయకులంలోని వైరుధ్యాలు, మూఢాచారాలు, దేశాభిమానం రెండవ భాగంలోని అంశాలు వస్తుభావాల విషయంలో సమకాలీన కవుల కంటే ఒకడుగు ముందుకువేసి, దళిత కవిత్వానికి తెలుగులో బీజం వేశాడు ఈనాటి 'దళిత కవిచావాదకవు'లనేకులు కంటే జాషువా నిర్భయంగా, బలంగా సూటిగా కవితను చెప్పాడు కాబట్టే తెలుగు దళిత కవిత్వానికి “ఆది కవి” జాషువా ఆయన 'గబ్బిలం' దళిత కవితా మేనిఫెస్టో గజ్బలం-ప్రతీక కావ్యం:

“గబ్బిలం” (ప్రతీక కావ్యం (5౫౧9౦116 ౧౦6) “కాళిదాసుని మేఘసందేశము మనస్సులో నుంచుకొని నేనీ కావ్యమును రచించితిని (గ్రంధ నామము గబ్బిలము. (శ్రోతల కిది కటువుగా దోపవచ్చును కాని యందలి కధా నాయకుడు ప్రణయ సందేశము వంపును. ఇత డంపునది తుక తుక నుడుకు న్మశ్రు సందేశము ఆతని శిక్షా కాలపరిమితి యొక సంవత్పరము ఇతని శిక్ష ఆజన్మాంతము తర తరములు దీని కవధి లేదు అతడు మన్మధాన్ని తప్పుడు ఇతడు న్షుధాగ్ని పీడితుడు ఇరువురిలో నితడు దయనీయుడు”,

“గబ్బిలం” పీరిక (విజ్ఞస్తిలో జాషువా రాసిన మాటలివి. కవి మాటల్ని బట్టి, ఇతివృత్త నిర్వహణాన్ని బట్టి ఇది కాళిదాసు మేఘసందేశానికి ఆనుసరణ కావ్యమని స్పష్టమౌతుంది. అంటే సందేశ కావ్యం అన్నమాట. అక్కడ మేఘుడు సందేశహరుడు ఇక్కడ గబ్బిలం సందేశ హరిణి ఇది సందేశ కావ్యమే అయినా, దీనిలో ప్రతీకవాద కవితా తత్ష్యచ్చాయలు పుష్కలంగా వున్నాయి 'గబ్బిలం' అరుంధతీ సుతునికి ప్రతీక “పామునకు పాలు, చీమకు పంచదారోపోసి పోషించే హైందవ సమాజంలో గబ్బిలం మూత్రం ఒక “అపశకున పక్షి”గా పరిగణింపబడుతోంది “మృగ పక్షిత్వ విచిత్ర ధర్మముక మూర్తిన్ని దాల్ఫియున్నట్టి నీ మోముంజూడదు లోకము”అని జాషువానే ఈ “ప్రాత పట్టింపు”లను

(ప్రస్తావించాడు గబ్బిలాన్ని “వెలివేయబడిన” ప్రాణిగ ఇతర జాతులు కూడా గుర్తిస్తున్నాయి " ఈ లోక రితిని పాటించే గబ్బిలాన్ని అరుంధతీ సుతుడికి ప్రతీకగా (గ్రహించాడు జొషువా అది వెలుగు చూడలేదు. పంచముల జీవితాల్లో వెలుగు లేదు వారి చీకటి బతుకుల కది ఒక నంకేతం వారి దైన్యానికీ, దయనీయతకీ గబ్బిలం తిరుగులేని ప్రతీక పామాబిక * దురన్యాయానికి బలై, సవర్ష హిందువుల చేత వెలివేయబడిన పంచముని ఆక్రందన గబ్బిలం కావ్యానికి ఆయువు పట్టు ఆ తిరిపపు దమ్మిడీ తనివి దీపముగా వెలిగించి, దీసమే యెరుగవి వా కుటీరమువ వృత్యమొవర్చు మహ్హాప్తిశాచి చిం పిరితల చిక్కులమ్మ, తరి బీయతు జేపెడ్మివమ్న, భూమికీన్‌ బరువుగ గబ్బిలాయిగ! తృణంబుగ! జుర్భావగ! వుళక్కిగా ననన నాన

(డలాకాుాడాాంలంయంయంయంణ. ూషునా కవితొతత్సీం సమకాలీన సామాజిక దర్పణం: ఒక కవి కవితాస్థాయిని చైతన్యాన్ని అతడు ఎంచుకొన్న వస్తువు, భావజాలం, అభివ్యక్తి నిర్దేశిస్తాయి ఒక బలమైన సామాజిక భూమిక లేకపోతే, ఎంత గొప్ప కవిత్యం రాసినా అది నేల విడిచిన సామే అవుతుంది రచయిత మౌలికంగా సంఘజీవి కాబట్టి అతని ఆలోచన ఎంత స్వతంత్రించినా, అది సాంఘికమైనదే అవుతుంది సమాజంలోని ఏ చలనానికైనా అప్రమత్తుడైన వీ రచయిఆ (600౧301006 4౧16౧ అయినా స్పందిస్తాడని చెప్పడం పరిపాటి అలా నూటికి నూరుపొళ్ళు స్పందించి, కవిత లల్లినవాడు జాషువా ఆయన గబ్బిలం సమాజంలో పుట్టింది. సమాజాన్ని ఎత్తి చూపింది. సామాజిక అసమానతలని చీల్చి చెండాడింది మానవతకు అర్ధం చాటి చెప్పింది జాషువా పుట్టే నాటికి (1895) భారతదేశం బానిసత్వంలో మగ్గుతోంది (బ్రిటిష్‌ సామ్రాజ్యవాదం బలం పుంచుకొంటోంది ఆనాడు దేశం పరాయి పరిపాలనలో మగ్గడం అలా ఉండగా, సమాజం భయంకరమైన రుగ్మతలతో లుక్ష లుక లాడిపోతూ వుంది ప్వసరిపాలవ మన్న శబ్దంబు దేశంబు. పీమల విందుగా వివకముందు ఘన దురాచార పాగర మగ్నమై ప్రజా బాహుళ్ళ మొడ్డున పడకముందు కొలత గింజల శాసనంబులకు వెరచి కౌట్టలో సంట తలదాచుకొనకముందు ప్రభవ మనుందితి.. అని జాషువా స్వీయచరిత్ర “నా కధ”లో చెప్పుకున్నాడు బాల్యం నుంచే బ్రిటిష్‌ పెత్తందారీ తనాన్ని నిరసించాడు పహింపదయ్యె శ్రైశవనుందె వా చిన్ని చిత్తంబు తెలవారి పెత్తవంబు అన్నాడు. తండ్రి “బాప్టిజాన్ని (8, ౯15%) పొంది తెల్లవారి దగ్గర పనిచేయటాన్ని జీర్లించుకోలేకపోయాడు తానను నంది శైస్తన మతంబున జేరి కులంబు గోత్రమున్‌ మానిన వెర్రిగొల్లడ వమాయక మూర్తిని... జాషువాలోన్సి ఈ దేశాభిమానం “గబ్బిలం” ద్థితీయ భాగంలో ప్రస్ఫుటమౌతుంది. ఈ భాగ రచనాకాలం నాటికి “గాంధీ ఉద్యమం చేత సేమగడ్డకు కన్నులు చెమ్మగిల్లాయి ముతక వస్త్రానికి మర్యాద పాటమరించింది వడకు నూలు పగ్గాలు సేవించి వేటగాడు వెదావలనాణతనననిత నాతల నలవవపనచాడానమానడనననమనాననననననానన ననన పలల ననఅల

జూషునా కీవితొతత్సుంవాైాాతతతాడాజకలడా (ట్ర) ఉచ్చులువేశాడు స్వరాజ్యమనే సింహరాజు అందులో చిక్కుకుంటాడో లేక తప్పించుకుంటాడో' "అని సాలోచనగా అంటాడు దీన్లో కూడా తన వ్యధని పలుకుతాడు బొలతీయోద్యను యుద్ధరంగ మహితోత్సాహ 'ప్రతిద్వానముల్‌ కూలీల్‌ బెట్టుచు నాల్లు జొతులకు గగ్గుర్పాటు గల్పించెడిన్‌ ప్వాతంత్ర్యంబను ప్వర్గపొఖ్యమున మా భాగంబు మాకిత్తురో భాతాలేదని త్రోసిపుచ్చెదరో! వక్కాణింపవే చెల్లెలా!

• మెత్తని అరిక్షేపంతో హృదయానికి హత్తుకొవేటట్టు చెప్పటం జాసువా కలం పొత్తు ఆయన అచ్చమైన గాంధేయవాది కాబట్టే- విమ్నుజాతుల కన్నీటి వీరదములు పిడుగులై దేశమును కాల్చివేయు ననుచు రాట్నమును దుడ్డుకర్ర కరానబూని దెపలు దోచె గుజరాతు మువలి పెట్టి అంటాడు ఇలో దేశస్థితిని తెలియజేస్తూనే (ప్రసక్తానుప్రసక్తంగా సామాజిక పరిస్థితిని వివరించాడు ఇక “గబ్బిలం” కావ్యానికి ప్రాణవాయువు సమకాలీన సాంఘిక దుస్థితి. అనాది కాలం నుంచి మనిషికీ మనిషికీ మధ్య అడ్డుగోడలు పెట్టి, మానవతను మటుమాయం చేసిన వర్షవ్యవస్థ్ర “వేయిపడగ"”లై విజృంభిస్తున్న కాలం అది. కులం, పంపద-వ్యక్తి సాంఘిక (ప్రతిపత్తికి కొలబద్దలై మన్నుతున్న రోజులవి “భారత వీరుడు” ఆ రెంటిని హరించి పంచమువి పిప్పిచేస్తున్న దుర్భరస్థితి అది ఎవరైతే తనను నిరాదరణకు గురిచేస్తున్నారో వారి “పాదము కందకుండ” చెప్పులు కుట్టి జీవనము సాగిస్తున్నాడు అరుంధతీ సుతుడు, అటువంటి వాని సేవకు భారతావని “అప్పు పడ్డది" వాడు చెమటోడ్చి ప్రపంచమునకు భోజనము పెట్టు, వానికి భుక్తీలేదు ఇదీ వాని స్థితి. అస్పృశ్యులు పండించే ధాన్యాన్ని ఆలయాలలో దేవునికి నైవేద్యంగా సమర్పిస్తున్నారు. కానీ ఆ ధాన్యం పండించే వారికి మాత్రం ఆలయ (ప్రవేశం లేదు వ్యక్తి 'స్పేచ్చమా, మానవతా విలువల్ని నాశనం చేస్తున్న; మనిషికీ మనిషికీ ఆగాధాన్ని సృష్టిస్తున్న వర్ణవ్యవస్థ మీద ధ్వజమెత్తి సమతా సిద్దాంతాన్ని ప్రబోధించాడు జాషువా. ముసలివాడైన బ్రహ్మకు పుట్టివారు వలువురు కునూరులనుట విన్నాముగాని పసరను కన్న హీను డభాగ్యుడైవ టైదవ కులము డెనరన్మూ! సవిత్రి ననన ననననననననడానావవన వనన

డ్రా జూషునా 5నతా తీన్త్హుం అసలే చాతుర్వర్ష వ్యవస్థ అందులో మరలా అయిదవ కులమని ఇంకో కుల మేమిటి” దీన్ని ఎవరు సృష్టించారు? ఎందుకు సృష్టించారు సమాధానం లేనివి కావు ఈ ప్రశ్నలు మన దేశంలోనే కాదు, ఇతర దేశాల్లో కూడా వర్త వైషమ్యూలు లేకపోలేదు. అయితే హైందవ సమాజంలో ఈ కులాల వ్యవస్థ “విచ్చెన మెట్టు పద్ధతి” (312666 55167) లోఉండి ఒక కులం ఆ(గ్రవర్హం, మరో వర్షం అధమ వర్షం అని వరుసగా నిర్షయించి ఆ చట్రంలో తరతరాలుగా మార్మికంగా, నిరాటంకంగా దోపిడీ సాగిస్తున్న వాళ్ళని నిలదీస్తాడు జాషువా

ఆ అభాగ్యుని రక్తంబు వాహరించి

యిమపగజ్జైల తల్లి జీవనము సేయు!

గనరి బుపకొట్టు నాతని గాలిసోక

వాల్లు పడగల హైందవ నాగరాజు పాములకు గాలి ఆహారం అనేది జన(శ్రుతి. బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్య, శూద్ర వర్షములనే నాలుగు వర్ణాలను పడగలుగా కల్షిన హైందవ నాగరాజు, తాను వాయుభక్షకుడే అయినా పంచముని గాలి సోకితే చాలట! కసరి బుసకొడతాడట,. రేయింబవళ్ళు రెక్కలు ముక్కలు చేసికొని తమ అభ్యున్నతికి ఏ పంచముడైతే (శ్రమిస్తున్నాడో, అతన్ని దరిచేరనీయక పోవటం, అస్పృస్యత సాకుతో దూరం చేయటం జాషువా హృదయాన్ని కలచివేశాయి గుండె కుతకుత లాడింది ఆ అగ్నిపర్వతం నుంచి వెలువడిన లావానే 'గబ్బిలం'కావ్యం

కర్మ సిద్దాంతనున వోరు కట్టివేసి

ప్వార్థలోలురు వా భుక్తివనముభవింత్రు

కర్మనున నేమొ, దానికీ కక్షయేమొ

“.. యీశ్వరువి చేత బుజువు చేయింపనమ్మ!

అని గబ్బిలాన్ని కోరుతాడు హేతువాది, వాస్తవికతావాడి అయిన జొషువా (ప్రశ్న యిది. కౌషధంలేని అస్పృశ్యతా జాడ్యానికి వ్యతిరేకంగా జాషువా సంధించి విడిచిన నిశిత బాణం ఇది ఆయన ఆర్థిక చైతన్యానికీ, తాత్విక చైతన్యానికీ నిదర్శనాలు ఈ పంక్తులు = “సహజమైన ప్రకృతి సౌఖ్యంబు నొక వ్యక్తి దొంగిలించి మనుట దొసగు నాకు” అని దోపిడీ తత్వాన్ని సామాజిక ఆక్రమంగా గుర్తించిన జాషువా పతితులు, 'భ్రప్టులు, బాధాసర్బ దష్టులు అయిన పీడిత పంచమ జన పక్షపాతి

ఫ్రతిమల పెండ్లి సేయుటకు నందలు వేలు వ్యయించుగావి దుః

థితమతులైన పేదల పకీరుల శూవ్యములైన పాత్రలవ్‌

మెదుకు విదల్పదీ భరత మేదివి ముప్పది మూడుక్షోట్లదే

వత లెగబడ్డ దేశమువ భాగ్యవిహీతుల క్షుత్తులారువే “వాని నుద్దరించు భగవంతుడే లేడు మనుజుడెట్టు గనికరించు”అన్న అభిప్రాయాన్ని శతు శశననన వన కననపనననం

జాషువా కవితాతీత్తీం. ాాాాాాాాడకకండకంకాండాలా (గ్ర! వ్యాఖ్యానిస్తున్యాయి సై పంక్తులు, గబ్బిలానికి మార్గనిద్దేశం చేసేటప్పుడు కూడా నీ ప్రయాణంలో పుడిగాడ్పులెదురైతే “నిలువవచ్చుం ధర్మసత్రాలలో పిడుగులు వడ్డ” అని చెబుతూ, ఎలాంటి ప్రాణాపాయ సమయంలో నైనా “ప్రవేశ యోగ్యతలు పాపిన్నాకు లేవచ్చటన్‌''అని “వులుగుంబుట్ర”కంటే హీనమైన పంచముని దుస్థితిని వ్యక్తీకరిస్తాడు ఈ దేశంలో పశుపక్షాదులకున్న గౌరవమన్నా పంచములకు లేదనటం జగమెరిగిన సత్యం వావి తలమీద బులిమివ పంశీలముమ గడిగి కరుణింప భలేదయ్యె గగవగంగ గంగ కల్మషహారిణి అంటారు ఆ విషయంలో ఇక ఆకాశగంగ విషయం చెప్పనక్కరలేదు. మరి అలాంటి ఆకాశగంగ కూడా ఆ పంచముడి నెత్తిమీద హైందవ సమాజం పులిమిన బురదను కడిగి దయచూపలేదట ఎంత అమానుషం! ఎంత (క్రూరం! ఈ వర్ల వ్యవస్థలోని ఆ(క్రమాన్ని మరింత వ్యంగ్యంగా గబ్బిలంతో చెప్పే మాటల్లో చెబుతాడు, ఆలయంబున వీవు న్రేలాడు వేళ “శివుని చెవి నీకు గొంతచేరువుగ మండు మౌని ఖగరాజ్ఞి! పూబారిలేని వేళ విన్నవింపుము వాదు జీవిత చరిత! దేవుడు కరుణించినా “పూజారి"వరమియ్యడనేది పాత బడ్డ సామెత “అమ్మా! గబ్బిలమా? శివుడికి పంచముల ఆ(క్రందనలు విన్నవించే సమయంలో పూజారి గవక విన్నాడంటే వీకు “ప్రాయశ్చిత్తం” తప్పదు అంతెందుకు పూజారికి ఆ పరమ శివుడు కూడా భయపడతాడు. వీవు విన్నవించే విషయం పూజారికి తెలిసిందని ఆ దేవదేవుడికి తెలిస్తే 'అతడు కూడా” " నీమీద కోపగిస్తాడమ్మూ! కాబట్టి పూజారి విషయం జా(గ్రత్తగా చూసుకో”అని హెచ్చరిస్తాడు. ఇలా ప్రతి పద్యంలో జాషువా పారకుల కళ్ళముందు (ప్రత్యక్షమవుతాడు. సామాజిక _ రంగేంలోవే కాదు కళారంగంలో కూడా “పుట్టరాని చోట పుట్టిన” కారణంగా తరతరాలుగా

• జరుగుతున్న అన్యాయాన్ని ఎత్తిచూపుతాడు జాషువా, ఎంత కోయిల పాట వ్యధ యయ్యెనో కదో! చిక్కు చీకటి వనసీనులందు, ఎన్ని వెన్నెలవాగు లింకీ పోయెనో కదా! కటిక కొండల మీద మిటకరించి ఎన్ని కారి జింక లీడేరెనో కదా! మురికి తిన్నెల మీద పరిమళించి, ఎన్ని ముత్తెపురాలు భిన్నమయ్యెవో కదా! వనలవానభావాననననననయానననననాననానతానననతాతనననననననతననననననాతననా నాననా చనల మతాననతనననావనననాలి

పండిన వెదురు జొంపములలోవ, ఎంత గంధనహన మెంత తంగెటి జున్ను యెంత రత్నకాంతి యెంచ శాంతి ప్రకృతి గర్భమందు! భగ్నమైపోయెనో పుట్టరాని చోట పుట్టకతన “కవికోకిల”బిరుదాంకితుడు జాషువా ఆయన కవితా మాధుర్యాన్ని ఆస్వాదించిన వారే కోకిల పంచమ న్వరం'లో కూస్తుందని శ్లేషల్ని ఆశ్షేషించి, భాషా ప్రొడిమ ప్రదర్శించి, తమ 'అక్కసు' చాటుకోలేదా? అయినా సాహితీ ప్రియుల హృదయ ఫలకలమీద తన ముద్రను భద్రపరుచుకొన్నాడవేది ఎవరూ కాదనలేని వాస్తవం అయినా సృజనాత్మకత (016214, కూడా కులమతాల మలాములంటించిన 'భారతీయత'కు మంగళహారతులు పట్టవలసిందే మరి! అయితే ఇక్కడ చెప్పుకోవలసిన మరో విశేష లక్షణం జాషువాలో ఉంది హైందవ సమాజంలోని దారుణమైన అస్పృశ్యతా సమస్యను చిత్రించిన జాషువా కవే పంచముల్లోని అంతర్భేదాల్ని ఎండగడతాడు. కలదమ్మా వ్రణమంటరానితన మాకర్షింపు మీ యిండియా పాలనుందుంగల మాలమాదిగలకున్‌ భూతేశుడే కాదు కృ ష్లులు, కృష్ణున్ని రపించు దైవములు క్రీస్తుల్‌, మస్తుగా బుట్టినన్‌ కలుపన్నేరరు రెండు జాతులను వక్కాణింస సిగ్గయ్యెడిన్‌ అని వ్యధ చెందుతాడు అగ్ర వర్గాల దొష్ట్యాన్ని ఎంత నిర్భయంగా ఖండించాడో, అంతిమ వర్ణాల అజ్ఞానాన్ని అంత నిష్పాక్షికంగా నిరసించాడు జాషువా ఒకవైపు సవర్ష హిందువుల దౌష్ట్రం పాము పడగలై బుసలు కొడుతుంటే, మాలలమనీ, మాదిగలమనీ '“ఐకమత్యాన్ని' మరచి కుమ్ములాటలో మునిగితేలే వారిని కలపటం ఎనరికీ సాధ్యం కాదని హెచ్చరిస్తాడు అది విజమే! కవి రాసిన అర్హశతాబ్దం తర్వాత కూడా ఆ స్థితిలో అడుగు ముందుకు వేయలేకపోవటానికి ఆత గై విచుర్శనం అవసరం కాదా? కవి “క్రాంతిదర్శి' అనటానికి వేరే నిదర్శనం కావాలా? మత వైషమ్య నిరసనం, అస్పృశ్యుతా నిరసనం, అంధ విశ్వాస నిరసనం, దారిద్ర+ నిరసవం అనే నాలుగు స్తంభాలపైన జాసువా కవితా సౌధం నిలబడింది. ఆంతర్యాన్ని పరిశీలించటం, ఆసమానతను ప్రశ్నించడం, అన్యాయాన్ని ప్రతొఘటించడం-ఆయన కవిత్వానికి ఆయువు పట్టులు ముసుగులో గుద్దులాటలు పొసగవింక హక్కు కలదయ్య ప్రశ్న పేయంగ విమ్న! అని సూటిగా భగవంతుణ్లైనా ప్రశ్నిస్తాడు ఈ చైతన్యంతో జాతి, మత, కుల శృంఖలాల్ని వనానాణణనవననవమనాతననావలతననననననననపననతనపనానాననననలదాలానానమనలాలడననాచువాననననతననా సని

జాషువా కీవితాతీత్వీం. తులం (గ ఛేదించుకున్న జాషువా తాను “విశ్వనరుణ్ని”ని ఉద్దాటిస్తాడు కులమతాలు గీచుకొన్న గీతల జొచ్చి పంజరావ గట్టునడను నేను విఖిలలోకమెట్లు విర్ణయించిన వాకు తరుగులేదు విశ్వనరుడవేను (ఇం కా భాగత నేను) 8కరుణ వీరరస కావ్యం: అభ్యుదయ కవిత్వంలో కరుణ వీరరపాలు నమ్యకృమ్మేళనం చెంది కన్పిస్తాయి భూత, వర్తమాన కాలాల్గోని సామాజిక అసమానతల్ని, దోపిడీని గుర్తించి, నిరూపించి; = ఇప్పుడైనా వాస్తవాన్ని (గ్రహించి, భవిష్యత్తులో ప్రగతి పథం వైపు- ఉన్న స్థితి మండి ఉన్నత స్థితికి సాగిపామ్మని చెబుతుంది అభ్యుదయ కవిత స్థితి నిరూపణలో కరుణం, మార్లనిన్టేశంలో పరం ఈ రకం కవితల్లో ధ్వనిస్తాయి జాషువా తన కవితల్లో కరుణరసం లోంచి వీరరసాన్ని పొంగించాడు "సాం కరుణరన మొండె కఠిన రాక్షపముల్‌ హృదయములను గలచి ముదము గూర్చు వేడీ కంటె వీటి విలున సహజమైన చలువ లీమ అశ్రువులకు లేదు (ముసావర్డు) జొసువా అక్షరాల్లో చిందే కన్నీళ్ళు అగ్నికణాలు. నిమ్నజాతుల కన్నీటి వీరదాలు పిడుగులై దేశాన్ని కాల్చివేస్తాయని నొక్కి వక్కాణించే విస్ఫులింగాలు “తల వాక్రుచ్చగరాని నెత్తుటి సిరా”తో రాసీన గబ్బిలం 'ఇద్ద కరుణా పరిణద్దరస 'ప్రబంధము”గా 'బాప్ప కణాభిరామము' గొరూపెత్తింది __ " జమలం చీలిచి పిప్పిజేపెడు దురాచారంబులన్‌ గొల మ ట్టవి విద్యాబలమేల? విద్యయవ మౌడ్యవ్యాథ్రి కీంపైవచో జవమా? మోసపు వ్రాతకోతలకు రక్షాబంధమా? యెందుకీ మమజత్వంబు నొనంగలేని చదువుల్‌ మైరేయపుం మైకముల్‌ ఈ విధమైన భావచాలనం జాషువా కవిలోవి 'ప్రతిఘటనాత్మక నైఖరిని పట్టి ఇవ్వటం లేదూ? “ఉరము నిక్క బల్కి యు(ద్రేక మొదవించు నవ్యకవి'లాగా జాషువా విప్లవాన్ని (ప్రకటించలేదు పంయమనాన్ని ప్రకటించాడు ధర్మ సంప్థాపవార్దంబు ధరణిమీద వవత రించెదననె నబభవువి తండ్రి వనన నానన సనాననననానానత ననన నననలనననునన నటనను

(కైకాల లవాయయయయంయయాలాయి.. గొస్సునా కీనతాతత్త(ం మునుపు జవ్మించి నెత్తికెత్తినది లేదు నేడు జన్మింపకున్న మునిగివది లేదు.

అని ఇరాఖండిగ చెబుతాడు శిష్టరక్షణకు, దుష్ట శిక్షణకు యుగ యుగంలోనూ సంభవిస్తానన్న ఆ శ్రీమహావిష్ణువు తొమ్మిది అవతారాల్లో ఎంతమంది రాక్షసుల్ని సంహరించాడోకానీ, ఆ రాక్షసుల్ని మించిన అభినవ రాక్షసులు కులమతాలనే ఆయుధాలతో జనుల్ని పీల్చి పిప్పి _ చేస్తున్నారు. మరి వాళ్ళని అంతం చేయటానికి ఆ శ్రీమహావిష్ణువు ఎప్పుడు పుడతాడో? అసలు పుడతాడా? పుట్టి ఒరగబెట్టింది ఇంతకు ముందులేదు. ఇక మీదట ఒరుగుతుందన్న నమ్మకం లేదు అవకాశవాదులు తమ స్వార్థం కోసం కల్పించుకొన్నవే ఈ పురాణాలు, ఈ కధలు అని జాషువా తీర్చు. వైరుధ్యంలో వైశిష్ట్రం:

అభ్యుదయ కవితా తత్వాన్ని జీర్తించుకొన్న జాషువా పమకాలీన అభ్యుదయ కవుల్లాగేయ ఛందస్సునూ, వచన కవితా రీతినీ చేపట్టలేదు శిష్ట వ్యవహారికాన్ని స్వీకరించనూ లేదు సరళ (గ్రాంధికాన్ని, ప్రాచీన పద్య ఛందస్సునూ సమాశ్రయించాడు అయినా కండగల పద్యరచన జాషువాది. సమకాలీన పద్యకవుల్లో జాషువా పద్యం పొందినంత నిస్తుల ప్రచారం మరేకవి పద్యం పొందలేదనటం అతిశయోక్తి కాదు! సహజోక్తీ! పద్య శిల్పం జూషువాదే. అభ్యుదయ కవుల్లో శ్రీశ్రీ, గేయానికి ఎంత (ప్రచారం, (ప్రాశస్త్యం తెచ్చాడో, జాషువా పద్యానికి అంతటి జవబీవాల్ని తెచ్చిపెట్టాడు కవిత్వానికి రూపం (౧౦||) కంటే వస్తువే ముఖ్యమని నిరూపించిన కవి జాషువా వస్తువు (001/౬1గ) మారినపుడు రూపం కూడా మారటం సర్వసాధారణమైన సాహిత్య సూత్రం అయినా ఆ సార్వత్రిక సూత్రాన్ని అధిగమించి కాలం పరీక్షలో నిలిచీ గెలుపొందింది జాషువా పద్యం. పద్యం తెలుగువాడి పాంతసాత్తు దాన్ని పసిగట్టి ప్రజల గుండెల్ని దోచుకున్నాడు కాలానికి ఎదురొడ్డి నిలిచాడు. తన కవితను (బ్రతికించుకున్నాడు ఆయన పద్యంలోనే వ్రాశాడవీ, గ్రాంధిక బాష వాడాడనీ ఏ సహృదయ పారకుడు ఆయనకు దూరం కాలేదనటం వాస్తవం చెప్పే విషయం చేవగలదై, చెప్పే విధానం జీవద్వంతమైతే పాఠకుడు ఎందుకు ఆదరించడు? అవి రెండూ చేతగాని కవుల కావ్యాలు పేజీల లెక్కన కాదు కేజీల లెక్కన మిగులుతాయి జాషువా-భవిష్యత్సమాజ దర్శనం;

“జీవితం నాకు ఎన్నో పాఠాలను నేర్పింది నా గురువులు ఇద్దరు-పేదరికం, కులమత భేదం ఒకటి నాకు సహనాన్ని నేర్పితే, రెండవది నాలో ఎదిరించే శక్తివి పెంచిందే గాని బానిసగా మాత్రం మార్చలేదు దారిద్ర్యాన్ని. కులభేదాన్ని కూడా చీల్చి నేను మనిషిగా నిరూపించుకోదలిచాను వాటిపై కత్తి కట్టాను అయితే కత్తి నా కవిత వా కవితకు సంఘంపై ద్వేషం లేదు దాని విధానంపైనే ద్వేషం” (మా నాన్న.వు 10) అన్నాడు జూషువా అంటరానితనంలోని అవమానాన్ని, దారిద్యంలోని బాధను తాను స్వయంగా అనుభవించాడు తన్న తోటి పోదరులు, బంధువులు జీర్ష కుటీరాలలో వుంటూ రోజుకూలిపై అర్జాకలితో ననన ననన

జాషువా కీవితాతీత్తీం. కాలను గ్ల) మాడుతూ బ్రతక లేక బ్రతికే వారి బాధలను, జీవితగాధలను ప్రత్యక్షంగా చూశాడు దానికి రూపకల్పనే 'గబ్బీలం' తెలివికి కలిమిలేములతో నిమిత్తం లేదనీ, (ప్రతిభను కులమతాల తక్కెడలో తూచరాదనీ విశ్చసించి, కులమతాల కతీతమైన మానవతా తొణికిసలాడే నరో (ప్రపంచం కోసం అర్రులు చాచిన జాషువా, “గబ్బిలం' కావ్యంలో తాను ఎలాంటి సమాజాన్ని కోరుకుంటున్నాడో సూచించాడు ప్రజలను బారపెట్టే బహుదేవతలు లేని చోటు, నవనీత సమానమైన కవుల కమ్మని వాక్కు భయము లేకుండా వెల్లివిరిసే నేల (ప్రభుత్వ పరంగా = పాలకవర్గాలు-స్పజనాత్మక రచనల మీద 'ఆంక్షలు నిషేధాలు” విధించని చోటు-ఎంతముందు చూపు జాషువాది?, పంతానానికి భేదభావాలు నేర్చని తల్లిదం[డ్రులున్న స్థలం, తోడునీడలేని దుర్చలులను కాచే ప్రదేశం ఇలాంటి దేశాన్ని, సమాజాన్ని కోరుకున్నాడు జాషువా భోగులాహరించు భుక్తి కమ్నల జూచి పరమ పేదలు దుఃఖపడవిచోటు, పాంఘికాచార పంచాన్య గర్హనమున బెదరక జ్ఞానంబు పెరుగుచోటు, జాతి వైషమ్యు రాక్షస ఎదాహతి చేసే కందక కళలు పెంపాందుచోటు, పరిపాలక క్రూరతర కరాసికీ లొంగి పోక స్వేచ్చాలక్ష్మి పాదలు చోటు, అవద బిడ్డలు జూడ వెయ్యింపు సుతుల ముద్దులాడవి గుణవిధుల్‌ బుట్టుచోటు చెవ్చగదమ్మ చూచివచ్చితినె వీవు విశ్చయింబుగ వాసముండెదమ నేను జాషువా ఆళించిన "కొత్తలోకొమిది ఇటువంటి భావాలతో “గబ్బిలం” నిజమైన సామాజిక వాస్తవికతావాద (50012! 1841800) కావ్యం కర [ సిద్దాంతం నుంచి కవిత్వం దాకొ, వెముకొండ ముంచి వెండికొండదాకా; నన్నయ మంచి వేమన దాకా ఇలా ఆయన హృదయాన్ని స్పృశించి, స్పందింపడేసిన (ప్రతి అంశాన్ని రసవత్తరంగా మలచిన సొమాజిక సందేశాన్ని అందించిన కవి జాషువా సమాజ పము(ద్ర మధనం చేసి జాషువా సాధించిన అమృత కలశం “గబ్బిలం* దళిత వేదనకు అక్షర చిత్రం 'గబ్బిలం' కోటామకోట్ల నరులొక మేటి జగవ్మాతృసుతులు మిత్రులని మదిం చాటింపు మీ సువార్తన్‌ = జొటింపుము జీవితంబు పార్టక్యమగున్‌ (యుసాఫరులు) అనలననితాననాతనననమతననననడననననననచానానాలతనతపననడనడననతననడనతనదన నత చనననతనతనిన వాన ాదాననావనాానానా బావన

(ర్త అాాాడాడానావయలలయయయయయలయా. గొస్టునా కీనితొతీత్సీం ఆ జ లి మహాకవి జాషువా వర్గ దృష్టి =అద్దేవల్లి రామమోహనరావు మహాకవి జాషువా భావ కవితోద్యమ కాలంలోనూ, అభ్యుదయ కవితోద్యమ కాలంలోనూ, చైతన్యవంతంగా కవిత్వం రాసినవారు. భావ కవితా రీతితో ప్రభావితుడైనా, తన ప్రత్యేకత ప్రతిఫలించే భావకవిత్వం రాశారు అలాగే అభ్యుదయ కవిత్వం కూడా ఆయనపై ప్రభావం చూపింది. అభ్యుదయ కవిత్వానికి వేపధ్యమైన మార్క్సిస్టు దృక్పధాన్ని ఆయన స్వీకరించలేదు గొని అభ్యుదయ కవిత్వానికి ప్రధాన మైన భావధారలన్నిటి చైతన్యమూ ఆయన కవిత్వంలో పరుచుకుని ఉంది. 1970ల నుండి తెలుగు కవిత్వంలో మార్కిస్టు దృక్పధానికి ఒక నిబద్దత వచ్చింది. అసలు అప్పటి నుండే తెలుగు సాహిత్యంలో అన్ని భావధారల గూర్చిన అవగాహనకీ స్పష్టత ఏర్పడింది మార్కిస్టు సిద్దాంతాల గూర్చి మాత్రమేగాక అన్ని సామాజిక సిద్దాంతాల మీదా వాదోపవాదాలు (ప్రారంభమయినై ఒక వ్యక్తిలోని సంకీర్ష భావాలు, పరస్పర వైరుధ్యం గల ఆలోచనలు అంగీకరించగల పరిస్టితి పోయింది. మార్క్సిస్టు భావధార విషయం గూడా అంతే. అంతకుముందు సంకీర్ష భావధారల్ని ఎవరూ విమర్శతీ త్యేక అంశంగా పరిగణింపలేదు. శ్రీశ్రీ దగ్గర మండి అభ్యుదయ కవులందరిలో సంకర్షమైన భావధారలున్నై. ఈనాటి కొంతమంది విమర్శకులు, నిబద్ధతా సిద్దాంతాలు రాకముందున్న రచయితల్లో, ఈనాటికి అవసరమైన భావాలు ఏవని విమర్శించడం, కాలస్టల పరిమితుల్ని గుర్తించని, గతి తర్క రహిత దృష్టి మాత్రమే అని చెప్పాలి. శ్రీశ్రీ మొదలైన కవులు మార్క్సిస్టు సిద్దాంతాన్ని విశ్వసించినవారు, మార్కిస్టు ఉద్యమాల్ని సమర్దించినవారు. జాషువా మార్కిస్టు వేపధ్యంలో కవిత్వం రాసినవారు కాదు కాని అభ్యుదయ ఆవేశాన్ని నిండుగా స్వీకరించారు. " సంకీర్ష భావధారలున్న ఆనాటి కవుల్ని అంచనా వేసేటప్పుడు, వారిలోని మౌలికావేశాల్ని (గ్రహించడం అత్యవసరం జాషువాకి గాంధీ తత్వంమీద, సంప్రదాయం మీద, పురాణేతిహాసాల మీద గౌరవదృష్టి ఉండి ఉండవచ్చు. కాని ఆయనలో మౌలికావేశాలు అభ్యుదయ నేపధ్యం కలిగినవే ఆయన స్వీయ ముద్ర (166౧60) నిజానికి ఆ నేపధ్యంలోనే ఉంది అలా ఉండడానికి తగిన జీవితం ఆయనకుంది పాండిత్యం వల్లగాని, ఆకర్షణవల్ల గాని, కీర్తికాంక్షతోగాని ఆయనకి ఆ ఆవేశాలు ఏర్పడలేదు అవి, తన జీవితానుభవాలవల్ల సహజంగా ఆయనలో వికసించినవి వర్గ దృష్టి ఏర్పడ్డానికి ఆయనకి ఏ చదువులూ అక్కర్లేదు. పీడితవర్గానికి చెంది, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక, సామాజికమైన అణచివేతకు గురైన వారు కాబట్టి, వర్గ స్ప్రహ ఆయనలో అత్యంత సహజంగా రూపుదిద్దుకుంది తనపై (ప్రభావం కలిగించిన ప్రాచీన, భావ కవిత్వాల రీతుల్ని అనుసరిస్తూనే, ఆయన తనలోని వర్గకసికి సరైన వ్యక్తీకరణ చెయ్యగలిగాడు అంతేగాక ఆయన చుట్టూ ప్రచలితంగా ఉన్న అననని ననన ననన ననన ననననన ననా నినన

జూషువా కనితావత్త్వం. ాాాాాావనురావకుయనంలాల మార్కిస్టు భావాలలోని పరిష్కార భాగంకాక, సిద్దాంత భాగం ఆయన మీద ప్రభావం చూపి కూడా ఉండాలి పీడిత వర్గానికి చెందిన వ్యక్తిలో ఎటువంటి సంక్షీర్ణ భావాలున్నా, పీడితుల్ని పట్టించుకునే మార్క్సిస్టు భావాలు తప్పక ఆకర్షిస్తాయి మహాకవి జాషువా మీద అభ్యుదయ " భావాల పరోక్ష (ప్రభావం ఉండి ఉండాలి ఆయన రచనల్లోని వర్షస్పృహను గూర్చి పరిశీలన ఎచేస్తే. ఈ విషయం చాలా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది ఆనాటి మరే యితర భావకవిలోనూ, పద్యకవిలోనూ ఈ విశేషం కనిపించదు “ఆ... వర్గన్పవా కలిగిన కవికి సమాజంలో రెండువర్గాలు ఉన్నై అనేది ప్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఒకటి దోపిడిచేసే వర్గం రెండోది దోపిడికి గురికాబడే వర్గం దోపిడిచేసే వర్గాలు, రాచరిక, భూస్వామ్య, పెట్టుబడిదారీ భావజాలంతో దోచుకుంటై ఈ భావజాలం మీద జాషువాకి విపరీతమైన ఆ(గ్రహం ఉంది ఆ ఆ(గ్రహాన్ని అనేక చోట్ల (ప్రత్యక్షంగా, పరోక్షంగా వ్యక్తీకరిస్తాడు. రాచరికానికి దురహంకారం, దుర్మార్గం, ఎంత గొప్ప ప్రతిభ కిలవాల్నెనా బానిసగా భావించడం, తన కోరికని తీర్చడానికి ప్రజలందరూ ఉన్నారనుకోవడం ఇలాటివన్నీ ప్రధానమైన లక్షణాలు వీటన్నిటినీ జాషువా ఫిరదౌసీ' కావ్యంలో తుత్తునియలు చేశాడు, గజనీ మహమ్మదు (క్రూరత్వాన్ని, ఎన్నో పద్యాల్లో వర్లించినా రానంత స్పందనని, కవి ఒక్కపాదంలో ధ్వని పూర్వకంగా చెప్తాడు పదియువెదిమిది విజయరంభల వరించి గంగా జలమున నెత్తుటి కత్తి కడిగి గంగావది భారతీయులకి ఆత్యంత ఆరాధ్యమైన వది వేలమంది భారతీయుల్ని చంపిన * కం ౩ గంగాజలంలో కడుక్కున్నాడనడంలో, రాజు (క్రారం అనిర్వచనీయమైన ధ్వని ద్వారా వ్యస్తమౌతోంది జాషువా రచనలోని ర్వని ఎక్కడైనా యింత ఆప్రయళత్న పూర్వకంగానే ఉంటుంది ఒక్కొక్క పద్యానికీ ఒక్కొక్క బంగారు వాణాన్ని యిస్తానన్ను రాజు, కావ్యమంతా విని ఎంతో స్పందించి, చివరికి వెండి నాణాలు పంపాడు కుంగిపోయిన ఫిరదౌపి, ధవం తిప్పి పంపించేసి, చాలా ఆగ్రహంతో రాజుకి ఉత్తరం రాశాడు ఆ ఉత్తరంలో, కవికి రాచరికం మీద . ఉన్న కోపం వ్యక్తమౌతుంది ఈ పద్యాలు ఫెరదౌసి” కావ్యానికి ఆత్మ లాంటివి. ఎందుకంటే ఈ అనంత దరతాలోన దుర్మార్గ లక్షణాల్ని నిరూపించడమే మహాకవి లక్ష్యం కాబట్టి ఫిరదౌసి తన లేఖలో ఒక ఏద్యంలో యిలా అంటాడు. పూవికరాసికిన్‌ మమణ భుక్తి యొపంగెడు ఛాతిగుండె సుల్తానులకు అస్మదీయ కవితాసుధ చిందిన పాతకంబు నాపై వటనం బొవర్చివది జాషువాకి రాచరికంమీద ఉన్న కసి అంతా విచిత్రంగా ఒక ప్రయోగం ద్వారా వ్యక్తమౌతుంది అందరూ తనకి బానినలే అని రాచరికం అహంకరిస్తుంది దాన్ని ఈ క్రింది తిప్పీకొట్టిన విధానం అద్భుతం ననన ననన నననననవాననలానా నానన ననన ననతనాతపనపనననలననానా ననా ననా మారనంత

(ైత్రుకకాునలనంణలయయయయయయ. గాషునా నీనితొతత్తం చిరముగ బానిసీని నభిషేశ మొవర్చితి మల్లెపూవు టత్తరు లొలికించి మాయ జులతారువరాదు గదా పసిండి... ఫిరదౌసి, తానే ఒక బావిఫకి అభిషేకం చేశానంటున్నాడు రాజునే 'బానిస'ఆనడం, రాచరికాహంకారానికి ఎంత ఎదురుదెబ్బ! అవతలి వారిది అపరాధం అనుకుంటే, వాణ్ణి చంపెయ్యడం రాచరికం లక్షణం అపరాధం తనదైనా అవతలివాడు, అదే మహద్భాగ్యం అని శిరసావహించవలసిందే. అందుకే రాజుకి, వెండినాణాలు తిరస్కరించినప్పుడు కోపం వచ్చింది. పైగా తనని దూషీంచిన లేఖవిని యింకా కోపం వచ్చింది. అందుకే... ఆకంధంబుగా శ్రోధమెక్కిన వ్రేటుగొముకోడె పెద్దపులి మాడ్కికలేచి సేవాపతివ్‌గవి ఫిర్దౌసివి పట్టే చంపుడవి ఆజ్ఞాపించె నుద్దండతన్‌ చివరికి రాజులో పశ్చాత్తాపం కలిగి, మళ్ళీ బంగారు నాణాలు కవి యింటికి పంపీన్నా ఆయన కుమార్తెతో కవి తిరిగి పంపేటట్టు చేశాడు అంతేగాక కావ్యం ముగిస్తూ కూడా గజనీ పట్టణ వీధులవ్‌ నృపువి కంకాళందు పప్రాణమై రజనీ మధ్యమువందు క్రుమ్మరుచు ఆర్త ధ్వావముల్‌ చేయు అన్నాడు ఇలా రాచరికం లక్షణాల మీద ఉన్న తన ఆ(గ్రహాన్నంతా, 'ఫిరదౌపి' కవి మీద పెట్టి మహాకవి జాషువా వ్యక్తపరిచాడు ఈ కావ్యంలోని రాజు, దుర్మార్గ రాచరికాని కంతటికీ ప్రతీక భూస్వామ్య విధానం వల్ల కలిగిన అనర్జాలన్నీ జాషువా పద్యాల్లో కనిపిస్తై 'శ్రమదోపిడికి మొట్టమొదటగా గురైన కులంలో పుట్టిన జాషువాకి ఈ అనర్జాలన్న్‌ అనుభవ పూర్వకమే ఆయన పద్యాల్లో అక్కడక్కడ దైవభక్తి కనిపించినా, మానవతా దృష్టి దగ్గరకి వచ్చేటప్పటికి మతంతో రాజీలేదు. అన్నిమతాల్నీ విమర్శిస్తాడు పైగా 'నేను కులమతాల చేత కట్టుపడను అని బాహాటంగా చెప్పుకున్నాడు. మత భావాల్ని విమర్శించేటప్పుడు, వాటి వెనుకనున్న ఆర్థిక నేపధ్యాన్ని ష్ఫుటంగా చెప్పడం జాషువా మౌలికావేశాల్లోని వర్ష దృష్టికి నిదర్శనం ఉదాహరణకి ఈ పద్యం తీసుకోవచ్చు “వ్రతిమల పెళ్ళి చేయుటకు వందలు వేలు వ్యయింత్రుగాని

జూషువా కవితాతత్తం. కదాాారకాాలానుాడా లలా పిర్ర) దుఃభిత మతులైన పేదల ఫక్రీరుల శూవ్యములైన పాత్రికన్‌ మెతుకు విదల్పదీ భారతమేదివి ముప్పది మూడుకోట్ల దేవత లెగబడ్డ దేశమున భాగ్యవిహీమల స్షుత్తులారునే! 'భాగ్యవిహీనుల ్షుత్తుమీదనే ఎప్పుడూ జాషువా ప్రధాన దృష్టి దాదాపు ఆయన అన్ని కావ్యాల్లో ఈ విషయం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఆకలితో ఉన్నవారిని ఆదుకోవడం కంటె గొప్ప విషయం లేదని ఆయన అన్నికావ్యాల్లోనూ ఎక్కడో ఒక చోట చెప్రూనే ఉంటారు. "ఆకలి" మీద యింతటి కేంద్రీకరణ అభ్యుదయావేశానికి మొదటి గుర్తు పేదరికం (ప్రసక్తిలేకుండా జాషువా కావ్యం ఉండదు 'స్వప్నకధిలో ఒక చోట యిలా అంటారు. "పేదరికము పెద్ద వింత విద్యాశాల దావిలోవి లజ్జ గావబడదు ఉదర మొజ్జయగుచు ఓరంత ప్రొద్దులునోర్మి విద్దె వేర్పుచుండువచట ఆకలి గురించి యింత తెలిసీన కవికి చాలా సహజంగా, ఉన్నవారికీ లేనివారికీ ఉన్న తేడొ పాదయాన్న కలచిచేస్తుంది. ఈ భావన కూడా జాషువాలో ఆడుగడుగునా కనిపీస్తుంది 'స్వప్నకధ'లోనే మరోచోట యిలా అంటారు. ఒకడు చిన్నమ్మ కరడోల మాగుచుండ ఒకడు పెద్దమ్మ కటికి దృష్టికి తపించు ప్రకృతి జవయిత్రి అనుగు గారాల మతుల ఒకవి ద్వేషించు ఒకవి అభ్యుద్దరించు చిన్నప్పటి నుండియు నాకన్ను పరుల కష్టములను గని ఓరువలేదు'అని ఒక స్త్రీ ద్వారా " ఛెప్పించిన మాటలు తనను గూర్చి కవి అన్నవే అనుకోవచ్చు. తన కులం కారణంగా సమాజంలో దారుణమైన అవమానాలకు గురైన జొషువాకి, దళితుల అణచివేతపై కలిగిన ఆగ్రహం ఎంత తీవ్రమైనదో ఊహీంచుకోగలం. ఆయన కవిత్వంలో ఈ ఆగ్రహం ఒక బలమైన అభివ్యక్తి పొందింది దళితుల అణచివేతను గూర్చి 20వ శతాబ్ది మొదటి నించీ, తెలుగులో వచ్చిన కవిత్వాన్ని పరిశీలిస్తే, మహాకవి జాషువా ఆ విషయంలో తెచ్చిన మలుపు ప్రత్యేకమైంది. పైకి కొన్ని పద్యాల్లో కరుణమయంగానూ, కొన్నిటిలో సామరస్యంగామూ, వేదనతోమూ చెప్తున్నట్టు కనిపించినా, జాషువా ము(ద్ర (ప్రతిఘటన పూర్వకమైన ఆగ్రహాన్ని (ప్రకటించడంలోనే ఉంది. క్రూరుల్‌ కుత్పితులు అస్మదీయములు హక్కుల్‌ దోచుకొన్నారు

రయం. ాచ్టునా కీనితొతత్త్య33 నమ్నూరింబైటన్‌ నెట్టివారు ఇపుడు వన్నోదార్చుచున్నారు “ఈ దేశంలో శ్రమవిభజన కాదు, (శ్రామికుల విభజన జరిగింది" అన్నారు డాః అంబేద్కర్‌ ఎక్కడ దళిత ప్రసక్తి వచ్చినా, దళితుని శ్రమ దోపిడి గూర్చి చెప్పడం జాషువాలో తీవ్రంగా కనిపిస్తుంది. దళితుని శ్రమంతా భూమి నాాశ్రయించుకుని ఉన్నదే ఈ విషయాన్ని ఎంతో తీవ్రంగా చెప్పడం, వర్షానికున్న వర్గ లక్షణాన్ని స్పష్టంగా గుర్రించడమౌతుంది వాని రెక్కల కష్టంబు లేనివాడు పన్యరమ పండి పులకింప సంశయించు వాడు చెమ్మటలోడ్చి ప్రపంచమునకు భోజనము 'పెట్టు వావికి భుక్తిలేదు పరాయీకరణకు గురైన దళితుణ్ణి వర్ణించడం గమవించదగింది. వర్గభేదాన్ని గూర్చి చెప్పడమే కాకుండా, ఉన్నత వర్గం పేదవర్లాన్ని చేసే దోపిడిని కూడా, సరిగ్గా ఆభ్యుదయ కవులలాగానే చెప్తారు జాషువా. ఎవడారగించు అనుత భోజనంబున కలిపెన్‌ ఈ లేను గంజీ బువ్వ ఎవడు వాసముచేయు శృంగార పౌధాన మనునిగెన్‌ ఇన్నారి పూరిగుడిసె ఎవని దేహము మీది ధవళాంబరములలో నొదిగెన్‌ ఇన్నాతి ముదుకపంచె ఎవడి దేహము పేర్చు మృదుతల్పములలోన వక్కెనో ఈయమ్మ కుక్కివడక వసుధపైనున్న భోగసర్వస్వమునకు ప్వామిత వహించి మనుజుండు ప్రభావమందు ఎవడపహరించె ఏమయ్యె దీని సుఖము? అభ్యుదయావేశానికి పరాకాష్ట రాజకీయ దృక్పధం రాజకీయ విషయంలో జాషువా గొంధీ సిద్ధాంతాలపై అభిమానం గల వారైనప్పటికీ, పేదవారికీ గొప్పవారికీ భేదాన్ని పెంచే రాజకీయాన్ని తీవ్రంగా ద్వేషించినవారు. (బ్రిటిషువారు ఈ దేశాన్ని వదిలివెళ్లిన తర్వాత, నల్లదొంగల చేతిలో వ్యవస్థ ఎంత అవినీతి మయమయిందో, 'స్వయంవరం' కావ్యంలో చాలా వ్యంగ్యంగా వర్లిస్తారు పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థ ఎట్టా ధనికవర్లాన్ని తయారు “తకానానననననలలంనన అన నతచననవవడునవడతన ననన ననన

జూషువా కీవితాతత్త్వం. ాాాాాననార్తానకాకాడాకాకాకాాననలనాలుని చేస్తుందో చెప్తారు ఈ విషయంలోని అనేక కోణాల్ని స్పుశిస్తారు ఉదాహరణకి రెండు అంశాలు, తెలవారేలేడ్చీ చేయునాడు ఇతడు మంత్రిత్వంబు పాధించి ఆస్తులకున్‌ దగ్గరి చుట్టపక్కముల కుద్యోగంబు లిప్పించి అన్యుల కన్యాయము చేసివాడనుచు విందున్‌ వర్ల విద్వేషముల్‌ పులులై ' ఎంతటి పత్కళారనుల గొంతుల్‌ వొక్కి భక్షించెన్‌ అటకాయించెడు శాసనాల చెవులల్లాడించుచున్‌ బ్లాకు మార్కెటు సాగించు బేహారిమిన్న ఇతడు ఆర్పెన్‌ పెక్కు సంపారముల్‌ “చిటికెండంత దయారపంబు ఇతవి కుక్షిన్‌ చీళ్చివం గావము ఇక్కుటీలుండు ఉత్తమ దేశభక్తుడవి "పల్కుక పత్రికా రాజముల్‌ ఎక్కడో ఒకటి రెండు చోట్ల కొన్ని అంశాలు కనిపిస్తే ఆశ్చర్యం లేదు కాని ఆభ్యుదయావేశం అన్ని షూక్ష్మ వివరాలతో కవిత్వం విండా అంతర్వాహివిగా ఉండటం, మహాకవి జొషువాలోవి విశిష్టత ం ఇలా సాంస్కృతిక, సామాజిక, ఆర్థిక రాజకీయ అంశాలలో వర్గ దృక్పధం మహాకవి జూషువాలో నిర్ధిష్టంగా ఉంది ఆయన గాంధీ పీద్దాంతాన్నీ, మానవతా సూత్రాల్నీ, కరుణరస (ప్రాధాన్యాన్ని విశ్వసించినవారే అయినా ఆయన జీవితానుభవాలు, సామాజిక ప్ప అభ్యుదయావేళాన్ని రగిలించినై. దేవుడి మీద నమ్మకాన్ని చెప్పినప్పటికంటె, దేవుడి పేరు మీద జరిగే అన్యాయాల్ని వర్షించేటప్పుడు హేతువాదికీ దగ్గరగా వస్తారు. గాంధీ పెద్దాంతాన్ని నమ్మినా, నల్ల దొంగల అన్యాయాల్ని మనసుకు హత్తుకునేటట్టు చెప్తారు. మానవత్తా కరుణభావాల్ని రూపుగట్టినా, పేదతనాన్నీ, కులం కారణమైన అణిచివేతనీ, రనికనర్గాల దోపిడీని ప్రతిఘటన పూర్వదళమైన ఆగ్రహంతో వర్లిస్తారు. మార్క్సిస్టు పరిష్కారాన్ని ఆయన విశ్వసించకపోయినా, మౌలికమైన, నిజాయితీతో కూడిన ఆవేశాలన్నీ, 'ప్రథమశ్రేణి అభ్యుదయ కవులకి తీసిపోకుండా ఉంటై వర్గ దృక్పధం అడుగడుగునా కనిపిస్తుంది 1970ల మండి విప్లవోద్యమం రాకపోతే శ్రీ.శ్రీ మహాప్రస్థానం" గురించి ఎన్ని పమీక్షలొచ్చేవో తెలియదు శ్రీశ్రీ కవిత్వంలో ఎన్ని భరించరాని సంక్షీర్ణతలున్నా, విబద్దతా సిద్దాంతం వచ్చిన తర్వాత, 'మహాస్రస్థానం'లోవి విబద్దత కలిగిన పదిలోపు కవితలపై (ప్రగతిశీల సమీక్షలు అసంఖ్యాకంగా వచ్చినై అలాగే ప్రస్తుత దళితోద్యమ నేపథ్యంలో, జాసువాలోని (ప్రగతిశీల భావాల్ని గూర్చి ఎంతో పరిశీలన జరగవలసి ఉంది. ప్రగతిశీల భావాలకు సరిగ్గా సరిపోయిన (ప్రజైలిలో, అద్భుతమైన అభివ్యక్తితో పద్యాలు చెప్మివవారు ఆయన ఒక్కరే విడాననవననానానననానావనానతానననానడాన నానా నానానననడనల నప నావననననాడానావనాసతానుననానననననాలనననననిన

(త్తే. రెసునా కవితొతత్సం కులాల కతీతుడైన దళితుల కవి జాషువా “క్రాంతి కిరణ్‌ నాస్తన జ్ఞాన సంపత్తి ఖూనీ చేయు గాధలు, జీర్ణంబుగావు వాకు ఒక బాతి శ్రేయస్పువకు పాయమొనరించు క్షసట సంస్దలు, నాటకములు వాకు అమభవనంబునకు గిట్టవి వభవకుసును వే దాంతముల్‌, ప్రబల ప్వార్థములు వాకు ప్రజల రక్తంబు నాస్వాదించు రాజకీ యములు, గుండెలకు భారములు వాకు సహజమైన ప్రకృతి పాఖ్యంబు లొక వ్యక్తీ దొంగిలించి మనుట దొపగు వాకు; విథిల లోకమెట్టు విర్ణయించివ, వాకు దరుగు లేదు, విశ్వవరుడనేను! అని తన గురించి తాను ఇలా చెప్పాడు జాషువా. సెలైన్‌ సీసాలు దొరికే రోజులలో కూడా లేత కొబ్బరి బోండాలనే సెలైన్‌ సీసాలుగా ఉపయోగించిన ఆధునిక సాంప్రదాయ సాహితీ వైద్యుడు, గుజ్జం బామువా సాంప్రదాయ సాహితీ రీతులను ఆకళింపు జేసుకొని, ఛందళ్నాస్తంలో. అనన్య ప్రావిణ్యతను పొంది, తెలుగు భాషను “వృత్తాల'లో హృద్యంగా మలచి, సామాజిక రుగ్మతల్ని తనదైన శైలిలో పద్యరీతుల్లో పల్లవించిన దళిత కవికోకిల గుజ్జం జాషువా గొరనటంలో అతిశయోక్తి లేదు ధళిత కులంలో పుట్టిన జాషువా అందరిలాగే ఆ రోజుల్లో అనేక అవమానాలకు గురైనాడు. పొందిన అవమానాలకు క్రుంగిపోలేదాయన ఆవేదన నుండి శోధన ప్రారంభించాడు ఆ శోధనలో నుండి ఆయన హృదంతరాళాలలో నుండి ఆయన 'శుభ రక్తనాళాల లోంచి' ఆయన ఆవేదనలు అక్షర రూపాలు దాల్చాయి పద్యాలై ప్రవహించాయి. కావ్యాలై నిలిచాయి. ఐతే ఛాందస భావాలు ఓ పరంపరగా ఆయన కవిత్వం నుండి వెలువడలేదు. అట్లని ఛాందస భావాలు కూడా చోటు చేసుకోలేదు నాటి సామాజిక రుగ్మతల పట్ట అనేకమంది కవులు స్పందించివట్లే స్పందించారు గరిమెళ్ళ, దువ్వూరి, ఏటుకూరి వెంకట నరసయ్య, తుమ్మల, త్రిపురనేని, దాశరధి ఇలా ఆనాటి కవులలోని సామాజిక భావజాలమే ఈయనలో కూడా ప్రస్ఫుటంగా కన్పించింది ఆనాటి స్వాతంత్ర్య పోరాటం, అందునా కక

జాషువా కీవితాతీత్తం. ాజాతాకాకాాకానడాాదకాడాానినంననానాకాయనకలాయలు (| (1 గొంధీ కాంగ్రెస్‌ పార్టీ సాగించిన 'స్వాతంత్య్య' పోరాటం, ఆ రోజుల్లో జాతీయ భావాలను ఏ మేరకు చాప్పించగలిగిందో, ఆ మేరకు జాషువా స్పందించారనేది సుస్పష్టం

గాంధీవాదిగా గాంధీ సాగించిన హరిజనోద్ధరణ, మద్య నిషేధం, అహింసా సిద్దాంతం, (స్త్రీ విద్య ఇత్యాది ఉద్యమాల స్పూర్తిని నింపుకొన్న ఓ సాంఘిక కవి మూర్తిగా జాషువా గొరు రూపుదిద్దుకొన్నారు ఐతే ఆయన కాలంలోనే (ప్రపంచ రూపురేఖల్ని సమగ్రంగా సమూలంగా మార్చడానికి ఉవ్వెత్తున లేచిన 'వర్గసోరాట దృక్పధం" మాత్రం ఆయన చెంతకు చేరకపోవడం నిజంగా ఆశ్చర్యమే!

దళిత కులంలో పుట్టిన జాషువా దగా పడ్డ తన తోడి జనాన్ని గూర్చి 'ఉపరితల రుగ్మతల్ని" గాంధేయవాదిగా చూశాడు గానీ, అంతరంతరాల్లో అణగారి ఉన్న అసలైన రుగ్మతల్ని "వర్గ దృక్పధంతో చూకలేక పోయారు

న ఆయని సాహిత్యాన్ని పరిశిలిస్తే జీవితాన్ని పరిశోధిస్తే ఏ వర్షం వారైతే తనను అంటరానివానిగా అవహేళన చేశారో

ఛరణీనురు నిల్లాలిన్‌

చెిబట్టినవావి కై తలల్లివ వానిన్‌

వరికిన పాపము లేదని . పురాణయుగ ధర్మమాత్రములు ఘోషించున్‌

అని ఏ ధర్మ మా(త్రాలు ఘోషించాయో వాటివి వాటి పద్దతిలోనే ఎదిరించి విలవాలనే తపన, ఆయనను ఛందోబద్దమైన పద్య ప్రక్రియవైపు నడిపించి ఉండవచ్చు అందుకోసం తన జీవితాన్నంతా ఓ తపస్సుగా మార్చిన వైనం ద్యోతక మవుతుంది ప్రతిభ ఒకరి సొత్తు కాదని నిరూపించడానికి సాహితీ రంగంలో ఓ మహా యజ్ఞం పాగించి, పాధించిన (ప్రతిభ మన ముందు ప్రత్యక్షమవుతుంది పండితులకే, పండీత కుటుంబాలకే పరిమితమైనదనిన పద్య సాహితీ రీతిని తన పాదాలచెంత తోకాడించే పెంపుడు కుక్కగా మార్చుకోడానికి ఆయన పడిన తసవు సాగించిన పర్మిశమ ఇంతింత కాదు

శ “గణ బాధ రవ్వంత గడచి ౮” “యతిని మచ్చికజేసి యడుగు ముందుకు సాగి. * *ప్రాన వేదవ దాటి... ..” “*భావంబు పాసగించి ...” “వ్యాకర శాస్త మాదరం పొంది...” “శబ్ద మర్యాదలు పాటించి .....”

"యతులుం(బ్రాసలు బుజ్జలోన సకల వ్యాపారముల్‌ మావ్చి శాశ్వత సంచారము”చేయించి కవిత్వమే తన జీవితంగా, పద్య రచనే తన సాహితీ జీవనంగా పాగించారాయన, భావ గాఢత సరుతోనూ, జీవన సంక్షిష్టత పేరుతోనూ వేడు వస్తున్న దళిత, దళితేతర 'కవితల'కంటే అనాలని ననననననా నాననా న హసనానలననానననడనననల తననన మతా నానన నాతాడు

(డ్ర్పైలాాానవలలలలలయయణ. ఉరాస్టునా కీనితొతత్తంా వృత్త ఛందస్సులో (వ్రాపినప్పటికీ సామాజిక రుగ్మతల్ని సులభ (గ్రాహ్యంగా, తేలికగా చెప్పగలిగారు. ఆ కాలంలో (బ్రాహ గల కులంలో పుట్టిన ఏ పండితునికీ జరగని రీతిలో అనేక సన్మానాలు పొందారు. " “ఎలమిన్‌ నన్ను గజేంద్ర వాహనమున నూరేగించి బంగారు మువ్వల పెండారము కాలికిందొడిగి సంభవించి పూజించిోనారని ఎంతో సంబరపడ్డారాయన. అంజ మధుర శ్రీవాధుండనెడి బిరుదుచేతను నను స న్మానించినారు తిరుపతి లోవవ్‌ వైష్ణవ కవీంద్రులుం బండితులున్‌ అవి ఆవందించారాయవ. “సత్కవీ, ప్రసిద్దుడు, వీర శతావధాని, ఆంధ్రుల శుభరక్తనాళముల రూపము నెత్తిన (బ్రాహ్మాణుండు, ” అయిన చెళ్ళపిళ్ళవారు బెజవాడలో జాషువాగారి పాదానికి గండపెండరం తొడగగా, నా జీవితానికి “ఇంకేమి కావలె?”అని 'సంతుష్ట స్వాంతు'లైనారు జాషువాగారు. అంటరానితనం అ(గ్రాసనం వేసుకుకూర్చొన్నా ఆ కాలంలో-బ్రాహ్మణ పండితులచేతే ₹హభాషినిపించుకొని, వారితో అనేక సన్మానాలు జరిపించు కొన్నారాయన వివేకానందుడు చెప్పినట్టు గుణత్రయ విభాగం (ప్రకారం సాంస్కృతిక వికాసమే (బ్రాహ్మాణత్వమైతే దళిత కులంలో పుట్టి బ్రాహ్మాణకులంలో తేలిన “దళిత (బాహణుడు” జాషువా గారనుట అతిశయోక్తి కానేరదు అంటరానితనంపై తరగని ఆవేదన: _ జాతీయోద్యమ కాలంలో తన సమకాలిన కవులలానే అనెక సామాజిక సమస్యలపై స్పందించినప్పటికీ ఆంటరానితనంపైై ఆయన కలం నిరంతరావేదనల్ని వెళ్ళక్రక్కుతూవే ఉండేది. అంటరానివానిగా పుట్టిన జామవా కవిత్వాన్ని అమృతంగా కురిపించేవారు- కవిత్వాన్ని విని “శభాష్‌"అన్నవారె-నీదే కులం అని అడిగి తక్కువగా చూచేవారు. దానికీ ఆయన హృదయం తల్లడిల్లిపోయి తీవ్ర వేదనకు గురై ఆయన మాటల్లోనే చెప్పాలంటే “హృదయమును బాకున క్రుమ్మినట్ల"య్యేది! మూగగా రోదించేది ఆ రోదనా వేదనల్లోంచి బనించినదే “గబ్బిలం” అనే కావ్యం. ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే స్వాతంత్ర్య కాలంనాటి సామాజిక రుగ్మతలు నేడు అంతగా లేనప్పటికీ కులపరమైన పాంఘిక దురాచారాలు నేటికీ సాగుతూనే ఉన్నాయి. కుల నిర్మూలనా పోరాటాల ఆవశ్యకతను గుర్తించిన నేటి సామాజిక విప్లవ కాలంలో జాషువాను దళితుల కవిగా నిలబెట్టినది ఈ గబ్బిలమే అనుట అవాస్తవం కాదు. గాంధేయవాదిగా అంటరానితనం పట్ల ఆగ్రహం వెళ్ళబుచ్చిన జాషువా, తన కాలంలోని ఇతర స్వాతంత్రోద్యమ కవుల కంటే మిన్నగా అంటరానితనపు అమానుషత్వాన్ని అక్షరరూపంలో అందించగలిగాడు అంటే అందుకు ప్రధాన కారణం ఆయన స్వీయానుభవమే! శ్రీశ్రీ అన్నట్టు “అనుభవించి...పలవరించాడు” జాషువా ఐతే తాను చేప్పదలచుకొన్న ' భావాన్ని తాను ఎంచుకొన్న “సాంప్రదాయ మార్గంలో” సరిగా చెప్పలేకపోయారు అనేది కూడా గమనించాల్సి ఉంది. కాళిదాసుని మేఘసందేళం' స్పూర్తితో సాగిన 'గబ్బిలం' కధనం తొలుత అంటరానివాని ఆవేదనకు ఆద్దం పట్టినప్పటికీ, కధాకధనం కొంతసాగే సరికి బతనివతననానననలననవపతునముతనన మాతా పతా నననావలన న తననననననననాన న నపనాలిన

జూస్తువా కీవితొతీత్తీం. కాజాకాకాాకానకాడతలయలలణ ర) సామాజిక దృక్పధం వీడి, సాంప్రదాయ పద్రతిలోకి చేరిపోయింది ఆనాటికే దేశం వలుమూలలో ఆ(గ్రకుల పెత్తం దారు హరిజన, గిరిజనుల పై కొనసాగించిన అనేకానేక అమానుష అత్యాచారాలు, సామూహిక హింపలు ఎన్నెన్నో ఉంటే ఆ వత్యాదార ('ప్రాంతాలకుగానీ, (గ్రామాలకు గానీ జాషువా గారి 'గబ్బిలం' పోలకపోయింది దేశంలోని గుళ్ళూ గోపురాలు, శిధిల రాజప్రసాదాలు మీదగానే పాగిపోవలసి వచ్చింది ఇది గమనించాల్సిన విషయం, రచనా శైలిలో పదునైన కత్తిలాంటి కలం కల్గిన జాషువా కలం నుండి సరైన దళిత దృక్పధంతో రచనలు ఇంకా కొనసాగుంటే, అవి ఎంతగా నేటి దళిత ఉద్యమాలను మరింతగా పదను పెట్టేవో అర్ధం చేసుకోవచ్చు జూషువాగారి 'గబ్బిలం' గాంధేయ హరిజనోద్దరణ మార్గంలోనే ఎగిరిపోయింది కనీసం అంబేద్కర్‌ హరిజనోద్దరణా మార్థంవైపుకు కూడా పోలేకపోయిందనేది కూడా విస్మరించకూడని విషయమే. అయినప్పటికీ ఆనాటి గాంధేయ జాతీయవాదులలో కూడా హరిజనోద్దరణ పట్ల కొందరు విముఖులుగా ఉండేవారు- వారిని కూడా జాషువా వదలక ఈ విధంగా-=

అప్పుశ్యతా జాడ్య మాత్మనాశనమార్ష మమమాట కవ్వయం బయ్యెగావి , యూశ్వర సృష్టిలో హీమండు ఘమదులే డను సూక్తి సమ్ముత మయ్యెగాని *" ఐకమత్యము లేమినగు పరాధీనత యద్ధానః జూచినట్టయ్యెగాని మన మహాత్ముల వారి దవియింస విధిలేక వటవ జూపించుచున్నారుగాని అవ్యదేశాలు పరిహస మాడివప్పుడు ఆత్మమండుట పరిపాటి యయ్యెగానీ హరిజనుల నుద్దరించు ప్రయత్నమందు వెనుక ముందాడుచున్నవి పెద్ద్చతలలు అని ఎత్తి పొడిచారు ఏదేమునస్తటికి తన పమకాలీనులలో మిన్నగా అందరికంటే అస్పృశ్యతను గూర్చి ఎలుగెత్తి చాటిన కవికోకిల గుర్రం జాషువా అనుట నూటికి నూరుపాళ్ళు నిజం సామాజిక సమస్యలుః అన్న్యష్యతతో పాటు జాషువా కలం సారించిన సామాజిక రుగ్మతల్లో స్త్రీల పమస్య (ప్రధానమైనది (స్త్రీలను సామాజికంగా తక్కువ వారిగా జూసే విధానాన్ని దుయ్యబట్టాడు పురుషుని అహంకారాన్ని “పురుషాకారత నున్న జాలతనిలో పుంస్త్రంబు లేకుండినన్‌” అంటూ ఈపడించుకొన్నాడు “కాట్టుటకు తిట్టుటకు వొక పట్టా జవ్మించివట్లు భాఏంచె” స్త్రీలను వెతల పాల్టేస్తే స్రీలు అది తము వినడని ననన ననన సనన లన హ నాన సాతాతననాన వానా ననవనానలాన

[డ్రా రొషునో కీనితాతత్తం “విధి యనుకొమ” చున్నారని ఆవేదన చెందారు

పురుషులు వంటయింటి కొరముట్టుగ విన్ను గణించుచుండ, కి

క్కురు నమువకుండ సంసరణ కూటమునంబడు ముందభాగ్యవై

• ఇంటి తలవాకిలి దాటని పుట్టులైదువై అంటూ స్త్రీల స్థితిగతుల్ని చెప్పుతూ, మారుతున్న కాలంలో మారుతున్న (స్త్రీల చైతన్యాన్ని గుర్తించ “నేటి నెలత” అనే ఖండికలో ”

గగ్రహియించివది నేటి కామినీ తిలకంబు'

బురఖాల కెరయైన బుద్దిబలము అంటూ స్త్రీల వైతన్నాన్ని దీష్టిమంతం చేస్తూ తన రచనా విధానం సాగించాడు “పిల్లల కోసం మగవారు మరో వివాహం చేసుకొంటారు, ఆది తప్పుగాదు మరి

ధర్మాలెటుల్‌, చెల్లన్‌ వేరవొ నీవు కొండక

పతిన్‌ చేపట్టి పెండ్దాడినన్‌ = అని విలదీని ప్రశ్నిస్తాడు జాషునా.*

అబలయన్న బిరుదు నుంటించి కాంతల

స్వీయ శక్తులదిమి చిదిమినారు

సబలయన్న బిరుదు సాధించి హక్కులు

గడన చేపికొమ్ము కష్టచరిత అంటూ స్త్రీ శక్తిని తెలియచేస్తూ చక్కటి సందేశమిచ్చాడు

ఇంకా... కాశ్మీర సమస్య సై-

వెత్తుటి ముద్దె, కణకు

గత్తులు చేపట్టియున్న కాశ్మీరములో.....

మిత్తున నటించె మతముము

పత్తికి నవరబలియ మేటి పారంబు గదా! అని మతాల విద్వేషాల్ని ఎత్తి చూపారు

కుల మతాలు లేని బలమైవ జాతిగా

మార్చ దలచివాము మావవులను

కుల మతంబు లెన్నికల కాలములలోన

అడస దడప మాకు ననపరములు -అంటూ పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్య ఎన్నికల విధానంలోని లోపాన్ని తూర్పారబట్టారు

మార్క్స్‌ సిద్దాంతానికి ఎంత చేరువ కాకున్నా, గాంధేయ సిద్దాంతాన్ని ఎంతగా

అంటిపెట్టుకొని ఉన్నా జాషువాలోవి దళితత్వం ఓమారు సామ్యవాదం వైపుకు రాక తప్పిందికాదు అందుకే “కాందిశీకుడు” అనే ఖండ కావ్యంలో ఎ అలానా పనినతనలనాతననననవతలా నవనవ డననననవననన వనన

జాషువా కీనితాతీత్తం కాలా ([4] కొడవటి టెక్కమువ్‌ దలను గూరిచి కార్మిక కర్షక్షాళిలో వడుము బిగించె నీ యుగము వందొక మాతన సాన్యువాదను వ్లడిబిడి, దావి దెబ్బకు కకానికలైనది స్వార్థ జర్మనీ జడనిధి, నేటి మారుపు లసంఖ్యము లంచితముల్‌ విచిత్రముల్‌ అవి మార్క్స్‌ సిద్దాంతాన్ని చెప్పక తప్పింది కాదు జాషువాకు "ఇప్పటికి చూచిన ఈ విషయమంతా జాషువా ఖండ కావ్యాల లోనివే “మరణం లేని మానవత్వాన్ని కామించి కవితా వీణపై నేను (మైోయించిన వ్యధా తంగత్రులే ఇండ కావ్యాలు” అని ఆయనే ఖండ కావ్య (ప్రాశస్త్యాన్ని చెప్పు కొన్నారు దళిత కులంలో పుట్టి “ధరణీశులు” మెచ్చుకొనే విధంగా పద్య రీతుల్లో తన కవితా మధుర మంజుల సాహిత్యాన్ని సృష్టించిన (స్రష్ట గుర్రం జాషువా స్వాతంత్ర్యం కాలంలో జాతీయవాదిగా నిలచిన జాషువా స్వాతంత్రానంతరం ఈ నల్ల ప్రభువులు ప్రజలకు ఒరగబెట్టింది శూన్యమని అతి తక్కువ కాలంలోనే (గ్రహించాడు. స్వరాజ్యం-ఉత్తస్వాహా రాజ్యమని గుర్తించాడు “పర రాజ్యం పోయి. (ప్రజా రాజ్యమై బాముకున్నది లేదు కొందరికి (ప్రజా రాజ్యంగా. కొందరికి మజారాజ్యంగా, " కొందరికి క్షుధా రాజ్యంగా తయారై అష్టకష్టాల కాలవాలమైంది. మేడలు పెరిగి మేధస్సు “తరిగిదది.యఅని వాపోయారు చాటీంచితివి ప్రజాసాొమ్రాజ్య ధేనువు )ండారు శుభములు పించుననుచు విందించి అవి సీమనృపుల రొచజికంబు వట్టింటిలో చిచ్చు బెట్టునముచు యుగ్గడించితి రాట్న మొక్కటే దేశ దొ రిద్యంబు వదమి విర్దించువనుచు వా కొంటి నల్ద ప్వేచ్చా శేతనము వీడ గారు పంటల బండువవముచు

• రాజదండము బట్టి మూడువత్సరాలు ముగిసిపోయె దొరల రాచరికమె మెరుగయ్యె నవిపించి మారుపల్క వేల మంతి రన్న! అని 'ప్రశ్న' అనే ఖండికలో (ప్రశ్నించారు ఒక జాతీయ వాదిగా, ఒక సామాజిక రచయితగా, ఒక దళిత మేధావిగా జాషువా చిరస్మరణీయుడు. (ప్రతిభ అగ్రవర్ణాల సొత్తు అని విర్రవీగే వారికి ఒకే ఒక్క జవాబు. ఇజాషీవా ననన ననలననననినననాన

[డ్రం రొసునా కీనితొతత్వం జాషువా ప్రతిభను గుర్తించిన ఆంధ్రదేశం ట్‌ నాటీ టల్‌ =కొతవలి రవిబాబు జౌొసువా వూరిలోని వైష్ణవ పూజారి 'ఇతర జాతులు కైతలల్లం-ఎ ఎ బులాాయుగ ధర్మ సూత్రములను చెప్పి జాషువా లేత మవసును గాయపరిచాడు వినుకొండలో కొప్పరపు సుబ్బారావుగారిపై ప్రశంసా పద్యాలు రాసిన బాలకవి . జాషువాను (ప్రోత్సహించి వేదిక పైకి తీసుకెళ్ళగా, కొప్పరపు సుబ్బారావుగారు ఈ బాలకవిని దీవించారు. అయితే 'నిమ్నజుడు' వేదిక నెక్కినందులకు "కొందరు తటాలున లేచిపోయారు వెంకటగిరి రాజా వద్దకు రైలులో వెళ్తున్న జాషువా కులం తెలియగానే, అప్పటి ఒ. వరకు అతని కవితను మెచ్చుకున్న ప్రయాణీకుడు “చివాలున లేచిపోయాడు. సన్మానసభల్లో జాషువా నుద్దేశించిపంచమ కులంలో పుట్టి రాణించిన కవి_అని ఎవరైనా అంటే, ఆయన ఎంతో బాధపడేవాడు. “నన్ను” జూొషువాగ్నాఎందుకు గుర్తించరు?'అనేవారు. ఆ తరువాతి కాలంలో ఆయనకు ఆం(ద్రదేశంలో వేయికి పైగా సన్మానాలు. జరిగాయి. (గ్రామాల్గోని పెద్దలు, ధనికులు, జమిందారులు, పండితులు ఈ సన్మానాలు చేశారు. సంస్కరణాభిలాష మాత్రమే కల్లిన' జనజీవన (స్రవంతి బొషువాను గుర్తించింది. 'భారతి' పత్రిక ప్రచురణ ప్రారంభించిన తరువాత, జాసువా పద్యాలను ప్రచురించింది. మొదట సన్మానం వినుకొండ ప్రాంతంలో శివావురం అనే (గ్రామంలో జరిగింది త సన్మానంలో ఆయనకు ముట్టింది కేవలం సజ్జల మూట ఆంధ్రా యూనివర్సిటీ రీసెర్చి సొసైటీ 1933 వేసవిలో విశాఖపట్నం ఆంధ్ర విశ్చవిద్యాలయం ఆవరణలో విక్రమ దేవవర్మగారిచే రెండవ సన్మానం జరిగిందె. మూడవది 1936లో వినుకొండలో ఆ తర్వాత రాజమండ్రీ, వెల్టూరులలో జరిగాయి. 1946 జనవరి, 12 తేదీలలో విజయవాడలో అత్తోటి రత్న కవి నిర్వహణలో జరిగిన సన్మానం గొప్పది బంకరాములు గారిచ్చిన 10 నవర్సుల బంగారంతో కూడిన గండపెండేరాన్ని జాషువా కాలికి చెళ్ళపిళ్ళ వెంకటశా'స్తిగారు తొడిగి గౌరవించారు. అప్పట్లో చల్లపల్లి జమీలో భూపోరాటం పాగిస్తున్న రైతుకూలీలపై

తీవ్ర దమన నీతిని ప్రయోగిస్తున్న, చల్లపల్లి జమీందారు యార్లగడ్డ శివరామప్రసాద్‌ రూ 1116/ ఒక ఏనుగు, 10 గుర్రాలు, రెండు ఒంటెలను ఈ సన్మానోత్పవానికి పంపించారు. 75 గ్యాసులైట్లతో, 10వేల మంది పాల్లొన్న ఆ ఊరేగింపులో జాషువాను ఏనుగుపై ఊరేగించారు 19 2 52న తిరుపతిలో వైష్ణవ కనీంద్రులు జాషువాకు 'మధుర శ్రీనాధ' బిరుదు ఇచ్చి సత్కరించారు. 23 8 64న ఏలూరులో జరిగిన సభలో డా॥త్రిపురనేని వెంకటేశ్చరరావు ఆయనకు'విశ్వకవి పా(మ్రాట్టు'బిరుదు నిచ్చి సత్కరించారు. 1364లో జాషువా రచించిన “క్రీస్తు చరిత్ర” కావ్యానికి కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ బహుమతి విచ్చింది. 1964లో యం యల్‌సి గా కాం(గైసు వారిచే వామినేట్‌ చేయబడి, ఆరు సంవత్సరాలు ఆ పదవిలో కొనసాగారు 1970లో ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం "కళా (ప్రపూర్ణ బిరుదునూూ, కెంద్ర ప్రభుత్వం 'పద్మభూషో బిరుదునూ ఇచ్చాయి, _ గాదిద-గుర్రం =శ్రీరమణ ఇది "నిజంగా జరిగిందో లేదో కాని జరగటానికి అవకాశమున్న సంఘటన ఆరాధ్ర విశ్శవిద్యాలయం వారు జాషువా గారిని 1970లో కళాప్రపూర్ణ “అవార్డు విచ్చారు. ఆ సందర్భంగా ఏర్పాటు చేసిన అభినందన పభలో, అప్పటికి ముందే కళా టైపూర్ల అవార్డు వందుకొన్న విశ్చనాధ సత్యనారాయణగారు కూడా ఒకవక్ష విశ్చవాదగారు పుల్ల విరిచినట్టు మాట్టాడతారు.' ఎవరికీ భయపడరు. -తన్ల్న సహజ ధోరణిలో జూషువాను తక్కువ చేస్తూ మాట్టాడాలమి.“ఆం(ధ్ర విశ్వవిద్యాలయం వారు గురర్రాన్నీ, గాడిదమూ ఒకేగాట కట్టేస్తున్నారు” అన్నారట. అంటే తనకిచ్చిన అవార్డును జాషువాకి ఇవ్వడం ఆయనకు నచ్చలేదు వెంటనే జాషువా లేచి, 'ఆం(్ర విశ్చవిద్యాలయం వారికి గుర్రం ఆలస్యంగా కనబడింది లెండి' అన్నారట! విద్చాంస జోకులు అంత పంయమనం అంత పటిమ కలిగి వుంటాయి. (హాన్వ జ్యోతి” మంచి) ననన ననన ననన ననన వనన

(క్రై రాలయాయయయయయయయయ.. ఉరస్టునొ కీనితొతత్తం జాషువా - ముద్దు కృష్ణ వివాదం కొత్తపల్లి రవిబాబు 1935లో ముద్దుకృన్ణ ప్రచురించిన 'వైతాళికులు'లో జాషువా పేరు లేక పోవడం గురించి దళిత కవులూ, సిద్దాంతవేత్తలూ పదే పదే ఎత్తి చూపిస్తున్నారు. ఇది జొసువాని పైకి రానీయకుండా చేసిన కుట్ర అంటున్నారు ఆంధ్రదేశం గుర్తించి ఆదరించిన కవిని ఒక కవితా సంకలనకర్త అణచివేయగలడా? ఇంతకీ ఈ సంకలన కర్తనేపధ్యం ఏమీటి? 'ముద్దుకృస్ణు పేరుతో 'ప్రచురింపబడినా, ఆయన వెనుకనున్న ఏ శక్తులు ఆ పని చేయించాయి? తన 20 కవితలు (26 మంది కవుల్లో అత్యధిక కవితల్ని] ప్రచురించుకున్న కృష్ణశాస్త్రి ప్రమేయం ఏమయినా ఉందా? (బ్రహ్మ సమాజ ప్రభావంలో ఉన్న కృష్ణశా/స్త్రీ కులతత్వం ప్రదర్శించీ వుంటాడా? ఇది ఒక ఆలోచన _ సంకలనకర్తలకు ఎప్పుడూ వచ్చే క్షిష్టపరిస్టితులు కొన్ని వుంటాయి, కవుల అమమతి కోరుతూ రాసిన ఉత్తరాలకు, అవి సకాలంలో వారికి అందకో, అందినా జవాబులు రాయక పోవడం వలన కొందరు ఆ సంకలనాల్లో కనబడరు, మరికొన్ని పందర్భాల్లో సంకలనకర్తఅహో కొన్ని పరిమితులు పెట్టుకొని ఈ పరిమితుల్టో వున్న కవులను ఎమ్నకోవచ్చును. అయితే ఆ విషయాన్ని ఎక్కడా పీరికలో ముద్దుకృష్ణ ప్రస్తావించలేదు ఆ నిర్దేశించుకున్న పరిధి వల్ల జాషువా 'వైతాళికులు'లోకి ప్రవేశించలేదేమో పరిశిలించారా? అలాగే ఆయన సమకాలికులు వీటుకూరి వెంకట నరసయ్య, గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ, తుమ్మల సీతారామమూర్తి చౌదరి, త్రిపురనేని రామస్వామి మొదలగు వాలు కూడా 'వైతాళికులు'లో లేరని (గ్రహించాలి, వీరెందుకు లేరో మరి! ఇదే సమయంలో మరో విషయం గుర్తుంచ్చుకోవాలి. ముద్దుకృష్ణ వ్యక్తిత్వం, భావాలు సంప్రదాయబద్దమైనవా, సంస్కరణాభిలాష వున్నవా? ఆయన నడిపివ *జ్వాలో పత్రికలో ఆయన రచించిన రచనల వల్ల ఈ సందేహం మనర తీర్చుకోవచ్చు. “జ్వాల” ప్రతి సంచికలోనూ అంటరానితనాన్ని ఖండించడం వుంది 1933లో ప్రచురించిన జ్వాల 3వ సంచికలో ముద్దుకృష్ణ కవిత ఒకటి చూడండి. దీని శీర్షిక పేరు “ఇకను" “చదువు సామిని నీవు హచ్చని/చదువు యెరుగవు నీవు చచ్చని/ రంగు ఎక్కువ వీవు పెద్దని/కులం తక్కువ నీవు కొద్దని/ హెచ్చుతగ్గుల దొంగ కల్వున/ చచ్చు సంఘం ఇంక మీదను/మాకు వొద్దోయ్‌, మాకు వద్దోయ్‌ ఎండవానల యెండి తడిసీ/పిరడి నెత్తురే పంట పెట్టీ/చీము రక్తం చేర్చి కూర్చిన మూ/పంటనే తెగదింటు, మళ్ళీ/ వీవు నీగ్రో నీవు మాలన్సి/ నిర్ణయించే ఎక్కువేవిక/ఇంక నొద్దోయ్‌, ఇంక వొద్దోయ్‌ ! " ననన ననవకలలలతలాననాననననన ననన వరాకననాలనానానులు

జూషువా కనితాతీత్వీద. ఇాాాకావాడాకాకాతంంలం (10) మనిషి మనిషికి మధ్య నిల్ఫి/చూయావాదం మతం కూర్చీ/-పహజబంధం సోదరత్వం/ వెత్తురొలకా నరకి వేసి/ నీవు వేరని, నీవు వేరని/ నితినేర్చే దేవుడే ఇక/ మాకువొద్దోయ్‌. మాకు వొద్దోయ్‌!” ఒక సంచికలో అడివి బాపిరాజు రాసిన హరిజన బాలుడు' కవిత ప్రచురించాడు జ్వాల సంపాదకునిగా ఒక సంచిక వెనుక పేజీలో ఈ (ప్రకటన వుంది. “రక్షణ =మందిరం- సంఘానికి భయపడి పీల్లల్ని చంపివేయవొద్దు మా సహాయ్యాన రహస్యంగా పురుడు పోసుకుని బిడ్డను మాకు యిచ్చివేయవచ్చును. ఇందు నిమిత్తం కావలసిన పహాయ్యాలన్నీ చేస్తాను. ప్రస్తుతం ఆరునెలల బిడ్డ వున్నది. ఇప్పుడు వలుగురు గర్భవతులున్నారు ధన సహాయం చాలా అనసరం జ్వాల పంపాదకుడు” _ఇదంతా ముద్దుకృష్ణ నమ్మిన సిద్దాంతాన్నీ ఆచరణనీ రుజువు చేయడానికే 'జ్యాల' పత్రిక నుంచి ఇంకా ఎన్నో ఉదాహరణలు చూపించవచ్చు ఒక వైపు ఆంధ్ర దేశమంతటా జాషువా ప్రభంజనం ఆన్గాడే వీస్తే ఈనాటి దళిత కనులు, సిద్దాంత వేత్తలు 'వైతాళికులు'లో జాషువాను లేకుండాచేసి ఆయనకేదో హాని చేసారనో, కుట్ర చేసారవో వాపోవడం పరమ ఆశ్చర్యంగా, అసహ్యంగ్హా వుంది జాషువా రిపార్టీ _శ్రీ రమణ ఒకసారి మద్రాసులో భారీఎత్తున కవి సమ్మేళనం జరుగుతోంది ఆహ్వానితులైన కవులంతా వేదిక నలంకరించారు. వారిలో కవి సా(మ్రాట్‌ విశ్వనాధ, దేవులపల్లి” కవికోకిల జాషువా; కవికోకిల దువ్వూరి రామిరెడ్డి యింకా కొందరు (ప్రముఖులు వున్నారు. మొదటినుంచి రామిరెడ్డిగారితో జాషువా గారికి సాన్నిహిత్యం హైచ్చు. న్లారిద్దరూ పక్కపక్కన చేరి మాట్టాడు కుంటున్నారు. ఎగొవారిద్దరినీ చూచిన విశ్వనాధ “పక్షులు రెండూ ఒక చోటికి చేరాయ్‌” (ఇద్దరు కవికోకిలలు) అని చమత్కరిస్తే వెంటనే జాషువా గారు- “ప. కిరాతుిడాకన్ను ఇం లై మీదనే ఉన్నదే” అని, తిరుగుదెబ్బ తీశారో తా న్స లు జ్‌ కిడ్తాతుడు (్రేంచస్తక్థిని వాల్లే రామ్టాయణ రచనకు దారి తీసింది ననన ననన ననన జ నలి కంం చాతేోటేళ జో ట్య మ్మ మో ప ఉగ

ఆయా జాషువా కవితాతత్సట్‌* ప్‌ జాషువా పై కొన్ని గ్రంధాలు-వివరాలు

1 మహాకవి జుసువా వ్యక్తిత్వం కవిత్వం, రెవరెండ్‌ డా॥ఆర్‌ ఆర్‌ సుందర రావు. (1986 ప్రచురణ) 374 సేజీలు, వెలరూ.30/ ప్రతులకు" ప్రబోధ బుక్‌ సెంటర్‌, పియస్‌ ఐ. కాంపౌండ్‌, గవర్నర్‌ పేట, విజయవాడ 2.

2 జాషువా సాహిత్యము-మానవతా వాదము డాణయం.యస్‌ ప్రభాకరరావు, ప్రచురణ 1991 300 పేజీలు, వెల.రూ.80/- 'ప్రతులకు.ది చిటి(ప్రోలు పబ్లిషర్స్‌ 11-30 8 రామిరెడ్డి పేట, నరసరావుపేట.

3 _ జొషువా జీవిత కవితా ప్రస్థానం- డా॥బిభాస్కర చౌదరి. నవంబరు 1979, 64 పేజీలు, రూ.6/-

4 జామనా కృతుల సమాలోచన డాఃభి భాస్కరచౌదరి, ప్రచురణ ఫిబ్రవరి 1982, 406 పేజీలు, రూ.40/- ప్రతులకు విశ్చప్రభ పబ్లిషింగ్‌ హౌస్‌, నేండ్రగుంట, చిత్తూరు. జిల్లాల

క్‌. జామవా డాబి.భాస్కర చౌదరి (1996 (ప్రచురణ) సాహిత్య అకాడమో న్యూఢిల్లీ. (మోనో(గ్రాఫ్‌). రవీంద్ర భవన్‌, 35, ఫిరోజ్‌ షా రోడ్‌, న్యూఢిల్లీ 116 001 వెల రూశ్రక్‌,

6. జుసువా కధ ఎండ్లూరి సుధాకర్‌. (ప్రచురణ' 1982) (ప్రతులకు పి హేమలత, డోర్‌నెం. 77 4 3. గాంధీపురం 3. రాజమండ్రి 533 103. వెల: రూ 20/-

7 _ జామవా, త్రిపురనేని సుబ్బారావు (ప్రచురణ 1986) తెలుగు విశ్చవిద్యాలయం, హైదరాబాద్‌. వెల: రూ 2.00.

8 జాషువాకవి కోకిలం సం బి ధియోడర్‌, మహాకవి జాషువా జయంతి సమితి... నర్సాపురం. పశ్చిమ గోధావరి జిల్గా

9 వవయుగకవి చక్రవర్తి సం॥ బి థియోడర్‌. మహాకవి జాషువా జయంతి సమితి నర్సాపురం పశ్చిమ గోదావరి బిల్హా 1979, .

10 మధుర శ్రీసాధుడు జాషువా సంఃధియోడర్‌ మహాకవి జాషువా జయంతి సమితి. నర్వాపురం 1981.

11. జాసువా కవిత్వతత్వము అభ్యుద ధక విజయా

న హ్‌ [౬ సం రో న! న నకాలాకాం 608 **

క్ట వలను రాముడు మరతుిక 6160066 858375) గ౩.16 | (--౮/ జనసాహెతిప్రచురణలు

1. పరిణామ శాస్త్రం - ప్రధమ పాఠాలు - అక్కే (మూడవ ముద్రణ) రూ.
2. జనం పాటలు (7వ ముద్రణ) ర" / 3. లూషస్‌ వ్యక్తిత్వం ఎ పాహిత్యం -నంపాదకుడు. నిర్మలానంద డు | 4. పునరుదరణ వాద ప్రతిఘటన- వర్షపోరాటంలో భాగంగా సాగాలి వ క -జస్తిన్‌ ఓ.చిన్చువరెడ్డి అనువాదం: కొత్తపల్లి రుబాబు రు | 5. స్తీ ప్తురుష సంబంధాలు-రంగనాయకమ్మ అశాస్త్రీయ ఖావాలు -దివికుమూల్‌ రు | 6. క్థకాకుళం (కథాకావ్యం) _ ఛాయరాటబ్‌ రు . 7. చేను నేల కొరిగితే....(పాలస్తీనా పోరాట సాహిత్యం) సంపాదకుడు.:నిర్మలానంద రు | 8. వా వెత్తురు వృధాకాదు (భగత్‌ సింగ్‌ రచనలు) సంపాదకుడు: నిర్మలానంద | -రెండవ ప్రచురణ సాధారణ ప్రతి: రూ 2 ॥ గ్రంధాలయ ప్రతి రూ.కి
3. లక్షల పిడికిళ్ళ హెచ్చరిక - బలియాపాల్‌ ఉదయ్‌ రూ | 10. కొడవటిగంటి కుటుంబరావు బుద్దికొలతవాదం-ఒక పరిశీలవ 1 -డాబి.నూర్య నారాయణరెడ్డి రూ.4 | 11. ఆందాల పోటీలు - విమర్శనాత్మక విశ్లేషణ (నెండవ ముద్రణ) -డా/బి.నూర్య నారాయణరెడ్డి రూ.3 | 12. సాహిత్యం - సౌందర్యం -డాంబి.నూర్యసాగర్‌ పాధారణ ప్రతి రూ. 2 | గ్రంధాలయ వ్రతి రూ. క | 13. చిత్త ప్రసాద్‌ కోపం రూ. 3 | 14 మహా సంకల్పం (నసాపొతి రచయితల కధల నంకలనం, రూ.5 | 15. ఎరుపెక్కిన వెన్నెల (జనసావొతి కధల నంకలనం) రూ.4. . 16. చలం-శ్రీ శ్రీ-రావిశాస్త్రిలపై ప్రజాసాహితి సమోక్షా వ్యాసాలు రూ. 3 1 (17. పాహిత్య విమర్శ నేరమా? -కొల్తనల్లి రవిబాబు రూ. . 18. అయోధ్యలో రావణకాష్టం (3వ ముద్రణ) -దివికుమూల్‌ రూ.8 " 19. పాష్‌ కవిత -వంపాదకుడు: నిర్మలానంద రూ. 8 | 20. అడుగు జాడ్డల్లో (కన్యాశుల్కం పై వ్యాసాలు) రూ. 8. ॥ 21. గదిలో తోకచుక్క (మోహన్‌ కార్టూన్ల ఆల్బమ్‌) రూ. ల (22. కనిపించని శత్రువు -డా/జూన్‌వెస్తీ రూ. 1 కక! (23. మార్కిస్తు సాహిత్య సిద్దాంతం -ఒక పరిశీలన -సారధి రూ.6
4. ఇరవయ్యో శతాబ్దంలో సాంస్కృతిక సామ్రాజ్యవాదం -జేమ్స్‌, పెటాస్‌ రూ.3
5. కమ్యూవిజం-కుటుంబం -అలెగ్జాండ్రా కొల్లంటాయంయ్‌ అమవాదం:(వళాంల్‌ - రూ.
6. ప్రభుత్వ నిరంకుశ కుటుంబ నియం్యత్రణా కార్యక్రమానికి "రాక్ష న్‌ మాతృమూర్తులు బలికావలసిందేవా? -డా? బి.మార్యవారాయణరె | త
7. గుమ్మ (కొండకావ్యం) “ఛాయరాజ్‌ వెరి క్‌ 26. ప్రీల జీవిత నమూవాలు (బీజింగ్‌ ముపాళా నదన్సు నందర్భుంగా / ] కాత్యాయనీ విద్యహే, బ్యోతిరాణ్‌, శోభు డామార్యసాగర్‌ల వ్యాసాలు చ
8. క్రెవసారోవివా కి ౦ ,. తూ. క +
9. నిరీక్షణ (కవిత) -ఛాయరాజ్‌ రూ. 8 వతులమ. ఉ& ౨౮9వ 04ఉగ౦0గ ౦0౯ ౮4కు నకు! ఉహ) (హై అజం...