Telugu Janapada sahityam pillala patalu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

వం లం ఆ వీసతస్వతి ౨౨. |

తెలుగు పరిశోధన [పచురణలు-18$ీ ఇ ళ్‌ జొనప్రద నాహిత్యవుం- ఛి ఎల్లల పొట్టలు పిహెచ్‌.డి. సిద్ధాంత వ్యానము డా1! పిం సరస్వతి తెలుగు పరిశోధన (పచురణలు = 11.691/2/ఎ. గాందీనగర్‌, హైదరాబాద్‌ - 800880

అతీత ఉకిఉరిఉ క44గ|1/4[౮-ా

న|[౬4[4 కిషత?4&ఓ౮ీ

నగ. 0. [655 07

0|. గ. 58125424, 4.4, 5౧.9.

తెలుగు పరిశోధన (వ్రచురణలు-కే8 ళ్‌ సంహెదళుడు ౩ వాసిలి వనంతతువూర్‌ లో

[పథమ మ్ముదణ : మార్చీ 19089 చి

ముఖప్మ్యత రచన : అశోక్‌ ఆ

6 [గ్ర వెల: రూ. 510 (గంథాలయ [పతి :రూ. 60

(పళులకు :

తెలుగు పరిశోధన (సచురణలు

మే1-604/2/ఎ, గాందీనగర్‌

హైదరాబాద్‌ 600 880

విశాలాంధధ పబ్లిషింగ్‌ హ్‌ౌన్‌

శీఎ148ి5్‌ విజ్ఞాన భవన్‌

బాంక్‌ సీట్‌, హైదరాబాద్‌ 800 001 ౯

డా. పి, సరస్వతి 1565. దుర్గావాయ్‌ దేశముఖ్‌ కాలనీ, లో క్క | బాగ్‌ అంబర్‌ పేట్‌, హెైదరాబాజ్ట టప భా! మ.

లం జటీచనచు. ముద్రణ :; షి బ్పు శ వో క్‌ ఆక్ట్‌ ప్రంటరృ్‌ తవ్వే

మాస్టర ఆర్భ (ప్రింటర్స్‌ క్క శంభు క్‌ శో 1ంమే-694/2/ఎ. గాంధీనగర్‌ ములలో హైదరాబాద్‌-500 880,

5౧8౧018! ఉం9198[6009 : 7ద౬౮౪6౮ €౮౧||/౯౫|9| 77

ఆబార్య తూమాటి దొణప్ప ఎమ్‌.ఎ.,పి.ఎచ్‌.డి.,డి.లిట్‌ హైదరాబాదు 500 00% కులపతి, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం న సాధువాదం

జానప దవిజ్ఞానం - అందునా తత్సంబంధి వాజ్బయం నిన్నామొన్నటి డాకా అనాదృత విభాగం కిందలెక్క. ఏదో పల్లెటూరి పాటకప్పజనుల పని పాటులలో ఉబుసుపోకకు పోగువడిన ఊక అని చాలామందికి ఒకరకమైన ఊపేవాబుద్ధి, ఇతివోసవిహాయసా లలో, పురాణపురాలలో, స్యూతపథ్రి నిబంధిం చిన 1వబంధ వీఠులలో, రూపకసౌధాలలో, గమ్మత్తు కసరత్తుతైతల సాము గరడిలలో అహరహం విహరించే విద్వత్కవుల _ విమర్శకా[గ్రసరుల చూప్ప ఈవైపు (వసరించనే లేదు. ఇప్పుడిప్పుడు గదా సారమతులూ, సచ్చాస్త్రరతులూ ఐన హేనూ హేమీలు ఎందరెందరో ఈరంగంలో దిగి చక్కటి వ్యాసంగం సాగించడం.

వ్యక్తులముఖంగానేకాక, _విశ్వవిద్దాంయాలపరంగాకూడా. జానపద పిజ్టానరంగంలో విశిష్టకృషి జరుగుళూ ఉంది. రకృషిలో భాగమే శ్రీమతి పుణుగోటి సరస్వతిగారి “జానపద సాహిత్యము: పిల్లల పాటలు. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుంచి సిఎచ్‌.డి; పట్టాన్నిపొందిన సిద్ధాంత (పబంధమిది. “వెలమకులంబు కాంతలిలు వెళ్ళి రన్న చా టూక్తిమేరకు చిన్ననాట పరదాల చాటునా, (గ్రామీణ నర్యావరణం మాటునా పెరిగిన రచయ్యితి శ్రీమతి సరస్వతి ఆటు పుట్టినింటివారి సంస్కారసంవత్తిని, ఇటు మెట్టినింటి వారి సహకార సంవటత్రినీ పుష్కలంగా సమకూర్చుకోగలిగిన భాగ్యశాలిని; బహుళవిజ్ఞాన మయశీల,

జాన్రపదవాబ్మయం దేశీయవిజ్ఞానంలో నిసర్గమధురమైన విభాగం. అందులోనూ బాలవాజ్బ్యయం మాట చెప్పనక్కరలేదు. చిన్నారిజాలలు వరమాత్మకు (ప్రతిరూపాలని 'పెద్దలవాక్కు. వారి ఆటలూ, వారి పాటలూ అచ్చమైన శిశుమన ్రత్వానికి నిలిపిన నిలువుటద్దాలు. ముగ్గ మనోహరమూ, స్నిగ్ధ గంబీరమూ ఐన ఈ వాజ్మయ విభాగం అపార పారావారంవంటిది. దీనిని మథించి నిస్టదేల్చిన సారాన్ని అమృతచషకంగా అందిచ్చిన రచయిశతికి రసజ్ఞలోకం బుణ[గన్తమై ఉంటుంది.

సార సారస్వత శ్రీకార్యపరులకు స్వ స్యసు. 9.8,1089 తూమాటి దొణప్ప

జఅచార్య నాయని కృష్ణకుమారి తెలుగుకాఖ, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం హైదరాబాద్‌ 800 007 అభినందన

ఈ సిద్దాంత (గంధం ఆధారంగా శ్రీమతి సరన్వతికి పిహెచ్‌.డి పట్టం 1080లో వచ్చినా దీని ము్యుదణ ఇప్పుడు తొమ్మిదేళ్ళ తర్వాత జరిగింది. ఫరవాలేదు. ఇప్పటికై నా ఇది అచ్చులో సింగారించుకుని ఎదుట పడినందుకు ఆనందమే. నిజానికి అందుకు అభినందించవలసీంది తెలుగు విశ్వవిద్యాలయాన్ని ః గత రెండు సంవత్సరాలలో ముద్రితమైనన్ని సీద్దాంత (గంథాలు మున్నెప్పుడూ లేవు, వూర్తిగా కాకపోయినా అంతో ఇంతో ఆర్థిక సహాయాన్ని అందించి (వ్రచురణల రైలుబండికి, పచ్చజెండా చూపించిన ఘనత దానిదే.

ఇక ప్రస్తుతానికి వస్తే జానపద సాహిత్యంలో, ఉస్మానియా విశ్వ విద్యాలయంలో జరుగుతున్న కృషికి ఈ సిద్దాంత వ్యాసం ఒక దీపికగా నిలుస్తుంది.

శ్రీల పాటలలో చాలాపాటలు పిల్టల (ప్రస క్రిని కలిగి ఉంటాయి. తల్టికీ పిల్లలకూ మధ్యనున్న అనుబంధం, విశ్చేషణకు ప్మాతమైన విషయం, ఈ మనో భావన ఆధారంగా, మన స్తత్వశాస్త్రంలో ఎన్నో సిద్ధాంతాలు స్టాపిత మైనాయి, వివిధ దేశ భాషా సాహిత్యాలలోని (ప్రసిద్ద (గంఠాలు ఈ గాఢ భావనను ఆధారంగా (గ్రహించి, విశ్హషణకు లోనై నాయి.

నాగరక సాహిత్యంలో కంపే, జానపద సాహిత్యంలో ఈ అనుబంధం సృష్టళగా, తెరిపి మరుపులు లేకుండా [వకటితమౌతూ ఉంటుంది,

తల్లికి తన సంతానానికిమించిన సంపద లేదు. వారి ఆటవాటలబను మించిన అందం లేదు. వారి అభివృద్ధిని మించిన స్వర్గం లేదు, ఈ అభిప్రా యాన్ని తల్టి తన మాటలో, పాటలో వ్యక్తంచేసే తీరు మనో మోహనంగా ఉంటుంది, అదే అంకాన్ని ఈ సిద్ధాంత వ్యాసంలో శ్రీమతి సరస్వతి స్పష్టం కేసిన తీరు (వళంసింపడదగ్గది. పేళ్లలను గురించి తల్చులు పాడుకునే పాటలేకాక పిల్టలు ఆడుకుంటూ, పాటల్లో నియమింతే [క్రీడలు కూడా ఈ సిద్దాంత వ్యాసంలో |ప్రకాశితమైనాయి. ఆటలు, అందుళో రకాలు, అవి ఆడబడే పద్దతులు - అన్నీ ఇక్కడ చతురంగా పొందు పరచ బడ్డాయి. అందుకు శ్రీమతి సరస్వతి అభినందనసీయ. ఇటువంటి (గ్రంథాలు ఎన్నో అచ్చులో వస్తే కాని తెలుగు జానపద సాహిత్యాన్ని ఇప్పుడు వేధిస్తున్న కొరత తీరదు. = నాయని కృష్ణకుమారి 10-8.89

అల్ల (పరో చన

జానపద వాజ్మయము దేశీయ సంస్కృతిని [ప్రచారము చేయునట్టి అమూల్యమైన (పచారసాధనము. ఈ వాజ్మయ ర్భురి అన్ని దేశములలో నిరాటంకముగా అంతర్వాహియై (ప్రవహించి విశిష్టస్టానము నందినది. అన్ని రాష్ట్రములలోను ఈ వాజ్బ్యయశాఖలు సర్వతోముఖముగా వ్యాపించుచున్నవి.

తెలుగు జానపద వాజ్మయ వైశిష్ట్యమును మొదట పరిశోధనాంళము లుగా చేపట్టిన విజ్ఞులు డా. బి, రామరాజుగారు, డా. యస్వీ జోగారావుగారు, డా, ఆర్‌, వి యస్‌, గారు, డా, నాయని కృష్ణకుమారి గారు డా, తంగి రాల సుబ్బారావు గారలు, పీరందరు ఈ వాబ్బయ పరశోధన నిరంతరము జరుగుటక్రై విద్యార్థి సమూహమును (పఫ్రోత్సహించిరి, నిజమునకు ఈ వాబ్బయ ముపె పరిశోధన జరుపుట మిక్కిలి కష్టతరమైనది, అయినను ఈ విషయ ముపై నేను పరిశోధన జరుపుటకు గురువరేణ్యులుడా, బి. రామరాజు గారు; డా. నాయని కృష్ణకుమారిగారల ప్రోత్సాహమే పరమహేతువు. వారివురకు నావినయాంజలులు,

పరికోధన జరుపుటకు అనుమతించిన మడద్గురువులు, పితృతుల్యులు అవ్పటి తెలుగుశాఖ (ప్రధానాచార్యులు డా. దివాకర్ణ వేంకటావధాని గారికి నా నమస్సుమనస్సులు.

పరిశోధనలో నాకు ఎప్పటికప్పుడు చేయూతనిచ్చి తమ అమూల్యమైన సలహాలతో దిక్పదర్శకులై నన్ను పారము ముట్టచేసిన డా, నాయని కృష్ణ కుమారి గారికి నమస్సుమనః[ప్రాంజలి. _

పరిశోధనావశమున నా కృషిని గూర్చి అరసి, నాయందు నిద్రాణమై యున్న పరిశోధనాళ కిని మేల్కొల్చిన ధీమూర్తులు, నా గురువరేణ్యులు డా, సి. నారాయణరెడ్డి గారికి నా హృదయపూర్వకాభివందనములు,

పరిశోధనలో కొన్ని ఆటలను గూర్చిన వివరణలో సందేహములను తీర్చిన శ్రీ కప్పగంతుల లక్మణళాన్త్రి గారికి (గంధ సహాయమురోపాటు చక్కని సలహాలొసగిన ఫ్రీజిం కృష్ణ గారికి, ఆర్కియాలజీ కాఖాధ్యములు డా. కృష్ణమూర్తి గారికి నా వినయపూర్వక కృతజ్ఞతలు.

పరిశోధనాంశ సేకరణతో తోడ్పడి తమ సహకారము నందించిన "స్నేహితులు కె. సుమతి, జి, వసుంధర, ఆర్‌. (పేమలత, ఎన్‌. గోహాల్‌ గార్జకు హృదయపూర్వక కృతజ్ఞతలు. ఈ వ్యాసమునకు శుద్ద ప్రతిని వాసిన సహృదయులు కె. యస్‌. రామానుజాచార్యులు గారికి కృతజ్ఞతలు. కొన్ని రోజులు నాతోపాటు నా పరిశోధనా 'ప్రశులను దిద్దుటలో సహకరించిన సోదర తుల్యుడు. చి, కె. మధుసూదన్‌కు శుభాశీస్సులు... నేను పరిశోధన సల్పిన సంవత్సరములో వారికెట్టి అసౌకర్య్మము కల్గినను సహనముతోో సహృదయ ముతో' ఓర్చువహించి నాకు తోడ్పడిన నా కుటుంబసభ్యులకు, నాకు విష యము నందించిన జానపదులకు నా కృతజ్ఞతలు.

ఇందరి ధీమూర్తుల సముచిత సలహాలతో, స్నేహితుల (ఫోత్సాహముతో రూపు దిచ్చుకొనిన ఈ పరిశోధనా వ్యాసమును సమర్పించుటకు అనుమతించిన మా కాలేజి ,పిన్సిపాల్‌ గారికి ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము వారికి కృతజ్ఞురాలను.

ళా

ఈ (గంత ముద్రణక్రై తెలుగు విశ్వవిద్యాలయ ఆర్దిక సహాయాన్ని ఆంచించి, వారి విశాల సహృదయాన్ని, జానవద సాహిల్యాభిమానాన్ని వెలువ రించిన కులశేఖరులు ఆచార్య దొణప్పగారికి నా వినయాంజలులు.

_ ఈ (గ్రంథ ముద్రణకు చెందిన సమ స్త భారాన్ని వహించి సకాలములో ముద్రించి యిచ్చి తమ 'స్నేహాభావాన్ని తెలియపరచిన మాస్థర్‌ ఆర్బ్‌ ్మపింటర్స్‌ అధినేత శ్రీ వాసిలి వసంతకుమార్‌ గారిక్కి వారి సిబ్బందికి నా కృతస్ఞతలు,

ఎపి, సరస్వతి

ఒకటవ [_పకరణము జల్లి (పవేశిక జొనపద కళా స్వరూప పరిశీలనకు నాంది పలికినవారు ఫిన్‌లాండ్‌ దేశీయులు, ఎలియన్‌ లోన్‌రాట్‌ (1802-' 88 ట) ఫిన్‌లాండ్‌లో మొదట జానపద పరిషత్తును స్థాపించెను.! తరువాత పాళ్చాత్య దేశములందీజ్ఞానతృష్ణ యినుమ డించెను. భాషాళాస్త్రవే తలు, నృళాస్త్రజ్ఞులు, చరి శకారులు, సౌంఘికవే త్తలు, మన స్తత్వవేత్తలు, ఈ విజ్ఞానముపై పరిశోధనకు కడంగిరి, 1848 లో విలియం జాన్‌ థామ్స్‌ ఈ పిజ్ఞానమునకు “50/0 0౯౭” అను పదమును ఐాడెను. సామాన్య జనుల సంప్రదాయములు, నమ్మకములు, ఆచారములు మొదలగు విషయములను 'ఈ పదము తెలియ చేయునని అతడు స్ప్టము చేసెను. థామ్స్‌ కూర్చిన ఈ పదమును వాడుటకు ముందు “లం7/67 4॥//2422/6" అను పదమును జనులు వాడుచుండుట కాన్స్బించును. విలియం థామ్స్‌ వాడిన కొం/% 07౭ ఆను పదము

1. ఓ016- 81 1౧1064600౧ 0 16 3016౧06 0 గ01౧ 1016 = కెరేగంగికం0గ'5 ౧౧౧౦. కి 42. 1971. 2, ౧౦ 1610౧ ౪45 3809686664 0 11140 [౧0౧౩ 1౧ 1846 +0 6168510/8(6 1౧9 30464 01 ౪4641019, 06491009 4౧64 3408751- 11009 664/79౧1 2౧0౧8 118 00౧1010౧ ౧6౦౧16 1౧ 01౪1118641 0౦4౧1165-0[40106/3 ౬16/010094112 (ఓ0గ౧60గ) ౪.50. 762.
2. ౧016 15 1౧0 ౪౦14 ౪/01 300% 9046 1410641406 [1910%/. ఉగ కగ6113%౧ ౧౭8౧ ౧౭౧౧౦6 /1111801 తంగగ [౦00౧19 0011664 1౧ 1846 10 [601406 116 0641౧96/3071 “గ004118/ 8౧11041165 “౧016 198 ౪౦846 10 169100౧418 116 1086 54647 0 016 061510౧205, 158669, 28౧౮ 3409790140%5"- ౦0౧౭౧౦89 కగ0౪010- నిర! [0[౧640౧. ౪. 5. ౧. 762.

నీ ఒకటవ (పకరణము తరువాత యూరోపీ మను భావలన్నింట స్థిరవడినది * ఇందులకు కారణములు రెండు కనఐడును = 1. కేవలము సాహిత్యము మ్మాతమే కాక [పజల జ్జప్తీలో నిషిప్తమైయున్న అనంతమ,లైన ఆచారములు, కర్మకాండలు, ఇం(దజాలములు, విశ్వాసములు ఆన్నియు ఈ పదము ద్వారా ద్యోతకమైనవి. 2. పై విషయము అన్నింటిని వింగడించుటకు ఈ ,నాస్తకర్తణము ,ధ్వారా ఒక పద్దతి రూపు చెందినది కైంగి ౧౪ అను పదము రెండు వేరువేరు పదముల కలయిక వలన వీర్ష్నడిన సద్రబంధము. 'జొంగ" అను పదమునకు ఈనాడు సామాన్యముగా ఆనాగరకులని ఆర్హష్తు చెప్పుకొను చున్నాము, కాసీ తొం/4 అనగా సమూవాము (6427) అనియే. భాషా పరమైన అర్థము 4/47 లిజగ6 ఆభ్విపాయాను సారము సం ౮7 బంగి 006 ౧౯6 202%. ప్ర040. 0౯ 40055 కిడ్‌ం! లం అలా 1౧0 తగింగ6 2000050 0/6 00727207.” =అిన్షగా సమాన ధర్మమ్లు కృల్లిన ఏ,ఇనసమూవామునై న ఈ పదము చేత నొచింషవచ్చును.! ఇచ్చట సృమాన ధర్మమనగా జీవిత కమము కావచ్చును, వృకి కావ్లచ్చున్లు..మురేదై వా కావచ్చును. రానురాను ఈ పదమానక్షు పల్లివాసులు అనాగరకృలు ఇమ జ్లర్ధము స్రేర్సషరినడి. కొనన ౯0/0 అను ఆంగ్ల పదమునకు సమానార్థక్నుగా “ల్లానపద ” శబ్దమును మనము (గహింపవచ్చును. తరంలో అవచా 2024208, 40000046 ౭గ౧/18 అని నిఘంటువులు అర్థము చెప్పుచున్నవి, తెలుగులో విద్య, చదువు, కొస్త్రము అను అర్హములు గల వదము లన్ని,0షని సమన్వయ పరచి విజ్ఞానమన్సు పటమును దీనికి సమానార్ధముగా కు ంగం 18౫ కం10 109 ౪88 001064 1౧ 1846 0/ క01190 తీగిఫేర48/180 /11114౧ "౮ంగ౧ ౧౦౧౫౩ 10 181 116 ౧1206 01 118 త/211 ౭6 1810 “౧౦౧౮12 8౧(160164611165" [6 ౪౦/6 ౧486 వ1[06 ,౨860 46001206 0౪11644107 211 6౧0౧౪౧6౧౪1 క46/006921 2306620965 - 00 2064864 010610%240/ 06 క01 10/6, 1౪100109౫7 ౬౬66౧6 - గి202 6800 - ౪. 1. ౧. 398. 2. 7[00.31460/,0 క018 [08, 416౫) 0౪0669, ని౭ం౦. 2. త 0౧40096 74600190 ౦౬4౧ ౨106006౧/ = నిజం6. 629.

[వవె!క శీ వాడుటకు. 'వీలగుచున్నది. జానపద విజ్ఞానమును పదము ౮|| 707౪ నకు సమానమైనది. “80/00 10/9 ఆము పదము “70/04/7482 అను జర్మన్‌ పదము నకు సమానార్థక పదముగా పాళ్ళ్చాత్యులు చేపట్టి. '70/64248' ఆను పదము అనాగరజుల సంప్రదాయిక కళలు, వృత్తుల నన్నింటిని తనలో ఇమిడ్చుకొన్నదిం “07దాం4ల అనగా. పల్లి సప్రజల జీవితము (౧0/4 గలి అను నర్థము వచ్చుచున్నది.!

శం!4 86 అను పదము ఆంగ్లభాషలో (కొత్రగా చేరినట్టది. ఇది ఆమెరికొ నిఘంటువులలో ఇప్పటికిని చేరలేదు. ఇడి స్వీడన్‌ దేశపు భాషలలో ఉన్న *లం24 (గ నుండియు, జర్మనీ భాషలోని “70/6౮/5042” అను పదముల ఆధార ముగా ఏర్పడిన పదము, జర్మనీ భాషా పదమైన “౫244484౯ ఆను పదము స్వీడన్‌ బాషా ,ప్రదమైన “వొం/6. 06 0గాకగై్రి్‌ అను పదము యొక్క ,అర్ధముతో సమానమైన ఆర్థమును కల్గియన్నది. ఆంగ్ల భాషా పదబంధమైన వగ ౭ ఒబంం/ంగ' లేక “కొంగ (8 3440/67" అను పదములు స్వీడన్‌ భాషా పదము నుండి ఏర్పడినవి.2 £0/4 ౧౯౭కు బదులుగా లొం!/ |౭ అను వదమును మొదట (బిటనులోను, ఆమెరికాలోను (పయోగించిరి. ఈ పదము [పాచీన ఆంగ్ల పదమైన 'కొం/4 (076 ఇచ్చునట్టి అర్థము కన్న విశాలమైన అర్జమును ఇచ్చునని ఉద్దేశింప బడినది.

1. ₹06 గెంగ40౧06 100౧6498 ౭640064 ₹69 +161%1 “016 106" ౧116 16 1110010 ౦౦4౧౪169 01916106 116 69౧౧8|౧ /0[105-= అగిరం' 60౪7971006 06 4061110141 219 2౧4 014 01 116 101 $౧ ఢగ(61౧9001 ౧8౧౮9, 16 840)606 [౧4౩ 19౧466 16 181104 0[8.0/ ౧8 016? 01 16 6౧100౧8515 1౧1101 1౧ 6 ఓ20615. ౪011641066 90013069 116 1041 గ౧1|౭1| 1109 - ఉ0౧0గ04౧ ౧018 10/6 + గ|004/6 ౧4. ౦౦/30. ౧. 2.

2. [016 1118 90464199 1౧ 16 5081130 12665108 06 $46663 [0116 11౪69 10138106 ౧100౧ 18 918 6604181610 01 116 69/౧%8౧ ౪011936566 - శిగ౭/1041 ౧018 10/9 16014169 - [01 1116 - 001౫౪70084 -౧. 53.

శ్తీ ఓకటవ [(పకరణము పెన తెలుపబడిన 2014 (08 అను సదబంధమునకు థారతీయమైన పర్యాయమును రూపొండించుటకు తగిన నిర్వచనములు తీర్చిదిద్దుటకు [పయత షము జరిగినది. బౌ త్తరాహులలో “౭/1 /076' ఆనుఐంధమునకు తుల్యముగా *లోక్‌ వారా అను పదఐంధము హిందీ భాషయందు కలదు, ఈలోక్‌ వార్త ఆనుపదము మొదట పరిశీలించి ఏర్పరచినది డా. వాసుదేవళరణ్‌ ఆగవాల్‌. ఇతడు ఈ పదములోని “వార్త' అను పదము నల్దభ సంప్రదాయములో వ్యా ప్రిడెందిన “నిజీవార్తా' మరియా దరూవార్తా' అను వానితో సమన్వయ పరచెను. కొందరు జౌ త్తరాహులు జనులచేత: జనులమధ్య మౌభికముగా, కేళాత్మకముగా సృజింపఐడిన అధ్యయనము. కావున దీనిని “లోక్‌ విజ్ఞాన'మనిరి. డా. కేళరి నారాయజశుక్స మరికొందరు “లోక్మళుతి లోక్‌చర్య అనిరి. (శీ సునీల్‌కునూర్‌చటర్డీ 'లోకయాస' మను పదమే జానపద విజ్ఞానమునకు తగిన భొరతీయ పర్యాయమనిరి. ఇది మహాయాన; దేవయాన: హీనయానములని బౌద్ద పదముల సరళిలో చెప్పదగినదనియు 'యాన' మనగా ఖీవనరశి అను ఆర్హము స్ఫురింప చేయునని వివరించిరి. కాని వీరు చేసిన నిరన్ష చనము తగినదిగా గోచరించుట లేదు. మహవారాష్ట్రములో దీనిని లోకసాహిత్య మందురు. తెలుగు సాహిత్యవేత్తలు ఎందరో ఈ పదబంధమును అనేక విధము లుగా వింగడించి, ఆతివ్యా_ఫ్ర ఆవ్యాప్తి దోషములను పరిశీలించి తుదకు జానపద విజ్ఞానమును పదము సమంజనమైనదిగా భావించిరి. జూనపద శబ్దము మహి ఖారతములో (గామ నివాసులను ఆర్థమున (_సయోగింపబడినది. ఈ శబ్దము [పాళృతశ్వమును, పామరత్వమును సూచించును. ఆ పామరత్వము దోషము కాక పోగా ఈ సాహిత్యమునకు ఆభరణము మరియు జీవనును ఆభ్మిపాయమును డాలి. రామరాజుగారు తెలియ పరచిరి. ఇప్పుడు పాళ్చాత్య దేశములోని జనపదములు

1. 10 11056 ౪/౦ &/6 060810౧109 €0 4636 410% 8౧1081౧ 8౧6 ౧6 ౮౧1166 518193, 1౧6 16౫ 01 16 13 1౧46064664 10 1౧0166 10 08161 00102646? 782౧09 1180 116 01167 ౬౧61160 ఇం “015106 = (పై పుస్తకములో అదే పుటలో కలదు.)
2. [01% 10755 01 860081 - 3%8012361 66014. లిశి కీ తెలుగు జానపద గేయసాహిత్యము = డా, వి. రామరాజు, ప్కం9,

(పవక క్‌ చాలవరకు నాగరకములైై నగరములైనవి, కాని భారతదేశములో ఈనాటికిని పల్లెలుఅసంఖ్యాకములుగా కలవు పల్రైజనుల విజ్ఞానమును గూర్చి తెలుసుకొనుటకు పల్పిలే ]పత్యక (ప్రతీకలలో నున్నవి. జానపద విజ్ఞానము [(పపంచమంతట లోతుగా వేష పారినది. దాని అవశ్రేషములు నిత్య్మములు* ఆధునిక జీవనరీతికి అలవడిన వారమని చెప్పుకొను వారియందును నిత్య గగోచరములు. పురాతన మానవుని జీవనరీతికిని, మానసిక పరిణితకిని, [పత్యక్ష (పతిబింఐము ఈ జాన పద విజ్ఞానము ఈ ఆభ్మిపాయములను బలపరచెడి నిర్వచనములు పాళ్ళాతశ్య జానపద ఫిజ్ఞానవేత్రల నుండి యెన్నియో సేకరించుటకు నీలున్నది. జానపద విజ్ఞానమును పాళ్ళొత్యులు పలు విధములుగా నిర్వచించిరి. జాన పద విజ్ఞానమును గూర్చి ఇరువదియొక్క నిర్వచనములు కలవు! జొనపద విజ్ఞానమనునది చై తన్యవంతమైనదియు, మృత్యువును తిరస్క రించునదియు నగు పురాతన శిలాఖచితము (బం35[). అది యగయుగముల మానవానుభూతి.2 70|౫ క2సనూ అనునతడు జనులు సంప్రదాయ విరుద్ధముగా రూపొందించిన విజ్ఞానమే జానపద విజ్ఞానము అని వివరణకు పూనుకొని, జనులు పా కన మానవులు కావచ్చును లేదా నాగరకులై న కావచ్చును. భందములోగాని వచనములోగాని కొన్ని ధ్వనులను, పదములను ఇమిడ్చి జానపదుల నమ్మకము లను, ఆచార వ్యవహారములను; నాటకములద్వారా, నృత్యముద్వారా ఆవిష్య్మ రింతురు. జానపద విజ్ఞానము జానపదులకు సంబంధించిన ళాస్త్రము కొక ఆది సార్యపదాయిక కాస్త్రమును, కవిత్వమును ఆగునని నిష్కర్ష చేసెను. 1, "౧౦ 5180644 0100%46/ 0 [011 1016 [41101007 ఇగి|ీ ఓ686గ164 - ౪౦1- 1. 2. (01% 15 11/61 ౧03911 ౪1100 ౧6%156 10 616, 66గ౧141/1699 8౧6 క11160౧12 0% ౧4౧౧8౧ అధంగం౧069 - 0[౧4/169 [181019 ని8(16* 3. [016 10/6 00గ)౧|1969 01 1264110041 0784100 ౦0+ ౧౭౦ ౧16 8౧6 97101076 2౧64 61/1112664. ౧656 26 20016౪64 0/ 491009 60౪4069 01 ౪౦1649 11 ౧610 +0[01 2౧6 /096 ౭౧6 1౧610099, 8190 [01% 0611613 0! 9409/36141049 0౪910౧19 2౧64 ౧6గ౦10080- . 0093, 63౧095, 8౧41 ౧18/9. [107600౪6 [01% 1016 18 ౧0 3016౧09 40041 ఇ[018, 04646 86416౧0౧21 గ01[ 59016౧09 &గిడే [018 ౧౦6€%౫/ = [౦౧ 5415. "

/| ఒకటవ (పకర జము *ఆది తరతరములుగ జనులు పొందిన అనుభవముల సంపుటి. వారు సం్యపదాయకముగ నేర్చిన తీరుతెన్నులు, వారి [కీియాశీల వైవిధ్య సమ్మేళనమే జానపద విజ్ఞానము అనగా జనవిజ్ఞానము” అని లెజశం[గ0. 80. మూరోగ0ోత నిర్వచించెను, 1 రిజెర్డ్‌ ఎ వాటర్‌ మాన్‌ అను పండితుడు జనులు వాడుకభాషలో ఉపయో గించు కథలు, సామెతలు, లోకోక్తులు, కట్టుకథలు, మం[తళర్శతాలు, పాటబు మొదలై నవాని యొక్క కళాత్మకరూపములే జొనపదవాబ్మయమగునని నిర్వ ఛించెనుశి జానపద విజ్ఞానము మానవసంస్కృృతిలో ఒక భాగము. ఇది తెలిసీన గాని, తెలియకుండ గోని వారి నమ్మకములలో, ఆచారములలో, సంప్రదాయము లలో మరియ వారు ఆచరించు ఆచరణలలో, మత విశ్వాసములలో, పుంాగాఢ లలో మరియు సామాన్యులంగికరించెడి కథలలో, ఆలితకళలలో, చేతి పనులలో క్యదసరుపబడియుండి: ఒక వ్యక్తియొక్క లేదా ఒక సమూహము యొక్క ఉత్సా వహమును, తెలివిని తలియపరచును. ఎందుకనగో ఇది (పాచీన సంస్కృతిని, [పాచీన వాకావరణములో ముఖ్యమైన మూలసూ[తములను కెలుపుటకు ఆధార మైనది. ఇది శాస్తీయసాహిత్యమునకు, కళలకు సంబంధించిన విషయములను తెలియపరచు చృట్రమువలె (/72776) కన్పట్టును. దీనిలో ఒకప్రత్యేకత కలదు' లలాట

1. [5018 10/8 0/ ౧౦౧౮18? 10104/1668669 18 200౪6011181664 9410168 01 81018౧1006 ౧89 66/160069 16201664 2౧4 ౧/86616066 20053 119 2౮65 859 ౧౦౧౪414 8౧6 1124161008! ౧0౪18466 “శీల/600 గి!. 58010098.
2. ౧01౧ 9 486 *[ 0 101౧1 60గ00గ91౧6 ౪గ0౪9 ఓ₹(0039 0 310195, ౧70౪609, 9871185, 306119 8౧6 ౦6౯ 10004188 ౪౧100 6గ౧|0౪5 500160 18006809 89 119 ౧661401-౧10౧8/౪| 8 /810/0821౧,

(పవేశిక ణి ముఖ్యముగా ఈ సాహిత్యము (పజల సాహిత్యము. ఇథీ [ప్రజలచేత సృష్టింప బడినది; 1పజంకొరకు సృష్టింపబడినద ని ధియోడొర్‌ జో, గాస్టర్‌ ఉద్ధాటించెను. ! పెవారేకొక్క లొగ0 శ౮ రభ ఆను పొళ్చాత్యవ్తేత తోనవదవిజ్ఞాన మనగా వ్యాగూపమైన సొరన్వతము మ్మూతమే కోదని కళలు, చేతివృత్తులు, నమ్మకములు, ఆదారవ్యవవిరమఃలు, సంతలు, పండుగలు, మంత ఏద్యళలు: మొదలై న [గామీణ వృత్తులు కూడ డీనియందు చేరియండునన్‌ వివరంబెను. ఈ జానపద విజ్ఞానము 'క్రీవలము పల్లెలలోని- పల్లెనాసులే కాక నగరము లలో ఒక గుంపుగాచేరి పనిచేయ వారియందు..కూడ. కనబడునని ఆధునిక విజ్ఞాన వేత్తలు (కం/6 బి07) అభ్మిపాయము. జానపద మన_స్తత్వముగల నగఠ వాసులలో కూడ ఈ విజ్ఞానము (పతిబీంబింప వచ్చును. జానపదుల జీవిత చక మునకు ఆవనరమగు విషయసామా[గి యతయ ఈ విజ్ఞానములో ఇముడును, మౌభికముగా వెలువరిచిన సమస్త విజ్ఞానము దీనియందు ఇమిడియుండును,

1. [01% 15 1౧8౧8 0 ౧60౧168 6641041806 ౪౧100 18 ౧౭౦96౧66 60౧6010651 08 ౪౧౦౦౧౩౦]0౪481/ 1౧ 0611919 2౧4 ౧261069, 06810019 8౧6 0086౧/2౧2066' 860641! 6676౧0. 1౧ గగగ5 1696౧68 2౧6 18169 ౦ ౦0గ౫గ౫౦౧ 2009018806 806 1౧ ఉగ 2౧6- 6811 ౪౧10౧ ఆ౧|095 016 €9౧౧9/ 4౧64 99౧149 0! ౮/0:40 (2016! ౧8౧ 0180 1061/)164681. 89086496 1119 & [30091126/ 0 ౧౦౧౪18 (26410009 &౧6 4౧ 1౧16881 916౧06౧653 ౦! ౧౦౧412 6110816, [01% 1076 96౧/6 83 & 60౧918౧1 30606 8౧4] [4౧016 0 16976౧06 108 గ౧౧0౯6 10గ౧8]| 119/2009 2౧64 421 846 గ 15 61501౧00 166 *[0౧) 1౧ 11811613 699664811౪ 0/16 ౧60016, 0౪ 16 ౧6౦౧16 8౧6 10 16 ౧60016 - ₹[6060/ (1. 685161 - [6 313%64/4 01040085/ 0 ౯0% [0/6, 701097 4౧౧ 00906 - 18/14 16800 ౪.1.

2. గగిం!! 101688 2౪౧019 1$ ౧౦1౧961 "౬1614619 4౧5- ౧66 0/41%/ 0414 1౧61646468 (116 ఇగ 2౧64 041/5, 0611613 2౧౮ 6491013 0! 1039 ౪౧౦ 1౧ ఉగింగం8- 901106 08౧19, 018010 2117641469, 18700679 18911819 2౧64 6105, (111 1101199, 02౧18198 - 981123, 02919); 0%[4౧ 644992౧౮ - 41071081

౯01% 10/9 ఓ6614/99 - ఉ- 061౧110౧ 0 గ01% 10౯9 5140019 199 1160. / -

ర్త ఒకటవ (ప్రకరణము ,. అనుకరణద్వారా లేక సాదృళవస్తు దర్శనమువలన నేర్చినట్టి చేతికళలు, సాంకేతికకళలు మరియు వానియుత్స త్రి విధానములన్నియు దీనియందు చేరును.1 మరికొందరాధునిక జానపద విజ్ఞానవేత్తలు మానవుడు నిత్యిజీవితములో ఉపయో గింళెడి వస్తుజాలమును కూడ జానపదవిజ్ఞానమ౭దలి ఒక భాగముగా తలంచు చున్నారు. ఈ వస్తుజాలమును వారు వస్తుసంస్కృతి అనుచున్నారు.క అందువలన జానపద విజ్ఞానము మానవవిజ్ఞాన కోళము అనుట సరియైన వివరణము, జనులు శమకై తాము తీర్చిదిద్దుకొన్న జీవన సర్వస్వము నుండి విశేషములను సేకరించి, జీవనసరశిని వ్య క్తముచేసి, కాస్త్రీయముగా విశ్తేషించి, దానిని (పకటించునదియే యీ విజ్ఞానమని నిర్ధారింపవచ్చును. పైన పేర్కొనిన నిర్వచనములు జొనపద విజ్ఞానమును నిర్వచించుటకు చక్కని (పయత్నములు చేసినవి. నిజమునకు ఈ “70% /0౫' అను పదబంధమునకు. నిర్వచనము చెప్పుట అఆంతసులభమైన పనికాదు. కారణము (పపంచములోని అన్ని వ్యవహారములను విధానఐద్ధముచేయ తలపెట్టుట సాధ్యముకాని పని. దానిని ఒక అదుపులో పెట్టపూనుకొనట ఆసా ధ్యము. మానవజ్రీవితములో కొంతభాగము, ఐహుళః (పధానభాగము మానవుని యదేచ్భాపవ్నక్తనమునకు చెందినది, ఎవ్వరికిని బాధకలిగించని కళాత్మక, మేధా పూర్వక (పవ ర్తనమునకు చెందినది. అతనికి సంబంధించిన చేష్టను విధానఐద్ధము చేయటయన్న ఆతని మానసిక, బౌత్సాహిక (ప్రజ్ఞను అంతముచేయుటయే అని నా అభ్మిప్రాయము.

...... పైసారాంశమువలన (ప్రపంచములోని విజ్ఞానమును రెండు విభాగములుగా చేయవచ్చును. - 1. కాస్త్రియవిజ్ఞానము లి, అళాస్త్రీయవిజ్ఞానము. ఈ రెండింటి

1. 1౧16/08100౧41 60౪0100661 0 3906181 5016౧098 - ౪11112౧ 84900౧), ౧. 490,

2. ౧01 106 19 9 86౧/0 ౧4౧౫6 ౮966 10 రేం౧౦(9 056 €461- 0౧8! 0611919, 9006151019, ౧౧౭౧౧6౧5. 06510౧9 2౧6 05059772[065 0 0161౧80/ 0690016 ౪౧100 ౧4౪76 ౧615151466 68/16 1౧0 1216౯ ౧6౦63 1౧ 90౧౫89 045699 60౪/౧ 10 1౧16 గంరేంగ 110165. ౧018 (8169, ౪861110081 0411469, [01% 50[05 2౧64 ౧౧0౪౭08 2190 600౧8 ౪౧646! 116 ౧6461౧0 8౧4 0/8 60606 ౨16౧110౧ 01 ౧6౭౧108, 061210 290606 0 ౧౧8161౭1 6౮1241 06104113 64616666 6౪ 6611౧01600 - కగ౦/01[009641& 901 8/10200102 ౪01. 9. ౧. 916.

(వ్రవేఃక రి యందలి వ్యత్యాసము నిర్జిష్టమైయుండనప్పటికి, కాస్రీయచిజ్ఞానము ఆన్ని కాలముల లోను స్థిర త్వమును పొందును ఇందుకు కారణము శాస్త్రీయవిజ్ఞానము లిభితరూప మున నుండుటయే. (ప్రపంచ విజ్ఞానము లేఖనమువలన స్థెర్యమును పొందినదన వచ్చును. లేఖనము నునుషమ్ములకు లభించిన మహతర సాధనము ఎంతటి పురాతన సంఘటనలై నను సమకాలిక సంఘటనలవలె భాసింపచేయుళ క్రి లేఖనమునకున దెం ఈ లేఖనసాధమువంన శాస్త్రియవిజ్ఞానము ఒక నిర్దిష్టమైన రూపములో ఆచం్యద తారార్కముగా వెలుగుచున్నది. కాని. జానపద విజ్ఞానము నూరింట తొంబది పాళ్ళువరకు అలిఖితమై ఒక నియతరూపమును పొందలేదు అలిఖితసాహిత్యము మౌఖభికము కావున, శబ్బ్మపయె'గములందు, వాని అర్థ(ప యోగములందు, నిర్మా అమునందు మరియు వస్తువునందు మార్పులు కాలానుగుణముగా, సహజముగా గోచరించ్దుచునే యుండును. కవులు, కళాకొరులు, మేధావులు సృష్టించిన నాగరిక వాబ్మియము స్పష్టము చేసిన విధముగ కాక, (పజలు తరతరములుగా పొడు కొన్న, నెమరువేసుకొన్న వాబ్మయము నాధారముగా చేసుకొని మానవుని పరం, పరాగత చరి్మితము నిర్మించుటకు పూనుకొనునది జానసదవిజ్ఞానము. అస్పష్ట చరి తమునుండి, దండకవిలెల నుండి, సుద్దు9 నుండి, బురళథల నుండి సాంఘిక కట్టుబాట్ల నుండి ఈ విజ్ఞానము నిర్మించుటకు వస్తుసేకరణ చేయుదురు. దీనిలో విద్యావంతుల ఆలోచనాసరణిగాని నాగరిక కళావిన్యాసము గాని ఆంతగా కొన్చిం చుటకు వీలులేదు,

జానపద విజ్ఞానమునకు పర్యాయముగా జానపద సాహిత్యమను పదమును (వ్రయోగించుట గమంించదగినది. 387////441 కెడూళం/ (ప్రకారము ఇట్లు (పయో గించుట సమంజసము కొదు! వాస్తవమునకు జానపద విజ్ఞానమును స్టూలముగా రెండు విభాగములుగా విభజింపవచ్చును.

1. 7౧౦ (6౧౧౫ “0౧41190 11941069,“ “౧౦౧౪418౯ 11601169" “101%
2. “గ౧౧|76 1116220419" 8౧4 “0181 119౧2046“ ఆగ౧)౧౧83126 106 ౧9818110౧0 0 11699 107019 10 1169/814/6 9001 811 3౯6 085664 600౧ 116 17660౧0118016 ౦0[౧౪8641100 1౧81 1119741418 18 089664 ౪౧౦౧ 166466, 8౧6 1006 ౧6688 01% 106 159 ౧౦౬”

చా1101414/9 8౧10౧8 106 ౧౧110౪99, --౮౦10 0199౧ 4/8/ రింగ

10 ఓఒకటన (పకరణను

1. పారలౌకిశళాఖ' లేక పారమార్థీకళాఖ వ్ర) లౌకికళాఖ లేళ భౌతికళాఖా మొదటి దానియందు అధ్యాళ్మిక జీవనమునకు సంబంధించిన పురాగాథలు, (గామదేవళల కథలు, కల్పములు, (వతములు, మంత తంతములు, భూత విద్యలు మున్నగునవి చేతును. రెండవ కాఖయందు లౌకిక జీవనమునకు సంబం ధించిన వాస్తకళలు, వృత్తి విద్యలు, పరికరములు మొదలగునవి చేరును. సాహిత్య మనునడి కళలలో ' (ప్రముఖమైన కళ. అది జానపద' విజ్ఞానమును (పచారము చేయుటకు జనులుపయోగించెడి వాహిక మ్యాతమే డీనినలననే సంగీత చ్చిత' లేఖిన, శిల్స; నాట్యాడి కళలు (ప్రచార సాధనములుగా, వాహికలుగా జానపద విజ్ఞాన స్థిరకరణకుపయోగపడుచున్నవి. కోవున జానపద విజ్ఞానమునకు, సాహిత్య మను పదము పత్యోయముగో వాడుట సమంజసముకాదు. జానపద సావాత్యము జానపద విజ్షానములో ఒక భాగమనుట6న్న మొత్తము ఆ విజ్ఞాన పచారమున కె యేర్పడిన ఒక వాహిక అనుట సమంజసవు గా నుండును. ఉదాహరణ పల్పీయడు తన వృత్తిని నిర్వ ర్రొంచునస్పుడు ఆ వృర్తి యొక్క (పాముఖ్యమును గొని లేక ఆయా వృత్తి సాధనములను గూర్చి గాన్‌ వెస్పవలెనన్న సాహిత్యము న్యాశయిం చును. ఆదేఏవముగా. జనులు పరమార్థమువక్తై ఆచరించు (వతములు, కలృ ములు మొదలగునవి సాహిత్యము ద్వారా వల్టడి చేయదురు. దీనివలన జానపద సాహిత్యము జానపద విజ్ఞానమును సుస్పష్టముచేయ వాహికగా నిర్ధారించుట ఓప్పును. జానపదులు తమ శ్రీవిత సరణిని వెల్తకీ చేయుటకై చేపట్టిన ఈ జానపద వోజ్బయము మొన్న మొన్నటి వరకు పండితులచే ఆనాదరింపబడినదనియే చెప్ప వచ్చును. కారణము శిష్టసాహిత్యవు అగ వర్ణములవార్‌ సమష్టి సంపదయనియు కద కవివరుల కవిత్వము [(గాహ్యము కాదని పూర్వో క్రి1. పదల

1. కవిక్షీరమిన్మ గాహ్యం' కోవ్మేన వ్మిపేణ నిర్మితం న శూద్రస్య వచో (గావ్యం శనోచ్చిన్టం హవిర్యదాం “= అహోవీలపండితీయం, ఆహోదిలపతి, పుట, ) 88

(వవేశక 11 సంస్కార హీనులని, వారి కవిత్వము (గ్రాహ్యము కాదని నీష్కర్షించుట వలన జానపద సాహిత్య మనాదృతమైనది జానపదులు ఎక్కువగా నాల్గిన జాతివారే కొవున వారు అ_పయత్నముగా, స్వేచ్చగా (పదారముచేయ మౌఖిక రచనలకు సండిత లోకమున గౌరవము కలగలేదనుటలో అశ్చర్యములేదు. (గ్రంథబద్ధము కొనట్టిడియు నిత్య వ్యవవారయోగ్య మైనదియనగు భాషకు స్రీ చబ్యూదాదులు అధి! శారులని ఆవోబిలపతి చెప్పెను.! కధయే ఆధారముగా గల, వ్యాకరణఐద్ధము గొని రచనలు స్తీ, మృదు లుపయెోగింబెడివారు!. కొవున తెలుగునాట జానపద వాజ్బయమునకు పంగిత లోకమున గ్పుర్డింపు కలుగలేదు. లలిత కళలతో సంబంధముగల యీ వాబ్మ యారంభ' స్థితిని తెలుపుటకు చాలినంత వస్తుసామ్ముగి మనకు అభించుట లేదు. ఈ సాహిత్యము యొక్క పూర్వస్థితి, దాని వైశిన్ట్య్రము మన దృష్టి నాకర్షి ంచి నంతగా మన (ప్రాచీనాకవుల దృష్టి నాకర్షించలేకపోవుటకు హేతువు తెలుగు సాహిత్యమునందు- లతణఐద్ధమేన రచన చేయవలెనని ఒక పండితుని కన్న మరి యొక పండిళుడు వోటిసడుటయేయని చెప్పవచ్చును. రాజరాజు ఆస్థానకఏ నన్నయ మొదలుకొని రాష్ట్ర ఆస్థానకవి దాళరధివరకు పైధోరణియే సాగుచున్నది+

1. “నదాన్మ కావ్యస్య స్త్రీ హ్యదాద్యధికారికత్వమ్‌” ఆనిఐద్ద వ్యవహారోప యోగి భాషా మాన్య తదథికారిక్వేజిపి కొస్త్ర సంస్కృత త్వేన ఆలౌకిక విభావనుభాహ'సాత్విక వ్యభిచారి లతుణ రస వ్యంజన సంఘటిత వత్స మాడి నానా విధ శబ్ద సందర్భ విచ్శితర్వేనచ విలక్షణం, వర్పన _సథోనం, చమళా కారికాన్య మపి కథం నామా పండిశా స్త్రీ హృ్మదాది కారికత్వ మాప్పుయాత్‌. వెన పేర్కొనిన (గంధములో - పుట. 141, లీ ఆయంత విశేషః సంస్కృత పురాణ [శ్రవణాకు మాణామ్‌ ఈనత్‌ వ్యుత్వటత్తి మఠాం స్త్రీ, వూదద్రాకీకం ముముచుణాతదర్థోప బృంవజే స్వార్మధపురాణేషు కథ్యావరానేను పాధాన్యే నాధికారిత్వం, తృఠన [శవ జాభ్యాం వినాశేషాం జ్ఞానోతృ త్రి సాధనాంత భావనాత్‌ - అహోబిల పండితీయం -- ఆహోదిల పండికుడు. పు. 143,

19 ఒకటవ [పకరణము ఈ విధముగా లషమణబద్ధమైన ఖాషా వివషయమునందుకల అభిమానము జానపదుల భాషపై కుళూహలము కలుగనీయలేదనుట కొంతలో కొంత నిటము. ఎవరైన ఈ జానపద వాబ్బయమును నన్వేషించ పూనుకొనిన యెడల వారికి ఆంధళాన యొక్క అందచందములు, తీరుతెన్నులు స్పష్టమగును. ఇది సొంఘిక, సొరో స్వత, సామరన్య సరణులు కలది. డిని నెవ్వరు ఏ విధముగ ఉపయోగించి నప్పటికి ఇది ఆయా మూసలలో సునాయాసముగా ఆమరునట్టి మేలిమి బంగారము. జానపద జీవన సరణి అతి సామాన్యమైనది. పండితుల అనాదరణను పొందినను సామాన్య (పజల సృదయము నాకర్షించుటకు ముఖ్య హేతువు ఈ లక్షణమే. మానవులు నిర్మించుకొన్న ఏసాహిత్యము ఐనను గేయరూపముననే (పారంభమైనది. తగువాతిదడే వచనము (కోతను అనాందానుభూతిలో ముంచివేయ శకి గేయము నకే కలదు. దీనికి కారణము పదముల యందతర్ని హితముగా నున్న లయ (గలా. వ్యవసాయమే (పఠానముగా గల కర్షకులు సేద్య క్షే్యతములకు సమీప ముగా తమ నివాసముల నేర్పరచుకొనిరి. అవియే జనపదములు లేడా [గామములు* వృత్తికి సమీస్రముగా నివాస మేర్పరచుకానవలెనను సిద్ధాంతము అధునిక మైనదికాదు. మానవుడు భూమిని దున్ని విత్తనము విత్తుట (పారంభించిన నాటి నుండియు కలదు. (గ్రామమునందు నిచసించు (పజంకు భూమియే సర్వస్వము. మానవ సాంఘిక జీవనమునకు తొలి స్థానము లిట్టి జనసదములే. ఈ జనపదము లందలి [పజలు (ప్రాచీన కాలమునుండియు చేతినృత్తులయందు నైపుణ్యము కల వారుగా కనఐడుదురు. గృహనిర్మాణము మొదలు గృవోపకరణ వస్తువుల నిర్మాణము వరకును (ప్రధాన సాధనము హాస్తమే, కమ్మరి, కుమ్మరి, న(డంగి, కంసాలి? సాలె, శిల్సి మొదలగువారు నంవృత్తులతో జీవించుచు (గామీణ నమాజమునకు సుఖకాంతులు (పసాదించెడివారు. అందువలననే జానపదులకు తీరిక తక్కువ వారు వారి వృత్తుల నాచరించుచునే (కశమ సహ$మునకు సామూహికముగా గొని; ఏకాంతముగాగాని కూనిరాగములతో [పారంభఖించి (్రమముగా పదముల నందుకొందురు ఈ పదములు లయాత్మకము లుగా వారు చేయ పనిలోని కదలికలకు అనుగుణముగా నుండును. ఇవియే జానపదగేయములు ఇక పండుగలు, తిరునాళ్లు వచ్చినప్పుడు జానపదులు ఆనం దోత్సాహన.లతో నృత్యము చేయచు పాటలు ఫొడుట కలదు. వీనినే “ఆనంద గీతములు” అని పాల్కురికి సోమనాధుడు పేర్కొ నియండవచు ఎను*

[పవక కేశ

జానపద సాహిత్యము యొక్క స్వరూపము ఇదమిళ్సమని నిర్ణయించుటకు అవకాశములు చాల స్వల్పము, ఎందువంననగా ఇవి లకణఐర్ధమనస్కుంలై , నిపు ణుల్తైన కళాకారులచే రూపు దెద్దుకొనలేమ. ఇవి సమష్టి రచశలు, పుట్టినప్పుడు ఓక నోటివై నను ఆ తరువాత పునరావృత్తి లక్షణమువలన పలువురి నోళ్ళలో పెంచబడినవి. దీనికి కారకులైన జానపదునకు పేరు (పతిష్టలతో (వమేయము లేదు. అని నామ గోప్యమున కిదియే కారణము. “ఈ జానపద కవులు గుట్ట, గోపురములు కట్టిపోయిన అజ్ఞాత శిల్పులు" అను గౌరవమును పొౌంవరి_ అందులకే జానపద సాహిత్య నృష్టికి ఒక నియతమైన, (పత్యేళమైన కవి లేడను నద్‌ నిర్శివాదము* ఇట్టి మౌఖిక, అనామక కర్తలు సెర్యహించిన ఈ అలేఖ్య రచనలకు ఒక నియత స్వరూప ముండునన్న ఆలోచన ఆర్థరహితము. ఇది పలువురిచే నృష్టింపబడి, వారిచే వారి ఇచ్చానుసౌరముగా చేర్పులు? మార్చుల నొందుట కవకాశములు కల్పింపబడిన (ప్యక్రియ,

మైన పేర్కొనిన స్వరూప లగణములను పరిశీలించిన జానపద వాజ్మ యము నందలి ఏ (ప్మక్రియ యైనను ఈ కాలమునకు చెందినదని నిర్ణయించుట కష్టము కాని శిష్టసాహిత్యవు యొక్క... కాల నిర్ణయము ఆయా (గంథముల అఆవతారికాది విషయములచే నిర్ధారించు.కు వీలున్నది కాని కవియే లేని జానపద సాహిత్య సృష్టికి బార్మితక నిర్ణయము చేయట దుర్లభము, దీనికి బాహ్య ఆంతర సాక్యములు మృగ్యములు, కాని ఆ సాహిత్యము నందలి గేయములయొక్కగాని, కథల యొక్క గాని బావ, న్వరూఫమును ట్టి కొన్ని చోట్ల ఇది. (ప్రాచీన కాలము నాటిదా ! లేక అర్వాచీన కాలమునాటిదా? అని గుర్రించుటకు అవకొళము లున్నవి. అయినా ఈ సొ!గాత్యము ఎప్పటికప్పుడు [(కొత్తతొడుగులను తొడిగి నవనవోన్మేవముగా ఆలంక3ంచుకొను,ఏ. అందువలననే ఒక పాళ్చాత్య పండి తుడు జానపదగేయములను గూర్చి తెణపుచు- *ఈ గేయములు [కొత్తవి కొవు. |, కెటగు జానపద య సాహిత్యము - రామరాజు బిరుదురాజు, పుట 16

14 ఒకటవ (ప్రకరణము పాతవి కావు ఎఏ-దువలక ననగా ఆవి ఎప్పటి కప్పుడు (కొత్తగా పూచిన పూల వంటివి” * అని ఏివరించఎను ఈ జానపదగేయ సాహిత్యమునకు భిమకుల హృదయములు క్ష్మేతములు. వీరి జీవనోపాధికి జానపద గేయములే కల్పవృక్ష మృలు వీని వ్యాప్తికి వినుకలి సాధనము ఈ సాధనము వలన ఎప్పటికప్పుడు (జ్రొత్తరూప్త లెత్తుచుండును. ఈ గేయములు నవరస భరితములు. "ఒక దేశములోని (సగతి వరిణామ్షమ్లులను, మన_స్తత్వమును, ఆచార వ్యవవోరములను, జనో్యోన్యానురాగములను, సౌందర్య భాగ్యములను (పతివింబించుచు, దేశ జాతీయ దర్పణము.ఖగా వర్ధిల్దడమే వీటిలో నున్న ఉత్క్బృష్టత ” అని వావిలాల సోమయాజులు జానపద గేయములను పొగిడెను.&

[ప్రారంళమున లారతీయ జానపద విజ్ఞానము. ధారతీయ సంస్కృతి కాస్త్రములో (4400087) ఒక కాఖగా వెలిసినది పాళ్చాత్యులకు వారి దేశము -యొక్క భాషను, మత విషయములను; పురాగాథలను, ఆచార వ్యవహారములను భారతదేశ స్థములై నవానితో పోల్చి పరిశీలించగా ఆ పరిశీలన విస్మయాపాదక మైనది. పాళ్ళ్చాత్య పండిత _పపంచమునకు భారతీయ సంస్కృతి, ఆందలి వివిధ విశేషములను చృుజ్దముగా పరిశీలింప వలెనను ఉత్సాహము కిల్లినది, ఫర్యవసాననుగా భారతదేశములో పాళ్ళాత్యులు ఆత్యంక కృషని సలి జానపద విజ్ఞానమును వెలుగులోనికి తెచ్చిరి.

థారతదేశములో మొదట 746 శః4/40 వాంం౫టా ఆకు సంస్థను బెంగాల్‌ దేశమున కౌగ[24 (04౮ అనునతడు 1786లో స్టాపీంచెను. ఈ సంస్థ వెలువ రించిన ప్మతిక ఆసిన్లూ ఖండమునకు చెందిన ప్రాచీన విశేషములు, కళలు, నిజ్ఞాన కాస్ర్రము మరియు సాహిత్మములను తెబుపుటలో _శద్ధమాపిశది, 1804వ శ &ీ గిం!!! 90900 15 ౧6419 014 గ౦? ౧6౪ 08046496 11 16

6011006440 125108 ౧6౪/ 119, 1 (5 2% 1౧640/16048!

1006౯70 0౧ 8 60౧౧౦౧ 31900"

“కగి60/01006612 5౧680౧౧108. ౪01. 9. ౧. 448. లి. గేయరచనలు = (ప్రాచీనులు. = వావిలాల సోమయాజులు = సారస్వత వ్యాసములు, నొలుగన నంపుఓమం, పుట-866,

[వవెీక 15 “సంవత్సరములో బొంబాయి “2|2 గియో4! శణలం రోంయతభి” యొక్క ఉప సంస్ధ స్థాపింపపడినది. ఆ సంస్థ వెలువరచిన ప్యతిక కూడా పై పటిక చూపిన అ.ళమురిమైననే (శద్ధవపించినని 1829వ సంవశృరమున “748 త00౫2/ 40/20 వొంంలట'' ఆను సంస్థ (గేట్‌ (బిటన్‌ మరియు ఐర్టండు దేశములలో నెలకొల్చ్పబడినది 1815లో ఫ్రీంంకలో “746 శూ48 రండూ”. నెలకొల్పబడినది. ఈసంస్థ వెలువ రించిన ప(తిక జొనపద విజ్ఞానమునక్త్షు సంబంధించిన కొంత వస్తువిషయములను తెలిపినది. ఈ విజ్ఞానాంఠములు నృకాస్త్రము (శ౭£12070/087) లేక పూర స్‌ కాలమునాటి వస్తువు అని విభజింపబడినది, జేమ్స్‌ ఐర్జన్‌ అనునతని సంపాద కత్వాధికారమున 1872లో “౯424 శ౭/944గ్రా“ అను సంస్థ స్థాపింపబడినద్‌, ఈ సంస్థ (పచురించిన ప్మతిక జానపద విజ్ఞానమును ఒక పత్యేక ఆధ్యయన ముగా తెలియసరచి దీనిని దీని పురాతనత్వమునుండి విభజించినది'. ఈ పృతిక (ప్రత్యేకముగా పురాగాథలు (4/24) వానపద గాథలు (క0/ 2/6) మరియు అనసమ్మతమైన ఆచారకులపై (04౪407౮) శద్ధచూపినది. మై విషయములపై అధ్యయనమునకై కౌంకణగేశము, గుజరాత్‌ మరియ. బెంగాలు రాష్ట్రములు 1పామ.ఖ్యమునిచి నవి 2 16 శశ/07000/0లై0002 వొంట 9 తొంగలింు (1866) వెలువరించిన ప్య క జానసద నిజ్ఞానమునకు సముఖస్థానమునిచ్చి జాన పద విజ్ఞాన విషయములై;. వ్యానసములను మపచురించినది. శరత్‌చ్చం(దమి్య[త మొట్టమొదట భారతీయ జాకపద కథను సంపాదించి, సంకలనమచేసి “గ్య 04 లిం లెటా'' ( 6864 అను పీరుతో (పచురించెను.. 7|6 &జంగ్సా? 7672” తరువాత గటట ,గొండిలా ఆన వాది “22604472 (2/౧ ౧2/2) అను (గంథమును [వ్రచురించిరి. 11రువాత తపవిత అశేకకథలనంపుటములు వెలునడినవి భారతదేశములో .॥న్నదగిన వొనవద విజ్ఞానీ రవీర్యదనాథ టాగూర్‌. ఇతడు జానపద పరిళోథినను స్వయముగా చేవట్టినప్పటికి, ఆశేకులను తగు శాస్త్రియదృష్టీతో జానపద విజ్ఞానవఃలోని విశేషాంశములను సేకరించవలెనని (పోత్సహించి జానవద విస్థానర్నంగవున రవీం్యదుడు ఒక మార్గదర్శి అయినాడు

1. శం 04111109 6 16140 [010/6 - 0604 808044/81 - గ?

14 ఒకటవ (ప్రకరణము ఇతడు బంగియ స్రాహిత్యపరిషత్‌ స్మతికను నెలకొల్ప (్రోత్సహించి దాని నిర్వహణకు (పోదిచేసినాడు! ఈ సంస్థయందు పలువురు జానపద విజ్ఞానులు తమ తము కృషిని వెల్చడించి (పసిద్ధివెండిరి. రవీర్యదునికంటె ముందు ఈ విజ్షా నముపై కృషిని సల్పినవారిలో చెప్పతగినవారిలో లోకబిహాడే. ఒకడు ఇతడు సేకరించి [ప్రకటించిన బెంగాల్‌ జానపద కథలు, బెంగాల్‌ ర్రైతు జీవితము మిక్కిలి వ్యాప్రిగాంచినది. నగరములలో మొదట భారతదేశములో జానపద సాహిత్యము పై (శద్ధవహించి కృషిశల్పినది, కలకత్తా నగరము. కలకత్తా విశ్వ విద్యాలయమువారు “వైం/5 క0/8 రొంం/ల'' అను సంస్థను స్థాపించి విజ్ఞానము లోని వివిధాంళములపై పరిశోధన జరుపుటకు (పోత్సావామిచ్చిరి. తదుపరి చెప్పుకో దగిన కృషి కన్నడదేశములో సాగుచున్నది. మైసూరు విశ్వ విద్యాలయములోని జానపద విజ్ఞాన థాగము “వ్ల 072 లిటాంగ/ళ4640' అను విషయము స్పష్టము కేయను ఈ విభాగములో కేవలము జానపద సాహిత్యము పైన మ్యాతమేగాక జానపద విజ్ఞానముపై పరిశోధనలు జరుపుటకు జిజ్ఞాసువులు పూను కొనిరి. కన్నడములో జానపద విజ్ఞానమును శాస్త్రీయముగా అధ్యయనము చేయు టలో డా. హ.మ. నాయక కృషి అభినందనీయమైనది. ఇతడు "జానపద న్వరూప' అను (గంధమును (వాసి తద్వారా అనేకులను (పోత్సహించెను. ఇతడు (పచురించిన (గ్రంథభసూచినిఐట్టి 1974 వరకు కన్నడములో 5829 జానపద [గ్రంథములు (పచురిశమైనవని తెలియవచ్చినది, మైసూఠు విశ్వవిద్యాలయములో జానపద విళ్టానాదార్యులై న జీ. ఈ. పరమశివయ్య జానపద సొపాత్య _ప్మక్రియను గూర్చి పరిశోధించి గాక్టరేట్‌ సట్టమును పొందెను. మైసూరు విశ్వవిద్యాలయములో తట, శీ. తరగళులకు జానపద విజ్ఞానము ఒక ముఖ్య అధ్యయనముగా నున్నది. ఇచట కళావిభాగమున జానపద విజ్ఞానము (ప్రత్యేకమైన కాఖ భారతదేశములో కెల్ల గొప్ప జానపద వస్తుపదర్శనకాల ఈ విశ్వవిద్యాలయములో నుండుట విశే వము. తక్కిన రాష్ట్రములు ఈ జానపద సాహిత్యమునకు (ప్రాముఖ్యము నిచ్చిన వని వారివారి రాష్ట్రములలో జానపద విజ్ఞానముపై _పచురింపబడిన (గంథముల వలన స్పష్ట కుగుచున్న ఏ. భిన్న భిన్న రాష్ట్రములలోని జానపద సాహిత్యములో కొంత భేదమున్నను కొన్ని విషయములయందు సాదృశ్యమే ఎక్కువ. దీనికి

1. ౧0|| ౬0/6 01 86౧081 - 5022601500 64018, ౧. ౧౦. 32.

(పవక శేఖ కారణము తీర్ధములు, సంతలు, జాతరలు, తిరునాళ్ళ మొదలగు యా(కాస్థలము లలో తిరుగాడు జానపద గాయకులు, భిశుకులు మన సంస్క్బృతియొక్య వాణీ లను వివిధ పాంతములలోని (ప్రజలకు తెలియజిప్పిరి. ఉత్తర (ప్రాంతీయులు దక్షిణ తీర్థములకు పశ్చిమ తీరమువారు తూర్పు తీర్థములకు ఇట్లు ఒక [ప్రాంతము వారు మరొక (ప్రాంతమునకు పయనించుచు ప్మకాంతికై స్యృతములలో చేరి ఆచటి వారితో కలియచుండిరి, ఒకరి సంస్కృతి మరియొకరు ఆర్హముచేసుకొనుచుండిరి. ఒక(పాఎతమువారచే మరొక (ప్రాంతమువారు త్యాపయత్నముగా (ప్రభావితులగు చుండిరి. అందువలన ఒక్కపాంతపు జానపద సరకులు, వేరొక్మప్రాంతపు జానపద సరళిపై (ప్రభావము నెరపుట సర్వసామాన్యమైనది. కాశ్మీరకథలను శేరశేయడు విని కొలది మార్పులచేర్పులతో తన జానపద వాబ్బ్మయమునకు పుషినిచేకూర్చును. తెలుగువారి బాలనాగమ్మ కథను కన్న డీయులు నాగరగన్నె అనుపేరుతో (పచా రము కావించిరి ఇట్టనేక [ప్రాంతములలో ఒకేవిధమైన కథ పయనింపసాగినది. ఇట్టీ వాజ్బయము |పపంచమందలి ఆన్నిదేళ ములలో సంచరణశీల వాజ్బయముగా (వసిస్ధి వహించి కన్చించుచున్నది. మనదేశమున ముఖ్యముగా వ్యనసాయమే (పధానవ్నషత్తి. అందువలన వ్యవసాయమునకు సంబంధించిన జానపద విజ్ఞానమే మనదేశమున మిక్కుటము. మోటకొట్టుట లేక కపిలతోలుట (మోటతోలుట) ఆనేక జానపద గేయములు పుట్టు టకు (పేరకము. (శమ యెన్నిరకములుగా సంఘమున వి స్తరిల్లినదో (శకామిక గేయములు అన్నితీరుల యిచట కలవు, వెదురు ఆకుపై న్మిదించెడి నీటినిందువు నుద్దేశించి దానిని చుందించుచున్న బాలసూర్యుని సంకీర్తనము చేయ. పాటలు జానపద వాబ్మయమున కలవు, “'వీటపట్టుకు ఎడిరిపట్టు ఇల్నె”” అను నానుడి

1. 706/6 $ ౪461010041 340౧/ 20046 116 ౧091 న౭[౧౧04౧. 06100 681606 4౪/2౪ 0౪7 ౪16 0[8/౧) 0 8 9009 1౧26 ౧08164 ౪౧6౧ [6 ౪/౭5 ౧856100 [0601 1౧6 16/19 48౧161 69118. 706 30౧6 15 2646659964 10 116 69౪/ 6౧009 121 "9519906 0౧ 116 ఏీ8గారిం౦ 168౪65. 11 9గం! 19 గ51006 క 41 414439 118 66౪ 4/00 0౫ & 416664 208001౧0 [189-[011106 01 20111౧4641 5,541. €. 2060012040 00౧91604, క. 122,

18 ఒకటవ [పకరణము దక్షిణచేశమున గలదు!. ఆనగా మోటపాటకు మరేపాట పోటిరాదని అర్థము. ఇంతియేకాక దక్షిణదేశము పుణ్యక్నేేతములకు ఆటపట్టు. అందువరన ఇచట 'కేశసంక్షీ ర్తనము;క్హ్ర గామదేవతల కొలుపులు, జాతరలు కూడ జానపదసాహిత్య మెన అంళములే. కావడిచిందు పాటలు: భజనలు తెలుగు జానపద సాహిత్యమున అతివేలములు, "ఇవి దక్షిణ దేశమున (పచురముగా కానవచ్చు. జానపద విజ్ఞాన కోఖలుం

చతీణదేశములో వివిధ (ప్రాంతపు జనులు తమ [పాంతములో వీదోఓఒక (పత్యేశమైన్స జీవిత ,విధానమును కల్గియండుట సహజము. దానికి కారణము వారివారి ; రొష్టస్టిముల భౌగోళిక రాజకీయ పరిస్థితులట్టివి. జానపద సాహిత్యము ఆయా,.రాష్ట్టి భౌగోళిక మత, సాంఘిక రాజకీయ పరిస్థితులను రేఖా మాాతముగ నైన (పతినించించునదిగా కనబడును.

తువదేశమున దవషిణకనరా జిల్లాకు చెందిన [ప్రాంతములో భూతములకు, దేవతలకు _పియము కూర్చుటక్తై పాడు ప్రార్ధనలు (2/4744074) వారి జాన పద సాహిత్థమున ఎక్కువగా కనిపించును. ఆ (ప్రాంతమువారు మన దేళమున సెన్యము9లో (ప్రధాన స్థానము న్యాకమించుచున్నారు. దయ్యములకు, దైవము లకు పూజా పద్ధతు౬లో .వ్యత్త్యాస్తము పాటించరు. వీరికి దయ్యములన్న చాల భయము. వీరి ఇలవేల్పు (బ్రవ్మో (బెర్మేరు) అతడేకాక, అటవీదేవతలు కూడ ఉండుట విశేషము. పూర్వము అడవుల వి_స్రీర్హము ఎక్కువ “అడవులు భూత (పేకములకు నిలయమూలని వీరి విశ్వాసము, కోటి చన్నయకథకు చెందిన ప్రార్థన లలో ఇది (వస్ఫుటము”£, వీరగాధలనేకములు వీరి సాహిత్యమునందు [పము స్థానము న్నాళమించినవి వేటయందలి శౌర్యమును గురించి వర్ణించు గేయము

1. తఉం00!6100 10 8౧ 8౧016౧ ౧|౦౪6?౨ - “ద[804ఈ00001 646౯1

854 11181“ 1.6. = ౧౦ 016 3020 601౪16 ౪/1౧ ళం 111 90౧2,

పెన పేర్కొనిన పు.సకములో అదే స్పటలో కలదు. వి ఈ వినయము" “జర్నల్‌ ఆఫ్‌ ఇండియన్‌ ఫోక్‌లోరిష్టో అను వ్యతికలో

పీటర్‌ క్లాన్‌ అనునతడు వ్రాసిన (వ్యాసము = ? పుటలో కలదు,

(పవేశిక 18 అనేకములు, ఈ (పాంతీయులు వీరులను కూడ దేవతలవలెనే ఆదరింతురు, ఆంతేకాక గతించిన కుటుంబ పెద్దలను, (గామపెద్దలను ఆరి ంచుటకై చేయు సండుగలు, పాటలనేకములు. అటవీ దేవతల సందేశకారుడు అడవపంది. ఆడవి పంది అడవులలో నివసించుచు అడవులలో (వవేశించిన వారికి ఆపదలు కల్ల్గించును. అది ఆడవినుండి వలుపలికి వచ్చి పంటలకు నష్టము కల్గించును. ఇది అనిన బాలలకు బెడద. అందువలన ఈ ఆడవిపందిని గూడ పూజింతురు. తుళుసాంతములలో ముఖ్యమైన ఆచారము విశ్వాసప్మాతులైన సేవకుల స్మృతిని ఆదరించుట,* ఈ ఆచారమునందు వీరిని కేరశీయులకు పోలికలు కన్పట్టును, కేరళ దేశములోని _పజలు ముఖ్యముగా నాయర్డు. వీరు పితృదేవతలకు, పిండ్యపదానముచేయు. ఆచారమును ముఖ్యముగా పాటింతురు. మరణించిన పెద్దలను 'కారణవాన్‌”' అనెదరు, ధనిక కుటుంబనుతో కారజవాన్‌ స్మృతికి జరుగు ఆదరణ చెప్పుకొనదగినది. యుద్ధములలో మరణించినవారు, (పఠాపము నక్తై గౌరవమును పొందినవారు ఇట్టి స్కృతికి అర్హులు. కాని వీరు ఆపదలు కూడ కల్లింతురన _పజలు భయపడుదురు. యజమాని ధన, (పాణ, గౌరవము లను రక్షించుటత్తై చనిపోయిన సేవకులు, యుద్ధమున మరణించిన సైనికులు పూజనీయులు. ముఖ్యముగా శ్రీ గౌరవమును, పిల్లలను కాపొడుటకై మరణించిన వారు ఆత్యంత పూజనీయులు, అట్టి సెనికులు కారణవాన్‌తో సమానముగా ఆర్బింపబడుదురు.£ శీరళ (ప్రాంతములో తుళ దేశీయ లవలందీంచెడి ఆబొరముల వంటివే ఎక్కువగా కొనసాగును. కేరకీయలకు సంబంధించిన నృత్యకళ సామాన్యముగా మతముతో సంబంధము కల్గియుండును. ఇట్టి ఆర్బన లలోను; ఇతర మత కార్యకమములోను పాటలుపొడి నాట్యము చేయుటకు కొన్ని 1, &1008 ఇయ 0900పలం6 206001 300006, పం సజారకి ౯౦0౧161466 లు6 506 0 రేం?06ల4 5లా?జ[౧65 = (045011 04 డే8ం కింటరేంయంటడంక - వడక్రడి సం 15 కపటం మ. స కాజ. 1978. ం' 2 తంల/గ4! 01106410 £01610/19405. 406. 110. 15. పొల కరన గ. 1 సజంల 1978 తయా

(ప్రవేశిక ల పొటింతురు. మిగిలిన పాటలు సామాన్యముగా వ్యవసాయ (పాంతమునక్క సంఖఇంధించినవే, - గ్‌

పంజాబు (ప్రాంతము ఆదినుండి విదేశీ దండయా[తలకు ఆలవాలము. ఇది భారతదేశమునకు _పాంగణవలె నున్నది. ఇక్కడ కళా పోమణకన్న యుద్ధనై పుణికి (పాధాన్యము హెచ్చు. తరతరములుగా పంజావీ యవతి యువకులు యుద్ధమునకు నిత్య సంసిద్ధులుగ నుండుట తవ్పనిసరియైనది. నేటికిని ఆంతీయ. అయినను వారు కళను పూర్తిగ విస్మరించలేదు. కుంభకులమువారు కేవలము మృణ్మయపా్యతలను రూపొందించి యూరకుండక పాత్రలపై వన్నె చిన్నెల చితములు చితతించికి. దారుకర్మ, లోవహకర్మను గూడ మనోజ్ఞమైన చ్మితకళలను మేళవించి కొనసాగించిరి వీరి (కీడలలో ముఖ్యమైనది కు్సీ, తదుపరి కబభాడి, గిల్లిదండా మొదలగునవి. పంజాబులో (వతి తిరునాళ్ళలో ఈ ఆటలు తప్పనిసరిగా కొనసాగుట గమనింపవచ్చును. పంజాబు జాతి దేహ సౌష్టవముగల జాతి సదా యుద్ధ సన్నద్ధులుగ నుండుట వీ9 ఆచారము + (గామ (గామముల మధ్య పోటిలు జరుగుతుండును. కబొడీలో ఇట్టి పోటీ సాధారణము “సౌంచీ”" అను (క్రీడ ముఖ్యముగా మాల్వా, ఫిరోజ్‌ పూర్‌, భపేండా (ప్రాంతములలో తరచుగా ఆడుట కనఐడును. ఈ [కీడలలో ఒకడు మరియొకని రొమ్ముపై చరచవలెను రెండవవ్యక్తి ఆ చరుపు తగులకుండు నట్టుగా యుక్తి యుక్రమగా తప్రుకొనుచుండవలెను. యుద్ధకాలమునకు ఇది ముఖ్యము, (పతి పండుగరోజు, తిరునాళ్ళలో కు స్తీపోటిలు తప్పనిసరిగా ఉండి తీరును, కు_స్తీలన పంజాబీలు చెవి కోనుకొందురు. ఇట్టి జానపద క్రీడలు (పజలను సదా యుద్ధమునకు ఆయత్తులుగొ నుంచెడివి.

పైవిధముగా వివిధ (పాంతములు - రాజస్రాన్‌:; కాశ్మీర్‌, ఉత్తరపదేశ్‌ మొదలగు వివిధ రాష్ట్రముల జానపద సాహిత్యమును పరిశీలించిన ఆయా (ప్రాంతములలోని జానపదుల శ్రీవితసరళి తెలియును. ఒక (ప్రాంతపు జానపద సాహిత్యములోకన్న వేరొక ప్రాంతపు జానపద సాహిత్యమున కించిద్భేదము కాన్సించినను వృత్తి, శమ, శృంగార ఆచాాాదులలో పోలికలే ఎక్కువ. బాల సాహిత్యశాఖ అన్ని రాష్ట్రములకు ముఖ్యమైనదిగా గోచరించుననుటకు ఆయా రాష్ట్రములకు చెండిన పిల్లల పాటలే నిదర్శనములు,

౦10

ర్‌ ఒకటవ [సకరణము

తనోరంత దీపం కొండంత వెలుగు - మా ఇంటి అబ్బాయి మా కంటి వెలుగు” అని తెలుగుతల్లి మనస్సు అనుకొనుటలో ఈ శాఖ [పాముఖ్యము ద్యోతకము,

తెలుగు జానపద గేయసేకరణలో మొదట పేర్కొన తగినవారు ఇ.ఎ. బోయల్‌ (7.4. 80౫/0). ఇతడు శృంగార గేయముల నెక్కువగా 'సీకరించెను. ఈ జానపద సాపొత్య కృషియందు ముఖ్య స్థానమును పొందిన వాడు సి.పి, (బౌన్‌, ఇతడు జానపద గేయగాధలను సేకరించుట యందు విశేష మైన కృషి సల్ఫెననుటకు ఆధారముగా నాయన (ప్రచురించిన పల్నాటి వీరచర్మిత, బొబ్బిలి కధలే మనకు చదృష్టాంతములు

ఇరువదియన శతాబ్దమునకు పూర్వమే కొన్ని జానపద గేయములు (వ్రచురింపబడినవి. 1900లో, 19008 లో నందిరాజు చలపతిరావుగారు ఈ వానపద గేయసాహిత్యము సేకరించి స్త్రీల పాటలను పేర అచ్చువేసిరి. తరువాత మంగు వెంకట రంగనాధరావుగారు స్త్రీల పాటల నచ్చువేసిరి. తరువాత 1924లో 'చేకుమళ్ళు అచ్యుతరావుగారు ఆం్యధ పదములు - పాటలు అను[గంధమును సంకలనము చేసిరి. ఇది పరిమాణములో చిన్నది. జానపద సాహిత్య సేకరణయే తన్న జీవిత సర్వస్వముగా భావించి కృషి సల్పిన మహనీయుడు నేదునూరి గంగాధరంగారు... వీరు శేకరించి (ప్రచురించిన సంకలన [గంధములు :- పండుగలు-పరమార్థములు, సెలయేరు, మిన్నేరు మున్నేరు, జనపద గేయ వాజ్మయ వ్యాసావళి ఆటలు పొటలు మొదలగునవి. అంతియే కాక గృహలమష్మి, థారతి మొదలగు ప్యతికలలో ఇంకెన్నియో జానపద గేయములను (పచురించిరి, పంచాగ్నుల ఆదినారాయణళాన్త్రి, చిలహకి నారాయణరావుగారు, మల్పంపల్లి సోమ శేఖరశర్మగారు, అక్కిరాజు ఉమాకాంతారావుగార్హు జానపద గేయములను పరిశీలనాత్మకమైన దృష్టితో సేకరించిరి. జానపద సాహిత్యమును గూర్చి వివిధ రకములై న పరిశీలనాంశములతో వ్యాసములు (వాసి [పోత్సహించినవారు - వావిలాల సోమయాజులుగారు, ఆరవి బాపిరాజుగారు, తల్పావజ్ఞలగార్జు. తరువాత థారతి, గృవాలక్ష్మిలలో అనేక గేయములను, తదితరులు సేకరించి (పచురించుట విశేషము. టేకుమళ్ళ కొమేశ్వరరావు పాత పాటలు, కృష్ణశీగారు దేశీసారస్వ తమ్ములను (వచురించిరి, శ్రీవారి ఆదిళేషవుగారిచే రచింపబడిన జానపద గేయ

[పవేశిక త్రి వాజ్మయ పరిచయము అను (గంధము తెలుగు భాషా సమితి వారిచే బహుమతి కొన్నది. ఇందరి సహృదయల అండదండలచే, ధయాధర్మములచే జౌనపడ్గ వాబ్మయను మన మధ్య ఊసిరి నిలప్పకొన్నది,

వాస్తవమునకు జానపద వాజ్మయ పరిశోధన పందొమ్మిదవ శళ్యాబ్బమున (పారంభమై తరవాతి పరిశోధకులకు ఈ వాజ్మయ తత్వముపై తమ దృష్టి పడినది. ఇట్టి పరిశోధకుల వలన ఉదృవించిన పరికోధనా? విశ్తేషణా ఫణుతు లనేకములు. జానపదుల ఆటలు పాటలు, నాట్యములు, . వినోదములు వీని ద్వారా పురాతత్వ విజ్ఞానము, కళల చర్మిత, (ప్రాంతీయ విజ్ఞాన సరథలు, మనస్తత్వ శాస్త్రము, భాషా కాస్త్రము, సాంఘిక విజ్ఞానము మి యెొన్నియో విజ్ఞానముల దృష్ట్యా పరిశోధనలు ముమ్మరముగా కొనసాగ జొచ్చినవి. జానపద విజ్ఞానమును గురించి విశ్లేషించుట వ్యాక్యానించుట ఒక్కొక్కప్పుడు నమ్మళక్యము గాన్ని ' విశేవ మగుచున్నది; ఆకర్షణీయమగుచున్నది,

జొనపద వాబ్బయమును విమర్శనాత్మకముగా -అధ్యయనము 'చేయవలయ నన్న; ముఖ్యమైన ఒళ నియమమును పాటించవలసిన 'అవసరము ఎంతయేని కలదు. ఈ వాజ్మయ పరిళోధకుడు జానపదుల వాబ్మయములో ఆశ్టీల పదము అన్నవని దానిని అసహ్యించుకొని వదిలి పెట్టుట పరిళోగ్రనల్లో లోటు: క్లల్లించును. అందువలన జానపదులకు సంబంధించిన ఎట్టి విషయమునై నను మరుగు-పరచక సర్వజన పఠనీయముగా నొనరించుటయే నమంజసము అని.నా అఖి(ప్రాయము.

తెలుగులో ఇరువదవ శతాబ్దము వరకు శేవలము పరిశీలనా దృవ్షితో కొన్ని వ్యాసములు శిప్ప (పత్యేకమైన [కద్ధ కనపరచలేదనియే చెప్పవచ్చును. మొదట ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము వారిచే జానపద సాహిత్యము మై పరికోధ నావకాశము పొందినవారు డా వి రామరాజుగారు. "జొనపద గేయసాహిత్యము” అనునది వీకి పరిశోధనా (గంధము ఇది ఇతర జానపద సాహిత్య, పరిశోధకులకు చేయూత నిచ్చి లేవనెశ్రీనది తరువాత తూమాటి దొణప్పగారు జానపద కళా స్వరూపమున, రాయలసీమ జానపద గేయముళలమై కృవి సలి యెన్నియో జానపద (ప్కృకియలను తెలుగులోనికి తెచ్చిరి, "

కక ఒకటవ (ప్రకరణము ఆంధ విశ్వవిద్యాలయములో యస్వీజోగారావుగారు జానపద [ప్మకియగా జీరొందిన యక్షగానముల ఫుట్టుపూర్వో_త్రరములను, తీరుతెన్నులను గూర్చి పరీశోధించి డాక్టరేట్‌ క్షై సమర్పించిన సిద్ధాంత్యగంథము “యక్షగాన వాజ్మి యము”, తరువాత తంగిరాల సుబ్బారావుగారు జానపద సాపాత్యములో వీర గాథలను గూర్చి పరిశోధించిరి. శ్రీమతి నాయని కృష్ణకుమారిగారు జానపదగేయ అతణములను విశ్లేషించి; డాక్టరేట్‌ను పొంధిరి* వింజమూరి సీతాదేఏగారు వానసద సంగీతముపై పరిశోధన జరిపి యం. లిట్‌, పదమును పొందిరి. వీరందరు జానపద సాహిత్యముపై పరిశోధన జరీ పీనప్పటికిని ఈ సాహిత్యముపై ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయములో 1972 వరకు ఇెప్పుకొనదగిన గౌరశను పొందలేదనియే చెప్పవచ్చును. 1972లో ఉా+ బీ రామరాజుగారు, డా. నాయనికృష్ణకుమారిగార్ల [పయత్నమువలన గీగీ-గీ విద్యార్థులకు ఒక పాఠ్యాంశముగా నిర్ణయింపబడినది. అప్పటినుండి ఈ సాహి త్యముయొక్క. ఉత్కృృష్ణతను గమనించి అనేక విద్యార్థులను [పోత్సహించు చున్నది. యెర్దిండ రఘుమారెడ్డిగారు పల్పెపదాలలో (ప్రజాజీననము అను అంళ ముపై పరిశోధన సలిపిరి. తరువాత లింగారెడ్డిగారు తెలంగాణా (శామికగేయము అపై పరిశోధనచేసి యం. లీట్‌. డి గీని పొందిరి వారు అదే అంళ ముపై కృషి నలి 2. ఏ. కొరకై సిద్ధాంత వ్యాసమును సమర్పించనున్నారు. శ్రీమతి శ సుమతీ, [శ్రీమతి రావి | పేమలత, (శ్రీమతి 6. వసుంధరగార్హ ఈ సాహిత్య మపై లష.నె, కొరత్తై పరిశోధనలు జరుపుడున్నారు.. (ప్రస్తుతము ఈ సాహిత్య ముపై ఉంకా చాలామంది యం, లిట్‌. క్షై పరిశోధనలు జరుపుచున్నారు. పై విషయముల వలన జానపద సాహిత్యము కొన్ని తెగలుగా ఏభజింప ఐడినదని స్పష్టము. కథలు, గేయములు, గాథలు ముఖ్యమైన తెగలు. కొందరు (వళ్ళతులు ఈ జానపద సాహిత్యశాఖలను పరిశీలించి విభజనయందు పలు రకనులై న పోకడలు పోయిరి. ఈ సాహిత్యమును విభజించిన వారిలో ముఖ్యులు పంచాగ్నుల జదినారాయణళొన్త్రీగారు, డా, వీ. రామరాజుగారు, డా, నాయని కృష్ణకుమారి గాథ.

(పవేశక లి పంచాగ్నుల ఆదినారాయణశాస్త్రిగారు జానపద వాజ్య్మయమును మూడు ముఖ్య విభాగములుగా విభజించిరి.]

1. స్రీవిభాగము.. 8, పురుష విభాగము. 8. మిశ్రవాబ్మయము. తిరిగి ఒక్కాక్కదానిని కొన్ని ఉపభొగములుగా విభజ్తించిరి* కే స్త్రీ విఖాగము ఇందులో ఆలు ఉప విభాగములు కలవు,
2. మూడవ ఏడు మొదలుకొని ఏడు వరకు కల వాబ్మయము-* ౨. ఐదు అనగా అక్షరాభ్యాసము మొదలుకొని ఎనిమిదవ యేడు వచ్చువరకు మగపిల్లలకు వారివారి జాతులను, కులపద్ధతుల ననుసరించి ఉపనయనాదులు, ఉన్నత విద్యారంభము లగునంత వరకు, ఆడపిల్లలై నచో పెండి యీడు వచ్చు వరకు కల వాబ్బ్మయము, ఉన్నత విద్యారంథము నుండి మొగపీల్లలకు ఈ కాఖతో నంబంధము తీరిపోవును, ఆడపిళ్టలకు మ్మాత మళ్లే నిలిచియండును. $. ఎనిమిదవ యేడు మొదలుకొని వదునాణన యేడు వరకు = ఆనగా వివాహ మైనది మొదలుకొని అత్తవారింట ఆడుగుపెట్టు వరకు కల వాజబ్బయము, 4, పదునాజవ యేడు మొదలుకొని యిరువదియైదు లేక్ష ముపష్పదవ యేడు వచ్చు వరకు అనగా యిద్దరు, ముగ్గురు బిడ్డల తల్లి యగు వరకు గల *' ఆనగా ఇల్టాలి దళ వరకు గల వాజ్బయము. 5, ముప్పది మొదలుకొని అరువది వచ్చువరకు అనగా వియ్యమందు దళ మొదలుకొని తాను గడించిన క్రాన విజ్ఞానాదులను మనుమరాం[డు మున్నగు వారికి పంచిపెట్టుచు వారియందా కౌళల్య మేరీకి (పతిబించించుచున్నదో కన్నార చూచి తనియు వరకు గల వాజ్మ్యయము.
3. అనాదృత వాజబ్బయము = సపందాగ్నుల ఆదినారాయణళాన్త్ర = ధొరత్రి* మాసప్మతిక ॥

గా ఒకటన (ప్రకరణము 6. ఆరువది వచ్చినది మొదలు అంత్యకాలము నరకు అనగా జీవితాంతము నరకు ఆముష్మికమునవ్వారిగా జూరగొనుట కొవళ్యకమైనట్టి విషయములు గల వాజ్మయము,

శి. పురుషవిఖాగము

1. విద్యాభ్యాసము నెణుంగక అనగా చదున (వ్రాయ ,నేర్వలేక కాయక్షష్ణ్టముల నొనర్చి (బళుకు తెరువును నిర్వహించుకొను కూలీలు, వ్యవసాయదారులును, భీఇాటనమునే వృత్తిగా పెట్టుకొనిన గోసరగులు, "దొమ్మరులు, దాసరులు, ఏనా దులు, ఎయికలు, కొమ్సులవాం(డు, బూరలవ్వాం(డు. మున్నగు వివిధ వృత్తుల వారును, పడవల వాళ్ల, కోయలు, కొండజాతులవాండ్లు మున్న, గ నాటవికులును లోకమునునీతి వేదాంత తత్వములను 'టోధించుటకై ఏర్పడిన్న బవనీళ్టుు పంణ వార్యడు, .ఫాతానులు, మాలదాసర్డు, చ్వైరాగులు, మొదలై న వాం్యడును (ఇంకను కట్టివోరు.నిందు చేరెదరు.) (వయోగెంచునట్టి పాటలు: , పద్యములు, - దరువులు? తత్వములు మొదలగునవి.

వై పగటి వేవగాం[డు, భాగవతము లాడునట్టి కూచిపూడి భాగవతులు లోనగు చారు; వ్యిపవినోడులు, ఆంత్యజాతులు, దంన్నగు నార్యాది -యాంధజాతుల కాదార్యత్వమును వహించునట్టీ బారు ఇత్యాదులు పయోగించునట్టి పాటలు మున్నగు వాజ్మియము.

తి, మిశ్రవాజ్యయము

మి వాబ్బయము అనగా పై విభాగమున దేనికి చెందక అన్ని సంఘ

తులకు సర్వ సాధారణముగా చెందిన వాజ్మయము ఈ విభాగమును ఆరు ఉప విఖాగములుగా విభటించిరి.

వలుథలు, -తొక్కుపల్కులు; ఇందులో” సాహిత్యము కొద్దిమ్యూతము. (శ్రావ్యత హెచ్చు.

1పవేశక లి? రంండవవిభాగము =

మగ, ఆడు పిల్లల అటపాటలు, చ్యిత పళ్నకములు, వేడుక పదాలు, కథాపక్కికలు, సామెతలు, ఎ త్రిపొడుపులు, వేళాకోళములు, బొమ్మ పెండ్తిండ్లు, హరిబువ్వాలు మొదలగునవి మూడవవిభాగము:-

నోముల కథలు, పాటలు, పెండ్రి పేరంటాలకు చెందిన పాటలు, .పదాలు, చ్మిత్యపళ్నలు, కథలు వగైరాలు; నలుగు పాటలు; పూలబంతిపాటలు, - కాంబూ లాల పాటలు, గంధము పూసే పాటలు మొదలగునవి.

లాలి పాటలు, జోల పాటలు, నలుగు పొటలు, వరుస పాటలు, వియ్యాల వారి సరషాల పాటలు, గోజనపు పాటలు, ఉయ్యాల పాటలు, దంపుళ్ళ పాటలు, నోము [(వతముల పాటలు, పూజపురస్కారాలు మంగళవోరతులు, మున్నగు నవి; మేలుకొలుపు పాటలు, సువ్వి పాటలు; చేడుక పాటలు మొదలై నవి. ఖదవవిభాగము:-

పుణ్యము పురుషార్థము వీనికి చెందిన పురాణ కథలపాటలు, సమ్ముద మథనము, లంకాయాగము, కుచ్చెలకథ, అష్టకాలు, అష్టపదులు, గజేం్యడ మోవము, సీతాకల్యాణము, సీత జనవాలు, అష్ముణదేవర నవ్వు మొదలగునవి సంఘ నియమాచారాదులు, పాతి(వత్యము మున్నగు వానిని టోధించు పాటలు, ఇత్యాదులు (దండకములు, [వతాదులుకూడ ఇందు చేరును). అఆరవవిభాగము;?= ం

తత్వములు, వేదాంతములు, గంగగర్భలు, మోక్షమునొందిన భక్తుల పాటలు, విర_క్రిజ్ఞానము, ఆత్మతత్వమః మొదలై నవి గల ,పాటలు, స్తోత్రపు పాటలు, శైవ వైష్ణవ భక్తుల పాటలు, హరికథాసాహిళ్యము? ద్విపద సాషాత్య మున చేరునవి ఇవి అచ్చు జానపద నె-పాత్యమని పేర్కొనింి,

ప్రీగ ఒకటవ [(పకరణము ఈ విభాగమున స్పష్టమైన నిర్దిష్టమైన విభజనాంళము కానరాదు. ఒక భాగము నొకటి య్యాకమించుట అన్ని కాఖలలో మనము (గహించవచ్చును, జానపద సాహిత్యములోని వస్తువ్వనుబట్టి కాక కేవలము దాని కాలంబనములై న స్రీ పురుషులనుబట్టి యిట్లు విభజించుటతే నిది లోసళూయిస్థమును; అసమ్మ్యగము నగుచున్నది. డా. వీ. రామరాజుగారు ఈ గేయసాహపిత్యమును, వాటి పరిశోధనా సౌల భ్యమునకై ఈ (కిందివిధముగా విథజించిరి!.

1. ఆలంబనము ననుకరించి ; 1. బాలబాలికల గేయములు.
2. స్ర్రీలపాఓలు.
3. (శామిక గేయములు. £: వస్తువు ననుసరించి :; 1. పౌరాజికములు. . 2౯ చారి(తకములు,
4. మతసంబంధములు. తీ పారమార్థి తములు. ఇ రఫముననునరించి '; 1. శృంగార గేయములు. లీ అద్భుత గేయములు.
5. కఠణరస గేయనులు. 4 హాస్యరస గేయములు. ఈవిధముగా పదునొకండు భేదము లేర్పుడును. ఈ విభజన గేయ సాహి తశ్యమునకు మాాతమే పరిమితము. ఇందు జానపద సాహిత్యమునందలి యితర [వ్యకియలకు కావులేదు. 1, జానపద గేయసాహిత్యము - బి. రామరాజు. పుట. క,

(ప్రవెశిక లీ

డాక్టర్‌ నాయని కృష్ణకుమారిగారు కొవించిన విభజన పూర్రి జానపద వాజబ్బయమునకు సంబంధించినదిగా నున్నది! ఈ విభజనలో చర్విత చర్వణ లక్షణముళేదు. ఒక విభాగముపై నింకొక విభాగము (కమ్ముకొను (07జ- 1200398) ననెడి (ప్రమాదములేదు. ఎానపవ_ సాహిత్యమునకు సంబంధించిన కాఖోపకాఖలన్నియు సుప్పష్టమై నిర్రీతమైన స్థానముల నీ ఏిభాగమున పొందగలిగి యున్నవి పరితల సౌకర్యార్థము పట్టికను ఆనుబంధములో మరల పౌందుపరచుట జరిగినది

నా వరిశోధనాంశము పిల్లల పాటలకు నియమితమైనది ఆందువలన నా పరిశోధనా సౌలభ్యమునక్షై డా కృష్ణకుమారి గారి విభజనము నాధారముగా నాపరి శోధనాపరిధిని నిర్ణయించుకొనుచున్నాను జానపద వాజ్యయమున వాల వాబ్బ్య యముయొక్క- స్థానము విశిష్టమైనది

పాటయే వాహికగాగల ఈ జానపద వాజబ్బయమునందు బొలల వాబ్బయము ఒక మణిదీపమై వెలిగి జానపద సరస్వతికి నివాకులెత్తినది [పపంచమున యే వస్తువై నను మొలకరూపముననే పుట్టి పెరిగి పెద్దదగును ఆ మొలకలే శివవులు ఆ మొలకదళనే శిపదళదో ) చెప్పవచ్చును అట్టిదే ఈ బాలవాజబ్బ్యయము బాల లకు చెందిన ఈ వాబ్యయవఎను పరి!లించిన మానవ మన_స్రత్వమును నిరూ పీంచును అట్టి సాహిత్యవి ది ఆంద,వలన కోమలలె న బాలలవంటిదే బాల వాబ్బయము. పూవుపుట్టగా3 దాని పమళ రసవిధముగా గుబాళించునో ఆడే విధ ముగా కిళ్టపాయములో గో రించిన లక్ష్షణములే దినదినాభివృద్ధి నొందును బాల వాబ్బయమునందు ఆంకురో.స్పత్తిచైన వబ్మయ లక్షణనులే దినదిన | ప్రవర్థ మానమై (పస్తుత వాజ్బయటాపమును ధరించిందని చెప్పవచ్చును

1ప్రాచీన బాల వాజ్యయము అనంశమైనదిగా నున్నది. అది ఆంతయు తల్లుల గుండెల గూట్టలో, ₹ల్లల పుక్కి-టిలో నున్నది ఇది అంతయు భావ [ప్రక టనకు వాహికమైన గానర పము నందే ఎక్కువగా నున్నది కొంత భాగము సాం్యపదాయిక కథలు, పిళ్టి కధలు; పొడుపు కధల రూపమున కలదు

1. తెలుగు జానపద గేయగాథలు = పుట = 10,

కరీ ఒకటవ (ప్రకరణము

మన ఆంధ భాషలో బాల వాజ్మయ (ఫచురణకు జంరిగెడి కృష ఇతర దేశముల బాల వాజ్మయ కృషతో పోల్చిచూచిన నూటిలో పదోవంతుకూడాలేదు, పాళ్ళాత్య దేశములలో ఈ వాజ్బయమునకు విశేషాదరము కిన్చించును

బాల వొబ్మయము పిల్లలకు సంబంధించిన రచనలు ఈ సాహిత్యమును (ప్రావీనము, ఆర్వాపీనము అని రెండు విధములుగా విభజింపవచ్చును ఈ వాజ్మ యమునకు [వధానమైన కర్తృత్వము నిర్వహించువారు తల్దులు మన పూర్వులు “సంగీత మపి సాహిత్యం సర్వస్వళ్యాః కుచద్వయం” అని (పళంసించిరి ఈ ఉపమానము పెద్దల వాబ్మయము కంటె పిల్దల వాబ్బియము పట్ట సార్థక్యము వపాంచుచున్నది “శివర్వేత్రి పపర్వే త్తి వేత్తి గాన రసం వణిః” అనగా పసి పాపలు, సపవులు, పన్నగములు సంగీతమునకు వశ్నలె తలలూపుదురనుట అందరికి తెలిసినదే సంగీతము సద్యః భలం కావున సంగీత (ప్రయోజనము వెంటనే ఆకుభవములోనికి వచ్చునని పెద్దల =భ్యిపాయము అది ఆపాత మధురమ పాట చెవి సోకగానే భాష తలియకపోయినను అది ఆనంద(పదము

ఇేయను పకృతి కై ళవావస్థయందు ఉద్భవించినది ఆందువలననే శైళవా వస్థ యందున్న బాలబాలికల లేత హృదయములు గేయము వై పునకే ఆకర్షింప ఐడును వాసియందలి లయ వారి లేత హృదయము అందు నర్తించును ఈ వివ యమును ఆధునికుల కన్న మన ప్రాచీనులు (గహించిరేమో అనుటకు మనః ప్రాచీన బాం వాజ్మయము ఆధిక భాగము గేయరూపమున నున్నది ఈ సంద ర్భృమునందు. ఫ్రీ దేవేళ్యద సత్యార్థిగారు జానపద గేయములను (_పళంసించు సందర్భమున అఆన్నమాటలు- చిర్‌ పరిచిత్‌ కట్టీ, చిర్‌ పరిచిత్‌ బాతె, చిర్‌ పరి చిత్‌ న్వర్‌ యహీ లోక్‌ గీత్‌ కీ ళక్తి హై (హిందీ)! బాల వాజ్బయమును నిశి తముగా పరిశీలించిన ఆట, దాని వెనుక పాట, తరువాత బాలల నాకర్షించునది శథ మశ దాదులు, అమ్మమ్మలు, నానమ్మలు నానా విధములగు కథలు చెప్పుట మనము “ఉ6” కొట్టుట మన అనుభవములోని వివయములు నిదురించు సమయ మున పాటగాని, కధగాని మనకు వినిపించవలసినదే అప్పుడుగాని ని(దాదేవి మనలను (సీనుతో ఆవహించలేదను వినయము మనము మరువలేనిది పేదరాశి త లతనోలారాల

1. ౨౭74042 వ్‌8దాడజిరు! = దద్తీ గాతీ హై- (ప్రస్తావన్‌

[పవేశిక | పెద్దమ్మ కథలు, పేను కథ, ఏడు చేపల కథ ఇట్టి కథలెన్నో శిశువులు ఉగ్గు పాలతో నేర్చెడి కథలు ఇవి వచన రూపములో నున్నను పాటవలె ఒక విధమైన ఊపుతో కూడి భేదరపాఆమై దేఃమంతట ఒకే విధముగా వెప్పుట గమనించ దగినది ఈ విధమైన కధలు మన తల్లులు మన హృదయ ఫలకములపై ము[దిం చిరి. పొడుపు కథలు, నీతి కథలు, మొదలగు వాని వలన పిర్చిలకు మానసిక వికాసము కలిగి ఉత్తమ పౌరులుగా గూపొందుదురు

నేటి బాలలే రేపటి పౌరులు పల్లి జీవితములో చల్లని చేళ్ళలో తల్టి కట్టిన ఊొయలలో నూగుచు, పెరుగు కష్టఫలములను గురర్తించుచు వీరు థావికాల* మున ఆలంకారములుగా పురోగమించుచుందురు మనదేశమునందు పిల్లలకు కలుగు- అనందోత్సాహములకు దోహదవిషయములు కోకొల్లలు తల్లిదండ్రుల మత సం్యపదాయముల మన్ననలతో పిల్చల భవిష్యత్తును (పేమతో పండించవలెనని నామ కరణము, అఆన్నపాళన పుట్టు వెంటుకలు, అక్షరాఖ్యాసము, భోగిపండ్లు మొద లగు కర్మకాండలను గూర్చి సందడి విందులు చేయుదురు ఈ సందర్భములన్నియు బాలవాబ్యయమున చోటుచేసికొన్నవి “బాల సాహిత్యమంటే, వేసవి కాలంలో నిప్పులు చెరిగే ఎండ కాద, రోడ్డు[ుద రేచు కుక్కల పోట్లాట కాదు, బాల సాహిత్యం వరి పిండి ఆర కోసినట్టు కోయిగా కసీపించే వెన్నెల బాలసాహిత్యం సమ్ముద తీరంలో మనవైపు పరుగెప్తకొచ్చే కెరటాల అల్సరి బాలసాహిత్యం, నవ్వులూ పువ్వులు, జాలీల+లీ, పనివాట; ఉపకారము; ఉత్సాహము, వీయీ, కేయీ, పాట, ఆట; అశం $0, అంద ఇవీ వాలల సాపొత్యమంటే” అని మి6 యాల రామకృష్ణగారు కవి కాత్మకంగా వెల్లిడించినారు

వాల సాహిత్యము )ట్టుటకు ! లము, కొగితముల పస క్రిలేదు పిల్లలలో కళకళలాడు కాపురముల వృొదయములలోని అన్బుతమును కురిపించు గుసగుసలే బాల సాహిత్యము యొక్క హపును దిస్పినవననచ్చును ఆ గుసగుసలే తరతరము లుగా ఈ సాహిత్యమున (11తిధ్వనించుచుండును, *

1. అఖిల భారత తెలుగు బాలల మహోత్సవ సావనీర్‌, 1974

శ్రీ ఒక్‌ టవ (ప్రకరణము

అనంత బొల సాహిత్యమునకు, శిష్ట సాహిత్యమునకు ఉన్న సంబంధము అడి ఆత్మీయమైనది “సాహిత్య కాఖలన్ని బాల సాహిత్యములో తేనె వాకల్సై [పవహిస్తూంటాయి”* అను ఏడిద కామేశ్వరరావుగారి అభ్మిపాయము ఆమూల్య మైనది. ఆత్యంత మనోవారము, శిరీష కుసుమ 'సేళలమైన బాల సాహిత్యమునకు ఆధారమైన వాసనలు [వతిః లయలు ఈ [శుతిలయలే [ప్రకృతిని చై తన్యవంతము జేయచున్నవను విషయము మనము మరువరాదు ఒక వధురమైన ళజ్టోత్సాద నము వలన మానవుని హృదయము ఆనంద పారవళ్యము పొందునను విషయము సత్య్మదూరము కాదు పసిహవృదయములను (శతిలయలు మరింత అకట్టుకొను నను విషయము నిర్వివాదము జానపద సాహత్యమునకు పామరత్వ మెట్టు ఆభరణమో, బాల సాహిత్యమునకు అర్థరహితమైనను, గేయ గుణమును కలిగిన పదములు అంతటి సొందర్య స్ఫోరకములై న ఆభరణములు,

వాలల మన స్తత్వమును, లౌకిక జీవితమును ఈ సాహిత్యము ద్వారా పెద్దలు మనకు అందించిరి పిల్లలు బుద్ధి వికాసమునక్తై నీతిక ధలు? నీతిగేయములు, పాటలతో పాటు ఆటలు మొదలైన వాని నేర్చరచిరి ఆందువలననే విజ్ఞానోల్హాస ముల మేలు కలయికయే మన బాల వాజ్మయము.

“బాం వాబ్మయ కర్త తర్టీ హృదయం కాగా వాల వాబ్య్మయమునకు ఆదిష్టాన దేవళ కృష్ణుడు” అని చింకా దీశీతులనిరి * కాని కృష్ణుని ఆధారముగా కొని పాఢబడీన గేయములవతి, రామునికి సంబంధించినవిగా గూడ మనకు కన బడును నిజమునకు ఈ ఇద్దరికి సంబంధించిన వస్తువుపై ఆధారపడి ఉన్న జోలలు, మేల కొలుపులు, పాటలు, ఆటలు, కొంటె పనులు వర్ణించు కథలు, గేయములు పక్కులు మన తెలుగు బాల వాబ్నయమున పెక్కులు గలవు

నాటు కధలు (20% 22/ట్రొ నీతి కరయ (540/4) ఆద్భుత శొధలు (క2/0 ₹4/07) బారి గేయములు (04/40 వాణి. ఆఖినయ

1 అఖిల భారత కెలుగు బాలల మహోత్సవ (పత్యేక సంచిక పుట 88 ల్లి [వణొ వాబ్మయము - చింతా దీశీకులు =పుట 68

య! శ్ర గితములు (య6/104 ౨0గప్రో), సమస్యలు, పైడుపు కధలు (₹/02/టా మున్నగు నవి కలిసి వాల సాహిత్యముగా ఏర్పడినదని చింతా దీవ్షితులుగారు నిర్ణయించిరి 1 (పొచీన బాలసాహిత్యమునందలి వై విధ్యమును గమనించిన మనకు ఆళ్ళర్యము కలుగకి మానదు ఈ సాహిత్యమునందు (ప్రాసక్రీడలు (ఉత్తు శ్రీ వళ్ళు, ఉత్తరేణీ పష్మ్ర, ఆంకెల వైచ్యిత్రి (ఒంటి, రెళ్ళు ముచ్చి), పొడుపు కధిలు, చిక్కు(పశ్నిలు: విశేషాదరణ పొందిన [ప్మకియలుగా తోచుచున్నవి* ఈ విరమైన వాజ్బయ ములో మానవుని సమ్మగ జీవిత విధానమునకు వలసిన ఆవసరములన్నియు పొందుపరుపఐడి యుండుటవలన ఈ వాబ్బ్మయము మన పూర్వుల మేధా ఏిలససమునకు, వారి జాతి నిర్మాణ (పీతికి ప్రబల తార్కాణము ఈ బాల సాహిత్యము యొక్క స్వరూపము మనకు చింతా దీవ్నీరులు కావించిన ఈ సాహిత్య విభజనను పరికించిన స్పృష్టమగును వారు కావించిన విభజన కగీ = 11 నొటు కధలు (పంపక శ4లకక) లి నీతి కధలు (శత322 గాతోర) లి అద్భుత కధలు (21 శాతుకక్స శ బొాలగేయములు (లకకువంికళనై 145) 5, అభినయ కితాలు (4ఉ౮[10౫ 50౫65) 8. సమస్యలు 7, పొడుపు కధలు (మ10౨ఓకివి (గ్రామీణ జీవిత విధానములో కాలన్నేసములు ఈ బాల సాహిత్యమునకు ముఖ్యాంళములుగా కానిపించును ఇట్టి కాలన్నేసములు కారీరకబలమును, మానసిక శక్తిని ఇచ్చు ఆటలు, పొటలు ఇవి (పత్యేకముగా పిల్టల కాలషేసములే అయి [| జా బాజ్క్మయము = చింతా దీతతులు = పుట 808 వ (పజా వాబ్మయము - చింతా దీవృేతులు = పుట, 68

శ్ర ఒకటవ [పకరణము నను వీని యందు-గొద్దలు కూడ పాలుపంచుకొనెదరు. థారతీయులకు దాదాపు ప్రతి నెల ఏదో ఒక పండుగో, పర్వదినమో వచ్చును సాధారణముగా ఏ పండుగ అయినను దైవ పరమైనదే ఇవి హైందవ దేవుని జయంతులు కావచ్చును? మహమ్మదీయుల పీరీల పండుగ కావచ్చును ఆయా సందర్భములలో జరుగు భజనలు, వేషాలు, వీథి నాటకములు: బ్యుర కధలు మొదలగు వానిలో ఆనాటి ఆట పాటలు పొదగబడి యుండును దేశ సొభాగ్యమునకు కారకులైన బాలల ఆధిక్యమును (గహించియే. జానసరులు వారి వికాసమునకు [ప్రాధాన్యమిచ్చు ప్రాచీన బాం సాహిత్యమును నృష్టించిరేమో అనిపించును

ఇట్టి విశిష్ట సాహిత్యమును సహృదయ దృష్టితో చూచి దాని యందలి వన్నెచిన్నెలను తెలుపుటకు పూనుకొని (పచురించిన వారిలో ముఖ్యులుగా మనము నేదునూరి గంగాధరంగారిని స్మరించవలయును వీరు బొల సాహిత్యమును చాలా వరకు దొరికినది దొరికినట్టుగా (ప్రచురించిరి తరువాత శ్రీల పాటలు అను సంకలనములో లాలి జోల పొటణు నందిరాజణు చలపతిరావుగోరు (పచురించిరి. తరువాత [శ్రీపాద కృష్ణమూర్తిగారు, డా బి రామంజుగారు, కప్పగంళుల లత్మణ శాస్త్రిగారు ఈ వాబ్బయాభివృద్ధిక్తై చేసిన శ్చీవ స్మరణీయము

బాలల వికాసమే -ఒక '1దేశమునకు,౧జారికి కులమునకు ఎంత అవసరమో (గహించిన తెలుగు వారు బూలల అభివృద్ధికై, వారి ఆనందోత్సాహములకై, వారి వికాసమునకు తోడ్పడు విధముగా జూనపదబాణీల ననుకరించి, వేటూరి _పభాకర కాస్త్రీగ రుః గ్భొరెపొటి వెంకట సుబ్బయ్య, ఇల్లిందల సరస్వతీదేవిగారు, గంగా రాజు సుశీలాదేవిగారు, న్యాపతి రాఘవరావుగారు మొదలగు వారు ఆధునిక మెన పిల్లల పాటలను సృష్టించుటతో క్యషి చేసిరి వీరందరి కృషి ఫలితముగా వాలా నంద సంఘములు, బాలల అకాడమీ, బాలల (గంథాలయములలో పత్యేక విభాగములు వెలసినవి, ఆధునికులు బాలల వ్యక్తిగత వై శిష్టమును (గహించి రనుటకు బొలల మహోత్సవములు, [ప్రపంచ బాలల సంవత్సరమలు, పిల్లల రేడియో 1ప్తోగాములు, మొదలగు విషయముల ద్వారా బాలసాహిత్యమునకున్న సణకుఐబడులవలన సృష్టము

(వవె?ిక లిక్‌ ఈ నాటి బాల సాహత్యము [శీ బిఏ నరసీంహారావుగారు (వాల బంధు), పేకుమళ్ళ కామేళ్వరరావుగార్హు మొదలగు వారి పోషణలో దినదిన |పనర్తమానమై వెలుగుచున్నది. ఈ బాల వాబ్మయము వెంకట పార్వశీశ్వర కవులను; గుర జాడ అప్పారావు గార వంటి శ్చ వాజ్బయ కర్తలను సం సంస్క ర్తలను ఆకగ్షించినప్పటికిని దీనిని శాస్త్రీయమైన పరిశోధనా విషయముగా గ్రహించి [ళద్ధను చూపలేదు డా బి రామరాజుగారు పిల్లల గేయములని వారి జొనపదగేయ సాహిత్యము నందు ఒక భాగముగా మ్మాతము చూపి తమ పరిశోధనకు పూను కౌనినారు నాయని కృష్ణకుమారిగారు తమ విభజనలో కౌటుంబిక గేయములుగా మ్యాతమే విభజించిరి పంచాగ్నుల ఆదినారాయణ కొస్త్రీగారి విభజనలో కొన్ని థాగములు మ్మాతమే పిల్చలకు సంబంధించినవిగా నున్నవి వీరందరు తమ తమ విభజనలో ఒక భాగము మ్మాతముగా చూపీన పిల్లరి పాటలు (బాలంగేయములు) అను అంశమును ముఖ్యాంశముగా (గహించి దానిపై పరిశోధనకు పూనుకొని నా సౌలభ్యమునక్రై నా పరిశోధనా పరిధిని ఈ [కింది విధముగా విభజించుకొంటిని, బాల గేయములు వ తల్టులు పిల్లలక్రై పాడునవమి పిల్లలు రమంతతాము పాడ్చుకోనునవి విజ్ఞాన సంబంధములు (క్రీడాసంబంధములు (అకునానాకనాతకను నలత నధానుననాతున మనన కనును నమన ననన నముతముాన ననన భనమననా నలు పతన ధాన సుమో నాకో నాలనాన నానకానాానన నున ననన లకననానాకనాా ననన తతో సుటానాలాటాలననానాానాలినటాననాకానానాఖనానానననీ | | 1 | | లాలి ఆకార వర్ణ బాల చేష్టా (కీడాత్మకములు ఇతర ములు పాటలు నాత్మకములు (పదర్శకములు నా పరిశోధన ముఖ్యముగా ఐదు ఆంళముల నాధారముగా గొని రూపొందినది* ఆ యంశముల యందలి ముఖ్య విషయములను సమముగా, విపులముగా చరిఇంచుదున

తిక ఓకీటవ (ప్రకరణము మొదట జానపద సాహిత్యము నందు పిల్లల హ్‌ట లెట్టి స్థానమును సంపా దించుశొన్నవో నిర్ణయముగా తెలియజేయుట. పిల్చల అట పాటల ద్వరా పిల్లల మన స్తత్వమునకు, పెద్దల మన _స్రత్యమునకు మధ్యన గల వై విధ్యమును చూపుట సామాన్యమంగా పీల్పలు వారు ఆడుటకు ఎన్నుకొను ఆట పాటల ద్వారా వారు వారి యొక్క వ్య క్రిత్వమును ఇతరులకు బాటుదురన్న విషయమును పరిశ్రీలించుట పిల్లల పాటలు ఆటలు పిర్లిలపి ఆయినప్పటికిని పాడువారు, ఆడించువారు సామాన్య ముగా తలుల. ఈ పిల్లల పాటలు - ఆటల ద్వారా శ్రీ జీవన చ్మక్యభమణము, శిశు జీవన చ్యక[భమణము ఈ రెండు ఒకదానితో ఒకిటి సంబంధ బాంధవ్యములు గలిగి. ఏ విధముగా. తిరుగుచు జీవితమును ఒక సినిమావలె (_సేషకులకు చూపించు చున్నదో, జానపద సాహిత్యము ద్వారా సూచించుటయే నా పరిశోధన యందలి ముఖ్యోద్దేళ్యము పిల్లలు ఆడు ఆటలు వారికి సంబంధించిన పాటలు వివిధ [ప్రాంతములలో వివిధ రకములుగా వివిధ రూపాంతరములను పొంది ఏయే పేర్లతో పీలువఐడుచు, వ్‌ విధముగా అడబడుళున్న వో, ఎట్టీ పాటలు వ్యాప్రిలో నున్నవో నా శక్యాను సొరము చర్చించుటయే నా (పధానోద్దేశ్యము. నాగరక, జూనపద్‌ భాషల మధ్య ఆంతరములున్నటులే పిల్చలకు: పెద్దలకు మధ్య భాషా స్వరూపమున ఆంతరమున్నది. పద నిర్మాణము, వాక్య నిర్మాణ పద్దతి మొదలగు భాషా విషయము లందు వై విధ్యము గోచరించును, ఈ వైవిధ్య మును చూపుటయే నా పరిశోధన పరమధ్యేయము,

'రెండవ _పకరణసు సిల్లల మనస్తత్వ పరిశీలన

మనస్తత్వవేత్తలు మానవుని మొక్క ఆవేశములను, సాంఘిక జీననలీతిని అభివృద్దిపరచుటకు వారి పన ర్తనను, సమర్థతను కనుగొనుటకు వమయక్నింళుర పీరు కేవలము ఒక (పర్యేక వ్య క్రియొక్క ప్రవర్తనమేకాక సంఘముయొక్క (పవ_ర్రనను పరిశీలింతురు ఆంగ్రములోని 596%010క్రూ అన్న పదము. రెండు |గీకు పదముల సంయోగము ₹50%0 = అత్మ (లంజల. మరియు బైంక్రం ఆనగా చదువు (80864్స్రూ, ఈ రెండింటియొక్క అర్ధము ఆత్మను చదువుట (559య010ట) * భాషాపరమైన అర్హములో మన స్త్రత్వశాస్త్రమవగా ఆత్మ యొక్క జ్ఞానము లేక మనస్సుయొక్క జ్ఞానము. ఆధునికుల నిర్వచనములోని అభిప్రాయము మన స్తత్వళాస్త్రమనగా మానవునియొక్క పవర్తనాశీలము. లేక స్వభావము. మానవుని మానసిక (ప్రవర్తన, _ కారీరక _ (పవ ర్రనలయందు నిజమునకు భేదములేదు ఒకవేళ ఉన్నదనుకౌనిన ఆది కాఠ్కాలికమైనదిమాతమే మానవుడు ఒక పనిని నిర్వర్తించట యనగా మనస్సుయొక్క [ఫేరేపణ శక్తి చేతనే, ఆ (పేరేపణవలన కల్గిన ఆలోచన భౌతికమైన [కియా రూపమును పొందును. కస్పించని మనస్సును ఆధ్యయనము చేయుటకు ముందు పరికోధకులు పదార్థతత్వమును తెలుసుకొనుట అవసరము భౌతిక శాస్త్రజ్టులవలె మానసిక శాస్త్రజ్ఞులు కూడ యదార్ధమైన సూ(తములను నిర్మింపవలెనన్న మానవుడను పదార్ధమ.ను: ఆ వదార్థమయొక్క శత్వమును సమ్మగముగా పరిశీలించుట అవసరము,

మానవుని తత్వము తలిసికొనవలెనన్న ఆంకురదళ నుండి యవ్వ్యనదశ, వార్థక్యదళ నరక్షు పరిశీలింప వలెను. మానవునియొక్క_. ఇట్టి అవస్థా భేదము ననుసరించి వారి పవ ర్తనలో కూడా భేదముండును. అంకుర దళలో నున్న 1, 990981 గింం౧01007, గంగ౧గ/ క ౧4761, ౯,2,

18 రెండవ (ప్రకరణము వికాసము ననుసరించియే ఇతర దళశలయందలి విశాసము పరిణితిని పొందు ననుటలో వి(పతిపలత్తి లేడు తత్వళాస్త్రజ్జుడు మానవుని మన స్తత్వమును సమ్మగ పరిశీలన చేయవలసి యుండును. దీనికి ఆరంభదళ వీజోత్సటత్రి శిళువు తల్లి గర్భమునండు వీజ్యపాయముగా నున్నప్పటినుండి తల్లికి ప్రకాంత వాతావర ణము, సద్గ్యంధ పరనము, మంచి ఆవోరము, వ్యాయామము మొదలగునవి ఆవసర మైనట్టి జాగత్తలు తీసికొనుట మనమెరిగిన విషయమే నిజమునకు ఈ పర్మిశకమ యంతయు. గర్భస్థ శికవుయొక్క. మానసిక ళారీరళాలివృద్ధి కొరకే. కికువు గర్భము నందుండు సమయమున తల్లియొక్క మానసిక (పవర్హన ఏ విధముగా ఏండునో దాని _పభావమే పుట్టవోవు బిడ్డపై (పసరించుచుండును

ఆంకురదళలో ఒక మొలక ఎంత మెత్తగా నుండునో అట్టి మెత్తదనము సళవునందుండును అందువలన శికువు మనస్సు ఎట్టి తాకిడిక్తై నను తట్టుకొన లేదు. కొవున అంకురమును ఒక మవావృత్షముగా పోషెంలుట మాతృస్థానము నందున్న వ్యక్తియొక్క కర్తవ్యము అప్పుడే తలయె త్తిన మొలకకు నీరు చిలకరించి: పాదుచేసి, అండ సమకూర్చెడి తోటమాలి నంటిద తల్టి

ఇట్టి మృదువైన మన స్తత్వమును తెలిసికొనుటకు పాళ్ళాత్యులు ఎన్నియో పరిశోధనలు చేసిరి ఇది వారి దృన్షిలో ఆతి ముఖ్యమైన అధ్యయనముగా కనబడును. పిల్లల మన స్తత్వమును తెలిసికొని వారి మానసికాభివృద్ధి_కె ఏర్పరచిన సంస్థ అనేకములు (యొ]6 ఇటుల 660663, గలవు పీనిద్వారా పిల్లల మన_స్రత్వమును అధ్యయనము చేసి పాళ్చాత్యులు ఆనేకములైై న సిద్దాంత ములు లీవనె తిరి

మన ప్రాచీన (గంథములలో, మన_స్రత్వ కాస్త్రమని వాడకయే.. వివిధ శాస్త్రములలో మానవ మేధః పరిణామమును గూర్చిన చర్చలు గలవు, ఉదా హరణమునకు చరక సంహిత-వై ద్య్మ్మగంథము, దానియందు బీజరూపమున ప్‌ల్లల మన స్తత్వమును, శరీర తత్వమును గూర్చిన వివరములు కనబడును వేదాంత (గ్రంథములు పెక్కి టిలో మానవ మనస్తత్వ వికాసములు చర్చింపబడినవి

మనస్తత్వ శాస్త్రమనగా మనము మానవ (పవర్తనా శీలమును ఆధ్య యనము చేయటమే అని చెప్పినయెడల పిల్లల పరివర్తనా శీలము ' అఛ్యయనము

పీళ్చల మనస్తత్వ పరిశీలన త్రి చేయవలెనన్న పరిశీలనయే ముఖ్యసాధనము. ఈవిధముగా అధ్యయనము. జేసీన అనేక మనస్తత్వవేత్తలు వెలువరించిన అభ్మిపాయముల సొరాంశము = సృష్టిలో అందరికన్న- ఉన్నతుడు .మానవుడు. ఇట్టి ఉన్నతన్వమునకు శారణమైన వ్యక్తి తాభివృద్ధి శికువు తల్లి గర్భమునుండి బాహ్య (పపంచములోనికి అవతరించినప్పటి నుండియే అరంభమగును శిసవు పుట్టిన క్షణనునుండియే తన (పవర్తనా లవణ ములను తెలుపును ఏడ్చుట, ఆవులింత, వెక్కిళ్ళు: స్పర్శజ్షానము మొదలగు మౌలిక లగణములు కలఠలిగియండును అవియే రానురాను అనగా ఇరువది రోజులనుండి ఒక నెలవరకు రుచి/-కోపము, కదలికలు, చూచుట, (గహించుట వంటి ఆంశములుగా పరిణితి చెందును. ఇట్టి పవ ర్తనా లక్షణములద్వారా బిడ్డల చిత్తవృ్రిని తెలుసుకొనవచ్చును, ఈవివషయములను తలి పుట్టినప్పటినుండీయు పరిశీలించుచుండును ఆందువలననే ఎంతటి (పజ్ఞాశీరియైెన మన న్తత్వవే త్త తెలుసు కోలేనంత (ఎక్కువగా తల్లి తన శిశువునుగూర్చి తెలుసుకొనగలదు.- అందువలన తల్లిగూడ ఒక గొప్ప పిల్లల మన స్తత్వవేత్తయను అభిపాయము కలదు. శకవు యొక్క తొలిదళయందలి వ్యక్తిత్వమే ఆ కుటుంబములోని పెద్దల శిక్షణద్వారా ఆందులో ఎక్కువగా తల్లివలన' అభివృద్ధి పొందును. శిశువు జన్మించిన చణముననే ఏడ్చుటవలన తన ఉనికిని (వపంచమునకు

చాటును. ఆ యేడుపు పలురకములుగా (పపంచము నాకర్షించుననుట అర్రిళ యోకి కానేరదు ఇట్లు ఆకర్షితులై నవారిలో కవులు, రచయితలు, వేదాంతులు కూడ ఉండవచ్చును.* జన్మ సమయమునందు శికువు ఏడ్చిన ఏడ్పును గూర్చి పలువురు పలవిధముల్తై న అభిప్రాయములను వ్య క్తీకరించిరి, శిశువు పుట్ట గానే బాహ్య వాతావరణమునలన ఊపిరితిత్తులలో కదలికలు ఏర్పడి ప్రాణవాయువు యొక్క ్నపసారము ఆరంభమగును*, శరీరక యం్యతమునందలి వివిధాంగములు ఈ రోదనమునే (పారంభముగా గొని తమ తమ వనిని మొదలుపెట్టును, కొవున

1. 011 ౧696 1౧6౧), ౦0+ & 01116 ౧9౪0[0100/ 0 9౪6// ౧౦1187

1౧౦౪5 ౧6! 6%౧1164 06119? 2౧ 106 ౪15651 ౧9౦గ౦0100151+ 02౧

౧6౪9 ౧౦౧6 10 గగ౦౪ ౧1౧౫.

[౧6 670౪10 01 ౧1౧60 - గ. కం(154 కి, 4 2. 0[౧114 ౧9౦౧౦10897 - 6౧0410, 779863 1౧ ౧౧౪61021 'ఉయ|651-

౧6౧1 6. 7౧౦౧౧90౧,

శ్రి రెండవ [పకరణము ఏడుపు పుట్టిన శినవునందు కనపడు ఆరోగ్యకరమైన జీవంక్షణము ఆందువలననే “*వాలానాం రోదనం బలం” ఆను ఆర్యోక్తి లోకవ్యా ప్రి పొందినది మన_స్రత్వ శాస్త్రవేత్త (వ9ాంషం010భ0) జాన్‌ బి వాట్సన్‌ (౮౦0 3 ₹2600) మన ఆచేశములను (పేమ, భయము, మరియు కోపము అను మూడు గుణములుగా విభజించి, ఈ మూడు గుణములు ఆప్పుడు పుట్టిన శిపవునందుండునని వ్యాకుచ్చెను. (కొత్తగా జన్మించిన శికవునకు తడి తగిలినప్పుడు ఆగి ఆగి ఏడ్చుననియు, కోపము చెందినప్పుడు వెక్కుచు ఏడ్చుననియు, నొప్పి గలిగినప్పుడు గట్టిగా ఏడ్చుచు మూలుగుననియ ఆతడు తన పరిశోధనలో వెల్లడించెను 1 అప్పుడా పెద్దవారు ఏడ్పులోగల భేదములను [గ్రహించి తగురీకిలో పిల్లలకు ఉపళాంతిని కలిగింతురు.

శిళవు పుట్టుకతో వ్యక్తిగత లక్షణములు కనబరుచుటకు పరిసర (పఠథావ ములు తోడ్పడును. శిజవు ఏదేని శబ్ధము విన్నను, తనపై వెలుతురు పడినను తన శిరస్సును ఆ వైపునకు [తిప్పిచూచును. దానికి తోడుగా తన శరీరమును కదిలించుటకు (వయత్నించును ఇట్టి వికాస స్ఫోరక ములైన లక్షణములను గల్షి యుండి తన శరీరమునకు కావలసిన పర్శిళమను కలిగించుకొనును రెండు మూడు నెలల కిళువు బోరగిలపడును ఆ దళ నుండియే నోటితో ఏవేవో శబ ములు చేయట ఆరంభించును. అడియే శిశువు మాట్లాడు తొలిదశ మాట్లాడు [వయత్నములో శికవు ఉత్సాహము చూపుననుటకు నిదర్శనముగా ఆ శిశువు కాలుచేతులను చాలవేగముగా ఆడించును ఏదేని రంగు వస్తువులను చూచిన తన సంతోషమును, ఉత్సాహమును శేరింతలద్వాకా గట్టిగా కీచుగా ఆరచుట ద్వారా న్యక్తము చేయను.

ఈ దళశయందు శికవు తనకు తానుగా ఒకవై పునుండి మరియొకవై పునక్ను దొర్హగలడు. ఈ విధముగా (కమ్మ్యకమముగా శికవు తనను ఎవరేని ప ౫కరించిన వారిని గుర్తించుటకు (పయత్నించుట, తమ చేతులతో తామే ఆటవస్తువులన్న పట్టుకొనుట, కాలితోతన్నుట తిల్లిని గుర్తించుట, నేలమీద పాకుట, ఒకరి సవాయముతో కూర్చొనుటకు 1పయత్నించుట, తమ వారు అని ఆ శిపవు అన్న

(0. 71000501,

పిల్లల మన స్తత్వ పరిశీలన శ్రే కొన్ని వారు కన్చించిన యెడల తను మనోభావములను వ్య క్తముశేయటతో పాటు ఆటవస్తువురితో ఒంటరిగా అడుకొనుట, అద్దములో తన ( పతిలింఐమును చూచిన యెడల సంతోవవడుట మొదలగు శారీరక, మానసిక వికాసములను పొందును. శికువు కారీరకముగా, మానసికముగా వికసించు సమయము వరకు వారికి అవసరమైన అవసరములన్నియు. చిన్నవియో, పెద్దవియో, పెద్ద లూహించలేనంతగా ఒకదానితో ఒకటి ముడివై చికొని ఒక గొలుసుకట్టుగా రూపొం దును వానిని నేర్పుతో గుర్తించిన తల్లి దండ్రులు విచవమణా జ్ఞానముతో మంచి చెడ్డలను బేరీజు చేసి సీల్చలకు ఉచిశములై న, పథ్యములై న వానిని (శమపద్ధకిలో అందచేయవలయును అట్టి ఫిల్లలే మానసికముగా, శారిరకముగా ఆరోగ్యమును కలిగి తమ చుట్టు ఉన్న సంఘమునకు చెందిన వ్యక్తిగా తనను తాను గుర్తుంచు కొని పెరుగుదురు

పుష్టి, వికాసము బాలల అభివృద్ధిలో పరన్పరము విదద్ధముగా కానవచ్చు లక్షణములు, ఒకటి జన్మతః పొందునది ఆనగా పరిపరములతో నిమిత్తము లేకుండగా సిద్ధించునది రెండవది పరిసరములతో ముడివడి శిశువు పరిపూర్ణ వ్య క్రిళ్వమునకు తోడ్పడునట్టిది.! పుట్టుకతోనే శికవులు కొన్ని మానసిక లవణ ములు కల్లియుందురు. ఆనేకులయందు ఇట్టి లక్షణములు వారనత్వము వలననే సిద్ధించును. కాని ళారీరక వికాసమును ఐట్టి మానసికాభివృద్ధి యుండును. ఇ

చిరునవ్వు, నవ్వు, పకపకలు, వోవథావములు నెలలు వచ్చిన కొలడి శిశువులు (ప్రదర్శించుచుందురు. ఈ హావభావ (ప్రకటనల కనుగుణముగా కండర ములు, ఆవయవములు చలించును శ్రైశవమునుండియు పిల్లలు దేనినై న ఆలకించు శక్తిసి కలిగియుందురు రానురాను ఈ లక్షణములు (వస్ఫుటములగును. సంవత్సరము వయసుగల శిషువుతో త్మీవముగా నేర్తైన అన్నచో ఆది ఎంత ఉల్లాసమును కలిగించు విషయమైనను ఆ తీవరింపునకు కొంతనరతై న ఆ శిశువు (పళావితమగును అప్పుడు ఆ శికువు ముఖకవళికలు తీవరించును, ఆప్యాయతతో కూడిన సంభాషణమువలన వారి ముఖకవనశీకలు (వనన్నములగును. వారిని గడిమి నచో చిన్నబుచ్చుకొని ఏడుపు లంకించుకొందురు ఇవన్నియు శసవు నందు కలుగు పరిణామములు

శీ రెండవ (ప్రకరణము. నూతనముగా జన్మించిన "శిశువునకై నను = కొన్ని [పాఠమికావసరము లుండును ఇట్టి (ప్రాఠమికావసర ములు రెండు విధములుగా నుండును =

1. వ్య క్రీగతావసరము "(వమ్రాం1681 న. 9౨, సాంఘికావసరములు (500121 కలం) కాసి నూతనముగా జన్మించిన శికువుల అఆవసరములు మిక్కిలి వరిమితములు.. అవి కేవలము వ్య క్రిగతావసర ములు (౨స్తూ81021 6609). ఆవి ఆహారము: 'శల్లి, పేమ ఆందోళనములేని వాతానరణము 1 ఇట్టి పుట్టుకతో కల్లి యుండు అనసరములతో కొన్ని హక్కులను గూడ శిజవులు గలిగియందురు
2. పోవజను పొందుట * ౨. రక్షణకోరుట ' 8, శిశణపొందుట - ఇవి వారి థావివ్య క్రిత్వమునకు తోడ్పడునట్టి ముఖ్య విషయములు ఈ అభిప్రాయమునే 'శషంంుక కేగీత0టుటు అను మన స్తత్వవేత్త- తెలిపెను 8 పైన పేర్కొనిన [ప్రాథమికావసరములు మరియ జన్మతో సం్యకమించిన వాక్కులు ఒకదానితో ఒకటి పెనవైచికొని ఒకటిగా, గొలుసుకట్టుగా సాగి పోవును, ఆవసరములను పొందుటకు, వాక్కులను వెల్లిడిేచేయట సంఘములో (ప్రరానాంగమే కదా! ఆహారము శివవు కరీంభివృద్ధికి అత్యవసరము. అట్టి అవసరము పొందుట శిశువు జవ్మవక్కు ఇది ఇతరులిచ్చినది కాక జన్మతో సంపాదించుకొనిన స్వతం[తమైన వాక్కు. ఇట్టి పిళ్చల హక్కులను సమ్మగముగా [గహించుట కవకాశములు కల్పించుట తల్లిదం్యడుల క_ర్రవ్యము ఇట్టి కర్తవ్య మును మరచిన ఒక; తల్లి ఏ విధముగా పరిహసింపఐడునో ఈ (కింది జానపద గేయనునందు చూడగలము పేల్లీరావే పిల్లీ పిల్లలళల్లీ విల్లలకు పాలిచ్చి పల్లెలకు పోవే
3. 706 ౧౮౧8౧ 1౧1201 81 01001 ౧88 2౧ 20౧86౧11 9౧1881

• 1౧౧06! 0 ౧6669, ఉ660710664 ౪2౩7104517 29 ౧66౮ 108 ౧౦౮?19[- ౧6౧ఓ 8 ౧౦౩౮ 10 ౪౭౯౫1౧, 2 ౧666 10 660206 ౪80౪౮5 511గ6418- [00 8౧౮6 ౧6/౧4౧5 2 ౧6౦64 10 660110౧ 1 ౧౭౧6౦౧౧౭| గంట- "2౧06 60౧16 ౧5౪౦౧౦108/-660/06 6 ₹[0[1080౧ 5600౧6 5601410౧ 1965. ౧ 14. 2, 0౧114- గం/99౧ ౧, 39.

పిల్లల మనస్తత్వ పరిశీలన ఉలి అని పిల్లలకు పాలిచ్చుట మరచి అమ్మలక్కలతో ముచ్చట్లు ఆడటోయిన తల్దిని ఈ గేయములో పరిహసించుట గాన్పించును. అందువలన తల్లి, వాావరణములోని శీతోష్టస్థితులు, పళాంతమైన న్మిద, మొదలగు రక్షణ స్థితి గతులన్నియు శకువు నకు కొవలసిన ఆవసరములని (గ్రహించి వాని నొసగుట తల్లియొక్క. పవ్మితమైన విధి. ఈ పిల్లల అవసరముల విషయములో మన_స్తత్వవే త్తలం అభ్మిపాయ మొకటిగా కన్పట్టుదున్నది 1 ఇట్టి ఈ ళారీర కావసరములను గుర్రించి తమ పిల్టల శరీరప్పుస్టికి తల్లులు యెంతయో కమపడినట్టుగా జానపద వాబ్మయములో మనకెన్ని యో గేయములు దృష్టాంతములుగా కాన్పించును. శిశువు వారి ఆవసరము లను హక్కులను: అన్నింటిని ఒకేసారి ఒకే. సందర్భమున పొందగోరును, వానిని పొందుటకు శిశువులు సమయము, సందర్భముల ఖాతరు చేయరు. ఉదాహరఇము నకు కికువు శరీర పుస్టికొరకు వారి కవసరముకదా యని తల్లి అన్నము తెచ్చి వారిముందు పెట్టి తినిపించిన శిశువు తినదు సరికదా మారాము మొదలుపెట్టును.. ఆ మారాము నాపుటకు: ఆ శికువు కడుపునింపుటకు తల్లి పేను సరియైన అన్‌సరము. కడుపునింపు సమయమునందు పిల్ణలకు (_పకాంతమైన తల్లి ఓడి కావలసినదే. తల్లి ఒడి వారికి (వమాదభరితమెన వాతావరణమునుండి రత్నించునట్టి రచషణ స్థలమే ఈ విధమైన మూడు అవసరములను ఒక సందర్భముననే పొందు పరచి పిల్చల కందించి వారి కడుప్పులను నింపునట్టి పాటలెన్నియో మన తెలుగునాట, తెలుగుతల్లులు పొడి తమ బిడ్డలను సాకిరి ఊ &ఊ ఉంగన్న ఉమ్మక కక్కక మింగన్న

అని ఉగ్గుపెట్టునప్సుడు నోరు తెరువమని, ఆడి వెగటుగా నున్నప్పటికి ఉమ్మి వేయక, కక్కకుండ మింగమని వారిని బుజ్జగించుచు వారిచేత ఉగ్గును తాగించె దరు, పాలు (కావించెదరు, జొౌవధములను సేవింపచేయుదురు.

1 ౯0౧ 16 01/40 6 01౧416 ౧౧౪౭1౦81 ౦669 ఏం1౪6663 1006

-తిగి6 0౫/86, 9006141416, (600120100౧, 6110102000 0 ౪2306

౧౧4౧0! &0(1/10/ 2౧64 81660, [01660100 1/0౧ ౧2౧౧6 6౧౪0

౧౧6౧18! 616౧9019 - 0౧116 66౪6100గ19౧ 8౧64 61౪4510౧9౧,

ఏ౪ ఓ851870 2౧4 &1166 6/0౪ - 1962. 5.5.

శీ రెండవ |పకరణము

"చందమామ రౌవే

జాబిల్లీ రావే” _అని పాటలు పాడి వెన్నెల ముద్దలు పిల్లల నోటే కండించుచు దూరస్థితుడై న చందుని గూడ తమ పిల్చలకు పెడి, వెండి గిన్నె లలో పాయసము, వేడి బువ్వ తెమ్మని అజ్ఞాసించుచు తమ. చిన్నారుల బొజ్జలు నింపెదరు పిల్లల ఉనికి వారి కెంత అపురూపమైనదో తెలిపి పిల్లలకు _పాముఖ్యము నిచ్చుచున్నామను అభ్మిపాయమును వారికి తెలియునట్టుగో ్నపయత్నించిరి మొదట శిపవు మాతృ_స్రన్యముతోనే కన కడుపు నింపుకొని తన శరీరమును, శరీరముతోపాటు వయస్సును పెంచుకొని 6 నెలల నుండి తల్లి పెట్టు మెత్తటిగుజ్జ అన్నమును ఆనందముగా [గహించును పిల్లలకు ఆ పెట్టు ఆహారము (_పేమతో పెట్టినయెడల ఒంటికి బట్టి వారు శారీరకముగానేగాక మానసికముగా కూడ అరగ్లో గ్యమును పొంధుదురను విషయము జానపదులు తెలుసుకొనిరేమో అని ఊహించ టకు నిదర్శనముగా మన శెన్నియో గేయములు జొనపదులలో గలవు పీల్లల అన్నము తిననని మారాముజేసిన ఎన్నోవిధముల ముచ్చట్లు, కథలు చెప్పుచ పీళ్చ్లల కడుపులు నింపెదరు,

“పక్కేవచ్చి తింటుందో, నక్కేవచ్చి తింటుందో

పిల్లేవచ్చి తింటుందో, కుక్కే వచ్చి తింటుందో

బే వచ్చి తింటుందో, కోతే వచ్చి తింటుందో

మా ఆమ్మాయే వచ్చి కీంటుందో, ఎవరు ముందు తింటారో

తింటారో”! అని అన్నం ముద్ద దేతబట్టుకొని మరొక చేతితో కన్నులు మూసికొని కబళమున పిల్లల నోటి దగ్గరకు తీసుకువెళ్ళిన ఆ పిల్లలు ఎవరు తింటారో అనుటవల; వాని అన్నిటికన్న 'ముందు తానే తీనవలేనని సంతోషముతో ఆ ముద్దను ఆ గించును ఇంతటి సహనము వారి కడుపు నింపుటకు అవసరము. లేకున్న విసు/ చూపీన పిల్లలు ఆహారమును తినరు,

1. నేను సేకరించినది- చెప్పినది మాదాది హనుమక్క, నాచుపల్చి (గామం

కరీంనగర్‌ జిల్లా

వీల్లల మనస్తత్వ పరిశిలన తలి పీల్చలు మసులు వాకావరణమును తల్లులు హౌధ్యమగునంతవరకు (ప్రశాంత ముగ్గా నుండునట్టుగా, పరిళ్ళభముగా నుంచుటకు (పయత్నింతురు. (వళాంత వాతా వరణము శిశువునకు చీకాకు కల్గించక వారి న్మిదసమయమున కెట్టి యవరోధమును కల్గించక శరీర ఏకాసమునకు ఉపకరించును వారిని పరుండబెట్ట స్థలము, వారి శరీరమునకు హాయిసి గొల్పునదిగా యుండవలెను, జానపదులు తీరిక లేనప్పటికిని ఈరోజులలో మాదిరిగా పిల్లలను ఇంటిలో ఎవరికో టప్పగించక వారు పనిచేసే స్థలములకు తీసికౌనివెళ్ళి చెట్ల కొమ్మలకు (క్రాష్టవేసియో లేక బెట్ట ఊడలతో ఊయల లమర్చి ఏ వీకు చింత లేకుండ నిదురించునట్టుగా తమ మెత్తని ఐట్టలతో పక్క అమర్చి దానిలో పరుండబెట్టి- న్నిదపో నదపో చిట్టి నా తండి నిద్రకు నూరేండ్లు నీకు వెయ్యేండ్లు నిను గన్న తండికి నిండ నూరేండ్డు= అని న్మిదకన్నికలు వచ్చి నీ ఊయల ఊపుచుండగా కమ్మగా నిదురించుమని వారిని (బతిమాలుచు ని(దపుచ్చెదరు, అంతియేకాక మాతృమూర్తి బిడ్డను రత్నించు కొనుట కూడ తన బాధ్యళగా భావించుకొనును. పిల్పలకు పుట్టిశనాటి ండింసే అన్ని (పమాదములనుండి తనకుతాను కాపాడుకొను స్పూర్తి యున్నద;ఏ విష యము పూర్వో క్తము. ఆందువలన వారి కేవిధమైన అపాయము సంభవించు పూచ నలు కన్ప్చించగని వానిని |గహించి ఏడ్పుద్వారావారు తమ పెద్దలకు జెలి ను3ర ఏ రక్షణను పొందుదురు. అ? సమయమునందు పిల్లల భయమును గుర్తించిన విష యము వారికి తెలియనట్టుగా పిల్చల శతీరమును (_సేమతో నిమిరి ఆ భయమును తోలగించు ఆవసరమును పెద్దల కెంతయేనియ గలదు. అప్పుడు పిల్లలు అట్టి ఆదరజద్వారా తాము ఓక రక్షణస్థానములో నున్నామనుకొని భయమును విడివి పెట్టుదురు. ఈ విషయమును జానపదులు (గహించి ఠరనుటకు నిదర్శన మీ గేయము, జోలజోలల పండ) దూరాన గలదు జోడించి తెచ్చేరు ఆవ్బిమామళల్లు చిన్నారి ఏడవకు చిలుక ఏడవకు

శరీ రెండవ (ప్రకరణము

మానవతి ఏడువకు మాను లొచ్చేరు

జోలలకు ఏనుగులు తొండములు చూపు

మాటలకు అబ్బాయి మరి ఆలకించు

చిన్నవాడా రార చంథదుడా రారా

బాలుడా రావయ్య బఐంతాడుకోరా! అని పిల్ణలను (పేనుతో ఆనునయించి వారితో ఆడుకొనుటకు చలదుని రమ్మని చెప్పిరి

పైన పేర్కొనిన విధముగా శిశువునకు గల ఆవసరములు ఒకదానితో ఒకటి సంబంధమును గల్లియండి, అన్నింటిని ఒకే సందర్భమునందు కలిసి పొందినప్పుడే శిశువు నిజమైన తృప్రి ననుభవించును- ఇట్టి (పాధమిశావసరము లలో ఏదేని లోపము జరిగిన శికువు తన అసంతృ ప్రిని ెలియపరచుటకు ఏడుపు నొక ముఖ్య ఆయాధనుగా ఉపయోగించును, ఈ విధముగా ఏడుపు ద్వారా శిసవు తన ఆవసరనులు, ఆశలు, ఇబ్బందులు, దాధలు, మరియు స్నేహము నందలి 'కోరకలు వ్యక్తము చేయను ఆందునలన రోదనము ఇబ్బందులను, బాధ లను తెలియజేయు సాధనము మాతమేకాక అది పిల్లలలో ఒక విధమైన ఆత్మ సంతృప్రిని కల్గించు భౌొవరము వంటిది రోదన (స్మకియద్వారా శికవు తనవారిని తల్లిని, మితులను దగ్గరకు చేర్చుకొనుటయేకాక తనపై అృశద్ధ కనపరిచిన, తిట్టిన (పకతిశుటనను చూప్తను మరియ తన ఉనికిని గమనించసివారిని తన వై పునకు మళ్ళించుకొన గలుగును. ఈ విషయము మనకు జానపదసాహత్యమున స్పష్టము.

“*ఏడువకు ఏడువకు

వెరినాతల్లీ

ఏడుస్తె నీ కళ్లు నీలాలు కాగ

సీలాలు కారితే నే చూడలేను

పాలైన కొరవే ఐంగారు కండ్డ”ం అని తల్లి తనిబిడ్డ ఏడ్చినందులకు బాధపడుచు వారి కంటి నీరు తుడిచి తమ ఒడి లోనికి చేర్చుకొనును విళ్లలకు తల్లివలన ఇంతటి గుర్తింవుకన్న కానలసిన శ్రే గృహలక్ష్మి - 19081.

పీల్లల మనస్తత్వ పరిశీలన శీ దేమున్నది * ఇక తమ బిడ్డలు ఏడ్వగా వారిని ఏ విధముగా బుజ్జగించి తమ కుటుంబములో తమ విడ్డలకు కల (ప్రాముఖ్యము నెట్లు ఆలియకేసిరో చూడుడు ఏడువకు లనకుమార ఏడువకు కుశుకుమార ఏడువకు నా తండ్‌ ఏడువకు ఏడుస్తై నిన్నెవ్వ రెత్తుకుంటారు! ఆని పాడుచు తానే సీతయై తన కుటుంబమునే దళరథుని కుటుంబముగా ఎంచి వారు నీకు కావలసిన ఆటవస్తువులు; కడియాలు, కులాలు అన్నీ తీసుకుని వచ్చెద రని బుజ్జగించిన భావము ఏ తలికీని మరపురానిది. ఈ విధముగా తల్లులు తను బిడ్డలకు కావలసిన శారీరక సౌఖ్యమును గమనించి సాధ్యమగు నంతవరకు - అట్టి సౌఖ్యము నిచ్చుటకు పాటుపడిరి. ఇట్టి |పాథమికా వసరములే రానురాను అభివృద్ధిపొంది జటిలమై సాంమికా వసరములుగా రూపొందును. శిశువు యొక్క సాంఘికావసర ములు ఆతని అఖి వృద్ధి మరియు వ్య _క్రిత్వవమంనుః సంఘములోని ఇతర (పజలతొో సంబంధ ముఃఏ కల్గించటకు తోడ్పడును * వ్యక్రిత్వ మనగా పసిద్ధార్ధములో మానవుడు ఇతరుల కన్న భిన్నమైన మానసిన, కారీరక (పవర్త్వనతో, రూపముతో అందరిలో (పఠే శమైన స్థానమును నిలుపు చట్టి లక్షణమే వ్య క్రిత్యము (వలుంం8కద్రా స్‌ శర క్తిత్వ 1... నేను సేకరించినది - పొడి వినిపించినది =కఠారు రుక్కిణి రామవరం, జనగామ తాలూకా, 2) 1౧ 26616000 10 [౧15 0౧౪51041 ౪8౧5 2౧౮ 6/1౪/6656, 2 0౧416 ౧16 01161 ౧66౮65 2990014064 ౪16 ౧18 4197610016 56 00౧069) తగి ౧19 (1211009010 ౪11౧ 0119! ౧౦౦౧16 01116 616౪79100౧6౧ 2౧4 86)4651019౧1 3, 3 70౧6 ౧౦౧41౭౧ ౧080100 0 ౧90౧81 16 $0గ04009 ౪౧101 9020166 16 ౧91100 10 అగంగి6ే ౦౪1 400౪76 01615 &8 ౧8 ౧౦3$= 65996563 30019 ర1:11006౧1901%646411168 ౧౧౫/౭౧41| 01 ౧౧6౧11 1. 310100 116 011390 (0 ౮0 ౧౪/. 9/ ౮,9. 010౪464802 కెక్కి 8న, 06010 కరగ. న, 2,

శం రేండవ [పకరణము ననగా మానవుని యందలి సహనళ క్రి, తెలివితేటలను నైపుణ్యమును సూచించు సూచిక అని చెప్పవచ్చును. మూనవుడు ఆతనికి కలిగిన మానసిక, కారీరక ఆవే శములను [పవర్తన ద్వారా తెలియపరుచుట ఆతని వ్యక్తిత్వమును నిరూపించు కొనుట యని అర్థము. చురుకు తనము, జ్ఞాపకళ క్రి, ఊహాళ క్రి, ఆశయములు (గండాలు), ఆలవాట్లు, మూఢ విశ్వాసములు, ఆస క్తి, జీవన పద్ధతి నమ్మక ములు-వీటన్నిటిచే ఒక వ్య క్రియొక్క వ్య క్రిత్వము చిన్నతనము. నుండి ఆతడు పెరిగిన, వాతావరణమును బట్టియ ఆతనికివ్వఐడిన శిక్షణా పద్ధతిని ఐట్టియు అభివృద్ధి పొందును. చిన్నపిల్లల వ్యక్రిత్వమ , (పేమ: కరుణ పూరితమైన వాతా వరణములో అభివృద్ధి పొందును కావున పిల్టలను (పత్యేక ప్యక్రిత్వముతో తీర్చు టకు వారియొక్క (పన్నర్హనను మంచిమాటలత్తో లాలింపుతో చెప్పి సరిదిద్దవలెను. ఆప్పుడే పిల్లలలో పరస్పరావగావాన ళ క్రి ఆభివృద్ధి పొందును లేకున్న మనస్సు నందు ఒకవిధమైన ఆత్మన్యూనత జనించుటకు వీలగును దీనివలన పిల్లలు తమకు తాము సంఘములో నిర్భయముగా. నిలుచుండు శక్తిని కోల్పోవుదురు కావున వారేమైన తప్పులు చేసినను నవ్వుచు సరిదిద్దవలెన.- (పేమచే సాధించలేని దేదియును లేదు అట్టు కాక ఇంటిలోని పెద్దలచే అనాదరము పొందిన పిల్లలలో ఒక విధమైన మొండితనముతో కూడిన సిరసన భావముత్సన్నమగును. తల్లి అనాదరము చూపుట మన భారతీయ సంస్కృతిలో అరుదు కౌని అఇమెతన పనుం యందు లీనమై పిల్లలయందు శద్ధ వపింపకీ పోవుట వారి ఊనికికి పాముఖ్యము నీయక పోవుట, పది మంది ఎదుట ఇతర పిల్లలలో పొల్చితిట్టుట సర్వ సామా న్యము 'ఆ పరిస్థితులలో పీల్చ్ణలయందు పెద్దవారిపై త్రిరగవడుట, తోటివారితో పోట్టాడుట, వస్తువులను చెడగొట్టుట వంటి సిరసన గుణములు అభివ్యద్ధియగును ఈ నిరసన గుణము కాన్బించ కుండునట్టు జానపద వాబ్మయమున తల్లి పిల్లలకు [పేమశీలయై దర్శన మిచ్చుచుండును,

మైన పేర్కొనిన తల్టి ఆదరణ (కేమ) రెండు విధములుగా ఉండును అనగో తల్లిదం[డులు సామాన్యముగా రెండు విధములుగా నుందురు. ఒకరు పిళ్చిలు ఆదరించెడి తల్లిదం్యడులు (తీంంలడంక లట) రెండు పిల్లలు నిరాదరించెడి తల్లిదం[డులు (2ల౭6:మ8్ర పెజులుట), జానపద వాజ్బ్యయమ.నందు కనఐడు 1, 114 వెఫాయం!0క్రూ-ల 6౮౩8లకే,

సీల్టల మనస్తత్వ పరిశీలన కర్రీ లాలిపాటలు, జోలపాటలు తిల్లికి పిల్లలపట్టగల ఆదరణ, (పేమ? వాత్సల్యము లను తెలియజేయును లాలి, జోలలు పాడీ వీల్ణల కారీరక, మానసిక వికాసము నకు తోడ్పడిన పిల్లల నాదరించెడి తల్లులు పిల్లలాదరించెడివారే.. కాని ఆవృట పిల్లల నాదరించెడి తలలు కాన్చింపరు. నిరాదరణ అనుపదము ఇరువైవుల నుండియు (అనగా తల్లుల వలన పిల్లల వలన) తలయెత్తదు ఒకవేళ అట్టి సంద రృమేయన్నచో అదికేనలము పరిస్థితుల (ప్రభావమెనక తప్పదు. ఎందువలననగా పిల్లలే తల్లులు భజించు పరమాత్మ స్వరూపాలు వారికన్నులే కొంతి(పభలు, వారి బుడి బుడి నడకలే హంసనడకిలు వారు ఆతి మృదువైన పాద్యాలు. వారి తొక్కు.లుకులే తేనెవాకలు, అట్టి పిల్చలయందు ఏ తల్లియు నిరాదరణ చూపలేదు. నిరాదరణ (ససక్తి జానపద వాబ్మియమునందు మనకు సవతి తల్డుల విషయ ములో మ్మాతము కనఐడును ఉదాహరణ వాలనాగమ్మకథ యందు ళూలష్మి స వతిమాణిక్యాలదే ఏ తల్లి నాగరాజు కాటుకు ఆవతి కాగా మారుటి తల్లి మాణీ క్యాలదేవి సవతి బిడ్డల పీడ విరుగుడుక్తై దాచి సహాయముతో పీల్చలను అనేక విధ ములుగా కష్టపెట్టుట గమనించ దగినది ఈ పరిస్థితులలో సవతి తల్టులు పీల్చిలపై నిరాదరణ చూపుదురు తప్ప ఏ మాతృ హృదయము తన పిల్లలను నిరాదరించి వారి మానసిక వికాసమును కుంటుపడనీయదు, శికువుకు వ్య క్రిత్వము నభివృద్టీ పరచుటకు అవసరమైన సాధనము తన కుటుంబమే. శిళువుకు సంబంధించిన మొదటి సంఘకంస్థ అదియే. ఆ సంస్థలోని వారు తనయొక్క ఉనికిని గుర్తింప వలయునని, తన వ్య క్తిత్వమునకు గుర్తింపు పొంద వలయునని శిశువు ఆశించును. మనము కుటుంబమును భగవంతుడు స్టాపిం చిన సంస్థగా భావింతుము ఈ విధనుగా దైవ పసాగముగా అఖించిన కుటుం ఐము, ఆ కుటుంబ సభ్యులు, తల్లిదం[డులు, ప్పిలు, పెంపుడు జంతువులు, అందరికిని కుటుంబమొక (పరూపకాంశము (౪301ల). అందులో వారి వారి స్థాన ములు వారికై (పత్యేకమై యుండును ఎవరి పనులు వారికై (ప్రత్యేకమై యుండును వంశ పారంసర్యముగా లభించిన ధనము, ఆచారములు, విద్య కులము మొదలగునవి ఈ కుటుంబమనెడి (సరూపకాంశ మునకు లభించు ఆస్తి. మానవ సంఘములో ఈ కుటుంబమునకు ఒక విశిష్ట స్థానము కలదు. ఇదిఆ . కుటుంబములో పుట్టిన శిఫవు యొక్క పికార్జితము. శిషఘవు తనను ఇృతర్తుల్లు

క్ట శండవ (ప్రకరణము గు ర్తించవలెనని మరియు తనకు కావలసిన సొంఘికావసరములకు సంఘము తన సమ్మతిని తెలుపవలెనని కోరును శినవు సంఘములో ఒకవ్య క్తిగా గుర్రింపబడు టకు కొన్ని (ప్రాథమికావసరములు ఆతనికి ఆబవడవలెను. ముఖ్మముగా నడుచుట: మాటలాడుట, భావపకటన స్పష్టముగా చేయగలుగుట అనునవి మూ పాధమి కావసరములు*, అందువలన కుటుంబములోని పెద్దలు తమ పిల్లలు ఒక విశిష్టమైన మానవునిగా గుద్తింవు పొందవలెనని కోరి, వారికా [ప్రారమికావసరముల నెంతయో నవానముతో, (పేమతో నేర్పుట మన అనుభవ ఛిషయము శిశువుకు చదువు నేర్ప వ్య క్తి ముఖ్యముగా తల్లి ఆమె శికవునకు మెల్లమెల్సగా నడక నేర్పుట, బుజ్జి గించి విషయ (గ్రహణము చేయట, మాటలు నేర్పుట మొదలగు వానిలో (శద్ధ చూపునను విషయము జానపద సాహిత్యములోని పిల్లల పాటలవలన జానపదస్త్రిలు తెలియసరిచిరి తోడు పాశం తోడు , తొంగల్లి రెప్పల్లతోడు ముద్దు మాణిక్యముతో డు మురహరి అక్కెప్పతోడు తోడులేని నీచెయ్యినీడు వొరుకో పాయసం జూరుకో 1 అని పాయసమును... చేయితో తోడి జ్యారించు.. చేస్టవిధానము దీనియందు. బోధించబడినది, ఇట్టిదే మరియొక గేయము = రక్ష రక్ష సంధ్య రక్ష సర్వ రక్ష న దీప రత దివ్య రక్ష చిన్నినా ఆబ్బాయికీ శ్రీరామ రతి

పిల్లల మనస్తత్వ పరిశీలన న్‌1

కొందరు చిన్ని నా అమ్మాయికి భ్రీరామ రశ యని పాడుకొందురు ఈ విధముగా పిల్రిలచే దీపమునకు దండము పెట్టించు. విధానమును నేర్చుదురు పిల్లలకు నడక నేర్పుట కూడ తల్లిదర్యడుల బాధ్యతే పిల్లలు అప్పుడప్పుడే దేని సవాయముతోనై న పట్టుకౌని నిలువబడి నడచుట (ప్రారంభించగానే ఏ ఈత లేకుండ నడచుటకు అతనికి ధైళ్యమునిచ్చి పురికొల్పవలెను తల్లి తండి ఎదు రెదురుగా నుండి పిల్లవానిని రారమ్మని పిలుతురు.

అప్పా రావోయ్‌ ఓఒప్పులుకుప్పా రావోయ్‌

తప్పాటడుగు లిడ్షుచు మాతంథడి రావోయ్‌!

అప్పుడు బిడ్డ పడుచు లేచుచు గునగున తల్లి చాచిన చేతులలోనికి వచ్చి చేరును అట్టు ఆమె (పేమపూర్వకముగా అతనికి నడక నేర్పును ఈ విధముగా మానవునికి అత్యవసరమైన చేష్టలన్నియు. నేర్చుటను సూచించునవి జానపద వాజ్బయములో కోకొల్లలు.

మాతృమూర్రి తన పిల్లల వ్యక్తిత్వ వికాసమునక్రై కాపలసిన పరిపూర్ణ జ్లానము నిచ్చుట తన ధర్మముగా భావించవలెను. పిల్లలు అట్టి న్యక్తిత్వాఖి వృద్ధికి స్పోరకములై న శిక్షణా విధానమును పొందుట వారి హక్కు. అని మనకు తెలియును. పిల్లలకు పరిపూర్ణజ్ఞానము నందించుటకు ముందు తల్లులు వార్‌ మానసిక స్థితిని తెలుసుకౌని తదనుగుణముగా వారిని తీర్చి దిద్దుటకు 1పయత్నిం చుట అత్యవసరము. పిల్ట్దలయందు (గహజళకక్తి పరిమితమెనది గాన వారికి తగురీతులలో తగిన విషయములను తల్లి బోధించవలెను,

పిల్లల మనస్సు బాల చపలము ఇద్లీ శ్రైళవమునందలి వారి మానసీక స్థితి పిల్లలు ఎంత అకస్మాత్తుగా ఓక వస్తువు నాకర్షించెదరో అంత అకస్మా త్తుగా దానిపై విముఖత చూపుడురు కొన్ని కొన్ని సమయములందు ఆందని వస్తువు కావలయునని ఆ్మకోళింతురు. సాఇాత్తు శ్రీరామచం[దుడు చందమాను కావలయునని యేడ్చిన జానపదుల పాట యింధ్ద కంతలో |

1. వాలథావ -పుట 6 ట్ర శాం” ర

మత న

కలీ శెండవ (పకరణము యిచ్చిన కొన్ని క్షణములకే అవల పారవైచి దానిపై విముఖత చూపును ఇట్టి చపలత్వమును పెద్దలు తెలివితో సరిదిద్దుదురు వారు కావలెననెడిది సాధ్యమైన యెడల, ఆది తగిన కోరికయైన యెడల దానిని పిల్లలకు ఇవ్వవలెను, లేని యేడల అనుచితమైన కోరిక కోరినప్పుడు పిల్లల మనస్సు ఆవిషయమునుండి మళ్ళించి వేరొక వసువుపై నిలుపుటకు [పయత్నించవలెను _ ఉదాహరణకు పెద్ద వారల చేతియందలి వస్తువును చూచి పిల్లలు కావలెనని మారాముచేసిన చేయి 'విసిరి వస్తువును వెనుకకుపెట్టి అచ్చి పిట్ట ఎత్తుకొని పోయిందని పైకిచూపి చెప్పిన పిల్లల మనస్సు పిట్టపై మళ్ళి వారు ఆనలు విషయమును మరతురు ఈ స్థితియందు ఓక వస్తువుయొక్క. (ప్రాముఖ్యముకు పిల్లలకు నచ్చజెప్పుట కష్ట సాధ్యము. పెద్దలయందు వలె స్కృతి, |గవాణళక్తి పిల్లలకు ఉండదు. వారి యందలి చపలత్వముడే కొన్ని కొన్ని సమయములందు పెద్దలయెడ అవిధేయత చూపుదురు. విజ్ఞతతో, సహనముతో ఆట్టి చిన్నవారిని లాలనచేసి జోధించ వలెను తప్ప విసుగు పడిన లాభము కలుగదు శెళవ, కౌమారదళలో మొండితనముచే వెనుక ముందులు గమనించక యు సాహసకృత్యములు మెండు. అది తప్పని కెలిసిన వెంటనే సిగ్గుపడి కంట నీరు పెట్టుకొందురు.. ఇది ఒక విధమైన చాపల్యమనదగును. ఇట్టి చాపల్యము ఇతర తిస్పిదములకు దారితీయనచ్చును. వారి మనస్సునందు [కొత్త కోరికలు, కొత్త ఆలోచన లుదృవించుట కవకాళశముండెడిది ఈదశలటోనే. అందువలన తల్లి పిల్లలయందు గల చపలత్వమును। అనుచితమైన ఇతర ఆలోచనలను కథలు, ఆటలు, పాటల ద్వారా వారి మనస్సు నాకర్షించు విధముగా లోకమునందలి మంచి చడులన్సు, నీతి, ఆవినీతులను బోధించిన పాటకెన్నియో జానపద సాహిత్యము నందు కలవు “*గడ్రపలోకెల్ప యేగడప తీరు * భత నాం. , విద్వాంసులు నడచిన మైవీధ్యీరు, శ ఇ జ క్ల? వ్‌ జ

పీల్లల మనస్తత్వ పరిశీలన ర్‌ి

అరుగులలోకెల్ల యేఆరుగు తీరు?

పండితులు కూచున్న మా ఆరుగు తీరు ** అని పిల్లలకే ఉల్లాసము కల్గించు విధముగా ఎవరు గొప్పవారు ? ఎవరు చిన్నవారు? ఆనులేడదమును చూపి. పిర్చల మనస్సునందు నాటుట గమనించదగినది. అదే విధముగా =

తొలినిండా గుడ్డవేయ్యంది రోత

కొనివాళ్ళ కన్నెత్తి చూచింది రోత

మంచి గంధపుచెక్కసాననే లీకు

మంచాలి దేహమ్ము మనసులో చీకుత అని బట్టలు కట్టుకొని మానమును కాపాడుకొమ్మను నీతి దీనియందు గోచరము.

తై శవదళయందును, కౌమూారదశయందలి ఆలోచనలు ఆస్పష్టములు, ఒక విషయమును |కమ పద్ధతిలో నియమానుసారముగా తెలిసికొనవలయు ననెడి ఓర్పు వారు వహింతురు ఈ దళశయందు కబ్దములవైపు ఆకర్షితులై నంతగా భానములవై పు కారు. ఆందువలననే తల్టులు పిల్లల కొరకై పాడు పాటయరదలి భావమును (గహింపకయే అందలి లయాన్వితమైన ధ్వనిచే ఆకర్షింపబడి పిల్చలానంద పారవశ్యులగుదురు. (ప్రపంచమున బచ్చికముగ ఆ్యపయత్నముగా గానము ఉబుకును వ్య క్రి పనిచేయచు పాడును. బరువులు మోయుచు రాగము పీయును. ఈ [పపంచమే రాగయ క్తము అందువలన పెద్దలు పిల్లలకు మానసిక వికాసమును పాటల ద్వారా కలిగించుట కాొననగును. అందువలననే ళాస్త్రజ్ఞానమును కూడ పిల్లలు ఆటపాటలచే ఒక కళవలె నేర్వనిచ్చగింతురు కాని సూూతములవలి వల్రెవేయ విముఖులగుదురు,

స్యూతములను కధా ముఖమున చమత్క్భృతితో చెప్పిననే వారి కవగత మగును ఆందువలననే సథువులు, పాములతో పాటు పిల్హలును గొన రసమును (గహింపగలరను లోకో క్కి జనించినది ఉదాహరణకు పతంజలి భావ్యమున శే నవ్వులు = పువ్వులు = పుట, 21 శ క్లాలభావ = ప్లట, 81

ర్‌కీ రెండవ (పకరణము “అధళ్ళబ్దాను కాసనమ్‌” అనగా ఇప్పుడు శబ్దమునకు సంబంధించిన కాసనమును గురించి తెలిసికొందము అని మొదలగును, శబ్దానుళాసన మనగా ఒకరిని శబ్దముతో కాసించుట- అనగా ఒక మాటతో ఆజ్ఞాపించుట అనియు అర్థము చెప్పు కొనవచ్చును... దీనిని వివరించుటక్తై భామవ్యమున ఉపయోగించిన వినోద కథ యిది = ఒక గురువుయొక్క శిమ్యంలో ఒక శిమ్యనిభార్య గడసరి ఒకరోజు ఆ శిష్యుడు ఒక గొప్ప ఆపదలో చిక్కుకొశెను. ఏమనగా తన గురువు తిన గృహమునకు వచ్చుచున్నాడు ఆయనకు ఆతిధ్యమివ్వవలెనని ఆ శిష్యుని ఆలోచన, కాని శన ఖార్య తన గురవు యెదుట తన మాటను విశవలెను తాను సంజ్ఞలచే ఆజ్ఞాపించగా ఆ ఆజ్ఞలను ఆమె ఆచరించవలెను. ఈ విషయమే తన భార్యతో చెప్పి (బ్రతిమాలెను అందులకామె నీ గురువున్నంతవరక ట్లే చేయుదునని ఒప్పుకొనెను, గుర్వంతి క్షేహియా పూర్వేసంజ్ఞయార్థావబోధనమ్‌ కరోతి పత్యర్యువతి దధ ₹ బ్దాను శాసనమ్‌! గురువుగారు ఉన్నంతవరకు ఆభిమానవతివలి, తన విధి నెరిగిన పాధ్వివలె (పవ్తించినడి. కర్త చేసిన సంజ్ఞలను స్మకమముగా అనుసరించి గురువుకు 'సేవచేసినది, ఆందులకు గురువు సంతుష్టుడై వెడలిపోయెను. తిరిగి అమె యధా పూర్వకముగా మగనిపై శబ్దాను కాసనమును (ప్రారంభించెను. ఇటులనేక వినోద సంఘటనలను పతంజలి భావ్యమును బోధించు పట్టుల చెప్పుట గమనించ దగిన విషయము, వోస్యరసము నాధారమగా జేసికొని వ్యాకరణమున. నెంత హోన్యమును అతడు సృజించెను ఇదే విధమున వీల్లల ఆసక్రి; కూడగట్టుకొని ఏ విషయమనై నను తల్లి చమళ్కార పూర్వకముగా, కళాత్మకిమ గా అర్ధమగు నట్టు చెప్పవలెశు, జానపదులు తమ పిల్టలకు ఆటపాటల ద్వారా ఎన్నియో విజ్ఞానాంళములను బోధించిరనుటకు మనకు చాలినన్ని నిదర్శనములు పిల్లలకు నంబంధించిన పాటల యందు దొరుకును 1, ఫాతంజల్య మహాభాన్యమ్‌ క

పిల్లల మన_స్టత్వ పరిశీలన ఒల్ట్‌ర్ట్‌ తల్లి తన పుట్టినింటి వారి గొప్పతనమునుగూర్చి మెట్టినింటి వారి పట్ట వాస్యమ.ను ఒలుకటోయుచు పిల్లవానికి వినిపించు పాటలలో చమక్కార భరితముగ ఆయా స్థితులను, సంఘమునందలి పరిస్థితులను వానికి బోధించుట కాన్చించును. శిశువు మనస్సు కుతూహలములపుట్ట- వాకికి ఏవిషయమునైై నను అరమరిక లుంగవు. ఈ అకణములను పెద్దలు పవిలముగా పోనించి పోత్సహించినచో భవివ్యత్తులో వికసించి వాని వ్య క్రిత్వమును పెంపొందించును. ఒక్కొక్కప్పుడు పిల్లలు కొన్ని కొన్ని విషయములలో కుతూహలమును కనబరచి వానిని గూర్చి 1పళ్నలుమైతురు.. కొన్ని సందర్భములలో వారి (పళ్నలు పెద్దలను చకితులను చేయును, స్త్రీ పురుష సంబంధమును గూర్చి, ఆలుమగలను గూర్చి: పిల్లలు ఎట్టు పుట్టుదురను _పళ్నలు, తమ్ముడో, చెల్లెలో ఎచట నుండ ఎవ్వరివ్వగా వచ్చిరను (పళ్నలు: చనిపోయినవారు ఎచటికి వెళ్టుదురను పశ్నలు పిల్చండును సర్వ సాధారణమైన (పశ్నలే అట్టి సమయములందు పెద్దలు మెలకువతో, ఉచితరీతిని సమాధానములతో చారి మనస్సును తృ ప్రి పరచవలెను. కొన్ని సమయములందు పెద్దలు చెప్పెడి సమాధానములు పిల్చలకు తృ్తి సివ్వక పోవచ్చు. కాని ఆ విషయము పిల్లలు పెద్దల యెదుట వెలువరచక ఆవిషయమునుగూర్చి పరిశీలనకు పూనుకొందురు. అందువలన పెద్దల నడవడి ఉదా త్రమైన పద్ధతిలో ఉండవలెను. పిల్పలడిగెడు (పళ్నలు విని కోపము చెంది, గదిమి? వారి కుతూహలమును [తుంచివేయక, యుక్తితో కూడిన సమాధానములతో వారి మనస్సులకు ఉపశాంతి కల్గించవలెకు పిల్చ్ణలకు ఈ దళశయందు తల్హులెన్ని యో విషయములను తెలియ పరిచెదరనుటకు జొనపడ సాహిత్మమునందలి యెన్నియో పిల్లల గేయములు (పత్యక సాశత్యములు, తొక్కు పలకులవలన పిళ్లైలయందు వస్తువులను గుర్రించుట: ధారణళ కక్రిని కలిగించుటకు (పయత్నించిరి ముఖ్యముగా ఈ సాహిత్యమున గల పొడుపు కథృల ప్మక్రియ పిల్లలలో పలు విషయములను గూర్చిన కుతూహలము రేకెత్తించుచునే, వారి నుండి సమాధానములు రాబట్టు _ చుండును, ఉదా: !. పచ్చనికోట తెల్టనిరాజుటు

ర్‌ర్సి రెండవ (ప్రకరణ నల్లని సిపాయిలు “అని పిల్టిలకు చెప్పీ దానిని గురించి ఆలోచించి చెప్తుమందురు దీని వలన పిల్లలు ఆలోచించి సమాధానము కను గొనుటకు యత్నింతురు పచ్చనికోట - సీతాఫలముపై తొక్కు. , " తెల్టనిరాజు= దానియందలి తెల్లని మధురమైన పదార్థము నల్లనిసిపాయిలు =గింజలు, ఇంతటి ఆలోచనవారియందు. కలిగించి ఆలోచననాళక్తి ని పెంపొందించుటయేకాక వస్తు పరిచయ చేయటకు (పయత్నింతురు, లీ. నల్లనికొలనులో ఎ్మరని తామర (పమిదదీపం, (వసంతలవ్ని వివరించినది) 8 కిటకిట తలుపులు - కిటారితలుపులు ఎప్పుడు తీసిన = చప్పుడుకావు. = కంటిరెప్పల.* త్తే ఎట్టినిసంచిలో ((శ్రీలమ్మి) ఐంగారునాణాలు = మిరవపపండు పిల్లలకు విస్మృతిసహజము ఏ విషయమునై నను పిల్లలు తేలికగా మరతురు ఒక్కొక్కప్పుడు తమకు ఎవరైన కీడుచేసినప్పటికి వారిని షమించి ఆ సంగతిని మరచిపోదురేకాని ఆంతగా గుర్తుపెట్టుకొనరు. కానికొన్ని సందర్భములందు కొన్ని ఆల్స విషయములను తవ మనస్సులందు నిలుపుకొని బారపడుదురు అటులనే చెడు నిషయములనుకొనీ, మంచివికాని మరచిపోవుటకు వీలున్నది చెడుమరచిన మంచిదేకాని, మంచిని మరచుట [ప్రమాదకరము ఆందువలన పిల్లలకు మరువ కుండునట్టుగా ఆటపాటలు మంచి విషయములను బోధించుటకై తోడ్పడును లేరా పలకొబలపం ఇవ్వరా ఆయ్యవారిచేతికి ఇంపుంరంగా పోరా భోజనవేళకు రారొపద్యాలు చడువ రాజక్షమారా ! అని పాటరూపములో సమయముపై నడచుకొనుటను, విద్యను నేర్చుకొనుటకె [వబోధించుట గమనించ తగినది ఈగేయము శిష్ణసాహీత్యములో (గంధస్థము చజేయబడినను దీనిని తెలియని, కంరతరాని జానపదబాలుడు పల్లేపట్టులందు చాల అధుదు అందువలన ఇది జానపదగేయమై ఒప్పినది ఆదే వధముగా జంఛువుల

| పిల్రల మన స్తత్వ పరిశీలన ర్‌? రూపురేఅలను, భగవంతున్నిపైని భక్రిభావమును తల్డులు పిల్లల మనస్సునందు చొప్పించి వారి మనస్సులను వికసింపచేయటకు తోడ్పడుదుకు. ఉదా : “ఏనుగొచ్చిందేనుగు .. =” ఇట్టే గేయములవలన పిల్ణలయందడు ఆయావస్తువులపైన నిశ్చితమైన ఆభ్మిపాయ ములను ఏర్చ్పరచుకొందురు. సామాన్యముగా. పిల్టలకు రెండు మూడు సంవత్సరములు వచ్చువరకు అనగా వారికి స్పష్టముగా మాటలు వచ్చునంతవరకు వారి మానసిక వికాసమునకు తల్లి తన మండదలింపులతో మంచి మాటలతో వృద్ధిపొందించి పెంచును. ఈ కాల మున పిల్లలు కారీరకముగాకాని, మానసికముగాకాని బాలవేగముగా ఎదుగుదురు. ఇక తాము మాటలాడుట (ప్రారంభించిన నాటినుండి పెద్దల మాటలను; నడవడిని అనుళరించుటలో ఎంతగానో కుతూహలము కనబరతురు శికవుపుట్టినప్పుడు పౌందిన వ్యక్తిత్వ లషణములు, వారు ఆనలంబించు పద్ధతులను ఎట్టియే అభివృద్ధి కలుగును. మానసిక వికాసము శిశజపై, ఇతర వరినర పరిస్థితులపై ఆధారవడియాండును ఈ విషయము సాహిత్యమున కూడ = సూచితిములు., అమెరికాలో (_ప్మపధమముగా నూరేండ్రకు పూర్వము బాలల విద్యాలయమును (3885 50మ061) నెల కొల్సిన రాబర్ట్‌జవెన్‌ ఇట్లు చెప్పెను" పరిసరము ఎవరి మీదనై నను ఆంతులేని, నిరోధించుటకు వీలులేని _పభావమును కల్లియుండును. ఒక విషయము మంచిదే నను, చెడ్డదై నను, ఆయావ్యక్తులు దానిని స్వీకరించునట్టు ఒత్తిడి చేయళ్తి వరిసరములకు కలదు ఆదారములు, థావగాఢతలు, వానిని చుట్టు ముట్టి జీవితాంతము అంటిపెట్టుకొని యుండునట్లు చేయుళ క్రి పరిసరములకు గలదు పరిసరములు (పసరించు ఒత్తిడి మాననజతి మొత్తమును కాని, కొంచభాగమును కాని, -దర్శిదులుగా, అజ్ఞానులుగా; దుష్టులుగా, కచ్చటోతులుగా తయారు చేయవచ్చును, లేదా తెలివి కలవారిగా, శీంవంతుల్లుగా

ఫ్‌8 రెండవ (ఉపకరణ ఎఆనందమయులుగా.. వారిని తీర్చి దిద్దేవచ్చును.! శిపవు మూడు సంవత్సరముల వయస్సునందు పరిసర (పభావమునకు- త్మీవముగా లోనగును ఆవయస్సులో . అతని మనస్సులో (ప్రకృతిని పరిశీలించవలెనను ఆలోచనతోపాటు _పకృతిని అను నరించ వతెననిడ్‌ కోరిక పెల్దుబుకును. అందువలననే సమస్త జంతుజాలముల నడళలను, శబ్దములను ఆతడు అనుకరించుట (పారంభించును ఆందువలననే ఆఅనుకరణకు మూడవ సంవత్సరము బంగారు వయస్సు మానవుడు తన జాతికి మూలపురుముడగు కాభామృగము నుండియే ఆను శకరణకే కిని పొందుచున్నాడనుటలో " అత్యు_క్రిలేదు. వేషభాషలయందు, వావ “ఫావములయందు మాఫవుడు-తెలిసికొన్ని,తలియకకొన్ని పరిసరములనను సరించు చునేయన్నాడు. సృష్టియందు సమస్త జీవుల ఆభివృద్ధి అనుకరణము పైనే ఆధార పడియున్నది. శీకువు (ప్యప్రథమమున పెద్దలననుకరించుట వలననే అభివృద్ధి దాయకమగు జీవితమును బడయుగలుగును. ఇట్టి ఆనుకరణాభిలాష వలన ఇంటి లోని తమ శల్చిదం్యడులను ఆనుకరించును. తండి ఏదైన పుస్తకము చదువు నప్పుడు కాను కూడ ౩ విధముగా చేయనలయుననెడి భావముతో ఒక పుస్తక మును పట్టి తండ్రీ ఏ విధముగా చదువునో, అటులనే చదువుచున్నట్లు గుణ గుణ = శబ్దము చేయను అదే విధముగా శల్లి ఏద్తైన గృహకార్యము నిర్వ ర్రించినచో తానును. ఆమె'చేసిన 7 విధముగానే దచేయుటకు (పయత్నించును. అందువలన ? శివవు-చేయ 4పడిపని- అనుకరణమని చెప్పవీలుకాదు

1. వాంలం8! 0600860068 9% 5880 *ం[0066 85 €0 పేలి టా ఇ06ము108క్ర 206 1061385016 ౦౪7జ-౭9టూలు[0కై 6086 600265 1060 6॥156ట068, ఆలు కం? క్రం0ంే 0౯6౪11 60 6090991988 €0 కొరంణ?6 2097 8౯౧00182 86౧006౧6 0౯ 85016 60 5టలాం౮06ే 15 యూంళక్రతి [నల 0౯౯980౯6 8165 20 ౧౦౯100 0౯ (06 ఇమీం!6 0 ల 009020 04866 000౯ 18005806 0049 20రే ఇ2ంింపేండే 166111క్రలు6 ౪401068 200 26 014 7111129 8688ల ౨ 919 లి = బిడ్డల నంరకణ వ్యాదులు - చికిత్స - డా॥ యన్‌, యన్‌. రాజాళౌదరి పట 800

పిల్లల మనస్తత్వ పరిశీలన ర్‌ం

శిశువు ఆకలి కలిగినప్పుడు ఏదేని తిను బండారమును నోట సపెట్టుకొనుట అనుకరజముకానేరదు. కాని ఆకలి లేనప్పుడు తనకు రుచింపని పదార్థములను ఇతరులు తీనచూచి శిశువు కాను తినుటకు 1సయత్నించుట + తప్పక అనుకరుణ మగును. కాను (కొత్తగా వినిన ధ్వనిని మరల మరల ఉవృరించుటకు [పయ త్నించుట అనుకరణమే. అనగా కోయిలయొక్క “కుహూ” ధ్వనిని శిశువు ఆనుక రించట అనుకరణమే యగును, శిశువు తనకు అందుబాటులోనున్న తనకు కొన వచ్చిన (పతి వస్తువును; (వతిజ్రీవిని అమకరించుట; దానిష్నపతిరూపము సృజించ [ప్రయత్నించుట తెలివిగల పిల్లలలో స్వతః సిద్ధముగనుండు కుతూహలము ఫలితము పిల్లలు తమకు గల ప్రజ్ఞను నంపూర్ణముగ వినియోగించివారు -రై'లు నడళను, కూతలను, గుురపుడెక్కల చప్పుడును, తాము పిన్నది, చూచినది, తిరిగి పదర్శించుట పిల్లల సహజ్య పవృ త్తి. ఇట్టి ఈ సచాజ(ప్రవృత్తిని = పింపొం దించుటకై పెద్దల పర్యవేషణ (పత్యక్షముగానై నను లేక పరోక్షముగానై న ముండ వలెను, ఇట్టి వాతావరణములో పిల్లలు తమ (పజ్ఞలను పెంపొందించు శొరదురు"

తల్లిదం[డులు ధనమువలన పిల్పల (పజ్ఞలను వికసింపచేయ తలపెట్టుట వ్యర్థము పిల్లల వికాసమునకు కావలసిన ముఖ్యమైన విషయములు, 1. పెద్దల ఆదర్శము 2 పిల్టలు అన్మకరించుటకు తగిన వస్తుజాలము. 8. _పెరెంటిని మించిన తమ ,పజ్ఞను నిర్నిరోధముగ, న్వై పుణ్యవంతముగా తీర్చి దిద్దు కౌనుటకు వలసిన సురవ్షితస్థితి ఈ విషయముల సవాయముతో వారు తమ, 'వ్యక్తి త్వమును తీర్చి దిద్దు కొందురు అట్టి అనుకరణ శక్రియే వారి. అభివృద్ధికి కారణమగును. ఈ శక్తి సిల్చల్లో కమానుగతముగ ఐదు విధములుగా. వృద్ధి పొందునన్సి, బరా వెంకట నాంచారయ్య కలిపెను 1. _పళ్యానుకరుణము 8, ఆయత్న కృతానుకరణము _ 8 నాటకీయానుకరణము _ $, స్వేచ్భానుకరణము. 5 ఆదర్శ సాధనానుకరణము ఈ ఐదు వి;ములై న అనుకరణ విధానమునకు జానపద సాహిత్యములొని పిల్లల పాటలెన్నియో, మనకు నిదర్శనముగా నున్నవి

1. (పత్యానుకరణము

ఇది సంవతృముపై ఆరు నెలల వయస్సుగల పిల్పలలో ఆరంభమగును. పిల్లలు దర్పణముకలెనే సర్వమును తమయందు (పతివీందింప “చేసి కొనెడి శ్రి

ర రెండవ (పకరణను మంతులు- పెద్దలు వారియెడల ఏ విధముగా (ప్రవ ర్తింతరో వారును అ పెద్దల యెడ అదేవిధముగా (పవర్తింతురు. మానవుని వ్యక్తిత్వము, మనోభావములు, వాని మోము,కంఠధ్వని, వాని కృత్యములయందు సహితము పొడగట్టును తల్లి శోపనుగా ముఖము పెట్టిన తానును అదే విధముగా ముఖము పెట్టును. శ అయత్నకృతానుకరణము

ఇది సాధారణముగా సంవత్సరము పైబడిన పిల్పలలో పొడ్రచూపున. (ప్రళ్యాను కఠరణమును;, ఈ అనుకరణమును పరస్పరము ఒకదానితోఒకటి సంబం ధమును కలిగియండి ఒకటిగానే కనఐడును. ఈ అనుకరణము కరచరణా ద్యవ యవ విక్నేసము వలన, ధ్వన్యను కరణముల వలనను కల్గుతున్నది ఇది ఆకారణ మైనది. ఈ అనుకరణ చూచిన జంతువుల కబ్దనుల ననుకరించుచు తామును అట్టి ఇంళువులవలె తల్లిదండ్రుల ఎదురు అనుకరించి తల్టిదం్యడులను సంతోష పెట్టు దురు. తల్లీం

చందమామరానే -- జాబిల్లిరావే

కొండెక్కిరావే = కురువేరుతేవే

నట్టింటపెట్టవే = నామాటవినవే

వెండిగిన్నెలోవెన్న = పెడిగిన్నె లోపాలు

అన్న ముతెచ్చి = అమ్మకుపెట్టవే 1 అని చేతులతోరమ్మని. పొమ్మని సైగచేసిన పిల్దలును పొఓరాకపోయినను తాము కూడా చేతినితల్లి ఏ విధముగా ఊపునో అటులనే ఊపుదురు ఇది పిల్లలుచేయ అకారణమైన, ఆ(పయత్న ముగా చేయ అనుకరణము అదే విధముగా ఇంచుక పెద్దయైన పిల్లలు కోడి కొక్కొరోకో యనిన పిల్లలు దానిని విని ఆదియే. తీరులో ధ్వనీని ఆనుకరింతురు. శోడి కనబడగానే.

కోడీ కోడీ

కొక్కొరోకో 1, మిన్నేడ పుట 81, క్త -

పీల్చల నున_స్రత్వ పరిశీలన డ్రి కొకి కాకి = తావు కావు అని తెల్లవారింది = ఆలివొచ్చింది అమ్మచెప్పింది - ఆడుకొమ్మంది.! అని జంతుపుల్క, పమల, ధ్వనులను అనుకరంతురు తి. నాటకీయానుకరణము ;:= పె అనుకరణ ద్వాంా రానురాను నాటక్రియమైన పద్దతి పిల్లల కలవడును, ఇది ప్‌ల్లల అభివృద్ధి యందలి వై ధర్మమును చూపును. ఈ దళకు చేరగానే పిల్లలు తాము చూచినదే కాక కొంచెము తమ మనస్ప్సంకల్పము వారి అనుకరణ యందు తలయెత్తును, తనువర్తకుడననియు తాను డాక్టరుననియు, తాను నాన్న ననియు, తాను ఉపాధ్యాయుడననియు, పిల్టలు చెప్పుచు వారి వద్దతులను అనుకరిం చుటకు (పయత్నింతురు ఈ అనుకరణదళ విల్చలలో నాలుగు సంవత్సరముంతో (ప్రారంభమై పడు సంవత్సరముల వరకు ఉచ్చదళశను చేదకొనును. ఆ దశలో పిల్లలు అనుకరించిన విధానము వారి ఆలోచనలు వారి జీవిత కాలమంతరష ఆంటి పెట్టుకొని యుండును విల్లిలాడు బొమ్మలాట, గుజ్జ్ఞనగూళ్ళు, బొమ్మల పెండ్రిండ్షు లే సా ఇట్టి అనుకరణ రూవకల్పనము చేసెడి యాటలే. కాళ్ళకు కడియాలు ఒల్లనంటె ఒల్లనూ మొలకు ఒడ్డాణం ఒల్లనంటె ఒల్లనూ మా. షా మెడలో నగర మిస్తా ఒబ్దనంటె ఒల్లినూ తలలోకి చంద్రవంక ఒల్లినంటె ఒల్టను ఇంతింత శొమ్ములిస్తా

గిల్లీ రెండవ (ప్రకరణము ఒల్లనంబె ఒల్లను డిల్లేమ్మ డ్‌ల్సి పెళ్ళెమ్మ పెళ్ళి] అని పిల్లలు ఇ3ర పిల్టలకు ఎందులకో పైనవన్నియు ఇచ్చెదనని నాటకీయమైన పక్కలో చెప్పుదురు ఇట్టి గేయమే మరియొకటి,

చేతవెన్నముద్ద = చెంగల్వ ఫూబంతి

బంగరు మొలతాడు - పట్టుదట్టి

సందిట కడియాలు - సిరీమవ్వ గజ్జలు

చిన్ని కృష్ణమ్మ నిన్నునే చేరికొలతు.* అని చెప్పుచు పిల్పలు దాని కనుగుణముగా అభినయము చేయుదురు,

॥ 4. స్వేచ్చానుకరణము :-

ఈ దళ పిల్చలలో రెండు మూడు సంవత్సరములలో కలుగును ఈ అను కరజమును పీల్పలు యాదృచ్చికముగా కాక ఒక నిర్హిష్టోదేశ్యము. నెర వేర్చుట_కె చేయదురు. పిల్లలు తమకు ఒక వస్తువు కావలెనని అడుగుటకు వారి పెద్దలు దానిని ఏ విధముగా ఉచ్చరింతురో అటులనే వారును ఉచ్చరింప (పయత్నింతురు. ఈ [పయత్నమును తల్లి తెలుసుకొని వారు చేసి చూపిన శికువు నిపుణతతో వారల ననుకరించుటయే కాళ తత్కార్యాచరణము నందెంతయో విజయము కాంచు చుండును. ఉదాహరణకు పెద్దలు బెలిఫోన్‌లో మాట్లాడగా వారును మాట్టాడుట_కె అడుగుదురు. దానిని తీసికొని పెద్దవారు ఏ విధముగా హలో అందురో, రిసీవర్‌ను ఎట్టు పట్టుకొందురో అంతయు గమనించి తామును ఆప్టే ఆనుకరింతురు. పిల్సలు తమకు అలంకరణ విషయములో తమ, ఇష్టములను తల్లితో ఆడుగుచున్నారు

“క్రుప్పీకుచ్చు జడలు వేయవే-ంఓయమ్మ నర్ను కూర్మావతారుడానవే

బొజ్జనిండపాలు పోయవే-ఓయమ్మ నన్ను బుద్ధావతారుడానవే” ౨, _మిన్నేరు-పుట 2.

పీలల మన స్తత్వ పరిశీలన కరి ల్ల స్త్‌

అని కూర్మావతారమును; బుద్ధావతారుని వారు అనుకరింతురు అదే విధముగా

తల్లి పిల్లవాని చేతిని పట్టుకొని ఒక్కాక్క (వేలును లెక్కించును.

పప్పుపెట్టి - పాయసంపెట్టి

ల ట్‌

అన్నంపెట్టి జ అప్పచిపెట్టి

కూర పెట్టి - ఊరగాయపెట్టి

నెయ్యివేసి ణు ముద్దచేసి

తినిపించి = తినిపించి

చేయికడిగి = మూతికడిగి

తాతగారింటికి దారేదంటే

ఇట్టాపోయి ఇట్టాపోయి

మోచేతీపాలెం ముందర్నుంచి

ఇట్లాపోయి ఇట్టాపోయి

ఇదుగోవచ్చాం ఇదుగోవచ్చాం

చక్కావచ్చాం చక్కావచ్చాం

చక్కిలి గిలిగిలి - చక్కిలి గిలిగిలి,!

ఆ తల్లి ఆడించగా మాటలు రాని శినవుకు ఒకవేశ ఆ పద్ధతి ఇష్టమును కల్గించిన కాను కూడ తన చేయిని తీసి (వేళ్ళను లెక్కపెట్టి తళ్ళి చేసిన రీతిలో అఆనుకరించుచు తిరిగి తల్చిని ఆ ఏధముగా మరొకసారి చేయమని సూః:6 మను. తల్లి తంగి తమ బిడ్డ కోరిక నెరవేర్చును.

5. అదర్శా సొధనానుకరణము

ఇది సాధారణముగా $,4ీ సంవత్సరముల పిల్లలలో పౌడ?హ:వునం ఈ దశ యందు నిర్హేతుకనుగా ఒక పనిని అనుకరించక,పరిసరములను పరిశీలింని తనకు నచ్చిన దానినే అనుకరించ (ప్రయత్నించును. ఈ అనుకరణము. పిళ్సలకు పదమూడవ సంవత్సరపు వచ్చునంతవరకు ఉన్నదున్నట్టు చూచుటవలన దానిని సమ్మగముగా అను॥గించు నై పుణ్యము కలుగును ఈ డశ యందు ప్‌ల్లలి

1. మిన్నేర-పుట 5,

శ్రీ రెండవ (సకరణము వారి కోరికల కనువ్వైన అనుకరణమును చేపట్టి ఒక కళాకారునిగా భవివ్యత్తునందు అభివృద్ధి గొంచుదురు పిల్లలు సామాన్యముగా మగపిళ్లలు తండడిని అనుకరించి తల్మడి అంతటి వానిని కావలెనను కోరిక వారి యందు పొడసూవి, తండి (పతి చర్యను ఆనుకరించుటకు _పోత్సహించుము అదే విధముగా బాలికలు సామాన్య ముగా తల్లిని అనుకరించి తల్లినలె ఉత్తమ గృహిణిగా రూపొందుట కిష్టపడుదురు

తల్లి దండ్రులు ఏ విధముగా గృహములోని కార్యములు సిర్వ ర్తించుదురో ఏయే సమయమురందు ఎట్టి విధానములను పాటింతురో దానిలో ఏవియు లోపించ కుండునట్టుగా పిల్లలు వానిని ఆనుకరింతురు. పెండ్రి కార్యమును చూచిన పిల్తలు వారును తమ బొమ్మలకు పెండ్డి దేసి వియ్యాలవారి మర్యాదలు, వారిని పరివా సము చేయట, విందు భోజనములు వడ్డించుట, మెండ్రికి వచ్చిన పెద్దలవలి పెండ్లి కార్యములో పాల్గొనుట, చివరకు అప్పగింతలు చేయుట వరకు పిల్టలు ఆనుకరిం చుట వారి గేయములలో కొన్బించును* తల్లిదండ్రులు పిల్లలలో వివిధ దశల యందు కలుగు ఆశుకరణము నెడల 'కతూవలనును, వారి క క్రిని గమనించి సామర్థ్యముతో పిల్లలకు శిక్షణనిచ్చిన యెడల వారి భవివ్యత్తు పూలబాట కాగలదు "

ఈ విధముగా సిల్లలు కారీరక మానసిక వికాసమును పరిశీలించి వారికి వలసిన అవసరములనందించి తమ సిల్పలను ఉత్తమ పౌరులుగా తీర్చి దిద్దిన గురువ రేణ్యులు జొనపద మాతలు, ఈ బృహత్కార్యమునకు వాహిక వారు స్వయ ముగా కై గట్టి పాడెడి పాటయే. పై విధముగా అభినృద్ధియైన అనుకరణ లక్షణ ముల ద్వారా వాల బాలికల యందు కళాభావముత్చ్పన్న మగును. పాడుట, ఆడుట, చ్చితములను గీయట, నాట్యము చేయట అను లక్షణములు పొడసూపును పిర్స లకు మానసిక వికాసమును కల్గించుటకు ముఖ్యమైన ఆధారము ఉత్సాహము. అట్టి ఉత్సాహము కళలవలన ఆఅభివ్య క్తమగును

రాగయుక్త్రమైన సంగీతము వలన పిల్లలు ఉరేజితులగుదురు శైశవ ములో తల్లీ తమను ఊయెలలో పరుండబెట్టి ఊపుచు పాడిన పాటల వలన పిల్లలు హాయిగా నిదురించుట ఆందరకు తెలిసిన విషయమే. అడే విధముగా చుటు పటుల ఎవరు పాడినను; లయాన్వితమైన ఎట్టి చప్పుడు వినిపించినను శికువు శరీరము

పిల్లల మనస్తత్వ పరిశీలన కీర్‌ ఆ చప్పుడు కనుగుణముగా వైతన్యవంతమగును. నాదము (ప్రబోధము కల్గించును. రాను రాకు ఏ పశిచేసినను రాగమును డతగా (గహించుట సహజ స్వభావమగును. అట్టి కళాత్మకత కల్గిన పిల్పలు 'పెరుగుటలో ఆప్యాయత, శక్తి, చైతన్యము ముప్పిరిగొని _పవర్తిల్లును. పనిలో దతతగాని, కఆలివిగాని [ప్రత్యేక ముగా కానవచ్చినను, కానరాకున్నను తన చైతన్యమును మ్యాాతము రాగ రూప మున వ్యక్రముచేయచుండును పాడుట పిల్లలకు ఉల్పానకరమైన (ప్మకియ. పిల్ల లకు కొన్ని సమయములందు పొటలత్యవసరముగా తోచి పాడుకొందురు. స్ఫూర్తిక్లై పాడుకొందురు ఆ పాటలను పొడవలసిన తీరులో పాడలేక పోవచ్చును కాని పాడుకొనుట పిల్లల మన_స్తత్వమునకు తప్పనిసరి. ఒక్కొక్కసారి ఏ చిన్న విషయమైనను పిల్లలను పొటక్షై పురికొల్చిన విషయము జానపద సాహిత్యము నందు కోకొల్లలు ఒక కోడిని చూడగనే పిల్లలు.

చిన్న చిన్న చీమలపుట్టి

సివ్వరెడ్డి కోడి పెట్ట ఆందురు. చీమల పుట్ట మాదిరిగా ఉన్నదట శివ్వరెడ్డి కోడిపెట్ట ఆదే విధముగా పిల్లలు ఇద్దరు చేరినను, పదిమంది చేరినను, ఆ వాతావరణము పాటలకై పురి కొల్పును ఒక చెల్లెలు తన అన్న తెచ్చిన వస్తువులన్ని తన స్నేహితులతో చెప్పుచున్నది.

“దింతపూవు చింతపూవు రాలంగ

చిన్నారి కొప్పులు బెట్టంగ”తి అని తన కొప్పులో సెట్టుకె దండుతో పోయి దండలు, సూర్యాపేట నుండి రై కెలు, నల్దగొండ నుండి ఇంకొ నాణ్యమైన నక్కి, రవికెలు, పట్నం నుండి పట్టు చీరలు, మథ్టైవాగకు పోయి మైలు, గోలుకొండకు పోయి గొబ్బిళ్ళు తెచ్చితన కిచ్చి తన మనస్సును సంతోష పెట్టినాడుట. ఇంతటి అపురూపమైన విషయమును చెప్పుటకు వీలుకల్లిన సందర్భమున పిల్చతేవిధముగా రాగము తీయకుండ ఊరు కొందురు? పిల్పలకు ఐతుకమ్యః గొబ్బిళ్ళు, దసరా పండుగ ముచ్చట గొల్పు దినములలో వారి మనస్సునిండుగా పాటలే ఓ. 2. తెలంగొణా పల్పెపాటలు - పుట, 20 పట 88

గ. రండవ |పకరణము “బొడ్డెమ్మ బోడ్జెమ్మ బిడ్డా లెందరే” ఆని బొడ్జెన్మును పరామర్శించేదురు. అంతలోనే కన్నె పిల్లలు ఇద్దరక్క చెల్లెండ్డను ఉయ్యాలో ఒక్కూరి కిచ్చిరి ఉయ్యాలో ఒక్కడే మాయన్న ఉయ్యాలో వచ్చెన్నాబోడు ఉయ్యాలో అని పాడుకొని అన్నరానందులక్రై చిన్న బోవుట గమఏంచదగినది. ఈ విధముగా పిల్లలు తాము పొడుకొను ఫాటల ద్వారా తమ సృజనాత్మక శకక్రిని కశనఐరుతురు తల్చిదర్శిడులు పిల్లల యందలి అట్టి చైతన్యమును గుర్తించి దానిని తీర్చిదిద్దిన, ఆవ్పుడది పిల్లల జీవితముతో పెన వై చుకొని భవిష్యత్తులో ఏవయో ఒక విషయ ములో వై పుణిని సమకూర్చును, పిల్చలు తాము పాడుకొనెడు గేయముల ద్యారా వారి నై పుణ్యమును వెళ్ళిడి చేసరమటకు నిదర్శనము. శా.పద సాహిత్యము నందలి పిళ్చిల పాటలే, వీనిని గూర్చి ముందు అధ్యాయములో విపులముగా వినరించనగును, గానము? క్రీడలు పిళ్చిలకు అహార పానీయాదులవలినే సహజమైనవి పిల్చలు వారికి రెండు, మూడు నెలలు వచ్చినప్పటి నుండియే ఆడుకొను కోరికను వెల డింతురు వారు పాలు (శాగుచు తల్లి కంరము నందలి ఆభరణములతో, ఆమె ముఖముతో ఆడుచు తనందింతురు రానురాను $,5 నెలల సమయము నుండి వారు ఏ వస్తృవు నైనను ఇంయే అటు, ఇటు ఫారవె చుచు ఆడుకొనుట మన మందరము గమనించిన విషయము. ప్‌ల్చిలు సామాన్యముగా ఆరు నెలల వయస్సు ॥ నుండి వారంశట వారే కూర్చుండ గలుగుదురు అప్పుడు వారు వారి కంటిని ఆకర్షించిన అట వస్తువులతో ఆడుదురు,. ఆ వయస్సు నందు. వారితో ఆటల యందు పాలు పంచుకొనుటకు ఇతరులేవ్వరు ఆక్కరలేదు వారొక్క-రే ఆట బొమ్మ లను ఈ తట్టు నుండి ఆ తట్టునకు విసరివై చుచు, నేలకేసి కొట్టచు, అనందము ననుభవింతురు, ఇదియే వారు అట ఆడుటకై చేయు తాలి [(సయత్నము

పీల్లల మనస్తత్వ పరిశీలన 67

ఆటల వలన పరిసరములతో కలసిపోవుట ఈ దళ నుండియే. ఆరంభ మగును (కమ (_కమముగా ఈ విధమైన ఆటలే ఒక నిర్దిష్ట రూపమును పొంది. పిల్పలచే వారి వారి ఇష్టానుసారముగా చేపట్టఐడి సంఘమున వ్యా_ఫ్రి చెందును, చిన్నపిల్ల ఆటలు ఏర్పడుటకు ఆధారము పెద్దల చర్యలను పిల్పలు అనుకరించు టయే. పిల్లలు తమ ఆటల యందు వఐారి పెద్దలు ఏ చర్యపట్ట చేయుదురో, ఎట్టు మసలుదురో ఆ తీరుతెన్నులన్నయ. తిరిగి పతిబించింప చేయుదురు. సామాన్య ముగా ఒక సంఘములో కొన్ని (పత్యేక చర్యలు తక్కువ ఎక్కువలుగా ఒకే విధముగా నుండును ఉవాహరణముగా గృహ కార్య కలాపములు: వివాహము, వంటా = వార్పు, ఆతిధులను గౌరవించుట, మొదలగునవి అందువలన వీనికి చెందిన ఆటలన్నియు అందరు ఒకే విధముగా ఆడుదురు.

పిళ్షలయందు వయస్సు వచ్చినకొలది తామొక్కరేకాక, తమ తోటివారితో కలిసిపోపుటకు ఉత్చాహమును చూపుదురు ఉదాహరణకు మొదట వారు ఆడుకొను ఆటవస్తుఫు లెవరైన ముట్టుకొనిన యెడల ఏడ్చెదరు కాని నెలలు పెరిగిన కొలది తనకు తాన్నై ఆటవస్తుపులను ఇతరులకు ఇచ్చుటకు ఉత్సాహము చూపెదరు ఆట వస్తువులు ఇతరుల కిచ్చుటయేగాక వారితో కలిసి ఆ ఆటవన్తువులతో ఆడుటకు సుముఖులగుదురు, ఇట్టి సామూహికమైన ఆటల వలన పిల్లలు మిక్కిలి సంతృప్తి పొందుదుదు, తరతరములుగా వచ్చు ఈ అటలు చాలా వరకు ఆడిమానవుని (పాచీనమైన, అతి కరినమైన నియమనులచే ఆచరింపబడు [కియాకలాపముల సుండి అభివృద్ధిచెందినవి క్షే

పిల్లల ఆటలు అన్నివిధములుగా పెద్దల ఆటలకన్న వేరై నవీ ఓక పీల్చల జట్టు ఆడునట్టి ఆటలను పరిశీలించిన యెడల చిన్నపిల్లల ఆటలు (పత్యేక లక్షణము లతో ఒప్పును ఆట మానసికాభివృద్ధికి ఒక ఆధారము బాల్యదశ నుండి కౌమార క్షే 0౧౭ క్రబుం4టం౨ ౧19369 రేం లక ఓం005 01 0187 ఇమియ

16 షేషం 106404 మిం96 8&632ీ2060బా వేగం ౦4 యుజం దా౭రే!ం

చ€0౧౬1 సం2మి5 0% ౧12 &౯౬ 046 కంంచ08 05 ంుశేటళ?6ం. 6౧6౫౬

మం00165 ఇమంప్‌ 0066 లు 301609 ఓరే. $ల1063

_0%114 అంాలేంరులం6.జసంం వి, 308

రం రెండవ (పకరణము దళలో ఆఅడునట్టి ఆటలు ఒక్కొక్క వయస్సులో ఒక్కొక్క విధముగా (సిద్ధి నొందును, ఈ దళలయందు వార పెరిగిన సరిసరముల (పస కక్రిగాని, జాతీయత యొక్కగానీ, ఆర్థిక స్థితిని గూర్చి గాని (పసక్తియండదు. ఒక కాలములో ఒక జట్టుపిలల వలన జక అట (పసిద్ధిపొందినను ఆ (సిద్ది పిల్ణల మావసిక వికాస మును బట్టి తరుగవచ్చును లేక పెరుగవచ్చును, అందువలన ఒకకాలములో ఒక అట యొక్క (ప్రసిర్టికి ఇది స్థిరమైన మొదలు ఇది కాదు అని చెప్పలేము

పిలయందు అటలాడుట యందు ఉత్సాహము శ్రైశవము నుండియే ఉండునని పూర్యో క్తము. శై శవములో పీల్చలు బొమ్మలతో ఆడుదురు. ఈ ఆట బొమ్మలతో ఆడు స్థితి సుమారు ఏడు, ఎనిమిది సంవత్సరముఎ వరకు పరాకాష్ట నొందును తదుపరి పిల్చలు పెరిగి పెద్దయైన తరువాత ఖచ్చితమైన నియమ నిబంధనలతో అడబడు (క్రీడలు వారి కిష్టనుగును ఈ విధముగా పిల యందలి ఉత్సాహము వివిధ దళలయందు [కమాభివృద్ధిని పొందును ఈ [కింద చూపిన పట్టిక (పకారముగా పిల్చలయందు ఆటలు [కమాభివృద్ధిని పొందును, పీల్పలయందు వివధ దశలలో ఆటల (కమాభివృద్ధిని సూచించు పట్టిక- పదిహేనునెలలవరకుం

అంతులేని వ్యాయామమును వారు అటు నిటు నడుచుట ద్వారా పొందుదురు వారికి ఆటు నండి యిటు; ఇటునుండి అటు నరచుటయే అఓ ఈ దళలో పిల్లలు ఒక వస్తువును చేతితో (గహించి (కింద కొట్టుదురు, లేదా దూరమున విసరివేయు దురు తిరిగి అట్లు ఏసరివేసిన వస్తువుశే చేతిలోనికి తీసుకొని మరల విసరివేయు దురు ఇది వారు ఆటగా భావించి ఆనందము పొందుదురు ఈ వచస్సునందు విళల్లలు ఆటవస్తువులను ఒకటి తరువాత మరియొకటి వరుసగా పెట్టుదురు, ఆ ఆట వస్తువులండు స్థానమును వారు మెల్లిమెల్టిగా _గహపించు. శ క్రిమంతుం* దురు. పిల్లల ఆట వస్తువృలను ముందున్న స్థానమునుండి ఇతర స్థలఎలో 'పెట్తుదురు. మరల కొద్దీసమయములో ఆ వస్తువు ముందు పెట్టబడిన స్థానమును జ్ఞప్తియం దుంచుకొని ఆదే స్థలములో పెట్టుదురు ఏదైన ఆటవస్తువున, అన్ని ఆటవస్తు వుల నుండి వేరుచేసిన యెడల ఆ (పత్యేకమైన ఆటవస్తువుంను గుర్తుపట్టగల

పిల్లల మన స్తత్వ పరిశీలన క్రి పదునెనిమిదినెలలవరకు =

ఈ దశలో పిల్లలౌశే వస్తువుపైన ఏక్యాగశను కేర్యదీకరించి ఆంతలోనే మరియొక వస్తుపుపైకి అతి శ్నీఘగతితో ఏకాాగతను మరలించెదరు ఏకాగతలో వారికి స్టిరత్హ ముండదు ఒక క్షణములో ఒక ఆటవస్తువుపె లేదా ఒక విషయ ముపై నున్న ఏక్ళాగత మరుగణము ఉండకపోవచ్చును. వీరు పెద్దలు చేయ (పతిపనిలోను జోక్యము కల్లించుకొని మానసిక తృప్తిని పొందుదురు ఆసమయ ములో వారిని అట్టి పనిసుండి ఆటంకపరచిన చిన్నటోవుదురు, ఇరువదినాలుగునెలలవరకు =

ఈ వయస్సునందు పిల్లలలో స్థిరత్వము కొంతవరకు పెంపొందును. ఒకే ఆటవస్తువుతో కొన్ని గంటలు విసుగు లేకుండ ఆడుకొందురు. ఈ సమయములో వారు ఏకాంతముగా ఆడుటకన్న తోటివారితో కలసి ఆడుటలో ఆసక్తిని వద ర్మించుచుండురు ఈ దశలో బాలురు తమ మనస్సులోని [యేమానురాగములనుః ఈర్ష్యాసూయలను చేష్టలద్వారా వ్య క్తీకరించుచుందురు ఇతరులు చెప్పిన మాట లను వినుటకుగాని, ఇతరులు చేసిన సనులను చూచుటకుగాని కించిదాస క్తిని కన బరతురు వారి కిష్టము వచ్చిన వస్తువునుగాని, పాణినిగాని, వ్యక్తినిగాని ఆప్యా యముగా ఆలింగనము గావించుకొని మనస్సులోని “సేనను (వకటించెదరు. ఆయిష్టమైనవానిని నెబ్టివేయుటగాని, కాలితో తోయుటగాని చేయుచుందురు, అనగా పిల్లలు కౌన్ని (ప్రత్యేకమైన వస్తువులతో ఆడుటకు మ్యాతమే ఇష్టపడుదురు. పిల్లి అలో ఇచ్చివుచ్చుకొను గుణము ఇసుమంత ఆలవడును, కాని ఒకరివద్దనున్న వస్తు వులను తిరిగి లాగుకౌొనుట, ఆ వస్తువులను తన్నివేయుట, ఇతరుల వంటుకలు లాగుట, పోటాడుట మొదలగునవి ఆరలభించెదరు ఇవియే వారికి ఒక విధమైన ఆటలు పిల్లలు మైవిషయములయందు జయముగాంచినచో ఆనందమునుపొందుదురు* ముప్పది జరునెలలవరకు =

పిల్లలలో ఆభినయాత్మకమైన ఊహలు చోటుచేసుకొనును. పిల్లలలో వస్తు నిర్మాణ క్తి అభివృద్ధిపౌందును ఉదాహరణము : పిల్లలు అటవస్తువులతో ఆన కట్టలు కట్టుట రోడ్డులు వేయుట, కార్డు సిద్ధముచేయట, పడవలు నిర్మించుట వంటి ఆటలు అడుదురు. పిల్ణలయాదు తోటివారితో కభిసి ఆడవలయునను వీజ[పాయ

70 రెండన పకరజము మైన కోరిక ఈదళలో అధికమగును. ఫలితముగా ఇద్దరు లేక ముగ్గురు ఒక జట్టుగా ఏర్పడి ఆడుదురు ఈ ఆటలు ఆ జట్టుల ఇచ్చరీతిగా ఎప్పటికప్పుడు మారుచుండును. పిల్లలు తమ 'ఆటలలో తమవంతు వచ్చువరకు ఆట ఆడుఓ క్రై వేచియుండు ళ కిని పొందుదురు తమ ఆటవస్తువులను ఇతరుల బాధ్యతపై నమ్మకముంచి నీర్విబారముగా వారికి ఒప్పగించుదుళు నలవదిఎనిమీదినెలలవరకు = ఈ దళ యందు బాలు రాటలలో వారిలో నిగూఢముగా నున్న నిర్మాణా

; త్మకమైన కళయు, అభినయ యుక్తమైన కళయు స్పష్టముగా ద్యోతకమగును పిళ్చలకు ఆటలను గూర్చి వారి మనస్సుతో క్లిష్టమైన థావములు రూపొందు చుండును కాని వానిని (పకటీంచుటకు వారు అళక్తు లగుదురు సామూహిళమైన ఆటలలో పాల్గొనుబయేకాక పిల్లలు తమకు (పత్యేకముగా ఇష్టమైన ఆటలను (మగవాలు మగపిల్లల ఆటలు? ఆడవారు ఆడవారికి సంబంధించినవి) ఆడుదురు అనగా కొన్ని ఆటలే వారు ఇష్టపడు (ప్రత్యేకమైనవిగా రూపొందును. మగపిల్లవాడు ఈ వయస్సులో ఆడబొమ్మతో ఆడుట కిష్టపడడు ఆదేవిధముగా ఆడపిల్లలు కూడ వతంగులాడుట ఇష్టపడరు ఈ దళలో పిల్లలు ఆటలలో ఇతరులపై పెద్దరికము చూపుట కిష్టపడ. దురు అట్టి వీరే కొన్ని కొన్ని సమయములందు ఆటలలో అర్హ రహితముగా, కావలెనని తప్పుగా (ప్రవర్తింతురు ఉదాహరణకు ఆటయందు అను సరించు నట్టి నిబంధనలు తోసివేయదురు. ఒక్కొక్కసారి ఆ సిఐంధనలను కావలెనని ఉల్లంఘించుదురు. వారియొక్క [కియాశీలతతో గుర్రి పదగిన అభి వృద్ధి గోచరించును . వారంతట వారే పెద్దవారు ధరించినట్టుగా పెద్దవారి ఒట్టలను ధరించి వాటితో ఆడుచు ఆనందింతురు.

ఆరువదినెలలవరకు

ఈదశలో పీల్టలకు ఆటలయందలి ఉత్సాహము పరాకొన్ట నందును*

సిల్చలు ఓక ఆట ఆడుటకు ఎంతసమయము తీసుకున్నను, అంతసమయము వరకు ఓర్పుతో ఆడునట్టి శక్తి కలవారగుదురు, ఉదావహరణమునకు ఒక ఆట నమా ప్త మగుటకు రెండు మూడు రోజులు తీసుకున్నను ఆంతవరకు ఓపిక వహించగలరు అనుకరణలో అభివృద్ధిని కనబరతురు కమ పెద్ధవారివలె (వవర్రించి బారి

పిల్లల మనస్తత్వ పరిశీలన శా విధానమంతయు ఆటలలో చూపుదురు చిన్నచిన్న వస్తువులను స్వయముగా నిర్మించుట, బాగుచేయటలో ఆసక్తిని చూపుదురు. ఆనగా పిల్లలకు (పత్యేక విషయములందు అభిరుచి ఆభివృద్ధియగును కొందరికి చెడుగుడు ముఖ్యమైన విషయము. కొందరికి అభినయ యుక్తమైన ఆటలు ఇష్టమగును, ఆ విధముగా వారివారి అభిమకానుసారముగా విషయములను చేపట్టి దానిలో (పావీజ్యతను సంపాదింతురు ఈ దశలో పిల్లలు ఇద్దరు ముగ్గురితోకాన అధిక సంఖ్యగం జట్టుతో కలిసి సామూపికమైన ఆటల. నాడుదురు ఇట్టి ఈ వంకానుబద్ధమైన ఆటలవలన పరిశీలించి పిల్లల ఆటల (పారంథ మున ఆటబొమ్మలతో, సామాన్యమైన నాడీ కదలికలతో (ప్రారంభమై రోనురాను సాంఘిఠమై, నాటజకీయతతో కూడుకొని ఒక (పత్యేక రూపములుగల ఆటలుగా ఏర్పడినవను అభిప్రాయమును పాళ్యాత్యులు వెలువరచిరి 1 పిల్టలయందు ఇట్టి ఆటటలయండలి ఆసక్తి వయస్సు 'పెరిగినకొలవ తగ్గును, శై శవావస్థయందు వారు ఒకే ఆటటయందు నిమగ్నులుకాక అనేకవిధములై న ఆటలు ఆడుదురు శ్లైళశవమునందు. పిల్లలు ఒకతట్టు బొమ్మటతో అడుకొనుచునే సామూహికమైన, వేరు విధమైన ఆటలయందును పాల్గొందురు ఈ విధమైన అప్నకి వయస్సునుబట్టి తరుగును. పీల్లలు పెరిగినకొలది వ్యక్తిగా సంఘమునందు చేయవలసిన, నేర్చుకొనవలసిన విషయములెన్నియో యుండును. ఆందువలన శైశవములోవలి థిన్నభిన్నములైన ఆటలు ఆడుటకు వారికి తీరిక చిక్కదు. ఆందువలన రానురాను కొన్ని అటలయందు మ్మాతము అభిరుచిని కల్లియంఎడిన వానినే ఎన్నుకొని, ఆడుకొని, ఆనందమును పొందుదురు. శై వమునందువారు అనేకవిధముల్లైన ఆటలు ఇడుటవలన వారికి అట్టి ఆటలు ఆడుటకు అనేకవిధములై న ఆటవస్తువులు అనసరమగును, కాని వయస్సు 'పెరిగినకొలది వారి ఆటలవలి వారి ఆట వస్తువులుకూడ సరిమితముగానుండును. చిన్ననాటి వారి ఆటలు ఒక నెర్జిష్ట రూపమును పొందవు. వారికి ఆట ఆడటశ్తై పరిమిత సమయము, ఆటవస్తువుల ఆవసరముండదు, ఉదాహరణకు తైళనము

1. 0౧14 06౪6100%6౧4 - గ8గ00%, ౯, 347,

?ల రెండవ [1పకరణము నందు పిల్టలు వారికి ఇష్టమైన ఏ వస్తువునై నను అనగా పెద్దవారికి చెందిన దుస్తులు కావచ్చును, పెద్దవారు ఉపయోగించు పాలు కావచ్చును ఇవి అన్నియు వారికి ఆటవస్తువులుగా ఉపకరించును. కాని పెద్దపీల్లలకు ఆట ఆడుటకు వారు ఎన్ను కొనిన ఆటలకు తగిన దుస్తులు, ఆటవస్తువుల యందు నిబంధనను పొాటింతురు

చిన్నపిల్చలకు సుమారు 8,9 సంవత్సరములు వచ్చినప్పటినుండి వారు శై శవమునందు ఆడిన ఆటలే రానురాను ఆలోచనాయుతమైన ఆటలుగా, పెద్ద పిల్పలచే చేబట్టబడినట్టు తోచును, ఆందువలన చిన్న పిల్లల ఆటలు శై శవమునందు చాల సరళమై, (కమరహితమైన చేష్టలతో కేవలము స్పర్మాళ కిని (_పేవేపించు నవిగా నుండి తరువాత [కమముగా పిల్ట్ణలయందు తెలివికేటలు అభివృద్ధియైన కొలది ఆటలు చాల జటిలమైన రూపమును పొందును. ఇట్టి ఈ ఆంశములవలన తెలిసిన విషయమేమనగా చిన్నపిల్లలకు సంబంధించిన ఆటలయందలి అక్షణములు వారి వయస్సు మరియు వ్య _క్రిత్వమున కనుగుణముగా మార్పులు చెందును. అవి సామాన్యముగ శరీరబలము నిచ్చునవి, చురుకుదనము నిచ్చునవిగా ఓలిపి, అర్హిరితో కూడినవిగా యుండి, పిలలయందలి చాలకళక్తిని అభివృద్ధి పరచును ఆటలు పెద్దవారి ప్రస్నక్తిలేకయే పిల్లలను లాలించును,

పై విషయమువలన సారాంశమేమనగా బాల్యక్రీడలు వారి కవగతమైన (పపంచమును ద్యోతకము చేయును. వారి వయస్సునుఐట్టి వారికిగల లోకజ్ఞాన మును బట్టి వారి ఆటలును, ఆ ఆటల ననుసరించి కొన్ని పాటలును రూపొందుట సహజము ఆను విషయము జానపద సాహిత్యములోని పిల్లల ఆటలు కెలుపు చున్నది. ఉదాహరణమునకు తడి ఇసుకలో పొదముపెట్టి జ్యాగత్తగా ఇసుకను తట్టి మెల్లిగా పాదముతీసి ఇదిగో గూడు, పిచ్చుక గూడు అను బాలలకు ఆదళలో కల్గిన గూటి నిర్మాణ కౌళలము అవగతమగుచున్నది, వా_స్తవమునకు పిచ్చుకలో ఇసుకలో గూళ్ళు కట్టుకొనవు కొని గూతు ఆనగానే పిల్లలకు పిచ్చుకిల గూళ్ళు జ్ఞాపకమునకు వచ్చును ఇట్టి ఈ పిన్ననాటి ఆటలయందలీ కౌళల్యమే. భావి జీవితములో వారి అభివృద్ధికి కారణములగును.

ఎగురుగోడి బిళ్ళ సొగసులో

రిపు శిరస్సుల ఐంతులాడు శిక్షలను డాసి

పిల్లల మనస్తత్వ పరిశీలన 7, చెరాడియుప్పు తెచ్చిననాడె కశ్యాతవవ్యూహముల్‌ దగలించు నారపుగరచి కోతికొమ్మచ్చిలో కోటగోడల కెగబాకు చర్యకమణ మెరిగి తెనుగులంతపుడె అవినేర్చియందురంట ఎన్నగా తెలుగు తల్టులు మున్నుకార్య రసమొడిచి యుగ్గుపాలలో రంగరించి బొడ్డుకోయని కూనకే పోయదురట! ఆని కవి వర్ణించుటవలన పిల్లల ఆటలలో వారు పెరిగి పెద్దవార్తై ఎదుర్కొను సమస్యల ఛాయలు నిక్షిప్తములై యుండుననుట నిస్పందేహము, చిన్ననాటి ఆట లలో పెద్దయెన తదుపరి అవసరమగు స్ఫూ ర్రివీజము లుండును. ఆందువలన "పెద్దలు తమ పిల్లలకు ఏ విషయమునై నను ఆటలద్వారా ఆత్యుక్తితో వారి జీవిత విధానమును శీర్చిదిద్దిరనుటకు జానపద సాహిత్యములోని సం్యపదాయముగా సిద్ధిం చిన ఆటలయందు నునము చూడవచ్చును ఉదాహరణకు గుజ్జన గూళ్ళు, దాగుడు మూతలు మొదలగునవి, గూళ్ళు ఆటవలన గృహ కార్య్మకలాపము నిర్వ ర్తించుట యందు చాతుర్యము; దాగుడుమూతరంవలన దొంగలను పట్టుకొను ఒడుపు మనకు కానవచ్చును ఇట్టి ఆటలను గూర్చి విపులముగా ముందు _పకణములలో చర్చింస నగును పిల్లలాడు సామూహికమైన ఆటలు జానపద సాహిత్యమునందు కోకొల్పలు" చెడుగుడు, బిల్లంగోడు, గుడుగుడుగుంచం, ఉప్పనబనై, తొక్కు డుబీళ్ళ మొద లగునవి యెన్నియో కలవు. ఇట్టి ఆటల వివరణ ఆయా సందర్భములలో విన రించబడును ఇట్టి ఈ పిల్లలాడు సామూహి8మైన ఆటలు, ఇతర కార్యములు కూడా వారి సాంఘిక దృష్టిని పెంపొందింప చేయును. వికొసముతో కూడిన వ్యక్తిత్వము, సహనగుణ సంయుళ మగుటకు తోడ్పడును, పిల్లలయందలి కే వేంగిక్మేతము = విశ్వనాథ సత్యనారాయణ. పద్యము ర్‌

గొడ రెండవ [పకరణము అతిశయ శీలమును దాచును. తనము తోటి వారి యందు స్నేహభావమను వృద్ధి పరచి వారిని గౌరవించిన, తమను గౌరవించినట్టుగా భావింతురు ఉదాహరణమునకు తన స్నేహితులను ఇంటిలోని వారందరు తాను ఆతని పై చూపెట్టిన |పేనుభావమే చూపెట్టనలెనని కోరును లేని యెడల వారు అవమానించవఐడినట్టుగా బాధపడుదురు. ఇట్టి ఈ సామూహికమైన ఆటలవలన పట్టుగల పెరుగును బాలల న్య క్రిత్వమునకు పుష్టి, వినోదము నందించుట, ఆదర్శమును తెలుపుట ఆనునవి ఈ సామూహికమై ఆటలనలన కలుగు ప యోజ ములు అనీ తెలియను ఇట్టే ఆటలనంటిపెట్టుకొనియే సాధారణముగా పిల్లల పాటలు రూపొందుచుండును. పిల్లలకు ఆటపాటలు అనునవి వేరువేరు కారాకమములు కావు, పిల్పలు ఆటలద్వారా ఒకరి యింటికి మరియొకరు రాకపోకలు జరుపుదురు దీనిద్వారా బాలురు వేరువేరు కుటుంబములందలి జీవిత వీధానమును తెలుసుకొని, సాంఘిక జీవనమునకు వలసిన సామర్థ్యమును కల్లించుకొందురు. ఇట్టి ఈ ఆటపాటలద్వారా వీర్చిలు పరస్పరము విజ్ఞానదాయకమగు అభివృద్ధిని పొందుదురు. అట్టి ఆటలు జానపద సాహిత్యములో మనకు చాల లభించును ఒప్పులకుప్ప, గోశీకాయలు, అచ్చనగాయలు, కాళ్ళగళ్టి, చెమ్మచెక్క మొదలగునవి యెన్ని యె" యుదాహరణ ముఠుగా (గహంచనగును, పైవిధమైన ఆటలు పిల్లలను పరస్పర సహాయాభిలాషకు కుదురుపరచును. పిల్లలయందలి నైపుణ్యమును వృద్ధి పొందించును. బొమ్మలు శికువులకు (పథధానమైన ఆటవస్తువులు. నాగరకులకు అనాగరకు లకు గూడ ఇవి సాధారణము బాలల మన స్తత్వ వికాసమునకు ఈ బొమ్మలెటుల తోడ్పడునో ఆలోచించుట అత్యవసరము బొమ్మలెటులుంగవలెను; వాని రూప్పురేఖలెటు లుండవలెను, వాని దుసు లెట్టు రూపొందింపబడి యుండవలెను, వానిద్వారా ఎట్టి |పయోజనములుండును, వాలబాలికలు ఒకేవిధమైన ఆటబౌమ్మలతో ఆడుదురా, బొమలపట్ట బాలలకు వ వయస్సునందు ఎట్టి ఆన_క్రి కలుగును ఆను (పళ్న్ళలప సమాధానము మనము

పీల్టల మన స్తత్వ పరిశీలన "క్ర పిల్లలను వారి (ప్రవర్తనను పరిశీలించిన విదితమగును, ?, 8 నెలల శికువునకు కంటికి ఇంపైన రంగులతో మధురమైన ధ్వనిని కల్గించు ఎట్టి వస్తువైనను ఆట వస్తువులుగా ఇష్టపడుదురు. ఆ దళలో బాలలకు బొమ్మల రూపురేఖలపైన (పత్యేకమైన అభిరుచి యుండును. కేవలము రంగుమైని మ్యూతము. వారి ఆసకీ నిలుచును. ం ఒక సంవత్సరము బాలునికి రూపురేఖలయందలి అభిరుచి ఇంచుక తెలియపరచును. కొందరు పకుల బొమ్మలను, కొందరు యంత ములబొమ్మలను అనగా బండీ, ర్లైలు, మోటారు, పల్టకీ మొదలగువాని నిష్టపడుదురు వీరి అని రుచినిబట్టి బాలల భవిష్యత్తు కించి దూహింపవచ్చును. యంతములపఫై ఆఖిరుచిని చూపు బాలురు రేపటి యంత నిర్మాణ నిపుణులుగా వెలుగొందవచ్చును ఇట్టి నయస్సులో ఆడ, మగపిల్లలు అటవస్తుపులయందు ఒకేవిధమైన అభిరుచిని చూపు దురు. ఉదావారణకు ఆడపిల్ల, మగపిల్లవాడు ఒకే అడబొమ్మతో ఆడుకొందురు" పిల్లలు ఉ, 5 సంవత్సరములు వచ్చుటతోడనే మగపిల్హిలు, ఆడపిల్లలు ఒక [పఠ్యేకమైన ఆటబొన్మునే ఇన్టపడుదురు. ఆడపిల్లలు సామాన్యముగా చీపురు పు్చలతో కొలు చేతులు అమర్చి బట్టతో తలను అమర్చి; దానికి చీరకట్టి బొట్టు కాటుక బెట్టి, గాజులు వేసి, మొక్కజొన్న పీచుతో వెం్యడుకలను దిద్ది ఆ జుట్టు నందు వూలను దూర్చి ఆచ్చము వారివారి సంఘములోని స్త్రీమూర్తిగా సిద్ధము చేసి దానికి పెండ్లి మొదలగు తతంగము నెరిపి బౌమ్మల పెండ్తి అట నష్ట పడుదురు: అదేవిధముగా గుజ్జనగూళ్ళు, బంతిఆట, దూదుంపుల్లః వెన్నె లకుప్పలు ఓమనగుంటలు, పచ్చీసుపాలి, మొదలగు ఆటల నిష్టపడుదురు. అదేవిధముగా మగపిల్లలు సామాన్యముగా యం[తముల బొమ్మలను ఆనగా పడవ గాలిపటము, విమానము, ఇండ్డవంటి ఆటబౌమ్మల సిష్టపడుదురు, కొందరు తొటిబురలతో ఐండిచ[కములు చేసి చొప్పబెండ్డతో బండిని చేసి దానితో ఆడుదురు తపున వయిస్సు పె5ిగిన కొలది వారి మనోవికాసమునుబట్టి బొమ్మలపైగల _ ఇష్టము ఆధారపడి యుండును, అన్ని వయస్సులమయందు పిల్లల కే విధమైన ఆట బొమ్మలను ఇష్టపడరు,

గరి రెండవ (ప్రకరణము

పిల్పల ఆటవన్తువులయయందు ఇంచుమించుగా మానవుడు తాను దైనందిన జీవితమునందుప యోగించు వస్తువులన్నియు చేరును అనగా వంటదినుసులు మొదలుకొని యం[తములవరకు చేరునని తెలియను

విల్చలు ఆడును బొమ్మలను పరిశీలించి దేశసౌభాగ్యమును, సంస్కృతిని చెస్పనచ్చును* వివిధ దేశములయందలి పిల్లల ఆటవస్తువులయందు వై విధ్యము కాన్చించును. ఈభేదము వారి సర్మపదాయానుకూలమైనదియే కాని మరేమీ కాదు. ఈబొమ్మలు సంఘములోని మధ్యతరగతివారియొక్క కార్మిక కర్షకులయొక్క ఓవవృత్తులను అభివ్యక్తము చేయుచున్నవి. ఇవి సంఘములో ఆదార వ్యవహారము లను, సం్యపదాయసులను ఆర్థికపరిస్థితులను సూచించునవని అనక యుండలేము.

ఆటవస్తువులు నిజమునకు నూనవుని నిత్యకృత్యమునకు తగిన వస్తువులు కొవు. కొని వీనిద్వారా పిల్లలకు ఒకవిధమైన వినోద కాలమ్మేపము కలుగును. అనగా నివి జాతిలోని యవ్వనదళశకు సూచీప్యతములుగా నుండును. ఆయా కాలములందలి జ్లీవితమార్గము న్మ్యాశయించుకొని ఆటవస్తువులు ఐయలుదేరుతున్నవి ఆందునలన ఆటలు; ఆటవస్తువులు వీల్లలకు విజ్ఞానదాయకమైన (పయోజనము నొసంగుననుట నిర్వివాదము.

ఇట్లు పిల్లల మనస్తత్వము ఆటపాటల కభిముఖముగా పుట్టిననాటినుండియు ఉండుననుట నిర్వివాదము తల్పియు, పీల్లలును ఈఆంళమును ఆధారముగా గొని వెలువరించిన పాటలు! అందు (సతిబించితములై న ఆటలు జానపద సాహిత్య యందంతటను కానవచ్చును.

మూడవ (పకరణము తల్పులు పాడుపాటలు

నిరక్షరాస్యులైన జానపదుల సంసార నిర్వహణమున శ్రీ పురుమలిరువురికి సమానస్థానమున్నప్పటికి స్త్రీలు ఎక్కువ పాత వహించునట్లు కనఐడును. నిజమునకంతయే కద సంసార రధచ్మకములు స్త్రీ పురుషలైనప్పటికి స్త్రీలకు గల బాధ్యశలు ఎక్కున పురుషులు సంసారము నడచుటకు ధనము సంపాదించి అర్ధాంగి చేతియందు పెట్టి తన వాధ్యత నెరవేర్చుకున్నానని నిశ్చింతగా ఉండ గలుగును కాని తన భర్త తెచ్చిన ధనముతో తము అవసరములు గమనించి వ్యయము చేయును తన కుటుంబ సభ్యులను, ఐంధుమి[తులను ఉచితరీతిని అరసీ, అందరిని తృప్తి పరచు అన్నపూర్ణ త్రీ, తన గర్భముక్తా ఫలముల్తై న చిన్నారులను నత్పొౌరులుగా తీర్చిదిద్దవంసిన బాధ్యత ఎక్కువగా స్త్రీలపై నున్నది. జానపద శ్రీలకే విద్య పుట్టుకతోవచ్చిన దనిపించును.. ఎంతటి బరువు వాధ్యళలలో నున్నప్పటికిని అన్నిటినీ శ్యకమనుగా నిర్వహించుచునే కూనిరాగముఅతో గూడ జానపద స్త్రీ తన బిడ్డకు ఆనందమును, సందేశమును అందించుటకే (ప్రయత్నించు చుండును.

జొనపద సాహిత్యములో చాల భాగము స్త్రీ ముఖత [వబారములో మన్న దనుటలో అతిశయోక్తి లేదు. ఈ సాహిత్యము గేయ రూపమున గా, వచన రూనమునగాని యుండవచ్చును. పీల్లలపైన అవ్యాజానురాగము అంతఃపురములో భోగభాగ్యము లనుళవించు. వారికి ఎంతయుండునో తాటియాకుల గుగసెలలో నివసించుచు కాయకష్టము చేసి పొట్టపోనుకొను స్త్రీకిని ఆంలియే యండును, ఆ వఏవయము జానపద స్రీంపాటలలో స్పష్టముగా వ్య క్తమగుచుండు.ఏం ఈ గేయములు జానపదుల జీఏత విన్యాసములే అనవచ్చును. ఇట్టి జీవిత విధానముకు 1పతిదీంబించును కావున ఇది సజీవ వోబ్బయము దోఇప్పగారు పేర్కొనినట్టు

ణా మూడవ ప్రకరణము మూలన కూర్చుండి ముక్తి గేయముల మునిగిన ముసలమ్మయును ఒక వాజ్మయ ఘటిక! అనగా (పతి ఒక్కడును ఒక్కొక్క వాజ్మయ ఘటిక అని అర్థము భారతీయ సంస్కృతికి పతి రూపములు జానపద న్ర్రీలు వీరుతమ పాటల ద్వారా జాతి సం్యపదాయమును, ఆచార వ్యవహారములను నిలిపిరనవచ్చును. జానపద కుటుంబమున పిల్లలకు స్రీకిని కల సంబంధము చాల ఎక్కువ జానపడ సాహిత్యమున న్త్రీ సాహిత్యము (పముఖళాఖ దీని కాఖభోపళాఖలలో డా నాయని కృష్ణకుమారి గారు తెలుగు జానపద గేయ గాధలలో స్పష్టముగా గుర్తించుట జరిగినది. స్రీ సాహిత్యమునందు |పముఖ స్థానము వహించు బంధుత్వ [పదర్శక గేయనులలో రెండు విభాగములు గలవు 1 పెద్దంకు సంబంధించిన పాటలు 8 పిల్లలకు సంబంధించిన పొటలు అ త్తకోడండ్రు, వదినె మరదంటడు, బావలు, మరుదులు మామలు, పుట్టింటి బందువులు, వియ్యాలవారు, భార్యాభర్రలు వీరందరును మొదటి విభాగమున చిత విచ్మిత సంబంధములతో చతురోక్తులతో, మనస్సును రంజింప చేయుచు (పత్యవమగుదురు. ఈ సంబంధము స్పష్టముగా చ్చితించు చతురమతి జానపద న్ర్రీయే. ఇక రెండవ విభాగము మరల కెండు భాగములుగ చేయ వచ్చును

1. పీల్ణల కొరకు తల్లులు పాడునవి. ౨. పీల్లలు తమ కొరకు తామే పాడు కొనునవి తల్లులు పిల్లల కొర కై పాడు గేయములలో నున్న సహజమైన మాతృత్వ గుణము పొంగి పొరలుచుండును తల్లికి తన బిడ్డ వినా మిగిలిన _పపంచము
2. జానపదకళా సంపద - తూమాటి దొజప్ప - పుట ] లీ తెలుగు జానపద గేయ గాధలు - డా. నాయని కృష్ణకుమారి - పుట

తల్పులు పాడుపాటలు 70 ఆచటసున్న తన సంతొనముమై ఆమెకు గల మమత, ఆప్యాయత: అనురాగము, గర్వోన్నతి, అన్నియు స్పష్టముగా సీపాటలలో 'పళిబింవించును ఇచట మమతా పూర్ణమైన మాతృ వృదణము వినా మరొక్కటి కానవచ్చుట అసాధ్యము. తల్లులు పొడు పొటలు

శ్రీ కర్స్పకమైన పదవాబ్బయములో న్హీలకు సంతానము పట్ట గల అనురాగము, వారిని గూర్చిన ఆలోచనలు? వారి గొప్పతనము, వారి రూపురేఖాది కములు మొదలగు ఆంశములు అన్నియు వీటి యందు ముఖ్య స్థానము న్నాక మించును “ముఖ్యముగా బిడ్డను గురించి చెప్పుకోవడానికి స్త్రీ నోరువిప్పి ఈ వాజ్మయ క ర్రృత్వములో _పధాన స్థానము వహిస్తుందనడములో అతిళయోక్కి లేదు” అని డా నాయని కృష్ణకుమారిగార స్పష్టముగా నిర్జేశించిరి.3 ప్‌ల్పల వాజ్మయమును, స్త్రీ వాజ్కయమును పరిశీలించిన పె అభిప్రాయము ఐలమైసనదని సృష్టమగును. జానపద స్రీలు ఐశ్వర్యము కన్న ఐదవ తనమునకు, సంపదకన్న సంతానమునకు ఎక్కువ (ప్రాధాన్యమిత్తురు. జానపదులకు సంతానముకన్న మరొక లోకములేదు. మరొక ఆస్తి లేదు. ఈ [క్రింది గేయములను ప6శీరించిన మనకు పై విషయము స్పష్టమగును.

కొత్త చింతపండు గోనెల్ల చివుకు

గ్మొడాలి వస్త్రాల పెర్టెల్ల చివుకు.

దేవదారు చెక్క ిట్టున్న చివుకు

తేశ్సడి వస్తలు గళ్ళోన చివుకు

రావిచెట్టు చెక్క రంపాన చివుకు

రంభ చక్కదనవు దుఃథాన చివుకు

పాత చింతపండు బస్తాల చివుకు

బాలెంత వస్త్రాలు పసుపుల్హ చివుకు అని చెప్పుదురు 2

1. "పదవాజ్బయంలో. పిల్లల (పస క్రి” - నాయని కృష్ణకునూరి = బాలా

నందం అఖిలభారత తెలుగు బాలల మహోత్సవాల సంవిక 19/4. బి, నవ్వులు- పువ్వులు-గొట్జెపాటి వెంకట సుబ్బయ్య పుట 16

౯ మూడవ (పకరణము ' ఎన్ని వస్త్రములున్ననేమి, అవి కట్టుకొని ఒక బిడ్డకు తల్లిగా అన్ని వేడుకల యందు గర్వముగా పొల్లొను అదృష్టము లేక పోయినతరునాత నని వారు బాధపడుదురు, దీనివలన జానపదులకు సంతానమున్న వారిపై నున్న గౌరవము నంతానము లేని వారీ యందు కొరవడును, వారి దృష్టిలో అట్టి వారి జీవితము దేవదారు చెక్కవలె చివికిపోయి నిరర్ధకమైనదగును ఆందువలననే =

“పిడికెడు విత్తనాలు-మడికెల్స్చ చాలు

ఒక్కడే కొడుక్షై నంవంకానచాలు" నని వారు సంతానము కొరకు చేయని నోములు, (వ్రతములు లేవు. దీనికి నిదర్శనముగా బాలనాగమ్మ కధయందు భూలక్షి ఎన్నియో నోములునోచి విడ్ణలను కని నాగరాజుకు మాట యిచ్చిన మేరతై తన (పాణమును ఐలియిచ్చుట గమనింప దగిన విషయము అందువలననే పద సాహిత్యము నందు పిల్లలకు ఆ్యగతాంబూలమునిచ్చి గౌరవించిరనుట నిర్వివాదను, తల్లి తన ఊహలతో ఊయల కట్టి పలు విధములుగా తన పిల్పలను ఊహించి ఆనందమును పొందును=

తల్టులు లేక పెద్దలు పిల్లల కొరకు పాడిన పాటలను ముఖ్యముగా నాలుగు విధములుగా విభజింప వచ్చును. 1... ఉయ్యాల పాటలు (లాలి, జోల పాటలు £ _ బాలచేష్టా [పదర్శకములు ఫ్‌ బాల బాలికల ఆకార వర్టనాత్మకము శ. [కీడా పదర్శళములు తిరిగి వీనిలో పలురకములు గలవు వానిని సందర్భాను సారముగా వివరించును, ఈ శాఖలన్ని టియందు మౌలికమైన విషయము ఏదో ఒక ప్రబోధము, సందే శము, కర్తవ్యమును నూచించునవిగా కనఐడుసు, ఈ (ప్రబోధము భ కి, నీతి, సం్యపదాయములను: ఆబారములను నిలుపుటకు చెందినదే నదిగా మనకు నృష్టమగా తెలియచున్నది ఇందుకు నిదర్శనములు ఈకింద పేర్కొనునట్టి గేయములే.

తల్లులు పాడుపాటలు త్రీ] భక్తి (పతి మానవునియందుండు భాన్నోదేకము. వసికందుల మనస్సు లందుండు వీజరూపమును తల్లి తన (పబోధముచే మొలకెత్తించును. పసి కందులకు భగవంఠుని “జేజే"గా పరిచయము చేసిరి “జేవే” అనగా “ైజై ” ఆని అర్థము వచ్చునుగాని పిల్లల భాషలో జేజే అనగా నమస్కారమని రెండర్థ ములు గలవు ఈకింద శేర్కొనబడిన గేయమునందు జేజే అనగా నమస్కాము ఆను ఆర్థమును సూచించునదిగా విదితము. సంజి దీవికి =. చక్కని జేజే గుడి దీపానికి =... గుప్పెడు జేజే కుందెల దీవికి - గొప్పగ జేజే పల్లెర వోరతికి - పక్హైడు జేజే మంగళ వోరతికి - మక్కువ జేజే రామరతులకు = రంగుగ జేజె బాలద్భృవ్టికి =. పొళము జేజె వేగి వెల్లువు - సాగిల జేజె గురు స్వాములప = గుర్తుగ జేజె! అని పై విధముగా ఒక ఆటగా పఫిళ్రలయందు భదక్తిభావమును పెంచెడివారు. గృహస్తాశమములందు వివిధ విషయములందు తీరిక చిక్కలేనంతగా లీన మగువారికి యోగదృష్టిద్వారా పరమాత్మను దర్శించు థాగ్యముండదు, తీరిశకయు నుండదు. ఉన్న ఆ కొద్ది తీరికవేళలో వారు ఒక వ్మిగహనును నిలిపి దానియందే భగవంతుని సగుణుడుగా భావించి, దీపము వెలిగించి, దర్శించి, నమస్కం రింతురు. వారుచేయు (ప్రార్థనను పిల్లలకును నేర్పదురు చేశవన్నముద్ద చెంగళ్వ పూదండ బంగారు మొలతాడు పట్టుదట్టి

1. సెలయేరు. = గంగాధరం, నేదునూరి

క్రీకీ మూడవ (_పకరణము సందిడి తాయిత్తు నరిమువ్వగజ్జైలు చిన్నికృష్ణమ్మ నిన్నునే చేరికొలుతు! అను ఈ పాటరాని తెలుగు తల్లికాని, తెలుగు శివపుగాని లేరని చెప్పవచ్చును= ఈగేయము అన్ని (ప్రాంతములకు వ్యాప్తి పొందినది ఈగేయము అందలి భేద ములు ఉచ్చారణ లోవమునకు చెందినదన వచ్చును ఈ గేయమలనుడా బి, రామరాజుగారు తెలుగు జొానపదగేయ సాహిత్యము - పుట, 502), శ్రీవారి ఆధి శ్రేషవుగారును పేర్కొనిరి (జానపదగేయ వాజ్మయ పరిచయము. పుట 818 లో పేర్కొనిరి. డీనికి మొదటినుండియే గంథ (పచురణ స్థానము దొరికినది. ఇది పాట అనుటకన్న (ప్రార్థన పద్య్మమనిన సమంజసము. దీనిని విన్నంతనే మన చిన్నతనమునందు భగవంతుని (ప్రార్థించిన విధము జ్ఞప్తికి వచ్చును. ఈ పాట వలన పసివారల మనస్సునందు చిన్ని కృష్ణుడు చేతియందు వెన్నముద్ద పట్టుకొని యుండునని తెలిసికౌని ఏ విగ్రహము చేతియందైై నను వెన్నముద్దను చూడగానే యిశతడు కృష్ణ సరమాత్మసుమా, దండము పెట్టవలెనను భావము ఉత్పన్న మగును. ఈ ఏవిధముగా చేతియందు. వెన్నముద్దను పట్టుకొన్న వెన్నదొంగను తల్లి మరువదు, తన పిల్లను మరువనీయదు. అదే విధమైన మిక్కిలి (పభురణనుపొంది కృష్ణుని తత్వమును తెలియ చేయు పాట - “తారంగం తారంగం, తాండవ కృష్ణా తారంగం”” అనునది. దీనియందు తల్లులు తమ పిల్లలకు మాధవదేవుని వర్డించి చెప్పుచు కృష్ణుడే వెంకటరమణుడు, వేరుకాదని సూచించిన విధము సూడ్మదృష్టికి గోచరించును. అభేద భావము జానపదులకు తెలియకుండనే ఆ్య(పయత్నముగా వారు ఈమ పిల లకు తెలియ చెప్పెదరు. పిల్టల మనస్సునందు భక్తి బీజము నాటు మరియొక గేయము. ఏనుగు ఏనుగు నలన' ఏనుగు కొమ్ములు తెల్లన 1, నేను చిన్ననాడు మాఅమ్మ చెప్పగా కంరస్థము చేసినది.

తల్టులు పాడుపాటలు రతి

ఏనుగు మీద రాముడు

ఎంతో చక్కని దేముడు.! అని పర్వసమయములందు దేవుని ఊరేగింపులో ఏనుగుపె ఊరేగుచున్న దృశ్యమును పిల్లల మనస్సున తల్లి వాత్తించును ఈ విధముగా ఆట పాటల ద్వారా భక్తి భావమును 'పెంచెడీవారు, ఆస్తిక ధన్యలైన తల్లులే. ఈ రీతిగా నీతిని (పబోధించు గేయము లెన్నో మనకు దొరుకుచున్నవి.

“విద్య లేకుంచె విభవన్ము రోత”ఏ

వినయమ్ము లేకుంటె విద్యలూ రోత” అని ఎంతటి విద్యావంతులై నను వినయముండిననే తస్ప వారి విద్యకు సార్ధక్యము అలవడదని తమ పిల్లలకు విద్య, వినయముల వై శిష్ట్రమును విడమరచి చెప్పిరి, ఈ భావము శిష్టులకును, జానపదులకు సమానమెైనదిగా కనఐడును.

విద్యా దదాతి వినయం

వినయేన వర్ధతే విద్యా అను నీతివాక్యములు మానవులు మరువరానివని స్పష్టము,

భక్తిని, నీతిని సబోధించుటయే కాక తల్లులు పిల్టలకు పసిళనమునుండి ఆడపిల్లలకు తగినరీతిలో, నుగపీల్చలకు తగిన విధముగా వారి వారికి కావలసినవి ఇవి అనిచెప్పి వారి కర్తవ్యమును టోధించు మన సంప్రదాయము పటిష్టము చేయటలో నై పుణ్యమును (పదర్శించిరి.

“కాకర పొదుకు కాయలందమ్ము

న! తమ్ముడికి తిదమణందమ్ము

మళ్లి పంగిరికి మొల్పలందమ్ము

గౌరిదేవతకు గర్భిణందమ్ము 1... తెలుగు జానపదగేయ సౌపిత్యము డా, వి, రామరంజు పుట, 58 వీ బాలవాజ్మ్యయం థ్రీ బి. వి నరసింహం ప్కట, 9

84 మూడవ [(పకరణము

వీరపొదులకు పుప్వులందమ్ము

. ఆడాళ్ళ ముక్కులకు పుడకలందమ్ము ”1

అని ఆందమును అభివృద్ధి పరచుకొనుట స్త్రీకి అవసరము, వారి వారియొక్క అందమును యినుమడించుటకు ఆభరణము కొంత దోహదమునిచ్చును, ,ఆందు వలన ముక్కుపుడక ముక్కుకు ఆందమునిచ్చునని చెప్పుచున్నారు,

పై గేయమల నలన న్రీ సాహిత్యమునందు పిల్లలకు సంబంధించిన గేయములలో (పబోధమున్నదను విషయము స్పష్టమగుచున్నది. పెద్దలు పిల్లలకొరకు పాడెడి గేయములను నాలుగు ఉపభాగములుగా విభజించుటను పెన మనవి చేసితిని. ఆ విభాగము నొక్కొక్కదానిని విపులీకరించి జానపదన్త్రిలు, వారిపిల్లల మన_స్తత్వములు ఒకదాని చుట్టు ఒకటి ఏ విధముగా పరి[భమించునో చెలుపుట నా ముభ్యోద్దేశము. ఈ ఉప విభాగములను చూచిన న్త్రీంకును, బాల (పపంచమునకుగల దృథసంబంధము వ్యక్తృమగును,

1. ఉయాాలపాటలు ;-

వీనినే జోలపాటలు, లాలిపాటలని అనవచ్చును. జోల అనుపదము సంస్కృతములో “దోలా" శబ్దభవమను అభ్మిపాయము కలదు, హిందీలో శోలికను “గూలా” అని అందురు, ఈ పదముయొక్క వైకృతమే “జోల” అగుచున్నది. ఈ జోల' నుండియే జోొ అనుపద ముత్పన్నమగుట కవకాశ మున్నది జోకొట్టుటకు నిదురపుచ్చుటక్రై వీపు తట్టుట అని ఆర్థమున్నది. ఈ పాట ప్రతి జాతియందు బిడ్డపుట్టుక, భాషపుట్టుక అసలు పొట పుట్టుక ఎంత (ప్రాచీనమైనవో అంత ప్రాచీనమైనవి ఈ ఉయ్యాల హిటలనే తమిళదేశమున ఊంజల్‌ పాట అందురు, ఊంజల్‌ ఆను తమిళపదమునకు ఉయ్యాల అని ఆర్థం, తమిళములోని ఊంజల్‌ పాటవేరు. వీరిలో ఈ పాటలను వివాహ సమయములలో వధూవరులను ఉయ్యాలయందు కూర్చుండ బెట్టి స్నేహితులు లేక బంధువులందరుచేరి ఊపుచూ పాడుదురు. ఈ ఆచారము తమిళ మళయాళాది రాన్ట్రములలో (ప్రచారములో 1, భారతి. 1082 పాతపాటలు = నేదునూరి గంగాధరం. 8, యక్షగాన వాజ్క్యయము, జోగరావు, యస్వీ* పు, క4లి

తల్పుబు పాడుపా టలు 8ిల్‌ నున్నది. పిల్లలకు సంబంధించిన ఉయ్యాలపాట జోల, లారి, తొట్టిపాటలు మ్మాతమే,

జోలపాటలు, లాలిపాటలు పసివిడ్డలను నిదర పుచ్చుటకు, సమాధాన పరచుటకు జానపదులెన్నుకున్న ఉత్తమసాధనములు, జోలి, లాలిపాటలు బోసి నవ్వులను లాలించుటతోపాటు పిల్లలను |పటోధించుటకు కూడ సమరధికములు. ధిన్నయుగములందు ఆయా యుగధర్మములను రత్నించుటక్తై భగవంతుడవ తరించును అన్గునడి మనవిశ్వాసము. ఆ భగవంతుని (ప్రకృతిమాయకు లోనై వారి వారి విద్యుక్త ధర్మములను ఉల్పింఘంచకుండుటకై తమ హృదయములందు భగవంతుని రూపమును నిలిపి భక్తీభావముజేత తమ పిల్దలయందు భక్తిని నెల కొల్పుట వారి ఉద్దేళ్యముగా (గహింపవచ్చును. ఆంతియేకాక సామాన్యముగా నిదురించు సమయములందు మనస్సు కాంతిని పొందును. గాఢమైన ని(దలో మానవుడు సుఖకాంతులు పొందును' కనుక బిడ్డల ఆత్మను (ప్రబోధించుచూ, వారి లోని ఆత్మను పరనూత్మ స్వరూపమని ఎంచి, వారికి కర్తన్యమును నిర్దేశంచుచు ఆలాపించుట మిక్కిలి సమంజసము. ఆంలేయేకాఠ పిల్లలు నిదురించు సమయము లందుగాలి, ధూ? సోకకుండ కాపాడుట3ై ఈ పాటలు పొడుదురు,

జానపదన్ర్రీలు ఈ జోలలాలిపాటల ద్వారా పిల్లల అంతఃకరణము (పజ్వ లింపచేయచు. ఆఖండమైన ఆత్మ సంస్కృతిని కలిగించుటకు ప్రయత్నించిరిః ఆందునలననే ఈ పాటలు ఎక్కువ వేదాంతవరముగా, పారాణిక, వీరకథావసు 1పథానముగా కనబడును, తల్లులకు; ఆందులో జానపదులకు పిల్లలకు జోలలు పొడి లాలించుట ఒక మధురానుభవము. లాలిపాటలు పాడు దశకు చేరుటకు ముందుగల నేసధ్యమును కొంత వివరించెదను.

జానపదలోకము నందు గ్మొడాలికి సంఘమునందు గొరవము లేదు. ఆమె జీవితము వ్యర్థము. అమె[బళతుకు వీడ్కుఐళుకు. సంతానముకలన్ర్రీని జానపదులు -

గోరింతపువ్వంటి కొడుకునెత్తుకొని

బాలెంతవచ్చిండి బా వినీళ్ళాకు

ఏదేదిబాలింత ఎంత చక్కందో

8కీ గూడన [వకరణము మాచిన పట్టుచీర మణవలకు పసుపు కళ్ళకు కాటుక పళ్ళకు యెరువు మావాడ బాలింత ఆవ్బాయిళల్లి ఏట చూలింత ఏట బాలింత మునియేట కొడుకుతల్లి అవ్బాయిలత! అని అబ్బాయికి జన్మనిచ్చి వారి వాడకే ఆందము తెచ్చిన బాలింతను, ఆమె పళ్ళ యందు ఎరుపులో, కళ్ళకు కాటుకతో, కాళ్ళకు పసుపుతో, ఒడిలో గోరింట పువ్వువంటి సుకుమారమైన బిడ్డతో ఒక [పత్యేకమైన ఆందముతో నేనే బాలింతని అని చెస్పకయే చెప్పుచున్న అ బాలింతికు ఆపురూపమైన గౌరవను నిచ్చెదరు. భారతీయులకు పుట్టుకమొదలు మరణమువరకు వేడుకలతో కళాత్మకమైన ఆదారవ్యవవారములతో కూడియున్నది తల్లికి శిశువు జన్మించకముందే. అవగా గర్భస్థమైయున్న సమయమునుండియే సృష్టికి నిండుతనమును:; గౌరవస్థానమును కల్లించును. జానపదులకు చూలింత ఇరువుగా యింటిలో సంచరించగా ఆయిల్టు ఎంతో కళకళలాడునట్టుగా తోచును. చూలింతను అపురూపముగా మిక్కిలి జా్యగ_త్తగా చూచెదరు. ఆమె కోరిందే తడవుగా ఆ కోర్కెను తీర్చుటయందు ఉత్సాహమును చూపుదురు. ఆమె కోరికలు, రుచులను గమనించి వాని నిచ్చుట ఆ యింటిలోని వారందరు తమ కర్రవ్యముగా భావింతురు ఈ [కింది గేయము నందు చూలింత ఏ రుచులను కోరునో గమనించుడు. ఒకటవ మాసము నెలతగర్భిణీ ఓనగాయ అడుగే చెలియా ఓనగాయలడుగే! రెండవ మాసము నెలతగర్భిజీ రేగిపండ్లడుగే చెలియా రేగిపండ్లడు గే! మూడన మాసము నెలతగర్భిజీ శే 'సెలధేర న! గంగాధరం, నేదునూరి

తల్లులు పాడుపాటలు 80,

గారింజపండ్హు అడుగే చెలియా

నారింజ పండ్డడుగే!

అయిదవ మాసము నెలతగర్భిజీ

అరటిపండ్లు అడుగే చెలియా

అరటిపండ్లు ఆడ.గే!

ఆరవమాసమం నెలతగర్భిణీ

ఆతత్తను సుద్దడుగే చెలియా

అత్తను సుద్దడుగే!

ఏడవమాసము నెలతగర్భిణీ

వేపకాయలడుగే చెలియా

వేపకాయలడుగే!

ఎనిమిదనమానము నెలతగర్భిణీ

వెన్నముద్దలడుగే చెలియా

వెన ్రముద్దలడుగే!

తొమ్మిదవ మానము నెలతగర్భిణీ

శొఫ్టెల ఊపవే చెలియా

తొల వూవవే!

పదియవమాసము నెలతగర్భిణీ

పాపను యెక్తుకోవే చెలియా

పాపను యెత్తుకోవే!! ఈ విధమ.గా స్త్రీ కోర్కెలను తీర్చుకొనుచు, ఒడిలోని పాపను ఎత్తుకొనుచు ప్తె విధమైన కోర్కెలు తీర్చుటకు బంధువులు ఎన్నో. వేడుకలు జరుపుకొంద్రురు. ఈ వేడుకను సీమంతము లేక పువ్వైన అని అందురు. ఈ వేడుకలలో చూలింతకు గాజులు, పుప్వులు, బట్టల బెట్టుట్‌ ఆచారముగా భావింతురు, ఈ వేడుకలు సామా న్యముగో ఐదవ నెలలోగాని లేక ఏడవ నెలలో గాని జరుపుదురు, ఈ విధమగా

1. టక్రివేజి-ప్పట 77,

88 మూడవ (పకరణము బిడ్డ జన్మించక ముందునుండియే తనజన్మకు సంపూర్ణత్వము నిచ్చి గౌరవము కలిగించిన బిడ్డలు ఆమెకు ఆరవ్మపాణము, అ మాతృమూర్తికి బిడ్డలే తనలోకము. ఆ లోకమునకు ఆమె సృస్టి కర్త, జానపద వాజ్మయము నందు న్ర్రిని ఒక మవికవిగా గ్పుర్రింపవచ్చును. ఘంటము పట్టుట తెలియక పోయినను వారి కంరనాళమునుండి జానపద విజ్ఞా నము వాగూపములో (స్రవించినది. ఆ (సవాహముతో యెొన్నియో జోల పాటలు, లాలిపాటలు దొర్లినవి, వాని వై శిష్టము గమనించుటయే నాముఖ్యోద్దేశ్యము. ఈ జోలపాటలు మనతెన్నో విధములుగా కనఐడుచున్నవి.

1. భక్తి బోధకములు. క, తత్వ బోధకములు.
2. నీతి బోధకములు ఉ, ఇతరములు. వీటి పత్యేకతను వైశిష్ట్రతను పేర్కొనుట నా ఉద్దేశ్యము.
3. భక్తి బోధకములు (1పాక్తన మానవుని యూహలనుండియే మానుష భిన్నమైన శక్తి విశేష మునకు రూపము కల్ప్సింసబడినది. ఆత్మారాధనము (8&21018%0). పితృదేవఠా రాధన (ఏజం1ర్యు, మాతృదేవతారాధన (ఏడ్‌ందులు ₹౦౩10) మొదలగున వెన్నో దళలను దాటి యాశక్తులు నేటి భగవదాకొరమును సంతరించుకొన్నవి ఈ భగవంతుని నెలవునకు జోనపద సాహిత్యము పటిష్టమైనది. మానవులు ఏ పనుల నైన చేయనపుడు ఆవి మంచివా, కావా అని అలోచించి మంచివైన దైవసహా యము లభించునని, చెడ్డవైన భగవంతుడు ఏదోఒక విధముగా శిక్షించునని భయ పడుచుండ భక్షితో భగవంతుని కొల్చిన అన్ని పళముల నిచ్చి కోర్కెలు తీర్చు నని విశ్వసించిరి. అట్టి భగవద్భావనను జానపద స్త్రీలు తమ పిల్లలకు బోధించి మన సంస్కృతిని పెంచిరి,

తల్గులు పాడుపాటలు 89

భక్తి అనగా కొలువు, ఫేవ వినయ విధేయతలతో కూడిన స్నేహము ఆనెడి అర్థములు కలవు, భక్తిని కొంద రాలంకారికులు నవరసములలో ఒకటి అవి ఆభ్మిపాయమును వెళ్సడించిరి. అట్టి భక్తి రసము మానవ జీవితములో (ప్రధమ స్థానమును పొందినది. దీనికి కారణము మనకు దేవునియందు కల విశ్వాసము కావ చ్చును లేదా భయము కావచ్చును, భక్తివలన మోషమును సాధించ వచ్చునని మహామునులు తెలిసికొనిరి.

మోదము, కర్మ, జ్ఞాన, భక్తి యోగములద్వారా సాధించ వచ్చునని భగ వద్గీతతో పొటు పురాణ సాధ్యమగు మార్గములు, ఇక మిగిలినది భక్తి మార్గము అందరికి అందుబాటులో నుండునది. ఇది సమస్త జనుల హృదయానుసారియై ఆందరి కోరిక తీర్చు విశష్ణపధము:; అందువలననే భారతీయలు ముఖ్యముగా జాన పదులు ఈ మార్గము ననుసరించి తరించిరి. ఇట్టి వీరు నమ్మిన భక్తి మార్గము ననుసరించి తరించిన పండిత కవులలో అగ్రగణ్యుడు పోతానామాత్యుడు.

జానపదులు భక్తిరసమును తల్లి చనుబాలు కుడుచునప్పటి. నుండి ఒంట బట్టించుకొనిరి, జానపదులు భగవంతుని ఎంత భకక్తిభావములతో కొలిచిన వారి కోరికలు ఆంతత్వరగా నెరవేరునను (పగ్గాఢ విశ్వాసము కలవారు, ఆందువలననే వారు సంతానము కొరకు రుదానలపై భ(ద్రాషలు, భ(దాకలపై సన్పసూది, ఆ సూది మొనకై కాష్ళ పెకి తల్టకిందికి చేసి తపస్సు, తాము చేయగలమనునట్టు థావింతురు. అదియే వారి సాహిత్యమున పొదిగెదరు. మంచిమగని కొరకు తమ ఇలవేల్పులను వేడుకొనుచు చేయపూజలు, వతములు, నోములు ఈ విశ్వాస మునే దాటును, ఆభక్రి విళ్వాసములు వారీయందు మిక్కుటముగా నున్నవి, ఆంతటి మహత్రరమైన భక్తి భావమును తమ పిల్చలకై పాడు జోలలయందు పొదిగి వారి మనస్సునందు చొప్పింతురు,

పిల్లలకు మాటలు వచ్చునప్పటి నుండి “తప్పట్టోయ్‌, తాళాలోయ్‌, దేవుని గుళ్ళో మేకాలోయ్‌” అని భక్తిభావమును బాటుచు పొటలు పొడుదురు. ఈ పాటల వలన గుడిలో తప్పెట్టు, తాళాలు; దేవుడుండునని వారి హృదయములందు నాటు కొనును, పిల్లవాడు పుట్టి ప్రపంచజ్ఞాన మింకను కలుగనస్పటి నుండియే వారికర్థ

80 మూడవ (ప్రకరణము మైనను కాకపోయినను లౌకికేతరమైన మార్గమొకటి కలదని చూపెడు రన్యులు జానపద న్ర్రీలు. జో అచ్చుకొనంద జోజో ముకుంద రా అఆచ్చికానంద రామగోవిందా! ॥1జోటో॥ తొలుత (ఐవ్మోండంబు తొ ఛ్రైగావించీ నాలుగు వేదములు గొలుసు లమరించి। ॥జోజో॥ ఫణిరాజునుదెచ్చి పాన్పుఆమరించి పాొన్పుపైన పద్మనాఖున్ని పడుకోనుబెట్టి ॥1జోజో॥ నీకు తక్కువావిపుడు ఏమిఉన్నాది (జోజో! థానువంళొనికీ (వభునివై నావు నిత్య(బ్రవ్మాను విలిచి తల్లికొసల్య జోజో! కుందనాలతొ నై ముందుగాదేయూ శ్రీరామునితొ ఛై శి గ్రమగచేయు మాణ్‌క్యములనుబెట్టి అక్కడక్కడనూ జో అనుచు పొడరే జోజో జోజో; అని పాడుటవలన తమ పిల్లల మనస్సులలో నొక అలౌకిక (పపంచ నిర్మాణము చేయుచున్నారు. కన్నతల్లి కన్నులకు తమ పిల్లలు పరమాత్మ స్వరావములుగా, తమకు తాము దేవమాతల అనుభూతిని చెందుదురు నిజనునకు బారివేల్పులను కన్నళల్లులు దేవమాతల కెందులో తీసిపోరు ఈకింది పాటలో తల్లికి బిడ్డ ఏవిధముగా సాషాత్కరించినాడో గమనించవచ్చును ఈపాట గొట్బ పాటగా నాం్యధదేశమున |పచారములో నున్నది వీడేనన్నూ కృష్ణమ్మా = వేణువు వూడే కృష్ణమ్మా ఆవుల కాసే కృష్ణమ్మా - వీడే ముద్దుల కృష్ణన్ము. |, నేను సేకరించినది పాడి వినిఫించినది మాఅమ్మమ్మ రుక్కిణి.

తల్దులు పాడుసాటలు 1 కాళ్ళగజ్జెలు చూడండి = మొలలో గంటలు చూడండి మెడలో దండలు చూడండి - తలలో పింఛం చూడండి చదువులనిచ్చే కృష్ణమ్మ - సంపదలిచ్చే కృష్ణమ్మ పాపల కొచే కృష్ణమ్మ - వాలచం[దుడే కృష్ణమ్మ] తమ పాపల కాళ్ళయందలి గజ్జెలను, మొలలోని ఆందెలను చూచి సమస్త సంపదలిచ్చు బొలల బంధువు యెవరెవరో కాదు. నా విడడేనని చాటి చెప్పు సౌభాగ్యవతి జానపద మాత, ఈ్ళకింద పేర్కానబడిన గేయమునండు జానపద స్త్రీల భక్రిభానము ఎంతటి పరాకాష్ట నందినదో స్పష్టమగుచున్నది. తమకు పుట్టిన బిడ్డ రాముడే నను భావము ననుభవించి తషను తాము కౌసల్య దళరథులతో ఏకత్వమును ఫొందిన ధన్యులు జానపదులు, రామా లాలీ మేఘళ్యామా లాలీ కామారాసనయనా దళరథ తనయా లాలీ అబ్బవదన ఆటలాడీ = ఆలసినావురా బొజ్జలో పాలరుగుదాకా - నిద్దురపోరా జోలపాడి జోళకొట్టితే = ఆలకించాన్న లాలించి ఊరుకుంటే - సంజ్ఞచేశావు అద్దాల తొట్టిలోన = ఆవులించావు మురద్దుపాపడున్నాడు = మురిసి చూచావుి అని పాడుచు తమ బిడ్డడు పురాణ పురువుడేనను భావముతో పరోక్షముగా లగ వంతుని భజించిన పుణ్యమూర్తులు జానపద శ్రీలు ఇట్టే గేయమే మరియొకటి లాలనుచు పాడరమ్మా ఈ బిడ్డ వ. నేను సేకరించినది, పాటను కేకరించి పెట్టినది సూరభ్మపకాళ్‌- హ్రాదావాద్‌ జిల్లా.

99 మూడవ [ప్రకరణము ,

లట్మీవిలాసుడమ్మా

పాదమున పద్మమమ్మా ఈబిడ్డ

వేదాంత వేద్యుడమ్మా

వేణునాదంబుతోను ఈ బిడ్డ

వేదములు పాడునమ్మా!

అని తన బిడ్డ పొాదమునందు పద్మమున్నది కొవున యితడు వేణుధరుడే కాని వేరుకాదని నిస్సృంకోచముగా పదిమందిలో బాటిచెపుతుంది. నిజమే మరి వేణు గాన సరణితో బృందావన సీమనేకాక చరాచర (ప్రపంచమును కృష్ణ పరమాత్మ ఉ(రూత లూగించగా తమ వచ్చీరాని మధురమైన రాగాలాసనతో తల్లి మనస్సీ మను మైమరపించునట్టుగా ఉ[రూత లూగించువారు బాలవేల్పులు. జానపదులకు భగవంతునియందలి భక్రిలాననకు సిదర్శనముగా ఈ[కింద పేర్కొనిన మరియొక గేయమును పరికించుడు.

ఎవ్వరే నాస్వామి నవ్వులతం।డ్రీ

శంఖచ్చకాలతో జన్మించినాడు

నవ్వుముఖముతో నాతం[డి కృష్టా

పువ్వుటుయ్యాలలో పొంగి యూగుమురా

నిద్రపో న్మిదపో నీలవర్జుండా

బఐలభ(దు తమ్ముడ వరి నిదసోరా

న్మిదకు వెయ్యేండ్లు నీప వెయ్యేండ్రు

నందగోప కుమార నవనీతచోర

మందరగిరిధార మాధవకృష్ణా?

పాడియూబెద నిన్ను బాలగోపాలా” 1 తెలుగు జానపద గేయ వాజ్మయం డా. రామరాజు, బిరుదరాజుం'

పుట, క, వీ. గృహలచష్మి = 1041,

తల్లులు పాడుపాటలు 98

అని నిస్సంకోచముగా భగవంతుని ఆశీర్వదించి పిల్లలలో జీవాత్మ సరమాత్మ భేదరాహిత్యమును తలంచి కోరి భజించిన కన్నతల్లులు జానపదస్త్రీలు, పైవిధముగా (పపంచములో ఉన్నతుల (పసిద్ధిగన్న సీతారాములను తమ కన్న బిడ్డలుగా భావించి వారిపై తమ జీవితమునందలి సాధక బాధలన్నింటిని ఆరో పించురు

పైవిధముగా లాలింపుతోపొటు తల్టులు పిల్చ్ణల మానసికాభివృద్ధికి తోడ్పడి వారి భువి పురోభివృద్ధికి తోడ్పడుదురు. పిల్లల మొండితనమును గద్దరింపులతో తగ్గించలేము. ఆపిల్లల యేడ్పును మానుపుటకు తల్లి ఏవిధముగా [వయత్నించినదో గమనించి అనుసరించదగిన విధానము-

కొమరాం సీతమ్మ కొనవే ఉయ్యాళ్ళు

కొడుకులుగల సీత ఉయ్యాళ్ళ అమ్మ వచ్చినాయి.

ఉఊ్యతాది ఉయ్యాళ్ళు అమ్మవచ్చినాయి ఊరికి ఉత్తరాన

ఉఊకాది ఉయ్యాళ్ళు అమ్మొచ్చినాయి కొనవేసీత

కొడుకులు గల సీత ఉయ్యాళ్ళు కొను

ఏడ్వకు లవకుమార ఏడువకు కుసుకుమార

ఏడివకు నాతం[డి= ఏడిస్తై నిన్నెవ్వరు ఎత్తుకుందురు

కటునించి ఊపితే చం్యదుళ్ళమాత

ఆటునించి ఊపితే సోడ్యుళ్టమాత. ॥1ఏ॥

కాళ్లకు గజ్జెలు కొలురూ కంకణాలు భూదేవి అమ్మమ్మ

కౌసవ్య అయ్యమ్మ వళ్చెఏడవకు తెచ్చే నేడువకు నీకిచ్చె నేడునకు,

మొల్లో కాసులు తెచ్చే నేడువకు ఇచ్చే నేడునకు

మీ పినతల్లి ఊర్మిలవచ్చే నేడునకు ఇచ్చే నేడువకు

మీ చేతులకు వత్తులులెచ్చే నేడునకు ఇచ్చే నేడువకు

మీ శతకిర్రి పినతల్లి వచ్చే నేడువకు ఇచ్చే నేడువకు

చేతులకు పోసీలు ౭ెచ్చే నేడువకు ఇచ్చే నేడునకు

రక మూడవ (పకరణమం

మీ పినతల్లి మండ్రాదేవి నచ్చే నేడువకు ఇచ్చే నేడువకు

చేతులకు ఉంగరాలు కెళ్చే నేడునకు అచ్చే నేడువకు

మీఆత్త కాంతారు తెచ్చే నేడువకు - ఇచ్చే నేడువకు

మీ సుమిత్ర అయ్యమ్మ తెచ్చే నేడువకు - ఇచ్చే నేఢడువకు

మీ చిన్న ఆయ్యమ్మ తెచ్చే నేడువకు - ఇచ్చే నేడువకు

మీ తాకారు దళరధయ్య వచ్చే నేడువకు - ఇచ్చే నేడువకు

మురుడిలు గొలుసులు తెచ్చే నేడువకు - ఇచ్చే నేడువకు

మీ పీనతం[డి లమ్మన్న వచ్చే నేడువకు - ఇచ్చే నేడువకు

పచ్చాల పతకము తెచ్చే నేడువకు = ఇచ్చే నేడువకు

మీ పినతండి భరశుడు వచ్చే నేడువకు - ఇచ్చే నేడువకు

బంగారు బొంగరం తెచ్చె నేడువకు - ఇచ్చే నేడువకు

మీ పినతం[డి క్యతుఘ్నుడు వచ్చే నేడువకు - ఇచ్చే నేడువకు

ఐంగారు కంటీలు తెచ్చే నేడువకు = ఇచ్చే నేడువకు ॥ఏ॥

సృష్టినంతా ఏలేటి శ్రీరాముడొచ్చె నేడువకు - తెచ్చే నేడువకు

చ్యకధరులు తెచ్చె నేడువకు = ఇచ్చే నేడువకు

నోసట కిరీటం తెచ్చె నేడువకు - ఇచ్చే నేడువకు

ఆని ఎన్నియో విధముగా అనునయించి ఆళపెట్టి వారికి కావలసినన్ని సమకూర్చు బాధ్యత కటుంబములోని వ్యక్తులందరికి కలదను భావమున్స్న వ్యక్త నరచిరి ఇద్‌ సుదీర్ణమైన గేయమి. ఇట్టి భావనను తెలుపు లాల్సి జోలపాటలు మన తెలుగు జానపద గేయసాహిత్యమున కోకొల్పలు. పై గేయష వంటే గేయమే ఇంచుక బేధముతో లదు 8 న

1. నేను సేకరించినది పొడి పినిపించినడి = రుక్మిణి, రామవరం

జనగామ తా॥ వరంగల్‌ జిల్లా. వీ తెలంగాణా పల్లేపాటలు = మొదటి భాగం పుట 56.

ఢా. రామరాజు, బి

తల్లులు పాడుపాటలు రీరీ శి తత్వ బోధకములు

ఆలోచించి చూచిన జానపదుల తత్వజ్ఞానము “అహం బహ్మస్మి "సోఒస్మి” అన్నంత వరకు సాగినది భక్తిని బోధింు లాలిపొట వంటిదే తత్వబోధమైన మరి యొకటి కాన్పించుచున్నది అది జానపదుల తత్వజ్షానమునకు (పతీక

జో అచ్యుతానంద జో జో ముకుందా

రార పరమానంద రామగోవిందా

తొలుత (బవ్మోాండంబు తొధ్రైగావించి

నాలుగు వేదముల గొలుసు అలమరించి

ఐలువై న ఫణిరాజు పాన్చునమరించి

ఆదై్వ్యైతమని యేటి దూలములు వేసీ 1టో॥

తొమ్మిది వాకిళ్ళ దొడ్డి లతోవలనూ

(కూరులగు ఆరుగ!రు మూర్తులున్నారు

తెలివి తెలిపేటి దేపృడున్నాడు

వారి (ప్రార్థించండి వరుసతో మీరు ॥జోః

పట్టవతె నార్లురిన్‌ వదిలంబుగాను ॥

కట్టవలె ముగ్గకిని కదిలకుండగను

ఉంచవలె నొక్కంరిని హృత్కమల మందు

ఉండవలె పండు వెన్నెలలు నిండగాను ॥జో॥

ఈడు కొసి వారి కూడుండవలెనూ

కోరి యాగోవిందు గురుని గనవలెను ॥1జో॥

వీధిలో బాటలో గీతంబు చేయ

కోటలో ఖేకీ మృగంగంబు మోయ ॥జో॥

08 మూడవ [పకరణము

కోలాట గార్యడు కోలంది వెయ్యా

దీటులేని [పభువు దొరతనము చేయ !1జో॥

ఓంకార మనియేట్‌ ఒక తొట్టిలోను

తత్వమసి యనియేటి చలువలం బరచి

వేడ్కతో పానన్ని ఏర్పాటు చేసి

వీడు భవనముల వారు ఏకమై పాడ! 1, జో! ఇది వేదాంత పరమైన గేయము. దీనిలో "పేర్కొనబడిన నాలుగు గొలుసులు చతుర్వేదములు, పాన్పు ఆదిశేషుడు. జీవాత్మ పరమాత్మలకు అభేద స్థితి దూలము. తొమ్మిది వాకిళ్ళ దొడ్డి నవ రంధ్రములతో గూడిన మానవ “రీరము. మానవ శరీరమందలి అర్గురు [కూరులు ఆరిషడ్వర్గములు. కామః (కోధ, లోఖ, మోవా, మద, మాత్సర్యము లనునవి.

లోకమునందలి మంచి చెడ్డలను తెలి పెడివాడు భగవంతుడు, వానిని [కమ పద్ధతిలో మానవుడు నిత్యము (ప్రార్థించవలెను. మానవ శరీరమునకు శ్యతుప్ప లైన అర్గరిని కదలకుండ కట్టి వేయవలిను (ఆనగా న్మిగహించవలెను) మనస్సు నందు ఈ వణ్యతయముండును, దారేషణ, ధనేషణ, ప్యుతేషణ వీనిపె గల మమతానురాగములను కట్టి వేసి యంచవలెను, హృదయకమలమందు స్టిరముగా ఒక్క-ని (భగవంతుని) రూపమును ఉంచవలయునని మానవునికి ఆధ్యాత్మికమును టోధించుట దాని యందు ధృళ్యమగును. పె గేయము వంటి మరియొక గేయముం ఇది శివుని సరమైనది-

లారినుచు ఊచేరు = లలన లందరునూ

ఫాలలోచన నిన్ను - పొన్పు మై నునిచి

(ప్రణవ పంచావర పాన్చుగాగ

భరిత చిిత్చ వనమే వబారీసు గాగా న శ్రం పదద = మదట భాగం. నంచింజు చంపిరావ

తిల్టులు పొడుపాటలు ర చర లింగ చిత్క్మళలు దీపములుగాగా పరమ సద్దురువందు పవళించు కోగా లాలి చి[దూపాంగ లాలయ్య లాలీ లాలి సజ్టృన వృదయ లాలయ్య లాలీ!, ఈ గేయములను పరిశీలించిన వారి వారి మతానుసారము పిల్పలను తొట్టిలో వేసి నప్పటి నుండి వారికి భగవ త్తత్వము తెలియపరిచిన తత్వవేత్తలు జానపద స్త్రీలు, ఇచట జానపద శ్రీ అనగా చిన్న వివరణ మవసరమగునని నేను థావించు చున్నాను. పల్టెపట్టులలో నున్నను చదువును అవర శుద్ధియ అంతో యింతో ఆలనడిన (బావ్మణ కుటుంబములోని స్ర్రీలకును: అ(వాహ్మణ కుటుంబములోని స్రీలకును భాషను. వాడుటలో ఎంతయో కేదమున్నది. భావము లౌక్కటే యైనను భాష తీరు విభిన్నము. ఆ భేదమే ఈ తాత్వికమైన లాలిపాటలో కాన్నించుట మనము గమనించవచ్చును. 8. నీతి బోధకములు నీతి అనగా శీలము అనియు, చక్కని రీతి లేక పద్ధతి లేక మంచి (పవ్నర్తన అని చెప్పవచ్చును. అనగా (తికరణ కుద్ధియే శీంమని ఆర్థము, దానినే మనము నీతి అనుచున్నాము. నీతి మానవుని స్మ్యకమ మార్గములో తీర్చిడిద్దును, పెద్దవారు నైైతికముగా వ్యక్తిత్వ్సమును తీర్చిదిద్దుటకు కొన్ని సమయములందు సూటిగా, కొన్ని సందర్భముల యందు అన్యాపదేశముగా సీతులను గరప్పదురు. సుమతి శతకము; నీతి చంద్రిక, వేమన శతకము నీతికి నిదర్శనముగా వెలసినవి, వేమన శతక నాగరక వాజ్మయమున కంటె జానపద వాబ్మయమునకు దగ్గరి దనవచ్చును. వేమన పద్యములు రాని జానపదుడు సోమాన్యముగా లేడన వచ్చును. అందువలననే వేమనను (ప్రజాకవి అనుట సమంజసమైనది. వానపదుచు నీతికి ఎక్కువ (ప్రాముఖ్యము నిచ్చినట్లు వారి సాహిత్యము ద్వారా స్పన్టమగును, సీతి మానసిక విశాసమునకు, మానసిక పరివర్తనకు ఎంతయో దోవాదకారి అనుట నిర్వివాదము, జొనపద న్ర్రీలు తమ జీవనాధారమైన పిల్లలను నీతిమంతు 1... సరాగాలు = ఏల్లోరాం వూ

08 మూడవ (ప్రకరణము లుగా చేయటకు (శమపడెదరు. అందుకు ఈ ,కింది గేయములే మనకు నిదర్శన ములు. తల్దులు పిళ్లలను లాలించునప్పుడు వారిని ముద్దాడుతు సితులు కరపుట దిని యందు కనబడును.

ఆటలు ముద్దు = పాటలు ముద్దు

ఆలాపీంచిన = హరికధ ముద్దు

వేషము ముద్దు = భాషలు ముద్దు

దైవత గురువు - డండము ముద్దు " చదువులు ముద్దు = సఖ్యము ముద్దు సట వార్‌లో = సాగిన ముద్దు

అందం చందం = అందరి ముద్దు

ప్రా త్తల ముద్దు = పౌల్తుల ముద్దు

భక్తి (కద్ధలు = పరువము ముద్దు

సళ్యము ముద్దు = శౌచము ముద్దు

పూజ ముద్దు - పునస్కారము ముద్దు

పూజ సేయ = పుక్కట ముద్దు

ఆలన ముద్దు = పాలన ముద్దు

అమ్మలయ్యల = కజగిన ముద్దు

అల్లిన ముట్టిన - మెల్లెన ముద్దు

ఇల్లు ముద్ధు = ఇల్హాలు ముద్దు!

ఈ గేయమునందు సమ్మగ జీవనవిధానమునకు కావలసిన (ప్రవర్తనా పద్ధతి పేర్కొనబడినది. అందువలన ఈ పాట సాహిత్య (పయోజనము. కల్లి యున్నది, నాకు జోలపాటల యందు కేవలము నీతిగరపు పాటలు కనబడవు లాలించునప్పుడు పాడు పొటలు నాకు ఎక్కువగా లభించలేదు ఆందువలన నేదు నూరి గంగాధరంగారు సేకరించిన గేయమును ఇచ్చట ఉద్ధరించుచున్నాను 1, సెలయేరు = గంగాధరం, నేదునూరి

తర్జులు పాడుపాటలు 90

చదువుకో నాయన్న - చదుపుకో తండి

చదువుకొంటే నీకు = సౌఖ్య మన్నేను

ఆడుకో నాయన్న - ఆడుకో తండ్రీ

ఆడుకొంటే సీకు * వీయి కలిగేను

పొరుగు పిల్లలతో - పోట్టాడటోక

ఇరుగు పిల్లలతో - యేట్టాడబోక

చక్కగా నీ చదువు = చదువుకో తర్నడి

చదువుకొంటే నీకు సౌఖ్యమన్చేను అని పాటలద్వారా లాలించుచు నీతులను బోధించుటలో జానపదులలో సమయ స్పూర్తి విశదమగును, ఉ. ఇతరములు ;

భదక్తిపధానములు, తత్వ్మ్యపధానములు, నీత్మిపధానములేకాక ఇతరమైన లాలిపాటలు జొనపద వాజ్బ్యయమున కలవు జానపదులు తమ బిడ్డలు (్‌హ్మ స్వరూపులని తలంచుచునే తల్లికుండు చనువుచేశత భగవంతుని లాలించుటకై , వారిని భయపెట్టుటకు వెనుతీయలేదు చూడుడు.

లాలి నవమన్మధాకార-

కూలి[ఐబహ్మలాలీ- సరువరా రారా

బూచి అటకుమై దాగియన్నదీ-

సీ సద్దు విడనాడి న్నిధబో తనయా లాలీ!

మంచంబు [కిందనూ చెంచువాక్లరుగో-

సంచిలో నుంచుక సాగిపోతారు _ 1;లాలీ!॥

మాయనమందులవాళ్ళు మనవూరు వచ్చేరు-

నాయనా ఏడ్వాకు దాయదురు నిన్నూ న నన క

1. నవ్వులు -పువ్వులు -గొ(రెపొటి వెంకటసుబ్బయ్య * పుట, బి,

100 మూడవ (పకరణము నల్లపిల్లీ అదిగోనా చిన్ని పట్టె- మెల్టగా శయనించు మీద పడునేమో 1/లాలీ॥ పడగ విప్పుకొని పామేగుచుంగెం జడిపించునేమో వడుకో తనూజ 1లాలీ।। కోతిపిల్లా మూల కూర్చుండె బాల- మూతిబట్టి కరచి ముక్కు పీకునూ 1లాలీ॥ ఇదిగోను వెరికు క్కేడ్వంగటోరూ- పదనుకోరతోడ బట్టి గిదూనూ 11లాలీ;। మాటాడబోకు మీ మాను వచ్చేను.! ఒక వ్యక్తికి కుటుంబములోని వారిపై ఎంతటి (క్రేమానురాగములు కల్లి యుండునో ఈ కింది గేయమునందు చూపబడినది. ఒక ఆక్క తన. చెల్లెలు ఒక్కొాక్కరోజు ఒక్కొక్క విధముగా 'పెరుగనలెనని కాంక్షించుచు, తల్లిదం్యడు లకు పూర్ణాయర్జాయము (పసాదింపుమని కోరుకొనుచున్నది. తన చిన్నారి చెల్లె రూపగుణాదులు వినీ వార మేనమామయైన చం్యదుడు స్వయముగా తానే వచ్చి ఆమెను కోరి పోవునట, ఎంతటి బంధ్య[పీతిని తల్లి పిల్లల మనస్సులందు. పాదు కౌల్పునో ఈ [కింది గేయము వలన స్పష్టమగుచున్నది, ఉల్లాయాచీ = చల్చాయాచీ పొద్దుపొద్దు ఒక్‌ చాయ = పొద్దెక్క ఒక చాయ పొద్దుపోయే చెల్లమ్మ - జామొక్క చాయ -దొద్దురా గుంటక = తలగడకే పోతె జల్జుజల్దు మని రాలె - జాజిప్తచ్వ్యూలు న్నిద్రపో చెల్లెమ్మా = నీ న్నిదలేలా ఓ. నేను సేకరించినది - సూర్యప్రకాశ్‌ సేకరణ, అంబేత్కర్‌ కళాళాల,

• హైదరాబాద్‌? పొడి "పీనిపీంచినది ఆతని అమ్మమ్మ.

తల్పులు పాడుపాటలు 101 ని,దకన్నాక లొచ్చి = నిన్ను లేపెదరూ న్మిదకు వెయ్యేళ్ళు = నీకు వెయ్యేళ్ల ఆందరి మానుల్టు = చందమామల్లు చెల్లై మామల్టు = రానులక్మనులు, చెల్లెమ్మ బుద్ధులూ = వేను నాదములు నిండు పున్నమినాడూ - చందమామను నిన్ను కోరి పోయాడమ్మ = నీ మేనమామ 1 తమ మనో ఫలముల్జై తమ యింట వెలసిన బాలవేల్చులు దేనిక్తైన మారాను చేయ మొదలుపెట్టిన ఆ తల్లి హసృదయము తల్పడిల్దును, వానిని లాలించుటకు తను పౌండిత్యపు వెల్లునను అనుకోకుండ (పవహింపజేయ (వలిభావంతులు శల్దులు" తల్చులు తమ కన్నుల వెలుగులై న తను చిన్నారు లేడువగా కారణమడిగి ఊర డింతురు. ఒక తల్లి తన బిడ్డ ఏడున అందులకు కారణ మేనుని; ఎవ్వరేమన్నా రని అడుగుచు లాలించుచున్నది చూడుడు. ఓలాలి + లాలికొండ రత్నాలు = రంగు నీలాలు చీకటికి దీపొలు చిట్టితల్లి కష్ట యెన్వరేమన్నారు నిన్ను నా తల్లీ వెలలేని వీధిలో యేనుగన్నారా కంబాన్ని కట్టిన కనకమన్నారాః అని వారి (పేను నంతయును వారు (పయోగించు పదముల ద్వారా వెల్లడిచేయ అను రాగమూర్తులు తల్లులు, ఇట్టి గేయమే మరి ల్‌ో న్య (గలను వీడవకు ఏడవకు వెరి నా తల్చి | గలే. శి లీ |. ఏడుసై నీ కళ్ళు నీలాలు కారు | జ! లవ జంటలో గా , ల. భారతి = వప్రిర్‌, 1081 = సేకరణ = థ్రీ శం లికోకర్నంగారు,

102 మూడవ (పకరణము నీలాలు కొరికే నే చూడలేను పాలైన కొరవే ఐంగారు కండ్డ! అని లాలించి వారి కన్నీరును చూచి సహింపలేక అమితమైన బాధను అనుభవించు దురు. పై గేయమే అమ్మాయికికాక అబ్బాయికి వెందిన గేయనును డా॥ బి. రామ రాజుగారు తమ [గ్రంథములో పేర్కొనిరి.2 ఇక తల్లులకు తమ పిల్పలు తమ యింటిలో గోరెంకలు, రొమ చిలుకలు, పొవురాయిలే తప్ప వేరు కాదు చిబ్బీ చిచ్చీ చిగురు మామిడీ పశ్శేల పండ వేపళ్ళమామిడీ నేనెట్లు పందునూ చిలకల చేత చిలకల్లు మా యింటి చెలిక_తెలమ్మా హంసల్డు మా బుంటి ఆడపడుచుల్లూ కోవెల్లు మా యింటి కౌత్తకోడళ్ళూ పార్వాల్లు మా యింటి బాలపాపల్లూ * అశ మురిసిపోవుదురు, అట్టి ఆ పసిపాపలు వస్తాాభరణములు ధరించునప్పుడు మారాము పెట్టినయెడల బహ ఓర్పుతో వారిని లాలించెదరు తప్ప కసరి కొట్టిన పాపాన పోరు జానపదులు. వారు రోజంతయ పడెడిశమ తమ పసిపాపను లాలించుటలో మరిచి ఆనందము ననుభవించెడి నిర్మల మనస్కులు జానపదులు, పసిపాపలు తాము అనుకొన్నవి సాధించుటకు ఏడ్పును సాధనముగొ ఏ విధముగా ఉపయోగింతురో తమ బిడ్డలను లాలించుట యందు పాటను సాధనముగా (గ్రహించి ఆ ఏడ్చును ఆఫపుటలో జానతనమును చూపించిదరను విషయము జ ఇం ిన్నీ నా అమ్మాయీశీర క స్తే స = తెయ్యరా సాలోడనేక్రాన పట్టూ సవం నమ్‌. ్న్నకై టల యవ్రపదలేరో సాపాత్యము =డా|! ది, రామరాజు = పుట. ఉ70 8. భారతి = వ్యపిల్‌ - 1801. సేకరణ = [శీ భంకర సీతారత్నంగారు.

తల్లులు పాడు పాటలు 109 మురుస్తూ సాలోడు ముమ్మూళ్ళునేను నవ్వుతూ సాలోడు వాత్మానృనేసు అందాల ఆచాక లార్నెల్టు వుళుకూ వేడుకతో అమ్మాయి వెయ్యేళ్ళ కట్టూ, ఆని లాలిస్తూ లాలనతోపొటు తన అమ్మాయి నిండునూరేండ్లు జీవించవలెనని తల్లి హృచయము కోరుకొనును. వీల్దలకు డానియందలి ఆర్థము తెలియనప్పటికి ఆ పౌటలోగల అయ 3వి సోకినంతనే నాగస్వరము విన్న నాగుల రీ8ిని పసిసిల్టలు తలయ్మెతత్తి ఆడుదురు పిల్లలు అన్నము తినకుండా మారాము ,చేసిన అ శల్టులు ఏీదో విధముగా వారిని ఊగించుచు లాలించి తమ బిడ్డల కడుపు నింపుదురు. దానికి ఈ కింది ఉదానారణమే నిదర్శనము, - చందమామ చందనూము = చక్కంగరావే గొతెగొండంబోదం - గొటటెనే తెద్దం నడింట్టిద్దం = నాలుకగోద్ధం. చీకిన బొక్కలు = కుక్కకేస్తే కుక్క. మోపెడు = గడ్డీ తెచ్చె. గడ్డి తీసుశెళ్ళి = బట్జెకేస్తే ఐళ్జే బువైడు = పాలిచ్చే పాలు తీసుకెళ్ళి = అమ్మకిస్తే అమ్మ నాకు - వెన్నబెట్టే వెన్న తీసుశెళ్ళి = కోమటికి స్తే కోమటి నాకు = కొబ్బరికాయిష్ప* కొబ్బరికాయ తీస్తుకెశ్సి పంతులుకిస్తే సంఠులు నాకు = పజ్థిం జెప్పె పడ్టెం తీసుకెళ్ళి . మామకిస్తే

104 మూడవ [పకరణము మామా నాకు - పిల్లనిచ్చె పిల్లపేరు = మళల్దై మొగ్గ నాపేరు = జమీందార్‌.! ఈగేయమునందు పేర్కొనబడిన గొత్జెగుండం (గామము కరీంనగరం బిల్హాలో కలదు. ఆ [గామములో జాతరలు జరుగునని చెప్పగా విన్నాను. ఈ పై గేయము కున రూపాంతరములు, పాఠాంతరములు చాల కలవు, చందమామ చందమామ చక్కంగరావే గోల్కొండకు బోయి = గొట్జెను దెచ్బీ నడింక్లేసి = నాలిక దీసి చీకిన బౌర్యలు = కాకీకేస్తే కాకీ మోపెడు = గడ్జిదెచ్చే గడ్డీ దీస్కైపోయి = బట్జెకేస్తే బట్జై బుడ్గెడు = పాలనిచ్చే పాలు కొంటబోయి = అమ్మకిస్తే అమ్మ నాకు - అటుకులు బెస్టే ఆటుకులు డీస్కపోయి = కోమటికి స్తే కోమటినాకు - కొబ్బరిపెట్టే కొబ్బరి కొంటదోయి - పంతులుకి స్తే పంతులు నాకు = వడ్జింజెప్పే పజ్టెం గొంటబోయి - మామకిస్తే మామ నాకు - సిల్లనిచ్చె విల్ళపేఠు = మళల్లెమొగ్గ నాపేరు జమీందార్‌. 1... నేనుసేకరించినది - పాడి వినిపించినది. రామదాసు, నాచుపల్లి. వ లెలంగాణా వల్లెపాటలు, మొదటిభాగం డా, వి, రామరాజు, ప్పట* 10

తల్లులు పాడుపాటలు 105 పై గేయములయందరి.. చివరి నాలుగు పాదములు తుల్యముగా నున్నవి, వాటి యందు కేవలము దీర్ణములు (హనస్వ్యములు మ్యాతము ఖిన్నముగానున్నవి. ఇట్టి పారాంతరములే కాక రూపాంతరము అనేకములు కలవు మచ్చున కొకటి (కింద యుత్తరించుచున్నాను.

కాకీ కాకి = కలవల కొకీ

కాకిని పట్టుకెళ్ళి = గంగతో ముంచి

గంగనాకు గంధమిచ్చి

గంధం పట్టుకెళ్ళి - అవుకు రాసి

అవునాకు - పాలుయివ్చి

పాలువట్టుకెళ్ళి = అమ్మకిచ్చి

అమ్మ నాకు - జున్నుపెట్టి

జున్ను పట్టుకెళ్ళి - ఆయ్యవారికిచ్చి

అయ్యవారు నాకు - చదువు చెప్పి

చదువు పట్టుకెళ్ళి = మామకిచ్చి

మామనాకు పిల్పనిచ్చి! శ్రీ జీవితము త్యాగమయము తానేమైపోయినను తనవారు తనపిల్హలు నూరేళ్ళపాటు జీవించి ఐట్టకట్టవలెనన్నదే ఆమె కోరిక. (ప్రతికణము భగవంతుని కోరుకొను కోరిక ఈ కోరిక కేవలము (వతకథలయందు, నోములు, పూజలకు సంబం ధించిన పొటలందే కాళ పిల్లను లాలించు లాలి జోలపాటల యందుకూడ వెల్లడి చేయును.

హాయి, హాయి? హాయి = ఆపదలు కాయి

చిన్నవాళ్ట్ళనుగాయి = (శీరంగళాయి

ఆడితే ముద్దయ్య - పొడితేముద్దు

అందరికి అబ్బాయి = అల్ధారు ముద్దు 1... భారతి. 1981 జసరి- సేకరణంగోపరాజు రాజన్నగారు.

లీల మూడవ [పకరణము -వీకుల రాటమ్ము - ఇంటి కందమ్ము మాచిన్ని అబ్బాయి = మాకు అందమ్ము జోలల్టు పాడితే = బాలలకు న్నిద నాగన్వరం పాడితే - నాగులకు న్మిద. న లాలి జోల పొటరి లోజానపద్త్రీలు తను పిల్లలను వివిధవస్తువులతో పోల్చి పిలుచు కొనుచున్నాడ ఒక్క ఆ ఆమ్మాయేకాక వారికి (పియమైన బంఘవర్గమంతా అపురూపమైన వారే చూడు అడుకో ఆడుకో అందాల ఐరిఐ కులుకుల నాట్యాలు కుష్పడియేని పాడుకో పాడుకో రత్నాల మొలక రేనె వాళలు మమ్ము ముంచుకొచ్చేని ఏడవకు ఏడవకు వెళ్లినాతల్లి ఏడిస్తే నాగుండె దిటవుజారేను ఓవాల మీమామ ఎటువంటివాడు రాముడంతటివాడు రమ్యగుణకాలి ఓ తల్లి మీయత్త ఎటువంటిదమ్మ తేనెగుండెకలది=సీతవంటిది ఓ చిట్టీ మీవాన ఎటువంటివాడు అందమైనవాడు అతడుచం[దుడు* అని పిల్లల నూరడించును, తమవిడ్డ ఎటువంటి వస్తువులతో పోల్చ్బదగినదో వారి భావముల వలన విళశదమగుచున్నది. రత్నాలమొలక: అందాలభరిణ, తేనవాకలు, సీతారాములు: చం్యదుడు మొదలగు విశేష గుణములతో తను బిడ్డలను ముద్దాడిరి. కే బాలసాహిత్యం. వైద్యవిషయాలు డా, వేటూరి శంకరకాన్త్రి. ఆం[ధ్యసదేశ్‌ బాలల మవోసభలు = (వత్యేకసంచిక. 1977 ఓ గృవాలత్మ్మి-ఎనిమిదవ భాగము

తల్లులు పాడుపాటలు 107 ఇట్టి గేయమే మరియొకటి పిల్పం జన్మ ఒక తల్టులకేకొక ఐంధుశన్పలకు గూడ ఎంత ఆపురూపమైనదో చూడుడు.

ఓజోల। జోలలకి వొన్నబువ్వ, అమ్మకొరిబువ్వ

యేడ్చేటి అమ్మాయికి యెళ్టావుపాలు

చిన్నినా అమ్మాయి వుట్టిన్నినాడూ

స్వోతివానలు గురిసె సముదాల కడనూ

పాలవానలు కురిసే ఇఐంధువులకెల్లో.! ఇట్టి అపురూపమైన బిడ్డలకు ఉయ్యాల ఊపుటకు సామాన్యు లేవిధముగా పనికి వత్తురు? అందుకే ఒక తల్లి బిడ్డ ఉయ్యాలూపుటకు ఎవరిని రమ్మని కోరుదురా గమనించుడు, =

చిన్నది ఉయ్యాల - చిలుకల్చ పరువు

థ్రీలష్మీఊచవే = అబ్బిడయ్యాల

మంచిది ఉయ్యాల - మల్లేల పరుపు

మహలక్ష్మిఊవవే - అబ్బివయ్యాల.! అని అ ఉయ్యాల వట్టి చెరగుతో కట్టిన ఉయ్యాలకాదు చిలుకు పరుపు పరచిన ఉయ్యాల మల్టైలపరుపుచే అలంకరించబడిన ఊయల అట్టి అవురూపమైన ఊయల నూపుటకు లోళమాతలే రావలయును.

ఈ విధముగా తమ పిల్లలకు లాలించు; జోకొట్టు సమయములందు తల్పి వృాదయము మమతల పాలవెల్లియై అమృతమును (ప్రవహింప చేయుననుట అక్రిళ యోక్తి కానేరదు. కే థారతి. 19081 ఏ్మఫీల్‌ -సేకరణ- శ్రీ శంకర సీళారత్నంగారు.

2. నేను సేకరించినది- పొడి వినిపించినది మాదిన్నమ్మ శారద, తిమ్మాప్పకం సిరిసీల్దా తాలూకా, కలీంనగరం జిల్టా

108 మూడవ [పకరణము 101 ఆకారవర్ణ్లనాత్య్మకములు:=

ఈ గేయములు మాతృవ్యాదయము నవనీతము, ,(పేమకు నిలయమని చాటి చెప్పుచున్నవి ఈ గేయములటో అల్లులు తమ పిల్లలను పోల్చుటకై ఎన్ను కొనిన ఉపమానములు సం[వదాయకుల కందనివిగా, వారి జీవితమునకు చాలా దగ్గరగా నుండి, వారి నిర్మలమైన మనః (పవృ ్రిని చాటుచున్నవి. కౌవ్య శరీర సౌందర్యమును వృద్ధి పరుచునవి అలంకారములని అలంకారికుల మతము అందు వలన పండితకవులు ఈ లకణనును తమ కావ్యములందు [ప్రయత్న పూర్వక ముగా చొప్పించిగ, ఆందులక్షై వారు శబ్దిములను. అర్ధములను ఆ(శయింతురు. కవి సమయములను పరిశీలింతురు కాని జానపదులు నిరాడంబరులు వారివఠె వారి సాహిత్యము నిర్మలమైన, సవాజములై న అలంకార ములతో ఒప్పును ఊప మాలంకారము జానపదుల వాక్కులలో సహజమై ఉన్నత స్థానమును సంపాదించు కొన్నది. పండిత కవుల ఆలంకారములు కొన్నిచోట్ల సహజత్వమును కోల్పోవు నని చెప్పవచ్చును కాని జానపదుల అలంకార సామాలగికట్టి వడిలేదు

సంతాన విషయములందు తల్లిదర్మడుల ఆశలు, ఆకయముల విషయము లలో ధనికులు: బీదవారు అను బేదము అడ్డుగా నిలవదు. ఎవరి పిల్హలు. వారి మనస్సులకు రాజకుమారులు,

పల్రైదాపున మంచి పంటచేనుంది

పల్లేలో ఆందారి పాపలున్నారు

మాయింటిలో బిడ్డ మారాజుదిడ్ద

నవ్వితే వెన్నెల్లు నాట్యమాడేను

పాకితే బంగారు పంటసండేను

మాయింటిలో బిడ్డ మారాజుబిడ్డ

తల్లికా నందాన దాతయైనాడు

కళ్ళలోవెలుగు చక్కనిచుక్క వీడు

మాయింటిలోవిడ్డ మారాజుబిడ్డ 11వ;

అని వారెంత బీదవారై నప్పటికి9 వా3శిద్ద మ్యాతము మారాజుబిడ్డనే వారుకోరు కునేది వారు ఆ?ించేది అదియే. వారి ఆశలు ఆలోచనలను వారు పొడు పాట

తలులు పాడుపాటలు 109 లందు పొదుగుదురు. ఈ విధముగా ఆలోచించి ఆనందించెడి స్వాతం[త్యము తల్లి మనస్సుకు కలదు. తమ చిన్నారి పాపల రూపురేఖలను తల్లి తన్మయత్వముతో చూచి అనేక విధముల వర్ణించును. ఇట్టి వర్దనా నై పుణ్యము జొనపద న్ర్రీకి పుష్క అముగా నున్నట్లు తోచును, అందువలన వీరు కవయ్యితుల స్థానము న్మాకమింతు రనుట నిస్సందేవాము. వర్ణనా నై పుణ్యము కలవాడే కవి అనుటకు అర్హ్మడని ఆలం కొర శాస్త్రములు నుడువు చున్నవి.

జానపద స్రీలు [ప్రపంచములోని సౌందర్యము నంతను తమ చిన్నారులలో చూచుకొని తమ వర్ణనా నై పుణ్యమును ఏ విధముగా (పదర్శించిరో చూడుడు.-

కుదురుగ పాపడు - గుమ్మడికాయ

విరిసిన పాపడు _ - విఫ్నేశాయ

సాగిన పాపడు = సాంబశివాయ

చెలగిన పాపడు = (శీకృష్ణాయ

ఆందెల పావడు జ శ్రీలోలాయ

జోలిన పాపడు - జోసూర్యాయ

సందిట తాపడు = సహచం[ద్రాయ

తారుచు పాపడు = లాకారాయ

బొజ్జన్న పాపడు - పూర్ణ్యబహ్మాయ

ఆడిన పాపడు = ఆనందాయ.] అనిపాడుటలో తమ పాపని ఒక్కొక్క కదలికలోను, వారి ఆకారములోను ఆవా శ్మానస గోచరుడై న సత్యానంద (బవ్మా స్వరూపమును దర్శించినారు. గుమ్మడి పండు పసుపురంగులో ఉండును అను విషయము (పతి తెలుగువానికి తెలిసిన విషయము కావున పచ్చగా, బొద్దుగా ఉన్న పిల్టలను చూచిన “గుమ్మడి పండులా గుంది” అనుట తరచుగా విందుము. తమ పాపని బొజ్జచూబిన తల్లి బొజ్జ గణపతి రూపమును తన పిల్లవానిలో దర్శించును. కాని యే ఇతరుల పెద్దబొజ్జను చూచినచో

1. (ప్రజావాజ్మయం = చింతా దీషితులు.

110 మూడవ (సకరణము అపహాస్యము పాలు చేయవచ్చును. అందువలననే “కాకిపిల్ట కాకికిముద్దు” అను సామెత పుట్టినది.

(పతియింటిలో జానపదులకు పొపొయి మాటలు; పాపాయి కదలికలు చివ రకు వారు ఇచ్చునట్టి ముద్దుకూడ ఎంతగా షుద్దువచ్చునో మనకీ (కింది గేయ ములు స్పష్టము చేయచున్నవి,

పాపైయిముద్దు = రూపాయిముద్దు

షాపాయి పలుకులు = పాటలుముద్దు

ఆరటిపండరటిపండు = అమ్మన్నముద్ద

'పేష్తేరామన్న - పే[రాజుముద్ద

ఆమ్మన్నముద్దునూ ఏమిటన్నారూ

అచ్చనావుల పాలన్నారూ

అప్పుడు కాచిన నెయ్యన్నారు

దోరవేగిన గారన్నారు

పాకముపట్టిన అరిళన్నారు

పటిక పంచదార చిలకన్నారు ! అని పాడి ఆనందింతురు ఫై గేయముల వలన పాపాయి వారికి రూపాయికన్న మిన్న యని జానపద శ్రీలు తెలియపరచిరి, తల్గులకు తమపిల్లలు చేయు పతిపనియందు వింతైన అందము గోచరించునని ఈ నర్ణనాత్మక గేయములను పరిశీలించిన తెలి యును. తల్టులు వారియిండ్డలో ఏవైన వనుల తొందరలో నున్నప్పటికిని వారి పంచ (ప్రాజములన్నియ సంతానము చుట్టు పర్మిభమించుచుండును. ఇంటి వెలు పల ఏనూతము సద్దు వినవబ్బినా అది తమ చిన్నారుల చస్పుడే ననిపించును ఆ చప్పుడువిని ఆ తల్లి ఈ ఏధముగా అనుకొనును,

ఆడుకొని అబ్బాయి వచ్చెకాబోలు

అందెలా చప్పుడు పందిళ్శ్ళలోను 1... జానపద గేయ వాజ్మయ పరతయము-హరి ఆదిశేషువు పుట 006.

తల్చులు పాడుపాటలు శే1

చదువుకొని అబ్బాయి వచ్చెకాబోలు

సరస్వతీ చప్పుళ్ళు బావిళ్శలోను.! అని ఆ చప్పుడు సామాన్యమైన చప్పుడుగాక ఆపుటూపమైన ' చప్పుడుగే భావించును.

జానపదుల మాతృ్రీలకు తమ పిల్లల రూపు రేథా విలాసాదులు. పకృతి లోని అతిసుందరమైన వస్తువులుగా తోచును, ఒక తల్చికేమి, (పతిళల్లికి తన బిడ్డముఖ మేవిధముగా గోచరించునో చూడుడు.

నా చిన్న అమ్మాయి = నా చిన్నమోము

నిండుపున్నమినాటి = చర్యదుణ్జి బోలు

చిన్నినా అమ్మాయి - చిరిమోము జూచీ

సిగ్గుపడి చం్మదుడు - పొడీవజాలాడూ

మర్నాడు అమ్మాయి మాటల్లు వీనీ

మాణిక్యాలతో పొడిచె చం్మదుడు,! అని తన అబ్బాయి సిరిమొగంజూచి నే నెందులకు లెమ్మా అని చందుడు సిగ్గు పడెనట. మరునాడు ఆ వేళకే ఆ అమ్మాయి మాటలు విని (చప్పుడు విన్సి తన ఆందమునకు మాణిక్యములను పొదిగి మెరుగులు దిద్దుకొని మరి పొడిచాడట, ఇట్టి గేయమే, ఇంచుక భేదముతో -

చిన్నినా అన్నాయి సిరిమొగం జూచి

సిగ్గువడి చల్యదుడు పొడవజాలడు

చిన్నినా అబ్బాయి చిరనవ్వు చూచి

గోరింట పూసింది కొమ్ములేకుండ. 2. _ భారతి 1081 ప్మపిల్‌ = సేకరణ (శీ కంకర సిఠారత్నంగారు. 8. _పదవాబ్బ్యయంలో పిల్లల (పసక్తి, డా॥ నాయని కృష్ణకుమారి బాలానంద

అభిలభారత తెలుగు బాలల మహోత్సవ (పత్యేక సంచికఎ1974, "

119 మూడవ (వకరణము అను ఈ పాటయందలి భావమెంత ఉదా త్తమైనదో గమనించిన శిష్టకవుల భాననల ముందు ఈ భావము ఐలాదూర్‌ అనిపించును. ఇట్టి శిరీష కుసుమ పేశలమైన భావమే ఈ [కింది గేయమునందు మనకు కానఐడును, చిక్కుడు పువ్వెదపు = చిలుక ముక్కెరుపు చిగురెరపు = చింతల్పదోరపండెరుపు రక్కెసాపండెరపు = రాగిచెంబెరుపు కానెదపు ఆమ్మాయి = తన వారిలోనే ఇట్టేదే ఆన్ఫాయికి చెందిన మరియొక గేయము లిట్టీతపండెరుపు = చిలుకముక్కెరుపు చింతల్సి చిగురెరపు = జీడిపండెరుపు దానిమ్మపండెరపు - తాంబూలమెరుపు లానెరప్ప అబ్బాయి = తనవారిలో న అను పాటయందలి తమ పిల్లల ఆకారమునకు తల్లులెట్టి మెరుగులు. దిడ్డిరో సహృదయ హృదయైకవేద్యము. తల్దులకు తమ పిల్లల ఆటపాటలు కూడ ఆమూల్య నిధులే. వారి భావ ములు చూడుడు .. ఆటమాణిక్యమే = పాటమాణిక్యమే మాయింటి అమ్మాయి = మంచిమాణిక్యమే నట్టింట అమ్మాయి = రత్నమాణిక్యమే ఆని చెప్పుటలో నవరత్నాలలో రత్ననుట తన అమ్మాయి. అమ్మాయి. ఆడు ఆటలన్నియు మాణిక్యములుగా తల్దులకు దర్శనమిచ్చిన సంతానమే తమ సంప

1. _పదవాణ్మయంలో పిల్చల (పస క్తి =-డా॥ నాయని కృష్ణకుమారి. బాలానందం అభిలభారతకెలుగు బాలలమహోత్సవ పత్యేకసంచిక. £. సెలయేరు - నేదునూరి గంగాధరం, శ కలుగు జానపద గేయ సాహిత్యము, డా॥ రామరాజు, పుట, 55,

తల్లులు పాడుపాటలు 118 దగా ఎంచిన జానపదస్త్రీ అళాశ్వుతమైన సంపదను కోరదు. తల్టులు వారి పాపల ఆంగాంగ వర్ణనయందు చూపిన అనురాగము స్పష్టముచేయు మరియొక గేయము చూడుడు.

పాపాయి కన్నులు కలువ రేకుల్టు ఇ

పాపాయి జున్నాలు పట్టుకుచ్చుల్లు

పొపొయి దంతాలు మంచిముత్యాలు =

పాపాయి పిక్కలు మొక్కు జొన్నపొత్తులు

పొపొయి చెక్కులు పసివెన్నముద్దల్లు ఇ

పాపాయి వన్నెల్లు డానిమ్మపండ్హు

షొపాయి పలుకులు పంచదారచిల్కలు =

పాపాయి చిన్నెల్లు వాలకృష్ణువన్నెల్లు.ే అని తన బిడ్డను నిలువెల్ల వర్చించి మరిసిపోవుదురు, పండితులు వె్ళటుకలను ఊవాకందని ఉపమానములతో పోల్చిరి. వారి ఊహకందని ఉపమానము “పట్టు కుచ్చులు” జానపదుల ఊహకందినది. అట్టి అందమైన బిడ్డ వీధిని నిలుచున్న రోజున =

విధి నెందరున్న విసరదేగాలి

రచ్చనెందరున ర రాదమ్మవాన

మాచిన్ని పాపల్లు వీధి నిలచుంటె

మొగిలి పూవుల గాలి ముత్యాలవాన.& _ అని తల్లి మనస్సు సంఐరపడునని డా॥ నాయని కృష్ణపమాకి గారు జనపద త్రీ మనస్సును స్పష్టము చేసిరి. అందుకే జానపద సంఘములో “పిల్లలు కల యిట్దా స్వర్గతుర్యం” ఇక వేరే స్వర్గమును గూర్చి ఆలోచించుటకు వారికి తీరిక చిక్కదు. 1... తెలుగు జానపద గేయసాహిత్యము, డా,! రామరాజు, పుట-ర్‌జి. £, _ పదవాబ్బ్మయంలో పిల్టల పనక్తి, డా॥ నాయని కృష్ణకుమారి, బాలానందం

ఆభిలభారత తెలుగు బాలల నుహోత్సన [వత్యేక సంచిక, 1974,

114 మూడవ (సకరణము బాలచేష్ట్రా సదర్శకములు : పసిల్హలు తమ గర్భవునందున్న ప్పటినుండియే శాటోవు తల్లి తన శరీరమునకు తగిన వ్యాయామవునిచ్చుట గమనించదగిన విషయము, ఆధుికులు వైద్యుల సలహాలను పాటించి వాని ననుసరించుచున్నారు. కాని (ప్రాచీన కొాలమునుండియ (వకృతియే బాలింతలకు పాఠములు నేర్చెననుట ఉజానపదులనలన స్పష్టము, " గర్భిజీయైన స్రీ సుఖ్యపసవము ఆగుటకు తమ బిడ్డ భౌతికరూపమా చక్కగా నుండుటకు, గృవామునందలి పనులను తొమ్మిదినెళలవరకు ఏ అలసట | లేకుండ చేయను. అంతటి శరీరదార్థ్యము కలవారు జొనపదులు. పైవిధముగా గర్భస్థ శివవు చక్కని రూపము పొందుటకు తన అలసటను లేక్కచేయని తల్లి తన బిడ్డ చేటయందువడ్డస్పటినుండి వానిని పరిపూర్ణ మానవునిగా అనగా శారీరకముగా మానసికముగా రూపు దిద్దించటకు (శమపడును, తన బిడ్డకు [వ్రపంచజ్ఞానమును, అనుసరణమును నేద్పటయందు (ళద్ధవహించును. బిడ్డలు తను తపస్సుకు వరములను భావించు తెలుగు తల్దుల థావములు శిరీష కుసుమ ములవలె కడుమెత్రనై నవి. తన బిడ్ద పూవువంటి సుకుమారుడై నప్పుడు ఆ తల్ది భావములు కూడ ఆంత సుక్షుమారముగా నుండుననుటలో అతిశయో కక్రి లేదు, సంళానము పొందుటయే జానపదులకు లాభలకెల్ల లాభము, లాళమ్ము లాభమ్ము కొడుకుం గంచెను కోటిలాభమ్ము కన్నకానుపు లెల్లకడుచక్కనై తే శన్నుల పండుగే కన్నతల్లికి! అన్ని లాభములలో 'కెల్ల లాభము సంతానలాభము (శేష్టమైనది. అట్టని సంతానము పొందుటతోనే వారు తృప్పిని పొందుదురు, వారు కన్న (ప్రతికానుపు కారీరక ముగా, మానసికముగా చక్కనివార్తై నచో వారి కనులపండుగ. అందుకే కన్న కానుపులన్ని చక్కగా నుండి సంకానమంతయు పరిపూర్ణతను పొందుటకు త్రి ఎంతగానో [శమించును, తమ పిల్చలకు తొలుత భౌతీకావయవముల స్మకమ బొలనమును కల్గించి పీదప మానసికముగా మానవత్వము కలవారిగా వారిని 1, బాం వాబ్బయం, ణీ వివి, నరసింవాం, ప్టట, 5,

తల్టులు పాడుపాటలు 115 సరిదిద్దును. ఇది ఒక రకము పుట్టిననాటినుండియ పసిగుడ్డుకు సైతము వ్యాయా మము నేర్పుటయే.

జీర్ణం జీర్ణం వాతాపి జీర్చం

గుక్టాల్‌ తిన్న గుగ్గిళ్ళరిగి

ఏసుస్ధతిన్న వెలక్కాయలరిగి

అజ్జనుడు తిన్న ఆరటిపళ్ళరిగి

కీముడు తిన్న పిండివంట లరిగి

గణపతి తిన్న ఖజ్జాలరిగి

అబ్బాయి తిన్న పాలు ఆముదం అరిగి

పందళ్లే పాకి కుందళల్లే కూర్చొని

నందల్లేనడచి = గుజ్జమంతపరుగు

ఏనుగంత సత్తువ ఉండేటట్లు

సాకుమీ బిడ్డను సంజీవరాయా.!

ఇతరుల భావములను కాని; పనులనుగాని చూచి వానిని తిరిగి (ప్రదర్శించుట అనుకరణము. మానవుడు తమజాతికి చెందిన కాథొమృగము వలె అపారమైన అనుకరణళ క్తి కలవాడు, వేషభాషలు, ఆలోచనలు, కట్టుబొట్టు లందు మానప్పడు అనుకోకుండగానే, పరిసరముల ననుసరింపజూచును. | పకృతిలో జీవకోటి ఆభివృద్ధి నూటికి తొంబదిపొళ్ళు అనుకరణముపై ఆధారపడి యున్నది. _ పసిబిడ్డ [ప్రారంభములో పెద్దవారి ననుకరించుట వలన నమ్మ్యగమైన జీవితము గడుపగలుగుచున్నది. ఈ అనుకరణ యందు అభిలాష బిడ్డకు పసితనము నుండియే కల్లును.

బిడ్డ సాధారణముగా తల్లిదర్శడులను ఎక్కువగా అనుకరింప చూచును విడ్ణతనకు ఆకలి, దాహము వేయనప్పుడు ఏడైన తినుటకు కోరును. ఇది ఆనుకరణము కాజాలదు, కాని తనకు ఆకలీ లేనప్పుడు, తనకు సహించక్ష పోయినను ఇతరులు తినగా చూచి తానుగూడ?” వారిని చూచి తినుటకు _పయత్నిం వవ వదా త్ర శ భో

116 మూడవ [పకరణము చుటను అనుకరణ మనవచ్చును. కేనలము ఆవార విషయమునందే కాక ఏదైన ధ్వనిని కాను విన్న దానిని చూచిన దానిని, తిరిగి చేయ యత్నమే అనుకరణము. బిడ్డలు (పకృతిలో పప సముల _ కూతలను అనుకరించుటలో కౌళశల్యమును చూప్కదురు

మానపునియందు అనుకరణళ క్తి ఉండును. ఆ యనుకరణ పలు రక ములుగా నుండునను విషయము పూర్వాధ్యాయములో తెలియపరచితిని.

మానవునియందు సహజమైన _అనుకరణళ క్రి ఉన్నప్పటికిని దానిని (ఫోత్సహించి, వృద్ధిపరుచుట (ప్రత్యక్షముగా కాని పరోషముగా కొని పెద్దలపై ఆధారపడియండును. అనుభవజ్ఞాలైన పెద్దలు పిళ్చలకు తల్లి దైవము? తర్మడ్షి ధనము ఆసి చెప్పుదురు. ఈ వాక్కను నందెంతయో అర్థము నిబిడీకృతమై యున్నది. సామాన్యముగా తండి బిడ్డకు సుఖమును గూర్చి సాధనమైన ధనమును మ్యాతము ఈయగల ఉపకారియేకాని మంచిచెడ్డల గతులేర్పరచు నేర్చును అలవరచు ఉపదేస్ట యగుటలేదు. తల్లి దుర్భరమగు ,ప్రసూరివేదనకు చిరునవ్వుతో భరించి యెని తయో కష్టములకోర్చిః బిడ్డందయునావ ర్నానియని చెప్పవచ్చును అమె పిల్ణల భౌతిక వికాసమునకుతోగు ముళన్శష్తులప సెంచి ఆ శక్తులను సవ్యముగా బాటలో పెట్టు ఉపాధ్యాయిని అగుచున్నది. తల్లిపాలను బట్టి, శారీరక ఐలము, ఆమె ఇచ్చు ఉపదేశమాను ఐట్టి మనోబఐణము బిట్లన కలుగును. శిళవుల అభ్యాసములు ఆలోచనలు ఎక్కూవగా తర్పైంకుసరంచియ యుండును. అందుచేత “యధామాతా తధాశిసః" ఆని రల్తినిచూచి పిల్చను, పాడినిచూచి ఐజ్జైను కనుగొనవలెనను సొమెత లేర్పడినవి. -

నిజమునకు పిల్చల బాగోగులు చూచునట్టి తల్లివద్దనే పిల్లలకు జీవిత విధానమును నేర్చుకొనుటకు ఎక్కున అవకాళములున్నవి, అందువలన మానవుడు ఏరృరచుకొన్న సాం'శేతికములను చేష్ట్ణంద్వారా, మాటలద్వ్యారా ఇతరులకు తెలియపరచును, మొదట మానవుడు మాటకంచె చేషనే తన మనోథి (ప్రాయము నవగతము చేయటకు సాధనముగా (గహించినారు అట్టి చేష్టలు తల్డులు తమ పిల్టలకు నేర్చుదురు, ఈచేస్టల ద్వారా బిడ్డకు తరి అనాలోచిత ముగా భౌతిక వ్యాయామమును ఇచ్చి శరీర దార్థ్యమునకు దోహదకారి

తల్లులు పాడుపాటలు 1171 యగుచున్నది. ఇట్టి వ్యాయామము వలన అవయవములు పొందికగానూరి అందమును కల్లించును. తల్దులు ఏయే అవస్థలయందు పిల్చలకు ఏరీతి అత్వ్మవ సరమో తెలుసుకొని వారిని ఆవిధముగా తీర్చిదిద్దుదురు. ఆందుకే తల్లిబుఐము తీర్చుకోలేమని పెద్దలందురు.

జానపదన్త్రీలు తమ శికువులకు ముచ్చట్టు చెప్పుచు, ఉగ్గుపోయచు ఎన్నో విధములైన చేష్టలను నేర్పుటయే కొక వ్యక్తి విశకాసమును కల్లించిరి. శ్రీ సాహిత్యము నందలి లాలి జోలపాటలు అప్పుడే లోకమునందు వెలిసి కన్నుతెంచే తెళువని శికువుయొక్క బుద్దిని మేల్కొలుపువే కాని వానిని విని అనందించునట్టి పరిజ్ఞానము శికువులకు కల్పింపదు. ఆగేయములందలి “లయ'*ప లోనౌదురే కాని ఇతరభావముల ఆవగావాన చేసుకొనునట్టి శ_క్తి వారికుండదు.

పిల్లలకు పురిటి స్నానమునాటి నుండియే తల్చిగాని ఇంటిలో పెద్దలు గాని వారి ఆవయవ దృథత్వము కొకు కాళ్ళను చక్కబరచుట, చేతులను వెనుకకు మెల్టిగా మలచుట వంటి వ్యాయామము వలన పిల్పల ఆకారమునందు మార్చు వచ్చును. ఉగ్గు పెట్టుచు ఉగ్గుజీర్ణం కావలెనని మా[తమేగాక ఉగ్గగిన్నెను కడుపుపై బోర్టించి తమ చేతులకంటిన ఉగ్గును పిలిల శరీరమునకు పులిమి వారి అవయములకు పటుత్వము కల్గింతురే తప్ప పిల్లలు ఆ పాటలను వానియందలి అర్థమును గ్మిగహించవలెనన్న తలంపు మ్మాతము కాదు. ఈ విధముగ పుట్టి నప్పటినుండియే పిల్టలకు వ్యాయామము నిచ్చెదరు.

త్‌ల్దులు పీలలకు 8; శ మానమురినుండి తను కాళ్ళపై కూర్చుండ బెట్టుకొని చేష్టలు నేరు ఎదురు... కాళ్ళపై కూర్చుండ బెట్టుకొని పాటపాడుళూ తన పిల్లలను ముందుకువెనుకకు ఊగించుచు =

ఊగు ఊగు గంగెద్దా = ఉగ్గు హిలే గంగెద్దా

సోలీ ఊగే గంగెద్దా = సోలిడు పాలే గంగెద్దా

తాశీ ఊగే గంగెద్దా. = తవ్వెడు పాలే గంగెద్దా

118 మూడవ (పకరణము

మారీ-ఊగే గరగెద్దా . = మానెడు పాలే గంగెద్దా

ఆగి ఊగే గంగెద్దా =. అద్జెడు హెలే గంగెడ్డా! అని పాడుతూ. ఊగుట నేర్చింతురు. మొదట పిల్చలు తల్ళి సవాయముచే ఊగుదురు. రాను రాను వారంలతవారే వెనుకకు ముందుకు ఊగ (_పయత్నించి తల్లుళను సహాయమునశ్షై (ప్రోత్సహింతురు.. ఈ విధముగ ఊగుట. నేర్చు కొందురు. వీనికి ఆనేక ఏధములై న గేయములున్నవని డా. రామరాజుగారు వివరించియన్నారు. ఈ విధముగా ఉగ్గుతో జీర్చించుకొన్న వ్యాయామముతో పొటు సాహిత్యముతో పరిచయము పొందుదురు ససివారు తరువాత 8, 98 నెలల వరకు ిగ్గుగాక గోరుముద్దలు మెనవుట నేర్చుకొందురు.. జానపద స్త్రీల పసి వారి నోటికి గోడముద్దలందించుచు.. చేష్టలను నేర్పుటకు (ప్రయత్నించుట గమనింప దగును. /

చందమామరావే " = జాబిల్లిరావే

ఐండగెక్కిరానే. = బంతిపూలు తేవే

పెడిగిన్నెలో ఎ హైలు పెరుగు తేవే

నడింట పెట్టవే - అమ్మాయికీయనే (లేక)

• అద్భాయికీయవే

అనీ పాడుచు విన్నెల గుజ్జులను తినిపించెదరు. గోరుముద్దలకు గుజ్జు ముద్దలకు కల భేదమును వేటూరి (పభాకరళాస్త్రిగారు చక్కగా. విడమరచి చెప్పిరి. ఇట్టి పాటలు అనేకములు గలవు*

పై విధముగా చందీమామను రమ్మనుచు తమ చేతులను తల్లి ఏ విధముగా ఊపునో. అట్టి విధముగా ఊపుదురు.. ఇట్లు కడుపునింపు కొనుటతోపాటు వ్య క్రిత్వమును పొందుదురు. పై విధమైన పాటలను ఇంచుక భేదముతో

1. జొనవద గేయ సాహిత్యం = డా. రామరాజు బిరుదురాజు పుట, 497
2. జానపద గేయ సాహిత్యర = డా రామరాజు, బిరుదురాజు పుట. క్షీర
3. నేను సేకరించినది. = పాొడివినిపించినది: మాదాది హనుమక్క_

నాభుపల్ల్మిగామం: జగిత్యాల ళా॥ కరీంనగర్‌ జిల్దా,

తల్లులు పాడు పాటలు 119

డా. రామరాజుగారు; డొ. నాయని కృష్ణకుమారి గారు సీక్షరించిరి.. చేతులూపుట

నేర్చుకొనుటకు అనేక విధముల పాటణన్నవని వారు పేర్కొనిరి ఈ పాటల

యందలి యతి, (ప్రాసలు, లయ పసిపిల్లలకు మార్గదర్శకములని 'పేర్కొనిరి. ఇట్టి

అనేక గేయములలో ఒకటి డా. నాయని కృష్ణకుమారి గారు చూపినడి - చెయ్యిసమ్మా చెయ్యాసు

చేకట్టు కొట్టూ చెయ్యిసు

వారిపాపా చెయ్యీిసు

బంగారు కొండా చయ్యిసు.! అనునది, ఇచట పొపలకు చెయ్యి విసురుటను తల్లి నేర్చించును పై గేయములను పరిశీలించిన యెడల ఈ పాటలు తెలుగుదేశమంతట మాండలిక లేదములతో 'వజారములో నున్నట్లు ఆలియుచున్న ది.

“'మొక్కైవంగనిది మానై వంగునా'” అను విషయమును స్పష్టముగా తెలిసికొని కాటోలు పిల్టల అవయములు చక్కని కదలికలు గలిగి వారి స్వాధీనములో ఉండుటకు తల్లులు తోడ్పడెదరని తమ చిన్నారులతలను ఏవిధముగా కదలించవలేనో నేర్చుట ఈ క్రింది గేయమునందు కాంచనగును*

చిన్నతల నొచ్చెనే-చిన్నమ్మా శలనొచ్చేనే

దాడీ తలనొచ్చేనే-దాదమ్మా తలనొచ్చేనే

అమ్మా తలనొచ్చేనే-అమ్మమ్మా తలనొచ్చేనే.2 అని పాడుచు తల్మతిప్పుటను. నేర్పుటతోపాటు బంధువులతో తమకు కల్గిన బాధలను. చెప్పుకొని. కించిత్తు 'సేదదిర్చుకొనుచు జానపద స్త్రీలు తమకు గల ఐబంధు(పీతిని వెళ్చిడించిరి. ఇదే విధముగా సిల్చల నడుము, చేతులు కదలించుటను నేర్చించుటకు ఈ [కింది గేయమే సాత్యము.

1. _ పదవాజ్మయంలో పిలల (ప్రనక్తి' డా. నాయని కృష్ణకుమారి.

బాలానందం. ఆభిలభారత పిల్చల మహోత్సవాల (పత్యేక సంచిక 19746 ద, మిన్నేరు = గంగాధరం, నేదునూరి పుట, 88

120 మూడవ (_పకర ణము

సల్ల చెయ్యి గొల్లభామ

వెన్నదియ్యి వెంకటమ్మ. అని తల్చులు పిల్లల రెండు చేతులు పట్టుకొని ఒకటి ముందుకు ఒకటి వెనుకకు లాగుచు నడుము కదలికకు, చేతుల కదలికకు తోడ్పడుదురు. ఈ గేయమున శెన్నో పొఠాంతరములు కలవు.

చల్లచెయ్యి గొల్పభామంసందిట దండలు కదిలేను

గోవులు కాయవె గొల్పభామ-గుజ్జన కాష్ట కదిలేను

పొలుపిండనే గొల్లభామ-పన్లైడు గుత్తులు కదిలేను.] ఇట్టేదే మరియొకటి -

చల్చాకెయ్యి గొల్లభామ

మూతితిస్పు ముసలిభామ.* (క్రీడా సూచకములు : స్రీ సాహిత్యమునందు. పిల్లలకొరక్షై పాడినట్టి గేయము లందు (కీడా సూచకములు ముఖ్య స్థానమును పొందినవి. పిల్లలకు జీవన పాఠములు నేర్పువారు తల్టులు. ఈ విషయము సమ్మగముగా నిరూపించిన జానపద శ్రీజ (ప్రాచీన కోలమున పిల్లలు సామాన్యముగా 5, 10 సంవత్సరముల వరకు తల్లుల వద్దనే విద్యనథ్యసించెడివారు. ఆట పొటలు మొదలగున వన్నియ ఆ సమయమునందే ఆరంభింతురు, అంతకు తొలిదళ నుండియే తల్లి తన పిల్లలను సమాధాన పరచుటకును, సంతోషము నొందుటకు కొన్ని ఆటలు వారు ఆడుచు పిళ్లలనాడించెదరు.

ఆలోచించిన శ్రీ సాహిత్యములోని పిల్లలకు సంబంధించిన గేయము లన్నియు వారినాడించుటకే ఉపయోగింప బడినవని చెప్పనగును. నా దృన్షి నాకర్షించిన కొన్ని గేయములను పేర్కొనుచున్నాను. +

1. _ నేను చిన్ననాడు విన్నది=నాకు జ్ఞాపకమున్నది ల, _ వదవాజ్మయంలో పిల్లల (పసక్ర్తి,

డా, నాయని కృష్ణకుమారి.

బాలానందం = పత్యేక సంచిక 1874

తల్డులు పాడుపాటలు కి] తమ సంతానము అన్ని వేళయందు అభీవృద్ధి పొందవలెనను తలంపు పతి తల్లిదండులకు సామాన్యమైన కోరిక. పిల్లలు సంతోషముగా నుండవలెనన్న వారికి కావలసినవి సమకూర్ప్చువలయును. రామాయణమునందు శ్రీరామునికి గోళు ముద్దలు తినిపించు సమయమున చందమామ తన చెంతకు రావలెనన్న కోరిక చేత మారాము చేయగా ఆది సాధ్యమైనడి కాదు కాని ఆ కోరికను పినతల్లి అద్దము నందు చూపగా ఆ (పతివింబమును చేతితో కాకి తన ఏడ్పు మానినట్టు కలదు? ఆందువల్స పిల్లల విపరీతమైన కోరికలను యుక్తిని [పయోగించి వారి ననునయించ వలెనని ఆర్థము. జానపద స్త్రీలు తమ పిల్చలు ఏడ్వగా ఆ ఏడుపును చూడలేక వారిని నవ్వించుటకు |పయత్నము చేసిరనుటకు సిదర్శనముగా ఈ కింది గేయము కనబడుచున్నది. నవ్వించుటకు కితకితలు పెట్టుటయే మంచి సాధనముగా ఎన్నుకొనునట్టు కనబడును. ఇవన్నియు. పెద్దలు పిన్నల నొడించు ఆటలని స్పష్టము - అన్నం, పప్పు నెయ్యి, బారు పెరుగు-అన్నీ కలిపి అమ్మాయికి తినిపించి=నేన్‌ తిని ఆమ్మాయి అత్తవారింటికి రాళ్ళళ్ళకెల్లి, తంగళ్ళకెల్లి జ్మెరొచ్చె, జెరొచ్చె.! ఆని పాడుతు తమ చేయుని పీళ్లల చంక వరకు తీసుకొని వెళ్ళిదరు, చేయిచంక వరకు పోకముందే పసివారు చక్కలిగింతలు కలిగి కిల కిల కిల నవ్వుదురు" ఈ గేయము ద్వారా విళ్చలను కేవలము నవ్వించుటయే కాక వారిలో లెక్కించు విధమును బీజ రూపమున నాటుదురు, ఇట్టి గేయముల రూపాంతరమున్నట్టుగా శనబడుచున్నవి.

1. నేను సేకరించినది-పాడినది మాదాయి హనుమక్క: నాచుపల్లి [గామము

$వీ0 మూడవ (పకరణము ఇల్చలికిి ముగ్గెట్టి, ఆకేసీ, పీటేసి పప్పెట్టి, బువ్వెట్టి, పాలోసి, పెరుగేసి ఆత్తవారింటికి తోవేదంటే కితకిత కితకీత కిలకిలకిల! అని పాడుదురు ఈ పాట యందలి వివిధమైన పాటలు డా బి రామరాజుగారు పీర్కొనిరి పిల్లలు పదినెలల వారుగా నున్నప్పటి నుండి నగచుట నేర్చుకొందురు తల్లులకు పిల్లలు తమ వచ్చీరాని బుడి బుడీ నడకలతో కృష్ణ లాండనమును జ్ఞ ప్రీకి తెచ్చెదడ మనవారు చిన్న పిళ్చల కాళ్ళుకు గజ్జెలు కట్టుట ఒక అలవాటు పారు అడుగులు వేయనప్పుడు ఆ గజ్జెల ధ్వని పిల్రలకు అనందము నిచ్చుటయే కాక వివిధములైన నడకలను నేర్చుకొందురు చిట్టి చిట్టి మిరియాలు = చెట్టు [కింద ప్రాసి పుట్టమన్ను తెచ్చి - బొమ్మరిల్లు కట్టి అల్లి వారింటికి = చల్లకనిటోతె ఆల్చి వారి కుక్క = భొమ్మనె నా కొళ్ళు గజ్జేలు = ఘల్దుమనె 8 వై విధమైన పాట తెలంగాణము నందు (ప్రబారములో నున్నడి ఇటు వంటిదే కించిద్భేదముతో కలదు చిట్టి చిట్టి మిరియాలు చెట్టు [కింద పోసి పుట్టమన్ను తెచ్చి - బొమ్మరిల్లు కట్టి బొమ్మరింట భోగం = పొప బిడ్డను కన్నది బిడ్డ తలకు నూనె * నా తలకు నెయ్యి

1. జానపద గేయ వాబ్బ్మ్యయం డా రామరాజు బిరుదురాజు పుట 501 ల! నేను సేకరింభినది

తల్టులు పొడుపాటలు పవన

అల్ల వారింటికి = చల్లకిని టోతె

అల్లివారి కుక్క = భౌమనె

పోయిలో పాము - బుస్సుమనె

నాకాళ్ళ గిజ్జేలు = ఘల్లుమనె ]

పై విధమైన గేయమే కొద్ది చేధములతో గొ|రెపాటి వెంకటసుబ్బయ్యగారు (ప్రచురించిరి

చిట్టి చిది మిరయాలు

బ్‌ లబ

చెట్టూ (కింద పోసి

పుట్టామన్ను దెచ్చి

బొమ్మరిల్లు గట్టి

చొమ్మరింట్లో బొమ్మ నీళ్ళాడితే

చొమ్మ తలకి నూనే లేదూ

బొమ్మ విద్దకీ నెయ్యి లేదు

అఆంతట్లోనే పెద్దన్నస్తే

ఛా చి అనీ

కాళ్ళ చెప్పులు విడిపించేిి

కంచెడు పాయసం జు|రించే అని దీని యందు జ్యురు విధమును నెర్పిరి

పై పాటల యందు నా కాళ్ళ గజ్జెలు ఘల్లుమనె అని తల్టులు పాడునస్పుడః పిల్చలు ఎగి5 తమ కాళ్ళ గజ్జెలను ఘల్లు మనిపింళురు ఈ విధముగా శతల్చులు పిల్లలకు దుముకు విధమును నేర్చించురు

పిల్లలు నడక నేర్చుకొను సమయమునందు తల్లి వీపు తట్టి పరుగెత్తు ఆటను నేర్పును 1 ఆదూరి వెంకట రామారావుగారు సంపాదించి గృవాలక్ష్మలో (పచురించిరి బి నవ్వులు పువ్వులు - గొంపాటి వెంకట సుబ్బయ్యగారు పుట 1

[వట మూడవ (ప్రకరణము ముందు బోయిన మీనాశ్ని చిన్న యింటి దీపము వెలిగించి చేతిలో బిడ్డ ఉన్నాది బిడ్డను [కింద విడిచి పెట్టి ఒక చెయ్యి అంబలి తాగేసి నోట్‌లో తాటి బెల్లము వేసికొని ఉమ్మున తట్టు కొనిరా వఏీమిగుంటలో మునిగితివి కరామరగుంటలో మునిగితిని మా యిర్బంత బంగారమాయె పో పో! అని వీపు తట్టి పరుగెత్తు ఆటను నేర్పుదురు ఇట్టి ఆటయే మరి యొకటి - ఉయ్యాల జంపాల కొత్త కొండ = కొమరెల్లి మర్చిన్నోయ్‌ = మసి బొగ్గోయ్‌ గుట్టు లేసె - లేసెఓ అని పాడుచు పిల్లలను తమ రెండు పాదములపై కూర్చుండ బెట్టుకొని కాళ్ళు (కిందికి మీదికి ఊపుచు పిల్ప వానీని పెకి లేపుచు పిల్లలకు భయమును పోగొట్టుటకు (పయత్నింతురు ఈ విధమైన పాట ఇంచుక భీేదముతో డా రామరాజుగారు పేర్కొనిరి ఈ విధముగా ఆట ద్వారా పిల్చల యందలి భయమును వోగొట్టుటకై అడు ఆట మరి యొకటి కలదు ఇది కొంచెము పెద్ద పిల్లలకు అనువ _ర్తించునది క్ర మిన్నేరు = గంగావరం, నేమనూరి పుట 81 ల్లి నేను సేకరించినది = వినిపించినది హనుమక్క, నాచుపల్లి, జగిత్యాల తాలూకొ, కరీంనగరం జిల్లా శి బాల భావ - వేటూరి పభాకరళాన్త్రి పుట 48

తల్టులు పాడుపాటలు 18ర్‌

నూ3లు పెడకాను = మేకలు కాస్రావు! కాస్తా

పెద్దపులి వస్తే జడవవు గద? = జడువను

చిరుతపులి వస్తె జడవవు గది? = జడువను

ఎలుగుబంటి వస్తే జడవవు గద? = జడువను

సివంగి వస్తే జడువవు గద? = జడువను

తోడేలు వస్తే జడవవు గద? = జడువను

నే వస్తే జడవవు గద?! ఆని చెప్పుచు కన్నులలో ఊదును పిల్లలు కిన్నులు మూసిన జడిసినట్టు గణింశుడ లేకున్న భయపడినట్లుగా గుర్తింతురు ఇట్టిదే మరి యొకి ఆటను సూచించు పాట దాగుడు మూతలు

దాగుడు మూతల్‌ దండాకోర్‌

పిల్చవచ్చె - ఎల్కా- భద్రం

ఎక్క. దొం? లక్కడే గప్‌ చిప్‌ ఆని తల్లి ఒక పిన్చవాం కన్నులు మూసి అందరిని దాగుకొమ్మని సందేశ మిళ్చు పాట యిది ఇదే విధముగా ఐతకమ్మ పాటలతో గూడిన ఆటలు పెద్దలు నేర్పుగా పిన్నలు నేర్చూంద క్రీడా సంబంధమాలై శ గేయములంతగా సికరించ గేక పోయి 3. గాకు దొరికోచ్నె |కీడా సంబంధమైన గేయములను వింగడించితిని

మై ౨ధియిగా తల్లి తన పిల్లలకు ఆనందోత్సాహములను; విజ్ఞానమును సమపాళ్ళలో ఒకే సమయము నందు అందించి వారిని ఠావిపొరులుగ తీర్చుటకు పూనుకొనును 1 నను ఆడుకొను నప్పడు పాడిన గేయం...

నాలుగవ (_(పకరణము పిల్లలు పొడు పాటలు

ఆదిమానవులు భావ నుపయోగించుటకు ముందు చిందులు వేయుచు ఆంగిక చలనము ద్వారా తమ ఆవేశములను వెల్పడించినారు. బారి ఆవేళములకు అనుగుణమైన ఊపు వలన రానురాను లయబద్ధముల్లై శబ్దమును పొదగబఐడుట (పారంభమైనది అట్లు ఆర్థవంతములై న గేయములు రూపొందినవి ఆందువలన కవిత్వము లేనిది భాష లేదు మాధుర్యము లేనిది కవిత్వము లేదు ఈ మారు ర్యము గొంతె్రిపెడుకొనుటవల్ద (వ్రభవిల్లును ఇట్లు ఆట, పాట అర్థవత్వము లన్నియా మానవుని ఉనికితో సంబంధము కలిగియన్నవి ఆదిమానవుని నోటి నుండి వెలువడిన ఈ గేయములు తొలిదశలో వారి అవసరములను తెలియ కేయను. వారి మత విశ్వాసములను (పకటించును వారి తొకిక కర్మకాండను మరియ మానవాతీత శక్తియొక్క సామర్థ్యమును వెల్పడించును

మానవ జీవనము గ్లిపరిణామవళమై, జీవన స్థాయిలో సంస్కృతి సుస్ప స్టమైన దశలో ఈ ఆటపౌటలు పైన చెప్పిన మౌలిక విధుల కంటె భిన్నములై న విధుల నెన్నింటినో నిర్వహించసాగినవి ఆందులో ఆట పాటల ద్వారా తల్లి దండ్రులు పీల్చలను ఉడ్చోధించు విధమొకటి వారు తమ పిల్లలకు మౌభికమైన విడ్యాటోధనదే జీవన సరణిని నేర్పుదురు పిలు మొదట పెద్దల ననుకరించి మాటలు నేర్చుకొందురు ఆ పాటలు విని పిల్లలు స్వయముగా పాట లల్లుటను వళము చేసుకొందురు పాటలద్వారా ఆటలు నేర్చుకొందురు చిన్నపిల్లలు పొడు శొను పాటలు సామాన్యముగా (ప్రపంచమంతటను విరివిగానున్నఏ కొన్నియెడల చిన్నపిల్లల మన _స్రత్వము ఆటల ద్వారా భావ్మోడి కృమై, పద విన్యాసమువలన వారియొక్క మనోభావములను బట్టి జానపదగేయముల సృష్టి జరుగును

చిన్న పిళ్లలయందు గానోత్సాహము పరిసరముల వ్రభావమువలన ఉల్దా నము తెందినప్పుడును; ఏదేని ఒక ఆట ఆడునప్పుడును ఆటకు సంబంధించిన

పిల్లలు పొడుపాటలు 127 పెద్దల పాట విని వారు కూడా ఆదే విధముగా పొడవలెనను ఆలోచన కల్గినప్పుడు వారి పాటలు రూప్పుదిద్దుకొనున చిన్న పిల్లల ఆలోచనలు అస్పష్టములగునేమో కాని స్వరూప ఠరహితములు కావు = ఆ స్వరూప స్వభావములను వెల్లిడి చేయటకు వారి భావ్యసకటనా సామర్థ్యము పరిసక్వమైనది కాకపోవచ్చును అందులకు కారణము పదసేకరణము; వాళ్యనిర్మాణళ క్రి ఆంతగా వారి కలవడక పోవుటయే

మనోభావాలివ్యంజనమునవై. పిల్లలు సొర్థరపదముల నుపయోగించుళ క్తి వారికి లేకపోవచ్చును; కాని వారు అట్టి నిరర్ధక శబ్దములతో. పాటలు కట్టక మానరు ఇట్టి ఆర్జరహితములై న పదజాలముచే కూర్చబడిన గేయములనే ఆంగ్ల ములో 1201860586 షస్తాముల అనిరి ఇట్టి నిరర్ధకతతో కూడినను జాతి సాంఘిక ఆచార వ్యవవారములను కూడ క్వచిత్తుగా కలుపుకొని ఈ పాటలు రూపుదిద్దు కొనవచ్చును పిల్లల పాటలయకడలి మౌలికమైన గుణము అయ దీనివలన ఆకర్షితులై న పిల్లలు అనుకోకుండ యెన్నయో అటలను, పాటలను సృష్టించు కొందురు ఈ విధమైన న్వకల్పనలతో, ఆబార వ్యవవోరములతో ఇనందోత్సా సహములతో; కూడిన పిల్లల పాటలు జానపద సాహిత్యమునందు బాల సాహిత్య శాఖలో జాలువారుచున్నవి పిల్లల స్వంత రచనల చే ఉత్పతిల్లిన పాటలు రక రకములుగా గోచరించుచున్నవి

1 వోస్యాత్మక గేయములు

తి ఉల్లాసాత్మ॥ గేయములు

8 సంప్రదాయక గేయములు

శ విజ్ఞానాత్మక గేయములు

ర్‌ (క్రీణాత్మక గేయములు

దీనిని విపులముగా వర్ణించి బీటియందలి విషయములను కెలియవేయట ఈ (ప్రకరణమందలి నా ఉద్దేోను

128 నాలుగవ [పకరణము

పిల్లలు తమలో తాము వెక్కిరించుకొనుట కూడ పాటల రూపములోనే ఇష్టపడుదురు పిల్లల స్వంత రచనలలో నక్కువభాగము హాన్య రసమును చిస్పిలు పాటలే (ప్రముఖ స్థానమును పొందినవి నన రసములలో పిల్లలు ఎక్కు వగా యిష్టపడు రసము వోన్యము తరువాతనే వీరము, ఆద్భుత రసములని చెప్ప వచ్చును పిల్లలకు (ప్రపంచమందలి వస్తువులన్నింటియందును వింతై న విధము గోచరించి వారియందలి వోన్యరస భావమును (పోత్సహించును

వాల్యము ఎట్టి బరువుబాధ్యతలు లేనిది అట్టి దశయందు నవ్వించుట, నవ్వుటయే పిర్పలు తమ కార్య్యకమముగా పెట్టుకొనినట్లు తోచును పసివాండ్రకు నవ్వును పుట్టించు ఏదై నను గోడరించిన యెడల గేలిచేయటలో పెద్దలు, గురుపు, విళల్ణలు అను ఠారతమ్యుములు వారికి జ్ఞప్తికిరావు

(పతిబాలుడు ఆందమైన పలువరసను పొందుటకు ముందు తొరివాడు కాకతప్పదు. ఇట్టి సహజ స్వభావసిద్ధమైన విషయమున చూచినప్పుడు పిల్చల యందు త్కొరి వారిని గేలిచేయవలెనను చిలిపి కోరిక రేత్తెత్తవచ్చును

తొ(రిపండ్డ తొండ మావూరి బండ

ఐండ కిందరెండు కోతులు

ఆస్పభయ్య దెచ్చిన దోతులు

కల్లుకుండ కాగ కయ్యం

దెంకపొయెరా దయ్యం కె విల్లలు పాడుకొను హాస్యరస్యప్రదర్శక గేయములలో అర్జీలపదము లెన్నియో దొర్దను హాస్యము చేయసమయమునందు ఇది తగదను విచక్షణ యుండదు. ఇదే విధముగా ఒక ఒడిగుండు తాతను చూచి ఏ విధముగా గేలి చేయదురో గమ నించుడు,ః 1 నేను సేకరించిన

పిల్లలు పాడుపాటలు 129

బోడిగుండు - టోడిగుండు

బొక్క లగుండు

కాల్చుకొని తింటె కమ్మగుండు 1 అని ౧క్కిరింతురు. సాధారణముగా పల్లెలలో (దాహ్మణ కుటుంబములో వడుగు యెనప్పటినుండి తలపై వెంటుకిలు పూ ర్తిగా తీసివేసి గుండుమధ్యలో మాత్రము పవీఎక పెంచుకొనుట పరిపాటి (వొహ్మణులకది ఆభరణము పిల్లల చిన్నారి మనస్సునందు బోడిగుండు, దాని మధ్యన పిలక [దాద్మణులకే యండునను ఆలో చన స్థిరపడును అందువలన ఎవరి బోడిగుండునై న చూదినచో వాకి క సమయము నందు నవ్వుల విందే

బోడిగుండు వాపనయ్య

అమా సెప్పుడయ్య

పెసిస చెస్పవయ్య

పప్పుబెల్లం బుక్కవయ్య డి దీనియందు [వాహ్మణులు యాచకులను భావము పిల్లలకు కలదనియు స్పష్టము అదృష్టము సరిగ లేక లావుగానున్న స్రీగాని, పురమడుగాని పిల్చల కంటబడితే ఇకవారి స్థితి నవ్వులపాలే చూడండి వారి దై నృస్థితి

బంకటమ్మ కొంఠటమ్మ

ఏడుమూల్ద దుస్పటమ్మ

కప్పుకుంటె సాలదమ్మ

బాయిలేస్తై మునుగదన్ము

బజారుకుటోతె దొరుకదమ్మి అనలులనావవారానానాణాలతరనుబడాదిాదాంందడాతరతంనదంలాాశందారిుశాయాననారతినదనాదదంాదాాతా.. ందిదపమురయానయపాలరకునా మానాల నుకాయసానితకీ నివ తుననంావాాలరదుమో | నేను సేకరించినది లి + 8 నేనుసేకరించినవి,

180 నాలుగవ |[పకరణము ఆని ఒకలావుపాటి వెంకటమ్మ; అమె శరీరము కప్పుటకు ఎంత పెద్దనై నను దుప్పటి సరిపోనితనమును సూచించి వోస్యము చేయచున్నారు

వయస్సు ఉడికిన తాతలు కనబడినను, లేదా కాతవరస వారెవరై నను కంటబడినను వారికుండు ఆక క్తతను వేలేత్తి చుపునట్లుగా వారినేమని పరివి సించెదరో చూడుడు

తాతో నీకెందుకు పెండ్డం

నాకిస్తె నీకెంత పుణ్యం

ఈతచెస్రైక్కలేవు

ఈశపండ్లు కోయలేవు

జామచెన్దైక్సు లేవు

జొమపండ్దు కోయలేవు

తాడిచటైక్కలేవు

శాటిపండ్లు కోయలేవు

కాతో నీకెందుకు పెండ్దం

నొకిప్తై సీకెంతొపుణ్యం కే అని చేతకాని రాతకు పెండ్డాంకూడా వర్ధని పరిహోసము చేయుట గమనార్హ్మయి

పిల్లలకు గేలిచేయటక్తై వరుశలడ్డురావు వారికి ఖృాపమేయమే ఉండదు వారికి అసవాసించుటకు ఇతర్వ లెన్వరు దొరుకకున్న ఎవరినో ఒకరిని గేరి చేయ వలెను అప్పుడే వారికి తృప్తి అట్టి సమయమునందు. చిన్నవాడైన తమ్ముడు కూడ పనికి వచ్చును

తమ్ముడు తమ్ముడు కాటిత్తు

తమ్ముడి పెండ్డం ఈలతిత్తు

ఇట్టి చిలిపి ఆలోచన యందును వారు (ప్రాసతప్పరు అది తెలుగు భాషకు గల లక్షణను ఈ గేయమే మరి యొకటి కలదు 1, తి నేనుసేకరించినవి

పీల్లలు పాడుపాటలు 121

తన్ముడ తమ్ముడ తాటిత్తు

తమ్ముడి పెండ్లం మురికిత్తు !

ఒక వస్తువుకే కాని, మనవి కేగాని సంఘము నందలి స్థానమును బట్టి పిల్చల యందు తదనుగుణమైన భావముత్పన్నమగును న్రీవైన సంఘమునకు తేలిక భానమున్నదిశి అందరికి తెలిసినదే స్త్రీలు ఏదై న మాట్లాడినను ఓజిడది మాట్టాడి నదా? అని నిర్ణక్ష్య భావమును చూపుదురు ఆ (పఠానము పిల్లలపై ఎంతగా నున్నదో లుూడ్రుడు

అదిరి పోయిందాడీది

'చేకుమట్ల గాడిది *

అని ఎవరినై నను ఉదావారణమునకు బాలుడే కాని ఏవిషయము వల్లన న భయవడిన యెడల పై విధముగా వోన్మము చేయుచుడు ఆడువారు (పతి విషయ మునకు భయసడునట్టి స్వభావముండునని వారు గమనించిన విషయము భయ పడిన మగవాడు ఆడుదానితో సమానమని వారి భావము అప్పుడు ఆవవీస్యము చేయబడిన బాలుడు రోవపడును ఒక నల్పనిబాలిక కనులకు కాటుక బెట్టుకొన్నను పిల్లలకు హోస్యాస్పదముగానే కనబడును కొబోలు

కాటుక బెట్టుకున్న కరెపిల్ల

మా అన్న రమ్మన్నగెరపిల్వ

'పెద్దచింత కిందికెల్లి తొవ్వున్నది

పెద్దన్న పెండ్దం జాక్కున్నది*

చిన్నచింత కిందికెల్లి తొవ్వున్నది

చిన్నన్న పెళడ్దం జాక్కున్నది

'పెద్దపెంట మీచికెల్లి తొవ్వున్నది

"పెద్దన్న 'పెండ్లం జాక్కున్నడి 1... కెలుగు జొనపద గేయ సాహిత్యము-పుట 516 2 నేను సేకరించినది ! చాక్కు-న్నది జాదాగుకున్నది

139 నాలుగవ (పశరణము

చిన్నపెంట మీదికెల్తి తొవ్వున్నది

చిన్నన్న పెండ్రం జాక్క్యున్నది

జీడిగింణలో టిలాటలో

మా అన్న పెండ్ల్దం పటాకలో!

జీడిగింజవంటి రంగున్న అన్న భార్యలను ఎంత గేలిచేయచున్నారో స్పష్ట మైనది విల్లలు కేవలం నల్లనివారిని, తొతలను, లావుపాటి వారినే కాక కొందరిని వారి పేర్ల మీదుగా హాస్యము చేయవలెనని కోరక కనబరచెదరు

నారయ్య పీసయ్య

నా బ్యరె తగులయ్య & ఇదేవిధమైన మరియొక గేయము

నారాయణ నారాయణ నక్కతోక

నారాయణ పెండ్రాం కుక్కతోక

నన్నెందు కంచావు కొంచటోక

పుట్నాలగంపకాడ దించిరాకి *

అని పరివోసము చేయదురు ఇట్టి పాటనే మరియొకటి త్రివేణి యందు కన బడుచున్నది

నాగీ నాగీ నల్లేరు

నాగిని పట్టుకు తన్నేరు

యీతగంధం బూసేరు

గాదికిద యేసేరు

గంటి మెళుకుట్‌ వెష్టేరు

మూలయింట్లో మూసేరు

ముంతపొగలు యే'సేరు

పరమటింట్లో యేసేరు 1,2,8 నేను సేకరించిన గేయములు

పిళ్లిణ పాడుపాటలు 183

పక్కలిరుగ తన్నేరు

గూబఐలు పట్టుక యెత్తేరు

గుత్తికొండ జూపేరు! ఈ పాటయందలి పదములు కొన్నింటిచే ఇదే యొత్తుగడతో బావను పిల్లలుపరి వోసము చేయ పొట యున్నది

బావ బాప పన్నీరు

బావను పట్టుక తన్నేరు

వీధి వీధి తీప్పేరు

వీసెడు గంధము పూసేరు

చావడి గుంజకు కళట్టేరు

చప్పిడిగుద్దులు గుద్దేరు &

అని మరదలు, బావమరిది హాస్యము చేసిన బావకు ఆనందమే పీల్లిలు ఇంత నూ్యూరముచేత తృ ప్రిపడక వారు మనుష్యుల యొక్క, ముఖము, తీరు తెన్నులు పరిశీలించినట్టుగా మనకు ఈ (క్రిండి గేయము వలన స్పష్టమగుచున్నది జయిబుసట్టి ముక్కునుండి చీమిడి కారినను పిల్లలతో గొప్పచిక్కే. చీమిడిముక్కును పిళ్ళ లేమనుచున్నారో చూడుడు,

చీమీడిముక్కు

చింతకాయతొక్కు

మాల పెట్టిండి

మామిడికాయతొక్కు *

దేవుడిచ్చిన ఒక నడ్డిముష్కును చూచినను విళ్లత్తు నవ్వుకొందురు కక ొలానాకనునానననాల్రననలునొా నాననా ుననాననానాననాననానుడాకూషనానానాననోసాసుళాయారా నననారాడాికోనో్ట[ గ్తవానాానానాచాననానానవతానాలు..అంకా. 1 తివేశ-పుట 26 వీ నవ్వులు=ఎపువ్వులు=పుట క 8 నేను సేకరించినది

184 నాలుగవ (సకరణమృు

నడ్డిముక్కు- నాంచారి

పిల్చలెందరూ

పారిపోయిన పిల్లతో పదముగ్గురు

వామ్మో వాయ్యో జక్టెంకటి

తప్పపండ లెక్కబెడితె ముప్పైజకటి

అని పిల్లలు ఎక్కువగానున్న చాల కష్టమను భావము దీనియందు గోచ రించచున్నది పిల్లలు ఎదుటి శశీరముమైన ఏదైన ఒక ఆకో, లేక ఈకనో, దారపు పోచనో కనపడిన యెడల దానిని అతడు గమనించుకొనక పోయినచో పిళ్లిలు వారిని వోన్యము చేయట నున అనుభవములోని విషయము

ఓ ఆవ్బాయి తలమీద గోరింక

చెప్పకు చెప్పకు చెడుపాప

చెప్పితే నీముక్కు. చెక్కేస్తా

దూలము నుంచి దూకిస్తా

పషైగన్నం తినిపిస్తా

కడివెడినీళ్ళు కాగిస్తా

కంట్లోకారం కొట్టిస్తా 9 ఒక బొలుడేకాని, బాలికనేగాని, ఇంటిలోని "పెద్దలు ఏదేని పని చేయవద్దనిన ఆ పనిని పెద్దలకు తెలియకుండా చేసిన యెడల, ఇతరులు అనగా చెల్లెలు, తమ్ముడు కాని; ఆక్క-గాని చూచి నేను పెద్దలకు చెప్పెదనన్ని బెదిరించినను బెడదరరు సరికదా తిరిగి వారినే గేలిచేయదురు

చెప్పుకో చెప్పుతోని తన్నించుకో

సొాలకుంచె సావిజ్లో తన్నించుకో

మల్దొచ్చి నాతోని తన్నించుకో శ్రే నేను సేకరించినది వి నవ్వులు-పువ్వులు-పుట 10 8 నేను సేకరిందినడి = నేను చిన్ననాడు నా అనుభవములో ఫొడినది,

పిల్లలు పాడుపాటలు 185 పిల్లలకు ఐడికివెళ్ళి చదుపుకోవలెనన్న ఎక్కడలేని విసుగు ఆ విసుగు నంతటిని ఐడిపంకులును ఆసవాస్యము చేయట ద్వారా తీర్చుకొందురు పంతులు పంతులు పదలెక్కె వంతులు పెండ్రాం యిబ్లైక్కై 3 ఇట్టి గేయమే మరియొకటి సంతులు ఈ గేయమునందు మేట్టరు-ఆని పిలువ బడినాడు మేట్టరు మేట్టరు మెట్తాంకాయ ల లబ టబ మేట్టరు పెండ్టాం నీరొంకాయ్‌ 2 అని పాపము పంతులునే కాక పంతుణును చేసుకున్న ఇర్మమునకు ఆతని భార్య కూడ గేలిచేయబడినది అస్పుడు కాని పీల్చలకు పంతులు పైనున్న కసితీరదు కాబోలు పల్లేలలో సామాన్యముగా విద్యాబోధన చేయుటకు (బాహ్మణులే ఉండెడి వారు అందువలననేమో (వావ్మణుడన్న పిల్లలకు కసి చేమ్మడ బేమ్మడ బేడముక్క బేమ్మడి 'పెండ్తాం సుద్దముక్కు క అని గేలిచేయదురు ఈ విద్యాబోధకులను ఆయ్యవారు, సార్‌, అనుట కళదు ఆ ఆయ్యవారి నేమందురో చూడుడు ఆయ్యగారు అయ్యగారు ఆంతంత ఆయ్యగారి పెండ్డాం ముంతంత * అనియు, కుర్కులున్నాయి పంతులు పిక్కలు దీస్తాయి పంతులు 1 నేను సేకరించినది -నేను చిన్ననాడు నా అనుభవములో పాడినది ౨ జానపడ గేయ వాబ్బయ పరిచయము పుట 80% 8 వానపద గేయ వాబ్మయ పరిచయము పుట 807 4. జానపద గేయ సాహిత్యము పుట 5క6

186 నాలుగవ (వకరణము జొలర్హున్నాయి పంతులు జారిపడతావు సంతులు * ఆసయు వారిని భయపెట్టి ఇనందింతురు ఇట్టి విస్య (పదర్శక గేయములు జాన పద సాహిత్యములోని పిల్చల పాటలయందు కోకోల్పలుగా కొనిపించును. ఈ విధ ముగా పరిహాసము కావించుటలో జాలబాలిక లిరువురు భాగస్వాముడే సే న ఉల్లాన [పదర్శక గేయములు ఉల్లాసము (పకృతి సౌందర్యము వలన కల్గును ఈ విధమైన ఉల్లాసము (ప్రకృతిని పరిశీలించినప్పుడే వీలగును ఇట్టి (పకృతి పరిశీలనా కక్రి మానవుడు శైశవము నుంకియే కల్లియండును (ప్రాచీన కాలములోను; ఈనాడును పల్లేలయందు జనులు (ప్రకృతిపై ఆధారపడి జీవనము సోగించుట తప్పనిసరి యగుచున్నది పంటలు పండవలె నన్న, ఆరోగ్యము కలుగ వలేనన్న వారికి (పకృతియందలి వివిధావస్థలే కొరణము పంటలకు కావలసిన వర్షము ఎప్పుడు కురియునా యని పల్లె (ప్రజలు కన్నులలో వత్తులు వేసికొని ఎదురు చూచుదురు [పకృతియందలి మార్పుల వలన వారికి ముందు ముందు జరుగటోవు సుఖములను కష్టములను తెలిసి కొందురు (వళృతియందు సమ్మిశితమై యున్న (వతి, లయలను గూడా మానవుడు పరిశీలించి నొడనుటకు వానిచే (ప్రభావితులై. పాడుకొన్న గేయములు మనకు శానవద సాహిత్యము నందనేకములు దొరుకును పిల్లలకు ఆడి పాడుటకు దోహదమిచ్చు కారణములలో (పకృతిసౌందర్య మొకటి యని నిశ్చయముగా చెప్పవచ్చును గౌఖీ వీచినను, ఆకు కదలినను, ఆకాశ మురిమినను, ఎడులు రూసినను, పూలు పూసీనను పిల్లల నోళ్ళనుండి అనుకోనివి, కని విని యెరుగనివి ఎన్నియో పాటలు వారి పుక్కిలిని (తోసుకొని వచ్చును అందువలననే జానపదులు (వాత పతులనుండి తమ విజ్ఞానము నార్జించు కొనక సామూహికముగా నాడి -శానననినానినాననా నినిననత్తాధాలిల్లాతనలనాలననననాలా నత వునన ములాతానననాలని తనునా నన నను నినినననినిను నని నొదాన రానాను నమితాలడాలనిుననా నవలని నను కనా నినాయని రానివ లననినన 1 నేకు సేకరించినది పొడి వినిపించినది కనకయ్య, నర్సింగాపుర ౬

వల్లలు పాడుపాటలు క్షేవి?, పాడిన మౌభిక సాహిత్యము వలన విలువైన విజ్ఞానమును నేర్చికొని జాతి జీవన మును నిలిపిరి వారికి పిళ్టానమును నేర్చుటకు పాఠశాల లక్కరలేదు వారు తమ పరిసరములచే (పభావితుల్తై వాని ననుకరించి తద్వారా విలువైన విజ్ఞాన మును పొందుదురు (పకృతి నవ్వినవారు నవ్వుదురు, (పకృతి ఏడ్చిన వారు ఏడ్చెద రనుటకు మనకు పిల్పల పొాటలయందు కనపడు వారి (పకృతి పరిశీలనా శక్తియే నిదర్శనము అఆంచునలన (పకృతియే వారికి (గంధాలయము; విద్యా లయనని చెప్పక తిప్పదు [వకృతి యొక్క కరుణాకటావములపై ఆధారపడు (ప్రజలు కావుననే జానపదుల సౌహిత్యమునందు (పకృతి యందలి చెట్లను, మృగములను (ప్రకృతి దేవతలుగా ఆరాధించి పొడు కొందరు పేకుటాకుల బెల్లం పెడతా లేలిపో మొగులా! అని పిల్లలు (ప్రకృతిలోని మార్పును గమనించి వర్షమువచ్చు సూచనలు పొడ సూపగానే దేవుని ఆట పాటల కంతరాయము కలుశనీయకునుని (ప్రార్థించుట ఇందు కానఐడును వర్షమన్నను, వర్షములో తడచుట యన్నను పిల్లలకు మిక్కిలి (పీలి మేఘముల ఉరుము వినీ వినగానే ఆరిబయటకు పరిగెత్తి ఆకసమువంక ఉత్సావా ముతో చూచెదరు. ఇక చిటపట చినుకులు పడీ పడగానే బయటకు పరిగెత్తి ఒకరి చేతులౌకరు పట్టుకొని ఉల్పాసముతో ఆడుచు, వారికి తోచిన పాటలను పాడు కొందురు అట్టి గేయములలో ఒకటి - వాన వాన వల్లప్ప ఇ. చేతులు చాచు చెల్లప్ప గడ్డిలోన గారప్ప ౨. దొడ్డి తిరుగు ఆవస్ప తిరుగు తిరుగు తిమ్మప్ప తిరుగలేను నరసప్ప2 అని పకృతి సౌందర్యమునకు మురిసి పోవుదురు & నేను సేకరించినది చిన్ననాడు స్వయముగా నేను పాడుకొన్నది 2, సెలయేరు పుట క

166' నాలుగవ (పకరణము

పిల్చలను ఆకాశములో కొంగలు బారులుగా పోవునప్పటి (పకృతి వారి కంటికి ఇంపుగా కనపడి పాటలు పాడుటకు (పేరేపించినది ఇది వారి (పకృతి పరిశీలనాళ క్రిని నిరూపించుటకు మరియొక మచ్చుతునక

కొంగా కొంగా పువ్వెయ్యే

దేవునిగుళ్ళో దెబ్బెయ్మె

రాయి చెట్టుమీద రప్పెయ్యె

తెల్టబలియ్యమా * పచ్చబియ్యమా! ఆనీ ఆనందముతో చేతులు (తిప్పుచు తమ గోళ్ళమీద పున్వెయ్యమని బారులుగా పరుగెత్తుచున్న కొంగలను [ప్రాధేయపడుచు ఆడి పాడుడురు ఈ విధముగా చేతులు (తిప్పుచు పాడిన తరువాత గోళ్ళు చూచుకొని దానిపై కొంగలు మచ్చలు వేయునని పిల్లల విశ్వాసము ఇట్టి పరిశీలనాత్మకమైన గేయమే మరియొకటి

వెనుకా వెనుకా - వేముల తోట

కనకా పండు =. కాముని రూపులు

వాగూ నీద =. వనముల ప్రి

మెత్తని కట్మ = మేచక శంఖులు

దూదీ మడుగులు - దుప్పటి రేకులు

తెల్లని గుళ్లో = నల్దిని వినాయకా

నాలుదు చేతులా = నమస్కారమయా? ఆను ఈ గేయము పిల్లలు పెద్దల నుండి నేర్చుకొన్న అనుకరణ గేయమే తప్ప స్వంళరచన కాజాలదు దీనియందు శర దృళువునందలి [పకృతి సౌందర్యము మన కన్నుల ఎదుట నిలిపినారు (పకృతి యందు వస్తువుల యొక్క సహజ గుణముల నేరీతిగా పిల్లలు పరిశీలించిరో చూడుడు

చిమడకే చిమడశే చింతకాయ

నీవెంత చిమిడినా నీ పులుపు పోదు 1 _ తెలంగాణా పల్దే పాటలు పుట £9 లం 2 _ మిన్నేరు -నేదునురి గంగాధరం - వుట 8

పీల్లలు పాడుపాటలు 189 ఉడుకకే ఉడుకకే ఓ ఉల్లిపాయ నీవెంత ఉడికినా సీ కంపు పోదు! అని చింతకాయ, ఉల్లిపాయల గుణముల నెంత చక్కగా పరిశీలించిరో చూడుడు (పకృతి దృశ్యమును మన కన్నుల యెదుట నిలుపు మరియొక గేయము- దాగుడుమూత లాడుదను తరువుల మూలల దాగుదమ అటవీ స్థలముల కిగుదమ వటప[(తంబులు కోయుదమ పొన్నలు పొగడలు ఎక్కుదమ చిన్నికృష్ణుని వేడుదమ శరుపిందపొదలో దూఠుడమ పొగడళాలల కేగుదమ ఆళోకవృక్షము ఎక్కుదమ జననీ జానకిని వెతుకుదము బాలిక లందరు కూడుదమ శరువుల మూలల బదాగుదమ దాగుడుమూత లాడుదము దాగుడుమూత దండాకోరు పిల్లి వచ్చె ఎలుకా భద్రం ఎక్కడివా రక్కుడనే* అన పాటలో వర్షింపఐడిన అడవి యందలి వివిధ రకనులై న చెట్టను మనందరిక్షి వారి _పక్ళతి పరిశీలనా పాటవముచే తెలియపరచిరి ఇట్టి పాటలు పిల్లల సాహి త్యము నుండి ఎన్నిటినైనా పేర్కొనవచ్చును క్షే నవ్వులు=-పువ్వులు పుట 8 ల. గృహలక్ష్మి - 1941

140 నాలగవ ప్రకరణము 8. ఆచార (_పదర్శక గేయములు (పండుగలు పర్యములను పురస్కరించుకొని భక్తి శ్రద్ధలతో కూడినవి) సంప్రదాయము సంస్క్యృతికి జీవము సంప్రదాయముల సమాహారమే సంస్కృతి అందురు సంప్రదాయము ఆచారములు, నమ్మకముల క అలయిళయే అని చెప్పవచ్చును నర్యపదాయ మనగా ఆడి నుండియ మానవ సంఘము చేత విడువఐడకుండ తరతరములుగా: అనివార్యముగా చేపట్టిన ఒక పని గతము లోని సదాబొరములు, ఉత్తమ విశ్వానములు దీనియందు చేరును అందువలన సం్యపదాయము ఆను పదమున కర్టము చాల విశాలమైనది సమ్యక్‌ (పధానం - సంవదాయం అని సంస్కృతములో దీనికి వ్యుత్చత్రి అర్థము సంవ్రదాయ మను పదమునకు సమానార్థతముగా ఆంగ్లములో ౭61400 అని అందురు ఈ నసంపదాయమునకు నిర శచనము లెన్నియో కలవు పాళ్చాత్యులు నిర్వచించిన నిర్వచనములు భార తీయుల నిర్వచనములకు తుల్యముగా కనబడును ఈ నిర్వచనము వలన తర తరములనుండి గతమునకు సంబంధించిన చారి[తక (ప్రభావము నర్తమానకాలముపై (పసరించి. అదియే సం్యపదాయమై ఒప్పుచున్నది తి మరియొక నిర్వచనము-సం[(వదాయమనగా గతమందలి ఆచారములను వర్తమానమునకు అందించుట 2 సంప్రదాయ మనునడి ఒక సంభుముచేత ఆమోదింపబడిన, మానసికమైన, ఆదర్శయుతమైన పవర్తన ఆచారము లనగా భౌతికమైన నమ్మకములు ఈ ఆదారములకు ఒక విచ్శిత వివరణయే సంప దాయము సంప్రదాయము మౌఖభికము కొన్నివేళల ఇది లిభితము కావచ్చును $ 091664 89 116 1౧146౧06 01 9 ౧891 0% 1169 ౧69911 1౧౯౦646610 (0 8900101007 ౧ 186 2 ₹146411100 13 16 ౧8౧6110 0౧ 0 ౧461 10 ౧99601 కగ0/0100661& 01 506181 5016౧099 ౧ 189 3౩ 7146110౧ 19 (16 1014] 0064౪ 0 2000౧664 6౧0౪6౧ 091163 1116 9 94060116 0/ 166981198110%41! 51649 0 50618! సంగ్‌డ/1064/ 83 13 118 ౧09611౪6 0 09[౧4౪10౪6471510 51606 1(0/[0౪1669 116 ౧1900/081 80%8504[64 2౧6 161400౧ 21160 0" 0645100 4641410౧ ౧౧౫7 09 91010! 0౯1! 0 ౪1460 “ఆాశ్మిగి కగం/01006618 01 గం11010౧ - 6601164 /౯82061ఓ1ల5 ౧౯౧౧4 ౧ 212 1945

పీల్లలు పొడుపాటలు క్షేత్ర 1

సంపదాయ మనగా శద్దార (పకారముగా 'అప్పగించడము అని అర్ధము అందువలన సం్యసదాయ మనగా ఇతరుల వద్ద “భ్యద్రపరచు-' భ(ద్రపరచినవారు తరువాతి వారికి ఆందించిన దానినే సంస్రదాయమందురు 3 ఇట్టీ ఈ సంప్రదాయ ములు పాటించుట జాతి సంస్కృతిని అభివృద్ధి పళచుటకు దోహదమిచ్చుట ఈ విధమైన సంపదాయానుసరణము జానపద సాహిత్యములో పిల్లల పాటల యందు ఏ విధముగా ఆనుసరింపబడినదో చూప్పట నొ ఆభ్మిపాయము

మానవుడు శరీరతత్వమున వంశ పారంపర్యమైన (ప్రభొవము నెట్టు కల్గియుండునో, సంఘము యొక్క తత్వమున అట్టి సయ్యపదాయ (ప్రభావము మెండుగా నుండును అందువలననే గతమను తల్లి వర్తమానమను శికవున కిచ్చు స్తన్యమే సత్‌ సం్యపదాయము 8

మనము ఈనాడు ఆచరించుళున్న పండుగలు, పర్వములు అన్నియు సం్యపదాయముగా సంకమించి నట్టివే సంస్కృతీయళమైన ఏ సంఘనును సంప్రదాయములను విడనాడలేదు ఉదాహరణకు పల్లెపట్టులందుండు (ప్రజలు అనాది నుండియు ఎన్నియో కొన్ని నంపదాయములకు కట్టుబడి తమ (బళుకు బాట నేర్చరుచుకొన్నవి

సంప్రదాయము ననుసరించుటలో జానపదులను చెప్పిన తదుపరియే ఇతరులను చెప్పవలెను తమ జాతియందలి ఎవరో ఒకరు ఒక దేవతకు పూజ సల్పిన, తరువాతి వారును అ దేవతను పూటించనలెను లేకున్న జాతి నాశనము

2 7106 ౪౦౧4 ౧1610100 ౧౦4౧8 6ళ/౧10100102811౪ “౧2౧64601

0౪9౯ 18 00౧0601 01 1461010౧ 1109191076 1001196 (2) &

రేంం౧౦911 *గ|0స౧ 19 ౧2౧6464 0౪6 (0) “4600914166 16

౧6[5008 ౪/౧౦ 4/6 1౧ ౧౦9560810౧ 0119 6460081 2% 06

0011౧113810[664 10 ౧69989౧6 11 4౧4 గంగ 1 10

3100653018 -- ౧001006614 01 ౧611010౪93 11059 ౪01 12

1. అధినికాయథ కవిత్వము పుట 6

142 సాలుగవ (ప్రకరణము కల్గునను విశ్వాసమే వారిని ఆచర్యక్షై పోత్సహించుచు ఒక సంప్రదాయముగా నిలుచుచున్నది

సంపదాయానుసరణము జాతి అభ్యున్నతికి మూలహేతువు జానపదులు తమ పూర్వులు (పెద్దలు) ఏ మార్గము ననుసరించిరో, తమ జీవితమును గడిపిరో, వారును తమ పెద్దలు నడచిన దారియందు నడదుటకు (ప్రయత్నించిరి ఆందు వలన సం[పదాయమనగా ఏదను నందేవాము కల్గినయెడల -

యద్యదాచరతి శేష్టః

త త్రదేవేతరో జనః

సయ్య తృమాజం కురుతే

లోక స్తదనువర్తజే 1 అని నందేహమును తీర్చుకొని సాగి పొమ్మని (శీ కృష్ణుడు గీతలో ఉపదేశించెను ఇట్టి సర్యపదాయమునకు మానవుడు మాతృ _స్తన్యముతోపాటు దీనిని కూడ జీర్జించుకొని జాతి కౌన్నత్యమునకు తోడ్పడుచున్నాడనుటకు జానపద సాహిత్యము (ప్రత్యష సాశ్యముగా నిలిచినది _పిల్లలిట్టి సం్యపదాయములను తమ ఆట పాటలలో ఏ విధముగా అనుసరించి జాతి సంస్కృతిని నిలిపిరో తెలుపుట ఇచ్చటి నా ఉద్దేశ్యము

చెట్టి చిట్టి మిరియాలు

చెట్టు (కిందపోసి

పుట్టమన్ను దెప్పి

బొమ్మరిల్లు గట్టి

బొ 'మ్మరింట్లో బొమ్మనీళ్ళాడితే

బొమ్మ తలకి నూనె లేదు

బొమ్మ బిడ్డకి నెయ్యి లేదు

ఆంతట్లోనే 'పెద్దన్నాస్తే | గితొనుకరందము కర్మయోగము ౭1వ శ్లోకము

పీల్పలు పొడుపాటలు కేకలీ

కాళ్ళ చెప్పులు విడిపించె

కంచెడు పాయనం జ్యురించె 1

అను ఈ గేయములో ప్సిలు బొమ్మరిండ్లు కట్టుకొని పెద్దలు తమ గృహములో ఎట్టి కొార్యకలాసములు ఆచారములు పాటింతురో అట్టివే పిల్టలు తమ "మ్మరంటిలోను జరుపుదురు ఉదావారణకు బౌమ్మకు పెండి చేయట ఆత్తవారింటికి పంపుట, నామ్మ (పసవమగుట మొదలగు కార్య[(కములయందు పొటించెడి ఫియమములను తప్పక ఆచరింతురు పై గేయములో (పనవమైన తరువాత పుట్టిన బిడ్జను ఎవరైన చూడవచ్చిన పురిటి గృహములోనికి చెప్పులు ధరించి వెళ్ళుట మంచిది కాదను ఆచారము, ఏదైన శథవార్త వినిన లేక శర కార్యము జరిగిన యెడల తీపి పదార్థమును వచ్చినవారికి తీనిపించుట వంటి ఆచారములను పిఫ్రైలు ముఖ్యముగా ఆడపిల్లలు వారి పాటలలో నిలిసిరి

ఆశ్వయుజ మాసమునందు వచ్చెడి తదియను అట్టతద్దె (ఆట్టతదియ) అని అందురు ఇచి భారతీయుల పండుగలలో ఒకిటి ఇది పెండ్రి కొని ఆగపిల్చిలు మంచిమగడు దొరుకుటక్స్షై చేయునట్టి పండుగ దీనిని సంపదాయానుసరణముగా ఆచరించిన రయుడం తమకు ఆందమైన భర్త దొరుకునని నమ్ముదురు

అట్టతిద్ద్‌ య. - ఆరట్లోత

ముద్దపప్పోయ - మూడట్లోయ్‌

పీటకింద పిల్లలారా లేవండోయ్‌

చేటకింద చెల్లెండ్దారా = లేవండోయ్‌ & (పొద్దుననే లేచి పెరుగన్నము తిని తోటకు వెడలి (కాళ్ళతో ఉయ్యాల నమర్శి ఊగుచు పొడు పాట ఇది ఇది భారతీయ కన్యలు నియమము తప్పకుండ పాటించు ఒక ఆచారము మరియొక ఆచారమును గుర్తుజేయ గేయము. ఒక బాలీకకు వివాహమైన పిదప అత్తవారింటికి పంపునప్పుడు ఓడిబియ్యము పోసి వ. నేను సేకరించినది = పాడినది నిడుదవోలు పద్మావతి పిర్వతీపురం,

(శ్రీకాకులంజిల్లా

కేశ నాలుగవ (పకరణము పంపుట ఆచారము ఈ ఆచారము పిల్టలు తమ గేయములో ఎంత స్పష్టముగాః ఎంత యుక్తిగా జ్ఞాపకము చేసిరో గమనిందడు --

చందమామ కొల్లెగట్టి

సౌరపలుకు లొల్లెటోసి

అమ్మ నేను చిన్నదాన్ని

అల్టుడొస్తై తోలబోకు 1 అని ఓ వివాహితయైన కన్య తల్లిని విడువలేక తనకు సారపళలుకులు మొదలగునవి ఒడిలోబోసి సొరెగట్టి పంపకుమని ఐకిమాలుకొంటున్న ది ఆడపడుచును అత్తిం టికి సాగునంపు నపుడు టఓడ్‌బియ్యము పోసి సాగనంపుట మన సాంఘిక ఆచారము ఇంతియేగాక బిడ్డలను ఆత్తవారింటికి పంపునప్పుడు తల్లి యెస్నియో నీతులను, ఆ త్తింట మసలవలసిన రీతులను, పెద్దలయెడ చూపవలసిన గౌరవ మర్యాదలు, మొదలగు విషయములను టోధించుట మన సంప్రదాయము అట్టి సర్మపదాయము మనకు పిల్లలు పాడుకొను. పాటలలో ఎట్లు _పతిబించించుచున్నదో చూడుడు

చిట్టి బొమ్మలపెండ్డి - చేయవలె ననగా

శృంగార వాకిళ్ళు = సిరి తోరణాలు

గాజు పొలకలతో _ గాజుకుండలలొ

అరటి స్తంభాలతో = అమర సెండ్లరుగు

చిన్నన్న పెన్టైనే వన్నెచీరల్లు

పెద్దన్న పెథైనే పెట్టెల సొమ్ము

నూరుదునే బొమ్మ నీకు నూటొక్కకొమ్ము

పోతునే బొమ్మ నీకు పొన్నేలు నీళ్ళ

కట్టుదునే బొమ్మ నీకు కరకంచు చీర

తొడుగుదునే బొమ్మ నీకు తోపంచు రవిక

పిల్టలు పాడు పాటలు 14ర్‌

ఒడివియ్యం 'పెడుదునే ఒడిగిన్నె పెడుదు

ఆ_త్తవారింటికి పోయిరమ్మందు

అత్తవారింటికి పోయిరమ్మందు

అత్త చెప్పిన మాట వినవె ఓ బొమ్మ

మామ చెప్పిన పనీ మానకే బొమ్మ

రావాకు చిలకమ్మ అడవే పాస

రాజులు నీచెద్దు చూడవచ్చేరు 1 అను ఈ పాటయందు ఒడిలియ్యము పోయునపుడు ఒడిలో ఉంచు గిన్నె అన్న దమ్ముల బాధ్యత వివాహితులైన స్త్రీలు అత్తింం మసలవలసిన తీరులు టోధిం చుట మొదలగు ఆచారములను పిల్లలు తమ పాటలద్వారా మరచిపోకుండా శ్రాసకము పెట్టుకొనిరి ఇట్టి గేయము మరియొక విధముగా నున్నది

ఆడపిల్లల పాటలయందు, వారి పండుగలయందు అతిముఖ్యమైన పండుగ దినములు రెండు ఒకటీ దసరా రోజుఅలోని బొడ్డెన్ముపండగు రెండు సం్యక్రాంతి దినములలో పెట్టు గొబ్బి పండుగు బొడ్డెమ్మ పండుగ కన్యలు తమకు వివాహ మగుటకు, మంచి అనుకూలమైన భర్త దౌరుకుటకు పార్వరీదేవిని బొడ్డెమ్మ రూపముగా ఖావించి సేవించుదురు ఈ నండుగ భ్మాదసద మాసములో ఐహంళ సంచమినాడు ఆరంభమై మహాలయ అమావాస్యతో పూర్తియగును ఈ అమా వాస్యను ప్మెతమాస (పితృఆమావాసళ్ర అని జానపదులు అందురు ఈ మధ్య దినములన్నియు కన్యలు బొడ్డెమ్మను కలశముపై నిలిపి పసుపు కుంకుమలతో పూజించుట సం్యపదాయము బొడ్డెమ్మ చుట్టుజేరి తిరుగుటను బట్టి ఈ సండుగు ఆం(ధ్యప్రాంతమున (పచారములోనున్న గొబ్బి పండుగకు అనకరజనును సందేహము ౩ ఇట్టి ఈ సం_పదాయములను పోవించినట్టుగా సూచించు అనేకము లైన పల్లేపాటలు మనకు జానపద గేయ సాహిత్యమునందు లెక్కకుమించినవిగా దొరకును అందులో కొన్నింటిని పేర్కొందును 1 బాం భాష - పుట 60 ల నవ్వులు = పువ్వులు, పుట £ క! తెలంగాణా పల్లీపాటలు = పుట 88

146! నాలుగవ (ప్రకరణము మాలుమృర్తి మేడమీద చందనూమ = వెండియ్య వీనగరలు చందమామ వెండియ్య వేనగరలకు ,, = ఇత్తడియ్య చీరెలు 1 ఇత్తడియ్య చీరంపు ,, - రాగియ్య కడుపలు + రాగియ్య కడుపలప ,, ౨ ముఖ్యాల ముగ్గులు 91 ముక్యాల ముగ్గుకు +? = వజారి వాకింద్దు ॥9 వ్యజాల వాకిండ్దకు 11 = పవడాల పందిళ్ళు | సవడాల పందిళ్ళకు ,; = మంచినీళ్ళ వావిపుదై | వ్వంచినీళ వావ్మిపక్క 1; = మంచిమతల్తే తీగబుథై 1 శోసేవారెనరులేక ,, - కౌండెత్తు పెరిగిపోయె 19 కోయించు చందప్ప ,; = పంచిపెట్టు గొరమ్మ ౩3

శః హైిటలయందు వ్యంగ్యార్థమున్నదన్‌ డా| బి రామరాజుగారు అభి

[ప్రాయమును వెల్తిబుచ్చిరి, ఈ విధముగా తొమ్మిదిరోజులు (పతిదినము పై విధ

నవ్వగా. గౌరమ్మను పూజించి ఆరోజు నొడ్డమ్మను నీళ్ళలో ఓలలాడించుట

ఆబారము

బొడ్డెమ్మ బొడ్డెమ్మ విడ్డలెందారే

వావిలో పడ్డవారికి వారిద్దరమ్మా

జైర్లపడ్డశారికి శేరిద్దరమ్మా

కుంట్టబడ్డవారికి కోగద్రరమ్మా

న్మిదబో బొడ్డెమ్మ స్మిదబోవమ్మా

న్మిదకూ నూరేండ్దు నీకు వెయ్యేండ్లు

నిన్నుగన్నళల్లికి నిండ నూరేండ్రు ! అరి నిద్రపుచ్చి ఇండ్డకు రేరెదరు ఇట్టి పాటలేన్నియేని వల్లెపట్టులందు మనకు దొరకును గొబ్బీష్ళ సంక్రాంతి రోజు బాలికలు లక్ష్మీదేవిని పూజించుట ఆచారము పంట దినుసులు ముమ్మరముగా పొందిన సమయమునందు ఆ ధాన్య లష్మిని పూజించుదురు సామాన్యముగా ఏవీ పండుగయేకాని 1వతములేకొని

1. తెంంగాణా సల్లేపాటలు, పుటంక0

షీళ్చలు పాడుపాటలు 147 చ్తీలు తమ పిల్లలకు శుభమునిమ్మని, శమ భరృలను చల్లగా కోపాడమనియు, కన్నెలైన మంచిభ _ర్తను వేడుకొనుటక్సై చేయాదురన్నది నిరివాదము "ఈ గొబ్బి పాట సామాన్యముగా కృష్ణునిమైని భక్తిని వెలుబుచ్చినవిగా తోచును, ఇట్టి గొవ్చి పాటలలో కన్నె పిల్లల కోరికలను గమనించుడు

గొబ్బియళ్ళొ గొవ్పీయని పాడురమ్మా

గొవ్బీయళ్ళ్శా 1గొ॥

చందమామ చందమామ & చందమామక్షి

చందమాను కూతుళ్ళు నీలగిరి కన్నాలు 1'గొ॥

సిలగిరి కన్నెలకు నిత్య్మమతక్షై తోట

నిత్యమకత్లే తోటలో నిమ్మల్ల వావి ౧గొౌ॥

నిమ్మల బావికి గెలకల తాడు

గిలకల్ప తాడుకు బుడిగి బుడిగి చెంబు గొ

బుడిగె బుడిగి చెంబు అందరికి మనసు

అందరికి మనమైన నే నీయనేర గొ

నేనీయకుంటె నాచెళ్లే యిచ్చు

నాచెల్లి నా కన్న కడుముద్దరాలు 1 11గా॥ ఆనుట యందు తమ యిష్టమురను, తమకు చెల్లేలు పెగల (పేమ థావమా తెలుపుచున్నారు. ఆట్టిదే మరి యొక పాట) వ్యవసాయమే తమ జీవనాధారము కావున దాని పైన వారికి గల మక్కువ

గౌొవ్బియళ్ళో, గొవ్బియళ్ళొ

దుక్కు. దుక్కు. దున్నారంట

ఏమి దుక్కు- దున్నారంట

రాజుగారి తోటలోన కై తెలుగు = కన్నడ జానపద గేయాలు పుట 160

1408 నాణగవ (పకరణము

జామిదుక్కు. దున్నారంట

అనాటే అక్కాలళ్లార

చందగిరి థామల్దార

భామల గికి గొబ్బిళ్ళో అని (సళ్ళ్నో త్తరములతో కూడి విళ్చలు మహదానందముతో పాడుకొందురు అట్టిదే మరి యొక గొల్బీ పాట

గొల్బియ్యలో గొబ్బి యని

పొడళమ్మ నిబ్బరముగ సఖులంతా గొ;

గొబ్బియ్యలో సర్వమునకు సృన్టికర్త

సర్వేశ్వరు డొకడున్నాడే 11గొ!|

గొబ్బియ్యలో సర్వేశ్వరుని పేద

నాకు చక్కగ వినిపింపవే 1గొ(

గొబ్బియ్యలో దుష్ట తనము

చేయమనల పట్టి శన చేయనే ॥గొ॥ అను పాటలో భగవంతుని పైన భక్తి భావముతో పాటు పాపపు పనులు చేసిన పతన మైపోదుమన్న (సగాఢథమైన విశ్వాసమున్నట్టు స్పష్టము

సువ్చి గొబ్బెమ్మ - సుఠిపడనిస్తావా

తామర పువ్వంటి = తమ్ముజ్జిస్తావా

చేమంతి పువ్వంటి = చెల్లేల్నిస్తైవా

మల్లే వృవ్వంటి = మరిదీ నిస్తావా

మంకెన పువ్వంటి = మరదల్నిస్తావా క్షే వీల్లల ఆట పాటలు ఆంధప్రదేశ్‌ బాలల మహాసభలు “_ పుటట8 2, నంగీత బోధిని = పుటం 10 $ మిన్నేరు పుట 229

పీల్లలు వాడుపాటలు [43 అని ఏ ఏధముగా కోరుకొనుచున్నారో చూడుడు మరిది, మరదండ్లు, వలైపూవు, మంకెన పూలవలె ఉండవలెనని కోరుకొనిన, యిక తమ దైవ నమానుడై న భర్త మొగిలి పూవువలె యుండవలెనట 1 ఇన్ని ఆచారములు మనస్సు నందు కన్నా పిల్లలు పదిలసరచుకొని తమ భావి జీవితమును ఒక అభివృద్ధి మార్గమున మలచు కొందురు అందువలననే సంప్రదాయము జాతికి వెన్నెముక అది లేని జాతి వెన్నెముక లేని ళరీరము

కన్నెపిబ్చలు చేయ నోముఅలో ముఖ్యమైనది సోవితి గౌరి నోము దీనినే బొమ్మల గౌరి అనియు, గౌరి పున్నమ అని అందురు నిజమునకు ఇది స్త్రీలును బాలికలు కలిసి ఒక చోట గూడి చేయ ్యవతము డీనినే బొమ్మల నోము తిని ఆందురు * ఆ రోజు సన్నాయి బాజాలతో కమ్మరి యింటి నుండి బొమ్మలు కొని తెచ్చి సావ్మితి గౌరిని ప్రతీకగా నిలిపి తొమ్మిది దినములు; దిన మొక నైవేద్య ముతో పూజించు చుందురు దీనిని తొమ్మిది సంవత్సరముల చేయుదురు ఇట్టీ సమయము నందు పొడుకొను పొటలు -

తల్లి దండన - తండీ దండన

మామ దండన = పురుషుడి దండన

ప్యుళుని దండన = రాజ దండన; ఎప్పటికీ వద్దు

సహోదర దండన దాల కొవాలి

స్వర్గానికి వెళ్ళినా సవతిపోరు వద్దు

మేడమీదికెళ్ళినా మారుతల్లి వద్దు

సావ్మితి గౌరి దేవమ్మా - నీ దండన యెల్స కాలం కొవాలి అనియు. గౌరిదేవి (పతిబింబబు. నీటియందు చూస్తూ ఈ కింది. విధముగా పాడుకొందురు *

చూస్తి చూస్తి = ఏమి చూస్తి

దేవుని దేవరను చూప్రి 1... జెలుగు జానపదగేయ సాహిత్యము 2 మిన్నేరు - పుట 224 మిన్నేరు పుట 265

౦0 సొలుగవ (ఫశరణము ఛేపి దేవర వ్రమి చేస్తున్నారు యముక్యాలు రళ్ళాణి జకదమాడుళున్నారు _వవరు..గెలిచిరి, ఎవరు ఓడిరి స” ఆందుకు ఎవరు సౌ&ీ? నంది సామి నాగమయ్య సౌకి = కోట సామ కొమ్మసాషీ = కోటలో ఉండే పంచాంగ (వాహ్మడు సామి ఎడనున్న ఏల్లిమ్ము సా - కడనున్న గంగమ్మ సాకి సావిత్రి గౌరిడేనమ్మ - న్రీకు నేను సాక్షి నాకు నీవు సామి2 ఆని*పళ్నో త్తర రూపములో పాడుకొందుకు ఇట్టి సం్యప్రదాయాను గుణమైన పాటలు మగపీల్పల హెటలలళో మనకంతగా కనఐడవు ఆందువలననే గృహములో చేయ కార్యకలాపములకు, ఆకార సంప్రదాయములను కాపాడుటకు తోడ్పడినందుననే నన్నయ్య శకుంతలచే దాంపత్య ధర్మములను గూర్చి దువ్యంశునకు తెలియజేయ సందర్భములో స్త్రి యొక్క వై శష్ట్యమును గూర్చి, గృహ నీతి విద్యకు గృహము అని సిక్కా న్నాడు ఈ వివరణము జానపద సాపాత్యము నందు బాలికలకు సంబంధించిన 1 మిన్నేరు పుట 224, 225 2 సీ॥ ధర్మార్హ కామసాధన కుపకరణంబు గృహాసీతి విద్యకు గృహము విమల చార్మిత శిక్షకొదార్య కం ఐన్వయ స్థితికి మూలంబు సద్గతికి నూఃత గౌరవంబున కేకకారణం బున్నత స్థిర గుణ మణుల కాకరము హృదయ సనంతోషమునకు సంజనకంటు భార్యయ చూనె భర్తకు నొండ్లు గావు (పియమ థారతము = ఇది పర్వము, శకుంతలోపాఖ్యానము, పద్యము £0

పీల్చలు పాడుపాటలు 1251 వాబ్బయమున స్పష్టము అయినను ఆచార సంబంధమైన, భక్తి సంబంధమైన పాటలు మగపిల్లలు పాడునవి కూడ,లేకపోలేదు కాని ఆవి పరిమితమైనవి కొన్ని పాటలు మగపిల్లలు పొడినవిగా కనబడును దీనియందు వారి థక్తిఖావములు స్ప్టమె తోచును కొండెకు పూలు జుట్టవే అమ్మా నన్ను గోపాల కృష్ణుడనవే చిన్నారి నామము పెట్టవే. అమ్మా నన్ను చిన్నారి కృష్ణుడనవే మాణిక్య హోర మీయవే అమ్మా నన్ను మత్స్యావ తారుగనవే కుప్పె కుచ్చులజడలు చేయవే ఆమ్మా నన్ను కూర్మావకారు డనవే హారము పతకము నాకు చేయవే ఆమ్మా నన్ను ఆయోధ్యరాము డనవే మొలకును గజ్జెలు నాకు కట్టవే అమ్మ నన్ను కలికావతారుడనవే.స ఆని పాడుదురు దసరా పండుగ సందర్భమునందు బాలురు భక్తితో ఇట్టి పాటలు హైడుదురు మరుజనక మమ్మేలు మత్స్యావతార గురుతుగా కృపజూడు కూర్మావతార వరదుడవు కావయ్య వరవావతార సిరులు కరుణించు నరసింవావతార రశ్సంచు మమ్ము పరశు రామావతోగ £ 1 _ వవ్వులు=-పువ్వులు పుట 1 = 21 శ్రీల పాటలు -పుట 108,

152 సాలుగవ (చకరణము ఆసి దళావళారములను స్తుతించుట గమనించ దగినది. ఇట్టి పాటలలో అన్ని తీరులు అనగా గణపతి, సరన్వతికి సంబంధించిన దేవఠాస్తుతి కనఐడును- అను అభి[ప్రాయను కలదు 1 హోళలీపండుగ "= వసంతమాసమున వచ్చు పర్వదినము. ఇది ముఖ్యముగా బౌ_త్తరాహులకు చెండినడి రానురాను యావద్భారత మూ ,ప్రొకిపోయి స్థిరపడినది. దీనిని దమీణ మున రాజులు చేపట్టి (ప్రముఖి స్థానమును కల్పించిరి. ఆందువలననే వసంతోత్సవ ములు ఇరుపుట రాజుల ఆచారమైనది. ఈ వసంతోత్సవ సందర్భములో పాడు కౌను పాట కోలాటము, జొజిరి పాటలు, జట్టిజాము పాటలు, కాముని హెటలు, వోలీ పాటలు అన్నియ (ఫదారములో నున్నట్లు ఆ పర్వదిన సండర్భమును పరిశీలించిన కనపడు విశేషములు, జట్టీజోము పాటలను గూర్చి దొణప్పగారు వివ రించిరి.. ఇట్టి సందర్భములో మగపిల్దలు ఈ ఏధముగా షపెడ్రుకొందురు? జాజిరి జాజిరి జక్కుల పాప ఆగుండీగుండీత్తడి గుండూ గుండువోయి గండి కింద మోశవెద్రై మోతరాజు వోయి కాడూరెక్కె రాడూరంకా దండై నిలిచే తలచి కొట్టైరా తాళపు చెయ్యి నలచి కొట్టైరా సీలపు రాయి కోడిగుడ్డ సొంటి కొట్టరిగాడు కొట్టుకచల్చేర జిల్లేడుగాడు.* అని తమ ఇష్టము వచ్చిన వానభావనులతో పాడుకొందురు. 1... తెలుగు-కన్నడ జానపద గేయాలు -పుట.178. ల తెలుగు జానపద కళాసంపద -=పుట. 180, లి ఆంంగాణొ వల్లెపాటలు = పుట, శక,

పిల్లలు పాడు పాటలు ( 158 చేటూక్‌' = బూటూక్‌ మాంగాళయే తేరే లేరే రంగ్‌ బదలాయెగే దీనియందు పిల్లలపై ఉర్దూ పదముల (ప్రభావము కనిపించును. వసంతము చళ్లు కొన్న తరువాత మనిషి రంగు మారును. అప్పుడు ఆ విషయమును తెలుపుచు సీ రంగు మారిపోయినది సుమా అని ఎదుటి వారికి చెప్పినట్లుగా పిల్లలు తమకు తాము పాడుకొందురు. ఈ కాముని పండుగ రోజులలో మగపిల్లలు వెన్నెలలో చేరి కోలాటము వేయచు పాడుపాట కోలాటము ఆడ మగ పిక్చి లిరువురు వేయట కనబడును. కన్నువోతె మీ అత్త పిల్చనీయది కాలువోతి మీ ఆత్త పిల్చసీయది ఆయిరే బాయికే గొల్లదాన సి మరునంగ తెలువద్ది ఆడిదానకి అను ఈ గేయమునందు నొక తల్చిదర్శడులు తమ బిడ్డలను ఎట్టి ఆంగవైకళ్యము లేని వరునికే వివాహము చేయుదురు. అందులో వివాహా విషయములో ఆడువారి అభ్యిపాయమునకు విక్కువ విలువ. అందు కొరకు పిల్లనిచ్చే ఆత్త మర్మం తెలియదని దీని యందలి భావము. సోంఘిక (ప్రవర్తన దీనియందు నృష్టము* మరియొక కోలాటము పాట మగపిల్లలు ఆడుదురు, దీని యందు సమాధానము కనఐడును. జాజిరి డొజిరి జాబిలి బాటీరి వాజిరాడబోతే ఏమేమి దొరికె జిల్చడి చెట్టల్ల బెల్లమే దొరికె 1... నేను సేకరించినది. శ మరువం = మర్మం, 2, నేను సేకరించినదిం

1ఏకకీ నాలుగవ (ప్రకరణము

నాపు వెట్టంటే నక్కకే బెన్టై

నక్క ముక్కులో నారింజపుల్స

పీక్కుంట పీక్కుంట పీమారంబాయ

పీమారం కోమట్లు మా మంచివారు

సాద్రుకొమ్మని రండు _మామ్రిండ్రిచ్చె

మామిండ్డ దర్వాన పూతపూ'సె

పూత డర్వాన కాత కాసె

కాత దర్వోన పండు పండె

పల్లె తీసుకుని ఐల్లెకే పోతే

బల్లే కక్కలన్నీ బౌబొమనె

అప్పుడే నా ఒల్లు జల్లుమనె

అల్లునున్న కాడ మల్లేలే పహూసె.! ఇట్టి గేయము. ఫాఠాంతరములతో తెలంగాణా పల్పెపటల యందు. గలదు.2 శ్వ షాట్రలు శేవలము ఒక్క మగపిల్లలకే కొక ఆడువారికి సంబంధించి ఉభయోప యోగ్యములుగా నున్నవి, ఈ విధముగా చిన్నపిల్లలు జాతి సం్యపదాయమును నిలుపు (పతీశలుగా మనము పేర్కొనవచ్చును, శ. బుద్ధి వికొసమును నూచించు పొటలు :

మానవుడు ఇతర పపఇ్యాదుల కన్న ఛేదముగా ఆలోచించును. కనుక మానవుని ఆ జాతుల న్సండి వేరపరచుట జరిగినది, ఇట్టి ఆలోచనాళ క్తి పెంపొం దుటకు (ప్రాక్తన మానవ్యనికి (వళృతియే దోవాదకారి అని చెప్పవచ్చును. బుద్ధిని వాడు ఏ (గ్రంధముల నుండి పొందలేదు. వారికి (ప్రకృతియే బుద్ధి నేర్చు గురువు, ఈ విషయము మనకు పిల్లల పాటల యందు స్పష్టముగా గోచరించుచున్నది. 14... నేను సేకరించినది. తి తెలంగాణా పల్లిపొటలు = మొడటి భాగము, పృట, లలి

పీల్చలపాడు పాటలు క్‌ల్‌

కోతి పుట్టు టెందుకూ

కొమ్మ లెక్కెటందుకూ

కొమ్మ లెక్కు డెందుకు

నార జీరేటందుకు

నార జీరు డెందుకు

రథం గభ్రైటందుకు

రథం గట్టు డెందుకు

రాము డెక్కేటందుకు

రాము డెక్కు చెందకు

వాన గొప్టేటందుకు

వాన గొట్టు టెందుకు

వడు పండేటందుకు

వడ్లు పండు డెందుకు

బువ్వ తినేటందుకు

బువ్వ తినుడెందుకు

బుద్ధి నేర్చేటందుకు

బుద్ధి నేర్సుడెందుకు.

బూమిల పోయేటందుకు. అను గేయమునందు 1(పకృతియందలి (వతివస్తువుయొక్కు.పుట్టుకకు ఏదో ఒక (ప్రయోజనము కల్లియన్నదను జ్ఞానమును మనకు_పిల్లల ఊహలనలన తెలియు చున్నది. ఇదే గేయము ఈవద్భేదముతో కనబడుచున్నడ.* ఇట్టి పాటనే మరి కొద్ది పారాంతరములతో కనబడుచున్నది కే నెను సేకరించినది. పాడ్‌ వినిపించినది నారాయణ ఆను పిళ్చవాడు. న్న

దామవరం, జనగామ తా॥ వరంగల్‌ బెల్లాం వి, వాలభావంప్పుట, శీ,

నాలుగవ (ప్రకరణమా

1ర్‌రీ

కోతులు పుప్రేదెంచుకురా

కొమ్మలు విరిచేటందుకురా

కొమ్మలు విరచేదెందుకురో

రధములు కథ్ధేటందుకురొ

రధములు కథ్రేదెందుకురా

లంకకు పోయేటందుకురా

లంకకు పోయేదెందుకురా

రావణుని చంపేటందుకురొ+

రావణుని చం'పేదెందుకురా

సీతను ఇెజే ఎటందుకురా

సీతను తెచ్చేదెందుకురో

రామున కిచ్చేటందుకురా

రామనకిచ్చే దెందుకురా

[పజలను ఏలేటందుకురా.!

అను ఈ పాట ద్వారా పిళల్చలకు రామాయణ సారమంతయు తెలసుకొను బుద్ధికుశలత కనబడుచున్నది. ఇట్ట బుద్ధి వికాసమును చూపు మరియొక గేయమును గమనించుడు.

కట్టెలు కొట్టక శవ్వ

కాష్ళనొస్తున్న యవ్వ

పిడకలు చెయ్యర శివ్వ'

పిక్కలు నొస్తున్న యవ్వ

నీబ్ళ తోడర శివ్వ

చేతులు నొస్తున్న యవ్వ మ

1. సంగితవోరధిని, పుట, 168,

పిల్లలు పాడు పాటలు 157 చిప్ప దెచ్చుకోర శవ్వ అందుకు తయారవ్వు అను ఈ గేయనమునందు పనిభారమును ఎట్టి యుక్తియతమైన సమాధాన ములతో తగ్గించుకొన్న విధానము మనకు ఆళ్చర్యము కల్లించక మానదు. ఇట్టి బుద్ధి వికాసమును తెలియజేయు మరియొక గేయము. కాకమ్మా 1! కొకమ్మూ ! చుట్టాలొచ్చారు చూచిపో పళ్కాలొచ్చ్బారు పారపో సీకాలికి గజ్జెకడతా కాలు తీసి ఖంగున గంతేయ్‌.!ి ఆను ఈ పాటయందు కాకి ఇంటిపై వాలిన అఆ రోజు ఐంధువులు వచ్చెదఠరను నమ్మకమును సూచించుటలో వారి జ్ఞానము విదితమగుచున్నది. ఆట పాటలద్వారా పిల్చల మెదడును పదునుపెట్టే గేయములు. పొడుపు కథలు, కథలనుటవలన అవి కేనలము వచన మనుటకు వీలులేదు, ఇది _పళ్న, నచన, గేయ, సామెతల గూపనులో నుండు సంక్షిప్త, వాక్యము వాక్యము చిన్నదై నప్పటికిని దానియందు ఆల్పమైన ఆర్థముతోపాటు రసపుష్టి యుండును ఆఅల్ప్బాశురములతో ఆనల్పార్థము నందించునదే వాస్తవమునకు గొప్ప కవిత్వము. ఈ పొడుపుకథలు మెదడుకు పదునుపెట్టు ఆకురాళ్ళవంటివి వీటి వైశిష్ట్యమును వెలగా వెంకటప్పయ్యగారు “పొడుపుకథలు కేవలము హిస్యగుళికలు కొవు ఆలోచనా షయేరకాలు, జ్ఞావకళ క్రికి దోవాదాలు; లోకజ్ఞతకు, బుద్ధికుళ లతకు ఆయువుసట్టుల” అని అభిప్రాయమును వెలిబుచ్చిరి.! "

1. నేను సేకరించినది. పాడి వినిపించినది రామదాసు, నాచుసల్రి, జగిత్యాల తాలూకొ, కరీంనగర౦ బిల్లా వ, బాంథధావ-పుట=89. ల$, ఆం(ధ్యపవేక్‌ బాలల మవినళలుం1977. పొడుపుకథలు, పుట-160.

158 నాలుగన (ప్రకరణము ఈ పొడుపుకథలు జాతి సంస్కృతిని భృదపరచుటకు తగిన “*భ(ద 'పేదకలు” అనుటలో అతిశయోక్తి లేదు వీనినే జానపదులు “కాలాలు (శాస్త్రాలు) అని. అందురు ఇది జానపద విజ్ఞానమును దాటుట కుపయె గపడు మరియొక సాధనము వీనినే సంస్కృతములో. (ప్రహేశికలు లేక వల్లికలు అని అందురు అనగా గూఢముగా నుళచబుడిన యర్థము గల కావ్యవిశేషము ఉఊదాహరణముగా శ్లోః కచ్చనుప్తోప నిమివతి కాచవే గేన నర్తతే మళ్స్యస్సు స్తోనిమిషతి నడీవేగేనవ ర్రరే! అని వివరించ బడినది ఈ (సహేళికా శబము (పపూర్వకమె కావ [పకరణార్థకమైన హిల ధాతు నివనృన్నము అఆలీచ్బకార్థమును సమాచ్చాదించునట్లుగా చేయ వాగ్వొన్యాసమే (పహే€5 ఈ (ప్రహేళిక చ్యితకావ్యశేదమని చ్చితకావ్య లక్షణమువలన [గ్రహింపబడినది ఓక నియత [క్రమమన వర్థాదుళను (పయోగించు ష్మకియయే చ్చిత కోవళ్వోమి స్వర వ్యంజన స్టాన్‌ గొత్యా కోర నియమ చ్యుత గూఢాం చిశమ్‌ "ఆని

1. ₹ఐ రత్నాకరము తి (వహే[ఠా తు సొజ్టేయా వచః సం వృత్తి కారియత్‌ ( తాపర్ముద యళోభూవణము పుట 151 లి "ద్మితంతు నియమవ్యాసే వర్జనా మీబ్యత్యకనుమ్‌, న్వరచర్జ గతిస్థాన బంధవారాది బీంధనాడి కం పుట 146

పిల్లలు పాడు పాటలు 159 'హేమచం(దుడు చిితకావ్యముల భేదములమ కొన్నింటిని పేక్కానెను 1 ఈ లక్షణములు (పళ్ళో త్త్రరములతో కూడిన |ప్రహేశికలు, చమత్మానరముతో కూడిన వాగ్విన్యాస ములగుటచే వినోదగోస్టుల యందు రసికషలకు (పమోదముూ కల్లించను పలువురున్న చోట గు ప్తభాషణము లాడుకొనువారి కివి పట్టుగొమ్మలు 8 అరిస్టాటిల్‌ పొడుపుకథలకు, ఉపమానములకు దగ్గరి సంబంధమున్న దను అభి్మప్రాయములను వెలిబుచ్చెను 8 ఆందువలన పొడుపుకరలు ఉపమానోపమేయ ముల సంఘటితములే యను అభ్మిపాయము సమంజసమైనది ఈపొడుపు కధలు జానపద విజ్ఞానమ.న ఒకో (పముఖస్థానము పొందుననుటకు నిదర్శనముగా ఈ (క్రింది పాళ్ళాత్యుల అభిపాయమును పరిశీలించవలెను ఈ [కింది నిర్వచనము వలన పొడుపు కధల ద్వారా అభ్యాసము, తెలివి జన్మతః సం్యపాప్టమైన ఖ్రొనము _పజలకు తరతరములుగా తల్లిదం్యడులనుండి పిల్లలకు కాత ముర్తారల నుండి మనమలు, మనుమరాం[డకు, ఒకరినుండి ఒకరికి ఆందించబడినది ఈ విధముగా సామెతలు (పత్యేకము పొడుపు కధలు వ్యా ప్రి చెండినవి! 1 206 2 ,కిడా వినోదేషు తదజ్ఞైరాకీర్ణ మంతజే న్‌ పరవ్యామోవషినేచాసపి సోపయోగాః[పహేళికా [వతాపర్ముద యళోభూనఇమను పుట 1505 ! శ//0068్ర4 4బ0//6 50670! ౧౧౮ ౧0౫/44 040 గడ 72/20007 రిల76ల2 శ64400%07 424 ౧6040 006 060 ఉగ్గిడ్లీ శ 2/22 ్ట/02708 ౮౭౭౯? ౧౦ 00 గడల రీటిగ ల్రోళిగె 0 కట్ల 607/0) ౧౦౧౦6 రీ? న లి/4/0705 ఉలి 074 4000006 4|14 బైట్రాలోడే 77 2 200/2 16207 వా 085 4 501% [0/09 15 8 [0/00 న రి, ౪/11 0 (119 ౧6౦౧16 89 8386 0౪ 0 ర8గ6 ం్‌ 10 కగు 0౯ 21౧6 611116 8॥8 (11 [ం1% 10౧0౪16606 ౧4౩ ౨6 మలు సరో 101 6989167 18౧90)13910౧ 60 0641 | డ11009 121 13 త్‌; 116 న్‌ ౭గరే కంటే 16 గ6616 6906౧9 1౧ -- 01040౧85/ 01 గ1051076 _స/10100 8౧64 6606౧4 ౪ 2 గ౧8712 ఓ98200 - ౧ 938 న

160 నాలుగవ (పకరణము ... పొడుపుకథ సామాన్యమైన ఊహలకు వ్యతిరిక్తమైెనదిగా నుండును కొన్ని- పొడుపు కథలు ఒకే పదముతో ఏర్పడి న్లేషార్ధమును కలిగి యండును విిశాంతి సమయములందు [పజలు గుమిగూడినప్పుడు వీనిని పయోగించు కొందురు. పొడుపుకథలు పురాణగాథలతో। నీతికథలతో, జాొనపదకథలతో, షామెతలతో తుల్యమైనవి. వీటన్నంటివలె పొడుపుకథలు కూడ అత్మిపాచీన మైన మరియ మిక్కిలి వ్యాప్లిబెందిన మనోభావములను కలిగినవి. పొడుపు కథలను నిర్వచించుటకు [పయత్నమనులు జరిగినవి, కానివీనియందలి వివిధ గుపములను ఒకే నిర $చనములో చెప్పుట అసాధ్యము. ఈ (కింది నిర్వచనము కోళతలో కొంతవరకై నను సమంజసమైనదిగా కన్సట్టుచున్నది. పొడుపుకథలు , ్రళషముగా నిజమైనవిగా నైనను లేక ఒక (పళ్నార్ధకముగా నైనను ఉండును. పొడుపుకథలు వానియందు పొదుగబడిన విషయములయొక్క స్వభావములను నిర్జిష్టముగా తెలియజేయవు.* పొడుచుట, విస్వటలో ఆనందమును వెల్లినిరియించునవి పొడుపుకథలు. పొడుపుకథల స్వభావములో చాల గాంఖీర్యముండును. “రూపకమై ఉండుట పొడుపు కథల (వధాన లత్షణమురిలో నొకటి. కేవలము వాగాడంబరమై ఉండక పొడుపుకథ ఏదో ఒక నస్తువునకుగాని, వ్య క్రికిగాని సంకేతముగా ఉండును. ఈ లక్షణమునుబట్టి (ప్రాచీనులు చెప్పిన వ్యాజో కక్తికి, వ్యకోక్తికి, శ “ గ|646168 001486 10 10 00౧౧౧౦౧ 48860౧010౧ 1141 ఏం 80 ౧6౧6 ౪౦16 ౧౮221909 ౧౯౦౧౦౩66 ౪ ₹6౧316739 41 6౪6౧1006 ౧871189, గ!రర!09 18౧ ౪100 ౧౪౧9, ₹685169, [501% +3168 8౧6 ౧౧౦౪9108 89 0౧6 ౦06 1౧96 68711091 8౧౮6 ౧౧౦84 ౪16 6990/7986 ౧069 01 1070618166 100640౧ - 0160110080/ 0 50161016 1121001007 8౧4 1699౧6 = గిీడి!!8 ఓ680% .-- ౪01. 2, ౧, 936. 2. [18166416 ౧౧౭౫ 611067 ౧8౪6 8౧ 8౧0216౧1 96౧96 ౪10% 561768 88 8 61530156 10 116 1681 0౧౦ 0౯ 11 గొ౭/ 06 1౧ 16 1000 0% 2 ౧౮౦9110౧, 1౧6 1600 *౧10%౧ రం ౧౦ ఆ1/6010/ 1౧610819 106 ౧81476 01 116 ౧9౪/9! 6౧6౮1౯66 లా -౧6 [164 ౧0౧౮618 కగ0౪/010066414 ౧. 112. లి. జానపదగేయ వాజ్మయ వ్యాసావళి. నేదునూరి గంగాధరం,

పిల్లలు పాడు పాటలు 181 గూఢోక్రికి యిచ్చిన ఉదాహరణములన్నియు వివిధ భేదముక్తై న పొడుపుకథలను ఆభి(పాయము సమంజసమైనది.

పొడుపుకథల యందలి వివిధ లతణములను సమన్వయపరచి ఏర్పరచిన నిర్వచనము: “*చాతుర్యముతో కూడిన, కళాత్మకమైన, లయాత్మకమైన, సంతప్త గూధో క్తి పొడుపుకథ”. ఇవి కేవలము (ప్రాచీన మానవుని ఊహలతో మౌలికముగా జనించినవి కావు. మానవుడు కొద్దిగా నాగరికత అఆలవరచుకొనిన తర్వాత (ప్రచారము చెందినవిగా వీనిని చెప్పవచ్చును. ఇందుగల కుళూహలము కల్గించుళ క్తి, వోస్యరసమువలన పిల్లల మనస్సులను ఈ పొడుపుళథలు అత్యధి కముగా ఆకర్షించిన వనువిషయము పిల్లలు పొడుచుకొను పొడుపు కళలద్యారా విదితము.

ఈ పొడుపుకథల యందలి పరిశీలనాత్మక విషయములు ఆదిను మానవుని జీవితమును, ఆతని అనుభవములు ఆలోచనలు మొదలగు ముఖ్య విషయములను స్పష్టము చేయును.

పొడుపుకథల వివిధ విభజనలను ఆర్వీ. యన్‌. సుందరం గారు తెలియ సరిచిరి.! ఈ పొడుపుకథలు మానవ జీవిరముతో అనగా మాననవాతి సంస్కృ తితో పటిష్టమైన బంధముకల్లి యన్నవను విషయము ఈ కింద పేర్కొనబడిన పొడుపుకథలద్వారా తెలుసుకొనవచ్చును. పొడుపుకథలు [ప్రారంభములో 'పెద్దల నోటిగుండా పుట్టినను, అవి గేయాత్మకమైననిగా ఊండుటవల్స పిల్లలు వాటిని తమ మనస్సులయందు మరచిపోకుండునట్టుగా పదిలపరచుకొని, ఆడి ఆలసిన సమయములందు తమ సాటివారితో ఈకథలు పొడిచి విస్పకొనుచుండుట వలన రాను రాను పిల్చలవిగానే, పిల్చల నోటిగుండా పల్లేపట్టుల యందు ఈనాటికీ వినఐడుచున్నవి+ రాను రాను పీల్లలుకూడా స్వంతముగా పొడుపష్పకథలు పొడుచుట అలవరచుకొని రనుటకు అస్కారము కలది

ఇట్టి ఈ పొడుపుకథలు కొన్ని సామాన్యముగా నిత్యజీవితములో కనపడు ఆతి సామాన్య వస్తువులను, వృత్తిపరమైన వస్తువులను, వ్యక్తులను, కొన్ని

1. జనపద సాహిత్య స్వరూపం, పుట, 85,87.

162 నాలుగవ (పకరణము ఫలములను; మృగములను, [పకృతి దృళ్యములను సూచించునవిగా కనబడు చున్నవి. కొన్ని పొడుపుకథలు మచ్చునకై 'పేర్కొందును.

ఆకాశమంతా అల్టుకు రాగా

అడ్జెడు బవీయ్యం అడచూ రాగా

కడివెడు నీళ్ళ కారుకరాగా

చేచెడు చెక్కులు చెక్కుకరాగా

అందులో ఒకరాజు పొడుతునే యున్నాడు - (గానుగ)

వంకరటింకర మాను - వయ్యరిమాను

మానులెక్కే మాను _- మావూరొచ్చే మామ

కాపులెక్కే మాను - ఇతరుల పెండ్రికేను (పల్టకి) మరియొక ఆతి సామాన్యమైన పొడుపు కథం

ఆకాశమున నుండు

అది పకియూ కాదు

తోక కల్గియండు మేకకాదు

దీని భావమేమి రిరములే? అని ఆకాశమున వివారించునవన్నియు పఖులుకావని, తోక యుండుటనలన మేక అని అనుకోకుమని, షరి ఈరెండు కాకున్న దానిలోని రహస్యమేమని కథను పొడ నగా ఆలోచింపచేసి వారి బుద్ధిని పదునుపెట్టుటకు ఉపయోగపడి చివరకు సమాధానమును ఇప్పింపగల్లిన పొడుపుకధ, ఇది పిల్లల ఆటవస్తువు గాలిపటము, ఇట్టి పొడుపుకథనే మరియొకటిం

చెయ్యని కుండ

పొయ్య ని నీబ్ళ

వెయ్యని సున్నం

తియ్యగ నుండు

తిన్నవారికే తెలియను గుట్ట (కొబ్బరికాయ)

పిల్చలు పాడుపాటలు 160 దీనికి సంబంధించినదే మరియొకటి- రాచమందిరం చిన్నదానా-రఘుపతి కోడలా చేద వెయ్యకుండా-ముంచకుండా దావినికి నీళ్ళుతేవే, (కొబ్బరికాయ)! మరియొక పొడుపుకధ యందు ఆతిచిన్న పదముణు ఒక పాటగా వినఐడును, మారుత నుకెంన్నా మామా కొంకెన్నా మళ్ళీవస్తే కుంకన్నా నీకూనాకూ లంకెన్నా. (గొశ్నెము) మరియొక పొడుపు. ఆద్దంకి చెరువులో ముద్దంకి పిట్ట ముక్కున బంగారం పెట్టుకొని తోకతో నీళ్ళు తాగుతుంది. (దీపం) మరియొక ఆలోచనను రేకెత్తించు పొడుపు, నల్ద నల్లని పత్ని యొకటి నడినెత్తిన రెక్కలువచ్చె చేతులార గోదృవచ్చె చెవుల సందున గోదృవచ్చె దాని పచ్చరత్నములు కత్తికత్తిన కోసి 1, 2. అఆంధ్యపదేక్‌ బాంల మహానభలు-1977, పొడుపు కథలు. పుట 151 8. నేను సేకరించినడి-చెప్పినవారు-డా, నాయని కృష్ణకుమారిగారు,

164 నాలుగవ (సకరణము (ాహ్మలనక బంటులనక ఐంతిని భోంచేసిరట,] (ఆరట్ని చెట్టు పడుపు కథలు సాంఘిక కట్టువాట్టను తెలుపునను ఆభిప్రాయమును. నిరూపించు పొడుపుకథ.- ఇంతీంతొకు-|[ బహ్మంతాకు పెద్దలు పెట్టిన పేరంటాకు.' (మంగళసూ(తము) ఈ [కింది పొడుపుకధ పకషులను సూచించును- పొడల పొడల బువ్వ పొలకమైన గువ్వ బువ్వలోకి మొన్వ పురుగులు తినే అవ్వ రాజులు పొడిచే రవ్వ నున్ననైన గువ్వ నూకలు తినే తవ్వి ఆను ఈ అంత్య పాస యతమైన పొడుపుకధ లోని గూఢార్థము 'కోడి*, సామా న్యముగా ఈ పొడుపు కధ తెలియని జొనపదులుండరు. అటులే కౌన్నికాయలు, పువ్వులను తెలియజేయు పొడుపుకరలు- చింపిరి చింపిరి గుడ్డలు ముక్యాలవంటి బిడ్డలు, (మొక్కజొన్నకంకి) ఈ (కింది పొడుపుకధ తెలియని పిళ్లలు జానపదులలో సామాన్యముగా నుండరుం 1... తెలుగు-కన్నడ జానపద గేయాలు=ఆర్వీ= యస్‌. సుందరం-పుటం 148 ల , నేను సేకరించినది-నాకు జ్ఞాపకమున్నది. భి, నవ్యులఎపువ్యులు-పుట 6,

పీల్లలు పాడుపాటలు 1ేకీర్‌ పచ్చని పెట్టెలో విచ్చుకోనుంది తెచ్చుకోపోతేను గుచ్చుకుంటుంది ఎంతగుచ్చుకున్నా ఏమైనగాని తెచ్చుకోమాన, మెచ్చుకోమాన. (మొగలిపువ్వు) ఇది థకూడ జూనపదులతోపాటు నగరవాసులకును చిరపరిచిత మనిపించును. నూతిలోపాము-నున్ననిపాము చార చారలపాము-చక్క-నిపాము, (పొట్లకాయ) తండి గరగర తల్లి పీచుపీచు బిడ్డలు రత్నమాణిక్యాలు మనుమలు బొమ్మరాళ్ళు. (పనసపండు) ఇట్టి పొడుపు కధలు పొడుచుట ఎంతటి కన్టమైనదో, ఎంతటి ఆలోచనాళకి ఉండవలెినో మనము ఊహింపవచ్చును, పెైనొక పలక గిందొక పలక పలకల కిందా నలికల తాచు (నాలుకు పిల్లలు పొడుచుకొను అతి సామాన్యమైన పొడుపు, తోకలేని పిట ట్‌ తొంబై ఆమడ పోతుంది. (ఉత్తరం) తెల్లటి పొలంలో నల్లటి విత్తనాలు చేత్తోజల్లి నోట్లో ఏరుకుంటారు. (అవరములు)

166 నాలుగవ (పకరణము ' ముగ్గరు సిపాయిలకు ఓక లే టోపి, (తాటిపండు) మరికొన్ని ఆతిసామాన్యమైన పొడుపులు తరతరములుగా మనతో (బతుకుచున్నవి. గోడమీద బౌమ్మ-గొలుసుల బొమ్మ వచ్చిపోవువారికి ఎవడ్డించె బొమ్మ. (తేలు) ముక్కు మీది కెక్కు - రెండుచెవులనొక్కు టక్కునిక్కులసొక్కు -జారిందంటె పటుక్కు-. (కంటిఅద్ధము) మరియొకటి (ప్రకృతిలో ముఖ్యమైనది పొడుపు కధలో దాగున్నది ఇంకింత గుడిగాదు- ఈశ్వరుని గుకిగాదు కంచు కొప్పెరగాదు-కదిలించగారాదు. (ఆకాశము) మరియొక ప్రీల్పలు వేసుకొనే పొడుపు- పౌళాల గంగకు ఐదుగుంజలు ఊప్పుతే ఊగుతవి పీకులేరావు (చేత వేష! ఐజారు నుంచివ_స్పది కోటిస్పుతది భాయిల దుంకుతది, (ఆరటిపండు) మా తాత రెండెడ్డిస్తే ఒకటి నడు స్తది &కటి నడువదు. (విసురురాయి) క... తెలుగు జానపద గేయ సాహిత్యము=ద్వితీయ ముదణ 1978. బి. రామరాజు,పుట కర్‌. ల, 8, క, నేను సేకరించినవి సేకరించి పెట్టినదింనా మి్మితురాలు రావ్యసేనులక.

పిల్లలు పాడుపాటఏలు 18?

బుడుగుబుడులాడె

బుట్టాటలాడె

మధ్యాన్నవు యాల్లకు

మాయమైపోయె. (సాన్చి)! ఇంకొక చిిళమైన పొడుపు-

వారిపేరే అల్లిబిల్లిగాడు

వాడు లేకపోతే ఊరంత పాడు. (ీపడకట్టీ , ఇటువంటిదే మరియొకటిం

పచ్చనితో ట

తెల్లనీ రాజులు

నల్లని సిపాయిలు- (సీఠావలము) పిల్లలు కాస్త్రములు వేసి విసి చెప్పిన వారికి బహుమానములు కూడ ఇత్తురట, నిజముగా ఇచ్చేది మూత్రము లేదని వారికి తెలియును. విప్పి చెప్పిన వారు అవ న్నియు పొందినట్టుగా ఆనందింతురు,

ఆరు కాళ్ళ మృగము

కాళ్ళుబాపుకొని

నీళ్ళ తాగుతది

ఇప్పి చెప్పిన వారికి ఆటనిత్తుః

డాలునిత్తు, వాన్నకొండ జాగీరునిత్తు

మాన.కోట మాన్యమిత్తు ॥ (ఈగ మరియొకటి జానపదులకు అత్యంత అవసరమైన వస్తువును సూచించు పొడుపు కధ, పే. నేను సేకరించినది = సేకరించిపెట్టినడి నా మితురాలు-రావి (పేమలత,

లి లి క, నేను సేకరించినవి,

పనసపండు తెచ్చి

పల్సెరంబున పెట్టిన

తినలేని (వాహ్మడు

దిక్కులు చూచె (పంచాగము)! ఈ పొడుపు కథ ఈనాడు పిల్లల సాహిత్య (గ్రంథములలో అతిముఖ్యమైన పద్య రూపమున విలువైన స్థానమును అ(కమించుకొన్న ది.

రెండు మూడు మాటలలో అత్యంత చమత్కారముతో కూడిన భావము నందించు పొడుపు కథలు మనకు జానపద సాహిత్యమునందు అనేకములుగా నున్నవి. ఆందులో కొన్ని.

అకులేని పంట (ఉప్పు)

ఇిటుకలో గొటికరాయి (గెనుసు గడ్డ)

ఈతచెట్టు కిద్దరు బిడ్డలు (కల్దుకుండ)కి

పండ్లుంటవి కాని కొరుకదు (దువ్వెన

రెండు గుట్టల నడుమ గొల్లోడుకేకేసె. (పిత్తుో పొడుపు కథలలో వృత్తిని వ్యంగ్యముగా తెలుపుట సొమాన్న విషయము, ఈ ఆభిిపాయమున శనువై న పొడుపు కథలు*

చలిలో నిప్పులో కాగేవాడు (కంసాలి

తాపం లేక చెరువులో నానేవాడు (బాకలిి)

(బతికుండి గోతిలో కూర్చునేవాడు (సాలి ఈ పొడుపు కథలు కొన్ని ఒకే వాక్యముతో కూడియున్నను పీల్లలు ఆ వాక్యము

“లనే ఒక విధమైన లయతో పాట పాడినట్టుగా పొడుచుట మన అనుభవ నముళతోని

విషయము. ఇవి పీల్లల యందలి ధారణా శక్తిని పెంచు ననుటలో సందేహము లేదు.

1,2,5,4. నేను సేకరించినవి,

పీల్చలుపాడు పాటలు 160 5. [కిడలను సూచించు గేయములు వోస్య _పదర్శక గేయముల తరువాత బాల గేయములయందు (పముఖ స్థానమును పొందినవి (కీడా _పదర్శక గేయములు, ఆటలకు సంబంధించిన పాటలు పిల్లల పాటలయందు కోకొల్లలు ఇట్టీ పాటలు ఏవిధ (పాంశముల యందు వినిధముగా పాడఐడినప్పటికి వాని యందలి ఆభిిప్రాయములో మాగము ఏకీభావ మును చూపును చాలవరకు ఆటలయందు వాటికి సంబంధించిన పాటలు కొల గర్భములో కలిసిపోయి శేవలము ఆటలుగా మాత్రమే నిలిచియన్నవి. క్రీడలను సూచించుపాటల యొక్క (ప్రామఖ్యమును గమనించిన మనకు వాటియందు అర్థ మంతగా లేక అర్థరహిత గేయములే. ఎక్కువగా. గోచరించును. వీనిశే (0102 56056 కమారులక) అని ఆందురు. తిరుగు తిరుగు జల్లెడా పొర్దువాయె జల్లెడా వడ్డోఖ బండొచ్చె మాబండి రాకపోయె,! అని పిర్పలు తాటాకు చ్మకమును ధరించి పరుగెత్తుచు ఆడుకొందురు. ఈ అట ఉభయులు ఆగునది. ఆటపాటలకు ఆటపట్టులు చేతివేబ్ళ. ఆ చేతి (వేళ్ళను లెక్కబెట్తుచు పిల్లలు ఆడుదురు. పిల్లలు ఏ వస్తువునై నను ఆటవస్తువులుగా. ఎంచి ఆడగలరు. ఈ [కింది గేయమును చూడుడు. చుట్టాల సురభి - బొటన్మవేలు కొండేల కొరివి = చూపుడువేలు పుట్టుసన్యాసి ఎ ,మధ్య]వేలు ఉంగరాలటోణి = ఉంగరము [వేలు పెళ్ళికి పెద్ద = చిటికనవేలు 1... నేను సేకగించినది, పాడినది విమల - చీర్గవంచ కా॥ సిరిసిల్ల, క రీంసగరంజిల్దా, ల, బాఆభావష = పుటాకీ0.

170 నాలుగవ [పకరణమను ఆగ్నిగుండము చుట్టు తిరుగునస్పుడు దంపళులు చిటికన[వేలు ఊతతో తిరుగుడు రనునది పిల్టలు గమనించిన విషయము చిటికెలు మెటీకలు జొటన( వేలు అంఐకు జిల్లకు బేండకాయనీన్‌,! ఇట్టిదే మరియొక పాట తిందాం తిందాం ఒకచేలు ఎట్టా తిందాం ఒకకేలు? ఆప్పుచేసి తిందాం ఒకవేలు అప్పెట్టా తీరుతుంది ఒకచేలు శి ఉన్నగదా నేను అన్నింటికి పొద్టేవాజ్ణి గట్టివాజి బొటనవేలు? అను దానియందు పౌట్టివాండ్లు దాం గట్టివాండ్లు, యృుక్తిపరులను [పజల యండలి సామాన్య అభ్మిపాయమును పిలిలు వారి ఆటంద్వారా వెల్లడించిరి. పిల్హలు కూఢ్చున్నను నిలుచున్నను ఆటలయందు వారు ఆన కిని చూపు దురు, నిలువబడి ఎన్ని ఆటలాడుడురో కూర్చుంగియ అన్ని ఆటలు ఆడగలరు. వారికి కావలసినది ఆట. అద్రి ట్లుల అడుటయన్న సమళ్య వారి కెప్పుడును కలుగదు. పిర్పలు కూర్చొని ఉండిన సమయమున కూడ ఆటణులేక ఎక్కువ కొలముండలేరు, కాదృచాప్‌ ఈ (కండి విధముగా పాడుచు ఆడుదురు. ఈ క్రీడా (ప్రదర్శక గేయములలో కేవలము గేయముల గొప్పతనము, అందలి విశేవ్యము రిను మా(తమే తెలుపుదును. ముందు [(పకరణములో ఆటలు ఆడు విధమును వినరించగలను, బీ. బాంభాన - పుట 40,

పీల్చలు పాడుపాటలు 11

వేగుచుక్క. - వలుగామొగ్గ

మొగ్గగాదు - మోటనీరు

సీరుకాదు - నిమ్మలబావి

బావికదు = బచ్చలికూర

కూరగాదు = గుమ్మడిపండు

పండుగాదు = పాపాయి కొలు

కాలుతీసి” _ కడుగాబెట్టు! ఈ పాట అనేక పాజాంతరములతో (పతి పాంతమునందు కలదననచ్చును.

కాళ్ళగడ్జె = కంకాణమ్మ

వేగుచుక్క = వెలగాపండు

మామిడి మొగ్గ = మళల్లేసాల

రాజుగారి తోట్లో = ఏముందంటె

కాలుతీసి కడగావెట్టు.2 ఇద్ద ఈ (కీడాసూచక గేయములలో వైద్య రహస్యములు, తత్వ రవాస్యములు ఉన్నవందురు. కొని వాని యందరి పదముళకు ఈ కాలములో అర్థములు చాల వరకు తెలియవు, వాని యందలి వస్తువుల పేరు మనకు తెలియవు, అందునలన వాని యందలి రహస్యము మనకు అనృష్టముగా తోచును. ఇట్టి ఆస్పష్ట విషయము లలోనుండ్‌ కాస్త్ర రహస్యములను (త్రవ్వుట అనునది కేవలము బండను పిండి సీరు తీయుట అనియే నా అభిప్రాయము, ఈ.పాటలు శేవలము ఆటలుగా మా్యతమే పనికివచ్చును కాని కాస్త్ర నిర్మాణమునకు పనికిరావు అనియు, అట్టి నిర్మాణ (పయత్నము కావించుట అనవసరమనియు నా అభ్మిపాయమను, 1... నేను సేకరించినది = పొడినది. వ... తెలంగాణా పల్టిపాటలు = పుట. లర్‌,

నవ్వులు= పువ్వులు, పుట, లీ,

(ళల నాలుగవ (సకరణము ఇమ్మచెక్కు = చారడేసి మొగ్గ అట్టు వొయ్యంగ = ఆరగించంగ ముళ్యాల చెమ్మచెక్క. = ముగ్గలెయ్యంగ రతనాల చెమ్మచెక్క + రంగులెయ్యంగ పందిట్లొ మామామ = పెండ్రిసెయ్యంగ బోలుబోలు కట్టమీద - బొమ్మలాట ఆడబోదామ = చూడబోదామా సుండెల్క పొక్కలో - జ్మెరున్నది. జరికి నాకు సగున్నది. అద్దాల రైకమీద ముగ్గున్నది అర్షనా కౌసల్య వద్దన్నది. * అను ఈ గేయమునందు వై ద్యరహస్యములేమియో కాని ఆనాటి వేషధారణమును వాటే తీరుకెన్నులును రేఖా మాత్రముగా:సూచించుచున్న ది ఈ పాట అనేక పారాంతరములళో (ప్రచారములో నున్నది, తెలుగు వొనపద పాహిత్యమునండు - చెమ్మచెక్క చేరదేసిమొగ్గ - ఆట్టువొయ్యంగ ఆరగించంగ రత్నాల చెమ్మచెక్క. రంగులెయ్యంగ ముళ్యాల చెమ్మచెళ్కు ముగ్గు లెయ్యంగ, పడడాల చెమ్మచెక్క పందిరేయంగ సందిట్ట బాలుడు పరుగులెత్తంగ.+ ఇట్టి. గేయము. భిన్నమైన పారాంతరముతో ' సెలయేరు. నందు కలదు, పిల్ణల ఆటపాటలలో (పళ్ళ్నో తరములు అనేకములు పొడసూపును. ఒకరు అడిగిన (పళ్నకు వేరొకరు సమాధానములు చెప్పుచు ఆడుదురు. వారికి కావలసినది ఆట 1... నేను సేకరించినది - పొడి వినిపించినది, విమల. (పూర్వో క్తము) 8. తెలుగు జానపదగేయసాపాత్యం = రామరాజు న్లిరుదురాజు, పుట. 500

వీల్చలు పాడుపాటలు 178 పిల్లలు ఆటవలన ఆనందము పొందుటే తప్ప ఆ సందర్భములో వారి మనస్సు ఆందలి ఆర్థముపై నిలువదు గుమ్మడమ్మ = గుమ్మడీ. ఏ ఊరెల్లింది గుమ్మడీ - ఏలూరెల్లింది గుమ్మడీ ఏం తెచ్చింది గుమ్మడి - వెదుక్కొ తెచ్చింది గుమ్మడీ' పూలు పూసింది గుమ్మడీ = కాయలు కాసింది గుమ్మడీ పండు పండింది గుమ్మడీ = పాపాయి కిచ్చిండి గుమ్మడీ, ఈ పొటవలన చిన్న నాటి నుండియు (పకృత్కికమ పరిణామము అర్జము చేసుకొందు రనుట స్పష్టము, పూత తరువాత కాయ, కాయ తరువాత సండ్లు అను వివిధ దడళలువారు ఆటలు ద్వారా ఇతరులకు తెలియజేయుదురు. ఇట్టిదే మరియొక గేయ మును పరికించుడు := ఒకటి రెండు * ఒప్పులకుప్ప మూడు నాలుగు = ముద్దుల గుమ్మా ఐదు ఆరు + అందాల భరిణా ఏడు ఎనిమిది - వయ్యారి భామ తొమ్మిది పది = బంగారు బొమ్మ. పిల్లలు ఒప్పులకుప్ప తిరుగుచు ఉల్లాసముగా పొడుకొను పాట. ఇట్టి ఉల్హాసముతో పొటలద్వారా గణిత కాస్త్రములో (వవేళము' సంపాదించుకౌందురు. ఈ.విధముగా పిల్లలు ఆటల ద్యారా (గహించిన ఎట్టి విషయమునై నను తమ హృదయములందు చెరగకుండునట్టుగా భ్యద్రపరచుకొందురు. ఈ రకమైన పాటలు పిల్లల పాటల యందు అధికముగా దొరుకును. ఈ పెపాట కేవలము .ఆడపిల్లలు అడుకొనునవి+ ఈ విషయమును ముందు (పకరణములో. వివరముగా” వివరింతును. ఇచ్చట శ్రీవలము పిల్లల పాటలయందలి భేదములను చూపుటయే నా ముఖ్యోద్దేశము. పిల్లలు నాలుగు స్తంభములాట ఆడునప్పుడు ఈ క్రింది విధముగా పాడు దురు. ఈ అట ఉభయులు ఆడునది.

174 నాజుగవ (ప్రకరణ నాలుగ్తుస్టంభాలాట నడిమికి తొడిమికీ కానక రప్పక తన సేరేమంబె ఉట్టి మీడ బెర్టం పొట్టి కాకరకాయ దాభా వొవా _ఎఐడహ బరకూ తన్నులు కిందే య ళల కొకటి, | అని వారి నోటీకి వచ్చినట్టుగా పొడుకొందురు, ఇట్టి [కీణాసూచకమైన మరియొకటి= ఇడి దాగుడు మూళల ఆటకు సంబంధించినది, దాగుడు మూఠా దండాకోర్‌ సిల్లి వర్చె ఎలుకా దాగె ఎక్కడి దొంగా రికసాగే గప్‌చివ్‌ సాంబారు బుడ్డి ఈ అదియు. ఉభయంది.. పిల్లలు నలుగురు ఒక దగ్గర చేరినవారు ఏదొ. ఆట అడుదురు. పిల్లలు నలుగురులేరి కేతులతో ఒక్కొక్కరిని తట్టుచు అడుదురు* నడుమను = తృక్షుము తత్త = పిత్తళ ముక్కా = చెక్కా పాలు = పీరంగి న. +, మిన్నేరు = నేదునూరి గంగాధరం. పుట, 85, బాలభాష - 656 వ. బాలభాష పుట 56,

పిల్లలు పాడుపాటలు 175!

లాల్మె = లాబ్మేచల్‌

ఊరవప్‌ండి ౨ ఊరగాయ

లక లక = చెంచుక

ఐరణిక = టాం టాం

టుపాకి = టస్కుు, అని ఆడుదురు. ఈ పాటయందలి పదములకు అర్జములు ఎంత వెతికినను మనకు అభించవు. అందువలననే మిరియాల రామకృష్ణగారు బాలగేయాలు వసువు_అను ఆతని వ్యాసము నందు *ోబారి గేయాలకు వస్తువు కాదు (పాణం, సంవిధానం. వస్తువులేక విషయం ఎంఠతచిలిపిగా ఆర్థరహితంగా ఉన్నా బాల గేయానికి లోటు రాదు అనినారు.! ఇట్టే ఆర్థహీనమైన పాటలు ఇంకెన్నియో మనకు దొరుకును. నుగ పిల్లలు గోటి వి్లః చెడుగుడ ఆట లాడునపుడు ఈ [కింది విధముగా పాడుకొందురు.

గోడి బిళ్ళ - గూటి బిళ్ళ

కాను బిళ్ళ - కొంచా బిళ్ళ

మాను బిళ్ళ - మక్కే బిళ్ళ

సాను దిళ్ళు - చక్కని బిళ్ళ

కోను పెట్టి = గూను పెట్టి

సాచి కొట్టి = గోచీ పెట్టి

అంగట్లో = అమట్లో

క్యరతో కొల్చి - బ్యురతో గుణించి

వద్దంటె = కద్దంటె

సాటి తగవులతో - గోటు తీర్పులతో

కుంటి మంది - సౌంటి పిక్క

చాల లేని చెంకాయ

&ఓనామాలు = కాక్కాలు

ఓడిన దొంగ - పాటి మీద కొంగ క్షే మిన్నేరు - పుట - 88

176 నాలుగవ (పకర ణము కూలెట్టి పోయి = లాలా! అర్హా. లాక్కురా! మిడుక్కురా! గూటి బిళ్ళ! థూబొడ్డుీ అను అస్పష్టమైన ఆర్జములుకల పదములతో ఆడుచు, పొడుచు, ఆనందించుటతో హెటు సంఘములో వ్యవవారించుట నేద్చకొందురు. ఈ ఆటకు సంబంధించిన గేయములు వివిధ [ప్రాంతములలో వివిధరీతులలో పాడనడుచుండుట గమనించ రగినది*ి

పిర్పిలు ఆటలాడునస్పుడు పెట్టు కూతలు కూడా బాలల కవిత్వమై ఓప్పి ఒకవిధమైన అనందమును కలిగించును. అట్టి గేయములు బాల సాహిత్యమునందు కోకొలలు.

మా!

కుండ నిండా = కందులూ

రంగసాని బొందులూ = బొందులూ = బొందులూ

చెన్నపట్నం = చెరుకుముక్కూ

సీకో ముక్క = నాకో ముక్క = ముక్కా

భీముని పట్నం - బిందెల జోడు

సీకో వీందె = నాకో బీందె! బిందీ! బిందీ! పాటతయందు పిళ్చలకు వారి నిత్యజీవితములోని వస్తు పరిచయజ్ఞానము మనకు స్పష్టముగా తోచుచున్నది.

ఈ విధముగా చెప్పుచు పోయిన యెడల మనకు లభించు ఈ గేయములకు అంతు అనునది కనఐడదు. ఈ విధమైన గేయములు మరెన్నో ఆటలతో కూడి నవికలవు. అవి గచ్చకాయలు, దొంగాటలు, ముక్కుగిల్రీలు, పులి-మేఠక మొద లగునవి కలవు వీనన్నింటిని గూర్పి ముందు'(పకరణమునందు వివరింప నున్నందు వలన ఇంతటితో ఈ (పశకరజమున (కీడాగేయముల (పసక్రిని ముగించు చున్నాను.

పైన్‌ వివరించిన పాటల సారాంశమున తేలిన విషయము ఏమనగా పిల్లలు ఎట్టి [గంధముల సహాయము లేకయే ఒక నోటి నుండి మరొక నొటికి [పచార మగు పాటల ద్వారా భావిజీవిత (కమమునకు కావలసిన వ్యవహార పరిజ్ఞానమును పొందిరను అభిప్రాయము స్థిర పడును.

1. సెలయేరు - నేదునూరి గంగాధరం. పుట? ్‌ వీ తెలుగు జొనపద గేయ సాహిత్యము = రామరాజు, బిరుదురాజు పుట 514

అయిదవ [_పకరణము రి అల్లల ఆటలు న్‌ జానపద కళా సంపదలో ఆటకు గల మౌలికమైన ధ్యేయము వినోదమును కలిగించుట, తెలుగు నేలపై తరతరములనుండి జానపద వినోదము లెన్నియో వెలసినవి. ఈ జానపద కళా ఖండము లన్నియు ఆయా దేశముల సంస్కృతికి (ప్రాణస్నాయువు అనవచ్చును. సనాతన భారతీయ సంస్కృృలికి శోభోత్సాదక మైనది ఈ కళాసంపద, కళ అను నర్భము నిచ్చు లాటిన్‌ పదము 'షీ?ళి, ఇది కొన్ని (పల్యేకమైన అర్థములతో (నిలిచిపోయినది. దీనికి సన్నిహితమైన అర్థము నిచ్చు సదము (గీకు భావయందు '₹60ష06' అనునది. కొని ఇప్పుడు ఈ (ప్రావీన పదముల అర్థములలో భేగదములున్నవని చెప్పుదురు. ఆంగ్ల భాషలో *తీ?5" అను పదమునకు ఇది సమానార్థమును కలిగియున్నది. జర్మనీ భాషలో 'మళురి పదము యొక్క అర్థము “&ీ?6' అను పదముతో సమానార్థమును కల్లియన్నది.! కళకు నిర్దిష్టమైన నిర్వచనము నిచ్చుట అంత సులభమైన విషయము కాదు! కాని స్థూలముగా మానవుడు తన ఉపయోగము కొలకు, మనస్సు నాకర్షించునట్టు చేపట్టిన వ్యాపారము కళయని చెప్పవచ్చును. ఈ అర్థచ్భాయ వచ్చునట్లు (పాచీనులు కళను పలు విధములుగా నిర్వచించిరి,

1. కళ అనగా నై పుణ్యమచేత వా స్తవికతను వెల్పడించునది. ల. ఆలోచనా ళజక్తి యందలి నైపుణ్యమే క్తళశీ
2. క£౧0౦!006612 8/440౧168 ౪01. ॥ ౧. 484. = 968 2 7౧6 6౪4 5౧౦/౦10[066414 8/119౧0౧1064 గ1410/౧0066412. ౪01. | ౧. 31
3. ౨౧0 +

178 అయిదవ [ప్రకరణము ఈ నిర్వచనము (ప్రకారము కాస్త్రములన్నియు శళలో చేరిపోవు (ప్రమాదమున్నది. శాస్త్రములు, చరితలు ఇవన్నియు ఆలోచనా శ క్రి యందలి నై పుణ్యమును వెల్దడించినను కళలలో చేరిపోవుటకు వీలులేదు. కారణము వీని యందు ఆలోచనాయతమైన (శ్రమయుండునే కొని ఆ (శమద్వారా ఆనందము నకు, వినోదమునకు ఆస్కారముండదు. కళ యందు మౌలికమైన [ప్రయోజన లకణములలో వినోదమును కలిగించుట కూడా ఒకటి. భారతీయమైన నిర్వచనములు కూడా పై నిర్వచనములకు సమానార్థము నిచ్చునవిగా నున్నవి, “కళ అనగా మానవ బుద్ధి జన్యమై చాతుకీహితమై సృష్టికి పతిరూపమై ఇప్పు రూప విశ్లేషము.! కళ మానవుని కరచరణాద్యవయవముల చేత తీర్చిదిద్ద బడినది (మౌం!081 &౯65) కావచ్చును. లేదా వాని మేధో విలసనము వలన* / రూపొందినదై. న కావచ్చును (ఏ4ల1 &20కొ,. వీనిని కమముగా. రెండు విధములుగా విభజింప వచ్చును ఓ. సాంకేతిక కళలు (గ6౦మ01611 తక 5, లలిత కళలు (వం మక) అనాదికాలము నుండియు మానవుడు తన జీవితమును సౌఖ్యవంత మొనరించుటకై అనేక (వయత్నములు చేయచున్నాడు. వీనిలో కొన్ని ఉపయోగ దృష్టితోడను, కొన్ని వినోద దృష్టితోడను ఒనరించునట్లు కనఐడను. [పతిభా న్హై పుణ్యమునకు తావలమైన వాని కన్నింటికి సామాన్య కళలు అని పేరు పెట్ట వచ్చును. ఇవి 8 అని (ప్రాచీనులు పేర్కొనిరి. ఇందు కొన్ని మానవ జీవితములో అపరివోర్యములు కాకపోయినను;, ఆనంద పదము లగుటజే అకర్షకమలై నట్టివి. వీనిలో కొన్ని మానవ శరీర సొఖ్యమునకు, కొన్ని హృదయ సౌఖ్యమునకు తోడ్పడునవి హృదయ సౌఖ్యమును కల్లించునవియే లలిత కళలు, అలితకళలు ఆనుపదము ఆంగ్హభావ యందలి “106 జం ఆను వదమునకు పర్యాయముగా వాడబడుచున్నది. లలిత కళలను పాళ్చాత్యులు శ. తెలుగు జానవద గేయ గాధలు. ల, 1

పిల్లల అటలు 170 సౌందర్యకళలు (జటా 26) అని కూడ. పిలుతురు.1!.. చతుష్షష్టి కళలలో ఖదు మ్మాతమే [సముఖమైన లలితకళలుగా (గహింపబఐడినవి ఈ లలితకళలు మానవ జీవితముపై అధికమైన (పఫథావము కల్లియన్నవి. ఒక కళాకారుడు తన దైనందిన జీవిత గమనములో మానసికముగా అలసిపోయిన సమయము అంధు తన వద్దనున్న కళాగుణము వలన లొత్కాలికముగా (శ్రమను మరచి వ్మిశాంతి పొందును. మానవునకు శ్రేళఠవదళ యుడుటయెట్లు రూఢమో కళకును అట్టి దళ కలదనుట అంత వాస్తవము. కళ తన శ్లైశవ (పాయమును జనపదాలలో గడిపి రాను రాను వయస్సుతోపాటు నాగరకళమై, నిశ్చితమైన (కమ పద్దతి ననుసరించి, తదుపరి సంస్కృృతీయతమైన రూపమును పొందినది మనకు లభించిన కళాఖండముల ద్వారా మన (పాచీనసంస్కృతి పరిణామము తెలియ వచ్చును యొహంజొదారో, హరప్పాల యందు, తక్షశిల మొదలగు “ప్రదేళములలో దొరికిన (పావీన శిల్ప కళాఖండముల ద్యారా అనాటి (వజల ఎలాఖిమానము; సాంఘికచర్మిత, సంస్కృతి పరిణామము తెలియనగును. ఎల్లోరా, అజంతా వంటి చార్మితక స్థలముల యందలి చ్మితములు పరిశీలించిన వారి మతొభిమానము; అప్పటివారి (పకృతి పరిశీలనాళ క్రి కానవచ్చును. నృత్యమను కళ మొదట ఆదిమ మానవుని ఆవేశపూరితమైన చిందుల నుండి; అవయవ చాలనమునుండి ఉదృవించి వివిధములైన పరిజామములను చెందుచు, 1పజలలో వ్యాపించి నేటి నాగరిక నృత్యకళకు మౌలికాంళముగా ఖభావింపబడినది, సంగితము అదిమ మాననృని ఆవేశపూరిత మైన భావనను ఆలంబనముగా గొని ఆవివ్య్మరింపబడి; కూనిరాగము రూపములో తొలుత ,[ప్రావిర్శవించినది, ఆ కూనిరాగమే జానపదుల జీవనరాగము అదియే కాలానుగుణముగా నాగర కత ముదిరిన కొలది మానవుల మేధస్సు నందలి అభివృద్ధికి నిదర్శనముగా దేశి,

1. 10౧00 19/౧ “౧6 గగ9 18 8 8౧918110౧0 01 116 [18౧00 508060౫ 2/65, ౧౧68౧|౧8 16 8118 60గ06గ664 0౧1 ౪1౪౧ 5ండ64101161. = కగం/0!10096412 9/112[01648 ౪01. 11 ౯. 4184. 1968

180 అయిదవ (వకరణము మార్గ ఆను భేదములతో పరిఢవిల్లినది. రాను రాను లిన్నరీతుల సంగీత (ప్యశీయ లుదృవించినవి, సంగీతనునకు నిలయము జానపదుల పృదయ కుహరములు. సాహితీ వేళ్తలు చెప్పినట్టుగా గద్యము కన్న పద్యమే మానవ హృదయమును ఆతీ త్వరితముగా అకర్షించును. ఆందువలన జానపదులు తను (వభావమును వెళ్లడించుటకు వివిధముల్తై న బాణీలను చేపట్టిర. అట్టి సంగీతపు వాణీలు ఇప్పుడు మవోత్కటముగా పెరిగి కమబద్ధమై విలిసిల్లుచున్న వి.

ఈ లలిత కళలు తమ (పభావమును ఆడ్డాలలోని బిడ్డలపై మొదలుకొని కాటిక్లై ఎదురుచూచు ముదుసలిపై సహితము సమావముగా (పదర్శించును. పసి పిల్లలు పదార్థ జ్ఞానము లేకున్నను సంగీతమునందలి అయఐద్ధమైన పదములను విన్నంతనే తలను ఇటు నటు కదలించుచు తమ అభిరుచిని తెలియపరచెదరు

జావపడ కళాస్వరూపములో బొమ్మలాటలు, గొల్లసుద్దులు, బు[రకథలు? వినోదములు, వేడుకలు, కధలతోపాటు (క్రీడలను కూడ చేర్చవచ్చును. తీరక వేళంయందు మనుజుని మెదడు పనిదేయు పద్ధతికిని, జీవిచుటక్షై అతడు చేయు అతి ముఖ్యమైన పనుల యందలి పద్ధతికిని భిన్నమైన ఆంతరమున్నది. మానవుడు అనుకరణజీఏ ఆతడు ఈ అనంతమైన సృష్టిని ఆనుకరింపవలెనని సదా కోరు చుండును, ఈసమ స్త (ప్రకృతిపై అధికారము చూపెట్టవలెనను మాన వునియందల్‌ ఐలీయమైన కొంకకు నిదర్శనము ఆతని చం[దమండలయ్యాత.. ఇట్టి కాండ మానవునియందు అధికమైన పాళ్ళలో నున్నప్పుడే అతడు గొవ్ప కళాఖండములను సృష్టించటకు సమర్భడగును,

మానవుడు కళను ఏదశయందు చేసట్టినాడని (పళ్నించిన అది మనలను ఆదిమానవుని జీవన వ్యాసంగము వరకు తీసుకొని వెళ్ళును. (పకృతియంతయ కళాభరితము, లయాన్వితమై ఒప్పును. అట్టి ప్రకృతిలోని వివిధములైన శజ్జో

శ్పాదకములకు సరియైన రూపము నిచ్చినప్పుడే అవి జానపద కళలుగా ఉఊద్భ వించినవి. పైవిధముగా పుట్టిన కళలు (పజల జీవితముల లోతునకు | వేచ్ళ పాఠినవి, [ప్రాత రాతియగమునందలి మానవుడు ఆటవిక జీవనము గడుపుబా గుటచేత ఆతని కేక, ఆంగికదాలనము; అయథధ (ప్రసారము మొదలగు చర్యలు " అతనికి మౌలిక చర్యలై నవి

పేల్పల ఆటలు 181

ఈనాటికిని జానపదులు అనేక భంగిమలను చూపు శరీర చాలనమునందును ధ్వన్యనుకరణమునందును. చూపెడి చాతుర్యములో ఈ(ప్రాధమిక చర్యలు కలవు అవి నాగరకులకు ఆశ్చర్యమును కల్లించును. ఈవిధముగా జొనపద కళలన్నియు మానవునికి తెలియకుండనే పుట్టినవి. నిజము చెప్పవలెనన్న తమంత తామే పుట్టినవి. ఈవిధముగా పుట్టిన జానపద కీళలన్నియు జానపద జీవితమునకు ఆతి సన్నిహితములై యున్నవి.

ఈ జానపద కళలన్నియు మానవునికి కొన్నిచోట్ల వినోదకరముగాను, ఎక్కువగా మతపరముగాను ఉద్భవించి రానురాను పరిణితి చెంది నాగరకమ్ములె వ్యాపొరకళలుగా రూపొందినవి, దొమ్మరాటలు, గడాట, పొములాట, బ్యురకధ, తోలుబొమ్మలాటలు, గురపుపందెములు, కుస్రీలు, మల్దయుద్ధముణు మొదలగునవి ఇందుల కుదాహరణములుగా ఉగహ్‌ంసవచ్చును, మానసికానందమును కలిగించు జానపద కళారూపములలో కిడలుకూడ లెక్కింపదగినవి. ఈ[క్రీడ అను పదము నకు పర్యాయపదముగా “అటి అను పదము వ్యాప్తిలో నున్నది. ఆంగ్లములో ఆబను '91' అనియు *క498౭' ఇనియ అందురు. ఆంగ్లభావలోకూడ “కజ0ి6! అను పదమునకు పర్యాయముగా *శ!£6” అనియు "918౫", 0”, “5018266” అనియు ఉపయోగించిరి. 1 (క్రిడలను గూర్చి వివరించుటకు ముందు దాని నిర్వచ నములను వివరించుట అనళకము.

ఈ '[కీడ' ఆను పదమును నిర్వాచించుట మిక్కిలి కష్టతరమైనది. దీని అర్థమును మనము సామాన్యముగా (గహించి దానియందలి మౌలికార్థమును పోగొట్టుచున్నాము. ఫలితము నాళించెడి ఎట్టి , [కియ యైనను ఆటగా రూపొౌంద వచ్చును. ఇది మానవుడు స్వతహాగా ఆనందమును పొందుటకై ఏర్పరచుకొన్న (పత్యేకమైన నిమిత్తముకాని (క్రియ. ఇది సామాన్యమైన [కియకు భిన్నమైనది. ఇది ఒక పోరాటను యొక్క అద్య 6తములను సూచించు (క్రియ. దీనిద్వారా

“1. “680౧9 2 ౪౦౯6 1౧ 119 ౧౫౧౧౩౧/ 2౧6 ౪14651 5160౧1[02006

౧౦౭౧9 0౧1 8౧౧౪౮౩౦౧౧౦౧€ 0౦ 300/ 0196౧ 00౧౨1౧౦౮

౧ ౧6 687 9౧800౧1699 ఆ “60168. “న౧|1౪. ౮౦౪” 0

“501206” -= ౬౧0౦100964 871181౧102 సంలు 501/6 "01

౧1౪6౯581 గగంళ!0609. ౪౦1. 10, 1,

అయిదవ (కరణము 188 మానవుడు కేవలము ఆనందమునేగాక ఆ పోరాటమందలి గెలుపు ఓటమిల ఫలితములను ఆశించును,! ఆట అనునది స్వల్పవిషయము కాక లోత్తైన అర్జ్హముతో ఒప్పు ఆతి ముఖ్యమైన వినయము! ఒక్కొక్క సమయమునందు అట పందెముకన్న మరొకటి కాదు. ఒక్కొక్కప్పుడు ఆది తస్పనిసరిమైన కారర్శకమము. జట వీంత విషయములు అను నిర్వచనము కొన్ని సమయములందు సహజమైన నిర్వచనమనిపించును. అవి మత విశ్వాసముతోను, సామాటిక [పతిప త్రితోడను లిన్నా ఖప్రాయముతో కూడిన ఆభార వ్యవహారములతో సంబంధము క్త ల్లి యుండును. ఓకీడలు' నిజమునకు మొదట పెద్దలవిగా పుట్టినవి. అరియే రానురాను పిల్లలపరమై వృద్ధి చెందినవి. ఆదిమ మానవుని ఆటవిక జీఏిత్యకమము మిక్కిలి బాతుర్యమును చూపవలసిన అనసరముండగెడిది. దట్టమైన అడవియందు. ఒక స్థలమునుండి మరియొక స్థలమునకు వెళ్లటకు చెట్ట ఊడల నాధారముగా వారు పయనించెడివారు. వన్య మృగములతో ఎప్పటికప్పుడు తారసిల్లుషు వాని (మార త్వము నుండి తనను తాను రత్షించుటకు వానితో పోరాటము తప్పనినరిలు యండెడిది. ఇఅందులకై వానిని ఎదుర్కొనుటకు తగిన నేర్పరితనము ఆవసరమై యుండెతిది. ఈవిధముగా తప్పనిస రియైన రక్షణకై ముష్టిబజంధనము, మల్ల (క్రియ యందు నేర్చరితన మవసరమై యం౭1ది డా వటాడకాలండాకాులనాకాత దొడూళొవువననును. నిడనావవమవడాా వనన ము

1. ౧౯/౭౪ 158 16% 50 10039 ౪966 1181 13 ?681 51ర80414[= 028106 15 80110 ౨6 109 1 "912199 60 8౧౪ 20౯01404 9౧020664 1౧ 10% 18 6౧4 909016 11 195 6౧1966 ₹౧40 ౪0160120 8 19 1౧6౧1604! 014/8 07" 116 లంగ 0 0137100 8064 10? ౧౦ ౪116508 ౧0౪176, 1 41193 ₹70౧ ౪౦౫0 ౪100 (5 | 20101710 10 ౪42౧64 6౧64 1౧ ఈ౧[00 116 1౧641 ౪1641! 08౧69 044 (16 &01710/ ౧౦౯ 09042656 [9 6౧1౦౫9 | 521 606039 ౧౮ 2౧౧ 16 6౧6 ౯664214 ౧౧101 రొంళ6100గ9౧౯, గ, 643.
2. రెడ 19 ౧0 ]0/2 1819 100% 9650469 3౧౮ 14 6690 గ౩౧1౧8-5691.. ₹[06 64/ ఆరటం410? 6౧06౪7010- ౧6612, 70% 40౯, 2.

పీల్పల ఆటలం 188

అభ్యాసమువలన కదా నేర్పరితనము వృద్ధిపొందునది! అందువలన వారు సామూహికముగా ఒకదగ్గర చేరినప్పుడు తమకు మృగములతో కలిగిన చిక్కులను వాని నెదుర్కొనుటలోగల సులువులను ఒకరికొకరు వెల్లడించుకొనుచు సాధన చేసెడివారు. అట్టు పెరిగిన [స్మకియ మల్చవిద్య. అది నేడు ఆనందమును కల్గించుటకు వ్యాపారమైన (కీడగా వృద్ధిపొందినది.

పులిజూదము కూడ ఈవిధమైన సాధనకై ఏర్పరచుకొన్నదే ఆని చెప్ప వచ్చును (దీనినే పల్లైవాసులు పుంజీతమనియు ఆందురు. ఈ పదము తెలంగాణా [(పాంశిమున వ్యాప్రిలో నున్నది.) పైవిధమువలె లత్యసిద్ధియందు నేర్పరితనము కల్లియుండుట తవ్పనిసరియై యుండెడ్‌ది. చేపలను వలవేసి పట్టుట, విల్చంబుల ధరించి లక్ష్యములు సాధించుట, గ్యురములను ఆతివేగముగా పరిగెత్తించుట అవసరమై యుండెడిది, అట్టి నేర్పు గడించుటకు ఏర్పరచుకొన్న ఈ గు్యురతే పరుగులు రానురాను వినోద(క్రిడలుగా మారినవి. పైన పేర్కొనినట్టి ఆటలలో లవ్యసిద్ధియే ముఖ్యాంశముగా నున్నది.

[పాచీన కాలములో (పజలు అందరు గుంపులు గుంపులుగా జీవించి వారికి కలుగు కన్టసుఖములందు పొలుపంచుకొని పరస్పరము సహాయకులుగా బీవించెడి వారు. ఆ గుంపులనే మనము సంఘమను పేరుతో వ్యవహరించి సొంఘిక జీవన మునక్షై కానలసిన కట్టుబాట్లను ఆచరించు అధికారమును దానికొనంగుట జరిగినది, సంఘమునందు జీవించవలెనన్న ఆ సంఘములోని (సజలతో కలిసి మెలిసి యుండుట ఆవసరము. కలిసిమెలిసి యుండుటయన్న వారు వర్పరచిన నియమ నిబంధనలకు కట్టుబడియుండుటయే* వారు ఏర్పరచుకొన్న కట్టుబాట్టలో ఒకటి వివాహము. ఇది మానవజ్రీవితములో తప్పని సరియైన ఘట్టము.

వివాహా మాడుటలో కొన్ని నియమ నిబంధనలు పాటించవలసిన ఆవ సరము వారు ఏర్పరచుకొనిరి. ఆ నియమ నిఐంధనలు పాటించి. కుటుంబమును బుజుమార్గములో నడిపించుటకు చాకచాక్య మెంతయేని అవసరము. అందులకు శ్రీలు గృవహాకార్యములు చక్కగా నెరవేర్చుట, పెద్దలను గౌరవించుట, బంధువు అను ఆదరించుట వంటి వానిలో సహన మెంతయేని ఆవసరము. ఇట్జి సమాజపర మైవ ఆనసర చర్యలను చిన్ననాటినుండి మానవులు నేర్చుకొనెడి వారని తెలియ

18% అయిదవ (ప్రకరణము జెప్పునద్టి ఆటలెన్నియో మనకు నిదర్శనముగా కనఐడుచున్నవి. బొమ్మల పెండ్రి, గుజ్జెనగూష్ళు, చెమ్మచెక్క? కాళ్ళుగబ్ద వంటివి ఇందుల కుదాహరణములుగా చూప వచ్చును

ప్రై విధమైన ఆదిమ మానవృని జీవితములో అనుసరించబడు ఆడి ముఖ్య మైన కార్యమలనే. వారు వినోదముకొరశత్తై ఆటలుగా మార్చుకొని సాధనము చేసిరి. అందువలన వాస్త్రవమునకు ఆట అనునది మానపునికి శిక్షణా (ప్మకియ, ఇక్కడ మానవుడు బాలుడుగా, యువకుడుగా తప్పని సరిగా జీనన మార్గమును ఆనుసరించనలసిన అవసరమేర్పడి దానిని సాధన చేయుటకై. |కీడల న్నాశ యించెననవచ్చును. అందువలన ఈనాడు పిల్లలచే ఆడబడుచున్న, (క్రీడలు పెద్దల ఆవసరకీడలనుండి పుట్టిన వనుటలో వ్మిపతిపత్తి లేదు, ఇవియే రాను రాను వినో దముణుగా రూపొందినవి-

మన పూర్వులు ఆముష్మికమున కెంత (పాముఖ్యము. నిచ్చిరో. ఐహిక మునకును అంతియే (ప్రాముఖ్యము నిచ్చిరి- “శరీర మాద్యుంభలు ధర్మసాధనమ్‌” అనునది వారి విశ్వాసము. అట్టిశరీరము ఆరోగ్యముగా దృఢముగా నున్న ప్పడే ధర్మసాధన సాధ్యమగును. మానవులకు తమ పనులను నిర్విఘ్నముగా నిర్వ ర్రించుకొనుటక్తై సింహసత్వను, ధృఢకాయము అవళ్యకము మానవుడు తన జీవితమును స్మకనుముగా నడుపుకొనుటకు కాన్ని ముథ్యావసరములను సమకూర్చు కొనెను, ఈ అవసరములలో కొన్ని శరీరసంబంధమైనవి మరికొన్ని మానసిక సంబంధమైనవి. ఉత్సాహము, సాంఘికనీతి మానసికావసర ములలో చేరును.

సామాన్యముగా మానవుడు మానసికావసరములను వినోద [క్రియల ద్వారా పొందుటకు |1ప్రయత్నించును. వస్తుతః మానవ (ప్రకృతి సుఖపదమైనది, కాని (ప్రపంచములో అన్ని దేశములలో, అన్నికాలములలో అందరి జీవితములు సుఖ ఫమగ్రములు కావు. (పపంచములో అందరిలో ఏదో ఒక లోపమును భగవంతుడు కల్సించును. అందువలన మానవునికి ఏదో ఒక విషయమున అసంతృప్తి కలుగు పండును ఈ అసంతృ వ్తీని మరచుటక్రై రాఠ్కాలికమైన ఉపళాంతిక్షై మానవుడు )దో ఒక మానసోల్పాసకరమైన ఉపాధి నన్వేషించును. ఈ మానసోల్దాసక (స్మకి యలనే వినోదముఇందురు,

పీల్టల ఆటలు 185 తీరికవేఠ యందు ఉబుసుపోకక్రై ఉత్సాహము కల్లించు నట్టివే వినోదములు. ఇవి విరామ కాలమును [శమరహితమైన ఉత్సాహముతో కాలమును జరిపించును కనుక వీనిని కాలషేపములని కూడా అందురు, ఇట్టేవినోద కాలకేపములు మాన వుని బీవితమునకు ఆత్యవసరములు, '“విికాంతి జననంకాలే నాట్యమే తద్భవివ్యతి" అని నాట్యశాస్త్రము.. చెప్పుచున్నది. ఈ వినోద కాలక్మేసములయందు, వైజ్ఞానిక విషయములయందు ధర్మబోధన యుండును. ఏకళ యైనప్పటికి మానవునికి తోడ్పడునప్పుదే లోకమునందు స్థిరమైన స్థానమును సంపాదించుకొనును.

(ప్రపంచమున మానవుని మనుగడకు ఆస్పదమైన (పతి దేశమునను ఈ వినోద కాలషేపము లెన్నో వెలసినవి. ఆయా మానవుల, సమాజముల అఖిరుచులు , ఆవసరములు, పరిసరము మొదలగువాని ననుసరించి వానిలో రకరకములుగా వినోదములు (పథవించు చున్నవి. మానవ్వనికి వ్మిశాంతి సమయములందు వినోద కొలక్షేసము లవసరము, భీమేశ్వర పురాఇమునందు (తిమూర్తుల సంథాషణ యందు “ఆం్మధ వమా స్థలికి బటోయెద ముబుసుపోకకు వినోదంబుల్‌ పరీ తృంపగన్‌"* అని కలదు. దీనివలన ఆంగ ధదేశమునందు వినోద కాలక్షే[ములు ఎంతటి [ప్రాచుర్యము వహించినవో ఊహించ వచ్చును.

ఈ వినోద కాలష్మేపములను పరిశీలించిన వీని యందు (వ్రచురముగొ రండు విభాగములు. కాన్పించుచున్నవి - 1. 1కిడలు, £ి,ద్యూతములు. ద్యూతములు వ్యసనములుగా మారుట కవకాశములున్నవి. అందువలన వీనిని వ్యసన (కీడలని చెప్పవచ్చును. ఉదాహరణమునకు జూదము? 'సీకాట, కోడి పందెములు మొదలగు ,నఏి (గహింపవచ్చును, ధర్మరాజు జూదమునందలి వ్యసనమువలన శన రాజ్యమును; శమ్ములను, చివరకు తన ఆర్థాంగలక్మినే కోల్పోయెనని భారతము తెలుపుచున్నది. ఈ ద్యూళ(కిడలకు అలవాటు పడిన వారికి ఇతర వినోదము లేవియు దానితో సరిరావు.

“ధనలాభము, వురాణము

వినికియు, వాద్యంబు, యోగ విద్యయు, కాస్త్రం 1, ఫీమేశ్వరపురాణము -|శ్రీనాధుడు పుట 5-15. న

104 అయిదవ (ఫకరణము బును, సంగీతము, కావ్యం బును, నాటకములు జూదమున కెనయే! అందువలన వీ నినోద (క్రడయైనను అలవాటు ఉండవలెనే తప్ప వ్యసనముగా మారరాడు. ఈ వ్యసన[క్రీడల (ద్యూతములు) పాళ్ళాత్యులు" ౮౦0026 క్రజయంక" ఆందురు. ఈ (క్రీడల ముఖ్య అకణము పందెమొడ్డుట. ఇవి ఆపాయముతో కూడి నమ్మకము, అదృష్టముపైన ఆధార పడియుండును.కీ (క్రింది వినోదములు భగవంతుని వరముగా కల్పించ బడినవి. సృష్ట, స్థితి, లయలు పరమేశ్వరుని [కీడా వినోదములని చెప్పవచ్చును. వినోద పరాయణత, జానపదులకును, నగర వాసులకును సమానమైనది, కాని నాగరక వినోదము లందున్న నాజూకుతనము జానపదులలో లేకపోవచ్చును. కాని రెండిటి యందళి (వయోజనము మృాతము తుల్యమైనది. సౌహిత్యము సమకాలిక సాంఘిక వ్యవస్థను (పతిబిందించు దర్వణ మను విషయమే [క్రీడలకు కూడ అన్వయింపవచ్చును. ఈ (క్రీడల (పసక్తి వాని ప్రయో జనములను (ప్రాలీన సాహిత్యము రేభామ్మాతముగా చితించినది. మనసినికీ మనిషికీ పోలికలున్నట్లు ఈ ఆటలయందుకూడ కొన్ని పోలికలులడవచ్చును. ఈ ఆటలు దేశ కాల చరిత స్వభావముతో పరిణతములై రూపొందిసవి. (పపంచములో ఓఒళ జాతియొక్క గతమును జెలిసికొనవలెనన్నను ఆ జాతి లలిత కళల నా్యాశయించక తప్పదు. అదే విధముగా ఆటల గత చర్మితకు కూడ ఆధారములు లలిత కళలే. థారతదేశము అనాది ంనుండి (క్రీడలకు పుట్టిల్లు, భారతదేశమే కాదు, ఈ వికాల విశ్వమే [క్రీడలకు నెలవు అనవచ్చును. ఈ విషయము నిర్ణయముగా తెలుసుకొనుటకు సాహిత్యతో పాటు శిల్ప కళయు సాత్యమిచ్చుచుండును. బుగ్వేదము మొదలుకొని భారతీయ సాౌహీత్యమునందంతటను (క్రీడా విశేషముల (ప్రస్తావన కలదు. వాల్మీకి కృతమైన, ఆది కావ్యమైన

1. సింవిననద్వాతింళక = కొణవి గోపరాజు, భాగము, ౭2 పుట. 88... ల కంంా10ం0ల28 కళ00014 4 ౦1. 7 వి, 866.

పీల్లల ఆటలు 184 రామాయణములో సీతాదేవి తన చెలులతో కూడి ఐంతి ఆట ఆడినట్టుగా పేర్కొన బడెను. భారతమునందును ఇంతి ఆట (పసక్తి కలదు.

దేళకాలాభిరుచులను బట్టి [కీడలనంతములుగా ఉదృవించినవి. బౌద్ధికమైన (క్రీడలు, అన్ట, కళ, సవాస్రావథానములు, (ప్రహేశికలు, నమస్యాపూరణలు మొదలగునవన్నియు [కీడలుగా పరిగణించుకొనిరి. మానవ జీవిత మనుగడక్రై కొన సాగించిన కొన్ని తప్పనిసరియైన కార్యక్రమములు కూడా ,కీడా విశేషములుగా పరిణితి పందినవి. ఉదాహరణముగా వేటను గహింప వచ్చును. ఇది మొదట ఆహార సంపాదనతై, రకణక్తై [ప్రాఠరంభించబడినదని తొలుతనే వచించి యంటిని, దీసియందు (మృగయ యందు) అనేకమైన రవహస్యములతో " కూడిన పద్ధతులు, ఉపౌాయములు చాల ఆవలంభించవలిను. ఎందువల ననగా ఏ మృగము ఏ స్థానము నందున్నదో కనుగొని తాను ఏ స్థానము నుండి వేటాడవలెనని ఇట్టి ఆలోచన లన్నియు మృగయున కుండవలయును. ఈ విధమైన ఆపాయ సహితమైన వేట రానురాను వినోదార్థమునకై! ఉప యోగింపబడుచున్నది.

మృగయా [క్రీడయందు జంతువులనాకట్టుటకై సంగీతము చోళ సౌధనముగా (గహింతురు. భాసుడు స్వప్న వాసవద త్తయందు వేణుగానము చేసి వేటయందు గజమును ఆకర్షించెనని వడ్డించెను.. గౌతమ బుద్ధుడు మర్చయద్ధము నందు. (నియద్ధము), బాణ్యపయోగమునందు, జలతరణము (ఈత) నందు, అరోవాణావరోహణములందు, త్వరగ పరిగెత్తుట మొదలగు |(కీడలయందు అందరికన్న ఆతిశయించినొడని లలిత విస్తరను అను (గంధము నందు నవర్జింప బడినది. కాదంబరి యందు, గాధా స్నప్తశతి మొదలగు (గ్రంధములలో వేటను గూర్చిన వర్గన ఎక్కువగా కనబడును,

పై విధమైన పరాక్రమమును; బాతుర్యమును వెల్సడిచేయు (కీడ జూదము ఇందు ద్యూత [కిడ కితవులని జూడగాం[డ్రకు పేకు.. వీరు ద్యూత్మకీడను అడెడి వారు. దీనికి సంబంధించిన ఒక కథ బుగ్వేదములో కలదు. ఒక కర్షకుడు జూదమాడి తన సర్వస్వమును కోలుపోవును. తరువాత ఆతని భార్య సలహి వలన జూదమాడుట మాని వ్యవసాయము చేసికొని సుఖజీవనను గగిపెను, ఇది వ్యసన [కీడయన (ప్రావినులు నిషేధించినప్పటికిని దీపానఃి సాగ్యమినాడు

186 ఆయిదవ [ప్రకరణము (పతి సంవత్సరము ఆడిన మంచిదని (ఐవ్మోాండ పురాణములో కలదు. దీని యందలి కథ ననుసరించి మొట్టమొదట జూదమును శంకరుడు సృజించెను.

ఈ ఆట మనోహరమైనది. వ్యాసుడును క్నార్రీక వక్ష పక (పథమ దినము నందు సాయర్యతవేకలో ఈ ఆట ఆడవచ్చునని నుగివెను. ఆ రోటులలో పార్వతీపరమేశ్వరులు ఆడగా పార్వతి విజయము పొందినది. శంకరుడు ఓడి పోవ్రటచే అతనికి దుఃఖము, పార్వతికి సంతోషము గల్లెనట. ఆ రోజు ఆటలో ఎవరికి జయము కగ్గిన ఆ నంవత్సరమంతయు. వారికి జయము, ఓడిన వారు ఆంతయు పోగొట్టుకొందు (ఆపజయమని) రని చెప్పుదురు. గాధాస_పశతిలో వోలళాతవావానుడు చెప్పిన కధలో శనక (పచురమైన [గామమునందు “నీ కౌజకై ఆవాల పాచికలందు పావులెట్లు తిరుగునో అత్రే పతి గృహము తిరుగు చున్నది.” ఆ విధముగా తిరుగునప్పుడు ఆమెను ఎవరో ఒకరు లోపలకు లాగు కొందురని కలదు.

మనుస్మృతిలో పాణులతో ఆడు అటకే జూదమని పేరు కలదు. ఈ విషయమును పరిశీలించగా జూదము. రెండు విధములుగా కనబడుచున్నది. (పాణులతో అడునది, ఆప్రాణులతో ఆడునది, [పాణులతో ఆటలలో గొల్టెలు, కోళ్ళు, కపంజక పషులను పావులుగా ఉపయోగింతురు. వనపర్తి రాజైన అక్ష థాషా ఐహరి గోపాంరావు (క్రీశ 17వ శకాద్దీలో (వాసిన శృంగార మంజరి థాణమను సంస్కృత రూపకములో సజీవద్యూతమును వర్టించెను, గొట్టె హొష్టేళ్ల పందెములకు సంస్కృృతనున ఏడకమని కేరు. అదే విధముగా మహిషమయుద్ధ (వస్తావన కూడ మనకు సంస్క త “సాహిత్యములో కనబడును. క్ట

సంస్కృత సాహిత్యములో అనేక క్రీడలు వర్ణింపబడినవి, భారతములో వీటా (కీడను గూర్చిన (పస్తానన గలదు. స్వప్న వాసవదత్తలో చేటిని పద్మావతి దేవి ఎచ్చట నున్నదని యడుగగా మాధవీ లతా మండపము (ప్రక్కగా “కందుక (కీడ' అడుచున్నదని చెప్పును. కుమారసంభవములో పార్వతీదేవి తపస్సు చేయునప్పటి సందర్భములో ఈ ఆటను గూర్చి కాళిదాసు వర్డించెను. భ రృవారి నీతి శతములో కందుకము (కిందపడి పైకిలేవినట్టు ఆర్యులుమైకి లేచెదరని వర్ధించెను,

పీల్ళ్లల ఆటలు 189 కాళిదాసు మేఘసందేశములో ఈ ఆటను గూర్చి వర్ణించెను. అలకాప్పరి వర్ణన సందర్భములో మల్లినాధ వ్యాఖ్యానములో రత్నములు ఇసుకయందు గుప్త్రముగా నుంచి కన్నెకలు, ఆడినట్టు వర్టించెను. రాస్మకీడ, గుప్తేశి (దాగుడు మూతలు) మొదలగు దేశీయ్యకీడలను కూడ కన్నెకలాడీనట్టు కాళిదాసు పేర్కొనెను. జల్యకీడ గూర్చి రఘువంశము; హరివంశములో కాళిదాసు, భాసుడు వర్డించిగ. డోలారోవాణము అన్నుకీడ మాళవికాగ్నిమి(తములో కాళిదాసు చాల సుందరముగా వర్ణించెను. ఆది స్రీ పురుషు లిరువురిచేత ఆడబడునట్టి ఆట. బారి (క్రీడలలో ఉత్చుల్లిక, శకటిక మొదలగునవి వర్డింపబడెను.. “ఊగూ ఊగూ ఉంగన్న” వంటి పిల్లలనాడించు. ఆటలు గాథాన ప్తళతిలో వర్ణింపబడినవి, శకట (కీడ (బండి ఆట) మృచ్చకటికములో చారుదత్తుని కుమారుని రవనిక అడీంచు సందర్భములో పేర్కానబడినది. వేదకాలములో కాని భారతకాలములో కాని చదరంగమున్నట్లు లేదు, ఆది ఉన్న యెడల ధర్మరాజు జూదమునకు ఐదులుగా చదరంగమాడెడి వాడే. కాని చేదకాలము నాటి నుండి ఉన్ని యమవ్ష్రీడనే చదరంగమునకు (ప్రాతిపదిక అని జప్పవచ్చును. ఈ క్రీడను కనిపెట్టిన వారు భారతీయులని సురవరం పఠాపరెడ్డి గారు ఆం్యధుల సొంఘిక చర్మితలో సమ్మగముగా చర్చించిరి.! అనములతో జూదమాడుటను గురించి అక్షములను (ప్రయోగించు వివిధ పద్ధళులు, జాతక కథలు వివరించుచున్నవి. బౌద్ధ సాహిత్యమున అట్ట పదాది, దళపదాది కీడలు పేర్కొనబడినవి. నన్నెచోడ మహాకవి పార్వతి తన స్నేహితులతో కలసి కొన్ని ఆటలు ఆడినట్లు ముఖ్యముగా బొమ్మల. పెళ్ళి ఆను ఆటను మొట్టమొదట పేర్కొనిన వాడు ఇతగే- ఈశరుణులు, చిల్కబొమ్మలును, దంతపు బౌమ్మలును మేలిగా జులు

1. ఆల్బధుల సాంఘికచర్మిత - సురవరం (ప్రతాపరెడ్డి, పుట. 69

190 అయిదవ [పకరణము- న్నరులును, మానిచొప్పికలు నల్లడనోలిన పేర్చి లీలదే కుర బౌనరిండ్హ(జేయనగు కూళ్లును వండుచు బొమ్మ పెండ్లి మా సరముగ జేసీ యాడనగ జాత శివార్చన శీయ నయ్యెడన్‌. ్రీవాథుడు సల్నాటి వీరచర్మితయందు గుమ్మడాట, చెళుకుపందెములు మొదలగు ఆటలను వాలచం[దుడు ఆడినట్టు పేర్కొనెను. కాళహస్తి మవీత్మ్యములో కొన్ని (క్రీడలను పేర్కొనెను. చిట్ట పొట్టకాయ, సిరిసింగణావ క్రి గుడుగుడు గుంచాలు, కుందెనగుడీ దాగిల్మిముచ్చులాటలు, గచ్చకాయలు వెన్నెల కుప్పలు - తన్నువీళ్ళ తూరన తువాణు = గీరన గింజలు పిల్ల దీవాలంకి బీల్లగోడు--.- నాచన సోమనాధుడు ఉత్తర హరివంళములో ఉప్పెన ఐబ్టెలు అను ఆటను (వస్తావించిను. అంతియే కాక సెత్తం అను ఆటను పేర్కానెను*.. పింగళి సూరనామాత్యుడు కళావతి తన చెలికత్తెలతో దినముల్‌ కొన్ని శనంగ నంత గడునర్జిన్‌ బొమ్మ 'పెండ్లిండ్లు గు జ్ఞన గూళ్ళచ్చనగండ్లు పింపిజ్ల, కుబ్చీలు; గీరన గింజలవా మన గుంటల్‌ కనుమూసి గంతనలు కంబాలాటలోన్సై న భే లనముళల్‌ మీరగ బోంట్లతో నలరె వాలారర్నమెల్లప్పుడున్‌.*

1. _ కుమారనంభవము - నన్నెచోడుడు - ఆశ్వాసము 8, పద్యము-86 వీ కాళహస్తి మావోత్మ్య్యము ఆశ్వాసము 8. పద్యము-కి ల... ఉత్తరవారినంళము = నాచన సోమనాధుడు, శ. కళాపూర్ణోదయము పింగళి సూరన. ఆశ్వాసము 68. పద్యము-208

వ్‌ల్లల ఆటలు 101 ఆడుక్షొనెనని వర్ణించెను. తెనాలి రామకృష్ణకవి, దాగుడుమూతలు, కందుక క్రీడ కంబాలాట, రాస్యకిడ, తన్నుబిళ్శ మొదలగునవి బలరామకృష్ణులు ఆడీనట్లు వరించెను.! రామరాజ భూషణుడు వసుచర్యితయందు గిరిక చి(తవిచితములై న బౌమ్మల నికాయముతో తన చెలులకూడి ఆడినట్టు వర్డించెను.! తాళ్ళపాక అన్నమా బాక్యుల కీర్తనలలో ,హైచీనమైన బారకీడలను కొన్నింటిని పేర్కొనెను.. గుంత పోకలు, బౌమ్మరాలు, చ్మకపుదిళ్ళ, కంబాలాట, ఆప్పలప్పలు; ఆలిమగనాటలు, బౌమ్మపెండ్రి, గురుగులాట, పిల్రదీవులు, రాన్మకీడలు, చెట్టపట్టాలు: దాగిలి ముచ్చులు, ఐండివిరిబాటలు, చెన్నకేశవులు ఆడుకొనినట్టుగా వర్షించి కీర్తన జేసెను. పిల్లగొట్టాడం పుట్టచెండ్డాట, నముదబిళ్ళలాట, సిం౦సింగణావత్తి, ఉద్ద గచ్చకాయలాటలను గూర్చియు ఇతడు (పస్తావించెను.!

పై కావ్యములలోనే కాక ఐసవపుంణము, సింహినన ద్వా(తిం4క, కాళహస్తి మహాత్యము మొదలైన (గంథముంలో [ప్రావీన [క్రీకలు కొన్ని "పేర్కొనబడినవి, కాని ఏ కావ్యములు పేర్కొననట్టి ఆధిక సంఖ్యలో (కీఢలను పేర్కొనిన కావ్యము అయ్యలరాజు నారాయణామాత్యుని హంసవింశతి, దీనిలో ఈ ఆటలు సీసకూలికలో వరుసగా పేర్కొనబడినవి, ఈ కావ్యములోని [క్రీడలలో చాల వానిని గూర్చిన వివరములు తెలియవచ్చుటలేదు.. కొని వీనీలో బాల క్రీడలు ఒకదానితో ఒకటి సమానార్థములు కల్షియన్నవి. కొన్నీ ఆట పరికరముల పేర్లు మా(తమే పేర్కొనబడినవి ఉదావారణము ఆకుపీకెలు అనగా పల్లేటూళ్ళలో తాటి కమ్మలను చీరి ఆ ఆకులతో ఒకపీకగా తయారుచేసి దానిని వేణువుగా ఉస యోగించి ఆడుకొందురు.

మన శిల్పకళ కూడ (ప్రాభీనమైన ఆటలకు రూపకల్పన చేసినది, నాగొర్జన కొండలో ఇత్ష్యాకుల శిల్పములయందు. చెక్కబడిన ఆటవస్తువులవలన అనాటి పిల్లల ఆటలు; వని [పాముఖ్యీము ద్యోతకమగును, భూదాన శిల్పముపైన కాన వ వ కే. పొండురంగమహాత్మ్య్యము = తనాలిరామకృష్ణుడు, ఆశ్వాసము, $.

పద్యము-178. . వ వసుచర్మిత = రామరాజభూషణుడు = ఆశ్వాసము; పథము. 5... కీర్తనలు = తాళ్ళపాక అన్నమయ్య.

102 అయిదవ _పకరణము వచ్చు ఆటవస్తువులలో ఐండి, గుురము, కబ్దముచేయట కుసయోగించు వస్తువులు అనగా గిలకలు, పిడికిబ్స మొదలగునవి కొనవచ్చును. అచ్చటి శిల్పములలో బుద్ధునికి కుడివై పున ఒకబాణడు ఐండితో ఆడుకొనుచున్నాడు. ఆ బండి ఆకారము నేటి జానపదములలో కానవచ్చు ఐండిని పోలియున్నది, ఆదే శిల్పమున బుద్ధునికి ఎడమవైపున చ్మక్రములపై చెక్కిన గ్యురమును ఒక బాలుడు [తాడుతో లాగు చున్నట్లు చ్చితించిరి. అంతియేకాక ఆ కొండ తవ్వకములో కోతులు, పౌొట్టేదృ, కుక్కలు ఇంకా ఇతరములై న అనేక జంతువుల రూపములలోనున్న ఆటవస్తువులు బయటపడినవి. పైన పేర్కొనిన భూదాన శిల్చమున ఎడమవైపు చిట్టచివర ఒక బాలుడు రెండు ఐంతులు పట్టుకొని ఉన్నట్టు చ్నితించిరి. ఈ ఐంతులను ఒక నిడువైన వస్త్ర ఖండమునకు కట్టినట్టున్నది. *ఈ ఐంతి వస్త్ర ఖఇండమునకు కట్టియున్నది కావున క్రిందికి కొట్టినను [కిందబడక తిరిగి చేతిలోనికే వచ్చును, ఇవి ఈనాటి లాయిలస్పలను పోలియున్నది. అనాటి |పజలకు బాగుగా తెలిసిన మరియొక [క్రీడ అట్టపా, ఆట్టపా$కి సంబంధించిన ఆవములు నోగార్జన కొండ (తవ్వకములలో దొరికినవి, ఆవముల మధ్య ఒక బిందువు, వర్తులములపైగల సంఖ్య ఏదియో ఓక లెక్కను సూచించు చున్నవి. బారాహాత్‌లో ఒక శిల్ప ఫలకమున ఇరువురు ఎదురెదురుగా కూర్చొని యున్నట్లు చెక్కబడి యన్నది. వారిముందు ఒక అట్టపాళి దానిమైన ఆరువరుస లలో బదైదుగప్ళ (వ్రక్కన ఆటవస్తువులు ఇవన్నియ గళ్ళపాళికి విడిగా పెట్టి యన్నవి. దీని నీనాడు అష్టెమ్మయని మనమాడుట గలదు. తత్షశిలలో అనేక అతములు శానవచ్చినవి. ఇవన్నియు (గీకులయుగము నకు, శక, పార్థివుల కాలమునకు చెందినవనను అభ్మిపాయము కలదు. కాని ఆట్టపాొళి చ్మితము మ్మాత మచట కనపడుట లేదు.! నాగార్జున కొండ ఉత్తరగిరి సొనువులందు ఇవ్వాకుల శ్యళాన వాటిక ఉన్నది. (తవ్వకములో ఆచట 48 శ డపిం 601021 6666 ౦2 8 క82)1004 ₹ంగరడ-వి2, 10, 19008. మం౦0క౯మ్రూం.

పీళ్రల ఆటలు 198 స్ట్థంభముల మంటప మొకటి బయట పడినది. అచటి నేంపై పరచిన రాళ్ళపై ఆనేక ఆట్టపా? చ్మితములు కానవచ్చినవి, అన్నింట ఒక్కొక్క వరుసన గల గడుల సంఖ్య ఒకటిగానే యున్నది కొని, వరసల సంఖ్య భిన్న భిన్నముగా ఉన్నవి. గడులు ఎనిమిది, వరుసలు రెండు, మూడు, ఐదు ఈ విధముగా అనేక విధములుగా నున్నవి. ఐదు వరునల అట్టపా? నేటి పచ్బీసుపాళిని తలపింపచేయు చున్నడిః

నాగార్జున కొండ (తవ్వకములలో బయలుపడిన మరియొక ,క్రీడా వస్తువు గోళీ. మట్టితో చేయబడిన గోశీలు బయటపడినవి, జ్లైన సాహిత్యములో లక్క గోశీల ్మపసక్తి యున్నది. ఇది బాలవొలిక లిద్దరు అడుకొను వస్తువు. బాలికలు

_గచ్చకాయలు, బాలురు గోశీలాట ఆడుదురు. వీనిని జైనసాహిత్యమున వీట్టాయము లని పేర్కొనిరి. ఈ [తవ్వకములలో దొరికిన (కీడావస్తువులలో తొక్కుడుబిళ్ళ ఒకటి. గుం్యడటి మట్టి బిళ్ళలు అనేకములు ఐబయటపడినవి. ఇది సపావీన సాహిత్యమున తన్నుబిళ్ళ; తూరన తుంకాలు అను పేర్లతో కొన్పించును. ఇతివోస (పారంథ కాలమునకు, ఆంతకు పూర్వమునకు చెందిన పురావస్తు కే[తములందెల్లి ఇటువంటి బిళ్ళలు కన్పట్టును ఈ ఆట ఇప్పటికిని పసిద్ధమెనకే.

(కిడా వినోదములలో కుస్తీ, కోడి పందెములు, పొములాట, కోలాటములు కూడా (పదారములో నున్నట్లు శిల్పములపైగల చ్వితములు విదితము చేయ చున్నవి. ఈ 1కిడా వినోదములు రాజుల నిర్వహణలో, వారి సమక్షములో జరుగు చుండెడివి.

&క భారతదేశమే కాక వివిధ దేశములు వారి వారి సంస్కృతి; మళము, ఆశయములు, అఆలఖిరుచులుకల [కీడా రంగములను కల్లియన్నవి. హోమర్‌ (వాసిన “ఓడస్సీ' ఆను పురాణ్యగంథనులో న్యూసీక అను నామ; ఆందలి కొవ్య నాయిళ ఐంతి ఆడినట్టుగా వర్చింపబడినది,! ఈ విధముగా (పాచీన సాహిత్యము నందుగల ఆటలు ఒకదాని కొకటి పోలికలు కలవిగా యున్నవి ఈ విషయమును నాకు సాధ్యమైనంత విపులముగా సందర్భానుసార ముగా వివరింతును. $, క₹0టాం1006ర14 తం4400108. ₹౦01.4,

194 అయిదవ _పకరణము ఆటలను గూర్చి పరిశీలించిన ఆవి పెద్దల జీవితమునందలి నాలుగు ముఖ్యాంశముల నాధోరముగా గొని రూపొందినవని చెప్పవచ్చును - 1 గృహ జీవన సంబంధములు. 2 వృత్తికి సంబంధించినవి 8. మతము ననుసరించినవి ఉ. రాజకీయ సంబంధములు, ఇవియే రానురాను పిల్లలచే చేపట్టబడి వారి ఆటలుగా మిగిలినవి. గృవాకార్య సంబంధములతో ఏర్పడినవి గురుగులాట లేక గుజనగూళ్ళు, బొమ్మల పెండ్లి: ఆఅప్పలస్పలు, ఆచ్చనగాయలు, ఆలునముగ నాటలు మొదలగునవి వృత్తిపరముగా రూపొందిన ఆటలు లవ్యసిద్ధెగల ఆటలు, అనగా గోశీకాయలు, చెడుగుడు, దొమ్మరాటలు, పాములాటలు, గురపు పందెములు, గడాటలు మొద లగునవి. మత విషయముల నాభారముగా గొని ఏర్పడినవి, ఉట్టుగొట్టుట, అట్టతద్దె, గొబ్బితిరుగుట, బతుకమ్మను పూజించుట: కోలాటములు, పులివేషములు మొదలగునవి. - రాజకీయ విషయములతో సంబంధము కలవి మల్లయుద్దములు, కుస్తీలు, బిల్లింగోడు, ఉప్పన ఐ్రైలు, చదరంగం మొదలగునవి. వీని నాధారముగా గొని పర్సడిన పిల్హలాబలన్నియు మానసికోల్దాసమును కల్లించునవిగానే యుండును. కొని కొన్నింటిలో ఆలోచన, నేర్పరితనము, (వరానాంకములుగా నుండి వానిని కొన్ని (పత్యేక తెగలుగా విభజించుటకు వీలగును. ఆటలను చాలమంది పెద్దలు తమ తమ దృక్పథముల ననుసరించి పలు ఈకముళలగా విభజించిరి. మర్పంపల్టి సోమశేఖరళర్మగారు ఆటలను ఈ (కింది విధముగా విభజీంచిరి. 1, ఇంటిలో ఆడుకొనునవి, 2, ఇంటి పలుపల అడుకొనునవి- అనగా ఆరుబయట ఆడునవి, కి, బాల*బాలికలు కలిసీ ఆడుకొనునవి, 4. బాలికలు మా[తమే ఆడుకొనునపి, ల్‌, బాలురు మ్యాతమే ఆడునవి, -]

1. సంగహార్యధ విజ్ఞాన కోళము - సంపుటము. కి. పుట 19,

పిళ్లల ఆటలు 1965 నేదునూరి గంగాధరం గారి విభజన (ప్రకారము ఆటలు ఈ [కింది విధములుగా నున్నవి.-

1. ఇంట ఆడునవి. ఓ. ఆరుబయట ఆడునవి. ల. బాలికలాడునవి. 4 బాలురాడునవి, ర్‌ ఎవరై నను సరె ఆడునవి.
2. శాస్తాానుభపము కలవి. ళా నిషిద్ధాలు.] వి, సు్రుఐహ్మణ్యం గారి ఆభ్మిపాయము _పకారముగా ఆటలు ఈ (కింది విధములుగా నున్నవి,
3. మానవుని వయో ఖేదాన్ని బట్టి = బాల్య, యౌవన; కౌమార, వార్థక్య దశల ననుసరించి. ల. స్త్రీ పురుష లేదా[శికాలు.
4. వ్యష్టి - సమిష్టి నిరూపకాలు,
5. సామాన్య (కీడలు, పర్వదినాల్లో అడే (కీడలు. 5, ఇంటిలోపల - ఆరుబయట ఆడే ఆటలు,
6. పగటి వేళలందు = రాటతు లందు ఆడే ఆటలు,
7. పొర ౨ జానపద భేదాల న్మాశళయించినపి.
8. మతసర మైనవి - మలేశర మైనవి.
9. బుద్ధి సంబంధాలు - శరీర సంబంధాలు.
10. ,కీడా సాధనాల న్మాశయించి (నిర్జీవ పదార్థాల తోడ్పాడు కలవి, జంతు వురి ఆధారాలు కలవి. )* 1, ఆటలు - పాటలు * నేదునూరి గంగాధరం, పుట. 10. ఏ... తెలుగు సాహిత్యంలో దేశీయ (క్రీడా వినోదాలు = వి, సుబ్రహ్మణ్యం.

1964 అయిదవ (పకరణను

పెన పేర్కొనఐడిన ఆటలు పెద్దలకు, పిన్నలకు చెందినవిగా విభణింప బడినవి తప్ప కేవలము పిల్లల ఆటలకు సంబంధించిన విభజన కాదు, పిల్లలకు మ్యాతము చెందునట్టుగా డి, యల్‌, అనందరావుగారు ఈ [కింది విధముగా విభజించిరి.

క. వైజ్ఞానిక (క్రీడలు.

వ వినోద క్రీడలు,

8, వలయ (క్రీడలు.

క, పరుగు ఆటలు,

5. పోటి ఆటణు,]

• మై విళభజనలను పరిశీలించినచో ఒక్కొక్క విభాగము ఒక దానితో మరి యొకటి ఆతి వ్యాప్తి ఆవ్యాప్తములకు లోనై నట్టుగా తోచును. ఈ దోషములను సాధ్యమైనంత వరకు పరిహరించి, నా పరిశోధనా పరిధిని జ్ఞప్తియందు*చుకొన నేను ఈ [కింది విధముగా ఆటలను విభబించుట కుత్సహించుచున్నాను.

సాహిత్యములోను;, నిత్య జీవితమున సృష్టమెన ఆటలను దృష్టీ యందుంచుకొని ఈ విభాగము చేయనై నది, (క్రీడలు | | బాలికా సంబంధములు బాలురకు సంబంధించినవి | 1 | | వినోద ఆవార వినోద (పదర్శకములు (పదర్శకములు [ప్రదర్శకములు | | | | , | గృవా పోటి వ్యాయామ పోటి వ్యాయామ సంబంధములు ఆటలు సంబంధములు ఆటలు వరమైనవి

1. పిల్లల ఆటలు = డి, యళ్‌, ఆనందరావు,

పీల్చల ఆటలు 19? ఈ ఆఅటలలో ఎక్కువ ఆటలకు జానపద సాహిత్యమున సాటలు అను నంధింపబడి కాన్నించుచున్నవి. కొన్న -పాటల (పసక్రి లేని ఆటలును కలవు. వాలికాసంబంధములు :- నిజమునకు దేశ సం్యవదాయములను, సంస్కృతికి. ఆన్ని కాలములలో ఒక స్థిరమైన స్ధితిని కల్పించినడి తెలుగు చిగురు మొగ్గలైన కన్నె పిల్లలు, వాలికలు చను ఆటల ద్వారా జొతీయతను నిలిపిన ధన్యమూర్తులు, బాలురాడు ఆటలయందు లేని సౌకుమార్యము, లయ, సంగీతము, సంపదాయము, నుళముల సమ్మేళనము వీరి ఆటలలో కన్ఫించును? వీరు ఆడు ఆటలు వీరి వలెనే సుకుమార మైన భావ సౌరభమును వ్యాషింప జేయునవిగా నున్నవి, -ఈ బాలికా సంబంధ మైన (కిడలలో పైన పేర్కొనిన రెండు విధములైన బాలికల ఆటలను వివరించు టకు (పప్రయత్నించుట ఇచ్చటి నా ముఖ్యోద్దేకము. కీ వినోద _పదర్శకమనులు వినోదము బాలికలే కాక మానవృలందరికిని అత్యవసరమైన విషయము. ఈ వినోదాత్మకమైన ఆటరి వలన పిల్లల యందరఠి సౌవోడ్డ భావముః మనో భావ వై కాల్యమను ఉభయవిధములై న (ప్రయోజనములను సాధించును, సామాన్య ముగా పిల్లలకు ఏ దైన (కొత విషయమును బోధించవలెనన్న వారిని [శమకు లోనుచేయక వినోదాత్మకమైన పద్ధతిలో విజ్ఞాన వీజమును వారిలో పెద్దలు నాటి రనుటకు జానపదులలో [పదారములో నున్న [ప్రాచీనమైన పిల్లల ఆటలను పరిశీలించిన ఈ విషయము స్పష్టపడును. ఇట్టి వినోదము శకేనలము ఆగెడి వారికే కొక చూచువారికిని ఆన్సుభవై కవేద్యము ఇట్టి వినోదపరమైన ఆటలు పత్యేక మైన నిబంధనలతో కూడియుండుట కనబడును. కొన్ని ఆటల యందలి నిబంధ నలు ఆటల యందు పొల్గొనువారి యిష్టానుగుణమైన; సమయ సందర్భములను అనుసరించి మాడ్పలు పొందుటకు అవకాశమున్నది. ఈ రకమైన ఆటల యందు పజ రకములైన భేదములు కనవడును, వినోదవరమైన ఆటలలో మూడు విభాగము లున్నవి, |

198 అయిదన 1పకర ణము

1. గృహ సంబంధములు

2. పోటి ఆటలు.

3. వ్యాయామపరమైన ఆటలు.

4. గృహ సంబంధమైన ఆటలు

ఇట్టీ ఆటలలో (పధానమైన స్థానము న్నాకమించునవి బొమ్మల పెళ్ళి, గురుగులాట, ఆచ్చన గాయలు ఖొమ్మల పెళ్ళి

ఈ ఆట ఆడుపద్ధతి ఇంచుమించు యావద్భారతదేశములో ఉన్నదన వచ్చును. ఇది ఆతి (ప్రొబీనమైన |(కీడా విశేషము. ఇది పార్వతీదేవి తన చెలులతో కూడి ఆడిన ఆట. ఇప్పుడును పల్లేలలో బాలికల కత్మిపియమైన ఆట, బాలికలు ఈ ఆట ఆడుటలో నిజమునకు వారు ఆది ఆడుచున్నా మను విషయమును మరచి పోయి ఆట యందే లీనమై పోయి తాము ఒక గృహిణిగా, ఒక పిల్లకు తల్లిగా, వియ్యపురాలిగా తాదాత్మ్యమును పొందుట గమనించదగిన విషయము. బాలికలు తమ బొమ్మకు పెళ్ళి చేయదలచిన సీతమ్మ వాకిట సిరి తోరణాలు, పెండ్రి ఆరుగు, అన్నియు సావాత్కరించనలసీనదే. వియ్యాల వారి పరిహోనములు; వారి సంవాద రూపములలో మనము వినవచ్చును. మగపిల్ల వారుగా కొందరు, ఆడ పెంగ్లి వారుగా కౌందరు ఏర్పడి వారొకరికొకరు పిల్లవాని పేరు పిల్చి పేరు వారి శఇెవరెవరు ఏమేమి పెటైదరను విషయమంతయు పెద్దవారివలినే నిరాఘాటముగా తెలిసికొని ఒకరికొకరు సమ్మతిని తెలుపుదురు. ఇట్టి ఆట సందర్భములో పాడు పాటలు మనకు “గుజ గుజ రేకుల పిల్టుందా” అనునవి విదితమే. ఈ ఆటనే "సిన్ని బిన్ని” ఆం కూడ ఆందురు. ఈ సిన్ని బిన్ని ఆట సందర్భములో పాడు మరియొకపాట అప్పగింతలు. పెద్దవారు తమ బిడ్డల శెట్టి బుద్ధులు నేర్చి అత్తింటికి పంపింళురో అట్టి బుద్ధి గరిపి బాలికలు తమ బొమ్మను ఆ త్రింటికి పొమ్మందురు. ఉదాహరణముగా ఈ (కింది గేయమును (గ్రహింప వచ్చును

1. కఘుమారసంభవము - నన్నెచోడుడు. ఆశ్వాసము. 8. పద్యము, 6.

పీల్లల ఆటలు 1089 అత్త చెప్పిన మాట వినవె ఓ బొమ్మా మామ చెప్పిన పని మానకే బొమ్మా రావాకు చిలకమ్మ ఆడవే పాస రాజుల్లు నీచెల్టు చూడవడ్చేరు.! ఈ విధముగా ఒక బాలిక తన భవివ్యత్తులో తాను చేయటోవు కార్య కమ మంతయు ఈ ఆట ద్వారా పొందును. గురుగులాట దీనినే (పాబీన సాహిత్యములో “గుజ్జనగూపృ” అనుపేరుతో వ్యవహ రించిరి,.8 గురుగులలో కూటు వండుట మూలమున గురుగులాట యనుపేరు వచ్చెనేమో. కాని కొన్ని పొంతములలో ఇప్పటికిని గుజ్జనగూవ్న అను పేరుతోనే అడుట కలదు. బాలికలకు చిన్నవస్తువులన్న అతి|పీ8ి. కుమ్మరివద్ద నుండి చిన్న చిన్న గురుగులు తెచ్చుకొని వానికి సరిపడ పొయ్యిలు పుట్టమన్నుతో వేసికొని, పొయ్యిలు అలుకుకొని ఆప్పుడు ఆ గురుగులలో అన్నము మొదలగు ఆవిర పదార్థములు సిద్ధమువేసి ఇంటిలోని పెద్దవారిని ఆవ్వోనించి, చిన్నవి సష్మవేసి వడ్డింతురు. ఈ కార్యుకమ మంతయ స్త్రీకి భవిష్యత్తులో తప్పని సరిగా నేర్చు కొనవలసిన _ కార్యకమము. ఈ విధానమంతయు ఆటద్వారా. నేర్చుకొని యుందురు కాన నిజ జీవితములో వారు ఈ కార్య కమమును ఒడిదుడుకులు లేకుండ ఆచరింతురు. - గచ్చకాయలు ఈ ఆట ఆతి_పాచీనమైనది, ఇంచుమించుగా మన కావ్య నాయిక లెందరో ఈ ఆటను అతి మక్కువతో అడిరి, వాంస వింశతిలో దీని ్నపస్నక్తి గలదు. ఈ క్షే బాలభాష, పుట-61. ౨. _ భాగవతము, పోతన. దళశమస్కంధము, పద్యము= 1687. 8. హంసవింశతి - ఆళ్వాసము 5. పద్యము-155,

200 ఐదవ [పకరణము ఆటను సంస్క్భృూతములో షట్పాషాణము లండురని రఘుమారెడ్డిగారు పేర్కొనిరి.! కాని ఈ ఆట (ప్రచారములో నున్నంతవరకు 5 కాయలు లేక తొమ్మిదికాయలతో మ్యాతమే ఆడుట (ప్రసిద్ధి. దీనియందు బేసి సంఖ్యలోనే కాయబుపయో గింతురు తప్ప సరి సంఖ్యలో ఏ (ప్రాంతములోను కానరాదు. కావున వషట్పాషాణములతో ఆడునది మరొక ఆట కావచ్చును. లేక ఆ కాలములో ఆలు కాయలతో ఆడుట కలఢు కొబోబును. ఏది ఏమైనప్పటికిని ఈ విషయమును పరిశీలింప వలసిన అనీసర మెంకేనియు కలదు,

ఈ ఆటలో పువ్వీలు అనునవి ఆడుదురని'మిన్నేరు'లో పేర్కొనబడినది. కాని గుప్పీల విషయ మెచ్చటను కానరాదు. కోని గుప్పీలు కూడ పువ్వీలవలె పిల్లి లాడుకొను విధానమునకు తప్పని సరిత్రైన ఒక చర్య పువ్వీలనగా(పువ్వాలలుు. ఓక కాయను ఎగురవేసి చేతిలోని నాలుగు కాయలలో ఒకదానిని దూరముగా చిమ్మి మిగిలిన మూడు కాయలను ఒక్కదగ్గర ఒకే సమయములో. విడుతురు* తిరిగి కాయను ఎగురవేసి ఒకమారు దూరముగా చిమ్మిన కాయను అందుకొని తిరిగి మరియొకమారు కాయను ఎగురవేసి మిగిలిన మూడు కాయలను అందు కొందురు. గుప్పీలు అటుల కాక కాయను ఎగురవేసి మిగిలిన నాలుగు కాయలను ఒకే దగ్గర కప్పగా పెట్టుదురు. తిరిగికాయను ఎగురవేసి ఒశేమా రన్నింటిని చేతిలోనికి తీసుకొనెదరు. ఈ విధముగా ఐదుమాద్టగాని పదిమార్డుగాని ఆడుదురు, తరువాత కష్ఫగంతులన్ని పాము దేకుళ్ళు అని ఆడుదురు కాయను వరుసగా పెట్టి ఒక కాయను ఎగురవేస్పి వరుసలోని మొదటికాయను, రెండవకాయను వదలి మూడవకాయను ఒకేసారి. చేతిలోనికి తీసుకొనెదరు. ఈ విధముగా చేతిలోనికి తీసుకొనుటలో రెండవకాయ మీడినుండి చేయిని మూడవకాయమైకి దుమికించెదరు* అందువలన దీనికి కప్పగంతులని శేరు పెట్టిరి.

_... అదే విధముగా పాము ఏ విధముగా మెలికలు తిరుగుచునడచునో, పిల్లలును , ఆదే విధముగా చేయిని (తిస్ప్రచు మొదటికాయను, తరువాత మూడవకాయను ఒకమారు, రెండవమారు రెండవకాయను తదుపరి నాలుగవకాయను చేతిలోనికి కన న కపన వసన సము =. పల్లిపదాలలో (ప్రజాజీవనము _ వెల్దండ రఘుమారెడ్డి.

౭... మిన్నేరు = నేదునూరి గంగాధరం గ

పీల్చల ఆటలు వ్రీ0్ర1 (గహింతురు ఈ విధముగా అనేక విధములుగా ఆడుకొని చివరలో కాయలలో మూడింటిని పొయ్యిరాళ్ళుగా అమర్చి నాలుగవ కాయను కుండగా ఊహించి పొయ్యి రాళ్ళపైన పెట్టుదురు. ఐదవకాయను శేతిలో పట్టుకొని ఎగురవేయచు ఒక గృహిణి ఉదయము లేచి వాకిలి చల్దుట, పొయ్యిలు ఆలుకుట, మొదలుకొని వంటావార్పు, తరువాత ముఖము కడుగుకొని, బొట్టాపెట్టుకొని తరువాత ఇంటి వారందరకు వడ్డించు విధానమంతయు ఒక (కమపరద్ధతిలో ఈ ఆటలో ద్యోతక మగును. ఈ ఆట సమయములో పాడుపాట లనేకములుగా కలవు. అందులో మచ్చునకు-- (8) ఒక్కపొండు = నిక్కిరోండు మూగసెండు = నాగమళలైే (6)

హైదరగొల్సు - ఆర్కుకాళ

ఏడ్క-బుడిల్‌ = ఎనమందారాల్‌

తొమ్మిదితో కుచ్చు = సదిపప్టెమంచం, 1

ఇట్టి ఈ గృహసంఐబంధమైన ఆటలలో తొక్కుడు బిళ్ళను కూడా 'పేర్కొనవచ్చుము.. కాని దానిలో ఇద్దరిమధ్య గల పోటికి [ప్రాముఖ్యత గలదు. అందువలన దానిని పోటి ఆటలలో వివరించగలను, పై విధమైన ఆటలవలన వాలికలు చిన్ననాటినుండియే గృహశార్యములయందు ఆరిలేరి తమ భవిష్యత్తును చక్కాబరచుకొందురు. పోటీ సంబంధమైన ఆటలు

ఈ పోటీ ఆటలలో (ప్రధానాంశము ఒకరిని గెలుచుట. తద్వారా ఆనంద మును పొందుట. పోటిలో గెలవని వారికి ఆనందము కలుగకపోగా ఎదుటివారిని

1. నేను సేకరించినది = పాడినది బొజ్జ. అకీజ్‌నగర్‌, హైైదాబాదు జిల్లా,

2. పొండునాసండు.

$ హైదరజాఐదు అనుసంథఖ్య-

202 ఐదవ [పకరణము ఏ విధముగానైనను గెలువవలెనను పట్టుదల అభివృద్ధి పొందును. ఈ ఆటల ద్వారా వానిలో పాల్గొను వారికన్న (ఫేకకుల కెక్కువ ఆనందము కలుగును. ఈ పోటి ఇద్దరిమధ్య గాని లేక రెండుజట్టుల మధ్యగాని యుండును. ఈ విధమైన ఆటలో ముఖ్యముగా పేర్కొనతగినవి ముక్కుగిల్లీలు, చేతిలో రాయంచాట, దాగుడుమూతలు, చింతగింజలాట, తొక్కుడుబిళ్ళ, కాసె పుల్పాట, నాలుగు కంబాలాట మొదలగునవి పేర్కొనవచ్చును. వీనిని గూర్చు వివరించుటకు (పయత్నింతును. ముక్కు గిల్లీలాట

ఆంటధ్ర(ప్రదేశమున ఇంచుమించుగా అన్ని [ప్రాంతములలో దీనిని ముక్కు గిల్టీ లనియ, కృష్ణా, గుంటూరు జిల్లాలలో వీధీ వీధి గుమ్మడీ పండు అను పేద్ద కలవు. దీనినే కొందరు బుడ బుడ సంచి అనియు అందురు, ఈ ఆటయండు పోటి రెండు జట్టులమధ్యలో నుండును. ఆట ఆడుకొనువారు రెండు జట్టులుగా ఏర్పడవలెను, ఈ రెండు జట్టులలో పాల్గొను వారు సమాన సంఖ్యలో ఉండ వలెను, రెండు జట్టులుగా ఏర్పడుటకు ముందు వారిలో ఇద్దరిని పెద్దలుగా నిర్ణ యించు కొందురు, ఈ నిర్ణయము బాలికల ఇష్టమ్ముపై ఆధారపడి యు=డును తరువాత మిగిలిన పిల్పలు జతలుగా ఏర్పడి దూరముగాపోయి వారి ఇష్టమున్న పేర్ద అనగా పువ్వుల స్పేర్డైనను, పండ్ల పేర్నైనను లేక పుల పేళైనను పెట్టుకొనివచ్చి పెద్దలుగా నిర్ణయింపబడిన వాలికవద్ధకు వచ్చి తమ పేర్చు చెప్పు కొని ఎవరు రావలెనో ఎన్నుకొమ్మందురు ఆ పెద్దలు మొదట ఎవరు మొదలు ఎన్నుకొనుట్‌ తను విషయము చిత్తు బొత్తులువేసి నిర్ణయించుకొందురు. ఆ విధ ముగా నిర్ణయించుకొన్నవారిలో మొదట అవకాశము వచ్చిన పెద్ద ఆ పేర్షలో ఎవరినై న ఎన్నుకొనును మిగిలిన వారు రెండవ పెద్ద వైపుకు వెళ్ళుదురు. ఈ ఆటలో పాల్గొను వారిందరు9డవలేనను నియమములేదు. తదుపరి. రెండు జట్టుల వారు ఎదురెదురుగా కూర్చొందురు. పెద్దలు తమతమ వక్షములవద్ద నిలుచుందురు, మొదట ఆడుటకు నిర్ణయింపబడిన పెద్ద రెండవ ఇట్టువెపుకు వెళ్ళి ఆ జట్టు పల్చిలలో ఎవరి కన్నులై న మూసి తనవైపు జట్టులోని వారెవరి పేరైనను తన కీష్టమున్నవారిని పిలిచి వచ్చి ముక్కుగిల్లి పొమ్మనును.

పీల్లల ఆటలు వ్‌0 & పిల్లా పిల్హా చేమంతీ వచ్చి ముక్కు గిల్లిపో] అని చేమంతి ఆను పేరుగల బాలికను పిలువగా ఆమె వచ్చి ముక్కుంగిల్లి తిరిగి వెళ్ళి తన స్థలములో ఆందరి మావిరిగా ఏమి ఎరుగనట్టుగా కూడ్పుండును అస్వుడు ఆ పెద్ద బాలిక కన్నులపై నుండి చేతులు తీసివేసి ఆమె ముక్కు గిల్లి పోయిన చేమంతి ఎనరో చెప్పుకొమ్మనిి ఆనును. ఒకవేళ ఆబాలిక ముక్కు గిల్లిన బాలికను గు ర్తించినయెడల ఆ బాలిక కన్నులు మూయబడిన బాలిక ఎట్టులోనికి రావలయుకు, లేకున్న కన్నులు మూయబడిన వాలికయే ముక్కు గిల్లిపోయిన జాలిక జట్టులో పోయి చేరవలయును ఈవిధముగా అడుచు పోగా చివరకు ఏ జట్టువారు బాలికలను ఎక్కువగా గెల్చుకున్న ఆఅ జట్టు గెలిచినట్టుగా గటింప ఐడును. ఈ ఆటలో కల్లి (ఆటపెద్ద) పాడిన పాట ననుసరించి ఈ ఆటకు గల క పేర్లు ఏర్పడినట్లు తోచును వీధి వీధీ గుమ్మడిపండు పరి పేరేమి ? అను పాట వళన దీనికి వీరి వీధిగుమ్మడిపండని ఏర్పడినది. ఈవిధమైన ఆటలనే పాళ్చాత్యులు *క68851వక్త క్రజయి౭క” అని అందురు దీనియందు ఆలోచన దాని ననుసరించి అదృష్టము తప్పనిసరియైన అంశములు ఇవి పెద్దల పర్య వేక్షణలో ఆడబడునను ఆభ్మిపాయము కలదు.! దీనియందు పెద్దలుగా. నుండు వారు తల్టులే. వారే ఆనాడు పర్యవేక్షణ జరిపెడువారు ఈనాడు తల్టులుగా పిల్లలనే ఎన్నుకొనుట గోచరించును. ఈఆట సందర్భమున పొడఐడు మరియొక పొట - అమ్మలార అక్కలార మీ మగల పేరేమి స్‌ +లో నిమ్మపండు పాపలతో పనసపండు ఈఆఅటయందు గెలుపు ఓటమీలు సమిష్టి సిష్టమైనవి, వ్యక్తి నిష్టమైనఏ కొవు, 1... నేను సేకరించినది- నా చిన్ననాడు ఆడుకొనునప్పుడు పాడ.గొన్నడి. లి ఆటలు-పాటలం, నేదునూరి గంగాధరం

వ04 అయిదవ (పకరణము చేతిలో రాయుంచాట := (అండ్ల దుర్గం ఇండ్ల దుర్గం)

చేతిలో రాయంచు ఆటనే అండ్లదుర్గం ఇండ్లదుర్గం యను పేరుతో కరీం నగరము [ప్రాంతములో (పదారములో నున్నది. దీనినే గుందెడు గుంటెడు నెయ్యి=ఆల్టలకోడ్‌ వత్తి వత్తి ఆట-అను పేరుతో 'పేర్కొనిరి * దీనియందు రెండు జట్టులు పాల్గొనును ముక్కు గిల్లీలాటలోవలెనే ఇద్దరు పెద్దలు ఉందురు రెండు జట్టులలో బాలికలు సమసంఖ్యలో ఉండవలెను. మొదట ఎనరు ఆడవలె ననునడి నిర్ణయించుకొనవలెను మొదట ఆడుటకు నిర్ణయము చేయబడిన జట్టువెపుపెద్ద చేతియందు చిన్నరాయిగాని, ఉంగరముగాని, మరేదై నను చిన్న వస్తువును పట్టు కొని

అల్లల్హ కోడీ అకు మిరియంబు

పిర్ణల్చ కోడి పిండి మిరియంబు

గట్టు మీద కోడి గవ్వ మిరియంబుః

ఆని పాడుచు తనవైపు జట్టు పిర్చిలచుట్టు తిరుగుచు చేతియందలి వస్తువును ఎవరి చేతిలోనై న పెట్టి అందరి నుద్దేశించి “అప్పలారా ఒప్పులు. గట్టిగా మూయండి" ఆని చెప్పును, ఇక్కడ ఒప్పులు ఆనగా గుప్పి. ఇది వాడుకలో లేని కబ్దము. దీనినిబట్టి చూడగా “ఒప్పులకుప్ప ఒయ్యారిభామ” అను పొటలోనిి ఒప్పులకుగూడ ఈఅర్థచ్చ్బాయ ఉన్నట్లుగా భావించుటకు వీలగును. సాధారణముగా “ఒప్పులకుప్ప” అనగా మంచి గుణములు కలది యను విశేషణార్థమునే జనులు (గహించుచున్నారు. అప్పుడు ఆటపెద్ద చెప్పినవిధనుగా గుప్పెస్ట గట్టిగా మూయదురు.' తరువాత రెండవవై పునుండి ఎవరినైన ఒకరిని పిలిచి ఆ వస్తువ ఎవరి చేతియందున్న దో చెప్పుకొమ్మనెవరు. వారు చూపెట్టినయెడల వస్తువు చేతి యందున్న బాలిక రెండవవైపు జట్టులోనికి వెళ్ళి కూర్చుండవలెను* చెప్పనియెగల ఆ బాలిక మొదటి జట్టులోనికి వెళ్ళి కూడద్చండవలెను ఈవిధముగా ఆడగా చివరలో ఎవరు ఎక్కువమందిని గెలుచుకొన్నచో ఆ జట్టు గెలుపొందినట్టుగా భావింతురు త, భారతి 194€8- బాలకీడలు-మంగిపూడి వెంకటళర్మ,

పిల్లల ఆటలు 2065 చింతగింజలాట :-

దీనినే (పాచీన కావ్యములు పెక్కులు గీరనగింజలని పేర్కొన్నవి. దీనినే చింతపిక్కలాట అనియు ఆందురు. ఈ ఆటలో చింతగింజలుగాని, కుంకుడు గింజలుగాని, గవ్వలుగాని ఆటవస్తువులుగా ఉపయోగింపబడును. దీనియందు వ్యక్తి నిష్టమైన పోటియండును ఇందు ఇద్దరినుండి ఐదుగురి వరకు బాలికలు పాల్గొందురు. దీనియందు చాతుర్యమెంతేసని అవసరము. ఈ ఆటలో పాల్గొను బాలికలు గింజలను సమముగా పంచుకొందురు ఈ గింజలకు లెక్క కలదు-

ఉ గింజలు = ఒక పుంజీ

రెండు పుంజీలు - ఒక కట్టు

8 కట్టు - ఒక గుజ్దం

10 గుత్లాలు = ఒక ఏనుగు.

ఈ లెక్క ననుసరించి పిల్లలు చింతగింజలను పరచి ఆడుదురు. మొదట ఆడుటకు నిర్ణయింపబడిన బాలిక మిగిలినవారికందె ఆట పుంజీయని ఓక పుంజీ నదనముగా వేయవలయును. ఈ లెక్క కంతటికిని వెలిగా ఒకగింజ, దానినే ఆటకాయ యందురు, ఈగింజలన్నియు ఒక్క స్థలములో పరచి ఆటకాయను ఎగురవేసి చేతిలో (గహించగలిగినన్ని (గహించి ఒక్కొక్క. పుంజీగా రెండన చేతిలోనికి వేసుకొందురు. ఇట్లు వేసుకోను సమయమున ఒక్క పుంజీకన్న ఎక్కువ కాయలు రెండవ చేతిలో పడినను; లేక రెండవ చేతిలోనికి వేసుకొను నపుడు కాయ (కింద పడ్డను బాలిక ఆటను కోల్పోవును, జురునూనాగా మళ్ళీ ఒక పుంజీని మధ్యలో పరువవలెను. ఈవిధముగా అడగా ఎవరెక్కున చింత గింజలను గెలుచుకొన్న వారు గెలుఫొందినట్టు, ఇది సామాన్యముగా ఆడు ఆటగా నాకు తెలిసినది; కాని ఈ ఆట పద్ధతి వేరుగా ఆడినట్టుగా వివరింపబడినది.' ఈ ఆట అడు సందర్భమునందు పాడు పాట అజీజ్‌ నగర్‌లో దొరికినది.

1. నేను సేకరించినది-పొడినది- బొట్టి సమ్మ, అజీజ్‌ నగర్‌; హైదాబాద్‌ ణీల్దాం

906 అయిదన (ప్రకరణము ఆప ఆకు తమలపాకు

డాండూం డున్క్‌

ఇస్క-లడి లార్‌ చటక్‌

దేక్‌ నికల్‌గయా.

తొక్కుడు విళ్ళ, తన్నువిళ్ళ, తూరన తుంకాలు :=

ఇది సర్వసాధారణమాగా బాలికలకు చెందినది, ఇది (ప్రసిద్ధమైన దేశీయ మైన తరతరములనుండి సంకమించిన [కిడ దీనిని ఆంగ్లములో 2200 5606యి అనీ అందురు,

ఈ ఆటయందు పాల్గొనువారు ఇద్దరు మ్మాతమే, ఆంతకుమించి పాల్గొన టకు వీలులేదు. ఈ ఆటను నేలపై గడులుగీసీ ఆడుదురు. ఈ గడులు గ్‌యుట రెండు విధములుగా కనబడును. మొదటి విధమైన గడులను ఏర్పరచుట ఈ (క్రింది విధముగా నుండును,

పీళ్చల ఆటలు 207

ఈ విధమైన బొమ్మను ముగ్గుతోగాని, నేలపై పెంకుతోకొని గుర్తింతురు. దీనియందు మొదట దీర్చ చతుర్యస్రాకారమును ఏర్చరచి దానికి మధ్యలో నిలువుగా ఒక గీతను గీయవలయును. అడ్డముగా. నాలుగు గీతలు గీసిన నాలుగు గదు లేర్పుడును. ఒక్కొక్క భాగములో అయిదై దు గడులుండును.

ఈ గదులలో చివరి రెండింటిలో ఇంటు గుర్తు గియవలయుకు. ఆగదు లను రాజుగారి గడులందురు. ఈ రాజుగారి గడులలో పిల్లలు ఒక్క కాలితో కుంటనవసరములేదు. రెండు కాన్న భూమిపై ఆన్బృవచ్చును. ఆటయందు పొల్లొను ఇద్దరు బాలికలు ఒక్కొక్కరు ఒక్కొక్క భాగమును పంచుకొందురు ఆస్పుడు ముందు ఎవరు ఆడుట యన్నది తెల్పప్ప, నల్చప్పలతో నిర్ణయించు కొందురు. (తెల్చవ్ప ఆనగా ఆరచేయి వెల్లకిల పడుట, నలర్చిప్ప అనగా ఆరచేయి బోరగిం పడుట ఆని ఆర్థమ దీనినే కోస్తాలో పంట వేసికొనుట అందురు.)

ముందుగా ఆడుటకు నిర్ణయింసబడిన చాలిక ఒక పలుచటి పెంకు ముక్కనుగాని, పలుచటి చిన్నరాయినిగాని చేత బట్టుకొని తనదిక్కులోని మొదటి గదిలో బిళ్ళనువేసి రెండవ బాలికయొక్క గదులనుండి ఒకకాలిపై కుంటుచు తొను పెంకువేసిన గదివరకు వచ్చి ఆ పెంకును తొక్కునట్టుగా దానిమైకి కుంట వలెను. ఈ విధముగా బిళ్ళను తొక్కుదురు కావున దీనిని 'తొక్కుడుబిళ్ళ' అని ఆందురు. తరువాత దానిని కాలితో వెలుపలికి తన్ని దానిపై దుముకవలిను,

రాజుగారి గడులలో మ్మాతము రెండః కాళ్యూన్చి నడువ వచ్చును. ఈ విధముగా తన్నుటవలన దీనిని 'తన్ను బిళ్ళ" అని అనిరి. ఒకవేళ గడులలో నున్న బిళ్ళను తొక్కనియెడల ఆ బాలిక ఆట ఆడు అవకాశమును కోల్పోవును*

రెండవ బాలికకు ఆ అవకాళము చిక్కును. ఈ విధనుగా అన్ని గదులలో బిళ్ళ వేయుచు వచ్చి ఒక గడినుండి వేరొక గడిలోనికి ఈ విధముగా చివరి గడి లోని వరకు బిళ్ళ కాలితోనెట్టుచువచ్చి చివరకు బయటకు నెట్టవలెను. తరువాత దానిపై గెంతవలెను. తరువాత అరచేతిలో 'పెంకునుంచి మౌనముగా (ఎవ్వరితో మాట్లాడ గూడదు, మాట్లాడిన ఆట అవకాళమును కోల్పోవుదురు) అన్నిగదులు కుంటుచు వచ్చి చివరి గదిలో ఒంటికాలిపై నిలబడి బిళ్ళను ఇయటవేసి దానిపై గెంతవలెను అదే విధముగా చేతి మట్టపై పెట్టుకొని పెరీతిగానే ఆడుదురు' శ్రర

209 అయిదవ (ప్రకరణము వాత చేతిని పిడికిలిగా మూసి ఆ పిడికిలిమై బిళ్ళను పెట్టుకొని పెరీతిగానే ఆడ వలయును. భుజముపై బిళ్ళను పెట్టుకొనియ ఆడే విధముగా ఆడుదురు ఈ విధ ముగా అఆడుసమయమున మౌనమును పొటించవలెను.

తరువాత బిళ్ళ కంటిపై నుంచుకొని తలను పైకెత్తి రాజుగారి గడులలోకి వచ్చి చూడకుండగా. రెండు కాళ్ళు ఒక దానిని ఇరుప్రక్కల గడులయందు మోపుచు వెళ్ళి ఆ నిళ్ళను వెలుపలవేసి దానిని తొక్కవలయును. ఈ విధముగా ఆడిన తదుపరి ఆడెడు బాలిక “పువ్వు కావలెనా ? కాయళావలెనా ?” ఆని ఆడుగ వలెను, ఒళవేశ పువ్వు కానలెనన్న ఆడు బాలిక వెనుకకు తిరిగి కూర్చుండి బిళ్ళను గడులలో వేయవలెను. ఆ బిళ్ళ పడ్డగది తన కఇల్దుగా భావించును. ఒక వేళ కాయ అన్నయెడల తరిగి నిలబడి గదులలో కాయను వేయనలయును. ఏ గదిలో కాయపడునో ఆది తన ఇల్లుగా భావించును ఈ విధముగా ఒకరి కన్న ఒకరు ఎక్కువ ఇండ్లను కట్టుకొనుటకు (పయత్నింతురు.

ఈ వధముగా వారు కట్టుకొన్న ఇండ్లలో కుంట నవసరములేక రెండు కాళ్ళతో తమ ఇచ్చ వచ్చిన రీతిగా నడువవచ్చును. ఈ విధముగా గడులన్నియు ఇండ్లుగా మారువరకు అడుదురు, దీనియందు తమ గృహములలో కాను ఇష్టాను సారముగా, స్వతర్యతముగ మసలవచ్చునను భావము ద్యోతకమగును, దీని యందు నేను ఆడుకొనిన సమరసీములోకాని ఇప్పుడుకాని తెలంగాణా! (ప్రాంత ములో పాటలు వినఐడలేదు కాని నేదునూరి గంగాధరంగొరు ఈ ఆట సమయము లోని పాటను "పేర్కొబనిరి+! దీనినిబట్టి ఆలోచించగా నిజమునకు పాటలు లేని పిల్లల ఆటలు లేకుండెననియు రానురాను ఆ పాటలు మాసీపోయి కొన్ని ఆటలు మాతమే మిగిలినవని చెప్పవచ్చును.

ఆటాడువిధ మంతయు మొదటి మాదిరిగానే యుండును కాని రెండు రాజుగారి గదులకు బదులు ఇందు ఒక్క-టియే యుండును, మొదట్‌ విధానములో ఒకేసారి ఇద్దరు బాలికలాడవచ్చును. లేక ఒకరి తరువాత ఒకరు ఆడవచ్చును రెండవ బొమ్మ విధానములో ఒకరి ఉరువాత ఒకరే ఆడవలయును. క్షేలా మిన్నేరు. ”

పిలల ఆటలు "లల య! పటము ౫ - ము రాజుగా రిగడి శాం రారా హెళం జతే. ర్న్ల్లాలల ఆ ఇది ఎక్కువగా కృష్టా, గుంటూరు జిల్దాలలో అడుదురు. కాని సామాన్యముగా మొదటి విధానమే ఎక్కువ వ్యాప్తిలో నున్నది. నాలుగు క౦బాలాట:;- దీనినే కంబాలాట అనియు అందురు. ఇది తరచుగా బాలికలాడు న్నె నప్పటికిని కొన్ని సమయములందు బాలురు కూడ ఆడుట కనబడును, ఈ ఆట యందు షాల్గొనువారి సంఖ్య ఐదు ఇందులో ఒకరిని దొంగగా నిర్ణయించు కొని ఆడుటకుముందు ఇంచుమించుగా నాలుగు చదరపు గజముల సమతల మును చూచుకొని, నాలుగు కోణములయందు నాలుగు బరులు తీసికొని మిగి లిన నలుగురు నిలుచుండవలెను. మధ్యబరి తీసికొని దొంగ నిలుచుండవలెను.

రె( అయిదవ [పకరణము నాలుగు మూలలలో నిలబడిన బాలికలు ఒక బరినుండి మరియొక బరిలోనికి పోవుచు స్థలములను మార్చుకొందురు అట్లు వారు వారి స్థలములను మార్చు కొను సమయమున మధ్యనున్న దొంగ అవకాశమునక్రై వేచియుండి అది చిక్క గానే ఖాశీ బరిని ఆ్మకమించవలెను. అప్పుడు ఎవరికైతె బరి చిక్కదో వారు దొంగగా థావింన బడుదురు, తిరిగ పె విధముగానే ఆడవలయును వై విధముగా బరులు మార్చుకొను బాలికలు చుట్టు తిరుగుచు బరులు మార్చుకొనవ లెను తవ్ప బరుల మధ్యనుండి ఏ మూలకు తిరుగరాదు ఈ ఆట సాధారణముగా నలుగురు పిల్టలు చేరెడి అవకాశములుగల 'పెండ్లిండ్దలో, "పెండ్డి పందిరి [కింద ఈ ఆటను ఆడుకొనుట మనము చూడవచ్చును. అప్పుడీ బాలుర కొక్కొాక్క దానికి ఒక్కొక్క స్థంథము అమర్చుకొనుటకు వీలుండును దొంగ మధ్యని నిలబడి నాలుగువై పులను గమనించుచు పిల్లలు ఆటునిటు కదలునప్పుడు శూన్య స్థంభము న్మాకమించుకొనజూచును ఇది ఇప్పటి మ్యూజికల్‌ భఛైర్‌కు (ప్రావీనరూపముగా తోచుచున్నది. ఈ ఆట ఆడునప్పుడు మన శెట్టి పాటలు కాన రావు, కాని దొంగను నిర్ణయించుకొను సమయమున ఈ విధముగా పాడు కొందురు. నాలుగు స్థంభాలాట నడిమికి తొడిమికి శానక తప్పక తన పేరవరో మలెమొగా,£ లు ళ్‌ ఈ ఆట మనకు హంసవింశతీలో కనబడును. కాసెపులాట ట్ర దీనినే దూదుంప్పల్ద, చుక్కుచుక్కుపుల్ల, దోకుడుబార, గూఢమణి, గుప్త మణీ, ముక్కుపుల్ల అను పేర్ణతో మనకు కనబడుచున్నది. కరీంనగరం [పాంత ములో ఇప్పుడు కా సెపుల్టాట అని అడుట కలదు. ఇది ఆతి (ప్రాచీనమైన దేశీయ 1 నేను సేకరించినది. సేకరించి పెట్టినవారు యన్‌. కృష్ణకుమారి గారు.

పిల్లల ఆటలు రో (క్రీడ. ఇంచుమించుగా భారతీయులందరు ఆడుకొని యుందురు ఇది ఆతి దీర్ష మైన ఆట ఈ ఆటను రెండు భాగములుగా చేయవచ్చును మొదటిభాగమును దూదుంపుల్ల యనియు, రెండవ భాగమును వెన్నెల కుప్ప అనియు అందురు. పూర్వము ఈ ఆటను వెన్నెల ర్మాతులలొ ఇసుక తిన్నెలపైన కూర్చుండి అడు కొనుట మన అనుభవములోని విషయము. కొని ఇప్పుడు పగటివేళల యందును ఈ ఆట ఆడుట కనబడును, ఈ ఆట సందర్భములో పాడుకొనుపాట

“దూదుంపుల్ద, దురాయిపుల్ల

చూడకుండ పుల్దాతీయ” అని పాడుదురు ఈ ఆట ఆడు పద్దతి అందరకు తెలిసినదే. ఈ ఆటనే వెన్నెల దీవి, పిల్లదీవి, వెన్నెలవత్రి యని అందురని పేర్కొనిరి 1 కాని వెన్నెలవత్తి అను ఆటను (పత్యేకమైన ఆటగా, పూర్తిగా వేరుగా వివరించబడినది. అందు వలన ఈ ఆటకు వెన్నెలవత్తి అనుట సమంజసము కాదని శర్మగారి అభి 1పపాయము. దాగుడు మూతలు -

ఈ ఆట [ప్రాచీన కాలమునుండి ఆం్యధదేశమున అన్ని మండలములలో విశేషవ్యా ప్తి నొందినది. నాగరిక్తత అధికమైన ఈ రోజులరో కూడ పిల్లలు “1166 816 5661 అను పేరుతో ఆడుట గమనింవ దగిన విషయము. ఈ ఆట ఆనేకవిధమైన పేర్లతో పిలువబడినది సంస్కృతములో గుప్తకేి అనియు, దాగుడుమూతలు, దాగుడుముచ్చలు, దాగిలిమూతలు, దాగిల్మిముచ్చులు, కను మూసి గంతనలు, కన్నుమూసి, దాగుడుమూతలు అని తెలుగులో పిలిచిరి, కన్నులకు గంతలు కట్టి ఆడుటవలన కనుమూసి గంతనలు అనిరి, ఈ ఆటలో తల్లి కన్నులు మూయక గంతలు కట్టును. అప్పుడు బాలుడు ఇతర బాలి కలను ముట్టుకొనవలెను. అట్టు ఎవనైన వట్టుకొన్న యెడల గంతలు తీసీ వేయును. పట్టుకొనబడిన బాలిక దొంగ యగును. తిరిగి ఇదే విధముగా ఆడ వలయును. ్షేం ఆంధ విజ్ఞాన సర్వస్వము-వి. ఓ పుట. 1440-1454.

2. భారతి. 1988. బాల్మక్రిడలు-మంగిపూడి వెంకటశర్మ, పుట. 1లి8ి.180

212 అయిదవ [ప్రకరణము

ఈ ఆట పుట్టుటకు కారణము, పూర్వము కొందరు పిల్లలు పొారళాలకు వేళమై రాకుండుటవలన తరగతి పెద్ద వారిని పట్టుకొనుటకు ప్రయత్నించగా వారు దొరకకుండ దాగికొని అతనిని చిక్కులు పెట్టిరని అట్టివారిని పట్టునేప్ప కలుటకె ఈ ఆట పుటినటు అభిప్రాయము కలదు!

ళ్‌ జా ట ౧ సామాన్యముగా ఆటఆడు పిల్లలు వదిఏండ్ర వయస్సు కన్న తక్కువ ళా న. వారై యుందురు ఆ ఆటలో సామాన్యముగా తల్లి ఆట పెద్దగా నుండి బాలుర మధ్య నిలబడి వారిని తనచుట్టు నిలువ బెట్టును పిదప దొంగను నిర్ణ యించును ఈ నిర్ణయించు. పద్దతి వలుచోట్ల పలు విధములుగా నున్నది కొందరు తెల్పప్ప, తిల్పస్పలు వేసి నిరయింతురు. కొందరు పిలలకు ఒక ఆకు ళా యా ! ళా

పేరు చెప్పి దానిని తెమ్మందురు దానిని ఎవరైతే ఆందరి కన్న వెనుక తెచ్చెదరో అతనిని కన్నులు మూయుటకు నిర్ణయించును ఈ ఆటయందు కనులు మూయుట నిరయింపబడిన వాలిక పోలీసుతో సమానము చాగుకొను వారే దొంగలు ఈ క్రింది పాట "పై విషయమును స్పష్టపరచుచున్నది

“దాగుడుమూతల్‌ దండాకోర్‌

పిల్లివచ్చె ఎలుకా భదం

ఎక్కడి దొంగలు అక్కడే

గప్‌చిప్‌

ఇందులో పిల్లి పోలీసు పనిచేసి దొంగలను వట్టుకొనును. ఈ ఆట సందర్భములో పాడు పాటలు చాలకలవు

దాగుడుమూతలు దండాకోర్‌

పిల్లివచ్చె ఎలుకా చోర్‌

న్న!

ఎక్కడి దొంగలు అక్క_ణ్నే

గప్‌చిప్‌ తాళంబుజ్ఞి అనియు గే బంగహాంధ విజ్ఞానకోశము.సంపుటము కీ పుట 695 శ. నేను నెకరించినది.నేను ఆడుకొనినప్పుడు పాడుకొన్నది. త సంగహాం్యధ విజ్ఞానకోశము-సంపుటము 4 వుట. 695.

పిలల ఆటలు ర! ళా

దాగుడుమూతలు దండాకోర్‌

పిల్లివచ్చె ఎలుక ధాట్‌

ఎక్కడి దొంగలక్కడ

హారిపో పారిపో.! ఇట్టి ఆటలనే పాశ్చాత్యులు “”"౧|49106 94౧065” అని అందురు. వ్యాయామ సంబ౦ధములు:-

పిల్లలు ఆటలు వాస్తవమునకు ఆనందము ననుభవించుట కాడుదురు. ఆయినను దానియందు ఏదేని ఒక ఆశయముగాని, సందేశముగాని యుండుట వాస్తవము ఏది ఏమైనను ఆటద్వారా విజ్ఞానము నార్జించదరనుట నిర్వివాదము, ఈ ఆటల ద్వారానే పిల్లలు తమ శరీరమునకు ఆవసరమగునంత వ్యాయా మము పొందుదురు. సామాన్యముగా ఆటలన్నియు ఎక్కువ తక్కువలుగా వ్యాయామమును, విజ్ఞానమును అందించినవిగానే యుండును. కాని ఒక్కొక్క లక్షణము యొక్క ఆధిక్యము వలన ఆటలు వేరువేరుగా విచజింపబడును సామాన్యముగా పరుగు ఆట లన్నియు వ్యాయామ పరమైనవిగా కానవచ్చును ఇట్టి ఆటలు కొన్ని గేయయు క్తములై కాన్పించుచున్నవి. వానిలో ముఖ్యముగ "పేర్కొన తగినవి. అప్పసవరం, ఒప్పులకుప్ప, జల్లెడలు, వానాలప్ప, చెమ్మ చెక్క మొదలగు వానిని పేర్కొన వచ్చును. ఆ ప్ప సవర ౦*-

ఇది శరీర దార్జ్యము నిచ్చునది. అప్ప అనగా అక్క అనియు, సవ రము అనగా వెంటుక సవరము (52156 1181౧ అని అర్థము. దీనియందును ఇద్దరే జాలికలు షాల్గొందురు. ఏరు ఒకరి చేతివేళ్ళ సందున ఒకరి వేళ్ళు దూర్చి గట్టిగా పట్టుకొనవలెను. తరువాత ఎవరి కుడిచేతి అరచేయి వారి మెడ మీద నుండునట్లు వెనుకకు వేసుకొనవలయును. ఇప్పుడు ఒకరి ఎడమచేయి రెండవవారి యెడమచేతితో ఎదురుగా నుండునట్లు చేర్చబడి రెండవవారి మెడ మీద [వేస్మండు లాగున నుండును. ఇదివరకు ఒకరి కెదురుగా నున్న స్త్రీలు 1... గృహలక్ష్మి - విభాగము-8 ళ్‌?

914 అయిదవ (1పకరణము ఒకరు ఉత్తర ముఖముగా నున్న యెడల మరియొకరు దక్షిణ ముఖము కలవా రగుదురు. తరువాత *మా అప్ప సవరము మాకు జే" అని “మా దేవుని గిన్నె మాకు జే” అని పాడుచు తిరుగుచు ఆడుదురు. ఇది కేవలము వ్యాయామపర మైనది. చేతుల కీళ్ళు, మెడ నరములకు దీనివలన వ్యాయామము కల్లి శరీర మునకు సౌఖ్యమే కలుగును. ఒప్పుల కువ్ప:-

దీనినే పింగిరి వూత, బిత్త తిరుగుడు అను పేర్లతో పిలువబడు చున్నది, ఇది ఆతి (ప్రాచీనమైన ఆటగా మనకు ఇప్పుడును పల్లెసీమల వలన విదితమగును. ఈ ఆట ఆడు విధము అందరకు తెలిసినదియే కావున మరల "పేర్కొనుట చర్విత చర్వణ మగును. , వ్యాయామమును కలిగించి శరీరమును తేలికగా నుంచునట్టుగా ఎటు [పక్కకైనను అవలీలగా తిరుగ గలుగునట్టుగా ఉపకరించు ఆట జల్పిడలు. ఇది బాలికలేగాక బాలురును ఆడుదురు. కాని ఎక్కువగా బాలికలే ఆడుదురు.

దీనిలో ఇద్దరు వాలికలు ఒకరినొకరు ఎదురుగా నిలిచియుండి ఒకరీ చేతి (వేళ్ళ సందుల నుండి ఒకరి వేళ్ళు పోనిచ్చి గట్టిగా (వేళ్ళతో నొక్కి బిగించవలెను. అప్పుడు ఒకరి కుడి చేతి (వేళ్ళు రెండవ బాలిక ఎడమ చేతి [వేళ్ళతోను ఎడమ చేత్కివేళ్ళు కుడి చేతి (వేళ్ళతోను విడినడకుండ అదిమి పట్టు కొని తరువాత చేతులు మీదికి ఎత్తిపట్టి చేతుల పట్టు విడువకుండగానే చేతుల (కింద నుండి తిరుగవలెను. అట్టు తిరుగునప్పుడు వారు ఈ (క్రింది విధముగా పాటను పాడుదురు.

జల్లెడలమ్మా జలైడలూ

ణు ళు

జల్లెడ నిండా ముత్యాలు!

యణ అని పాడుచు తిరుగుదురు, ఇది పల్లెలలో ఇప్పటికిని ఆడుట గమనించ గలము, నవ న.

1. భారతి, 1088, బాల్యకీడలు, ముంగిపూడి వెంకటశర్మ, పుట. 18ి8ింషేకిరి ,

పిల్లల ఆటలు ౭216 వానాలప్ప:;-

చీనినే వానావానా వల్రిప్ప లేక వల్లవ్ప అని ఆందురు. ఇది పల్లెలోని బాల దాలికలకు సామాన్యమైన (క్రీడ. వాలిక లందరు చేతులు రెండును బార సాచి కన్నులు మూసికొని గాని, తెరచి గాని “వానాలప్ప, వడ్డీలప్ప, ఎండా వాన కుక్కల నక్కల సపెళ్ళో అనిగాని పాడుచు తిరుగుదురు. ముఖ్యముగా చిటపట చినుకులు పడునప్పుడు తడియుచు తిరిగడి యాట యిది. పిల్లలు ఎవ రికి వారే గిరగిర తిరుగవలయును. కొందరు.

“ఆధ్రివిలి దంట అరకాసు దండ

రం

జంగంవారి తోటలో జాజిపూల దండ” అని సంతోషముతో పాడుచు తిరుగుదురు. తిరుగునప్పుడు కొందరికి కన్నులు తిరిగి పడిపోవుదురు. ఈ విధముగా ఎవరు ఎక్కువ సమయము వరకు తిరి గిన వారు గెలుపొందినట్టుగా గణింతురు. ఆచారస౦ంబ౦ధములు

ఇవి ఎక్కువగా ఉత్సవములు, పండుగల సమయములలో జాతరలు, తిరునాళ్ళ సమయమున [పదర్శింపబడును. ఇవి సామూహికముగా ఆడునట్టి ఆటలు, వీనినే ఆంగ్లములో 02₹/ 6202085" అని అందురు.!

ఇవి ఇంటికళోవల కాని, ఆరు బయట కాని ఆడుదురు. ఈ ఆటలను పర్యవేశీంచుటకు అనుభవజ్ఞులైన పెద్దలు అవసరము. ఇట్టి అటలు వర్పడుటకు పెద్దవారి పండుగలు, [వతములు మొదలగునవి వీనియందు చేరును. ఈ శ్రీడావినోదములు దుష్టశక్తులను కాంతింపచేయుటకై. చేపట్టినట్లు కనబడును. పల్లెైసజలు చేయ పోచమ్మ జాతర, మైసమ్మను కొలుచుట, పీరిల సండుగ సమయములందు వేయు పులి వచేషములు, నాగుల చవితి రోజు పుట్టకు పాలు పోయుట, బతకమ్మ పండుగ, సంక్రాంతి సమయము నందలి గొబ్బి ఆటలు, కాకా భా నల న వ 50019 26 1/16111004117 ౧18౪66 8 ౧8౧10౪418౯ +6564413

1౧ 16 ౪911 25 ౧181[00/ 66౧-క5గ0౪/01008612 8114౧2౧108

౪701. 5. ౧466 [10, 518

ర్డేగ్రి అయిదవ _పకరణము అట్టత ద్దైయు, ఉంగడాళ్ళ తద్దె, బొగ్జెన్మ పండుగలు, కాముని పండుగ సమ యమునందు వేయ కోలాటములు-ఇవన్నియు ఈ కోవకు చెందినవిగా గోచ రించుచున్న వి. వీనిలో కొన్ని గేయ సహితములు, కొన్ని గేయ రహితములు, దీని

యందలి గేయ సహితములై బాలబాలికలకు సంబంధించిన వానిని మ్మాతమే ేర్కొనెదను. సంఘమునందు పాతుకుపోయిన అలవాట్టు, కట్టుదాట్లు మొద లగునవి ఈ ఆటల ద్వారా వెళ్దిడి యగును. భారతీయ సర్మపదాయములను నిలిపినది తెలుగు కన్యలే.

అట్టతదియ (అట్లతద్ది ఎ

, దీనినే (గ్రామీణులు అట్లతద్దె అని ఆందురు దీనిని అన్ని వర్ణముల వారును ఆచరింతురు కావుననే “అష్టాదశ వర్జాలకు అట్టతద్దె” అను లోకో క్రి ఉన్నది, దీనిని భ్యాదపదమాసన మందలి బహుళ తదియనాడు ఆచరింతురు దీనిని గూర్చి వత్మ్యగంధములయందు (పసక్తి లేదు. భాదపద తృతీయనాడు గూడావుపాలు దేవికి సమర్పించాలనే ఒక నియమము ఉన్నది అదియే [కమ ముగా అట్టతదియ అయిందేమో అను అభ్మిపాయమును తిరుమల రామచంద గారు వెలువంచిరి 1

ఈ పర్వదినమున బాలికలు తెల్లవారురూమున లేచి తలంటి పోసికొని

(వేళ్ళకు గోరింటాకు పెట్టుకొందురు. ఆనాడు గవ్వలాట ఆడుకొందురు తరువాత ముద్దపప్పు, పెరుగన్నం తిని వనమునకు వెళ్ళి అందరు కలిని ఊయల లూగుదురు సామాన్యముగా కన్యలు పడుచు ముగుడు దొరకవలెనని కోరుకొని ర్యాతియందు గౌరిదేనిని పూజింతురు. ఊరిబయట వనములలో వెళ్ళి విందారగించడము వలన ఇది వర్షాది దేవతాపూజకు సంబంధించినదని అభి (పాయములు (ప్రజలలో కలవు. కాని ముఖ్యమైన అంశము మ్మాతము అను కూల దాంపత్యమునందు కోరికయే. ముద్దపప్పు, "'పెరుగన్నము ముఖ్యముగా ఉట్ల్యకింద కూర్చుని తిను పద్ధతి దీనియందు కలదట ఈ నండుగ నమయ మున ఊయల లూగుచు పొడుపాట లెన్నియా కలవు మచ్చునకు ఒకటి. 1." విజ్ఞాన సర్వస్వము-విభాగము-4, పట. 471,

పీలల ఆటలు లే య అటత దోయ్‌ _. ఆరటోయ న్‌. ౧ ళు ముద్రపప్పోయ్‌ _- మూడతటోయు స! ళా ముద్దుగుమ్మా ఎ ముద్దులగుమ్మకు చి ది వడిదాం వేడటోయ్‌.] నా. ళు ఈ ఆట తెలంగాణా [ప్రాంతమునందు అంత వ్రసిద్ధముగా కానరాదు. గొ బ్బి ళు య ఇది సంక్రాంతి సమయమునందు ఆడపిల్లలు గొబ్బి రూపములో ధాన్య లక్ష్మిని నిలిపి నవధాన్యములు పోసి పసుపు, కుంకుమ, వూలు, గంధము, అక్షింతలతో దేవుని పూజింతురు గొబ్బిని చేయటకు (శేష్టమైన ఆవుపేడనే వాడుదురు సం[కాంతి పండుగ వ్యవసాయదారులకు ముఖ్యమైనది వతి ఇంట ధాన్యలక్ష్మి నివసించు కాలమగుటచే (ప్రజలు సంతోషముతో నం$కాంతిని జరుపుకొాందురు ఈ గొబ్బి అను సదము కాటమరాజుకధ యందు మొదట కాన వచ్చినదసె పండితులు అభ్మిపాయపడిరి , ఈ పదమునకు అర్థము “నుళులు"* అనుటయే సరియైనదని నిర్ణయించిరి.2 ఈ గొబ్బి శబ్ధభవమును గూర్చి అభి (పపాయములు వేరువేరుగా నున్నవి గొబ్బిని వాకిట రంగవల్లులు వేసి దానిపై నిలిపి పిల్లలు అలంకరించు కొని దానిచుట్టు తిరుగుచు చేతులు తట్టుచు పాడుదురు, ' గొబ్బియలో గొబ్బియని పాడరమ్మ నిబ్బరముగ సఖులంతా ॥గ॥ గ! నేను సేకరించినది - పాడి వినిపించినది. రాంచెందర్‌ అను బాలుడు కుచ్చెర్ల |గ్రామం, గుంటూరు డిస్టి)క్ట్‌ ల్హ్జె దేశీసారస్వతము. రి పల్లెపదాలు - సంకలనము కృష్ణ శ్రీ 8. తెలుగు జానపదగేయ సాహిత్యము - బీ, రామరాజు

౭16 అయిదవ ప్రకరణము

గొబ్బియలో సర్వమునకు సృష్టిక ర

సర్వేశ్వరుడొకడున్నాడే ॥1గా॥

గొబ్బియలో సర్వేశ్వరుని "పేరు

నాకు చక్కగ వినిపింపవే ॥గొ॥

గొబ్బియలో దుష్ట తనము

చేయ మనలపట్టి శిక్ష చేయునే.1 ॥1గ౧॥ దిని (వసక్తి మనకు [ప్రాచీన కావ్యము లో కనబడుచున్నది. హంఎస వింశతిలో.

సరిబేసి పుటచెండు, చామూకిట

'పెంచులజేరి, దోపిల్లు, గాలిపటంబు

గోట దొర్ద్డడు, కాయ, గొబ్బిస, మోపిషృ,

న!

నీగ పోగస బంతి, దూగిలాట అని వర్ణింపబడినది. అందువలన ఇది [ప్రాచీన కాలములోనే ఎక్కువ (వచా ర ములోనున్నది. ఇప్పుడు దీని (పసిద్దికి కొరత ఏర్పడినదని చెప్పవచ్చును

ఛి ఇవి ఇంచుమించుగా తెలంగాణా (పాంతములోని బొడ్డెమ్మ ఆటతో పోలికలు కళల్గియన్నది. సంక్రాంతి పండుగనాడు ఆందరు పసుపువన్నె వస్త్రములు ధరించవలఠలెనను ఒక ఆచారమున కిప్పుడు (పాముఖ్యములేదు. నా అనుభవములో కూడ వల్లెిలలో ముఖ్యముగా ఆ రోజు బీరవచ్చ,; గుమ్మడిపూవు, పసుపువన్నెల వస్త్రములే ధరించెడివారు. ఆ రోజు పసుపు రంగు (శ్రేష్టమైనది. బొడె మ్మ పండుగ *_ చి

ఈ బొడ్డెమ్మ పండుగ (ప్రత్యేకముగా కన్యలొనరింతురు. బొడ్డెమ్మ అనగా గౌరీదేవి యనియే భావన దేవీ నవర్శాతులనియ. అందురు. దేవీ నవ రాతులళో తొలి ఎనిమిది రోజులు పిల్లలచే గౌరీదేవి బొడ్డెమ్మ "పీదతో పూ జింపబడును. ఈ దేవీ నవర్శాతులు ఆశ్వీయుజ మాసమున శుద్ధ పాడ్యమి మొదలుకొని నవమితో పూర్తియగును. పిల్లలందరు పండుగ ముస్తావై 1 నంగితబోధిని - సంగీత విద్వాన్‌ = బి. వెంక్కటావు. పుట. 10

పిల్లల ఆటలు వే సాయంతములలో ఇంటి ముందు ఆవరణలో అలికి ముగ్గులు తీర్చి నసుపు కుంకుమలతో అలంకరించిన పీటనువేసి దానిపైన బొడ్డెమ్మను ఉంచుదురు ఇది ఒక కళాత్మకమైన నిర్మాణము. పల్పెలలో దొరుకు కట్టపూవులు, గూనుగు పూలు, గుమ్మడివూలు, గన్నేరుపూలు, తంగేడు పువ్వులతో ఒక తపుకులో గుమ్మడాకును వేసి, తపుకుతో సమముగా గుండముగా నుండునట్లుగా కోసి వేయుదురు, దానిపైన ఒక్కొక్క వరుసలో ఒక్కొక్క. రకము పువ్వుతో పేర్చుదురు దానియందు గౌరీదేవిని నిలిపి ఆ పేర్చిన బొడ్డెమ్మను పీటపై నుంచి దానిచుట్టు చప్పట్లు తట్టుచు పిల్లలు తిరుగుచు ఆడుదురు పిల్లలు ఆడు నప్పుడు "పెద్దలు ఈ సందర్భమున పాడుపాటలను చెప్పుదురు లేక పిల్లలే వారిలో ఎవరైన ఒకరు పాట చెప్పుచుండగా వినేవారును అదియే చరణమును తిరిగి పాడుదురు. ఈ విధముగా వారి ఇచ్చవచ్చినంతవరకు అడుదురు. మచ్చునకొక పాటను ఉదాహరించుదును.

ఇద్దరక్క_జెళెండు ఉయ్యాలో

ఇక్మూంక గీ

ఒక్కాడేమాయన్న ః

అచ్చెన్నావోడు శ

ఎల్లట్టు చెల్లెల్లా .

వర్పడ్డమాయె ॥

ఏరుకూ ఎం పెళ్ళి [

తోటలడ్డామాయె $9

తోటకు తొంభై ॥.

వెండియే సీలాలు 1

వెండియే సీలాల [కింద క

వెనమ ద మొలక 11

వెనమ్మద మొలకకు ..

వేడే మొగ్గలు 1;

వేడు మొగ్గలపత్రి $3

లిి0 అయిదవ [పకరణము

తక్కేడు పత్తి ఉయ్యాలో ముసల్లి వడికింది ( ముత్యాల పత్తి 93 పోర గాండ్లు వడికిం్యడు 1 వీరపుప్వూ వత్తి ॥9 వయస్సుది వడికింది క వాల పత్తి 3 బాలెంత వడికింది / బంగారుపత్తి 11 చింతకింద సాఠోడ 11 సీరనేస్తావుర 93 నే స్తనేస్తనమ్మ ,, నెలకొక్క పోగు ;9 చింతకింది మేరోడ 1 రైక కుడావుర ;3 కుడ్తకుడనమ్మ | నెలకొక్కకుట్టు 11 ఆ చీర కట్టుకొని ః ఆరైక దొడ్కొంని ః కాకులా బాయికి 0 నీల్టకంటా బోతి శ కాకులన్ని గూడి ః. కొంగు జింపినాయి , ఆచీర కట్టుకొని 11 అరైక దొడొ్కొంని ణ్‌

పిల్టల ఆటలు 221 గద్దలాబాయికి ఉయ్యాలో ' సీల్పకంటాబోతె న గద్దలన్ని గూడి శ సగం జింపినాయి న ఆ చిర కట్టుకొని శ ఆ రైక దొడ్కొాని 19 ఆంసలా బాయికి శ నీల్టకంటా బోతె ;1 అంసలన్నీ గూడి ః అంత బింపినాయి 13

అని పాడుదురు ఆ విధముగా పాడుకొని ఆడుకొని చీకటిపడ్డ తర్వాత ఫల

హారములు వాయనము లిచ్చికొందురు దాని యందలి బొడ్డెమ్మను తీసి దాచు

కొని తిరిగి తెల్టవారి ఆడుకొందురు

ఇట్టి ఉత్సవ సమయములందు బాలికలు ఆడుకొను మరియొక ఆట కోలాటము. కోలాటముళలో తప్పనిసరిగా నలుగురి ను౦డి ఎందరై నను ఉండ వచ్చును చేతియందు కోలలు పట్టి ఆనుకొని ఆడుట వలన కోలాటమని పేరు వచ్చినది ఈ కోలాటము సామాన్యముగా కాముని పండుగ రోజులలో వెన్నెల ర్మాతుల యందు ఆరుబయట అడుకొందురు. దీని యందు పెద్దవారు కూడ పాలు పసంచుకొందురు. ఈ కోలాటము బాల జాలికలిద్దరు వేరువేరుగా ఆడుకొను ఆట అదే విధముగా స్త్రీ పురుషలిద్దరీచే ఆడబడునది. పిల్లలు వలయాకార ముగా తిరుగుచు ఒకరికోల లొకరిచేత నియమబద్ధమైన అడుగులచే. లయాను

గుణముగా ఆడు అట. ఇది జానపదుల కిష్టమైన నాట్యమని చెప్పవచ్చును ఈ

ఆట సంబంధమున పొడ బడు పాటలనేకములు మనకు లభించుచున్నవి మామ కంసుణ్ణి చంపి గోపాలా - నీవు మదన ప్పరిని ఏలినావె గోపాలా అత్త వూతకిని చంపి గోపాలా , సీవు

రరర అయిదవ [పకరణము

• అయోధ్య నేలినావే గోహపౌలా బాల్యహైాయమునాడు గోపాలా - నీవు బండి నిరుగదన్ని నావు గోపాలా యౌవన [ప్రాయమునాడు గోపాలా _- నీవు పడవల్ల దిరిగినావు గోపాలా జో కృష్ణ పద్మరాయ గోపాలా - సీవు జోడిద్ద రెవరయ్య గోపాలా! ఇట్టి ఆటలే ఉండ్రాళ్ళ తద్దె (తదియ, కాముని పున్నమి మొదలగునవి. ఇదియె నేడు హో! ఆని పిలువబడుచున్నది. ఇవి సామూహికముగా ఆడబడి ఆచార బద్ధమైన నియమములతో కూడి యున్నవి బాలురకు సంబ౦ధించినవి;- బాలికల ఆటలలో లేనట్టి వీరోచితమైన [కియలను సూచించునవిగా ఎక్కువ (శమతో గూడి ఆడబడు ఆటలు ఈ బాలుర ఆటలు. వీరి ఈ ఆట వలన పరాక్రమము నందు పౌంవీణ్యము, శరీరమునకు వ్యాయామము, ఒకరిని ఓడించవలెనను పట్టుదలచే చాతుర్యము కనబరచునవిగా నున్నవి. ఈ విష యముల ననుసరించి బాలుర ఆటలు మూడు ముఖ్యమైన _ విధములుగా విభజింపవచ్చును. 1, వినోద సంబంధములు ౨. పోటి సంబంధములు, కి. వ్యాయామ సంబంధములు. పీనిని గూర్చి విపులముగా చర్చించుటయే నా ఉద్దేశ్యము. న!

1. తెలంగాణా పల్లె పాటలు, మొదటి భాగం. గా, బి, రామరాజు పుట, 90

పిల్లల ఆటలు రై వినోద స౦ంబ౦ధములు *-

వినోదము బాలబాలికలు ఇరువురికి సమానమైనది. ఆనందము ననుభ వించుట [పతి మానవుడు కోరుకొనును. ఆట వలన బాలురు వ్యవహారమును నడుపుటను నేర్చుకొందురు సామాన్యముగా బాలురు వినోదమునకై ఆడు కొను ఆటలు దొంగాటలు, ఆలంకి, అందలము, బండి ఆట, బొంగరముల ఆట, నేల బండ మొదలగునవి దాగుడు మూతలు

ఈ ఆట (ప్రాచీన కాలమునుండి ఆంధ దేశమున అన్ని మండలము లలో విశేషవ్యా ప్రి నొందినది. దీనిని ప్రాచీన కావ్యములలో అనేక విధములైన షేర్లతో పేర్కొనిరి. దీనిలో తల్ది కన్ను మూయుట లేక కన్నులకు గంతలు కట్టుకొని బాలుడు ఇతరులను అంటవలెను. ఆల౦కి

దీనినే ఆలంకి గుడి అనియు అందురు. ఇందులో లీ నుండి 10 మంది వరకు యుందురు. దీని [పస కి ప్రాచీన కాన్యములలో కనబడుచున్నది. దీనిని ఇప్పటికిని ఆలంకి అనియే అందురు. పిల్లలు అందరు గుండ్రముగా నిలుచొని ఆ వలయము వెలుపల దొంగ నిలబడును, దొంగ ఎంతెంతమంది అని అడు _ గగా వలయముగా నిలబడినవారు కోటి కోటి మంది అని సమాధానము చెప్పుచు కొట్టుడు కొటుడు వెంకన్ని కొటుడు అని వెలుపలున్న బాలుడు అనును.అప్పుడు

యల య్‌ ట్‌

వెంకడు అను పేరుగల బాలుని మిగిలిన వారు కొట్టుదురు. అప్పుడు అతడు వెలుపలకురాగా ఆ దొంగ అతనిని వట్టుకొనును. ఇదే విధముగా అందరిని

రగ ఆయిదవ (ప్రకరణము ఓడించవలెను ఈ ఆట ఆడు సమయములో పొడు పాట ఇది - “ఆలంకాలం కోయ్‌ - చందురు బాలంకోయ్‌"! అని పాొడుదురు ఈ ఆట పులి మేక ఆట వంటిది బొంగరాలాట ఈ బొంగరముల ఆట బాలురకు మిక్కిలి వినోద్మపదమైన ఆట, ఈ ఆట్‌ దాలచందుడు ఆడినట్టుగా మనకు నిదర్శనములు కనబడుచున్నవి.* ఈ ఆటలో బొంగరమును నేలపై విసరుచు ఈ (క్రింది విధమైన హెట పాడుట కనబడును కాని అన్ని (ప్రాంతములలో ఈ ఆట సందర్భమున హెటలు కాన రావు, అందువలన ఈ గేయము (పాచీనమైనదా లేక ఇప్పటిదా అనునది పరి శీలింపదగిన విషయము. ఈ ఆట ఆడునప్పటి పాటలు అంతగా కానరావు కాని వేటూరి (ప్రభాకరళాస్త్ర గారు జానపద బాణీలో వాసిన గేయము కలదు అందువలన ఇది జానపద బాణి అనుకరణమే యని స్పష్టము గిరగిర తిరిగే బొంగరం _ జరజర జరిగె బొంగరం రంగు రంగుల బొంగరం _ ఉంగరమ్ముల బొంగరం చేతి కోలది విసరినన్‌ _ [మోత పెట్టి తిరుగుడున్‌ గిరగిర తిరిగే బొంగరం - జర జర జరిగే బొంగరం ౩ ఈ ఆట కేవలము వినోదమునకై బట్టి పందెము లేకుండ ఆడుదురు కొన్ని సమయము అందు పందెముతో ఆడుదురు కాని ఇది కేవలము వినోదాత్మక మైనదనియే చెప్పవచ్చును బ౦డి ఆట దీనిని పల్లెలలో ఎక్కువగా వాలురాడుదురు రెండు తాటి బుజ్జలను చ్మకములుగా ఆమర్చి కంక బద్దలతో కానులను అమర్చి ఒక బండి తయారు చేసి ఆ బండికి ముందరి భాగములో ఒక (తాడును కట్టి లాగుకొని పోవుచు- క్షే నేను సేకరించినది . ఆనుబంధములో చూడుడు ల్సి ఇందుమతీ చర్మితము, - అధ్యాయము లై, పద్యము - 1రి తీ భారతి, 1980 బాలభాష అను వ్యాసము వేటూరి (పభాకరశాత్రి

పిల్లల ఆటలు 225 ఇండో యమ్మ ఐండి

బండికి కుచ్చులు తెండి

సుబ్బారాయుడు పెండ్రి

చూచి వత్తాంరండి * కొని దీనినే ఆలంకి,3 ఆలంక్సిగుడి అందురు అను అభ్యిపాయము కలదు ఈఆలం* ఆటను వివరించు ఆభిిపాయములలో భేదములు కలవు, ఆ భేదాభ్మిప్రాయములను ఆ అట సందర్భముల యందు వివరించితిని ఈ ఐండి ఆటనే ఆలంకి కాదనియు, ఆలంకి పూర్తిగా పై ఆటకు విరుద్ధమని, ఈ రెండు ఆటలను పిల్లలు వేరు వేరుగా ఆడుకొనుటను ఐట్టి తెలియు చున్నది. ఇప్పుడు పిల్చలచే ఆడబడుచున్న అళంకి ఆట పద్ధతి ఐండి ఆట పద్ధతి విభిన్నమైననని చెప్పక తప్పదు. అందలాట (పల్లకీ ఆట):

ఈ ఆటయొక్క (వస్తావన విష్ణపురాణముతో కలదు. అందువలన ఇది (పాచీన (క్రీడ విశేషమని చెప్పనగును. దీనియందు ఇందరాడవలినను నియమము లేదు, ఇద్దరు బాలురు ఒకరి భుజములపై మరియొకరు తమ రెండు చేతులను సావి ఆచేశులనే ఆందలముగాచేసి దానిమై ఇంకొఠ బాలుని ఎక్కించుకొని మోసికొనుచు పోవుదురు. అట్లు మోసికొని పోవుచు =

ఎంతెంత దూరం

కోసెడు కోసెడు దూరం

(చాన చాన దూరం) ఆని (వళ్ళో త్తరయుక్రమైన, లయాత్మకమైన సంభాషణలతో సాగిపోయి కొంచెముదూరములో ఆబాలుని డించుదురు. తిరిగి మరియొక బాలుని ఇదే

1. వాల థాష = పుట, 46 ' ౨. సాహిత్యంలో బాంల ఆటలు, డా, తిమ్మావరుల కోదండరామయ్య.
2. నేను సేకరించినది. చెప్పినవారు శైలజ, కరార్‌రామవరం (గామము

వరంగల్‌ టిల్దా. _

226 ఆయిదవ (పకరణము విధముగా మోయుదురు. ఈ విధముగా ఆటలో పాల్గొన్న వారినందరిని మోయాదురు. నేల = బండ: దీనినే ఎండ = వాన అనియు అందురు. ఈ ఆటయందు ఐదుగురి నుండి ఎందరై నను ఉండవచ్చును, తాళ్‌వేసి (నల్చప్ప తెల్పప్ప) దొంగను

• నిర్ణయించు కొందురు. ఆతనిని తక్కిన పిల్చలు నేల కావలెనా బండ కావలెనా అని ఆడుగుదుడ. ఆతడు ఐండకావలె నన్న మిగిలిన పిల్లలు నేలమీద యుండవలెను అట్టుకాక వారు బండపై నిలుచున్నప్పుడు వారిలో ఎవరినైన తాకిన వారు దొంగగా ఉండవలెను. అటులనే ఆతడు నేలకావలెనన్న బాలురు ఐబండమై నిలువ ఐడుదురు ఒకవేళ వారు నేలపై నిలువఐడిన సమయమున దొంగ వారిని తాకిన వారు దొంగగా నుండవలెను. ఈ విధముగా నిర్ణయించుకొన్న తరువాత పిల్ణలందరు రెండుడిక్కులుగా పరుగెత్తుదురు. ఒకరు నేలపై నిలువబడిన వారిని ముట్టుకొన బోయిన వారును ఈ విధముగానే అతనికి ఆందకుండ చిక్కులు పెట్టుదురు ఆ సమయములో “నీనేలంత అరిగిపోయె” అనుచు ఆడుదురు. ఇడి ఇప్పుడు (గానములలో ఆడబఐడుచున్న అతి వినోదమైన (కీడ, ఉగ్గాదిపండుగ సందర్భములో బాలురు బాలికలందరు గంతులు వేయుచు ఈ (క్రింది పాటను పాడుచు ఆడుదురు. ఉగాది పండుగ వచ్చింది క&+రికి ఆందం వచ్చింది దేవుడి గుడిలో బాజాలు వాజారయ్యాక పూజలు ఊరేగింపులు జరిగాక ఉత్సవములు ముగిశాక పంచాంగాలను చదివించి మంచీవెడ్డలు విన్నాము.! 1, పండుగలు - సరమార్థములు = నేదునూరి గంగాధరం పుట, 17,

పిల్లల ఆటలు £27 ఈవిధమైన వినోదాత్మకమైన ఆట మరియొకటి కలదు. ఆది రుమాలాట (ప్రాచీనులు చాకిమూట, చాకలిపద్దు ఆనియు అనిరి, ఇప్పటికిని కొందరు అఫేర్ణ తోనే ఆడుదురు (ప్రాచీన కావ్యములలో బాకిమూట (వస క్తియన్నది.!

ఈ ఆటఆడు విధము

దీనియందు ఇందరుండవలెనను నియమములేదు. పిల్రలందరు కూడి దొంగను నిర్ణయించవలెను దొంగ్రైన బాలుడు తప్ప మిగిలినవారు గుండముగా కూర్చుండ వలెను దొంగ్లైన బాలుడు ఒకగుడ్డను (రుమాలును) మూట మాదిరిగా చేసి పిల్లల వెనుకనుండి పరిగెత్తుచు ఎవరివద్దనైన ఆమూట విడిచిపెట్టును. కూర్చున్న పిల్హలు వెనుకకు చూడరాదు కాని ఆమూట తమనద్దనున్నదేమో అని వెనుదిరగకయే చేతులు వెనుకకు పెట్టి వెతుకుకొనవలయును. అప్పుడు ఆమూట ఎవరివద్దనున్నదో ఆ బాణుడు లేచి దొంగగానున్న బాలుని ఆమూటతో కొట్టును ఒకవేళ ఆ రుమాలును ఎవరినద్ద వదులునో ఆవాలుడు దాసిని కనుగొనకున్న ఆ ' దొంగనే తిరిగి ఆ రుమాలును తీసికొని ఆ బాలుని కొట్టును. ఆ బాలుడు అస్పుడు లేచి పరిగెత్తి ఒక చుట్టుతిరిగి తన స్థలములో కూర్చుండును. ఈ విధముగా ఎంత సేపైనను ఈ ఆట అఆడవచ్చును.

పె ఆటలను పరిశీలించిన యెడల ఈ వినోదాత్మకమైన ఆటలయందు శరిన నిబంధనలుండవు. ఇంత సేపాడవలెనను సమయనియనముణు లేవు. పిల్చలు ఆనందముకొరకు మాృాతమే ఆడుకొను నాటలుగా నివి రూపొందుచున్నవి పోటీ ఆటలు :

ఈ ఆటలయందు పిల్లలు ఉజ్జీలు. వేసుకొని ఆడుదురు. ఈ పోటీ ఒక గుంపుకుగాని, ఒక వ్య క్తికిగాని సంబంధించినదియై యుండును. ఇట్టి పోటీ ఆటలయందు పాల్లొను పిళ్చైలు ఆనందమును పొందుటగాక ఒకరిని గెలువవలెనను జిజ్ఞాసలో నుందురు. వీనినలన పిల్లలయందు పట్టుదల అభివృద్ది యగును. ఈ పోటి అటలలో పాల్లొనువారు గెలుపు ఓటములను సమముగా భరించుటకు ఆలవాటు పడుదురు. ఈ ఆటవలన తమ బాతుర్య (_పదర్శనముచేసి వారు

1. హంస వింశతి - ఆశ్వాసము 8 పద్యము, 146

228 ఆయిదవ [పకరణము పేషపలకు ఆనందము కల్లింతురు. ఈ ఆటలు రెండు విధమలుగా కన్పట్టు చున్నవి 1. చాతుర్యముపై (8810 ఆధారపడునవి 2 అదృష్టము (00206) పై ఆధారపడునవి, _బాతుర్యమును కనఐరచు ఆటలలో ముఖ్యముగా పేర్కొన తగి నవి గిల్లిదండ, కాలుకుంటాట, టోక్క లేక చెక్క, కోతికొమ్మచ్చి, దూరపు రాటులు మొదలగునవి. ఆదృష్టముపై ఆధారపడు ఆటలలో సరిబేసులు, అష్ట ఎమ్మ, పచ్చీసు మొదలగు అవ్ష(క్రీడలిట్టివి* ఈ ఆటలలో కొన్నిమా్యతమే ఇప్పుడు ఆడబడుచున్నవి, గిలిదండ ;= ళం దీనిని ఆనేక 'పేర్ణతో. పిలుతురు తెలంగాణాలో కొన్ని పాంతములతో చ్విరగోడె ఆని అందురు, చిమ్ముకర, చిమ్ముబిళ్ళ, బిల్ణంగోడు, బిల్లగోటి, గిల్లి దండ, చిమ్ముకట్టె, గోణిబిళ్ళ, చిల్లనగోయి అనియు ఈ ఆటను (ప్రాచీనళొలము నుండియు పిలచుచున్నారు, ఈ ఆట యందు ఉపయోగించు ఆటవస్తువులు బెత్తెడు కంటె ఎవ్కువ పొడవుగల ఒక చిన్న క్టరముక్క-, ఒక మూర పొడవుగల కరం వీటిలో చిన్నదానిని బిళ్ళ, పెద్దదానిని కర అనియు పిలుతురు. నేలమీడగ చిన్న గుంటను (త్రవ్వుదురు. దీనిని కందా ఆందురు. దీనిమీద చిన్న విళ్శనుపెట్టి పెద్దక్మరతో చిమ్ముదురు. చిమ్ముటను గూటుట ఆని అందురు ఇది సాధారణముగా ఇద్దరు పాల్గొను. పోటి ఆట ఒకరు బీళ్ళను ఎగుర కొట్టునప్పుడు రెండవవారు కంచాకు దూరముగా నిలువబడి బిళ్ళ [కింద పడకుండ చాతుర్యముతో పట్టుకొనుటకు (పయత్నించవలెను. అట్టు పట్టుకొనినచో బిళ్ళను చిమ్మిన బాలుడు ఓడిపోయినట్లు. అప్పుడు రెండవ బాలుడు బీళ్ళను చిమ్మును. ఒకవేళ బిళ్ళను సట్టుకో లేకపోయిన యెడల బీళ్ళపడిన స్థలమునుండి కందా దగ్గ రకు విసరును. విసరిన బిళ్ళ కీంచాకు క్యరతో కొలునగా ఒక కర కన్న ఎక్కువ దూరము ఉండవలయును. అప్పుడే అతనికి మరల అడుటకు అవకాళ ముండును. లేని యెడల ఆటపోయినట్లు గణింతురు. అప్పుడు మొదట వీళ్ళను పట్టుకొనుటక్తు నియమింపబడిన బూలుడు వీళ్ళను చిమ్మును. కొలుచునప్పుడు ఆ వీళ్ళ ఒక క్యర కొలతకంటె ఎక్కువయున్న మొదట ఆబ ఆడు బాలుడే క్యరతో దానిని కొట్టిపైక్‌ లేపి తన శక్రియన్నంత దూరము కొట్టును, ఆ విధముగా

పీల్టల ఆటలు వి29 మూడుసార్దు బిళ్ళను లేపి కొట్టనలయును. మూడవసారి కొట్టగా బిళ్ళపడిన డూరమునుఐడి కంచావరకు క్యరతో కౌలుచుకు పోవ్సదురు. వది కరల పొడవును ఒక లాల ఆందురు క్యరతో ముందుకుండిగాని చెనుక నుండిగాని కొలుతురు. ఆనగా కంచాకు ఎదురుగానున్న ది ముందరిదనియ రెండవకొన వెనుకదనియు అర్థము ఈ కొలుచుట ఆట ఆడు ఇద్దరి సమ్మతిపైన ఆధారపడి యుండును. ఈ కొలుచుట బిళ్ళను చిమ్మినవాడే కొలువ వలయును. కొలుచుటకు ముందు దూరమును ఆంచనావేసి ఇన్ని లాలలుండునని చెప్పును కొలువగా ఎక్కువ వచ్చిన ఆతడు ఓడినట్లు, తక్కువవున్న రెండవవాడు ఓడినట్టుగా గణింతురు ఈ లాలలు ఎన్ని కలవో ఓడినవాడు అన్నిసార్హ ఒకటీకాలిపై కంచాదగ్గరనుండి బిళ్ళవరకు, బిళ్ళ దగ్గరనుండి కంచావరక్షు కూతపెట్టుదు గెంతవలయును, ఒక వేళ కూతను విడిచిన, కూతనాపిన స్థలమునుండ్‌ బిళ్ళన్తు వెనుకకు కొట్టుడురు. ఆపుడు తిరిగి ఆ బిళ్ళపడిన స్థలమునుండి గెంతవలయును, ఈ విధముగా ఆడు నప్పుడు లాల కొలుచు సమయములందు లెక్కపెట్టు విధము లయతో కూడియుండి ఒక గేయముగా తోచును ఇవి అనేక విధములుగా కనబడుచున్నవి,

బోడి కొడితే కండు

రబ్న మూళ్ళ

నలగలి, ఐదిల

ఆరడి ఉల్లి! అను ఈ పాటను పాడుదురు* వారిని వెక్కిరించుచు ఎదుటిపోటి దారుడు ఇలా పరిహసించును: కండు (అనిపొడగానే) రెండవవాడు

కండు నీమళ్ళుమీద నాచెండు

రుళ్ళు మీయమ్మ కళ్ళమీద నాచెండు

మూళ్ళ నీ మూతిమీద నాచేండు

ఐదలి సయిదలి, కొండోడి కోతలు

మీ బాబు మీసౌలు - ముంతొ యింత

280 అయిదవ చ్రకరణము టొక్కు ;=

ఇది అతి[ప్రాచీనమైన ,కీడా విశేషము దీని (పనసక్రి కావ్యములలో ఈ "పేరుతో పేర్కొనవిడలేదు. కాని ఇది నాగరకమై, కోకో అనుపేరుళో (పసిద్ధి పొంది ఈ నాటికి జాతీయ_(క్రీడగా గౌరవస్థానమును పొందినడి. దీనిని ఇప్పటి కిని ముఖ్యముగా తెలంగాణములో 'టొక్క' లేక "టెక్కీ అనుపేరుతో ఆడుట విశేషము ఆంగ్లములో “5160010860 అనియు, 'ఓ90088 60 (అనియు అందురు నిజమునకు '5్‌16[0క 60 'నే బొక్క అని ఆందడ తరువాత దానిలో

కార్పును పొంది 008 60' ఆను పేరుతో కించిద్చేదముతో ఆడబడుచున్నది,

దనిని బాలురు వాలికలు విడివిడిగాఠాని, ఇద్దరు కలిసిగాని ఆడుదురు

సొక్క ఆటయందు ఇందరుండవలెనను నియమ మేమియులేదు తెల్పప్ప నల్చప్ప వేసికొని పిల్ణలు దొంగను నిర్ణయించుకొందురు తక్కిన పిల్లలందరు పరుగెత్తుచుందురు, ఇట్టు పరుగెత్తిన వారిని తరముచు పరుగత్తును, ఆ దొంగ ఎవరినైన తరమగా వారు పరుగెత్తి పరుగెత్తి ఇక పరుగెత్తలేకున్న కూర్చుం దురు కూర్చున్న బాలుని దొంగముట్టుకొనరాదు అప్పుడు ఆ దొంగ ఇతరులను తరుముటతోపాటు కూర్చున్న బాలుని లీవకుండగా కాచుకొనును. అట్టి సమయము నందు పరుగెత్తుచున్న బాలురలో ఎవరైన ఒకరు వీలును గమనించి కూర్చున్న పిల్లవానిని టొక్క- అని న్నెత్తిపై చరిచెదరు. అప్పుడు బాలుడు దొంగకు అంద కుండ లేచి పరుగెత్తును, ఈ విధముగా దొంగ తన చాతుర్యముచేత అందరిని కూర్చుండునట్టు లేసిన కాను గెలుపొందినట్టు అంతటితో ఆట అంతమగును.

ఇప్పుడు జాతీయ (కీడగా ఆడఐడుచున్న కోకో ఆటలో. పిల్చలు. రెండు జట్లుగా ఏర్పడుదురు, ఒక్కొక్క జట్టునందు ఎందరేని యుండవచ్చును సంఖ్యా నియమము లేదు. సుమారు 10,19 మంది ఒక్కాక్కం జట్టులో నందురు. వారు తెల్లప్ప నల్చప్పలతో దొంగందొరల నిర్ణయము చేసికొందురు దొంగలుగా నిర్ణ యించిన జట్టులో ఆందరు కూర్చుందురు రెండవజట్టు కూర్చున్నవారి చుట్టు పరిగెత్తుదురు, దొంగ పరిగెత్తుచు కూర్చున్న వారిలో ఎవరినైన *కో' ఆ లేపును, ఆప్పుడు ఆ బాలుడు లేచి పరిగెత్తుచున్న వారిలో ఎవరినైన తాకవలెను, అట్టు తాకిన పరుగె్రిడి బాలుడు ఓడిపోయినట్టు. అప్పుడు ఆ జట్టునుండి. వెలు

పీల్లల ఆటలు వశే పలికి వెళ్ళవలెను ఈ విధముగా అందరిని ఓడించిన ఆట అంతమైనట్లు లేకున్న ఓడించువరకు ఈ విధముగానే ఆడవలయును. కోతీకొమ్మచ్చి ;=

ఈ ఆట చెట్టు ఉన్నచోట అడుదురు దీనిలో జట్టులుండవు ఎందరై నను ఆడవచ్చును తాన్‌ వేసికొని దొంగను నిర్ణయింతురు. దొంగ గాక మిగిలిన పిల్లలలో ఎవరై న ఒకరు తమ కాలి కిందుగా ఒక పుల్లను విసిరదరు ఆప్పుడు వెంటనే దొంగ తప్ప తక్కి.నవారందరు చెట్లు ఎక్కుదురు, ఆ విసిరిన పుల్లను దొంగ తెచ్చి నియత నంభఖ్యలను ఉచ్చరించుచు చెట్టుకింద ఆపుల్లను పెట్టుటకు నిర్ణయించిన స్థలములో పెట్టి చెట్టుపె నున్నవారిని ఆంటుకొనుటకు (పయత్నిం - తురు ఈలోగా చెట్టుపైనున్నవారు తమకున్న చాతుర్యముతో దొంగకు ఆంద కుంగ ఆపుల్లను ముట్టుకొనవలయును మరల ప్పల్బను కాలు కిందగా విసురుదురు. తిరిగి పైవిధముగానే ఆడుదురు. దొంగ ఎవరినై న దొంగ చేయువర క్రీవిధముగానే ఆటసాగును ఈనమయమునందు గూగూ పదములను పొడుదురు.

గూగూగు కొమ్మంచు

బాకాలాడి ఐ౦ండికింద సొపంత తాగేడు

1

గుగ్గూగు కొమ్మంచు*

అను ఊతపాట పాడుదురు. ఈపదమున కర్ణము అదుగో కొత్ము చివరన (కొమ్మంచున) ఉన్నదని అర్ధము. ఈఆటలో దొంగ ఇతరులను పట్టుకొనుటకు ఆడుగో అనవలసి వచ్చినప్పుడు “గూగుగూ” ఆనుట కలదని వేటూరి ఆనంద నూరర్తిగారు వివరించిరి * కొలు కుంటి ఆట ;=

దీనియందు జట్టులుండవు ఎందరైన ఆడవచ్చును. మొదట అటలో దొంగను నిర్ణయించుకొందురు. తక్కినవారు పరిగెత్తుచుండవలయును. ఆ దొంగ 1,5 కిన్నెర - జానపద సొపహిత్యోద్ధారకుడు = వేటూరి ఆనందమూలరర్తి,

పరికోధన, ఆగస్టుం సెప్టెంబరు, 1054. పుట. 518,

232 ఆయిదవ [పకఠరణము ఒక కాలుఫై కుంటుచు ఇతర బాలురను ముట్టుకొన (పయత్నించవలెను ఆ విధముగా ఖంటుచు మ్యు కొనఐడిన బాలుడు దొంగ అని తెలిసికొనవలెను తిరగి అతడుకూడ పైవిధముగా అడవలయును పరుగెత్తుచున్న బాలురను కుంటుు వెళ్ళి పట్టుకొనుటకు [పయత్నించవలెను. ఈవిధముగా ఆడుచు పోవుదురు, ఇది ఇప్పటికిని పల్లెలలో ఆడుట గమనార్హ్మ్వము. దీనితో ఇప్పటి 0౧౭ 1౭జ్రలకే వషం8 ఆను ఆటకు పోలిక గలదు

ఇట్టి చాతుర్యపరమైన ఆటలలో పేర్కొనదగినది దూరపు దాటులు, దీనిని ఇప్పుడు 1098 36900 అడు పేరుతో ఆడుట గమనించదగినది ఈదూరపు దాటులు అను క్రీడా విశేషము (ప్రాచీనమైనది. ఈ విధమైన చాతుర్య మహిత మైనవి పాటలు లేనివి ఎన్నియో మనకు లభించుచున్నవి+ పులిమేఠక ఆట :ా

దాతుర్యు మొక్కటే కాక అవకాశము కూడ తోడుండుట ఆబలో ముఖ్యముగా పేర్కొనతగినది పులిమేక ఆట ఒకటి ఈ అటయందు ఒకరిని మేకగా, మరియొకరిని పులిగా నిర్ణయించి తక్కినవారందరు మేకకు చుట్ట పరస్పరము చేతులు పట్టుకొని వలయాకారములో నిలువబడి చుట్టు తిరుగుచుండ వలెను వలయము బయట పులిగా నిర్ణయింపబడిన బాలుడు అవకాశము చూచి వారని తప్పించుకొని లోపలి వలయములోనికి (ప్రవేశించును మేక వంటనే వలయము బయటికి వచ్చి వేయను. ఈవిధముగా ఆట సాగును ఈ ఆటలో వలయముగా తిరుగు పిల్లలు “పురివచ్చె కుయ్యోకుయ్యో” అని చేతులను గట్టిగా పట్దుకొందురు, “మేకన్‌ పడతాన్‌” ఆని పులి “కాళ్ళిరుగకొడతాన్‌' అను దానికి సమాధానముగా మేకను కొయవారు పాడుదురు దీనినే మేళమాట ఆని (ప్రాచీనులు కేర్కొని యందురు.

డీనిని పోలినట్టిదే పాచీన (కీడావిశేషములలో ఇలాయన[కీడ. ఈఆటలో రెండు జట్టులుండును. ఒకరు పాలకులు, రండవవారు దొంగలు, పాలకులు గుర్యడముగా చేళులు కట్టుకొని నిలువగా వలయము లోపల గోనులుండును, వెలసల దొంగలుందురు. ఈపాలకులు దొంగలను లోపలికి రానీయకుండ

పీల్లల ఆటలు లల గోవులను కాయుదురు ఈఆటను కృష్ణుడు గోపాలుర సహితముగా _ఆడినట్లు కలదు] కందుక [కీడ

ఇదె అతి 1పాచీనమైనదని పూర్వోక్తము. దీనినే బంతియాట "యశ వచ్చును ఐల రామక్కష్ణులు ఈఆటను ఆడినట్టు వర్ణి ంచబడినది.

మనకు (పొద్దుపోదు మనమందరము రెండు

గములవార మగుచు. గందుకముల

శిలలు గుటులు సేసి చేరి క్రీడింతము

రండు వలయు జయ పరాజంపములుః

ఈ వివరణమువలన ఒక విళీవము గోచీరించుచున్నది. ఇచట రెండు జట్టుండుటయు, కందుకములను అచటి శిలలను గుజులు చేసి. రెండు. జట్టు ఆడుఓటయు చూడగా నీ శిలలు ఈనాటి |కికెట్‌ ఆటలోని వికెట్టను జ్ఞైపకము చేయ చున్నవి ఆనగా పాళ్చాత్యులు అభివృద్ధితముచేసిన కందుక।కిడ (కి3ట్‌ ఆట అక్షణములో కందుక। కీడలో కలవని (గహింపవచ్చును*

అదృషస్టముపై ఆడిన ఆటలలో ముఖ్యముగా పేర్కొనదగిన ఆట గోలీ లాట, ఈ ఆట ఆడ, విధము తెలియని భారతీయులేడనియే చెప్పనచ్చును. ఇది (పపంచ వ్యాప్తి చెంపిన ఆటయని చెప్పవచ్చును. ఈ ఆటను పొళ్ళాత్యులు వడ్‌82016 3960228 అని ఆడుదురు, ఈ ఆట ఆతు సందర్భములో పాకుకొను పాటం

1. కొందరు గొణియలమంచును న్‌

గొందరు పాలకులమంచు(. గుటిలత్వమున్‌

గొందరు దొంగల మనుచును

బెంచి కుమారులు (కీడసేసిరి తమళలోన్‌

భాగవతము=10. పూర్వ హ 1179-1180. £, భాగవతము . పోతన దళమస్కంధము- పద్యము, 72”,

క9ిథీ అయిదవ (ప్రకరణము ఒక్కాయ ఒక్క

రెక్కాయ లెట్టి

ముక్కాయ నువ్వ

నక్కాయ నంది

ఐదుందొడ్డు

ఆరింక తాళ

ఏడిళా బొద్దు

ఎనమా కన్ను

తొంచాపరక

తొట్టికంగి.!

ఈ రాళ్ళతో ఆడు ఆటలు స్రీంప గచ్చకాయలాట, పురుషులకు గోలీ లాటగా వ్యాప్తిలో నున్నవి. పెైగేయము. గంగాధరంగారు. గోలీకాయ లాటకు సంబంధించిన గేయముగా కేర్కొనిరి, కాని పై గేయము... రెండు ఆటలకు వర్తించును స్ర్రీపరమైన ఆటగా వర్డించినప్పుడు ఆది. గచ్చకాయలనియు, పురువులకు సంబంధించినదిగా వర్డించినప్పుడు గోలీలాట అనియ _ అర్థము (గ్రహించుటకు పీలగుచున్నది గోటీకాయలాట :-

ఆడుపద్ధతి= దీనియందు ఇద్దరి నుండి ఎంతమందైన నుండవచ్చును, దీనియందు ఇంత సంఖ్యవరకు అను నియమముండును, మొదట ఒక గుంటను (తవ్వవలెను. గుంటకు దూరముగా నిలబడి గోలీలను గుంట సమీపమునకు వెయ్య వలెను, గంటకు అతిసమీపమున ఎవరిది పడునో వారు మొదట ఆఅడవలెను. ఒక గోలిని గుంటలో వేయవలిను. ఆచుట్టు (పక్కల (గుంట సమీపమున) ఉన్న వాటీని తగునట్టుగా లక్ష్యము చూసి కొట్టిన గోలీ రెండవ గోలీకి ఎంతదూరములో పడునో ఆంతదూరము వరకు గుంట సమీపము నుండి బెత్తలతో గణించుచు పోవలెను. ఎవరు ముందుగా సరిమిత సంఖ్యను పూర్తిచేయనో ఆతడు గెలిచినట్లు చివరకు 1... ఆటలు-పాటలు: నేదునూరి గంగాధరం. డా

పీల్పల ఆటలు వీలికీ ఓడినతడు ఒక గోలీకాయను గుంటలో వేయును. గెలిచినవాడు దానిలో గోలీని తన గోలితో కొట్టవలెకు. తాకునబ్దుగా ఎంతదూరము ఎన్నిసొర్హైనను కొట్టవచ్చు. అ సమయములో ఎప్పుడు కాకదో అప్పుడు ఆ స్థృలమునుండి ఓడిన బాలుడు కుంటుతూ రావలెను.

ఈ ఆటను పలువిధములుగా ఆడుదురు. ఒక విధమును మతమే వివరిం చితిని సరి బేసులు :5

అదృష్టముమై అధారపడునట్టి ఆట ఇది (ప్రాచీన కాలమునుండి ఇప్పటి వరకు ఇది ఈ పేరుతో ఆడబడెను దీనియందు ఇద్దరు పాల్గొనెదరు: ముందు ఆట ఆడుట ఎవరివంతో నిర్ణయింతురు అప్పుడు ఒకరుతమ వద్దనున్న గవ్వలుకాని, కాయలుగోని; మకేవైనగాని రెండు చేశులతో పట్టుకొని కనఐడకుండునట్ల్టు (కింద జజ సూ? బేసా" అని అందురు ఒకవేళ సరియైన యెడల ఆట ౫6 సరియని ఇప్పిన యెడల చేతు౨లోని కాయలు సరిసంఖ్యలోనున్న యెడల తప్పించుకొను బాలుడు గెలిచినట్టు. ఆప్పుడు ఆతడు చేతులలో పట్టుకొన్న కాయలు తెప్పించు కున్న బాలునికి ఇచ్చి వేయును. ఒకవేళ సరిసంఖ్యలో లేనియెడల ఆ కాయలు ఎవరు ఎక్కువ గెలిచిన వారు గెలుపొందినట్లు, తక్కిన వాడ ఓడినట్టు. ఈవిధ ముగా ఫలితము ఆదృష్టముపై వేసి ఆడుదురు

పె విధముగా ఆదృష్టముమై ఆధారపడునట్టి ఆటలు జానపద విజ్ఞానములో మునకు అనేకములు దొరుకును

ఇట్టి వ్యాయామ పరమైన ఆటలలో పరుగు ఆటలన్నియు చేరును, ఇంచు మించుగా ఆటలన్నియు వ్యాయామము నిచ్చునవిగానే కనబడును, అందులో కొన్ని ఎక్కువగా శరీర దార్థ్యమును వృద్ధి పొందించును. అట్టి ఆటలలో ముఖ్యముగా పేక్కాన తగినవి చెఫగుడు, కబాడీ, దౌమ్మరిగడ్డలు, రజ్ఞుకీడః ఉస్పనబట్టులు తరుముడు చెండు

౨86 అయిదవ (పకరణము బెడుగుడు := ఇడి (ప్రత్యేకముగా మగపిల్చలకు సంబంధించినది డినియందు. రెండుజట్టు లుండును. జట్టులో ఎందరై నను ఉందురు రెండు జట్టులలోను పిల్చలు సమసంఖ్యలో ఉండవలెను ఈ ఆటనే బల్‌చక్కు. ఆనుపేగుతో పిలిచెదరు ' ఒకరు ఎక్కువగా. ఉన్నయెడల ఏ జట్టు వఐలహీనమైన ఆతనిని ఆ జట్టునకు ఇత్తురు మొదట ఒకగీత గిసి దానికి సమాన దూరములో రెండు జట్టులవారు నిలుచుందురు మొదట ఒక జట్టులోని వారిలో నొతడు గూత పెట్టుచు గీతదాటి అవతల జట్టులోని బాలుని తాకుటకు (పయత్నించుు, ఇతడు తాకిన వారందరిలో మొదట తాకినవాడు ఓడి నట్టుగా జమ. ఈ విధముగా ఆతడు ఎవరిని తాకక పోయినయెడల కూత ఆప కుండ తమ బట్టులోనికి రావలెను అప్పుడు రెండవ జట్టునుండి ఒకరు కూత పెట్టుచు మెదటి జట్టులోనికి (వవేశించినవారు వారికీ పట్టుఐడకుండా వెలుపలికీ రావలెను ఒకవేళ పట్టుబడినను కూత ఆపకుండా గీతను పొటవలిను ఈ విధ ముగా ఏ జట్టులోనైన 56, 6 గురు పట్టుబడిన ఆ జట్టు ఓడినట్టు, కాన్ని సామాన్య ముగా పిల్లలు (పతిజట్టులో దేనిలోనైన ఒకరు మ్యాతము మిగులు వరకు అడు దుర. ఈ ఆట సందర్భములో పెట్టుకూతలు అనేక విధములుగా కనఐడుచున్నవి మచ్చునకు ఒక విధమును పేర్కొనెదను. చెట్టుగొట్టుగా = పాలుకారగా చెన్నాపట్నం = దారిచ్చి దారిచ్చి దారిచ్చి అనియు పిట్టా పిట్టాభాయ్‌ - పిగిలి పిట్టభాయ్‌ నెత్తిమీద గుండుదీసి = నేలక్కొట్టి భాయ్‌ ఐల్‌ బల్‌ చెంగల్నాడ్‌ - కీత్‌ కీక్‌ కీర్‌ ఎల్లెడ్డె పుల్లెద్దు = కరెద్దు ముగుదాడ్‌.2 అనియు

1. ఆటలు-పాటలు, నేదునూరి గంగాధరం. పుట 2 _ ఆటలు-పాటలు, నేదునూరి గంగాధరం. పుట,

పిల్లల అటలు వీ ఉరుములు మెరువులు, ఊఉప్తు తీగెలు

గాలివాన గంధపు చెక్కులు

కచెమ్మ కడి కడి కడీ

అనియు పాడుదురు. ఇట్టిపాటలు సంగ్రహ ఆంధ విజ్ఞాన కోళములో కన ఐడును.! తెలుగు జానపద గేయ సాహిత్యము నందును కనఐడును.! దీనిని చావు (శతుకుల ఆటలనియు, వెన్నె లపట్టి అనియు, కుష్పలచెడుగుడు అనియు ఆందురని ఊటుకూరి లక్ష్మికాంతమ్మగారు తెలిపిరి,"

ఈ అటయే కొన్ని నియతమైన మార్పులలో భారతదేశమంతటను కబడ్డీగా రూప్యమందినది. కబడ్డి, చెడుగుడు ఆటయందు లేని కొన్ని విషయముల ననుస రించి ఆడఐడును. దీనిలో సుమారు 11 గజముల పొడవు ' గజముల వెడలు ఉంచి మధ్యలో గీత (ఐరి) గియదురు ఈ విధమైన కొలతల నియమమును ప్పాటింతురు. కబడ్డీలో ఓడిపోయినవారు జట్టును వీడి వెలుపలికి పోవుదురు వట్టు ళున్న వారికి ఓకమార్కు- దొరుకును. చెడుగుడులో ఇట్టి నియమములేదు, కూత పెట్టిన వానిని ఎందరు పట్టుదురో ఒక వేళ కూత విడువకుండగా తమ జట్టు లోనికి వెళ్ళినచో ఆతనిని పట్టినవారందరు టఓడినట్టు గజింతురు, ఈ ఆట ఆడుచు పెట్టు కూరలు “గుడ్‌, గడ్‌, గుడి” అఆనియ *డు, డు. డూ అనియు “అద్దంచి, ఆరంచి, ఏడుపుల్ల కామంచి అనియు కూతలు పెట్టుదురు ఇది జాతీయ [క్రీడ లలో ఒక ముఖ్యమైన ।క్రిడగా పరిగణించబడుచున్నది. ఉప్పెన బృక్రై

దీనినే చర్‌ పెన, ఉప్పు గుండం, ఉప్పాట, అను పేర్ణతో ఆడుదురు, దీనిని మొదట పేర్కొనిన వాడు నాచన సోమనాధుడు ఉత్తర హరి వంశమున పేర్కొని నట్టు గమనింపదగినది.! 1, _సంగహాంధ్ర విజ్ఞానకోశము- సంపు కి. ల తెలుగు జానసదగేయ సాహిత్యము- 8. సంగహాంధ విజ్ఞానకోళము- 4. _ నేను సేకరించినది-పాడినది. కనకయ్య, చీర్చవంచ, కఠింనగర్‌ జిల్లా. ర్‌, ఉప్పెన బట్టి లాడునెడ నుప్పులు దెత్తురు గాక యాదవుల్‌”

ఉత్తర హరి వంళము - నాచన సోముడు = పుట, 172,

286 అయిదవ _పకరణము బొమ్మ: చర్‌ పెట్టె డీనినే “లోన్‌పాట్‌” అని ఆందురు, ఇది హిందీ పదము. పూర్వము దీనికి కేవలము మగపిల్లలు మాాఠమే అడెడివారు. కాని 20వ శతాబ్దములో బాలికలు కూడా ఆడుట గలదు. స్వయముగా ఈ ఆటను “లోన్‌పాట్‌” ఆను పేరుతో వన్న ననా మేము ఆడుకొంటిమి. దీనిలో చెడుగుడులో వలెనే కూత పెట్టుట కలదు ఈ ఆట యందు చలన లాఘవము, చూపు యందు చతురత గలిగి ఐల (పదర్శనమును [పదర్శించు ఆట, దీనిల్మోరెండు జట్టు లుండును. ఆట ఆడుటకు మొదట ఉప్పెన ఐబ్టెను సిద్ధము చేసికొందురు, మొదట నేలపె ఒక అడ్డు గీతను గీయవలెను. దానికి వెనుక సమానాంతరముగా ఒకదాని వెనుక నొకటి సమాన దూరములో మూడు ఆడ్డు గీత లుండును. ఈ గీతల కిరువైపుల నిలువుగా రెండు గీతలు అడ్డు గీతలను కలియుచుండును. ఈ రెండు నిలువ్వగిశలే కాక మధ్యలో ఒక నిలువు గీత గీయుదురు. దీనిని సూర గీత లేక చరొ పష్టై అని ఆందురు అడ్డు గీతలలో చివరి దానిని ఉప్పు పథై అందురు ఈ గితతో మొత్తము ఆరు గదు లేర్చడును, (వతి జట్టులో ఐదుగురు బాలురుందరు ఆటలో సూరబద్దె కాచువొాడు పథ్టై మొత్తము అనగా సూరబడ్డె వెంబడి చివరి వరళు పరిగెత్తును రెండవ

1. సం్యగవోం్యధ విజ్ఞాన కోళము. సంపు 4, పుట

పిల్లల ఆటలు ౨89 పక్షము వారు మొదటి గీత వెలుపలి నుండి సూరబడ్జె కొచు వానిని తప్పించుకొని గదులలో (పవేశంతురు, అడ్డు గితలపై రక్షణ కొజక్రై యున్నవారిని సూరబడ్డె కాచు వానిని తప్పించుకొని (ప్రతి గడిని దాటి చివరి గీత వెలుపలకి వళ్ళి ఆచ్చటి ఇసుకను, దానినే ఉప్పుగా భావించి? చేతితో పట్టుకొని లోనికి (ప్రవేశింతురు" ఈ ఉప్పును ఎవరైన &క బాలుడు పట్టుకొని ఆతడు గదులలో (ప్రవేశించి తమ వారికి ఉప్పు అందించును ఈ విధముగా ఉప్పు అందు పతీ గది యందు ఉప్పును కలుపుచు వెలుపలికి రావలెను. అప్పుడు ఆట గెలిచినట్టు, లేకున్న ఎవరి నెన ఒకరిని వారు తాకిన యెడల ఉప్పున బఐధ్రైను రక్షించు వారు గెలిచినట్లు గణింసబడుదురు. ఈ విధముగా ఈ ఆట సాగును, రజ్ఞా (క్రీడ: (తాడు ఆటు ఈ ఆట ఇప్పటికి పల్రేలలో అడబడుచున్నది. బాలురే కాక యువకులును దినిని ఆడుదురు. దీని యందు రెండు జట్టులుండును, రెండు జట్టుల మధ్య ఒక అడ్డ గత. ఆ గీత కిరువైపుల ఒక్కొ.క్క జట్టు నిలవఐడుదురు. వారి వెనుక ఒకొగ్రాకగా గీత ఇరువైపుల గియుదురు. ఆనగా మొత్తము $8 అడ్డ గిత లేర్ప డును [కొడును పట్టుకొని వరుసగా ఒకరి వెనుక ఒకరు నిలువబడుదురు. [తాడును తమ బలమును _పయోగించి వారు ఓపినయంత లాగుదురు, అప్పుడు ఏ తట్టు వారైనను ఒక వైపు వారిం లాగుచు తమ వెనుకనున్న గీతను దాటిన యెడల వారు గెలుపొందినట్టుగా గుర్తింతురు. ఈ ఆట ఆడు సందర్భమునందు చెడుగుడు ఉప్పెన బబ్టైలోవలె కూతపెట్టుట మ్మాతముండును, లేక హోం, పోం అని గాని ఆందురు. ఈ అట వలన ఊపిరి బిగబట్టి లాగుట వలన ఊపిరితిత్తులకు మంచి వ్యాయామము కలిగి అవి మిక్కిలి ఆరోగ్యముగా గుండును ఇట్టి వ్యాయామ పరమైన ఆటలలో ఆతి (పాచీనమైనద్‌ హరిణ|కీడ అర్థ

మును చెప్పినచో జింక ఆట. ఈ జింకనే కట్టీ అనియు అనవచ్చును. ఇట్టి అనునది బాల్యకీడా విశేషమని నిఘంటువుల వివరణ, జింకలు సరుగెత్తునప్పుడు దుముకుచు పరుగెత్తును. ఈ దుముకుట వలన మధ్య చాల దూరమును అధిగ మించును. ఆందువలన ఇది ఇప్పుడు నాగరకులు ఆడు క00క 3490 లేక కోక 12009 గాని కావచ్చును, ఈ ఆటలో ఒక పిల్చవాని వీపును వంచి నిలున

240 అయిదవ |(పకరణము బెట్టుదురు. మొదట కొంచెము ఎత్తుగా వంచి నిలువబెట్టుదురు ఒక బాలుడు పరిగెత్తుతు వచ్చి ఆ వంగియున్న బాలుని పైనుండి దుముకును, తిరిగి ఆ బాలుని మరి కొంబెము ఎత్తుగా వంచి నిలువబెట్టుదురు. తిరిగి అరై అతనిని దాటుదురు, ఈ విధముగా కమ [క్రమము నంచిన బాలుని ఎత్తును పెంచుచు పోవుదురు, వాలురు అతనిపై నుండి దుముకుటకు [పయత్నింకురు, ఆ [సయత్నములో ఎవ్వరు కృతకృళ్యులగుదురో వారు గెలుపు నొందినట్టు ,.ఈ ఆట సందర్భములో పాడు పొటలు మనకు కొనరావు, వారి జీవితములో పిల్లల ఆటలు పాటలతో గూడి పముఖ స్థానము నండినవని పై విషయము వలన స్పష్టములై నవిగా ఎన్నియో ఆటలు తొలుత గేయములతో కూడి యుండి పరిణామవళమున నేడాగేయము లను తోల్పోయి యండవచ్చును. పిల్లలకు పాట ఆనందమును కల్గించిన, ఆట ఆరోగ్యమును కల్గించును. మానవాభివృద్ధి కొరకు ఈ రెండు ఆత్యవసరములుః ఈ విధమైన ఆటలు (వ్రపంచమంతటను కొద్ది మార్పులతో ఉండునని చెప్ప వచ్చును.

ఆరవ [పకరణము భాషా విశేషములు

“భాష' ఆను పదము వ్యక్తమైనవాక్కు. ఆను నర్మముకల “భాష్‌” ధాతువు నుండి ఏర్పడినది. దీనినిఐట్టి ధ్వని రూపమైన వాక్కు భాష అని స్పష్టమగును. “భాష” అను పదమును నిర్వచించుపట్ట పలుమార్గములకు చెందినవారు పలు విధ ముళలుగా వివరించిరి. దీనికి హేతువు దృష్టి భేదము. అలంకారికులకు రమణీ యార్థములుకల పదములతో. నేర్పడినదే “భాష” అనియు, నిఘంటుకారులకు సదము యందలి వ్యుత్స త్రి ఆర్ధ్థముల చర్కితయే 'భాష' అనియు తోచును అదే విధముగా ఒకసామాన్యునికి తన భావములను ఇతరులకు తెలుపుటకు ఉపయోగ పడు సాధనమే 'భాష' ఆని తోచును. పై సిర్వచనములన్నియు ఒక్కొక్కటి భాషా స్వరూపమును సమ్మగముగా (పదర్శించునవి కాకపోయినను ఆందలి ఒక్కొక్క ఆంకమును స్పష్టము చేయునవిగా నుండును. కొని పె నిర్వచనము లలో మౌలికముగా "భాష" భావ వినిమయమునకు సాధనమను సత్యము ఆ౭తర్షత ముగా నుండును. “భావనులను అభివ్య క్తికరించే సాంకేతాల వ్యవసై న. మానవుని [పయత్నము వలన వెలువడిన సంకేతముల సమిష్టిరూపము భాష.8 మానవుడు తన భాన్యపకటన్నకై చేపట్టిన సంకేతములే కాలానుగుణ్యముగా ప్రవాహ వేగముగా (ప్రవహించి ఒక నిర్దిష్ట సంస్కృతీ రూసమును పొంది అభివృద్ధి చెండి ఇప్పటి రూపము నందుకొన్నవి*

భాషోత్చత్రీ మానవోత్పత్తి నాటినుండియే _పారంభమైన దనవచ్చును" ఈ విషయమున [శద్ధవహించి విషయము లన్నియు కావించుటకు (శ్రమపడిన

1. సామాన్య భాషా కాస్త్ర పార్య్మకమం-మూలం-ఫర్డిదససూర్‌ (పుట 1%)

అనుచాదకులు -- డా. క నాశభూవణరావు, ఎం ఏ, పి హెచ్‌ డి.

(శ్రీమతి, ఎన్‌, పార్వతి, ఏం, ఏ స్కి వ, ఆంధ భాషావికాసము = గంటి జోగిసోమయాటిం 1 పుట ౨

[గ

విల ఆరవ (సకరణము వారిలో (గీకువేత్తలు రెండు విధములైన ఖాషోత్పత్తీ వాదములను లేవదీసిరి. 'పెళాగరస్‌, ప్లేటో మాసవుని అవసరమునుఐట్టి భాష స్వాభావికముగా పుట్టిన దను స్వభావవాదమును, డీమి[ట్రయన్‌, ఆరిస్టోటిల్‌ - సంకేతానుగుణముగా భాష ఉదృ వించినదను సంకేశ వాదములను బలపరచిరి.

మానవునకు భావ ఎట్లు లభించినదో ఆ భాష విభిన్న దేళములలో నేడెట్టు ఆభివృద్ధి గొంచినదో తెలిసి కౌనుటక్తై భాషా శాస్త్రజ్ఞులు కాస్త్ర పరీక్షలు చేయవలసి వచ్చెను. ఆపరీకా ఫలితములుగా మనకు తెలియవచ్చిన సారాంశము సృషహ్ట్యా రంభమునుండియు ఏదో ఒక విధముగా భావ వినిమయము జరుగుచునే యున్నది కాని ఆది ఆరంభమునుండి భాషామూలముననే జరుగుచున్నదనుటకు వీలులేదు, ధ్వని రూపమైన భాష ఏర్పడుటకు ముందు మానవుడు ఆంగ విన్యాసము? ముఖ వికాసము, [క్రూవికేపములనంటి చేష్టల ద్వారా తన భావములను వ్యక్తము చేయ [పయత్నించినని స్పష్టమగుచున్నది. దీనివలన తొలి మానవుడు చేష్టారూపమైన భాషను ఏర్పరచుకొనెను. కొన్ని సందర్భములయందు అట్టి చేష్చల కనుగుణమైన అవ్య క్తర్వనులుస్పతిల్లును ఆట్టే ధ్వనులే రాను రాను భాషారూపమును పొందిన వని వారూపొంచిరి*

మానవుడు శ్తై శవానస్థయందు మృగ పక్ష్యాదులతో తుల్యముగా అవ్యక్త ధ్వనుల నొనరించెను. అట్టి అవ్యక్త ధ్వనులే అర్థవంతముల్లై. జీవద్భాషగా పరి ణాను (కమమున రూపొంతరము చెందినది. ఓక్కొక్కచో భావ కేవలము ధ్వను లపై మ్మాళమే కాశ కేవలము సంజ్ఞల పై ఆధొరపడవచ్చును. ఆందుకు చెవిటి, మూగ వారీ సంజ్ఞలభాషవ ఒక ఉదావారణము: అది పెదిమల కదలికకు పరిమితము. ఆ కదలికలు భావములను విడమర్చి రెలియడెప్పును" (పాక్తన మానవుల భాషలో ధ్వనులతో: సంజ్ఞల మేళనము (ప్రాముఖ్యము వహించినది మౌలికముగా వివేచించి చూచినచో భౌతిక సామా[గిపై భావ ఆధారపడదనవలెను,! చింపాంజీలు భాషో

1. క30క00466 గం65 ౧0౯ ౦80666881టా 4ల90ల6ే 0౫ 506064 గటా 26

వంద 10868066, రం 818క0 180క్రఉక్రడ ౦0 6400066668 2౧6 10.

కం౭రే[ంకు ఇస!ంలి 15 8180 1006066800: 0 [00ఇలు696

1౧ 606 12066886 0£ ౯091076 ౧౭౦౧16 బ్రజ[0౯65 256 ౮:66

&100క ౪10% 90బ6 100 ౧1 & 8053620641 ౯016

1౧ ం౫౧లరి18 ]80క0కకజ. గండు [006 రేలంం4 0౧ రః

౧8026 08 160 మిడి6618], రాటంలక్రమిది &96 ]120క్రండక్ర6”

మ్‌ 5, ₹శంణకూ, 1669, ౨. 83

ఖాషా విశేషములు విశలి (దేకము చెందినప్పుడు నంజ్ఞలను శబ్దములను చేయును ఇట్టి సంజ్ఞాళభ్రస మ్మే శనము కేవలము వానరజాలికే పరిమితము ఆనుకొనరాదు కబ్ధ'పేటికగల (పతి జంతువునకు ఇది సాధారణమైన ధర్మము. ఇటులనే శబ్మకియా (_పతికియా పరంపరల వ్యక్తీకరణమునుండియే మానవుని భాష ఉత్పన్నమైనది. ధ్వని యొక్క- 1పయోజనము ముఖ్యముగా భావ్యోదేకముల వ్య క్రీకరణము మా(తమే, ఇడి జంతువులలో అధికము. అది మేధోవ్యకియ కాదు అనగా ఆలోచనకు సంబంధించినది కాదు. ఉ్మదేక కారకిములైన కొన్నింటికి సంబంధించిన (వ్మకియ ద్లైపాక, మానసిక ఆవసరము౭ను తీర్చు (వ్యకియా భ్లాగమది. అందువలన భావో(దేకమును వెలువరించుటకు ధ్వనియొక్క శక్తివంతమైన సొధనము. కావు ననే ధ్వనులు భానకు ఇటుకరాళ్ల వంటి వి £ భాష ఇట్టి ఇటుకరాళ్ళులేక నిలువలేదు.

పూర్వకొరిములో |పొఢ కవులందరు జానపదులు. మాటాడుభాష యని, ొమ్య మని లెగడినను నన్నెచోడుడు, పాల్కురికి సోమన, ్రీనాథులవంటి (పొ కవులు పొమరఖథాషపై అభిమానమునము చూపి ఒక ఏిధముగా దానిని ఉద్ధరించుటకు పూనుకొనిరని చెప్పుటకు, వారు రచించిన కావ్యములు సాక్యుము లుగా మిగిలినవి. ఈ ఉద్ధరణమునకు కారణము ఆ థభాషయందలి సవాజ సొందర్యము, భావ (పకటనాశ క్తి అనునఏ, పదునాకండవ ళతాబ్దినుండి చెదురు మదురు కొసనములు, కలెలు, రై ఫియతులు; (గామ నివేదికలు మొదలగునవి ఎప్పటికప్పుడు జనవ్యవహార ములోని భాషను ఛదపరచుచున్నను, అట్టి (గ్రామ్య భాషమై శిష్టులకు ఇరువదియన శతాబ్దముననే అధికారము కలిగినది ఇప్పుడిభాష పఠిళోధించబడుట (సళంసార్దము ఇప్పుడీ భాషా విషయమున డా. బిరుదురాజు రామరాజుగారు, డా. నాయని కృష్ణకుమారిగారు, డా, తూమాటి దొణప్పగారు? జా తంగిరాల సుబ్బారావుగారు, ఆర్వీయన్‌ సుందరం, ఇంకను అనేకులు

జానపద భాషలో అనేకాంశములపై పరిశోధనలు జరిప్‌ భాషను గూర్చి చర్చించిరి. డా. వి రామరాజుగారు ఛందస్సు; ఆలంకాలములు అన్యపదమురితో జానపద భావ ఏ విధముగా జీనము నింపుకొనినది తెలియపరచు సందర్భములో “జానపదుల భానములవలి వారి భాషలో కూడ జీనకళ యుట్టిపడునడిగా

1. తెలుగు జానపదగేయ గాధలు - డా నాయని కృష్ణకుమారి, పట 886

ల్తక్త ఆరవ (పకరణము నుండును"! అని తెలియపరచిరి. అంతియేకాక జానపద భావను [గామ్యభాషయని తెగడుటకు కారణము “తెలుగు భాషా సాహిత్యముల (కమ పరిణామ వికాస చరితము వారెరుంగక పోవుటయే”& అని తెలియపరచిరి. భాషా విషయమై వీరి దృష్టి వైయాకరణ దృవ్లిః వీ తరువాత జానపద సాహిత్యములోని వివిధాంళములపై పరిశోధనలు జరిపిన వారందరు వివిధ పరిశోధనా దృష్టితో జానపద భాషోత్స ్రిని గూర్చి చర్చించినారు. డా, నాయని కృష్ణకుమారి గారు జానపద భాషను భాషా కాస్త్రపరముగా చర్చించి, వర్ణ విపరిణామము, ధ్వనుల మార్పు, అలంకారములు మొదలగు అంశములపై తమ ఆభి[ప్రాయములను సోదాహరణముగా వెలువరించిరి. ఎల్దండ రఘురామరెడ్డిగారు భాషా శాస్త్ర వ్యాకరణములను వివిధ దృక్పృధములతో పరిశీలించి జానపద భాషా సౌందర్యమును గూర్చి క్షప్తముగా తమ సిద్దాంత (గంథమున చర్చించిరి, డా నాయని కోటిళ్వరిగారి పరిశోధన కేవలము జానపద భాషమై వెలువరించఐడినది. అందు వలన వారు జానపద భాషలో ఆంతర్గతముగా నున్న వ్యోకరణమును (పపంచించిరి సంప్రదాయిక వ్యాకరణ సూత్రములకు కట్టుబడని పదములకు జానపద వ్యుత్చ త్తి అను పేడతో వివరించి జానపదుల భాషా నిర్మాణ (పానీణ్యమును స్పష్టముగా, పరిశీలనార్మకముగా విపులీకరించి చూపిరి,. వీరి పరికోధనా వ్యాసము జానపద భాషా విషయములను తెలియగోరు వారికి 1ఫపామాణికముగా తోడ్పడును

వైన పేర్కొనిన వారందరు కేవలము జానపదుల భాషను గూర్చియే చర్చించిరిగాని జానపద భావయందు పిల్పల భాషను (పత్యేకముగా [గహించి సరిశీలించలేదు,

జానపద భాషా కాస్త్ర భాగమునకు అత్యంతము; అమూల్యమైన సంపదను అందించినది పిల్లల భాష పీల్లలు ఎంత అఆపరిణతులుగా ఉందురో, అంత అప్రరిఇతముగా వారి భాష ఉన్నను, భావప్రకటన మ్మాతము మిక్కిలి పరిణతము, మానవుడు తన పనులను సాధించుటక్తై సాధ్యమైనంత సులభమాగ్గములనెన్ను కొను ననువిషయమః పిల్లల భాష వలన మనకు తెలియవచ్చును. 19. తెలుగు జానపదగేయ సాహిత్యము-డా. బిరుదురాజు రామరాజు, పు.069

భాషా విశేషములు తశ పిల్లల భాషా న్లై పుణ్యము ఊయల నుండియే (ప్రారంభమగును. అస్పటి నుండి శికువు తన ఏడ్చు ద్వారా మొదలు 'పెట్టిన భావానుభూతులను నానా విధములైన ధ్వనుల ద్యారా వ్యక్తము చేయుటకారంభించును. తరువాత తరువాత చిన్న మాటలు నేర్చుట, కూడ పలుకుట, చదుకృట, (వాయుట ద్వారా భోవములను తెలిచజేయుటకు, తెలిసికొనుటకును (వయతి మంచును అట్టి ధ్వనులు ౬ఒక ఆర్థమును, ఒక భావమును కల్లియుండునని ఆతడు నిశ్చయముగా తెలిసికొనును 1 తరువాత శిళువు భాష చేష్టారూపముగా మొదలగును. శిశువు చేయ చేష్టలు చింపాంజీ చేష్టలతో తుల్యమైనవని బ్యూవ్లుర్‌ పండితుడు ఏవరించెను. కికవు యొక్క ఈ దళను చింపాంజీ దళ (ల£1మ92%2016 886) అనవచ్చును ఈ దళ శివవు యొక్క పదవ; పదకొండవ, పన్నెండవ మాసములకు సరియెనది. ఈ దళలో కళువు [కొత్త విషయము రూపొందించుట (12?బ6009) నేర్చుకోనును, ఇది శికవు యొక్క- మానసిక వికాన (కమమున (పధానమైన మట్టము 2 శిశవు సరిగ శబ్దములను బాక్యములను పలుకజాలనంతకాలము ఇతరుల భావములను ఆవగతము చేసికొనుటకు యత్నించుచునే యుండును. పరస్పరాన గాహానకు శిశువు చేయు _పయత్నము అతి విన్మయకరమైనది. అందుకు ఎలి జీవులు అనుసరించు పద్ధతులనే శికవు కూడా ఆనుసరించును, భావములను, అనుభూతులను, ఉఊదేకములను, ఆసంతుష్టులను, ఆనందములను, (శేమాదరణములను, ప్రాతి కూల్యములను, ఆవేళశములను మూకద్నష్టులద్వారా, ధ్వను౪ ద్వారా, చేష్టల 1 16 1800402696 2౧6 318/3 1౧౧6 6/19 10౧% 140 ౪౧9౧ ౪0౬ 600౧1164 0608౧ 10 19800 ౧1౧8౧౪ 6040౧618. [6 ౧౦౪ ౪౩95 1౧ 11549౧8109, 14161౧6, 16464109 2౧4 ౪౧6౧6 101 1/60 1480 0166, ౧6 08620 10 16981126 18 506[%64 64//109 అంటి ౧౦2౧1౧6 2౧4 196811౧0 - 110౧16 2౧4 90[001 5046 641646 10 116 000% 0 10౪/18669, క. 21 2, 16 61౧1148 ఇ064€0[౧ “84001107 16119 ౪౮8 ౪/69 9౫40101౪ 1119 11056 0 69 611%0౧2౧2969 30 1414215 ౧౧856 ౦0+ 0౧1164 060014 ౧20191? 20112 09 041164 1169 0[౧1%౧8౧20164 ౭6993 1౧ ౦౪౮౧9౪6606 11 0069౧౦౧464 10 119 104, 114 ఇగ6ే 120 ౧౦౧౧19. - శి 6 01110402014 886 00047 ౧9 0111649 ౧1198 1౧౪6౧410౧3 - ₹[౧064911 804 14166200. = *ఓ.5. ౪౪60757 ౨ 1962 =-౧, 40

24కి ఆరవ (పకరణము ద్వారా శీపవు పకటించును, ఈ విధమైన భావ (ప్రకటనమాలే నిర్జీవ వస్తువులతో ఆడుకో నునప్పుడు కూడ శికవవలంబించుట మనకు విదితమే

"శిశువు మొదట స్వర పేటికను (70621 0189) ఏడ్చుట కుసయోగించుచు ఇతర ఆనవయవములను సవాజముగ ఆ ఏడ్పునకు అనుగుణముగ ఉపయోగిం చును. ఆవి తమంతట తామే భావ[పకటన పూర్వకముగా చలించును తదుపరి కంఠమును ఇతర అవయవము వలెనే [క్రమముగా భావ్యపకటనకై [వయో గాళ్మక ముగా ఉపయోగించుచుండును, వాని యందలి తప్పొప్పులను పరిగణనము దేసు కొనుచు, అస్పష్ట దళనుంచి స్పష్హ ళబ్దిముల దళకు చేరుకొనును.! శికువు (ప్రకటించు వివిధ ధ్వనుల ఛాయలు ఆ శిభవుయొక్క ఆవగావానను, (పకటన శక్తిని ద్యోతకము చేయును _శిశివు వినోదమునకై, అనందమును (పకటించుటకై కూడ పై విధముగా చేయను అట్టి నసమయముల యందు మనము మాటలను సూచించి శికవుయొక్క (ప్రకటనా శక్తిని వృద్ధి చేయ యత్నించవలెను

ఒక్కాక్కప్పుడు శిపవు ఒక అర్థమును సృృజించు కొనును అంకియేకాళ, ఒక (కొత్తపదమును కూడ నృన్టించుకొనును అప్పుడే ఇంతకుముందా శివను (గ్రహించిన పాత పదజాలము తుడిచిపెట్టుకొనిపోయి (కొత్త [కొత్త పదజాలము వశ్యమగుచుండును, శబ్దము ఒకటియే ఆయినను దానికి ఆ శికువు నిర్ణయించుకొను అర్ధములు మారుచుండవచ్చును [కొత్తగా సృజించుకోను అనేక శబ్దములు సహజ ముగా ఉక్పన్నమగు శిజవు బ్రాగ్విలానములే, ఒక సవాజ కవి తన ఛందస్సును తాను సహజముగా రూపొందించుకొన్నటుల శీకువు కూడా తన పదజాలమును సృజించుకొనును. తగు పదజాలము అందుబాటులో లేకున్నచో ఒక [కమమున పదములను నేర్చును మెల్లె మెల్లెగా సృజించుకొని అనుకరించును.

52006 '౫డరా 25 165 110605, 80006206063 ఉ04 సూ ౯65162

26060౧. 5001606000 206 భింయి కులు 168346 04

266100 16 చలు 2965 108 0041 09840 ఓ 6 9206 *8ూ

28 169 110509, 204 20రయూం 8 001668 666 02 + 5

ల! 2064 లక౦0, పం 1080ట0041266 4 (ఏష6ం ౧38364 €0

&౯61601466 002063 ౨ మం అపషడి . జంటలు, 2. 181

భాషా విశేషములు వశ?

కంరములోని ఉదాత్తానుదాత్త స్థాయి ద్వారా భావములను, అర్హములను, ఆర్థభాయలను, ఊపును; మానసిక స్థితిని మానవులు స్ఫురింపజేయుదురు. వీట్‌ వలన మన వాక్కులకు శోభయు, పటుత్వమును కలుగును ఖాక్షలోగల సుస్థితిని గేయముల. ద్వారా బాలలు (గహించగలుగుదురు కొందరు లయాన్వితమైన పరిపూర్ణ స్వరములవట్ల ఉత్సాహవికానముళిను చూపుదురు. కొందరు లయాన్విత మైన లలిత పదజాలముపట్ట ఉత్సాహము వికాసములను చూపుదురు. ఈ విధము లైన లయనలన వారు వినోదము పొందుటయే గాక, అటువంటి కబ్దణాలముపట్ల జొగరూకులగుదురు. కాని అట్టి కళబ్టదాలము సూచించు భావములు సరళముగ, శిశుతుల్యముగ నున్ననే అట్టి జాగరూకత, వికాసములు సాధ్యములు, కొన్ని గేయముల ద్వారా జాలలకు (కొత్తపదములు పరిచయమగుగు అని ఊవి (పసంచమును వృద్ధి చేయును

పె ఆభిపాయములను పరిశీలించిన జానపద వాజ్బయమును పిల్ల అర్థము శీసుకొనెడి భాషకాని, స్వయముగా తాము వాడుటకు (సయత్నించు భావ కాని కొన్ని పాళమిక స్మూతములకు కట్టుఐడి రూపుడిద్దుకొన్నట్టుగా తోచును ఆవి మూడు పద్ధలులలో. విభజించుటకు వీలగును + 1. పిల్టలు సంకేశముల నర్థము జీసుకొను పద్ధతి 2. పిల్లలు తమ మెనోభావములను వ్యక్తము చేయు పద్ధతి, 8. పిల్లలు తాము వినెడి. భాషా ధ్వనులనే రూపాంతరము నొండించి తిరిగి ఉప యోగించుకొను పద్ధతి-

(ఫ్రాక్రన మానవుని తొలిదశ ఇప్పటి శిక దళతో సమానముగా నున్న దనుటకు వీలున్నది. భాష ఏర్పడుటకుముందు మానవుడు సంకేశతముల నెట్టు ఉపయోగించుకొనినాడో. శిపవు కూడ సంశేతముల నత్హే ఉపయోగించుకొను ననుటలో అసొమంజస్యము లేదు. శికువు భాషా లషణములను స్థాసించుటకు భాషోత్స త్రిని గూర్చి వెలవరచిన (ప్రాధమిక వాదములు ఎంత తోడ్పడుచున్నవో సమయ సందర్భానుసొారముగా తెలుపుటయే యిచటి నా ఉద్దేళ్యము. పిల్లల భాషను పరిశీలించిన, వారి భాషాభివృద్ధి ఒక నిర్జీత మార్గమున కలుగుచున్నదని తెలియును" షిల్చిలకు సంబంధించి భాషనంతటిసి్‌ రండు స్టూల విభాగములు చేయవళ్చును -

వీశరి ఆరవ [(సకరణము

1. పిల్చల కొకు వారికి సులువుగా (గావ్యామగుటకు తల్దుటు వాడెడి భావ. 2 పిల్లలు తమంతట తామే భావవ్య క్రీకరణకు శొత్తగా ఏర్పరచుకొను థాష, మొదటి విభాగమును తిరిగి రెండుగా విభజింపవచ్చును - క్షే ఇ తల్లులు పిల్ణల అవ్యగవణ సౌలభ్యము కొఅకు సృష్టించు థాషం స్‌ పిల్లల భాషలో, సుబోధకతక్రై తల్లిచేర్చు ఆలంకారికగుణము. రెండన విభాగముళు నాలుగు విధములుగా విభజించుటకు వీలున్నది - 11, 8 నవ్యకల్పన. క) అనుకరణ పదాలు, 6) ధ్వనుల్లో చేసే మార్పులు. శే అలంకారిక [పయళత్నం. ఖ్‌ &) తల్లులు పీల్లం అవ్యగహణ సౌలభ్యము కొరకు సృష్టించిన భాష - పిల్లల థాషాభివృద్ధి ఎక్కువగా తల్దులపై అధారపడి యుండును. తరువాత పరిసరము లెక్కువ దోహద మిచ్చును. పిల్లలు మాటాడుటక్షై చేయ తొలి (పయళ్నముకో పదములను ఉన్నవి ఉన్నట్టా పలుకుటకు ఆసమర్థుల్తి యందురు ఆందువలన తమ పిల్లలకు మాటలు నేద్పటక్షై సులభముగా ఉచ్చరించుటకు వీలుగా కొన్ని పదమును తల్లులు రూపొందించుటకు యత్నము చేయుదురు" అందువలన అన్నము నోటిలో పెట్టిన తరువాత నోరు మూయునప్పుడు ఏర్పడు నట్టి ఓష్ట్యుముల చలనము ననుకరించుచు నట్టి ధ్వనిని సూవించెడి “ఆం” అను పదమును తల్లి నృష్టించును ఆఏ విం *ఆం' అను వదమును అన్నమునకు సమానార్హక పదముగా పిల్లలు టగహింతుడ. శికవు మాటాడు మొదటి పదము సామాన్యముగా తల్లితం్మడులు, ఆహారము; పెంపుడు జంతువులు, నిత్యావసర వస్తువులు, ర్టీకొన్ని చేష్టలు = వీనికి సంబంధించినవ్నై యుండును.! ఇట్టి నిత్యా వసర వస్తువులకు సంబంధించిన పదములను సృష్టించుబలో తల్లి పాత (పధానమై కన్సట్టును. వీరు నృష్టించిన కొన్ని పదములు-= |. “006 వగాం6 ఇంకిరే-ఆ5011పా 6లేజ06ే ఈ0 ౧4౯6063, రంగ63£16 66, 0069, నందుల 206 ళా &000౧ 6౦౧6ల” ౮1114 క461010క-6 6. 80౫03800, 1104 క4డం౧, వ 867.

ఖాషా విశేషములు ల్రీ40 పెద్దల థభావ ఆ పీల్లల భాష

పాయిఖాన ఎ పాకి

మూతము = బుచ్చి, బుస్సి

మాంసము అ చియ్యః కక్క

మాంసము కూర తలిపిన అన్నము - కక్కబువ్వ

అన్నము క బువ్వ

నెమ్యు జు ఆయ

పప్పన్నము =... పప్పు బువ్వ

కలిపి = కొపి ఈభాషను సూచించు చక్కని ఉదాహరణము, (కిండి బాలగేయములో. కాన్పించు చున్నది---

"పెద్దరిటాకేసి ఇ పప్పేసి బువ్వబెట్టి అ అప్పచ్చేసి ఆయవోసీ అ కాపీ అమ్మకుబెట్టి వా నాన్నకుబెట్టి నువ్వుతిని ల నేనుతిని అత్తగారింటికి పోయేదెట్టాంచె [తల్లులు చేర్చు అల౦కొరములు -

ఈ సాహిత్యమున జాలువారు ఆతి సహజమైన అలంకారములను పిల్చల నుద్దేశించి ఉపయోగించు భాషలో తల్బ్యలు పిల్లల మనస్సు నాకట్టుకొనుటకై వారిని ముగ్ధులను చేయటకు సొదుగుదురు. పిల్లలవలె వీరి భాషయండలి ఆలంకారములు తౌక్యమెరుగనివి, ఆతి సహజమైనవి, సరళమైనవి ఇచట (పొఢశకు చోటు లేదు. అందువలన ఈభావయందు వ[కోక్తులు, ఉృర్చేవలు కానుపించవు. వ జెలుగు కన్నత జానపద గేయాలు - ఆర్రియస్‌. నుందరం, పు. 188.

౭250 నాలుగవ (_పకరణము జానపద సాహిత్యములో (పౌధాంంకాంాలు దాల తక్కున ఉన్నవి. కూడ సవాజమైనవి, సరళమైనవి. సామాన్య [పజాజీవితముతో సంబంధము కల ఉపమ, రూపక, స్వభావోక్తులుండును. ళద్దాంంకొారముణు ళృతిసుభగత్వమునకై , తెలుగుభావకే మిక్కిలి సహజమైనవి కాన్చించుచుండును. ఇవి వారికి తెలియ కుండగానే (పయోగింతురు తప్ప కావలెనని పట్టుబట్టి పడికట్టు రాళ్ళవంటి పదములను ఈ పట్టున నుపయోగింపరు తల్టులు పాడే జోలలు, వారి హృదయపు తోతులనుండి వెలునడు మమతల వెల్లువలు అట్టి మమతతో తమ చిన్నారుల అనయనాది విలొనములే తన జీవికాలంకారములుగా అనుభూతి చెందుదురు ఈభాషలో కొన్పించు అలంకారిక సామా[గి వృదయంగమము' + సజు ఈక, ఉంగన్న ఉగ్గపొలు ఇందన్న గంటెడు ఉగ్గు కమ్మన్న ఉమ్మక కక్కక మింగన్న లుంగలు పెట్టక (గుక్కన్న ఓర్వని సవతుల దిష్షన్న ఒస్పుగ మసలర బుచ్చన్న అను గేయమునందు కల “అన్న” అంక్యాన్ముపాస సౌందర్యము వృాదయంగమమైనది, వెళమ్మాడమ్మా-గుమ్మాడి-తీగ పాకింది గుమ్మాడి పంది రెక్కింది గుమ్మాడి = మొగ్గ దొడిగింది గుమ్మాడి 1... బాలభావ- వేటూరి (ప్రభాకరళాన్త్రి, పుట 20. " వీ తెలుగు జానపద గేయ వాజ్యయము- బిరుదురాజు రామరాజు. పు,496,

భాషా విశేషములు లిల్‌కే పుప్వు పూసిండి గుమ్మూడి = కాయ కాసింది గుమ్మాడి

పండు పండింది గుమ్మాడి - పంచి పెట్టిరి గుమ్మాడి.,

ఈ గేయమందు “గుమ్మాడి” అను సదము అవృత్రి కుపయోగించు పదము. డినికి వివషయముతో ఆంతగా సంబంధము. లేరు. ఇచట పిల్లవానికి ఆందవేయవలసిన భోనమును తల్లి సామాన్యమైన చిన్న వాక్యములలో పొదుగుట గమనార్త్‌ ము. ఇక రూపకాలంకారములను తడివిన అతి సొగసైన ఆలంకొర ములు కానవచ్చును-

1ఆరటిపండరటిపండు అప్పుడు కాచిన నెయ్యన్నారు

అమ్మన్నముద్దు డోరవేగిన గారన్నారు

వేసేరామన్న-ప్మేరాజుముద్దు. _. _పాఠముపట్టిన ఆరిళన్నారు అమ్మన్న ముద్దునూ ఫమిటన్నారు = పట్‌క పంచదార చిలకన్నార్ను ఆచ్చనావుపాలన్నారు.

ఇక పిల్లైల ఆంగాంగ వర్ణనలలో ఆతి సామాన్యమైన ఉపమా వస్తువులను తలి తన పరిచిత (ప్రకృతినుండియే యెమ్నకొని పోల్చి సంతోషించుక. ఉపమా

ళం వనువులను గూర్స్పి చెప్పవలెనన్న శిష్ట సాహిత్యమును తమ షాండిశ్య(పతిభలతో వాలీ తీర్చిదిడ్తిన (ఫొతలకు జానపదుల ఉపమా వస్తువులపై దృష్టిగాని ఆలోచన గాని నిణవలేదు- బాం సౌహిత్యమునందు చోటు చేసుకొన్న ఉసమాలంకార సౌందర్య మును; జానపదులు వారి నిత్య జీవితమున కారసిల్లిన వస్తువులనే ఉపమాన ములుగొ (గహింతురు. ఇవి తమ?త తామే సమయ సందర్భముల ననుసరించి దొర్డచుండునె.

నూ ఆయ్య కన్నులు కలుపరేక్షుల్లు

మా బాబు జుంపాలు పట్టుకుచ్చుల్లు కన ననన ననన ననన 4. జానపద గేయ వాబ్బయ పరిచయము-శ్రీహరి ఆదిశేషువు, పుట 8086,

258 ఆరవ (పకరణము మా ఆయ్య దంతాలు మంచీ ముత్యాలు మా బాబు చేతుల్లు పొట్టకాయల్లు* ఈ క్రింది గేయమున తల్లి తన తోబుట్టువును ఉపమించిన ఉపమాసామాలగి అమె నిత్య జీనిత మందలి సౌమ్మాగియే. ఎవ్వరే అబ్బాయి మేనమామలు ఆంచుపంచెలవారు ఆంగీలవారు చెవికి బారడేసీ పోగులవారు 'పెసరకాయలవంటి పెదిమల్లవారు మీరపకాయలవంటి మీసాలివారు వారు మా ఆబ్బాయి మేనమామల్లుక మరియొక గేయములో తల్లి తన బిడ్డక్రై వాడిన ఉపమా సామాగి యిట్ల్టున్నది, చిక్కుడు పున్వెరుపు - చిలుక ముక్కెరుపు చిగురెరుపు చింతల్జ = దోరపండెరుపు రక్కిసా పండెరుపు - రాగిచెంబెరుపు తా ఎరుపు అమ్మాయి తనవారిలోనీి ఆని అఆన్మూయి ఎరుపు రంగును రక్కిసపండు, రాగిచెంబుల ఎరుప్పుతో పోల్చుట వారి ఉసమానపరిచితికి నిదర్శనము. వీరు ఉపయోగీంచీిన ఉపమానములు పెసర కాయలు, మిరపకాయలు, రక్కిసపండు; రాగిచెంబు వారి నిత్యావనర వస్తువులు ఇట్టే గేయములు మనకు జానపద సాహిత్యమున కోకొల్పలుగా కనబడును, శ, లి, వదవాజ్బ్యయంలో పిల్లల (ప్రసక్తి - డా? నాయని కృష్ణకుమారి, అభిల భారత తెలుగు బాలల మహోత్సవముల (పత్యేక సంచికం1974, 8, _పదవాబ్బ్యయంలో పిల్లల (వనదక్తి - డొ॥ నాయని కృష్ణకుమారి, అభిం భారత తెలుగు బాలల మహోత్సవముల (సత్యేక సంచిక - 1076, పు, 106.

ఖాషా విశేషములు లి₹్‌క 1! 2ఇ9నవ్యకల్ప న:- పిల్లలు తమ భావ(పకటనకై కౌన్ని పదములను స్వతర్మతముగా నృష్టించు కొనజాలిన సృష్టిక్నర్తలు. మానవుడు శ్రైళవమున భాషను సరిగా ఉచ్చరించుటకు వారి ముఖ యం(తము సహాయపడదు. ఇట్టి సమయములయందు పిల్లలు ఎంత మ్మాతము (ప్రయత్నించి తమభావమును కొన్ని విధములుగా (వకటింతురు. అవి (ౌఢధులకు అర్ధరపితములే కావచ్చును పిల్లలకవి స్కుగావ్యములు, మూడునెలలు [(పాయము నుండి శిజవు కొలుచేతులు అడించుచు, “టు, “ఊం” ఆనునట్టి ధ్యనుల ద్వారా వారి సంతోషము మొదలగు అనుభూతులను (పకటించుట గమ నింపదగివ విషయము, నిజమునకు వారి సుఖదుఃఖమును తెలుపుటకు సాధనముగా పిల్లలే తమంత తామే ఆట్టి ధ్వనులను ఏర్పరచుకొనిరి. నిజమునకు ోపడ్చుటతో పిల్లల థావ [పారంభమగును శిళవు తనకు ఆకునెలల (పాయమప్పుడు యంతయో (సయత్నించి నొటిని, పెనమలను పలువిధములుగా (తిప్పుచు “ఊ” ఆనుధ్వనినుండి “ఉక్కు”, “ఊగు” వంటి పదములను పలుకుటకు (వయ త్నము చేయను. ఈపదము తల్లినలన ఉగ్గుకు సమానార్థముగా పిల్చిల మనస్సులో నిలిచి పోవచ్చును. ఇట్టివే మరికొన్ని పదములు (కింద చూడవచ్చును. కుక్కు అ ఉజ్జా మోటరు ఇ బుయ్య్‌ బస్సు అ హెంపాం పిల్లీ అ దబిష్పు ఆవు = అంబ ఇట్టే వదములు మరెన్నో దొరుకవచ్చును. వయస్సు పెరిగిన కొలది పిల్లలయందు ఇట్టి సృజనాత్మక శక్తి ఆభివృద్ధి యగును, సుమారు 4, 5, సంవత్సరముల పిల్లలు ఆటలలో అనుకోకుండ అనేక విధములైన నూతన పదములను సృష్టించు కొందురు అట్టి పదముల కర్ణము లివి యాని (పత్యేకముగా నిర్ణయించలేము. ఉదావారణముగా. చెడుగుడు ఆట ఆడు

లిరకీ ఆరవ (పకరణము నప్పుడు “గుడు, గుడు: గుడు" అని కూత పెట్టుదురు. “'గుడు అనునది బా స్త్ర వమునకు ఆపదమ్ము. కాని అది ఊసిరినాపుటకు పిల్చలు (గ్రహించిన పదము, ఇట్లు అనేక పదములు పిల్లల భాష సృష్టియందు చోటు చేసుకొన్న వనుటకు మచ్చునక్తు ఒక- గేయము 1జ్షోనరికాయ తరువీంద అవ్వో-లాటో బెంచో-బై టో, తమ్మళ్ళ- పెద్దమ్మ రుసుక్కు, ఈ పాటలో ఏ పదము నిర్తీతమైన అర్థమును ఈ సందర్భమున కానిరాదు, అయి నను ఆది కూతనాపుటకు పిల్చ్ణలుసయోగించు పదబంధ రచనము. ఇట్టి (కీడాత్మక ముల్లై పిల్ణల మాటలలో ఎన్ని యో కఠివు, వ ఆచ్చి అమ్మచ్చి చింతాకు తూచ్చి. 3 శ ఆరీ, బలీ చంగల్‌ నాడు

1. కీర్‌ కీత్‌, కీత్‌
2. బాలా వాలా ఐరకు ఐరుకూ ఖీ తెలంగాణా “సల్లేపాటలు-డా. బిరుదురాజు రానురాజు, పు, 18. £ డా నాయని కృన్ణకుమారిగారు సేకరించి నాకు తెలిపినది. రీ పండుగలు-పరమార్థములు = నేదునూరి గంగాధరం-పుట., 17 గృవాలక్మి 1980, ఆటపాటలు-సంపాదకురాలు = (శ్రీమకి జమ్మి సీఠాబాయమ్మ

థాషా విశేషములు వీ5్‌ఠ్‌ తన్నులు తింటె

తలకట్టూ ఈ పొాటయందు ఐరుకు, బరుకూ ఆకునది హేళన సూచించు అర్థము నిచ్చు పద ముగా కనబడును.

పసిపిల్లలు కరినమైన మాటలు పలుకలేరు. వాళ్ళకు నోరు తిరగదు అందువలన మాట్టాడే మాటలో లాలిత్యం ఉంటుంది. “'అందుకే బాలగేయాలు తియ్యని మాటలతో నిండి ఉంటాయి.”! అను అభ్మిపాయమెంతో సమంజనమైన దను విషయము పిల్లల నవ్యసృష్టిని చూచిన స్పష్టమగును,

2 ఆఅఆనుకర ణపద ములు:-ా

“ఉచ్చరితమైన భావను విశ్లేషించగా నేర్చడిన ఆత్యంత _ స్వల్బభాగము ఖాషాధ్యనిక ఇట్టి ధ్వనులు పిల్లల భాషలో తీరుతీరు సోయగములతో కాన్పించును వీల్లలు సాధారణముగా ధ్వనుల ననుకరించుట యన్న బాల ఉక్సాహము_ చూపు దురు, వారు ఈ ధ్వనులను ఒక వస్తువునకు సంశకేతములుగా ఉపయోగించు కొందురు.

(వకృతియందు వినిపించు ధ్వనులనే (గ్రప్వాంచిి ఆ ధ్వనులకు కారకములైన వస్తువులను, అట్టి ధ్వనులవలననే గుర్తించెదరు, ఇట్టే ధ్వనుల అనుకరణము వలన మన కొంత భాష ఉత్పన్నమైన దనుటకు నిదర్శనముగా ఎన్నియో ఉదాహరణలను చూసపవచ్చును, ఆవు అంజు అని అరచి నప్పుడు “'అంబా'' అను ధ్వని అవు లేక బట్టే ఆను నర్భమును సూచించు సంకేళ ముగా పిల్లలు గహించుట మనకు తెలియనిదిగాదు. వాగి భాషలో. ఆవుకంటె *ఆంబా '" అను పదమే ఆరాధికటోధ కలిగినది. ఆదే విధముగా ఇతర పపపచ్యా దులు చేయు ధ్వనులనే పిల్లలు వానికి సంకేతముగా (గ్రహించుట విశేషము: ఈ విషయము మాక్కోముల్లర్‌ _పతిపాదించిన భౌభౌవాదమునకు చక్కని నిదర్శనము. శై తెలుగు కన్నడ జానపద గేయాలు-ఆర్వీయన్‌. సుందరం, పు. 182 లి 13 నాయని కోటేళ్వరి, పు, 8.

3 716 804/-4/0౪4/ 1౧60౧/(01 *0 ౪36 ౧116 1681064 ౧౭౧౪ శాం 0గ౦- గ౫౭[౦౧41[0 160/1) 94000566 11141 096049, 0%6 ౧౫౧౧94 41161 6 8040646109/ ౧౧౦64౮౦9 + 5016౧06 01 14064486 - ₹0100016 ౪/412-13.1 951

256 ఆరవ (పకరణము (ప్రాక్రన మానవుడు భాషను నిర్మించుకొన్న పద్ధతుల ఛాయలు శికభానలో కల వనుట ఇది చక్కని తార్కాణము. పిల్లలుసయోగించిన ధ్వన్యనుకరణ పదముల సీ [కింద చూడవచ్చును. కుక్క ఎ“భాఖభా మేక పామై కాకి సౌ కావ్‌ పిల్లి పా మ్యావ్‌ ధ్వనియనగా శేవలము ముఖ యంత సహాయమున వెలువరించు శబ్ద విశేషమే కాదు. [పకృతి యంవలి వస్తువు లన్నియు ధ్వని (పకంపనమును కలిగి యండు నని మాక్స్‌ముల్లర్‌ అభ్మిప్రాయము ఈ (పఠంసనమునకనువైన (పతి చర్య పిలల భాషలో ముఖ్య సంశ్రేతపదములుగా భావ వినిమయమునకు ఆధారముగా నున్నవి. మోటారు “పాంపాం క్తైలు ఐండి పా కూ ఐండి గంట పౌ గణ గణ [ప్రకృతి యందలి వస్తువులు కల్గించు (పకంపనము (ఓఒంటంం) ఆ వస్తువులో భాషించుచుండు ననియు, ఆది చెవులకు వినిపించు ధ్వనిని కల్గినది గాత పోయినను, మనస్సున భొనించునట్టుగా తోచుననియ నిర్ధారించి తదనుగుణ ముగా (పాచీన మానవుడు కొన్నీ వస్తువులకు సంకేశములుగా కొన్నిటిని వర్ణించి నట్టు మాక్స్‌ముళ్సర్‌ వివరించెను! “నక నక లాడుట, మి[ఠి మ్మిరి చూచుట, గుజ్జు మన్నాడు, చిరచిరలాడింది, విరబిర వచ్చింది” అనునవి అట్టి చిన్న పిల్లలు కూడ ఇట్టి మనస్పంబంధమైన ధ్వని (పకంపనముల నందుకొని కొన్ని వస్తువులకు నామకరణము కావించి కొందురు, దీనికి చక్కని ఉదావారణము = ాలాలకనలను్తనాననునా నానా నననాన్తనాా డా / 50100266 012 14002886 = కయిం౦0:60818. వె, 14

1బ్యురు పిట్ట బ్మురు పిట్ట తుృురుమన్నది

అత్త తెచ్చిన కొత్త కోక కట్టనన్నది

మామ తెచ్చిన మల్లెపూలు ముడువ నన్నద

వడమటింటి కాపురము చేయనన్నది

మొగడు కొడుతె మొత్తుకుంది

బిడ్డ పుడుతె ఎత్తుకుంది.

2 బింతచెట్టు తొ్యరలోన చిలుక యున్నది

చిలుకముక్కు. జూచి లాత చిరుమన్నాడు

చిలుకముక్కు- తొాతముక్కు- పోలియున్నది

తాతకి దానిచూస్తై కోపం తాళకున్న ది.

చిలుక ఏమి చేసింది తాత ఊరుకో

ధి ఛి వెధవ ! నోరుముయ్యు చితకగొక్షేను

లాతో ' నీదు గూనునడ్డి దడ దడ మంటుంది

$జలి చరి చలి చందాయమ్మ

గొంగళి గప్పుకో గోనాయన్మా

వడ వడ వడ వణికేనమ్మ

చలిమంటలు చితుకులు తేవమ్మ పె గేయములలోని త్కురుమనుట, వడవడ నణకుట, చ్యిరుమనుట, పైవానికి తుల్యముగొ పిల్లల గేయమునందు ఉన్నవి

సె విషయ [కమమును పరిశీలించగా మాక్క్సుముల్లరు వెలువరించిన “'డింగ్‌-డొంగ్‌ " వాదము. పిల్లల భాషోత్సత్తికి మరియొక ముఖ్యాధారమని స్పష్టమైనది. పిల్లలు తాము వినెడి ధ్వనికి రూపకల్పనచేయుట ఈ కింది పాటలో నాన నాననా ననన 1,9 నవ్వులు - పువ్వులు: గొట్జెపాటి వెంకటసుబ్బయ్య, పుట, 9,109,

256 ఆరన (పకరణము చూడవచ్చును. “కోతి-డప్పు” అను కథలో ఒక కోతి తన తోకకు ముల్డు గుచ్చుకోగొ మంగలి వద్దకు వెళ్ళి ముల్లు తీయమనును పొరపాటున మంగలి కోతి తోకను కోసీవేయను* అందుకు ఐదులుగా క్తి నిమ్మని కోతి అడుగగా మంగలి కత్రి నిచ్చును. కోతి తన దారిని బట్టును. మార్గ మధ్యలో కత్తికి బదు లుగా ఎన్నో వస్తువులను పొంది చివరకు డప్పును పొందును కోతి డప్పు కొట్టుచు ఈ క్రింది పాట పాడునట్టుగా పిల్లలు దీనిని పాడుదురు

తోక వొయ్యి కత్తొచ్చె గుండుంకడుం

కత్తి వాయ్యి కుండొచ్చె డుండుంకడుం

కుండ వొయి్యి పండొచ్చె డుండుంకడుం

పండు వాయ్యి పిల్లొచ్చె డుండుంకడుం

పిళ్ళ వొయ్యి నూనొచ్చె డుండుంకడుం

అప్ప వొయ్యి డప్పొచ్చె డుఠండుంకడుం ఇచట “డుండుంకడుం” అను పల్పవి వాద్య ధ్వని (గవాణకుతూహలమును వెలువ రించును. పెగేయమునకు పారాంతరము కరీంనగరం జిల్హాలో ఉన్నది ఆనుఐంధ ములో చూడవచ్చును.

థాష చేష్టానుగుణముగా పుట్టునను విషయమును ముందే ఉగ్గడించితిని పీల్లలు ఇతరుల చేష్టా విన్నాసముల ననుసరించి వారి భాషను సంపన్న మొనర్ను కొనిరి, ఇడి డార్విన్‌ వెలువరించీన “టాటా” వాదముపై ఆధారపడినది. పిల్లలు అమ్మ ఎక్కడికి వెళ్ళినదను (పళ్నకు 'ఆచ్చి' పోయినదని చేయి విసరి చెప్పుదురు. “ఆచ్చి* అనగా దూర[పదేళశమునకు వెళ్ళినదను నర్థము తెలుపుటకు (సయత్నింఠురు, చేష్టను మొదట చూపిన తరువాత చేష్ట కనుగుణమైన పదము వెళ్లిడింతురు, అదేవిధముగా కుక్కను చూడగనే “ద్దు ఉజ్జా” అందురు. మొదట వీల్టలు చేయి బాపి (వేళ్ళను కడిలించుచు తరువాత ఉజ్జును పిలుచుట మన అనుభ వములోని విషయము, అజేవిధముగా చందమామను “*దాయె, దాయో' అని విలుచుచు చేతితో చేష్ట నొనరించుట గమనార్షము,

బబ్బూరు జయ, రైకన్‌ పేట, నల్దగొండ జేల్టాం

భాషా విశేషములు 250

మై విధముగానే కాక పిల్లలు ముఖ విక్నేపముల ద్వారా తమ అవేశములను కొన్ని ధ్వనుల రూపములో వెలువరుతురు. ఈ పద్ధతి పూ, పూ వాదనునకు దగ్గర సంబంధమును కల్గియున్నది. పెదిమల ఒత్రిడి వలన ధ్వనులను చేయును తువ్వః బువ్వ, ఛుక్‌, చుక్‌, మే, పాం పొం అనునవి ఇందులకుదారణములుగా గమనింపవచ్చును మొదట ఈ పదములకెట్టి (సత్యేకొర్థములు లేనప్పటికిని పిల్లల ముఖవిక్కేసముల ద్వారా ఒక పత్యేకమైన ఆర్థమును ఇవి వెలార్చునుః వీనికి పెద్దలు తమ భాషలో ఎట్టి (పాముఖ్యము నివ్వకపోయినను పిల్లల భాషలో యిట్టి భ్వని రూపములు (ప్రముఖస్థానము నాక్రమించినవి. పెద్దలు సిల్చలను సమాధాన పరచవలెనన్న తప్పనిసరిగా పిల్లల భాషా పదములు వాడుట చూడవచ్చును. పిల్లలకు భాషమాటాడుతేనే తప్ప ఇతరములర్థము చేసుకొనజాలరు, ఈ విధముగా పిల్లలు పదములను నేర్చుకొందురు.

పిల్లలు ఏవైన భయమును. కల్గించు వస్తువులనుకాని, ఆశ్చర్యమును [పకటించునప్పుడు కాని వారు అనుకోకుండ చేతులు గుండెపై నిడుకొని అబ్బో, అమ్మో ఆని భావోద్వేగతను (పకటించుట మనందరకు విడితమే ఇట్టి భావోద్వే గమును తెలుపు ధ్వనులను కొన్ని పిల్టలు (పయోగించుకొందురు. “అబ్బో” అను పదము “బ్బో' అని ఉచ్చరించినప్పుడు 'పెదిమలు రెండు గుండ్రముగా. చేసి అట్టి శిదిమల నుండి ధ్వని వెలునడును. ఆట్టు వెలువడిన పదములు కొన్ని కలవు

భయమును కల్లించు వస్తువు హా బూచి

ఆసహ్యుమును కల్లించు వస్తువు పా యాక్‌, యాశర్‌ ఈ కింది యము నందు పిల్టల భాషా పదము చేత పెద్దలు ఏ విధముగా సమాధాన పరచచూతురో తెలియును.

1పిట్టరావేపిట్ట పిల్చిలకు తల్టీ

పిల్లలకు పాలిచ్చి పల్లేలకు పోవే

పల్లిలకు పొయొచ్చి బుట్టల్ధుకోవే కనన టన ఓ... తెలంగాణా పల్లె పొటలు, మొదటి భాగం:

రామరాజు బిరుదురాజు, పుట. 9

260 ఆరవ [(సకరణము

బూచివాడా రార బుట్టల్దుకోనీ

బుట్టలో నాయినను పట్టుకొని పోరా వీనికి, నోహియర్‌ వివరించిన “యోహయా” వాదమునకు దగ్గర పోలికలు కన్సట్టుచున్నపి తి. ధ్వనుల మార్చు

“భాషలో ఏకత్వమెంత ముఖ్యమో వై విధ్యమును అంతియే ముఖ్యము,” దీనివలన ధ్వనులలో మార్చు సహజ అక్షణమను విషయము విదితము. ఇట్టి మార్పులు ధ్వ్యనులనుచ్చరించు విధానమువలన, కద్ధ వలన కల్గునని ఆందరంగీ కరించిన అఖ్మిపాయము. ఆర్థభేదము కల్గించని నియత పరిస్థితి లేక ఒక్కొక్క వర్ణము ఉచ్చరించు వ్యక్తులను ఐట్టీ రకరకములుగా భిన్న మార్చులను పొంద వచ్చును, అట్టి మార్చులను ఆవర్జము యొక్క ఆ(పధాన భేదములుగా నెన్నవచ్చు 2 ధ్వనులు మారుటకు మరియొక కారణము ఉద్బారణలో సౌంభ్యాపేక్ష. ఇది చిన్న సీళ్లలు భాష నేర్చుకొనెడు [పొథఠమిక ఆవస్థయందుందుర్కుు గాని మిర్కిలి వాంఛించెదరు అందువలన వీరి భావలో ధ్వనుల మార్పు ముఖ్యమైన అంళముగా కన్పించును. ధ్వని మార్పులు ఒక (కము పద్ధతిలో జరుగునను వివషయమందరకు శెలిసినదే. భాయందు సంభవించు ధ్వనుల మార్పులను భాషా వేత్తలు కొని న విధములుగా వగ్గీకరించిరి, ఇట్టి వర్గీకరణము పిర్లిల థాషలో ధ్యనుల మార్పునకు సమన్వయ పరచుటకు (పయత్నింతును,

పిల్లల భొషలో సర్వసాధారణముగా మూర్థన్యాకర ములుండవు. 1 టి మోటరు “ మోతలు

బొట్టు పా బొత్తు కై పా తక్తె

లవి ర మిరియ “”“ మికాయి 1,2, నాయని కోటేళ్వరి = పుట, ల2

ఖాషా విశేషములు వ! 8. డ పండ్డు పా వన్నలు తమ్ముడు “తమ్ములు దొడ్డు ౫ దొద్ద దొడ్జె పా దుద్దె కొడుత పౌ కొలుత, తొలుత క ఈ. గొట్టె హా. గొల్చి గుజ్జం పా గుల్టిం నిద పా నిదుల కారు వ కొలు మూల (దానిడ వర్ణము, తొలవ్యాచ్చులతో కూడి చకారముగా (ద్రావిడ భాషలో పరిణమించిన విషయము మనమెరిగినదే కాని పిల్లల భాషలో ఒక విలచణమైన మాడ్చు కానవచ్చును. కఠారము తాలవ్యాచ్చుతో చేరిననే చకారమగును అను విషయ మిచట కాన్పించును. కొడుతు తొడుత. కారు వా లాలు, కట్టె ఇ తద్దె. కోడి అ తోడి చత: చెప్పులు ఇ తెప్పులు, చెడు తెండు. చావ న్‌ రాస చూడు బప తూలుం ఆలంకారికరచన:;?= జానపదగేయ సాహిత్యమందలి ఆలంకారములను గూర్చి (పస్తావించుచు శబ్దాలంకారములుకొన్ని జానపద సాహిత్యమునందు కాన్పించునని, అవి ఎక్కు వగా అను,ప్రాసణ; ముక్తవద(్యగ_స్తములని; అట్టివి కొన్ని పిల్చల పాటలయందు

262 ఆరవ (పకరణము 1పశ్నో త్తర రూపములలో ముక్తపద్యగ_స్టము లుండునని ఆర్వీయన్‌ సుందరం గారు అభ్మిపాయపడిరి.. పె ఆభల్మిపాయము పిల్టల సాహిత్యము పరిశీలించిన ఏకి భవించక తప్పదు కాని అక్కడక్కడ రూవపకొాలంకారము. గూడా దొర్జను కాని అవి చాల అరుదు, పిల్చల గేయములలో కొనవచ్చు అను[పాసము ఆర్థముతో కూడి (కమబద్ధముగా నుండవలెనను ఆలోచన హితముకాదు. కారణము ఆలం కారమునకు అందలి ఆర్థమునకు సంబంధము లేకుండా అను[ప్రాసలు వారి పాట లలో దొరలుచుండును, కత్తడుత ఉడుత హూత్‌ = ఎక్కడ కెళ్ళొవు హూత్‌ సంతకెళ్ళాన్ను హూత్‌ =. వీమిటి దెద్చావు హూత్‌ కజ్జ దెచ్బొను హూత్‌ ఆ. ఏవళ్ళ కిద్బావు హూత్‌ అమ్మ కిద్బానుహూత్‌ - ఎక్కడ తన్నింది హూత్‌ పక్కలో తన్నింది హూత్‌ = ఎప్కుడ పడ్డావు హూత్‌ పొయ్యిలో పడ్డాను హసూత్‌ - ఎక్కడ కాలింది హూఠ్‌ మీసం కొలింది హూర్‌. ఈ గేయమునందు “హూత్‌” అను సదము కేనలము ఆర్థరహితము,. కేవలము పిల్లలు సృష్టించుకొన్న స్వతర్మత సృష్టి. మరియొక గేయము = 'నందనూమ బొట్టు నాసందిటి కేసి కొట్టు ఊక్ళోవుంటే ఒట్టు . సీవు వచ్చినదారి బట్టు, దీని యందలి అంత్యను పాస వీల్లలకొక విధమైన ఆనందము నిచ్చును,

1. తెలుగు, కన్నడ జానపదగేయములు. ఆర్వీయన్‌, సుందరం. పుట, £4క వీ _ భారతి. 1881 జనవరి,- పిల్ణలపాటలు = సేకరణ = గోపరాజు రాజన్న శీ, జాలభాన = వేటూరి (పభాకరళాస్త్ర - పు, 89.

థాషా నిశేనములు వ! *తప్పట్టోయ = తాళాలోయ్‌ దేముని గుళ్ళో = బొజాలోయ్‌ ఫండు ఫలము = దేముని కోయ్‌ పవ్వ బెల్లం - పొపల కోయ్‌ ఇందు అను[పాస ఉంటే తప్ప దేవునికి కావలసిన వస్తువులేవో. పిల్లలు (గహించ రేమో, పిబ్లలపాటల యందు తరచుగా కానిపించి మనస్సుల నాకగర్షించనవి ముక్త పద[గ్ర_స్రములు. ఇవి సామాన్యముగా (పళ్నోత్తర రూపములలోనుండి -మనంద రికి తొక్కు. పలుకుల రూపములలో చిరపరిచితములై నవి" 2పిట్టమ్మ పిట్ట (1) (ఓ) (8 (4) ఏమిపిట్ట రాజహంస ఏమిపూలు చల్చి కవ్వం చిలుకపిట్ట ఏమిరాజు జౌబిపూలు ఏమిచల్ల ఏమిచిలుక మృగరాజు ఏమిజాజి మంచుచల్స తెలుపుచిలక ఏమిమృగము _ గుత్తిజాజి ఏీమిమంచు ఏమితెలుపు వనమృగము ఏమిగు త్రి పొగమంచు హంసఠెలుపు ఏమివనము కవ్యంగుత్తి ఏమిపొగ ఏమిహంస పూలవనము ఏమికన్వం దడీపంపొగ (5 (6) (7 ఏమిదీసం ఏమికోట గోడదీపం తులసికోట ఏమిరామ ఏమిగోడ ఏమితులసి ఆత్మారామ కోటగోడ రామతులసి. 1... తెలుగు జానపద గేయసాహిత్యం. బి రామరాజు. 5, (తివేజ్‌ - సంపొదకులు - బి.రామరాటజు, తూమాటి దొణప్ప, నేదునూరి గంగాధరం, శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి, పుట, 11

ల84 ఆరవ 1పకరణము పిల్లలు పెద్దలను పరిపిసము చేయ సందర్భములయందు. వారి నోళ్ళ నుండి రూపకముళలు ఆ్యపయళ గ్నముగా దొర్లును, వదినా వదినా వంకాయ వచినె ముక్కు టెంకాయ జనుగు ఐబరిగెను తెచ్చినారు దంచుకుపోను వచ్చినారు అన పాటయందు వదిన శరీరము వంకాయ, వడిన ముక్కు. టొంకాయ (చెంకాయ అని అర్థము) కు అభేదము చెప్పుట ఎంత సహజముగా, అప్రయత్నముగా. వెలు వడినదో గమనింపవచ్చును. పై విషయను పిల్ణల కొరక్షై ఏర్పడిన భాషను గూర్చి కొన్ని సూచనలు చేయటకు సమర్భముల్టై యన్నవి. పిల్లల భాష [సర్యేకముగా పరిశోధన చేయు టకు ఛాలిన విష్పల భూమిక కలిగిన విషయము.

1. నేను సేకరించినది, పొడి ఏనిసించినది :జయ, రై కన్‌ పేట, నల్లగొండ జిల్బా

అనుబంధము = 11

1. ఒక పదమునకు సమానార్ధ్థములగు వేరు పదములు

పాలు ప పాయి (19

మాంసము ౨ చియ్యః కక్క

మూఠతము పా బుచ్చి, జియ్య

నీరు పా తువ్వ (11)

నీడ పౌ లాల

ఆన్నము పా ఆం

అన్నము పౌ బువ్వ

పండుకో పా బజ్లో ఐబ్బో

దేవుడు పా ఖేజ

దీపము పా జేజ (0)

తీనుబండారము -” తాయి

దెబ్బ ప ఆయి (10)

తినువస్తువు ఎ“ కాయి

నెయ్యి పా ఆయి

ఉగ్గ పా ఉక్కుం ఉంగ

చిన్నది పా బుచ్చిది

కోడ్‌ పా బోబు

కోడిగుడ్డు ౫ బోబ్యుగుడ్డు, కొగుడ్డు

జోకౌట్టు పా చిచ్చికొట్టు

అప్ప ప అప్పచ్చి

266 అనుబంధము = 1 పాయిఖాన ” పాకి, ఇస్పీ ముద్దు పౌ పప్ప కలిపి పా కాపీ ని్‌స్కెట్‌ పా దిక్కెట్‌ శీపినస్తువు ఎ“ తియ్య చాకిలెట్‌ పౌ చికి, కాకిలెట్‌ మంచి పా చిక్క దూర(పదేశమునా అచ్చి (9 ఊరికిపోయింది ” దూర్‌ పోయింది, బుయ్యిపో ముద్దు ప తియ్యవప్ప (7) అసహ్యము ౫ యాక్‌, యాక్‌ర్‌ కుక్కు పా ఉడా (8) చెడ్డది పౌ క్రా రైలుబండి ఎ“ కూబండి పిల్లి స డబిష్స్‌ (5)

శి. ధ్వన్య నుకరణసదములు దప్పులు పౌ. డుంఢుంలు పిల్లి పొ న్యూవ్‌ కుక్క ప భాభా మేక పౌ మే ఆవు పౌ అంబ ర్తెలు పౌ భుక్‌, భుక్‌ (ఖ మోటడ పౌ జర్‌, బురొ (4) మోటర సా బుయ్యి (0 బస్సు ప పాంపాం (2)

ఆనుబంధము = 1 ల07 తి ధ్వనుల మార్పు బొట్టు పా బొత్తు గుజ్జం పా. గుల్టిం ఐబ్యరె శస హా ఐట్జ్‌. కొడుత వా కొత్త కొలత రా వాలా తమ్ముడు వా శమ్ములు చెప్పులు వా. కెప్పులు రైలు పౌ లైలు మోటరు ప= మోటలు వట్టి వట్టి పా ఉత్తిత్తీ కళై పా తత్తె నడువు పౌ. నలువు దెబ్బ ౫ బొబ్బ 'పెద్దది అ జెద్ది చాకిలేటు వా తాశకేటు పిస్పరమెంటు ” పిస్పలమెంటు దండం వ దన్నం మిరాయి అ మితాయి పండు = పన్నలు న్మిద వా ' నిదుల తాత వ కొతి

అనుబంధము = శి నేను "సేకరించిన పిల్లల సాటలు 1ఈఆచ్చనగాయలు:- 2) ఓక్కపండు - డిక్కి రెండు మూడు చెండు = నాగమల్లి పంచగుండు, = పాడినది అర్‌. జి విజయ ఆలంపూర్‌, మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్దా, 9) ఒక్కపాండు - నిక్కరోండు మూగసెండు = నాగమల్లె హైదరగోల్పు = ఆర్క-కాళ వీడ్కబుడీల్‌ = ఎనిమిందరాల్‌ తొమ్మిది = కాలకుచ్చు పది = పట్టిమంచం, = బొజ్జ లవ్మమ్మ, ఆజీజ్‌నగర్‌ హైదాబాద్‌ జిల్పా ద, ఆల౦కి: &) ఆరింకాలింకోయ్‌ చందబాలింకోయ్‌ గుళ్ళో యెంతమంది గుక్ఫో పదిమందోయ్‌. ఎ పి, రఘుకుమార్‌ .... లవ్మక్కపల్లి, జనగామ తా., వరంగర్‌ జిల్పా-

అనుబంధము =జీ లిరీ0 8. ఊపిరిగింజలాట:-= (దీనినే చింతపిక్కలాట అందురు) అకుపాకు = తమలపాకు డాండూం = డున్క్‌- ఇస్క-లాడీ = లాల్‌చటక్‌ దేక్తీ = నికల్‌ గయా --ఆజీజ్‌నగర్‌ పిల్చలు హైదరాబాద్‌ జిల్లా త కాక్గగజ్దిలాట:- త్రి కోకొళ్ళంక = కొడవళ్ళ ౦క ముత్యంజుట్ట = ములకొబారు కాళ్లగజ్జి = కంకాణము వేగుచుక్కా = వెలగాపండం కాలుతీసి = కడగాబెట్టు ఎపాడీనదిః సుగుణాకర్‌ హదాబాద్‌ క్ర వేగుచుక్క = వెలుగమొగ్గ మొగ్గకాదు = మోట నీరు నీరుగారు = నిమ్మలబావి బావిగాదు = బచ్చలికూర కూర గాదు. = గుమ్మడిపండు పండు గాదు _ పాపాయి కాలు కాలు తీసి = కడుగాబెట్టు | పాడినది? విమల చీఠ్రవంచ, సిరిసిల్లి తాలూకా? కరీంనగరి" బిరా.

270 అనుబంధము = ఖీ 5. కోలాటం౦ంఆట := 8) కన్నువోతె మీయతత్త పిల్చసీయడి కాలునోతె మీయసత్త పిల్లనీయది ఆయిరే, బొయిరే గొల్టిదాన సీ మరువం తెలువద్ది ఆడీదాన వాక నకయ్య చీర్ణవంచ, సిరిసిల్ల తాలూకా, కరీంనగర్‌ జిల్హా కి గ ల్లి ద ౦డీ: క్రి ఏకిపొం సాకిపేడ్‌ మూడాము త్రి నల్టింగొండ ఐదరకోన్‌ ఏీడెజుక్క పాడినది: వీ, సత్యనారాయణ ఆల్లవాడ, హెదడరాబాదొ ఖిలా లా సు ళు 6) ఒంటీకాల్‌ = చిటపటాల్‌ పెద్ధనవేల్‌ = కానావు పోరగాడ్‌. ల ఓరటి ఇ చిచ్చి ముచ్చి న నడ్డి పెద్ది = కన్ను పొరడ్‌- టాపై రెండు పాటలు పాడినది కె. జనార్టనరావు రామనరం, వరంగల్‌ జిల్లా

అనుబంధము - లి వ్ర] 7 పడుగుడు ఆటవి 8) అద్దంచి = ఆరంచి ఏడుపుట్ల = కామంచి _--ప్రొడినది క్ట _ మొళ్ళడాయి (గామం, వరంగల్‌ జిలా 8. చెమ్మ చెక్క ఆట:- 2) చెమ్మచెక్క = చారడేసి మొగ్గ అట్లు నొయ్యంగ = ఆరడించంగ ముత్యాల చెమ్మచెక్క న ముగ్గులెయ్యంగ రత్నాల చెమ్మచెక్క అ రంగులెయ్యంగ పగడాల చమ్మచెక్క- = పందిరెయ్యంగ పందిట్లా మామామ అ 'పెండ్రిచెయ్యంగ బోలు బోలు కట్టమీడ = బొమ్మలాట ఆడటోదామా = చూడ టోదామా సుండెల్క ముక్కులో అ జెజ్టున్నది జరికి నాకు = పగున్నది అద్దాల కైక£ుద = ముగ్గున్నది ఆత్త నాకౌసల్య ఇ వద్దన్నది. “జా వివ్సల రామవరం, జనగామ తా॥, వరంగల్‌ జిల్లా 6) చెమ్మచెక్క = చారడేసి మొగ్గ అట్లు వోయంగ = ఆరంగించంగ ముత్యాల చెన్ముచెక్కూ = ముగ్గలేయంగ రత్నాల చెమ్మ చెక్క- = రంగులేయంగ

సుబ్బారాయుడి పెండ్రి. = చూచిపోదామురంగి మనింట్లో 'సెండ్రి = మల్లీ వద్దాము రండి. _పొడినది; కారద, ఆజీజ్‌ నగర్‌, హైదాబాద్‌ జిల్టా" ల) చెమ్మచెక్కా = చారడేసి మొగ్గా ముత్యాల చెమ్మచెక్క ఇ ముగ్గులేయంగ రత్నాల చెమ్మచెక్క = రంగులేయంగ పగడాల చెమ్మచెక్క = పందిరేయంగ ఏం పందిరి? ఈత పందిరి ఏం యీత జగన్నాధ బోలుటోలు కట్టమీద బొంగులాటం మ్మితుడు గోపాల్‌ సేకరించి నాకు ఇచ్చినది, మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లా గద్జెగూడెం, 9. తిరుగుడు జల్రేడాట:;- 20 తిరుగు తిరుగు = జల్లేడా పొడ్డువాయె = జిల్లైడా వడ్డోల = ఐండొచ్చె మా బండీ = రాకపాయె. శానేన్సు చిన్నప్పుడు ఆడుచు పాడిన పాట ఉయ్యాల పొటలు క అట్టతద్గోయ్‌ = ఆరట్లోయ్‌ ముద్దపప్పోయ = మూడట్లోయ్‌ ముద్దుగుమ్మ = ముద్దులబొమ్మకు వడిద్దాం = వేడట్లోయ్‌ పాడినది రొంచెందర్‌

అనుబంధము = 2 ౨18 బి జోజో జవనంద = జోపాఆకుందా రారపరమానంద = రారపరమానందా *జోజో॥ పగిడియ్య గిన్నెల్లా = షపౌలారటోసి పాలుదాగుదువు = చిన్నిగోపాల ॥1జోజో॥ ఎండియ్య గిన్నెల్లా = ఎన్నార బోసి ఎన్న దాగుదువు లేవు - ఎడ్డిగోపాల 1జోజో॥ కుకుమ్ముకాయల - కూరారటోసి కూర తిందువు లేవు - సిన్నిగోపాల ॥1జోటో॥ అందమైన సందమామ = ఐరాని కడవ పొడ్రుసేటి సుక్యాలు = హపోలముంకాలు ॥జోజో॥ రాలేటి సుక్కాలు = రంభథతలువాలు సకులయ్యెకుల్లాలు = సన్న పంగుల్లు ॥జోటో॥ మొగలల్యొుకుల్లాలు = మొుగ్గలంగూలు ఐడేళు &ఊంగరాలు = అంబరాసొలు 1జోటో॥ పదేళ్ళ ఉంగరాలు - ఐన్నసారాలు పండవెట్టి మీయమ్మ = పల్దెదిరిగొచ్చు 1జోజో॥ ఊడూగుచెట్లాకు జు ఉయ్యాలగట్టి ఊగుమని మీయమ్మ - ఊరుదిరిగొచ్చు 1జోజో॥ పాప'సేతులగిలక = పారెయ్యి ఎలుకా ఆసాల సందునా = మీసాల ఎలుకొ జోజో!

ల్తి?క ఆనుభఖంధము = £ి ఆలవాల యెంకయ్య = గిరికపంపయ్య హస సేతుల గిరిక = హారెయ్యి ఎలుకొ 1జోటో! పాడినది ; ఆంతంగారి నర్సమ్మ (వారిజన త్రీ 8. జో అచ్చుకానంద - జోజో ముకుందా రా అచ్చికానంద = రామగోపిందా జోజో! తొలుత (బహ్మాండంటు = తొన్టైగావించీ నాలుగువేదముల = గొలుసు లమరించీ (జోడో॥ ఫణిరాజును దెచ్చి = పాన్పు ఆమరించి ఐలిమైన ఫణరాజు = పొన్పు అమరించి జోజో ॥జోజో!। పాన్పుపైన పద్మనాభున్ని పడుకోబెట్టి నీకు తక్కువ ఏమియిపుడు వున్నాది జోజో 11జోజో!। నిత్య్యబహ్మను పిలిచి తల్లి కౌసల్య కుందనాలతొప్రై ముందుగాచేయు జోజో || జోజో, మాణీక్యములను బెట్టి ఆక్కడక్కడనూ జో అనుచు పాడరే జోజో 1;జోటో; =రుక్మిణీదే విరా మవరం, జనగామ తాలూకా, వరంగల్‌ జిల్టాం ఈ, ఒక్కొక్క పువ్వేసి సందమాను ఒక్క.జొమూలాయె సందమాను రెండేపి పూలేసి సందమామ రెండుజాములాయ సందనూను

అనుబంధము = £ 2 మూడేసి పూలేసి సందమామ మూడుజూములాయె సందమామ నాల్లేసి పూలేసి సందమామ నాల్లు జాములాయె సందమామ ఐదేసి పూలేసి సందమామ ఐదుజాములాయె నందమామ ఆరేసి పూలేసి సందమామ ఆరు జాములాయె సందమామ ఏడేసి పూలేసి సందమామ ఏడు జూములాయె సందమామ ఎనిమిదేసి పూలేసి సందమాను ఎనిమిది జామూలాయె సందమామ తొమ్మిది పూలేసి నందమాను తొమ్మిది జామూలాయె సందమామ పదేసి పూలేసీ సందమామ పదిజామూలాయె సందమామ సిమునికి సీగడ్డె నందమామ నాకు సారెగద్దె సందమామ విమల-చీర్ల వంచ, సిరిసిల్లళాలూకా, కరీంనగర్‌ జిల్లా, 5. పోపో బొడ్జిమ్మూ మల్లేన్నడస్తొవు బొడ్జెమ్మా యాడాదికోసారి బొడ్డెమ్మూ ఆడుకోనొస్తా బొడ్జెన్మా ఆంజలి, నాచుపల్టీ కరీంశగర్‌ జిల్లా

లి? 6 అనుబంధము = లి 6, బొడ్డెమ్మ పండుగ రోజులలో బాలికలు పాడు పాట : ఇద్ద రక్కటెల్లెండ్డు ఉయ్యాలో ఒక్కూర కిచ్చిరి 1; ఒక్కడే మాయన్న 39 వచ్చెన్నా వోడు $3 ఎక్టెట్ల చెల్లెలా ॥ ఏరడ్డ మాయె ః ఏరుకూ ఎంపెల్టి 1; తోట లడ్డమాయె న తోట్టకు టొంబ్లై క వెండియెసీలాలు ః వెండియెసీలాల కింద క వెనమ[ది మొలుక క వెనమది మొగ్గకు క వేడే మొగ్గలు ॥ వేడు మొగ్గల ప్రి ఇ; తక్కెడు ప త్తి క మ.సల్టి వండిండి ॥ క

• ముత్యాలపత్తి శ పోరగాండ్లు వడికం[డు ॥1 వీరపువ్వూప త్రి ॥ వయస్సుదీ వడికింది ఇ వ[జాలవత్రి | వాలెంత వడికీంది 7 బంగారుప్త[ ॥;

అనుబంధము = జ వీ? చింతకింది సాలోడ ఉయ్యాలో సీరనేస్తావుర $3 నేస్త నేసనమ్మ (1 నెలకొక్కపోగు ॥1 చింత (క్రింది మేరోడ 1; రైకి కుడ్తావుర 1 కుడ్రకుడ్రనమ్మ 11 నెలకొక్కోకుట్టు $1 ఆ చీరకట్టుకొని +9 ఆ రై కదొడుక్కొని 11 కాషలావాయికి ॥9 సీల్పకంటాటోతె 1; కాకులన్నీగూడి శ; కొంగు జింపినావి 11 ఆ చీరకట్టుకొని 1; ఆ రైకదొడ్కొని 19 గద్దలాబాయికి 1? సీల్లకంటాబోతే (1 గద్దలన్ని గూడి ॥0 సగం జింపినాయి 91 ఆ చీర కట్టుకొని 10 ఆ రె కదొడ్కొని 1 అంసలాబాయికి శా సీల్టకంటాబోతే $

వీ8 అనుఐంధము - లీ అంసలన్నీ గూడి ఉయ్యాలో అంత జింపినాయి 49 విమల, చీర్ణనంచ. ళ్గౌ పోవయ్య రాములూ ఉయ్యాలో జేవయ్య పువ్వూ ॥. మనదికాదమ్మ 11 మన్నె వారితోట ః మనకంటె ఎక్కువా ః్న మన్నెవారెవరూ శ పోయేనూ సీతమ్మ 1; పువ్వునే కఇెంపెనూ శ అంశట్లో మన్నెవారు న రానేవచ్చిరి క ఎవరమ్మ మీరు | పువ్వుదెంపినారు క రాముడు భార్యను 1 నేను సితను అఆబద్రైకె ఘఖూయింటి (| పెద్దాడివిడ్డవూ ఇం అబ్బబ్బ ఈతోట ః. ఐగ్గున్న మండ ॥; అబ్బబ్బ ఈపువ్వు | ప్పయ్యకపోను విమల

అనుబంధము ఎవి వి?0 8. కామునిపొటలు ఇ చేటూక్‌-బూటూక్‌ మాంగాయ తేరే తేరే రంగబదలయె. -కనకయ్య, చీర్లవంచ, కరీంనగర్‌ జిల్లా $) కన్నువోతె మీయదత్త పిల్లసీయది కాలువోతె మీయసత్త పిల్లనీయది అయికే, బాయికే గొల్లదాన నీమరువం తెలువద్ది ఆడిదాన- పైన సడినతడే ల) జాజిరి జాజిరి జాటిర్రి జాజిరి జొజిరాడటోతే ఏమేమి దొరికె జిల్లడి చెట్టల్స బెల్లమే దొరికె నాకు బెట్టంటే నక్క-కే బెట్టే నక్య ముక్కుల్లో నారింజపుల్లి పీక్కుంట పీక్కుంట పీమారంబాయె పీమారం కోమట్లు మామంచివారు సాదుకొమ్మని రెండు మామిండ్రిచ్చె మామిండ్ల దర్వాన పూతపూసె పూత దర్వానా కాతకాసె కాత దర్వాన పండుపండె పండు తీసుకొని ఐల్రేకీటోతే ఐల్రె కుక్కలన్నీ జొబొ మనె అప్పుడే నా ఒల్లు జల్దుమనె జల్లుమన్న కాడ మళల్లైలే పూసె జక్కుల నారాయణ, రామవరం: జనగామ లాలూకొ, వరంగల్‌ జిల్లా.

980 అనుబంధము - లీ తృే బోల్‌బోల్‌ కట్టమీద బొమ్మలాట సూడబోదమా = ఆగడటోదమా సుండెల్క పొళ్కలోన జ్మరుంది జ్మరికి నాకు పగుంది పటేళ్ళ బావికాడ పాముంది పాముకు నాకు పగురిది ఆద్దాల రయకెమీద సోకుంది మేనత్త కొడుకుమీద మనసుంది. =ఎపరంజ్యోతి, అజీీజ్‌నగర్‌ (గామం:ః హైదాబాద్‌ జిల్టాం

1. దండాదండా రూపాయిదండ దండగాదురో దామెర మొగ్గ మొగ్గగాదురో మోదుగనీడ సీడ కాదురో నిమ్మలబావి బావి కొదురో ఐసంతకూర కూర గాదురో గుమ్మడిపండు పండు గాదురో పబ్బయమీసం మీసం గాదురో పణయేరు గట్టు గట్టు గాదురో కమ్మంమెట్టు మెట్టు గాదురో పిప్పరమెట్టు =నారాయణ, రామవరం, వరంగలొ జిల్దా. శి. భజనపాటలు క్షే ఊరూరులు తిరిగి రామంథజే మావూరు వస్తుండమ్మ రామంభజే సందు సందులు తిరిగి రామంభజే

అనుబంధము - జీ ల$్ర1 మనసందుకు నస్తుండమ్మ రామంఖజే ఇల్డుయిల్డు తిరిగి రామంభజే మనయింటికి వస్తుండమ్మ రామంథజే =ఎనారాయణ, రామవరం, వరంగల్‌ జిల్డా. 21 కోదండరామ నీదండ నాకు నువ్వెందుపోకు వద్దు పోరాకు మీవేళ నన్ను నీవు పాలించవయ్య పవిడి ధవమయ్య =నారొాయణ; రామవరం, వరంగల్‌ జిల్లా *. హాన్యపు పాటలు 1, అదిరిపోయిందాడిది 'చేకుమట్ట గాడిది ముడ్దెయింత బూడిది. 2. అగ్గిపెనవై = గగ్గిపెకై అవ్వు =. లాటు "సెంచు =. వైటు టాంగ్‌ = టింగు తమ్మల్స _ = పెద్దమ్మ తసుక్కు - తుసుక్కు = అంజలి, నాచుపల్లి, కరీంనగర్‌ జిల్హా, లి, అగ్గిపెథై = (సగ్గిపెచ్టె లవంగ, లాటకి, చెంచుకు, టుయ్యం, టుసుక్కు,

ల్రీపలీ అనుబంధము = జై శ. ఎ్యరగ్యొ రన్‌ తింట కె గొ(రెన్‌ తింట ఉసిర్హ దింట మూలకు పంట పోలీసౌస్తె పొయిలనూకుత సర్మారొస్రె సలాంబెడత. బాయిలబడ్ర ఐదనాందెస్త ఎల్లిరాయె బుల్లికొడె కాల్దిద్ది లెంకెకొచ్చి లెంకోనావులు తెంకశేపాయె మనోనావులు దుర్గమల్లేక్కె గడ్డమీది మునల్లి గద్ధరిచ్చి పెన్సై గూట్లై ముసల్ది గుద్దుకే చచ్చెం =నారాయణ, రామవరం, జనగానము కా॥ వరంగల్‌ బీ, కొటుక బెట్టకున్న క్మరెపిల్ల నూ అన్న రమ్మన్న డర పిల్ల చిన్న చింత కింది కెల్లి 'తొవ్వున్నది చిన్నన్న పెండ్దాం ఉాక్కున్నది పెద్ద చింత కింది కెల్లి తొవ్వున్నది పెద్దన్న 'పెండ్దం జాక్కు.న్నది చిన్న పెంటమీది కెల్లి తొవ్వున్నది చిన్నన్న పెండ్ధం జాక్కున్నది పెద్ద పెంటమీదికెల్లి తొవ్వున్నది పెద్దన్న పెండ్దం జొకు్క్రూన్నది

ఆనుబంధము = ౨ ల88 జీడిగింజలో జీలాటలో మా అన్న 'పెండ్దం పటాకలో = విమల, చీర్ణవంచ, సిరిసిల్ల తా.; కఠీంనగర్‌ జిల్లా కుర్క-లున్నాయి పంతులు పిక్కలు దీస్తాయి పంతులు జాలిర్షన్నాయి పంతులు జారిపడతావు పంతులు = కనకయ్య, నర్సింగాపురం, హుజురాబాద్‌ లొ. గణగణగంట = కడుపుల మంట మూడుసోల్దు దింట = మూలకు ఐంట అప్పులోల్లా స్తై = చెప్పుదీస్కుతంత అ కృష్ణ, మొం్టుడాల, జనగామ తా,: నరంగల్దు జీ, గోడమీది గొట్పు = అందుకోయి నర్పు గజ్జెల గ్యుర౦ = గమ్మికి కాలం ట్‌ దిగుట్ల రూపాయి = నీ మొగుడు సిపాయి = విమల, చీర్ణవంచ, కా, సిరిసిల్ల: కరీంనగర్‌ గుట్టమీద ఆనవృలమంద ఆవులమందకు దండుగ తలిగె దండుగ తలిగితె 'పెద్దెద్దునమ్ము పెద్దెద్దు నమ్ముతె ఐండికి లేదు బండికి లేకుంటె చిన్నెద్దునమ్ము చిన్నెద్దు నమ్ముతె కట్నానికి లేదు కట్నానికి లేపంటె పెద్దబిడ్డనమ్ము

ల84 అనుబంధము - ఖీ 'పెద్దవిడ్డనమ్ముతె పెండ్రికి లేదు 'పెండ్డికి లేకుంటె కోడిపుంజునమ్ము కోడిపుంజునమ్ముతె కూతకు లేదు కూతకు లేకుంటె కోడి పెట్టటమ్ము కోడిపెట్టనమ్ముతె గుడ్డాకు లేదు గుడ్డాకు లేకుంటె చిన్నబిడ్సనమ్ము చిన్నబిడ్డనమ్ముతె ముద్దుకు లేదు ముద్దూకు లేకుంచె గుద్దూకుసావు. = నారాయణ, రామవరం; తా. జనగామ, వరంగల్‌ జిల్దా కాతో తాతో తంగెడు పుల్ప తాతముక్కులో కుందేలు పుల తమ్ముడ తమ్ముడ తాట్టిత్తు = తమ్ముని పెండద్దం ఈశిత్తు = నారాయణ తాతో నీకెందుకు పెండ్దం నాకిస్తె సీకెంత పుణ్యం ఈత చెక్టైక్కలేవు ఈత పండు కోయలేవు జామచెట్టెక్కలేవు జామపండు కోయలేవు కొబ్బరి చెక్టైక్కలేవు కొబ్బరికాయ కోయలేవు తాడి చెక్టైక్యలేవు తాడిపండు కోయలేవు

అనుబంధము = 2 285 తాతో నీకెందుకు పెండ్రం నాకిస్తై నీకెంతో పుణ్యం = నారాయణ; రామనరం, తా, జనగామ, వరంగల్‌ చ్యారిపండ్ద తొండ మావూరి ఐండ బండ కింద రెండు కోతులు అప్పయ్య దెచ్చిన దోతులు కల్టుకుండ కాడ కయ్యం దెంకపోయెరా దెయ్యం = విమల, చీర్లవంచ దండవోయ నా మర్డి దండలు తెచ్చె నామర్డి ఫిరంగి తోటకు పొమ్మంటి ఫిరంగి పూవులు తెమ్మంటి అక్కొ తానికి పొమ్మంటి / లక్క_కోలలు తెమ్మంటి చెల్లెలు తానికి పొమ్మంటి చేతుల గాజులు తెమ్మంటి తడళ చాటుకు పొమ్మంటి తన్నులు గుద్దులు తినమంటి గోడ చాటుకు పొమ్మంటి కుడుకబెల్లం తినమంటి దోమా దోసక్క నియదిరా దోమా తెరువరి నియదిరా

266 అనుబంధము = ౩ పాలమూరు నడుమ-పాలకొండ నడుమా పలాకి లేదని పవళించేరా 1దో॥ ఎనుగొండ నడుమా ఏళారు నడుమూ ఏమిలేదని ఏడ్చేరా 1దో॥ సేకరణ- ఎం, గోపాల్‌, మహబూబునగర్‌ జిల్లా నడ్డిముక్కు. నాిచారి పిల్ణలందరూ పారిపోయిన విల్ణతో పదముగ్గురు వామ్మో ఐవాయ్యో బెజ్జంకట్‌ తప్పకుండ లెక్కబెడితె ముప్పై యొకటి = నారాయణ, రామవరం, తా, జనగామ, వరంగల్‌ జిల్లా నారయ్య పిసయ్య నా బ్యుర తగులయ్య నీక నాకు దంట నీ మథ్లై తుంట ఏంటోయ్‌ దంట ఎప్పటికి తంట = నారాయణ, రామవరం, తా; జనగామ, వరంగల్‌ జిల్హా పంతులు పంతులు పదలెక్కె పంతులు పెండ్దం యిల్సెక్కె = అనంతి, నాచుపల్లె, కరీంనగర్‌ జిల్లా పిల్లి కండ్డ సారు ఐళల్లె కెవరు రారు బాగున్నారా సారు = కనకయ్య, చీర్ణవంచ, సిరిసిల్ల కాః॥; కరీంనగర్‌ ఖి॥

అనుబంధము - 2 వ87 బోడ కాకరకాయ బొట్టు టోనగిరెంకమ్మ జుట్టు జుట్టు మద్ధెల గట్టు కొట్టకుంటె ఓట్టు బెట్టు = నేను పాడుకున్న పాట బ్మురు పిట్ట బ్మురు పిట్ట త్మురుమన దది అత్త దెచ్చిన కొత్త చీర కట్టనన్నది మామ కెచ్చిన మల్లె మొగ్గలు పెట్టనన్నది మొగుడు తెచ్చిన మొట్టికాయ తింటనన్నది.

• అనంతి, నాచుపల్లి, కరీంనగర్‌ జిల్లా టోడగుండు బోడగుండు బొచ్చెల గుండు కొల్చుక తింటె కమ్మగుండు = హనమక్క, నాచుపల్లి, కరీంనగరం బోడగుండు జాపనయ్య అపాసెప్పుడయ్య వైసిస్త చెపృవయ్య నప్పు బెల్లం బుక్యంూవయ్య. = నారాయణ, రామవరం, జనగామ తొా॥; వరంగల్‌ ణిల్లా, మక్కజొన్నతోట మీదెవరయ్యా కోడిపుంజొచ్చింది కొట్టనయ్యా అడ్డం దిరుగర బుడ్డో డ్‌ బుడ్జోని ముక్కుల గడ్డపార గడ్డపార దియ్యర వరడ్ణోడ

986 అనుబంధము = జి

వడ్డోని ముక్కుల వడ్జిత్తు దంచుకు తినరా ధశరథం. సిమిడి ముక్కు సింతకాయ తొకు్కూ

మా అత్హ పెట్టింది

మామిడికాయ తొక్కు

= నేను చిన్నతనంలో పొడుకొన్నది,

సందమామ సందమామ

ఏమి తిందాం

మల్గొచ్చె పండుగకు

మరుగు సల్ట బోతె

ఎల్సి గొట్టెరా శివలింగడు.

= కనకయ్య, చీర్ణవంచ, కరీంనగరం జిల్లా

సివలింగ నెంబడి సీంతగొట్టవోతె

గొడ్డలి పడెరా గోయింద

గోయిందేం బడ్డి గోడబెట్ట టోతె

'పెళ్ళ్టగూలిరా 'పెరుమాండ్లు

'పెరుమాడ్లెంబడి 'పెండకు బోతి

అవు దన్నెరా ఆనుమాండ్హు

అనువాడ్తెంబడి అంగడి టోతె

తన్నులు గుద్దులు తరిగప్పా

ఊల్లె కొస్తే మొత్తప్పా

ఉన్న నూరుపండ్డు ఊడప్ప.

= విమల; చీర్టవంచ, సిరిసిల్ల తా॥ కరీంనగరం జిల్టా.

అనుబంధము - 2 £88

త్‌, 1పకీర్ల ములు అవ్వ నన్ను కానకే ఆయ్య నన్ను కానకే డొమ్మరోని కీయకే డోలు కొట్టుమంటడే ఊల్లై కొమ్మంటడే ఉప్పు తెమ్మంటడే పప్పు తెమ్మంటకే గడెక్కు. మంటడే గడె దిగుమంటడే

=విమల, చీర్లవంచ, సిరిసిల్ల తాః! కరీంనగర్‌ బిల్లా.

కోతి పుష్రైదెందుకు కొమ్మ లెక్కెటందుకు కొమ్మ లెక్కుడెందుకు నార జీరెటందుకు నార జీరుడెందుకు రధంగ శ్రైటందుకు రధం గట్టుడెందుకు రాను డెక్కౌటందుకు రాము డెక్కుడెందుకు వాన గొన్టిటందుకు వాన గొట్టుడందుకు వడ్లు పండేటందుకు వడ్డు పండుడెందుకు బువ్వ తినేటందుకు

990 అనుబంధము = క బువ్వ తీనుగెందుకు బుడ్డి నేర్సేటందుకు బుద్ది నేర్సుడెందుకు బూమ్‌ల పోయేటందుకు = విమల, చీర్ణవంచ, సిరిసిల్స కా, కరీంసగరిం జిల్లా చిస్టెన్ము చిట్రైన్ము ఎక్కడున్నా వె చిట్టల్లో బుట్టల్లో దాగియున్నానె లంబాడి పెద్దమ్మ రమ్మన్నదే గంజిమెతుకులు (తాగి పొమ్మన్నదే = శారద, అజీజ్‌ నగర్‌, హైదాబాద్‌ జిల్లా దొంగతనం చెయాలిరా ఓరెల్టిగా దొంగ'పేరు చేవాలిరా ఓరెల్టిగా ఏక్కరేని గోడాలురా ఓరెల్లిగా ఎక్కెక్కి చెయ్యాలిరా టఓరెల్లిగా దొంగతనం చెయ్యొద్దురా ఓరెల్లిగా దొంగపేరు తేవద్దురా ఓకెల్టిగా ఎక్కరాని గోడాలురా ఓరెల్టిగా ఎక్కెక్కి. చెయ్యొద్దురా ఓరెల్లిగా = విమల, చీద్దనంచ వ. అబ్బాయి; పిట్టా పిట్టా ఎక్కడికీ రొవా రారా యిక్కడికీ పిట్ట [ఒ రాను రాను అక్కడికి, వచ్చిన నన్ను పస్టేసి, పంజరంలో పెష్లిస్తావ. = సావ్మిత్‌, ఆజీజ్‌ నగర్‌, హైదాబాద్‌ జల్లా

అనుణంధము = ల ర. సందెదీపం వెలిగింది = సాయంగంట మోగింది ఆవు యుంటీకొచ్చింది = లేగపాలకు దూకింది అమ్మ వంట చేసింది = నాన్న యింటికి వచ్చారు చక చక చంగదుడు పొడిచాడు - తళ తళ వెన్నెల విరిసింది వేడ్‌ బున్వలు తిన్నాము - అవ్వ కధలు విన్నాము వోయిగ న్మిదపోయాము. =సావ్మితీదేవి; గుంతకల్‌, రాయలసీమ పొడుపు కథలు నాలుగు ములల బావి -నందనాల బావి తాగబోతె నీచ్ళ లేవు “తందానాల బావి =పెస్టె ఒక్కి-ంటనే ఉంటరు ఒకరి మొఖమొకరు చూచుకోరు. -సొరకాయ = సౌర కాయవిత్తులు, చెప్పినవారు ? సంయుక్త; మాటూరు; నల్పిగొండిల్ల పండ్డుంటవి కాని కొరకదు =ద్రువ్వెన, పొతాశ గంగకు ఐదు గుంజలు ఊపిజే ఉాసతవి పీకుతే రావు -చేత్మి వేళ్ళ. ఐజారు నంచ్వొస్తది కోటిప్పుతడి మా తాత రెండెడ్డు తెస్పె ఒకటి నడు న్తది ఒకటి నడువది, =విసురురాయి,.

992 అనుఐంధము = లి బుడ బుడుగులాడె బడాటలాడె మధ్యాన్నపు యాల్లకు మాయమైపాయె- -సాన్సి ఆరుకాళ్ళ మృగము కాళు చాపుకొని "సీబ్ళ తాగుతది ఇప్పి చెప్పినవారికి ఆలునిత్తు, డాలునిత్తు వాన్న్మకొండ జాగీరునిత్తు , మానుకోట మాన్యమిత్తు = ఈగ రెండు స్థంభాలు = స్తంభాల నడుము కుంభాలు కుందాం మీద - కుగితి తొట్టె కుడితి తొట్టిమీద గవ్వల గురిగి గవ్వల గురిగికి ఆద్దాలమాలు. (మాలు == మహలు) “అద్దాల మాలుమీద గరికిపోసాలు గరికపోసలమీద గాడితలు టొర్జాడుకొయి, =కాళ్ళు పిరుదులు, కడుపు, నోరు, కండ్డు, వెం్చటుకలు, శేన్లు ఆడిగోపండు అని అన్నాడు తెంపడు ఆననోడు తెంపుతడు - తెంపినోడు తినడు కెంపనోడు తింటడు _ తిన్నోన్ని కొట్టరు తిననోన్ని కొడుళరు -కొట్టు తిన్నోడు ఏడవరు కొట్టు తిననోడు ఏడు స్తడు = ఏడ్చినోన్ని ఊకుంచరు ఏడవనోన్ని ఊకుంచుతరు. (నోరు, జీతులు: వీపు, కండ్లు, గడ్డము ) సేకరించిపెట్టినడి నా మ్మితురాలు ; అర్‌. _పేమలత లెకృరర్‌, రామచం[దకాలేజి, హైద్రాబాద్‌

అనుబంధము - లి 298 తండి గరగర తల్లి పీచుపీము బిడ్డలు రత్న మాణిక్యాలు మనుమలు బటొమ్మరాళ్ళు =ఎపనసపండు పెనొక పలక (కిందొక పలక పళ౭కల కింద నలికిల తాచు = నాలుక తోకలేని పిట్ట తొంభై యామడ పోతుంది = ఉత్తరం అల్లటి పొలంలో నల్లటి విత్తనాలు చేత్తోజల్లి నోటో ,ఏరుతుంటారు = ఆవరాలు చెప్పినవారు : డా, వాయని కృష్ణకుమారి పొట్టోనికి పుట్టెడు ఆంగీలు = ఉల్లిగడ్డ రెడు గుట్టల నడుమ గొల్లోడు కేకేసె = పిత్తు పచ్చనికోటు, తెల్లనిరాజులు, నల్లనిసిపొయిలు = సీఠాఫలము, చెప్పినదిః కరార్‌ శైలజ, రామవరం, వరంగల్‌ జేల్దా వాని పేరే ఆల్లిబిల్లిగాడు వాడులేక పోతే ఊరంతపొడు అ చీపురుకట్ట

కిన్‌పిట్ట, గోడకు కొట్ట = వీమిడి

భూమిలో పుట్టింది

భూమిలో పెరిగింది

రంగేసుక వచ్చింది

రామ చిలక = కందగడ్డ

సఘీద కంప

కంపల పెంక

పెంకల శంకు

శంకుల పాలు ఆ కొబ్బరికాయ.

ఆడ్డగోడ మీద బుడ్డబెంబు = ఎద్దు మూపురము గవలేని చేనులో

జొక్కలేని ఎద్దు ఎ పేను కట్టమీదా కోడి; గవ్వలకోడి

తొక్కుతె గంపెడు పిల్లలు = సీఠావలము గురిగినిండముత్యాలు, గురిగికి తాళం = దానిమ్మపండు ఆద్దంత చేనులో, బుద్దంతకూర

అవ్వతియ్యగా ఉన్నది ఇంకింతపెట్టు _ పాలగోకు మట్టికోటమీద కంచుకోట

కంచుకోటమీద పూలకోట

పూలకోటమీద ఐదుగురు దొంగలు

అచ్చన్న లాడిండు ఇ చేతి(వేప్ట

అనుబంధము = 2 295 ఏడు ఆకుల చట్టు ఎక్కారాద్రు, దిగరాడు అ జాన్నక్యర ఒక సీసాలో రెండు రంగులు అ కోడి గుడ్డు అమ్మ ఆంటె దగ్గరకొస్తవి నొయేన అంటి దూరం పోతయి = పెదినలు (నేళకించినవారు నా స్నేహితురాలు డా కె, సుమతి)

అచ ఉపయుక్త |గంథ సూచిక అని

1. అహోబలపండితీయము 8, ఆంధ (పతాపరుద యశోభూషణము- చలమచర్హ రంగాచార్యులు శ్రీనివాస పబ్లికేషన్స్‌, 1-9-625 /8, విద్యానగర్‌ , హైదరాబాదు-49, - 1972, లి ఆంధభామావికాసము = గంటి జోగి సోమయాజి శ్రివేణి పబ్దికేషన్స్‌, -1971. 4 ఆంధ యక్షగాన వాజ్యయ చరిత = డా, యస్వీ జోగారావు, సరస్వతీ పవర్‌ (పెన్‌, రాజమహేంద్రవరము, ఆంధ(పదేక్‌, 1961

2. ఆటలు ఇంట=బయట -టి. పి, సంతానకృషన్ణనాయుడు* సి. ఆర్‌ సుుబమన్యం, అనువాదం; బి యస్‌. ఆర్‌, ఆంజనేయులు.

3. ఆలిచిప్పలు -అఆణిముత్యాలు -డా తంగిరా౪ వెంకట సున్చారావు, జానపద సమితి, బెంగుళూరు = 197/2,

4. ఆటల-పాటలు (సంకలన ము) = గంగాధరం, నేదునూరి 8 ఉషాపరిజయము - రంగాజమ్మ, తంజావూరు. సరస్వతీ వచురణ: సరన్వకీమహల్‌, తంజావూరు, = 195

5. బుగ్వేదము 10 కాటమరాజు కధలు - డా తంగిరాల సుబ్బారావు, డా. చెన్న్యపగడ తిరుపతిరావు ఆం్యప్రదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమి, హైదరాబాదు - 1976

6. కళాపూర్ణోదయము - పింగళి సూరన 12, జానపద గేయ వాబ్బ్మయ పరిచయము - హరి ఆదిశేమవు నవ్యవిజ్ఞాన (పచురణలు -106? 18 _జానపదగేయ వాబ్బ్మయ వ్యాసావళి = గంగాధరం నేదునూరి. 1ఢ్తీ జానపద సాహిత్య ఫ్య్పరూపం = ఆర్వీయన్‌, సుందరం, జానపద విశ్ఞానసమితి; బెంగుజాడ, 1976

7. తాళ్ళపాకకవుల సదకవితలు = భాషాప్రయోగ విశేషాలు ఎ=వేటూరి ఆనందమూరి 168 తెలుగుభాషా చర్మిత = భ్మదిరాజు కృష్ణమూర్తి ఆంగధ్యపదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమి; హైదరాబాదు - 19%శ్ల 18, తెలుగు జానపద గేయగాథలు = డా. నాయని కృష్ణకుమారి ఆంధసారస్వత పరిషత్‌, హైదరాబాదు = 1077

8. తెలుగు - కన్నడ ళానపదగేయాలు = డా, ఆర్వీయన్‌, సుంకళం, జానపద వి[్ఞానసమితి, మైసూరు, | రి /09

9. తెలంగాణా పల్రెపాటలు =డా వీ, రామరాజు అం్వథసొరణ్వత పంవత్‌, హైదరాబాదు. =-1988

10. తివేణి - సంవాదటలు ఫ్రీ బి. రామరాజు, థ్రీ శ్రీపాద గోపాత కృవమ్లూర నేదునూరి గంగాధరం, తూమాటి చొఇప్ప: ౨౨, న్‌ వ్యులఠ పాలు = గ్‌ థైపొటి వెంటసుబ్బృయ్య వ్‌ సెట్టి ౬ “సెల్టర్స్‌, హైదరాబాద, = 1948 వలి. దిషిణ కక * జాగపద సౌహితము = శివరామ వ సైగ ణారజె ఫుండిరం, మ దాస్‌-ఓ విధ, పత్లెపదాంలో (వజా ఖీక5నంణ = యొర్దిండ రఘుమారెగ్డి కర... వండుగలు = పరార్థములు = నేమనూం గంగాధరం.

208 ఉపయు క్ష్మగంధసూచిక

26. పిల్పల ఆటలు -డీ యల్‌, ఆనందరావు ఆంధప్రదేశ్‌ పంచాయతీరాజ్య పరిషత్‌, హైదర్‌గూడ, హైదరాబాదు - 106)

97, (ప్రపంచక్రీడా సం్యగహ చర్విత - బొమ్మకంటి సుబ్బారావు

£8. [పజా వాబ్బయము = చింతా దచీషితులు విశాలాంధ (పచురణాలయం, విజయవాడ, -1955

£9. పాఠంజల్మ మహాభావ్యము = పుష్పళాహ్నాికము (ఆంధానువాద సంహితను), ఫ్రీ భావ్యం ఆప్పలాబార్య ఎమ్‌. ఎ ఆర్యధసాహిత్యపరిషత్‌, హైదరాబాదు

80. స్త్రీల పాటలు (12,8) = నందిరాజు చలపతిరావు

81. వాలభావ = వేటూరి (పభాకరళాన్త్ర ఆంధ(ప్రదేశ్‌ సాహిత్య ఆశాడమి, కళాభవన్‌, హైదరాబాదు - 1914

లలి, బాలవాజ్యయం = శ్రీ బి. వి. నరసింహం ఆం(ధ్మపదేశ్‌ సాహిత్య ఆకాడమి ౩ హైదరాబాదు ఎక975

లలి, జ్రాలగేయాలు - ఇల్లిందల సరస్వతీదేవి

84. భారతము (విరాటపర్వము) = తిక్కనసోమయావె

95... విడ్డలవ్యాధులు, సంరవణ, చికిత్స = డా. యస్‌. యన్‌, రాజాచౌదరి, కాళపాసి తమ్మారావు అండ్‌సన్స్‌, రాజమండి - 1075

౨8. భీమేశ్వర పురాణము - శ్రీనాథుడు

లి, వాలవ్యాకరము - చిన్నయసూరి

88. _భాషాచర్మిత ఆధ్యయనం - ఫర్జినాద సరార్‌ తలుగు ఆకాడమి, హైదరాబాదు, 1977

ఉపయుక్త స్వ పయుక్త (గంథసూచిక కథ 89. మిన్నేరు - నేదునూరి గంగాధరం సరస్వతి పవర్‌ పెన్‌, రాజమం[డి - 1068 40. మున్నీరు - నేదునూరి గంగాధరం, (పాదీన(గ్రంధావళి రాజమహేంద్రవరము = 1978 కీ, ఆంధ్మపళక్రి - వేంగిచ్నేేతము = ఖండిక - విశ్వనాధ సత్యనారాయణ 4వ, వసుచర్మిత - రామరాజ భూషణుడు ఉ$. సంగీతబోధిని - జి వెంకటరావు, కొండా వీర య్య ఆండ్‌ సన్స్‌, విద్యావిషయక (ప్రకాశకులు, సికిం్యదావాద్‌ = 1068 . శశ. స్త్రీల పాటలు - థ్రీపాద కృష్ణమూర్తి ఉర. సెలయేరు = నేదునూరి గంగాధరం తెలంగాణా రచయితల సంఘము-1855్‌ 46. ఆంధ ళబ్ద రత్నాకరము - సంకలనము : చెలమచర్ణ రంగొచార్యయి [ప్రధమ సంపుటము - (సకాశకులు. £ వేంకట్రామా, అండ్‌ కో 47. (బౌణ్య నిఘంటువు = ఆం(ధసొహిత్య ఆకాడమి; హైదరాబోదు 104 ఉర. సం[గవోంగధ విజ్ఞాన కోళశములు 49, ఆం విజ్ఞాన సర్వస్వము ప [తికలు

1. కిన్నెర (మాస పషతికలు) లె. భారతి (౩ 1). 19020 నుండి 19085 వరక్ష ఓ ప్రతిభ (4) ఈ, సారస్వత వ్యాసములు - నాలుగు నంపుటములు ఆంధ సాహిత్య అకాడమి, హైదరానాదు,

కిం ఉపయుక్త [గంథసూచిక కజేయ!5!

1. తం414721 50416427 0 స3ం2గ0౧4 గంగరేం. ౨౧ క గగంగిగ4 సీరోస్సిం ౧0౧౦6౧1 నిజి!)5[1%౧6 ౧౦., 561% - 1975

2. తగంరిం3గ [0181016 = ౬601065 గి 6611124600 0 ౯౦011016- చ య

ఇ శగి 04111016 0 [54140 [౧0181016 0౮/68 8030౧82441

1. ౧. కర4403[ 10? గం౧418/ 300% 06౧0 500౧1049 - 1958.

4 డి000/1080 50141016, 040%. [10046 గగ.

గ్‌ నగ 1౧00646460600౧ 10 0గ||6 544644 గళగం!6106, 7౧6 సో20గ/1114౧ 00,. 1164 *₹0గ

ఈ ౧|1164161'5 96[%8౪1067 2౧౮6 రం౪9)00090 కెం6 ౧. 6. “ఈగి6ే!659 11011 ౧1౦౧41 ౩౧6 ౧560౧2 1౫౦. సిం 7015 ౨ అగ?ఈ660.

₹. 6164 36[0240య, ౯20౧015, ఓ. 1ఓ.0.. 11.0.. ౪ ఓం4156 నొడ1698006౪., కరిగి... 820067 ఈ 8|౦60166, 64 70 = 19556.

ఈ, 6|॥4 06౪6[00గ%604 ౬112409 98 145100: ౧౧౦.. గెల్‌ర్రగంళ 61! 600% ౧ం.. 110. స *ంగలం గౌంగ0౧10. ౬0౧601.

9 61116 ౨౪/4[00౧16౧€ ఈ తీరళం66గ6ంగ4 ఓ65(640. ఈ శీ!1090/౧0 = 1962,

10. 0౧116 ర/36[0108 గ్ర0ళిగగ ౪6066 11 ర9౪0[01061041 తిర్మయ(30016౧6 0. 00101905, 11064 క4160౧.

+. 0౧:14 న90౧01007 60/09 6. 7%0౧90%, 1౧64 క60౧. - 1965, 716 7౧168 0 1౧6414 5989, కెంగన87

12 041461 శగ!ం౧ం1087 12 సం2 80596, గక12

5019%1%0 [0499, 1961 6000020 00600, సీం *ంటు

ఉపయుక్త (గంథసూచిక 801 13. [౧0|14016 01 గ61111 ల్‌/6469గ, 0౧ 8. ౧4౧4 హ్‌ 14. [01007151 086064, 5180107 9206 60. 15. [016 04౧06 0 [14086614, 4. ౮. జీం8గ8 16. [01624446 51460 0౯ ౪1౭ 5000100108! (గ00గటా 61 698065 2౧6 ౧౧4౧౧9౧, 5000026 71118౧ 410. 17. [015 74165 0 56౧041, 59% 011090 01806474 18” ౬011016 0 తిం:8గా. 19. [౧010016 01 7411104644 8 1. ఓ. ంగిగతి85, 0౧91187. 20 [౧0||4౦౧6 0181046 గీశీం9/4081:454, 54697116 కొట51188603 ను 464 ౮41160640066 ౮౩, 695 [40641 04%, ఈ 041స 21 ౯01౧1016 01 గొగ0, 5%0[6461౧00 866 22 గ006059 0౧ 0[1116406% 204*040, ౮. ౫.౦. +, 1960, 23. [10016 8౧64 500001 5626 641606 [0418 న! 24 (6101౧0 118 0౧11410 6/04 ౮. 0. 0[0౪4644%4 25 1౧౦644000౧ 10 50010100), గోంటంంం6౧ కళ ౮౦౧౧౭౧౫ ౧౪4 ఓ16.. 061%] * 195.

26. 66౧6781 నిఠ౦గం!06, ౧60% క 08764.

27 [ఓ0గజ/848, 900౪1 క|16460 0గ౧4గ008060/62, చిం! న011501%0 110496, [64 06101.

28. [16814109 8౧10౧౮ 118 6౧౫1069, తంగిగి 64600 భళి

టీ

29. [076 8౧ [౧106420600 10 116 016006 91 ఈం[0010 క!

1110741179, 5600210090 = సోంగి[08, + 1971,

809 ఉపయుక్త (టగంథసూచిక 30. స౧481 1౧09 కిగగ1(6116 40/16. ఇ) 1106061, 11౧64 క6గ. సం *ంలం. 6ంగ6ంగ. , 9) సిిం000 ౧|| 800% 00. 1౦. ౦/0, గం్ర్ర॥ుం[8 00, 44

31. ౧౩౪౦౧౦106౦ 6॥[04/10, 5607919

౩2. కగ1౧౫111/6 5006. 0.11. 304/2, ౧116606 1౧ 6621 871141౧.

33. ౧616008110 1౧ 1౧6 044108, 6 [9160 ఓ614గ6 1! న గం11౧6 ౧౭౧౧6 ?4011906/3 - 1952 - 64 ౪0౬

34, రింగ్లా౦గ8] 2౧4 900121 06౪610000606 ఓ06418-9-ఓ6౪/116, టి ౧1౧00౧45 ఈ 21౧99100 1౫0. 164 ౪0% = 1963.

35. 5016[06 01 ౬8౧౮4866, 781200/64/218.

36 శ6401[01610/69, ర64౧663, 41140 - 1965.

37. 7౧06010116, 1/11114గ గం936౧, *416 ౮౧౫6౦910, 1965.

38, 116 శీగం 2౧64 ౧91 1౧167-1614040%9. 7. గటగ0.

398. 7౧6 ౧016 0% 509901 1 1౧9 ౧68414600౧ 0 110/%081 8౧6 శిఠీగ౦1/౧౧21| 09[42/100% నీ 618, 0067940001, [64 *0గ6 719, 1961.

4౦ సం 6/[0౪//01 0 6 [41౧6, గ. గంగ109, గేష[006గ, 2318006 2౧64 ౧0., 6ంగ౧రంగ, గం౮40. [600% 6౦0౦. ఓ14.. 1164 70/5

41, కౌగంటం01 82064 80984880. 8) ఓ.5. ౪160519167 కి14/600గ6- 596113 1౧910116 01 76600100. 9) ౮౦౧౧ €/61167 & 80౧9 1స0, సం ₹ంగం ఓ0గ6ేంగి.

త2, 7[0 4116 11౪6, గ81%/8164 800౧4/0, ౧౪76ఈ69ఓ 1 965, 0౧6401.

43 70౧6 [10741 ౮469౦౧16౧1 04 0%||4, ౮64౧ | ౯14961 గం౪4- 16689 ౭౧6 గ6ం80 ౧8౮6] 646, 7౧41604427 0489 615/74 ౧81097 2౧, ౬6.8., ఓ0౧400 - 1966.

ఉపయుక్త (గంథసూచిక 808 4కి టేగి-69615090/664 801041! | [౧9 1౧ 4011301664 క01% 50[69. ౨౧ 4౪8౧ గం+698౪/21గ, (౧-9౮౦౨119066). ౨[0710%4౧1౬5

1. 0%2%10618 ౪6౧16121 06౧౪౧/ 901041004%/. 2 01640020/ 01 [౧011609 1121401007 8౧6 ౬668౧68. ౪01

ఓ020%, [12118 ౯/4౧ 6 4/49౧08113 00., ౫9౪/ 70౬ 3 గ కగ౧0౪701006641& 0% ౧8118100 4. 0[8గ౨9/ 5౧0౧౦౧6614 , ఓ0గ6ం౧. 5 1౧19141008! 00/01006418 ౦0 506141 5616006. 6. క5౧0/01006414 01 ౧9116100 2౧6 ౧47015, 7 20004/01006614 01 8%/120168 - ౪01 5 8. 7౧9 164 గం౧౪|8 £060/01006618. 9, 7౧0 ౧|16౪/ 5640820100 5007010006614. 10 ౮౦౮౪|౧౧4| ౦1 1౧6140౧ ౧016 14/69ఓ [0161016 +6114% 0 1౧614, 66014 200% 106456. గగ౪90?9 + 570 001. తత క. ఫం” లలల న షస లోయ త్ను డా ఘా వక్ష శ్రక్షఫీ

ఆ | |

= ఏష లే