Telugu Janapada geya gadhalo stree - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

/ శ ] ॥ స. , న; /. | శ ష్‌ భ్‌ | “తనో

జానపదగేయగాథల్లో స్త్రి కా. ( ఎం.ఫ్‌ల్‌. సిద్ధాంత వ్యాసం న డా॥ః మూలె విజయలక్మీ ఎం.ఎ, ఏం ఫిల్‌., పిహెచ్‌.డిం ఎమ్బి ఎమ్మార్‌ పచురణలు నిడుజువ్వి = ఫ18 809

జానపద గేయగాథల్లో స్త్రీ ఎమ్బి ఎమ్మార్‌ (చచరణలు క్షే లీ లె ఖలీ శో పళులు : 1000 లొ బి ౮ ఆ నా వెల: రూ శి౦._00 (ప్రతులకు డాః నూత విజయలక్ష్మి విడుజువ్వి = 518 809 న్నా య్యరోగుంట్హ (వయా భ్‌ క ల కడప జిలా స ఉ( 0 క సే న. లో మథన సగ ముఖష్యత చ్నికణ :. పేట(శ్రీ €/ క్‌ 227 మ్ముదణ ఫ్‌ శారదా (ప్రింటర్స్‌ తిరుపతి *, 517 502

తజతలు క ధ్ర్‌త జానపద సాపొత్యానికి సంబంధించిన తెలుగు జానపద గేయగాధల్లో స్త్రీ చిత్రణ అనే అంశంపై, ఎం.ఫిల్‌. వట్టింకోనం తెలుగు ఆధ్యయనళాఖలో పరిశోధించడానికి అనుమతించిన గురువర్యులు ఆచార్య జి,యన్‌, రెడ్డిగారికిి పర్యవేక్షణ బాధ్యత వహించి, అడుగడుగునా అమూల్య సలహాల నివ్వ డ మేగాక- వ్యాపాన్ని పుస్తకరూపంలో తీసుకరావడానికి (పోత్సహించి, నహ కరించిన సహృదయులు డా॥ పాపిరెడ్డి నరసింహా రెడ్డి గారికి, పరిశోధనాకాలంలో తగు సలహాలనిచ్చి సహకరించిన తెలుగు శావాధ్య తులు డా॥ మదూరి సుబ్బారెడ్డిగారికి, డా॥ కేతు విశ్వనాధ రెడ్డి గారికి, గ! న! వా! పరిశోధనాంశాన్ని చర్చించ్చి తగు సలహాల నిచ్చిన డా॥ బి, రామరాజు గారికి డా॥ శ్రీమకి నాయని కృష్ణకుమారి గారికి, |! పరిశోధన కవసరమైన (గ్రంధాల నందించిన తిరుపతి శ్రీ వేంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయ ఉద్యోగి షణ్ముగంగారికి, సిద్ధాంత వ్యాసాన్ని టెప్‌చేసి ఇచ్చిన పురుషోత్తంగారికి, పుస్తక ముఖ సథ్రాన్ని రూపుదిద్దిన చ్యితకారుడు పేటశ్రీ గారికి, ప్పస్తక (వచురణలో యిదటి నుండి చివరవరకు సహకరించి శ్రోమించిన పరిశోధక సోదరుడు తె రివీయ్యదనాధరెడ్డిగారికి, పుస్తకాన్ని ముద్రించిన శారద (సింటర్స్‌, తిరపతి వారికి, ముఖ చిత్రాన్ని ముదించిన, ఎ, హెచ్‌, యెస్‌, వెల్లూర్‌ గారికి, కృతజ్ఞతాభి వందనాలు,

విషయనూచిక ర

1... లెలగు జానపద గేయగాధలు _ స్రీ స్వరూప చ్యితణ //స్టా నై 11 శ్తీ స్వరూపం లి 1.2 న్రీస్వ ళు న. 1.2.1 స్త్రీల వస్త్రాలు-చీరలు రవికలు మాన నే 12.2 స్త్రీల ఆభరణాలు 0 శిరోభూషణాలు మాస

నాసాభరణాలు క్షీ క్‌ ర్రాభర ణాలు |

కంరాభరణాలు 1! నడుముకుధరించే ఆభరణాలు 15

హస్తాభరణాలు [ఫి పాదాభరణాలు | 128 ఆలంకరణ సామ్మగి శీల బొట్టు విధాలు క్షే

నేత్రాలంకరణ 19 కేశాలంకరణ [లి

మై పూతలు | దర్పణ (ప్రాధాన్యం వలి క. తెలుగు జానపద గేయగాధలు _ స్రీ న్వభావ చ్వితణ వై 21 అనుమానం నం 2,2. అదిద్ధం ౭4 లెత అమాయకత్వం రల బిల్వ అలుక 2 రైల్‌ అవమానం లర్‌ శెట్టి ఆడంబరం విగ య ఆవేదన 26 28 ఆశ వి ఓలి ఈర్ష్య 28 2.10 ఓర్పు £8 2.11 కామం 208 2.12 [కూరత్వం రిం £,18 కోపం విం 214 గయ్యాళి తనం 80 లర్‌ చపఠళత్వం తి0 ల్ర]( తారతమ్యం తం 2.17 త్యాగం 81 218 దానం 81 2.18 డుఃఖం 87 2.20 వక్షపాతం లిన న! పట్టుదల 89 వ2ని పరిహాసగుణం 8 2.28 పళ్చాత్తాపం 84 ఓ224 పిరికితనం తి

225. పిసినారికనం 4 226 సపతీకారం.. 34 వవ? భయం ల్‌ 228 మోసం 88 2.29 యుక్తి 88 శ 90. విచక్షణ 87 2.81 వినయం 87 2.32 _ విశాంహృదయం 8% 2,088 వీరం 38 224 వైరాగ్యం 88 క. శాంతం రితి 286 సంతోషం త్రి 2,807 సహాయం 89 288 సాహసం రి (థకరణంలోని సారాంశం 89 తి. తెలుగు జానపద గేయగాధలు .- స్తీ కుటుంబ జీ౨తం శీలి తం1.1 తల్ది = కొడుకు 656 812 తల్లి కూతురు శ9 శి2ి ఆలు = మగలు ర్‌ 88 కోడలు ఆత్త మామలు 59 8.4 సవతులు 86 8.5... తోడికోడండ్లు ?0 ఠి6 కోడలు - ఆడపడుచు గ లి? సవతి తల్లి 7జీ 38 సోదరీ సోదరులు 75 తం వదిన మరదలు 77 8.18 పెద్దమ్మ 70 8.11. మేనత్ర 70 త12 అవ్వ 80 8.18 ఇరుగూ పొరుగూ |1 (వ్రకరణంలోని ముఖ్యాంశాలు 82 కీ, తెలుగు జానపద గేయగాధలు = స్త్రీ సాంస్కృతిక జీవనం 88 శ]! మెతం 84 శక వైష్ణవ మతం 84 41.2 శైవమతం శ్ర శీ.1.8 [గామ దేవతలు 87 8.1.4 పేరంటార్యడు ర్రిగ్ర 4.2.0 ఆచారాలు కం! 4.21. పెండ్డి 100 422 పాతివత్యం 11; ళా

శీ 2ంలై ముత్తైదువతనం 119 శీ.2.4శీ పూజలు (వతాలు నోములు 120

కీ.2.5 గొడాలిళనం 2. శ.2.6 గర్బాదానం [22

427 (శ్రీమంతం శ1ఐి2 4.2.8 (ప్రనవం కవత

4,2 $ నామకరణం బెడ ఈ8,10 వైధవ్యం శబ

శ2 11 నహగమనం కలెక్‌

శీర శ్రీల నమ్మకాలు కేసర్‌

4.8.1 _జ్యోతిషసంబంధి నమ్మకం 125 శీ.8.2 శకునాలు 126

4.88 కలలు కేవ? 4,4,4 మంత్రతంత్రాలు 127

శ43$$ ఎరుక కైం

క! స్త్రీ విద్య 104

తీర్‌ కళలు 19]

45.1 సంగీతం 181 క5.2 నృత్యం 188

453 చిత్రలేఖనం కేశ్రి4

క. తెలుగు జానపద గేయగాధలు _ సంఘంలో స్త్రీ స్థానం 188

స!

తెలుగు జానపద గేయగాథలు అద అన ౮

స్తీ స్వరూపచ్చితణ

1,0 జానపద సాహిత్యంలో కధాగేయాలు ఒక ముఖ్య విభాగం,

సంభ జీవితంలోను, వ్యక్తి జీవితంలోను ఆనుభవంచేత గోచరించే సత్యాలు

గేయగాథల్లో మూ్తీభవించి ఉంటాయి. గేయగాధలు జానపదుల జీవన

సరళిని, వారి అనుభూతులను, విశ్వాసొలను, ఆచార వ్యవహారాలను, నత,

సాంఘిక, రాజకీయ పరిస్థితులను (సకివింబిస్తుంటాయి, సహజత్వమే వీటికి

(పాణం, గేయగాధలు జానపద జీవితానికి దర్పణాలు. జానపదుల జీవితానికి

సంబంధించిన అన్ని విషయాలతోపాటు, న్యక్తుల స్వరూప చ్మతణ కూడా గేయగాథల్లో ఉంటుంది,

“స్త్రీ స్వరూప చిత్రణ” అనే ఈ (ప్రకరణంలో త్రీ స్వరూపాన్ని

గురించి, వస్త్రధారణ, అలంకరణల్ని గురించిన విషయాలు పరిశీలింప

బడతాయి.

1,1 స్త్రీ రూపం: న్ర్రీకి రూపం ఆతి ముఖ్యమైంది. స్రీలు అందంగా ఉంటేనే సంఘంలో రాణించగలుగుతారు. కురూప్పల్ని సంఘం అసపహ్వింద కొంటుంది. కాపుననే * రూపంచేత స్రీలు, పరాక్రమం చేత పరుషులు రాణిస్తారు " అనే సామేత చెప్తారు. | పతి పురుషుడు అందమైన కన్నెపిల్లనే వివాహం చేసుకోవాలని అభిలషిస్తాడు. వివాహం చేసుకొనేందుకు వధుపు గుణగజాదులతో పాటు ఆందాన్ని కూడా చూస్తారు,

1.1... పేరిరెడ్డికి చక్కని వధువును చూసివచ్చి, వీరయ్య ఆమె సౌందర్యాన్ని ఇలా వర్షించి చెప్తాడు

“ ప్పన్నమ చందదుడు పోలు సతిమోము పేరయ్య మబ్బు తునకలచాటు తొలగు చందుడు అచాన కారు మేఘములోని మెరపు ఆచాన పేరయ్య కోయేరు వేసినట్లుండు ముక్కు 'పేరయ్యా సీరు [కాగిన కంరమందు గనపడును పేరయ్య పూచిన లత పోలి పొలతి గనపడును పేరయ్యా పండుటాకులోని వసరెల్ల దీసి "పేరయ్యా తామరపువ్వులో తళుకెర్లి దీసి పేరయ్యా మామిడి పండులో మధురంబు తీసి 'పేరయ్యా అకివ రాజమ్మును ఆ బ్రహ్మ జేసీ పేరయ్యా, " ఎావీర రాజమ్మ కధ ఇంత విన్న షేంెద్దిక రాజమ్మ హృదయాధి దేవత కాక పోతుందా!

11 2 స్త్రీకి సౌందర్యం అభరణానికి ఆభరణం. కొని ఒక్కోసారి స్త్రీకి అందమె శ్యతువై అనర్జాలకు దారితీస్తుంటుంది అందుకు ఎరుకల నాంచారే ఉదాహరణ. అందంగా అలంకరించుకొని ఒంటరిగా అడవి దారిలొ ఎరుక చెప్పడానికి వెళ్తున్న నాంచారిని రెడ్డి కొడుకు చూసి

' అడిగినంత ఇచ్చేను అడుగే దాటవద్దు కోరినంతా ఇచ్చేను కోరికై నా దీర్చవే నినుచూసి మనసు నిలువకుండా గంతులేసి

గ

అని బలవంతం చేస్తాడు. వాంచారి సమయస్ఫూర్తితో తప్పించుకొంటు౦ది. కానిథ ర నాంచారిని ఆనుమానించి చంపుఠాడు. (ఎరుకల నాంచారి కద అ)

• 1 18 దాలనాగమ్మను మాయలఫకీరు చెరపటడానికి ఆమె అతిలోక య! సౌందర్యమే కారణం, ఫకీరు అందమైన అతివకోసం అంజనమేసి, జనంలో మెర సే జాలనాగమ్మను చూస్తాడు, జంగం వేషంతో వెళ్ల, భిక పెట్టడానికి వచ్చిన చాలనాగమ్మను నల్లకుక్కగా మార్చి నాగళ్ల పూడి గట్టుకు కొనివస్రాడు, (దాలనాగమ్మ కథ్ర 11.4 ఇలాంటి పరిస్థితులలో ఆడజన్మదు యెప్పుడు ఎతగూడాదు లోకాన అందులో సుందారి యొటయే తప్పుచూడంగ చక్కొాని యాడూది తలవంచుకొనుచు వీధీని పోవుచున్నాకాని పురుషూలకంద్లు ఆమెపై పదుచూనే యుండూను, ఏమి జన్మంబు ఆదుదై పటూటకం పేను యడివిలో చెళ్లు పుటూట

మంచిదాని యెంతూ ” అని వింతించుటలో ఆళ్చర్యం లేదు. (వీర రాజమ్మ కథ)

1.1.5 అందమెన స్త్రీ సంఘంతో రాణిస్తుంది. ఆమె వివాహానికి అడ్డుండమ, ఇది స్త్రీ అందానికి మెప్పుదల అదే అందం కొంతమంది స్త్రీలను నాశనం చేస్తుంది. సంఘంలోని దుబ్టశ క్తులు కామాంధుల్సె కా కేస్తారు.. వారి భర్హలు సందేహిస్తారు. చివరికి ఆత్మహత్యో, హత్యో ఆ అందాన్ని తుడిచి 'పెట్తుంది.

1,2. స్త్రీ స్వరూపం. "త్తీ స్వరూవానికి సంబంధించిన వ స్రభూషణ అలంకరణలు వ్రైయ క్షికంగానో, సొంఘికం గానో, సాంస్థృతికంగానో ఉండవచ్చు వారి వారి యిష్టాన్ననుసరించి దిటలు, నగలు, ధరించడం వెయ కికం, కులాన్ని

న! యూ నాన 3

బట్టి, ఆంతస్థునుబట్టి, ఒక (ప్రత్యేక వేషధారణ కలిగి ఉండటం సాంఘికం, కొన్ని కులాలు కుడిపైట, కొన్ని కులాలు ఎడమ.వైట వేసుకోవడం; ,కుడికొప్పు కొందరు, ఎడమకొప్పు కొందరు పెట్టుకోవడం సంఘ. నికి సంబంధించినపి. ఆచార వ్యవహారాలననుసనరించి వస్త, భూషణ అలంకరణలు చేసుకోవడం సాంస్కృతిక ౦, ముత్రెదువ తాళి పూలు, బొట్టు ధరించడం, తలకటుంచు కోవడం, విధవ తీసివేయడం సంస్కృతికి సంబంధించినవి”, స్తీ స్వరూ హానికి సంబంధించిన విషయంలో వస్త్రధారణ, అభరణాలు, ఆలంకరణల వరిశీలన ఉంటుంది.

121 స్ర్తీల వస్త్రాలు ' సారారణంగా ఆంధ స్త్రీల వస్తాంలు చీర, రవిక, _రాజవంళస్త్రీలు మేళలిముసుగు వేసుకుంటారు. స్ట్రీకి సింగారం చీర, పట్టుచీరలు ఉత్సవాల్లో, శుభ సందర్భాల్లో ధరిస్తారు. పట్టుచీర ఖరీ దెక్కువ, అంగపట్టు చీర, పద్దాలపట్టు చీర, పట్టు చీర పట్టుధావళి మాంధూళ పట్టు చీరల (వన కక్తి జానపద గాథల్లో ఉంది, * అంగపట్టుచీర పొత్తు వేపెను ”.

• పద్దాల వట్టుచీర పొత్తువేసెను * (నరసంహావకారము). “ఒక పట్టు చీరమ్మా " (ఎరుకల నాంచారి కధ ఇ “ఏడు పట్టు చీరలు” (సన్యాసమ్మ కధ క పట్టు ధావళి ధరించు నమ్మయ్యా" (ఆ్రీ లక్ష్మమ్మ కదం * మూంధూ? పట్టు చీర గట్టుకొని ' (చిన్నమ్మ కథ మంధూ? * పట్టుచీర గనుకవేమి దండ మాల జీరాడి గట్టినాది " (బాలనాగమ్మ కథ, * మాంధూ పట్టుచీర మడచీర గట్టింది * (గాంధారి కధి అనే జానపద గేయగాథల్లొని పాదాలు ఉదాహరణ లుగా చెప్పవచ్చు

12.11 _గేయగాధల్లోని స్త్రీల వస్తాంలను నేసే ఊరును బట్టి రం “గును బట్టి. డిజై న్హనుబట్టి, ఖరీదును బట్టి అంచును బట్టి, సరిగను బట్టి, బం గారు, ముత్యాలు ఇలాంటివి తాపడాన్ని బట్టి ఏడు విధాలుగా విభజించి, వివ రించడం ఈ (క్రింద జరిగింది,

1... తెలుగు సామెతలు _ సాంఘిక జీవిశం, డా॥ పాపిరెడ్డి నరసింహారెడ్డి

పు 876, జ్తీ

అ. ఊరునుబటి: ఢిల్లీ కోకలు, నాగపురి చీర పోమళ్ళ చీర ఆనేవి, కొన్ని రకాల చీరలు ఆయా (ప్రాంతాల్లో మాత్రమే (ప్రసిద్ధి చెంది ఉంటాయి, ఆ (ప్రదేశాలకు తల్లి డండ్రులుగాని, బంధువులుగాని, వెళ్తుంటే ఆ చీరలు తెప్పించుకోవడానికి సాధారణంగా స్త్రీలు ప్రయత్నిస్తుంటారు, నవాభోజరాజు ఢిల్లీకి వెప్తందే కూతురు ఢిల్లీ కోకలు"” తెమ్మని కోరుతుంది. (బాల నాగమ్మ కథ, “నాగపురి చీర నయమొస్ప దాల్చె దేవి నాంచారి కథ =(ఆ) పోమళ్ళ చీర పట్టపుదేవి శృంగారించుకొని (కుమార రాముని కధ అనే జానపద గేయగాథావాదాలు పె విషయాసీకి ఉదాహరణలు.

ఆ. రంగును బట్టి.

చెంగావి చీర/చెంకావి చీర నల్ల చీరలు తెల్లనీరలు/ తెల్లటి చీర వచ్చ వర్ణ చీర తొగరు చీర పసుపు చీరలు ? దంతపు చీర ముత్యవర్షం చీర అనేవి.

సన్నమాలుతో నేసిన చీర సున్నితంగా ఆందంగా ఉంటుంది, పీటిలో వన్నె చీరలు ప్రసిద్ది సాభారణంగా స్త్రీలు రంగు, రంగుల చీరలు ధరించ డానికి ఇష్టపడతారు. * చెంకావి జీరయు మీనళ కట్టి * * చెంగావి చీర గట్టి" (ధర్మాంగద చర్మిత పాము పాటి * తెల్లాటి చీర కటి”, (సరోజమ్మ కథః

*“లొగరు చీర గట్టుకొని * ((ధర్మాంగద చర్మిత పాము పాట, ధగ ధగ మెరిసెడి దంతపు చీరేమి (కమ్మవారి పణతి పసల బాలరాజు కధ), ఏడు తెల్ల చీరలు, ఏడు న చీరలు, *ఏడు పసుపు చీరలు” (సన్యాసమ్మ కథ.

• పచ్చ వర్ణ చీరలు భక్తితో నేనిచ్చితిని. ముత్య వర్ణ చీరలు మూడు నేనిచ్చి తిని (నల్టతంతాళ్‌ కధ, అని జానపద గేయగాధల్లో పాదాలు ఉదాహరణలు, ఆంచునకుగాని, మొత్తం చీరక్షగాని తొగరు రంగద్దింది తొగరు

విర్ర ళ్‌

ఇ. డికైన్లను బట్టి: బోడ సరము, చీర మళల్చెపూవుల చీర. సీమ కండికళ్ల బీర అనేవి. చీరల మీద జలతారుతోగాని, రంగు రంగుల దారాలతో గాని, సుందర (పకృతిని (ప్రతిబింబించే కొమ్మలు, తీగెలు, పువ్వులు, ఆకులే కాక ఏ గువ్వలు, చిలుకలు, జింకలు వంటి బొమ్మలు కూడా వేయబడి ఉంటాయి బోడ సరము వైరులో మొలచు ఒక దినుసు చెట్టు ఈ డిజైను కలిగిన చీర జొడ సరము బీర, ' జోడ సరము చీర గట్టి" మలిపూల చీం గట్టి" (ధర్మాంగద చర్విత వాముపాట్స, * సీమకండి కళ్ల బీర గట్టి (ఎరుకల నాంచారి కథ అపి గేయ కధా పొదాలు ఉదాహరణలు.

ఈ. ఖరీదును బట్టి ; యేదుము వరవాల చీర యేడు వరహాల చీర అనేవి, ఖరీదును బట్టి చీరల నాణ్యత, మన్నిక ఉంటుంది. ఖరీదైన చీరల నాణ్యత ఎక్కువ, * యేదుము వరహాల బీర గట్టి" , యేడు వరహాలు చీర గట్టి శ (సన్యాసమ్మ కధ అని ఉదాహరణలు,

ఊఉ, అంచును బట్టి : కరకంచు చీర/కలకంచు చీర

కోటకొమ్మంచు చీర

తెల్లంచు చిర

బంగారు సరిగంచు పట్టు చిర్‌ '

బొమ్మంచు చీరో చీరల కొకవైపు గాని, రెండు వైప్పలా గాని అంచు ఉంటుంది. అంచులు రంగులు వని, బొమ్మలు గాని అద్దబడి ఉంటాయి. ఆంచు వీరకు అందా న్నిస్తుంది. * కరకంచు చీరను కాసె బోసింది" * ఆపుడు కలకంచు చీరైన గాపె టోసింది* (కామమ్మ కధ, * బొమ్మంచు చీరకట్టి (ధర్మాంగధ చర్మత పాయి పాటి, “ తల్లికి బౌమ్మంచు బీర గొన్నాడు ళా (కౌనుమ్మ కద్ధ * తెల్టంచు వీర గట్టి" (ధర్మాంగధ చరిత పాము పాట) * బంగారు సరిగంచు పట్టు చీరప్పుడు రాజమ్మ చేత గట్టించిరి * (వీర రాజమ్మ కధ అనే కథా గేయ పాదాలు ఉదాహరణలు. 6

ఊఈ సంగిను బట్టి, బంగారు, ముత్యాలు ఇలాంటి వాటి తాపడం బట్టి : ముత్యాల సరిగె చీర, ముంత సరిగె చీర, ముత్యాల వీరు “ముంత సరిగె చీర గట్ట " (ధర్మాంగద చర్మిత - వాము వాట “ ముత్యాల చీరగట్టి * (పసల బాల రాజు కధ అని ఉదాహరణలు.

బు, చీరల ఇతర భేధాల్లో ; ఏల గగ్రాపు చీరలు, నారగంధ పాత చిర చేరి ఉన్నాయి,

శ్రీలు యిహలోక సౌఖ్యాలను త్యజించి, వైరాగ్యంతో నార చీరలు ధరిస్రారు. నార చీరలు నొక్కు తీరుగా ధరియించి " (గంగా వివాహం) “నారంగధ పాత చీర గట్టెనేమి? (చాల నాగమ్మ కధ) * ఏడు ఏల్మగావు చీరలు” (నన్వాసమ్మ కధ ఉదాహరణలు

చీర కొకవైపు పెటచెంగు, మరోవెస్త కట్టు ఇంగులుంటాయి. కట్టు చెంగు, పైట చెంగు, పైట కొంగు, ముత్యాల పైట చెరగు, ముత్యాల మణి పెట చెంగు, మైజారు చెరుగుల (పసకి గేయ గాధల్లా ఉంది. “కట్టు ఇంగుగాకా మెప్టెలేమి ? * (కామమ్మ కథ) 'జెట కొంగూనై తే నడుముకు చుట్టి (వీర రాజమ్మ కధ, * ముత్యాల పెట చెరగు ముద్దుగా చుట్లవేస ”,

టబ యో లె న! (ఎరుకల నాంచారి గథ ఇ * ముత్యాల మణి మైట చెంగు పేలికలు, పేలి కలుగా తాను చించి* (సనల బాలరాజు కధ అనే కథాగేయ పాదాలు ఉదా హరణళలు,

1 2,1,2 రవికలు; రవికలు రంగును బట్టి, డిజె న్తను బట్టి ఖరీదును బట్టి అద్ధాబ్కు రత్నాలు మొదలై నవి పొదగబడడాన్ని బట్టి నాలుగు రకాలుగా విభజించి ఈ (కింద వివరించడం జరుగుతుంది.

ఆ. రంగును బిట్టిః _కెల్లాటి రవికె, నిమ్మపండ్ల్రచాయ రవికె, నీలాం దిరము రవికె, పంచరంగుల రవికె.

క్‌

జానపద గేయగాధల్లో వి స్రీలు రంగు, రంగుల రవికలు మక్కువతో ధరిస్తారు... * తెల్లాటి రవికె తొడిగి " (సరోజమ్మ కథ) “* కామమ్మకు నిమ్మ పండ్రచాయ రవికె గొన్నాడు, (కామమ్మ కధ, నీలాంబరము రవికె వేడ్కగ తొడిగి ” (గంగా వివాహము) * పంచరంగుల రవికె బాగా తొడిగి దేవి నాంచారి” (ఎరుకల నాంచారి కథ-ఆ) అనే కధా గేయపాదాలు ఉదా హరణలు, ఆ, డిజెనను బట్టి; మారి టె హాము కండికల్టరై క శాజహ౦సల రవికె మళ్చె మొగ్గ రవిక "సెనగ పువ్వు రవిక జానపద శ్రీలు ధరించే రవికెలపై పువ్వులు, మొగ్గలు, హంసలు, గళ్లు మొదలైన రకరకాల డిజైన్గుంటాయి, ళం ష్పైమ్స కండికల్లరై క తొడిగి ? (ఎరుకల నాంచారి కధ-అ) 4 మల్దెమొగ్గ రవిక తొడిగి” ఎనగ పువ్వు రవికె తొడిగి" (ధర్మాంగద చర్మిత పాము పాట అనే గేయ పాదాలు ఈ విష యానికి సాతులు. ఇ, ఖరీదును బిట్టి , ఇదు వరహాల రవికె, పందుము వరహాల రవి౩ె,

• ఐదు షర్లిహాిల రవికె తొడిగి” ' పందుము వరహాల రవికి ఠొడిగి” (సన్యా సమ్మ కథి ఆనే కథాగేయ పాదాలు ఉదాహరణలు, శ్‌ అద్దాలు, పూసలు, రత్నాలు పొదగిడాన్ని బట్టి ఆద్దాలు పూసలు, పొదిగించిన రవికెలన్నా, బుకేదారు అల్లిక ఉండే రవికలన్నా మిక్కిలి (ప్రీతితో స్త్రీలు ధరిస్తారు. భార్యకు యేమ కొనుకగా అద్దాల రవికె భర్ష తెచ్చేవాడు. మారయ్య కొలువు నుంచి వస్తూ కామమ్మకు అద్దాలరవిక ల! అణాల ణి తెస్టారు, (కామన్ము కథ] అద్దాల రవికె బూటాల్‌ రవికె నువ్వుపూనల రవికె రత్నాల రవి 8

“ ఆందాని కద్దాల రవికె దొడిగింది కామమ్మ ” (కామమ్మ కథ) “* నువ్వుపూస రవికె తొడిగి ” “* రళ్నాల రవికె తొడిగి” “మినమినల్‌ దళుకొత్త మేల్‌ బూటాల్‌ రవికయు తొడగించి, * (ధర్మాంగధ చరిత వాము పాట వంటి జానపద గేయగాథా వాడాల్ని ఉదాహరణలుగా చెప్పవచ్చు. కళాత్మకమైన చీరల మీడ, రవికల మీద, వివిధ వస్తువుల మీద జాన పద శ్రీల కున్న అభిరుచిని బట్టి, వారి కళాహృదయం వ్యక్తమవుతుంది. యట అటి 1.2.2 స్త్రీల ఆభరణాలు : నగలకంటయే స్త్రీలకు ముఖ్యంగా జానపద స్త్రీలకు ఆర్మోవాణం. స్త్రీ సౌందర్యాన్ని అభరణాలు ఇనుమడింప జేస్తాయి. జానపదస్త్రీలు ఆపాదమ స్తకం నగలు ధరిస్తారు. నగలు సాధారణంగా దింగారుతో చేయబడి, రత్నాలు, ముత్యాలు, కెంపులు, పచ్చలు, పగడాలు పొదగబడి ఉంటాయి, వివాహ సమయంలో వధువుకు కల్లి దంగ్రులిచ్చే ఆభరణాలు స్తీ ధనంగా చెలామణి అవుతాయి. నగలు ఆలంకారానికే కొక కరువు కాటకాల్లో అవసరానికి కూడా ఆదుకొంటాయి. నళ్ల్ళతంగాళకు వివాహ సమయంలో ఘనంగా స్త్రీ ధనాన్ని అన్న నల్లతంబి యిస్తాడు. సండెండేండ్ద ఇమం రాగా “ బంగారు సొమ్ము నంత దాలయమ్మి తినెను అన్నమునకు సొమ్మునంత బాలయమ్మీ తినెను ఇన్ని సొమ్ములంతటి నియికనేమి లేక పోయె ” (నల్లతంగాళ్‌ కధ స్త్రీకి సొమ్ములంపి ఆశ, సొమ్ముల కోసం అపాయకరమైన పనులు చేయటానికి కూడా పూనుకొంటారు స్త్రీలు, అద్ధెడు ముత్యాలిస్తామంటే ఎరుక చెప్పడానికి నిరాకరించిన నాంచారి “ పగిడి గవ్వల గద్దె బాగా జేయిస్తా యెరుకలి భామ చం్యదహారము సీకు చేయి స్తనమ్మ యెరుకల భామ నీవు కోరిన సొమ్ముల్‌ సీని సనమ్మా యెరుకల భామ” 9

ఆవి లంబాడి వాడు చెవ్పగనే, సొమ్ముల కొరకు (భమపషడి, ఎరుక చెప్పేందుకు అంగీకరిస్తుంది. పాపం, చివరకు (ప్రాణమే కోల్పోతుంది. స్త్రీలకు నగలపై ఉండే మోజెంత బలీయమైందో దీనివల్ల వ్య క్రమవుతుంది. (ఎరుకల నాం చారి కధ ॥

శ్రీలు ధరించే ఆభరణాల్లో నాపొభరణాలు, కంరాభరణాలు, కర్ణాభర ణాలు, హస్తాభరణాలు, పాదాభరణాలి, శిరోభూషణాలు, నడుముకు ధరించే ఆభరణాలు చేరి ఉన్నాయి.

1.8.2.1 శిరోళభూషణాలు: జానపద కథాగేయాల్లా తలకు ధఠించే ఆభరణాలు ఇలా వున్నాయి, సూర్యవంక, సూర్యపురము, చంద్రవంక, చంగద్రపురము; శశిపువ్వు, పొపిటి గొలుసూలు, వాపిట బంతీలు, పాపిట బొట్టు; పాపిటా చేరులు; రొగిడి/రాకిడి, రత్నాలు చెక్కిన రాగిడి, పూబిళ్ల; కొన్నుగొలుసులు.

ఆర్ట్‌ చర్మదాకృతిలో ఉండే చంద్రవంక వంటి శిరోభూషణం చంద్ర వంక, సూర్య బింబము వంటిది సూర్యవంక, రాగిడ్‌, పూబిక్ట, జడమీద ధరించేవి ఈ ఆభరణాల (ప్రస్తావన ఉండే గేయగాథాపాదాలు కిందివి.

• శిరమందు శళివవ్వు చం్యదనంకయు మంచి రత్నాలు చెక్కిన రాగిడి యుంచి (చర్మాంగద చరిత్ర పొము పాట) క సూర్యప్లరములు, చంద్ర పురముల మరించే” (సన్యాసమ్మ కధి*ీ సూర్యవంకలు, చం[ద్రవంకలు యేమి?” (గాంధారి కధ) * పాపిట బంతీలు బాగుగా దిద్ది” (ధర్మాంగద చరిత పాము పాట్స “నొనలు పాపిట బొట్టు నొనరగాతీర్చి” (శ్రీ బాలగౌరి వివాహము, “కొప్పు సవిరియతాను కోరికొన్నాడు” (₹మమ్మ కథ ఈం జెప్ప శక్యముగాక కొప్పు గొలుసులు వుంచి” (ధర్మాంగద చరిత్ర ఎపొాము పాట) అనేవి.”

10

2.2.2 నాసాభరణాలు : సవరత్న మయమగు నళ్తు ముక్కుపోగు ముళత్యాల నత్తు/ ము త్రియపునత్తు ముక్కు పుడక ముక్కర / వంకరముక్కెర రత్నాల బుడక (పుడక) ముంగారి ఎడమ (పక్క ముక్కుకు పెట్టుకొనేది నత్తు. పుడక కుడిపక్క పెట్టుకొంటారు. బంగారంతో చేయబడిన ఆభరణానికి ముత్యాలు, రత్నాలు పొదగడం వల్ల ముత్యాల నత్తు రత్నాల పుడక అనే పేర్లు నచ్చాయి, ముం గార్కి “ముక్కెర, ఒక్క టే. ఈ ఆభరణాల (వసక్షి ఉందేగేయకథా భాగాలు (కిందివి. “నవరత్న మయమగు నత్తు, ముక్కున బెట్టి, ముక్కుపుడకను యుంచి ముదితనొకపంక * (ధర్మాంగద చర్మిత = పాము పాట), “వ్మ్యజాలు గలది వరము త్రియప్పునత్తు ” (గంగా వివాహము, “మూడు నరహాలదె ముత్చాలనత్తు" (కామమ్మ కధ), తనకు ముక్కుకుండే ముక్కర లేదు “* చంద్రదేవ ముత్తింబుతోడి, పార్వతి పగడంబుతో, ,.వంకర ముక్కెర జేసితి వాండ్లు దై తే, ఆ ముక్కున వుద్దరించినారు ” (పసల దాలరాజు కధ) " ముక్టున వున్న ముక్కుపోగుతీసి ” (చిన్నమ్మ కధ, పాలుపొందు రత్నాల బుడకలే ధరియించి (ధర్మాంగద చర్మిత _ పాము పాట), 1.2 2 8 కర్ణాభరణములు . గేయగాథల్లొ (పస్తావించబడిన కర్ణాధరణాలు ఇవి, కమ్మలు / పసిడి కమ్మలు జిమబూలు, తళుకుబొవిలీ కర్మపువ్వులు సీలాల బావిలీ దుదులు యె కందెన కుచ్చులు బవికి రెకలు కొసబాసిలీ మద్దిశాయలు చిమిటి బావిలీ పుటక వావిలీ. శే

కుండెన కుచ్చులం'టే “ ఈడ్షులనెడు కర్ణభూషావిశేషము ” ఆని భబ్జ రత్నాకరములో అర్థమివ్వబడింది. బావిలీలు, ఐవిరెరేకలు స్త్రీలు కొనచెవిన ధరిపారు, “కమ్మలూను ఈరసభలిర కర్నపువ్వులూ దాల్చి దుద్దులును, జమబూలును దిదినటుంచి ” (ధర్మాంగద చరిత్ర = పాము పాట, * ప్పస్పిడ్షి కమ్మలు చెవుల న బాగుగా బెట్టుకొని” (గంగా వివాహము) “కుంజెన కుచ్చులు దీసెగది (కుమార రాముని కధ్శ, “కుంటెన కుచ్చులు యేషీ, (గాంధారి కధ “* కొనజ్రాసిలిలు కాంళఠ చెవులను వుంచి, పటక బాసిలీలు పొలతికుంచిరిగాన ” “చిమిటి బావిలిపి చిన్నారి చెవులుంచి, సీలాల చావిలి సీటుగాదిద్ది ” “మద్ది కాయలు పెట్టి” * తళుకుబాసిలీలు తరుణికు-చిరిగా * (ధర్మాంకద చర్మిత = పాము పాట) బివిరె రేకలా వేళ (గాంధారి కథ్మ అనే గేయకధాభాగాలు ఉదాహరణలు. 1.2.2.4 కంరాభరణాలు : కధాగేయాల్లో స్త్రీలు ధరించే కంరాభరణాల స్వరూపాన్ని బట్టి వారాలు, పేరులు: తాళాలు, దండలు బిరుదు: సరము, పూసలుగా విభజించడం జరిగింది. అఆ. హారాలు: చంద హారాలు ముత్యాల హారములు నవరత్న హారాలు రత్నాల హారములు పూవుల హారము చంద హారాలపుడు చెలియ మెడలో వేపె (ధర్మాంగద చర్మిత = పాము పాటి “ చంద్ర హారములు ధరియించినాది. (సన్యాసమ్మ కథ, నవరత్న హారాలు నాతి మెడలో వేసె (ధర్మాంగద చర్మిత = పాము పాటి “పూవుల హారము [దెంపెను” (కుమార రాముని కధ “ముత్యాల హారములు మూలింటిలో పెపెనుగా*” ((నల్చకంగాళ్‌ కథ), “ముత్యాల హారంబు న! శైజై

మోదంబున. మీకిత్తు పదివేలగా*”” (ధర్మాంగద చర్విత పాము పాటి “ రోక్నాల హారములు రంగైన సరులు *” (ధర్మాంగద చర్మ్శిత పాము పాట) అనే గేయగాథాపాదాలు ఇందుకు ఉదాహరణలు, ఆ. పేరులు ;

కఠ "పేరులు ముత్యాల- "పేరులు

గిలకసరి పేటలు మొహరి పేరు

గిలక పేరులు వంక పేరులు

గుండ్ల "పేరులు వరహాల 'పేరుపు

నల్లపూనల "పీడ నంకు పూనల పేర్టు

పలపల పేరులు = పలపల. పేరులు, కల పేరులను, చంద్ర హారంబులు కంరమున ధరి యించి " (సన్యానమ్మ కధ * గిలకసరి పేటలు కలికి మెడవేసె* (ధర్మాం గద చరిత పాము పాటి, = గుండ్డ పేరులు |దెంచెను " (కుమార రాముని కధ, * ముత్యాల సేర్రులను, చర్మద హారములు ' గిబక పేరులు, వంక పేరు లును (సన్యాసమ్మ కధ, గిలక శేర్రలు పలక 'ేరులమరించే ముత్యాల శేరు వేసెనుగా* (నన్యాసమ్మ కధ, ముత్యాల హారములు, మొహరి'పేరును వేయి లక్షల విలువ గలదిజూదుమిక (గంగా వివాహము) = ప్రర్రప్రోల'పేరువు వనిత మెడవేసె”. “శంకు పూనన పేర్లు పొంకముగ వేసి” (ధర్మాంగద చరిత పాము హెట్సి “ ర్ముదాత శకృేరల రూఢిగా ధరియించి (ధర్మాంగద చర్మిత = వాము పాటి అనేవి ఉదాహరణలు.

ఇ, లాశీలు.

చిలుకలతాశీలు పులిగోరు పదకము

ఇర్ముపక్కల చిలుక రూ పేర్చరచబడిన పతకం.

• చిలుకల కాశీ” * చిలుకలు తాళాలు చిన్నారి మెడనుంచి ' '" పులిగోరు పద కంబు బొలతికి ధరియించె * (ధ్రర్మాంగద చరిత = పాము వాట అనే గేయ గాథా భాగాల ఉదాహరణలు,

13

ఊఉ. సరము బన్నరసము నానా విధములైన మణులతో గుచ్చిన హారందిన్నసరం. “ పన్నెండు వరహాల బన్నసరమొకటి* (కామమ్మ కథ, “ బన్నసరము దీసెను* ((కునూర రాముని కధ అనే కథాగేయ పాదాలు ఉదాహరణలు, ఊ, పూసలు; బంగారు గోధుమ పూపలు, నల్పపూసలు " నల్లపూసలు ము త్రెదువలు మ్మాతమే ధరిస్తారు.

• గొంతుకు ఐంగారు గోధుమ' పూసలున్ను . (నల్చశంగాళ్‌ కథ ' ముప్పది తూముల న్నల్పపూసలను ఒక్క రేవున దెంచి వోనరీ అనే పాదం బాలనాగమ్మ కథలోనిది. శ బు, దండలు: అ్హి పూసల దండ, దండలు, నల్దపూసల దండ, నోముల దండ, దండలే కారాలు దండతే విరుకు తగిరించి” ' సన్యాసమ్మ కథ) “ఆర్తిపూసల దండ దెగి నేలబర్డట్టు * (కామమ్మ కథ) * నల్పవూసల దశ్శిడ నాతి మెడలో వేస * (ధర్మాగద చరిత్ర = హాము పాట్స, * నోములదండ మెడను వెపె భామ' “నోముల దండలు మెడను వేసికొని" (కమ్మవారి పణతి = పసల బాలరాజు కధ అనే గేయకథాభాగాలు సె చెప్పిన ఆభరణాల (వసి ఉండే ఉదాహరణలు బూ, ఇతర కంఠభరణాలయి: లడ్డికల నాను జో గుండ్దపైడ ర్ముదాక్షతలు, తీగె క!

“ మెడకు మంచి అడ్డికలు వేసిరి” (ధర్మాంగద చర్మిత పాము పాట) “గుండ్ధపన్హైడ ద్‌సెను" (కుమార రాముని కధ్శ, 4 తీరైన కంరమున తీగె దాల్చెనుగ * (గంగా వివాహము, * మెళ్లోను ఒక నాను తిరుగకున్నాది " (కామమ్మ కథ * మెడను రుద్రాక్షలు తడయకను కాల్చి” (గంగా వివా హము) అనేవి పె అభరణాల సక్తి ఉండే కథాగేయపాదాలు.

1.2.2.4 నడుముకు ధరించే ఆభరణాల

గేయగాధల్లో స్త్రీలు నడుముకు ధరించే ఆభరణాలు ఇవి ఒడ్డాణము బంగారు మొల్టకాడు బంగారు వడ్డాణను పద్మాలు దిద్దిన వట్టుళాబొందు పసిడి వడ్డాణము మొలపేరు చిలుక యొడ్డాణము డాబు గజ్జల వడ్డాణము

• జృడ్పృముక్ష గురుదైన యొడ్డాణము అమరించి ” “ నడుముకు బంగారు వద్డాణమేసె * (సన్యాసమ్మ కర్ర, “నడుము యొడ్డాణము దీవెగద ” (ఈఅమార రాముని కథ, “* సింహమధ్యముపోలు చిన్నారు నడుమ.కు వడ్యాణు ముంచిరి” (ధర్మాంగద చర్మిత = పాము పాట * స్దగిమ్సి డాబుదారితో బెప్టై క? (పసల దాలరాజు కధ, ఈం గజ్జల వడ్డాణము ఘల్ధుఘల్దున ధరియించింది "” (గాంధారి కధ ఈ గజ్జల యొడ్డాణం ఘల్దున ధరియించుకొని "” (కుమార రాముని కధ.

“బంగారు మొల్మతాడు వరహాల మొలతాడు వేరు ఎంచి చూగుమిక” (గంగా వివాహము) సద్మాలు దిస్టీన పట్టుకాబొందురప్పుడు చిన్ననుందరి మొలకు వన్నెమీర కను” (ధర్మాంగద చర్మిత _ పాము పాట) అనే గేయ గాధావాదాలు ఉదాహరణలు,

కర్ర

1226 హస్తాభరణాలు ఫి కధాగేయాల్లొ కనిపించే హస్ర్తాభరణాలు ఈ కిందివి : అ: ముంజేతికి ధరించేవి, ఆం (వేళ్లకు ధరించేవి అని రెండు విధాలు. ఆ. ముంచేతికిక్యాంంచేవి ; చేమపూపుల కడియము సల గాజులు ( పగడాల కడియాలు సీలాలు/నీలాల గాజులు పచ్చల కడియాలు పోజీలు/పోచీలు బంగారు కడియాలు/క నక కడియాలు మురుగులు యాదండి కడియాలు మురిడీలు కంకణాలు బాజీబందువులు. గాజులు గొలుసులు బోలుగా లావుగా ఉండేవి కడియాలు, పలుచగా రేకులా వెడల్పాటి గొజులొా వుండేవి కంకణాలు, బంగారుతో చేయబడి పగడాలు; పచ్చలు పొదగబడినవి పగడాల కడియాలు, పచ్చల కడియాలు, ఈ కడియాల పై రక్ష రకాల పూవులు చెక్కబడి ఉంటాయి. సోచీలు మణికట్టుపై ధరించేవి ఆభళ ణం. మురుగులు, మురిడీలు ముంజేతికి ధరిస్తారు. బాజీబందువులు, సందిటి కడియాలు ఒకటే, గాజులు ముత్తయిదువ తనానికి ఒక చిహ్నం, పై ఆభ రణాల (పస్తావన ఉండే గేయకథాభాగాలు ఈ కిందివి, “* చేతిచేమపూవుల కడియం తళతళమన్నది ” (కుమార రాముని కథ్ర, “ మూ గచ్చమ్మచేతి కడియం కుదవ బెట్టి” (గాంధారి కధ, “కనక క్రడి యాలు నడిదారిలో ఆ పొత్తుబెట్టి” (పనల గాలరాజు కధ), “ కరకడియల్సున్పు, మంచి గాజులును తొడిగిరి చిన్నారి చేతులకు” “బాజీ బందువులు మంచి కేం

బాకయిన యాదండి కడియాలు బెట్టి” “ హ_స్టకంకణాలు అప్పుడు ఘల్లున యమాయ” (ధర్మాంగడ చర్మిళ _ పాము పాట్ట కరక ౦ంకణాదులు ఘల్లు ఘల్లుమనంగ ” (గంగా వివాహము, “ చేతిలో గాజులు చిట్లి పోతుంపె” (కావమ్మ కథ కళ ఘల్లు ఘల్లుమని గాజులు (మోయంగ*” నిగ నిగ మెర 'పెడి నీలాల గాజులు ” (కమ్మవారి పణతి పసల బాలరాజు కధ, కుడీ చేతి నీలాలు చిట్టి పోతుండె”' (కామమ్మ కథ * మ్సృర్రుగులు, గొలుసులు, మురిడిలు, పోచీలు వనితకు బెటిరి వామహస్తమున”” (ధర్మాంగద చరి[ఈ వాము పొట్ట * బాజీబందువులు దీసెను " (కుమార రాముని కథ). అ. వేళ్ళకు ధరించేవి . ఉంగరములు | బటువులు ముద్దుటుంగరము, వేలికి ధరించే ఉంగరం వంటి ఆభరణం బటువు. “ పెసల కాయల వంటి (వేళ్ళకు బటువులమరించి ” * బటువుంగరములే (వేళ్టకుంచెనుగా 9౯ (సన్యాసమ్మ కథం “* ఆభరణ భూషణములన్నియు ధరించి, ముత్యాల హారము ముద్దుటుంగరము ” (శ్రీ బాలగౌరి వివాహము అనేవి ఉదాహరణ , ములు, | 221 పాదాభరణాలు ; జానపద గేయగాథల్లో కనిపించే పాదా భరణాలు యివి. ఆ. పాదాలకు ? కడియాలు, వెండి అందెలు/అం దెలు కమ్మగొలుసులు మువ్వలు గజ్జెలు పాంజీలు/పాంజేబుల్‌ గజెలందెలు పాలడాల్‌ (పావడాల్‌) ల! కై

అః పాదాల వకు: వ! ఊఉంగగాలు కనక పిలైండ్తు/పిల్తేళు ళం లొ టాం కంచు మెన్టైలు చిటికెన బొద్దులు 'మెబలు/వెండి మెళైలు. చుట్లు యి మా! ఖు ఈ ఆభరణాల ప్రస్తావన ఉండే గేయకథాభాగాలు ఈ [కిందివి

• క్షాళ్ల కే కడియాల ఆంజలోయమ్మా వాలకును | ఆ వెండి గొలుసులు, కద్ము గొలుసులు అమమ్మ * (సన్వాసమ్మ కధ, * వెండ్రియం దెలు ఘలుఫల్లుమనగా ” న్న యు ౯ క్రడ్రియములు మెళెపెయవడుగా " (కాంభోజరాజు కధ, * కాళ్లఅందెలు మాడిన రీతి" ' పావడాల్కాళ్లకును వాంజీలును తొడిగి అందెలును ముష్వ లును అమర దాల్చిరిగా " ((ధర్మాంగద చర్మిత పాము పాట). పౌంజేబులు హవడాల్‌, చిటికెన బొద్దు యేమి? పిల్లెండ్లు ఆవేళ భామతాను ధరియించి ” (గాంధారి కథ, *కొళ్ల కడియములు, కమ్మగొలుసులు, పిలేళ్లు, (వేళ, ఉంగరములు, వెండి గొలుసు” (సన్యాసమ్మ కధ, ివేళ్లకును పిశ్లేలు వెండి మాచబెటి గజెలె కటిరి కాళ కంతటను " (ధర్మాంగద చరిత పాము పాట న! ట్‌ ఖి రు భగ

• క్రాళ మెటెలు, పిలేకు, పాలడాల్‌ " (గంగా వివాహము అనేవి, పు! ట్‌ ల! సాధారణంగా పాదాభరణాలు వెండితో చేస్తారు, గథ్జై, గొలునులనే పాంజేబులంటారు. పొదాలకు ధరింజే వంకర కడియంపావడ౦, ఉంగ రాల్లాంటి. మెడ్హైలు పెండ్రి అయి ్రీణ పాదంతో రెండో (వేలికి ధరిస్తారు, కాలి చిటికెనవేలికి చిటికెన బొద్దులు ధరిస్తారు. పెండ్రి అయిన స్త్రీలు కాలి నాలవ వేలికి వెండి ఉంగరాల్తాంటి పిల్లాణులు ధరిస్రారు, ల కం ళా అనాటి 1.2.8 ఆలంకరణ సామ్మగి : బొట్టు, శొటుక్క పసుపు గంధం, అద్దం, అలంకరణ సామగిగా చెప్పవచ్చు, బొటు, కొటుక లేనిదే ఆలం ఇ ట కరణ పూర్తికాదు. శ్రీ వాంటికి పనుపు, నొసటికే బొట్టు, కంటికి కాటుక ళు అందాన్నిస్తాయి, 18

12.01 బొట్టు విధాలు : జానపద గేయగాధల్లొ శ్తీలు ఆలకరించే బొట్లు విధానాలు ఈ (కిందివి. బొట్టు థి గంధము చుక్కబొట్టు కసూరి బొటు తిరుమణి రేఖ శానా లబ కస్తూరి తిలకము కుంకును కసూరి రేఖ పచ్చబొట్టు జాట్‌ బ్‌ “ కుదురైన బొట్టు పెట్టి* * నొసట కస్తూరి రేఖలనమరించి ' * నొసట కస్తూరి చొట్టుపెట్టి " (సన్యాసమ్మ కధ, “ అర్ధచందదునిటోలు అతివ వెన్నుదురుపై కస్తూరి తిలకంబు ఘనముగా దిద్ది క (ధర్మాంగద చర్మిత పాము పాట్ట “కస్తూరి తిలకము వొట్టు పెట్టినాను ' ,(బాలనాగమ్మ కధ, * చేర్చుక్కబొట్టుతో చెన్నాందుచున్నట్టి ' (ధర్మాంగదడ చర్మిత పాము పాట్స, ' శ్రీ గంధము చుక్కడొట్టు పెట్టింది" (సన్యాసమ్మ కథ '* తీరిన బొమ్మల్లే తీరుమణి రేథా పెట్టింది” (చిన్నమ్మ కధ ' నుడుట కుంకుమ నీవు పెట్టుకొని * కుంకుమ ధిరియించెకొమ్మ " (శమ్మవారి పణతి. పసల దాలరాజుకధు క నొష్టకుంకుము నేలబడినట్లుగాను . (శామమ్మ కథ) ' పచ్చబొట్టు నెత్తినెట్టి ((నల్టతం గాళ్‌ కథ ఆనే గేయగాథాభాగాలు ఉదాహరణలు. 1.2.8 2 న్నేశ్రాలంంకరణ, జానపద స్త్రీలు కళ్ళకు కాటుక దిద్దుతారు. న్‌! కళ్లకు కాటుక ఆందాన్వినుంది. “సన్నపు నేతాలు కాటుక దిది” * కలువ జ ఎగ్తై ఉష ద కన్నులందు కాటుకుంచెనుగా ” (సన్యాసమ్మ కథ్శి * అలుచిప్పలను టోలు వాలగన్నుల కజ్పడు కాటుకుంచిరి * (ధర్మాంగద చర్మిత బాము పొట్సి అనే కథాగేయభాగాలు ఉదాహరణలు, 1.2.8.8 కేశాలంకరణ ; ఇతర ఆలంకరణలతోపాబు కేశాలంకర ణకు కూడా జానపద స్త్రీలు ఎంతో ('పాముఖ్యాన్నిస్తారు. జడ, కొప్పు, గంటు 'కేశాలంకరణలలోని రకాలు, 19

దుఃఖమో, కోపమో కలిగినపుడు మాత్రమే శేశాలంకరణను నిర్ణక్ష్యం చేస్టారు. స్త్రీకి జుట్టు అందం. జుట్టుకు నూనెరాసి, చిక్కుదీసి జడగానిం కొన్చుగాని వేస్తారు. కొప్పు "పెట్టుకొ నేందుకు వెంట్రుకలు దండిగా ఉండాలి, పెర్దకొప్పు ఉండడం అందం, కొప్పు 'పేదదిగా రానడావికి సవరం పెడతారు, తల దువ్వుకొ నేందుకు దువ్వెనలు, చిక్కుదీయటకు వెండి లెదా బంగారు సిక్కంటిగాని వాడతారు. జడమీద రాగిడి, పూబిశ్ట ధరిస్రారు. కొప్పు మీద కొప్పు గొలుసు ధరిస్తారు.

• గాంధారి దేవేమో నూనెలు తెప్పించింది = కురులు చాల దుప్వింది, కురచగాను, జడవేసి” (గాంధారి కధ) “కురులు నున్నగ దువ్వి కొప్పును సవరించి జడతీర్చి ల (ధర్మాంగద చర్మిత = పాము పొట్స, “ కొప్పును నున్నగ దువ్వి కీలుఐడగా వేసె” (నన్యాసమ్మ కధ “కొప్పు నున్నగ దువ్వి కూర్చి “పెనుగా” (సన్యాసమ్మ కథ శక్‌ హరకొప్పులతోను ఈ (ధర్మాంగద

న! చర్మిత = పాము పాటి ఈ చిక్కుదీసె మర్కి కొప్పులు బెఫ్టైను 99 (బాలనాగమ్మ కథ), “ఐదు జానల కురులే అమ్మయ్యో | కీలుగంటగా వేసి యన్నదయ్యో ” (ఠీ లత్మ్మమ్మ కథ) అని ఉదాహరణలు,

జానపద స్రీ ఎక్కడికన్నా బియల్లేరి వెళ్ళేటప్పుడు కేశాలంకరణకు ఎంత శద్ద తీసుకొంటుందో ఈ (కింది గేయభాగంలో గమనించవచ్చు.

= నాంచారి ఎరుక చెప్పడానికి పయాణమవుతూ *

“ ఉఉట్టులోనూనె - మెప్తేసి దించె " ఏ ళు ఉం మెప్రేసి దించుక = సిరిగిన్నెలకొంచె ళం సిరిగిన్నెల నూనె = తలసిరుసుక్రం టె జాలాటి బండెక్కి _ తానాలే జేసింది పగిరి సిక్కంటి తోన _ పాపిడేరు పరిచె 20

ఎండిసిక్కంటి తోన = తలసిక్కుదీసైె ఎరటికెంటికి తప్పకుండా = ముత్యాలేకూర్చె ముత్యాలు ఒక వరుస _ పచ్చల్డు దాపె వచ్చళ్డా ఒక నరున = పగడాలు దాపె పగడాలు ఒక వరుస . రంగులే దాపె రంగులే ఒక వరున _ ముడిసానె పూలు ముడిసీన, పూలతో = ఏసొనె జడలు ”' ఎ ఎరుకల నాంచారి కథంఅి పూలపై మక్కువ : పూలకు మన సం్క్య్బాతిలో ముఖ్యస్థానముంది. ముత్తయిదువలు కన్యలు మ్మాత,మే పూలు.ధరిస్తారు. జానపద స్త్రీల, పూలు జడలో మక్కువతొ ముడుచుకుంటారు. విరజాజులు, సంపెంగలు, మల్లి, బంతిపువ్వుల (ప్రసకి కథాగేయళల్లో (ప్రముఖంగా ఉంది భూపతుల భార్యలంత పూలు తలలందు తోచ *” (నల్లతంగాళ్‌ కధ, “కురులు నున్నగ దువ్వి విరులు సవరించి "” (థీ వాలగౌరి వివాహము) *ో జడని విరజాజుల, సంపంగెలు, మల్లెలు ధరియించి * (సన్యాసమ్మ కధ్స “ బంతివువ్వులదండ. లయ్యుంతి ధరి యించె”. (ఎమకల నాంచారి కథ) అనే గేయగాథాపాదాల్లో పూల (పసక్తి ఉంద్‌,

1.2 8,5 మైపూతలు : మేనికి మంచి గంధం పూస్తారు, వొంటికి పసుపు రాస్తారు. చెక్కిళ్లపై కుంకుమ రేఖలు దిద్దుకారు. "ఆ త్తరవు మిశిత మగు అగరు గంధంబులను మెయిమోస బూసి8” 1 అద్దాలను దొలు అతివ చెక్కిళ్లపై కుంకుమరేఖలు కూర్చి దిద్దిరిగా * (ధర్మాంగద చరి్యత్ర = పాముపాట) “ మేనున మంచి గంధములుబూసి* (సన్యాసమ్మ కథ “ చెక్కిళ్షకు గంధము బూసెను” (బాలనాగమ్మ కథ * పస్తుప్ప యొడలుబూసి* (నల్లి తంగాళ్‌ కధ) “ పచ్చంగ వనువు బూసి *” (కామమ్మ కధ) ఆనే కథాగేయ పాదాల్లో మెపూతల (పస కి ఉంది. కాలా నమ్మి

భంచి లగకొలలు వ్‌ రంగ లో ణి ష్ట్ర మనాానాయయరనలే ( సమ్రైల నవస ఏ

1.2.8.5 దర్పణ ప్రాధాన్యం : అలలకరణ పూర్తయిన తర్వాత అద్దంలో చూచుకోనిదే ఫీ స్త్రీకైనా తృప్తిఉండదు,. అలంకరించుకొని అద్దంలో అవద చి సీడ కనబర్వగా స్రిలే మూర్భపడేటంత అందంగా ఉండేవారట. “నిలువు టడ్జము సిడలు కనపర్చగా = దిగ్గనాతనవదినె మూర్చాదులాయె "*” “ఆ విలువు టద్ధములో సీడలను చూసి సన్యాసి " “ విలువుటద్దాము చేతికచ్చినాది, అద్దము ౧ లోపల నీడ చూచినాడు" (బాలనాగమ్మ కథ అనేవి ఉదాహరణలు,

1.24 ఈ [పకరణంలో శ్రీ స్వరూపం, వస్త్రధారణ, నగలు, "క్రేళ్ల ధారణ, బొట్లు, కాటుక, చందనాది అలంకరణ సామ్మగి గురించి ఉన్న వివిధ విషయాల్ని నా పరిశీలనలోని గేయగాథల ఆధారంగా విశ్తేషించడిం జరిగింది,

ఈ (ప్రకరణంలోవి ముఖ్యాంశాలు = శ్రీకి రూపం ముఖన్షమైంది, స్త్రీలకు పట్లు చీరలు, రంగు చీరలు, అద్దాలు, పూసలు పొదిగించిన ళవికలంటే

చో 1పేతి. స్త్రీలు అలంకరణ కెక్కువ (పాముఖ్యాన్నిస్తారు. బంగారు. వెండితో జేసిన నగలను శిరసు నుండి గ్రీపాదం వరకూ ధరిస్తారు. న్ర్రీల తలకట్టు విధానాల్లో జడకొవ్పు ముఖ్యమైనది. ఇంకా బొట్టు, కాటుక, పూలు, ఆదం, ర్‌. షా బ చి అలంకరణ సామగిగా వాడతారు.

జానపదగేయగాథల్లో కవిపించే స్త్రీ సవఃర్తనా విధం, నడవడిక ఆధా రంగా త్రీ స్వభాప వైవిధ్యాన్ని రెండవ (చ్రగరణంలో చర్చిర్చడం జరుగుతు॥ది 2డీ

క్షా

తెలుగు జానపద గేయగాథలు

స్త్రీ స్వభావ చ్శితణ

2.0 శ్రీ స్వభావాన్ని గూర్చి తెలుసుకోవలెనంటే ఆమె (వర్తించే

తీరును, నడవడికను, గుణగణాలను పరిశీలించవలసిన అవసరం ఎంతైనా

ఉంది, స్త్రీ స్వభావంలో ఇమిడివున్న వివిధ గుణాలను జానపద గేయగాథలు

ఆధారంగా చర్చించడం ఈ [ప్రకరణ లక్ష్యం స్త్రీ స్వభావంలోని వివిధ గుణా లను అతర (క్రమంలో పరిశీలించడం జంిగింది.

వై! ఆనుమానం , ఆకుచాటు పిందెలుగా అణగి మణగి వున్న

కోడలిపె అత్తగారికి అనుమూనం ఉండక పోదు, సుందరి తన భర్త" నాగ

రాజుతో కలసీ దివ్యతిరుపతులు తిరిగి వస్తానని అత్తను ఆనుమత్రి కోరుతుంది.

అందులకు ఆర్మిలీదేవి. * ఈ పేరు బెట్టుకొని యిల్లు వెడలుచు నిపుడు, పాము

నొక బుట్రలో పారంగ దోలి వ్యభిచారివై సీవు వర్తించుటకు ఈ బొంకు బొంకి

వివి, ఇది నిజముకాదా ” అని దూషించడంలో “ అనుమూనం ముందు పుద్లె ట్‌ ఆడది తరువాళ పుట్టింది” అనే సామెతను గుర్తుకు తెస్తుంది. (ధర్మాంగద చరిత) పాము పాట. బలై ఆబద్ధం ; కొంత మంది స్త్రీ లేని పోనివి కల్పించి, గోడ “పెటీనటు అబద్దాలు చక్కగా చెప్పగల సమర్వులు తమకు నచ్చని వారిపై ల ణా గే న. న్‌్‌ ఆబద్ధాలు చెస్పి, వారిని బాధించ డానికి వెనుకాడరు. మూళియలంకారి మూదేవి చెడి పుట్టింటికి వచ్చిన అడపడుచును, అవమానించి ఇల్టా వదలి పొయెటట్లు చేస్తుంది. వేటనుండి తిరిగి వచ్చిన భర్త చెల్పైలెదని అడుగుతాడు -

• వాకు వచ్చినది చూచి వంట నేను చేసినాను యన్నము వండి నేను యరటికాయ కూర చేసి పచ్చవర్ణ చీరలను భక్తితో నేవిచ్చితివి బంగారు సొమ్ములను బాగుగా నేనిచ్చితిని ఆభరణములన్ని ఆళతో నేనిచ్చితిని
• విడ్లల్రాడు బంగారు. బొమ్మలు నేనిచ్చితిని*” అని సకల సోకిరార్రలు చ! చేకూర్చి, నీళ్లకు పోయి కచ్చేసరిక్‌ ఎవ్వరూ లేరని వారి కొరకు వెదకి వేసారితి నని భర్తకు చెప్పంది. ఇలా మూదేవి అబద్ధాలు చెప్పడంలో కల నిపుణతను (వదర్శొించు కొంటుంది. (నల్చితంగాళ్‌ కద్ధ, మాణిక్యాల, దేవి తమ ప్వ్యుతులను గారోబంగా చూడ్డం, సహింపలేక, విషం కలిపిన భోజనం పెట్టి ప్యుతులను చలపతలంచిందని, ఆమె సవతులు రాజుతో అబద్దాలు చెప్తారు, ఫలితంగా మాణిక్యాల దేవి భయంకరాటవిలో చెర పెట్టబడుతుంది. (కాంభోజరాజు కథ. తమకు సిచ్చన్‌ వారిపై నిందలు వేయడానికి స్త్రీలు వెనుకాడరనడానికి లక్ష్మమ్మ అత్త, ఆడబిడ్డరే: సాకులు. తాము ఎంత సాధించినా లక్మమ ఎడుడు: వెన్సక పోవడంతో భార్య, భర్తలకు విరోధం కల్పించ తలచి - బడీ

“* ఏమి కోరీ పెండ్లాడి వచ్చినావు - ధోగము దానిని నీవు తెచ్చినావు ఎన్నాళ్ళుండి కండ్డజూతువయ్య్యా = ఒకటి యం పే ఐదారంటాది ఎడమకాలితో ఎగసి తన్నినాది-అట్లాటిదానికి బయట పడముతం౦్మడి”

అని కొడుకుతో తీరు తీరున నిందబు కల్పింది చెప్పడమే కాక ఆసూయరాలై లక్ష్మమ్మ దానున్ని మరగి ఉందసి రంకుతనం ఆంటగట్టినారు, (లక్ష్మమ్మ కర)

సన్యాసమ్మకు చూడ్ణానికి వచ్చిన అన్నగారు డబ్బిస్తారు. ఆది చూచి అత్త బాలమ్మ “యిరుగునా పొరుగునా మరగియున్నావా సన్యాసి సీ మరది ఆఅప్పన్నతో మరగి యున్నావా సన్యాసి లేక *” చోరుడైన నీమగడు నీకు పంపేనా సన్నాసీ ” అని నిందిస్తుంది. (నన్యాసమ్మ కధ,

$.8 అమాయకత్వం : కొంతమంది స్త్రీలు అమాయకంగా ఏదో ఒకటి మాట్లాడి కష్టాలు తెచ్చుకుంటుంటారు. దాలమ్మ కోడలును వంతు పనులు చేయమంటుంది. సన్యానమ్మ నాచేత మీపనులు కానేరవమ్మా దాలమ్మా, నూయన్న వద్దా కబురం పేను. దాసీలను పదిమంది పంపించగలడు మాయన్న, కూలిచ్చి, నాలిట్బి చేయించు తాను ఆపనులని” పలికి తనకు తెలియక నే* మట్టినింట నవమాన పరచి, ఆత ఆరళ్టకు గురయింది, అమాయకు రాలు సన్యాసమ్మ, (సన్యాసమ్మ కధ.

శిశ అలుక: స్త్రీణ భర్తమీద కోపంతో అలిగి పట్టింటికి వెళ్ళడం, సహజం. గంగతో వాదులాడి పుట్టింటికి బయలుదేరిన వార్వతిని శివుడు (బతిమాలుతాడు. శివపార్వతులు ఎస్పటివలె కలసి మెలసి ఉంటారు, అది చూసి గంగకు కడుపులో చెయ్యిపెట్టి కెలికినట్టయి శివునిమై అలిగి పుట్టింటికి వెళ్ళిపోతుంది. (గంగా వివాహము,

2,6 ఆవమానం : స్త్రీ అవమానాన్ని సపాొంపలేదు. ఇతరుల ముందు అందునా సవతి ముందు అవమానం పొందడాన్ని అసలే సహింపదు.

25

చెడి పుట్టింటికి వచ్చిన నల్లకంగాళ్‌ ను వదిన అగౌరవిస్తుంది వదిన చేసిన పరాభవాన్ని భరించలెక బిడ్డలతో కూడ వాడుబావిలో దూకి మరణిస్తుంది (నళ్టతంగాక్‌ కధ).

శివుడు తాను గంగను వివాహమాడిన విషయం పార్వతికి 'తెలుపకుండా జటాజూటంలో ఉంచుకొని ఏమీ ఎరుగని వానివలె నటినుంటాడు. ఒకరోజు పార్వతీ శివులు పొచిక లాడుతులడగా పార్వతి వదేపదే పం దె మోడులుంటుంది శివువి జటాజూటం నుంచి గంగ తొంగి చూసుంటుంది అలా,గంగను 'ూచిన' పార్వతి ఇన్నాళ్ళు కన్నుల బడని సవతి కన్చించడ మ కాకుండా అందునా తానోడి పోతుంటే సన్నివేకాన్ని చూడడం, తనను పరాభవించినట్లు గానే భావించి కోపంతో తోక లొక్కిన తాచువలె గంగతో వాదనకు సద్ధపద్తుంద,

(గంగా వివాహము)

2,6 ఆడందరం విధి వై పరీత్యం వల్ల పేదరికం కల్షినాా గత్ర వె భవాన్ని మరచి పోలేక *మా తాతలు నేతులు తాగారు మామూళులు వాసన చూడండన్నట్లు “= బొంత మంది స్తీలు చవర్తిస్తారు నల్లతంగాల్‌ భర్త చెడి పుట్టింటికి పోవడం కంటె కూలిపసిచేసి (బతకడం మేలంటాడు, (నల్టతంగాళ్‌

• పూలు పెట్టుతల పూర్వకర్మ మోగడ్డి మోయ వాసన తలయందు కట్ట మోయ కారణమో గంధ మెళ్తు చేతులతో పేడతట్ట కారణమా కుంకు మెళ్తు చేతులతో కూలిచేయ విధివశమో రాజైన మాయన్న రాజ్య మేలు చుండగాను *

ఆని ఆడంబరత్వాన్ని చాటుకుంటుంది.

2,7 అవేదన. భర్త అన్యానక్తురై నప్పుడు భార్యపడె ఆవేదన ఇంతింతనరానిది. అక్మమ్మ భర్త భోగం దాని యిల్లు మరగ, భార్యను అలక్ష్యం చేస్తాడు. వతిచే సే తప్పులు బయట పెట్టని కాంత పరమ పత్మినత న్నట్టు. తల్లి దం్యద్రులకు కూడా చెప్పక తనలో త్రానే కుమిలి హోయిన ఉత్తమ యిల్లాలు లవ్మమ్మ. (అమ్మమ్మ కధ).

26

శ.8. ఆళ: శ్రీ ఆశ సంతానం కోనమో, పుట్టింటి మీదనో, చిరలు నగల మీదనో ఉండవచ్చు సందర్భాన్ని బట్టి కథాగత పాత్రలకు మంచిగానో ఇడుగానో పరిఐమించ నచ్చు.

స్తికి సంతానమంటదే ఆభ భూలక్న్మీ దేవమ్మ జటంగ మహాముని దారా సంతానాన్ని పొం దేమార్గం తలునుకుంటు౦ది, ముని ఏడుపంద్లు మాత్రమే కోసుకొమ్మంటాడు, భూలవ్మ్మీ దేవమ్మ చెట్టెక్కి “ఆశకు గంపెడు పండ్లు కోసినాది, చెట్లుదిగిన లక్ష్మి దేవమ్మ యెడు పండులే వడిలోనున్నవి, తక్కువ నోములు నోనినాను ” పై గేయభాగంలో స్త్రీకి సంతానం పై ఆళ ఎంతఎకువో వ్యక్తమౌతుంది, (దాలనాగమ్మ కధృ

శ్రీకి అత్తింట ఎంత సిరిసంపదలున్నా పుట్టింటిమీద అశ ఉంటుంది, గంగను శివుని కప్పగించే సన్నివేశంలో “అత్తవారింటి భాగ్యమెంత కల్లిన్మ మొదట వుట్టింటాశవదలదింతులకు ఇ, “ో* ఆకాళము పొడవు తన కాపురం బుండిన, మొదట వృద్దింటాశ వదలదింతులకు ”, “అని స్త్రీలకు పుట్టింటి మీద ఉండె ఆక ఎటువంటిదో శఛంఖు దేవయ్య చ్మకమ్మలు వ్యక్తం చేస్తారు. (గంగా విదాహము)

స్త్రీలకు నగలు, చీరలంపే అళ ఎక్కువ, చీరలు నగలు ఆళ చూపిస్తే' అపాయకరమైన పని చేయటావికై నా సిద్దివడతారు. లందాడి వాడు నాంచారిని ఎరుక చెప్పేందుకు రమ్మని పిలుస్రాడు, నాంచారి ఒప్పుకోదు, పసిడి గద్దె బాగా జేయిస్తా యెరుకలభామి చండ్రహారము. నీకు చేయి_స్రనమ్మా యెరికల భామ, నీవు కోరిన సొమ్ములు 'సేసిస్రనమ్మా యెరుకల భామ ” అని అందాడి వాడు పలుకుతాడు, నాంచారి సొమ్ముల కోసం మలో పడి ఎరుక చెప్పను అంగీకరిస్తుంది. (పాణం కోల్పోతుంది. స్ర్తీలకు సొమ్ముల పైగల కాంత ఇలా పస్ఫుటమవుతున్నది, - (ఎరుకల నాంచారి కథల

తంబళ్లుపెద్రు చీర రవికకు అశపడి, ఫకీరుకు ఈ నిషయం తెలిస్తే, తనకపాయం వాటిల్డుతుందని తెలిసికూడా, బాలనాగమ్మ ఇచ్చిన చీటీని వర్చిరా జుకు అండజేస్తుంది, ఈ సందర్భంలో నాయికకు మేలె జరుగుతుంది, (బాలనాగమ్మ కథ,

లై

9 ఈర్ష్య: స్త్రీకన్న దుర్గుణాల్లో ఈర్ష్య ఒకటి. ఇతరులు పచ్చగా ఉంటే ఓర్యలేదు. ఎక్కువగా తొడికోడళ్ల మధ్య, సవతుల మధ్య ఈర్జ్యాసూయలుంటాయి, దాలమ్మ సన్యాసమ్మను హ్రపేమగా చూడడం, తోడి కోడళ్ళు సహింపలేక పోవడమే సన్యాసమ్మ అష్టకష్టాలు సడడాన్కి కారణ మెంది, (సవ్యాసమ్మ కథ

210 ఓర్చు సహనమే సంస్కృతి ” ఆన్నారు సర్వేపల్లి తాధా కృష్ణు సహనానికి మారుపేరు ఫ్రీ. ఓర్పుతో ఉంటేనే సంసారం సకిమంగా నదున్తుంది. “ సాధువులా జీవించు గ్యురంలా (శ్రమించు ”” అన్నట్లు అత్త గారెన్నిపనులు చెప్పినా చేస్తూ, సాధింపులను సహించిన సన్యాసమ్మ, వీ5 రాజమ్మ. చిన్నమ్మ వంటి కోడళ్లెందరో గేయగాధల్లొ సహనానికి గాలీకలుగా దర్శనమిస్తారు.

రాజమ్మ చేసే వనులను కళ్లారా చూసి, నా తలి వలుదాధలు పెట్టు చుండ రాజమ్మ, చెప్పక పోవుట బాగున్నదటె రాజమ్మ నిజం చెప్పును” నీ భర్త అడిగినా చెప్పకులడా ఆత్త ఆరళ్లను ఓర్పుతో సహించిన సాధ్వీమణ్‌ రాజమ్మ. (వీరరాజమ్మ కధ. లక్ష్మమ్మ కూతురును, ఆడబిడ్డ కొడుక్కి వ్వటానికి నిరాకరించిందనే కక్షతో అత్త, అడుబిడ్త ఒక్క. నీ బిద్దనై నా యివ్వకపోతేనే = నీవు కత్తుల మీద ఒరుగుతావు తల్లి, వాకులు మీద ఒరుగిపోతవమ్మా -_ తల్లి బిడ్డగా ఒక్కటి ఐవారు, కోడలినైనా లక్మమ్మనైనా = యముని బాధలే పెట్ట బూనినారు” వారెంత సాధించినా భూదేవిని మించిన ఓర్పును పదర్శిస్తుందేగాని పల్లెత్తు మాటా డని సహనశీలి లక్ష్మమ్మ. (లక్ష్మమ్మ కధ) వి![! కామం చిత్రాంగి సారంగధరుని మోషాంచి “* వలచి వచ్చినను గలయకను నాయాళ చెడగొట్టి పోవుట యే చేదు నీకగును ననుగూడి పోపొమ్ము నరనాధ తనయ 28

కౌగిలింపకనన్ను కరుణ లోడను నీదు

ఆధరామృతము నిచ్చి ఆదరింపు ముర

వాడికోలలవేసి దాధించుచున్నాడు

మన్మధుడు నన్నివుడు మారు పల్కకుర” అనీ సారంగధరుని కోర్కె దీర్చుమనడంలో అక్రమ కామ (పసక్తి కన్పిస్తుంది, (సారంగధర చర్మితము = పదము,

212 [కూరత్వం : సాధారణంగా స్త్రీలు సాత్త్విక స్వభావాన్నే కలిగి ఉంటారు. అరుదుగా నైనా పాషాణం కంట కరిన హృదయలు లెక పోలేదు. నల్లకంగాక్‌ బిడ్డలు ఆకలికి తాళలేక్క ఫలాలు తీసుకొంటారు, వాటిని లాగుకొని తినడానికి పండెండు సంవత్సరాలు పాత మురికి రాగులను, వండుకొవడం కోసం చిల్లాల వాతము, వంట చెరుకుగా ఆరటిచెట్టునిచ్చిన [కూర స్వభావురాలుగా మూళియలంకారి మూదేవి చ్మితింపబిడింది, (నల్టతంగాళ్‌ కధ

భూలక్ష్మీ దేవమ్మ బిడ్డలు అన్నం పెట్టక పోయినా దీహమైనా ఇమ్మని సవతి తలిని అడుగుతారు. ఆమె ఎంత [కూరురాలో " ఈ గేయపాదాలు

“* సొంత జముడు వాలు దెచ్చినాది ॥ జిల్లేడు పాలు తెచ్చినమ్మలారా (శూరకర్మి కుల(దోపా భామా । పావుసేరు పసనాభి తెచ్చింది సలమందె బిళ్లలు తెప్పించి । పాలలో కలిపె నమ్మలారా ” ళా ప్రాణాలు తీయగల ఆలాంటి పాలు బాలలందరికిన్వడంలో మాణిక్యాల దేవిలో మూర్తీభవించిన రాక్షసత్వం వెల్టడవుతుంది. (బాలనాగమ్మ కధ,

2.18 కోపం. కోపం తమోగుణ లక్షణం. కోపం వచ్చినసడు వివేకాన్ని కోల్పోవడం సహజం, ఒకరి మీద కోపం వచ్చినపుడు ఆ కోపాన్ని వారిపె (ప్రదర్శించే ధైర్యం లేక అత్త మీద కోపం దుత్త మీద చూపినట్టు ఇతరుల మీభ (పదర్శించడం స్త్రీలలో ఎక్కువగా ఉంటుంది. దుర్గన్ము కొడుకు పేరిరెడ్డి. ఇతడు తల్లీ ఎన్నిళచేసిన కామాఉని వివాహ మాడక కలం, గీలం,

2ం

చదువు సంధ్యలు, సద్బుద్ది కలిగిన రాజమ్మను వివాహమాడతాదు. అది దుర్గ మ్మకు కోపహేతునవుతుంది, కోపంలో కొడుకు నేమి చేయలేక కోడలును కోసి, కోసి కోడం్యడికం పెట్రుంది. ((వీరరాజమ్మ కధ.

౪14 గయ్యా?ి తనం: సుకుమారమైన స్త్రీత్వం లెకుండా, చిటికి మాటికి నారుచేసుకునే గయ్యాపలు లోకంలో లేక పోలెదు, అలాంట్‌ గయాళణ్లో తనానికి మరోరూపం జానవద గేయగాధల్లొని అత్ర దాలమ్మకోడలు సన్యా సమ్మతో కష్టమెనపనులు చేయించి, కూడు గుడ్డ సరిగా ఇవ్వకపొగా, కొడుకుతో చాడీలు చెప్పంది. అవి నమ్మి, భార్యను కొట్టవస్తాడు చెంచయ్య సన్యాసమ్మ కృశించిన రూపాన్నిచూచి, ఆశ్చర్యంతో “ బ్లా రడుదీసి కురులు ఇటులాయె నేమి దైవామ, జానెడుదీసి కొప్పు జటలాయి నేమి దైవామ. కళ్తైలో జీవుడు లేక యున్నాదీ 'దైవామా '*? అని వాపోశాడు దీనిని బట్టి దాలన్ము ఏంత గయ్యాణిగా [వవ ర్తించిందో వ్యక్తమవృతుంద. _ (సన్యానమ్మ కధ

శ్‌ 15 చపలత్వం ఏ. శ్రీకి చపలత్వం పనికిరాదు. చి।తాంగి ప్యాత శీలగాఢత లేన చపల'స్త్రీగా మలచబడింది. తఈన మేడలోనికి వచ్చిన పాప రాన్ని తీసుక వెళ్ళడానికి వచ్చిన సారంగధరుని చూచి, మోహించి, తన కొర్పె తీర్చమని బలవంత చేస్తుంది అతని పినతల్లి చిత్రాంగి. తల్లితో సమాను రాలైన పినతల్లి, సారంగధరుని కోర్కె తీర్చమనడంలో చ్మికాంగి చపల నున స్తక్వం (ప్రదర్శొతమవుతుంది._ (సాళంగధర చర్విత _ పదము)

₹.14 తారతమ్యం : స్థితి గుణ తారతమ్యాన్ని ఎమ్కూవగా పాటిం చేది శ్రీలే, సమానస్థితి ఉండేవారిని గౌరవించడం, తక్కినవారిని తక్కువగా చూడడం, వచ్చినపుడు అవతల వారి స్థితిని హేళన జేయడం, స్త్రిలలో కని పించే స్వభావానికి ఆనుగుణ మైన అంశాలు, గంగాగొరి సం= దంలో ఈ విష యం 1పస్ఫుటమవుతుంది.

ఈ గారి చేపలమ్మేవు నీవు జాలారి దానవు | నిన్నెటుల వలచెనేనీలకంరుడు గంగ - కులమెంచితేలేదు గుణమెంచి తెచ్చెను | జాతులెన్నగపోకు సవత్తి గవురమ్మ

30

జాతికొంచెం కంచ సంళయంబుగరిగ 1 నా జ-రుకొప్పులమారిజాలారి గంగ కాండకూతురు సీవు గురుతు 'టబెన్నగ జోకుకొండదానవు నీవు కొమ్మ గవురమ్మ పతిసము[దము విడిచి పాసమున కొడిగట్టు / యీమగనివరియి స్తివి వింతరోగంగ తండ్రి దత్తునిశరము ధవనిచేగొట్టన 1 తీర్చిరిగా లేదువనిత గౌరమ్మ ” అని ఒకరి కొకరు స్థితి, గుణతారతమ్యాల్ని ఎ త్రిచూపించుకుంటారు,. (గంగా వివాహం)

2.18 త్యాగం, త్యాగానికి మారుపేరు స్త్రీ భర్త చనిపోతే ఇహ లోక సుఖాలు అవసరంలేదని ఆత్మాహుతి గావించుకొన్న కామమ్మ, సన్యాసమ్మ వంటి సీంఎలో 'పాజాలను తుచ్చంగా థావించే త్యాగ గుణం కన్పిసుంది.

డ్‌ యాన్‌

కామమ్మ భర జల్బుతో మరిణిస్తాడు. వివాహంనాడు తప్ప భర్తముఖం చు డని కామమ్మ భృర్త శవంతో పాటు గుండంలో దూకి ప్రాణక్యాగంచేసిన పతివ్రత. _ (కామమ్మ కధ).

సన్యాసమ్మ భర్త చెంచయ్య ఆక్మాహత్యగావించుకొంటాదు, సన్యా సమ్మ కూడా సహగమనం చేసిన త్యాగశీలి. (సన్యాసమ్మ కధ

218 దానం: గుణాలన్నిటిలో దానగుణం మిన్న. దానగుణాన్నీ శ్రీ సహజంగా కలిగి ఉంటుంది, సంతానం లేని శ్రీలు సంతానం కోసం నోములు, (వతాలతోపాటు దాన ధర్మాలు చేస్తారు, భూలక్మీ దేవమ్మ సంతానం కోసం నూటొక్క (వకాలు చేయించి, వుగ్గులేని బాలలకు పుగ్గు. అన్న మన్నమో అను వారికి అన్నం, దాహమన్న వారికి సరు, మజ్జిగ, నిమ్మకాయలు దానం చేస్తుంది (బాలనాగమ్మ కథ, ॥

281

కష్టాలలో ఉన్నవారిని ఆదుకోవడానికి, తమ వద్ద ఏమీ లేకపోతే తాళదొటు కూడా దాసం చేయడానికి వెనుకాడని మహిళామణులు లేకపోలేరు. ళా పన్నేండేండ్ర కరువులో బీద సాదలకు తిమ్మారెడ్డి, ఆతని భార్య కేశమ్మ తమ ఆస్తి సర్వస్వాన్ని దానం చేస్తారు, చివరకు దానం చేయడానికి ఏమీ లీకపోగా భర్తతొ “నా మెడలోని స్టాలిబొట్టు అమ్మవయ్యా ” అన్నదానగుణనీిపన్ను రాలు శేళమ్మ. (నల్ఫసోమన్నాది కథ 2,198 దుఃఖం; “చేసిన కర్మకు (వతిఫలమ పేకించుట చేళఠనే దుఃఖం కలుగును” అని పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహంగారి అభివ్రాయం నల్ద తంగాక్‌ భర్త మూటను లెక్క చెయ్యక్క పుట్టింటికి బయలుదేరి, అడవిలో తాటి దారి తెలియక దుఃఖించే సంఘటన హృదయ విదారకం “* మాకులు చుట్టి చూచి మ(త)ంగయు ఏడ్వసాగే బిడ్డలకు చుట్టిచూచి పొలతియు వడ్వసాగె మామిడి ననమందు మంగయు ఏడ్వసాగె పణతి దుఃఖపడుచు పసిబిడ్డ లేడ్చునపుడు అబల దుఃఖపడగా ఆమె బిడ్డ యడవి యంత ఏడ్వసాగె 4 పె గేయ భాగంలో దారి తెలియక దుఃఖపడే తంగాళ్‌ దీనస్థితిలో ఉన్న ఆమె బిడ్డలు, కన్నుల కట్టినట్టగుపిస్తారు. హృదయం ఉండే (పతిన్యక్తికీ కన్నీళ్లు 2.20 పక్షపాతం . అ త్రింటి వారిని అగౌరవపరచి, పుట్టింటి వారి ఫై పుక్రైడు (పేమ చూపే కోడళ్లుంటారనడానికి ఉదాహరణగా మూఇయలంకారి మూదేవిని చెప్పవచ్చు. తన కుమారుని 'పెండ్రిలో మూదేవి పక్షపాతంగా ఎలా వడ్డిస్తున్నదో ఈ [కింది గేయ భాగంలో విదిత మవుతుంది. “* వంచన చేసి యది వడ్డించు చున్నదిగా తనయొక్క "సేనలకు తగు మెవ నెయ్యిపప్పు "పెరుగు అన్నముతోను 'పెటెను చక్కగా జీ 32

కూరలనేక ములు పెక్టైను తినుటకును ఆరికయన్నము అవిసాకు కూరయున్ను తంబియొక్క సేనలకు పెక్టైను మూళియది "”” (నల్లతంగాళ్‌ కధ వలి! పట్టుదల ః కార్యసాధనకు పట్టుదల అవసరం. వెలను, కమ్మ కులాలవారు కులాంతర వివాహమాడడం తగదని పణతిని వివాహమాడ డానికి బాలరాజు నిరాకరిస్రాడు.

“కులము నడ్డుగ జేసి కొణత లెంచెదవు కులమన్న నేమయ గుంపండ్రుకాదె గుంపులో నెదియైన గుంపుగదయ్యా వెలమ కమ్మల రీతిగ గలదెపుట్టుకను పేమయుండిన చాలు పెండ్లికి చాల -మననుపట్టనిపెండ్లిమరియేల బాల ” అని పెండ్లికి కులమతాలు అద్దురావని, ఇద్దరిమధ్య ఉండే (పేమ ముఖ్య

మని పణతి బాలరాజును సీడవలె వెన్నంటి, అడవులకెళ్ళి అసాధ్యమైన

కార్యాలను సాధించి. తన కోర్కెను నెరవేర్చుకోవడంలో పణతికి గల పట్టు

దల వప్రస్పుటమవుతున్నది,

(కమ్మవారి పణితి - పసల బాలరాజు కధ

|

8.22 పరిహాసగుణం ఏ; భగవంతునిపై నమ్మకం లేని స్త్రీలు దేవుని

పరిహాసం చేయడం కూడా కద్దు, కాంభోజరాజు భార్యలు సంతానం కోసం

(వాణాచారముంటారు, ఒక్క మాణిక్యాల దేవి మాత్రం గిర్భగృహంలోకి వెళ్లి

“ఆహా! ఇది నల్లజాయి, ఈ రాయి కాని సంతానము ఇచ్చునా ” అని స్వామిని పరిహాసిస్తుంది. (కాంభోజరాజు కధ)

తాను చెప్పదల్బుకున్నది సూటిగా చెప్పక, విషయం ఆర్థమయేటట్లు

పరోక్షంగా చెప్పడం వ్యంగ్యం. కొలువు నుంది వచ్చిన కొడుకు చెంచయ్యకు (శ్రాగేందుకు పొల యిస్తుంది దాలమ్మ,. అవి సన్యాసమ్మ పాత్మివత్యమహిను వలన పొగ కంపు వస్తాయి. కారణ మేమిటని తల్లిని అడగ్గా “* మనయింటి కోడళ్ళు తోమిన చెంబులు రా చెంచన్నా ” అని కోడళ్ళు సరిగా పనిచేయరని వ్యంగ్యధోరణిలో నమాధానమిస్తుంది. (సన్యాసమ్మ కధి

33

2.22 పళ్ళాత్తాపం : స్నేహితులు, సన్నిపాతులు ఏదైనా పని చెయ్యవద్దని వారించినా, ఆ పని చేసి బాధలు రాగానే తప్పు తెలుసుకొని పళ్చాత్తాప పడడం స్త్రీలలో ఒక గుణంగా జానపద గేయగాధల్టో కనిపిన్తున్నది= నల్టతంగాశ్‌ ను చెడి పుట్టింటికి వెళ్ళకూడదని భర్త వారిసాడు. తంగాక్‌ భర్త మాటను పెడచెవిని పెట్టి పుట్టింటికి వెళ్ళి, వడినచేత పరాభవింపబడుతుంది. అకలి మంటలతో బిడ్డలను తీసికొని అడవిదారి పట్టి “భర్త మాట మీరి నేను పొపి నిందు వచ్చినాను, స్త్రీ బుద్దివల్ల వచ్చు చెడుపులనేకమని తలపోసు కోవడంలో తంగాళ పళ్చాత్తాపా హృదయం వ్య క్రమవుతుంది.

£,24 పిరికితనం: శ్రీలు కష్టాలు భరించలేనపుడు పిరికిళ నతో చావుకు సిద్ధపడతారు, సుందరి తన భక్చి నాగరాజుతో తీరయ్యాతలకు వెళ్ళి "నైమిశారణ్యంలో బుషుల ద్వారా శాపవిమోచన మార్గం తెలుసుకొంటుంది 'దేళ దేశాలు తిరిగ, చివరకు గంగను సమీపించి, తన కష్టాలు తలచుకొన్సి, పిరికితనంతో | హైణత్యాగానికి సిద్ధపడ్తుతుంది. (ధర్మాంగద చర్మిత పాము పాట)

225 పీసీనారి తనం . స్తీ పిసినారితనం ఇతరులకు సె విష యంలో కన్పిస్తుంది. భిక్షం పెట్టదానికి కూడా చేతులాడని వారుంటారు... భిక్షం "పెటక పోగా. పెటిన వారిని శిక్షించేందుకు కూడా అలాటి వారు జంకర్చు మర్ణారెడ్డి మూడు కరకంకులు జంగానికి భిక్షం వేసాడని అతని తల్లిదర్శిడులు కలిసి

“ కాళ్లు చేతులు తల్లి పట్టినాది తండి కొడవలితో గొంతు కోసినాడు రక్తము చేనువెలుపున చల్లిరి ” (పర సతొల మల్టారెడ్డి క్‌ థు £,28 ప్రతీకారం : పిల్లిలాంటి బలహీన జంతువైనా నాలుగ్గోడల మధ్య పెట్టి కొడ్తే ఎదురు తిరిగేటప్పుడు, సాధుస్వభావం కల్గిన స్త్రీలు కూడా (వతీకారం తీడ్చకోవడంలో వింతేమీ లేదు. సన్యాసమ్మ గుండాన దూక పడ

బోత్తూ తనను కష్టాలపాలు చేసిన సవతి తల్లి కష్ట పేలెటట్టు, అత్త దాలమ్మ శిరస్సు పక్కున పగిలేట్లు, బావ కువ్చురోగియై దేశాంతర గమనుడయేట్టు, "పెద్దక్క వేశ్యకారి అయేట్లు శపించి, (పతీకారం తీర్చుకొంటుంది. (సన్యా సమ్మ కధ, కన్యక రాజును వివాహమాడడానికి నిరాకరించి, తన తంగడి మేనరిక మివ్వనందుకు కోపించి

• నెడ్రు మొదలుగ యార్యకులములోపలను = చేడియల కతిచక్కదన మున్ననూ పణతికే మెన వంకరయుండవలయు _ మేనరికమివ్వసీవారికి కీడు” అని శపిస్తుంది. కోమట్టు ఎక్కువగా మేనరికం పాటించడానికీదే కారణం కావచ్చు. (కన్యకామ్మ వారి కధ).1 కాస పాతర వేయింపబడిన కుమార రాముని సవతి తల్లి రత్నాక్షి తాను చావదోతూ “ఢిల్లీలో గు్యురపుచెవి యందు మకంగి బూబునై పట్టి, మగరూపు నెత్తి ద-డుదెచ్చి, నీ పట్నమును కొల్లగొట్టించి నిన్ను జంపి పగదీదృకొందు నని *” శపథం చేసి, మరుజన్మలో (పతీకారం తీర్చుకొంటుంది. ఈ సన్ని వేశం భీమ్మనిపై పగతీర్చుకొన్న అంబవృత్తాంఠాన్ని గుర్తుకు తెస్తుంది, (కుమార రాముని కధ్య.2 227 భయం : అత్తనడిగి సందేహ నివృత్తి చేసుకోవడాసికికూడా కోడళ్లకు భయం, _ చెలికత్తె పోద్బలంతో, తన భర్త ఎవరో తెలుసుకోవడానికి అత్తనకడిగే సన్నివేశంలో సుందరికి కలిగే భయం ఎంతటిదో కిండి గేయ భాగంలో వ్య కమవ్పతుంది. 1... తెలుగు జనపద గేయసాహిత్యము, వి, రామరాజు వు, 624 వ. తెలుగు జానవద గేయగాధలు నాయని కృష్ణకుమారి, పు, 276. 35

• చెలికత్తై యడుగుమని జెప్పంగ కాలు గడగడ వడక కఠుసిగ్గు నొంటి చెలికత్తైరో నీవు చెప్పినావే కాని ఆత్తనేమనుచు యడుగుదును నేను అడిగితే నేమనునో అంటె నన్ముకొట్టునో తన్ను సిగ్గులేదని తిట్ట

ళు ల చి శిత్షీంచునేమో

మామగారికి చెప్పి. మా వారికిని వ్రాసి మరి - యాద తీయునో

మరిబుడమిలోను

ఆ తకు శాంతంబు క తికిని మెత్తన కలదంటప యిలలోన కళికిరో వినవే” (ధర్మాంగద చరిత పాము పాట్ట 228 మోసం; కతినిక తితో ఎదుర్కవాలన్నట్లు మోసాన్ని

న్‌ా వావి రొ 'మోసంతోనే జయించాలి. గాంధారికి, సుహితునికి పెద్దలు వివాహం నిశ్చ యిస్తారు ముహూర్తం సమయానికి సుహితునికి తండడ్రివద్దనుండి వచ్చిన లేఖ న్‌ అాఖవీ ది

వలన, తన క త్రికి గాంధారికి వివాహ. జరుపమని, సుపాతుడు వాలంగొండ 'కెళతాడు, బాలరాజును వరించిన గాంధారి ఎత్తుగా పిండిబొమ్మమ చేసి క తికి,

దానికి వివాహం జరిపిస్తుంది,. (గాంధారి కథ న తనను వివాహమాడమని వెన్నంటి వస్తున్న సణతిని బాలరాజు కోమటికి అప్పగిస్తాడు. కోమటి నుంచి తప్పించుకోవాలని, అతనిని మోసం చేయటానికి నిళశ్చయించుకొంటుందా మ. తాను వెనుక నడుసూ * అయో+ వచాను పులి”

నూ లి ల అని అరుస్తుంది. సహజ ఖీరుర్తైన శ్వా ఎగిరిపడిగా, ఆతని చేతిలోకతి కింద పడ్తుంది, దానితో అతని చేయి సరకి, తప్పించుకొని బవాలరాజును చేత కొంటు౦ది. (కమ్మవారి పణతి = పసల చాలరాజు కథ.

2.99 య్వుక్తి: యుక్తితో ఏ పనయినా సాధింపవచ్చు, శక్తి కంచపేయృక్తి గొప్పది. మల్లన్న ఉన్నతంగా జీవించడం చూడలేని వదిన లార్వురు ఈర్ష్యాళువుళై _

లె సూ “ భక్రిచేత మర్దేకని చెడగొటలెము మనము ల 36

“* యు క్తిచేత కార్యమూలు వనగూడుట నిజముసుమ్మ” ని సమయం చూసి, పెద్ద వదిన వన్నెలక్కమ్మ, సారంగధర కధలో చి(క్రాంగి ప్యాతను నిర్వహించి మల్దన్నను ఊరు వెడల సంపిస్తారు (కామిరెడ్డి మల్లన్న కథ].3"

£,80 విచక్షణ : మంచి, చెడు తెలుసుకొని ప్రవర్తించడం (పతి

వై శ్రీకి అవసర మే, సన్యాసమ్మ మెట్టినింట కష్టాలు పడుతుందని తెలిసి అన్నలు చూడటానికి వస్తారు. అత్తగారి ఏలుబడిని గురించి చెప్పే, ఆమెను చంపే స్తారని, దానితో గొప్పవారి బిడ్డను చేసుకొన్నందువల్ల అఆత్తగారిల్టు నాశన మయిందనే లోళనింద వస్తుందని భావించి, తాను సుఖంగా ఉన్నానని అన్నలను మధ్య దారినుంచే తిప్పి పంపిన విచక్షణాపరురాలు సన్యాసమ్మ. (సన్యాసమ్మ కథ

వ,8! వినయం: తల్లిదర్యిడులన్ను ఆత్తమామలను, "పెద్దలను గౌర వించడం వారి ముందు వినయంగా ప్రవర్రిచడం, స్తీ శీలానికి మెరుగు పెడు తుంది. చిన్నమ్మకు అపకారం చేసిన మామగారు గుడిసెకు వస్తారు. చిన్నమ్మ మామగారికి సాష్టాంగ (వ్రజామంచేస్తి కాళ్ళు కడిగి ఆ పాద జలాన్ని తలపె చల్లుకొని * మీరు యెన్నడుగాని మా యింటికి రాలేదు. ఈ (బొద్దు యే కారణము చేత మా గుడిసెక్షు వచ్చినారు * అని పరామర్శించిన వినయశలి చిన్నమ్మ, (చిన్నమ్మ కధ

2 £8ఓ విశాల హృదయం ; పరాయి బిడలనే భేదం పాటించక,

చ్తి

కన్నబిడ్డలను మాదిరి ఆదరించి, విశాల హృదయంతో | పేమాభిమానాలు చూ పే స్వభావం కొందరు స్రీలకుంటుంది. మాణిక్యాల 'దేవి సవతుల విడ్డలను “నా యొక్క ప్యుకులై తేనేమి, అక్కగారి ప్యుతులై తేనేమి *” అని ఆరుగురు పిల్లలను చేరదీసి, వారికి పన్నీటితో స్నానాదులు చేయించి, పంచభక్ష్య పరమా న్నాదులకో థోజనం పెట్టి సాకి సంతరించడంలో మాణిక్యాల దేవి విశాల హృదయం ప్రతిబింబిస్తుంది. (కాంభోజరాజు కధ) 8. తెలుగు జానసద గేయ సాహిత్యము. వి, రామరాజ్లు పు, 845.

37

2.88 వీరం: సున్నితత్వానికీ, సౌకుమార్యానికి, శాంతానికి మారు పేరైన స్రీయే అవసర మైతే అఆపరకా+ిగా మారగలదనడానికి వీరరాజ మ్మే సజీవ ఉదాహరణ. ఆత్త ఆరళ్ళకు తట్టుకోలక ఇల్లు వదిలిన రాజమ్మ దొంగల చేతుల్లో చిక్కుకుంది. మానసంరక్షణకోసం శాంతమూర్తి రాజమ్మ పైటకొంగు. నై తే నడుముకు చుట్టి రాజమ్మ, చీరకుచ్చెళ్ళాను వైను వెనుకాకు విరిచికట్టింది* జుత్తు విరియబోసి, కనులెగదీసి రాజమ్మ శ_క్తిరూపమునై తేదాల్చి * వొంగలను చంపి వీరనారీమణిగా రాజమ్మ వెలుగొందుతుంది, (వీర రాజమ్మ కధ

లై84 వెరాగ్యం ; ' అవసరం వస్తే ఐహిక సుఖాలను తృణీకరించి వైరాగ్యాన్ని అలవర్చుకో గలదు స్తీ. సుందరి తన భర్త ఆదిశేషుడని తెలుసు కొని * నాతులారా నాకు సకల భూషణమేల, ర్నుదాకపేరులు రూడిగా దెండి అతి సుందరంబయిన అంబరాలిక వేర కాషాయనస్త్రములు రడువేగ దెండ” ని వైరాగ్యంతో కాషాయ వస్త్రాలు ధరించి భర్తను తీసికొని తీర్థయ్యాతలకు వెళ్తుంది. (ధర్మాంగధ చరిత పాము పాట

౨,385 శాంతం; సంసారం స్వర్గ సీమ కావాలంటే స్త్రీకి శాంతం, సహనం, సమర్థత అవసరం. నున్వాదులందుకే త్తని గృహలక్ష్మి అన్నారు. అత్త ఎంత కష్ట పెట్టినను పల్చిత్తు మామైన పలుక దోయమ్మా రాజమ్మ. రాజమ్మ మగనికి చెప్పదు తల్లీ ఓయమ్మా ! ఇక్కడ రాజమ్మ కనబరచిన శాంతం, ఆంధ స్త్రీలు ఉగ్గుపాలతో నేర్చుకొన్న గుణం, (వీర రాజమ్మ కధ

288 సంతోషం : అమాయకురాలైన స్త్రీ భర్త చేత శిక్షింపబడి, ప్ముతుకివల్ల వారిద్దరు కలుసుకొన్నపుడు, తల్టికి కలిగే సంతోషం వెలలేనిది, శరా బిందిరాజు మందు సంపాదించి తర్మడ్స్‌ వణం మాన్ని, తల్లిదగ్గరకు తీసుకొని వస్టాడు. /

“* తమ కల్లి గారి సముఖాని కొచ్చేను తందాన తమ కుమారుని కండ్త చూచినాది , పురుమని బాయ కండ్ల చూచినాది వెలలేని సంతోషము చెందెను *” (కొంభోజరాజు కథ) 38

2.87 సహాయం . కష్టాలలో ఉన్నవారికి సాయం చేయడం మానవ ధర్మం. సాటి స్త్రీ కష్టపడుతుంటే తామూ బాధపడే మనస్తత్వం కొందరు స్త్రీల కుంటుంది. ఆత్త దాలమ్మ “ ఏడు దొడ్జెల సేడ నీవంతు పడెను ఓబాల, ఏడు వాకిళ్లు కళ్లాపు నీవంతు ఐడెను ఓ బాల, ఏడు సావిళ్ట తుతుపు సీవంతు బడెను ఓ బాల” ఆని నన్యాసమ్మను వంతు పనులు చేయమంటుంది. ఆ పనులు చేయలేక సన్వ్యానమ్మ ఈ కంటి కన్నీరు ఆకంట బోస్తుంటే హృదయం (దవించి, వారామెకు సహాయపడిన దయార్ద్య హృదయం కలవారిగా సన్యా సమ్మ ఆడబిడ్డలు చ్మితింప బడినారు (నన్యానమ్మ కధ

2 ఏ8 సాహనం ః సంతానం కోసం వ్రీలు ఒంటరిగా ఘోరాటవుల కెళ్ళి తపస్సు చేయడంలోను, ఒల్టిని ప్తరుషని పెళ్లాంలో ను సాహసగుణం చూపించిన శస్తీలు వున్నారు. భూలక్మి దేవమ్మ, సంతానం కోసం కొండలు, కోనలు దాటి, జటంగ ముని పర్వతాన్ని చేరుకొని జటంగమున్లి కరుణ వల్ల సంతానం పొందే మార్గం 'తెలుసుకొంటుంది, (బాలనాగమ్మ కథ్ర

బాలరాజు పణితివి వివాహమాడటానికి నిరాకరిస్తాడు. పణతి బొలరాజును వెన్నంటి అడవ్లలకెప్టటతో పణతి సాహస స్వభావం వెల్లడవుతుంగ, _ (కమ్మ వారి పణతి పసల వాలరాజు కథ ,

వీ88 ఈ (వకరణంలోని సారాంళం = సాధారణంగా ఏ వ్యక్తి అయినా నత్త్వరజన్తమో గుణాలు కలిగి ఉండడ౦ సహజం. ఈగుణాలు తెలుగు జనపద గేయగాధల్లో స్త్రీలలో (ప్రవర్తననుబట్టి, నడవడిక నుబట్టి, సందర్శ్భోచితంగ్యా సమయానుకూలంగా వ్య క్రీకరింపబడిన విధం ఈ (సకరణంలో చర్చించదిడింది.

స్తీ గృహిణిగా త్యాగం, శాతం, సహనం, న్మత్పవర్తన, వినయ విధేయతలు. దయా ధర్మాలు మొదలైన ఉన్నత గుణగణ నంపన్నురాలై న ఉత్తమ నారీమణిగా చ్మిథింపబడింది. ఇలాంటి సత్త్యగణ సంపన్నురాలైన శ్రీయే అవసరమైతే అపర కాళిగా మారి పీరాన్ని పదర్శిరచింది, (సతీకారాన్ని తీర్చుకొంది. అవమానాన్ని భరించలేక ఆత్మహత్య గావించుకొంది యువతిగా పట్టుదల, సాహసం, కల్లి తాననుకొన్న కార్యంలో విజయం సాధించింది.

వం

అత్త అకుమాన పిశాటి, గయ్యాళి తనానికి మారుపేరు. సవతులు తోడికోడళ్లు ఈర్జ్యాసూయలకు పతీకలు, సవతి తల్లి (కూరత్వానికి (పతినిధి= చపల మనస్కురాలు. వదిన అబద్దాల పుట్ల. పక్షపాత వె ఖరి కల్గిన కుటిల మనస్కురాలు ఆడబిడ్డ దయార్శ్య హృదయ,

స్త్రీకి కుటుంబ సభ్యులతో ఉండే సంబంధ బాంధవ్యాలు జానపదగేయ గాథలు ఎంత విసృతంగా, విజ్ఞానాత్మకంగా సత్యసమ్మతంగా మనకు నివేదిస్తున్నాయో మూడోోపకరణకలో పరిశీలిద్దాం,

అవత ౧ త్తం

అద తెలుగు జానపద గేయగాథలు స్రీ కుటుంబ జీవితం 80. సమాజంలో కుటుంబం కీలక మెంది. శారీరక మైన సంబంధం, ఆన్యోన్యా శయం, నిరంతరం సంబంధాలు, సమానో ద్దేశ్యాలు కుటుంబ జీవన లఅక్షళాలుగా చెప్పుకోవచ్చు!. కుటుంబంలో” తిల్టిదం్యడ్రులు, ఆవివాహితులైన బాలబాలికలు, వివా పొతులైన కుమారులు, వారి భార్యాబిడ్డలు కలసి ఉంటారు, కుటుంబ సభ్యు లతో స్త్రీకి ఉందే సంబంధ బాంధవ్యాలు తెలుగు జానపద గేయగాధల్లో ఎలా (పతివింబిస్తున్నాయో ఈ (వకరణంలో పరిశీలించబడుతు౦దిం

1. తెలుగు సామెతలు సాంఘిక జీవితం : డా॥ పాపిరెడ్డి నరసింహా రెడ్డి, ప 09

" జానపద గేయగాథల్లొ మనం దర్శించే స్తీ బిడ్డల్న లాలించి, పాలించే (మాళ్ళిమూ ర్రిగా భ్తిను భక్తితో పూజించి సేవించే భక్తురాలిగా అత్తకు అడ బిడ్డలకు లొంగి ఉండే వినయ శీలిగా, ఇంటిపనుల్ని సమరతతో సర్వ హించే చతురురాలిగా, అజకువగల దానిగా సాతెత్కరిస్తుంది.

క. తల్లి సంతానం : పతి గృహిణీికి సంతానా పేత ఉంటుంది. తల్డిగా కుటుంబంలో స్త్రీకి బాధ్యతాయుత మైన స్థానముంది. ఆవిడ పిల్లలను లాలిస్తుంది. గోముగా పెంచుతుంది. బిడ్డల ముద్దు నురిపాలు తిలకిస్తూ తను మురిసిపోతుంది. సంతానం లేని స్త్రీలు పడేపాట్లు వర్ణింపతరంగాదు* సంతానం లేకుంటే ఎన్ని సంపదలున్నా వ్యర్థమని, అలాంటి యిల్లు కందులు కొట్టివ కళ్ల గా దేవుడు బేని దేవస్థలంగా స్త్రీలు భావిస్తారు. సంకానం లేని (బ్రతుకు నిరర్శకంగా భావించి పాణత్యాగాస్కా కూడా సిద్ధపడతారు. సంతానం లెని స్త్రీకి సంఘంలో గౌరవాదరాలు లేవు, సంతానం కోసం పతి గృహిణి పడే బాధకు బీద, ధనిక తారతమ్యం అెదు

శక విన్నావా నాజీవి తేశ్వరుడా | మనకేడుకోట్టు ధనమున్నదంటి

యెక్కే౭టందుకు పల్పకిలుగలవు ; యేలేటందుకు భూములుగలవంటి కట్టుచుట్టునా యేనుగులున్నావి । ఉండేమిలెకం కేమి మనకు అమ్మాగని పిలిచెటందుకయ్యా | ఆడబాల మననగరు లేదయ్య మనకింత భాగ్యమెందుకు మహారాజా | భోజరాజు కమాశ్ళెందరాని లక్ష్మీదేవి కువ్వూూ లేందరని । అంతా మనలనడుగుదురు రాజా గొడ్డుబోతనె (బతకు (బ్రతక లేను | కనిపెంచవి జన్మ మెందుకేమి బాలలు లేని (బతుకు అెందుకేమి | సంతులెని వారింద్లు బోజురాజా కందులు కొట్టిన కళ్ళమందు కేమి ।; కొయలు కొట్టనమానులంటరేమి దేవుడు 3ని దేవస్థలములోయి 1 యీగొడ్డుపోతు నై (బి కేబతుకుకన్న అడవిలో మొక్క మానై మేలు” (బాలనాగమ్మ కధ)

అని భూలక్మీ దివమ్మ జటంగముని పర్వతానికి తపస్సు చేయడానికి వెశ్తేండుకు

నవాపోజ రాజును అనుమతి కోరే సందర్భం సంతానం కోసం పరితపించే స్తీ

హృదయానికి జానపదరవి పట్టిన అద్ధం.

ల్త్‌బై

స్రీలు నంతానం కోసం, నోములు, [వతాలు, దానధర్మాలు చేస్తారు , జ౦గమార్చనలు చేయిస్తారు, పుణ్యతీర్దాల్లో స్నానాలు చేస్తారు. అలా కూడా సంతానం క్రలుగనపుడు అడవులకు వెళ్లి ఘోరతపం చేసి భగవద్వర్మపసా దంగా సంతానం పొంది మాతృత్యంలోనే పరిపూర్ణత్వాన్ని పొందుతారు భూలక్ష్మి దేవమ్మ, సంతానం కోసం నొయ్యరాని నోములు నోస్తుంది. పట్టరాని (నతాలు పడ్తుంది, పెండ్టింద్లు కాని పేద(ద్రాహ్మణులకు పెండ్రిండ్లు, వడుగులు కాని వారికి వడుగులు చేయిన్తుంది, బావులు చెరువులు (తవ్విస్తుంది. అన్న మన్నమో అనువారికి అన్న సలీం్యదలు, దాహమన్న వారికి నిమ్మకాయలు, నీరు మజ్జిగ నీటి సలీర్యదలు ఏర్పాటు చేయిస్తుంది, నూర్య నదిలో స్నాన మాచరిస్తుంది. జంగమార్చనలు చేయిస్తుంది. కాశీరా మేళ్వరాన పోతిరావ్సులు చేయిసుంది. అయినా సంతానం కలగనందున భర్త అనుమతితో జటంగ ముని పర్వతానికి వెళ్లి జటంగముని అను[గహంతో సంతానం కలిగే మార్గం 'తెలుసుకొంటు౦దిం

నా గేదదుని గట్టున ఉన్న మామిడి చెట్టు నుండి ఏడు పండ్లు తెచ్చి వాటి నం పిండుకొని

“ ముగ్గురు మూర్తుల దలచుకున్నదేమో నాగమయ్యను తలచుకొన్నదప్పుడు జటంగమహాముని దలచుకున్న దపుకు యేడు పండ్డరసము (మింగినాది పుచ్చుకొన్న వోఘడియకు నాయనా బిల్లేడాకు వాచిన చందాము ' లక్ష్మీదేవి యాదేహము తీరెను,,." గర్భచిన్నెలు పొడసూస్తి మూతకు ఘడియలకే యేడుగురు బాలలు జన్మిసారు, (బాలనాగమ్మ కధ. ఆరియాల దేవి ఘోర తపస్సు చేసి శ్రీరాయిజ్‌ (ప్రత్యక్ష చేసికొని ఫలాన్ముగహం పొందుతుంది, ఒక సుముహూర్తం పై లొక్కను తీసివేసి డీ

పండు తింటుంది. పైతొక్క ఒక భాగాన్ని అరియాల దేవి చెలికత్తె సేవిస్తే, మరొక భాగాన్ని గరం తింటుంది అందరూ వెంటనే గర్భందాల్చి, మూడు ఘడియలకల్లా. ఆరియాలదేవికి కుమార రాముడు, చెలిక శ్రెకు పోలిక రాముడు, గ్యురానికి * భిల్ల” అనే సంతానం కలుగుతుంది. (కుమార రాముని కథ విధి వశాన బడ్డ అనాకారిగా జన్మించిన్నా తమ కర్మఫలంగా భావించి కౌకి సిల్ట కాకిక్‌ ముద్దన్నట్టు పెంచుతుం దేకాని తల్లి అనపాంచుకోదు. అర్మిలీ దేవి దైవమయోగాన గర్భందాల్చి, నవమాసాల తర్వాత “ రెండు నాలుకలతో నిండు పడగను.గల్లి చిరు. బుస్సుమనుణు శేషండు వుకై “ “నీలాటి వింతను ఏ లోకమున లేవు నా భాగ్యంబు నను వచ్చి కర్మము వగవగా బనిలేదు”' అని ఆ చిన్న శేషునకు స్నానమాచరించి, 'పెళ్టైలో ఉంచి పాలుపోసి పెంచుతుంది (ధర్మాగంద చర్మిత = పాము పాట్స సంతాన పోషణ భారమంతా తల్లిదే, (పతి తల్లికి తన బిడ్డ ఆశాజ్యోతి. బిడ్డలకు స్నానాలు చేయించి. ఆందంగా అలంకరించి. వారి అటపాటలు, ముద్దు ముచ్చటలు చూసి, మురిసి పోతుందేకాని, కండ్రనిండుగా చూడదు, కన్నతల్లి అలాచూస్తే విడ్తలకు దృష్టి దోవంతఠగుల్తుందని జానపదుల నమ్మక౦, వాట గ! | వాటి. భూలష్మీ దేవమ్మ లు కస్తూరి తిలకము బొడ్డు'పెట్టినారు ॥ చెక్కిళ్ళకు గంధము బూసెను బాగుగా పోగాలు దిదై ప్యుతికలకు | గుమ్మడివండువేసి నమ్మలారా గుత్తపు రవికెలు తొడిగెను ప్ముతికలకు | ఏడువారాలనగలు వేసినాది ఆర కన్నళల్లిగా కుల్చీ వేసుకొని । కూర్చున దేమీ ప్యతైికలు యెదుట ఆడుకుంటరేమి | వ్యుతికలవంకనిండు జూడదుగా కన్నతల్లి దృష్టి గడప దాటదమ్మా । వోరకంటనే జూచు ళం టబ పుటత్రికలను ” ఎ ((వాలనాగమ్మ కథ శక

తల్లికి బిడ్డలపై (పేమ అపారం, అపూర్వం, ల్లి లేక పోతే విద్గలు పోషణ అధ్వాన్నమవుతుంది. కన్నతల్లి పెంచినంత (పేమగా మారుతల్లి 'పెంచదు. తాను లేక పోతే బిడ్డలు సమవుతారోనని మాతృహృదయం తల్ప జిలుతుంది, ళం భూలక్ష్మీ దేవమ్మళు నాగేం్మదుని కీచ్చిన మాటి [సకారం తనకు తస్పక మరణం కలదని తెలుసు, తాను మరణిస్తే రాజు మారు మకువు చేసుక్షుంటా డని

• మారు పెండ్రి అడు తాదె రాజు;మారు తలి పోగట్టిగవస్తుంది. విడ్డలకైన అన్నము పెట్లదు | పిల్లలకైన సీళు ఎయ్యదేమి ? 6 కూ లు లు దా ళ్‌ పకైడ్డమారై న కన్నతల్లి మేలు | మారుతల్లికి కన్నతల్రియేలు ” అణా మ్‌ చా స! మ! అని తన బిడ్డలను తలచుకొని విలపించసాగింది. పిల్హలకు తగిన చోట మనువు చేసి, అత్తవారింటికి పంపిన తర్వాతనే వివాహమాడుమని భర్తతో బాస చేయించు కోవడంలో పిల్లల (శేయన్స్నుకోసం తాష్యతయపడే మాతృహృదయం (పతివింది స్తుంది, (భాలనాగమ్మ కధ) జీవితం చివరి క్షణంలోకూడాబిడ్డలను కండ్ల జూడనిదే తృప్తిగా కన్ను లక్మమ్మను భర్త బాకుతా వొడుస్రాడు ఆమె (పాణాలు ఇంకా పోలెదు, - "* అత్తగారి కనుల చూచేరా = చేతుతెల్తి దండము పెడుతాది చం'సేవారు చంపుతారు తలి = నావిడ్డ తెచ్చి కనుల జూపండి (పాణమయిన పోతాదియయ్య్మా = ఈలోగా (పాణము పోదమా” అని ఆత్తను (బ్రళిమాలకొన్న మాతృమూర్తి లక్మమ్మ. (లమ్మమ్మ కథ బిడ్డలు చవిపోయినపుడు తల్టిదర్యడులు పడే ఆత్మవేదన నర్జింపనలవి కాదు. కుమార, పోలిక రాములు కోమటి వారి పీల్చల్ని చంపేసారు. ఈ వార్ర జీ5

తెలిసిన తల్లిదండ్రులు గోడుగోడున దుఃఖపడుకూ మా సంతానమునకు. సీళ్లు పోయటకే రాజుకు సంతానము గలిగె గాబోలును ” అని బాధపడతారు. పిల్టలకు స్నానాలు చేయించిడంలో తల్లిడర్యడులు ఎంతో ఆనందాన్ని పొందుతారు. కాని ఇక్కడ నీళ్లు పోయడమం జే శవస్నానం, ఇది చాల జాధకరమయింది. దాచుకొన్న గుండె చిచ్చుతో జరిగినదానికి ఏమీ చేయలేక చేసే చివరి కృత్యం, రాజుకు పిల్లలే లేకశ్రంపే తమ పిల్టలు బతీశ్రేవారు కదా అనే ఆత్మవేదన పె వాక్యంలో (పన్ఫుటమవుతుంది, ఈ1,1 తర్జి- కొడుకు £ కొడుక౦ క తల్టికి యేమ ఎక్కువ కొడుకు దూరంగా ఉండటం తల్టికి ఇష్టం ఉండదు. చెంచయ్య కాన వెళ్లడావికి తల్ది అనుమతి అడుగుతాడు - “ మనకేమి కొలువురా కౌపురాజులకు చెంచన్న 'వెండి బంగారం యేమి తక్కువరా చె-చన్న యా వరి బుద్దూలు యెవరు చెప్పేరు ఓ కొడుకా” అని కొలువెళ్లడం మానమంటుంది. చెంచయ్య తల్లి ఎంత చెప్పినా వినడు అనమాట కాకపోయినా, భార్య మాటయినా వింటాడేమోననే అళతో కోడలితో చెప్పించడంలో దాలమ్మకు కొడుకుపైనున్న అపార (పేను వ్యక్తమవుతుంది, (సన్యాసమ్మ కథ తల్లి తండ్రి, గురువు |సత్యత్ష దై వాలు. నిష్కల్మష హృదయంతో దీవించే తల్లి తీవనలే పిల్లలకు సంపూర్ణ బలాన్ని చేకూరుస్తాయి. తాను కష్టాలు అనుభవించడానికై నా ఆం గీకరిస్తుం దేకాని, తన కష్టాలు తీర్చడానికి ప్ముతుడు పూనుకుంటే ప్యుతువికి ఏమపాయం వాటిల్టుతుందోనని ఆరాటపడే మనస్సు వతి తల్లికీ సహజంగా ఉంటుంది. నాగళ్టపూడి గట్టున మాయలఫకీరు చెరలో ఉన్న తల్లిని చూడటానికి వర్థిరాజు వస్తాడు. కుమారుని చూసి బాలసాగమ్మ

• నాతండ్రీ నీవందుకౌ స్తివయ్యా తల్టియంటా జూడనవస్తివా | నేను నీకు తల్లిగాదయ్యా డీ

ముద్దు మురిపెము ఎవరు జూచేరు । నిను యెవరుపెంచినారయ్యా వారేగానీ తలలు నాతండి | సీవెందుకొ స్తివి కుమారా మంగతకాడు మాయలఫకీరు | బహుమాయల కాడయ్యా” అని పుకుని వెంటనే వెళ్లి పొమ్మంటుంది. ఆ సన్నివేశం కన్నకొడుకుకు వ్‌ అపాయం సంభవిస్తుందోనని ఆరాటపడే తల్లీ మనసు ఎటువంటిదో అభివ్యక్తం చేస్తుంది. (బాలనాగమ్మ కధ శరాబంధిరాజు మందులమ్మి వస్తానని త్‌ ల్లిని అడుగుతాడు. తనకొడుకు “* చక్కదనము, నీ సౌందర్యమును నీరూపురేఖ చూచి” ఏ స్త్రీ అయినా మం దులుపెట్టి మరులు కొంటుందేమోనవి మాణిక్యాలదేవి దిగులు పడ్తుంది. * నిర్మల మనేమందు * సంపాదించడానికి వెళ్తన్న కుమారుని ' ఈశ్వరు డిచ్చిన 100 సం వత్సరములాయుస్సు పరిపూర్ణంగా నుండవలె” నని దీవిస్తుంది. కార్యసాధనలో తల్లి ఆశీర్వచనాలె ఆ బాలునికి దోహాదిస్తాయి. (కాంభోజరాజు కధ) అమాయకులైన పసృతుడు త ం|డ్రిచేత శిషింపబడుతుంటి, ఆ మాత; త హృదయం పడే అవేదన వర్ణనాతీతం, భర్తను దూషించడానికి కూడా వెను కాడదు ఆతల్టి.' “ చ్మితాంగి మాటలు నమ్మి సారంగధరుని శికించిన రక్నాంగి భర్తను = “ కులము పాడగునంచు | తెలియకున్నది సీకు వెలది చెడుమాటళే ; తలకెక్కునీకు తనయుని శికీంచి । కానువార లీభవిని ఎక్కుడనులేరునీ | వొక్కడవి దక్క వెలమలెందిరి నైన । వెదకి దేగలనయ్యా ఇటువంటి నందనుని । యెందు తెగలవు కైక మాటల నమ్మి | కానలకు రాఘవునీ బంపించు దశరథుని | పగిదినీకగును * అనే గేయాదాలు పై సత్యానికి అక్షర సామ్యాలు, త్ర

కొడుకు ఎక్కడున్నా చిరంజీవిగా ఉండడమే తల్లి కోరేది దుంఅశే రత్నాంగి చా

• ఆడ్రవృలందున నుండి ।; యాకలంబుల దించు చిరంజీవియై (ైతుకు చిన్నిబాలుండు పోనిమ్ము అడవులకు బోదుమయ్య్యా మేము చ్మితాంగితో సుఖము । జెందుమో రాజ ” ఆవి "భర్తను కూడా వదలి, ప్యుతునితో అడవులకు వెళ్ళడానికి సిద్దవడడంలో శీ జ ళో జ రత్నాంగి మాతృపమకు పరాకొపష్ష, (సారంగధర చర్విత _- పదము, తల్లికోసం తనయుడు ఎన్ని కష్టాలెనా ఎదుర్కొంటాడు తల్లికి ఆప కారం చేసిన వారిమై (ప్రతీకారం తీర్చుకొంటాడు. తల్లి కొడుకుల అనుబంధం ఆంకటి మహత్తర మైంది. చాలవర్జిరాజు పెదతల్లుల ద్వారా తన తల్లి ఎవరో, ఎక్కడుందో తెలును కుంటాడు, నాగళ్లపూడి గట్టుచేరి, ఫకీరు అభిమానం సంవాదించి తల్లిని కలుసు వు కుంటాడు మాయలఫకీరు (పాణ రహస్యం తెలుసుకొని, అనేక కష్టనష్టాలకు ఓర్చుకొని, “ యేడు సము దములు దాటిన తర్వాత జీవిగెడ్డ, యా జీవిగడ్డలో రాతికోట గోడలో, రాతికోట నడుము వుక్కుకోటలో యేనూరు యెలగచెట్లు, నీటి నడుమ ముంతమామిడి చెట్లు, యా ముంతమామిడి తొ[రలో యేదు దొందర్తు ణు అడుగు దొంతిలో బంగాడు పంజరము, పంజరములో పంచవన్నెల రామ చిలక” ను సంపాదించి, పకీరును నానా హింసలు పెట్టి, తల్లి ప్రల్టకన్సి మోయించ్వి: (వ్రాణాలు దీస్మి నలీకారం తీర్చుకోవడంలో తలికొడుకుల ఆను బంధం సుద్యోతకమవుతుంది, (బాలనాగమ్మ కధ ప్యుతునిపై మమతానురాగాలు కురిపిస్తూ, అనుక్షణం ఆరాటపడే మాతృ మూ ర్రిగానె కొకుండా. కన్నకొదుకు సాణాలు దీసే తల్లులు కూడా చాల అరు దుగానైనా ఉంటారనడానికి రెడ్డిసాని భాను ఉదాహరణ, కన్నళల్లిపై కుమారు నికి చాల నమ్మకం, మల్దాండ్డి భిక్షం వేపాడని తల్లిదర్యడులు శిక్షించిడానికి ౧౦౧౬ ళం త్తి

వస్తారు. “ కన్నతల్లి నన్ను ఏమని అంటుంది ” అని తల్లి దగ్గరకు వస్తాడు మల్లారెడ్డి

• జవిరి కొడుకు జడలు పట్టినాది తందాన తాన ఉరికి రావయ్యారండ గోపిరెడ్డి తందాన తాన కొడవలి తీసి వరికి వచ్చినాడు తందాన తాన కాళ్లు చేతులు తల్లి పట్టినాది తందాన తాన తండి కొడవలితో గొంతు కోసినాడు తందాన తాన” మె గేయభాగంలో మల్లారెడ్డి తల్లి కర్కశ హృదయం ఎంత అసాధారణ మెందో గోచరిస్తుంది. (పర్వతాల మల్లారెడ్డి కధ 812 తల్లి కూతురు. స్త్రీకి ఆడ సంతానమ౦ం టి ఆశ, అచ్చ మ్ముకు మద్దులేటి స్వామి (వత్యక్షమై వరం కోరుకోమంటాడు. * ఆడపాప సంతానం నాకు యియ్యరాస్వామి * అని కోరుతుంది. (చిన్నమ్మ కధ ఎంతమంది కొదుకులున్నా ఆడ సంతానం కావాలని కోరుకుంటుంది స్రీ “* ఎంగమ్మకు ఏడుమంది కొడుకులు ” * కులము ద్ధరించు ” కొడుకులు కలరు గాని గోత్ర మెంచి పాదు బిడ్డలు (త్రీ సంకానరి) లేరు, “ ఒకరింట యొడి బియ్యమున నా యిల్లు నిండు చున్నదిగాని, నా యింటి యొడిబియ్యం పరయిం టికి టోవుట లేదని *” గోడుగోడున గోడౌది. స్త్రీ సంకానం కోసం నాగేం (యని గూర్చి తపబ్సు చేస్తుంది” ,2 తల్లి కూతుళ్ల మధ్య దాపరిక ము/,డదు, తల్లి చాటున కూతురు ఆక్షు చాటున కాయ అమరినట్టుండవద్చు, తల్లి చాటున బిడ్డ యెంత తప్పు చేసినా బయటకు పొక్కానివ్వదనే విషయం ఈ [కింది సన్మివేళంలో సువ్య క్రమవు తుంది. గంగ భిజెనికి వచ్చిన జంగాన్ని చూచి విరహతాపంతో అన్న పానీ యాలు మానిన, బిడ్డస్థితి గిమనించి చక్రమ్మ “ఓ. తెలుగు జానపదగేయగాథలు - నాయనికృష్ణకుమారి, పు. 110 త్త

“* అకువాటు కాయ అమరియున్నవిధాన తల్లిదాటున విధాన దాగుండవచ్చి తల్పిదాటున యెంత తప్పు చేసినాకావి ఏ'యది మైక్‌ పోవు నాయనమ్మ లోకమున ” అంటూ కారణ మేమిటో 'తెల్చమంటుంది, (గంగా వివాహము)

"కూతురికి తల్లినిని మించిన వారెవ్వరూ లేరు, ఏ విషయమైనా తల్టిక్‌ చెవృవలసిం దే, 'వీ మఖిమైనా తల్లి సమకూర్చవలసిందే, కన్నకూతురు హృదయ మెరింగి దారి చూపించగలిగేది తల్లిమ్మాత మే, తప్పు చేసినా, ఒప్పు చేనీనా తల్లి ఆర్జం చేనుకున్నంఠతగా, బిడ్డను మరెన్వరూ అర్థం చేసుకోరు, అందుకే గంగ =

= స్లీత్రోటి చెప్పవలె నీవు సమకూర్చుపళ సీకు మించిన వారు నాకెవరు కలరు గర్భవాసమున నమక న్నళల్లివినీవు శస్పు చేసిననేది యొప్పయిన సీదె వంటింటి ఖిక్వంబు కఇప్పుడడిగిన యట్టి జంగము దేవర శంకరుడునుమ్మి నామీద వళంపుచే నన్ను చూచేకారకు వచ్చి భిక్షము బటె వలచి పోయెనుగా

న! పాడుగుడిలోచేరి పరమేళుడున్నాడు ఆని తన మనసును తల్లికి ఎరుక పరుస్తుంది, (గంగా వివాహము

(వతి తల్లి తన జెడ్డకు పలగ్యోతాలు, భోగభాగ్యాబున్న చక్కని వరుని చూచి వివాహం చేయాలని ఆశపడడిం సహజం, అటువంటి తల్లి భివెనిక్‌ వచ్చిన.జింగాన్‌కి వివాహం చేయమని కూతురంకే.ఎలా ఒవ్పుకోగలదు ?

ఈం ముష్టి జంగము చూచి మాహపడ్డావేమె ఇదియేమి పాపమో 'యెరుగంగరాదు 50

మాయజంగము వాడు మరులు కొల్చెనిన్ను మరులేల కొంటివే మాయ జంగమునకు చెలియ మనజాలారి చాటి మహచెడ్డది వెలివెయ్యరా మనకులమంత ;:రూడి వెలివెయ్యడంకాక కులమంతకూడుకొని తస్పు దెమ్మందురే తగకోటి ధనము కక్కు ర్రిపడితేను కడుపు నిండగ వలెను కడుపు నిండని కక్కుర్తి యేల నువ్వు కోపించినా నువ్వెన్ని తిట్టినా జాతి మాలిన మాట సహింపదేనాకు '" అని కూతురుకు చ్యకమ్మ హితబోధ చేస్తుంది. కాని గంగ తల్రితో అతడు సాధారణ జంగం కాడనీ సావెత్తు శంకరుడేనని చెప్తండి, అయినా చ్మకమ్మ = “* పూరుని సంచారంబు ఆదియు నెట్టంటివో వినిపించెదను నేను విననెనా త్రి పెట్ట సొమ్ము లేవు పెను బాములేగాని పూయగంథములేదు బూడిద కాని కట్ట కోకలు లేవు గజచర్మమేగాని పూనుకంచమెగాని తినగి న్నెయనులేదు ఎక్కవాహనము లేదెద్దు గుబ్దమె 'క్వాభ్తుందర 6గొవాలత్తై 4 తలకు, పువ్వులు లేవు నెలపువ్వె లర్‌ ఫ్‌. _ఉండనిల్లులేదు వండ పొయ్యి లేద! శం(గ్ర 6%౦, ₹్ల తే(3్ల ఊరిలో భిక్షంబు గుడిలోన న్నిద మయో శ ఇంకిరో చూడగా ఎగుదిగు కన్నులు నాద్‌ (00 0%. మెడను రుద్రాశ్షలు మేనరికం బొల్ల క!

రసము లుడిగినమహ ముసలి తఈనమువాడు కులగో[(తములు రెండు తలపంగ లేవు జాలరో సివ్మెరి బంగారమైపోను ఇట్టివానిని సీవు ఎట్టు వలచితివి ” ఇంకా “సాగని (బతుకొకటి, సవతి పోరొకటిోో ఏలప్తక్హైను సీకు ఈ పాపపు బుద్ధ, ” అని కూతురుని నిందించి నివారిస్తుందేగాని ఆంగీకరింపదు. ఇక్కడ చ్మక్రమ్మ తన బిడ్డకు గరపిన బుద్ధులు, నీతులు, సవతి పోరు వలని కషములు నషములు సీ సహజంగా ఉన్నాయి. (గంగా వివాహము) చు ల్‌ లో కూతురును, తనకు నచ్చిన వరునికే, ఆందునా తనవైపు బంధువుల కిచ్చి వివాహాం చేయాలని, తల్లి అనుకొంటుంది కౌరణం పుట్టింటిప్తె మమత కావచ్చు. కూతురుకు ఇష్టం లేక పోయినా బలవంతం గానైనా అంగీకరింప చేయడానికి ససయత్నిస్తుంది. లక్ష్మమ్మ కూతురుని ఆడబిడ్డ పిచ్చమ్మ కొడుక కివ్వమని అడుగుతారు, కాని లక్మమ్మ తన కూతురు పార్వతిని ళం పుట్టింటి కాడ ఆళ యుండునమ్మా మాయన్న రాముయ్యగారికైనా ఇవన్వవలెనని మనస్సు యున్నాది * అని తనకు పుటింటిపెగల బ్‌ యూనా. మమకారాన్ని వెల్లడించుకొంది, (లశ్మమ్మ కథ పద్మగంధి తనీ కూతురిని తన తమ్ముడైన సోయితునికి ఇవ్వాలనే పట్టుదలతో గాంధారి అభ్మిపాయం లేకుండానే వివాహం నిశ్చయిస్తుంది, గాంధారి వాలరాజును (పేమించి ఉంటుంది. సోయికుడు వివావినికి తరలివస్తాడు. తమ్ముడు తెచ్చిన * పట్టుచీర కట్టి వటభ్యదుని చేసటనుం” టుంది తల్లి, లట బ్‌ బట లు ళల కాని _ % 'స్పేల్ట మేలాయనమ్మా మేలాయనమ్మా = నామేలంళ దాలరాజు . పాలాయెనమ్మా 62

వయసాయనమ్మా, నయసాయనమ్మా - నావయసంత బాలరాజు పాలాయెనమ్మా దాగుబాగాయెనమ్మా బాగాయెనమ్మా = నాధాగంత బాలరాజు పాలాయెనమ్మా ” అపి గాంధారి సోయితుని నివాహమాడ నిరాకరిస్తుంది. తల్లి ఆదివిని గాంధా రిని కట్టివేసి కొట్టడంలో కూతురు తన మాట వినలేదని కోపం (పస్ఫుట మౌతుంది, (గాంధారి కధ కూతురుకు వివాహం చేసి అత్తవారింటికి పంపేటప్పుడు అత్తింట ఎలా మెలగ వలసిందీ తల్లి బోధిస్తుంది. తనయులను కని, చల్లగా వర్ధిల్లమని మన పారా దీవిస్తుంది. శంఖు దేవయ్య, చ్యకమ్మలు గంగను అత్తవారింటికి పంపుతూ అత్త మామలకు అణగి మణగి ఉండమనీ, భర్తను భక్తితో సేవించ మనీ, ఆడబిడ్డలను పసుపు కుంకుమ పెట్టి పాలించమనీ, ఇరుగు పొరుగులతో కలసిమెలసి ఉండమనీ, సవతి వార్వతితో సఖ్యంగా ఉండమనీ బుద్దులు గరసి, “* తనయులను కడుపార కని చల్లగా నీవు వర్టిల్ల “మని దీవిస్తారు. సాధారణంగా స్టీలు భర్తమీద అలిగితే పుట్టింటికే వెళఠకారు. విజం చెప్తే తల్లి దర్మడులు భాధపడ్రారన్సి చూడటానికి వచ్చానని బొంకడం కద్దు. గంగ, గౌరి వాదులాడుకొని గంగ శివనిపె అలిగి పుట్టింటికి వెళ్లి శ తల్లి దం్యడులతోడ తానేమి చెప్పక చూడవచ్చితినంచు సుదతి బొంకెనుగా * (గంగా వివాహము, బిడ్డల ఆఅనా, పాలనా తల్లే వహిస్తుంది. తల్లి లేకపొతే బిడ్డల పోషణ అధ్వాన్నం అవుతుంది. తల్లి చనిపోతే తర్మగికూడా లేనశ్తే, భూలమ్మీ దేవమ్మ నాగే్యదుని కాటు వల్ణ మరణిస్తుంది. ఆమె కూతుష్త్ణ -

• క్రొప్పులెవ్వరు పెడుతారె మాకు | మాకు పాపట యెవరు దీతురేమి మాకుగుమ్మడిపండ్లు యెవరు వేతురమ్మ తల్లిలేకుం కే తర్మడ్రప్పుడేడని రొమ్ము రొమ్ము గుద్దుకొని శోకిస్తారు. (బాలనాగమ్మ కథ) 53

లక్మమ్మను భర్త కొడ్తుండగా కూతురు పార్వతి “* మాళల్లిని నీవు చంపటౌకు తంగడి । మాతల్లిని నీవు చంపితేను తండి యెవరి యండను నేనువుందునయ్యా ; ఎవరిచెంత నేకు వుందునయ్యా నాహద్దుముద్దుగా ఏ తల్లీ జాచునయ్యా | మావేరుకార్థమే ఎవరు జూతురయ్యా ముందుగాను నా గొంతు కొయ్యవయ్యా ; వెనక నుంచి మాతల్లిని చంపవయ్యాని చేళులెత్తి దండం. పెడుకాది” ఫై గేయథాగంలో తల్గిలేని బిద్దకు ఆండ తావో లేదసీ, వారి అచ్చట ముచ్చట దీర్చి ఆనందించేద్కి ఆనందింప జేపేది తల్టేననే విషయం సృష్టమపుతుంది. _ (లక్మమ్మ కథ,

8,2. ఆలు మగలుః. ఆలు మగలు సంసార రథానికి రెండు చక్రాల వంటి వారు. ర0డు చక్రాలు సరిగా ఉంటేగాని బండి ముందుక్సు సెగద్కు అన్యోన్య (పేమానురాగాలతో (కమ శిక్షణతో, సంసారాన్ని రకించుకానే బాధ్యత అ యిద్దరి మీద ఉంది,

కార్యా భర్తలు ఒకరిపై ఒకరు నమ్మకం కలిగి ఉండాలి. లేకుంటే ఈక అల్లిదామర అల్లిన చందమున ఉన్న భార్యాభర్తల మధ్య కూడా విభే ధాలు సృవ్నిసారు.. లక్ష్మమ్మ అత్తగారు “ ఏమికోరి 'పెండాడి వళ్ళ్చినావు =

బా వాన ళు భోగము దావిని తెచ్చినావు. ఎర్నాష్టండి కండ్ల జూతుముయ్యా _ ఆపభ్యాతి పాలై పోతాము ఎ దానుణ్నిదా మరిగి యున్నదయ్యా * అని కొడుకుతో చాడీలు చెప్పంది... కాని వెంకయ్య నమ్మదు” నీవు పెద్దదానవే బుద్ది పి య తక్కువమ్మా | నీకు ఏండ్లు వచ్చినా ఫలము ఎందుకమ్మా నిన్ను పాణములతో పెట్టర్హాదు తల్లి ” అని తల్లిని కొట్టడానికి సిదపడడంలో వెంకయ్యకు భార్యపైగల న! వ! యలు న! నా! (బ్‌ (పగాఢనమ్మకం సువ్య క్రమవుతుంది. ర్‌డ్తీ

భర్త అన్యాస క్షుడెనపుడు భార్య వడే మనోవేదన భరింపరానిది. లక్ష్మమ్మ భర్త భోగం దానియిల్లు మరిగి భార్యను లక్ష్య పెట్టడు, ॥ పూర్వకృత మందున తల్డులకు బిడ్డలకు యెడబాపితినేమో, సతివతికి యిడజాసితిని కాబోలు” నని “కుమ్మరి వామే తగులుకున్న రీకి, గుమ్మడి పందు కుళ్లిన

• చందమున '"* తనలో దాచుకొని కుంగిపోతుం దేకాన్మి తల్లిదండ్రులకు కూడా చెప్పని ఉత్తను యిల్లాలు లక్ష్మమ్మ, (లక్మమ్మ కధ

భార్య సలహా, సహాయం లేనిదేభర ఏ వని చేయలేడు ఆలుమగలు ఒకరి మాటకు ఒకరు విలువనిచ్చుకోవాలి. భార్య భర్త మనసెరిగి (ద్రవశిస్తే సంసారంలో ఏ కలతలూ ఉండవు, పం డెండేండ్ల కరువులో ధనవంతుడైన తిమ్మారెడ్డి “ ధనము వూరిక వృంయ ఎవరూ ఆడిగేరు। (చజిలకిచ్చి వాండ్ర సాకుదాము ” అని భార్యను అడిగి, అంగీకరించిన తర్వాతనే నర్వసం పదలు దానం చేస్తాడు, చివరకు దానం చేయవానికి ఏమి లేకపోతే _

“* పలికీ బొంకా కూడదు, అడి తస్పకూడదు బీద లోకులకు అభయ మిచ్చినంక నా మెడనకాలీబొట్టు అమ్మవయా్య ”

అని చెప్పడంలో భర్తిను మనసెరిగిన ఇల్లాలుగా కేళమ్మ భాన్‌స్తున్నదిం

కష్టసుఖాలు భార్యాభర్తలు వంచుకోనలసిందే. భర్త వాధపడే వమ యంలో థార్య ఓదార్చు మనళ్ళాంతినిస్తుంది. తిమ్మారెడ్డి సంపదలంతా దానం చేసి తినతిండి వుండనీడ లెదని డిగులు చెందుతాడు. “ఎందుకు దుఃఖ పోళావు? మనపాల దేవుడు ఈపునే వున్నాడనీ "” 'కేళమ్మ భర్తను ఓదారు స్తుంది. (నల్దసోమనాద్రి కథ)

కాలం కలిసి రానపుడు అన్యోన్యంగా ఉన్న భార్య భర్తల మధ్యకూడా అపార్థాలు రాక మానవు, మాంధాత ఈ దెన్ము ఆగ్రహానికి గురై, భార్యా బిడ్డ అతో అడవుల పాలవుతాడు. ఒక రోజు మాంసం వండి పెట్టి ఆందరూ నిద్రిస్తారు. ఈ చెమ్మ కూర ఆంకా మాయం చేస్తుంది. మాంధాత న్మిదలేచి థాశీగా ఉన్న బాన చూసి

55

• క్లాప్తురె నామీద భక్తి లేదాయె తనకు పెట్టకున్న తనయలకై న ఉన్న మాంసామింత ఉంచకపోయె కరపుగా చూచి పొట్ట కారగించె * అని అనుకొంటాడు. విషఘలాంగి కూడా బానపుత్తది వుండుట చూచి రాజును నమ్మదు.
• శేబ్పకాలంకాగ చెల్పటోరాజు మాటాడించక తని మాంసమంతయును దాలలకన్న ఈ బొందువుల వుంచక ఎవరు పెనిమిటి, ఎవరు విభుడు” ఖని భర్తను అపార్థం చేసుకొంటుంది. (ఈ దెమ్మ కధ, భర్తతన తల్లిదం్యడ్రుల మాట భార్య జవదాటడం ససేమిరా అంగీక రించడు. సద్దుణవతి అయిన భార్యను కూడా అనుమానించే భర్తలు కొంద రంటారు. నాంచారి ఆ తృమామలు వద్దన్నా, లెక్క చెయ్యకుండా ఎరుక చెప్పడావికి ఎలమోరికి వెళ్తుంది. దారిలో రెడ్డి కొడుకుచే బలవంతం చేయబడు ఈంప, నాంచారి రెడ్డి కొడుకును నమ్మించి, వెళ్ళి గంగతో దాక్కొంటుంది. వేటనుండి తిరిగి వచ్చిన సింగడు తల్లి ద్వారా విషయం తెలుసుకొని భార్య కోసం వెదుకుతాడు. నాంచారి పవ్మితమయిందనిచెప్పి గంగమ్మ అళవికి అప్ప గిస్తుంది. ఆయినా సింగడు థార్యను నమ్మక - “ ఎంత చెప్పిన గానీ ఎట్ట బొతివే నీవు గెధె జెప్పేకి ఎలమారి రెడ్డి కొడుకు బాగున్నాడే నీకు” అని బొాకుతో పొగీచి చం 'సపేస్తాడు, (ఎరుకల నాంచారి కథ-అ). ఛార్య అంటే భర్తకు మిక్కిలి (పేమ. భార్యను చూడకుండా కాసేపు కూడా ఉండలేడు, ఎంత పని ఉన్నా ఎదో సాకుతో వెళ్ళి భార్యను చూస్తుం 656

టాడు. లక్ష్మమ్మ భర్త చావిట్లో లెక్కలు చూస్తూ ఉండి కూడా ఏదో పని ఉన్నట్టుగా ఇంట్లోకి వెళ్లి భార్యను చూసి వస్తాడు. “* భార్యమీద ఆతిపేమ గలిగి యేమో థార్య జూచి గడియ వుండలేడు "” (లక్ష్మమ్మ కధ ఇద్దరు భార్యలు వున్న సంసారం సరిగ్గా ముందుకు సాగదు. ,ఆ మొగుడి పరిస్థితి అడకత్తెరలో పోకమాదిరి ఉంటుండి ఏ భార్య మీద కాసింత ౭ (పేమ అధికంగా చూసినా మరొకరు సపింపలేరు. గంగతో వాదులాడి పార్వతి పుట్టి-టికి వెళ్ళటానికి సిదమవుతుంది. శివుడు పార్వతిని (బతిమలాడు వ్‌ లబ ళు “నో కొంటాడు. వారిద్దరు కలని మెలసి ఉండటం గంగకు కదుపులో చెయ్యిపెట్టి కెలికినట్ల్టయి తానూ అలిగి ప్పట్టింటికి వెళ్ళిపోతుంది. అందుకే “ ఇరుగూరి వ్వవసాయం = ఇద్దరు భార్యల సంసారం ఒకయే” అనే సామెత, (గంగా వివాహము పిల్ణలు లేక పోయినా పరవాలేడనుకొంటుంది గాని భర్త మరణాన్ని ఏ స్త్రీ కూడా ఒప్పుకోదు. భూలత్న్మి దేవమ్మ నాగేంద్రుని మగసంతానాన్ని ఆను తహించ మంటుంది, అందుకు నాగేందుడు ౫ మ్పైగబ్రాలను నీకు ఇ స్పెనమ్మ నీ పెనిమిటి మరణం ఒ'ప్పెద థ్రీలక్మి ౩ అంటాడు,

• పెనిమిటి లేని భాగ్య మెందుక య్యా బిడ్డలు లేక పోయిన మానేను "పెనిమిటి మరణం ఒప్పనేను క అని భూలక్మీ దేవమ్మ స్త్రీ సంతానపరాన్నే స్వీకరిస్తుంది. (బాలనాగమ్మ కధ తల్లి ఆరళ్లు మితిమీరి భార్య కషాలు పడడం భృర్త సహించలేడు, స్వ ల భార్యను పుట్టింటికి సంపిసాడు, లేక్సంకే కుటుంబం నుండి వేరు పడడానికి (ప్రభుత్నిస్తాడు. కొలువు నుంచి తిరిగి వచ్చిన చెంచయ్యకు, సన్యాసమ్మను అత్తగారు పెటిన ఆరళు ట్‌ లం 52

ఈ మీ తల్లియిచ్చిన భోజనము చూడ నారాజ

యేడువొడ్డిలు పేడ వంకతుయిచ్చింది ,

నా గొప్ప కురులా తోతుడువమన్నది శ

నాపయ్యెద చెంగుతో యెత్తుమన్నాది... ” ఆని దుఃఖిస్తూ. చెప్తంది.. చెంచయ్య విని ఆమెను వట్టింటికి వెళ్లమంటాడు, సన్యాసమ్మ అంగీకరింపదు, నా వంతు నాకియ్యరా (బతుకపోతాను రామన్న“ అని చెంచయ్య వేరు కాస్తరం 'పెట్టాలనుకుంటాడు, సమిష్టి కుటుంబాలు వేరు వడడం సామాన్యంగా అత్రాకోడళ్ల మధ్య సామరస్యం లెకపోనడమే ముఖ్య కారణ౦. (సన్యాసమ్మ కధ)

భర్త తనతో అన్యోన్యంగా ఉండకుం టే భార్యకు చీరలు, నగలు, అలంకరణ మీద అన్నకి ఉండదు. హస్తానికి భూషణం దానమెనట్లు, న్రీకి పతి అనురాగమే ఆభరణం. తన ఆలంకరణను చూసి మెచ్చుకోవాల్సిన పతి ఆనురాగంకరవయిందని భార్య నిరాసక్తత కనబరుస్తుంది.

శ? లక్ష్మమ్మ అత్తింట ఆడుగు మోపిన వేళావిశేషంగా తులసి బృందా వగం కోసం (తవ్వుతుంటే ఆమె బావగారికి లంకెవిందెలు లభిస్తాయి. లక్మష్మును ఏమి భూషణాలు కావలెనో కోరుకుండే చేయిస్త్రానంటాడు చావ లక్ముమ్మ “నా పెనిమిటీ ఆయిన వారు నాతో పలుకుతూ భాషించుతూ నవ్వుతూ యుండినట్లయితే అదేనాకు సొమ్ముగాని ఈ తగిన సొమ్మునున్న మాత్రాన భూషవణమాలోకము నందు స్రీలకు” అని మనసులో (కుంగి సోతుంది, (లక్ష్మమ్మ కధ

భార్యకు భర్తే దైవం. పతితో కలసి సతి ముల్దొకాలు తిరిగి నా తప్పు లేదని భావిస్తుంది శ్రీ. పతి సౌఖ్యం లేని స్త్రీ శృంగారం ఆడవిలో నెమళ్లాడి నట్టు, పతిలేని పడతి యౌవనం పాడింట దీపంబు వలి ఉంటుందని స్రీ నిట్లూరుస్తుంది. నాధుడే లేకుంటే నవ్యభూషణాలెందుకు భాగ్యాలెందుక్తు ఆని వైరాగ్యాన్ని అలవర్చు కుంటుంది. సుందరి అత్తనడిగి తన భర్త నాగరాజిని తెలుసుకొని అత్తగారిని నిందించి, “ పతిలేని యిటువంటి పడతి యొవనమేల్క 58

పాడింట దీపంబు పగిడిగానుందు విభుని సౌఖ్యములని వెలది భృంగారలబు అడవిలో నెమళ్టాడినట్టుండు, వతిసలియు పవ్వశింపని (ఒతుకు ఆడవిగాచిన వెన్నెలట్టుగా ” పత్తిలేని పడతి బ్రతుకు నిరర్హకమని భావిస్తుంది. (ధర్మాంగదడ చర్మిత వాము పాట)

సుందరి తన భర్త నాగరాజుతో కలసి దివ్యతిరుపళులు తిరిగి వస్టానని ఆత్తగారిని అనుమతి కోరుతుంది. అత్తగారు కోడలిని అనుమానిస్తుండి, సుందరి “* పంచభూతమ.లెకుగు, వరమేశుగెరుగును, నెలతరో నా మనసు నీ కేమి తెలు సును | ఫణి నిభుడయినట్టి పతితోడనే గూడి లోకమున తిరిగి నదు నాకు త ప్పేమి పతిని ద్రైవముగను, పాలించునటునంటి పడితులకు తప్పపునా పరగ భువి లోన” అని పల్కడం౦ం ఆమె పతి భృక్షికి నిదర్శన,

మామగారు ఈ రాజ్యం నీదె మాయింట వుండి మమ్ము రశీంచమని = “* కర్మవళమున కలుగు కామితార్థంబులు కర్మవళమున కలుగు కష్టసుఖముల”ని కర్మసిద్ధాంతములను వల్లిసాడు, కాని సుందరి ” నాధుండు లేనట్టి నవ్యభూష ఇము యేల ప్పరుషుడు లేనట్టి భోగంబులెల ?*” అని మామగారిని మెప్పించి, _ వైరాగ్యంతో భర్త నాగరాజును తీసుకొని తీర్పయ్మాతలకు పెళ్లి పోతుంది, (ధర్మాంగద చరతి పాము పాట,

పతిలేని (బతుకు నిరర్హకమని భావించి భర్తతో సహగమనం చేసిన పతి (వతాశరోమణులెందరో జానపద గేయగాధల్తో కన్చిస్తారు. వివాహమైన తర్వాత భర్త ముఖమెనా చూడని కామమ్మ సహగమనం చేసి తన పాత్మివత్యాన్ని నిరూపించుకుంది. (కామమ్మ కథ),

శశి. కోడలు అత్తమామలు; అత్తా కోడళ్లు కలిని మెలని పూసల్లో దారానికి మళ్లి ఉన్నట్లు జానపద గేయగాధల్లొ కన్పించడం అరుదు. అత్త కొడలిమీద ఎప్పుడూ కారాలు మిరియాలు నూరుతుంటుంది, అత్తగారి యాజ మాన్యంలో కోడలు అణగి మణగి ఉంటుంది,

“ పల్ఫెత్తు మామైనా పలికేపు సుమ్ము రాజమ్మ ఇరుగ్గు పొరుగులవారినేమి యనకమ్మా 69."

పాలేర్ణనందరిని 'పేమతో జూడు మాయమ్మా వపనియులేనిది యిరుగుపొరుగూలకు వెళ్లకమ్మా, మాట పడియెదనమ్మా నాతలి ళం ళా పెద్దవారల తోడ వినయంబుకలిగి.... ”” ఆని అత్తగారింటికి వెశ్ల్తేబప్పుడు బోధించినయీ బుద్భలన్నీ మతికి తెచ్చుకొని [ప్రవర్తించే రాజమ్మ వంటి కోడలిమై కూడా నెనరుకాని ఆత్రగారి ఆరష్టు చూచే వారికీ చోద్యుంగా ఉంటాయి, (వీర రాజమ్మ కధ) అత్తగారింట అభం జరిగినా శుభం జరిగినా కోడలు అడుగు మోపిన వేళా విశేషంగా నమ్ముతారు. లక్ష్మమ్మ అత్తగారింద ఆడుగిడిన దినం తులసి బృందావనం వేయటానికి (తవ్వుతు-టే లంకెబిందెలు లభిస్తాయి. అది చూచి కక అధ 9 లక్ష్మమ్మ కూడా శ్రీమహాలక్ష్మి మా యిళ్లు చేరినది ” అని మహా సంతోష పడతారు ఆ త్రింటివారు. (అమ్మమ్మ కధ అత్త మామలు తమ అలవాట్లక్కు అభిప్రాయాలకు అనుగుణంగా నడిచే కోడలు రావాలని ఆశిస్తారు. అలాకొక భిన్నంగా (వవ్షించే కోడలును రాచి రంపాన పెట్టడానికి వెనుకాడరు. శివభక్తులై న అత్తమామలు, విష్ణభక్తురాలైన చిన్నమ్మను శివపూజ చేయనుంటారు, చిన్నమ్మ అంగీకరించదు. తమమాట అకి(క్రఘించిందని చిన్నమ్మను తమ ఇంటో ఉంచుకోక అత్తమామలు ఊరి బయట గుడెశ%లో ఉంచుతారు. ఆంతేకాక ఛేన్నమ్మను _ “ యేనూరుదొడ్డ యెరువు యెత్తమన్నారు పూటకు పుశైైడు జొన్నలు దంచమన్నారు బడ్జైల కంతకు పచ్చిక మోయమన్నారు కిళు వూడి ప తఠి"ి వాకిష్ల వూ ఏ కళ్లాప చల్లెను చిన్నమ్మ తల్లి మ్‌ న! ల! ౯4 ఇంత పని చేసి, అన్నము లేక (పాణము అల్లాడుతున్నది అన్నం పెట్ట మని అత్తను అడుగుతుంది. ఆతగారు -_ “* ఓసి ఓసి గుండాముండా ఓచేకి ముండా సీకు వండిపెటుటకు కూళలిక తెలు మాయింటిలోనూలేరూ ” బ్‌ అాజట్‌. 60

అని “ మూడు చిప్పలు ముక్కణొన్నలు వాళ్లో పోసింద్‌ యెంచి యేడు మిరపకాయలు విసరి వేసినాద్‌ యెద్దుల కేసే చవుటుకు చారడు కొలిసిచ్చె యొంగిలి చేత గోరెత్తు వన్న చేతికిచ్చింది మూడు దినముల నాటి పులిమజ్జిగను దుత్తకు పోసిందీ ” పై గేయ భాగంలో అత్తగారు ఎంత కరిన మనుస్కురాలై కోడలిని నానా షాంనలు పెడ్తున్నదో విదిత మౌతుంది, (చిన్నమ్మ కథ కోడలిమీద లేనిపోనివి కల్పించి, చెప్పి, కొడుకు చేత కొట్టించేందుకు వెనుకాడని అత్తలున్నపుడు, అలాంటి కష్టాలన్నీ అనుభవించడం కం అడవిలో మానై పుట్టడం మేలని కోడలు తలంచడం ఆశ్చర్యం లేదు, దాలమ్మ కొడుకుతో గ్‌ "* పదిమంది కులముతో భంగ పుచ్చింది నీ భార్య యెరుపు లేనింటికి యెరుపు చూపించి నీ భార్య ముండాని రండానే కోరి తిట్టింది సీ భార్య మీయన్న రామన్నను కూడా తిట్టింది సీ భార్య నీ కిష్టమైతే భార్యను యేలుకోపోయి చెంచన్నా ” అని కోడలిపై లేవిపోనివి కల్పించి చెప్పడంలో అత్తగారి నైపుణ్యం వ్యక్త మౌతుంది; తల్లిమాటలు నమ్మి చెంచయ్య భార్యను కొట్టడానికి వసాడుం (సన్యాసమ్మ కథ అత్తింటిలో కోడలికి ఎటువంటి స్వాతం(త్యమూలేదు, గడపదాటి వెళ్ళవలెనం పే ఇంటిల్లీపాదీ ఆనుమకి తీసుకోవలసి ఉంటుంది, నాంచారి సోది చెన్స్పబోతూ ఈ గజ్జల పీటమీడి = గౌరిదేవి మాయత్త నాష 'పెల్వలి-్తె అ గద్దె చెప్పబోతాను పడుసాలిలోని = పశ్హైమంచం పష్సీద సండేడి మామ = నాళు నెల్వలిసె గద్దెచెస్పటోతాను క్ట 61

అవి ఆ త్తమామలనేకాళ, అక్కబావలు చివరకు తనకంటే చిన్నవారయిన చెల్లెలు, మరిదిని కూడా అనుమతి కోరడంలో నాంచారి ఆయింట ఎంతో అస్వ తర్మకురాలో స్పష్టమవుతుంది. (ఎరుకల నాంచారి కథ-అ) జత్ర అఖ్మిపాయానికి తలవూసని కోడలి అగచాట్టు దేవుడికెరుక, కోడలిపై నిందలు మోపే భార్యాభర్తల మధ్య విరోధం కల్పించి, కొడుకుచేతనే కోడలిని చంపించ డానికి వెనుకాడని అ త్తకల లక్ష్మమ్మ అత్తగారే సజీవ సాక్షి, లక్ష్మమ్మ కూతురును ఆడబీడ పిచ్చమ్మ కొడుక్కి వమంటారు. లక్కమఆంగీక ఇరదీలేదవి.ఆ త్త ఆడపడుచు ప్‌ క యదనీనాధలు పెట్టి మ కోత కోసినా, చావలేదని. ఆలుమగలకు విరోధం పెడితె చం పేస్తాడని తలంచ్చి ఆత్త్రగారు “ అపఖ్యాతి పాల్లై పోతాము దాసుణ్ని మరగి యున్నదయ్యా దాసివాడికే కాళ్లు పిసుకుతాది దాసివాడికే వొళ్లు పట్టునరయ్యా ఏ వేళ చూసినా అప్పయ్య పైన పక్కలపడుపుంటదయాశా అని లవ్మమ్మవపై అపనింద వేసి కొడుకుతో చెప్పంది, * అత్తలేని కోడలాత్రము శాలు కోడలు లేవి అత్త గుణవంతురాలు” అనే సామెత ఊరక రాదుకచా, లవ్మమ్మ భర్త తాను కళ్ళజూస్తే గాని నమ్మనంటాడు. ఒకరోజు బలవంతంగా లమ్మమ్మ చేక దాసునికి తలం కే ఏర్పాటు చేసి వెంకయ్యను పిల్చుకొని వచ్చి చూపిస్తారు. అ దృశ్యాన్ని చూచిన వెంకయ్య ఆవేశంతో భార్యను చంపేస్తాడు, (అవ్మమ్మ కథ ఆకుచాటు పిందెలాగా అణగి, మణగి వున్న కోడలిపై కూడా అత్త గారికి అనుమానము౦డక పోదు, సుందరి తన భ ర్త నాగరాజుతో తీర్చయ్యాత రికు వెళ్ళడానికి అత్తగారిని అనుమతి కోరుతుంది, అంధుక్షు ” ఈ పేరు పెట్టు కొని యిల్లువెడలుచు నిప్పడు, బామునొక బుట్టలో పారంగ దోలి వ్యభిచారివై నీవు వర్తించుటకు నిపుడు యా బొంక్ష బొంకుతివి, ఇది నిజముకాదు” అని పలక డంలో అత్తగారి సంకుచిత స్వభావి, అనుమాన హృదయంి వెల్ణడవుతాయి. " 62

భయ భక్తులతో ఆ త్త్రమామలకు అనుకూలంగా ఉన్న కోడలు కూడా తనకు అపకొరం చేసినప్పుడు వారిని దూషించక మానదు, సుందరి తన భ ర్త ఎవరవి అత్తను (వల్నిస్తుంది. “నీ విభుడు ఫణిరాజు చూదుమని, దాని సుందరి యెదుట ధరణి.పై దించెను” ఆమె మూతదీసి కదిలింపగా * ఫణి నాలుక గోచుచును నాత్సిపె నురుకంగ డిబ్బునను సుందరి ధరణిపై బడెను "మొదలు తెగిపోయిన కదళకేతరునట్లు, నిలుచున్న పాటుననె నెలతపడిపోయెను. తరువాత సుందరి అత్తగారిని ” నీవంటి పాపిషి యేలోకమున లేదు, పాము కయి నన్నిటక పట్టితెప్పించితివి, నియొద్దనున్నట్టి సలతకయినను కనికరము లెదాయ్కె కరినాత్ములారా, ధర్మాంగద రాజైన తగదనక చాలటి మరువనికి పాటు సడెనమ్మా | పూర్వజవ్మమునందు పొలతిరో మీరిట్లు ఈలాటి కార్యమును యెన్ని ఛేసితిరో ; ఆ పాపఫలమిదియె అది మిమ్ము వదలక ఈ జన్మమున మీర యిట్లుగా నుండె నా యుసురు మీ వెంట నాతిరో వదలక పదునాలుగు జన్మముల పట్టి జరిగెనుగా ” ఆని నిందిస్తుంది. (ధర్మాంగద చరిత = పాము పాట) అత్తింటి వారంటే చులకనగా, పుట్టింటివారం టే గౌరవం చూపే కోడ స్టంటారనడానికి మాళయలంకారి మూదేవి ఒక ఉదాహరణ. మూదేవితన కొడుకు పెళ్లిలో పక్షపాతంగా ఎలా వడ్డిస్తున్నదొ ఈ (కింది గేయ భాగంలో గమనింపనచ్చు. “ తనయొక్క సేనలకు తగువైన నెయ్యిపప్పు పెడగు అన్నముతోను పెళ్హైును చక్కగాను కూరల నేకములు పెళ్హైను తినుటకును అరికయన్నమును, అవిసాకు కూరయున్ను తంబియొక్క సేనలకు పెచ్చైను మూళియది” (చల్చకంగాళ కథ ఇలాంటి కోడశ్లే కొక అత్తింటి గౌరం ఏలబెక్లే సన్యాసమ్మ వంటి కోడళ్లా లేకపోతేదు. సన్యాసమ్మను ఆత్త రాచి రంపాన పెడుతుందని తెలిపిన 63

అన్నలు చూడటానికి వస్తారు అత్తగారి ఫఏీలుఐడిని గూర్చి చెప్పితే, ఆ మున్న చం పేప్తారవి, ధానితో గొప్పింటి బిడ్డను చేసుకున్న అత్తవారిల్లు నాసనమయిం దనే లోకవింద వస్తుందని తలచి అన్నలను మధ్య దారినుంచే పంపిన అభి మానధనురాలు సన్యాసమ్మ, (నన్యాసమ్మ కధ కోడలు పనిచేయలేక పోతే అది కోడరికన్న తల్లి తప్పుగా భావిస్తుంది అత్త, ఆత్త తన పుట్టింటివారిని దూషించడం కోడలు సహింపదు. దాలమ్మ సన్యాసమ్మను ఇరువురు కోడండ్లతోపాటు ధాన్యం దంచమంటుంది. “చేతకాని పనులు చేయనంటుంది *” కోడలు, దాలమ్మ - ॥ కళ స్‌యమ్మ నాయారాలు చెప్పింది కాదా ఓ బాల సీవదిన ముందైన చెపింప లేదారా పకులను ఆ నూటలు వింటాది బాలరో మవవ సన్నని నా కన్నవారిని తిట్టకోయత్తా దాలమ్మ” అసి సన్వాసమ్మ వేడు కొంటుంది. ఎన్నివనులు చేసినా, ఇంటిల్లివాదీ తినే త౦డి కూడా కోడలికి పెట్టడానికి ఆత్తకు మనసురాదు. దాలమ్మ “ ఏడు దొడ్జెలు పేడ సీవంతు బడెను ఓ బాల ఏడు సొవిళ్ట తుడుపు నీ వంకు బడేను ఓ బాల ఏడు వారళ కలాపు నీవంతు ఐదెను ఓ బాల” ళల శం

ఆని వంతు పనులు సన్యాసమ్మను చేయమంటుంది, ఇన్ని పమలు చేసినా ఇంటిల్లిపొదికి నండిన తిండికూడా పెట్టదు కోడలుకు.

“ పరమాన్న మొండిన వేళ సున్నమిస్తాది దాలమ్మ అన్నమొండిన వేళ అరిగి జాన యిస్తాది దాలమ్మ కుడుములొండిన వేళ తవిటి కుద్దులిస్తాది దాలమ్మ ఆరిసె లొండిన వేళ పోయి రొట్టిలిస్తాది దాలమ్మ కాలు కంకణమేసి ఏలుచున్నదిగా దాలమ్మ”

64

ఆత్రింట కష్టాలు పడుతున్నపుడు కోడలు తన పుట్టింటి వారి _-పేమానురాగాలు తలచుకోవడం సహాజం, తాను పడే కష్టాలు పుట్టింటి వాళ్లు తెలుసుకోవాలను కుంటుంది, అత్తగారి ఏలుబడిని గురించి చెప్పి “అత్తగారి శిరసు గొట్టి కోట గుమ్మాన గట్టివ్వాలని ” తలుస్తుంది. అన్న వదినల దగ్గర “* అరచేతిలో నిమ్మపండురీతి ” సన్యాసమ్మ అత్తగారు పెట్టిన వంతు పనులు చేయలేక, తల్లి చచ్చిననాడే తనకింత వివమిచ్చుంటె ఈ నాడిన్ని కష్టాలు ఎందుకుండేవి అని అన్నయ్యను తల్చుకుంటూ “* సీవు పెంచిన (పేను యీనాడు చూడురానున్న నాడు పోతపాలు పోసి యేల పెంచితివి అన్నయ్యా తల్టి చచ్చేటప్పుడు అన్నరామన్నా రామన్నా 'అనాడు విషములు నాకు పెట్టుంె రామన్నా నాకింత కష్టాము యెందుకొచ్చెనుగా అన్నయ్య ఈ కష్టకాలములు సీవు చూచితేను అన్నయ్య యీ ఆగహారము నీవు తగుల పెట్టుదువు వంశనాశనం నీవు చెతువన్నా రామన్న ” అశి అన్నను తల్చుకొని దుఃఖించడంలో ఆశ్చర్యం లేదు. (నన్యాసమ్మ కథ తాను ఎన్నిక చేసిన వధువును వివాహమాడక కొడుకు, తనకు నచ్చిన కన్యను వివాహం చేసుకొనడం తల్లికి ఇష్టముందు. “సకల సద్దుణాల రాళి చక్కని సుందరి ” అని లోకమంతా మెచ్చుకున్నా అత్తకు మ్మాతం నచ్చదు. ఆ కోడలును కొదుకు లేని సమయంలో సాధిస్తు?ది. _ సేరిరెడ్డి తల్టి ఎన్నిక చేసిన కామాకీని వివాహమాడక కులశీలాలు, చదువు నంధ్యలు, నద్బుద్ధి కలిగిన రాజమ్మను వివాహమాడడం సూరమ్మకు నచ్చదు. ఈక పాలేర్టందరిని మానిపించింది సూరమ్మ దాసీల నందరిని తగ్గించి నాదీ సూరమ్మ ” కోడలు కూడా తన బిడ్డ వంటిదిగా థావించక, ఒక దాసీగా పరిగణించి, అ పనులన్నీ రాజమ్మతోనే చేయిస్తూ, కోసి, కోసి కోడర్మడికం సపెద్దుంది. అంతే 65

గాక కొడుకు ఇంట లేని సమయం చూసి, తిట్టికొట్టి ఇంటినుండి వెడలగొడ్తుంది. ఆడవిదారిన పుట్టింటికి వెళ్తన్న రాజమ్మ దొంగల: పాలబడీ, మాన సంరకణతై వారీతో పోరాడి వీర మరణ౦ చెందుతుంది. ఈ విషయం తెలిసిన పేంరెడ్డి తల్లిని దూషించి * కోడళ్ళ నత్తాలు కోసి తినకుండా ఉండాలి, అంచూను దేవుడి 1పార్టింతు నేను ఎపుడు*' అని ఆంటూ ఎటో వెళ్లి పోతాడు. (వీర రాజమ్మ కధ్య

అత్తా కోడళ్ల మధ్య సామరస్యం లోపించడం చేతనే మహిళల కుటుంబ జీవితం ఎన్నో కడగంద్రకు లోను కావలసి వస్తుంది. అ ఇం్రట్రిట్రో పోరున్న ఈ రీతి యగునూ,. కావున, పోరుమంచిదికాదు, సిరితొలిగిపోవు ఇంటాను, నలుగురూ నవ్వెదరు, నగుబొట్లూ కలుగూ లోకాన, ఆపక ర్తి వచ్చును, అన్ని చెడిపోవు” వీర రాజమ్మ కధ చివర అన్న కవి వాక్యాలు సత్వ సమ్మతాలు. అత్త కోడళ్ళ మధ్య సామరస్యం కుదిరి వపడే గృహం ఆనందనిలయంకాగ లదు *ో శ్రీకి స్వాతంత్ర్య మెప్పడు వష్తుందో అపుడే అత్రాకోడళ్థ సమస్య కూడా పరిషషృతము అవుతుంది "3 అని కొత్త పల్లి రంగారావుగారు పరిష్టైర మార్గాన్ని సూచించినారు.

క4 నవతులు: ఒక భర్తకిద్ధరు లేక అంతకు మించిన భార్యలుంటే వారిని సవతులనీ, సపత్నులనీ అంటారు. కొన్ని (పాంకాల్లో 66 స్ప్‌గ్రాల్రు*? అవి అంటారు. అలా పురుషుడు ఒకరి కంటె ఎక్కువ మందిని సెంద్లాడేం దుకు, ఇంకొక స్త్రీపైగల (పేమనుగాని, భోగదృష్టి గాని, సంతానా పేక్ష గాని కారణ్మాలై ఉంటాయి. ఒకే వస్తువును నలుగురు ఉపయోగించడంలో సమ భావం కుదరక పోవడమే కాక వివాదాలు రావడం సహజం. “ ముప్పది జుట్లు ముడివడును కాని, మూడు. సిగలు కూడవు”* అనే సామెత అక్షర సత్యం, సవతుల సంబంధాలు కశయ్యాలకు సంరంభాలు, భర్తకు గందర గోళం సంసారం అల్లకల్లోలం. & పల్దెపదాలు = స్త్రీలపాటలు శ్రికొత్తపల్లి రంగారావు, గృహలక్ష్మి, ఆగష్టు

191, 66.

సవతుల కయ్యాలకు గంగాగౌరి, రుక్మిణీ సత్యల నుదాహరణలుగ్లా చెప్ప వచ్చు. స్త్రీ నవతి ముందు అవమానం పొందడాన్ని సమాంపదు,.. శివుడు గంగను వివాహమాడి జటాజూటంలో దాచి ఏమీ ఎరుగని వానివలె ఉంటాడు. ఒక రోజు గౌరీశంకరులు పాచిక లాడుతుండగా వగేవదే ఓడిపోతున్న పార్వతిని జటాజూటంలో నుండి గంగ తొంగి చూస్తుంటుంది. ఆ దృశ్యం పార్వతి కంటబడుతుంది. గంగను చూచిన పార్వతి, ఇన్నాష్ట గన్నుల ఐడని సవతి కన్చించడ మేకాకుండా ఆందునా తానోడిపోతుండగా సంతోషంగా నిక్కి చూడడం, తనను పరాభవించినట్టుగా భావించి, తోక తొక్కిన తాచు అవుతుంది సవకుల మధ్య వివాదాలు రావడం సహజం, వాదులాటలో సవతులు సీ వెంత ఆంహే నీ వెంత ఆని ఒకరి కంచ ఇంకొకరు తామే గొన్న వారమనీ, ఒకరి తప్పు లింకొకరు ఎంచుకొంటారు, ఈ విషయాలు గంగాగారి వాదు లాటలో స్పష్టమపుతున్నాయి. గంగను చూచిన పార్వతి కోపంతో _ “ ఎవతివే శంభుని శర మెక్కి కూర్చుండి _ గయ్యాళినాసవరి కంత్షుగానకను కండ్లు గాననియ ఎతగయాళిగాను _ గౌరమ్మ ఆక్రాళగంగని నేను గంగవై తే నీవు గగన మందుండకను = మగని శిర మెక్కుట తగునకే గంగా మగని యాజ్ఞకు నేను మారు చెప్పకను = ఉండమన్నచో శెనుంటి గౌరమ్మ అట్లయితె మారుమాటలాడకుండగ నీవు _ వదిగుండు ఒకమూల ఒయ్యారిగంగ మదనాంతక్షుని కరుణనామీద గలిగుంటె = వదిగుంటె మనకేమి కొదువగొరమ్మ గతిమాళి నాయింటి కడ జేరియన్నావు = మత్సరమునాతోటి మానవేగంగా 62

ముందున్న శ్రవణములకంకేను మిక్కిలి = వెనుక కొమ్ములు వాడివినవెగొరమ్మ ఆచ్చికలు బుచ్చికలు మచ్చికలు చేసుకొని = మర్లకొవి నా మగని తగిలితివి గంగ వచ్చితిని యికను నె వద్దన్నమానను = కచ్చుకొనుటకు సీతిగాదు గౌరమ్మ హీన జాతివి నీవు యింతపని వచ్చెనే - గతిమాలి వచ్చిన గయ్యాళి గంగ ఇసుకలో బంగారు ఎలమితోబుట్టద = ఎచ్చోట బుట్టితే యేమి గౌరమ్మ హిమవంతుని పుతినెల్లలోకంబులను = పూజ్యురాలను నన్నుబోలుదువె గంగ పౌలసమ్ముదములోన కాలకూటముబు.మై- ఎచ్చోటబుట్టిననేమి గౌరమ్మ. వలపు మందులుచాలకలవు కొండలయందు = నీకు పుట్టిల్లది నిజము గౌరమ్మ చేపలమ్మే నీవు జాలారీ దానవు = నిన్నెటులవలచెనే నీలకంరుడు కులమెంచి తేలేదు గుణ మెంచికెచ్చేను - జాతులెన్నగటోకు సవతి గౌరమ్మ సళి సమ్ముదుని విడిచి పానమున కొడిగట్టి = ఈ మగని | వరియి స్తివింతిరో గంగ తండ్రి దథని $రముధవుని చే గొట్టించు = తీర్చరి గాలేదు తెరవ గారమ్మ సీచునాయేరాల నెరజాణవే నీవు * గంపదింపుల మారి గయ్యాళి | గంగ నాజోలి నీకేమి నీ జోలి నాకేమి = ఉన్నచోటను నీవు ఉండు గొారమ్మ ఉన్నచోట నన్నుఉండమన్నందుకు = తస్పక స్‌ జీహ్వూతరీగింతు గంగ 68

నీవు తరిగిన కూర నేను తరిగిన కూర = వడ్డింతు నేవడివనిత గౌరమ్మ చెంపకాయలుగొట్టి చెవులూడదీకునా = జగడపోతులమారి జాలారిగంగ సీవు కొట్టినరాయ నేనుగొటిన కాయ = గంపనిండింతునేకాంత న! ఆఅతిచమక్కా రములణుండకుండగ నిన్ను = పండు జలజలరాల ళం గొడుదుగంగ నీవు గొట్టిన పంద్లు నేను గొట్టినపండ్లు - బాలురకు పంచేమె భామ గౌరమ్మ అని గంగా, గౌరి నీవెంత అంకె నీవెంంక?” అని వాదులాడి, చివరక్తు తన్నేందుకు గౌరి సిద్ధవపడడంలో సవతుల ఈర్మాసూయ లెంత ఎక్కువగా ఉంటారో వెల్లడి అవుతుంది. అందుకే గంగ శివుని వివాహమాడదలచినపుడు ఈం ఎన్నిభాగ్యములున్న నెన్ని సొఖ్యములున్న సవతి మీద [బతుకు జెప్పగాదు సవితి మీదను [బతుకు సతికి నెంతైనను దొంగతన మేకాని దొరతనంగాదు ఆలున్న విభుని వద్దనాటలు చెల్లవు పోరుకుమూలంబు యేరాలి (కుకు చొప్పకిందను చేరి దోసిలొగ్గిన రీతి తృస్తినాళనుచెందునో తోయజ నేషీ 99 అని చృకమ్మ షాతబోధ చేసిన విషయాలు గంగ జీవితంలో నగ్నసత్యా లెనాయి, ం వా భర్త ఏ భార్య మీద కాసింత (మేమ అధికంగా కనబిరచినా సవతులు సహించలేరు, పార్వతి గంగతో వాదులాడ్కి గంగజటాజూటంలో దాగిపోగా 69

చేస్టీది లేక అభిగి పుట్టింటికి పయనమవ్వతుంది. శివుడు ఆమెను (బతిమాలు కొన్నాడు, తర్వాత ఎప్పటివలె వారు కలసి మెలసి ఉండడం గంగకు కడుపులో చెయ్యి పెద్ది కడిపినట్టయి “* అలమీదట (బ్రతుకందంబు కాదని తల్లి చస్పినమాట దాకలాపడెను ఆలికింక బెల్లంపు కుండయైనను యాలిమీదనన్ను నేల దెచ్చితివి అఖిలలోకాధిపతి ననుకొంటినేగాని ఇంతికి భయపరుటయెరుగ నె తిని ఆడదానికి సీవు నతి విధయుడవగుచు ఇంత భీతిల్లుబయెరుగ నెజిని %9 అని శివుని నిష్టారాలాడి గంగ పుట్టింటికి పోతుంది. ఈ పరిస్థితిలో భర్త పరిస్థితి అడక త్రెకలో పోకమాదిరి అంటుంది. (గంగా వివాహము) నిజానికి ఈ విషయం గంగాగొరీ శివులకు సంబంధింఛినా ఇద్దరు పెం డ్లాల మగడు పడే ఆగచాట్టు భార్యలు మగణ్నె నిందించి పెళ్తుపొట్లు, జానపద జీవిత అనుభవంలో నుంచి వెలువడిన నిత్యసత్యాలు సవతులు ఒకరి మీద ఒకరు చాడీలు చెప్పి, భర్త చేత దండింప చేయ డానికి జంకరు. మాణిక్యాల దే ఈమ పు్యుతులను గారాబంగా చూడడం, సవతులకు నచ్చక మాణిక్యాల దేవిపై క్ముటపన్ని “ స్వామీ మేము సమిషంబు పోనట్టయితే విషము గలిపి బిడ్డలకు పెట్టి చంపి వుండును. ఇంతలో మేముపోయి' ముందరనున్న అన్నము నెత్తుకొని బిడ్డలను నగరికి దెచ్చితి" మని రాజుతో కొండేలు చెప్తారు. రాజు కోపించి మాణిక్యాల దేవిని భయంకరాటవిలో చెరలో పెట్టిస్తాడు. (కాంభో జరాజు కధ 8.5. తోడికోడండ్డు : మగని సోదరుస్‌ భార్య తోడికోడలు. తోడి కోండండ్లలో ఒకరిపై నొకరికి ఈర్ష్య ఉండడిం సహజం, _సర్వసామాన్యం. “ భర్త కొట్టినందులకుకాదు కాని తోడికోడలు నవ్వినంద.క0 ” అన్నట్టు తోడి కోడలు ముందు అవమానం పొందీందుక్షు ఏ స్త్రి ఆయినా ఒప్పుకోదు... శ్రాడి కోడళ్లు పనుణ చేసేందుకు వంతులు వేసుకుంటారు, అత్త ఒక కోడలిని (యేమగా చూడ్డం మిగిలిన వారు సహింపలేరు, తోడికోడండ్ల ఈర్ష్యాసూయల కారణంగా సన్యాసమ్మ అష్టకష్టాలు పడ్తుంది. 70

సన్యాసమ్మను దాలమ్మ (_ప్రేనుగా చూడ్డం సపాంప లేని తోడికోడంద్లు ఈర్ష్యుళువులై సన్యాసమ్మ చేత వంతుపనులు చేయించమంటారు. ఆ త్త సన్యాసమ్మతో ఆ మాటలు చెప్పంది. పుట్టింటి నుంచి దాసీలను తెప్పించి ఆ పనులను చేయిస్తానని సన్యాసమ్మ తనక తెలియకనే మెట్టింటిని అవమానపరు స్తుంది. దాలమ్మ కోపించి కోడలును సాధింపదలచి, నన్యాసమ్మ పుట్టింటి మంచి తెచ్చిన ధనధాన్యసంపదనంతా లాక్కుంటుంది. ఆం తేకాదు %ళష్టీడ్ర్ర డొడ్జైల కేడ్ర నీవంతు బడెను ఒదాల వీడు సావిళ్లు తుడుపు నీవంతు బడెను ఓ బాల ప్‌గ్రు వాకిళ్ళ కల్లాపు సి వంతు బడెను ఓ బాల” ఆని సన్యాసమ్మును వంతుపకులు చేయమంటుంది. (సన్యాసమ్మ కధ తోడికోడండ్లు ఒకరిపై నొకరు చాడీలు చెప్పుకోడానికి కూడా వెను కాడరు, చిన్నమ్మను అత్రమావలు గారాబంగా చూడటం సహింపలేని తోడి కోడండ్తు “నిన్నగాక మొన్నాచ్చిన దానికి బాంచావనులైనా - పంచనార్తులు చెయ్య నీకు దాసులా మనమ ” ని వారంతా మాట్లాడుకొని, మామదగ్గర కెళ్ళి “మీ చిన్ని కోడలు వైన మామా ముద్దుల కోడలు గో విందా అని పెట్ట లేదనీ మమ్ముల గొట్టినది మమ్ముల గొట్టి నిన్ను తిట్టగా ఒ మామగారు నిన్నగాక మొన్నొచ్చిన దానికి అంత మిసిర మేమి? ” అని చాడీలు చెప్పి మామగారి ఆగ్రహానికి చిన్నమ్మను గురిచేస్తారు,. (చిన్నమ్మ కధ 88 కోడలు ఆడపడుచు ; భర్త సోదరి ఆడపడుచు. కోడలికి ఆడబిడ్డ, ఆత్త, బడ్డ కళషతువులు, పెళ్లికాని ఆడపడుచు లేదా తఈలమాసి వచ్చిన ఆడపడుచు ఆయింటోనే ఉంటూ కోడలు మీద కారాలు మిరియాలు నూరడానికి వెనుకాడరు, అందుకే ఆడ బీడ్డ అర్థ మొగుడంటారు. కట్టీ!

| లక్యమ్మ కూతురును తన కుమారుని కిన్వమనవి ఆడవబీడ్డ అడుగుతుంద్‌ లక్ష్మమ్మ' అంగీకరింపదు, తల్లీ కూతుఖ్ల ఒక్క

• నీ విడ్డనైనా యిన్వక పో౭వే సీవు కతులమీద ఒరుగుతావు తలీ డా శి వావీ రా బాకులమీద ఒరిగ పోతవమ్మా త్‌ల్రి బిడ్డలూ ఒక్కటి ఐనారు, కోడలికైనా లక్మమ్మనైనా = యముని బాధలే పెట్టబూనినారు” అంకే కాకుండా రంకు ఆంటగట్టి, భర్తతోనే ఆమెను చంపిస్తారు. (లక్ష్మమ్మ కధ వదినపె మమళానురాగాలు చూపే ఆడపడుదులు అరుదుగానైనా లేక పోలేదు. తలి పెట్టిన వంతుపనులు చేయలేక నన్యానమ్మ ఈ క8ఎట కన్నీరు ఆ కంటిలో టోస్తుంట, సహకార, సానుభూతులు వ్యక్తం చేసిన ఆడబిడ్డలు సన్యాసమ్మ కథలో కనిపిస్టారు. తల్లి తర్వాత తల్లి వంటిది ఒదిన, తలి దర్శడుల తర్వాత ఇంటి దాధ్యత ఆన్న, వదినలవై ఉంటుంది. పిన్న వయసులో తల్లి చనిపోతే ఆడపడుచును కాని, మరదులనుకాని పెంచి కల్లిలెని లోటు తీర్చెది వదినే, సెన్యాసమ్మ పుట్టిన మూడవనాడే తల్లి చనిపోగా, తర్మడి మారమనువు చేసు కుంటాడు. ఆపసికందును అన్నవదినలు “బంగార మొకచాయ, దారొక్క చాయ” గా పెంచుతారు. అతింట కద్దాలు పడుళూ సన్యాసమ్మ పుట్టింటతాను ఎంత (యేమగా "ెరిగిందీ తల్చుకొని దుఃఖిస్తుంది, సన్యాసమ్మ అత్త పెటిన ఉవతి న | వంతుపనులు చేయలేక “* వదినెరా వదినెరా పాపమ్మా పాపమ్మా సీవైన ఒక పనిని చెప్పవై తివిగా పాపమ్మా పంతమాడి మాయత్తపనులు చెప్పెనుగాదాలమ్మ అంతటి యేమాలు యింత కొచ్చెనుగా మా వదినె నా ముద్ద్యూపేమాలు అడివిపాలాయెనమ్మా నా కష్షకాలములు నీవు చూడరావా నా తలి” టి ళా 272

జని వదినను తల్చుకొని ళోకించడంలో సన్యాసమ్మను వదిన ఎంత అప్పు రూపంగా పెంచిందో విదితమొతుందిం భర చనిపోగా గుండాన వడటోతూ సన్యాసమ్మ వదినను పట్టుకొని అాటీ ట్‌ “ నాకన్న తల్లివొ, నా [ప్రాణధనమా మావదినె ఉగ్గపాలు పోని సనుపెంచినావు మాయమ్మ అన్నికారిమారాటి అన్నాది ఒక మాటాపిన్నన్ము పుట్టినింట అన్నములు కుడున మరచితి మా వదినె పడినింట సుఖములు చాల పొందెను మాయమ్మ అత్త యేలుబడిలో యేగి పోయినాను ఓ యమ్మా” ఆని వదినను తల్లిగా భావించి తన కష్షసుఖొలు వెల్లబోసుకోవడంలో ఆ వదిన ప! మరదళ్ల మధ్య అనురాగ బంధమెంత్త దృడమైందో వ్యక్తమపుతుంది. (సన్యా సమ్మ కధ ఆడవీడ్డ చీరెసారెలు కాదుకదా, అన్నం 'పెప్రేందుకు కూడా మననురాని వదినలుంటారనడానికి మూశియలంకారి మూగేవిని ఉదాహరణగా చెప్పవచ్చు. చెడి పుట్టింటికి వచ్చిన ఆడపడుచును ఆప్యాయతతో చూచుకోకుండా అన్నపానీ యాదులిన్వవలసిన కనీస ధర్మావికికూడా పాటింపకుండాపరాభివిస్తారు, నల్దతంగాక్‌ పుట్టింటికి రావడం్క మేడపైనుంచి చూచిన వదిన మూశి యలంకారి మూదేవి మేగతలుపలు మూయించి సొమ్ములు దాచుకొంటుంది, తంగాళ్‌ పాద్మివత్యమషామ వల్ల తలుపు తెరుచుకొని, ఇంట్లో అడుగిడుతుంది. మ. పిల్లలు అకలి దాధకు తాళలేక పండూ ఫలాలు తీసుకోగా= అని లాగుకొని వారికి పం(ద్రెండ్రు నర్షముల పాతమురికి రాగులను, వంటక్సై చిల్దుల పొతను, వంట చెరుకుగా అరటి చెట్టునిచ్చి*” పరాభవించిన కరిసురాలు మూదేవి. ట్‌ (నళ్లతంగాళ్‌ కధ 273

8,7 నవతి తల్లి: తర్యడి మరో భార్య పినతల్లి (సవతి తల్లి, శీలగాడతలేని చపలురాలుగా [కూరురాలుగా జానపద గేయగాధల్లో చితించ బడింది. చపల చిత్తులైన సవతి తల్డుల కారణంగా సారంగధరుని వంటి అమాయకులు ఆనదల పాలైనారు,

,పావురం్త కోసం పినతల్లి చిత్రాంగి మేడకు వెళ్లిన సారంగథరుని మైూహావిచి కోర్కె. తీర్చనుంటుంది.. సారంగధరుడు అంగీకరించడు, చ్మికాంగి

• గాబ్లుపెంకు నొడలు గాయంబులగునట్లు

చీరుకొనె రక్తంబు ధారలుగ గార

కనులకొటుక దుడిచి కడు దీనత వహించి

కన్నీరు వరదలై కారంగ మరియు

మాసి యుంగేడి చీర దీసి తా ధరీయించి ” 'వవేటనుండి తిరిగి వచ్చిన భర్తతో సారంగధరుడు ఆక్యాచారం చేశాడని చెప్పంది, చిశ్రాంగి కపటం ఎరుగని రాజు అమాయక్షుడై న సారంగధరుని శిషిస్తాడు. (సారంగధర చరిత - పదము)

సవతి పిల్చలను సరిగా సొషించక పోవడమేగాక, వారిని సవతి తల్లి నాగా హింసలు పేడ్ర్తుంది ఆసలు వారి ఉనికినే సహింపదు, వారిని ఎలాగైనా చంపడానికి వయత్నిస్తుంది. నవా భోజరాజు ఢిల్లీకి పోయినపుడు మాణిక్యాల దేవి సవతి బిడ్డలను ఇంతింత నరాని కష్టాలు పెడ్తుంది. ఉఊదయం నుండి అన్నం పెట్టకుండా చిల్జులు'పడిన బం దెలిచ్చి నీష్ణు తెమ్మంటుంది.. దాహానికి విషం కలిపిన పాలు వారికిస్తుంది. గదిలో బఏధించి మిరపకాయల కారు పెడ్తుంది. పాడుగుడిలో తొమ్మిదిరోజులు బంధింప ఐడి అన్నపానీయాలు లేక సౌప్పసాడుగులై పోతారు బ్రాలు, చనిపోయిన భూలక్ష్మీ దేవమ్మను రశ్నంచు కోవడం ఒక అద్బుత విషయం, ఇలా భూలక్ష్మీ దేవమ్మ పీల్పలను అష్టకష్టాల పాలు చేయడంలో మాణిక్యాల దేవిలో మూశశ్రిభవించిన సవతి తల్లి తనం (కూర త్వం (సస్ఫుటమవుతుంది. (బాలనాగమ్మ కథ్స య!

సన్యానమ్మ అన్న మోకాసు (గామాలకు వెళుతూ పినతల్లిని, తల్లిలేని బొడ్డను వేడుకతో పెంచుకోమంటాడు. దాలమ్మ ఉలకదు, పలకదు, పెంచ డోనికి మనసురాని సవతి తల్లి దీవిస్తుందా? అత్త వారింటికి వెపతూ సన్యా సమ్మ పిన్నమ్మకు పాదాభివందనం చేసి దీవించమంటుంది. * నీవు వెళ్లేతోవ లోను నీ పెనిమిటి చెంచన్న కాలము చేసినట్టు యెదురు కబుర్లు తప్పక తెస్తాను క? ” సీ మ్పుక్తి మోక్షము నిండ మసుములోయమ్మ సన్యాసి నీ బంగారు మురుగులక్ర గాజులు కొళ్తువు నన్యాసి సీ గిలక 'ేరులను కెంచేతవు సన్యాసి సీ పల్కు పేరులకు గాజులు పెరికేవు ఓ బాల నీ ముండ చీరకొని యెదురంపుతాను సన్యాసి ముండసీకాడాని యెంచితిదుతాది పిన్నమ్మ” వై గేయభాగంలో [క్రూరురాలైన సవతితల్లి అమానుషమనస్తత్వం అభివ్యక్త మౌతుంది. (సన్యాసమ్మ కధ 8.8 సోదరీ సోదరులు ; సోదరీ శోదరులు ఒకే యింట్లో పుట్టి, చిన్నస్పటినుండి కలసి మెలిసి పెరగడంతో వార మధ్య మమతానురాగాలు ఎక్కువగా ఉంటాయి, ఆడపిల్టలు పెళ్టిళ్లయి పరాయి చోటున తన్నా సోద రుల ఆభిమానం చెక్కుచెదరక కలకాలం నిలిచి ఉంటుంది, సన్యానమ్మను ఆత్త దాలమ్మ కాలు కంకణమేసి, చేయి కంకణ మేసి ఎలుళున్నదని దెలిస్కి సన్నాసమ్మను చూడటానికి వెంటనే దియలుదేరి వస్తారు సోదరులు, (సన్యా సమ్మ కథ అత్తింటి నుండి వచ్చిన చెల్లెలును తన భార్య ఆప్మాయతతో ఆదరించాలను కుంటాడు, ఏ అన్న గార్రైనా చెళ్లెలును పరాభవించిన భార్యను చంపడానికి కూడా వెనుకాడడు. +45

చెడి పుట్టింటికి వచ్చిన నల్చకంగాశను ఆదరించక అవషూనించి యిల్దు వదలిపోయేట్లు చేస్తుంది నల్లతంవి భార్య ఇరుగుపొరుగు వారి ద్వారా విషయం తెలుసుకున్న వనల్చతంవి భార్యను = క్రద్రగక్రు భంగములు వలచి చేసినావు యని సిగపట్టి యీడ్చి దాసిచేతనుండే క త్రిచేత వాలుక కోసె మూశ+ిని నాగమల్లి పందలితో కొప్పు కోసినాడు గొంతును వదలి సపెశ్హై నూనెగుడ్డను దెచ్చి కొప్పు తగలబెనై గాడిడ దెచ్చినైన [కౌల్లటి నెక్క బెట్టి ” వీధీ వీధీ తిప్పి, సున్నపు కాల్వలో కాల్చి చంపుతాడు. భార్యనే కాక భార్య పరివారాన్ని సూస్త్రపందిలి పడదోయించి చంపిస్తాడు. దీనినిబట్టి నల్లతంభికి చెల్లెలు పెగల అనురాగమెంతటిదో ఊహించవచ్చు. (నల్ల తంగాక్‌ కథ సోదరులు తోబుట్టువులవై చూపే ఆదరణ 1వళంససీయ మైంది, తల్లి దర్శకుల తర్వాత అడపిల్టల బాధ్యత సోదరుల పైనే ఉంటుంది. మూన్నాళ్ళ పసికందు సన్యానమ్మను పెంచి, వివాహం చేసి, ఘనమైన ఛచీరసారెలతో అత్తింటికి సాగనంపి, బాధ్యత నెరవేర్చిన సోదరుడు రామన్న. (సన్యాసమ్మ కథ “*ఆస్లే నీ తోబుట్టువురై న సల్ట తంగాళను సివు ఎల్పప్పడు పంటలుండు హెచ్చయిన దేశమును వెదకి జూచి నీవు వివాహము సేయమమయ్యా ” అని ఈం్మడి అప్పగించిన చెల్లెలు బాధ్యతను నెర వేర్చినవాడు నల్తతంది, (నల్లి తంగా కథ మెట్టినింట ఎంత సుఖఎగా ఉన్నా, పుట్టింటిపై మమకారం స్త్రీకి తగ్గక పోవడానికి తల్లి దండ్రుల, సోదరుల అభిమానమే కారణం, మెట్టినింట చెల్లేలి కష్టదళలో ఉన్నపుడు సోదరులు ఆదుకోవడం పరిపొటి. అందుకే నల్పత౦ం గాళ్‌ చెడి ఒకరింటికి పోరాదని భర్త వారించినా “రాజైన మాయన్న రాజిక్టి ళం

మేలు చుండగాన్‌ - రాజ్తైన మాయన్న వద్ద రాజ్యమేలెదన్‌ ” అని పిల్లలతో అర జ పుట్టింటికి వస్తుతుంది. (నల్ల్దరంగాళ్‌ కధ వివాహమయిన చెల్లెలి పుట్టింటి ఉండడం బంధు వర్గంలో తమకు తల వంపులుగా భావిస్తాకు అన్నలు, లక్ష్మమ్మ భర్త భోగం దాని యిల్లు మరిగి లష్ష్మమ్మను అలక్ష్యం చేస్తాడు. తనతో మాట్లాడక పోవడానికి కారణ మేమిటని భర్త పాదాల మీద పడి ఆడిగిన లక్ష్మమ్మను చెంప దెబ్బ కొట్తాడు వెంకయ్య. భార్య ఈ విషయం సోదరులకు తెల్ప్చుతుందేమోనని వెరచి తన ఊరికి వెళ్లి పోతాడు. లక్ష్మమ్మ సోదరులు బావమరిదిని వెతికి, 'పెదదావ మబ్చ్బానాయుడిని పిల్చుకొనివచ్చి “* మీ బావ సుబ్బానాయుడు వచ్చియున్నాడు లే పయినమయ్యి పోవేయమ్మయ్యా అరకణము నిన్ను నిలపరాదు తల్లి నో! పదిమంది లో బంధువరమందు ళల మాకు తలపంపు క్రాజేతువమ్మయ్యా ” అని చెల్లెలును ఆతత్రింటికి సాగనంపుతారు. (లక్మమ్మ కధు చెల్పెలం కే మమతానురాగాలు కురిపించి, అభిమానంచే అన్నలే, చెల్లెలు అపకీర్తి తెస్తుందని తెలిస్తే హైణాలు తీయడానికి వెనుకాడరు. సరోజమ్మ కురపతి రాయని శాప (ప్రభావం వల్ల గర్భం దాలుస్తుంది. ఇది గమనిం చిన వదినలు సరోజమ్మను అనుమానించి అఆన్నలతో చెప్తారు. చెల్లెలు ఆవ కీర్తి తెచ్చిందని తలంచి, సరోజమ్మను యా[త్రలకని తీసుకొనివెళ్ళి అన్నలు చంపేస్తారు. (నరోజమ్మ కథ 8,8 వదిన మరుదులు : భర్త తమ్ముడు మరిది. మరుదులు వదినను తల్లి సమానంగా థఖావిస్తారు, _ వారికి కష్ట సమయాల్లో సహాయం చేస్తాడ. కామమ్మ భర్తతోపాటు సహగమనం చెస్తానంటుంది. “చచ్చు వారితో చచ్చు వాలెనరే కానుమ్మా బాణై

“= వీవు మాయన్న భాగ్యాలు యేమితిన్నావే కామమ్మ నిన్ను మాయన్నఉన్నట్టు చూచెదానులే కామమ్మా అన్న వస్తాానికి సీకేమి కొదువా కామమ్మా ” అని వదినను వారించడానికి (పయర్నిస్తాడు, “* ఫన్సుప్పు క్రంకుమూలేక ఘడియేగలేను ఓ మరిది పదియేండ్లు బ్రతికి నా పడక మానేనా గుండాన ” ఆని గుం్షానికి ఆనుముతికోనల మరిది రెడ్డన్నను సహాయంగా తీసుకెళ్తుంది కానుమ్మ. (కామమ్మ కథ సన్యాసమ్మకు తన తలి ఇచ్చే ఆహారం చూసి, ఆమెకు చాటుగా పాలు శెచ్చి యిస్తూ తల్చిచే ఆనరాని మాటలు పడినవాడు మరిది అప్పన్న. అప్పన్న రావడం పోవడం చూసిన దాలష్మ

• పీ వదిన సన్యాసినే మరగి యున్నావా అప్పన్న “ఆ పడుచు కాంతనే మరగి యున్నావా అస్పన్న" అని సిందిసుంది. ఆ మాటలు విన్న అప్పన్న కోపంతో తల్టిని కొట్టడింతో అప్పన్నకు వదిన పైగల నిష్కల్మప (యేమ వ్యక్త మౌతుంది. (సన్యాసమ్మ కథ తన భర్త కంజె మరిది ఉన్నతంగా (బతకడం సహింసలేని మనస్తత్వం కొందరు వదినల కుంటుంది. కొమిరెల్లి మల్లన్న రాజ్యమేలు తుండగా తమ భర్తలు వ్యవసాయం చేయడం, సహింపలేక వదినలు అర్వురు “లేని నింద నొకటి మనము వారి మీద మోపుదామ” ని కుటపన్ని పెద వడిన వన్ని అక్కమ్మ సమయంచూసి, సారంగధర కధలోని చిత్రాంగి పాత నిర్వహించి ళీ + కీ మళ్లిన్నను ఊరువెడల నంపిస్తారు శః (కామిరెల్లి మల్లన్న కధ) | 4. తెలుగు జానపద గేయసాహిత్వము, బి, రామరాజు, పు. 845. ౯8

ఆఅంతమ్మ భర్త కాలం చేసినాడు, ఆమె మరిది నాగిరెడి కడకు వచ్చి నః గా!

• నా కొంగు పట్టుమన్నది నాతో భోగము చేయుమన్నది నన్నుగూడి రాజ్యము ఏలుమన్నది ” అందుకు నాగప్ప “వదిననంగా తర్లితోడసమాన_బు = అంటాడుక ((మొదిమ కోట నాగిరెడి కథ మ! 8.10 పెదమ్మ : పెదనాన్న భార్య పెద్లమ్మ. తల్లి ద్మడులు లేక శ ది (హో న్‌ పోతే పెద్దమ్మ, పెదనాన్న పెంచుతారు. కామమ్మ తల్లిదర్శడులు కరువు కొలంలో చనిపోతే కామమ్మను పె త్తర్మడి రామన్న, పెత్తలి వెంకమ్మ (పేమగా జి అావట్టా 'పెంచీ, వివాహం చేస్తారు, (కామమ్మ కథ అమ్మ అక్కకూడా పెద్దమ్మే. వర్ధిరాజు యేడు దినాల పసిదాలుడుగా ఉన్నపుడు బాలనాగమ్మను మాయలఫకీరు నాగళ్ళపూడికి తీసుకెళతాడు, పెద తల్లులు వరిరాజును పెంచి, బడికి పంపించి, చదువు సంధ్యలు సాముగిరిడీలు నేర్చిస్టారు. (బాలనాగమ్మ కధ 8,1! మేనత్త : తండి సోదరి మేనత్త, తల్లి తర్వాత తల్లితొ సమానంగా పిల్లలను పెంచుతుంది. రవగ్దేవిరాజు తన చెల్లెలు శివగంటల మహా దేవికి వివాహం నాడు ఇచ్చినమాట (వకొరం తన ముగ్గురు ప్మతులను మేనత్త కష్పగిస్తాడు వారి ముగ్తరికి మూడుగరిడీలు కట్టించి సకల విద్యాప్రవీణులుగా చేస్తుంది ఆమె, పినతం్మడికి సహాయంగా రాయభేతాళునిమీడకు యుద్దానికి వెళ్లవలసి, మేనత్తను దీవించమంటాడు. అఆమాటవినగానే * పండిన కార మెన్నువలె తల (చేలాడవైచె 99 ఊఉ పక్ష ల్మప్రవీణ్యులైన ఆ బాలురను కార్యసమ్మతి ఎరుగరు ఘనులు గారు

5. తెలుగు జానపద గేయగాధలు, నాయని కృష్ణకుమారి, పు, 124. 709

గ్యురాఅు జూచి కుమళ్లరావితలుపొయ్యేరు ఏమీ ఎరుగని వారయుడ్డ మెట్టు చేయుదురయ్య్యా 99 శాయభేతాకుని గెలిచి కంకణం కట్టిన వారెవ్వరూ లేరని వారించడంతో మేన త్తలో తల్లి మనను ,ప్రతిబింబిస్తున్నది. ((అంకాళ 'దేవత కధ) అన్నను (బతిమాలుకొని అయినా మేనకోడలివి, తన యింటి కోడలుగా జేనుకొంటుంది మేన త్త తక్కిన కోడండ్రకం"టె మేనకోడలిపె అధిక (పేమ కనబరుస్తుంది, దాలమ్మ సన్యాసమ్మను " “* నాతోడ బుట్టావు నా ముద్దుల బాలకోడలు ఆరచేతిబోయున్న ఓ నిమ్మపండుకోడాల అంబరానుండేటి ఓ యగ్ని గిన్నేకోడాల పంజరా నుండేటి్‌ రామచిలుకా కోడాల వోడాల మీదుండేటి వయ్యారిమగువా నా కోడాల” అని పేమగా పెంచుతుంది. మేనకోడలును ఏ పనీ చెయ్యనివ్వదు, సన్యాసమ్మ తొడికోడండ్లతో కలని పనులు చేయబోతుంది. ఈ6 ఇద్దరు జాడవులతోడంచుటోయెనుగా నన్యాసి చేతిలో రోకాలి తీసుకొన్నది గాదాలమ్మ వేరు బిందెలు బట్టి సీళ్ల కెజతుందే సన్యాసి చేతిలో బిందెలు లాగుకున్నదిగా దాలమ్మ ”” అంత అప్యాయంగా చూచుకొంటుంది 'మేనకోడలుగా ఉండి ఇపుడు కోడలైన సన్యాసమ్మను దాలమ్మ, (నన్యాసమ్మ కధ 312 ఆన్వ: ఏదైనా కార్యం చేయబూనినప్పడు పెద్దలను సలహా అడగడం పరిపాటి. బోగము సాని తన కొడుకును ఖైదు నుండి విడిపించమని సదాశివ రెడ్డిని కోరుతుంది, 'హేదారాబాదుకు * పోదునా పోవద్దా చెప్పు” మని ఆఅన్వ శంకరమ్మను సలహా ఆగుతుతాడు, 80

ఈక ఎంతటోడునై జాము పాదుషా నీకు చెరబడ్డవాని విడిపించు దాస్‌సిమ్మట ఏ మేకాని చూస్త గజైల కొడవలి తోటి గొంతుకోస్త 99 అని నదాశివరెడికి దెరాన్ని నూరిపోసుంది అవ్వం (సదాశివరెడ్డి కథ యె నూ. అబాట్‌ ర!

818 ఇరుగూ పొరుగూ ఇరుగూ పొరుగూ కష్టాల్లో ఉన్న పుడు ఒకరినొకరు సహాయం చేసుకుంటుంటారు. నల్టతంగాళను వధిన, ఆన్నపానీయాలివ్వక, అవమానించి ఇల్లు వదలిపోయేటట్టు చేస్తుంది. కావి ఇరుగూ పొరుగూ వారు నల్లతంగాశ్‌ ను

• కళ పచ్చి వియ్యమిచ్చెదను పొలుపిండి యిచ్చెదము బిడ్డలతో నీవు యుండి భుజియించిపోవుమన్మూ "" ఆని అప్యాయంతో ఆహ్వానిస్తారు, కాని నల్లకంగాళ్‌ “ గార్ర్య్శంట సీరు మేము పొందికతో శాగమమ్మా అన్నతో మీరు చూచినదంతయు చిన్పవలె” నని కోరి ఆడవి దారిపడ్తుంది నల్లతంబి యింటికి వన్ని చెల్లెలు విషయం ఇరుగు పౌరుగును విచారించగా, వారు మూళియలంకారి ఆడిన ఆటలకు .__ కళ వచ్చినది చూచివదినె మూసె తలపులు అబలలు (త్రాగుటకు ఆంబలి లేదనెను బడలిక తీర్చుకొనుటకు వచ్చినీళ్ళు జేదనెను చేయరాని పనులంత చేసెను నీదుభార్య” అని విన్నవిస్తారు. (నల్లతంగాళ్‌ కథ

తి 14 పై విధంగా స్త్రీకి కుటుంబ సభ్యులతోగల సంబంధ బాలధవ్యా లకు నిలువుటద్దం పడ్తున్నాయి తెలుగు జానపదగేయగాథలు.

81

ఈ (పకరణంలోని ముఖ్యాంశాలు : స్త్రీకి మాతృత్వం ఎనలేని సంపద, తల్లికి సంకానం పైగల (పేమ అపారమైంది, అపూర్వమైంది. సవతి తల్లి (క్రూరత్వానికి మరోరూపం.

భార్యాభర్తలు ఒకరినొకరు అర్ధంచేసుకొని, అన్యోన్య (పేమానురాగా లతో సంసారం చక్కటదిద్దుకోవాలి, భార్యకు భర్తే దైవం. సవతుల సంబంధం కయ్యాలకు సంరంభం. భర్తకు గందరగోళం, ఆకాకోడళ్ళ నుధ్య సామరస్యం ఆరుదు. అఆత్రగారి ఆరళ్ళకంతులెదు. ఆత్రగారి పోరేగాక అడబిడ్డలపోరు, తోడికోడండ్ర ఈర్ష్యసూయలు కోడలికి గోరుచుటుపె రోకటి పోటు. క వా న! ఆడసడుచులకు సృట్టిల్లు (పియమైంది. తల్లిదండ్రులు. పోదరులు చూపే ఆదరణ అమలినమైంది (వళంసనీయ మైంది. వదిన ఆడవడుచును గౌరవిస్తుంది. వదిన మరదుల నంబంధం తల్లి.కమారుల సంబంధం. నదిన, మేనత్త, పెదమ్మ తల్లి తర్వాత తల్పివంటివారు తాటి. మ. ళు షా స్తీ సాంస్కృతిక జీవిశానికి సంబంధించిన మతం్కి ఆచార వ్యవహారాలు, విశ్వాసాలు, విద్య, కళల, మొదల్రైనవి నాల్గవ (ప్రకరణంలో పరిశీలించ బడతాయి, 82

తెలుగు జానపద గేయగాథలు

స్రీ సాంస్కృతిక జీవనం

4.0% “ఒక జాతిగాని, ఓక సంఘంగాని, (పాఠమిక దళనుండి

ఉ త్తమదళకు చేరుకోవడానికి కృషి చేన్తుంది. ఆ కృష్‌ ఫలితమే ఆ జాతి లేక

సంఘం సుక్కు సంస్కృతి అని చెప్పవచ్చు =“ ఒక జాతిని మరొక

జాతి నుంచి వేరుగా నిరూపించే చిహ్నాల్లో ఆ జాతి మళ విశ్వాసాలు, వారీ

ఆచార వ్యవహారాలు, వేషం, భాష ముఖ్యమైనని**2, . "విద్య వైద్యం,

వినోదాలు, విలాసాలు, ఆటలు, నమ్మకాలు అనే అంశాల్ని కూడా పె వాట్‌తోనే

చెప్పుకోవచ్చు, ఈ ఆంశాల సమిష్టి స్వరూపం ఒక జాతి సంస్కృతిగా

రూపొంది ఇంకొక జాతినుంచి ఈ జాతిని వేరు చేనుంది కకక

1, ఆంధ్రుల చర్మిత = సంస్క్టృతి. ఆచార్య ఖండవల్లి లక్మీరంజనం, పు, 2 లై అంధుల చర్మిత = సంస్కృతి, ॥. త, వు, 10

8, తెలిగు సామెతలు=సాంఘిక జీవితం, పాపిరెడ్డి నరసింహారెడ్డి పు, ఓ48.

• చూసవ సంస్కృతిలోని ఓక భాగం జానపద సంస్కృతి. మరొక భాగం శిష్ట సంస్కృతి లేక నాగరికత *4. మతం, విద్య, ఆరోగ్యం, కళలు, ఆచార న్యవహారాలు, |పజిల నమ్మకాలు జానపద సంస్కృతి లోని శాఖలు,

జానవద సంస్కృతిని (వతివింబించే మౌఖిక అభివ్యక్తులలో తెలుగు జొనపద కథాగేయాలు |పధానమైనవి. ఇ-నపద గేయగాథల ఆధారంగా స్తీ సాంస్కృతిక జీవనాన్ని మతం, ఆచార వ్యవహారాలు, నమ్మకాలు, విద్య, కళలు అనే విభాగాల క్రింద వింగడించి పరిశీలించడం జరిగింది,

4,1 మతం ; “* దేవునకు, మనుజునకు, నిరవధికునకును పావ ధికునకును మధ్యగల సంబంధమే, మత మని చెప్పబడుచున్నది, మానవు నిలో సహజముగనున్న దైవత్వమును అభివ్యక్తీకరించినది మతం "'5,

“* మనస్సునందు దేవుని సాకిత్కారము పొందుటయే సమ_స్తమతముల మొక్క ఉద్ధేశ్యము. మతమునకు ఒక జాతి సంస్కృతిని, సర్వవ్యాప్తము చేయగల శక్తి ఉంది”,

జానపదగేయగాధల ఆధారంగా హిందూమత ళాఖలై న శవ, వైష్ణవ మతాలు జానపదులలో (ప్రచారంలో ఉన్నట్లు చెప్పవచ్చు శైవ, వైష్ణవ మళా

ళం చల రాలా లెక్కువగా అ్మగకులాల వారిలోనే వాన్టిప్తి పొంది వున్నాయి.

శక! వై ప్టవమతం గ్‌ ీమూ ర్తలందు విమ్ణపు స్థితికారకుడు. వైష్ణవ మతస్థులు విష్ణువే పరమ దైవంగా కొలుస్తారు,

శ, తెలుగు కన్నడ జాసపదగేయాలు, ఆర్వీయస్‌ సుందరం్త పు, 219, ఫ్‌, వివేకొనంద సంపూర్ణ టంథానళి, వం, 28. పు. 278, 162.

టి, ?9 సం, 2, పు, 885.

84

విష్ణుపు సార్వభౌమత్వాన్ని నిరూపించే గాధల్లో పిన్నమ్మకధ ఎన్నద శిందిం చిన్నమ్మ, విష్ణుభక్తురాలు అత్తింటివారు శివభక్తులు. చిన్నమ్మను శివపూజ చేయమంటారు. ఆమె అంగీకరించదు. అత్తమామలు, ' భర్త, బావలు ఆమెను అనేక బాధలకు గురిచేస్తారు. ఆదుగడుగునా తన భ కురాలిక్‌ కలిగే అవదల్లొ ఆదుకొంటాడు, కదిరి మదులేటిస్వామి. చివరకు అ 'త్తింటి వారు విష్ణువు గొప్పళనాన్ని గుర్తించక తప్పలేదు. చిన్నమ్మ అత్తమామలకు వై కుంర (పాపప్రి అభిస్తుంది. ఛిన్నమ్మ, ఆమెభర్త స్వామికుడి, ఎడమ చేతుల్లౌ బంగారు, వెండి శిలలై నిలిచినారు. (చిన్నమ్మ కథ)

శీ.1.2. న్లైవ మతం ; కీ శ. మొదటి శతాబ్దం నుంచి శైవమతం ఆంధ దేశంలో పచారంలో ఉంది. శివపారమ్యాన్ని చాటిచెప్పే కధల్లో “ శ్రీయాళరాజు చర్మిత _ పదము ” చెప్పుకోదగింది. ఇంకా భల్లాణరాజు కథ, గంగా వివాహం కూడా శ్రైవమత గేయాలే. ,

్రీయాళరాజు చర్మిత పదము :£ _ శ్రీయాళుని కొడుకు సీరాలుడు, కాశీవిశ్వనాధ వర్యపసాది, శ్రీయాళుడు ధర్మపరిపాలకుడు. అఆతవి ధర్మ పాలనకు భంగం చేయాలని తలచి నారదుడు శివునకు నిరియాళ చరిిత చెప్తాడు, శివుడాతనిని పరీక్షించడానికి, మున్గివేషంలో వచ్చి, తుద్భాద తీర్చమని కోరు తాడు. భోజనంలో నరమాంసము ఉండాలని అంటాడు, రాజ దంపతులు తమ, తమ దేహాలర్పించడానికి సిద్దపడతారు,. క సటముని' అంగీకరింపదు, శ్రీయాకుడు తమ ప్యుతువి గూర్చి చెప్తాడు. ముని అతని మాంసం కావలెనని పట్టుబడ్డాడు, చేసేది లేక ఆ దంపతులు మనస్సు రాయి చేసుకొని పుత్రుని ఖండించి భోజనానికి సిద్దపడతారు. అయినా శిరో మాంసం లేనిదే భోజనం పనికిరాదంటాడు ఆ ముని. ఆ "ఘోరకార్వాన్ని కూడా భక్తితో చేసి వడ్డిస్తారు. శివుడు ఇంకా పరీక్షింసదలచి, నిత్యం నలుగురితో భోజనం చేసే నియమ ముందన్మి ప్యుతుడు లేనింట తాను భోంచేయనంటాడు, మునికోసమే తమ ఒక్కగానొక్క కుమారుని చంపిన, ఆతల్సిదం।డులు ఎకుడ నుండి శేగరు? వవిని (బళిమాలుకొంటారు. శివుడు పీక వాలింది రరూవంతో (పత్యకమై, వారికి తిరిగి ప్యత్యప్రాప్తి కల్గిస్తాడు.

865

భల్లాణ రాజు కధ ; సింధు కటకావికి రాజు భల్లాణుడు. ఇతడు “ ఎప్వరేమడిగినగాని, నే నొన్వక నిచ్చెదను పూని” ఆని కరోర వతం పూనినవాడు, అతడశ్తే కోరినవారి కోర్కెలన్నీ తీర్చేవాడు. శివుడు భల్లాణ రాజును పరీఓీంచాలనుకుంటాడు, జంగం వేషంలో వచ్చిన శివుసికి రాజు థోజన సదుపాయాలు కల్లిస్తాడు, కాని జంగం లంజలేంది వెయిలంచ మిచ్చినను గంజి బోదు నా కని” సర్వలక్షణాలు కల్గిన పద్మినీజాతి శ్రీ కొవా లంటాడు, అలాంటి స్త్రీ ఈళ్వరుని మహాత్మ్యం వల 'వేళ్యావాటికల్లో లభించదు. రాజుతన (పకిజ్ఞకు భంగం వాటిల్లుతుందని, “జంగానికి ఈన పట్టహరాణి చల్లమా దేవినే ఆర్చిస్తాడు. చల్చమాదేవి పతి ఆజ్ఞను పాలించడానికి, జంగం కోరిన స్త్రీ వలెచొరవ చేసుకొని. ఎన్నోవిధాల (బతిమాలుతుంది, కాని ఆ జంగం “ చలిది జొటిపై వెన్నచందమున ” నిలిచెను. చివరకు పసిబాలుడుగా కన్పించి, భార్యాభర్తలకు కైలాస పా ప్రికల్షిస్తాడు సరమశ+వుడు. గంగా వివాహము: కాప వళశాన భూలోకంలో జన్మించిన గంగదేవిని వివాహమాడడం, సవశులైన గంగా పార్వతుల సంవాదం, ఇందులోని 4ప్రధాన యికతివృత్తం, శాప వళశాన గంగ భూలోకంలో జాలారికులంలో శంఖుదేవయ్యం చృకమ్మ దంపతు౨కు జన్మిస్తుంది. శివుడు గంగను వివాహమాడతాడు. ఈ విషయం పార్వ8ికి తెలుపకుండా గంగను జటాజూటంలో దాస్తాడు, ఒకరోజు తంగ పార్వతి కంట పడ్తుంది. వా రిఠువురు వాదులాడుకొంటారు గంగ పార్వతితో పంతమాడి పట్టింటికి వెళ్ళండి. గంగ తన మాయచేత సకల (ప్రదేశాల్లో నీరు ఇంకింప చేసింది, గంగ వెళ్లిన మరురోజే పార్వతి భాండవ దూరమవుతుంది. స్నానపానాధులకు ఎక్కడా నీష్ణ లభింవవు విఘ్నేశ్వ ళుడు పార్వతిని, గంగను (వ్రార్జించమంటాడు, గౌరిదేవి గంగ పతిజ్ఞను తలచి వెళ్ళనంటుంది. కాని శివునాజ్ఞపై విఘ్నేశ్వరుని తోడ్కొని గంగ యింటికి బయలుదేరుతుండి.. దారిలో గంగ ఎన్నో ఆటంకొలు కల్పిస్తుందిం ఎలాగో ఇల్లుజేరుకున్న పార్వతిని లోనికి రానిన్వక భటులచేత బయటనే అడ్డగిసుంది గంగ విఘ్నేళ్వరుడు సీరులేక పోతే లోకాన కలిగే బాధలను-గురించి ఖెల్పి 806

సవతులను కలపి ఉండ్రమనీ (పార్టిస్తాడు. గంగ గౌరిని లోనికి తీముకొని వచ్చి ఉచిత రీతినసత్కంరిస్తుంది. శంఖుదేవయ్య విషయం తెలుసుకొని పార్వతిని (బ్రతిమాలి, గంగను. పార్వతి కప్పగించి, యిరువరిని కైలాసానికి పంపిస్తాడు-

శీలి (గౌామదేవతలు ; భారతావని [గామమయదేశం* గ్రామమే భారతీయాత్మ, ఈ (గ్రామాలన్నీ దుష్ట. శిష్ట శక్తులచేత ఆవసహింపబడి ఉన్న వని జానపధుల విశ్వాసం (గ్రామంలోని దుష్ట కక్తులను శిక్షించి. (గ్రామదేవతలు 1గామాలను రకిస్తారని |గామీణుల నమ్మకం, గామదేవతల కన్ముగహం కలిగితే పల్లెలు పశు ధాన్య సంపదలతో కలకలలాడు తుంటాయనీ, ఆగ్రహం కలిగిజే అతివృవ్ష్ని ఆనావృష్టి, అంటువ్యాధుల వ్యాప్తి, పళుపులకు రోగాలు, ఆకస్మిక మరజాలు, సంభవిస్తాయనీ, పల్రీయుల సపగాఢ విశ్వాసం. (గ్రామ 'దేవతల ఆన్ముగహం కోసమే బలులను నై వేద్యాలను అర్చించి ఉత్సవాలు జరుపు తుంటారు.

ప్రానీన మానవుడు పూజించిన ళకి దేవతే (గ్రామదేవత. | పధాన (గామదేవతలండరూ స్త్రీ మూర్తుల. జానపధుల్లో శ్తీ దేవతలకున్న (పాధా న్యం పురుష దేవతలకు లేదు, బలితీసుకోవడం, రక్తపానం (పతి గ్రామ దేవతకూ (ప్రీతికరమైంధి. (గామంలో అంటువ్యాధులు వ్యాపించినపుడు (మొక్కులు, తీర్చినపుడు ఉత్సవ సమయాలలో దున్నపోతులను, మేకలను, బడ్జెలను (గ్రామదేవతలకు బలీగా అర్పిస్తారు,

'శామదేవతారాధనకు వె దిక దేవతారాధనకం అంతరం అనంత౦. వైదిక మకంలో పురుష దేవతలకు అధిక (ప్రాముఖ్యమిన్వబడింది. త్తీ దేవతలు వారి భార్యలుగా మాత్రం గుర్తింపబడినారు.

వైదిక మతంలోని త్రిమూర్తులు సృష్టి, స్తితి లయకారులు. వీరు కూడ ఆదిళక్రి నుండి ఆవిర్భవించివవారుగా నే జానపదసాహిత్యంలో వర్డింప బడినారు, సరస్వతి, లమ్మే హార్యతి ఆదిశక్తి ఇంళలు, (విష్టమన కారం)

87

జానపదులవై వైదిక మఠ (చభానం (ప్రసరించినా (గామదేవతారాధన మ్మాతం రూస్వమాసిపోలెదు. నాగ్గరికులు (గామదేవతలనీ, త్మద్రదేవతలనీ న్యూనతగా చూసిన ]గామీణులు నేటికీ వారిని ఆదిళ క్తి రూపాలుగా భావించి, ఆరాధించి, ఉత్సవాలు జరుపుతున్నారు. నా పరిశీలనలోని గేయగాధల్లో అంకమ్మ. ఈదెమ్మ, గంగానమ్మ బెజవాడ కనకదుర్గ, కూనలమ్మ, నందవరం చౌడేళ్వరి, మాత, మాహురమ్మ, ముత్యాలమ్మ, మెసమ్మ, దచాటసు౦కులమ్మ అనే స్తీ దేవతలు పోతురాజు అనే పురుషదేవషత (ప్రసక్తి ఉంది. అంకమ్మ : మారాచరాజులచేత కొల్చినందువల్ల మారాచ అంకమ్మ ఆనే పేరు తెచ్చుకుంది ఈ మెకొలిచిన రాజులకు కొంగుబంగారం, సంతాన (వదాయిని, నివాసం దకిణ వీరకాంభోజి. రవగ్దేవిరాజు సంతానం కోసం అంకమ్మను (ప్రార్షిస్తాడు. అంకమ్మ రాజును అనుగ్రహించి, ముగురు పుుతులను జజ లి వసాదిస్తుంది.. (అంకాళ దేవత గాధ) లో ఈదెన్ము : ఈ'దెమ్మ “ అనంతకాలాలవధి” తనను పూజించని వారిని ముస్పుతిప్పలు పెట్టి మూడు చెరువుల నీరు (త్రాగించిన శక్తి న్వరూపిణి, స్తీ దేవకైన ఈ దెమ్మకు, పురుష 'దేవతాన్యుగ్రహం పొందివవాడూ, బలగర్వితుడూ, అభిమాన సంపన్నుడూ ఐన మాంధాతకు మధ్య జరిగిన సంఘ రణ ఈ దెమ్మ కథలోని పధానాంశం, భె మాంధాత ఈ దెన్మును అవమానిస్తాడు. ఈదెమ్మ కోపించి మాంధాతను యిడుముల పాలు చేస్తానని [ప్రతిన పూనుకుంది. మాంధాతను రాజ్య బిప్టుని గావించి అతని భార్యాబిడ్రలను కూదా అప్టకష్టాలపాలు చేస్తుంది. అయినా యె మాంధాత తన పంతాన్ని వీడక శివాన్ముగహం పొందుతాడు. ఈ కధలో ఈ 'దెమ్ము మాంథాత ఇదరూ తమ పంతాలను నెగ్గించుకొంటారు. ఈదెమ్మ స! యిడుములపాలు చేసానన్న తన (పలిజ్ఞను నేరవేర్చుకుంటుంది. మాంధాత ఆడదై వాలకు (యొక్కననే తన పంతాన్ని నెగ్గించు కొన్నాడు. (ఈ దెమ్మకథ) 88

జజవాడ కనక దుర్గ : బెజవాడలో వెలసీన గ్రామదేవత, ఈమె దైవత్వాన్ని పొందిన మానవి. ఎరుక చెప్పటోతూ, స్తుతించే కొల్లాపుర లక్ష్మీ, శ్రీశైల [భమరాంబ కూడా మానవత్వం నుండి చైవత్వం పొందిన వాఠేం బెజవాడ కనక దుర్గమ్మ ఏడుగురు అన్నదమ్ముల కొక్కతే ఇల్రెలు. అన్నలు అమెను అనుమానిస్తారు, ఆవిడ నూతిలోపడి చనిపోయి కనకమ్మ 'పేరుతో కక్తిగా వెలుస్తుంది”. కూనలమ్మ : వసులకు, మనుష్యులకు రోగాలు కల్గించే దేనత. “* కూనలమ్మను బిల్చి కొమరొప్ప బలికె పట్నము జొచ్చుచు (ప్రవ్యాతిగాను పళువుల మనుజుల వాలలాదిగను దెసబెడ జేయు బుద్దిపుటించి భూజశక్తి పగులు రాతి మాపటికి వొచ్చి ఆళ్వముల ఏనుగుల గావుగ బట్టి నాలాగరమాలకు శులకుట్లు గావించి ముజ్జిద్దుగా జేసి ముదముతో రండి” అని గేయకథా భాగాల్లో పై విషయం స్పష్టమవుళుంది, గంగానమ్మ :. తమ కోరక తీరడానికోసం (గామదేవతలకు మొక్తు పెట్టుకోవడం జానపదుల నమ్మకం, మొక్కు తీరిన తరువాత అ దేవతకు "మొక్కు చెల్లిస్తారు. పద్మాకీ అనే దాసి వొంగ వొరికతే *ో నేనున్ను పట్టణములో గంగా నమ్మకు ఒక పోతును వాతబేడుదునుగదే”” అని మొక్కు కొంటుందిం (కుమార రాముని కథ, 7, పరిశీలన = వ్యాస సంకలనము - డాక్టర్‌ నాయని కృష్ణకుమారి, పు, 81, 29

నందనరం చౌడేశ్వరి ; నందవరంలో వెలసిన దేవత చౌడేళ్వరి" సంతాన (దాయిని, నరసమ్మ నందవరళి సవడమ్మను వూజించి సంతాన ఫలాన్ని పొందుతుంది, (సరోజమ్మ కథు

చౌడమ్మ నందవరంలో వెలసిన విధం ఒక కథలో చెప్పబడింది. నంద వరం .పాలకుడు రాజనందన చ్మకవర్తి, శివభక్తుడు, ఇతని భక్తికి మెచ్చి శువుడు ముసివేషంతో వచ్చి పావు కోళ్ళ జతను బఐహూకరిస్తాడు వాటి సహాయంతో రాజు |పతిదినం మూడు జాముల వేళ కాశికి పోయి, విశ్వేశ్వరుని పూజించి, తెల్లవారేసరికి నందవరం చేరుకొనేవాడు. ఒకరోజు రాణి ఈ విష యం (గహించి, తానూవసానని రాజుతో కలసి కాళికి పోయి, కాశీవిశ్వనాథుని పూజించి, మరలి రావడానికి (ప్రయత్నించగా పావు కోళ్ట కదలలేదు, రాణీ రజస్వలగుటచే వాటి మహిమ అంతరించిలది. అప్పడు రాజు తన్నింటికి శేర్చిన వారికి కోరిన దాన మిప్పిస్తానంటాడు, అక్కడున్న చౌడేళ్యరి భక్తులు రాజును కనికరించి, ఆ దేవి మహిమ వల రాజదంపతులను నందవరం చేరుస్తారు.

కొన్నాళ్లకు కౌళిలో కరువు వస్తుంది (దాహ్మణులు నందవరం వచ్చి, రాజు సహాయాన్ని అర్థిస్తారు. రాజు తన వాగ్గానాన్ని మర్చిపోయి వారిని నమ్మడు, వాకు కౌశికి వెళ్లి చెడమ్మను తెచ్చి సాక్ష్యం చెప్పిస్తారు. రాజు చౌడన్మను పూజించి, నందవరాన్ని (బ్రాహ్మణులకు దానమిచ్చి, తాను నంద్యాల పట్టణం కట్టుకుంటాడు. చౌడమ్మ నందవరంలో వెలుమ్తంది!,

మాత/మాతంగి : మాహురమ్మ చెల్లెలు, ఈమె నివాసం మాతంగ వాడలో వేపవృకం (క్రింద. ఈ విషయాలు [కింది గేయకథాపాదాల్గొ వ్యక్త మౌతున్నాయి. 8. శెలుగు పీరగాళాకవిత్వం, వాల్యూమ్‌ 1, తంగిరాల వేంకట సుబ్బా

రాప్పు ప్ప. 418. 90

• బహృళమె శేమకుర్ణి పట్టణంబు తూర్చ్భు పుడమి అరుంధతి పుట్నిల్లు మళియు మహిమతో ఉన్నాడి మాఠంగా-వాడ ఆడియుగములవాడు ఆ వాడలోన 'వేదంబులకు ముందు వెలసిన మేము యా నృక్షముల్మకింద ముద్దరూపమున అకయముగా మణులు అమకిన:గదై పచ్చల గథ్ధెమీద పరమాత్మురాలు మచ్చికయున్నాది .మచా, ఏలమాత ఆమె నా చెల్లెలు ఆయమ్మకిపుడు ” ఎషమాళ పురాణము మాతకొడా తనను పూబించిన వారికి వరాలినుంది. బూబించని వారికి కష్టాలు శల్షిస్తుంది చై

కడప జిల్లాలో మాతమ్మ ఫేర్లో హరిజనవాడల్లో ఈ దేవత వెలసి ఉం టుంది. రాయచోటి తాలూకాలో మాతమ్మ తిర్నాల ఏకేటా ఘనంగా జరుగు తుంటుంది, మొక్కులు తీరినవారు చాందీనబండు (ఏభణ) కటడం వాడు కలో ఉంది. ళా న

మాహుదమ్మ ; మాహురపరంలో వెలసిన దేవత, ఈమెకు అక్కిలి దేవి, ఎల్హమ్మ, ఏకవీర, రేణుక ఆ నేపర్యాయనామాలున్నాయి.

"అదిక క్తి పక్షిరూవంలో మూడు (గుడ్డు పెట్టి పొదిగింది.. ఒక అంధం నుండి (బ్రహ్మ, రెండో అడం నుండి విష్ణుపు, మూడో అండం నుండి, శివుడు జివ్మించినారు.. | తిమూ ర్తులు ఆదిశక్తి నుండి జన్మించినారని, వర్ణించడం వల ఆర్యమతాధిదేవతలై న (తిమూర్హుల కం, అనార్యగామ దేవతలే ప్రాచీన మైన వారనే విషయాన్ని తెలియజేస్తున్నది.

రై

ముతాల్యమ్మ శి ఇలవేల్పుగా పూబింవబడుతున్నది సంతానం చేని వారు ఈ మెను పూజించి సంతానాన్ని పొందుతున్నారు, నాగమ్మ, నాగయ్య దంపతులు తమఇంటిదేవత ముత్యాలమ్మను సంతానం కోసం పూజిస్తారు. ముత్యా లమ్మ వారికి అడ సంతానాన్ని అనుగ్రహిస్తుంది, (ఎరుకల నాంచారి కథ

మైసమ్మ : మెసమ్మ పళువుల కథిదేవత, పశువులకు విపరీతంగా రోగాలు వచ్చి, మందలుగా చనిపోయినప్పుడు మైసమ్మకు, ఉత్సవాలు, పూజలుచేస్తారు. ఈమె అఆగగపహిస్తే, కాంతింపచేయడానికై నరబలియిచ్చిన సంఘటనలు కూడా ఉన్నాయి. మెసన్ము కూడా శక్తికి మారురూప మే.

లంబాడీలవై పగదీర్చుకోవడావికి చెల్టురి రాజు కొల్భాపురిగట్లకు వెళ్లి వాలమైసన్మును ఆరాధించి వ్రత్యషం చేసుకొంటాడు, మైసమ్మ అహార మడుగుతుంది, “* దేవీ అందాడి తండతినవె మాయమ్మ బాలమైసమ్మా” ఆంటాడు రాజు,

“ త్వరలో నే మైసమ్మ తంణాలొజొచ్చే (కోథమ్మునవచ్చె పాలుత్రాగెపిల్లలబట్టిచంపింది బాలమైసమ్మా కాంతలనచ్చట గాబర జేసింది బాలమైసమ్మా ఆర్బ్నూర్హ చలపెయ్యలప్పుడు జంపింది బాలమెసమ్మా అంబాయంచావులు అప్పుడు బడీపోయె దాలమైసమ్మా హెలు(్రాగె లేగల పడవేసి చంపే బాలమైసమ్మా గుట్టాచెట్టుకు కోడెల్‌ కూలిపడిపోయె దిక్కులే దాయె

బాలమైసమ్మా ౯9 ఇలా మైసమ్మ నాశనం చేస్తుండగా లంబాడి నాయకులు తండను బాగుచేయించ డానికి ప్రయత్నించి, విఫలులై, చివరికి నాంచారిని ఎరుకడుగుతారు. నాంచౌరి జరిగిన సంగతి జరిగినట్టు ఎరుక చెప్పి, మైసమ్మను కాంలతింపచేయడానికి పల (శ్రియ నిర్వహించే విధానాన్ని తెల్పుతుంది.

“= పన్నెండు మేకాల పట్టుకరావయ్యా అందాడివాడ,

అయిదు ధున్నపొతుల నాహారమిడరా 92

పందుముపచ్చముగ్గు పట్టు వేయాలే లఅ౦బాడివాడ మానెడు వూదుపొగమైసమ్మకువేయాలె మూడుకూముల కుంకుమ ముందుగ జల్లాలె లంచాడీవాడ, అయిదు పుట్ట అన్నము అప్పుడారతిపోయాలె జాలకెదురుగ వాదం దీయాలెర లందాడివాడ చెలుక పారలు బట్టి సిద్దం గుండాలెర మట్టీపారలు చేతబట్టి వుండర లంబాడివాడ ఆరునెలల గర్భిణిని ఆఅందుంచవలెర పారలచేత మన్నుజాగా బొయ్యాలెర అంబాడివాడ గడ్డపారల చేత గట్టిగ దట్టించాలెర వృ్చిజేసి దీపమునెత్తిన బెట్రాలెర లంబాడివాడ, బోనము కుండా నెత్తిన బోర్జా వె్యూలెర ” అని వివరిస్తుంది. లంచాడీలక్ష ఆరునెలల గర్భిణి లభించక పోవడాన, నాంచొ రినే మోసగించి బలిగా పూడ్చి, ఐల్మికియ నిర్వహిస్తారు. ఈ "'ఘోరకృత్యాన్న్‌ చూచి దాలమైసమ్మ నాంచాలిని దేవతగా చేస్తుంధి, పె గేయకధాపాదాల్లో (గామ దేవత పూజా వివరాలు చక్కగా చెప్పబడినాయి. (ఎరుకల నాంచారి కథ-ఆ) ఇలాంటి సంఘటనే అనుముల (బమహ్మారెడ్డి కధలో కూడా ఉ౦ది. నాగ శేషుని వద్దనుండి బ్రహ్మారెడ్డి విత్తనాలు తీనుకొని తంగెడాపరికి తర్లి ంచుకొని పోతుండగా ఊరి పొలిమేరలో మొరమైసమ్మ అటకాయించి”. నాకు హారతి బెట్టండి, హారతి బెడ్మై బండ్లు బోతయయ్య, లేకుంటే దిండ్లు బోవు, యాకటి మనిషిగావలి వాకు” అని అడుగుతుంది. భర్తకు అంబలి తీనుకొని వెళున్న 'గొల్లామెను చూసి, తమకు ఆకలి దీర్చమంటారు కాప్తలు, వారికి ఆంబలి, రొనై యిచ్చి “ ఎనక్కు, మల్లె ఇదే సమయమనుకునిరి కాపులు. అమ్మా రావె మొరమైనమ్మా తీసుకుసోనీ ఆవతి "” అని ఆ యాకటి మనిషిని (కిం దికి తోని, పై నుండి బండ్ల్తుపోనిచ్చి, బల్మికియ నిర్వహిస్తారు. 93

బలివళశువు మీద బండి పోనిచ్చి చంపడం బలిలో ఒక విధం. ఉత్సవాల్లో గ్రామ దేవతకు గారను బలియిస్తారు. ఆ రక్తాన్ని అన్నంలో కలుప్పకారు. అదే సమయంలో గామపొలిమేరలో పందిని మెడవరకం పూడ్చిసపెడతాకు, (గామ ప్రజలంతా ఊరేగింపుగా అక్కడికి పస్టారు. ఊరి పశువులను, పూడ్చిన పందిపైనుంచి పోనిచ్చి బల్మికియ నిర్వహిస్తారు, రక్తం కలిసిన అన్నాన్ని మాదిగవాళ్లు పకువులపై చల్చుతారుు. ఈ విధంగా చేయడం వల్ల పశు, ధాన్య సంపద అభివృద్దిపొందుతుందని పళువురికు రోగాలు రావని [గామీణుల నమ్మ కం. నరబలికి ఏదులుగా పందిని టలియిచ్చేవారు అని వైట్‌హడ్‌ చెప్పారు,

ఇలాంటి బల్మికియనే నంచార జీవనులై న లంకాడీలు నిర్వహించేవారు. లంబాడీలు ఎక్కడికైనా (సయాణం చేసేటప్పుడు పసిబిడ్డను భుజాలవరకు పూడ్చి పెడ్తారు. కాము వెళ్లే ఎడ్లబండ్లను ఆ పసిబిడ్డపై నుంచి పోనిచ్చి చంపుతారు. ఇలా చేయడం షల్ప తమ (పయాణం నిర్విఘ్నంగా కొనసాగు తుందనీ వారి నచ్ముకర0,

బోటి సుంకులమ్మ : ఎడొకో స్త్రీలు సోదిచెప్పడానికి 'ముదలు పెట్టగానే దేవతలను కొనియాడుతారు.. నాంచారి లందాడీలకు ఏరుక చెప్పబోతూ, కౌల్దా పురఠిక్క్మ బళ్లారి దుర్గాంబ, విజయవాడ కనక దుర్గాంబలతోపాటు వాటసుంక్రు లన్మను కూడా స్తుతిస్తుంది. (ఎరుకల నాంచారి కధంఇ)

్రామాల్లో సుంక్రులమ్మ మూ్తిని నేటికీ మనం చూడవచ్చు, మిడ్శిగుడ్డు, కోరలు కల్లిన సుంకులమ్మ వ్యిగహాన్ని, పసుపు క్రుంక్రమలు, పూలు వేపమండ లలంకరించి, ఆ విగ్రహాన్ని తలపై , పెట్టుకొని వాయిద్యం వాయిస్తూ నిమ్న జాతి [పజిలు ఇంటింటికి వెళ్లి బిక్ష మెత్తుకొంటారు, వాయిద్యోం శద్దిం విన

' పడగనే పీలలు 'అమ్మో బూర్‌ బూర్‌ సుంకులమ్మొచ్చె అని దడుసుకొని దాష్క ంటారు.... వీరు రెండు పెదవులు కలిపి సూదులు (గుచ్చుకోవడం, 9, గ%6 1111486 063 0€5030 11612 కలం 7016 616, వెలి 5 60.

10. 1014. 9, 599, ౦డీ

చాలుక కోసుకోపడం, కత్తితో ళరీరానికి గాయాలేర్చరచుకోవడం, కొరడాతో కొట్టుకోవడం నంటి ఆత్మహింసాచర్యలతో దృష్టి నాకర్షించి జీవన భృతి సంపాదిన్తుంటారు,ు ఈ చర్యలను మ్మాత్రారాధనా౦ళాలుగా పేర్కొనవచ్చు. కడస మండలంతో బూరుబూముగంగమ్మ ” అని, *” నెత్తిమోపు గంగమ్మ ” అవి పిలిచే దేవతలు ఇలాంటివారే.

పోతురాజు ; పోతురాజు (గామదేవతలకు సోదరుడిగా, సహాయకు నిగా, కధలతో చ్మితింపబడినాడు. పోతురాజు గురించి, (వత్యేకంగా కధలు గాని, ఉత్సవాలుగావి లేకపోవడం (గామదేవతలలో స్త్రీ పాధాన్యం (వస్ఫు టంగా ఉండడం వల్లనే.

4. ఓ... పేరంటాండ్రు: అత్తల ఆరళ్టను భరించలేనివారు, తోడికోండండ్డ్ల ఈర్జ్యాసూయలకు బలి అయినవారు, భర్తలతో సహగమనం చేసినవారు, కాముఠులచేత బలాత్మరింపబడి మరణించినవారు. దైవదుర్వి పాకం వల్ల కష్టాలపాలై మరణించిన స్త్రీలు, మరణానంతరం, మహత్తును (పదర్శించి 'పేరంటాండై 9. (వజిలచేత పూజింపబడుతున్నారు.. వీరు మాన వేత్వం నుండి దైవత్వాన్ని పొందీన నారీమణుబు, 'పేరంటాండ్రు హోత వత్యా చరణంలో హిందూ పురాణాల్లొని పత్కివతలతో సమాన సతిప త్తి కలవారిగా చ్వికింపబడినారు.. “మన పరాణాల్లో దక్షయజ్ఞంలోని పతీదేవి, చరిత్రలో క న్యకమ్మవారు, సాంఘికంగా కామమ్మ మొదటి 'పేరం(ట్రాంఢడ్రుగా పేర్కొన వచ్చు క. 'పేరంటాం[డు మరణానంతరం విగహంగానో, శీలలుగానో: ఫలాలుగానో, వృషెలుగానో, భూమిమీద నిలిచిపోయినారు.

"పేరంటాండ్రు తనుకపకారం చేసిన వారిపై (ప్రతీకారం తీర్చుకుంటారు, సహాయం చేసినవారికి శుభం చేకూర్చుతారు మరణానంతరం తమకత్యంత సన్నిహితుడైన వారికి స్వస్నంలో కనబడి గుష్టకావలెననీ, పూజలు జరిపించ 11, తెలుగు వీరగాథాక ఏత్వము, వాల్యూమ్‌ = |, ఈంగిరాల వేంకట

సుద్చారావు, ప్త, 800,

95

మనీ ఆదేశిస్తారు. సంతానం లేనివారికి సంతానాన్ని అన్ముగహించి, ఆ సంతా నానికి తమ పేర్ధను పెట్టుకోమని ఆ దేశిస్తారు.

(గ్రామదేవతలవలె 'ేరంటాం్మడుకూడా శక్తి స్వరూపిణులు.. పీరు ఆగపాస్తే పళునాశనం, [ప్రాణనష్టం సంభపిస్తుందనే భయంతో పల్రీయులు పీరికి ఉత్సవాలు జరిపిస్తారు.

పేరంటాం[డ కధలలోనే మూలాంళాన్ని బట్టి వానిని ఐదు విధాలుగా విభజించడం జరిగింది.

ఆ. సహగమనం చేసి పేరంటాండై 9నవారు,

ఆ. బలిగా ఇన్వబడి పేరంటాండై )నవారు,

ఇ. శీలసంరక్షణకోసం పోరాడి మరణించినవారు,

ఉ దుశ్శీలలగా అవమానింపబడి భర్త లేదా సోదరునిచే చతిపబడిన

వారు,

అ. సహగమనంచేసీ “'పేరంటాం డ్తె9ినవారు...కౌనున్ము, సన్యాసమ్మ,

కామమ్మ ? భర్తతో సహగమనం చేసిన పతిివత కామమ్మ. ఈమె భర్త మారయ్య ఆంగ్లేయల కొలువులో ఉద్యోగి. కొలువు నుంచి వచ్చిన మారయ్య జబ్బుతో మరణిస్తాడు. (ట్‌ట్‌మ (పభుత్వం నుండి (వత్యేక అను మతి బొంది కామమ్మ భర్తతో సహగమనం చేస్తుంది. తామ గుండంలో పడిన మూడోనాడు, మారయ్య రుమాలు, మూండు మైజారుచెరుగు, మంగళస్మూతపు బొందు, ఒకచేతి గాజులు, ఒకకాలి మెనక్టైలు ఉంటాయనీ, ఎ్మారకలువపువ్వు పుట్టుకొస్తుందసీ, వాటిని తీసి గుండాన్ని పూడిపించి, అక్కడ పందిరి వేయించి, పూజలు జరిపించమనీ దొరను ఆదేశిస్తుంది. కొకినాడ కలెక్టరు గుడి కట్టిస్తాడు. (కామమ్మ కథ 96

సన్యాసమ్మ 2 సన్యాసమ్మ భర్త చెంచన్న. అంగ్లేయుల కొలువులో ఉద్యోగి, తోడికోడండ్త ఈర్ష్యాసూయలు కారణంగా సన్యానమ్మను అత్త చాలమ్మ రాచి రంపాన పెట్తుంది. కెలువునుంచి తిరిగివచ్చిన చెంచన్న వేరు పడ జూస్తాడు. ఆన్నగారు ఆఅంగికరించలేదని ఆత్మహత్య వేసుకుంటాడు, సన్యాసమ్మకూడా కామమ్మవలె అనేక మహిమలు చూపి ఆంగ్లేయల (ప్రభుత్వం నుండి అనుమతి సంపాదించి సహగమనం చేస్తుంది. తన మరణానంతరం తనను కష్టాలు పాలుచేసిన ఆత్త దాలమ్మ తల రెండు చెక్కలయేట్టు బావ దేశాంతరగమనుడయేటట్టు, మరదజ్శ మంగళ్ళకు, చాకళ్ళకు భార్యలయేట్లు, 'పెదక్క వళ్యకారి అయేట్టు శపిస్తుంది. వదినె పాపమ్మకు పుట్టిన మగబిడ్డకు గు! ళ్సాః నా చ్‌ చి చెంచయ్యనీ, మరిది అప్పన్నకు పుట్టిన విడకు సన్యాసి అని పేరుపెట్టి వారిద్ద రికీ వివాహ౦ జరిపించమనీ కోరుతుంది. సన్యాసమ్మ అన్న చెల్లెలికి గుడి కట్టి స్తాడు. (నన్యానమ్మ కథ ఆ. బలిగా ఇవ్వబడి 'పేరంటాండె 9న్రవారు : ఎరుకలనాంచారి, భా ఎరుకల నాంచారి కోటన్న నాగమ్మ దంపతులు తమకు నాంచారి దుష్టనక్ష్యతంలో జన్మించిందని ఎరుకలకిచ్చి వేస్తారు. నాంచారి ఎరుక చెప్ప డంలో వజ్ఞ సంపాదిస్తుంది. గోల్కొండ నవాబునుకూడా మెప్పిస్తుంది. కొళ్ళారపురిగట్టుకు లంబాడీలకు ఎరుక చెప్పడానికి వెళ్ళిన ఆమెను ఆలంబా డిలే బాలమైసమ్మకు బలిగా ఇస్తారు. బాలమెసెమ్మ ఆమెను దేనతగా చేనుంది* న్‌ జానీ "శే అశాకీ నాంచారి దేవతై లంబాడీతండను నాశనం చేస్తుంది. గోల్కొండ నవాబుకు స్వప్నంలో సాకొెత్కరించి, తనకు గుడికట్టించి, జాతర జరిపించమని ఆదే శిస్తుంది. (ఎరుకల నాంచారి కధఎఆ) ఇ. శీలసంరక్షణకోసం పోరాడి మరణించినవారు _ వీరరాజమ్మ : వీరరాజిమ్మ , శీల సంరక్షణకోసం పోరాడిన గృహిణి రాజమ్మ, ఆత్త ఆరళ్ళకు గురయి, ఇంటినుంచి వెడలగొట్టబడి టొంగలపహాలబడుతుంది. ఆమెను లొంగదీసుకునేందుకు దొంగలు రాజమ్మ కొడుకును చంపృశారు, ఐనా 9

రాజమ్మ మానరక్షణే ముఖ్యమని తలు్తుంది. దారిన వెళ్తున్న బండ్లవారి సహా యంతో దొంగలతో పోరాడి తానూ మరణిస్తుంది. ఐండ్లవారు తల్రీకొాటుకులకు గుడి కట్టించి పూజలు చేస్తారు. ((వీరరాజమ్మ కధ ఉ. సాటి స్త్రీలచే కష్టాలుపడి మరణించినవారు - చిన్నమ్మ, నల్ల తంగాక్‌, చిన్నమ్మ: చిన్నమ్మ భర్త వెంగళ రెడ్డి. ఈమె విస్తుభక్తురాలు" ఆ త్తింటివారు శైవులు, చిన్నమ్మని శివపూజ చేయమంటారు. ఆమె అంగీకరిం చడు. అత్తమానులు, భర్త, బావలు అనేక బాధలు పేడ్రారు. కడకు కదిరి మద్దులేటిస్వామి కుడిచేతిలో బంగారు శిలయైై నిలుస్తుంది. (చిన్నమ్మ కధ) నల్సకంగాళ్‌ ఏ నల్లతంగా!్‌ సోదరుడు నల్లతం బి. చెల్లెలును కాశీరాజు కచ్చి వివాహం చేస్తాడు. ఆమేకు ఏడుగురు సంతానం. కొంతకాలం సుఖంగా ఉస్న తర్వాత పర్మడెండేండ్లు కరువు సంభవిన్తు-ది- పిల్లల ఆకలి బాధ చూడి లేక పృట్లింటికి వె శ్తుంది. వదిన మూశియలంకారిమూ దేవి ఆడపడుచును గౌర వించదు. ఆత్మగారవం గల నల్టితంగాళ్‌ అవమానాన్ని భరించలేక పిల్లలతో కూడా ఆడవిలో పాడుబావిలో దూకి మరణిస్తుంది. (నల్లితంగాక్‌ కథ) ఊఉ. దుశ్మీలలుగా అనుమానింపబడి భర్త లేదా సోదరులు చంపగా, "పేరంటాండై 9నవారు _ లక్ష్మమ్మ. ఎరుకళ నాంచారి, సరోజమ్మ. లక్ష్మమ్మ : భర్త వెకయ్య. అత్త, ఆడబిడ్డ తమ కోరిక నిరాకరిం చిందనే కోపంతో, ఆమెను యమభాధలు పెట్టి, దాసరి వానితో సంబంధనుంట గట్టి వెంకయ్య చేళనే చంపిస్తారు. లక్ష్మమ్మ చితిలోనుంచి పుట్టుశిలై లేస్తుంది లన్మమ్మ అత్త, ఆడబిడ్డ, భర్త అంధులవుతారు. సంతాన్మ్నపదాయినిగా లవ్మమ్మ నూటొక్క గుళ్ళలో పూజలందుకొంటు౦ది, (లక్ష్మమ్మ కథ) ఎరుకల నాంచారి : గదై చెప్పడానికి ఒంటరిగా వెళ్తున్న నాంచారిని రెడ్డికొడుకు బలవంతం చేయబోగా, నాంచారి సమయస్ఫూ ర్తితో తప్పించు కొంటుంది. ఇంటికి తిరిగి వచ్చిన నాంచారిని భర్త అనుమానించి, పొడిచి 98

చంపేస్తాడు, గంగమ్మ ఆగహించ్చి ఉప్పొంగి, ఎరుకల గుడిసెలను నాశనం చేస్తుంది, పకృతి శక్తులు కూడా పతివ్రతల కన్యాయం జరిగితే సహించవన డానికి ఈ కధ ఒక ఉదాహరణ (ఎరుకల నాంచారి కథు ఆ

సరోజమ్ము ; సరోజమ్మ ఏడుగురన్నలకు ముద్దుల చెల్లి. ఒకరోజు జీత గానితో కలసి ఆవులను తోలుకొని కురపతిరాయని కొండకు వెళ్తంద. కుర పతిరాయడు తనను వివాహమాడమని సరోజమ్మను కోరతాదు ఆమె నిరా కరిస్తుంద్కి శాష్మగన్తురాలవుతుంది. అవివాహితగానే గర్భల దాలుస్తుంది. చెల్పెలు అపకీర్తి తెచ్చిందని అన్నలు చంపేస్తారు. సోదరులు ఆంధులవుతారు, గుడి కట్టిస్తామని మొక్కుకుంటారు. సరోజమ్మ అన్ముగపొస్తుంది. మొక్కు బడి చెల్పించనందున, ఊర్మిపజలను కష్టనష్టాలపాలు చేస్తుంది, సజిలు, సోడ్ల రులతోకలసి, సరోజన్ముకు గుడికట్టించి, తిరునాల జరిపిస్తారు. (సరోజన్ము కథ

4.20 ఆచారాలు ' * ఒక సంఘంలో (ప్రజలు తరతరాలుగా పాటించే పద్ధతుల్ని ఆచారాలని స్టూలంగా నిర్వచించవచ్చు. కాల్మసవాహఃలో కొన్ని ఆచారాలు మాసిపోయి కొత్త ఆచారాలు రావచ్చు. ఆకొత్త ఆచారాలు తర్వాతి తరాల్లో ముఖ్య ఆచొారాలుగా రూపొందవచ్చు, దీన్నిబట్టి (వతి ఆచా రానికి, పట్టుక, (ప్రాబల్యం, చావు ఉంటాయని చెప్పవచ్చు.]2

ఆచారాల (వభావం ఏ సంఘంమీదై నా ఎక్కువగానే ఉంటుంది. జననం మొదలు మరణం వరికు అనుష్టించే కార్యకలాపాల్లో వివిధ ఆచారాలు పాటిం బడుతుంటాయి, ఆచారాఐను సక్రమంగా పొటించినందునల్ల, చీర్దాయుప్తు పుత్రజననం, ధనలాభం = ఇలాంటి మంచి జరగడ మేకాక అవలక్షణాలన్నీ నమసిపోతాయని కూడా జానపదుల నమ్మకం, ఆచారాలు ఉల్పంఘింస్తే చెడ్రు జరుగుతుందని కూడా వారు నమ్ముతారు కాబట్టి చాలమంది జానపదులు ఆచా రాలను ఉల్లంఘించే దై ర్యం చేయలేక వాటిని తన్పక పాటిస్తారు. 12, తెలుగు సామెతలు _ సాంఘిక జీవితం _-డా, పాపిరెడ్డి నరసింహా రెడ్డి

పు, 880

99

నా పరిశీలనలోని గేయగాధల ఆధారంగా స్త్రీల ఆచార వ్యవహారాల స్వరూపం ఇక్కడ చూపడం జరిగింది. సెండ్డి పాత్మివత్యర్హ ముత్తయిదువ తసం, వఠాలు, నోములు పూజలు, గ్మొడాలు, గర్భదానం, (శ్రీమంతం, 1పసవం, నామకరణం, వైధవ్యం. సహగమనం గూర్చి (కింద చర్చించడం జరిగింది.

42.1 సెండ్రి ; మనిషి పుట్టినది మొదలు నురణించే వరకు జరిగే షోడసు సంస్కారాల్టొ వివాహ మొకటి, ఇది శ్రీ, పురుషుల నిద్దరిని చతుర్వర్గ

శం అ ల లా గ సాధనకోసం కలిపే పవ్మిత సంస్కారం. మనువు గృహస్థాశమ పాళస్త్యాన్ని ఇలా చెప్పినాడు. "సకల జీవులకి (ప్రాణవాయువు, ఎట్లాధారమో, గృహ స్ట్థాశమం కూడా (బహ్మచర్య, వాన్మపస్థ, సన్యాస్మాళమాలకు ఆధారం. స్వర్గాన్ని, ఐహిక సుభాలకోసం కోరునట్టివారు గృహస్థ్యాశమాన్ని ఆచరించాలి13 గృహస్థ్టాశమంలో అడ.గిడేందుకు వివాహసంస్కార మవసరం, _ వివాహ సంస్కారం లనిదే సంఘంతో కుటుందానికి పరిగణన ఉండదు,

“పెండికి సంబంధించిన ఆచారాలు, సం్మపదాయాలు, ఇల్లరికం, మేన

న్‌. శకం, పెళి చూపులు, నిశ్చితార్తం, ఓలి, లగ్ననిర్హయం, కొట్నాలు దంచడం, లం ఇ శకునాలు, పెండ్రి ఏర్పాట్లు, ఎదురుకోళ్లు, పెండ్లికూతురు. పెండ్లికొడుకు, ళం "'పెండితంతు, స పపది, అరుంధతీ నతక్యత్రదర్శనం మహదాశ్వీరచనం, చది న న

వింపులు, పె.డ్లి భోజనం, వసంతోత్సవం నాగవల్లీ, అప్పగింతలు, గృహ [పవేశం ఆనేవి.

జానవద గేయగాధల్లొని వివాహాలను పరిశీలిస్తే వధువు పదహారేట్ల దాటనిదిగా ఉంటుంది. బాల్యవివాహాలు ఎక్కువగా అమలులో ఉన్నాయి ఆడపిల్లలు సాధారణంగా తల్లిదం్యడులు నిర్ణయించిన వరుని వమివాహమాడడం జరుగుతుంది అక్కడక్కడ (మేమవివాహాలు లేకపోలేదు. ఇందుకుదా హరణలు పణతి బాలరాజు (కమ్మవారి పణతి = పసల బాలరాజు కధి గాం 18. మనుస్మృతి 87, 78 ల్లోకాలు, పు, [16, 117. 100

ధారి = బాలరాజు (గాంధారి కధ) రత్నాలగంధి = శరాబంధిరాజు (కాంభోజ రాజు కధ ల వివాహాలు,

రాజుల వివాహాల్లో పెండ్రి కొడుకు బదులుగా కత్తిని వధువు ఇంటికి పంపించే ఆచారం కన్పిస్తుంది. కత్తికి బాషికం కట్టి, తలంవ్రాలు పోసి వివాహ కార్యం జరుపుతారు. ధర్మాంగరాజు ప్యతుడు ఆదిశేషుడు (చ్మితాంగుడు. అతనికి బదులుగా మంతి కొడుకును "పెండ్లి కొడుకుగా చూపించి వారి వం శంలో వరుడికి బదులుగా కత్తిని పంసష్థించే అచారము *“ పేరయిన నారయిన పెండ్లి కొడుకును వీరు పరదేసమునకు బంపుటయు లేదు । కత్తికిని బాషికము కట్టి తర్చించుకొని సంభముతో రాగ చక్కగా జరుగు * అని సుందరితో వివాహం నిర్ణయిస్తారు, కత్తి తరపున మంతి వధువు మెడలో శతమానం కట్టి, తలంటవాలు పోస్టాదు, వధువుచే కత్తికి తలంబ్రాలు పోయిస్తారు, (ధర్మాంగద చర్మిత = పాము పాట

సోయితుడు తన తర్మడి వద్దనుంచి వచ్చిన లేఖ చూచుకొని, గాంధారికి తన కత్తికి వివాహం చేసి, తీసుకొనిరమ్మని, నాగంభౌట్లకు కద్తినిచ్చి వెళ్లి పోతాడు, దీనినిబట్టి వరునికి బదులుగా కత్తికి వివాహం చేసే ఆచారమున్నట్లు గమసించవచ్చు, (గాంధాతి కధ

మేనరికం ; మేనత్త కూతుర్ని, మేనమామ కూతుర్ని వివాహం చేనుకోన్ల్షడం మేనరికం, సాధారణంగా మేనరికం ఉంకే వేరే సంబంధం చూడడం అరుదు, చిన్నమ్మను మేనత్త కొడుకు వెంగళరెడ్డికిచ్చి వివాహం చేస్తారు. (చిన్నమ్మ కధ) కామమ్మ మారయ్యల వివాహం కూడా మేనరిక మేం (కామమ్మ కథ)

కొంతమంది తల్లి దర్మడులు మేనరికం ఇవ్వడానికి నిరాకరించేవారు పాపమ్మ పెదతర్మడి రామయ్యనాయుడు తన చెల్లెలు మేనరికం తప్పించనలదని (బతిమాలి యేడ్చివ్రా “ ముందర నిన్నిచ్చి మోసపోతిమమ్మా మరల యెట్లు యిత్తుమే నా చెల్లీ, తం్మడిలేని బిడ్డే, తగినచో టికే విడ్డనివ్వవలెను *” అని నిరాకరిస్తాడు, పాపమ్మకు వేరే సంబంధం నిర్ణయించి వివాహాం చేస్తాడు.

క్రరయ టగంధొలథు శి న న ఖ్శా గా 101 ల ల ఇం ఒంట వం ఎ గీ

కొన్నాళ్ళకి పాపమ్మ భర్త చనిపోళాడు. మేనరికమివ్వక పోయినందు వల్లనే తనకు వైధవ్యం 'పాప్రించినదని, పాపమ్మ గుండాన దూకజబోతూ మేనరికం ఉండగా తప్పించి ెండ్రిచేసిన బాలవైధవ్యం కలుగుతుందని “ పుట్టింటి వారిని శపిస్తుంది. (మండంపేట పాపమ్మ పేరంటాల కధ “14, ఇల్లరికం ౨ వివాహ౦ తర్వాత వధువు అత్తింటికి వెళ్లి ఉండడం సామాన్యం. అలాకాక వివాహం తర్వాత పురుషుడు ఆ తత్తింట్లోనే నిలిచి ఉండడం ఇల్లరికం, జానపద గేయగాథళ్లో ఇల్లర్జిక్సపు టాచారాన్ని పరిశీలిస్తే “ ఇల్లట మంచే ఇపరీతం”*”” గా భావించి ఏ తల్చిదర్శడులు, తమ ప్కుకున్ని ఇల్లరికం వంపించే దానికి అంగీకరించే వారుకాదు. మాసిరెడ్డి ఇల్లరికపుటల్దున్‌ కోసం, దేశదేశాలు తిరగడంలో , ఇల్లరిక పుటల్టుడు దొరకడం ఆ నాడు ఎంతకష్టమో అర్థమవుతుంది. (అనుముల (బహ్మారెడ్డి కధి ఈ కథలో (బ్రహ్మారెడ్డి, లత్మమ్మ భర్త వెంకయ్య (లక్ష్మమ్మ కధ ఇల్టరిక పుటల్టాండ్లుగా కన్నిస్తారు. 'పెళ్టిచూప్పులు = వివాహం తల పెట్టినపుడు మొదట వధూవరులను నిశ్చయించుకొంటారు. ఇరుపకొలవారు తమతమ సంబంధాలను గూర్చి ముచ్చ టించుకొంటారు,. వరుని తరపున "పెద్దలు వధువును చూడడానికి వస్తారు. వధువును చక్కగా అలంకరించి, అమ్మాయి తల్లిదండ్రులు వారికి చూపిసార్రు వధువు కులగో [త్రాలు, సొందర్య స్వభావాది సమస్త గుణాల్నెగాక, హస్తాన్ని పరికించి ఆయుర్ధాయం, ఐదనతనం, సంతాన రేఖను చూసిన తర్వాతే మగ "పెళ్ళివారు ముహుర్తం నిశ్చయించుకొంటారు. ఈ విషయాలను ,కింద్‌ గేయ గాథాపొదాలు స్పష్టపరుస్తున్నాయి. “హస్తంబు పరికించి యాయుర్హాయము జూచి ఐదవతనము జూచి ఆరుబలము జూచి । తల్లిదండ్రుల జూచి తారతమ్యము లెంచి వారీ వంశములో వరున పరికించ । గో(త్రంబు పరికించి పాతతను మది నెంచి మాటలాడవళలె నట్టి మహిమకల యిండ్ల । పదియారువన్నెల మేల్పసిడి బొమ్మలకన్న మిగుల చక్కనియట్టి మగువనే జూచి ” ((ధర్మాంగద చర్విత _ పాము పాట). థా 14. తెలగు జానవదగేయ సాహిత్యము బి. రామరాజు పు, 645, 646. 101

నిశ్చితార్థం : వధువును వరుని తరప్ప పెద్దలు చూచి నచ్చితే వివా హం నిళ్చయించుకోవడం నిళ్చితార్థం, (వధానం చేయడం, మాటకట్టించడం అస్‌ కూడా ఆంటారుం నిశ్చితార్థానికి ముహూర్తం నిర్ణయిస్తారు. వరుని తరపు వారు నిశ్చితార్థానికి వధువుకచ్చే నగలను (పధానపు నగలంటారు. ఇవే టఓలిగా చెలామణి అవుతాయి. నధువుకు తవు తాహత్తుకు తగిన చీరలు, నగలు పెట్టి, తాంబూలాలు పంచుతారు. ఈ విషయాలను (క్రింది కథాగేయభాగాలు కెబ్పు తాయి “ వైళాఖ శుద్ధ విదియ సొమ్యవారంబు | నేడు పుష్యమి మహామేలై న రోజు తగు 1పభాతపు ముహారృమునకు ॥ మంచిది కన్యాపధానంబు గావింప ఎపమ్మా ” _ “ ఈశ్య్యరుడు పంపిన నీ (సరానపు నగలు | జూడముచ్చట జూడ వోయమ్మా ” చేక్చ్ళుక్క పాపటాచేరుగ గుమ్మటిల । కోటి విలువలేవనిత జూడు మిక వ్మజాలు గలది వరముత్తియపు సత్తు 1 40 (గంగా వివాహము) ఓలి; ఈ నాటి తి ర్లిదం్యడ్రులు “మా కొడుక్కెంతిస్తారు ? తి అన్నట్లు ఆ నాడు “మా కన్యకు నగలేమి పెడ్తారు” అని అడగడం పరిపాటి. వధువును వివాహమాడడానికి వరుదు ఆమె తల్లిదర్యడ్రులకిచ్చే సుంకం ఓలి, నిశ్చితార్థా నికి వరుని తరపువారు వధువుకిచ్చే నగలు ఓలిగా లెక్కింపబడతాయి. వరుని పజొన్నుండి వధువు తండి ఓలిని స్వీకరించాడం శే ఆ వివాహం నిశ్చయిమయిం దని నిర్ణయింపవచ్చు. ఊ నాటికీ నిచ్చిత్సార్థం జరిగే తంతులో వరుని వైపు వాళ్ల వధువునకు చీరలు, నగలివ్య్వడంలో “టల్రి ౯ స్వరూనం ఉందని చెవ్స వచ్చు. శ నవాఖోజకాజుకు వధువు నిమ్మని మంతులు ధవళరాజు నడగ్గా “మా కన్యకు యేమి ఆభరణములు పెచ్చైదరు?. యేమి ఆభరణము లిచ్చేదరని ” అడుగుఠాడు, మంతులు * విలువగల ఐదు పట్లు కోకలు పట్టు రవికెలు, వారము ఏడు దినములకు ఏడు విధముల సోమ్ముల్సు ఖర్చుకు నాల్లు మార్లు వర హీలు యిప్పించె " ద మంటారు, ఇవే ఓరిగా పరిగణించవచ్చు (బాల నాగమ్మ కథ) తరిదేవి తన కొడుకులలో ఒక్కనికి బాలగౌరిని వివాహం చేసుకోవాలను కుంటుంది, సూటిగా అడిగితె, పరశురాముడు, జంపలేళ్వరుకు పడనిస్టారో 108

లేదో అని, గోపిక వేషంతో వారి ఊరిలో చల్చలమ్మటానికి వస్తుంది. ఆమె , ముళ్యాలక్షు రత్నాలకు చల్లనమ్ముతు౧డ గా, జంపలయ్య ఆమెను లీప్పించి. గుర్తపట్టలేక, పె ఊరినుండి వచ్చి ఇక్కడ చల్లలమ్ముతున్నందుకు సుంకం చెల్లించమంటాడు. తరిదేవి అందులకు నిరాకరిస్తుంది, దాని బదులు “చిల్టా మార్చు * మంటాడు. అమె చల్ల కొలుస్తూ ఒకటి రెండు అనిగాని, ఏకం, దళం అనిగాని లెక్కింపక ఈ ఫలి గలి అవి లెక్కిస్తుంది, ఆదేమని జంపయ్య అకుగుతాడు, తనకు సంస్కృతాంధాలు జెలియవనీ “* ఒక శేరు నీ చెల్లెలు ఓలి మాడలకు జెల్లు శెండవ శేరు నీ చెల్లెలు కల్యాణమునకు జెల్లు మూడవ శేరు నీ చెల్లెలు (ప్రధానమునకు జెల్టు నాల్గివ శేదుసీ చెల్లెలు వస్రభూషణములకు జెల్లు అయిదవ 'శేరు నీ చెల్లెలు పరిమళ సుగంధములకు జెల్లు ” అని కొలుస్తూ, తానమ్మే చల్చిను, తానివ్వబోయే ఓలి మాడలతో సరివిలువ కల దానిగా సూచించడంలో ఓలి మాడల (ప్రస్తావన కన్పిస్తుంది. _ త్రీ బాలగౌరి వివాహం) లగ్న నిర్ణయం : లగ్నం నిర్ణయించడానికి జ్యోతిష్యులను సంస దిహ్తారు వధూవరుల జన్మనామ నక్ష్మతాలను బట్టి, పంచాగం పరికించి, చంద్‌ తాకాదిలాలు అనుకూలనుయేట్లుగా జ్యోతిష్యులు లగ్నం నిర్ణయం చేస్తారు, లగ్నష్మతిక (వాస్తారు. 66 భూసురో త్తములేల్ట పొందగా గుమికూడి, పంచాం గములు విప్పి పరికించిరపుడు | కార్తిక మానమున కడు శుద్దపంచమి గురువారము నందు కుంభలగ్నంబు చిత్తానక్ష్యత్రంబు జెషస్పబడు చున్నది. చందతారాబలం చాల బాగుండె ో* తిధివార నక్షత విధులెల్ల టాసిరి లఅగ్నవాసులు చాల రాజ సంబు” (ధర్మాంగద చర్మిత _ పాము వాటి అనే గేయ కథాభాగాలు ప్రై విషయాలను వ్యక్తపరుస్తున్నాయి, అగ్నప్యత్రిక వధువు తండి వరుడి తండికి, బంధువులకు పంపిస్తాడు, ఆ రాజుగారీతిలగ్నప్మతికలు దంచి, ఆలరగాతగ 'పెండ్లియత్నమున నుండె”? 104

(ధర్మాంగద చరిత్ర పాము పాట. “ వారియొక్క వర్ణాలు ముత్తుకూరు వారేమి. దగ్గోవారేమి, (బ్రహ్మసానవాలేమి, నూతగుంటవారేమి, చిరుమామిళ్ల వారేమి, రాణివానం కమ్మవారు అనేకములై న సమూహాలను శుభలేఖల్‌ పెట్టి పిలువనంపి”, _ (లవ్మమ్మ కధ అనే గేయ పాదాలు పె విషయానికి ఉదా పహరణలు. లగ్నష్మతికలు చూసి వివాహానికి బంధునర్గం తరలి వస్తుంది,

కొట్నాలు దంచడం: _ పెళ్లిముహూ ర్తం నిశ్చయించగానే ముత్తైదువలు సువ్విచదాలు, ఏలలు, దవళాలు వాడుతూ రోకళ్ళతో కొట్నాలు దంచుతారు. ఈ పాటల్ని కొట్నాల పాటలంటారు కొట్నాలు దంచటానికి స్రీలు రకరకాల చీకలు ధరించి, అందంగా ఆలంకరించుకొని వస్తారు. కొట్నాలు దంచటానిక్‌ తీసుకవచ్చిన తీరు తీరుల ధాన్యాల్ని రమణీయమైన 'పేర్లతో పర్దిస్తారు. ఈ విషయాల్ని “సువ్వి సువ్వి, సువ్విలాలీ ః సువ్వినులకంట సువ్వి సువ్వి వాతన్మేత సువ్వి పాలహస్త బువ్విలాలి | నాలుకంటి నీవురావె వలసకొట్నములు దంచనీలవేణిరావె నేడుదంచగను చొమ్మంచు చీరగట్టి శారడంబ నీవురావె ఈతండుగేరగట్టి యతతిరోనీవిపడు రావె తెల్టంచు చీరకట్టి మర్దెముగ్గేల రవికె దొడిగి పళ్టివాఘిని నీవురావె బాగుమీరగను మల్లెపూవుల చీరికట్టి నిద్దంపు రవికె తొడిగి ముద్దుగున్ము నీవురావె మోదమలరగను .... *

• స్పీలవేశి సీవురావె సీ వరి ధాన్యములు తేవి వీలుగాను కొట్నములు చాలదంచగను గుత్తుమల్లెనిపుడు శ్రేవె మొత్తమాగమనమంత పొ తెచూసి కొట్నములు పొలతి దంచగను కై05

చిత్రాంగి నీవురావె శింబిధాన్యమునుతేవి చిత్రముగా కొట్నముల చెలియచంచను. .....”” (ధర్మాంగద చరిత పాము పాట) , శకునాలు : వధుపు ఊరికి వరుడు బంధుమ్మితులల్లో వస్తాడు, వివా హానికి తరలి వచ్చేటపుడు శకునాలు చూస్తారు, ఆపళకునాలు కలిగినా వస్తే అ వివాహం స్మక్రమంగా జరుగదని జానపదుల నమ్మకం, సుహితుడు గాం ధారిని ఏవాహమాడశానికి బయలు దేరి వెళ్లేటప్పుడు ఎన్నో అపళకునాలవుతాయి. ఆయినా వివాహానికి తరరివస్తాడు. ఆ నీివాహం సక్రమంగా జరగక పోవడం ఆ నమ్మకాన్ని బలపరుస్తుంది. సెండ్రి ఏర్పాట్లు ః జానపదులు పెండ్రి అనగానే ఆకాశమంత పందిరి, భూదేవంత ఆరుగూ వేస్తారు. తోరణాలు కట్టడం, బాజాలను సిద్దంచేయడం, "పెండ్లి థోజనాలు ఫీర్పాటు చేయడం, బఐరేణి కుండలు జేవడం, బాణసంచా, భోగం మేళం ఏర్పాటు చేయడం మొదలై న వన్నీ పెండ్లి ఏర్పాన్లు. తోర ణాలు కట్టడంతో మొదలైన వివాహ సంరంభం నాగవరితో ముగుస్తుః ద, “* పచ్చతోరణములు వందిళ్ల కేగట్టి మేల్కట్టు కట్టిరి మేడలకంతటను ” (ధర్మాంగద చర్మిత = పాము పొట్టి, “ బేగ్రిమృదంగాలకు వ్రాలు రాసే రామన్న దొమ్మలేని భేరీలు కబురుపం పెనుగా రామన్నా సాని మేళములన్మా భాగవతములు రామన్న కొమ్మబాణములమ్మా మళావీలమ్మా లామన్నా అవిచింతగుండీలు చ్మకబాణములే 'సపెండగిక్‌ని రామన్న ళం అవిరున్వ బాణాలా చిందులడుగులుగా రామన్న సకల సన్నాహాలు తయ్యారు సరచి రామన్న ఆకాశము పందిళ్లు వేసి రామన్న భూదేపి మీదాను పీటవేయించి రామన్న ” (సన్యాసష్మ కథ 106

పె గేయపొదాల్లో రామన్న చల్టేలు పెళ్లికి సకల సన్నాహాల్లో 'పెండ్లీ ఏర్పాట్లు గావిస్తున్నాడు. ఎదురుకోళ్లు _ "పెండ్లివారు సకల సంభమాలతో బయలుదేరి వధువు ఊరికి వచ్చి వనాంథ్రంలో విడిది చేస్తారు. అక్కడికి పాసకపు కావిళ్లతోటి, భత్యెలతోటి, ఆడ పెళ్ళివారు వచ్చి కలుస్తారు. ఈ ఆచారాన్నే : ఎదురుకోళ్లు అంటారు, బాణాసంచా కాలుస్తూ, వాజాభజం్యతీలతో, భోగం మేళాలతో, ఊరేగింపుగా పెండ్లి కొడుకును ెండ్రి పందితి (కిందకు తీసుకవసారు అలా మగ 'పెండ్రివారు ఆడ పెండ్రివారు కలిసినపుడు అత్తరు, పన్నీరు, గంధపుపొడి, ఒకరిపై. ఒకరు చల్లుకోకుండా ఉంటారాళి పె విషయాలను ఈ గేయకథా భ్రాగాలు తెల్చుతున్నాయి. ఇ “* లింగాపురము పడమటి భాగమందు పనాం్యతాలు వున్నది. అ యొక్క నవాంతముతో వచ్చి విడిది దిగినటువంటి ఉ వారైరి 99 (అత్మమ్మ కధ

• ప్కైస్టక్ర మప్పుడు దాహములకైన కావిళ్లెిదురు పంపించినారూ” “* యెదురుకోలు సం్యభమమున చేసిరి” _ (బాలనాగమ్మ కధ్సా, “ దివిలి పట్నములోనికి వస్తూ యున్నారుగా దాలమ్మ సకల సం[బనులతోటి వస్తు యున్నారుగా దాలమ్మ రామన్నమేళములు ఎదురు వచ్చేనుగా ఆవేళ ఢ౦కాము భేరీలు (మోగుచున్నాయి ఆనేళ కొమ్ముబాణములే కోట్లు గాలే ఆవేళ రవ్వదాణములే మళావీలమ్మా అమ్మ అమ్మను ఘనమేనా" శబ్దములు పుట్టుచున్నవిగా అ వేళ ఆసాని మేళములు నాట్యములు చేసి అమ్మయ్య థాగవతులు బ్మట్రాజులు ఆడుచున్నారు ఆవేళ” (సన్యానమ్మ కథ) 102

“* "పెరక్లి కుమారుడు వారు, పెండ్డి కుమార్తె వారు, వీరిద్దరు కలసటమయ్యేవరకు అత్తరు పన్నీరు గంధపు పొడిన్ని ఒకరిపై నొకరు చల్చుకోవడమునూ-_ "9 (లవ్మమ్మ కథ. “వీరు వారు ఏకంబుగా గూడి వూరంత (ప్రాచారము చేసి సెండ్రి పందిరి కిందకి వచట్చి”” (సన్యాసమ్మ కథ

పెండి కూతురు = పెండి కొడుకు ; వివాహ ముహూరానికి ముందుగా అవ్బాయిని, అమ్మాయిని, పెండ్డి కొడుకుగా, పెండ్లి కూతురుగా చేస్తారు. వధూ వరులను పీటలపై కూర్చో పెట్టి మంగలిచేత గోళ్ల తీయిస్తారు,. వధూవరులకు ముత్తైదువులు కస్తూరి మిళితమైన సున్నిపిండితో నలుగుపెట్టి, మంగళస్నానం చేయిస్తారు... ఈ విషాలను “ చిత్రాంగధ రాజునకు చిన్నసుందరి కప్పడు చేతులూగొంచు చెలులాదెచ్చిరి గేర్రైనరత్నాల పెండ్రి పీటలమీద కూర్చుండ బెట్టిరి గోరికలరగను *” యారీతి కూర్చుండ నెలమిగా మంగలివాళ్ల గోల్డు తీసె కడువింతగాను * అంతఃస్తరి కేతెంచ ఆంగనామణులందు నలినాకీ సుంద రికి నలుగు బెట్టిరిగా మేలైన కస్తూరి మిశతమయినటువంటి సున్నపిండియుదెచ్చి చెలియకలదిరిగా హసకంకణాలు గల్టున్నమోయ నాతులందరు కూడి నలుగు బెట్టిరిగా *” (ధఛర్మాంగద చరిత్ర = పాము పాట) అనే "గేయ కధాభాగాలు స్పష్ట వరుస్తున్నాయి,

వధూవరులను ఆలంకరించి మ్యుత్తైదునలు పెండ్దీ పీటల మీదకితీసుకొని వస్తారు. సెండ్సి కూతుతును ఎంత చక్కగా అలంకరించుతున్నారో ఈ కథా గేయ భాగంలో చూడవచ్చు,

“* సత్యవతి సన్యాసమ్మను యెలాగున శృంగారము పరచుతారం కే కురులు నున్నగ దువ్వి, కుదురైన బొట్టు పెట్టి మెడపై ముత్తాల జిగురులమ రించి, నొసటను కన్తూరి రెఖలమ9ంచి, పెసరకాయలవంటి వేళ్ళకు బటువు లమరించి, నడుముకు గురుతై న యొడ్డాణము అమ్హరించి పలపలపేరులు, కల పేరులను, చంద్రహారంబులు కంరమున ధరియించి యేడు వరహాలు చీరగట్టి, ఐడు వరహాలు రవిక తొడిగి, ముత్వాలసాలువ ముసుగేస్కి పెండి పీటమీదను తెచ్చి నిలబెట్టిరి*” * ఇద్దరు పేరంటాలు వచ్చి చెంచన్నను పీటమీద కూర్చుండ బెట్టి వెనుక సన్యాసమ్మను కూర్చుండ బెట్టినారు 9. (సన్యాసమ్మ కథ)

108

పురోహితుడు గణపతీ పూజచేస్తాడు. ముహూర్తం సమీపించగనే వధూవరులు ఒకరం చేతి కొకరు కంకణాలు కడ్తారు.. ఒకరి కాలు మరొకరు కాలితో నొక్కుతారు. దీన్ని కొల్లొక్కి కంకణం కట్టడం” అని జానపదులు వ్యవహరిప్తారు. “(బహ్మ దేవుడు పొర్లోపోతుండుగను । గణపతిని పూజించె ఘనళమీరగను, శ్రీ మహాదేవునకు శ్రీ గంగమాంబికను । కంకణములు గస కరపల్లవముల ”” (గంగా వివాహము) * కాల్ముతొక్కి కంకణము కజ్టె నయ్యా " (లక్ష్మమ్మ కధ అనే పాదాలు ఉదాహరణలు. వధువు తలిదండ్రుల వరని పాదాలు కడిగి, మధుసర్కాలు ఇచ్చి కన్యాదానం చేస్తారు. తర్వాక (బాహ్మణులు వేదపారాలు వల్లించు చుండగా వరుడు వధువు మెడలో సూ(తబంధనం చేస్తాడు. పెద్దలు వధూవరులను ఆశీర్వదిసారు. తర్వాత వధూవరులు తలం్మ బాలు పోనుకుంటారు. వధూ వరులు తలంబ్రాలు పోసుకొనుట ఇరువైపుల వారికి వేడుక. వివాహతంతును, తలంటధ్రాల వేడుకను చూసి, పెద్దలు ఎలా ఆనంది “మహిమ శోభిల్టగ మధువర్కములు గట్టి కోటి సూర్యులవలే. నేటు మీరుచును । చారు మంగళ సూ(కధారణంబొనర్చె ్రీరంగ కంరమున చండ్ర శిఖరుడు*” (గంగా వివాహము),

• దేవమ్లున్సి తాకమకదివ్యమైనట్టువంటి మం్శత్రాలపుడు నురితప్పకుండ? చ్మితాంగరాజుచే చిన్నసుందరి మెడను ఘనమంగళనూతం కట్టించేరపుడు అ “ బంగారు చేతిలో రంయిన మణిఆణిముత్యాలు తెచ్చిరి ముదితలందరును శశీదేవి భారతి చిన్నసుందరి చేత తలంాలు సోయించె తక్షణంబునను ఈ రీడి తలంబ్రాలు యిరివురిపై పోయించి మిగిలిన ముత్తైములు 'వెలదులందరును 109

వారిమీదను వీరు పీరుమీదను వారు జలుకొడిరి యెంతో అ సరసమలరగను * (ధర్మాంగడ చరిత పాము పాట “ పూరునిపె (శ్రీరంగ యతవపై శ్రీహారుడు మచ్చరింపుచు జలరెచు చమీరంగ ళం కురులపె ముళ్యాలసరులు నిల్చినలాగు కొమరొ స్పతల్యమోల్కుమ్మ ఆా రించిరి నునచేయి మీదాయె మనదిమీదాయెనచ్చు సిరువంక వారనుకొని రప్పుడు తరువాత నా వధూవరులు గూర్చుండగా వేడుకల్‌ దీవనలు చేసెరలందడును * (గంగా వివాహము

• ప్రీధిజనులు యావత్తు ఆశంతలు జల్గుతుయున్నారు ఆ (సన్యాసమ్మ కధ నవ్హపది $ వధూవరులకు బహ్మముళ్లు వేసి వీడడుగులు నడిపిస్తారు, ఉ్వరప్పు (సక్కనుంచి వరుడు వధువు చేయిపట్టుకొని ఆగ్నిహో[తంచుట్టూ ఏడడుగులు నడిపించడం సప్తపది,
• ఆ వధూవరుల పుట్టముల కొంగుబటి 1ఇహ్మముళ్లు వేసె నా! బ్‌ ఉం ః పర మేష్టియస్పడు ఆందియల్టగల్దుగల్లున మోయగ సస్తపాదంబు దొక్కీంచిరాదేవ సకులుి (గంగా వివాహము) అరుంధతీ వకత దర్శనం కళ్యపాతి భరద్వాజి.... 0 [భువమరుంధకేచ” అనే శ్లోకపరనంతో పరోహతుడు వధూవరులకు అరుం 110

ధతీ నక్మత దర్శనం చేయిస్తాడు. "*” దంపతులిద్తరికి తగుకాస్త్ర ధర్మమున హితవుగా నరుంధతీ దేవి జూపిరగా * (గంగా వివాహము

మహదాశీర్వచనం ఏ; వధూవరులు పెద్దల్ని తగినరీతి సత్కరించి, వారిచేత ఆశీర్వచనం పొందుతారు. ” వనిష్షుడందరిని జూచి, హెచ్చుతగ్గులు చూటి హేమ అక్షతలు, అందరిని దప్పకన్ను అందిచ్చెనపుడు । వారందుకొని వాసిగా దంపతుల శిరస్సునవేసి అక్షతలు, దీవనలు దీవించిరపుడు * (ధర్మాం గద చరిత - పాము పాట్స, అనే గేయకథా భాగం ఇందుకు ఉదాహరణ,

చదివింపులు ; వివాహ సందర్భంలో బంధుఫులు వధూవరులకు కట్న కానుకలు చదివిస్తారు, * రాజబంధువులు కట్నంబు చదివించిరి చిన్నబాలలకు ” (బాలనాగమ్మ కథ అన్న పాదంలో ఈ విషయ్రం (వన క్తం,

పెండ్లి భోజనం : వివాహావీకి వచ్చిన బంధువులకు విందు భోజనం సమకూర్చి, తాంబూలపుష్పాలిస్తాకు వధువు తల్లిదండ్రులు, వివాహానికి వచ్చిన వారు వారులుతీరి కూర్చుంటారు, వనితలు అనేక నూర్జడిగి ఎంత చక్కగా వడ్డిస్తున్నారో కింది గేయకథాభాగాల్లో కళ్ళకు కట్టినట్టు వర్ణింపబడింది.

బ్‌

“ బారచాసలు దెచ్చి బంతులే పరచె మూడు మూర్తులు కూడ ముక్కోటి దేవతలు ఒకరాజు గూర్చుండ వన్నెమీరగను ॥ బంధువులు, దంనతులు బాబాలు వేరు గూర్చుండ నియమించ గోరియారాజు పసిడి అరిటాకునే వన దేవతలకేని । రజిత పశ్ళెములప్పుడు రాజులకు వేసె; బంగారు పశ్షైముల బహు పదార్థములు వనిక లెల్లాను దెచ్చి?” * వారకొవ్వులతో జారుపయ్యెదలతో గజ్జెలు, మువ్వలు ఘల్లుఘల్దున (మోయుచుండగా, నాట్యమౌడినట్లు నాతులు బంతులు తిరిగి” * యిరుమారు మున్నూరు లయరక మంయొకమారు అయిదు మారులు దెచ్చి అతివలొడ్డించి ** * స్థక్రల్ల ఫదార్భములు చాలభుజించె | గ్మరు గ్యరున దేన్ని గక్కూనను తేచిరి*” * ధర్మాంగరాజపుడు తాంబూల పట్టీలు అందరికి తొనిచ్చె * (ధర్మాంగడ చరిత _- పాము పాట * ఆన్నము తిని

క్ష్మైశై

రవుడు అందరు చుట్టాలు తాంబూల పసృవృములు తామిచ్చిరి చుట్టాలకు జా (నల తంగాక్‌ కథ

వసంతోత్సవం : అయిదు రోజులు వివాహం ముగిసిన తర్వాత అయిదవరో జు వసంతోత్సవం జరిపే ఆచారాన్ని కింది గేయకథాభాగాలు తెల్పుతున్నాయి.

౫ య్రారీతి గాను వివాహము యయిదు దినములు కడిపి కోనను నాగవల్లి గోరిచేసిరిగా । భగ్గుంభుక్కాలు భామలే దెచ్చిరి వాసంత నాలుదెళ్చెవారు కొందరు సురలపయి భగ్గుండ నరుల జల్లిరి తొలుతడిరిగి వారల జల్లె నరలపయినపుడు సురకాంతలందరును, నరకాంతలను యింపతో వసంతలు జల్లిరి వాసిమీరగాను | విష్ణుయీళ్వరుల పై వేడుకతొ

పరసతులు... 44.

(ధర్మాంగద చర్మికత పాము పాట,

అస్పగింళలు స్తీ సంతానాన్ని కన్న తల్లిదండ్రులకు హృదయ విదా రకమైన సన్నివేశం అప్పగింతలు. ఆడబిడ్డను 5ని, పెంచి ఒకరి చేతులం దుంచేటపుడు, ఆ తల్లి దం్యడులకు కలిగే దుఃఖమింతింతనరానిది. నీలాకాశాన దారితోచక ఎరిగే పక్షిగా వధువును సేర్కోవచ్చు, శతలిదర్మడులు అర్హ హృదయంతో తమ కూతురిని ఆదర్శ్యపాయమైన జీవితం గడుపుమని ఉప దేశించి వధువును వరునికి, ఆతని త ల్లిదర్యడులక్కు అక్క చెల్లం్యడకు, అప్ప గిసారు. ఈ సమయంలో తల్లిదం్యడులు బోధించే బుద్దులన్ని (పతి స్త్రీకి శిరో ధార్యం. శకుంతలను సాగనంపేటప్పుడు శమదయాదిగుణసంపన్నుడై న కణ్వుమహామునే సాాశునయనుడ్తై “ శృకూహస్వ గురూన్‌ కురు |పియ సఖీ వృత్తం సపత్నీజనే 33 అని బుద్ధులు గరపి అత్తింటికి సాగనంపుతాడు, తల్లి ఎంతటి అర్హు హృదయంతో కూతురికి బుద్ధులు గరపి ఆత్తింటికి సాగనంపు తుందో ఈ (కింది శేయగాధాభాగం తేటతెల్చం చేస్తుంది, కైశై2

“ కున్నారి పౌన్నాశి చిన్నముద్దుల కొమ్మవను విడిచి వెశైదవునా ఉం తల్రికూనా అత్తమామలమాట ఆడుగుదాటరాదు ”” (ధర్మాంగద చర్మిత “* అత్తవారెవరైన హంకారపడువేళ మారుమాటాడక మాయమ్మలారా ! ఆ త్తవారలు తిట్టినటువంటి మాటలు సీకు దీవనలుగా భావించవమ్మా ? అని అత్తమామలే కుటుంబ యజమానులు కాబట్టి వారికి తలజఒగ్గి ఉండవలెననీ తరలి బోధిసుంది, ళా న! ఇరుగుపొరుగుల ఇండ్లకు మాటిమాటికి పోరాదనీ, వారితో స్నేహంగా ఉండమనీ, “* పొరుగింటి కెన్నడును పోరాడుసుమ్మీ*” (ధర్మాంగద చర్మిత పాము పొట్సి “* ఇరుగు పౌొరుగువారి నేమియనకమ్మా “ఏ పనియులేనిది యిరుగుపొరుగులకు వెళ్ళకమ్మా మాటపడియెదవమ్మా ” (వీరరాజమ్మ కథ్స అనే హెదాలో చెప్పబడింది. సే వదిన, మరదండ్లు, మరదులు, బావలు పరిహాసం చేయడం పరిహెటి, కాబట్టి ఆలా పరిహాసం చేసినా చిన్నబోరాదనీ * వదినమరదులెల్ట వావివరుసల చేత యేమాటలన్నను యెదురాడటోకు । మరదుల్‌ బావలును పఠిహాసములు చేయచిన్నపోరాదమ్మ చిన్నారి చిలుక ** (ధర్మాంగద చర్విత - పాము పాట్స అని తల్లి సలహానిస్తుంది. ఆడపిల్లలకు కన్నవారిల్తు కలలో భోగం వంటిదనీ, వివాహమైన ళా తర్వాత అత్తిల్లే సర్వస్వమనీ, పుటింటికి, మెట్టినింటిక, కీర్తిదేవలెననీ, అజడి బైల లబ ప! “* కన్నవారిల్లు కలలోభఖోగంబు | నిజముగా పతియింట నిల్వవోయమ్మా ” అలరు పుట్టింటికి అత్తవారింటికి । వన్నెమీరుచు మెలగు మోయమ్మా ” (గంగా వివా పము) * పుట్టిండ్లు యెరుకమ్మ బొలతులకు ధరలోన ఆతత్తణుల్లు సతర్షంణు అబలలకు విజము" *మాక్ష అపకీర్తి మరి తేకుమోయమ్మ మాకు కీర్తుల తెన్ము మాచిన్నచిలుక” (ఛర్మాంగద చరిత _ పాము పాట) అనే పాదాల్లో తల్లి కర్తవ్యాన్ని తెల్చుళుంది. 113

థాగ్యం కలిగినకొద్దీ అణకువ కలిగి ఉండమనీ, పేదసాదలకు అదరిం మనీ ఆడవిడ్డలకు పసుపు కుంకమలిచ్చి (ఢేమించమనీ * సిరులుకలిగిన కొద్దీ కడువణగి యుండు * వీదసాదలయెడ (పియముగా మెలగుము” * ఆడ వీడ్డలకు అది మహాచెడ్డది ” పసుపు కుంకుమపెట్టి పాలించవమ్మా ” (గంగా వివాహము) అని తల్లి ఉపదేశిస్తుంది, శ్రీకి తల్టిదండ్రులకం'శే. అన్నదమ్ములకంటే భర్తే ప్రాజమనీ, కోటి సంవదలున్నా, భర్త కంకే భాగ్యం లేదసీ, వతికి అణగి మణిగి, పతిభక్తి గికలి ఊండమసీ పతిభక్తకి ఏవతము సాటి రాదనీ “ తల్గిదండ్రుల కన్నదమ్ముల కంళెను | నాడుదానికి (ప్రాణమధిపుడేసుమ్మి యెలచుట్టాలు తనకెందరున్నగాని । పతి సాటిరారెనరు పద్మగంధులకు సౌభాగ్యములు కోటి సంపదలున్న | (ప్రాణహితువంటి భాగ్యంబు లేదు కోటి వతములు చేసి కొనురందినగానె । పతిభ క్తితో సాటి భామలకు లేదు క్‌

• పతిభక్తి సౌఖ్యంబు పతిభక్తి భాగ్యంబు పతిభక్తి పుణ్యంబు పడతి మాతల్లీ * (గలా వివాహము) ఆని పతిభకిని తేట పరచి “ పతికన్న ముందు సవళించగరాదు | పతిడై వమని చాల భావించవలెను భూ సూర్యోదయమునకు సుదతి పడుకొనరాదు | చనువిచ్చి పలుమారు సలుకంగరాదు పతికన్నముండు సతి భుజింపగరాదు | పతిమాటకు మారుపలుకంగరాదు” (ధర్మాంగద చరిత పాము పాటె "“హిఠవుగా మగడు చనువిచ్చి పిల్చినగాని మురియటోకు ముదిత మాతల్లీ” (గంగా వివాహము అని పతితో మెలగవలసిన రీతిన తల్లి చోధిస్తుంది. కే1ేడ

కొత్తగా ఆ చ్తింటికి వెళ్లి న స్త్రీకి తల్లిదండులపై, పుట్టింటి పై నమమకార ఉండడం సహజం కాబట్టి కూతురును చించింనవలదని, తాము వచ్చి చూచి పోతుంటామనీ ౨ “ నీవు చింతింపనేల నిముషమైగాని । నినుభాసియుందుమా తల్లీ ఒకరోజు కొకరోజు వచ్చేమునిన.చూడ । చేరువై కనిపించు శ్రీకంరు సరము నీ భాగ్యము వర్షింపనెవ్వరితరము । రజిత్మాదిపట్నంబురాణి వైతివి నీవు (గంగా వివాహము అవి కూతురికి భోగఫాగ్యాలున్న భర్పలభించినందులకు మురిసిపోతుంది ఆ తల్లి, అ బిడ్డను అక్కున జేర్చి ముద్దాడి * తనయులను కడుపార కని చల్టగా శ్సివు వర్టిల్లమవి ” (గంగా వివాహము) దీవించి, * పసిబాల ఈ గోల తమ తానెరుగదు | దినడినంబు 'సీవు దిద్దకొనుచు యిన్ని దినములు దాకకన్న వారము మేము । వెలదికిక నీవె సమస్త భాగ్భంబు ఆత్తవారింట భాగ్యం'బెంత కల్గిన । మొదట పుట్టింటాళ వదలదింతులకు ”” మరుపునైన మాట్లాడనేరని 1 కాంత సీ వెలాగు కరుఇణజూచెదవు బాలికను రక్షించి పాలించి (లోవుము 1 చాలజెప్పగ నేలదాలనీసొమ్ము ” (గంగా వివాహము) ఆని తన కుమార్తె అమాయకురాలనీ, ఆమెను దిద్దుకోవలసిన వాధ్యత అల్లుని దేనని, ఇక నుంచిం సమస్తం భర్తే కాబట్టి “ తస్పు వచ్చిన వేళ తాల్మి పడి రకించు । కోపగించకు నీవు గోలయీబాల 1హైణనాధుడు భార్య పక్షమైయుంటే | మిన్నువిరిగిన గాని మీదపడబోదు తప్పు చేసిన దయనొప్పుగా జూడవలె । కసిగందు యీ వాలకడుచిన్న గోల దాళదైపము తల్లిదం్యడివైనను నీవె । వరుడైనను నీవె గురుడై నను సీవె” అని కూతురి బాధ్యత అప్పగించి, బిడ్డను వరుని చేతులపెట్టి, " పరమాత్మ మజ ముగా బగవారికైనను నాడు సంకానంబు కూడ 'దెప్వరికి ॥ (గంగా వివాహము) అని దుఃఖపోఠారు, 116

ఆడుతూ పాడుతూ, అల్లారు ముద్దుగా “పెరిగిన ఆడ ప్‌ల్ల తల్లిదర్యడులను పుట్టెల్లును, నదలి వెళ్ళవలెనం పే కస్నీరు వరదలు కాకపోదు, వధువు తల్లి దం్యడులక్షు పెద్దలకు, యిరుగు పొరుగులకు నమస్కరించి, “ నారికన్నుల నీరు నవరదలయి పారంగ తల్లిద య్యడ్రులకు చాలదండములు బెడ్హై తగు బెద్దలకు నెల దండములను బెట్టి ఆరీవలందరిచెంత నపుడు 'సెలవంది” (ధర్మాంగద చరిత్ర ఇ పాము పాట, తల్లిదండ్రులిచ్చిన చీరెసారెలతో మెట్టినింటికి బయలుదేరుతుంది, గృహ పవేళం : వివాహం ముగిసిన తర్వాత పుట్టింటివారు తమడా హత్తుకు తగినట్లు చివరకు అప్పుచ్దేసి అయినా చీరస్తారెలు పెట్టి వధువును అత్తిం టికి సాగనంపుతారు. అత్ర వారింట్లో కొంతకాలం వరకు ఏకొరత లేకుండా నంసారం నడుషకోవడం కోసం ఈ సారె వస్తువులు పంపిస్తారు, వధువుకు కావలసిన చీరెలు సొమ్ములే కొక, పసుపు, కుంకుమ, బియ్యం, సున్ని పిండి, గిన్నెలు, దొన్నెలు గొడ్లు గోదలు, చివరకు చేటలు, చీపుళ్లు మొద లైన నిత్యావసర వస్తువులు కూడా పంపిస్తారు. అత్తవారి ఊళరలే కొంతభాగం సారె వధువు, పంచుతుంది, కామమ్మ భర్త జబ్బుపడినాడని, పుట్టింట ఉన్న వదినకు తీసుకొని పోవడానికి మరిది రెడ్డన్న వస్తాడు. కామమ్మ పెద తర్మడి బిడ్డను అ త్తవారిం టికి తొలిసారిగా పంపవలసివచ్చి, చేతకాసులేమి లేక పోవుటచేత, చింతి స్తుంపే, అది గ్రహించిన కామమ్మ = వరు; బంపసీకు ఏమిలెకుంకె చాబయ్య పసుపష్ప కుంకుమ యిచ్చి సంపరాద నన్ను బాబయ్య ఎన్సడైన నిన్ను అడిగి ఉంటినా బొబయ్య " అని పలికినా రామయ్య * లోకనిందలు నేనుఫడలేను, సూడ అప్పులుచేసి తీర్చిన వారు రాజ్యమున లేరా" అవి షావుకారింట్లో యేభై వరహాలు అప్పుచేస్తాడు. ఆ ధనంతో వీమవరం సంత కెళ్లి, కోటబొమ్మంచు బీరు రవిక, నిమ్మపండ్తచాయ బరిజ కొంటాడు. ఐదు మణుగుల పసుపు, రెండు మణుగుల కుంకున్కు తొమ్మిది కొబ్బరికాయలు, అయిదు నందల ఆమృతపాళీలు, మూడు వందల జం

చక కేశీలు కొంటాడు, ఇంకా ముప్పదినాలుగు నారచీరలు, ముత్యాలసత్తు, బన్నసరం, వాపిటబొట్టు, గంధపు చెక్కలు, దువ్వెనలు, కొప్పుసవిరి, కంచం, చెంబు కొంటాడు, వాటన్నిటినీ పదహారు సారె కావిళ్లకు చేర్చ, వాటితో కామమ్మను అత్తింటికి సాగనంప్పతాడు. క్ష నళ్ళతంగాక్‌ ఆ త్తగారింటికి పోతున్నపుడు, ఆమె అన్న నల్లతంబి పం పిన సారె మిక్కిలి ఘనమైంది. దీన్నే శ్రీధనమని పేర్కొనవచ్చు. ఫీటి గట్టున నిండిన బక్జెగొడ్డు, అడవి నిండిన ఆకుస్హేకలు, పల్టముల నిండిన పాడీ పశువులు, మెట్ట భూములు, పల్లపు భూములు, పైరు పంటలున్న భూము లను నల్పతంగా! స్త్రి ధనంగా పొందుతుంది. దీవికి తోడు సారె రూవంలో చేపట్టి పాలుచితుకుటకు దింగారు అనుపీట్క ఆరులక్షల దాసీజనం, చేవరోకళ్లు, చేటలు, గంపలు మొదలె నవి కూడా పొందుతుంది, (నలతంగాళ్‌ కథ య్‌ ఫు న! సన్యాసమ్మ అన్న రామన్న నూరువేల వరహాలతో నూరు బలిడ్డు యిం టివి, నూరుకూలికి తోలిన దిండ్లు, వెంట బెట్టుకొని, పార్వతీపట్నం సంతలో ! ముత్యాల బిందెను కంచు కంబులు, వెండి బంగారు చెంబులు, గిన్నెలు, ఏడు బండ్ల కొండచీపళు, ఆరుబండా గీటు కంచాలు, అయిదు బండ యింటి ళం ళం హా. ళ్‌ చీపుప్లు నాలుగు బండ్లకు పేడనెతే తటలు, కతుల్కు గొడళు, తిరుగత్హ భా న గ్‌ జాతి డగా ఇ రోకళ్లు, ఆరుబిండ్ర పసుప్కు వీడ్షు దిండ్ల సీకాయ, ఆమళాల్కు నాలుగు బండ్ల కుంకుమ బరీజెలు, ఏడు బండ్ల "పెసలు ర0డు దంధ్ధ నోముదారాలు నూరు గరిసెల్కు సన్నబియ్యం, ఏబది గరిసెల న్థుతక బియ్యం, తొమ్మిది బండ్ల కందిపప్పు, తొమ్మిది బ౨డ్ల సారపస్ప ఏడు నూలు చీరెలు, ఏడేసి వసుష్కు నలుపు, తెలుపు చీరెలు, ఏడు వారాలకు ఏడు తొడుగుల నగలు తెస్తాడు. అంతేగాక, పన్నెండు వీసెలు బంగారం పది తూముల వెఉడి రూపాయలు, అరు తూముల మోరి కాసులు పన్నెండు జతల అప్పలు గాడిదెలు ఎద్దులు పన్నెండు మండి నొకర్షను కూడా ఆమెపరం చేస్తాడు, ఇంకా చెల్లెలికి పసుపు కై?

కుంకును (క్రింద నాయులు కరణాలతో రచ్చనభతీర్చి వారి సమక్షంలో ఇరవై నాలుగు మోకాను (గామాలను నవ్రాసియిస్తాడు. ఆమె తెచ్చినసారె అ త్రింట్లో పద్నాలుగు కొట్లలో వేయగా ఇంకా మిగిలిందట, ఆమిగిలిన సారెను సన్యా సమ్మ మూడు రోజులు ఊరంతా పంచుతుంది.

422 పొత్మివత్యం : భర్త కలిగ్మి అతడు చెప్పినట్టు నడుచు కొంటూ పరప్పరుషుసే కోరని స్తీ పత్యివత పతివకాధర్మం పాత్మివత్యం,. జానపద 'గేయగాధల్లో కామమ్మ, లక్ష్మమ్మ, సన్యాసమ్మ, చిన్నమ్మ, ఎరుకల నాంచారి బాలనాగమ్మ, సుందరి మొదలైన స్త్రీలు పాతః కాలమున స్మరింప దగ్గ అహల్య, (ద్రౌపది. కుంతి మొదలైన పతిివతలతో సమానంగా చ్మితింప , ఐడినారు.. వారు పొత్స్మినత్య నిరూపణకోసం, ఎన్నో పరీక్షలు నేదుర్కొం టారు: అనేక మహిమలు చూపిస్తారు, నిప్పుల గుండం తొక్కుకారు. పగ వాని చెరలో ఉన్నాం ఇల్లు వదలి ఆఢవులు, పర్వతాలు తిరిగి అష్టకష్టాలుపడ్డి తిరిగి యిల్లు చేరుకొన్న పుణ్యశీలులు. శ్చ్య్యాత్ర వర్రనలు, శీలమే ధనంగా గలిగిన స్త్రీలకుకూడా ఈ పరీక్షలు త ప్పేవికావుం

ఫకీరు చెరనుండి విముక్తూలై, భర్తను చేరవచ్చిన బాలనాగమ్మను కార్యవర్థిరాజు “ తల్లి బాలనాగమ్మ ఫకీరు చేతిలో (వ్రతము చెడ్డదేమి దానిని నేను ఏలనన్నడ న్యూ” అప్పడు బాలబర్థిరాజు కళపెళలాడే నూనెలో వేలి ఉంగరమేసి తలిని తీయమంటొడు. బాలనాగమ్మ ఆ పరీక్షలో నెగ్గుతుంది, కొని కార్యవర్జిర్గాజు = ఫకీరు చెంత ఉండిన దేమి | చెట్ముకియలు యెన్ని నేర్చె నాదో అక్షపనరు యెంత నేర్చిందో | అది దీసెడిదొక దొడ్డకనమా ? ” అని పరీ క్షను తిరస్కరిస్తాడు. అపుడు బాలుడు ” రెండు (ోసుల గుంట (తవ్వించి నాగుంటనిండా కలవదింపించ్చి' అగ్ని హోోతము సంధించినాడూ ॥ నూనె సిద్దిని గుమ్మరించినాడు భగభగముంకుతు న్న దేమి । మంటలో తల్లివి దూక మన్నడేమి "” బాలనాగమ్మ " తొక్కేటి భూదేవిని తోడురమ్మని ” కాలేటి ఇూర్యునికి నమస్కరించి, గుండంలోనికి దూకి, మూడు ఘడీయలు అందుండి చూట్టాడి. కట్టినక్షోక కాలకుండా, పెట్టిన కుంకుము చెదరకుండ, దేహం బొబ్బలు పొక్కకుండా బయటకు వస్తుంది. అది చూచి రొజు పుక్కిటనిడెంచె కేరి

దరనవ్వి * మీ తల్లిని నేను నమ్మితిని నాయనా ” అని బాలనాగమ్మను స్వీక రిస్తాడు, ఈ నన్ని దేశం సీతాదేవి అగ్నిపరీక్ష వృత్తాంతాన్ని గుర్తుకు తెస్తుంది. (బాలనాగమ్మ కథం

మాణిక్యాల దేవి చెరబం దెలో పరమేశ్వరుని కరుణవల్ల శరాబందిరాజును కంటుంది. శలరాబందిరాజు పెద్దవాడై తన తర్మిడి కాంభోజరాజు (వకాన్ని మాన్ని, తల్లిని, తండిని కలుపటోగాా తర్మడి * ఈ కుమారుడు నీ కెట్లు కలి గెను భామా!” అవి అడుగుతాడు. పరాత్చరుడగు ఈళ్యరుడు కృపౌకటాక్ష ముంచటియీ బిడ్ణ నిచ్చెను [మూ మిధైలు మేడలు స్వామి యిచ్చె”” నంటుంది. స్వామిక రుణవల్ల కలిగిన విడ్డ ఆయితే పరీక్షలడుగుతాను సమ్ముద మొద్దకు బోయి "ల్లీ సమ్ముదాలదేవి ఆ గట్టు వొద్డుకు పాయజఇవ్వ * మని బాలుడడి గతే

“* సమ్ముదాల దేవి పాయయిచ్చిడీ తందాన తాన అప్పుడు నేను నమ్మెదనన్నాడు ఈలదాన తాని

అపుడు బాలుడా పరీక్షను జయ (ప్రదంగా నిర్వహించడంతో తల్లి నిర్లోషిత్వం నిరూపించబడుతుంది, (కాంభోజరాజు కథ

సకల తీర్జాల్లో మునిగి సకల కేశాలను మెట్టి, సుందరి పాముగా ఉండే తన భర్తను మానవునిగా మార్చుకొని తిరిగివస్తుంది. మామ ధర్మాం గదుడు కోడలిని చూసి * దేశ దేళములెల్ల "పేటగా వెదకి | మనబుకొచ్చినరా జును మగువనీవు గొరి ఆరాజుతో గూడీ ఇటు వచ్చితివిగాని । నీ మాటలెల్టనిజముగా నమ్మనంటాడు * అప్పుదు సుందరి గగనవాణిన (పాక్టిస్తుంది ఆకౌళశవాణీ జరిగిన సంగతి తెల్చి, నసుండరి వాత్మివత్యాన్ని నిరూపిస్తుంది. (ధర్మాంగద చర్మిత = పాము పాట

428 ముత్తైదువ తనం ; మంగళసూతం, పనుపు, కుకుమ, చెన్వాకుఅనే ఐదు మాంగల్యచిహ్నాలుండే స్ర్రీముత్తైదున, ముత్తైదువకు సంఘంలో గౌరవం ఎక్కువ, పసుపు, కుంకుమలను స్త్రీలు ప్రాజణ్యపదంగా చూచుకొంటారుం

110

పసువు కుంకుమలు లేక ఘడియకూడా ఉండలేని న్తీలుంటారు, వివాహం తర్వాత భర్త ముఖమైనా చూడని కామమ్మ, భర్త మరణించగానే * నాకు పశ్హైడెబొట్టుంచె పదిలక్షలయ్యాా ఓ మరిది | నేను ససుపు కుంకుమలేక ఫడి యేగలేమా ఓ మరిది 1” అసి గుండంలో దూకి మరణిస్తుంది, (కామమ్మ కథ

శ్ష.2 శత పూజలు, (వకాలు, నోములు : స్త్రీలు కన్యాత్వంలో, వివాహానంతరం, సౌభాగ్యం, ఐళ్వర్యాభి వృద్ది సంకానం మొదలైన వాటిని కోరుతూ పూజలూ, నతాలూ నోములూ చేస్తారు... తులసిపూజ, గౌరిపూజి, ఆట్లత దైనోము, (పసక్రాలు.

ఈులని పూజ :; తులసి పూజ వృకపూజకు సంబంధించింది, తులసి పూజ; " మూలికా (ప్రాధాన్యమును బట్టియే, దానినొక దేవతగా పూజించుట, వివాహాదులు ఒనర్చి యానందించుట ఆచారమైనడది”5, తులసి జొషధ విలువ కలిగినదే కొకుంగా అక్క్మిగా కూడా థావింపబడుతున్నది. తులసిని పూజించుట వల్ట సంకానం కల్గుతుందని, ఆయురారోగ్యాలు (ప్రాప్రస్తాయనీ, పాపం నశిస్తుందనీ విశ్వాసం, బృందావనం కట్టి అందులో ఒక కుభముహూ రాన తులసి మొక్కను నాటి పూజిస్తారు, తులసి పూజకు నంబంధి-చిన (ప్రసక్తి (కింది గేయభాగంతో కన్నిస్తుంది, “* పెరటిలో తొలని బృందా వనము లేనిది తగదు, న్నిదలేచి తులసీదేవ్నిని దర్శనము చేసుకొంకె పాపము పవిత్రమగును, ఆ తులసీదేవిని పూజచేసిన యెడల పునర్దన్మమునకు ఆయు వ్యము కలుగును” “తులసి దృిందావసమే అమ్మయ్యా పూబజలైన చేస్తు యుంటుందో” (లక్మమ్మ కధ)

గౌరీపూజ : గౌరీదేవిని (పతీ శుక్రవారం పూజించి ఒక (పౌద్దుం టా. “"ళ్యుకవారమే శ్యుకవారమ్మా గౌరీదేవికి వక్కపొద్దు తల్లీ ఠ9ి (లవ్మమ్మ కధ). 15, హిందువుల పండుగలు పర్వములు, తిరునుల రామచందద్ర,

పు 885, 120

అట్టత ద్దైనోము 2 స్త్రీలు సౌభాగ్యం కోనం ఈ నోము నోస్రారు. అట్ల తద్దె పండుగనాడు స్త్రీల అభ్యంగన స్నానంచేసి, తోటి స్త్రీలకు భోజనాలు పెట్టి ఊరిబయట తోటల్లో ఉయ్యాల లూగుతారు,. ర్మ్యాతికి గౌరీపూజచేస్తారు. (ాహ్మణువీతో ఆట్టత దై కథ చెప్పించుకొని వింటారు. [బ్రాహ్మణునికి పప్పు వియ్యమిస్తారు. మరునాడు గౌరీ దేవిని గంగలో కలుపుతారు,

ఆట్లతద్ది నోము తవమకచ్చిరాదనీ, ఆ నోమునో స్తే సౌభాగ్యం పోతుం దనీ కొందరి నమ్మకం. “అట్లతద్ది నోము నే నోచుతాను అత్తయ్యా | అట్ల త ధైనోము మనకచ్చిరాదే కామమ్మ ॥ (కిందటా యీ నోము నోచినాను ।! ఇల లోను మీ మామ చనిపోయినాడు *” (కామమ్మ కథ,

పైన చెప్పిన అట్ల తథధై నోము విధాన్ని కింది గేయగాథాపాదాలు వివ రిస్తున్నాయి. "తన యీడు బాలలకు తలయంటి పోసె కామన్ము!। తెల్లవారి జామున భోంచెయ్య బెట్టి వాలలకు 1 మృర్రిచెట్టుకు మరిది ఉయ్యాలలువేసె 'రెడ్డన్న | తూగుటు య్యాలొక్క జాబ్యుదొక్కిండి కామమ్మ, “* ఇల్లలికి మను విరజల్లి నాదీ తలయంటి తలయార స్నానంబు చేసే కామమ్మ । పచ్చంగ వనుపుబూసి పయిచీరగ(రై కామమ్మ । గౌరీదేవినిగట్టిగా నిలిపే కామమ్మ “ ఈ పువ్వుల పత్రి బూజించి నాదీ । అట్రతద్దె వాహనాలు ఆడనుంచినదీ । పొరోహ్‌త (ద్రాహ్మణ్ని పిలిపించినాదీ । ఆట్లతద్దె కధను చెప్పుతున్నాడు ” “నూనెడు సోలెడు నప్పు చియ్యమిచ్చింది (బాహ్మడికి ” * గౌరీదేవిని పెట్టి గంగలో కలిపెె, నోము నోచిన బొందు మెడలో వేసె *” (క్రామమ్మ కధ),

శీ2ర్‌ గొ(డాలితనం * సంతానవతికి సంఘంలో ఉన్న గౌరవం గొవాలికి లేదు, సండానం లేనింట భిక్షం కూడా పశ్షువారుకాదు. పిల్లల్ని కవిపెంచని (బతు నిరర్ధకమని, పిల్లల్ని కనడమే తన స్త్రీత్వానికి సార్ధకమని (వతి వివాహిశా తలుస్తుంది. గొడాలిగా (బతికేకంటే అడవిలో నూనైనా మేలని భావిస్తు-ది. సంతానం కోనం గొడ్రాలు ఎన్నో పొట్టు పడుతుంది. నోములు, (వ్రతాలు చేయడం, జంగమార్చనలు చేయడం, తీర్థయ్యాతలు చేయడం పెండ్రింద్లు కొనివారిక "పెంగ్లిండ్లు ఒడుగులు కానివారికి ఒడుగులు

శే

ఎచీయడం, చంటి పిల్లలకు పాలు పోయించడం లాంటివి, నిస్సంతువు విచారం, _అమె నంకానం కోనం పడే పాట్లు మూడో 1పకరణంలో తల్లి సంతానం అనే శీర్షికలో వివరించబడినాయి.

4,2,8, గర్భాదానం . నిషేకం, శోభనం అన్నా గర్భాదానమే. నిషేక ముహూర్తానికి బంధువర్గాలకు శుభలేఖలు పంపి ఆహ్వానిస్తారు. అత్తింటి ,వారు ఈ కార్యాన్ని జరిపిస్తారు, పై విషయాలు [క్రింది గేయకథాభాగాల ద్వారా

ఇ “కోవచ్చు.

• లక్ష్మమ్మగ (పొఢ ఆయెనమ్యా । లింగాలపురమే కుభలేఖలయా్య వారిఆ త్రగారికే' పంచిస్తున్నాడు | లింగాలపుర మే శుభలేఖలయ్యా కాపలనిన సామానులు అమ్మయ్య | పట్టించు [(వయాణమౌశారు బంధువర్గమంశా వచ్చిరి అమ్మయ్య ॥ పెండ్రి చేసిన చందాన

అమ్మయ్య నిషేక ముహూర్తము జరుగుతున్నడోయ్యా ... .... (లక్మమ్మ కధ)

4.2.7 శ్రీంమతం : స్త్రీ గర్భంధరించిన ఐదవ లేక ఏడవ మాసంలో జరిపించే వేడుక, సీమంతం లేక ్రీమంతం, పుట్టబోయే శీళువు సంక్షేమం కోసం, గర్భిణీ స్త్రీ ఉల్లాసంగా ఉండడంకోనం శ్రిమంతం చేస్తారు. సీమంతానికి పుట్టింటివారు చీరెలు రవికలు మొదలై స కట్నకానుకలు గర్భిణీ స్తీకి తెస్తారు. * రాజమ్మకు అన్నలు సీమంతోత్సవము చేయదలంచి యెట్లు వచ్చుచున్నారనగా వసుప్పు కుంకాలపుడు బండ్లకెక్కించి వారలు అరటి ఫండ్డ గెలలు అద్దాలు మరియు వారాలు ఎ బెల్లాపు కుండలు పంచదారలు వారైకే ॥ కావిళ్లకె త్తించి పట్టు చీరెలూ రవికలు _ కొబ్బరి కాయలు కట్నకాను కలూ । పట్టించుకొనివచ్చిరపుడు.... అటు (వీరరాజమ్మ కధ, “ఆరునెల లాయెను యడినకు సీమంత గాజులను దొడిగిరి * (ధర్మాంగద చర్మిత = పాము పాట) అనే గేయకథా పాదాల్లో (శ్రీమంతాన్ని గూర్చిన (పస క్షి కన్చిస్తుంది శ్వి2

శీల్లిరి (దసవం | (వసవం స్త్రీకి పునర్జన్మ వంటిది. * సీకాడుట ఇ “అవి లోకవ్యవహారం. _ గర్భిజీ శ్రీకి తొమ్మిదివ నెల దాటుతూనే (వసవ వేదన ఆరంభమవుతుంది. పూర్వం ఇప్పటవలె వైద్య సౌకర్యం లేక పోవ డం వల్ల ఏ మం్యతసానో, ముసలమ్మో ఆసన్న (క్రనవకు ఏడుకడ అయే్యది, సుఖ్యపసవం కోసం మంటత్రసానులు మంథత్రోదకాల నిచ్చేవారు. [(ససవ వేదన (ప్రారంభం కాగానే పలువురు ఆస్తలు, బంధువులు ఆమె చుట్టూ చేరి సమాళ్వా సించేవారు. ఆ సమాళ్వాసం వల్ద (ససవ వేదన పడే స్త్రీకి మనోదైర్యం, గుండె నిబ్బరం కల్గుతుంది, శిశువు జన్మించగానే చొద్దుకోసి, స్నానం చేయించి సానపై వేస్తారు. సాన, రాళ్లు రప్పలకు చిహ్నం, శిశువు పుడు తూనే కష్టాలు, కఢగండ్డు కలవనీ వాటిని ఎదుర్కోవాలనీ శిశువును సానపై పరుండ జేస్తారు. ఈ విషయాలను ఈ కింది గేయకధాథాగాలు నుపష్పష్టనరు స్తున్నాయి “* తొమ్మిదవ మానంబు తొందర వచ్చెన్‌ 1 అలసటలామెను నతివ కంతటను సీళ్లాడ (పొద్దులె నిండ నంతటను । మం్యతసానులు మరి గుమిగూడి యుండిరి చుట్టములు, బంధువులు చూడవచ్చిరిగా.... * దర్మాంగద చరిత్ర = పాము పాట, బ్‌ ఠా ఈ అయో్య్యోరండే మంతసానులారా 1 అమ్మా నేను (దళుకను యీ వేళ తాళితా? నొప్పులు పడుతుంది | తడవాయె నిల్వలేను తల్లి ఆటనగానే మం్యతసానులపుడు । మంతోదకము భావమకిచ్చినారు పుచ్చుకున్న అ క్షణములో నె | పుట్టపుదేవికి బాలజనసెమాయె ”” (థాలనాగమ్మ కధ,

• తొమ్మిదవ ఘడియలోగాను తందానకాన బాలుడే 1పసనమవు తున్నాడు 123

లక్ష్మిదేవి బొద్దు గో సెనయ్యా తందానకాన సరన్వతి లాలలు పోసింది పార్వతీ దేవి సానపరచెనయ్యా తందానతాన సానమీదుగా బాలుడున్నాడు శం (కాంభోజరాజు కథ),

4.2.0 నామకరణం :; బిడ్డ జిన్మంచిన పదకొండవ రోజుగాని, మూడో నెలలోపుగాని నామకరణం చేస్తారు. నామకరణం చేసేదినం అన్న దానం చేస్తారు. ఈవిషయాలు

“* మ్రూడోనెల నమీపించినాది । రేపు తప్పితే నాలుగోనెల వచర్చ

మన బాలల కెనా "సీర పెట్టవలెను । మాటలాకు మకిసంతోషించె రాజు”

• హైత్రిక్ర పట్ట బియ్యం మొండినారు ॥ పట్నమంతయు అన్నదానములు జి

(బాలనాగమ్మ కథ * నామకరణం నాడే ఆమ్మయ్య * ! ఆ బాలకు నే మని'పేరు "పెడుతున్నారమ్మా । వార్వతమ్మనే "పేరు పెట్టినారూ తందానతాన "”” (లక్ముమ్మ కథ అశే కథాగేయ పాదాలు వ్యక్త పరుస్తున్నాయి,

4 స్‌ 10 వైధవ్యం $జఇభర్త మరణించిన స్త్రీ విధవ. ఆమెకు సం ఘంలో గౌరవం లేదు, విధవ ఎదురు స స్తేకూడా అపళకునంగా భావిస్తారు భర్త మరణించిన స్రీలు గాజులు, కుంకుమ, మెఫైబు, పూలు మంగళస్తూతం , నల్గపూసలు ధరించడం నిషేధింప బడింది మాయల ఫకీరుపైకి యుద్దానికి వెళ్లిన వర్ధిరాజు లేడుగుర్ని, వారి బలగాన్ని ఫకీరు శిలలుగా మారుస్తాడు, ఈ వార్త తెలిసిన

• పన్నెండు వందల స్రీలు గినకయ్యా ఈ యారుగురు ఆప్పాచెళ్టండ్లు

వనక్కురేవుకే వచ్చిరమ్మలారా, మూడుపుట్టనల్టగాజులో యీ ముస్పదితూముల చల్ళిపూసలునూ _ వక్కరేవున తెంచిపోసిరీ (బాలనాగమ్మ కథ 121

4,2.11 సహగమనం ; భర్త శవంతోపాటు థార్యకూడా చితిలో దూకి ఆత్మహుతి చేసుకోవడం సహగమనం. మన దేశంలో పాచీన కాలం నుంచి వస్తున్న అలవాటు మన్మధుడు శివుని వల్ల దగ్ద్హమైన వెనుక రతీదేవి చెప్పి నట్టు నన్నెచోడుడు యిలా చెప్పినాడు,

“* క్సులపాలికాధర్మవృత్తి వైనం బురుషు

తోడ పరలోకంబున కరుగవలయు

నశ్వంబగ్ని పవేశంబు సేయుదు” దీన్నిబట్టి పతి మరణించగనే సహగమనం చేయడం కులత్తీల ధర్మమని తెల స్తుంది, రాజారామ్మోహనరాయ్‌ 1886 లో (బిటిషు పభుత్వం చేత సహగమన నిషేధచట్టం చేయించిన తర్వాత కూడా కామమ్మ, సన్వానమ్మ వంటి స్త్రీలు పతి లేని (బతుకు నిరర్దకమని భావించి ్మసభుక్వం నుండి [పత్యేక అనుమతి పొంది సహగమనం చేసిన ఉదంకాలు జానపదగేయగాధల్లో ఉన్నాయి.

శ,8.0 స్త్రీల నమ్మకాలు ; “* క్రార్యకారణవివక్ష లేకుండా ఒక విషయాన్ని విశ్వసించితే దాన్ని నమ్మకం*ి18 అని చెప్పవచ్చు. నమ్మకాలు కూడా ఆచార వఠె తరతరాలుగా వ్యక్తులకు నంభఘానికి సం (క్రమిస్తుంటాయి. తెలుగు జానపదగేయగాధల ఆధారంగా, శ్రీల నమ్మకాలను, గేయగాథల్లో (సబ లంబించిన తీరును పరిశీలించి, జ్యోతిషసంబంధి నమ్మకాలు, శకునాలు, కలలు మం్యతతం్మతాలు, ఎరుక అనే విభాగాల (క్రింద విశ్లేషించడం జరిగిందెం

త్తీ ప్ర జ్యోతిష సంబంధి నమ్మకాలు 8 ఏ వభకార్యం నిర్ణయిం నాలన్నా తిథి వార, నవ్మతం, యోగం, కంకణం అనే ఆయిదు అంళాలు సరిగ్గా ఉన్నాయో లేదో చూస్తారు, విడ జన్మెంచగానే [బాహ్మణులచేత జాత కాలు (ద్రాయిస్తారు.. * అప్పుడు దాలమ్మ ఆ్యగహారములోనికి వెళ్లి (బాహ్మణు లను పిలిపించి చెంచన్న పేరును, సత్యవతి సేరంటాలు సన్యాసమ్మ పేరు

• సుముహూర్తము చూపించగా, పేరు రాసులు బాగుగా నేయన్నవి, లక్ష్మీ

16. తెలుగు సామెతలు సాంఘిక జీవితం డా. పాపిరెడి నరసింహారెడి న్స, 888, న న ఇ శ్లేద్లకె [్క

నాగమ్మ, కోటయ్యలకు నాంచారి ఫుట్టినస్పటినుంచి, వారికి దార్మిద్యం

• వస్తుంది వారు జ్యోతిమ్కులను సంపదిసారు. జో్యోతిష్యుడు “మూల

నక్షుతం బాలజన్మించె చాలశమకూర్చె, (యీ బాలను యెరుకలకు యిచ్చి

వేయమని” సలహా యిస్తాడు. వారా దాలికను యెరుకలకిచ్చివేయటలో

వారికీ జ్యోతిష్యం పై గల (వగాఢ నమ్మకం వ్యక్తమౌతుంది. (ఎరుకల నాంచారి కథంఆ)

4.3.2 శకునాలు; జానపదుల జీవిళంపై శకునాల [పాబల్య మెక్కువ. ఏ కార్యమైనా ప్రారంభించడానికి ముందు శకునం చూడడం జానపదులకే కాక నాగరికులకుకూడా సంబంధించిన అచారం, పయాణం అయినప్పుడు తుమ్మడం, బల్లిపలక డం, ఒంటి మాలవాడు, పిల్లి నాగుబాము జోడు, కొత్తకుండలకావడి, ఒంటి (బ్రాహ్మడు, విధన ఎదురువస్తే అపళకు సంగా భావిస్తారు. అపళకునాలయితే మానివేయడం కూడా జరుగుతుంది

కామమ్మ అత్తింటికి బయలుదేరినపుడు ఒక బాలిక తుమ్ముతుంది. ఆప ఛకునమయిందని ఆ రోజు 1పయాణంమానివేస్తారు. మర్నాడు బయళలుడేరగా ఇల్లాలు తుమ్ముతుంది. రెండిళ్టనందున పిల్లి అడ్డమవుతుంది. నంబితందిళ్ల వాడు, ఒంటిమాలవాడు, ఎదురువస్తారు. వేపచెట్టు యెదుట బర్లి పలుకుతుంది, ఇవన్నీ అపళశక్షునాలే. (కొమమ్మ కథ)

నల్దతంగాళ పుట్టింటికి బయలుదేరినప్పుడు =

• మండ యొకతె నిష్పుమందు తెచ్చెవారిక ప్పుడు

చాకలి యా వేళలు చలవగుడ్డ తెవ్చెముందు

నూ నెయమ్మువాడొకడు నూనెకుండ దెచ్చె

జాపడు ముందాయె, కూయుపిల్లి అడ్డమాయె

కొ తకుండముందాయె .... .” ఇవన్నీ ఆపళకునాలుగా భావించి, నల్సితంగాళక్‌ని వెళ్ళవద్దని వారిస్తార, (నల్డ తంగాళ్‌ కథ) 126

ఎక్కువగా కీడు కలుగుతుందని భావించినపుడు జానపద రచయిత పుంఖాను పృంఖంగా ఆపళకునాలను ఏకరువు పెడకారు. పె సన్నివేశాలు అలాంటివే

ఉ,వఏ కలలు; చెడ్డ కలలు వస్తే దుష్టఫలితాలు కలుగుతాయని జొనపదుల విశ్వాసం. కామమ్మకి వచ్చిన కలలన్నీ చెడు ఫలితాలను సూచఛించేవే, మారయ్య (బహ్మలోకానిక్‌ పోయినట్లు, తాను చూడరావి భూములు చూచినట్లు, అగ్నిగుండంలో దూకినట్టు, కుడిచేతి నీలాలు చిట్టినట్ట, నొష్టకుంకుమ నేలరాలినట్లు కలలు కంటుంది, ఇవన్నీ, భవిష్యత్తులో నంభ వించే మారయ్య మరణానికి సూచనలుగా కామమ్మ నమ్ముతుంది. (కామమ్మ కథ

. మం్యక్రతంత్రాలు : స్త్ర్‌లు మం(కించిన విభూతి చేత, ఇసుక చేత అసాధ్యాలను సాధ్యాలుగా చేయడం చనిపోయిన వారిని (బితికించడం, వ్యక్తులను రాళ్లుగా, జరతువులుగొ మార్చడం, పోరాని దూరాలకు పోగలగడం వంటి మం[త్రతల్మత చర్యలను జానపద గేయగాథల్లో 'పాధాన్యం కన్పిస్తుంది ॥

గాంధారి తన శ్యత్యువెన సోయితరాజును చంపి. తాను వలచిన బాల రాజును వివాహమాడడంలో నుం్యతళంత చర్యల 1పాధాన్యరొ ఎక్కువగా ఉంది, గాంధారి చదువుల బడిలో గురువుగారి మంత్రాల పువ్రకాన్ని సం్యగ్ర హిస్తుంది. ఆ పుస్తకంలోనున్న శక్తి పంపు, శాంభవి పంప, హనుమంతువి పంప, వీరభ్యద పంప్పు భేతాళ పంప్కు భైరవ పంపు మొదలగు మంత్రాలను, శక్తి ముగ్గు, శాంభవి ముగ్గు, భేతాళ ముగ్గు మొదలైన తంత విద్యలను టగహిస్తుంది వాటిని ప్రయోగించి చూచుకొంటుంది. ఓక చోట గోమ యంతో అలిక్తి హోమగుండంవేసిి మంతాకలలు విడికిట బట్టుకొని, మానెడు నలుపు, మానెడు ఎప్పు మానెడు తేలుప్తు మానెడు పసుపుతో ముగ్గువేసి హోమాన్ని పేల్చగా శ క్తి పుట్తుంది. అపుడు కాలభైరవుని, భేతాశుని లేపుతుంది; వీరి సహాయంతో అన్నేక అద్భుతకార్యాలు చేయిస్తుంది. ఒకసారి యుట్లీలు బాలరాజును కట్టి వేసి, గాంధారిని పల్టకిలో తీసుకపోతారు; అప్పుడు గాంధారి

క్షే

గోరెడక్షంతలు చేతిలోకి తీసుకొని, వీరభ్యద్రకవచం పరించి, విభూతి అత్యం తలు అభిమర్శితించి, వేస్తుంది. పదముగ్గురు రయుట్టీలు నేలకరచుకొంటారు. గాంధారిని వివాహమాడాలని సోయితరాజు తారశీలపట్నానికివస్తాడు. ఆపుడు గాంధారి భేతాళుని వంపుతుంది. భేతాళుడు సోయితుని పరమైన వాలుగొండలోని (ప్రజలందరిని (మింగి, ఆ ఊరు వాడుచేస్తాడు, బాలరాజు తమ భూమికి పోవాలంటాడు* గాంధారి కాలభైరవుని లేప్క్‌ తన తండి దేవేం (దని అడిగి రెక్కల గ్మురాలను రెండింటిని తెమ్ముంటుంది* వాడాపని సౌరి సాడు, శక్తి లేపగా నట్టడవిలో స్టైమంచం తెచ్చి వుంచుతుంది. పీరభ్యదుడు, కాలబైరవుడ్కు అదిళ క్తి, వీరహనుమంతుగు కలసి తార శీల పట్నాన్ని నాల్గువైపులా నెత్తిన మోసుకొని వచ్చి అడవిలో ఉంచుతారు. చాలరాజు కోరినటుగా వణఠి ఒడిలో ఏడు చెంబుల నీరు మూటగట్టుకొని తెస్తుంది, అది జూచి బాలరాజు = ఓ భామా! .. * క్రబ్పటోతుల విద్య నేర్చినావు, మాయకారులవిద్య నేర్చినావు ఎఖమారమ్మ పదవులు నేర్చినావు, మంత్రతంక్రాలు సీవు ళు ॥ నేర్చినావు తోరుటోతుల విద్యనేర్చినావు, దుష్టమార్గులవరుస నిలిచినావు "” అని నిరసించుటలో మల్యత తంత విద్యల (పన క్షి కన్పిస్తుంది, పెండి వదని, వణరిని వదలి, బాలరాజు పారిపోతుంకగా పణతి భేతావని తలచుకొటుంది... బేతాళుడు పెద్దపులియై, బాలరాజును అడ్డగించి, వానిని తిరిగి పణతి వద్దకు తెచ్చి విడుస్తాడు. (కమ్మవారి వణతి = ససల బాల రాజు కధ 126

కామమ్మ గుండంలో పడబోయేటప్పుడు, అంతకు ముందు పేరంటా లైన చిన్నమ్మ [పభావం తగ్గుతుందే మోనని, చిన్నమ్మ తల్లి కామమ్మ పై ' (ప్రయోగం చేయిస్తుంది మాలవాడ్కు పనుపు కుంకుమతో ఎజ్జమారెమ్మను పంపుచేసి, కామమ్మ ఎదుటికి తీసుకొసిపొమ్మంటాదు. అది (గంహించిన కామమ్మ అతణ్ని పభావ విరహితునిగా చేస్తుంది. (కామమ్మ కధ.

రత్నాల గంధి, శరాబంధిరాజును జూచి మోహించి గోజుడు ఇసుక తీసుకొన్మి బాలునిపె వేసి, బంగారు దిల్లిగా మార్చి, తన నగరులో కొంత కాలముంచుతుంది. తర్వాత రాక్షసుల అనుమతితో వివామాడ్డుంది.

శరాబంధి రాజును అన్నలు చంపుతారు, యోజనగంధి అతన్ని మాట లాడెడి మందుచే బకికిస్తుంది. (కాంభో జరాజు కథ)

ఈ విధంగా మంత్ర తం్మతాల (ప్రాధాన్యం అడుగడుగునా జానపద గేయగాథల్లో న్య క్తమవుతుంది.

4 8,5. ఎరక : దీన్నే 'సోది” *గధె” అని కూడా అ టారు ఎరుకల స్త్రీలు కొంతమంది * ఎరుకోయమ్మ ఎరుకో” అంటూ ఊరూరా తిరిగి ఎరుక చెప్తారు ఇది వారి కులవృత్తి, జ్యోతిష్యం వంటిది. జానపదులు ఎరుక చెప్పించుకోవడంలో ఎక్కువ ఆనక్షి చూపిసారు. ఏదైనా కష్టాలు కల్గినపుడు, ఎరుక చూపించుకొంటారు. ముక్కన పోగు, మెడలో తీగె, నొసట విభూతితో అడ్డబొట్టు, వారకొప్పు, చేతిలో సోడికోల్కి నెలత్తిన సోదిగంప ఇది ఎరుక స్త్రీ వేషంగా చెప్పవచ్చు. జానవద గేయగాధల్లో ఎరుక చెప్పించుకొన్న సన్నివేశాలు (క్రింద చితింపబడినాయి

ఒకనాడు నారదుడు గంగాదేవి సౌందర్యం చూసి, *బాల, ఈ గోల, ఈ పద్మగంధి శివుని కర్చ్పితముగా చెన్నారుచున్నదని? ఎరుక వేషంతొ జాలరి వీధుల * ఎరుక యెరుకోయన్వ ఎరుక * అంటూ జాలరి వీధుల సంచరించు చుండగా, గంగాదేవి విని ఎరుకను దాదిచే పిలిపిస్తుంది. * అవునె ఎరుకలసాని

129

ఆత్మలో మోక్క | తలపు జేసితినేను తప్పకుండగను | మదిదాకలాపడ మగన సీవు జేప్పితే ॥ అడిగిన పదార్థమందదే సెదను * అని బంగారు చేటలో ముత్యాలు పోసి శివుని మది తలచి ఎరుకలసానికి (మొక్కుతుంది. ఎరుకలసొని యిన్షదేవతలను కొనియాడి, గంగ చెయ్యిపట్టుకొని

• భాగ్యంబు కలచెయ్య పతిస్టకల చెయ్యి ।! సంతానఫలమైన చెయ్యి నీచెయ్యి ఓక్క కోరికతో నీవు యన్నావె తల్లి; కాయ పండోయనుచు కలవరింబేవు కాయకోదే సండు కల్ణకాదే సిబము 1 శ్మీఘంబు యింజిలో చేకూరునమ్మా శం మగవేబ్బు సీ యొక్క మగడు గానున్నాడు | కర్వాణి పతి నీక్రు సవతి కాగలదు అగ్నిసాక్షిగా నిన్నుహరుడు పరిణయమైన | తర్వాత మెచ్చేవు తల్టిరోనన్ను * అని గంగ మెచ్చే రీతిలో ఎరుక చెప్పి, దివ్యాభరణాలను, కానుకగా పొందు తాడు, (గంగా వివాహమ్ము, మద్దులేటి స్వామి మహిమవల్ల నాగమ్మ యింట్లో ఆందరూ రోగ పీడితు అవుతారు. నాగమ్మ ఎవరైవా తమ యింటికి తోడుబోతులు పెట్టినారే మోనని గద్దె అడగాలనుకొంటుంది. మద్దులేటి స్వామే ఎరుకల వేషంతో వచ్చి, కోటి జంగ మార్చన చేసిన రోజు, దాసరిని అవమానపరచడం, అందులకు కారణ మసి, మద్దులేటయ్యుకు మొక్కుకుంటే బాధలు తొలగుతాయనీ, గధైచెప్తాడు, నాగమ్మ మున్నూరు వరహాలు మూటగట్టి, కొండకువచ్చి, స్వామిని సేవిస్తా మని మొక్కకొంటుంది. దీన్నిబట్టి జానపద స్త్రీలకి ఎరుకలపై ఎంత నమ్మక ముందో తెలుసుకో వచ్చు. (చిన్నమ్మ కధ) జ్యోతిషశాస్త్రం మీద, శకునాల మీద, ఎరుకల మీద జానపద స్హ్రీలలో నమ్మకం ఎక్కువగా ఉంది. ఆ నమ్మకాలను ఇప్పటకీ పొటిస్తున్నారు, 4.40 స్త్రీ విద్య: ఇంనపదగేయగాధల్లో స్త్రీ విద్యకు పాముఖ్యత ల (యౌ న గాన, సంఘంలో విద్యావతి అయిన స్త్రీకి సత్యేకతగానీ ఉన్నట్లు కన్సించదు. గొంధారి బాలరాజుతో కలసి చదువు నేర్చుకొంటూ, మంత్ర విద్యలను, రహ స్యంగా ఆభ్యసించినట్టు చెప్పబడింది (గాంధారి కథ). _సరోజమ్మ ఐదేర్ధ (గాయంలోనే బడికెళ్లి చక్కగా నేర్చుకొంది (సరోజమ్మ కథ. 130

శ.5,0 కళలు; సంగీతం, నృత్యం, చిత్రలేఖనం అనే మూడు కళలు మాత్రం జానసదగేయగాథల్లో 1పస్తావింపవిడినాయి,

క,5.1 సంగీతం ; జావపద సంగీతం దేశి సంగీతానికి చెందింది, లాలిపాటలు, పెండ్లి పాటలు, జాసపద సంగీతానికి సంబంధించినవి, పాటకూ; సంగీతానికి అవినాభావ సంబంధముంది,

లాలిపాటలు ; చిన్నపిల్లలను న్మిదపుచ్చడానికో, ఏడుపు నాపగానికోః ఓదార్భడానికో తల్లులు హెడే పాటలు, ఈ పాటలకు గానఫణితి, సరళత్వం, రాగధోరణి ముఖ్యం, ఈ పాటల్లో సాధారణంగా చరణం చివర “*లాలి” అనే పదం పునరు క్రమవృతుంది. ఈ పాటల్లొని భావం పిల్లలకు అర్థంకాదు కాని ఆ పాటల్లోవుండే సంగీతం మ్మాతం వారిని నిదపుచ్చడానికో, ఏడుపు నాపడానికో ఉపయోగపడ్తుంది, అందుకే పూర్వులు గానాన్ని * శిళుర్వే ఈ పళుర్వేత్తి, వేత్తి గానరసం ఫణీ” అని కొనియాడారు.

గంగా దేవికి స్నానం చేయించి బంగారెటుయ్యాలలో పరుండబెటి

టబ జాలారి సఖులు పొడిన లాలిపాట ఇది. “* కృంగారవతు లెల్ట బంగారయ్యలలూచి | లాలిపాటలు లక్రినీలకథలు లాలిగంగా దేవి లాలి శ్రీహరిపృతతి ॥ లాలియంబుజన్నేతి లాలిచుభ

గ్యాతి

లాలిసద్డుణ సీమ లాలి హరిపరంధామ | లాలి పుణ్యచరిత్ర శః లలి కేందువక్త్య

లాలిపరహరురాణి మంజులవాణి । లాలి దింభరవేణీ లాలి మృదుపాణీ పాపహరిణిలాలి సద్యలోచనలాలి । పరమపావనలాలి భద్రఖనిలాలి (గంగా వివాహము 131

పెండ్లి పాటలు; వివాహ సమయంలో జరిగే వేడుకలు వినోదాలు, ఆచార వ్యవహారాల నాధారంగా పాడేపాటలు 'పెండ్రివాటలు "పెండ్లి వాటల్లో కొట్నాల పాటలు నాంది ఆయితే అప్పగింతలు పాటలు భరత వాక్యం. కొట్నాల పాటలు ; వివాహ సమయంలో కొట్నాలు దంచేటప్పుడు శ్రీలు పాడే పాటలు. “సువ్వి” అనే పదం (ప్రతిచరణం చివర పునరుక్త మవుతుంది. సన్యాసమ్మ పెండ్లిలో నుదతులు పాడిన కొట్నాల పాట “ సువ్వి సువ్వి సువ్విలాలి సువ్వి పరమప్పురుషలాలి । సువ్వి । ఫ్రీముఖ లింగ చం్యదరాగదే కొండమీద పండినావు 1 సువ్వి | ఒకరికొకరు కొప్పులోన చారుదేసి మల్తెలుండ సదాశివుని కొప్పుళోన సన్నజాజులూ ॥ నువ్వి మేనమామ ఫంపినాడు మేలైన పట్టుచీర చెంగుచివర కట్టిరమ్మ రంగుమీరగా ॥ సువ్వి ॥ (సన్వానమ్మ కథ) ఆనే పాట కొట్నాల పాటకు ఉదాహరణం. దీవెన పాటలు : వివాహం ముగిసి తర్వాత పేరంటాండు వధువరు లను ఆశీర్వదిస్తూ పాడే వాట, గంగ ఈశ్వరుల పెండ్లి ముగిసిన తర్వాత 'పేరంటాండు పాడిన పాటకుదాహరణ, “* అ్రీగరిగ యీళ్వరునకు వై లోగమే కల్యాణమే ] వైభోగమే కల్యాణమే విరిలేవి యొకరీతి వెలయు చందంబున | యీ దంపత్తులెపుడిం పొందవలెను తీరుమీరగా పూలచేరెత్తినట్లుగా కలికి మా గంగమ్మకాపురము వెలయు కాంత శ్రీ గంగగర్భంబుచల్లా । కొడుకులు కోటులై కొనసాగవలెను భగ మ్‌ శిల కప కలివి రి ధి లంత ళివిత6 కం (గంగా వివాహము) 132

హారతి పాటవ వివాహం ముగిసిన తర్వాత వధూవరులకు హార తిస్తూ పాట పాడడం సం[పదాయం, “* నెలతలు కొందరు నివ్వాశులెఐటి | పాడిరి నివ్వా?పాటలవ్వేళ యి (శ్రీమహా దేపనందితనీకు నివ్వాశి । నిత్యమంగళరూన నీకు వివ్వాళి కరుణాలవాల ఇంకర నీకు నివ్వా? । నిగను గోచర వంద్య నీకు నివ్వాళి “* మగువలు కొందరు మంగళంబులు పాడి రపుడు సర్వేశ్వరుడు నకర్చితంబగుచు మంగళం శతకోటి మార్తాండ తేజునకు మంగళం సర్వంతు | మౌసవంద్యునకు మంగళం వృషభరాట్లురన్లసంచారనకు 1 మంగళం ముఖరాస్తుర సవిమతునకు పార్వతీనాధులకు భవ్య ప్రతీపునకు | నిఖిలభువన నేళునకు (గంగా వివాహము శీర్‌ 2 నృళ్యం ఫ్‌ శరీర హస్తాన్మేత్రాభినయములచేత భావాలను తెలుపుకూ ఆడే అట నృత్యం, నృత్యంలో స్త్రీకి పధానస్థానముంది, పెండ్లి ఊరేగింపులో వారకాంతల నాట్య [వదర్శనలుం డేవని క్రింది గేయకథాథాగాలు తెలుపుతున్నాయి * బల్లక ట్టుమీద మేజభాణిలు చేసీరి వారకాంతలును” (ధర్మాంగద చర్మిత =పాము పాట) “ నాట్యపు త్తీణ గూడి నాట్యము చేయు చుండ ” (నల్ణతంగాళ్‌ కథ) “ ఆసానిమేళములు నాట్యములు బేసి” (సన్యా 13

శింర38ి * చ్యితరేఖనం ః బాలగౌరిని తన కొడుకుల్లో ఒకరికి వివాహం చేసుకోవాలని, తరీదేవి గోపిక వేషంలో" చల్ణలమ్మడానికి వచ్చి, బాలగౌరి సుందర 'స్ఫ్ఫురూపొన్ని చిత్రిరిచి. తీసుకొని వెళ్లినట్లు, చెప్పబడింది,

“* పరికొంగు మధ్యాన పటముంచుకోని చ్మితలే ఖనమును+శీఘ మెవాసి పొన్నకాయను బోలిన పొంకేమైన శిరము 'మెరుడు నీలప్ప పరుల మించిన కురులు తమలపాకుల పోలు పాదముల అందము సన్నని కదురువలె చక్కగా నున్నది బండి గురిగింజకు మించే ఎల్జిని భామ పటము [వాసెను పరగ పూబోణి ””

(అీ బాలగారి వివాహము)

శ,8.0 తెలుగు బానవద గేయగాళల అధారంగా స్తీ సంస్కృతికి నందింధించిన మతం, ఆచారాల్కు నమ్మకాలు విద్య, కళల గూర్చి ఈ (పక రణంతో చర్చించబడింది,

ఈగ్పపకరణంలో ని.ముఖ్యాంశాల జానపదుల్లో వైష్ణవ, శైన మఠాలు వ్యాప్తిలో ఉన్నాయి. [గామదేవతలకు [షాముఖ్య మెక్కువ, _వేరంటాంఢడ్రు కూగ్లా (గ్రామదేవతలవలె (ప్రజలచేత పూజలందుకొంటున్నారు,

పుజ్టినది- మొదలు మరణించే వరక్రు జరిపే వివిధా కార్యకలాపౌల్లో హౌటిరచే. తచారాలను: జానపదులు తూచ, తవ్చకుండా- కొనసోగి స్తున్నారు, జ్యోతిషశాస్త్రం మీద శకునాలమీద, మంత్ర తంశ్రాలమీద, సోద్రిమీద,. 134

స్త్రీలలో నమ్మకం ఎక్కువగా ఉంది. నమ్మకాలు స్త్రీల (ప్రవర్తనపై ఎంతో (వభావాన్ని కలిగి ఉన్నాయని చెప్పడానికి సందేహించాల్సిన పనిలేదు. శ్రీ విద్యకు అంతగా (హైధాన్యం లేదు. కొంత మంది స్త్రీలకు లలిత కళల్లో (ప్రవేశముంది, నంఘంలో స్త్రీకి గల స్థానాన్ని జానపద గేయగాధలు నిరూవష్నించే తీరు ఇదో ప్రకరణలో చర్చించబడుతుంది, శే35

జర తెలుగు జానపద గేయగాథలు అద అద సంఘంలో స్త్రి న్లానం 50 “సమాజ మంకే (నమాణాలు, ఆచారాలు, ధర్యాలు, విధా నాలు ఉన్న వ్యవస్థ. ఇది మానవ సవర్తనను, స్వేచ్చను అదుపులో ఉంచుతుంది, నిరంతరం పరివర్తన చెందడం దీని స్వభావం. ఇట్టి వ్యవస్థ సమాజం *, = సాముదాయిక మెన 1ద్రమోజనాలకోనం, అభ్మిపాయ సామ రస్యమున్న వ్యక్తులు ఒకరి నొకరు గ్పుర్తించి కలసి మెలసి పనిచేయడాన్ని సమాజమంటారు ” అని మెకై వల్‌, ఎప్‌.హెచ్‌. గిడంగ్స్‌ అనే సామాజిక శాస్త్రజ్ఞులు నిర్వచనం.

1. స్‌ంం100 ఉం 1000600100 4021385159, వెశ్‌డం1720 204 ౨2౯0. సమాజ కాస్త్రము (ప్రాథమిక స్యూశ్రాలు అనే గంధంలో ఉటంకితం,

నంఘం అం౦కే కేవలం మానవ సమూహం కాదు. శారీరకంగాను. మానసికంగాను, సమాన ధర్మాలు గల వ్య కుల సముదాయం సంఘం. సం ఘంలోని సభ్యులు పరిస్పరాశయులు, సంఘంలోని సభ్యులు ఆర్థికంగా, సాంఘకంగా సాంస్పృృతి*ంగా తమచుట్టూ ఒక వలయాన్ని నిర్మించుకొని ఐక్యభావంతో జీవిస్తారు * పరస్పరాశ్రయులై (కమ పద్ధతిని అవలంభించుచూ స్థిరస ంబంధములతో జీవించెడు వ్య కల సమూహము సమాజ ”2 మని యెల్టండ రఘుమారెడిగారు నిర్వచించినారు, ఓ

న!

(వతి సంఘావికి ఒక నంస్కృృతి ఉంటుంది. సంఘానికి సంస్కృతికి విడదీయరాని సంబింధముంటుంది. ఒక సంఘం నుంచి, మరో సంఘాన్ని వేరు పరచేది ఆసంఘ సంస్కృతి,

కుటుంబం సూవత్ష్మ్మపరిధిలోని సంఘం లాంటిది. ఒక కుటుంబంలోని సభ్యులంతా పరస్పరాళయులై ఉంటారు. స్త్రీలు, పురుషుల సహాయం వల పురుషులు శ్రీల సహాయం వల్హ, పరిపూర్ణత్వం పొందుతారు... కుటుంబానికే వర్షిస్తున్న సూ(కమే విశాలమైన పరిధిలో సంఘానికి కూడా వ _ల్లిస్తు-ది

నంఘంలో స్త్రీకి 'గల స్థానం జానపడగేయగాథల్లో వ్య కీ రింపబడిన

గక అట

విధాన్ని పరిశీలించడ మే ఈ (పకరణ అత్యం,

శ్‌,! “ తిగుణాత్మకమైన ్రకృతియే స్రీ. శ్రీ శబంలో సకార,

ణ్‌

తకార్య రకారాలున్నాయి, సకారం న త్వ్వగుణానికి, తకారం త మోగుణానికి, రకారం రజోగుణానికి చిహ్నాలు. సత్ర్వ్రగుణలక్షణమెన మృదుత్వం, అణ కువ నహనశ్‌లతము తమోగుణ లక్షజాలెన సిగ్గు, భయం, మందర్వం త్రీలలో ఎక్కువగా ఉంటాయి. రజోగు ణలక్షణాలైన ధేర్యం. సాహసం, స్వతం[తతలు సూక్మరూపవంగా ఉంటాయి ”,3 2, వలెపదాలలో వజాజీవనము = యెొలండ రఘుమారెడి, పు, 117,

ళం షు. మ! 8, యదార్ల భారతి. ఆగపు, 1876.

ఖ ల

శ38

స్తీ సహజంగా శకి స్వరూపిణి, పురషనివలఠె స్త్రీలో కూడా సాహ సం, సామర్థ్యం, చాకచక్యం సూక్ష్మ జ్జానర్మి నివురుగప్పిన నిప్పు వలె ఉంటాయి. సమయం వచ్చినపుడు తనలోవున్న సహజళ కిని పదర్శిస్తుంది. వీరరాజమ్మ కేవలం సంసారి స్త్రీ తనను రాచిరంపాన పెట్టచున్న అత్తను

ప! అనీ ఎదుర్కొనే సహెహనం కూడా లేని యిల్లాలు. తన మానానికే భంగం వాటిబే ళా టప్పుడు తనలోని నుక్తుమార స్త్రీత్వాన్ని వెనుకకు నెట్టి, వీరత్వాన్ని వదర్శించి, దొంగలను కసిమసంగిి వీరనారీమణిగా వెలుగొందింది,

5,2. స్త్రీ పురుషునికి ధర్మపురుషార్థ నిర్వహణలో పత్నిగా, అర్థపురు షార్ట సర్వహణలో గృహిణిగా, కామపురుషార్డ నిర్వహణళో జాయగ సహక రిసుంది, స్‌ గృహరాజ్యానికి రాణి, గృహంలో ఏ విధమెన లోటుపాటు

తాజ్‌ ఈ నన / లేకుండా, సక్రమంగా శాంతియుతంగా అనందదాయకంగా ఉండనానికి స్రీ శాయశ క్తులా తోడ్చడుతుంది. భర్తేదైవంగా భావించి, పతికి అన్ని విషయాల్లో అనుకూలవతిగా పరర్షిస్తుంది. ఇ౮ాంటి సద్గుణాలరాళి అయిన స్త్రీ సందర్భాన్ని బట్టి సంఘంలో గౌరవాగారి వపాతురాత సుతుంటుంది,

గరి సంఘంలో శ్రీకి మగవారికున్నంత గౌరవం, స్వీచ్చ, అధికా రం లేవు. పురుషుని ఆశ్రయం, అదుపాజ్ఞలతో ఉన్నపుడే స్త్రీ జీవితం బంగారు రాట. శ్రీ గడవ దాటితే రక్షణ లదు. కడగంఃడ్డ పాలవుతుంది మగవారి కామాంధకొౌరానికి బలవుతుంది. ఇందుకు వీరరాజమ్మ, ఎరుకల నాంచారి జీవితాలే సత్య సాత్యలు

ళా ఇంటి నుంచి అత్తచేత వెళ్లగోట్రబడిన వీరరాజమ్మ దై వదుర్వివాగం వర అలి ళు యు య్‌ ళా దొంగల పొలవడుతుంది. వారంతా ఆమెను మానభంగం చేయబోతారు,

• మానభంగం పొందలేక నా తండ్రి నిన్ను ఆర్బించేను ” అని కన్నకొడుకునే డొంగలకర్సిలచింది, వారితో పోరాడి కాను మరణిస్తుంది, ((వీరరాజమ్మ అక

కథ),

139

చెలియ మన జాలారి జాతి మహాచెడ్డది ! వెలివెయ్యరా మన కులమంతగూడి | వెలివెయ్యడ౦కాక కలనుంత కూడుకొని । తప్పులెమ్మందురే "= తగకోటిధన౦బు ” (గంగా నివాహము) ఆనే గేయగాథాపాదాలు సుస్పష్టపరుస్తున్నాయి. భర్వ మరణిస్తే భార్య మై వివాహమాడడం సంఘంలో అవిసీతిగా పరిగణిస్తారు. ఈ విషయాన్ని =

• సిల్లి కారణమూ గుణము కౌరణమా దొరసాని కులము కారణమా గుణము కారణమా దొరసాని మారుమనువు పెండ్లి మా యింటలె దే దొరసాని *” అన్న గేయళథాథాగం వ్య క్తపరుస్తుంది. (కామమ్మ కథ) 5,6 _గొడ్రాలికి స్త్రీలోకంలొనేకాక, సంఘంలొ కూడా గౌరవాదరాలు లేవు గొ(డ్రాలితనం స్త్రీకి తీరని దుఃథాన్ని కల్షిస్తుంది, బిడ్లలులీని స్త్రీని వా గ కా ళం న గొడ్రాలు ఆని సంఘం ఈసడించుకొంటుంది స్త్రీ ఏంత సుందరి ఆయినా సుకుమారి అయినా, విద్యావతి అయినా గ్మొడాలి తనం ఆమె జీవితానికి మాయని మచ్చ. పిల్పలు లేని యింటిని యిరుగు పొరుగువారు * దీపంబు లేనిల్హా ఎట్టులుండునో ఓ యమ్మ చందుడుంని అకాళమట్లు మా యమ్మ । తామరపువ్వులు లేని చెరువట్లు మాయమ్మ । పెద్దలు అనటి యిలైటు యిండ ఓ యమ్మా । ఐదవ ణు థి ఓ వబ తనములేని యలివ యెట్లుండు సూరమ్మ । బిడ్డలు లేని యిల్దా అట్టులేయుండు మాయమ్మ ”” (వీరరాజమ్మ కథ అని పరహసిష్తారు, బిడ్డలు లేనింట. బిక్షం కూడా పట్టరు. ఈ విషయాన్ని “కీతిలోన నపుత్రస్య గతిర్నాస్పియనుచు |! వేదములు బలుకును వినవపే తల్లి బిడ్డ లేనింటితో బిక్షమందగరాదు | గతులు దూరమొౌను కలుపముల్‌ పొదపు బిడ్డ లేని అుంట వికృపట్టనంచు | ఘాట్టాడి జంగబు మబచి షోయెనుగా!ి (గంగా వినాహము అనే గేయ కథాభాగం స్యక పరుసు౦ది. ల అలు కేర్రప్ల

6 7 _స్రీకి రూపం ముఖ్యమైనది రూపవతి ఆయిన శ్రీని లోకం [వకంసిస్తుంది. (త్రయిలోకనుందరి సార్ధక నామధేయాలు. అ త్తింటికీ వచ్చిన సుందరిని కనకాపుర జనులు దూచి

• ఈలాటి సుందరము యెన్నడెరుగముగా | తీర్చ్మివాసియటు దిది వ! ది చెక్కినట్లు యీ బాల సౌందర్యమింపొందుచుండె । ముల్లోకసుందరిని మెదట 'పేరుం చిన వారెంత నేర్పరులు వర్ణింపతరమా | 'పేరుకన్నమిగుల నీటుగా నున్నవి ఈ రూప రేఖలిపుడు చూడగను । ఈ చెలి శృంగార మింస్తగా జూడంగయతులకయినను కొామళరుల బొడనూవపు సుదరో యీబాల అంత చక్కని బాలయేయింట నుండినను కణవెందుకుండును వారికా” ఎన్ని జన్మలెత్తినా ఇక ఆలాంటి సుందరిని చూడజబోమని ఆశ్చర్యపోతారు. (ధర్మాంగిద చరిత్ర పాముపాట) 5.8 ఆతగారి పాత వహించే సిని సంఘం అంత మంచిదిగా ఆనాటి యో చి్యతించుకోదు. ఆత్రగారు మామతో, కొడుకుతో తనపై ఫిర్యాదులు చేస్తుందని కోడలికి భయం, అత్తంటే గయ్యా? తనానికి మారుపేరని, కోడలిని నానా హింసలు పెడ్తుందనే భావం సంఘంలో ఉంది. “మామ వారికి జెప్పి మా వారికి (వ్రాసి మరియాడ తీయనో నురిబుడమిలోను, ఓ ఆ త్తనుచు శాంతంబు కత్రికిని మె తన కలదం-బయిలలోన డా కలికిరోవినవె, (ఛర్మాంగద చరిత్ర . పాముపొట) కతత

“అ త్తమంచిదికొదు ఆరళ్ళు పెట్టు 'అనే గేయకథాభాగాలు పై విషయాలకు సాషిలు, ఆందుకే సంఘంలో “అత్తలేని కోడలు త్తమురాలు, కోడలులేనత గుణవంతురాలు" అన్న సామెత చిరస్టాయిగా నిలిచిపోయింది. న్న

$8 సవతి తల్లి వ్యాక వహించే స్త్రీకి కూడా సంఘంలో “గౌరవం తక్కువ, సవతి తల్లి అనగానే భర్త మొదటిభారర పిల్చలను సరిగా పోషించదనీ, కష్టాలు పెడుతుందనీ, భావిస్తారు. సవతి తలి కంటే పస్టైడ్డ మారైన కన్నతల్లే' మేలని తలుస్హైరు.

“ మారుపెండ్లి ఆడుతాడె రాజు మారు తల్లి వోగట్టిగ వస్తుంది విడ్డలకై న అన్నము పెట్టదు | పిల్లలవైన సీను పొయ్యదేమి పచ్సైడ్ల మారైన కన్నతల్లి మేలు । మారు తల్రికన్న కన్నతల్లి మేలు”

(బాలనాగమ్మ కథ అనే గేయకథాభాగం పై భావాన్ని నుసృష్టంచేస్తుంది.

ఛ10 నవతి హాగకు సంఘంలో మంచి స్టానంలేదు.. థార్యగల పురుమనికి తన కూతురి నివ్వడానికి ఏ తల్రీ ఒప్పుకోదు. ఎన్ని సంపదలున్నా సవతి (బతుకు దొంగతనం వంటిదని, దొన్న[క్రింద చేరి దోసిలొగ్గిన రీతిగా ఉంటుందనీ భావిస్తారు. ఇందుకు “ఎన్ని భాగ్యములన్న నెన్ని సౌఖ్యము లున్న । సవతి మీద (బతుకుజేప్నగాదు పదివేలు గలిగిన పదిలక్షలుండీన । సవతి మీదను (బికుకు జెప్పకాసుమ్మి ఆలున్న విభుని వద్ద నాటలు జెల్లవు ! పోరుకు మూఠంబు యేరాలి బతుకు దొప్ప[కిందను చేరి తోనిలొగ్గిన రీతి... (గంగా వివాహము అనే గేయకథా భాగం సాక్ష్యం,

గ్‌ 11 సంఘంలో స్త్రీ విద్యకు (పత్యేక (పాధాన్యం కొని, విద్యావతి ఆయిన స్ట్రీని విశిష్టంగా పరిగణించడంగాని, సంఘంలో ఉన్నట్లు కన్పించదు గేయగాథల్లో ఒకటి, రెండు చోట్ల మ్మాతం ఆడపిల్లలకు విద్యాభ్యానం చేయించి స్‌ట్లు చెప్పబడింది. కైతశ

• కృలశీలములు కలిగి సద్బుద్ధి కలిగి మాయమ్మ చదువు నంధ్యలు

కలిగి చక్క_నై నట్టి కన్యాను ఎంచుకొని నే పెండ్రి చేనుకొందును”

(వీర రాజమ్మ కధ్య. అనే గేయ కథాభాగాన్ని ఐటి విద్యావతి అయిన రు

జ కన్యకు [పాధాన్యమిస్తున్నట్లు చెప్పవచ్చు. విద్యావసరాన్ని గుర్తిస్తున్నట్లు చెప్పవచ్చు.

5.12 జానపద సంఘంలో స్త్రీల "స్వేచ్భావాశావరణంలో "పెరగలేదు 'స్వేచ్ళను అనుభవించలేదు, దాల్యంతో తల్లిదంగులచేత, యౌవనంలో భర్త చేత, వృద్దాప్యంలో కొడుకు చేత పోషింపబడినారు. బాల్య వివాహాలు అమలులో ఉండేవి కాబట్కి స్తీ విద్యకు ఆంత (ప్రాముఖ్యమివ్వలేదు. మధ్య

ళు తరగతి స్త్రీలు యింటి పనులలో ఎక్కువ. కాలాన్ని. గడిపేవారు. ఉన్నత కుటుంబాల శ్రీలు రాణివాసంలో జీవించేవారు. ఆందువల్ల వారికి విద్యాభ్యాసం చేపే అవకాళంగాన్మి ఆవసరం గాని ఉండేవి కాదు,

ఈ విధంగా సంఘంలో స్త్రీని గౌరవించడం, అగారవించడం వివిధ సందర్భాలపై ఆధారపడి ఉ._ది, భార్య, తల్లి, సంతానవతి, ముత్తైదువ అయిన స్త్రీలు సంఘంలో గౌరవ పాతులౌతున్నారు. గొడాలు, అత్త సవతి తలి సవతి పాత్ర వహిసున్న స్రీలకు గౌరవాదరణలు తక్కువగా ఉన్నాయి, నః

శే4ీ5్‌

ఉపసంహారం తెలుగు జానపద సాహిత్యంలో జానపద గేయగాధలు ఒక ముఖ్య విభాగం. గేయగాథలణ జానపద జీవితానికి (వతీకలు, జానపద గేయగాథలు ఆధారంగా స్త్రీ స్వరూవ స్వభావాలు, స్త్రీకి కుటుంబ సభ్యులతో ఉండే సంబంధ బాంధవ్యాలు, త్తీ సాంన్కృతికి జీవితానికి సంబంధించిన నుత, సాంఘిక పరిస్థితులు ఆచారాలు, విశ్వాసాలు మొదలైన వాటిని, సంఘంటో స్తీ కివ్వబడిన స్థానాన్నిగూర్చి వివిధ్యపకరణాల్లో విశ్లేషించడం జరిగింది స్త్రీ రూపానికి (ప్రాధాన్యముంది. అందమైన కన్యకు వివాహానికి అద్దు లేదు ఒక్కోసారి ఆ అందమే స్త్రీకి శ్యతువై అనర్థాలకు దారితీస్తుంది. వస్త్రధారణ ఆభరణాలు, అఐంకరణ శ్రీ స్వరూపానికి సంబంధించినవి, చీర రవిక, స్త్రీల వస్త్రాలు, పట్రుచీరలు ఉత్సవాల్లో శభనంధర్చాల్లొ ధరిస్తారు, స్రీలు సన్నదూలుతో నేసిన రంగు రంగుల చీరలు ధరించడానికి ఇష్టపడతారు అద్దాలు, పూసలు పొదిగించిన రవికలం జే స్త్రీలకు మక్కువ కళాత్మక మైన చీరలమిద, రవికలమీద్య వివిధవస్తువులమీద జానపద స్త్రీలకున్న అభిరుచిని బట్టి వారి కళా హృదయం వ్యక్తమౌతుంది, జానపద స్త్రీలకు ఆభరణాలంపే ఆరోప్రాణం, శిరస్సునుండి (శ్రీపాదం వరకూ ధరిస్తారు. _ నగలు బంగారుతో చేయబడి రత్నాలు, ముత్యాలు, పగ డాలు కెంపులు మొదలై నవి పొదుగబడి ఉంటాయి. సూర్యవంక, చంద్రవంక పాపిట గొలుసులు శిరోభూషణాత్లో ముఖ్యమైనవి, పుడక, నత్తు, ముక్కర నాసాభరణాలు, చెవులకు కమ్మలు, బవిరి రేకులు, బాసిసీల్తు కుంపెన కుచ్చులు, ధరించేవారు. కంరాభరి ణాల్లో చంద్రహారాలు, ముత్యాలహారాలు, నల్పపూసల కేడ్త[ై

పేద్ద గుండ్ల పేరులు, గిలక పేరులు బన్నసరం, అడ్డికలు, నాను ముఖ్య మైనవి నకుముకు ఒడ్డాణం ధరిసార్కు కడియాలు, కంకణాలు, గాజుల గొలునులు, మురుగులు హస్తాభగణాలు పాదాభరణాలు, పాదాల్మ వేళ్లకు మెస్లైలు, పిల్లెంట్లు, చిటీకెనబొద్దులు ధరించేవారు జడ, కొప్పు, కేవాలంకిరణ లోని రకాలు. బొట్టు, కాటుక, పసుప్క, గంధం ఆలంకరణ సామ్యగి శ్రీ అక్షరంలో ఉన్న “ని కార *త' కార “ర” కారాల్లోనే సత్వ, రజో తమో గుణాలను (పదర్శించే తీరు వరుసక్రమంలో ఇమిడి ఉంది, త్తీ గృహిణిగా త్యాగల, కాంతం, మృదుత్వం, ఓర్చు, వినయ విధయతలు, దయా ధర్మాలు మొదలైన ఉత్తమ గుణసంపన్నురాలు, ఇలాంటి స్త్వగణ సంపన్నురాలైన స్త్రీ కూడా అవఎరమైకే తనలోని సుక్రుకూరమైన స్రీ ల్వాన్ని వెనుకకు నెట్టి వీరాన్ని సపదర్శిస్తు ది అవమానాన్ని భరి. చలేనీ ఆత్మాథిమాని యువతిగా పట్టుడల్క నాహసం కల్లి, తాను కోరిన పరున్ని చేపట్టింది. అత్త అనుమాన పిశాచి, ఆరళ్లు ప్పెడంతో ఆరితేరింది. సవతులు, తోడికోడళ్లు ఈర్ష్యాసూయలక్షు (ప్రతీకలు, సవతితల్లి (క్రూరత్వానికి (పతినిధి వదిన అబద్ధాల పుట్ట, ఆత్రదిడ్డ సౌహ్రార్ట్రు హృదయ (పతి వివాహికకూ మాతృత్వం ఎనలని సంపద, సంతానం కోసం అనేక పొట్లు పడుతుంది తల్లిగా స్త్రీకి కుటుంబంలో వాధ్యజాయుతస్థాన ముంది. ఆమె బిడ్డల్ని లాలించి, పాలి_చె మాతృమూర్తి ఆ ల్లై3 బిడ్డలపై (ఎను ఆనల్బం, పిల్ణల (శేయస్సు కోసం (పతి తరి హృదయం ఆరాట పడుతుంది. స్తీ ఆదర్శగ్భహిణి. భర్తకు అణకువ, అనుకూలతి లల్లి సలహా సహాయాలనందిస్తుంది, ఆమెకు భర్తే దైవం పాత్మివల్యాచర ణంలో అగగణ్య _ పతిలేని (బతుకు నిరర్ధకంగా భావిస్తుంది. అత్తాకోడళ్ల సంబంధం ప్పలిమేక సంబంధం. అళాకోడప కలిసిమెలిసి ఉండడం అరుదు తన అభ్మివాయాలకనుగుణంగా లేని కోడర్‌పాటు వర్‌నా తీతం. అత్తింట్లో కోడలుకు ఎటువంటి స్వాతల్యత్యమూళెదు ” కోడల పుట్టింటి పై పునైడు మమకారం. కోడలుగా తన బావ్యత సెరింగి ఈ కుటుంబ సుఖళాంతులకోనం అత్ర ఆరళ్టను భరించిన సహన శీలి, శ48

సవతుల సంబంధం కయ్యాలకు సంరంభం భర్తకు గందరగోళం. చోడికోడండ్ల మధ్య ఈర్ష్యాసూయలెక్కువ. ఆత్త ఒక కోడలిని టేమగా చూడ్డం, మిగిలిన వారు నహింసలేరు. కోడలికి ఆడబిడ్డం చే “అర్థమొగుదు తరితొ చేరి తందాన తాన పలుకుతుంధి వదిన మరిదులపెన ఆడపడుచుల వైన మాతృప్రేమ కల్లి ఉంది. ఆడపడుచును అగౌరవిం+ నవారు లకపొలదు. సవతి తల్లి పిల్లలను సరిగా పోషించదు. ఆసలు వారి ఉనికినే సహించదు. సోదరీ సోదరుల మధ్య అన్యాజానురాగం ఉంది. చెల్లెలు కష్టపడడం అన్నలు సహింపఠేరు, పెద్దమ్మ, తల్లిలెని బిడ్డలను ఆదరించిన అమృత హృదయ. ం ఖో సంఘ సంస్కృతిని పతిబింబించే మౌధిక ఆభివ్యక్తులలో జానపద గెయ్మ కధాగేయాలు (పధానమైనవి. జానపదులలో వైష్ణవ, శైవ మతాలు వ్యాప్తితో ఉన్నాయి. అంకమ్మ. ఈ దెమ్మ. గంగానమ్మ, చౌడమ్మ, మాహుగమ్మ. మాత మొదలై న (గామ దేవతలకు (పారాన్య మెక్కువ. (గామ దేదతల అను[గ్రహంకోసం మొక్కులు తీరినపుడు బలులను, నై వేద్యాలను ఆఅర్బంచి ఉత్సవాలు జరుష్తతుంటారు, మానవత్వం నుండి దై నత్వాన్ని పొం-న కామమ్మ, సన్యాసమ్మ, లక్ష్మమ్మ, ఎరుకల నాంచారి వంటి పేరం టార్మగు కూడా [గామదేవఠలతో సమాన (ప్రతిపత్రిగల దేవతలుగా (వజిలచేత పూజలందుకొంటు న్నారు. పుట్టుక మొదలు మరణంవరకూ జరిగే కార్యకలాపాల్లో వివిధ ఆచారాళ్ని శానపదులు తు,చ, తప్పక పొటిసున్నారు జ్యోతిష్‌ భాస్త్రం మీద, శకునాలు, కలలు, ఎరుక మీద, జానపదుల్లో నమ్మకం ఎక్కువగా ఉంది. పయాణ) అయినప్పుడు తుమ్మడం, ఒర్జి పలకడం, పిల్లి కొ త్తకుండల కావడి, ఒంటి మాలవాడు, ఒంటి (బ్రాహ్మణుడు ఎదుషరాపడం అపశకునంగా భావిస్తారు. = చెడ్డకలలు వస్తే దుష్ట ఫలితాలు క్రలుగితాయని వారి నమ్మకం. జానపదుల జీవితంపై మంత్ర తంతాల (ప్రాబల్య మె్క్కైవ, మం్యత తం[త్రాల సహాయంతో గాంధారి పణతి కార్యసావల్భత పొంనవారు. త్రీ విద్యకు (వాధాన్యం లేదు కొందరు స్త్రీలకు సంగీతం, నృత్యం, చిత్రలెఖనంలో (ప్రవేళముంది; శేతీరి

సంఘంతో శ్రీని గౌరవించడం, ఆగౌరవించడం వివిధ సందర్భాలపై అధారపడి ఉంది. భార్య, తల్లి, ఇఖో-గౌనవక్తి, ము'త్తెదువ ఆయిన స్త్రీలు సంఘంలో గౌరన పాతృ లవుతున్నారు. గొ(డాలు, ఆత్త, సవతి తల్లి సవతిప్మ్శాత వహించే స్త్రీలకు గొరవాదరణలు తక్కువగా ఉన్నాయి జానపద సాహిత్యం మన జాతీయ సంపద. జానపద సాహిత్యంలో ముఖ్యవిభాగమైన కథాగేయాలు దేశ సంస్కృతిని పట్టియిచ్ప జాతీయ చిహ్నాలు, సర్వజనాక ర్షణ శక్తి, సంఘ సంచాలక శక్తి విచిశ్రానుభూతి దాయకళక్తి కథాగేయాలకుండే మహ త్తరశ కులు "1. అందువల్ట కథాగేయా లను సేకరించి, పరిశోధించి వాటిని సాంఘిక (పభయోజనాలకోసం తగినట్లుగా ఉపయోగించుకోవలసిన ఆవసరం 'న్‌ంతైనా ఉంది.

1. జానపద సాహిత్యము 4 వీరగాథలు. డొ॥ తంగిరాల వేంకట సుబాఎ రావు, పు, 70, 150

పరిశీలించిన చశేయగాథలు

జానపదగేయాలు _ సాంఘిక చర్మిత : డా బి. రామరాజు అనుముల (బహ్మారెడి కథ 2: డా॥ నాయని కృషకుమారి,

ళా లు ఈ దెమ్మ క్‌ధ గ్‌ ఆం్మపదేళ్‌ సాహిత్య అకాడమీ ఎరుకల నాంచారి కథఎఠఅ శి హైదరాబాదు, [గంథం నుండి

టపాంచినవి, చల్లసోమనా ది కథ శ ళు పర్వతాల మల్లా రెడ్డి క్‌ద్ర ఇ మాత పురాణము ణ్‌ మాహురమ్మ కథ శి రాయఖేతాళ యుద్దము (ఆంకాళదేవత కథ రేణుక పెళి ణా ఉరి విషువవతారము న్‌ వ! ్ర్రీ బాలగౌరి వివాహము ః సదాశివరెడ్డి కథ శి ఎరుకల నాంచారి కథంఆ క కొండా శంకరయ్య, సికిం్యదాబాదు, 1058, ఎరుకల నాంచారి కథంఇ _ వ సేకరణ : టి,జి.ఆర్‌, (పసాద్‌, కమ్మవారి కణతి = పసల బాలరాజుకథ ; సి.వి. కృషాబుక్‌ డిపో, మదరాసు, వ! కామమ్మ కథ & సి,వి, కృష్టాబుక్‌ డిపో, మదరాసు, ణు !

కాంభోజరాజు కధ : ఎన్‌.వి, గోపాల్‌ అండ్‌ కో, మ్మదాసు, 1981. కుమార రాముని కథ ః ఎడిపెడ్‌ బె ః ఎస్‌, వెంకట రమణయ్య, మ్మదాసు, 1952. గంగా వివాహము ; సివి. కృష్ణ్టాబుక్‌ డిపో, మదాసు* గాంధారి కథ శి లి చిన్నచ్ము కథ ః; సివి కృష్ణాబుక్‌ డిపో, మద్రాసు. చిన్నమ్మ కథ-ఆ ; పేకరణ: టి.జి ఆర్‌. ్మపసిద్‌. థర్మాంగద చరిత _ పాముపాట వ సి.వి. కృషాబుక్‌ డిపో, మదాసు, నల తంగాళ్‌ కథ ; ఎస్‌వి గోపాల్‌ ఆండ్‌ కో, శ్రా మదదాసు. భల్హాణరాయ కథ న్‌ థ్రీగోపాల విలాస ముుదాతరశాల, చెన్నపట్నం, శేలి0, బాలనాగమ్మ కధ ; సివి కృషాబుక్‌ డిఫో, మ్మదాసు. బాలరాజు కథ + సేకరణ, టి,జి.ఆర్‌, గ్రసాన్‌. థీ లక్ష్మమ్మ కథ (లతక్మమ్మ కథ) ః; సివి కృషాబుక్‌ డిప్తో, మాసు. వీర రాజమ్మ కథ 1 సత్యనారాయణ కచ్చిషింగ్‌ హౌస్‌, రాజమళ్నిడ్రి, థీ యౌళరాజు చర్మిత =, పదము ; కరా అచ్చయ్య అండ్‌ సన్సు. సన్వ్యాసమ్మ కథ 2 సి.వి. కృషాబుక్‌ డిపో, మటదాసు, సరోజమ్మ 'కోధ ; సేకరణ : టింబి.ఆర్‌, (వసాద్‌. పారశ్రగధరో చరత = వదము ; ఆర్‌, నంజేవరావు అండ్‌ సన్స్‌, విజతయపషగఠకము, కై52

ఉపజీవ్య (_గంథాలు వ్యాసాలు ఆం్యధుల చర్మిత - సంస్కృతి 1051 ఆచార్య ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం ఇఅండవలి బాబేందు శేఖరం, బాలసరస్వతీ బుక్‌ డిపో, కర్నూలు జానపద కళాసంపద (పథమ సంపుటము 1875 ఆచార్య తూమాటి దొణప్ప విశాఖపట్నం క్‌ు జానపద సాపాత్య స్వరూపం 106 డా! ఆర్వ్వీయస్‌ సుందరం, జానపద విజ్ఞాన వ్యాసావళి 1980 డా॥ జియస్‌, మోహన్‌, శ్రీనివాసా పబ్సికేషన్స్స్‌ ళం మలఠలయమారు, జానసద సొహిత్యము వీరగాథలు 18975 డా॥ తంగిరాల వేంకటసుబ్భ్బారావు. (పంచ తెలుగు మహాసభల సంద రృముగా (పచురితం, అంధ్యవదేశ్‌ సంగీత నాటక ఆకాడమ్మీ "'హెదరాబాదుం 153

తెలుగు -కన్నడ జానపదగేయాలు 1978 _ డా॥ ఆర్వీయస్‌ సుందరం జానపద విజ్ఞాన భారత్సి మైనూరు. వదె పదాలలో (వజాజీవనము 1978 డాః॥ యెలండ రఘ దూ శెడి, జ్‌ లు నో గురుకుల విద్యాపీర (సచురణలు, యెొల్దండ, వామూరు జిల్హా, పెళ్లి మంత్రాల బండారము 'సెనిగళ సుబ్భ్బారావ్వు సరస్వతి వేంకట సుబ్బరామశాస్త్రీ, మనుస్మృతి వావిళ్ట రామస్వామిళాస్తు9లు అండ్‌ సన్స్‌, (శ్రీరామమ్ముదణాలయం, మహాభారతము - మహిళ జక్కాా వేంకట రమణప్ప, ఎం,వీ., ఎం.ఫిల్‌,, భారతి (పింటింగ్‌ టెస్‌, హిందూపురం, యుగ యుగాల్లో భారతీయమహిళ 1877 జె, వరలక్ష్మీ (పిదుదర్శివి ప్రచురణ, హైదరాబాదు, సమాజ కాౌస్త్రము _ (వాథమిక సూ[కాలు 1871 తెలుగు అకాడమీ, 'హైదరబాద్యు క06 *₹111486 ౧౦౮౩ 0£ 5030 20612 1976 ఇం 26 (226 1409 థ్రీ వివేకానంద సంపూర్ణ (గంధావళి నం. 2, సం, 28 శ్రీరామకృష్ణ మఠము, మాసు, 155

హిందువుల పండగలు - పరశ్చములు1960 తిరుమల రామచంద మద్రాసు. నిఘంటువులు : ఆంధ శద్ది రత్నాకరము 1969 బ, సీజారామాచార్యులు, ల! నిఘంటువు తెలుగు ఇంగీషు సి.పి. బ్రౌన్‌, వ! వ్యాసాలు : పరిశీలన వ్యాస సంకలనము 19077 పల్లెపదాలు స్తీల పాటలు థీ కొత్తపల్లి రంగారావు, గృహ అమ్మీ ఆగష్టు ప్రశ] యధారభారతి ఆగషు 1086 లి ప! స్తీల కథాగేయములు కృష్ణ థ్రీ భారతి జూన్‌ 1058 156

నవఠరిణ సూచిక పుట పంక్తి తప్పు ఒప్పు ; లి ల్లి భర భర్త క్‌. 14" సన్నమాలు సన్ననూలు శ లలి కుందెనకుచ్చులు కుం పెకున్చులు 10 $ 'పెన్నుదురు నెన్నుదురు 20 12 హరకొప్పు ' వారకోప్పు 21 శి సం్కాతి " సంస్కృతి 29 [ " (వర్తించే (ప్రవర్తించే _ తప్‌ క 2 ఆవమానం ఆవమానం 26 క్ష జేర నేల త్న 18 న్‌ స్ట డ్డు టొ ట్టు తి శం ళరి వెరి గ్‌ 21 పట్టింటికి పుట్టింటెకి 61 13 మెరుపు యొరప్ప 68 6 ,. డబ్బున చబ్బున 84 వలి అరిగిజావ 'ఆరిగిజావ్‌ 7 15 శోదరులు ,.. సోదరులు 80 21 అవ్వ అవ్వ రే క్ష? మాహుదమ్మ మాహురమ్మ ల కం హారతి వోవతి రిత్తీ £( హారతి హావతి 108 [7 నిచ్చితార్థం నిశ్చితార్థం 107 12 నవాం[తము వనాం్యతము శం 8 హోర్రాడు పోరాడు

కేవ2 శేప్రా ట్రీంయమతం శ్రీమంతం కేవ ల వక్కురేవు వక శ్రాలేవు 180 7 ఇంతిలో యింతిరో 13 10 థ్రీగరగ శ్రీరంగ 194 ] చ్మితరేఖం చ్మితలేఖనం శ్రి క్‌ నిరూషించే నిరూపించే శేరిఫ్‌ ఢి ఇదో ఐదో

కేశ కిం గరి సుంది గర్హిస్తుంది శ్రే4 20 బాసినీ బావిలీ

కతృఫి ళా ఆన్యాజానురాగం అవ్యాజానుకాగం ల్‌ మ్‌ 1 న "క మ.

ఉం గ్య ్మ

సగ ంట్రి ప్ర] 4 ళు ళ్‌

సం ఎ

ఘా ఆ

పెదా వం ల నో

పహ |. క, ౫; శీ ంం తథ క ..

॥ య లి

. స ౯ | | ళ్‌ 1 త " ॥ | ల ॥ ః |

శ

వ్‌ +

గె 1 | (/

శన టే...

/ న. “ స కీ తల ఏమ ం గ ( + ళో

న! ౯ గం చ్‌ శ / శ శ్‌ ॥ | గ శక. క్‌ ఇ యమం నుం టం నీ చం నో .