Telugu Hanumathrapabha - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

ఏమ న న సుం. ౧ సా నల యస (౯ శమం హిట కు టీ ము. “శా " స యీ ఛా హాయ మ ర్య ష్ట£॥ న ల... న్న. య. , + ర ఆ. ట్ర ఆ ఆ నల్‌ న్ని | ... పూజానిధాన స్నోతాలత న | లు ఈ నం. , న గే నం... న లా. క. " ప టం గట, వచ వాత |. న జట సస... '; సహజకవి మల్లెమాల =. కం మనసుపడి మక్కువతో సే | న న! న 1 జ ఈ పుస్తకాన్ని సాహిత్యాభిమానుల కోసం కం ం! హా లయ... ₹ ” . వ |. సా 1 -మల్లెమాలకుటుంబం | _ . నం. ట్‌ జజ కాగే! సాం 1 | /. " మ. ్న | | గన | జ. ( (| న. స! ల =. న! . 1

1. (భి. స మ. న 1. గ అను (2) ౫ “ఈ మ. |

• న టయ? త. టై... స -. య (సల్‌ సో! నం లిన్‌ న వశ అజ స భశ స. న .. నట. శ్వ శ్రి ము దన ర టట. న ర్ట శోరచయిత : పురాణసండ రాధాకృష్ణమూర్తి శ్చ ల ం టా ల న - మ.

మాతృదేవోభవ । పెళృదేవోభవ। ఆచార్యదేవోభవ। యము కొనసాగిస్తూన్న స్మద్దంధరత్న ప్రచురణ విశ్వవ్యాప్త ప్రబారానిక తొము సహకరించుటయే గాక తమ అనుచర, సహచర, శిష్య, ప్రశిష్యవర్గం ద్వారా | కూడ భూరివిరాళాలను ఇప్పించి జన్మను చరితార్థం చేసికొని భువి నుండి దివికేగిన ధన్యాత్సులు : మేము ఏనాటికీ మరువజాలని మహామనీషి : న ర అసస న ఖుర్‌... టై తలి భి జి ఖల స వృ్య్యట్లటే 1 న్య ఖే వీ న | | సల్లతో ఖే, బీఖ్‌ వీటి లశానోఖి 1 టం మ వ నా స్త కు యో” న్‌ ఖ్‌. యన. వం యు టా | 1" వ యా న శ్రీశ్రీశ్రీ ఓం నారాయణ్‌జీ మహరాజ్‌ వారు ఇట పెజ600సగు౫ల4: 00%: ౬. గగ స4[154 " 61204062 0౧౭4గ(2016 14151 6] 1282/- ౯(16౧5100 - 2. ౦౧౦౦12౧666 01౬౯1114! - 94

భరతయ చయశయరయళచరయళచరళయళచరుళర చుచు రు దడ యరుర రురు యసుశాత్తశస్తుదుర్త ప్రచార రుస్తో ళ్తు ఆ గ్‌ గ

ఈణు | శ్‌

న్‌ చ గ్‌ ౧7 రస గ నం లా ర వేగ రి ల త న. లి క యి తో 0 ి శ్‌ జి ఫ్ర... 2 న శ గు జ స్‌? (9 . న ట్ర ఖ్‌ టినా... జ మ స. వ టల, క. సట ఏ ఖమ న కిం! నమ న త! నం... [0 చి (1 | టం శ మ | ఫి త యు ల ణ్‌ ర్‌ ల్లి న స లే 0 ఈ స్‌ క. న. శల గ్‌ స్‌ ల్లా నిన స్ట్‌ 1 1 (గ్రంధాలయ న్యాస [ల్లీ స్లో భు చాడు జ్ర 12 కం! లో వ. శ్‌ (| ఉచ ఏళ తో / స నన న తాన్నాశముకులు? చళతచత తపయయచతాచాయాచపతపచుపచుడుడు

రాజవముం(డ భాగనతనుందిరం శ్రీరామరక్షా స్తోత్ర, హనుమాన్‌ చాలీసా సహిత శ్రీలలితా విష్ణు సహస్ర నామ స్తోత్రాలు సైజు 1/8 డెమ్మీ బహువర్ల ముఖచిత్రం రూ. 10=00 పెద్దటైెపులో ఆఫ్‌సెట్‌ ముద్రణ : : పుటలు : 88 దాతల సంపూర్ణ సహకారంతో ఈ సంక్రాంతి నుండి సంవత్సర దీక్షా కాలంలో లక్ష ప్రతుల ప్రచారం. తమ ఫోటోతో, వంశపరిచయంతో, గోత్రనామాలపై 108 ప్రతుల వంతున వితరణ చేసుకోదలచిన దాతలను సాదరంగా 1000 మందిని ఆహ్వానిస్తున్నాము. దాతల నుండి ద్రవ్యం అందిన 15 రోజులు దాటకుండ వారి సూచనానుసారం లారీ పార్సెల్‌ ద్యారా ఈ ప్రతులను అందజేయగలము. ఇందు నిమిత్తం దాత రూ.1116=00లు ముందుగా అందజేయాలి. వి.పి. పద్దతి కానీ, వాయిదా పద్దతి కానీ ఉండదు.

“దైవ ధర్మ కార్యాలకు వాయిదాలు వేయకండి ఫోన్‌: 62964 9570 : 0883 పురాణపండ. రాధాకృష్ణమూర్తి సూర్యా హోటల్‌ దగ్గర, 29-6-13డి రాజమండ్రి - 4,

1997 జనవరి నుండ 1998 జనవరి వరకూ ప్రతి నెలా

రాత్రి గల పూర్ణిమనాడు జరుగు విశేషార్చనలు

జనవరి 22వ తేదీ, బుధవారం

ఫిబ్రవరి 21వ తేదీ, శుక్రవారం

మార్చి 23వ తేదీ, ఆదివారం

ఏప్రియల్‌ 22వ తేదీ, మంగళవారం

మే 21వ తేదీ, బుధవారం

జూన్‌ 20వ తేదీ, శుక్రవారం

జూలై 19వ తేదీ, శనివారం

ఆగస్టు 17వ తేదీ, ఆదివారం

సెప్టెంబర్‌ 16వ తేదీ, మంగళవారం

అక్టోబర్‌. 15వ తేదీ, బుధవారం

నవంబర్‌ 13వ తేదీ, గురువారం

డిసెంబర్‌ 13వ తేదీ, శనివారం పారాయణానంతరం ప్రసాద వితరణ పుస్తక వితరణ చేయ, నిశ్చయించినాము. ఇందు నిమిత్తము రూ. 3000=00 లు, అందజేయువారికి త్రిలోహ నిర్మిత శ్రీచక్ర ధారణా యంత్రాన్నీ, | పూజా యంత్రాన్నీ, నరఘోష _ నివారక యంత్రాన్నీ, సద్వినియోగార్హం శ్రీ లలితా సహస్రమ్‌ 108 (ప్రతులనూ అందజేయ నిశ్చయించినాము. వివరాలకు | పురాణపండ రాధాకృష్ణమూర్తి ఫోన్‌ : 62964 | 29-6-13 డి, సూర్యా హోటల్‌ దగ్గర, రాజమండ్రి - 4

వరాంజనెయా! రావయ్య!

ఆయి

సర్వ భారమూ నీదే నయ్యా! [న్రైభణతాాదతమునైతామయు? గ్గ త ాంనికాతుుి క్‌ ననన పంతనముం నమమను మమియు మాం తన్నో

1. న్న న. శ్‌ ॥ | | | - / ॥

5 | ల! 0 స “ / 1 ॥ / ॥. | ॥

యు స స 3 (1 |. -

మ ల . రాల లో . | మ! షు స్స్‌ గం టక తీ ల ల వ్‌ ల ఇ! సం త త | ణా పనాస...

గ॥; జ్ర / ౪ _ స. శా వే బ్‌ జ ఆ మో న ” మ. ” ప నా స! మత

స్రమతి & శ్రీయుత ధర్వాంజు రఖం[ద బాబు దంపతుల నౌజన్వంతక.

సుందరకాండ సారాంశ, పూజానిధాన స్తోత్రాలతో హనుమద్వానమ్‌ : _టాట/లర అతులిత బలధామం స్వర్హ శ్రైలాభదేహం దనుజవనకృశళశానుం జ్ఞానినా మ(గ్రగణ్యమ్‌ సకల గుణ నిధానం వానరాణా మధీశం రఘుపతి ప్రియభక్తం వాత జాతం నమామి. బుద్దిర్భలం యశోధైర్యం నిర్భయత్వ మరోగతా సుదార్థ్యం వాక్సటుత్వం చ హనుమత్మ ఎరణాద్భవేత్‌. ----------------- వివరాలకు : ఫోన్‌ : 6296 ----------------- అ అగ్నీ అర్జీ పురాణసండ రాధాకృష్ణమూర్తి షె భాగవతమందిరం - రాజమండ్రి - 4

,_ హపానువముత్రభ సుందరకాండ సారాంశ, పూజావిధాన స్తోత్రాలతో హనుమద్వానమ్‌ : టట లర అతులిత బలధామం స్వర్ణ శ్రైలాభదేహం దనుజవనకృశానుం జ్ఞానినా మ(గ్రగణ్యమ్‌ సకల గుణ నిధానం వానరాణా మధీశం రఘుపతి ప్రియభక్తం వాత జాతం నమామి. బుద్ధిర్భలం యశోధైర్యం నిర్భయత్వ మరోగతా సుదార్హ [0 వాక్సటుత్వం చ హనుమత్మ ఎరణాద్భవేత్‌. _--------------=- వివరాలకు : ఫోన్‌ : 62964 ----------------- పురాణపండ రాధాకృష్ణనూర్తి భాగవతమందిరం - రాజమండ్రి - 4

హనుమత్ర్రభ డ్ర44 -5 2%(52ఆఫ్‌సెట్‌ ముద్రణ బ్గా - ఉను సన (ప్రథమ ముద్రణ ది 11-2-1997 శో శశ ము(ద్రణా నిర్వహణ : భరద్వాజా బైండింగ్‌ వర్క్స్‌, రాజమండ్రి - 4 శో (ప్రతులకు : పురాణపండ రాధాకృష్ణమూర్తి జయశ్రీ టాకీస్‌ రోడ్‌ : సూర్యా హోటీల్‌ దగ్గర

"ప గ్ర అదాడు ( అడు ఉపడో నుమ. గ టె 0 అజుడు ॥ ర్స్‌ వయో (గ్ర స మత. | న మీ 32 ( నం పతు న క్షకు త ఆజ | ధీ ము హ లు ఆజ ఫు యుత హనుమత్‌ వ త్రీ ల నా చు క పా మంతుని మ సం | ర షణ్‌ తెలు మాప నా నం కుల గమే | తాపన పు ట్‌ హూ బ్ర ల ్రీ ళు శం! || ధం త్యాది వం మికి | 3 "తల హ్‌ జై! హావ | సూర్‌ 5 || హ్‌ ను మ మ. (| వి చౌ ౦తు ద్ద నుం తున వత | | న ని చ సంగ్రహ త || ల్‌ నిగూ 9దరకాంల హెంప వ్రాసి | లావ హన. చై! సుబోధ కథ మ | | వ? నామ లో న గూ ధానా శ్రీరా సెక తము నత్రా ఏం పూ ర్షంగా || | 0 ౬ జ లు ౧౦ | || లెన్నో లు కూ క్షా లకొకే వివ స్తు క | || న్నారు దై డ స్తో ఏన్గరం స్తుతు || ు రు నా డిం ర్తిగా రికే నుమల్త్‌ క్‌ మీ రు ది. | లా శ్‌ | వావావూా పదహారు ఆసి హో ది | నూ మ ఆస్తి స్పిక త్మ్యష బి ॥ ఆఅ ఆదరి ౦తు సకుంకు ం పూర | మ వము త్రివ వ్రబోద్గకు కంగా | రం మ చి 0౦తో లు. వీ || ఆఅఆఅక ంగా | టల మి ౩౪ ( !

] హనుమత్ర్రభ ఇ 1 లక్షప్రతుల ప్రచురణ విశేష ప్రచారోద్యవుం. ఆత్మ కళ్యాణంతో లోక కళ్యాణాన్ని సాధించే నిమిత్తం గ శ్రీహనుమత్ర్రభ - లక్షప్రతులు ప్రచురించి దాతల ద్వారా స గ వితరణ చేయించదలచినాము. ఇందు నిమిత్తం 108 (ప్రతుల (

1. వంతున వితరణ చేసికోదలచిన ధన్యాత్ములను సాదరంగా ౩ వేయిమందిని ఆహ్వానిస్తున్నాము. తమ వంశ పరిచయంతో 1 కుటుంబపు ఫోటోతో రు. 2000=00 లు అందజేయు వారికి ప 11 ద్రవ్యం అందిన 21 రోజులు దాటకుండ స్వయంగా వచ్చి గ |] తీసుకువెళ్ళే యేర్చాటులో కానీ దగ్గరలో గల వారి స ర్ల సూచానానుసారం లారీ పార్సిల్‌ ద్వారా గానీ ఈ ప్రతులు గ అందజేయగలము. స్వయంగా సహకరించ జాలని వారు | [1 సమర్భులను ప్రోత్సహించి ఈ పావనోద్యమానికి సకాలంలో 1 సహకరించగోరు చున్నాము. వ్‌ న ఆత్మీయుల దివ్య సంస్మరణగా వారి ఫోటోతో అయినా 1 ఈ ప్రచురణకు సహకరించ వచ్చును. 1 _ పురాణపండరాధాకృష్ణ్టమూర్తి న జయశ్రీ టాకీస్‌ రోడ్‌ - సూర్యాహోటల్‌ దగ్గర. ి 1 29-6-13డి, రాజమండ్రి - 4 వ్‌

పడు డుడుడుడుడుడుడుడుడుదుడుడుడుడుడుడుడుడు పుడు డు ప సుద సుద పుడు దుడుకు పదు పం క ఆఫ్‌సెట్‌ ప్రెస్‌ 1/8 డెమ్మీ సైజ్‌లో 232 పుటలలో వ్‌ న న న చ ౬ 73 స్తోత్రరత్నాల సంపుటి ప్రతి ఇంటా పూజామందిరాలలో, ౮ 1 ప్రతీ గ్రంథాలయంలో ఉండనలసిన (గ్రంథరత్నం : వి 6 ల్‌ 6

నీ బైండ్‌ ప్రతి రూ. 50=00 వ్‌ క న్‌ ప శ ఇందలి దిన్య స్తోతరత్నాలు వ ౪ 1. కళ్యాణ వృష్టిస్తవానికి భావార్తము 2. నవరత్నమాలికా స్తోత్రానికి భావార్థం 3. గణేశపాత్రః స్మరణమ్‌ 4 క్‌ గణేశాష్టకమ్‌ 5. మహాలక్ష్యష్టకం 6. శ్యామలా దండకమ్‌ 7. సరస్వతీ స్తోత్రం 8. శ్రీకాళికాష్ట్రకమ్‌ 9. ఫ అంబాష్టకమ్‌ 10. బాలాస్తుతి 11. మీనాక్షీ పంచరత్నమ్‌ 12. గగ 13. శివ పంచాక్షరీ స్తోత్రమ్‌ 14 గ ౪ మృత్యుంజయ స్తోత్రమ్‌ 15. శివతాండవ స్తోత్రమ్‌ 16. శనిస్తోత్రమ్‌ 17. శివాష్టకమ్‌ 18, చంద్రేఖిరాష్ట్రకం ౮ 0] 19. శ్రీకృష్ణాష్టకమ్‌ 20. లక్ష్మీనృసింహ స్తోత్రమ్‌ 21. శ్రీ హనుమత్కవచమ్‌ 22. శ్రీ మదాంజనేయాప్టోత్తర - కీ శతనామ స్తోత్రమ్‌ 23. శ్రీ అంజనేయ దండకము 24, అహల్యాస్త్రవః 25. శ్రీరామస్తుతి 26. చూర్షికా 27. రి ౧2] చతుఃల్లోకీ భాగవతమ్‌ 28. సప్తళ్ళోకీ గీతా 29. దుర్గాసప్త ఖ్లోకీ 30. అన్నపూర్ణా సోత్రమ్‌ 31. లింగాష్టకమ్‌ 32. గ్ల కృష్ణాష్టకమ్‌ 33. సూర్యాష్టకమ్‌ 34. అదిత్య హృదయమ్‌ 35. సూర్యనారాయణ దండకము 36. ఈశ్చర ౧ ౩ దండకము 37. మహాసంకల్పము 38. సర్సమంగళాష్టకమ్‌ 39. శ్రీ వేంకట సుప్రభాతమ్‌ 40. చూర్షికా 0 ౧ 4. అంజనేయ స్తోత్రమ్‌ 42. శ్రీ మారుతి స్తోత్రమ్‌ 43. హనుమద్బడబానల స్తోత్రమ్‌ 44 కి (౭ శివాపరాధక్షమాపణ స్తోత్రమ్‌ 45. శ్రీరామరక్షా స్తోత్రమ్‌ 46. శ్రీ శివకచ స్తోత్రమ్‌ 47. ఏకముఖీ కి గో హనుమత్కవచమ్‌ 48. శ్రీ రాజరాజేళ్ళరీ మాత్సకా మంత్రస్తవః 49. మహిషాసుర మర్దినీ స్తోత్రమ్‌ 50. గ్ర (౪ ఉమామహేశ్చరస్తవ: 51. నవగ్రహస్తోత్రములు 52. పురుష సూక్తము 53, శ్రీ సూక్తమ్‌ 54. మంద్ర పుష్పమ్‌ ౧ 0] 55. శ్రీ రుద్ర నమకమ్‌ 56. నారదగాన రామాయణమ్‌ 57. శ్రీరామ మంగళ స్తోత్రమ్‌ 58. శ్రీ దత్తస్తవ గ [రాజు 59. శ్రీదేవీ చూర్షికా 60. శ్రీదేవీ ప్రణవళ్లోకీస్తుతి: 61. శ్రీ సుబ్రహ్మణ్యాష్టకమ్‌ 62. బిల్వాష్టోత్తర ౧ ౧2 శతనామ స్తోత్రం 63. శ్రీ బ్రమరాంబాష్టకమ్‌ 64. మంత్ర మాతృకా పుష్పమాలా 65. నవరత్న మాలికా గ (౪ స్తోత్రమ్‌ 66. దేవ్యపరాధ స్తోత్రత్నమ్‌ 67. శ్రీ లస వన్‌ 68. శ్రీ కనకధారాస్తవమ్‌ 69. శ్రీదేవీ ౧ ౪1 ఖడ్గమాలా స్తోత్రరతమ్‌ 70. ధర్మరాజ కృత దుర్గాస్తవమ్‌ 71. శ్రీ సుబ్రహ్మణ్య దండకం 72. శ్రీ లలితా (౧ [2 సహస్రనామ స్తోత్రమీ 73. శ్రీ విష్ణు సహస్రనామ స్తోత్రమ్‌. రి 2 ప్రతులకు : ఫోన్‌ : 62964 1-1-1997 విడుదల ౨ 5 పురాణపండ రాధాకృష్ణమూర్తి వ 6 జ్‌ క సూర్యా హోటల్‌ దగ్గర - రాజమండ్రి - 4 క్‌ కాగా గా కాకా రాకా రా శా కానా కాగా కా కాగా రానా కాగా నా కా గా నాగా గా నాకా నానా కానా నానా కా.

ఆ ళ్‌ లక్షప్రతుల ప్రచురణ == ఆ ఆ ఆలి

విశేష ప్రచారాలు నా ప్రధాన లక్ష్యం ధర్మాత్ములైన ధన్యాత్ములారా!

అతులిత బలధాముడు, అస్టసిద్దులనూ, నవనిధులనూ ప్రసాదించు కరుణా సముద్రుడునూ అయిన శ్రీ ఆంజనేయ స్వామి వారి విశేష కరుణ ప్రేరణలు లభించినాయి. లక్షప్రతులు ప్రచురించి దాతల ద్యారా వితరణ చేయించదలచినాము.

కోటి జన్మల పుణ్యఫలంగా భావించి సుఖశాంతులనూ, రక్షణనూ _ ్రసాదించునట్టీ, _ఆచంద్రతారార్కమైన సత్మీర్తిని చేకూర్చునట్టీ ఈ పరమ పవిత్ర [గ్రంధరత్న ప్రచురణకు నిండు హృదయంతో సకాలంలో సహకరించి జన్మను చరితార్దం చేసి కొందురు గాక! 11-2-1977 ప్రకాశకుడు, ప్రచారకుడు పురాణపండ రాధాకృష్ణమూర్తి

. గ్రీమ౦తులైన . . _హనుమద్ధప్తలకు సాదరాహ్వానము స లక్ష్యసాధనకు రు. 20,000=00ల _ వంతున [ అందజేయగల మహారాజ పోషకులూ హనుమద్భక్తులూ ( అయిన ధన్యాత్ములను సాదరంగా నూరుమందిని ఇ 1 ఆహ్వానిస్తూన్నాను. దాతవంశ పరిచయంతో కుటుంబపు శ

• ఫోటోతో ఈ [గ్రంధ రత్నం యొక్క వేయి ప్రతులు ( [( ముద్రించి [ద్రవ్యం అందిన మండలదీక్షా కాలంలో ... 1] [ ప్రతులనూ, అత్యంత ప్రభావసంపన్నమైన శ్రీ గై శ ఆంజనేయ స్వామి వారి పూజాయంత్ర, ధారణా గ్గే (' యంత్రాలనూ అందజేసెదను. ఈ సదవకాశాన్ని * [| సమర్ధులైన వారు మహానందంగా వినియోగించుకోమని 1] గోరుచున్నాను. . వివరాలకు :ాా ఫోన్‌ : 62964 1] పురాణపండ రాధాకృష్ణమూర్తి | భాగవతమందిరం - రాజముండ్రి - 4.

శిఖ ణి | | ల! క్‌ ో అ అ నినో కే 1 స ర ” | ల్‌

• క సుందరకాండ - . | . హనుమల్లీల | 3. వ్‌ ె శ్రీ ఆంజనేయ సా హనుమా , ఆంజనే వ్ర ై శ ననన 50 కీ హనుమత స్తోత్రమ్‌ - (బీ నం క శ్రీమ న [ కి గాం స్రమరాంద్యాయ స ద

8. నో మదూతం సత్తరతగా వ | పంచముఖి క వ క 9. సపము హనుమత్‌ నమామె / + . యా. ప్‌ స్‌ | 11, క లత . శత | 2, బడబానల స్తోత్రమ్‌ నా దండక - 1 ట్రురామర, ప స రు 51 క గ మతమ - అంజనేట ర | 16. హ ర ప్‌ " వ న ప్రభాత న క 17. బుద్ది ను. || నే బుద్ధిమతాం వరిష్షం - ీ 19, క్ర. ర - మ | 20, హను పైపళం “ వ మంతుని " | ఎఠాధీశ్వరు వ క్‌ 1 కదళీవ వ వం - మ నంలో ప గ. ఇ వ! పవననందన చ చలు ల! న న్యాయం వద శేం1 క

ఓం -,శ్ర్‌ గణేశాయ నమః సుందరకాండ సద్విచార్‌ పరివార్‌ ః అహమ్మదాబాద్‌. (గుజరాత్‌

తులసీదాస మహాకవి పరమాత్మ (ప్రార్ధనతో సుందరకాండ రచనకు శ్రీకారం చుడతాడు. ప్రథమ మంత్రంలో ప్రభువు యొక్క నిర్వాణప్రద, శాంతి ప్రద శాశ్వత స్వరూప వందనం జరిగింది. ద్వితీయ. మంత్రంలో గోస్వామి ప్రభువును యాచిస్తాడు.

కః నాన్యాస్పృహా రఘుపతే హృదయేఒస్మదీయే-

సత్యం వదామి చ భవానఖిలాంతరాత్మా, భక్తిం ప్రయచ్చ రఘుపుంగవ నిర్భరాం మే కామాది దోషరహితం కురు మానసంచ.

“ప్రభూ! నువ్వు అఖిల బ్రహ్మాండాలకూ అంతరాత్మవు. సర్వుల హృదయ భావాలనూ నువ్వెరుగుదువు. హే రఘుపుంగవా! నాకు నీ దృఢభక్తిని ప్రదానం చెయ్యి, నా అంతరంగం నుండి కామాది వికారాలను దూరం చెయ్యి.

తృతీయ క్లోకంలో హనుమద్వందనం జరిగింది. గోస్వామి హనుమంతుని సద్గుణాలను స్మరించ నారంభిస్తాడు. మారుతి అనంతగుణాగారుడని ఆయనకు తెలుస్తుంది. కనుక “సకలగుణ నిధానం” అని వందనం నంపూర్హం చేసి సుందరక్రాండ కథను ఆరంభిస్తాడు.

10

“జామవన్తకే వచన సుహాఏ సుని హనుమంత హ ఏదయ అతి భాఏ తబ లగి మోహి పరిఖేహు తుమభాయీ. సహీ దుఃఖ కందమూల ఫల ఖాఈ.

జాంబవంతుని సుందర ' కథనం" హనుమంతునికి విశేషంగా నచ్చుతుంది. అతడు తోటి వానరులతో అంటాడు. “సోదరులారా! నేను సీతామాతను అన్వేషించ వెడుతున్నాను. నేను మరలి వచ్చే వరకూ మీరు కందమూలాలను భక్షిస్తూ నాకై ప్రతీక్షిస్తూ ఉండండి. నేను అవశ్యం మరలి వస్తానని మీకు విశా స పూర్వకంగా చెబుతున్నాను మరలి వచ్చే కాలపరిమితిని గురించి మాత్రం నేనిప్పుడు చెప్పలేక పోతున్నాను. కానీ ఒక విషయం మాత్రం నిశ్చయం - ప్రభువులు నాకు వప్పగించిన పనిని మాత్రం నేను పూర్తి చేసుకునియే వస్తాను.

ణు

తన అనుచర సహచర వర్గంతో తాను తప్పక మరలి వస్తానని హనుమంతుడు యెందుకు చెప్పాడన ఎ ప్రశ ఎ ఉదయిస్తుంది. మరలి వచ్చే అవధి నిశ్చయం కాకుంటే సర్వులనూ శ్రీరామ సన్నిధికి పంపి ఉండేవాడు. సాగరానే ఎ లంఘించ లేని వీరు లంకలో నాకేమైనా ఆపద వస్తే యెట్టి సహకారాన్నీ అందించ లేరని కూడ అతనికి తెలుసు. అయినా తన సవహచరులందరినీ అతడు తన రాకకై నిరీక్షించుడనియే చెబుతాడు.

ఈ యోచనలో హనుమంతునికి ఓ దృఢమైన అభిప్రాయం ఉంది. పరోపకారంలో లేదా భగత్కార్యంలో సర్వులూ యీ దృష్టినే కలిగి ఉండాలి.

11]

సర్వులనూ పంపివేసి ఆ పై స్వయంగా తాను కార్య సిద్ధి సందేశంతో హనుమంతుడు పురోగమించి ఉంటే (శ్రేయస్సు యేక మా్రుడై న హనుమంతునకు మాత్రమే దక్కుతుంది. కాని భగవత్కార్య సంపాదనా యశస్సును ఆ మహాత్ముడు సర్వులకూ అందించా అనుకున్నాడు. అందులకే అతడు వారితో - “మీరు సాగర తీరాన్ని విడనాడీ నేను మరలి వచ్చేవరకూ ,యెక్కడకూ పోవద్దని కూడ చెప్పాడు. రామకార్యాన్ని సాధించుకుని నేను మరలి వచ్చిన తరువాతనే మన మందరం కలిసి ప్రభుసన్నిధిక్‌ ఎెడదాము” అన్నాడు. తద్ద్వారా కార్యసాధన వల్ల లభించిన (ప్రశంశలు సర్వ విధాలా తన సమాజానికంతకూ లభిస్తాయి కదా!.

శ్తీ్తి (ప్రాప్తిలో సరు లూ భాగస్వాములై ఉండాలన్నది హనుమంతుని దృష్టి సత్కార్యంలో సర్వులనూ పాల్గొన జెయ్యాలి..

సాగర తీరంలో ఓ పర్వతం ఉంది. ఒక్క గెంతు గెంతి మారుతి దానిపైకి యక్కాడు. రామ కార్య సంబంధితమైన సంపూర్ణ యాత్రళో అతడు మూడు పర్వతాలను అధిరోహించాడు. ప్రథమ పర్వతం యెక్కి దాహంగా ఉన్న వానరులకు అతడు సరోవరాన్ని గురించి చెప్పాడు. ద్వితీయ పర్వతం యెక్కి సాగరోల్లంఘన చేశాడు. తృతీయ పర్వతం లంకలో వుంది.

పర్వత త్రయాన్ని అధిరోహించడ మంలే సాధకుడు పరమాత్మ సంధానంలో మనసా, వాచా, కర్మణా చాంచల్య, కంపనాలు రానట్టి దృఢమైన భూమికపై స్థిరుడై ఉంటాడు.

గోస్వామి భావానానుసారం - పర్వతం ధైర్య అచలత్వాలకు ప్రతీక. భగవత్కార్యానికి ధైర్య, స్పైర్య అచలత్వాలు లేకుంటే అది నెరవేరదు.

12

లంకా ప్రయాణ వేళలో మారుతి సహచరులతో అంటాడు. “సోదరులారా! నేను బయలు దేరుతున్నాను. నన్ను ఆశీర్వదించండి"

భగవత్‌ కార్యసిద్ధికి సాధకుడు నిరహంకారి కావడము అత్యంతా వశ్యకమైనది. సత్కార్యం చేసినా మౌనంగా వుండగల్లడం అత్యంతా వశ్యకమైనది.

సీతానే ఏషణార్థం బయలు దేరిన వానర భల్టూక దళాలతో భగ వత్కార్యాన్ని నెరవేర్చగల కక్తిశాలి హనుమంతుడు మాత్రమే అయినా అతడు నిరహంకారిగా మౌనిగా వుండిపోయాడు. పవనాత్మజుడు సర్వులకూ వినయంగా ప్రణమిల్దాడు. భక్తి వర్ధిలడంతో సరు | లకు ప్రణమిల్లాలన్న భావం జాగ ఏత మవుతుంది. అహంకార భారమే శిరస్సుపై తాండవ మాడుతుంటే శిరస్సును అవనతం చేయడంలో ఆటంకాన్ని కలుగ జేస్తుంది. జ్ఞాన, అహంకార భారాలనూ పుస్తక జ్ఞాన భావాలనూ మోసే వాడు నమస్కరించ జాలడు. యదార్ధ జ్ఞానం, కలిగిన మీదటనే అహంకారం నశిస్తుంది.

హనుమంతునిలో “నమత్వం” అనే యీ మహత్తర గుణాని గ్‌ యిక్కడ తిలకిస్తాము.”

3 (శేయాంసి బవు విఘా ని.

పదే పదే రఘురాముని శ్రీ చరణారవిందాలను స్మరించి మారుతి పైకి యెగిరాడు.? అతడు ఆకాశ మార్గంలో యెగురుతూనా ఎడు.

సాగర దేవుని హృదయం హర్జూల్లసితమయింది. నేడు ఓ రామ భక్తుడు వస్తూన్నాడు కదా! ఇది నాకు మహాదృష్టమే. నాగర

13 గర భంలో మైనాక నామక పర్వత రాజు ఉంటూన్నాడు. అతనికి 'రెక్కలునా యి.

పురాణాలను అనుసరించి ఆదికాలంలో పర్వతా అన్నింటికీ 'రెక్కలుండేవి. ఆ పర్వతాలు యెగిరి అహంకార వశాన యోచిం చకుండ యెక్కడ పడితే అక్కడ వాలుతూండేవి. దీని వల్ల (గ్రామాలకు [గ్రామాలు అణగి పోయేవి. కనుక లో కకళ్యాణార్ధం మహేంద్రుడు వజ్రాయుధంతో వాటి రెక్కలను నరికూడు. కానీ మైనాకునకు మాతం సాగర గర ్భంలో ఆశ్రయం లభించడం వల్ల అతడు సురక్షితంగా ఉండిపోయాడు.

నిజాశిత్రుడై న మైనాకునితో సాగరుడు “"మైనాకా* నువ్వు పైకి లేచి భగవద్భక్తుడై న హనుమంతునకు విశ్రాంతిని ప్రసాదించు" అన్నాడు

మైనాకుని శిఖరాలు స (ర్తమయాలు. సాగరతలం నుండి అతడు బయటకు లేచాడు. చేతులు జోడించి అతడు మారుతిని (ప్రార్ధిస్తూ “వినుమా! నా ఆతిథ్యాన్ని సీ $కరించు. కొంతసేపైనా నాపై విశ్రమించు, మార్గం సుద్వీర్ధంగా ఉంది కదా!” అంటాడు.

ఈ ప్రసంగంలో తులసీదాస భక్తుని భావాన్ని (గ్రహించండి, జీవితంలో భగవత్‌ (ప్రాప్తికై యాత్ర కొన సాగేవేళలో స్వర్ణశిఖర సదృశమైన అనేక విశ్రామస్థలాలు వస్తాయి. వైభవ లోభాలు ఆకర్షి స్తాయి. సుఖ సాధనల బాహుళ్యం యెదురుగా వచ్చి ఆహ్వానిస్తుంది. సంపత్తుల ఆధిక్యత విపత్తి అనీ, సుఖాధిక్యత దుఃఖమనీ గోస్వామి అంటాడు.

హనుమంతుడు అత్యంత సావధానంగా వునా, ఎడు. అతడు

14 యోచించి “స్వర్హం మానవునికి విశ్రాంతి నివ్వదు కానీ దానిని తిరస్కరించనూ రాదు. అనుకుంటూ మైనాక శిఖరాలను స్పృశించి మాత్రం అతనికి కృతజ్ఞతలు తెలియ జేస్తూ “మైనాకా! రామకాజక్షీన్లే బిను మోహి కహా విశ్రామ్‌”-! అంటాడు. యాత్రసాగుతున్నది. దేవతలు హనుమంతుని బుద్ధిబలాన్ని పరీక్షించ గోరారు. నాగ మాత అయిన సురసతో వారు "అమ్మా! నీలో విశ గమనకక్తి వుంది. మారుతి మార్గానికి విఘ్నాన్ని కలిగించి నువ్వు అతని బుద్ధిబలాన్ని పరీక్షించు”. అంటారు. ఆకాశ మార్గం నుండి సురస హనుమంతుని యాత్రా మార్గానికి అవరోధంగా వచ్చి “నేడు దేవతలు నాకు ఆహారాన్ని సమర్పించారు. నేను నిన్ను భక్షిస్తాను అంటుంది. హనుమంతుడు చేతులు జోడించి “మాతా!నన్ను భక్షించడం వల్ల నీ ఆకలి తీరుతుంది - అంటే అల్లాగే కానీ. నా (ప్రార్ధన ఒకటి ఆలకించు. నేను రామకార్యార్థినై యాత్ర చేస్తూన్నాను. శ్రీరామ సందేశాన్ని జానకీ దేవిక, ఆ దేవీ సందేశాన్ని రామచంద్రులకూ వినిపించి అప్పుడు నేను నీ దగ్గరకు వస్తాను. ఆపై నీ ఆకలిని తీర్చుకొందువు కానీ ప్రస్తుతం నా పురోగమనానికి విఘ వం కలిగిం చకు,” అన్నాడు సురస- “నేను నాగమాతను, ఆకలి వేసిన క్షణంలో నేనునా గ్రుడ్తనై నా భక్షించి వేస్తాను. అట్టి దశలో నిన్ను విడీచి పెడతానా? పైగా నువ్వు మరలి వస్తావనడానికి నమ్మక మేమిటి? ఇప్పుడే నేను నిన్ను మింగివేస్తాను. వనుమంతుడు- “మరలివస్తానని నేను వాగ్దానం చేస్తూన్నాను.

15

నువ్వు స్త్రీవి. నేను ఓ నారీమణిని ఉద్ధరించే కార్యంలో నిమగ్నుడనై వెడుతున్నాను. సీతాదేవి రావణుని బందీలో ఉంది. పరాధీనురాలై న ఓ నారీ మణి సందేశాన్ని నేను శ్రీరామచంద్రులకు అంద జెయ్యాలి. ఇందులకు నాకు నువ్వు సవకరించ వలసినదే”.

సురస అంగీకరించక పోవడంతో- సురసను తనను [మింగడానికి రమ్మంటాడు.

సురస యోజన విశాలంగా తన నోటిని తెరుస్తుంది. మనసా రామ చంద్రుని స్మరించి మారుతి తన శరీరాన్ని రెండు యోజనాలు "పెంచుతాడు. సురస నాలుగు యోజనాలు తన వదనాని &| విస్తృతం చేస్తుంది, హనుమంతుడు యెనిమిది యోజనాల శరీరాన్ని ధరిస్తాడు. చివరకు!

“సత జోజన తేహీ ఆననకీవ్లా అతిలఘురూపనా పవన సుత లీన్హా.”

సురస శతయోజనాల వైశ్యాలంలో తన నోటిని విస్తరిల “జేయగా శ్రీమారుతి అతి సూక్ష్మ రూపాన్ని ధరించి యుక్తిగా కార్యాన్ని సాధించ దలచి సురస నోటు ప్రవేశించి ఆమె నోటిని మూసుకునే లోపల బయటకు వచ్చేస్తాడు. “అమ్మా!నువ్వు నన్ను భక్షించాలి కదా! నేను నీనోట ప్రవేశించి బయటకు వచ్చేశాను. నువ్వు నన్ను భక్షించినట్లే అయినది. ఇక నువ్వు నాకు మార్గాన్ని ప్రసాదించు. అనగా వనుమంతుని బుద్ధి బలానికి అత్యంత ప్రసన్నురాలై న సురస అతళణ్లి ఆశీర్వదిస్తూ- “హనుమా! అవశ్యం నీ రామ కార్యం సిద్ధిస్తుంది”. సురస వెళ్ళగానే మారుతి పురోగమించాడు.

16 సురసను శిక్షించగల శక్తి సంపన్నుడై నా హనుమంతుడు ఆమెకు నమస్కరించాడన్న ప్రశ్న వస్తుంది. దై వకార్యాన్ని సాధించడానికి పురోగమించనున్న వాని సమక్షంలో దర్చపూర్ణమైన వ్యక్తిత్వం యెదైనా యెదురయితే సాధకుడు దానిని యెదుర్కోవడానికి ప్రయత్నించ రాదు. దానికి విపరీతంగా తన గరిమను వర్ధిల జెయ్యాలి, తద్వారా 'పప్రతిద్యంద్వి స్వయంగా లొంగిపోతాడు. తల వంచి వేస్తాడు. రెండప్‌ విషయం-విపరీతంగా, వర్ధిల్లితే అనంతర కాలంలో అది తగ్గడం చాల కష్ట మవుతుంది. భక్తి మార్గంలో అధికార దర్పాన్ని జీర్ణం చేసుకుంటూ వినయంగా వినమ్రంగా కార్యాన్ని సాధించ ప్రయత్నించే వాడు సఫలత్వాని ష్‌ పొందుతాడు. భగవత్కార్యయాత్రలో స్పర్ధకఠిగి ఉండడమే ప్రథమ విఘ్నమవుతుంది భక్తితో ప్రతి ద్వందిత్వ వృత్తి లేని వానికి శ్యతువులు కూడ తలలు వంచేస్తారు. అంతేకాదు. శుభ కామనలను వ్యక్తం చేస్తారు. అతని 'మార్గంలో వచే ఎ అవరోధాలు కూడ ఆశీర్వాదాలుగా మారుతాయి. స ఎరను నివారించి మారుతి తనను సంఘర్షం నుంచి రక్షించుకునా ఎడు. సురసా రూపమైన అవరోధం నుండి ఆశీర్వాదం పొందాడు. సంత మహాత్ములు సురసను వాసనలకు ప్రతీకగా భావిస్తారు. వాసనలు సర్వదా అధికాధికంగా ముఖాన్ని నోటినావ్యావ తం చేస్తూంటాయి. వాసనలకు యెన డూ తృప్తి అనేది కలుగదు. వాసనల నుండి విశ్వంలో యె మూలా కూడ రక్షణ పొందలేదు. యావత్‌ సాగరం మీదా సురస వ్యాపించి పోయింది. భావమేమంటే

సంసార సాగరం పాసనావ ఏతమై ఉంది. అందుకే దాని బారినుండి యెవరూ తప్పించుకో జాలరు.

1౮

కంటకాన్నీ కంటకంతోనే తొలగించుకో, సాంసారిక వాసనలన్ని టినీ జయించడానికి భగవద్భావాలను జాగృతం చేసుకోవాలంటాడు తులసీదాసు.

సురసను తిరస్కరించి మారుతి పురోగమిస్తాడు. కానీ అతని గమనం అకస్మాత్తుగా ఆగిపోతుంటే, తన ఛాయను యెవరో బంధిస్తూన్నట్టు అతనికి అనుభవం కలిగింది, నాలుగు దిక్కులూ అతడు చూసినా అతనికెవరూ కనబడ లేదు. క్రిందకు చూడగా సాగర గర్భంలో కూర్చుని ఓ రాక్షసి తన ఛాయను స్తంభింప జేస్తూన్నది. ఆ రాకాసి పేరు సింహిక.

భక్తి మార్గంలో ప్రథమ విఘ్నం పై నుంచి వచ్చింది. రెండవ విఘ్నం సాగర గర్భం నుండి వచ్చింది, ఇది దాని ప్రథమ విచిత్రత, "రెండవ విచిత్ర మేమంటే-అది జలజంతువులను విడనాడి ఆకాశ జీవులను ఆకర్షించి భక్షించి వేస్తుంది.

పరమాత్మ (ప్రాప్తి మార్గంలో యీర్ష్య కలిగి ఉండడం అత్యంతో బాధాకర విషయమే, దీని పట్ల సాధకుడు పూళ్ల సావధానుడై చరించారి.

సాగరంలో సింహిక ఉండడ మంటే మానవహృదయం సాగరసదృశ విశాలమైనదే. అయితే అందులో యెక్కడో అక్కడ యీర్హ్యా బీజం ఉంటుంది. సింహిక జలచరాలను భక్షించదు, యీర్ద్యా స్వభావం అంతే. అది తనతో సమానులను వేధించదు. తనకన్న వున్నతులైన వారిని సర్వదా (క్రిందకు పడగొట్టాలని ప్రయత్నం చేస్తుంది.

18

మానవుడు యెవరిమీదనై నా ప్రత్యక్షంగా దెబ్బ కొట్టు కపోతే అతడు వాని ఛాయను పట్టుకుంటాడు. ఛాయ నల్లిగా వుంటుంది. భావ మేమంటే యీర్ద్యా (గ్రస్థడైన వాడు పరుల శీలోజ్జ్వల చరిత్రను దర్శించ జాలక వాని ధూమల పక్షాన్ని ఎ పట్టుకుంటాడు.

హనుమంతుని ఛాయా శ్యామత్వంలో కూడ కళంక మన ది యేద్‌ లేదు. ఈ శ్యామత్వం-అతని రోమ రోమంలోను వ్యాపించి ఉన్న శ్రీరామచంద్రుని శ్యామ వర్షస్వరూపమే.

సింహిక మారుతి ఛాయను స్తంభింప జేయడంతో అతడు ముష్టి ప్రహారం చేసి పురోగమించాడు.

భగవద్యాత్రా మార్గంలో వాసన, యీర్జ్యా రూపమైన విఘ్నాలను "రెండింటిని అధిగమించి మారుతి లంకా సాగర తీరం చేరాడు. తీరంలో ఉన్న పర్వతాన్ని అధిరోహించి లంకా నగరాని దర్శించ సాగాడు. సువర్హ నిర్మితమైన కోటను చూశాడు. అతడెన ఎడూ రావణుణ్లీ చూడలేదు. అయినా అతడు మనసా రావణుళ్లో 'ప్రశశించాడు. కారణం? అతడు పాషాణ లోవ నిర్మితమైన కోటను గాక సువర్హ నిర్మితమైన కోటనే యేర్పాటు చేశాడు.

తులసీ దర్శనంలో బంగరుకోట మోహానికి ప్రతీకయే. ప్రపంచంలో మహామహా త్యాగులను కున్న వారు కూడ మోవా ముక్తులు కాలేదు. మోహగ[గ్రంధి విచే ఎదనం కానంతవరకు భక్తి సన్నిధికి చేరడం కష్టతరమే.

లంకలో ఆరామాలూ, ఉపవనాలూ వాటికలూ ఉన్నాయి. మునులను సహితం మోహింపజేశే సుందరాంగనలు వసిస్తూనా సరు. మదిరాపాన, మాంస భక్షణలు అక్కడ విశేషంగా కొనసాగుతూన్నాయి,

109 ఆ భోగనగరంలోని రమణీయ భీభత్స దృశ్యాలను హనుమంతుడు తిలకించాడు.

లంకానగరం యొక్క కోట నలువై పుల నుండి రక్షక భటులచే ఆవరించబడి, సురక్షితంగా వుంది. అయోధ్యలో కాపలావాళ్ళు లేరు. అయోధ్యలో మహత్వం స్వర్దానికి కాదు. సమర్పణకు వుంది. ఏ సంపదలో సమర్పణ భావం లేకుండ అపహరణ భావం వుంటుందో? అక్కడ కాపలాదారుల అవసరం వుంటుంది. త్యాగ సమర్పణలు వున్న సంపదకు కాపలాదారుల అవసరం వుండదు.

రావణుని భావ సర్వస్వం అపహరణకు సంబంధించినదే. స్వర్ణ లంకకు (ప్రభువే అయినా అతడు తులం బంగారమైనా దానం చెయ్యలేదు. ఈ విషయమై రామాయణంలో యెక్కాడా ఉల్లే థించబడ లేదు.

నలువై పులా వున్న రక్షకభటులను తిలకించి మారుతి రాత్రివేళ లంకలో ప్రవేశించాలనుకున్నాడు. కారణం? మానవ మాత్రుని యదార్ధ స్వరూపం రాత్రి వేళలోనే స్పష్టమవుతుంది. పగటి వేళ మానవుడు కృ(త్రిమ వ్యవహార, కపట రూపాదులతో తన చరితను కప్పి పుచ్చుకుంటాడు. హనుమంతుడు లంకయొక్క వాస్తవిక రూపాన్ని దర్శించ దలచాడు. అందులకే అతడు తత్కార్యార్థం రాత్రి సమయాన్ని యెన్ను ఎకున్నాడు.

"రెండవ విచితం- వానుమంతుడు అత్యంత సూక్ష్మ రూపాన్ని ధరించడంలోని ఆంతర్యం, మానవుడు ఓ సారి వున్నత స్థానాన్ని పొందిన తరువాత వొంగడం అతని స్వభావానికి వ్యతిరేకమైనది. భక్తిభావం విశేషంగా గలవారే సంతమహాత్ముల కృపకు పాత్రులు

20 కాగలిగినవారే లఘుతా ఇన్ని సీ కరించ గలుగుతారు. భగవత్కార్య సాధకులై న వారి జీవితాలలో ప్రభుచరణాలయందు అనన్యభావం వుండడం అత్యంతావశ్యకమనీ (గ్రహించాలి. తెరచిన పుస్తక సదృశంగా వున్న వారికి కాపలా అవసరం లేదు. రహస్యమున్న చోట రక్షణార్ధం కాపలాదారులు కావాలి. భేదదృష్టి. వున్నవాడు కనుక రావణుని జీవితానికి ఆవరణ, రక్షణలు కావాలి. మారుతి సూక్ష్మరూపాన్నే ధరించినా రావణుని సంరక్షా వ్యవస్థలో బంధింప బడ్డాడు. లంకిణి హనుమంతునితో అంటుంది. “జానేహి నహీ మరము సఠ మోరా! మోరాహార జహా లగి చోరా?ొ “అరే మూర్చుడా ! నువ్వు నన్ను గుర్తించడం లేదా? లంకా చోరుడా! నాకు ఆహారంగా రా” అనడంతో కుపితుడై న హను మంతుడు “ముఠికా ఏక మహాకపీ వానీ, రుధిర బమత ధరనీ అన మనీ”. “లంకిణీ ! నువ్వు నను ఎ దొంగ అంటావా ? కానీ రావణుని మించిన దొంగ విశ్వంలోనే మరి వొకడు లేడు. నీ రక్షణలో వున ఏ అతడు సీతాదేవిని అపహరించాడు. నీలో భేదబుద్ధి వుంది”. భేదబుద్ధిని అభేదబుద్ధిగా మార్చాలనియే హనుమంతుడు అంకిణీ మస్తకం మీద కొట్టాడు. ఆ దెబ్బకు అది రక్తం కక్కుకుంటూ నే కూలింది. భగవత్కార్యంలో తృతీయ విఘ వం భేదబుద్ధియే. లంకిణి అంటుంది. “మారుతీ ! నువు ప్ర రామదూతవు. (బ్రహ్మ

2] దేవుడు రావణునకు వరా లిచ్చి మరలే సమయంలో మార్గంలో నేను ఆయనను కలిశాను. “రావణునికి మృత్యువు యెప్పుడు వస్తుంది? అని నే నాయనను అడుగగా ”- ఓ వానరుని ముష్టి ప్రహారంచే నేను వ్యాకుల నైన కొద్దికాలానికే రాక్షస కుల మంతా నశిస్తుందని ఆయన చెప్పాడు.

“ఆంజనేయా ! రాక్షసుల వినాశ కాలం సమీపించినదని నాకు అవగత మవుతున్నది. ఆ కార్యాన్ని నాతోటే నువ్వు ఆరంభించావు. నీ దర్శనం కలగడం వల్లి నేను భాగ్యశాలి నయ్యాను.

క్షణకాలం క్రితం మారుతిని చోరుడన్న లంకిణి యిప్పుడతళణ్లి సంతమహాత్మునిగా ప్రకటించింది. ఆదిలో ఉన్నళ్లు హనుమంతుడు యిప్పుడూ ఉన్నాడు. చోర సంతభావాలు దృష్టి. భేదం వల్లి యేర్చడుతాయి. రామభక్తుని ప్రహార మాత్రంచే బుద్ధి బాగుపడు తుంది.

సంత లేదా సత్సంగ మాత్రంచే జీవుని బేధబుద్ధి నాశన మవుతుంది.

ఇప్పుడు హనుమంతుని విఘ్నాలన్నీ దూరమైపోతాయి. సూక్ష్మ రూపంలో అతడు లంకలో ప్రవేశించాడు. గోస్వామి వర్షిస్తాడు. మందిర్‌ మందిర్‌ ప్రతికర్‌ సోధా, దేఖే జవాం తహం అనగినత జోధా.

హనుమంతునికి ప్రత్యేక భవనము మందిరంలా గోచరమవుతుంది. ప్రతి భవనంలోకీ అతడు వెళ్ళి అసంఖ్యాక యోధులను చూస్తాడు.

లంకలోని భవనాలు మందిరాలా? లేక హనుమంతునిలో భేదబుద్ధి ఉన్నదా? మందిర' భావనతో హనుమంతుడు లోపలకు

22

ప్రవేశిస్తున్నాడు, కానీ లోపల భోగవిలాస మగ్నులయిన రాక్షసులను చూస్తున్నాడు. బాహ్యరూపం మందిరాలు-అంతరంలో భోగవిలాసాల తాండవాలు. రావణీయ విచారధార యిదియే.

రావణాంతఃవురంలో మారుతి ప్రవేశించాడు. అక్కడ భోగాధిక్యతను చూశాడు. ఇక్కడ భక్తి అసంభవ మనుకున్నాడు. బయటకు వచ్చాడు.

లంకానగర మంతా పరిభ్రమించాడు. ఓ భవనం వైపు చూశాడు.

భవన్‌ ఏక్‌ పుని దీఖ్‌ సుహావా వారి మందిర్‌ తహం భిన్న బసావా,

పార్శ్వ భాగంలో పృథ[గ్రూపేణా నిర్మించ బడ్డ మందిరాన్ని తిలకించాడు. ఆ. మందిర ద్వారం మీద రామాయుధాలైన ధనుర్చాణాలు చిత్రించబడి ఉన్నాయి. [ప్రాంగణంలో తులసి మొక్క ఉంది. విధిగా యిది భగవద భక్తుని ఆవాసమై ఉంటుందని హనుమంతునికి అభిప్రాయం కలిగింది. అంకానగరంలో రామ భక్తుని ఆవసరం యేమున్న దన్న శంక వెంటనే కలిగింది. తులసీదాసు అంటాడు.

“లంకా నిసిచర నికర నివాసా, ఇహాకహా సజ్జనకర బాసా*

“మన మహుఃతరక్‌ కరై కలాగా, తేహే సమయవిభీషణ్‌ జాగా”

వానుమంతుడు మనసా తర్కవితర్కాలు కొనసాగిస్తూండగానే విభీషణుడు మేలుకొన్నాడు. లేస్తూనే ఆతడు 'రామ నామస్మరణ ఆరంభించసాగాడు. ఓ సజ్జనుణ్లి కలిసే మహావకాశం లభించినదని హనుమంతుడు మహానందం చెందాడు.

హనుమదాగమన?- విభీషణ జాగరణలు ఓ సుందరమైన యోగమనే

23 చెప్పాలి. హనుమంతుని వంటి సంత మహాత్ముడు (ప్రవేశించనంత వరకు జీవితంలో యదార్ధమైన జాగరణ జరగదని (గ్రహించాలి. విభీషణుడు నామ జపం. బాగానే చేస్తాడు, కానీ రామ కార్యాన్ని యీ షణ్మాత్రం చెయ్యడు. అతని భక్తి సుషుప్తమై ఉంది. అందుకే రావణుడు సీతాపహరణం చేసి వచ్చిన తరువాత అతడు నిండు కొలువులో రావణుని నిందించ లేదు.

ఇది సుషుప్త భక్తి. సంతమహాత్ముని ఉపదేశం వల్ల జీవితంలో

యదార్ధమైన జాగృతి కలుగుతుంది.

ఇతడు రామభక్తుడే నన్న భావం విభీషణుని విషయంలో హనమంతునికి కఠిగింది. ఇతనితో పరిచయం చేసుకోవాలి. సజ్జన సాంగత్యం యెొన్నడూ వ్యర్థం కాదు.

హనుమంతుడు విప్రవేషంలో విభీషణుని దగ్గరకు వెళ్ళాడు. “తమరెవరు?” అని విభిషణుడు ప్రశ్నిస్తూ “మీ దర్శన మాత్రంచే నాకు శాంతి కలుగుతున్నది. తమరు భగవత్సేవకులా? మీ పట్లు నా హృదయంలో తీవ్రమైన (ప్రేమ ఉప్పాంగుతున్నది. దీనులపై దయచూపునట్టి శ్రీరామ ప్రభువులు నన్ను కృతకృత్యుని చేయ మిమ్మల్ని పంపాడా?” అన్నాడు.

ఆ ప్రశ్నలకు హనుమంతుడు మహానందం చెందాడు. అవశ్యం యితడు సతు ఏరుషుడే అనుకున్నాడు. ఇక అతని దగ్గర దాపరిక మవసరం లేదని భావించి అతడు స్వస్వరూపంలో సాక్షాత్కరించి ప్రత్యుత్త రంగా ప్రథమంలో రామకథను చెప్పి ప్రభుచరిత్రను గానం చేసిన తరువాత -”నేను రామదూతను” అంటాడు.

24

నంత మహాత్ములు తమ పరిచయాన్ని ఆరంభంలో ప్రభునామంతో చేస్తారు. అవసరమైతేనే తమకు సంబంధించిన పరిచయాన్ని చేసుకుంటారు. సాంసారికులు ఆదిలో స పరిచయం చేసుకుంటారే కానీ దైవనామగుణ కీర్తనలు చెయ్యరు.

సంత జనులు స్వప్రభావాన్ని గుప్తంగా ' ఉంచుకుంటారు. సాంసారికులు తమ (ప్రభావాన్ని శ్‌! మాతం చాటుకుంటారు,

వానుమంతుడు స్వనామాన్ని వ్యక్తం చేయడంతో విభీషణుడు అతని శ్రీచరణాలపై వాలి పోయాడు.

మారుతి అతజణ్హీి వృదయానికి హత్తుకుంటాడు. భక్తులిద్దరి సమాగమం జరగుతుంది. విభీిషణుడు-; “మారుతీ! నీ రాక కారణంగా (ప్రభువులు నాపై దయ చూపా రనిపిస్తున్నది, అచిర కాలంలోనే నాకు రామ ప్రభు దర్శన మవుతుందన్న విశ్వాసం కలుగుతున్నది. హనుమంతుడు! “విభీిషణా! యీ రాక్షస నగరంలో నువ్వు యెలా భక్తి సాధన చెయ్య గలుగుతున్నావు ! విభీషణుడు! మారుతీ! “ముప్పైరెండు దంతాల మధ్య నున్న నాలుక వలె నేనిక్కడే ఉంటున్నాను”.

జిహ్వ కోమలమైనది. శూలాలవలె [గ్రుచు (కునే ముప్పైరెండు దంతాలమధ్య దానిని రక్షించు కోవలసి వస్తున్నది. రాక్షస నిలయమైన అంకలో విభీషణుని స్థితి అలా ఉంది. హనుమంతుడు “విభీషణా! నీకిట్టి యోగం లభించినదంటే శ్రీరామ ప్రభు కృప నీపై సంపూర్ణంగా ఉన్నట్లే”.

“నువ్వనే దేమిటి?”

25 “నేను యదార్ధమే చెబుతున్నాను. శరీరంలో ముందుగా రాలిపోయేవి దంతాలా? నాలుకా?” “దంతాలే హనుమా! ”

“అయితే విను. మాసం కాలవ్యవధిలో రామబాణాల వల్ల దంతాల వలె ఉన్న రాక్షసులు అంతమె పోతారు. జిహ్వ వలె ఉన్న నువ్వు మాత్రం శాశ్వతంగా ఉండడ మన్నది సంతతా నికి ప్రతీక.

దంతాలు దుర్దనులు, జివ్వు సంత జనులు. దుర్దనుల మధ్య సజ్జనులు మెలగ వలసి వస్తుంది. దుర్దను లెంతగా వేధించినా సజ్జనులు నీతిని విడవజాలరు. దంతాల మధ్య యేమైనా చిక్కుకుంటే నాలుక. దానిని తీసి వేస్తుంది. అలాగే సజ్జనులు కూడ దుర్దనుల మధ్య ఉంటూ వారి కష్టాలను సంతాపాలను దూరం చేస్తారు.

వనుమంతుడు విభీిషణునకు ఓ నూతన మైన దృష్టిని ప్రసాదించాడు. విభీషణుడు భావించిన దుఃఖ స్థితి యిప్పుడు సుఖ స్థితిగా మారింది.

సంత-స్థితి మారదు. వారు స్థితి విశేషాన్ని దర్శించే దృష్టిని మాత్రమే మారుస్తూంటారు. విభీషణుడు “హనుమా ! నీ వంటి భక్తశ్రేష్టుని దర్శనం కలిగిన దంటే నా పై రామచంద్రులకు విశేష కృప కలిగినదనియే భావిస్తూన్నాను.

కించిత్‌ రుష్టస్వరంలో మారుతి - “విభీషణా ! నీవంటి వారిపై ప్రభువులు యెన్నడూ దయ చూపరు. నేను సదా రామసేవలో ఉంటాను. కనుక యెవరిపై రామకృప వుంటుందో నాకు తెలుస్తుంది.

2ైర

విభీషణుడు - “వానుమా |! నేను యేకాంతంలో రామ నామ జపం చేస్తున్నాను. నిాచర నగరంలో భగవన్మందిరాన్ని యేర్పాటు చేశాను. అయినా భగవానుడు నాపై దయచూపడా?”

“చూపడు. నువ్వు కేవలం రామానామ జపం చేస్తూ న్నావే కానీ రామకార్యాన్ని సాధించడం లేదు. నువ్వు జపించే శ్రీరామచం ద్రుని యిల్గాలినే నీ అన్న అపహరించి తీసుకు వచా ఏడు. ఆతని సభలో నువ్వు ఓ మహామంత్రివి. అన్నా ! నువ్వు దుష్కార్యం చేశావు. అని యెన్నడై నా అన్నావా? సీతామాతను సందర్శించ ఒక్కసారెనా ఆమె సన్నిధానానికి వెళ్ళావా? ఎవని నామాని ఎ నువ్వు స్మరి స్తునా ఎ వో? ఆతని ఆదర్శ సంస్కృతులను నువు | "సేవించ గలిగిన నాడే ఆ ప్రభువుల కృప నీపై కలుగుతుంది”.

భగవత్క్బృపను పొందడానికి భగవాన్నమంతో బాటు దై వకార్య సమన్వయం కూడ జరుగుతూండాలి. కేవలం జపం మాత్రం చేస్తూ రామకార్యాన్ని ఆచరించని వాడు రామకృపకు' పాత్రుడు ాజాలడు.

అంగీకరించాడు విభీషణుడు “హనుమా ! ఇక నేను రామ కార్యాన్ని సాధిస్తాను. రామకృపకు పాత్రుడ నవుతాను” అనా ఎడు.

“విభీషణా ! రామనామ జపంతో రామ కార్యసమన్వయ మెత్తే ప్రభువు నిన్ను (_ప్రేమిస్తాడే కానీ కరుణించడు. కృపచూపడం కంటే (ప్రేమించడమే విశషమయినది.

సోదరా ! విభీిషణా ! నేను జానకీ మాతను దర్శించాలను కుంటునా ఎను”.

27

“మారుతీ ! ఏ సంబంధంగా నువ్వు నన్ను సోదరా! అని సంబోధించావు”.

ఏ సోదరుల కన్న విభీషణా ! మన భ్రాతృత్వం అత్యంత సని హితమైనది. మన దౌరా ఎగ మేమంటే నేనింత వరకూ పితృదర్శనమే చేశాను.నువ్వు మాతృ దర్శనమే చేశావు. నువ్వు నేడు నాకు సీతామాతను దర్శింపజెయ్యి. త్వరలో నేను నీకు సాగర తీరంలో రామ ప్రభు దర్శనం చేయిస్తాను".

విభీషణుడు వానుమంతుని కౌగలించుకున్నాడు. సీతా దర్శన మార్గాన్ని అతడు హనుమంతునకు చెప్పాడు.

విభీషణుడు యింకా సంపూర్హ జాగరణను పొందాడు. అతడా న్వ్యయంగా వెంటనుండి హనుమంతుసవం జఉినకదేవిని దర్శింపజేయాలి. ఇలా చేస్తే కార్య సిద్ధి అవుతు ఎ. అని ఉపదేశకుని వలె పలికాడు.

విభీషణుడు సంపూర్హ జాగరణ పొందడానికి యింకా సమయం పడుతుందని హనుమంతుడు (గ్రహించాడు.

సూక్ష్మరూపాన్ని ధరించి హనుమంతుడు అశోక వనంలో ప్రవేశించాడు. అక్కడ అనేక ప్రకారాలైన తరు అతాగుల్మాదులు,. వికసించిన పుష్పాలతో మనోహరంగా ఉన్నాయి. ఉద్యానవన శోభను తిలకిస్తూంటే అక్కడ సదా వసంత బుతువే ఉంటుందా? అన్నట్టుంది.

ఓ అశోక వృక్షం క్రింద ఓ నారీమణి దైన్య హైన్య స్థితిలో ఉండడం అతడు చూశౌడు.

28

ఆమె శరీరం కృశించి ఉంది. శిరోజాలు యెకవేణీ రూపాన్ని దాల్చాయి. మనస్సు శ్రీరామ చరణాలపై .లగ్నమై పోయింది. శా ;సోచా స్వసాలపై రామనామ జపం అఖిండంగా కొనసాగుతున ఎది

"ఈమెయే సీతామాత” అన్న విశ్వాసం హనుమంతునకు కలి గింది.

నాలుగు లక్షణాల ద్వారా భక్తిని గుర్తించ వచు ఎను.

1. సీతాదేవి శరీరం శుష్కించి ఉంది.

2. నిర్విరామంగా ఆమె రామనామ జపం చేస్తున ఎది.

౩౨ ఆమెదృష్టిసీ స$యచరణాలపై ఉంది.

త్ర ఆమె మనస్సు రామచరణాలపై ఉంది.

భక్తుని శరీరం క్రమ క్రమంగా కృశిస్తూంటుంది. భజన వర్ధిల్దుతూంటుంది. బరువు తగ్గతూంటుంది. బరువు పెరిగితే భజన తరుగుతూంటుంది. శరీరభారం తగ్గడం వల్ల తేజస్సు వర్ధిల్దుతూండడం భక్తికి ప్రథమ లక్షణము.

ద్వితీయ లక్షణం జపం కొనసాగడం. జివ్వూతో రామనామో చ్చారణ జరుగుతూంటుంది. ఒక్కొక్కప్పుడు యెవరిదో నామాని స తీసుకుంటుంది. కానీ జిహ్వతో రామనామోచ్చారణ జరుగుతుంది. ఇది భక్తి స్థితి.

భక్తుడు నిజదృష్టిని స్వీయచరణాల పై ఉంచి మనస్సును శ్రీరామ చరణాలపై ఉంచుతాడు. భక్తిమార్గ సాధకునికి దృష్టి సదా సీ వయాచరణపై ఉంటూ మనస్సు ఆరాధ్యుని చరణాల పై సర్వదా - ధ్యానమఆదు లీనమై ఉంటుంది.

29

“నేను విప్రవేషంలో సాక్షాత్క్మరించుకోనా? స్వస్వ రూపంలోనే వెళ్ళనా? ముద్రికను సీతామాత సమ్ముఖంలో పడవేయుదునా? అమ్మ పాదసన్నిధిలో ముద్రికను అర్పింతునాః ఏమిచేయుదును?

తులసీదాసు అంటాడు - భక్తి దేవిని సమీపించిన సాధకుడు తర్కవితర్మాలు చేయరాదు. స్వయంగా సమర్పితుడు కావాలి. భక్తిని చేరి కూడ సాధకుడు తర్కవితర్కాలు చేస్తూ కూర్చుంటే రావణుడు వచ్చి విక్షేపాన్ని కలిగిస్తాడు.

హనుమంతుడు యోచిస్తూండగానే రావణుడు వికటాట్టహాసాలతో ఆడంబరంగా మండోదరీ సమేతంగా అక్కడకు వస్తూనే.

“సుందరాంగీ ! ఒక్కసారి నువు స కన్నెత్తి నన్ను చూస్తే నేను మండోదర్యాది రాణుల నందరినీ నీ దాసీలనుగా చేస్తాను” అంటాడు.

రామస్మర్వణ చేసుకుని ఓ త ణాన్ని అడ్డుగా పడవేసి- “రావణా! సూర్యోదయానంతరమే కమలం వికసిస్తుంది. నువు $ మిణుగురు పురుగు లాంటి వాడవు.

తనను పురుగని సీత భాషించడంతో రావణుడు కరవాలం తీసి ఆమెను అంతం చెయ్యాలని అడుగు వేసి “సీతా! నవు స నన్ను అవమానించావు. ఇప్పుడే కూరకృపాణంతో నీ మస్తకాని ఖండీ స్తాను” అన్నాడు.

రావణుడు సీతను వధించ అడుగు వెయ్యబోగా హనుమంతుడు కూర్చుని వున్న వృక్షశ్రాఖ కంపించ సాగింది. "ఈ దుష్టుడు యింకా అడుగులు ముందుకు వేస్తే నేను వీడి కంఠాన్ని పట్టుకుంటాను. నా

30

తల్లిని వీడేమి చేసినా నేను సహించను”.

సీతాదేవి కృపాణాన్ని సంబోధించి “సోదరీ ! నువ్వూ స్రీజాతికి చెందిన దానవే. నేనూ స్త్రీనే, నా మీదకు దుఃఖం వచ్చింది. దయ దలచి నా కుత్తుకపై పడి నన్ను అంతం చెయ్యి. తద్ద్వారా యీ దుఖాల నుండి నేను విముక్తురాల నవుతాను” అంటుంది.

ఖడ్గవస్తుడై రావణుడు సీతవై పుకు నడవడం చూసి మండోదరి అతని హస్తాన్ని పట్టుకుని “నాథా! అబలను అంతం చెయ్యరాదు. కత్తిని వొరలో పెట్టండి” అంది.

రావణుడు కత్తిని వొరలో పెష్టేశడు. అతడు సీతతో - “మాసం లోగా నువు $ నా మాట వినకపోతే నేను నిన్ను అంతం చెయ్యడం తప్పదు”. అన్నాడు. ఆపై అతడు రాక్షసస్తీలను సంబోధించి “మీరు సీతను నెలలోగా నాకు వశమయ్యేటట్లు వేధించి ఒప్పించండి. అని అతడు మండోదరి సహితంగా వెళి ఎపోయాడు.

రాక్షసాంగనలు సీతను వేధించసాగారు. అందులో (త్రిజట అనే స్త్రీ సీతాదేవికి సహకరిస్తూ ధైర్యం చెబుతున్నది. సీతాదేవిని (త్రిజట “అమ్మా” అంటూన్నది. (త్రిజట రాక్షసాంగనలతో - రావణుడు ఆదేశించినా మీరు మాత్రం సీతను వేధించకండి.

కారణం ? నేడు నేను ఓ స్వప్నం చూశాను. ఓ వానరం లంకలోకి ప్రవేశించింది. అది లంకను దగ్ధం చేసి రాక్షసులను సంవారించింది. పరాజితుడ్డై రావణుడు దక్షిణదిశగా పారిపోయాడు. లంకారాజ్యం విభీషణునకు దక్కింది, ఇదంతా నేను కలలో చూశాను. అనతికాలంలోనే యీ స్వప్నం సత్య మవుతుందని

31 నా కనిపిస్తున్నది, కనుక సీతాదేవికి కష్టం కలిగించకండి” అంది. రాక్షసాంగనలు భయభీతలై సీతాదేవికి ప్రణమిల్లి వెళ్ళిపోయారు. వృక్షశాఖ పై కూర్చున్న హనుమంతుడు యోచించ సాగాడు. నేనిక్కడకు వచ్చాను. ఈమెకు స్వప్నమూ వచ్చింది. ఎలాగైనా భగవానుడు యీమె స్వప్నాన్ని సత్యం చేయును గాక!

అతనికి అక్కడే అంకా దవన సంకల్పం కలిగింది. సీతాదేవి (తిజటతో - “అమ్మా ! నాకు అగ్నిని తెచ్చి పెట్టు నేను దగ్ధమై పోతాను” అంది.

“సుకుమారీ ! ఇది లంక. ఇక్కడ అగి ఎ దారకదు”. అని త్రిజట పలికిన పలుకులను హనుమంతుడు ఆలకించాడు, “ఇక్కడ అగ్ని దొరకదన్నమాట. రేపు నేను ప్రతియింటినీ అగ్నికి ఆహుతి చేస్తాను అనుకుంటాడు.

సీతాదేవిని ఓదార్చి త్రిజట వెళ్ళి పోయింది, సీతాదేవికి రామ విరహం సహించరానిదిగా ఉంది. హీనభాంగారులారా! మీరు క్రిందకు వచ్చి నన్ను దహించి వేయండి”. అని సీతాదేవి తారాగణాన్ని సంబోధించి (ప్రార్థిస్తుంది.

సీతాదేవి వృక్షన వాంకురాలతో పలుకుతుంది. “మీరు నన్ను భస్మం చెయ్యండి".

సీతాదేవి ఆత్మ హత్యాప్రయత్నంలో అధీరురాలు కావడంతో హనుమంతునకు క్షణం యుగంగా గడుస్తుంది, సాక్షాత్తూ భక్తి సమాప్తి, ఆమె మరణ యోచన సర్వదా అమంగళకరమైనదే.

నా తల్లి ఆత్మ దాహవిషయాన్ని యెలా చెప్పగలిగింది ? అతనికి తత్కారణం అవగాహనమయింది. రావణుడు ప్రవేశించడంతో

32 సీతాదేవి రామస్మరణ _ విస్మరించింది. రామస్మరణలో పునః సీతాదేవిని సంలగ్నం చెయ్యాలని [గ్రహించి మారుతి రామనామాన్ని స్మరిస్తూ రామముద్రికను క్రిందకు పడవేశాడు.

సీతాదేవి ముద్రికను తీసి దానిపై చెక్కబడిన రామనామాన్ని చదివింది, ఆమె యోచించసాగింది. రాముళ్లి యెవరూ పరాజితం చెయ్యలేరు. అతడు అజేయుడు, మాయ ద్వారాకూడా యిట్టి ముద్రికను తయారు చెయ్యా లేరు. అట్టి దశలో యిక్కడకు యొవరీ ముద్రికను తీసుకుచ్చి ఉంటారు?

ఈ విధంగా సీతాదేవి యోచిస్తూండగా శాఖపై కూర్చున్న మారుతి రామ కథను (ప్రారంభించాడు, అత్యంత భక్తి భావంతో మారుతి కథాగానం చేస్తూన్నాడు. రామకథా శ్రవణంతో ఆమె వ్యథ దూరం కాసాగింది, రామకథలో దుఃఖాలను దూరం చేయగల దివ్యశక్తి ఉంది. పైగా హనుమంతుని వంటి గాయకుడే గాన మారంభిస్తే చెప్పేదేముంది? సీతాదేవి దుఃఖమంతా దూరమై పోయింది. అమె ప్రశ్నించకుండా ఉండలేక పోయింది, కథకు మధ్యలోనే ఆమె ఆపీ “వత్సా ! ఇంతటి సరసగాధను గానంచేసే నువె $వరవు? నా సమ్ముఖానికి రా అంది.

దీని తాత్పర్యమేమంటే-భక్తి సాధకుణ్తీ ప్రశ్నిస్తుంది, నువ్వు చక్కగా మాట్లాడుతున్నావు. చక్కగా పాడుతునా ఎవు. స స్రయదార్థ రూపంలోనా సమ్ముఖానికి రా. ఇంతవరకూ నువ్వు పరిభ్రమిస్తూ వేషాలు మారుస్తూ వచ్చావు. ఇప్పుడు స్వస్వరూపంలో రా, ఉన్నవాడవు ఉన్నట్టుగా రా, యితరుల దగ్గర నీవేషాలు సాగుతాయి. కానీ నాదగ్గరకు మాత్రం యదార్ధ రూపంతోనే నువ్వు రావాలి.

33

రామనామాన్ని స్మరించుకుంటూ మారుతి జానకీ మాత సమక్షానికి వానరరూపంలోనే వచ్చాడు. అతణ్హీ చూసి సితాదేవి భయాశ్చర్యాలతో ముఖం తిప్పుకుంది, రాక్షసుడు వానర రూపంతో వచ్చాడేమో నన ష్‌ శంక ఆమెకే కలిగింది.

ఎవరినై నా ఆహ్వానించి ముఖం (ప్రక్కకు తిపు కోవడంచే వారిని అవమానించడమే అవుతుంది. కానీ హనుమంతుడు ఆమె ప్రవర్తనను అపార్ధం చేసుకో లేదు. అందుకతడు సుందరమైన అర్జాన్ని తీస్తూ- “అమ్మా ! నన్నుచూసి మీ ముఖాన్ని ప్రక్కకు తిప్పుకుని సరిగానే ప్రవర్తించారు”. అన్నాడు

“అదెలాళొ

“అమ్మా ! కథావాచకుని ముఖం చూడలేము. అతని కథను మాత్రమే వినడం జరగుతుంది. నేను వానరుడను, పై గా నాముఖం చూడడానికి బాగుండదు కదా ! నా కథను వినడమే యోగ్యమైన విషయము.

“నువ్వెవరవు?” “తల్లీ ! నేను రామదూతను. “దీనికి 'ప్రమాణమేమిటి?”

“నేను నిన్ను అమ్మా ! అని సంబోధిస్తూన్నాను. ఇది చాలదా? ఈ ప్రమాణం చాలదు. అమ్మా అన్న సంబోధన విషయంలో నాకు గతానుభవం ఉంది”.

“ఏ ప్రకారంగా?” “రాక్షసులు కూడా అమ్మా |” అంటారు, కానీ తరువాత

వ!

అపహరిస్తారు. అందుకే అమ్మా! “అన్నసంబోధనపై నాకు విశ్వాసం లేదు.

దానితో వానుమంతుడు అత్యంత ఖిన్నుడై పోయాడు. అతని కనులనుండి అశ్రువులు వెలువడ్డాయి. అతడు యోచించ సాగాడు. ఇంత సుద్తీర్మమైన యాత్రచేసి నేను భక్తి దేవి సన్నిధానానికి వచ్చానే యిప్పుడీమె నా నుండి ప్రమాణం కోరుతున్నదే. నా దగ్గర ప్రమాణం రూపంలో ఉన్న రామ ముద్రికను కూడ నే నీమెకు యిచ్చేశాను. అయినా జానకీ దేవి నన్ను రామదూతగా అంగీకరించడం లేదే. ఇక నేను చేయగలిగే దేమిటి? ఈమె కెలా విశ్వాసాన్ని కలిగించగలను! అని విచారించ సాగాడు.

చిట్ట చివరకతడు - “అమ్మా ! “నేను రామభక్తుణ్తీ, “అమ్మా అన్న నా సంబోధనపై మీకు విశ్వాసం కలగడం లేదు. ఇప్పుడు నేనొక ప్రమాణం యిస్తున్నాను. కరుణా నిధానునిపై ప్రమాణం చేసి చెబుతునా ఎను. నేను రామ భక్తుణి!

కరుణా నిధాన శబ్దాన్ని ఆలకిస్తూనే సీతాదేవి యెదురుగావచ్చింది, కరుణానిధాన సంబోధన రామునిపట్లు సీతామాతయొక్క అంతరంగ సంబోధన, మొత్తం అయోధ్యానగరంలో సీతాదేవి మాత్రమే రామభదుణ్హి అలా సంబోధిస్తుంది.

నాయీ రహస్యమయ సంబోధన నెరిగిన వాడు అవశ్యం రామప్రభువుల అంతరంగ వ్యక్తీయే అయి ఉంటాడు.

సీతామాతను సమ్ముఖంలో దర్శించి మారుతి ఆమె చరణార విందాలకు వందనం చేశాడు. రామ దూతను ప్రకటితుడవు

తెర్‌

కమ్మని నేను రామకథను ఆపు జేశానే-అని సీతాదేవి బాధపడ సాగింది, బాగాలేదు. ఈ గాథ వల్లనే నా దుఃఖం దూరమయింది. ఈ కథ కొనసాగితే బాగుండునే ! అనుకుంటూనే ఆమె కథ కొనసాగడానికి ఓ ఆలోచన చేసింది. “నువు ,$ రామభక్తుడవని నేను విశ్వసిస్తూన్నాను, కానీ రాముడు నరుడు. నువ్వు వానరుడవు? ఈ నరవానర సంయోగం యొలా జరిగింది?” అని ప్రశ్నించింది.

'నరవానర స్నేహాన్ని వివరించడం కోసం కథ పునః (ప్రారంభ మయింది. బుష్యమూక సానువులలో రామ సుగ్రీవుల కలయిక వరకూ గల గాథను చెప్పి హనుమంతుడు కథను ఆపు జేశాడు.

“ఇంత కథ మా(తమేనాళొ

ఈపై గాథ నా సంబంధమైనది త్రీ ! నా గాథను స్వయంగా నేను చెప్పుకోను, దీనిని రామప్రభువులే మీకు చెబుతారు.

హనుమంతుడు సీతామాతకు ప్రభు సందేశాన్ని వివరించి “అమ్మా! ప్రభువులు మీ వియోగంలో దుఃఖిస్తూన్నారు. ఆయన వాణీని ఆలకించండి”.

సీతా! నీ వియోగంలో వృక్ష్య్చాయ కూడా దుఃఖాన్ని కలుగు జేస్తూన్నది. శీతల పవనాలు అగ్నిసమంగా తపింప జేస్తూన్నాయి. వానతుంపరలు మరిగిన నూనె బిందువులలా నాకు అని పిస్తూన్నాయి. నీ విరహంలో నేను అత్యంత దుఃభితుడనై ఉన్నాను.

రామవిరవా విషయాలను గురించి మారుతి పలుకుతూంటే సీతాదేవి - “హనుమా ! ప్రభువులు. నన్నింతగా స్మరిస్తూంటే నన్ను తీసుకు వెళ్ళడానికి యేల రావడం' లేదు?. వారు తమ ధనుర్చాణాలను మరచి పోయారా? జయంతుళ్లీ ఆయన బ్రహ్మలోక

36 పర్యంతం యాత్ర చేయించగలిగిన వారే ! అదీ మరచినారా?” హనుమంతుడు ఉత్తమ దూత, అతడు చక్కగా బదులు పలీకాడు. "తల్లీ నీ ధ్యాసలో రామ ప్రభువులు తాను క్షత్రియుడనని కానీ, తనవాస్తాలలో ధనుర్చాణాలున్నాయని కానీ స్మరించడం లేదు. ఆపలుకులు విన్న జాన" "వి ఆనందాంబుధిలో ములిగిపోయింది. రఘురాముని యావత్సందే. న్ని మారుతి జానకీ దేవికి వినిపించాడు. ప్రభువుల సందేశాన్ని ఆలకించి జానకీదేవి పరమ(ప్రసన్నురాలయింది. రామ లక్ష్మణులను స్మరించడంతో ఆమె కనుల నీరు నిండింది. అది హనుమంతుడు చూడలేక పోయాడు. “అమ్మా ! ఇప్పుడే నేను లంకను సర్వనాశనం చేసి వేస్తాను. రావణుని సాగరంలో ముంచి వేసి నిన్ను విముక్తు రాలిని చేసి శ్రీరామ సన్నిధికి తీసుకు వెడతాను. కానీ యిందుకు (ప్రభువులు అనుమతించి యుండ లేదు. హనుమంతుని పలుకుల నాలకీించి - యితడు అధికాడంబరంగా మాట్టాడుతున్నాడేమో ? ననిపించింది సీతాదేవికి “హనుమా ! నువ్విక్కడకు రావడమే చాలగాప ఎ విషయం. సర్వులనూ అంతం చేస్తా నంటున్నావు. కానీ యిక్కడున్న వారు సామాన్యులు కారు. ఘోర మహాభయంకర రాక్షసులు. రామచంద్రులు సమావేశ పరచియున్న వానర భల్లూక వీరులు నీకు సములా? లేక నీకన వ

• అధిక బలశాలురా? “అని ప్రశ్నించింది. “అమ్మకు నేనెవరో, యింకా తెలిసినట్లు లేదే”

3/

అని [గ్రహించిన మారుతి -ఈమె నా అఘురూపాన్ని మాత్రమే చూసింది. అనుకుంటూ - అతడు తన పాదాంగుషాన్ని పృథ్విపై అణగ (ద్రొక్కాడు.

“కనక భూధరాకార శరీరా, సమర భయంకర అతి బల వీరా,

స్వర్థమయ సుమేరుగిరి సమంగా నిజస్వరూపాన్ని ప్రకటింప జేశాడు.

హనుమంతుని తద్విరాడ్రూపాన్ని దర్శించి జానకీ దేవి కనులు మూసుకుని హనుమా ! ఆదిలో వున్నట్టుగానే వుండు”. అంది,

మారుతి పూర్వ లఅఘురూపంతో నిలబడ్డాడు. అమ్మా! నేను విశాలకాయుళి కాదు. నా దేహం మహత్తరమెనది కాకపోయినా నీ దర్శన భాగ్యం వల్ల మహత్తరమైన దవుతుంది". అనగా సీతామాత మారుతి మస్తకం పై వహస్తముంచి నిమురుతూ “వత్సా ! నువ్వు అజరుడ వవుతావు. నిన్ను వార్ధక్యం ఆవహించదు.

హనుమంతుడు స్థిత ప్రజ్ఞుని వలె మౌనంగా వుండిపోయాడు. అతని కేమీ ఆనందం కలగలేదు. ఈ ఆశీరా $దంవల్ల హనుమంతుడు సంతసించ లేదని సీతామాత [గ్రహించి-నువ్వు అమరుడవు వుతావు” అంది..

ఆ వపరమూ వానుమంతునిపై ప్రభావాన్ని కలిగించ లేదు.

సీతాదేవి పునః పలికింది- “నువ్వు గుణాగారుడవయ్యెదవు గాక” అని పలికినా మారుతి ఆనందించ లేదు. అంత ఆమె - “మారుతీ! నువ్వు అమరుడ వవుతావు. అజరుడ వవుతావు, గుణాగారు డవవుతావు.

368 వింటూనే హనుమంతుడు అత్యంత 'ప్రసన్నుడయ్యాడు. అతడు సమాధి మగ్నుడయ్యాడు. ఆ స్థితి అనిర్వచనీయ మయింది. వానుమంతుడు జానకీదేవి చరణాలను పట్టుకున్నాడు “అమ్మా! నీ ఆశీర్వాదం అమోఘమైనది. నేను ధన్యుడ నయ్యాను. హనుమంతుడు - “అమ్మా ! నాకు చాల ఆకలిగా ఉంది. నువ్వు అనుమతిస్తే నే నీ తోటలోని ఫలాలు ఆరగిస్తాను”. సీత “ఫలాలు తినవద్దనను, కానీ ఫలాలు కోయవద్దు, రాలిన వాటినే భక్షించు, రాక్షసు అనేకమంది యీ వనానికి కాపలా కాస్తు న్నారు. శ్రీరామ చంద్రుల చరణారవిందాలను వృదయమార స్మరించి మధుర ఫలాలను భక్షించు. మారుతి అశోకవనంలో పరిభ్రమిస్తున్నాడు. చెట్ల నిండా ఫలాలున్నాయి. కానీ నేలమీద ఒక్కపండూ లేదు. అమ్మ - రాలిన పందడ్రనే తినుమన్నది. పండ్లు కోయరాదు. పళ సను కోస్తే అమ్మ ఆదేశాన్ని అతి[క్రమించినట్లవుతుంది. ఇప్పుడేమి చేసేది అని అను "కుంటున్న అతనికి ఓ ఉపాయం తట్టింది. ఒక్కొక్క చెట్టునే ఊడబెరకసాగాడు. చెట్లను ఊపడంతో పళ్లు నేలమీద పడసాగాయి. రాలిన పళ్ళను అపు ఏడు తినసాగాడు. దానితో బాటు అమ్మా ॥ నేను నీ ఆజ్ఞానుసారమే షళ్లను తింటున్నాను. అన సాగాడు. వృక్షాలు వానరులకు నివొసన్థానాలు కదా ! ఫలాలు వాటికి భోజన వస్తువులు కదా ! అట్టి దశలో మారుతి చెట్లను యెందుకు పీకసాగాడు, అన ఎ ప్రశ్న ఉదయిస్తుంది.

39

ప్రథమ దృష్ట్యా వానర రూపంలో మారుతి వానర స్వభావానుసారం చెట్లనూ, కొమ్మలనూ ఊపడం విరగగొట్టడమూ చేశాడు, కానీ మారుతి సామాన్య వానరుడా ? అతడు “బుద్ధిమతాం పరిష్టం” బుద్ధిమంతుల లోనే సర ;(శ్రష్ణుడు, అయితే అతడు వృక్షాలను యెందుకు వూడ భెరికాడు?.

తులసీ దర్శనంలో “మోవావిటపి” శబ్దం వచ్చింది. హనుమంతుని వంటి మహాయోగి - భక్తిమాతకు సమర్పితుడై “మోహవిటపి” ని నాశనం చేస్తున్నాడు.

మోవారూప వృక్షాలను సమూలంగా వూడబెరుకు తూన్నాడు.

వృక్షాలను వూడ బెరకడానికి మరో కారణం వుంది. పళు గ్‌ తింటున్నా అతనికి సీతామాత దర్శన మవుతూండాలి. కనుక సీతా మాతృ సందర్శనంలో విఘు ఎంగా నిలచిన వృక్షాలను అతడు వూడ టెరికి విసిరేశాడు.

హనుమత్కథన మేమంటే - భక్తి పరమార్ధ సాధనలో విక్షేపాన్ని కలిగించే తత్త్వాలను నాశనం చెయ్యాలి. ప్రహ్హాదుడు తండ్రితోనూ, (ధ్రువుడు తల్లి తోనూ, విభీషణుడు సోదరునితోనూ, మీరాబాయి కుటుంబ సభ్యులతోను. సంబంధాని ఏ ఖండించు కున్నారు. నయనాలు విక్షేపాన్ని కలిగిస్తున్నాయని తలచి సూరదాస మహాకవి నేత్రాలనే వూడ బెరికి వేసు కునా ఎడు.

గోస్వామి భావమేమంటే భక్తికి ఆటంకాన్ని కలిగించే వారితో గల సంబంధాన్ని దూరం చేసుకోవాలి.

మారుతి చెట్లను విరుగకొడుతూ, ఫలాలను భక్షిస్తూండడం

4౦ చూసి రక్షకభటులై న రాక్షసులు పరుగెత్తుకు వచ్చి హనుమంతుణ్ణి బాధించాలని ప్రయత్నించ్రారు. అలాంటి రాక్షసులందరినీ మారుతి సంహరించాడు. వత శేషులు భయభీతులై రావణుని దరా ఎరులో ఫిర్యాదు చేశారు.

“ప్రభూ ! వానరు డొకడు వచి ౧ అశోక వనాన్ని విధ్వంసం

చేశాడు.

కుపితుడై న రావణుడు పంపిన అసంఖ్యాక రాక్షస వీరుల నందరినీ మారుతి సంహరించేశాడు. దానితో ఆ రాక్షసరాజు పరాక్రమశాలియైన అక్షయకుమార నామక సుతుణి పంపాడు. మారుతి ఓ వృక్ష ప్రహారంతో -వాళ్తీ అంతం చేసి ఉచ్చైస్వరంతో గర్జించాడు.

ఈ వార్త రావణునికి అందడంతో అతడు తన జేష్టపుత్రుడై న యిం ద్రజిత్తుని పంపాడు. హనుమంతునికీ, యిం ద్రజిత్తుకూ మధ్య ఘోరయుద్ధం జరిగింది. తలచుకుంటే హనుమంతుడు యింధద్ర జిత్తును సంవారించగలడు. వినయ పత్రికలో వర్ణించిన ప్రకారం చూస్తే యింధద్రజిత్తు “కాముడు. హనుమంతుడు బ్రహ్మచారి. (బ్రహ్మచారికి కామశమనం విశేష విషయం కాదు.

ఇంద్రజిత్తు యొక్క యుద్ధపద్ధతి విశషమేమంటే-అతడెక్కడ యుద్ధం చేసినా వైరివీరులను బంధించేవాడు, కామ ప్రవృత్తి సదా బంధనకార్యాన్నే ఎ కొనసాగిస్తూంటుంది.

రావణుడెవరినీ బంధించడు. అతడందరినీ అంతం చేస్తూంటాడు. అతడు మోహస్వరూపుడు, మోహం సర్వులనూ

అంతం చేస్తూంటుంది.

త్త]

కుంభకర్ణుడెవరినీ బంధించడు. అంతం చెయ్యడు. అతడందరినీ (మింగి వేస్తాడు. కుంభకర్ణుడు మూర్తీభవించిన అహంకారమే, సద్గుణాలను (మ్రింగి వేయడమే అహంకార కార్యము.

అశోక వాటికలో ఇంద్రజిత్తు ద్వారా మారుతి బంధించబడడమనే ఘట్టుం, రామచరిత మానస్‌లో బహుసుందరంగా వర్రించబడింది. కై లాస శిఖరంపై సుఖాసీనుడై న శంకరభగవానుడు యీ ప్రసంగాన్ని వర్షిస్తూ”భవానీ ! హనుమంతుడు బంధనం లోకి వచ్చాడు. అంటాడు.

“సా మీ 1! నిజంగానే మారుతి బంధించ బడ్డాడా?” దేవీ ! ఎవరి నామస్మరణ మాతంచే జ్ఞానులు జనన మరణ బంధనాలను ఖండించి వేస్తుంటారో, ఆ రామ దూత బంధనాలలోకి వస్తాడా € హనుమంతుడు ప్రభు కార్యాన్ని సాధించడానికి బంధనాలను అంగీకరించాడు. అంతే”

ఇం(ద్రజిత్తును హనుమంతుని ద్వారా కాకుండ లక్ష్మణుని ద్వారా అంతం చేయించడం జరుగుతుంది. లక్ష్మణుడు గృహన్హాశ్రమి. ఊర్మిలా దేవికి భర్త, గృహస్టుద్వారా కామశమనం జరగడం అత్యంత మహత్వ పూర్ణ విషయం.

ఇంద్రజిత్తు మారుతిపై (బ్రహ్మా(స్తానుసంధానం చేశాడు. మూర్శితుడై పడి వున్న మారుతిని అతడు నాగపాశబద్దుణ్ణి చేశాడు.

ఇంద్రజిత్తు హనుమంతుని బంధించి రావణుని ఆన్థానంలో నిలబెట్టాడు.

శీ2

వానుమంతుని చూసి రావణుడు- “నువ్వెవరవు? పళ్ళు యెందుకు తిన్నావు ? చెట్లను యెందుకు విరుగ గొట్టావు? నా రాక్షసులను యెందుకు సంహరించావు?”

“నేను రామదూతను. ఆకలితో వునా ఎను. కనుక పళ్ళు తిన్నాను. ఫలపుష్పాదులను నువ్వు సృష్టించలేదు. వీటని ంటినీ సృష్టించినఎ వాడు రామ ప్రభువే. వీటిపై నీ కెంత అధికారం ఉన పదో నాకూ అంతే.

“బాగుంది. మరి అయితే చెట్లను యెందుకు నాశనం చేశావు”.

“నేను వానరుడను.తత్మ్వభావాన్ససార్ర చెట్లను ధ్వంసం చేశాను.

“కానీ రాక్షసులను యెందుకు అంతం చేశావ?

“నేను నా అంతగా యెవరినీ అంతం చెయ్య లేదు. నన్ను చంపాలని వచి గన వారేనా చేతులలో మరణించారు.

“రావణా? నా మాటలు విని సీతామాతను శ రామచంద్రులకు సాదరంగా వప ఏగించు. (౪

ఆ పలుకులు విన్న రావణ్బడ్రు - ఆ వానరాన్ని వధించుడని రాక్షసులను ఆదేశించాడు.

రాక్షస మూకలు కత్తుల్ప ధరించ్చి మాగ్చుశ్చిన్సి వధించ వసూండగాొ విభీషణుడు లే వినయంగా - జా ఏటికి ల ఖ్‌ తను వధించడం రాజనీతి సమ్మతించిన విషయ్యం కొదు, మ్వగ్రేస నెనావి లో అన్నాడు. కై ధించండి ప్రభూః

విభీషణుని వసా

లు రావల్బన్సికి నచ్రా ఏయి. *వా లమంబే

త్వ

వానరానికి అత్యంత ప్రీతి పాత్రమైనది. ఇతని వాలానికి ఘృత తై లాదులను పోసిన గుడ్డలు చుట్టి నిప్పు ముట్టించండి. తోకలేని కోతిని చూసి వీని ప్రభువు కూడ పలాయనం చిత్తగిస్తాడు”.

హనుమంతుని వాలాన్ని ద్కం చెయ్యాలన్న నిర్ణయం జరిగింది.

సజ్జనుల వచన మేమంటే - వానరానికి వాలం మీద మమకారమైతే నరుడికి ముక్కుమీద - అంటే ప్రతిష్ట మీద మమకారం వుంటుంది. ఎవరికై నా కష్టం కలిగించ దలిస్తే వాని మమకారం మీద దెబ్బకొట్టు.

మారుతి తన వాలాన్ని- లంకానగరంలో వున్న ఘృతతై లాదులు పూర్తిగా అయిపోయేటంతటి విశాలంగా పెంచేశాడు, నగరంలోని వస్తాలన్నీ అయి పోయాయి.

తోకకు _ గుడ్డలు చుట్టి రాక్షసులు హనుమంతుని లంకా నగరమంతా తిప్పారు. ఆ వింతను చూడాలని నగర వాసులంతా వచ్చారు. వికటాట్టుహాసాలు చేయసాగారు.

. బంధితుడై వున్న హనుమంతుణ్ణి ప్రజలు డోళ్ళు వాయిస్తూ అపశబ్దాలు పలుకుతూ, వ్యంగ్యంగా వ్యవహరిస్తూ తన్న సాగారు కూడా,

మారుతిని నగర మంతా త్రిప్పి రాక్షసులు అతళణ్హి సాగరతీరానికి తీసుకుపోయారు. అతని తోకకు నిప్పు ముట్టించారు. దానితో మారుతి యెగిరి పర్వత శిఖరం యెక్కాడు. వాలం దగ్ధమై, లంకానగరంలో యథాతథంగా ఉండిపోతే (త్రిజట స్వప్నం వృథా అవుతుందని (గ్రహించాడు. "రెండవదిాలంకానగరంలో అగ్నికి లోటుందని భావించి - తన రాక వల్ల కూడ అగ్ని స్వల్పంగానే

టీ వున్న దన లోటు తీరాలని యింటింటికీ విశేషంగా అగ్నిని అందించాలని నిశ్చయించు కునా ఎడు. రామాజ్ఞ లేనిదే యీపనిని యెలా చేయడమా ? అనుకునా ఎడు. వెళ్ళి రావాలంటే అత్యధిక విలంబ మవుతుంది. ల ల్‌ అదే సమయంలో రామ ప్రభు వృదయంలో స్పందన కలిగింది. అతడు లక్ష్మణునితో - సౌమిత్రీ! మన హనుమంతుడు లంకా దవా నానికి అనుమతిని కోరుతునా ఎడు. “దూతను పంపడానికి అవకాశమే లేదు”. అందువల్ల రామప్రభువు 49 వాయువులను ప్రేరేపించి హనుమంతుని కర్ణంలో లంకాదహనానిక్తి తన అనుమతిని వినిపించు డనా ఎడు. రామచంద్రుని ప్రేరణానుసారం 49 వాయువులూ బయలు దేరాయి. అవి హనుమంతుని కర్ణ కుహరాలలో రామచం(ద్రుల ఆదేశాని ఎ వినిపించాయి. హనుమంతుడు భయంకరంగా గర్జించి స ఫస రూపాని స ఆకాశ పర్యంతం విస్తరింప చేశాడు. అంతే స్వల్చ కాలవ్యవధిలో లంకన ౦౩బంతనూ దగ్ధం చేశాడు. అతణ్లీ యెవరూ వారించనూ లేక పోయారు. వేధించనూ లేక పోయారు. ఏయే గప్ప త అయ్‌ టో వనుండి బృతః తైల, వస్త్రాదులు వచ్చాయో? విభీషణుని మంది అగ్ని 'హైోత్రునికి ఆవుతి అయిపోయాయి. 0 చెదర లద 0 నుండి సామాన్సేద్ష రాలేదు. కనుక అది చెక్కు 4 అ ది గ పయో హనుమంతుడు విభ్గీషలున్సి “సోదరా!” అని ఎ౦బ్‌ ధించాడు. సోదర బాంధవ? ని గ నిర్వహణ జరిగింది.

జర్‌

లంకా దహనం చేసి హనుమంతుడు సాగరంలో మునిగాడు. వాలాగ్నిని శాంతింప జేసుకున్నాడు.సా నం చేసి శ్రమను దూరం చేసుకున్నాడు. సూక్ష్మరూపాన్ని ధరించి సీతామాత సమ్ముఖంలో చేతులు జోడించి నిలచాడు.

“వానుమా ! లంకకు నిప్పు అంటుకుందా? విపరీతజ్వాలలు లేస్తూన్నాయే? ఇదంతా ఏమిటి?”

“అమ్మా! పెద్ద నగరం కదా! ఏదో కోలాహలం కొనసాగుతూనే ఉంటుంది. మీరేమీ విచారించ వలసిన పని లేదు”.

“లేదు హనుమా ! ఇలా ఎన ఎడూ జరుగలేదు. నువ్వు వచి ఎన తరువాతనే జరిగింది.

“కోపగించనంటే చెబుతానమ్మా! మాతా! ఇదంతా నీయీ కుమారుని పరాక్రమమే.”

“నీ పరాక్రమమా?”

“తల్లీ ! ఇందులో ఆశ ర్య పడవలసిన దేముంది? ఇదంతా నీ లీలలో ఓ భాగం మాత్రమే”. జరిగిన కథంతా చెపి ఎ సీతామాతకు ప్రణమిల్లి- “అమ్మా! లంక ద్ధమై పోతున ఎప్పుడు నాకు ఓ విచారం కలిగిందో.

“ఏమిటి? “అశోక వనపర్యంతం అగి జ్వాలలు వచ్చేస్తాయేమో నన్నంత ప్రచండంగా ఉన్నాయి”.

“హనుమా! నువ్వింత పొరపాటు యెందుకు చేవావు? "ఏమి పారబాటమ్మా?”

“అగ్ని నాకు బహముదూరంలో ఉంది. కానీ నీ శరీరం మీదనే

లేర

నిప్పుంది. జ్వలించే నీ వాలాగ్నిని ప్రభువులు నీకే మాత్రం వేదన కలిగించకుండా ఉంచగా లంకాగి సని నా దగ్గరకు రానిస్తారాళో

హనుమంతుని మనస్సు సమాధాన పడింది. సీతా భగవతి చరణాలకు ప్రణమిల్లి అతడు పలికాడుూఅమ్మా! నేను తిరిగి వెడుతున్నాను, ప్రభువులు అనుమతించ లేదు. లేకుంటే పనులన్నీ చక్కబెట్టి నేను నిన్ను వెంట తీసుకు వెళ్ళేవాడను. అమ్మా ! నేను

"దృఢవిశ్వాస పూర్వకంగా చెబుతున్నాను. మాసం' గడువులోగా

మేమంతా వస్తాము”,

“మాతా! గుర్తు నిమత్తం ప్రభువులు అంగుళలీయకాని 'చ్చినట్టుగా మీరు కూడ యేమైనా ఆనవాలు నివ $0డి”.

తన చూడామణిని తీసి జ్ఞానక్రిమాశ్ర హనుమంతుని చైత్తిక్తి యిచ్చింది.

ఈ ప్రసంగాని 'ఎ మానసకారుడు వర్షిస్తూ - హనుమంతుని 'ప్రస్థానవేళలో సీతామాత విలపిస్తూ “వానుమూ | ఏక మాత్రాధారుడవుగా నువ్వు నాకు దొరికావు. నీ రాకతో నాకు ధైర్యం కలిగింది, శాంతి లభించింది, ఇప్పుడు నువు 1 మరలి ప్ర్వ డంతో ఆ రాత్రులనే అనుభవించాలి. నా పరిస్థితినచూశావు క్రద్రా! అధికంగా నేను చెపే దే ముంది? నా స్మరణ సరించి ప్రభువులకు నేను చెప ఎనవసరం లేదు. నా విషయమె వ్రార్ర పడుతున వేదనను గురించి నువ్వు చెపా ఏవు కదా! జయంతుని వృత్తా ంతాని నువ్వు వారికి వివరించి మ్రీర్ర గ్షోత్రియులన్నీ, వీ కరకమలాలలో ధనుర్చాణాలునా సయన్సీ నా మాటగా 'తెలియజెప్ర - మరో మా కూడ చెప్పు. నెలరోజులల్రోగ్లా (ప్రభువులు రాక్ష పొతే న్స

టీ సజీవంగా వారికి అభించను. అంటున ఏ ఆమె నేత్రాలు నీటితో నిండిపోయాయి.

అనేక మార్లు మాతృచరణాలకు ప్రణమిల్లి మారుతి సెలవు తీసుకున్నాడు. హనుమంతుని యాత్ర సార్థకమయింది. సాగర తీరంలోని శిఖరాన ధిరోహించి మారుతి భయంకరంగా సింహగర్హన చేశాడు. అమోఘ రామ బాణ సమ వేగంతో గెంతు గెంతి ప్రయా ణోన్ముఖుడయ్యాడు.

సాగరతీరంలో అతని సహచరు లందరూ అతని రాకకై నిరీక్షస్తూన్నారు. హనుమదాగమనంతో వారు నాట్యం చెయ్యసాగారు. జయ జయ కారాలు పలికారు. అందరికీ మారుతి చూడామణిని చూపించాడు. జరిగిన కథ అంతా చెప్పాడు. తరువాత అందరి కందరూ సుగ్రీవ సన్నిధికి వచ్చారు. సుగ్రీవునికి (ప్రణమిల్లి వానరులు పలికారు.

“ప్రభూ మనందరి కార్యాన్ని మారుతి యేకమాత్రుడుగా సాదించుకు వచా ఎడు. మన (ప్రాణాలను కాపాడాడు. అతడే లేకపోతే మేము సజీవంగా ఉండేవారము కాదు. అన్నారు.

తరువాత సుగ్రీవ సహితులై సర్వులూ శ్రీరామసన్నిధి చేరారు. ప్రభు చరణాలకు వినయంగా ప్రణమిళ్రి మారుతి మాత సందేశాన్ని | వినిపించాడు. జానకీదేవి దుఃఖ స్థితిని (గ్రహించిన రామచంద్రుని నేత్రాలు కనీ టీతో నిండిపోయాయి.

“మనసా వాచా కర్మణా (త్రికరణశుద్ధిగా ననే ఎ నమ్ముకుని ఉన | వారికి ఎన్నడూ కలలో కూడ విపత్తులురావు” అన్నాడు.

తత్సమయంలో మారుతి చక్కగా అంటాడు. “ప్రభూ ! నిను ఎ

జేరి స్మరించకుండ ఉండడం కంటె జీవునకు విపత్తి యేముంటుంది?”

“స్వామీ! విశషంగా చెప ఎను. నా తల్లికి సంభవించిన దుఃఖాలను ఆ భూపుత్రి మాత్రమే సహించగలదు. ఇంత మాత్రం అర్ధం చేసుకోండి, ఇంక ఎంతమాత్రం ఆలస్యం చెయ్యరాదు. మీరు పరిశ్రమించాలంటే నాకు ఆజ్జనివ్వండి - రావణ కులంలో తర్పణాలీయదగిన వాడెవడూ శేషేంచకుండ చేస్తానూ. అంటూన ఎ అతని నేత్రాలలో అవేశం గోచరించింది. హనుమంతుణ్ణి వృదయమార వత్తుకుని రామచంద్రుడు - “మారుతీ! నేను నీ బుణవిముక్తుడను కాజాలను,” అంటాడు. జీవునికి యింతకంటే యెమి కావాలి?

హనుమంతుడు భగవచ సరణాలపై వాలిపోయాడు. భగవానుడు తన వరద హస్తాన్ని మారుతి మస్తకం మీద ఉంచాడు. రామప్రభువు మారుతి మస్తకంపై నిజహస్త ముంచగానే కథను చెబుతున ఎ శంకరుడు సమాధి గమ్యుడై పోయాడు.

“ప్రభూ ! ఇక ఆలసించకండి. యుద్ధ సన్నాహం చెయ్యండి. అన్నాడు మారుతి. సుగ్రీవుడు సై న్యాన్ని సిద్ధం చేశాడు. సైన్య సమేతుడై రామచంద్రుడు సాగర తీరం చేరాడు.

సాగరానికి అభిముఖంగా రామస్రై న్యాలు వచ్చి ఉన్నాయన న్‌ వార్త రావణునికి అందింది. ఇపు ఎడు మనం యేమి చెయ్యాలని అతడు మంత్రుల నడిగాడు. మంత్రు లతట్లీ ప్రశంసించారు. సేతను తిరిగి రామునికి వప ఎగించుమని పలికిన విభీషణుని రావణుడు కాలితో తన్నాడు. నాకు నీ అవసరం లేదు. నువ్వు ఆ తపస్వి వగ్గరకే పో అనా ఎడు.

విభీషణుడు రావణుని పరిత్యజించి శ్రీరామ సన్నిధికి వచ్చి

త్తం

శరణు వేడుతాడు. రామచంద్రుడు విభీషణునికి శరణిస్తాడు. అంత విభిషణుడుూస్వామీ! ఆదిలో వాసనలుండేవి, కానీ నీ దర్శన మాత్రంచే అవన్నీ నశించి పోయాయి. ఇక తమ పవిత్ర భక్తి వినా మనస్సు దేనినీ కోరడం లేదు. “అన్నాడు. భగవానుడు సాగర జలాలను రప్పించి విభీషణుని మస్తకంపై రాజతిలకం ఉంచాడు, లంకా రాజ్య సింహాసనాభిషిక్తుని చేశాడు. జీవుడు భగవానునితో నాకే కోరికా లేదని చెప్పగలిగిననాడు పరమాత్మ అట్టి వానికి సర్వాన్నీ ప్రసాదిస్తాడు. విభిషణుడు భగవంతుని వాడయ్యాడు.

భగవానుడు సుగ్రీవ విఖిషణులను ప్రశ్నిం చాడుూమధ్యలో వచ్చే సాగరాన్ని యేలా దాబేది? త్రిరాత్ర దీక్షలో ఉపవసించి (ప్రార్థించుడని విభీషణ సలహా యిచ్చాడు. సాగర తీరంలో రామప్రభువు (త్రిరా దీక్షలోకూర్పుని ' (ప్రార్టించాడు. సాగరుడు దారికి రాలేదు.

“లక్ష్మణా ! ధనుర్చాణాలు తీసుకురా, సాగరుడు యిలా దారికి వచ్చేటట్లు లేడు, అని లక్ష్మణునితో పలికి రామచంద్రుడు శరసంధానం చెయ్యగా సాగరంలో జ్వాలలు లేచాయి.

ముత్యాల పళ్ళెరంతో సాగరుడు రామచంద్రుని శరణు వేడాడు. “పభూ ! నీసై న్యంలో నలవీలనామాలతో వానరు లిద్దరున్నారు. వారి వస్తస్పర్శమాత్రంచే రాళ్ళు నీళ్ళపై తేలతాయి. తద్ద్వారా మీరు సేతునిర్మాణం చెయ్యండి, నేను సవకరిస్తాను” అంటూ భగవంతుణి (ప్రార్ధించి సముదుడు స సస్టానానికి వెళ్ళి పోయాడు.

తులసీదాసు అంటాడు. ఈ రామగాథను గానం చేసే వారూ ఆలకించే వారూ నౌక లేకుండానే భవసాగరాన్ని తరిస్తారు. అని ఆశీర్వదించి గోస్వామి సుందరకాండను పూర్తి చేశాడు.

శ్రీరామ జయరామ జయ జయరామ

1997 జనవరి నుంది 1998 జనవరి నరక పత్రి నెలా

• రొత్రి గల పూర్ణిమనాడు జరుగు కసుణ్యీనలు జనవరి 22వ తేదీ, బుధవారం ఫిబ్రవరి 21వ తేదీ, _. 'క్రవారం మార్చి 23వ తేదీ, ఆదివారం ఏప్రియల్‌ 22వ తేదీ, మంగళవారం మే 21వ తేదీ, బుధవారం జూన్‌ 20వ తేదీ, శుక్రవారం జూలై 19వ తేదీ, శనివారం ఆగస్టు 17వ తేదీ, ఆదివారం సెప్టెంబర్‌ 16వ తేదీ, మంగళవారం అక్టోబర్‌ 15వ తేదీ, బుధవారం నవంబర్‌ 13వ తేదీ, గురువారం డిసెంబర్‌ 13వ తేదీ, శనివారం దాతల _ గోత్రనామాలపై అఖండ కుంకుమార్చన చేసి పారాయణానంతరం ప్రసాద వితరణ పుస్తక వితరణ చేయ, నిశ్ళయించినాము, ఇందు నిమిత్తము రూ. 3000=00 లు అందజేయువారికి త్రిలోహ నిర్మిత శ్రీచక్ర ధారణా యంత్రాన్ని, | పూజా యంత్రాన్నీ, నరఘోష _ నివారక యంత్రాన్నీ, సద్వినియోగార్హం శ్రీ లలితా సహస్రమ్‌ 108 ్రతులనూ అందజేయ నిశ్శయించినాము, వివరాలకు | పురాణపండ రాధాకృష్ణమూర్తి . ఫోన్‌ : 62964 | 29-6-13 డి, సూర్యా హోటల్‌ దగ్గర, రాజమండ్రి - ఓ

తం

శరణు వేడుతాడు. రామచంద్రుడు విభీషణునికి శరణిస్తాడు. అంత విభీిషణుడుస్వామీ! ఆదిలో వాసనలుండేవి, కానీ నీ దర్శన మాత్రంచే అవన్నీ నశించి పోయాయి. ఇక తమ పవిత్ర భక్తి వినా మనస్సు దేనినీ కోరడం లేదు. “అన్నాడు. భగవానుడు సాగర జలాలను రప్పించి విభీషణుని మస్తకంపై రాజతిలకం ఉంచాడు, లంకా రాజ్య సింహాసనాభిషిక్తుని చేశాడు. జీవుడు భగవానునితో నాకే కోరికా లేదని చెప ఎగలిగిననాడు పరమాత్మ అట్టి వానికీ సర్వాన్నీ ప్రసాదిస్తాడు. విభిషణుడు భగవంతుని వాడయ్యాడు.

భగవానుడు సుగ్రీవ విభిషణులను ప్రశ్నిం చాడు-మధ్యలో వచ్చే సాగరాన్ని యేలా దాటేది? త్రిరాత్ర దీక్షలో ఉపవసించి (ప్రార్ధించుడని విభీషణ సలహా యిచ్చాడు. సాగర తీరంలో రామప్రభువు త్రిరా దీక్షలోకూర్పుని ' (ప్రార్ధించాడు. సౌగరుడు దారికి రాలేదు.

“లక్ష్మణా ! ధనుర్చాణాలు తీసుకురా, సాగరుడు యిలా దారికి వచ్చేటట్టు లేడు, అని లక్ష్మణునితో పలికి రామచంద్రుడు శరసంధానం చెయ్యగా సాగరంలో జ్వాలలు లేచాయి.

ముత్యాల పళ సరంతో సాగరుడు రామచంద్రుని శరణు వేడాడు. “పభూ!నీసై న్యంలో నలన్గీలనామాలతో వానరు లిద్దరున్నారు. వారి హస్తస్పర్శమాత్రంచే రాళ్ళు నీళ్ళపై తేలతాయి. తద్ద్వారా మీరు సేతునిర్మాణం చెయ్యండి, నేను సవహకరిస్తాను" అంటూ భగవంతుణ్ణి ప్రార్థించి సముద్రుడు స్వస్టానానికి వెళ్ళి పోయాడు.

తులసీదాసు అంటాడు. ఈ రామగాథను గానం చేసే వారూ ఆలకించే వారూ నౌక లేకుండానే భవసాగరాన్ని తరిస్తారు. అని ఆశీర్వదించి గోస్వామి సుందరకాండను పూర్తి చేశాడు.

శ్రీరామ జయరామ జయ జయరామ

షరి స్మరించకుండ ఉండడం కంటె జీవునకు విపత్తి యేముంటుంది?”

“న్వామీ! విశేషంగా చెప్పను. నా తల్లికీ సంభవించిన దుఃఖాలను ఆ భూపుత్రి మాత్రమే సహించగలదు. ఇంత మాత్రం అర్ధం చేసుకోండి, ఇంక ఎంతమాత్రం ఆలస్యం చెయ్యరాదు. మీరు పరిశ్రమించాలంటే నాకు ఆజ్జనివ్వండే - రావణ కులంలో తర్చ్పణాలీయదగిన వాడెవడూ శేషేంచకుండ చేస్తాను. అంటూన గ్‌! అతని నేత్రాలలో ఆవేశం గోచరించింది. హనుమంతుతే వృదయమార హత్తుకుని రామచంద్రుడు - “మారుతీ! నేను నీ బుణవిముక్తుడను కాజాలను,” అంటాడు. జీవునికి యింతకంటే యెమి కావాలి?

హనుమంతుడు భగవచ సరణాల పై వాఠిపోయాడు. భగవానుడు తన వరద వాస్తాన్ని మారుతి మస్తకం మీద ఉంచాడు. రామప్రభువు మారుతి మస్తకంపై నిజహస్త ముంచగానే కథను చెబుతున న్‌ శంకరుడు సమాధి గమ్యుడై పోయాడు.

"ప్రభూ ! ఇక ఆలసించకండి. యుద్ధ సన్నాహం చెయ్యండి. అన్నాడు మారుతి. సుగ్రీవుడు సై న్యాన్ని సిద్ధం చేశాడు. సైన్య సమేతుడై రామచంద్రుడు సాగర తీరం చేరాడు.

సాగరానికి అభిముఖంగా రామసైన్యాలు వచ్చి ఉనా యన్న వార్త రావణునికి అందింది”. ఇప్పుడు మనం యేమి చెయ్యాలని అతడు మంత్రుల నడిగాడు. మంత్రు లతజ్దో (ప్రశంసించారు. సీతను తిరిగి రామునికి వప్పగించుమని పలికిన విభీషణుని రావణుడు కాలితో తన్నాడు. నాకు నీ అవసరం లేదు. నువ్వు ఆ తపస్వి దగ్గరకే పో” అన్నాడు.

విభీషణుడు రావణుని పరిత్యజించి శ్రీరామ సన్నిధికి వచ్చి

త్తం

శరణు వేడుతాడు. రామచంద్రుడు విభీషణునికి శరణిన్తాడు. అంత విభీషణుడుస్వామీ! ఆదిలో వాసనలుండేవి, కానీ నీ దర్శన మాత్రంచే అవన్నీ నశించి పోయాయి. ఇక తమ పవిత్ర భక్తి వినా మనస్సు దేనినీ కోరడం లేదు. “అన్నాడు. భగవానుడు సాగర జలాలను రప్పించి విభీషణుని మస్తకంపై రాజతిలకం ఉంచాడు, లంకా రాజ్య సింహాసనాభిషిక్తుని చేశాడు. జీవుడు భగవానునితో నాకే కోరికా లేదని చెప్పగలిగిననాడు పరమాత్మ అట్టే వానికీ సర్వాన్నీ ప్రసాదిస్తాడు. విభీషణుడు భగవంతుని వాడయ్యాడు.

భగవానుడు సుగ్రీవ విభిషణులను ప్రశ్నించాడు-మధ్యలో వచ్చే సాగరాన్ని యేలా దాటేది? త్రిరాత్ర దీక్షలో ఉపవసించి (ప్రార్ధించుడని విభీషణ సలహా యిచ్చాడు. సాగర తీరంలో రామప్రభువు త్రిరా దీక్షలోకూర్పుని "ప్రార్ధించాడు. సాగరుడు దారికి రాలేదు.

“లక్ష్మణా ! ధనుర్చాణాలు తీసుకురా, సాగరుడు యిలా దారికి వచ్చేటట్టు లేడు, అని లక్ష్మణునితో పలికి రామచంద్రుడు శరసంధానం చెయ్యగా సాగరంలో జ్వాలలు లేచాయి.

ముత్యాల పళ్ళెరంతో సాగరుడు రామచంద్రుని శరణు వేడాడు. “ప్రభూ! నీసై న్యంలో నలఫీలనామాలతో వానరు లిద్దరున్నారు. వారి హస్తస్పర్శ్మమాత్రంచే రాళ్ళు నీళ్ళపై తేలతాయి. తద్ద్వారా మీరు సేతునిర్మాణం చెయ్యండి, నేను సవకరిస్తాను” అంటూ భగవంతుజ్ణి పార్ధించి సముద్రుడు స స్తానానికి వెళ్ళి పోయాడు.

తులసీదాసు అంటాడు. ఈ రామగాథను గానం చేసే వారూ ఆలకించే వారూ నౌక లేకుండానే భవసాగరాన్ని తరిస్తారు. అని ఆశీర్వదించి గోస్వామి సుందరకాండను పూర్తి చేశాడు.

శ్రీరామ జయరామ జయ జయరామ

50 మ టా లా ఓం (శ్రీ గణేశాయనమః

సదాశివ దేవుడు సతీ సమేతంగా కైలాస పర్వతంపై గల మహోన్నత శిఖరం మీద తేజరిల్లుతూన్నాడు. ఆ దేవ దేవుని ధవళ శరీరం మీద జటాజూటం కోభిల్దుతున్నది. కర కమలంలో రుద్రాక్షమాల, మనోహర కంఠసీమలో నాగరాజూ విరాజిల్దుతూ న్నారు. శ్రద్ధా భక్తులు మూర్తీభవించి సేవలకై వినయభావంతో చేతులు జోడించి ఆసీనమై వున్నాయా. అన్నట్టు నందీశ్వరుడు వినయంగా కూర్చుని వున్నాడు. ఆ దేవదేవుని అనుచర సహచర సమూహం కొద్ది దూరంలోనే నానావిధ క్రీడలలో మునిగి తేలుతూ ఆనందిస్తూన్నది. ఆ శంకరభగవానుని మస్తకం మీద బాలచంద్రుడూ, ఆకాశ గంగా సర్వదా నివసిస్తూండడం వల్ల ముక్కంటి కంటిమంట శాంతి వహించి వున్నట్టు గోచర మవుతున్నది. లలాట భాగంలో భస్మరేఖలు అత్యంత సుందరంగా సందర్శన మవుతునా ఎయి.

“శ్రీరామ, శ్రీరామ” అంటూనే మహాదేవుడు నిజసమాధి స్థితి నుండి ప్రకృతిలోకి వచ్చాడు. తన నాథుడు అపూర్వభావంతో తనను తిలకించడం సతీదేవి గ్రహించి భర్తకు అభిముఖంగా వచ్చి నిలచి దోయిలించిన వాస్తాలతో - “ప్రభూ ! ఇప్పుడు నేను తమకు చేయవలసిన సేవలేమిటో సెలవిస్తారా? మీ ముఖ కవళికలను పరిశీలిస్తూంటే మీరు నాతో యెొదో చెప్పాలనుకుంటూన్నట్టు గోచరమవుతున్నది. ” అని పలుకగొ సదాశివుడు బదులు పలుకుతూ

“పియా ! నేడు నా మదిలో మహోత్తమ శుభ సంకల్పం జరిగింది. ఏ మహా మహిమాన్వితుని నేను నిరంతరం ధ్యానిస్తూ న్నానో యే దేవాధి దేవుని శుభనామాన్ని నిరంతరం స్మరిస్తూ గద్గదత్వాన్ని పొందుతూ వుంటానో, యెవరి యదార్ధ రూపాన్ని స్మరించి సమాధి గమ్యుడ నవుతుంటానో, ఆ నా దేవ దేవుడే భూతలాన అవతరించ నున్నాడు. అమరులందరి కందరూ మదీయారాధ్య దేవునితో అవతరించారని అత్యంత కుతూహలంతో ఆ ప్రభు సేవా భాగ్యాన్ని పొంద కోరుతున్నారు. అట్టి దశలో నేను మాత్రం యెందుకు వంచింపబడాలి? నేనూ అక్కడకు వెళ్ళి నా ప్రభువును సేవించి యుగయుగాలుగా నాకు కలిగిన అభిలాషను నెరవేర్చు కుంటాను” అన్నాడు. ఆ మధుర వచనాలను విన్న సతీదేవి తత్సమయంలో ఉచితానుచిత కర్తవ్యాలను వెంటనే నిశ్చయించుకో లేకపోయింది. ఆమె మదిలో ద్వంద్వభావాలు చెలరేగాయి. తన పతి అభీష్టం నెరవేరాలన్నది ఓ భావం. తనకూ తన నాథునికీ మధ్య వియోగం కలగరాదన్నది మరోభావం - ఇలా ఆమె కొన్ని క్షణాలు యోచించి “స్వామీ ! మీ సంకల్పం యోగ్యమైనదే. నా యిష్ట, దేవులయిన మిమ్మల్నో నేను'ఆరాధించ గోరునట్లే మీరు మీ ఇష్ట. దేవుణ్లీ సేవించ గోరుతున్నారు. కానీ వియోగ భీతి వల్ల నా వృద్గత స్థితి యెలా అవుతుందో తెలియడం లేదు. మీ సుఖంలోనే నాకు సుఖం కలదన్న భావం కలిగేటట్లు మీరు నాకు కక్తిని ప్రసాదించాలి. మరో విషయం యే మంటే యీ సారి పరమాత్మ రావణ వధార్ధం అవతరించ బోతున్నాడు. మీకు పరమభక్తుడయిన రావణుడు మిమ్మల్ని ప్రసను వలను చేసుకోవడం కోసం తన శిరస్సులను సయితం ల తా . ౯ గ 6జరిలాా గ్‌ శ

52 స్థితిలో తమరు రావణుణ్హీ అంతం చేసే కార్యంలో యేలా సహకరిస్తారు?” అని ప్రశ్నించింది. అందుకు ఆశుతోషుడు చిరునవ్వు నవ్వాడు. దేవీ ! నువ్వెంతటి అమాయకురాలవు? ఇందులో మన వియోగ విషయం యేముంది? నేను ఓ రూపంలో అవతరించి నా ప్రభువును సేవించుకుంటాను. ఈ రూపంలో నీ దగ్గరే ఉంటూ ఆ లీలా మయుని మహత్తర లీలలను చూపిస్తూంటాను. అవకాశం లభించి నప్పుడల్లా నా ప్రభువును సేను ధ్యానించుకుంటూ వుంటాను. ఇప్పుడు నీ రెండవ సందేహాన్ని నివారించుకో. రావణుడు ఓ రీతిగా నన్ను (ప్రార్థించినా మలో రూపంలో నా అంశను హేళన చేశాడు. దేవీ ! నేను యెకాదశాకారాలలో తేజరిల్లుతూ ఉంటానన్న విషయం నీకు తెలిసినదే కదా! రావణుడు తన మస్తకాలను ఖండించి నాకై హోమం చేసే సమయంలో నా అంశను ఒక దాని చూసి వికటంగా నవ్వాడు. ఇపు డు నేను అదే అంశతో అవతరించి వానికి విరుద్ధంగా యుద్ధం చేస్తాను. వాయుదేవత దా రా పరమ తపస్విని అయిన అంజనాదేవి గర ౦లో అవతరించ దలచాను. ఇక నీ సందేహాలు తీరినష్టే కదా!” అన ఎ సదాశివ నాథుని మధుర వచనాలకు సతీ దేవి పరమానందం పాందింది. రూప యౌవన మదగర్యంతో ఓ మహర్షి శాపానికి గురి అయి "ంది అమరావతీ నగరంలో విలాసంగా జీవించే “పుంజికస్థల” అనే అప్సరస. ఆమె వల్లి జరిగిన అపరాధానికి (ప్రాయశ్చిత్తంగా ఆ మహర్షి ఆమెను “వానరయోనిలో జన్మించు అని శపించేశాడో ఆమె అనేక'విధాల ఆ మహాత్ముని పాదారవిందాలపై వాలి ప్రార్ధించగా

53

అతడు కరుణించి ఆమెకు యెప్పుడు యేలాంటి రూపం ధరించా లనుకుంటే అలాంటి రూపాన్ని ధరించే కామరూపధారణాకక్తిని ప్రసాదించాడు. అందువల్ల ఆమె మానవిగా కానీ , వానరిగా కానీ

సంచరించే కక్తిని పొందినది. అపారశక్తి సంపన్నుడూ, భగవ దృక్తుడూ అయిన వానర రాజయిన కేసరిాఆమెను భార్యగా స్వీకరించాడు, సర్వాంగసుందరి అయిన ఆమె అతళ్లీ అత్యంత (ప్రేమానురాగాలతో సేవించసాగింది.

ఓ నాడు వారిద్దరూ సుందర మానవ రూపాలను ధరించి తమ (ప్రాంతంలో రాజిల్దుతూన్న సుమేరు పర్వత శిఖరం మీద వివరించ సాగారు. అప్పడు వాయువు మంద మందంగా వీస్తున్నాడు. వాయు తరంగం ఒకటి అంజన చీర చెరగును యెగుర గొట్టింది. తనను యెవరో స్పృశిస్తునట్టు అంజనకు అనిపించసాగింది. ఆమె తన చీరను సవరించుకుంటూ వేరుగా నిలబడి గద్దిస్తూ “నా పాతివ్రత్యాన్ని భంగపరచ సాహసించే వారిని నేనిప్పుడే భస్మం చేస్తానూ”. అంది. “దేవీ! నేను నీ మహావ్రతాన్ని భంగపరచను. అస్మత్‌ సమాన మహాక్తి సంపన్నుడైన కుమారుడు నీకు కలుగుతాడు. బలబుద్ధ్యాదుల విషయంలో అతజ్హీ అధిగ మించగల వారు యీ భువన భవనంలో ఉండరు. అతణి నేను కంటికి "రెప్పలా రక్షిస్తూంటాను. త్వరలో నీకు కలుగబోయే కుమారుడు భగవత్కింకరుడై మహాధర్మ మార్గగామియై దుష్టసంహరానికి, శిష్ట జన సంరక్షణకూ పాటుబడుతూ ఆచంద్ర తారార్కమైన సత్కీర్తిని సంపాదించగలడు”. అంటూ వాయుదేవుడు పలుకుతూన్నట్టు అంజనీదేవికి వినిపించింది. ఆనంతరం అంజనాకేసరులు స్వస్థానాలకు

ర్‌డీ

మరలిపోయారు. శంకరభగవానుడు వానరరూపంలో వై శాఖబహుళ దశమినాడు (ప్రాదుర్భ వించాడు. ఈ విషయంలో మత భేదమున్నది. ఏది యేమయినా స్వామి సేవ, పూజ పారాయణాదులు సర్వదా అనుసరణీయాలే కదా ! అంజనా కేసరుల ఆనందానికి అవధులు లేకపోయాయి. శుక్ష పక్షంలోని చంద్రునిలా ప్రవర్ధమానుడవుతూ ఆ బాలుడు అల్లారు ముద్దుగా పోషింపబడుతున్నాడు. ఆంజన యెక్కడికై నా బిడ్డను గుండెకు హత్తుకుని తీసుకువెళ్ళేది.కేసరి తన ముద్దుల గారాల పట్టిని వీపు మీద యెక్కించుక్‌ ని గంతులు వేస్తూ ప్రియసుతుడు ఆనందించడం చూసి పరమానంద పరవశుడవు

తూనా ఎడు.

అల ౦9౭౦౪69696

కాలచ(క్రం అవ్యాహతగతితో గిరగిర తిరిగిపోతున్నది. ఓ నాడు అంజనాదేవి బిడ్డను యింటిదగ్గరే విడిచి పువు వలకై వెళ్ళింది. అంత (క్రితమే వానరరాజై న కేసరి కార్యార్ధియై వెళ్ళి పోయాడు. బాలుడు యింట్లో వంటరిగా ఉన్నాడు. అతనికి తీవ్రంగా ఆకలి వేసింది. అతడు యిటూ అటూ పరికించ సాగాడు. కానీ అతనికి తినడానికి యెమీ దొరకలేదు. చివరికి అతని దృష్టి సూర్యబింబం పై పడింది. అది (ప్రాతఃకాల సమయం కావడం వల్లి అతడు సూర్యబింబాన్ని చూసి అదేదో యొజ్జ్ఞని పండనుకొని భ్రమవకశుడై అది తినడానికీ ఆడుకోవడానికీ కూడా పనికివస్తుందన్న భావంతో సూర్య మండలం వరకూ వెళ్ళాలని ప్రయత్నించాడు, వాయుదేవుడు ఆదిలోనే అతనికి యెగిరే మహత్తర శక్తిని ప్రసాదించాడు. లేకుంటే మహాదేవుని భవ్యలీలలో యిదేమంత ఆశ్చర్యకర విషయమూ

ర్‌ర్‌ కాదని చెప్పాలి. ఆ బాలుడు ఆకాశవీథిలో యెగరుతున్నాడు. సురాసుర గరుడ గంధర్వ యక్షకిన్నర గణాలు అతనిని చూసి ఆశ్చర్య పడుతున్నాయి. వాయు దేవుని మదిలో కూడా సందేవాం కలగ సాగింది. తన పుతుడు ప్రచండ కిరణుడై న భాస్కరునివై పు పరుగులు తీస్తున్నాడే సూర్య కిరణ జా ;లల్లో అతడు ద్య్ధం కాకుండా వుండాలన్న భావంతో అతడు హిమాద్రి మలయాదుల నుండి శీతలత్వాన్ని వెంటపెట్టుకుని పుత్రుని వెనువెంట రాసాగాడు. తత్సమయంలో దివాకరుడు దివ్యదృమ్ట్యా పరిస్థితులను తిలకించ సాగాడు - వాయుదేవుని వల్లనే యీ బాలుడు జన్మించాడనీ యితణ్హి నంరక్షించాలని అతడు కూడ వన్తూన్నాడనీ తెలుసుకున్నాడు. వెంటనే తన_ సొదరుణ్హి కోమలకర స్పర్శతో లాలిస్తున్నాడా? అన్నట్లు అతడు తన ప్రచండ కిరణాలను శీతలం చేశాడు. లేదా జగత్పతి అయిన సదాశివ భగవానుని ఆగమనాని [్‌ తిలకించి స్వాగతం పలుకుతున్నాడా? అన ఎఉప్లుంది. ఆ బాలకుడు సూర్యరథాన్ని యెక్కి అతనితో ఆడుకోసాగాడు. సరిగా నాడు (గ్రహణ దివసం కావడం వల్ల రావువు - సకాలంలో సూర్య గ్రసనార్ధం వచ్చాడు. అతడు - సూర్యరథం మీద వానర బాలుడు లీలగాకూర్చుని ఉండడం చూసి కూడ అతన్ని లెక్కచెయ్య లేదు. ఆదిలో వలెనే అతడు సూర్యునిపై విరుచుకు పడ్డాడు. కానీ వానర బాలుని కలోర హస్తాలలో చిక్కుకు పోయి అతడు భయపడి యెలాగో తప్పించుకుని పారిపోయాడు. సరాసరి మహేంద్రుని సమీపించి - "సురరాజా! సూర్య[గ్రసనాధికారం మీరు నాకు ప్రసాదించి ఉన్నారు. దాని యిప్పుడు వేరొకరికి కూడా యిచ్చారా?” అని ప్రశి ంచేసరికి మహేంద్రునికి అసలు సంగతి తెలియక రాహువును గద్దించి మళ్ళా

ర్‌ర సూర్యుని దగ్గరకు పంపాడు. రాహువు తిరిగి రావడం చూసిన ఆ వానర బాలునికి తన ఆకలి విషయం జ్ఞాపకానికి వచ్చింది. దానితో అతడు రాహువు మీదకు విరుచుకు పడ్డాడు. ఆ బాలుని తేజానికి రాహువు దడదడ లాడిపోయాడు. తనను రక్షించుమని అతడు దేవేంద్రుని (ప్రార్ధించ సాగాడు. అతని ఆర్తనాదాలను ఆలకించి “దేవేంద్రుడు ఐరావతారూఢుడై మహావేగంతో వచ్చాడు. ఐరావతాని శ్‌ చూడగానే ఆ బాలుడు రావువును వదిలి. దాని పట్టుకోవాలని పరుగెత్తాడు. ఇంద్రుడు భయపడి ఆ బాలుని మీద మహా వేగంగా తన వజ్రాయుధాన్ని 1! విసిరాడు. ఆ దెబ ఎకు అతని వామహనువు విరగడంతో అతడు పర్వతం మీద పడి విలవిలలాడ సాగాడు. అది చూసి వాయు దేవుడు తనపుత్రుని యెత్తుకుని పర్వత గుహలోకి వెళ్ళిపోయాడు. అతనికి మహేంద్రునిపై మహాక్రోధం కలగడంతో వెంటనే తన గతిని బంధించి వేశాడు. వాయుప్రసారం లేకపోవడంతో విశ్వమంతటా కల్గోలం బయలు దేరింది. ముల్లోకాలలో యేదీ కదలడం లేదు. సర్వుల శ్వాస కార్యమూ బంధింప బడసాగింది. మహేంద్రుడు పరుగెత్తి పితామవా సన్నిధి కరిగి సమాచారాని (్‌ వివరించగా - ప్రజాపతి అమర ప్రముఖులను వెంటబెట్టుకుని పర్వత గుహలోనికి వచ్చి బాలుణ్లీ స్పృశించే సరికి అతడు దివ్యానందంతో లేచి నిలచాడు . దానితో వాయుదేవుడు పరమా నంద భరితుడయ్యాడు. శీఘ్రమే విశ్వంలో ప్రాణవాయు సంచారం జరిగింది. బ్రహ్మ దేవుడు దేవతలను సంబోధించి - “అమరులారా! ఈ బాలుడు సామన్యుడు కాదు. మన కార్య సిద్ధ్యర్ధం యిత డవతరించాడు. కనుక మీ రందరూ యితనికి వరాలను ప్రసాదించాలి' అనా ఎడు.

57

అంత దేవేంద్రుడు పరమానంద భరితుడై “నా వజం వల్ల యితని హనువు భగ్నమైపోయింది, కనుక నేటీ నుండి యితడు హనుమంతుడని పిలవబడతాడు. భవిష్యత్తులో నా వజంవల్ల యితనికి యెట్టి ఆపదా కలగదు”. అన్నాడు. అప్పుడు సూర్యుడు వరాలను వసాదిన్తూ”నా శతాంశ తేజాన్ని యితనికి ప్రసాదిస్తూన్నాను, నా అనుగ్రహం వల్ల యితడు తన రూపాన్ని అభీమ్టానుసారం మార్చు కోగలడు. శాస్తాధ్యయనేచ్చ కలుగగానే యితనిచే నేను సమస్త శాస్తాలనూ అధ్యయనం చేయిస్తాను, ఇతడు మహావాజ్మి అవుతాడు అన్నాడు. అనంతరం వరుణ, కుబేర, విశ్వకర్మాదులందరూ బాల హనుమంతునికి వరాలను ప్రసాదించారు. బ్రహ్మదేవుడు వరాలనిస్తూ - “ఈ బాలుడు బ్రహ్మజ్ఞానియై, దీర్జాయుర్దాయం కలవాడై -అంటే చిరంజీవియై బ్రహ్మాస్త్ర బ్రహ్మ శాపవిముక్తుడై భాసిల్దునూగాక!” అని ఆశీర్వదిస్తూ స్వస్థానానికి మరలిపోయే సమయంలో వాయుదేవుణ్లి చూస్తూ - “నీ కుమారుడు మహాపరా[క్రమశాలియై, కామరూపధారణా శక్తిసంపన్నుడై మనోవేగంతో సమానమైన వేగం కలవాడై, అప్రతిహతగతితో అమర కీర్తితో భాసిల్లుతాడు. రాబోయే రామరావణ సంగ్రామంలో యితడు శ్రీరామచంద్రులకు సహాయకుడైై ఆ పఫురుషోత్తమునకు అత్యంత ప్రేమపాత్రుడు కాగలుగుతాడు. అంటూ వెళ్ళిపోయాడు. అలా అమరులందరూ బాలహనుమంతునికి వరాలను ప్రసాదించి తమ తమ స్థానాలకు మరలిపోయారు. ఈ యావత్‌ సమాచారాన్నీ ఆలకించి అంజనాకేసరులు చెప్పలేని సంతోషాన్ని పొ-దారు.

-- 0--

క సాం బాల్యదశలో హనుమంతుడు అనేక విధాలుగా అల్లర్లు చేశాడు. అసలే వానరుడు. పై గా బాలుడు. అదీ గాక అమరుల వల్ల పొందిన వరబలం తోడునీడై వుంది. ఇవన్నీ అలా వుంచగా రుద్రాంశతో అవతరించిన వాడు, మునుల ఆసనాలు యుత్తుకుపోయి చెట్టకొమ్మలకు (వ్రేలాడ దీసేవాడు. వారి కమండలలు జలాలను పారబోసే వాడు, వారి అంగ వస్త్రాలను చింపి పార వేసే వాడు, అప్పుడప్పుడు ముద్దుగా వారి తొడలమీద కూరా ఎని అకస్మాత్తుగా వారి గడ్డాలనూ, మీసాలనూ పీక్తి పారిపోయే వాడు. బలవంతంగా అతళణ్లీ యెవరూ ఆపలేరు కదా | అతడు పెద్దవా డయ్యాడు. విద్యాధ్యయన సమయం వచి సంది. కానీ అతని బుద్ధి చాపల్యంలో మాత్రం మార్చు రాలేదు, అంజనా కేసరులు విచార సాగరంలో పడిపోయారు. బిడ్డను క్రమ చిక్షణలోనిక్తి తీసుకురావాలని వారు చేసిన గ్రయాలన్ని వ్యర్థమై పోయాయి. అంత వారు మహర్షులను ఆశ్రయించిచోమీరే ద పడడు? అన్నారు, క్ష్‌ పవ లో సా నాడు బా జె గదృమ్ట్యా తిలకించి ఇతనికీ తన బలం మీద అపార గర ఎముంది. స్వశక్తిని మర్రున నాడు పురషతన వానుమంతుల మీ ను పోయెదవుగాక ! నీ బలపారుషాలను గో వైరు నీజిని మరవి ో( & గురించి పరులు నీ స్మరణకు తీసుకువచ్చిన నాడే స శక్తిని పొంది నువు ఏ దానిని సంపూర్ణంగా సద్వనియోగం చేసుకోగలుగుతావు", అనడంతో ప*స్ప్వుంతునికి స్వశక్తి స్మరణ దూరమై పోయింది.

ర

హనుమంతునికి విద్యాధ్యయన సమయం రాగానే వానర రాజై న కేసరి తన కుమారునికి సముచిత సంస్కారం చేయించి వేదాధ్యయనార్థం సూర్య దేవుని సన్నిధానానికి పంపాడు. హనుమంతుడు అక్కడకు వెళ్ళి వేదవేదాంగాలను అధ్యయనం చేశాడు. అతడు వేరే అధ్యనం చెయ్యాలా? సాక్షాత్తూ మహాదేవాంశగా అవతరించిన వాడే అయినాసం (ప్రదాయ పరంపరను సంరక్షించడం కోసం సమస్త శాస్ర్తాలనూ సమ(గ్రంగా అధ్యయనం చేసి అతడు తల్లిదండ్రుల దగ్గరకు తిరిగి వచ్చేశాడు. సూర్యదేవుని అను([గ్రహం వల్ల తమ బిడ్డ సకల విద్యాపారంగతుడు కావడం చూసి అంజనా కేసరులు మహానంద పరవశులయ్యాారు.

లోక కంటకులై న రావణ కుంభకర్ణాది దుష్టాత్ములనందరినీ సంహరించే నిమిత్తం దేవతలచేతా మహర్షుల చేతా ,ప్రార్ధించబడీన శ్రీమన్నారాయణమూర్తి ధర్మమూర్తి రూపంలో శ్రీరామరూపంలో అవతరించాడు. శివభగవానుడు శ్రీరాముని బాలలీలలను తిలకించి ఫులకించాలని తరచు అయోధ్యాపురానికి వచ్చి అక్కడ ఉండేవాడు. ఓ నాడు అతడు జ్యోతిషుని రూపంలో వచ్చి బాలరాముని చెయ్యి చూసేవాడు. మరోనాడు భిక్షురూపంలో వచ్చి ఆకీర్వదించేవాడు. కాలం గడుస్తూన్నది. బాలరాముడు ఓ్కనాడు ఆడుకోవాలి. రాజ భనం నుండి వచ్చి బయట చూసేస రికి వానరాలను ఆడించేవాడు -ఒకడు చాలాబాగా ఆడే వానరాన్ని వెంటబెట్టుకు వచ్చాడు. ఆ వానరం అసామాన్యమైనది. బాలకులందరూ దాని మనోహర విచిత్ర క్రీడను తిలకించడానికి అక్కడ గుమి గూడారు. బాల రామ చంద్రుడు కూడ తమ్మునితో అక్కడకు వచ్చాడు. తన ప్రభు వును ఆకర్షించాలని వానర రూపంలో శంకరుడే విజయం చేశాడు.

ఠం ఆడేవాడూ, ఆడించేవాడు సర్వం ఆ మహాదేవ భగవానుడే. అంతా యెందుకు? తనతో ఆడాలనీ, ఆయన మధుర లీలలను సందర్శించాలనీ ఆయన్ని ప్రసన్నుణ్హ్నీ చేసుకోవాలనీ అతడు వచ్చాడు. ఆ వానర క్రీడను తిలకించి పులకించిన బాలరాముడు ఆకర్షిం బడ్డాడు. ఆ సుందర వానరకక్రీడను సందర్శించి అందరూ వెళ్ళి పోయారు. కానీ బాలరాముడు మాత్రం కదల లేదు. “*వాకీ వానరం కావాలి" అంటూ రామచంద్రుడు పట్టుబట్టాడు. కౌసల్యా దశరథులు గారాల పట్టి పట్టుపడితే జరగని దేముంటుంది? దశరథమహారాజు సేవకులను పీలచి “ఆ కోతులాడించే వానికి యెంతైనా సరే యిచ్చి ఆ వానరాన్ని తీసుకు రండి”. అని ఆజ్ఞాపిం చాడు. కోతుల వాడు వచ్చినది ద్రవ్యం కోసం కాదు. తన పెన్నిధియైన శ్రీరామచంద్రప్రభు చరణాలలో తనకు తాను అర్భించు కోవాలని వచ్చాడు. బాలరాముడా సుందర వానరాన్ని తన చేతుల లోకి తీసుకున్నాడు. అంతవరకూ ఆ దివ్య వానరం తనను తానే ఆడించు కుంటున్నది. ఇప్పుడా రామచంద్ర (ప్రభువే ఆడించ సాగాడు. యుగయుగాల నుండి కలిగిన కోరిక నాటితో నెరవేరింది. అది ఆనంద పారవశ్యంతో నాట్యం చెయ్య సాగింది. జనులందరూ ఆ దివ్యవానర నృత్యాన్ని తిలకించి పులకించి పోయారు. ముస్ధలై పోయారు. తత్సమయంలోనే ఆకోతులవాడు మాయమై పోయాడు. అతడు ఆ వానరంలో లీవమై పోయాడో ? లేక తన పని పూర్తి కావడంతో తన కై లాసానికే వెళ్ళిపోయాడో తెలియదు. ఆ రూపంలోనే హనుమంతుడు అక్కడ బాలరామ చంద్రుని సేవించుకుంటూ ఉండి పోయాడు. అంతట ఓ నాడు విశ్వామిత్ర మహర్షి యజ్ఞ సంరక్షణార్హమై - రామ, లక్ష్మణులను

ర]

తనతో తీసుకు వెళా సలని వచ్చినప్పుడు భగవానుడు హనుమంతుని దగ్గరగా పిలచి “హనుమా! నువ్వు నా అంతరంగ మిత్రుడవు. నీకు తెలియని లీలలు నాలో యెమీ లేవు. భవిష్యత్తులో నేను దశ కంఠుడై న రావణాసురుళ్లీ అంతం చేస్తాను. ఆ సమయంలో నాకు వానర సహకారం కావలసి ఉన్నది. ఖర, దూషణ, (త్రిశిరు కూర్చ నఖాదులు దండక వనంలో దుష్టవిహారం చేస్తూన్నారు. మారీచ, సుబాహు తాటకాదులు మనకు దగ్గరలోనే ఆవాసం యొర్చర చుకున్నారు. వారి మాయాజాలాలు, సర్వేసర్వత్రా వ్యాపించి ఉన్నాయి.నువ్వు శబరిని కలుసుకుని బుష్యమూకాద్రిని చేరి సుగ్రీవ రాజుతో స్నేహం పెంపొందింప జేసుకో. నేను క్రమంగా మార్గాన్ని నిష్కంటకం చేసుకుంటూ అక్కడకు వస్తాను. అప్పుడు నువ్వు నాకూ సుగ్రీవునికి స్నేహాన్ని యెర్పాటుచెయ్యి. ఆ తరువాత నేను రావణుళ్లీ అంతం చేసి అవతార కార్యాన్ని నెరవేరుస్తానుో అన్నాడు.

హనుమంతునికి తన (ప్రభువును విడనాడి వెళ ఎడం యెంత మాత్రము యిష్టం లేదు. అయినా అతడు రామాజ్ఞను తలదాల్చి రామనామ స్మరణ చేసుకుంటూ బుష్యమూకాద్రిని చేరుకున్నాడు

ఆ రోజులలో సుగ్రీవుడు తన అన్నగారైన వారికీ భయపడి త” మంత్రులతో బుష్యమూకాద్రి పై నివసిస్తున్నాడు. హనుమంతుడు సుగ్రీవ మిత్రుడై ఉంటూన్నాడు, మహా బలపరా[క్రమ సంపన్నుడ్జై స వాలిచే పంపబడ్డ వారెవరైనా వచ్చి తనపై దండెత్తుతారేమో ” అన్న భయంతో సుగ్రీవుడు సంచరిస్తూన్నాడు. శాప కారణంగా వాలి ఆ ప్రదేశానికి రాలేడు. ప్రియసఖుడై న హనుమంతునితోను

62

అన్యులతోనూ కూర్చుని సుగ్రీవుడు రాజకీయ విషయాలపై చర్చలు కొనసాగిస్తూన్నాడు. అప్పుడు అకస్మాత్తుగా అతని ద ఎపీ, పంపా సరోవరం వైపుకు పోయింది, అక్కడ దనురా భళొధారులై న యిద్దరు వ్యక్తులు నిలబడి వుండడం అతడు చూశాడు. వారి మనోగతం అర్ధం కావడం లేదు. కానీ వారి పోకడ చూస్తుంటే యెవరి కోసమో వారిద్దరూ వెదుకుతున్నట్టు మాత్రం ఉంది. వారి నడక వీర పరాక్రమోచిత దేహాలూ, వారు ధరించిన అస్తాలూ వల్కల వస్రాలూ జటలూ, చూచిన సుగ్రీవునికి సంశయం కలిగింది. దానితో అతడు హనుమంతుని దగ్గరగా పిలచి, “ఆంజ నెయా !ఆ వీర పురుషు లిద్దరూయెవరో తెలుసుకునిరా, శత్రు వర్గం వారైతే యిక్కడి నుండి పారిపోవాలి. మన సవహకారాని కోరి వస్తే వారితో స్నేహం చేసి ఒకరి కోరికను వేలొకరు నెరవేర్చుకోవచ్చును. నువ్వు బ్రహ్మచారి వేషంలో వెళ్ళి వారి వివరాలు తెలుసుకురా, వివరాలు తెలియగానే సంకేతం చెయ్యి”. అనగా వానుమంతుడు సుగ్రీవాజ్జ్ఞను శిరసా వహీంచి బయలు దేరాడు.

వానుమంతుడు సుందర (బ్రహ్మచారి రూపంలో ఆ పురుషోత్త ములను సమీపించి కుశల ప్రశ్నలు పూర్తి అయిన తరువాత అతడు వారిద్దరినీ అభినందిస్తూ-వారి పరిచయాని ఏ గురించి ప్రశ్నిస్తూ మహనీయులారా! మీ దివ్యదేహకాంతినీ, శస్తాదులనూ చూడ మీరు మహావీరశూర పరాక్రమ సంపన్నులుగా గోచరమవుతునా ఎరు. మీ సుకోమల పాదార విందాలను సందర్శించ మీరు రాజమందిర వాసులని మీరు చెప్పకయే తెలుస్తూన ఎది. గతంలో యెన్నడూ వీరు కొండకోనలలో కానీ అరణ్యాలలో కానీ సంచరించ లేదనీ

63

తెలియ వస్తూన్నది. వేషాలను చూస్తూంటే మీరు బుషీకుమారులుగా కనబడుతున్నారు. నిశ్చయాత్మకంగా మాత్రం యేమీ చెప్పలేక పోతున్నాను. మీ దివ్య సుందర వదన సీమలనుండి బహిర్గత మవుతున్న తేజాన్ని సందర్శిస్తూ వుంటే మీరు సాధారణులు కాదనీ దివ్యులనీ సువ్యక్త మవుతున్నది. శివకేశవ ప్రజాపతులలో మీ "రెవరు? నరనారాయణులేమోనని నాకు సందేహం కలుగుతున్నది. మీలో దివ్య భవ్యాకర్షణ గోచరిస్తూన్నది. మీ సౌందర్య మాధుర్యా “లలో నా చిత్తం మ్యుమై పోతూన్నది. మీరు నాకు అత్యంత మమతాస్పదులుగా గోచరమవుతున్నారు. ఎన్నడో యెక్కడో గతంలో మీతో గడిపినట్లు నాకు స్ఫురణకు వస్తూన్నది. కరుణించి నా సందేహాలన్నిటినీ దూరం చెయ్యండి!” అని వినయంగా

అర్ధించాడు. పవన సుతుని పలుకులు ఆలకిస్తూన్నంతసేపూ రామచంద్రుడు చిరునవ్వు నవ్వుతూనే వున్నాడు.తరువాత అతడు లక్ష్మణుని వైపు తిరిగా“తమ్ముడూ! ఈ బ్రహ్మచారి అపార బుద్ధిశాలి. ఇతడు మాటలాడే తీరును తిలకిస్తూంటే - ఇతడు వేద వేదాంగాలను అధ్యయనం చేసినట్టు అవగత మవుతున్నది. సంస్కృత బద్ధమైన యితని సంభాషణలో కానీ, ఆకృతిలో కానీ కొంచమైనా దోషం కనిపించటం లేదు. ఏ మహారాజు దగ్గరనో యితడు మహామాత్యుడుగా ఉండ తగిన వాడే. స్పష్టమైన యితని ఉచ్చారణాధోరణీ, బుద్ధి కుశలతా, రెండూ గంభీరంగా, ప్రభావాన్ని కలిగించేవి గానే ఉన్నాయి" అని పలికి సంజ్ఞ చేయగా లక్ష్మణుడు హనుమంతుని వైపు తిరిగి - “బావ్మాణోత్తమా! అయోధ్యను పాలించిన ధశరథచ|క్రవర్తి మా తండ్రి_వారి ఆదేశానుసారం పధా, ఎలుగేళు వనవాసం చెయ్యాలని

రీ వచ్చాము. ఇక్కడ మేము సంచరిస్తూండగా దుర్మార్లుడై న రాక్షసు డెవడో మా వదిన గారైన సీతాదేవిని అపహరించుకు పోయాడు. ఆమెను వెతుక్కుంటూ మేమిద్దరము బయలుదేరాము” అనా ఎడు, లక్ష్మణుని మాటలు పూర్తికాకుండానే హనుమంతుని బ్రహ్మచారి రూపం మారిపోయింది. వానర స్వరూపంలో అతడు శ్రీరాముని పాదాలపై వాలిపోయాడు. అతడు తనలో “నేను మారు రూపాని ఏ ధరించడం వల్లనే రామచంద్రుడు నాతో మాట్టాడ లేదు. నేనేనా స్వామిని గుర్తించలేక పోవడం వల్లనే ఆయన నను శ గుర్తించ లేదు. నా ప్రభువుల పరిచయాని | నేను అడగడంతో వారు నను ఎ వివరాలు అడిగారు. ఇదంతా నా కూట నీతికి ఫలమే. నేను మహాపరాధం చేశాను” అనుకుంటూ అతడు కనులనుండి జలాలు ('ప్రవహించ భగవానుని చరణాల పై బడి వేడుకో సాగాడు. భగవంతుడు అతజ్హో లేవదీసి ఆలింగనం చేసుకునా ఎడు. అప్పుడు హనుమంతుడు రామచందునికి వినయంగా నమస్కరిస్తూ- “ప్రభూ ! మా సుగ్రీవ రాజు ఆపదలో చిక్కు కున్నాడు. తమరు తప ) అతనికి సాయపడ గల వారు యీ భూమండలంలో మరెవ్వరూ లేరు. ఆపదలో ఉన వ అతట్డీ ఆదుకొని ధైర్యం చెప్పే అతని సేవలను తమరు సీ సకరించండి”. అంటూ ఆనందమగు డై అతడు రామ లక్ష్మణులను తన భుజాల మీద యొక్కించుకుని సుగ్రీవుని సమీపానికి తీసుకు వెళా ఎడు. వెంటనే రామ సుగ్రీవులకు మైత్రి యేర్చడింది. అగ్నిని సాక్షిగా పెట్టుకుని వారు మైత్రిని యేర ఏరచుకున్నారు. వాలి మరణించాడు. సుగ్రీవుడు వానరులకు రాజు అయ్యాడు. రామలక్ష్మణులు నాలుగు నెలల వరకూ ప్రవర్షణ పర్వతం మీదనే నివసించసాగారు. విషయ

ర5్‌

“వాసనలలో మునిగి సుగ్రీవుడు శ్రీరామకార్యాన్ని మరచి పోయాడు. కానీ ప్రభు కార్యాన్ని హనుమంతుడు యేల మరువగలడు? అనేక మార్టు అతడు సుగ్రీవునికి నచ్చ చెప్పాలని ప్రయత్నించాడు. కానీ సుగ్రీవుడు వినిపించుకో లేదు. అతడు స్వకార్యంలో సంలగ్నుడై వున్నాడు. సుగ్రీవుడు ఉపేక్షించడం చూసి లక్ష్మణుడు మహా కోపంతో రావడం చూసి తార అతనికి నచ చెప్పసాగింది. అంతలోనే హనుమంతుని దా రా పీలువబడ్డ అపార వానర భల్లూక సై న్యాలు వచ్చి చేరాయి. ఆ ప్రయత్నాల్ని చూసి లక్ష్మణుడు సుగ్రీవుని విషయమై ప్రసన్న చిత్తుడయ్యాడు. అంత సుగ్రీవుడు రామ సన్నిధి చేరి తన అపరాధాన్ని మన్నించ వలసిందిగా (ప్రార్ధించాడు. ఆపై శ్రీరామ సన్నిధిలో అతడు దేశదేశాంతరాలను వర్షించి వానరులను - సీతను వెదికి రమ్మని పంపాడు. రావణాసురుడు జానకీ దేవిని అపహరించాడని మాత్రమే తెలిసింది. కానీ అతడామెను యెక్కడ దాచినదీ తెలియలేదు. కనుకనే వానరులను దశ దిశలకూ పంపడం జరిగింది. తద్ద్వారా వారు వివిధ ప్రదేశాలలో ఉన్న వానరులను సమీకరించడమూ జరుగుతుంది, సీత జాడ తెలుస్తుంది. సుగ్లీ వుడు వానరులను శాసిస్తూ నెలలోగా నిర్దిష్ట స్థానాలను వెదికి తిరిగి రానివారు కఠిన శిక్షలకు పాత్రు అవుతారు. జాగ్రత్త! అనడంతో

వారందరూ నియమింపబడ్డ స్థానాలకు బయలు దేరారు. దక్షిణ దిక్కును వెదికే పని అన్నిటి కంటు గొప్పది. అందులకే సుగ్రీవరాజు ముఖ్యవానర వీరులయిన జాంబవంత, వనుమంత అంగద. నల. నీలాదులను పిలిచాడు. వారు రాగానే హనుమంతుని తనకు దగ్గరగా కూర్చో బెట్టుకుని - “ఆంజనేయా! జల, స్ధల, ఆకాశాలలో నీ గమనం ఆటంకం లేనిదే. స్వర్గంలో కూడా నువ్వు

రర సునాయాసంగా సంచరించగలవు. గమన, వేగ. తేజ, స్పూర్తులలో నువ్వు నీతండ్రితో సరిసమానుడై న వాడవు. నీకు తెలియనిది యెమీ లేదు. నీతో యేమి చెప్పాలి? కేవలం ఆయా స్టానాలను గాలించి రావడం కాదు. నువ్వు సీత జాడ తెలుసుకొని రాగలవని నాకు పూర్తి నమ్మకం ఉంది” అన్నాడు. సుగ్రీవుని పలుకులు విని శ్రీరామచంద్రుడు హనుమంతుని చేర బిలచి - “హనుమా ! నువ్వు నా పనిని తప్పక చెయ్యగలవు - ఇదిగో నా వేలి ఉంగరంాదీనిని తీసుకు వెళు - దీనిని చూడగానే నువ్వు నా దూతవని సీత గ్రహిస్తుంది. అంటూ సీతతో చెప్ప వలసిన సందేశ వచనాలను కూడ చెప్పాడు. అంత హనుమదాది వానర వీరులందరూ రామునికీ, సుగ్రీవునికి నమస్కరించి బయలు దేరారు. సీతకై వెదికి వెదికి హనుమంత, జాంబవంత అంగదాది వీరులందరూ అలసి పోయారు. ఆకలి దప్పికలతో బాధపడి పోతూన్నారు, నీళ్ళు యెక్కడున్నదీ వారికి తెలియడం లేదు. చాల రోజులుగా పళ్ళు కూడ దొరకడం లేదు. భారం అంతా హనుమంతుని పై బడింది. కొండశిఖరం పైకి యెక్కి హనుమంతుడు చూడగా దగ్గరలో పచ్చదనం కనిపించింది. అందమైన పక్షులు తమ రెక్కలతో నీళ్ళు జల్టుకుంటూ రావడం కనిపించింది. సమీ "పంలోనే ఉద్యానవనంలో సరోవరం ఉండ వచు ఎను" అనుకున్నాడు. అందరినీ వెంటబెట్టుకుని వారు అలావెళి ఎ చూడగా ఓ గుహలో నుండి పక్షులు బయటకు: వస్తూన్నాయి. ఒకరి బుజాలు వేలాకరు పట్టు కుని రామ నామాన్ని స్మరించుకుంటూ ఆ గుహలో

నో

ప్రవేశించారు. అత్యంత సుందరమై పరమ రమణీయమైన ఆగుహాం తర్భాగంలో వున్న సరోవర జలాలు అమృతంలా ఉన్నాయి. బంగరు కాంతులతో తళ తళ లాడే చెట్టూ వాటిపై మధురాతి మధురమైన పళ్లూ ఉన్నాయి. అక్కడే ఉంటూన్న “స్వయంప్రభొ అన్న తపస్విని యొక్క అంగీకారంపై వారందరూ ఆకలిదప్పికలను తీర్చుకుని ప్రశాంతంగా కూర్చున్నారు. తపస్విని అయిన స్వయంప్రభ అడు*గగా హనుమంతుడు తమ సమాచారమంతా చెప్పాడు. తరువాత తమను యెంత త్వరగా బయటకు పంపితే అంత మంచిదన్నాడు. అప్పుడు స్వయంప్రభ వారితో యిలా అందాసోదరులారా ! ఇంతవరకు యిక్కడకు వచ్చినవారు యెవరూ (ప్రాణాలతో బయట పడలేదు. ఎట్టి ఆటంకాలూ లేకుండా తపస్సు చేసుకునే యేకాంత ప్రశాంత న్ధానం యిది. జనులు యిక్కడకు వచ్చి పోతుంటే తాపసులకు ఆటంకం కలుగుతుంది. కానీ మీరు శ్రీరామ కార్యార్థం వచ్చినవారు. కనుక మిమ్మల్ని నా తపశ్శక్తితో బయటకు పంపు తాను. నేను కూడ శ్రీరామచంద్రులను చూడడానికి ప్రవర్షణ పర్వతం _ దగ్గరకు వెళ్ళవలసి వుంది. మీరందరూ కళ్ళు మూసుకోండి” అంది. అందరూ వెంటనే కళ్ళు వవూసుకున్నారు. క్షజాంలో వారందరూ సముద్రపు వోడ్డున వున న్‌ "సద్ద పర్వతం మీద నిలబడ్డారు. అంత స్వయంప్రభ వారి దగ్గర సెలవు తీసుకుని శ్రీరామ సన్నిధికి వెళ్ళిపోయింది.

తత్సమయంలో అంగదుడు వానర వీరుల వైపు చూస్తూ “" ఊోదరులారా! మనం బయలుదేరి నేటికి పూర్తిగా నెల గడచి పోయింది. ఇంత వరకూ మనం సీతాదేవి వివరాలను తెలుసు కోలేదు. సరికదా? పోవలసిన స్థానాలకు యింకా పోనేలేదు.పనిని

668 పూర్తి చేసుకోకుండా తిరిగినే వెడితే సుగ్రీవరాజు తప్పక నన్ను అంతం చేస్తాడు. అందువల్ల నేను యిక్కడే వుంటూ తపస్సు చేసుకుంటాను. మీరు వెళ్ళండి ”- అని దీనంగా పలికాడు.

ఆ మాటలు విని హనుమంతుడు అంగదునికి థైర్యం చెబుతూ- “యువరాజా! సుగ్రీవరాజు నీపై విశ (ప్రేమాభిమానాలతో వుంటున్నాడు. శ్రీరామ కార్యంలో మీరందరూ దత్తచిత్తులై వున్నారు. గుహలోకి వెళ్ళడం వల్ల మనకు ఆలస్యమయింది. ఇందుకు ఆయన తప్పకుండా క్షమిస్తాడు. నిను ఎ తప్పక రాజును చేస్తాడు. భయపడవలసిన పని లేదు. శ్రీరామచంద్రుడు అపార దయా సముదుడు. ఆయన సర (కాల సరా ;వస్థలలోనూ నిను ష్‌ సంరక్షిస్తూ వుంటాడు. శక్తి వంచన లేకుండా మనం రామసు[గ్రీవుల ఆజ్ఞలను పాలిద్దాము. ఒకవేళ సుగ్రీవునిపై గల ద్వేషం కారణంగా అతడు రాజు అవడం నీకు యిష్టం కాకపోతే యెక్కడా కూడ నువ్వు సురక్షితంగా మాతం ఉండ లేవు. రామకార్యాన్ని నెరవేర్చకుండా నువు స తప్పించుకుని తిరగదరిస్తే నువ్వెక్కడునా షు లక్ష్మణస్వామి యొక్క తీవ్రబాణాలు నిను ఎ (పాణాలతో విడిచి రామకార్యాన్ని పూర్తిచేయకుండా బ్రతకడం కంటె వారి సన్నిధానానికి వెళ్ళడమే మంచిది. వారి యిష్టప్రకారమే జరగనివ్వడం చాల మంచిది. అనడంతో అంగదుడు (పాణాలపె గల ఆశను వదులుకున్నాడు. సుగ్రీవుని దగ్గరకు మరలి వెళ్ళడం కంటె నిరాహారంగా ఉండి (పాణాలను విడనాడడానికే నిశ్చృయించుకునా ఎడు. అతనితో బాట్లు మిగిలిన వారు కూడ దీక్ష (ప్రారంభించారు.

థ్‌

న!

అప్పుడే వారికి జటాయువు సోదరుడైన సంపాతి కనిపించాడు. వానరభల్నూకాలన్నీ సముద్రతీరంలో సమావేశమయ్యాయి. “సము “దాన్ని దాటగలవారెవరు? అన ఏ విషయమై చర్చ (ప్రారంభ మయింది. అందరికందరూ తమతమ పరిమిత శక్తులను గురించి చెప్పి అసమర్థతను వివరించారు. “నేను సముద్రాన్ని దాటి వెళ్ళగలను. కానీ మరలి రాగలనో లేదో అన ఎ సందేహముంది. అన్నాడు అంగదుడు. జాంబవంతుడు అతళ్లో యువరాజుగా గౌరవించి అతడు వెళ్ళడానికి వాపు కో లేదు. పైగా వార్ధక్యం కారణంగా తానూ పోలేను అనా ఎడు.

అంతవరకూ హనుమంతుడు అందరి మాటలూ వింటూ మౌనంగా ఓ మూల కూర్చునా డు. అంగదుడు నిరాశ చెందాడు, అంత జాంబవంతుడు అంగదుని వైపు చూస్తయువరాజా ! నిరాశ చెంద నవసరం లేదు. సముద్రాని ఎ దాటడానికి కావలసింది కేవలం శారీరిక బలమేకాదు. కావలసినది అపారమైన బుద్ధిబలం కూడా. ఈ పనిని పూర్తి చేయడానికి సాక్షాత్తు రుద్రభగవానుడే అవతరించి ఉన్నాడు. రావణాది దుష్టరాక్షసు సంహారం ఆత్యవ సరమెనది” అంటూ అతడు హనుమంతునివైపు తిరిగాిఆంజనేయా! నువు గ మౌనంగా యెలా కూర్చోగలిగావయ్యా. నీవు జన్మించి నది రామకార్యార్థమే కదా ! పవనతనయా! నువ్వు నీ తండ్రి వలె క్షణంలో యీ సముద్రాన్ని దాటివేయగలవు. నీ బుద్ధి అపారమైనది. వివేక, జ్ఞానసాగరుడవై న నువ్వు యింత బలాన్ని నీలో దాచుకుని యెలా కూర్చోగలిగావు?” అని పలికి అతడు ఆంజనేయుని జన్మ, దేవతలు వరాల నివ్వడం, బుషులు శపించడం ఆదిగాగలవన్నీ విని పించి, జ్ఞాపకానికి తెచ్చా. “మారుతీ! నువ్వు తలుచుకుంటే యేమైనా చెయ్యగలవు” అన్నాడు.

70 సము[దోల్రంఘనం లం పవన తనయుడు సదా సర్వదా రామస్మరణలోనే సంలగ్నమై

వుండే వాడు. అతనికి తన బలపరాక్రమ స్మరణ లేనే లేదు. జాంబ

వంతుని మాటలు వినేసరికి అతనికి తనలో అపారమైన సక్తి

వున్నదనీ, భగవంతుని శక్తి అంతా తనదేననీ అనిపించ సాగింది,

అతడు వెంటనే గర్జిస్తూ- "ఈ సముద్రం దాటడమన్నది నాకు ఓ

లెక్కా? రాముని దయళల్ల నేను యిలాంటి అనేక సముద్రాలను

దాటివేస్తాను. అంకలో నాకు సీతామాత కనిపించకపోతే స సర్గం

మొదలు బ్రహ్మలోకం వరకూ వెదుకుతాను. లంకా సమేతంగా (త్రికూట పర్వతాన్ని యెత్తుకువస్తాను. రావణుజ్హీి అంతం చేసి వేస్తాను. రామ కార్యాన్ని సాధించే నా దారికి యెవరూ ఆటంకాని శ్‌ కలిగించ లేరు”. అంటూ హనుమంతుడు చేసిన గర్దనలతో కూడిన గంభీర వచనాలను ఆలకించిన వానర సేన అంతా ఒక్కుమ్మడిగా ఆనందంతో నాట్యం చేసింది. “ఆంజనేయా! నువ్వు మహావీర శూర బలపరాక్రమ శాలివి. నువే ఎమైనా చెయ్యగలవు. నువు గి సీతామాతను చూసి రావాలి. శ్రీరామప్రభువుతో మనమందరం లంకకు చేరి రావణ సంహారం చేద్దాము. రామచంద్రునికి క్రీర్తి కలుగుతుంది. మనమందరం ఆనందోత్సవాలు చేసుకుందాము అన్న జాంబవంతుని మాటలు ఆలకించి హనుమంతుడు లేచి ఓ మ హోన్నత పర్వత శిఖరాన్ని యెక్కాడు. అతని పాద ఘటనలకు పర్వత శిఖరాలు విరిగి పడిపోసాగాయి. అతని వాల విక్షేపాలకు 'పెద్ల పెద్ద చెట్లు ఆకాశంలో యొగిరిపోసాగాయి. అందులో అసంఖ్యాక పుష్పాలు హనుమంతుని పూజిస్తునా ఎయా! అన్నట్టు పడసాగాయి.

71] దేవతలు “జయ జయ” నాదాలు చేశారు, మహర్షులు శాంతి పాఠాలు వల్రించ సాగారు. వాయుదేవుడు అండగా సహకరించగా హనుమంతుడు సముద్రాన్ని దాటడానికి పై కియెగిరాడు. రామ “పరమాత్మను స్మరించు కుంటూ అతడు వానరులకు అందరికీ ధైర్యాన్ని చెప్పాడు. “సోదరులారా! మహోత్సావాంతో మహానందంగా నా మనస్సు భగవంతుని అపార దయానుభవాన్ని పొందుతున్నది, కార్యాన్ని సాధించుకుని నేను వెంటనే తిరిగి వస్తాను,-మీ 'రెంతమాత్రం భయపడ నవసరం లేదు”. అంటూ అతడు మరల భగవన్నామాన్ని స్మరించుకుంటూ బయలుదేరాడు. మేఘ సమూవూం అతని కఠోర వజ సమమైన దేహ స్పర్శకు చెల్లా చెదరై అతనిపై చల్లిటి నీటి బిందువులను వర్షించింది. ఏకా గ్రచిత్తుడై అతడు ఆకాశ మార్గంలో ముందుకు దూసుకుపోతునా ఎడు. మారుత తుల్యవేగంతో ముందుకు అలాపొతున్న హనుమంతుని చూసి సముద్రుడు తనలో యిలా అనుకున్నా ఇడుూ-రామచంద్రుని పూర్వీకులే నాకు యీ స్వరూపాన్ని ప్రసాదించి వున్నారు. నేటి వరకూ నేను వారికి యేవిధమైన ప్రత్యుపకారమూ చెయ్యలేక పోయాను. సీతాదేవిని అపహరించుకు పోవడంలో నాకు కూడ సంబంధం ఉన్నదని శ్రీరామచందుడు అనుకో రాదు. ఏమంటే ఓ విధంగా రావణుడు నా లోపలే ఉంటూన్నాడు. అతని కోటకు నేను కందకంగా వున్నాను, కనుక నేనీ రామసేవకునికి స్వాగతం పలికి అతని వి్థశ్రాంతికై యేదేని ఉపాయం ఆలోచించ గలిగితే సురక్షితుడనై చేసిన మేలు మరువని వాడనవుతాను”. అనుకుని అతడు మైనాకుత్రి పలిచి- “మైనాకా! శ్రీరామసేవకునికి స్వాగతం చెప్పు”. అన్నాడు. అప్పుడు మైనాకుడు విశాలమైన రూపాన్ని

72 ధరించి సముద్రం పైకి వచ్చాడు. అదేదో ఆటంకమని తలచి తన కాంతితో అతణ్ణి పాతాళ లోకంలోకి అణచి వెయ్యాలని హనుమంతుడు మహా వేగంతో తనవైపుకు రావడం చూసి మైనాకుడు మనుష్య రూపాన్ని ధరించి శిఖరం మీద నిలబడి వినయంగా “ఆంజనేయా! నీ తండ్రీ అయిన వాయుదేవుడు నాకు మహోపకారం చేశాడు. తన వజ్రాయుధంతో మహేంద్రుడు “మౌ పర్వతాల రెక్కలు నరికే సమయంలో నీ తండ్రి సహాయంతో నేనీ సముద్రంలో రహస్యంగా దాక్కున్నాను. నేను నీకు విశ్రాంతి నివ్వాలను కుంటునా ఎను. నాపై విశ్రమించి అలసటను తాలగిం చుకుని ముందుకు వెళ్ళు. రామకార్యం ప్రపంచ కార్యమే కదా! రామసేవకుడవైన నిన్ను సేవించడమంపే యావత్‌ విశ్వాన్నీ సేవించడమే అవుతుంది. నా కోరికను మన్సి స్తావను కొంటున్నాను” అన్నాడు. అంత హనుమంతుడు సాదరంగా మైనాకుని స్పృశించి- “మైనాకా! నువ్వు నాపై చూపిన (ప్రేమాభిమానాలకు నేను చాల సంతోషించాను. తండ్రిలా నువు ప్ర నాకు గౌరవనీయుడవే, నేను నీ ఆదేశాన్ని పాలించ వలసినదే, కానీ నేనిప్పుడు రామకార్యార్థినై వెడుతూన్నాను. నా మనస్సు స్ర్రీరామకార్యంలో పరిప్లూర్తంగా లగ్నమై పోయింది. అలసట తీర్చుకోవడం కోసం నేనిక్కడ ఆగినా నా మనస్సు నా దేహాన్ని విడనాడి లంకకు పొతుంది. క్షణకాలం కూడ నేనిక్కడ నిలవలేను. నన్ను. క్షమించు. వనుమంతుడు మహావేగంతో ముందుకు యొగరి ప్రోనాగాడు.

శరీర బలం హనుమంతునిలో అపారంగా ఉ్రన ఎదన్న సంగతి తెలిసిన దేవతలు అతని బుద్ధిబలాన్ని క్రూడ్ర పరీక్షించాలని - నాగమాత అయిన సురసను పంపారు. ఆమె వస్తూనే మారుతి

73

మార్గానికి అడ్డంగా నిలబడి బిగ్గరగా - దై వకృప వల్ల నాకు భోజనం దొరికింది. తనివి తీరా తింటాను. అంది. ఆమెకు సమాధానమిస్తూ హనుమంతుడు “నేను రాముని పనిమీద వెడుతూన్నాను. ఆ పని పూర్తికాగానే వచ్చి నీకు ఆహార మవుతాను. నేను మృత్యువుకు యెంత మాత్రం భయపడను. అని అతడు యెన్ని విధాల చెప్పేనా సురస వినలేదు. ఆమె అతళణ్లి మింగి వేయాలని నోరు తెరచింది. ఆమె తెరచిన దానికి రెట్టింపుగా మారుతి తన దేహాన్ని పెంచాడు. ఆమె వంద యోజనాలు నోటిని పెంచేసరికి అతడు సూక్ష్మ దేహాన్ని ధరించి ఆమె నోటిలో దూరి బయటకు వచ్చేశాడు, హనుమంతుని బుద్ధి కుశలత్వానికి నురన ప్రసన్నురాలయింది. అతడు వెళ్ళేపని నెరవేరాలని ఆశీర్వదించి మాయమై పోయింది. అదే సముద్రంలో రాహువు యొక్క తల్లియైన సింహికా రాక్షసి నివసిస్తూ పై నుండి యెగిరేప్రాణుల నీడ సముద్రం మీద పడగానే ఆ నీడనే పట్టుకుని తనవై పుకు లాగి అంతం చేస్తూంటుంది. అలా యెందరో హతమై పోయారు. రామదూత విషయంలో కూడా సింహిక అలానే చేయ సాగింది. తన నడకకు ఆటంకం కలగడం చూసి హనుమంతుడు (క్రిందకి చూసీ ఆ రాక్షసిని గుర్తించాడు. మహాబల పరాక్రమశాలి అయిన ఆ వజ్రాంగుని ముందు ఆ నీచ రాక్షసి నిలవగలదా? ఒకే ఒక గుద్దుతో హనుమంతుడు ఆ రాక్షసిని నేలకూల్చి వేశాడు, వెంటనే అతడు యెట్టి ఆటంకం లేకుండా సముద్ర తీరానికి చేరుకున్నాడు.

అక్కడి మనోహరమైన వనంలో పచ్చటి చెట్టూ, సువాసన లీనే పువ్వులూ షక్షులు చేసే మధుర నాదాలూ, తుమ్మెదలు చేసే రుంకారాలూ-అదిగా గల వాటితో అక్కడ శ్రవణ నయ

74 నానందకరంగా ఉంది, కానీ హనుమంతుడు తన దృష్టిని అయ్యాకర్షణలవై పు పోనీయనే లేదు. ఒక్కదూకులో ఓ కొండశిఖరం యెక్కి కూర్చున్నాడు. అది తనకు శిబిరంగా బాగున్నదనుకున్నాడు. తియ్యటి జలాలున్నాయి. విశేషం యేమంటే అక్కడ కూర్చుని చూస్తే లంక అంతా కనిపిస్తుంది. అది తెలిసిన ఆ రామదూత అక్కడ కూరు ఏనియే లంకలోని అనేక విషయాలను అర్ధం చేసుకునా ఎడు. ప్రవేశించడానికి వీలులేని లంకకు సంబంధించిన సమస్త విషయాలూ తెలుసుకున్నపుడే సీతాదేవి జాడ తెలుస్తుంది- అని నిశ్చయించు కున్నాడు. విశాలమైన ఆకారంతో లంకానగరంలో ప్రత్యేక విషయానీ ఒ అర్ధం చేసుకోవడం కుదరని విషయం కావడం వల్ల ఆ సిద్ధుడు అణిమా సిద్ధిని 'ప్రయోగించాడా? అన ఎట్లు సూక్ష్మ రూపాని ఎ ధరించి లంకానగరం యొక్క (ప్రముఖ దా ;ర0 దగ్గరకు వచ్చాడు. లంకానగరానికి లంకిణి అధిష్ట్రానదేవి. సాయం సమయంలో రహస్యంగా వానరుడొకడు ప్రవేసిస్తూండడం చూసి సందేవాంతో ఆమె హనుమంతుని దగ్గరగా వచి ఎ గద్దిస్తూోనువ్వు దొంగతనం చేయదలచు కునా వా?” అని ప్రశ్నించింది. దానితో రామ దూత (కోధావేశంతో బలం కొద్దీ ఆమెను ఓ గుద్దు గుద్దాడు. దానితో ఆమె రక్తాన్ని కక్కుకుంటూ నేల మీద పడిపోయి మరల తేరుకుని లేచా"మహావీరా! నువ్వు లంకానగరంలోకి యే విధమెన ఆటంకం లేకుండా వెళ్ళు. నేను నిను ఎ గుర్తుపట్టాను. చాలకాలం క్రితమే బ్రహ్మదేవుడు నన్ను చూసి - వానరుని చేత దెబ్బతిన్న సమయంలో రావణాసురునికి అంతం సమీపించిందన్సి తెలుసుకోఅని నాకు చెప్పి వునా ఎడు" అని లంకిణి పలకగానే హూన్సుమంతుడు లోపల ప్రవేశించాడు. ఆ అంకా నగరంలో ప్రవేశించి- రాక్షసుల

76

ఆహార విహార, శయన, శస్తాగార, ఆలోచనా మందిరాలను అన్నింటినీ నిశితంగా పరిశీలించాడు. సీతాదేవి జాడ తెలుసుకోవాలని రావణాసురుని అంతఃపురాన్ని కూడ వెతికాడు. మండోదరి ఆదిగాగల రావణుని భార్యలను చూశాడు. కానీ సీతామాత మాత్రం అతనికి కనిపించ లేదు. దానితో ఆతనికి చాల వేదన కలిగింది. చెప ఎలేని బాధను అనుభవించ సాగాడు.

అతడు తనలో తానిలా అనుకోసాగాడు “నేను ధర్మాన్ని అతి(క్రమించ లేదు కదా! పరకాంతలను చూడడం అధర్మమే. నేనింత వరకూ యేలాంటి పాపమూ చెయ్య లేదు.నేడు నా ద్వారా మహాపరాధం జరిగింది. అని అతడు విచారసము[ద్రంలో మునిగి పోయాడు. మరుక్షణంలో అతని మనస్సులో మరోభావం కలిగింది. ఆ సమయంలో దై వస్మరణ వలన అతని హృదయం పరిశుద్ధమైనది. అతడొక నిశ (యానికి వచ్చాడు. ఇంద్రియాల శుభాశుభ ప్రవ ఎత్తీకీ కారణం మనస్సే. అత్యవసరాన్ని బట్టి కార్య సాధనకోసం నేను పరకాంతలనుచూశానే కానీ నా మనస్సులో యేలాంటి వికారమూ లేదు. నా మనస్సు స్థిరంగా పవిత్రంగానే ఉంది. సీతాదేవిని నేను స్తీసమూవహంలో కాక మరెక్కడ చూడగలను? అత్యంత పవిత్రమైన మనస్సుతోనే నేను వారిని తిలకించాను.కనుక యీ విషయంలో నాదోషం యెంతమాత్రం లేదు. అని చృఢమైన మనస్సుతో హనుమంతుడు యితరేతర న్థానాలను కూడ వెతక సాగాడు.

ముందుకు సాగగా అతనికి ఓ చిన్న కుటీరం కనిపించింది, దాని గోడలపై సర్వత్రా రామనామం కనుల విందుగా (వాయబడింది. మణుల ధగధగ కాంతులు కారణంగా ఆ రామ నామాలు రాత్రులలో

76 కూడ చక్కగా స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. అక్కడే బారులు బారులుగొ తులసి మొక్కలున్నాయి. కేసర ఆదిగా గల నుగంధిత పుష్పాలువున్నాయి. ఆ పషర్హ కుటీరానికి యెదురుగా ఓ చిన్న చేవాలయం ఉంది. “లంకలో యిలాంటి (ప్రదేశమా?ొ అన్న భావం కలగడంతో హనుమంతునికి ఆశ ర్యానందాలు కలిగాయి. తూర్పు తెల్లవారబోతుండగా విభీషణుడు లేచి " శ్రీరామ జయరామ జయజయరామ” అంటూ రామచంద్ర పరమాత్మను స్మరించ సాగ్గాడు. “ఈ రామభక్తుడెవరా"ో అనుకుంటూ హనుమంతుడు బ్రావ్మాణ వేషాన్ని ధరించి తానుకూడ విభీషణుని స్వరంతో స్వరం కలిపి రామనామం చెయ్యసాగాడు. బ్రావ్మాణోత్తముని చూస్తూనే విభీషణుడు బయటకు వచా ఎడు. ఒకరినొకరు పరిచయం చేస్తు-కున్నారు, ఆ తరువాత ఆ భగవత్‌ భక్తు లిద్దరూ గాఢంగా ఆలింగనం చేసుకున్నారు. విభీషణునిలో హనుమంతునకు శ్రీరామ పర మాత్మ కనిపించాడు. విభీషణుడు మారుతిని సాక్షాత్తూ భగవంతునిగానే భావిస్తూన్నాడు. తనను గురించి విభీిషణునకు చెప్పుకో వలసిన దేమీ లేదు, కరుణాసముద్రుడై న శ్రీరామ చంద్రుని సమాచారాన్నీ, సీతాపహరణ విషయాన్నీ వివరించి చెప్పాడు. అప్పుడు. విభీషణుడు వినయంగా మౌట్టాడుతూ- వానుమూ ! కళోర దంతాల మధ్య వున్న నాలుక వలెనే నిక్కడ వుంటూన్నాను. అనురుడనై న నన్ను శ్రీరామ (వభువు యేనాటికైనా తన వాళ్లీగా చేసుకుంటాడా? కామ ప్రవృత్తి గల జాతిలో నేను పుట్టాను. ఎలాంటి సాధనా చెయ్యలేక పోత్తునా ను. శ్రీరామపరమాత్మ పాదకమలములపై నాకు అపారమైన శ్రద్ధ, భక్తీ, (పేమలున్నాయి, రామహ్రభువు నాకు తప్పక లభిస్తాడని

77

ఆశించవచ్చునా? నిన్ను చూస్తూంటే నాకు ఆశకలుగుతూ దృఢ మవుతున్నది. భగవంతుని దయలేనిదే నీ వంటి మహాత్ములయిన సజ్జనుల సాంగత్యం కలగదు. దైవకృప వల్లనే భక్తులలో గొప్పవాడవైన నీ స్నేహం లభించింది. భగవంతుని దర్శనం లభించబోయే ముందు సజ్జనుల సాంగత్యం యేర డుతుంది” అంటాడు.

అప్పుడు హనుమంతుడు బదులుపలుకుతూ అంటాడు- "“విభీషణా శ్రీరామ పరమాత్మ పరమ దయాళుడు. అతడు సదాసర $దా దీనులపై దయచూపుతూనే ఉంటాడు. నువ్వు నీ గురించి అంతా చెప్పావు. నా గురించి ఆలోచించు. వానరుణ్జీ చాంచల్యమే మా జాతికి సహజ స భావం ఏ విధమైన సాధనా లేని వాణీ. పరోపకార విషయం అలా ఉంచగా, జఉదయసమయంలో మా వానర నామాని ఏ తలచిన వారికి భోజనం దొరకదు, మిత్రుడా విభీషణా! నేను వానరజాతివాడవై నా రామప్రభువు నాపై దయ చూపించాడు. అట్టి (ప్రభువును గురించి తెలిసి కూడ సేవించని వారు సంసార సముద్రంలో పడి కొట్టుకు పోతారు. అలాంటి వారు దుఃఖించి లాభమేముంది?” అంటూ శ్రీరామపరమాత్మ యొక్క సద్గుణాలను స్మరించుకుంటూన్న వనుమంతుని నయనాల నుండి ఆనంద బాష్పాలు జల జల రాలాయి. ఆ రీతిగా వారిద్దరి మధ్యా చాల సేపు సంభాషణ జరిగింది. విభీషణుని సూచనానుసారం హనుమంతుడు అశోకవనం వైపుకు వెళ్ళాడు.

అశోకవనంలో శ్రీరామపత్ని అయిన సీతామాత 'శింశుప' అనే చెట్టు క్రింద దీనంగా కూర్చున్నది. ఆమె దేహం వాడిపోయి

78

నీరసించి వుంది తల వెంట్రుకలు పెనవేసుకు ఉనా ఎయి. తలపై సౌభాగ్యానికి గుర్తుగా యెకవేణీ ఉంది, ఆమె శ్రీరామ భగవన్నామాన్నీ, లీలలనూ తలచుకుంటూ వుంది. దూరం నుండియే హనుమంతుడు ఆమెకు మనసా నమస్కారం చేశాడు. ఆతి సూక్ష్మరూపంలో శింశుపమనే ఆ చెట్టునెక్కి కూర్చున్నాడు. ఆదే సమయంలో రావణుడు సీతను స్వాధీనం చేసుకోవాలని ప్రయత్నం చెయ్య సాగాడు. సామదానభేదో పాయాలు వుపయోగించాడు. చిట్టచివరకు గర్దిస్తూ భయంకరంగా పలికాడు. కానీ ఆమె పవిత్రత్వంలో రామ నిష్టలో, సతీత్వంలో అగ్రస్టానాని ఎ అవింకరించి వున్న ఆ మహాసధ్వి ముందు ఆ రాక్షసుని ప్రయత్నాలు నెరవేరుతాయా? ఎంతో మంది రాక్షస స్త్రీలు ఆమెను రావణ వశవర్తినివి కావలసినదని బాధించ సాగారు. వారి అప్రియ కఠోర కర్కశ వచనాలు ఆమెకు తీవ్రమైన బాధను కలిగించ సాగాయి. భర్త జాడ తెలియక పోవడంతో ఆమెకు అనేక సందేహాలు కలగసాగాయి. ఇక తాను బతికి వుండడం అసంభవమనుకున్నది. అంత త్రిజట అనే రాక్షస స్త్రీ తనకు వచ్చిన కలను గురించి సీతకు చెప్పి అమెకు ధైర్యం చెప్పింది. రాక్షస (స్త్రీలందరూ అక్కడ నుండి వెళ్ళిపోయారు, కొన్ని క్షణాలకు (తిజట కూడ వెళి ఇ పోయింది.

చెప్పలేని బాధతో ఆత్మహత్యకు సంసిద్ధమవుతున్న సీతాదేవిని చూసి హనుమంతుడు సమయం కనిపెట్టి-రాముడు పుట్రినది మొదలు, సీతను పెండ్లాడడం, అరణ్యవాసం, సీతాపహరణం ఆదిగాగల సమాచారాని ఎ చెట్టుమీద నుండియే చై ) చిట్ల చివరగా- “అమా శై! నేను శ్రీరామ ప్రభువులు పంపగా వచా సను, అనా డు హనుమంతుని మధురాతి మధురమై అమృతంతో సమాస్వున

79

పలుకులు విన వ జానకీ దేవికి మహానందం కలిగింది. “ఇది రాక్షస్షమాయ కాదు గదా!” అన్న సందేహం ఆమెకు మరుక్షణంలోనే కలిగింది. అది (గ్రహించిన వనుమంతుడు- “అమ్మా |! నేను రామచంద్రుల పాద కమలాలు సాక్షిగా శపథం చేసి చెబుతున్నా ఎను, నేను ఆ పరమాత్మ దూతను. మీకు నమ్మకం కలగడం కోసం (ప్రభువులు నాకు ఓ రహస్యమైన కథను చెప్పారు. మీరు అడవిలో ప్రభువులతో వున్న సమయంలో జయంతుడు కాకిరూపంలో వచ్చి మిమ్ము బాధించడం చూసి శ్రీరామచందులు వారు అతని పై ఇషీకాస్తాన్ని ప్రయోగించారుట, ముల్గోకాలలోను వానికి యెవరూ శరణివ్వలేదట, చిట్టచివరకు పప్రభువులే దయతలచి వాళ్లో ఒంటికంటి వాళ్లోగా చేసి విడిచి పెట్టారట. అంతే కాక ఆ దయామయుడు మీకు ఆనవాలుగా నాకు ఓ వుంగరాని యిచ్చారు. మీరు నన్ను నమ్మండి. నేను మీ పాదాలు పట్టుకుంటున్నాను* అన్నాడు. నిజానికి హనుమంతుని హృదయం నిర్మలమైనది. అతడు నిజమైన ప్రమాణం కూడా చూపించాడు, దానితో సీతాదేవికి నమ్మకం కలిగింది, ఆమె పవతనయుని (క్రిందకు దిగి రమ్మన్నది, రావూనామాం కితష్టాన , వుంగరాన్ని చూని ఆవా మహానందమగ్నురాలై పోయింది. శ్రీరామ సందేశాన్ని ఆలకించిన ఆమెకు (ప్రాణాలతో సమానుడైన అంతకన్నా అధికు డైన రామప్రభువే లభించినంతటి ఆనందం కిగింది. అప్పుడ మె వానుమంతుని వైపుచూస్తూ”ఆంజనేయా ! నువ్వు నకు మహోపకారం చేసావు. నా స్వామి నన్ను మరచి పోయారని: ౨, ఆయనకేమెనా అపకారం జరిగినదని కానీ భావించి నే ) మరణించివుంటే యి విషాదవార్త విన్న ఆయనకు యెంతటి క ౨

ళం కలుగుతుందో కదా ! బాబూ! వారునన్ను యెప్పుడైనా తలుస్తున్నారా? నేను నా ప్రాణనాథుణి సందర్శించ గలుగుతానా? నన్ను నా 'నాథుడు శీఘ్రంగా తీసుకు వెడతారా !” అని యింకా యేమో పలకబోతుండగా ఆమె కనుల నుండి దుఃఖ బాష్పాలు జలజలా రాలాయి. ఆమె యిక మాట్లాడలేక పోయింది. “అమ్మా ? మిమ్మల్ని తలుచుకుని ప్రభువులు పడుతున్న బాధను నేను చెప్పలేకున్నానమ్మా! ఆ మహాత్ముడు భూదేవిని చూస్తూ - నీ బిడ్డకు నా వల్ల మహాకష్టాలు కలిగాయి, అందుకే నేను నీలో కలిసిపోవాలను కుంటున్నాను. నువ్వు నాకుస్టానం యివ్వడం లేదు”. అని పలికి విరబూసిన పూలను కోసుకురా. గుచి ఎ సీత జడలో పెడతానో. అంటూనా ఎరు. తల్చీవారివిరహా బాధలను యెవరూ వరించలేరమ్మా ! వారు తమ్ము తామే మరచిపోత్తూనా ఎరు. యెల్ల వేళలా మిమ్మల్లే ఎ స్మరిస్తూన్నారు. మిమ్మల్ని సంబోధించి- “ప్రియురాలా! నువ్వునా దగ్గర ఉన్నప్పుడు నాకు అత్యంత ప్రేయకరమై,

• సుఖప్రదమైన వస్తువులే నువ్వు లేనపు ఎడు నాకు మహా దుఖాన్ని కలుగ జేస్తూన్నాయి. అందమైన మనస్సును ఆకర్షించే చెట్టసమూ హాలలో తేజరిల్లే ఎర్ర ఎల్జిని చిగురుటాక్రులు యిప్పుడు నాకు నిప్పుకణాలవలె కనపడుతున్నాయి. చందుడు గ్రీష్మకాలంలోని సూర్యునిలా నన్ను దర్రం చేస్తూనా ఎడు. నీవున్న వేళ అమ ఎతం వలె వుండే వానతుంపరలు నేడు సలసల"కాగే నూన చుక్కల్లా నన్ను వేధిస్తున్నాయి. శీతలమందసుగంధ వాయువులు విషసర్పాల వలే పీల్చి విడీచే ఉచ్చ్వాస, నిశ్వాసల వలె నన్ను పీడించి వేస్తూ న్నాయి. నా బాధలను యెవరి దగ్గరైనా తెలుపుకుంటే నాగుండె

81 బరువు తగ్గుతుంది. కానీ యెవరితో యేమని యెలా చెపు కుంటాను? మన యిరువురి (ప్రేమ, అభిమాన సంయోగ రహస్యవిషయాలను నా హృదయం తప్ప గుర్తించగల వారె వరున్నారు? అట్టి నా హృదయం సర్వకాల సర్వావస్థలలోనూ నీదగ్గరే వుంటున్నది. అది క్షణం కూడా నను ఎ విడనాడి ఉండదుకదా! ఇంతమాత్రంచే మనం చెప్పజాలని, వర్షించ వీలుపడని మన ప్రేమకు వ్యాఖ్యానం చాలుతుందా? చాలదు. కానీ యిక చెప్ప గలిగేది మాత్రం యేముంది!” అంటూ హనుమంతుడు భావావేశంలో ములిగిపోయాడు. తన (పాణనాథుడే తన ముందు నిలచి మాట్లాడుతున్నట్లు సీతాదేవికి అనిపించింది. ఆమె ప్రేమమగ్నయై దేహస్మృతిని మరచిపోయింది. అంత హానుమంతుడు ఆమెకు ధై ర్యాన్నిచెబుతూ - “అమ్మా ! ప్రభువుల అతులనీయ బలైశ్వర్య ప్రభావాలను జ్ఞప్తేకి తెచ్చుకో. ఆ మహామహితాత్ముని ఒకొక్క పదునైన బాణం ముందు వీరందరి కందరూ కలసి నిలవగలరా? ఈ దురాత్ములు సమూలంగా నాశనమై పోయారనే భావించు. ఈ ఘడియ వరకూ రామప్రభువులకు నీజాడ తెలియ లేదు. లేకుంటే ఆ మహాపరా క్రమశాలి యీ పాటికే యీ రాక్షసులనందరినీ బూడీద చేసి ఉండేవాడే, ఇప్పుడు మా వానర భల్లూక సై న్యాలన్నీ వారితో రావడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాయి. మేమందరం కలిసి యీ దుష్టులను అందరినీ అంతం చేసి ఆనందోత్సవాలతో. మిమ్మల్ని తీసుకు వెళ్ళగలము. అమ్మా ! మీరు శ్రీరామచంద్రుల మహాప్రభావ విషయాలను మరచిపోయారా? ఆయనకీ సమాచారం తెలియగానే వానర భల్లూక సేనలతో వచి ఎ తన నిశితబాణ పరంపరలతో సముద్రాన్ని స్తంభింప జేసి లంకలో ఒక్క రాక్షసుణ్హీ కూడ

82 మిగలకుండ అంతం చేసి వేస్తారు. వారికి అడ్డంగా దేవదానవాదులే కాదు సాక్షాత్తూ మృత్యుదేవత వచ్చి నిలచినా ఆ మహాత్ముడు దానిని కూడ అంతం చేసి తీరతాడు తల్లీ ! నీ విరహాంలోరామ “ప్రభువు యెంతగా దుఃఖ పడుతున్నాడో ? నేనువర్రించజాలనమ్మా ఆయనింక క్షణకాలం కూడ ఆలస్యం చెయ్యడు. శీఘ్రంగానే ఆయనను కలసి మీరు సుఖిస్తారు” అన్నాడు.

ఆ మాటలు విన్న జానకీదేవా”హనుమా! నేటికి పది నెలలు గడిచి పోయాయి. ఇంక గడువు రెండు నెలలే వుంది. ఈ లోగా నా ప్రభువు నాపై దయదలచనిచో నేను వారిని సందర్శించ లేను. విభీషణుడే లేకపోతే ఆ దుష్ట, రావణుడు నన్నీపాటికే అంతం చేసి ఉండేవాడు. అంటూ సీత భరించ జాలని దుఃఖం వల్లి యింక మాట్లాడ లేక పోయింది, అప్పుడు హనుమంతుడు ఆమెకు ధైర్యాన్ని చెబుతూ" అమ్మా!నా వల్ల మీ సమాచారం వింటూనే రామ ప్రభువులు మహా వేగంతో యిక్కడికి వచే స్తారు. నిజానికి ఆయన రావలసిన అవసరం మాత్రం యెముంది? ఈ దుఃఖ సముద్రం నుండి నేనే మిమ్మల్ని విడిపించ గలను. మీరు నా భుజసీమపై కూర్చుంటే సురక్షితంగా యిప్పుడే సముద్రాన్ని దాటించి వేస్తాను. అగి ఎ హో(త్రుడు హవనం చేయబడ్డ హవిస్సును శీఘ్రంగా దేవేంద్రునికి అర్చించునట్టు మిమ్మల్ని శీఘ్రంగా శ్రీరామ ప్రభుసని ఇధానానికి చేర గలను. భగవంతుని దయ వల్ల మిమ్మేకాదు. రాక్షస సమేతంగా యీ లంకనే తీసుకుపోగలను. ఇక ఆలసించకండి. మిమ్ము తీసుకుపోయే సమయంలో రాక్షసుడెవరూ నన్ను అడ్డగించ లేడు". అన్న మారుతి వచనాలకు సీత యిలా బదులు పలుకుతున్నది. “హనుమా ! నువు [చూస్తే చాల చిన్నవాడిగా

83

ఉన్నావు - నన్ను తీసుకు వెళ్ళాలని యెలా సావాసిస్తూన్నావు? అని (ప్రశ్నించగా ఆంజనేయమూర్తి సీతాదేవికి తన విరాట్‌ స్వరూపాన్ని చూపించాడు. ఆమె అలా చూస్తూండగానే అతడు పెరిగి సుమేరు పర్వతంలా అయిపోయాడు. “అమ్మా ! ఇంక ఆలస్యం చెయ్యకు. నీ ఆజ్జయే అభిస్తే రాక్షస సమేతంగా నేనీ లంకనే యొత్తుకు పోతాను. నిశ్చయించుకో. నాతో వచ్చి రామచంద్రుల ఆనందాన్ని వర్ధిల్ల జెయ్యి”, అన్నాడు “హనుమా .

నీ శక్తినీ యుక్తినీ అర్ధం చేసుకున్నాను. వాయువుతో అగ్నితో సమాన ప్రతాపం కల నువ్వు నన్ను తీసుకు పోగలవు. కానీ నీతో నేను రావడం సముచితం కాదు. తీవ్రమైన నీ వేగానికి నేను మూర్చ పోవచ్చును. లేదా పడిపో వచ్చును. రాక్షసులతో నువ్వు

'ఘోరయుద్ధవం చెయ్యవలసి వస్తుంది. జయ పరాజయాలు

ముందుగా న్నిర్ణయించలేము. ఒక వేళ నువ్వే జయంచినా భగవంతుని

ప్రతిష్ట, వర్ధిల్లదు. నువ్వీ రీతిగా రావడం వల్లాహనుమంతుని వీపుపై

కూర్చుని పోవుచున్న దెవరు? అన్న ప్రశ్నతో క్షణంలో అనేకులకు

నాశీలంపై సందేవాం కలుగు తుంది". అంటూ సీతాదేవి మరెన్నో

కారణాలు చెప్పి “పతిభక్తి దృష్ట్యా స్వేచ్చగా నేను నీ శరీరాన్ని

స్పృశంచజాలను. రావణుడు నన్ను యొత్తుకు తీసుకు వచ్చాడు.

అది కేవలం వశంలో లేని విషయం. నేను అసమర్జురాలను. ఆ

స్థితిలో యేమి చెయ్యగలను? నా ప్రభువులు యిక్కడకు వచ్చి

రాక్షస సమేతంగా రావణుజ్లో అంతం చేసిన నాడు నేను వారితో

మాత్రం రాగలను. ఇది నాకూ వారికీ కూడ మర్యాదాకరమైన

వషయం” అని ఆమె పలుకగా హనుమంతు డందులకు అంగీకరించి

ఆమెను అభినందించాడు.

84

“వత్సా ! శ్రీరామచంద్రులపై నీకు గల భక్తి విశ్వాసాలనూ నీ బల పొరుషాలనూ చూస్తూంటే నాకు మహానందం కలుగుతున ఎది. నేను నిన్ను ఆశీర్వదిస్తూన్నాను, నువ్వు శీలవంతుడవై, అతి బలవంతుడవై, అజరుడవై, చిరంజీవివై సద్గుణ సంపన్నుడవై తేజరిల్లైదవు గాక! ” శ్రీరామచంద్రులు సదా నీపై స్నేహ ముంచె దరుగాక! “అని సీతామాత అతళ్లీ ఆశీర్వదించింది. “భగవంతుడు సర్వదా నీపై స్నేహ ముంచును గాక! అన వ్రఅమృతసమ వచనాలను ఆలకించిన హనుమంతుని శరీరం పులకరించి పోయింది. అతనికి అంతకుమించి కావలసినది మాత్రం యెమున్నది? జీవితపరమార్ధం. అదియే కదా! సీతామాత ఆశీర్వాదాని ' ఏ అతడు అమోఘమను కుంటూ తన జన్మ చరితార్ధతను 'ప్రకటించుకునా ఎడు.

అనంతరం అతడాలోచించ సాగాడు. రామరావణ యుద్ధం తప్పదు. ఇక్కడి వాతావరణాన్ని పూర్తిగా తెలుసుకున వ్ర మీదటనే (ప్రతీకార మార్గాలు కనిపిస్తాయి సరే! నేను వానరుడను కదా ! పళు శ కోసుకు తింటాను. (ప్రభువుల పని పూర్తి అయింది. కొని ఏ చెట్లు కొమ్మలు విరగొడతాను. ఈ రాక్షసులను ఆవేశితులను చెయ్యడానికి యింతకు మించిన మార్గం లేదు. అని నిశ ృయించుకుని అందులకు జానకీదేవి అనుమతిని కూడా తీసుకునా ఎడు.

ఆ సుందరమైన అశోఃం*వనంలోని యెనో ఎ చక్కటి చెట్టు నేలకూలాయి. కాపలా కాసే వారు పారిపోయారో ఎంతోమంది రాక్షసులు అంతమై పోయారు. ఒకే ఒక్క గుద్దుతో అక్షయకుమారుడు యమలోకం చేరుకునా ఎడు. లంకానగరం నగరమంతా కోలావ లంతో నిండిపోయింది. అంత రాముడు తన పెద్ద కొడుకైన

ర8ి5్‌

యింధద్రజిత్తును పంపాడు, హనుమంతుని దెబ్బలకు తట్టుకోలేక అతడు బ్ర్మపాశాన్ని ప్రయోగించాడు “బ్రహ్మ పాశం నిన్నేమీ చెయ్యలేదని” బ్రవ్మాదేవుడు ఆదిలోనే హనుమంతునకు వరం యిచ్చినా కార్యసాధనకై హనుమంతుడు - ఆ పాశానికి బంధించబడిన వాని వలె రావణుని కొలువు చేరి శ్రీరామమహిమను గానం చెయ్యాలను కున్నాడు. స్వయంగా అతడు (బ్రవ్మపాశ బంధితుడై పోయాడు. అంత మహానందంతో యింధద్రజిత్తు అతకణ్లో రాజసభ లోనికి తీసుకువెళ్ళాడు. అక్కడకు ప్రవేశిస్తూండగానే (బ్రహ్మ పాశం హనుమంతుని శరీరం నుండి విడివడిపోయింది. ఆ రావణాసురుని యెదుట దేవతలూ, లోకపాలురూ చేతులు కట్టుకుని నిలబడి వుండడం చూశాడు వాయునందనుడు. రావణుని ఆజ్ఞల కోసం అగ్ని దేవుడు యెదురు చూస్తూనా ఎడు. వారందరి కందరు

భయంతో వినయంగా రావణుని కనుసన ఎలలో మెలగుతూనా ఎరు.

ఆ నాడు సభలో వీర హనుమంతుడు మహాథధై ర్యంగా, యే విధమెన సంకోచమూ లేకుండా నిలబడ్డాడు. వినయం విధేయతా లేకుండ అలా నిలబడ్డ హనుమంతుని చూసి గద్దిస్తూ రావణుడు వికటాట్టహాసం చేస్తూనువ్వెవడవురా?యెవని అండను కొండంత బలంగా భావించి యీ కోలాహలాన్ని చెలరేగ దీశావు? అంటూ ప్రశ్నించాడు.

దానికి హనుమంతుడు బదులు చెపుతూ ధైర్యంతో -” రావణా చరా చర ప్రపంచానికి అంతటికీ ఆశ్రయమైనవాడూ ప్రతీరోమం లోనూ అనంతకోటి బ్రహ్మాండాలను స ఎప్టించి పాలించి లయం చేసేవాడూ, తనకక్తి ప్రసాదించి (బ్రహ్మవిష్ణు మహేశ్వరుల ద్వారా సృష్టి స్థితి సంహారాలను చేయించేవాడూ, తన కృపాలేశ మాత్రం చేతనే ఆది శేషువు ద్వారా యీ భూమినంతనూ మోయింఎ

రిం “జేసేవాడూ నీ వంటి లోకకంటకులై న రాక్షసులను శిక్షించడానికే అవతారమెత్తిన వాడూ అయిన శ్రీరామప్రభుదూత నైన నన్నే నువ్వెరుగవా? జనకమహారాజు యాగంలో నీచే కొంచెం కూడ కదల్బబడని శివుని విల్ణును అవలీలగా భగ్నంచేసిన రామ ప్రభువులనే మరచి పోయావా? నీ వారైన ఖర, దూషణ. (త్రిశిరాది పధ్నాలుగు వేల మంది రాక్షసులనే సంహరించిన శ్రీరామపరమాత్మనే మరచినావా? నిన్ను తన చంకలో నొక్కివేసి బాధించిన మహాబలి అయిన వాలిని ఒకే ఒక్క బాణపు దెబ్బతో నేలకూల జేసిన రామచంద్రునే నువ్వెరుగవా? రావణా ! నువ్వాయనను మరచిపో వచ్చునేమో? కానీ ఆయన మాత్రం నిన్ను యె నాటికీ మరువజాలరు. ఏ మవానీ యులయిన రామలక్ష్మణులు లేనివేళ నువ్వు మాయారూపాన్ని ధరించి సీతాసతిని దొంగిలించుకుని తీసుకు వచ్చావో? అట్టి శ్రీరామ ప్రభువునే మరచి నువ్వు జీవాలతో బయట పడాలనూకుంటూన్నావా? నేను ఆ మహామహిమాని (తుని సేవకుడను, రామదూతగా వచా ఎను. నన్ను బాగా గుర్తుంచుకో, కొద్దిరోజులలోనే అదు త పరాక్రమాలి అయిన ఆ శ్రీరామచం ద్రుని బాణాగ్ని జ్వాలల్లో యీ అంక అంతా భస్మమైపోతుంది. నీ సభాసదుల నామరూపాలు కూడా ఉండవు”. అని మేఘగర్దనతో

సమానమైన కంఠంతో పలికాడు. కొంచెంకూడ భయం లేకుండా పలికిన హనుమంతుని పలుకులు విన రాక్షసులందరూ దడదడ లాడి పోయారు. రామునికి యెదురుగా నిలచి యుద్ధం చెయ్యజాలమన ఎ భావం వారికి కలిగింది. అక్కడి దేవత లందరికంధరూ మనసా మహానందం చెందారు. రావణుడు

8/

మా(తం వాయునందనుని వచనాలను పెడచెవిని బెట్టాడు. అది గమనించిన హనుమంతుడు మళ్ళా అందుకున్నాడు. “రావణా | ఆకలి వేయడంతో పళ్ళు తిన్నాను. ఆ రీతగా నా వల్ల దోషం జరగలేదు. చెట్టు కొమ్మలను విరగ గొట్టుడం మా వానర జాతికి సహజ లక్షణం కదా! నన్ను అంతం చెయ్యాలని వచ్చిన దుష్ట శ్యతువుల నుండి నన్ను నేను కాపాడుకోవడానికి వారిని నేను కూడా కొట్టాను. వారు నా ఆ ప్రయత్నంలో యమసదనం చేరారు. హద్దులు మీరి నీ పెద్దకొడుకే నన్ను బంధించ ప్రయత్నించాడు. అయినా అతశి నేను క్షమిస్తూన్నాను, నువ్వు నా మాట ఒకటి వినాలి. నేను ప్రేమతో హితంగా నీకు క్షేమాన్ని కలుగ చేసే మాటలను చెబుతున్నాను. ప్రపంచాన్ని అంతటినీ (మింగివేయగల కాలుడు కూడ శ్రీరామచంద్రుని అధీనంలోనే ఉన్నాడు. అట్టి శ్రీరామప్రభువులకు యెదురై నువ్వు చేయగలిగిన దేమీ లేదు. ప్రాణాలతో బయట పడ లేవు కూడ. దయాసముదుడై న రామప్రభువుల సన్నిధానానికి నువ్వు ఆయన భార్యను తీసుకు వెళ్ళు. ఆ మహాత్ముడు శరణాగతులయిన వారి తప్పులను అన్ని 'ఎటినీ క్షమిస్తాడు. ఆయన పావన శ్రీచరణాలను శరణువేడి ధ్యానించు. తద్ద్వారా యెట్టి బాధలూ లేకుండా లంకారాజ్యాన్ని పాలించి అనుభవించు. ఉత్తమ కులంలో పుట్టావు. మహైశ్వర్యంతో అపార బలంతో, విద్వాంసుడవై కూడ అహంకరించకు. ఇదంతా మూడునాళ్ళ ముచ టయే, నేను ప్రమాణపూర్వకంగా చెబుతు న్నాను. రామ చంద్రులకు యెదురు నిలిస్తే యీ పదునాలు ఎ లోకాలలో నిన్నావరూ రక్షించ లేరు” అన్నాడు.

తనకు యెంతగానో మేలు చేసే పలుకులనే హనుమంతుకు

88

చెప్పేనా అవి రావణాసురునికి యెంతమాత్రం రుచించ లేదు. సరికదా! అతడు మహాకోపంతో “*వీణి అంథం చెయ్యండి” అని రాక్షసులను ఆదేశించాడు. దూతను చంపడం అధర్మం అని విభీషణుడు అడ్డుచెప్పగా రావణుడు- “అయితే వీనికి అత్యంత ప్రేయమైన తోకను కాల్చండి, అని ఆజ్ఞాపించాడు. అంత రాక్షస సేవకులు హనుమంతుని తోకకు గుడ్డలు చుట్టి దానిని నూనెలో ముంచి నిప్పు ముట్టించి అతణ్లి పట్టుకుని లంకా నగర వీధులలో తిప్ప సాగారు. చప్పట్లు కొడుతూ ఆడుతూ పాడుతూ; కేకలేస్తూ నవ్వుకుంటూ అతణ్ణి వెంబడించారు, “లంకను తగులబెట్టుడానికి యిదే మంచి సమయం” అని అనుకుంటూ హనుమంతుడు తన తోకను బలంగా ఒక్క విసురు విసిరాడు. దానితో రాక్షస వీర 'సేవకులందరూ హడలెత్తి పారిపోయారు. వాయు కుమారుడు ఓ మేడ మీద నుండి మరోమేడ మీదకు దూకుతూ అన్నింటినీ బూడీద చేశాడు, ఆ దహనకాండలో వాయుదేవుడు పూర్తిగా సహకరించాడు. భయంకరమైన అగ్నిజా షలల్లో లంకా నగరమంతా మండిపోతున్నది. ఎనో ఎ యంత్రాలు నాశనమై పోయాయి. కానీ బంగరు లంక మాత్రం భస్మం కాలేదు. అందరూ భార్యాపుత పరివార సామగ్రులతో పారి పోసాగారు,

అదే లంకలోని గాఢాంధకారంతో వున్న ఓ గదిలో శనై శృరుడు (శనీశ్వరుడు) బంధింపబడి ఉనా ఎడు. హనుమంతుని పాదం ఆ గది గోడమీద బలంగా పడడంతో అది కూలిపోయింది. ఆంజనేయుని ద్వారా సర్వవిషయాలనూ గ్రహించిన శనీశ్వరుడు క్రీగంటితో లంకనంతనూ చూశాడు. విభీషణుని యిల్టు తప్ప లంక అంతా నాశనమై పోయింది. అంత శనీశ్వరుడు హనుమంతునికి వరాని ్న

89

ప్రసాదిస్తూ “ఆంజనేయా! కొద్ది రోజులలోనే లంక అంతా నాశనమై పోతుంది. నీ కృషి ఫలిస్తుంది”. అని వెళ్ళిపోయాడు. శనీశ్వరునికి ముక్తి కలగడంతో లంక అంతా భస్మమవడం చూసి 'షేనుమంతుడు తన తోకను చల్ల బరచు కోవాలని సముద్రంలోకి దూకాడు. అక్కడ స్నానం చేసి మరల జానకీ దేవిని దర్శించి ఆమె యిచ్చిన చూడామణిని పుచ్చుకుని ఆమెకు ప్రణమిల్లి ఘోరంగా గర్హన చేసి

బయలు దేరాడు. హనుమంతుని రాక కోసం వానరులందరితో సహా అంగద జాంబ వంతాదులు యెమీ తినకుండ యెదురుతెన్నులు చూస్తూ న్నారు “కిలకిల” మని ధ్వనులు చేసుకుంటూ వస్తూన్న హనుమంతుని చూసి వెళ్ళిన పని పూర్తి అయినదని (గ్రహించి అతని 'కెదురేగి కాగలించు కునా ఎరు. తింటూ, తాగుతూ మధు వనాన్ని ధ $0సం చేసుకుంటూ అందరూ క్రమంగా శ్రీరామ సుగ్రీవులను సమీపించారు. పవన సుతుడు వినయంగా అత్యంత కరుణా పూర్ణమైన మాటలతో సీతాదేవి యొక్క దై న్యదశను పూర్తిగా వరించి చెప్పాడు. తరువాత లంకానగరంలోని ఐశ్వర్యాన్నీ రావణుని కక్తినీ, అక్కడి ప్రత్యేక విషయాన్నీ రామచంద్రునికి వివరించి చెప్పాడు. అంతా విన్న రామచంద్రుడు ఆంజనేయా! ఈ ప్రపంచంలో నాకు నీ వంటి ఉపకారి మరెవ్వరూ లేరు. నీకు బుణపడి ఉన్నాను.” అని రామ చంద్రుడు సాదరంగా పలుకుతూంటే హనుమంతుడు ఆనంద సముద్రంలో మునిగిపోయాడు. అతడు రామప్రభు చరణాల పై వాలి పోయాడు. అంత రామచంద్రుడు ఆతజణ్లో లేవదీసి హృదయానికి హత్తుకున్నాడు.తనయందు అతనికి అనన్యభక్తి కలగాలని వరాన్ని ప్రసాదించాడు. దేనికోసం సదాశివ దేవుడు హనుమంతుని రూపంలో

90

అవతరంచాడో ఆ కోరిక నెరవేరింది.

హనుమంతుని సంకల్పం పరమ పవిత్రమైనది. తన సాంగత్యంలోకి వచ్చే వారిని యేదో విధంగా దైవ సన్నిధానానికి చేర్చడమే హను మంతుని గొప తనం,

లంకా నగరంలో విభీషణుడు పవన సుతుని కలిసి అతనితో మాట్లాడాడు. అన్న అయిన రావణుని నిండు కొలువులో విభీణుడు హనుమంతుని వైపు వాదించాడు, చివరకు అతడు రావణుజ్జే విడీచి పెట్టీ శ్రీరాముని శరణు వేడాడు. తత్‌సమయంలో వానర రాజైన సుగ్రీవుడు అడ్డు చెపీ ఎనా రామచంద్రుడు- "సకృదేవ ప్రపనా య తవాస్మీతి చ యాచతే, అభయం సర్వభూతేభ్యో దదామ్యే తద్వతం మమ”, అంటూ-శరణా గతుని రక్షించడమే నా వ్రతం- అని శపథం చేశాడు. అందులకై హనుమంతునికి కలిగిన ఆనందానికి 'హద్దులు లేవు. అంగదునితో హనుమంతుడు మొట్టుమొదటగాొ ఉత్సాహంగా గంతు వేసి విభీషణుని దగ్గరకు వచ్చి అతణ్ణి రామ పరమాత్మ సన్నిధికి తీసుకు వచ్చాడు, తాను స్వయంగా 1రామ పరమాత్మను సేవించడమూ, రామచంద్రుల శరణు గోరేవారికి సహాయం చేయడమూ మాత్రమే అతని పని,

సాగరానికి ఆనకట్ట కట్టారు ఆ సమయంలో వనుమంతుడు యెన్నెనో ఎ పర్వతాలను యొత్తుకు వాచ్చడు. పని పూర్తి అవుతుండగా ఉత్తర సరిహద్దు నుండి అతడు ఓ పర తాన్ని తీసుకు వచ్చాడు, ఇంద్రప్రస్థం నుండి కొంచెం దూరం వచే ఎసరికి సేతు నిర్మాణం పూర్తి అయిపోయినదని అతనికి సమాచారం అందింది. ఇక ఆ కొండను మోసుకు పోవడం వల్లి లాభం లేదని దాన్ని ఏ అక్కడే

91 విడిచ వేశాడు, కానీ అది సామాన్య పర్వతం కాదు. _దాని ఆత్మ సాక్షాత్కరించిా*రామభక్తా! నేను చేసిన పాపమేమిటి? నీ పవిత్ర హస్తాల స్పర్శను పొంది కూడా నేను రామసేవకు పనికిరాని వాడీ నవుతున్నానే! నన్నిక్కడ విడువ వద్దు. రామపరమాత్మ సన్నిధానానికి నన్ను తీసుకు వెళ్లు, నన్ను వారి పావన పాదకమల సన్నిధానం లోనే ఉంచు. లేదా నన్ను సము(ద్రగర ్భంలో పడెయ్యి. రామసేవకు వినియోగపడని జీవితం వల్ల ప్రయోజనం యెముంది?” అంది. దానికి హనుమంతుడు బదులు పలుకుతూా-"గిరిరాజా ! నువ్వు నిజంగా పరమ ధన్యుడవయ్యాా! నీ పవిత్ర భావాలను (గ్రహిస్తూంటే తప్పుకుండా నిన్ను రామప్రభు సన్నిధికి తీసుకు వేళ్ళాలనియే ఉంది. కానీ యిక యే పర్వతాన్నీ తీసుకు రావలదని ప్రభువులు ఆదేశించారు. అయినా నీ కోసం రామచంద్రులను అర్టిస్తాను. ఆ పై వారి ఆజ్ఞానుసారం చేస్తాను” అంటూ మారుతి రామ సన్నిధానం చేరి సంగతులను చెప్పగా-"ఆంజనేయా! ఆ పర్వతం నాకుయెం తో ప్రీతి పాత్రమయింది. నువ్వు దానిని ఉద్ధరించావు. ద్వాపరంలో కృష్ణావతార సమయంలో నేను దానిని వినియోగించుకుంటానని చెప్పు. ఏడు రోజులు దానినినా వేలిపై వుంచుకుని వ్రజవాసులను రక్షిస్తాను”. అన్నాడు. అంత హనుమంతుడు వ్రజభూమి చేరి గోవర్ధన పర్వతానికి రామ సందేశాన్ని వినిపించాడు. గోవర్ధన గిరి హనుమంతుని దయవల్ల భగవంతుని పరమకృపకు పాత్రమై, నిత్య లీలా పరికరమైనది. అది సువేలాచలం- దానిపై షర్షశయ్యమీద శ్రీరామచంద్రుడు శయనించి ఉన్నాడు. సుగ్రీవుని వొడిలో అతని శిరస్సు ఉంది. హనుమంతుడూ, అంగదుడూ, ఆయన పాదాలను ఒత్తుతున్నారు.

00

అవతరంచాడో ఆ కోరిక నెరవేరింది.

హనుమంతుని సంకల ౦ పరమ పవిత్రమైనది. తన సాంగత్యంలోకీ వచ్చే వారిని యేదో విధంగా దైవ సన్నిధానానికి చేర డమే హను మంతుని గొప్పతనం. |

ల౦5ా నగరంలో విభీషణుడు పవన సుతుని కలిసి అతనితో మాట్లాడాడు. అన్న అయిన రావణుని నిండు కొలువులో విఖీణుడు హనుమంతుని వై పు వాదించాడు, చివరకు అతడు రావణుజి విడిచి పెట్టే శ్రీ రాముని శరణు వేడాడు. తత్‌ సమయంలో వానర రాజైన సుగ్రీవుడు అడ్డు చెప్పినా రామచం ద్రుడు- “సకృదేవ ప్రపన్నా ఎయ తవాస్మీతి చ యాచతే, అభయం సర్వభూతేభ్యో దదామ్యే తద్వతం మమో, అంటూ-శరణా గతుని రక్షించడమే నా వ్రతం అని శపథం చేశాడు. అందులకై హనుమంతునికి కలిగిన ఆనందానికి హద్దులు లేవు. అంగదునితో వానుమంతుడు మొట్టుమొదటగౌొ ఉత్సాహంగా గంతు వేసి విభీషణుని దగ్గరకు వచ్చి అతణి రామ పరమాత్మ సన్నిధికి తీసుకు వచ్చాడు, తాను స సయంగా రామ పరమాత్మను 'సేవించడమూ, రామచంద్రుల శరణు గోరేవారికీ సహాయం చేయడమూ మాత్రమే అతని పని,

సాగరానికి ఆనకట్ట కట్టారు ఆ సమయంలో హనుమంతుడు యెన్నెన్నో పర్వతాలను యొత్తుకు వాచ (డు. పని పూర్తి అవుతుండగా ఉత్తర సరిహద్దు నుండి అతడు ఓ పర్వతాన్ని తీసుకు వచ్చాడు, ఇంద్రప్రస్థం నుండి కొంచెం దూరం వచే ఎసరికి సేతు నిర్మాణం పూర్తి అయిపోయినదని అతనికి సమాచారం అందింది. ఇక ఆ కొండను మోసుకు పోవడం వల్ల లాభం లేదని దాన్ని అక్కడే

ళా

విడిచ వేశాడు. కానీ అది సామాన్య పర్వతం కాదు._ దాని ఆత్మ సాక్షాత్కరించి రామభక్తా! నేను చేసిన పాపమేమిటి? నీ పవిత్ర హస్తాల స్పర్శను పొంది కూడా నేను రామసేవకు పనికిరాని వాడీ నవుతున్నానే! నన్నిక్కడ విడువ వద్దు. రామపరమాత్మ సన్నిధానానికి నన్ను తీసుకు వెళ్లు. నన్ను వారి పావన పాదకమల సన్నిధానం లోనే ఉంచు. లేదా నన్ను సముద్రగర ఎంలో పడెయ్యి. రామసేవకు వినియోగపడని జీవితం వల్ల ప్రయోజనం యెముంది?” అంది. దానికి వానుమంతుడు బదులు పలుకుతూ-"గిరిరాజా ! నువ్వు నిజంగా పరమ ధన్యుడవయ్యా! నీ పవిత్ర భావాలను ([గ్రహిస్తూంటే తప్పకుండా నిన్ను రామప్రభు సన్ని వ్రధికి తీసుకు వేళ్ళాలనియే ఉంది. కానీ యికయే పర్వతానీీ | తీసుకు రావలదని ప్రభువులు ఆదేశించారు. అయినా వీ కోసం రామచం(దులను అర్హిస్తాను. ఆ 'పై వారి ఆజ్ఞానుసారం చేస్తాను” అంటూ మారుతి రామ సన్నిధానం చేరి సంగతులను చెప ఎగా” ఆంజనేయా! ఆ పర్వతం నాకు యెం తో ప్రీతి పాత్రమయింది. నువ్వు దానిని ఉద్ధరించావు. దా పరంలో కృష్ణావతార సమయంలో నను దానిని వినియోగించుకుంటానని చెప్పు. ఏడు రోజులు దానినినా వేలిపై వుంచుకుని (వ్రజవాసులను రక్షిస్తాను% అన్నాడు. ఆంలో వానుమంతుడు (దజభూమి చే గోవర్ధన పర్వతానికి రామ సందేశానిఎ వినిపించాడు. గ్‌ వద్దను న హనుమంతుని దయవళ్లి భగవంలోని పరమకృపకు పాత్రమై నిత్యా లీలా పరికరమైనది.

అది సువేలాచలం- దానిపై పర్షశయ్యమీద శ్రీరామచంద్రుడు శయనించి ఉన్నాడు. సుగ్రీవుని వొడిలో అతని శిరస్సు ఉంది. వానుమంతుడూ, అంగదుడూః ఆయన పాదాలను ఒత్తుతున్నారు.

92

కుడి యెడమలలో విల్లమ్ములున్నాయి. ప్రక్కగా లక్ష్మణస్వామి వీరా సనంపై కూర్చుని అన్నగారి వై పు చూస్తున్నాడు. అంత రామ "చంద్రుడు చంద్రబింబం కేసి చూస్తూ"సోదరులారా! మీ మీ అభి (పాయలను అనుసరించి చంద్రునిలో ఉన్న శ్యామత్వాన్ని(మచ్చను) వర్షించండిో అన్నాడు. సుగ్రీవ, అంగద, లక్ష్మణ, విభీషణాదులు తమతమ అభిప్రాయాలు చెప్పారు. అందరూ చెపీ ఏన తరువాత వానమంతుడు అందుకున్నాడు. ప్రభూ! చంద్రుడు సర్వకాల సర్వా వస్థలలోనూ మిమ్మల్ని తన హృదయంలో ఉంచుకుని ధ్యానిస్తున్నాడు. మీరతని గుండెలలో వుండం వల్ల అతనిలో శ్యామసుందర రూపంలో మీరే నాకు కనిపిస్తూనా ఎరు.” ఆ మాటలు విని అందరూ ఆనందించారు. భగవానుడు చిరునవు ఫ్‌ నవ్వాడు. హనుమంతునికి యెక్కడ చూసినా రామ పరమాత్మ దర్శనమే అవుతుంది. అట్టి దశలో చంద్రునిలో అతనికి రామ ప్రభు సందర్శన భాగ్యం లభించడంలో ఆశ ిర్యం యేమున్నది? రామరావణ యుద్ధం మహాదారుణంగా భయంకరంగా జరిగింది. అందులో హనుమంతుని ద్వారా వహతమైపోయిన రాక్షసుల సంఖ్య రామయణాన్ని చదివే వారందరికీ తెలిసినదే. అంతే కాదు. అనేక సమయాలలో ఆ మహాబలశాలి రామలక్ష్మణ విభీషణ అంగద జాంబవంతాదు లందరికీ సహకరించాడు. ఇంద్రజిత్తుతో యుద్ధం చేసేటప్పుడు భయంకరమైన “క్తి” అనే ఆయుధం యొక్క దెబ్బతిని లక్ష్మణుడు మూర పోయాడు. అప్పుడు ఇంద్రజిత్తు లక్ష్మణస్వామిని లేవనెత్తుకొని పోవాలని యెంతగానో ప్రయత్నం చేశాడు. కాఫీ ఫలించ లేదు. నేలమీద నుండి కనీసం యిటూ అటూ కదపనై నా కదపలేక పోయాడు. అంత వానుమంతుడు సునాయా

థి

సంగా లక్ష్మణుణ్ల లేవనెత్తుకుని శ్రీరామ సన్నిధికి తీసుకు వచ్చాడు. మూర్చితుడై పడివున్న లక్ష్మణుణ్హీ చూసి రామచంద్రుడు శోక సాగరంలో ములిగి వ్యాకులుడై పోసాగాడు. లంకా నగరంలో వున్న సుషేణుడనే గొప్ప. వైద్యుణ్ణి తీసుకు రాగలిగితే లక్ష్మణుడు మామూలు స్థితికి రాగలడని జాంబవంతుడు చెప్పాడు. అది వింటూనే హనుమంతుడు లంకలో ప్రవేశించి సుషేణ వై ద్యుణ్ణీ తీసుకు వచ్చాడు. మూర్భలో వున్న లక్ష్మణుని చూసి సుషేణుడు అతణ్లి పరీక్షించిా*తూర్చు తెల్లవారకుండ ద్రోణ పర్వతం మీద వున్న ఓషధులను తీసుకు రాగలిగితే యితడు బతుకుతాడు” అన్నాడు. అంతే! వెనువెంటనే వానుమంతుడు రామనామాన్ని స్మరించుకుంటూ మనో వేగంతో (దోణాధ్ధికి బయలు దేరాడు. అది తెలిసిన రావణాసురుడు “కాలనేమి” అనే మహామాయావి అయిన రాక్షసుణ్లీ పిలచి- కపటవ్యుహాన్ని పన్ని హనుమంతుడు రాత్రి అంతా మధ్యే మార్గంలోనే గడిపేటట్టు యేర్పాటు చేశాడు. కపట బుషి రూపాన్ని ధరించిన కాలనేమి హనుమంతుని మోసగించాలని ప్రయత్నించాడు. కానీ మాయాపతి ఆయిన వాని దూతకు యీ మాయాజాలం వొక లెక్కయా? దైవ యోగం వల్ల హనుమంతునికి యదార్ధ విషయాలు తెలిశాయి. వెంటనే అతడు మాయాబుషిరూపంలో ఉన ఎ కాలనేమిని యమ సదనానికి చేరి గ్‌ ముందుకు సాగి పోయాడు. అతనికి (దోణాచలం కనిపించింది. వాని సమయం రాత్రివేళ కాపడం వల్ల ఆతడు ఓషధులను గుర్తించలేక యాడు. కాలాన్ని వ్యర్ధర చేయడమంళే యేమో యెరుగని కడు (దోణపర తానే ఎ పెకలించుకుని మణ 'చేగంతో లంకకు ంిడు. ఆ సమయంలో శ్రీరాముడు చెందుతూన్న బాధను

94

యెొవ్వరూ వర్ణించ లేరు. వానుమంతుని చూస్తూనే రాముడు అతణ్హీ గౌొఢాలింగనం చేసుకున్నాడు. సుషేణ వైద్యుడు చికిత్స చెయ్యగా లక్ష్మణుడు పూర్తిగా తేరుకుని లేచి కూర్చున్నాడు. అన్ని

దిశల నుండీ అందరి కందరూ హనుమంతుని పొగడ సాగారు. యుద్ధ శిబిరాల దగ్గర హనుమంతుడు సావధానంగా కాపలా కాస్తూన్నాడు. ఆ సమయంలో రావణుని కోరికపై అహిరావణుడు- విభీషణుని రూపంలో వచ్చాడు. హనుమంతుడతణ్ని పిలచి- “సోదరా! ఇంత రాత్రివేళ యెక్కడ నుండి వస్తూన్నావు?” అని అడియెగాడు. ప్రభువుల ఆదేశానుసారం సంధ్యావందనానికి వెళా సను. తిరిగి రావడంలో ఆలశ్య మైపోయింది. వెంటనే రమ్మని ప్రభువులు చెప్పి వున్నారు” అని మాయా విభీషణుడు చెప్పాడు. అందరూ నిద్రపోయారు. అప్పుడు అహీ రావణుడు రామ లక్ష్మణులను తన భుజాల మీదకు ఎక్కించుకుని పారి పోయాడు. భగవంతుల్లి యెవరి నా దొంగిలించుకు పోగలరా? లక్ష్మణుడు అసలు యెప్పుడూ నిద్రపోనేపోడు. కానీ తన మహిమలను ప్రకటించాలని భగవంత నికి కోరిక కలిగినప్పుడు ఆయన అనేక లీలలు చేస్తూంటాడు. రామలక్ష్మణు లిద్దరూ మౌనంగా అహిరావణుని వెంట వెళ్ళారు. నురునాడు తెల్లవారింది. రామలక్ష్మణులు కనిపించక పోవడంతో వానర భల్లూక సై న్యాలలో మహా కోలాహలం చెలరేగింది. సుగ్రీవ, అంగద, జాంబ వంత, విభీషణాదులందరికందరూ బాధపడి పోసాగారు. జరిగిన విషయాలను హనుమంతుడు వారికి చెప ఎగొ విని విభీషణుడంటాడు- “ఆంజనేయా! నా రూపాని 2 అహిరావణుడు తప్ప మరెవరూ ధరించలేరు". అనగా వానుమంతుడు మహావేశంతో

• “విభీషణా! అహిరావణుడు యెంతటిబలశాలి అయినా, యెట్టి

ఇ9ర్ర్‌ రహస్యాతిరవాస్య ప్రదేశంలో దాక్కున్నా నేను వెళి ఎ వాజ్హీ అంతం చేసి నా ప్రభువులను తీసుకువస్తాను అంటూనే బయలుదేరాడు. అహిరావణుడు తన ప్రభువులను నాగలోకానికి తీసుకుపోయాడని మార్గమధ్యంలోనే అతనికి నిశ యంగా తెలిసింది. అక్కడకు వెళి ద్‌ హనుమంతుడు అఆహీరావణుని మందిరం లోకి (ప్రవేశిస్తూండగా మకర ధ్వజుడనే మహావీరు డతళణ్లి అడ్డగించ బోగా- “నువె ;వరవు€” అని ప్రశి ఎంచాడు. అందుకు అతడు బదులు పలుకుతూ “పిరాంజనేయుని కుమారు డనయిన నన్నే నువు వ గుర్తుపట్టులేదా? దొంగతనంగా ప్రవేశించి ఆపదల పాలుకాకు, జాగత్త!” అనా ఎడు. ఆశ్చర్యకరమైన ఆ సమాధానం విని హనుమంతుడు "నాయనా! నాకు పుతులెవరూ లేరే. నువె లా పుట్టావు? నేనే వనుమంతుడను" అన్నాడు అందుకుఅతడు “మీరు లంకానగరాని షి భస్మంచేసి సముద్రంలో స్నానం చేస్తుండగా మీ స్వేదాన్ని ఎ ఓ మత్స్యం పానం చేసింది. దాని గర్భం నుండి నేను పుట్టాను” అని మకరథధ ఇజుడు బదులుపలికాడు, అనంతరం హనుమంతుడు రామలక్ష్మణులను గురించి ప్రశ్నించగా వారి విషయం తన కేమీ తెలియదనీ, నేడు తమ రాజు యెవరినో బలి చేయదలచాడనీ, అక్కడకు యొవరినీ రానీయవద్దనీ తనను కాపలా పెట్టాడనీ మకరధ ఏజొడు అన్నాడు. అంత వారిద్దరి మధ్యా యుద్ధం జరిగింది. హనుమంతుడతళి బంధించి భవనంలో ప్రవేశించాడు. అతని పాద స్పర్శతో దేవీ విగ్రహం భూమిలోకి దించుకుపోయింది. ఆ విగ్రహ న్థానంలో హనుమంతుడు తన నోటిని విశాలంగా తెరచి నిలబడ్డాడు, మహాదేవి ఆనందించి 'ప్రత్యక్షమైనదని రాక్షసులు అనుకున్నారు. చక్కగా పూజలు చేశారు. ఫల పుష్ప ఆహారాదులు యేమి పెట్టినా నేటి దేవి

ఛిద్ర తిని వేస్తూన్నది. బలి యిచ్చే సమయం వచ్చేసరికి రామలక్ష్మణులు తీసుకు రాబడ్డారు. రాక్షసులు వారిని ఆటబొమ్మలుగా భావించి వినోదంగా వారిని బాధిస్తూ తీసుకువచ్చారు. ఏమ్‌ అనకుండ రామలక్ష్మణులు వస్తున్నారు. అహిరావణు డందుకుని “ఇక మీరు మీ యిష్టదై వాన్ని తలచుకోండి, అనగా రాముడు అందుక్షుని”నీ దేవి నిన్ను మింగివేయకుండ ,ప్రార్ధించుకో” అన్నాడు. దానితో అహిరావణుడు క్రోధంతో యె(ర్రవారిన నేత్రాలతో వారిని అంతం చెయ్యాలని పదునైన కత్తిని యెత్తగా - హనుమంతుడు భూమీ ఆకాశమూ దద్దరిల్లి పోయేటట్టు గర్జిస్తూ రామలక్ష్మణులను తన భుజాల మీద యొక్కించుకుని ఆ దుష్టాత్ముని చేతిలోని కత్తిని లాక్కుని దానితోనే వాణి పరివారంతో సహా అంతం చేసి సురక్షితంగా శిబిరం చేరుకున్నాడు. రామలక్ష్మణులను వెంటబెట్టుకుని మరలి వచ్చిన హనుమంతుని చూసి వానరులు చేసిన “జయ జయ” ధ్వనులతో దిశలన్నీ ప్రతిధ్వనించి పోయాయి. నిరంతరం హనుమంతుడు శ్రీరామునిపని లోనే ఉంటునా డు. పగటివేళ రామచం 'ద్రునికి దగ్గరగానో దూరంగానో వుంటూ యుద్ధం చేస్తూన్నాడు. రాత్రి సమయాలలో రామ పాదాలను వొత్తుతూ సేవ చేస్తూండేవాడు. రామచంద్రుడు తరచుగా తన కోమలమైన చేతులతో హనుమంతుని దేహాన్ని నిమురుతూండే వాడు. దానితో అతని శ్రమ అంతా నుటుమాయమై పోయేది. రామచంద్రుడు నిద్రపోయే సమయంలో వనుమంతుడు తన తోకను పెంచేసి యెత్తైన ఆసనాన్ని తయారు చేసుకుని సింహద్వారం దగ్గర కూర్చునే వాడు. రాత్రి అంతా కాపషలాకాయడం, సూర్యోదయం కాగానే యుద్ధ రంగానికి పోవడం జరగు తున్నది. ఎట్టి ఆపద

౮/7

వచ్చినా సుగ్రీవాంగద జాంబవంతాదులు అందరూ హనుమంతుళ్లో శరణు వేడేవారు. యుద్ధ సమయంలో ఓ సారి హనుమంతుడు రావణాసురుణి బలంగా ఓ గుద్దు గుద్దాడు. దానితో మూర పోయిన రావణుడు కొన్ని క్షణాలకు తేరుకుని హనుమంతుని గొప్పగా పాగడుతూ-తన జీవిత కాలంలో యెవరి చేతా, యెనాడూ అలాంటి దెబ్బతిని వుండ లేదన్నాడు. రావణుడు లక్ష్మణుని తీవంగా వేధించి అతణ్రి యెత్తుకు పోవాలని శక్తి నంతటినీ వినియెగించి ప్రయత్నించి విఫలుడయ్యాడు. ఆ దృశ్యాన్ని చూస్తూనే హనుమంతుడు వేగంగా పరుగెట్టాడు. ఓ మూల రావణుని బాణపు దెబ్బలకు అతని శరీరమంతా రక్తంతో ఉన్నా ఆ బాధను కూడ లెక్క చెయ్యకుండ అతడు లక్ష్మణుని సమీపించి రావణుని ఓ గుద్దు గుద్ది పువ్వును యెత్తుకు పోయే టంత తేలికగా లక్ష్మణస్వామిని లేవదీసుకుని రామసన్నిధికి చేర్చాడు. అది చూసి శ్రీరామచంద్రుడు హనుమంతుళ్లో గాఢాలింగనం చేసుకుని- “హనుమా! నువు | మృత్యువుకు కూడ మృత్యువు లాంటి వాడవు. దేవతలను సంరక్షించడానికే అవతరించావు. నా సోదరునికి ఆపద ఉంటుందా?” అన్న మాటలు పూర్తికాక ముందే లక్ష్మణుడు నిద్ర నుండి లేచిన వాని వలె లేచి రెట్టింపు ఉత్సాహంతో యుద్ధ స్థలానికి చేరుకున్నాడు. వనుమంతుని సవుకారంతో "పెద్ద పెద్ద ఆపదలు కూడ క్షణంలో దూరమై పోతున్నాయి.

రఘురాముడు రావణుని అంతం చేసి విజయలక్ష్మిని వరించాడు. విజయ వార్తను సీతకు అందించాలన్న భావం కలగనే అతడు వానుమంతుని చేర బిలచి- "ఆంజనేయా! 'సీతకు నీ మీద చెప్పలేనంత వాత్సల్యం ఉంది. ఈ శుభ విజయ సమాచారాన్ని

9గ్రి సీతకు' నువ్వే వినిపించాలి, విభీషణరాజు దగ్గర అనుమతి తీసుకుని లంకలో టప్రవేశించిాసు[గ్రీవ లక్ష్మణులతో సహా నేను క్షేమంగా ఉన్నానని ఆమెతో చెప్పు. రావణుజ్రి నేను అంతం చేసిన విషయాన్ని కూడ ఆమెకు ఆనందం కలిగే విధంగా వినిపించు” అన్నాడు. శ్రీరామాదేశానుసారం హనుమంతుడు లంకలో ప్రవేశించాడు. లంకలోని వారందరూ అతణి గొప్పగా గౌరవించారు. విభీషణుని అనుమతిపై అతడు అశోకవనంలో శింశుపా వృక్షం క్రింద కూర్చుని ఉన్న సీతామాత సన్నిధికి చేరి ఆ తల్లికి సామ్టాంగప్రణామం చేసి జరిగిన సమాచారమంతా చెప్పాడు. ఆ పరమ సాధ్వి జానకీ మాత క్షకొం వరకూ యెమీ మాట్ట్లాడలేకపోయింది. ఆనంద పారవశ్యం వల్ల కంఠంలో గాద్గదిక మేర డగా ఆమె నయనాల నుండీ జలజల ఆనంద బాష్పాలు రాలుస్తూ”హనుమా! నాజీవితంలో యింతకన్న మిన్నయైన ఆనందమయ సమాచారం మరేముంటుంది? దీనికి ప్రత్యుపకారంగా నీకు యేంచెయ్యడమా? అని ఆలోచిస్తూన్నాను. నీ హృదయం సర్వవేళల్లోనూ శ్రీరాముని యందలి అనన్యభక్తితో నిండియుండును గాక! సమస్తసద్గుణాలూ నీలో నివసించి యుండునుగాక! శ్రీరామచంద్రులవారి కరుణా కటాక్ష వీక్షణాలు నీపై సర్వదా ప్రసరించు చుండునుగాక!” అని ఆశీర్వదించినది. అమృతంతో సమానమైన శుభాశీర్వచన యుక్త మైన జానకీ దేవి పలుకులు ఆలకించి హనుమంతుడు ఆనంద పారవశ్యంతో చేతులు జోడించి “అమ్మా! వాత్సల్యపూర్హమైన యిట్టిపలుకులు నువ్వు తప్ప మరెవరు పలక గలరమ్మా!” అన్నాడు. నా పరమ పవిత్రమైన హృదయ పీఠంలో మీ సీతారాముల దివ్య మంగళ సుందర మూర్తులు సర్వదా ప్రకాశించుచుండును గాక! మీ పాద సేవలో

౦9

నేను మహానందాన్ని పొందుతుంటాను. తల్లీ! యింకా మీకు నేను

యేలాంటి సేవ చెయ్యాలో ఆదేశించండి” అని అర్ధించాడు. అందుకు జానకీదేవి సంతోషంగా- "వత్సా! నేను నా ప్రాణనాథుని సందర్శించాలని తహతహలాడు తూన్నాను. ఇక క్షణం ఆలస్యాన్ని కూడ తట్టుకో లేకున్నాను” అనగా హనుమంతుడు వెనువెంటనే రామ సన్నిధికి చేరి జానకీమాత అభిప్రాయాన్ని వినిపించాడు. సీతను తన సన్నిధికి తీసుకు రమ్మని విభీషణునకు ఆదేశమిచ్చాడు. సీతాలక్ష్మణ, సుగ్రీవ, విభిషణాదులతో, రామచంద్రుడు పుష్పక విమానం మీద అయోధ్యా నగరానికి బయలు దేరాడు. ప్రయాగ చేరగానే రఘురాముడు హనుమంతుని పిలచి “ఆంజనేయా! అయోధ్యకు వెళ్ళి భరతుడేం చేస్తున్నాడో? చూడు. నా వియోగంలో ప్రతీక్షణం అతనికి ఓ కల్చ్పంలా కనిపిస్తూ వుంటుంది. నా సంగతులనీ .&! అతనికి చెపి శ అతని స్థితిగతులను నాకు చెప్పు” అనగానే హనుమంతుడు అయోధ్య వైపు బయలు దేరాడు. అయోధ్యలో శ్రీరాముని కోసం భరతుడు యెంతగా బాధపడు తున్నాడో? ఎవరూచ్రించ లేరు. అతని స్థితి గతులను హనుమంతుడు ఫూర్తిగా చూశాడు. శుష్కించిపోయిన శరీరంతో జటాజూటంతో నీరు నిండిన 5న'ఐతో భరతుడు దరా ఇసనం మీద కూర్చున్నాడు, ఆగకుండ అత.) నోటి నుండి రామనామం వెలువడుతున్నది. తన దళకు యెవరు వవ సి పోతున ఎదీ కూడ అతనికి తలియనంతటి తన్న ౬మత్వంలో వున్నాడు. హనుమంతుడు అతని ధ్యానానికి కలిగిస్తూ “భరతా! యే శ్రీరామ ప్రభువు? విరహం ధపడి పోతున్నావో? ఆ రఘు రామచం[్రుడు సీతా శాదులతో సహాన్లేమంగా ఉన్నాడు” అన్నాక...

100 అమ ఎతోపమానమైన ఆ తియ్యని పలుకులను ఆలకించి చెప్ప లేని ఆనందాని ఏ పొందిన భరతుడు హనుమంతుని గాఢాలింగనం చేసుకున్నాడు. ఎన్నో పర్యాయాలు శ్రీరామచంద్రులను గురించి (ప్రశ్నించాడు. హనుమంతుడు ఆనందంగా అతని ప్రశ్నలన్నింటికీ సమాధానం చెప్పాడు. అంత వారిద్దరూ మహానందాని ష్‌ అనుభ విం చారు. ఆ సమయంలో భరతుడూోోఆంజనేయా! ఇంతటి సంతోషప్రదమైన సమాచారాన్ని అందజేసిన నీకు యీాయదగిన వస్తువు యేమున్నది? నీకు బుణపడీ వుండడం లోనే మహానందం ఉంది” అనగా హనుమంతుడు అతని చరణ కలమలాలపై బడి అతని (ప్రేమాదర సౌజన్య సొమనస్యాలను ప్రశంశిస్తూ"భరతా! శ్రీరామచంద్రుడు విశేషంగా నీగురించియే భాషిస్తూండేవాడు. నీ నామానే ఎ జపేంచేవాడు; అంటూ భరతుని దగ్గర నుండి సెలవు తీసుకుని వెళి ఎపోయాడు. అత్యంత వైభవోపేతంగా శ్రీరామ పట్టాభిషేక మహోత్సవం జరిగింది, అందరికీ బహుమానాలు లభించాయి. శ్రీరామచంద్రుడు తన చేతులతో సుగ్రీవ విభిషణాదులకు బహుమూల్య రతా భరణ మణీ వస్త్రాదులను సమర్పించాడు. ఆ మర్యాదా పురుషోత్తముని మదిలో యేముందోకానీ ఆయన హనుమంతునకు మాత్రం ఏమీ యివ్వలేదు. పరమాత్మీయుడై న మారుతిని రామప్రభువులు విస్మరించారు? అని అందికందరూ అనుకోసాగారు. ఆశ్చర్యపడి పోతున్నారు. అంతా తెలిసియే రఘురాముడు మౌనంగా వూరు "కున్నాడు. జానకీ దేవి మాత్రం నాథుని ఆంతర్యాన్ని గ్రహించింది. అందరికీ శ్రీరామచంద్రులయందు వోనుమంతునికి గల అనన్య భక్తిని ప్రకటించాలని ఆ తల్లి భావించింది. వెంటనే ఆమె తన

10]

మెడనుండి యెంతో విలువైన మణిహారాన్ని తీసి మారుతికి యిచ్చింది. దానితో అందరూ ఆ తల్లిని కొనియాడారు. హనుమంతుడు ఆనందంగా (ప్రేమాదర భావాలతో ఆ మాలను తీసుకున్నాడు కానీ సర్వులూ ఆశ్చర్యంగా అతని వైపే చూడ సాగారు. ఆ హారాన్ని తీసుకున్న హనుమంతుడు ఒక్కొక్క మణినీ తీసి బద్దలు చెయ్యడం మొదలు పెట్టాడు. అతి జాగ్రత్తగా బ్రద్దలైన ముక్కలను పరీక్షించి పారవేస్తూన్నాడు. ఆ పని ఆగకుండా జరుగుతూనే ఉంది. అది చూచి శ్రీరాముడు చిరునవ్వు నవ్వుతూంటే సీతాదేవి మాత్రం గంభీరంగా చూస్తూ వుండిపోయింది. భరత, లక్ష్మణ, శత్రుఘ్న, సుగ్రీవ, విభిషణాదులందరూ మహాశ్చర్యంగా అంతా తిలకిస్తున్నారు.. కానీ సభలోని వారు ఉండ బట్టులేకా “ఆంజనేయా! అమ్మ యిచ్చిన అమూల్యమైన మణులను మట్టి పాలు చేస్తూన్నావే అలా చెయ్యకు” అన్నారు. అందులో ఒకడు లేచి గట్టిగా-కోతి లక్షణాలు యెొక్కడికి పోతాయి? మణుల విలువ యితనికి యేం తెలుసుంది?” అన్నాడు. చాలామంది కోపంగా తన కేసి చూస్తూ అవహేళన చెయ్యడం గమనించి హనుమంతు డన్నాడుః'

“సోదరులారా! మిత్రులారా! అనవసరంగా మీరెందుకు నా మీద కోపగించి హేళనగా మాట్లాడుతారు? నేను యీ మణులను పరీక్షిస్తూ న్నాను. మహత్తరమైన ప్రకాశం గల యివి యెంతో ధనానికి అమ్మబడతాయి. వీటిని ధరించడం వల్ల అందం "పెరుగుతుంది. గొప్పతనాన్ని తెలియ జేయడానికి ఆధారాలు యివి యేనా? యెంతమాత్రం కాదు. దేనిలో భగవంతుడు దర్శనమవుతాడో? అదియే మహామహత్త్వం కల వస్తువు. ఈ

102 మణులలోయెక్కడా పరమాత్మ కనిపించ లేదు, వీటి కాంతి నాకు అంధకారమయంగా కనిపించింది, ఏనాడో ఓనాడు బ్రద్దలు కావలసిన 'వీటీతో నాకు పని యేముంది? అందుకే బద్దలు కొట్టి పారవేసాను”. అన్నాడు. దానితో అందరికీ జ్ఞానోదయమయింది. కానీ అందులో యింకా కొందరి నందేహం దూరం కాలేదు. అందుకే వారందుకృన్నారు- “అయితే వనుమా! నీ గుండెలలో శ్రీరామచంద్రుడున్నాడా? అయితే చూపించు. “నిశ్చయంగా నా హృదయ మందిరంలో శ్రీరామచంద్ర వరమాత్మ (ప్రకాశిస్తూన్నాడు”. అంటూ అతడు తన విశాలమైన వక్షస్థలాన్ని చీల్చి-సీతా లక్ష్మణ భరత శత్రుఘులతో తన వృదయరూప సింహాసనంమీద తేజరిల్లిపోతున్న శ్రీరామచంద్ర పరమాత్మను * చూపించాడు. దానితో అందరి కందరూ హనుమంతుని అపార భక్తిని వేనోళ డుకొనియాడారు. అంత శ్రీరామచంద్రుండు సింహాసనం నుండి దిగి వచి ) హనుమంతుని గాఢాలింగనం చేసు "కున్నాడు. ఆ దివ్య స్పర్శతో హనుమంతుని శరీరం "రెట్టించిన దృఢత్వాన్ని పొందినది. హనుమంతునకు శ్రీరాముడు ఆదిలో బహుమానం యెందుకీయలేదో అప్పుడు అందరికీ అర్థమైనది. అది చూసి సీతాదేవి చిరునవు స నవ్వింది. సీతవంటి మాత, హనుమంతుని వంటి పుత్రుడూ- వారి స్నేహ వాత్సల్యాలను గురించి యెవరు యెంతని వర్షించగలరు?'సీతాదేవిని సేవించడానికి దాసదాసీలు యెంతో మంది ఉనా ఎరు. కనుసన్నల మాత్రంచే యేమైనా జరిగిపోతుంది. కానీ ఆమెకు అంత మాత్రంచే సంతుష్టి కలగడం లేదు. తన చేతులతో వండి హనుమంతునికి తినిపించాలని ఆమెకు కోరిక కలిగింది. షడ్రసోపేతమైన వంటకాలు

10

యెన్నో తయారయాయి. తినడానికి హనుమంతుడు సిద్ధంగా కూర్చున్నాడు. సీతమ్మ చేతి వంట యెంత మధురంగా వుంటుంది? అతడు తినడం మొదలు పెట్టాడు. యెంత తిన్నదీ అతనికి తెలియ లేదు. చేసిన పదార్జాలనీ, ఎ అయి పోయినా అతడు మాత్రం లేవ లేదు. జానకీదేవి మహాశ ర్యంలో ములిగి పోయింది. ఏమీ*తోచక రామప్రభువును స్మరించ సాగింది. వానుమంతుని - రూపంలో సాక్షాత్తూ రుద్రభగవానుడే సావకాశంగా కూర్చుని భుజిస్తూండడం చూసింది. ప్రళయ సమయంలో సర్వ ప్రపంచాన్నీ లయం చేయగల కారూపుడై న హనుమంతుని ఉదరం యీ పదార్ధంతో నిండుతుందా? ఆమె శ్రద్ధ, భక్తులతో హనుమంతుని స్తుతించింది. హనుమంతుని వెనుకగా వెళి ఏ అతని వీపు మీదోఓం నమశ్శివాయ” అని వ్రాసి మిగిలిన కొంచెం పదార్జాన్నీ వడ్డించింది. దానితో అతడు పూర్తిగా తృప్తి చెందాడు. ఈ రీతిగా జానకీ దేవి కూడ హను

"మంతుని రుద్రావతారునిగా (గ్రహించింది. హనుమంతుడు విసుగన్నది లేకుండ రామచంద్రులకు సర్వోపచా రాలూ చేస్తూన్నాడు. యెవొక్కరికీ యెంతమాత్రమూ అవకాంశ యివ్వడం లేదు. సావధానుడె ఆనందంగా “సీవాకార్యలన్నింటినీ (శ్రమ లేకుండా నిర్వహిస్తూన్నాడు. భరత లక్ష్మణ శ్యటతుఘ్నులు కూడ శ్రీరాముని సేవించాలని తహతవా లాడుతున్నారు. ఆఖరుకు వారందరూ కలసి ఓ వుపాయం ఆలోచించారు. దాని ప్రకారం రామచంద్రుల దినచర్య న్చిరయింపబడింది. అందులో 'రఘురాముతణి' యెవరు యెప్పుడు యెలా సేవించాలి? అన్న విషయమై సమాలోచన ఆరంభమయింది. “హనుమంతునికి యెవిధమైన అవకాశమూ యివ్వకుండా సేవలనీ ఎ మనమే చెయ్యాలి”. అన్న (ప్రణాళికకు

104 అందరూ ఆమోధించారు. ఈ విషయాన్ని జానకీ దేవి రామచంద్రులకు స్వయంగా నివేదించింది కూడ, అది చూసి రఘురాముడు చిరునవు గ్‌ నవి గ్‌ (ప్రణాలికను హనుమంతునికి చూపా “ఆంజనేయా! ఈ పద్ధతి నీకు అంగీకరామేనా?” అనగా”సా మీ! సీతామాత ద్వారా యిదే నిర్ణయమైతే తమరు తప్పక అంగీకరించ వలసినదే. మీ సేవాభాగ్యానికి నోచుకోని వాణ్తి నేనొక్కడినే కదా!” అన్నాడు, అంత రామచంద్రుడు అందరినీ సంబోధించి ఏ సేవనూ మరువకుండ ప్రణాళికను సిద్ధం చేశారా? సావధానంగా చూసుకోండి” అని అడుగగా యేదీ మరువ లేదని వారు సమాధానం చెప్పారు. దానితో ఆ ప్రణాళికకు రాజముద్ర పడింది. అంత హనుమంతుడందుకొని- “రామప్రభూ! మహారాజులు అవులించే వేళలో చిటికెలు వేశేసంప్రదాయం వుంది కదా? ఆపని నాకు మిగిలింది అని అనగా అందరూ దానిని సామన్యంగా భావించారు. అందుకు రామచంద్రుడు నవ్వుతూ అంగీకరించాడు. ఈ ప్రసంగం ద్వారా హనుమంతుని సూక్ష్మ జ్ఞానం అర్ధ మవుతుంది. అందుకు భరతుడు మాత్రం మహాశ్చర్యం పొందాడు. హనుమంతుని కోరిక నెర వేరింది. రామ(ప్రభువు తింటూన్నా, త్రాగుతున్నా, . పడుకున్నా -ా అన్ని వేళల్లోనూ హనుమంతుడు నీడలా ఆయనను వదలకుండా ఉంటూన్నాడు. రఘురాముడు నిదురపోయే వేళలో అతడు కొంచెం దూరంలో కూర్చుని ఆ పురుషోత్తముని దివ్య సుందర వదన బింబాన్ని చూస్తూండి పోతున్నాడు. అందరికందరూ అతణ్ణి గురించి తమ తమ భావాను గుణంగా భావించుకో సాగారు. హనుమంతుడు వారందరితోనూ- “రామప్రభువులకు ఆవులింత యెప్పుడు వస్తుందో? యెవరు చెష గలరు?” అంటూండే వాడు.

105

జానకీ దేవి కూడ (ప్రాణనాథుణ్ని సేవించ లేక పోతున్నది. రామ చంద్రుడు ఆ స్థితికి తనలో తానే నవ్వుకుంటూ వుండేవాడు. లక్ష్మణ శత్రుఘ్నులు భీతి చెందారు. చిట్టచివరకు జానకీదేవి ప్రతి పాదించగా పూర్వపు పద్ధతిని మరల అమలులోకి తెచ్చారు. గతంలో వలనే హనుమంతుడు నిరంతరం రామ సేవ చేసుకుంటూ ధన్యత చెందుతూన్నాడు.

రామచంద్రుడు అందరి కంటె హనుమంతుళ్లే అత్యధికంగా (ప్రేమిస్తున్నాడన్న భరతభావం శత్రుఘ్న లక్ష్మణాదు అందరికీ కలిగింది. అది యదార్ధమే కూడ. వారేదై నా ప్రభువుకు నివేదించ వలసి వస్తే హనుమంతుని ద్వారానే చెప్పించక తప్పడం లేదు. హనుమంతుడు స్వయంగా సీతారాములను ప్రశ్నిస్తూ వుండేవాడు. జీవాత్మ పరమాత్మల విషయమై తత్త్వ జ్ఞానాని పొందుతూ వుండే వాడు. రామచంద్రుడు అతనికి అనేకమార్డు తత్త్వ జ్ఞానాన్ని ఉపదేశించే వాడు. అతడు హనుమంతునికి వేద వేదాంత రహస్యాలను వివరించి చెప్పేవాడు. ఆధ్యాత్మ-రామాయణంలో ఆదిలో జరిగిన ప్రసంగాలు యిలాంటివే. హనుమంతుడు జ్ఞానమూర్తి - అన్న విషయానికి అనేక ఘట్టాలలో అనేక ప్రమాణాలు వున్నాయి. రుద్రావతారుని విషయంలో అదో ఆశ్చర్యమా? తనను విశేషంగా సేవిస్తూన్న హనుమంతుని చూసి రామచంద్రుడు - ఆంజనేయా! నువ్వు నా స్వరూవుడవే. ఇంతగా సేవ చెయ్యవలసిన పనేముంది? విశ్రాంతిగా యెందుకుండవు? అని అడుగగా”న్వామీ! మీ మాటలు నిజమే మిమ్ము సేవించినంత మాత్రాన నేను మీ స్వరూపుడను కాకుంటానా? మిమ్మల్ని సేవించే వేళలో కూడ నాకు శాంతిగా విశ్రాంతిగానే వుంటుంది. దేహదృమ్ట్యాణ్హో నేను మీ దాసుణి. నాయీ

106 దేహం మీకూ మీ సేవలకూ వినియోగ పడాలి. దీని ప్రయోజనం యిదియే కదా! జీవదృష్ట్యా నేను మీ అంశనే. నాకు యెన్నడూ మీ నుండి యెడబాటు కలుగకుండును గాక! ఇదే నా యెక మాత్రమైన అభిలాష తత్త్వదృష్టితో చూస్తే నేను మీ స్వరూపాన్ని. ఈ దృష్టితో చెప్పవలససినది ఆలకించవలసినది యేముంటుంది ప్రభూ!” అని హనుమంతుడు సవినయంగా పలికాడు. ఆ సమాధానానికి రామచం(దదుడు మహానందం పొందాడు. రామప్రభువుల అశ్వమేథయాగం ఆరంభమయింది. యాగాశ్వం విడువబడగా దానిని అనుసరించి శత్రుఘ్న పుష్కల, లక్ష్మీధరుడు మొదలైన మహాఫూరు లందరూ నడుస్తూనా ఎరు. వారి వెంట హనుమంతుడు కూడ ఆనందంగా వస్తూన్నాడు. అనేక రాజ్యాలలో భయంకరమైన యుద్ధాలు జరిగాయి. ఆయా వేళల్లో వీరహానుమంతుడు చూపిన శౌర్య ధైర్య పరా క్రమ విషయాలు పద్మ పురాణంలోని పాతాళఖండంలో చూస్తే అర్థమవుతాయి. ఆ సమయంలో వోనాడు చక్రాంక నగరాన్ని పాలించే 'సుబాహువు అనేరాజుతో యుద్ధం జరగుతున్నది. రెండు పక్షాలలోనూ అనేకమంది వీరులు నేల కూలిపోయారు. ఎందరో గాయపడి విల విల లాడుతున్నారు. చిట్టు చివరికి హనుమంతునికీ సుబాహువుకూ మధ్య యుద్ధం ఆరంభమయింది. హనుమంతుడు ఒక దెబ గ్‌ కొట్టడంతో సుబావువు తెలివి తపి ఎ పడిపోయాడు. తెలివి తప్పిన ఆ స్థితిలో అతడు అయోధ్యలో ఉన ఎట్టూ, రామచంద్రుడు అశ్వమేథ యాగం చేస్తూన్నట్ట్లు సరయూ నదీ తీరంలో సమావేశమై ఉన్న బ్రహ్మాదులు ఆతణ్రి స్తోత్రం చేస్తూన్నట్టూ, నారదుడు మొదలైన దేవర్షులూ, బ్రహ్మర్షులూ. వీణ, వేణు,

07

మృదంగ ఆదిగాగల మంగళ వాద్యవిశషాలతో రామచందుని అనంత కళ్యాణ గుణాలను గానం చేస్తూన్నట్టు చూశాడు. నీలమేఘ శ్యాముడై న శ్రీరామచంద్రుని నిఖిల లోకా శృర్యకర దివ్య మధుర సౌందర్యాన్ని కనులారా తనివి తీరా సందర్శించి సుబాహురాజు ముగ్దుడై అదే దశలో చాలసేపు వుండిపోయాడు.కొన్ని క్షణాలకు తెలివి వచ్చిన తరువాత అతడు ఓ మహర్షి శాపకథను వినిపించి హనుమద్వీరుని మహిమను గానం చేసా “మహాత్మా! నీ పాద కమలముల స్పర్శ వలన నాకు శ్రీరామ తత్త్వజ్ఞానం కలిగింది. జరిగిన దానికి నన్ను దయదలచి క్షమించండి”. అంటూ యుద్ధం ఆపీవేసి అమూల్యమైన యెన్నో బహవుమానాలతో అయోధ్యాపురం చేరి శ్రీరాముల వారి అశ [మేథ యాగంలో త్రిక రణ శుద్ద్యా సేవలు చెయ్యాలని నిశ్చయించుకొని రామానుచరులను అందరినీ పూజించి యాగాశ్వంతో వారి వెంట బయలు దేరాడు.

దేవపురాన్ని పాలించే మహారాజు పేరు వీరమణి. అతడు శివభక్తులలో శ్రేష్టుడు. యాగాశ్వం అతని చేత బంధించబడింది. దానితో - ఘోరభయంకర యుద్ధం ఆరంభమయింది. తన భక్తుని పక్షాన్ని వహించి భక్తజన వశంకరుడె న శంకర భగవానుడు స్వయంగా యుద్ధం చేశాడు. ఆ మహా భయంకర పరాక్రమశాలి అయిన రుద్రదేవునికి యెదురై పోరిన శత్రుఘ్న, పుష్కర ఆదిగాగల వీరులందరూ తెలివి తప్పి పడి పోయారు. కేవలం హనుమంతుడు మాత్రం యుద్ధం చేస్తున్నాడు. ఇటూ అటూ కూడ ఉన్నవాడు ఒక్కడే శంకరుడు. వీరమణి భక్తుని షక్షంలోనూ, శ్రీరామభగవానుని పక్షంలోనూ కూడ అతడే ఉన్నాడు. ఓడిపోయే వారెవరు? అంత మారుతి గద్దిస్తూ-శంకరుడు రామభక్తుడని విన్నానే కానీ యిలా_

108 యెదురుతిరుగు తాడని యిప్పుడే తెలిసింది. శ్రీరామ ప్రభువుల అశ్వవేథయాగం జగత్కళ్యాణప్రదంగా సమాప్తం కావాలని మేమందరం యాగాశ్వాన్ని రక్షించాలని వస్తే నువ్వేమో దానికి అంతరాయాన్ని కలిగిస్తూన్నావు. అనగా రుద్రభగవానుడు - “హనుమా! నువ్వు చెప్పింది నిజమే- కానీ నాకు భగవత్‌ భక్తి కుదిరేది యేలా? నువ్వు నాచేనా దైవాన్ని స్మరింప జేశావు. ఇది నాకు మహానందమే-కానీ నేను నా భక్తునికి వశుడనై అతని పక్షం చేరి యుద్ధం చెయ్యక తప్పడం లేదూ-అనా ఎడు. తరువాత దారుణ యుద్ధం జరిగింది. అతులిత బలధాముడై న హనుమంతుని దెబ్బలకు మహాదేవుని రథం ముక్కలై పోయింది. ఆయుధాలు విఫలం కాగా ఆయన దేహం శిధిలం కాసాగింది. నందీశ (రుడంతటి హడు కూడ పలాయన మంత్రం పఠించాడు. అంత మహాదేవుడు హనుమంతుని పిలచా“ోమహావీరా! ధన్యుడవైన నీ శ్రీరామభక్తి కొనియాడ తగినది, నిన్ను చూస్తూంటే నాకు మహానందం కలుగుతున్నది. నీకు వరాన్ని ప్రసాదించదలచాను కోరుకో”- అనగా హనుమంతుడు సవినయంగా" మహాదేవా! రామప్రభు కరుణవల్ల నాకు యే కోరికా లేదు. అయినా నువు వ్ర అనుగ్రహించ దలచావు కనుక కోరుతున్నాను. ఈ యుద్ధంలో మరణించిన పుష్కరుని మరల బ్రతికించు, మూర్చపోయిన శత్రుఘ్న వీరుణ్లీ గాయపడిన సైనికులనూ అనుగ్రహించు, నేను దోణాద్రి చేరి ఓషధులను తీసుకు వచ్చేవరకూ-నువ్వు వీరిని సంరక్షించు” అని కోరగా-"తథాస్తు” అంటూ శంకర భగవానుడు ఆ పని చేయడానికి అంగీకరించాడు. అంత హనుమంతుడు మనో వేగంతో దోణగిరివైపు బయలుదేరాడు. అనుకున్న ప్రదేశం చేరిన హనుమంతుడు అపార

109 శక్తి సంపన్నమైన తన తోకతో చుట్టబెట్టి (దోణపర్వతాన్ని వూడబెరికి అక్కడ నుండి మరలి వచ్చే సమయంలో దేవతలు అతని మీద దండెత్తారు. కానీ హనుమద్వేగ పరాక్రమాల ముందు వారు తాళలేకపోయారు. వానరు డొకడు వచ్చి దోణగిరిని యొత్తుకు పోతున్నాడనీ అతనిపై తాము ప్రయోగించే ఆయుధాలేమీ పనిచేయడం లేదనీ వారు వెళి గ్‌ దేవేంద్రునితో మొర పెట్టుకున్నారు. అది విని భయపడిన దేవేంద్రుడు కులగురువైన బృహస్పతుల వారిని ఉపాయం చెప్పుడని అడుగగా ఆయన వీరాంజనేయుని విశ మహాబల పరాక్రమాలను వర్షించి అతణ్ణి సంతోష పెట్టండి" అని వెంటనే ఆయన దేవేం ద్రు+ణ్ని, దేతలనూ వెంటబెట్టుకొని వీరహానుమంతుని దగ్గరకు వచ్చి జరిగిన అపరాధానికి మన్నించ వలసినదని అర్ధించారు. “ఆంజనేయా! నీ కోరిక నెరవేరుతుంది. ఈ మృత సంజీవనీ ఓ షధిని తీసుకు వెళ్ళు”. అని దానిని యిచ్చా డు. వెంటనే హనుమంతుడు సంతో షంగా ఆ మూలికను తీసుకొని యుద్ధరంగంలో చచ్చిపడియున్న పుష్కరుని సమీపించి- “నేను మనసా వాచా, కర్మణా శ్రీరామ చంద్రభగవానునే ఆరాధించి సేవించిన వాడి నైతే, ఆయన ఆజ్ఞలను సర్వదా శిరసావహించి పాటించువాడ నై తే, నా వృదయ మందిరంలో శ్రీరామ చంద్రుడు తప్ప అన్యులెవరూ లేకుంటే యీ దివ్యమైన జౌషధంతో పుష్కరుడు బ్రతుకును గాక!” అం టూ ఓషధిని ప్రయోగించాడు. అంత పుష్కరుడు లేచి మహా దేవునితో యుద్దానికి పరుగు తీశాడు. ఆ తరువాత హనుమంతుడు శతుఘ్నుని దగ్గరకు రాగా అతడు మూర లో ఉండియే “రామరామ! రఘునందనా!” అంటూ అప్పుడప్పుడు రామలీలను (ప్రేలాపనలోనే పలుకుతూన్నాడు.

110

హనుమంతుడు అతనిపై కూడ ఓషధిని ప్రయోగిస్తూ- రామ ప్రభు కరుణవల్లి నేను నిత్య బ్రహ్మచారినేని, నా బ్రహ్మచర్యం అఖండమైన దేని శతుఘ్నుడు యీక్షణంలోనే లేచును గాక! అన్నాడు. అంతే శత్రుఘ్నుడు లేచి. సాయుధుడై -“శంకరుడెక్కడ”? అంటూ రణరంగంలోకి పరుగుతీశాడు. తరువాత ఆ యిరు సేనలలోనూ మహాయుద్ధం జరిగింది. వీరమణి మూర ఏ. పోయాడు. శంకర శ్యత్రఘ్నుల మధ్య యుద్ధం కొనసాగుతున్నది. శంకరుడు విడిచిన తీవ్రబాణాలకు శత్రుఘు ఎడు వేదన పడడం చూసి హనుమంతుడు “శతుఘా ఎ! శ్రీరామచంద్రుని స్మరించు” అంటాడు. అంత శతుఘ్నుడు యెొకాగ్ర చిత్తంతో అత్యంత శద్ధాభక్తులతో శ్రీరామచంద్రుని ధ్యానిస్తాడు. వెంటనే రామచంద్రుడు (ప్రత్యక్షంకాగా- శంకరుడు శ్రీరామ నన్నిధికి వచ్చి-తన అవ రాధాన్ని క్షమించుమన్నాడు. అంత శ్రీరాముడు సమాధానం యిస్తూ “మహాదేవా! నువ్వు మహత్కార్యం చేశావు. తమ భక్తుల యందు వాత్సల్యం చూపించడం వారిని సంరక్షించడం దేవత లైన వారికి ధర్మమేకదా! నువ్వు నా హృదయంలో ఉన్నావు. నేను నీ వృదయంలో ఉన్నాను. మనయందు భేదభావం కలిగి నడిచే వారు నరకయాతనలకు గురి అవుతారు. నీ భక్తులందరూ నాకు భక్తులుకాగా నా భక్తులందరూ విశేషభక్తితో నీకు ప్రణమిల్దుతారు”. లంటూ రామచంద్రుడు హతులై పడివున్న వీరులను స ఏఎకించే సరికి వారందరూ నిద్రనుంచి లేచిన వారివలె లేచి ఆ (ప్రభువునకు సాష్టాంగ నమస్కారాలు చేశారు. అంత వీరమణి శివదేవుని ఆదేశానుసారం తన సమస్తాన్నీ రామచంద్రులకు అర్పించి రామభక్తుడయ్యాడు.

11]

సమస్త వానర భల్లూక సై న్యాలకూ, తమ తమ స్థానాలకు మరలి పోవలసీినదిగా రామచంద్రుడు ఆశాదేలిచ్చే సమయం వచి ఎంది. అందరూ సీతారాములకు ప్రణమిల్లి వెళ్ళి పోతున్నారు. అప్పుడు వానుమంతుని వంతు కూడ వచి ఉంది. అతడు రామచందదుని పాదకమలాలపై పడి వినయంగా ప్రార్ధిస్తూ “ప్రభూ!నేను మీ శ్రీచరణకమల సన్నిధానం లోనే ఉంటాను. మిమ్ము విడనాడి నేను యెక్కడకూ పోలేను. అనగా రామచంద్రుడు అంగీకరించాడు. హనుమంతుని వంటి మహాభక్తుజ్హి విడనాడి రామభగవానుడు మాత్రం ఉంటాడా? పరమాత్మ తన అవతారాన్ని చాలించే సమయం సమీపించడం గ్రహించి మారుతిని పిలచి “ఆంజనేయా! నేను నా ధామానికి వెళి పోతూన్నాను. నువ్వు విచారించకు. నీకు యిష్టం లేకపోయినా నువు స్‌ యిక్కడే ఉంటూ జ్ఞాన (ప్రేమ విషయాలను ప్రచారం చెయ్యి. నా గాధలను గానం చేసే పవిత్ర న్థానాలలోనే నువ్వుండు. నేను నీకు వేరుగా ఉండను. ఇదంతా లీల మాత్రమే”. అనగా హనుమంతుడు చేతులు జోడించి. సా మీ! మీ నామ సంకీర్తన జరిగేచోట, మీ లీలలు గానం చేయబడే స్థానాలలో నేను తప్పకుండా ఉంటాను. అదే నా జీవితానికి ఆధారం. అనగా విని రామచంద్రుడు సంతోషించాడు. ఇలాంటి ప్రసంగమే మరొక చోట కూడ జరుగగా రామచంద్రుడూ"హనుమా! నాకు నువ్వు చేసిన ఉపకారానికి ప్రత్యుపకారంగా నా సర్వసా, న్నీ అర్చించినా నీ బుణం తీరదు. నేను నీకు ప్రత్యుపకాం చెయ్యలేను కూడ. నీ జీవనంలో యొన్నడూ నీకు ప్రత్యుపకారావశ్యకత రాకుండును గాక! కారణం ? ఆపదలోనే మానవుడు ్రత్యుపకారాన్ని వాంఛిస్తాడు. "అన్నాడు. అనంతరం రామచంద్రుడు తన అవతారాన్ని

112 చాలించాడు. కానీ ఆయన భక్తుడై న రుద్రాంశాసంభూతుని లీల పూర్తి కాలేదు. రామచంద్ర భగవానుడు తన ధామానికి పయనం చేసిన తరువాత హనుమంతుడు ఆ దేవదేవుని కళ్యాణ మయ సద్గుణాలనూ, లీలలనూ సంకీర్తనం చేసుకుంటూ తన జీవితాని ఎ అత్యంత పవిత్రంగా గడుపుతూన్నాడు. సత్సంగం యెక్కడ జరిగితే అక్కడ హనుమంతుడు ప్రత్యక్ష మవుతూన్నాడు. కింపురుష దేశంలో బుషీ శ్రేష్టడై న ఆర్షిషేణునితో ఉంటూ విశషంగా భగవత్‌ గుణగానం చేస్తూన్నాడు. మూడు లోకాలనూ గంధర్వ మధురగానలపరి తన్మయం చేసే సమయాలలో ఆ రామదూత అమృతమయ సంగీతానికి ముగ్ధడవుతూ శ్రీరామలీలను నయనానంద దాయకంగా చూడగలుగుతూన్నాడు. యుగాలు కాలచక్ర మహావేగంతో లీనమై పోతూన్నాయి. అయినా భగవంతునిస్మరణ, ధ్యానాదులు లేకుండ అతడు ఒక్క క్షణం కూడ వ్యర్థంగా గడపడం లేదు. వైవస్వత మన్వంతరంలో 28వ ద్వాపరంలో భగవానుడు శ్రీకృష్ణ రూపంలో అవతరించాడు. శ్రీకృష్ణ- శ్రీరాములలో భేదం యెముంది? కనుక పరమ ప్రియభక్తుడై న హనుమంతుడు లేకుండా భగవంతుడు యేలా ఉండగలుగుతాడు? హనుమంతుని పిలిపించాలని శ్రీకృష్ణ చంద్రునికి సంకల్పం కలిగింది. తద్ద్వారా కొంత లీల జరగవలసి వున్నది. హనుమంతుని దివ్యప్రభావం ముల్గోకాలలో వ్యాపించాలి. శ్రీకృష్ణ సంకల్పమాత్రంచే మారుతి ద్వారకానగర సమీప వుద్యానవనంలోకి వచ్చాడు, రామనామ సంకీర్తనం చేసుకుంటూ పళ్ళు తినసాగాడు. కొమ్మలను విరుగ గొట్టేస్తున్నాడు. ఆ కాలంలోనే ప్రేయసతి అయిన సత్యభామాదేవి కోసం శ్రీకృష్ణ

113 చంద్రుడు స్వర్గం నుండి పారిజాత వ ఎకాన్ని అపహరించుకు వచ్చాడు.సత్యభామాదేవికి తన సౌందర్యంపై అపారగర్వం. దానితోబాటు నాథుడు అందరికంకు యెక్కువగా తననే ప్రేమి స్తూ న్నాడన్న భావం, అహంకారం ఆమెలో పెరిగిపోతున్నాయి. ఓ రోజున ఆమె ప్రసంగంలో” ప్రభూ! సీతాదేవి నా కంటొ- అందమయినదా? మీరు ఆమె కోసం అడవుల పడి తిరిగారు. అంది. అందుకు శ్రీకృప్టదేవుడు తాత్కాలికంగా మౌనం వహించాడు. దేవేంద్రుని వజ్రాయుధం కంటె నేను గెప్పవాళ్లీ అనుకుంటూ సుదర్శనచక్రానికి కూడ గర $0 కలిగింది, గురుత్మంతుడు కూడ గర్వపడుతూ-నా వల్లనే కదా శ్రీకృష్ణుడు దేవేంద్రుణ్ది జయించ గలిగాడు. అని అనుకున్నాడు. ఆ ముగ్గురికీ గర్వభంగం చెయ్యాలని వాసుదేవుడు నిశ స్పయించుకున్నాడు. “నా సని ఏధిలో ఉంటూ కూడ వీరు గర్విస్తూన్నారే? ఇది నేను సహించలేను. అని పరమాత్మ అనుకున్నాడు, వెంటనే ఆ దేవదేవుడు గరుత్మంతుని పిలిచి “గరుడా! మన వుద్యానవనం లోకి ఓ వానరం వచ్చినదటు. నువ్వు వెళ్ళి దానిని తీసుకురా. ధైర్యం చాలకపోతే మన సై న్యాన్ని కూడ తీసుకు వెళ్ళు”. అన్నాడు.

“సామాన్యమైన ఓ కోతిని పట్టి తీసుకు రావడానికిా-నా శక్తి తెలిసి ఉండీ కూడ స్వామి కూడా సై న్యాన్ని తీసుకు వెళ్ళుమంటూన్నాడే! ఇది నాకు యెంతటి అవమానకర విషయం? నేనిప్పుడే ఆ వాన రాన్ని చూర్ణం చేసి వేస్తాను”. అని అనుకుంటూ గరుత్మంతుడు వొంటరి గానే ఉద్యాన వనంలోకి వెళ్ళాడు. అక్కడ హనుమంతుడు పళ్ళుతింటూ “రామనామ” సంకీర్తనలో సంలగ్నమై ఉన్నాడు.

సతీ

అతణ్ణి గద్దించి తీసుకు వెళా సలని గరుత్మంతుడు (ప్రయతి 'ఎంచాడు. కానీ హనుమంతుడు కదలలేదు. దానితో గరుత్మంతుడు విరుచుకు పడేసరికి హనుమంతుడు అతళ్లి తోకతో బంధించి నొక్కి

వేయడంతో అతడు గిలగిలలాడుతూ శ్రీకృష్ణప్రభువుల పేరు

చెప్పి వారి ఆజ్ఞానుసారం వచ్చాననీ దయచేసి తనతో రావలసినదనీ

(ప్రార్థించాడు. అంత హనుమంతుడు నవ్వు మా “గరుడా! శ్రీరామ

శ్రీకృష్ణులతో భేదం లేక పోయినా నేను సీతాపతి అయిన

శ్రీరామచంద్రుని దాసుడను. నా హృదయమందిరంలో సదా సీతారాములే భాసిల్లుతూంటారు. నేను శ్రీకృష్ణసన్నిధికి యెందుకు రావాలి?” అంటూ అతడు దై వలీలలకు సహకరించాడు, అయినా గరుత్మంతుని అహంకారం దూరం కాలేదు. పట్టుబడకపోతే తానతట్లి బలాత్కారంగా తీసుకు పోగలవాడనే అనుకుంటూ అహంకారాంధుడై మరల హనుమంతుని మీదకు దండెత్తాడు. శ్రీకృష్ణ దేవుని సేవకుడని శెలిసిన హనుమంతుడు అతణ్తి నెమ్మదిగా పట్టుకుని సముద్రం వైపుకు విసిరేశాడు. సాగరంలో పడిపోవడంతో గరుత్మంతునికి దిగ్భృమ కలిగింది. అతడు చాలసేపు అక్కడే గిలగిలాడి తరువాత దైవాన్ని స్మరించడంతో అతనికి ద్వారకానగరం కనిపించింది. ఆపై అతడు శ్రీకృష్ణ దేవుని సని 'వ్రధానానికి చేరుకున్నాడు. అంతా విని శ్రీకృష్ణ చంద్రుడు చిరునవ్వు నవ్వాడు. గరుత్మంతునికి- తాను మహావేగంగా యెరగల నన్న గర్వం మిగిలి పోయింది. వాయుదేవుడు కూడ తనతో సమానంగా యెగరలేడని అతడు భావిస్తూన్నాడు, హనుమంతుడు తన కన్న మిన్నయైన బలం కలవాడే అయినా ఆకాశ గమనంలో అతని కన ఎ తానే ఘనుడ ననుకుంటున్నాడు. ఆ గర్వాన్ని కూడ దూరం చెయ్యాలని

115 కృష్ణపరమాత్మా”"గరుడా! యీసారి నువ్వు వెళ్ళి హనుమంతునితో

• నీ యిష్ట దైవమైన శ్రీరామచంద్రడు నిన్ను ఆహ్వానిస్తున్నాడని చెప్పు. త్వరగా వెళ్ళు. అతళణ్లి నీతో తీసుకురావాలి సుమా! అతడీ సారి నిన్నేమీ చెయ్యడు - సరికదా! అవశ్యం గౌరవిస్తాడు” అని ఆదేశించి పంపాడు.

మరల హనుమంతుని దగ్గరకు వెళ డానికి గరుత్మంతుడు భయపడినా-తన ఆకాశ గమన కక్తిని ప్రదర్శించాలని బయలుదేరాడు. అంత శ్రీక్నష్ణచంద్రుడు సత్యభామను పిలచి- ప్రేయసీ ! భక్తశిఖామణి అయిన హనుమంతుడు వస్తునా ఎడు, మనం యిద్దరం యిప్పుడు సీతారాముల వేషంలో అతనికి కనిపించాలి. నువు [$ సీత రూపంలో రా” అంటూ సుదర్శనుని పిలచిాసుదర్శనా! జాగ్రత్తగా కాపలా కాయి. ద్వారకా నగరంలోకి యెవరూ ప్రవేశించకూడదు" అన్నాడు. సుదర్శనుడు కాపలా కాస్తూన్నాడు, సత్యభామాదేవి చక్కగా అలంకరించుకుని సొందర్యగర్వంతో వచ్చి కూర్చుంది. శ్రీకృష్ణ చంద్రుడు రామభద్రుని రూపంలో కోదండాన్ని చేబూని సుఖాసీను

“డయ్యాడు.

ఈ సారి హనుమంతునికి దగ్గరగా వెళ డానికి గరుత్మంతుడికి ధైర్యం చాల'లేదు. అతడు దూరంగా ఉండియే-ోఆంజనేయా! రామచర్జద్ర ప్రభువులు నిన్ను వెంటనే నాతో తీసుకు రమ్మన్నారు. నువ్వు నా వేగంతో రాలేవు కనుక-నా వీపుమీద కూర్చుంటే నిన్ను నా వెంట సునాయాసంగా తీసుకు వెడతాను” అనగా హనుమంతుడు మహానందంతో-”నా ప్రభువులు నన్ను తీసుకు రమ్మన్నారా? నా అదృష్టం యెంత గొప్పది! నువ్వు వెళ్ళు-నేనిదే వచ్చేస్తున్నాను"

116

అన్నాడు. తాను ముందుగా మహా వేగంతో వెళి పోతే యితడెప్పటికి చేరుతాడో? అని అనుకున్నాడే కానీ గరుత్మంతుడు హనుమంతుని యెదుట మాట్లుడ లేక పోయాడు, తన మహా వేగాని 2 ప్రదర్శించి తన కృష్ణ ప్రభువును మెప్పించా లనుకున్నాడు. కానీ గురుత్మంతుని కంటు ముందుగానే హనుమంతుడు ద్వారకా నగరం చేరోడు. హనుమంతుని దృష్టిలో అది ద్వారకా నగరం కాదు. - అది అయోధ్యా నగరమే. సింహ ద్వారం దగ్గర హనుమంతుళ్లి సుదర్శనుడు ఆటంక పరచగా-దై వదర్శన వేళలో ఆటంకాని ఏ కలిగించే నువ్వె వరు? రా! అంటూ హనుమంతుడు అతళణి పట్టి మింగేశాడు. శ్రీ కృష్ణ చంద్రుని మందిరంలోకి ప్రవేశించి ద ఎపీ, సారించగా- అతనికి తన యిష్టదై వ మైన శ్రీరామ చంద్రప్రభు సందర్శనం లభించింది. కానీ అతనికి సీతామాత కనిపించ లేదు. అంత అతడు భగవంతుని పాదార విందాలపై పడా”ప్రభూ! నా తల్లి సీతాదేవి యెక్కడ? నేడు మీ ద్వారా యింతగా ఆదరింపబడుతూ మీ వామభాగంలో సవిలాసంగా కూర్చున్న యీ దాసీ యెవరు? అనగా సత్యభామ సిగ్గుపడిపోయింది. దానితో ఆమె సౌందర్యగర (0 మటుమాయమై పోయింది. అప్పుడు వాసుదేవుడు “ఆంజనేయా! దారిలో నినె వరూ ఆపలేదా? నువ్విక్కడకు (యేలా రాగలిగావుశొ అని అడుగగా- హనుమంతుడు తాను మింగిన సుదర్శనుళ్లో సురక్షితంగా బయట పడవేశాడు. అంత గర 0 అణగిపోవడంతో సుదర్శనుడు చేతులు కట్టుకుని నిలబడ్డాడు. అంత గరుత్మంతుడు ఆయాసంతో వచి ఎ చూసేసరికి వనుమంతుడు తనకన ఎ ముందే వచ్చి కూరో వడం గమనించి అతడు శ్రీకృష్ణ దేవుని పాదాల దగ్గర వాలిపోయాడు. ఇలా హనుమంతుని నిమిత్తంగా చేసి పరమాత్మ వారి ముగ్గురి

117

గర్వాన్నీ దూరం చేశాడు. తరువాత శ్రీకృష్ణ భగవానుడు హనుమంతుని-ద్వారకానగరం యొక్క తూర్పుద్వారం దగ్గర నగర సంరక్షణార్థం నియమించాడు.

చెప్పుకోవడానికైనా హనుమంతునిలో గర్వం కొంచెం కూడ లేదు. అందుకే పరమాత్మ అతని దా రా అన్యులైన భక్తుల గర్వాలను అణచి వేస్తూండే వాడు. తాను మహావీరుడ వనీ, ధనుర్వేదపారంగతుడననీ అర్జునునికి తన శరవిద్యపై మహాగర్వం ఉండేది. ఓ నాటి ప్రసంగంలో అతడు శ్రీకృష్ణ దేవునితో - “మాధవా! రామావతార కాలంలో సేతువు నిర్మించడానికి నువ్వు పెద్ద ప్రణాళికను యెందుకు తయారు చేశావు? వంతెనను బాణాలతో కట్టేస్తే సరిపోయేది కదా? పాపం కపులంతా యేంత కష్టపడ వలసి వచ్చిందో?” అన్నాడు. అందుకు వాసుదేవుడు చిరునవ్వు లొలికిస్తూ-"అర్జునా! నీ బాణాలతో సముద్రం మీద ఓ చిన్న ప్రదేశంలో వంతెన కట్టు. ఆపై యేం జరుగుతుందో చూద్దువు గాని” అన్నాడు. అర్జునుడు వెంటనే బాణాలతో వంతెన కట్టేశాడు. అంత శ్రీకృష్ణభగవానుడు హనుమంతుని స్మరించడంతో అతడు ప్రత్యక్ష మయ్యాడు. దై వాజ్ఞను శిరోధార్యం చేసి అతడు ఆ వంతెన మీద యొక్కాడు, అతడు అడుగు తీసి అడుగు వేయకముందే టపటప లాడుతూ వంతెన కూలిపో సాగింది. దానితో అర్జునుడు తల వంచేశాడు. శ్రీకృష్ణచంద్రుని వీపు కీద నుండి రక్తం కారడం చూసి - అదేమిటని అర్జునుడు ప్రశ్నించగా

• “* నా వీపును వంతెనకు ఆలంబనంగా ఉంచి ఉండకపోతే వంతెనతో కలసి హనుమంతు డీపాటికే సము ద్రగర్భంలోక్తి దించుకు పోయేవాడు. దానివల్ల నీకు అపకీర్తి కలిగేది. అర్హునా! ఆంజవేయుని వంటి అతి మహాబలశాలురు యెందరో వంతెన మీద నుండి నడచి వెళ్లాలికదా! వారందరూ యిట్టి బాణాలతో నిర్మించబడిన వంతెన మీద యెలా వెళ గలరు?” అన్నాడు. అంత గర్వభంగం కావడంతో

118 అర్జునుడు సిగ్గుతో తల వంచుకునా ఎడు. రామ రహస్యోపనిషత్తులో - హనుమంతుడు మహా తత్త్వవేత్త అన్న విషయం వివరింపబడింది. సనక, సనందన, సనత్కుమార సనాతన సోదరులు నలుగురూ హనుమంతుని ద్వారా శ్రీరామ మంత్ర రహస్యాలను తెలుసుకుంటూ ఉండే వారు. అతని దగ్గరే అనేకమంది బుషులూ, మునులూ, ప్రహ్హాదుడూ కూడ శిష్యరికం చేశారు. హనుమంతునకు స వ్రయంగా రామచంద్రుడే ఉపనిషతత్త్వాన్ని బోధించి నట్టు ముక్తి కోపనిషత్తులో వివరింపబడి ఉంది. అన్ని పురాణాల లోనూ, విశ్నించి పరాశర సంహిత, సుదర్శన సంహిత, హనుమద్గహ్వరం-ఆదిగా గల (ప్రామాణిక గ్రంథ రత్నాలలో హనుమశ్లీలూ, మహిమలూ, అనుష్టాన విధానాలూ వర్ణించ బడ్డాయి. ఆ స్వామి లీలలో కొన్నింటిని మాత్రమే యీ పుస్తకరత్నంలో అంద జేయగలిగాను. మన మధ్యనే తేజరిల్దుతున్న ఆంజనేయమూరర్తిని శ్రద్ధాభక్తులతో, విశేషాసక్తి సాధనల ద్వారా తులసీ దాసాదులు యీ యుగంలోనే ప్రత్యక్షం చేసుకున్నారు. ఇంకా యెందరో భక్తులు ఆ దివ్యమూర్తిని సందర్శించారు కూడ. ఆ దివ్య తేజోవిలసితుని అను[గ్రహాన్ని పొందడానికి శాస్త్రాలలో యెనో ఎ మంత్రానుష్థానాలు, యంత్రా రాధనా విధానాలూ ఉన్నాయి. సద్గురువు ద్వారా వాటిని అనుప్టిం చగలిగిన నాడు శ్రీ మదాంజనేయ స్వామి వారిని దర్శించ గలుగు “తాము. శ్రీస్వామి! వారి న్మరణమా(శతంచే హృదయం పవిత్రమవుతుంది. ఆ దేవదేవుని దివ్యానుగ్రహం లభించి సమస్త సుఖ శాంతులూ లభిస్తాయి. [మంగళం మహత్‌॥

119 (శీ ఆంజనేయ స్వామి పూజా విధానము వైశాఖ బహుళ దశమి హనుమజ్జయంతి, ఆ నాడే గాక నిత్యము లేదా ప్రతి శని మంగళవారములు సర 9 జనులు వ్యక్తిగతముగా గొని, సామూహికముగ గాని, తమకు తాముగా గాని, పులోహిత సహాయ ముతో గాని ఆచరించుటకు అనువైన ఆంజనేయస్వామి పూజా విధాన మిది. ముందుగా దీపారాధన చేసి నమస్కరించి......... ఆచమనం - కవాయ స్వాహా, నారాయణాయ స్వాహా, మాధవాయ స్వాహా, గోవిందాయ నమః, విష్ణవే నమః, మధు “సూదనాయ నమః, త్రివిక్రమాయ నమః వామనాయ నమః శ్రీధ రాయానమః, హ ఎషీశోయనమః, పద్మనాభాయనమః దామోదరాయ నమః, సంకర్షణాయ నమః, వాసుదేవాయ నమః, ప్రద్యుమ్నాయ నమః, అనిరుద్దాయ నమః, పురుషోత్తమాయ నమః అధోక్షజాయ నమః, నారసింహాయ నమః అచ్యుతాయ నమః జనార్షనాయ నమః ఉపేంద్రాయ నమః, హరయే నమః, శ్రీకృష్ణాయ నమః ఉత్తిష్టంతు భూతపిశాచాః యేతే భూమి భారకాః ఏ తేషా మవిరోధేన! బ్రహ్మకర్మ సమారభే! (ప్రాణాయామము చేసి మమోపాత్త సమస్త దురిత క్షయ ద్వారా, శ్రీపరమేశ్వర ముద్దిశ్య శ్రీపరమేశ్వర ప్రీత్యర్థం శుభే శోభనే ముహూర్త, అద్య బ్రహ్మణః

118

అర్జునుడు సిగ్గుతో తల వంచుకునా ఎడు.

రామ రహస్యోపనిషత్తులో - హనుమంతుడు మహా తత్త్వవేత్త అన్న విషయం వివరింపబడింది. సనక, సనందన, సనత్కుమార సనాతన సోదరులు నలుగురూ హనుమంతుని ద్వారా శ్రీరామ మంత రహస్యాలను తెలుసుకుంటూ ఉండే వారు. అతని దగ్గరే అనేకమంది బుషులూ, మునులూ, 'ప్రవ్లాదుడూ కూడ శిష్యరికం చేశారు. హనుమంతునకు న వ్యయంగా రామచంద్రుడే ఉపనిషతత్త్వాన్ని బోధించి నట్టు ముక్తి కోపనిషత్తులో వివరింపబడి ఉంది. అన్ని పురాణాల లోనూ, విశెంచి పరాశర సంహీత, సుదర్శన సంహిత, హనుమద్గహ $ర0-ఆదిగా గల (పామాణిక (గ్రంథ రత్నాలలో హనుమశ్లీలూ, మహిమలూ, అనుష్టాన విధానాలూ వర్షించ బడ్డాయి. ఆ స్వామి లీలలో కొని ంటిని మాత్రమే యీ పుస్తకరత్నంలో అంద జేయగలిగాను.

మన మధ్యనే తేజరిల్డుతున ప ఆంజనేయమూర్తిని శ్రద్ధాభక్తులతో, విశేషాసక్తి సాధనల ద్వారా తులసీ దాసాదులు యీ యుగంలోనే (ప్రత్యక్షం చేసుకున్నారు. ఇంకా యెందరో భక్తులు ఆ దివ్యమూరిని సందర్శించారు కూడ. ఆ దివ్య తేజోవిలసితుని అను [గ్రహాని £! రాధనా విధానాలూ ఉనా ఎయి. సద్గురువు దా $రా వాటిని అనుష్టిం చగలిగిన నాడు శ్రీమదాంజనేయ సా ఏమి వారిని దర్శించ గలుగు తాము. శ్రీస్వామి! వారి న్మరణమాదత్రంచే హృదయం పవిత్రమవుతుంది. ఆ దేవదేవుని దివ్యానుగ్రహం లభించి సమస సుఖ శాంతులూ లభిస్తాయి. క -

[మంగళం మవాత్‌॥

1109 శ్రీ ఆంజనేయ స్వామి పూజా విధానము వె శాఖ బహుళ దశమి హనుమజ్జయంతి, ఆ నాడే గాక నిత్యము లేదా ప్రతి శని మంగళవారములు సర్వ జనులు వ్యక్తిగతముగా గాని, సామూహీకముగ గాని, తమకు తాముగా గాని, పురోహిత సహాయ ముతో గాని ఆచరించుటకు అనువె న ఆంజనేయస్వామి పూజా విధాన మిది. ముందుగా దీపారాధన చేసి నమస్కరించి......... ఆచమనం - కేశవాయ స్వాహా, నారాయణాయ స్వాహా, మాధవాయ స్వాహా, గోవిందాయ నమః, విష్ణవే నమః, మధు సూదనాయ నమః, త్రివిక్రమాయ నమః వామనాయ నమః శ్రీధ రాయానమః, హృపీకేశాయనమః, పద్మనాభాయనమః దామోదరాయ నమః, సంకర్షణాయ నమః, వాసుదేవాయ నమః, ప్రద్యుమ్నాయ నమః, అనిరుద్దాయ నమః, పురుషోత్తమాయ నమః అధోక్షజాయ నమః, నారసింహాయ నమః, అచ్యుతాయ నమః, జనార్షనాయ నమః ఉపేంద్రాయ నమః, హరయే నమః శ్రీకృష్ణాయ నమః ఉత్తిష్టంతు భూతపేశాచాః యేతే భూమి భారకాః ఏ తేషా మవిరోధేన! బ్రహ్మకర్మ సమారభే! (ప్రాణాయామము చేసి) మమోపాత్త సమస్త దురిత క్షయ ద్వారా, శ్రీపరమేశ్వర ముద్దిశ్య స్కీపరమేశ్వర ప్రీత్యర్థం శుభే శోభనే ముహూర్తే, అద్య బ్రహ్మణః

120 ద్వితీయపరార్డే, శ్వేతవరాహకల్సే వై వస్వత మన్వంతరే, కలియుగే ప్రథమపాదే.జంబూద్వీపే భరతవర్షే, భరతఖండే మేరోర్ద క్షిణదిగ్భాగే: ం ఎక, శ్రీశ లస్య ఈశాన్య ప్రదేశే కృష్ణాగోదావర్యోర్మధ్యదేశే శోభనగ్భ వొ సమస్త దేవతా బ్రాహ్మణ వరి హర సన్నిధౌ, అస్మిన్‌ వర్తమాన వ్యావ హారిక చాంద్రమానేన, ప్రభవాది సంవత్సరాణాం మధ్యే.... నామ సంవత్సరే.... అయనే..... బుతౌ..... మాసే.... పక్షే.. తిథౌ...... వాసరే శుభనక్షత్రే, శుభయోగే. శుభకరణ ఏవం గుణ విశేషణ విశిష్టాయాం, శుభతిథౌ, (వ్యక్తిగతమైనచో) అస్మాకం, సహ కుటుంబానాం (సామూహిక మైనచో) సహ సమాజానాం, క్షేమస్టైర్య విజయ అభయ ఆయురారోగ్య ఐశ్వర్యాభివృద్ధ్యర్థం, ధర్మార్హ కామమోక్ష చతుర్విధ ఫలపురుషార్ధ సిద్ధ్యర్ధం పుత్రపౌత్రాభి వృద్ధ్యర్థం. ఇష్ట కామ్యార్థ సిద్ధ్యర్ధం, సమస్త సన్మంగళ ఫలావాప్త్యర్థం, యథాజ్ఞానం, యథామిలితోప చారైః శ్రీ హనుమద్దేవతా పూజాం కరిష్యే, తదాదె నిర్విఘ్నేన పరిసమాప్యర్థం, శ్రీ మహాగణాధిపతి పూజాం కరిష్యే తదంగ కలశారాధనం కరిష్యే. కలశస్యముఖే విష్ణుః కంఠే రుద్రస్సృమా్థశితః మూలే తత్రస్థితో (బ్రహ్మా. మధ్యే మాతృగణా స్స్మృతాః | కుక్షాతు సాగరాస్సర్వే సప్తద్వీపా వసుంధరా. భుగ్వేబోఒథ యజుర్వేద సామవేదో హ్యథర్వణఃి అంగ్రె శ్చ సహితా స్సర్వే కలశాంబు సమాశ్రితాః | గంగే చ యమునే చైవ కృష్ణే గోదావరి సరస్వతీ! నర్మదే సింధు కావేర్యా జలేస్మిన్‌ సన్నిధిం కురు! ఆయాంతు. శ్రీ మహాగణాధిపతి పూజార్ధం మమ దురితక్షయ

121

కారాకాః, కలశోదకేన దేవం ఆత్మానం చ పూజా ద్రవ్యాణి సం పొక్ష్య!

శ్రీ మహాగణాధిపతే స్థిరోభవ, వరదోభవ, సుముఖోభవ, సుప్రసన్నోభవ, స్థిరాసనం కురు | క్లో 1 స్వామిన్‌ సర్వ జగన్నాథ యావత్పూజావసానకం | తావత్త్వం ప్రీతి భావేన బింబేస్మిన్‌ సన్నిధిం కురు 1 శ్రీ మహాగణాధిపతయే నమః ధ్యాయామి, ఆవాహయామి, రత్నసింహాసనం సమర్పయామి, పాదయోః పాద్యం సమర్పయామి, హస్తయోః అర్ధ్యం సమర్పయామి, ముఖే ఆచమనీయం నమర్పయామి, స్నానం నమర్పయామి. వస్త్రయుగ్మం సమర్పయామి, యజ్ఞోపవీతం సమర్పయామి, శ్రీగంధం సమర్పయామి. అక్షతాన్‌ సమర్పయామి, పుష్పైః పూజయామి - సుముఖాయనమః | ఏకదొంతాయనమః | కపీలాయనమః |! గజకర్దక్రాయనమః | లంబోదరాయనమః | వికటాయనమః | విఘ్నరాజాయనమః ! గణాధిపాయనమః | ధూమకేతవేనమః | గణాధ్యక్షాయనమః |! ఫాలచంద్రాయ నమః | గజాననాయనమః | వక్రతుండాయనమః | శూర ఏకర్ణాయనమః | 'హేరంబాయనమః | స్కందపూర్వజయనమః | శ్రీ మహాగణాధి పతయేనమః | ధూప మాఘాపయామి, దీపం దర్శయామి, ఆచమనీయం సమర్పయామి, నై వేద్యం సమర్పయామి, నీరాజనం దర్శయామి, సువర్ణ మంత్రపుష్పం సమర యామి, ఆత్మ (ప్రదక్షిణ నమస్కారాన్‌ సమర్పయామి శ్లో!. వక్రతుండం మహాకాయం సూర్యకోటి సమప్రభం, అవిఘ్నం కురు మే దేవ సర్వకార్యేషు సర్వదా | ఇతి (ప్రార్థనాం సమర్పయామి, ధ్యానావాహనాది షోడకో - పచార పూజయాచ భగవాన్‌ సర్వాత్మకః.... శ్రీ మహాగణాధిపతి స్సుప్రీతస్సు ప్రసన్నో వరదో భవతు శ్రీ మహాగణాధిపతి ప్రసాదం శిరసా గృహ్హామి.

క్షం శ్రీ హనుమద్దేవతా పూజా (ప్రారంభః నమ్‌ (శీ, రామధా [్‌ కో! వె దేహీ సహితం సురద్రుమతలే "హైమే మహామంటపే

మధ్యే పుష్పకమాసనే మణిమమే వీరాసనే సుస్థితం అగ్రే వాచయతి పప్రభంజన సుతే తత్త్వం మునిభ్యః పరం వ్యాఖ్యాంతం భరతాభిః పరివృతం రామం భజే శ్యామలమ్‌!

ఆంజనేయ ధ్యానమ్‌.

శ. అతులిత బలధామం స్వర్ణ శె లాభ దేహం దనుజ వన కృశానుం జ్ఞానినా మ(గ్రగణ్యం సకల గుణ నిధానం వానరాణా మధీశం రఘుపతి ప్రియభక్తం వాతజాతం నమామి.

శ్రీ సీతాసమేత శ్రీరామ పాదసేవా ధురంధరాయ నమః ధ్యాయామి, ధ్యానం సమర్పయామి.

శ్ళై [ఆగచ్చ హనుమద్దేవ, త్వం సువర్చలయా సహ

పూజా సమాప్తి పర్యంతం, భవసని సహితో ముదా | శ్రీ సీతాసమేత శ్రీరామ పాదసేవాధురంధ రాయనమః *౨3వాహయామి ఆవాహనం సమర్పయామి. క్ట, భీమాగ్రజ మహాప్రాజ్ఞ, త్వం మమాభిముఖో భవ | గ్రీరామసేవక శ్రీమన్‌ ప్రసీద జగతాం పతే! హేసా మిన్‌, స్థిరోభవ, వరదోభవ, సుముఖోభవ, సుప్రనో భవ, స్థిరాసనం కురు 1

123 శ్లో. దేవదేవ జగన్నాథ, కేసరి ప్రెయనందన ॥ రత్న సింహాసనం తుభ్యం, దాస్యామి హనుమత్ర్పభో | శ్రీ సీతాసమేత శ్రీరామ పాదసేవా ధురంధరాయ నమః నవరత్న ఖచిత స్వర్హసింహాసనం సమర్పయామి. క్లో. యోగిధ్యేయాంఘ్రిపద్మాయ, జగతాం పతయే నమః | పాద్యం మయార్చితం దేవ, గృహాణ పురుషోత్తమ ! శ్రీ సీతాసమేత శ్రీరామ పాదసేవాధురంధరాయ నమః పాదయోః పాద్యం సమర్పయామి. క్లో. లక్ష్మణ (ప్రాణ సంరక్ష సీతాశోక వినాశనః | గృహాణార్థ్యం మయాదత్తం, అంజనా ప్రియనందన | శ్రీ సీతా సమేత శ్రీరామ పాదసేవాధురంధరాయ నమః హస్తయో : అ్యర్ధ్యం సమర్పయామి క్లో! వాలాగ్రసేతుబంధాయ ! శతానన వధాయ చ! తుభ్యమాచమనం దత్త ! ప్రతిగృహ్హీష్వ మారుతే శ్రీ సీతాసమేత శ్రీరామ పాదసేవాధురంధరాయ నమః ముఖే ఆచమనీయం సమర్పయామి. శ్లో. అర్జునధ్వజ సంవాస | దశానన మదాపహ | మధుపర్కం ప్రదాస్యామి, హనుమత్ర్రతిగృహ్యతామ్‌ | శ్రీ సీతాసమేత శ్రీరామ పాదసేవాధురంధ రాయ నమః మధుపర్కం సమర్పయామి. క్లో. గంగాది సర్వతీర్ధేభ్యః ! సమానీతై ర్నవోదకై : | భవంతం స్నాపయిష్యామి కపినాయక గృవ్యతామ్‌ |

క24 శ్రీ సీతాసమేత శ్రీరామ పాదసేవాధురంధరాయ నమః శుద్ధాదక స్నానం సమర్పయామి. శ్ఞో. పీతాంబర మిదం తుభ్యం | తప్తహాటక సని భం | దాస్యామి వానర శ్ర సంగృహాణ నమో౭స్తుతే | శ్రీ సీతాసమేత శ్రీరామ పాదసేవాధురంధరాయ నమః వస్త్రయుగ్మం సమర యామి. శో. బ్రహ్మసూత్రమిదం దివ్యం |! ముక్తా దామోపశోభితం | స్వీకురుషా సంజనీ పుత్ర | భక్త రక్షణ తత్పర | శ్రీ సీతాసమేత శ్రీరామ పాదసేవాధురంధరాయ నమః | యజ్ఞాపవీతం సమర్పయామి. శ్ళో. ఉత్తరీయం తు దాస్యామి | సంసారోత్తారకారణ | గృహాణ రమయా ప్రీత్యా | స్తవతోస్మిస్తవపాదయోః ॥ శ్రీ సీతాసమేత శ్రీరామ పాదసేవాధురంధరాయ నమః | ఉత్తరీయం సమర్పయామి. శీ. భూషణాని మహార్షాణి కిరీట ప్రముఖాన్యహం | తుభ్యం దాస్యామి సరే వశీ ! గృహాణ కపీనాయక | శ్రీ సీతాసమేత శ్రీరామ పాదసేవాధురంధరాయ నమః ! ఆభరణాని సమర్పయామి. శ్లో. కస్తూరీ కుంకుమాన్మిశ్రం | కర్పూరాగురువాసితం | శ్రీచందనంతు దాస్యామి | గృవ్యాతాం వనుమత్ర్రభో। శ్రీ సీతాసమేత శ్రీరామ పాదసేవాధురంధ రాయ నమః దివ్య శ్రీ చందనం*సమర్పయామి.

క25 శో. సుగంధాని సురూపాణి | వనాని వివిధాని చ ! చంపకాదీని పుష్పాణి | కమలాన్యుత్పలాని చ | తులసీదళ బిల్వాని | మనసా కల్పితాని చ! గృహాణ హనుమద్దేవ |! ప్రణతోఒస్మిపదాంబుజే | శ్రీ సీతాసమేత శ్రీరామ పాదసేవాధురంధరాయ నమః | పుష్పాణి సమర్పయామి. శ్ళా. శాలీయా నక్షతాన్‌ రమ్యాన్‌। పద్మరాగ సమ్రభాన్‌ | అఖండాన్‌ ఖండిత ధ్వాంత స్వీకురుష్వదయానిధే ॥ శ్రీ సీతాసమేత శ్రీరామ పాదసేవాధురంధరాయ నమః | అక్షతాన్‌ సమర ఏయామి. అథ అంగపూజణా. మారుతయే నమః। పాదౌ పూజయామి! సుగ్రీవ సఖాయ నమః గుల్ఫౌ పూజయామి, అంగద మిత్రాయ నమః। జంఘే పూజయామి, రామదాసాయ నమః | ఊరూ పూజయామి, అక్షఘ్నాయ నమః | కటిం పూజయామి, లంకాదవానాయ నమః! వాలం పూజయామి, సంజీవన నగావగ్రే నమః | స్కంధౌ పూజయామి, సౌమిత్రి (పాణదాతాయ నమః! వక్షస్థలం పూజయామి, కుంఠిత దశకంఠతాయ నమః | కంఠం పూజయామి, రామాభిెషేక కారిణీ నమః ! వస్తా పూజయామి, మంటత్రరచిత రామాయణాయ నమః | వక్రం పూజయామి, ప్రసన్నవదనాయ నమః |! వదనం పూజయామి, పింగళ నేత్రాయ నమః। నేత్రే పూజయామి, శ్రుతి పారాయణాయ నమః । శ్రోత్రే పూజయామి, ఊర్ధ్వ పుండ్ర ధారిణే నమః! కపోలం పూజయామి, మణికంఠమాలికాయ నమః శిరః పూజయామి, సర్వాభీష్ట ప్రదాయ నమః |! సర్వాణ్యంగాని పూజయామి.

126 అథ అష్టోతర శతనామ పూజా.

ఓం ఆంజనేయాయ నమః ఓం వనుమతే నమః మహావీరాయ నమః మారుతాత్మజాయ నమః తత్త్వజ్ఞాన ప్రదాయ నమః మహాబల పరాక్రమాయనమః సీతాదేవీ ముద్రా ప్రదాయకాయ నమః కారాగ్భవా విమోశ్రే నమః సర్వ(గ్రహ వినాశినే నమః శృంఖలాబంధమోచకాయ నమః భీమసేన సహాయకృతే నమః సాగరోత్తారరాయ నమః పరవిద్యా పరీహారాయ నమః 'ప్రాజ్జాయ నమః పరళెర్య వినాశకాయ నమః రామదూతాయ నమః పరయంత్ర నిరాకగ్రే నమః 'ప్రతాపవతే నమః పరమంత్ర ప్రభేదకాయ నమః వానరాయ నమః సర్వదుఃఖహరాయ నమః లంకిణీ భంజనాయ నమః సర్వ్యలోకచారిణే నమః శ్రీమతే నమః మనోజవాయ నమః సర్వమంత్ర స $రూపేణే నమః పారిజాతద్రుమమూలన్థాయ నమః సర్వతంధత్ర స్వరూపిణే నమః అశోకవనిక్షా చే తే నమః గంధమాదన శెలన్భాయ నమః సర్వమాయావిభంజకాయ నమః లంకాపుర విదాహకాయ నమః సర్వబంధ విమోక్రే నమః సుగ్రీవ సచివాయ నమః రక్షో విధ్య్వంసకారకాయ నమః ధీరాయ నమః సర్వయం(త్రాత్మకాయ నమః శూరాయ నమః కపీశ్వరాయ నమః దైత్యకులాంతకాయ నమః మహాకాయాయ నమః సురారి ఎతాయ నమః సర్వరోగహరాయ నమః మహాతేజసే నమః సర్వ విద్యాసంపత (9దాయకాయ నమః (ప్రభవే నమః కపీసేనా నాయకాయ నమః బలసీద్ధికరాయ నమః భవిష్యచ్చతురాననాయ నమః కేసరీసుతాయ నమః కుమార బ్ర్మచారిణే నమః సీతాశోక నివారకాయ నమః

ఓం రత్నకుండల దీప్తి మతే నమః ఓం అంజనాగర ్భ సంభూతాయ నమః స౦చలదా లి సన ఎద్ధలంబమాన

127 శిభోజ్జ్రలాయ నమః బాలార్క సదృశాననాయ నమః గంధర్వ విద్యాతత్త్వజ్ఞాయ నమః విభీషణ ప్రియకరాయ నమః లక్ష్మణ [ప్రాణదాత్రే నమః దశగ్రీవ కులాంతకాయ నమః వజకాయాయ నమః దాంతాయ నమః మహాద్యుతయే నమః శాతాయ నమః చిరంజీవినే నమః ప్రసన్నాత్మనే నమః రామభక్తాయ నమః శతకంఠ మదాపవాతే నమః దై త్యకార్యవిఘాతకాయ నమః యోగినే నమః అక్షహం(త్రే నమః రామకధా లోలాయ నమః కాంచనాభాయ నమః సీతానే (షణ పండితాయ నమః పంచవ[క్రాయ నమః వజదంమ్రాయ నమః మహాతపసే నమః వజనఖాయ నమః విజితే్యద్రియాయ నమః రుద్రవీర్య సముద వాయ నమః సింహ్‌కా (ప్రాణభంజనాయ నమః సంజీవ నగావార్రే నమః మహారావణ మర్దనాయ నమః శుచయే నమః సృటికాభాయ నమః వాగ్మినే నమః వాగధీశాయ నమః దృఢ వ్రతాయ నమః నవవ్యాక్ష తి పండితాయ నమః కాలనేమి ప్రమథనాయ నమః చతురా బహవే నమః హరిమర్కట మర్కటాయ నమః దీనబాంధవే నమః ఇంద్ర జిత్స్రహితామోఘ + మహాత్మనే నమః బ్రహ్మాస్త్ర వినివారకాయ నమః భక్తవత్సలాయ నమః పార్థ ద్వజాగ్రసంవాసినే నమః రామ చూడామణి ప్రదాయనమః శరపంజర భేదకాయ నమః కామరూపిణే నమః దశబాహవే నమః పీంగళాక్షాయ నమః లోకపూజ్యాయ నమః వార్ధిమైనాక పూజితాయ నమః జాంబవత్సీ)తి వర్మ్రాయ నమః కబళీకృత మార్తాండ - సీతాసమేత శ్రీరామ పాదసేవా మండలాయ నమః ధురంధరాయ నమః , శ్రీ సీతాసమేత శ్రీరామ పాద సేవా ధురంధరాయ నమః నానావిధ పరిమళ పథత పుష్పాణి సమర్పయామి.

1286 ధూప మాఘాపయామి దీపం దర్శయామి ధూప దీపానంతరం ఆచమనీయం సమర్పయామి. నై వేద్యం & (అరటిపండ్లు, కొబ్బరికాయ, పటికబెల్లం మొదల గునవి) మధ్యే మధ్యే పానీయం సమర్పయామి. ఉత్తరాపోశనం సమర్పయామి, వస్తా ప్రక్షాళయామి. పాదౌ ప్రక్షాళయామి, శుద్ద్ధాచ మనీయం సమర్పయామి, తాంబూలం సమర్పయామి, నీరాజనం సమర్పయామి, నీరాజనానంతరం ఆచమనీయం సమర్పయామి, సువర్ణ దివ్య మంత్రపుష్పం సమర్పయామి, ఆత్మ ప్రదక్షిణ నమ స్కారమ్‌ సమర్పయామి. అంజలి ఘటీంచుచు ఈ క్రింది ]స్రోత్రములు ధ్యానము చేయనగును. ఆంజనేయ ధ్యానమ్‌. శ్లో. గోష్పదీకృత వారాశిం మశకీకృత రాక్షసం రామాయణ మహామాలారత్నం వందేఒనిలాత్మజం | అంజనా నందనం వీరం జానకీ శోకనాశనం కపీశమక్ష హంతారం వందే లంకా భయంకరమ్‌ 2 ఉల్లంఘ్య సింధోస్సలిలం సలీలం యశ్శోక వహ్నిం జనకాత్మజాయ్మా ఆదాయ తేనై వ దదాహ లంకాం నమామి తం (ప్రాంజలి రాంజనేయ్స్య ౩ ఆంజనేయ మతి పాటలాననం కాంచనాద్రి కమనీయ వి([గ్రహం పారిజాత తరుమూల వాసినం భావయామి పవమాన నందనం | 4 యత్ర యత్ర రఘునాథ కీర్తనం తత్ర తత్ర కృత మస్తకాంజలిం బాష్పవారి పరిపూర్ణ లోచనం మారుతిం నమత రాక్షస్రాంతకం 1 85 మనోజవం మారుత తుల్య వేగం జితేంద్రియం బుద్ధిమతాం వరిష్ట్వ వాతాత్మజం వానరయూథ ముఖ్యం శ్రీరామదూతం శిరసానమ్మ్న్నా

కేం ' నాద బిందు కళాతీతం ఉతృ్పత్తిస్థితి వర్టితం సాక్టాదీశ్వర సద్రూపం హనూమంతం భజామ్యహం ! 6 శ్లో. సర్వారిష్ట నివారకం శుభకరంపింగాక్షమక్షాపహం సీతాన్వేషణ తత్పరం కపివరం కోటీన్దు సూర్యప్రభమ్‌ లంకాద్వీప భయంకరం సకలదం సుగ్రీవ సమ్మానినం దేవేంద్రాది సమస్త దేవ వినుతం కాకుత్చదూతం భజే 7 బుద్ధిర్చలం యశోధై ర్యం నిర్భయత్వ మరోగతా అజాడ్యం వాక్పటుత్వం చ హనుమత్స్మరణాద్భవేత్‌ 8 యస్యస్మృత్యా చ నామోక్ష్యాఘుతపః పూజా క్రియాదిఘు న్యూనం సంపూర్ణతాం యాతి సద్యో వందే కపీశ్వరం । 9 మంత్రహీనం క్రియాహీనం భక్తిహీనం సమీరజ యత్పూజితం మయాదేవ పరిప్వూర్హం తదస్తుతే 10 అనయా ధ్యాన ఆవాహనాది షోడశోపచార పూజ యాచ భగవాన్‌ సర్వాత్మకః శ్రీ ఆంజనేయ దేవతాస్సు ప్రీతస్సు ప్రసన్నో వరదో భవతు. ఏతతృలం సర్వం శ్రీ ఆంజనేయ దేవతార్చణమస్తు. శ్రీ ఆంజనేయ స్వామినే నమః యథాస్థ్రానం ('ప్రవేశయామి. పూజానంతరం స్వామివారి కథాశ్రవణ మననాదులు చేయవలెను. వీరాంజనేయా 1 రావయ్యా |! సర ర సిద్రే ? సర్వ భా వమమూ నయ్యా యి.

130 శ్రీమాన్‌ సర్వలక్షణ సంపనో ఎ జయప్రదః సర్వాభరణ భూషిత ఉదారో మహోన్నత ఉష్ట్రారూఢః కేనరీ ప్రేయనందనో వాయుతనూజో యథేచ (ంపం పాతీర్ధవిహారీ గంధ మాదన సంచారీ హేమ (ప్రాకారాంచిత కనక కదళీ వనాంతర నివాసీ పరమాత్మ మకరీశాపవిమోచనో హేమవర్జో నానారత్న ఖచితా మమూల్యం మేఖలాం స్వర్గో పవీతం కౌశేయ వస్త్రం చ బిభ్రాణాం సనాతనో మహాబల అప్రమేయ ప్రతాపశాలీ రజితవర్హస్టి శుద్ధ సృటిక సంకాశః పంచవదనః పంచదళనేత్ర స్సకల దివ్యాస్తధారీ సువర్చలారమణో మహేంద్రోద్యష్ట దిక్పాలక త్రయ స్త్రింశ ద్లీర్వాణ మునిగబ్మ || గంధర్యయక్షకిన ర పన్నగాసురపూజిత పాదపద్మ యుగళొ నానావ్మర్హ కామరూపః కామచారీ యోగిధ్యేయః శ్రీ హనుమాన్ష్‌ ఆంజనేయః విరాడ్రూపః విశ్చాత్మపవన నందనః పార సతీపుత్రః ఈశ్వర తనూజః సకల మనో రథానో ఎ దదాతు. సద్దురువు దగ్గర ఉపదేశం పొందిన నిత్యం || _“పారాయోణల వంతున 120 రోజులు చెయ్యాలో

క్షేప1 ఆంజనేయని ద్వాదశనామావళి హనుమా నంజనాసూనుః వాయుపుతో మహాబలః రామేష్టః ఫల్నుణసఖః పింగాక్షోఒ మితవి[క్రమః ఉదధి క్రమణశ్రైవ సీతాశోక వినాశకః, లక్ష్మణ (ప్రాణదాతా చ దశగ్రీవస్యదర్చహా ద్వాదశైతాని నామాని కపీంద్రస్య మహాత్మనః స్వాపకాలే పఠేన్నిత్యం యాళత్రాకాలే విశేషతః, తస్యమృత్యుభయం నాస్తి సర్వత్ర విజయీ భవేత్‌ | (ఈ ద్వాదశ నామావళి పరుండునపుడు, ప్రయాణ సమయమున పఠించుటవలన మృత్యు భయ ముండదు. విజయ్మాప్రాప్తించును. ('వాతః స శ్రరణము. మంత్రానుష్టానములు, కఠిన నియమాలు ఆచరించుటకు అందరికి శక్తి లేకున్నను స్తోత్రమననాదులచే హనుమన్మహావీరుని కృపకు ప్రతియొక్కరు పాత్రులగుటకు అవకాశము కలదు. ఆ దృష్టితో యీ (ప్రాతఃస్మరణము, స్తోత్రములు తదితరములు యిచ్చట ఈయబడుచున్నవి. హనుమను ఎ తి (వేకువరమూముననే లేచి పఠింపదగినళ్టోకాష్టక మిది) క్లో. వీక్ష్యే కదావాం తరుణార్క సన్నిభమ్‌ దయామృతార్జ్రారుణపంక జేక్షణమ్‌ సుఖం కపీంద్రస్య మృదుస్మితాంచితమ్‌ చిరత్న రత్నాంచిత గండలోజ్ఞ్వలమ్‌. కదాహ మాదాదుపయాంత మద్భుత ప్రభావమీశం జగతాం కపిప్రభుమ్‌ సమీక్ష్య వేగ దభిగమ్యసంస్తువన్‌ జగామ వర్షా త్ర్రపతన్పదాబ్దయోః! కదాంజనాసూను పదాంబుజద్వయం కళోరసంసార భయ ప్రశామకమ్‌ కరద్వయేన ప్రతి గృవ్యాసాదరో మదీయ మూర్జాన మలంకరోమ్యవమ్‌!.

132 కదా లుఠంతం స్వపదాబ్బయోర్ముదా హఠాత్సముద్దాప్య వరీం్యద్రనాయకః మదీయ మూర్ధ్ని స్వకరాంబుజం శుభం నిధాయ మాభధీరితి వీక్ష్యతే విభుః | 'ప్రదీప్తకార్త స్వరశైల భాస్వరం ్రభూతరక్షో గణదర్బ శిక్షకమ్‌ వపుః కదాలింగ్య వర ప్రదం సతాం సువర్చ లేశస్య సుఖీభవా మ్యహమ్‌ | క. ధన్యోవాచః కపివర గుణస్తాత్ర పూతా కవీనాం ధన్యోజంతు ర్హగతి వానుమత్పాదపూజా ప్రవీణ ధన్యావాసా సతత వానుమత్పాద ముద్రాభి రామ ధన్యం లోకే కపేకుల మభూ దాంజనేయావతారాత్‌। భే. జంతూనామతి దుర్రభతా మనుజతా తత్రాపిభూదేవతా బ్రహ్మణ్యేపి చ వేదశాస్త్ర విషయా ప్రజ్ఞా తతో దుర్లభా త(త్రాప్యుత్తమ దేవతా విషయిణేీ భక్తిర పో ద్భేదినీ దుర్లభ్యాసుతరాం తధాపీే పానుమత్పాదారవిందేరతిః ॥ శ్చా. అహం వహనూమత్పదవాచ్య దైవం భజామి సానంద మనోవిహంగం తదన్యదైవం న కదాపి దేవం బ్రహ్మాది భూయోపీ న ఫొలనేత్రం | క్ల యశా ఎష్టక మిదం పుణ్యం ('ప్రాతరుత్ధాయ మానవః పఠేదనన్యయా భక్త్యాసర్వాన్మామానవాపు ' యాత్‌ | ఆంజనేయ స్తోత్రమ్‌, రంరంరం రక్త వ్యర్ధం దినకరవదనం శీక్షదం ష్టాకరాళం రం రం రం రమ్య తేజం గిరిచలనకరం కీర్తిపంచాది వక్రం రం రం రం రాజయోగం సకల శుభనిధిం సప్త భేతాళం భేద్యం రంరంరం రాక్టసాంతం సకల దిశయశం రామదూతం నమామి. ఇం ఖం ఖం ఖఇడ్గహస్తం విషజ్వరహరణం వేద వేదాంగదీపం ఖం ఖం ఇం ఖడ్గరూపం త్రిభువన నిలయం దేవతా సుప్రకాశం ఖం ఖం ఖం కల్చవృక్షం మణిమయ మకుటం మాయామాయా స్వరూపం ఖం ఖం ఖం కాలచక్రం సకల దిశయశం రామదూతంనమామి.

133 క్షా, ఇంఇంఇం ఇంద్రవంద్యం జలనిధికలనం సొమ్యసామాజ్యలాభం ఇంఇం ఇం సిద్ధియోగం నతజపసదయం ఆర్యపూజ్యార్చితాంగం ఇం ఇం ఇం సింహనాదం అమృతకరతలం ఆది అంత్య (ప్రకాశం ఇం ఇం ఇం చిత్స్యరూపం సకలదిశయశం రామదూతం నమామి. కో. సం సం సం సాక్షిభూతం వికసిత వదనం పింగలాక్షం సురక్షం సం సం సం సత్యగీతం సకలమునినుతం శాస్తసంపత్కరీయం సం సం సం సామవేదం నిపుణ సులలితం నిత్యతత్త్వ స్వరూపం సం సం సం సావధానం సకలదిశయశం రామదూతం నమామి. శ్ళ హం వం వాం వహంసరూపం స్పుటవికటముఖం సూక్ష్మ సూక్ష్మావతారం వం హం హం అంతరాత్మం రవిశశినయం రమ్యగంభీర భీమం హం హం వాం అట్టహాసం సురవరనిలయం ఊర్ధ్వరోమం కరాళం వం వం వాం వాంసవాంసం సకల దిశయశం రామదూతం సమామి. ఇట, హనుమత్కు వచమ్‌ హరిః ఓమ్‌ ఏకదా సుఖమాసీనం శంకరం లోకశంకరమ్‌ పప్రచ్భ పార్వతీ భక్త్యా కర్బూరధవళం శుభమ్‌; శ్రీ పార్యత్యువాచ: భగవన్‌ దేవ దేవేశ శంభోశంకర శాశ్వత, మహా దేవ జగన్నాథ శివ విశ్వార్తి హారక. 1. సంగ్రామే సంకటే ఘోరే భూత (ప్రేతాదికేభయే దుఃఖ దావాగ్ని సంతప్తే బంధనే వ్యాధిసంకులే. 2 దారిద్యే మవాతి ప్రాప్తే కుష్టరోగేజ సరేభమే చాతుర్జికే సన్నిపాతే వాతే పిత్తే కఫే తథా. శోకాకులేషు మర్త్యేషు కేన రక్షా భవేద్ధువమ్‌. శీ, రుదోవాచ; శృణుదేవి ప్రవక్ష్యామి లోకానాం హితకామ్యయా; న _ శ్త్‌ చ యతు,రా. 4ఉ కవచం విభీిషణాయ రామేణ ్రేవ్తా దత్తం బలరాం

కేప4ీ కపినాథస్య వాయుపుత్రస్యధీమతః తద్గుహ్యం సంప్రవక్ష్యామి విశేషాచ సృాణు సుందరి. 5 ఉద్యదాదిత్య సంకాశముదారభుజ విక్రమమ్‌. కందర్ప కోటి లావణ్యం సర్వ విద్యా విశారదం. 6. శ్రీరామ వృదయానందం భక్తకల్పమహీరుహమ్‌, అభయం వరదం దోర్భ్యాం కలయే మారుతాత్మజః 7. శ్రీరామరామ రామేతి రమే రామే మనోరమే, సహస్ర నామ తత్తుల్యం రామనామ వరాననే. 8. ఉల్లంఘ్య సింధోస్సలిలం సలీలం యశ్శోక వహ్నిం జనకాత్మజా యాః ఆదాయ తేనై వ దదాహ లంకాం నమామి తం (పాంజలిరాం జనేయమ్‌, 9. మనోజవం మారుత తుల్య వేగం జితేంద్రియం బుద్ధి మతాం వరిష్టమ్‌ వాతాత్మజం వాననయూథ ముఖ్యం శ్రీరామదూతం శిరసా నమామి. అస్య శ్రీ హనుమత్కవచ స్తోత్ర మహామంత్రస్య శ్ర్రీరామచం(ద్రబుషీః, వీరహనుమాన్‌ దేవతా అనుష్టుష్ఫందః శ్రీరామదూత ప్రీత్యర్ధే జపే వినియోగః ( ధ్యానము హనుమా నంజనాసూనురా ఎయుపుతో మహాబలః రామేష్టః ఫల్లుణసఖః పంగాక్షో బమితవి[క్రమః క్ష ఉదధి[క్రమణై ఎవ సీతాశోక వినాశనః లక్ష్మణ [ప్రాణదాతా చ దశగ్రీవస్య దర హా; 2. ద్వాదశైతాని నామాని కపీంద్రస్య మహాత్మనః స్వాపకాలే, పథేని సత్యం యాత్రాకాలే విశ్వతః, ౩. తస్య మృత్యు భయం నాస్తి సర్వత్ర విజయీభవేత్‌, స్ఫాటీకాభం స్వర్శకాంతిం ద్విభుజం చ కృతాంజలిమ్‌; 4. కుం డలద్వయ సంశోభిముఖాంభోజం హరింభజేత్‌ 6. ఆంజనేయ మతిపాటాలాననం కాంచనాద్రి కమనీయ విగ్రహమ్‌ పారిజాత, తరుమూల వాసీనం భావయామి పవ మాన నందనమ్‌,; 6. యత యత్ర రఘనాథకీర్తనం తత్ర తత్రక తమస్త కాంజలిమ్‌ బాష్ఫవారి పరిప్తూర్ణలోచనం మారుతిం నమత రాక్షసాంతకమ్‌, 7. విజయం

135 లభతే సత్యం పరం సౌఖ్య మవాప్పుయాత్‌, భూతప్రేత పిశాచాశ () బ్రహ్మ రాక్షసదర్శనే; 8. సింవావ్యాఘ్రభయే ప్రాప్తే శత్రుశస్తాస్త పంజరే దుఃఖే మహారణేవైవ పేశాచ గ్రహపాతక్కే 9. శతవారం పఠేని ్రత్యం మండలం భక్తి తత్పరః సర సౌఖ్య మవాప్నోతి త్రిసంధ్యం రామపోషితః; 10. అపరాజిత పింగాక్ష నమస్తే రాజపూజిత, ప్రన్ధానంచయ కరిష్యామి సిద్ధిర భవతు మే సదా 11. ఆయుః ప్రజ్ఞాథశోలక్ష్మీ శ్రద్ధా పుత్రా స్సుశీలతా, ఆరోగ్యం దేహసౌఖ్యం చ కపినాథ నమో౭ఒస్తుతే; 13. దీనేమయి దయాం కృత్వామమ దుఃఖం వినశయ ఐశ్వర్యం పుత్ర లాభం చ లక్ష్మీం దేహి సదాప్రభోః, 17. త్వత్పాద పంకజ ద్వంద్వం వినా నాన్యం భజామ్యవమ్‌ న్యూనాతిర్తిక్తం యత్కించి త్తత్సర్వం క్షంతుమక్షసి; 14. మాతా త్వంచ పితాత్వం చ భాతాత్వం చ ప్రభుర్మమ త్వామేవ శరణం (ప్రాప్తం రక్షమాం కరుణానిధేః 15. నానావిఘ్నాంశృ రోగాంశ్చ నాశయ త్వం సదామమ త్రిలక్షం హనుమన్నామ యో జపేభక్తితత్పరః; 16. రాజద్వారే మహాఘారే భయం వైవారి సంకచే (బ్రవ్మారాక్షస భూతానాం భయ లేశో నవిద్యతే. శ్రీ సీతారామలక్ష్మణ భరత శత్రుఘ్న హనుమత్సమేత శ్రీరామచంద్ర పరబ్రహ్మార్చణమస్తు

136 శ్రీ మదాంజనేయపష్టోత్తర శతనామ స్తోత్రమ్‌. ఆంజనేయో మహావీరో హనుమా న్మారుతాత్మజః తత్త్వజ్ఞాన ప్రదస్సీతా దేవీముద్రా ప్రదాయకః.................. శే అశోకవనికాచే ఎత్తా సర్వ మాయావిభంజనః సర్వబంధ విమోక్తా చ రక్షో విధ్యంసకారకః ....................2ై పరవిద్యా పరీహారః పరశౌర్య వినాశనః పరమం త్రనిరాకర్తా పరయంత్ర ప్రభేదకః.......................౩ సర్వ (గ్రహవినాశీ చ భీమసేన సహాయకృత్‌ సర్వదుఃఖ హరస్సర్వలోకచారీ మనోజవః............౯ పారిజాత ('ద్రుమూలస్థస్సర శే మంత్రస ;రూపవాన్‌ సర్వతంత్ర స్వరూపీ చ సర్వయంత్రాత్మక స్తథా.............ర్‌ కపీశ్వరో మహాకాయ స్పర్వరోగహరః ప్రభుః బలసిద్ధి కరస్సర్వవిద్యా సంపత్చదాయకః.....................6 కపీసేనా నాయకశ ఎ భవిష్యచథతురాననః కుమార బ్రహ్మచారీ చ రత్నకుండలదీప్తిమాన్‌................7 సంచలద్వాలసన ధ్ధ లంబ మానశిఖోజ్జ్యలః గంధర్వ విద్యాతత్త్వజ్ఞో మహాబలపరాక్రమః...................తి కారాగ్భహ విమోక్తా చ శృంఖలాబంధ మోచకః సాగరోత్తారకః (ప్రాజ్ఞో రామదూతః 'ప్రతాపవాన్‌...............9 వానరః కేసరీసుతః సీత్రాఖోక్ర నివారకః అంజనాగర్భ సంభూతో బాలార్కసదృశాననః ...............10 విభీషణ ప్రియకరలో దశ (గ్రీవ కులాంతకః

137 లక్ష్మణ (ప్రాణదాతా చ వజకాయో మహాద్యుతిః ............ 11 చిరంజీవీ రామభక్తో దై త్యకార్యవిఘాతకః అక్షహంతా కాంచనాభః పంచవక్రో మహాతపః ................ 1ట్ల లంకిణీభంజన శ్రీమాన్‌ సింహికా (ప్రాణభంజనః గంధమాదనశై లన్గో లంకాపుర విదాహకః .....................-1తె సుగ్రీవసచివో ధీరహృలో దై త్యకులాంతకః సురార్చితో మహాతేజా రామచూడామణిప్రదః ............... 14 కామరూపీ పింగళాక్షో వార్ధిమైనాక పూజితః కబళీకృత మార్తాండమండలో విజితేంద్రియః ............... 15 రామసు[గ్రీవ సంధాతా మహారావణ మర్దనః సృటికాభో వాగధీశో నవవ్యాకృతిపండితః .................... 16 చతురాబహుర్దీ నబంధుర్మహాత్మా భక్తవత్సలః సంజీవ నగాహర్తాుుచిర్వాంగ్మీ దృఢ వ్రతః.................... 17 కాలనేమిప్రమథనో హరిమర్కట మర్కటః దాంతశ్శాంతః ప్రసన్నాత్మా శతకంఠ మదాపహృత్‌.......... 18 యోగీ రామకథాలోల స్పీతానే స్‌ష౯ా పండితః వజదం క్లో వజి)నఖో రుద్రవీర్య సముద్భవః ............... 19 ఇంద్రజిత్పహిఒ తామోఘ (బ్రహ్మా స్తవినివారకః పార్ధధ్వజా(గ్ర సంవాసీ శరపంజర భేదకః దశబాహుర్గోక పూజ్యో జాంబవత్పీ)తివర్ధనః.................20 ఇత్యేవం శ్రీవానుమతో నామ్నా మస్టోత్తరం శతమ్‌ సీతాసమేత శ్రీరామపాదసేవా ధురంధరః .....................21 యః పఠేచ్చణుయాన్నిత్యం సర్వాన్కామా నవాప్పుయాత్‌ ఇతి కాళికారహస్య శ్రీ మదాంజనేయాష్టోత్తర శతనామ స్త్రోత్రం సంపూర్ణమ్‌ 4

138 త్రీ వానుమత సర బ్రవ్మణేనమః శ్రీ రామదూతం = శిరసా నమామి. ఆంజనేయ మతిపాటలాననం కాంచనాద్రి కమనీయ విగ్రహమ్‌! పారిజాత తరుమూల వాసినం భావయామి పవమాన నన్దనమ్‌ | యత్ర యత్ర రఘునాథ కీర్తనం తత్ర తత్ర కృతమస్త కాజ్టులిమ్‌ 1 బాష్పవారి పరిపూర్ణలోచనం మారుతిం నమత రాక్షసాన్తకమ్‌ | మనోజవం మారుతతుల్య వేగం జితేన్దియం బుద్ధిమతాం వరిష్టమ్‌! వాతాత్మజం వానరయూథముఖ్యం శ్రీరామ దూతం శిరసా నమామి | మిశచాపుతాళము.

1. మకుట రత్న కాంతి మథధిత తమి(స్రం శ్రీరామదూతం శిరసా నమామి | శ్రీరామదూతం

2. అరుణోదయ రుచిరాననకమలం ల

తె. స్వర్ణపింగళభాస్వర నేత్రయుగళం /

ఉ. చలితమకరకుండల గండభాగం ' న

5. నవమణిమయ రసనామధ్యభాగం న

6. తరుణరుచిర శుభతరవరహారం న

7. సమలంకృతదివ్య స్వర్ణోపవీతం గ

8. కటితట విలసీత కాంచనచేలం లా

9. మంజుమంజీర మహితపదాబ్దం 20

10. దినమణిశతనిభ దివ్యప్రకాశం ల

11. సకలసద్గుణబృంద సార పయోధిం /

12. దాసముఖామో భజ దశ శతభానుం ల

13. వాల్మీకి క్‌ సృతకావ్య వరసరోహంసం క

14. (శ్రితజనకువలయ శీతమయూఖం న

క్షం

15. రామలావణ్యాభ రాగమయూరం శ్రీరామదూతం
16. రామచంద్రపదరాజీవ మధుపం ష్‌
17. తరుణాయత దోస్తంభ గంభీరం న
18. సుగ్రీవ శ్రీరామ సంధాన హేతుం ౫
19. సుగ్రీవ వేదిత శ్రీరామవృత్తాన్తం క
20. అగ్నిసాక్షీక్సృత అర్కజరామం న
21. సీతాభూషణ సమర్చితరామం క
22. శ్రీరామ సుగ్రీవ సఖ్యోల్దాసం ౫
23. వాలివధోపాయ వరమృదువాక్యం ల బడ సుగ్రీవ పట్టాభిషేక ప్రవీణం క్‌ి
24. వానరసేనా సమాహుతధీరం న
25. సకల దేశాగత శాఖామృగాళిం /
26. రామచంద్రదత్త రమణీయభూషం న
27. స్వయం ప్రభాదత్త సుఫలాతిభోజ్యం క
28. లంకాగమనసమలంకృత దేహం న ౩0. సాగరోల్లంఘన సంపూర్ణకాయం ” త్ర, అబ్ధిమధ్యమి(త్ర అగపతిపూజ్యం కక
29. సురస మాయాధ్యాన్త సూర్యప్రకాశం -
30. ఛాయా[గ్రవాచ్చేద శమనస్వరూపం త్రెడ్త దివ్యో దే సగకృత గో ష్పాదజలధిం ॥
31. సువేలా శిఖరాగ్ర శ్రమితాభిగమనం ॥
32. లంకిణీభంజన లావణ్యసారం ॥
33. లంకావరోధ నిశ్శంకితహా ఎదయం ॥
34. సీతాన్వేషణ సురశత్రుసదనం

140 39. వాయు(ప్రేరిత వరవనగమనం శ్రీరామదూతం 40. సీతాదర్శన చింతాపహరణం న 41. రావణదుర్వాక్య అక్షీణకోపం న 42. సీతానివేదిత శ్రీరామకుశలం త త3. రాఘవీయకథా రంజితరామం న తత్త రామాంగులీయక రామానివేద్యం క్‌ి శర. వసుధాత్మజాదత్త వరశిరోభూషం క తర, అతిశయబలదర్బ్భ అశోకభంగం లి 47. దనుజానివవివన-దహనా-దావాగి సం 7 తర. వజ్రాయుధ ఘోరవాల కరాళం శం 49. సప్త మని కృతశలభకృశానుం శ్‌ 50. జంబుమాలివధ చండ ప్రతాపం క 51. అక్టక్రుమార సంహరణ విక్షేపం న 52. (బ్రహ్మాస్టబంధిత బ్రహ్మవరదానం క 53. చాతుర్భాగసై న్య చండితరూపం ల 54. వాయుప్రేరిత వాలాగి వ్ల జ్వాలం న 55. సీతాప్రసాదిత శీతలవాలం త 56. వరరాక్షసగృహ వహ్ని సందగ్ధం క 57. కపీదృకృకోర సంగత చంద్రబిమృం క 58. తారాచందనాది తరుచరయుక్తం య 59. మధువన మధుపాన మత్తకపీన్హుం క 60. కౌసలేయకార్య కరణసమర్థం / 61. రామనివేదిత రామావృత్తాన్తం / 62. వరవీక్షణరక్ష వాక్యనై పుణ్యం క

14]

63. రామసంవర్థ్ధిత రాక్షస సఖిఖ్యం శ్రీరామదూతం
64. అబ్బిబంధనకార్య అమితోత్సాహం ళం
65. ప్రబల జలధిసేతు బంధన నిపుణం స్‌
66. ధూ[మాక్షకంపన టత్రిశిరసంహారం ఉం
67. రామనామాస్రేణ రాక్షసనాశం . తం
68. రణకర్కశ ఘోర రాజితవేషం 2
69. రావణఘనయుద్ధ రామతురంగం ళం
70. మేఘనాథసై న్య మృత్యుస్వరూపం క
71. రక్షనుజిద్యుద్ధ లక్ష్మణతురంగం *ం
72. లక్ష్మణమూర్చా సంరక్షణహృదయం పా
73. సంజీవాద్రిగమన సంతోషస్వాంతం లా
74. కాలనేమిక త ఘనమాయాయుక్తం త
75. మకరబంధీకృత మహితపదాబ్దం న
76. ధాన్య మాలినీ శాప ధర్షితరూపం న
77. కాలనేమిదనుజ ఖండితథీరం ౫
78. ధికృతాఒ ద్యధీశ తీవప్రకోపం క
79. గంధర్వసై న్య సంక్షోభప్రతాపం న
80. స్తబకికృతధృత సంజీవనాద్రిం న
81. భరతసంబోధిత (ప్రశమితబాణం న
82. మాల్యవదాది మహోదధివహరణం వి
83. లక్ష్రణ(ప్రాణ సంరక్షణ నిలయం విక
84. సౌమిత్రి సమ్మోహ జలద సమీరం క
85. అబ్ధిమధ్య మథిత రాక్షసవారం ల
86. స్టూలజంఘాసుర తుముల సంహరణం ల

140 39. వాయు(ప్రేరిత వరవనగమనం శ్రీరామదూతం 40. సీతాదర్శన చింతాపహరణం క్ష 41. రావణదుర్వాక్య అక్షీణకోపం క్ష 42. సీతానివేదిత శ్రీరామకుశలం క 43. రాఘవీయకథా రంజితరామం క్ష తత. రామాంగుళలీయక రామానివేద్యం ౫9 45. వసుధాత్మజాదత్త వరశిరోభూషం గ 46. అతిశయబలదర్చ అశోకభంగం క 4/7. దనుజానివహవనాదహన-దావాగి సం 2 త8. వజ్రాయుధ ఘోరవాల కరాళం ల 49. సప్త మనన్తి కృతశలభకృశానుం పొ 50. జంబుమాలివధ చండ ప్రతాపం తం 51. అక్షకుమార సంహరణ విక్షేపం ఃి 52. బ్రహ్మాస్తబంధిత (బ్రహ్మవరదానం క 53. చాతుర్భాగసై న్య చండితరూపం క 54 వాయు ప్రేరిత వాలాగ్ని జ్వాలం వి ర్‌ర్‌. సీతాప్రసాదిత శీతలవాలం 9 56. వరరాక్షసగృవా వహ్ని సందగ్టం 7 57. కపీదృక కోర సంగత చంద్రబిమ [2 న 58. తారాచందనాది తరుచరయుక్తం వ 59. మధువన మధుపాన మత్తకపీన్దుం క్‌ 60. కౌసలేయకార్య కరణసమర్థం గ 61. రామనివేదిత రామావృత్తాన్తం క 62. వరవీక్షణరక్ష వాక్యనై పుణ్యం *

న.

63. రామసంవర్థ్ధిత రాక్షస సథిఖ్యం శ్రీరామదూతం
64. అబ్ధిబంధనకార్య అమితోత్సావాం న
65. ప్రబల జలధిసేతు బంధన నిపుణం “ం
66. ధూ[మాక్షకంపన (త్రిశిరసంహారం నక
67. రామనామా్రేణ రాక్షసనాశం . శ
68. రణకర్కశ ఘోర రాజితవేషం కక
69. రావణఘనయుద్ధ రామతురంగం ల
70. మేఘనాథసై న్య మృత్యుస్వరూపం న
71. రక్షన్ద్రుజిద్యుద్ధ లక్ష్మణతురంగం క
72. లక్ష్మణమూర్చా సంరక్షణవృదయం న
73. సంజీవాద్రిగమన సంతోషస్వాంతం ”ం
74. కాలనేమికృత ఘనమాయాయుక్తం /
75. మకరబంధీకృత మహితపదాబ్దం న
76. ధాన్య మాలినీ శాప ధర్షితరూపం లం
77. కాలనేమిదనుజ ఖండితధీరం 59
78. ధికృతాఒ (ద్యధీశ తీవప్రకోపం ష్‌
79. గంధర్వసై న్య సంక్షోభప్రతాపం న్‌
80. స్తబకీకృతధృత సంజీవనాద్రిం క
81. భరతసంబోధిత (ప్రశమితబాణం ల
82. మాల్యవదాది మహోదధిహరణం ల
83. లక్ష్మణ ప్రాణ సంరక్షణ నిలయం తి
84. సౌమిత్రి సమ్మోహ జలద సమీరం న
85. అబ్ధిమధ్య మథిత రాక్షసవారం త్‌
86. సూలజంఘాసుర తుముల సంహరణం క

క్షేడ2

87 .సింధూల్లింఘన జలసమీరం శ్రీరామదూతం 88.వాల(ప్రాకార సంవేష్టిత తీరం న 89. పాతాళలంకా ప్రవేశితధీరం 7 90. మత్స్యవల్లభధీర మహనీయభీతం ” 91.మైత్రీకృత ధీ మత్స్యాధిపత్యం శ 92. దోర్టండీకృతమత్ర ధైర్య ప్రతాపం న 93.భిన్నతులాయనన్త భీమస్వరూపం గ 94. బలరాక్షసకోటి భంజితసత 10 ల 95. (శ్రుతివాక్య శ్రవణ సంతోషితస్వాంతం లం 96.మైరావణసై న్య మర్దితసూరం = 97.మైరావణకృత మర్మసంవేద్యం విం 98.మవానీయాతి ఘోర మైరావణాజిం క 99. దోర్దండీవ్యాఖ్యాతి ఖండితదై త్యం తం 100. నీలమేఘకృత నిస్తులరాజ్యం న 101. రామలక్ష్మణపూర్వ లంకాభిగమనం శం 102. సకలవానరస్తుతి సంతోషహవృదయం న 103. ప్రబలమూలబల ప్రళయకాలాగ్నిం ల 104, రామరావణయుద్ధ రామతురంగం గ 105. దశకంఠ కంఠవిలుంఠన దీక్షం న 106. రాక్షసానుజదత్త లంకాభిషేకం తి 107. పుష్పకాధిరూఢ పృథ్వీశ సహితం న 108. సాకేతప్పురవాస సబలసంయుక్తం న 109. భక్త పాప తిమిర భాస్కరరూపం న 110. శతకంఠవధోపాయ చాతుర్యయుక్తం న

క్ష43 111. ఏకైక రాక్షస ఏకైక రూపం శ్రీరామదూతం 112. శతకంఠచ్చేదక సీతాప్రబోధం న 113. అవనిజాధిపయుక్త రాజ్య ప్రవేశం లె 114. అశ్వమేథయాగ అమితోత్సాహం 7 115. దశ శత శిరచ్చేద దీక్షప్రతాపం న 116. దశ శత శిరోధార్య భాష్యాతిరిక్తం “ 117. రాక్షససై న్యాజి భయదస్వరూపం క 118. దశ శత శిరచ్చేద దశరథసూనుం న 119. సకల సై న్యావృత సాకేతవాసం న 120. బోధిత కపివర్య పూర్తస్వరూపం న 121. రుంకారోచ్చాటిత ఢాకినీ సైన్యం క 122. చలితవాల సంవేష్టితకాయం న 123. యజితరామపాద యజురాదివాక్యం క 124. శ్రీకాకుళేశాశ్రిత మందారం న 125. భక్తజనకాంక్ష ముక్తి నిధానం క 126. లీలావినోదిత దాసస్వరూపం న 127. పరిపాలిత భక్తపాదపకల్చ్పం న 128. బుధజన వేదిత ప్వూర్ణస్వరూపం న 129. మోహనఘన పెదమిుక్తీవి నివాసం న 130. భద్రాచలరామ భదసమేతం స 131. వరసుందర రామదాసానుపాలం న 132. మంగళ మంజనా మారుతపుత్రం న (శ్రీ రామదూతం శిరసానమామి.

శే44 పంచముఖీ హనుమత్కవచమ్‌

అస్య శ్రీ పంచముఖీ హనుమత్కవచ స్తోత్ర మంత్రస్య బ్రహ్మాబుషిః గాయత్రీ ఛందః శ్రీ హనుమాన్టేవతా! రాం బీజం! మం శక్తిః | చంద్రః కీలకం | ఓం రౌం కవచాయమాుం | వం! అస్త్రాయఫట్‌! ఈశ్వరోఒవాచ:

అథధ్యానం ప్రవక్ష్యామి శృణు సర్వాంగ సుందరం యత్కృతం దేవదేవేశి ధ్యానం హనుమతః ప్రియం పంచవక్త్రం మహాభీమం కపి యూథసమన్వితం బాహు భిర్హశీ భిర్యుక్తం సర్వకామ్యార్థ సిద్ధిదం | ' పూర్వంతు వానరం వక్రం కోటి సూర్య సమప్రభం దంహ్టాకరాళ వదనం భ కుటీకుటిలేక్షణం | అస్ట్యైవ దక్షిణం వక్రం నారసింవాం మహాద్భుతం అత్యుగ్రతేజో వపుషం భీషణం భయనాశనం । పశ్చిమే గారుడం వక్రం వక్రతుండం మహాబలం సర నాగ ప్రశమనం సర్వ భూతాది క ఎంతనం | ఉత్తరే సొకరం వక్రం క ఏప్పదీప్త నభోభయం పాతాళే సిద్ధ బేతాళ జ సర రోగాది కృంతనం | ఉత్హ్వే పాయాననం ఘోరం దానవాంతకరం పరం యేన వక్రేణ విప్రేంద్ర తాటకాయాః మహాహూవే॥ దుర్గతేః శరణం తస్య సర్వ శతుహరం పరం ధ్యాత్వా పంచముఖం రుద్రం హనుమంతం దయా నిదిం। ఖడ్గం త్రిహలం ఖట్వాంగం పాశమంకుశ పర్వతం ముఫ్టాతు మోదకౌ వృక్షం ధారయంతం కమండలం! భిందిపాలం జ్ఞానముద్రాం దశమం మునిపుంగవంఖ౪ ఏతా న్యాయుధ జాలాని ధారయంతం భయాపహం | దివ్యమాల్యాంబరధరం దివ్యగంధాను లేపనం సరై వశ్వీర్యమయం దేవం హనుమద్విశ్వతో ముఖం, పంచాస్య మచ్యుత మనేక విచిత్ర వరం వక్రం సకంబుదధతం కరిరాజ వీర్యం ఎతౌంబరాది ముకుమైరపీ శోభితాంగం పింగాక్షమంజని సుతం

కేతీ5్‌ హ్యనిశం స్మరామి! మర్కటస్య మహోత్సాహం సర ';శ్‌ “క వినాశనం శ(్యతుసంహారకం చై తత్కవచం హ్యాపదం వారేతొ ఓం హరి మర్కట మర్కటాయ స్వాహా! ఓం నమో భగవతే పంచవదనాయ పూర్వముఖాయ కపిముఖాయ సకల శతు సంహరణాయస్వాహా! | ఓం నమో భగవతే పంచవదనాయ ఉత్తరముఖాయ ఆదివరాహాయ సకల సంపత్కరాయస్వాహా ॥ ఓం నమో భగవతే పంచవదనాయ ఊర్హ్వ్యముఖాయ హయగ్రీవాయ సకల జనవశ్యకరాయ స్వాహా! ఇతి మూల మం(తం:

ఓం అస్య శ్రీ పంచముఖీ హనుమత్కవచ స్తోత్రమంత్రస్య శ్రీరామ చంద్ర బుషి॥ అనుష్టుప్ఫందః | శ్రీరామచందద్రోదేవతా ! సీతా ఇతి బీజం |! హనుమానితి శక్తిః |! హనుమత్ప్చ్రత్యర్దే జపే వినియోగః | పున్షనుమానితి బీజం | ఓం వాయుపుత్రాయ ఇతి శక్తిః | అంజనీసుతాయేతి కీలకం |! శ్రీరామచంద్ర వరప్రసాద సిద్ధ్యర్ధే జపే వినియోగః ఓం హం హనుమతే అంగుష్టాభ్యాం నమః! ఓం హం వాయుపుత్రాయ తర్జనీభ్యాం నమః । ఓం అంజనీసుతాయ మధ్యమా భ్యాం నమః| ఓం రాం రామదూతాయ అనామికాభ్యాం నమః ! ఓం రుం రుద్రమూర్తయే కనిష్ట కాభ్యాం నమః | ఓం సం సీతాశోక నివారణాయ కరతల కరపృ్ఫషమ్టాభ్యాం నమః | ఓం అంజనీసుతాయ హృదయాయ నమః ఓం రుద్రమూర్తయే శిరసేస్వాహా ! ఓం వాయుపుత్రాయ శిఖాయైవషట్‌ | ఓం అగ్నిగర్భాయ కవచాయ హుం | ఓం రామదూతాయ నేత్రత్రయాయ వౌషట్‌ ! ఓం పంచముఖీ హనుమతే అస్త్రాయఫట్‌!

అథ ధ్యానం శ్రీరామదూతాయ ఆంజనేయాయ వాయు

146 పు(త్రాయ మహాబలాయ సీతాశోక నివారణాయ మహాబల “ప్రచండాయ లఅంకాపురీ దహనాయ ఫల్లుణసఖాయ కోలాహల సకల బ్రహ్మాండ విశ్వరూపాయ సప్రసముద్రాంతరాల లంఘితాయ పింగళనయనాయామిత విక్రమాయ సూర్యబింబ ఫలసేవాధిష్టిత పరాక్రమాయ సంజీవన్యా అంగద లక్ష్మణ మహాకపి సై న్య ప్రాణదాత్రే దశగ్రీవ విధ్వంసనాయ రామేన్టాయ సీతాసహిత రామచంద్ర వరప్రసా దాయ ష్మట్పయోగాగమ పంచముఖీ హనుమన్మండత జపే వినియోగః. ఓం హరిమర్కట మర్కటాయస్వావా। ఓం వారిమర్కట మర్కటాయ వంవంవంవంవం ఫట్‌ స్వాహా। ఓం వారిమర్కట మర్కటాయ ఫంఫంఫంఫంఫం ఫట్‌సా $వో। ఓం హరిమర్కట మర్కటాయ ఖంఖంఖంఖంఖం మారణాయ స్వాహా। ఓం హరిమర్కట మర్కటాయ ఠంఠంఠంఠంఠం స్తంభనాయ స్వాహా! ఓం హరిమర్కట మర్కటాయ డండండండండం ఆకర్షణాయ సకల సంపత్క్మరాయ వంచముఖీ _ వీరవానుమతే స్వాహా. ఉచ్చాటనే ఓం భంఢంఢంఢంఢం కూర్మమూర్తయే పంచముఖీ హనుమతే పరయంత్ర తంత్రోచ్చాటనాయ స్వాహా! కం, ఖం, గం, ఘం, జం, చం, ఛం, జం, రుం, ఇ్లం, టం, ఠం, డం, ఢం, ణం, తం, థం, దం, ధం, నం, పం, ఫం, బం, భం, మం యం, రం, లం, వం, శం, షం, సం, హం, క్షం, స్వాహా ॥ ఇత్తి దిగంధః॥! ఓం పూర్వకపిముఖాయ పంచముళ్రీ హనుమతే ఠం ఠం ఠం ఠం ఠం సకలశ(తు సంహరణాయసా (హా ! ఓం దక్షిణముఖే పంచముఖీ హనుమతే కరాళవదనాయ నారసీం హాయ హ్రాం, హ్రాం, హ్రాం, హాం (హాం సకల భూత (పేత దమనాయ స్వాహా। ఓం

కేత7

పశ్చిమముఖే గరుడాననాయ పంచముఖీ వీరవానుమతే మం, మం, మం, మం, మం, సకల విషహరాయ స్వాహా! ఓం ఉత్తరముఖే ఆదివరాహాయ లం, లం, లం, అం, లం, నృసింహాయ నీలకంఠాయ పంచమ్సుఖీ హనుమతే స్వాహా! అంజనీసుతాయ, వాయుపుత్రాయ రామేష్ట ఫల్లుణనఖాయ, సీతాశోక నివారణాయ, లక్ష్మణ (ప్రాణరక్ష్షాయ, కపిసై న్య ప్రకాశాయ, దశ గ్రీవాభిమాన దహనాయ, శ్రీరామచం[ద్రవర (వ్రసాదాయ, మహా వీర్యాయ వథకు (బ్రహ్మాండనాయకాయ, పంచముఖీ హనుమతే భూతప్రేత పిశాచ బ్రహ్మ రాక్షస శాకినీ ఢాకినీ అంతరిక్ష గ్రహ పరయంత్ర | పరమం[త్ర పరతం(త్ర సర్వ[గ్రహోచ్చాటనాయ. సకల శతృ సంహరణాయ, పంచముఖి హనుమద్వర _ ప్రసాదాయ, సర్వరక్షకాయ, జం,జం, జం, జంగ జంగ స్వాహా! పఠిత్వే దత్సు కవచం మహాంతం కవచం పఠేత్‌ !! ఏకవారం పఠేన్నిత్యం సర్వశత్రు నివారణం ద్వివారంతు పఠేన్నిత్వం పుత్రపౌత్ర (ప్రవర్జనమ్‌ (త్రివారం పఠేన్నిత్యం సర్వసంపత్కరం పరం ॥ చతుర్వారం పఠేన్నిత్యం సర్వమర్త్య వశంకరం పంచవారం పఠేన్నిత్యం సర్వరోగ నివారణం ॥ షడ్వారం తు పఠేన్నిత్యం సర్వదేవ వశంకరం సప్తవారం పఠేన్నిత్యం సర్వకామ్యార్ష సిద్దిదం॥ అష్ట్రూరం పఠేన్నిత్యం . సర్వసౌభాగ్యదాయకం నవవారం పఠేన్నిత్యం సర్వైశ్వర్య (ప్రదాయకం ॥ దశవారం పఠేన్నిత్యం సర్వసిద్ద్లిం లభేన్నరః॥! కవచం స్మ్రతిమాత్రేణ మహాలక్ష్మీ ఫలప్రదం ॥

పంచముఖీ వానుమత్కవచం సల ర్లమ్‌,

148 అథ సప్తముఖీ వనుమత్కవచమ్‌. ఉక్తంచాథర్వ్యణ రహస్యేః ఓం అస్య శ్రీ సప్తముఖీ వీర హనుమత్కవచ స్తోత మంత్రస్య నారద బుషిః అనుష్టుప్‌ ఛందః శ్రీసప్త్రముఖీ కపిః పరమాత్మా దేవతా హ్రాం బీజమ్‌ | హ్రీం క్తిః | (హూం కీలకమ్‌ | మమ సర్వాభీష్ట సిద్ధ్యర్ధే జపే వినియోగః | ఓం హ్రాం అంగుష్టాభ్యాం నమః! ఓం హ్రీం తర్జనీభ్యాం నమః ఓం (హూం మధ్యమాభ్యాం నమః ఓం హైం అనామికాభ్యాం నమః |! ఓం వం కనిష్టి కాభ్యాం నమః |! ఓం (హః కరతల కరప ఎష్టాభ్యాం నమః | ఏవం హృదయాది న్యాసః | అథ ధ్యానమ్‌నా వందే వానర సింవా సర్పరిపు వారాహాశ్వ గోమాను షైర్యుక్తం సప్తముఖై ; కరై(ర్లుమ గిరిం చక్రం గదాం ఖేటకమ్‌ | ఖట్వాంగం వలమంకుశం ఫణిసుధా కుంభౌ శరాబ్దా భయాచూ లం సప్తముఖం దధాన మమరెః సేవ్యం కపిం కామదమ్‌! బ్రహ్మోవాచ- సప్తశీర్షః ప్రవక్ష్యామి కవచం సర సిద్ధిదమ్‌ జపవ్వా హనుమతో నిత్యం సర్వపాపైః ప్రముచ్యతే సప్తవర్గ పతిః పాయాచ్చిఖామే మారుతాత్మజః సప్త మూర్జా శిరోవ్యాన్మే సప్తార్చి ర్భాల దేశకమ్‌ త్రిస్సప్త నేత్రో నేత్రే వ్యాత్సప్త స్వర గతిః శ్రుతీ నాసాం సప్త పదార్గో వ్యాన్ముఖం సప్త ముఖభో౭ఒ వత్తు, సప్త జివ్వూస్తు రసనాం రదాన్‌ స్తష్టహయో౭ వత్తు సప్తచ్చదో హరిః పాతు కంఠం బాహూ గిరిస్టితః కరౌ చతుర్దశ కరో మూర్థాఒవ్యాన్మమాం గుళీః సప్తర్షి ధ్యాతో వృాదయ ముదరశి కుక్షి సాగరం సప్తదీ ప పతిశ్చిత్తం సప్త వ్యాహృతి రూపవాన్‌ కటిం మే సప్త సంస్థార్ధ దాయకః సక్రినీ మమ సప్త్మగ్రహ స్వరూపీమే జానునీ జంఘ యోస్తథా సప్త

క్షతం

ధన్యప్రియః పాదౌ సప్త పాతాళ ధారకః పకూన్‌ ధనం ధాన్యం చ లక్ష్మీం లక్ష్మీ ప్రదోఒవతు.దారాన్‌: పుత్రాంశ్శ కన్యాంశ్చ కుటుంబం విశ్వపాలకః అనుక్తన్థాన మపి మే పాయాద్వాయు స్సుతస్సదా చోరేభ్యో వ్యాళ దంష్టి భ్యః శృంగిభ్యో భూతరాక్షసాత్‌ దై త్యేభ్యోఒప్యథ యక్షేభ్యో బ్రహ్మరాక్షసజా ద ఖయాత్‌ దంష్షా కరాళవదనో హనుమాన్మాం సదాఒవతు పరశ(స్త మంత్ర తంత్ర యంత్రాగ్ని జలవిద్యుతః రు(ద్రాంశః శత్రు సం(గ్రామాత్సర్వావస్థా సు సర్వభృత్‌. ఓం నమో భగవతే సప్త వదనాయ ఆద్యకపీ ముఖాయ వీరహనుమతే శత్రు సంహరణాయ ఠం, ఠం, ఠం, ఠం, ఠం, ఠం, ఠం ఓం నమః స్వాహా!

ఓం నమో భగవతే సప్త్రవదనాయ ద్వితీయ నారసింహా స్యాయ అత్యుగ్ర తేజో వపుషే భీషణాయ భయనాశనాయ హం హం హం హం హం హం హం ఓం నమస్వ్యాహా!

ఓం నమో భగవతే సప్త వదనాయ తృతీయ గరుడవక్రాయ వజ్రదంహ్షాయ మహాబలాయ సర్వరోగ వినాశనాయ మం మం మంమంమం మం మం ఓం నమః స్వాహా |

ఓం నమో భగవతే సప్త వదనాయ చతుర్ధ క్రోడ తుండాయ సౌమిత్రి రక్షకాయ పుత్రాద్యభివ ఎట్ధికరాయ లఅంలంలంలంలం లంఅం ఓం నమః స్వాహా!

ఓ నమో భగవతే సప్త వదనాయ పంచమాశ్వ వదనాయ రుద్రమూర్తయే సర్వ వశీ కరణాయ సర్వాగమ స్వరూపాయ రుం రుంరుంరుం రుం రుం రుం ఓం నమః స్వాహా

150

ఓం నమో భగవతే సప్త వదనాయ షష్టగోముఖాయ సూర్య స్వరూపాయ సర్వరోగ హరాయ ముక్తి దాత్రే ఓం ఓం ఓం ఓం ఓం ఓం ఓం ఓం నమః స్వాహా!

ఓం నమో భగవతే సప్త్రవదనాయ సప్తమ మానుషముభఖాయ రుద్రావతారాయ అంజనీ సుతాయ సకల దిగ్యశో విస్తారకాయ వజదేహాయ సుగ్రీవ సాహ్యకరాయ ఉదధి లంఘనాయ సీతా పుద్ధికరాయ లంకాదహనాయ అనేక రాక్షసాంతకాయ రామానంద దాయకాయ అనేక పర్వృతోత్పాటకాయ సేతు బంధకాయ కపీసై న్య నాయకాయ రావణాంతకాయ బ్రహ్మచర్యా శ్రమిణే కౌపీన బ్రవ్మ సూ(తధారకాయ రామవ ఎదయాయ సర్వదుష్ట (గ్రహ నివారణాయ శాకినీ డాకినీ బేతాళ బ్రహ్మరాక్షస భై రవగ్రహ యక్షగ్రహ పిశాచ గ్రహ బ్రవ్మాగ్రవా క్షత్రియగ్రహ వైశ్యగ్రవ ఘూద్రగ్రా మ్లేచ్ళగ్రహ సర్వగ్రహోచ్చాట కాయ మమ సర్వకార్యసాధకాయ సర్వశతు సంహారకాయ సింహవ్యాఘ్రాది దుష్టసత్వాకర్ష కాయై కాహికాది వివిధజ్వరచ్చేదకాయ పర యంత్ర మంత్ర నశకాయ సర్వవ్యాధి నిక్సంతకాయ సర్పాది సర్వస్థావర జంగమ విషస్తంభన కరాయ సర్వరాజభయ చోరభయ అగి 'గ్రభయ (ప్రశమనాయ ఆధ్యాత్మికాధి దై వికాధిభౌతిక తాప్య్తత్రయ నివారణాయ సర విద్యా సర్వ సంపత్సర 0 పురుషారదాయకాయ అసాధ్యకార్య సాధకాయ సర వరప్రదాయ సర్వాభీష్ట కరాయ ఓం హాం హ్రీం (హూం (హైం (హైం వః ఓం నమః స్వాహా |

666606

క్షే 1

ఓం నమో భగవతే విచిత్ర వీరహానుమతే ప్రళయ కాలానల ప్రజ్వలనాయ ప్రతాప వజదేహాయ అంజనీ గర్భ సంభూతాయ ప్రకట విక్రమ వీర దైత్య దానవ యక్ష రక్షోగణ [గ్రహ బంధనాయ భూత ([గ్రవా బంధనాయ (ప్రేతగ్రహ బంధనాయ పిశాచ (గ్రహ బంధనాయ శాకినీ డాకినీ (గ్రహ బంధనాయ కాకీనీ కామినీ (గ్రహ బంధనాయ బ్రహ్మ [గ్రహ బంధనాయ బ్రహ్మ రాక్షస [గ్రహ బంధనాయ చోర (గహ బంధనాయ మారీ గ్రహ బంధనాయ ఏహి ఏహి ఆగచ్చ ఆగచ్చ ఆవేశయ అవేశయ మమవా ఎదయే ప్రవేశయ ప్రవేశయ స్పురస్సుర ప్రస్ఫుర 'ప్రస్ఫుర సత్యం కథయ వ్యాఘ్రముఖ బంధన సర్పముఖ బంధన రాజముఖ బంధన నారీ ముఖ బంధన సభాముఖ బంధన శత్రుముఖ బంధన సర్వముఖ బంధన లంకా (ప్రాసాద భంజన అముకం శు వశమానయ క్రిం క్లీం క్రీం హ్రీం శ్రీం శ్రీం రాజానం వశమానయ శ్రీం హ్రీం క్లీం స్రీణాం ఆకర్ష్ణయ ఆకర్షయ శ(త్రూన్మర్హయ మర్హయ మారయ మారయ చ్యూర్ణయ చ్చూర్ణయ ఖేఖే శ్రీరామచం ద్రాజ్జ్ఞయా మమకార్యసిద్ధిం కురుకురు ఓం హ్రాం హ్రీం హ్రూం హైం వ్రొం హ్రః ఫట్‌ స్వాహా విచిత్ర వీర హనుమాన్‌మమ సర శతూన్‌ భస్మ కురుకురుూహనహన హుంఫట్‌ స్వాహ్హాశ

152 హనుమత్‌ బడబానల స్తోతమ్‌. ఓం అస్య శ్రీ వనుమదృడబానల స్తోత్ర మంత్రస్య శ్రీరామచంద్ర బుషిః శ్రీ బడబానల హనుమాన్‌ దేవతా మమ సమస్తరోగ (పశమనార్థం ఆయురారోగ్య ఐశ్వర్యాభివృద్ధ్యర్థం నమస్త పాషక్షయార్ధం సీతారామచంద్ర ప్రీత్యర్థం హనుమదృడబానల స్తోత్ర జపమహం కరిష్యే. ఓం హ్రాం హ్రీం ఓం నమో భగవతే శ్రీ మహా హనుమతే ప్రకట పరాక్రమ సకల దిబ్మండల యశోవితాన ధవళీకృత జగత్రితయ వ(జదేవ రుద్రావతార అంకాప్పురీ దవాన ఉమాఅనల మం(త ఉదధి బంధన దశశిరః క గృతాంతక సీతాశా సన వాయుపుత్ర అంజనీ గర ఇ సంభూత శ్రీరామ లక్ష్మణానందకర కపిసై న్య (ప్రాకార సుగ్రీవ సాహాయ్యకరణ పర్వతోత్పాటన కుమార (బ్రహ్మచారిన్‌ గంభీరనాద సర్వ పాప (గ్రహవారణ సర్వజ్వరోచ్చాటన డాకినీ విధ్వంసన ఓం హ్రాం హ్రీం ఓం నమో భగవతే మహావీరాయ సర్వ దుఃఖ నివారణాయ (గ్రహమండ్రల భూతమండల సర్వపిశాచ మండలోచ్చాటన భూతజ సరె కాహిక జ సరద్వ్యాహిక్త్‌(త్యహిక జ్వర చాతుర్ధికజ్వర సంతాపజ్వర విషమజ్వర తాపజ్వర మహేశ్వర వైన్టవ జ్వరాన్‌ ఛింది ఛింది యక్ష రాక్షస భూత (ప్రేత పిశాచాన్‌ ఉచ్చాటయ ఉచ్చాటయ ఓం హ్రాంహ్రీం (మూం (హైంవ్రం వః ఆంహాంహాంహాం జొం సొం ఏహీ ఏహీ ఓంహం ఓంవాం ఓంవాం నమోభగవతే శ్రీ మహావానుముతే శ్రవణ చక్టుర్భూతానాం శాకినీ డాకీనీ విషమ దుష్టానాం సర్వవిషం వార హర ఆకాశ భువనం భేదయ భేదయీ ఛేదయ ఛేదయ మారయ మారయ శోషయ శోషయ మోవయ మోహయ జ్వాలయ జ్వాలయ (శవోరయ ప్రహారయ సకల మాయాం భేదయ భేదయ ఓం హ్రాం హ్రీం ఓం నమో భగవతే మహాశ్షుహనుమత్తే సర్వ(గ్రహోచ్చాటన పరబలం క్షోభయ క్షోభయ సకల బంధన మోక్షణం కురు కురు శిర కూల గుల్మశూల సర్వశూల నిర్మూలయ న పారానంత వాసుకి తక్షక కర్కోట కాళియాన్‌ యక్షకుల జలగత పరయ 6 వాచర సర్పాన్నిర్విషం కురు కురు స్వాహా రాజభయ చోరభయ జ్జ ౦త్రపరమంత్ర పరవిద్యాబ్భేదయ చే అదయస్వమంత్ర, స్వయంత్రస స్రవిద్యాః (గ్రకటయ ప్రకటయ సర్వారిష్టాన్నాశయ నాశయ సర్వ శత్రూన్నాశయ నాశయ అసాధ్యం సాధయ సాధయ వుం ఫట్‌ స్వాహా. వీరాంజనేయా | రావయ్యా | సర్వభారమూ నీ దేనయ్యా,

153 (శ్రీ ఆంజనేయ దండకము

శ్రీ ఆంజనేయం ప్రసన్నాంజనేయం ప్రభాదివ్యకాయం ప్రకీర్తి ప్రదాయం భజే వాయుపుత్రం భజే వాలగా(త్రం భజేహం పవిత్రం భజే రుద్రరూపం భజే 'బ్రహ్మతేజం బటంచున్‌ ప్రభాతంబు సాయంత్రమున్నీ నామ సంకీర్తనల్‌ చేసి నీరూపు వర్షించి నీ మీద నే దండకం బొక్కటిన్‌ జేయ నూహించి నీ మూర్తిగావించి నీ సుందరంబెంచి నీ దాసదాసుండనై రామ భక్తుండనై నిన్ను నే గొల్బెదన్‌ నీ కటాక్షంబునున్‌ జూపితే వేడుకల్‌ జేసితే నా మొరాలించితే నన్ను రక్షించితే అంజనాదేవి గర్భాన్వయా దేవ నిన్నెంచ నే నెంతవాడన్‌ దయా శాలివై జూచితే దాతవై బోచితే దగ్గరం బిల్చితే తొల్లి సుగ్రీవుకున్మంతత్రివై స్వామి కార్యంబు నందుండి శ్రీరామ సౌమిత్రులం జూచి వారి న్విచారించి సర్వేశు పూజించి యబ్బానుజుం బంటు గావించి యవ్వాలినిన్‌ జంపి కాకుళ్ణుతిలకుం దయాదృష్టి వీక్షించి కిష్కింధ కేతెంచి శ్రీరామ కార్యార్థమై లంక కేతెంచియున్‌ అంకిణిన్‌ కొట్టియున్‌ లంకయుం గాల్బియున్‌ భూమిజన్‌ చూచి యానంద ముప్పాంగం యా యుంగరం బిచ్చి యా రత్నమున్‌ దెచ్చి శ్రీరాముకున్నిచ్చి సంతోషునిన్‌ చేసి సుగ్రీవునిన్‌ అంగదున్‌ జాంబవంతాది నీలాదులన్‌ గూడి యా సేతువున్‌ దాటి వానరుల్‌ మూకలై దైత్యులం (ద్రుంచగా రావణుండంత కాలాగ్ని యు(గ్రుండుడ్డై కోరి బ్రహ్మాండమైనట్టి యా శక్తినిన్‌ వేసి యా లక్ష్మణున్‌ మూర్చ నొందింపగా నప్పుడేబోయి సంజీవియుం దెచ్చి సౌమిత్రికిన్నిచ్చి (ప్రాణంబు రక్షింపగా కుంభకర్ణాది వీరాళితో పోరి చెండాడి శ్రీరామ

154

బాణాగ్ని వారందరిన్ల్‌ రావణున్‌ జంపగా నంత లోకంబు లానందమైయుండ నవ్వేళలన్‌ నవ్విభిషణు న్వేడుకన్‌ దోడుకా న్వచ్చి పట్టాభిషేకంబు జేయించి సీతా మహాదేవినిన్‌ దెచి || శ్రీరాముకున్నిచ్చి నయో్యోధ్యకున్‌వచ్చి వట్టాభిషేకంబు

సంరంభమైయున్న నీ కన్న నా కెవ్వరున్‌ గూర్మిలేరంచు

మన్నించినన్‌ రామభక్తి ప్రశస్తంబుగా నిన్ను నీనామ సంకీర్తనల్టేసితే

పాపముల్బ్చాయవే భయములున్టీరునే భాగ్యముల్లల్నునే సకల

సామ్రాజ్యము ల్సకలసంపత్తులున్‌ గల్గునే వానరాకార యో భక్తమందార యో పుణ్యసంచార యో వీర యో భార నీవే మహి ఫలమ్ముగా వెలసి యా తారక బ్రహ్మ మంత్రంబు పఠించుచున్‌ స్థిరమ్ముగా

వజదేహంబునున్‌ దాలి స శ్రీరామ శ్రీరామ యంచున్‌ మన

పూతమై ఎప్పుడున్‌ తప్పకన్‌తలతు నా జిహ సయందుండి నీ ద్లీర్ష దేహంబు (తై లోక్య సంచారివై రామ నామాంకిత ధ్యానివే' (బహ్మతేజంబునన్‌' రౌద్రనీజ్వాల కల్లోల హావీర హనుమంత ఓంకార

హ్రీంకార శబ్దంబులన్‌ భూత ప్రేత పిశాచ శాకినీ డాకినీ గాల్రి

దయ్యంబులన్‌ నీదు వాలంబునన్‌ జట్టి నేలం బడంగొట్టి నీ ముష్టి ఘాతంబులం బాహు దండంబులం రోమ ఖండంబులందదుంచి

కాలాగ్ని రుద్రుండవై (బ్ర్మ ప్రభా భాసితంబై న నీ దివ్య తేజంబునుం

చూచి రారానా ముద్దు నరసింహ యంచున్‌ దయాదృష్టి వీక్షించి

నన్నేలు నా స్వామి నమస్తే సదా బ్రహ్మచారీ నమస్తే వాయుపు శ్రా

నమస్తే నమస్తే నమో నమః.

6696666

క్షే55 కక ఇఒ జా అద్భుత ఫల[ప్రదాయకవైన యా (శీ, రామరక్షా స్తోత్రము.

బుధకౌశిక మహర్షి ప్రణీతమైన శ్రీరామ రక్షా స్తత పారాయణ మును గురించి ప్రఖ్యాత విజ్ఞాన శాస్త్రవేత్త డాక్టర్‌ శ్రీ వేణీచరణ మహేందద్రగారు స్వానుభవాన్ని వివరంగా వివరించగా గీతాప్రెస్‌ గోరఖ్‌పూర్‌ వారు విడుదలచేసిన కల్యాణ్‌ విశషాంకమయిన “పార్ధనాంక్‌ లో ప్రచురించబడిన హిందీవ్యాసమునకు ఇది ఆం(ధ్రానువాదము.

డాక్టర్‌ శ్రీ వేణీచరణ మహేంద్రగారు ఆగ్రా కాలేజ్‌లో సైన్సు విభాగమునందు అధ్యక్షులుగా పనిచేస్తున్నారు. రోగ నివారణ విషయంలో విశేష ఫలప్రదాయిని యగు శ్రీరామ రక్షాస్తోత్ర ప్రయోగాన్ని గురించి వారిలా వివరించారు.

మహాశయులారా! అత్యద్భుత ఫలప్రదమైన శ్రీరామ రక్షాస్తోత్రాన్ని పారాయణ చేసి నేను అనేక సంకట పరిస్థితుల నుండి ఉ ద్ధరింపబడ్డాను. అంతే కాదు. అనేకమంది ఉద్ధరింపబడడానికి మార్గదర్శకుత్హి కాగలి గాను. బుణ విముక్తి విషయంలో పోయిన ఉద్యోగం తిరిగి పొందే ప్రసంగంలో, జ్వర(గ్రన్థాది అనారోగ్య పరిస్థితులలో, క్షిషస్టమయా లలో, విపత్తులలో శిరోవేదన మానసిక విచారాలలో, సంకట పరిస్థితులలో యిది తన అద్భుత చమత్కారాన్ని చూపిస్తూ వచ్చింది. నాకే కాక వందలాది మందికి లాభాలు చేకూర్చింది. దీని విషయమై విశదీకరింప వలసిందని

156

కోరగా శ్రీ వేణీచరణ్‌ గారు ఇలా చెప్పారు.

ఓక పర్యాయం నేను జబ్బు పడ్డాను. ఆ జబ్బులో తీవ్రవేదన పడుతున్నాను. మనస్సు ఉద్విగ్నమైపోతున్నది. అన్ని రకాల వైద్యాలూ చేయించినాను. ఫలితం శూన్యమై పోయింది. ఆ రోజులలో నన్ను చూడాలని ఓ స్నేహితుడు వచ్చాడు. అప్పుడే ఆగ్రా నుండి వచ్చిన ఓ మహాత్ముని గురించి విశషంగా చెప్పేనా మిథ్రుడు వారి సలహాను తీసుకోమన్నాడు. చాలా కష్టం మీద ఆ మహాత్ముణ్లీ మా యింటికి తీసుకొని వచ్చాము. అప్పుడు ఆయన శ్రీరామరక్షాస్తోత్రాన్ని పఠించారు. చూస్తూండగా పది నిమిషాలలో నాకు మానసిక బలం వచ్చింది. మంత్రార్జాన్ని నేను సవిస్తరంగా [గ్రహించినాను. సంపూర్ణ శ్రద్ధా, భక్తి, విశ్వాసాలతో, నవరాత్ర దీక్షలో దానిని సిద్ధి చేశాను. ఇప్పుడు నా కిది నిత్యము జొషధిగా షనిచేస్తోంది. అనేక మంది తమ సంకట స్థితులలో నన్ను పిలచి పారాయణ చేయించు కొంటున్నారు. విధి విధానాలను తెలుసు కొంటున్నారు. సదా వారి శ్రద్ధ భక్తి విశ్వాస తీవతర స్థాయికి అను కూల మయిన లాభాలను పాందుతునా రు. ఇందులో అపూర్వమైన క్తి సాహస సద్గుణాలు నిండివునా యి. ఇది మహ త్తర గుణ ప్రదా యిని. ఇందలి ప్రత్యేక శబ్దం నవ్య దివ్య శక్తిని, ప్రభవింప చేస్తుంది. ఇది అత్యదు ఛతీ చమత్కార పూర్ణమైన కవచము. మీరు విజ్ఞాన విభాగంలో అధ్యక్షులుగా ఉన్నారు కదా! ఈ స్తోత్రం మీద మీకు విశ్వాసం యెలా కలిగింది? ధర్మ విజ్ఞాన శాస్త్రాలు భిన్నభిన్న మార్గాలలో పనిచేస్తాయి. మొదటిది శ్రద్ధ

కే57 ప్రధానమైతే "రెండవది బుద్ధి 'ప్రధానమయినది అని మేమనగా వారిలా సమాధానం యిచ్చారు. ధ్వని ప్రభావం మానవుని మనః శరీరాలపై పడుతుందన్న

విషయం మీకు తెలిసినదే. యుద్ధరంగంలో తుపాకులు - ఫిరంగులు

• ఆటంబాంబులు ప్రేలునపుడు భయంకర ధ్వనులు వెలువడతాయి.

ఆ ధ్వనుల శ్రవణ మాత్రంచే మనః శరీరాలలో అనేక వికారాలు

ఉతృన్నమౌతాయి. ఎందరి మూతులో వంకరాతూంటాయి,

మరెందరో బధిరులై పోతూంటాయి. మరెందరి నాడీ సంన్థానాలో

బలహీనమై పోతూంటాయి. అనేక హృ(దోగాలు వస్తూంటాయి.

తీవ్రధ్వనులవల్ల వాయుమండలంలో కంపనం యేర్పడుతుంది. వాయువు ద్వారా అవి మానవుని మస్తిష్కంపై తీవ్ర ప్రభావాన్ని కలుగ జేస్తాయి. ఈ ప్రభావం మంచికి గూడా జరుగుతుంది. దీనివలన రోగుల యొక్క చింతా (గ్రస్థులయొక్క మనస్సులలో శాంతినీ బలాన్నీ కలుగ జేస్తాయి. నేను పఠించే స్తోత్రం వల్లనే వాయుమండలంలో ఆరోగ్య, బల, శాంతి రక్షాదులు వర్ధిల్హుతాయి. ఈ. కంపనాలు రోగియొక్క మనస్సులో ప్రవేశించి, రోగ థోకాలనూ, ఏడలనూ కల్గోల విచారాల్నీ దూరం చేసి దివ్య మానసిక బలాన్ని సృష్టిస్తాయి. ఎంతపుష్టితో అనగా ఉవ్పైస్వరంతో రోగియీ స్తోత్రాన్నిపారాయణ చేస్తాడో అంత శీఘ్రంగా బాధలన్నీ దూరమె పోతాయి, ఆనందం లభించి ఆరో గ్య స్థితి ఏర డుతుంది.

158 (శ్రీరామ రక్షాస్తోత మహత్త్యం.

శ్రీరామ రక్షాస్తోత్రం ఓ మనో వై జ్ఞానికమైన ఓషధి. ఇందులో మానసిక రోగాలన్నీ దూరమై అలౌకిక మగు కక్తి ఉత్పన్నమయే భావాలు నిండి ఉన్నాయి.

హద్దులు మీరి మీరు భయపడుతూన్నప్పుడు అశాంతి మిమ్మల్ని అణగద్రొక్క స్థితిలో బ్రతకాలని మీకు లేని సమయంలో ఘోరమైన అశాంతి, ద్వేషాదులతో మీ జీవనం గడుస్తూన్నప్పుడు జీవితం నీరసంగా దుఃుఖమయంగా ఉన ఏప్పుడు లోకమంతా దయారహితంగా పాషండంగా గోచరించే వేళల్లో మీరు అవశ్యం శ్రీ రామరక్షా స్తోత్రాన్ని పారాయణ చెయ్యండి. సూక్ష్మమైన ఆధ్యాత్మిక కక్తితో అవశ్యం మీరు లాభాని ఎ పొందుతారు. ధనబల, విద్యాబల, బుద్ధిబలాదులకన ఎ మిన్న అయిన అధికబలం కలిగినట్టిది యీ స్తోత్రము. దీనివల్ల దుష్టసంస్కారాలు దూరమై శుభ సంస్కారాలు జాగృత మవుతాయి. ఆశాకీరణాలు బహీర్గత మవుతాయి. వేలాది మంది క్‌ రామ స్తోతమ్‌” వల్ల అశాంతి ఉన్మాదం ఆత్మవత్య ఆదిగాగల వాటినుండి సంరక్షంపబడ్డారు. దీనివల్ల శరీరం రోగరహిత మవుతుంది. ఆరోగ్యం వర్ధిల్దుతుంది, మస్తిష్కమూ జ్ఞానతంతువులూ పరిపుష్ట మవుతాయి. స్మరణ కక్తి తీవమవుతుంది. రక్తచాపం (బ్లెడ్‌ (ప్రెషర్‌ హృదయ రోగాలూ సమూలంగా నిర్మూలమవుతాయి. మానసిక ఆరోగ్య సంతుల నార్ధం దీనిని నిత్యం పారాయణ చెయ్యాలి. అనుదినం ప్రతీ వ్యక్తీ ముఖ్యంగా శ్రీ రామభక్తులూ పూజతోపాటు దీనిని అభ్య సించారి.

కేం (సిద్ధ్యర్హం 11 పారాయణల వంతున 9 రోజుల పారాయణ చెయ్యాలి) శ్రీ రామ రక్షాస్తోత్రం అత్యంత ఫల ప్రదమైనది. సాధకుని గ్రద్ధ భక్తి భావములను అనుసరించి లౌకికములగు సుఖముల నన్నియు లభింపజేయును. సిద్ధి చేసిన తరువాత యీ స్తోత్రమును పఠిం చుట వలన విశేష ఫలము కలుగును, సిద్ధిచేయు విధానము. ఆశ్వయుజ శుక్ష పక్షంలో లేదా వసంత బుతువులో లేదా ఓ శుభముహూర్తంలో తొమ్మిది రోజుల వరకు నిత్యము బ్రావ్మా ముహూర్తములో సాధకుడు స్నానాది నియమిత నిత్యకర్మలు పూర్తిచేసికొని శుద్ధ వస్త్రములు ధరించి కుశాసనము (దర్భాసనము పై సుఖాసీనుడు కావలెను. శ్రీరామచంద్ర భగవానుని పరమ కళ్యాణ ప్రద దివ్య మంగళ సుందర స్వరూపంలో చిత్తమును యేకాగ్ర మొనర్చి అత్యంత శ్రద్దా విశ్వాసములతో మహత్తర ఫలములను ప్రసాదించు యీ స్తోత్రమును శక్తి ననుసరించి 11 పర్యాయములు లేదా సప్రపర్యాయములు నిత్యము నియమిత రూపేణా పఠించవలెను. శ్రద్ధ యెంత అఖండముగా నుండునో ఫలము కూడ దానిని అనుసరించియే ఉండును. వివాహ, బుణ విముక్తి, రోగ నాశనము మానసిక సంకట నివా రణము విపత్తి నాశనము చింతా నాశనాది యెంతటి కష్ట విషయములలో నయినను దీనిని ప్రయోగింప వచ్చును. రోగి వద్ద కూర్చొని నిత్యము శుద్ధ స్పష్ట రూపములో పఠించుట వలన సతృ్ఫలితము కలిగి తీరును.

160 అదుఇత ఫల (ప్రదాయకవున శ్రీ రామ రక్షాస్తో తమ్‌. అస్య శ్రీరామ రక్షాస్తోత్ర మంత్రస్య బుధ కౌశిక బుషిః శ్రీ సీతారామచంట్రో దేవతా అనుష్టుప్‌ ఛందః సీతాకక్తిః శ్రీమాన్‌ హనుమాన్‌ కీలకం శ్రీ రామచంద్ర ప్రీత్యర్జే రామ రక్షాస్తోత్ర జపే వినియోగః. ధ్యానమ్‌. ధ్యాయే దాజానుబాహుం ధృతశర ధనుషం బద్ధ పద్మాసనస్థం పీతం వాసోవసానం నవకమల దళస ఏరి నేత్రం ప్రసన్నమ్‌ వామాంకారూఢ సీతా ముఖ కమల మిలల్లోచనం నీరదాభం నానాలంకార దీప్తం దధత మురుజటామండలం రామచంద్రమ్‌. స్తోత్రమ్‌. చరితం రఘునాథస్య శతకోటి ప్రవిస్తరమ్‌ ఏకైక మక్షరం పుంసాం మహాపాతక నాశనమ్‌. ధ్యాత్వా నీలోత్పల శ్యామం రామం రాజీవలోచనమ్‌ జానకీ లక్ష్మణోపేతం జటామకుట మండితమ్‌. సాఒసితూణ ధనుర్చాణ పాణిం నక్తం చరాంతకమ్‌ స్వలీలయా జగత్రాతు మావిరూ ఛతమజం విభుమ్‌, రామరక్షాం పఠేత్హా౭జ్ఞః పాపఘ్నం సర్వకామదామ్‌. శిరో మే రాఘవః పాతు ఫాలం దశరథాత్మజః

161 కాసల్యేయో దృశౌపాతు విశ్వామిత్రః ప్రియః శ్రుతీ ('ఘాణం పాతు మఖ(త్రాతా ముఖం సౌమిత్రి వత్సలః జిహ్వాం విద్యానిధిః పాతు కంఠం భరత వందితః స్కంధౌ దివ్యాయుధః పాతు భుజౌ భగే వశే కార్ముకః కరౌ సీతాపతిః పాతు హృదయం జామదగ్చ్యజిత్‌ మధ్యం పాతు ఖరధ్వంసీ నాభిం జాంబవదాశ్రయః సుగ్రీవేశః కటీపాతు సక్రినీ వనుమత్ప్రభుః ఊరూ రఘూత్తమః పాతు రక్ష కుల వినాశకృత్‌. జానునీ సేతుకృత్‌ పాతు జంఘే దశముఖాంతకః పాదౌ విభీషణ శ్రీదః పాతు రామోఒఖిలం వపుః ఏతాం రామ బలోపేతాం రక్షాం యః సుకృతీ పఠేత్‌ సచిరాయుః సుఖీ పుత్రీ విజయీ వినయీ భవత్‌. పాతాళ భూతల వ్యోమ చారిణశ ఏద్మ చారిణః నదష్టుమపి శక్తాస్తే రక్షితం రామనామభిః రామేతి రామభద్రేతి రామచంద్రేతి వా స్మరన్‌ నరో న లిష్య తేపాపై ర్కుక్తిం ముక్తిం చవిందతి, జగడ్జై త్మైక మంత్రేణ రామనామ్నాభిరక్షితమ్‌ యః కంఠేధారయే త్తస్య కరస్ట్రాః సర్వసిద్ధయః వ(జపంజర నామేదం యో రామకవచం స్మరేత్‌ అవ్యాహతాజ్ఞః సర్వత లభతే జయమంగళం, ఆదిష్టవాన్‌ యథా స ప్నే రామరక్షా మిమాం హరః తథా లిఖితవాన్‌ (ప్రాతః ప్రబుద్ధో బుధకౌశికః

162

ఆరామః కల్చ్పవృక్షాణాం విరామః సకలాపదామ్‌

అభిరామ స్త్రి లోకానాం రామః శ్రీమాన్సనః ప్రభుః తరుణొ రూప సంపనౌా ఎ సుకుమారా మహాబలౌ పుండరీక విశాలాక్షా చీరకృష్ణాజినాంబరౌ.

ఫలమూలాసినౌ దాంతొ తాపస (బహ్మచారిణా,

పుత్రా దశరథ స్యైతా భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణా.

శరణ్యా సర్వసత్వానాం శ్రా సర్వ ధనుష్మతాం

రక్షకుల నిహంతారౌ త్రాయేతాం నో రఘూత్తమౌ. ఆత్తసజ్య ధనుషా విషుస 'ఏఎశా వక్షయాశుగ నిషంగ సంగినౌ రక్షణయ మమ రామలక్ష్మణా వగ్రతః పథి సదైవ గచ తాం. సన్నద్ధః కవచీ ఇడ్లీ చాపాబాణధరో యువా

గచ్భన్‌ మనోరథాన్నశ్చ రామః పాతు స లక్ష్మణః,

రామో దాశరథిళహ్మ్ళరో లక్ష్మణానుచరో బలీ .

కాకుళ్ణ్యః పురుషః పూర్ణః కౌసల్యేయో రఘూత్తమః వేదాంత వేద్యో యజ్జేశః పురాణ పురుషోత్తమః , జానకీవల్లభః శ్రీమా నప్రమేయ పరాక్రమః

ఇత్యేతాని జపేని త్యం మద్భక్తః శ్రద్ధయాన్వితః , అశ్వమేథాధికం పుణ్యం సంటప్రాప్నోతి న నంశయః

రామం దూర్వాదళ శ్యామం పద్మాక్షం పీతవాససం స్తువంతి నామభిర్టివ్యైర్నతే సంసారిణో నరాః .

రామం లక్ష్మణ పూర్వజం రఘువరం సీతాపతిం సుందరం కాకుళ్హృం కరుణార్థ్రవం గుణనిధిం విప్ర ప్రెయం ధార్మికం

163 రాజేంద్రం సత్యసంధం దశరథతనయం శ్యామలం శాంతమూర్తిం వందే లోకాభిరామం రఘుకుల తిలకం రాఘవం రావణారిం. రామాయ రామభద్రాయ రామచంద్రాయ వేథసే రఘనాథాయ నాథాయ సీతాయాః పతయే నమః. శ్రీరామ రామ రఘునందన రామ రామ శ్రీరామ రామ భరతా[గ్రజ రామ రామ శ్రీరామ రామ రణ కర్కశ రామ రామ శ్రీరామ రామ శరణం భవ రామ రామః శ్రీరామచంద్ర చరణొ మనసా స్మరామి శ్రీరామచంద్ర చరణౌ వచసా గృణామి శ్రీరామచంద్ర చరణౌ శిరసా నమామి శ్రీరామచంద్ర చరణౌ శరణం ప్రపద్యే. మాతా రామో మతి ఏతా రామచంద్ర; సా ;మీ రామో మత్సఖా రామచంద్రః సర్వస్వం మే రామచందో దయాళు ర్నాన్యం జానే నైవ జూనే నజానే. దక్షిణే లక్ష్మణో యస్య వామే చ జనకాత్మజా పురతో మారుతిర్యస్య తం వందే రఘునందనం. లోకాభిరామం రణరంగ ధీరం రాజీవ నేత్రం రఘువంశనాథం కారుణ్య రూపం కరుణాకరం తం శ్రీరామచంద్రం శరణం ప్రపద్యే;

164

మనోజవం మారుతల్య వేగం జితేంద్రియం బుద్ధి మతాం వరిష్టం వాతాత్మజం వానర యూథ ముఖ్యం శ్రీరామ దూతం శరణం ప్రపద్యే. కూజంతం రామ రామేతి మధురం మధురాక్షరం ఆరువ్యా కవితా శాఖాం వందే వాల్మీకి కోకిలం. ఆపదా మపహర్తారం దాతారం సర్వ సంపదాం లోకాభిరామం శ్రీరామం భూయో భూయో నమామ్యహం. భర్జనం భవ బీజానామర్దనం సుఖ సంపదాం తర్దనం యమదూతానాం రామరామేతి గర్జనం. రామో రాజమణిః సదా విజయతే రామం రమేశం భజే రామేణాభిహతా నిశాచర చమూ రామాయ తసె శ్ర నమః రామాన్నాస్తి పరాయణం పరతరం రామస్య దాసోఒ స్మ్యహం రామే చిత్తలయః సదాభవతు మే భో రామమా ముద్ధర. శ్రీరామ రామ రామేతి రమే రామే మనోరమే సహస్ర నామ తత్తుల్యం రామనామ వరాననే.

ఇతి శ్రీ బుధకౌశికముని విరచితం

శ్రీరామరక్షా స్తోత్రం సంపూర్ణం.

రాఅ = రామాయ నమః. త ౩8౩9

శేర5్‌ హనుమత్‌ చమత్కారానుష్టాన పద్దతి. అ సో ఈ అనుష్టాన విధానం అత్యద్భుతమై, సిద్ధిప్రదమైనది. సిద్ధి 'ప్రాష్యనంతరమే తమ తమ కష్టాలను నివారించుకోవడం లోనూ పరులకు శుభాలను చేకూర్చడం లోనూ దీనిని ఉపయోగించాలి. విపత్తులను దూరం చేయడంలో ఇది మవూత్తర శక్తిమంతమైన సాధనం. ద సఢమైన శ్రద్ధతో, విశ్వాసంతో విధ్యనుసారం దీనిని సాధించ గలిగితే నిశ్చయంగా సఫలత్వం లభిస్తుంది. అనుస్టించ దగిన పాధారణ నియమాలు, ఇందులో మొత్తం 20 మంత్రాలున్నాయి. ప్రత్యేక మంత్రాన్నీ సిద్ధింపజేసుకునే నిమిత్తం వేర్వేరుగా 11 వేల వంతున జపం చెయ్యాలి. జపార్ధం రుద్రాక్షమాలను వినియోగంలో ఉంచాలి. సాధక్రులు సాధనకాలంలో సంపూూర్హ బ్రహ్మా చర్యాన్ని పాటించాలి. సాధన సంప్వూర్ణంగా సమాప్తం కాగానే దీనిని ఉపయోగంలో పెట్టాలి. మంత్ర సిద్ధికి పూర్వమందు, యే కార్యార్ధం ఈ జప, హవనాద్రులు జరుగుచున వో ఆ కార్యనామోచ్చారణ - సంకల ౦లో చేయడం మరువరాదు. ప్రత్యేక మంత్ర జప పూర్త్య నంతరం 11, వేలు వావనం చెయ్యాలి. 1)ఓం నమో హనుమతే రుద్రావతారాయ వాయు సుతాయఅంజనీ గర ఎసంభూతాయ అఖండ బ్రవ్మా చర్య (వ్రత పాలన తత్పరాయ, ధవళీక్ర త జగత్రితయాయ జ్వలదగ్ని సూర్యకోటి సమప్రభాయ, ప్రకట పరాక్రమాయ. ఆక్రాంత దిబ్మండలాయ, యశో వితానాయ,

166 యశో లంకృతాయ, శోభితాననాయ, మహా సామర్థ్యాయ, మహాతేజఃపుంజ విరాజమానాయ, గ్రీరామభక్త తతృ్పరాయ శ్రీరామలక్ష్మణానంద కారణాయ, సుగ్రీవ సఖ్య కారణాయ, సు గ్రీవ సాహాయ్యకారణాయ, బ్రహ్మాస్త్ర బ్రహ్మ కక్తి గసనాయ, లక్ష్మణ శక్తి భేద నివారణాయ శల్యవిశల్యౌషధి సమానాయ బాలోదిత భాను మండల (గ్రసనాయ, అక్ష కుమారచ్చేదనాయ, వనరక్షాకర సమూహ విభంజనాయ, (దోణ పర్వతోత్ప్సాటనాయ, స్వామి వచన సంపాదితార్జున సంయుగ సంగ్రామాయ, గంభీర శబ్రోదయాయ. దక్షిణాశా మార్తాండాయ. మేరు పర్వతపీఠికార్భనాయ, దావానల కాలాగ్ని రుద్రాయ సముద్ర అంఘనాయ, సీతాశ్వాసనాయ సీతా రక్షక్రాయ, రాక్షసీ సంఘ విదారణాయ, అశోకవన విదారణాయ, లంకాపురీ దహనాయ, దశగ్రీవ శిరః క సేంతకాయ, కుంభ కర్ణాది వధ కారణాయ, వాలి నిబర్ణణ కారణాయ, మేఘనాద మోహ విధ్వంసనాయ, ఇంద్ర జిద్వధకారణాయ. సర శాస్త పారంగతాయ, సర్వగ్రహ వినశకాయ, సర్వ జ్వర హరాయ, సర్వ భయ నివారణాయ, సర్వ కష్ట నివారణాయ, సర్వాపత్తి నివారణాయ, సర్వ దుష్టాది నిబ్షణాయ, సర్వ శత్రుచ్భేద నాయ, భూత ప్రేత పిశాచ, డాకినీ, శాకినీ ధ్వంసకాయ, సర్వకార్య సాధకాయ, [ప్రాణిమాత్ర రక్షకాయ, రామ దూతాయ స్వాహా. 2. ఓం నమో హనుమతే రు[ద్రావతారాయ, విశ్వ రూపాయ, అమిత విక్రమాయ, ప్రకట పరాక్రమాయ, మహాబలాయ, సూర్యకోటి సమప్రభాయ, రామదూతాయ స్వాహా.

167

3. ఓం నమో హనుమతే రుద్రావతారాయ, రామ సేవకాయ, రామభక్తి తత్పరాయ, రామ హృదయాయ లక్ష్మణ కక్తిభేద నివారణాయ, లక్ష్మణ రక్షకూాయ, దుష్ట నిబర్షణాయ, రామదూతాయ స్వాహా.

4. ఓం నమో హనుమతే రుద్రావతారాయ, సర్వ శతు సంహరణాయ సర్వరోగ హరాయ, సర్వ వశీకరణాయ, రామ దూతాయ స్వాహా.

5. ఓం నమో హనుమతే రుద్రావతారాయ ఆధ్యాత్మికాధి దై వికాధి భౌతిక తాపత్రయ నివారణాయ, రామ దూతాయ స్వాహా.

6. ఓం నమో హనుమతే రుద్రావతారాయ దేవ దానవర్షిముని

వరదాయ రామదూతాయ స్వాహా.

7. ఓం నమో హనుమతే రుద్రావతారాయ, భక్త జనమనః కల్పనా కల్చద్రుమాయ, దుష్ట్రమనోరథ స్తంభనాయ, ప్రభంజన (ప్రాణ ప్రియాయ, మహాబల పరాక్రమాయ, మహా విపత్తి నివారణాయ పుత పౌొత ధన ధాన్యాది వివిధ సంపతృదాయ, రామ దూతాయ స్వాహా.

8. ఓం నమో హనుమతే రుద్రావతారాయ, వజ్ర దేహాయ, వజనఖాయ, వజ్రముఖాయ, వ(జరోమే, వజ నేత్రాయ, వజ్ర దంతాయ, వజకరాయ, వజ భక్తాయ, రామదూతాయ సా హా.

9. ఓం నమో హనుమతే రుద్రావతారాయ, పరయంత్ర, మంత్ర తంత్ర తాటక నాశకాయ, సర్వ జ్వరచ్చేదకాయ, సర్వవ్యాధి

168 నిక్సృంతకాయ, సర్వ భయ ప్రశమనాయ, సర్వ దుష్టముఖ స్తంభనాయ సర్వకార్య సిద్ధి ప్రదాయ, రామదూతాయ స్వాహా.

10. ఓం నమో హనుమతే రుద్రావతారాయ, దేవ దానవ యక్ష రాక్షస భూత (ప్రేత పిశాచ శాకినీ దుష్ట (గ్రహ బంధనాయ రామ దూతాయసా హా.

11. ఓం నమో హనుమతే రుద్రావతారాయ, పంచవదనాయ, పూర్వముఖే వానరముఖ హనుమతే సకల శత్రు సంహారకారాయ రామ దూతాయ స్వాహా.

12. ఓం నమో హనుమతే రుద్రావతారాయ, పంచ వదనాయ, దక్షీణముఖే కరాళ వదనాయ, నారసింహాయ సకల భూత ప్రేత దమనాయ రామదూతాయ స్వాహా.

13. ఓం నమో వనుమతే రుద్రావతారాయ, పంచ వదనాయ, పశ్చిమ ముఖేగరుడాయ సకల విఘ్న నివారణాయ రామదూతాయ స్వాహా.

14. ఓం నమో హనుమతే రుద్రావతారాయ పంచవదనాయ ఉత్తర ముఖే ఆది వారాహాయ సకల సంపత్కరాయ రామదూతాయ స్వాహా,

15. ఓం నమో హనుమతే రుద్రావతారాయ ఊర్హ్వ్య ముఖాయ, హయగ్రీవాయ సకల జన వశీకరణాయ రామ దూతాయ స్వాహా.

16. ఓం నమో హనుమతే రుద్రావతారాయ సర్వ గ్రహాన్ఫూళత

169 భవిష్య ద్వర్తమానాన్‌ సమీపస్టాన్‌, సర్వ కాల దుష్ట బుద్ధీనుచ్చాట యోచ్చాటయ, పరబలాని క్షోభయ క్షోభయ మమసర్వకార్యాణి సాధయ సనాధయ స్వాహా.

17. ఓం నమో హనుమతే రుద్రావతారాయ పరయంథ్థత్ర మంత పరాహంకార భూత ప్రేత ప్‌శాచ పరదృష్టి సర్వవిఘ్న తర్జన చేటక విద్యా సర్వ[గ్రహ భయం నివారయ నివారయ స్వాహా.

18. ఓం నమో హనుమతే రుద్రావతారాయ డాకినీ శాకినీ (బ్రహ్మ రాక్షసకుల పిశాచ చోర భయం నివారయ నివారయ స్వాహా.

19. ఓం నమో వానుమతే రుద్రావతారాయ భూత జ్వరం (ప్రేతజ్వరం చాతుర్ధిక జ్వరం విష్ణు జ్వరం, మహేశ జ్వరం నివారయ నివారయ స్వాహా.

20. ఓం నమో హనుమతే రుద్రావతారాయ, అక్షిహల పక్షహల, శిరోభ్యంతర శూల - పిత్తహల బ్రహ్మ రాక్షసహల పిశాచకుల చే ఎదనం నివారయ స్వాహా.

ఓం . హం హనుమతే నమః

170 (శ్రీ ఆంజనేయ సుప్రభాతమ్‌ శ. అమల కనకవర్ణం ప్రజ లత్పావకాక్షం సరసిజనిభవక్రం సర్వదా సుప్రసన ఏం రణరఘనగాశతం కుండలాలంక స్టతాంగం పరజయకరవాలం రామదూతం నమామి! శ్రీరామచంద్ర చరణాంబుజ మత్తభృంగ శ్రీరామ మంత్రజపశీల భవాబ్ధిపోత శ్రీజానకీహ ఎదయతాప నివారమూర్తే శ్రీ వీర ధీర హనుమాన్‌ తవ సుప్రభాతమ్‌! శ్రీరామ దివ్యచరితామృతసా $దలోల శ్రీరామకింకర గుణాకర దీనబంధో శ్రీరామభక్త జగదేక మహో[గ్రశౌర్య శ్రీవీర ధీర వానుమాన్‌ తవ సుప్రభాతమ్‌! సుగ్రీవ మిత్ర కపిషేర పుణ్యమూర్తే సుగ్రీవరాఘవ సమాగమ దివ్యకీర్తే సుగ్రీవ మంత్రివర హూరకులాగ్ర్యో క్క శ్రీవీర ధీర వానుమాన్‌ తవ సుప్రభాతమ్‌! భక్షార్తిభంజన దయాకర యోగివంద్య శ్రీకేసరీ (ప్రియతనూజ సువర్హ దేహ శ్రీ భాస్కరాత్మజ మనోంబుజ చంచరిక శ్రీ వీర ధీర హనుమాన్‌ తవ సుప్రభాతమ్‌! శ్రీ మారుత ప్రియతనూజ మహాబలాఢ్య మెనాకవందిత పదాంబుజ దండితారిన్‌ శ్రీ ఉ(ష్టవాహన సులక్షణ లక్షితాంగ

క్ష/

శ్రీ వీర ధీర హనుమాన్‌ తవ సుప్రభాతమ్‌! పంచాననాస్య భవభీతి హరస్య రామ పాదాబ్దసేవనపరస్య పరాత్పరస్య

శ్రీ అంజనా ప్రియసుతస్య సువిగ్రహస్య శ్రీ వీర ధీర హనుమాన్‌ తవ సుప్రభాతమ్‌! గంధర్వ యక్ష భుజగాధిప కిన్నరాశ్చ ఆదిత్య విశ్వ వసురుద్ర సురర్షి సంఘాః సంక్తీర్యయంతి తవ దివ్యసునామ పంక్తిం శ్రీ వీర ధీర వానుమాన్‌ తవ సుప్రభాతమ్‌! శ్రీ గౌతమీ చ్యవన తుంబుర నారదాత్రి మైత్రేయ వ్యాస జనకాది మహర్షి సంఘాః గాయంతి హర్ష భరితా స్తవ దివ్య కీర్తిం

శ్రీ వీర ధీర హనుమాన్‌ తవ సుప్రభాతమ్‌! భృంగావళీ చ మకరందరసం పిబే దై కూజం త్యుదార్థమధురం చరణాయుధాశ్వ దేవాలయే ఘన గభీర సుశంఖఘోమషాః నిర్యాంతి వీర వానుమస్తవ సుప్రభాతమ్‌! పంపాసరోవర సుపుణ్య పవిత్రతీర్ధ మాదాయ హేమకలశై శ్చ మహర్షి సంఘాః తిష్టంతి త్వచ్చరణపంకజు 'సేవనార్ధం

శ్రీ వీర ధీర హానుమాన్‌ తవ సుప్రభాతమ్‌! శ్రీ సూర్యపుత్రి ప్రియనాథ మనోజ్జమూర్తే వాతాత్మజాత కపివీర సుపింగళాక్ష సంజీవరాయ రఘువీర సుభక్తవర్య

శ్రీ వీర ధీర హనుమాన్‌ తవ సు ప్రభాతం

తల 9€99€

క్షే/2 హనువముదుతా ఎసహాం సీతానే ఎషణకై అంగద, జాంబవంత, తారాది మహావానరసై న్య పరివేష్టితుడై దక్షిణ దిశా సర్వస్వాన్నీ గాలించి విఫలురైన హనుమదాదులు సంపాతి ద్వారా జానకీ దేవి లంకా నగరంలో ఉన్నదని తెలిసికొని శత యోజన విస్తీరమౌ సాగరోల్లంఘన విషయమై తమ తమ క్తి సామర్భ్ధ్యాదులను వ్యక్తం చేసి తమ అశక్తతకు చింతిస్తూన్న వేళలో జాంబవంతుడు అంగదుని వైపు తిరిగి - “వాలి నందనా! ఈ అన్వేషణ కార్యంలో యెట్టి లోపం రాకుండా చేస్తాను. దీనిని సాధించుకు రాగల సర్వసమర్జుణ్ణి లంకా నగరానికి యిప్పుడే పంపుతాను” అంటూ బల, పరాక్రమాదులకూ యెగిరి పోవడానికీ విశేష ప్రసిద్ధిగాంచిన హనుమంతునికై చూశాడు. మారుతి ఆ సమయంలో యేకాంత స్థానంలో కూర్చున్నాడు. సాగర అంఘనానిక్తి అతణ్లి ఉత్సాహ పరచాలని సంసిద్ధుడయ్యాడు " జాంబవంతుడు. తత్సమయంలో జాంబవంతుడు కపి శార్టూలుడై న ఆంజనేయుని సమీపించి “హనుమంతా! నువ్వు వానర మహావీర సర $ (శ్రష్ణుడవు. సర్వ శాస్త్ర విశరదుడవై కూడ మౌనంగా యేల కూడు ఎన్నావు? ఈ విషయమై నీకు సంబంధమే లేనట్టు ఊరుకున్నావే? బల పరాక్రమాల విషయంలో నువ్వు మన రాజుకే కాదు రామ లక్ష్మణులకు సరితూగగలవాడవే. ఖగ శ్రష్మడై న గరుత్మంతుని వలె నువ్వు సర్వ శక్తీమంతుడవు. బుద్ధిబల, దై హీకబల, పరాక్రమాల

173

విషయంలో ఈ జీవకోటిలో నిన్ను మించినదేదీ లేదు. స్వశక్తిని విస్మరించి కూర్చున్నావేమి? నువ్వు వాయు దేవుని జౌరస పుత్రుడవు. వాయు సమ పరాక్రమశాలివి. వాయు నందనుడవు కావడం వల్ల నీ తండ్రితో సమంగా యెక్కడికై న్లా యెగిరిపోగలవు. నీవు సామర్ధ్య పరాక్రమాలలో అపర గరుడ్డువు. మమ్మల్ని అందరినీ నువ్వే రక్షించాలి. ఈ కాలంలో మాలో సర్వకక్తి సంపన్నుడవైన నువ్వు తప్ప మరెవరూ యీ సాగరాన్ని లంఘించి పోజాలరు. యావత్‌ వానర సై న్యమూ భవదీయ పరాక్రమాన్ని సందర్శించాలని భావిస్తూన్నది. ఓ కపిశార్టూలమా! లే. ఈ మహాసాగరాన్ని లంఘించు. నీకు గల గమన శక్తి యే (ప్రాణికీ లేదు. వత్సా! వానరులందరూ నిరుత్సాహంతో ఉన్నారు. ఇక ఉపేక్ష యేల? నువ్వు మహావేగంతో పోగలవు. త్రివిక్రమునివలె యీ మహా సాగరాన్ని పదత్రయంతో దాటిపో" అన్నాడు.

భల్టూకపతి అయిన వృద్ధ జాంబవంతుని పలుకు లాలకించిన హనుమంతుడు - స్వకక్తి సర్వస్వాన్నీ గ్రహించాడు. తోటి వానరు లందరూ మహానందం పొందే విధంగా హనుమంతుడు శరీరాన్ని “పెంచి విశాలాకారంతో కనిపించాడు. శతయోజన విస్తర్ణమైన సాగరోల్లంఘనానికి శీఘ్రంగా వర్ధిల్దుతూన ఎ ఆ కపీ శ్రష్టుని వానరు లందరూ చూశారు. వారందరి విచారమూ దూరమైపోయింది. సం తోషాతిరేకంతో వారందరూ సింహ గర్జనలు చేశారు. ఆ మహాబలశాలిని సర్వులూ ప్రశంసించారు. వామనావతార వేళలో వర్టిల్లిన శ్రీమన్నా ఉరాయణుని వలె హనుమంతుడు పెరిగిపోయాడు. అప్పుడా మహాత్ముణ్నీ నాలుగు దిక్కుల నుండి వానరు అందరూ ఆశ్చర్యానందాలతో స్తోత్రం చెయ్య సాగారు. అది చూసి

174

మారుతాత్మజుడు వాలాన్ని మ హోత్సాహంగా ఆడిస్తూ అపరిమితంగా శరీరాన్ని పెంచి మ ఎగరాజులా విజృంభించాడు. తత్సమయంలో ఆ మహనీయుని వదన మండలం మధ్యాహ్న మార్తాండునిలా, లేశ మాత్ర ధూమ రహిత అగ్నిహోత్రం వలె దివ్యకాంతులతో కనిపించింది. ఆ మహా వానర సమూహం మధ్య లేచి నిలబడి ఉన్న హనుమంతుని శరీరం మీది రోమజాలం ఆనందాతిరేకం వల్లి నిక్కపాడుచుకుంది. తత్సమయంలో అతడు వానర సైన్య సర్వస్వాన్నీ తిలకించి - వానర వృద్ధులందరికీ ప్రణమిల్లి గంభీరంగా పలికాడు.

“కపి శ్రేష్టులారా! అగ్ని సఖుడైన వాయుదేవుడు అపార బల సంపన్నుడు, గమన శీలుడు, ఊహాతీత, గణనాతీత శక్తి సంపను ఎడు ఆకాశంలో విహరిస్తూంటాడు. గిరి శిఖరాలను కూడ కూలి వేస్తూం టాడు. నేనా వాయునందనుడను, తత్కారణంచే నాతో సమంగా యెగిరి పోగల వాడు లేనే లేడు. అంబరాన్ని చుంబించు నట్టి సుమేరు గిరి అత్యంత విశాలమయింది. నేనా మహాగిరికి ప్రదక్షిణం చేస్తూ సహస్ర పర్యాయాలు తిరిగి రాగలను. నా విశాల బాహువులతో సాగర సలిలాలను తోసి వేసి నదీనద పర్వతారణ్య సరోవరయుతమైన ఈ భూమండలాని ఏ మహా సాగరంలో ముంచి వేయగలను. నేను పురోగమించే వేగానికి సాగర సలిలాలు పెకి లేచి పోతాయి. తత్కారణం వల్ల సము[ద్ర జలాలలో ఉండే మహా మకరాలన్నీ ఆకాశ వీధిలో గోచరమవుతాయి. ఆహారార్ధం పాములను

పట్టుకోవ డానికి మహా వేగంతో ఆకాశంలోకి తీవ్ర వేగంతో పరిభ్రమించే ఖగరాజై న గరుత్మంతుని వలె సహస పర్యాయాలు తిరిగి వచ్చే శక్తి నాకు ఉంది. ఉదయాద్రి నుండి బయలు దేరిన

క్షే/5

సూర్యునితో నేనూ బయలు దేరి అతని కన్న ముందుగా అస్తాద్రి చేరి మరల సూర్యుడు ఆకాశ మధ్య భాగంలో భాసించే సమయానికి అతని కెదురు పడి క్రిందికి దిగి ఈ పృథ్వి పై విశ్రాంతి తీసుకోకుండా మరల ప్రచండ వేగంతో సూర్యునికి యెదురు రాగలను. ఆకాశ చారులైన సమస్త జీవుల కంటె మహా వేగంగా నేను పురోగమించగలను. కపీ (శ్రేష్టులారా! సాగరాన్ని నేను కలవర పెట్టుగలను. పృథ్విని చీల్చి వేయగలను. ధరాధరాలను పిండీ భూతం చేయగలను. ఎగిరే వేళలో నా జఘన వేగానికి సాగరం నన్ను వెంబడిస్తుంది. ఇప్పుడు నేను అంబరమార్లానికి యెగురగానే యిక్కడి వృక్షల తాదులూ, పుష్పాలూ నాతో యెగిరి నన్ను వెంబడిస్తాయి. నా వంబడీ అలా వచ్చే పుష్పాల వల్ల నేను పురోగమించే ఆరీబర మార్గం స్వాతీ పథంగా గోచరమవుతుంది. ప్లవగోత్తములారా! ఆకాశౌనికి నేను యెగరడమూ, ఆ మార్గంలో పురోగ మించడమూ, అంబర వీథి నుండి క్రిందకి దిగడమూ వీటన్నీటినీ సర్వులూ యేక కాలంలోనే జరగడంగా చూస్తారు. మహావిశాల మేఘ సమ శరీరంతో అంబరాన్ని కబళించే వానివలె నేను మీకు గోచర మవుతాను. తత్సమయంలో నా వేగానికి మేఘ సమూహాలు చెల్దాచెదరై పోతాయి. గిరులన్నీ కంపిస్తాయి. సాగరం అల్లి కల్లోల మవుతుంది. వాయు దేవునికీ, ఖగపతి అయిన గరుత్మంతునికీ వినా నాతో సమంగా ఎగిరే శక్తి ఈ విశ్వంలో మరెవరికీ లేదు. చరాచర జగత్తులో నా వేగాన్ని అను “సరించగల వారెవరూ లేరు. ఆధారమే లేని అంబర వీధిలో మెరుపు తీగలా నేను పురోగమించి పోయేవేళలో వామనావతార వేళలోని త్రివిక్రమ భగవానునిలా ఉంటాను. జానకీమాతను చూసినట్లే నా బుద్ధికి విశ్వాస పూర్వకంగా యిప్పడే గోచర మవుతున్నది. మీ

176

రిక్కడ ప్రసన్నంగా నిశ్చింతగా ఉండండి. దశ సహస్ర యోజనాల దూరం పోగలనని భావిస్తున్నాను . బ్రహ్మేం (దాదులలో యొవరివైనా సరే సునాయాసంగా జయించి వారి హస్తాల నుండి అమ సతో భాండాన్ని లాగుకుని మహావేగంతో తీసుకురాగలను. అంతే కాదు, లంకానగరాన్నంతటినీ ఊడబెరికి తీసుకు రాగలనన్న భావం నాలో కలుగుతూన్నది. “అంటూనే ఆ వానరోత్తముడు ఒక్క సారిగా గర్జించాడు.

మహా బల పరాక్రమ సంపను డైన ఆ కపీ శ్ర్టుని తిలకించి వానరులందరి కందరూ మహానందం చెందారు. ఆశ్చర్యపడి విచారాన్ని పోగొట్టుకున్న వారైనారు. అంత వారిలో వృద్ధ శ్రషడైన జాంబవంతుడు మహానంద పరవశుడై “వానర వీరా గ్రేసరా! వాయునందనా! నీవీ సమయంలో నీ వారందరి క్లేాన్ని దూరం చేశావు. వీరందరూ నీకు శుభ విజయ మంగళ పరంపరలు చేకూరాలని ప్రయత్నపూర్వకంగా పరమాత్మను ధ్యానిస్తూంటారు. మహర్షుల, కపి శ్రేష్టుల, పెద్దలందరి అను[గ్రహం వల్లా నువ్వు సునాయాసంగా సముద్రాన్ని దాటీ పోగలవు. నువు స మరలి వచ్చే వరకూ మే మందరంయేక పాదం మీద నిలబడి నిరీక్షిస్తూంటాము. నీ హస్తాలలోనే మా అందరి (ప్రాణిలూ ఉన్నాయి” అన్నాడు.

“వానర వీరులారా! లంఘన వేళలో నా తీవ వేగానికి పృథ్వి స్థిరంగా ఉండజాలదు. ద ఏఢమైన పాదాలతో ఉన ఎయీ మహేంద్ర గిరి ప్రదేశం మాత్రం నా వేగానికి ఆగ గలదు. కనుక యిప్పుడే ఈ గీరి మీదకు వెడుతున్నాను. ఇక్కడ నుండి నేను శత యోజనాలు లంఘించాలి” అంటూ శత్రు మర్దనుడై న వాయునందనుడు,

177 హనుమంతుడు మహేంద్రగిరి మీదకు యొగిరాడు. మహేంద్ర సముడై న మహావీర హనుమంతుడు ఆ పర్వతం మీద అటూ ఇటూ పచార్జు చేయగా అతని వజసమపాద ఘట్టునలకు నలిగిపోయిన మహేంద్ర పర్వతం మృగరాజు ప్రహారాలచే మథన పడుతూన్న మదించిన యేనుగాలా గోచరించ సాగింది. ఆ మహా వీరుని వీరవిహారానికి అక్కడ పడి ఉన్న రాళ్ళ గుట్టలు చెల్లాచెదురై పోయాయి. ఆ రాళ్ళనుండే జల ప్రవాహాలు బయలు దేరాయి. మత్తేభ హరిణాదులు భయ కంపితాలై పరుగులు పెట్టసాగాయి. మహా వృక్షాలు సై తం కంపించసాగాయి. తత్సమయంలో మహా వైరి వీర హంత మహానుభావుడు, కీర్తి, కపి శ్రేష్టుడూ తీవ్ర తర మహా వేగంతో సాగర లంఘనోద్యుక్తుడైన హనుమంతుడు దృఢమనస్కుడై మనసా ఆదిలోనే లంకా నగరం చేరాడు. (వాల్మీకి కిష్కింధాకాండ ఆధారంగా) బుదిముళాం వరిషం ఫి యు

(విభీషణునికి శరణిచ్చే ప్రసంగంలో శ్రీ రామచంద్రుడు సుగ్రీవ, అంగద, శరభ, జూాంబవంతాదుల అభిప్రాయాలను విన ష్‌ తరువాత హనుమంతుని వైపు తిరిగాడు. అంత హనుమంతుడు స్వాఖభి , ('పాయాన్ని వ్యక్తం చేశాడు

సమస్త శాస్రజ్ఞాన సంపన్నుడూ మంత్రులలో శ్రేష్ణడూ అయిన మారుతాత్మజుడై న హనుమంతుడు లేచి “స్వామీ! ధీ విశారదుడవు

1786

సర్వ కార్య నిర్ణయ సమర్దుడవూ, నిర్ణయించిన కార్య విషయాలను వివరించి వచించడంలో కుశలుడవూ అయిన నీకు సాటి అయినవాడు వేరొకడు లేడు. ప్రసంగించే శక్తి విషయంలో నిన్ను అధిగమించిన వారెవరూ లేరు. మిగిలిన అమాత్యులు వ్యక్తం చేసిన అభిప్రాయాలు దోషభూయిష్టమని అనడమూ లేదు. అందుకై నేను ప్రసంగించడం లేదు. నీకు నేను బోధించ తగిన వాళ్టో కాకపోయినా నాకు తోచిన విషయాని ఎ చెబుతూనా ఎను. నా అంతటి యోచనా క్తి సంపన్నుడు లేడనీ నేను భాషంచడం లేదు. లంకలో ఈ విభీషణుడు నాకు అనుకూలంగా మాట్లాడాడనే భావంతోనూ నేను మాట్లాడడం లేదు. శ్రీరామచంద్ర ప్రభూ! నాకు నీ మీద ఉన ఎ విశ గౌరవం వల్ల నాకు సత్యమని తోచిన విషయాన్ని చెబుతూన్నాను ప్రభూ! విభీషణుని మంచి చెడ్డలను గురించి విమర్శించి తెలుసుకుని అతర్హి మనలో చేరు ఎకోవడమో, మానడమో చెయ్యమని మన అమాత్యులలో కొందరు స్వాభి

• (ప్రాయాన్ని వ్యక్తీకరించారు. ఇందులో స ఎప్టంగా ఓ దోషం గోచరమవుతూన పది. ఏదైనా విశ రాచకార్యాన్ని సమర్థవంతంగా నిర్వహిస్తేనే తప్ప ఒకని గుణ దోషాలు తెలియవు. విశేషమెన రాచకార్యంలో వినియోగించిన నాడు కదా ఆ వ్యక్తియొక్క గుణ దోషాలు మనకు తెలిసేది. కనుక ఈ పద్ధతికి పరస్పరాశ్రయ

దోషం పట్టింది. విభీషణుని దగ్గరకు గూఢచారి నెవరినైనా పంపి వాని మంచి చెడ్డలను తెలుసుకోవాలని మన వారిలో ఒకరు స్వాభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేశారు. అదీ యుక్తి యుక్తంగా. లేదు. బహు దూర ప్రదేశం లో ఉన్న వ్యక్తిని గురించి తెలుసుకోవడానికి గూఢచారిని పంపితే

70 వాడక్కడకు వెళ్లి అతబణ్హీ గురించి సర్వమూ తెలుసుకు రాగలుగుతాడు. అది మాత్రం సమంజసమైన విషయమా? కానీ సమక్షంలో నిలచి ఉన్నవాణ్ని సమీపించి యేమి తెలుసుకోగలుగుతాడు? మన అమాత్యులలో ఒకడు యీ రావణ సోదరుడు అనుచిత స్థలానికి అకాలంలో వచా ఎడన్నాడు. ఇది మాత్రం యేమి బాగుంది ప్రభూ! విభీషణునికి- తన అన్న అధముడనీ, నువ్వు మహాత్ముడవనీ తెలుసు. ఈ విషయాన్ని నిశ్చయించుకుని మనసా తర్మించు "కునియే నీ ఆశ్రయాన్ని అర్ధించి వచ్చి ఉంటాడు. జూనకీ దేవిని తన అన్న అపహరించడమూ, ఆ విషయమై తాను సదుపదేశం చేసినా అతడు తిరస్కరించడమూ అతనికి అనుభవనీయ విషయమే కదా! ఖరదూషణ త్రిశిర, వాలి - ఆదిగా గల వారి నందరినీ నువ్వు అంతం చెయ్యడమూ, సుగ్రీవుని కిష్కింధాధిపతిగా పట్టాభిషిక్తుని చేయడమూ అతనికి తెలిసిన విషయాలే. నీ పరాక్రమ క్తి సామర్థ్యాదులను (గ్రహించడమే కాదు - అనుల్లంఘనీయమైన మహా సాగరాన్ని దాటి లంకను ముట్టడించడం కోసం నువ్విక్కడకు యీ సమయంలో రావడం కూడ (గ్రహించి అతడు నీసని ధానానికి శరణార్థియై వచ్చాడు. విభిషణుడు నిన్నాశ్రయించడానికి సముచిత స్థాన, సమయాలు రెండూ యివే. మన అమాత్యులలో ఒకడు విభీషణుని చెంతకు గూఢచారిగా వెళ్లి అనేకానేకమైన ప్రశ్నలు వేసి ఆ స్థితిలో వాని మంచి చెడ్డలను తెలుసుకోవాలన్నాడు. అదీ జరిగే పని కాదు. ధీశారి అయిన విభీషణుడు గతంలో తనకు పరిచయం లేని వ్యక్తికి - బదులు పలకడం వళ్లి వచే ఎ అనర్జాన్ని ముందుగా ఊహీంచి మౌనంగా ఉండిపోతే మనవారేమి చేయగలరు? బదులు చెప్పలేదు కనుక మనవారు అతళణ్లి దోషిగా భావించవచు ను.

180 అడిగారు కదా - అని సర్వులూ స్వ విషయాలను సరళంగా వ్యక్తం చెయ్యరు. ఆ నియమం యెవరికి ఉండదు కూడ. శత్రువులలో వైర భావాలను రేకెత్తించి కొందరిని వేరుచేసి మనలో చేర్చుకోవలసి ఉండగా - వారు పరస్పరం భేద భావాలు కలి ఎంచుకుని తమంత తామై రాగా - అట్టి వాళ్ళను ప్రశ్నించడం అవివేకమే అవుతుంది. దాని వల్ల మిత్రలాభాన్ని పోగొట్టుకున్నవార మవుతాము. ఇది నీతి శాస్త్ర సమ్మత విషయమే కాదు. రామ ప్రభూ! ఈ సమాజంలో మనం మనస్సు విప్పి మాట్లాడితేనే యెదుటి వారు కూడ నిష్కపటంగా వ్యవహరించ గలుగుతారు. మన వ్యవహారం కపటంగా ఉంటే వారూ అలానే ప్రవర్తిస్తారు. మనకున ఎ తెలివి తేటలు పరాయి. వారికుండవను కోవడం బుద్ధి తక్కువే కాదా! బుద్ధిమంతులై నవారు కుటిల ప్రశ్నలకు కుటిలంగానే సమాధానం యిస్తారు. కనుక యీ మార్గాన్ని అవలంబించడమూ వ్యర్థమే. రామ ప్రభూ! పరేంగితాన్ని, ఆకార చేష్ట సంభాషణా విధానాన్నీ బట్టీ యెదుటివారి అంతరంగాన్ని కొందరు (గ్రహిస్తూంటారు, సంభాషణా సన్నివేశంలో యీ విభీషణునిలో యెట్టి దుష్ట. స్వభావమూ గోచరం కాలేదు. ఇంగితం ద్వారా దీని ననుసరించి యితడు దుర్మార్గుడు కాడని స్పష్ట మవుతూన ది. ఎంతమాత్రం వికారం లేకుండ యితని ఆకారం గోచరమవుతూన్నది. (ద్రోహి అయితే బహుదూరాన్నుండి యిక్కడకు వచి ఎ యింత ధైర్యంగా భాషించ గలడా? కనుక వీని ప్రవర్తనలో లోటు యీ షణ్మా(తం కాన రావడం లేదు. ఇతని ప్రసంగంలో సంశయం కానీ, ఆతురత కానీ కానరాలేదు. అంటే యితని భాషా శుద్ధిలో లోటు కనిపించలేదు, ఎంతగా దాచి పెట్టాలని ప్రయత, సం చేసినా కపట భావంతో

కేం 1 వచ్చిన వాని అంతరంగం వ్యక్తం కాక మానదు. అది విధిగా బయటపడి తీరుతుంది. ప్రభూ! కార్య సాధకులలో నువ్వు శ్రషృడవు. నీ అంత వానికి యీ దాసుడు చెప్పవలసినది లేదు. దేశ కాల జ్ఞానంతో కొనసాగించే కార్యాలు గీఘ్రంగా సత్ఫలితాలను ప్రసాదిస్తాయి.

“రామ ప్రభూ! భవదీయ అసమాన పరాక్రమ ధార్మికత్వాలను గురించి విశేషంగా తెలుసుకున్న ఈ విభీషణుడు - సోదరుడైన దశకంఠుని దుష్ట వ్యాపారాదులను స్వయంగా చూసి (గ్రహించిన వాడు. మహా బలశాలి అయిన వాలిని అంతం చేసి నువ్వు కపి శ్రష్మడైన సుగ్రీవుణ్ణీ కిష్కింధాధిపతిగా చేసిన విషయాలను విని లంకా రాజ్యాన్ని శ్‌! తనకు ప్రసాదించుమని అర్ధించ వచా సెడు. శరణాగతుడై న వీనిని నువ్వు నీ వాళ్లీగా ఆదరించి నీ సన్ని ధానంలో ఉంచుకోవాలి. ప్రభూ! ఈ విభీషణుడు దోషి కాడని నాకు తెలిసినంత వరకూ చెప్పాను. శేష కార్యాన్ని పూర్తిచేయ వలసిన వాడవు నువ్వు” అని సార్ధకంగా మృదు మధుర మనోహరంగా పలికి మౌనం వహించాడు.

(వాల్మీకి రామాయణం యుద్దకాండ నుండి)

182 గూఢచారి సారణుడు మారుతిని పరిచయం చేయడం. వానర సై న్యాన్ని చూపిస్తూ శక్తి వంచన లేకుండ ఆ వానర వీరులను గురించి రావణాసురునికి సారణుడనే రాక్షస గూఢచారి పరిచయం చేస్తూ హనుమంతుని గురించి యిలా చెబుతున్నాడుః- ప్రభూ! అలా దృష్టిని పోనీ, మదించిన యేనుగులా నిలబడి ఉన్నవాడు యెవరో కాదు - ఇంతకు పూర్వమే మన నగరానికి వచ్చి జూనకీదేవిని సందర్శించి నీతో నిర భయంగా భాషీంచి పోయి మరలి వచ్చినాడు. కేసరి పత్ని అయిన అంజనకు ప్రభవించిన యితడు హనుమానా ఎమధేయుడు. (ప్రపథమంగా సముద్రాన్ని లంఘించిన కపి శ్రేష్టుడితడే. కుపితుడై తే స్వబల పరా[క్రమాలతో సముద్రాన్వైనా అల్లి కల్గోలం చేసివేయగలడు, స్వేచా ఎరూపధారణా శక్తి సంపన్నుడై న యితడు స్ఫురద్రూపి, మహా బలశాలి. నిరాటంకంగా వాయు సమంగా యితడెక్కడికై నా పోగలడు. ఇతణ్ని గురించి విశేషంగా తెలిసిన నాకు ఆప్పుడై న వాడు చెప్పిన దానిని నీకు యథా తథంగా చెబుతానుః మహాబల దరా లతో యితడు ప్రభవించాడు. బాల్యావస్థలో ఓ నాడు ఉదయ వేళలో వీనికి తీవ్రమైన ఆకలి వేయడంతో యితడు ఉదయ భానుని అరుణ బింబాన్ని పక్వఫలంగా భావించి దానిని తినాలని మూడువేల యోజనాల దూరం పెకి యెగిరాడు. తత్సమయంలో జరిగిన సంఘటన వల్లి యితడు పర్వతం మీద పడిపోగా వీని హనువు దెబ్బ తినడం వల్ల యితనికి హనుమంతుడన చ

183 సార్థక నామం యేర్చడింది. అతులనీయ బలశాలీ అనన్యమైన మహోన్నతా కారుడూ. అపార ప్రభావ సంపన్నుడూ, అది (తీయ వాకృతురుడూ అయిన యీ వీరుడు ఏకమాత్రుడిగానే మన నగరాని ఏ కొట్టాలి - అనుకుంటునా ఎడు. రాము (ప్రశంశ.

(సీతాన్వేషణ కార్యాన్ని శ్రీ సంపన్నం చేసి అక్కడి వృత్తాంతాన్ని శ్రీరామచంద్రులకు సవిస్తరంగా వినిపించి సీతాదేవి ఆనవాలుగా యిచ్చిన చూడామణీని ఆ పురుషోత్తమునకు ప్రసాదించాడు వానుమంతుడు.

తత్సమయంలో హనుమంతుని సంభాషణా సర్వస్వానీ |! ఆలకించిన శ్రీరామచంద్రుడు పరమ ప్రసన్నుడై - కపులారా! ఈ పృథ్విపై మారుతి అత్యంత దుర్లభమైన మహత్కార్యాన్ని సాధించాడు. అను లెవరూ దీనిని మనసా కూడ చేయజాలరు. ఇంత వరకూ వాయుదేవ, గరుత్మంత, హనుమంతాదులు వినా అన్యులెవరూ మహాసాగరాన్ని లంఘించి ఆవలి తీరం చేరినట్టు విన లేదు. భవిష్యత్తులో యిట్టి వారిని చూడజాలము కూడ. సురాసురాదులకు కన్నెత్తి చూడ నలవి కానట్టి లంకా నగరం చేరి అన్యు లెవరైనా సజీవంగా బయటపడగల రంటారా? మరలి రావడం మాట అలా ఉంచగా కళ్ళెత్తి చూడడానికి వీలు లేకుండా ఉండేటట్టున్న రాక్షస రక్షితమైన లంకా నగరాన్ని మన మారుతి సమ బలశాలి వినా అన్యుడెవడూ ఆకాశచారి అయి పోగలడా? ప్రభువైన సుగ్రీవునికి మారుతి చేసిన సేవా కార్యం మహత్తరమైనదే. కేవలం అసాధ్యకార్యాన్ని

184 సాధించడమే కాకుండ నిజ పరాక్రమానుగుణంగా నిజ బల సర్వస్వాన్నీ ప్రదర్శించ గలిగాడు. కేవలం చెప్పిన పని ఒక్కటీ చేసుకురావడం కాకుండ స్నెంచిన ప్రయోజనకరమైన కార్యాల నని సటినీ చక్క జేసుకు వచా నడు. "సేవక శ్రషుడుగా యిట్టివాడే పరిగణనకు వస్తాడు. మహోత్సాహియై, సమర్చుడే అయినా కేవలం ప్రభువు ఆదేశించిన కార్యాన్ని మాత్రమే సాధించుకుని - తన స్వామిని ప్రసన్నుణ్లి చేసుకోదగిన అన్య కార్యాలను సాధించకుండ మరలి వచే ఎవాత్లీ మధ్యముడంటారు. హెచ రిక కలిగి, ఉత్సాహవంతుడై సమర్భుడై రూడ ప్రభు కార్యాన్ని సాధించకుండ మరలి వచే ఎ వాళ్లా అధముడంటారు. మారుతి - నిర్దేశిత కార్యాన్ని సాధించడమే కాకుండ తన స్వామికి సంతోషాన్ని కలుగ చేసే మహత్వాన్ని ప్రదర్శించాడు. ప్రభు భక్తి పరాయణుడై సీతను దర్శించడం వల్ల ననూ ఎ మహాబలశాలి అయిన సామిత్రినే కాదు రఘువంశ సర్వస్వాన్నీ సంర్షించాడు. పరమ సంతోషప్రదమైన శుభవార్తను జెపే ఏన ఈ మారుతిని ప్రస్తుతం దీన స్థితిలో ఉండడం వల్ల నాకు తగిన స్థాయిలో సత్కరించలేక పోతూన్నాను. ఇందుకు నేను విశేషంగా దుఃఖిస్తూన్నాను. ఈ మహా బలశాలికి యీ స్థితిలో నేనీయ గలిగినది దృఢాలింగనం మాత్రమే. నా సర్వస్వమూ యిదే కూడొ అంటూ ఆనంద పులకాంకితుడయ్యాడు. కృతకృత్యుడైన మహాబల పరాక్రమశాలి అయిన మారుతిని గాఢాలింగనం చేసుకున్నాడు. ఈ ఘట్టం హనుమంతుని జీవితంలో మరపురానిది.

185 మహోపదేశం.

(అశోక వన విధ్వంస, అక్షయ కుమారాది రాక్షస సంహారానంతరంె -ఇంద్రజిత్తు ప్రయోగించిన 'బ్రహ్మాసస్త్రానికి బద్భుడైన వాని వలె నటిస్తూ రజ్జు బంధితుడై సామాన్యునివలె రావణ సభాభవనంలో మహా గజంలా ప్రవేశించాడు హనుమంతుడు.

మహా రత్నాలతో అలంకరింపబడి ఉన్న ఆ మహా సభా మంది రంలో రాక్షసేంద్రుడై న రావణునీ, ఆతని చరణాల వద్ద ఉన్న వృద్ధా మాత్యులనూ మారుతి తిలకించినాడు. వికారాకారులై న తన అను చరులచే యీడ్చుకు రాబడుతున్న మహాతేజస్వి అయిన మారుతాత్మజుణ్లీ లంకాధిపతి చూశాడు. ఆ మారుతాత్మజుడు తత్సమయంలో మధ్యాహ్న మార్తాండ సదృశంగా భాసిల్లి పోతూ న్నాడు. భయంకర పరాక్రమశాలి అయిన హనుమంతుడు క్రోధారుణ నేత్రాలతో రావణుని వైపు చూడ సాగాడు. భయంకర పరాక్రమ వంతులై న రాక్షసులు తనను వేధిస్తూన్నా హనుమంతుడు అలంకాధి నాథుని మహావై భవానికి నిశ్చేష్టుడై మనసా యోచించ సాగాడుః

“ఆహా! యేమి రూపమీ రాక్షస రాజుది? వీని ధైర్య తేజో బలాదులు ఆశ్చర్యాన్ని కలుగజేస్తున్నాయి. సమస్త శుభ లక్షణ లక్షితుడై ఉన్న వీనిలో పరదారాపహరణ రూపమైన అధర్మం ఒక్కటీ లేకుంటే దేవేంద్ర సమేతంగా అమర లోకానికే యేలిక కాగలిగే వాడే, జనకంటకమై, భయంకర కూరమై వీడు చేసిన దుష్టకార్యాలకు సర (లోక వాసులూ పీడింపబడి భయపడిపోయారు. వీణ్లీ చూస్తూంటే వీడే కుపితుడై తే ప్రపంచానే ఎ సాగర గర భంలో ముంచి వేయ కలడనిపిస్తూన్నది".

186

అనంతరం రావణా దేశానుసారం ప్రహస్తుడు ప్రశ్నించగా మారుతి సీ $య ధోరణిలో పలికిన పలుకులను తిలకించండి. హనుమంతుడు రావణుని వై పుచూస్తూ-"ఓ రాక్షసరాజా! యమవరుణ దేవేంద్రాదు లలో యెవడినీ కాని నేను వారి దూతను కూడ కాదు. కుబేర మిత్రుడను కాని నేను మహావిష్ణువు పంపగా వచ్చిన వాడను కాదు. వానరుడనైన నేను నిన్ను చూడాలని వచ్చాను. నా వంటి సామాన్య వానరునికి నీ దర్శనము కాదు కనుక అశోక వనం విధ్వంసం చేసాబలవంతులైన నీ సేవకులు నాతో యుద్దానికి రాగా ఆత్మ రక్షణార్ధం నేను చేసిన ప్రయత్నంలో వారు నా చేతులలో అంతమై పోయారు. సురాసురులే కాదు మరెవరూ కూడ యెట్టి అస్తంతోనూ, పాశంతోనూ కూడ బంధించ లేరు. ఈ వరంనాకు బ్రహ్మదేవుని ద్వారా లభించి ఉంది. నీ సేవకులు సామాన్యమైన (తాళ్ళ తో నన్ను బంధించి తెచా సరు. రాచ కార్యార్థివై నేనిక్కడకు వచ్చాను. అప్రమేయ బలశాలీీ అమిత తేజస్వీ అయిన శ్రీరామచంద్ర ప్రభువు నను ఏ దూతగా నీ దగ్గరకు పంపాడు, రాక్షసరాజా! నీ హీతాన్ని కోరి నేను పలికే పలుకులను సావధానంగా ఆలకించు అంటూ అతడు మహాబలశాలి అయిన ఆ రాక్షసరాజును చూస్తూ నిర్భయంగానూ, అర్ధవంతంగానూ పలక

సాగాడు “ఓ రాక్షస రాజా! కపి రాజైన సు గ్రీవాజ్ఞానుసారం నేనీ లంకా నగరానికి వచ్చాను. వానరేశ సరుడై న సుగ్రీవుడు నీకు సోదరసముడు, నీ క్షేమాన్ని విచారించి రమ్మని నాతో చెప్పి ఉన్నాడు. ఇహపర సౌఖ్య ప్రదమూ, ధర్మార్ధయుక్తమూ అయిన విషయాలు చెబుతాను విను, అయోధ్యా నగరాన్ని పాలించే దశరథ మహారాజు జ్యేష్ట

187

పుటత్రుడ్రైన రాముడే ఆయనకు ప్రియమైన వాడూ కూడ. మహా తేజశ్ళాలీ, మహాబాహూవూ అయిన ఆతడు తండ్రీ ఆదేశానుసారం అర్థాంగి అయిన సీతా దేవితో సోదరుడైన ఇక్ష్మణునితో దండ కారణ్యానికి వచ్చాడు. జనకరాజ నందిని అయిన జానకీదేవి అరణ్యాలలో కనపడకుండ పోయింది. భార్యాన్వేషణలో సోదర సమేతంగా శ్రీరాముడు బుష్యముకాద్రికి వచ్చిసుగ్రీవునితో స్నేహం చేశాడు. సీతాన్వేషణ చేస్తానని రామసన్నిధిలో ప్రమాణం చేయగా- శ్రీరాముడు వాలిని అంతం చేసి సుగ్రీవుని కిష్కింధాధిపతిని చేశాడు. రావణా! ఆ వాలిని గతమందే యెరిగిన వాడవు కదా! ఏకమాత్ర బాణంచే ఆ వాలిని రాముడు నేలకూల్చినాడు. ప్రతిజ్ఞను తప్పని సుగ్రీవుడు సీతాన్వేషణకై వానర సమూహాలను దశదిశలకూ పంపివేశాడు. ఇప్పుడు భూమ్యాకాశ పాతాళాలలో అసంఖ్యాక వానర గణాలు సీతానే $షణలో ఉన్నా ఎరు. భూమిని స్పృశించ కుండ ఆ వానరులలో పురోగమించి పోగల మహా వేగులున్నారు. గరుడ సమ వేగులు కొందరున్నారు. వాయు వేగంతోనూ పోగలవారూన్నారూ. వాయా నందనుడన్లై నన్నూ హనుమంతుడంటారు. నేనూ సీతానే వ్రషళాధ్ధినై బయలు దేరి శత యోజన విస్తీర్దమైన సాగరాన్ని లంఘించి నీ యీ నగరం అంతా తిరిగి నీరక్షణలో ఉన్న జనకాత్మజను చూచినాను, రాక్షసరాజా! నువ్వు సర్వ శాస్త్రాలూ చదివి ధర్మ స్వరూపాన్ని (గ్రహించిన వాడవు. మహత్తరమైన తపస్సును దీక్షగా చేసిన (ప్రాజ్ఞుడవు. నీ వంటి వానికి పరదారాపహరణము సముచితమైనది కాదు. నీ వంటి ధీశాలురు యిట్టి ధర్మ విరుద్ధకార్యాలు ఆచరించరు. నీకీ దుష్కార్యం ద్వారా అనేకమైన అపాయాలు వస్తాయి. అంతేకాదు. ఫలితంగా నీ

186

సర్వాన్నీ నాశనం చేసి వేస్తుంది. రాజా! రామలక్ష్మణులు కుపితులయితే విడిచే బాణాల కెదురై -సురాసురులలో ఒక్కడు కూడ నిలబడ లేడు. రామునికి అపరాధం చేసి జగత్రయంలో యొవ్వరూ క్షేమంగా ఉండలేరు. నువ్వు చేసినది అధర్మమన్న మాటను సుగ్రీవుడు నీకు చెప్పే జానకీ దేవిని శ్రీరామునికి తిరిగి యిచ్చివేయుమని చెప్పమన్నాడు. తద్ద్వారా అధర్మ దూరుడవై నువ్వు సర్ర్వైశ్వర్యాలతోనూ ఉండగలుగుతావు.

“సీతాదేవిని నేను తెచ్చానని నీకెవరు చెప్పారని అడుగుతావేమో? సీతాదేవిని నేను కళ్ళారా చూశాను. సర్వ వానర దుర్లభమైన జానకీదేవి దర్శనం యీ నగరంలో నాకు మాత్రమే అయింది. శేష కార్యాన్ని రాముడే చూసుకుంటాడు. ఇపు ఏడామె శోక పరాయణగాొ ఉంది. ఆమె నీ ఆధీనంలో ఉందనుకొంటూన్నావే కానీ-నీ (ప్రాణాలను తీయడానికి తెచ్చుకున్న పంచ శిరస్సులు కల కాల సర్బమని గ్రహించలేకున్నావు. జఠరాగి స తేజస్సు యెంతగా ఉన్నా విషమి శ్రితాన్నాన్ని భక్షించి బ్రతికి బయటపడడం అసంభవమేకదా! సురాసురులంతా యేకమై స్వాధీనం చేసుకునా ఏ ఆ జానకీదేవిని తన దానినిగా చేసుకోవడం అసంభవమే రావణా! నువ్వు అత్యధిక శ్రమకోర్చి మహాతపస్సు చేసినావు. ఆ మహా తపశ్శక్తిని నాశనం చేసుకోరాదు. సురాసురులచే మరణం లేకుండ వరాలను పొందానని అహంకరిస్తూన్నావేమో? సుగ్రీవుడు-సురాసుర యక్షగంధర్వ పన్నగులలోని వాడు కాదూఅతడు వానరుడు. వాని చేత మరణం లేకుండా నువ్వెలా బయటపడతావో చెప్పు. అధర్మాన్నిఅంతం చేసి ధత్మాన్ని సత్ఫలితాలను ప్రసాదిస్తుంది. అధర్మం ఎన వికీ

189

ధర్మాన్ని జయించ లేదు. ఇతః పర్యంతం సత్కర్మల ఫలంగా సంపాదించుకున ష్‌ ధర్మ ఫలాన్ని నువ్వు అనుభవించావు. అచిర కాలం లోనే అధర్మ ఫలాన్ని అనుభవిస్తావు. ఏకమాత్ర వీరుడుగా రాముడు జనన్థానీయులను సర్వ రాక్షసులనూ అంతం చేశాడు. ఏకమాత్ర బాణంతోనే వాలిని నేలకూల్చాడు. ఇప్పుడు రామ సుగ్రీవులిద్దరూ మిత్రులయ్యారు. నీకు శ్రేయస్కరమైన దేదో నువ్వే యోచించుకో”.

రథాశ్వ గజ సమేతమైన నీలంకా నగరాన స్రంతటీనీ ఏకమాత్రుడవై న నేనే నాశనం చేసి వేయగలను. కానీ యిందుకు నా కనుమతి లేదు. జానకిని అపహరించుకు పోయిన శత్రువులను తానే అంతం చేస్తానని శ్రీరామచంద్రుడు వానర భల్టూకాల సమక్షంలో శపథం చేశాడు. కనుక ఆ కార్యాన్ని నేను చెయ్యను. రావణా! సాక్షాత్తూ అమరేంద్రుడై నా శ్రీరామునికి అపరాధం చేసి ఉండ లేడు. ఇక నీ వంటి వాని విషయం వేరే వివరించాలా? నీ వనంలో ఉన్న సీతాదేవియే నీ రాజ్య సర్వస్తా (నీ న్న అంతం చేసి వేశే కాళరాత్రి అని (గ్రహించు. ఆమె రూపంలో ఉన్న కాలపాశాన్ని నీ అంత నీవుగా నీ మెడకు తగిలించుకోకు. ఆ మహామాకక్తి ప్రభావం వల్లి యిప్పటికే మంటలు చెలరేగుతున్నాయి. ఇక అద్యతన భావిలో రామచంద్రుని కోధాగ్నికి వీధులూ, కోట బురుజులూ సర్వమూ దగ్ధమై పోవడాన్ని నువ్వు చూస్తావు. మంత్రి మిత, సోదర, సుత, హిత, దారాదులనూ నీ నగరాన్నీ సర్వనాశనం చేసుకో వద్దు.

“రావణా! నేను రామదాసుడను కావడం వల్ల ఆ మహాత్ముని ప్రభావం నాకు చక్కగొ తైలుసు. దూతగొ వచా ను కనుక నీకు

1900 హితాన్ని బొధిస్తూన్నాను. మానవుడనూ, రాక్షసుడనూ కాని నేను మధ్యస్ట్థుడనై న వానరుడను. సత్యాన్ని | యథాతథంగా చెబుతునా ఎను శ్రద్ధగా ఆలకించు

మహత్తర యశస్సంపన్నుడై న శ్రీరామచంద్రుడు పంచభూత సమేతంగా చరాచరజగత్తునంతనూ సంహరించనూగలడు, పునః సృష్టించనూ గలడు. త్రివిక్రమ సమ పరాక్రమ సంపన్నుడైన అతనితో-యక్ష గంధర్వ సిద్ధ, కిన్నర, పతగాదు లేకాదు యెవ్వరూ, యెక్కడా యెదురై పోరాడ జాలరు. అట్టి సర్వ జగదీశ్వరునికి నువ్వు మహాపరాధం చేశావు. ఇక నువ్వు సజీవంగా ఉండడం అసంభవం. జగత్రయంలో శ్రీరామునితో పోరాడగల వాడెవడూ లేడు. ఆ రాముడే నిన్ను అంతం చేయవస్తే (బ్రహ్మదేవుడు కానీ , పరమేశ్వరుడు కానీ, మహేంద్రుడూ కానీ, ముగ్గురూ కలిసి కూడ

నిన్ను రక్షించ లేరని తెలిసికో” అని మౌనం వహించాడు.

(వాల్మీకి సుందరకాండ ఆధారంగా) వీరాంజనేయ రావయ క్‌! సర్వభారమూ సీదేనయ్యా]!

10] మున హనుమంతుడు (శ్రీ శృంగేరీ శారదా పీఠాధీశ్వరులు శ్లో! గోవృదీకృత వారాశిం నుశకీకృత రాక్షసం రామాయణ మహామాలారత్నం వందే౭నిలాత్మజం.

ఈ పవి(త్ర భారత దేశములో జన్మించిన ధర్మాభి మానులందరూ రామాయణ (గ్రంథాన్ని పారాయణ చేస్తూనే యుంటారు. సామాన్యులుకూడ ఆ (గ్రంథ (పతిపాద్య నాయకుడై న మర్యాదా పురుషోత్తముడగు శ్రీరామచంద్రనని గాథను న్యూనాధిక రూపములో పఠించియో ఆలకించియో యుంటారు. ఈ పవిత్ర (గ్రంథము మనకు మార్గదర్శక మయినది. మన ఉత్తమ సంస్కారము లన్నింటి మీద రామాయణ ప్రభావము ఉంది.

తల్టులు మన బాల్యమునందే రామాయణ గాథను మనకు వినిపించే వారు. భజన సంఘాల వారు రామ భజనలను చేస్తూ భక్తజనావళిని ఆనందసాగరమున ముంచెత్తెడి వారు. పౌరాణికులు శ్రీరామ గాథనుపఠించి మనకు వినిపించెడివారు, ఒక్క రామాయణ మహాకావ్యమునందే మాతాపితరుల, సతీపతుల, పితాపుత్రుల, సహోదర బాంధవుల, రాజు ప్రజల, ప్రభు "సేవకుల పరస్పర కర్తవ్యాన్ని గురించి నేర్చుకోవలసినవి యెన్నో ఉన్నాయి. రామాయణ [గ్రంథ ప్రధాన నాయకుడు శ్రీరామచంద్రుడే అయినా అందులో కిష్కీంధాకాండ నుండి ముందుకు శ్రీ

102 హనుమంతుని మహోన్నత గుణగణాలు మనకు విశేషంగా లభిస్తాయి. కిష్కింధాకాండలో శ్రీరామచంద్రుడు?ః- నో నాన్‌ బుగే ద వినీతస్య గ. నాయజురే ద ధారిణః నా సామవేద విదువః శక్య మేవం 'ప్రభాష్షితుమ్‌ |! (వాల్మీకి రామాయణం) తా! బుగే ద, యజరే ద, సామవేదాధ్యయన రహితుడు యీ రీతిని భాషింపజాలడు. ఇంత శ్రష్ణ సంభాషణా కుశలత్వము పొందజాలడు. (అనగా హనుమంతుడు సర్వశాస్త్ర పారంగతుడని యర్ధము.)

ఈ విధంగా కిష్కింధాకాండ నుండి శ్రీరామ పట్టాభిషేక ఘట్ట పర్యంతము ప్రతీ ('ప్రకరణమునందు హనుమంతుడు ప్రధానరూపమున విరాజిల్లినాడు. ఇతడు లేనిచో రామాయణము అసంప్వూర్ణముగనే యుంటుంది. ఇతనిని మనం రుద్రావతారునిగ భావించి “రుద్రమూర్తయే నమఃో యని పూజిస్తూ యున్నాము. ఈ మహాత్ముని స్మరణ మాత్రమున బుద్ధిబలము, యశోథై ర్యాలు, లభిస్తాయి. శ్లో! బుద్ధిర లం యశోధైర్యం నిర్భయత | మరోగతా

నుదార్జ్యం వాక్సటుత్వం హేనుమత్స్మరణాదృవేత్‌. (ఆనందరామాయణం)

1903 భగవదవతారమూర్తియైన హనుమంతుని ఉపాసించుటకు స్వతంత్ర పద్ధతులున్నాయి. తదనుసారం శ్రద్దాభక్తి విశా ;సములతో ఆరాధింపగల్లిన నాడు, అభీష్షసిద్ధితో బాటు ఆత్మోద్ధరణ కూడ జరుగుతుంది. శ్రీరామభక్త హనుమన్మందిరములు లేని గ్రామములు మనభారతదేశమునందు లేవనియే చెప్పాలి. అపార దయాసముద్రుడయిన హనుమంతుని స్మరించీ ఆరాధించీ మీ రందరూ కృతక త్యులగుదురుగాక | “ప్పున్సుమ్షత్తత్త ఇము” ఆలో లలనా త్‌ శ్రీ ద్వారకా శారదా పీఠ్రాధీశులు క్ట! ఉల్లంఘ్యసింధో సలిలం సలీలం యః శోకవహ్నిం జనకాత్మ జాయాః ఆదాయ తేవైవ దదాహ లంకాం నమామి తం (ప్రాంజలి రాంజనేయం!! మన ననాతన ధర్మమునందు అనేకములై న ఉపాన్య దేవతలున్నారు. స్మార్హొ పాసనయందు పంచదేవోపాసన ప్రసిద్ధ మెనది. కాని, యీ ఉపాస్య దేవతలందరిలోను సాకార (బ్రహ్మచర్య రూపాన్ని గురించి వివరించాలంటే హనుమంతుడు మాత్రమే అగ్రాసనాన్న లంకరించ దగినవాడు. సమ్య[గృృహ్మ చర్య పాలన, శతృని[గ్రహము, కామవిజయం, కార్యసిద్ధి మున్నగు విషయముల "దృష్ట్యా రుద్రావతారమూర్తి యగు హనుమంతుడు అత్యధిక ప్రసిద్ధి చెందెను. ఉపాసనాపద్ధతిని (గ్రహించాలంటే రామాయణాంతర్ల్షత

19% శ్రీహనుమచ్చరిత్రావ లోకనము పరమావశ్యకము. దాస్యభక్తికి హనుమంతుడు మాత్రమే ప్రముఖమైన ఉదాహరణ- శ్లో! శ్రీ విష్ణోఃశ్రవణేపరీక్షి దభవ ద్వైయాసకిః కీర్తనే ప్రహ్లాద స్మరణే తదంఘి భజనేలక్ష్మీ పృథుఃపూజనే అకూరత్వభివందనే కపిపతిర్దాస్యేత సభ్యేఒర్జునః సర్వస్యాత్మవివేదనే బలి రభూత్క్బృష్టాప్తి తేషాం పరం | హనుమంతుడు తాను వానరుడై దాస్య భక్తీ ప్రభావముతో రామదాసుడై కూడ దేవత కాగలిగినవాడు. ఇట్టి స్థితిని యే కపీ పొందలేక పోయాడు. హనుమంతుని ఆజన్మ బ్రహ్మ చర్య పాలనా ధర్మము సర్వదా అద్వితీయమైనది. ఇట్టి శ్రేష్ట దాహరణ సృష్టి యందు మరెందునూ కానరాదు. అమ్రంగ (బ్రహ్మచర్యము విషయములో శాస్త్ర వర్షన లభిస్తుంది. కాని, యోగ వేదాంగాది స్వాధ్యాయము ద్వారా దివ్యజ్ఞనాభ్యాసాలుకూడ అవసరమైయున్న వి. జన్మాంతరీయ స్థితి కూడ చూడబడుచున్నది. ఈ దృష్టి సర్వస్వ సాధనా సంపన్నుడు, రుద్రమూర్తి యగు వనుమంతుడు ఆజన్మ బ్రహ్మచర్య పరిపాలనా ద్వారా అపరిమిత శక్తి శాలియై శ్రీరామ గాథను అమర మొనర్శ్చినాడు. అయిననూ హనుమదుపాసన ఉగ్రమని చెప్పబడు చున వది. కావున, సాధకుడు తత్సంబంధమగు ఆభిచారిక (మారణ, మోహన) వుపాసనలు చేయరాదు. ఆ మహనీయునకు సాదర ప్రణామము లందజేయుచు ముగించుచున్నాము. శ్లో! మనోజవం మారుత తుల్య వేగం జితేంద్రియం బుద్ధిమతాం వరిస్టం వాతాత్మజం వానరయూధ ముఖ్యం శ్రీరామదూతం శిరసా నమావి!

105 మహాబలిశాలి హనువుంతుడు (శు పూరీ గోవర్దన పీఠాధీశ్వరులు

అంజనీపుతుడు, పవనసుతుడు. రు[దావతారమూర్తి, కేసరీనం దనుడు, సాధుశిరోమణి, కపిశిలోమణి, భక్తశిరోమణి, పావనావ తారుడు అని అనేక నామములచే ప్రసిద్ధినందిన హనుమంతుని గూర్చి యిందరికి యితడు యెలాపుత్రుడు కాగలి గాడనే సందేహము కలుగుతుంది. కాని, వాస్తవనాన్ని విమర్శించి అర్ధం చేసుకో గలిగిననాడు అన్నింటికి చక్కని సమాధానము లభిస్తుంది. రుద్రావ తారుడు కావడంచే శంకర నందనుడై నాడు. “ఆత్మావై జాయతే పుత్రః అను శాస్త్ర వచనానుసారము వానర రాజగు కేసరికి జారస పుతుడగుటచే "కేసరీనందను” డనడం సుసంగతము. “పుంజికస్థల” అనే అప్సరస శాప[గస్థయై కామరూపముగల దివ్యాతిదివ్య వ్తాభి భూషితయై పర్వతముమీద విహరించుచున్నది. వాయు దేవుడు ఆమె వెపు పురోగమించాడు. ఆమె వెంటనే "్రతి వ్రత నగున' స్పృశించి తన సర్వనాశనాన్ని కోరువాడెవడు?" అని గద్దిస్తూ పలికెను. అంతట సర్వ (ప్రాణస్వరూపుడగు వాయుదేవుడు బదులుగా “దేవీ! అటువంటి దేమీ లేదు. అనంతకోటి బ్రహ్మాండ నాయకుడు, అనాథనాథుడు, కరుణావరుణాలయుడు, నిర్గుణ నిరాకారుడూ అయిన భగవానుడు భూభార వహరణార్ధం మానవ రూపమున అవతరింప నున్నాడు. ఆ పరమాత్మ సేవకై నీ గర్భము నుంచి పు(తతరూపమున అనతరించదలచెను. దయతో' నన్నుక్షమింతువు గాక?” అన్నాడు. 'అంతే.పవనసుత అంజనీపు(త అను నామాలు వనుమంతుడికి విఖ్యాత మయినాయి.

196

ఈ విషయసర్వస్వాన్నీ విశ్వసింప లేనివారికి కూడ హనుమ (ద్రూపమునందు అనన్య సామన్యమైన వ్యక్తిత్వము గోచరమవు తూంటుంది. పదునాలుగు లోకాలనూ జయించిన రావణునివంటి జగడ్జెట్టే యొక్క నగరమందు యేకాకిగా నిర యముగా ప్రవేశించి వాని యెదుట నిలచి తన ప్రభువునకు జయజయ కారాలు పలుకుతూ “రావణా! సావధానుడవై! యుందువు గాక! నన్నె దురొక్కనవలయునని నీవు చేయు ప్రయత్నము నీ సర్వనాశ నానికే దారి. తీన్హుంది. మహా బలపరాక్రమశాలురైన రామలక్ష్మల్లణుకునేను సేవకుడను. అమేయ బలపరాక్రమళాలీ, వానర రాజూ అయిన సుగ్రీవుడు సేనా పరివారములతో వారిని సేవించుచున్నాడు. ఈ విశాల (ప్రపంచము నందు యెంతటి కఠినమైన కార్యమునైనా సాధించడము నందు యీషణ్మాత్ర శ్రగన్నీ పొందని శ్రీరామ దూతను. మహేం (ద్రుని వజ్రాఘాతముకూడ. నా దేహమును స్పృశించి వ్యర్థమయినది. ఈ ప్రపంచమంతా నా కెదురు నిలచిననూ దానిని నాశనం చేనీ తీరుతాను. వాయునందనుడను కావడంవలన నేను క్రూడ అంతటి బలశాలిననియే తెలిసికొన్న" మనెను.

“వానరా! ఇది రావణునిలంకి అనేవిషయాన్ని విస్మరించి ప్రగల్భాలు పల్కుతున్నావు. దేవ దాన వాదు లందఠూ యెవరి నామము విన్నంతమాత్రాన భయకంపితు లగుదురో అట్టి రావణ చ(క్రవర్తిముందా నీ వాగాడంబరం౪ో అనగ్గా “ఏకమాత్ర రావణుడాక లెక్కా నాకు? వేలాదిరావణులు కలసి వచి ఏనా నా ముందు నిలువజాలరు" అని సమాధానమిచా ఎడు. “రావణుని వద్ద అనేకమైన శస్తా స్త్రములున్నవి. వాటిని వర్షింపజాలోొ మని వారుపలుక మీ ఆయుధములన్నీ భూమియందే యుంటాయి. నేను పర్వతాల

107 "తో, మహావృక్షాలతో ప్రహారమారంభించిన యీ సృష్టియే తలక్రిందులై పోతుంది. మీరు చేయగలిగింది చేయండి. నేనీ లంకను నాశనం చేసి యిచ్చటకు వచ్చిన పనియగు జానకీసం దర్శనము గావించి మీరు చూస్తుండగనే మరలిపోతుంటే చేతులు నలుపుకుంటూ పశ్చాత్తాపము చెంది తీరుతారు మహాబలశాలి యగు హనుమంతుడు బుద్ధిబల, బావుశక్తులతో తన ప్రతిజ్ఞలన్నింటినీ పూర్తిచేశాడు. ఈ “సంకటసమయమునందు (ప్రతి వ్యక్తి యందు హనుద్భావన కార్యక్షమత్వము, జాగృతమగును గాక!” అని విమలాంబా చం(ద్రమ్మ్శౌళ్ళీశ్యర్ధులను (ప్రార్ధించు చున్నాను. వర్తమానకాలమందు హనుమదుపాసనావశ్యకత (శీ బదరీ పీఠాధీశ్వరులు

నేటి భారతదేశంలో అర్ధకామాలపై ధర్మశాసనం లేక పోవడం చేత అమర్యాదితమైన ఏషణలు షల్లవించి, పుష్పించి ఫలిస్తున్నాయి. బాల, వృద్ధ, స్తీ, పురుష బేధరహితముగా కామాచారు అభక్ష భక్షణాదిగాగల ప్రవృత్తులలో చిక్కుకుని విమోహితులై వ్యక్తి సామాజిక, రాష్ట దేశాల విషయరహితంగా భ్రష్టులగుచున్నారు. ఒక వేళయెచ్చటనై నా న్యూనాధిక రూపమునందు ధార్మికత్వముగానీ, అధ్యాత్మచింతన కాని ఉంటే అక్కడ కూడ వాటి ఆవరణలో దంభ, పాషండాది దుష్ట వృత్తులు పనిచేయు చున్నవి. ఈ విషయ

1908 విమోహక దుస్థితిలో హనుమదుపాసన పరమావశ్యక మయి యున్నది. అతని చరిత వలన మనకు (బ్రహ్మచర్య 'వ్రతపాలన, శీలరక్షణ, బలబుద్ద్ధుల వికాసము శ్రీరాముని యందు అభిమానష *హీతమైన దాస్య భావము మున్నగు మహత్తర గుణోపదేశము లభించును.

“దేవో భూత్వా దేవంయజేతొ అనునది ఉపాసనాముఖ్య సిద్ధాం తము. ఉహెసమీపము, ఆసనె ఉండుట ( సమీపమందుండుటు అని అర్ధము. ఏ ఉపాసనాద్వారా యిష్టదేవత యందలి గుణరూప శక్తుల యందు సామీప్య సంబంధం యేర్పడుతుందో? సాకారత్వ మేర్చడుతుందో, అదియే ఉపాసనా తాత్పర్యోద్దేశ్యమై యున్నది.

నేటి యీ విషమ స్థితిలో మానవమాత్రులకు విశేషించి బార్డుకు యువకులకు హనుమదుపాసన అత్యంతావశ్యక మైనది. బుద్ధి,

పీర్య బలాదులను ప్రసాదించి హనుమంతుడు తన భక్తులను సంరక్షిస్తూ వుంటాడు. భూత, ప్రేత, రాక్షసాదులు ఆ మహాత్ముని నామౌచ్చారణమాత్రము చేతనే పారిపోతాయి. స్మరణమాత్రము చేత అనేక రోగాలు శాంతిస్తాయి. మానసిక దౌర్చల్య సంఘర్షణలో ఆ సొ మి సహకారం లభిస్తుంది. ఆయన సహకారము వలననే శ్రీ సర లదాస మహాక్షవ్లిక్తి శ్రీ రామదర్శన మహదా లగం లభించింది.

డు కూడ చాలామంది భక్తులకు ఆ మహనీయుని అను(గ్రహ ప్రసాదం లభిస్తూనే వుంద్చి, కావున హనుమత్కృపను సంపాదించుట క రకు శాస్త్ర ప్రతిపాదిత వు పాసనాపదతులుగలవు. వాటి ననుసరించి వుపాసనలో సంలగ్నులు కాగలిగిన నాడు అనేక లౌకికాలౌకీక సిద్ధులు లభిస్తాయి. దేశ బాన స్రత్యానికి అనేక కార్యకలాపాలు

109 కొనసాగుతున్నాయి. కాని ఆధ్యాత్మిక రంగంలో జరుగవలసినంత కృషి జరగడము లేదు. తతృలితంగా భౌతిక సమృద్ధి మానవునికి వరదానముకాక అభిశాపముగా నున్నది. ఇట్టి స్థితిలో దేశమునకు కావలసిన ఆదర్శము మనకు హనుమచ్చరిత్రయందు లభ్యమగు "చున్నది. భగవత్తత్త్వవిజ్ఞానమునకు, భక్తి సేవలకు, హనుమంతుడు మనకు వుజ్జ్వలమగు వుదాహరణ. మహోత్తమ భావాలతో భగవదను “రక్తి సేవలకు, వ్యక్తిత్వ పూర్ణవికాసాలకు వుదాహరణలు హనుమ చృరితయందే లభిస్తాయి. హనుమంతుడు బాలబ్రహ్మచారి. ఆ మహనీయుని ధ్యాన బ్రవ్మ చర్యానుష్టానము వలన నిర్మలాంతఃకరణయందు సమ[గ్రమగు భక్తి కలుగుతుంది. హనుమచ్చరి[త్రలో శక్తింసంచయ, సదుపయో గములు, భగవద్భక్తి నిరహంకారము మున 'ఎగునవి సంపూర్ణముగా యుండుటవలన అతనిని ఆరాధించడము వలన ఆ సద్దుణములన్నీ సాధకులు, భక్తులు అయిన యువకులకు, బాలురకూ కూడ లభించును. వీరాంజనేయా! రావయ్యా! సర్వభారమూ నిదేనయ్యా!

200 మా ఓలి సదా రక్షకుడు హనుమంతుడు శ్లో! యదివా త్రిద శేశానాం నదక్ష్యాన్సృతశ్రమః బద్ధ్వా రాక్షస రాజొమానయినాష్యామి రావణ! తా! స్వర్గంలో కూడ సీతాదేవి లభించనిచో నేను తై లోక్య విజేత అయిన రాక్షసరాజగు రావణాసురునే బంధించి తీసుకు వస్తానన్నది- శ్రీ రామభక్తుడగు హనుమంతుని సత్యోక్తి. అందువలననే శ్రీరామచంద్రుడు హనుమంతుని యశస్సును గానంచేస్తూ...యుద్ధమందు మారుతి చూపిన పరాక్రమాన్ని యమ “యిం ('దోపేంద్ర కుబేరాది లోకపాలుర యందు కూడ జూడజాలము అనెను. శో న కాలస్య న శక్రస్య నవిష్టో ర్విత్తపశ్యచ కర్మాని తాని శ్రూయంతే యాని యుద్ధే హనూవమతః.! హనుమంతుని వలె పరాక్రమ శాలియె నిష్కాముడై న వాడే ధర్మాన్ని రక్షించగలడు. సమర్పణ, త్యాగం, కర్తవ్య పూర్తియందు నిష్ట లేని వాడు - సత్యమగు సేవక్తుడుగా గాని, ధర్మరక్షకుడుగా గానీ కాజాలడు. ఆసక్తిరహీతమయున కర్మ సాధనను గీతాచార్యులు సిద్ధి సోపానముగ వ్యక్త పరచెను. హనుమంతునివంటి నిష్కామ పరా[క్రమవంతుడగు సేవకుడు లేనిచో శ్రీరామచంద్రుని సత్పక్ష మునకు విజయలక్ష్మీ లభించి యుండెడిది కాదు. యుద్ధ కాండమందు జాంబంతుడు హనుమంతుడు జీవించియున చో మనమందరము

201

లేకపోయిననూ శ్రీరామచంద్రునకు విజయము నిశ్వయముగ లభించి తీరుతుంది. ఆ మాట వాస్తవమేగదా! సేవకునకు నిష్కామభావమే కాకుండా సత్యబ్రహ్మచర్యము అవశ్యము. అత్యంత ఆవశ్యకమై యున్నది. శారీరిక సప్త్రధాతుసారమగు శు[క్రనామక ధాతువును సంరక్షించుటయే (బ్రహ్మచర్యమునకు అర్థము. సత్యమనగా మనోవాక్కర్మల యేకత్వము. ఈ "రెండింటికినీ ఆదర్శ మూర్తి హనుమంతుడు. అతని శరీరము అఖండ (బబ్రహ్మచర్యమునకు ప్రసిద్ధి నొందినది. ఆ యీ కారణమూవలననే వ(జ్రాంగుడని పిలువబడ్డాడు. ఆయన బలపరాక్రమాలకు హద్దులు లేవు. సత్యమునకు హనుమచ్చరిత్ర అద్వితీయ మైనది. వాక్కు చేత అతడు శ్రీరామచంద్రునకు వందన మందజేస్తూ అతనిని హృదయమారా అభిలషిస్తున్నాడు కూడ.

శ్రీరామభక్తి, సద్గుణముల కారణంగానే హనుమంతుని స్మరణ మమోఘమై ఫలప్రదమైనది. లౌకిక సమస్య అెదురయినపుడు కార్యసాధనకై భక్తులు శ్రీరామసమేతుడై న హనుమత్‌ స్మరణ చేయవలెను. భక్తజన వశంకరుడగు హనుమంతుడు తన "సేవకునకు అభీష్టమును సర్వదా నెరవేర్చుటకు సంసిద్ధుడగు చుండును.

రామరహస్యోఒ పనిషత్తుయం దతడిట్లా అన్నాడు. శ్లో! “లౌకికే సమను 'ప్రప్తే మాం స్మరేద్రామసేవకం్య | శ్రీ రామ నామ రసికుడు = హనుమంతుడు. వముమంతుడు తన విశేషాకాలాన్ని రామనామ సంక్షీర్సయందే

లగ్నం చేస్తాడు. నామసంకీర్తన మాత్రంచేత (ప్రేమోన్మత్తుడవు తూంటాడు. అతని నేత్ర కమలాల నుంచి (ప్రేమాశ్రువులు జలజల

202 రాలుతుంటాయి. సుదీప్తరూపంలో అతని శరీరము రోమాం చిత మౌతుంది. శ్రీహనుమత్సంహితోక్తనిమ్నలిఖిత శోకము అందు హనుమంతుడు తన రసనేంద్రియమున కీవిధంగా ఆదేశించు చున్నాడు. శ్లో! హే జిహ్వే జానకీ జానేనామ్నూ రామ మాధుర్య మండితం భజస్వ సతతం 'ప్రేమ్నా చ ద్వాంఛా సహితం స్వతం జిహ్వే శ్రీరామసంస్మరణే విలంబం కురుషేలోపే కథం వృథాయాసాది తే కించి ద్వినా (శ్రీ రామసుందరం! తా! ఓ రసనేంద్రియమా! నీవు శుభములు కోరుచున్న యెడల శ్రీజానకీజీవనుని మధురాతిమధుర శ్రీరామనామమును సతతము (ప్రేమపురస్సరముగ స్మరించు చుండుము. ఓ రసనేంద్రియమా! రామనామోచ్చారణకై యెందులకు ఆలసించు చున్నావు? మధుర మనోహర శ్రీరామనామోచా ఏరణ రహితముగ క్షణకాలము కూడ వ్యర్థము చేయరాదు. పరున్నా, నిలబడియునా ఎ యేదశయందై నా శ్రీరామనామస్మరణ చేయువాడు పరమపదాని ఎ పొందుతాడు. శ్లో! ఆసీనోవా శయానోవా త్రి ప్రవ్హన్వా యత్రకుత్రవా (శ్రీ రామనామ సంస్మృత్య యాతి తస్మరణం పదం. శ్రీరామనామమును హనుమంతుడు తన జీవన సర్వస్వముగ భావించాడు. శ్లో! కేవలం రామనామైవ సదా మజ్టీవనం మునే సత్యం వదామి సర్వస్వ మిదమేకం సదా మమ! మునే! ఏక మాత్ర మయిన శ్రీరామనామమే నాజీవనము. సదా

203 శ్రీరామనామవే. నాకు ఏకమా(త్రనర్వన్వమై యున్నది. హనుమంతుడు విశ్వసనీయమగు తన హృదయమందు రామనా మమునే పరమతత్త్వముగ స్వీకరించెను. ఇతరేతరములయిన సాధనలు అతని దృష్టిలో అత్యల్పములు. ఆదిరామాయణ మందఠి సేతుబంధన ప్రకరణమందు హనుమంతుడు నల నీలురకు శ్రీరామనామము నుపదేశించుచు... శ్లో! ఏకళఈ సకలామంత్రా ఏకతో జ్ఞానకోటయ : ఏకతో రామనామస్యా తదపిశ్యాన్న వై సమం లా] గ్‌ దేశకాల (క్రియాజ్ఞానాదన పేవ్య స్వరూపతః అనంతకోటి ఫలదో రామమంతో జగత్పతే | (త్రాసుయందలి ఒక సిబ్బెయందు సమస్త మహామంత్ర ములనూ అనంతకోటి జ్ఞానధ్యానాది సాధన ఫలములనుంచి 'రెండవదాని యందు కేవలం శ్రీరామనామమును మాత్ర ముంచిన అవన్నీ కలసియు సరితూగవు. శ్రీ రామ నామ ఆరాధనయందు దేశకాలాది పవి(త్రతలు అనుష్టానాది (క్రియలు, జ్ఞానాదులు అవసరం లేదు. శ్రీరామనామ మంతోచా రణమా(త్రము చేత అనంతకోటి ఫలములు లభించును. శ్రీరామనామ భజనమందలి విలక్షణమేమన 'తుమిరి పవనసుత పావన నామ, అపనే బసకరి రాకేవు రామా. సర్వతంత్ర స్వతంత్రుడు, సర్వేశ్వరుడయిన పరమ ప్రభువును కూడ స్వవశము చేసి కొన గల శ్రీరామ కీరనతో సమమైన అన్యసాధన మరేమి గలదు?

204 స్నేహపూర్వకముగ శ్రీరామనామమును జపించువారి యెడల హనుమంతుడు ప్రసన్నత గలిగియుండును. అట్టి వారికి తాను “కల్పవృక్షమై సమస్త మనోరథములను సఫల మొనరు ఎను. శ్లో! యే జపంతి సదాస్నేహాన్నామం మాంగల్య కారణం శ్రీ మతో రామచం(దశ్య కృపాలేశో మమసా మినః తేషామర్ధే సదా విప్ర ప్రదాతారం ప్రయత్నతః దదామి వాంఛితం సత్యం సర్వదా సాఖ్యముత్తమం।! విప్రవర్యా! నా స్వామియు, దయాసాగరుడు, శ్రీమంతుడు నయిన శ్రీశామచంద్రుని మంగళకర నామమును యే మానవులు సదా ప్రేమ పూర్వకముగ జపింతురో వారికి నేను అనుక్షణము ప్రయత్న పూర్వకముగ ప్రదాతనై యుందును. నిత్యము నేను వారి కోరికలసు నెరవేర్చుచు ఉత్తమ సుఖములను ప్రసాదింతును. ఈ రీతిగ హనుమంతుడు నామక్షీర్తన యందు సదా జూగరూకుడై యుండును, కీర్తన ప్రియులనందరినీ సదా రక్షించుచు అతడు సవాకరించు చుండును. ఇ ఓం వాం ఇట తే ఠి సానుమతె నవు;

205 “హనుమచ్చర్వితపై సింహావలోకనం యొ

ధర్మమే ('ప్రాణస్వరూపంగా గల భారతా వనియందు హనుమంతుని చిన్న లేక పెద్ద దేవాలయము గాని, మందిరము గాని, విగ్రహముగాని లేని నగరముకానీ, [గ్రామముకానీ, జనపదముగానీ లేవు. వ్యాయామ కళాశాలయందు కూడ విగ్రహాలు లేనిచోట కనీసం మట్టి బొమ్మనైనా పెట్టుకొని పూజించుచున్నారు. తను - మనా (ప్రాణాలలో అననేల! వీరహానుమథత్ప భావములేని ప్రదేశము యీ భారతా వనియందే లేదని చెప్పవచ్చును. మనకు శక్తినీ, భక్తినీ, సమర్పణనూ నిష్కపటసేవనూ, త్యాగ, బలిదాన భావాదులను అతడు సదా ప్రసాదిస్తూనే యుంటాడు. పరమ ఆదర్శమూర్తియగు పవన తనయుని గాథ జ్యోతిర్మయ స్తంభసదృశంగా మనకు కళ్యాణ మార్గాన్ని, నిశ్చితమగు దిశను నిర్దేశిస్తూంటుంది. శ్రీ సీతారాముల అననన్యభక్తుడై న వానుమంతుడు అఖండ (బ్రహ్మచర్య వ్రత పాలకుడు, వీరత్వ, హూరత్వ, బుద్ధిమత్వ, దక్షత్వాది సద్గుణములకు అతడు నిధి. వజాంగుడు, అత్యంత శక్తి నంపన్నుడు, పరమపరాక్రమధీశాలి, శాస్త్ర పారంగతవిద్వాంసుడు, పరమ నీతిజ్ఞుడు, సరళస్వరూపుడు, జీవిత సర్వస్వాన్నీ రామాంకిత మొనర్చిన వాడు, అతని లోమరోమము రామ మయము. ఒకానొకసారి అతడు శ్రీరామునితో- త్షో! దేహదృష్ట్యాతు దాసోఒహం జీవదృష్ట్యా త్వదంశక |

వస్తుతస్తు త్వమేవాఒవాం ఇతి నిశ్చితా మతా |

అనగా - ప్రభూ! దేహదృత్ణ్యు దాసుడనగు నేను జీవ రూపేణ మీ అంశను. పరమార్ధదృష్టితో చూరశనే నేనూ మీరూ ఒకటే. ఇది నికి తాభిప్రాయము.

206 హనుమంతుడు ప్రసన్నుడగుటకు ఆలస్యము గాదు. “రామ రామ సీతారామ” అని జపిస్తే చాలు, ఆ రామభక్తుడు 'ప్రసన్నుడవుతాడు. మానవుడెలాగయినా భగవదోన్ముఖుడు కావాలనీ, జన్మ - జరా - మరణాదుల నుంచి ముక్తి నందాలనీ దయామయు డయిన ప్రభునివైపు పులోగమించాలనీ స్వామికి సర్వస్వాన్నీ సమర్చించి తానునిశ్చిత మంగళ ప్రదముల నందవలయు నని నిరంతరము ప్రయతి ౦చవలయును. ఇందులకు కృపామయమూర్తి అయిన శ్రీ హనుమంతుడు సదా ప్రయత్నిస్తాడు. ఏదో వంకతో (ప్రేరణ ('ప్రోత్సాహములను ప్రసాదిస్తూంటాడు. అతడు భక్తులను ప్రాణాధికంగా (ప్రేమిస్తుంటాడు కూడ. అమంగళముల నంతము చేసి సన్మంగ * ములను చేకూర్చునట్టి భక్తవరుడు హనుమంతుడు. భక్త శ్రేష్ణడు, భక్తజన సంరక్షకుడు అయిన పావని చరిత్ర పరమ పవిత్రమై, పరమ మధురమై, పరమాదర్శమై అత్యద్భుతమునై యున ది. పావని జనని పుణ్య శీలిథ్టి యగు అంజనాదేవి, కాని రుద్రవీర్య సముద భవునిగు వాయుపుత్రునిగ, కేసరీ నందనునిగ ఆయనకు నామాంతరములు గలవు. అనగా శివ, వాయు, కేసరు లీతని జనకులు, ఈ విషయాలను స్పృష్టికరించు గాథ అనేకములు గలవు. వివిధ పురాణ వర్షిత కల్పాంతర భేదగత గాధలను సమన సయ పరచుకొనగల సంప్రదాయ సిద్ధమైన ఆధ్యాత్మిక దృష్టి, శ్రద్ధ, విశ్వాసము లత్యవసరములయి యున్నవి. ఈ విషయ సర సస్వముపై పురాణాలలో కూలంకషచర్చ జరిగి యున్నది. “మంగళం = మహత్‌”

207 శ్రీ మదేకాదశముఖ హనుషుత్కావచమ్‌ (శ్రీ దేవ్యువాచ క్త! శ వాని గాణ పత్యాని శాక్తాని వైష్ణవాని చ | కవచాని చ సౌరాణి యాని చాన్యాని తాని చ | శ్లో! _ శృతాని దేవ దేవేశ త్వద్వక్రాన్ని ః సృతాని చ | కించిదన్యత్తు దేవానాం కవచం యతి కథ్యతే . ఈశ 6 ఊఉవాచ' శై! శృణుదేవి ప్రవక్ష్యామి సావధానావధారయ | హనుమత్కవచం పుణ్యం మహాపాతక నాశనం || శ్లో! ఏతద్గుహ్యతమం లోకే శీఘ్రసిద్ధికరం పరం ! జయో యస్య ప్రసాదేన లోకత్రయ జితోభవేత్‌ ! ఓం అస్య శ్రీ ఏకాదశ వక్ర హనుమత్కవచ మాలా మంటత్రస్య వీరరామచం(ద్ర బుషిః, అనుష్టుప్‌ ఛంది £, శ్రీ మహావీరహానుమాన్‌ రు[దో దేవతా, వొంబీజం, (స్కేంశక్తిః (స్కేంకీలకం, సర్వదూతస్తంభనార్ధం, జిహ్వా కీలనార్ధం, మోహనార్ధం, రాజముఖీ దేవతా వశ్యార్థం, (బహ్మరాక్షస, శాకినీ, డాకినీ, భూత, (ప్రేతాది బాధాపరిహారార్టం, శ్రీవానుమద్దివ్యకవచాఖ్య మాలా మంత్ర జపే వినియోగ :.

2086

కరన్యాసం

1. ఓం వ్రూం ఆంజనేయాయ అంగుష్టాభ్యాం నమః 2. ఓం 'స్క్రేం రుద్రమూర్తయే తర్జనీభ్యాం నమః 3. ఓం 'స్రేం వాయుపుత్రాయ మధ్యమాభ్యాం నమః 4. ఓం (హైం ఆంజనేయాయ అనామికాభ్యాం నమః 5. ఓం (స్ర్రేం రామదూతాయ కనిష్టీకాభ్యాం నమః 6. ఓం హైం బ్రహ్మాస్త్ర వినివారణాయ కరతల కరపృష్థాభ్యాం నమః.

అంగన్యాసం:

1. ఓం హం ఆంజనేయాయ హృదయాయ నమః 2. ఓం (సేం రుద్రమూర్తయే శిరసే స్వాహా. 3. ఓం సేం వాయు పుత్రాయ శిఖాయై వషట్‌. 4. ఓం (వౌం అంజనీ గరా వ్య కవచాయ హుం. 5. ఓం (సేం రామ దూతాయ నేత్రత్రయాయ వౌషట్‌. 6. ఓం హైం బ్రహ్మాస్త్ర వినివారకాయ అస్త్రాయ ఫట్‌.

ధ్యానం

ధ్యాయే ద్రణే హనూమంతం ఏకాదశ ముఖాంబుజం ధ్యాయే త్తం రావణోపేతం దశబాహుం (త్రిలోచనం ! హాహాకారైస్స దర్రైశ ఏ) కంపయంతం జగ్యత్రయం బ్రహ్మాది వందితం దేవం కపికోటి సమన్వితం ! ఏవం ధ్యాత్వా జపే ద్దేవి కవచం పరమాదు ఖతం.

1. ఓం ఇంద్రదిగ్భాగే గజారూఢ వానుమతే బ్రహ్మాస్త్ర కక్తీ సహితాయ చోర వ్యాఘ్ర పిశాచ బ్రహ్మరాక్షస శాకినీ డొకీనీ బేతాళ సమూహోచ్చాటనాయ మాం రక్ష రక్ష స్వాహా.

209 2. ఓం అగ్ని దిగా గే మేషారూఢ హనుమతే అగ (స్త శక్తి సహితాయ చోర వ్యాఘ్రపిశాచ బ్రవ్మారాక్షస శాకినీ డాకినీ బేతాళ సమూహైోచా ఏటనాయ మాంరక్షరక్ష స్వాహా, 3. ఓం యమ దిగ్భాగే మహిషారూఢ మానుమతే దండ క్తి సహితాయ చోర వ్యాఘ్ర పిశాచ (బ్రహ్మరాక్షస శాకినీ డాకినీ బేతాళ సమూహైూచా ఎటనాయ మాం రక్ష రక్ష స్వాహా.

4. ఓం నైరృతి దిగా ఖో నరారూఢ హనుమతే ఖడ్గ శక్తి సహితాయ చోర వ్యాఘ్ర పిశాచ (బహ్మరాక్షస శాకినీ డాకినీ బేతాళ

సమూహూోచా ఏటనాయ మాం రక్ష రక్ష సొ ధహా.

5. ఓం వరుణ దిగా ఫో మకరారూఢ హనుమతే ప్రాణ క్తి సహితాయ చోర వ్యాఘ్ర పిశాచ (బ్రవ్మరాక్షస శాకినీ డాకినీ భేతాళ సమూహైోచా ఏటనాయ మాం రక్ష రక్ష స్వాహా

6. ఓం వాయవ్యదిగ్భాగే మృగారూఢ హనుమతే అంకుశ శక్తి సహితాయ చోర వ్యాఘ్ర పిశాచ బ్రవ్మరాక్షస శాకినీ డాకినీ బేతాళ సమూహూచ్చాటనాయ మాం రక్ష రక్ష స్వాహా.

7. ఓం కుబేర దిగ్భాగే అశ్వారూఢ వానుమతే గదా క్తి సహితాయ చోర వ్యాఘ్ర పిశాచ శాకినీ డాకినీ (బ్రహ్మరాక్షస బేతాళ సమూహోచా ృటనాయ మాం రక్ష రక్ష స్వాహా.

8. ఓం ఈశాన్య దిగ్భాగే రాక్టసారూఢ హనుమతే పర్వతక్తి సహితాయ చోర వ్యాఘ్ర పిశాచ బ్రహ్మరాక్షస శాకినీ డాకినీ బేతాళ సమూహోచా ఏఎటనాయ మాం రక్ష రక్షస్వాహా.

210 9. ఓం అంతరిక్ష దిగ్భాగే వర్తుల హనుమతే ముద్గర కక్తి సహితాయ చోర వ్యాఘ్ర పిశాచ శాకినీ డాకినీ బ్రవ్మరాక్షస బేతాళ సమూహైూచా ఎటనాయ మాం రక్ష రక్ష స్వాహా. 10. ఓం భూమి దిగ్భాగే వృశ్చికారూఢ హనుమతే ముద్గరక్తి సహితాయ చోర వ్యాఘ్ర పిశాచ శాకినీ డాకినీ (బ్రహ్మరాక్షస భేతాళ సమూహోచా ఏటనాయ మాం రక్ష రక్ష స్వాహా. 11. ఓం వజ్రమండలే హంసారూఢ హనుమతే పరకుశకిక్తి సహితాయ చోర వ్యాఘ్ర పిశాచ శాకినీ డాకినీ (బ్రహ్మరాక్షస బేతాళ సమూహోచ్చాటనాయ మాం రక్ష రక్ష స్వాహా. ఇతి దిగ బింధః ఓం హ్రీం యీం యం ప్రచండ మహాపరాక్రమాయ ఏకాదశ ముఖ హనుమతే హంసగతిబంధ - మతిబంధ - వాగృంధ సర ఎబంధ-చోరబంధ చావ లి ఎకబంధ - దుష్టబంధ -ా మృగబంధ “వ్యాఘబంధ - గజబంధ - శార్టూలబంధ - భె రుండబంధ - భూత బంధ- (పేతబంధ - పశాచబంధ - జ $రబంధ - శూలబంధ సర గే దేవతాబంధ - రాజబంధ - ముఖబంధ - రాజసభాబంధ

• ఘోరవీర ప్రతాప రౌద్ర భీషణ హనుమద ఏటి దం్ష్రాననాయ వజ్రమండలే కౌపీన తృలసీ వనమాలా ధరాయ * సర్వ[గ్ర హోచ్చాటనాయ - (బ్రహ్మ రాక్షస సమూహైోచా ఎటనాయ - జు రసమూ హోచ్చాటనయ " రాజసమూహూచ టనాయ = చోరసమూహోచ్చాటనాయ - శత్ర ఎసమూహోచ్చాటనాయ - దుష్ట సమూహోచ్చాటనాయ - మాం: రక్ష రక్ష స్వాహా.

211 (శ, వీరహానుముత నమః ఓం నమో భగవతే వీరహనుమతే పీతాంబరధరాయ కర్ణ కుండలాద్యాభరణా య - కృతభూషణాయ - కిరిట - బిల $ వనమాలా విభూషీతాయ - కనకయజ్ఞోపవీతాయ-కౌపీన ఆ కటిసూత్ర - విరాజితాయ శ్రీ వీరరామచంద్ర మనోభిలషీతాయ -లంకాదహనకారణాయ - ఘనకులగిరి వజదండాయ -ా అక్షయ కుమార సంహారకారణాయ - ఓం యం ఓం నమో భగవతే రామదూతాయ వుం ఫట్‌ సా హా.

1. ఓంఐం హ్రీం హౌం వానుమతే సీతారామ దూతాయ సహ(స్రముఖ రావణ విధ $0సనాయ కిలకిల చుః చుః కారేణ . విభిషణాయ వీరహానుమద్దేవాయ ఓం శ్రీం హ్రీం శ్రీం హ్రీం (ప్రాం ఫట్‌ సా హా.
2. ఓం:వీరహనుమతే హౌం వుం ఫట్‌ స్వాహా. 3౩. ఓం శ్రీ వీరహూనుమతే (సేం హుం ఫట్‌స్వాహా.
3. ఓం శ్రీ వీరహానుమతే వ్రొం హుం ఫట్‌ స్వాహా.
4. ఓం శ్రీ వీరహనుమతే యే థం వుం ఫట్‌ స్వాహా.
5. ఓం శ్రీ వీరహనుమతే హైం హుంఫట్‌ స్వాహా.
6. ఓం హ్రాం పూర్వముఖే వానరముఖ వానుమతే లం సకల శతృ సంహారకాయ వుంఫట్‌ స్వాహా.
7. ఓం అఆగ్నేయముఖే మత్స్యముఖ హనుమతే రం సకల శతృసంహారకాయ హుం ఫట్‌ స్వాహా.

212 3౩. ఓం దక్షిణముఖే కూర్మముఖ హనుమతే మం సకల శతృ సంహారకాయ హుం ఫట్‌ స్వాహా. 4. ఓం నైరృ్భతిముఖే వరాహముఖ హనుమతే క్షం సకల శతృ సంహారకాయ హుం ఫట్‌ స్వాహా. 5. ఓం పశ్చిమ ముఖే నారసింవాముఖ వానుమతే హ్రాం సకల శతృ సంహారకాయ హుం ఫట్‌ స్వాహా. 6. ఓం వాయవ్యముఖే గరుడముఖ హనుమతే యం సకల శతృ సంహారకాయ హుం ఫట్‌ స్వాహా. 7. ఓం ఉత్తరముఖే శరభముఖ హనుమతే సం సకల శతృ సంహారకాయ హుం ఫట్‌ స్వాహా 8. ఓం ఈశాన్యముఖే వృషభముఖ హనుమతే హుం సకల శతృ సంహారకాయ వుం ఫట్‌ స్వాహా. 9. ఓం ఊర్ధ్వ్యముఖే జ్వాలాముఖ హనుమతే ఆం సకల శతృ సంహారకాయ హుం ఫట్‌ సా హా. 10.ఓం అథోముఖ హనుమతే మార్దాలముఖాయ హ్రీం సకల శతృ సంహారకాయ హుం ఫట్‌ సా హా. 11.ఓం సర్వత్ర జగన్ముఖ హనుమతే (సేం సకల శతృ సంహారకాయ వుం ఫట్‌ స్వాహా. ఓం శ్రీరామ పాదుకాధరాయ మహా వీరాయ వాయు పుత్రాయ కనిష్టాయా (బ్రహ్మనిష్టాయ. ఏకాదశ రుద్రమూర్తయే మహాబలపరాక్రమాయ భానుమండల (గ్రసన [గ్రహాయ చతుర్ముఖ

213

వరప్రసాదాయ మహాభయ రక్షకాయ “యం హ్రూం ఓం వం సేం హం 'స్పేంహం సృేంహం (సేం) ఓం వీర

హనుమతే నమః ఏకాదశ వీరహానుమన్మాం రక్ష రక్ష శాంతిం కురుకురు తుష్టిం కురుకురు పుష్టిం కురుకురు మహారో గ్యం కురుకురు అభయం క్కరుకురు అవిఘ్నం కురుకురు మహావిజయం కురుకురు సౌభాగ్యం కురుకురు సర్వత్ర విజయం కురుకురు మహాలక్ష్మీం దేహి దేహి హుం ఫట్‌ స్వాహా.

ఇత్కే తత్కవచం దివ్యం శివేన పరికీర్తితం

యః పఠేత్రయతో భూత్వా సర్వాన్మామా నవాప్పుయాత్‌,

ద్వికాలం ఏకకాలం వా త్రివారం యః పఠేన్నరః

రోగాన్నునః క్షణం జిత్వా స పుమాన్షభతే శ్రియం.

మధ్యాహ్నేచ జలే స్థిత్వా చతుర్వారం పఠేద్యది

క్షయాపస్మారకుష్తాది తాప్యతయ నివారణం.

యః పఠేత్కవచం దివ్యం వనుమద్ధ్యాన తత్పరః

(ఈ స కృత్వా యథాజ్ఞానం సోపి పుణ్యవతాం నరః

దేవమభ్యర్భ్య విధివత్తు ఎరశ్చర్యాం సమారభేత్‌

ఏకాదశ శతం జాప్యం దశాంశ హవనాదికం.

యః కరోతి నరో భక్త్యా కవచస్య సమాదరం

“తతః సిద్ధిర్భ వేత్తస్య పరిచర్యా విధానతః.

గద్య పద్యమయీ వాణీ తస్య వర్రే ప్రజాయతే

బ్రహ్మ హత్యాది పాపేభ్యో ముచ్యతే నాత్ర సంశయః.

ఇది శ్రీ రద్రయామలే ఉమామహేశ ర సంవాదే ఏకాదశముఖ

వానుమద్దివ్య కవచ మాలా మంత్రస్తోతం సంపూర్ణమ్‌.

214 విశ్వవ్యాప్తంగా గల ఆంధ ఆస్తిక సోదర సోదరీ మణులైన హనుమద్చ్భక్తులకు అపూర + మవత్తరావకాశము "సమస్త క్రూర భయంకర, దుష్ట (గ్రహ పీడా పరిహారార్ధం, ఆయురారోగ్య ఐశ్వర్యాభి వృద్ద్యర్థం అత్యద్భుత నత్ఫృల 'ప్రదాయక్షమైన, నరఘోష నివారకమెన సర్వ రక్టాకర ధారణా యంత్రము. తమ గ*తనామాలపై రు.3,500=00 అందజేయువారి పేర మేలిమి బంగారంపై ధారణా యంత్రాని స చెక్కించి 40 రోజులు పూజలో వుంచి సిద్ధి చేసిన యంత్రానీ ఎ ఆంజనేయ పూజావిధాన వున్తకరత్నాన్నీ, వివరాలతో రిజిష్టర్డ్‌ పార్సెల్‌ ద్వారా అందజేయగలము. గరి. వి.పి. పద్ధతి లేదు. వివరాలకు, ఫర్‌, 76356 ----౮ .. పురాణపండ రాధాకృష్ణమూర్తి ౧ ల “భాగవత మందరము. వ. " స్వ్యలబుల్‌ సూర్య పక్కన - రాజమండ్రి" 4...

అమ్మదయజఉంటే - అన్నీ ఉన్నళ్లు ఓంఐంహ్రీం శ్రీం - ఐంక్లీం సౌః ఐం - క్లీం- సౌః- సౌః-శ్లీం- ఐం కఏ5ఈల హ్రీం - హసకహల హ్రీం - సకల హ్రీం కళ్యాణ కారక మన్రము ఓం- ఐం - హ్రీం - థ్రీం - కామేశబద్ద- మూంగళ్య సూత్రశోభిత - కంథరాయై - నమః

1. ఓం ఐం హ్రీం థ్రీం ఖైలోక్య మోహనచక్ర స్వామివ్యై నమః
2. ఓం ఐం హ్రీం శ్రీం సర్వాశా పరిపూరక చక్రస్వామిన్యై నమః
3. ఓం ఐం హ్రీం థ్రీం సర్వసంక్షోభణ చక్రస్వామిన్యై నమః
4. ఓం ఐం హ్రీం థ్రీం సర్వసౌభాగ్యదాయక చక్రస్వామిన్యై నమః
5. ఓం ఐం హ్రీం శ్రీం సర్వార్దసాధక చక్రస్వామిన్సై నమః
6. ఓం ఐం హ్రీం థ్రీం సర్వరక్షాకర చక్రస్వామిన్యై నమః
7. ఓం ఐం హ్రీం క్రీం సర్వరోగహర చక్రస్వామిన్నై నమః
8. ఓం ఐం హ్రీం ్రీం సర్వసిద్దిప్రద చక్రస్వామిన్యై నమః 9, ఓం ఐం హ్రీం శ్రీం సర్వానందమయ చక్రస్వామిన్యై ననుః అనంత, అపార అఖండ శక్తిసంపన్నమైన, (శ్రీ) చక్రధారణా యంత్రాన్ని, సర్వకాల సర్వావస్టల యందూ ధరించ వచ్చును. రాగి వెండి బంగారాలలో, లేదా త్రిలోహంపై యంత్రాన్ని చెక్కి నియమిత కాలంలో పూజచేసి సిద్దిచేసి యాయగలము. రేఖామాత్రమైన పూజాయంత్రాలు కూడ అందజేయగలము. _ వివరాలకు __ పురాణపండ రాధాకృష్ణమూర్తి జయశ్రీ, టొకీస్‌ కుడివైపు సందురో - సూర్యాహోటల్‌ దగ్గర 29.6.13డి, రాజమండ్రి - 4, ఫోన్‌: 76356

అమ్మదయజఉంకే - అన్నీ ఉన్నళ్లు ఓంఐం హ్రీం ్రీం (శ్రీ) చక్రరాజ నిలయాలై నమః (శ్రీ, చక్రయంత్ర దర్శన మాత్రంచే సమస్త సతృలాలూ లభిస్తాయి (వామకేశ్వర తంత్రం) శ్రీరాజ్టాష్యారీ సహిత శ్రీచూరుతీ సీతారామ మందిరం ద్వారా సీద్ది చయబడి అందజేయబడు శ్రీచక్ర యంత్రాలు (శ్రీచక్రధారణాయంత్రం - రాగిపై (వెండిపూత) రు 60-00 (శ్రీచక్రధారణాయంత్రం - వెండిపై రు 150-00 'శ్రీచక్రధారణాయంత్రం - త్రిలోహాలపై రు 300-00 (శ్రీచక్రధారణాయంత్రం - బంగారంపై రు 3,500-00 మణిద్వీపవర్షన కేసెట్‌ రు 50-00 (శ్రీ చక్రపూజా యంత్రాలు (శ్రీచక్రపూజాయంత్రం - రాగిపై వెండిపూత రు 400-00 (శ్రీచక్రపూజాయంత్రం -వెండిపై బంగారం పూతతో రు 2000-00 (శ్రీచక్రపూజాయంత్రం - రాగిపై బంగారం పూత రు 500-00 తమ గోత్రనామాలపై పై యంత్రాలలో ఏ యంత్రం కావాలో వివరంగా ్రాసి పూర్తిగా ద్రవ్యాన్ని ముందుగా అందజెయ్యాలి. తరువాత యంత్రాన్ని చెక్కించి విధి విధానానుసారం పూజచేసి సిద్దిచేసి పంపగలము. వి.పి. పడ్డతి లేదు. ఈ చిరునామాకే ద్రవ్యం పంపాలి జ్య ఎురాణసండ రాధాకృష్ణమూర్తి రాజమండ్రి _ శ +. | బ్‌ గ | 4 దేనినైనా విశ్వాసం ప్రధానంగా కావాలి?”

న ను. వ. . _ షడంగుళప్రమాణం : : రాగిరేకుపై వెండిపూత న. వాసు స౦బ౦ధమైన సర్పదోష సవారణార్థ 1. .. _దుంగ్రం కావలనినో రూ. 100200 అందజేమ్‌ వా 1. ॥ చెక్కించి 21 రోజులు పూజలో వుంచి వారి _ ఎర యంత్రం చె్క తం అందిన... చిదనామాకు అందజేయగలము. మీకు ర టించి మీ |. న కి డబుల్‌ గ్లాన్‌ వేసి ఫోటో కట్లిం |. | తరువాత దానికి డబు ట్ర గరం... | సి ఈశాన్యదిశలో ఉత్తర దిశగా గోడకు తం |. క తడు పసపరాసి యంత్రం ఎవకీ |. కళ కసక్‌ సాంబ్రాణి పొగవేస్తే చాలును. న. _ కనబడకు౦డ కృ నాం నిమితం

• విదేశీయులైతే. ఎయి[ెయిల్‌.. ఛార్జీల కదు |. స లా ౯ ప ల. 1 అదనంగా రూ. 200=00 పంపాలి. విపి ఎద్దలి రదు. . లఈోష్షవ్నాను అత్యంత క్రధానా్నా |. ల్ల! హో టతప్తతపనమలనతతలా న ఇ. | పురాణపండ రాధాకృష్ణనటూర్సి వ క్‌ వం - సూరాభోటల్‌ (ప్రక్కన వ . గోదావరీ రైల్వేస్టేషన్‌ దగ్గర - సూర్యా త |