Telugu Girijana veerulu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

న (1 గ్గ అ 4 ల 'సట్లూం

షే శ 2 ' సే టు. - ' ము. యు ట్టి... ఈ న్‌ా స మం టి తళ. , తం న యన రంలో... వ ాగండ [02065 వత. కహా 64౦669 00 (గం లా ॥ న క న క ఓ బానో. ల జ వ ఖగ! గ + గ్‌ ఛై! స రం భీ లొ య, ల స

” . , న్‌ టే ఎ ॥ " సజళ / ఇ టకు య ఉత

నం తా. త వ.

వ యులిరి నన హైమ పొ- త. రస.)

జ ఫ్నన్సు ఈ ఇ

గిరిజన వీరులు గ06 ₹1021! ఓ62డఢ46ఆ/౯93 హంసావత్‌ నాగేంద్ర, 134,114. (012) గిరిజనవీరులు నం

ప్రచురణ కర్తలు శ్రీ ఆర్‌.లక్ష్మణ్‌, 1 కమీషనర్‌, గిరిజన సంక్షేమ శాఖ, హైదరాబాద్‌, తెలంగాణ డా॥। నవీన్‌ నికోలస్‌, 1404, 920 సంచాలకులు, గాంగ 421 గిరిజన సంక్షేమ శాఖ, హైదరాబాద్‌, తెలంగాణ శ్రీమతి వేమూరి సముజ్వల, 113%) (010) ఉప సంచాలకులు, "౦౫&౫! గిరిజన సంక్షేమ శాఖ, హైదరాబాద్‌, తెలంగాణ 30010 హంసావత్‌ నాగేంద్ర, 1134.344 (029) లింగ్విస్ట్‌,

"య&!21% గిరిజన సంక్షేమ శాఖ, హైదరాబాద్‌, తెలంగాణ గిరిజన సాంస్కృతిక పరిశోధన మరియు శిక్షణ సంస్థ గిరిజన సంక్షేమ శాఖ, తెలంగాణ (ప్రభుత్వం దామోదరం సంజీవయ్య సంక్షేమ భవనం మాసాబ్‌ట్యాంక్‌, హైదరాబాద్‌ - 28 ఫోన్‌ 28817177, 28891270 ఇగాగా [746 10122202 8౬07 11 గిరిజన వీరులు 111

ఆరో దుయక ర్రందాలయ నో 0 నక్ష. సం!) 60/౯) ₹ ॥ గిరిజన వీరులు స [గ తం నలం 771028 ఓ02646/9 ఫూ బప క201947800 1209062 ప్రథమ ముద్రణ _ అక్టోబర్‌, 2016 లా

ప్రతుల సంఖ్య 1000 స్‌ు లం

(ప్రతులకు గిరిజన సొంస్కృతిక పరిశోధన మరియు శిక్షణ సంస్థ గిరిజన సంక్షేమ శాఖ, తెలంగాణ ప్రభుత్వం దామోదరం సంజీవయ్య సంక్షేమ భవనం మాసాబ్‌ట్యాంక్‌, హైదరాబాద్‌ - 28 వోన్‌ 28317177, 28891270 ఇగ 6 19120802 0710

ముద్రణ నవతెలంగాణ ప్రింటర్స్‌ (ఫైవేట్‌ లిమిటెడ్‌ ఫ్లాట్‌ నెం 21/1, ఎం హెచ్‌ భవన్‌, అజుమాబాద్‌ ఇండట్టీయల్‌ ఏరియా, ఆర్టీసీ కళాభవన్‌ దగ్గర, హైదరాబాద్‌ - 600020

గింజనవీరులు నానా.

| విషయసూచిక | విషయం పేజీనెం 1 గిరిజనులు- తెలుగు కావ్యాల్లో గిరిజనుల ప్రస్థావన క్ష 2 _ వకలవ్యుడు 10 8 గిరిజన పోరాటాలు 13 శ కొమరం భీమ్‌ క్షే 5 రాంజీ గోండు ల 6 సేవాలాల్‌ 23 7 బిక్షానాయక్‌ 88 8 రానునాయక్‌ 88 9 గణేనాయక్‌ శీర్‌ 10 లక్ష్మణ్‌నాయక్‌ త్తి 11 పూల్నీబాయి రే 12 సమక్కసారక్క 59 138 గోండు రాణి దుర్గావతి 62 14 రాజా పూంజా భీల్‌ 75 15 బేగాడా భీల్‌ 80 16 బిర్సాముండా 86 17 షెడ్యూల్డ్‌ తెగలు మరియు ప్రాంతాలు 100 గిలజవవీరులు నానన

18 తెలంగాణ రాష్ట్ర గిరిజనులు 102 19 ఇంద్రవెల్లి పోరాటం 108 20 వెట్టి చాకిరి విధానం 105 21 గిరిజనులకు రాజ్యాంగం కల్పించిన రక్షణలు 109 22 గిరిజనులకు కల్పించిన రక్షణ చట్టాలు

1. షెడ్యూల్డ్‌ ప్రాంతాలకు పంచాయతీరాజ్‌ విస్తరణ చట్టం 116
2. ఎస్సీఎస్టీలపై అత్యాచార నిరోదక చట్టం 128
3. 1/70 భూ బదలాయింపు చట్టం 128
4. అటవీహక్కుల చట్టం 131 గిరిజనవీరులు త.

శ్రీ ఆర్‌.లక్ష్మణ్‌, 15 ల. . కమీషనర్‌, ళు. గిరిజన సంక్షేమ శాఖ, హైదరాబాద్‌, ముం! సండేశం గిరిజనులు మన సంస్కృతికి మూల పురుషులు, వాటిని రక్షించుకోవడం మనందరి బాధ్యత అమాయక గిరిజనులు సైతం పోరాటం చేశారంటే వారు ఎంతగా పీడింపబడి ఉంటారో మనకు అర్ధమౌతుంది (ప్రతి పోరాటం ఒక ప్రశ్నతో మొదలవుతుంది, ప్రతి ప్రశ్చ్నకు ఒక జవాబు ఉంటుంది గిరిజన వీరులు సందించిన ఈ పోరాట ప్రశ్నలకు భారత రాజ్యాంగ నిర్మాతలు గిరిజనులకు రాజ్యాంగ రక్షణలు, వారి అభివృద్ధి, సంక్షేమం కోసం వివిధ రక్షణ చట్టాలు రూపొందించారు తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటుతో గిరిజనుల జీవితాలలో నూర్యుడు ఉదయించేశాడు తెలంగాణ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం గిరిజనుల జీవితాలలో వెలుగును నింపి ప్రకాశించే స్థాయికి తీసుకెళ్లడానికి నిర్విరామ ప్రయత్నాలు చేస్తూనే ఉంది కొంతమంది గిరిజన వీరుల గురించి గ్రంధస్తం చేసి మీ ముందుంచిన “గిరిజన వీరులు” అనే ఈ పుస్తక రూపకల్పన చేసిన హంసావత్‌ నాగేంద్రకు నా అభినందనలు వయా శ్రీ ఆర్‌ లక్ష్మడ్‌, 153 గిరినవీతులు నానా ఈ

దా॥। నవీన్‌ నికోలస్‌, 3401 3445006) 989 షీ ! సంచాలకులు, ; న! ఖ్‌ (ల గిరిజన సాంస్కృతిక పరిశోధన మరియు శిక్షణ సంస్థ వ కళ. గిరిజన సంక్షేమ శాఖ, హైదరాబాద్‌, తెలంగాణ | టీ ము సందేశం తెలంగాణ రాష్ట్రంలో, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ పునర్‌విభజన చట్టం ప్రకారం 82 గిరిజన తెగలున్నాయి. భారత స్వాతంత్ర్యానికి ముందైన స్వాతంత్రం తరువాతైన గిరిజనులు పాలకుల నిర్లక్ష్యాలకు గురయ్యారు ఈ నిర్లక్ష్యాల కారణంగానే ఎన్నో పోరాటాలు, ఉద్యమాలు చేశారు కాలగర్భంలో, చరిత్ర అట్టడుగున దాగి ఉన్న గిరిజన వీరుల గురించి పుస్తకాన్ని తేవడం చాలా సంతోషకరమైన విషయం తెలంగాణ రాష్ట్ర వ్రభుత్వం గిరిజనుల బాగోగులను విస్మరించకుండా, గిరిజన అభివృద్ధి ప్రణాళికలు తయారు చేసి వారిని బంగారు తెలంగాణ నిర్మాణంలో భాగస్వాములను చేసింది గిరిజన వీరులను గురించి గిరిజన సాంస్కృతిక పరిశోధన మరియు శిక్షణా సంస్థ, గిరిజన సంక్షేమ శాఖ తరపున తెలంగాణ ప్రభుత్వం పుస్తకం వెలువరించడం సంతోషంగా ఉంది పుస్తక రచయిత హంసావత్‌ నాగేంద్రకు నా అభినందనలు నా. గిరిజన వీరులు క్ష

శ్రీమతి వేమూరి సముజ్వల, 145% 144, 020) వీ ఉప సంచాలకులు, ( క గిరిజన సాంసృతిక పరిశోధన మరియు శిక్షణ సంస్థ న గిరిజన సంక్షేమ శాఖ, హైదరాబాద్‌, తెలంగాణ జ్‌ జ ప్ర , సంద్రం ఒకనాటి ఆదిమ సమాజ పరిణామాలే ఈనాటి నాగరిక సమాజానికి మూలం గిరిజనులు నాగరిక సమాజ సంస్కృతికి సమానులు వారి దగ్గర నేటి నాగరిక సమాజంలో గల సాంకేతిక పరిజ్ఞానం లేకపోవచ్చు కాని, నేటి సమాజంలోని పరిజ్ఞానాన్ని వారు ఎప్పుడో తెలుసుకున్నారు భారత రాజకీయ అర్ధిక ఉద్యమాలు స్వాతంత్ర్యానికి ముందునుంచి కూడా షెకులాలు మరియు పషెతెగల వారి సామాజిక, ఆర్థిక పరిస్థితి గురించి ఆందోళన చెందుతూనే ఉన్నాయి మనం రాజకీయ ప్రజాస్వామ్యాన్ని సాంఘీక ప్రజాస్వామ్యంగా కూడా మలచాలి సమాజ పునాదుల్లో సాంఘీక ప్రజాస్వామ్యం బలంగా వుంటేనే రాజకీయ ప్రజాస్వామ్యం మనగలుగుతుంది అని డా॥ బి ఆర్‌ అంబేద్కర్‌ విశధీకరించారు గిరిజనులు ఇప్పటివరకు ఇంకా వెనుకబడే వున్నారు వారి సమస్యలపై పోరాడిన ఎందరో గిరిజన వీరులు చరిత్రకు పరిచయమయ్యారు వారి పోరాట ఫలితాలే నేడు రాజ్యాంగం ద్వారా గిరిజనులు అనుభవిస్తున్న గిరిజన చట్టాలు గిరిజన వీరులను గూర్చి, గిరిజన చట్టాలను గూర్చి ఈ పుస్తకం ద్వారా నేటి తరానికి తెలియజేసిన హంసావత్‌ నాగేంద్రకు అభినందనలు క్షణ = వేమూరి సముజ్వల గిరిజన వీరులు 1

ప్రా ఎస్వీ సత్యనారాయణ ప్రే వైస్‌ ఛాన్సలర్‌ (౯ త. పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం యం. తుందుకూటు భారతదేశ చరిత్ర నిర్మాణంలోనూ, సంస్కృతి నిర్మాణంలోనూ, గిరిజనుల పాత్ర విశిష్టమైనది చారిత్రకంగా ఎన్నో ఎగుడు దిగుళ్ళను, ఉత్భానపతనాలనూ ఎదుర్కొంటూ ఈ మట్టిపైన (ప్రేమతో జీవితాలను కొనసాగిస్తున్న వనపుత్రులు, గిరిపుక్రులు గిరిజనులు సహజంగా వీరు ప్రకృతి ప్రేమికులు, ప్రకృతి ఆరాధకులు మరియు ప్రకృతి పరిరక్షకులు కూడా గిరిజనుల జీవన సంచారం ఒక నాంస్కృతిక సంచలనం బతుకు పోరాటంలో గెలుపు ఓటములను చవిచూస్తూ సంచార జీవనులై కొండలను, గుట్టలను, అడవులను, నదీనదాలను దాటుకుంటూ ముందుకు సాగిపోయే పురోగామి శీలత వీరిది ప్రతికూల పరిస్థితుల నడుమ బ్రతుకీద్చే గిరిజనులు సహజంగానే ధైర్యసాహసాలను కలిగి ఉంటారు ఒకవైపు క్రూరమృగాలతో పోరాటం, మరోవైపు ప్రకృతి భీభత్సాలతో నిరంతర సమరం సాగిస్తున్న ప్రతిఘటన ప్రతీకలు వీరు చరిత్రలో ఎన్నో యుద్దాలలో గిరిజనుల పాత్ర చరితార్థమైనది శత్రువులను ఎదిరించడంలో ఎంత కరినంగా ఉండగలరో, మిత్రులను ్రేమించడంలో అంతే సున్నితత్వాన్ని ప్రదర్శించే విజ్ఞత గిరిజనుల సంస్కారం చరిత్ర అట్టడుగున పడి కనిపించకుండా విస్మరించబడిన గిరిజనవీరులు అనేకమందిలో కొందరినైనా వెలుగులోకి తెచ్చే ప్రయత్నం మా పరిశోధక విద్యార్ధి హంసావత్‌ నాగేంద్ర ప్రారంభించాడు ఇది ఆరంభం మాత్రమే గత దశాబ్దకాలంగా తెలంగాణ ఉద్యమ వైతన్యంతో వెలుగులోకి వచ్చిన కొమరం భీమ్‌, రాంజీగోండ్‌, సేవాలాల్‌, భిక్షానాయక్‌ మొదలైన వారిని గురించిన వినూత్న అంశాలను నాగేంద్ర ఈ (గ్రంధం ద్వారా వివరిస్తున్నాడు అలాగే గిరిజన మాతృమూర్తులైన సమ్మక్క సారక్క గోండురాణి దుర్దావతి, పూల్నిబాయిల సాహస జీవితాలను కరుణ వీరరసాత్మకంగా రచయిత ఆవిష్కరించాడు అలాగే రానునాయక్‌, గణేనాయక్‌, గిరిజనవీఠులు రు.

లక్షణ్‌ నాయక్‌, రాణా పూంజాబిల్‌, బేగడాబిల్‌ బిర్సాముండాలా సాహసోపేతమైన జీవితాలను హంసావత్‌ నాగేంద్ర ఎంతో అఖినివేశంతో మనకు పరిచయం చేస్తున్నాడు ఏకలవ్యడి ఉదంతాన్ని ఆధునికంగా విశ్లేషిస్తున్నాడు

కేవలం చరిత్రను తవ్వి తీయడంతో రచయిత తన బాధ్యత తీరిపోయిందని భావించకుండా గిరిజనులకు రాజ్యాంగం కల్పించిన రక్షణలను, రక్షణ చట్టాలను పరిచయం చేయడం ద్వారా తన జాతి జనులకు కావలసిన చట్టపర ఆయుధాలను అందిన్తున్నాడు కొన్ని గ్రంధాలలో వీటికి సంబంధించిన సమాచారం లభ్యమవుతున్నప్పటికీ పదే పదే వీటిని ప్రస్తావించడం ద్వారా అటు గిరిజనులలోనూ, ఇటు గిరజనేతరులలోనూ వీటి పట్ల అవగాహన కల్పించాలని రచయిత భావిస్తున్నాడు

జల్‌-జంగల్‌-జమీన్‌ల కోసం ప్రాణాలను పణంగా పెట్టి పోరాడుతున్న అటవీ పుత్రులపై అభిమానాన్ని పెంచే విధంగా ఒక ప్రయోజనకరమైన [గ్రంధాన్ని రూపొందించిన హంసావత్‌ నాగేంద్రకు అభినందనలు ప్రచురణకు సహకరించిన తెలంగాణ రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి, ప్రభుత్వ గిరిజన సంక్షేమ శాఖకు మప్పిదాలు ఇలాంటి సమాజహిత గ్రంధాలను రూపొందించడానికి మా పరిశోధక విద్యార్థుల వెన్నుతట్టి ప్రోత్సహిస్తున్న మాన్యులు డా జి ఎస్‌ గేభ్రియల్‌ గారికి శుభాకాంక్షలు ఇది ఒక ప్రారంభం మాత్రమే, ఇలాంటి (గ్రంధాలు ఎన్నో మరెన్నో వెలుగుచూడాలని, వినూత్న విషయాలు ఆవిష్మరింపబడాలని మనస్పూర్తిగా ఆకాంక్షిస్తున్నాను

ఎక్మసళతం నారొండ్తై = ప్రా॥ ఎస్వీ సత్యనారాయణ వైస్‌ ఛాన్సలర్‌ గిరిజన వీరులు క!

ప్రా॥। వి. రాజారత్నం, 989 శు | పాలమూరు విశ్వవిద్యాలయం, మ. రముందుతూట తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని గిరిజన వీరుల పోరాటాల గురించి ఒక పుస్తకం రూపంలో తీసుకొని రావడానికి కృషి చేసిన “గిరిజన సాంస్కృతిక పరిశోధన మరియు శిక్షణా సంస్థ గిరిజన సంక్షేమ శాఖ అధికారులకు మరియు పుస్తక రచయిత హంసావత్‌ నాగేంద్రకు నా హృదయపూర్వక అభినందనలు భారతదేశంలో 1778వ సంవత్సరం నుంది 1980వరకు దాదాపు 200లకు పైగా గిరిజన రైకాంగ పోరాటాలు జరిగాయి వీటిలో ముఖ్యంగా గిరిజనులు స్వపరిపాలనకు, గిరిజనుల జీవన విధానాలకు గిరిజనుల అస్తిత్వానికి ఆటంకాలు కల్గించిన ఆంగ్లేయుల పాలనకు వ్యతిరేకంగా కొన్ని జరిగితే హైద్రాబాద్‌ సంస్థానంలో నిజాం ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా జరిగినవి మరికొన్ని వీటిలో భూస్వామ్య విధానానికి సంస్థానాదీశుల ఆగడాలకు వెట్టిచాకిరికి, దోపిడి అణచివేతలకు వ్యతిరేకంగా జరిగాయి ఇందులో భాగంగా అమాయక గిరిజనులపై నిజాం ప్రభుత్వ నిరంకుశ నిబంధనలే గోండుల తిరుగుబాటుకు కారణమని చరిత్ర చెబుతుంది గిరిజన వీరుడైన కొమరం భీమ్‌ చూపించిన దైర్యసాహసాలు, గిరిజనుల అండతో కొండలాంటి నిజాంను ఢీకొట్టిన తెగువ, నిజాం సర్మారు గుండెల్లో గుబులు పుట్టించిన కొమరం భీమ్‌, గోండులు స్వాతంత్ర్య ప్రియులు ఎవరిపై ఆధారపడి, బానిసలుగా బ్రతకడానికి ఇష్టపడేవారు కాదు స్వేచ్చా ప్రియులు కనుక గిరిజన వీరుడు రామోజీ గోండు గెరిల్లా యుద్ధ నైపుణ్యంలో ఆంగ్లేయులను, నిజాం సర్కారును గడగడలాడించాడు బంజారా జాతిపట్ల వారికున్న ప్రేమ, దేవతలు, మనుషుల మనస్సులలో వుంటారని ప్రతి మనిషిని ప్రేమించి సృష్టిలోని ప్రతి జీవిపై, ప్రేమ జాలి చూపించి గిలిజనవీరులు నా యం

మసలుకోవాలని బంజారా జాతి మొత్తాన్ని ఒక్కతాటిపై నడపటానికి కృషి చేసిన శ్రీ సంత్‌ శ్రీ సేవాలాల్‌ మహరాజ్‌ గిరిజన భూ పోరాట యోధుడు మూడ్‌ భిక్షానాయక్‌, నిర్భంధానికి, వెట్టిచాకిరి, భూస్వాముల ఆగడాలకు వ్యతిరేకంగా జరిపిన పోరాటంలో ముందుండి పోరాడిన లంబాడీల ముద్దుబిడ్డ జటావత్‌ రాను నాయక్‌, భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం రావాలని అందరు సుఖసంతోషాలతో వుండాలని దేశంలో వున్న ఫలాలు అందరికీ అందాలని బ్రిటీష్‌ వారి ఆగడాలకు వ్యతిరేకంగా పోరాడి ప్రాణాలర్పించిన బంజారాల ముద్దుబిడ్డ లక్ష్మణ్‌ నాయక్‌, లంబాడి వీరవనిత పూల్నీబాయి, గిరిజన హక్కుల కోసం పోరాడిన ఆదివాసి వీరవనితలు సమ్మక్క, సారక్క కేవలం ఆర్ధికంగా సామాజికంగా తన ప్రజల వికాసం చెందడానికి కృషి చేయడమే కాకుండా మొఘలు చక్రవర్తుల దురాక్రమణ నుండి జాతిని కాపాడేందుకు తన సర్వస్వాన్ని అర్పించి పోరాడినటువంటి గోండు రాణి దుర్దావతి, దేశం ఆపదలో ఉన్నప్పుడు (ప్రాణాలు పణంగా పెట్టి శత్రువుతో పోరాడటం అనేది నిజమైన దేశభక్తుని లక్షణం అందుకే భేగడాభీల్‌ రణరంగంలో ఉరికాడు

కోల్‌ వనవాసీ సమాజం ఎలాంటి పీడనకు గురి అవుతున్నదో కళ్లారా చూసిన బీర్సా బాధతో ఇలా అంటారు * తెల్లవాళ్లు, జమీందారులు, దళారులు ఒకటై పెద్ద దోపిడి మురాగా తయారై కోల్‌ వనవాసీలను పీడిస్తున్నాయి” తెలంగాణ యాస, మాండలికత, జానపద సంస్కృతులను పుణికి పుచ్చుకున్నాయి అది ఇక్కడి కాటేస్తున్న కరువు, రైతుల వ్యధ, వలస కార్థికులవెత, గిరి పుత్రుల గోస, యువత ఆక్రందనలకు అద్దంపడుతుంది ఈ పుస్తకం ద్వారా అర్ధవంతమైన వేదిక కావాలని మరియు గిరిజనులకు మార్గదర్శకం కావాలని ఆకాంక్షిస్తున్నాను

| ఉపకునపతి 16(|10 1201 గిలజనవిరులు లాం

దాః జి.యస్‌.గేబ్రియల్‌ మ్‌.

అసోసియేట్‌ ప్రొఫెసర్‌ య.

శాఖాధిపతి, భాషాశాస్త్ర శాఖ .

పీఠాధిపతి, భాషాభివృద్ధి పీఠం షఘ ట్రీ

పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం యన

సంద్రం ప్రపంచ వ్యాప్తంగా గిరిజనులు చక్కటి సంస్కృతి, సంప్రదాయం, సంస్కారం, సంపద, సంతృప్తి కలిగిన వ్యక్తులు భారతదేశ విలువైన సంస్కృతిని, ప్రపంచానికి పరిచయం చేసి ప్రపంచ చిత్రపటాన్ని అలంకరించిన చైతన్య వీరులు వీరు నేటి ప్రభుత్వాలు వారి సంరక్షణకై వారి అభ్యున్నశికై చేస్తున్న ప్రణాళికలు, పరిశోధనలు ఈనాటివైతే, వారికి వారుగా వారిని పరిరక్షించుకొన్న సందర్భాలు, అంచెలంచెలుగా నేటి వరకు వారిని కాపాడుతూ వచ్చిన వారి నాయకులు, అనాటి వారి అమరవీరులే ఆ గిరిజన అమరవీరులను సంస్మరించుకొని వారికి పరిపూర్ణమైన నివాలిని అందించడానికి మా పరిశోధక విద్యార్థి శ్రీ హంసావత్‌ నాగేంద్ర చేసిన ప్రయత్నమే “'గఇరిజన వీరులు” అనే ఈ పుస్తకం గిరిజనుల చరిత్రను తెలుసుకోవడానికి, గిరిజనులను సంరక్షించదానికై

ఉద్భవించిన వీరుల చరిత్రను తెలుసుకోవడానికి అనేక ఆధారాలున్నప్పటికీ, ఆ ఆధారాలన్నింటిని ఒక్క దగ్గర సమకూర్చిన దాఖలాలు మనకు అంతగా కనిపించవు. ఈ పుస్తకంలోని గిరిజన వీరులందరి చరిత్రను ఎంతో శ్రద్ధతో చదివి వారి శౌర్యాన్ని మనస్ఫూర్తిగా సత్కరించిన సంతృప్తి నాకు కలిగింది భాషాశాస్త్ర విద్యార్థిగా లబ్ధీప్రతిష్టులైన తన గిరిజన నాయకులందరికి (శద్ధాంజలి ఘటించడానికి, మంచి భాషావగాహనతో చరిత్ర విద్యార్థులందరికీ కూడా ఉపయోగపడేలా ఈ గ్రంధాన్ని స్పష్టంగా, సమగ్రంగా, సంక్షిస్తంగా రచించిన మా విద్యార్థి శ్రీ హంసావత్‌ నాగేంద్రను మనస్ఫూర్తిగా అభినందిస్తున్నాను

గిరిజనవీరులు

ఈ పుస్తకాన్ని చదివిన వారందరు కూడా గిరిజనుల గురించి మరింతగా తెలుసుకొని ప్రభుత్వం వారి అభ్యున్నతికై, వారి సంస్కృతుల పరివ్యాప్తికి, వారికి అందజేస్తున్న పధకాలకు వారికి చేయూాతనందించాలని కోరుతున్నాను

శ్రీ హంసావత్‌ నాగేంద్ర మరింత ఉన్నత స్థాయిని అధిరోహించి గిరిజన శాఖలో గిరిజనుల జనజీవనాన్ని వారి రచనల ద్వారా సమాజానికి, సంఘానికి మరింతగా అందించాలని ఆకాంక్షిస్తున్నాను

లం *స్‌ ఇ గంలో

• దా॥ జి యస్‌ గేబ్రియల్‌ గిరిజన వీరులు ర.

హంసావత్‌ నాగేంద్ర, 1184 144 (119) ్న జు. లింగిస్ట్‌, శో? . గిరిజన సాంస్కృతిక పరిశోధన మరియు శిక్షణ సంస్థ, వ స్తా” న. గిరిజన సంక్షేమ శాఖ, హైదరాబాద్‌, తెలంగాణ టా. లర్‌ ఉం కంత నాఠరూట ప్రపంచ రాజ్యాంగాలని కొల్లగొట్టి భారతదేశానికి అత్యున్నత రాజ్యాంగాన్ని అందించిన అంబేద్మరే నాకు ఆదర్శం గొప్ప గొప్ప రాజ్యాంగాలలో వున్న మంచిని (గ్రహించి భారతావనికి అత్యున్నత రాజ్యాంగాన్ని అందించినట్లుగా నేను కూడా గిరిజన వీరుల గురించి వారి వీరగాధలను సేకరించి వాటికి నా అక్షర నగలను తొడిగి గిరిజన వీరులందరి గురించి ఒక గ్రంధస్థం చేయదలచిన నా చిన్న ప్రయత్నమే ఈ “గిరిజన వీరులు” గిరిజనులు అమాయకులు, ఆత్మగౌరవం కలవారు గిరిజన వీరులు చేసిన ఈ పోరాటాలు ఆస్తుల కోసమో, అంతస్తులు కోసమొ పేరు కోసమో చేసినవి కావు కేవలం వారి మనుగడ కోసం వారి బ్రతుకుదెరువుకోసం చేసినవి చరిత్ర మరిచిన గిరిజన వీరులని వెలుగులోకి తేవాలని ప్రయత్నించాను కాని కొందరి గురించి మాత్రమే నాకు సాధ్యపడింది వీటితో పాటుగా భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత భారతదేశం గిరిజనులకు కల్పించిన రాజ్యాంగ రక్షణలు, చట్టాలను గురించి కూడా కొంత మేర ఈ పుస్తకంలో పొందుపరచటం జరిగింది నేనెవరికైనా బుణపడి ఉన్నానంటే వారు నా అక్షరాక్షర గురువులు ప్రొ! జి ఎస్‌ గేబ్రియల్‌, పీరాధిపతి,భాషాభివృద్ధి పీరం, పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం గారికి మరియు నా పారశాల, జవహార్‌ నవోదయ విద్యాలయ మాస్టారు శ్రీ డి దుర్గాప్రసాద్‌ గారికి, వారు నాకు నేర్పిన విద్యా విజ్ఞాన బుద్ధులే నన్ను ఒక రచయిత స్థాయికి తెచ్చాయి నాకు జన్మనిచ్చిన తల్లిదండ్రులు శ్రీ హంసావత్‌ వెంకన్న-లలితలతో పొటు నా గురువులకు నా పాదాభివందనాలు ఈ పుస్తక ప్రస్థావన గురించి వినగానే వెంటనే ఒప్పుకొని చరిత్రలో దాగిన గిరిజనవీరులను గురించిన సత్యాలను వెలుగులోకి తేవాల్సిన అవసరం ఉందని ఈ పుస్తకం రాయడానికి అవకాశం కల్పించిన మా కమీషనర్‌ శ్రీ ఆర్‌ లక్ష్మణ్‌, గవ గారికి గిరిజన వీరులు 3/11

యంత్రాలు మనుషుల్లాగా పనిచేస్తాయి కాని మనుషులు కూడా యంత్రాల్లాగా పని చేస్తారని నాకు మా డైరెక్టర్‌ గారిని చూసిన తర్వాతే తెలిసింది వారి అడ్మిని(స్టేషన్‌ పరుగును అందరూ అందుకోగలిగితే గిరిజనుల సమ(్ర అభివృద్ధి సాధ్యమే అని అనిపిస్తుంది, ఉద్యోగులందరి అభిమానాన్ని చూరగొన్న డైరెక్టర్‌ డా॥నవీన్‌ నికోలస్‌ గారికి ఈ పుస్తక రూపకల్పనలో నాకు పర్యవేక్షకులుగా వెన్నంటి నడిపించి గిరిజన అభివృద్ధి కోసం ఎప్పుడూ మమల్ని కొత్త ఆలోచనలతో ముందుకు రావాలని, పని విషయంలో రాజీపడక అడ్మిని(్టేషన్‌ను అభివృద్ధి పట్టాలపై పరుగులు తీయిస్తున్న మా డిప్యూటీ డైరెక్టర్‌ శ్రీమతి వేమూరి సముజ్వల గారికి పుస్తక రచనలపై నాకు మక్కువ పెంచిన మ్యూజియం క్యూరేటర్‌ డా॥ ద్యావనపల్లి సత్యనారాయణ గారికి టిసిఆర్‌టటిఐ సీనియర్‌ ఉద్యోగులు శ్యామ్‌రాజ్‌, హలీమ్‌ గారికి ఈ పుస్తక రూపకల్పనలో నాకు చాలా మంది చాలా విధాలుగా సహాయపడ్డారు వారందరికి కృతజ్ఞుడిని తెలంగాణ గిరిజన సంఘం ప్రధాన కార్యదర్శి, శ్రీ ఎమ్‌ ధర్మానాయక్‌ గారు రానునాయక్‌, గణేనాయక్‌, లక్ష్మణ్‌నాయక్‌ లాంటి వీరులను గూర్చిన ముఖ్య సమాచారాన్ని అందించారు వారికి నేనెంతో కృతజ్ఞుడిని మరియు ఈ పుస్తకంలోని జాతీయ గిరిజన పోరాట వీరులైన బిర్సాముండా, రాణాపూంజాఖభీల్‌, దుర్గావతి మొదలైన వీరుల చరిత్రలను గిరిఖ్యాతి పుస్తక రచయిత వివేక్‌ గారి అనుమతితో గ్రహించడం జరిగింది వారికి నేనెంతో కృతజ్ఞుడిని మరియు ఈ పుస్తక రూపకల్పనలో నాకు ఎన్నో పుస్తకాలు సహాయపడ్డాయి, ఆ పుస్తక రచయితలకు కూడా నేనెంతో కృతజ్ఞుడిని ఈ “గిరిజన వీరులు” రూపకల్పనలో నన్ను ప్రోత్సహించిన నా సహోద్యోగ మిత్రులు లీలా మేడమ్‌, సత్యకుమారి మేడమ్‌, రామకృష్ణ సార్‌, శంకర్‌ సార్‌, రాంబాబు, భరత్‌, లావణ్య, సుగుణ, సరిత, నెహాూనాయక్‌, అన్వరుల్లాఖాన్‌, ప్రసాద్‌, పుల్లయ్య, అఖిల్‌ సుదేష్ట, రాజేష్స్‌ శ్యామ్‌ సత్యానాయక్‌ మరియు నాకు చేదోడు వాదోడుగా నిలిచిన నా తమ్ముళ్ళు నరేందర్‌, మహేందర్‌లకు నా హృదయ పూర్వక కృతజ్ఞతలు కృతజ్ఞతలతో మీ హంసావత్‌ నాగేంద్ర గిరిజన వీరులు వద 1121

1. గిరిజనులు తెలుగు కావ్యాల్లో గిరిజనుల ప్రస్తావన భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం రాకముందు గిరిజనుల్ని వివిధ పదాలతో పిలిచేవారు వనవాశి, గిరిజన్‌, ఆదిమజాతి లాంటి పదాలు ఉపయోగించేవారు పురాణాలలోను, ఇతిహాసాలలోను గిరిజనుల గురించి ముఖ్యంగా దండకారణ్యం గురించి వివరాలు ఉన్నాయి గిరిజనుల నాగరికత చాలా పురాతనమైనది వారికి రాజ్యాలు ఉండేవి కోటలు ఉండేవి వారికి భాష ఉంది సంఖ్యా పరిజ్ఞానం, మాసాలు, బుతువులు లాంటి లెక్కలు కూడా ఉన్నాయి సాహిత్యం, సంగీతం, వాయిద్య సహకారం అత్యున్నత స్థాయికి చేరుకుంది స్వపరిపాలన వారి సంస్కృతి బెన్నత్యాన్ని క్రమశిక్షణను చాటుతుంది వారి భాషకు లిపిలేదు అందువల్ల తరతరాలుగా వారి సంస్కృతి మౌఖభికంగానే తరువాత తరాలకు అందజేయబడుతోంది భారత సంస్కృతికి అనేక మూలాలు గిరిజన సంస్కృతిలో కనిపిస్తాయి అయితే కాలక్రమేణా వారి రాజ్యాలు, హిందూ రాజులు, మొగలులు, నిజాములు, ిటిష్‌ వారి చేతుల్లోకి వెళ్లిపోయాయి వారి జీవన విధానానికి తీవ్రమైన ఇబ్బందులు కలిగాయి నన్నయ్య నుండి ఆధునిక కవుల వరకు తమ కావ్యాల్లో గిరిజనుల గూర్చి, వాళ్ళ సాంఘిక, సాంస్కృతిక జీవన విధానాన్ని గూర్చి వర్ణించడం జరిగింది నన్నయభట్టు ఆది, సభా, ఆరణ్య పర్వాల్లో శబర,పుళింద, కిరాత, నిషాద, లుబ్ధి శబ్ధాలతో పాటు పర్వత నివాసులు, ఆరణ్య నివాసులు, పార్వతేయులు మొదలైన శబ్దాలను గిరిజనుల్ని గూర్చి ప్రయోగించాడు పంచమాశ్వాసంలో “ఏకలవ్యుని” వృత్తాంతాన్ని నన్నయ్య రచించాడు ఏకలవ్వ్యున్ని ఉత్తమోత్తమ శిష్యునిగా నిర్మలమైన గురుభక్తికి ప్రతీకగా నన్నయభట్టు చిత్రించాడు “ఏకలవ్యుడు హిరణ్య ధన్వుడను ఎరుకల రాజుకుమారుడు ద్రోణాచార్యుని ప్రసిద్ధిని విని అతడు విలు విద్యను నేర్పుమని ద్రోణుని (ప్రార్ధిస్తాడు నిషాద పుత్రుడనే కారణం చేత ద్రోణుడు ఏకలవ్యుని కోరికను నిరాకరిస్తాడు కాని ఏకలవ్యుడు తను పట్టుదలను వీడక (ద్రోణునే తన గురువుగా గెలజనవీరులు

భావిస్తాడు అడపిలో)కి వెళ్ళి మట్టితో ద్రోణుని బొమ్మను తయారు చేసుకొని మిక్కిలి భక్తి శద్ధలతో నమస్కరిస్తూ విలు విద్యను అభ్యసిస్తాడు కురుకుమారుల కుక్క ఏకలవ్వ్యుడున్న (ప్రాంతానికి వచ్చి మొరగగా ఏకలవ్యుడు ఏడు బాణాల్ని ఆ కుక్క నోటిలో వేస్తాడు ఆ దృశ్యాన్ని చూచిన కురుకుమారులు ఆశ్చర్యపడి ద్రోణుని వెంట బెట్టుకుని ఏకలవ్యుని వద్దకు వస్తారు అప్పుడు ఏకలవ్వుడు ద్రోణునికి ఎదురేగి నమస్కరిస్తాడు ద్రోణుడు గురు దక్షిణను కోరగా ఏకలవ్యుడు తన దేహం, సంపద, పరిజానాల్లో ఏది కావాలో కోరుకో మంటాడు ద్రోణుడు ఏకలవ్యుని కుడిచేతి బొటన వ్రేలును గురుదక్షిణగా ఇమ్మంటాడు ఏకలవ్యుడు తన గురుభక్తికి నిదర్శనంగా తన కుడిచేతి బొటన వ్రేలును ఖండించి గురుదక్షిణగా సమర్పిస్తాడు ” ఏకలవ్యుడు కిరాతుడైనా బొటన వేలును ఖండించి గురుదక్షిణగా సమర్పిస్తాడు ౫” ఏకలవ్యుడు కిరాతుడైనా అతని మనస్సు నిర్మలమని, గురుభక్తియుతమని, గురుభక్తికి నిదర్శనంగా ఏకలవ్యుడు నిలిచిపోయాడని మనకు తెలుస్తుంది గిరిజనుల సచ్చీలతకు ఏకలవ్యుని వృత్తాంతమొక కలికితురాయి ఆదిపర్వంలో సప్తమాశ్వాసంలో(106) శబరులు వశిష్టుని నందినీ ధేనువు వాలంనుండి, పుళిందులు శకృస్మూత్రాల నుండి జన్మించారని నన్నయ్య వర్ణించాడు సభాపర్వంలో భీమార్జున నకుల సహదేవులు తమ తమ ద్విగ్విజయ యాత్రల్లో రాజులైన శబరుల్ని, పర్వతేయుల్ని, కిరాతుల్సి పుళిందుల్ని, నిషాదుల్ని జయించారని నన్నయ్య పేర్మ్ళొన్నాడు ఆరణ్య పర్వంలోని పంచమాశ్వాసంలో “ధర్మవ్యాధుని” వృత్తాంతం వర్ణించబడింది “ధర్మవ్యాధుడు మిధిలానగర నివాసి అతడు సత్యవాది జిశేంద్రియుడు అహింసాపరుడు మాతాపితృభక్తుడు ధర్మజ్జుడు ధర్మాల్ని విడువక పాటించేవాడు తపోధనుడు (బ్రాహ్మణుడు అయిన కౌశికుడు ధర్మవ్యాధునివలన సకల ధర్మాల్ని, అహింస స్వరూపాన్ని జీవ లక్షణాల్ని సంపూర్ణంగా తెలుసుకొని తన జన్మం ధన్యమైందని ధర్మవ్యాధుని కొనియాడుతాడు ” మనిషి గొప్పతనానికి గుణం ముఖ్యం కాని కులం (ప్రధానం కాదని ధర్భవ్వాధుని వృత్తాంతం ద్వారా నన్నయ లోకానికి తలియజెప్పాడు గిరిజన వీరులు ఖై

నన్నెచోడుడు “కుమార సంభవం”లో ఆటవికుల వేషధారణ విలాసాల్ని గూర్చి మాత్రమే వర్ణించాడు కాని వివరంగా పేర్కొనలేదు పాల్కురికి సోమనాధుడి “పండితారాధ్య చరిత్ర”లో వివిధ భక్తుల నడకల్ని వర్ణిస్తూ “చెంచు ధర్మాత్ముల నడకల్ని” పేర్కొన్నాడు శ్రీశైల మల్లయ్యను దర్శించడానికై బయలుదేరిన చెంచులు మార్గ మధ్యంలో దానధర్మాలు చేస్తూ సద్భక్తులైనారని అందు చెప్పబడింది (పుటలు-287,38) తిక్కన సోమయాజీ ద్రోణ, శాంతి, అనుశాసనిక, అశ్వమేధ, మౌసల పర్వాల్లో గిరిజనుల్ని గూర్చి వర్ణిస్తూ కిరాత, శబర, బోయ, లుబ్ధి, నిషాద శబ్బాల్ని ప్రయోగించాడు 'ద్రోణపర్వం చతుర్జ్ధాశ్వాసంలో “కిరాత శబర సేనల” (ప్రస్తావన ఉంది శాంతి పర్వంలోని తృతీయాశ్వాసంలో “లుబ్బకపోతోపాఖ్యానం” కలదు (304 నుండి 841 వరకు” ఇందులో బోయవాడు పక్షుల్ని చంపి తింటూ, పక్షుల మాంసాన్ని అమ్మి జీవనం సాగించేవాడని, ఒకనాడు వేటకై వెళ్లి పావురాల్ని పట్టుకొని బుట్టలో వేసుకొని వస్తుండగా వర్షం రావడం చేత చెట్టు నాశ్రయించాడని, ఆ సమయంలో ఆ చెట్టుపై ఉన్న పావురం తన భార్య లేదని విలపించుచుండగా ఆ మాటలను బోయవాని బుట్టలో ఉన్న కపోతి విని తన జన్మ ధన్యమైందని సంతసించి తన స్థితిని భర్తకు తెలిపిందని, శరణాగతుడైన బోయవానికి అతిధి మర్యాదలు సలిపి వాని చలిబాధను తొలగించమని చెప్పగా విన్నకపోతం చలిమంట వేసి బోయవానికి చలి బాధను తొలగించిందని, చివరకు వాని ఆకలి తీర్చడానికై తన దేవోన్ని మంటల్లో వేసి వానికి ఆహారమైందని, అదిచూచిన బోయవాడు సంతసించి తన బుట్టలోని పక్షలన్ని వదలివేశాడని, బయటికి వచ్చిన కపోతి భర్త లేని జీవితం వ్యర్థం అని తలంచి అగ్నిలో దూకి మరణించందిని వర్ణించబడింది పక్షివైరి అయిన కిరాతుడు కపోతం శరణాగత వాత్సల్యానికి, అన్యోన్య అనురాగానికి ముగ్యడై తన శరీరాన్ని కూడా ఆ దావానంలో దగ్ధం చేసుకొని దైవత్వాన్ని పొందాడట బోయవాని పరివర్తనం ఈ కథ యందలి ఆకర్షణీయాంశం గిరిజనవీరులు 9

అనుశాసనిక పర్వం ప్రధమాశ్వాసంలో “గౌతమీ లుబ్ధుక సర్వమృత్యకాల సంవాదం” అను కథలో కిరాతుని గూర్చి సంక్షిప్తంగా చెప్పబడింది అశ్వమేధపర్వం చతుర్ధ్థాశ్వాసంలో అర్జునుడు ఏకలవ్యుని కుమారుని జయించాదని వర్జించబడింది (110 నుండి 113 పద్యాల వరకు) మౌసల పర్వంలోని ఏకాశ్వాసంలో బోయలు అర్జునుని ఎదరించి యాదవ ్రీల సొమ్ముల్ని అపహరించారని వర్ణించబడింది (184 నుండి 188 పద్యాలు) ఇచ్చట బోయలు దారిదోపిడి చేసే వాళ్లని పేర్కొన్నబడ్డారు శ్రీనాధుడు “శివరాత్రిమాహాత్యం”లో సుకుమారుని వృత్తాంతాన్ని వర్ణిస్తూ శబర, కిరాత, భిల్ల మొదలైన గిరిజన జాతుల్ని ప్రస్తావించాడు "శ్రీనాధుని “హరవిలాసం”లో కిరాతార్జునీయ ఘట్టం వర్ణించబడింది “అర్జునుని పరీక్షించడానికై శివుడు చెంచుగా, పార్వతి చెంచితగా వేషధారణ చేసి అర్జునుని తపోవన ప్రాంతానికి వచ్చారని మూకాసురుడు పందిగా, ప్రమథ గణాలు చెంచులుగా మారి వచ్చారని, శివుడు, అర్జునుడు ఇరువురు తమ బాణాలచే పందిని వధించడం ఆ పందికై శివార్డునులు ఇరువురు యుద్ధం చేశారని, చివరకు శివుడు అర్జునుని పరాక్రమానికి మెచ్చి పాశుపతాస్త్రాన్ని ప్రసాదించాడని” వర్ణించడం జరిగింది ఈ సందర్భంలో కిరాతుల వేషధారణతో పాటు కిరాతులు రాజ్యపొలనం చేశారని చెప్పబడింది అనంతామాత్యుడు “భోజరాజీయం”లో బోయవాని కధను వర్ణించాడు “బోయవాడు అతిథి పూజా దురంధరుదని, నిరతాన్నదాన పరుడగు బ్రాహ్మణుడు కాశికిపోతూ దారితప్పి అడవిలో తిరుగుచుండగా ఆ బోయవాడు చూశాడని, అపుడు బోయవాడు ఆ బ్రాహ్మణుని తన మంచె వద్దకుతీసుకొని పోయాదని, తన వద్ద ఉన్న చారపప్పు, తేనె బియ్యం ఇచ్చి (బ్రావ్మాణుని తృప్తిపరచాడని, క్రూర మృగాల బాధ నుండి బ్రాహ్మణుని కాపొడడానికై తన భార్యను, ఆ బ్రాహ్మణుని మంచెపై పరుందజేసి గిరిజన వీరులు న!

వాడు క్రింద కాపల ఉండి చివరకు పెద్దపులి చేత భక్షించబడ్డాడని, తెల్లవారాక బోయవాడు మరణించాడని తెలిసి వాడి భార్య భర్తతో పాటు సహగమనం చేసిందని, అతిధి పూజా మహిమ వల్ల ఆ బోయవాడు మరుజన్మలో రాజకుమారుడుగా జన్మించాడని” చెప్పబడింది ఇందు బోయవాని అతిధి పూజా దురంధరతో పాటు గిరిజనుల వ్యవసాయం, ఆహార పదార్థాల్ని ప్రస్తావించడం జరిగింది పిల్లలమర్రి పినవీరభ(ద్రుడు “శృంగార శాకుంతలం” లో గిరిజనుల వేషధారణ,వస్తుసేకరణ, వేట మొదలైన వానిని వర్ణించాడు “పుళిందులు అడవిలోని వివిధ వస్తువుల్ని సేకరించి తెచ్చి దుష్యంతునికి కానుకగా ఇచ్చారని, దుష్యంతుని వేటకై రావలంసిందని కోరి వారు కూడా దుష్యంతునితో కలిసి వేటలో పాల్గొని రకరకాల జంతువుల్ని వేటాడారని” చెప్పబడింది ఇందు గిరిజనులు వేట ప్రధానవృత్తిగా కలవారని చెప్పటం జరిగింది కొరవి గోపరాజు “సింహాసన ద్వాత్రింశిక”లో పందొమ్మిది, ఇరువది ఎనిమిదో కథలో చెంచుల్ని గూర్చి వర్ణించాడు పందొమ్మిదో కధలో ఒక నల్లనిచెంచు విక్రమార్శుని సభకు వచ్చి నమస్మరించి సాళువమును బహుమానంగా ఇచ్చి అడవికి వేటకై రావాల్సిందిగా ప్రార్ధించాడు విక్రమార్ముడు వేటకు రాగా చెంచులు కూడ రాజుతో పాటు వేటకు వెళ్ళి జంతువుల్ని వేటాడారట ఇందు చెంచుల వేషధారణ, వేటసాధనాలు వేట పద్ధతులు విపులంగా వర్ణించబడ్డాయి (8-7 నుండి 88 పద్యాల వరకు) ఇరవై ఎనిమిదో కథ కధలో మాల్యవంత పర్వతాల్లో వేతాళనగరం కిరాతుదలని, ఆ కిరాతులకు శోణిత ప్రియదేవి ఇలవేల్పు అనీ, వాళ్ళు ఆ దేవతకు నరబలి ఇచ్చేవాళ్ళని, ఒకనాడు విక్రమార్శుడు మారువేషంలో వెళ్లి ఆ దేవాలయంలో ఉండగా కిరాతులు నరబలి ఇవ్వడానికి ఒక దీనున్ని అలకరించుకొని వచ్చారని, అపుడు విక్రమార్ముడు వానిని రక్షించడానికై తనను దేవతకు బలి చేసుకోవడానికి సిద్ధపడ్డాడని, అందులకు దేవత ప్రత్యక్షమయి “ఏం వరం” కావాలో కోరుకొమ్మన”గా గిరిజవవీరులు క్‌

విక్రమార్శుడు “నరబలి” ని కోరవద్దని దేవతను ప్రార్ధించాడని చెప్పబడింది చెంచుల వేషధారణ నరబలి మొదలైన అంశాలు ఇందులో ప్రస్తావించబడ్డాయి. (11-6- నుండి 88 ద్యాల వరకు) అల్లసాని పెద్దన “మనుచరిత్రలో గిరిజన తెగలోకి ఎరుకుల వేటను గూర్చి విపులంగా వర్ణించాడు “స్వరోచి ఆటవిక సేనతో రాజ్యపాలనం చేస్తుండగా ఒక ఎరుకల రాజు వచ్చి అడవి వస్తువుల్ని కానుకగా సమర్పించాదని, స్వరోచికి వేట యందు ఉత్సాహం కలుగునట్లుగా అడవి జంతువులను గూర్చి పక్షుల్ని గూర్చి వివరించాడని, స్వరోచి వేటకు రాగా, ఎరుకలు కూడ వెంట వెళ్ళి జంతువుల్ని వేటాడుచు తమతమ నైపుణ్యాన్ని ప్రదర్శించారని చెప్పబడింది (4-14 నుండి 59 పద్యాల వరకు) శ్రీ కృష్ణదేవరాయలు “ఆముక్తమాల్యద*లో ఆటవికులైన భిల్లుల స్వభావాన్ని (ప్రస్తావించాడు యామున ప్రభు రాజనీతిని గురించి చెబుతు “పార్వతీయుల బలాన్నిరాజు లోబరచుకోవాలని లేనిచో వారివల్ల రాజుకు బాధలు తప్పవని, కాబట్టి వాళ్ళను ఏట్లయినా అనుకూలురుగ మార్చుకోవాలని, ఖిల్లులకు ఎవరైనా పాల అన్నాన్ని పెడితే వాళ్ళు ఎప్పుడు మరచిపోరని” పేర్కొనడం జరిగింది (4-222 నుండి 225 పద్యాలు) అయ్యలరాజు రామభద్రుడు “రామాభ్యుదయం” లో చెంచుల వేషధారణ, చెంచులు సేకరించిన వస్తువులు, వాళ్ళ ధైర్యసాహసాలు మొదలైన వాటిని వర్ణించాడు గుహుడు నిషాదుడని చెప్పబడెను ద్వితీయాశ్వాసంలో “చెంచులు దశరధుని వద్దకు వచ్చితాము సేకరించిన వస్తువుల్ని కానుకలుగా సమర్చించారని, వేటకు తగిన సమయం కావడం వల్ల వేటకై రావలసిందని చెప్పగా దశరధుడు మృగయావిహారానికి వెళ్లాడని, చెంచులు కూడా వివిధ వేటసాధనములతో దశరధుని వెంట వేటకు వెళ్ళారని” వర్ణించబడింది (2-65 నుండి 27 పద్యాలు) గింజనవీరులు 6

ధూర్జటి “శ్రీకాళహస్తిమాహాత్యం”లో గిరిజనుల్ని గూర్చి విపులంగా వర్ణించాడు చెంచులు రాజులని, చెంచుల వేషధారణ, జాతర, వేట మొదలైన వాటిని చక్కగా వివరించాడు తిన్నని కధ గిరిజన సంస్కృతికి అద్దం లాంటిది గిరిజనుడైన తిన్నని కధ సుమారు 130 పద్య గద్యాల్లో వర్ణించబడింది తృతీయాశ్వాసంలో తిన్నని కధ ఇలా ఉంది “శ్రీకాళహస్తికి సమీప మందలి పొత్తపినాడు అడవుల్లోని ఉడుమూరికి నాధనాధుడును చెంచురాజు ఉండెనని, తందె అతని భార్య అని, శివాను గ్రహంచే ఆ దంపతులకు జన్మించిన బాలుడే తిన్నదని, తిన్నడు చెంచుకుమారులతో కలిసి ఆడుతూ పాడుతూ విలు విద్యను కూడా నేర్చుకున్నాడని, వేటలోని మెలకువల్ని నేర్పించడానికై చెంచురాజు కాట్రేని జాతర జరిపించాడని, జాతరలో మద్యాన్ని సేవించి ఆడిపాడారని, శబర దంపతులు తిరిగి పట్టణానికి రాగా తిన్నడు చెంచు కమారులతో కలిసి వేటాడి అలసి చెట్టు నీడన నిద్రించాడని, కలలో శివుడు ప్రత్యక్షమయ్యాడని, కలలోగన్న శివుని వెదుకుచూ తిన్నడు అడవిలోపలికి పోయి పందిని చూచి దాని వెంటాడుతూ పోయి కల్టున్వి చెట్టు క్రింద శివలింగాన్ని చూశాడని, ముకుళిత హస్తుడైన నమస్కరించి తిన్నడు తన ఉదడుమూరికి రమ్మని ప్రార్ధించి శివలింగం కడనే ఉండిపోగా చెంచుకుమారులు వచ్చి ఉడుమూరికి రమ్మని పిలిచారని, శివుడు వస్తేను తాను వస్తానని చెప్పి వాళ్ళను పంపివేశాడని, పిమ్మట అడవిలోనికి పోయి జంతువుల్ని వేటాడి, చంపి కాళ్చి ఆ మాంసఖండాలను దొప్పెలో పెట్టుకొని, కాంచన ముఖీనది జలాన్ని పుక్కిట బట్టి తెచ్చి శివలింగంపై పోసి మాంసఖందాల్ని శివుని ముందుంచి తినమని ప్రార్థించాడని, శివుడు తినకపోయే సరికి “నీవు తిననిచో ప్రాణాల్ని విడుస్తానని” చెప్పాడని, అప్పుడు శివుడు భుజించగా తిన్నడు ప్రతిదినం మాంసఖండాల్ని తెచ్చి ఇచ్చుచుండగా శివుడు తినేవాడని, పిమ్మట శైవ బ్రాహ్మణుడు వచ్చి శివలింగం మీద ఉన్న మాలిన్యాన్ని చూచి దుఃఖించగా శివుడు తిన్నని ముందు తన కంటి నీరు కార్చగా తిన్నడు అది చూచి అదిరిపడి రకరకాల మందుల్ని తెచ్చి చికిత్సచేశాడని, నీరు ఆగిపోకపోగా రక్తం కారడం ప్రారంభించగా తిన్నడు “కంటికి కన్నే మందని” తలంచి తన కనుగ్రుద్దు గిరంజనవీరులు క

తీసి అమరాడని, శివుడు అందులకు సంతసించక రెందవ కన్ను నుండి రక్తం కార్చాడని, అందులకు తిన్నడు నవ్వుచు “మూడవ కన్ను నుండి రక్తం కారినచో నా ప్రాణాల్ని ఇచ్చెదనని” పలుకుచు శివుని రెండవ కంటికై తన రెండవ కనుగ్రుద్దును పెకలించడానికై ప్రయత్నించగా శివుడు ప్రత్యక్షమయ్యాడని” చెప్పబడింది ఈ కధ యందు గిరిజనుల మూధభక్తితో పాటు కిరాతుల వేషధారణ, వాళ్ళ విలాసాలు, ఆటలు, వైద్యం, వేట, ఆవార పానీయాలు మొదలైనవి ప్రస్తావించబడ్డాయి (3-8 నుండి 180పద్వా ల వరకు) మట్ల అనంతరాజు “కకుత్‌స్థ విజయం” ఎరుకుల గూర్చి వర్ణించాడు” ఒక నల్లని ఎరుకుల రాజు సుకుమారుడను రాజు వద్దకు వచ్చి పెద్దపులి గూడెం మీద పడి తమ వాళ్ళను చంపుతుందని, దానిని వధించడానికై రావలసిందని రాజును కోరగా, తన కుమారుడు పురంజయుడు వచ్చి పులి బాధను నివారించగలదని చెప్పి తన కుమారుని పంపాడని, పురంజయుడు వేటకు రాగా ఎరుకులు కూడా వివిధ సాధనాలతో వేటకు వెళ్ళి వేటడారని వర్హించబడింది ఇందులో ఎరుకుల వేట విపులంగా వర్ణించడం జరిగింది (4-49 నుండి 124 పద్యాల వరకు) రఘనాథ నాయకుడు గిరిజనుడైన వాల్నీకి వృత్తాంతాన్ని “వాల్మీకి చరిత్రం” అను పేర పద్యకావ్యాన్నే రచించాడు వాల్మీకి చరిత్ర రచనతో తెలుగులో సాహిత్యంలో గిరిజన సంస్కృతికి పెద్ద పీట వేసినట్లయింది “తమసా నదీ తీరంలోని అడవి మధ్య ఉన్న బోయపల్లెలో నివసించు కిరాతుడు దారి దోపిడీ చేస్తూ భార్యా పిల్లల్ని పోషించేవాడని, వాడు మిక్కిలి కరినాత్ముడు, కరోర రాక్షసుడని, ఒకనాడు సప్తర్షులు దారితప్పి బోయపల్లె వైపు రాగా ఆ కిరాతుడు వాళ్ళను అడ్డగించి ధనమునకై అనేక విధాలుగా పొంనించాదని, మునులు వానికి రామమంత్రాన్ని ఉవదేళించి వెళ్ళిపోతారని,నాటి నుండి కిరాతుడు అన్ని బంధాలు డైంచుకొని తపోనిష్టలో ఉండిపోతాడని, వానిని తపస్సు నుండి మరల్చడానికై భార్యాబిడ్డలు శతవిధాల (ప్రయత్నించారని, రంభా ఊర్వశులు కూడా వాని తపోభంగానికి వివల గిలిజవవీరులు 8

ప్రయత్నంచేశారని, సప్తర్చులు తిరిగి వస్తూ కిరాతుని గుర్తించారని కిరాతుడు వల్మీకం (పుట్ట) నుండి బయటికి వచ్చి మునులను సేవించగా ఆ మునులు కిరాతునికి “వాల్మీకి అని నామధేయం ఇచ్చి వెళ్ళిపోయారని, వాల్ళీకి తప్పసుకు మెచ్చి శ్రీరాముడు (ప్రత్యక్షమయి తన చరిత్రను రచించమని కోరగా వాల్మీకి లోక కల్యాణకారకమైన రామాయణ కావ్యాన్ని రచించాడని” వర్ణించబడింది గిరిజనులు మన సంస్కృతికి మూలపురుషులు అని మన పెద్దలు చెప్పినది అక్షర సత్యమని పైన తెలిపిన కావ్యాల ద్వారా మనకు ప్రస్ఫుటంగా తెలుస్తోంది

గిరిజన వీరులు కి

లి 2. ఎరుకుల ఐకలవ్యుడు ఎరుకుల తెగ గిరిజనులు తెలంగాణ రాష్ట్రమంతా కనిపిన్తారు వారిని వారు “కుర్ర అని పిలుచుకుంటారు ఎరుకల అనే పేరు 'ఎరుక చెప్పుటి (సోది చెప్పటం) అనే ఎరుకుల తెగ మహిళల వృత్తి నుండి గ్రహింపబడినది ఎరుకలు మాట్లాడే భాష 'ఎరుకుల భాష లేదా కురు భాష ద్రావిడ భాష కుటుంబానికి చెందినది తెలంగాణ రాష్ట్రంలో ఉన్న గిరిజన జనాభాలో ఎరుకులు సుమారు 45 శాతం మంది ఉన్నారు ఎరుకులు ఒక చోట నుండి మరో చోటికి సంచార జీవితం గడుపుతూ కొండకొనల్లో ఎక్కువగా నివసిస్తుంటారు వారివారి సంప్రదాయ వృత్తులను బట్టి ఎరుకులను ప్రధానంగా మూడు భాగాలుగా విభజించవచ్చు బైదారి ఎరుకుల (అటవీ ఉత్పత్తులను స్వీకరించేవారు), దబ్బ ఎరుకుల (గంపలు అల్లైవారు) మరియు కుంచె ఎరుకుల (సోది చెప్పే వారు / జాతకాలు చెప్పే వారు) భర వాన, గ, ష్‌ అంగం ల... | వున త ము తే అజ + ॥ (| మ. వ! . గిరిజన వీరులు 10

“భారత ఉపఖండంలో ఆదివాసి గిరిజన తెగలో ప్రత్యేకంగా చెప్పుకోదగ్గ ఎరుకల ఏకలవ్యుని చరిత్ర, పూరణ కధలు ఇలా వున్నాయి పూర్వం నిషాదము అనే ఆటవిక గణరాజ్యాన్ని హిరణ్యాధన్వుడనే ఆదివాసి ఎరుకల గిరిజన రాజు పరిపాలిస్తుందేవాడు హిరణ్యధన్వుడు భార్య కోకిల వీరికి ఒక కొడుకు ఒక్కకూతురు కొడుకు పేరు ఏకలవ్యుడు కూతురు పేరు అంచల అటవిక గణరాజ్యంలో ఉందే ఆదివాసి ఎరుకలు అందరూ వేట కోసం విలువిద్యను నేర్చుకున్నవారే వేటకు వెళ్ళి తెచ్చే మాంసం కాదు కసరులు వాళ్ళ సంపదలు ఇలా ఉండగా నాగరిక రాజ్యంలోని కౌరవులకు పాండవులు వారి గురువైన (ద్రోజాచార్యుడు)ని వెంట బెట్టుకుని నిషాద గణరాజ్య పోలిమేరలలో కౌరవులు పాండవులకు విలువిద్యను నేర్పిస్తుంటే ఆదివాసి ఎరుకల ఏకలవ్యుడు అక్కడికి వెళ్ళి తనకు కూడా శాస్రీయ విలువిద్య నేర్పించమని గురువైన (ద్రోణాచార్యుని అడుగగా శూద్రలు శాస్త్రం ప్రకారం విద్య నేర్చుకోకూడదు అందులో నీవు అటవిక గిరిజనుడివి అని ద్రోజూచారుడు ఏకలవ్యువనితో చెప్తాడు ఏకలవ్యుడు పట్టువిడవక ఎలాగైనా శాస్త్రమైన విలువిద్యను నేర్చుకోవాలన్న ధృఢ సంకల్పంతో ద్రోణాచార్యుని ప్రతిరూపాన్ని బొమ్మగా చేసుకుని గురువు లేని విద్యను నేర్చుకుని విలువిద్యలో మేటికాడు అవుతాడు ఏకలవ్యుడు

ఇలా ఉండగా ఒకనాడు నాగరిక రాజ్యంలో ఉండే కౌరవులు పాండవులు తమ గురువైన ద్రోణాచార్యుని, అలాగే శ్వాతిక అనే పెద్ద వేటకుక్కను వెంటబెట్టుకుని వేట మార్గన వెళ్తుండగా దూరాన ఉన్న ఒక జంతువుని పసిగట్టి భౌ మని ఉసిగొని ఎగరబోయి మట్టిగూలింది శ్వాతిక అటు తర్వాత ఆ కుక్క ఆర్వలేదు, ఎగరలేదు తెరిచిన నోరు తెరిచినట్టే ఉంది శ్వాతిక రెండు దవడలకు నడుమ వేలడుతున్న బాణం నిట్టనిలువుగా నిలబడి వుంది ఈ వింత చూడటానికి నాగరికలందరు దాని చుట్టూ గుమిగుడారు మొరిగే ప్రాణి నోటిని రెప్పపాటులో కట్టడి చేసిన ఆ యువకుడు ఎవరు అని నివ్వెరపోయారు అన్నింటికన్నా ఆశ్చర్యం పరిచింది బాణం నిడివి అది వెలడంత ఉంది ఇంతలో వారి ఎదుట ఆదివాసి యువకుడు కనబడ్డాడు ఏకలవ్యుని చేతిలో అతడికి రెట్టింపు జంపు గల మహా ధనస్సు ఉంది దానికి నారి స్థానంలో 7 నరాలు ఉన్నాయి కాన్ని ఒక వింటికి ఒక నారి మాత్రమే ఉండాలని శాస్తం ఫోషిస్తోంది కౌరవులు, పాండవులు నోట మాట రాక అతన్నే చూస్తున్నారు ఎందుకంటే గిరిజనవిరులుకై1

ఆ నూట అయిదుగురు దగ్గర విల్లంబులు ఉన్నాయి అవి అతడి విల్లులో సరిగ్గా సగానికి ఉన్నాయి ఈ తేడా వారిని చిన్నబుచ్చింది మా వేట కుక్కని పాడుచేసినది నువ్వేనా అని అపనమ్మకంగా అడిగాడు (ద్రోణాచార్యుడు అక్కడే పడివుంది శ్వాతిక దాని రెండు దవడల మధ్య నిలువునా ఇరుక్కుని వుంది కుశరం (బాణం) శ్వాతిక దీనంగా చూస్తుంది దాని ముచ్చలగుంటలో కొనగోటితో నొక్కి బాణం తీసి స్పృహ తెప్పించాడు ఏకలవ్యుడు కౌరవ పొండులలో అర్జునుడిని విలువిద్యలో అగ్ర స్థానంలో నిలబెడతానని

మాట ఇచ్చిన ద్రోజాచార్యునికి పాలుపోక ఏం మాట్లాడలో తెలియక నిల్చుండిపోయాడు ద్రోణాచార్యులు వకలవ్యుని ఈ విలువిద్యని ఎలా నేర్చుకున్నావు అని అడుగగా మీ రూపాన్ని బొమ్మగా చేసుకుని విలువిద్య నేర్చుకున్నాను అని ఏకలవ్యుడు చెప్తాడు అదే విధంగా గురుదక్షిణగా ఏమీ కావాలో కోరమని ద్రోణాచార్యుని ఏకలవ్యుడు అడుగగా గురువైన ద్రోణాచార్యుడు అర్జునుడికిచ్చిన మాట కోసం ఏకలవ్యుని కుడిచేతి బొట్టన వేలిని గురుదక్షిణంగా ఇమ్మని అడుగుతాడు అప్పుడు ఏకలవ్యుడు నిస్వార్థంగా గురువు కోరిన కోరికను వకలవ్యుని బొట్టని వేలి కోసుకొని ద్రోణాచార్యునికి గురుదక్షిణంగా ఇస్తాడు ఏకలవ్యుడు ఏకలవ్యుని చెల్లెలు అంచలను కర్టుడు వివాహం చేసుకుంటాడు ఇలా వకలవ్యుడు ఆదివాసి ఎరుకల తెగ కులానికి ఇలావెల్పు అయ్యాడు వీరి కులదైవం జాతి వీరులుగా ఏకలవ్యుని చెప్పుకుంటారు భారత ఉపఖండంలోని వివిధ రాష్ట్రాలలో ఎరుకల తెగను వివిధ పేర్లతో పిలుస్తున్నారు కర్నాటకలో కుంచెకొరవర, కొరమరాలని, పాండిచ్చేరిలో సిద్దనారులని తమిళ, మధ్యప్రదేశ్‌లలో కురు, మహారాష్ట్రలో కుంచికరివి(మాకత్వత) కైకాడి గుజరాత్‌ కుంచికొరవ (కైకాడి), కేరళ, తమిళనాడులలో కొరద, కక్కర కొరవలని, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ తెలంగాణాలలో ఎరుకల అని, రాజస్థాన్‌లో గౌడిమని అని పిలుస్తారు ఇంకా వివిధ ప్రాంతాల్లో వివిధ పేర్లతో పిలుస్తారు వీరు మొత్తం సంచార జాతిగా జీవించేవారు ఎరుకల వారి జీవనవిధానం కులవ్ఫత్తులపైనే జీవించటం

గిలజనవీతులు 2

8. గిరిజన పోరాటాలు

భారతదేశంలో 1778వ సంవత్సరం నుండి 1980 వరకు దాదాపు 200లకు పైగా గిరిజన రైతాంగ పోరాటాలు జరిగాయి వీటిలో ముఖ్యంగా గిరిజనుల స్వపరిపాలనకు, గిరిజనుల జీవ విధానాలకు, గిరిజనుల అస్తిత్వానికి ఆటంకాలు కల్పించిన ఆంగ్లేయుల పాలనకు వ్యతిరేకంగా కొన్ని పోరాటాలు జరిగితే హైద్రాబాద్‌ సంస్థానంలో నిజాం ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా జరిగినవి మరికొన్ని వీటితో పాటు భూస్వామ్య విధానానికి, సంస్థానాదీశుల ఆగడాలకు వెట్టిచాకిరికి, దోపిడి అణచివేతలకు వ్యతిరేకంగా జరిగాయి

గిరిజనులు ఎక్కువగా అడవితల్లిపై ఆధారపడి జీవిస్తుంటారు. గిరిజన పోరాటాలు ఎక్కువగా గిరిజనుల మనుగడ కోసం జరిగాయి స్వాతంత్ర్యానికి పూర్వం భారతదేశాన్ని పరిపాలించిన ఆంగ్లేయులు, నిజాం పాలకుల అటవీ చట్టాలు గిరిజనులను ఎన్నో ఇబ్బందులకు గురిచేశాయి. ఆ చట్టాలు గిరిజన బిడ్డలను వారి ఆడవి తల్లి నుండి వేరు చేశాయి అడవి తల్లి నుండి దూరం కావడానికి గిరిజన బిడ్డలు ఒప్పుకోలేదు వారి మనుగడ కోసం వారి హక్కుల కోసం, హద్దులేర్చరచడానికి వీలు లేదని ఎన్నో నిర్విరామ పోరాటాలు చేశారు వీటితోపాటుగా జమీందార్ల, వడ్డీ వ్యాపారుల దోపిడికి, వ్యతిరేకంగా కూడా గిరిజనులు పోరాడారు ఈ గిరిజన పోరాటాలతో ఎందరో గిరిజన వీరులు తమజాతి కోసం ప్రాణాలు కోల్పోయారు

తిరుగుబాట్లు కొన్ని స్వాభావికంగా జాతి పోరాటాలు అయినప్పటికీ అవి క్రమ క్రమంగా స్థానిక జమీందార్లు, వడ్డీ వ్యాపారుల దోపిడికి ప్రభుత్వాధికారుల ఆగడాలకు వ్యతిరేకంగా నడిపించబడ్డాయి గిరిజనులు తాము తీసుకున్న అప్పులు చెల్లించలేని పక్షంలో వడ్డీ వ్యాపారులు, భూస్వాములు వారి భూములను స్వాధీనం చేసుకునే వారు ఈ విధంగా గిరిజనులు తమ భూములను తామే కౌలుకు తీసుకోవడం కాకుండా కొన్ని సార్లు నిర్భంధ కూలీలుగా కూడా పనిచేయవలసి వచ్చేది గిరిజనులు పోడు వ్యవసాయ పద్ధతిపైన వారి ఆచార, సాంప్రదాయ, సాంస్కృతిక వ్యవహారాలపై పాలకులు నిర్లక్ష్య వైఖరితో ఉంటూ గిరిజనులను ఎన్నో ఇబ్బందులకు గురిచేయటం వలన గిరిజనులు తమను తాము రక్షించుకోవడం కోసం ఎన్నో పోరాటాలు చేశారు గిలజనవీరులు 3

& కొమరం భీమ్‌

భారతదేశాన్ని ఆంగ్లేయులు పాలిస్తున్న జై న | | రోజుల్లో హైదరాబాద్‌ ప్రాంతం నిజాం ఆధీనంలో | జ్‌. ఉండేది నిజాం మీర్‌ఉస్మాన్‌ అలీఖాన్‌ ఏలుబడిలో శ, గ్ల మ్య . ఆనిపాబాట్‌ (పప్రాంతవుంతా కూడా ' 1 లీ మై గ. హైదరాబాద్‌లో ఉండేది జోదేఘాట్‌ ప్రాంతంలో “ న గా! . పోడు వ్యవసాయం చేసుకుంటూ గోండులు, / | జల. కోలాములు, పర్‌ధాన్‌ల, తోటిలు నాయకపోళు |. ఇ వంటి గిరిజన తెగలు జీవిస్తుండేవారు / ల న్నై 1917వ సంవత్సరంలో నిజాం ప్రభత్వంతెచ్చిన క. | అటవీ చట్టం గిరిజనుల పాలిట గుదిబండగా గ మారింది గిరజనులు అడవులలో తమ పశువులను మేపుకునేందుకు బంచెరాయిపన్నుు కలపతెచ్చుకుంటే దుంపపట్టి, ఇంకా ఘర్‌పట్టి, నాగర్‌పట్టి, ఫసల్‌పట్టి వంటి పన్నులను గిరిజనులపై ప్రభుత్వం మోపింది కాని అడవి, పోడు వ్యవసాయమే ఏకైక జీవనాధారంగా బ్రతుకుతున్న గిరిజనులు చావోరేవో అనే నిర్ణయానికి వచ్చి గోండు యువకుడైన కొమరంభీమ్‌ నాయకత్వంలో (ప్రత్యేక గోండ్వానా రాజ్యస్థాపన కోసం జరిపిన పోరాటమే కొమరం భీమ్‌ జీవిత చరిత్ర పిల్లిని గదిలో బందించి కొడితే అది పులిలా గాండ్రిస్తుందనట్లుగా అమాయక గిరిజనులపై నిజాం ప్రభుత్వ శిరంకుశ నిబంధనలే గోండుల తిరుగుబాటుకు కారణమని చరిత్ర చెబుతుంది గిరిజన వీరుడైన కొమరంభీమ్‌ చూపించిన ధైర్యసాహసాలు, గిరిజనుల అండతో కొండలాంటి నిజాంను ఢీకొట్టిన తెగువ, నిజాం సర్కారు గుండెల్లో గుబులు పుట్టించిన ఈ గిరిజన వీరుడి గాథ వింటుంటే శరీరంపై వెంట్రుకలు నిక్కబొడిచి హృదయం కథనోత్సవానికి ఉరిగొల్పుతున్నట్లుగా ఉంటుంది గిరిజన వీరులు 4

భారతదేశాన్ని బ్రిటీష్‌ వారు పరిపాలిస్తున్న రోజుల్లో తెలంగాణ ప్రాంతం, నైజాం నవాబుల పాలనలో ఉందేది రాజకీయ వ్యవహారాల్లోనూ, పరిపాలన పద్ధతిలోను ఖచ్చితమైన నిబంధనలు పాటించని ఆ నవాబుల కారణంగా గిరిజనుల జీవితాలు ఎన్నో కష్టనష్టాలకు గురవుతూ ఉండేవి అక్కడ వున్న అటవీ ప్రాంతంలో (ప్రశాంత జీవనాన్ని గడుపుతున్న గిరిజనుల (బ్రతుకు బాటలో నైజాం నవాబు, అతసి అనుచరులు చిచ్చుపెట్టారన్నా తప్పులేదు ఈ దురాత్ములు జరిపిన అతాచార్యాలకు, అకృత్యాలకు అంతులేదు గిరిజనులు సైతం ఈ అకృత్యాలను, అతాచార్యాలను సహించలేక ఎదురు తిరిగిన సందర్భాలున్నాయి. ఇక్కడి గిరిజనుల్లో గోండుల ఉనికికే ప్రమాదంగా మారిన నైజాం పాలనపై కొమరం భీము తిరుగుబాటు జెండా ఎగురవేశారు గోండు తెగ గిరిజనవీరుదైన కొమరంఖీమ్‌ నాటి నిజాం హైదరాబాద్‌ రాజ్యంలోని ఆదిలాబాద్‌ జిల్లా ఆసిఫాబాదులోని జోడేఘాట్‌ అటవీ ప్రాంతంలో సంకెనపల్లి అనే గిరిజన గూడెంలో అక్టోబర్‌ 22, 1901 సం॥ కుమ్రం చిన్నూ సోమ్‌బాయ దంపతులకు జన్మించారు

గోండులు అడవి తల్లిని నమ్ముకుని ఒక పండో, ఫలమో, ఆకో,ఆలమో భక్షిస్తూ అతి సామాన్యమైన జీవితం గడుపుతూ కష్టాలకు అలవాటుపడ్డవారే ఏ విధమైన గొంతెమ్మ కోరికలు వీరిలో చోటు చేసుకునేవి కావు అడవిలో కొన్ని చోట్ల చెట్లు నరికి భూమిని చదను చేసుకుని పోడు వ్యవసాయం చేస్తూ పండిన కాడికి అదే భగవంతుడు ఇచ్చినదని భావిస్తూ సంతృప్తిపడే మనస్తత్వం వారిది అంత అమాయక జీవులు కాబట్టే ప్రభుత్వ అధికారుల మరియు దళారీల దోపిడీకి తరచుగా గురయ్యేవారు. ఆనాటి వ్యాపారులు, పట్వారీలు, గ్రామాధికారులు, తెల్లవారు గిరిజనులపై అనేక దౌర్జన్యాలు చేసేవారు రక్తమోడ్చి పంటకు అనువుగా చేసుకున్న భూమిని పంటలతో సహా ఈ దళారులు ఆక్రమించుకునేవారు ఒకోసారి గూడాలను ఏకమొత్తంగా తగులబెట్టేవారు వారి మాన, (ప్రాణాలను హరించేవారు ఏ సమయంలో ఎటువంటి పైశాచిక కృత్యానికి పాల్పడతారో చెప్పలేని స్థితి ఈ అడవుల్లో నెలకొని ఉండేది తండ్రి మరణానంతర అతడి చిన్నాన్నలు కుర్చు, ఇస్తులతో కలిసి కెరమెరి మండలంలోని సుర్దాపూర్‌కు వలసపోయాడు అప్పుడు అతని వయసు 15 నతన కేర్‌

న న ప శ య? నే స బరు త న య క న తే. ల లం. సై ట్‌ 1% లోనా లు ల లుం ళా క. డా. య్‌ స న శ్‌ జ్‌ లో మ. కా ల టం. ల న. శ ప మం స న. - మో కొమరం భీమ్‌ సంవత్సరాలు అక్కడ కూడా కొంత అడవిలో చోటు చేసుకుని పోడు వ్యవసాయం (ప్రారంభించాడు అయితే ఒక పట్టాదారు ఆ భూమి తనకు చెందినదని తగువు పెట్టుకున్నాడు కొమరం భీము చిన్నాన్నలు ఎదురు తిరగ్గా ఆ పట్టాదారు పరాన్‌లతో కొట్టించాడు యువకుడిగా ఉన్న కొమరం భీము ఉడుకురక్తం ఆ దురంతాన్ని చూసి గిరిజన వీరులు కట

సహించలేకపోయింది ఆ పక్కనే ఉన్న ఒక మొద్దు చేత తీసుకుని ఆ పట్టేదారైన సిద్ధిక్‌ తలపై గట్టిగా మోదాడు ఆ దెబ్బకు కుప్పకూలిన పట్టేదారు అక్కడికక్కడే కన్నుమూశాడు అతడిపై నేరం మోపి నైజాం పోలీసులు పట్టుకోవడానికి ప్రయత్నించగా కొమరం భీము పోలీసులకి చిక్కకుండా తప్పించుకుని అజ్జాతవాసంలోకి వెళ్ళిపోయాడు

సిద్ధిక్‌ మరణంతో జరగబోయే పరిణామాలను ఊహించిన కొమరం భీము అస్ఫాంకు చేరాడు ఆనాడు భారతదేశంలో అనేక ప్రాంతాల నుండి పేద ప్రజలు తేయాకు తోటలలో కూలీలుగా పని చేయడానికి అన్సాం చేరేవారు కొమరం భీము కూడా అక్కడ కూలీగా పని చేశాడు తన జాతి ప్రజలు వెనుకబడిపోయి బడుగు జీవితాలు గడపడానికి కారణం, చదువుకోకపోవడమే అన్న సత్యాన్ని గ్రహించిన కొమరం భీము ఎంతో కష్టపడి చదవడం, రాయడం నేర్చుకున్నాడు ఆ కారణంగా కొన్ని పుస్తకాలు చదివి బీహార్‌, బెంగాల్‌, అస్సాం ప్రాంతాల్లో తెల్లవారు వారి తాబేదారులు కొనసాగిస్తున్న అక్రమాలను, అత్యాచారాలను సహించలేక ఎదురు తిరిగిన వనవీరుల చరిత్ర చదివి ఉత్తేజితుడైనాడు తన జాతిని నైజాం ఉక్కు సంకెళ్ల నుండి విముక్తి గావించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు ఆ ఉత్సాహంతో తన స్వస్థలం చేరుకున్నాడు చదువు ప్రసాదించిన జ్ఞానం అతడి మాట తీరులోను, ప్రవర్తనలోను ఎంతో మార్పు తెచ్చింది అధికారులతో చర్చించి కొన్ని చిన్న సమస్యలను నేర్పుగా పరిష్మరించగలిగాడు కూడా

నైజాం పాలనలో తీవ్ర హింసను, అత్యాచారాలను చవిచూస్తున్న గిరిజనులకు భీము రాక ఒక కొత్త ఉత్సాహాన్నిచ్చింది వారంకా భీముకు వెన్నుదన్నుగా నిలబడ్డారు అలా సమకూరిన బలంతో చుట్టుపక్కల గల అడవి నరికి వందలాది ఎకరాల భూమిని పాటు చేసుకుని వ్యవసాయానికి అనుకూలంగా మలుచుకున్నారు ఆ కారణంగా ఆ భూమిని ఆ(శ్రయించి 12 (గ్రామాలు వెలిశాయి ఆ గ్రామాల ప్రజలందరూ భీము నాయకత్వంలో తమ భూములకు పట్టాలు సంపాదించాలని ప్రయత్నించారు వందలాది గిరిజనులు ఆసిఫాబాదు కలెక్టరు నాజాం సాబ్‌కు ఆ మేరకు ఆర్టీ పెట్టుకున్నారు సహజంగా ప్రభుత్వ కచేరీల్లో జరిగే జాప్యం కారణంగా ఈ విషయమై అధికారుల నందన కరువైంది అంతమాత్రం చేత భీము నిరుత్సాహపడలేదు నేరుగా నైజాం నవాబునే కలుసుకుని తమ సమస్యలు గిరిజన వీరులు క్షే

పరిష్కరించుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నాడు కౌందరు గిరిజనులను వెంటబెట్టుకుని హైదరాబాద్‌ వెళ్ళాడు కానీ ఎంతగా ప్రయత్నించినా అధికారుల దుష్ప్రవర్తన కారణంగా అతనికి నిజాం దర్శనం కాలేదు పైపెచ్చు అతడు, అతని అనుయాములు అనేకమైన అవమానాలకు గురికావల్సి వచ్చింది వారంతా నిరాశ నిస్ఫృహలతో ఇంటిముఖం పట్టాల్సి వచ్చింది పద్ధతి ప్రకారం తాము సాధించుకోవాల్సిన పని సాధించుకోవడానికి అవకాశం లేకపోయే సరికి వారిలో ఆగ్రహం పెల్లుబికింది ఎంతగానో ఆలోచించిన మీదట తన ఆశయాలను సాధించుకోవాలంటే ఆయుధాలు చేత బట్టడం తప్ప మార్గాంతరం కనిపించలేదు భీముకు దాంతో తన చుట్టుపట్ల గల గిరిజనులందర్నీ సంఘటిత పరచి సాయుధ పోరాటానికి సమాయత్ర్తమయ్యాడు అందరికీ సైనిక శిక్షణ ఇచ్చి గెరిల్లా పోరాటంలో తర్చీదు ఇచ్చాడు నైజాం నవాబు అధికారులెవరైనా తమ 12 గ్రామాల పొలిమేరల్లో అడుగు పెట్టినట్లయితే ప్రాణాలతో బైటికి పోరని సింహగర్జన చేశాడు వ్యాపారులు, పట్వారీలు, (గ్రామాధికారులు ఆఖరికి అటవీశాఖ పోలీసు అధికారులు కూడా ఆ గ్రామాల పొలిమేరల్లో అడుగు పెట్టడానికి భయపడే స్థితి వచ్చింది భీము విధించిన ఆ నిషేధాన్ని పాటించక ఆ (గ్రామాలకు వెళ్ళాలని ప్రయత్నించిన కొందరు అధికారులకు భీము గట్టిగానే బుద్ధి చెప్పాడు ఏదో రకంగా గోండులను లొంగదీసుకోడానికి నిజాం ప్రభుత్వం చేయని ప్రయత్నం లేదు దాడులు, ప్రతిదాడులు ఆ ప్రాంతంలో నిత్యకృత్యాలయ్యాయి. అనేక రకాలుగా గోండులపై అధికారులు కేసులు పెట్టినప్పటికీ కొమరం భీము వాటిని ఏ మాత్రం ఖాతరు చేయలేదు పైగా కొమరం భీము నాయకత్వంలో గోండులలో అనూహ్యమైన ఐకృత పెల్లుబికింది చేసేది లేక సామరస్యపూర్వకంగా సమస్యను పరిష్కరించే నెపంతో కలెక్టర్‌ నాజం సాబ్‌ను సంధి కోసం పంపించారు కానీ కొమరం భీము ససేమిరా దిగిరాలేదు స్వతంత్ర ప్రతిపత్తి కలిగిన గోండు రాజ్యం కావాలని డిమాండ్‌ చేశారు అధికారులు అనేక రకాలుగా ఆశలు చూపినప్పటికీ భీము లొంగి రాలేదు 12 (గ్రామాలక పట్టాలిప్పిస్తానని, గోండులపై ఉన్న కేసులన్నీ మాఫీ చేయిస్తానని నిజాం ఎర చూపించాడు కానీ అవేమి భీము పట్టుదలను సడలించలేకపోయాయి ప్రత్యేక గోండ్వానా రాజ్యం తప్ప మరేది తనకు సమ్మతం కాదని కుండబద్ధలు కొట్టినట్టు గిరిజన వీరులు 18

చెప్పాడు. కలెక్టరు నాజం ప్రయత్నాలన్నీ వమ్ముగావడంతో అతడి రాయబారం విఫలమైంది కుమరం భీము చూపిస్తున్న ధైర్య సాహసాలకు ముగ్గులై గోండులంతా ముక్త కంరంతో అతడికి అండగా నిలిచిన కారణంగా అతడు ప్రారంభించిన స్వరాజ్యశాసన పోరాటం క్రమక్రమంగా ఆ చుట్టు ప్రక్కల గ్రామాలకు కూడా వ్యాపించనారంభించింది ఇది నైజుం నవాబును అశాంతికి గురిచేసింది తన అధికారానికే ముప్పు వాటిల్లగలదని భయపడ్డాడు అంతిమంగా సైనిక దాడికి ఆదేశించాడు నైజాం సైన్యాలు జోడేఘాట్‌పై దాడికి సన్నద్ధమై వచ్చినప్పటికీ భీము భీతిల్లలేదు కొండలపై నుండి మెరుపు దాడులు జరిపాడు తమ వద్ద గల ఆయుధాలు ఆధునాతనమైనవి కాకపోయినప్పటికీ తమకు గల ధైర్యసాహసాల కారణంగా ఈటెలు, బరిశెలు, బాణాలు, నాటు తుపాకుల సహాయంతో నైజాం సైన్యాన్ని ఢీ కొనడమంటే కొండను ఢీకొన్న సామెతగానే అయింది తత్ఫలితంగా ఎంత పరాక్రమం చూపినప్పటికీ నైజాం సైనిక బలం ముందు గోండులు నిలబడలేకపోయారు కానీ భీము మాత్రం తన ఆత్మవిశ్వాసాన్ని కోల్పోకుండా మిగిలిన కొద్దిమంది గోండు వీరుల సాయంతో విజయమో వీరస్వర్గమో అన్న రీతిగా కొండలపై దాగి పోరాటం కొనసాగించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు కొమరం భీముకు, అతని సహచరులకు ఎలాంటి విప్లవధ్యేయాలూ లేవు అటవీ అధికారుల నిర్లక్ష్యానికి, స్థానిక అటవీ సిబ్బంది లంచగొండితనానికి, దోపిడీకి వ్యతిరేకంగా పోరాడి స్వేచ్చ సాధించుకోవడమే కొమరం భీం, అతని సహచరుల (ప్రధాన లక్ష్యం జిల్లా అధికారులకూ, కొమరం భీముకూ మధ్య జరిగిన చర్చలు చాలా అవకతవకలుగా సాగాయి ప్రభుత్వం తరపు నుంచి ఆదివాసుల నమ్మకా న్ని చూరగొన్న వ్యక్తి ఒక్కరంటే ఒక్కరు కూడా లేకపోవడం వల్ల చర్చలు సవ్యంగా సాగలేదు కొమరం భీము తన పోరాటాన్ని విరమించుకునే ప్రసక్తే లేదని స్పష్టంచేసాడు అయితే ఒకసారి ఒక పోలీసు బృందం అడవుల్లోకి ప్రవేశించడం గమనించిన కొమరం భీము, అతని సహచరులు వాళ్ళను వెనుదిరిగి వెళ్లిపొమ్మన్నారు హెచ్చరికగా కొమరం భీము ఎవ్వరినీ గాయపరచకుండా తుపాకితో కాల్చాడు గిరిజన వీరులు 19

దాంతో పోలీసులు రెచ్చిపోయి కొమరం భీముపై, అతని సహచరులపై విచక్షణారహితంగా కాల్పులు జరిపారు ఆ కాల్పుల్లో కొమరం భీము అక్కడికక్కడే ప్రాణాలు కోల్పోయాడు అతనితో పాటు మరో పదిమంది గోండులు మరణించారు, ఎంతో మంది గాయాల పాలయ్యారు నైజూం సైనికుల తుపాకులు సాగించిన నరమేధానికి భీము అనుచరులు ఒక్కొక్కరూ నేలకొరిగారు భీము శరీరంలో లెక్కలేనన్ని తూటాలు దూసుకుపోవడంతో అతడి శరీరం జల్లెడల్లా మారిపోయింది అమాయక గోండుల జీవితాలకి ఒకానొక లక్ష్యం కల్పించి, స్వతంత్ర జీవనం గడపదానికి అనువుగా వారిలో సంకల్ప బలాన్ని పెంచి, అన్ని విధాల తర్పీదునిచ్చి వెలుగును ప్రసాదించిన భీము నేలకొరగడంతో వారిలో పెద్ద దిక్కు కనుమరుగైన భావన చోటు చేనుకుంది అయితే తమ హక్కుల పరిరక్షణకై సమయం అనుకూలించినప్పుడు పోరాడగలమన్న విశ్వాసం వారు పొందగలిగారు నిస్సహాయులుగా నిస్తేజంతో నతమతమవుతున్న గోండుల హృదయాలలో బీజప్రాయంగానైనా సరే స్వాతంశ్రేచ్చను రగిల్చిన ఖ్యాతి కొమరం భీముకు దక్కుతుంది నిజాం, బ్రిటీష్‌ ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా, అటవీ, రెవెన్యూ, పోలీస్‌ అధికారులకు వ్యతిరేకంగా, వడ్డీ వ్యాపారులకు పట్టిదారులకు వ్యతిరేకంగా గోండు, కోలమ్‌, పర్‌ధాన్‌, తోటి, నాయకపోళ్ళు తెగల గిరిజనులు కుమరం భీమ్‌ నాయకత్వంలో జోడేఘాట్‌ గిరిజన ఉద్యమాన్ని విజయవంతంగా నడిపించారు గోండుల తిరిగుబాటు తర్వాత నిజాం మీర్‌ ఉస్మాన్‌ అలీఖాన్‌, ఆసియన్‌ జాతికి చెందిన ప్రొఫెసర్‌ లండన్‌ యూనివర్సిటీలో మానవశాస్త్రవేత్తగా పనిచేస్తున్న క్రిస్తాప్‌ వాన్‌ వ్యూరర్‌ హైమన్‌దార్భ్‌ను గోండుల పరిస్థితుల అధ్యయనానికి నియమించారు గిలిజవటిలులు 20

5. రామ్‌జీ గోండు గెరిల్లా యుద్ధవైవుణ్యంతో. కై

ఆంగేయులను, నిజాం నర్మారును సను దు గడగడలాడించిన గిరిజన వీరుడు (౨ రామ్‌జీగోండు భారతదేశ మొదటి | ణా! . స్వాతంత్ర్య సంగ్రామంగా చరిత్రకారులచే గ్‌ ర్న శ తిరుగుబాటు అధికారికంగా మొదలు ( జజ శే. కాకముందే దేశంలో అక్కడక్కడ . | 1 గ ప్త వ తిరుగుబాట్లు జరిగాయి ప్రతి తిరుగుబాటు ప! . వెనుక ఒక స్వాతంటత్ష్య కాంక్ష ఉండింది

గోండులు స్వాతంత్ర్య ప్రియులు ఎవరిపై ఆధారపడి, బానిసలలాగ బ్రతకడానికి ఇష్టపడేవారు కాదు స్వేచ్భాప్రియులు, స్వాతంత్ర్య కామకులు వారు

ఆదిలాబాద్‌లోని గిరిజన ప్రాంతాల స్వాతంత్ర్యం కోసం రామ్‌జీ గోండు నిజాం, ఆంగ్రేయులకు వ్యతిరేకంగా చేసిన పోరాటం సిఫాయిల తిరుగుబాటుకు సన్నాహకం తిరుగుబాటుగా చెప్పవచ్చు. 1857వ సంవత్సరం ఏప్రిల్‌ 9వ తేదీన రామ్‌జీగోండును తిరగుబాటు యుద్ధంలో పట్టుకొని ఉరితీయడం జరిగింది భారతదేశానికి ఆంగ్లేయులు వర్తకం పేరుతో వచ్చి ఇక్కడి మహారాజులకు

మాయమాటలతో మభ్యపెట్టి, వినని వాళ్లపై దాడి చేసి భారతదేశాన్ని క్రమక్రమంగా హస్తగతం చేసుకుంటూ ఇక్కడి ప్రజలపై రకరకాల పన్నులు వేసుకుంటూ పరిపాలన కొనసాగిస్తున్న రోజులవి ఆ కాలంలోనే అంతకు ముందు భారతదేశానేలిన గొప్ప రాజ వంశం మొగల్‌ చక్రవర్తుల రాజు బెరంగజేబు 1707లో మరణించిన తర్వాత పరిపాలనా వైభవం క్రమక్రమంగా తగ్గి వారి సైన్యాధిపతులు దేశంలో ఒక్కోక్క ప్రాంతాన్ని హస్తగతం చేసుకొని స్వతంత్ర్య పాలన సాగించడం ఇంప ా 2

మొదలుపెట్టారు అలా డక్కన్‌ ప్రాంతం ఆసఫ్‌జాహీ నిజాం పాలకుల చేతుల్లోకి వచ్చింది 1769వ సంవత్సరంలో హైదరాబాద్‌ డక్కన్‌ రాజధాని బెరంగజేబు నుండి హైదరాబాద్‌కు మారింది ఆదిలాబాద్‌ జిల్లా ప్రాంతం నిజాం జెరార్‌ సుబాలో ఉండేది 1858వ సంవత్సరంలో నిజాంకి బ్రిటిష్‌ వారికి మధ్య జరిగిన ఒప్పందంలో ఆదిలాబాద్‌లోని గోండులు నివసించే బేరార్‌సుబా ప్రత్యక్షంగా ఆంగ్లేయుల పాలనలోకి వచ్చింది ఈ ఒప్పందం అక్కడున్న గిరిజనులకు, గిరజనేతరులకు నచ్చలేదు రామ్‌జీగోండు నాయకత్వంలో గోండు సైన్యాన్ని తయారు చేసి వారికి సాయుధ శిక్షణనిచ్చి (బ్రిటిష్‌ వారిని ఆ ప్రాంతం నుండి వెళ్ళగొట్టి ఆదిలాబాద్‌తోపాటు ఆ చుట్టు ప్రక్కల గల ప్రాంతాలను విముక్తి చేసి నిర్మల్‌ రాజధానిగా కొద్దికాలం పాటు స్వతంత్ర్యంగా పరిపాలించారు రాంజీగోండ్‌ నాయకత్వంలో గోండులు చేసిన ఈ తిరుగుబాటు నిజాం

మరియు ఆంగ్లేయులకు మింగుడు పడలేదు కల్నల్‌రాబర్ట్‌ అనే సైనికాధికారి నాయకత్వంలో నిర్మల్‌ ప్రాంతానికి పెద్ద సైన్యాన్ని పంపించి అక్కడి తిరుగుబాటును అణచడానికి పూనుకున్నారు అప్పటికే గోండులు సుమారు వెయ్యి మంది సైనికులను తయారు చేసుకున్నారు గెరిల్లా యుద్ధనైపుణ్యం గల రామ్‌జీగోండు సైన్యాలు మొదటగా నిజాం, ఆంగ్లేయుల సైన్యాన్ని ఎదిరించి గెలిచినప్పటికి వారి అత్యాధునిక ఆయుధ సంపత్తి ముందు ఎక్కువసేపు నిలువలేక వీరోచితంగా పోరాడినప్పటికీ వారి చేతికి చిక్కడం జరిగింది సైనికులు వీరిని బంధించారు ఆంగ్లేయ అధికారులు పట్టుబడిన ఈ వెయ్యి మందిని రామ్‌జీగోండుతో సహా నిర్మల్‌లోని ఖజానా చెరువుగట్టున పెద్ద మ(ర్రిచెట్టుకు ఒక్కొక్క ఊదకు ఒక్ళోక్ళరి చొప్పున వెయ్యిమంది గెరిల్లా సైనిక వీరులను ఉరితీయడం జరిగింది ఆనాటి నుండి ఆ మర్రిచెట్టును “వెయ్యి ఉరుల మర్రి అని ఆ ప్రాంత ప్రజలు పిలుస్తుంటారు

గింజనబీలులు. 22

6. శ్రీ సంత్‌ శ్రీ సేవాలాల్‌ మహారాజ్‌

శీ స శ న ఆయన చేసిన కృషి బంజారా జాతి పట్ల 23 న. ఆయనకున్న (ప్రేమ, దేవతలు మనుషుల (| స వ 5. మనసులలో వుంటారని ప్రతి మనిపిని ప్రేమించి | (| సృష్టిలోని ప్రతి జీవిపై టేమ, జాలి చూపించి, ₹- | ము మెసలుకోవాలని బంజారా జాతి మొత్తాన్ని | | |, ఒక్కతాటిపై నడపటానికి ఆయన చేసిన కృషి సో ఆయన్ని బంజారా జాతి యుగపురుషునిగా శ్రీ సంత్‌ శ్రీ సేవాలాల్‌ మహరాజ్‌

బంజారా ప్రజలందరూ ఆరాధించే ఆధ్యాత్మిక గురువు సంత్‌ శ్రీ సేవాలాల్‌ మహరాజ్‌ 1789వ సంవత్సరం ఫిబ్రవరి 15వ తేదీన భీమానాయక్‌-దర్శిణిబాయి దంపతులుకు అనంతపురం జిల్లాలోని గుత్తి సమీపంలోని రాంజీనాయక్‌ తండాలో జన్మించారు వీరు భారతదేశమంతా తిరిగి లంబాడీ సమాజ నడవడికను క్రమబద్దం చేసి లంబాడీలకు ఆరాధనీయుడయ్యాడు

శ్రీ సేవాలాల్‌ మహారాజ్‌ బంజారాలకు దేవుడితో సమానం బంజారా తెగ

సంక్షేమానికై తన జీవితాన్నే త్యాగం చేసిన మహామనీషి ఆయన తన బోధనలు కేవలం మాటలవరకే పరిమితం చేయకుండా తాను చెప్పింది ప్రతిదీ జీవితంలో చేసి చూపించాడు ఆయన శిష్య బృందంతో కలిసి భారతదేశమంతా తిరిగి హిందూ ధర్మ వైశిష్ట్యాన్ని ప్రజలకు తెలియజెపుతూ బంజారా జాతి సంక్షేమానికై ఎంతగానో పాటుపడ్డాడు హిందువులలో కాలగతిలో చొరబడిన దురాచారాలనెన్నింటినో ఎదిరించి ఆయన పోరాడారు జంతుబలి సంప్రదాయాన్ని ఎదిరించాడు (పేమగా మనం ఇంట్లో పెంచుకునే జీవాలను దేవునికి నైవేద్యం పేరుతో బలిపెట్టడమా అంటూ గిరిజన వీరులు 28

నిరసించేవాడు దేవతలు అనేవారు అన్ని (ప్రాణుల రక్షణనే కోరుతారు, కాని రక్తమాంసాలను కోరేవారు దేవతలు ఎలా అవుతారు అని ఆయన నిలదీశాడు బంజారా జాతిలో ఆయన ఒక గొప్ప సంస్కర్త అని చెప్పడంలో సందేహం లేదు అప్పట్లో నిజాం రాష్ట్రంలో కలరా వ్యాధి వ్యాపించి ప్రజలను భయభ్రాంతులకు గురిచేసింది హైదరాబాదు నగరం అల్లకల్లోలానికి గురైంది ఈ విషయాన్ని తెలుసుకున్న నిజాం రాజు సేవాలాల్‌ను పిలిపించి ఆయనతో మేరామాకు పూజలు చేయించిన తరువాత కలరా ప్రభావం తగ్గి ప్రజలు రక్షించబడ్డారని లంబాడీ భాట్‌లు (సాంప్రదాయ కథకులు) చెప్తారు అందుకు సంతోషించిన నిజాం ప్రభువు సేవాలాల్‌ చిత్రలేఖనం గీయించాడట శ్రీ సేవాలాల్‌ మహారాజ్‌ (బ్రహ్మచారిగా జీవించాడు తన ప్రజల సంక్షేమమే తనకు (ప్రధానమని ఎలుగెత్తి చాటాడు ఎలాంటి ప్రలోభాలకు, వ్యామోహాలకు లాంగిఫోకుందా తాను నమ్మిన సిద్ధాంతాల కొరకు కదవరకు పోరాటం కొనసాగించిన ధన్యజీవి ఆయన బంజారలచే 'దండి భవాని” లేక 'మేరామా అని పిలువబడే జగదాంబ అనుగ్రహంతో గొప్ప యోధుడిగా, మహాజ్ఞానిగా, తత్వవేత్తగా, సంస్కర్తగా ఎదిగి ఆయన అందరి హృదయాలపై చెరగని ముద్ర వేశాడు ఈ మహానీయుడు జీవించినంత కాలం తన బంజారా సమాజాన్ని హిందూ ధర్మాన్ని రక్షించడానికి పాటుపడ్డాడదు లంబాడి భవానీలు బంజారాలు సాత్‌భవానీ (అనగా ఏడుగురు భవానీలు) లను కాలుస్తారు ఆ ఏడుగురు - - తొళజ భవాని,మత్రాల్‌ భవాని, సీతలా భవాని, హింగళాభవాని, కంకాళి భవాని, దోళాంగర్‌ భవాని,దండి భవాని (మేరామా) (దండి భవానిని జగదాంబ అని పిలుస్తారు) ఈ అమ్మవార్లలో అందరికీ భగతలు (పూజారులు) ఉన్నారు కాని దండి భవానికి మాత్రం భగత లేడు మిగతా ఆరుగురు భవానీలు దండి భవానికి కూడా భూలోకంలో భగతను ఏర్పాటు చేయడంలో సహకరిస్తామని భరోసా ఇచ్చారు ఆవిధంగా సేవాలాల్‌ను మహాజ్ఞానిగా తయారుచేసి దండి భవానికి భగత్‌గా నియమించాలనుకుంటారు కాని సేవాలాల్‌ అందుకు నిరాకరిస్తాడు దిరినవీరులు.. 24

ఫేవారే భాడున జారోచిసదదేసిన అజో (బాలకా! ఆవుల మంద మేపడానికి వెళుతున్నావు తొందరగా రమ్ము) బేటారేవాటేపర్‌ రూలొఛ (బిడ్డా దారిలో అడవి ఉన్నది) రూలేమా ఖాయిచ (అడవిలో గుంత వున్నది) ఖాయిమా చోరభ (గుంతలో దొంగలున్నారు) ఛోరియారో ఉరభ (దొంగల బెడద వున్నది) సొదరేసిన్‌ ఆజో (పెందలకాడ రమ్ము) సాంజేవేళామా (సాయంత్రం వేళల్లో) బేటా తారి యాడిఛూ (బిడ్డా, నీకు తల్లినిరా) రుమరీర్‌ రూల్‌ అనేది అడవి ప్రాంతం అదొక భయంకరమైన అడవి

అడవి జంతువులకు ఆవాసం అందులో సేవాలాల్‌ ఖాడూ (ఆవుల మందును మేపుతుండేవాడు ఆ అడవి ఎవరికీ తెలియనటువంటి ప్రదేశంలో ఉంది ఆ (ప్రదేశంలో మేరామా సేవాలాల్‌కి సకల విద్యలు నేర్పుతుండేది ఆ ప్రదేశం చుట్టూ కీ కారణ్యం వుంది మధ్యలో విశాలమైన సుందర ప్రదేశం, ఆ ప్రదేశంలో మర్రిచెట్టు, అతి మనోహరమైన వాతావరణం తుమ్మెదల రుంకారాలతో కూడిన సంగీతం పక్కన సెలయేర్లు పారుతున్న సవ్వడి, కుందేళ్లు పరుగులు, కోకిల రాగాలు, పురివిప్పి ఆడుతున్న నెమళ్లు - ఇదంతా చూసి సేవాలాల్‌ సంతోషంతో పులకించిపోయేవాడు తల్లిదండ్రుల సేవలోను, బంజారాల సేవలోను గడపడం చేత సేవాలాల్‌ను భాయి అని పిలుస్తుందేవారు కాలక్రమేణా 'స్పేవాభాయిగాను పిలవబడ్డాడు పేరుతో పిలవడం శుభం కాదని భావించిన పెద్దలు అతడిని "సేవల భయ్యా' అని పిలుస్తుండేవారు సేవా భాయ తెల్లని వస్త్రాలు ధరించేవాడు ఎర్రని రుమాలుతో తలపాగా చుట్టేవాడు భుజాన పచ్చని రుమాలుండేది చేతిలో కోల్డా (వెండి, కంకణం), డామ్‌ (పొడవాటి కర్ర) ఉండేవి

బంజారాలకు సిర నివాసం అంటూ ఉండేది కాదు బంజారులు సంచార వ్యాపారం చేస్తూ అక్కడక్కడ తండాలు ఏర్పాటు చేసుకొని జీవించేవారు సవం 25

సేవాలాల్‌ బోధించిన ధర్మ సూత్రాలు = దండి మాత మాంసాన్ని నైవేద్యంగా పెట్టమని కోరుకుంటుంది ఆ మహాతల్లి ఈ చిన్నచిన్న జీవాల రక్తం కోరుకుంటుంది అయినప్పటికీ వాటినినేను బలి చేయదలచుకోలేదు = _ నా తల్లి దండ్రులకు బిడ్డగా వారికి సేవలు చేయడం పుత్రుడిగా నా ధర్మం దానిని నేను మురవలేను = నంగరిల ఒకరిగా ఉండి నంగరి ప్రజలకు సేవలు చేయడం నా ధర్మం = బంజారా వ్యక్తిగా జన్మించిన నేను బంజారాలను ఆదుకోవడం నా ధర్మంగా భావిస్తున్నాను నోరులేని జీవాలను ఆహారంగా స్వీకరించే వారెవరైనా నా దృష్టిలో శత్రువులే నా జీవిత కాలమంతా నేను దానిని ఖండిస్తాను జీవాలును బలులుగా ఇచ్చే ఎవరినైనా సరే నేను ప్రేమించే ప్రసక్తే లేదని చెప్పాడు 16వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ఆంగ్లేయుల పాలనలోకి వచ్చేసింది పాశ్చాత్య సంస్కృతి దేశంలో చోటు చేసుకుంది అప్పటి వరకు కొనసాగిన “బిడారులు” ఆగిపోయి బంజారాల చేతిలో ఉన్న రవాణా వ్యవస్థ కుంటుపడింది (బైటీష్‌ వారి పాలనలో వివిధ రకాలైన వాహనాలు రైళ్ళు అందుబాటులోకి రావడమే అందుకు కారణం ఆ స్థితిలో మీటు భూక్యా అనే వ్యక్తి దొంగతనాలకు పాల్పడి బంజారాలకు సహాయం అందించేవాడు అతడు అన్ని ప్రాంతాలు దోచాడు గాని సణగర్‌పేటను దోచుకోలేకపోయాడు అక్కడ బంగారం, వజ వైఢూర్యాలు రాశిగా ఉన్న సంగతి తెలిసి నవాబు పకద్బందీగా ఏర్పాటు చేసిన రక్షణ కారణంగా మీటుభూక్స్యా దానిని దోచుకోలేకపోయాడు ఈసారి ఏమయినా సరే సణగర్‌పేటను ముట్టడించి దోచుకు తీరాలనే ఉద్దేశ్యంతో బయలుదేరాడు ఇంతలో సేవాలాల్‌ తారసపడి దొంగతనాల ఆపకుండా కొనసాగిస్తూనే పోతే వారంతా దొంగలుగానే స్థిరపడిపోవాల్సి వస్తుందని, అది వారికి ఎంతో అవమానకరమైన పని అని తెలియజేస్తాడు మీటుభూక్స్యా సేవాలాల్‌ మధ్య తీవ్రంగా వాదోపవాదాలు జరుగుతాయి చివరకు భూక్యా ఒక మాట అంటాడు ఈసారి సణగర్‌ను దోచుకొడంలో తాను విఫలమైతే జీవితాంతం సేవాలాల్‌కు ఊడిగం గిరిజనవీరులు 26

చేస్తానంటాడు అయితే సణగర్‌పేటలో ధనరాశిని కాపాడుతున్న త్రిశూలం మహిమ అతడికి తెలియదు త్రిశూలం ఏ వైపునకు ఒరిగినా ఆ వైపున దండు సభ్యులంతా మరణిస్తారు ఈ దండు ధనరాశిని ఖాళీ చేస్తుండగా (త్రిశూలం ఓ పక్కకు ఒరిగి ఆ పక్కన వున్న వారంతా మరణిస్తారు అది గమనించిన నవాబు వెంటనే మీటుభూక్యా దండుపై దాడిచేసి తరిమేస్తారు అందుకే బంజారాలలో ఆనాటి నుండి 'రాశిగీచ ఖూట్‌గోర్‌ గేచాభూటొ అనే నానుడి వచ్చింది అలా తప్పించుకు వచ్చిన మీటుభూక్యా సేవాలాల్‌కు క్షమాపణ చెప్పి శిష్యుడుగా చేరుతాడు వివిధ తండాలకు చెందిన నాయకులంతా సేవాలాల్‌తో పాటు సమావేశమై బంజారా తెగను రక్షించుకునేందుకు ఒక కార్య ప్రణాళికని తయారు చేసుకుంటారు ౨ భారతదేశం నుండి ఆంగ్లేయులను తరిమేయడం

• బంజారాల బిడారులు సాగేటట్టు చేయడం
• పాశ్చాత్య సంస్కృతిని పారదోలడం - వీటిని లక్ష్యంగా పెట్టుకుని పనిచేయడానికి సిద్ధపడతారు మీటుభూక్యా ఫకీరాసాద్‌, లోకామసంద్‌, లచ్మామనంద్‌, దేపామసంద్‌, సేవ్యాసాద్‌, లింగామసంద్‌ -- ఈ ఏడుగురు సేవాలాల్‌ దానం చేసిన ఏడు ఖాడులను (పశువుల గుంపు) తోలుకుని. వ్యాపారం సాగించడానికి దేశం నలుమూలలకు పోతారు సింధ్‌ మొదలుకుని కన్యాకుమారి వరకు బంజారాలు వారి నదణిలను నడుపుకుంటుందేవారు బంజారాలకెవరికైనా ఎక్కడయినా సరే ఆపద సంభవిస్తే 'సేవాలాల్‌తో పాటు అతడి శిష్యులు కూడా ఆదరించి వారి ఆపదను తొలగిస్తుందేవారు పురాణ కథ (ఢేవాల్‌ల్‌కు మేరమ్మ భవాని పరీక్ష మేరామా భవాని సేవాలాల్‌కు తన భగత్‌గా వచ్చేయమని కోరుతుంది జీవాలను బలిపెట్టే సంప్రదాయానికి తానెన్నడూ అంగీకరించబోనని సేవాలాల్‌ తెలియజేస్తాడు అప్పుడు మేరామా సేవాలాల్‌ ఇకపైన అనేకా కష్టాలకు గురి చేస్తానని శపించి వెళ్లిపోతుంది ఒకరోజు నది ఒడ్డున తోటివారితో చర్చిస్తూ సేవాలాల్‌ దాదాపుగా గిరిజన వీరులు లై

ఎండిపోయివున్న ఆ నదిని దాటి అంతా అవతలి ఒడ్డుకు వెళతారు ఇంతలో ఉరుములు, మెరుపులు వర్షం లేకుండానే నదిలో పెద్ద వరదలు వస్తాయి అవతలి ఒడ్డున వున్న సేవాలాల్‌ , మిగతా పెద్దలు నదిని తిరిగి దాటడం ఎలాగో తెలీక చింతిస్తుంటారు అది మేరామా కల్పించిన విపత్తేనని సేవాలాల్‌ కు అర్ధమవుతుంది అప్పుడు ఒక పెద్ద రాతి పైకి ఎక్కి గలస్యా, ఏ ఛణకియా, ఏ రూపణా అని దిక్కులు పెక్కిటిలేట్లు కేకలు వేస్తాడు అప్పుడు అతని కోడెదూడలు నదిలో ఈదుకుంటూ వస్తాయి. సేవాలాల్‌, మిగతా పెద్దలు వాటి కొమ్ములు, తోక, కాళ్లు పట్టుకుని ఆ వరదలో కొట్టుకుపోకుండా ఈదుకుంటూ ఒడ్డుకు చేరతారు అలా మేరామా పెట్టిన మొదటి పరీక్షలో సేవాలాల్‌ నెగ్గుతాడు మేరామా అంతటితో ఊరుకోక సేవాలాల్‌ బ్రహ్మచర్యాన్ని భగ్నం చేయడానికి 'మారోణి' అనే కన్యను పంపిస్తుంది అయితే (బ్రహ్మచర్య నిష్టగల సేవాలాల్‌ ఈ పరీక్షలో కూడా నెగ్గుతాడు మరోసారి మేరామా సఖియా, పటియా అనే గోవుల కాపరులను గోవుల పాదాల కింద నలిగి మరణించేట్టు చేస్తుంది తన గోవుల కాపరులు ఆ విధంగా మరణించడానికి కారణం మేరామా పరీక్షయే అని సేవాలాల్‌ గ్రహిస్తాడు మరోసారి మేరామా ఈ నంగరిలోను చుట్టుపట్ల కూడా పశుగ్రాసానికి కొరత ఏర్చడేట్లు చేస్తుంది ఒకచోట సేవాలాల్‌ గడ్డి కోస్తుండగా చేతులు తెగి రక్తం కారేట్టు చేస్తుంది అయినప్పటికి సేవాలాల్‌ చలించకుండా గట్టిగా నిలబడతాడు మేరామా ఎన్ని కష్టాలు పెడుతున్నా ఉదయం, సాయంత్రం వేళల్లో తప్పకుండా మేరామాను పూజచేన్తూనే ఉండేవాడు ఇంతయినా మేరామా కరుణించకుండా సేవాలాల్‌ను, అతని కుటుంబాన్ని నంగరి ప్రజలను కష్టాలపాలు చేస్తూనే ఉంటుంది సేవాలాల్‌ కూడా మేరామా కోసం నేను నోరులేని జీవాలను బలి ఇవ్వజాలను అని తెగేసి చెపుతాడు సేవాలాల్‌ను అనేక కష్టాలు చుట్టిముట్టి ఉన్నాయన్న సంగతి తెలుసుకున్న గూండియా అనే వ్యక్తి సేవాలాల్‌పై అనేక రకాలుగా దుష్ప్రచారం చేసి అతడొక మాయావి అని, నిజమైన భక్తుడు కాదని ప్రచారం చేస్తాడు ఒక సందర్భంలో సేవాలాల్‌ మూర్చపోయి అడవిలో కిందపడిపోతాడు అప్పుడు అతడి కోడెదూడలు, తొడారామ్‌ అనే అశ్వం, ఏనుగులు, సింవోలు, పులులు, పాములు, తేళ్ళు, చీమలు, పక్షులు అన్ని ప్రాణులు అతడి రక్షణకై వచ్చి గూండియా అనుయాములపై దాడి చేస్తాయి సేవాలాల్‌ అనుభవిస్తున్న ఈ బాధలు తల్లిదండ్రులైన గిరిజనవీరులు న 28

వల కట స అజ ఆప్‌ శ్రీ సంత్‌ శ్రీ సేవాలాల్‌ మహారాజ్‌

భీమా, ధర్మిణిలను ఎంతో కలవర పరుస్తాయి వారు ఈ బాధలు చూడలేక మేరామా చెప్పినట్లు వినవల్సిందిగా హితవు పలుకుతారు అయినప్పటికీ సేవాలాల్‌ అంగీకరించక భరించరాని బాధతో ధర్మప్రచారకులై ధాడీ వంశీయులు అయిన ధాట్‌, మధుర మరియు ధాలియా సేవాలాల్‌ చేరదీసి ఆశ్రయమిచ్చి వారికి సేవలు చేస్తారు అలా కొంతకాలం సాగిన తరువాత మేరామా మళ్ళీ దర్శినమిచ్చి సేవాలాల్‌ను మంకుపట్టు వీడమని వత్తిడి తెస్తుంది పెద్దలు, తోటి భక్తులు అయిన భఖృగురాజ్స్‌ సాలియాసాద్‌, హునియా దాస్‌ కూడా మేరామా మాట వినమని బలవంతం చేస్తారు బంజారాలందరి క్షేమాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని సేవాలాల్‌ పుట్టుకకు కారకురాలైన దండి భవాని ఆజ్ఞలు శిరసావహించాల్సిందిగా కోరుతారు మానసికంగాను, శారీరకంగాను కృంగిపోయి వున్న సేవాలాల్‌ ఆలోచనలో పడతాడు అదే సమయంలో బంజారా ధర్మ ప్రచార నిమిత్తం ఉత్తర భారతదేశం వెళ్ళిన ఫకీరాసాద్‌, లోకామకంద్‌, టేపామాసంద్‌, లచ్మామసంద్‌, సేవాలాల్‌ను వెతుక్కుంటూ అక్కడికి చేరుకుంటారు ఉత్తర భారతదేశంలో బంజారాల పరిస్థితి అతి దయనీయంగా మారిందని ఆ కష్టాలు తట్టుకోలేక సేవాలాల్‌ దగ్గరకు వచ్చామని తెలియజేస్తారు

గిరిజన వీరులు 29

“ఆంగ్లేయులు రాకతో బిడారులన్నీ ఆగిపోయాయి. దయ్యాలు అంటూ వారు హిందూ దేవతలను కించపరుస్తూ పాశ్చాత్య సంస్కృతిని బంజారాల మీద రుద్దుతున్నారు వేలకొద్దీ బంజారాల ఆవులు, ఎద్దులు మరణిస్తున్నాయి. మేమెంత ప్రయత్నం చేసినా బంజారా సమాజంలో మార్చులు రావడం లేదు ఇకనీవేమా దిక్కు నీవు ఏమి చేస్తావో చెయ్యి బంజారాల భవిష్యత్తు మొత్తం నీపైనే ఉన్నదని” వాపోయారు

ఆ తర్వాత సేవా భాయ్‌ తన శిష్యులతో పాటు ఎర్రజెండా (జగదంబ చిహ్నం), తెల్లజెండా (సేవాభాయ్‌ చిహ్నం) చేతబట్టి కాషాయపు రంగు రుమాలు తలకు చుట్టి, అశ్వాలను అధిరోహించి ప్రతి బిదారిని చేరుకుని, ఆ బిడారిలో జెండాలను పాతిబెట్టి ఇకపై బిడారులు తోలడం మానుకుని ఎక్కడివారక్కడ తాండాలను నిర్మించుకోవాలని చెపుతూ ధర్మాన్ని బోధిస్తూ సంచరిస్తారు ఇకపై ఆంగ్రేయులు, ముస్తిమ్‌లు మొదలైనవారు పాశ్చాత సంస్కృతిని ప్రవేశపెట్ట ప్రయత్నిస్తే అందుకు సిద్ధపడి వారిని తక్షణమే భారతదేశం నుండి తరిమేయాలని, ఎదురు తిరిగినవారితో యుద్ధం చేయాలని చెపుతారు 'ఫేరి ఉద్యమం

ఫేరి అనగా స్థూలంగా ఆంగ్రేయులపై, ఇస్లామ్‌పై యుద్ధం చేయడం అని అర్ధం చేనుకోవచ్చు బంజారాలకు,తాండాలను స్థావించి అటు వట్టణ సంస్కృతికి, ఇటు గ్రామీణ సంస్కృతికి భిన్నంగా తాండా సంస్కృతిని ప్రవేశపెట్టడం కూడా ఫేరీ ఉద్యమంలో ఒక భాగం సేవాభాయతో పాటు బయలుదేరిన శిష్యబ్బందం నంగరీలు ఉన్న చోట్లకు పోయి బంజారాలను కలిసి సేవాదాస్‌ చెప్పిన మాటలు (ప్రచారం చేసుకుంటూ పోతారు ప్రతి నంగరిలో నాయక్‌, కార్‌బారీ, డావో అనే పదవులు ఇచ్చుకుంటూ వెళతారు వీరు 4 దళాలుగా ఏర్పడి ప్రచారం చేస్తారు

బాణావత్‌ భృగురాజ్‌ ఆధ్వర్యంలో మొదటి దళం “సేవా, ఫేరి, ఫరోచి” అని చెప్పుకుంటూ పోతుంటే దాని వెనకాలే జంగీ, బంగీ నాయకత్వంలో రెండవ సేవా దళం గోవులను దానం చేసుకుంటూ వెళుతుంటాయి మీటు భూక్యా నాయకత్వంలో మూడవ సేవాదళం ప్రాంతాల వారిగా విభజించుకుంటూ ఎవరి ప్రాంతాన్ని వారికి

కేటాయిస్తూ సాగిపోతుంటారు చివరిదైన సేవాలాల్‌ మహారాజ్‌ ఆధ్వర్యంలో 4వ గిరిజవవీరులు 2౭0

సేవాదాళం బంజారా ధర్మాన్ని పోధస్తూ హైందవ సంస్కృత పరిరక్షణకై యువత ముందుకు రావాలని ఉత్తేజపరుస్తూ భారతదేశమంతటా ఈ సేవా దళాలు వరుస క్రమంలో పర్యటిస్తుంటాయి సేవాలాల్‌ మహారాజ్‌ దళం -

సేవాలాల్‌ తన దళంతో పాటు బంజారాలు నివశిస్తున్న నంగరీల వద్దకు పోయి పాశ్చాత్య సంస్కృతి పట్టణాలలో ప్రజలను పిశాచి వలే పట్టుకుంటోంది కనుక వీరు పట్టణాలకు, గ్రామాలకు దూరంగా అడవులకు సాధ్యమైనంత దగ్గరలో తాండాలను స్థాపించి మన సంస్కృతిని కాపాడండి అంటూ బంజారాలకు ప్రబోధించేవాడు తాండా సంస్కృతిలో పర సంస్కృతి చోటు చేసుకోకుండా ఉండటం కోసం మనం ఎలాంటి త్యాగమైనా చేయడానికి సిద్ధంగా ఉండాలి బంజారా అయినా సరే మన శత్రువులకు సహకరిస్తే వారిని తాండానుండి వెలివేయండి వారితో మీ బంధుత్వాన్ని తెంచుకోండి తోబుట్టిన అన్నయినా సరే తమ్ముడయినా సరే బంజారా సమాజం నుండి బహిష్కరించండి ఇలా బహిష్కరించలేని వారు నీచులతో సమానం అలాంటి నీచ నికృష్ణులతో పరిచయాలు గాని, సంబంధాలు గానీ పెంచుకున్నట్లయితే బంజారా జాతిలో పుట్టిన మీరు మీ కన్నులను స్వయంగా పొడుచుకున్నవారవుతారు అని గట్టిగా చెప్పేవాడు నంగరీల (ప్రజలతో సేవాలాల్‌ సాంఘిక విప్లవం లేవనెత్తాడు దీనినే గోర్‌బోలీలో "ఫేరీఫరూటా' అంటారు సేవాలాల్‌ మహారాజ్‌ మాటలకు చాలామంది ఆకర్షితులై అతని బాటలో నడవసాగారు ఆ విధంగా 'ఫేరి ఉద్యమాన్ని చేపట్టి భారత బంజారాలలో ఆర్థిక సంస్కరణలు, సాంఘిక సంస్కరణలు ప్రవేశపెట్టాడు సేవాలాల్‌ ఈ ఉద్యమం నైజాం రాష్ట్రంలో అడుగుపెడుతుంది జంగీ, బంగీలు, గోవులను నైజాం ప్రాంతంలోని బిడారులకు దానం చేసుకుంటూ వెళుతున్నప్పుడు నైజాం సైనికులు అడ్డగిస్తారు ఆ సైనికుల మధ్య,జంగీ, బంగీల మధ్య యుద్ధం సాగుతుంది జంగీ, బంగీల ధైర్యసాహసాలకు మెచ్చి నవాబు ఒక శాసనం చేస్తాడు ఆ శాసనం ప్రకారం జంగీ బంగీ వారి ఆలమందలను ఎక్కడయినా మేపుకోడానికి పూర్తి స్వేచ్చను కల్పిస్తాడు శ్రీ సంత్‌ శ్రీ సేవాలల్‌ మహరాజ్‌ తన బంజారా జాతిని అభివృద్ధివెపు నడిపించటానికి వారిని చైతన్య పరచటానికి దేశమంతా సంతరించి వారి స్థితిగతులను తెలుసుకొని గిరినవీరులు న 91

న. కైక పే... సంస్కృతి సాంప్రదాయాలను కాపాడుతూ అందరూ కలిసి అభివృద్ధివైపు ముందుకు సాగాలని కోరుకున్నారు ఆంగ్లేయులపై పాశ్చాత్య సంస్కృతిపై యుద్దాన్ని ప్రకటించాడు ప్రతి బంజారా ఒక సైనికుడి వలె తన జాతి సంరక్షణ కోసం పాటుపదాలని పిలుపునిచ్చాడు మనుషులని దేవుళ్ళుగా కొలవడం, పూజించడం చాలా అరుదు అలాంటిది బంజారాల ఇండ్లలో సేవాలాల్‌ను దేవుడిగా పూజిస్తారు లాప్పి, చుర్మో లాంటి వంటకాలు వండి సేవాలాల్‌ మహారాజ్‌కు “బోగ్‌ బండారో” కార్యక్రమాన్ని ఎంతో భక్తిశ్రద్ధలతో ఇప్పటికీ నిర్వహిస్తూ బంజారాలు పూర్వీకులపై, సేవాలాల్‌పై గల భక్తిని చాటుకుంటుంటారు గిరిజన వీరులు వ!

7. గిరిజన భూపోరాటయోధుడు మూద్‌ బిక్షానాయక్‌

భారతావని స్వాతంత్ర్యం పొంది అప్పటికి ముప్పై ఏండ్లు దాటినా దేశంలో ఇంకా నియంతృత్వం కొనసాగుతూనే ఉంది దేశానికి స్వాతంత్ర్యం కావాలని స్వాతంత్ర్య పోరాటాలలో పాల్గొన్న సామాన్య ప్రజలకు, అసలు స్వాతంత్ర్యమంటే ఇదేనా! దీని కోసమా ఇన్నాళ్ళు పోరాటాలు చేసింది దేశ స్వాతంత్ర్యం అంటే స్వేచ్చా, సమానత్వం, స్వదేశీ పాలన అని కలలుగంటున్న భారత ప్రజానీకం గుండెల్లో ఇంకా విదేశీ రైళ్ళే పరిగెడుతూనే వున్నాయి వాటిని నడిపే డ్రైవరు మారాడంతే అప్పుడు ఆంగ్లేయుడు నడిపిన దానిని ఇప్పుడు భారతీయుడు నడుపుతున్నాడు అంతే కాని పెద్దగా ఒరిగిందేమీ లేదు దోపిడీ దోపిడీ అడుగడుగునా దోపిడీ శ్రమదోపిడీ, ఆస్తుల దోపిడీ, విజ్ఞానపు దోపిడీ, ఉన్నవాడు ఇంకా ఉన్నవాడిలా ఆకాశానికి ఎదుగుతున్నాడు లేనివాడు ఇంకా పేదవాడిగా పాతాళానికి తొక్కేయబడుతున్నాడు తినడానికి తిండిలేదు, కట్టుకోడానికి గుడ్డ లేదు, ఉండడానికి ఇల్లు లేదు భూమాత భూస్వాముల కబంద హస్తాలలో బందీగా ఉంది నా భూతల్లిని భూస్వాముల చెర నుండి విడిపించి పేద గిరిజన ప్రజలకు పంచడానికి పుట్టిన గిరిజన నాయకుడినే నేను మూడ్‌ బిక్షానాయక్‌ అంటూ వీరమరణానికి ముందు కూడా భూస్వాముల వెన్నులో వణుకు పుట్టించిన గిరిజన వీరుడు మూడ్‌ బిక్షానాయక్‌ వీరిని గురించి నల్గొండ జిల్లాలో తెలియని వారుండరంటే అతిశయోక్తి కాదు

మొదటి గొడ్డలి దెబ్బ గుండె మీద పడ్డా, రెండవ గొడ్డలి దెబ్బ మెడ మీద పడ్డా, మూడవ గొడ్డలి దెబ్బ పడకుండా నలుగురిని ఒంటి చేత్తో నిలువరించి ఐదు నిమిషాల పాటు ఆరుగురు సభ్యులతో కలిసి మూడు వందల మంది గొడ్డళ్ళకు ముచ్చెమటలు పట్టించి ఏడుదెబ్బలు మీద పడ్డా ఎన్ను చూపక పోరాడుతున్న ఆ గిరిజన వీరుణ్ణి చూసి భూస్వాముల కిరాయి రౌడీ సేనలు పరుగులు తీశాయి శరీరంలో నుండి కారుతున్న ఒక్నోక్క రక్తపు బొట్టు వీరుడా నీ పాదాలకు వందనమని అతని కాళ్ళు కడిగి నేలవంక పరుగులు తీశాయి ఏ భూమి కోసమైకే భూస్వాములతో గిరజనవీరులు తక

పోరాటాలు చేశాడో అదీ భూమిపై పడి శ్వాస కోసం ఆశగా ఆకాశం వైపు కనులెత్తి చూడసాగాడు తన తోటి గిరిజనులు ఆ వీరుడి ప్రాణాలు కాపాడడానికి ఎద్లబండిపై దావాఖానికి తరలిస్తుండగా మార్గమధ్యలో తుదిశ్వాస విడిచి అమరుడైనాడు మూడ్‌ బిక్షానాయక్‌ అప్పటికి అతనికి నిండా మూడుపదుల వయస్సు కూడా లేదు అతన్ని నమ్ముకొని వడడుగులు తనతో నడిచిన భార్య, ఆరునెలలు కూడా నిండని కుమారుడు ఉన్నాడు ఒక నిరుపేద గిరిజన కుటుంబంలో, నల్గొండ జిల్లా, దేవరకొండ, కాట్‌రోత్‌ తండాలో పుట్టిన మూద్‌ బిక్షానాయక్‌ కుటుంబం బ్రతుకుదెరువు కోసం మిర్యాలగూడకు వలస వచ్చారు తండ్రి రాంసింగ్‌, తల్లి బిక్కిల ఎనిమిది మంది సంతానంలో రెండవ వాడు బిక్షానాయక్‌ తండ్రి రిక్షా కార్మికుడు బిక్షానాయక్‌ కూడా తండ్రిలాగ రిక్షా కార్మికుడు మాత్రమే కాదు, రిక్షా యూనియన్‌కి లీడర్‌ కూడా అప్పట్లో ఉపాధి లేక గ్రామాలందరి చూపు మిర్యాలగూడ వైపే ఉండేది ఎందుకంటే అక్కడ ఎఫ్‌ సిఐ (ఫుడ్‌ కార్బారేషన్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా) నిర్మాణం జరుగుతుంది ఉపాధి కోసం ఎన్నో పనులు దొరుకుతున్నాయి ఎఫ్‌ సి ఐతో పాటుగా ఎన్నో రైస్‌ మిల్లుల నిర్మాణం కూడా జరుగుతుంది కావల్సినంత ఉపాది దొరుకుతుందని గిరిజనులు ఎక్కువగా మిర్యాలగూడకు వలస వచ్చేవారు స్వతంత్ర్య భారత ప్రభుత్వం రూపొందించిన భూపరిమితి చట్టాలు అక్కడున్న భూస్వాములకు వర్తించేవి కావు పేదల, బడుగు బలహీన వర్గాల, దళితుల, గిరిజనుల భూములతో పాటు ప్రభుత్వ భూములు కూడా ఆ ప్రాంత భూస్వాముల కబ్దా కోరల్లో చిక్కుకుని ఉండేవి ఇండ్లు నిర్మించుకొని నివాసం ఉండడానికి భూస్వాములు అనుమతించేవారు కాదు ఈ అన్యాయాన్ని ఎవరూ ప్రశ్నించే సాహసం చెయ్యరు మిర్యాలగూడ ప్రాంత ప్రజలకు ఇది అలవాటైపోయింది కాని బ్రతుకు పోరాటం కోసం వలస వచ్చిన బిక్షానాయక్‌కి ఇది అలవాటు కాలేదు అన్యాయాన్ని ఎదిరించసాగాడు అప్పటి నుండి భూస్వాముల గుండెల్లో నిదురపొయాడు క్రమక్రమంగా బిక్షానాయక్‌ ఎదుగుతూ గిరిజన నాయకుడైనాడు ఆ ప్రాంత పేద, బడుగు బలహీన వర్ణాలు, దళితులు, గిరిజనులకు ఏ సమస్య వచ్చినా తన ఇంటి తలుపు తట్టే స్థాయికి చేరాడు బిక్షానాయక్‌ నల్గొండ జిల్లాలోని మిర్యాలగూడలో గిరజనవీరులు రైక

' _ అష. స ఎయు! శతి, గ! న జీ న. . నిన్నష్ట ఖ్‌

మూడ్‌ బిక్షానాయక్‌ మొట్టమొదటి భూపోరాటం జరిగింది ఆ భూపోరాటానికి నాయకత్వం వహించినది బిక్షానాయక్‌ అతని ఆధ్వర్యంలో జిల్లాలోని కొత్తూరు, బొద్దిగుంట, చింతపల్లి, ప్రకాష్‌నగర్‌, సల్మనూరు, తక్స్కెళ్లపాడు, మొల్మపట్నం, రాయినిపాలఠెం మొదలైన ప్రాంతాలలో భూస్వాముల కబ్బాలో నుండి భూములను విడిపించి గిరిజనులతో పాటు గిరిజనేతరులకు కూడా పంచడం జరిగింది గిరిజన వీరులు తక్‌

బిక్షానాయక్‌ వ్యక్తిత్వం గురించి చెప్పాలంటే ముక్కుసూటి మనిషి నిర్మోహమాటంగా ఉండేవాడు ఎవరైనా తప్పుచేస్తే సహించేవాడు కాదు ఆరడుగుల ఎత్తుతో, మంచి కండపుష్టి కలిగి బలంగా ఉండేవాడు కర్రసాము యోధుడు ఒకేసారి పది మందిని కర్రసాముతో ఆపగల థైర్యం గల బలశాలి తను నాయకుడిగా ఎదుగుతున్న క్రమంలో ఒకసారి సుమారు రెండు వందల మంది దుండగులు తమ యూనియన్‌ ఆఫీసు తగలబెట్టడానికి వచ్చినప్పుడు కేవలం నలుగురు అనుచరులతో వారిని తరిమికొట్టడం జరిగింది ఎన్న్నో సినిమాల్లో చూసినట్లు ఇక్కడ కూడా అధికార పార్టీ నాయకులు, పోలీసులు భూస్వాములకు అండగా ఉందేవాళ్లట చీటికిమాటికి బిక్షానాయక్‌ని పోలీస్‌స్టేషన్‌కి తీసుకెళ్లి చిత్రహింసలు పెట్టేవారు ఉదాహరణకు అప్పట్లో మిర్యాలగూడ మీదుగా రైలుమార్గం కొత్తగా నిర్మిస్తున్నప్పుడు రైలుకట్ట కాంట్రాక్టుల విషయంలో కుటుంబ తగాదాలతో ఒక నాయకుడి హత్య జరగగా, ఆ హత్యతో సంబంధం లేని పౌరహక్కుల సంఘం నేతలను, బిక్షానాయక్‌ను పోలీసులు అరెస్టు చేసి చిత్రహింసలకు గురిచేసేవారు అప్పట్లో మిర్యాలగూడ మరో రాయలసీమను తలపించేది గాదె శ్రీనివాస్‌రెడ్డిని గురువుగా భావించేవాడు బిక్షానాయక్‌ గాదె శ్రీనివాస్‌రెడ్డి బీక్షానాయక్‌ని చేరదీసి గిరిజనుల సమస్యలను, భూదోపిడీని గురించి వివరించి అనుసరించవలసిన వ్యూహాల గురించి చర్చించుకునేవారు బిక్షానాయక్‌ చుట్టు ప్రక్కల (గ్రామాల నాయకులతో కలిసి ఎన్నో భూపోరాటాలు చేసి ఎందరో గిరిజనులకు భూమి పట్టాలను ఇప్పించేవాడు అందరి ప్రియమైన నాయకుడిగా పేరు తెచ్చుకున్నాడు ఎక్కడ అన్యాయం జరిగితే అక్కడ ప్రత్యక్షమై గిరిజనుల తరుపున పోరాదే వాడు తన దెబ్బకు జిల్లాలోని కొందరు భూస్వాములు ఒక్కటై సమావేశం ఏర్పాటు చేసుకొని ఎలాగైనా బిక్షానాయక్‌ అడ్డు తొలగించుకోవాలని వ్యూహం పన్నారు ఆ తర్వాత సుమారు మూడువందల మంది కిరాయి గుండాలను మాట్లాడుకుని బిక్షానాయక్‌ అడ్డుతొలగించుకోవడానికి పన్నాగం పన్నారు రెండు రోజుల పాటు ఆ మూడు వందల మంది కిరాయిగుండాలను మిర్యాలగూడ చింతపల్లి గ్రామంలో బాగామేపడం జరిగింది ఎలాగైనా బిక్షానాయక్‌ని మిర్యాలగూడ చింతపల్లి గ్రామానికి రప్పించి హత్యచెయ్యాలని వ్యూహరచన చేసి, ఊరిలోని కొందరు పేదవాళ్ళను బిక్షానాయక్‌ గిలజవవీరులు. 36

దగ్గరికి పంపించి భూస్వాముల గుండాలు తమపై దాది చేస్తున్నారని వచ్చి రక్షించమని వేడుకున్నారు

అది 1979వ సంవత్సరం ఏప్రిల్‌ 12వ తేదీ సమయం ఉదయం 8 గంటలవుతుంది బిక్షానాయక్‌ తనతో ఆరుగురు అనుచరులను తీసుకొని మిర్యాలగూడ చింతపల్లికి వెళ్లి ఆ భూస్వాముల కిరాయి గుండాలను ఎదుర్శొనే ప్రయత్నం చేశాడు అనూహ్యంగా సుమారు మూడు వందల మంది కిరాయి గుండాలు దాడికి దిగారు ఎప్పుడూ కనీసం 50 మంది అనుచరులతో ఉండే బిక్షానాయక్‌ ఆ సమయంలో కేవలం ఆరుగురు అనుచరులు మాత్రమే ఉన్నారు వ్యూహం ప్రకారం భూస్వాములు ఉదయాన్నే బిక్షానాయక్‌ను బయటికి రప్పించారు అప్పుడయితే తనతో తక్కువ మంది అనుచరులు ఉంటారు హతమార్చడం సులభం అని భూస్వాములు పన్నిన వ్యూహంలో బిక్షానాయక్‌ చిక్కుకున్నాడు బిక్షానాయక్‌ని అతి క్టూరంగా గొడ్డళ్లతో నరికి కిరాయి గుండాలు పారిపోయారు కొన ప్రాణంతో ఉన్న బిక్షానాయక్‌ని ఎడ్లబండిలో దవాఖానాకి తరలిస్తుంటే మార్గమద్యలో తుదిశ్వాస విడిచాడు

పైన వివరించిన బిక్షానాయక్‌ కధ మొత్తం తన కుటుంబ సభ్యులతో పాటు, ఆ ఊరి ప్రజలు చెప్పినదే చరిత్ర మరిచిన ఈ గిరిజన వీరుడి కుటుంబం ఇప్పటికి కడు పేదరికంలోనే మగ్గుతూ కూలీ పనులు చేసుకుంటూ కాలం వెల్లదీస్తున్నారు గిరిజనవీరులు 27

8. తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధ పోరాటంలో గిరిజనులకు పోరాట స్ఫూర్తి ఇచ్చిన ఠానునాయక్‌ వీరతెలంగాణ రైతాంగ సాయుధ పోరాటంలో తిండికోసం , భూమికోసం, వెట్టినుండి విముక్తి కోసం 1946-51 కాలంలో నిజాం నిరంకుశ పాలనపై సాధారణ గ్రామీణ ప్రజలు చేసిన పోరాటం నేటికి అనేక పోరాటాలకు స్ఫూర్తిదాయకం నిర్భందానికి, వెట్టిచాకిరికి, భూస్వాముల ఆగడాలకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన పోరాటంలో ముందుండి పోరాడిన, లంబాడీల ముద్దుబిడ్డ జటావత్‌ రానునాయక్‌ జనగామ - తాలుక, దేవరుప్పల మండలం, ధర్మపురం గ్రామము పడమటి తండాలో గిరిజన దంపతుల ఆరుగురు సంతానంలో నాలుగవ వాడిగా జన్మించారు దోరలు, దేశ్‌ముఖ్‌లు జాగీరుదారులు జమిందారులు, పటేళ్ళు పేదల భూములను అన్యాయంగా దురాక్రమణ చేసేవాళ్లు, రైతులను తమ భూముల నుండి తరిమిమేసేవాళు ఫ్లా పేదలతో వెట్టి చేయించేవాళ్ళు, ఆడవాళ్ళ మానాలను దోచేవాళ్ళు రకరకల పన్నులలో ప్రజలను జలగల్లా పిడించే వాళ్లు, ఎవరైన ప్రశ్నించినా, పన్నులు, కట్టలేకపోయినా అత్యంత క్టూరమైన నిర్భందాలను ప్రయోగించేవాళ్ళు కరినమైన శిక్షలు వేసేవాళ్ళు. జీతం ఇవ్వకుండా దొరలు, భూస్వాములకు అండగా నిజాం సర్మార్‌ ఉండేది నైజాం విసునురు దొరలకు 11కిలోమీటర్ల దూరంలో ధర్మపురం పడమటి తండా ఉన్నది జాటోతు హము, మంగ్లీ దంపతులకు రానునాయక్‌ జన్మించారు తండ్రి హము నాయకత్వంలో 80 ఎకరాల అటవి భూమి సాగులోకి తీసుకొచ్చారు ఆ భూముల్లో పంటలు బాగా పండటంలో ధర్మపురం వెలమదొర పూసుకూరి రాఘవరావు, ఆ భూమి తన పంట భూమి అని వేదించడం మొదలు పెట్టాడు 1931 నుండి బ్రహ్మరోని నుంచి (గ్రామాన్ని లాక్కున్నాడు, భూమిని తన స్వాధీనం చేసుకోచ్చని దాడి ప్రారంభించాడు, హము నాయకత్వంలో లంబాడీలు, గుండాలను తరిమికొట్టారు 1944లో రాఘవరావు విసునురు దేశ్‌ముఖ్‌ రాంచంద్రారెడ్డి సహయంతో లంబాడీలు పెద్ద సంఖ్యలో గుండాలను తరిమికొట్టి విజయం సాధించారు గిలజనవీరులు కం

రైతువారి-మెట్టప్రాంతంభూమి, జమిందారి-నీళ్ళు ఉన్నభూమి, మురావారి- అడవుల్లో ఉన్న భూములు, మహితవారి మిగులుభూములు ఉండేవి, జమిందారి భూమి ఎక్కడ కనబడ్డ వాటిని స్వాధీనం చేసుకునేవారు ఆ కాలంలో ఒక రుపాయికి శ బస్తాల వడ్లు వచ్చేది 16 రూపాయాలకు తులం బంగారం వచ్చేది నైజాం రజాకర్లకు సైన్యం ఉండేవి కాశీంరిజ్వీ 80వేల వాలీంటర్లతో ఉండేది భూస్వాములకు సైన్యం ఉండేది కోదాడ నుండి నైజాం బలగాలు వస్తున్నాయి అంటే ఇంట్లో ఉన్న ప్రతి వస్తువులను ఎత్తుకుపోయేవాళ్ళు, ధాన్యం, గొర్లు, పశువులు, వ్యవసాయ పనిముట్టు చివరకు కోడిగుడ్లను కూడ ఎత్తుకుపోయేవాళ్ళు, జనగామ వచ్చేసరికి పేదలు భయథభ్రంతులతో వణికిపోయేవారు

ముండ్రోయిలో కడారు నర్సింహ్మరావు, వెలమదొరకు వ్యతిరేకంగా లంబాడీలు అంత ఒక్కటై సొంతంగా ఒక చెరువును నిర్మించుకున్నారు. చెరువు క్రింద 40 ఎకరాల భూమిని సాగులోకి తెచ్చారు చెరువు క్రింద వరి పంటలు పండించడం గమనించిన నర్సింహ్మరావు దొర 1942 నుండి భూమి నాది ఖాళీ చేయాలని లంబాడీలను వేధించడం మొదలు పెట్టాడు చివరకు ఈ భూమికి బదులు వేరే భూమి ఇస్తానని చీటికి మాటికి దాడిచేయడం మొదలు పెట్టాడు దొర రైస్‌మిల్‌లలో లంబాడీలు వెట్టి చేయాల్సిందే లంబాడీల (శ్రమతో అన్ని అనుభవిస్తున్నాడు లంబాడీలు 300 మంది ఒక్కటై తిరుగుబాటు చేశారు భుస్వామిని తరిమికొట్టి, తిరిగి భూములను ఆక్రమించుకున్నారు లంబాడీల ఈ పోరాటం, తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధ పోరాటానికి ఒక మలుపు తిప్పింది ఆరుట్ల రాంచంద్రరెడ్డి, దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు తండాలను మొదటిసారిగా వర్యటించారు. లంబాడీల పోరాట పటిమను అభినందించారు సాయుధ పోరాటంలో లంబాడీలు చురుకైన పాత్ర పోషించారు హముకు ఆరుగురు కుమారులు, దళంలో చురుకైన పాత్ర నిర్వహించారు సోమ్లను కట్టెలు చేర్పించి మంటల్లో సజీవంగా దహనం చేశారు రానునాయక్‌ను విసునూరు, ముండ్రాయి పాంత్రంలో దొరల గడిల మీద, గుండాల మీద జరిగిన అనేక దాడుల్లో పాల్గొని నాయకత్వం వహించారు. దొరల గుండెల్లో స్వప్నం అయినాడు తను కడివెండిలో దోడ్డికోమరయ్యను విసునురు గుండాలు హత్యచేశారు విషయం తెలిసిన వెంటనే తను మొదట అక్కడకు చేరుకొని గుండాలపై ఎదురుదాడిచేశాడు దొరల గింజనవీరులు న నం 99

రైసుమిల్లులో ఉన్న ధాన్యన్ని ఎత్తుకెళ్ళి ప్రజలకు పంచాడు ఆక్రమించుకున్న భుములను (ప్రజలకు పంచ్చేందుకు ప్రయత్నం చేశాడు ప్రభుత్వ పోలీసులపై వడిసెలతో, కర్రలలో, చివరకు ఆయుధాలతో దాడి చేశాడు

కడివెండి (గ్రామంలో మిలటరీ కాల్పులు జరిపి దొడ్డి కొమరయ్యను బలిగొన్నప్పుడు గ్రామ ప్రజలకు ధైర్యం చెప్పి, వాళ్ళను మళ్లీ కూడదీసి కదిలించిదీ యీ కుటుంబమే! విసునూరు దేశముఖ్‌ గుండాలు ఆ గ్రామంపై దాడిచేసినప్పుడు, వీరిచ్చిన ప్రోత్సాహం, ఉత్సాహం వల్లనే ఆ గ్రామ ప్రజలు ఆ గుండాలకు తగిన శాస్త్రి జేశారు! ఈ కుటుంబంలో చిన్నపిల్లలు కూడా పోరాటంలో తనవంతు పాత్ర నిర్వహించారు

నాటి నుండి ఆ కుటుంబం మొక్కవోని దీక్షతో నిలిచి ప్రజా ఉద్యమాలకు పెట్టనికోటలా వుండేది ఆ కుటుంబాన్ని తలచుకుంటే చాలు శత్రువుకు గంగవెగర్రులెత్తేది వారిని సర్వనాశనం చేయాలని శత్రువు ఎన్నోసార్లు యత్నించాడు స్థానిక నాయకుడు మోహన్‌రెడ్డిని అరెస్టు చేసి పోలీస్‌స్టేషన్‌లో వుంచినప్పుడు ఎక్కుపెట్టబడివున్న పోలీస్‌ తుపాకులను కూడా లెక్కచేయకుండా పోలీస్‌ ఉద్యోగుల వద్దకు వెళ్లి నిలేసింది యీ కుటుంబమే 300 మంది మిలటరీ వీరి గ్రామంపై దాడికి వచ్చినప్పుడు గ్రామ ప్రజలందరినీ కదిలించి, వడిశలతో మూడుగంటల పాటు సైన్యాన్ని అడుగు ముందుకు వేయనీయకుండా నిలేసి, శత్రువు ఓర్పును పరీక్షకు పెట్టిందీ ఈ కుటుంబమే!

నవాజంగానే శత్రువుకు, (వజాకంటకులకు యీ కుటుంబం సింహస్వ్పప్పమయ్యింది గిరిజనుల కోసం పనిచేస్తున్న కుటుంబంలోని యువకులను వేటాడి అంతం చేయాలని పోలీసులు, గుండాలు యెంతో ప్రయత్నం చేశారు చివరకు రాను మూడో అన్న సంకు దొరికాడు అతన్ని పలు చిత్రహింసలకు గురిచేసి, జైల్లో పెట్టీ చాలా కాలం తర్వాత విడుదల చేశారు ఆ తర్వాత 1947లో భువనగిరి తాలూకా పల్లెర్ల గ్రామంలో పెద్దవాడైన జోధ్యా దొరికాడు అతన్ని జైలుకు పంపి నానా బాధలూ పెట్టారు రజాకార్‌ ఆగడాలతో ఆ రోజులలో వారియింటిని రెండుసార్లు తగులబెట్టారు చాలాసార్లు కొల్లగొట్టారు వారి వ్యవసాయం సాగనియ్యనేలేదు గిరిజనవీరులు 40

తర్వాత కొన్నాళ్ళకు రాను రెండో అన్న 'సోమ్లాను పట్టుకున్నారు ఆ కిరాతకులు సోమ్లా చేతనే కట్టెలు తెప్పించి, చితి పేర్పించి సజీవంగా సోమ్లాను దహనం చేశారు ఈ దెబ్బతో యీ లంబాడీ కుటుంబం కాళ్ళబేరానికి వస్తుందని ఆశించిన శత్రువు ఆశలు అడియాసలైనాయి. మళ్లీ వారి ఇంటిపై దాడిచేసి ఇద్దరు పసికందుల్ని చంపేసారు పోలీస్‌ చర్య తర్వాత రాను కుటుంబంపై శత్రుదాడులు ఉదృతమైనాయి వాటితో పాటు ఆ కుటుంబంలో ప్రతి ఒక్కరికి శతృవుపై ద్వేషమూ పెరిగింది ధాను తమ్ముడు ధర్మ 1949 ఫిబ్రవరి 26న ధర్మను తీవ్రంగా హింసించి, అరెస్టు చేసి, మరణదండన విధించారు మరణశిక్షకై యెదురు చూస్తూ కూడా ధర్మ జైలులో వున్న అందరి అభిమానము చూరగొని ఆదర్శమూర్తిగా వున్నాడు ధర్మను అరెస్టు చేసిన పది రోజులలో వారిలో చివరివాడైన, 18 సంవత్సరాల కిషన్‌ను జైల్లో పెట్టారు ఒక కొడుకు చనిపోయాడు ముగ్గురు కొడుకులు జైల్లో వున్నారు అయినా ఆ కుటుంబం తమ ఆశయాన్నుంచి యీషణ్మాత్రం కూడా చెదరలేదు మోహన్‌రెడ్డిని బందించగా పోలీస్‌స్టేషన్‌లో పోలీసుల పైదాడిచేసి, మోహన్‌రెడ్డిని విడిపించుకొని వచ్చారు దొరలు, జాగీరుదార్లు ఆగడాలకు అద్దు అదుపు లేని రోజులు అవి ప్రతి హరిజన గిరిజన కుటుంబంలో నుంచి ప్రతి ఒక్కరు వెట్టి చాకిరి చేయాల్సిందే ప్రతి ఇంటి నుండి పనిచేయడానికి పంపాల్సిందే పటేళ్లు పట్వారీలు దేశ్‌ ముఖ్‌ల ఇండ్లల్లో అన్నిరకాల పనులు చేయాల్సిందే పోలీసు స్టేషన్లలో పైళ్ళను మోసుకెళ్ళడానికి దొరలు చెప్పిన మాటలు వినడం జరిగేది బండ్లెల దొడ్డి కాపాల ఉండేది అటవి నుండి ఫలాలు,కట్టేలు కొట్టుకొచ్చి సరఫరా చేసేవాళ్ళు ఈ పనులకు ఒక అణా పైసా ఇస్తున్నట్లు కాగితాల మీద రాసుకునేవారు ఆచరణలో నగదు ఏమి ఇచ్చేవారు కాదు వారు హరి గోసా పెట్టేది, పండుగ వస్తే అన్ని వృత్తుల వాళ్ళు పని చేయాల్సిందే ధాన్యం- గోర్లు, మేకలు, కోళ్లు అన్ని ఇవ్వాల్సిందే సొకలి వాళ్ళు నూనె రాసి స్నానం చేయించాలి బట్టలు ఉతికి ఇష్టీ చేసి ఇవ్వాలి ఎట్టి చేయాలి (గ్రామాలలో వ్యాపారం చేయాలంటే నరుకులు అమ్ముకోవాలంటే పటేళ్లునుండి చీటి వ్రాయించుకోవాలి వాటి ఆధారంగానే సరుకులు అమ్ముకోవాలి లేదంటే చిత్రహింసలు గిరనవీరులు డే

1 నన!

|| ల ||

న్‌ - ౪ శ

య్‌! వ? ల ॥ ష్‌ ॥

స లా య. స గ...

1 మత వా! ల శ 7

న డాం చుచు యా లా. " “శ

"4 తెలంరాంు వైళాంగ సాయుధ దబుకుదయోదుటు ల [లీ

గ్‌ ల ఎం చటుల యం లకు న గ తప్పవు పనిచేయాలి ప్రతిఫలం ఆశించవద్దు అని వారి సిద్దాంతం ఇది ఆనాటి

జీ భూస్వాముల ఆగడాలు తెలంగాణ ప్రజల జీవన విధానాన్ని అట్టడుగు న్థాయికి మే దిగజార్చింది బానిసత్వంలోకి నెట్టివేసింది పటేళ్లు, పట్వారీలు దేశ్‌ ముఖ్‌లు ఈ ల జ

ప్రాంతానికి జాగీరు దార్లు అయ్యగారి ఆగ్రహం గ్రామ దేవతల ఇనాం పేరుతో గిరిజన వీరులు శ్షలై

ఉన్న వేల ఎకరాల భూమిని పుస్మరంగరావు ఆధీనంలో ఉంచుకున్నాడు ధాన్యాన్ని వసూలు చేసుకునేవాడు 6 గ్రామాలకు జాగీదారులు దొరలు ధర్మపురం, లక్ష్మపురం, బట్టుగుడెం మంచిబోలు, రావణగూడెం, దొంగలపూర్‌, ఈ భూములన్ని పట్టా అయినాయి వెళ్ళిపొండి అని హుకుంజారీ చేశాడు బోరుమని ఎడ్వసాగారు గ్రామ (ప్రజలు ఇంటికి 4 కొడేదూళ్లను ఇవ్వాలని చిత్రహింసలు పెట్టాడు దాడులు చేశారు దీనితో రాత్రంతా పశువుల కాపల ఉండి కోడికూసే రాత్రికి అడవికి తీసుకెళ్ళే వాళ్లు ఆదంతా తట్టుకోలేక జనం ఉన్నారు ఆ ప్రాంతం అంతా దేశ్‌ ముఖ్‌ ఆగడాలు మితిమీరిపోయాయి అదే సమయంలో ఆరుగురిని సజీవదహనం చేశారు వారిలో జటావత్‌ సోమానాయక్‌, రెడ్యా, బలరాం, చంద్రు, రాము, కొందూరు వెంకటయ్యను వీరంతా 80 సంవత్సరాల లోపు యువకులే తండ్రి జటావత్‌ హాము చేతులను విరగొట్టారు తల్లి మంగమ్మను చేతులు కట్టేసి ఇష్టం వచ్చినట్లు కొట్టారు తమ పిల్లల జాడ చెప్పమని చిత్రహింసలు పెట్టారు అయినా ఆదరలేదు, బెదరలేదు అందుకే వారి కుటుంబం నేటి సమాజానికి, లంబాడీలకు ఆదర్భంగా నిలిచింది నిర్బంధానికి, వెట్టి చాకిరికి, భూస్వాములు, పట్టేళ్లు, పట్వారీలు, దేశ్‌ముఖ్‌ల ఆగడాలకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన తెలంగాణా రైతాంగ సాయుధ పోరాటంలో ముందు ఉండి పోరాడిన లంబాడి పోరుబిడ్ద-జటావత్‌ ధర్ధానాయక్‌ (రాను తమ్ముడు) 16 సంవత్సరాలకే తెలంగాణా సాయుధ పోరాటంలో పాల్గొన్నాడు 8 సంవత్సరాలు దళంలో చేరి అజ్ఞాత జీవితం గడిపాడు 5 సార్లు ఎదురుకాల్పుల్లో పాల్గొన్నాడు 8సంవత్సరాలు జైలు జీవితం అనుభవించాడు 1925 మధ్యకాలంలో వరంగల్‌ జిల్లా జనగామ తాలూకా దేవర్చుల్లా (మం) ధర్మాపురం గ్రామంలో జన్మించాడు ఒకరోజు దర్భా గుడిసె వేసుకోవడానికి దళం అనుమతి తీసుకొని ఆయుధం అప్పచెప్పి వస్తున్న సమయంలో లింగంపల్లిలో పోలీసులకు చిక్కుకున్నాడు పట్టుకొని కాల్చి చంపేస్తారు అని భయంతో మారువేషం వేసుకొని పశువులు పోయినాయి అంటు పోలీసుల నుండి తప్పించుకున్నాడు లేదంటే అప్పడే చనిపోయేవాడిని అన్నాడు వందలమంది మిలటరీలు ఉన్నావారి నుంచి బయటపడ్డాడు ఆ కాలంలో 12 పోలీసు స్టేషన్లపై ఒకేసారి దాడిచేసి ఆయుధాలు తీసుకురావడం జరిగింది ఎకరా భూమి 6 రూపాయలు శిస్తు కట్టేవాడు పంటలు బాగా పండకపోయేవి జొన్నలు, గింజనవీరులు నాం

సజ్జలు, పెసరలు, ఉలవలు, మొక్కజొన్న నూగులు, పండించేవారు పండిన పంటను దేశ్‌ముఖ్‌లు ఇంటిమీద ఎగబడి తీసుకుపోయేవారు దానికి వ్యతిరేకంగా ప్రజలు దండులాగా పోరాటంలో కదలివచ్చారు పగలంతా ఇండ్లలో ఉంటూ మల మూత్రాలను మట్టికుండలతో పోసేవారు బయటికి వస్తే ఎవరైనా దొరలకు సమాచారం ఇస్తారని భయపడేవాళ్ళు కొన్ని సందర్భారాలలో చెట్ల మీదనే పడుకునే వాళ్ళు జనాలను కలిసి వారి సమస్యలపై చైతన్యపరుస్తూ ఉండేవారు ధరా నాయక్‌ అజ్ఞాతంలో ఉన్నపుడు 5 సార్లు పోలీసుల కాల్పుల్లో పాల్గొన్నాడు లద్దనూరు, దర్శపురం, కోటకొండ దగ్గర కాల్పులు జరిగాయి అందులో విసునూరు ఏంజెట్లు ఇద్దరు చనిపోయారు కల్గు సారా బందుకు పిలుపునిచ్చారు చెట్లకున్న కల్లు లొట్టిలను పగలకొట్టడంలో, ఎడమ చేతితో కల్గు లొట్లను పగులగొట్టడంలో నిష్టాతుడు దర్భానాయక్‌ విసునూరు బాబు దొర మదారపూరం మహిళలను పట్టుకొని చెరచి అందరిని భయభ్రాంతులకు గురిచేశాడు ఈ రకంగా పండించిన పొలంలోకి వచ్చి పంటను తీసుకుపోయారు మహిళలని, పురుషులని చూడకుండా దాడి చేశారు అప్పడు లంబాడి మహిళలు అందరు ఒక్కటై కొడవళ్ళతో కర్రలతో తరిమి కొట్టడం జరిగింది ధర్మాపురం, దానమ్మ భర్తను దాష్యాను పట్టుకోపోయి పోలీసులు చిత్రహింసలు పెట్టాడు రానునాయక్‌ అత్యంత ధైర్యశాలి, దృఢదీక్ష కలవాడు ప్రజలు, గిరిజనులంటే అమితమైన (ప్రేమ గిరిజనులను ప్రత్యేకించి లంబాడీ జాతిని అణిచివేస్తున్న దుర్శార్డులంటే గుండె పట్టనంత ద్వేషం గిరిజన జాతి రక్షణ కోసం ఎన్నో పోరాటాలు చేసి తన జీవితాన్ని గిరిజన ప్రజలకై త్యాగం చేసిన రానునాయక్‌ ఆఖరికి శత్రువుల చేతికి చిక్కాడు రామవరం దేశముఖ్‌ కటారు నరసింగరావు రానునాయక్‌ని బండికి కట్టి చితికి ముక్కలై పోయేవరకు ఈడ్చించి కాల్చి చంపాడు 1950వ సంవత్సరం మార్చి 20వ తేదీన ముండ్రాయి గ్రామంలో రానునాయక్‌ వీరమరణం పొందాడు గిరిజనవీరులు డడ

9. ఉద్యమాల స్ఫూర్తి ప్రధాత గణే నాయక్‌

భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం రావాలని, అందరు సుఖ సంతోషాలతో ఉండాలని దేశంలో ఉన్న ఫలాలు అందరికీ అందాలని, బ్రిటీష్‌ పాలనకు అంతమొందించాలని పోరాడిన అనేక మంది స్వాతంత్ర్య సమయయోధుల్లో త్యాగదనుల్లో ఒకరు లంబాడీల భారత మాత ముద్దుబిడ్డ గణేనాయక్‌

(బిటిష్‌ ప్రభుత్వ ఆగడాలు మితిమీరి దేశం నుండి వెళ్లిపోవాలని ఆందోళన చేస్తున్న రోజుల్లో అప్పుడే, భగత్‌సింగ్‌ను ఉరితీసింది బ్రిటీష్‌ ప్రభుత్వం ఆసందర్భంగా వప్పూరురామచార్యులు, కల్లూరు సుబ్బారావు ఎర్రమల కొండప్ప వచ్చి స్కూలు పిల్లలతో సమ్మె చేయించారు నీలం సంజీవరెడ్డి కూడ ఆ సారశాలలో హయ్యర్‌ ఫార్మ్‌ చదువుతున్నాడు ఆయన విద్యార్థులకు సమ్మెలో నాయకత్వం వహించారు 1934లో మహాత్మాగాంధీ గారు అనంతపురం వచ్చినప్పుడు ఎర్రమల కొండప్ప ప్రస్తుతం సాయినగర్‌లోని రెండు ఎకరాల స్థలాన్ని విరాళంగా ఇచ్చారు గాంధీజీ ఆ భూమిని హరిజన సంక్షేమానికి కేటాయించారు సదాశివన్‌ రామకృష్ణతో పాటు ప్రజలు (గ్రామ గ్రామం తిరిగి తిండి గింజలు సేకరించి పిల్లలకు భోజన వసతి కల్పించారు అక్కడ చదివిన వారిలో మాజీ ముఖ్యమంత్రి దామోదరం సంజీవయ్య ఒక్కరు

అనంతవురం జిల్లా బుక్కవట్నం మండలం, వెంగలమ్మ చెరువు (గ్రామపంచాయతీ పరిధిలోని నర్సింపల్లి తండాలో నిరుపేద లంబాడీ, వ్యవసాయ కుటుంబంలో 1924వ సంవత్సరంలో గణేనాయక్‌ పుట్టారు. క్వీట్‌ ఇండియా ఉద్యమస్ఫూర్తితో రెండవ ప్రపంచ యుద్దానికి వ్యతిరేకంగా జరిగిన ప్రజా ఉద్యమం ఆయన్ను స్వతంత్ర్య ఉద్యమం వైపు నడిపించింది నిరక్షరాస్యులు, వ్యవసాయ కూలీలుగా ఉన్న గణేనాయక్‌ స్వతంత్ర ఉద్యమంలో పాల్గొన్న నాటి నుంచి చివరి వరకు దేశం కోసం, (శమ జీవుల, కష్ట జీవుల కోసం పాటుపడ్డారు జిల్లాలో స్వతంత్ర్య ఉద్యమంలో పాల్గొన్న బళ్ళారి రాఘవ, తరిమేల నాగిరెడ్డి, గుత్తి రామకృష్ణ వంటి ఎందరో మహానుభావుల స్పూర్తి గణేనాయక్‌ ఆచరణలో పెట్టాడు అనంతపురం జిల్లాకు దూరంగా ఉన్న మారుమూల లంబాడీ (సుగాలి) తండా కుటుంబంలో గిరిజన వీరులు శర

జన్మించిన గణేనాయక్‌ స్వతంత్ర్య ఉద్యమంలో పాల్గొనడం ఆశ్చర్యం కలిగించే విషయం అయిన అది బంజారలకు, లంబాడీలకు స్పూర్తిదాయకం

స్వతంటత్యం వచ్చిన వెంటనే అనాటి కాంగ్రెస్‌ ప్రభుత్వం కమ్యూనిస్టుల మీద తీవ్ర నిర్బంధాన్ని ప్రయోగించింది ఈ క్రూర నిర్బంధాన్ని గణేనాయక్‌ మీద ప్రయోగించింది 1949 నుండి 1951 వరకు కడలురు సెంట్రల్‌ జైలులో నిర్బంధించారు ఇదే జైలులో జిల్లాకు చెందిన గుత్తి రామక్రిష్ణదాసప్పలున్నారు అప్పటికే అదే జైలు మోటూరు హనుమంతరావు వంటి కమ్యూనిష్టు అగ్ర నాయకుల సహచర్యంతో గణేనాయక్‌ మార్చిజాన్ని వివరంగా తెలుసుకోవడానికి కృషి చేశారు జైలులో ఉన్న సమయంలోనే విద్యాభ్యాసం చేశారు ఆ తరువాత ప్రజా సమస్యలపై బుర్రకధలను కళ్లకు కట్టినట్లుగా రచించారు కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం మట్టిలో నుంచి మాణిక్యాన్ని వెలికితీసింది అనడానికి గణీనాయక్‌ జీవితం నిలువెత్తు సాక్ష్యం జైలులో అప్పటి అధికారుల చిత్రహింసలకు వ్యతిరేకంగా వీరు ఆందోళన చేశారు 1950 ఆగస్టు 11వ తేదీ మళ్లీ అక్టోబర్‌ 11న రెండు సార్లు వీరిపై లారీఛార్జి జరిగింది బాప్పవాయు ప్రయోగించారు చివరకు పోలీసు కాల్పులు జరిగాయి ఈ కాల్పుల్లో గుత్తి రామక్రిష్ణ కన్నుపోయింది ఆ తరువాత కాలంలో బుక్కపట్నం మేనేజరు పంచాయతీకి గణేనాయక్‌ సర్పంచిగా ఎన్నికయ్యారు. ప్రజానాయకుడు ఎలా పాలించాలో చేసి చూపారు కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంలో వచ్చిన సైద్దాంతిక చర్చలలో చురుగ్గా పాల్గొన్నారు ఎంత పెద్ద నాయకుడైనా ఆయన చెప్పిన దాంట్లో సరైన వర్గ వైఖరి లేనప్పుడు నిశితంగా విమర్శించేవారు అనేక వాదలను విఫలంగా చదవడం, వినడం చేసేవారు కమ్యూనిస్టు పార్టీ రాష్ట్ర నాయకులకు తన అభిప్రాయాలను వివరిస్తూ సుదీర్ధ లేఖలు అనేకం రాసేవారు పాఠశాల చదువు కూడా లేని గణీనాయక్‌ ఇంత చర్చ జరపడం ఆనాటి నాయకత్వాన్ని ఆశ్చర్యపరిచేది ఆయన అభిప్రాయాలకు పార్టీ ఎంతో విలువనిచ్చేది 1961లో అనంతపురంలో జరిగిన కమ్యూనిస్టు రాష్ట్ర మహాసభ నాటికి పార్టీలో చీలిక అనివార్యం అయింది జిల్లాలో పార్టీ ప్రధాన నాయకత్వమంతా రివిజనిజం వైపు మొగ్గుచూపితే, తరిమెలా నాగిరెడ్డి, గణేనాయక్‌ లాంటి అతి కొద్ది మంది మార్కిస్టు పార్టీవైపు నిలిచారు ఆ తరువాత కొంత కాలానికి సిపిఎం నుండి ఎం ఎల్‌ వైపు తరిమెళ్ల నాగిరెడ్డి వెళ్లిపోవడంతో గణేనాయక్‌ దాదాపు గిరిజనభీరులు 4కి

ట్‌! ము

1. స్లో 110 ఇ త్రీ 1... సా క సు. శ

మా. న

గణే నాయక్‌ ఒంటరిగా మార్చిస్టు పార్టీని పున నిర్మించే ప్రయత్నం చేశారు

గిరిజనులలో గొప్ప నాయకుడు గణేనాయక్‌ ఆనాటి పరిస్థితిలో ప్రజల

పక్షాన నిలబడ్డారు ఆయన చట్టసభల్లో ఆర్ధికంగా, చదువుపరంగా సామాజిక పరిస్థితులను అధిగమించి పార్టీని నిర్మించడంలో గణేనాయక్‌ ఎన్నో ఒడిదుడుకులను ఎదుర్శొని గిరిజనులలో చైతన్యం తీసుకురావడానికి ప్రయత్నం చేశారు గిరిజన పీరులు తగ

గజేనాయక్‌ మరణించి 30 సంవత్సరాలు పూర్తి అయ్యింది ఆయన నిర్మించిన ఆశయాలు క్రమేణ అభివృద్ది చెందుతూ అనేక ప్రజా పోరాటాలకు దారితీసాయి రైతు, కార్మిక, వ్యవసాయ, ఉద్యోగ, దళిత, గిరిజన, విద్యార్థి, యువజన కళాకారుల (ప్రజా సమస్యలతో పాటు మైనార్టీలు, బలహీనుల కోసం నిరంతరం పనిచేశారు ప్రజలకు వేదికగా నిలవాలని అనంతపురం జిల్లా మార్చిస్టు పార్టీ కార్యాలయం గణేనాయక్‌ పేరు పెట్టారు

గణేనాయక్‌ జిల్లా నుండే పెత్తందారుల, భూస్వాముల వ్యతిరేకంగా పోరాటం ప్రారంభించారు కరువు తాండవిస్తున్న సమయంలో గిరిజన తందాలలో బుర్రకథల పేరుతో చైతన్యం చేశారు పొలాల్లో బావులు తవ్వకాలను అనుమతిపొందారు కరావుల పల్లి భూకబ్దాదారుల నుంచి బుక్కపట్నం చెరువును కాపాడుకున్నారు కలెక్టర్‌ వరకు కాలినడక సాగించి విజయాలకు దారులు చూపారు పేదల కోసం సాంఘిక, దురాచారాల నిర్మూలన రూపుమాపేందుకు సొంత ఇంటి కోసం పట్టాల సాధన కోసం చేసిన పోరాటం ఆదర్శనీయం విప్లవాలకు ప్రతిరూపం గణేనాయక్‌ దేశ విముక్తి కోసం, స్వాతంత్ర్య పోరాటం నుండి ప్రజా సమస్యలపై పోరాటం వరకు (బతికి ఉన్నంతకాలం నిర్విరామ పోరాటాన్ని సాగించిన గణేనాయక్‌ నిజంగానే లంబాడీలకు ఉద్యమాల స్ఫూర్తి ప్రధాత లంబాడీలు సైతం చాలా మంది భారత స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో పాల్గొన్నారని గణేనాయక్‌ వంటి పోరాట యోధుల జీవితాలను పరిశీలిస్తే తెలుస్తోంది గణేనాయక్‌ లంబాడీ జాతికే గర్వకారణం గిరజనవీరులు తరి

10. బంజారా భగత్‌సింగ్‌ లక్ష్మణ్‌నాయక్‌

కుల, మత, జాతి, లింగ బేధాలు - లేకుండా భారత స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో ప్రతి ు..!] ఒక్క భారతపౌరుడు తమవంతుగా దేశ విముక్తి 1 కోసం పోరాటాలు చేస్తూ మహాత్మాగాంధీ పిలుపు టా న్డ్‌ గ్‌ా వరకు క్విట్‌ఇండియా ఉద్యమంలో శ్ర శ స పాల్గొంటున్న రోజులవి 1943వ సంవత్సరం (శక్ర.

రా న్నరోజుల సంవత్సరం న.

మార్చినెల 29వ తేదీన భారత స్వాతంత్ర త శౌ పోరాటంలో గిరిజనులను ముందుండి నదిపిన ఆ షై. గిరిజన నాయకుడు బంజారా భగత్‌సింగ్‌ ంా క తు లక్ష్మశ్‌నాయక్‌ని ఒరిస్సాలోని బరంపూర్‌ సర్మిల్‌ క్‌ న్‌ జ్ష్వై జైలులో ఉరితీశారు భారత స్వాతంటత్య పోరాటంలో కీలక ఘట్టమైన క్విట్‌ఇండియా ఉద్యమంలో 1942వ సంవత్సరంలో మహాత్మాగాంధీతో కలిసి క్విట్‌ఇండియా ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు స్వరాజ్యం, స్వపరిపాలన కావాలని బ్రిటిష్‌ వారి ఆగడాలకు వ్యతిరేకంగా పోరాడి ప్రాణాలు అర్చించిన బంజారాల భరతమాత ముద్దుబిడ్డ లక్ష్మణ్‌నాయక్‌

నవంబర్‌ 22, 1900లో లక్ష్మణ్‌నాయక్‌ జన్మించారు ఆయన బ్రిటీష్‌ వారికి వ్యతిరేకంగా ఎన్న్నీ పోరాటాలు చేశారు గిరిజనుల తరుపున భారత స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో ముఖ్య భూమిక పోషించారు ఒరిస్సాలోని మల్కన్‌గిరి జిల్లా మాధిలి పోలీస్‌స్టేషన్‌ ఎదుట లక్ష్మణ్‌నాయక్‌ నేతృత్వంలో శాంతియుత ప్రదర్శన నిర్వహిస్తుండగా బిటీష్‌ వాళ్ళు కాల్పులు జరుపగా చాలామంది బలైపోయారు. రెండు వందల మందికి పైగా గాయాల పాలైనారు బంజారా జాతిని చైతన్యపరిచి భారత స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో పాల్గొనేట్టు చేశారు బ్రిటీష్‌ వారికి వ్యతిరేక కార్యకలాపాలకి పాల్పడుతూ ప్రజలను రెచ్చగొట్టి బ్రిటీష్‌ ప్రభుత్వ పాలనకు ఆటంకం కలిగిస్తున్నాడన్న నెపంతో లక్ష్మణ్‌నాయక్‌ని ఆంగ్లేయులు పొట్టన పెట్టుకున్నారు గిరజవవీరులు 49

వాతా ౧ సగ

ఖీ భెా్టైు. 10||

త్త లో ఠె

“ వల్లో స్స ఉ ప

యా ॥ స్యడ్ష ర రో మ స డా

జే నాం యా రాను పా

జ్జ రా న

యే. /' సార

౨ 198కి లక్ష్మణ్‌నాయక్‌ ఒకరి స్వాతంత్ర్య పోరాటం మరొకరికి ఉగ్రవాదం, ఒకరి ఉగ్రవాదం మరొకరికి స్వాతంత్ర్య పోరాటం లక్షణ్‌ నాయక్‌ స్వాతంత్ర్య పోరాటం ఆంగ్లేయులకు జాతి వ్యతిరేక చర్యలుగా కనిపించాయి అలాంటి నాయకుడితో ప్రమాదమని భావించి ఈ గిరిజన వీరుణ్ణి ఉరితీశారు భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత లక్ష్షణ్‌నాయక్‌ని ఉరితీసిన జైలులో ఆయన నివసించిన గదులను సందర్శనార్థం సంవత్సరానికి రెండుసార్లు ఆయన జయంతి, వర్ధంతి రోజుల నాడు ఆయనకు నివాళ్ళు అర్పించడానికి అనుమతిస్తారు వారు జైలులో గడిపిన సమయంలో రాసిన ఉత్తరాలు, సాహిత్యం, చరిత్రక పోరాట (గ్రంథాలు అన్ని సందర్శకుల నిమిత్తం ఆ గదులలో భద్రపరిచారు భారతదేశ స్వాతంత్ర్యం కోసం పోరాడిన వీరులలో భగత్‌సింగ్‌ లాగా బంజారాలలో కూడా ఒక భగత్‌సింగ్‌ ఉన్నాడని లక్ష్మజ్‌నాయక్‌ చరిత్రని గూర్చి మనకు తెలుస్తుంది భారత స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో గిరిజనుల పాత్ర గురించి కూడా తెలుస్తుంది

గిరిజన వీరులు 50

11. లంబాడి వీరవనిత పూల్నీబాయి

భారతదేశం స్వాతంత్ర్యం పొందిన తదనంతరం, యావత్‌ దేశం యొక్క సమగ్రత, సమైక్యం కోసం నాటి భారతదేశ ఉపప్రధాని హోంమినిష్టరు సర్టూర్‌ వల్లభాయ్‌ పటేల్‌ అన్ని రాష్ట్రాలకు కోరినట్లుగా నిజాం ప్రభువుని యూనియన్‌ ప్రభుత్వం నందు అన్ని రాష్ట్రాలతో పాటు చేరిపోమని ఆహ్వానించాడు నిజాం ప్రభువు అందుకు నిరాకరించి, సర్వస్వాతంత్ర్య రాజ్యంగా (ప్రకటించుకున్నాడు తన రాజ్యాన్ని కాపాడుకోవడానికి కొంతమంది నాయకులను సంప్రదించి వారి సలహా మేరకు “ఇత్తేహాదుల్‌ ముస్లిమీన్‌” అను సంఘాన్ని ముస్లిములతో స్థాపించాడు తన రాజ్యాన్ని కాపాడుకోవడానికి వారిలో కొందరిని స్వయం సేవకులుగా (రజాకార్హు ఏర్పాటు చేసి రజాకార్ల నాయకుడు ఖాసిం రజ్వీ తోడ్పాటుతో తన పరిపాలనను శాశ్వతం చేసికోవాలని భావించాడు

ముస్లిం యువలకును, ముస్లింలుగా మారిన హిందూ యువకులను రజాకారులుగా మార్చి శాంతి భద్రతల, రక్షణ పేరిట ఆ యువకుల కోసం శిక్షణా సంస్థలను స్టాపించి మిలటరీ శిక్షణ ఇప్పించాడు ఆ రజాకార్లు కొద్దికాలం కర్రసాము, కత్తితో పోట్లాడుట, తుపాకీ కాల్పులలో తర్భీదు పొందారు వారంతా తాము గొప్ప యుద్ధవీరులుగా ఊహించుకున్నారు కనీసం 20 మంది రజాకార్లు ఒక నాయకుని ఆధ్వర్యంలో గ్రామాలకు ట్రక్కుల్లో వెళ్ళి, ప్రజల రక్షణం కోసం ఏల్పాటై ఉన్నసంఘం వారిని లేకుండా నాశనం చేస్తామంటూ ప్రగల్భాలు పలుకుతూ ప్రతి గ్రామాన్ని సర్వస్వం దోచుకొని తెచ్చిన సొమ్మును, వస్తువులు వగైరాలను పంచుకొనేవారు శాంతిభద్రతల రక్షణ పేరిట నాడు తెలంగాణాలో వారి దురార్గాలను ఎల్లలు లేని దశ అది

ఆ రోజుల్లో తెలంగాణాలో ఆంధ్రమహాసభ పేరిట కమ్యూనిస్టులు (ప్రజలను మేల్కొలిపి చైతన్యపరచి, జాగీరుదారులు, భూస్వాములు, కార్యకర్తలు ముందుండి ప్రజలను తమ వెంటనడుపుతూ, ప్రభుత్వ దమన నీతికి, రజాకార్ల దోపిడీకి వ్యతిరేకంగా పోరాటం సాగించారు తుదకు ఆయుధాలు థకి' 2. కెత్తందార్లను పారద్రోలి వారి మా ణయ. ౨

భా ర్స ర్న యై /

2% వ్య నో / టం ॥ న. ప టి టం టం న న. ఆస్తులను, భూములను స్వాధీనంచేసికొని, పేదలకు పంచిపెట్టి, (ప్రజారాజ్యం స్థాపించారు. పెత్తందార్లందరూ గ్రామాలను వదలి పట్టణాలకు పారిపోయారు అయితే ప్రజానీకాన్ని అణచివేసి, ప్రజారాజ్యాన్ని తొలగించేందుకు ప్రభుత్వ అండతో పోలీసులను, రజాకార్లను వెంటబెట్టుకొని పోయి గ్రామాలను తగులబెడుతూ, ఆస్తుల్ని దోచుకుంటూ, దొరికిన స్త్రీలపై అత్యాచారాలు జరుపుతూ (ప్రజలను అల్లకల్లోల పరచి, భయభ్రాంతులకు లోనుగావించేవారు అటువంటి దారుణ పరిస్థితుల్లో “సంఘం” సేరిట కమ్యూనిస్టులు సాయుధుతై ఎదురొడ్డి నిలిచి, పోరాడి, ప్రజల మాన, ప్రాణ రక్షణకు కృషి చేసేవారు నేటి జనగామ తాలూకా నాటి నల్లగొండ జిల్లాలో ఉండేది పోరాటం ప్రారంభం నుండి నాయకులు, కార్యకర్తలను సమాయత్తపరచి, వారిని భూస్వాముల వ్యతిరేక సంఘంగా తయారు చేశారు ఈ తాలూకాలో పోరాటం ఉధృతం దాల్బదానికి, ఆనాటి సామాజిక పరిస్థితులు, అంతేగాక పరమకిరాతకుడు విస్నూరు దొర రాపాక రామచంద్రారెడ్డి కూడా కారణం దిరిజన వీరులు 52

ఆయన అరవై గ్రామాలపై దారతనం వెలిగిస్తూ ప్రజలను బానిసలకన్నా నీచంగా చూస్తూ అనేక హింసలకు గురిచేసేవాడు అతని కుమారుడు బాబు దొర జగన్నోహనరెడ్డి తండ్రికి మించిన దుర్మార్గుడు అతడు యింకా రెండడుగులు ముందుండి ఒక రజాకార్ల గుంపును తన గడి (కోట)లో పోషిస్తూ, ప్రతిరోజూ ఒక గ్రామాన్నైనా నాశనం చేయనిదే నిద్రపోకుండా వుండేవాడు పైగా విస్నూరులో ఒక పోలీసు స్టేషన్‌ను వర్పాటు చేయించాడు అందులో అమీన్‌సాబు (యస్‌ ఐ) యింకా పదిమంది పోలీసులు కూడా ఉండేవారు బాబు దొర నిజాం ప్రభుత్వ వ్యతిరేకులైన సంఘం వారిని పట్టుకొనే నెపంతో రజాకార్లతో పాటు పోలీసులను కూడా వెంట తీసుకు వెళ్ళేవాడు ధర్మాపురం అనే గ్రామం విస్నూరుకు సమీపంలోనే ఉన్నది ఆ (గ్రామం విస్నూరు దొర అధీనంలో ఉండేది దొరల దురాగతాలను ఎదిరించేందుకు గ్రామ యువకులందరూ ఆంధ్ర మహాసభ సభ్యులైనారు ఆ గ్రామ సమీపంలో పడమటి తండా, తూర్పు తండా అనే రెండు లంబాడి తండాలుండేవి పడమట తండాలో “ర్రూటోక్‌ హాము” కుటుంబమొకటి హాము మొదటి నుండి ధైర్యసాహసాలు కలిగి వుండి తండా సమస్యలను ముందుండి పరిష్కరించేవాడు దొరలతో మాట్లాడాలంటే హాము ముందుండేవాదు ఆయనకు ఆరుగురు కుమారులు, వారందరూ తండ్రి స్వభావాన్ని పుణికి పుచ్చుకున్నారు తండ్రిని ఆదర్శంగా తీసికొని ఆనాటి పోరాటాల్లో అందరూ పాల్గొంటూ ప్రాణాలను సైతం లెక్క చేయక విస్నూరు రామచంద్రారెడ్డి, జగన్మోహన్‌రెడ్డి గుండెల్లో నిదురించేవారు బాబు దొర ధర్మాపురంపై దాడిచేయాలంటే హాము కుమారులు లేని సమయం చూచి రజాకార్లను వెంటబెట్టుకొని వచ్చేవాడు

హాము కుమారుల్లో పెద్దవాదైన “జుద్యా” భార్యే పూల్నీబాయి అది 1948 సంవత్సరం ఫిబ్రవరి నెలలో జరిగిన సంఘటన లంబాడీలు మొదటి నుండి వ్యవసాయం పై ఆధారపడి జీవిస్తూ ఉండేవారు వారు [గ్రామాలలో గాక మంచినీటివసతి ఉన్నచోట (ప్రత్యేకంగా ఉండేవారు కొన్ని కుటుంబాలుగా నివసిస్తున్న వారిని “తండా” అని పిలుచుకొనేవారు. స్త్రీ, పురుషులందరూ వ్యవసాయ పనులలో ఆరితేరినవారే

పూల్నిభాయి కూడా అలా పెరిగినదే జుద్యాతో వివాహం జరిగిన తరువాత హాము కుటుంబానికి పెద్ద కోడలుగా వచ్చిన పూల్నిబాయి మొదట తన కుటుంబ సభ్యుల ప్రవర్తన, ధైర్యసాహసాలు వింతగా, ఆశ్చర్యంగా తోచేవి అయితే కాలానుగుణంగా గొజతఖిరుల నాం ల

త్వరలోనే వాటిని గ్రహించింది ఆంధ్ర మహాసభ జరిపే బహిరంగసభలకు తన కుటుంబ సభ్యులతో పొటు వెళ్తూ వుండేది సంఘం వాళ్ళు చెప్పే విషయాలు శ్రద్ధగా ఆలకించి, మననం చేసికొనేది పోరాటం ఉధృతరూపం దాల్చి రజాకార్ల దాడులు ఎక్కువ కావడంతో ఆమె బాధ్యతలు కూడా క్రమక్రమంగా పెరిగాయి భర్త ప్రోత్సాహం కూడా లభించింది దానికి తోడు రజాకార్లు తమ తండాలో జొరబడినప్పుడు వారికి దొరక్కుండా తప్పించుకొని తన యిద్దరు పిల్లలతో పారిపోవుట యిబ్బందిగా ఉండేది ఎందుకంటే హాము కుటుంబ సభ్యులెవరైనా రజాకార్ల దృష్టిలో అగ్నికణాలే ఆమెభర్త జుద్యాను అర్రూరులో పోలీసులు అరెస్టు చేసి నల్లగొండ జైలుకు తరలించారు భర్త జైలులో ఉన్నాడనే బాధ ఒకవైపు, యింటికి పెద్దకోదలిగా పనులున్ని చక్కపెళ్టే బాధ్యత మరోవైపు వుండేది సంఘం నాయకులు తండాకు వచ్చినప్పుడు స్రీలందరినీ సమావేశపర్చే బాధ్యత కూడా ఆమెదే రజాకార్లు వచ్చినప్పుడు ఐక్యంగా వారిని ఎదుర్కొవడం ఎట్లాగో, వారిని తరిమివేయడానికి పురుషులకు ఎలా సహాయపడాలో చెప్పేవారు సంఘం నాయకులు, ఆమె సామర్ధ్యం, సాహసం (గ్రహించి, ఆమెను మహిళా సంఘానికి కార్యదర్శిగా చేసి ఆమె బాధ్యతలు పెంచారు ఆమె దానికి అంగీకరించి, వారందరి తోడ్పాటుతో ముందుండి మహిళల కర్తవ్యాలను బోధిస్తూ ఆదర్శంగా పనిచేసేది అప్పటికి తండాను రజాకార్లు బాబుదొర ఆధ్వర్యంలో రెండుసార్లు తగులబెట్టారు మూడు రోజుల క్రితం నరరూప జంతువు బాబుదొర ముట్టడి చేసి తండాను తగులబెట్టించాడు ఆమె మరిది సోవ్లూనాయక్‌తో పాటు మరో నలుగురిచేతనే కట్టెలు తెప్పించి, మంటలు వేయించి, బందీలుగా వుంచిన వారిని మంటలలోనికి తోసి, సజీవదహనం చేయించాడు బిడ్డలను రక్షించమని చేజాపిన ఆమె మామ కుడిచేతిని విరగకొట్టించాడు కుమారుని తలచుకొని ఆమె అత్త ఉన్నాదిగొ మారిపోయింది సంఘంవారు వచ్చి బహిరంగ సభ ఏర్పాటు చేసి మరణించిన వీరులకు జోహార్లు అర్చించారు పూల్నిబాయిని ఇవి ఎంతగానో కృృంగదీశాయి అలాగని ఆమె దుఃఖిస్తూ కూర్చుంటే పనులు ఆగవని ఆమె తనకు తానే ధైర్యం తెచ్చుకున్నది అప్పటి నుండి సంఘంవారు ఆ తండాకు కాపలా ఏర్పాటు చేశారు పడమటి తండా, తూర్పు గిరిజన వీరులు 54

తండా, ధర్మాప్రరం ఈ మూడు దిక్కులా కాపలాకు ముగ్గురిని ర్రెఫల్సుతో నియమించారు వారు రజాకార్ల ప్రవేశానికున్న ముఖ్య రహదారులకు కాపుగా ఉన్నారు అది 1948వ సంవత్సరం ఫిబ్రవరి నెల రెండవవారం సూర్యుడు పడమటి దిక్కున వాలిపోయాడు చీకట్లు వ్యాపించాయి. అది బహుళ పక్షమగుట వలన వెన్నెల అప్పుడే వచ్చే పరిస్థితి లేదు పూల్నీబాయి తన అత్తకు వేడి వేడి రొట్టెలు ముందుంచి తినమని బ్రతిమాలుతున్నది పిల్లలను నిద్రబుచ్చింది అత్తమామలకు తినిపించి తను తిందామనుకున్నది మొదట అత్తగారి తినమని బ్రతిమాలుతున్నది ఇంతలో తమ ఇళ్ళవెనుక నుండి ఒక ప్రీ ఆర్తనాదం వినిపించింది ఆ ప్రీ లంబాడీ భాషలో కాపాడమని అరుస్తున్నది వెంటనే పూల్నీబాయి శరీరం జలదరించి, ఉగ్రరూపం దాల్చి తన కర్తవ్యాన్ని గుర్తించి, ఇంట్లోకి వెళ్ళి కారం తీసుకొని, చూరులో ఉన్న వేట కొడవలిని అందుకొంది ఇంటి ముందు వచ్చి శబ్దం వస్తున్న దిక్కును కనిపెట్టింది తన తోటివారందరిని కారం, కొడవళ్ళతో రమ్మని కేకలు పెడుతూ పరుగెత్తింది అక్కడ జరుగుతున్న దృశ్యాన్ని చూచిన పూల్నీబాయి మొదట దిగ్ర్భాంతి చెందింది మరుక్షణం నవవ నన వ వ గిరిజన వీరులు గ్‌5్‌

అపరకాలిక అయ్యింది అక్కడ ముగ్గురు పురుషులు (రజాకార్లు) ఒక లంబాడీ ప్రీని దాదాపు వివస్త్రను చేసి ఆమెపై అత్యాచారయత్నం చేస్తున్నారు ఆమె శక్తి కాలది పెనుగులాడుచున్నది తండాలో చీకటిపడితే పురుషులెవ్వరూ యిళ్ళలో ఉండరు వారు రక్షణ మార్ధాలు చూచుకొని, తలదాచుకోవడానికి వెళ్తారు తమ తండాకు కాపలాగా నియమించిన దళ సభ్యులెక్కడో రహదారుల్లో ఉంటారు తమను తామే రక్షించుకోవాలనే కర్తవ్యాన్ని మొదటి నుంచి ఉద్భోదించే వ్యక్తి గనుక పూల్నీబాయి ఏ మాత్రం వెనుకాడలేదు తనకు అండగా ఇతర స్త్రీలు వస్తున్నారా? లేదా? అని చూడకుండా పరుగెత్తింది వారు ముగ్గురు తను ఒకృతేననే శంకను రానివ్వలేదు తాను ప్రమాదానికి ఎంత చేరువుగా ఉన్నదీ ఆలోచించలేదు పరుగున వెళ్ళి వారి కళ్ళలో కారం చల్లింది అంతలో అవకాశం కోసం ఎదురు చూస్తున్న మరో యిద్దరు చెట్లు చాటు నుండి వచ్చిపడ్డారు పూల్చీబాయి జన్మతః లంబాడి యువతి లంబాడీలు బంగారుమేని ఛాయలో ఉంటారు అవయవాల పొందిక, చక్కని మోము కల్గిన పూల్నీబాయి అందం విలక్షణమైనది ఇద్దరు పిల్లల తల్లి అయినప్పటికీ అపురూప సౌందర్యపతి అయిన పూల్న్చీబాయి మరిది సోమ్లానాయక్‌ను మంటలో విసిరివేసినప్పుడు రజాకార్ల ఎదుటపడి రోదించింది చేయివిరిగిపోయిన మామను, దుఃఖిస్తున్న అత్తను ఒక చెట్టు క్రిందకు చేర్చినప్పుడు ఆ ముష్కరులు ఆమె అందాన్ని చూచారు ఆమె వాము కోడలు గనుక ఆమెపై కన్నేశారు ఆరోజేమీ మాట్లాకుండా వెళ్ళిపోయారు మరుసటి రోజు పూల్నీబాయి విషయం బాబు దొర వద్ద ప్రస్తావించారు కాని ఆమెకు హాని చేయడం కొరివితో తలగోక్ళోవడమే అవుతుందని బాబుదొర భావించాడు ఆ ఆలోచన మానుకోమన్నాడు కానీ కొందరు పదేపదే అడుగుతుండడంతో జాగ్రత్తగా వ్యవహరించి క్షేమంగా తిరిగిరందని అనుమతించాడు వాము సంగతి తెలిసిన ముస్తిం రజాకార్లు మాత్రం సందేపొంచారు మిగతావారు మాత్రం అనుమతి లభించగానే ఎగిరిగంతేశారు వీరిలో ఐదుగురు యీ పనికి సిద్దపడ్డారు వారిలో ఇద్దరు ముస్లింలు కాగా మిగతా ముగ్గురూ ముస్లింలుగా మారిన హరిజన రజాకార్లు పూల్నీబాయిని ఎలా పట్టుకోవాలో పథకం రూపొందించారు గిరినవీరులు ఈ

మరుసటి రోజు పగలు ధర్మాపురం పడమటి తండా అనుపానులను కనుక్కున్నారు నెత్తికి రమాలు, భుజంపై గొంగళి, చేతికర్రతో పయనమయ్యారు

వారు చీకట పడగానే భోజనం చేసి అంతకు ముందే కల్లుతాగి ఉన్న నిషాతో ఉత్సాహంగా ధర్మాపురం చేరుకున్నారు వారి పధకం ప్రకారం బహిర్భూమికి వచ్చే ఒక ్రీని చెరుచుచున్నట్లు నటించారు ఆమె ఆర్తనాదాలు విన్న పూల్నీబాయి ఆమెను కాపాడేందుకు వస్తుంది వెంటనే కొందరు ఆమెపై పడి అరవకుండా నోరుమూసి అడవిలోకి తీసికొని వెళ్ళాలనేది వారి పధకం తమ పథకం ప్రకారం బహిర్భూమికి వెళ్తున్న ఒక లంబాడి వనితను పూల్నిబాయి ఇంటికి కొంత దూరంలో పట్టుకున్నారు

ఆమెను వివస్త్రను చేస్తూ అరుచుటకు వీలుగా నోటిని మూయలేదు వారి పధకానికి అనుగుణంగానే పూల్నీబాయి కుడిచేత కొడవలి పట్టుకొని ఉగ్రరూపందాల్చి పరుగున వచ్చింది వచ్చిన వెంటనే తమ కళ్ళలో కారం చల్లుతుందని ఊహించిన ముష్కరులు కళ్ళు మూసుకున్నారు ముఖాలపైన పడిన కారాన్ని జాగ్రత్తగా తుడుచుకుంటూ యిద్దరు ఆమెవైపుకు పరుగెత్తుకునివచ్చారు మరో ఇద్దరొక చెట్టుచాటునుండి తనవైపు రావడం గుర్తించిన పూల్నిబాయి వారిద్దరి ముఖాలపై కారం చల్లింది ఆమె యిలా చల్లుతుందని ఊహించి కళ్ళు మూసుకొని వస్తున్న కామాంధులకు పూల్నీబాయి అడ్డుపడుతుంది ముందుగా వస్తున్న యిద్దరిని కళ్ళు మూసుకొని వస్తున్న వారు ఢీ కొట్టారు ఆ వేగానికి వారంతా క్రింద పడిపోయారు అంతే, ఆ అవకాశం కోసం చూస్తున్న పూల్నీబాయి చేతిలో వేటకొడవలి, వీరనారి రుద్రమదేవి ఖడ్గమువలె విలయతాండవంచేసి ఒకనిమెడనరాలు, యింకొకని పిక్క తెగవేసింది కుడిచేత్తో నరుకుతూనే, ఎడమచేత్తో కారం చల్లుతుంది మిగతా ఇద్దరూ లేచే లోపు ఒకరిచేతిపైన, ఇంకొకరి కాలుపై నరికింది వారు లేచి తనవైపు వస్తున్న బాబు దొర బానిసలను తప్పుకుంటూ రజాకార్లు వస్తున్నారంటూ గోలగోలగా కేకలు వేస్తూ పరుగులు తీసింది

ఆమె మొదట ఇంటి నుండి బయలుదేరుతూ వేసిన కేకలకు బయలుదేరిన వారు ఆమెను చేరుకున్నారు మిగతా ఇద్దరూ పూల్నీబాయి అందుకునే లోగానే వారక్కడ చేరి వారి కొడవళ్ళు ర్సుళిపిస్తూ గాలిలో విసురుతూ వెంటాడారు పూల్నీబాయి వారిని వదలి మొదటి స్త్రీని చెరుచుటకు యత్నిస్తూ పెనుగులాడుతున్న వ్యక్తి దగ్గరకు పరుగెత్తింది క్రింద పడిన ట్రీ ఆ కామపిశాచి నుండి విడిపించుకునేందుకు గిజనవిరులు యాడు క్‌?

గింజుకుంటున్నది అయినా ఆ దుర్గ్శార్గుడు వదలలేదు దాదాపు వివస్త్రగా నుండి విడిపించుకునేందుకు గింజుకుంటున్నది అయినా ఆ దుర్మార్గుడు వదలలేదు దాదాపు వివస్త్రగా ఉన్న అతని పురుషాంగాన్ని తెగనరికింది వాడొక చావుకేక పెట్టి మట్టికరిచాడు అప్పుడు ఇంకా కొందరు స్త్రీలు, వృద్దులైన పురుషులు కొడవళ్ళు, కర్రలతో పరుగెత్తుకుని వచ్చారు వారందరిని చూచిన రజాకార్లు భయంతో పడిపోయిన యిద్దరిని భుజాలపై వేసికొని పరుగులంకించుకున్నారు వారి కేకలు విన్న గ్రామదళ సభ్యులు పరుగెత్తుకుని వచ్చారు వారందరిని చూచిన రజాకార్లు భయంతో పడిపోయిన యిద్దరిని భుజాలపై వేసుకొని పరుగులంకించుకున్నారు అలా వచ్చిన వారు టార్చిలైటు వారిపై వేశారు పూల్నీభాయి ముఖంపైగా వెలుగుపడగానే అక్కడి వారంతా అవాక్కయ్యారు ముఖం నిండా రక్తంచింది రక్త్షమరకలతో బట్టలు తడిచి ఆమె భీకరంగా కనిపించింది మొదటి వ్యక్తి మెడనరాలు తెగినప్పుడు రక్తం చిమ్మి ఆమె ముఖంపై పడింది ఆ తర్వాత మిగతా ఇద్దరిపై తన కొడవలి ప్రయోగించినపుడూ చిమ్మిన రక్తంతో చీర, రైక రక్తపు మరకలతో నిండిపోయాయి. అప్పటి వరకు చీకటిలో ఉన్నందున ఎవరూ గమనించలేదు కాని టార్చిలైటు వెలుతురు వడగానే అపరకాళికవలె ఆమెను చూచి భయపడ్డారు దళసభ్యులు రజాకార్లు వెళ్ళినవైపు వెళ్ళబోగా వారిని ఆపి నా వేటు పడిన వారిపై మీరేవిధమైన హింసకు పాల్ప్చడవద్దు బాబు దొరకు లంబాడి వనితల దెబ్బ గుణపారం కావాలి అని చెప్పి వెనక్కి తిరిగింది ఊరివారంతా ఆమె సాహసాన్ని సమయస్సూర్తిని ప్రశంసించారు అటు రజాకార్ల వెంటబడిన ధర్మాపురం యువకులు చాలా దూరం వెళ్ళి వెదికి చూశారు వారెక్కడా కనిపించలేదు అయితే వారు విస్పూరు దిక్కుగాక కడవెండి గుట్టు దిక్కుగా వెళ్ళి ఉంటారని భావించి గుట్టను చుట్టువేశారు అందువల్ల వారి (థ్రమ వృధా కాలేదు చావు బ్రతుకుల్లో ఉన్న యిద్దరు వారి రక్షణగా మరో యిద్దరు రజాకార్లు పట్టుబడ్డారు ఆ నలుగురిని పార్టీ ఆదేశం మేరకు వారు చేసిన దుర్మార్గాలకు తగిన శిక్ష వేశారు కాని కాలిపిక్క తెగిన రజాకారు మాత్రం ఎవరికీ దొరకకుండా తప్పించుకొని ఎలాగో విస్నూరు చేరుకున్నాడని నాలుగు రోజుల తరువాత తెలుసుకున్న పూల్నిబాయి మొదట బాధపడినా, ఈ వార్త అపరకీచకుడు బాబు దొరకు అందిందని తృప్తి పడింది కోడలి సాహసానికి హాము ఎంతో గర్వపడినాడు గిరిజన వీరులు ర్‌కి

12. గిరిజన హక్కుల కోసం పోరాడిన ఆదివాసీ వీరవనితలు సమక్క సారక్క ప్రచారంలో ఉన్న కథ (ప్రకారం సమ్మక్క ఒక కోయ వనిత పదమూడవ శతాబ్దానికి చెందిన ఆదివాసీ మహిళ సమ్మక్క ఆమె కూతురు సారక్క కొడుకు జంపన్న ఆదివాసీలందరినీ ఒక్క తాటిపైకి తెచ్చి గిరిజన హక్కుల కోసం పోరాడారు కాకతీయ రాజులు తమ రాజ్యాన్ని రాజకీయ ఆధిపత్యాన్ని విస్తరించుకునే కాంక్షతో ఆదివాసీల భూముల మీద, వారి వ్యవసాయ ఆర్థిక వ్యవస్థల మీద దాడులు చేయాలని నిర్ణయించుకున్నారు నేటి వరంగల్‌ జిల్లాలోని రామప్ప, లక్కవరం, పాకాల చెరువుల కింద పంటలు పండే ప్రాంతంలోని ఆదివాసీలకు చెందిన భూములను కాకతీయ రాజులు ఆక్రమించుకున్నారు కాకతీయుల దురాక్రమణను ఎదుర్శొనేందుకు సమ్మక్క నాయకత్వంలో ఆదివాసీల తిరుగుబాటు జరిగింది సమ్మక్క గొప్ప యోధురాలు వ్యూహకర్త నాయకురాలు, ఆమె వేలాది మంది ఆదివాసీలను సంఘటితం చేసింది మారణాయుధాల చేతబట్టుకొని కాకఠీయ సైన్యంతో పోరాడింది జంపన్నవాగు వద్ద విల్లంబులు, దుద్దుకర్రలు, గొడ్డళ్ళు తదితర ఆయుధాలతో సమ్మక్క నాయకత్వంలో ఆదివాసీలు పోరాడారు ఈ పోరాటంలో అనేకమంది ఆదివాసీలు తమ ప్రాణాలు లలాట సధ్యుకహళసారక్క గిరిజన వీరులు 59

ర ము మ ల రప! 1 నో యి ల కందం నో లా. యామ? యన నం. మోత జడా. అగ. వరహా. చ నా. సా [న స క న క గు) టంట సం శే త ్లో స్త ను లం ను లే ల! మ రం టిం క. నచట. ననన 1 ఛో గ లం టా కి ఎ కస? శు స న గా న్‌ స్‌ వశ “న్యూ ల ణి లమ! ల గప టీ ౯ / [1 వాచ ॥ కో న క ల్పోయారు కోయ ప్రజల చైత ణు కాటు ఈ చైతన్యం చుట్టూ సమ్మక్క సారక్క పె పోరాటంలో ప్రాణాలు కోల్పోయిన సమ సై క్క పెనవేసుకొని పోరాడారు సమ్మక్క, సా | ఆలే ఆదివాసీ ప్రజలలో నిలిచిపోయారు ఆది వీ ై రక్కలు కధా నాయకురాళ్ళుగా ప్రజలకు దేవత వయ గా మారిపోయారు న్‌ | లం య ను. క నీ ల టా. ఖు ట్‌ ళ్ళ! వీరులు నరం ట్‌ టో లా యా. / 60

ర మయ జ స టం. మ న న స ఖం న న న నా.

వ టం బు రేం - ము చా | న స... శ ౧ 1 ] రెండేళ్ళకోసారి సమ్మక్క సారక్క పేరిట వరంగల్‌ జిల్లా మేడారంలో పెద్ద జాతర జరుగుతుంది వాళ్ళను పూజించేందుకు ఇతర రాష్ట్రాలతో సహా రాష్ట్రం నలుమూలల నుంచీ లక్షలాది మంది జూతరకు తరలివస్తున్న వైనం మనం చూస్తున్నాము ఆమె చేసిన పోరాటాలు మీద అనేక గాధలు, పాటలు నేటికీ ప్రచారంలో వున్నాయి పోరాటం జరిగిన ప్రాంతంలోని వాగు సమ్మక్క కుమారుడు జంపన్నవాగుగా నేడు పిలువబడుతున్నది

ప్రపంచంలో అతిపెద్ద గిరిజన జాతరగా సమక్క-సారక్క జాతరలకు అభివర్ణిస్తారు గిరిజనులలో కోయతెగ వీర వనితలుగా సమక్క సారక్కలను కోయ తెగ ప్రజలతో పాటుగా క్రమక్రమంగా రాష్ట్రమంతటా, దేశమంతటా, ప్రపంచమంతటా గుర్తించి వారిని పూజించడం కూడా జరుగుతుంది కోయ తెగ ప్రజల చైతన్యానికి (ప్రతీకగా సమక్క-సారక్క ఆదివాసీ ప్రజలకు దేవతలుగా మారిపోయారు గిరిజన వీరులు 61

18. గోండు రాణీ దుర్గావతి

భారతదేశ చరిత్రలో అనమానమైన స్ట. శార్యసావాసాలు, (వతిభ (వదర్శించిన భరీ మహిళామణులలో రాణి దుర్గావతి పేరుప్రముఖంగా | (౧. నిలుస్తుంది అందుకే బ్రిటీష్‌ పాలకులు ప్రచురించిన... | త ముండ్లా జిల్లా గెజెటరీ (ప్రభుత్వ అధికార ప్రమాణ శు చ! యు. ॥ గ పత్రం) లోని 29వ పుటలో రాణీ దుర్ధావతి గూర్చి మ. స గ -- “ప్రపంచ మహా వనితల సరసన నిలవ గల | లా. సమర్ధత గల మహిళా (516 రఆలా/63 10 06 మ. మురురిం[04 జం౦98 16 ౭౧౪౦౫69 0౯4 జ నా వ కక ఇ/0గేర) అని ప్రశంసించారు

“గఢ్‌ మండలి”కు చెందిన రాణీ దుర్ధావతి ఆ కాలంలో భారతదేశంలో సమాజ వికాసానికి తోద్చడిన మహా మహిళల్లో ఒకరుగా పేరెన్నిక గన్నది కేవలం ఆర్థికంగా, సామాజికంగా తన ప్రజలు వికాసం చెందడానికి కృషి చేయడమే కాదు, మొగలాయిల దురాక్రమణ నుండి జాతిని కాపాడేందుకు తన సర్వస్వాన్ని అర్చించి పోరాడినటువంటి వీరవనితగా కూడా ఖ్యాతి చెందింది దేశ స్వాతంత్ర్యాన్ని, స్వాభిమానాన్ని కాపాడుకునేందుకు ఎనలేని శౌర్య పరాక్రమాలు ప్రదర్శించిన ఆమె అత్యున్నతమైన త్యాగబుద్ధిని కలిగి ఉండేది కేవలం మహిళలకే కాదు యావన్మంది ప్రజలకు ఆమె ఆదర్శంగా నిలిచింది అందుకే రామ్‌నగర్‌ శిలా శాసనంలో 21 వ పద్యంలో “యుద్దభూమిలో స్వయంగా గజాన్ని అధిరోహించి శక్తిమంతులైన శత్రు సేనలపై ఆమె విజయం సాధించింది అంతేకాదు ఆమె ప్రజా పాలనలో సమర్భురాలు ఆనాటి సమకాలిక నాయకులెవరు ఆమెకు సాటిరారు” అని వ్రాయబడి ఉంది అబుల్‌ఫజల్‌ వ్రాసిన '“అక్పరునామాలో కూడా “రాణి దుర్దావతి బాజ్‌ బహదూర్‌ మరియు మియానా ఆస్ట్రనోలను ఓడించింది ఆమె బాణం గురి తప్పేది కాదు బాణాల్ని తుపాకిని కూడా '్రయోగించేది వేటకు వెళ్ళేది ఎక్కడైనా సింహపు గిరిజనబీరులు 62

జాడను ప్రజలు చెపితే ఆ మృగ్యాన్ని వేటాడి సంహరించేంత వరకు మంచినీరు సైతం ముట్టేది కాదు అని ఉంది

“గఢ్‌ మండలి ప్రాంతాన్ని గోండు రాజు వంశీయులు తమ ప్రతిభా విశేషాల చేత, శౌర్య గరిమ చేత క్రీ శ 158 నుండి 1789 వరకు అనగా 1681 సంవత్సరాల సుదీర్ధకాలం పరిపాలించారు ఈ రాజ వంశంలో మొదటివాడు యాదవరాయ్‌ కాగా 68 వ తరానికి చెందిన సుమేద్‌శాహ్‌ ఆఖరి రాజు ఈ రాజుల వంశావళి వ్రాయబడిన “గఢేశ్‌ నృఫ్‌” అనే సంస్కృత (గ్రంధంలో వారి పేర్లు అన్నీ విపులంగా వ్రాయబడి ఉన్నాయి. ఆంగ్లేయ పాలకుడు స్లీమెన్‌ కూడా ఈ నామావళి యొక్క నిబద్ధతను అంగీకరించాడు

1857 ప్రధమ స్వాతంత్ర్య సంగ్రామం నాటికి ఈ రాజవంశీయుడైన సుమేద్‌శాహ్‌ పుత్రుడు శంకర్‌శాహ్‌ బ్రతికే ఉన్నాడు అతడిని, అతని పుత్రుది తెల్లదొరలు తమ పాలనకు వ్యతిరేకంగా విద్రోహం జరుపుతున్నారన్న నెపంతో ఫిరంగుల ముఖద్వారానికి కట్టి పేల్చివేశారు పండిత్‌ మైధిల్‌రూప్‌ నాథ్‌ రచించిన గ్రంధంలో ఈ విషయం స్పష్టంగా వ్రాయబడి ఉంది సెప్టెంబర్‌ 1857 లో ఈ ఇద్దరూ హతాళ్ళులు అయినట్లు కూడా పేర్కొనబడింది ఈ వంశపు రాజు పేర్లు వ్రాయబడివున్న గడఢేళ్‌ నృప్‌ గ్రంథంలో మొత్తం 54 శ్లోకాలున్నాయి ఈ (గ్రంధంలో 1790-99 మధ్య కాలంలో రచించబడినట్టు తెలుస్తోంది

గోండులు తమను తాము 'కోయతూరొలు అని పిలుచుకుంటారు కోయళతూర్‌ అనగా క్షత్రియ యుద్ధవీరులని అర్ధం కానీ మొగలాయిలు ఆ పేరు మార్చి వీరిని గోండులు అని పిలవడం ప్రారంభించారు ఆ తరువాత ఈ పేరే సర్వత్రా ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చింది బస్తర్‌లో నివసించే ప్రజలను గోండు జాతివారిగానే పిలుస్తారు. వారు ఉమ్మడి మద్రాస్‌ రాష్ట్రంలోని జైపూర్‌ సంస్థానం వరకు, అలాగే మధ్యప్రదేశ్‌లోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో కూడా వ్యాపించి వున్నారు

“గఢ్‌ మండల” రాజ్యాన్ని పాలించిన రాజులలో రాజా సంగ్రామశాహ్‌ సర్వ గ్రేష్టుడుగా పేర్కొనదగినవాడు అతడు తన నామధేయంతో బంగారు నాణేలు చలామణిలోకి తెచ్చాడు ఆ నాణేలపై ఒక ప్రక్కన 'పులస్య వంశ శ్రీసంగ్రామ్‌శాహ్‌” గిరజననీరులు న న 08

రాణీ దుర్గావతి

అన్ని రెండో వైపున తెలుగులో 'పులస్యత వంశ శ్రీ సంగ్రామ్‌దేవ్‌' అన్ని ముద్రించబడి కనిపిస్తుంది ఈ తెలుగు లిపిని ఐట్టి చూడగా వారి పూర్వజులు గోదావరీ నదీ పరీవాహక ప్రాంతాల నుండి నర్మదా నదీ పరీవాహక ప్రాంతాలకు వలస వెళ్ళారని తెలుస్తుంది తత్సంబంధిత ప్రమాణాలు ఈ ప్రాంతాల్లో కనిపిస్తాయి *సంగ్రామ్‌ శాహ్‌” వెండి నాజాలు కూడా చెలామణిలో పెట్టాడు ఈ రెండు రకాల నాణాలు లండన్‌, కలకత్తా మ్యూజియంలలో భద్రపరచబడి ఉన్నాయి

గిరిజన్‌ వీరులు వ!

అలనాటి రావణుడు కూడా పులస్త్య వంశీయుడు అనే విషయం మనం గుర్తుంచుకోవాలి రావణుని సోదరుడు కుబేరుడు కూడా పులస వంశీయుదే ఓ ప్రక్మన స్వర్మమయమైన లంకకు రావణుడు రాజుగా ఉండగా, కైలాస పర్వత శ్రేణిలోని త్రివిష్టపం (టిబెటొకు కుబేరుడు రాజుగా ఉండేవాడు మన శాస్త్రాల్లో అతడినే ధనపతిగా మనం గుర్తిస్తాం ఈ ఇద్దరు కూడా పులస్త్య బుషి పుత్రులే దీనిని బట్టి పరిశీలించినప్పుడు హిమాలయాల నుండి శ్రీలంక వరకు విస్తరించియున్న సువిశాల భారత భూమిలో సాంస్కృతిక ఏకత్మతా ప్రవాహం దర్శనమిస్తుంది రావణుడు రాక్షసుడు కాగా కుబేరుడు దేవతగా గుర్తించబడ్డాడు ఇదెలా సాధ్యం అనే ప్రశ్న ఉత్పన్నం కావచ్చు. కానీ మత ఇతిహాసాల్లో ఇలాంటి ఉదాహరణలు అనేకం కనిపిస్తాయి పరస్పరం విరుద్ధ ప్రవృత్తులు గల కౌరవ పాండవులు అన్నదమ్ములే కంస, శ్రీకృష్ణులు సొంత మామ, అల్లుళ్ల, రావణ - విభీషణులు సాక్షాత్తు సోదరులే అన్న సంగతి మరువకూడదు ఆనాడు రెండు పక్షాల మధ్య జరిగిన పోరాటాలను కేవలం వ్యక్తుల మధ్య జరిగిన యుద్దాలుగా కాక సత్యాసత్యాల మధ్య, ధర్మాధర్మాల మధ్య జరిగిన పోరాటాలుగా గుర్తించాలి ఆ యుద్దాలు పరస్పర విరుద్ధమై జీవన విలువల మధ్య జరిగిన సంఘర్షణలు అనే సత్యాన్ని గ్రహించాలి ఈ విధంగా ఆలోచించినప్పుడు సంగ్రామ్‌శాహ్‌ పులస్త్య వంశానికి చెందిన రాజుగా ఉండటంలో ఆశ్చర్యం లేదు కనుకనే సంగ్రామ్‌శాహ్‌ తన వంశాన్ని రామాయణ కాలంతో ముడిపెట్టుకుని గోండు జాతి పరంపర అలనాటి రామాయణ కాలం నుండి వస్తున్నట్టిదే అని సగ్వరంగా ప్రకటించాడు

అయితే ఇంతటి విశిష్టమైన వారసత్వం కలిగిన గోండు తెగ వారిని ఆంగ్లేయ పాలకులు, అబారిజినల్స్‌ అన్న అర్ధంలో పిలవనారంభించారు వాస్తవానికి అమెరికా, ఆఫ్రికా దేశాలలో అబారిజినల్స్‌గా పిలువబడిన జాతులు ఆటవికము, అసభ్యము, అనాగరికము అయినటువంటి సమూహాలు భారత వనవాసీల్లోని వివిధ తెగలను అబారిజినల్స్‌ అని పిలవడం ద్వారా బ్రిటిష్‌వారు వీరిని కించపరిచారనే చెప్పాలి మెకాలే ప్రవేశపెట్టిన విద్యావిధానంలో చదువులు, చదివి, మేధావులుగా చెలామణి అవుతున్నవారు, బ్రిటిష్‌వారి నుండి గ్రహించిన అవగాహనతో వీరిని అబారిజినల్స్‌ అని పిలుస్తున్నారు రాజు తలచుకుంటే దెబ్బలకు కొదువా అన్న సామెతగా వారు గిరిజన వీరులు 65

ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చిన “టైబల్‌ అనే పేరే ప్రచారంలో ఉంది ఒకనాడు గోండులు కోయతూర్‌లని పిలువబడిన సంగతి కూడా ఈనాటి సమాజానికి తెలియకుండా పోయింది ప్రస్తుతం గోండులుగా పిలువబడుతున్న వనవాసీలకు తమ పూర్వపు రాజులు పరాక్రమము, వారు సాధించిన విజయాలు తెలియచెప్పినప్పుడు తప్పకుండా ఆత్మ విస్కృతి నుండి బైటపడి, ఆత్మవిశ్వాసంతో పూర్వపు తేజస్సును సంతరించుకుని చైతన్యవంతంగా ముందుకు సాగే ప్రయత్నం చేస్తారు భారతదేశ చరిత్రను పరిశీలించినప్పుడు ఐతిహాసిక కాలంనుండి కూడా వనవాసులు వహించిన పాత్ర అత్యంత కొనియాడదగినది అనేక సందర్భాల్లో వారు ధర్మ సంరక్షణార్థమై పోరాటాలు సాగించిన ఉదంతాలు రామాయణ మహాభారతాల్లో ఆ తరువాత చరిత్రలో కూడా అనేకం ఉన్నాయి అయితే విదేశీ చరిత్రకారులు కావాలని వనవాసీలను వేరేజాతిగా విడగొట్టి చూపారు వనవాసీ జాతులకు, మైదాన ప్రాంత ప్రజలకు మధ్య విశ్వాసాల్లోను, ఆచార్య వ్యవహారాల్లోనూ, సంస్కృతి సంప్రదాయాల్లోనూ ఎలాంటి సంబంధాలు లేవని ప్రకటించడం దురుద్దేశపూర్వకంగా చేసిన పనే జాగ్రత్తగా వరిశీలించినట్లయితే వనవాసీ ప్రజలు ఏ పేరుతో పిలువబడినప్పటికీ భారతీయ జీవన (స్రవంతితో మమేకమై ఉన్న సంగతి గుర్తించగలుగుతాం వనవాసీలలో నాగాలుగా పిలువబడదేవారు కాశ్ళీరు నుండి మధ్యప్రదేశ్‌ వరకు వ్యాపించి ఉన్నారు నాగానది ఒడ్డున ఉన్న నాగ్‌పూర్‌కు ఈ జాతి వల్లనే ఆ పేరు వచ్చింది నాగ్‌ అనగా సంస్కృతంలో పర్వతం అని అర్ధం నాగవాసులు అనగా పర్వత ప్రాంతాల్లో నివసించేవారని అర్ధం వనవాసుల్లోనే మరొక వర్గమైన కార్చీ తెగ వారు రామాయణ కాలం నాటి వనవీరులైన వాలి సుగ్రీవుల సంతతివారమని చెవ్చుకుంటారు. తివాలాలుంగ్‌ జాతివారు తమను సీతాదేవి సంతానంగా చెప్పుకుంటారు మిజోజాతివారికి కూడా వారి పద్ధతిలో చెప్పబడిన రామకథ ఉంది అరుణాచల్‌లో దిబాంగ్‌వాలి జిల్లాలో భీష్మకనగర్‌ అనే గ్రామాన్ని చూపుతూ అది అలనాటి రుక్కిణి తండ్రి థీష్మకుని రాజధానిగా ఉండేదని చెబుతారు అస్సాంలోని “బోడో, దిమాసా” తెగ వారు తమను భీమునికి హిడింబి ద్వారా కలిగిన ఘటోత్కచుని వంశజులనని చెప్పుకుంటారు వారి కులదైవం నారాయణుదని చెప్పుకుంటూ అక్కడ అందరు తమ నామధేయానికి చివర నారాయణ్‌ అని జోడిస్తారు క్రిపుర తెగకు గింజనవీరులు ఈ

చెందిన త్రిపుర రాజు తన వంశస్తులను యమాతి పుత్రుడై (ద్రుహ్యు సంతతిగా చెప్పుకుంటాడు అలాగే భువన పర్వత గుహలలో లభించిన కొన్ని పత్రాలు అలనాటి గిరిజన జీవన విసృృతిని తెలియజేస్తాయి ఆనాడు గుప్త బ్రాహ్మి' అశోక బ్రాహ్మి లిపిలో రాసి వున్న శిలా ఫలకాల ద్వారా అప్పటి గిరిజన ప్రజలు నిరక్షరాస్యులు కారని బోధపడుతుంది అలాగే ఛోటానాగపూర్‌ (రూర్ధండ్‌) ప్రాంతాన్ని పరిపాలించిన రాజులలో శ్రీఫ్రతాప్‌ ఉదయనాధ్‌ శాప్‌ దేవ్‌ ప్రముఖంగా పేర్కొనదగినవాడు ఈ రాజ వంశానికి చెందినవారు ఛోటానాగపూర్‌ ప్రాంతాన్ని 1870 సంవత్సరాల పాటు ఏకబిగిన పరిపాలించారని ప్రాచీన గ్రంథాలలో ఉంది ఈ విధంగా గిరిజనుల చరిత్ర పరిశీలించినప్పుడు ఈ సమాజ జీవనంలో వారికి గల విశిష్ట స్థానం తప్పక విదితమవుతుంది వారి వారి ప్రత్యేకతలు నిలబెట్టుకుంటూనే సమగ్ర భారతదేశంలో విలసిల్లిన అత్యుత్తమ జీవన విధానంలో వారెప్పుడూ విడదీయరాని భాగంగానే ఉన్నారనేది కూడా స్పష్టమవుతుంది వాస్తవానికి భారతదేశ సంస్కృతి (ఆరణ్యక సంస్కృతి) వనాల్లోనే ఆవిర్భవించింది అందుచేతనే ఈ నాటికీ వానప్రస్థం అనే మాట మనకి వినిపిస్తోంది మన బుషులు, మునులు తమ స్థావరాలు, ఆశ్రమాలు వనాల్లోనే నిర్మాణం చేసుకుని జాతికి విజ్ఞానాన్ని ప్రసాదించారు రామాయణ కాలంలోని లవుడు, కుశుడు అరణ్యంలో ఉన్న వాల్మీకి మహాముని ఆశ్రమంలో విద్యాబుద్ధులు గడించినవారే ఆయా కాలాల్లో దేశానికి ఎదురైన క్లిష్ట సమయాల్లో ఎల్లప్పుడూ ఈ వనాల్లో ఉన్నవారే ప్రజలను ఆదుకున్నారు మొగలాయిల పాలన కాలంలో రాణాప్రతాప్‌కు ఆశ్రయం ఇచ్చినవారు అటు పిమ్మట శివాజీకి తోడుగా నిలిచినవారు వనవాసీ ప్రజలే అన్ని కాలాల్లోను ధర్మాన్ని కాపాడటానికి ఎంతో (ప్రేమాభిమానాలతో యావక్‌ భారత జాతితో కలిసి నడిచిన వీరవరేణ్యులు, స్వాతంత్ర్య పిపాసకుల వనవాసీలే

రాణి దుర్గావతి “గఢ్‌ మండల” రాజ వంశానికి చెందినది ఈ రాజ వంశానికి సంబంధించిన (ప్రస్తావన సంస్కృతంలో రాయబడి వున్న రాయగధ్‌ శిలా శాసనంలో కూడా ఉంది “గఢ్‌ మండలొరాజ వంశంలోని 4 వ తరానికి చెందిన రాజు రాజా హృదయశాహవ్‌ తన రాజ ప్రసాదంలో చెక్కించి ఉంచిన శాసనమే రాయగఢ్‌ శాసనం శత్రువుల దాడి నుండి దుర్భేద్యంగా ఉండేందుకు గాను సురక్షిత గింజనవీరులు 67

ప్రాంతంలో నిర్మించుకున్న రాజ ప్రాసాదమిది సంగ్రామ్‌శాహ్‌, అతడి పుత్రుడు దళపతిశావ్‌, కోడలు రాణి దుర్గావతి ఈ వంశంలోని వారే రాణి దుర్గావతి తన భర్త దళపతిశాహ్‌ మరణానంతరం మూడేళ్ల ప్రాయం గల తన పుత్రుడు వీరనారాయణ్‌ను పేరుకు రాజుగా సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టి 15 సంవత్సరాల పాటు మొగలాయిలతో ఎడతెగని పోరాటాలు కొనసాగిస్తూ గఢ్‌ మండల రాజ్యాన్ని పాలించింది సంగ్రామ్‌శావ్‌, దళపతిశాహ్‌ రాణి దుర్ధావతి ఈ ముగ్గురు గఢ్‌ మండల రాజ్యాన్ని ఎనభై మూడు సంవత్సరాలు పరిపాలించారు వారి పరిపాలన అత్యంత వైభోవోపేతంగా సాగిన కారణంగా ఈ కాలా ఖండాన్ని గఢ్‌ మండల ప్రాంత స్వర్ణయుగమని పిలవవచ్చు సంగ్రామ్‌ శాహ్‌ తన యాఖైఏండ్ల పరిపాలనలో యాఖై రెండు కోటలను జయించి తన రాజ్యంలో కలుపుకున్నాడు ఈ కోటలో ఒక్కొక్కటి ఒక్కోశాఖగా పనిచేస్తూ ప్రభుత్వ పరిపాలనా భారాన్ని పంచుకునేవి రాజ్య పరిరక్షణ వీటి పటిష్టతపై ఆధారపడి ఉండేది ప్రతి శాఖకు సంబంధించి నిర్దిష్టమైన పని విభజన ఏర్పాటు చేయడమైంది ఈ రాజ్యంఅరవై ఏడు వేల ఐదు వందల చదరపు మైళ్ల విస్తీర్ణంలో ఉండేది రాకపోకలకు చక్కటి బాటలుండేవి వ్యవసాయం చక్కగా సాగేది వ్యాపారం, పరిశ్రమలు అభివృద్ధి చెంది చక్కటి ఫలితాలు సాధిస్తుండేవి ప్రజలు సుసంపన్నులుగా ఉండేవారు వారి వ్యాపార లావాదేవీలు దేశమంతటా వ్యాపించిఉండేవి 1311 నుండి 1588 సంవత్సరాల మధ్య కాలంలో ఆయాచోట్ల లభించిన నాణాల ద్వారా ఈ విషయం బోధపడుతుంది ఆ రోజుల్లో 'గఢ్‌' మండల రాజధానిగా ఉందేది అయినప్పటికీ సంగ్రామశాహ్‌ తన పరిపాలనా సంబంధిత వ్యవహారాలను సింగావుర్‌ గఢ్‌లో ఉండి చూసుకునేవాడు ఇక్కడ ఉంటూ గఢ్‌ మండల నుండి జుబేరాఘాటీ వరకు సాగుతున్న రాకపోకలను నియంత్రించటం సులభంగా ఉండేది అందుచేత అటు మాల్వా, బుందేల్‌ఖండ్‌ల నుండి జరిగే ఆక్రమణల నుండి రాజ్యాన్ని రక్షించుకోవడం సులభంగా ఉండేది దీన్నిబట్టి సంగ్రామ్‌శాహ్‌ తన రాజ్య పరిరక్షణను, పరిపాలనను కడు జాగరూకతతో నిర్వపహించేవాడన్న విషయం స్పష్టమవుతుంది గఢ్‌ మండల రాజ చిహ్నంలో ఏనుగును మద్దిస్తున్న సింహ శార్జూలపు బొమ్మ ఉండేది ఇటువంటి బొమ్మలు ప్రాచీన కాలపు బౌద్ధారామాల కుద్యాలపై తరచుగా కనిపిస్తాయి గిరిజనవీరులు 68

• సంగ్రామశాహ్‌కు దళపతిశాహ్‌ అన్ని విధాలా తగిన పుత్రుడు కాలింజర్‌ రాజు తీరధ్‌సింహ్‌ చందేల్‌ కుమార్తె అయిన దుర్ధావతితో ఇతడికి వివాహం జరిగింది

ఆయనకు వకైక సంతానమై వున్న కారణంగా దుర్గావతి బాల్యంలో ఎప్పుడూ తండ్రితోనే ఉంటూ ఉండేది వేటకు పోయినప్పుడు కూడా వెంట వెళ్ళేది ఆ కారణంగా శౌర్యసాహసాలు, వీరుని లక్షణాలు ఆమెకు పుష్కలంగా అలవడ్డాయి దీంతోపాటు యుద్ధ కౌశల్యం, రాజనీతి ప్రావీణ్యం కూడా సంపాదించింది సర్వగుణసంపన్నురాలే గాక అందాల హరివిల్లులా ఉన్న ఆమెను గూర్చి అందరు ముచ్చటించుకునేవారు

సం(గ్రామ్‌శాహ్‌ పుత్రుడు దళపతిశాహ్‌ను గురించి, అతడి గుణగుణాలను గురించి ఆమె వినివున్నది అందుచేత అతడిని కోరుకుంది దళపతిశాహ్‌ కూదా దుర్గావతి గుణగుణాలను వినివున్న కారణంగా ఆమె పట్ల మక్కువ కలిగివున్నాడు ఒకసారి దళపతిశాహ్‌ దుర్ధావతి తండ్రి అయిన తీరధ్‌సింహ్‌ను తనతోపాటు పులివేటకు ఆహ్వానించాడు దుర్గావతి కూడా తండ్రి వెంట వెళ్ళింది ఆ విధంగా ఆమెకు దళపతిశాహ్‌తో పరిచయం కూడా జరిగింది అయితే వారి వివాహానికి సంబంధించి కులపరమైన హెచ్చుతగ్గులు కొంత అడ్డంగా నిలిచాయి దాన్ని ఎలా అధిగమించాలా అని ఆలోచిస్తుండగానే ఒక అవకాశం లభించింది చందేల్‌ రాజు గోండు రాజు ఇద్దరు మనియాదేవి భక్తులు మనియాగఢ్‌లో మనియాదేవి మందిరం ఉంది అక్కడ ప్రతియేడు పెద్ద తిరునాళ్ల జరుగుతుంది ఆ తిరునాళ్లు సందర్శించడానికి దుర్ధావతి అక్కడకు వెళ్ళింది ముందుగా అనుకున్న ప్రకారమే దళపతిశాహ్‌ దుర్ధావతిని అపహరించుకు వెళ్లి వివాహం చేసుకున్నాడు అప్పటికి సంగ్రామశాహ్‌ జీవించివున్నాడని చెబుతారు రామ్‌నగర్‌ శిలాశాసనం 12వ శ్లోకంలో “దుర్గావతి తస్యబభూవ ప్ని అనగా దుర్గావతి తనంతట తానుగా రాజును వరించి పత్నిగా అయింది అని వుంది

“గఢేష్‌న్ఫప్‌” వర్ణనలో ఉన్న దాని ప్రకారం వారి వివాహం 1521లో జరిగింది

దళపతిశామ్‌కు విద్యపట్ల, కళల పట్ల ఎంతో శ్రద్ధ ఉండేది ఆయన దర్భారులో ఎందరో పండితవరేణ్యులు ఉండేవారు ఆస్థాన పండితుడైన కేశవ్‌గోలాక్షి తన సంస్కృత కావ్యం 'నృసింహచంపు'లో దాన గుణంలో దళపతి శాహ్‌ను కర్టునితో సమానంగా పోల్చడం జరిగింది అలాగే అతడి శౌర్య పరాక్రమాలను భోజుడితో పోల్చడం జరిగింది ఈ కవి తన కావ్యానికి ప్రేరణ కల్పించిన దుర్ధావతిని ఉమతో గిరజనవీరులు 69

పోల్చాడు ఆమెను అందంలో పార్వతితోను, దాన గుణంలో అన్నపూర్ణతోను, శతృ సంహారంలో మహాకాళితోను పోల్చి వర్ణించాడు దళపతిశాహ్‌ దాదాపు 18 సంవత్సరాలు పరిపాలించాడు ఆయన చనిపోయే నాటికి అతని పుత్రుడు వీరానారాయణ్‌ మూడేళ్ల ప్రాయంవాదు నామమాత్రంగా ఆ బాలుడికి రాజ్యాభిషేకం చేసి దుర్దావతి రాజ్యపాలనా భారాన్ని వహించింది అలాగే “గఢేష్‌న్ఫప్‌ వర్షనం'అనే గ్రంధంలో రాణి దుర్గావతిని స్తుతిస్తూ ఆమెను సర్వసిద్ధులు గల వనితగాను, దుష్ట సంహారంలో సాక్షాత్తు దుర్గగాను వర్ణిచడం జరిగింది ఆమె రాజ్యంలో మధ్యగా నర్మదానది ప్రవహిస్తుండటం చేత పాడి పంటలు సమృద్ధిగా ఉండేవని కూడా వర్ణించడం జరిగింది నిజంగానే ఆమె శత్రువుల పాలటి దుర్గగా రూపుదాల్చింది నర్మదా నదీ జలాలతో సుసంపన్నమైన, సారవంతమైన భూమి ఉండటం చేత పాడి పంటలు పుష్కలంగా ఉండి ఆమె రాజ్యపాలన సుఖశాంతులతో సాగినట్టుగా చరిత్ర చాటి చెపుతోంది ప్రజా రక్షణ పట్ల దుర్గావతి ఎల్లవేళలా జాగరూకత వహిస్తూ ఏ విధమైన ఉపద్రవం వాటిల్లినా వాటి నుండి ప్రజలను కాపాడటానికి ఎల్లప్పుడూ సర్వసన్నద్ధంగా ఉండేది రాణి దుర్గావతి తన (ప్రజలను అడవి మృగాల వలన భయం లేకుండా స్వయంగా వేటాడేది ఆమె రాజ్యంలో రైతులు బంగారు నాణాల రూపంలోను, వనుగుల రూపంలోను ప్రభుత్వానికి శిస్తు చెల్లించేవారని తెలుస్తోంది దీన్ని బట్టి భారతదేశంలో నివసిస్తున్న గోండు తెగవారు దారిద్యంతో అలమటించడానికి కారణాన్ని వరిశీలించి చూస్తే ఆనాటి రాజ్యపాలనలోను, సమాజ వ్యవస్థలోను గల జెన్నత్వమే అందుకు కారణమనేది బోధపడుతుంది మన శాస్త్ర గ్రంథాలలో 'అదేవ మాతృకా కృషి అని వుంది వ్యవసాయమనేది కేవలం వర్షాధారంగా ఉండరాదని, చెరువులు, కుంటలు, బావులు, కాలువలు నిర్మాణం చేయడం ద్వారా మానవ నిర్మిత నీటిపారుదల సౌకర్యాలు కలిగించాలని దాని అర్ధం ఇది రాజులకు ప్రాథమిక కర్తవ్యంగా ఉందేది ఆనాటి మన సమాజంలో మరో విశిష్ట కూడా ఉండేది ఈ పనులన్నీ కేవలం రాజుగారు మాత్రవే చేయాలనే భావన ఉండేది కాదు ధార్మిక బుద్ధిగల పౌరులు చెరువులు, బావులు, కుంటలు నిర్మించడం ఒక పుణ్యకార్యంగానే కాక తమ కర్తవ్యంగా కూడా భావించేవారు ప్రజా సంక్షేమానికై సాగుతున్న పనుల వెనుక ఏ రకమైన స్వార్ధంగాని, గిరిజనవీరులు.. ళం

స్వలాభాపేక్షగానీ ఉండేది కాదు రాజు, ప్రజలు ఎవరి ధర్మాన్ని వారు పాటించేవారు. కనుకనే మనవాళ్లు 'ధారణాత్‌ ధర్మ మిత్యాహు * అన్నారు

ఆనాడు వివిధ కళలు, పరిశ్రమలు, వాణిజ్యం, రవాణా సొకర్యాలు, అభివృద్ధిపరచడం,యాత్రికులకు తగు వసతి కల్పించడం ప్రభుత్వ బాధ్యతగా ఉండేది అన్నింటికంటే ముఖ్యంగా ప్రజలలో విద్యావ్యాప్తికి కృషి చేయడం, సాధు సంతులను, పండిత ప్రకాండులను సత్మరిస్తూ వారికి రాజాశ్రయం కల్పించడం ప్రభుత్వం తన ప్రతిష్టాత్మకమైన కార్యంగా భావించడం జరిగేది ప్రజలలో సుఖఃశాంతులతో జీవించడానికి ఇది ఎంతగానో తోద్బడేది కులమత వర్గ భేదాలు లేకుండా ప్రజలందరికీ సమానంగా ప్రభుత్వ సేవలు అందుతుండేవి రాగ ద్వేషాలకు అతీతంగా ప్రభుత్వం పనిచేయడం చేత వైష్టమం, అసూయ, నేర ప్రవృత్తి సమాజంలో అరుదుగా కనిపించేవి ఆదర్శవంతమైన రాజ ధర్మానికి గీటురాళైన ఆదర్భాలనీ రాణి దుర్గావతి పాలనలో ప్రజలకు అందుబాటులో ఉండేవి

రాణి దుర్ధావతి రాజ్యంలో నిరక్షరాస్యులు బహు తక్కువగా ఉండేవారు దళపతిశాహిగానీ, రాజీ దుర్ధావతి గానీ విద్యపట్ల ఎంతో శ్రద్ధ చూపించారనేది చరిత్ర పరిశీలించిన వారికి తెలుస్తుంది ఈనాడు భారతీయుల్లో ముఖ్యంగా వనవాసీల్లో అత్యధికంగా వున్న నిరక్షరాస్యుల సంఖ్యను చూసి ఆ రోజుల్లో చదువురానివారు ఇంకా ఎక్కువమంది ఉన్నారు అనుకోవడం చాలా పొరపాటు కుల, మత, వర్థాలకు అతీతంగా ఆనాడు భారతదేశంలో విద్య అందరికీ అందుబాటులో ఉండేది విద్యా పరికరాలు కూడా తమకు అందుబాటులో వున్న వస్తు సామగ్రితోనే తయారు చేసుకునేవారు నేలను, ఇసుకను, సుద్దరాళ్లను, తాటి ఆకులను ఏది అందుబాటులో ఉంటే దానిని విద్యాపరికరంగా వాడుకునేవారు అలాగే గ్రామవాసులు, పట్టణవాసులు, అధ్యాపకుల పోషణ భారం వహించేవారు. విద్య అనేది జ్ఞాననేత్రమని, ఎంతో ఉదాత్త భావన కలిగి ఉండేవారు గురు శిష్య సంబంధం కేవలం డబ్బు ఇచ్చిపుచ్చుకోవడంపైన ఆధారపడి ఉండేది కాదు అందుచేతనే గురువు విద్యాబోధన పట్ల, శిష్యుడికి అర్జన పట్ల ఆసక్తి కలిగి ఉండేవారు పాఠశాలలు లేని గ్రామాలు గానీ, బస్తీలు గానీ ఉండేవి కావు మెకాలే ప్రవేశపెట్టిన ఇంగ్లీషు చదువులు వచ్చాకనే గిలజనవీరులు నానా ల్ల

భారతీయ విద్యావిధానం పట్ల శీతకన్ను వేయడం జరిగింది ఒక సందర్భంలో గాంధీగారు లండన్‌ వెళ్ళినప్పుడు ప(త్రికా విలేఖరుల గోష్టిలో మాట్లాడుతూ “భారతదేశంలో విద్యా ప్రణాళిక ఒక చెట్టును పోలి ఉందేదని, ఆ చెట్టును తెల్లదొరలు విచ్చిన్నం చేశారని” స్పష్టంగా చెప్పారు ఆ గోష్టిలోని వారు దానికి రుజువులు చూపవలసిందిగా కోరినప్పుడు గాంధీజీ భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చాక దేశం నలుమూలలా బ్రిటిష్‌ రాక పూర్వం కొనసాగిన విద్యకు సంబంధించిన గణాంకాలు సేకరించి బ్రిటీష్‌ ప్రభుత్వానికి ఒక నివేదిక పంపించారు దక్షిణాది రాష్ట్రాలలోను, ఇంకా కొన్ని ప్రాంతాల్లోను స్వయంగా బ్రిటిష్‌వారు ఈ దేశానికి రాక పూర్వం ఇక్కడ కొనసాగిన విద్యావ్యాప్తికి సంబంధించి అధికారికంగా కొన్ని లెక్కలు సేకరించారు వారు సేకరించిన గణాంకాలను అనుసరించిన ఆ రోజుల్లో విద్య మారుమూల (గ్రామస్థాయిలో అన్ని వర్గాలలో బాగా వ్యాపించి వున్నదని తెలుస్తుంది శ్రీనైపొల్‌ వ్రాసిన 'దిబ్యూటిపుల్‌ ట్రీ అనే పుస్తకంలో ఈ వివరాలన్నీ సుస్పష్టంగా వివరించడం జరిగింది. దీన్ని బట్టి పరిశీలించినా రాణి దుర్గావతి రాజ్యంలో విద్యావ్యాప్తి సంతృప్తికరంగానే సాగిందని ఒప్పుకోవాల్సి వస్తుంది వీటన్నింటినీ దృష్టిలో ఉంచుకుని ఆలోచించినప్పుడు రాణి దుర్గావతి కొనసాగించిన రాజ్యవ్యవస్థ సామాజిక స్థితి ఎంత ఆదర్శ్భవంతమైనదో మనం గ్రహించగలుగుతాము వ్యవసాయం పట్ల కూడా రాణి దుర్ధావతి ఎంతో (శద్ధ వహించింది భారతదేశం మొదటి నుండి వ్యవసాయ దేశం వ్యవసాయం అభివృద్ధి చెందితేనే దేశం అభివృద్ధి చెందుతుంది ఈ రెంటికీ అంతటి అవినాభావ సంబంధం ఉంది అందుకే వ్యవసాయం అత్యుత్తమమైన వృత్తిగా కూడా ఆనాదిగా భారతీయులు అంగీకరిస్తూ వచ్చారు ఈ దేశం అతి ప్రాచీనమైన ఒక నానుడి ఉంది “వ్యవసాయం అత్యుత్తమం, రక్తపు కూడు(యుద్ధం) మధ్యమం, బానిస బ్రతుకు ఆధమం” ఎప్పటికైనా వ్యవసాయం పైన ఆధారపడి అభివృద్ధి చేసుకుంటూ ముందుకు సాగినప్పుడు మాత్రమే ఈ దేశం పురోగతిని సాధించగలదని రాణి దుర్గావతి దృఢంగా విశ్వసించింది ఆ దిశలో అనితర సాధ్యమైన ఫలితాలు కూడా ఆమె సాధించి దేశాన్ని సుసంపన్నం చేసింది గిరిజనవీతులు ళం

ఆ రోజుల్లో ఒక మహిళ అందులోను భర్తృ విహీన ఒక సామ్రాజ్యాన్ని ఏలడమే గాక అతి సమర్థవంతంగా పరిపాలించడం చూసి అసూయతో ఆ రాజ్యాన్ని కబిళించాలని ప్రయత్నించిన రాజులు కూడా లేకపోలేదు వారిలో ముందు రాజు బాజబహద్దూర్‌ ఒకరు ఇతడు 1550-1560 మధ్య కాలంలో అనేకమార్లు గోండు సామ్రాజ్యంపైన దాడి చేశాడు కాని ప్రతిసారీ ఓటమి పాలయ్యాడు ఒక విధవ చేతిలో పరాభవం పొందడమా అన్న ఆక్రోశం అతడి హృదయంలో చోటు చేసుకుంది ఎలాగైనా దుర్ధావతిపై ప్రతీకారం తీర్చుకోవాలన్న కసి పెరిగింది ఇదిలా ఉండగా 1561లో అక్బరు బాజబహద్దూర్‌పై దాడిచేసి సునాయాసంగా అతడ్ని ఓడించాడు దుర్గావతితో సాగిన యుద్దాల్లోనే అన్నిసార్లు ఓటమి పాలైనావాడు అక్బరు సైన్యాలముందు ఎలా నిలవగలుగుతాడు అక్బరు అతడిని బంధించి తీసుకెళ్లాడు బాజబహద్దూర్‌ తన ఓటమికి చింతించడం మానేసి దుర్గావతిపై గల ప్రతీకారవాంఛతో అక్సరుకు ఆమెపై లేనిపోని పితూరీలు చెప్పి అక్బరు సైన్యాల గోండు సామ్రాజ్యంపై దాడి చేసేందుకు పురిగొల్పాడు అన్ని విధాలా సుసంపన్నంగా వెలుగుతున్న గోండు రాజ్యంపై దాడిచేసి అక్కడి సంపదలన్నింటినీ దోచుకోవాలని అక్చరుకి కూడా కోర్మె కల్లి ఉండవచ్చు ఈ రెండు కారణాల దృష్ట్వా అతడు దుర్ధావతిపై యుద్దానికి దిగాడు మొగలాయిలు, బ్రిటీష్‌వారు వ్రాయించిన చరిత్ర పుస్తకాలు చదివి మనం అక్బరును గొప్పగా పొగుడుతూ అతడి వంటి విశాల హృదయుడు లేదనే భ్రమలో పడతాం వాస్తవానికి రాజ్యవిస్తరణ కాంక్షలోను, ఇతర రాజ్యాలను ధ్వంసం చేయడంలోను అక్బరు మొగలాయి చక్రవర్తులకెవరికీ తీసిపోడు

తన సేనాపతి అసఫ్‌ఖాన్‌ను సైన్య సమేతంగా దుర్దావతిపైకి పంపాడు గోండు సామ్రాజ్యంలో గల సంపదలు కొల్లగొట్టవచ్చుననే ఆశతో అసఫ్‌ఖాన్‌ కూడా ఉత్సాహంతో ఆ దాడికి సిద్దమయ్యాడు మార్గమధ్యంలో “దమోవ్‌”లో ఆగి సామ, చాన, దండ నీతిని ప్రయోగించాడు కానీ అతని ఆటలు సాగలేదు దాంతో దుర్గావతిపైన యుద్ధం ప్రకటించాడు మూడవది “గఢా”లో జరిగింది నాలుగవది, అఖరుది అయిన యుద్ధం నరయి నాలా వద్ద జరిగింది ఈ నరయి నాలాలో జరిగిన యుద్ధంలోనే రాణి దుర్ధావతి ఓడిపోవడం స్వయంగా కత్తితో పొడుచుకుని ఆత్మర్చణ చేసుకోవడం జరిగింది నిజానికి మొదటి మూడు యుద్దాల్లోను ఓటమి గిరిజన వీరులు 78

చవిచూశాక దుర్గావతి నాగి పర్వత (శ్రేణిలో దుర్గమమైన కొండ శిఖరాలలో స్థావరం ఏర్పరచుకుని తన బలగాలను పెంచుకోవాలని ఆలోచించింది మొగలాయి సైనికులు మైదాన యుద్ధంలో ప్రవీణులు కానీ కొండ లోయలో, కీకారణ్య ప్రాంతాలలో యుద్ధం చేయడం వారికి చేతకాదు ఈ విషయం రాణి దుర్గావతికి బాగా తెలుసు అందుచేతనే ఏ విధంగానైనా సరే నరయినాలా దాటి దట్టమైన అడవులతో కూడిన పర్వత ప్రాంతానికి చేరుకోవాలనుకున్నది ఈ సంగతి అసఫ్‌ఖాన్‌ పసిగట్టాడు ఏది ఏమైనా ఆమెను నరయినాలా దాటకుండా చూడాలనే ఉద్దేశంతో 23 జూన్‌ 1564 నాడు తీవ్రంగా యుద్దానికి తలపడ్డాడు దురదృష్టవశాత్తు ప్రకృతి వైపరీత్యం వల్ల నరయి నాలా దాటేందుకు రాణి దుర్గావతి చేసిన ప్రయత్నం సఫలం కాలేదు ఆ ఏటిలో అనుకోకుండా విపరీతమైన వరదలు వచ్చిన కారణంగా ఆమె ఏరుదాటలేకపోయింది ఎన్నడూ లేనిది వర్షాకాలం ప్రారంభం కావడంతోనే అంత ఉధృతంగా వరదలు సంభవించడమనేది గోండు సామ్రాజ్య పతనానికి సంకేతమే అయింది ఆయాచితంగానే వాతావరణం అనుకూలించడంతో ఆసఫ్‌ఖాన్‌ విజృంభించి యుద్ధంలో దుర్ధావతిని ఓడించాడు దుర్గావతి కొడుకు వీరనారాయణ్‌ ఆ యుద్ధంలో మూడుసార్లు వెనుక నుంచి మొగల్‌సేనలపై పడి వాళ్లకు ఆపార నష్టం కలిగించాడు నిజంగానే ఈ యుద్ధంలో అతడు జయించాడనే అంతా అనుకున్నారు కానీ ఆ మరునాడే మొగలొసేనకు ఫిరంగులతో కూడిన అదనపు సైన్యాలు వచ్చి చేరడంతో విధి తిరిగబడింది ఈ యుద్ధంలో ఒక బాణపు మొన రాణి దుర్ధావతికి శరీరంలో ఉండిపోయింది ఇక ఆమె యుద్ధం చేయలేకపోయింది ఎట్టి పరిస్థితుల్లోను మొగలాయిల చేతుల్లో మరణించబోనని ఆమె చేసిన ప్రతిజ్ఞకు అనుగుణంగానే స్వయంగా కత్తితో పొడుచుకుని ఆత్మాభిమానాన్ని చాటుకుంటూ ఆమె వీర మరణం పొందింది ఆమె మరణానంతరం 1564లో “గఢ్‌ మందల” సా(మాజ్యం నశించింది రాణి దుర్దావతి పరాజయం పాలు కావడంతో హిందూ దేశంలో 'హైందవుల పరిపాలనకు చరమగీతం పాడినట్లయింది ఇక్కడి సంస్కృతీ, సభ్యతలకు తీరని నష్టం వాటిల్లింది హిందూ జీవనానికి ప్రమాదం ముంచుకొచ్చింది ఆ తరువాత వచ్చిన గురు గోవింద్‌సింగ్‌, శివాజీలు కొంతవరకు పరిస్థితిని చక్కదిద్దినప్పటికీ దేశంలో ఒక విధమైన నైరాశ్యత అలముకొంది గింజవవిరులు లా నానా

14. రాణా పూంజా ఖీల్‌

రాజపుత్ర వీరుల సాహసగాధలు సా అత్యంత ఉత్కంరభరితంగా, సాహసోపేతంగా, గొప్ప రాజ్యాలు కలిగిన రాజపుత్రులు అపార వ ఖే క! 1. న్‌ ణీ జ సైనిక సంపత్తి కలిగి ఉండి కూదా అక్కర్‌ | ఖీ . జు చీ అందించే నుఖవుయ జీవనానికి లీ త చ క్లల్లీ దాసోహమైపోయి తమను అక్బర్‌ పాదుషా వ. షః సామంతరాజులుగా ప్రకటించుకుని తమ అక్క చెల్లెళ్లను కూడా అక్బర్‌ పాదుషాకు నజరానాగా పంపించారు కానీ, మహారాణా ప్రతాప్‌ రాజ్యం మేవాడ్‌ అతి చిన్నదే అయినప్పటికీ అకృర్‌పాదుషాకు తలవంచక తన స్వాతంత్ర్యాన్ని కడవరకు కాపాడుకోగలిగింది అందుకు కారణం మహారాణాప్రతాప్‌ ఆత్మాభిమానం, స్వాతంత్ర్యకాంక్ష్మ శౌర్యప్రతాపాలు అంతకంటే ముఖ్యంగా ఖీలొ వన వీరుల సహాయ సహకారాలు కూడా ఉన్నాయి ఆ విధంగా అన్ని రకాలుగాను మహారాజాప్రతాప్‌కు చేదోడు వాదోడుగా నిలిచి అడుగడుగునా సహాయపడిన భీల్‌ వీరులలో రాజా పూంజా భీల్‌ ప్రముఖంగా పేర్శొనదగినవాడు

మహారాణా ప్రతాప్‌ నేతృత్వంలో కొనసాగిన స్వాతంత్ర్య సంగ్రామంలో భీల్‌జాతి వనవాసుల పాత్ర నిర్ణయాత్మకమైనది భీల్‌ వీరులు మహారాణా ప్రతాప్‌కు కేవలం ఆశ్రయం ఇవ్వడం, సైనిక దళాన్ని సమకూర్చడం మాత్రమే గాక తమ జీవన సర్వస్వం మహారాణా ప్రతాప్‌ పాదాల చెంత ఉంచి మేవాడ్‌ స్వాతంత్ర్య సంరక్షణకై పోరాడి సమాజానికి ఆదర్శప్రాయులైనారు చరిత్ర ప్రసిద్ధమైన హల్టీ ఘాట్‌ యుద్ధం 18 జూన్‌ 1576 లో జరిగింది చిరస్మరణీయమైన ఈ యుద్దాన్ని మహారాణా ప్రతాప్‌ భీల్‌ వీరుల సహాయంతోనే సాగించారు మహారాజా సైన్యంలో ధనుర్జారులైన గిరిజనబితులు 75

భీల్‌ వీరులు ఉండేవాళ్లు పూంజా ఖీల్‌ వీళ్ళకి నేతృత్వం వహించాడు రాణా పూంజా రూడోల్‌ తాలూకా భోమట్‌ పరగణాకు చెందిన పనరవా (గ్రామానికి చెందినవాడు సుందర వనాలతో కూడిన పర్వత మాల మధ్యలో ఈ (గ్రామం ఉంది రాణా పూంజా ఆధ్వర్యంలో 400 మంది సుక్షితులైన భీల్‌ వీరులు పని చేసేవాళ్ళు వీళ్ళు శత్రుదళాల రహస్యాలు కనుగొనడంలో ప్రతిభావంతులైన గూఢచర్యలు కొనసాగించడంలో శత్రుదకాలపై ఆకస్మిక దాడులు జరిపి వాటికి బాగా నష్టాన్ని కలిగించడంలో ప్రవీణులు హబ్టీఘాట్‌ యుద్ధం జరగదానికి పూర్వం, ఆ యుద్ధం జరిగిన తర్వాత కూడా ఈ సైనికులు కొండ కోనల్లోనూ, రహదారులలోనూ తిరుగాడుతూ ఎక్కడ ఏ చిన్నపాటి సంఘటన జరిగినప్పటికీ ఆ విషయం రాణా (ప్రతాప్‌కి తెలియజేస్తూ ఉండేవాళ్లు ఆ రోజుల్లో వైర్‌లెస్‌ వంటి ఆధునిక సామగ్రి లేనప్పటికీ ఈ రహస్య దళం కొనసాగించిన కార్యకలాపాల కారణంగా క్షణాల్లో ఆయా (ప్రాంతాల్లో జరిగిన సంఘటనల సమాచారం కేంద్రానికి చేరుతుండేది అందుకు తగిన విధంగా కొండ శిఖరంపై అగ్నిజ్వాల రగిలించడం, ఢోలు వాయించడం వంటి సంకేతాలు అందించేవాళ్లు ఈ రహస్య దళాల ప్రతిభ, సామర్థ్యం కారణంగానే అక్బరు ఎంత గొప్ప సైన్యంతో దాడి చేసినప్పటికీ మహారాజా ప్రతాప్‌ను బంధించడం గానీ, పరాజితుడుగా చేయడం గానీ చేయలేకపోయాడు ఈ గొరిల్లా ఖీల్‌ యుద్ధవీరులంటే మొఘల్‌ సైన్యం గుండెల్లో రైళ్లు పరుగెత్తేవి ఈ విషయాన్ని గురించి రాస్తూ అక్బరు దర్ప్చారులోని చరిత్రకారుడైన అల్బరూని (ఇతను హల్టీఘాటీ యుద్దాన్ని ప్రత్యక్షంగా దర్శించిన వాడు కూడా) ఇలా రాశాడు “అక్బరు సేన ఎంత భయ విహ్వలమై ఉండేదంటే ఏ అర్ధరాత్రి వేళ భీల్‌ యుద్ధ వీరులు తమపై ఆక్రమణ జరిపి హతమారుస్తారేమోనని వాళ్లు సరిగా నిద్ర కూడా పోయేవాళ్లు కాదు” హర్టీఘాటీ యుద్ధంలో పూంజాఖీల్‌ అనుసరించిన వ్యూహం అత్యంత ప్రశంసనీయమైంది ఒకవేళ హల్టీఘాట్‌ యుద్ధంలో ఓటమి సంభవించినప్పటికీ మొగలు సైనికులపైన నిరంతరం దాడులు జరిపి దెబ్బతీయడానికి అనువుగా తమ సైనికులను చిన్న చిన్న కూటములుగా విభజించి ఆ వనక్షేతం నలుమూలలా దాగి ఉండేట్లుగా గింజనవీరులు న నం

గేటు న రుం ఇ్యి ఆ మ న్‌ా పూంజాభీల్‌ వ్యూహ రచన చేసుకున్నాడు ఆకస్మాళ్లుగా తమపైన ఎప్పుడు వనవీరులు విరుచుకుపడతారో తెలియని స్థితిలో మొగలాయి సైన్యం ముందుకు సాగలేకపోయింది హల్టీఘాట్‌ యుద్ధంలో గాయపడిన సైనికుల చికిత్స నిమిత్తం కోలియారీ గ్రామంలో ఒక పెద్ద శిబిరం ఏర్పాటు చేయబడింది ఈ (గ్రామం సానరవా పట్టణానికి సమీపంలో వున్న కారణంగా సురక్షితంగా వైద్య సదుపాయాలు అందించడానికి వీలు చిక్కింది

ప్త పర్వత రహదారుల్లోనూ

రాణా పూంజా తన వీర సైనికులను అన్ని పర్వత గ్‌నూ నియమించి నే

అక్బరు సైన్యానికి ఆహారపదార్థాలు ఏవీ చేరకుండా ఉండే విధంగా వ్యూహ రచన చేశాడు రహదారులన్నిటా పూంజాఖీల్‌ సైనికులు అజ్ఞాతంగా ఉండి ఎప్పుడు దాడి చేస్తారో తెలీని పరిస్థితి ఏర్పడిన కారణంగా అక్చరు సైన్యాలు ఆ రహదారుల్లో తిరిగే వీలు లేకపోయింది గిరిజన వీరులు 77

సంపన్నుల గృహాల నుండి పదార్థాలు కొల్లగొట్టడానికి కూదా అవకాశం లేకుండా పోయింది వనవాసీ వీరులు తమమీద పడి దోచుకుంటారేమోననే భయంతో సంపన్నులు తమ తమ వీధుల్లో పెద్ద పెద్ద అడ్డంకులు నిర్మాణం చేసుకున్నారు అందుచేత కూడా మొగలాయీ సర్మార్‌ సైన్యపు కదలికలను అడ్డంకులు ఏర్పడ్డాయి దీనికి తోడు అక్బరు సైన్యం తాము విడిది చేసి వున్న గోగుండ కోట చుట్టూ పెద్ద పెద్ద కందకాలు తవ్వి ఎత్తయిన కోట గోడలు నిర్మాణం చేసుకుంది

ఇది శత్రు సైన్యాల దాడి నుండి రక్షణ కల్పించిందే కానీ, బైట నుండి ఆహారధాన్యాలు తెప్పించుకోవడానికి వీలు లేకుండా అడ్డంకి నిలిచింది అక్బరు సైన్యం క్షుద్బాధతో అలమటించడం జరిగింది తమ ఆకలి తీర్చుకోవడానికి పశు మాంసం ఆహారం తీసుకోవడం, పచ్చి మామిడి కాడలు తిని సంతృప్తి పడటం చేస్తుందేవారు సరైన ఆహారం లభించని కారణంగా ఆకలి పీడితులై, రోగాల పాలబడి అనేక మంది సైనికులు చనిపోయారు కూడా

హల్టీఘాట్‌ యుద్ధం కారణంగా మహారాణా ప్రతాప్‌ కోల్పోయింది గానీ విజేతయైన అక్బరు సైన్యాలు సాధించిందిగానీ ఏమీ లేదు అయితే అక్పరు సైన్యంలో ఆకలి చావులు మాత్రం ఎక్కువ అయ్యాయి ఈ క్షిష్టపరిస్థితికి సేనాపతి మాన్‌సింగే కారణం అని భావించి అతడికి అక్సరు దర్బారులో రాజుగారి దర్శనం కూడా లభించకుండా చేశారు బానిసల (బ్రతుకు ఎంతటి దయనీయమో ఈ ఉదాహరణ చెపుతుంది ఒకనాడు సకల రాజ మర్యాదలు అనుభవించిన మాన్‌సింగ్‌కు రాజుగారి దర్శన భాగ్యం కూడా లేకుండా చేశారంటే బానిసలైన వారి బతుకు ఎంత నికృష్టమో బోధపడుతుంది హల్టీఘాటీ యుద్ధానంతరం మహారాణా ప్రతాప్‌ కుటుంబీకుల సంరక్షణ భారం పూంజాఖీల్‌ అతని సహచరగణం వహించారు యుద్ధానంతరం తన తల్లిని తీసుకు వెళ్లేందుకు మహారాజా ప్రతాప్‌ పానరవాకు పయనమైపోగా తల్లి అందుకు అంగీకరించక తాను పూంజాఖీల్‌ సంరక్షణలో క్షేమంగా ఉన్నానని తెలియజేసింది అంతేకాదు, “నేను ఇక్కడే ఉండాలనుకుంటున్నాను నీవు నా పుత్రుడువు పూంజాథీల్‌ కూడా నా పుత్రుడే నీవు, ఇతనిని సొంత సోదరుడిగానే భావించాలి మేవాడ్‌ మహారాణాకు లభించినటువంటి గౌరవ (ప్రపత్తులు ఇతనికి గింజనవీరులు ౯8

కూడా లభించాలి” అని స్పష్టంగా చెప్పింది అందుచేతనే ఆ తర్వాత ఆ ప్రాంతంలో అందరి నోటా 'జోధృడ్‌ రాఖే ధర్మ్‌కో, తాహీ రాఖే కర్‌తారొ” (ధర్మ ఆచరణకు కట్టుబడి ఉన్నవాడికే కర్షృత్వ ఫలితం దక్కాలి అన్న మాటలే వినిపించాయి రాణా కుటుంబ సభ్యుల పరిరక్షణ బాధ్యతను రాణా పూంజా సమర్థవంతంగా నిర్వహించాడు మేవాడ్‌ పరిసరాలలోని కీకారణ్యలలో పూంజా భఖీల్‌ అనుచరులు ఎంతో చాకచక్యంతో తిరుగాడుతూ మొగల్‌ సామ్రాజ్యాధినేత అయిన అక్బరు చిరకాల వాంఛ నెరవేరకుండా చేయగలిగారు మహారాణా ప్రతాప్‌పై ఈగ వాలకుండా ఈ వనవాసీ వీరులు కాపాడారు మహారాణా ఆ వన సీమల్లో మృగేంద్రుని వలే స్వేచ్చగా తిరిగాడుతూ మేవాడ్‌ స్వాతంత్ర్యాన్ని చెక్కు చెదరకుండా కాపాడాడు పూంజా ఖీల్‌ సహచరులు అక్బరు సైన్యాలపై ఆకస్మిక దాడులు జరుపుతూ అందినకాడికి దోచుకుని, చేతికందిన సైన్యాలను సంహరించి, ఆ కీకారణ్యాలలో మటు మాయమయ్యేవాళ్లు మైదాన ప్రాంతాల్లో యుద్దాలు చేయడంలో ప్రతిభావంతులైన మొగల్‌ సైన్యాలకు ఇది కొత్త అనుభవం కాబట్టి వాళ్ళు ఎంతో భయఖీతులైపోయారు

1585లో మహారాణా ప్రతాప్‌ తన రాజధానిని భీల్‌ వీరుల ప్రాబల్యం గల “చావంద్‌”కు మార్చాడు భీల్‌ వీరుల సహాయ సహకారాల వల్ల ఇది అత్యంత సురక్షితమైన స్థానంగా భావించబడింది ఇక అక్కడి నుండి మేవాడ్‌ ప్రాంతమంతటినీ విముక్తం చేసి స్వతంత్ర రాజ్యంగా నిలబెట్టే ప్రయత్నాలు మహారాణా కొనసాగించాడు దీనికంతటికీ పూంజాభీల్‌కు రాజా ప్రతాప్‌ పట్ల గల స్వామి భక్తియే కారణమని చెప్పక తప్పదు ఆ తర్వాత కాలంలో కూడా మేవాడ్‌ రాజ్య పాలకులు భీల్‌ వీరుల పట్ల ఆదరణ భావంతోనే ప్రవర్తించారు మేవాడ్‌ సింహాసనాన్ని అధిష్టించిన రాణాలకు రాజతిలకం దిదేట్టప్పుడు భీల్‌ సర్జార్‌లు తమ బొటనవ్రేలు రక్తంతో రాణాలలాటంపై తిలకం దిద్దేవారు మహారాణా ్రతాప్‌తో పాటు పూంజాఖీల్‌, బహదూర్‌ ఖీల్‌పేర్లు కూడా చరిత్ర వృటలలో న్వర్జాక్షరాలతో లిఖించబడి ఉంటాయి వారి శౌర్యసాహసాలు,త్యాగమయ జీవనం, బలిదానాలకు సంబంధించిన స్మృతులు ప్రతి భారతీయుడికి యుగయుగాల పర్యంతం ప్రేరణదాయకంగా నిలిచిపోతాయి గిలజనవీరులు.. ౯9

15. బేగడా ఖీల్‌ సోమనాధ దేవాలయానికి 5 8॥మీ॥ తూర్పున సరస్వతి (ప్రస్తుతం ఇంకిపోయి వున్న నది) హిరణ్య, కపిల నదులు సముద్రంలో కలవడానికి ముందు, సంగమంగా ఏర్పడిన ప్రదేశం ఉంది శ్రీ కృష్ణ నిర్యాణం తర్వాత ఆయన పార్ధివదేహానికి అంత్యక్రియలు జరిగిన స్థలం ఇది “దేహోత్సర్లం' అనే పేరుతో ప్రసిద్ది చెందింది శ్రీ కృష్ణుడు బోయవాని బాణం తగిలి నిర్యాణం చెందిన స్థలంగా ఇది ప్రసిద్ధి చెందింది సోమనాధ దేవాలయం అనేకమార్లు దండయాత్రలకు గురియై విధ్వంసం కావడం తిరిగి హైందవులు ఆ దేవాలయాన్ని పునరుద్ధరించడం చాలాసార్లు జరుగుతూ వచ్చింది ఈ విధ్వంసకాండలన్నిటిలో మహ్మద్‌ గజనీ సాగించిన విధ్వంసకాండ అతి భయంకరమైంది క్రీ శ 940 ప్రాంతంలో కాబూల్‌ను 'బహమన్‌షాహీ” రాజులు పరిపాలిస్తున్నారు ఆ సమయంలోనే టర్కీలో ఖలీఫా సామ్రాజ్యం విచ్చిన్నమైంది అది అదనుగా తీసుకుని కొందరు సైనికాధికారుల తమ స్వంత రాజ్యాలను ఏర్చరచుకున్నారు వారిలో 'సమనయిద్‌' రాజకుమారులు కూడా ఉన్నారు వీరి కింద బానిసగా వున్న ఆల్ఫ్‌-టిగిన్‌ వీరిపై తిరుగుబాటు చేసి గజనీ పట్నంగా కేంద్రంగా “గజనీ రాజ్యాన్ని ఏర్పాటు చేసుకొని క్రీ శ 988 నుండి 9639 వరకు పాలించాడు ఈ ఆల్ఫ్‌-టిగిన్‌ భారతదేశంపై దాడులు చేస్తూ భయోత్సాతాన్ని కలిగించాడు ఆ తరువాత ఇతని సేనాధిపతి సబుల్‌-టిగిన్‌ క్రీ శ 977లో 'గజనీకి అధిపతి అయ్యాడు ఇతడు 997లో మరణించే ముందు తన చిన్న కొడుకు ఇస్మాయిల్‌ను తన వారసుడిగా నియమించాడు అతడు అన్న మహమూద్‌ గజనీ (అబు - యి- భాసిం మహమూద్‌) తమ్ముడ్ని ఖైదు చేసి సింహాసనం ఎక్కాడు 1022లో సౌరాష్త్రంలో '“అనహిలవాడ పట్టణొ రాజ్యం ఉండేది దీనినే పాటన్‌ అని పిలిచేవారు ఈ పాటన్‌లోనే సోమనాధ దేవాలయం ఉంది అప్పుడు భీమదేవుడు ఆ రాజ్యానికి రాజుగా ఉన్నాడు అక్టోబర్‌ 1025న గజనీ మహ్మద్‌ గజనీ నుండి దండయాత్రకు బయలు దేరారు అతడి సైన్యంలో ౩ వేల గుర్రాలు, గిరంజనవీరులు న నన 80

50 వేల విలుకాండ్రు, 8 వేల ఏనుగులు ఉన్నాయి. 30వేల ఒంటెల మీద మంచినీళ్ళు, ఆహారం సమృద్ధిగా వేసుకుని ఆ సైన్యం కదిలిపోతుంటే భూమి కదిలిపోతున్నట్టు ఉండేది ఆ యుద్ధ ఖేరీల నినాదాలకు ఆకాశం దద్దరిళ్లేది అలా బయలు దేరిన సైన్యంతో మధ్యలో ముల్తాన్‌ వద్ద మజలీ చేసి నవంబర్‌ 18నాడు ఎడారి గుండా సాగి పాటన్‌ రాజ్యంలోని 'మోథేరా”పై దాడిచేసి ఆక్రమించుకుని 'జేల్‌వాడి ను దోపిడీ చేసి డిసెంబర్‌ ఆఖరుకు మహ్మద్‌ గజనీ ప్రభాస పట్టణం చేరాడు క్రీ శ 1026 జనవరి 6 వ తేదిన సోమనాథ్‌ కోటను ముట్టిడించాడు అనహిలవాడ రాజు భీమదేవ్‌(బిరహమ్‌దేవ్‌) మాత్రమే కాదు ఘఫోఘారాణా, అతని కుమారుడు సజ్జన్‌ చౌహాన్‌, సజ్జన్‌ కుమారుడు సాొమంత్‌ చౌహాన్‌, వాక్చతిరాజా రణమల్‌ రాధోడ్‌ ఇత్వాది వీరులు గజనీ మహ్మద్‌ను ఎదిరించి వీరోచితంగా పోరాడారు కానీ మహా సముద్రాన్ని పోలిన గజనీ సైనిక సాగరం ముందు వీరి సాహసం ఏ మాత్రం పనిచేయలేదు 50 వేల మందికి పైగా హిందూ వీరులు సోమనాధ మందిర సంరక్షణలో వీరమరణం చెందారు మహ్మద్‌గజనీ కోటను స్వాధీనపర్చుకొని సోమనాధ మందిరంలో ప్రవేశించి సోమనాధ లింగాన్ని మూడు ముక్కలుగా ధ్వంసం చేసి దేవాలయాన్ని నేలమట్టం చేసి దేవాలయంలో గల మణులు, మాణిక్యాలు, బంగారు, వెండి దోచుకున్నాడు ఆ విధంగా భారతీయులందరిచే శతాబ్ధాల తరబడి పూజలందుకుంటున్న పవిత్ర మందిరం, ఎరుపు రాళ్ల సుందర దేవాలయం సోమనాధ్‌, ఒక మతోన్మాద సైన్యం చేతిలో ధ్వంసమైపోయింది మహ్మద్‌ గజనీ దండయాత్ర తర్వాత ఇంకా అనేకసార్లు ఈ దేవాలయంపై దండయాత్రలు జరిగాయి ప్రతిసారి పునర్నిర్మాణం కూడా జరిగింది 1394లో ఢిల్లీ సుల్తాన్‌ ప్రతినిధిగా ఉన్న ముజఫర్‌ ఖాన్‌ సోమనాధ దేవాలయాన్ని పూర్తిగా ధ్వంసం చేశాడు ఆ తర్వాత సోమనాధ దేవాలయం ఓ చిన్న మందిరంగా పునరుద్ధరింపబడింది. 1413లో ముజఫర్‌ఖాన్‌ మనుమడైన అవ్మాద్‌షా (ఇతదే కర్ణావతి నగరం పేరు మార్చి తన పేరు మీద అవ్మదాబాద్‌ అని పెట్టాడు) ఈ చిన్న సోమనాధ మందిరాన్ని ధ్వంసం చేశాడు అయితే ఆ తర్వాత కూడా మళ్లీ మందిర నిర్మాణం జరిగింది మహమ్మదీయుల దండయాత్రలు అతి క్రూరంగా ఉండేవి హత్యలు, లూటీలు, దహనకాండలు వారి దండయాత్రలో చోటు చేసుకునేవి మహ్మద్‌ గజనీ గిలజనబిరులు నళ!

దండయాత్ర చూశాక ప్రజలకు ఆ విషయం బాగా అర్ధమైంది 1450-1490 మధ్య కాలంలో మహమూద్‌ బేగడా అని పిలువబడ్డ రెండవ ముజఫర్‌ఖాన్‌ సోమనాధ్‌పై దాడి చేయబోతున్నాడన్న సంగతి తెలుసుకుని అతడు జరపబోయే నరమేధాన్ని ఊహించుకుని ప్రజలు ఛీతిల్లిపోయారు. అతడి దండయాత్రకు సంబంధించిన సమాచారం సుడిగాలిలా గుజరాత్‌ అంతటా క్షణాల్లో వ్యాపించింది లారీ తహసిల్‌ కి చెందిన భీమ్‌జీగోహిల్‌ పుత్రుడు హమీర్‌జీకి కూడా ఈ వార్త తెలిసింది ఇంట్లో తన వదినగారితో మాట్లాడుతూ "క్షత్రియ రక్తం” ప్రవహిస్తున్న వ్వక్తి ఎవడూ సోమనాధ్‌ వంటి పవ్రిత దేవాలయంపై మహ్మదీయుల జరిపై పైశాచిక విధ్వంసాన్ని చూస్తూ సహించి ఊరుకోలేడు” అని అన్నాడు అప్పుడు వాళ్ళ వదినగారు “రెండోవాళ్ళ సంగతి నీకెందుకు? నీవు కూడా క్షత్రియ వంశస్తుడవే కదా! చేతులు కట్టుకు కూర్చోడమేనా నీ పని?” అంటూ కర్తవ్యాన్ని గుర్తుకు తెచ్చింది అది వినడమే తరువాయి కువర్‌ హమీర్‌ తన వద్ద గల 200 మంది సైనికులను తీసుకుని సోమనాథ్‌ వైపుగా బయలుదేరాడు మార్గ మధ్యంలో శిహోర్‌ వద్ద సరోద్‌ పర్వత శ్రేణి ఉంది హమీర్‌జీకి 'ప్రాణ మిత్రుడై వనవాసీ బేగడా భీల్‌ ఆ ప్రాంతంలోనే నివళిస్తున్నాడు కుమ్‌వర్‌ హమీర్‌ ఆ రాత్రికి వారింటో ఆగాడు సోమనాధ మందిరంపై మళ్ళీ మహమ్మదీయులు దాడి చేయబోతున్నందున దానిని ఎదుర్మోడానికి తొను బయలుదేరిన సంగతి హమీర్‌ అతనికి చెప్పాడు అప్పటికి కువర్‌ హమీర్‌ జీ అవివాహితుడు పుత్రుడు లేక మరణించిన వ్యక్తి పున్నామ నరకానికి వెళతాదని హిందువుల్లో ఒక విశ్వాసం ఉంది మహ్మదీయులతో యుద్ధమంటే గత అనుభవాలను బట్టి ఎంత భయకరంగా ఉంటుందో “భేగడాభీలొకి తెలుసు అందుచేత హిందూ విశ్వాసాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకుని కుమ్‌వర్‌ హమీర్‌జీకి వివాహం చేయాలని బేగడాఖీల్‌ నిర్ణయించుకున్నాడు కుమ్‌వర్‌ హమీర్‌జీ గోహిల్‌ క్షత్రియుడు, బేగడాఖీల్‌ ఖీల్‌ తెగకు చెందిన వనవాసీ వనవాసీలలోనే తెగల భేదం ఉంది అలాంటిది వనవాసీ కాని క్షత్రియునితో వర్ణాంతర వివాహం అంటే ఆ రోజుల్లో అతి సాహసమే కానీ పరిస్థితి యొక్క స్వభావాన్ని బట్టి బేగడాభీల్‌ తన ధర్మపత్నితో చర్చించిన అనంతరం హమీర్‌జీకి తన పుత్రికనిచ్చి వివాహం చేశాడు హమరీజ్‌ వంశజులనే ఈనాడు గొౌహిల్‌ - కోలీలుగా పిలుస్తున్నారు హమీర్‌జీతో పాటు బేగడాఖీల్‌ తన సైనికులు 300 మందిని వెంటబెట్టుకుని, ధనుర్భాణాలు గిరినవిరులు 82

ధరించి బయలుదేరాడు ప్రభాస్‌ - పాటస్‌ కోటలో ఉండి యుద్ధం చేయవల్సిందిగా హమీర్‌జీతో చెప్పి, తాను మాత్రం బహిరంగ మైదాన ప్రాంతంలో యుద్ధం చేయడానికి సిద్ధపడ్డాడు బహిరంగ మైదానాన్ని గుజరాతీలో 'వగడో అంటారు “నేను బేగడాను, నాకు బహిరంగ మైదానంలో యుద్ధం చేయడం మాత్రమే నప్పుకుంది" అన్నాడు బేగడాఖీల్‌ ప్రభాస పట్టణంలో మహ్మదీయ సైనికుల కరవాలాలు, కరాళ నృత్యం చేశాయి హమీర్‌జీ, బేగడాభీల్‌లు అత్యంత శౌర్య సాహసాలతో మహమూద్‌ బేగడా సేనలతో తలపడ్డారు కానీ సంఖ్యాధికత కారణంగాను, ఎక్కువ శక్తివంతమైన ఆయుధాల కారణంగాను యుద్ధభూమిలో మహమూద్‌కే విజయం లభించింది హమీర్‌జీ, బేగడాభఖీల్‌ వీర స్వర్గమలంకరించారు

బేగడాఖీల్‌ వ్యక్తిత్వం చాలా గొప్పది ఆయన అలనాటి గుహుని స్నేహ గుణాన్ని పుణికి పుచ్చుకున్నాడా అనిపిస్తుంది ఆనాడు రామునికి సహాయం చేయాలని ఆరాటపడిన గుహుడ్ని బేగడాభీల్‌లో చూడవచ్చు తన స్నేహితుడైన హమీర్‌జీగోహిల్‌ క్షతియ వంశజుడు సంప్రదాయాల పట్ల మెండైన విశ్వాసం కలవాడు అందుచేత సంతానం లేనివారికి మరణించాక స్వర్గప్రాప్తి ఉండదు అనే నమ్మకం అతడిలో పనిచేస్తూ ఉండవచ్చునని భావించిన బేగడాభీల్‌ అతడు అడక్కుండానే అతడి అవసరాన్ని గుర్తించి స్వయంగా తన కుమార్తెను ఇచ్చి వివాహం చేయడం బేగడాలోని ఉదాత్త లక్షణాన్ని తెలియజేస్తుంది అంతే కాదు మహమూద్‌తో హమీర్‌జీ బలం తన బలం ఇచ్చి వివాహం చేయడం బేగడాలోని ఉద్దాత లక్షణాన్ని తెలియజేస్తుంది అంతేకాదు మహమూద్‌తో హమీర్‌జీ బలం తన బలం పోల్చుకుంటే ఎందుకూ కొరగాని స్థాయిలో ఉంది అలాంటి పరిస్థితిలో యుద్దభూమి నుండి ప్రాణాలతో బయటపడటం అనేది అసాధ్యమే అయినా తన కూతుర్ని ఇచ్చి వివాహం చేయడం అన్నది అనితర సాధ్యమైన త్యాగమే అనిపించుకుంటుంది గాని మరొకటి కాదు మిత్రునికి సహాయపడాలన్న కోరిక తప్ప మరో ఆలోచనకు బేగడాభీల్‌ తావు ఇవ్వలేదు అలాగే అడిగిన వెంటనే మిత్రుడితో పాటు యుద్ధభూమికి తరలి వెళ్ళడం కూడా స్నేహ ధర్మానికి పరాకాష్ట యుద్ధభూమిలో కూడా స్నేహ ధర్మానికే పెద్దపీట వేసి మిత్రుడిని కోటలో ఉండి యుద్ధం చేయమని, తాను బహిరంగ మైదానంలో యుద్ధం చేశాడు తన క్షేమం కంటే తన స్నేహితుడి క్షేమాన్నే ఎక్కువగా అతడు కాంక్షించినట్లు ద్యోతకమవుతుంది గిరిజనవీరులు 8

అందుకేవిజ్ఞలుఅన్నారు=- డా “పద్మాకరం దినకరో వికచం కరోతి

చంద్రో వికాసయతి కైరవ చక్రవాలమ్‌

నాభ్యర్థితో జలధరోపి జలం దదాతి

సన్త స్వయంపరహితే విహితాభియోగా”

(ప్రార్ధింపకుండానే సూర్యుడు తామర కొలనును వికసింపచేస్తాడు ప్రార్ధింపకుండానే చంద్రుడు కలువలను వికసింపచేస్తున్నాడు యాచింపబడకనే మేఘడు నీటిని ఇస్తున్నాడు సత్ఫురుషుడెప్పుడూ ఇతరులకు మేలు చేయడమంటేనే ఇష్టపడతాడు).

అన్నింటికంటే ముఖ్యంగా బేగడ్‌ఖీల్‌ దేశక్తిని కొనియాడి తీరాలి మహమూద్‌తో యుద్ధం అనగానే క్షత్రియ రాజులలోనే కొందరు జాడలేకుండా పోయారు ఇంకొందరు నీచమైన స్థితికి దిగజారి ప్రాణాలు దక్కితే అంతే చాలు అన్న దురాలోచనతో మహమూద్‌ పక్షాన చేరిపోయారు అలాంటి సమయంలో తనకు ఎలాంటి ఆహ్వానం లేకపోయినా కేవలం ఒక స్పేహితుడి పిలుపు మేరకు యుద్ధభూమికి తరలి వెళ్ళటం అంటే బేగడాఖీల్‌లో గల స్వాతం్రేచ్చ దేశభక్తి ఎంతటి ఘనమైనవో ఊహించవచ్చు దేశం ఆపదలో ఉన్నప్పుడు (ప్రాణాలు పణంగా పెట్టెనా శత్రువుతో పోరాడడం అనేది నిజమైన దేశభక్తుని లక్షణం అందుకే బేగడాఖీల్‌ రణ రంగంలోకి ఉరికాడు ఖీల్‌ జాతికే కాదు యావత్‌ భారత సమాజానికి ఆదర్శంగా నిలిచాడు ఈనాటికీ సోమనాధ మందిర సమీపంలోగల భాటియా ధర్మశాల (ప్రాంగణంలో వీర పురుషుడైన బేగడాభీల్‌ సమాధి మనకు దర్శనమిస్తుంది అతడి స్మృతి చిహ్నంగా వున్నది అదొక్కటే భారతదేశ చరిత్రలో దేశం కోసం ప్రాణ త్యాగమొనర్చిన మహావీరుల చరిత్రలెన్నో అలా మరుగునపడి ఉన్నాయి

భీమ్‌దేవ్‌, ఘోఘారాణా, సజ్జన్‌చౌహాన్‌, సామంత్‌ చౌహాన్‌, హమీర్‌జీ గోహిల్‌, బేగదాఖీల్‌ వంటి వేలాదిమంది మహావీరుల త్యాగాలు ఊరికే పోలేదు సోమనాధుని

మందిరం విధ్వంసం అవుతున్నా సోమనాథుని పట్ల హిందువులలో గల భక్తి విశ్వాసాలు చెక్కుచెదరలేదు 1669లో బెరంగజేబు సోమనాధ మందిరాన్ని మరొకసారి విధ్వంసం గెరిజన వీరులు 84

చేసి అక్కడ మసీదు కూడా కట్టించాడు అయినప్పటికీ ఏనాటికైనా సోమనాధుడికి అక్కడ దివ్య మందిరం తప్పక వెలుస్తుంది అన్న విశ్వాసం హైందవులలో గాఢంగా నెలకొని వుంది మందిర శిధిలాలను అక్కడ పాడుబడివున్న మసీదు భాగాలను దర్శించినప్పుడు ప్రతి హిందూ హృదయం అవేదనాభరితమవుతుండేది ఈ అవమాన భారాన్ని తొలగించి సోమనాధ మందిరాన్ని పునరుద్ధరించి హిందువులకు సాంత్వన చేకూర్చే మహాకార్యం ఎవరు చేపడతారా అని వేయి కళ్ళతో ఎదురు చూస్తున్నారు హిందువులు స్వాతంత్రానంతరం ఆనాటి ఉపప్రధాని సర్థార్‌వల్లభాయపటేల్‌, కేంద్రమంత్రి కె ఎం మున్ని ఆ మహత్మార్యాన్ని చేపట్టారు ఆలయ నిర్మాణం పూర్తయి 1951 మే 11న ఆనాటి రాష్ట్రపతి బాబూ రాజేంద్రప్రసాద్‌ చేతుల మీదుగా ఆలయంలో జ్యోతిర్లింగ ప్రతిష్ట జరిగింది అంతటితో సోమనాధ దేవాలయ రక్షణకై పోరాడి (ప్రాణలొడ్డిన మహావీరుల ఆత్మకు శాంతి చేకూరినట్లయింది వేయి సంవత్సరాలుగా హిందువులు అనుభవిస్తున్న అవమానభారం తొలగినట్లయింది

గిరిజనవీరులు 25

16. భగవాన్‌ బిర్సాముండా బిర్సా ముండా అవృురళావ

సౌందర్యవంతుడు కాకపోయినా అతడి ! గంభీరమైన ముఖ వర్భస్సు, కండలు తిరిగిన

బలిష్టమైన శరీరం, వెలుగులు విరజిమ్మే ఆ| న్‌ా చూపులు, నడకలో గల ఆ రీవి, జంధ్యం, 1 మ నీ | బంగారు కాంతులీనుతున్న మేని ఛాయ, 20| స్మ మాత్ర మూరల పొడవై తలపాగాతో అలరారుతున్న ఆ భయ న్‌ శ శిరస్సు చూపరులను ఇట్టే ఆకర్షించేది ఆప్పలకు | లి! (| న. అభయ హస్తమందించి అత్మీయతతో చేరదీసే | గ. గంణం ఎవ్వుడూ అతడి చుట్టూ తిరిగే స | స. స విశ్వాసపాత్రులైన అనునాయులకు కొరత అంటూ

లేకుండా చేసేది

ఆయన జన్మించిన రోజున ఆకాశంలో విచిత్రమైన తోకచుక్క దర్భ్శనమిచ్చిందట

పవిభ్రమైన బృహస్పతి వారం నాడు జన్మించాడు కాబట్టి ఈయనకు బిరసా అని పేరు పెట్టారు “చూడండి ఇప్పుడొక మహాత్ముడు జన్మించాడు ఇతడు మనందరినీ ఉద్దరించగల శక్తిమంతుడు” అని పెద్దలు పలికారు ఈ మాటలు బిర్సా తండ్రి సుగన నమ్మలేదు “ఇంట్లో తినడానికి గింజలు లేవు” ఒంటిమీద కట్టుకోవడానికి బట్టలు లేవు ఇలాంటి ఇంట్లో జన్మించిన వీడా దివ్య పురుషుడు” అని పెదవి విరిచాడు కానీ తల్లి హృదయంలో ఎక్కడో ఓ మూల ఒక ఆశ “నిజమే గావచ్చు ఈ బాలకుడు భూమిపై ఉద్భవించిన దివ్యపురుషుడని అంతా అంటున్నారు నిజంగానే నా కొడుకు దివ్య పురుషుడవుతాడు వాడు ఈ తెల్ల దొరతనాన్ని, జర్మనీ మిషనరీలను తన్ని తరిమేయగల సమర్థుడవుతాడు “అరే! బిర్సా నువ్వెప్పుడు పెద్దవాడవుతాడు? ఎప్పుడు ఈ పనులన్నీ చేస్తావు నాయనా?” అంటూ అర్ధమైన స్వరంతో పలికేది సుగనకు ఐదుగురు సంతానం - కోంతా, దస్మీర్‌చంపా, బిర్సా, కాను గిరిజనవీరులు ఈ

బిర్సా వెదురు బొంగులతో కట్టబడిన ఒక పూరి గుడిసెలో పుట్టాడు చల్‌కద్‌ వద్ద గల ఉలిహాతు, బంబా ఈ రెండు గ్రామాల వారు బిర్సా తమ ఉళ్ళో తమ ఉళ్ళోనే పుట్టాడు అని పోటీ పడుతుంటారు వనవాసీ పిల్లల అందరి మాదిరిగానే బిరసా బాల్యం కూడా దుమ్ము, ధూళిలో పొర్లాడుతూ అడవుల్లో తిరుగాడుతూ తోటివారితో పాటు సాగింది పశువుల కాపరిగా జీవిస్తున్నప్పటికీ అతడిలో ఒకానొక దివ్య తేజస్సు గోచరిస్తుండేది అతడి నోటి నుండి చిత్రాతి చిత్రమైన మాటలు వెలువడుతుండేవి మృదుమధురమైన అతడి వేణుగానం వింటూ పక్షులు సైతం తన్మయత్వం చెందేవి సంప్రదాయమైన వారి నృత్యం కానసాగేటప్పుడు అతడు తన్మయుడై నృత్యం చేస్తున్నప్పుడు సాక్షాత్తూ దేవతలే దిగివచ్చి నృత్యం చేస్తున్నట్టుగా అనిపించేది కోటి విద్యలు కూటి కొరకే అన్నట్లుగా కళలెన్ని ఉన్నా పొట్టనిండటానికే కదా దానికి ఆహారం అవసరం ఆకలి కడుపుతో బాధపడే తల్లిదండ్రులు పని వెతుక్కుంటూ పనికోసం ఆ ఊరు ఈ ఊరు తిరుగుతూ కుడుంబదాకు చేరారు అక్కడ్నుంచి బంబాకు చేరారు తిరిగి చల్‌కద్‌కు వచ్చేశారు చల్‌కద్‌ గ్రామంలో వీర్‌సింహ్‌ ముండా వద్ద బిర్సా తండ్రి కొలువుకి చేరాడు పిల్లలందర్నీ పోషించడం కూడా భారమై బిర్సాను అతడి చిన్నమ్మ గ్రామం కుంటీ వద్ద గల ఖటంగాలో వదిలి వచ్చారు బిరసా ఆమె వద్దకు చేరాక రోజంతా తిరుగుతూనే ఉండేవాడు ఆమెకున్న మేకలు కాస్తుండేవాడు అయితే తన వేణుగానంతోఎంతగా లీనమై ఉండేవాడంటే తన మేకలు పరాయి పొలంలో పడి మేస్తున్నా లేదా ఏదైనా తోడేల లాంటిది తన మేకలపై పడి ఒకదాన్ని ఎత్తుకుపోయినా అతడికి పట్టేది కాదు అలా ఒకటి రెండుసార్లు జరిగాక వాళ్ళ చిన్నమ్మ దెబ్బలు కూడా కొట్టింది వెంటనే తండ్రి అతడ్ని తాొడ్మొని పోయి వారి అత్తగారి ఊరు ఆయబుహోతులో బంధువుల ఇంట్లో వదలిపెట్టి వచ్చాడు అక్కడ ఉంటూనే ఆ సమీప గ్రామమైన సాల్‌గాల్‌లో చేరి బిర్సా చదవడం, రాయడంతో పాటు గణితం నేర్చుకున్నాడు అప్పుడే ఒక జైస్తవ మిషనరీ పరిచయంలోకి వచ్చాడు అతడు చదువు చెపుతానన్న మిషనరితో కొందరు వనవాసీ బాలలను చేరదీస్తుండేవాడు జయపాల్‌ నాంగ్‌ నడుపుతున్న పాఠశాల (ప్రభుత్వ గుర్తింపు లేని కారణంగా లోయర్‌ (ఫైమరీ అడ్మిషన్‌ కోసమని బురుజులో జర్మన్‌ మిషన్‌ నడుపుతున్న పారశాలలో బిరసా భర్తీ అయ్యాడు ఈలోగా పేదరికంతో బాధపడుతున్న బిరసా తండ్రి సుగన గిరిజనవీరులు 8

(కైస్తవం పుచ్చుకున్నాడు బాఫ్టైజ్‌ చేశాక అతడికి మసీహ్‌ దాసా అని కైస్తవ నామం పెట్టారు బురుజులో బిరసాను కూడా బా(ఫ్టైజ్‌ చేసి దావూద్‌ అని పేరు మార్చారు పై చదువులు చదవడానికి బిరసాను చాయిబాసాలో లూధరన్‌ మిషన్‌ నడుపుతున్న స్మూల్‌కి పంపారు పూర్వ కాలంలో ముండాల (గ్రామ వ్యవస్థలో మొట్టమొదట్లో ఒక ప్రదేశానికి వచ్చి అక్కడి సరుకుని పొలాలు చేసుకుని గ్రామ నిర్మాణం చేసుకున్న వారిని ఖున్దకుట్టీ వనవాసీలని పిలిచేవారు ఈ వనవాసీ సమూహానికి ముఖ్యుడుగా ఉన్నవారిని ముండా అని పిలిచేవారు ఇలాంటి అనేకమంది ముండాలకు గుర్తింపు పట్టాలు ఇచ్చేవారు అయితే ఇలా పట్టాలు పొందినటువంటి ముండా ఆ (గ్రామ పెద్దగా ఉంటాడే తప్ప పాలనాధికారాలేవీ ఉండవు ఆస్తుల విషయంలో కూడా ఆయనకు ్రత్యేకతలేవీ ఉండవు సమానులలో జ్యేష్టుడుగా పెద్దరికం వహించడమే అతడి ప్రత్యేకత అఆ (గ్రామంలో ఏవైనా తగాదాలొస్తే ఆ గ్రామంలో గల పంచాయితీయే వాటిని పరిష్కరిస్తూ ఉండేది ఈ పంచాయితీ నిర్ణయం సంతృప్తికరంగా లేదని భావిస్తే అంతకంటే ఉన్నత (శ్రేజి పంచాయితీలో ఈ తగాదాలు పరిష్మరించబడేవి కానీ బ్రిటీష్‌ పాలన వేళ్లూనుకోడంతో ఇక్కడి వనవాసీల రాజకీయ, ఆర్థిక, సామాజిక వ్యవస్థ కుప్పకూలిపోయింది పోలీసు రాజాలు, కోర్టు అధికారులు, అబ్బారీ ఏజెంట్లు వెలిశారు తగాదాలు పంచాయితీలో కాకుండా కోర్టులకెక్కాయి ఈ కోర్టులలో కావల్సింది సాక్షులు, సాక్షధారాలే వాస్తవాలు కాదు న్యాయమూర్తులుగా కొందర్ని నియమించారు కానీ వారికి వనవాసీల సంప్రదాయాలు తెలీవు వారి భాష తెలియదు ఈ కచేరీల్లో వ్యవహారాలన్నీ ఉర్పూలో గాని, ఇంగ్లీషులో గాని సాగేవి అవి రెండూ వనవాసీలకు తెలియవు తత్ఫలితంగా వేలాది సంవత్సరాలుగా సొంతభూమిపై యాజమాన్యం గల వనవాసీ తన పొలంలోనే కూలీగా మారాడు వాడి భూమిని జమీందారులు, దళారులు సొంతం చేసుకున్నారు అర్ధం, పర్ధం లేని కంపెనీ పాలకులవ్యవహార శైలి చూసి వనవాసీలలో అంసతుష్టి నింగికెగసింది ముండా సమాజం కూకటి వేళ్లతో పెకలించబడుతోంది అన్న భావన చోటు చేసుకుంది ఈ సమస్యను పరిష్కరించి తమను తాము రక్షించుకోవడం ఎలా అన్న ఆలోచనలో దిరిజనవీరులు 88

యం న! న్‌ తోక లా నా స. స ఇ ల స క్ష ఇ. వాళ్ళు పడ్డారు విదేశీ పాలకుల సవాళ్లను ఎదుర్కోడానికి ముండా సమాజం అనేక యుద్దాలు చేయవల్సి వచ్చింది 1789లో చెలరేగిన ముండా తిరుగుబాటు మొదలుకొని 1831-82 నాటి కోల్‌ తిరుగుబాటు వరకు ఛోటా నాగపూర్‌ ప్రాంతంలో నిరంతరం తిరుగుబాట్లు జరుగుతూనే వచ్చాయి

పాలకులతో పోరాటం

కైస్తవ మిషనరీలు వచ్చాక వనవాసీల సమస్యలు మరో మలుపు తిరిగాయి వనవాసీల బాగోగులు చూసుకుంటూ వాళ్లను రక్షించేందుకు వచ్చినట్లుగా క్రైస్తవులు ప్రకటించుకున్నారు క్రైస్తవం పుచ్చుకున్నవారి జమీందారులు - దోపిడీ చేయకుండా రక్షిస్తామని భరోసా ఇచ్చారు తత్ఫలితంగా క్రైస్తవం పుచ్చుకున్నవాళ్లకే ఈ ప్రయోజనాలు దక్కేవి వారు ఆ హక్షులేవీ లేకుండా చేశారు నిజానికి అదనంగా ఇచ్చిందేమీ లేదు మొదట్నుంచీ అవి వారు అనుభవిస్తూ వస్తున్నట్టివే ఆ కారణంగా 1858లో గిరిజన వీరులు 89

తమ భూములను కాపాడుకునేందుకు, హక్కులను పరిరక్షించుకోవదాని వనవాసీలు ఉద్యమం లేవదీశారు చరిత్రలో ఇది “సర్జారీ లడాయి” గా ఖ్యాతి వహించింది ఈ సర్దారీ లడాయి బిరా మునస్సుపై గొప్ప ప్రభావం చూపింది మాయ మాటలు చెప్పి వనవాసులను మోసం చేస్తున్న విదేశీ పాలకుల కారణంగా మొత్తం వనవాసీ సమాజం కష్టాల పాలైంది బిర్భాముండా కూడా ఆ కష్టాలు తప్పలేదు చాయిబాసా నుండి తిరిగి వచ్చిన తరువాత బిర్సాతోపాటు అతడి కుటుంబ సభ్యులందరు ైస్తవాన్ని ఏవగించుకున్నారు బిర్సా కండేర్‌లో ఒక ముండా వద్ద కొలువుకి చేరాడు 1891లో తోరన్‌ రాణా పరిధిలో గల గోడ్‌బేడా (గ్రామంలోని ఆనంద్‌ పాండేతో బిర్సాకు పరిచయం ఏర్పడింది జమీందార్‌ జగ్‌మోహన్‌ సింగ్‌ వద్ద ఆనంద్‌ మున్నీ (గుమాస్తా)గా పనిచేస్తుండేవాడు పరమ వైష్ణవుడు రాత్రిపూట బిర్సాకు రామాయణ, మహాభారత గాథలు వినిపిస్తుందేవాడు అతని వద్దకు తరచుగా ఒక వైష్ణవ సన్యాసి వస్తుండేవాడు అతడి ప్రభావం బిర్సామీద ఎంతగానో పడింది బిర్సా హృదయంలో గల భక్తి భావన ఇంకా ఐలపడింది ఆనంద్‌పాందేను తన గురువుగా భావించి తన లక్ష్యం నెరవేరేందుకు అతని ఆశీస్సులు కోరాడు విదేశీ కబంద హస్తాల నుండి తన దేశాన్ని విముక్తం చేయడమే అతడి లక్ష్యం ఆ మాటలు విన్న గురువు పులకాంకితారంగుడై శిష్యుడ్ని అలింగనం చేసుకుని ఆశీస్సులు అందించాడు ఆ తర్వాత బిర్సా 'సర్థారీ లడాయి'లో క్రియాశీల కార్యకర్తగా తయారయ్యాడు గ్రామ గ్రామానికి తిరిగి కంపెనీ పాలనకు పెత్తనానికి వ్యతిరేకంగా జన సమీకరణ చేయడం మొదలెట్టాడు దీనితో పాటు ఆయుర్వేద (గ్రంధాలు, పురాణ, ఇతిహాస, ధార్మిక గ్రంథాలు అనేకం అధ్యయనం చేశాడు అతడికి గల విజ్ఞానం చూసి వనవాసీలంతా ముగ్ధులై అతడిపట్ల శ్రద్ధాసక్తులు కనబర్చారు అయితే తన ఇంట్లో మాత్రం దరిద్రం తాండవిస్తోంది ఉద్యమంలో తలమునకలై పనిచేస్తున్న బిర్సాకు ఇంటి సంగతి పట్టేది కాదు తల్లి దండ్రులు, సోదరీ సోదరులు కొన్ని రోజులపాటు పస్తులు పడి ఉండాల్సి వచ్చేది బిర్సా కూడా రోజుల తరబడి ఆకలితో బాధపడాల్సి వచ్చేది ఒకరోజు ఆకలి బాధతో తిరుగాడుతూ వికలమైన మనస్సుతో స్మశాన స్థలానికీ చేరాడు అక్కడ చనిపోయిన ఒక గర్భవతి గిలంజవబితులు 0

వాటపై వన్న భాషలతో వాటు కొంత పైకం కూదా శవంపై వంచ దానన ఖననం చేయడం చూశాడు ఆకలి మహా చెడ్డది విచక్షణా జ్ఞానం కోల్పోయేట్టు చేస్తుంది బిర్సా ఆ ఖననం చేసిన ప్రదేశాన్ని తవ్వి శవంపై ఉన్న అభూషణాలు, డబ్బులు ఏరుకున్నాడు ఆ డబ్బులతో ఇంట్లో కావల్సిన సంబరాలన్నీ కొని ఆ పూట అయినా అన్ని పదార్థాలతో సుష్టుగా భోజనం చేయవచ్చు అని మనసులోనే అనుకుంటూ అ ఆభూషణాలు అమ్మి కొన్ని సరుకులు కొన్నాడు ఇంతలో ఆ భూషణాలు ఫలానా చనిపోయిన వ్యక్తివి అని గ్రహించిన కొందరు బిర్సా వెంటపడి గేలి చేయడం మొదలు పెట్టారు శవంపైన పైసలు ఏరుకునే దౌర్భాగ్యుడని నిందించారు “పిచ్చి బిర్సా పిచ్చి బిర్సాొ అంటూ కేకలు కూడా వేశారు ఇదిలా ఉండగా ఆ ఆహార పదార్థాలు తీసుకుని ఇంటికి పోగా తల్లి ఛీత్మరించింది - 'శవాలపై పైసలు ఏరుకొచ్చి మా ఆకలి తీర్చేంత నీచానికి దిగుతావా? ఛీ నీ ముఖం నాకు చూపించకు పొ అంటూ ఛీ కొట్టింది బిర్సా అడవిలోకి పారిపోయాడు పది పన్నెండు రోజులు అడవిలో అలా తిరుగుతూనే ఉన్నాడు ఆకలి డప్పులతో అలా తిరుగాడుతున్న సమయంలోనే తన జీవితానికి సంబంధించి, సమాజ స్థితికి సంబంధించి పరిపరి విధాలుగా ఆలోచించాడు ఆ స్థితిలో అతడి జీవితాన్ని మలుపు తిప్పే ఒకానొక స్వప్పం వచ్చింది బిరసా తిరిగి తన గ్రామంలోకి వెళ్లి ప్రజలకు తన స్వప్న వృత్తాంతం చెప్పడం ప్రారంభించాడు 'స్వస్నంలో నాకు నెరిసిన జుట్టుగల ఒక వృద్దుడు కనబడ్డాడు అతడు తన చేతికర్ర సహాయంతో నడుస్తూ వెళ్లి పొలంలో ఒక కుర్చీలో కూలబడ్డాడు అతడొక వృక్షాన్ని పెంచాడు ఆ చెట్టు ముట్టుకుంటే జారిపోయేట్టు ఉంది వెన్నపూసలోను, నూనెలోను ముంచి తీసినట్టుగా జారిపోతోంది ఆ చెట్టుకు పై కొమ్మన ఒక విలువైన వస్తువేదో మెరుస్తోది ఆ వృద్ధుడు నలుగురు వ్యక్తులను పిలిచి జారిపోతున్న ఆ చెట్టుపైకెక్కి ఆ అమూల్యమైన వస్తువును కిందికి తెమ్మని ఆదేశించాడు ఆ నలుగురిలో ఒకడు ఆత్క రెండవవాడు ఒక రాజు మూడవవాడు ఒక న్యాయమూర్తి నాలుగవ వాడ్ని నేను ఆ అమూల్య వస్తువును కిందికి తేవడానికి ప్రయత్నించి ఆ ముగ్గురూ విఫలమయ్యారు. నేను మాత్రం ఆ వస్తువును పట్టి కిందికి తెచ్చాను అదేమై ఉంటుందా అని పరీక్షగా చూస్తుండగానే మెళుకవొచ్చింది నా స్వప్నం చెరిగిపోయింది అన్నాడు గిరిజనవీరులు 91

చా విర్సా గ్రామస్తులతో ఇంకా ఇలా చెప్పాడు. నాకు సంగ్‌భోంగా దర్శన అయింది సింగ్‌భోంగా నాక దివ్యశక్తులు (ప్రసాదించాడు నేనిప్పుడు ఎలాంటి రోగాన్నయినా నయం చేయగలను అనతి కాలంలోనే ముండా సమాజాన్ని విదేశీ కబంధహస్తాల నుండి విముక్తం చేస్తాను ముండాలు ప్రభుత్వం జారీ చేసే ఆదేశాలు పాటించనక్కరలేదు పోలీసులు, మేజిస్టేట్‌లు, జమీందారులు కులాసాగా కుర్చీలో కూర్చుని జారీచేసే హామీలు పాటించే అవసరం ఇంక ఏ మాత్రం లేదు బిర్సా దగ్గరకు దూర దూర ప్రదేశాల నుంచి కూదా రోగంతో బాధపడుతున్న వనవాసీలు వచ్చేవారు ఒక్కోసారి మంత్రం వేసి, ఒక్కోసారి చెట్టు మూలికలతో చేసిన మందులిచ్చి వారి రోగాలు నయం చేస్తుండేవాడు బిరసా అతడి వద్ద ఎన్నో దైవ శక్తులు కలవనే పదంతి దావానలంతా వ్యాపించింది ఎలాంటి బాధగానీ, కష్టంగానీ ఆయనతో చెప్పుకుంటే వెంటనే నివారణ అవుతుంది అని కూడా చెప్పుకున్నారు అనేక రోగాలతో, బాధపడుతున్నవారు, కుంటివారు, గుడ్డివారు ఎన్నో మైళ్ళ దూరం నుండి గుంపులు గుంపులుగా బిర్సా దర్శనార్ధమై వచ్చేవారు వర్షం గాన, తుఫాను గానీ, మండుటెండగానీ లెక్క చేయక వచ్చేవారు కేవలం వెదురు చాపల మీద విశ్రమించి ఎంత కష్టాన్నయినా భరించి ఆయన దర్శనం చేసుకోవదానికై విచ్చేసేవారు ఆయన గురించి చెప్పుకుంటూ ఒక కొత్త నక్షత్రం ఆకాశంలో వెలిసిందని,

భూమిపై ఉన్న కష్టాలను తొలగించడానికి, సామాన్య జనులను ఉద్ధరించడానికి ఒక మహాత్ముడు జన్మించాడని, చిత్రాతిచిత్రంగా చెప్పుకునేవారు అందరిలోనూ ఒక నూతన శక్తి కొత్త కొత్త భావనలు, నూతనోత్సాహం జనించింది ఆకాశమే అతడి చేతిలో ఇమిడిపోయిందన్న భావన సర్వత్రా కనిపించింది వనవాసీ తెగల్లో ఉరావ్‌ గానీ, ముండా గానీ, ఖడియా గానీ ఏ సమూవాినికి చెందినవారైనా ఈ కొత్త దేవతను దర్శించుకోడానికి ఉబలాటపడేవారు ఆ ధీర గంభీర పురుషుడు వారితో “ఈ ఫాదరీలు, సర్మారు ఉద్యోగులతో పాటు సాక్షాత్తు విక్టోరియా రాణి వచ్చి మన పాదాలపై పడి ప్రాణభిక్షను కోరే కాలం ఎంతో దూరంలో లేదు రండి మనమందరం ఏకమై నిలుద్దాం, విక్టోరియా రాణి పాలనను అంతమొందిడ్దాం, ఇప్పుడు ఇక మన రాజ్యం రాబోతుంది”

గిరిజన వీరులు 92

.-.. ముండా సమాజాన్ని భయఖీతుల్ని చేయడానికి బిర్సాపై కేసు నమోదు చేసి అతడి గ్రామమైన చల్‌కద్‌లోనే అతడిని నేరస్తుడిగా నిందిస్తూ విచారణ కొనసాగించాలని అనుకున్నారు అప్పుడు గాని అడవి మనుషులైన ఆ వనవాసీలకు తాము దేవతగా భావిస్తున్నటువంటి వ్యక్తి నిజంగా దేవతగాదని, ఒక నేరస్తుడని తెలియవస్తుందని కమీషనర్‌ భావించాడు బిర్సాకు సంకెళ్లు తగిలించి చల్‌కద్‌కు తీసుకు వచ్చారు బిర్సాపై సాగుతున్న విచారణను తిలకించడానికి రావల్సిందిగా కోరుతూ చుట్టుపట్ల (గ్రామాల్లో చాటింపు వేయించారు అయితే బిర్హాకు జరుగుతున్న ఈ అవమానాన్ని చూసి అక్కడ చేరిన వేలాది మంది వనవాసీలు సహించలేకపోయారు చేతులకు సంకెళ్ళతో నిర్చ్భంధించబడివున్న బిర్సాను చూసి వారి రక్తం సలసలకాగింది ఎలాగైనా బిర్సాను విడిపించుకోవాలని ప్రయత్నాలు ప్రారంభించారు మమ్మల్ని కూడా అరెస్టు చేయండి అంటూ వందలాది వనవాసీలు కమీషనర్‌పై పడ్డారు ప్రజలలో క్షణక్షణం ఉద్రేకం పెరిగిపోతుంది పరిస్థితి తీవ్రతను గమనించిన పోలీసు కమీషనర్‌ తన విచారణను మధ్యలోనే ఆపేసి అదనంగా రప్పించబడిన పోలీసుల సహాయంతో బిర్సాను మళ్ళీ రాంచీకి తీసుకెళ్ళారు అనేకమంది వనవాసీలను కూడా అరెస్టు చేశారు తీర్పు వెలువరిస్తూ బిర్సాకు రెందేళ్ళ కరిన కారాగార శిక్ష 50 రూపాయల జరిమానా విధించారు జరిమానా చెల్లించని పక్షంలో అదనంగా మరో ఆరు మాసాలు జైల్లో ఉండాలని తీర్పు చెప్పారు

బిర్సాను రాంచీ జైల్లో బంధించిన తరువాత ఒక సంవత్సరానికే చోటా నాగపూర్‌ ప్రాంతంలో భీషణమైన కరువు సంభవించింది వందలాది వనవాసీలు మృత్యువాత పడ్డారు ఓ పక్కన బిర్సాతో సవా ముండా తెగ వారు అనేక బాధలకు గురి అవుతున్న సమయంలోనే విక్టోరియా రాణికి 60 సంవత్సరాలు నిండిన బ్రిటీష్‌ పాలిత రాజ్యాలలో పండుగలు నిర్వహించబడ్డాయి. ఈ పుట్టిన రోజు పండుగలను పురస్కరించుకొని జైళ్ళలో వున్న ఖైదీలకు శిక్షాకాలం తగ్గించారు అందుచేత అనుకున్నదానికంటే ముందుగా బిర్సాను విడుదల చేయాలని ఆజ్ఞలు జారీ అయ్యాయి కానీ కొన్ని రూల్స్‌ అద్దువచ్చినందున అతడిని విడుదల చేయకుండా ఆపేసి శిక్షాకాలం పూర్తయిన తరువాత విడుదల చేశారు గిరిజనవీరులు 93

బిర్సా విడుదల కాగానే జవసత్వాలుడిగి నిరాశ నిస్పృహలతో కొట్టు మిట్టాడుతున్న వనవాసీ సమాజానికి ప్రాణం లేచి వచ్చినట్టయింది యావత్‌ వనవాసీ సమాజంలో నవచైతన్యంతో పాటు కొత్త కొత్త ఆశలు ఆకాంక్షలు చిగురించాయి ఆఖరి పోరాటానికి సిద్ధపడే ముందు పవిత్ర క్షేత్రాలను దర్శించి దేవతల ఆశీర్వాదం పొందేందుకు బిర్సా సమాయత్తమయ్యాడు ఆ సమీపంలో ఉన్న నవరత్న, చుటియా, జగన్నాధ తీర్థయాత్రలు పూర్తి చేసుకున్నాడు తన అనుచరులతో సహా రాంచీ సమీపంలోని బృందావనానికి చేరి తన కృష్ణభక్తిని చాటుకున్నాడని కూడా చెపుతారు సంస్కరణోద్యమం చరిత్రకారులు కొందరు బుద్దిపూర్వకంగానే వాస్తవాలను వక్రీకరించి చెప్పి బిర్సాపై బురద జల్లే ప్రయత్నం చేశారు మూర్తి పూజను నిరసించిన బిర్సా చుటియా మందిరంలోని దేవతామూర్తులను ముస్లిమ్‌ దురాక్రమణదారులు చేసినట్లుగానే ఛిన్నాభిన్నం చేశాడని వదంతి పుట్టించారు నిజంగా చుటియా మందిరంలో వి([గ్రహ విధ్వంసానికి ఆయన పూనుకోలేదు తన అనుయాములతో మాత్రం వివిధ దేవతమూర్తులను పూజించే బదులుగా నిరాకార పరబ్రహ్మమైన ఒకే దేవతను పూజించాలని ఆదేశించాడు చుటియా మందిరం నుండి తులసిని, నవరత్న మందిరం నుండి జంధ్యాన్ని, జగన్నాధ్‌ మందిరం నుండి చందనాన్ని తెచ్చి తన అనుచరులకు, భక్తులకు దేవుని ప్రసాదంగా పంచిపెట్టాడు ఈ విధంగా తన ప్రాచీన సంప్రదాయాల పట్ల భక్తి ప్రపత్తులు ప్రకటిస్తూ నిర్భయంగా ఉండండి, సత్యయుగం అతి త్వరలోనే వస్తోంది అని ప్రకటించాడు అప్పుడే రాంచీకి ఆరుమైళ్ల దూరంలో గల జగన్నాధ్‌పూర్‌ మందిరంలో మూఢ సంప్రదాయంగా కొనసాగుతూ వచ్చిన జంతు (దున్నపోతు) బలిని అరికట్టేందుకు ప్రజలను మేల్కొలిపాడు అటు తరువాత రాకూర్‌ ద్వారా ఒరిస్సాలోని జగన్నాధ్‌పురికి వెళ్ళి 15 రోజుల పాటు ఆహారం ముట్టకుండా ధ్యాన నిమగ్నుడై వుండి ఈ భూమిపై గల జనులందరినీ పాప విముక్తులుగా చేయమని జగన్నాధుని ప్రార్ధించాడు జగ్‌న్నాధ్‌పూర్‌ నుండి తిరిగి వచ్చాక అన్ని గ్రామాలు తిరిగి వనవాసీ సేనల నిర్మాణంలో నిమగ్నమైపోయాడు చల్‌కడ్‌ సమీపంలోని డుంబారీ కొండలలో తన అనుచరులతో ఒక పెద్ద సభ నిర్వహించాడు ఆ ప్రాంతానికి నలు దిక్కుల నుండీ గిరిజన వీరులు క!

బిరా కీర్తిగానం చేస్తూ వచ్చి వేలాది మంది వనవాస్‌లు అక్కడ సమావేశమయ్యారు నుదిటిపై చందన తిలకం దిద్దుకుని, చేతుల్లో తెలుపు, ఎరుపు రంగు పతాకాలు ధరించి ఆ కొండపై వాళ్ళు గుమిగూడారు తెల్ల పతాకం పరిశుభ్రతకు, స్వదేశీ భావాలకు ్రతీకం ఎర్ర పతాకం విదేశీయుల రక్తంతో తెల్ల పతాకను అరుణ కాంతులతో నింపుతాం అనేందుకు ప్రతీక ఆ తర్వాతి కాలంలో నేతాజీ సుభాష్‌ చంద్రబోస్‌ ఇచ్చిన ఢిల్లీ ఛలో నినాదం అతడి సైనికులలో ఎంతటి ఉత్సాహాన్ని ఉత్తేజాన్ని నింపిందో ఈ రెండు పతాకాల సందేశం కూడా బిర్సా అనుచరుల్లో అంతటి ఉత్తేజాని, ఉత్సాహాన్ని రగిలించింది ఆ రోజు బిర్సా మాట్లాడుతూ 'మనవైన సంస్కృతీ సభ్యతలను స్మరిస్తూ ఈ నేల తల్లికి తొడిగిన సంకెళ్లను తొలగించేందుకై ఆంగ్లేయ అధికారులు వారి ఆ ఏజెంట్ల పని పదతా' అంటూ ఉత్తేజపూరితమైన (ప్రసంగం చేశాడు

తనకు విశ్వాసపాత్రులైన వ్యక్తులను ఎంపిక చేసి బిర్సా సేనాపతులుగాను, మంత్రులుగాను నియమించుకున్నాడు ఎటకే గ్రామానికి గయా ముండాను ముఖ్య సేనాధిపతి గాను, మంత్రిగాను నియమించాడు

మంత్రులుగా నియుక్తం చేసుకున్న వారితో తమ తమ [గ్రామాలకు వెళ్లి సైనిక దళాలను నిర్మాణం చేసుకోవాల్సిందిగా చెప్పి పంపాడు బిర్సా కూడా స్వయంగా గొప్ప దళాన్ని నిర్మాణం చేసుకునేందుకై అన్ని గ్రామాలు తిరిగి సభలు నిర్వహించి ఏకాగ్ర చిత్తంతో కృషి చేశాడు ఖూంటీ, రాంచీ, చక్రధర్‌పూర్‌, కుండ్‌, తమాండ్‌, కర్రా, తోర్చాబసియా, సిసియా (గ్రామాలు తిరిగి సైన్యాని నిర్మాణం చేశాడు ఆయన నిర్వహించిన ముఖ్యమైన సభలలో దుంబారీ బురూ, ఎటకే, బాడీ, రూయిటోలా, పాజే, కోటాగాడా, కుఆదా, సగాడోయి, సానగల్‌కి చెందిన నవరత్సగడ్‌ సభలు పేర్ళాన్నదగినవి సైనిక దళాలన్నింటికీ ఖూంటీ కేంద్ర స్థానంగా నిర్ణయింపబడింది

చివరిగా డుంబారీ బురూలో ముఖ్యమైన ప్రతినిధులతోను, మంత్రులతోను

ఒక పెద్ద సథ నిర్వహింపబడింది ఆ సభలో అన్ని ప్రాంతాల నుండి వచ్చిన ప్రతినిధులు పాల్గొన్నారు శత్రువులపై దాడి చేయడానికి చేపట్టవల్సిన వివిధ వ్యూహాల వివరాలు ఈ సభలో ప్రతినిధులకు తెలియజేయడం జరిగింది దాని తరువాత పోలీసు రాణాలపై దాడి చేయడానికి కూడా ప్రణాళిక సిద్ధమైంది ఈ వివరాలన్నీ చర్చించవల్సి గిరిజనవీరులు 95

ఉన్నందున ఈ సభ ఐదారు రోజులపాటు జరిగింది ఎవరెవరు తమ ఇలాకాలో ఏ స్థావరాలపై దాడి చేయాలో నిర్ణయమైపోయింది ముహార్తానికి ముందురోజే ముఖ్య సేనాని గయా ముండా గుటుహోకు, స్వయకో, కుడాపుర్తి ఇంకా ఆ చుట్టు పక్కల గ్రామాలకు సంబంధించిన 'సైనికులను డుంబారీబురులో సమావేశపరిచాడు సైన్యాన్ని మూడు భాగాలుగా విభజించాడు మొదటి భాగాన్ని వెంటపెట్టుకుని సర్వాదాగ్‌ మిషన్‌ కాంపౌంద్‌పైన దాడి చేయడానికి స్వయంగా బయలుదేరాడు రెండవ భాగాన్ని ముధుపైన, మూడవ భాగాన్ని బుడజ మిషన్‌పై దాడి చేయడానికి పంపించాడు డిసెంబర్‌ ఒకటి నాడు గయా ముండా వందమంది సైనికులను తీసుకుని సర్వాబాగ్‌ మిషన్‌ కాంపొండ్‌పై దాడి చేశాడు మిషన్‌ కాంపౌండ్‌ అంతటినీ తగులబెట్టేశాడు ఇళ్లకు నిప్పు పెట్టాడు ఈ దాడుల అనంతరం బిరసా సైన్యానికి చెందిన మూడు భాగాలు డుంబారీ బురూ చేరుకున్నాయి డుంబారీ బిర్సా ముఖ్యకేంద్రం అయినందున అక్కడ బిర్సా ముండా, గయాముండా ఇద్దరూ కలిసి ఖూంటీ, రాంచీలపై దాడికి సంబంధించిన వ్యూహాన్ని చర్చించారు సైన్యంలో మొదటి భాగానికి గయా ముండా నేతృత్వం వహించాడు బిర్సాముండా తనతో పాటు 800 మంది అనుచరులను వెంటపెట్టుకుని ఖూంటీ రాణాపై దాడి చేశాడు అక్కడి ఇన్‌స్పెక్టర్‌ను సంహరించాడు అ ఇన్‌స్పెక్టర్‌ సేవకుది బాణం వేసి చంపేశాడు అలాగే ఐదారుగురు పోలీసులను గాయపరిచాడు ఈ దాడి అనంతరం బిర్సా తన దళంతో డుంబారీ బురూకి తిరిగి వచ్చాడు సైన్యంలోని రెండోభాగానికి నేతృత్వం వహించిన గయ ముందా రాంచీలోని జర్మన్‌మిషన్‌పై దాడి చేశాడు గానీ అక్కడ కేవలర ఒక వ్యక్తిని మాత్రమే సంహరించగలిగాడు దాడి విపలమైందనే చెప్పాలి అతడు తిరిగి డుంబారీ బురూ చేరుకున్నాడు ఈ దాడులు జరుగుతున్నాయన్న వార్త రాంచీ అంతటా వ్యాపించింది (ప్రజలు భయఖభీతులయ్యారు. రాంచీలోని (బ్రిటీష్‌ అధికారులకు కూడా బిర్చా కొనసాగిస్తున్న ఉద్యమాల సంగతి తెలిసింది ఈ వార్త తెలిశాక రాంచీ కమీషనర్‌ ఫీవర్స్‌, డిప్యూటీ కమీషనర్‌ ఫీల్డ్‌ ఇద్దరూ ఈ ఆందోళనను అణచివేయడానికి ఆంగ్ల సైనికులను వెంటబెట్టుకుని ఖూంటీ దిశగా బయలుదేరారు గిరిజన వీరులు 96

౩1 గంటలకు దుంబార్‌ బురూ మీద ఆంగ్ర సేన దాడి ప్రారంభించింది. ఆ కొండల ఈశాన్య దిశ నుండి, తూర్పు దిశ నుంది కూడా గుంద్ల వర్షం కురిపించింది బిర్సా సైన్యం జయ జయ ధ్వానాలు చేస్తూ కొండ కిందివైపుగా దిగివస్తూ తమ వద్ద గల బాణాలు, కత్తులతో పోరాటానికి సిద్ధపడి, వడిశెలతో రాళ్లురువ్వడం ప్రారంభించారు కానీ తుపాకీ గుండ్ల ముందు బాణాలు, వడిశెలలు ఏ మూలకి సరిపోతాయి కొండమీద దాదాపుగా 2000 మంది వుండిపోయారు వారిలో ప్రీలు, పిల్లలు కూడా ఉన్నారు ఆంగ్ల సైనికుల గుండ్ల వర్షానికి సుమారు 200 మంది బలయ్యారు అటు తరువాత డిప్యూటీ కమీషనర్‌ తన సిపాయిల సహాయంతో బిరసా అనుచరుల్ని నిర్భంధించడం ప్రారంభించాడు

అంతుచిక్కని మృత్యువు

బిరా సింఘ్‌భూమ్‌ జిల్లాలోని జోమ్మోపాయి అడవులలో చక్రధర్‌పూర్‌ ఇలాకాకి తప్పించుకుపోయాడు అక్కడ మళ్లీ తన దళాలను సంఘటితం చేయనారంభించాడు పగలంతా అడవిలో తిరుగుతూ రాత్రిపూట గ్రామంలోకి వచ్చి చేరేవాడు ఆ రోజుల్లో ఆయన ఎక్కువగా రోగోత్‌ గ్రామం నుందే తన కార్యకలాపాలు నిర్వహించేవాడు ఆయన భార్య కూడా అక్కడే ఉండేది బ్రిటీష్‌ అధికారులు చూపెట్టిన ఆశలకు లోబడి కొందరు దేశ ద్రోహులు బిర్సాను పట్టించడానికి కుట్రపన్నారు బిర్భాముండా రోగోత్‌ అడవులలో ఉంటున్నాడన్న సంగతి తెలుసుకుని వారక్కడ చేరి బిర్సాకు నమ్మకమైన బంటులుగా చెప్పుకుంటూ కలిసిమెలిసి తిరగడం ప్రారంభించారు ఒకరోజు బిర్సా ఆదమర్చివున్న సందర్భంలో వీళ్ళు ఆకస్మికంగా అతడిపై బడి బంధించే ప్రయత్నం చేశారు వీళ్లు ఏడుగురు వ్యక్తులు బిర్సా ఒక్కడే అయినప్పటికీ ఆ ఏడుగుర్నీ విడిపించుకుంటూ, వారితో పోరాడుతూ బిర్పా వాళ్లను చాలా దూరం తరమగలిగాడు కొని ఒక్కడు ఎంతసేపని పోట్లాడగలడు ముందుగా పన్నిన పధకం ప్రకారమే అడవిలో ఆ పక్కనే కాపుకాసి వున్న పోలీసులు కూడా వచ్చిపడ్డారు బిర్సాను బంద్‌గావ్‌ గెస్ట్‌హౌజ్‌లో నిర్బంధించారు బిర్భాను చూడ్డానికి జమీందారుతో పాటు, అతడి గురువు అనంద్‌పాండే కూడా అక్కడికి వచ్చాడు బీరనా వినమ్రంగా తన గురువును నమస్మరించాడు ఇంతలో చాలామంది వనవాసీలు బిరసా దర్శనార్ధమై అక్కడ గుమిగూడారు జన సందోహం బాగా పెరిగిపోవడంతో ఏదైనా ప్రమాదం జరుగవచ్చుననే ఉద్దేశ్యంతో పోలీసులు బిర్సాను తీసుకుని వెంటనే రాంచీవైపుగా పయనమయ్యారు గిరిజన వీరులు ల్లో

బిర్సాతో' పాటు అతడి అనుచరులు 80 మందిని ప్రభుత్వం రాంచీ జైలులో నిర్చంధించింది కొద్ది రోజుల తర్వాత జైలులో ఉండగానే బిరసా కలరా వ్యాధితో మరణించాడని జైలు అధికారులు ప్రకటించారు వాస్తవానికి విష ప్రయోగంతో అతడ్ని చంపేశారని ప్రజలంతా అనుకున్నారు బిరసా శవాన్ని రాంచీ డిస్టిలర్‌ దగ్గర దహనం చేశారు అతడి అనుయాములపై అభియోగం మోపి కోర్టులో విచారణ తంతు పూర్తిచేసి వారిలో ఇద్దరిని ఉరికంబం ఎక్కించారు మిగిలినవారిలో కొందరికి మూడేసేళ్లు, కొందరికి నాలుగేసేళ్లు కరిన కారాగారశిక్షలు విధించారు

(బ్రిటీష్‌ అధికారులు బిర్సాను అనేక (ప్రలోభాలకు లోను గావించి లొంగదీసుకోవాలని ప్రయత్నించారు తన ఉద్యమాన్ని ఆపేస్తున్నట్టు ప్రకటించి తమకు పూర్తిగా లొంగిపోయినట్టయితే “'మానకీయి” జమిందారీ అతడికి అప్పగిస్తామని జిల్లా కలెక్టర్‌ చేత చెప్పించారు కానీ ఈ ప్రలోభాలకు వేటికీ బిరసా తల ఒగ్గలేదు వనవాసీ పేద ప్రజలకు పెన్నిధిగా వుండి కష్టాల కడలి నుండి వారిని గట్టెక్కించాలనే ఆకాంక్షతో తన ప్రాణాలను పణంగా పెట్టి చివరి శ్వాస వరకు ఆయన పోరాడాడు నిజంగానే ఈ భూమిపై నడయాడిన దేవతగా అతడి అనుచరుల పూజలు అందుకున్నాడు

బిర్సా ప్రారంభించిన స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం విజయవంతం కాకపోయినా వనవాసీ రైతులకు మేలు చేయకపోలేదు వనవాసీల భూములపై వాక్కులకు సంబంధించి, ఇంకా ఇతరమైన సౌకర్యాలకు సంబంధించి (ప్రభుత్వం చేసిన కొన్ని చట్టాలు, ఇతర రాయితీలు బిరసా లేవదీసిన ఉద్యమ ఫలితమే అనేది మనం గగ్రపాంచాలి ఈ ఉద్యమం కారణంగానే ఛోటానాగపూర్‌, సంతాల్‌ పరగణాలలో వనవాసీలకు అనుకూలమైన కౌలుదారీ చట్టాలు అమలులోకి వచ్చాయి న్యాయం కోసం దూర దూర ప్రాంతాల్లో గల కోర్టుల చుట్టూ తిరక్కుండా ఖుంటీలోనే తత్సబంధమైన విచారణలు జరిపే వసతి ఏర్పాటైంది

తన ప్రజల విశ్వాసాన్ని సంపూర్ణంగా చూరగొన్న వ్యక్తి బిర్భాముండా అంధ విశ్వాసాలు నమ్మవద్దని, శారీరకంగాను, మానసికంగాను పరిశుభ్రంగా ఉండాలని, నీతి నిజాయితీ నైతిక వర్తన మానవులకు అత్యంత అవశ్యకమని బోధించాడు సంప్రదాయాలను విడిచిపెట్టరాదని చెపుతూ తాను వాటిని స్వయంగా పాటించి ఆదర్శంగా నిలిచాడు ఆయన నుదుట బొట్టు, వీపున జంధ్యం ధరించి గిరిజన వీరులు ప!

వుండేవాడు ఆయనకు మానవాతీత శక్తులున్నాయని అనుచరులు నమ్మేవాళ్లు ఏ దేశ పౌరుడైనా స్వాతంత్ర్యాన్ని కోరుకోవడం అతడి జన్నహక్షే అవుతుంది కానీ (బ్రిటీష్‌ వలస రాజ్య పరిపాలనా కాలంలో అదే గొప్ప నేరంగా పరిగణింపబడింది అందుకే బిర్సా ముందాను వారు మోసంతో బంధించడమే గాక విషప్రయోగంతో సంహరించారు సమాన న్యాయం, స్వేచ్చ, స్వాతంత్రాలను గురించి గొప్పగా డాంబికాలు పలికే బ్రిటీష్‌ ప్రభువులు భారతదేశంలో ఇలాంటి దురాగతాలెన్నో చేసారు బిర్సాముండా చనిపోయాడు గానీ, ప్రజల హృదయాలలో అతడు స్థిరంగా నిలిచిపోయాడు

బీహార్‌లో ఆయనను వనవాసులు దేవునిగానే కొలుస్తుంటారు స్వధర్మం కోసం, కన్న భూమి కోసం బలిదానం చేసిన భగవాన్‌ బిర్సాముండా ఎప్పటికీ చిరస్మరణీయుడు

బిరసాను కీర్తిస్తూ ఇలా అంటాదో కవి .

సాటిలేని స్వాతంత్ర్యవీరుడు బిర్సా

ఆర్తత్రాణ పరాయణుడు బిర్సా

పీడిత, తాడిత జన దేవుడు బిరా

వనౌాషధుల మర్శమెరిగిన బిర్సా

హస్త మహిమ అన్నారు అనుయాములు!!

మత బేరగాళ్ల మదమడంచి

గర్జించిన సింహ కిశోరం బిర్సా

మండుటెండలోని పథికునికి

చేతికందిన శీతల పానీయంలా

తెల్లదొరల దురాగతాలతో మండిన హృదయాలకు

బిర్సాది నిజమైన అభయ హస్తం!!

రణరంగంలో బిర్సాదొక అపజయం

ఆరిపోలేదు విష్లవజ్యోతి

వీరవినాయక దామోదరుడందుకున్నాడు

మద్యందిన మార్తాండునిలా వెలిగాడు సుభాను

స్వతంత్రమైంది సంకెళ్లు తైంతుకు భారతి! గిరినవీరులు 99

17. షెడ్యూల్డ్‌ తెగలు మరియు ప్రాంతాలు మన దేశంలో అతి ప్రాచీన సమూహాలను (103640016౧ 00609) తెగలు అని పిలుస్తారు 1950వ సంవత్సరం భారతదేశ రాజ్యాంగం అమలులోకి వచ్చినప్పటి నుండి, భారతరాజ్యాంగంలో ఈ తెగలకు సంబంధించిన విషయాలన్నింటిని రాజ్యాంగంలోని ఒక షెడ్యూలులో పొందుపరిచారు అప్పటి నుండి ఈ తెగలను షెడ్యూల్డ్‌ తెగలు (30666166 1౧065) అని పిలవడం మొదలైంది భారతదేశంలో సుమారు 600 సముదాయాలను ప్రభుత్వము షెద్యుల్డ్‌ తెగలుగా గుర్తిస్తూ భారతదేశంలోని సరికొత్త రాష్ట్రం తెలంగాణలో 32 షెడ్యూల్డ్‌ తెగలు వున్నట్లు గుర్తించారు 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం వారి సంఖ్య 31,77,960గా వుండి రాష్ట్ర జనాభాలో 9 08 శాతంగా వుంది భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్‌ 842 ప్రకారం రాష్ట్రపతి కొన్ని తెగలను, వారు నివసించే రాష్ట్రంలో షెడ్యూల్డు తెగలుగా గుర్తిస్తారు రాజ్యాంగంలోని ఐదవ షెడ్యూలులో గిరిజన తెగలు మరియు గిరిజన ప్రాంతాల పరిపాలనకు సంబంధించినది గిరిజనులు అని పిలిచే తెగలను రాజ్యాంగపరంగా షెడ్యూల్డ్‌ తెగలుగా 1950లో గుర్తించారు ఆ తర్వాత 1956, 1976, 2004 2014లో కూడా షెడ్యూల్డ్‌ తెగల జాబితాను ప్రచురించారు షెడ్యూల్లు ప్రాంతాలు షెడ్యూల్డ్‌ తెగల యొక్క ప్రయోజనాలను కాపాడటం కోసం వారికి భూసంబంధ మరియు సామాజిక సంబంధ విషయాలపై భారత రాజ్యాంగంలోని ఐదు మరియు ఆరవ షెడ్యూల్డులో చాలా అంశాలను చేర్చడం జరిగింది భారత రాజ్యాంగంలోని ఐదవ షెడ్యూట్డ్‌లోని ఆర్టికల్‌ 244(1) ప్రకారం “షెడ్యూల్డ్‌ ప్రాంతాలు” ఈ విధంగా నిర్వచించబడ్డాయి. రాష్ట్రపతి, గవర్నర్‌ను సంప్రదించి ఒక ఆజ్ఞ ద్వారా షెడ్యూల్డ్‌ ప్రాంతాలను ప్రకటిస్తారు ఈ క్రింది విధానాలను అనుసరించి ఒక ప్రాంతాన్ని అయిదవ షెడ్యూల్డ్‌ క్రింద “షెడ్యూల్డ్‌ ప్రాంతం'గా ప్రకటిస్తారు గిరిజన వీరులు 100

లి గిరిజన ప్రాబల్యం ఉన్న ప్రాంతాలు

• _ దట్టమైన మరియు యదార్ధవంతమైన స్థాయి గల ప్రాంతాలు

• జిల్లా బ్లాక్‌ లేదా తాలూకాలో సమర్ధవంతమైన పరిపాలన సంస్థలు మరియు చుట్టుప్రక్కల (ప్రదేశాలతో పోల్చినట్లయితే ఈ ప్రదేశాలలో ఆర్థిక వెనుకబాటుతనం రాష్ట్రపతి ఒక ప్రకటన ద్వారా రాష్ట్రాలలోని షెడ్యూల్డు ప్రాంతాలను ఆయా

రాష్ట్రాల గవర్నరులతో సంప్రదించి ప్రకటిస్తారు ఇదే విధానాన్ని ఆ ప్రాంతాలలో

వాటిని కలపడం, తీసివేయడం, కొత్త ప్రాంతాలను కలపడం, లేదా తీసివేయడం

వంటి వాటికి కూడా వర్తిస్తుంది

గిరిజనవీరులు 0కే

18. తెలంగాణ రాష్ట్ర గిరిజనులు ఐఇ011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం తెలంగాణ రాష్ట్ర గిరిజన జనాభా 31,77,940 రాష్త్ర జనాభాలో 9 08% గా పరిగణింపబడుతోంది ఆంధ్రప్రదేశ్‌ పునర్‌వ్యవస్థీకరణ చట్టం ప్రకారం రాష్ట్రంలో మొత్తం 32 గిరిజన తెగలున్నాయి అవి వరుసగా అంధ్‌, బగత, బిల్లు, చెంచు, గదబ, గోండు, నాయక్‌పోడు, గౌడు, హిల్‌రెడ్డ, జాతువు, కమ్మర, కట్టనాయకన్‌, కోలామ్‌, కొండదొర, కొండకాపు, కొండరెడ్డి, కోంధ్‌, కోటియం, కోయ, కులియా, మన్నెదార, ముక్కదొర, పార్టాన్‌, పోర్టు, రెడ్డిదొర, రేనాా సవర, లంబాడి, తోటి, యానాది, ఎరుకల, నక్కల వీటిలో అత్యధిక జనాభా కలిగిన తెగ లంబాడి గిరిజన తెగ వీరు మొత్తం గిరిజన జనాభాలో 64 82%గా వున్నారు అదేవిధంగా అత్యల్ప జనాభా కలిగిన గిరిజన తెగ రెడ్డిదార కేవలం 50 మంది మాత్రమే వుండి మొత్తం గిరిజన జనాభాలో 0 002% వున్నారు గిరిజన తెగల జీవితం అడవులతో అనుభవ సంబంధాలను కలిగి వుండి వారి మనుగడ మొత్తం అడవితో ముడిపడి ఉంటుంది అడవులు గిరిజనులను పోషిస్తుంటే, గిరిజనులు అడవులను కాపాడుతుంటారు అడవులకు గిరిజనుల సంస్కృతి, సాంప్రదాయ, ఆచార వ్యవహారాలు గిరిజనేతరలకు వింతగా అనిపించినా గిరిజనులు చేసే ప్రతి కార్యానికి ఒక బలవంతమైన అర్థం వుంటుంది గిరిజనులు (ప్రకృతి, పూర్వీకులు ఆరాధకులు మన సంస్కృతికి మూల పురుషులు ఆంధ్రప్రదేశ్‌ పునర్‌విభజన చట్టం ద్వారా భారతదేశంలో 29వ రాష్ట్రంగా కొత్తగా జూన్‌ 2, 2014న ఆవిర్భవించిన తెలంగాణ రాష్ట్రంలో గిరిజన జనాభా ఆంధ్రప్రదేశ్‌ కంటే ఎక్కువగా వుంది ఉమ్మడి రాష్ట్రంలో 6 శాతం పై చీలుకుగా ఉన్న గిరిజన జనాభా తెలంగాణ రాష్ట్రంలో 9 శాతం పైగా వుంది గిరిజన జనాభా ఎక్కువగా గల ఖమ్మం, వరంగల్స్‌ ఆదిలాబాద్‌ మొదలైన జిల్లాలు తెలంగాణ రాష్ట్రలో ఉండడం వల్ల ఆంధ్రప్రదేశ్‌ కంటే తెలంగాణలో గిరిజనులు ఎక్కువగా వున్నారు గిరిజన వీరులు 102

19. ఇంద్రవెల్లి పోరాటం

ఇంద్రవెల్లి పోరాటం గురించి చెప్పాలంటే కొమరం భీమ్‌ జోడేఘాట్‌లో జరిపిన పోరాటం తరువాత ప్రభుత్వం తీసుకొన్న చర్యలు, ఇంద్రవెల్లి పోరాటానికి దారితీసిన పరిస్థితులను విపులంగా తెలుసుకోవచ్చు కొమరం భీమ్‌ పోరాట ఫలితంగా నైజాం (ప్రభుత్వం గిరిజనులందరికీ భూమిని పంచింది మెల్లమెల్లగా (ప్రశాంతత నెలకొంది కాని అది ఎక్కువ కాలం నిలబడలేదు

19850 ప్రాంతం నుండి అప్పటి ఉట్నూరు తాలుకాలో కొన్ని అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు చేపట్టారు దానిలో ముఖ్యమైనది గుడిహత్నూరు నుండి ఉట్పూరుకు రోడ్డు వేయటం తరువాత ఉట్నూరును ఆసిఫాబాద్‌తో కలుపుతూ మరో రోడ్డు, ఇంద్రవెల్లి ద్వారా నిర్మల్‌ లక్షైట్టిపేటతో కలిపే రోడ్డును నిర్మించడం జరిగింది 1951, 1961, 1971 జనాభా లెక్కలు తీస్తే ఈ రోడ్డు ప్రక్కన గ్రామాలలో గిరిజనేతర (షావుకార్లు) జనాభా చాలా పెరిగింది అప్పుడప్పుడు వచ్చిపోయే షావుకార్లు ఈ (గ్రామాల్లో పాతుకుపోవటమే కాక వారి బంధువులను, స్పేహితులను లోపలి గ్రామాలకు పంపి వ్యాపారం చేసేవారు ఇదే సమయంలో ఉట్బూరులోని బహుళార్థ సాధక గిరిజనాభివృద్ధి సంస్థ (ఐటిడిఎ), గిరిజన అభివృద్ధి బ్లాకు ద్వారా రోడ్డు పక్క (గ్రామాలలో త్రాగేనీరు, వైద్య, విద్య సౌకర్యాలు మెరుగుబరచడం వల్ల గిరిజనేతరులకే ఎక్కువగా ఉపయోగబడి స్థిరపడ్డారు దాంతో దోపిడీ ఎక్కువయ్యింది

భూమి బదలాయింపు చట్టం, 1959 అమలుకు మంజూరు చేసిన ప్రత్యేక డిప్యూటీ కలెక్టర్లు కార్యాలయంలో గిరిజనేతరులకే లాభం చేకూరిందని అందరి అభిప్రాయం కరువు కాటకాల వల్ల పంటనష్టం సంస్థాగత బుణాలు లేకపోవటం వల్ల షావుకార్లు వడ్డీ రేట్లు విపరీతంగా పెంచారు నూటికి నూరుశాతం వడ్డీలు వసూలు చేయటం లాంటివి సర్వసామాన్యం అయింది అధికార యంత్రాంగం తమ సౌకర్యాలకు లాభాలకే ప్రాధాన్యత ఇచ్చింది అటవీ అధికారుల ఆగదాలు కూడా ఎక్కువయ్యాయి మేకలు ఉంటే మేకపట్టి, అరక (నాగలి) ఉంటే అరకపట్టి, దుంపలు ఏరుకుంటే దుంప పట్టీలు లాంటి వసూళ్ళు చేయటమే కాకుండా గిరిజన భూములను అటవీ భూములుగా ప్రకటించిన సందర్భాలు చాలా ఉన్నాయి 1980 సమయానికి గిరంజనవీరులు 10కి

కొన్ని వేల ఎకరాలలో, కొన్ని వందల కిలోమీటర్ల సరిహద్దు మేరకు అటవీ శాఖతో గిరిజనులకు తగాదాలు జరిగేవి ఎంతోమంది గిరిజనులపై కేసులు నమోదు చేయటం జరిగింది 1975లో స్థాపించిన ఐటిడివ గిరజనులకు దూరంగా ఆదిలాబాదులోనే ఉండిపోయింది విసిగిపోయిన గిరిజనులలో అలజడి ప్రారంభం అయ్యింది చివరకు ఇంద్రవెల్లి పోరాటంగా మారింది పోరాటంలో పోలీసు కాల్పుల్లో ఎంతోమంది గిరిజనులు చనిపోయారు ఇళ్ళు కాలిపోతే మంటలార్చే చర్యలు చేసట్టినప్పుడు ఉన్న మట్టి గోడలు కూడా కూలిపోతాయి కాని అక్కడితో వదిలేస్తే వమవుతుంది వాళ్ళు రోడ్డునపడతారు సరిగ్గా అదే ఆదిలాబాద్‌ గిరిజన ప్రాంతాల్లో జరిగింది

ఇందవైైల్లి పోరాటం తరువాత మళ్లీ కొన్ని అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు ప్రభుత్వం చేపట్టింది సమగ్ర గిరిజనాభివృద్ధి సంస్థను ఆదిలాబాద్‌ నుండి ఉట్నూరుకు మార్చారు (ప్రత్యేక అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు చేపట్టారు వేడి తగ్గిన తరువాత కార్యక్రమాల జోరు తగ్గింది భూమి సమస్య, అటవీ సమస్య అలాగే ఉంది మళ్లీ హడావుడి మళ్లీ ప్రత్యేక ప్రణాళిక ప్రకటన అమలులో లోపాలు లేకుండా వీటి పరిష్కారానికి నిర్దుష్టమైన ప్రణాళికా రూపలక్చన చేయడం, చిత్తశుద్ధితో అమలు జరపడంలో (ప్రభుత్వం ఇంకా ముందుకు రావాలి రాజ్యాంగబద్ధమైన రక్షణలు అమలు చేసే పరిస్థితి అన్ని జిల్లాల్లోనూ నెలకొల్పాలి

ఉమ్మడి ఆంధ్ర పాలనలో వెలుగులోకి రాని ఇంద్రవెల్లి లాంటి గిరిజన పోరాటాలు చాలా చోట్ల జరిగాయి కాని అప్పటి ప్రభుత్వ వైఖరిలో ఎలాంటి మార్పులు లేకపోయాయి కాని ఇప్పుడు మన రాష్ట్రం వచ్చేసింది మన నాయకుల చేతికి ప్రభుత్వ పగ్గాలు వచ్చాయి అని తెలంగాణ రాష్ట్ర గిరిజనులందరూ ఆశగా ప్రభుత్వం వైపు చూస్తున్నారు

గిలజనవీతులు. 01

ల. వెట్టి చాకిరి విధానం

వెట్టి చాకిరి విధానం (నిర్భంధచాకిరి, వసూళ్ళు) ఆటవిక తెగల ప్రాంతానికి, ఇతర (ప్రాంతాలలో బాగా వెనుకబడిన కొన్ని సాంఘిక తెగలకూ మాత్రమే పరిమితమయినదిగా సాధారణంగా భావించబడుతుంది కాని, తెలంగాణాలో వెట్టి విధానం సమాజమంతటా ఆవరించి ఉండేది ప్రజలలో అన్ని వర్గాల ప్రజలకు తమ తమ స్థాయిలలో అది వర్తించేది ప్రతి హరిజన కుటుంబమూ వెట్టిచాకిరి చేయటానికి కుటుంబంలోని వారినొకరిని కేటాయించవలసి వుండేది చిన్న పల్లెల్లో ప్రతి ఇంటి నుండి ఒక మనిషిని పంపటం జరిగేది పటేల్‌, పట్వారీ, మాలీపటేల్‌ లేదా దేశ్‌ ముఖ్‌ల ఇండ్లలో, గృహ సంబంధమైన పనులుచేయటం, పోలీసు స్టేషన్లకు, తాలూకాఫీసులకు రిపోర్టులు మోసుకెళ్ళటం, (గ్రామ చావిడికి, బందెలదొడ్డికి కాపలాకాయటం రోజువారీ పనిలో భాగమే ఇవిగాక, (గ్రామ చావిడికి ఎవరయినా అధికారి వచ్చినపుడు వాళ్ళకు మరింత ఎక్కువ పని వుండేది అడవుల నుండి కట్టెలు కొట్టి తెచ్చేవారు టపా మోసుకెళ్ళేవారు టపాగాని, ఇతర సరఫరాలను గాని మోసుకెళ్ళినందుకుగాను వారికి రెండున్నర మైళ్ళకు ఒక్క అణా చొప్పున ఇవ్వబడుతున్నట్లు కాగితాల మీద వుండేది అయితే ఆచరణలో అది కూడా ఇచ్చేవారు కారు ఈ విధానాన్నే “కోసుకు వీసం” అనేవారు

చర్మకారులుగా పని చేసే హరిజనులు, తోళ్ళను పదునుచేసి చెప్పులు కుట్టినందుకు, వ్యవసాయ పనులకు, నూతుల నుండి నీరుతోడటానికి అవసరమైన తోలు పరికరాలు తయారు చేసినందుకు, అరకలకు పట్టెళ్ళ తయారు చేసినందుకు భూస్వాములు ఏమీ చెల్లించేవారు కాదు హరిజనులు వాటిని భూస్వాములకు ఉచితంగానే సరఫరా చేయవలసి వచ్చేది మిగతా రైతాంగం మాత్రం, ఆ హరిజనులకు ధాన్య రూపంలోనో, ఇతర వ్యవసాయ పంటల రూపంలోనో నిర్ణీతమైన మేర చెల్లించేవారు గింజవవీరులు న 305

బోయలు, బెస్తలు, రజకుల వంటి మరికొన్ని ఇతర వెనుకబడిన కులాల వారు భూస్వామి కుటుంబాలకు చెందిన పురుషులను, ప్రీలను పల్లకీలోనో, మేనాలోనో ఎక్కించుకొని తమ భుజాల మీద మోసుకు వెళ్ళవలసి వచ్చేది తమ బంధువులను చూచిరావాలనుకున్నప్పడూ, తీర్థాలు, తిరునాళ్ళను సందర్భ్శించదలచినప్పుడెల్లా భూస్వాములు ఆ విధంగా వారిచే నిర్జ్ణంధంగా మోయించుకునేవారు భూస్వామి కుటుంబాల వారు వేగంగా నడిచే ఎద్దుబంద్లలో ప్రయాణం చేసేటప్పుడు ఐండి ముందు దారి బాగుజేయడానికి, బండి వెనుక కాపలాదారుగా వారు పరుగెత్తవలసివచ్చేది వారు గుర్రాలపై స్వారీ చేసేటప్పుడు, గుర్రాల వద్ద పని చేసే వ్యక్తులు వాటి వెంట పరుగెత్తవలసి వుండేది కల్లుగీత కార్మికులు కల్లుగీత గీస్తూ, భూస్వాముల కుటుంబాలకు ఉచితంగా సరఫరా చేయటంకోసం ఐదు నుండి పది చెట్ల వరకు ప్రత్యేకంగా కేటాయించి వుంచాలి వారికి రోజుకు ఐదు కుండల కల్లు సరఫరా చేయాలి పండుగ పబ్బాలప్పుడు మరింత ఎక్కువ కల్లు ఇచ్చి రావాలి చేనేత పనివారు భూస్వాముల ఇండ్లల్లో పని చేసే నౌకర్లకు బట్టలు సరఫరా చేయాలి వడ్రంగులు, కమ్మర్గు భూస్వాములకు వ్యవసాయ పరికరాలన్నీ ఉచితంగా సరఫరా చేయాలి మరమ్మతులన్నీ ఉచితంగానే చేయాలి రజకులు దేశముఖుల, (గ్రామాధికారుల ఇండ్లల్లో బట్టలుతకాలి, అంట్లు తోమాలి గ్రామ చావడిలో మకాం వేసిన అధికారుల కొరకు మంచాలు, పరుపులు మోసుకెళ్ళాలి వంట చేయటానికవసరమైనన్నీ చేరవేయాలి వారే అధికారుల ఇండ్లలో పసుపు, కారం కొట్టాలి కుమ్మరులు అధికారులకు, భూస్వాములకు అవసరమైన కుండలివ్వాలి జాగీర్జార్లుగాని, దేశముఖ్‌లుగాని హైదరాబాద్‌లో నివాసముంటున్నా అంత దూరమూ నడిచి వెళ్ళి అవసరమైన కుండలన్నీ యిచ్చిరావాలి గ్రామ చావడిలో మకాంవేసిన అధికారికి అవసరమైన కుండల్నిచ్చి రావాలి వంట కూడా చేసిపెట్టాలి మంగలివారు ప్రతి రోజూ దేశముఖుల ఇండ్లలో సేవ చేసి రావాలి రాత్రి వేళ భూస్వామి గెరజవవీరులు. 06

హాదాలాత్తాలి అతని వాళ్ళుమర్దనజేయాలి

భూస్వాముల ఇండ్లల్లో ఏదైనా వేడుక జరుపుకున్న ప్రతిసారీ, గ్రామానికంతటికీ పండుగ పబ్బాలొచ్చినప్పడూ గొల్లవారు ప్రతిమంద నుంచి ఒక గొరగ్రెనిచ్చితీరాలి ఏదో ఒక సాకుతో భూస్వాములు ఎప్పడు కోరితే అప్పడు గొగ్రెనిచ్చితీరాలి

(గ్రామాలలో వ్యాపారం చేసేవారు పోలీసు పటేలు నుండి చీటీ అందగానే, గ్రామంలోకి వచ్చిన ఏ అధికారికయినా మంచి నెయ్యితో సవా అవసరమైన సరుకులన్నీ వంతులవారీగా సరఫరా చేయవలసి వుండేది వాళ్ళ వద్ద ఏదైనా సరుకులేకపోయినా, ఏదైనా సరుకు ఇవ్వలేకపోయినా ఇవ్వటానికి వ్యతిరేకించినా నానా విధాలయిన చిత్రహింసలకు, అవమానాలకు గురి చేయబడేవారు

(గ్రామ ప్రజలు, ప్రత్యేకించి సరఫరా చేయటానికి ఏ ఇతర వస్తువులూలేని పేద ప్రజలు ఉచితంగా కోడిపెట్టలు సరఫరా చేయవలసి వచ్చేది ఈ వెట్టి నుండి రైతులను కూడా వదిలిపెట్టేవారు కాదు ఎవరైనా అధికారి వచ్చినప్పడల్లా రైతులు వారిని ఉచితంగానే తమ బండ్లలో ఎక్కించుకెళ్ళాలి ఏ వేళప్పుడుబడితే ఆ వేళప్పుడు ఎడ్లకు మేత మేపడం కూడా ఆపి వారిని వారి గమ్యస్థానాలకు చేర్చాలి తమ స్వంత పొలాలలో పని ప్రారంభించటానికి ముందే, గ్రామాధికారుల, భూస్వాముల పొలాలు దున్ని పెట్టాలి భూస్వాముల భూములు తడిసేంత వరకూ, రైతుల పొలాలకు నీళ్ళు అందనిచ్చేవారు కాదు అధికారుల భూస్వాముల పొలాలలో వ్యవసాయ కార్మికులు ఎలాంటి ప్రతిఫలం ఆశించకుండా పని చేయాలి ఆ తర్వాతగాని వారు తమ జీవనభృతి కోసం రైతులు పనులలోకి వెళ్ళటానికి వీలులేదు

వివిధ రూపాలలో సాగుతుండిన ఈ నిర్భంధ చాకిరి చేయించుకొన్నద్రి, వసూళ్ళు సాగించింది భూస్వాములు మాత్రమేకాదు చిన్న ఉద్యోగులు, పెద్ద ఉద్యోగులు, గ్రామాలలో నివశించుతున్న వారూ లేదా పర్యటనలలోనో ప్రత్యేక తనిఖీల కోనమో (గ్రామాలకు వచ్చిన వారందరూ ఈ విధమైన చాకిరి చేయించుకోవటం, వసూళ్ళు సాగించటం జరిగేది గిరజనవీరులు నం?

ఈ వ్యూడల్‌ దోపిడీలలో కెల్లా దారుణమైనది భూస్వాముల ఇండ్లలో “బానిసలుగా” బాలికలను పంపించే పద్ధతి భూస్వాములు, తమ కుమార్తెల పెళ్ళిళ్ళు చేసినప్పుడు, బానిసలుగా బాలికలను బహూకరించి, పెండ్లి జరిగిన తమ కుమార్తెలతో పాటే, వారి అత్తవారిండ్లలో పని చేయటానికి పంపేవారు భూస్వాములు ఈ బానిస యువతులను ఉంపుడుగత్తెలుగా కూడా ఉపయోగించుకొనేవారు

ఆ విధంగా వెట్టి విధానం తెలంగాణా (ప్రజల జీవన విధానాన్ని అట్టడుగు స్థాయికి దిగజార్చింది కేవలం బానిసత్వంలోకి నెట్టింది

మానవుని ఆత్మగౌరవాన్నది పూర్తిగా ధ్వంసం చేసింది ఆ వెట్టి విధానం రద్దు కోసం ఉద్యమం విసృతంగా వ్యాపించింది వెనుకబడిన తరగతుల ప్రజల ఎన్నో పోరాటాల తర్వాత ఈ వెట్టి చాకిరి విధానాన్ని రద్దు చేయడానికి రాజ్యాంగంలో ప్రత్యేక నిబంధనలు చేర్చి, నిర్మూలించడానికి చర్యలు చేపట్టడం జరిగింది

గిరజనవీదులు 108

21. గిరిజనులకు రాజ్యాంగం కల్పించిన రక్షణలు

1947 ఆగస్టు 15తో భారతదేశ చరిత్రలో ఒక కొత్త యుగం ప్రారంభమైంది భారతదేశ ప్రజలలో స్వాతంత్ర్యం సరి కొత్త ఆశలను రెక్కెతించింది భారతదేశం బైటీష్‌ వారి బానిస సంకెళ్ళను తెంచుకొని స్వేచ్చ వాయువు పీల్చుకున్న రోజది దేశమంతా అంబరాన్నంటే సంబరాలను జరుపుకుంది అందరిలో ఒక్కటే యిచ్చ వారి జీవితాలలో ఏదో తెలియని స్వదేశీ అన్న ఆనందం స్వాతంత్ర్యానికి మందు గిరిజనులపై అప్పటి బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం ఎన్నో ఆంక్షలను విధించింది గిరిజనులు ముఖ్యంగా అటవీ ఉత్పత్తులపై ఆధారపడేవారు అలాంటివారిని బ్రిటీష్‌ ప్రభుత్వం అటవీ ఉత్పత్తులపై మరియు కొన్ని చోట్ల అటవీ ప్రవేశంపై కూడా నిషేధం విధించింది గిరిజనులు వారి జీవనాధారులను కోల్పోయి బ్రిటిష్‌ వారికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేసిన సందర్భాలు ఎన్నో ఉన్నాయి

భారతదేశ స్వాతంత్ర్యం గిరిజనులతో సహా దేశ ప్రజలలో ఎన్నో కొత్త ఆశలను రేకెత్తించింది వారి సమస్యలు తీరి వారు మరలా వెనుకటి రోజులలో లాగా

వీ

(బ్రతకవచ్చని గిరిజనులు ఆనందపడ్డారు భారత రాజ్యాంగ రూపకల్పన సమయంలో గిరిజన వీరులు 109

రాజ్యాంగ పరిషత్తు సభ్యులు గిరిజనుల పట్ల ప్రత్యేక శద్ద కనబరిచారు ఇందుకోసమని రాజ్యాంగం రూపొందించే సమయంలో దేశంలో ఎంతో వెనుకబడి ఉన్న గిరిజన తెగలను నాగరిక సమాజంతో సమానంగా జీవనం గడిపే విధంగా వారి జీవన విధానాన్ని మార్చి వారిని అభివృద్ధి పరచటం కోసం రక్షిత వివక్షత చూపించారు రాజ్యాంగ నిర్మాతలు గిరిజనుల పట్ల ఉదారభావం కలిగి వారికి భారత రాజ్యాంగంలో కొన్ని ప్రత్యేకమైన రక్షణలు కల్పించారు ఆ తదనంతర కాలంలో వాటి అమలుకు పార్లమెంటులో ఎన్నో చట్టాలను కూడా చేశారు గిరిజనుల జీవన విధానాన్ని మెరుగుపరచి వారిని నాగరిక సమాజంలో కలిసి జీవించే స్థాయికి వాళ్ళు ఎదగటానికి వారికి కావల్సిన అవసరాలను వారు [గ్రహించి గిరిజనుల యొక్క జీవన విధానం, సంస్కృతి, సాంప్రదాయ, ఆచారాలకు భంగం వాటిల్లకుండా వారిని నాగరిక సమాజంలో చేర్చాలని వారి అభివృద్ధి కోసం సమకాలీన విధానాల్ని రూపొందించి 1950 జనవరి 26 నుండి అమలులోకి వచ్చిన భారత రాజ్యాంగంలో భద్రపరిచారు గిరిజనుల అభివృద్ధికి దోహదపడే ఆర్టికల్స్‌, షెడ్యూల్స్‌ని రాజ్యాంగంలో చేర్చారు గిరిజనులు వెనుకబాటుతనాన్ని గమనించి గిరిజనులకు, ఇతర (ప్రజలకు మధ్య సాంఘీక, సాంస్కృతిక, ఆర్థిక అంతరాన్ని తగ్గించి గిరిజనులు కూడా గిరజనేతరులతో సామాజికంగా, ఆర్థికంగా, సాంస్కృతికంగా, రాజకీయంగా సమానంగా ఎదగటానికి ఈ ఆర్టికల్స్‌ మరియు షెడ్యూల్స్‌ను పొందుపరిచారు. పైన పేర్కొన్న విధానాలకు అనుగుణంగా గిరిజనులకు అనేక రక్షణలు, రిజర్వేషన్లు, భారత రాజ్యాంగంలో పొందుపరిచారు వీటిలో కొన్నింటికి కాలపరిమితి పది సంవత్సరాలే, ఆ తర్వాత వీటి అవసరం ఉండదని భావించారు అయితే, ముందస్తు చర్యగా ఒక ఏర్పాటు చేశారు పది సంవత్సరాల తర్వాత రాష్ట్రపతి ఒక కమీషన్‌ ఏర్పాటు చేసి షెడ్యూల్డు ప్రాంతాల నిర్వహణ, రాష్ట్రాలలో షెడ్యూల్డు తెగల సంక్షేమం తదితర అంశాలను సమీక్షించాలి ఇందుకనుగుణంగా రాజ్యాంగం అమలులోకి వచ్చిన పది సంవత్సరాల తర్వాత భారత రాష్ట్రపతి యు యన్‌ ధేబర్‌ అధ్యక్షతన ఒక కమిషన్‌ ఏర్పాటు చేశారు ప్రాథమిక హక్కుల రూపంలో రక్షణలు ఆర్టికల్‌ -15 .- మతం, జాతి, కులం, లింగబేధం, జన్మస్థలం కారణంగా ఏ ఒక్కరి గిరిజనవీరులు క

పట్ల విచక్షణ చూపరాదు ఏ పౌరుడు కూడా సై కారబాల వల్ల గాని, వాటిలో ఏ ఒక్క విషయమై గాని దుకాణాలు, రెస్టారెంట్లు హోటళ్ళు, ఇతర స్థలాలలో ప్రవేశ విషయంలో గాని బావులు, చెరువులు, స్నానఘట్టాలు, రోడ్డు మొదలైన వాటిని ఉపయోగించుకొనే విషయంలో గానీ ఎటువంటి అసొౌకర్యము లేక నిషేధము లేక షరతులు విధించరాదు

మతం, జాతి, జన్మస్థలం కారణంగా గతంలో గిరిజనులు వివక్షతకు గురికాబడినందున ఈ నిబంధన గిరిజనుల రక్షణకు ప్రాధాన్యత కల్పిస్తున్నట్లుగా తెలుస్తుంది ఆర్టికల్‌ 15 (4) సామాజికంగా, విద్యా విషయకంగా వెనుకబడిన తరగతుల పౌరులకు లేక షెడ్యూల్డ్‌ తెగల ప్రజల అభివృద్ధికి ప్రభుత్వం ప్రత్యేక ఏర్పాట్లు చేయవచ్చు.

మద్రాసు ప్రభుత్వం, వెనుకబడిన తరగతుల వారికి సహాయం చేసే ఉద్దేశ్యంతో, (ప్రభుత్వ వైద్య కళాశాలలో విద్యార్థుల ప్రవేశం కొరకు అనుమతించుటకు ప్రతి కులమునకు దామాషాను నిర్ణయిస్తూ జారీ చేసిన ప్రభుత్వ ఉత్తర్వును, అది కమ్యూనల్‌ గిరిజనవీతులు.

స్వభావము కలిగి ఉన్నదన్న కారణముపై, సుప్రీంకోర్టు శాసన మాన్యము కానిదిగా ప్రకటించింది (స్టేట్‌ ఆఫ్‌ మద్రాస్‌ (7/5) చంపకం దొరై రాజన్‌ కేసు, 1951 సం॥) ఈ కేసు సందర్భంగా సుప్రీంకోర్టు యిచ్చిన తీర్చు పర్యవసానంగా రాజ్యాంగంలో 15(4) ఆర్టికల్‌ను మొదటి రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా చేర్చడం జరిగింది ఈ ఆర్టికల్‌ని అనుసరించి గిరిజనులకు విద్యాసంస్థలలో రిజర్వేషన్లు కల్పించడం జరిగింది ఆర్టికల్‌ -16 (ప్రభుత్వ అధీనంలోని ఏ ఉద్యోగ నియామకం విషయంలో నైనా, పౌరులందరికీ సమాన అవకాశాలు కల్పిస్తుంది ఏ పౌరుని పట్లా, మతం, జాతి, కులం, లింగ బేధం, వారసత్వం, జన్మస్థలం, నివాస స్థలం కారణంగా విచక్షణ చూపించరాదు గిరిజనులతో సహా పౌరులందరికీ ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలలో సమాన అవకాశాలను ఈ నిబంధన కలిగిస్తున్నది ఈ నిబంధన ద్వారా గిరిజనులు కేవలం ఆర్టికల్‌ 16(4) ను అనుసరించి రిజర్వేషన్‌ల కోటాలో మాత్రమే కాకుండా అందరితో సమానంగా ఓపెన్‌ కోటాలో కూడా అర్హులు అని ఆర్టికల్‌ (16)లో తెలియజేస్తుంది ఆర్జికల్‌ 16 (4) - వెనుకబడిన వర్దాల పౌరులకు ప్రభుత్వ ఉద్యోగ నియామకాలలో రిజర్వేషన్లు కల్పించవచ్చు ఈ రక్షణలు వర్తించే వెనుకబడిన తరగతుల (ప్రజలలో షెడ్యూల్డ్‌ కులాలు, షెడ్యూల్డ్‌ తెగల ప్రజలు ముఖ్యస్థానం కలిగి ఉన్నారు పై అర్జికల్‌ని అనుసరించి గిరిజనులకు ప్రభుత్వ ఉద్యోగ నియామకాలలో రిజర్వేషన్లు కల్పించాయి ఆర్టికల్‌ 16 (4ఎ) షెడ్యూల్డ్‌ కులాలు, షెడ్యూల్డ్‌ తెగల పౌరులకు (ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలలో ప్రమోషన్లకై రిజర్వేషన్లుకై ఉద్దేశింపబడినది అర్జికల్‌ 16(4బి) ప్రకారం ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలలో షెడ్యూల్‌ కులాలు & షెడ్యూల్‌ తెగలకు సంబంధించి ప్రత్యేకమైన బ్యాక్‌లాగ్‌ రిక్రూట్‌మెంట్‌ అయినచో 50% రిజర్వేషన్లు మించరాదు అనే నియమం చెల్లదు ఎంతశాతమైన రిజర్వేషన్లు ఇవ్వవచ్చు. అర్హత గల అభ్యర్థులు లభించకపోవడం వల్ల గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా భర్తీ గిరిజన వీరులు శైష్ష2

చేయకుండా సేరుకుపోయన బ్యాక్‌లాగ్‌ ఖాలీలలో షెడ్యూల్డు కులాలు, షెడ్యూలు తెగలు వెనుకబడిన తరగతులు రిజర్వేషన్లుపై చేయబడిన 50 శాతం రిజర్వేషన్ల పరిమితిని తొలగించడానికి 81వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 2000 సం॥లో చేయబడింది ఆర్డికల్‌ (17) అంటరాని తనాన్ని నిషేధిస్తుంది ఇందుకు సంబంధించిన చర్యలన్నింటినీ చట్టరీత్యా నేరాలుగా ప్రకటిస్తుంది భారత పార్లమెంటు ఈ క్రింది చట్టాలను చేసింది

• అస్పృశ్యతా అపరాధముల చట్టం - 19565
• పౌర హక్కుల పరిరక్షణ చట్టం - 1976 -. ఎస్‌ సి, ఎస్‌ టి ఆకృత్యాల నిరోధక చట్టం -1989 అర్జికల్‌ 19 (1) షెడ్యూల్డు ప్రాంతాలు మరియు ఇతర గిరిజన ప్రాంతాలు మరియు ఏజెన్సీ ప్రాంతాలలో/ ఇతరుల సంచారం మరియు స్థిరనివానం ఏర్పరచుకోవడంపై పరిమితులు

షెడ్యూల్డ్‌ తెగల వారి శ్రేయస్సు దృష్టా పౌరుల సంచారకులపై పరిమితులు విధించవచ్చు ఏదేని ఒక షెడ్యూల్డు తెగహాతములను కాపాడు నిమిత్తం నిర్బంధములు విధించడానికి ఆస్కారముంది ఎందుకంటే ఇతర వర్గాలకు చెందిన ప్రజలతో ఆదివాసీలు అదుపు లేకుండా సంబంధాలు పెంచుకోవడం వల్ల అమాయక ఆదివాసీ ప్రజల మత,సాంస్క లతకు ఆర్థిక, విద్యా సామాజిక వివక్షతలపై అవాంఛనీయ పరిణామాలు ఏర్పడవచ్చు, అర్జికల్‌ (28) బలవంతపు వెట్టి చాకిరీని నిషేధిస్తుంది ఈ ఆర్టికల్‌ ప్రకారం మనుషులను అమ్మడం, కొనడం మరియు బలవంతపు వెట్టి చాకిరీని నిషేధించారు ఈ నిబంధన అతిక్రమణ చట్టరీత్యా శిక్షార్హం అయితే ప్రజాసౌకర్యం దృష్టా ప్రభుత్వం ప్రజలను నిర్బంధ సేవకు గురిచేయవచ్చు. కాని మతం, జాతి, కులం లేక వర్గం కారణంగా విచక్షణ చూపకూడదు

పై విధంగా ఈ ఆర్టికల్‌ గిరిజనేతరులచే గిరిజనులపై అమలు చేయబడిన నిర్బంధ వెట్టి చాకిరీని నిషేధిస్తున్నది గిరిజనవిరులు 128

ఆర్జికల్‌ 25 - ప్రతి వ్యక్తి తన అంతర్మాత ప్రబోధానుసారం ఏ మతానైనా అవలంబించి, ఆచరించి ప్రచారము చేయుటకు, ఈ ఆర్టికల్‌ని అనుసరించి గిరిజనులు కూడా తమకు ఇష్టమైన మతమును స్వేచ్చగా అవలంబించుటకు, ఆచరించుటకు, మరియు ప్రచారం చేసుకునే హక్కు కలదు మత స్వాతంత్ర్యపు హక్కు అర్జికల్‌ (16) ప్రభుత్వం బలహీన వర్ణాలు, ముఖ్యంగా షెడ్యూల్డు కులాలు, షెడ్యూల్డు తెగలు, విద్యా విషయక, ఆర్థిక ప్రయోజనాలను విశేష శ్రద్ధతో పెంపొందించవలెను సామాజిక న్యాయం, అన్ని రకాల దోపిడీల నుండి వారిని రక్షించవలెను (ప్రభుత్వం షెడ్యూల్డు తెగల పట్ల ప్రత్యేకమైన (శ్రద్ధ వహించాలని ఈ ఆర్టికల్‌ తెలియజేస్తుంది ఆర్జికల్‌ 2498(డ) షెడ్యూల్డు కులాలు, షెద్యూలు తెగల వారికి గ్రామ పంచాయితీలలో సీట్లకై రిజర్వేషన్లు ఆర్దికల్‌ 275 (1) షెడ్యూల్డు తెగలకు చెందిన వ్యక్తుల సంక్షేమాభివృద్దికి లేక రాష్ట్రాలలోని షెడ్యూల్డు తెగలు ఉన్న ప్రాంత పరిపాలన స్థాయి, మిగతా ప్రాంతాల పరిపాలన స్థాయికి సమానమగునట్లు పెంచుటకు, భారత ప్రభుత్వము నుండి ఆమోదం పొంది ఆ రాష్ట్రములో చేపట్టిన అభివృద్ధి పధకము ఖర్చులను, ఆ రాష్ట్రం భరించడానికి అవసరమైనట్టి పెట్టుబడి ఆ వృత్త మొత్తములను (601008 53009) రెవిన్యూ సహాయక గ్రాంటుగా ఆ రాష్ట్రమునకు భారత సంచిత నిధి నుండి చెల్లించవలెను ఆర్టికల్‌ 320 (4) ఇతర విషయాలతో పాటు, 'షెద్యూల్టు కులాలు, షెడ్యూల్డు తెగల ఉద్యోగ నియామకాల రక్షణల అమలు విషయంలో కేంద్ర సర్వీస్‌ కమీషన్‌కు గానీ, రాష్ట్ర పల్లిక్‌ సర్వీస్‌ కమీషన్లను గాని సంప్రదించనవసరం లేదని తెలియజేస్తున్నది ఆర్దికల్‌ 380 లోక్‌సభలో షెడ్యూల్డు కులాలు, షెడ్యూల్డు తెగల వారికి వారి జనాభా ప్రాతిపదికన సీట్లు కేటాయించాలి ఈ నిబంధన ముఖ్యంగా దేశ రాజకీయాలలో దేశ పరిపాలనలో గిరిజనులకు స్థానం కల్పిస్తుంది ఆర్టికల్‌ 834 - రాష్ట్రాల అసెంబ్లీలలో కూడా షెడ్యూల్డు కులాలు మరియు షెడ్యూలు తెగల వారికి జనాభా ప్రాతిపదికన సీట్ల కేటాయింపు ఈ నిబంధన రాష్ట్ర గిరిజన వీరులు 1114

రాజకీయాలలో, పరిపాలనలో గిరిజనులు కూడా పాలు పంచుకునే విధంగా వారి స్థానాన్ని పదిలం చేస్తుంది

ఆర్జికల్‌ 385 - కేంద్ర ప్రభుత్వంలో గానీ, రాష్ట్ర ప్రభుత్వంలో గానీ ఉద్యోగాల నియామకంలో, పరిపాలనా సామర్ధ్యాన్ని కాపాడుకుంటూనే షెడ్యూల్డ్‌ కులాలు, షెడ్యూల్డు తెగల హక్కులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలని నిర్దేశిస్తున్నది (ప్రభుత్వ సర్వీసులలో ఉద్యోగాలను భర్తీ చేసే సమయంలో గిరిజనుల పట్ల ప్రత్యేక శ్రద్ధ చూపుతారని ఈ నిబంధన హామీ ఇస్తున్నది

ఆర్టికల్‌ 388 (ఎ) జాతీయ షెడ్యూల్డు తెగల కమీషన్‌ అను పేరుతో కమీషన్‌ నొకదానిని, షెడ్యూల్డు తెగల వారికోసం ఏర్పాటు చేయవలెను ఈ కమీషను షెడ్యూల్డు తెగల సామాజిక, ఆర్ధిక అభివృద్ధి యొక్క ప్రణాళిక ప్రక్రియలో పాల్గొని దానిపై సలహాలిస్తోంది షెడ్యూల్డు తెగలకు కల్పించిన రక్షణలు, సదుపాయాలు ఏ విధంగా అమలు జరుగుతున్నాయో పర్యవేక్షించడం, షెడ్యూల్డు తెగల హక్కుల ఉల్లంఘనకు సంబంధించిన ఫిర్యాదులను విచారించడం చేస్తుంది ఈ కమీషన్‌కు సివిల్‌ న్యాయస్థానాలకుందే అధికారాలుంటాయి ఈ కమీషన్‌ను 2008వ సంవత్సరంలో 89వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం ద్వారా ఏర్పాటు చేశారు

ఆర్టికల్‌ 889 (1) షెడ్యూల్డు ప్రాంతాలు కలిగిన రాష్ట్రాలలో కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రకటించే పధకాలను రాష్ట్ర (ప్రభుత్వం అక్కడి గిరిజనుల సంక్షేమం కోసం వాటిని అమలు చేయాలి కేంద్ర ప్రభుత్వ ఆదేశాలను రాష్త్ర ప్రభుత్వం పాటించాలి

ఆర్జికల్‌ 42 - రాష్ట్రపతి, ఏదేని ఒక రాష్ట్రము లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంతము విషయములో, రాష్ట్ర గవర్చరును సంప్రదించిన తర్వాత రాజ్యాంగ ప్రయోజనములకు గాను షెడ్యూల్డు తెగలుగా భావించవలసిన ఆదివాసులు లేదా ఆదివాసీ సమాజాలు లేదా వాటిలో ఒక భాగము లేదా అందలి జన సముదాయాలను నిర్దిష్ట్పరచవచ్చును

పైన తెల్పిన విధంగా పార్లమెంటు ఒక శాసనం ద్వారా షెడ్యూల్డు తెగల జాబితాలో ఎవరిని ఆదిమవాసులను లేక ఆదిమవాసుల సమాజమును (గిరిజన తెగలను) చేర్చవచ్చును (లేదా) తొలిగించవచ్చును

గింజనవీరులు లా 215

22. గిరిజనులకు కల్పించిన రక్షణ చట్టాలు ఏ షెడ్యూల్లు ప్రాంతాలకు పంచాయతీ రాజ్‌ విస్తరణ చట్టం (పెసాా 1996 (పంచాయితీ చట్ట నిబంధనలు (షెడ్యూలు ప్రాంతాలకు విస్తరణ) చట్టం -1996) రాష్ట్ర షెడ్యూల్డు ప్రాంతాల్లో స్థానిక పాలన కోసం కేంద్ర ప్రభుత్వం షెడ్యూల్డు ప్రాంత పంచాయతీల విస్తరణ (పెసా) చట్టం 1996లో తీసుకువచ్చింది కేంద్ర చట్టాన్ని ఆధారం చేసుకొని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 1998లో రాష్ట్ర షెడ్యూలు ప్రాంతాలకు పెసా చట్టం రూపొందించింది చట్టం అమలుకు 2011లో నియమాలు రూపొందించబడ్డాయి. పెసా చట్టం కింద గ్రామ సభలకు, గ్రామ పంచాయతీ, మరియు మండల ప్రజా పరిషత్తులకు స్థానిక పాలన విషయంలో అధికారాలు ఇవ్వబడ్డాయి గిరిజన (గ్రామాఖభివృద్ధిలో (గ్రామసభ పాత్ర విశిష్టమైనది సామాజిక, ఆర్థిక అభివృద్ధి ప్రణాళికల అమలుకు అనుమతి, మద్యపాన నిషేధం, చిన్నతరహా నీది వనరులు, చిన్న తరహా అటవీ ఉత్పత్తులు, భూమి అన్వాక్రాంత నిరోధక విషయంలో తదితర అంశాలపై గ్రామసభలకు అధికారాలు, బాధ్యతలు ఇవ్వబడినవి గ్రామసభను ఎలా నిర్వహించుకోవాలి అధికారాలు వివరణ వివరించబడినది అలాగే కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వ పెసా చట్టాలు, నియమాలు, పంచాయతీలకు బదలాయించిన అధికారాలకు సంబంధించిన ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల న్యాయవిజ్ఞాన సమాచారాన్ని పొందుపర్చబడినవి
23. _ ఈ చట్టాన్ని పంచాయతీ నిబంధనలు (షెడ్యూల్డు ప్రాంతాల విస్తరణ చట్టం 1996)గా పిలువబడుతుంది 2 _ షెడ్యూలు ప్రాంతాలు “అంటే భారత రాజ్యాంగంలోని 244 అధికరణలో క్లాజు 11లో పేర్కొనబడిన ప్రాంతాలు 3 సెక్షన్‌ 4లో పేర్కొనబడిన మినహాయింపులు మార్పులకు లోబడి భారత రాజ్యాంగంలో తొమ్మిదవ భాగంలో పంచాయతీలకు సంబంధించిన నియమాలు షెడ్యూలు ప్రాంతాలకు వర్తిస్తాయి శ _ ఈ క్రింది పేర్కొనబడిన నియమాలకు భిన్నంగా భారతరాజ్యాంగం తొమ్మిదవ గిరిజన వీరులు 116

భాగంలో పేర్కొనబడిన నియమాలతో నిమిత్తం లేకుండా ఏ రాష్ట్ర శాసనసభ చట్టాలు చేయడానికి వీలులేదు

ఎ) _ ఆచార, సంప్రదాయాలు, సామాజిక మరియు మతపరమైన పద్ధతులు మరియు సామాజిక వనరుల నిర్వహణ సాంప్రదాయ పద్ధతులకు అనుగుణంగానే రాష్ట్ర శాసనసభలు పంచాయతీ చట్టాలు రూపొందించాలి

బి ఆచార, సాంప్రదాయాల (ప్రకారం వారి వ్యవహారాలు నిర్వహించుకుంటూ నివశిస్తున్న ఆవాసం, ఆవాసాల సముదాయం లేదా శివారు గ్రామం లేదా శివారు గ్రామాలను “గ్రామంగా పరిగణిస్తారు

సి) (గ్రామ పంచాయతీ ఎన్నికల జాబితాలో చేర్చబడిన వ్యక్తులందరు (ప్రతి గ్రామంలో ఉండే గ్రామ సభలో సభ్యులు

డి) ప్రజల ఆచార సంప్రదాయాలు వారి సాంస్కృతిక గుర్తింపు ఉమ్మడి వనరుల పరిరక్షణ మరియు సంప్రదాయ పద్ధతులలో వివాదాలు పరిష్కరించుకొనే అధికారం గ్రామసభకు ఉంటుంది

ఇ) [గ్రామ స్థాయిలో గ్రామ పంచాయతీ చేపట్టే సామాజిక మరియు ఆర్థిక పధకాల ప్రణాళికల అమలుకు ముందుగా గ్రామసభ అనుమతి పొందాలి పేదరిక నిర్మూలన పధకం మరియు ఇతర అభివృద్ధి కార్యక్రమాల కింద లబ్దిదారులు గుర్తింపు మరియు ఎంపిక చేసే బాధ్యత ఉంటుంది

ఎఫ్‌) “ఇ సెక్షనులో పేర్కొనబడిన అభివృద్ధి పధకాల ప్రణాళికల కింద చేసిన నిధుల ఖర్చుకు వినియోగ ధృవీకరణ పత్రం ఆయా గ్రామ పంచాయతీలు గ్రామసభల నుంచి పొందాలి

జి) (గ్రామ పంచాయతీ ప్రాతిపధికపై భారత రాజ్యాంగం తొమ్మిదవ భాగంలో రిజర్వేషను కల్పించిన ఆయా కులాల జనాభా ప్రాతిపదికపై షెడ్యూలు ప్రాంతాలలో పంచాయతీలకు రిజర్వేషన్లు ఉంటాయి అయితే మొత్తం సీట్లలో షెడ్యూలు తెగల వారికి ఒకటిన్నర కంటే తగ్గకుండా ఉండాలి అన్ని పంచాయతీ న్థాయిలలో చైర్మన్‌ పదవులు గిరిజనులకు కేటాయించబడ్డాయి

హెచ్‌) మద్యంతర స్థాయి లేదా జిల్లా స్థాయి పంచాయతీలలో ఏ షెడ్యూల్డు తెగల వారికైనా ప్రాతినిద్యం లభించనిచో ఆ గిరిజన తెగల వారిని నామినేట్‌ చేసే అధికారం రాష్ట ప్రభుత్వానికి ఉంటుంది అయితే ఆ విధంగా నామినేట్‌

గిరిజనవీరులు క?

చేయబడిన వారి సంఖ్య ఆయా పంచాయతీ సంస్థలకు ఎన్నిక కాబడుతున్న వారి సంఖ్యలో 1/10 వంతుకు మించరాదు ఐ) షెడ్యూల్డు ప్రాంతాలలో అభివృద్ధి ప్రాజెక్టు నిర్మాణాల కొరకు చేపట్టే భూసేకరణ విషయంలో మరియు నిర్వాసిత్వానికి గురికాబడే వారి పునరావాసం విషయంలో ముందుగా గ్రామసభ లేదా (గ్రామ పంచాయతీలను సంప్రదించాలి ప్రాజెక్టు ప్రణాళిక రచన మరియు అమలు విషయంలో రాష్ట్ర స్థాయిలో సమన్వయ పర్చడం జరుగుతోంది జె) చిన్నతరహా వనరులు (చెరువులు, కాలువలు, కుంటలు)నిర్వహణ బాధ్యత ఆయా స్థాయి పంచాయతీలకు అప్పగించాలి ఇ) షెడ్యూల్టు ప్రాంతాలలో లఘు ఖనిజాల మైనింగ్‌ లీజులు లేదా సర్వే లైసెన్సులు జారీ చేయడానికి ముందుగా ఆయా (గ్రామ సభ లేదా గ్రామపంచాయతీ సిఫార్సులు ఖచ్చితంగా పరిగణలోకి తీసుకోవాలి ఎల్‌) వేలం ద్వారా లఘు ఖనిజాలు వెలికి తీసుకొనేందుకు ఇవ్వబడే రాయతీల విషయంలో గ్రామ సభ లేదా గ్రామ పంచాయతీ సిఫార్సులు తప్పనిసరిగా పరిగణలోకి తీసుకోవాలి ఎమ్‌) షెడ్యూల్జ్డు ప్రాంతాలలో వంచాయతీలు న్వపరిపాలన సంస్థలుగా రూపుదిద్దుకొవడానికి వీలుగా గ్రామసభలకు మరియు ఆయా పంచాయతీ స్థాయికి ఈ క్రింది అధికారాలు రాష్ట్ర శాసనసభ సమకూర్చాలి (1 మద్యపాన నిషేదం అమలు లేదా వినియోగ క్రమబద్దీకరణ లేదా అమ్మకాలపై ఆంక్షలు విధించడం (2) చిన్నతరహా అటవీ ఫలసాయంపై యాజమాన్యం (89) షెడ్యూలు ప్రాంతాలలో గిరిజనుల భూమి అన్యాక్రాంతం కాకుండా నిరోధించడం లేదా చట్ట వ్యతిరేకంగా అన్యాక్రాంతం కాబడిన గిరిజనుల భూమిని తిరిగి స్వాధీన పర్చుకొనేందుకు తగు చర్యలు తీసుకొనే అధికారం (4 గ్రామసంతల నిర్వహణ (5) గిరిజనులతో చేసే వడ్డీ వ్యాపారంపై నియంత్రణాధికారం (6) సామాజిక రంగంలో పనిచేసే సంస్థల పని తీరుపై నియంత్రణ, (7) ఉప ప్రణాళిక ప్రాంతంతో సహా అన్ని స్థానిక ప్రణాళికల మరియు వనరులపై నియంత్రణ గిరిజన వీరులు క18ి

ఎన్‌) దిగువ స్థాయి పంచాయతీ/(గ్రామసభల అధికారాలు ఎగువస్థాయి పంచాయతీలు కబళించకుండా అన్ని స్థాయి పంచాయతీలు స్థానిక స్వపరిపాలన సంస్థలుగా రూపొందేలా తగు అధికారాలు రాష్ట్ర శాసనాలలో పొందుపర్బాలి ఒ) _ షెడ్యూల్డు ప్రాంతాలలో జిల్లాన్ధాయిల పంచాయతీ పరిపాలనా ఏర్పాట్లు 6వ షెడ్యూల్టు కింద సూచించిన పాలనా పద్దతిగా ఉండేటట్లు రాష్ట శాసన సభ చూడాలి 5 _ ఈ చట్టం అమలులోకి రాకముందు అమలులో ఉన్న పంచాయతీ చట్ట నియమాలు ఈ చట్టానికి భిన్నంగా ఉన్నట్లయితే అవి ఆయా రాష్ట్ర శాసనసభలు సవరణ లేదా రద్దు చేసేంతవరకు కొనసాగుతాయి లేదా ఈ చట్టం రాష్ట్రపతి ఆమోదం పొందిన తేది నుండి ఒక ఏడాది వరకు మాత్రమే అమలులో ఉంటాయి. అలాగే ప్రస్తుతం ఉన్న పంచాయతీ సంస్థలు ఆయా రాష్ట్ర శాసనసభలు రద్దు చేసేంత వరకు లేదా వాటి పూర్తి కాలపరిమితి అయ్యేంతవరకు కొనసాగుతాయి (గ్రామసభ, దాని విధులు ఏ. గ్రామస్థాయిలో ఓటర్ల జాబితాలో పేర్కొనబడిన వ్యక్తులతో కూడిన “గ్రామసభ ఆ విధంగా (ప్రకటించబడిన ప్రతీగ్రామానికీ ఉంటుంది క క్రూ చా. (నీ 0 ల, స్క జీ! న అటట! నక ట్ట త క వ స్ట / టా. మళ చీ క్ర: న్‌ / ప /' స్ట నీ శా 1 క్త గ లే గ వాయ డో ర! - మా కము?! ఈ సవ 1 ఖీ 0 ల గై శ వె షో న్‌ సః వ | గ్‌ గా న ఆటేటీ. ఉర ని ఈక + క్స్‌ గిరిజన వీరులు $119

_ గ్రామ పంచాయతీ సర్పంచి గ్రామసభకు అధ్యక్షులుగా ఉంటారు ఈ క్రింద పేర్ళాన్న పద్దతి ప్రకారం ఉపాధ్యక్షుడిని, కార్యదర్శిని గ్రామసభ ఎన్నుకోవాలి క) ఐటిడి ఏ, ప్రాజెక్టు అధికారి మొదటి గ్రామసభను నిర్వహించడానికి డిప్యూటీ తహసిల్దారు హోదాకు తక్కువ కానటువంటి అధికారిని ఈ నియమాలు కింద నియమించాలి గ్రామసభ సమావేశానికి సంబంధిత గ్రామ పంచాయితీ సర్పంచ్‌ అధ్యక్షత వహించాలి సర్పంచ్‌ లేనప్పడు సాంప్రదాయ గ్రామ పెద్ద/ స్వయం సహాయక గ్రూపు గ్రామసభ సమావేశానికి అధ్యక్షత వహించవచ్చు

1. గ్రామసభ సభ్యులలో 1/93వ వంతు కంటే తక్కువగా కాకుండా అందులో కనీసం 50 శాతం మంది ఎస్‌ టి సభ్యులు హాజరును గ్రామసభ సమావేశానికి “కోరం”గా పరిగణిస్తారు ౪ మెజార్టీ గ్రామ సభ్యులు చేతులు ఎత్తడం ద్వారా గ్రామసభ ఉపాధ్యక్షుడిని, కార్యదర్శిని ఎన్నుకోవాలి ఉపాధ్యక్షుడు, కార్యదర్శిలు షెడ్యూలు తెగకు చెందిన వారై ఉండాలి వారి పదవీకాలం క సంవత్సరాలు ళు _శాసనపర బాధ్యతగా ఏడాదిలో కనీసం రెండుసార్లు చట్టపర (గ్రామసభ సమావేశాలు నిర్వహించాలి అయితే వీటికి అదనంగా నిర్ణయించిన ప్రదేశం, నమయంలో అవనసరమైనవ్వుడు గ్రామనభ సమావేశాలు ఎన్నైనా ఏర్పర్చుకోవచ్చు ౪) సమావేశపు హాజరు పట్టీలో సమావేశానికి అధ్యక్షత వహించే సభ్యులు (గ్రామసభకు హాజరైన సభ్యులందరి నుంచి సంతకాలను లేదా వేలిముద్రలను తీసుకోవాలి ౪). గ్రామసభ సమావేశం అనంతరం గ్రామసభ నిర్ణయాలను నిర్వహణ అధికారి చదివి వినిషించి, సభ్యుల ఆమోదం పొందాలి ప్రతీ తీర్మానపు అంశాన్ని ప్రత్యేకంగా వ్రాసి ఆమోదించడం లేదా ఇతరత్రా వాటితో గ్రామసభ ఆమోదం పొందాలి సభ్యులు తమ ఆమోదాన్ని చేతులు ఎత్తడం ద్వారా తెలియజేయాలి 20 _ సమావేశాలలో ఆమోదించిన గ్రామసభ తీర్మానాలను ఒక రిజిస్టరులో నమోదు చేసుకోవాలి (గ్రామసభ కార్యదర్శి/ఉపాధ్యక్షుడు సందర్భాన్ని బట్టి సభ్యుల సంతకం/వీలిముద్రలను తీసుకోవాలి గిరజనవీరులు 120

ఇ ఈ తీర్మానాలను నాలుగు వారాలలోపు గ్రామసభ కార్యదర్శి సంబంధిత ప్రభుత్వ శాఖలకు/సంస్థలకు పంపాలి ౫ ఈ క్రింది అంశాలపై నిర్ణయాలకోసం [గ్రామసభ ముందుంచాలి ఎ) గ్రామ వ్యవసాయ ఉత్పాదక ప్రణాళికలు వి [గ్రామాలలో ఉన్న ఊరు ఉమ్మడి భూములు జాబితా, అంటే పంచాయితీకి చెందిన పోరంబోకు భూములు మరియు ఇతర సంబంధిత వివరాలు (స) ఇంటి, ఇతర స్థిరాసుల యాజమాన్యాల బదలాయింపులు (డి) గ్రామ పంచాయతీ ఆమోదించిన బడ్జెట్‌ అంచనాల ప్రతి (ఇ) పంచాయతీ లెక్కల ఆడిట్‌ నివేదిక ప్రతి (ఎఫ్‌) గ్రామ పంచాయతీకి రావలసిన పన్నులు, రుసుముల బకాయిలు ఉన్న బఐకాయిదారుల జాబితా (జి చౌక ధర దుకాణం/డి ఆర్‌ డిపో పనితీరు (హెచ్‌ిఅంగన్‌వాడీ పనితీరు (ఇ) సబ్‌ సెంటర్స్‌ పనితీరు, (జొ పారశాలల పనితీరు (3) సంక్షేమ హాస్టళ్ళ పనితీరు (ఎల్స్‌ త్రాగునీటి సౌకర్యం (ఎమ్‌) విద్యుత్‌ సౌకర్యం మరియు (ఎన్‌) ఇతర అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు ను). ప్రతి కుటుంబ సామాజిక, ఆర్థిక పరిస్థితులను తెలియపరిచే వివరాలు రూపొందించి వాటిని (గ్రామసభచే ఆమోదించాలి మానవ, సహజ సిద్దమైన వనరులతో పాటు అక్షరాస్యతా స్థాయి, భూమి లేని కుటుంబాల మరియు మహిళా యజమాన్య కుటుంబాల, ఇంతవరకు (ప్రభుత్వం నుంచి పొందిన లబ్టి వాటి ప్రస్తుత పరిస్థితి, గ్రామ సమస్యలు వాటి ప్రాధాన్యతలు మున్నగు వివరాలను (ప్రజల భాగస్వామ్యంతో (గ్రామీణ మదింపు పద్దతి ద్వారా రూపొందించాలి గిలజనవీతులు 21

9 జనావాస ప్రాంతాలలో వ్యక్తిగత/సామాజిక అభివృద్ధి కార్యక్రమాలను గుర్తించి వాటిని అమలు చేయడంలో గ్రామసభను భాగస్టులుగా చేయాలి

నూ. (గ్రామ అభివృద్ది ప్రణాళికలు, మరియు పధకాల (ప్రాధాన్యతలను రూపొందించడంలో సంబంధిత ఐ టి డి ఏ ప్రాజెక్టు అధికారి నియమించిన బహుళ క్రమళిక్షణా బృందాలు, లేదా ఇతర ప్రభుత్వ ఏజన్సీల సలహాలను/ సహాయాన్ని మండల ప్రజా పరిషత్తు కోరవచ్చు

౫) గ్రామసభకు విడుదల చేసిన నిధులు విషయంలో సంబంధిత సంస్థ/ప్రభుత్వ శాఖకు నిధుల వినియోగ ధృవీకరణ పత్రాన్ని సమర్పించాలి

గింజనవీరులు లా నానన 22

పెడ్యూల్లు కులాలు మరియు షెడ్యూల్డు తెగల వారిపై అత్యాబారాల నిరోధక చట్టము -1989

1989 సం॥లో షెడ్యూల్డు కులాలు, తెగల వారిపై అత్యాచారాల నిరోధక

చట్టాన్ని కేంద్రప్రభుత్వం రూపొందించింది ఈ చట్టాన్ని నక్రమంగానూ,

కట్టుదిట్టంగానూ అమలుపర్చే నిమిత్తం కేంద్రప్రభుత్వం మార్చి 81, 1995న కొన్ని

నిబంధనల్ని రూపొందించింది సెక్షన్‌ 28, సబొసెక్షన్‌ 1 ద్వారా కేంద్రప్రభుత్వానికి

ఉన్న అధికారాల ఆధారంగా రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఈ క్రింది విధంగా కొన్ని నిబంధనలను

రూపొందించింది

క్ష షెడ్యూల్డు కులాలు, తెగలవారిపై అత్యాచార నిరోధక చట్టం క్రింద రూపొందించిన నిబంధనలు 1995గా పరిగణింపబడును ఈ నిబంధనలు ప్రభుత్వ గెజిట్‌లో ప్రకటించిన వెంటనే అమలులోనికి వచ్చును వీటిని మార్చి 31, 1995వ కేంద్రప్రభుత్వ గెజిట్‌లో ప్రకటించారు

అత్యాచారం అంటే

_ ఎస్‌సి మరియు ఎస్‌ టిలను తినకూడనివి, త్రాగకూడనివి బలవంతంగా తినిపించిన లేదా త్రాగిపించిన అది అత్యాచారం

ఆ అవమానించాలనే ఉద్దేశ్యంతో ఇంటి ముందు చెత్తాచెదారం లేదా దుర్వాసన కలిగించే పదార్థాలు పదడవేయటం అత్యాచారం

-ా ప్రభుత్వం కేటాయించిన భూములు లేదా సొంత భూములు ఆక్రమించి అక్రమ భూమి బదలాయింపులకు పాల్పడడం అత్యాచారం

వా భూముల స్వాధీనం తొలగించి ఎస్‌సి, ఎస్‌ టి , లకు చెందాల్సిన నీటి వనరులపై గల హక్కుల అనుభవంలో జోక్యం చేసుకోవడం అత్యాచారం

లా వెట్టిచాకిరి, బిక్షాటన వంటి చర్యలకు బలవంతం చేసినా, లేదా దుష్టమార్గంవైపు ఆశచూపినా అత్యాచారమే

• తప్పుడు సమాచారం అందచేసి తద్వారా ఎస్‌ సి , మరియు ఎస్‌ టిలను

గెలిజనవీతులు.. 28

ఎస్‌.సి. మరియు ఎస్‌.టీలను అవమానపర్పడం నేరం లక లూటప ఆం రస ఏ శ నన గ క్‌ ఆయి ళా (7 యు శం గా/ ఉసంకి./9 మే [కం టో వె హ్‌ స ళ్‌ [/ నే భం గు త ల్ని న! బాధలకు గురిచేయటం అత్యాచారం లా మహిళలను అవమానించడం లేదా మానభంగయత్నం చేయాలనే ఉద్ధేశ్యంతో గాయపర్చడం అత్యాచారమే ఆ నీటివనరుల ప్రయోజనాలు దెబ్బతీసే విధంగా తగ్గించడం, లేదా కలుషితం చేయడం అత్యాచారం 2. అత్యాచారాలు షెద్యూల్లు కులాలు, తెగల వారిపై జరగకుండా ఉండేందుకు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఈ క్రింది చర్యలను తీసుకుంటుంది ఆ అత్యాచారాలు జరిగే అవకాశం ఉంది అనుకున్న ప్రాంతాలను గుర్తించటం మరియు అత్యాచారం జరిగిన ప్రాంతాలలో అలాంటి పరిస్థితి మరల తలెత్తే అవకాశం ఉందనుకునే ప్రాంతాలను గుర్తించి వాటిని సందర్శించి శాంతి భద్రతలు నెలకొనేటట్లు చూడాల్సిందిగా జిల్లా మెజిస్ట్రేట్‌ (కలెక్టర్‌) పోలీస్‌ సూపరింటెండెంట్లను ఆదేశిస్తారు అవసరమైతే ఆ ప్రాంతంలో గిరిజన వీరులు కేడీ

ాాానివనిస్తన్న షడ్యాల్గ కూట, తగట కాన ఇతర కలస్థంనుంది. బంధువులనుండి, అనుయాయుల నుండి, సిబ్బంది నుండి ఆయుధ లైసెన్స్‌లు రద్దు చేసి వాటిని ప్రభుత్వం తన ఆధీనంలో ఉంచుకోవచ్చు

ఆ షెడ్యూల్డు కులాలు, తెగల వారికి భద్రత నిమిత్తము అవసరాన్ని బట్టి వారికి ఆయుధ లైసెన్సులు ఇవ్వాలి

ఆ చట్టాన్ని అమలు చేయటానికి రాష్ట్రం, జిల్లా స్థాయిలో కమిటీలు ఏర్పాటు చేసి వాటి సహాయ సహకారాలను రాష్ట్ర ప్రభుత్వం పొందవచ్చు

-. నిఘా మొదలైన ఇతర కమిటీలు ఏర్పాటు చేసి చట్టం అమలులో ఉండేటట్లు చూడాలి

= షెడ్యూల్డు కులాలు, తెగల వారికి వారి హక్కుల గురించి తెలియచేయదానికి, ప్రభుత్వానికి సంబంధించిన ఇతర పధకాలను వివరించడానికి అవసరమైన యంత్రాంగాన్ని రూపొందించటం, వర్శ్‌షాప్‌లు నిర్వహించటం వంటి కార్యక్రమాలను చేపట్టడం ఈ పనికి తోడ్పడే ప్రభుత్వేతర సంస్థలకు ఆర్థిక సహాయం అందచేయటం ఈ ప్రాంతాల్లో ప్రత్యేక పోలీసు దళాన్ని నియమించటం

ఒా ఈ చట్టం అమలుకు సంబంధించిన దాఖలైన కేసుల గురించి శాంతిభద్రతల సన్టితిగతుల గురించి మూడు మాసాలకు ఒకసారి సమీక్షించాలి

3. నిబంధన

• దర్యాప్తు అధికారిగా డిప్యూటి సూపరింటెండెంట్‌ హోదాకి తగ్గని అధికారిని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం, డైరెక్టర్‌ జనరల్‌ ఆవ్‌ పోలీసు, జిల్లా పోలీను సూపరింటెండెంట్‌చే నియమించబడాలి

ఆ దర్యాప్తు అధికారి కేసు దర్యాప్తును 80 రోజులలో పూర్తి చేసి జిల్లా సూపరింటెండెంట్‌కు నివేదిక పంపాలి ఆయన ఆ నివేదికను రాష్ట్ర ప్రభుత్వ పోలీసు డైరెక్టర్‌ జనరల్‌కు పంపుతారు

-..... ప్రతి 3 నెలలకు ఒకసారి రాష్ట్ర హోం శాఖ కార్యదర్శి, డైరక్టర్‌ ఆఫ్‌

గిరిజనవీరులు 25

ప్రాసిక్యూషన్‌, ప్రాసిక్యూషన్‌ బాధ్యత నిర్వపాస్తున్న అధికారి, పోలీసు డైరక్టర్‌

జనరల్‌ సంయుక్తంగా దర్యాస్తలను సమీక్షిస్తారు 4 నోడల్‌ అధికారి నియామకం

ప్రభుత్వ కార్యదర్శి హోదా కలిగిన ఎస్‌ సి /ఎస్‌ టి కి చెందిన అధికారిని నోడల్‌ అధికారిగా నియమిస్తారు దర్యాస్త అధికారిని, పోలీసు సూపరింటెండెంట్‌ని, జిల్లా మెజి(స్టేట్‌ని సమన్వయ పరచడం ఈ అధికారి ప్రధాన బాధ్యత ప్రతి 3 మాసాలకు ఒకసారి రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి చేరిన నివేదికను, ఈ చట్టం క్రింద నమోదైన కేసులను గుర్తించబడిన ప్రాంతాలలో శాంతిభద్రతల పరిస్థితులను, బాధితులకు, వారిపై ఆధారపడినవారికి ధన-వస్తు రూపేణా చేసిన సహాయం వారికి అందినది లేనిది, చట్టాన్ని అమలు పరచడానికి తోద్బడాల్సిన ప్రభుత్వేతర సంస్థలు, షెడ్యూలు కులాలు, తెగల రక్షణ విభాగాలు తదితర సంస్థలు, (ప్రభుత్వాధికారుల పనితీరును సమీక్షించటం నోడల్‌ అధికారి బాధ్యత 5. బాధితులకు, వారిపై ఆధారపడిన వారికి, సాక్షలకు ప్రయాణపు ఖర్చులు, మేంటేనెన్స్‌, రోజువారి భత్యం, ట్రాన్స్‌పోర్టు సౌకర్యాలు మొదలగు ఖర్చులన్ని జిల్లా మెజి(్టేట్‌ గాని, సబ్‌ డివిజనల్‌ మెజి(స్టేట్‌ గాని, ఎక్సిక్యూటివ్‌ మెజిస్టేట్‌ గాని వెంటనే చెల్లించాలి అలా కుదరని పక్షంలో 8 రోజుల్లోగా చెల్లించాలి 6 రాష్ట్ర స్థాయి పర్యవేక్షణ మరియు ప్రచార కమిటి

ముఖ్యమంత్రి అధ్యక్షతన హోం మంత్రి, ఆర్థిక మంత్రి, సంక్షేమ మంత్రి, పార్లమెంట్‌కి, శాసన సభకి ఎన్నికైన షెడ్యూల్డు కులాలు మరియు తెగల అభ్యర్థులు, రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ప్రధాన కార్యదర్శి, హోంశాఖ కార్యదర్శి, పోలీసు డి జి పి , షెడ్యూల్డు కులాలు, తెగల జాతీయ కమీషన్‌ డిడి, పెడ్యూల్టు కులాలు మరియు తెగల సంక్షేమ కార్యదర్శులతో కూడిన 25 మందికి మించిన సభ్యులతో నిఘా కమిటీని ఏర్పాటుచేయాలి ఈ కమిటీ జనవరి, జూలై మాసాల్లో సంవత్సరానికి రెండు సార్లు సమావేశమౌతుంది ఈ సమావేశాల్లో చట్టం అమలుకు సంబంధించిన అంశాలను, రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి అందిన నివేదికలను పరిశీలించడం, సహాయ పునరావాస చర్యలను, అధికారుల పనితీరును, కేసుల ప్రాసిక్యూషన్‌ని కూడా ఈ కమిటీ సమీక్షిస్తుంది గిరిజనభిరులు 26

ళ్‌ జిల్లాన్ధాయి నిఘా విభాగం

ఈ కమిటీలో శానన సభ్యులు, పార్లమెంట్‌ నభ్యులు, పోలీను సూపరింటెండెంట్‌, షెడ్యూల్డు కులాల మరియు తెగలకు చెందిన ముగ్గురు గ్రూప్‌-ఎ అధికారులు గాని, గెజిటెడ్‌ అధికారులు గాని ఐదుగురు షెడ్యూల్డు కులాలకు, తెగల ప్రభుత్వేతర సాంఘీక సంస్థలకు చెందినవారు, ముగ్గురు ఇతర కులాల ప్రభుత్వేతర సాంఘీక సంస్థలకు చెందినవారు ఈ కమిటీ సభ్యులుగా ఉంటారు జిల్లా మెజి(స్టేట్‌, సాంఘీక సంక్షేమాధికారి ఈ కమిటీకి అధ్యక్ష కార్యదర్శకులుగా ఉంటారు 8 నష్టపరిహారం

అత్యాచార బాధితులకు ప్రభుత్వం తరఫున అందించే నష్టపరిహారం యొక్క వివరాలు ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య 29, షెడ్యూల్డు కాస్ట్‌ డెవలప్‌మెంట్‌ (పిఒఎ) డిపార్ట్‌మెంట్‌, తేది 08 08 2016లో పొందుపరచడమైనది గిరిజనబిరులు క్ష27

ఫై 1460 భూ బదలాయింపు చట్టం గిరిజనులు స్వాతంత్ర్యకామకులు స్వేచ్భా జీవితాలను గడుపుతూ తమదైన శైలిలో బ్రతకడానికి ఇష్టపడతారు అందుకే వారు జనవాసాలు తక్కువగా ఉండే ప్రాంతాలు, అడవులను ఎంచుకుంటారు గిరిజన జాతుల, తెగల స్వేచ్చను, సంస్కృతిని ఇతరులు దోచుకోకుండా (ప్రభుత్వాలు అనేక చట్టాలను, ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులను రూంపొదించాయి. గిరిజన భూములు అన్యాక్రాంతం కాకుండా గిరిజనేతరులు దోచుకోకుండా సమగ్ర చట్టాన్ని (1/70) తీసుకొచ్చారు గిరిజనులకు రక్షక కవచం 1/70 భూ బదలాయింపు చట్టం రాష్ట్రంలో షెడ్యూలు (ప్రాంతాలలోని భూములలో గిరిజనుల ప్రయోజనాల్ని కాపాడటానికి ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌ షెడ్యూల్‌ ప్రాంతాల భూమి బదిలీ రెగ్యులేషన్‌ చేయడం జరిగింది దీనివల్ల గిరిజన ప్రాంతాలలోని భూమిని గిరిజనేతరులు కొనుగోలు చేసే అవకాశం లేదు అందుచేత గిరిజన (ప్రాంతాలలోని భూములకు గిరిజనేతరుల నుండి రక్షణ ఏర్పడింది భారత రాజ్యాంగములోని 5వ షెడ్యూలుననుసరించి గిరిజనుల (శ్రమ, స్థిరాస్తి, ఇతరులకు అన్యాక్రాంతము కాకుండా వారి (శ్రేయస్సునకై కొన్ని రక్షక నిబంధనలు రూపొందించబడినవి వాటిలో వారి స్థిరాస్థి అన్యాక్రాంతము కాకుందా, బుణదాతలు, వ్యాపారస్తుల దోపిడి విధానము నుండి గిరిజనులను రక్షించుటకు చేసిన నిబంధనలు ముఖ్యమైనవి ఈ నిబంధనలు తొలుత ఆంధ్రప్రాంతానికి వర్తించేవి 1968లో తెలంగాణ ప్రాంతానికి కూడా వర్తించేటట్లు చేశారు ఆంధ్రప్రదేశ్‌ షెద్యూల్టు ప్రాంతముల భూమార్చిడి నిబంధన 1959 1 దీని ప్రకారము ఏజన్సీ ప్రాంతాలలో స్థిరాస్త్రిని ఎట్టి విధముగా మార్పిడి చేసినను, ఆ చర్య చట్టరీత్యా చెల్లనేరదు అయితే అట్టి చర్య ఇద్దరు గిరిజనుల మధ్య జరిగినప్పుడు లేదా పూర్తిగా గిరిజనులతో ఏర్పడిన సహకార సంఘముపరంగా జరిగినపుడు అట్టి చర్యకు ఆక్షేపణ లేదు 2 ఎప్పుడైనా నిబంధన విరుద్ధంగా స్థిరాస్తి మార్పిడి గిరిజనేతర పరంగా జరిగినచో వజంటుగాని, ఏజన్సీ డివిజనల్‌ ఆఫీసరుగాని, మరి ఏ నియమిత అధికారి గిలంజనవీతులు.. 28

త

కాని ఎవరైనా ఫిర్యాదు చేసినను లేక స్వయంగా నైనను విచారణ చేసి స్థిరాస్టి మార్చిడి చేసినవారికి గాని వారి వారసులకుగాని తిరిగి అప్పగించును

8 ఈ నిబంధన 1970వ సంవత్సరంలో సవరించబడినది ఈ నిబంధన (ప్రకారము మరో విధముగా రుజువు చేయబడిన యెడల ఏజన్సీ ప్రాంతములలోని ఎట్టి స్థిరాస్తి అయినను గిరిజనేతరపరంగా ఉన్న యెడల అట్టి నరాన్ని తానుగాని తన ముందుగాని గిరిజనుల నుండి సంపాదించుకున్నారని ఊహించబడును గిరిజనేతరుల ఏజన్సీ ప్రాంతములో సంపాదించిన భూమి న్యాయసమ్మతమైనదని రుజువు చేసుకునే భారము వారిపైననే ఉండును

గిలజనబీరులు 29

4 ఒకవేళ ౧ ౨నులు గిట్టుబాటు ధరకు తన భూమిని మరో గిరిజనులకు అమ్మకబోజే అట్టి భూమిని ప్రభుత్వపరం చేసిన యెడల దానికి తగిన పరిహరమివ్వబడును

5 _ 1971వ సంవత్సరములో మరలా ఈ చట్టము సవరించబడినది ఈ సవరణ ప్రకారము ప్రభుత్వము చేత గుర్తించబడిన సహకార బ్యాంకులుగాని మరి ఇతర వాణిజ్య సంస్థలుగాని గిరిజనుల స్టిరాస్తిని తనఖా (తాకట్టు) పెట్టకొనవచ్చును అయితే గిరిజనులు తాము తీసుకున్న మొత్తం చెల్లించకపోయినట్లయితే స్థిరాస్త్రిని తిరిగి గిరిజనులకుగాని, గిరిజనులతో ఏర్పడిన సహకార సంస్థలకుగాని అమ్మవలయును

6 _ ఏజన్సీ ప్రాంతాలలో స్థిరాస్తి మార్పిడిపై ఇంత కరినమైన నిషేధములున్నను గిరిజనేతరులపరంగా అమ్మకపు రిజి(స్టేషన్‌లు జరిగినట్లు ప్రభుత్వ దృష్టికి వచ్చిన కారణంగా 1978లో ఈ నిబంధనను సవరించారు దీని ప్రకారము గిరిజనేతరపరంగా జరుగు అమ్మకపు రిజి(స్టేషన్‌లు నిషేధించబడినవి

7 ఈ నిబంధనను అతిక్రమించిన వారికి లేక గిరిజనుల భూముల నుండి తొలగించుటకు ఉత్తర్వు పొందిన తర్వాత కూడా ఆ భూములను బట్టి విరుద్ధంగా తిరిగి ఆక్రమించుకొన్న వారికి ఒక సంవత్సరము కరినజైలు శిక్షగాని రెండు వేల రూపాయల వరకు జరిమానా గాని లేక రెండును గాని విధించవచ్చును

8 _ పై విధముగా వసూలు చేసిన జరిమానాలో కొంత భాగము, భూమిని పొగొట్టుకొన్న గిరిజనులకు నష్టపరిహారము క్రింద చెల్లించవచ్చును

9 ఈ నిబంధనను అతక్రమించిన నేరములన్నియు విచారణ యోగ్య నేరములు (కాగ్నిజబుల్‌ అఫెన్సుగగా పరిగణించవచ్చును

గిరంజనవిదులు

10. అటవీ హక్కుల గుర్తింపు చట్టము 2006

తరతరాలుగా అడవులలో నివసిస్తున్నప్పటికీ, తమ హక్కులు ఎక్కడా రికార్డు చేయబడకుండా ఉన్న అనుసూచిత జన జాతులు మరియు ఇతర పరంపరాగత అటవీ నివాసితులకు అటవీ హక్కులను ఇవ్వడానికి మరియు అటవీ భూములలో వారి ఆక్రమణ హక్కులను గుర్తించి, వారిలో నిహితం చేయడానికి మరియు అట్లు నిహితం చేయబడిన అటవీ హక్కులను ఆ అటవీ భూముల విషయంలో కూడ గుర్తించి, నిహితం చేయడానికై అవసరమైన సాక్ష్యాధారాలను నమోదు చేయడానికి నియమిత విధానం సమకూర్చడానికైన చట్టము, అటవీ హక్కుల గుర్తింపు చట్టం

వలస పాలన కాలంలోనే కాకుండా, స్వతంత్ర భారతదేశంలో కూడా రాజ్య సంరక్షిత అడవులు ఏకీకరణలో పూర్వీకుల భూములపై వారి నివాస ప్రాంతములపై అటవీ హక్కులను చాలినంతగా గుర్తించలేకపోవడం వల్ల అటవీ పర్యావరణ వ్యవస్థ నిరంతరంగా కొనసాగడానికి, మనుగడ సాధించడానికి కీలకంగా ఉన్న అడవులలో నివసించే అనుసూచిత జనజాతులకు మరియు ఇతర పరంహరాగత అటవీ నివాసితులకు తరతరాలుగా అన్యాయం జరిగినందు వలననూ,

అభివృద్ధి పేరట ప్రభుత్వాలు జోక్యం చేసుకొన్న కారణంగా, బలవంతంగా నివాసాలు వేరేచోట తిరిగి ఏర్చపరచుకోవలసి ఉన్న వారితో సహా, అడవులలో నివసిస్తున్న అనుసూచిత జనజాతులు మరియు ఇతర పరంషరాగత అటవీ నివాసితులు దీర్ధకాలంగా కోరుతున్న అటవీ స్వామ్యం మరియు ప్రవేశ హక్కులను వారికి ఈయవలసిన అవసరం ఏర్పడినందువలననూ,

భారత స్వతంత్ర్య గణ రాజ్యం తన యాబది ఏడవ సంవత్సరంలో పార్లమెంటు ఈ క్రింది శాసనము చేసింది సెక్షన్‌ 1 (1) ఈ చట్టమును అనుసూచిత జనజాతుల మరియు ఇతర

పరాంపరాగత అడవిలో నివసించువారు (అటవీ హక్కుల గుర్తింపు) చట్టము, 2006 అని పేర్ళొనవచ్చును

గిరిజనవీరులు 31

మ. గ స. న ము స్త టా రోల న నాట 0! టం” లం లం క్‌ పసు ఆటే / నలల (2) ఇది జమ్ము, కాళ్ళీరు రాజ్యము మినహా యావత్‌ భారతదేశమునకు విస్తరించును సెక్షన్‌ 2 (ఎ) “సమాజపు అటవీ వనరు” అనగా పరంపరానుగత లేదా సాంప్రదాయక గ్రామ సరిహద్దుల లోపల గల సంప్రదాయకంగా సమిష్టిగా కలిగిఉన్న అటవీ భూమి లేదా వశుపోవణ నవూజాల విషయుంలో పరంపరానుగతంగా లేక సాంప్రదాయకంగా లేక కాలానుగుణంగా వాడబడు పచ్చికబయళ్ళు అని అర్ధం మరియు ఇందులో పరంపరానుగతంగా సమాజమునకు అందుబాటునందున్న అభయారణ్యములు, జాతీయ పార్కుల వంటి రిజర్వుడు అడవులు, రక్షిత అడవులు మరియు రక్షిత ప్రాంతములు చేరియుండును గిరిజన వీరులు 182

(స) అడవిలో నివసించు అనుసూచిత జనజాళులు' అనగా వ్రధానముగా అడవులలో నివసించుచూ తమ జీవనోపాధి అవసరముల నిమిత్తం అడవులు లేక అటవీ భూములపై ఆధారపడిన అనుసూచిత జనజాతి సభ్యులు లేక నమాజములు మరియు ఈ వదవరిధిలో అనుసూచిత జనజాతులు పశుపోషణ సమాజములు చేరి యుండును

(డి) 'అటవీ భూమి అనగా ఏదేని అటవీ ప్రాంతము లోపలికి వచ్చు ఏదైన భూమి మరియు ఇందులో వర్గీకరించిన అడువులు, వ్రన్తుతము ఉన్న లేక అడువులుగా భావించబడిన హద్దులు నిర్ణయించని అడవులు, సంరక్షిత అడవులు, రిజర్వుడు అడవులు, అభయారణ్యములు మరియు జాతీయ పార్కులు చేరి యుండును

(ఎఫ్‌)'అటవీ గ్రామాలూ అనగా అటవీ కార్యకలాపాల కొరకు ఏదేని రాష్త్ర ప్రభుత్వం యొక్క అటవీ శాఖచే అడవుల లోపల నెలకొల్పిన లేక అటవీ రిజర్వేషను ప్రక్రియ ద్వారా అటవీ (గ్రామాలుగా మార్పిడి చేయబడిన (గ్రామాలు అని అర్ధము మరియు ఈ పద పరిధిలో ఏ పేరుతో పిలువబడినను సదరు [గ్రామాలలో అటవీ సెటిల్‌మెంటు (గ్రామాలు స్థిరమైన హక్కుగా క్లెయిమ్‌ చేయు భూకమతములు, అన్ని రకముల టౌంగ్యా సెటిల్‌మెంట్లు చేరి యుండును మరియు ఇందులో వ్యవసాయ భూములు మరియు వ్రభుత్వముచే అనుమతించబడిన ఇతర వినియోగము కార్వైన భూములు చేరి యుండును

(జి) '(గామనభి అనగా (గ్రామములోని వయోజన నభ్యులందరితో కూడిన (గ్రామనభి, మరియు

గింజనవీరులు లా త08

పంచాయతీలు లేని రాజ్యముల విషయంలో పాదాస్‌

తోలాస్‌ మరియు ఇతర సంప్రదాయక (గగ్రామసంస్థలు ఠని అర్ధము మరియు మహిళలు పూర్తిగా మరియు నిర్భందము లేకుండా పాల్గొనే ఎన్నిక కాబడిన గ్రామ కమిటీలు అని అర్ధము

(హెచ్‌) “నివాసన్థానము” అను పదపరిధిలో అలవాటైన నివానన్ధానములతో కూడిన (ప్రాంతము మరియు రిజర్వుడు అడవులు మరియు రక్షిత అడవులలోని ఆదిమ గిరిజన తెగలు మరియు వ్యవసాయ వూర్వ (వ్యవసాయము చేయని) సమాజములు మరియు అడవిలో నివసించు ఇతర అనుసూచిత జనజాతులకు చెందిన ఇతర నివాసస్థానము చేరియుండును

(ఐ) “చిన్నకరహా అటవీ ఉత్పత్తి అను పదపరిధిలో వెదురు, చిన్న చిన్న పొదలు, కట్టెలు, పిలకలు, బెత్తము, టస్సర్‌, పట్టు పురుగుకాయలు, తేనే మైనం, లక్క టెండు లేక కెందు ఆకులు, బెషధ మొక్కలు మరియు మూలికలు, వేర్సు దుంపలు మరియు అటువంటి మొక్క మూలమైన కలపేతర అటవీ ఉత్పత్తులన్నియు చేరియుండును

(ఒ) “ఇతర పరంపరానుగత అటవీ నివాసితులు అనగా ప్రధానముగా డిసెంబర్‌ 18, 2005కు పూర్వము కనీసము మూడు తరాల పాటు నివసించుచూ ప్రధానముగా తమ జీవనోపాధి అవసరముల నిమిత్తము అడవి లేక అటవీ భూములపై ఆధారపడిన సభ్యుడు లేక సమాజము అని అర్ధము గమనిక ఒక తరము అనగా 25 సంవత్సరాలు

గిలజనబీరులు 34

ఇవవ లాలా

సెక్షన్‌ ౩ (1) ఈ చట్టము ప్రయోజనముల నిమిత్తము, వ్యక్తిగతంగా లేక సమాజం ద్వారా లేక రెండింటి ద్వారా ఆర్జించిన ఈ క్రింది హక్కులు అడవులలో నివసించు అనుసూచిత జనజాతులు మరియు ఇతర పరంపరానుగత అన్ని అటవీ భూముల మీద అడవిలో నివసించువారి అటవీ హక్ములైయుండును, అవేవనగా -

(ఎ) అడవిలో నివసించు అనుసూచిత జనజాతులకు లేక ఇతర పరంహూానుగత అడవిలో నివసించు వారికి చెందిన సభ్యుడు లేదా సభ్యుల నివాస స్థానము గాను లేదా జీవనోపాధి కొరకై స్వీయ వ్యవసాయము కొరకు వ్యక్తిగతంగా లేక ఉమ్మడి స్వాధీనము క్రింద అడవి భూమిని కలిగి ఉండుటకు మరియు దానిలో నివసించుటకైన హక్కు

(వ) ఇంతకు వూర్వము ఉన్న నంస్థాన రాజ్యాలు, జమీందారీలు లేక అట్టి మధ్యకాలీన పరిపాలనలో వినియోగించబడిన మరియు ఏ పేరుతో పిలువబడిననూ వాటితో సహా వినియోగించబడిన 'నిస్తారొ వంటి సామాజిక హక్కు

(సి (గ్రామ నరివాద్యుల బయట లీక లోవల పరంపరానుగతంగా సేకరించవలసియున్న చిన్నతరహా అటవీ ఉత్పత్తుల సేకరణకై ప్రవేశించుట, వినియోగము లేక వ్యయనము కొరకు యాజమాన్యపు హక్కు

(డి) ఇతర వాదడకపు, సామాజిక హక్కులు లేదా సంచార సమాజాలు, లేదా పశుపోషణ సమాజాలు (స్థిరంగా గాని, సంచారం చేస్తూ గాని ఉండేవి; జలచరాలను

గిరిజనవీరులు ల. 185

లా వట్చకవడం అటల్‌ భూములలో తమ పపవను మేపడం సంప్రదాయకంగా ఆయా రుతువులలో లభించే ఫల సాయము పొందడం వంటి హక్కు (ఇ) ఆదిమ జనజాతుల సమూహములు వ్యవసాయం చేయని సమాజముల నివాసము మరియు నివాస స్థానముల హక్కులతో కూడిన సామాజిక హక్కులతో సహా హక్కులు (ఎఫ్‌)క్లెయిములు వివాదస్పదమైన ఏదేని రాజ్యములో ఏ పేరుతో కలిగియున్నదైనను వివాద భూములతో లేక వాటిపై హక్కులు (జి) అటవీ భూముల హక్కులపై ఏదేని స్థానిక ప్రాధికారం లేక ఏదేని రాష్ట్ర ప్రభుత్వముచే జారీ చేయబడిన పట్టాలు లేక లీజులు లేక గగ్రాంటుల యొక్క మార్చిడులకు సంబంధించిన హక్కులు (హెచ్‌) అన్ని అటవీ గ్రామాలను, పూర్వ నివాస స్థానములు, సర్వే చేయబడని గ్రామాలు మరియు అడవులలోని ఇతర (గ్రామాలు రికార్డు చేయబడినను, అది సూచించబడినను, లేకున్నను రెవిన్యూ గ్రామాలుగా మార్పు చేయుటకు మరియు సెటిల్‌మెంటు చేయుటకు హక్కులు (ఐ) న్ఫిర వినియోగము కొరకు సంవ్రదాయకంగా కాపాడుకొంటూ, సంరక్షించుకొంటూ వస్తున్న ఏవేని సామాజిక ఆటవీ వనరులను కాపాడుటకు, తిరిగి ఉత్పత్తి చేయుటకు లేక నంరక్షించుటకు లేక నిర్వహించుటకు హక్షు (జె) ఏదేని రాజ్య శాసనము లేక ఏదేని స్వయం ప్రతిపత్తి గలిగిన జిల్లా కౌన్సిలు లేక స్వయం ప్రతిపత్తి గలిగిన రిలజనవీరులు. ఈ

గుర్తింపబడిన హక్కులు లేక ఏదేని సంబంధిత జనజాతుల యొక్క హక్కులుగా అంగీకరించబడిన హక్కులు

(3) జీవ సంబంధ వైవిధ్యమును మేధోపరమైన సంపత్తులపై సామాజిక హక్కుమరియు జీవ సంబంధ వైవిధ్యమునకు సంబంధించిన సంప్రదాయక నైపుణ్యము మరియు సాంస్కృతిక వైవిధ్యమును పొందుటకు గల హక్కు

(ఎవ) అనునూచిత జనజాతులు మరియు ఇతర వరంవరానుగత అడవిలో నివనించు వారిని అసంబద్ధంగా తొలగించబడిన విషయంలో లేదా 2005 డిసెంబర్‌ 18వ తేదీకి పూర్వము పునరావసము కారకు వారి న్యాయపరమైన హక్కును పొందకుండా చేస్తూ ఏ విధమైనట్టి అటవీ భూమినుండైనను తొలగించినప్పుడు అటువంటి ప్రత్యామ్నాయ భూమితో సవా తిరిగి పునరావసమును పొందు హక్కు

సెక్షన్‌ ౩ (2) అటవీ (సంరక్షణ) చట్టము, 1980లో ఏమున్నప్పటికిని,

ప్రతి హెక్టారుకు డెబ్బై ఐదుకు మించకుండా వృక్షములను తొలగించు ప్రక్రియను ప్రభుత్వము ద్వారా కల్పించబడు సదుపాయముల కొరకు అటవీ భూమిని ఈ క్రింది 'ప్రయోజనములకై మళ్లించుటకు కేంద్ర ప్రభుత్వము నిబంధించవలెను అవి ఏమనగా

(ఎ) పాఠశాలలు

(బి బెషధశాలలు లేక ఆసుపత్రులు

(సె) అంగన్‌వాడీలు

(డి చౌకధరల దుకాణములు

(ఇ) విద్యుచ్చక్తి మరియు తంతి వార్తల మార్గాలు

గిరజనవీరులు 37

(ఎఫ్‌) చెరువులు మరియు ఇతర చిన్న నీటి మడుగులు (జి) త్రాగునీటి సరఫరా మరియు నీటిపైపు లైనులు (హెచ్‌) నీరు లేదా వర్షపు నీటిని నిల్వచేసే లైనులు (బ్ర) చిన్ననీటి పారుదల కాలువలు (జె) సాంప్రదాయేతర ఇంధన వనరులు (3) నిపుణత పెంపు లేదా వృత్తి సంబంధ శిక్షణా కేంద్రాలు (ఎల్‌ రోడ్డు, మరియు (ఎమ్‌) సామాజిక కేంద్రాలు అటవీ హక్కులు నిహితము చేయు (ఒసగు) ప్రాధికారులు మరియు ప్రక్రియలు సెక్షన్‌ 6 (1) (గ్రామనభా, అట్టి వాక్కుల వినియోగంకై విహితపరచబడినట్టీ రీతిలో క్లెయిములు పొందుట, ఏకీకరించుట మరియు వాటిని సరిచూచుట మరియు సిఫారసు చేసిన ప్రతి క్లెయిము ప్రాంతము యొక్క మ్యావును తయారు చేనిన లేఖా చితమును తయారుచేయుట ద్వారా ఈ చట్టము క్రింద తన అధికారిత పరిధి యుక్క స్థానిక హద్దుల లోపల అడవులలో నివసించుచున్న అనుసూచిత జనజాతులకు మరియు ఇతర పరంపరాగత అడవిలో నివసించువారికి ఇవ్వబడు వ్యక్తిగత లేక సామాజిక లేక రెండింటి అటవీ హక్కుల స్వభావము మరియు విస్తరణను నిర్ధారించి ప్రక్రియను ప్రారంభించుటకు ప్రాధికారియై యుండును (గ్రామసభ ఆ మేరకు ఒక తీర్మానమును ఆమోదించి దాని యొక్క నకలు ప్రతిని సబ్‌ -డివిజనల్‌ స్థాయి కమిటీకి పంపవలెను (2) గ్రామసభ యొక్క తీర్మానముచే వ్యధితుడైన ఎవరేని వ్యక్తి వుపపరిచ్చేదము తెరిజన వీరులు 188

(3) క్రింద ఏర్పాటు చేయబడిన సబ్‌-డివిజనల్‌ స్థాయి కమిటీకి దరఖాన్తు పెట్టకోవచ్చును మరియు సబ్‌-డివిజనల్‌ స్థాయి కమిటీ అట్టి దరఖాస్తు హ్యూలోచించి పరిష్మ్కరించవలెను అయితే అట్టి ప్రతి దరఖాస్తును గ్రామసభ తీర్మానమును ఆమోదించిన తేది నుండి అరువది దినముల లోపు దాఖలు చేసుకోవలెను అంతేకాకుండా ఏదేని దరఖాస్తును అతను తన కేసును విన్నవించుకొనుటకు తగిన అవకాశము నిచ్చేననే తప్ప, వ్యధితుడైన వ్యక్తికి విరుద్ధముగా పరిష్కరించరాదు

(39) రాష్ట్ర ప్రభుత్వము, గ్రామసభచే ఆమోదించబడిన తీర్మానమును పరిశీలించుటకు సబ్‌డివిజనల్‌ స్థాయి కమిటీని ఏర్పాటు చేయవలెను మరియు అటవీ హక్కుల రికార్డును తయారుచేయవలెను మరియు అంతిమ నిర్ణయము కొరకు దానిని సజబ్‌-డివిజనల్‌ అధికారి ద్వారా జిల్లా స్థాయి కమిటీకి పంపవలెను

(4) సబ్‌-డివిజనల్‌ స్థాయి కమిటీ నిర్ణయముచే వ్యధితుడైన ఎవరేని వ్యక్తి ఆ సబ్‌ డివిజనల్‌ స్థాయి కమిటీ నిర్ణయము తీసుకొన్న తేది నుండి అరువది దినముల లోపు జిల్లా స్థాయి కమిటీకి దరఖాస్తు పెట్టుకోవచ్చును మరియు జిల్లా స్థాయి కమిటీ అట్టి దరఖాస్తు పర్యాలోచించి పరిష్కరించ వలెను అయితే అట్టి దరఖాస్తు ఏదియు, సబ్‌-డివిజనల్‌ స్థాయి కమిటీ నమక్షమున పెట్టుకొనబడి, దానిచే పర్యాలోచించబడితే తప్ప, గ్రామసభ తీర్మానముపై జిల్లా స్థాయి కమిటీ సమక్షమున నేరుగా పెట్టుకోరాదు

గిరజనవీరులు డం9

అంతే కాకుండా, అట్టి దరఖాస్తు ఏదియు, తన కేసును విన్నవించుకొనుటకు తగిన అవకాశమును అతనికి ఇచ్చిననే తప్ప, వ్యధితుడైన వ్యక్తికి విరుద్ధముగా పరిషరించరాదు

(5) రాష్ట్ర ప్రభుత్వము, సబ్‌-డివిజనల్‌ స్థాయి కమిటీచే తయారుచేయబడిన అటవీ వాక్కుల రికార్డును పర్యాలోచించి అంతిమముగా ఆమోదించుటకు జిల్లా స్థాయి కమిటీ నొకదానిని ఏర్పాటు చేయవలెను

(6) అటవీ హక్కుల రికార్డుపై జిల్లా స్థాయి కమిటీ యొక్క నిర్ణయము అంతిముమ్రైనది గాను మరియు బద్ధమైనదిగాను వుండును

(7) రాష్ట్ర ప్రభుత్వము, గుర్తింపు ప్రక్రియను మరియు అటవీ హక్కులను నిహితముచేయుటను మానిటరు చేయుటకు మరియు నోడెల్‌ ఏజెన్సీకి, ఆ ఏజెన్సీ కోరిన విధముగా అట్టి రిటర్నులు మరియు నివేదికను సమర్పించుటకు రాజ్యస్థాయీ మానిటరింగు కమిటీ నొకదానిని ఏర్పాటు చేయాల్లి

గిరిజనవీరులు ౫4౦

వివరాలు సేకరించిన గ్రంధాలు క్షే తెలంగాణ చరిత్ర - సంస్కృతి- తెలుగు అకాడమీ మొదటి ముద్రణ -2015 బి నిజాం పాలనలో లంబాడాలు

• డా॥ భంగ్యా భూక్య, హైదరాబాద్‌ బుక్‌ ట్రస్ట్‌ - 2012 తి రాష్ట్రంలో గిరిజనులు - సమస్యలు - డా॥ వి ఎన్‌ వికె శాస్తి త్తే గిరిఖ్యాతి - వివేక్‌ వినాయక్‌ ర్‌ వీర తెలంగాణ విప్లవ పోరాటం - 2013
• పుచ్చలపల్లి సుందరయ్య 6 కొమరం భీం - డా॥ వి ఎన్‌ వికె శాస్త్రీ
• ప్రజాశక్తి బుక్‌హౌస్‌ -2015 (7 గిరిజన సంస్కృతి - ద్వైమాస పత్రిక
• గిరిజన సాంస్కృతిక పరిశోధన మరియు శిక్షణా సంస్థ 8 గిరిజన సంఘం సావనీర్‌
• జాతీయ సమావేశాలు - 2016 9 మూడ్‌ బిక్షానాయక్‌ - కుటుంబ సభ్యుల కధనం
• మిర్యాలగూడ, నల్గొండ జిల్లా 10 రానునాయక్‌, లక్ష్మణ్‌నాయక్‌ - ధర్మానాయక్‌ గిరిజన సంఘం రాష్ట్ర కార్యదర్శి, హైదరాబాద్‌ 11 కోయతెగ - సంస్కృతి - టిసిఆర్‌ & టిఐ, ఐటిడిఎ, బిసిఎమ్‌ = గిరిజన సాంస్కృతిక పరిశోధన మరియు శిక్షణా సంస్థ గిరిజనవీతులు టే

శబ భారత రాజ్యాంగం - పడాల రామారెడ్డి 18 మనుగడ కోసం పోరాటం - హైమన్‌ దార్‌ 14 తెలుగు కావ్యాల్లో గిరిజన సంస్కృతి - డా॥ బి రామాచార్యులు 15 బంజారాలు మరియు సంత్‌శ్రీ సేవాలాల్‌ మహారాజ్‌ - హెచ్‌ నాగేంద్ర,

• నవతెలంగాణ ప్రింటర్స్‌ పై లి - 2016 16 _ షెడ్యూల్డు ప్రాంత గ్రామసభల నిర్వహణ - మార్గదర్శి - పల్లా త్రినాధరావు,
• రిసోర్స్‌ ఫర్‌ లీగల్‌ ఏక్షన్‌ - 2012 శై గిరిజన తెగలు చట్టము 2006 -టిసిఆర్‌ ఉటిఐ హైదరాబాద్‌ - 2007 18 _ కమ్యూనిటి మొబిలైజేషన్‌ ఇన్‌ 5 షెడ్యూల్డు ఏరియా
• గవర్నమెంట్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా - 2016 19 _ అంతర్జాలం - ఫొటోలు, షెడ్యూల్డు ప్రాంత గిరిజనుల సమాచారం యఘయుకంరాలం నౌ (406 8011645 ) (౫ ల్‌ో నిత్యా నగ టొ! రా బాద్‌ - సో గిలజనభీరులు 42

యటం. స కట నా... షం నట. జ ఆ శ శం స రక్త ” శ సరన ప ము 1.2. ల్‌ నళ. ప. ప (ా . జీ గే = ష్ణ శ్‌ న జో ఎత్లోష్మతు. లే టి టన పన న క హా త హా ఆ ప్రపంచ రాజ్వాంగాలని కాల్లగొట్లి భారతదేశానికి అత్వున్నత రాజ్యాంగాన్ని చ్‌ _ “౪ స నా) బ్ర లై న. అంబేద్మరే నాకు ఆదర్శం. గొప్ప గొప్ప రాజ్యాంగాలలో వున్న శక్తో వు. షం | లి శం ప. గ్రహించి భారతావనికి అత్యున్నత రాజ్యాంగాన్ని అందించినట్లుగా శై స్ట 4నచ్లేను కూడా గిరిజన వీరుల గురించి వారి వీరగాధలను సేకరించి వాటికి నా ర. ..?తక్షర నగలను తొడిగి గిరిజన వీరులందరి గురించి ఒక గ్రంథస్థం చేయదలచిన | సళ సా ను ॥ ॥ కే ౧. ఫై చిన పయత్నమే ఈ గిరిజన వీరులు, ౧. .హంసావత్‌ నాగేంద్ర |... ను శ! (ల ట్‌ 484,404, (20.0.) వానా! మ గ | మయ... ర ర పు చ స్తకు ం మమ్‌ (అల్లా. ల్‌ు. / ష్‌ జ. భ్‌ చ. స. తననన సట! ఆ క. ॥ మ; న. సం వే. ్శా షన. ల త్తు (శరీ ్న | శి . న తా క / న స్నో [్‌ నం [1 జ కో 1 మ | న. న్‌ స సస ॥ క ఖే న | లే కం జన స్థాంసృతిక ప్రంశో రన కురి క పం మం. -