Telugu Gajendramokshamu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

నస్‌ షా మ్‌ క 1 ్లు సా. ॥ " ణీ వ న టీ స్ట " కో యామి గా నో 4 ॥ రి క్రై ౪ క్త . ఠి . ష్ణ |

• వమ ట్వ ; న. ఎన్నా స నే ॥ ం న వ | స్ట పు గీ 4 ” స్‌ నం " న ల = / శ్రి వ్లో ళా న. స ది స్య న జ్‌ గ వ ఒం షె స్తై గా శ న. ల న ₹ ఎ న్నే” . లా స జీ వానలో శ్‌ క. న్‌్‌ జీ | బ్ర లీ క / శా (| జే కి . త 654, ౨62 వ యము పాష: . ల్తి ళా , , ర 0. అ

గజేం[దమోక్షము (పోతన భాగవతము - అష్టమస్కంధము) భావము, వ్యాఖ్యానము | సి.ఎస్‌. రాజు

ప్రధమ ముద్రణ : జూన్‌ 1999 సర్వహక్కులు రచయితవి మూల్యము 230 రూ. ల ల లి ౧ ప్రమ స్త స్తు ం9ం సిఎస్‌, రాజు డిప్యుటీ ఎక్టిక్యూటివ్‌ ఇంజనీర్‌ ఇంజనీర్‌-ఇన్‌-ఛీఫ్‌ (నీటిపారుదల శాఖ) వారి కార్యాలయము ఎ(ర్రంమంజిల్‌ హైదరాబాద్‌ - 500 082 = ఫోన్‌: 7811038 (౧0) రర! తరాలు సై శా గ ఏ. బొ జ. ఇ ర లక్ష్మి ప్రింట్‌ అండ్‌ ప్యాక్స్‌ హద క్ష్‌ కళగో సినీ _ లకడీకపూల్‌ స ౧ హెదరాబాద్‌ - 500 004 66 షో త్‌ ఫోన్‌: 331499] త్‌

అంకితం కొండీలలో సెలోొన్నె కోసటి రాయడు వాడు కొండృలంతీ వేరీములు గుప్పెడు వాడు ళీ సరదా” అయ్యారా లు (| |/ | ని పనో ల భయ యు న. గ్‌ | స తిరుమలేశుని పాదపద్మములకు భక్తితో లి సి.ఎస్‌. రాజు

పండితాభి ప్రాయము “బ్రహ్మ విద్యాలంకారి బ్రహ్మశ్రీ సూరి రామకోటి శాస్త్రీ రాష్ట్రపతి అవార్డు (గ్రహీత

ప్రాత : స్మరామి భనభీతి మహార్తి శాన్హ్యై

నారాయణం గరుడ నాహనం అంజనాభం |

గ్రాహ భి భూత నుదవారణ ముక్తిహేతుం

చక్రాయుధం తరుణవారిజ పద్మనేత్రమ్‌ ॥ వ్యాస భగవానుడు శ్రీ మద్చాగవతములో ఈ గజేంద్రమోక్షం అను కథను అష్టవుస్కంధములో నిక్షేపించినారు. భక్తాగ్రగణ్యుడైన పోతన వుహాకవి త్రీముదాం[్ర భాగవతములో ఈ ఘట్టుమును అద్భుతముగా వర్రించారు. ఆం(ధ్రదేశమున ని'ద్రలేచునపుడు ఈ గజేంద్రమోక్షము ను పఠించుకొనుట అను పరిపాటి కలదు. జీవులకు ప్రతినిధి గజేంద్రుడు. గ్రాహము (మొసలి) అనగా మోహమునకు చిహ్నము. మోహావిష్టులైన జీవులు తరించుటకు భగవంతుని శరణు బొంది (శరణాగతి) ఆర్తితో భజించినచో అన్ని దుఃఖముల నుండి జనులు విముక్తులగుదురు. భగవంతుడు భక్తులను ఎల్లప్పుడు కాపాడుచుండును అను విషయము ఈ కథాముఖముగా తెలియచేయబడినది.

శ్రీ సహజ పాండిత్య పోతనామాత్య (ప్రణీతమైన ఈ గజేంద్రవోత్ష

ఘట్టుమును శ్రీ సి.ఎస్‌. రాజుగారు ఎంతో భక్తితో పఠించి, భగవంతుడు ఆర్తత్రాణ పరాయణుడు అను విషయమును స్వానుభవముతో గుర్తించి, శ్రీ పోతన మహాకవి పద్యవులకు సరసవుగా భావోద్వేగవలతో లోకమునకు ఈ వ్యాఖ్యను అందించుచున్నారు. వీరి వ్యాఖ్య భావర్భితమై సర్వజన ఆహ్లాదకరముగా నున్నది. ('ప్రశంసనీయమైన భక్తిరచనను లోకమునకు అందించిన శ్రీ సి.ఎస్‌. రాజు మహాశయులకు భగవంతుడు చిరాయురారోగ్య ఐళ్వర్యవలలను, సుఖ శాంతులను (ప్రసాదించుగాక. అళోక్‌నగర్‌, నా 13-2-99. నం.

క్పుళజతాభివందనం లలిత స్కంధము కృష్ణమూలము శుకాలాపాథిరామంబు మం జులతా ళోభితమున్‌ సువర్ణ సుమనస్సుక్టేయమున్‌ సుందరో జ్వాల వృత్తంబు మహాఫలంబు విమల వ్యాసాల వాలంబునై వెలయున్‌ భాగవతాఖ్య కల్చతరువుర్విన్‌ సద్ద్విజ(శ్రేయమై భాగవతము చదివితే బాగవుతాము అని ఆర్యోక్తి. అందునా పోతనామాత్య ప్రణీతమైన శ్రీమదాం(్రభాగవతము మనసును ఆనంద డోలికలలో ఊగిస్తుంది. భక్తికి మారుపేరుగా భాగవతాన్ని తెలుగు వారు చెప్పుకుంటార్సు, . బమ్మెర పోతన కమ్మని కవిత్వమే దానికి కారణము. పచ్చి నాస్తికుడైనా తెలు భాగవతాన్ని చదివితే అస్తికుడవుతాడు. ఆంధ్రులు చేసుకున్న పూర్వజన్మ సుకృత కారణం చేత అమృతం లాంటి వ్యాస భాగవత ఫలం పోతన్న అనే తెలుగు చిలుకకు అభించింది. భగవంతుని దయవలన నాకు “భాగవతము' మీద అభిరుచి కలిగింది, చదువుతుంటే అనిర్వచనీయమైన అనందం కలది. ఈ అనందాన్ని అందరితోటి కలసి పంచుకోవాలనిపించింది. ఫలితంగా జంటనగరాలలోని అనేక ప్రముఖ దేవాలయములు, వేదికలు, శ్రీశైల పుణ్య వేత్రములో స్వామివారి సాన్నిధ్యములో, రాష్త్రంలో కొన్ని ముఖ్యమైన పట్టుణాలలోనూ అసంఖ్యాకంగా భాగవత (ప్రవచనములు చేసే భాగ్యం నాకు కల్గింది. ఎన్నో సన్మానాలు, ఎన్నెన్నో సత్కారాలు ఎందరో మహానుభావుల ఆదరణ పొందాను. 1996 సంవత్సరము ఆగస్టు 26 తేదీన హైదరాబాదులో 71954 మీద జరిగిన ఘోరమైన రోడ్డుప్రమాదంలో నేను తీవ్రంగా గాయపడ్డాను. భగవంతుని దయవల్ల, పెద్దల ఆశీస్సుల వల్ల, మా ఎ(ర్రంమంజిల్‌ సత్‌సంగ్‌ మిత్రుల ్రార్ధనల వల్ల బ్రతికి బయటపడ్డాను. నిస్సహాయ స్టితిలోనున్న నన్ను ఆహాషన్‌ గదిలోకి తీసుకొని వెడుతున్నప్పుడు నాకు గజేంద్రుడు చేసిన స్తోత్రమంతా మదిలో కదిలింది. సంపూర్ణమైన శరణాగతి అంటే ఏమిచో

తెలిసింది. మళ్ళీ నేను మామూలు జీవితాన్ని గడపగలిగినప్పుడు నామదిలో అప్పుడు చెలరేగిన భావపరంపరకు అక్షరరూపాన్ని ఇవ్వాలని సంకల్పము కలిగింది. అదే ఈ 'గజేంద్రమోతము'.

నేను చేసిన అనేక భాగవత (ప్రవచనముల అనుభవం, మహాత్ముల నుంచి విన్న విషయములు నేను ఈ వ్యాఖ్యానము [వ్రాయడానికి సహకరించాయి. “విబుధజనుల వలన విన్నంత కన్నంత తెలియవచ్చినంత తేటపరతు' అని పోతనే చెప్పుకున్నాడు. నేనెంతటివాణ్ణి!

ఈ సందర్భములో నాకు జన్మనిచ్చిన తల్లిదండ్రులు శ్రీమతి చుండూరి మీనాశ్షీగారు, శ్రీ చుండూరి బుచ్చిబాబు గార్హకు, నన్ను కుమారుడిగా చూసుకున్న మా పెద్దమ్మ, పెదతండ్రి గార్డు శ్రీమతి అమ్మాజీ గారు, శ్రీ లక్ష్మీనరసింహం గార్లకు శిరసువంచి పాదాభివందనం చేస్తున్నాను. భారత, భాగవత పద్యాలు భావయుక్తంగాను, రాగయుక్తంగాను పాడడంలోని ప్రతిభను నా బాల్యంలోనే గుర్తించి నన్ను ఆశీర్వదించిన మా మామయ్యగారు డా॥ ఇవటూరి జోగారావు గారి(కాకినాడ) దివ్యస్కృతికి నా ప్రణామములు. వారు శస్త్ర చికిత్సకు భాష్యం చెప్పిన గొప్ప సర్టన్‌. దేశంలో వారి ప్రతిభ తెలియని వారు తేరు, చిన్ననాటి నుంచి నాలోని అభిరుచిని, (ప్రావీణ్యతను గుర్తించి నన్ను ప్రోత్సహించిన అన్నగారు డా॥ రాంజీ (ప్రముఖ సర్షన్‌, న్యూయార్క్‌, ౪94)కు నా కృతజ్ఞతలు తెలియచేసుకుంటున్నాను. అడిగితేనే కాని అమ్మయినా పెట్టుదంటారు. కాని అడగకుండానే పెట్టేవాడు మా రాంజీ (౧౯ [2 షెం*ట0). అన్నివేళలా నాకు సహాయపడుతూ నన్ను ప్రోత్సహిస్తున్న సోదరులు డా॥ 134. 220 3. ౬ (౦65 ౧0౧0౪064 గంగ వళం్రైంంగ నంంంంగ్య 00000000 0 04110 2101250 & 'శ9లు!ఖా కలుప్రంం?, ఉశం, ల 0ట41ఏ డా॥ఓఏ్‌. మ్యట 1.2.9 (ఫంలళక వట, ౮రషు డా॥1/ 20 0. (ణి 6014420 2360, నుమం॥యి) లకు నా కృతజ్ఞతలు. దేశమే గర్వించదగ్గ వ్యక్తులు వీరు, అందరికీ అమ్మగారు శ్రీమతి నాగమణి గారికి పాదాభివందనం చేస్తున్నాను. వారి ఆశీస్సులే నాకు శ్రీరామరక్ష నేను రోడ్డు ప్రమాదంలో

గాయపడినపుడు వీరందరూ చేసిన సహాయం నేను ఎప్పటికీ మరువలేను. అలాగే నిస్సహాయస్ట్రితిలో మంచంమీద నేనుప్పుడు నాకు సేవలు చేసిన నా భార్య శ్రీమతి రాజ్యలక్ష్మికి నా కృతజ్ఞతలు. నేను భాగవత పద్యాలు పాడుతున్నప్పుడు విని ఆనందపడుతూ మళ్ళీ మళ్ళీ పాడమనే మా పెద్దబ్బాయి చి॥ భరద్వాజకు ఆశీస్సులు. అన్నయ్యను కంటికి రెప్పలా చూసుకునే లక్మలుడు మా చిన్నబ్బాయి చి॥ రోహిత్‌కు నా దీవనలు. నన్ను ఎంతగానో ఉత్సాహపరచే బాల్యమి(త్రుడు శ్రీ సోమేశ్వరరావు (9కు నా అభినందనలు.

నా ఈ “గజేంద్రమోశము' పరిశీలించి తమ అమూల్య అభిప్రాయము (వ్రాసిన గురువులు *వేదవిద్యాలంకారా (బ్రహ్మశ్రీ సూరి రామకోటిశా,స్త్రి గారికి నా ప్రణామములు. వారి పాదధూళిలో ఒక రేణువుకున్నంత జ్ఞానము నాకుంటే నేను ధన్యుణ్లి.

“గజేంద్రమోక్షము పుస్తక రూపంలో రావడానికి ఎందరో మహానుభావులు ఆర్రిక సహాయము అందించారు. వారందరి పేర్టు నా గుండె గదుల్లో ఆజన్మాంతము కృతజ్ఞతతో నిలుపుకుంటాను. నాకు లభించిన ఈ (ప్రోత్సాహము అనూహ్యమైనది. ఈ పుస్తకములు చెల్టుబాటయి మరిన్ని ఇలాంటి పుస్తకములు అవిర్శవించడానికి సాయపడితే నా జన్మ ధన్యమయినట్లే.

వెళ్ళేదాకా భాగవత (ప్రవచనములు చెయ్యాలని చేస్తూ చేస్తూ వెళ్ళిపోవాలని నా ఆకాంక్ష ఎందరో మహానుభావులు అందరికీ వందనములు. “సర్వేజనా ః సుఖినోభవన్లు భవదీయుడు సి.ఎస్‌, రాజు

భక్తికి - ముక్తికి (శ్రీ, వెంకటేశ్వర గోవింద నావుములు (శ్రీరస్తు శ్రీ త్రునివాసా గోవిందా వ(జ్రమకుట ధర గోవిందా శ్రీ వెంకటేశా గోవిందా వరాహమూరర్తివి గోవిందా భక్తవత్సలా గోవిందా గోపీజనలోల గోవిందా భాగవతప్రియ గోవిందా గోవర్రనోద్దార గోవిందా నిత్యనిర్మలా గోవిందా దశరధ నందన గోవిందా నీలమేఘశ్యామ గోవిందా దశముఖ మద్దన గోవిందా పురాణపురుష గోవిందా పక్షివాహన గోవిందా ఫుండలశీకాక గోవిందా పాండవ ప్రియ గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా నందనందనా గోవిందా మత్స్య కూర్మా గోవిందా నవనీతచోర గోవిందా మధుసూదన హరి గోవిందా పళశుపాలక శ్రీగోవిందా వరాహ నరసింహ గోవిందా పాప విమోచన గోవిందా వామన భృగురామ గోవిందా దుష్ట, సంహార గోవిందా బలరామానుజ గోవిందా దురిత నివారణ గోవిందా బౌద్ద కల్కిధర గోవిందా శిష్టపరిపాలక గోవిందా వేణుగాన ప్రియ గోవిందా కష్టనివారణ గోవిందా వేంకట రమణా గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా

సీత్రానాయక గోవిందా విరజాతీర్థస గోవిందా (శ్రితపరిపాలక గోవిందా విరోధిమద్దన గోవిందా దరిద్ర జనపోషక గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా ధర్మసంస్టాపక గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా అనాధ రక్షక గొవిందా సాలగ్రామధర గోవిందా ఆపద్భాంధవ గ్‌ విందా సహ'స్రనామా గోవిందా శరణాగత వత్సల గోవిందా లక్ష్మీవల్లిభ గోవిందా కరుణాసాగర గోవిందా లత్ముణాగ్రజ గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా కస్తూరి తిలక గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా కాంచనాంబరధర గోవిందా కమలదళాక్ష గోవిందా గరుడవాహన గోవిందా కామిత ఫలదాతా గోవిందా గజరాజరక్షక గోవిందా పాప వినాశక గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా పాహిమురారే గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా శ్రీముద్రాంకిత గోవిందా వానరసేవిత గోవిందా

... శ్రీవత్సాంకిత గోవిందా వారధి బంధన గోవిందా ధరణీనాయక గోవిందా ఏడుకొండలవాడ గోవిందా దినకరతేజూ గోవిందా ఏక స్వరూపా గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా ్రీరామకృష్ణా గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా రఘుకుల నందన గోవిందా

గో

పద్మావీదియు గం. నం (ప్రసన్నమూర్తీ గోవిందా ల ందా అభయ హస్త (ప్రదర్శన గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా శంఖచ(క్రధర గోవిందా వజ్ర కవచధర గోవిందా శార్దగదాధర గోవిందా వైజయంతి మాల గోవిందా

వడ్డికాసులవాడ గోవిందా రత్నకిరీటా గోవిందా వసుదేవ తనయా గోవిందా రామానుజనుత గోవిందా బిల్వప'(త్రార్చిత గోవిందా స్వయం ్రకాళ గోవిందా బిక్షుక సంస్తుత గోవిందా ఆ(శ్రితపత్మ గోవిందా స్తీపుంరూపా గోవిందా నిత్యశుభప్రద గోవిందా శివకేశవమూర్తి గోవిందా నిఖిల లోకేశా గోవిందా (బ్రహ్మాండరూపా గోవిందా ఆనందరూప గోవిందా భక్తరక్షక గోవిందా ఆద్యంత రహితా గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా నిత్యకళ్యాణ గోవిందా ఇహపరదాయక గోవిందా నీరజనాభ గోవిందా ఇభరాజరక్షక గోవిందా హాతీరామప్రియ గోవిందా పరమ దయాళో గోవిందా హరి సర్వోత్తమ గోవిందా పద్మనాభ హరి గోవిందా జనార్హనమూర్తి గోవిందా తిరుమలవాసొ గోవిందా జగత్సాతిరూప గోవిందా తులసీవననమాల గోవిందా అభిషేకప్రియ గోవిందా శేషాద్రినిలయ గోవిందా ఆపన్నివారణ గోవిందా శేషశాయిని గోవిందా గోవిందా హరి గోవిందా శ్రీనివాస శ్రీ గోవిందా గోకుల నందన గోవిందా శ్రీ వెంకటేశా గోవిందా

..... గోవిందా హరి గోవిందా

గోకుల నందన గోవిందా

(శ్రీ, వెంకటేశ వజైకవచ స్తోత్రమ్‌ నారాయణం పరబ్రహ్మ సర్వకారణ కారణమ్‌ । (ప్రపద్యే వేంకటేశాఖ్యం తదేవ కవచం మమ ॥ సహస్ర శీర్దాపురుమో వేంకటేశ శ్నిరోఇ_ వతు | 'ప్రాణేః ప్రాణ నిలయః (ప్రాణాన్‌ రక్షతుమేహరిః 1 అకాశరాట్‌ సుతానాథ ఆత్మానం మే సదావతు | దేవదేవోత్తమో౬. పాయా ద్దేహం మే వేంకటేశ్ళరః ॥ సర్వత్ర సర్వకార్యేషు మంగాంబాజాని రీశ్వరః | పాలయేన్మాం సదా కర్మసాఫల్యం నః ('ప్రయచ్చతు ॥ య ఏతద్వ(జకవచ మభేద్యం వేంకటేశితుః | సాయం ప్రాతః పఠేన్నిత్యం మృత్యుం తరతి నిర్హయః ॥

అలలు కథీలోకి వెళ్ళవీుందు ...... అభిమన్యుకుమారుడైన _ పరీక్షిత్తుకు పట్టం కట్టి పాండవులు మహా్రస్ట్రానం చేశారు. పరీక్షిత్తు ధర్మాత్ముడు. మహావీరుడు. ఆతని పాలనలో ధర్మం నాలుగు పాదములతో నడచినది. ఒకనాడు పరీక్షిత్తు మహారాజు వేటకు వెళ్ళినాడు. వేటాడి అలసిపోయినాడు. దాహం వేసింది. అడవిలో చాలా దూరం సాగిపోయి శమీక మహాముని ఆశ్రమం వద్దకు వచ్చాడు. ధ్యానంలో ఉన్న మహర్షిని మంచినీళ్ళడిగాడు. ఆయన ఏమీ బదులు చెప్పకపోయే సరికి కోపం వచ్చి (ప్రక్కనే పడి ఉన్న మృత సర్పమును తెచ్చి శమీకుడి మెడలో వేసి వెళ్ళిపోయినాడు. ఈ సంగతి కొందరు ముని బాలకుల వలన తెలుసుకొన్న శమీకుని కుమారుడు శ్చంగి ఆగ్రహోద(గ్రుడై నేటికి ఏడవనాడు తవకుడి విషప్తుకాటుకు పరీత్షిత్తు మరణించేటట్టు దారుణంగా శపించాడు. విషయం తెలుసుకున్న శమీకుడు. చాలా బాధపడి ఈ సంగతి పరీక్షిత్తుకు మునిబాలురతో కబురు పంపించాడు. ముని కుమారుని శాపం గురించి తెలుసుకొన్న పరీకిత్తు తన కుమారుడైన జనమేజయుని రప్పించి రాజ్యభారమును అతనికప్పగించెను. సమస్తమును త్యజించి ప్రాయోప విష్టుడగుటకు గంగానదీ తీరం చేరుకున్నాడు. అతను చేసుకొన్న పూర్వపుణ్యం ఫలితంగా భాగవత కర్త అయిన వేదవ్యాసుని కుమారుడు, మహాజ్ఞాని అయిన శ్రీ శుకమహర్షి అక్కడకు వేంచేశారు.. పరీక్షిత్తు రెండు చేతులు జోడించి ఆయనను ఏడురోజులలో ముక్తిని పొందే ఉపాయం సెలవివ్వమని ప్రార్ధించాడు. తాను

తన తండ్రి దగ్గర నుంచి తెలుసుకొన్న శ్రీమద్భాగవతమును, గృహస్టుల ఇండ్రయందు. పం(డైండు నిమిషములకన్నను ఎక్కువసేపు నిలవని శుకమహర్షి పరిక్షిత్తు పుణ్యఫలంగా ఏడురోజులపాటు. పరీతీత్తుకు వినిపించారు. పరీక్షిత్తుతో బాటు అనేకమంది మహర్షులు, మహాత్ములు భాగవత (శ్రవణం చేసిన భాగ్యాన్ని పొందారు. అలా విన్న వారిలో సూతమహర్షి ఒకరు. తాను శుకమహర్షుల వారి ద్వారా విన్న భాగవతాన్ని, పురాణాలను అతి నేర్పుతో వ్యాఖ్యానం చేయగలిగిన సూతమహర్షి శానకాది మహర్షులకు నైమిశారణ్యంలో వినిపిస్తున్నారు......

ఓమ్‌ గదేం(ద్రమోకము (పోతన భాగనతము - అష్టమస్కంధము)

దయాసముద్రుడై అన్ని లోకాలకూ ప్రభువైన హరి మొసలికి చిక్కిన గబేంద్రుణ్ణి విడిపించి ప్రాణాపాయం నుండి కాపొడినాడు అని శుకమహర్షి చెప్పుగా పరీక్షిత్తుమహారాజు శుకుని ఈ విధముగా అడిగినాడు. 19, క. నీరాట వనాటములకుం

జోరాటం నెట్లు గలిగె బురుషోత్తము చే

నారాట మెట్లు మౌనెను

"ఘోరాటవి లోని భదకుంజరమునకున్‌. భావము ; నీటిలో తిరో మొసలికీ, దట్టమైన అడవిలో తిరగే ఏనుగుకూ పోరాటం ఎలా జరిగింది? పురుష్తొత్తముడైన విష్ణువు గజేంద్రుని కష్టాన్ని ఏవిధంగా తీర్చినాడు? వ్యాఖ్య : మనం మూడు విధములుగా అద్నస్ట్రవంతులము. మొదటిది మానపులుగా జన్ధించడం, రెండవది వేదభూమి, కర్ణభూమి అయిన భారతదే*ింలో జన్మించడం. మూడవది తెలుగువారూ జున్గించడం, తెలుగువారూ జునుంచడంలోని అద్నస్ట్రమేమిటో పోతన భాగవతం చదివితే తెలుస్తుంది, తాను స్వయంగా భక్తుడై భభవన్నాము స్మరణం చేతనే పారవళ్వాన్ని పొందిన చిత్తంతో భూవంతుని (ప్రేరణతో భాగవత రమన చేపట్టాడు పోతన్న. కవిత్తం అతనికీ కైవల్య సాధనమయ్యింది.

నీరాటు వనాటములకు పోరాటం బెట్టు కలో... అంటూ అంత్య(్రాసల దొంతరలతో పోతన్టు చేసిన కావ్వూనం ఈ పద్యం.

శ0. క మునినాథ | యీ కథాస్థితి వినిపింపుము వినంగ నాకు వేడుక పుట్టెన్‌ వినియెదం గర్జీం్యదియములుం "'పెనుబండువు సేయ మనము (ప్రీతిం బొందన్‌.. భావము : ఈ కథాక్రమమును వినాలని నాకు కూతూహలంగా ఉంది. దీనిని వినిపించు. చెవులకు పండువుగా, మనస్సుకు (ప్రీతిగా వింటాను. వ్యాఖ్య: పరమాత్ముడి కథలు వింటూ ఉంటే ఎప్పుడూ చెన్చలక్రూ మనస్సుకూ ఆనందం కలుగుతుంది. అంత ఆనందం వీ పనిలోనూ కలుగదు. ఒకసారి విన్దుము ఇక చాలు అని అనివీంచదు. పరమాత్మ్మడ్రి కథలు ఎన్లిసార్లు వినా కొత్తగానే ఉంటాయి... తీపి కొంత ఎక్కువ తిన్తూన్రే రోతఫ్రడుతుంది.. కాని భవంతుని కథలు విన్హుకొద్దీ మధురం మధురం మధురాతిమభురం అనివిస్తాయి. న1. క. ఏ కథలయందు. బుణ్య శ్లోకుండు హరి సెప్పడుడును సూరిజనముచే నా కథలు పుణ్యకథలని యాకర్ణింపుదురు పెద్ద లతిహర్హమునన్‌. భానము : పండితుల చేత ఏ కథలు పుణ్యశ్లోకుడైన విష్ణువు గురించి చెప్పబడతాయో, ఆ కథలు పుణ్యకథలని పెద్దలు సంతోషంగా వింటారు కదా! వ్యాఖ్ధా ? శ్రీమద్ధాగుత దళమస్కంధంలో (బహ్మ శ్రీళ్చుష్ణుణ్తొ స్తోతము చేస్తూ ఈవిధముగా అంటాడు. “భువంతుల్ధి తెలుసుకోవాలంటే ముందుగా తమ కోరికలన్నీ ఆయన యందు సమర్చించ్తి ఆయన కథలు వింటూ ఉండాలి, అమ్హుడు

గజేంద్రమోక్షము 3 తాము చేసిన సత్‌కర్ణులకు ఫలితంగా భక్తి అనేది లభిస్తుంది. ఇలా అభించిన భక్తితో సజ్రాన్నులైనవారు. భగవంతుని మొట్టమొదటి నివాసస్త్రానాని (పవేళించగలిగారు. ” శశి, వ ఇవ్విధంబునం (బ్రాయోపవిష్ణుం డైన పరీక్షిన్నరీం[దదుండు

బాదరాయణి నడిగె, అని చెప్పి, సభాసదు లైన మునుల నవలోకించి, సూతుండు పరమ హర్ష సమేతుం డై చెప్పె. అట్లు శుకుండు రాజున కిట్లనియె. భానము ; ఈ విధముగా ప్రాయోపవేశ దీక్షలో నున్న పరీక్షిత్తు మహారాజు శుకమహర్షిని అడిగినాడు అని చెప్పి, అందుకు పరీక్షిత్తుతో శుకుడు చెప్పిన కథను, సభాసదులయిన శౌనకాది మునులకు సూతుడు సంతోషంగా చెప్పసాగినాడు. శితి. సీ. రాజేం[ద! విను సుధారాశిలో నొక పర్వ తము (తికూటం బనం దనరు చుండు యోజనాయుత మగు నున్న తత్వంబును నంతియ వెడలుపు నతిశయిల్లుం గాంచనాయస్సార కలధౌత మయము లై మూండుశృంగంబులు మొనసియుండుం దటళ్ళంగ బహురత్న ధాతు చి[తితము లై దిశలు భూనభములు6 'దేజరిల్లు తీ. భూరి భూజ లతా కుంజ పుంజములును (మోసీ పజఅతెంచు సెలయేటి మొత్తములును మరగి తిరిగెడు దివ్య విమానములును జయిలం (గీడించు కిన్నరచయముం గలిగి.

డే గజేంద్రమోక్షము

భావము : ఓ రాజేంద్రా! పాలసముద్రంలో (త్రికూటమనే పర్వతముంది. అది పదివేల ఆమడల పొడవూ, అంతే వెడల్పూ, ఎత్తు కలిగి ఉంటుంది. దానికి బంగారము, వెండి, ఇనుము నిండిన మూడు శిఖరాలున్నాయి. ఆ గిరి ప్రక్కలలోనూ శిఖరాలలోనూ ఉండే రత్నాలవల్లనూ ధాతువుల వల్లనూ దిక్కులూ, భూమి, ఆకాశము చిత్రమైన రంగులతో ప్రకాశిస్తాయి. ఆ కొండలో పెద్దపెద్ద వృతములూ తీగలూ, పొదలూ, ధ్వని చేస్తూ పారే సెలయేర్టూ, అలవాటు ప్రకారం తిరగే దేవతల విమానాలూ ఉంటాయి. ఆ సర్వత చరియలలో కిన్నరులు విహరిస్తూ ఉంటారు. వ్యాఖ్యా ౯ స్థూల సూక్ష్మ కారణ దేహములఅతో నిండిన మానవదేహవ్రు (తికూట పర్వతము. ఈ పర్పతముపై గజోందుడు చరించుచుండును. (వతి మానవుడు స్తూల శరీరయు. ద్వారా కార్బములను ఆచరించున్సు, సూక్షు ళరీయము ద్వారా సంకల్ప వికల్టాదులను చేయుచు భావసంవదను పొందును. కారణ శరీరములో తమోభూతుడై యుండును.

స్థూల దేహము జూగ్రదవ్టకు మూ(తమే పరిమితమై యుండును, స్పుష్టావష్టయందు స్థూలదేహము అనుభవమునకు అందదు. నూక్ష్మదేహమే అకుడ తెలియును. సుషుప్తిలో స్థూల. సూక్షు శరీరములు రెండును తెలియవు. కారణ శరీరము -తెలియును.. కానీ ఈ మూడు దేవోదులలో జర్లో ఆనుభవములను జీవుడు గ్రహించును.. ళరీర్యత్రయము నందు అతడు సంచరించును గనుక అతనికి తెలియును. అదే విధముగ గజోందుడనెడి జీవుడు. (తికూటాచలమనెడి దేహములో సంచరించుచున్నాడు. అఆనుభపములను పొందుచున్నాడు.

(తికూట పర్వతము నందు హేమ, రజత లోహమయములగు మూడు శిఖరములుండెను.. అవియే మానవుని దేహములో తెలియు సత్త్రరజస్తమోగుణములు.

గజేంద్రమోతము వ్‌ శిక్ష, వ. అది మళీయును మౌతులుంగ లవంగ లుంగ చూత కేతకీ భ ల్లాత కామౌతక సరళ పనస బదరీ వకుళ వంజుళ వట కుటజ కుంద కురువక కురంటక కోవిదార ఖర్నూర నారకేళ సిందువార చందన పిచుమంద మందార జంబూ జంపీర మాధవీ మధూక తాల తక్కోల తమౌల హింతాల రసాల సాల పపియాళు వి ల్వామలక (కముక కదంబ కరవీర కదళీ కపిత్థ కాంచన కందరాళ శిరీష $ంశు పాళోక పలాళ నాగ పున్నాగ చంపక శతప(త మరువక మల్లికామతల్లికా (ప్రముఖ నిరంతర వసంతసమయ సౌభాగ్యసంపదంకురిత పల్లవిత తోరకిత కుసుమిత ఫలిత లలిత విటప విటపి వీరు న్నీవ హాలంకృ తంబును, మణివాలుకొనేక విమల పులిన తరంగిణీ సంగత విచిత విద్రుములతా మహోద్యాన శుక పీక నికర నిశిత సమంచిత చంచూపుట నిర్ణిత శాథి శాఖాంతర పరిపక్వ ఫల రం(ధ (ప్రవర్షిత రసప్రవాహ బహుళంబును, కనకమయ సలిల కాసార కాంచన కుముద కల్లార కమల పరిమళ మిళిత కబళాహార సంతతాంగీకార ఖార పరిశ్రాంత కాంతా సమాభింగిత కుమార మత్త మధుకర విట సముదయ సమీపసంచార సముదంచిత శకుంత కలహంస కారండన జలకుక్కుట చ(క్రవాక ఐలాహక కోయసష్టిక ముఖర జలవిహంగ విసర వివిధ కోలాహల బధిరీభూత భూ నఖోంతరాళంబును, తుహిన కరకాంత మరకత కమలరాగ వజ వైడూర్య నీలగోమేధిక పుష్యరాగ మనోహర కనక కలధౌత మణిమయానేక శిఖరతట దరి విహరమౌణ విద్యాధర విబుధ సిద్ధ చారణ గంధర్వ గరుడ కిన్నర కింపురుష మిథున సంతత సరస సల్లాప సంగీత (ప్రసంగ మంగాళాయతనంబును, గంధగజ గవయ గండఖేరుండ ఖడ్గ కంఠీరవ శరభ శార్టూల చమర శల్య భళ్ల సారంగ సాలావృక వరాహ మహిష మర్కట మహోరగ మార్తాలాది నిఖిల మృగనాథ సమూహ సమరసన్నాహ సంరంభ సంచకిత శరణాగత శమనకింకరంబును నై యొప్పు న ప్పర్వత సమీపంబునందు.

6 గజేంద్రమోక్షము భావము :; ఆ పర్వతం మాదీఫలం, లవంగం, పుల్లమాదీఫలం, మామిడి, మొగలి, జీడ్మి అంబాళం, తెల్లతెగడ, పనస్క రేగు పొగడ, (ప్రబ్బ, మజ్జి, కాండమళ్లె, మొల్ల, ఎజ్జగోరంట, తుమ్ము కోవిదారం, ఖర్జూరం, కొబ్బరి, వావిలి, చందనం, వేము, మందారం, నేరేడు, నిమ్ము పూలగురివెంద, ఇప్ప, తాడి తక్కోలం, తమాలం, గిరకతాడి, రసొలం, మద్ది, మోరటి, మారేడు, ఉసిరిక, పోక్క కడిమి, గన్నేరు, అరటి, వెలగ ఉమ్మెత్త, కలజువ్వి, దిరిసెన, ఇదుగుడు, అశోకం, మోదుగు, పొన్న, సురపొన్న, సంపెంగ, తామర్శ మరువకం, మంచిమళ్లై మొదలైన వృక్షములతో ఎల్లప్పుడూ నిండి ఉన్నది. ఆ చెట్టు కొమ్మలూ, రెమ్మలూ పెనవేసుకొని ఉండేవి. ఆ చెట్టూ తీగలూ. నిండుగా పొటమరిస్తూ, చిగురిస్తూ, మొగ్గలు తొడుగుతూ, పఫూలుపూస్తూ, ఎడతెరపీ లేకుండా వసంతకాలపు అందాలకు ఆలవాలమై ఉంటాయి. ఆ తోటలలో ముత్యాల చిప్పులతో కూడిన ఇసుక తిన్నెలు అనేకం ఉన్నాయి.

ఆ చెట్ల కొమ్మలలో చిలుకలూ, కోయిలలూ గుమిగూడి ఉన్నాయి. అవి పండిన పండ్రను తమ వాడి ముక్కులతో పొడుస్తుంటాయి. ఆ పండ్హ్ర రంధ్రాల నుండి కారే రసం కాలువలుగా (ప్రవహిస్తుంటుంది.

ఆ పర్వతములో బంగారపు రంగునీటి సరస్సులున్నాయి. ఆ సరస్సులలో బంగారు కాంతితో కూడిన తెల్లకలువలూ, ఎట్టకలువలూ, పద్మాలూ ఉన్నాయి. సువాసన నిండిన ఆ పుష్పములలోని మకరందాన్ని ఎల్లప్పుడూ (త్రాగుతూ మదించిన గండు తుమ్మెదలు తమ ప్రియురాండ్రతో చేరి క్రీడించుతుంటాయి. వాటి ప్రక్కనే శకుంత పక్షులూ, కలహంసలూ, కారండవ పక్షులూ, నీటికోళ్ళూ, చక్రవాకాలూ, కొంగలూ, కొక్కెరలూ, చీకు కొక్కెరలూ అందంగా తిరుగుతూ ఉంటాయి. ఆ పక్షులు చేసే ధ్వని భూమిక్షీ అకాళానికీ మధ్య ఉండే ప్రదేశం చెవుడు పడేటట్టు ఉంటుంది. ఆ పర్వతములో చం(ద్రకాంత మణులూ, మరకతాలూ, వజాలూ,

గజేంద్రమోక్షము 7 వైడూర్యాలూ, నీలాలూ, గోమేధికాలూ, ఫపుష్యరాగాలూ మనోహరంగా ఉన్నాయి. స్వర్థమూ, రజతమూ నిండిన ఆ పర్వత శిఖరాల (ప్రక్కలలో విద్యాధరులూ, _ దేవతలూ, సిద్దులూ, చారణులూ, గరుడులూ, గంధర్వులూ, కిన్నరులూ, కింపురుషులూ తమ (్రియురాండ్రతో కలసి జంటలు జంటలుగా విహరించుతుంటారు. వారంతా రసవంతంగా మౌట్లాడుతూ పాటలు పొడుతూ ఉంటారు. ఎల్లప్పుడూ ఆ పర్వతం మంగళములకు ఆలవాలంగా ఉంది. అందులో మదపుటేనుగులూ, గురుపోతులూ, గండభేరండములూ, ఖడ్గమృగాలూ, సింహాలూ, శరభాలూ, ఫులులూ, కుందేళ్ళూ, చమరీమృగాలూ, ముండ్లపందులూ, ఎలుగుబంట్టూ, జింకలూ, తోడేళ్ళూ, అడవిపందులూ, అడవిదున్నలూ, కోతులూ, పెద్ద పెద్ద పాములూ, పీల్టులూ మొదలైన జంతువులుండేవి. అవి ఎల్లప్పుడూ పోరాటాలు సాగిస్తుంటాయి.. వాటికి భయపడి యమభటులు సైతం శరణు వేడుతుంటారు. శక, క. భిల్లీ భల్ల లులాయక

భల్లుక ఫణీ ఖడ్గ గవయ బలిముఖ చమరీ యిల్లీ హరి శరభక కిటి మల్తాద్భుత కాఠ ఘోకమయ మగు నడవి౯ణ. భానము : ఆ కొండ దగ్గరున్న అడవిలో చెంచెతలూ, చెంచులూ, తిరుగుతుండేవారు. అడవి అంతా అడవిదున్నలూ, ఎలుగుబంట్టూ, పాముల్తూ ఖడ్గమృగాలూ, గురుపోతులూ, కోతులూ నిండి ఉండేవి. శి8. శా. అన్యాలోకన ఖీకరంబులు జితాశానేకపానీకముల్‌ వస్యేభంబులు గొన్ని మత్తతను లై (వజ్యా విహారాగతో దన్యత్వంబున భూరి భూధర దరీ ద్వారంబులం దుండి సౌ జన్య(క్రీడల నీరుగాలివడిం గాసారావగాహార్థ మై.

8 గజేంద్రమోాతము భావము : ఆ అడవిలో కొన్ని గజములు ఇతర మృగాలకు కన్నెత్తి చూడటానికి కూడా భయంకరంగా ఉంటాయి. మదించిన తమ శరీరాలతో దిగ్గజాలను కూడా మించిపోతాయి. ఆ ఏనుగులు కొండ గుహలలో నుండి విహరించడానికి బయలుదేరాయి... చెర్దాటలు అడుతూ దప్పికగాని నీళ్ళ మడుగులలో దిగాలనుకొన్నాయి. నీటిగాలి వచ్చే దిక్కువైపు నడచినాయి. వ్వాఖ్య బుతుముంతమనెడి ఉద్యానననమున విహరిస్తున్ను వీరుశులకు దాహం వేసినట్టుగానే ఈ (ప్రపంచ ఉద్వ్యానవనమున బీవులందరూ దాహంతో తపించిపోతున్నారు.. కొందరికి ధన దాహం, కొందరిక్‌ సదవీ దావాం కొందరికి శ్రీర్తిదాహం. ఇలా వీదో దాహంతో (ప్రతి ఒకరూ బా గ్గ పడుతున్నవారే.. ఎవరికీ శాంతి మా(త్రం లభించడం లేదు. ఎవరికీ సుఖం లభించడం లేదు. ఎవరి దాహమూ తీరలేదు.

వ. ఆ. అంధకార మెల్ల న(ది గుహాంతర

వీథులందు6 ఐగలు వెజచి డాంగి

యెడరు వేచి సంధ్య నినుండు వృద్ధత నున్న

వెడల ననంగ గుహలు వెడలె గరులు, భానము : ఆ ఏనుగులు, “పగలు భయంతో కొండ గుహలలో దాగి సాయంకాలర సూర్యుని శక్తీ తగ్గడం కనిపెట్టి బయటకు వచ్చిన చీకట్ల గుంపులేమో” అన్నట్టు ఉన్నాయి. 28: క. తలంగవు గొండల శైనను

మలంగవు సింగములకైన మార్కొను కడిమిం

గలంగవు పిడుగుల కైనను

నిల బలసంపన్న వృత్తి నేనుంగుగున్నల్‌. భానను : గున్న ఏనుగులు ఎక్కువ బలసంపదతో ఎదిరించే శకి కలిగి కొండలను ఢీ కొనటాన్దైననూ వెనుకాడవు. సింహములను ఎదిరించి నిలుస్తాయి. పిడుగులను సైతం లత్యపెట్టుకుండా ముందడుగు వేస్తాయి.

గజేంద్రమోక్షము వ్ర 20. సీ, పులుల మొత్తంబులు పొదరిండ్లలోం దూయు "ఘోరభల్లూకముల్‌ గుహలు సొచ్చు భూదారములు నేలబొజియలలో డాంగు హరిదంతముల కేగు హరిణచయము మడుంగులం జొరంబాజలు మహిషసంఘంబులు గండైలంబులం గపులు [పాంకు వల్మీకములు సొచ్చు వనభుజంగంబులు నీలకంఠళంబులు నింగి త3గయు వే. వెజచి చమరిమృగంబులు విసరు వాల చామరంబుల విహరణ(శమము వాయ భయద పరిహేల విహరించు భదకరుల గాలి వాజిన మాత్రాన జాలిం బొంది, భావము :; ఆ మదపుటేనుగులు భయంకరమైన క్రీడలతో విహరింప సాగాయి. వాటిగాలి సోకిన వెంటనే భయపడి పులులన్నీ పొదలలో = దూరినాయి. భయంకరమైన ఎలుగుబంట్టు గుహలలో దాగినాయి. అడవి పందులు గోతులలో దాగినాయి. జింకలు దిక్కుల కొనలకు పరుగెత్తినాయి. అడవి దున్నలు మడుగులలో జొరబడినాయి. కోతులు కొండల బండలపైకి ('ప్రాకినాయి.. పాములు పుట్టలలోకి పోయినాయి. నెమళ్ళు అకాళానికి ఎగిరినాయి.. చమరీమృగములు తమ తోక కుచ్చులతో ఏనుగుల అలసట తీరేటట్టు విసరినాయి. త0. క. మదగజ దానామోదము కదలని తమకముల6 (దావి కడుపులు నిండ౯ బొదలుచు6 దుమ్మెదకొదమల కదుపులు జుం జుమ్మటంచు గానము సేసె౯ా

10 గజేంద్రమోజచము భావము ; పడుచు తుమ్మెదల గుంపులు ఆ మదగజముల సుగంధంతో కూడిన మదజల ధారలను కమ్మగా కడుపుల నిండా త్రాగి ఆనందంతో జుం జుమ్మని పాటలు పాడుతున్నాయి.

81. క. తేంటి యొకటి యొరు (ప్రియకును

మాటికి మాటికిని నాగ మదజల గంధం

వేటి కని తన్ను. బొందెడి

బోటికి నందిచ్చు నిండు బోటుందనమునకా. భావము : ఒక గండు తుమ్మెద ఏనుగుల మదజల సుగంధాన్ని మాటిమాటికి తనను కూడెడి ప్రియురాలైన ఆడుతుమ్మెదకు నిండ మగతనంతో అందించినది. 82. క. అంగీకృత రంగ న్మా

తంగీ మదగంధ మగుచు6 దద్దయు వేడ్క౯

సంగీత పోషంబుల

ఖృంగీగణ మొప్పె (మానుపెట్టెడి మాడ్కి౯. భానము : తుమ్మెద గుంపులు ఇంపైన గజముల మదజల గంధాలను ఎంతొ వేడుకతో ఆస్వాదిస్తూ కదలకుండా సంగీతనాదములు చేయసాగాయి. తికి, క వల్లభలు వాళి మున్ఫుడ

వల్లభ మని ముసరరీని వారణ దానం

బొల్లక మధుకరవల్లభు

లుల్లంబులం బొంది కెల్ల యుల్తాసంబుల్‌. భావము : ఏనుగుల మదజలానికి పెంటితుమ్మెదలు ఆత్రంగా పోయి ముసురుకోగా, అందుకు ఆశపడకుండా పోతు తుమ్మెదలు నిండుగా తమ మనసులో ఉల్లాసపడినాయి.

గజేంద్రమోక్షము [1 భావము :; ఆ సమయంలో. తిక. మ. కలభంబుల్‌ చెరలాడు6 ఐల్వలము లా(ఘాజీంచి మట్టాడుచు౯ 'ఫలభూజంబులు రాయుచు? జివురుజొంపంబుల్‌ వడి౯ మేయుచు౯ బులులం గారెనుపోతులకా మృగముల౯ బోనీక శిక్షీంపుచు౯ గొలంకుల్‌ సొచ్చి కఠంపుచు౯ గిరులపై గొబ్బిళ్ళు గోరాడుచు౯, భావము : గున్న ఏనుగులు పచ్చిక బయళ్ళను వాసన చూచి శ్రాక్కుతూ పండ్ర చెట్టను రాసుకుంటూ, చిగుళ్ళు వేగంగా మేస్తూ, పులులనూ, దున్నపోతులనూ, జింకలనూ పోనీయకుండా దండించుతూ, మడుగులలో దిగి కలగుండుపెడుతూ, కొండలమీద వినోదంగా ఆడుకుంటూ విహరింపసాగాయి. 86. క. తొండంబుల మదజలవృత గండంబులం గుంభములను ఘట్టన సేయం గొండలు దల|(కిందై పడు బెండుపడుకి దిశలు సూచి బెగడు౯ జగముల్‌. భావము :; ఆ మదపుటేనుగులు తమ తొండాలతో మదజలం నిండిన చెక్కిళ్ళతో కుంభ స్టలాలతో ఢీ కొనగా కొండలు తలక్రిందులయ్యేవి, దిక్కులు (బ్రద్రలయ్యేవి, లోకాలు భయపడేవి. త్‌. క ఎక్కడం జూచిన లెక్కకు నెక్కువయై యడవి నడచు నిభయూథములో నొక్క కరినాథుం డెడతెగి చిక్కె నొక కరేణుకోటి సేవింపంగకా,

12 గజేంద్రమోత్షము భావము : ఎక్కడ చూచినా లెక్కకు ఎక్కువగా ఏనుగులు అడవిలో సంచరింప సాగాయి. ఆ గుంపులో ఒక గజేంద్రుడు వెనుక చిక్కినాడు. కొన్ని ఆడ ఏనుగులు ఆ గజరాజును సేవిస్తూ అతని వెంట ఉన్నాయి. తికి. వ. ఇట్లు వనుక ముందజణ నడుమ నుభయపార్శ వైంబులం

దృషార్దితంబులై యరుగు దెంచు 'సేనుంగుగములం గానక తెలంగు తప్పి తొలంగుడుపడి, యీశ్వరాయత్తం బైన చిత్తంబు సంవిత్తంబు గాకుండుటంకేసి తానును, దన క రేణు సముదయంబును నొక తెరు వై పోవుచు, రా భావము : ఆ గజేంద్రుడు దైవవళం చేత తెలివి కోల్పోయి తనకు అన్నివైపులా దప్పికతో అలసి నడుస్తున్న ఏనుగుల గుంపునుండి విడిపోయి దారితప్పి, తన ఏనుగులతో కలసి ఇంకొక దారి గుండా నడచినాడు. 89. సీ. పల్వలంబుల లేంతపచ్చిక మచ్చికం జెలుల కందిచ్చు నచ్చికము లేక నివురుజొంపములం (గొ వ్వెలయు పూంగొమ్మలః (బాణవళల్లభలకుం బాలు వెట్టు ఘన దాన శీతల కర్ణ జాళంబుల దయితల చెనముటార్చుం దనువు అరసి మృదువుగాంగొమ్మల మెల్లన గళములు నివురుచు. బేమతో నెజపు వలపు తే. సిజుందు చక్కట్ల డగ్గజి (గేమతోడ డాసి మూర్కొని దివికి దొండంబు సొపు వెద వీవేకించుం (డీడించు విశ్రమించు మత్త మౌతంగమల్లంబు మహిమతోడ. భావము ; ఆ సమయంలో గజేంద్రుడు తన చెలులకు నీటి గుంటల (ప్రక్కన ఉండే లేత పచ్చికను మచ్చికతో అందిస్తూ, చిగుళ్ళ గుత్తులనూ,

గజేంద్రమోడము 13 ఫూలకొామ్మలనూ కోసి యిస్తూ, మదజలంతో తడిసిన విసన కజ్ణలవంటి తన చెవులతో వాటి చెమటలు పోగొడుతూ, తన దంతాలతో వాటి మెడలక్రింద మెల్లగా గోకుతూ, భార్యల వెనుకవైపు చేరి ముద్దుపెట్టుకొని, తొండాన్ని పైకెత్తి ఆకాశంలోకి చూపుతూ, (క్రీడిస్తూ విహరిస్తూ ఉన్నాడు. క0. సీ. తన కుంభముల పూర్ణతకు డిగ్గి యువతుల

కుచములు పయ్యెద కొంగుంలీగం దన యానగంథీరతకుం జాల కబఐల యౌానంబు అందెల నండగొనంగం దన కరశ్రీం గని తలంగి బాలల చియు దొడలు మేఖలదీప్తిం దోడుపీలువం దన దంళరుచి కోడి తరుణుల నగవులు ముఖచం[ద దీప్తుల ముసుంగు దిగువం తే. దనదు లావణ్యరూపంబుం దలంచి చూడ నంజనా(భము కపిలాది హరిదిఖేంద దయిత లందణు6 దనవెంటల దగిలి నడువ గుంభివిభుం డొప్పె నొప్పుల కుష్పయణోలి. భావము : గజేం(ద్రుని కుంభస్టలాల నిండుతనానికి సరిరాకపోవడం వళ్ల లోకంలోని యువతుల స్తనాలు పైటకొంగుల మాటు కోరాయి. ఆతని నడకల ఠీవికి సరితూగనందున కన్నెల చిన్ని తొడలు ఒడ్డాణాలను తోడు చేసుకొన్నాయి. అతని దంతాల కాంతికి సరితూగ నందున స్త్రీల చిరునవ్వులు ముఖ చంద్రకాంతుల ముసుగు వేసుకో గోరాయి. ఒప్పులకుప్ప అయిన ఆ గజేంద్రుని సొగసును చూడగోరి దిగ్గజాల భార్యలైన అంజన, అ(భ్రమువు, కపిల మొదలైనవి వెంటపడినవేమో అన్నట్టు ఆడ ఏనుగులు ఆ గజేం(ద్రుని అనుసరించాయి.

క్షేళ్మ గజేంద్రమోచము క1. వ మఖశియు నానా గహనవిహరణ మహివుతో మద గజేం[(దంబు మౌర్గంబుం దప్పి, పిపాసొ 'పరాయత్త చిత్తం బున వుత్తకరీణువుల 'మొత్తంబునుం దానును జని చని, భావము ; తరువాత గజేంద్రుడు పెక్కు అడవులలో విపరీతంగా సంచారం చేసి దప్పికతో స్వాధీనం తప్పిన మనస్సు కలవాడై, అడ ఏనుగులతో పాటు ఆయాసంతో ప్రయాణం సాౌగించినాడు. కీల, మ. అటం గాంచె౯ గరిణీవిభుండు నవ పుల్లాంభోజ కల్లారము౯ నట దిందిందిర వారము౯ గమఠ మీన (గ్రాహ దుర్వారము!౯ వట హింతాళ రసాల సౌల సుమనో వల్లీ కుటీ తీరము౯ చటులోద్యూత మరాళ చక ఐక సంచారంబుం గాసారముకా. భావము :; గజేంద్రుడు ఒక చోట ఒక మడుగు చూచినాడు. ఆ మడుగులో (క్రొత్తగా విచ్చుకొన్న కమలాలూ, కలువలూ ఉన్నాయి. వాటిలొ తుమ్మెదలు. తిరుగుతూ. ఉన్నాయి... ఆ నీళ్ళలో తాబేళ్ళూ, చేపలూ గొప్పవైన మొసళ్ళూ తిరుగుతున్నాయి. పైన హంసలూ, చ్రవాకాలూ, కొంగలూ విహారం చేస్తూ ఉన్నాయి... దాని గట్టు మీద మజ్జీ, తాత్త మామిడ్సీ మద్ద, పూలతీగలూ, పాదరిండ్యూ ఉన్నాయి. వ్వాబ్బా ఆ మడుగు ద్లర జంతువుల రాకపోకల వలన వీల్చుడే కాలిబాట కనపడుట లేదు. అంటే ఇ మడుగులోకి జంతువులేమియు దిగుటలేదని తెలియుచున్లుది. మదించి ఉను గజోందుడు భార్వలతో కూడి మైమరచి ఉన్జుందున ప్రమాద నూచనఅను గమనించలేదు. ఇక్కడ గజోం(దుడు దారితప్పాడు. అయితే దారి తప్పి నడిస్తే ఎంత (పమాదమ్మో నీతి తప్పే నడీచినా అంతే. శతి. న ఇ ట్లనన్య పురుషసంచారంబును, నిష్కళంకంబును నైనయ ప్పంకఠజాకరంబుం బొడగని,

గచీంద్రమోక్షము క్షే5 భావము : ఈ విధముగా ఎవరూ దరిజేర లేకుండా నిర్మలంగా ఉన్న పద్మసరస్సును మదపుటేనుగులు చూచినాయి. 44. సీ. తోయజగంధంబు దోంగిన చల్లని మెల్లని గాడ్చుల మేను లలరం గమల నాళాహార విమల వా కలహంస రవములు సెవుల సండువులు సేయ పుల్ల దిందీవరాంభో రుహాోమోదంబు (ఘాణరం(ధంబుల గారవింసప నిర్మల కల్లోల నిర్గతాసారంబు వదనగహ్వరముల వాడు దీర్చం తే. (దిజగ దఖినవ సౌభాగ్య దీప్త మైన విభవ మీకణములకును విందు సేయ నరిగి పంచేంద్రియ వ్యవహారములను మజచి మత్తీభయూథంబు మడుంగుం బొచ్చె. భానము : ఆ మదపుటేనుగుల శరీరాలకు పద్మాల వాసనతో కూడిన చల్లని పిల్ల వాయువులు హాయి కలిగించినాయి.. తామరతూండ్డు తిని రాయంచలు చేసే శబ్టాలు చెవులకు పండుగ కలిగించుతున్నాయి. విరిసిన కలువల పద్మాల వాసనలు ముక్కులకు తృప్తి కలిగించినాయి.. స్వచ్చమైన అలలనుండీ వెలువడిన నీటి తుంపరలు సేద తీర్చినాయి. ముల్గోకాలలోనూ సరికొత్త సొగసుతో ఆ సరోవర శోభ కన్నులకు పండుగ చేసింది. మదపుటేనుగులు పంచేంద్రియాల జ్ఞానాన్ని మరచి ఆ మడుగులోనికి దిగినాయి. వ్యాఖ్దా * (వయాస తీరాలని పిపాస తొలగాలని షనుగులు కొలనులోనికి దిగాయి... దుఃఖము పోగొట్టుకోవాలనిి సుఖాన్ని పొందాలని బీవులు

16 గజేంద్రమోషము సంసారంలో (ప్రవేశిస్తారు. భార్యలతో గబోందుడు ఆనందముగా విహరించినట్టు జీవులు సంసారంలో సంచరిస్తారు. ఉర్‌. క తొండంబులం బూరింపుచు,

గండంబులం జల్లుకొనుచు గళగళ రవముల్‌ మెండుకొన వలుదకడుపులు నిండ౯ పేదండకోటి నీరుం (దావెళ, భావము : ఏనుగులు తొండాలతో నీళ్ళు నింపుకొని వెక్కిళ్ళపై చల్టుకొన్నాయి.. గళగళమనే శబ్దాలు చేస్తూ తమ కడుపుల నిండుగా నీళ్ళు (త్రాగినాయి. జీర, వ. అప్పుడు. భావము :; ఆ సమయంలో శ, మ. ఇభలోకేం[దుండు హస్తరం(ధముల నీ రెక్కించి పూరించి చం డ భమార్గంబున తెత్తి నిక్కి వడి నుడ్డొడించి పింజింస నా రభటి న్నీరములోనం బెల్లెగసీ నక (గ్రాహ పాఠీనముల్‌ నభమం దొడెడు మీన కర్కటనుల౯ బట్టి సురల్‌ (మాన్చడగ, భావము : గజేంద్రుడు తన తొండం లోనికి నీళ్ళు పీళ్చి పైకెత్తినాడు. మునిగాళ్ళపై నిల్చి వేగంగా పైకి చిమ్మినాడు. ఆ నీటిలో నుండీ పెద్ద శబ్దముతో పై కెగిరిన పీతలూ, మొసళ్ళూ, చేపలూ అకాళంలో తిరగే మీనరాశినీ, కర్కాటక రాశినీ పట్టుకోబోతున్నట్టున్నాయి. అది చూచి దేవతలు ఆళ్చర్యపడుతున్నారు. శీక. వ మరియు, న గ్గజేంద్రం ఐనర్లళ విహారంబున. భానము : ఆ గజేంద్రుడు అడ్డులేకుండా విహరించాడు.

గజేంద్రమోషతము [7 ఉ9. సీ. కరిణీ కరోళ్చీత కంకణ చృటం దోంగి సెలయేటి నీలా(ది చెలువుం దెగడు హస్తినీ హస్తవిన్యస్త పద్మంబుల వేయుగన్నులవాని వెరవు సూపు కలభ సముత్కీర్ద కల్దార రజమునం గనకాచలేం[(దంబు ఫఘనతల దాల్చు. గుంజరీ పరిచిత కుముద కాండంబుల ఫణిరాజమండన (పభ వహించు ఆ. మదకరేణు ముక్త మౌక్తిక శుక్తుల మెంటంగు మొగిలుతోడ పేలమౌాడు నెదురులేని గరిమ నిభరాజ మల్లంబు వనజగీహకీళ వ్రాలు నపుడు. భావము : గజేంద్రుడు ఆ పద్మాల మడుగులో ఎదురులేకుండా ఈదినాడు. ఆడ ఏనుగులు అతని మీద నీళ్ళు చల్లినాయి. ఆ నీటి ధారలలో తడిసి అతడు సెలయేళ్ళతో కూడిన నీలగిరి వలె ఒప్పారినాడు. ఆడ ఏనుగులుఅతని శరీరం నిండా పద్మాలు అలంకరిస్తే అతడు వేయి కన్నుల వేలుపు దారలాగా కనిపించాడు. ఆడ ఏనుగులు జల్లిన కలువల పుప్పొడి వలన గజేంద్రుడు బంగారు కొండలాగా (ప్రకాశించాడు. ఆడ ఏనుగులు గజరాజు మేని నిండా కైసేసిన కలవ తూంద్ల వలన అతడు సర్సహారాలు ధరించిన శివుని చెలువం పొందినాడు. ఆడ ఏనుగులు గజీంద్రుని మీద ముత్యాల చిప్పలను విసరినాయి. వాటి వల్ల అతడు మెరుపుతీగలతో కూడిన మేఘాన్ని మించిపోయినాడు. 80. వ. మతియు, నా సరోవరలడ్మీ మదగజేం(ద వివిధ విహార వ్యాకులిత నూతన అక్మీవిభవ యై, యనంగవిద్యా నిరూఢ పల్లవ(ప్రబంధ పరికంపిత శరీరాలంకార యగు కుసుమ కోములియునుం బోలె, వ్యాకీర్ణ చికుర మత్తనుధుకర నికరయు, విగతరస వదనకనులయు, నిజస్థాన చలిత కుచ రథాంగయుగళయు, అంపటిత జఘన పులిన తలయు నై యుండి అంత,

18 గజేంద్రమోషము భానము : అ మడుగు గజేంద్రుడు చేసిన విశేషమైన సంచారాల వల్ల ఒక కొత్త సొగసు సంతరించుకుంది. గడుసువాడైన ప్రియునితో రతిక్రీడ చేస్తూ అతని కౌగిళ్ళలో గాసిపడి వణుకుతున్న కుసుమ సుకుమారి వలె ఆ సరస్సు ప్రకాశించింది. మదించిన (భ్రమరములు చెదరిన ముంగురులుగా, రసాన్ని కోల్పోయిన పద్మాలు ముఖంగా, తమ స్టానాలనుండి విడివడిన చ(క్రవాకాలు స్తనాలుగా, నలిగిన ఇసుక తన్నెలు అలసిన పిరుదులుగా కనిపించాయి.

51. సీ. భుగభుగాయిత భూరి బుద్చుద చృటలతో6 గదలుచు దివికి భంగంబు లగయ భువన భయంకర పూత్కార రవమున ఘోర నక గ్రాహకోటి బెగడ వాలవికేప దుర్వార యుంరూనిల వశమున ఘుమఘుమౌవర్త మడర గల్లోల జాల సంఘట్టనంబుల దటీ తరులు మూలములతో ధరణి గూల శీ. సరసిలోనుండి పొడగని సం్యభమించి యుదరి కుప్పించి లంఘించి హుంకరించి భాను6 గబళించి పట్టు స్వర్శ్భానుపగిది నొక్క మకరేం[దుం డిభరాజు నొడిసి పట్టె, భానము : ఈ విధంగా గజేంద్రుడు సరస్సులో క్రీడించే సమయంలో ఆ మడుగులో ఒక మూల దాగి ఉండిన ఒక మొసలి రాజు అతనిని చూచినాడు. భుగ భుగ మనే చప్పుళ్ళతో పెద్ద పెద్ద బుడగలు పుట్టి కెరటములు నింగికి ఎగిరేటట్టు పైకి ఎగసినాడు. మొసళ్ళూ, మీనములూ భయపడేటట్టు లోకానికి భయం కలోటట్టు పూత్కారం చేసినాడు. గాలికి సుడిగుండాలు లేచేటట్టు తోక విసిరినాడు. అలల తాకిడికి గట్టుపై నున్న చెట్టు వ్రేళ్ళతో

గజేంద్రమోతము క్ర

పాటు నేలపై కూలేటట్టు చేసినాడు. హుంకారం చేస్తూ కుప్పించి ఎగిరినాడు. రాహువు సూర్యుని సట్టుకొన్నట్టు ఆ మకరేంద్రుడు గజేంద్రుని ఒడిసి పట్టుకొన్నాడు. వ్వాఖ్టు. : సరస్సులో మొసలుంది. సంసారంలో మోహముంది. కొలనులో (ప్రవేశించిన గజోంద్రుని మొసలి పట్టుకొనినట్టు సంసారంలో (పవేళించిన జీవుల్లో మోహం బంధిస్తుంది.

రాహువు నూర్వుని పట్టుకొన్లుట్లు మకరరాదు గజోం(దుని పట్టుకొన్నాడు అని పోతనామాత్యుడు వ్యర్ధించాడు. ఇది ఉవమాలంకారము.

సూర్చగ్రహణమునాడు అతడిని కబళించిన రాహువు పట్టు ఎక్కువ కాలముండదు. త్వరలోనే సూర్యుడు విముక్తి పొందును. దేవతలలో రహస్వముగా దాగియున్హు రాహువును విష్ణుచక్రము ఖండించి వేసెను. అదే విధముగా గజరాజును పట్టుకొన్తు మొనలికూడా విష్ణు చద్రము చేతనే ఖందడెంపబడును. . .

పోతన్న సహజు పాండిత్యము కలవాడు కనుక ఉపమాలంకారము ఇంత అద్భుతమైన రీతిలో చెప్పుగలిగినాడు. తని. క. వడిం దప్పించి కరీం[దుడు

నిడుద కరం బెత్తి ప్రేయ నీరాటంబుం

బొడ వడంగినట్టు జలములం

ఐడి కడువడిం ఐబట్టెం బూర్వ పదయుగళంబుకా, భావము ; గజేంద్రుడు మొసలి పట్టు తప్పించుకొన్నాడు. పొడవైన తన తొండాన్ని హైకెత్తి కొట్టినాడు. మొసలి మరణించినట్టు నీళ్ళలో పడిపోయింది. అయితే తొందరగా అది తేరుకొని ఏనుగు ముందరికాళ్ళను పట్టుకొన్నది.

20 గజేంద్రమోతము రతి. చ. పదములం బట్టినం దలంకుంబా టొకయింతయు లేక శూరత౯ మదగజ వల్లభుండు ధృతిమంతుండు దంతయుగాంత ఘట్టన౯ జెదరంగ జీమ్మె న మ్మకరి చిప్పలు పాదులు దప్ప నొప్ప6ం౯ వదలి జల(గహంబు కరివాలము మూలము. జీరెం గోఆజలక౯. భావము 2 మొసలి తన కాళ్ళు పట్టుకోగానే గజేంద్రుడు ఏ మాత్రమూ 'వెనుదీయకుండా ధైర్యంతో తన దంతాల మొనలతో బలంగా ఆ మొసలి బొరుసుల క్రింద భాగాలు కదలిపోయేటట్టు పొడిచినాడు. మొసలి పట్టు తప్పింది. వెంటనే అది ఏనుగు కాళ్ళను విడిచిపెట్టి దాని తోకను పంద్లతో కరిచింది. 5%. క. కరిం దిగుచు మకరి సరసికిం గరి దరికిని మకరిం దిగుచు6 గరతరి బరయ౯ా కరికి మకరి మకరికిం గరి భర మన నిట్లతల కుతల భటు లదరిపడ౯. భావము : ద్వేషాన్ని పెంచుకొని మొసలి ఏనుగును మడుగు లొనికి ఈడద్చింది. ఏనుగు మొసలిని గట్టుపైకి లాగింది. ఏనుగు కంటే మొసలీ మొసలి కంటే ఏనుగూ బలమైనవి అని అతలకుతల లోకాలలోనుండే వారు ఆళ్ళర్యపడినారు. వ్యాఖ్దా 2 ఈ కంద పద్యములో అన్నీ అఘువుల్తే ద్‌నిని “సర్వలముకందము” అంటారు. ఈ చిన్లు పద్దము చదువుతుంటే నీళ్ళలో వీనుగుక్తూ మొనలిక్తీ జరో భయంకరమైన యుద్దం కళ్ళిక్రు కట్టినట్టు కనిపిస్తుంది. పోతన్డు గారికి ఇలాంటి పద్ధారచన న్ల్లోరుపై బండి నడక ఈర. వ. ఇట్లు కరిమకరంబులు రెండును నొండొండ సముద్దండ దండంబు లై తలపడి, నిఖిల లోకా£.. లోకన భీకరంబులై, యన్యోన్య విజయశ్రీ వశీకరంబులై, సంజోభిత కనులాకరంబు లై, హరి హరియును,

గజేంద్రమోక్షము 21 గిరిగిరియునుం దాంకి, పిటుతివియక పెనంగుతెజంగున, నీరాటం బైన పోరాటంబునం బట్టుచు వెలికి లోనికిం దిగుచుచుం గొలంకు కలంకం బందం, గడువడి ని ట్టట్టుపడి, తడయిడక, బుడబుడాను కారంబు టైం భుగులు భుగుల్లను చప్పుళ్ళతో నురువులు గట్టుచు, జలంబు లుప్పరంబున తెగయం జప్పరింపుచు.6 దప్పక వదనగహ్వరంబుల నప్పళింపుచు నిశిత నితాంత దురంత దంతకుంతంబుల నింతింతలు దునియులై, 'నెప్పళంబునం బునుక చిప్పలు కుదుళ్ళు దప్పిరక్తంబులు (గ్రమ్ముదేర, 'హు మ్మనియొక్కుమ్మడిం జిమ్ముచు, నిత రేతర సమాకర్షణంబులం గదలక, పదంబులు మొదలిపట్టు వదలక కుదురై యుండుచుం బరిభమణ వేగంబున జలంబులం దిరుగాచం, వుకర కవుళ కర్కట గండకమండూకాది సలిలనిలయంబుల (ప్రాణంబులు శీణంబులుగా నొక టొకటిందాంకు రభసంబున నిక్కలువడ (మక్కం (దొక్కుచు. మెండు బడి, బెండువడి, నాయ గుల్లచిప్ప తండంబులం బరస్పర తాడనంబులకు నడ్డంబుగా నొడ్డుచు నోల మాసగొనక, గెలుపుందలంపులు వెట్టిదంబు లై రెట్టింప, నహో రాత్రంబులుం బోలె. ([గ్రమ(కమ విజృంభమాణంబు లై, ఐబహుకాల కలహ విహారంబు లై, నిర్ణత నిదాహారంబు లై, యవ[క సరా[కమ ఘోరంబు లై, పోరుచున్న సమయంబున,

భానము ; ఈ విధముగా ఏనుగూ, మొసలీ రెండూ ఒకదాన్ని మించి ఒకటి ఢీ కొన్నాయి. వాటి యుద్ధం లోకాలన్నిటికీ భయంకరంగా సాగింది. ఒకదాన్ని ఒకటి ఓడించాలి అనే పట్టుదలతో అవి రెండూ ఆ సరస్సును కలచివేసినాయి, సింహాన్ని సింహమూ, పర్వతమును పర్వతమూ వెనుకాడకుండా ఎదిరించినట్టు నీళ్ళలో అవి రెండూ తీవ్రముగా పోరాడినాయి. బయటికీ లోపలికీ లాగుతూ అటూ ఇటూ పడుతూ తడబాటు పడలేదు. ఆ నీళ్ళలో “బుడ బుడి “బుగులు బుగులు” మనే శబ్టాలు చెలరేగినాయి.. నురుగులు లేచి అంబర్ల తాకినాయి. ఏనుగూ న ల ఎ (౪,506

22 గజేంద్రమోతము మొసలీ రెండూ ఎడతెరిపి లేకుండా ముట్టైలతో తాకుతూ, తలలు ముక్కలయ్యేటట్టు అమరికలు తప్పి నెత్తురు కారేటట్టు హుమ్మంటూ వాడియైన దంతములతో పొడుచుకొన్నాయి. ఒకదానిని మరొకటి లాగేటప్పుడు కాళ్ళ పట్టు సడలకుండా గట్టిగా నిలదొక్కుకొన్నాయి.

వేగంగా సుళ్ళు తిరిగిన సరస్సులోని నీటి తాకిడికి మొసళ్ళూ, తాబేళ్ళూ, పీతలూ, చేపలూ, కప్పలూ మొదలైనవి ప్రాణాలు కోల్పోయినాయి. బింకంతో వేగంగా మొసలీ, ఏనుగూ, ఒకదానిని మరొకటి అణచి చీకాకు పరచాయి. బాగా అలసి పోయినాయి.

ఒకదాని దెబ్బలకు ఇంకొకటి నాచునూ పాచినీ కప్పచిప్పలనూ అడ్డంగా వేసినాయి.. శరీరాలపై ఆశ వదలిపెట్టి పరస్పరం గెలవాలనే కొర్రజ 'పెంచుకొన్నాయి. క్రమ[క్రమంగా చెలరేగి రాత్రి పగలూ తిండీ, నిద్రా లేక్సుండ్రా ఏనుగూ, మొసలీ చాలాకాలం పోరాడినాయి.

56. క. జవమును జలమును బలమును వివిధములుగం బోరు కరటి వీరతకు భువిన్‌ దివి మకర మీన కర్కట నివహము లొక్కటన మి(తనిలయము. బొందెన్‌.

భావము ; భూమి మీద ఉన్న గజేంద్రుడు చురుకుదనంతో పట్టుదలతో

అనేక విధములుగ మొసలితో యుద్దం చేసినాడు. అతని పరా(క్రమం చూసి

అకాశంలోని మకర, మీను కర్కాటక రాసులు ఒక్కసారిగా సూర్యమండలము లోకి దూరినాయి.

57. కా. ఆటోపమ్మునం జిమ్ము జొ మ్మ గల వ(జాభీల దంతమ్ములన్‌ దాంఖించున్‌ మెడం జుట్టిసట్టి హరి దోర్దండాభ శుండాహతిన్‌ నీటన్‌ మాటికి మాటికిం దిగువంగా నేరాటమున్నీటిపొ రాటం దోటమిపాటు6 జూపుట_,కరణ్యాటంబు వాచాట మై,

గజేంద్రమోక్షము 23 భావము ; నీటిలోనికి మరల మరల లాగుతున్న మొసలిని ఓడించడానికి గజేంద్రుడు దానిని వేగంగా పైకెగురగొట్టి పిడుగువంటి భయంకరమైన తన దంతపు మొనలతో మొసలి రొమ్ము పగిలేటట్టు పొడిచాడు. ఇంద్రుని భుజం వంటి తన తొండంతో దాని మెడను చుట్టి విసిరికొట్టాడు.

58. వ. అప్పుడు. భావము ; ఆ సమయంలో.
59. ఆ. మకరితోడం బోరు మాతంగవిభుని నొ

క్కరుని డించిపోవం గాళ్ళురాక

కోరి చూచుచుండె6 గుంజరీయూథంబు

మగలు తగులుగార మగువలకును. భావము :; మొసలితో పారాడుతున్న గజీంద్రుళ్లి ఒంటరిగా విడిచిపెట్టి వెళ్ళడానికి కాళ్ళాడక ఆడ ఏనుగులు ఊరక చూస్తూ ఉండినాయి. భార్యాభర్తల మధ్య ఉండే సంబంధం విడదీయలేనిది కదా! వ్యాఖ్ధా: మొసలితో పోరాడుచున్హు గజురాజాను ఒంటరిగా విడిచిపెట్టి వెళ్ళడానికి కాళ్ళాడక ఆడ వీనుగులు ఊరక చూస్తూ ఉండినాయి. ఏ విధమైన సవోయము చేయలేకపోయినాయి.. గజోందుని విడిచి గట్టున నిలబడ్డాయి. ఆనందముగా జలక్రీడలాడునప్రుడు అందరూ గబోం(దునికి తోడుగా ఉన్జారు.. కష్ణ సమయములో అందరూ. దూరమైనారు. బంధుత్తాము ఇలాగే ఉంటుంది.

జీవుని అవేదన “గర్భోపనిషత్తు” ఇలా చెప్పుతుంది.

వురా వరజన స్వాళ్టే కతం కర్మ శుభాశుభమ్‌ నీకాకీ తేన దవ్యోమి గతాస్తే ఫల భాగిన : “పూర్వము ఇతరుల కొర్రా మంచిచెడులగు .అనేక కర్ణుములను

చేసితిని. ఇమ్టుడు నేను వీకాక్షై ఒంటరిగా బాధపడుచున్నాను. ఫలమనుభివించిన వారందడూ వెళ్ళిపోయారు. ”

రై4 గజీంద్రమోాత్మము గజోంద్రుడికే కాదు ఈ పరిస్టితి అందరికీ ఎదురవుతుంది. ఏ కుటుంబ సుఖమును కోరి జీశ్రలు పాప ఫుణములతో కూడిన అనేక కర్ణుల నాచరించిర్తో ఆ కుటుంబంలోని వారే అంత్వ కాలమున దూరమగుదురు. సుఖాలను అందరూ కఅసి పంచుకుంటారు. దుఖుమయు మూత్రము వ్దక్టిగత అనుభవమునకు సంబంధించినదిడ్లు ఉంటుంది. కసుక దుఃఖమును ఇచ్చే పాపమును ఎప్పుడూ చేయకూడదు. సుఖమును వంచే వుణ్యకార్భములనే మనము ఆచరించాలి. కానీ మనము ఇందుకు భిన్నంగా (పవర్తిస్తాము. మనం సుఖాన్ని కోరుకుంటాము. అది కావాలంటే వుణ్యము నాచరించాలి కదా. ఆవని మా(తం చేయము. వుణ్వన్వ ఫలమిచ్చంతి వుణ్జుం నే చ్నన్తి నూనవా : “మానవులు వుణ్వ్యఫలమును కోరుతారు. కాని వుణ్యకార్వము ఆ నాచరింపరు” అని ఆర్యోక్టీ. అదే విధముగా పావ ఫలమైన దుఖాన్లి ఎవరూ కోరుకోర్రు, కా ని పాపకార్వయులను అందరూ ఆచరిస్తారు... పాపము చేసి పాప ఫలమైన దుఖము రాకూడదంటే ఎలా సాధ్యపడుతుంది? న పాన ఫల మిచ్చంతి పాపం కుర్వన్హి యత్హుతః “పావ ఫలమైన దుఖమును నిరాకరిస్తారు. కానీ యత్నించి పావం చేస్తారు” అని ఆర్యోక్సే. 60. వ అంత. భావము : అప్పుడు. ౪1. ఆ. జీవనంబు దనకు జీవనం బై యుంట నలవు చలము నంత కంత కెక్కి మకర మొప్పె డస్సై మత్తీభమల్లంబు బహుళపడ శీతభాను పగిది.

గజేంద్రమోతషము 25 భావము :; మొసలికి నీళ్ళే బ్రతుకు తెరువు కావడం వళ్ల క్రమంగా దాని బలమూ, పట్టుదలా పెరిగినాయి. గజేం(ద్రుడు కృష్ణపక్షంలోని చంద్రుని వలె అంతకంతకూ బలహీనపడినాడు, వ్యాఖ్యా : వనుగు పైకి రావాలని (ప్రయత్హుం చేస్తున్సుది. మొసలి లోపలకీ ఈడ్వాలని ప్రయత్హుం చేస్తున్సుది. కణ కణానికి గదబోందుని ట్ల సన్హుగిల్లుతూ ఉంది. మొసలి ఛ్హీవంతమనవుతూ ఉంది. జీవుని ట్లో తగ్గుతూ ఉంటే మోహము త్తే పెరుగుతూ ఉంటుంది. ఇదొక భయంకరమైన పోరాటము.

68. మ. ఉలుకుం గుంభయుగంబుపై హరిక్రియన్‌ హుమ్మంచు పాదంబులం దియకుం గంఠము వెన్నుదన్న నెగయున్‌ హేలాగతిన్‌ వాలమున్‌ జచు న్నుగ్గుగం దాంకు ముంచు మునుంగున్‌ శల్యంబులున్‌ దంతముల్‌ విజణుగన్‌ (ప్రీయుచుం బొంచి పొంచి కదియున్‌ పేడండ యూథోత్తమున్‌.

భావము ; సింహమువలె మొసలి హుంకారం చేసి, ఏనుగు కుంభస్టలం పైకి ఉరికింది. పాదాల మధ్య దూరి గిరగిర తిరిగింది. మెడనూ వీపునూ కరచి బాధపెట్టింది. సులువుగా ఎగిరి ఏనుగు తోక కొరికింది. నలిగి పోయేటట్టు ఢీ కొన్నది. నీళ్ళలో ముంచింది. తాను మునిగింది. ఏనుగు ఎముకలూ, దంతాలూ విరగేటట్టు కొట్టింది. దాగి దాగి పైబడింది.

68. మ. పొడ గానంబడకుండ-డాయగ వెలికిం బోవంగం దా నడ్డమై పొడచూపుం జరణంబులం బెనంగొనుం బోరాక రారాక బె గ్గడిలం గూలంగం దాంద లేచుతణీ నుద్దాటించు లఅంఘించు ఐ ల్విడి జీరున్‌ దలంగున్‌ మలంగు నొడియున్‌ వేధించు. గ్రోధించుచున్‌.

భావము : మొసలి కనపడకుండా నీళ్ళలో దాగుతూ ఉండి ఏనుగు గట్టుమీదకు వెళ్ళేటప్పుడు అడ్డంగా వస్తూ ఉంది. ఏనుగు కాళ్ళు బంధిస్తూ అటూ ఇటూ కదలనీయకుండా భయంతో కూలిపోయేటట్టు తోకతో

26 గజీంద్రమోతము కొడుతూ ఉంది. లేచినప్పుడు ఒడలు జాడించి పైపైకి ఎగురుతూ ఉంది. వేగంగా వైదొలగిపోతూ వెనుదిరిగి వచ్చి కోపంతో ఏనుగు మీదకు ఎగిరి వేధించి బాధపెట్టుతూ ఉంది. 6క. వ. ఇట్లు విస్మిత నకచ(కం వై, నిర్వక విక్రమంబున, నల్చహృదయ

జ్ఞానదీపంబు నతి(కఠమించు మహి మాయాంధకారంబునుం బోలె, నంతకంతకు నుత్సాహకలహ సన్నాహ బహువిధ జలావగాహం వెన (గ్రాహంబు మహాసాహసంబున. ల భావము : ఈ విధంగా మొసలి తన అవక్ర పరాక్రమంతో తన జ్ఞాత్తి మొసళ్ళకు అత్యంత ఆళ్చ్ళర్యం కలిగిస్తూ ఉంది. మహామాయ అనే చీక అల్పమైన జ్ఞాన కాంతిని కప్పివేసినట్టుగా (క్రమక్రమంగా ఉత్సాహంతో ఆక్షెక్ట విధాలుగా కుప్పించి ఎగసి గజీోంద్రుని నొప్పించింది. ధైర్యముతో నీళ్ళ లో మునిగి తేలసాగింది. 65. శా. పాదద్వంద్వము నేల మోసి పవనున్‌ బంధించి పంచేందియో న్యాదంబుం బరిమూర్చి బుద్ధిలతకున్‌ మౌణాకు హత్తించి ని స్టేద (బహ్మపదావలంబన గతిం (గీడించు యోగీందు మ ర్యాద న్న(కము వి(కమించెం గరి పాదాకాంత నిర్వ(కమై. భానము : నీళ్ళలో మునిగిన మొసలి రెండు కాళ్ళను నేలమీద అని ఊపిరి బిగపట్టింది. యోగీశ్వరుడు పంచేంద్రియాల ఆడంబరాన్ని అణగింప చేసి టుద్రి అనే తీగకు మారాకు అమర్చి ఆనందమయమైన పరమాత్మ పదాలను అవలంబించి ఆనందించే విధంగా మొసలి విజ్బంభించి గజేంద్రుని పాదాలను కదలకుండా వదలకుండా పట్టుకొన్నది. 66. ఆ. వనగజంబు నెగుచు వనచారిం బొడగని వనగజంబె కాన వ(జిగజము వెల్లనై సురీం[దు వేచి సుధాంధులం బట్టు పట్టనీక బయలు (వాయె.

గజేంద్రమోతము 27 భావము : మొసలి ఏనుగును నీళ్ళలోకి లాగడాన్ని చూచి ఇంద్రుని ఏనుగు ఐరావతం తెల్లబోయింది. దేవేంద్రుని పడదోసి దేవతలు పట్టుకోవడానికి వచ్చినా వారికి దొరకకుండా అటూ ఇటూ ఆకాశంలో పరొత్తింది.

67. ఉ. ఊహ కలంగి జీవనపు టోలమునం ఐడి పోరుచు౯ మహి మోహలతా నిఐద్ధ సదము౯ విడిపించుకొనంగలేక సం దేహము బొందు దేహి(కియ దీనదశ౯ గజ ముండె ఫీషణ గ్రాహ దురంతదంత పరిఘట్టిత పాద ఖురా[గ్ర శల్య మై.

భావము :; సంసారంలో పడి పోయి మోహమనే పెద్ద తీగతో కట్టువడిన

పాదాన్ని విడిపించుకోలేక దిక్కుతోచక సందేహానికి గురియైన జీవుని విధంగా గజేంద్రుడు భయంకరమైన మొసలి వాడి కోరలకు చిక్కి తొక్కుడు పడిన కాలిగిట్టులు కలవాడై దీనముగా అలమటించినాడు.

వ్యాఖ్య. “మోహక్షయమే మోక్షము” - భగవాన్‌ శ్రీ, సత్య సాయి బాబా

68. వ. ఇ వ్విధంబున.

భావము : ఈ విధముగా.

69. క. అలయక సౌొలయక వేసట నొలయక కరి మకరితోడ నుద్దండత రా (తులు సంధ్యలు దివసంబులు సలిపె౯ బో రొక్క వేయి సంవత్సరముల్‌.

భావము : గజేంద్రుడు మొసలితో అలసిపోకుండా (స్రుక్కిపోకుండా విసుగు చెందకుండా రాత్రులూ పగళ్ళూ సంజలూ వెయ్యి సంవత్సరములు తీ(వ్రంగా పోరాటం సాగించినాడు.

వ్యాఖ్య 2 వనుగూ మొసలీ భయంకర పోరాటాన్లి సహ(స వర్ణంబులు సాగించినాయి. నహ(సమంటే ఇక్కడ వేయి కాదు. అనేకములు అని

2% గజేంద్రమోషతము భావించాలి. “సహస శీర్ణం దేవం విళశ్వాక్షం విళ్ళసంభవమ్‌”అని వేదం. అంటే పరమాత్ముడు అనేక శీర్ణములు, అనేక కన్డులు కలవాడు.

ఇక్కడ కూడా అలాగో గ్రహించాలి. మోహముతో బీవుడెవుడూ పోరాటము చేస్తూనే ఉంటాడు. ఇది ఒకనాడు (ప్రారంభమై మరునాడు అంతమల్వేది కాదు. నిరంతరం సాగుతూ ఉంటుంది. " 70. మ, ప్పథుశక్తిఃణ గజ మౌ జల(గహముతోం బెక్కీండ్లు పోరాడి సం శిథిలం వై తనలావు వైరిబలముం జింతించి మిథ్యా మనో రథ మింకేటికి దీని గల్వ సరి పోరం జాలరా దంచు స వ్యథ మై యి ట్లనుం బూర్వపుణ్య ఫల దివ్యజ్ఞాన సంపత్తితొళ భావము : గొప్పబలంతో గజోంద్రుడు చాలా సంవత్సరములు మొసల్రిశ్రా పోరాడి పోరాడి చివరకు చితికి పోయినాడు. తన శక్తినీ, శత్రు బలాన్నీ గా ల్చి ఆలోచించినాడు. “దీనిని ఓడించడానికి లేదా దీనితో సమానంగా పోరాడటానిక్షి నాకు సాధ్యం కాదు, అడియాస ఇంకెందుకూ అని దుఃఖ పడినాడు. పూర్వ పుణ్యం వల్ల కలిగిన దివ్యమైన జ్ఞానం వల్ల గజేంద్రుడు తనలో త్ర విధంగా అనుకొన్నాడు. న్వాఖ్ధా గదోం(దుడు మొనలితో చాలాకాలం పోరాడి పోరాడి చి వరకు చితిక్రిపోయినాడు. ఈ మొనలిని ఓడించడానికి సాధ్యం కాదు అని నిల్టయించుకొని దుఃఖించినాడు.. పూర్వజన్మ సుళ్టుతం చేత కలిగిన ముత్ర జ్ఞానం వ్యా ఆతడి ద్నస్టి పరమాత్ముడి వైవుమళ్ళింది. అంత్యకాలములో ఎవరి పరిస్ట్రేతి ఎలా ఉంటుందో, అందుచేత మనము ఇవ్పుటినుండే భవంతుని. నిరంతరము. స్థురించడం అలవాటు చేసుకోవాలి. ఇం(దియములు స్వాధనములో ఉన్హుమ్లుడే పరమాత్మను (ప్రార్ధించాలి.

గజేంద్రమోక్షము 29 71. శా. వ రూపంబున దీని గెల్లు, నిటమీ6 దే వేల్పుం జింతింతు, నె వ్వారిం జీరుదు, నెవ్వ రడ్డ మిం, ని వ్వారి పచారో త్తము౯ వారింసం దగువార లెవ్వ, రఖథిల వ్యాపారపారాయణుల్‌ తేరి మొక్కెద దిక్కుమాలిన మొణాళింపం (బపుణ్యాత్మకుల్‌ భావము ; ఏ విధముగా ఈ మొసలిని గలవగలను? ఇక మీద ఏ దేవుని తలచేది? ఎవరిని పిలిచేది? ఎవరు నన్ను కాపొడుతారు? గొప్పదైన ఈ మొసలిని అడ్డగించే వారెవ్వరు? అన్ని కార్యాలలోనూ సమర్డులూ, గొప్ప పుణ్యాత్మకులు దిక్కులేని నా మొర వినేవారు లేకపోతారా? అటువంటి వారికి (మైక్కెదను,

వ్వాఖా వ గజేంద్రుడు. స్వుట్తేని నమ్ముకొని చాలాకాలం పోరాడీనాడు.

మన శ్తే సరిపోదని అనిపించినప్పుడే ఎవరినైనా +రణు కోరవలెనను

సంకల్దుము మనకు కలుగుతుంది. అదే గజురాజుకు కలిగింది. ఇంత మంది దేవతలలో తనను రజ్ష్మించునారెవ్వురు? అన్ను యోచన కలిగింది. ఈ విధంగా మొదలైన ఈ ఆలోచన అందరికీ మూఅమైన ఒక దేవుని వద్దకు చేరుట సాధనలో అంచెలంచెలుగా ఎదుగుట. ఆ మూలము విష్ణువు కావచ్చు, పరమళ్షురుడు కావచ్చు, అమ్మవారు కావచ్చు.

బలహీనుడైన గజోంద్రుడు దైవబలమే. శరణ్యమని భావించెను. బాధలలోనో బీవ్రలకు భగవంతుడు స్క్రతిలో నిలుస్తాడు. పరమాత్ముని మరపించే. సుఖముల కన్నును ఆయనను. జ్ఞాపకము. చేయు. బాధలే హితకరములు కనుక బాధలను ప్రసాదించమని కుంతీదేవి శ్రీక్నష్టభగవానుని

(ప్రార్హించినట్లు శ్రీమద్భాగవతము (ప్రధమ స్కంధమున చెప్పుబడినది.

72. శా. నానానేకప యూథముల్‌ వనములోనం బెద్దకాలంబు స న్యానింపక్‌ దశలకకోటి కరిజీనాథుండ నై యుండి మ ద్దానాంభః పరి పుష్ట చందన అతాంత చ్భాయలం దుండలే కీ నీరాశ నిటేల వచ్చితి, భయం బెట్లోకదే, యీశ్వరా!

30 గజేంద్రమోతము భావము : అడవిలో చాలా కాలంగా అనేక గజ సమూహముల గౌరవాన్ని పొందుతూ, పది లక్షల కోట్ల ఆడ ఏనుగులకు ప్రభువుగా ఉంటూ, నా దాన జలధారలతో పెరిగిన మంచి గంధపు చెట్ల నీడలలో సుఖంగా ఉండకుండా నీటిపైన ఆశతో ఇక్కడికి ఎందుకు వచ్చినాను? _ దేవుడా! భయం వేస్తూ ఉన్నది. నా గతి ఏమవుతుందో! వ్యాఖ్బా =: “దానాంభస్సులు” అనూ గజముల మదజలములనియు, దానము చేసినపుడు విడిచిపెట్టిన జలములనియు. అర్రము. గబోందుడు కనుక మదజలధారలను అర్హము సరిపోవును. గబోందుడు వూర్వజన్మలో “ఇంద్రద్యుముడు” అను (ద్రవిడ దేళ రాజు విష్ణుభక్తులలో (శష్టుడు, వుణ్యాత్ముడు, ఎన్నో దానములు చేసినవాడు... ఇవ్దుడు కష్టకాలములో ఆ జన్ఫులో చేసిన వుజ్బకార్భములు లీలగా అంటే తెలిసీ తెలియనట్టుగా జ్ఞాహకమొచ్చాయి.

పోతనామాత్యుని అద్భుత రచనా అలికి ఈ వద్యమొక్ష చక్తృని దృష్టాంతం.

738. ఉ. ఎవ్వనిచే జనించు జగ మెవ్వనిలోపల నుండు లీన మై యెవ్వనియందు డిందు ఐరమేశ్వరు6 డెవ్వండు మూలకారణం బెవ్వం డనాది మధ్య లఅయుఈ డెవ్వండు సర్వము దాన యైన వాం డెవ్వండు వాని నాత్మభవు నీశ్వరునే శరణంబు వేండెద౯,

భావము ; ఈ లోకం ఎవని వల్ల పుట్టుతోందో, ఎవని లోపల కలిసి

ఉంటుందో, ఎవని యందు లయమ్రైపోతూ ఉన్నదో, ఎవడు పరమాత్ముడో,

ఎవడు ఈ లోకానికి మూలకారణమైనవాడో, ఎవడు ఫపుట్టుడము, నాశము, పెరగడము. లేకుండా ,ఉంటాడో, ఎవడు అన్నీ తానేర్చు ఉంటాడో అటువంటి ఆత్మభవుడైన భగవంతుళ్లో నేను శరణు వేడుతాను.

గజేంద్రమోతము ప వ్యాఖ్యా 2 సర్వేళ్ళురుని మూలతత్త్సం ఈ పద్యంలో. ఎన్నో దళాలతో విప్పారింది. ఇందులోని “ఎవ్వడు” అవ్వక్తుడు. అ అవ్వక్తరూపుణ్ల్డు వ్యక్తపరచడానికి “ఎవ్వుడు” అనే మాటు ఎన్నో విభక్తులతో రూవుదిద్దుకుంది.

వేదాలలో చెప్పబడిన పరమాత్మకు ఎ పేరులేదు. ఊరులేదు. తెలుసున్హు దానిని బట్ర తెలియని దానిని ట్తెల్లుసుకున్లుట్టు ఆయనము తెలుసుకోవాలి. ఆయన న్నష్టించిన జగత్తు మనక్తి కనిపిస్తోంది. విళ్ళుము విళ్ళుముగా మిధ్య కాని విళ్ళుము విళ్చేళ్ళరుడిగా నత్వమ్ము. కనిపించే జగత్తును బట్టి కనపడని పరమాత్మను అనుభూతికి తెచ్చుక్షోవ్నాల్ని. వెలుగుతున్న బల్టును బట్టి కనవడని విద్యుబ్బుక్సి ఉందని ఎలా తెలుస్తున్సుదో ఈ జగత్తు అంతా ఉన్హుది కముక దానిని స్నష్టించేవాడు, పోషించేవాడు, అయం చేసేవాడూో ఉండి తీరాలి. "శీ. క. ఒకపరి జగములు వెలినిడి

యొకపరి లోపలికిం గొనుచు నుభఖయముః దానై

సకలార్థ సాకియగున

య్యకలంకుని నాత్మమూలు నర్థిం దలంతు౯. భావము : ఒకసారి లోకాలను బయటపెట్టి, " ఇంకొకసారి తనలో చేర్చుకుంటూ, ఆ లోకాలు రెండూ తానెయ్రై, అన్ని విషయాలనూ చూస్తూ ఆత్మలకు అత్మరైన ఆ పరమాత్ముని ఆసక్తితో ధ్యానం చేస్తాను. న్వాఖ్దా 2 మనల్లో రెండు “నేనులు” ఉన్నాయి. ఒకటి నేను ఆనే అహంకారము. అంటే ఈ పని నేను చేశాను. ఆ పని నేను చేస్తాను లాంటివి, రెండవది. “నేను”. అనబడే పరమాత్మ. నేను అనే అహంకారము తొలగించుకొంటే అందరిలోనూ “నేను” గా పరమాత్మ ఉన్నాడు అనే జ్ఞానం కలుగుతుంది. -ఈ జ్ఞానం కలిగినవుడు మనం ఎవరినీ. దూషించమ్ము, హింసించము. అయితే ఈ జ్ఞానం కలగడం అంత స్తులభం కాదు.

32 గచీంద్రమోతము నిరంతరము. పరమాత్మను స్తోత్రము చేయడం వలన ఈ జ్ఞానం కలుగుతుంది.

“ఆఅత్మమూలుడు” అనగా మనలో ఉన్హు “నేరు” అనబడే (వ్మజ్ఞకు మూలమైనవాడు అని అర్ధము. 75. క లోకంబులు లోకేళులు లోకస్మలుం దెగినతుది నలోకం ఐగు సెం జీంళటి రవ్వల నెవ్వండు నేకారృతి వెలుంగు నతని సే సేవింతు౯. భావము : లోకాలూ, లోకాలను పాలించే (్రభువులూ, లొకాలతో ఉండేవారూ అందరూ నశించి పోయిన తరువాత, ఆ కారు చీకట్టకు అవత్తల అఖండమైన రూపంతో ప్రకాశించే భగవంతుణి నేను భావించి సేవిస్త వ్యాఖ్ధా : (బహ్మాదేవుని అఆయుర్జాయంలోని రెండవ సగం వూర్తి అయిన తర్వాత స్థూలమైన వంచమవోభూతాలూ అహంకారమనే సూక్షభూత్రంలో లీరమవ్రుతాయి. అది మూం(ళ్ఫుతిలో లీచరమవుతుంది. ఆ మూల్రళ్ఫతి వ్యక్తతత్వం లోనికి తీరమవుతుంది.. ఆ వృక్టతత్సం కూడా లీరమైన తర్వాత అపార అంధకారము అవరించును.. అమ్హుడు భగవంతుడు శోషుడుగా నిలబడి ఉంటాడు. ఆలాంటి స్వామి తత్సం అలాంటిది ఇలాంటీది అనే వ్యర్ధనక్రు అతీతమైనది. అదే అన్హిటీకీ మొదలు అన్లిటా అదే నిండి వెలుగుతూ ఉంటుంది. గుణాలకు అది అతీతమైనది. వమైక తత్తంగా నిలబడి ఉంటుంది. అదిగాక వేరుగా శషించినదంటూ వీమీ ఉండదు. దాని రూపం ఇలా ఉంటుంది అని చెప్పుడానికి వీలులేదు. ఎందువ్యనంటే అది సర్వజ్రియా స్పారూవమైనది. వేదాలు ఆ తత్తాన్లి గురించే ఎప్పుడూ గానం చేస్తూ ఉంటాయి. ఆత్మను అధిష్టించి, దానికీ ఆధారంగా నిలబడీన జ్యోతి అది. అలాంటి అఖండమైన రూపంతో (పకాళించే భగవంతుల్లో భావించి సేవిస్తాను అని గబోం(ద్రుడు స్రార్దిస్తున్లాడు.

గజేం(ద్రమాతము 33 76. క. నర్తకునిభంగిం బెక్కగు మూర్తులతో నెవ్వం డాడు మునులు? దివిజుల్‌ కీర్తింప సేర రెవ్వని వర్తన మొరు లెబుంగ రట్టి వాని నుతింతుకా. భానము ; నర్తకుని లాగా అనేక రూపాలతో ఎవడు నాట్యం చేస్తుంటాడో, మునులూ, దేవతలూ ఎవనిని కీర్తింపలేరో, ఎవని (ప్రవర్తన ఇతరులు తెలుసుకోలేరో అటువంటి దేవదేవుళ్లో నేను స్తుతిస్తాను. 77. ఆ. ముక్తసంగు లైన మునులు దిదృకులు సర్వభూత హితులు సాధుచిత్తు లసదృశ (వతాఢ్యు లై ఠొల్తు రవ్వని దివ్యపదము, వాండు దిక్కు నాకు. భావము ; అన్నీ విడిచిపెట్టేసిన మునులూ, భగవంతుణ్లీ చూడాలని కోరేవారూ, అన్ని (ప్రాణులకు హితం కోరేవార్హూ మంచి మనసు కఠవారూ, సొటిలేని వ్రతములు ఆచరిస్తూ ఎవని దివ్య పాదాలను సేవిస్తారో అటువంటి జేవుడు నాకు దిక్కగుగాక. న్వాఖ్తా 2 దిద్ధతులు అనూ చూడవలెను కోరిక గలవారు. అంటే భగవంతుని చూడాలి అనే కోరిక కలవారు. ఆ కోరిక వ్రరంగా నిలబడాలి అంటే. దానికి చిత్తము. (పళాంతమై, సాధువుగా రూపొందాలి. సర్సజీవ్రలలోనూ భగవంతుడు ఉన్నాడు కాబట్టి సర్వజీవ్రల యెడల (ప్రేమ కలిగి యుండి, వారి హితమును కోరుచూ వారికి సేవ చేసిన యెడల చిత్తము (పశాంతమై, సాధువుగా రూపొందుతుంది. అప్పుడు భగవంతుణ్ణి చూడాలి అనే. కోరిక స్రీరపడి ఆయన్ను. సేవిస్తాము. సర్ద్వజీవులకు సేవచేస్తే భావంతుళ్లో. సేవించినట్లే. మానవసేవే మూధవసేవ అని భాగవత సందేశము.

పశ గజీంద్రమోతము 78. సీ. భవము దోషంబు దూసంబు కర్మయినా హ్వయమును గుణము లెవ్వనికి లేక జగములం గలిగించు సమయించు కొంంకునై నిజమాయ నెవ్వండిన్ని యును దాల్చు నా హాశునకు ననంతశక్తికి బ్రహ్మ కిద్ధరూపికి రూపహీనునకును జితచారునకు సాజికి నాత్మరుచికినిం బరమౌాత్మునకు. బర(బహ్మమునకు ఆఅ. మాటల నెలుకల మనములం జేరంగం గాని శుచికి సత్త్వగమ్యు6 డగుచు నిపుణుం డై నవాని నిష్కర్మతకు మెచ్చు వాని కే నొనర్తు వందనములు. భావము : ఎవనికి జన్మమూ, పాపమూ, అకారమూ, కర్మా నామాలూ గుణాలూ లేవో, ఎవడు లోకాలను ఫుట్టించి నశింప చేయడం కోసం త్రన మాయా ప్రభావంతో ఇవన్నీ ధరిస్తాడో, ఎవడు రూపం లేనివాడైనా ఆళ్చర్యకరంగా అంతులేని. శక్తితో నిండైన రూపాన్ని పాందుతాడో ఆ భగవంతుడు అన్నిటినీ చూస్తాడు. ఆత్మ కాంతిలో వెలుగుతాడు,. ఆత్మకు మూళలమైనవాడు. మోక్షానికి అధికారి అయినవాడు. మాటలకూ, ఊహలకూ అందరానివాడు. పరిశుద్దుడు. సత్వగుణంతో దరిజేర దగినవాడు. నిపుణులు చేసే ఫలాపేక్ష లేని కర్మలను మెచ్చుకుంటాడు. అటువంటి భగవంతునికి నేను నమస్కారాలు చేస్తాను. వ్వాఖ్ధా వ నారాయణుడు. వుట్టుక లేనివాడు. శ్రీమద్భాగవత దళము స్కంధములో (బవ్యోదిదేవతలు దేవకీ గర్బంలో ఉను నారాయణుని స్తోత్రము చేస్తూ ఇలా అంటారు.

గజేంద్రమోతము 35

ఉ. పుట్టువు లేని నీకభవ పుట్టుకు (క్రీడయ కాక పుట్టుటే?

యెట్టనుడున్‌ భవాది దళలెల్లను జీవులయం దవిద్యదాం

జుట్టుచునుండు. గాని నిను6 జుట్టినదింబలెం బొంతనుండియుం

జుట్టంగ లేమిం ద(త్కియలం జొక్కని యెక్కటి వౌదువీశ్వరా! భానము : పుట్టుట ఎరుగని నారాయణా! నీకు పుట్టుక అంటూ వేరే లేదు. అటువంటి నీవు ఇలా పఫుట్టుడం అనేది నీకు క్రీడగాని, పుట్టుక కాదు కదా! అది ఎలా అంటే జన్మ మరణం మొదలైన ఫ్థితులన్నీ మాయ కారణంగా జీవులను ఆవరిస్తూ ఉంటాయి. కాని నిన్ను మాత్రం ఆ మాయాదేవి ప్రక్కన నిలబడి కూడా స్పృశించలేక దూరంగా ఉండి పోతుంది. కనుక ఆ మాయామయమైన క్రియలు వేటిలోనూ చిక్కుకొనకుండ హ్రైక మూర్తివిగా నిలబడిపోతావు. కనుకనే ఈ జగత్తులకన్నిటికీ నీవు ఈశ్వరుడవు.

పరమాత్మునికి సర్వసాక్షి అని పేరు. భక్తులు కానీ శక్తివంతులు కానీ రక్తులు కానీ, ముక్తిపరులు కానీ, ముక్తులు కానీ ఎవ్వరైనా వారి వారి కర్మలు, వారి వారి విశ్వాసములు వారికి రకా, శిషూ ఉంటాయి, వారి వారి ్రార్ధనలే వారిని రక్షిస్తాయి. భగవంతుడు కేవలం సాక్షిభూతుడు.

నిష్కర్మత అనగా కర్మరాహిత్యము. కర్మాచరణములో సంకల్పముగాని, _ కోరికగాని, కారణముగాని లేనప్పుడు కర్మ రాహిత్యమన బడును. ఈ విధముగా కర్మాచరణములో కర్మ రాహిత్యమును సాధించుట నిజమైన ఆధ్యాత్మిక సాధన. దీనినే పరమాత్ముడు మెచ్చుకుంటాడు.

79. సీ. శాంతున కపవర్గ సౌఖ్య సంపేదికి నిర్వాణ భర్తకు నిర్విశేషు నకు, ఘోరునకు గూఢునకు గుణధర్మికి సొమ్యున కధికవిజ్ఞానమయున

36 గజేంద్రమోక్షము కథఖిలేందియ([దష్ట కధ్యమనకు బహు 'షేకజ్ఞునకు దయాసింధుమతికి మూలప్రకృతి కాత్మ మూలునకు జితీం(ది య జ్ఞాపకునకు దుఃఖాంతకృతికి ఆ. నెటి నసత్య మనెడి నీడతో వెలుంగుచు నుండు నెక్కటికి మహోత్తమునకు నిఖిల కారణునకు, నిష్కారణునకు న మస్కరింతు నన్ను మనుచు కొణకు, భావము : భ్గవంతుడు శాంత స్వరూపుడు. మోక్షానికి అధిపతి అయిన వాడు. ఆనందానికి ఆలవాలమైనవాడు. స్వపర భేదం లేనివాడు. దుష్టులకు భయంకరమైనవాడు. సంసార బద్దులకు అందనివాడు. గుణాల ధర్మము కలవాడు. సరళమైన స్వభావమూ, విశేషమైన జ్ఞానమూ కలిగినవాడు, అన్ని ఇం(ద్రియాల కార్యాలు చూచేవాడు. అన్నిటికీ ప్రభువు అయినవాడు సర్వజ్ఞుడు. దయారసానికి సము(ద్రం వంటివాడు. అన్నిటికీ మూల పురుషుడు. ఆత్మకు ఆధారమైనవాడు. ఇంద్రియాలను ఆజ్ఞాపించేవాడు దుఃఖాన్ని తొలగించేవాడు. మాయ అనే నీడతో నిండుగా వెలిగేవాడ్డు. ఒంటరివాడు. చాలా గొప్పవాడు. అన్నిటికీ బీజమైనవాడు. ఏకారణమూ లేనివాడు. అలాంటి స్వామికి నన్ను కాపాడమంటూ నమస్కారం చేస్తాను. వ్యాఖ్టా 2 పరమాత్ముడు శాంతుడు ఉగ్రుడు, (పచ్చన్నుడు అని చెప్ప బడుతున్హాడు.. ఈ మాటలు పరస్పుర విరుబ్రములుగా కనబడుచున్నును విరుద్దములు కావు. భక్తులకు వరమాత్యుడు శాంతరూన్రుడు కాగా దుష్టులకు ఉ(గ్రరూవుడై యున్నాడు. గృహస్తులకు (ప్రచ్చునుడై యున్దాడని భావము. విష్ణుదేవుడు (ప్రవ్లోదునకు శాంతుడై కనిపించెను. హిరణ్వకళిప్రనకు భయంకరముగ గోచరించెను.. శాంతలూపములో శిష్టరక్షణము, ఉగ్ర రూపములో దుష్తశిక్షణము, (పచ్చన్లు రూపములో ధర్ముసంస్త్రాషరము జరుగుచూ అవతార వైభవము మంగళకరముగ వ్యక్తమగుచున్దుది.

గజేంద్రమోశత్షము 37 80. క యోగాగ్ని దగ్ధ కర్ములు యోగీశ్వరు లే మహాత్ము నొం డెకుంగక స ద్యోగ విభాసిత మనముల బాగుగ నీక్షింతు రట్టి పరము భజింతు౯. భావము : యోగీశ్వరులు యోగమనే అగ్నితో తవ పూర్వ కర్మలను ద్భాం చేసి ఇంకేమీ తలంచకుండా (ప్రకాశించే తమ మనసులలో ఏ మహాత్ముని చూస్తుంటారో అట్టి పరబ్రహ్మమును నేను సేవిస్తాను. 81. సి. సర్వాగమామ్నాయ జలధికి నపవర్గ మయునికి నుత్తమ మందిరునకు సకల గుణారణి చృన్న బోధాగ్నికిం దనయంత రాజిల్లు ధన్యమతికి గుణలయోద్దీపిత గురుమానసునకు సం వర్తిత కర్మ నిర్వర్తితునకు దిశలేని నాబోంటి పశువుల పాపంబు లణంచువానికి సమస్తాంతరాత్ముం ఆ. డై వెలుంగువాని, కచ్చిన్నునకు, భగ వంతునకుం దనుజ సువస్తు దేశ దారసక్తులైనవారి కందంగరాని వాని కాచరింతు వందనములు. భావము ; భగవంతుడు అన్ని అఆగమాలకూ వేదాలకూ వారిధి లాంటివాడు. మోక్ష స్వరూపుడు. గొప్ప గుణాలకు నిలయమైనవాడు. రాపిడి కొయ్యలలో నిప్పువలె సుగుణాలలో దాగియుండేవాడు. తనంత తానుగా (హ్రకాశించేవాడు. గొప్పమనసు కలిగినవాడు. (ప్రళయమునూ, సృష్టినీ నడిపేవాడు. నా వంటి దిక్కులేని పశువుల పాపాలను శమింప

38 గజేంద్రమోత్షము జేసేవాడు. అందరిలోనూ ఆత్మగా వెల్‌గేవాడు. నాశనం లేనివాడు. పూజింపదగినవాడు. భార్యాపుత్రులూ, ఇల్లూ, పళువులూ అనే వాటిమీద అసక్తి కలవారికి అందరానివాడు. అటువంటి పరమాత్మునికి నమస్కారాలు చేస్తాను. వ్యాఖ్యా 2 వేదానికి నియమం, (శ్రుతి ఆమ్మాయం అని కూడ పేర్చున్హాయి. అనాది కాలం నుండి అందివస్తున్లు నిర్దారితమైన మూల (గ్రంథానికి “నియమం” అని పేరు. గురువు నుండి శిష్యుడు వినే దివృవాణీకి “శుతి” అని పేరు. అవ్బత్తి ద్వారా మననం ద్వారా నేర్చుకోబడే విద్యకు “ఆమాయం” అని పేరు.

నదుల యొక్క అస్తిత్సము సము(ద్రములో (నవేశించనంతవదక్త నముద్రములో కలిసిన తరువాత ఇది గోదావరినది ఇది వ్రప్ణానది అని తెలియదు. అంతా నముదమే. అదే విధముగా నర్వవేద శాస్త్ర్యుల అవసరము. పరమాత్మ గురించి చెప్పేటంత వరకే తరువాత అన్సీ వరమాత్ముడే. వరమాత్మును తెలుసుకోగలిగిన తర్వాత వేదశ్యాన్హ్రయముల పనిలేదు.

యజ్ఞానికీ కావలసిన అగ్జిని జమ్మికొయ్య్వలను రాచి వుట్టిస్తారు.. ఈ జమ్ముకొయ్యలను “ఆరణీ” అని అంటారు. భౌతికమైన ఘర్షణ వలన అగ్గు వుట్టినట్టుగా క్రింది స్తాయి గుణముల సంఘర్హ్తణ వలన జ్ఞునాల్లి వుట్టును. అరణీని మధించునప్రుడు ఫుట్లిన అగ్జ్డుతో బాటు అరణి కాలిపోశును. అదేవిధముగా క్రింది స్తాయి గుణములు జ్ఞానాగ్డుితో బాటు కాలిపోశ్రును. న్హస్తిలో గుణములు నూత్రమే యుండును. కానీ ద్భష్టి లోపమున్నే చూచువానికి మంచి గుణములు చెడ్డ గుణములు అను విభాగము కనపడును, “మనకు తెలిసిన సత్వము మనకు తెలిసిన అసత్యము కలిసియే సత్యమూ అని వేదము చెప్పుచున్లుది. గుణముల సంఘర్షణ వలన జ్ఞానాగ్లి వుట్టుటయనూ ఈ ద్నష్తీ దోషము తొలగుటయే గాని గుణాగుణములు

గజీం(ద్రమోతము 39 అంతరించుట. కాదు. ద్బష్టిలోని దోషము తాలగినప్పుడు న్నష్తిలో గుణములకు, అవగుణములకు కూడా నముచితమైన స్రానమున్లుదని తెలియును,

ఓక స్తాయిలో సత్యముగా తెలిసీవది పై స్తాయి దృష్తీలో అసత్యముగా కనిపించును. అమ్హుడు మరల ఇట్టి (పక్రియయే జరుుుటయు, ఇంకను పై స్తాయిలోని సత్వము దర్భనమిచ్చుటయు జరుగును. భార్వావు(తుల్తూ ఇల్లూ పళువులూ అనే వాటేపై అసక్తి కలవారికి భ్గవంతుడు అందరానివాడు. అనగా నంసారములో ఉండేవారికీ అందనివాడని అక్టం కాదు. మనిషి సంసారంలో ఉండవచ్చు కాని సంసారాన్ని తనలోనికి రానీయకూడదు. పడవ నీళ్ళలో వెళ్ళాలి కాని పదవలోకి నీళ్ళు రాకూడదు. ఎవరిమీదా వ్యామోహం పెంచుకోకూడదు. తొమరాకుమీద నీటిబొట్టులా ఉండాలి. మన వెంట వచ్చేది సంస్కారం, సంసౌరం కాదు. అనిత్వ్యమైన సంసారం మీద వ్యామోహం పెంచు కోకూడదు. నత్వమైన నిత్వమైన శాళ్టతమైన పరమాత్మ మీద వ్యామోహం పెంచుకోవాలి. అలాంటీ వారికి పరమాత్ము అందుతాడు. 892. వు మజియు. భొవము : అంచేకాకుండా. ॥ 898. సీ. వర ధర్మ కామార్ధ వర్ణితకాములై విబుధు లెవ్వాని సేవించి యిష్ట గతిం బొందుదురు చేరి కాంషించువారిక వ్యయ దేహ మిచ్చు 'నెవ్వాండు కరుణ ముక్తాత్ము లెవ్వని మునుకొని చింతింతు రానంద వార్జి మ గ్నాంతరంగు లేకాంతు లెవ్వని నేమియుం గోరక భ(దచరి[(తంబు. బాడుచుందు

తం గజేంద్రమోక్షము ఆ. రా మహేశు నాద్యు నవ్యక్తు నధ్యాత్మ

యోగగమ్యుం బూర్జ్చు నున్న తాత్ము

(బహ్మ మైన వానిం బరుని నతీంద్రియు

నీకు స్ఫూలు సూక్ము నే భజింతు. భావము : పరమాత్ముడు ధర్మం పైనా కామంపైనా ధనంపైనా ఆశలు విడిచిన పండితుల పూజలందుకొని వారు కోరుకున్న ఉత్తమ వరాలు అను(గ్రహిస్తాడు. దరిజేరి కోరినవారికి దయతో నాశనం లేని శరీరాన్ని (ప్రసాదిస్తాడు. మోక్షం పొందినవారు ఆనంద సముద్రంలో మునిగిన మనస్సులతో అతనిని అనునిత్యమూ ఆరాధిస్తారు. పరమార్జాన్ని చింతించేవారు ఏకాంతంగా అతని పవిత్రమైన చరిత్రను పాడుతుంటారు. ఎవడు అందరికంటే ఆద్యుడైనవాడో, కంటికి కానరానివాడో, ఆధ్యాత్మ యోగం వల్ల మాత్రమే చేరదగినవాడిో, పరిపూర్ణుడో, మహాత్ముడో, (బ్రహ్మస్వరూపుడో, _ (్రేష్టమైనవాడో, ఇంద్రియాలకి అతీతమైనవాడో, స్త్థూలస్వరూపుడో, సూక్ష్ముడో అటువంటి పరమాత్ముణ్ణీ నేను సేవిస్తాను. వ్యాఖ్బా : ధర్జుంపైనా కామంపైనా ధనంపైనా ఆళలు విడిచి వండీతులు భగవంతుని ఫూజించి ఇష్టగతిని పొందుతారు. అంటే వాళ్ళికేది ఇప్తమో దానిని పొందుతారు. మనిషికి నిజమైన ఇష్టము, నిజమైన ఆనందము తాను ఇష్పమైనది పొందడంలో లేదు. తాను చేసిన పని వలన ఇంకొకరికి ఆనందం కలిగితే ఆ ఆనందాన్ని చూసి తానానందపడితే అదీ నిజమైన ఆనందం. తనలోనూ అందరిలోనూ విష్ణువు అంతరాత్ముగా ఉన్హాడు అన్ను భావనతో విష్ణువును సేవించినవ్టుడు అందరికీ సేవ చెయ్యాలన్కి ఆ సేవ విష్ణువుకు చెందుతుందని తెలుస్తుంది. “మానవసేవే మాధవసేవ” అనే సందేళాన్ని నిరంతరమూ భాగవతం అందజేస్తుంది. 84. వ. అని మజియు ని ట్లని వితర్కించె. భావము : గజేంద్రుడు ఇంకా ఈ (ప్రకారంగా భావించాడు.

గజేంద్రమోక్షము డే 85. సీ. పావకుం డర్చుల భానుండు దీప్తుల 'నెబ్బంగి నిగిడింత్సు 3 ట్లడంతు రా (క్రియ నాత్మకరావళిచేత (ఎ హ్మాదుల వేల్పుల నఖిలజంతు గణముల జగముల ఘన నామ రూపే దములతో మెటయించి తగ నడంచు నెవ్వండు మనము బుద్ధీం్యద్రియములుం దాన యై గుణ సం(పవాహంబుం బఅపు శే. శ్రీ నపుంసక పురుష మూర్తియును గాక తిర్య గమర నరాది మూర్తియును గాక కర్మ గుణ భేద స దస థ్పకాశ గాఠ వెనుక నన్నియుం దా నగు "విభుం దలంతు. / భావము : అగ్నీ జ్వాలలనూ, సూర్యుడు వెలుగులనూ ్రసరింపజేసి మళ్ళీ శమింపజేసే విధంగా ఎవడు తన కిరణాల చేత (బ్రహ్మ మొదలైన జేవతలనూ, సమస్త జీవరాసులనూ, సకలలోకాలనూ నానా విధాలైన నామరూప భేదాలతో పుట్టించి అయింప బేస్తాడో, ఎవడు మనస్సు, బుద్దీ, ఇంద్రియాలూ. అన్నీ తానేయై గుణాలతో ్రవర్తిస్తాడో, ఎవడు స్త్రీ పురుషుడూ, నపుంసకుడు, నరసుర జంతు స్వరూపుడూ కాకుండా గుణభీదాలకు, కర్మకు అతీతంగా ఉంటాడో, ఉండడమూ లేకపోకడమూ అనేవాటిని బయలుపరచుకుండా ఉంటాడో, ఎవడు ఏదీ కాకుండా అన్నీ తానే అవుతాడో అటువంటి ప్రభువును నేను ధ్యానం చేస్తాను. 896. క. కలం డందురు దీనులయెడం గలం డందురు పరమయోగి గణములపాలం గలం డందు రన్ని దిశలను గలండు గలం డనెడువాండు గలండో లేండో.

తై గజేంద్రమోక్షము

భానము : దేవుడు దీనుల వెంట ఉంటాడంటారు. యోగీశ్వరుల చెంత "ఉంటాడంటారు. అన్ని దిక్కులలోనూ ఉంటాడని అంటారు. “ఉన్నాడు ఉన్నాడు” అనే అటువంటి దేవుడు మరి ఉన్నాడో, లేడో! వ్వాఖ్ధా 2 గదోందుడు ఆర్హిలో ఉన్హాడు. అందువలన అంతటా ఉన్హాడని చెవ్పుబడే భవంతుడు అనలు ఉన్నాడా లేడా అనే సందేహంలో వడి పోయినాడు,

గబోందుడు ఈ విధంగా సతమతమయిత్తే ఐదేళ్ళు పసీ వాడయిన ్రన్లాదుడు, సర్వేళ్ళురుని ఉనికి విషయంలో సందేహము వలదని చెప్పినాడు.

“విష్టువెక్టుడ ఉంటాడు? ఏ విధంగా ఉంటాడు? వీ రీతిగా తిరుగుతుంటాడు? ఏ వద్రతిలో వస్తుంటాడు? చెమ్సు లేకపోతే నిన్నూూ నీ వారినీ కూడా సంహరిస్తాను. నీవ్రు వాడి సేవకుజిలాగా తెగ పాగడుతున్నావు. ముందు సమాధానం చె" అని తండి డ్లైన మవొరణ్వకళివుడు గద్రించగా హారి భక్తుడైన (వవ్లాదకుమారుడు సందేహించలేదు. అమితమైన ఆనందంతో నిలువెల్లా వులకించిపోయాడు.. ప్రూదయంలో పహ్పూశీకేజుల్లో తలచుకొని నమస్కరించాడు. ఆ బాలుడు అత్వంత విశ్వానంతో నుత్వం చేస్తూ ఇలా పలికడు.

మ. కలండంభోేధిం గలండుగాలిం గలం డాకాళంబునం గుంభిని౯ గలం డగ్చిన్‌ దిళలం ఐగళ్ళ నిళలన్‌ ఖద్యోత చం(దాత్యల౯

ఈల డోంకారమునం (దియూర్తులం (దిలింగ వ్యక్తులం దంతకు౯

గలం డీళుండు గలండు దం(డి వెదకంగా నేల యీ యా యెడన్‌ భానము : తం(డీ! భవంతుడైన నిష్ణువు లేని చోటు విళ్ళుములో లేదు. సము(దంలో ఉన్హాడు.. గాలిలో ఉన్హాడు. అకాళంలో ఉన్నాడు. అవనిమీద ఉన్నాడు. అగ్జులో ఉన్హాడు. అన్ని దిళశలలోనూ ఉన్నాడు.

గజేంద్రమోతము క! రాత్రిలో ఉనాడు. షగటిలో ఉన్నాడు. సూర్యునిలో ఉన్నాడు. చం(దునిలో ఉన్నాడు. ఓంకారంలో ఉన్నాడు. (శ్రీకారంలో ఉన్నాడు. (తిమూర్తులలో ఉన్నాడు. శ్రీ పురుష నప్రంసక వ్వుక్తులలో ఉన్హాదు. అక్కడా ఇక్కడా వెతకటం దేనికి? సర్వేళ్టురుడు ఒకచోట అని వీమిటి? అంతటా నిండి ఉనాడు.

క ఇందుం గలం డందులేం డని సందేహము వలదు చ(కి సర్యోపగతుం డెందెందు వెదకి చూచిన నందందే గలడు దాననా(౧౫/ వింటే. భానము : దానవ సార్వభౌమా! ఆ భగవంతుడు ఒక చోట ఉన్నాడనీ, మరొక చోట లేడనీ నందేహించవడ్డు. చజ్రి అన్ని (పదేశాలలోనూ ఉంటాడు. ఆ వరమాత్ముడు అన్లి పదార్దాలలోనూ ఉంటాడు. ఎక్కడెక్సుడ వెతికితే అక్కడక్కడ కన్చిస్తాడు.. నామాట నమ్ము. ఒక గబోందదునికో కాదు మనందరమూ సందేహ పడుతుంటాము ఆయన ఉన్నాడా లేదా అని. మనకొచ్చిన కష్టాలు తొలగకపోతే ఈ సందేహం మరీ బలపడుతుంది. అయితే నిళ్టియంగా పరమాత్ముడు ఉన్నాడు. మనం చేనుకున్హు కర్టులను బట్రి నుఖదుఃఖాలను ఆయన అనుగ్రహిస్తాడు. 87. సీ. కలుగయే నాపాలి కలిమి సందేహింపం గలిమిలేములు లేక గలుగువాండు నా కడ్డపడ రాండె నలి నసాధువులపేం బడిన సాధుల కడ్డపడెడు వాండు చూడయే నా పాటు చూపులం జూడక చూచువారలం గృపం జూచువాండు లీలతో నా మొతాలింపయే మొజణంగుల మొల లెయింగుచుళదన్ను మొజంగువాండు

న. గజీంద్రమోత్షము తే. నీల రూపులుం దనరూప మైనవాండు నాది మధ్యాంతములు లేక యడరువాండు భక్తజనముల దీనుల పాలివాండు వినడె చూడండె తలపయె వేగ రాయె. భావము : నా విషయంలో భగవంతుని ఉనికిని అనుమానించడం దేనికి? అతడు కలిమి, లేమి అనేవి తేకుండా అందరికీ అండగా ఉండేవాడు. నా పట్టు కూడా ఉంటాడు. అతడు దుర్మార్గుల చేత చిక్కుకున్న సజ్జనులకు సహాయం చేస్తాడు. కాబట్టి నాకు కూడా పాయపడతాడు. అతడు బయటు చూపులు వదలి తననే చూచేవారిని దయతో చూస్తాడు. నా కష్టాన్నీ చూస్తాడు. అతడు దీనుల మొరలు తెలుసుకొని తన్ను తానే మరచిపోతాడు. నా మొరనూ వింటాడు. అన్ని రూపాలూ అతని రూపాలే. అతడు ఆది మధ్యాంత: రహితుడు. అతడే భక్తులకూ, దిక్కులేనివారికీ ఆధారమైనవాడు. అందువల్ల అటువంటి దొర నా మొర వినడా? నా బాధ చూడడా? దయ తలచడా? తొందరగా రాడా? వ్యాఖ్య 2 పరమాత్ము గురించి అధర్వణ వేదము ఇలా చెబుతుంది. తదాది నుధ్వాన్త విహినమేకం విభుం చిదానంద మరూప మద్దుతం 4 “పరమాత్మ ఆది వుధ్యాంత రహితుడు. అద్దుయుడూ. సర్హవ్వాపీ. చిదానంద స్వరూపుడు. రూప రహితుడు. అద్భుతమైనవాడు. ” 88. క. విశ్వకరు విశ్వదూరుని విశ్వాత్మకు విశ్వుపేద్యు విశ్వు నవిశ్వు౯ కాశ్వతు నజు బ్రహ్మ(పభు నీశ్వరునిం బరమపురుషు నే భజియింతు౯. భావము : విశ్వాన్ని సృష్టించి, విశ్వానికి దూరంగా ఉంటూ, విశ్వానికి అంతరాత్మర్మ్టై, విశ్వానికి బాగా తెలుసుకోతగినవాడై, విశ్వమే తానై,

గజేంద్రమోతము శ్‌ విశ్వాతీతుడై, పుట్టువ లేకుండా ఎల్లప్పుడూ ఉంటూ, మోశ్నానికి నాయకుడై, విశ్వాన్ని నడిపిస్తున్న పరమాత్ముని నేను ఆరాధిస్తాను.

88. వ. అని పలికి, తన మనంబున న గ్గజేందుం డీశ్వర సన్నిధానంబు6

గల్పించుకొని యిట్లనియె.

భావము : ఈవిధంగా అనుకొని తన మనస్సులో భగవంతుని

నెలకొల్పుకొని గజీంద్రుడు ఈ విధంగా ప్రార్దన చేసేడు.

90. శా. లావొక్కింతయు లేదు, ధైర్యము విలోలంబయ్యె, బాణంబులుక్‌ ఠావుల్‌ దప్పెను, మూర్చ వచ్చెణ దనువు౯ డస్సెక, శ్రమం బయ్యెడి౯ నీవేతప్ప నిత పరం బెణుంగు మన్నింపందగు? దీనుని౯ రోవే యీళ్వర ! కావవే వరద | సంరక్షింపు భ(దాత్మకా

భావము : భగవంతుడా! నాలో ఏ మాత్రమూ శ్తి లేదు. ధైర్యం తగ్గి

పోయింది. ప్రాణాలు కదలిపోతున్నాయి. మూర్చ వస్తూ ఉంది. శరీరం

(స్రుక్కిపోయింది. అలసట కలిగింది. నాకు నీవు తప్పు ఇంకొక దిక్కులేదు.

దీనుడనైన నన్ను ఆదుకోవడం న్యాయం. ఈశ్వరా రావయ్యా, వరదుడా

కరుణించవయ్యా, పుణ్యాత్ముడా రక్షింపవయ్యా,.

వ్వాఖ్తా 2 అనేక గజ సమూహములకు అధిపతిర్దైన గజరాజు దళలక్ష

కరిణీ గణానికి పతి. ఉద్దాము వైభవంతో విల్ళింభలంగా విహరించే

గబోంద్రుడు. విధివశాన మకరి బారిన పడ్డాడు. హోరాహోరీగా రా(తింబివళ్ళు పోరాడినాడు. మొసలిని గెలువగలనన్ను అహంకారం సన్డుగిల్లింది. స్వుజ్తిపైని విశ్వాసం సడలిపోయింది. లోకేళ్ళురునివైపు చూపు ముల్చింది. |

ఓక పనిని మనం చేసుకోలేము అనుకొన్నమ్టుడు మన ద్నష్టి పరమాత్మ వైపు మళ్ళుతుంది. ఉన్నాడా లేడా అన్హు సందేవోంధకారం నుంచి మేల్కొని గజోంద్రుడు ళరణమే తరుణోపాయమని నిర్ణయించుకున్నాడు.

ఉగ గజేంద్రమోక్షము తన అళ్లోని నివేదించుకున్హాడు. “నీవీ తప్పు నిత పరంబెరుగొ (త్తమేమ ళరణం మము) అని తనను తానే అర్దించుకున్హాడు. భభవదను గ్రవోనికి ళ₹రణాగతి తప్పు మరొక మార్గం లేదని నిళ్టీయించుకున్నాడు. “మోక్ష భమాూనికి నంవాద్వారం శరణాగతి” 91. క విను దంట జీవుల మాటలు

జను దంట చనరాని చోట్ల శరణార్శల కో

యను దయం పిలిచిన సర్వము:

గను దంట సందేహ మయ్యెం గరుణావార్డీ 1 భావనను : సముద్రమంతటి కరుణ కలవాడా! నీవు ప్రాణుల పీలుపులు వింటావట. వెళ్ళరాని చోట్టుకైనా వెళతావట. శరణన్నవారికి వెంటునే “ఓ” అంటావట. సమస్తమూ తెలుసుకొంటావట. కాని ఇప్పుడు ఇదంతో నాకు సందేహంగా ఉంది. వ్వాఖ్బా భవాన్‌ శ్రీ సత్యసాయి. బాబా శరణాగతి గురించి ఇలా చెపుతారు.

“నేను నాటి నావారు” అనే భావమున్హుంత వరకు శరణాగతి భావం కలుగదు. స్టేషన్‌ చేరేంత వరకు కూలీన్తో రిక్షాన్తో టాళ్లీనో తీసుకోవాలి లేదా మన అోేబీని మనమ మోసుకొని పోవాలి. కానీ రైలులో ఎక్కిన తరువాత వోయిగా కూర్చోవచ్చును. ఆ తరువాత నిన్ను, నీ లోేజీని శైలే మోసుకొని పోతుంది. శరణాగతి అనేది రైలులో కూరోోవడం వంటిది. అంతా నీవే అంతా నీదే అని సర్వమునూ భ్గవంతునకు అర్పించడమే. శరణాగతి అత్షణం. సర్హ్వుభారయులూ దించుకొని నీవు శరణాగతుడదవైతే నిన్నూూ నీ భారాన్డీ భవంతుడే మోసుకొనిపోయి గమ్యం చేర్చుతాడు. కాని భవంతుని దుర కూడా అహంకారంతో లోబీని తలపై పెట్టుకొని బాధపడవఎద్దు.

గజీంద్రమోశము శ శరణాగతి చేసిన తరువాత కూడా భగవంతుని వరివ్తూర్థంగా నమ్మక గదోం(దుడు “అంతా నాకు అనుమానంగా ఉందొ అని సందేహ పడ్డాడు.

92. ఉ. ఓ కమలాప్త! యో వరద! యో (ప్రతిపడ విపకదూర | కు

య్యో। కవి యోగి వంద్య! సుగుజోత్తమ | యో శరణాగతామరా నోకహ। యో మునీశ్వర మనోహర ! యో విపుల ప్రభావ! రా "వీ కరుజింహే, తలయవే, శరణార్థిని నన్నుం గావవే.

భావము : ఓ కనులాక్షుడా! ఓ వరదుడా! శత్రువులపైన కూడా ళత్రుత్వం లేనివాడా! నా మొర ఆలకించవా! కవులచేత, యోగీశ్చ్ళరుల చేత వందనాలు అందుకునేవాడా! ఉత్తమ గుణాలు కలవాడా! శరణు వేడినవారికి కల్ప వృక్షం వంటివాడా! మునీంద్రుల మనస్సులను హరించేవాడా! నిర్మలమైన మహిమ కలవాడా! రావా! కనికరింపవా! కరుణించి శరణు వేడుతున్న నన్ను కాపొడవా!

98. వ అని పలికి, మజియు నరకిత రకకుండైన యీశ్వరుం డాపన్నుం డైన నన్నుం గాచు6 గాక యని, నింగి నిక్కి చూచుచు, నిట్టూర్చులు నిగిడింపుచు. బయలాలకింపుచు, న గ్గజేందుండు మొజసేయుచున్న సమయంబున.

భానము : రక్షణ లేనివారిని రక్షించే పరమపురుషుడు ఆపదలో నున్న నన్ను

చూస్తూ నిట్టూర్పులు విడిచినాడు. ఆకాశానికి చెవులప్పగించి ఆక్రోశిస్తూ

ఉన్న సమయంలో

$కీ. ఆ. విశ్వమయత లేమి వినియు నూరక యుండి

రంబుజాసనాదు లఅడ్డపడక విశ్వమయుండు విభుండు విష్ణుండు జిష్టుండు భక్తియుతున కడ్డపడ'ం దలంచి.

న! గజేంద్రమోక్షము భావము : (బ్రహ్మ మొదలైన వారికి విశ్వమంతా వ్యాపించి ఉండే గుణం లేనందువల్ల గజేంద్రుని మొర వినిపించినా వారు సాయపడలేక ఊరకే ఉండిపోయినారు. విశ్వమయుడూ, ప్రభువూ, విజయశీలీ ఐన విష్ణుదేవుడు భక్తుడైన గజరాజుని కాపాడటానికి నిశ్చయించుకొన్నాడు. వ్యాఖ్య 2 (బవ్మోది దేవతలకు ఎవరి పరిధులు వారికున్లువి. వాటిని వారు దాటిపోలేరు. కనుకవారు గబోం(దుని రక్షింపలేకపోయిరి. “విళ్ళుం వ్యాస్త్రోతీతి విష్ణు వ విళ్టామంతా వ్యాపించినవాడు విష్ణువు కనుక ఆయన తన భక్తుని రక్షింప దలవెను,

95. మ. అల వైకుంఠపురంబులో నగరిలో నా మూలసౌధంబు దా

పల మందార వనాంతరామృతసరః ప్రాంతిందు కాంతోపలో

తల పర్యంక రమావినోది యగు నాపన్న ప్రసన్నుండు వి

హ్వలనాగేం[ద్రము “పాహి పాహి యనయ య్యాలించి సంరుఖి యై. భావము ; ఆపన్నులను ఆదుకునే విష్ణుదేవుడు ఆ సమయంలో వైకుంఠంలో, అంతఃపురంలో, ఒకప్రక్కనుండే మేడకు సమీపంలోని అమృత సరస్సుకు దగ్గర చంద్రకాంత శిలల అరుగుపై కలువపూల పాన్సుమీద లక్ష్మీదేవితో వినోదిస్తున్నాడు. భయంతో ఏమీ చెయ్యలేని ఫ్టితిలో “కాపాడు కాపాడి మన్న గజేంద్రుని మొర ఆలకించి అతనిని కాపాడడానికి వేగిరపడినాడు. వ్వాఖ్బా 2 ఇకుడ గజోంద్రుడు మొరపెట్టుకునే సమయంలో అకుడ శ్రీమవోవిష్ణువు రమా సాంగత్యంలో తేలియాడుతున్హాడు.. రమాధవుడు రసకళి పరవళుడై ఉన్నాడు.

అక్కడ అంటే కలువల పాన్ఫుమీద. ఆ కలువల పాన్గు చం(దకాంత వేదిక మీద. ఆ చం(దకాంత వేదిక అమృత సరోవరం ద్యూరు ఆ అమృత సరోవరం (ప్రధాన సౌధ సమీవంలో ఆ (ప్రధాన సౌధం అంతఃవురంలో ఆ అంతఃవురం ఆల వైకుంఠస్రరంలో.

గజేంద్రమోడము వం

జీవాత్ముకు అందనంత దూరంలో ఉన్హాడు పరమాత్మ. గజోందుడు లాంటి సామాన్యుడు ఎక్సుడో ఆ(కందిస్తుంటే వైకుంళంలో అమ్మవారితో రసకేళీ పరవళుడై ఉన్హు స్వామి సంరంభించడం సామాన్వం కాదు. కానీ పోతన చెప్పినట్టు విష్ణువు “ఆమను (సన్గుండు” కదా. ఎక్టుడున్నా, ఎలాటి నీతిలో ఉన్నా జన్నార్హరుడు ఆర్తత్రాణ పరాయణుడే,. అందుకే అర్హుని మొర విని స్తాయి అతడిని కాపాడడానికి వేగరపడినాడు.

మూలఅమైన వ్యాన భాగవతములో లేన్మి అందాలను పోతన ఈ పద్యంలో మధురాతి మధురంగా తెలుగు జూతికి అందించాడు.

ఆం(ధదేళములో ఒక కథ (వ్రచారములో కలదు. పోతన ఈ వద్వము ద్రాయు సమయమున “అల వైకుంఠళపురంబులో నూరిలో అని (వ్రాసి తరువాత ఆలోచన తోచక ఆ తాళవ్యతమును ఇంటి చూరులో దోసి బయటకు వెళ్ళెను... కొంత సేవయిన తరువాత వబ్చిచూడూ “నాయమూల సౌధంబు దాపల..... నంరంభిర్లైు”. అని పద్వమంతయు (వ్రాయబడి ఉండుట చూచి అల్టేర్వపడెను.. తన కుమార్తెను పిలిచి ఇది యెవ్వరు ద్రాసినారని అడిగెను... ఆమె “నాన్హా! ఇంతకు మునుపే నీవ్రు వచ్చి నన్ను గంటము అడిగి వుచ్చుకొని (వ్రాసీనావ్రు కదా” అనెను. అవుడు పోతన ఒహో ఇది భగవంతుడే కరుణించి వూరించినాడు అనుకొని “నీ ఎంత అద్నస్రవంతురాలవు తల్లీ? నీకు శ్రీహరి దర్భన భాగ్యము కల్గినది” అని కుమొర్తెను ఆలింగనము చేసుకొనెను తనూ భాగ్యము. కలుగలేదని విచారించెను.

దీనికి ఆధారము లేనప్పటికీ రసపూరితమై ఉండుట చేత ఇక్కడ చిప్పడం జరిగినది. 06. మ. సిరికిం జొప్పండు శంఖ చక్ర యుగముం జేదోయి సంధింపయే

పరివారంబును జీరం డభగపతిం బన్నింపం డాకర్ణికాం

తర ధమ్మిల్లముం జక్క నొత్తండు వివాద (ప్రోద్ధత శ్రీ కుచో

పరి చేలాంచల మైన వీడండు గజ ప్రాణావనోత్సాహి య్బై.

50 గజేంద్రమోక్షము భావము : గజేంద్రుని ప్రాణాలను కాపాడాలనే ఉత్సాహంతో నిండిపోయిన విష్ణుదేవుడు లక్ష్మీదేవికి చెప్పలేదు. శంఖ చక్రాలను చేతులలోకి తీసుకోలేదు. పరివారమునెవరినీ పిలువలేదు. గరుడవాహనం సిద్ద్రపరచుకోలేదు. చెవిలోని తామర దుద్దువరకూ జారిన జుట్టుముడిని కూడా చక్కదిద్దుకోలేదు. ప్రణయకోపంతో లేచిసోతున్న _ లక్మీదేవి పైటకొంగును కూడా వదలిపెట్టులేదు. వ్యాఖ్టా : తన భక్తుడైన తనను ళరణు వేడిన గబోందుణ్హి వెంటనే కాపాడాలి అనుకున్నాడు స్వామి. అర్జాంగి యైన అత్మీదేవితో మాటమా(త్రం చెప్పులేదు. యుద్దానికి కావలసిన ఆయుధములేవీ గ్రహించలేదు. పరివారమునెవరినీ రమ్మునలేదు. వేగంగా వెళ్ళడానికి గరుడ వాహనం కూడా అవసరమని సించలేదు.. చెవి ననయందు చుట్టుకొన్లు జుట్టుముడిని కూడా సరి బేసుకోలేదు.. మన్గుథుదికే మన్గుథుడాయన. ఆయనకు అందంతో వని వమి? తన భక్తుణ్ణి రక్షించడానికి స్వామి అంతటివాడికీ సమరసామణి, వరివారయూ అవసరమా? లేదు. కాని ఉన్లు చిక్కంతా ఆయన చేతిలో ఉంది. ఆ చేతిలో చిక్కువడిన చేలాంచలంలో ఉంది. జగన్నాధుడు తనకు చెప్పుకపోయినా ఆయమ్ము కాదనలేదు. కానీ ఆయన చేతిలో చిక్కుకున్లు తన పైటకొంగు మాటేమిటి? తనను ళరణు వేడిన గబోందుని ప్రాణములు కాపాడటంలో ఉత్సాహము కలవాడై విష్ణుదేవుడు (వణయకోవంతో (బ్రతిమాలుతున్ను అక్షీదేవి పెటకొంగును అలాగే చేతిలో పట్టుకున్నాడు.

సంస్కృత భాగవతం లో లేని ఈ చమత్కారం వ్యాస భగవానుడు చదివితే మహదానంద పడతాడు.

ఈ సందర్భమున (పదారములో నును మరియొక కథ

ఒకనాడు సపరివారుడైన శ్రీనాభునకు పోతన సరస్వతీదేవి అనుగ్రహమువే. విందు చేసెను... తరువాత శ్రీనాధుని కోరికపై పోతన గజోం(దమోక్షణ ఘమట్టమును వినిపిస్తూ “సిరికిం జాప్పుడు.....” అన్లు పై పదమును. చదువుతుండగా. శ్రీనాధుడు “భావా! శ్రీహరి మొసలిని

గజేంద్రమోతము 51 సంహరించుట వచ్చునపుడు చకముకూడా లేకుండా నిరాయుధుడై వరొత్తి వచ్చినట్టు చెప్పిరే మొనలిని కజుచుటక్సా గిల్హుటకొ వరొత్తిపోయినది?” అని ఆక్షేపించెను.. పోతన అమ్రుడేమియు సమాధానము చెప్పులేదు.. మజునాడు శ్రీనాధుడు అభ్యంజము చేసుకుంటూ తలకున్ము దేహమునకు నూనె రాసుకొనుచుండెను. అప్పుడు పోతన శ్రీనాధుని కుమారుని ఎచ్చుటనో దాది, పెరటి బావిలో పెద్ద రాతి బండను వేసి పరుగున వచ్చి “బావా, నీ కొడుకు బావిలో పడినాడోని చెప్పెను... శ్రీనాధుడు గుండె జుల్డుమనూ లేవి ఒంటినిండా కారుతున్లు నూనెతో బావి వద్ధకు పరొత్తుకొని పోయి తాంగి చూచు చుండెను. అవుడు పోతన “బావా/ వీల్రివానిని రజ్ష్మీంచడానికి నిచ్చానగాని (త్రాళ్చుగాని ఏమియు లేక ఇట్లు వచ్చితినే? వమిచేయుటకు” అని వరివోసము చేస్తే నీవిపుడు వుత(్రేమ చే తొందరూ ఎట్రి పరికరములు లేకుండా... పరూత్తి వబ్చినట్లే శ్రీహరియు. గబోందుని రక్షింప చడ్రాద్యాయుధములను తీనుకొని రాకుండా పరూత్తి వచ్చెనని చెవుగా శ్రీనాధుడు సిర్గుపడి వెళ్ళెను.

శ్రీనాధుడు పోతనకు బావమజది యగుననుటకు ఆధారములు లీవు. ఈ కథకూ ఆధారములు లేకున్ననూ భావ సౌందర్యముండుటచే ఇచ్చట ముచ్చటించుట జరిగినది.

97. వు ఇట్లు భక్తజనపాలన పరాయణుండును, నిఖిల జంతు హృదయారవింద సదన సంస్థితుండును నగు నారాయణుండు, కరికులేం్యద్ర విజ్ఞాపిత నానావిధ దీనాలాపంబు లాకర్టించి, లక్మీకాంతా వినోదంబులం దనివి సాలించి, సంథభ్రమించి, దిశలు నిరీషించి, గజీంద రజాపరత్వంబు నంగీకరించి, నిజ 'పరికరంబును మరల నవధరించి, గగనంబున కుద్గమించి, వేంచేయు నప్పుడు.

భానము : భక్తులను 'బ్రోవడంలో ఆసక్తి కలవాడు, సమస్త [ప్రాణుల

హృదయ కమలాలలో నివసించేవాడు అయిన నారాయణుడు గజేంద్రుని సంది చరాలు ఖా (౮|| 1562 న

వ్‌2ై గజీంద్రమోక్షము మొరలన్నీ విని లక్ష్మీదేవితో సరస సల్లాపాలు చాలించినాడు. గజేంద్రుని కావడానికి ఆత్రపడి, అటూ ఇటూ చూచినాడు. గజేంద్రుళ్లో రక్షించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. అటు తరువాత ఆయాధాలన్నింటినీ అవధరించి ఆకాశమార్గాన బయలుదేరినాడు. ఆ సమయంలో

98. మ. తనవెంటః౯ సిరి, లచ్చివెంట నవరోధ (వాతము, దాని వె

న్కను బక్షీందుండు, వాని పొంఠతను ధనుః కౌామోదకీ శంఖ చ

(కనికాయంబును, నారదుండు, ధ్వజీనీకాంతుండు. దా వచ్చి రొ

య్యన వైకుంఠపురంబునం గలుగువా రాబాల గోపాలము౯. భావము : విష్ణుదేవుని వెనుక లక్ష్మీదేవి, ఆమె వెనుక అంతఃపుర స్త్రీలూ, వారి వెనుక గరుత్మంతుడూ, అతని ప్రక్కనే విల్లూ, గదా, శంఖమూ, చక్రమూ, నారదుడూ, సైన్యాధ్యక్షుడైన విష్వక్సేనుడూ వచ్చినారు... వారి వెనుక వరుసగా వైకుంఠంలోని వారందరూ వచ్చినారు.

వ్యాఖ్బా * ఒక రాష్టాధినేతో దేశాధినేతో వెడుతూ ఉంటేనే ఆయన వెంట

పరివారమంతా తరలి వెడుతుంది కదా! అలాంటిది జగత్త్రభువు

బయలుదేరి వస్తూంటే వైకుంఠంలో ఉండే ఆబాల గోపాలమంతా వెంట రావడంలో అళ్టుర్భమేముంది?

89. వ. తదనంతరంబ ముఖారవింద మకరంద బవిందుసందోహ పరిష్కందమానానంద దిందిందిర యగు న య్యిందిరాదేవి, గోవింద కరారవింద సమాకృష్యమాణ సంవాద చేలాంచల యై పోవుచు.

భావము ; అ సమయంలో పద్మవదన అయిన లశ్షీదేవి ముఖంలో చిందుతున్న మకరంద బిందువుల వంటి తియ్యని చెమట బొట్టుకు తుమ్మెదలు ఆనందంతో ముసురుకొన్నాయి. గోవిందుని కరారవిందం తన పైట కొంగు పట్టుకొని లాగుతుండగా లక్ష్మీదేవి స్వామిని వెన్నంటిపోతూ తనలో తాను ఇలా అనుకుంది.

గజేంద్రమాషము 53 100. మ. తన పేంచేయు పదంబుం వేర్కొనం డనాథ శ్రీ జనాలాపముల్‌ వినెనో, (ముచ్చులు ముచ్చిలించిరొ ఖలుల్‌సేదప్రపంచంబుల౯ దనుజానీకము దేనతానగరిపై దండెత్తెనో, భక్తులం గని చక్రాయుధుం డేండి చూపుం డని ధిక్కారించిరో దుర్దనుల్‌ భావము : స్వామి తాను వెళ్ళే చోటు చెప్పలేదే! అనాధషస్త్రీల దీనాలాపాలు విన్నాడో! దుర్మార్గులైన దొంగలు వేదాలను దొంగిలించినారో! రాక్షసులు, దేవతల రాజధాని అయిన అమరావతిపై దండెత్తినారో! “విష్టువెక్కడ చూపండి” అంటూ భక్తులను దుర్మార్గులు ధిక్కరించినారో. 101. వ. అని వితర్కింపుచు. భావము : అనుకుంటూ అనేక విధాలుగా సందేహపడింది. 102. శా. తొాటంకా చలనంబుతో, భుజ నటు ధ్ధమ్మిల్ల ఐంధంబుతో శాటీ ముక్త కుచంబుతో, నదృఢ చంచత్కాంతితో, శీర్ణ లా లాటాలేపసముతో, మనోహర కరాలగ్నోత్తరీయంబుతో6 గోటీందు (ప్రభతో, నురోజ భర సంకోచద్వ లగ్నంబుతో౯. భావము :. పైటకొంగు విష్టువుచేతిలో చిక్కుబడి యున్న లక్ష్మీదేవి ఆయనతో పాటు కదలిపోతుంచే ఆమె చెవుల పోగులు కదలాడినాయి. భుజాలపై కొప్పుముడి చిందులేసింది. స్తనాలపైని పైట తొలగిపోయింది. ఒడ్డెణం వదులైపోయింది. నుదుటిపూత చెదరిపోయింది. స్తనభారంతో నడుము జవజవ లాడి పోయింది. ఆమె ముఖం కోటి చంద్రుల కాంతితో నిండి ఉంది. వ్యాఖ్యా న లక్ష్మీదేవి సౌందర్యము ఇచట అత్యద్భుతముగా వృర్థింపబడినది. అమె విష్ణువు వెంట సాగిపోతూ ఉన్జుది. కదలుతున్న అందాన్ని వ్యర్థించడం కత్తిమీద సాము వంటిది. అందులోనూ (పణయలీల, మధ్యలో అకస్మాత్తుగా ఆగిపోయి. భర్తవెంట కదలిపోతూ ఉన్న అమ్మవారి సౌందర్వం వృద్ధించడం

54 గజీంద్రమోతము పోతన్హుకే సాధ్యం. ఈ పద్వం చదువుతూ ఉంటే ఒక అందమైన చిత్రాన్ని చూస్తూ వ, అనుభూతి కలుగుతుంది.

108. క. అడిగద నని కడువడిం జను

నడిగిన దను మగుడ నుడుగం డని నడ యుడుగు౯

వెడ వెడ సిడిముడి తడయడ

నడుగిడు నడుగిడదు జడిమ నడుగిడు నెడల౯, భావము : అప్పుడు లక్ష్మీదేవి భర్తను ఎక్కడికి వెళ్ళుతున్నాడో, ఎందుకు వెళ్ళుతున్నాడో అడగాలనుకొని వేగంగా ముందుకు అడుగులు వేసేది. అడిగితే మారు మాటాడకుండా వెనుకకు పామ్మంటాడని నడక మానేది. తాట్రుపడుతూ మళ్ళీ మెల్లగా ముందుకు అడుగులు వేసేది. మళ్ళీ ఆగేది. అడుగులు కదిలించలేక తడబడుతూ నడిచేది. వ్యాఖ్బా 2 “అడగాలా వద్దా?” అనే తడబాటును సూచించే పద్యమిది. అవ్పుటి ఆందోళనకు త్ల అక్షరాల పోహళింపు ఈ పద్యంలోని సాంవు. దీన్లి సర్వలఘుకందమంటారు. సర్వఅముశ్రల సంతరింవు భావోద్సేగానికి ముక్తాయింవు.

నుడుల నడకలో “డడ”. కారం పదే వదే సవ్వుడించడం ఈ వద్వంలోని మేలి గుణం. ఈ పద్యంలో ఇరవైయమూడు “డ” కారాలున్హాయి. తెలు భాష తెలియని వానికి కూడా ఈ పద్యం వింటే డకార ఫునర్లుక్తీ చెవికి తగిలి ఏదో హడావిడీ గడబిడ ఉన్హుట్టు స్థురించక మానదు. (దాతాపాకములో (ససాద గుణభరితముగా సర్హ్వాలము నియమముతో

కూడిన యీ కందమున ఒక్క తత్సమ పదము కూడ రాకుండ అసిధారాబ్రతముగా నడిపిన పోతన మవోకవికి అచ్చు తెలుగు మీద ఎంతటి అధివత్వమున్హుదో తెలియుచున్లుది.

కొందరికీ తెలుగు ఇష్టం. కొందరికి సంస్క్యృ్రతం ఇష్టం. నేను అందరినీ మెప్పుస్తాను అని భాగవత కావ్య ప్రారంభములో పోతన చెప్పినాడు.

గజేంద్రమోక్షము న్‌న్‌ సంస్కృత పదములు. గుప్పించిన పద్దములతో బాటు అచ్చు తెలుగు పద్యములు కూడా భాగవతంలో అనేకం. అజ్ష్మీదేవి ఆలోచనలలోను, అడుగులలోను గల తడబాటును ళ్లఖ శక్తేచే స్ఫురింపజోయు అందమైన ఈ కంద పద్యము చెప్పిన పోతను ధన్యుడు. 104. సీ. నిటలాలకము లంటి నిపుర జుంజు మ్మని ముఖసరోజము నిండ ముసరుం దేంట్లు నళుల జోపంగం జీల్బ లల్ల నల్ల నం జేరి యోష్టబింబ ద్యుతు లొడియ నుణుకు శుకములం దోలం జడుర్మీనములకు మం దాకినీ పారీనలోక మెగుచు మీనపంక్తులు దాంకు మెయిదీంెతో రాయ శంపాలతలు మింట సరణి గట్టు అ. శంసలను జయింపం జ(కవాకంబులు కుచయుగంబు€ దాంశకి కొవ్వు చూపు మెలంత మొగులు పిజింది మెబుంగుం దిగయుంబోలె జలదవర్జు వెనుకల జనెడు నప్పుడు. భావము : మేఘం వెంట మెరుపుతీగ లాగ నీలమేఘశ్యాముని వెంట లత్మీదేవి వెళ్ళసాగింది. ఆ సమయంలో ఆమె నొసటిపైని ముంగురులను చక్కదిద్దుకోబోతే పద్మం వంటి ఆమె ముఖం నిండా తుమ్మెదలు కమ్ముకొన్నాయి. తుమ్మెదలను తోలుతూ ఉంటే దొండపండు వంటి ఆమె పదవుల కోసం చిలుకలు వచ్చి వాలినాయి.. చిలుకలను తరుమగానే చేపలవంటి ఆమె కన్నుల మీదకు ఆకాశగంగలోని పెనుచేపలు ఎగసి దుమికినాయి. చేపలను తప్పించుకోగానే ఆమె తీగ వంటి శరీరముతో ఒరుసుకోవడానికి మెరుపు తీగలు వరుసలు తీరినాయి. మెరుపుతీగలను అతి'క్రమించగానే జక్కవ జంటలు ఆమె చిక్కని స్తనద్వయాన్ని మిడిసిపడుతూ ఎదిరించాయి.

వ్‌ గజోం(ద్రమోతము

105. మ. వినువీథిం జనుదేరం గాంచి రమరుల్‌ విష్ణు౯ సురారాతి జీ వనసంపత్తి నిరాకరిష్ణుం గరుణావర్ధిషస్టు యోగీంద్ర హృ ద్వన వర్తిష్ణు సహిష్టు భక్తజన బృంద (ప్రాభవాలంకరి ష్ణు నవోఢోల్లస దిందిరా సరిచరిష్టు౯ జిష్టు రోచిష్టుని౯,

భావము : అసురుల (బ్రతుకు తెరువులను తొాలగద్రోసేవాడూ, నిండుదయతో యోగీశ్వరుల మనస్సులలో నివాసం చేసేవాడూ, ఓర్పుతో భక్తుల గొప్పతనమును పెంపొందించేవాడూ, తాలిప్రాయంతో చెలువొందే లక్ష్మీదేవిని సేవించేవాడూ, జయశీలుడూ, కాంతిమంతుడూ, అయిన విష్ణుదేవుడు ఆకాశమార్గంలో వస్తుండగా దేవతలు చూచినారు.

వ్వాఖ్బా 2 దేవతలందరూ. ఆకాళమార్గములో సాగిపోతున్లు విష్ణుదేవుని

దర్భాంచారు. ఆనందం, కలసి అనుభవిస్తే పెరుగుతుంది. దేవతలందరూ

కఆసీ స్వామిని దర్ధించడం విశష్సు వారి అద్దస్టం.

106. వు ఇట్లు పొడగని.

భావము :; ఈ విధంగా చూసి.

107. మ. చనుదెంచె౯ ఘను డల్ల వాండె హరి పజ్జం గంటిరే లక్మీ శం ఖనినాదం ఐదె చక మల్లదె భుజంగధ్వంసియు౯ వాండె(క న్నన నేతెంచె నటంచు వేల్పులు నమో నారాయణా యేతిని స్వను ఖై మొక్కిరి మింట హస్తిదుర వస్త్థావకికిం జ|కికి౯.

భావము : గజేంద్రుని దురవస్టని తొలగించడానికి ఆకాశంలో వెళుతున్న

విష్ణుదేవుని చూచి దేవతలు “అదిగో మహనీయుడైన విష్ణువు వస్తున్నాడు. ఆయన వెనుకనే లక్ష్మీదేవి వస్తున్నది చూడండి. అదే శంఖధ్వని! అల్లదిగో చక్రం! అదిగో గరుత్మంతుడు వెంట వస్తున్నాడు!” అనుకుంటూ

“నారాయణునికి నమస్కారం” అంటూ నమస్కారం చేసినారు.

గజేం(ద్రమోతము వ్‌? 1086. వ అయ్యవసరంబునం గుంజరేంద్రపాలన పారవళ్యంబున దేవతా నమస్కారంబు లంగీకరింపక, మనస్సమాన సంచారుం డై, పోయి పోయి, కొంత దూరంబున శింశుమవూర చ(క్రంబునుంబోలె గురు మకర కుళీర మీన మిథునం బై, కిన్నరేందుని భాండాగారంబునుం బోలె స్వచ్చ వర కచ్చపం బై, భాగ్యవంతుని భాగధేయంబునుం బోలె సరాగ జీవనం బై, వైకుంఠ పురంబునుంబోలె శంఖచ(క కమలాలంకృతం బై, సంసార చ(కంబునుంబోలె ద్వంద్వ సంకుల పంకసంకీర్ణం వై యొప్పు న ప్పంకజాకరంబు: బొడగని.

భావము : ఆ సమయంలో విష్ణుదేవుడు గజేంద్రుని కాపాడాలనే

పారవళ్యంలో మైమరచి దేవతల నమస్కారాలు అందుకోలేదు. మనోవేగంతో

వెళ్ళినాడు. మొసలీ, ఏనుగూ పోరాడుతున్న కమల సరస్సును చూచినాడు.

ఆ సరస్సులో శింశుమార చక్రంలో వలె గొప్పు మొసళ్ళూూ, ఎండ్రకాయలూ,

చపలూ, జంటలు జంటలుగా ఉన్నాయి. కుబేరుని కచ్చపమనే ధనాగారంలో

వలె ్రేస్టమైన తాబేళ్ళు ఉండినాయి.. అదృష్టవంతుని సుఖజీవితం వలె అనురాగప్తూర్ణమైన జీవనం (జలం) నిండి ఉన్నది. శంఖచక్రాలతో కమలాదేవితో కూడిన వైకుంఠం వలె శంఖాలు, చక్రవాక పక్షులూ, కమలాలూ ఆ సరస్సునిండా ఉన్నాయి. సుఖదుఃఖాలు మొదలైన

_ ద్వంద్వాలతో నిండిన సంసారం వలె నీటి జంతువుల జంటలతోనూ, చిక్కనైన బురదతోనూ నిండి ఉంది.

109. మ. కరుణాసింధుండు శౌరి వారిచరమున్‌ ఖండింపంగా బంపెస త్వరితాకంపిత భూమిచ[కము మహోద్య ద్విస్ఫులింగ చృటా పరిభూతాంబర శు(క్రమున్‌ బహువిధ (బహ్మాండభాండ చృటాం తర నిర్వక్రము౯ బాలితాఖిల సుదాంధశ్చక్రముం జక్రమున్‌.

భావము : సముద్రముంతటి కరుణ కలిగిన విష్ణుదేవుడు మొసలిని

సంహరించడానికి తన సుదర్శన చక్రాన్ని పంపీనాడు. ఆ చక్రం దేవతల

58 గజేంద్రమోక్షము నందరినీ కాపాడేది. భూమండలాన్ని కంపింపజేసే వేగం కలది. తన అగ్ని కణాలతో అకాశవలయాన్ని ధిక్కరించేది. అనేక (బ్రహ్మాండాల కాంతి సమూహాలతో నిండినది. ఎదురు లేనటువంటిది. వ్వాఖ్బా ? ఇచ్చట సుదర్భనమనగా చక్కని దర్శనము అని భావము. భక్తుడైన గజోంద్రుడు భగవంతుడైన శ్రీవారిని భవంతుడైన శ్రీవారి భక్తుడైన గబోం(ుని దర్భించుటడు ఇచ్చట సుదర్థున మనబడినది.. ఇట్టి దర్భునము వలన సంసార (భాంతి నివృత్తియగును.

110. వ. ఇట్లు పంచిన, భావము : ఈ విధముగా పంషగా.
111. శా. అంభోజాకర మధ్య నూతన నళిన్యాలింగ్‌న క్రీడనా రంభుం డైన వెలుంగుటేని చెలువారన్‌ వచ్చి నీటన్‌ గుభుల్‌ గుంభ ధ్వానముతో౯ గొలంకును గలంకం బొందంగాం జొచ్చిదు ష్యాంభోవర్తి వసించు చక్కటికి డాయంబోయి హృద్వేగమై. ఖావము : విష్ణుదేవుడు పంపిన సుదర్శన చక్రం సరస్సులోని నూతనమైన పద్మలతను కౌగిలించుకోవడానికి పోతున్న సూర్యబింబం వలె ఉంది. మనోవేగంతో సాగిపోతూ, గుభుల్టు గుభుల్టుమనే శబ్దంతో సరస్సు కలత పడేటట్టు లోపలికి దూకి దుర్మార్గమైన ఆ మొసలి ఉండే చోటును సమీపించింది. 11న. శా. భీమం బై తలం ద్రుంచి ప్రాణములం బాపెం జర్ర మాళుక్రియన్‌ హేమక్షాధర దేహముం జకిత వన్యేఖేంగద్ర సందోహమున్‌ గామ క్రోధన గేహమున్‌ గరటి రక్తస్రావ గాహంబు ని స్పేమౌత్సాహము వీతదాహము జయశ్రీమోహమున్‌ గ్రాహమున్‌.

గజేంద్రమోక్షము కం భావము : మరు పర్వతం వంటి మేను కలిగి అడవి ఏనుగుల మందలకు భయంకరమైనది, కామక్రోధాలతో నిండినది, గజోంద్రుని రక్ష ధారలను రుచిచూసినది, అమితమైన ఉత్సాహంతో అలసట లేకుండా గెలుపుపై కోరిక నిలుపుకొని పోరాడుతున్నది అయిన మొసలి శిరస్సును, సుదర్శన చక్రం రివ్వున పోయి భయంకరంగా తెగ నరికివేసింది.

118. వ ఇట్లు నిమిషస్పర్థంబున సుదర్శనంబు మకరి తల (ద్రుంచు

నవసరంబున.

భావము : ఈ విధంగా సుదర్శన చక్రం నిమిషకాలంలో మొసలి తల

ఖండించివేసింది. ఆ సమయంలో

114. ఈ మకర మొకటి రవిం జొచ్చెను మకరము మజియొకటి ధనదు మాటున డాలెన్‌ మకరాలయమునం దిరగడు మకరంబులు కూర్మరాజు మణువున కరిగెన్‌.

భొవము : ద్వాదళ రాసులలో ఉండే మకరం సూర్యుని చాటున నక్కింది.

నవ నిధులలోని మకరం కుబేరుని చాటుకు వెళ్ళింది. సముద్రంలో తిరగే

మకరాలు అదికూర్మం చాటుకు వెళ్ళి దాగుకొన్నాయి.

వ్వాఖ్బా 2 పరమాత్ముడి చజ్రాయుధం మకరి శిరస్సు ఖండించిన

సమయంలో మిగిలిన మకరములు చాటుకు పోయినవి, మకరమను

పేరున్సుందుకు.. తనమును కూడా చక్రాయుధము చంఫునేమోయని భయవడినవని పోతన్హు చమత్కారముగా వృర్ధించినాడు.

115. మ. తమముం బాసిన రోహీణీవిభు (క్రియన్‌ దర్చించి, సంసార దుః ఖము వీడ్కొన్న విరక్తచిత్తుని గతిన్‌ గ్రాహయి ప ట్టూడ్చి పా దము లల్గార్చి, కరేణుకావిభుండు సౌందర్శంబుతో నొప్పె సం భమ దాకా కరిణీ కరోళ్ణిత సుధాంభస్స్నాన విశ్రాంతుండై.

650 గజేంద్రమాచము భావము : గజేంద్రుడు మొసలి పట్టు విడిపించుకొని ఉత్సాహంతో కాళ్ళు కదిలించినాడు. కారుచీకటి లోంచి వెలువడిన చంద్రుని వలెన్తూ సంసార బంధాలనుండి విడివడిన సన్యాసి వలెనూ గజేంద్రుడు ఉన్నాడు. ఆదరంతో ఆడ ఏనుగులు తొండాలు చాచి అతనిపై అమృత జలం పోసి అభిపేకించినాయి. ఆ జలాలలో స్నానం చేసిన గజేంద్రుడు అలసట తీర్చుకొని అందంగా ఆనందంగా అలరారినాడు. వ్యాఖ్బా 2 గదోందుడు మొసలి పట్టు విడిపించుకొని ఉత్సావాంతో కాళ్ళు కదలించినాడు. ఎంతో అందంగా ఆనందంగా (ప్రకాళించినాడు. మనకు కూడా బాధ తీరిన వెంటనే ఆనందం కలుగుతుంది. నూతన అందాలతో మనము కనిపిస్తాము. బాధలో ఉన్సు అందాలు కూడా మరుగున పడతాయి.

మనను తేలిక్రపడితే బీనశ్రలు అందంగా ఎలా ఉంటాలో “శ్రీమద్రామయణము” లోని “సుందరకాండ” లోని ఈడ్రింది నన్లివేళం తెలియజోస్తుంది.

హనుమంతుడు అళోకవనం ధ్వంసం చేసిన తరువాత రాక్షసవనితలు “వచ్చినవాడెవడు? నీతో ఏం మాట్లాడాడు?” అని సీతను (వళ్లించారు.

“వమో? అతనెవరో కామరూపంలో ఉన్హు రాక్షసుడనుకున్హాను” అన్హుది సీత

ఈ సందర్దుములోని శ్లోకము (నుందరకాండ” 42వ సర్గ తవ ట్లోమ్సు

అధాబవీన్మ వోసాద్దీ సీతా సర్వాంగ నుందరీ,

రక్షసాం భీమ రూసాణాం విజ్ఞానే మమ కాగతి *

రాశ్షస వనితల మాటలు విని సాధ్వి సర్వాంగ సుందరి అయిన నీత ఇలా పలికింది. భయంకర రూపాలు ధరించే రాక్షనుల్లి తెలుసుకునే జ్ఞానము నాకెక్టడుంది?

గజేంద్రమోష్షము 61

ఇక్కడ సీతను సర్వాంగ సుందరిగా వాల్మీకి మహర్షి వ్యర్ధించాడు. ఇప్పుడు. రాముని వార్త సీతకు అందింది. రాముని అంగుళలీయకము అభించింది. తిరిగి రామునితో కలసి జీవించే అద్నష్టయు అభిన్తుంది అనే నమ్ముకము. కలిగినది. మనసు. తేలికపడ్శి (వళాంతత పొందింది. మనసులోని నిర్జులత్తము. శరీరమంతా వ్యాపించి ఇంతవరకు ళ్ఫుళాంగిగ్యా శోకమూర్తిగా వృర్ధింపబడిన జానకీమాత ఇవుడు సర్వాంగసుందరిగా తెలుస్తోంది.

శారీరకమైన్నా మూనసికమైనా బాధ తీరిన వెంటనే బీశ్రలు ఎంతో అందంగా కనిపిస్తారు.

116. శా. పూరించెన్‌ హరి పాంచజన్యముం గృపాంభోరాశి సొజన్యమున్‌ భూరిధ్వాన చలాచలీకృత మహాభూత (పచై తన్యమున్‌ సారోదార సిత(పపభా చకిత పర్ణన్యాది రాజిన్యమున్‌ దూరీభూత విపన్న దైన్స్మమును, నిర్యూత ద్విష త్రైన్యమున్‌.

భావము : విజయోత్సాహంతో విష్ణుదేవుడు పాంచజన్య శంఖాన్ని

పూరించినాడు. ఆ శంఖం దయారసానికి సముద్రం లాంటిది. గొప్ప శబ్దంతో పంచభూతాలను పటాపంచలు చేసి సంచలింప చేసేది. అపార శక్తితో కూడిన శుభ్రమైన వెలుగుతో ఇంద్రాది రాజులకు సైతం భయం కల్గించేది. దీనుల బాధను దూరం చేసేది. శత్రు సైన్యాలను పారదోలేది.

117. మ, మొజసె న్నిర్ణరదుందుభుల్‌ జలరుహామోదంబు లై వాయువుల్‌ దిరిగెన్‌, బువ్వుల వానజల్లు గురొసెన్‌, దేవాంగనా లాస్యముల్‌ పరణెన్‌, దిక్కులయందు జీవ జయ ఖేల ధ్వానములళ్‌నిండె, సా గర ముప్పాంగెం దరంగచుంబిత నభోగంగా ముఖాంభోజ మై.

భావము ; అప్పుడు దేవతల నగారాలు (మోగినాయి. పద్మాల.

సువాసనలతో గాలులు వీచినాయి. పూలవాన కురిసింది. చేవతాస్త్రీలు అందంగా నాట్యాలు చేసారు. ప్రాణుల జయజయ ధ్వనులు అన్ని వైపులా

62 గజీంద్రమోతము వ్యాపించినాయి.. సముద్రుడు తన కెరటాలతో ఆకాశగంగ ముఖపద్మాన్ని ముద్దాడి ఆనందాన్ని పొందినాడు.

118. క నిడుద యగు కేల గజమును

మడువున వెడలంగ6 దిగిచి మదజల 'రేఖల్‌

దుడుచుచు మెల్లన పుణుకుచు

నుడిపెన్‌ విష్ణుండు దుఃఖ ముర్వీనాథా! భావము : శుకమహర్షి చెపుతున్నారు. పరీతిన్మహారాజూ! విష్ణుదేవుడు తన పొడవైన హస్తం చాచి గజేంద్రుని మడుగులోంచి వెడలించినాడు. అతని మద జల ధారలు తుడిచి మెల్లగా దువ్వుతూ వెన్నుతట్టి గజేంద్రుని బాధ పోగొట్టినాడు. వ్యాఖ్యా 2 ఏవిధంగా ఆయితే తండి కుమారుని (ప్రేమతో వెన్నుతట్టి దుఃఖాన్ని పోగొడతాడో లోకాలన్నిటీకీ త్రీ తండ్రీ అయిన విష్ణువు గబోందుని మడుగులోంచి బయటికి తీసుకువచ్చి అతని మద జలధారలు తుడిచి మెలిగా దువ్చుతూ వెన్టుతట్టి బాధపోగొట్టినాడు. 119. క. శ్రీహరి కర సంస్పర్శ్భను

దేహము దాహంబు మాని ధృతిం గరిణీ సం

దోహమును దాను గజపతి

మోహన ఘీంకారళబ్బములతో నొప్పెన్‌. భావము : విష్ణుదేవుని హస్త సంస్పర్భ వల్ల గజేంద్రుని శరీరంలోని తాపమంతా చల్చారి, అతడు సంతోషంతో ఆడ ఏనుగులతో కలసి సాంపుగా ఘీంకారం చేసినాడు. వ్వాఖ్తా : లోకంలో తండి స్పర్థ ఎంతో ఆనందాన్ని కలిగించి కుమారుడే దుఖాన్లి తొలగిస్తుంది. అలాంటిది సాక్షాత్తూ శ్రీహరి న్టుర్థు చేత గబోంటదుడి బాధ తొలగడంలో ఆళ్టిర్భమేముంది?

గజేంద్రమోక్షము 63 120. క. _ కరమున మెల్లన నివురుచుం గర మనురాగమున మెలసి కలయంబడుచున్‌ గరి హదికతమున (బతుకుచు6 గరపీడన మౌచరించెం గరిణుల మరలన్‌. భావము : విష్ణుదేవుని దయవలన (బ్రతికిన గజేంద్రుడు తన అడ ఏనుగులను చేరుకొన్నాడు. ఎప్పటిలాగే తన తొండంతో వానిని మెల్లగా తాకినాడు. మిక్కిలి ప్రేమతో వాటి తొండాలను తన తొండంతో చుట్టి పట్టుకొన్నాడు. వ్వాఖ్దా 2 కరపీడనమనగా చేతితో నొక్కుట అని కూడా అర్ధము. (శ్రీహరి దయవలన గజోంద్రుడు మొసలి బారి నుంచి తప్పించుకొని (బ్రతికి బయటపడ్డాడు. వున్తన్ము ఎత్తి మళ్ళీ వివాహం చేసుకొన్తుట్టుగా గబోంద్రుడు అడ వనుగులతో కరపీడనము గావించినాడని పోతన్ను చమత్కరించాడు. అందులోనూ పరమాత్ముడి నన్లిధిలో మళ్ళీ వివాహం చేనుకోనడం మవాద్ధాగ్వం. భాగవతం దళమస్కంధములో శ్రీళ్ళుషుడు కాళియమద్ధనము గావించినపుడు కాళియుని భార్వులు స్వామిని స్తుతిస్తూ ఇలా అంటారు. ఆ. మమ్ము! బెండ్లీ సేయు మా (పాణ వల్లభు (పాణ మిచ్చి తావు ఖ్తక్త వరద॥ నీవు సేయు పెండ్లి నిత్యంబు భదంమి పెన్న! నాటి పెండ్లి పెండ్లీ గాదు. భామము : మాకు ్రాణప్రియుదైన ఈ కాళియుని ప్రాణాన్ని (పసాదించి అతనితో మాకు మళ్ళీ కళ్యాణం జరిపించి మమ్ము చగా రక్షించు. భక్తులైన వారికి వరాలిచ్చే మవోనుభావా! చిన్ననాడు మాకు జరిగిన పెంట్తి ఒక పెండ్రీ కాదు. ఇప్పుడు నీవు చేసే పెండ్రి శాళ్ళుతంగా ఉండేద్సీ వేమకరమైనదీను,

64 గజంద్రమోశతము 121. సీ. జననాథ! దేవలశాప విముక్తుంై పటుతర (గ్రాహరూపంబు మాని ఘనుండు హూహూనావను గంధర్వుం డప్పుడు తన తొంటి నిర్మలతనువుం దాల్చి హరికి నవ్యయునకు నతిభక్తితో (మొక్కి తవిలి కీర్తించి గీతములు పొడి యా దేవు కృప నొంది యందంద మజశియును వినతశిరస్కుం డై వేడృతోడ ఆ. దళితపాపుం డగుచు దనలోకమున శేగె నపుడు శౌరి కేల నంటుం దడవ హస్తిలోకనాథుం డజ్ఞానరహితుం డై విష్ణురూపుండగుచు వెలుంగుచుండె. భావము : శుకమహర్షి చెపుతున్నారు. పరీశ్షిన్మహారాజూ! గొప్పదైన ఆ మొసలి దేవలముని పెట్టిన శాపం వల్ల కలిగిన తన మకర రూపం విడిచిపెట్టి నిర్మలమైన శరీరంతో “హూహూ” అనే గంధర్వుడుగా మారింది. ఆ గంధర్వుడు అమితమైన భక్తితో భగవంతునికి (మొక్కి స్తోత్రాలు చేసినాడు. స్వామి అనుగ్రహం పొందినాడు. మరల మరల నమస్కారం చేసి పుణ్యాత్ముడై గంధర్వ లోకానికి వెళ్ళిపోయినాడు. అటు తరువాత విష్ణుదేవుడు గజేంద్రుని చేతితో దువ్వినాడు. వెంటనే గజేంద్రుని లోని అజ్ఞానం తొలగిపోయింది. విష్ణుదేవునితో సారూప్యాన్ని పొంది ప్రకాశించినాడు. వ్వాఖ్బా * వూర్చము గొప్పవాడైన గంధర్వూడుందెడి వాడు. అతని పేరు “వమూాహూ” అతడు న్ర్రీలతో గూడి సరోవరములో స్పానమాచరించుచు ఎవారించు చుండెను... ఆ సమయముననే దేనలబుషి గూడా స్థానము చేయుచుండెను. మునీళ్టురుని గాంచి గంధర్వుడు పరిహసించుచుండెను.

గజీంద్రమోాత్మము 65 ఒక దళలో న్ర్రీలరు ఆనందింప చేయుటకు బుషి పాదములను వట్టుకొని లాగెను. _ దేవలముని ఆగ్రహీంచి ఆ గంధర్వుని మకర జన్టు ఎత్తునటుల శపించెను.

ఇతరులముందు తమ గొప్పుతనమును (వదర్శ్భిద్దామని కొంతమంది మవోప్రురుషులను కూడా అనమానించుచుందురు. ఆలాంటి నాలు మొన్వూ జన్జించెదరు.. మవోత్ళులను బాధపెట్టువారికి దారుణమైన జను ప్రాప్తించును. ఎమైతే పెద్దలను గౌరవిస్తారో వారిని లోకము వూజుంచును. ఎవరైతే పెద్దలను అగౌరవపరుస్తారో వారు హీనులై జన్మించెదరు. మనుస్మృతి ఈ విధముగా సందేశమిచ్చుచున్నది. అభివాదన శీలస్య నిత్యం వృద్ణోపసేవినః చత్వారి తస్య నర్ధంతే ఆయుర్విద్యా యశోబలమ్‌ గురువునకు నమస్కరిస్తూ, ప్రతి రోజు పెద్దలకు పరిచర్యలు చేయువారికి ఆయుర్దాయము, విద్య, కీర్తి బలము వృద్ది అగును. శాపగ్రస్తుడైన గంధర్వుడు రోదిస్తూ ముని పాదముల మీద పడి శరుణు వేడెను. కరుణ మనస్కుడైన దేవలముని గజేంద్రునికి మోక్షము లభించు సమయంలో గంధర్వుని శాపము. తీరునని అనుగ్రహించెను. ఒకరిని బాధించుట వలన కలిగిన దుఃఖము, మరొకరిని సంతోష పెట్టుటవలన తీరును. విష్ణుదేవుడు చక్రాయుధముచే మొసలి శిరస్సును ఖండించగా గంధర్వుడు శాపవిముక్తుడై, తన పూర్వ శరీరమును ధరించి, స్వామికి అనేక నమస్కారములు చేసి పుణ్యాత్ముడై తన లోకానికి తిరిగి నిళ్ళిపోయెను.

122. మ. అవనీనాథ! గచేందదుం డా మకరితో నాలంబు గావించె, మున్‌ ద్రవిళాధీకుం డతండు పుణ్యతముం డిం[ద్రద్యుమ్న నాముండు, వై ష్టవముఖ్యుండు, గృహీత మౌననియతిన్‌ సర్వాత్ము నారాయణున్‌ సవోషంబుగం బూజ చేసెను మహతైలాగ్ర భాగంబునన్‌.

656 గజేంద్రమోతము భావము :; శుకమహర్షి చెపుతున్నారు. పరీక్షిన్మహారాజా! మొసలితో పోరాడిన గజేంద్రుడు పూర్వజన్మలో ఇం(ద్రద్యుమ్నుడనే మహారాజు. ఆ పుణ్యాత్ముడు (ద్రవిడ దేశాన్ని పాలించేవాడు. అతడు విష్ణు భక్తులలో (శ్రేష్టుడు. ఒక పర్వతంపై అతడు మౌన(వ్రతంతో నారాయణునికి విశేషమ్రైన పూజలు చేసేవాడు. కేశితి. మ. ఒకనాండా నృపుం డచ్యుతున్‌ మనములో నూహింపుచున్‌ మౌనియ్హై

యకళలంకస్థితి నున్నచోం గలళజుం డ చ్చోటికిన్‌ వచ్చి లే

వక పూజింపక యున్న రాజుల గని నవ్యథకోధుం డై మూఢ! లు

బ్ఞ! కరీందోత్తమ యోనిం బుట్టుమని శాపం బిచ్చె భూవల్లభా! భావము : శుకమహర్షి చెపుతున్నారు పరీక్షిన్మహారాజా! ఇం(ద్రద్యుమ్నుడు ఒకనాడు అచ్యుతుణ్లీ ఏకాగ్రచిత్తంతో ధ్యానం చేస్తూ మైమరచి ఉన్నాడు. అప్పుడు అగస్త్యముని అక్కడికి వచ్చినాడు. లేవకుండా, తనకు గౌరవమివ్వకుండా మౌనంగా ఉన్న రాజును చూచి. అగస్త్యుడు ఆగ్రహించినాడు. “మూర్చుడా! లుబ్టుడా! అజ్ఞానంతో కూడిన ఏనుగుగా పుట్టు" అంటూ అతనికి శాపమిచ్చినాడు. వ్యాఖ్య: అగస్త్యుడు, ఇంద్రద్యుమ్నుని “మూర్చుడా! లుబ్టుడా! ఏనుగుగా జన్మించవలసిందిొ” అని శాపమిచ్చినాడు.

తనని గౌరవించలేదు గనుక .మూఢుడని, విష్ణువు అందరిలోనూ

ఉంటే తనలో మాద్రమే ఉన్నాడని లోభించినవాడు గనుక లోభియని అగస్త్యుడు సంబోధించెను. కనిక. క. మునిపతి నవమానించిన

ఘను డింటదద్యుమ్ను విభుండు గౌంజరయోనిం

జననం ఐందెను వి(పుల

గని యవమానింప6 దగదు ఘనపుణ్యులకు౯.

గజేంద్రమోక్షము 67 ఖానము 1 మునీం(ధ్రుడైన అగస్త్యుని అవమ్లాన్సించిన ఇంద్రద్యుమ్నుడు ఏనుగుగా పుట్టినాడు. ఎంత గొప్పు పుణ్యాళ్ములైనా, తపోధనులైన (బ్రాహ్మణులను అవమానింపరాదు. . - న్వోఖ్యా న్‌

(బసహ్మున్థానే కృతం ఫాసం విష్ణుస్తానే వినళ్ళుతి విసు స్థానే తం సాఫం శివన్ధానే విన్ళ్ళొతి శినన్థానే కృతం పాపం గుర్తునానే వినళ్ళతి (బ్రహ్మాస్త్రానమున చేసిన పాపమును విష్ణువు పోగొట్టగలడు.. విష్ణు సన్దిధిలో ఆచరించిన పాపమును ళిన్చుడు పోగొట్టగలడు. శివస్త్రానమున చేసిన పావమును గురువు పోగొట్టగలడు. గురుస్తాయున. చేసిన పావమును ఎవడూ. ఫోగొట్టలేరు కనుక శాన్త్రయు ఆ విషయము చెప్పులేదు. అందుచేత ఎంతొప్పు వ్లుణ్వాత్సులైనా. సరే తపోధన్నులైర (బాహ్హాణులను ఆఅవమానింపసరాదు. 125. క. కరినాథుండయ్యె నాతండు కరు లైరి భటాదు లెల్ల గజ మై యుండి౯ హరి చరణసేవ కఠతమునం గరివరునకు నధికముక్తి గలిగె నరీం(దా! భావము : శుకమహర్షి చెపుతున్నారు. ఓరాజేం'డ్రా! ఇంద్రద్యుమ్నుడు గజరాజుగా పుట్టినాడు. అతని భటులందరూ ఏనుగులుగా పుట్టినారు. అ రాజు ఏనుగుగా జన్మించినప్పటికీ, విష్ణుభక్తి వల్ల గొప్పదైన ముక్తి అతనిక్సి లభించింది. . వ్వాఖ్ధా 2 శాప విషయము తెలిసిన ఇంద్రద్యుమ్డుడు ఇదంతయు పరమేళ్ళురుని సంకల్పమని భావించెను. శ్రీహరి స్మరణ యందే శేష

68 గజేంద్రమోడము జీవితమును గజిపెను.. అందుచేత గజుయోనిలో (ప్రవేశించినను సకాలానికి భోవత్స్యుతి కల్లొను. ఏ నంకల్పమూ వృధాగాదు.

మ్తుక్తీలో అధికము అల్బుము అని ఉండవు. అధికముక్షీ గల్లొ అని

చెప్పడంలో షనుగు ళరీరములో ఉన్నవుటికీ తొందరగా దుస్తాధ్యమైన మోక్షము అభించింది అని పోతన్టు గారి భావము. 1ని6. అ. కర్మకంథ్రుం డగుచు6 గమలాతుం గొల్బుచు

నుభయనియతవృత్తి నుండెనేనిం

జెడును గర్మమెల్ల శిథిల మ్రై మెల్లనం

టబల మైన విష్ణుభక్తి. చెడదు. భావము ; కర్మలను ఆచరిస్తూ విష్ణువును సేవించాలి. ఈ రెండు నియమాలనూ పాటించితే క్రమంగా పాపాలన్నీ నశించిపోయి. విష్ణుభక్తి అభివద్రి పొందుతుంది. వ్యాఖ్ధా : కర్ణులు చేయవద్దని మన శాన్త్ర్యములు వీవీ చెప్పులేదు.. (పతి చిన్లు వని కూడా భోవంతుని ఫప్రూజలాగా అమితమైన (్రద్దాభక్తులతో చెయ్యాలి. అమ్హుడే ఏ పనిర్దైనా సక్రమముగా ఆచరించిన వారమవుతాము. వీ పని చేసినా భోవంతుని ఆజ్ఞా (ప్రకారం చేస్తున్నాను అనే భావనతో చేయాలి. అవుడు చెడుపనులు చేయుటకు ఆస్కారయుండదు. 1న”. క చెడుంగరులు హరులు ధనములు6

-.. జెడుదురు నిజసతులు సుతులుథటొడు చెనంటులకు౯

జెడక మను నెజసుగుణులకు6

జెడని పదార్ధములు విష్ణుసేవా నిరతుల్‌ భానము : దుర్మార్గులకు దైవ బలం లేనందువల్ల సమస్త సంపదలూ నశించి పోతాయి. వారి భార్యా, పిల్లలూ నళించిపోతారు.. గుణనంతులైన సజ్జనులు చెడకుండా (బ్రతుకుతారు. వారికి విష్ణుభక్తి యందలి ఆసక్తి అభివృద్ధి చెందుతుంది.

గజేంద్రమోత్షము రి కనిక. వు అప్పుడు జగజ్జనకతుం డగు న సప్పరమేశ్వరుండు దరహసీత ముఖకమల యగు న క్కమల కి ట్లనియె.

భావము : లోకాలకు తండడ్రిడ్దున విష్ణుదేవుడు చిరునవ్వుమొగంతో కూడిన లక్ష్మీదేవితో ఇట్టా అన్నాడు. 129. క. బాలా! నా వెనువెంటను

హేల౯ా వినువీథినుండి యేతెంచుచు నీ

చేలాంచలంబుం బట్టుట

కాలో నేమంటి నన్ను నంభోజముఖీ! భానము : తామరపువ్వు వంటి మోమున్న బాలా! ఆకాశమార్గం గుండా నా వెంట విలాసంగా పరూత్తికొని వస్తూ నీ పైటకొంగును విడవకుండా నేను పట్టుకొని ఉన్నందుకు నన్ను గురించి ఏమనుకొన్నావో? 180. ఈ ఎయుంగుదు తెజవా! యెప్పుడు

మజవను సకలంబు నన్ను మజచినయెడల౯

మజతునని యెజింగి మొణంగక

మణవక మొణయిడిరయేని మణి యన్యములక౯. భానము : ఓ భామా! నన్ను మరువని వారిని నేను ఎన్నడూ మరువను. నన్ను విడిచిపెట్టిన వారిని నేను విడిచిపెట్టుతాను. ఈ విషయం తెలుసుకొని ఇతరులకు మొర పెట్టుకోకుండా నన్ను విడవకుండా (ప్రార్ధించిన వారిని ఎప్పుజైనా ఎవరినైనా నేను రక్షిస్తాను. ఇది నీకు తెలుసు కదా! వ్వాఖ్టో 2 జీవులను దేవుడు మరవడు. కాని ఆయనవైపు చూస్తేనే మనవైవు ఆయన చూస్తాడు. ఆయనైపు నడిస్తే అంటే సన్మార్గంలో నడిస్తే మనలను ఆయన రక్షిస్తాడు. లేకపోతే సాక్షిగా మాత్రమే ఆయన ఉంటాడు. ఆయనను స్మరించి రక్షించమని కోరినవారి మనస్సులలో ఆయన నిండి యుంటాడు. అప్టుడు. దేవుడికి జీవుడు తప్పు మరియొకటి జ్ఞూపకముండదు.

70 గజోంద్రమోతము 181, వ, అని పలికిన, నరవింద మందిర యగు న య్యిందిరాదేవి మందస్మిత చం[దికా వదనారవింద యగుచు ముకుందున కిట్లనియె.

భావము ఏ ముకుందుని మాటలు విని చిరునవ్వు చిందే ముఖారవిందంతో కూడిన లళ్మీదేవి స్వామితో ఇట్టా అన్నది. 188. క. దేవా? దేవర యడుగులు

భావంబున నిలిపి కొలుచు పని నాపని గా

తో వల్లభ! యేమనియెద

నీవెంటనె వచ్చుచుంటి నిఖిలాధిపతీ! భానము : ఓ దేవదేవా! నీవు సమస్తానికి ప్రభువైన వాడవు. న్నాపని ఏమిటి అంటే నీ పాద పద్మాలను మనస్సులో ఉంచుకొని పూజించడమే. కాబట్టి ఏమీ అనుకోకుండా నా స్వామివైన నిన్ను అనుసరించి వచ్చాను. వ్వాఖ్బా : ప్రణయలీల మధ్యలో ఆగిపోయిన కోపంతో ఉన్హు అక్షీదేవి మనస్సును తేలిక చేద్దామని విష్ణువు “నీ పైటకొంగును విడిచిపెట్టకుండా ఉన్దుందుకు నను గురించి వీమునుకొన్హావో” అంటే అక్షీదేవి సరసముగా “స్వామీ! నీ వెంటనే నేను దాక వీమనగలను” అన్నది. అంటే కొంగు స్వామి చేత చిక్పయుండగా ఆయనతో వరుగులు పెట్టనిచో ఆమె గౌరవమునకు భంగము. వచ్చును కదా అదే విధముగా భ్లు అడుగుజాడలలో భార్య నడువనిచో భార్చుకు గౌరరముండదని భావము. 1ేతితి. క. దీనుల కుయ్యాలింపను

దీనుజ రషింప మేలు దీివనం బొంద౯

దీనావన ! నీ కొప్పును

దీనపరాధీన | దేవదేవ మహేశా |

గజేంద్రమోక్షము 71 భావము :; ఓ మవాో(ప్రభూ! నీవు దీనబంధుడవు. దీన రక్షకుడవు. దీనుల మొరలను (ప్రీతితో వినడమూ, వారిని రక్షించడమూ, మంచి మంచి దీవనలు అందుకోవడమూ, దీన పరాధీనుడవైన నీకు తగి ఉన్నాయి. &తిఓ. వ. అనిమజశియును, సముచిత సంభాషణంబుల నంకించుచున్న పరమ

వైష్టవీరత్నం బును సాదర సరస సల్గ్లాప మందహాస పూర్వకంబుగా నాలింగనంబు గావించి, సపరివారుండై, గంధర్వ సిద్ధ విబుధగణ జీగియమానుండై, గరుడారూఢుండగుచు, నిజ సదనంబునకుం జనియె. అని చెప్పి శుకయోగీం[ద్రుం డి ట్లనియె. భావము : లక్ష్మీదేవి పైవిధంగా పలికి తగిన విధంగా విష్ణుదేవుని స్తుతించింది. స్వామి తన భక్తురాలైన లక్ష్మీదేవిని ఇంపైన మాటలతో చిరునవ్వుతో ఆదరంగా ఆలింగనం చేసుకొన్నాడు. గరుడుల్ముూ గంధర్వులూ, దేవతలూ*జయ జయ ధ్వానాలు చేస్తూ ఉండగా వైకుంఠుడు గరుత్మంతుళ్లో అధిరోహించి పరివార సహితంగా వైకుంఠానికి బయలు దేరినాడు. అని చెప్పి శుకమహర్షి పరిక్షిత్తుతో ఇలా అన్నాడు. 185. సీ. నరనాథ ! నీకును నాచేత వివరింప ఐడిన యీ కృష్ణానుభఖభాన మైన గజరాజ మోకణ కథ వినువారికీ యశము లిచ్చును గల్మషాపహంబు దుస్స్వషప్ప్న నాశంబు దుఃఖసంహారంబులం బొద్నల మేల్కాంచి పూతవృత్తి నిత్యంబు6 బఠియించు నిర్మలాత్మకు లైన విపులకును బహువిభవ మమరు పే. సంపదలు గల్లుం వీడలు శాంతిం బొందు సుఖము సిద్ధించు వర్ధిల్లు శోభనములు మోక మళ౪ిచేతి దై యుండు ముదము చేరు ననుచు విష్ణుండు (ప్రీతుం డై యానతిచ్చె.

72 గజుంద్రమోత్షము భానము : ఓ రాజా! నాచే నీకు చెప్పబడిన విష్ణమహిమతో కూడిన ఈ “గజేంద్రమోక్షం కథను ినేవారికి కీర్తి పెరుగుతుంది. పాపాలు పరిహారమవుతాయి. చెడ్డకలలు తొలగి పోతాయి. దుఃఖాలు దూరమవుతాయి. ప్రతిదినమూ ఉదయమే లేచి పవిత్రమైన నియమంతో నిర్మలమైన మనస్సుతో ఈ కథను చదివితే బ్రాహ్మణులకు అనేక సుఖములు, సంపదలూ కలుగుతాయి. ఆపదలు తొలగిపోతాయి. శుభాలు వృద్ది చెందుతాయి. మోతం సులభమౌతుంది. సంతోషం సమకూరుతుంది అని ఆనందంగా విష్ణుదేవుడు సెలవిచ్చినాడు. వ్వాఖ్బా 2 (ప్రతిదినమూ ఉదయమే లేని “గజోంద్రమోక్షం”. కథను నిర్ణులమైన మనస్సుతో చదివితే సకల ళుభములు కలుగుతాయి అని సాక్షాత్తు విష్ణుదేవుడు సెలవిచ్చినాడు.. త్తెల్రవారుజాయున (బహ్మీాముహుర్తంలో వాతావరణం ఎంతో (ప్రకాంతంగా ఉంటుంది. వీ విధమైన ధ్వనులు ఉండవు. మనస్సు, ఎంతో నిర్జులంగా ఉంటుంది.

ఇతరులు లౌకికమైన సుఖములు (ధనము మొ) కోరుదురు. అట్టి కోరికలు లేని (బాహ్మణులకు అంటే (బవ్మాజ్జానులకు గజోంద్రమోక్షం కథను చదివితే వైభవములు సమకూరును.

186. వ. అని మజియు, నప్పరమేశ్వరుం డిట్లని యానతిచ్చె. ఎవ్వురీనియు నపర రాక్రంబున మేల్కాంచి, సమాహిత మనస్కు లై, శ్వేత ద్వీపంబును, నాకుం [వియం బైన సుధాసాగరంబును, యూవు నగంబును, ని గ్గిరికందర కాననంబులను, వేత కీచక పేణులతా గుల్మ సురపాదపంబులను, వనును (బహ్మయు ఫాలలోచనుండును నివసించి యుండు న క్కొండశిఖరంబులను, కౌమోదకీ కౌస్తుభ సుదర్శన పాంచజన్యంబులను, శ్రీదేవిని, శేష గరుడ వాసుకి ప్రహ్లాద నారదాది బుషులను, మత్స్య కూర్మ వరహాద్యవతారంబులను, దదవజారకృత కార్యంబులను, సూర్య సోమ. పావకులను6 (బణవంబును, ధర్మ

గజేంద్రమోతము 73 తప స్సత్యంబులను, వేదంబును, వేదాంగంబులను, కాన్ర్రంబులను, గో భూసుర సాధు పఠివ్రతా జనంబులను, జం కాశ్ళుప జాయా సముదయంబును, గౌరీ గంగా సరస్వతీ కాళిందీ సునందా (ప్రముఖ పుణ్య తరంగిణీ నిచయంబును, నమరులను, నమర తరువులను, నైరావతంబును, నమృతంబును, (ధువుని, బ్రహ్మర్షి నివహంబులను, బుణ్యళ్లోకులైన మౌనవులను, సమౌహిత చిక్తు లై తలంచువారలకుం బాణావసాన కాలంబున మదీయం బగు విమలగతి నిత్తు. అని హృషీకేశుండంు స్పోశించి, శంఖంబు పూరించి, విహగపరివృఢ వాహనుండై వేంచేసె, విబుధానీకంబు సంతోషించె. అని చెప్పి శుకుండు రాజున కిట్లనియె, భావము : అంతేకాకుండా తెల్లవారు జాముననే లేచి (ప్రశాంతమైన మనస్సుతో విష్ణువునూ, గజరాజునూ, ఆ సరస్సునూ, శ్వేతదీపాన్ని పాలసము(ద్రాన్నీ (త్రికూట పర్వతం లోని గుహలనూ, అడవులనూ, కల్ప వృ ఇాలన్తూ విష్ణువూ, (బ్రహ్మ శివుడూ నివసించే ఆ. త్రికూట పర్వతం శిఖరాలనూ, కౌమదకీ గదనూ, కౌస్తుభమణినీ, సుదర్శన చక్రాన్నీ, పొంచజన్య శంఖాన్నీ, లక్ష్మీదేవిన్సీ ఆదిశేషునీ, గరుడునీ, వాసుకినీ, 'ప్రహ్లాదునీ, నారదునీ, మత్స్య కూర్మ వరాహ మొదలైన అవతారాలనూ, ఆ అవతారాలలో చేసిన కార్యాలనూ, సూర్యునీ చం(ద్రునీ, అగ్నినీ, ఓంకారాన్నీ, ధర్మాన్నీ, తపస్సునీ, సత్యాన్నీ; వేదాన్నీ, వేదాంగాలనూ, శా(స్రాలనూ, గోవులనూ, బ్రాహ్మణుఅనూ, సాధువులనూ, పతివ్రతలనూ, చం(ద్రుని భార్యలనూ, కాళ్యపుని భార్యలనూ, గౌరి గంగ సరస్వతి యమున సునంద మొదలైన పుణ్య నదులనూ, దేవతలనూ, దేవతా వృషాలనూ, ఐరావతాన్నీ, అమృతాన్నీ (ధ్రువునీ, ('బ్రహ్మబుషులనూ పుణ్యాత్ములైన మౌనవులనూ శలంచేవారు అవసాన సమయంలో నిర్మలమైన సద్గతి పొందుతారు అని విష్ణుదేవుడు తెలిపినాడు. దేవతలందరూ ఆయన పాద

(క్ష గజింద్రమోతము పద్మములకు నమస్కారాలు చేయగా అందుకొని విష్ణువు గరుత్మంతునిపై కూర్చొని పయనించినాడు. దేవతలు సంతోషించినారు. అని చెప్పి శుకమహర్షి పరీక్షిత్తు మహారాజుతో ఇలా అన్నాడు.

187. క. గజరాజ మోతంబును నిజముగ బఠియించునట్సీ నియతాత్ములకు౯ గజరాజవరదుం డిచ్చును గజతురగ స్యందనములు. గైైవల్యంబుక౯. భానము : గజేంద్రమోక్షం కథను భక్తితో నియమంగా చదివేవారికి గజేంద్రుని కరుణించిన విష్ణుదేవుడు ఈ లోకంలో ఏనుగులూ, గు(ర్రాలూ, రథాలూ కలిగిన భోగాలనూ, పరలోకంలో మోళ్షాన్నీ అను[గ్రహిస్తాడు, వ్వాఖ్బా * గజోంద్రమోక్షణ కథ నిజంగా జురిగనటువంటిదే, దానిలో వీ విధమైన సందేహమూ లేదు. “నిజముగ పఠియించునట్టి” అంటే అది తన యందు నిజమగనట్టు చదువుట. అలా చేస్తే అందులో ఉండే తత్త్వము బాగా అర్రమశవ్రుతుంది. అందలి సందేళము తన జీవితమునకు సమన్హాయించి గజోంద్రునిలాగా మోక్షం పొందడం సాధ్వమనుతుంది. ఉపంఉఆళు నర్వీభవంతు సుఖినః సర్వీసంతు నిరానముయాః సర్వే భ(దాణి పళ్యంతు మౌాకళ్చిత్‌ దుఃఖభాగ్భవేక్‌ “సర్వప్రాణులు, సుఖపడాలి. ఆరోగ్యంగా ఉండాలి. అందరికీ అనునిత్యం శుభమే కలగాలి. జగత్తులో ఎవ్వరూ దుఃఖ బాధితులు కాకూడదు.”

“గజేంద్రమోక్షము వుస్తక ప్రచురణకు

విశేష సహాయము అందించిన భక్తులు శ్రీ ఎ. సుందర రామారావు గారు, న్యూ నల్లకుంట, హైదరాబాదు. శ్రీ టి. పద్మారెడ్డి గారం, 092 (614 | & యటు విలాల హైదరాబాదు. శ్రీ ఎస్‌. రామమూర్తిగారు 25 ౧ 82-0 (౫౧), ఎ(ర్రంమంజిల్‌, హైదరాబాదు. శ్రీ కె.వి. సుబ్బారావు గారు, హైదరాబాదు. శ్రీ కె, రామకృష్ణగారు, శూ, ఎర్రంయంజిల్‌, హైదరాబాదు. శ్రీమతి ఒ. కుసుమకుమారిగారు 5౪94, ఎర్రంమంజిల్‌ హైదరాబాదు, శ్రీ బి. కృష్ణమూర్తిగారు, 53 (౭0) 2 & యయ 2లఓ నల్లకుంట, హైదరాబాదు. శ్రీ భగవాన్‌ శ్రీశ్రీశ్రీ వెంకయ్య స్వామీజీ, హైదరాబాదు. శ్రీ వై. గోపాలకృష్ణమూర్తి గారు, 02 (144) ఎర్రంమంజిల్‌ హైదరాబాదు. శ్రీ టి.వి. వెంకట రమణయ్య గారు, ౨ 14 యిల్లట, ఎ(ర్రంమంజిల్‌ హైదరాబాదు.

“గజేంద్రమోక్షము పుస్తక ప్రచురణకు సహాయము అందించిన భక్తులు శ్రీమతి ఎ. సీతగారు, విద్యానగర్‌, హైదరాబాదు. శ్రీ ఎ, నాగభూషణంగారు, ధర్మవరం శ్రీ ఎస్‌. సూర్యనారాయణ మూర్తిగారు, అశోక్‌ నగర్‌, హైదరాబాదు. శ్రీ ఎ. శివరామ'బ్రహ్మం గారు, అశోక్‌ నగర్‌, హైదరాబాదు. శ్రీ ప. నరసయ్యగారు, అశోక్‌ నగర్‌, హైదరాబాదు. శ్రీ సి. గణేశ్‌గారు, అశోక్‌ నగర్‌, హైదరాబాదు. శ్రీ డి. ద్వారక గారు, అశోక్‌ నగర్‌, హైదరాబాదు. శ్రీమతి కె. రుక్కిణమ్మగ్రారు, అశోక్‌ నగర్‌, హైదరోబాదు. శ్రీమతి పి. సుబ్బలక్షగారు, అశోక్‌ నగర్‌, హైదరాబాదు. స్వర్గీయ శ్రీ ఎమ్‌. ఎన్‌. వెంకటయ్యగారి జ్ఞాపకార్హం వారి కువూరులు శ్రీ ఎమ్‌. రామకృష్ణగారు అశోక్‌ నగర్‌, హైదరాబాదు. డా॥ ఏ.వి. కృష్ణారావుగారు అశోక్‌ నగర్‌, హైదరాబాదు. శ్రీ ఎ. బాలరెడ్డి గారు, అశోక్‌ నగర్‌, హైదరాబాదు. శ్రీమతి వి. శేషమ్మ గారు, అశోక్‌ నగర్‌, హైదరాబాదు. శ్రీ టి. సత్యనారాయణూరు, అళోక్‌ నగర్‌, హైదరాబాదు. శ్రీ ఐ. రంగనాయకులు గారు, విజయవాడ, వారి కుమారులు శ్రీ ఐ. రామకృష్ణగారు, అశోక్‌ నగర్‌, హైదరాబాదు.

శ్రీ జి. సుబ్బరాజుగారు, అశోక్‌ నగర్‌, హైదరాబాదు. శ్రీకె. ఎల్‌ ఎన్‌. శాస్త్రిగారు, అశోక్‌ నగర్‌, హైదరాబాదు. శ్రీ ఎస్‌. నారాయణరావు గారు అశోక్‌ నగర్క్‌ హైదరాబాదు. శ్రీ డి.వి. సుబ్బారావుగారు, అశోక్‌ నగర్‌, హైదరాబాదు. శ్రీమతి డి.వి. రమణమ్మగారు, విద్యానగర్‌, హైదరాబాదు. శ్రీ ఎస్‌. వెంకట చలపతిరావుగారు, న్యూ నల్లకుంట, హైదరాబాదు. శ్రీ ఎ. శ్రీహరి రావుగారు, న్యూ నల్లకుంట, హైదరాబాదు. శ్రీ ఎస్‌. గోపాలరావు గారు, న్యూ నల్లకుంట, హైదరాబాదు. శ్రీ పి. శ్రీరామళర్మగ్రారు, న్యూ నల్లకుంట, హైదరాబాదు. శ్రీ పీ. నారాయణరావుగారు ఈ, ఎ(ర్రంయమంజిల్‌, హైదరాబాదు. శ్రీ పీ. కృష్ణమూర్తి గారు ౧52, ఎ(ర్రంమంజిల్స్‌ హైదరాబాదు. స ఎమ్‌. శేషా(దిరెడ్డి గారు ౧22, ఎ(ర్రంమంజిల్‌, హైదరాబాదు. ౮ (6 ఫ్లై శ్రీ ఎ. బాల సుబ్రహ్మణ్యం గారు ౨౭8, ఎ(ర్రంమంజిల్‌, హైదరాబాదు. శ్రీమతి డి. దేవీ కుమారి గారు 0298, ఎర్రంమంజిల్క్‌ హైదరాబాదు. శ్రీ ఎమ్‌. బలరామ్‌ గారుశ8, ఎ(ర్రంమంజిల్‌ హైదరాబాదు. శ్రీ కె. సాయి విద్యాధర్‌ గారు మ, ఎ(ర్రంమంజిల్‌, హైదరాబాదు. శ్రీవుతి ఎస్‌. విజయలత్షారు ఏళై6ేర, ఎ(ర్రంమంజిల్‌, హైదరాబాదు. శ్రీమతి వై. వాణిగారు తూ, ఎ(ర్రంమంజిల్న్‌్సె హు రూ గంభా; 6౯+ బ*రౌటరు ందే లాల ాంలబ్య ఫొ థా” గ్‌ా ళ్‌ నశ న్‌ యో స్సు ఎ న టూ శో పొద నవ గగ మీడ

వ న న న న లం నన లన టట ూారచలుతగురించింం వా కం నా మవ 2= 1993. (కృష్ణాష్రమి, నాడు.కాకినాడ | చ. వ్వ -(త్యూర్తు గోదావరి జిల్లా) లో జన్మంధారు. | ననన డా నే. “అక్కడేశమేం.ల౫కయం0ం లో 120143 ము ద. గ్‌ | భాషగా అభ్యసించారు. కాకిసాడఇంజనీరింగ్‌ ౧... వం సతీ. .కళాశాల-(ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయము) -. చ న లా సంస్కృతము, తెలుగు ఇంగ్రీషు హిందీ వు మ భాం వసరరన వకృత్వ.పద్యపఠన పోటీలలో పాలని అనేక. ౫ చా - బహుమతులు పొందారు: న వ యాం చ - -- ౧-జెరటనగరాలలోనూ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ముఖ్యపట్టణములలో అనేక 1. ఎవని! - ప్రముఖ దేవాలయములల్లో, వేదికలపై శ్రీమద్భాగవత, 'శ్రీరమాయణ పే సా వత నా న శర న సం త్‌ో పం నవత మక ౫ . వ. చ పనచనములు, అసంఖ్యాకంగా చేశారు, చేస్తున్నారు. - శ్రీశైల పుణ్య య వై శథముల స్యామివాం సన్నిధిలోనూ, తరుమల తిరుపతి దేవస్తానం ధర్మ... || =7- హై =..ఫ్రచార పరిషత్‌ తరపున జంటనగరాలలో అనేక ధార్మిక ప్రవచనములు -- || 2! “చేశారు... ఆంధ్రదేశంలో అనేక సాహిత్య. సొంస్కృతిక, ఆధ్యాత్మిక... 0౩వ వయా! = కార్యక్రమములలో సొల్గానే భాగ్యరసాందాథు పం న వ మ ఎవటస్తుతం..ఆం (భధపదేశ్‌ ప్రభుత్వ ఒనీటి పషోరుదల... శాఖ వవ [| ఇజనీర్‌- ఇన్‌ ట్లో వారి కార్యాలయముల్‌ (వ గ్రంయంబిల) ఉష్యటి వసే 'పక్టిక్యూభివ్‌ ఇంజసీరుగాపనిచేస్తున్నారు... వ మ క (2వ మెరవనలో ఉన్న వీరి[గ్రంథములు. న వ చం స రావమాయణంలోంభరతుడు ని వమ లస. 2. భాగవతంలో.రావమాయణం.. న " న మ కా. 3: శ్రీకృష్ణుని బాల్య్రీడల్గు(వోపార్రముతో) : కూ.