Telugu Endaro Mahanubhavulu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

చా ల రాం నహ స య న ర న గదాం సా టా న పం... ఫాటి శన... సట ,లో , ్‌ (| స 9 1 ఫాణన్నా గె ను ళా టు సాల ల్ని ల్ని, 7 శ లయరిగుల9! ్రి అ ౨ ల ౦ కుతో , ల “న పా? గే, స్రీ బీ శ క ష్ష్‌ వ్యరు ఇసూ స్త శ గ కలో మ | యు వా ఏన్నుక్‌ స న క లే! క్‌. (. .| టే! టాం ల లి స్‌ గు లేఖ ౯. జీ సల ఏ తత ము? వా “ఖీ న్‌ 2, రంగ. చప యన్‌వాా. యన న యం. "| త న లాల కం6ా. నస్‌ | లం ర కం సనన 4లో ర ఖ్‌ న్‌ వ్‌ లం న. + వ ల? కస! క టన టు తట గ న = ॥ / హేల “ఎన తి, ను. న మ ర _ | న టం! నం. సు ఏన న. , స వ న వ. ॥ ల. య! ఇ మ (ర టం ల టిం న సం నంటి 7 ॥ 6 - | శ | | 1 న ౮ ల న్‌

ఎందరో మహానుభావులు ప్రచురణ; మల్లెమాల ప్రచురణలు, హైదరాబాద్‌

మొదటి ముద్రణ : మే, 2009 1 నే గ్రలీ " గ. సర్వహక్కులు రచయితవి న. త్త య్య రాలు రేఖా 'బొళ్సి పైదరాబో లో ౧౫ యే (ప్రతులకు : న. మల్లేమాల ప్రచురణలు €/ శబ్బాలయ, ఎల్‌.వి. ప్రసాద్‌ మార్ట్‌, బంజారాహిల్స్‌, హైదరాబాద్‌-34 ఫోన్‌ : 040 - 28547637 ముఖ చిత్రం : ము(ద్రణ : అనువమ టింటర్స్‌, 126, గ్రీన్‌వ్యూ, శాంతినగర్‌, హైదరాబాద్‌ - 28. ఫోన్‌ : 23391364

ననినయంగా

ఎందరో మహానుభావులు, అందరికీ వందనాలు అన్నాడు సుప్రసిద్ధ వాద్దేయకారుడు త్యాగరాజు.

ఆ నూక్తిని ప్రేరణగా తీసుకొని నేనీ కావ్యానికి శ్రీకారం చుట్టాను. లతే మవోనుభావులుగా పేర్కొనబడివారు వేల సంఖ్యలో ఉన్నారు. అందరికీ వందనాలు అని ఒక్కమాటలో అనవచ్చు. కాన్‌ నేనలా అన దలచుకోలేదు.

నా ఊహకంథిన కొద్దిమందిని మాత్రమే ఎన్నిక చేసుకొని వారికి పద్మ ప్రనూనాలతో నీరాజనాలర్చించాలని సంకల్చించాను,

మానవాభ్యుదయం కోసం జీవితాలను అంకింతం చేసిన మవాను భావులలో పరాయి దేశస్టులైన కాటందొర, సిపి. బ్రౌన్‌లు కూడా ఉన్నారు.

జక తెలుగువారి విషయానికి వస్తే వివిధ రంగాలలో అత్కున్తత సేవలందించిన మహనీయులు వేల సంఖ్యలో ఉన్నారు. వారి జీవిత ఐశేషాలను చదువుతూ ఉంటే ప్రతి తెలుగువాడి హృదయం ఆనందార్దవ మౌతుంది. ఆ ఆనంద సాగరంలో మునకలేసిన వారిలో నేనూ ఒకజణ్ణి!

ఈ గ్రంథ రచన నాలో క్రొత్త ఉత్సానోన్ని నింపింది. నాకు తెలియని అనేక విషయాలను నాలో ఆవిష్కరించింది. నన్ను నేను తెలుసుకొనే అవకాశం కల్పించింది. ఇంకా నేను తెలుసుకోవలసింది ఎంతో ఉందని హెచ్చిరించింది. ఆ హెచ్చరికను సవియనంగా న్వీకరిస్తూ గ్రంథం మీ చేతికందిన్తున్నాను. ఈ గ్రంథ రచనలో నాకు సముచిత నలహా లందించిన నాహితీ వాచస్సతి ఆచార్య మొవ్వ వృషాద్రిపతి గారికి నా ధన్యవాదాలు.

వైహింద్‌ డా కుల్తెభటూల శా

విషయ సూచిక

వుట శ. కాటన్‌ దొర శ 2 అబుల్‌ కలామ్‌ న 3౩ సత్య 'నాయిబాబా ౯ 4 టంగుటూరి సూర్శకుమారి 10 5 కవిసమ్రాట్‌ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ 12 6౬ గుజ్జం జాషువా శ్రేడ 7 మహాకవి శ్రీతీ 16 8౬ డా! బోయి ఖీమన్న 19 8 పఠాభి 21 10 సామవేదం షణ్ముఖశర్మ 22 11. పద్మభూషణ్‌ డా॥ బియన్‌. రెడ్డి 23 12 శేషేంద్రశర్మ 26 13 కాళోజీ నారాయణరావు 28 14 త్రిపురనేని రామన్వామి చౌదరి 29 15 నీలం సంజీవరెడ్డి ౩0౦ 16 పుచ్చలపల్లి సుందరయ్య ప 17 చండ్ర రాజేశ్వరరావు 43 1౬ ఘంటసాల 48 19 ప్రకాశం పంతులు ళం 20 సిపి. బ్రౌన్‌ 56 21. డా బెజవాడ గోపాలరెడ్డి 58 22 బళ్ళారి రాఘవ 62 22 పొట్టి శ్రీరాములు 64

శ

24 దుర్ధాబాయి 67 25 పింగళి వెంకయ్య 793 26 డా! కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి 77 27 నటయోగి నాగయ్య 62 2౬ ద్వారం వెంకటన్వామి నాయుడు 84 2% తిరుపతి వేంకట కవులు 85 30 గురజాడ అప్పారావు 87 32 త్యాగరాజు 92 33 యోగి వేమన 98 34 భక్త రామదాసు 101 35 దాశరథి కృష్ణమాచార్య 107 ౩6 మధునాపంతుల సత్యనారాయణ 108 37 ఆదిభట్ల నారాయణదాసు 109 38 కొప్టరపు సోదర కవులు 112 3% పోతన 114 40. దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి 117 41. తుమ్మల సీతారామమూర్తి చౌదరి 121 42 శ్రీనాథడు 124 వై నన్నయ 127 44 తిక్కన 128 456 ఎర్రన 129 46 నండూరి వెంకట సుబ్బారావు 130 47 గుడిపాటి వెంకటాచలం 131 4౬ బసవరాజు అప్పారావు 134 4% స్థానం నరసింహారావు 137 ఇ

50. అల్లసాని పెద్దన 139
51. శ్రీ శంకరంబాడి సుందరాచారి 141 52 శ్రీ రాయప్రోలు సుబ్బారావు 144 53 శ్రీ రఘుపతి వెంకయ్య 146 54 పుట్టపర్తి నారాయణాచార్చులు 147 55 శ్రీ నార్ల వేంకటేశ్వరరావు 150 56 డా. భోగరాజు పట్టాభి సీతారామయ్య 153 57 జాతీయ కవి గరిమెళ్ళ 156 5౬ తెన్నేటి విశ్వనాథం 159 5% స్వామి రామానందతీర్థ 164 66 కాటూరి వెంకటేశ్వర్రావు 168
52. పింగళి లక్షీకాంతము 170 62 శ్రీ అల్లూరి సీతారామరాజు 173 63 శ్రీ నాగభైరవ కోటేశ్వరరావు 177 64 ఎన్‌.జి.రంగా 179 65 శ్రీ కందుకూరి వీరేశలింగం 182 64 వేదం వేంకటరాయశాస్త్రి 185 66 త్రీ గిడుగు రామ్మూర్తి పంతులు 187 67 త్రీ చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహం 189 6౬ త్రీ కొండా వెంకటప్పయ్య 191 6% త్రీ ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ 193 70 శ్రీమతి సరోజనీ నాయుడు 195
53. త్రీ కాశీనాధుని నాగేశ్వరరావు 196 72 శ్రీ అయ్యదేవర కాళేశ్వరరావు 200 73 తీ మాడభూషి అనంతశయనం అయ్యంగారు 202 74 శ్రీ బూర్గుల రామకృష్ణారావు 204 ఇ

75 శ్రీ తిరుమల రామచంద్ర 206 76 త్రీ మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రి 209 77 శ్రీ మల్లంపల్లి నోమశేఖరశర్మ 212 78౬ ఆరుద్ర 214 78% ఆత్రేయ 217 80 దువ్వూరి రామిరెడ్డి 219 81. శ్రీ జంధ్యాల వాపయ్యశాస్త్రి 221 82 సరసకవి మోచర్ల రామకృష్ణయ్య 224 83 దీపాల పిళ్చయ్యశాస్త్రి 226 684 తాపీ ధర్మారావు 228 85 అడవి బాపిరాజు 230 ౭86 న్యాపతి సుబ్బారావు 233 87 శ్రీ జ.వి. సుబ్రమణ్యం 235 88 శ్రి యల్‌వి. ప్రసాద్‌ 23/7 89 మవాదాత జ. పుల్లారెడ్డి 239 90 ఖాసా సుబ్బారావు 241 91. శ్రీ ముట్టూరి కృష్ణారావు 243 92 ఫన్‌ డాక్టర్‌ చంద్రశేఖర్‌ 245 93 శ్రీ ఈమని శంకరశాస్త్రి 247 94 శ్రీ దివాకర్ల వెంకటావధాని 250 95 శ్రీ దామోదరం సంజీవయ్య 253 96 పద్మశ్రీ షేక్‌ నాజర్‌ 255 97 త్రీ బులును సాంబమూర్తి 258 9౬ త్రీ కల్లూరి సుబ్బారావు 260 99 శ్రీ భమిడిపాటి కామేశ్వరరావు 262 100. గాడిచర్ల హరి సర్వోత్తమరావు 264 ౪

కాటన్‌ దొర

1. జీటలు వారిన భూముల నోటిని తడిజేసి ప్రజకు నూకలు పంచన్‌ నీటికి నడకలు నేర్చిన కాటను దొర నెదను దలచి కరములు మోడ్డున్‌!

2. _ అతని చేతి చలువ నన్నమైనవి నీళ్ళ] అతని తోడ పాడి ఆడె బిళ్ళ! పరువముడుగ నట్టి పళ్చందనాలకు అతని అడుగుజాడ లానవాళ్ళ!

3. కటిక దరిద్రుల కన్నీరు గోదారి జలముతో తుడిచిన సాధుమూర్తి! ప్రవహించు నీజ్టలో పసిడి ద్రవమ్మును కనుగొన్న అసమాన క్రాంతదర్శి! కడగంటి చూపుతో కరవు కాటకముల తరిమి కొట్టిన యట్టి ధన్యజీవి! ప్రతి రైతు బ్రతుకులో పంట కాల్వలు నింపి సిరికేత మెత్తిన సేద్యగాడు! కడలి కలసెడు నదులను మెడలు వంచి దారి మళ్చించి నట్టి భగీరథుండు నాటి కీనాటి కింకనే నాటికైన వీటి దేవుడు భువిలోన కాటనొకడె!

1

4. తెల్లదొరగ వుట్టి - తెలుగు నేలను మెట్టి పేదరికము నెత్తి మీద మొట్టి రాగ భోగములకు రాజసమ్మ్మలదిన యోగి గాని కర్మ యోగి అతడు!
5. అణు మాత్రమ్మును లేదు సందియము తా నాంధ్ర ప్రజారక్షకై గణనాతీత విశిష్ట లాక్షణికుడై కారుణ్య వారాశియై జననమ్మందిన మానవోత్తముడు ఏ జన్మానుబంధమ్మ్మొ - ఈ బుణమున్‌ తీర్టగ తెల్లు వారి కవురా! యేఠితి సాధ్యంబగున్‌!
6. ఎవని నామము నిత్యమేక కంఠమ్ముతో కోరి ప్మరించునో “కోన సీమ” ఎవని డియని భావమెదలోన మెదలిన కేరింత లాడునో 'కృష్ణవేజి ఎవరి యశస్ట్రతి చెవి సోకినంతనే పరవళ్ళ ద్రొక్కునో 'సైరగాలి' ఎవని జౌదార్భమ్ము నెపుడు దలంచుచు ఇంటింట వెలుగునో 'వంటయిల్లు' ఎవని గుణగానమును విన్షనేళ్ళ - ఊళ్ళ చెట్లు చేమలు చెలరేగి చిందు వేయు పలుకుచున్నవి! 'జేజేలు' తెలుగు నదులు! 2

కో జాతికన్ష్నను కడు హెచ్చు నీతి విలువ! మతము కన్ష్నను కడు హెచ్చు మమత విలువ! అంతకన్నను కడు హెచ్చు అనుపమాన సచఛ్చరితుడు కాటను సదాశయము విలువ!

8. _ నిప్పన బెట్టి కాల్చినను నీటి ప్రవాహము నందు ముంచినన్‌ ఎప్పటి కింత గూడ నశి యించని కీర్తి గడించినావు న్‌ గొప్టతనమ్ము చాటుటకు కోటి గళమ్ములు చాలవయ్య! ఓ కష్టము గోరనట్టి దొర! కాటను దేవర! నీకు మైొక్కెదన్‌!

9. నీవు లేక యున్న - నిత్యాన్న దాతయన్‌ మూట యొటుల తెలుగు నుడికి దక్కు? నీవు రాక యున్న - నీ పేరు, నీ ఊరు ఎటుల తెలుగు వాణి హృదికి జక్కు?

10. తాటాకుల పూరింటిని కోటికి పడ౧ెత్తినట్టి కొత్త మహలుగా పాటించి విలువ పెంచిన నీటి దొరా! అందుకొనుము, నీరాజనముల్‌

3

అబ్బుల్‌ కలామ్‌

1. జాతి రత్సమ్మని సకల భారత మేక కంఠాన నెవ్వాని గణుతి సేయు? బుజువులక్కరలేని బుషితుల్కుడని లోక మను దినమ్మెవ్వాని నభినుతించు? పంక మంటని దేశభక్తికి తార్కాణ మను సూక్తి యెవ్వాని కన్వయించు! సకలార్థ సాధక శాస్త్ర విజ్ఞానమ్ము గళమెత్తి యెవ్వాని ఘనత జాటు? అట్టి 'అబ్బుల్‌ కలాము' రాజ్యాంగమునకు రక్షగా నిల్చి అయిదేండ్లు రాషస్త్రపతిగ అనుసమానమ్ములౌ సేవలంద జేసి దేశ చరితకు తులలేని టిప్తి బెంచె!
2. ధర్మ నిరతుడు మాన్ఫుడు దార్శనికుడు పరమ సళ్ళ్చీలుడాజవ్య బ్రహ్మచారి సత్క సంధుడు ప్రాజ్ఞుడు సత్తగుణుడు రాష్ట్రపతి యౌట గర్వకారణము మనకు!
3. పూజనీయుడైన రాజనీతిజ్ఞుడు బాల బాలికలకు మేలి గురువు దేశ భవితకతడు దిక్తూది యనుమాట పరిమళించునట్టి పసిడి మూట! ణే

తీ అతని వివేక నేత్రమున కాకసమే సరిహద్దు, దాని, చూ పతులిత మెన్ని యోజనము లైనను టెప్టలు వాల్టకుండ, బీ క్షతిపయి నిల్సి యారని వి చిత్రము లౌ బహు విశ్వ మర్మముల్‌ హితమతి దెచ్చి లోకమున కిచ్చును భావి తరాల పంటగా!

5. _ నీతి కాలవాల మాతని చేవ్రాలు మానవతకు ఆతడానువాలు

. అతని అడుగుజాడ లనుసరణీయాలు అతని చేతలన్ని అద్భుతాలు!

6. తలను వంచని అధికార దర్హమునకు ప్రబల సంకేతమగు రాష్ట్రపతి నిలయము అతడు పాదము మోపిన అక్షణమ్మె ప్రేమ కావాసముగ మారె! పృథ్వి మెచ్చ!

7... క్షుద్ర రాజకీయ ముద్రలంటని లీల నడచుకొనిన మేటి నాయకుడుగ అతని దలచుకొనిన - అణువణ్వు పులకించి పరవశత్వ మొందు 'భరతమాత!

క్‌

8. వలచి వచ్చిన పదవికి విలువ బెంచి మానవాళికి నితృ్మము మమత బంచి తపసి విధమున రాజసౌధమ్ముు వ్‌డి సాగిపోయిన దృ్యశ్చమాశ్చర్శకరము!

6

సత్య సాయిబాబా

1... భాసుర వోసు డార్తజన బంధు డుదారుడు, ప్రేమతత్త మౌ పాసన బట్టినట్ట్‌ జన వంద్భుడు దివ్యగుణాభిరాము, డే యాసలు లేని ధార్మికు డ నంత కృపామయుడంచు, నెల్లెడన్‌ వాసిని గన్న సాయి భగ వానున కేను నమస్క్మరించెదన్‌!

2. నిగమ సారము చిందు నీ నోటి మాటతో పూల మాలగ మారు కాల నాగు" నీహారతుల్బమౌ నీ కర స్పర్శతో ణవనీతముగ మారు నాపరాయి! నిత నిర్మలమైన నీ వాదముద్రతో మాణిక్యముగ మారు మట్టి ముద్ద నిండు సుధలు పండు నీకంటి చూపుతో కప్పరమ్ముగ మారు నుప్పగల్లు!] సుప్రభాతాన నీనీడ సోజెనేని మోడు సైతము వెలయించు మొలక నన్వ్వు! అనుచు నినుగూర్సి జనులాడుకొనెడు మాట అక్షయమ్మగు నర్ష్మ సత్యాల మూట!

7

3. పురుడు బోసిన నాటి - పుట్టపర్తిని నేడు విష్ణు ధామమ్మ్ము గావించి నావు! శాంతి కావాసమౌ సరణి ప్రశాంతి ని లయ మపూర్వముగ నేర్దరచి నావు! నిత్స ఏజ్ఞానమ్ము నేర్చు విద్యాలయ ముల నెన్నిటినొ నెల కొలిపినావు! ఆరోగ్యమే గొప్ప ఐశ్వర్భమని యెంచి ఘన వైద్యశాలలు కట్టినావు! అన్నింటినిమించి, జవ్యతో అబ్బినట్టి సతృ్భశిలము వలన కాషాయమునకు విశ్వమందున తులలేని విలువ బెంచి జీవ కారుణ్య యోగి వై నావు నీవు!

4 ధర్మ రక్షక! నీ సన్షిధానమందు వానరము గూడ లీనమౌ ధ్వానమందు 'చిటిఆడు విభూతి నీచేత చిలుకరింప బండరాక్టైన పరవశత్వమ్ము నందు!

5. _ శ్రీకరమై పలు శుభముల కాకరమై, భక్తకోటి కాధ్యాత్మిక, ర త్హాకరమై, బహుజన చా మీకరమై యలరు చుండె మ్‌ సదన మిలన్‌!

8

6. కడు చాకచక్కాన కలవారి హృదయాల దూరి వారల సిరిన్‌ దోచినావు! కోట్లాది ధనముతో గొంతెండి పోయిన దాహార్హులకు గుక్క దడిపి నావు! నీ చెంత కేల్బోడ్సి నిల్లిన ప్రతివారి కాధ్యాత్మిక సుగంధ మలథినావు! పతితుల పాలిటి భార్య విధాతగా అభ్రంకష ఖ్యాతి నంది నావు! చోద్య మగు నిన్ని ఘనతలు చుట్టు మూగి అనవరతమును నర్తన మాడుచున్న పుణ్బ చింతనమే శిరోభూషణముగ నిర్వికారుడవై భువిన్షిలిచి నావు!

7. పరిమళమ్ము సెడని వాక్టనూనాలతో అల్లినట్టి బుల్లి ' మల్లెమాల” మిగుల భక్తితోడ మీ కందజేసితి నింతకన్న నేమి యాయలేక!

8. పిలువకయె పల్కి దయనేలు ప్రేమమూర్తి అడుగకయె పిల్లి ధృతి నిడు అభయదాత! అడుగు చుంటిని నేను నీ యడుగులంటి! నను కటాక్షింపు మో కరుణాల వాల!

ర

టంగుటూరి సూర్యకుమారి

శ. నీ పాట చెవనొక నిలువెల్ల పులకించి

నాగి పోయెడు ఏరు లాగి పోవు!

శ కాలి అందెలు నినభింప నటరాజు చరణ మంజీరాల చలన మాగు!

నీ రూపమును గన్న నిర్జర భామినీ సందోహమాశ్చ్షర్శ చకిత మౌను

నీ పేరు దలచిన నిఖిలాంధ్ర దేశము గంగా స్రవంతియై పొంది పొరలు నీవు ఏ లోకమందున్న నిరుపమాన మైన నీ బుజువర్తన మచటి వారి మనసులను దోచి ఆంధ్రుల ఘనత చాటు నవ్వు! సూర్భకుమారి జోహారులమ్మ!

2, నాట్స భంగిమలకు నడక నేర్చుటె గాక ప్రజల కెంతొ ముదము సంచి నావు పరిమళమ్మ్ము సెడని పాటలు మాకిచ్చి తిరిగి రాని చోటి కరిగి నావు!

3. అన్ని కళలలోని - అంతరార్థ మెరింగి చెరగి పోని సేవ జేసినావు! కన్న తల్లిదండ్రి కలలు సాకారము జేసి యశము రాశిబోసి నావు!

10

4. పేరు మోసిన టంగుటూరి వంశాబ్ధి భా రత ధాత్రి కొసగిన రత్ష మీవు! మల్లె పూదండకు మాధుర్యమలదిన తెలుగు వసంత కోకిలవు నీవు! దేశభక్తిని ప్రబోథించు గీతములకు వాసి తగ్గని - ఆనవాలు నీవు! అతి పురాతనమైన - హైందవ సంస్కృతి కారతులెత్తిన అతివవీవు ధరను ప్రతి జీవి గిట్టక తప్టదన్న పరమ సత్మ్సమనాటిగా ఎరిగి కూడ దీవు దివి కేది నావన్ష్న నిజము దెలిసి టినయై యేడ్చినది తల్లి! తెలుగు తల్లి!
5. నీమతము మానవత్వము ని మది ప్రేమాలయమ్ము - నిర్వంద్వముగా నీ మార్గము స్తుతి పాత్రము నీ మాటలు నలువ నతికి నీరాజనముల్‌]
6. విమల గోదావరీ నది వెన్ను జూప కుండ నెన్న్దాళ్ళ ముందున కురుకు చుండు నన్ని దినములు మనసున్న ఆంధ్రజాతి మరచి పోదమ్మ! సూర్శకుమారి! నిన్ను! 11

కవిసమ్రాట్‌ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ

న. ప్రాచీన సాహితీ పరిశోధనాంబుథిన్‌ మేధతో తుదముట్ట - ఈదినావు! కమ్ర రామాయణ కల్చవ్యక్షమునకు జ్ఞాన పీఠము నంటుగట్టి నావు! నర్తనశాలలో నవరసాత్తకమైన నాటక జీజముల్‌ నాటి నావు! పరిమళమ్ముడుగని పాటల హారమున్‌ మెచ్చి కిన్నెరసాని కిచ్చినావు! వేయి పడగల కలమును విశ్వమంత చకితమౌ నటు రుఆపించి సకల జనులు బళ బళి! యని - ఆశ్చర్యపడెడు పగిది వినుతి గైకొన్న కవినాథ! విశ్వనాథ!

2. ఆంధ్ర వాఖయ మందు విఖ్యాతి గనిన అన్ని ప్రక్రియలెపుడొ నిన్నాశ్రయించి సెంచుకొన్నవి తమ కీర్తి నంచితముగ విరుపమానము థీ వాణి నిశ్చ్రయముగ!

3. వేద నిధులు నీకు వెయ్యేండ్ల నేస్తాలు అమల కవిత కీవు ఆనవాలు లోక విదితమైన నీ కావ్మరాజముల్‌ మరపురాని గొప్ట మధువనాలు!

12

త్న చెళ్టపిళ్ట కవికి శిష్కుండవై వారి వాసి నినుమడింప జేసినావు సాటిలేని శిష్పృకోటికి గురువుగా నిలిచి హృదయములను గిలిచినావు! ర్‌. జటెలము నీ కవిత్వమని సారెకు సారెకు వాగు నట్టి, వా రటుకులు గూడ గట్టివని యందురు వారల మాటకేమి? నీ పటుతర వాగ్విలాసమును ప్రాజలహోయని మెచ్చి భక్తి వా క్కటలము తోడ వోరతులు పట్టిరి ధన్యుడవైతివ్‌ విలన్‌ 6. ఒక కవి సమ్మేళనమున ప్రకటన జేసితివి “నీవు” - పద్యమ్మునకే శనకలంకమైన గురుతని ఇక నేనాశించనేది ఈ దేశమునన్‌॥ 13

గుబ్దం జాషువా

1. . మధుర మంజుల శబ్ద మందారములు పేర్ణి కాంధిశీకుని గుడి కట్టెనెవడు? ఊహనే పదునైన ఉలిజేసి ముంతాజ మహలు నద్భుతముగా మలచి నెవడు? చితి మంటలను భస్మ సింవోసనమ్మ్ముగా తొలుదొల్త ఎలుగెత్తి పఠి౪ నెవడు? పరిమళించు మరంద పదచిత్రములతోడ పిరదౌసి ఘనకీర్తి పెంచెనెవడు? బదులు దొరకని పలుప్రశ్చలదను చూచి పేరు ఊరును లేని గబ్లిలము చేత పరమ శివునకు కాన్మగా పంచెనెవడు? ఆ మహాకవి జాషువా కంజలభింతు!

2. కడగండ్ల జడివాన గడపలో ముసిరినన్‌ తలవంచి యెరుగని కలము నిది! సంఘ దురాచార శక్తుల గుండెలో గునపాలు నాటిన గొంతు నీది! కవి చెళ్టపిళ్ళచే గండపెండేరమ్ము తొడిగించు కొన్ష్నట్టి అడుగు నిది! ప్రతి పాదరమ్మృ్మమౌ పద్య శిల్చము నందు వాణి అచ్చెరు వందు బాణి నీది!

14

లన్ని అడ్డంకు లెదురైన ఎగసి దుమికి వనథధి జేరెడు గంగా స్రవంతి వోలె గమ్మమే ధ్యేయముగ సాగు గతియ నీది! నికు సాటి లరయ! జాషువా కట్‌ంద్ర!

3. ఆంధ్ర వాణికెన్నా అందాలు పొదిగిన ఫఘునులు పెక్కుమంది కవులు గలరు! వారిలోన నీదె పైచేయి! జాషువా! లేదు కల్ల టిన లేశమైన!

15

మహాకవి శ్రీశ్రీ

1. ఆంధ్రాభ్యుదయ కవిత్వ సౌధమున

కాతడు మణిదీపం! ఆంధ్రజాతి బ్రతికుండే- దాకా ఆరిపోదు ఆ థీపం! ప్రపంచ భాషల నెన్షిటినో, జా వాసన బట్టిన శ్రీశ్రీ మాత్యభాషలో మకుటం లేని మహా రాజ రాజత్రీ! పదండి ముందుకు పదండి తోసుక పదండి పోదాం సైపైకి!॥ అన్న మాటలా కవి హృదయానికి అనుదిన సాక్ష్యాలు! పీడిత ప్రజలను సంబోధిస్తూ పిడికి లెత్తి అతడన్న భాషితా లప్టటి కిష్టటి కెష్టటికైనా అక్షర సత్కాలు! విప్లవ మెవరికి శిరసు వంచదని వేయి గొంతుకలతో గర్జించిన సింహంగా విఖ్యాతి గడించిన శ్రీశ్రీ మార్గం అనితర సాధ్యం!

16

అజరామరమగు అతని కవిత్వం వాసన తరుగని వాజయ మద్యం! ఎందరు కాదని ఎత్తి పొడిచినా వందనీయ మా కవి ప్రస్థానం! నిఖిల కార్మికుల నొక్క కూతతో నిద్దుర లేపిన కోడి పుంజుగా కణ కణ మండే కలమే కత్తిగ కదనము లెన్నో సల్చిన యోధ్ధగ మిన్నును మన్నును ఏకం చేసిన మేటి కపంద్రుని శఈతజయంతికి అక్షర నీరాజన మర్చించెద! ఆత్మీయతతో కరములు మోథ్టెద! 2. నిప్పును కలములో నింపి సనాతన నాహిత్యమున వెద జల్లినాడు | అక్షరాయుధముతో ఆనాటి శైతల నాలుకలను తెగ నరకినాడు ! కోటి గొంతుల తోడ క్రొత్త ప్రపంచపు ప్రాశసమును నొక్కి పలికినాడు ! శబ్బార్థములు తన సహజన్స్నులుగ నెంచి ప్రేమతో పరుగు నేర్పించినాడు ! 1/7

అట్టి శ్రీశ్రీని మది నెంచి అభినుతించి అతని వాగ్ర్రెభవమ్మున కారతిచ్ళ్చి

జరయు వ్యుతిలేని ఆకవి సార్వభౌాము కావ్యముల కెల్ల నిత్సము కరము మోడు !

3. మనసు నులివెళ్ళనై యొప్ప మంచుకొండ మాట పరిమళ ముడుగని మల్లెదండ అనుచు శ్రీశ్రీని నుతియించు నట్టి వారు విశ్వమంతట నున్నారు వేనవేలు !

4. అభ్యుదయ వాద మాతడై అవని బుట్టి తెలుగు ప్రజలను తట్టి మేల్కొలిపి నట్టి గొప్ట కైతల రేడుగా నొప్పిదమగు చిర యశస్సును గనిన శ్రీశ్రీని దలతు |

5. _ నాజెముల ప్రోవు వైశాఖ నగరమందు తూరుపున గల సాగర తీరమందు ఉదయ భానుని వధమున పదము లిడుచు కైతలల్లిన శ్రీశ్రీని గణుతి జేతు !

6. అచటి కెరటాలు శ్రీశ్రీని ఆత్మదల-చి ఇప్పటికి గూడ నువ్చాంగి ఎగసి దుముకు జవ్య జన్మాల కేనియు సమసి పోని ఇట్టి భాగ్యము జగతియం దెవని కబ్బ !

18

డా॥ బోయి భీమన్న య పద్య మాతని పాదపద్మమ్ములకు మొక్కి గన్ను చేకొను డంచు సన్నుతించు! గద్యమాతని పట్ల గౌరవమ్మును దెల్చి నన్ను చేకొను డంచు నన్నుతించు! చేయ మాతని మైల కేల్బోడ్డి నిల్లాని నన్ను చేకొను డంచు సన్నుతించు! నాటకమ్మాతని వైపుజ్బ్యమును మెచ్చి నన్ను చేకొనుడంచు సన్నుతించు! నవల నను మర్చిపోకుమో కవివరేణ్య! అనుచు పలుమారు లాతని కంజలించు ఇన్ని ఘనతలు దక్కించు కొన్నవాడు బక్క భీమన్న దక్క మరొక్కడెవడు? 2. నన్నయ తిక్కనాది కవి నాయకులన్‌ దలపించు వాడు, వి ద్వన్నుతులైన పండితుల ధాటి నెదుర్కొని నట్టివాడు, పే రెన్షిక గన్న ప్రక్రియల కేతము నెత్తిన వాడు, బోయి భీ మన్న కవంద్రుడాంధ్రుడయి నందుకు పొంగెద గర్వమందెదన్‌! 19

3. _ అపర వాల్మీకిగా ఆంధ్ర ప్రజల మన్న నల నందుకొన్ష్నట్టి అలఘు యశుడు తెలుగు వాజయమున గల ప్రక్రియలనెల్ల అక్కున జేర్చుకొన్నట్టి సుకవి మానవాభ్యుదయమే మార్గదర్శకముగా కడు దూరమేగిన కలము జోదు శ్వాస ఆగెడు నందాక సారస్వతార్థన నాపక సాగించినట్టి యోగి అనుచు లోకాన ఎనలేని వినుతి గన్న మాన్య చరితుడు బోయి భీమన్ల నేడు భువిని లేకున్న నేమాయె? దివిని గూడ సరస సాహిత్య గాథలే చాటుచుండు!

20

పఠాభి

1. మనసు దోచుకొనిన మానినీ మణికన్న కులము ధనము నాకు గొప్ప కాదు సకల భోగములును సారస్వతము కన్న ఖచ్చితముగ మిన్న కాదు నాకు!

2. అనుచు తండ్రిని ఎదిరించి ఆస్తిపాస్తు లన్ని విడనాడి ప్రేమకు హారతెత్తి డజను రాగాల కవిగ నీ జగతి మెప్పు అందు కొనినట్టి పట్టాభినభినుతింతు!

21

ళు సామవేదం షణ్ముఖశర్మ

1. _ తల్లి గర్దము నందె వేదములు చథివి ధర్మబోధన కోస మీ ధరణి యందు నామవేదము షణ్ముఖశర్మ యనెడు పేర బుట్టిన విజ్ఞానవేత్తపవు॥

2. ఏ ముహూర్తాన వాల్మీకి రామకథకు పురుడు బోసెనొకాని - ఓ పుణ్యమూర్తి! ఆ మహాకావ్వ రాజము నీ మనమున మురిపె మింపెసలార కాపురము పెట్టె!

3. శ్రీరామాయణ తత్త్వము నోరారగ సభను నీవు నుడివెడు తిరున్‌ పారావారపు 3రటము లారసినన్‌ చలన మాపి ఆలించు నహో! 22

4. పుట్టుక తోడనే గుట్టు చప్పుడు లేని వినయమున్‌ వరముగా గొనినవాడు! తన భవిప్కత్తును తానె యుజ్వ్వ్రలముగా కోరి తీరిచి దిద్దు కొనినవాడు! పిలువకయే పల్కు ప్రేమానురాగముల్‌ గుండెలలో నింపుకొనిన వాడు! మానవత్వమునకు మారుపేరను కీర్తి కతోరకయే తెచ్చుకొనినవాడు! తుహిన భూధర శిఖరాగ్ర తుల్యుడయ్యు గర్వ మావంతయును మథిన్‌ గననివాడు! ధరణి మెప్పందుకొన్న దిద్దర్మకుండు! లేడు సరిజోడు భువి బియన్‌. రెడ్డి కెవడు!

5. కనుచూపు కందని కమనీయ దృశ్యముల్‌ కనుమూసి యేన్నేని గాంచగలడు ఉలి లేక, శిలలేక ఊహతో రమణీయ శిల్చ రాజములు స్యష్టించ గలడు! నీలి మబ్బుల త్యాగ నిరతికి పులకించి శిరమెత్తి సెహబాసు జెప్పగలడు నెత్తురు ద్రావెడు కత్తిని సైతము మంచి వైపునకు మళ్లించగలడు!

23

ఇన్ని ఘనతలు తనలోన ఇమిడియున్న సుంత ఆడంబరము లేక సొంత లాభ మునకు ప్రాధానృమయక జనహితమ్మె సతము కాంక్షించు సత్కళావ్రతుడతండు!

3. అతని ఆశయమ్ములత్యున్నతమ్ములు! అతని అడుగుజాడలతులితములు! అతని నోటి మాట లాణి ముత్యమ్ములు! అతని మరువదెప్ప డాంధ్ర జగతి!

4 జాలి గుండెల మేఘమాలకు - మల్లికి మాటలు గలిపిన మంత్ర వేత్త! సర్వోన్నతమైన స్వర్గసీమను వెండి తెరపైకి దింపిన థీయుతుండు! పాల బుగ్గుల బుల్లి బంగారు పాపకు తానె తాతయినట్టి దర్శరమణి! బిద్దంతులలర వందేమాతర నినాద మున కేత మెత్తిన ఘన యశుండు! రాజమకుటము, పూజాఫలము, సుమంగ ఆ, మొదలైన చిత్రములు నిర్మించి తెలుగు వాని పనితనమేమిటో వసుధథకెరుక పరచినతులందుకొన్షట్టి ప్రాజ్బడతడు!

24

5. భారత ధాత్రి గర్వపడు భంగి కళాత్మక దృశ్చ కావ్యముల్‌ తరిచి దిద్ది లోకమున దవ్వ యశస్సు గడించి నాకమున్‌ జేరిన పద్మభూషణుని చిత్తమునం పలుమారు లెంచి, నో రార నుతించి మైొక్కులిడి అక్షర లక్షలు గ్రుమ్మరించెదన్‌! 25

శేషేంద్ర శర్మ

1. అలవోకగా నీవు కలము దూసితి వేని కడలి తరంగముల్‌ జడిసి ఆగు! కలను సైతము నీవు గళము విష్టితి వేని వేదనాదమ్మ్యులు విస్తుబోవు! శిరమెత్తి నింగిని ఉరిమి చూచితి వేని చుక్కలక్షరములై చుట్టు మూగు! చిరునవ్వుతో నీవు చేయి నూపితివేని రసరమ్మ భావముల్‌ రాసులౌను! సెక్కులేటికి చివరగా ఒక్కమాట సుకవిజన చంద్ర, శేషేంద్ర, సుగుణనాంద్ర! చెవికి నోరూర జేయు నీ కవిత వినిన 'దివురులామని ఏడి నీ చెంత జేరు!

2. పాటతో నిదురించు తోటను మేల్కొల్లి క్రొత్త వసంతము గూర్లినావు! రాళదాసాఖ్యుని కావ్య సౌరభమును నీ కవిత్వము నందు నింపినావు! ఒక దేశపు పతాక కున్నంత పాగరు నా కలమునీ గలదని పలికినావు! నిస్తులమ్ముగ ఆధునిక భారతమును వ్రాసి మాన్ఫుల మెప్పు బడసినావు!

26

న్వష్న మందైన నీ నోట పలికినట్టి పలుకులన్నియు స్వర్లోక పారిజాత పుష్ట రాజమ్ములను కీర్తి పొందినావు స్షిబ్ధ సుందర వర్మ! శేషేంద్ర శర్క!

3. కవికి గర్వము ముంజేతి కంకణమనగి ఉర్వి నెవరికి తలవంచకుండ బ్రతికి స్వర్గ మందున గల కవి చక్రవర్తి మిశ్వనాథను కలయంగ వెడలినావు!

2/

కాళోజీ నారాయణరావు

గ. జనుల గొడవలన్ని తనవిగా భావించి తీరు మారనట్టి పోరుసల్సి కదనరంగమందె కాళోజి తుదిశ్వాస విడచి అమరుడాయె విశ్వమందు॥

2. కాలమునకు దష్ట - కవి అన్ములెవరికి శిరను వంచరాదు ధరణి యందు అనుచు పిడికిలెత్తి అరచిన మహనీయు డతని మరువదెప్ప డాంధ్ర జగతి!

28

ఆజ్‌ త్రిపురనేని రామస్వామి చౌదరి

1. . హేతువాదమునకు సూత పురాణము తరతరాలు నిలుచు దర్భణమ్మ్యు! అంత గొప్ప కానవ్స మాంధ్రుల కొసగిన తేట తెనుగు జ్ఞాని - త్రిపురనేని! 29

నీలం సంజీవరెడ్డి

శ రతనాల నొకనాడు రాసులుగా బోసి కుంచాల కొలచిన గొప్టనేల వసుథ మెష్టందిన వాగ్దేయకారుని అన్నమాచార్యుని కన్న పుడమి ఏరోచితమ్మైన పోరాటముల కెల్లి పుట్టినిల్లైనట్టి పోతుగడ్డ కృష్ణరాయల వారి కీర్తిని దశదిశల్‌ వ్యాపింపజేసిన యట్టి భూమి అట్టి రాయలసీమ యందవతరించి ప్రాయ మిరువదియైన పైబడక ముందె చదువు చాధించి గాంధిజీ జాడబట్టె దొడ్డ గుణమున్న సంజీవరెడ్డి వరుడు!

2. ఆతడింటరు చదువుచున్త్నట్టి తరిని సాటి విద్యార్ధి కడు సాహసమ్మ్ము తోడ గాంధి టోపీని ధరియించి గరువ మెనయ అరిగి నా కళాశాలకు అబ్బురముగ!

3. _ ప్రిన్సిపాలది గమనించి బెత్తమెత్తి కొట్టి బైటకు పంపె నా గొడవ నరసి ఆంగిలీయుల తొత్తుగా వృవహరించు పొగరు బోతుకు నీలము బుద్ధి చెప్పి తీరవలెనని మది నెంచె దృఢముగాను

30

త్న అవలి రోజున విద్యార్థులందరకును స్వయముగా తానె టోపీలు చక్క తొడిగి వెంట తోడ్కొని పోయెను. ప్రెన్సిపాలు గుండె లదదెడు రితి నా దండిమగడు!

5. ఆ సన్నివేశము నారసి ప్రిన్సిపాల్‌ చేతి బెత్తము జారి క్షితిని పడియె విద్యార్ధి యొక్కడా వింతను గమనించి ముసి ముసి నవ్వులో మునిగిపోయె మరియొక విద్యార్ధి మాకందరకు శిక్ష యేమి వేసెిదరొ మ్‌ యిష్టమనియె నీలమా గురువును నిర్ణయమ్ముగ జూచి కొట్టగల్లిన ఇప్తు కొట్టుడనియె ప్రిన్సిపాలంత చెంపలు పెళ్ళమనగ తనకు తానుగ వాయించు కొనుట జూచి చదువరులు గంకతులిడి కడు సంతసమున గెలుపు నీదంచు రెడ్డిని పలు విథాల గణుతి చేసిరి టోపీలు గర్వపడగ!

6. అంత విద్యార్ధి లోకమందతులితమగు సేరు గాంచిన నీలము వారి కొడుకు దేశ న్వాతంత్ర్ర సంగ్రామ దీక్షబూని ఆలసింపక ఉద్యమ మందు దూత!

31

7. అప్పటికి తరిమెల వారి ఆడపడుచు నర్షి సాక్షిగ పెండిలి యాడినట్టి ధర్మగుణశీల నాగరత్మమ్మ నచటె వదలి చనె రెడ్డి స్వాతంత్ర్య కదనమునకు!

8. పాయని బిక్షచే చిరుత ప్రాయము నుండి స్వదేశ సేవకై కాయము నొడ్డినట్టి మొన గాడుగ వాసి గడించి, స్వేళ్ళయే ధ్యేయముగా మవాత్సుకడ టవెన లంటి క్రమ క్రమమ్మ్ముగా నాయకులందు నొక్కడయి నాడు కృషీవలు డబ్బురమ్ముగన్‌!

9. అంత జాతి నేతలందరితోపాటు కటకటాల మధ్య గడపినట్టి

రెడ్డి వారి వలన రేబవళ్ళ శ్రమించి నేర్డై నాయకత్వ నియమములను 10. అంతలో పూజ్య బాపూజీ అడుగు వెంట కదను ద్రొక్కిన స్వాతంత్ర కదనమునకు జడిసి పరుగెత్తినారు దేశమును విడిచి దిక్కు తోచని పక్షులై తెల్లదొరలు! 32

11. _ పీడవదలిన దన్న సంప్రీతి తోడ తల్లి భారతి హృదయము పల్లవించె ఎగసి జాతీయ కేతన మెళజ్హకోట నెక్కి జయశంఖమూదె నల్దిక్కులలర!

12. అంత కొన్ని పదవులాశించకయె వచ్చి మోదమెనయ రెడ్డి ముందు వ్రాలె సాటి లేని లీల వాటి కన్నింటికి విబుధ గణము మెచ్చ విలువ టెంచి!

13. కల్మషమ్మంటని కాంగ్రెసు నేతగా ఆతడొనర్హిన అధికసేవ ఆంధ్రప్రదేశాన కాతడు తొలిముఖ్య మంత్రిగా చేసిన మంచి పనులు పార్లమెంటున సభాపతిగ నా పదవికి వాసి హెళ్చించిన వారి నేర్చు ఓడి గెల్సిన గొష్ట యోధద్ధగా యువ భార తావని కధ్యక్షుడైన ఘనత దైర్య నాహసములె అండదండ నాకు అనుచు ముక్కుకు సూటిగా వ్యవహరించి ఘనుల నివ్వెరపరచిన గారవమ్మ్ము ఒక్క సంజీవరెడ్డికే దక్కెనౌర॥

14. త్యాగశీలమునకు - అతడు కూకటి వేరు అనుసరింప తగిన దతని తీరు అగ్గిలోన వేడి- తగ్గనియందాక మాసిపోవ దతని మంచి పేరు!

33

పుచ్చలపల్లి సుందరయ్య

1. పళ్ళని పంట భూములని వాసము నెల్లురి మండలమ్మునన్‌ పుచ్చలపల్లి వంశమున పుట్టిన యోధుడు బాల్వమాదిగా నచ్చిన బాటపై నడచి నల్వురి మెప్పను గొన్న నేత, నే మెచ్చిన సుందరయ్యను - అ మేయ గుణాఢ్యుని సన్నుతించెదన్‌!
2. పంట రెడ్లుగ ప్రఖ్యాతి బడసినట్టి తల్లిదండ్రులు ప్రేమతో తనకు బెట్టి నట్టి పేరున గల రెడ్డి అనెడు మాట కులము స్టురియింప జేయునున్‌ దలపు తోడ!
3. మతము కులమును లేనట్టి మానవునిగ బ్రతుకు నాగింప వలెనని కుతుక మెనయ సుందరయ్యగ తన పేరు సూరి వరులు మెచ్చ నటు మార్షకొనియె నా సచ్చరితుడు!
4. చిన్న తనము నందె చిగురించి నట్టి చై తనృమతని జీవితమ్మునందు పెక్కు అనుభవముల పెకలించుకొనితెచ్చి డెందమలర కనుల ముందు బోసె 3

క్‌. చదువు పట్ల మిగుల శ్రద్ధయు భక్తియు పట్టుదలయు కలిగి పాఠశాల యందు గొప్ట పేరు నంది విద్యార్థుల కంత మార్గదర్శి ఆయె నతడు!

6. ప్రాణతుల్సుడైన రామచంద్రారెడ్డి కన్నయైన సుందరయ్య అతని ధర్మ నిరతి యందు తన అంతవానిగా దీక్ష వెల్లి విరియ తీర్చి దిద్దె!

/ తనతో పాటుగ హైస్కూ లున తమ్ముని జేరిసించి లోకము మెచ్చన్‌ మననారగ జదివించెను ఘన గుణ నిధి సుందరయ్య గారాబముతో!

8. ఆతడింటరు చదువుచున్తట్టి వేళ హెచ్‌.డి. రాజను స్టేహితుడేగు దెంచి కమ్యూనిజమును బోధించు గ్రంథములను కొన్నిటిని కాన్కగా నిచ్చె కూర్మితోడ!

9. అపుడె ఠాగూరు నెహ్రు రష్టాను గూర్చి అచటి వివ్లవమును గూల్లి అనుపమాన సరజి వ్రాసిన గ్రంథాలు సహిత మాత డక్షరము పొల్లు వోకుండు నటుల 'చదివె

3ర5్‌

10. అంత సుందరయ్య ఆ గ్రంథముల లోని సారమును గ్రహించి సత్వరమ్మె కమ్మునిజములోని ఘనతను గుర్తించి మనసు నాక్షణమ్మె మార్చుకొనియె!

11. సుందరయ్య పిదప నొంత యూరికి బోయి గాంధి ఆశయముల ఘనత నెరిగి హరిజనోద్ధరణకు - ఆ మహనీయుడు సలుపు కృషిని మెచ్చి సంతసించి!

12 అగ్ర కులముల వారిని హరిజనులను గ్రామ మధ్యమ్ము నందు నొక్కటిగ జేర్చి మోద మెనయంగ నహపంక్తి భోజనమ్ము పెట్టఏలనని తలచె నా విధ మెరింగి!

13. ఊరి పెద్దలు తత్‌క్షణ మురకలెత్తి ఎంత సాహసమిది యని హెచ్చరించి అతని చర్చను ఖండించి హరిజనులను తరిమి కొట్టిరి మిక్కిలి దర్హమెనయ!

14 _ అంత సుందరయ్య అచఛ్చటే సత్యాగ్ర హమ్ము జేయ దలచి అన్నమింక ముట్ట ననుచు తెల్పి పట్టువడక కూరు చుండె బాపు పదిథి చోద్యముగను!

36

15. అటుల రెండుదోజులరిదిన తరువాత అమ్మ కొడుకు వద్ద కరుగు దెంచి అనువుగాని సమయ మందు నాహసమును మెఛ్చరెవ్వ రంచు నచ్చజెప్పి!

16. నిమ్మరసమును కొద్దిగా నీట గలిపి అనునయమ్మున తాపించి అనుగు సుతుని ఆశయమ్మును మదిమెచ్చి ఆశిషములు శిరముపై జల్లె నా తల్లి మురిపమునను!

17. _ గాంథిజీ మార్గ మెంతటి ఘనత గనిన దేశ స్వాతంత్ర్య సిద్ధికా తీరు తగదు

_ విఫ్లవమ్మున మాత్రమే విజయ మొదవు ననుచు పిడికిలి బిగియించి అనియె నతడు!

18. నాటి నుండియు మార్క్సిస్తు నాయకుడుగ మారుమ్రోగెను దేశాన వారి పేరు పేద నాదలు తము పాలి పెన్నిధి అని తలచి పూజంప నాగి రాధర్మచరితు!

3/7

19. తొలుత నే విఫ్లవమ్మును త్రుంచి వేయ కున్న కలుగు ప్రమాదమున్‌ కుటిలురైన దొరలు గుర్తించి అందరన్‌ త్వరితగతిని పట్టి బంధించి జైళ్ళలో పెట్టినారు.

20. సుందరయ్య జైలు నందున హింటీిని అభ్యసించి ప్రముఖులైన వారి గ్రంథములను చదివి గణుతికక్కుటెగాక అనునయమున నేర్పె ననుచరులకు!

21. కొడుకు జైలు కూడు కుడుచుట కోర్వని సుందరయ్య తల్లి శోకమంటి బిడ్డనెట్టులైన విడిపించవలెనని తలచి విఫలయత్త్షములను సలిపె!

22. చివరి కెట్టులొ ఆయమ్మ చెన్నపురికి చేరి జక గొప్ట లాయరు చేతిలోన మూడు వేల రూపాయలు మూటగట్టి పెట్టి తన బాధ నతనికి విన్నవించి!

38

23. అపుడు న్యాయవాటి అమ్మ! దుర్ణరమైన వ్యాధి నీకు నోకి బ్రశుకుపైన ఆశ సన్నగిల్లి అలమటించుచు నుంటి వనుచు తెల్సి కోర్టు నాశ్రయింతు!

24. అందుకు కారాగార మృ్మందున నన్షట్టి సుందరయ్యయు జడ్జీ ముందర నిలబడి నిజమిభి . తొందరగా అమ్మ నరయ తోడ్చడు డంచున్‌!

25. బక్క మాట యనిన తక్కిన దంతయు నేను జూచు కొనెద నీవు దిగులు మాను మంచు తెలిపె మాటల మాంత్రికుం డైన న్యాయవాది ఆమె తోడ!

26. కాని సుందరయ్య కాని మాట వచింప జాల ననుచు తెలిపె జడ్జి తోడ అతని ధర్మనిరతి కాయన ముగ్గుడై అభినుతించి జైలు కంపె మరల!

39

27. సాటి ఖైదీలు ప్రేమతో స్వాగతించి సత్య శీలమ్మునకు నీవు నాక్షి వైతి వనుచు జేకొట్టి రది జూచి అబ్బరపడి సుందరయ్యను కటకటాల్‌ స్తుతి యొగుడ్రె!

28. అటుల ఏడాది గడచిన దంతలోనె

జైలు తాళాలు బ్రద్దలై జాతి నేత లందరును టైటపడిరంత సుందరయ్యు కమ్మునిష్టుదధ్యమము నందు కాలుమోపె!

29. ఆయన రాక మూలమున ఆంధ్ర జగత్తున మార్మ్సిజమ్మ్ము వే పాయలు పాయలై యురికి ప్రస్తుతి కెళ్ళెను, అందువల్ల నా థీయుతుడాయె రాష్త్ర పరి థిం గల సంఘము కార్యదర్శి, తా నా యవకాశమందు కొని దర్హము పెంచెను పార్టి కెల్లడన్‌!

౩౦. సుందరయ్యలోని చురుకుదనమ్మును కార్యటిక్ష రెండు కలసి నడచి కమ్యునిస్టు పార్టి ఘనతను పెంచెను రాజ సమ్మెలర్ద రాష్ట్రమందు!

4౦

31. మాననీయమైన మార్క్సిస్టు పార్టీకి భావి తరము మెచ్చు సేవజేసి ఆంధ్ర రాషస్ర్రమందు - అగ్ర నాయకుడుగా సుందరయ్య ఖ్యాతి నందుకొనియె!

32. అవల సుందరయ్య వివిధ హోదాలలో చట్ట సభల సత్య సమృ్మతమగు పదవు లెన్లా దాల్చి ప్రతిపక్ష నేతగా దేశమందు మిగుల టిప్తి గనియె!

33. ముఖ్యమంత్రిగ మన రాష్త్రమున కతండె తగిన నాయకుడని ప్రజల్‌ దలచిరైన కాల మనుకూల పడనట్టి కారణమున నిలిచి పోయెను ప్రతిపక్ష నేతగానె!

34. అయిన సుందరయ్య ఆ పాత్ర విలువను హిమ గిఠరింద్ర మంత ఎత్తు పెంచి మలిన మంటనట్టి మహనీయ నేతగా కోట్ల ప్రజల హ్యధిని కొలువుథరె!

41

35. తాని కాలము అతనిపై కక్షకట్టి మూత్ర పిండాల వ్యాధిని ముమ్మరముగ అంట గట్టిను దానితో ఆశలుడిగి చెన్న పట్టణ మందున కన్హుమూసె!

36. సందె వాలక ముందరే సకల జనుల అంతరంగమ్ములందున ఆర్తి నింపి అస్తమించెను - ఆ ఉదయార్మతుల్యు డనుచు గొల్లున విలపించె నాంధ్ర మాత!

లై

చండ్ర రాజేశ్వరరావు

శ, కష్టజీవుల పాలి కల్చద్రుమమ్మ్ముగా అంచిత కీర్తి గడించె నతడు ఆరు దశాబ్దము లలుపన్న దిరుగక విప్లవ సింహమై వెలిగె నతడు రైతు కూలీల నిర్లక్ష్యమ్ము చేసిన తప్పదు ముప్పని చెప్పె నతడు కమ్మునిష్రుద్యమ కర్తలం దొకడుగా గణనీయమగు ఖ్యాతి గాంచె నతడు తాను మది నమ్మినట్టీ సిద్ధాంతమునకు చాల చిడుముడు లెదురైన జబ్బచరచి నీతి నిర్జితి కర్థమై నిలిచినట్టి చండ్ర రాజేశ్వరాఖ్యుని సన్గుతింతు!

2. మిగుల సంపన్న వంతమై నెగడు నట్టి వంశమున బుట్టి తనవంతు వచ్చినట్టి ఆస్తి పాస్తుల నెల్ల నయాచితముగ పేదలకు పంచి పెట్టెనా విమల గుణుడు!

3. సాహనోపేతమగు రీతి చల్లపల్లి టేని నెదిరించి పోరాడి రెండు వేల కుదు వందల ఎకరములతని భూమి స్వయముగా తానె ప్రజలకు పంచిపెట్టి!

43

4 ఆదర్శ కమ్మునిష్టుగ మేదిని పేర్లన్న నేత! మిన్ను తునకలై మీదంబడినను జంకక మోదమ్మెనయంగ చండ్ర ముందున కురికెన్‌!

5. _ విద్యార్థి దశ నుండి విఫ్ణ్షవమ్మాతని పాదముద్రల వెంట పరుగు పెట్టె! కాశిలో చదివెడు కాలమందాయయ్యు వ్యక్తిత్వమును గంగ అభినుతించె!

6. అచటనే మార్శిష్టు అధ్యయనాత్మక కేంద్రమ్ము నడిపించి కీర్తిగాంచె గణుతిగాంచిన తెలంగాణ నాయుథ సంగ రమ్మును సాగించి ప్రణుతికక్క చండ్ర దేశభక్తి స్పటికమ్ము కన్ష్నను స్వళ్ళమైనదన్న సత్య మెరిగి నాటి కమ్మునిస్టు నాయకులందరు చేతుతెల్తి వినుతి జేసి రతని!

దొరల పెత్తనమును తరిమి కొట్టుటకువై సాగుచున్న నాటి సమరమందు కోరి పాలుపంచుకొను తలంపున చండ్ర ఉరికి సత్వరముగ వెరపు గనక!

తత

క ఆది నుండియు చండ్ర సమైక్య నాది తెనుగు వారందరొక్క కేతనము క్రింద ఎట్టి పొారపొచ్చెములు లేని అట్టి లీల ఉండవలెనని కోరిన దండి మగడు!

౬. కరడు గట్టిన నైజాము కర్కశత్త్వ మునకు వ్యృతిరేకముగ సాగు పోరు నందు సర్వశక్తులు ప్రజల పక్షాన నొడ్డి నిలిచి గెలిచిన అసమాన నేత చండ్ర!

9. _ అంతర్జాతీయముగా అంతము లేనట్టి కీర్తి నార్దించిన థీ మంతుని చండ్రను గాంచిన సంతసమున కమ్మునిజము శాల్యూట్‌ సేయున్‌!

10. రాజకీయాల కెనలేని రాణపెంచి మనిషి మనిషికి కొండంత మంచి పంచి అన్ని పార్టీల మన్ననలందు కొనిన

స్నేహ పాత్రుడు చండ్ర రాజేశ్వరుండు! 11. ఖ్యాతి ౩3క్కిన భారత కమ్మునిస్తు పార్ది కాయన పాతిక వత్ళరములు కార్యదర్శిగ నేతగ కఠిన నిర్ణ యములు గైకొని దేశాన యశము గాంచె. ఉర్‌

12. మారుచున్లట్టి కాల మర్మముల నిఅిగి బూర్జువా రాచరికమును భూమిలోశ పాతి పెట్టంగ వలెనని ప్రతిన బూని పాటుబడినట్టి మార్కిస్టు ప్రముఖుడతడు!

13. శ్రమను నమ్మిన గ్రామీణ శ్రామికులను జాగ్యతము చేసి వారిలో దాగియున్న శక్తి సామర్ధ్యములు తెల్సి ఫైనికులుగ తీర్చిదిద్దిన మేటి జాతీయ నేత!

14. కమ్మునిజమును పూర్తిగా కాలరాయ దలచి దొరల ప్రభుత్వ ముద్దండలీల దేశమందు దానిని నిషేథించి నపుడు చనియె వేవేగ నజ్ఞాతమునకు చండ్ర!

15. లక్ష్య నాధన కోసము లాఘవముగ కన్ను మరురైన చండ్ర ఆ కాలమందు అతి భయంకరమైనట్టి అడవులందు గడపి పార్టీని నడిపించె ఘనతరముగ!

16. మొక్కవోని ధైర్మమునకు ప్రతీకలై

నిలిచినట్టి నాటి నేతలందు

పేర్కొనంగ దగిన పేరు రాజేశ్వర

రావు దనుచు చాటె రాజనితి! ఉరి

17. స్ల్డూర్తిమంతమైన మూర్తిమత్త్రముకన్న మిన్న కాదు పదవి యన్న చండ్ర ఘనత లోతులరసి లెనిను పురస్కృతి వెదకు కొనుచు వల్చి యెదను వ్రాలి!

18. ఎంతటి వాటివైన మదటి వించుక జాలి దలంప కుండ పెన్‌ పంతము తోడ కాటిడెడు పన్నగ మట్టుల మ్యత్యువే నినున్‌ చింతల వాలొనర్ల్హి తన చేష్టల కింకొక ఆనవాలుగా గొంతుక నొక్కి చంపినథి గొల్లున పీడితులందరేడ్వగన్‌!

19. ఎనుబదేండ్లకు ఆవీరు డిలను వ్‌డి తిరిగి రానట్టి బహుదూర తీరములకు అరిగి నాడన్న బాధతో ఆంధ్రమాత ఆపుకొనలేని దుఃఖాన అలమటించిె!

లే

ఘంటనాల

1. ఎవని గానము తెల్లుటెడదలన్నింటిని తీయందనాలలో తేలజేసి! ఎవని ముద్దుల నామ మింటింట తారక మంత్రమై నిత్యము మారుమ్రోగి! ఎవని కమ్మని కంఠ మెందరు నటులకో గాత్రమై వారల ఘనత పెంచె! ఎవని చల్లని చేయి ఎన్నో కుటుంబాల అన్నార్తి దొలగించి ఆదుకొనియె! అట్టి సౌజన్స మూర్తి మహా మనిషి కన్రు సంగీతశాల శ్రి ఘంటసాల చనియె సురలోక మటగాన సభలు జరుప తిరిగి రానిత్తురే? వాని దివిజులింక!

2, టివిని తుంబుర నారదుల్‌ తెలుగు పాట మేలి చవులీను మన ఘంటసాల నోట వినిన తమ వాద్యములు క్రిందబెట్టి మైక్కి మరల వినిపింపుడని బ్రతిమాల కుంద్రె!

3. తెలుగు పాటకు తులలేని వలువ పెంచి అన్ని భాషల వారికి వోయి పంచి గాన గంధర్వుడై నిల్చి ఘంటనాల కోట్ల హృదయాల నవలీల కొల్లగొట్టె!

48

త్తే అంచిత భక్తి భావమున నద్భుత రీతిని మాననాళమే లెంచుచు ఘంటసాల శ్రమియించి స్వరార్టన జేసి తాను ప్రే మించెడు దీతసారమును మేదిని మెచ్చగ పిండి వండి, వ డించె క్షణక్షణంబినునుడించు రుచుల్‌ జగమెల్ల నిండగన్‌! 5. ఘంటసాల వారు గానమ్ము చేసిన లెక్కలేని పాట లొక్క యెత్తు ఆతడాలపించి అవని కందించిన చక్కనైన గీత బక్క యెత్తు! 6. ఘంటసాల అమర గాయకుడే కాదు మానవత్వమున్త్న మంచి వ్యక్తి శతనగము వంటి ఆతని సత్కీర్తి మహిని నెన్షటికిని మాసిపోదు! గం

ప్రకాశం పంతులు

1. . పేదరికమ్మెంత వేదనా భరితమో ఏడేండ్ల ప్రాయమందెఠఅిది నాడు పురుడు బోసిన అమ్మ-పూటకూళ్టమ్మలయైై చదివింప శ్రద్ధతో చథివినాడు విద్యార్ధి దశలోనె ఉద్యమ స్ఫూర్తికి నిలువుటద్దమ్ముగా నిలిచినాడు అన్ని కళల యందు - అద్వితీయుండన్న ప్రఖ్యాతి చిననాడె బడసినాడు పట్టుదల తోడ లండను పట్ష్న మరిగి అచట బారిస్టరుగ పట్టమంటదినాడు అట్టి థీమంతు విశ్వ విఖ్యాత చరితు టంగుటూరిని చేతముప్పాంగ దలతు!
2. న్యాయవాదిగ చెన్షనగరి హైకోర్టు చే అగ్ర తాంబూలము నంబినాడు పదునాలుగేడులా పనిలోనె కొననాగి అపర కుబేరుడై యలరి నాడు దేశభక్తిని ప్రబోధించు స్వరాజ్య ప తికను తానుగ తీర్చి దిద్దినాడు జాతి హితమునకై సంపద నంతయు అంచెలంచెలుగ వెచ్చించి నాడు 50

నీతి నిర్దితి అనుదిన నియమములుగ ధైర్యమును సాహసమ్మును దైవములుగ మదిని భాఐంచి ప్రజల క్షేమమ్మ్ము నెంచి ఆంధ్ర కేసరి మున్తుందు కరిగినాడు!

3. ఆంధ్ర పౌరుషమున కాయన ప్రతిచర్య తళుకు లీను మేలి దర్ణణమ్ము అద్వితీయమైన ఆయన గర్జన వినిన సింహమటిరి వెరపు గనును!

త్న నిద్రాణమై యున్న ఖణఖిలాంధ్ర జగతిని తొసరి మేల్కొల్చిన కోడిపుంజు సకల కర్షకలోక సంతాప దావాద్ని చల్లార్జ వెలసిన జలదరేఖ దేశాభ్యుదయ కార్య దిక్షల తలకంటు ద్రొక్కి పోషించిన తోటమాలి స్వార్ధ నేతలపైన సమరమ్ము ప్రకటించి పోరాడి చెల్లిన పోట్లగిత్త దుష్ట సైమన్మమ్‌ీషను దుర్ణరమగు చర్యలకు గుండె నెదురొడ్డి సైనికులకు బుద్ది గరపిన యోధుడు భూరిగుణుడు ఆంధ్ర కేసరి థీరత కంజలింతు!

5్‌1 భా

ర్‌. ప్రజలలో ఆయనకు గల పలుకుబడిని అరసి పెద పెద్ద నాయకులబ్బర పడి అణగ ద్రాక్కంగ యత్షించిరైన సుంత బెంగ నందక యొభిరించె టంగుటూరి! 6. అటుల ఎవరెంత చెడుచేసినప్టటికిని ప్రజలె సర్వస్వమని యెంచి పట్టువిడక లక్ష్య సిద్ధిని సాధించి రాణకెక్కి ప్రముఖమైనట్టి ఉమ్మడి రాఫప్రమందు! 7 మహిని పేర్లన్ష రాజాజి మంత్రి వర్ల మున రెవెన్సు మంత్రిగ జేరి అనుపమాన కరణి కృషిచేసి ఆ శాఖ ఖ్యాతి బెంచి ప్రజల హ్యదయాలు గెల్టె నా ప్రముఖ నేత! ౭. అవల క్విట్టిండియా సైన్స్వమందు దూకి ఫలితముగ చెరనాలలో బంది యాయె అందు మూడేండ్లు ముఖ్య నాయకుల నడుమ గడపి ఆ యాంధ్ర కేసరి విడుదలాయె! 9. _ ఆవల నన్ని ప్రాంతముల యందు ప్రకాశము పర్యటించి మీ రే విధినైన రాష్ట్రమున కేలిక గుయ్మెడు భాగ్యమిళ్చినన్‌ 52

ఖావి తరాల బాగునుకు బంగరు బాటలు వేసి వెంటనే నా విధులెల్ల గుం్తిరిది

న్సాయ మొనదైద నెల్లవారికిన్‌!

10. అనుచు వేడిన ఆ నాయకాగ్రగణ్యు కోర్కె మేరకు ఓట్లను గ్రుమ్మరించి రాష్ట్ర హితమెంచి ప్రేమను రంగరించి ముఖ్యమంత్రిని జేసిరి ముదమెలడ్ద!

11. ఆ ప్రజా నాయకుని చర్యలతులితముగ పేరు ప్రఖ్బాతి ప్రజలలో పెంచి, కాని కుటిలుడైనట్టి రాజాజ కుట్ర వలన అవని గూలె ప్రభుత్వ మర్ధాంతరముగ!

12 ఆయవ మాన భారమున కా మహనీయుడు బెంగనందకే పాయని థిరతన్‌ నిలిచి భావి ప్రణాళిక యేమిటన్తదే ధ్యేయముగా మధిం దలచి ఎప్పుడు పీడిత తాడిత ప్రజల్‌ కోయని పిల్షినన్‌ పలికి కూరిమి పంచుచు నుండె వారికిన్‌!

53

13. పూజనీయుడైన పొట్టి శ్రరాములు రాష్త్ర సిద్ధి కొరకు ప్రాణములను థారవోయుటరసి దద్దరిల్లిన కేంద్ర మాంధ్ర రాషస్ర్రమునకు - అనుమతించె

14. మొట్ట మొదటగ కర్ష్లూలు పట్టణమ్ము రాజథానిగ ఏర్పడ్డ రాషస్త్ర్రమునకు ముఖ్యమంత్రిగ నాంధ్రులు మోదమంద ఎన్నికాయె ప్రకాశము హితమెలడ్ద!

15. ఇన్ని నాళ్టకు నా కోర్కె నిచ్చమెళచ్చి మరల వరియించిె నీ ముఖ్యమంత్రి పదవి కాన ప్రజలెల్ల మెళ్చ నా కాలమందె రాస్త్రమును వేగ నడిపింతు ప్రగతి దిశగ!

16. ముందు తిరుపతి పట్టణమందు నొక్క విశ్వవిద్యాలయమును శ్రీ వేంకటేశు జ్త్‌ ఎర నెలకొల్చె విద్యాభివృద్ధి నెంచి ఆంధ్రకేసరి చదువరులలరు నటుల!

17. కేంద్ర సాయమ్ము లేకయే కృష్ణపైన స్థిరతరమ్మగు వారథి శీఘ్రగతిని పట్టు వీడక నిర్మించి ప్రజల నుతుల గుందు కొనె నాతడొక్క వెడాది లోనె!

రశ

18. అంతియే కాదు హైకోర్టు నాంధ్రలోన ప్రముఖమైనట్టి గుంటూరు పట్టణమున అవసరమ్మెంచి నెలకొల్చినట్టి ఘనత సచఛ్చరిత్రుడు ఆంధ్ర కేసరికి దక్కు॥

19. కాని రాజకీయ కాలుప్తమాయన ఏలుబడిని జూచి యీర్వ్య జెంది పహ్యృాదయ మింత లేక పదమూడు నెలలకే కుట్రలెన్నా పన్ని కుష్ప్టగూల్లె!

20. ప్రజల సేమము కొరకు సంపదను మొత్త మర్చణము జేసినట్టి - ఆ త్యాగధనుడు

చివరి దశలోన ఆర్థిక చింతలందు చిక్కి కడు స్రుక్కి త్రిదశుల జేరచనియె!

21. గద్దెపై నున్న దినములు కొద్దియ్రైన దాని ఏలువను పెంచిన దార్శినికుడు ఆంధ్ర కేసరి చిరకాల మవని యందు ప్రజల మానసములయందు బ్రతికి యుండు!

ర్‌5్‌

సి.పి. బ్రౌన్‌

1. ఆంగ్లీయుడై యుండి ఆరవ ప్రాణమ్ము

గా తెల్లు భాషను గణన జేసి,

తాళ పత్రములందు దయనీయముగనున్న

వేమన పదాలు వెలికి దిసి,

“మసక బారిన కొన్ని మాటలు సరిజేయు”

డని పండితాళిని ఆశ్రయించి,

వారి చేయూతతో ప్రతి పద్యపాదమున్‌

ధృడ దీక్ష తోడుత తీర్చి దిద్ది

నొంత డబ్బును వెచ్చించి సుందరముగ

అచ్చు వేయించి అందర కందజేసి

నట్టి మహనియ మూర్తిగా ఖ్యాతిగనిన

సీపి. బ్రానును నుతియింతు చిత్తమలర! 2. జననము కలకత్తాలో

అనుపమమై అలరునట్టి ఆ గుగరమునం

దున విద్య నభఖ్యసించెను

అనఘులు కొనియాడు నట్టులాంగ్రములోనన్‌! 3. తల్లికి రండవ తనయుడు

మల్లెల సౌరభము వంటి మనసున తనతో

నెల్లరు భళిరా! యనునటు

ముల్లెగ గొని తెచ్చుకొనియె ముదమెనయగ బ్రౌన్‌!

55

5. _ బ్రౌను వేమన వాణికి పరిమళమ్మ్యు నలదు పనిమ్‌ద బుట్టి నీ అవని యందు అనుటలో లేదు కించిత్తు అతిశయోక్తి వేమనార్ముని ప్రతివాక్కు వేద బుక్కు!

6. తెలుగు పద్యమునకు విలువ పెంచిన యోగి వేమన కవి పేరు విశ్వమందు బ్రతికి యుండు వరకు బ్రౌను నామముగూడ తెలుగు ప్రజల హ్యాదిని వెలుగుచుండు!

7. వర్ణమేదియైన వాసమెక్కడ యైన మంచి బెంచినట్టి మానవునకు ప్రజలు బ్రహ్మరథము బట్టి తీరెదరన్న తెలుగు నుడికి బ్రౌను తీపి గుర్తు!

57

డా॥ బెజవాడ గోపాలరెడ్డి

1. చిననాడె యెనలేని సిద్ధాంత కర్తగా ఘనకీర్తి గాంచిన జ్ఞానధనుడు విశ్వ కఏంద్రుని విజ్ఞాన వారాశి లోతు లెరిండిన యీతగాడు రాజకీయములను పూజనీయములుగా న్వాంతాన నమ్మిన సామ్యవాటి సాహితీ మూర్తుల సన్నిథిన్‌ మించిన పెన్నిధి లేదన్న ప్రేమ మయుడు! వలచి వచ్చిన విలువైన పదవులెన్నా దీతి నియమమ్మ్ము లూతగా నిర్వహించి నట్టి గోపాలరెడ్డి సదాశయములు నేటి యువతకు స్పూర్తియై నెగడు గాక!

2. చక్కని రూపసంపద ప్ర శస్త తరమ్మగు వర్తనమ్మ్ము బల్‌ చక్కని భావనా పటిమ స్వార్ధ మెరుంగని ధర్మతత్త్వమున్‌ మిక్కుటమైన యోరిమియు మేలి వరాలుగ పుట్టినప్పుడే చక్కగ వెంట దెచ్చకొని సన్నుతి కెక్కె నతండు ప్యఠ్వలోన్‌! 58

3. సిరులు జాల్వారు నెల్లూరు సీమలోన వన్న 3క్కిన సంపన్న వంశమందు పుట్టి పెరిగియు దర్దమ్ము వాడను గూడ దగ్గరకు జేరనీయని ధన్మజీవి!

4. పరిమళించెడి మానవత్వమ్మునకతండు ధర్మబద్ధమైన దర్హణమ్ము యఎగ్ని జన్మలకైన వను మానవుడుగ జన్కించ వలెనన్న జన హితుండు బాల్యమే మనుజుని భావికి సోపాన మను సత్య మెరిగిన ఘన యశస్వి అతి వినిర్మలమైన యట్టి మార్గమ్మున బహు దూర మేగిన బాటనారి! అన్ని కాలమ్ములను సైత మాదరించి అన్ని వర్ణాల వారికి ఆత్మ పంచి మంచి కారతు లెత్తిన మానధనుడు మేలి సుగుణాల రాశి గోపాలరెడ్డి!

5. _ స్వేళ్ళ మానవునకు గల చిరతరమగు జన్మహక్కని చాటిన సత్తగుణుడు ముదిమి పైకొన్న నాయకుల్‌ పదవి వడి యువత కర్పించవలెనన్న - ఉన్నతుండు!

59

6. అయిదు దశాబ్దములత్సున్తతములైన పదవు లెన్షింటికో ప్రగతి పెంచి స్త్రీలు రెండవ పెండ్లి చేసుకొనుట తప్పు కాదని వాదించి గణుతి ౩క్కి మన పూర్వ సంస్కృతిన్‌ మరచి పోరాదని పెక్కు సభలలోన నొక్కి పలికి సాహిత్యమును మంచు సంపద లేదని ఎలుగెత్తి లోకాన కెరుక పరచి తాను మది నమ్మినట్టి సిద్దాంతములను పొల్లు వోకుండ పాటించి యెల్లరకును మార్గదర్శకుడైనట్టి మానధనుడు భవ్వ గుణ గణశాలి - గోపాలరెడ్డి!
7. మనసు త్రాసు తోడ మనుజుల నడవడిన్‌ తూచ గలిగినట్టి దొడ్డ వ్యక్తి పేరు మాసి పోని బెజవాడ గోపాల రెడ్డి వరుని దలతు రేబవళ్ళు!
8. శేష జీవితమున చీకు చింతయు లేక నిరుపమానముగ ననేకమైన . రంథములకు రూపకల్పన జేసిన మానవీయుడైన మౌని యతడు 60

10. వన్నె వాసిని గన్న పెన్షానదిని నీర మాగక ప్రవహించు నంత దాక! తెలుగు భారత మందు తిక్కన కవి నామ మారని థీపమై యలరు దాక! ఇర్గ తిక్కన శౌర్య గంధ మాంథ్రుల యిండ్ల రేకు వాడక గుబాళించు దాక! కొంగు బంగారమై రంగనాథ న్వామి ఖభక్త బృ్యందమును కాపాడుదాక! అడి కావంత చెదలంట దన్న సూక్తి నిత్య సత్వ్సమ్ముగా భువిన్‌ నిలుచుదాక ప్రజల హృత్‌ సీమలందు గోపాలరెడ్డి సేవలుజ్ఞ్వలముగ విరాజిల్లు చుండు! 61

బళ్ళారి రాఘవ

1. _ పుట్టుక తోడనే పుట్టెడందాలను అడుగని వరముగా నందెనెవడు? చదువభ్యసించెడు సమయాన అసమాన ప్రతిభకు చిహమై వరలె నెవడు? నాటక రంగము నాకు ఆరవ ప్రాణ మంచు నిత్యము నినదించె నెవడు? ఏ పొత్రకావాత్ర నెంతొ అద్భుతముగా మించు నేరుపున పోషించె నెవడు? విశ్వవిఖ్సాత నాటక వేత్తయైన తార్జి బెర్జార్డుషా ప్రశంసలను గొన్న మాన్య బళ్ళారి రాఘవ మహిత గుణుని మనము నందున దలచి వందన మొనర్తు!

2. పురుడు పోసిన బళ్ళారి పురి యశస్స దేశ దేశాల చాటె నా థీయుతుండు కళలు మానవ హృదయ వికాసమునకు ప్రాణ వాయువులనియె నా భవ్మ గుణుడు!

3. _ ప్రముఖ నటుడె గాదు బళ్ళారి రాఘవ వసుధ మెచ్చ న్యాయవాది గూడ అయిన ధర్మబద్ధమగు కేసులను దష్ట ఇతర కేసులంటి యెరుగ డతడు! 62

4. గర్వ మెరుగని ఆ నట సార్వభౌము డిలను నాటక రంగము ఎన్నినాళ్ళ వర్థిలుచయు నుండు నందాక వన్న చెడక ప్రజల హృ్యృదయములందున బ్రతికియుండు! 63

పొట్టి శ్రీరాములు

1. మహనీయ పూరుషుడు ఏబది యొన్నిది రోజులుగ్ర అ క్షా మహిమమ్ము జూపి తన గజ్బ చరిత్ర ప్రసిద్ధ మౌనటుల్‌ ఈ మహి రాష్ట్ర సిద్ధి కొర తిచ్చెనొ ప్రాణము లట్టి పొట్టి క్రీ రాముల కంజలింతు నను రాగయుతమ్మగు భక్తి పెంపునన్‌!

2. అపర గాంధిగ పేర్లన్న అతని త్యాగ మరసి ఉద్వేగ భరితులై అంధ్ర ప్రజలు బక్కసారిగ కేంద్రము - ఉలికి పడెడు రీతి గర్జించి రదిజాచి భీతినంది!

3. _ శీఘ్రముగ రాష్ట్ర మేర్చాటు జేతు ననుచు ప్రకటనము జేసి జహ్వరు పండితుండు అధియె భాషా ప్రయుక్తమై అలరు నట్టి అన్ని రాష్ట్రాల కాధారమై చెలంగె!

4. పుణ్య చరితుడైన వొట్టి శ్రీరాములు వంటి త్యాగధనులు పదుగురున్న బక్క ఏటిలోనె ఒనగూర్తు మనదేశ మునకు స్వేఛ్చ యంచు ననియె గాంధి!

64

5. పాతికేక్రైన నిండని ప్రాయమందె భార్య మరణించెనని కడు బాధ నంది అన్ని సంనార బాధ్యత లవల ద్రోసి అంకితమ్మాయె దేశానకమర జీవి!

6. ప్రేమ మయుడైన బాపుజీ పిలుపునంది కుతుకమే తోడుగా సబర్మతికి జేరి చేత మలరార వారికి సేవజేసి కొనియె నాకర్మయోగి దివనల గుతడు!

క గణ్య చరితుడైన గాంధి శిప్పరికము వలన దేశభక్తి వానియందు పెరిగె దినదినమ్మ్ము తిరుగులేని విధాన ఆశ్రమమ్ము మురిసి ఆడు నటుల!

8. బాపు సేవ నాకు భగవాను డొసగిన అభయ మనుచు దలచి అమరజీవి వారు నిర్వహించు ప్రత్యుధృ్యమము గుందు పాలు పంచుకొనియె పరవశమున!

9. ఫలితముగ గాంధితోపాటు ప్రాప్రమాయె పొట్టి శ్రీరాములకు పూర్వ పుణ్యమటుల జైలు జీవిత మందులో చాలనాళ్ళు గడపి ఎనలేని సత్కీర్తి గాంచె నతడు!

65

10. అవని మొత్తమందు - అస్పృశ్చతను మించు పాప ముండదన్న బాపు నుడుల సార మెరిగి అతడు సత్యాగ్రహముజేసె హరిజనోద్యమమ్ము నభిలషించి!
11. బక్కచోట కాదు పెక్కు తావుల యందు అట్టి కార్భ్యములను పట్టు విడక సలిపి హరిజనులకు పలువిధమ్ముల సేవ చేసి దేశమందు వాసికెక్కె!
12. చివరి దశలోన నాతడు సింహపురిని ముతక ఇద్దరు కట్టిన ముని విధాగు అన్ని వీధుల తిరుగుచు నంటరాని తనము నిర్మూలనము చేయు తలపుతోడ అట్టి సూక్తులు వ్రాసిన అట్టనొకటి మెడను ధరియించి పౌరుల మెప్పలంటది అచటి దేవాలయములందు హరిజనులకు దారి చూపించి మిక్కిలి ధన్ముడాయె! ఈ

దుర్గాబాయి

11. గాంధిజీ నడపెడు కాంగ్రెసుద్యమ మందు పదునొకండేండ్లకే పాదమూని పార్టీ నిధికి తన వంతు విరాళము నందించ వలెనని అభిలపషించి సంతోష మెనయంగ గంతులు వేయుచు ిల్లర డబ్బులు సేకరించి ఆ మహాత్ముని చెంత కతి వేగమున బోయి మొత్తమంతయు చిన్న మూటగట్టి వారి వాదాల ముందుంచి వందనమిడి పసిడి బొమ్మను దలపించు పగిది నిలిచె రెప్ట వాల్చిని రీతి నా దృశ్యమరసి భవ్య గుణశీలుడైనట్టి బాపు మురిసె!

12. _ చిన్ని చిరునవ్వు నవ్వి నీ చేతికున్న 'కాంతి చక్రాల' వంటి ఆ గాజులిత్తు వేని మరికొంత మురిసెద నేనటంచు ఆమె బుగ్గలు ముద్దాడి అనియె బాపు!

13. _ గాంధి సరదాగ అనిన వాక్సములు విన్న వన్నె చిన్నెల చిన్నారి కన్నెసిల్ల ఇంచు కేనియు జాగొనరించకుండ మొలక నవ్వులతో గాజులొలిచి ఇచ్చి!

67

త్త్శే పిన వయసు నందె పెద్ద మనస్సును తెలివి తోడ నీకు దేవు డొసం ముందు ముందు నీవు పుడమి గర్వించెడు స్థాయి కెదుగ గలవు సత్య మిద్ది!

5. అనుచు నుతులనందు కొనిన దుర్గాబాయి పిదప గాంధి వెంట పదము కలిపి గుడచి దేశమందు నుడుల కందగరాని గొప్ప పనులు చేసి మొప్ప లందె!

6. _ అలుపెరుంగని పట్టుదలకు దుర్ధాబాయి విమల దర్హ్ణణమని వినుతి కెక్కి వేర్వేరు తావుల విద్యను గడియించి తదుపరి ఆమె మద్రాసు జేరి అచ్చట లాకోర్టు నందు నుత్తీర్ణయై ప్రముఖమై యొప్ప ఆ పట్టమందె న్మాయవాదిగ గొప్ప ఖ్యాతిని గడియించి గణన జేసిన డబ్బు ఖర్చుపెట్టి ఆంధ్ర మహిళల సంక్షేమ మాత్మ దలచి కట్టె సువిశాలమైనట్టి కట్టడములు అవియె ఈనాటికిని భువి నామె ఘనత సకల జనరంజకమ్ముగా చాటుచచుండె!

68

క్‌ ప్రగతి దాయకమైన ఆ మ్రాంగణమ్మె ఆంధ్ర మహిళా సభగ కడు యశమునంధది పెక్కు వసతుల నిలయమై అక్కజముగ తెలుగు తేజము విరియ వర్థిల్లుచుండె!

8. అవల భార్య్మనగర మందున సైత మా తెలుగు సంస్ధ రూపు దబిద్దుకొనియె రండు సంస్థలిపుడు ప్రేమ కావాసమై దేశ మందు పేరు తెచ్చుకొనియె!

9. అంతియే గాక పిదప నా అమల చరిత భవ్య చారిత్ర కస్తూరి బాయి నిథికి వేల కొలధిగ ధనము వసూలు చేసి బాపుజీ కందజేసెను భక్తితోడ!

10. ఆమె నామర్ధ్యమెంచి రాజ్యాంగ సభకు ఎన్సుకొనినారు నాయకు లేరి కోరి అఛ్చ్సట అంబేద్కరుని దండ అండ తోడ తక్కు సభ్యుల అంతరాత్మలఅను గలిచె!

11. ప్రాథమక హక్కు మనదేశ జౌరతతికి ఆస్తిపై హక్కు స్తీజన మందరికిని ఉండవలెనని పలుమారు లుగ్గడించి జయము సాధించె నప్పడా సార్వామిన్న!

69

12. అవల పండిత జహ్వరు ఆశిషముల గుంది వ్లానింగ్‌ కమీషను నందు నొక్క సభ్యురాలాయె స్త్రీలంత సంతసింప అమల గుణశీలయైన ఆ ఆంధ్ర మహిళ!

13. పిదప సాంఘిక సంక్షేమ పదవి యందు నామె అధ్యక్షురాలుగా అనుపమాన సేవలందించె పది యేండ్లు స్తేహ మెనయ అపుడె ఆర్థిక మంత్రిగా అలరుచున్న!

14. దేశముఖు నామె పెండ్లాడె దేశమంత పాలు తేనెయు కలసిన పగిథి నెంచి తనివి తీరని మోదమా దంపతులకు బాగు బాగని మేలెంచి పంచిపెట్టి!

15. అంత జహ్వరు దేశముఖ్‌ నభినుతించి ప్రగతి దాయకమైన ప్రపంచ ఆర్థి కాభి వృద్ధికి తోడ్డడు నట్టి సంస్ధ కాధిపత్సము వహియింపు డనుచచు తెలిపి!

16. వేల డాలర్లలో నుండు వేతనమ్ము కనుక నొక్కింత కాలయాపనము లేక చేరు డుద్భోగముననని చెప్పె హితవు అందుకాయన సమ్మతి నందజేసి!

70

17. వేగముగ భార్య కడకేగి వివరమెల్ల చెప్పె వెంటనె సహచరి చేతులొడిసి పట్టుకొని కూర్మి జాల్వార బ్రతుకు కోస మంత డట్టేల! మనకిక ననుచు పలికె!

18. పత్ని మాటలోని పరమార్థ మెరిగిన ఆ మహామనిషి ఆ దినమ్మె నెహ్రు వద్ద కరగి నిశ్చల మతితోడ ఆలి మనసు తెలిపె అనునయమున!

19. జహ్వరును వారి సంన్కార సౌరభమును తనివి తీరగ గ్రోలి ఉదాత్త మతిని మంచి నిర్ణయమని నుతియించి కథ సు ఖాంత మొనరించె దంపతు లఅలరునటుల!

20. అంత నా యిరువురు హస్తినాపురి వడి నాణమైన భార్భనగరమునకు చేరి అచటి ప్రజల సేవలో ఎనలేని సంతసమున గడుప సాగినారు!

21. ఆంధ్ర మహిళా సభల సమగ్రాభివృద్ధి నెంచి తమ ఆస్తిపాస్తుల నెల్ల నమ్మి ఆ ధనమ్మంత వెచ్చించి అలుమగలు అతులితమైన సంతృప్తి నందివారు! గగ

22. హైదరాబాదు వాసుల త్యాగశీల మునకు జేగంట మోగించి మైొక్కులనిడి చార్మినారును మించిన సంతసమును మించి కూరిమి జాల్వారపంి పెట్టి!

23. దేశముఖు దంపతులు మన దేశమునకు బహుముఖాలుగ ప్రజలంత ప్రస్తుతించు రితి సలిపిన సేవల లోతు లెరిగి వచ్చి ముంగిట వ్రాలె నవార్డు లెన్నో

24 సత్మశీలయైన సాథ్వి దుర్గాబాయి కందజేసె కేంద్ర మాదరమున వసుధ మెప్పగన్న పద్మ విభూషణ బిరుద మెల్ల జనులు భీషనంగ!

25. తదుపరి ఆరేడులకా విదుషీమణి సుంతయైన వేదన లేకే తుదిశ్వాస విడిచి నాకము త్రిదశులు మెళ్ళంగ జనియె స్థిరచిత్తమున్‌!

72

పెంగళి వెంకయ్య

1. _ సర్వ సమగ్రమౌ జాతీయ కేతన మును రూపు దిద్దిన ముఖ్యుడతడు! పలు భఖాషలందున వ్రావణ్యము గడించి అసమాన విఖ్యాతి నందె నతడు! తెలుగు వారల టిప్తి దేశ దేశము లందు జనరంజకన్న్ముగా చాటె నతడు! పంతమ్మ్ముతో తన పందొమ్మిదవ యేట తొడగొట్టి సైన్సాన దూకె నతడు! పరమ పావనమగు దేశభక్తి యందు కన్ను మూయని యశమును కాంచె నతడు అధద్ట్‌ పింగళ ఎంకయ్య నభినుతించి చేతు వందన శతమును శిరము వంచి!

2. నీతిమంతమైన రైతు కుంటుంబము నుందు జనన మొంది నందువలన వంక పెట్టలేని వ్యక్తిగా వెంకయ్య పిన్స వయసులోనె పేరు గాంచె!

3. సకల వృత్తులలో వృవసాయమెంతొ గొప్పదని యెంచి పింగళి కూరి పంచి రైతు జన పక్షపాతిగా రాణకెక్కి లోక మందుని ప్రజల నాలుకల నిలిచె!

73

త్న ప్రత్తి రైతులు అనువగు విత్తనముల కొరకు పడుచున్న బాధలు గుర్తిరింగి అన్య దేశాల నుండి పేరంది నట్టి విత్తనాలను తెప్పించి వినుతి ౩త్క!

5. ప్రజలునాటి నుండి ప్రత్తి వెంకయ్యగా పిలువ నాగి రతని ప్రేమతోడ కాని యతడు, సుంత గర్వమ్ము గుందక మనసు నిలిపె తక్కు పనుల యందు!

6. పుడమి గర్జాన నున్న అపూర్వ నిధుల అలుపెరుంగక శ్రమియించి వెలికి బిసి ఉల్లమలరార వజ్రపు తల్లి రాయి నెత్తి చూపించె తొభిదొల యిలకతండు!

7... “తరచు కాంగ్రెసు సభలకు అరుగు కతన మాన్య చరితుడు పింగళ మానసమున అతులితమ్మైన అనురాగ మంకురించె పార్దియును వారి క్యషిమెచ్చి ప్రస్తుతించె”

8. అంత కాంగ్రెసు పార్టీకి అనుపమాన కేతనమ్ముండ వలెనని చేతమందు దలచి శ్రమియించి మూడు రంగులను కలిపి గొప్ప జెండాను సృ్యజయించె కోర్కె టర!

7

9. బావుటా మధ్య రాట్టమున్‌ పదిల పరచి గాంధిజీ కిచ్చె దాని నా ఘనుడు మెచ్చి ఇదియె “జాతీయ జెండాగొ నెంతు నేను అనుచు పలుమారు లాతని నభినుతించె?

10. పింగళి దేశభక్తి గని ప్రేమకు దర్హణమైన జహ్వరు ప్పాంగి మహోదయా! వినుమపూర్వముగా వెలయించినట్టి నీ రంగుల కాన్మ యెల్లపుడు రాజస మొస్టగ వెల్లుచుండు నీ

11. ఇన్ని చేసిన పింగళి ఎట్టి పదవి నాశ చేయక న్వార్ధము నంటు కొనక మంచి దేశాన విరివిగా పెంచు కొరకు సాటి లేనట్టి విధమున వాటు బడియె!

12. పెద్దలాతని సేవలు విస్మరించి ఇవ్వదగినంత గౌరవ మివ్వలేద శుంచు ప్రతి తెల్లు వ్యక్తియు నారి చెందె నైన పింగళి వైరాశ్చ మందడాయె!

13. కాని కొందరు మిత్రులా ఘనుని బాధ తెలిసి బెజవాడలో సభ టిర్హి కొంత నిధిని సమకూరి ఇచ్చిరి ముదమెలడ్డ అప్పుడు డానంద నిధులాయె అతని కనులు!

75

14. అవల తొన్నాళ్ట పిదప నా అలఫఘు యశుడు అంతుపట్టని జబ్బతో అలమటించి స్టేహితుల కొంత మందిని చేరబలిచి బహు దినమ్ములు నేనింక బ్రతుక జాల!

15. కాన మృత దేహమందున కరుణతోడ మూడు రంగుల జెండాను పొందుపరచి వల్లకాడున విధిగనా బావుటాను చెట్టునకు కట్ట వలెనని చెప్పెనతడు!

16. ఆ మరునాడే పింగళి కామితముల నెల్ల విడిచి కన్నులు మూసెన్‌ ఆ మహనీయుని మరణము థీ మంతుల నెల్లి మిగుల అగులున ముంచిెన్‌!

76

డా! కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి శ చదువునే శ్వాసగా మదినెంచు గుణమును పుట్టుక తోడనే పాందె నతడు! ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలల యందు ప్రథముడై ఘనకీర్తి పడసె నతడు! తత్వశాస్త్ర్రమునందు తన దక్షతను చాటి ఉపకార వేతనమొందె నతడు బుధులబ్బరమ్మ్మంద ముసలమ్మ మరణము పందొమ్మి దేళ్ళకే వ్రాసానతడు! అవల ఇంగ్లాండునకు బోయి ఆరు ఏండ్లు అతులితములైన విద్యల నభ్యసించి అచటి వారల సెహబాసు లందినట్టి కట్టమంచిని వినుతించి కరము మోడ్డు! 2. విశ్వమందతని “కవిత్వ తత్త విచార మెనలేని గ్రంథమై వినుతి కెక్కె! అతడు రచించిన ఆర్థిక శాస్త్రము అన్ని భాషల మెస్ప లందుకొనియె! గువనవోన్నేషమై నడయాడు నాతని ప్రతిభకు జాతి హారతులు పట్టె! ఆతని వ్యాసము లాంధ్ర విద్యార్థుల పాలిటి వరములై పరిఢవిల్లె! 77

ఆంధ్రమందున సైతమా అలఘు యశుడు పెక్కు పుస్తకములు న్రాసి పేరుగాంచిె

నట్టి సాహితీ మూర్తిని కట్టమంచి రామలింగాఖ్యునకు సేతు ప్రణుతి శఈతము!

3. సీ, యార్‌ రెడ్డిగ భువిలో మాయని సద్యశముగన్న మహితాత్తుండా ఖథియుతుని కలము వలనన్‌ ఆయువు వెయ్యేండ్లు పెరిగి నక్షరములకున్‌!

4. అవల రెడ్డి బరోడాకు నరుగు దెంచి అచట పెద్దల కోరిక ననుసరించి రాజు పేరిట నున్న కాలేజ యందు చేరె నాచార్భుడుగ కడు శీఘ్రుగతిని!

5. _ అతడు విద్యను బోధించు నట్టి సరణి ఘనుల మెప్పాందె కడు కొద్ది కాల మందె పిదప మైసూరు మహరాజు పిలుపు మేర కరిగి నచటికి ఇచటి రాజముమతి గొని!

6. సాధు గుణుడైన మైసూరు చక్రవర్తి కట్టమంచిని మనసార గౌరవించి సద్దుణోత్తమ! వివిధ దేశాల కరిగి అచటి విద్యా విధానమ్ము నరసి రండు

768

7. అనిన చక్రవర్తి యానతి మేరకు నరిగి కట్టముంచి యఖిల దేశ ములను తిరిగి సుంత అలుపన్నదెరుగక అవసరమగు నట్టి వన్ని తరచి

8. సేకరించిన సంగతుల్‌ చేర్చి కూర్చ నొక ప్రణాళిక నతడు కాలోచితముగ, ఆ ప్రణాఆ౭కలోని ముఖ్యాంశములను ప్రాతిపదికగ గైకొని రాసప్రమందు! రచన కావించి దానిని రాజు గారి కంద చేసెను మిగుల నానందమునను

9, పిదప రెడ్డి ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయ మునకు అధిపుడాయె మోదమెనయ అచట చదువరులను ఆప్తగణమ్ముగ నెంచి తీర్చి దిద్దె నతులితముగ!

10. బాపు నడిపెడు స్వాతంత్ర పథము నడచి వేయు తలపున - ఆనాటి నాయకులను తెల్ల దొరల ప్రభుత్వము జైళ్ళలోన పెట్టి నందుకు నిరసించి కట్టమంచి!

79

11. ఉన్నతోద్వోగమును ఏడి ఉదృమమున నురికి చెరనాల కేగి యధోచితముగ తనకు గల దేశభక్తికి దర్ద్ణణముగ ఖలిచి నుతులందు కొనియెను పలు విధాల!

12. మరల వైజాగునకు ఆతడరుగు దెంచి వౌర జనముల కోర్కెపై బాధ్యతలను స్వీకరించెను విద్యార్ధి లోకమంత వార మెరుగని ముదమున న్వాగతింప!

13. సకల జనవంద్యుడైన ఆ నాధుశిలి వరుస దష్టక పదునైదు వళ్ళరమ్మ్ము లా పదవి యందె కొననాది అనుపమాన సేవ లంధదించి గడియించె చిరయశస్సు!

14. ఆంధ్ర వాజఖయమున అడుగున పడి ఉన్న కడు విశిష్టమైన గ్రంథములను వెదకి సేకరించి విశ్వవిద్చాలయ మందు భద్రపరచి నట్టి ఘగత!

15. కట్టమంచికి దక్క నాకాల మందె రాళ్ళపల్లిని వేంకట రామశాస్త్రి

వంటి ఉద్దండ పండిత వరుల పిలిచి ఉచిత మైనట్టి స్థానము లొసగె రెడ్డి! 80

16. అవల రాజకీయ మందు ప్రవేశించి ఇళ మెచ్చి వలచి వచ్చినట్టి పదవులన్నిటికిని ప్రాశస్త్యమును పెంచి ఘను యశస్సు నందె కట్టమంచి! 1/7. బహుముఖ ప్రజ్ఞానిధిగా మహిలో పేర్గనిన రెడ్డి మరణించియు తా నహరహ మారని దివ్వెగ సహవాసము చేయుచుండు సంఘము మటిలో 81

నటయోగి నాగయ్య

1. కాసు కన్న నాకు కళ ముఖ్యమని చెప్పి అన్న మాట నిలుపు కొన్న యోగి! చిత్ర సీమయందు బిత్తూరు నాగయ్య గాక వేరొకండు కానరాడు!

2. ఎందరు లేరు మేటి నటు ల్‌ తరమందది యెందు చేతనో సుందర మందహాస రుచి శోభితులౌ మిము గాంచి నంత, ఆ శందము డెందమందుబికి నవ్రుతతో కడు గౌరవమ్ముతో వందన మాచరింప..ప్రతి వారికి చేతులు లేచు థినిథి!

3. వేదసారము ఆట వెలది పాదములందు చిందింపజేసిన సిద్ధుడొకడు! వాకిట నిల్చున్న వాద్దేవి కాటుక కన్నీరు తుడిచిన ఘటికుడొకడు! తన గానలహరిలో జన సమూహము నెల్ల ముంచి తేల్చిన పుణ్బమూర్తి యొకడు! అభయ మీయక ఒక్క అడురైన దాటని నని రాము నడ్డిన అనఘుడొకడు!

82

అట్టి వేమన పోతన త్యాగరాజు రామదాసును మరల ఈ భూమిపైన బక్క రూపున నీవౌచు ఉధ్ధవించి నారు... ఈ మాట కాదను వారు...లేరు! త్త చలన చిత్ర జగత్తులో అలుపెరుగక ముఖ్యుమౌ పెక్కు శాఖల ముప్టదేండ్లు కోతి కొమ్మచ్చు లాడిన కుర్రవాడ! లేడు నీ వంటి మొనగాడు లేడు లేడు! 5. ఎన్ని నాళ్ళ కళలు ఇలను జీవంచునో అన్ని నాళ్ళ నీవు ఆంధ్ర ప్రజల అంతరంగమందు ఆరని బిపమైై నిలిచి యుందువయ్య! నిశ్చయముగ! 6. అతడు పుష్కలముగ అఆర్జించు నప్పుడు అన్నదాన సత్రమతని యిల్లు అట్టి త్యాగశీలి ఆఖరు దశలోన అష్ట కష్టములను అనుభవించి! 8

ద్వారం వెంకటన్వామి నాయుడు

1. కరములే కనులుగా స్వరవాణి నారసి అసమాన విఖ్యాతి నందె నెవడు! వాయులీనమునకు ఆయువు పెంచిన ఘనతను దక్కించు కొనియె నెవడు! పలు కచేరీలలో విలువకందని వోయి జన సాగరముపైన చల్లెనెవడు! రసరమ్మమైనట్టి రాగాలు తీగల నోట పల్కించిన మేటి యెవడు! చూపు లేదను బిగులును రూపు మాపి సాధనము చేత నెంత దున్సాధ్యమైన కార్య మందైన విజయమ్ము గాంచవచ్చు ననుచు చాటిన ద్వారము నభినుతింతు! 8

తిరుపతి వేంకట కవులు

శే. అవధాన విదృ్యయందసష్ట మూర్తుల శివా లాడించ గల శక్తి నంటనారు! పద్యాలు గంటకు పది పదుల్‌ వెలయించి నాటి మాకవరని చాటినారు! జక పాద మొకరు వేరొక వాద మొక్కరు మించు నేరుపున పూరించి నారు! మాటాడు భాషకు మాధుర్య్భ్యమును పెంచి ప్రజల నాల్కలకెగ బ్రాకినారు! పాండవోద్యోగ విజయముల్‌ ప్రముఖమైన నాటకమ్మ్ముగ రచియించి నాణమలటథి చెక్కు చెదరని కీర్తి నార్దించి నట్టి జంట కవులకు వందన శతమొనర్హు!

2. ఆంధ్ర నాటక రంగమా అలఘు యశుల దినము పలుమార్లు సృ్కరియించు కొనుచునుండు శుటుల నాటికి నేటికి నాటికైన దైవ సములుగ వారిని దలచు చుండ్రు!

3. తిరుపతి వేంకట కనులకు సరియగు కవులెవ్వరనిన సంశయ మొదవున్‌ అరుదగు వారి కవిత్వము చిరకాలము తెలుగు నాట చెలగుచు నుండున్‌!

85

త్తే కురు సభలో శ్రీకృష్ణుని పరముగ పలికించి నట్టి పద్యము లెల్లన్‌ తిరమై శ్రోతల పాలిటి వరమై వర్ధిల్లు చుండు వాసి తరుగకే! క్‌. గంటకు నూరు పద్యములు కాదనకుండ వచింతు మంచు జే గంటలు కొట్టినారు చిర కాలపు కోరిక తీరునట్ట్లుగా జంట కవిత్వమున్‌ నెఅపి క్షాతల నాధుల మెప్పలంది యిం ఉటంటను మంగళారతుల నెన్షియు గైకొని నారు వారహో! 6. కాని ఆనాటి తిరుపతి కవుల బుణము తెలుగు వారెప్టటికినైన తీర్టలేరు! పేర్లు ఊర్గును వేరయ్యు పృథర్వాయందు ఇద్దరొక్కరి పగిదినే ఎదిగినారు! 86

గురజాడ అవ్వ్పారావు శ ఆంధ్ర భారతికి ముత్యాల సరాలను అంచిత భక్తి నర్పించినాడు. అవని మెఛ్చంగ కన్యాశుల్మమును వ్రాసి అనుపమ విఖ్యాతి నందినాడు పుత్తడి బొమ్మగా పూర్ణమ్మ గాథను తులలేని విధమున మలచినాడు తెలుగు భాషకు క్రొత్త తీరుతెన్నులు నేర్చి నాణమౌ మార్గాన నడిపినాడు అట్టి గురజాడ కవివర్యు నభినుతించి అతని ప్రతిభకు వేల జోహారు లొసరగి పరిమళమ్మెన్నటికి సుంత తరుగనట్టి మధుర మంజుల వాక్సమమాలలిడెద. 2. సాంత లాభము ప్రతివారు కొంతమాని అన్యులకు తోడుపడవలెనని వచించి దేశమన... మట్టి కాదని తెలిపినట్టి మాన్మ గురజాడ కవికి నమస్కరింతు! 3. కండ బలిమికి మూలము తిండి అన్న సతృమును తెల్సి గురజాడ సకల జగతి మన్ననలు పొంటి నిజమైన మానవుడుగ నిఖిల జన మానసములందు నిలిచిపోయె! 87

4. ఒట్టి మాటల నెల్లను కట్టి పెట్టి గట్టి మేలొన గూర్చెడు కార్యములను పూని తలపెట్ట వలెనని బోధ జేసి ఆత డెనలేని సద్యశ మందె భువిని!

5. ఏను రచియించు ప్రక్రియ ఐవదియైన జనుల సేమమె నా కలమునకు బలము అనుచు ఎలుంెత్తి చాటిన ఆ కట్‌ంద్రు మరువ దేనాటికైనను మనుజ జాతి!

6. _ చిత్రమైనట్టి మానవ జీవితమును తరచి తర్కించి నా కవిత్వమున వొటిగి నాడ నని ధైర్యముగ గురజాడ తెలిపి జనుల నీరాజనములందు కొనియెనతడు!

7. కవిగా మంచి విమర్శనాగ్రజిగ లో కమ్మందు పేర్గన్న ఆ సువిశాలాత్ముని నెమ్మదిం దలచుచున్‌

నస్యాశ్రమ్ము గావించి నే చవులూరించెడి వాని నైలి కిడెదన్‌ సౌవర్ణ తుల్యమ్ము లౌ కవితల్‌ మూటగ గట్టి కానుకగ, సం | ఘమ్మెల్ల కొండాడగన్‌! 88

౬. ఇలను తెలుగు భాష ఎన్నాళ్ళ జీవించు నంత వరకు బ్రతుకు నామహర్ని! ద్‌ర యెన్ని నాళ్ళు వారుచు నుండునో అన్ని నాళ్ళు బ్రతుకు నాయశస్వి! 89

తాళ్ళపాక అన్నమాచార్యుడు

1. పద కవిత్వము నందు భక్తిని రక్తిని

అవలీల పొదిగి నాడన్నమయ్య!

వేల సంకీర్తనల్‌' వెలయించి నెత్తావు

లలదిన మహనీయు డన్నమయ్య!

పదునారు పండ్లకే భవబంధములు వడి

అరిగెను తిరుమల కన్తమయ్య!

నోట జాల్వారిన మాటలే పాటలై

అలరారు నటుపాడె నన్నమయ్య!

అచటి శ్రీ వేంకటేశుని అంఘ్రియుర్మ

మరసి తులలేని పారవశ్యము నంథి

బ్రహ్మ కడిగిన అడుగుల ప్రస్తుతించి

అటులె మూర్చిల్లి పడిపోయె నన్నమయ్య 2. తిరుమలేశుని ముంగిట బివృచరితు

డండబాయక ముఫ్టటి రెండు వేల

కీర్తనలు వ్రాసి ఎనలేని కీర్తినంటి

అపుడు గాచిన నేయియై అలరుచుండె! 3. _ తనకు జన్మనొసంగిన తాళ్టపాక

పుణ్య తీర్థముగామారె భువిని నేడు

నాడు చిన్నారి వొన్దారి నల్లనయ్య

వలన విఖ్యాతి గనిన వ్రేపల్లె వోలె!

9౦0

లే అన్నమయ్య మహానుభావుని అంచితమ్మగు భక్తితో నసన్నుతించుచు బాడు పాటలు స్వచ్చమై రసరమ్మమై ఎన్నా జవ్మల పున్నె మట్టుల ఈ మహీస్థలి యందునన్‌ వన్న దగ్గక వెల్లుచుండును వైభవమ్మే పారగన్‌! 6. మల్లెపూవు లందు ఉల్లమ్మునలరించు తాడి యన్నినాళ్ళు తగ్గకుండు నంత వరకు అన్నమయ్య సంకీర్తనల్‌ పరిమళంచు చుండు ధరణి యందు! పద కఏపితా పితామహుని భక్తిని గూరిచి ఎంత వ్రాసినన్‌ అదియును కొంతయే యగును ఆరని దబీిపమతండు కాననే నెద ముదమంద పాడితిని ఇంచుక నాతని వైభవోన్షతిన్‌ పదుగురు మెచ్చి బాగనిన పందెము గెల్చిన రీతి పొంగెదన్‌! 91

త్యాగరాజు

1. _ అతులితమైనట్టి కృతులెన్నా రచియించి ఇల నాద బ్రహ్మయై వెలసె నతడు! రామ భక్తిని తంబురకు బోధనము జేసి ప్యథ్విలో విలువను పెంచెనతడు! ప్రత్యర్థులను గూడ పాటతో నలరించి తన వారుగా జేసికొనియె నతడు! సప్త స్వరాలకు శాశ్వత కీర్తిని మించు ప్రేమను ప్రసాధించె నతడు! కంచి పీఠాధిపతి పిల్చు కారణమున ఛాత్ర బృందమ్మ్ము తోడ నళ్చటికి జేరి గాన మాధుర్భ్మమును భక్తగణము కెల్ల నంద జేసిన యోగి శ్రీ త్యాగరాజు!
2. అరవ దేశాన స్థిరపడినట్టి తెలుగు వారి వంశాన జన్మించి బాల్బమందె రామ భక్తాగ్రగణ్కుడై రాణ కెక్కి ఊరి ప్రజలందు నెనలేని పేరు గాంచె!
3. _ కొద్ది కాలమునకె కొండగాలి విధాన ప్రాకి పోయె త్యాగరాజు పేరు! అయిన ఆతడింత అహమును గనకుండ ముక్తి మార్గమందు మునిగిపోయె! 92

తే 'చిత్తమందు ధ్యాస సిరిసంపదల పైన ఆవగింజ యంతయైన లేక వీధులందు తిరిగి భిక్షాటనము జేసి పరమ తృప్తి తోడ బ్రతుక దొడగె!

5. _ పేరు మోసిన వాగేయ కారుడటుల దినము యాచించుటారసి మనసు కరిగి ప్రభువు ఆతని అక్షయ పాత్రలోన కొన్ని బంగారు నాణెముల్‌ క్రుమ్మరించె!

6. అడుగకయె రాజొసందగిన ఆ పసిండి బిళ్బలను గాంచి త్యాగయ్య భీతిలేక మీరు నాకిడినట్టి బంగారు వలన పాత్రలో గల బియ్య మపాత్రమయ్యె!

7. అనుచు పాత్రలోని అపరంజితోపాటు బిచ్చమెత్తుకొనిన బియ్యమెల్ల వఏసరి నేలగొట్టె విభుడచ్చెరువు నందు రీతి త్యాగరాజు భీతి లేక!

8. ప్రభువు వాగ్గేయ కారుని న్వాంతమందు సెగలు రేపితి నేనని చింతనంది నేర మెంచక నన్ను మన్నింపుడంచు వెంటనే త్యాగరాజును వేడుకొనియె!

93

9. అపుడు త్యాగయ్యు శాంతించి అవనినాథ! దాశరథి వాదపదృ్మముల్‌ తంబురయును నాకు తోడున్న చాలు నీలోక మందు లేని దేమున్సదని యెంతు మానసమున!

10. కాని మరు నాకు కడు ఉదారత తోడ చేయదలచి నట్టి సాయమునకు కరము మోడ్డు గాని రకొన నొల్లన టంచు సవినయముగ ననియె నతడు!

11. పొట్ట కింత కూడు పెట్టని విగ్రహా రాథ నెందు కనుచు రాత్రి వేళ తమ్ము డరయ కుండ తరలించి, కావేరి యందు విసరి కొట్టె నతని యన్న!

12 ఆ మరునాడుదయమ్మున స్వామిని పూజించు నట్టి సంకల్పముతో నేమమున అడుగు మోపిన థీ మంతుండొక్కసారి దిర్ధమ చెందెన్‌!

13. తాను ప్రాణసమమ్ముగా తలచునట్టి విగ్రహములను కానక నిగ్రహమును

తోలుపోయిన త్యాగయ్య గొల్లుమనుచు వగచి అట్టులె నేలపై బ్రాలిపోయె!

94

14. ఆ దినమ్మ్మంత పిచ్చివాడటుల తిరిగి అలసి పోయిన త్యాగయ్య అర్థరాత్రి వేళ మూర్లిల్లై తానొక వీధియందు అప్పుడొక దివ్య హస్తము - అతని గదిపె!

15. పావనమైన ఆకర స్పర్మకతడు కడు ముదమ్మెంటి మెల మెల్ల కనులు తెరచి ప్రేమ మయుడైన తన స్వామి రామునరసి కలగ భావించి నిశ్చింత కరము మోడ్టె

16. అంత శ్రీరాముడాతని అంతరంగ మెరిగి కావేరి నదివద్ద కరిది నీవు మూడు మారులు చన్నీట మునుగు మపుడు థిగ్రహమ్మ్ములు నీకు లభించు ననియె!

17. అపుడు త్యాగయ్య న్వామివారనిన యటులె అన్ని కార్యము లతిభక్తి నాచరించి థిగ్రహములను శ్రమకోర్చి వెదుక కుండ కైవసము జేసికొని పొంగె కౌతుకమున!

18. తదుపరి తీర్థయాత్రలను త్యాగయ నిత్యము నాచరించుచున్‌ సదమల భక్తి భావమును సర్వ జనాళికి బోధజేయుచున్‌

95

కొదువ యొకింత లేనటుల

కూరిమి పంచుచు రామ నామమున్‌ ప్యాదయము నందు నిల్సి జపి యించిన ముక్తి లభించుగాన మీ రిబి గమనించి నాగవలె

నెప్పడు నంచు వచించె నెల్లడన్‌!

19. అప్పటికి నాదబ్రహ్మగా అఖిల జనుల నతులు గైకొన్న త్యాగయ్య హితవు గోరు ఆప్పులను పిల్లి నే రాము నాజ్ఞ మేర కేగు చున్నాడ త్వరలోనె ఇహము ఏడి!

20. అనుచు వచియించి పథిరోజులైన పిదప వేల కొలదిగ గల శిష్య బృందములను చేరగా బిల్సి ఏకాగ్ర చిత్తమునను భజన జేయుడు మీరని పలి౩ నంత!

21. రామ సంకీర్తనమ్ముల రవము మారు మైోగనూరంత క్షణములో ముసురుకొనిరి పట్టణమ్మున గల ప్రజల్‌ భక్తితోడ అన్ని గొంతులు ఒకటాయె నప్పడచట!

06

22. మౌన ముద్రాంకితుండైన థ్యానయోగి ప్రజల సంకీర్తనల మధ్య ప్రాణములను అట్టె విడనాడి పరమాత్మ యందు లీన మాయె ఇసుమంత యేనియు ఆర్తి గనుక!
23. తిరువారూరుని నేటికి పరమోన్ష్నతుడైన నాదబ్రహ్మకు తిరమౌ సరణిని గట్టిన కోవెల అరుదగు సంకేత మట్టులలరుచు నుండున్‌!
24. తెలుగు భాషకు మరికొంత తీయదనము పెరుగులాగున త్యాగయ్య పరమభక్తి ఎల్లి విరియంగ వ్రాసిన ఎల్ల కృతులు పృథ్వి నజరామరమ్మ్ములై వెలయు చుండు! 97

యోగి వేమన

1. వేద సారము ఆట వెలది పాదములందు ప్రవహింప జేసిన వ్రొజ్జడతడు! తరతరమ్ముల నుండి తరుగని కీర్తితో ప్రజల నాల్కలపైన బ్రతికనతడు! అవసరమైనచో హరినైన హరునైన వదలక తూర్చార బట్టి నతడు! మూఢ విశ్వాసాల మురికిని మొదలంట కసితోడ పలుమార్లు కడిగె నతడు! జనుల హ్యాదయాలనున్న ఆనక్తి నెంచి నీతి హితమును బోధించి నిరువమాన నతులు గైకొన్న వేమనన్‌ ప్రతి దినమ్ము చిత్తమున నెంచి సేఏవంతు చెలువ మెనయ! 2 కామిగాక మోక్ష గామ కాలేడని అనుభవమును తెలిసికొనిన నిజము దాచకుండ తెల్సి ధరణి మెఫప్టందిన వేమనార్భు సతము వఐనుతి జేతు!
2. వాసిగన్న రెడ్డ వంశమ్మునందున ప్రభవ మంది యెల్ల వృసనములకు దాసుడైన అతడు తల్లి వంటిది యైన వదిన జ్ఞాన బోధ వలన మారి! 98

త యోగియైన పిదప రాగభోగములను ఈసడించి లోక హితము గోరి వేల కొలది ఆట వెలదులాశువుగనే చెప్పి మెప్పగనిన సిద్ధుడతడు!

5. ఆ ప్రజా కవ్‌ంద్రు డానాడు తననోట పలికినట్టి మేలి పలుకులన్ని ఆరి పోని దివ్వెలై ఎల్లుచుండును ప్రజల హృదయ మందు ప్రతిబినమ్మ్ము!

6. వేద నిధుల వంటి వేమన పద్యాలు అమర పారిజాత సుమములట్లు నిత్య నూత్తమైన నెత్తావు లీనుచు నిలిచి యుండు తెలుగు నేల యందు!

ప్ర వెళ్లు వానికైన వేమన పద్వాలు పసిడి రామ చిలుక పలుకులట్లు చవులు గొలుపు ననుట సత్య దూరము కాదు అనుట లోన లేదు అతిశయోక్తి!

8. ముగ్గు బుట్ట వంటి ముసలమ్మ యైనను పసుల మేపుకొనెడి బాలుడైన అప్టజెప్టగలరు - ఆణిముత్యమ్ముల వంటి వేమన కవి పద్మములను!

రం

9. తెలుగు భాష ఎన్ని దినములీ లోకాన పరువ ముడుగకుండ బ్రతికి యుండు నంత వరకు వేమనార్భ్శుడు తప్టక వేగు చుక్క వోలె వెల్లుచుండు!

॥ 100

భక్త రామదాసు

1. _ బాల్య మందే రామభక్తునిగా మారి అమ్మ నాన్నల మెప్పు లందె నతడు! పుట్టిన గ్రామాన వొట్టకూటికి గతి లేని పేదల నాద రించె నతడు! కాగిన గంజిలో కన్న బిడ్డడు మర ణెం-చినన్‌ వ్రతము నాగించెనతడు గిత్యాన్న దానమ్మ్ము నెఐపి అప్పులలోన మొల బంటి లోతున మునిం నతడు! అయిన అణువంత చింత తా నందకుండ అన్నిటికి రాముడున్నాడటంచు నమ్మి ప్రణుతి కెక్కిన శ్రి భక్త రామదాసు మటథిని మెదలిన నన్ను నే మరచిపోదు!

2. _ అవని కంచర్ల గోపన్న అనెడు పేర ప్రణుతి కెక్కిన మాన్సుడు భద్రగిరిని తిరముగా నుండు రామ మందిరము గట్టి రామ దాసుగ మారెను రహి యలర్ద!

3. _ పేరు మోసిన భక్త కబీరు దాసు శిష్య గణమందు ప్రముఖుడై చెలగినట్టి రామదాస విరచిత కీర్తనములన్ని ఇష్టటికి కూడ మార్తోగు నెల్లయెడల! 101

4. గోలుకొండను తానిషా కొలువు నందు అప్పుడున్నతోద్చోగము లందు నున్న మేనమామల ప్రాపుతో మాననీయు డైన కంచర్ల గోపన్న అతులితమగు భద్రగిరి తహశీల్దారు పదవి నందె!

5. అతడు కడు కొద్ది నాళ్టకే అచట నున్న రైతు జనులకు కడు సన్షిహితుడటన్న పేరు ప్రఖ్యాతులను పొంది వారు కట్టు భూమి శిస్తును నాటి ప్రభుత్వమునకు!

6. పంసపకుండ, ఆ సొమ్మును బహుముఖాల మించు భక్తిని వెళల్ళించి అంచితమగు రామ దేవాలయము భద్రాభ్రి పైన పట్టుదల తోడ నిర్హించె భయము విడి!

7. అన్నిటికి రాముడున్లాడటంచు నమ్మి

చోధ్య మలరార సర్వాంగ సుందరముగ

అతడు నిర్మించి నట్టి దేవాలయమ్ము

ఖ్యాతి నలుదెసల్‌ న్యాపించె కడు రయముని! 8. కొలువు కూటము నందున్న గోలుకొండ

ప్రభువు ఆ వార్త వినగనే భగ్గుమను-చు

మండి ఆ దుండగుని తోడి తెండటంచు

ఆన తిచ్చెను నాటి సేనాధిపతికి!

102

9. రాజ భటులు వేవేగమే రామదాను వద్ద కేతెంచి రండు మా ప్రభువు నేడె మిమ్ము బంధించి తీసుక రమ్మటంచు మయమ్ము పంపించె నని తెల్పి మరు నిముసమె!

10. చేతులకు సంకెలలు వేసి శీఘ్ర గతిని రామదాసును తోడ్తెచ్చి ప్రభువు ముందు నిలిపి జీహుజూర్‌ అని తెల్చి నేల దాకు సరణి వంగిసలాములు సలిపినారు!

11. _ ప్రభువు భగ్గున మండి యీ పాపినిపుడె గోలుకొండకు తరలించి కోటలోని జైలు గదిలోన బంథించి సత్వరమ్మె వచ్చి తెల్దుడు నాకు - ఆ వార్త ననియె!

12. అటు నవాబు పల్మ్కినంత నా భక్తుడు నోరు తెరచి ఒక్కసారి యైన తప్ప జేసి నాడ దయయుంచు డనకుండ కదలె భటుల వెంట కడు రయముని!

13. భటులు వానిని జైలు లోపలికి నెట్టి తలుపులను మూసి కొండంత దర్హమునను జంట తాళములను వేసి చావు మచటె అనుచు తరలిరి తత్‌క్షణ మచటి నుండి!

103

14 భక్త రామదాను పన్నెండు సంవళత్ళ రములు జైలులోనే మ్రద్ది వ్రుది! చివరి కెంతొ విసిగి శ్రరామ చంద్రుని నిగ్గథిసె నిటుల భగ్గుమనుచు!

15. ప్రభువు ధనమున నేనొక్క పైసయైన దాచు కొనలేదు సరికదా! దానినంత ఇఖర్జుపెట్టితి నీ గుడి కట్టుకొరకు అప్ప నాపైని వేయుట అనుితమ్మ్ము!

16. కట్టు నప్పడు తెలియదా? కలలనైన వచ్చి చిక్కులలో నీవు పడెద వంచు హెచఛ్చరింపక యిపుడు నీ యిళ్చ వచ్చి నట్లు తిరిగద వది ఎవడబ్బ నొమ్మ్ము!

17. ఇంక బక్క రోజు హితవు గోరక నీవు ఆలసింతువేని ఆ క్షణమ్మె ఉస్సు రుస్సు రంచు ఊపిరి విడిచెద అపుడు తెలిసి వచ్చు నన్ని నీకు!

18. అనిన రామదాసు ఆక్రందనము చెవిన్‌ బడిన తత్‌ క్షణమ్మె భక్త జన వి ధేయుడైన రాముడే యపాయము సంభ వించునోయటంచు పైకి లేచి॥

104

19. అనుగు తముడు లక్ష్యణుడనుసరింప వెంటనే వేషములు మార్చి బంటులట్లు తానిషా వద్దకేతెంచి మాననీయ! వినుడు దయయుంచి మాయొక్క విన్షసమును

20. భక్త రామదాసు బాకీగ మీ కివ్వ వలసినట్టి డబ్బు పంపినాడు కొనుడటంచు నిచ్చి కోరి రసీదును పుచ్చుకొనిరి మిగుల మోద మెనయ]!

21. అంత తానీష ఆ వరహాల మీద టిప్పులీనెడు రామ ముద్రికల నరసి పైకమిడినది శ్రీరామభద్రుడన్న నిజము గుర్తించి వెంటనే నేమ మెనయః॥

22. పరుగు పరుగున చెరసాల వద్ద కరిగి స్వయముగా జంట తాళముల్‌ పగులగొట్టి చేతులను సాచి రండిక చెరను వడి చేయరానిట్టి తప్ప నే జేసినాడ॥

23. పాప పరిహారముగ నేడె భద్రగిరిని కల ప్రభుత్వపు టాస్తుల కరములలర అర్హణము జేయుచున్నాడ ఆలయమున నిత్య పూజాధికములను నిర్వహింప॥

105

24. అనుచు పత్రాలు వ్రాయించి ఆ క్షణయ్మె ప్రభువు శ్రీరామదాసు కరముల నుంచి కొనుడు నా యందుదయయుం-చిననియె నంత డెందమలరార దాసుతానందుకొనియె।।

25. ఆ ధథినము నుండి భద్రాచలాలయమ్మి భక్త జనకోటికెల్లను ముక్తి నొసగు పుణ్యతీర్థమ్ముగా మారి గణ్యతగని దేశమందున నేడు వర్థిల్లుచుండె!

26. భక్త రామదాసు వ్రాసిన దాశర థి శతకము భువిని తెలుగు భాష బ్రతికి యుండువరకు ప్రతి పద్య రమ్ముమై జనుల నాల్మలందు మనుచునుండు॥

106

దాశరథి కృష్ణమాచార్య

1. పదులు రెండైన నిండని ప్రాయమందె నా తెలంగాణ కోటి రత్తాల వీణ అంచు దశదిశలదర గర్జించి నట్టి అభ్యుదయ భావ కవి సింహమాత డిలను!
2. నుడుల కందని కడగండ్లు పడగలెత్తి బెదర గొట్టిన జంకక ఎదురు తిరిగి రోష భీకర నేత్రుడై రుద్రవీణ మీటి సెహబాసులనుగొన్న మేటి అతడు!
3. తాను రూసాన వామనుడైన నేమి . విశ్వమానవ కవిగా త్రివిక్రముండు సార విజ్ఞాన శరథి దాశరథి లేని లోటు తీర్టవు కవుల కన్నీటి బొట్లు! టే గళమే రణ దుందుఖభిగా కలమే సెగ తెగయు నట్టి కరవాలముగా సలు తెరగుల తిమిరముతో అలయక సమరమ్మ్ము సల్సి అసువులు బాసెన్‌!
4. అతడు చావలేదు అతి భయంకరమైన సంఘ మందు బ్రతికి చావలేక చట్ళ్సి బ్రతుక గోరి చనె నాక లోకమ్ము మంచి కవిత లెన్నా మనకొసంగి! 107

మధునాపంతుల సత్యనారాయణ

1. మధు మాసపు కోయిల వలె

మధురములగు కావ్యములను మనకొసగిన శ్రీ

“మధునా పంతులు తీరని

వ్యథ పద్యమునకు మిగిల్సి అరిగెను దివికిన్‌! 2. అతడు ప్రాచీన కవులందు ఆధునికుడు

ఆధునికులందు ప్రాభినుడంతెకాదు

ఇరుతరమ్ముల తెలుగు సాహిత్యమునకు

చెలిమి కలిపిన అక్షర సేతువతడు! 3. నన్నయ తిక్కనాటి కవి

నాయకులన్‌ తలపించు ప్రజ్ఞ నీ

కున్న దటన్న సత్యమును

బక్కడు కాదను వాడు లేడు వి

ద్వన్నుతి పాత్రమ్రై అలరు

తావక కీర్తి ప్రశస్తి చాటగా

అన్నిట దివ్య కావ్యమగు

ఆంధ్ర వురాణ మొకండు చాలదే!

108

ఆదిభట్ల నారాయణదాసు

శు కమనీియతమై యొప్పు కంఠస్వరమాును

అడుగని వరముగా 'బడసినాడు!

ప్రాజ్ఞులందరు మెచ్చు పాండితీ విభవమున్‌

మించు నేరుపున ఆర్జించినాడు!

నిరుపమానమ్ముగా హరికథాగానముల్‌

సలిపి అజేయుడై నిలిచినాడు!

కథ చెప్పునప్పుడు కాలి అందెల నాద

మును కీర్తనల యందు పాధిగినాడు!

అట్టి ఆదిభట్ల కంజలు లర్చించి

అతని ఆశుకథల నభినుతించి

వారి ప్రతిభ మెచ్చి హోారతుల్‌ ఘటియించి

శిరము వంచునెల్ల శిష్య గణము!

2. ఆంధ్ర భాగవతము నందలి పద్యము లారు ఏండ్లు ప్రాయ మందె - అతడు భావ రాగములకు ప్రాథాన్సము నొసంగి పాడి ప్రజల మెప్పు బడసినాడు!

3, వయసు పెరుగు కొలభ వాడని సుమమట్లు పరిమళించు నట్టి ప్రతిభ తోడ పెక్కు భాషలందు అక్కజమ్మును గొల్బ కావ్యములు రచించి గణుతి ౩క్కె!

109

న. హరికథా పితామహునిగా ఖ్యాతిగాం-ది ప్రజల మెప్పందు కొనిన నారాయణాఖ్యు డాంధ్రుడై పుట్టినందుకు హర్షమొంటి వినయమేపార జేతు వేవేల నతులు!

5. అళ్ళ తెలుగున బుగ్వేద మనువదించి గాన యోగ్యత కల్చించి జ్లాన ధనుల కేలు మోడ్డులు కొన్న వాగ్గేయ కారు గూర్చి ఎవరెంత వ్రాసిన కొరతెయగును!

6. మధుర మంజుల రితి “నుమక్టయాము” వ్రాసినట్టి రుబాయీల వాసి పెంచి సంస్క్యృతాంధ్రార్షములయందు సరళమైైగు పగిది ననువాదమును జేసి ప్రజలు మెచ్చ,

౮ ఆదిభట్ల వారు హరికథ చెప్ప్టంగ బూని నట్టి వేళ మూర్చుడొకడు హరికథలకు బదులు గిరికథ చెప్పమా! అనిన అటులె యనుచు ఆ క్షణమ్మె!

8. ఏనుము హిమవంతు పుత్రిక వమల గాథ ఆశువుగ చెప్పుచున్నాడ నరయుడనుచు పార్వతీదేవి పరిణయ వైభవమును శోతలలరార చెప్టెనా సూరి వరుడు!

110

9. ఇలను ఆ మహాోత్తు డెనుబది యేుడులు బ్రతికి కన్ను మూసె భక్త జనులు అరయ గలమె ఇంక ఆ లయబ్రహ్మన టంచు వగచి రెంతొ ఆర్తి తోడ!

111

కొప్పరపు సోదర కవులు

శ, పది యేండ్ల వయసుకే ప్రాజ్ఞులు తలలూపు పగది నాశువులను పలికినారు అగణిత సంఖ్యలో అమ్టావధానముల్‌ నెఅపి రాజుల మెప్పు లరసినారు! శతవధానమ్ములు సలిపెడు సమయాన అనఘుల జేజేల నంటదినారు! వరద పొంగును మించు వాగ్గాటితో పద్య ములు రానులుగ సభన్‌బోసినారు! కష్టతరమైన ఛందస్సు కరము మోడ్డి వారి పద పద్మముల పైన వ్రాలి తీరు! అట్టి ప్రతిభా సమన్వితులైన కొప్ట వరపు సోదర కవులకు శిరము వంతు!

2. అగ్రజుడు మన్మథుని వంటి అందగాడు సోదరుండంత మేలైన సాగను గాడు కాదు కాకున్న నేమాయె ఖండితముగ ఆశు కవితల యందు తా నన్నసముడు!

3. _ ఇరువురు కలిసి యొనరైెడు అరుదగు అవధానములను అరసిన యెడలన్‌ వరదాయిని శారదయును పరమానందమును వొంది పరవశ మందుని!

112

4. వారి కవన ధార వస్తు వైవిధ్యము కాంచి చెళ్టపిళ్ట కవి వరుండు అబ్బరమ్ము నంది అభివందనములను మనసులోనె తెల్చె మౌనముగను!

5. అప్పటికె ఆంధ్రదేశాన అగ్రగణ్న్యు లైన అవధాన కవులుగా అలరుచున్న మాన్య తిరుపతి కవులకు మనసునందె ప్రణతు లర్హించినారు కొప్టరపు కవులు!

6. సకల జనరంజకమైన శైలి యందు పండత శ్రేష్టులను గెల్టు ప్రతిభ యందు ఎవ్వరెక్కువ తక్కువ ఎవ్వరన్న ప్రశక్ష కేనాటికైనను బదులు లేదు!

7. అయిన వారి కీర్తికాయు ఏ యిలలోన తేనె లూరు నట్టి తెలుగు భాష తావి సుంత చెడక జీవించి యుండెడు వరకు బినధినమ్మ్ము పెరుగు చుండు!

113

పోతన

1. జీవితము నంత వెచ్చించి చిరతరముగ భాగవతమును వెలయించి భక్తజనుల అంతరంగమ్ములకు తిపినలటి నట్టి వోతనా మాత్య! సువిధేయ! పూజనీయ!

2. ప్రతి పద్మము రసరమ్ముము ప్రతి పాదము పంచభక్ష్య పరమాన్నము, న్‌ అతులిత కవితా నైపుణి స్తుతి పాత్రమ్మైన్నటికిని నూరి వరేణ్యా!

3. తేనెలు జాలువారునటు తెల్లున కారతు లెత్తినట్టు నీ ధ్యానము రాముపై నిలిపి ధన్యత గూర్చెడు కావ్ఫరాజమున్‌ కానుకగా నొసందితివి కౌతుక మొప్టగ నెల్లవారికిన్‌ రానము నీకు సాటియగు కైతల రాజును థి జనాగ్రణీ! 4 పోతన కావృము చదివిన వాతక మెడబాయునను-చు పలికడు వారల్‌ చేతము పొంగెడి వారలు ఏ తరమున వైన నుందు ఠీ యిలలోనన్‌! 114

4. రుచులూర జేసెడు రుక్కిణీ కల్యాణ ఘట్టమ్ము జాలు నీ ఘనత తెలుప! మాటికి ప్రవ్లాదు నోట పల్మ్కించిన పద్యాలు చాలు న్‌ భక్తి తెలుప! కరి రాజు బ్రోచిన కల్యాణ గుణధాము వర్జన చాలు నీ వాసి తెలుప! బలి చక్రవర్తిని వామనున్‌ కలిపిన భాగమ్మ్ము చాలు న్‌ ప్రతిభ తెలుప! ఇట్టు లెన్నని నే వచియింతు సుకవి! ఇమ్ము దరుగని నీ కవిత్వమ్ము నందు నవరసమ్ములు సెలయేళ్ట నడక మార్చ భూరి గుణశీల! నిన్ను నే పొగడ జాల!

5. కోరుకొనినంత ద్రవ్యము క్రుమ్మరింతు మంకితము నిమ్ము మాకు నీ అతులితమగు భాగవత మంచు నానాటి ప్రభువోొకండు

ఎంత బలవంత పెట్టినన్‌ సుంత వినక! 7. కష్టముల లెక్క సేయక కాపురమును కడలి విధమున నిదుచు గడపినావు ఇన నజురాణి రేపు పమగునొ యంచు కంట నీర్వెట్టుచును నీకు కానుపించిె! 115

8. అప్పుడు నమ్ముము నామా టెప్పటికిని అంత నైచ్యమే నొనరింపన్‌ గుప్పెడు ప్రాణము కొఅణకై తప్పుడు పనిసేయ నొల్ల తల్లీ! వినుమా!

9. అనుచు ఎదురుగ నిల్భున్న అమె కంట దొరలు బాష్ట్రాలు స్వయముగా తుడిచినట్టి గణ్వ చరితుడు! నీవంటి పుణ్యమూల్తి కాను పించడు నేటికి కలియుగమున!

116

దేవులపల్లి కృష్ణశాస్ర్తై

1. పంచవన్నెల రాచిల్క పలుకు తీపి నటన తెలియని పసిపాప నవ్వు తీపి సరస కవిచంద్రుడగు కృష్ణశాస్త్రి కలము అతులితమ్రైన పీయూష మంత తీపి!

2. కృష్ణశాస్తెగారు కేలెత్తి పిలిచిన మంచి మాట లెల్ల పంచ జేరు!

ఆ మహాక ఏ్‌ంద్రు డంతరంగంబున మేలి రకపు వెన్న జాలు వారు!

3. అనుపమానమైన ఆతని గ్రంథాలు పిలిచి పాఠకులకు విందు సేయు! ఆంధ్ర భాషలోని జొన్నత్స మాయన సన్నిధానమందు సభలు థీర్చ!

ట్స అక్షరాల తావి నాకాశ లక్ష్మికి కేల నలది నాడు కృష్ణ శాస్త్రి రంగు రుభియు కలసి పొంది పాదెడు లీల కవితలల్లి నట్టి ఘనుడతండు!

117

5. _ సుందరమైన రూపమును సూరి వరేణ్యులు మెచ్చు ప్రజ్ఞయున్‌ పొందె నయాచితమ్ముగను పుట్టుక తోడనె కృష్ణశాస్త్రి ఆ నంద కుమారు పేరునకు నాగరికత్వము పెంచి ప్యర్వొలో అందరి మెప్పలుం గొనిన ఆ మహితాత్త్మున కంజలించెదన్‌!

6. కమ్మనైనట్టి ఆ కవి కంఠమరసి యీర్వ్య గుందినశు కాలము హితవు మరచి స్వరమునకు రంధ్రమును వేసి సంతసించె అంత మాత్రాన చెదరలేదతని కలము!

7. ప్రజలు మెచ్చిన దేవులపల్లి శాస్తె రాగరంజిత మగు గొంతు మూగవోని సమయ మందున సాహిత్య సభల యందు వారి వార్వైభవము నదా మారుమ్రోగి!

8. సద్యశమ్ము గన్న సంఘసంస్మర్తల యందు కృష్ణశాస్త్రి అగ్రగణ్యు డంతె కాదు వారు హరిజనోద్ధరణకు శక్తి కొలది సేవ సలిపి నారు! 118

9. వసుధ పేర్గన్న బ్రాహ్మణ వంశమందు పుట్టి హరిజను లిండ్లకు పోయి వారి చేతులను ముట్ట రాదని చెప్పి చెప్పి వినని శాస్త్రిని బంధువుల్‌ వెలికి నెట్టి తన యిసుమంత జంకక అలుపెరుగక వారి సంక్షేమమునకు - అనారతమ్ము వాసి తరుగని సేవలు జేసి చేసి కీర్తి దక్కించు కొనినాడు క్యష్ణశాస్తి...!

10. ింతలోనున్న పడుచు వితంతువులకు మరల పెండ్సిండ్లు జరిపింప మనసుపెట్టి తానె వౌరోహితుండుగ దగ్గరుండి ఆననము లందు తిలకము నలటథి నాడు!

11. కోవెల తోటలో కోతిబావకు పెండ్లి చేయించి మురిసిన చిరయశస్వి! మనసున మల్లెల మాలలూగించిన కమ్మని శకైతల కవవరుండు ఎందుకే నీకింత తొందర యని రామ చిలుకను నిమిరిన క్రేష్ట్రముడు! పిలిచిన నీకెట్టి బిగువేల యని మళ్లి నోట పల్మ్కించిన మాటకారి! అట్టి దేవులపల్లికి అంజలించి పరిమళంచెడి పాటను ప్రస్తుతించు వారి ఘనతను మెచ్చి జోహారు లొసగి నెమలి చందాన నాడు నా నిండుమనసు

149

12. పాటతో దిత్తల పరుగులు బీయించి చూచు వారల మథిన్‌ దోచెనతడు! ఆకాశ ఏథిలో హాయిగా ఎగిరెడు అందాల మేఘాల నాపెనతడు! వెన్నెల రాజుతో ప్రియురాలి విరహమున్‌ స్పర్ధ సుందరముగా చెప్పెనతడు! రళ్ళపై రాజిల్లు రావిచెట్టు మొదట మల్లి బొమ్మలు పెక్కు మలచె నతడు! నోట పల్కెడు ప్రతిమాట పాటయన్న ప్రణుతి గాంచిన దేవులపల్లి సుకవి అమరపురి కేగి పెక్కేడు లైన గాని ఆరిపోలేదు భూమియందతని కీర్తి

120

తుమ్మల సీతారామమూర్తి చౌదరి 11. రాష్త్ర గానము కడు జనరంజకముగ సలిపి సద్యశమందిన సత్క్మవంద్రు తెనుగు లెంకను తుమ్మలన్‌ దిన దినమ్ము వినుతి జేతురు ప్రతివారు వినయ మెనయ! 2. యతి గణముల కొరకు వ్యర్థ పదమ్మ్ముల వాడి యెరుగనట్టి వాడతండు! నేను గాంధి కవిని నిశ్చయమ్ముగనని చాటి నట్టి సుగుణ సాంద్రుడతడు! 3. తుమ్ముల వారి పద్యములు దొడ్డరుచుల్‌ వెలయించు ద్రాక్షలై కమ్మని జుంటి తేనియల జ్ఞప్తికి తెచ్చచు, మాటి మాటికిన్‌ రమ్మని పిల్చి పాఠకుల రంజిల జేసి తెలుంగు జాతికిన్‌ నొమ్ములు కాన్మగా నిడెను సూరివరేణ్యులు మెచ్చనట్లుగన్‌! త్స బంగరు పుష్ప్ణరాజముల వంటి మనోజ్ఞ కవిత్వమల్లి మా ముంగిట జల్లినావు కవి పుంగవ! నిత్యము నీ కలమ్ములో 121

రంగును తావియున్‌ రుబియు లాస్య మొనర్జ్హుచు నుండు కావునన్‌ మంగళ వోరతుల్‌ గొనుము

మారు వచింపక థిజనాగ్రణి!

క్‌. తెలుగు భాష నేడు వెలుగును కోల్తోయి చీకటింటిలోన చిక్కుకొనియె! ఇంగిలీసు భాష ఇంటింట కొలువాయె ఇంతకన్న ఘోర మేమి గలదు?

6. _పద్యమనునది సాహితీ మద్యమన్న పచ్చి నిజమును పరచిన ప్రముఖులంత కాల దోషము పట్టిన కాసటంచు అరచి గీపెట్టు టెంతేని అబ్బురమ్ముు!

7. అభినవ తిక్కన అన్న గౌరవమును కోరక దక్కించు కొనియె నతడు! గాంధిజీ ఆన్థాన కవిగ లోకమునందు అనఘుల మన్నన లందె శుతడు! ఆకారమందున ఆణిముత్యము వంటి ఆంధ్రుడన్‌ పేరుతో అలరెనతడు! ఫర్మరక్షణ మందు దారి వైదొలగని ఖారతీయుడుగనే బ్రతికె గతడు!

122

తాను రచియిం-చి నట్టి గ్రంథముల యందు చెప్పబడినట్టి నీతులు జీవితమున తూ.చ. తప్పక ప్రతిధిన మ్మ్యాచరించి ఘనయశమ్మును గాంచెను తెనుగు లెంక! 8౬. అఖిల మాగుకు కల్యాణ మభిలపించి నాటి కవిచక్రవర్హుల సన్నుతించి అక్షరాలకు చైతన్య మలది నట్టి తుమ్మ్మలను సంస్మరించెద నెమ్మనముగు! 9. హృదయము నమ్మని కవిగా సదమల మిఖ్బాతి గనిన శాజన్యుడుగా ముదిమి నెరుంగని కృతులను తుది వరకు లిఖించినట్టి తుమ్మల నెంతున్‌! 123

శ్రీనాథుడు

1. శృంగార మధువును సీసాలలో నింపి

విద్వదౌషధము గావించె నెవడు సందర్భమును బట్టి చాటువుల్‌ వోస్తము 'ిప్పిల్లు రీతిని చెప్పె నెవడు

ఇద్దరు పెండ్లాము లేల నీకని శివున్‌ ప్రశ్నించి గంగను బడసె నెవడు

ఆనాటి ప్రభువుల నదరించి బెదరించి కస్తూరి రైకొన్న గణ్యుడెవడు

రాగ రంజిత పదాలు రాశివోసి

అష్ట భోగాల ననుదిన మనుభవించి సర్వతో ముఖ ప్రజ్ఞను చాటె నెవడు అట్టి శ్రీనాథ కవిరాజు కంజలింతు!

2. పసిడి కాంతులు జిమ్ము పల్లకీలో నెక్కి

థీరత నూరూర తిరిగినాడు!

పలనాటి సీమలో పయనించు నప్పుడు అచటి జాణల సొంపు లరసినాడు!

గౌడ డిండిమ భట్టు కంచు ఢక్కను చిల్సి ప్రభుని సత్మారమున్‌ బడసినాడు! విద్యాధికారిగా పెక్కేండ్లు పనిచేసి కొండవటికి ఖ్యాతి గూర్జినాడు!

124

అనవరతమును తన రసనాగ్ర మందు నిలిచి నర్తన మాడెడు నలువ సతికి సరస పదబంధ శబ్దార్ధ సౌరభములు కాన్మ జేసిన శ్రీనాథ కవిని దలతు!

3. ఉభయ భాషా ప్రప్‌ణులై యొప్పునట్టి కవుల ఢీకొని వారల గర్వమణచి ప్రజల నతులందు కొనుట సంబరమటంచు ప్రతిన చేసిన సుకవి సమ్రాట్టతండు

తే ఆతడనుభవించ నట్టి భోగము లేదు అందుకొనని బిరుద మసలు లేదు! వినుతి గన్న కవిగ వినయ మొక్కటి దక్క లేని దేది అతని లోన లేదు!

5. అవని లోన కవికి అహమలంకారము అని వచించి నట్టి అనఘు డతడు కవుల నెత్తిమ్‌ది కత్తిని నేనని పలికి గూడ యశము బడసెనతడు

6. మెచ్చి భూపతులాతని కిచ్చినట్టి భూములకు శిస్తు పూచిక పుల్ల యెత్తు కూడ చెల్లించలేక - ఆ కోవిదుండు చాల దెబ్బలు తినె కొరడాల తోడ!

125

7. నిండు సభలోన స్ప్యృహదప్సి నేలకొరిగి భివిజ కవివరు గుండియల్‌ బిగ్గురనగ స్వర్గమున కేగె కవి నార్వభౌముడైన ప్రాఢ కవిరాజు శ్రీనాథ భట్ట మౌళి!

126

కవిత్రయం

1. నన్నయ

2. ఆదికవి యటన్న అన్వర్థ నామమ్మ్ము నానాడబడసిన అలఘు యశుడు! అక్షర రమ్యత నారని భిపమై వెలుగొంద జేసిన వే వెలుంగు నానార్ధముల యొక్క నాణ్యత నంతయు సూక్తులనబొదిగిన సూరి వరుడు! కతను ప్రసన్నతా కలితమౌ నటు నడి పించిన అసమాగు విబుథ వరుడు సంన్కృతాంధ్రము అందున సరిసమాన ప్రతిభ వెలయించి ఘంటాన భారతమును తాటి ఆకులపై వ్రాసి సాటిలేని కదిగ పేర్గన్న నన్న్మయన్‌ గణుతిసేతు! 127

3. తిక్కన

4. వ్యాస భారతమున పదునైదు పర్వమ్ము లాంథ్రికరించిన సాంద్ర గుణుడు! ప్రాజ్ఞులచే కవిబ్రహ్మయన్‌ బిరుదమ్ము రైళొన్న తులలేని ఘన యశస్వి! నవనవోన్మేషమౌ నాటకీయతలోని గజ్బత నరసిన క్రాంతదర్శి! అల్బ్టాక్షరముల ననల్ప్హార్ధ రచనమ్మ్ము ఘటియించి పేర్లన్న కావ్య శిల్చి ఉభయ కవిమిత్రు డనునట్టి ఉన్నత్తిగని పెన్షకును సెంహపురికిని పేరు పెంచి దివిజ పురికేగినట్టి శ్రి తిక్కనార్సు తెలుగు తేజము భువిని వర్థిల్లుగాక!

, 128

3. ఎర్రన

4. . అవశేషముగనున్న ఆంధ్ర భారతమును పూర్తి గావించిన భూరియశుడు! వర్ణనాత్మకమును వైవిధ్యమును మ్యధు శయ్యగా మలచిన సన్నుతుండు! నన్నయ తిక్కన లన్నలుగా నెంచి మధ్యలో నిలిచిన మహిత గుణుడు! నాటి కపంద్రు లాశ్టర్యమంద ప్రబంథ పరమేశ్వరుండైన ప్రవిమలుండు! అంతియే గాక హరివంశ మతులితముగ భారతమునకు పూర్వమే వ్రాసి బుథుల మన్ననల నందు కొనినట్టి మాన్య చరితు ఎర్రనాఖ్యుని కారతు లెత్తవలయు!

129

నండూరి వెంకట సుజ్ఞారావు

1. గుండె గొంతుకలోన కొట్లాడు టారసి పాటగా మలచిన ప్రథిత యశుడు! ఎంకి పాటల సెలయేరులా పరుగులు వెట్టించి నట్టి వివేక మూర్తి! కంఠమ్ము లోపల గంధర్వగానమున్‌ పలికింపజేసిన పరభ్యతమ్ము జాను తెనుంగులో జనపద గీతాలు స్యప్టించి నట్టి విశిష్ట గుణుడు! పళ్ళ పచ్చని చేలపై స్వచ్చమైన పండు వెన్నెల వెదజల్లి పండితాళి తలల నూపంగ జేసిన దార్శనికుడు! అట్టి నండూరి వాణి కే నంజలింతు
2. ఎంకి తోడుగ సరిజోడు నెంచి పట్టి తోరి నాయుడు బావను పేరు పెట్టి సాటి లేనట్టి ముద్దు ముళ్చటలు వారి చూపులందున పొదిగిన సూరి యతడు!
3. బూతు లంటని శృంగార రీతులెన్నా జాలు వారంగ జేసిన సరస కవిగ పల్లె పల్లెను కీర్తింప బడిన వాడు బక్క నండూరి దప్ప వేరొకడు లేడు! 130

గుడిపాటి వెంకటాచలం

1. _ రసరమ్మమని చెప్ప రామాయణము గూడ సీత కన్సాయము జేసె ననుచు! స్త్రీల సమస్యలు చాల నిష్కర్షగా ప్రజలకు నుడువంగ వలయు ననుచు! స్త్రీ స్వేఛ్చ నెవ్వడు చెరుపంగ బూనునో వాడు ధరిత్రికి భారమనుచు! నా లేఖినికి స్త్రీని నవ్వ దర్ణణముగా నెల్ల వేళల మథి నెంతు ననుచు! గిర్ణయమ్మ్ముగ తెల్పి - అనేక గతుల ఘోష వెట్టిన దూషణ భూషణముల సమముగా నెంచి ముందుకు సాగినట్టి సవ్యసాచిని గుడిపాటి చలము నెంతు!
2. చర్చ పై చర్చ జరిగిన చలము నవల పేరు మైదాన మందలి ప్రేమతత్త మరసి తరచిన ప్రతివాని కబ్బురమ్ము గొలుపు ననుమాట తులలేని గొప్ట మాట!
3. _ స్త్రీల ప్రమ యందు చిప్పిలు చుండును అరమరికలు లేని అర్జణమ్మ్ము! శుద్ధిలేని పూరుషుల ప్రేమ యందున ఆక్రమణము నుండు ననియె నతడు! 131

త్త ప్రేమ కడ్డుపడిన ప్రియ బంధువులనైన గణన గొన్న ఆప్రగణము వైన ఇంత భీతి లేక ఎదిరించ వలెనని స్త్రీల కెలుగు నెత్తి చెప్పె చలము!

5. వాస్తవమున కతడు వార్తలలో వ్యక్తి లేశమైన బెదురు లేని శక్తి నుడుల కందనట్టి గుడిపాటి వేంకటా చలము ప్రతిభ వజ్ర సన్షిభమ్ము!

6. అతని ప్రేమ లేఖలద్భుతా వహములు చదువుచున్ల కొద్ది చవులు గొలిపి వెంట నడచు నట్టి వెన్నెల కొలనులు మరపు రాని మధుర మంజులములు!

7. అట్టివాడు చివర కరుణాచలము జేరి భోగములను విడిచి యోగియాయె! అట్టి మనుజులిలను అరుదుగా నుండెద రనుచు నేదలంతు నప్పడపుడు!

8. చలమునకు వేమనకు కొంత సామ్యుమున్న దెట్టులన నిద్దరొక దారి నేగినారు! అన్ని భోగాలు తమిటిర అనుభవించి తోరి తరువాత యోగులై నారు వారు!

132

9. వారి కలము రెండు వైపుల పదునున్న ఇఖడమగుచు దలచి కరము మోడి మరులు గొలుపు మల్లె మాల నర్చించెద "చలము శివ్యగణము సంతసింప!

13

బసవరాజు అప్పారావు

1. తొల్లాయి గట్టినా కోమబై పుట్టినా మన నేత గాంధియే అనినవాడు! బాపుటీ పిలకను బహుధా ప్రశంసించి జనుల జేజేలను గొనినవాడు! బోసి నవ్వులలోన ముత్యాల తొలకరి నాగక కురిపించి నట్టివాడు! చక చక నడచెనా జగమెల్ల కంపించు శని మవాోత్ముని కొనియాడినాడు! జాతి పిత యొక్క ఉన్నత సౌరభమ్ము్ము పల్లవించెడి విధమున వాటగట్టి “దేశ స్వాతంత్ర్య” సంగ్రామ దినములందు ప్రజల నాల్కల కెక్కెను బసవరాజు!

2. జానపద గేయ మాతని సరసజేరి అంచితమ్ముగ ఏలువను పెంచుకొనియె పామరుడు కూడ ఆతని పాట వెంట పంచె నెగదోపుకొని వడిన్‌ పరుగులిడియె!

3. _ చిన్సనాటి నుండి శ్రీలక్ష్మి నిలయమై రాణఆక్కె బసవరాజు గృహము!

ఆ దినమ్ము లందె - అజుని సతి నివాస మన్న యశము నందె నతని కలము! 134

త్తే అవ్చారావు నివాను మైప్పడు కవి పండితులకు హితవగు నెలవై యొప్పెడిదని ప్రతి యొక్కరు చెప్పట కలవాటు పడిరి స్థిర చిత్తముతో! 5. అతని సెలయేటి గానము నరసె నేని తేలి యాడును ముదమున తెలుగు తల్లి! వాయు సందేశమును విన్న వాజి చేతి ఏణ తంత్రులు సైతము ఐవస్తువోవు! 6. అప్పారావుకు తన చి న్నప్పుడె సంగీతమందు అభిరుచి కలిగెన్‌! అప్పటికప్పడె స్వరమున చిప్పిలు నాదమున కతడు చివురులు తొడగెన్‌! 7. గుత్తి వంకాయ కూరను చిత్తమలర వండి బావకు వడ్డించి వాసి గనిన బసవరాజును తలువని పల్లెవాసి కాను పించడు ఆనాటి కాలమందు! ౭౬. సంస్కృతాంధ్రము లందున సరిసమాన ప్రతిభ కల్లియు వాడుక భాషలోనె దేశ భక్తిని బోధించు తియ్యనైన పాటలను పెక్కు రభియించె బనవరాజు! 135

9. రాజు గారి నుడులు రాచిల్మ పల్కుల ట్లైంత యేని తిసి యింకి వోక ద్రాక్ష రసము వోలె రాజల్లు చుండును శారదాంబ ఆశిషముల వలగు! 136

నస్టానం నరసింహారావు శ్ర పలు నాటకములందు పసిగట్టగారాని రితి స్తీ పాత్ర ధరించినాడు! ర కట్టాటలోని సింగారమును జూపి తరుణుల నబ్మర పరచినాడు! గంభీర రవమును కడు సున్నితమైన మగువ గొంతుక వోలె మార్చినాడు! రంగ స్థలమ్ముపై రసరన్యు నాదాలు ఎలయించి ప్రజల మెప్టించినాడు! వారి చిత్రాంది నరసిన వారిలోన రేకు వాడని కోరికల్‌ రేపినాడు! అట్టి శ్ఞానము నారసింనోఖ్యు మరువ డెప్పటికినైన తెలుగు వాడెవ్వడైన!

2. నటన ప్రక్క నతని నామమ్మ్ము జతజేసి అనుపమాన గ్రంథమును రచించి రసిక జనుల నెల్ల రంజింప జేసిన న్థానమునకు సాటి న్థాన మొకడె!

3. మహి సమస్తము ఈశ్వర మయమటంచు హరుని నాట్టము కడు మనోహరమటంచు అందులో నొకభాగమే చిందటంచు మానసమ్మందు నమ్మిన మాన్యుడతడు!

137

త్తే చాల మారులు హరిశ్చంద్ర నాటకమును బాల్యాన తిలకించి పరవశించి నాటక రంగమే నాకింక వేదిక అని కడు దృఢముగా ఆత్మనంచి ఆధినవ్స్హూటిగా అన్ని స్తీ పాత్రలే అద్భుతావహముగా అభినయించి అఖిలాంధ్ర జనముల కభిమాన పాొత్రుడై అగణిత హృదయాల నథధివశించి పలుకు పలుకున హావభావములు జూపి చెళ్ట పిళ్ఞ కట్‌ంద్రు నాశిస్సు లంది సర్వతోముఖమైన యశస్సుగాంచి చావు లేనట్టి వాడాయె న్థానమిలను! రి ముద్దు లొలికడు అభినయమునకు మురిసి పెక్కు బిరుదులు స్థానము ప్రక్క జేరె! ధనము కన్నను విధ్యుక్త ధర్మమునకు కట్టుబడినాడు న్ధ్థానము కడవరకును! 6. ఎన్నుకొన్న రంగమేదైన దానిని దైవమటుల మదిని తలచునట్టి వారిలోన న్థాన మారని బిపమై వెలుగు లీను చుండు నిలను సతము! 138

అల్లసాని పెద్దన

1. కృష్ణరాయల వారి కీర్తిని నల్‌దెసల్‌ ప్రసరింప జేసిన ప్రాజ్ఞ డతడు!

శీత వైలమ్మును స్పెద్ధ సుందరముగా పఠిత కన్నుల ముందు పరచె నతడు! పడతి వరూధినీ ప్రజయ వైఫల్బమ్ము మధుర మంజులముగా మలచె నతడు! అష్టదిగ్గజ కవులందగ్ర భాగాన నిలిచి శారద హ్యదిన్‌ గలిచెనతడు! ఆంధ్ర కవితా పితాహు డన్న యశము తనకు దక్క్సిఎచు కొనినట్టి థన్యుడతడు! అట్టి అలసాని పెద్దన కంజలించి మను చరిత్రను పలుమార్లు మదిని దలతు!

2. ప్రభువు చేయూతతో పట్టపుటేనుగు పైనధిప్టించిన ప్రముఖుడతడు!

, గండ పెండెరమును కాలికి తొడిగించు కొని ఘన కీర్తిని గొనియె నతడు! తవ్మయత్వము గొల్బ తాంబూల మందలి పరిమళమ్మ్ము నొడసి పట్టెనతడు! కలకండకన్నను కమ్మని నుడులకు నదిషీలు చెక్కిన నలువయతడు

139

అనుచు నాటి కవుల - అభినందనలు గొన్న పెద్ద నార్య సుకవి పేరు విన్న కలము లొడలు మరచి కైమోడ్డులర్హించి పదము పదము గలిపి కదను ద్రొక్కు! 3. ఐక ధాటిగ దిరి నుండి ఎగసి దుముకు వాగు విధమున ఆగక సాగునట్టి వ్వత్త మాలిక కడు రసవత్తరమగు సరణి చెప్పిన పెద్దనన్‌ సన్గుతింతు! త్త అల్లసాని వారి అల్లిక జగిబిగి యనెడు మాట మేటి మణులమూట అతని కవిత లోని అక్షర రమ్యత మేలి గంధమీను పూలతోట 5. అతని వరూధిని కలలో జతకట్టిన చాలు ఎట్టి జడునకునైనన్‌ మతి చాంచల్చము నొందును అతులిత మలసాని సృష్టి ఆలోచింపన్‌! 140

శ్రీ శంకరంబాడి సుందరాచారి న. మున తెల్లుతల్లిని మల్లెపూ దండతో చేతులారంగ పూజించి నాడు! అమరావతిని గల అపురూప శిల్హాల శౌొందర్య మెలుగిత్తి చాటినాడు! గోదారి గలగలల్‌ గొంతెండి పోయిన చేలకు వరమని చెప్పినాడు! పరుగెత్తు కృష్ణమ్మ బంగారు పంటలు పండించునని నొక్కి పలికినాడు! అటులె తిక్కన నైలియం దలరు నట్టి తీపి వడగట్టి మనకంత తెలిపినాడు! కమ్మనైనట్టి త్యాగయ్య కంఠమునకు విలువ నాతడు మరికొంత పెంచినాడు! 2. లోక విదితమైన రుద్రమ్మ భుజశక్తి కతులితమ్మగు కీర్తి నలది నాడు! బొబ్బలి మల్లమ్మ పూర్ణమౌ పతిభక్తి సాంద్రత నింటింట జల్లినాడు! మహిత థిశక్తికి మంత్రి తిమ్మరు సొన వాలని వోరతుల్‌ పట్టినాడు! శ్రీకృష్ణరాయల చిరయశస్పిలలోన ఉడుగ దెన్షటికని నుడివనాడు! 141

ఆతడే శంకరంబాడి అన్వయాబ్ధి చంద్రుడైనట్టి సుందరాచారి సుకవి బక్కటే బక్క పాటలో అక్కజముగ తెలుగు తేజము పొదిగిన థీయుతుండు! 3. అద్భుతావహమైనట్టి అతని పాట నేడు ప్రార్ధనా గీతమై నెగడు చుండె అన్ని సభలందు నా గీత మాలపించి ప్రజలు తప్టక జేజేలు పలుకు చుంద్రు! 4. స్వామి శ్రీ వేంకటేశ్వర పాద పీఠ మైన తిరుపతి పట్టణమ్మృ్మందు జనన మంది క్రమముగ అంబర మంట ఎదిగి తెలుగు వాణికి పెంచెను విలువ నతడు! 5. _ ఎన్ని చిడుముడు లెదురైన ఇంత కూడ భీతి నందక తన దారి వెంట నాగి పెక్కు సద్రంథములు వ్రాసి పేరుగనిన శంకరంబాడి సుకట్‌ంద్రు సన్నుతింతు! 6. నవనవోన్మేషముగ పురాణ త్రయమ్ము సులభ సుందరమగు లీల తెలుగులోన సాటి కవుల్‌ర్ష్య పడునట్టి సరణి వ్రాసి అసమమగు ఖ్యాతి గులలోన నగుందెనతడు! 142

7. అల రపఏంద్రు గీతాంజలి ననువదించి ఆ మహాకవి టిప్తిని ఆంధ్ర ప్రజల పహ్యాదయముల యందు పొదిగిన హితవరుండు శంకరంబాడి యనుట నిస్టంచఛయమ్మ్ము! 143

శ్రీ రాయప్రోలు సుబ్బారావు

1. _ పేరు మోసిన గీతాలు పెక్కు వ్రాసి దేశ భక్తిని ఇంటింట రాశివోసి జాతి గర్వించ దగిన విఖ్యాతి గనిన రాయప్రోలును మనసార ప్రస్తుతింతు!

2 ఏ దేశమున నీవు వాదమ్ము మోపినన్‌ నీజాతి ఘనతను నిలుపు మనుచు!

ఏ పీఠమెక్కిన ఎవ్వరితోనైన

పుణ్య భారతమును పొగడు మనుచు! ఏ పూర్వ పుణ్యమో యీ నేలపై నీవు తిరుగు చున్నానని మరువకనుచు! ఎన్ని ఆటంకమ్ము లెదురొడ్డి నిలిచిన పట్టు వీడక త్రిప్పి కొట్టమనుచు! ప్రజల నందర నుత్తేజ పరచినట్టి

ధర్మ నిరతుడు నిత్య చైతశ్య శలి! వినుతి కెక్కిన భావ కవిత్వమునకు రాచ బాటగ నిలిచిన రాయప్రోలు!

3. _ విశ్వకవి రథంద్రుని ముఖ్య పీఠమైన శాంతి నిలయము నందున చాలనాళ్ళ గడిపి నాహిత్స మందలి గరిమ నెల్ల వెంట గొని తెచ్చుకొనినట్టి విజ్ఞుడతడు!

144

4. రాయప్రోలు సుకవి రచనలన్నిటిలోను తేనెలూరు చుండు తెలుగు దనము వారి మాట అందు పారాడు చుండును కొలువ వఏ్‌లులేని క్రాత్తదనము! క్‌, "చరులు గొలిపెడు శబ్దార్థ శారభమ్మ్ము వారి తృణకంకణమున జాల్వారు చుండు మధు కలశమందు కమ్మని మధురసమ్ము పలుకు పలుకున నుబికి చిప్పిలుచునుండు!
5. ఆంధ్ర పౌొరుషమున కాచార వ్యవహార ములకు దర్దణముగ నిలుచునట్టి ఇఖండ కావృ్యములను కడుమనోహరముగ యలచి పేరు గనిశన మాన్కుడతడు! ం మితరణకు మారు పేరై సుతి మెత్తని చిత్తమునకు శుభ దర్హణమై నుతులందు కొనిశణు అ కవి గుతులితమగు భక్తితోడ నారాథింతున్‌! 145

శ్రీ రఘుపతి వెంకయ్య

1. ధరణి పేరందిన దక్షిణ భారత 'చిత్రమ్ములకు రూప శిల్ప యతడు! " కదలని బొమ్మకు కాళ్టను మొలిపిం-చచి ప్రియమారగా నడిపించె నతడు! తక్కువ నిడివిలో తానె స్వయమ్మ్మిగా మూకీలు నిర్మించి మురఠిసెనతడు! చెన్షపురిని తొల్త చిత్ర ప్రదర్శన శాలలు గట్టిన సౌమ్ముడతడు! పూని అళ్చటనొక స్తూడియోను గట్టి మంచి చిత్రాలు కొన్ని నిర్మించి నట్టి మాన్య రఘుపతి వెంకయ్య మహిత గుణుని మనము నందెంచి పలుమార్లు వినుతి చేతు!
2. అట్టి థశాలి పేరిట ఆంధ్ర రాష్ట్ర ప్రభుత కడుదూర ద్యప్టి నేర్ద్పరచి నట్టి బహుమతిని మోదమెనయంగ బడసినాడ తనిసి హృదయము మధుర గీతములు పాడ!
3. అవని మానవు డేరంగ మందునైన శక్తిమేరకు మంచిని సలిపినేని అతడు మరణించియును సదా బ్రతికియుండు గునెడు సూక్తికి ఘనుడు వెంకయ్య నాక్షైి! 146

పుట్టపర్తి నారాయణాచార్యులు

1. భారతీయమైన పలుభాషలందున బహుముఖ ప్రజ్ఞ కన్సరచె నతడు! పిన్న వయస్సులో పెనుగొండ లక్ష్మిని మించు నేరుపున లిఖించె నతడు! శిలలు శిరములూసప శివతాండవమ్మును స్టైర చిత్తమున ప్రదర్శించె నతడు! హరి హరాదుల మధ్య నడ్డు గోడలు కట్ట పాడిగాదని నొక్కి పలికెనతడు!

ఆ సరన్వతీ పుత్రకు డలఘు యశుడు పుట్టపర్తికి నతులెన్నా కట్టబెట్టి ముత్యముల వంటి నుడులను మూటగట్టి అర్హణము జేతు నతులిత దర్ద్ణణముగ!

2. _ వారి గృహము నందు పండిత గోష్టులు సతము జరుగు చుండు కతన పిన్న వయసు లోనె పుట్టపర్తికి సాహిత్య మందు తట్ల పెరిగె డెంద మలర!

3. _ అమ్మయును నాన్న చిన్న తనమ్ము నుండి సరస సంగీత సాహిత్య శాస్త్రములను ఆరితేరిన విజ్ఞానులగుట వలన పుట్టపర్తియు సుజ్ఞాన పూర్ణుడయ్యె

147

త్తే అతడు తొలినారిగా తిరుపతికి బోయి ఉఓరియంటలు కాలేజ యొజ్జ నరసి నేను సంన్వృతమిచ్చట నేర్చుకొనగ వళ్ళి నానని వచియించి వందనుమిడె!

5. కాని ప్రిన్సిపాలు కడు నిర్ద్వయగ జూచి కుదరదని వచించె కుజ్జతోడ అంత పుట్టపర్తి ఆశువుగా కొన్ని శ్లోకములను చెప్పె చోదృ్యమెనయ!

6. పిల్లవాని ప్రతిభ ప్రిన్సిపాల్‌ గుర్తించి శిరము ముద్దులాడి చేర్చుకొనియె అచట సంస్కృతమ్మ్ము నభ్యసించెడి వారి యందు పుట్టపర్తి అనఘు డాయె!

౯. ఆధి దంపతులబ్బుర మందు లీల స్వయముగా వారు శివతాండవమును పాడు సమయ మందున శ్రోతలు సంతసమున చిందు లిడెదరు సభను కుద్లిలు వడి!

ద. ఆతడు మంచి వక్త అరు బైన శతాధిక గ్రంథకర్త ప్ర ఖ్యాత కఏ్‌ంద్ర సంతతిని గన్న వధూమణి మెచ్చు భర్త మా 148

తాతలు నేయి తాగిరని దబ్బ లాడని పుట్టపర్తికేన్‌ చేతులు మోడి మైక్కెదను శీర్షము పొంగుచు వంగునట్లుగన్‌! 9, గతులు పెక్కొనర్హి నారాయణాచార్యు ప్రేమ నందగోరి బిదురు లెన్నో పరుగు లిడుచు వచ్చి ప్రక్కన గూర్చుండి అంచితముగ విలువ పెంచు కొనియె! 149

శ్రీ నార్ల వేంకటేశ్వరరావు

1. పత్రికా రచనకు విధాన ప్రాశస్తమును పెంచి కోట్లాది జన నుతుల్‌ గొనినవాడు! సత్స సమ్మతమైన సంపాదకీయాల కానవాలుగ నిల్చి నట్టివాడు! నవ యుగమ్ముల బాట నా మాటయని తెల్సి ఘన కీర్తి నిలలోన గనినవాడు! ప్రగతి కాముకులైన పలువురు శిష్వుల కారాధ్య దైవమై నట్టివాడు! ఎన్షదగినట్టి గ్రంథాల నింటిగోడ లటుల వెలయించి పేరందినట్టి నార్ల వేంకటేశ్వరరావును వినుతి జేసి పెక్కు మారులు మననార మొక్కులిడెద!

2. ఉప్ప సత్యాగ్రహోదృ్యమ మొప్పనటుల తాను వ్రాసిన వ్యాసమున్‌ తగుల బెట్టి కోరి లాఠీలు విరుగంగ కొట్టినట్టి నాటి పోలీసులను గాంచి నవ్వె నార్ల!

3. రాజ్య సభలోన రెండు మార్గాతడుండిె ఘన తరమైన తన ప్రసంగముల వలన సభ్యులందరి మెప్టంది సద్యశమ్మ్ము గందు కొనినాడు నార్ల ఆనందమెనయ!

150

4 'జర్షలిస్తుగా ఉన్నత స్థాయి కెదుగు కాంక్ష తోడుత ఎన్నెన్నా కష్టములను లెక్క చేయక శ్రమియించి మిక్కుటమగు కురు ప్రఖ్యాతు లందెనా విమలగుణుడు!

5. తన కలము నొడ్డి ప్రజల చైతన్య పరచి నీతి నిర్చితి వారిలో నింపు కొరకు అలుపెరుంగక పోరాడి నట్టి యోధు డన్న పేర్లన్న నార్లను అభినుతింతు!

6. వారు వాసిగన్ల్న పాత్రికీయులె గాదు రాణ కెక్కినట్టి రచన లెన్లా వ్రాసి నట్టి గొప్ట రచయిత అనుటలో లేదు అతిశయోక్తి లేశమైైన!

7. పత్రి యొకటున్న పదివేల సైన్సము దగ్గరున్న యటుల దలపవచ్చ గనునిన నార్లమాట అచ్చు తప్పులు లేని వాక్యమనుట మిగుల వాస్తవమ్ము!

౬. అధునిక జర్షలిజముగ కాద్యుడైన ఆతడతులితుండైనట్టి హేతువాది గ్రంథ పఠనము నందున గంటనొక్క క్షణము పడిదిగ గడపిన ఘనయశస్వి!

151

9. మానవత్వమునకు మారుపేరగు నార్ల పేరు మాసి పోదు పృథ్వి యందు! పల్లమునకె నీరు ప్రవహించు నందాక వారి కీర్తి జాలు వారు చుండు!

152

డా. భోగరాజు పట్టాభి సీతారామయ్య

1. _ బాల్చమ్ము నుండియు బాపుజీ మార్గాన బహుదూర మేదిన బాటసారి! అఖిల భారత కాంగ్రెసద్యక్ష పదవికి సద్యశమ్మలదిన సామ్మవాది! పరిశుద్ధమగు దేశభక్తికి చెరుగని నుంకేతమైనట్టి నాధుశీలి! శాంతికావాసమై సాగిన స్వాతంత్ర్య సమరాన దూకిన నాహసికుడు! అట్టి భోగరాజు పట్టాభి ఘనతను పరవశత్వ మెనయ ప్రస్తుతించి జాతి జనులు మెచ్చ చేతులు ముకుళించి వందనమ్మొనర్లు డెందమలర!
2. నేడు శాఖోపశాఖలై నెగడుచున్న ఆంధ్ర బ్యాంకును న్థాపించి ఆది నుండి బహు ముఖమ్ములుగా దాని బాగు కొరకు అహరహమ్న్మ్ము శ్రమించిన అనఘుడతడు
3. మహిత క్విట్టిండియా ఉద్యమమ్ము నందు పాలుగొని జైలు పాలైన భయము గనక మివిధ కారల యందున వరునటుల ఎనిమి దేడులు గడపిన ఘనుడతండు! 153

టే వూత చరితుడన్న ఖ్యాతి గాంచిన నేత తనను తానె థిద్దుకొనిన ధాత! నత్య నూక్తి తప్ప సర్వకాలములందు వొల్లు పలుకనట్టి భోగరాజు!

5. వైద్య వృత్తిలోన బందరులో పది నళ్ళరములు ప్రజల బాగు కొరకు శక్తి కొలఖ సేవ సల్చిన మాన్ఫుడు త్యాగ శీలిదైన భోగరాజు!

6. ఆతత గుణ సంపన్నుని భితికి పడంెత్తి నట్టి నిర్మల హృదయున్‌ సేతారామయ్యను నే చేతమ్మలరార దలతు జీవితమెల్లన్‌

గ బాపు సూత్రములకు భావ్వ్మకారుడు భోగ రాజటంచు మిగుల రాణ కెక్కి ఘనుల మెప్టలందుకొనిన వినమ్రుని తెలుగు ప్రజలు సన్నుతించు ఆపుడు!

8. ఆంగ్ల్షమందున నాతడు అఖిల భార తీయ కాంగ్రెసు చరితను తీర్లిదిద్దె నదియె ప్రామాణికమ్ముగా - ఆత్మదల-చి తప్పు లెన్షక. నుతియింతు రిప్పటికిని!

154

9. భోగ రాజు 'జన్మభూమి యన్సేరున వార పత్రికొండు పాదుకొల్చి పెక్కు నాళ్ళు నడిపి పేర్లన్న పట్టాభి సేవ లెన్నటికిని చెలగిపోవు!

155

జాతీయ కవి గరిమెళ్ళ

1. బాపుజీ నాయకత్వాన భారతీయు లఅందరొక తాటిపై నిల్చి అడుగు గలిపి 'దేశ స్వాతంత్ర్య' సంగ్రామ టిక్షబూని కదను ద్రొక్కుచు సాగిన కాలమట్టి!

2. అన్ని దేశ భాషలందున ఘనకీర్తి గన్న కవులు వారి కలదు లలర ఉడుకు రక్తముబికి ఉత్తేజ పడునట్టి వాట లగజితముగ వ్రాసినారు!

3. తెలుగు కవులు గూడ థీయుతుల్‌ తలలూపు పొట లెన్నో వ్రాసి వాసి గనిరి వారిలోన మొదటి వాడైన గరిమెళ్ట పాట ప్రజల నోట పరుగుటెత్తె! 4 వద్దు మాకొద్దు నికమీద బుద్ధిలేని తెల్ల దొరతనమని చాటి ఎల్ల ప్రజల నాలుకల కెక్కి గాంధిజీ మేలి నుతులు గొన్న గరిమెళ్ళ ప్రతిభను కొలువ తరమె!

4. నూట అరువది పంక్తులా పాటలోన దౌడు బీియునటన్న వాస్తవ మెరింగి రాజమండ్రి కలెక్టరు రయమెలడర్ద కవిని పిలుపించుకొనియె నా క్షణము నందె! 156

5. కవిగ గొప్ప పేరు గనినట్టి గరిమెళ్ళ గాయకునిగ గూడ గణనకెక్కె తేనెలూరు నట్టి తీయని గొంతుతో ఆపకుండ పాట నాలపించిె!

7 భాష తెలియక పోయినన్‌ పాటలోని వడిని వాడిని గుర్తించి పరవశించి బహుముఖాలుగ సత్కవిన్‌ ప్రస్తుతించి ఘనముగా సత్కరించెనా జ్ఞాన ధనుడు!

8. మంచి హృదయము కలిగిన మానవుడుగ కవికి సన్మాన మొనరించె గాని తుదకు పాట మొత్తము తమ ప్రభుత్వమున కెంతొ వోని చేకూర్చు తప్పక యని తలంచి!

9. పట్టి బంధించి జైలులో పెట్టుడతని అనుచు అనుచరగణమున కాన తిచ్చి లేచి బయటకు నడిచె కలెక్టరపుడె ఫలితముగ చెర గరిమెళ్ళ పాలబడియె!

10. చెరనాలను తన వాలిటి వరముగ మదినెంచి సుంత వగవును గనకే గరిమెళ్ళ గడపె పలువురు వరనేతల మధ్య చోటు ప్రాప్తిలె నంచున్‌!

167

11. వాసి కెక్కిన తిరుచునా పల్లిలోని జైలులో తాను గడిపెడు సమయ మందు తమిళమును నేర్చి పెక్కు దీతములు వ్రాసి అరవ దేశము మన్నన లందుకొనియె!

12. నిత్కుడౌ గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ పాటలు మల్లెలై పరిమజంచు అడవి ఆతని దీతమాలకించిన నేని ప్రతి కొమ్మ రెమ్మయై పల్లవించు! అపురూపమై యొప్పు ఆతని శైలిని జన పదమ్ములు మెచ్చి సంతసించు! దేశభక్తిని ప్రబోధించు నాతని గేయ ములు విన్న బండలే పులకరించు! పామరున కైన లయనేర్చి పాడుకొనెడు బాణి నందించు నాతని వాణి వినిన ఉత్సుకత హెచ్చి తత్‌క్ష్రణం బొడలు మరచి భరత జనయిత్రి నిలువెల్ల పరవశించు!

13. అంత మంచి సుకవి అరువది యేండ్లైన నిండకుండ చనియె నేల విడిచి కాని అతని నుడులు కలకండ తునకలై పలు విధాల చవులు గొలుపుచుండు!

158

తెన్నేటి విశ్వనాథం శ. రాణకెక్కినట్టి రాజనీతిజ్ఞుడు స్వార్ధ మంట నట్టి సత్త్వ గుణుడు అన్న పేరు గన్న అసమాన థిశాలి అంజ లింప దదిన ఆంధ్రు డతడు!

2. అతని దేశభక్తి అడ్నికన్న పునీత మైన దంచు పెద్దలన్న మాట స్వచ్చమైన మేలి చద్ది అన్నపు మూట అనుపమానమైన దతని బాట!

3. మన్నంత ఉన్నతుండును సన్నుతులకు అందనట్టి సళ్చరితుండౌ తెన్నేటి ఐశ్వనాథము నెన్నెద పలుమారు లేను హితమతి తోడన్‌!

త కలలందు సైతము కల్లలాడని వాడు గణుతింపదగు ఖ్యాతి గనినవాడు! నిద్దురలో గూడ నీతి తప్పని వాడు సత్సమే శ్వాసగా సాగువాడు

త్యాగశీలమ్మున కానవాలగు వాడు నిష్టతో కార్యముల్‌ నెరపు వాడు! మానవత్వమునకు మారుపేరగు వాడు మంచిని ప్రజలలో పెంచువాడు!

159

అతడె తెన్నేటి వంశ దుగ్గాబ్ధి చంద్రు

డతడె జేగీయ మానుడై అలరునట్టి

థమిశ్వనాథము ఘనతను వినుతిజేసి

వన్నె జెడకుండ వివరింతు వారి చరిత! 5. _ అతడు దేవాలయమ్మున కరిగినట్టి

వేళ పూజారి గోత్రము వెల్లడించు

డనిని వెంటనె నా గోత్ర 'మాంధ్ర గోత్ర

మనిన సద్ర్రాహ్మణుండు - ఆ అలఘుయతశుడు! 6. పదవి నొక గడ్డి పోచగా మదిని దలచి

త్యాగ మొనరించి నట్టి యా ధన్యతముని

మరల గెలిపించి తమ అభిమాన మవని

కంతటికి చాటి చెప్పిన దాంధ్ర జాతి! నాటి మదరాసు రామాన న్యాయవాద

వృత్తి ప్రారంభమును సేయు వేళయందె

ప్రేమధాముడు గాంధిజీ పిలుపు నంది

దుమికె తెన్నేటి స్వాతంత్ర సమరమందు 8. నాటి నుండి తెన్నేటి అనారతమ్మ్యు

ఇఖద్దరును గట్టి గాంథధిజీ వద్ద కరిగి

అచట కొన్నాళ్ళ గడపి ఆ అలఘుయతశుని

నిత జీవన సరళిని నేర్చుకొనియె!

160

9. అవల గుజరాతునకు బోయి అచళ్చటగల పేరు మోసిన చదువుల పీఠమందు బాపు సిద్దాంతములు గ్రామ ప్రజలకెల్ల బోధ సేయంగ తెన్నేటి పూనినాడు!

10. వారి వాగ్ధాటి కబ్బుర పడని వాడు కలికమునుకైన ఒక్కండు కానరాని వైన మారసి కృపలాని వల్లభాయి అభినుతించిరి తెన్నేటి నతులితముగ!

11. ఆ యిద్దరి పరిచయ మొక తీయని వరమంచు నెంచి తెన్నేటియు ఆ నాయకులను నిరతమ్మెడ బాయక సేవించి ఆత్మ బంధుండయ్యెన్‌

12. ఆంధ్ర కేసరి అడుగులననుసరించి నట్టి తెన్నేటి ఉప్ప సత్యాగ్రహమ్మ్ము నందు పాల్గొని చెరనాల లందు జేరి అపరిమితమైన కష్టాల ననుభవించి!

13. తెల్లజాతి దొరలు దేశమ్ను వడనాడి పోక ముందె చెన్షపురము నందు రాణ కెక్కి నట్టి రాజాజి మంత్రి వ ర్లమ్మ్ము కొలువు టిం రాజసమున!

161

14. వాసి3క్కిను ఆ మంత్రి వరమందు ఆంధ్రకేసరి తనకెంతొ ఆప్తుడైన ధర్మ నిరతుడు విశ్వనాథమును పార్ల మెంటు సెక్రటరిగ నియమించుకొనియె!

15. మలిన మంటని ఆ అభిమాన థధనులు పదవి యున్హను లేకున్న ప్రజల కొరకు అలుపెరుంగని వొోరాటములను సలి ఎక్కుడగు ఖ్యాతి నందిరా ఇద్దరిలను!

16. ఏశ్వనాథము మేధ ఏ విలువకంద నంత గొప్పది యను ఖ్యాతి నతడు బడసి పలు దినమ్ములు ముఖ్యమౌ పదవులెన్నా నిర్వహించెను తులలేని నేర్చుతోడ!

17. రాజకీయ మందు రాణించుటే గాక పెక్కు భాషలందు నక్కజమగు భీల ఎన్నదగిన మేలిమి గ్రంథాలు వ్రాసి వినుతి కెక్కె వసుధ నతడు!

18. శ్రేఫతరమైన తెన్నేటి జీవితమును ఐపులముగ జెష్టవలెనన్న వేయి పుటల గ్రంథముగ వ్రాయవలెగాని ఖండితముగ వేరు మార్దాన తెలుప నెవ్వారి తరము!

162

19. కోడె నాగు విధమ్మున గుండెపోటు కర్కశమ్ముగ నొకనాడు కాటువేసి అతని ప్రాణాలు బలిగొనె వైన నిలను మాసి పొదెప్పడా మహవామహాుంని పేరు!

163

స్వామి రామానంద తీర్ధ

1. నాటి నైజాము పరిపాలనమును రోసి ఉద్యమము నందు ముందున కురికి నట్టి మాన్కులందున నామాన్య మానవుడుగ అతుల విఖ్యాతి గనిన సన్యాసి అతడు!
2. సద్దుణముల రాశి న్వామ రామానంద తీరయనెడు మాట తిరుగులేని సత్తమని తలంచి సన్నుతులర్జ్హించి వారి కిడెద పెక్కు వందనములు!
3. ఆ మహనీయు నన్నిథిని అల్బుడు సైతము బొంకడెన్షడున్‌ నేమము నిష్టయున్‌ గలసి నితృము నర్తనమాడు చుండు నా న్వామ్‌ ప్రబోధముల్‌ వినిగ వారల కబ్బును సర్వశాఖ్యముల్‌ తామసమింతలేక పరి తాపము బాయునటందు రెల్లరున్‌! త్త అట్టి రామానంద ఆనందవర్ధను డను నట్టి సద్యశమ్మందినాడు బాపు నేతృత్వాన రూపమ్మ్ము దాల్చిన స్వాతంత్ర్య సమరాన నాగినాడు 164

కాషాయ వస్తాలె కనకాంబరములుగా నెంచి వానినె ధరియించినాడు దివ్యమై యలరారు దేశభక్తికి తాను నిత్వ్స సంకేతమై నిలిచినాడు చేతనైనంత మేరకు సేవజేసి

ప్రజల మన్షన విరివిగా బడసినాడు వసుధ యందున నెంతటి వారికైన సత్త్రవర్తన దిక్కని చాటినాడు॥

5. _ ఎన్నొ ఏండ్లుగ వైజాము నేలుచున్న బూర్జువా రాచరికమును బూది సేయ దలచి స్వయముగ నొక మహోదృ్యమము నడిపి అంతిమమ్మాగ విజయమ్మ నందె నతడు!

6. అవల భూసంస్కరణము లక్ష్యముగనెంచి మడమ బ్రిప్టక పోరాడి అడుగడుగున కాలు దువ్విన యిడుమల కాలరాచి జయము సాధించి నుతులందె జనులచేత!

7 బ్రతుకు లెండినట్టి బడుగు వర్గమ్ముల బాగు నభిలపించి బహుముఖాల క్యషి యొనర్హి నట్టి బుషితుల్కుడే గాక హరిజనులకు పరమ గురువతండు!

165

8౬. బాల్యమున నొక్క స్వామిజీ వద్ద కరిగి అంజలి ఘటించి నాకు సన్నాస బిక్ష తమరు దయసేయుడని వేడి తత్‌క్షణమ్మె బుధ్ధి వికసింప ఆశయ సిథ్ది నందె!

9. ఆభినమ్మ్ము నుండి ఐహిక వాంఛల నెల్లి పారద్రోలి యుల్ల మలర ప్రజల సేవలోనె స్వామి రామానంద తీర్ధ గడుప దొడగె దిన బినమ్మ్ము!

10. ధూర్లులైన తెల్లదొరల పెత్తనమును తరిమి కొట్టునట్టి తలపు తోడ బాపుచేయు నట్టి బవరాన పాల్గొని గందు వలన జైలు కరిగి నతడు!

11. చాల వత్సరములు చెరనాలయందు గడపి విడుదల యైనట్టి క్షణము నుండి రాజకీయాలు సైతము పూజనీయ మైన వని యెంచి న్వామి - అందడుగు మోపె!

12. ప్రజల అభిమానమున గెల్చి పార్లమెంటు సభ్యునిగ రెండుమారులు సన్నుతింప దగిన పాత్రను పోషించి ధర్మ నిరతు డైన జహ్వరు మన్ననలందుకొనియె!

166

13. ఆ మహనీయుడు తదుపరి కామిత మణువంత లేక కాలము గడపెన్‌ ఏమాత్రము బిగులందక ఆమోదము వెంట నడువ అసువులు బాసెన్‌ 167

కాటూరి వెంకటేశ్వర్రావు

1. పౌలస్య హృదయాన భగ్గున మండెడు రావణు వేదనన్‌ రాశివోసి! గుడిగంట అందున బడుగుల బైశ్యమున్‌ కనులు చెమరగ్చెడు కరణి తెలిపి! పన్నీటి జల్లులో పలు అంశముల పైన నత్స సమ్మతమైన చర్చ జరిపి! నమూ ఊరు పేరుతో మధుర మంజులమైన శబ్దార్థముల నెల్ల నానబట్టి పరిమళించెడు మంచి కావ్యములు వ్రాసి శుచిని రంగును జతచేసి రుచిని బెంచి ప్రజకు దోసిళ్ళ కొలదిగా పంచిపెట్టి నట్టి కాటూరి కవిచంద్రు నభినుతింతు!

2. అక్షరాలకు నోయగ మద్దునట్టి అతులితమ్మగు ప్రతిభతో అవని యందు ప్రణుతి గాంచిన కాటూరి వారి పేరు ఊరు వాడల నన్నింట మారు మ్రూగె!

3. _ వేంకటేశ్వరరావు ఏవేకమునకు చకితులగుదురు ఎంతటి సత్క్మవులును అన్ని ప్రక్రియ లందున ఆతడెన్నా గ్రంథములు వ్రాసి ఎనలేని ఘనత గాంచె!

1686

5. పెంగళి లక్షికాంతము సంగతమున వ్రాసినట్టి శసాందర నంద మ్మంగువ గట్టిన వలువటు వొంగెడు సద్వశము గందె భూతల మందున్‌!

6౬. తల్లి భారతి దాస్య బంధాలు త్రెంచి స్వేజ్చ నొనగూర్చుటకు గాను జీవితమును పణముగా నొడ్డవలెనని ప్రజకు చాటి జైలు శిక్షకు గురియైన నాధువతడు!

ం అతడు బందరులోన నధ్యాపకుడుగ చదువరుల కెల్ల విజ్ఞాన పదము దెల్సి వారి నందర నుత్తమ పౌరులటుల టిక్ష వహియించి నేర్చుతో తిర్లిదిద్దె!

౬. అటుల పటి వత్య్సరములు తానచట గడిపి పెదప ఉద్యోగ విరమణ ముదమెలడ్డ జేసి దక్కిన జీవిత శేషమంత సరస సాహిత్య సేవలు సలిపినాడు!

9. _ వేంకటేశ్వర రావిప్లు పృథ్వియందు కానుపించక పోయినన్‌ కనుల ముందు అతని రచనల శారభమనవరతము పైర గాలిని జతగట్టి వాకుచుండు!

169

పెంగళి లక్ష్మీకాంతము

1. చెళ్టపిళ్ట్చ కపంద్రు శిష్టగణమ్ములో తానొక ముఖ్ముడై దనరినాడు! పసితనమ్మ్మందునే పద్యమ్ములాశువు గా జెప్పి ఘనకీర్తి గాంచినాడు! కాటూరి వారితో కలసి సందర నంద మతి మనోహరముగా నల్లినాడు! అవధాన విద్యయం దారి తేరుటెగాక అసమాన నటుడుగా అలరినాడు! పండు వెన్నెల సారమున్‌ పిండి వండి రస మనోజ్ఞత నందులో రంగరించి వచ్చి రుచిచూడుడని చదువరుల పిలిచి మించు నేరువు తోడ వడ్డించినాడు!

2. గంగ యమునయు - ఐకమై సంగమించు నటుల కాటూరి పింగఇఆి అడుగు గలిపి జంటగా నాది అవధాన నాగరమునగ ఓలలాడిరి ప్రజల నోరూరు నటుల!

3. పింగళి లక్షీకాంతము రంగుల హరివిల్లు వంటి రమణీయత ను ప్టాంగగ జేసిన సత్కవి అంగడి కందమును పెంచునాతని రచగుల్‌!

170

తే అప్పుడప్పుడు పింగళి చెప్పినట్టి పెక్కు కమ్మని కైతల నొక్కచోట అందముగ పేర్చి ఆ మూట 'కాత్మలహరి' అనెడు పేర్వెట్టి మురిసెనా అలఘు యశుడు! ద్‌. వారు పాఠాలు చెప్పేడు తీరు నరసి పాఠశాలలు సైతము పరవశించు అనుచు ఐద్యార్థులేగాక అఖిల జనులు సతము పింగళి ప్రతిభను సన్నుతింత్రు! 6. _ అగ్మి నాక్షిగ పెండిలి యాడినట్టి ఖార్య అర్థాంతరమ్ముగా పరమ పదము జేరెనను వ్యధతోడ లక్ష్మీ వియోగ మనెడు ఫ్యృతి కావ్యమును వ్రాసి నాతడపుడె! కో బలువ కందగి వాగర్ధముల విధాన ధరణి పేర్లన్న ఆదర్శ దంపతులుగ ' మసలు కొనినట్టి ఆజంట మధు చరిత్ర కంట నీర్వెట్ట చేయు నా కావ్యనుందు! ౬. సత్య శిలమతని నిత్య సంకేతము కరుణ వెంట నడుచు కంటి పాప అక్షరమ్ములతని కాత్మియ మత్రులు అపర వేద నిధులు అతని నుడులు! 171

9. నిర్మల మందాకినీ నీరమందలి న్వళ్ళత అతనిలో జాలువారు! అక్షర రమ్మత కాద్భుడౌ నన్నయ్య పోకడ లతనిలో పొంగదివొరలు! మంచులో తడసిన మందారముల అంద మాతని కవితలం దనలు దొడగు! జడివానలో రాలు వడగండ్ల రుచులన్ని అతని గ్రంథములయందలరు చుండు! అనుచు పండిత కవిచంద్రులనవరతము పింగళిని స్త్రోత్ర మొనరించి ప్రియముపంచి ఉన్నతాధ్యాపకుడుగాగ నెన్నుచుండ వాజి ఆ ద్యశ్చ మరసి సంబరము నొందు!
10. పొద్దు తూర్పు దిశను పాొడిచెడు నందాక తావి పూల లోన దనరు దాక రంగు మాయకుండ పింగళి రచనలు నిలిచి వెలుగు చుండు తెలుగు నాట! 172

శ్రీ అల్లూరి సీతారామరాజు

1, తెల్లదొరల ఫైన విల్లును సంధించి అస్త్రములను గుండెలందు గుచ్చి లోక భీకరముగ రుద్రుడై లంఘించి పేరు గనిన తెలుగు విరు డతడు!

2. అతని పేరు వినిన ఆంగ్లీయు డెవడైన గిదుర లోన సైత మదరి పడును! తరులు గిరులు అతని ధైర్య నాహసముల పారవశ్య మెనయ ప్రస్తుతించు!

3. _ పోరాట యోధుడల్లూరి సీతారామ రాజు నీడను గన్న రాళ్ళ వణకు! అతని గర్జన వన్న మతిహీనులైనట్టి దొరల తొత్తుల గుంపు త్రుజ్ఞి పడును! అతడు కన్నురిమిన అడి భగ్గున మండి పోలీసు లాఠిల పాగరడంచు! అతడాగ్రహోదరగ్రుడై మసమును దువ్వ భీతిల్లి రోషము చేతులెత్తు! అట్టి అల్లూరి నేతృత్వ మందు వుట్టి పన్నగములట్లు బుసగొట్టి పడగలెత్తి విషమునకు మారు థిరతన్‌ వెళ్ళగ్రక్కి వినుతి ౩క్కినదానాటి విప్లవమ్ము!

173

త్త చిన్షతనమందె అల్లూరి నాన్న గారు మరణ మొంటిన ధైర్యము మాటు మణగ కుండ కాపాడు కొని విద్య కొంత వరక అమ్మ చేయూతతో నాతడభ్యృసించిె!

5. ఆది నుండియు అల్లూరి కమ్ములన్న నాము గరిడీలు గుర్రపు స్వారియన్న కత్తి సామన్న పగరపై కదనమన్న భక్తి శ్రద్ధలే గాక ఆసక్తి మెండు!

6. అందువలన ఆతడన్ని విద్యల యందు పట్టుదలకు మిగుల పదును బెట్టి కొద్ది కాలమందె గొప్పగా రాణించి అమ్మ కౌడిలింత నందు కొనియె! "

7. కాని అంతటితో త్యప్తి గనక యతడు కాలి నడకన హిమవన్షగమ్మ్యు జేరి అచట గల పుణ్య తీర్ధమ్ములన్ని గాంచి జన్మ ధన్మత గనినట్లు సంతసించి!

8. అంత అట నుండి అల్లూరి ఆత్మబోధ మేర కరిగెను కడువడి వారణాశి కచట దృ్వఢ బిక్ష వహియించి అహరహమ్ము సాధనము జేసి నేర్షైను సంస్కృతమును!

174

9. అవల దేశ చరిత నాద్యంతము పఠించి నీతి లేని తెల్ల జాతి దొరలు కుటిల బుద్దితోడ కోట్లాది ధనమును దోచుకొనిరటన్న ద్రోహమెలగి!

10. మరల మన్నెము జేరి అమాయికులగు గిరిజనులకెల్ల చైతన్య గరిమ తెలిపి అండగా నిల్చి మిగుల ఉద్దండ లీల తిరుగబడి వోరుటకు సిద్ధపరచె నుతడు!

11. ముందుగా చింతపల్లిని ముట్టడించి అచటి పోలీసు కేంద్రము నాక్రమంచి భటుల బంధించి ఆయుథ బలమునంత వశము గావించు కొనియె నిర్ణయము గదుర!

12. మన్నెమంతట నా వార్త మండుటెండ పగిది వ్యాపించి రక్షక భటుల మదిని అగ్ని శిఖవోలె జొరబడె; నంతవారు

గ | దిక్కు దోచని స్థితిలోన చిక్కుకొనిరి!

13. పౌరుషము రూపు దాల్చిన భంగి దోచి భగ్గుమని మండు అల్లూరి బ్రతికి యున్న తన్ని తరుమును మన ప్రభుత్వమ్ము ననుచు తల్లడిల్లిరి భయముతో తెల్లదొరలు!

175

14. కుటిల తంత్రాలె కూడుగా గుడుచునట్టి దొరలు తర్జన భర్దనల్‌ జరిపి జరిపి ప్రాణముల తోడ అల్లూరి బట్టి యిచ్చి గట్టి వారికి పదివేల నందజేతు మంచు ప్రకటన జేసిరి యంతెగాక! మల్లు గంటము దొరలను మాకు నష్ట జెప్పవారికి రెండు వేలప్టనముగ నంద జేసిదమని తెల్సి రాంగ్ల వఏభులు

15. అప్పడల్లూరి ఆ వార్తనాలకించి తన కతమ్మున మన్నెము జనులకెల్ల ముప్పవాటిల్లు నని యెంచి ముందుగానే తానె కబురంపి సైనిక దళము మురియ స్వయముగా లొంగి పోయెనా నాహసికుడు!

16. అంత మేజర్‌ గుడాలిసుమంత యేని జాలి దలపక తాళ వృ్యక్షమున గట్టి దండి మగడైన అల్లూరి గుండెలోన గుండ్ల వర్షము కురిపీంచి కుష్టగూల్లై!

17. _అప్పుడల్లూరి రుధిరమా అధము నగురసి వీరునొక్కని జంపిన విప్లవమ్ము చళచ్చిపోదని గద్దించె సకల దిశలు కంట నీర్వట్టి మిక్కిలి గర్వమొంద!

176

శ్రీ నాగభైరవ కోటేశ్వరరావు

1. గురువుగా శిష్కులందరకు ప్రేమను పంచి వారిక్రైమోడ్రులుబడసినాడు! కవన మందాసక్తి గల యువకవులకు ఓర్చుతో మెలకువల్‌ నేర్తినాడు! అత్యాధునికమైన ఆంధ్ర వాజయ కవు అందు తానొకడుగా అలరినాడు! ముత్ర గణమె తప్ప శత్రువొక్కడు లేని వ్యక్తిగా ఘనకీర్తి నందినాడు! అన్ని వృత్తుల యందుపాధ్సాయ వ్యత్తి అమిత గౌరవ ప్రదమైనదని తలంచి భావి వౌారుల బాగెస్వ భాగ్యమనుచు గరువ మెనయగ చాటెనా ఘన యశస్వి!
2. _ తీయని రుచులీను గేయకావ్యముగ రం గాజమ్మ న్రాసిన కవియతండు! కవన విజయ రూపకము నాధునికముగ నిర్మించినట్టి మనీషియతడు గుండ్లకమ్ము కథను కొంగ్రొత్త రీతిలో రచియించి పేర్గన్ష ప్రాజ్బాడతడు! చేతమలర నది చెప్పిన కథకంద చందాలు టిటద్దిన స్రష్ట అతడు 177

కన్నెకంటి హన్మంతుని గాథయందు

నాటి పలనాటి శౌర్భమున్‌ నాటె నతడు

కేల కలమూని తూర్పు వాకిలిని తెరచి

వెలుగు ప్రసరింప జేసిన విబుధుడతడు! 4 తోట్లు గడించని కోటీశ్వరుండుగ

అక్ష్యయమ్మగు ఖ్యాతి నందెనతడు!

అక్షరమ్ములె నాకు ఆస్తిపాస్తులటంచు

పలుమారు లెలుగెత్తి పలికె నతడు!

హర్షమేపార బ్రహ్మర్షి విశ్వామిత్ర

చిత్రాన మాటలు చెక్కెనతడు!

నటసార్వ భాముడౌ నందమూరి సుధాఖ్ధి

చంద్రున కాప్తుడై నాగెనతడు!

వాసి కెక్కిన సాహితీ వనము నందు

తోట మాలిగ క్యషిజేసి దొడ్డ యశము

తెలుగు వాణికి గూర్లిన థభీయుతుండు

నాగభైరవ నెంతు ననారతమ్మ్యు!

178

శ్రీ ఎన్‌.జి. రంగా

11. వ్యవసాయదారుల అభివృద్ధి కోసమై అలుపింత గనక పోరాడినాడు నీతిలేని నరుండు జాతికి బరువంచు కోటి గొంతుల తోడ చాటినాడు! ఆరు పర్మ్యాయములసమానుడగు పార్ల మెంటు సభ్యునిగ మిన్ష్నంటినాడు! బాపూజీ నడపిన భారత సంగ్రామ మందు సైనిక పాత్ర నందినాడు! మానవత కడ్డుగోడలై మసలునట్టి కులమతమ్ముల నిరసించి పలు విధముల వాటి నిర్జ్హూలనమునకై పాటుబడిన గొప్ప నాయక శ్రేష్టుడు గోగినేని!

12. పార్లమెంటులోన వారి ప్రసంగముల్‌ అన్ని పక్షములను అలరకజేసి! నెహ్రు అంత వాడె నీ నిజాయితికేను పరవశింతు ననుచు ప్రస్తుతించెె!

13. పదవి వెంట బడక ప్రజలను తన వెంట నడువ జేసికొనిన నాయకుడుగ దేశమందు నున్న థీశాలులందరు అబ్బురముగ జూ-చిరతని వంక!

1/79

త్న తాను మదినమ్మిగుట్టి సిద్ధాంతమునకు అడ్డు తగిలిన వారెంత అలఘులైన బెదరు గనకుండ నెదిరించి పేద ప్రజల కొరకు పోరాడినట్టి సద్దుణు డతండు! 5. రంగా జీవన సరణిని గంగానది తోడ బోల్చి గణుతింత్రు బుధుల్‌ థింగిని గల తారక లు ప్పొాంగి పరీమళము సెడని పూలై కురియున్‌! 6. _ ఆతడాక్షఫర్లు విశ్వవిద్యాలయమున జాతికనువైన ఆర్థిక శాస్త్రమందు పట్టభద్రత సాధించి భరతఖండ మునకు విచ్చేసె నెనలేని మోదమునను! ల అవల మదరాసు నగరమందడుగు మోపి పళ్చియపఫ్ట్‌ కళాళాల వ్రాభవమును పెంచు విధమున ఆచార్య వ్యత్తిలోన మూడు సంవత్సరములుండె ముదమెలర్ద! 8. _ పల్లె రైతులె దేశ సాభాగ్యమునకు పట్టుకొమ్మలటంచును మొట్టమొదట చాటి చెప్పిన బాపూజీ బాటలోనె పయన మొనరించి నాడు ఆ ప్రముఖ నేత! 180

9. _ రైతు కూలీల రాజ్య నిర్మాణమునకు భాయి భాయని నాయకుల్‌ చేయి కలపి పట్టు ఏడక కృషిజేయ వలయు నంచు దేశ ప్రజలకు తెల్చెనా థిరగుణుడు!

10. రాణకెక్కినట్టి రాజనీతిజ్ఞుడు ప్రముఖుడైన రైతు బాంధవుండు రాడు మరల మరల రంగనాయకునితో పోల్చదగిన నేత పుడమి యందు!

11. ఆ మహానేత పేరుతో హైద్రబాదు నందు వెలసిన విశ్వవిద్యాలయమ్ము సకల విధములుగా వ్యవనాయమునకు చేవ దరుగని సేవలు సేయుచుండె!

12. అడ్షికేనాటికిని చెదలంటదన్న సత్య మిలలోన నిత్యమై సాగువరకు అవని యందుని రంగ నాయకుని పేరు ఆరిపోనట్టి బీపమైై అలరుచుండు!

181

శ్రీ కందుకూరి వీరేశలింగం

1. సర్వోన్నతుండైన సంఘ సంస్మర్తగా చెరగని కీర్తి నార్జించినాడు! పసితనమ్మందున భర్తను గోల్టోయి నట్టి స్త్రీలకు కుంకుమలథినాడు మూఢ విశ్వాసాల మొదలంట తుదిముట్ట జేయుటకై కృషి జేసినాడు! పురుషుల కన్నను తరుణీ మణులకెల్ల చదువు ముఖ్యమ్మని చాటినాడు! కవుల చరితను తొలినారిగా రచించి తెలుగు కలములకెనలేని విలువ పెంచి నసద్యశమ్మును బడసిన నాధుశిలి కందుకూరికి వేవేల వందనములు!

2. జన హితమ్ముగాని సంఘ దురాచార ములను కాలరాయ ముందుకురికి వినుతి కెక్కి నట్టి వరేశలింగము మాననత్వమునకు మారుపేరు!

3. సులభ సుందరముగ తెలుగుభాషను తీర్చి దిద్ద వలయునన్న థీయుతుండు! పరమపూజ్యుడైన పాొత్రికీయుండుగా అఖిల జనుల మెప్పు లందెనతడు!

182

త కలము తరియింప రాజశేఖర చరిత్ర ననుపమానమ్మ్ముుగా వ్రాసి అందులోనె తగుణు దర్శించుకొనినట్టి తత్త్వగుణుడు మరణ మొందధియు జీవించు మానధనుడు!

5. _ భవ్యమైన నవ్యభావాలు గలవాడు మంచుకొడ వంటి మనుసువాడు పరుల మేలుకొరకు పరితపించినవాడు వందనీయుడైన కందుకూరి॥

6. అట్టడుగు వర్ణముల వారి నాదరించి జడలు బలిసిన చెడుగును మెడలు వంచి మయమగిపషి మనిషికి కొండంత మముత పంచి థన్యతనుగన్న ఉత్తమోత్తముడతండు॥

క్‌ కందుకూరి వారి ఘనతను బొడగని యీర్వ్య జెంది నట్టి హీన గుణులు నితిబాహ్యృమ్రైన నిందలాతనిపైన మూర్ధ బుద్ధితోడ మోపినారు!

౭. ఉడుత లొకవంద ఏకమై ఊపినంత మాత్రమున మజ్జి వృక్షమే మాత్రమైన కలత చెందని విధమున కందుకూరి వారి నెదిరించి బెదరక పోరినాడు!

183

9. ప్రజల అజ్ఞాన తిమిరమున్‌ బాపుకొరకు పత్రికలు బెట్టి నిర్విఘ్న పతమునందు శడపి వారల జేజేలు పడసి పిదప గద్య తిక్కనగా పేరు గాంచె నతడు!

10. 'కందుకూరి నోటి కందిన ద్రాక్షగా తెలుగు రసనములకు తీపి నద్ది మనల విడిచి చనియె మరలి రానట్టి లో కమున కాంధ్ర మాత కలతజెంద!

184

వేదం వేంకటరాయశాస్త్రి

1. మేదుర గుణ సంపన్నుని పాథోథి సమానుడైన పొండిత్స నిథిన్‌ వేదము వేంకటరాయుని పాదములను మదిని దలచి ప్రణుతులొనర్హున్‌

2. వేదమ్మ్మునే యింటి పేరుగా పొందిన ఘనతర విజ్ఞాన ఖనియతండు! ఆముక్త మాల్యద కత్యద్భుతమైన

భాష్యమ్ము నుడివిన ప్రాజ్ఞుడతడు!

శృంగార నైషథమ్మంగాంగ రమ్మమై చెలగు కావ్య్ఫమ్మని చెప్పెనతడు! థరణి పేర్లన్న ప్రతాప రుబ్రీయమున్‌ ప్రముఖ నాటకముగా వ్రాసెనతడు! ఆంధ్ర మల్లినాథుడన్న సద్యశమును బుధ గణమ్మ్ము మెచ్చ బొందెనతడు! పురుడు బోసినట్టి పురము నెల్లూరున వేగుచుక్క వోలె వెలిగెనతడు!

3. _ సంస్కృతాంధ్రములందున సాటిలేని ప్రతిభ నార్దించుటేగాక ప్రతిపదమున సౌరభము జిమ్ము ఉర్హూను న్వాగతించి ముస్లిముల మెప్పు బడసిన పూజడతడు!

185

4__పెంచిన గడ్డమునకు వెల పెంచిన సౌహిత్యవేత్త వేదము నామం మృ్మంచితమై శుభకరమై మంచికి సంకేతమౌచు మనుచుండు నిలన్‌! 18

శ్రీ గిడుగు రామ్మూర్తి పంతులు

1. . వ్యావహారిక భాష వ్యాప్తి జేయుటకువనై జీవితాంతము క్యష్ని జేసినాడు! సవరల భాషను సంస్కలంప దలంచి వ్యాకరణమ్మును వ్రాసినాడు! సభ్య సమాజము శక్తి సంపన్నమై అలరార వలెనంచు అరచినాడు! మాలపల్లి నవల మార్చుకు శ్రకార మును చుట్టెనని మదిన్‌ మురిసినాడు! రిడుగు పిడుగను సూక్తికి గొడుగుపట్టి శుద్ద గ్రాంథిక వాదుల బుట్లి నుణచి కాల పరివర్తనము తోడ కలసి నడచి నట్టి శ్రీరామ మూర్తిని అభినుతింతు!

2. అలఘు యశుడైన గురజాడ ననుసరించి కందుకూరి పరేశలింగమును కలసి ప్రజల భాషగ తెలుగును రాణకెక్క జేయ యత్నించి సఫలత జెందెనతడు!

3. మొలక మీసము మూతిని మొలవనపుడె సంస్కృతము తెల్లు గణిత శాస్త్రములు జటివి గిరిజనులనెల్ల నుత్తేజ పరచు కొరకు అతడు చేపట్టినా డుపాధ్యాయ వృత్తి!

187

లే అందువలననే దిడుగు పే రవని యందు మాటు మణగక తెలుగుల మనములందు పరిమళించెడు పోతన పదృ్యమటుల వన్నె దరుగక నిత్యమై కురలు-చుండు! 186

శ్రీ చిలకమర్తిలక్షీనరససింహం

1. భరత ఖండమ్మును పాడియావుగ పొల్లి కోట్లాది జననుతుల్‌ గొనియె నతడు! కుటిల తంత్రములు కూడుగా తోడుగా నెంచు దొరల నీసడించె నతడు! ప్రముఖమ్ముగా గయోపాఖ్వాన నాటక మును వ్రాసి సట్కిర్తి పొందెనతడు! ఆనాటకమ్మందు ఆభిముత్యమ్మ్ములై - పొదలు సంభాషణల్‌ పొదిగి నతడు! పద్యమైనను పాటైన గద్యమైన పహృద్యముగ మల్డ గలిగిన సద్యశుండు అనుచు నీ నాటెకిని జనులాత్తయందు చిలకమర్తికి జేజేలు పలుకు చుంద్రు!

2. చిలకమర్తి వారి స్వీయ చరిత్రను ఆంధ్రదేశ చరిత మనిరి కవులు వారి నవలలన్ని వాసన దరుగక అలరు నట్టి పూవు లనిరి బుధులు!

3. గువ్య్వమగు చరిత్రాత్మక నవలలందు వారి కర్చ్టూర మంజరి వాసికెక్క కల్చితమ్మగు కథయైైన గణపతియును వోస్త్యమును బంచి కోడివుంజటుల నిక్క!

189

న వొంగి పొరలు నట్టి గంగా తరంగిణి నంటి చిలకమర్తి వారి ధార నరసి చకితులైరి ఆనాటి కవులెల్ల వేణుగాన రవము వినిన యట్లు!

5. _ నలుబదేండ్ల వరకు నాణెమ్హు దరుగని 'ిలుకమర్తి -చూపు చెలువ ముడిగి నందు వలన ఆతడంధుని విధమున పరుల నాయమంద వలసి వచ్చి!

6. అయిన నిస్పృహ జెందక అవలకూడ అతులితములైన గ్రంథాల నందజేసి పట్టుదలయున్న సాధింపబడనిదేది యిలను లేదని చాటెను చిలకమర్తి!

190

శ్రీ కొండా వెంకటప్పయ్య

1. “దేశభక్త బిరుదు దేశాన తొలిసారి తలవంచి గరైకొన్న థన్యతముడు! నిన్మ్వాద్ధ సేవకు నిలువెత్తు దర్చణ య్షైయలరారిన అలఘు యశుడు! బాధలన్నిటి కోర్చి బాపుజీ మార్గాన కలసి సాగిన గొప్ప కార్యశీలి! అఖిల భారత కాంగ్రెసధ్యక్ష పదవికి సారభమ్మద్దిన సామ్మవాటి! ఆంధ్రులకు వేరు రాస్త్రమ్ము నభిలషించి అహరహమ్మును పోరిన అగ్రనేత లందు పేర్కొన దగినట్టి ఆప్రబంధు వెంకటప్పయ్య ఘనతను వినుతి జేతు!

2. ప్రతి దినము పండు కాసుల పంట వంటి న్యాయ వాద వృత్తిని వడి హరిజనులకు సేవ జేసి తరించిన చిరయశస్వి ఆంధ్ర నాయక శ్రేష్టుల యందొకండు!

3. నాడు తెలుగు ప్రజల నడవడి జగతికి తెలియ జెప్ప కొరకు టిక్షబూని కేలు కేలు కలిపి కృష్ణా తరంగిణి వంటి స్వచ్చమైన పత్రికొకటి! 191

4. నస్థాపనము జేయ వలెనన్న తలపుతోడ భవ్య చరితుడు ముట్టూరి వారితోడ కలసి ఎనలేని కృషిజేసి గణుతి గనిన మాన్య చరితుడు 'కొండాను మరుగలమె? 192

శ్రీ ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ

1. మరువ సాధ్యము గాని మాలపల్లి నవల

వన్నె దగ్గని లీల వ్రాసెనతడు!

స్తేల విద్యను వ్యాప్తి జేయు నిమిత్తము

చిరతరమ్మగు సేవ జేసెనతడు!

పంతమ్మ్యు బూని వితంతు వివాహముల్‌

జరిపించి నట్టి సంస్కర్త అతడు!

ఆంధ్ర రాష్ట్ర్రోదధమ మందద్వితీయమౌ

పాత్ర వోకషించిన ప్రముఖుడతడు!

గాంధిజీ పిల్టు మేరకు ఘనతరమగు

న్చాయవాద వృత్తిని వడి అడుగు కలిపి

జైలు శిక్షను పలుమార్లు సంతసమున

అనుభవించిన 'ఉన్నని నభినుతింతు! 2. ఆ లక్ష్మీ నారాయణు

మేలి గుణమ్ములను తలప మెయి పులకించున్‌

కాలము వెయి నాల్క్మలతో

జాలము లేకుండ నతని సన్నుతి జేయున్‌! 3. నవరనసాత్మకముగా నాయకురాలిని

దిద్ది తీర్చిన గొప్ప బుద్ధిశాలి!

“న్వారాజ్బ” సోదిని నోరూరు విధమున

కల్పించి పేద్గన్న గ్రంథకర్త!

అక్కజమ్ముగ బుడ బుక్కల జోస్త్యము జెప్పి మెప్పించిన శ్రేష్టక్రముడు , ఖావతరంగాల పైన సరస్వతి నోలలాడించిన ఉన్నతుండు! అతడు న్ధాపించి గట్టి విద్యాలయమున చదువు కొనినట్టి స్తీలంత సంఘమునకు అతులితములైన సేవల నందజేసి దాత పేరును నిలబెట్టి ధన్యులయిరి!

తే వాక్కులందు మిగుల వైవిధ్యమును జూపి చేతనైన మేర చెడును బాపి సద్యశమ్ము గన్న “ఉన్నవి నామ మీ యిలను సతము కాంతులీనుచుండు!

194

శ్రీమతి సరోజినీ నాయుడు

1. _ నాటి హైదరబాదు నగరాన జన్మించి

గణ్యత కెక్కిన పుణ్యచరిత!

పసితనమ్మ్మందునే రసరమ్మమైనట్టి

శైతలు గూర్చిన గణ్బ చరిత

పదునారు ఏండ్లకే భవ్యమౌ కేంబ్రిడ్జి

నన్నుతు లందిన సద్దుణాడ్య]

స్వాతంత్ర సమరాన జవసత్తముల నొడ్డి

పోరాడి నెద్దిన థీర వనిత

వోయి నొసగెడు ఆమని కోయిలవలె

తీయ తీయని పాటలు తేనెలూరు

పగిది నాలాప మొనరించి ప్రణుతి గనిన

మానినీమణి ఘనతను మటిని దలతు!

2. ఆ సరోజునీ నాయుడు భాసమాన మైన ఖ్యాతిని గడియించి అఖిల జగతి యందు పుట్టింటి గౌరవ మతిశయింప జేసి ఎనలేని విధమున వాసికెక్కె!

3. కులము ప్రేమకు లేదన్న గొప్ప సూక్తి కద్దమై నిల్సి ప్రియునిచే యందుకొనిన పరమ శౌశీల్వవతిగ పేర్వడసి నట్టి సరస సద్గుణ సాంద్ర ఆ సాథ్విమిన్న!

195

4... స్త్రీల కేటికి విదధ్యయన్‌ చిత్రమైన వాద మునురోసి వారల బాగుకోఠల నిరతమును పోరి ఛాందస నియమములను అలుపెరుంగక చిల్సి చెండాడె నామె!

5. ఉర్వి మెచ్చిన హోంరూలు ఉదృ్యమమును జేరి వెలియను వాల్చాగు ఘోరములను తెల్ల దొరలకు దృఢముగా తెలియజెప్పి బాపు మెప్పును బడసిన పడతి ఆమె!

6. దండి సత్యాగ్రహమున నుద్దండ లీల ఎగసి దుమికిన కతమున నెర్రవాడ జైలులో గాంధితోపాటు సంతసమున బహు దినములు గడపిన వనిత అమె!

7. మూనీనది వరదలతో గాసిల్లిన సమయమందు గణనీయమై

భఖాసిలు సేవలొనర్హిన ఆ నుదతిని అభినుతించి రాంగ్లేయ దొరటల్‌! ౬. వయను ఫైబడు నందాక పలు విధాల దేశ సౌభాగ్యమునకువై తిరుగులేని సేవ లొనరించి యిసుమంత చింతలేక డెబ్బదేండ్లకె కనుమూసె నిబ్బరముగ! 196

9. కాని కనుమూయ లేదు ఆ మాననీయ మహిళ కీరితి మేదినీ మండలమున ఇంతకన్నను భాగ్యమింకేమి వలయు? నమ్మ! కొను మమ్మ! మా హారతులను!

197

శ్రీ కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు

1. 'వశ్వదాతిగ లోక విఖ్యాతి గాంచిన గాంధియ వాదిగా గణుతి కెక్కి! ఆంధ్రులందరు గర్వమందు విధమ్మున దీక్షతో ఆంధ్ర పత్రికను బెట్టి! అమృ్మతాంజనమ్మను జౌషధరాజమున్‌ స్వయముగా కనిపెట్టి వాసికెక్కి! తెలుగు కలాలకు దినమండగా నిల్లు భారతి పత్రికన్‌ పాదుకొలిపి దేశమందున తులలేని టిప్తిగనిన రౌాశినాథుని బహుముఖ జ్ఞానమునకు అగణితములైన కైమోడ్డు లందజేసి విమల నీరాజనములతో వినుతి జేతు!

2. _ ఆంధ్రులకు వేరె విశ్వవిద్యాల'యమ్ము న్ధ్థాపనము జేయవలెనని సకల గతుల చేత గల పత్రికల తోడ చరతరమగు పోరు సాగించి విజయమ్మ్ము పొందెనతడు!

3. ఆ మహోన్షత పూరుషుడడుగు మోప నట్టి ఉదృమ మేదియు ఆంధ్ర దేశ మందు కనిపించదని బుధులనిన మాట

ఆరిపోనట్టి నర్ష సత్కాల మూట! 198

టే పూజ్య బాపుజీ ఆశయములను నమ్మి వారి వెంబడి నడుచుట వలన జైలు నందు రెండేళ్ళు గడపిన వందనీయ కాశినాథుని జీవిత కరణి నెంతు!

5. _ చేతి కెముకలేని దాతగా పేర్లాంచి అన్ని కళల నిత్య మాదరించి మలిన మంటనట్టి మానవోత్తముడుగా' పరిగణింపబడిన భవ్మగుణుడు!

6. ఆ దేశోద్ధారకునకు వాదమునకు తావులేని వందన శతముల్‌ మోదమ్మ్మున నర్హించెద నాధుజనుల్‌ మెచ్చి మిగుల సంబరపడగన్‌!

199

శ్రీ అయ్యదేవర కాళేశ్వరరావు శ ర్రంథాలయోద్యను మందతిముక్యామై చెన్నారు పాత్ర పోషించినాడు! పూర్వపు బెజవాడ పురవాలకాధ్యక్ష పదవికి నెత్తావి పొదిదినాడు! కల్మషమ్మ్మంటని గాంథటీియవాటదిగా వెరువక చెరనాల కరిగినాడు! ఆంధ్ర శాసన నభాధ్యక్షుడై అన్ని ప క్షములచే నుతులను గాంచినాడు! హరిజనోద్ధరణమ్మున కనుపసమాన సేవలందించి ఘనకీర్తి చెందినట్టి అయ్యదేవర కాళేశ్వరాఖ్యుదలచి సవినయమ్ముగ వారిని సన్నుతింతు!

2. జీవితమ్మంత నిస్స్వార్ధ సేవలోన గడపి భారత దేశాన గణుతికెక్కి మానవత్వపు విలువలు మరువనట్లి అయ్యదేవర కతిభక్తి నంజలింతు!

3. _ జాతి పితయగు గాంథీకి ప్రీతి పాత్రు డగుట యేగాక తనయింటి యందు వారు మెచ్చు విధమున ఆతిధ్య మిచ్చినట్టి తెలుగు నాయక మణిని నే దలతు నెపుడు!

200

4 ఆ మహానేత ఎన్నికలందు నిలిచి వజయ మంటిన వార్తను వినక ముందె అసువులను బాసి చేరినాడమర పురికి అయిన మరువబో-దాతని నాంధ్రజాతి!

201

శ్రీ మాడభూషి అనంతశయనం అయ్యంగారు

1. అలిమేలు మంగమ్మ కావాసమై యొప్ప పురము సంబరమంద పుట్టినాడు! బహుముణీనమైన పాండిత్య సంపదన్‌ కడు చిన్నతనమందె బడసినాడు! సత్య సమ్మతమైన సంప్రదాయమునకు నిత్య సంకేతమై నిలిచినాడు! బాపుజీ నడిపెడు భారత స్వాతంత్ర్య సంగ్రామ మందున నాదినాడు! ఫలితముగ కారలో పలు వత్సరములు గడపి మాన్యత గనినట్టి గణ్కుడతడు! ఇప్టటికె ఆతడెవ్వరో ఎల్లరకును బోధపడియుండునని యెంతు మోదమెనయ!
2. మహిని పేరందిన మంచుకొండంతటి మనను కల్గిన వాడు మాడభూషి! స్వష్ష కాలమునందు సైతము వాకొన్న మాట తప్టని వాడు మాడభూషి! మూకువ్వ్ముడిగ బెట్టు ఆకలి కేకల గోడెరింగిన వాడు మాడభూషి! భావి తరమ్ముల బాగు నుద్డోదించు జాడ తెలిసిన వాడు మాడభూషి! 202

సుంత గర్వము లేని అనంతశయన మయ్య గారికి వినయమే ఆభరణము ఎంత పున్నెము జేసిరో ఎరుగజాల మతని తలిదండ్రులంతటి సుతుని కనగ!

3. లోక విఖ్యాతి నందిన లోకసభకు తొలిగ అధ్యక్షుడైనట్టి తెలుగువాడు నిరుపమానమ్ముగా సభన్‌ నిర్వహించి అన్ని పక్షాల మెప్టందె నయ్యగారు

త్న రాణ దరిగిన బీహారు రాస్త్రమునకు రాజ్య పరిపాలకుడుగ విరాజమాన సేవలందించి నట్టి ఆ చిరయశస్వి తెనుగు వాడొట గర్వకారణము మనకు!

ద్‌. బ్రతికి నున్నినాళ్ళ బాధ్యత గుర్తించి మంచి నెల్లరకును పంచిపెట్టి అవికి చేరినట్టి భీశాలి ఆంధ్రుల మనసులందు సతము మనుచునుండు!

203

శ్రీ బూర్గుల రామకృష్ణారావు

1. _ ప్రగతి కాముకుడైన రాజనీతిజ్ఞుడన్‌

భూరి విఖ్యాతిని పొందినాడు!

పెక్కు భాషలలోన అక్కజమ్మును గొల్న

ప్రావీణ్బ్యమెంతయో బడసినాడు!

భూదాన యజ్ఞమం దాదర్శ మేపార

పాల్గొని తన భూమి పంచినాడు!

హైద్రబాద్‌ రామ్హ్రాన కథధినేతయై యుండి

అఖిలాంధ్ర జనుల మెష్టంది నాడు!

తెలుగు వారందరొక తీవ అలరులనుచు

ధైర్యముగ చాటి పదవిని ధారవోసి

కొత్త రామహ్రావతరణకై చిత్తశుద్ధి

తోడ కృషిజేసి గెల్టైనా దొడ్డనేత!

2. అందువలన తనకు ఆవంతయైనను ఫలితముండ దనుచు తెలిసి కూడ ముజ్యామంత్రి పదవి పూచిక పుల్ల వి థాన వదలు కొనిన త్వాగి యతడు!

3. _ ప్రజల నెత్తురు నిత్యము పానకముగ త్రాగు జాగీరుదారులందరి నెటిర్లి చెమ్మటోడ్సెడు వానిదే సేద్యమనుచు చాటి భూసంన్క్మరణములు సలిపెనతడు!

204

దీ రాజ్య పాలకుడుగ రాష్ట్రాలు రెండింటి చెరగి పోని పగిది సేవజేసి అవల రాజ్య సభను-అడుగిడి అచ్చటి పెద్దలందు గొప్ప పేరు గనియె!

క అట్టి బూర్జుల ఆంధ్రుల అంతరంగ ములను పున్నమి వెన్నెలై వెలుగుచుండు అతని త్వాగము మణిదీప మటుల భువిని తన్న దరుగక ఆరక వరలుచుండు!

205

శ్రీ తిరుమల రామచంద్ర

1. మానవత్వమ్ము నా మతమని ఎలుగెత్తి

పలుమార్దు చాటిన భవ్వ గుణుడు!

ఏడు భాషలలోన ఎనలేని విజ్ఞాన

మార్చించు కొనినట్టి అలఘు యశుడు!

బహు గ్రంథకర్తగా ప్రాచుర్శ్మమును బొంటబి

దేశాన పేర్లన్న ధీయుతుండు!

పత్రికా రచనకు పరిమళము నలంథి

వాసి పెంచిన మేటి వ్రాతగాడు

క్షీర నీరమ్ములను వేరు చేయునట్టి

హంసతో పొల్టి దగినట్టి అమల గుణుడు

ప్రేమ మయుడైన తిరుమల రామచంద్ర

కలము ప్రతిభకు వెలగట్ట గలలమె మనము? 2. తిరుముల రచనల యందున

అరుదగు లాలిత్య మోలలాడుచునుండున్‌

పరుగెత్తెడు జలపాతము

కరణిని మధురానుభూతి కలుగును మనకున్‌! 3. ఎన్ని భాషలు నేర్చిన ఎదుటి వాని

బాగు కోరని మనుజుండు పశువటంచు

మంచి చెడ్డలు నరయని మానవుండు

గ్రుడ్డి వాడంచు తెల్చెనా కోవిదుండు!

206

తే రమ్యగుణుడైన తిరుమల రామచంద్ర భరత జనయిత్రి చెరబాప జరిగినట్టి సమర మందున పాల్గొని జైలుకేగి బాపు టివెన లంటిన భార్య్భశాలి!

క్‌. పూజనీయుడు గోవింద రాజన్వామి కాపురమ్మున్న ఆలయ దోపురమున నాడె 'జాతీయ జెండాను నాటి దొరల మండిపాటుకు గురియైన మాన్ముడతడు!

6. సంస్కృతము తెల్తు హింటిని సంస్కరించి అతడు వ్రాసిన గ్రంథము లమితమైన ఖ్యాతి గడియించి ఆంధ్రుల ఘనత చాటి దేశ భక్తిని పఠితకు తెలియజెప్టె!

7, అవని మెచ్చిన తన జీఏతానుభవము లెల్ల గుదిగ్రుచ్చి ఎల్లర యుల్లమలర రామచంద్ర రచించిన గ్రంథములకు ఘన తరమ్మగు లోక విఖ్యాతి అబ్బె!

8. _ ధర్మ్శ నిరతికి పేర్గన్న దార్శనికుడు తనకు తెలిసిన విజ్ఞాన ధనము న్వల్చి మనుటయేగాక నిత్య విద్యార్ధి ననుచు వినయ మేపార తెల్చె నా విబుధవరుడు?

207

9. తిరుమల రామచంద్రకవి థివ్య పథమ్మున కేగె, నైన ఆ వరగుణు సద్యశమ్ము వసి వాడని పుష్టము రీతి నెల్లడన్‌ సురుచిర సౌరభమ్ములను నాంపుగ నింపుగ నుండునట్లుగా నిరతము చాటు చుండు నిథి నిక్కము భారత మాత సాక్షిగా!

208

శ్రీ మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రి

1. పలు దేశభాషల నలవోకగా నేర్హి బుధుల ప్రశంసలు బొందెనతడు! అన్య దేశమ్ములందలరు భాషలు పెక్కు పఠియించి పేర్దన్న ప్రాజ్ఞ డతడు! సదృశమ్మును గన్న సాహితీవేత్తల వందన శతముల నందెనతడు! సత్యసమ్మతమైన శాస్త్ర విజ్లానమ్ము నుడుల కందని లీల బడసె నతడు! రమ్మగుణుడైన మల్లాది రామకృష్ట శాస్త్రి ప్రతిభకు అనుదిన నాక్షియైన అజుని సతి కూడ అబ్బుర మందు ననుచు పలుకు నీర్హను విడనాడి పండితాళ!
2. ఆ సరస్వతీ పుత్రుని హస్తమంది "చలన చిత్రాలు సైతము పులకరించు ననుట కాతడు వ్రాసిన అతులితమగు పాటలే సాక్షులై భువిన్‌ వరలుచుండు!
3. _ చిత్రముల కోసమతడు రచించి నట్టి కథలు మాటలు పాటలు కప్పరముటు పరమళించుటె గాక అపారమైన లోక విఖ్యాతి తలవంచి మోకరిల్లె! 209

దే భాష గంగా తరంగిణి వంటెదన్న సూక్తి పాటించి మిక్కిలి భక్తితోడ అన్ని మత గ్రంథముల నాతడధృ్యయనము జేసి జవ్మను తరియింప జేసుకొనియె!

5. నాదముల ప్రోవులగు చతుర్వేదములను శోధనకు మూలమగు బ్రహ్మ సూత్రములను ఆతడౌపాసనము బట్టి అజుని మెప్ప బడసి నాడని పండితుల్‌ ప్రస్తుతింత్రు!

6. పత్రికల యందు నా కవిమిత్రులన్న పేర మల్లాది వ్రాసిన మేరలేని వ్యాసములలోన నిష్టక్షపాతమైన అతని హృదయము సయ్యాట లాడుచుండు!

ళా నవలలు యక్షగానములు నాటకముల్‌ రసరమ్మమైన య ట్లవిరళ టిక్షతోడ ప్రజ లందరు మెళబ్ళ రచించి నట్టి - ఆ ప్రవిమల సత్కవీశ్వరుని ఫాలము మేలిమి కాంతులినుచున్‌ జవమును సత్త్వము న్లలసి సాగిడి రితిని గోచరించెడిన్‌!

210

8. మాననీయుడైన మల్లాది వ్రాసిన చిట్టి పొట్టి కథలు చిరతరమగు కీల గాంచి నేటికిని పాఠకుల మెప్ప పరువ ముడుగ కుండ బడయు చుండు!
9. _ రామకృష్ణ శాస్త్రి బ్రతికిన దెన్నాళ్ళూ తెలియదైన నేమి తెలుగు ప్రజల హృదయ సీమలందు ముదిమినెరుంగని భవ్వ చరితుడటుల బ్రతికి యుండు! 211

శ్రీ మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ

1. చారిత్రకమైన సతృ్మశోధకుడుగా గణ్బతన్‌ గనిన విజ్ఞాన థధనుడు! జటిల భానములను సరళ సుందరమైన భాషలో పొదిగిన పండితుండు! ఆంధ్ర దేశ చరిత్ర నత్కద్భుతమ్ముగా చూపిచాటిన పరఠరిశోధకుండు ప్యథ్వితలము మెచ్చ రెడ్డి రాజుల గాథ రూపొంద జేసిన తాపసుండు! ఇలను చారిత్రకాంశము లెచటనున్న విసుగు వేసట లేకుండ వెదకి పట్టి తెచ్చి కవులెల్ల తలలూపి మెచ్చు నటుల తెలుగు వారల కాతడు తెలియజెప్పై!

2, ప్రముఖమై యొప్పు మల్లము పల్లి వంశ మందు జన్మించి ఎనలేని యశము గనిన నళమశేఖర శర్మను స్తుతి యొనర్గి అతని తులలేని ప్రతిభకు అంజలింతు!

3. నవనవోన్న్మేషమగు లీల నవరనాలు చిలికి పాదుకా పట్టాభిషేక రచన సలుపుటేగాక రోహిణీ చంద్రగుప్త మొదలుగాగల పుస్తకమ్ములు రచించి

212

4. పేదరికము వలన పెద్దగా చదువని శర్మ పట్టుదలకు సానబెట్టి పెక్కు భాషలందు అక్కజమ్మును గొల్బ న్థాయి ఆటిగి కవుల తలలు వంచె!

5. కట్టమంచివారి కైదండమూలాన సంతసమ్మ్మెనయ విశాఖ కరిగి వినుతిగన్న విశ్వవిద్యాలయమ్మున జబోధకునిగజేరె బుధులు మెచ్చ!

6. పదిలముగ పది యేడులా సదవి యందె శర్మ కొననాగి అనువైన సమయమరసి రెడ్డి రాజ్యాల చరిత సంప్రీతి తోడ ణిరుపమానమ్మ్ముగా వ్రాసి నిలిచి గెలిచె!

క! పూర్వ శాసనముల పుట్టుక గుర్తించి తనివి తీరు వరకు తరచి తరచి గుట్టు మట్టెరింగి గొప్ప రచన లెన్నా శర్మ మనకొసంగె శాశ్వతముగ!

8. ఆంధ్ర జాతి కంత ఆరాధనీయుడెౌ సోమయ శేఖరాఖ్ళు సూరివరుడు అవిజ పురికి నరిగి తెలుగు తేబమ్మును త్రిదశ గణము మెళ్చ్ళ తెలుపుచుండె!

213

ఆరుద్ర

1. అతడు గుడయాడు దిశ్వవిద్య్చాలయమ్మ్మి ఆతడాగక ప్రవహించు గుట్టి గంగ అతడు సాహితీ లోకముం దారి పోని వెలుగు ల్‌నుచు నుండెడు తెలుగు థివ్వె!

2. పెంచిన గడ్డమున్‌ పెన్నిథిగా నెంచి అందులో లోకము నరసె గుతడు! అభ్యుదయమ్మున కర్థ తాత్చర్యముల్‌ రండు తానైన యుద్దండు డతడు! కూనలమ్మ పదాలలోన నారస్వత టిప్తిని తుదముట్ట తెలిపె నతడు! పుస్తకమునకు మించిన నేస్తమేది జగతి యందున లేదని చాటెనతడు! అట్టి ఆరుద్ర ఘనతను అభినుతించి అగణితములైన కైమోడ్డులంద జేతు!

3. తపసు పండిన బుషి వంటి దార్శనికుడు అహముజాడైన నెరుగని అలఘుయశుడు వినయ మే భూషణమ్రైన విమల గుణుడు లోప మణువంత లేని ఆరుద్ర సుకవి!

214

ద నామ్మృవాదమ్మును జనులకుద్దోదించు అతని 'త్వమేవాహ' మతురితమ్ను! వేమన్న వేదమన్‌ పేర రచించిన కావ్యము సాహితీ కల్పకమ్ము! శ్రీరామ మూర్తికి సీత పమవుతుంది అను వ్యాస మాలోచనామృతమ్ము! ఎంత పండితుడైన ఇంటింటి పజ్యాలు వదలక చదువుట వాస్తవమ్మ్ము! ఘనత కెక్కిన ఆరుద్ర కలము నుండి భువికి దుమికిన వ చిన్ని పొత్తమైన అభ్యుదయ భావ నిధులతో అలరుచుండు పథము చూపించునట్టి దివ్యాంజనమ్ము!

5. చలన చిత్రములకు సలలితమ్మగులీల వాటలు మాటలు వ్రాసినాడు! దర్శకుల్‌ సందీత దర్శకుల్‌ మెచ్చెడు సన్మార్ణమున కొనసాగినాడు! ప్రతి పాటకును తెల్లు పరిమళమ్మునలంటి ప్రజలకు హాయిని పంచినాడు!]! త్ర నిర్మాతలు చేతిలో పెట్టిన దెంతని చూడక ఎటిగినాడు! జానపద నాంభఘికములు పౌరాణికములు చిత్ర సీమను ఆరుద్ర చేయి తగిలి సకల జనరంజకమైన జయము నంది నేటికిని వాసి దగ్గక నిలిచి యుండి!

215

6. ఏజెండ్ల తరబడి శ్రమయించి యిల్లు మరచి ఆంధ్ర సాహిత్య సాగరమందు దుమికి లోతులారసి దొరకిన జాతిరత్ష్న ములను గుటి గర్రుళ్ళి తఆలుగువారల కొసంగె.

గె బుషులు సైతము ఆరుద్ర కృషిని మళ్ళి సాహితీ భగీరథ! నీకు సాటివచ్చు నట్టి పరిశోధకుని కాన మని వచించి చాలు నీ జనఖ్యకిది చాలు చాలు నంద్రు!

8౬. అవని నాంధ్ర భాష అలరారు నందాక అగ్ని ప్రజ్వరిల్లునంతదాక భూరి చరితుడైన ఆరుద్ర నామమ్మ్ము మలిన మంటకుండ మనును గాక!

216

ఆత్రేయ

1. _ నాటకానికి క్రాత్త నడక నేర్పించిన వ్యక్తిగా ఘనకీర్తి నందెనతడు! సహజమౌ నటనతో సకలాంధ్ర జనులను మించు నేర్చున మురిపించె నతడు! ఆలోచనాత్మకమైన పాటలు వ్రాసి మనసు కవిగ పేరు గనియె నతడు! వొదుపు మాటకు చాల ముఖ్మ్యమన్‌ సూక్తికి నిత్యకేతనముగా నిలిచెనతడు శిలలకైనను నోరూర జేయునట్టి చిన్ని సంభాషణములను చిత్రములకు పసిడి కానుకగా నిచ్చి ప్రణుతి కెక్కి గట్టి ఆత్రేయ ప్రతిభకే నంజలింతు!

2. అతని కప్పలు టెక బెక మనుట మరచి కమ్మ కమ్మగ రంగస్థలమ్ము పైన గంతులిడు ప్రేక్షకాళకి సంతసమును పంచు కరతాళముల మధ్య నంచితముగ!

3. *'ఎవరు దొంగి అతని ఎనలేని ప్రతిభకు నాటిలేని మేటి గీటు రాయి అతని విశ్వశాంతి అన్ని వర్ణములకు పెలిచి పిలిచి పంచి పెట్టు హాయి!

217

4. కలమునే కవ్వముగ జేసి తెలుగు భాష జలధి సొలుపెంత లేకుండ చిలికి చిలికి లభ్యమ్రనట్టి సుధ నతి లాఘవమున కొసరి ఆంధ్రుల దోసిళ్ళ గ్రుమ్మరించె!
5. మాటలనే పాటలుగా మాటలనే మంత్రములుగ మలచ గలిగియున్‌ మాటలు నేర్వని రచయిత సాటి యెవరులేరు యిలను నాటి యతండే!
6. ఖగ ప్రేమిక ప్యాదయాలు పరితపించు వేదనయె వాని పాటకు విత్తనమ్మ్ము అతడు మరణించినను చావ వతని కృతులు సతము స్యాదయము నలరించు నతని ఫ్యతులు! 218

దువ్వూరి రామిరెడ్డి

1. కోడిపుంజల్లెక్కి కూసెను లెమ్మని కొసరి రైతుల మేలు కొలిపినాడు! చెమటతో కొరగాని చేనున వరిపంట పండించ దగునని పలికినాడు! పలిత కేశము నందు ప్రవిమల వేదాంత నారాంశమును వెద జల్లినాడు! తపాతమధురమై అలరారు విధమున వానశాలను సిద్ధపరచినాడు! సలలరితమ్ముగ నల జారమ్మ చరితను వ్రాసి సన్గుతులను బడసి నాడు! అరటి పండు బలిచి అరచేత నిడినట్లు పెక్కు గ్రంథములను పేర్చినాడు!

2. రమ్మగుణుడైన దువ్వూరి రామిరెడ్డి ఘనత కారతులెత్తెను వనకుమారి అతని కావ్యములున్ని క్షీరాజ్ధిలోన గంతులిడుతరంగములను జ్ఞప్తిదెచ్చు!

3. _ పెన్న నీటిలోని పీయూషమును గ్రోలి కమ్మదనమునంత గళము కలది కైతలాలపించి కవికోకిలగ మారి సూరివరుల మెప్పచూరగొనియె॥

219

4. సిరులకిరవైన నెల్లూరి సమయందు పంట పొలముల నొరయుచు పారునట్టి వాగునుకు గూడ సాహిత్యవాసనబ్బ గునిడి నూక్తికి దువ్వూరి ఆనవాలు!

క్‌. కవిగ ఆకాశమంటెడు ఖ్యాతి గనిన దర్హమావంతయెరుగని దార్శనికుడు శాస్త్ర విజ్ఞానసాగర సారమెల్ల పుక్కిలించిన కుంభ సంభూతుడతడు

6. కవికోకిల మనలను విడి దివికేగెను, కాని వారి బివ్ఫ చరిత్ర మృ విరళముగ నిత్తావులు పువులటు విరజిమ్ము చుండు భువి నెల్లపుడున్‌!

220

శ్రీ జంధ్యాల పాపయ్యశాస్తై గ పూల బాలల గోడు గాలి సైతము ఆది

విని జాలి పడులీల విశద పరచి! కన్నె ముత్తైదువ కడుపు తీపిని తానె టి కర్చించుట నెత్తి చూపి!

చిన్న పాకీ పిల్ల చేతి చీపురు కట్టి కెనలేని జొన్నత్యమును ఘటించి! శివధనుర్ధంగము సీత చెక్కిళ్ళపై అలికిన పులకింత ఏలున పెంచి!

తాళి త్రెంచిన కాలుని తరిమిపట్టి పసుపు కుంకుమ వరముగా బడసినట్టి నాథ్వి సావిత్రి ఘనతను చాటి చెప్పి అమరుడైనట్టి జంధ్యాల కంజలింతు!

2. కరుణశ్రీ యను పేరున

తిరమగు కావ్మములు వ్రాసి తెలుగుకు భువిలో పరమోన్నతమగు ఖ్యాతిని

పరచిన కవి పుంగవునకు ప్రణతు లొనర్హున్‌!

3. గోరు వెళ్ళని మీగడ గుజ్జుకన్న

లజ్జ దోబూచులాడు పూసెజ్టకగ్న

నడక తెలియని పసిపాప నవ్వుకన్న వలువ కందని జంధ్యాల కలము తీపి!

221

త్న అలిత లావణ్యములు రెండు లాస్కమాడు చుండు జంధ్యాల పాపయ్య సూక్తులందు అతడు రచియించి నట్టి సద్యమ్ములన్ని అప్పు డెత్తిన నవవీత మట్టులుండు! 5. _ భాగవత కర్త పోతన పలుకులందు వెల్లి విరిసెడు సొబగును వెదకిపట్టి తన కలమ్మున ఎంచక్క దాచుకొన్న పెద్ద “గజదొంగో జంధ్యాల సృర్పాయందు 6. అతని వార్గోరణి నభినుతించని వాడు కలికమ్మునకునైన కానరాడు! అతని సహృదయత నభినుతించని వాడు కలలోన సైతము కానరాడు! అతని వర్తనమును అభినుతించనివాడు కడగి గాలించిన కానరాడు! అతని శైలిని మెచ్చి అభినుతించని వాడు కంటి కొక్కండును కానరాడు]! మధుర కవియన్న మాటలో మర్తమెరిగి నవరసమ్ముల యందలి నాణె మెరిగి గొప్ప గ్రంథాల నెన్షియో గూర్చినట్టి కవి వసంతుి సరిజోడు కానరాడు! 222

7, ఇన్న్‌ ఏధముల పేర్గన్న హితవరుండు మంజు కౌస్తుభముల వంటి మహితకృతులు కాన్కగా, మనకిచ్చి స్వర్ణమునకరిగి. వైన జంధ్యాల జనహృదయముల నుండు!

223

సరసకవి మోచర్ల రామకృష్ణయ్య

1. పొట్టి శ్రీరాముల భూరి చరిత్రకు అమర గౌరవ గంథ మలటదినాడు! శాకుంతలమ్మును 'సరళ సుందరమైన గొప్ప నాటకముగ గూర్చినాడు! మారుతాత్మజునిపై మరువశక్యము గాని పదిదిని శతకమ్మ్ము వ్రాసినాడు! అద్భుతమ్ముగ రమణానంద అహరిని యిలలోన పరుగు లెత్తించినాడు! పార్వతీదేవి కళ్ళాణ వైభవమును సాటిలేని విధమ్మున చాటినాడు! అక్కజము గొల్పు రీతిని పెక్కు గ్రంథ ములను రబియించి సన్నుతుల్‌ పొందినాడు!
2. అట్టి మోచర్ల రామకృష్ణయ్య కవిని తలచు కొనినంత నే మటధి పులకరించు అతని కలమందు గళమందు అతులితమగు భావ సంపద కుసుమమై పఠరిమళించు!
3. కళల కావాసమ్రైనట్టి తెలుగు నాట కలము వీరులు పెక్కండ్రు కలరు గాని సరస కవియైన మోచర్ల సరస నిల్చు కవులు మిక్కిలి అరుదుగా కానుపింత్రు! 224

క్క సింహపురికి రున్నై చేకూర్చి పెట్టిన సత్క్మవంద్రులందు సరస కవయు బక్కడంచు బుధులు నొక్కి పల్కుటలోని వాస్తవము నెరుగ వలయు మనము!

క్‌, గణుతి కెక్కిన మోచర్ల కైతలందు నంద గోపాలు వేణుగానమ్ము వంటి కమ్మ దనమును నాదమ్ము కలసి పారు శనుటలో లేదు కించిత్తు అతిశయోక్తి!

6. పద్య మాతడు గళమెత్తిపాడెనేని పడుచు కోయిల సైతము పరవశించు కులమతమ్ములు తమ బేధములను మరచి ఆ మవాకవి పాదాల కంజలించు!

కో పండిత కవి శేఖరుడుగ దండి యశమ్మంది యతడు ధరవిడెనైనన్‌! వెండినగమ్మున శైత్య ముండెడు నందాక మరువ డొక్కండైనన్‌!

225

దీపాల పిచయ్యనాసైై

1. నిత్యమై యొప్పు సాహిత్య సమక్షలు విరివిగా వ్రాసిన విబుధుడతడు శ్రమను లెక్కించక చాటు పద్యములెన్నా అంచితమ్ముగ సేకరించె నతడు “భారతి కావ్యాన పద్య రత్తాలను మధుర మంజులముగా పొటిగెి గతడు కడు రమ్మముగ భక్త కల్చద్రుమా! యను ముకుటానశతకమున్‌ మలచె నతడు అరసి యెరుగని జీభత్ళ మన్ని యెడల వెళ్ళగ్రక్కిన అలనాటి పెనుతుఫాను కరణి నెల్లను నెల్లూరు గాలివాన ర్రంథమందున కనులకు గట్టి నతడు॥ 2, అట్టి దీపాల వంశ సుధాబ్ది చంద్రు డైన పిళ్ళయ్య శాస్త్రికి అంజలించి “ప్రణయ కుసుమము” నందలి పరిమళమును తనవి టిరగ గ్రోలెద వినయమెనయః॥
2. వారి “సౌవర్ణ మేఖల” వాడిపోని దేవ పారిజాతమువంటి దివ్యమైన రౌవ్య రాజమ్ముగా సాటి కవి వరేణ్యు లందరును కేలు ముకుళంచి అభినుతింత్రు॥ 226

చే తెలుగు భాషకు ఆతడు సలిపినట్టి సేవ అణుమాత్రమేనియు చెరగిపోక రంగ నాథుని ఆలయ హ్రాంగణమున సతము నినుదించు జేగంట సరణి నుండు॥ 5. నేడు శాస్త్రిగారు నేలపై లేకున్న అవిజపురమునందు తెలుగువారి ఘనత చాటుచుండు కావున నెల్లూరు వాణి వణ పదిది వరలుచుండు॥ 227

తాపీ ధర్మారావు శ, మయూఢ విశ్వాసాల మూల సూత్రమ్మల నెత్తి చూపించిన హేతువాది పెళజ్చి తంతెన్నెన్ని పెడదార్లు త్రొక్కెనో విడమర్చి చెప్పిన విదిత యశుడు పాత పాళీలను చేతమురంజిల్లు పగిది వర్ణించిన వ్రాతగాడు ఆంధ్రతేజమ్మును అధ్వితీయమ్ముగా -ిత్రించినట్టి విశిష్టగుణుడు పుణ్య దేవాలయములపై బూతు బొమ్మ లేలయను ప్రశ్న వెలయించి “ఇదిగొ ఇందు” కనుచు బదులిభ్చినట్టి ఆ అమల-చరితు సత్యశోధన కంజలి శతమొనర్లు॥ 2. తాపీధర్మారా వే లోపములేనట్టిలిల లోకోత్తరమౌ రూపకములు పెక్కింటిని రూపొందగజేసి పొందె రూడి యశమ్మున్‌ 3. _ అతని లేఖిని సుత విలాసార్ద్హునమ్ము నాటకములందు మణిభూషణమ్ము వంటి దందుగల పాత్రలన్ని మహాద్దుతమ్ము అనుచు నుతియించిరానాటి ఆంధ్రనటులు!॥ 228

4. అభ్యుదయ రచయితల ఉదృ్యమమునందు ముందు నిలబడిపోరిన పూజనీయు డంతియేగాక రవికైన అజునికైన తలను వంచని గొప్ప యథార్థవాథి॥

క్‌. పత్రికా నిర్వహణమున ప్రముఖమైన పాత్ర వోషించినట్టి సంపాదకుండు మంచి చెడులను సమతుల్బమగు విధాన చెప్పి మెప్పించినట్టి వళ్లేషకుండు॥

6. రమ్మమైనట్టి విజయ విలాసమునకు సరళ సుందర వ్వాఖ్యాన సౌరభమ్ము నలది సాహిత్యలోకాన అనుపమాన యశము నార్జించుకొనియె నా అర్థ విదుడు.

7. విలువకందని రీతిని చలనచిత్ర ములకు పాత్రోచితమ్ములై ముద్దులొలుకు పగిది సంభాషణలు గూర్చి ప్రణుతి గనిన దర్శకులమెప్పబడసె నా దార్శనికుడు॥

8. భౌతికమ్ముగ ఈనాడు భూతలమున అతడు మన మధ్యలేకున్న సతతమతని నసూక్తులన్నియు విరజాజి సుమములట్లు ఇమ్ము తరుగని వాసనల్‌ చిమ్ముచుండు॥

229

అడవి బాపిరాజు

1. ఆ కళానిథి ఇంటిపేరడవియైన

అతని వ్రాతలు గీతలు అఖిల జనుల బాధ మరపించి మురిపించి సేదటిర్ది మనసురంజిల వేయునందన వనాలు!

2, జనగణమ్ములకెల్ల చవులూర జేసెడు పూతరేకుల వంటి పుస్తకములు కుంచెకు ప్రఖ్యాతి పెంచు విధమ్మున

చిత్రీకరించిన చిత్తరువులు

కడు మనోహరమైన కస్తూరి వాసనల్‌ కుష్టలు పోసిన గొప్ట కథలు పాడకే నారాణి పాడెద నీకునై తీయగా నేనన్న దేయములును దినము “శశికళా నారాధ్య దేవతయటు విశ్వమంతట తానెయై వెదకికొనుచు బాపిరాజాలపించిన పాట ఒకటి చాలు నాతని రచనల సరజదెలుప॥

3. నవరసమ్ములొలుకు నవలల రచనలో బాపిరాజు మేటి రూపకర్త! ఊహకందనట్టి ఉజ్బల భావముల్‌ అతని చిత్తరువులనలరుచుండు॥

230

త్తే బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలిగ అహమనునది యెరుగనట్టి ఆత్మబలుడుగా మహిలో సన్నుతికెక్కిన మహనీయుడు బాపిరాజు మాన్యత నెంతున్‌॥

5. తపన గల్గిన సత్క్మళా దర్శకుడుగ తెలుగు చలనచిత్రములకు తిరుగులేని ఖ్యాతి చేకూర్చినట్టి ఆ గణ్బచరితు ప్రతిభ ఆనాడె ఇంటింట పరిమళించిె॥

6. చిత్రకళలోనె జీవిత చిత్రములను అరయ గల్లినతులలేని పరమ గణుడు పశువునైనను రెండేండ్ల శిశువునైన "చిత్రయములఅతోనె అలరింపజేసే నతడు॥

7. నవలగా గోన గన్నారెడ్డి కోట్లాది ఆంధ్రుల డెందాల నలరజేసి రమ్మమౌ నవల నారాయణ రావని కవి పండితుల చేత గణుతులందె హిమబిందు నవల మహీతలమ్మ్మందున మారు మాటెరుగని పేరుగాంచె 'కోశందగి' నవలను కొంటె నూక్తుల కేంద్ర మగునట్లు మలిచి విఖ్యాతినందె!

231

పెక్కులేటికి చదువరులక్కజ పడు పగిది నవలలు వ్రాసిన బాపిరాజు మేటి నటుడుగ రేడియో నాటకము అందు సైతము మిగుల విఖ్యాతి నందె॥

8. అతడు గీసిన ప్రతి గీత అందమైన బొమృ్మయాౌనుని బుధజన పూజితుండు విశ్వనాథ కవీంద్రుడు వినుతి జేసె గంచు ఈనాటికిని జనులనుచు నుంద్రు॥

9: పిల్లలందున మిక్కిలి పెన్షవాడు పెద్దలందున మిక్కిలి పెద్దవాడు కోపమనునది తెలియని బాపిరాజు మాయమర్మమ్ముు లెరుగని మంచివాడు

10. అందరినవాడను సద్యశ మందిన ఆ అడవి రాజు అసువులు విడినన్‌

అందుగల డిందులేడను సంధియమును గనక యుండు జన పహ్యదయములన్‌ 232

న్యాపతి సుబ్బారావు

1. _ సద్గుణోపేతుడౌ సాహితివేత్తగా ప్రముఖుల మన్ననల్‌ బడసినాడు 'సంపంగ విరివంటి సంఘ సంస్కర్తగా సంస్కృతి వాసనల్‌ జల్లినాడు పత్రికా రచనలో ప్రజ్ఞాన నిథియన్న కడు వినిర్మల కీర్తిగాంచినాడు బాల్య వివాహాల బద్ధ శత్రువులుగా నెంచి వానిని నిరోధించినాడు సరళ సుందరమగు లీల సంగ్రహముగ రామ చరితను రచయించి రాణకెక్కి కృష్ణ పరమాత్మ. నుడివిన గీతలోని సారమును పిండి ప్రజలకొసంగినాడు!

2. జానపద కళారూపాల సౌరభమును లలిత కళలందు విలసిల్లు రాజసమును తెలుగు ప్రజలందరకు ప్రతిఫలము గనక మంచి పెంచెడు విందుగా పంచినాడు॥

3. _ న్యాపతి సుబ్బారావును టిపమువలె వెలిగి నట్టి దివ్యయశస్విన్‌ శ్రీపతి తుల్యుని అనఘుని మాపును రేపనక సతము మదిని నుతింతున్‌ 233

4. ప్రగతి నాశించి దేశాన ప్రజలు నడుపు ఉద్యమమ్మ్ముులె సర్వదా ఊపిరులని బ్రతికి నన్నాళ్ళ దెలిపిన భవ్యగుణుడు న్యాపతికి భక్తి జాల్వార నతు లొనుర్తు॥

234

శ్రీ జివి. సుబ్రమణ్యం శ కడు ిన్షతనమందె నుడులకందని గొప్ట సాహితి గ్రంథరాజములు గూర్చి సద్విమర్శకు నిత్య సంకేతమై నిల్లి మేధావి వర్ణాల మెప్పలంటది యువ కవులకు సైతముత్తాహమును పెంచి చిరు నవ్వులలది ఆశీర్వదించి సద్వక్తగా వేల సభలలో పాల్గొని జోతలందరి మనస్సులను గెలిచి తెలుగు విశ్వవిద్యాలయ తీరుతెన్ను లరసి విలునైన అభివృద్ధి జరిపినట్టి జీవి. సుబ్రమణ్యాఖ్యుని జీవతమున కలికమునకైన లోపమ్మ్ము కానుపడదు॥ 2. పగరకైనను ప్రేమను పంచిపెట్టి అఖిల జనవంద్యుడన్న ఏఖ్యాతినంది నాయి భగవాను టివెనల్‌ సైతమంది భువిని విడనాడి త్రిదశుల పురము జేరె॥ 3. _ అచట తనకన్న ముందుగా అరగినట్టి ఆంధ్రకవి చంద్రులందరకంజలించి వారి సరసన గూర్చుండి ప్రతి వినమ్ము సరస సాహిత్య చర్చలు జరుపుచుండు॥ 236

త్న ఆతడింక మనకు అగుపింపబోడన్న చింత తెలుగు ప్రజలు చెందనేల? ఆతడెచటనున్న అందరివాడన్న పేరు చెరగిపోదు పృథ్వియందు॥ 236

శ్రీ యల్‌.వి. ప్రసాద్‌

1. తన భవిప్పత్తుకు తానె కర్తయటన్న నీతి సూత్రములోని లోతు లెరిడి అతి చిన్న వయసులో ఆత్మ విశ్వాసమే తోడుగా బొంబాయి జాడబట్టి అచ్చట నెదురైన అష్టకష్టాలను గుండె నిబ్బరముతో గొంతు నులిమి కనుచూపు కందని ఘనకార్యములపైన థ్యడతర టిక్షతో దృష్టి నిలిపి చిన్న ఉద్యోగిగ చలన చిత్రసీమ యందు కాలిడి ఆ రంగమబ్బుర పడ హిమ నగమ్మంత ఎత్తున కెదిగినావు సజ్జన విధేయ! యల్వీ ప్రనాదరాయ॥

2. 8 లగ్న్మమ్మున జన్మమొందితివొ, నీ వయాంధ్రదేశమ్మునం దాలగ్షమ్ము పునీతమాయె జన వం ద్యా! మృత్యు పర్ణంతమున్‌ మేలున్‌ పంచితివెల్ల వారలకహో వీ నేత్ర వైద్యాలయ మ్మ లోకమ్మున నీయు దారతకు సా క్షీ భూతమై యొప్పెడెన్‌॥ 237

3. నిరుపమాన గుణాఢ్కుడా! నీ చరిత్ర చెరగిపోదెన్షటికి చిత్రసీమ యందు హోరు గాలులు వచిన ఆరివొని థిపమై వెల్లుచుండు నీ రూపమెపుడు॥

238

మహాదాత జి. పుల్లారెడ్డి

1. కడు చిన్షతనమందె కడగండ్ల కెదురొడ్డి థిలిచి పోరాడిన తెలుగుజోదు బ్రహ్మ వ్రాసిన తలవ్రాత నాతనితోనె తిరుగ న్రాయించిన దివృగుణుడు నేతి మిఠాయికి నిత్య వైభవమును చేకూర్చినట్టి కృషీవలుండు అంతరాత్మకు దష్ట అన్ములకేనాడు తలవంచి యెరుగని ధైర్యశాలి వితరణకు మారుపేరుగా వినుతికెక్కి ఒక్కటొకటిగ పెక్కు ప్రజోపయోగ సంస్థలకు రూపకల్పన నల్చినట్టి కీర్తి దరుగని ఆదర్శమూర్తి అతడు॥
2. పుల్లారెడ్డివరేణ్యుని యుల్లమ్మున దానగుణము ఉరకలు వేయున్‌ పల్లెల సంక్షేమమునకు కొల్లగ ధన మొసది అతడు కూరిమి పంచెన్‌!
3. ఎయ్యది గమ్మమో యెరుగని యువతకు తానె దిక్తూచియై తనరినాడు రెక్కలాడక యున్న డొక్కలాడవటన్న సత్యమున్‌ ప్రజలకు చాటినాడు 239

బుజువర్తనమునకు నిజమైన సాక్షిగా బహుజనావళి నుతుల్‌ బడసినాడు ధనలక్ష్మి మది మెళ్చిదరిజేరు నందాక చెమటనే నమ్మి పూజించినాడు

మించు శ్రమతోడ తాను గడించినట్టి సంపదను కొంత మాత్రమే సంతుకొసగి మిగిలినది పేదసాదల మేలు కొరకు ప్రేమ జాల్వారునటు గ్రుమ్మరించినాడు॥

4. కర్ష్మయోగియ్రైన ఘనుడు పుల్లారెడ్డి ఇహమునందు మంచినెంతొ పంచి పరమ పదముజేరె పనిధర్మమును దేవ తలకు బోధసేయుతలపుతోడ।

5. _ తిరిగి రాడిక పుడమికా దివ్యగుణుడు॥! అయిననేమాయె కీర్తి కాయమ్ముతోడ ప్రజల హ్యృదయాంతరములందు బ్రతికియుండు పండు వెన్నెలరేడట్లు పవలుదేయి॥

6. చక్కెర రోగులు సైతము ప్రక్కన వేరేవరులేని పట్టున ప్రీతిన్‌ మెక్కెదరతని మిఠాయిని వుక్కిలి నిలువెల్ల మురిసి పులకించునటుల్‌॥

240

ఖాసా సుబ్బారావు

1. _ వృత్తియె నాకు దైవమను రిజ్జులయందున తానొకండునై విత్తము వెంట పర్విడక ఏడని దిక్షవహించి నేర్చుతో ఉత్తమ పాత్రికీియునిగ మర్విభతియన దేశసవతై "చిత్తము నంకితమ్మిడిన శిష్టగుణాథ్యుని నెంతు నెమ్మదిన్‌॥
2. ఖాసురగుణ సంపన్సుని పూసిన తందేడు నంటి భూరి చరిత్రున్‌ ఖానా సుబ్బారావును శ్వాసగ మదధినెంచి సతము సన్నూతి దేతున్‌
3. విమల చరితుడు గాంధిజీ పిలుపునంది ఉప్పు సత్యాగ్రహమునందు ఉద్ధతమాగే పాలుగొనినట్టి ఖాసాను జైలుగనందో పెట్టి ఆంగ్లేయులెడ పెడగొట్టినారు!! 241

త్తే అయిన నాతడు బాపుజీ అడుగువెంట నడచినానన్న తృప్తితో గడువు ముగియు వరకు జైలును కోవెల పగిదినెంచి ప్రముఖ నేతల మెప్పను బడసినాడు॥

5. చివరి దశలోన ప్రజల సంక్షేమమునకు పాటు బడినట్టి తులలేని పాత్రికీియు డన్న నుతులంది ఆతడు కన్డుమూసె అయిన కనుమూయదవనవనిలో అతని ఖ్యాతి॥

242

శ్రీ ముట్టూరి కృష్ణారావు

1. పక్షపాతములేని పత్రికారచనకు

ఇఖ్యాతిచేకూర్చిన కేతనమ్మ్ము

వేదశాస్త్ర పురాణవేత్తలై యలరారు

కవి పండితుల పాలి కల్చకమ్ము

నాహితీ దగోష్టుల సారాంశమిదియని

దర్శింపజేసిన దర్ద్ణణమ్ము

హైందవ సంస్పృతికాలంబనమ్మగు

కళలన్నిటికి మేలికాపురమ్మ్ము

ఇంతకది యేమిటను భావ మేరికైన

న్వాంతమున గల్లవచ్చు నిసంఛశయముగ

అదియె ముట్టూరి వారి కార్భ్సాలయమ్ము

ఈ నిజమును పాఠకులెరుగ వలయు! 2. కృష్ణా పత్రిక నడిపిన

నిష్ణాతుడు సద్దుణముల నిథియగు ముట్టూర్‌

కృష్ణారావును, సుకళా

తృష్ణాశీలుని నుతింతు త్రికరణ శుద్ధిన్‌!! 3. _ అతడు సద్వక్తయేగాక ఆంగ్ల భాష

యందు తులలేని పాండిత్సమందినాడు

వాడి వేడియు గలుగు సంపాదకీయ

ములను వెలయించి ప్రజల మేల్కొలిపినాడు॥

243

4 అతని కళ్ళలోన ఆధ్యాత్మికత వెల్లి విరియుచచుండు ననుచు విమలయశుడు బాపు పలికినట్టి పలుకులు ముట్ట్లూరల లివ్య తకేజమునకు దీపశిఖలు!॥

5. మేలగు బందరులో, హిమ వైలమువలె వినుతికక్కు జాతీయ కళా శాలను స్థాపించగ చిర కాలము క్యషిజేసి యతడు ఘన యశమందెన్‌॥

6. అంటరానితనము నరికట్టకున్నచో మానవత్వమునకు మచ్చగలుగు ననుచు పోరినట్టి్‌ అనఘుడు ముట్టూరి సేవలెన్షటికిని చెలగిపోవు!

244

ఫన్‌ డాక్టర్‌ చంద్రశేఖర్‌

1. ఫన్‌ డాక్టరుగ నెంతొ ప్రఖ్యాతి గడియించి అగణిత ప్రజల మెప్టందినాడు వేషధారణలోన విశ్వమంతటియందు తానగ్రగణ్యుడై దనరినాడు ఐవిధ రంగములందు వినుతికెక్కిన వారి రూపముల్‌ తనలోనె చూపినాడు అకలంకమైన నాయకుల వేషముదాల్ళి వారినే అబ్బురపరచినాడు క్షణములో వేషభాషల సరళిమాలి పాత్ర కనుగుణమైన సంభాషణలను ఆశువుగ వెలయించి కోట్లాది ప్రేక్ష కులను మెప్పించి విజయుడై నిలిచినాడు

2. పలు విదేశములందున పర్శటించి ఘనతరమ్మగు తన ప్రదర్శనలతోడ అచటి ప్రముఖుల జేజేలనందుకొనిన చంద్రశేఖరు ప్రతిభను సన్నుతింతు!

3. బ్రతికినన్ని నాళ్ళ బహు రూపధారిగా బ్రతికి చనియె నతడు స్వర్గమునకు అచట గూడ ఆతడమరేంద్రు రూపము దాల్చి త్రిదశులకుముదమ్ము బంచు॥

245

త్తే ఇంత అలుపుగనక వడు దశాబ్దముల్‌ క్రొత్త కళకు ఊపిరులను బోసి తొట్రుబాటు లేక తొంబది మూడేండ్లు అవని నడచి ధన్ఫుడాయె నతడు॥ 246

శ్రీ ఈమని శంకరశాస్త్రి

1. వేద మంత్రాలను వీణపై పలికించి

కోనేటిరాయు మేల్మొలిపినాడు

పాశ్చాత్స సంగీత బాణీలనెల్ల, వి

పంచి కొలతలకు పంచినాడు

కొంగ్రొత్త నాదాలు కొనగోట వెలయించి

ప్రముఖుల సన్నుతుల్‌ బడసినాడు

భ్రమరనాదమ్మును రస మనోజ్జమ్ముగా

తంత్రుల కెక్కించి తనిసినాడు

ఇతర దేశమ్ములను గూడ శ్రుతిహితముగ

సాటిలేని కచేరీలు సభలు జరిపి

కతీణ కనలేని విధమున విలువపెంచి

ధన్యతను గన్న ఈమనిన్‌ దలతు నెపుడు! 2. ఈమని వణను మీటిన

పాములు సైతమ్ము మురిసి పరవశమందున్‌

ఆమని ఆనందముతో

ఆ మధురామ్యతము గ్రోలి అబ్బురమందున్‌॥ 3. శంకర శాస్త్రి వ్రకులకు

శాశ్వత కీర్తినలందెవాజణి, ఆ

పంకజగర్భురాణి తన

పై గురిపించిన సత్‌ కృవారస

247

మ్మ్మంకొక జవ్మయందులభి యించునొ, లేదొయటన్న శంకతో అంకిత భావమొప్ప్స జను

లందర కాతడు పంచె నా సుధన్‌॥

త్న అనుపమానుజైన ఆ మవోవిద్వాంసు చేతి స్పర్మవలన చిర యశస్సు వీణకట్టైె ననుచు విశ్వము కొనియాడు టరసి హర్వమొందె నాంధ్రమాత॥

5. నంద గోపాలు వేణుగానమ్ముు వినిన రాథ మానస ముష్పాంగి లాస్యమాడు అటులె ఈమని సంగీతమాలకించె నేని జడుడైన పులకించి న్యత్యమాడు॥

6. ఆరు వీణలు వాడుచు నద్భుతముగ అతడు రూపొందజేసిన అద్వితీయ రూపకమునకు ఆయు పఏలోకమందు వేయి సంవత్సరములని విబుధులంద్రు॥

క్‌ మూడు భాషల యందున ముఖ్యమైన చలన చిత్రాలకీమని సకల జనుల నలర జేసెడు సంగీత మందజేసి కన్నుమూయని విఖ్యాతిగాంచినాడు॥

248

8. హోయి గొలుపు సంప్రదాయ సంగీతము నాదరించినటులె ఆధునికత నాతడాదరించి అన్ని వర్ణమ్ముల మెప్పలందుకొనయె మిక్కుటముగ॥

9. అడుగకయే పద్మశ్రీ ఒడిలో కొలువాయెనన్న ఉత్సాహముతో చిడిముడులను గణియింపక గడపెను తన జీవితమును గర్వరహితుడై॥

10. అట్టి శంకరశాస్త్రి నేడవనియందు భౌతికమ్ముగ లేకున్న భవ్యమైన అతని వీణా నినాదము అఖిల జనుల చెవుల మార్తోగుచుండును చిరతరముగ!!

249

శ్రీ దివాకర్ల వెంకటావధాని

1. పారమెరుంగని ధారణాశక్తికి

ఆతడు సిసలైన ఆనవాలు

సంప్రదాయకవిత్వ సౌొందర్శలహరికి

ఆతడు సిసలైన ఆనవాలు

పులకింత లెగజిమ్ము బోధనా పటిమకు

ఆతడు సిసలైన ఆగవాలు

వేద సమ్మతమైన వినయశిలమునకు

ఆతడు సిసలైన ఆనవాలు

కన్షబిడ్డలవలె శివృగణము నరసి

వారి భవితకు బంగారు బాటపరచి

నట్టి మాన్ఫ్సుడు శ్రీ వెంకటావధాని

గారి సంస్కారమును మెచ్చి కరము మోడు! 2. వ్యాస రాచభనమునందుపన్యాస మందు

వారి ప్రావణ్యమేరులై పారుచుండు

వారి సుతిమెత్తనైనట్టి వాక్కులందు

రాగ రంజిత విభవము దాగియుండు॥ 3. శిష్కులును దివాకర్లను, చెంతనున్న

దైవమట్టుల నిత్యము దలచుచుందు

రట్టి గురుశిష్య సంబంధ మవనియందు

కలికమునకైన ఈనాడు కానరాదు॥

250

త్న ఆంధ్ర నాహిత్సవనమునందంకురించి నట్టి వాడని కుసుమమా అలఘు యశుడు అందువలననె వారి కావ్యములయందు అతులితమ్హైన పరిమళమలరుచుండు॥

క్‌. సలలిత గుణ నాంద్రుడుగా మలయాద్రిని మించు మనుజ మందారుడుగా ఎలుగొందిన అవధానిని పలు విధముల ప్రస్తుతించి ప్రణతు లొనర్హున్‌!

6. మిశ్వనాథ వారు విబుధు లచ్చెరువంద వెంకటావధాని విద్యకొరకు అవథిలేని నసాయమందించి ఆతని ప్రతిభ విలువ పెంచి పరవశించె॥

ల ఇంత యెత్తు తాను నెదిగినప్టటికిని గర్వమింత గనని గణ్భుడతడు చిన్ననాటి గతము చిన్షమెత్తైనను మరిచిపోని లోకమాన్సు డతడు॥

8. క్లిష్టతరమైన కావ్యమాశిష్ట గుణుడు సమ్ముదమ్మున నొకసారి చదివెనేని వరుస తస్టక అందలి పద్యములను ఐక థధాటిగ వల్లించు హితులు మెళ్ళ॥

251

9. ఇన్ని ఘనతలు తనలోన ఇమిడియున్న ఆ సరస్వతీ వరపుత్రుడన్ని మరచి తెలుగువాజఖయ చరితకు వెలుగులద్ది కన్నులను మూసి స్వర్ణలోకమున కరిగి

10. అయినవారి రచన లజరామరమ్మ్ములై ఇహము నందు సొబగులీనుచుండు పరమునం దతండు సురరాజు సన్నిథిన్‌ తెలుగు కమ్మదనము తెలుపుచుండు॥

252

శ్రీ దామోదరం సంజీవయ్య

1. విష్కళంకుండైన నేతగా దేశాన ప్రముఖుల సన్గుతుల్‌ బడసినాడు ప్రాచన నాహితి పరిమళమ్మ్మును పిండి సరసులపై వెదజల్లినాడు అసమ వాగ్దాటితో పసి పిల్లలను గూడ మురిపించి చప్టట్లు పొందినాడు అలుపెరుంగని క్యషి కానవాలుగ నిల్చి అరుదైన పదవుల నందినాడు అన్నిటిని మించి అగ్రనాయకులనేకు లున్న ఆంధ్రప్రదేశాన ఉన్నతుడగు ముఖ్యమంత్రిగ పేరంది మొక్కులంటది దళిత నాయకరత్మమై తనరినాడు॥
2. చేతలలో మాటలలో చైతన్యము వెల్లివిరియు సంజీవయ్యన్‌ ప్రాతః స్కరణీయుడుగా చేతములందలతురెపుడు చిన్నలు పెద్దల్‌!
3. అఖిల భారత కాంగ్రెసధ్యక్ష పదవికి కొంగ్రొత్త శోభచేకూర్చినాడు పండిత జస్వారు నుండి అమూల్యమై అలరు ఆశిషముల నందినాడు 253

వరియించి వచ్చిన పదువులన్నింటిని మించు నేర్చున నిర్వహించినాడు దీనుల అభ్యున్నతికి జీవితమ్మును ఉడుగని పణముగా నొడ్డినాడు అభ్యుదయ భావ సంపన్సుడన్న కీర్తి చిన్షతనమందె బడసిన శిషస్టగుణుడు ముదిమి వొడసూపుటకు ముంది మూసె కనులు వారినే నాటికిని మర్చిపోరు జనులు! త్త దామోదర వంశమున

కామోదమైన యశమునలదిన సుగుణున్‌ వేమారులు నుతియించెద ప్రామాణికమైన తెలుగు పద్యమ్ములతో॥

254

పద్మశ్రీ షేక్‌ నాజర్‌

1. మట్టిలో మాణిక్య మట్టుల నిరుపేద ముస్లిము వంశాన పుట్టినాడు కన్నీరు తోడుగా కడగండ్లు నీడగా వెఅపింత గనకుండ పెరిగినాడు కడు చిన్న వయసులో నుడులకందని రీతి సంగీత సాధన సల్సినాడు సహజ సిద్ధమైన స్వర మాధురిని తెల్లు ప్రజలకు ప్రేమతో పంచినాడు బుధులు భళి భళీ అనులీల బుర్రకథకు లాస్య విన్సాసములు నేర్చి హాస్కమలది జనుల జేజేలుగొన్న నాజరు యశస్సు నిత్య సత్యమ్ముగా భువిన్నిలిచియుండు.

2. రాణకెక్కిన బెంగాలు రాషస్రమందు కడు భయంకరమైనట్టి కరువు ముసిరి కక్షగట్టిన విధమున లక్షలాది ప్రజల ప్రాణాలు బలిగొన్న వార్త దెలిసి

3. _ డొక్కల కరువను పేరున ఐక్కులు కన్నీరుగార్జు తీరున తానే మిక్కిలి వ్యథతో నొక కథ చక్కగ రచియించి దాని సాయము తోడన్‌. 255

4. వినిన ప్రతివారు కంటనీర్వెట్టు నటుల బుర్రకథ చెప్పి ధనమును ప్రోగుచేసి బ్రతుకు లెండిన బినుల బాగు కొరకు నాజరంపెను కల్కటా నగరమునకు॥।

5. _ బుర్రకథ మాత్రమే గాదు భువనినున్న అన్ని కళలును లోక కళ్యాణమునకు నాయపడవలెనన్నట్టి సౌామ్మగుణుడు నాజరనియెంచు వారలీనాడు గలరు॥

6. _సాజమ్మగు బెదార్మము జాజుల సౌరభము వంటి సాభాగ్యమ్మ్యున్‌ నాజరు తంబురకల్లా పూజిత వరమట్టు లొసగె బుథజనులలరన్‌.

క అవ్యమైన కొన్ని తెలుగు చిత్రములందు నాజరద్దుతమగు నటన జూపి పేరు మోసినట్టి పెద్దలందరి చేత డేంద మలర మెప్పులందుకొనియె॥

8. _ నేడు నాజరు శిష్ములనేకులుర్వి ఆ మహోన్నత మూర్తి పుణ్యమ్ము వలన బుర్రకథ మాకు నిత్యము బువ్వ బెట్టు అన్నపూర్ణగ మారినదని వచింత్రు!॥

256

9. _ అన్ని కళలయందు ఆరితేరిన వ్యక్తి అన్న పేరు తెచ్చుకొన్న నాజి న్నా బిరుదులంది ఇహమును ఏడనాడి దర్హమనయ తాను తరలె దివికి!

10. అతని ఎడబాటునకు కడు ఆర్తి నంది రగుండెలవయంగ తంబుర గొల్లుమనియె కాలి అందెలు బాధతో కనలి కనలి ముమ్మరమ్మ్ముగ విలపించి మూగవోయె.

257

శ్రీ బులుసు సాంబమూర్తి

1. _ తొల్లాయి గట్టిన క్రొత్త గాంథీియన్న ప్రఖ్యాతి లోకాన బడసినాడు అతి నిరాడంబరమైన జీవితమున కద్దమై అర్థమై అలరినాడు హరిజనోద్ధరణకై అలుపింత గనకుండ జీవితాంతము కృషి జేసినాడు దేశ సంక్షేమమే ధ్యేయమ్ముగా నెంచి పూని సర్వము ధారవోసినాడు న్యాయవాటిగ మిగుల విఖ్యాతి నంది భరత జనయిత్రి చెరబాప బావుసలుపు శాంతి సమరాన పాల్గొని నన్నుతిగని సత్స్మ పథమున సాగెను సాంబమూర్తి!

2. బులుసు వంశమందు పుట్టిన శ్రీనాంబ మూర్తి సంఘమునకు మొక్కవోని సేవలందజేసి చిరకీర్తి గడియించి బాపు దివెనలకు పాత్రుడాయె.

3. _ తెల్లదొరలార! మీరు మా దేశమందు ఒక్క క్షణమైన ఇక మీద ఉండరాదు అనుచు దిక్కులు మార్తోగు నటుల గాంధి హెఛ్ళరించిన వెంటనే ఎగసి దుమికి

258

4. ఉద్యమమునకు తనవంతు ఊతమొసగి బైలు పాలాయె లాఠీలు సంతసింప అయిన వెఅపింత గనకుండ ఆ మహర్షి జాతిపిత మెళ్ళ గడపెను జైలునందు॥

5. జబక్కసారి ఆతడుమ్మడి మద్రాసు రాష్త్ర చట్టసభను శ్లాఘనీయ మైన సరళి నడిపి అధ్యక్ష పదవికి ఖిలువనెంతొ పెంచి వినుతి కెక్కె॥

6. _ ఆంధ్ర రామ్షావతరణకు అవథిలేని ఉద్యమములు నడిపిన సద్యశుండు జయము కనులార దిలకించి సంతసమున సాంబమూర్తి వరేణ్యుడు న్వర్లమరిగె.

లం బుర్లి బలమున ఆశయసిద్ది నందు

థ్‌ ధ్ర పుణ్య చరితుల యందున బులుసొకండు అట్టి బుషితుల్యుడాంధ్రుడై పుట్టి మనకు ఘనతరమైన కీర్తిని కట్టబెట్టె! 259

శ్రీ కల్లూరి సుబ్బారావు

1. _ ఘనకీర్తి గాంచిన కల్లూరి వారింట

పుణ్యలగ్న్మము నందు పుట్టినాడు

వపుట్టుకతోడనే పుట్టెడు సుగుణాలు

బంగారు వరముగా బడసినాడు

చిన్నతనము నుండి సేవాభిలాషనే

పెరుగన్నముగ తిని పెరిగినాడు

థివ్యమై అలరారు దేశభక్తికి తాను

నిలువుటద్దమ్ముగా నిలిచినాడు

చేవగల్లిన రాయలసీమ యందు

రాజకీయములందున రాణకెక్కి

అన్ని వర్ణాల ప్రజలను ఆదరించి

కప్పురము వంటి యశమును గాంచినాడు 2 _ సుబ్బారావు క్రమమ్ముగ

మబ్బులు విడినట్టి చందమామగ వెలిగెన్‌

అబ్బరపడి నాయక గణ

మబ్బా! యని వినుతిజేసి నతి మోదమునన్‌ 3. ధైర్య సాహసముల యందు దర్హ్శమ్మందు

సేరు మోసిన కల్లూరి పేరు వినిన

తెల్ల దొరలకు గుండెలు తల్లడిల్లు

అని కలెక్టరు వాకొనుటబ్వరమ్ము

260

తే దారిదప్టి గుడచు నాంంత వారైన ఎలిరి నిల్చి ప్రతిఘటించు శక్తి యఎల్లివేళలందు కల్లూరి వెనువెంట పరుగుబెట్టు ననుట పళ్చినిజము.

ద్‌. కన్న కూతురు పెండ్సికి కావలసిన అన్ని వఐర్జాట్లు సలుపంగ హరిజనులను అతడు నియమించే అథి గిట్టనట్టి వారు బెదర గొట్టిరి నిను వెలువేతు మంచు.

6. అయిన ఆవంత జంకక అపరరుద్రు డట్లు తొడదట్టి నిల్లిన అతని నరసి తోక ముడుచుటయే గాక తోరణమ్ము లైరి ఆ వివాహమునకు ఊరి ప్రజలు

౯. థీవిశాలుడు కల్లూరి జీవితమ్ము సత్య సమ్మృ్మతమగు మవహవానాగరమ్ము అచట లభియించు రత్సములాంధ్ర ప్రజల శిరము లందున ధగ ధగ మెరయుచుండు॥

261

శ్రీ భమిటిపాటి కామేశ్వరరావు

1. బండరాతిని గూడ పకపకలాడించు ప్రతిభ గల్లినవాడు భమిటివాటి హాస్య బ్రహ్మగ లోకమందున బుధులచే ప్రణతులందిన వాడు భమిటిపాటి నవరనొత్మకమ్టైన నవ్వులు ప్రజలకు పంచి నవ్వనివాడు భమిడిపాటి చతురోక్తులకు తననాటి తానేయన్న వాసి గాంచిన వాడు భమిడిపాటి అతడు రూపొందజేసిన వోస్య రచన లెల్ల కోట్లాది ఆంధ్రుల యుల్లిమందు రేకు వాడని పూవులై రేబవళ్ళ మేను పులకించు నెత్తావు లీనుచుండు.

2. పద్య పఠనమునకు సద్యశమ్మును పెంచి నాటకముల8ల్ల నాజెమలటది వినుతులందుకొనిన విబుధవరేణ్యుడు భమిడిపాటి యనుట బ్రహ్మ వాక్కు.

3. _ ఘనుడు కామేశ్వరాఖ్యుని కలము నుండి అవతరించిన రచనలు హాస్యమునకు పారమెరుగని ఆత్మ విచారమునకు వేగు చుక్కలుగా నిల్చి వెలుగుచుండు

262

టే పంచదార చిలక పలుకులందలి మధు రసము నవ్వులందు రంగరించి భమిడిపాటి చనియె పరలోక మళ్ళటి సురలకంత నవ్వు సొగసు దెలుప. 263

గాడిచర్ల హరి సర్వోత్తమరావు

1. _ ర్రంథాలయోద్యమ కర్తగా దేశాన గణుతికెక్కిన వ్వక్తి గాడిచర్ల పుస్తకమును మించు నేస్తమ్ము లేదని గంటకొట్టిన వ్యక్తి గాడిచర్ల మహిళాభ్యుదయమున కహరహమ్ముు శ్రమించి తోడు నిల్చిన వృక్తి గాడిచర్ల దిక్కులేని జనుల నక్కున జేరిచి నీడనిచ్చిన వ్యక్తి గాడిచర్ల సతము రాష్ట్రీయ సహకార సంఘములకు వెన్నుదన్నుగ నిలబడి వన్నెదరుగ నట్టి సేవల నందించి అతులితమగు ఖ్యాధి నొర్జించినాడు శ్రీ గాడిచర్ల
2. హరి సర్వోత్తమ రావుగ థరలో పేర్గన్ష మాన ధన సంపన్నున్‌ కరములు మోడి నుతించెద అరమరలకు తావులేని హర్షమ్మైనయన్‌.
3. _ దత్తమండలముల పేరు చిత్తుజేసి చెలువమెనయంగ రాయలసీమ యంచు నామకరణమ్ము్ము జేసిన ప్రేమ మయుడు గర్వమసుమంత యెరుగని గాడిచర్ల 264

త సమయ మెరిగి ధైర్య నాహసమ్ములు ప్రద ర్మించవలయునన్న శిష్ట గుణుడు గాంధి గారి నుతులు గణధీయముగ నంటి వీడినాడు ధరణి గాడిచర్ల! కళ గంధాల్లైలే (కా, నహీ! మ నావా 265

(| | సం టం న్‌ టం సం న స య | [ 2 - వ క ఓ వన ఒ " . . ం,

॥ పలురంగమ్ములయందు. నెన్షదగు | సేవల్‌జేసిలోకమ్మునం దలఘున్వాంతుల మన్ననల్‌గొనిన వారాచంద్రతారార్హమున్‌ వ్‌ ఖిలమెన్నంటికిగానిసద్యశముతో నిత్యమ్ముపూజార్హులై

• వెలుగుల్‌జిమ్ముచునుందురంచుమటిలో వేమారులేనెంచెదన్‌॥ | - 'మళల్లెమాల . సై