Telugu Doctoramma Gaaru - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

, ల న లం. లాం ట్రా! న గు నయ తా న | , ౯. |: వ. వు లా. య ్‌.] ల స్టో వ. బ్‌ | ప .....హ. 0 ప వో వ. ం. [ శా బ్‌ జనా వా వ నన ల “ .. . నా న. క్‌ జీ ల - శ వా న! ॥ న. | [హ్‌ న

• ర జ ల న్‌ ల్‌ (|. గడ అ / శ్‌ - వ. | శి . నీ | | శు శ సట సజ్జ | ఇ నే “+ , కీ ల / | ॥॥ కైన. . రే /

న గ్ర ళ్‌

ఒక్కమాట ఎవరి జీవితగాథ్సనైనా $ ఒక్కరు సం(గ్రవహంగా చిత్రంచలేరు - అందువా అ” విధ దృక్కోణాలు, బహుముఖ వ్యక్తిత్వం వున్న డాక్టర్‌ జయ ప్రదాంద గార్షిదెతే మ౦౨ కష్టతరం. ఆ ప్రయత్నం చేయలేదు. ఆవ్పలను కోల్పోయినవుడు వారితో కలిగిన అనుభవాలను _పంచుకోవటంలోనే కొంత వూరట, చెప్పబోతే కళు ఖ చెమరిస్తాయి, గొంతు పూడుకపోయి మాట వెలికిరాదు. అందుకే యీ సంచిక. ఇది సాహితీవిదులు (వ్రాసిన గ్రంథం కాదు. హితులు, సే సృహితులు తమ స్మృతులను కూర్చిన సుమమాల. ఇందులో కవి, గాయక పండితులు పొందుపరచి వున్నారంటే కేవలం డాక్టరు జయప్రదా సదాశివరావుల మి(త్రులుగా, ఆప్తులుగానే కాని, ఎతాళికులుగా మాత్రం కాదు. ఇంకా యుందరో సే సాతులు, సని స్నహితులు యీ పాత్తానికి తమ ప్రయత్నాలంటంచ లేకపోయారు - సమయాభావం వల్లనో, స్థలాభావం వల్లనో, . మనోభారం వలనో | మ. రచయిత జయ(ప్రదాంబిగారి కథలు, కవితలు కూడ యిందు పాందుపరచాలనుకున్నా, అవి లభించకపోవటం వలన ఆలా చేయలేక్రపోయాము. మా యత్నాలు ఫలిస్తే వానిని వేరీ ప్రచురిస్తాము. ఇందులో ఆవిడ (వ్రాసిన వ్యాసాలు "రెండు - అసంపూర్జాలు - చేర్చాము. మీ తికి యీ చిరుకానుక నందించటావికి తోడ ఏడీన సూత్రధారులెందరో! వారందరు ఆత్మీయులే కనుక వారికి పేరుపేరున క సతజ్జ్ఞత లందించటం లేదు. మా అమ్మ, మీ డాక్టరమ్మగారి సీ $కరించండి యీ జ్ఞాపీక. శా రమాబాల

సుమమాల డా. యార్లగడ్డ శ్రీకృష్ణమూర్తి శ్రీమతి పద్మావతి శ్రీమతి సూరపనేని మల్లికాంబ శ్రీ దండమూడి మహీధర్‌ శ్రీమతి ఆవుల జయ(ప్రదాదేవి డా. కాజ కృష్ణమూర్తి డా. కొండబోలు బసవపున్నయ్య డా. చరిసాని రూన్సీరాణి ఐం. 5ఆంళిడ 200273) శ్రీ బాలబంధు డా. ఎ. సావిత్రి ఇ'శ్రీమతి ఆర్‌. విమలకుమారి (శ్రీమతి యమ్‌. గ్రేస్‌మోనికా = శ్రీమతి యమ్‌. మేరీ (శ్రీమతి ఆర్‌ ఐపవపున్నమ్మ శ్రీ కామినేవి వెంకటరామయ్య డా. కృష్ణవేణి థ్రీ ఫకీరయ్య శ్రీ అమిర్నేని నరసింహారావు శ్రీ. గడ్డె వీరరాఘవయ్య పగ. సీ 5100402 06౪ డ్రీ చిన్నం రామయ్య చౌదరి శ్రీమతి సులోచనా దేవి

(గ్రిమతి కుజ్టా అన్నపూర్త శ్రీమతి యం. అర్జునదేవి శ్రీమతి వి. విమలాదేవి శ్రీమతి వి. విజయలక్ష్మి శ్రీమతి రాజా వాసిరెడ్డీ భారతీదేవి డా. పాటిబండ్ర ఉమాదేవి డా. కొల్లి శారద రొ క రట న న క శ్రీమతి యు. చంద్రహాస శ్రీ ఆవుల సాంబశివరావు

క్‌ శ్రీ దరువూరి వీరయ్య ప్రా. ఎన్‌ జె.రంగా డా. ప్రతాప్‌ కుమార్‌ యలమంచి శ్రీ అబ్బూరి సుబ్బారావు డా. పాబీబండ్త దక్షిణామూర్తి ళం న్‌ వన్‌ శ్రీ పరుచూరి అచ్యుతరామ్‌ శ్రీ కట్టూ సుబ్బారావు ౧0. 11. 58[016304063 [446౯00 శ్రీ పెద్ది సత్యనారాయణ శ్రీ పి. ఆర్‌. ప్రకాశరావు డా. వల్లభనేని మధుసూధనరావు శ్రీ మంత్రవాది రాధాకృష్ణమూర్తి శ్రీ గొరిజవోలు పాండురంగారావు శ్రీమతి శ్రీ వెల్లంకి రామమోహనరావు 70% ౪. *. 5004 140 శ్రీ పోలవరపు జగదీశ్వరరావు డా. దిండ్రమూడి సత్యనారాయణ శ్రీమతి చదలవాడ శారద

గ సడక2712 56003 140 శ్రీ చలసాని ప్రసాదరావు శీ పాతూరి కోటేశ్వరరావు శ్రీ పానకల సాంబశివరావు డా. జక్కంపూడీ సీతారామారావు శ్రీ గవిర్నేని వంకట పూర్ణచంద్రరావు శ్రీ గుంటుపల్లి నాగేశ ;రరావు గ |. గుడ 0 ర? 1 స1ఎ0గ36004 030 0౯ *20603 సశం3!10001 శ్రీ చలసాని కిషోర్‌ కుమార్‌ వర్మ ॥ డా. చలసాని ఉషారాణే గి! ౪. 520007 _ తోలు 52గ4గ3 01౩631374203 0|1. 731391 0136312764 శ్రీ కాసరనేని క ఏష్పవర్రన్‌ శ్రీ చలసాని వెంకటకృష్ణ వర్మ చిరంజీవి పాతూరి భానుతేజ 6౧||. సణగింగ! 1330364 డా. సురేష్‌ డా. సుబా రావు డా. విష్ణుప్రియ రావు ౧ 230౧3 3411 ౧7” ౧౫౫ 5313 5౨౯ 9% 5413 డా. జయ(ప్రదాంబ డా. కాసరనేని సదాశివరావు

నా స్మృతిపథంలో మా అక్కయ్య

• డొ! యార్లగడ్డ శ్రీకృష్ణమూర్తి (బావట్లలో (వ్రముఖ్న వైద్యులు. (వన్తుతం ఆమెరికా నివాసి. ర్హనందింధరీత్వా, మనోభావరీత్యా డాక్టరమ్మ గారి సోదరులు. ఉ్హాడు దంవతుల వనివావా నూ(తదారి.)

అప్పుడే అక్కయ్య దివంగతుర్నాలై సంవత్సరమైంది. తత్సంబంధంగా

సంచిక ప్రచురించుతున్నారు. “మీరేమైనా అమ్మమ్మని గురించి (వ్రాస్తారా” అని

నమీర్‌ (అక్కయ్య మనుమడు) [106౧1౫ నుంచి ౧౧౦౧6 చేస్తే ఆమెను గురించి

(వ్రాయాలా అని క్షణమాలోచించి వ్రాస్తానని చెప్పాను. గుంటూరు ప్రజా ్రద్యశాల

పంస్థాపక్కులైన డా! సదాశివరావుగారి భార్య డో జయ(ప్రదాంబగా గుంటూరు , క గళ

ప్రకాశం జిల్లాల (ప్రజానీకానికి చిరపరిచితురాలు. ఆ దంపతులకున్న సాహిత్యాభిలాషతో

వారి స్వగృవాములో అనేక సాహితీ సదస్సులు, సంస్కృతీ సమావేశాలు తరచుగా

జరుగుతుండేవి. ఈ పరిచయ స్మ్కృతులతో చాలమంది ఈ సంచికకు రచనలు

సమకూర్చుతారు. నేను అక్కయ్య బాల్యం, విద్యార్షనకు ఆమే ప్రయత్నములు,

వివావాము మొదలగునవి (వ్రాయుటకు (ప్రయత్నించుతూ ఆమెకు నా గ్రద్దాంబలి సమర్పించుతున్నాను.

అక్కయ్య జననం 1923 అనుకుంటా. కృష్ణాజిల్లా కల్వపాముల

(గ్రామములో. తండ్రీ శ్రీ చలసాని లక్ష్మీనారాయణ. తల్లి శ్రీమతి తులశమ్మ.

వేంకటేశ్వరవర్మ జ్యేష్ట సోదరుడు. వేంకటకృష్ణవర్మ కనిష్ట సోదరుడు.

తను తల్లిదండ్రులకు మధ్య సంతానము. మధ్య తరగతి కర్షక కుటుంబము.

టం య ము! ( ల ర. పితృదేవులు మాతృమూర్తి శ్రీ చలపావి ల్మైవాయణ వర్మ శ్రీమతి చలసాని తులశమ్మ

మా తల్లిగారికి మేనమామ కూతురు. వాకు వరుసకు అత్తయ్య కావలసినది. కాని మా పినతల్లి ఆమె చిన్నాన్నగారి భార్య కావటంతో మేము ఆమె తండ్రిని తాత అని, తల్లిని పెద్దమ్మ అని, ఆమె సోదరులని అన్నయ్యలుగా, ఆమెను అక్కయ్య అని పీలుచుట అలవాటు అయింది. కొని అంతకంటే సన్నిహిత సంబంధముంది. 1935లో మా గ్రామ పంచాయతీ ఎన్నికలు వచ్చినవి. మా నాన్నగారు ఒక ప్టూనికి పోటీ చేశారు. మా తల్లి తరపున గ్రామములో సగానికి పైగా బంధువర్గమున్నది. కాని బంధువు లందరు మాకు వ్యతిరేకముగా పనిచేశారు.

మా నాన్నగారితో కలిపి ఉన్నది మూడు కుటుంబాలే. అందులో ఒకటే అక్కయ్యగారి కుటుందిము. రెండవది మా మేనమామలలో ఒకరైన పెల్లంకి సుబ్బారావు చౌదరిగారిది. (వారి కుమార్తె దాసరి పద్మ దర్శకుడు దాసరి వారాయణరావుగారి భార్య). మూడవ కుటుందిము మా పీనతల్టులలో ఆఖర్షిదైన సరస్వతమ్మగారి భర్త యలమంచిలి పున్నయ్యగారిది. ఈ నాలుగు కుటుంబములు ఎప్పుడు అన్ని విషయములందు సన్నిహితంగా ఉండేవి. పభాశుభ కార్యములకును మిగిలిన కుటుంబములకు మాకు రాకపోకలు లేవు. అంతేగాక అప్పుడు పాస్కూలు చదువ్లుకె ఇతర (గ్రామాలకు వెళ్లి చదువుకోవాలి. అలా చదువు కోసమని బయటికీ వెళ్లింది, ముందు మా రెండు కుటుంబాలే. అందువలన మాకు చాలా సన్నిహితత్వముండేది. "

మా అన్నయ్య వేంకటేశ్వరవర్మను ప్త స్కూలు చదువు కోసమని కృష్ణా జిల్లా తాడంకి స్కూలులో చేర్చారు. ఆ రోజుల్లో ఆడపిల్లలు చదువు కోసం పొరుగూరికి వెళ్ళుట అంటే చాలా తప్పు. ఆ కుటుంబమంతా వెలి అన్నట్లు చూసేవారు. అన్నయ్య చదువుతున్నాడన్న ధైర్యంతో అక్కయ్యను ఆలస్యంగ్నానైన తాడంకి హై స్కూలులో చేర్చారు. అన్నయ్య 1936లో కృష్ణాజిల్లాలో ౩వ స్థానము నంపాదించాడు. వాడు బందరు హిందూ కళాశాలలో చేరాడు. అక్కయ్య కూడ బందరు 136” తగగ! 501001 లో చేరింది. వాళ్లకు అమ్మమ్మ వెంకటనుబ్బమ్మగారు తోడుగా ఉండేవారు. అక్కయ్యకు అమ్మమ్మ దగ్గరే ఎక్కువ చొరవ. అన్నయ్య బందరులో సరిగా చదవక ₹.గీ. అనేకసార్లు తప్పాడు. అక్కయ్య 1941లో 5.5.%.0 పాసై హిందూ కళాాలలో )01% అయింది. ఇచ్చట నేనుమా గ్రామ రాజకీయాలొకసారి మీకు గుర్తు చేయాలి. మా నాన్నగారితో కలిసి పనిచేశారన్న కక్షతో మా వ్యతిరేక పార్టీ వాళ్లు చాలా హంగామా చేశారు. మా అన్నయ్యకు హాని చేయాలన్న ఉద్దేశ్యంతో పెళ్లి సంబంధాలు కూడ రాకుండ చెడు ప్రచారము చేశారు. ఆ రోజుల్లో మా తాతగారు అంటే అక్కయ్య నాన్న చిన్న పోస్టుమాస్టరు ఉద్యోగం చేసేవారు. ఆయనను ఆ ఉద్యోగము నుండి 61303155

చేయించాలని వారి మేనల్దుళ్లే ప్రయత్నించినారు. ఈ పరిస్థితులలో మా నాన్నగారు అక్కయ్య 10వ క్లాసు చదివేటష సడే వివావాం చేయాలన్న ఉద్దేశ్యంతో మధ్యప్రదేశ్‌లోని జదిల్‌పూరు, 1940లో వెళ్లారు. అక్కడ కృష్ణాజిల్లా నుండి వెళ్లి 56106 అయిన కుటుంబాలు ఉండేవి. అక్కయ్యకెతే సంబంధం కుదరలేదుగాని అన్నయ్యకు దేవినేని నామయ్య గారి కుమార్తెతో వివాహము నిశ్చయమై అన్నయ్య అక్కడే ఉద్యోగము (మిలిటరీ స్టోరు)లో చేరి స్థిరపడ్డాడు. అక్కయ్య 1943 లో 1110౯ 0255 అయి మద్రాను మెడికల్‌ కాలేజిలో చేరింది. అక్కయ్యకు బందరులో ఉండగా వెనమకూరుకు చెందిన మళల్లికాంబిగారు (విజయవాడలో గిడళ౪0011ల), శారద, నాగమణి అని స్నేహితులుండేవారు. వీరు ముగ్గురికి మద్రాసులో మెడీసిన్‌లో 502[ వచ్చింది. అందులో శారదగారు మెడిసిన్‌ మానేశారు. వాగమణిగారు డ్యాక్షరె ఉకిర[టాడ ౮౧176౫10 లో పంట ం00060యూంలాంల 05172121 గారిని వివావాము చేసికొని 1248లో స్టీరపడ్డారు. ఈ విధంగా అక్కయ్య స్నేహితులకు కూడ నేను జయ(ప్రదాంబ తమ్ముడిగా పరిచితుడను. అక్కయ్య ]/4264/123 లో 12051 లో ఉండేదికాదు. శారదగారు తను స్వంతంగా వంట చేసుకుంటూ మై లాపూరులో ఉండి ౧011686 కి హోవారు. శారదగారు పెండ్లి చేసికొని చదువు మానుకున్నారు. అప్పుడు మా పెద్దమ్మ మా అన్నయ్య కూతురు ఆషాతో చింతాద్రి పేటలో ఉండేవారు. నేను 1945,46, 47 వేసవి సెలవుల్లో ఇంజనీరింగ్‌ కళాశాల సీటు నిమిత్తము మదరాసు వెళ్లి అక్కయ్యతో ఉండేవాడిని. నేను ఇంజనీరు చదవాలనుకొని -మెడీసిన్‌లో 9646వస్తే ౪1246 లో మెడీకల్‌ ౦0011666 లో చేరా. నేను చేరేసరికి డా! సదాశివరావుగారు [1721)762౯ లో ఉన్నారు. ఆ రోజుల్లో సంవత్సరానికి 50 సీట్లు ఉండేవి. కొద్దిమంది ఆగుటతో అందరము బాగా కలిసి మెలిసి ఉండేవాళ్లము. నేను చేరగానే నన్ను చూచిన తెనాలి డాక్టరు కుర్రా వీరరాఘవయ్యగారు (నాకు రెండు సంవత్సరాల సీనియరు) కృష్ణా జిల్లా నుండి ఒక కామ్రేడు లో చేరాడంటూ పరిచయం చేసికొని వీడు కామ్రేడు కాదులే అని మిగిలిన వారికి పరిచయం చేశాడు. అక్కడ గుంటూరు జిల్లా, కృష్ణాజిల్లా అని భేదాలుండేవి. సదాశివరావుగారు, వీరరాఘవయ్య, కొడాలి వీరయ గ ఇద్దరు సూటులే ధరించేవారు. స్వాతంత్ర్యము వచ్చిన తరువాత నేను సదాశివరావుగారితో విదేశ్నీ వస్తములు ధరింపచేశాను. నేను, కొండపల్లి రామమోవాన్‌ (12664 [౯0[0/00[21%01020, డ బొల్లిన సీతారామ్‌ ఒక రూమ్‌లో ఉండేవాళ్తం. సదాశివరావుగారు అప్పుడప్పుడు మా రూమ్‌కు వచ్చి మా చదువును గురించి ఆ౦1౧/ చేస్తూ త&గ4[0%/ లో మమ్ములను పురరె పుచ్చుకొని ప్రశ్నలు వేసి మా చదువుకు దోవాదము చేసేవారు. అలా మా పరిచయం వృద్ధి అయింది. ఆయన వివావా ప్రయత్నములు చేస్తున్న సమయములో నా దగ్గరున్న మా అక్కయ్య ౧౧౦0 చూపగా తను ఇష్టపడి మా అక్కయ్య అభిప్రాయము తెలిసికోవలపినదిగా చెప్పారు. నేను అక్కయ్యకు

ఉత్తరం వ్రాస్తే నీకు నచ్చితే నాకు నచ్చినప్లేనని సమాధానము వ్రాసింది. నా మీద మా అక్కయ్యకు అంత నమ్మకముండేది. నేను సదాశివరావుగారిని తీసికొని మద్రాసు వెళ్లటం, ఇరువురికి పరిచయము చేయటం జరిగింది. మా తాతగారు, "పెద్దమ్మ (ఆమె తల్లిదండ్రులు) అంగీకరించటంతో నేను బజారు వెల్లి ఉంగరాలు తీసికొని వచ్చి మార్చించుట జరిగింది. తరువాత గుంటూరు సాంబశివపేటలో కందుల ఓబులరెడ్డిగారి ఆధ్వర్యంలో వివాహం జరిగింది. అప్పట్లో మా మేనమామగారు, అక్కయ్యకు మేనబావగారు శ్రీ వెల్లంకి తాతయ్యగారు గుంటూరులో ఉండేవారు. ఆయన పర్యవేక్షణలో ఈ వివావాం జరిగింది. శస శ్‌ అవవ షల గళ తంట వష వళ వం. అ క కా జ్‌ నో భ్‌ ( స్‌ ఇ మ ( [1 1940 = మచిలీపట్నంలో లేడీ ఆంఛెస్‌ న్కూల్‌ విద్యార్దివిగా న యన నక కన స కప హన య అక్కయ్య 1949 0606౫0౯ లో మెడిసిన్‌ పూర్తిచేసి ౪1226 లో కాపురము పెట్టారు. అక్కడనే 11065656౯86౧0)/ లో చేరింది. మా బావగారు 1౦20” తకం క2్రం౦గి గా 3616606 అయి 6. 1109011421 లో చేరారు. కొన్ని రోజులు 0510100) ౨0౬లోను, కొన్ని రోజులు 5ళగ్యం డిపార్దుమెంబులోను మరి కొన్నాళ్లు £.34.0. గాను పనిచేశారు. ఆ ఉద్యోగము 'పెంపరరీ కావఎటముతో ఆ ఉద్యోగము వదులుకోవలసి వచ్చింది. ఆ రోజుల్లో 1.6 విద్యార్దులకు 54100614 ఇచ్చేవారు కాదు. కనుక అక్కయ్య 16౧౦2౧” తీట కళ్యూం౦గ గా జూయినయ్యినది. ౪1248 ఘోషా హాస్సీటలులో ఈ ఉద్యోగం రావటానికి అక్కయ్య మద్రాసులో చదివేటప్పుడు 10% గా ఉన్న 0 రడీ, 0.345. గా ఉన్నందున ఆమె కిప్పించారు. బావగారు ]4.5. కు 760200

అవుతున్నారు. ఇదే సమయములో ఆమె గర్భవతి అయింది. పని వత్తిడి వల్ల, సమయమునకు భోజనము లేనందున కావలసిన సమయము కంటే చాల ముందే కానుపు జరిగినది (0౯౮౫౫70). మగశిపువు పుట్టి ఒకరోజు కంటే జీవించలేదు. ఆపుడామెను ఓదార్చుట చాల కష్టమై నది. తరువాత కొద్దిరోజుల్లో బావగారు 14.5. బంగారు పతకముతో పాసయినారు. వెంటనే 1951 144 లో గుంటూరు వచ్చి సాంబశివపేటలో (ప్రజా వైద్యశాల స్థాపించారు. దాని (ప్రారంభోత్సవము ఆయనకు 'ప్రీతిపాత్రుడైన 1/0 0౯ 14./. రమణమూర్తిగారు చేశారు. ఇచ్చట నుండి వారి జీవితము అందరికి తెలిసినదే. వారు ప్రజలకు ఎలా సేవ చేసింది, ధనికులు కాని వారిని కూడ ఎంత ఆదరముతో చూసినది అందరికి తెలిసినదే. చిన్నచిన్న సెంటర్లలో డాక్షర్లతో [౯20166 పెట్టించి వారికి అండగా ఉండి కావలసిన చేయూత నిచ్చినది, అనుభవమున్న వారికి తెలిసిన విషయమే. అక్కయ్యను వ్యక్తిగతంగా చూస్తే బంధువులన్నా, స్నేహితులన్నా అపారమైన (ప్రేమ. పెద్ద చిన్న అని తారతమ్యం లేకుండా చూసేది. తనను కావాలనుకున్న వారికి నిండు వృదయముతో సాయము చేసేది. సాహిత్యపరంగా (ప్రావీణ్యత ఉంది. కాలేజి మాగ్గడైన్తకు కథలు (వ్రాస్తుండేది. కొన్ని వారు మాస పత్రికల్లో గూడ ప్రచురించబడినవి. ఆమెకు మూఢనమ్మకాలుగాని, వాస్తు శాస్తములోగాని, రాజకీయాల్గోగొని నమ్మకం లేదు. ఆమె కష్టేఫలి అనే సిద్ధాంతమును పూర్తిగా _ నమ్మేది. మా బావగారు హాస్పిటల్‌లోను, ఇంట్లోను, వాన్తు బాగలేదని మార్పులు చేయించుతుంటి నాతో “30 సం!గా ఈ ఇంట్లోనే ఉన్నాము, హాస్పిటల్‌ అంతా బాగున్నది. రోగులంతా సవ్యంగా వెళ్లుతున్నారు.. పిల్లలంతా పెకి వచ్చారు. ఇప్పుడీ మార్పులు చేర్పులు ఎందుకు ౯” అనేది. భర్త రాజకీయాల్లో పాల్గొనుట ఇష్టం లేకున్నా ఆయన విజయమునకై పని చేసింది. “మన చేతిలో రోగులకు _సహాయము చేసే శక్తి వున్నప్పుడు వేరే ప్రజాసేవ అని వెళ్ళుట ఎందుకు ?” అని ప్రశ్నించేది. తాను వృత్తికి అంకితమయింది. “” మేమందరము ప్రతి సాధారణ కాన్నుకు నీవు వెళ్లుటెందుకు, నర్సులు చూడగలరు కదా?” అంటే "మనకు కాను గ్‌! సాధారణముగా కనిపించవచ్చు కాని ఆ తల్లి బిడ్డకు ప్రత్యేకానుభవము గదా ! నర్సుల మీద వదిలితే మన వద్దకు ఎందుకు రావటం ? మరెక్కడ్తికైనా వెళ్లవచ్చును గదా ?” అని ఎదురు ప్రశ్నవేసేది. ఆ రకంగా ఆమె వృత్తిలో తృప్తిపడేది. ఆఖరి దశ వరకు హాస్పిటలుకు వెళ్లుతూనే ఉన్నది. నేను 110696-56గ్రాం00/ కాగానే కొనా ళు ప్రభుత్వోద్యోగము చేసి 1955 401 లో బాపట్లలో నర్సింగ్‌ హామ్‌ స్టాపించాను. దానికి ఆయనే (ప్రారంభోత్సవము చేశారు. వేను ఒక రకంగా కృష్ణాజిల్లా నుండి గుంటూరుజిల్లా వచ్చుటకు మా బావగారి అండదండలే కారణము. నేను ౫౯4010 పెట్టిన కొత్తలో ప్రతి ఆపరేషను ఆయన గుంటూరు నుండి వచి ఏ నాతో చేయించి వేన్తేవారు.

వాకేగాదు అలా తన స్నేహితులందరికి అండగా నిలబడ్డారు. అలా చేయుటకు ఆయన ఒక్కరి ప్రయత్నము చాలదు. అక్కయ్య (ప్రోద్చలము కూడ ఉండాలి కదా! అక్కయ్య మద్రాసులో చదువుకునేటప్పుడు వర్మ అన్నయ్య ఆర్థికంగా సహాయము చేసేవాడు. మా బానగ్గారికి వాళ్ల మేనమామగారు చదువుకు సహాయం చేశారట. వీరిద్దరు వారివారి సమిష్టి కుటుంబాల అభివృద్దికి ఎంతగానో కృషి చేశారు. అక్కయ్య మరది తన ఆసుపత్రికి "జయ నర్సింగ్‌ హోమ్‌” అని పేరు పెట్టుకున్నాడంటే ఆమె ఎడల వారికున్న గౌరవము, అభిమానము తెలుస్తుంది. ఆయన స సర్గస్తులు డా! సత్యనారాయణ. 1982లో మరణించారు. అన్నయ్య కూతురు ఆషా అక్కయ్యతో పాటు ౪1228, అక్కడ నుండి గుంటూరు వచ్చి వీరింటిలోనే చదువుతూ అందరికి సుపరిచయన్సురాలే. చిన్నవయసులోనే 14.4. చదువుతూ 166గల/ జబ్బుతో మరణించింది. ఆషా మరణము బావగారికి, అక్కయ్యకు చాల వేదన కలిగించింది. వారి హాస్పిటల్‌లో ఒక విభాగమునకు ఆషా స్మృతిభవన్‌ అని పెట్టారు. వారి మనుమరాలికి ఆషా అని నామకరణము చేశారు. మా తాతగారు, అక్కయ్య తండి, 1982 5066లో చనిపోయారు. గుంటూరులోనే తల్లి 1987లో పోయారు. అక్కయ్య తల్లి చనిపోయే వరకు కుమార్తితోనే ఉండి గృవా యాజమాన్యం చూస్తుండేది. తమ్ముడు భార్య నాగరత్నమ్మ “90లో మరణించింది. విధి విచిత్రమేమోగాని వర్మ అన్నయ్య నాగపూరు నుండి చూచుటకు వచ్చి 92 ౪5లో చెల్లెలి దగ్గర వఠాత్తుగ మరణించాడు. కావలసిన, కావాలనుకున్న వారు కొద్దితేడాతో కాలం చేయుట ఆమెకు తీరని గాయమైంది. తరువాత నెల రోజులకే అక్కయ్య పోయింది. అన్నాచెల్లెళ అనుబంధమలా ఉండేది. 1992వ సంవత్సరములో నేను ఆత్మీయులను చాలమందిని పోగొట్టుకున్నాను. గుంటూరు అత్తయ్య చనిపోయిందని నా పెద్దకుమారుడు ఆమెరికాలో ఉన్న నాకు ఫోను చేయగానే నిశ్చేష్టుడనయ్యాను. మా బావగారిని పలకరించుటకని ఫోను చేసి మాట పెగలక ఫోను పెట్టేశాను. నేను 91)4%6లో కడసారి చూశాను. ఆమె అప్పుడు నా భార్య కస్తూరితో "బాపట్ల వచ్చి నీ దగ్గర పదిలోజులుండాలని ఉన్నది” అన్నది. ఆమెకా సమయములో మానసికంగా కొన్నాళ్లు 62061 గా ఉండాలని ఉన్నదేమో ! బాపట్లు తీసికొని వెళ్లాలనుకుంటూనే ఆ పని చేయలేదన్న బాధ మిగిలింది. ఈ మధ్య చీరాల నుండి మిత్రుడు 0:. 260 గగ అక్కయ్య చిన్న కొడుకు సురేష్స్‌ వాడి భార్య యమున, గుంటూరు 06. 6011666%గ70021నా తోడల్టుడు ౬6౦0102764, ఆయన భార్య అక్కమ్మ వీరందరు ఆమెరికా వచ్చినప్పుడు వారు అక్కయ్య అంతిమయా(త్రలో పల్లెల నుండి పట్టణముల నుండి (రేడియోలో వినగానే) వేలాది (ప్రజలు పాల్గొన్నారని చెపితే నాకు చాల సంతోషము కల్గింది. పుట్టిన ప్రతివ్యక్తి గిల్టుక తప్పదు. మరణించేది భౌతికకాయమే. అక్కయ్య భౌతికంగా లేకపోయినా ఇంతమంది వృదయాలలో చోటు సంపాదించుకున్నదంళు అంతకన్న మానవ జీవితానికి కావలసినదేమున్నది * కాలచక్ర భ్రమణము వాపలేము - ఆమె ధన్యజీవి.

సదాశివం - జయప్రదం జు శ్రీమతి పద్మావతి (డ్హారయ్మ గారి చిన్ననాటి స్పేపాతురాలు. కన్టనుఖాలలో ఆవిడ మననువిప్పి మాట్లాడుకునే వ్యక్తీ. ఏటికెదురీది చదువుకుని, వుద్యోగం చేసి జయ(్రదగారి స్పేవాంతో నిలదొక్కుకున్న వనిత.) చిట్టిమ్మ చెలిమి = పద్మక్క కలిమి £: 1938 = 1939

విజయవాడ - గుడివాడ బస్‌రూటులో మావి రెండు పల్లెటూళ్ళు. జయప్రద చిట్టిమ్మ ఊరు కలువపాముల. పద్మక్క పద్మావతి ఊరు జమీదింటకుర్రు. మా ఊళ్ళు “ఊరు గొప్ప పేరు దిబ్బ కాదు.” ఇవి "రెంటీలోనూ గొప్పవి. ఇక్కడ వందల కొలది డాక్టర్డు, ఇంజనీర్లు, లాయర్లు, లెక్చరర్లు, మేథావులు పుట్టి పెరిగారు, ఇక్కడేగాక దేశవిదేశాలలో కూడా మెర్‌క్యూరీ లెబ్బలాగా వెలుగుచున్నారు. ఇది మా ఇద్దరికి ఎంతో గర్వకారణము. వారిలో ఒకే లేడీడాక్తరు (చిల్టిమ్మ) జయ(ప్రదాంబ నా చిన్ననాటి స్నేహితురాలుగా నాకు మరీ గర్యకారణము అయింది.

ఆ రోజులలో పల్లెలలో స్త్రీల ఉన్నతవిద్యకు తగిన ఆవకాశములు సామాన్యుల పరిధిలో లేవు. మా తల్లిదండ్రుల దయ వలన మేము ఇరువురము "ర ఉగంళ 6౮౮౮౧౫౪610 80 5థ00!1 లో [/0/౧0గ౫లో చేరి చదివాము. ఇక్కడే మా స్నేహబీజము వాటుకొవి ఏడాది మాత్రమే పెరిగి తరువాత పాదులో కూరుకుపోయింది.

అప్పుడు మనది మద్రాసు రాన్టము. మా స446400 లో ఎక్కువవారు మద్రాసు వారు. తెలుగు రానివారు. మా తరగతిలో నేను, చిట్టిమ్మ, శారద, నాగమణి, కస్తూరి, శేషారత్నం, చంపకలక్ష్మి, సుందరమ్మ కలిసి ఒక (గ్రూప్‌గా ఉండేవాళ్ళం. పోటీపడి చదివేవాళ్ళం. చిట్టిమ్మ అందరి కంటి చిన్నది. ఎత్తు తక్కువ. తెలివి ఎక్కువ. ఆమె వివేకము సూక్ష్మము.

క్లాసులో ఉ దొవారణలు చెప్పేటప్పుడు మా (గ్రామర్‌ మేడమ్‌ అమ్మాళ్‌గారు అనేవారు "డడ 052623 159 6650211656 3101656206 ఓం లలాటం! ౯1 11 గఏంయే25” ఇది మాకు ఎంతో పరమానందము. ఒకటో అలో తప్ప అన్నింటీలో జయదే ఫమ్టుమార్కు.

క. 553్చ/ ఆగరుం8 "01620౧110య ఓ గిల! [0 6౦61)7౧655"

2 5460962006 1608 1) గేం రగ0030[౪41ల౮ 2) ఉ0ం కెలా ఉరేశగ 3)సిశంలటం 4102064 12650020గల 4) క్యా కెగుంం816 0165016067 5) 9090౪౯ 06512౧6 ౫౦౮? ౪0౧” 066 6) [76 6 ౧4 46౧౮96 160% 66 1626 7) 56116 06 ౧41] ఉగ్ర ఆలం 6 హంం హ్‌ 06” "

2100808; మామూలుగా ఆమెది 510౪ ౪౦0166. ఆమెకు 5126-102౯ లేదు. స్తే విద్య, వారికి జరిగే అన్యాయములు, రాజకీయపరమై న కొన్ని ముఖ్యమైన విషయాలలో మాట్గాడేటప డు అది కంచుగంట $ అది పవర్‌పుల్‌ వాయిస్‌ ; అది సింవహగర్హన. అప్పుడు అందరు “పిట్ట కొంచెము - కూత ఘనము” అనేవారు. చిన్ననాటి ఆమె ప్రతిభయే పెరిగి మూడు వువు బలు = ఆరు కాయలుగా వృద్ధి చెందింది. “పువ్వు పుట్టగానే పరిమళించును గదా 1 రాజకీయ పరిజ్ఞానము ః అప్పుడు ఆంగ్ల పరిపాలన. కాంగ్రెసు పార్టీ - జస్టిస్‌ పార్టీ. జయలోని దేశభక్తి ఎన్నికల సందడిలో అందరము సరదాగా జండాలు చేతబట్టి నినాదాలు చేప్తూ ఊరేగేవాళ్ళము. చిన్నారి చిట్టిది ముందు వరుస. ఆమె చకాచకా నడుస్తూ “కాంగ్రెస్‌ పార్టీకి - అని అందిస్తే మేము “జో అనేవాళ్ళం. "జస్టిస్‌ పార్టీకి - అని అందిస్తే మేము “తాయ్‌” అనేవాళ్ళం. (ప్రతిపాట ఆమె మొదలు ఎత్తితే మేము రిపీట్‌ చేసేవాళ్ళం. పొటలు “మాకొద్దీ తెల్లదారతవము” “ఓటు ఓటనియేవు, ఓటునిమ్మనియేవు” , “ఓటు నీకెటు నిత్తుమూ - ఓ రాజ ఓటు నీకెటు నిత్తుమూ” “కాళ్ళాయి గట్టితేనేమీ - మనగాంధీ గోచితాబెట్టితేనేమీ” “"సామాన్యమటమ్మా | స్వాతం(ల్యమె సమకూరుట !సా। “ఈనాడు స్రీలందరేకమవ్వాలి, నానాట అభివృద్ది చెంది నడవాలి ! “రాజకీయాలలో రాటు తేలారీ, నిజ పరిస్థితుల నూహించగలగాలి” “గున్నమ్మ వలె గుండె చీల్చి ఇవ్వాలీ, రూన్సీవలే పోరాడి గెల్వాలి” “బానిస బ్రతుకూ బాధకాదా వేడీ రక్తమే నీలో లేదా” “కన్ను మూశావంటే కాదు మనదేశమి రోషమే నీకు లేదా సోదరా ! కాషాయిసన్యాసియా” “కత్తి పట్టిన నీదు ఘనపూర్వ చరితాలు కళ్ళ ముందుంచుకోరా ! పరవారి చేతిలో పడిపోయినా మనకు సొ $తం(త్యమూ రాదురా చవట బానిస (బ్రతుకురా” చిలకలపూడి = పొండురంగవి గుడి ః వీదెనా ఆదివారము శెలవు దినములలో గుడికి వెళ్ళేవాళ్ళము. _ స్వామిని దర్శించి, కానుకలర్పించి, పూజారిగారి చేత చఢ గోపురము పెట్టించుకొని, కూచుని భజన చేసేవాళ్ళము. “రండయ్యా ! రండయ్యా ! పండారీపురమునకు, శ్రీ పాండురంగణ్లి సేవించీ వద్దాము. రేపటికో

మాపటికో మనతనవు శాశ్వతమా ! ఊపిరి ఉండగనే శ్రీ పాండురంగణి సేవించీ వద్దాము. ఆకూలే పోకాలే అర్చించి వద్దాము.”

ఈ విధముగా అగ్రస్థానము ఆమెది. ఆటలు, [రేలా ౪0గీ4 సంగీతములో మిగిలిన వారిది వైచేయి. ఈ ఒక్కగానొక్కక5[0గ-5గురేలల[6 నాకుమం!రేల0- 16 అయింది. ఆ తరువాత ఎవరికి వారీ యమునాతీగే.

తరువాత 1961 శ] నుండి 19258లు€ వరకు పాదులో కొనఊపిరితో జీవము నిలుపుకున్న ఆ పిలక తెంపులేక ఎదిగిఎదిగి మూడు పూవులు = ఆరు క్రాయలు కాచింది. ఇప్పుడు జయప్రద డాక్టరు - పద్మావతి హిందీ టీచరు. జయప్రదను ఏరికోరి అర్జాంగిగా స్వీకరించిన ఘనుడు 14.5. డాక్టరు, శ్రీ డాక్టరు సదాశివరావుగారు. ఆయన 56160[10% చాల అభినందనీయము. ఆయన కంగం౯

_ ఫ21ని కాదు, క523]1ని ఎన్నుకున్నాడు. వీరిరువురు ౧౫26610౯620%-06ల. నలుబది ఏండ్ల మునుపటి ఆయన దూరదృష్టి చాల 460. [1

1. గుంటూరులో ఇరువురిని పిలిచిన ప్రతి పెళ్ళికి కలిసి వెళ్ళేవాళ్ళం _ 50004310ఆ608 చిన్మయానంద స్వామి 5066౭01౮, కొండా పార్వతీదేవిగారి ఇంట్లో [1%0[0%, కస్తూరిబా భవన్‌ (ప్రారంభోత్సవము, హైదరాబాదులో గీక5001- ల” గాక -వీటికి మేము ఇంకా నాలాంటి చిట్టెమ్మ సే హితులు కలిసి పాహితీనదన్వు : ఇది ఆశా సంస్కృతికి తప్పక జరిగేది. “ఢ్రీకృష్ణదేవరాయల వారి కొలువులాగా అప్టదిగ్గజములతో కిటకిటలాడేది.” ప్రతి పభలో స్వర్గీయ డా! అమరేంద్రగారి ఉపన్యాసము తప్పక ఉండేది ; ప్రతిసారి డాక్టరు ఆమరేంద్రగారు " “బంగారు పళ్ళెమున్లకెనా గోడ చేర్చు కావాలి” అనే వారి మాటలు నానార్హములతో _ కూడి ఉండేవి. ఒకసారి వారు వ్యంగ్యోక్తులతో ఇలా ఉపన్యసించారు. “ఆంగ్లేయులు 'పాణము లేని కారు ఇంజనుని కూడా “ఆది' అని అనరు. 'ఆమె' అని సంబోధిస్తారు. మనము అగ్నిసాక్షిగా పెండ్రియాడిన అర్జాంగిని పురుషాధిక్యపు అవాంకారముతో “ఏమేవ్‌, ఒసేవ్‌ అని (రోరింగ్‌) కమాండింగ్‌ వాయిస్‌తో పిలుస్తాము”. అన స అనాటి వారి మాటలు నా వృదయములో ఆణిముత్యపు మాటలుగా దాగి వుండి బియటికి కన్పించవు ?

తరువాత హాస్పటల్‌కే ౧౪౭౯౧౪౧[కోసం వెళ వలసి వచ్చింది. అప్పుడు చిట్టిమ్మ అమ్టావధానము, శతావధానములో లేదు. ఆ తీరిక వేళ ఆమె నోటి నుండి డాక్టరు సదాశివరావుగారిని గురించి సరసోక్తులు వినాలని ఆమెను ఉడికించాలని

“చిట్టిమ్మా ! డాక్తరుగారు కూడా నిన్ను అమరేంద్రగారు తమ ఉపవ్యాసములో ఎత్తిపాడిచినట్లుగావే (ఆయన. పిలువరని నాకు తెలుసు) పిలుస్తారా” అని చమత్కరించాను. అప్పుడు ఆమె చిరుకోపములో "“భలేదానివే ! బోరు మూసుకో! బుద్ధిలేదూ 1” (ఇవే ఆమెకు వచ్చిన రెండు తిట్లు) “ఆయన కమవీయుడు. నన్ను “జయా' అని మధురముగా పిలుస్తాడు. అది మామూలు పలుపు కాదు, లక్రవరహాల ఫిలుపు” అని అన్నది. ఆమెవోట వెలువడిన మాటలలో ఆమె ముఖము ట్యూబ్స్‌ లైటులాగా వెలిగింది.

డాక్టరు చిట్టీమ్మ -- పౌదార్యము

1. ఆమె తన చిన్ననాటి కాలేజీమేట్‌ సుందరమ్మగారిని అవసరము వచ్చినప్పుడల్లా ఆదుకునేవారు. నెలలకొద్దీ తన గృవాములో 11050142 లో ఉంచుకొని సేవచేసి ఆదరించేవారు.

2. జయకు అన్నదానము అంటే ఆసక్తి మెండు. ఏదో ఒక సందర్భము అషమ్మదో, నాన్నగారిదో, అమ్మగారిదో వర్ధంతిని పురస్కరించుకొని బృందావన్‌ గార్డెన్స్‌లో ఉన్న వికలాంగుల హాస్టలుకు నన్నుకూడా తీసుకు వెళ్ళటం జరిగేది. ఆమె చేతిమీదుగా ఆ బిడ్డలకు మనసారా వడ్డించి కడుపారా తినిపించి తాను ఎంతో తృప్తిగా 108 అయ్యేది. స్వ

ఒక్కొక్కసారి ఇంటిదగ్గర అన్నదాన సంతర్పణ చేయటం, బిచ్చగాళ్ళకు తోచినంత వేయటం జరిగేది. సంగీతము

సంగీతము మాష్టరుగారు ఇంటికి వచ్చి నేర్పేవారు. తనకు ఒక వీణ, మాప్టరుగారికి ఒక వీణ. పిల్లలు కూడా నేర్చుకున్నారు. వీణల మధురగానములతో అమె గృవాము మారు(మ్రోగేది. అది ఒక "5౪621110౧0" ఒకరోజు చిట్టిమ్మను వీణ మీద పాటపాడి వినిపించమనా ను. “అన్నా ! నీ అనురాగం, ఎన్నోజన్మల పుణ్యఫలం ! ఓ అన్నా ! పుట్టినరోజున నీ దీవెనలే వెన్నెల కన్నా చల్లదనం ! ఓ అన్నా ! అని ఆషమ్మ గుర్తుకురాగా ఇక పాడలేకపోయింది. డొక్టరు జయప్రదాంబ = హీందీ టీచరు పద్మావతి

మా ఇరువురి స్నేహము కృష్ణుడు - కుచేలుని స్నేహము అని అన్నప్పుడు అమె ఒప్పుకునేది కాదు. టీచరుకు ఉన్న గొప్పతనాన్ని ఇలా విడమరచి చెపే ది. “ఎంత గొప్ప డాక్షర్లయినా టీచరు దగ్గర అఆలు దిద్దినవారేగా. విద్యాభవనమునకు పునాదిరాళ్ళు టీచర్లీగా” అని అన్నప్పుడు నేను ఆమెతో “నీవు (పాణదాతవు, నేను జ్ఞానదాతను. (బతుకు వుంటుగా భాగ్యము” అని వాదోపవాదాలు సాగిపోయేవి.

చివరకు మనకు పోలికలు, కొలత బద్ధలు, తూనికలూ దేనికి ? ఇదిగో నేను ఓడిపోతాను చూడూ 'నీది ?651002016 009. రిటైర్‌ అయి కాలుమీద కాలు వేసుకొని కూర్చుంటావు. మొదటి తారీఖునే తెచ్చుకానవచ్చు. మాకు 6౧5105 రాదు. మేము 801-02812%06 లనూ, వడ్డీలనూ కరిగించుకు తినాలి అని నన్నే గొప్పగా ఆనటం ఆమె గ్ర 0/ కి నిదర్శనము. లక్ష్మీ నరస్వతుల తూకము

మా ఇంటను శ్రీనాథుని లచ్చమ్మకు పోతనయ్య సరసమ్మకు

మధ్యన వచ్చిపడింది రాజీ అమ్మ

బోయలులేని (మేనా) మేనమ్మ నడకను చూచి ఎద్దులు లేక

చకచకా నడిచే కాడిమ్మ పక్కున నవ్వింది

విన్నారా ఈ వింతా కన్నారా యీ చోద్యము

జట్టుపట్టుల ఇద్దరమ్మల గొప్పల కిట తావులేదు

పట్టుచీరల లచ్చమ్మకు నూలుచీరల సరసమ్మకు

మా ఇంట కుదిరింది సామ్యవాదము

పోరిపోరి ఓడిపోయి చేరినవారు ఒకే గూటికి ఇద్దరమ్మలు

ఒకే వెట్టె రెండు సారుగులలో పట్టుచీరెల మడతలు నూలుచీరల

అంచులు దూగ్రివాయి: లచ్చీ |! మా సరిసిని చిన్నచూపు చూడవద్దు.

శూ! (| క న థు...

. 1986 - వష్టి పూర్తి

1986లో డాక్టర్‌ సదాశివరావుగారు డా! జయ(ప్రదాంబ - వీరి షస్టిలు పూర్తి వేడుక మిత్రుల (ప్రోత్సావాములో జరుపుకున్నాము. అది ఒక కన్నుల పండువు. ఆబాలగోపాలము అందరితో సభ నిండింది. పందిరిలో పీటల మీద ఇరువురు పూలమాలలలో మునిగితేలారు. గౌరవనీయ్యులెన డా! జగన్నాథ రెడ్డిగారు (మాజీ ప్రిన్సిపాల్‌, మెడికల్‌ కాలేజి, గుంటూరు). "పుణ్య దంపతుల సేవను 'ప్రశంసించినప్పుడు ఈ ఆణిముత్యము “డాక్టర్‌ దంపతుల జౌన్నత్యములో అర్హభాగము డా! సదాశివరావుగారి అత్తగ్గారెన తులశమ్మ గారికి చెందవలసీనదే.” ఇది అక్షరసత్యము. గౌరవనీయ్యులైన డాక్టర్‌ శ్రీ బసవపున్నయ్యగారు. డాక్టరుగారి వాంస వేదికను పూలమాలికతో అలంకరించి మరియొక పూలహారమును డాక్టరుగారి చేతికి అందించి వారిచేత జయ(ప్రదాంబ మెడలో అలంకరింప జేయించటం ఎంత చూడముచ్చటగా ఉందో, వారి ఉపన్యాసము కూడా అంత వినముచ్చటగా వుంది. “డాక్టరు సదాశివరావు, డాక్టరు జయ(్రదాంబల దాంపత్య జీవితము కలకాలము వర్ధిల్లాలి. వారి అడుగుజాడలలో అందరము నడవాలి. డా! జయ(ప్రదాంబ గుంటూరు పట్టణములో సీనియర్‌మోప్ట్‌ లేడీ డాక్టరు. ఆమె ఐదుగురు డాక్షర్దకు జన్మనిచ్చిన ఆడబడుచు. ఈ అమృతవాక్కులు నా హవృదయ ఫలకమ్ముపై _చెక్కుచెదరలేదు. _స్వర్లీయ్యులెన, కీర్తి శేష్ములెవ...గౌరవనీయులెన జె.కే.సి. కాలేజీ మాజీ ప్రిన్సిపాల్‌ శ్రీయుత రోశయ్యగారు “నేను చెప్పాలని అనుకున్నవి అన్నీ ముందుగానే అందరు చెప్పారు. వారిది జగమెటిగిన ఆదర్శ దాంపత్యము. నేను చెప్పటము మొదలుపెడితే ఎవరికీ బైము మిగలదు. కనుక వారి శుభాకాంక్షలతో, నా ఆశీస్సులతో ముగింపనిచో ఇక్కడే తెల్లవారే ప్రమాదము ఉన్నది" అని దీవించి అందరిని నవ్వించారు. ఈ విధముగా ఏ నోట వినా 2 ఏ పాట విన్నా పుణ్యదంపతుల స్తోతగానములే, మధుర గీతికలే. డాక్టరు దంపతులు - అల్జుళ్ళు - కోడళ్ళు ముందుగా ఒక తియ్యని నిక్కమైన మాట వినిపించాలి. ఒకరకంగా చెప్పాలంటే డాక్టరు సదాశివరావుగారికి చలసాని లక్ష్మీనారాయణవర్మ, తులశమ్మ దంపతులు 5000864 9610 0270౧15. ఇది ఇరువురి అదృష్టము. అలాగే డాక్టరు దంపతులు వారి అల్దుళ్ళకు కోడళ్ళకు కూడా 5600%6 56[0[017౮6 ప్రజావెద్యశ్రాల పుడమితల్లి మా వైద్యశాల _ అమ్మ మాకు భూగ్రవము. ఆమె రోగుల చుట్టూ తిరుగుతుంది అయ్య మాకు సూర్య(గ్రవాము. వెలుగును ప్రసాదిస్తాడు

వారి సేవ మాకు చంద్రగ్రవము. చీకటిలో వెలుగును ప్రకాశిస్తాడు

ఇదియే మా గొప్ప అదృష్టము. మీ వాస్తము చల్లనిది. మీ నేస్తము

మరువనిది. మీ జ్ఞానము తరగనిది. మీరు మాకు పెన్నిధి.

సదాశివుడు కత్తిపడితే జయశ్రీ మత్తు పెట్టు

ఇది ఒక ఉడుము పట్టు ఆయువు పెట్టు.

అమ్మ ముందు ఆయ్య వెనుక. ఇది బవు వేడుక

ఇక్కడ అయ్య స్వయం ప్రకాశము అవుతుంది అదృశ్యము

అప్పుడు కావాలి అమ్మ స్వయంప్రభ.

పురిటినొప్పుల ఆక్రందన, 'పెరటితోటకు ఆలంబన

అమ్మ మాట పెట్టుకు మూగస్తంధన

తెచ్చిపెట్టును చిట్టి చలువచందన

చావు (ద్రితుకుల అట్టుడుగున

మెరుస్తాడు వృదయ నందన, మురుస్తుంది కన్నతల్లి

వెలుస్తుంది టుంగుటుయ్యాల

(అమ్మ) నీ చేతిలో పసిపాపలు కోకొల్లలు

నీ( అమ్మ) మొదటి జుబ్బా తొడిగి అయినారు నీ అంతలు.'

అది చూచి అవుతుంది నీ మోము కొండంతలు

ఇది చూచి మా వృాదయము వేస్తుంది పార్పింతలు

ఇవి ఇంటింటా కనుపంచే కేరింతలు

కాకితో కబురు చేస్తే వచ్చివాలుతారు మా డాక్టర్టు

వారి వేగము శరవేగము. వారి ప్పీడు మైండు స్పీడు

కొనడఊపరితో ఉన్మమమ్ము చేరుస్తారు వైద్యశాలకు

మా ఉమ్మడి పొంతకారులో పునర్జన్మ ఎత్తించి

ఇంటికి చేరుస్తారు ఇది మా పూర్వ పుణ్యఫలము

ఇదే మా అంతులేని ఆవాంకారము చిట్టిమ్మ - భక్తి

చిట్టిమ్మకు వాకిట్లో ముగ్గులు చాల ఇష్టము. ఒక్కసారే చిన్న సిమెంటు దిస్తాడు ముగ్గు పోయించుకువేది. ముగ్గు బాగా వేసేవాళ్ళను చూచి పని చేయించుకునేది. ప్రతి శనివారము తలస్నానము భక్తితో పూజ, ఏ ఘుభకార్యాన్నికైనా

_ ముందుగా వినాయకుని పూజ, సత్యవారాయణ స్వామి పూజ విధిగా చేసేది.

చిట్టిమ్మ = ఆషమ్మ వ! ఆవమ్మ = చిట్టిమ్మ ఆషమ్మ చిట్టిమ్మకు మేనకోడలు తొలిబిడ్డ వలె పెరిగింది అత్త ఒడిలో యం.ఏ చదివింది ఆమె బడిలో చేరింది మృత్యు ఒడిలో దాగింది అత్త వృదిలో క నత? ల న న స 1. జే ఎట్ట! కో శ రక్‌ (| /..: 1947 = మేనకోడలు ఆషితో ఆవమ్మ సేవ ఆఅషమ్మ వొడి పిల్లల బడి ఆమె అఆల పునాది అత్తబిడ్డలకు సిమెంటు ఇనుప పునాది వేసింది పునాది రాళ్ళు లేచాయి కొండంత స్తంభాలు పూర్తి అయినాయి ఆపార్టుమెంట్లు

'పేరుకున్నాయి దొంతర్జు వెలిశాయి నర్సింగ్‌ హోములు

దొటాయి సముద్రాలు, పాకాయి పరదేశాలకు

అక్కడ అవుతున్నాయి మళ్టీ వైద్యశాలలు

అఆల బీజం మొలకలు పెరిగి మరల బీజా

లయినవి. ఆమె విద్యావృక్షము వటవృక్షమై 0ది

ఇది అంతయు ఆషమ్మ చలువ. వెలలేనిది ఆషమ్మ విలువ. అమరజీవి డాక్టర్‌ జయప్రదాంబ

చేయిజారి పోయెను నిండుకుండ ఒలికిపోయెను సుధాధార

విరిగి పోయెను మాకు అండ (బ్రద్దలయ్యెను అవిటి గుండె

చెదిరి పోయెను సదాశివుని మనను

మారు[మ్రైోగెమ అమ్మబిడ్డల ఆత్మఘోష. అది నీవు చూస్తే

పోలేవు. గంగిగోవుపాటి నోరు నీకు లేకపోయె నమ్మ

వా బిడ్డలను కన్నులార కాంచి, తిరిగి వత్తునన్న మాట నీ నోట

రాలేదు. ఆంత నీకు మృత్యుతల్లి (ప్రాణదానము చేసియుండు.

అఆడగకుండ ఎవ్వరైనా పెడతారా ! అడగకయే నీవు ఎన్నియో

'ప్రాణదానములు చేశావని అది అందరూ చేయగలరా !

అదికాదులే డాక్టరమ్మా ! ఇంతకంటే మంచి తరుణము

ఇక నీకు రాదని నీ శంభయ్య, నీ చిన్నారుల వాస్తముల మీ

దుగా కాటిని ఆలంకరించినావు. అంతులేని ప్రతిభతో భాగ్య

"రేఖ బలిమి నాదని శివసాన్నిధ్యము చేరినావు. పరమపదము పావనము

చేసివావు.

కల్పవృక్షము వాడిపోయెను. కామధేనువు ఎండిపోయెను. ఊటబావి ఒట్టీవోయెను. పసిడి గృవాము చేవపోయెను. శివుని ముఖము చిన్నపోయెను. చిన్నారుల మ్రుత్తు కుమిలిపోయెను. అమ్మా! అన్న ఆర్తనాదము దశదిశలు ('ప్రాకెను. ఎటుచూసినా కుందురాజ సమే విందుచేసె. ఇసుకవేసినా రాలని జనము. చీమలు దూరని చెటువంత దృశ్యము. చూసితీరాలి నీ ఆనంత అంతిమ విషాద ఎైభవాన్ని. కదిలింది కదంబ పూల శోకరథము. ఎక్కింది పుష్పక దివ్యవిమానము. వాలింది సురపురి వాకిట. హారతి పట్టారు సురకాంతలు. దొరికింది వారికీ మర్యభామ జత. “ఎంత తపంబు సేసి జనియించిఠొకోమర్త్యభామినుల్‌ొ అని అనిపించుకున్న అదృష్టదేవత. వేసింది జయమ్మ సురపురిలో మకాము. చేపట్టింది విమల గాంధర్వవీణ. అక్కడ అవుతుంది సంగీత పంతులమ్మ. అక్కడ నేర్పుతుంది వారికి "ఎంత నేర్చినా కాంతదాసులో అన్న త్యాగరాయ కృతులు. జత కుదిరింది 'ప్రాణదాతకు జ్ఞానదాతకు.

లుదిసలుకు నీ జవితము ఆదర్శము వీ సేవ మరువలేము వీ బుణము తీర లేము, చెలసాని చెంగల్వ పట్టి కాసరనేనివారి గాదిలి కోడలా, రోగులపాలిటి సంజీవినీ ఇదే నీకుమా కనీ టి స్మృత్యంజలి, గీతాంజలి, బాష్పాంజలి. చాలుచాలు ధన్వంతరి ఇక శోకగీతము ఆపుతాము కన్నీరు పాడనీయదు మూగభాషకు చోటుచాలదు పక్షపాతము నాకులేదు యక్షప్రశ్నలు నన్ను వేయకు అదిగో అమ్మ చిత్రపటము మిరిమిరి చూస్తోంది ఇక చాలింపు నీ సుత్తి మిగిలించు కాస్త చెత్త కదలింది పూలరథము నిండింది రాజబాట సాగింది చివరియా[త చేరింది శయనవాటిక, ఆయింది బూడిద కుప్ప వెలిసింది ధృవతార, మిగిలింది విషాదరేఇ ఇదే మూ కడసారి సాగనంపు (అప్పగింపు) అందుకో మా అఖండ అక్రు అంజలి నిండినాయి చరిత్ర పుటలు అయినాయి చెరగని ముద్రలు నిలచాయి అశోకుని రాతిచెక్కుళు స పలకలు చట్టులు ఇదేమా ఆత్మఘోష కంటిశోషు

నురపురాని మనసీష్షి

• గ్రీమతి నూరపనేని మళ్లికాంబ (మచిలీవట్పుంలో డ్హాయ్మ గారి నవోధ్యాయిని. (వ్రన్తుతం విజయవాడలో న్యాయవాది మునినీవల్‌ కార్య రేటల్‌) శ్రీమతి స్వర్గీయ కాసరనేని జయప్రదాంబగారు, నేను, కృష్ణాజిల్లా, తాడంకి, జిల్లా బోర్డు పౌ స్కూలులో సహపాఠకులుగా ఉండేవారం. “పూవు పుట్టగనే, పరిమళం వెదజల్లు” నట్టు ఆ విద్యార్ధి దశలోనే ఆమె చక్కగా, ఆంగ భాష, మంచి ఆధిపత్యం కలిగి ఉండేది. చక్కగా వ్రాయడం, నిర స్యయంగా మౌల్గాడడం, ఆమెకు వెన్నతో పెట్టిన విద్య. ఆమె నునిశిత మేథాకక్తి గలది. తదుపరి ఆమె ఆ రోజులలో, ఉన్నత ప్రమాణాలుగల, బందరులోని లేడీ అఆంధెస్‌ స్కూలులో ఇర్టీషు మీడియంలో 5.5.ఓ.0. వరకు చదివింది. సహజంగా ఉన్న ఆమె తెలివితేటలు, (ప్రజ్ఞావిశేషాలను, ఆ పాఠశాల వాతావరణం సర్వాంగ సుందరంగా తీర్చిదిద్దింది. ఆమె మంచి స్తే సవాశీలి.

తరువాత మేమిద్దరం, బందరు హిందూ కళాలలో విద్యార్థులుగా ఉండేవారం. ఇంటర్‌మిడియట్‌లో, ఇద్దరం బయాలజీ (గ్రూపు తీసికొని రెండు సంవత్సరాలు శ్రద్దగా చదివేవారం. కాలేజీలో కూడ ఆమె ఆంగ్గంలో (ప్రథమురాలుగా ఉండేది. మేము దాదాపు ఏడుగురం కలిసి చదువుకొనేవారం. మమ్ములనుచూచి, ఆనాటి విద్యార్థులు, మమ్ములను “బాల నాగమ్మ అక్క చెల్లెళ్లు" అనేవారు. ఇందులో నేను మళ్లికాంబను. మరొకరు జయప్రదాంబ. ఇంకొకరు శారదాంబ. ఇంకా మిగిలిన నలుగురు కూడ అంబలే. మాకు ఆమె ఆదర్శ మహిళగా, కరదీపీకగా, బాలనాగమ్మను మరపీంచే వ్యక్తిత్వం కలిగి ఉండేది.

“గతానుభవ మానవ (ప్రాబల్యమే నేటి ప్రపంచ” మన బట్టు ఆమె నాటి విద్యార్థి గుణ విశేషాలే, నేటి విద్యార్థులకు మార్గదర్శకాలు అనుటలో ఎట్టి సందేహం లేదు. ఆమె హీతమితభాషి. ఆ ఏడుగురిలో మేమిద్దరం ఎక్కువ సన్నిహితంగా మెలిగేవారం. ఆమె నిగర్వి. ఇతరులను గౌరవించేది. ఆమె ఎపుడు విజయవాడ వచ్చినా, మా ఇంటికి వచ్చి నా యోగక్షేమాలను అడిగి తెలిసికొనేది. వాతో కలిసి భోంచేసేది. సే సవంపట్లు ఆమెకుండే గౌరవానికి ఇంతకంటే నిదర్శనం ఏం కావాలి?

ఆ ధన్యజీవికి నా (శ్రద్దాంజలి

అక్క జయప్రదగారు =. దండమూడి మహీధర్‌ (డ* జయ(్రదగారి మానన సోదరులు. ఆకాహాణీ పొంటీ విభాగములో వనిచేసారు. " రభయిత్క అనువాదకర్త.. తనదెన బాణీలో శతక వాజ్మయాన్ని సృష్టించి కర్షక కవిగా, హేతువాదిగా, సంస్కారవాదిగా, వేదాధ్యయనపరుడుగా పేరు గడించిన శ్రీ చలసాని లక్ష్మీనారాయణవర్మ నాన్నగారు 1950 మేలో విద్యావనం ( పామ[ర్రు'లో జరిగిన వా పెళ్ళికి వచ్చి, నా మీద రాసి అచ్చువేయించిన పద్యాలను పదిమందికీ పంచినా దగ్గరకు వచ్చి కూర్చున్నప్పుడు నాకెంతో బాధ వేసింది. 1949లో నేను వార్దాలో జి.ఎస్‌. కాలేజీ ఆఫ్‌ కామర్స్‌లో హిందీ షార్టుహాండ్‌లో రిపోర్టర్‌ కోర్సు ప్యాసై ఉద్యోగాన్వేషణ నిమిత్తం నవభారత్‌ హాస్టల్‌లో వుంటున్న సమయంలో శ్రీ వర్మగారు వార్దాలో ప్రయాణం బ్రేక్‌ చేసుకొని నన్ను కలుసుకోవడానికి వచ్చారు

• అక్క జయప్రదగారు చెప్పినమీదట. ఇంటర్‌మీడియేచ్‌ అయ్యాక వార్జాలో ఉంటూ “రాష్రభాషా రత్న, 'సాహిత్యరత్న' హిందీ రిపోర్షర్స్‌ కోర్సు పూర్తయ్యాక హిందీ (ప్రాంతాలలోనే ఎక్కడో ఒకచోట ఉద్యోగం చూసుకొని స్థిరపడి పోవాలని వున్నదని రాసిన నా ఉత్తరానికి సమాధానం రాస్తూ - అక్క జయప్రదగార్మూ కట్నీలో వున్న ఒక సంబంధాన్ని గురించి ప్రస్తావించి - ఆలోచించుకోమని కోరారు. ఆ సంబంధం చేసుకుంటే నీకు అన్నివిధాలా బొవుంయిందన్నారు. నేను “'సశే ! ఆలోచిస్తానని రాశాను. నాన్నగారు ఆ సంబంధానికి సంబంధించిన పూర్తి వివరాలు నాకు చెప్పినా అంగీకారాన్ని అడిగి పోదామని వచ్చారు. “ముందు ఉద్యోగం!" అని షరతు పెట్టి - మీ ఉభయుల సలహా మేరకు నడుచుకుంటానని మాటిచ్చాను.

కాని చివరకు నా మాట నిలబెట్టుకోలేకపోయాను. ఆ తరువాత పదిరోజులకే ఢిల్లీ నుంచి మద్రాసు వెళ్తూ వార్చాలో ఏదో పనిమీద బజాజ్‌వాడిలో మకాం బెట్టిన పద్మశ్రీ మోటూరి సత్యనారాయణగారు నాకు కబురు చేసి - “ఏమయ్యా ! నీలాంటి వ్యక్తి మద్రాసు హిందీ ప్రచారసభకు చాలా అవసరం వుంది. వచ్చేనెల మద్రాసు వచ్చి నన్ను కలుసుకొని ఉద్యోగంలో చేరు!” అని చెప్పి - నేను ఏం. చెప్పాలా అని ఆలోచించుకొని నోరు తెరిచేలోగానే ఆయన కాస్తా లోపలికెళ్ళిపోయాడు.. “ఏం ఫరవాలేదు ! సంతోషం ! శ్రీ సత్యనారాయణగారి మాట పాటించావు. అర్జునరావు చెల్లెల్ని చేసుకొని మంచిపనే చేశావు. తల్లిలేని పీల్లని ఎవరో ఆ సంబంధం తిరస్కరిస్తే ముక్కూమొవూం చూడకుండానే

ఆ అమ్మాయిని చేసుకున్నావు. సంతోషం !” అని అక్క జయ(ప్రదగారు ఉత్తరం రాశారు. ఆ ఉత్తరం నన్నెంతో ఉత్సాహపరచింది. నాన్నగారు నా పక్కన కూర్చోడంలో పాత సంగతులన్నీ గుర్తుకు వచ్చి బాధపడ్డాను. ఆ మాటే నాన్నగారితో అంటే "గతాన్ని మరచిపో !" అని నన్ను వర్తమానంలోకి తీసుకొచ్చి ఎన్నెన్నో కబుర్లు చెప్పారు - యలమంచిలి వేంకటిశ్వరరావుగారు, సాబ్బయ్యగారు, పొట్లూరి నాగభూషణంగారు, చలసాని కృష్ణారావుగ్యార్ణ సమక్షంలో !

నాన్నగారి ఆత్మ బొన్నత్యానికి, అక్కగారి సొమనస్యతకు నేనెంతో అబ్బురపడీపోయాను - నా పెళ్ళిరోజున ! గతాన్ని మరచిపోయాను. గుంటూరు చరిత్రలోనే అక్కగారి వివావాం ఎన్నో అద్భుతాల్ని సృష్టించింది. మొదటి అద్భుతం - గుంటూరులో వైద్యవృత్తిలో చేరిన ప్రథమమహిళ కావడం. రెండోది

• దంపతులిద్దరూ డాక్షర్డు కావడం ! మూడో అద్భుతం - దండలు మార్చుకొని సంస్కరణ వివావాం చేసుకోవడం. అయితే వీటన్నిటి కంటే మహాదు బలమైన సంఘటన ఒకటి జరిగిపోయింది. దీంతో డా! కాసరనేని సదాశివరావుగారు మహోన్నత శిఖరాలను అందుకున్నారు. ఆంధ్రదేశ చరిత్రలోనే ఒక సంచలనాన్ని సృష్టించి ఒక మహోన్నత ఆదర్శానికి నాంది వాచకం పలికింది, ఆ సంఘటన. డా! సదాశివరావుగారు వరకట్న దురాచారాన్ని రూపుమాపే ఉద్దేశ్యంతో కట్నం తీసుకోనని స్వచ్చందంగా ముందుకొచి ఏ డీ జయ'ప్రదగారిని వివాహాం చేసుకొని ఆనాడు సంఘంలో పెద్ద సంచలనాన్ని కలిగించిన మాట యధార్థమే ! అయితే ఈ విషయంలో డా! జయ(ప్రదగారు కూడ తనవంతు పాత్రను అత్యంత సావాసోపేతంగా నిర్వర్తించి, కృష్ణాజిల్లాలోని అనేకమంది యువతులకు ఆదర్శప్రాయంగా నిలిచి చరిత్రను సృష్టించారు. చదువుకోవడం (ప్రారంభించినప్పటి నుంచీ ఆమెలో ఒకేఒక అభిప్రాయం నిత్యం పనిచేస్తూ ఉండేది - తను ఎన్నటికీ కట్నం కోసం ఆకించే వ్యక్తిని వివావాం చేసుకోదు ! ఈ ఆదర్శానికే ఆమె కట్టుబడి ఉంది - డా! సదాశివరావుగారిని వివాహం చేసుకునేరోజు వరకూ ! ఒకరకంగా చెప్పాలంటే ఈ ఉభయులు కూడా తమ లక్ష్యాన్ని సాధించుకున్నారు. ఆంధ్రదేశ సంస్కరణోద్యమ చరిత్రలో సముచిత స్థానాన్ని సముపార్టించుకున్నారు.

డొశీ సదాశివరావుగారు కట్నం లేకుండా అక్క జయప్రదగారిని వివావాం చేసుకున్నారు. ఆంధ్రదేశ చరిత్రలోనే చిరస్థాయిగా నిలిచిపోదగిన సంఘటన ఇది! ఈ ముగ్గురినీ నేను నా జీవితంలో ఎప్పటికీ మరచిపోలేను. ఈ 43 సంవత్సరాల కాలంలో ఎన్నో విషయాలలో, ఎన్నో సందర్భాలలో ఈ ముగ్గురూ నన్ను ముందుకు నడీపించడంలో తోడ ఏఏడినవారే ! ఈ ముగ్గూరూ మా ఇంటికి నిత్యం ముఖ్య అతిథులుగా వస్తూ ఉండేవారు.

నా పెళ్ళి విషయంలో అలా జరిగిందిగాని నూ అబ్బాయి పెళ్ళి విషయంలో మాత్రం తు.చ. తప్పకుండా అంతా అక్కగారు చెప్పినట్టే చేశాను - శెండో అధ్యాయంలో ! మొదటి అధ్యాయానికి సృష్టికర్త డాక్టర్‌గారు. తీరా మా అబ్బాయి పెళ్ళినాటికి ఈమె లేకుండా వెళ్ళిపోయారు [! చూశారా, ఎంత అన్యాయం చేశారో ! చాలా బాధపడ్డాను.

మనం మానవమాత్రులం గనుక ప్రతిదానికీ బాధపడీపోతాం. కాని అక్క జయప్రదగారు అందరిలాగా అలా బొధపడరు ! ఆమె మానవమా(్రురాలు కాదా? ఏమో, కాకపోవచ్చు ! గుంటూరులో వెద్యవృత్తిలో చేరిన ప్రథమ మహిళ "కావడంవల్ల, చదువూ, సంస్కారం వున్న కుటుంబంలో పుట్టినందువళ్ల - _వెద్యవృత్తి పబ్ల ఆమెకు ఎనలేని అభిమానం ! మనుషులంటే ఆమెకు ఎంతో (ప్రేమ |... జనం ... జనం ... జనతా వైద్యశాల ... ప్రజా వైద్యశాల ... ఎంతో చిత్తపద్ధితో, మానవతా దృష్టితో వైద్యం చేస్తూ, (ప్రేమను పంచి ఇస్తూ తన్మయత్వాన్ని పొందింది. జీవితాన్ని చరితార్థం చేసుకున్నది. జనానికి ఆరాధ్యదేవతగా మారింది. అందుకే ఆమె మానవమాశ్రుల కంటే పెస్టాయికి చేరుకున్నది.

అమె మనుషుల్ని (ప్రేమించేది. కాని ౫2(130%1గ0% పెంచుకోలేదు. న! ప్రేమకు ఒక పరిధి ఏర్పడుతుందని ఆమె ఉద్దేశ్యం కావచ్చు. “వస్సుధైక కుబుంబకమ్‌' అనే భావానికి ఆఘాతం వాటిల్లుతోందని ఆమె - అనుకుంటారేమో ! గ&([20%6౧6వల్ల కొన్ని పరిధులు ఏర్పడతాయని అనుకొని ౦0౧౧౫౯౧౦౧౬కు అధిక (ప్రాధాన్యత ఇవ్వడంతో ఆమెలో అబ్ద్బర్వేషన్‌' 'పెన్టాయికి చేరుకున్నది ... పరిశీలన ... పరిశీలన ... ప్రకృతి పరిశీలన ... మానవ పరిశీలన ... మంచిచెడుల పరిశీలన ... ఇష్టాయిష్టైలి పరిశీలన ... మనస్సులో చెలగీగే వివిధ భావాల పరిశీలన ... అధికమ్టైంది. చివరకు ఆమె మానసికస్థితి ఏస్టాయికి చేరుకున్నదంటి - పరిశీలించే భావనే ఆమెలో పరిసమాప్తమ్రై పోయింది. ఆ స్థితికి ఆమె చేరుకునేటప్పటికి పరిపూర్ణతను సంగప్రాప్తీంచుకున్నది. దాంతో తనువు చాలించింది. అప్పుడు అన్ని విధాలా ఆమె ఒక పరిప్తూర్హమై న మనిషిగా జీవించి ధన్యుర్వాలెందని నా అభి(ప్రాయం. _

అయితే అమె పట్ల 26200061 'పెంచుకున్నవాళ్ళు అపరిమితంగా వున్నారు - ఇంటాబయటా కూడా ! బయటి విషయం అలా వుంచి - ఇంట్లో వాళ్ళను గురించి ఆలోచిస్తే మటుకు ఆశ్చర్యం వేస్తుంది. షష్టిపూర్తి సందర్భంలో డాక్టర్‌గారు అన్న మాటలివి ః “నా శ్రీమతి, నేనూ ఒకే విధమైన జీవన దృక్పథం కఠలవారం. వివిధ విషయాలకు సంబంధించి స్వల్పమైన అభ్మిపాయభేదాలు ఉన్నప్పటికీ అవి మా జీవన స్రవంతికి అడ్డురాలేదు ... అదృష్టవశాత్తూ మా పిల్లల

వల్ల మాకు ఏనాడూ సమస్యలు ఉత్పన్నం కాలేదు. వాళ్ళ చదువు సంధ్యలలోగాని, పెండ్లిండ్లలోగాని వారి యిష్టమే మా ఇష్టంగా జరిగాయి 1” అక్షరాలా నిజం ... ఆ ఇంట్లో స్వేచ్చా వాయువులు స్వచ్చందంగా విహరిస్తూ ఉంటాయి. అందరూ మనస్సు విప్పి మాట్లాడుకుంటారు. అక్కడ ఎప్పుడూ ప్రూంతత తాండవిస్తూ ఉంటుంది. దీనికి కారణం - అక్కడి స్వేచ్చలో నియంత్రణ వుంది. 501 10౪16686 ద్వారా నిగ్రీేశించుకున్న వాద్దులు వున్నాయి. ఆ వాద్దులు ఎవరూ అత్కిక్రమించరు. అతిక్రమించే ప్రశ్న లేదు... ఆ వాద్దులు స్వయంనిర్మిత నియంత్రణ కావడం వల్ల ఎలాంటి కట్టుడీ లేదు. వయస్సుతో నిమిత్తం లేదు. తాతా మనవడూ కావచ్చు; తండ్రీ కొడుకూ కావచ్చు ; అన్నా తమ్ముడూ కావచ్చు; వదినా మరదలూ కావచ్చు... విషయం దైనా కావచ్చు. అన్నిటి మీదా అక్కడ చర్చలు సయక్షిప్తంగానూ, సుదీర్హంగానూ కొనసాగుతాయి. ఉదాహరణకు - 8వ తరగతి చదివే కృష్ణవర్హన్‌కూ వాళ్ళ తాతగారికీ మధ్యన ఈ మధ్యనే సాహిత్యచర్చ జరిగితే భవభూతిని గురించి, కాళిదాసును గురించి, ఎర్రన అరణ్యపర్వాన్ని స గురించిన ప్రసక్తి వచ్చింది. కృష్ణవర్ధన్‌ జాషువా పద్యం ఒకటి విన్చిస్తే, ఆ జాషువా ఎవరో కాదు, మనింట్లో జరిగిన సాహితీసదస్సులో పద్యాలు విని ంచేవారు. “సాహితీ సదస్సు" అనే పేరు ఆయనే పెట్టారు. నీకు తెలీదులే ! మీనాన్న రమేష్‌కు అన్నీ తెలుసు 1! అని తాతగారి సమాధానం.

(ప్రకృతి సౌందర్య విన్యాసాలు కర్షకకవి వర్మగారి రచనలలో అనేకచోట్ల దర్శనమిస్తాయి. ఈ కవితలను సమీర్‌ చదివే అవకాశం లేదు... కనీసం సంజీవ్‌దేవ్‌గారి పుస్తకాలు కూడా చదివి వుండడు. కాని తన 11వ ఏటనే ప్రకృతి శోభను వర్ణిస్తూ ఇంగ్లీషులో కవితలు అల్జాడు.. వాబిని చూస్తే ఆశ్చర్యం చేస్తుంది. పై తరం వాళ్ళ ప్రభావం కింది తరం మీద వారసత్వంగా ఎలా పడుతున్నదో మచ్చుకు రెండు చూడండి.

1/06) టం540 డం[ 156 6౪౯౭౧౫” రడ 00000003] 16౧115 ౧010 10 513 1576 665% 18002064 1030. తీ[6 50163 (16 ౧౧౦౦౧౦1 ౧60010 650% ౧6౪6౯ 58009 10 ౧054 గిగిరే 6 ఆలా 125608 18013 91654 నిత్యం సూర్యుడుదయించినప్పుడు నిలచిపోతుంది ఇక్కడ ఆ శాశ్వత కాంతి ఈ పృద్వికి ప్రసాదిస్తుంది వెలుగును వేడిని పంపుతుంది శశిని సంచారానికి విశ్రమించటానికి ఎన్నడూ ఆగడు రవి ఎంతో ధన్యమైంది ఆ చిరంతన కాంతి.

01౧) ౧౦1606, ౪26 ౪0 [01015 624%,

01641 9701501406 ౯00 1014౪,

"గౌం96 ౪1056 006165 30 410,

11/11 66610 [౧01706%, (4113 5810,

"౧096 ౪1056 006163 276 [11 ౦౯5113,

రంంా/6 (00010 161] 4064 8605610; [11 0015.

ఓ ఆత్మీయులారా నద లేవండి ఉషోదయం ఇది

పరిఫభపరచుకాని మిమ్ముమీరు, కత్తిరించండి పచి [క మై దానానిి ్న్‌

దేవా పారిశుధ్యం గలవారు

చేరుతారు స్వర్గానికి తప్పక

పంకిల దేవులు

నరకానికి పోయి ముళ్లలో బిగిసిపోవ అర్హులు.

(తెలుగు అనువాదం ః డా! సంజీవ్‌దేవ్‌

1966 నుంచి సాహితీసదస్సు సమావేశాలు ఒక దశాచ్దిం పాటు జరిగాయి - వాళ్ళింట్లో ! ఆంధ్రదేశంలో వున్న సాహీత్యవేత్తలెందరో ఈ గోష్టీ కార్యక్రమాలలో పాల్గొని వివిధ అంశాల మీద ఉపన్యాసాలు కొనసాగించారు. ఆ ఉపన్యాసాల ప్రతిధ్వనులు ఇప్పటికీ ఆ ఇంటిగోడల మధ్య మారుమ్రైోగుతూ వుంటాయేమో ! ఈప్రభావం వల్లనే అక్కడ పుట్టిన చిన్నాచితక నోబి నుంచి భవభూతి, కాళిదాసాదుల రచనలను గురించిన ప్రస్తావన రావడం జరుగుతున్నదా ?

డా ఉషాబాలగారి అబ్బాయి - భాను కూడా వాళ్ళ ౧ అమ్మమ్మను గురించి ఒక కవిత రాశాడు ! ఆశ, తులసి, సుమన, జయను గురించి కూడా కొన్ని సంగతులు విన్నాను. ఏది ఏమైనా ఆ ఇంట్లో పచ్చళ్ళను గురించి, తినుబండారాలను గురించి ఎంత విస్తృతంగా మాట్ట్లాడుకుంటారో, తాము ఇటీవల చదివిన నవలల గురించి కూడా అంత విస్తారంగా చరి సంచు కుంటారు.

501 100౪116606 ద్వారా నియంత్రించుకున్న సరివాద్దుల అతిక్రమణ అప్పుడప్పుడు జరిగితే జరిగిపోవచ్చు. ఆత్మాభిమానం దీనికి కారణం కావచ్చు. ఇందులో తప్పులేదు. అభిప్రాయభేదం ఉండటం అనేదాన్ని మనిషీ నిశిత అధ్యయనశీలతకు చివ వంగా భావించుకోవచ్చు. దీన్ని మానవ సవాజగుణంగానే భావించుకోవాలనుకుంటాను.

అక్క జయ(ప్రదగారు ఆప్యాయతను పంచి ఇవ్వడంలో ఆమెకు ఆమేసాటి అనిపిస్తుంది. సగం రాసిన నా నవలను గురించి అప్పుడప్పుడు వాకబు చేసేవారు. నువ్వు పూర్తిచేస్తే ఇక్కడ గుంటూరులో నేను ప్రింట్‌ చేయిస్తానని కూడా రాన్తూ ఉండేవారు ! ఆమె కథాసంకలన ప్రచురణ విషయం ్రస్తావించినప్పుడల్లా - నవ్వి ఊరుకునేవారు. ఉన్నతశశ్రేణికి చెందిన కథా రచయిత్రిగా గణుతికక్కవలసిన జయ(ప్రదగారు _వెద్య సేవలో నిమగ్నమై కథలు రాయడం నూనేశారు. ఆమె రాయక నాలాంటి వాళ్ళను ఎంతగానో [ప్రోత్సహిస్తూ ఉండేవారు. ఆమె (ప్రోత్సావా ఫలితంగానే నా కధల సంపుటి ఒకటి విజయవాడ నుంచి వెలువడీంది - 'నిజం కావలసిన కలలు" అనే పేరుతో ! దీన్ని నేను 1972లో ఆమెకు అంకిత మిచ్చాను.

"కధలు రాయకపోతే రాయకపోయారు. నాన్నగారిలా మీరు కవిత్వం ఎందుకు రాయకూడదూ ?” అని అప్పుడప్పుడు అంటూ వుండేవాళ్లి. అలాంటి సందర్భాల్లో ఆమె ఒక్కసారిగా అంతర్ముఖురాలుగా మారిపోయేవారు. ఆలోచనల భారం అధికమై నప్పుడు ఆమె మాట్టాడేవారు కాదు. ఆమె ఎంతో మిక్కుటంగా (ప్రేమించిన వ్యక్తులు కనుమర్శుగెపోయినప్పుడు ఆమె ఈ స్థితిలో కన్చించేవారు. (ప్రేమకు పర్యాయపదంగా నిలిచిన తన తల్లి తులశమ్మగారు తన నుంచి శాశ్వతంగా శలవు తీసుకున్నప్పుడూ, చిన్నప్పటి నుంచి తన దగ్గరే (ప్రేమగా పెరిగి ఎనె [నో ఆశల్ని రేకెత్తించి చివరకు అకస్మాత్తుగా ఈ లోకం వదిలి ఆశ వెళ్ళిపోయినప్పుడూ, ఆశ తండ్రి చుట్టపుచూపుగా వచ్చి అర్జాంతరంగా వారీ అన్నప్పుడూ, తనకు ఉచ్చస్థితిని కల్పించిన తండ్రీ ఇక కన్చించడు కాబోలని వూహీంచుకొని వ్యథ చెందారే తప్ప విచలితం కాలేదు. నిరాశకు చోటు కల్పించలేదు. పుట్టిన వాళ్ళు గిట్టక మానరు అనే యధార్దాన్ని గుర్తు చేసుకొని మౌనం పాటించేవారు.

అలాంటి ధీశాలి అయిన జయ(ప్రదగారు చూస్తూ ఉండగానే మన మధ్య నుంచి దూరతీరాలకు తరలి వెళ్ళటం ఎంతో బాధను కలిగిస్తున్నది. ఆమెలాగా మనస్సును ఊరటపరుచుకోవటం మనకు సాధ్యమా ? చర్చిల్‌ తన వివా స్వర్గోత్సవ సందర్భంలో ఏర్పాటు చేసిన మీటింగులో మాట్లాడుతూ తను ఇంతటి గొప్పవాళ్తీ అయ్యానూ అంటే దీనికి కారణం ఈమే సుమా అని తన భార్య శ్లెమిన్‌టైన్‌ను చూపించాడట ! అలాగే ప్రజా వైద్యశాల రజతోత్సవ సందర సంలో ఏర్పాటైన సభలో మాట్లాడుతూ డాక్టర్‌గారు - తన ప్రతిభ ఇనుమడించటానికి,

ప్రజావెద్యశాల పేరుప్రఖ్యాతులు వ్యాప్తి చెందడానికి మూలకారణం - జయప్రదగారేనని అన్నారబ! ఇది అక్షరాలా నిజం !

ఈ డాక్టర్‌ దంపతులను మనం విడివిడిగా చూడటం తటస్టపడితే - రెండు మహోన్నతమైన వ్యక్తిత్వాలు మన ఎదుట పాక్టాత్కరిస్తాయి. మద్రాసులో నాకు శ్రీ నార్ల వెంక టేశ్వరరావుగారిని పరిచయం చేసింది అక్క జయ(ప్రదగారు అయితే, విజయవాడలో ఆంధ్రజ్యోతిలో నాకు పబ్‌ ఎడిటర్‌గా ఉద్యోగం ఇప్పేంచినవారు డాక్టర్‌గాగు. నా జీవితంలోని ఈ రెండు విషయాలకు వేను అత్యంత [ప్రాధాన్యతను ఇస్తూ ఉంటాను.

డాక్టర్‌ జయ(ప్రదగారు డాక్టర్‌గా ప్రజలకు ఎనలేని సేవ చేసి అపారమెన ఫ్యాతిని ఆర్జించారు. అలాగే గృహిణీగా కూడా తన బాధ్యతల్ని అత్యంత సమర్థవంతంగా నిర్వహిస్తూ అటు పుట్టినింటి పేరూ, ఇటు మెట్టినింటి పేరూ నిరిబెట్టారు. చివరకు ఒక ఆదర్శమై న మాత మూర్తిగా కూడా రూపుదిద్లుకునా ఎరు. మూ |! లు ఇంతకంటే కావలసిందేముంది ? య ప త ల త 1! వనన న ల ఫం న ష్య స త లమ

చిన ఎనాటి జయప్రద =. శ్రీమతి ఆవుల జయ్రదాదేవి ( డ్వ్హారమయ్ము గారి దిందువులు - ఆంలకనా న ఆల్మ చిందువ్రులు/లోకాయుక్తో ఆవుల పాందిశివరావుగారి ధర్మవత్న. దుర్గాబాయి దోళిముణ్‌వో (వభావిత మొందిన వారిడువుడూ.)] డాక్టరు జయప్రదను చిన్ననాటి నుండీ ఎరుగుదును. నా పుట్టిన ఊరుకు దగ్గరే ఆమె పుట్టిన గ్రామం కూడా. మా ఇద్దరి పేర్లూ ఒకటేకావడం కాకతాళీయం. జయప్రద తండ్రి లక్ష్మీనారాయణ వర్మ పండితుడు. మా ఇద్దరి పుట్టినిళ్ళకూ బాంధవ్యం ఉంది. దీనికితోడు లక్ష్మీనారాయణ వర్మగారి కవిత్వం అంటే మా నాన్నగారు వీరభద్రయ్యగారికి ఎంతో ఇష్టం. వారిద్దరూ సన్నిహితులు కూడా. ఈ విధంగా జయప్రద లిద్దరం ఒకర్నిఒకరం చిన్ననాటి నుండి ఎరిగి ఉండటం జరిగింది. " నా ర న. లూ గా ఎ సన స్ట న ట్ట లో - " టీ ల్‌. సశ సస ారి.. ల జ్‌ // /! చ తోట రట శం ఖ్‌ స న త త 1943 = కాలేజి సే సహితులతో

ఫి స న. వ్య య. సక వ్‌ గయ ఫ్ర చను త మం | ళ్‌ యు శు స్‌ పన్‌ కారల్‌ క్ష న! సో ఇ 1949 = మెడిసిన్‌ డిగ్రీ అందుకొవి సీ స్నేహితురాలు డా! వాగమణితో నున యయ లేత వయస్సు నుండి జయప్రదకు చదువుయందు ఆసక్తి మెండు. ఈనాడు ఆడపిల్లలు శ్రద్ధగా చదువుకుంటున్నారు. పై చదువులు అవలీలగా తమవశం చేసుకుంటున్నారు. కాని మా చిన న్నతనాల్లో ఆడపిల్లల చదువే అరుదు. ఆనాటి సమాజంలో ఆడపిల్లల చదువుకు (ప్రాధాన్యత ఉండేది కాదు. అయినా నేనూచిన న్నప్పుడు గుడివాడ, గుంటూరు పట్టణాల్లో చదువుకునా ఇను. ఆనాటి సాంప్రదాయ బలాన్ని బట్టి నేను మధ్యలోనే చదువు ఆపివేయవలసి వచ్చింది. కొని జయప్రద తన పట్టుదలకు, తల్లిదండ్రుల (ప్రోత్సాహం కలసీరాగా "పెద్ద చదువులు చదివింది. సుప్రసిద్ధ డాక్టరూ అయింది.

నా వివావం అయిన తరువాత మావారు ఆవుల సాంబశివరావుగారి 'హ్తైకోర్టున్యాయవాది వృత్తి మూలంగా 1954 వరకు మేము మద్రాసులో ఉండేవాళ్ళం. మద్రాసు వైద్యకళాాలలో చదువుకోడానికి, తల్లిగారిని వెంటబెట్టుకొని జయప్రద కూడా మద్రాసు వచ్చింది. మా అందరిదీ మద్రాసు కాపురం కావడంచేతనూ, ఒకరి యెడల మరొకరికి పరస్పర గౌరవం, ఆప్యాయత పెరగడంచేతనూ జయప్రద మద్రాసులో చదువుకున్న కాలంలో మా కుటుంబానికి సని ్నేహీితం అయింది. నేనూ మావారు జయప్రద చదువులో ఆసక్తి, చురుకుతనం, పట్టుదల గమనించి ముగ్దులమయ్యేవాళ్ళం.

ైద్యవిద్య చదువుతున్నప్పుడు ఆ విద్యమీద జయప్రదకు ఏకాగ్రదృష్టి ఉండేది. ఆమెతో పాటు వైద్య కళాశాలలో చేరిన ఒకరిద్దరమ్మాయిలు విరమించుకొని ఏళ్ళిపోయినా తాను దీక్షతో వైద్యవిద్య కొనసాగించింది. నేను సాధించలేని ఈ విద్యను మా జయప్రద సాధిస్తున్నదన్న తృప్తితోపాటు ఆమె విద్యాకక్తి నాకెంతో ముచ్చటకొల్పేది.

విద్యపై ఆంత ఏకాగ్రత ఉన్నా, ఎప్పుడూ మనిషి నవు తూ ఆహ్లాదంగా ఉండేది. సరసవంభాషణలో చతురురాలు. చదువు అంటే ఆసక్తి, చదువును గురించిన దీక్త వ్యక్తిగా సరసత్వం, ఒక వ్యక్తిలో సంయమనం అరుదు. విద్యార్థినిగా ఉన్న జయప్రదలో ఈ సమ్మేళనం చక్కగా కుదిరింది. చక్కని సభ్యత, నవ్వులు చిలికించే ముఖంతో జయప్రద ఈనాటికీ నాకు కళ్ళకు కట్టినట్టుగానే కనిపిస్తూ ఉంటుంది.

తన దీక్షతో ఒడుదుడుకులు లేకుండా వైద్య విద్యను పూర్తిచేసింది. డాక్టరు సదాశివరావుగారి ఆర్జాంగి అయింది. ఆ దంపతులు ఒక జంటకావడం ఒక అసాధారణ కలయిక. ఇద్దరూ కలసి ప్రసిద్ధవైద్యులుగా, దంపతులుగా రాజనాలు పండించారు. సమాజానికి అమూల్యమైన "సేవలందించారు. వారి దాంపత్య జీవితం చరితార్హమూ, కృతార్ణమూ అయింది.

వారు సాధించిన ఈ విజయాలకు చిన్ననాటి జయప్రదలోని విశిష్ట లక్షణాలు చాలా ఉపకరించాయి. ఆ లక్షణాలను బట్టే రూపుదాల్చిన మానవతామూర్తి, డ్య్హారు సదాశివరావుగారికి సరిఅయిన అర్జాంగి కాగలిగింది. _(ప్రజ్ఞావంతులు, ప్రయోజకులు అయిన సంతానానికి మాతృమూర్తి కాగలిగింది. ఇప్పటికీ విద్యార్థినిగా ఉన్న జయప్రదే. ఆ రూపమే, ఆ లక్షణాలే నాకు మాటిమాటికీ స్మృతికి తగులుతూ ఉంటాయి.

జయప్రద జీవితం ధన్యం.

ఆదర్శగ ఎహిణి జూ డాక్టర్‌ కాజ కృష్ణమూర్తి (డ్హ్రారు నదాశివరావ్రుగారి నన్నిహిత స్పేహితులు. వివావామాదిగా ఉజ్హారయ్య్ము గారిని సోదర్యవేమతో చూచిన (శేయోభిలామలు..) డాక్టరు సదాశివరావుగారూ, నేనూ విశాఖపట్టణంలో వైద్య విద్యార్థులం. కొన్నాళ్ళు ఒకే బసలో కలిసి వున్నాం. డాక్టరు జయప్రద మద్రాసు విద్యార్థిని. వారిరువురిదీ ఆదర్శ వివాహం. వారిరువురూ విశాఖపట్టణంలో వున్నప్పుడు నేను గుంటూరు వచ్చాను. ముందు ఏెనుకలుగా వారు గుంటూరులో, నేను చిలకలూరిపేటలో వైద్యం (ప్రారంభించాము. అప్పటి మా అందరి ధ్యేయం గ్రామీణ జనులకు వెద్య సహాయం చేయటమే. ప్రజలకు ఆపరేషనంపే భయం. మహిళలకు ప్రసూతి వైద్యం అంటి తెలియదు. హాస్పటలు కాన్బులు ్రొత్ర, ఆంటీబయాటిక్సు లేవు. మూఢనమ్మకాలు అధికం. ఈ పరిస్టితులలో ” ఇష / | - బట్ట న... ........ క వాన త ము. శాన సే 1952 = మొదటి పరివారం

గుంటూరులో విజయవంతంగా సర్జరీ, కాన్పులు నిర్వహింపదిడి రోగులకు భయం పోగొట్టి వారికి సరియైన ఎెద్యం అందించినది ప్రజా వైద్యశాల. డ్టరు జయప్రదగారు ఎంతో ఓర్చుతో కష్టకాలంలో పేదలను ఆదుకొనేవారని, చేతిచలువ వున్న తల్లి అని పేరు నంపాయించారు. “మానవసేవే మాధవసేవ” అనేది వారి ఎడల సార్ధకం అయ్యింది. హాస్పటలు బాధ్యతలు ఎన్ని వున్నా గృహిణిగా ఆమె తన బాధ్యతలను ఎంతో గొప్పగా నిర | (హించింది ఆనటానికి ఎంతో అభివ ఎద్రిలో వున్న వారి బిడ్డలే నిదర్శనం. డాక్టరు సదాశివరావుగారికి కలిగిన ఎడబాటు నాకు పది సంవత్సరాలు ముందే కలిగింది. జయస్రదగారి సంతాప సభలో నను న్ని అధ్యక్తుడిగా కూర్చోమన్నారు. మా నలభయైదు సంవత్సరాల స్నేవాం గుర్తుకొచి ఏ మాట పెగలలేదు. సవాధర్మ చారిణి అనే మాటకు డాక్టరు జయప్రద నిర్వచనము. బిడ్డల అభివృద్దిని కన్నులారా చూచి, జీవితంలో ఎక్కవలసీన ఎత్తులు గృహిణిగా ఎక్కి, కొద్ది అస్వస్థతతో తనువు చాలించినది. ఆమె జీవితం నేటి వైద్యులకు, . గృహిణులకు ఆదర్శం కావాలి. . ల య! స్త్రీ జా నం... న. న్‌ పేట్‌ వా టీ పిచి త్న గ ఎగ . ప | / . ళ్‌. కాక మాసా సై చ్‌ వయస కష పమ్తా షష నా లా న ట్ర $984 = షేక్స్‌పియర్‌ పుట్టీ పెరిగిన ఇంటి ముంగిటిలో

నేనెరిగిన జయ(ప్రదాంబ = డాక్టర్‌ కొండబోలు బసవపున్నయ్య (డ్వ్హారుగారి విరంతర (శ్రేయాభిలాష్మి తన మేలా నంవత్రితో డ్వ్ఞరుగాడి బానటగా నిలచిన వ్వక్తి డాక్టరు దంపతులతో నా పరిచయం నేను డాక్టరు కోర్సులో చేరకముందు నుండే. 1951వ సంవత్సరం జూన్‌ నెల 22వ తేదీన డాక్టరు దంపతుల వైద్యశాలా (ప్రారంభోత్సవం. మా బంధువు మోపర్తి సీతారామయ్యగారితో కలసి నేను ఆ (ప్రారంభోత్సవానికి వచ్చాను. ఆ (ప్రారంభోత్సవం నాడు (ప్రారంభమైన మా పరిచయం డాక్టరు సదాశివరావుగారిలో నున్న సద్గుణములు, సత్ప్రవర్తన, సేవాభావము యింకా అనేక అంశములతో అకర్షించబడి దినదిన ప్రవర్హమానమై నన్ను వారి ఆప్పులకోవలో చేర్చింది. 1951వ సంవత్సరంలోనే నాకు గుంటూరు మెడికల్‌ కాలేజిలో ప్రవేశం రిభించింది. 1953వ సంవత్సరం వరకు నేను వారిని తరచూ కలిసేవాత్తీ. నాకు వారి పట్ల గౌరవం, వారికి నాపట్ల అభిమానం అధికమైంది. ఆ రోజులలో యం.బి.బి.యస్‌. మూడవ సంవల్సరం నుండి విశాఖపట్టణంలో చదవాలి. ఆ కారణంగా నేను గుంటూరుకూ, డాక్టరు దంపతులకూ దూరమై నా, మా స్పగ్రామం వచ్చినప్పుడల్లా పనికట్టుకొని గుంటూరు వచ్చి డాక్టరు దంపతులను కలిసి, వారితో కొంతసేపు సంభాషించి ళ్లోవాడిని. 1957వ సంవత్సరంలో వౌస్‌సర్జన్‌ చేయడానికి గుంటూరు రావడం వలన మళ్లీ ప్రతిరోజూ డాక్టరు దంపతులను కలిసే అవకాశం లభించింది. వారి పరిచయం వలన వైద్య విషయకంగా ఎంతో విజ్ఞానం పాందేవాడిని. అప్పుడప్పుడూ వారి ఇంటికి వల్లి జయ్రదాంబగారి అతిథ్యం స్వీకరిం చేవాళ్లి. విద్యాభ్యాసం పూర్తి ఆయిన తరా త డాక్టరుగా నేను గుంటూరులోనే (పక్టీసు పెట్టటం వలన దినదిన ప్రవర్రమానమై న ఆపరిచయం జయ(ప్రదాంబగారి జీవితాంతం కొనసాగింది. వారితోనున్న వా సన్నిహిత సే స్నవాం వలననే వారి బిడ్డలను పెద్దబేచి, చిన్నబేబి, పిల్లమ్మ. రమేష్‌ బుడ్డియ్య అని మాత్రమే పిలుస్తాను గొని వారివారి నామములలో కాదు. డాక్టరుగారితో మా స్తే స్నవాం మా జీవితాంతం ' కొనసాగుతుంది. పుణ్యం కొద్దీ పురుషుడు, దానం కొద్దీ బిడ్డలు అని సామెత. స్తీ తాను చేసుకున్న పుణ్యాన్నిబట్టి . తగిన భర్త లభిస్తాడనీ, తాను చేసిన దానాన్ని బట్టే సత్సంతానం లభిస్తుందనీ అర్ధం. జయ(్రదాంబగారు ఎంతో పుణ్యం చేసుకున్న పుణ్యవతి. అందువల్లనే సంఘంలో ఎనలేని కీర్తిప్రతిష్టల నార్జించిన సత్పురుషుడు

డాక్టరు సదాశివరావుగారిని పతిగా పొందగలిగారు. జయప్రదాంబగారు ఎంతో దానం చేసిన దొడ్డ ఇల్లాలు. అందువల్లనే విద్యాబుద్దులలో సంఘంలో తులలేని పరువు (ప్రతిష్టల నార్టించిన పంచరత్నాలను సంతానంగా పాందగలిగారు.

మంచి భర్తను, మంచి సంతానాన్ని పొందటం మాత్రమే కాదు. వారి కుటుంబమే డాక్షర్ల కుటుంబంగా రూపాందింది. డాక్టరు దంపతులు వైద్యవ ఎత్తీలో రాణించారు. ప్రజా వైద్యశాల ద్వారా ప్రజారోగ్య పరిరక్షణలో తమవంతు పాత్రను సమర్ధంగా నిర్వహించారు. తమ ముగ్గురు కుమార్తెలు, ఇద్దరు కుమారులు గూడా తమలాగే డాక్షర్హయి. వెద్యవృత్తిని చేపజ్టాలని ఆశించారు. వారి ఆశలకు అనుగుణంగానే వారంతా డాక్షర్ణయ్యారు. దంపతులు వైద్యులయితే ఒకరికొకరు చేదోడువాదోడుగా ఉండి బాగా రాణించగలరని - తమ జీవితంలోని రాణింపును బట్టి గూడా - భావించారు. డాక్షర్లనే అల్టుళ్లుగా, కోడళ్లుగా పొందాలని తలంచారు. అదృష్టవశాత్తు వారి ఆశలు, ఆశయాలు నెరవేరాయి. వారి కుటుంబం డాక్టర్ల కుటుంబంగా ప్రసిద్ది నందింది.

జయ ప్రదాందిగారు కృష్ణాజిల్లా కలువపాముల (గ్రామంలో చలసాని తులశమ్మ, లక్ష్మీనారాయణుల నోముల పంటగా జన్మించారు. తలిదండ్రుల (ప్రేమకు తోడు ఒక అగ్రజుడు, ఒక అనుజుడు తనను కంటికి రెప్పలా చూసుకుంటుండగా కొంతకాలం బిందరులో విద్యాభ్యాసం గావించారు. మదరాసు నగరంలో డాక్టరు కోర్సు పూర్తి చేశారు. చలసాని దంపతులు తామ అల్లారుముద్దుగా పెంచిన తమ ఏకైక పుత్రికను 1949లో డాక్టరు కాసరనేని సదాశివరావుగారికిచ్చి వివావాం చేశారు. 1951లో (ప్రారంభమై న ఈ దంపతుల ్రజ్ఞావైద్యశాల జిల్లాలోని ప్రజల నెందరినో రోగవిముక్తులను చేసింది. ఎందరో యువ డాక్షర్త అభివృద్ధికి కారణమైంది.

జయప్రదాంబగారు ఆదర్శ గృహిణి. ఆదర్శ వైద్యులు. సదాశివరావుగారు ఒక సామాన్యరెతు కుటుంబంలో జన్మించారు. వారికి కుటుంబ బాధ్యతలు ఎక్కువ. నలుగురు తమ్ముళ్లను చదివించి అభివృద్దికి తీసుకొని రావలసిన భారం వారి భుజప్కంధాలపై పడింది. తనకంటె చిన్నవాళ్తయిన వారి యోగక్షేమాలు చూడటం, వారికీ సహాయ పడటం తన ధర్మంగా డాక్టరుగారు భావించారు. వారందరు తమతమ జీవితాలలో స్థిరపడటానికి పాయపడ్డారు. తన (గ్రీవారి ఆశయసాధనకు సవాకరించటం తన కర్తవ్యంగా జయ(ప్రదాంబగారు గూడా భావించారు. భార్యాభర్తలు ఒకరినొకరు అర్ధం చేసుకొని, పరస్పరం సహకరించుకుంటూ సాగించే కుటుందిం నిజంగా ఆదర్శ కుటుంబం. డాక్టరుగారు కూడా డిక్టరమ్మగారి దింధుమిత్రుల నందరినీ ఎంతో అభిమానించేవారు. అందుకే వారిది ఆదర్శ దాంపత్యం. వ్‌

సామాన్యగృహిణి గృవకృత్యాలు సక్రమంగా నిర్వర్తిస్తే గృవలక్ష్మిగా క్రీర్తనందుతుంది. ఉద్యోగనిర్వహణ చేసే గృహిణికి రెండు బాధ్యతలు. ఒకవైపు గృహకృత్యాలు నిర్వర్తించాలి. మరోవైపు వృత్తిని నిర్వహించాలి. ఒకరకంగా ఇది ద్య్యవధానం. ఈ "రెండు కార్యక్రమాలను జయప్రదాంబిగారు జయప్రదంగా నిర్వహించారు.

డాక్టరుగారి ఇల్టు ఎప్పుడూ బంధుమిత్రులతో కళకళలాడుతుండేది. వారందరికీ ఆ ఇంట్లో (ప్రేమ పూర్వకమైన ఆతిథ్యం లభించేది. ఇంతేకాదు. డాక్టరుగొరు తనకోసం వచ్చిన మిత్రులతో మాట్లాడుతూ, భోజన సమయం అయితే, భోజనానికి ఉండమనేవారు. ముందు కబురు లేకుండా డాక్టరుగారు ఆహ్వానించిన వారికందరికీ భోజనాలు ఏర్పాటు చేయటం ఎంతటివార్షికైనా ఎంతో కష్టం. అయినా డాక్టరమ్మగారు వారి తల్లి తులశమ్మగారి సహకారంతో చెరగని చిరునవ్వుతో వారందరికీ సంతృప్తి కలిగే రీతిలో భోజనపు ఏర్పాట్లు చేసేవారు. డాక్టరమ్మగారి మరణానంతరం వారులేని లోటు - డాక్టరుగారికే కాదు

• వారి ఆత్మీయులందరికీ అర్ధమౌతున్నది. డ్యాక్టరమ్మగారు లేని డాక్తరుగారి ఇల్లు ఎంతో బోసిగా, ఎందరు ఉన్నా హూన్యగృవంగా అనిపిస్తున్నది.

సదాశివరావుగారు చేసే పనులలో కొన్నిటిపట్హ డాక్టరమ్మగారికి ఇష్టం ఉండేది కాదు. ముఖ్యంగా డాక్టరుగారు రాజకీయాలలో దిగటం వారికి ఏమాత్రం ఇష్టం లేదు. అయినా - తనకు ఇష్టం లేకపోయినా - డాక్టరుగారు ఒక నిర్ణయం తీసుకున్న తర్వాత వారికి సహకరించటమే తన కర్తవ్యంగా భావించారు. ప్రచార కార్యక్రమాలలో డాక్టరుగారు మునిగితేలుతున్నప్పుడు వారికి సహకరించటమే కాకుండా, ఒక్టైపు ఆస్పత్రి నిర్వహిస్తూ, మరోవైపు కుటుంబ బాధ్యతలనన్నిటినీ సెరవేర్చేవారు.

జయ(ప్రదాంబగారు ఆదర్శ గృహిణి మాత్రమే కాదు. ఆదర్శప్రాయమైన డాక్టరు గూడా. తన వృత్తిని ఆమె పరమ పవిత్రంగా భావించేవారు. డ్యాక్తరుగారి వలెనే వీరుగూడా మంచి వాస్తవాసి గల డాక్టరుగా పేరుగాంచారు. _వైద్యవృత్తిలో చక్కగా

.... రాణించి మంచి కీర్తి వార్టించారు. (ప్రజల మన్ననల నందుకున్నారు. రోగుల

మనస్తత్వాన్ని, వారి అవసరాలను గుర్తించి వారిపట్ల ఎంతో (ప్రేమను ప్రదర్శిస్తూ, సహాయకారిగా ప్రవర్తించేవారు. వారు వృత్తిలో జీవించి చివరి లోజువరకు వృత్తికే అంకీతమయ్యారు. వారు మా(61.52%లో డ్రైరక్తరుగా వ్యవవారించి మూడు సంవత్సరాలపాటు తమ అమూల్యమైన సలహాల నందించారు.. ఉత్తేజాన్ని కల్లించారు.

కొందరు డాక్టరమ్మగారు ఫీజు విషయంలో నిక్కచి ఎగా ఉంటారని అనుకుంటుంటారు. నా దృష్టిలో వారు ఉదార స్వభావం గల డాక్టరు. భర్త ప్రదర్శించే అనవసరపై న బౌదార్యం వలన, వారితో పాలి + కొందరు ఈ రకంగా భావిస్తారుగాని జయ(ప్రదాంబిగారు రోగి స్థితిగతులను [గ్రహించలేని వారుకాదు. ఉండవలసిన చోట ఉదారంగా ఉండని వారుకాదు. జయ(ప్రదాంబగారు ఆదర్శ గృహిణి మాత్రమే కాదు. ఆదర్శ డాక్టరు మాత్రమే కాదు. చాలా మితభాషి నా (శ్రేయోభిలాషి గొప్ప సంఘ సేవాపరాయణురాలు కూడా. దేశభక్త కొండా వెంకటప య్యగారి కుమార్తె కొండా పార్వతీదేవిగారితో కలసి వీరు అనేక సేవా కార్యక్రమాలలో పాల్గొనేవారు. 1970లో కస్తూరిబా స్మారక భవనం ఏర్పాటు చేయటంలో వీరు పార (తీదేవిగారికి ఇంతింతనరాని సవాకారాన స్పందించారు. విద్యావిధానంలో (ప్రముఖ భాగమైన అంగన్‌వాడి శిక్షణ విషయంలో వీరు చేసిన సేవలు ప్రశంసనీయాలు. ెద్యరంగంలో, సాంఘిక సాంస్కృతిక సేవా రంగంలో సదాశివరావుగారు లద్ధి (ప్రతిష్థులు. హీమవన్నగ సదృశులు. జయప్రదాంబగారు కాక మలొక సామాన్య స్త్రీ డాక్టరుగారి భార్య అయి ఉంళే డాక్టరుగారి మహోన, స్నత వ్యక్తిత్వం ముందు అనామకంగా మిగిలిపోయి ఉండేవారు. జయ(ప్రదాందిగారు డాక్టరుగారి అడుగుజాడలలో నడుస్తూనే తన వ్యక్తిత్వాన్ని నిలబెట్టుకున్నారు. తన ప్రత్యేకతను చాటుకున్నారు. ప్రతి పురుషుని విజయం వెనుక ఒక (స్త్రీ కృషీ ఉంటుందంటారు. గృహిణిగా, డాక్టరుగా తాను నిరంతరం శ్రమిస్తూ డాక్టరుగారి క్షీర్తి వాడవాడలా వ్యాపీంచటానికి జయప్రదాంబగారు ఎంతో సవాకరించారు. నిజం చెప్పాలంటే వారి కీర్తిప్రతిష్టలలో ఆధికభాగం డాక్షరమ్మగారిదే. జయ ్రదాంబగారు అదృష్టవంతురాలు. కీర్తి ప్రతిష్టల నార్జించిన భర్త, అభివృద్ది మార్గంలో పయనిస్తున ఎ సంతానం, జీవితంలో తన బాధ్యతలను తాను సక్రమంగా నిర్వర్తించాననే సంతృప్తి. ఇంతకు మించిన అదృష్టం ఏముంటుంది ? "అయితే జయప్రదాంబగారు దుఃఖం ఎరుగని వారుకాదు. ' తాను (ప్రాణపదంగా (ప్రేమించిన తన అన ఎ కుమార్తి ఆషా అకాల మరణం పాలయింది. తాను, తన భర్త ప్రసిద్ధి నందిన వైద్యులె ఉండికూడా ఆషాకుమారిని ఠోగరాక్షసి రోజురోజుకూ క్రుంగదీస్తుంటే, మ స్బిత్యుదేవత తమ నుండీ బలవంతంగా వేరుచేస్తుంకు ఏమీ చేయలేని నిస్సహాయస్టితిలో పడిపోవటం దురదృష్టమే. తానెంతగానో అభిమానిస్తున్న తన అన = తన ఇంట్లోనే, గుండెజబ్బుతో అకస్మాత్తుగా అస్తమించటం దుఃఖదాయకమే. ఆషా స్మృతి చివా 'ఎంగ్యావైద్యశాలా భవనాన్ని నిర్మించి, ఆషాకు

అత్యంత ప్రీతిపాత్రమైన సాహిత్యసభలు ఆమె జన్మదినాన జరిపిస్తూ ఎలాగో ఆ దుఃఖాన్ని దిగ్మమింగగలిగారుగాని తన అన్నగారి మరణాన్ని జయ(ప్రదాంబగారు భరించలేకపోయారు. మనస్తాపంతో ఎంతో క్రుంగిపోయారు. జయప్రదాందిగారి మరణానికి ఆమెకు శారీరకంగా సంభవించిన జబ్బే కాకుండా మానసికంగా కలిగిన సోదర మరణవేదన గూడా కారణమైందని నా భావం. మనిషి మంచితనం మరణం వలన గూడా తెలుస్తుందంటారు. జయప్రదాందిగారు కొద్దిరోజులు అనారోగ్యంతో బాధపడినా పరమపవిత్రమైన విజయదశమి పర్వదినాన 6-10-92వ తేదీన తనువు చాలించారు. వారి మరణవార్త వ్యాపించి లక్ష్మీ పురంలోని డాక్టరుగారి గృవాప్రాంగణం జనసమూవాంతో నిండిపోయింది. గుంటూరు నుండేకాక తెనాలి, విజయవాడ, చిలకలూరిపేట మొద్దలైన అనేక పట్టణాల నుండి చుట్టుప్రక్కల అనేక గ్రామాల నుండి వారి అంతిమ దర్శనం కోసం వేలాది మంది తరలి వచా ఎరు. బంధుమి(్రులేకాక సవావ్రత్ములైన వైద్యులు, విద్యనేరి ఎన శిష్యులు ఎందరో వచ్చి శ్రద్దాంజలి ఘటించారు. వయోవృద్ధులు సైతం శ్మశానవాటికి విచ్చేసి కన్నీటితో తుదివీడ్కోలు చెప్పారు. ఇటీవలి కాలంలో ఏ డాక్టరుకూ జరుగనంతటేి ఘనమైన తుదివీడ్కోలు అది. నాకు డాక్టరు దంపతుల పట్ల అపారమైన గౌరవం ఉంది. వారి పీల్లల్లపై ఆమితమ్టైన వాత్సల్యం ఉంది. వారి కుటుంబానికి ఉక్టరమ్మగారి లేని లోటు ఎవరూ తీర్చలేనిది. అప్పుడే డాక్రరమ్మగారు మనలను వదలివెళ్లి సంవత్సరం గడచిపోయింది. వారి స్మృతి చివ్నాంగా ఈ సంచిక వెలువరించటం సముచితమ్టై న సత్కార్యమే. అయితే డాక్టరుగారి కుటుంబం పట్ల అధిక గౌరవం కలిగిన వ్యక్తిగా వారి కుటుంబ సభ్యులకు నాదొక విన్న స్నపం. డాక్టరమ్మగారికి ఒక శాశ్వత స్మృతి చిహ్నాన్ని ఏర్పాటుచేయమనే నా విన్నపం. డాక్టరమ్మగారి పేర ఒక విద్యాసంస్థగాని, మరొక సేవా సంస్థనుగాని ఏర్పాటు చేయడానికి వారు పూనుకుంటే హార్టికంగానూ, ఆర్థికంగానూ వారికి నా శక్తిమేరకు సహకరించాలనే నా కోరికను అక్షరబద్ధం చేస్తున్నాను. డాక్టరమ్మగారి పవిత్రాత్మకు శ్రద్దాంజలి ఘటిస్తున్నాను.

శ్రద్దాంజలి = డా! (శ్రీమతి) రూస్ప్బీవాణి చలసాని (చలసాని వారి కోడలు - చలసాని వారి ఆడవడ్డువాన డ్వాల్‌ జయ్యవదగారి న్పూర్తితో _వదృవృత్తిని న్వీకరించారు.)

“కట్నం, కానుకలు లేని కమ్మ పెండ్లి” అని ఒక తెలుగు డెయిలీలో వార్త చదివినపుడు - పూర్తిగా పరిణతి చెందని మనస్సు గల విద్యార్థిని నేను. ఆలోచన కన్న ఆవేశమే హెచ్చుగా ఉండే వయస్సు అపుడు నాది. యుక్తవయస్సులో ఉన న్‌ యిద్దరు వ్యక్తులు జీవిత పర్యంతం సమభాగస్వాములుగా కలసి జీవించాలి అనే నిర్ణయానికి ఆది, అంతం కూడా పెండ్రి అనే వ్యవస్థ కదా అని ఊహించి ఉబలాటపడే తత్వం కల డ్రీమర్‌ని. మరి యీ యిద్దరిలో స్త్రీని కట్నకానుకలు లేకపోతే పూర్తి వ్యక్తిగా గుర్తించని నమాజం మీద కసి పెంచుకొని అవకాశం దొరికినపుడంతా కట్నం అడీగే వ్యక్తిని పెండ్లి చేసికోవద్దు అని గొంతు చించుకునే మిడిమిడి జ్ఞానం కల దానిని.

ఈ నేపథ్యంలో, సుమారు నాలుగున్నర దశాబ్దాల [క్రితం డెయిలీలోని పైవార్తతో చలించిపోయి ఎవరా డాక్టరు సదాశివరావు జయ'ప్రదలు ? వారిని చూచి తీరవలసిందేనని స్నేహితులతో చర్చించేటప్పుడు వారిద్దరూ అసిస్టెంట్‌ అండ్‌ వౌస్‌సర్జనులుగా నేను చదివే యిన్‌స్టీట్యూట్‌కు వస్తారని ఊహించలేదు. అలా జరిగింది మా తొలి పరిచయం ఈ ఆదర్శ దంపతులతో.

తరువాత కొన్ని సంవత్సరాలకు నాకు కూడా వారి మార్గంలోనే వివావాినువడం - మావారు ఆమెకు వరుసకు సోదరుడవడం - ్రక్కప్రక్క పట్టణాలలో (ప్రక్టీసు పెట్టడం - తరచుగా స్నేవాబాంధవ్యాలతో కలుసుకొనడం

• అంతా మధురస్మృతులతో కూడిన జరిగిపోయిన చరిత్ర. వారి వ్యక్తిత్వం మాటకొస్తే నిరాడందిరత్వం, నిదానంతో కూడిన మితభాషి యింటికి వెళ్ళిన ప్రతిసారీ భోజనం చేయకుండా వెళ్ళనీయని ఆతిథ్యం.

కూతురుగా - తల్లిదండ్రులకు చివరవరకూ అండగా నిలచి కన్నవారి బాధ్యతలను విస్మరించని ఆడబిడ్డ. భార్యగా - నిజమైన అర్జాంగిగా - తీ[ా016 గారన్నట్టు "౫10 ఇంణడి 06 63151 ఆ ౧0౯ 106 ౧౧64” అనే సూక్తిని విజం చేస్తూ.

ప్రతి 3406025001. గ2గ. వెనుక ఒక స్రీ ఉంటుంది అనే లొకక్త (ప్రకారంగా డ* సదాశివరావుగార్కి వృత్తిపరంగానే కాక ఆయన రాజకీయ సాంఘిక జీవితంలో కూడా తెర వెనుక నుండి (ప్రోత్సహించిన భాగస్వామి. తల్లిగా తనకంటే ఏ విధంగానూ తక్కువ గాకుండా బిడ్డలను తయారుచేసిన బాధ్యతగల అమ్మ. అటు వెద్యవృత్తి, యిటు గృవాబాధ్యతలు మధ్యలో కొన్ని సాంఘిక కార్యక్రమాలలో పాల్గొని అన్నిటిని సమర్ధంగా నిర్వహించగలిగిన ఆదర్శమహిళ. అందరి ఆరోగ్యాన్ని గురించి జీవితమంతా గ్రమపడిన ఆమె కొంతకాలంగా అనారోగ్యమునకు గురి అయి కొంత విసుగు చెంది ఉండవచ్చును. “విసుగు చెందిన జీవిత (గ్రంథానికి మరణం చివరి ప్రకరణం” అంటారు కదా ! అందుకేనేమో విసుగు చెంది వెళ్ళిపోయింది జయ'ప్రదగారు ! ఆమె లేరు ఇక భౌతికంగా !! కానీ, కెంళగేడగరే గారు అన్నట్టు “06౧2౧౩౧ ౧౧2058 ౪0౧౧4౧ 115 ౪161115 016 012౯658 00%0100అ8 16620 20/7. మరి 4 1/2 దశాబ్దాల నాడే ఆదర్శ వివావాం చేసికొని సమకాలీనులకు మార్గదర్శకుడయిన డ! సదాశివరావుగారి ద్వారాను - తల్లిదండ్రుల అడుగుజాడలలో అందరు వైద్యవృత్తిని స్వీకరించి (ప్రజాసేవ చేస్తున్న బిడ్డల ద్వారాను - ఆమె మృతజీవిగా జీవిస్తూనే ఉంటారు. అలా జీవించేందుకు అన్ని అక్షతలు సంపాదించుకొని మరీ వెళ్లిపోయిన కే డా| | జయప్రదగారికి యిడే నా (శ్రద్దాంజలి |! | సస. య గ త్త గ మ్‌ నప న సరత జం చును న్‌ లలా: గ్‌ న్‌ు టా ర నై గాళ్ళ ల లా ఖీ న వే యకక న! ళా ) లన న మం గ స్‌ క్ష గ ళో... 1976 = సరువులు ప్రా, ఈశ్వరయ్య, ప్రా, డి.జె, రెడ్డిగార్హతో

*10%14ఉ6% 10 ౧ 5. ఈ. [యింత 0404 ా్‌6661 డు డడ) (1౭|| సరంజు? 50648 బం, బసర 0 8 ఈ722742/ ౮ నింం4 రద, య.

లగ 5౧6 ద. (237300426440002 ౪48 2 ౧౮౧4౧50 906141 *ం601 &గిరే & రేంం10%. ల 46బ్రా30ంరే గలం౦గ౧1110/ 90101021 1001009 అఆలాంగం గింల! శంగుడ!0ఉ60గ. 5%6016400౧%01004 5ంయ2] ౪౦06 ౧6౯ సిశీంయ[2] ౧706310%, [07 96 ౪61016 0 ౪0౦౫ల 206 య॥6?00. 516 ౪2 2౧ 6౧౫౧౦౦61%లా! 0060041 ౧441186 164 10౧6655, 1076 [01 6 00౯ 206 ౧౦గ౫౧౩5510% [08 ౪0౧౫ల. స0 రంఇ91 516 ౪29 2 ౪౦1 300గ 90014] *ంగెంంా ఏ సలా 204, 958౪10 ర156001 ౧1106 0016౧66, 20901010 ౧0016౯076౯5165 26 ౧౦-౦౪౩ 6౧ *౧ 4 ౦టలో5 $రేం35, 1761506 ఇండ ౧౧౧౧5194 [౧౮ ౧౦1౧0 ౪16౪ 1100 15 21౪205 ౪21404 0 నిలం౧16&౧6 20064016 60 6౪౯) 0౧౬

1561 ౫616? &10%8 *గగ 5011. 200112 [4061 237004%, 116 6గ 6౯౧౯౯11 5006౪౧/౦€1౧612% ౦౪౬౧౦౫110౯ 0మ0)4 ౪/61/3706 గల 90111206 *౧0 [2౪100231 163రేలాం 11021413. *ల్రగ4[02129203, 500111 *౪౦గంం 10660౧? (0౪01 406 అర నిల 2. యర, 114 గాలుల 01౧6110 0౦4౧౧1 ౧0? 0౫1164 6103౯4 సలా 6111 హంగు 8251 6ండేష౪4%1 5019601 [42108 00౧6 (0 1౮౦౪ 626 516 ౪/25 ఇ౧౧౦౮౩125066 10 *ం౦గ [07 ఈం ౦0/౮౦౧6 2601064 ౧౭౦౧16 1) 1978, *6 ౪6౧10 అరుజరటిల (0060056 6ంయష1గా4గ066066గ౧గ515601 మొ] *౪46416౦గగా1166 12000౧64 002. సం[00గ9164లహై 207/9 గు5 256 ౧౦0౪ల, 506 1468౫7 800620(ఆ4ే €ం?జ౧ం0ంగ౧5101110 00౧3౧19306 06 941౪469, 10౧60106 06 ౧౦06 ౧60౧16 1161గకలాలు[ 016 0 06 015610౬

సం ణుగూగ8! 6941౪26413 1164౧౧? 915610 916 ౧౦౧౫01౧4 ౧౯ 500121 ౪౦62౧6 ౧01021! 020666 ౪1060200 00051406 0006%( 21106661 ౪112665 206 46౯200064 0010౧0 (61ఆంయలా ౪౦0గట5 106 *1౦01600%%00%10/10 భం66 ౪113605. 1102 5001106106 906౧4646 01206 2౪211201600౯6 2011908 కె]1446152%6 ౧౧ ౧096900013 66606+7ల౫ 61 ల 1450076201. 5[6౪/25 410767 01యి!45ల 1౯66676 0025144 ద౭౦గే 2౧64 ౧౦)౦౮.

కేలాకళర్రాబకంగు బాడేంంగ గాలా ద 20041606 ౪0గ 116౧010010) [1164లం8 60000, ౯4 +7ల/ 07206021. 1/6 [206 567641 ?00]ల13 1ల ౪6 ౧02117 276 ఇంగేయాబై క ౪6 60 ౧0౬౫476 209 0౯0016 ౪ *6 రం (౧63 01 20లా. ] ౧26 భాజ!26గహడగం౧ [01 ౧౮ 27౧౫౯౦4౦; 1౧ 500141 11/0

516 ౪29 ౪౭/50 2౧6 1606-64166 *ంగులా,1106741 10 ౧౮ 42070201

• లం కం 600161 ౧౭౪|ే. *615[650గా66గాఆ ౪౩౭6 (0 (6101 6150011069040.

56926461. ౧౪౦ రేల2రేఆ ౧ లఫాలోలుం60 ణు ఈ6 900018 21008 *గక ల 10లలా [46 2000001 యగ్య 1465, ౧0౧౮౯౦౪౩12] 2225040101 9లా166 206 ఈగ్‌ళలాలుంం0[00120% *గ6 1లా. 506౪25 21౪7203 &2000[0డే4676 9001660063 తిక5ట6 76 2౧౦ 00౧౧౧౧౮016 గల౦గ.

1 76గాయురం? ఆగం ౯౪ 07010550౯0 50021 006 ఇంండే 10 98 క] 6౦౬14 ౧004050611 *ంగెం 51400810 006 0౦0౫౧౩”, 061100౪164 910౪ 6 ఎశడగా 016 0౫. 5గా(. న. 123/20౯4262గ02, ౪00 92001 16 ౧1171 270010, 616 2 10101 5610660006 000% 656 0ళ్ర 2౧6 ంయిేరూలయ. [లఅగగండ జం హం0ల౭016 తగయే 12063016.

5[6౪/25 2 గంగాంా0[0060600/1/00603 తంం001260% 206 9161045001 ౧౦0౧౯66064 [ల ౧16 [07 6 2096 06 *ఇంగాంగ 0061 ౧621 296 26 516 ఇగరేలం[006ే €1650101900౪0౧061 90 ౪61] 2౧6 *౦గంే [07640%16౯06ేడేం0, *0౦ 276 రేల్లా?05566 2౧6 ₹1-0౯0621064 2౧4 ౧ల్య100య0ంయే.

| 2002౧06 167 1490 ౪05600 ఉేజ/ 1 లా 1090011021, భంం్ర్ర 916 ౪45 162710 58[ల1గ08 0౫/ 876 2౧4 0016, 9611 506 ౪/39 205౪68 06 ౧01౧6 01 206 25 ౪611 25 1001100 1060 116 ౧౦౧66003 05 16 ౧96౧20 ౪౦౫60 206 యంం0్వ 06 ౯16605 256 *16008 08660౧౧60౧ 10 లయ. | 1276376410 966 *0గ120 ₹6108 4 8006 206 1204 ౪౦౧౯౯007 ౦6 ౪01376 000% 1501600161 ఈం(ంగంణక082 164], 06[070560602 ౧ల౩ం1యంలాసు 20476806 6౧04911560 1096076 ౧6 ౧6౦౧]1౬

కలలే యె... హక న న ల్‌. సన సా యప ము చ ల అనాయత్తాల్తాణ్యన్లాక్తారా శాల. బ్యాం

మూ ఆడపడుచు = బాంబంధు (కవి గాయక నర్తక నట శేఖరులు. కల్లా కపటమెడుగని నిల్యబాలకులు.

మా కృష్టా మండలం ఆడపడుచు డాక్షరు కానరనేని జయ(ప్రదాంద ఉత్తమ ఇల్గాలు ఉన్నత భావప్రపూర్హ, అన్నపూర్ణ భర్త, డా! కాసరనేని సదాశివరావుగారికి దీటైన భార్య, ధీరస్వభావ ఐదుగురు సంతానాని | ఆదు స్ట్‌త సంతానాని ్‌ కన త బంగారు కడుపు ఆమెది పతిని కట్నమిచ్చి కొనలేదు ఆమె పల్లెత్తు మాట, ఆయనలో పడలేదు ఆమె అతికినట్టు ఏర్పడిన ఆదర్శ దాంపత్యం వారిది చెద్య సేవలో కడుదిట్టలు పట్టేనదెల్లి బంగారం చేసిన పట్టులు సాహిత్యాభిరుచికి తావలం వారు బివుశా కర్షక కవిబాబు ఆందుకు కారణం కావచ్చు ఆదరాభిమానానికి, అనురాగానికి ఆదర్శం వారు అందరి గొారవాభిమానాన్ని చూరగొన్నారు ధన్యులు, దయాస్వాములు నేడు సోదరి (ప్రథమ వర్దంతి వాడు నాడుల వారు కూడీనారీ భవంతి " జయ(ప్రదాంబి అజరామర జగత్కల్యాణ శోభ ఇద్ధర |

మరుపుకురాని మనిషి డా! జయ(ప్రదాంబగారు డా! ఎ. సావిత్రి (గుంటూడు మెడల్‌ కాలేజీలో ద్హీవైద్య విభాగానికి ఆచార్యులుగా చేసారు. బయ(వ్రదగారిీ వైద్యంలో వలనీన నలవో నవాకారం అందించినవారు. ౨

డా. జయ(ప్రదాంబగారు లేరంటే నాకు నమ్మశక్యం కాకుండా ఉంది, ఇప్పటికీ! “అమ్మ సాంవత్సరీకం సందర్భంలో స్మారక నంచికను వేయాలనుకుంటున్నాం. అమ్మను గురించి మీరేమై వా రాస్తే అందులో వేయాలని ఉంది!' అని జయ(ప్రదాంబగారి "పెద్దదమ్మూయి డా! రమాబాల అడిగినప్పుడు' - ఏమిటి? జయ'్రదాంబిగారు ఈ లోకం వదిలి వెళ్లిపోయి సంవత్సర కాలం గడీచిపోయిందా?' అని అన్నాను. ఆశ్చర్యంతో పాటు మనస్సు ఎంతగానో బాధపడింది ఆమె ఆలా అడిగి నప స్పుడు.

నిజంగా ఆమె చనిపోయిందంటే నాకు నమ్మకం కుదరటం లేదు. దీనికి కారణం ఆమె ఈ లోకం వదిలి వెళ్ళినప్పుడు నేను మా అక్కగారిని చూడ్డానికి మద్రాసు వెళ్ళాను. అక్కడ నుంచి వచ్చాకగాని నాక్రీవార్త తెలియలేదు. తెలుసుకొని ఎంతో బాధ పడ్డాను.

డా! జయ(ప్రదాందిగారు వాకు గత 35 సంవత్సరాలుగా తెలుసు. తెలుసు అంటే ఊరికేతలియడంకాదు - మంచి మిత్రులం కూడాను! ఆతి సన్నిహిత మిత్రులం!!! జయ(్రదాంబగారు నా మనస్సులో మెదిలినప్పుడల్లా ఎంతో సంతోషంగా ఉండే అనవ్వు మొవాం - వాముందు. నిలబిడీ పలకరించినట్టుగా వుంటుంది. ఆమె ఆరూపం నావృాదయ ఫలకం నుంచి ఎప్పటికీ చెదిరి పోనంత బలంగా గూడు కట్టుకొని వుంది.

డో జయ(్రదాంబిగారిని చూసినప్పుడల్లా నాకు ఒకందుకు ఎంతో ఆనందంగా వుండేంది. మంచి డాక్టర్‌గా పేరు తెచ్చుకున్న ఈ మెకు మంచి గృహిణిగా, ఆదర్శమైన తల్లిగా పిల్లల విద్యా బుద్దుల విషయంలో జాగ్రత్త తీసుకునే ఇంతటి ఓపిక, ఓర్మి, ఆమెకు ఎలా సం(ప్రాప్తచాయోనని అబ్బురపడుతూ వుండేదాన్ని! ఆశ్చర్యం కూడా వేసేది!

ఆమెషేల్లలంతా ఈనాడు పేరెన్నిక గాంచిన డాకర్లుగా తయారయ్యారంటే = దీని వెనుక ఆమె కృషి లేక పోలేదు.

డా! జయ'ప్రదాంబగారు తన పీల్లిలంలు ఎంతో (ప్రేమగా ఉండేది. వాళ గ్‌! మీద, వాళ్ళ తెలివితేటల మీద ఆమెకు ఎంతో నమ్మకం ఉండేది.

ఆమె అప్పుడప్పుడు సెకెండ్‌ ఒపినియన్‌ కోసం నన్ను ఆహ్వానిస్తూ ఉండేవారు. నేనంటే ఆమెకు ఎంతో నమ్మకం, ఎంతో ప్రేమ. ఆమె మొవుంలో తాండవించే చిరునవ్వు ఒక్కటి చాలు - ఆమె ఆతినిర్మల వ్యాదయాన్ని గురించి అంచనా వేయడానికి!

ఆమె వైద్య వృత్తిని ఒక అంకిత భావంతో చూసేవారు. పేషెంట్లు అంటే ఆమెకు ఎంతో ప్రేమ! ఆమె చూపు, ఆమెమాట - రోగులకు ఎంతో ధైర్యాన్ని కల్పించేవి! తను అనారోగ్యంగా వున్నప్పుడు వాకు కబురు బెట్టవారు. చాలా సందర్భాలలో తను ముక్కుతూ, మూలుగుతూనే కార్గో వాదగ్గరి కొచ్చి తీసుకెళ్ళేవారు. చికిత్స చేసే సమయంలో తన ఆరోగ్యాన్ని సెతం లెక్క చెయ్యకుండా రోగుల పక్కన కూర్చునే వారు! ఆమెలోని ఈ అద్భుత గుణాన్ని నేవెప్పటికీ మరచిపోలేను.

ఒకసారి వైద్యం చేయించుకున్న వాళ్ళెవరూ ఆమెను మరచి పోలేరు. ఆమె నవ్వు మొహాన్ని అసలే మరచిపోలేరు. పుడమితల్లి సహనం ఆమెలో ఇమిడివున్నదా అన్నంత ఆశ్చర్యం వేస్తుంది - ఆమె మొవాం వైపు కాసేపు పరిశీలనగా చూస్తే! ఆమె మొహంలో అద్భుతమైన ప్రశాంతత దోబూచులాడుతూ ఉండేది!

ఆమెను ఇప్పుడు తలుచుకుంటూ ఉంటే- చెప్పనలవిగాని బాధ మనస్సును పట్టి పీడిస్తూ ఉంటుంది. అందుకే నాకు డా! జయ(ప్రదాంబగారిని మరచి పోవాలంటే మరపుకు రావడంలేదు.

ఆమె మా ఇంట్లో జరిగే వేడుకలకు వినోదాలకూ తప్పనిసరిగా వస్తూ వుండే వారు. ఇక వాళ్ళింట్లో జరిగే ప్రతి చిన్న పాన్టీకి నేను హాజరుకావలసిందే! పెద్దలు ఊరుకున్నా ఆ ఇంట్లో వున్న పిన్నలు నేను వెళ్ళకపోతే ఊరుకోరు. డో రమాబాల, డా! ఉషాబాల, కోడలు డా! శ్రీవల్లి - అందరూ నాకు చిన్నప్పటి నుంచి తెలుసు. వీళ్ళ పిల్లలందరి జన్మ నక్షత్రాలు వా చేతుల్లో వున్నాయంటే ఇందులో అతిశయోక్తి లేదనుకుంటాను.

సాధారణంగా జీవితంలో (ప్రతిఒక్కరికీ సమస్యలనేవి ఉండటం సవాజం! సమస్యలు ఎద్దురెనప్పుడు వాటి ప్రభావం మనమీద కాస్తా కూస్తో కన్పిస్తుంది. నాకు ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించే విషయమేమిటంకేు - ఎప్పుడు కన్పించినా, నేనెప్పుడూ చూసినా. నిత్యం నాకు నవ్వు మొవూంతో తారస పడేవారు. మచ్చుకైనా ఆమె మొహం మీద విషాదరేఖలు కన్పించేవి కాదు.

ఇది గొప్ప గుణం కాదంటారా రి ఇది ఆమెలోని అద్భుతమైన కక్తికి నిదర్శనం అని నేనంటాను. నేను (ప్రారంభంలోనే అన్నట్టు ఆమె ఈ లోకం వదిలి వెళ్ళి పోయిందంటే నమ్మ శక్యం కాకుండా వుంది. ఇవ్వాళ కాకపోతే, రేపు - రేపు కాకపోతే ఎల్జుండి- ఆమె మా ఇంటి కొచి ఎ "మాఇంట్లో ఫలానా ఫంక్షన్‌ వుంది. మీరు తప్పక రావాలి సుమా!” అని చెప్పడానికి వస్తారని నాకేదో ఒక పిచ్చి నమ్మకం ఇప్పటికీ వుంది. ఏది ఏమైనా - అందరూ ఘంటా పథంగా 6* జయ(ప్రదాంబిగారు ఈ లోకంలో లేరు అని ఎంత చెప్పినా నేను నమ్మడానికి సిద్దంగాలేను. ఆమె సర్వదా నా స్మ్మృతిపథంలో నవ్వు మొహంతో కన్చిస్తూనే పుంటుంది. డో జయస్రదాంబగారికి చావులేదు. ఆమె. సదా మనందరి మధ్య జీవిస్తూనే వుంటుంది. ఆమె ఎప్పటికీ మరపు రాని మనిషి! లో తస స శ భా... మేళ టం. షి సళ టయ 1980 = 5.0. మిస్రా విదేశాంగ మంత్రి

బాషా ంజలి = ఆర్‌. విమలకుమారి ((వజ్ఞావైద్యశాలలో విరూలంగా వనిచేన్తున్చ నద్భులు. చివర్‌ లేజులలో సేవలు దోసీన అద్భవ్షవంలులు? అమ్మ నా యెడల నీవు చేసిన మేలు మరువలేనిది. నేను ౩-2 - 19065 లో హాస్పిటలో నర్సుగా జాయిన్‌ అయినాను. అప్పటి నుండి నేను ఇప్పటికి మీ నర్సింగ్‌ పూమ్‌లోనే పని చేస్తున్నాను. అప్పటి నుండి ఇప్పటివరకు మెడికల్‌గా నన్ను వా బిడ్డలను బాగా చూసారు. నాకు 1966 లో వివావము అయినది. 1966లోనే నాకు ఒక పెద్ద ఆపరేషన్‌ జరిగినది. నాకు చాలా పెద్ద జబ్బు వున్నదని మీరు చెప్పారు. నా ఆర్థిక పరిస్టితి తెలిసి ఎక్కువ కాలం వెద్యము జరగాలని నన్ను మీరుగా తీసుకువెళ్ళి గవర్నమెంబు హాస్పటల్‌లో అయ్యగారు వార్డులో పెట్టుకొని చాలా (శ్రద్దగ్గావెద్యము జరిపించినారు. మీ దయవలన నాకు జబ్బు నయమైనదిః వెంటనే మీరు నాకు మల్టీ పని కల్పించారు. ఆ జబ్బు వుంటే వాకు పిల్లలు పుట్టరని చెప్పారు. కాని మీ దయలవలన ఇద్దరు బిడ్డలు కల్లినారు. చళ్లిగా వున్నారు. మీరు మా మీద కోపగించుకున్నా అవి మాకు త - సమే సన నాలాల సత లునక ను. యను సమ నల. సం... టి అమా. క స. గ చళ్ల ము శ. ను ర. స నం త. న సా! ... పంటు స షి ప తానో ల్‌ ్‌ గ న్‌ ము క్ల (| న యు! క ల క రాల... చట్టో ల య్యే కనా వన్‌ ఇల న! ట్‌! | న క వ లల సనన స. అనే యే | 1951 = (ప్ర్వ్టీను (ప్రారంభం

దీవెనలుగా వుండేవి. నేను నేనుగా, ఇద్దరు బిడ్డలకు తల్లిగా ఆరోగ్యముగా వున్నానంటే మీదయ వలన, ఆ దేవుడు వలన, ఇప్పటి వరకు చల్లగా వున్నాను. కాని మీరు మమ్మల్ని ఇంత తొందరగా వదలి వెళ్తారనుకోలేదు. మీరు చేసిన మేలుకు నేను మీకు ఎలా కృతజ్ఞతలు చెప్పాలో నాకు అర్ధం కావటంలేదు. మీరు నన్ను అమ్ము కాడికి మిన్నగా చూశారు. ఇప్పుడు నేను మీ ఆశీస్సులు ఎలా పొందాలో అర్ధం కావబం లేదు. ఇంక మీదట మీరు ఏలోకంలో వున్న నన్ను నాభిడ్డలను దీవిస్తున్నారని భావిస్తాను. మీ పాదాలకు నమస్కరించి ఇంతటితో ముగిస్తున్నాను. = యమ్‌. (గ్రేస్‌మోనికా యమ్‌. మేరీ నరు సలు ఘనమ్రైన తల్లి మమ్ములను విడచి 1 సం[ము అయినది. అయినను వారు మావద్దనే మా వెనువెంటనే ఉన సట్లుగ యున్నది. మా సుఖ దుఃఇములలో మాకు ఎంతో సహాయకారిగా ఉన్నారు. వైద్యములో మాకు తెలియక ఎన్నో తప్పులు చేసినను మమ్ములను కోపగించుకున్నా మాకు దీవెనలుగ ఉండేవి. డాక్టరమ్మగారు మా అర్థిక పరిస్థితులు తెలిసి మాకు ఎంతో సహాయపడినారు. మమ్మల్ని అమ్మ కంటె మిన్నగ చూసినారు. మా బిడ్డల వివాహ విషయాలలో స్వయంగా గ్రద్ద చూపినారు. మేము మా నిత్యజీవితములో మిమ్మల్ని మరచిపోలేము. మీరు ఏ లోకములో ఉన్నను మా హృదయముల నిండుగ నిలచియున్నా రు త్రీ!

చిరు దరహాసం = ఆర్‌. బవవవున్నమ్మ అదే తొలిసారిగా ప్రజ్ఞావెద్యశాలలో అడుగుపెల్టటం. న. శు

ఊాక్షరు దంపతులు వచే ఎ నమయం దగ్గరపడుతూంది.

నర్సులు, ఆయాలు, స్వీపర్డు వాడావిడిగా వున్నారు. “అమ్మగారొస్తే ఊరుకోరు - ఏమిటి ఇంకా ఆ పోగు అక్కడే వుంచావ్‌* అన 'ఏపూర్తమ్మ కేక.

“అయ్యో! ఈ బత్తాయి లొక్కలు ఎవరో కాలువలో వేసారు. అమ్మగారు చూస్తే ఇంకేమయినా వుందా” - అంటూ కాలువలో చీపురుతో గదిగబా వాలుకు లాక్కెళ్ళాడు స్వీపరు.

“ఈ స్తంభానికి ప్లాస్టరు ముక్కలు అతికించిందెవర[ర్రా? అమ్మగారు చూస్తే అతికించిన వాళ్ళనీ, అలాగే వుంచిన వాళ్ళనీ చివాళ్లుస్తారు” అని నర్సు ఆంటూండగానే ఆయా సప్లాస్తరు ముక్కల్ని లాగేసింది.

అయితే ఆంతా డాక్టరమ్మగారేనా; డాక్టరుగారేమీ అనరా అనే సందేవం వచ్చింది. పరిసరాల శుభ్రత విషయంలో డ్వాక్టరమ్మగారు పట్టించుకున్నంతగా డాక్టరుగారు పట్టించుకో, రు కాబోలు అని నను (1! వేను సమాధాన పరుచుకునా ను.

అప్పటివరకూ నేను డాక్టరమ్మగారిని చూచి ఎరుగను. అసలీ డాక్టరమ్మగారు ఎలా వుంటారు ? ఎందుకిలా డాక్టరమ్మ గారొస్తున్నారంటే భయపడుతునా రు? బాగా ఒడ్డూ పొడవూ వుంటారా ? సీరియస్‌గా వుంటారా?

ఇలా ఆలోచనలు చేస్తూండగానే అప్పటివరకు కబుర్లు చెప్పుకుంటున్న లేడీ పేషెంట్లు గప్‌ చుప్‌!

ఇంతలో మెల్లిగా, వుందాగా అంబాసిడర్‌ కారు పొర్పికోలోకి వచ్చి ఆగింది.

అందరితోపాటు నేనూ లేచి నిల్చున్నా. వేను డ్యక్టరమ్మగారివెపే చూస్తున్నా.

ఉక్టరు జయ(్రదాంబగారు చాలా సీదా సాదాగా వున్నారు. భారీగా లేరు; చిన్నగా వున్నా ఎరు.

చదువుకున్నవాళ్ళు, అందులో బాగా (ప్ర్టీసు వున న్న డాక్టరు ఇంత పీదాసాదాగా ఉండవచ్చా అనుకున్నా.

ఇంత చిన్న సైజు డాక్టరమ్మ వస్తూంటే అంత పెద్ద హడావిడి ఎందుకు చేసారో అర్థంకాలేదు.

యస్టరు జయ్రదాందిగారు కారు దిగి మెల్లగా మెట్లక్కుతూ ఫ్లోరింగ్‌ వెపు చూసారు. పేషెంట్లు పెస్టే నమస్కారాలకు ఆమె చిరునవే ప్రతి నమస్కారం.

పేషెంట్లు ముఖాల్లోకి చిరునవ్వుతో చూస్తూనే ఆ చూపు (గ్రిల్లుమీదికి, అక్కణ్డుంచి గోడ మీదికీ, ఆ పైన సీలింగు మీదికీ మళ్లించారు.

ఒకరిద్దరు పేషెంట్లను వరండాలోనే ఏదో మెల్లగా అడిగారు. వాళ్ళ సమాధానాలు విన్పించాయిగాని డాక్టరమ్మగారి ప్రశ్నలు మాత్రం నాకు విని సి౦చలేదు.

ఇంత మెల్లిగా మాట్లాడే డాక్టరమ్మగారంటే అంతా ఎందుకంత భయపడుతున్నారు

ఏమో నాకేమీ అర్రంకాలేదు.

ఎవరో బంధువులు హాస్పిటల్‌లో వుంటే అక్కడకు వచ్చాను నేను. అప్పుడు వేను కాలేజీలో బి.యస్‌.సి. చదువుతున్నా.

అవుట్‌ పేషెంట్లు వడావిడి తగ్గిన తరువాత మెల్లగా రౌంట్స్‌కు వచ్చారు డ్‌క్షరు జయ(ప్రదాంబిగారు.

అటు రోగిన్సీ ఇటు గదినీ కూడ పరీక్షించి చూస్తున్నట్లునిపించింది. అసలు ఆ చూపులే ఎవరితో అయినా ఎక్కడివక్కడ శుభ్రంగా సర్దిపెట్టట్లు చేస్తాయేహా అనుకున్నా.

ఏవయినా అడుగుతూంచే మెల్లగా ముక్తసరిగా ఒకటి రెండు ముక్కలు మాట్లాడేవారు. నవ్వు మాత్రం పెదవులు దాటేదికాదు.

మరో పదేళ్ళు గడిచాక ఓ రోజు హాస్పిటల్‌లో వున్నా. ఈసారి బంధువుల పరామర్శకు కాదు - నా కోసమే!

తొలి కాన్పు. భయపడసాగింది కబోయే తల్లి. భయంలేదులే అని అభయం యిస్తూనే వున్నారు జయ(ప్రదాంబగారు.

(ప్రసవవేదనలో కిందు మీదవుతూంది కాబోయే తల్లి.

పెద్దగా శోకాలు; పెడబొబ్బలు!

"రెండు మూడుసార్లు మెల్లిగా చెప్పేచూసారు డాక్టరమ్మగారు. అయినా కాబోయే తల్లి అరుపులు తగ్గలేదు.

ఇక లాభంలేదని వెంటనే మందువేసింది డాక్టరమ్మగారు! -

“ఇదిగో ఇలా పెడబెబ ఏలు పెట్టవంటే మీ స్టూడెంట్స్‌కు చెబుతా!” అంది లెక్పరర్‌ ఆయిన కొబోయే తల్లితో.

అంతే! అరుపులు ఠక్కున ఆగిపోయాయి. కొంచెంసేపట్టో నేను తల్లిగా మారిపోయాను.

తెలివి వచ్చిన తరువాత నన్ను చూచి జయ్రదాంబగారు “ఇక మీ అబ్బాయి అరుపులు విను” అంటూ చిరునవ్వు నవ్వింది.

ఇలా ఎందరి తల్టులకు ఆ తల్లి అలా చిరునవ్వులు అందించిందో!

ఆమెతో పరిచయంవున్న ప్రతివారికీ అది చెరగని చిరునవ్వుగానే నిలుస్తుంది.

మా డాక్టరమ్మ లట = కామినేని వెంకటరామయ్య (వేషంటుగా వచ్చి, అనుబంధం వెంచుకున్న (వ్రముఖ వ్యాపారవేత్త డా! సదాశివరావు, డశ! జయటఫ్రదాంబ - గుంటూరులో వెద్యశాల స్థాపించిన మొదటి జంట వారు. ప్రాక్టీసు పెట్టిన మరురోజు వారిని పలుకరించటానికి వెళ్ళాను. చూడగానే అనిపించింది "అందరి వంటిది కాదు యీ జోడు' అని. వయసులో చిన్నదైనా ఆ చల్లని తల్లిని చూడగానే “డ్వక్టరమ్మగారు" అనే క! క! శి పీలవాలనిపించింది. అందుకే కాబోలు, ఆవిడ ఆసలు పేరు “జయప్రది అయినా పేషంట్లందరూ ఆమెను అమ్మగా భావించి “జయప్రదాంబి చేసారు. వారిద్దరు శక య. టినా వ వ 1 మలమలా మపమయునయువతుపపు నమన న! 1953 = ఆశ రమాబాలతో

ప్రసిద్ధ డాక్టర్టుగా పేరు గడించారంచే, దానికి డాక్టరు సదాశివరావుగారి గోల్డ్‌మెడల్‌ (345. లో) కన్నా, ఆవిడ బంగారు మనసే ఎక్కువ కారణనుంటాను నేను.

వారి విజయాలకు సగం ఘనత డాక్షరమ్మగారి అమ్మగారు తురిసమ్మ గారిదే. మా ఆవిడ మా మొదటిపాపను ప్రసవించటానికి వారి హాస్పిటల్‌లో చేరినపుడు, ఆవిడకు కాఫీ భోజనాలన్నీ తులసమ్మగారు వారి యింటీనుంచే అమర్చేవారు. వాకు డాక్టరుగారి మేనమామగారితో వున ఎ స్నేవమే వారి యీ అవ్యాజ (ప్రేమకు కారణం. నేను సింగపూరు వళ్ళి వచ్చిన తరువాత (వచ్చీ రావి) యింగ్లీషు తప్పుల తడకగా మాట్లాడుతుంటే, డాక్టరుగారు (ప్రేమతో నాకు 'ఇం్టీషు వెంకటరామయ్య అని బిరుదు ప్రసాదించారు. ఆ చదువుల సరస్వతి విని సన్నగా నవ్వుకుందిగాని ఎన్నడూ ఎగతాళి చేయలేదు. మాకు డాక్షరుగారి వద్దకన్న డాక్టరమ్మగారి వద్దనే చనువు ఎక్కువ. పేషెంటు విషయం వృదైనా వాకబు చేయాలంటే డాక్టరమ్మగారి ద్వారానే ఆడిగించేవారము.

నేను, 55 ఆంజయ్యగారు, వెంకటేశ్వరరావుగారు ముగ్గురం కలపి పట్టుబట్టి కొత్తపేటలో ద్వారకాబాయి హాస్పిటలు బిల్లింగ్‌ కొనిపించాము. మా మేనల్లుడు డ| లక్ష్రయ్యనాయుడు, తరువాత నా కుమారుడు డా! రత్నబాబు వారి దగ్గర వైద్యశిక్షణకు చేరినపుడు వారిని కన్నబిడ్డలతో సమానంగా చూచుకువేవారు. ఆప్యాయతలో వారికి వారే సాటి.

సుహాసినీ, సుమధురభాషిణీ, వందేమాతరం |! ,

స థ్రిల్‌ ఫంజలి = డ్రోక గషవేణే

(డస్రారయ్ముగారి కువ్తూరె ఉషాబాలకు విన్చృల్తగాడు. హై దరాబాదులో ఫిజియాలబీ (పాఫెనరు..)

డ్వష్టరు జయ ప్రదాంబగారు మొదటిగ గురుపత్నిగ మాత్రమే పరిచయస్టులు. ఆ రోజులలో దూరం నుండి చూచి ఆం౮ాధించే వాళ్ళలో వేనొకరిని మామే. ఆ తరువాత బంధుత్వం కలవడం వలన వారిని సన్ని న్నహితముగ చూడడం, వారింటికి వెళ్ళడం జరిగినది. వారింటికి ఎప్పుడూ ఎవరో ఒకరు వచ్చి వెళ్తూండేవారు. వారిలో విభిన్న మనస్తత్వాలు, విభిన్న ఆభిరుచులు కలిగిన వ్యక్తులు కనిపించేవారు. కాని అందరినోట విన్నమాట ఒక్కటు. అది డాక్టరుగారి ఆత్మీయత, అభిమానం, ఆదరణ, ఆప్యాయత గురించి. వారు ఒక ఆదర్శ గృహిణిగు మాతృమూర్తిగ, అనురాగం నిండిన స్నేహితురాలుగ, వైపుణ్యం కలిగిన వైద్యులుగ వెలుగొందారు. అన్నింటిలోము వారు ఆరితేరిన వారే. వారిని చూచినప్పుడు వారి నుండి నేరు ఎక్‌*వలసీనది చాలా ఉన్నది అని అనిపించేది. దానికి కారణము నేను చూచిన ఒకనాటి సంఘటన. వేను ఒకరోజు రాధి వారించిలో ఉన్నాను. భోజవమయిన తరువాత అందరం నిద్రపోయాము. మధ్యరాత్రిలో నాకు నిద్ర మెలుకవ వచ్చి చూసేసరికి డ! జయటప్రదగారు హాలులో ఆటూయిటూ తిరుగుతూ కనిపించారు. కారణమడిగితే తెలిసిన విషయము యిది - హాస్పిటలులో ఉన్న ఒక పేషంటుకు పురిటి నొప్పులు (ప్రారంభమయినట్టుగ కబురు తెలిసినది. వారికి హాస్పిటలుకు వెంటనే వెళ్ళాలని ఉన్నది. ఆ సమయంలో (శ్రెవరుండడు.. నిద్రపోతున్న తమ్ముడు చిన్నాని కాని, బాబుని కాని నిద్ర లేపవలసి వస్తుందని ఆలోచించుతున్నాను అని చెప్పారు. వారు చాలాసేవు అలా తిరుగుతూనే ఉన్నారు. అంతలో మేమందరం మళీ గ్‌ నిద్రలోకి జారిపోయాము. ఉదయం కాఫీ (గ నమయంలో తెలుసుకొన్నాము ఆ రాత్రి వారు వెళ్ళి కాను చేశారని, తర్లీ బిడ్డ కులాసాగా ఉన్నారు అనీను. ఎంతో అనుభవం కలిగిన డాక్టరుగారు అంత ఆందోళన చెందవలసిన అవసరం లేదు. కారణం ఏమంటే ప్రసూతికి కొంత సమయం పడ్డుందని తెలుసు, ఒదెన అవసరం అయితే తెలియచేయడానికి హాస్పిటల్‌ సిబ్బంది ఉన్నారు. అయినా ఆ రోజు రాత్రి వారు చూపిన ఆత్రుత వారి వ్యక్తిత్వానికి ఒక మచ్చుతునక.

సుఖవంతోషాలలో పాలుపంచుకొనేవారు కోకొల్లలు. కష్టసుఖాలు "రెండింటిలో మన చెంత నిలదిడే అప్పులు కొద్దిమంది మాత్రమే. వారిలో డాక్టరు జయటప్రదగారు ఒకరు. వారు ఎప డు జంటనగరాలకు వచి ఏనా, ఎన పమలున్నా ఎంత దూరంలో ఉన్నా తప్పక వచ్చి చూచి హ్ళేవారు. వారి ఆరోగ్యం బాగాలేవి రోజులలో కూడ యీ నియమాని ౧ పాటించాలి అనే చూసేవారు.

అంతటి ఆత్మీయులు ఆందని ఆంతరానికి ఆరుదెంచారు అని ఆనుకోవడానికీ అంగీకరించని అంతరంగంతో యీ స్మృత్యంజలి సమర్పిస్తున్నాను.

జోహారు

= ఫకీరయ్య

(లోగిగా వచ్చి కుటుంబ వభ్యువికీ నమానంగా ఆత్మీయత పెంచుకున్న వ్యక్తి. కృషీవలుడు. 1950కి ముందు గుంటూదలోగాని, గుంటూరు చుట్టుప్రక్కల పట్టణాలలోగావి (స్త్రీలకు వైద్యం (ప్రైవేటుగా మధ్యతరగతి వారికిగాని, క్రింది తరగతుల వారికిగాని అందుబాటులో ఉండేదిగాదు. ఆడవారికీ కాన్పులు గానివ్వండి, రుతు సంబంధపష్టున వ్యాధులుగాని యిప్పటికిమళ్లే (క్రింది జనుల దగ్గర ముండి మధ్య తరగతి జవాలకు వైవ్యం చేయించుకోవలెనంటే పూర్తిగా గగనకుసుమంగా ఉండేది. అప్పటిలో పెద్ద కుటుంబాల వారి స్త్రీలకు కుగ్గర్‌ దొరసాని పెట్టిన హాస్పటలుగావి, మిషను హాస్పటలుగాని ఉపయోగపడేది. అక్కడ అప్పుడు స్రీ వైద్యులు ఇతర దేశస్తులు ఉండేవారు. మన దేశస్తులు నర్పులుగా ఉండేవారు. "క్రింది జనాలకుగాని, మధ్యతరగతి వారికిగాని పై వైద్యశాలల్లో వైద్యం అందుబాటులో ఉండేదిగాదు. అక్కడ వైద్యం అంటే మధ్యతరగతి, [క్రింది వారు భయపడి ఆర్థికంగా తట్టుకోలేమని ఏ ఒక్కరూ ఆ ఛాయలకు పోయేవారు కారు. వాటు మంత్రసాని మీద, దేవుని మీద భారమేసి చాలా నికృష్ణంగా, దైవికంగా కాన్పులు అయ్యేవి. బ్రతికితే బ్రతకటం లేకుంటే చావటం, ఇది ఆనాటి పరిస్టితి. ఒకరో, ఆరో చావు1బ్రతుకుల మధ్య రోగిని తీసుకొని వస్తే గర్భిణీ ప్రీని స్రీ వెద్యులు గానివ్వండి, మగ డాక్టరు కానివ్వండి గుర్రపు వ*తమని, చచ్చిపోతుందని తెలిసికూడా ముందుగా

వీలున్నంత వరకు డబ్బులు కాంట్రాక్టుగా తీసుకొనేవారు.

యింత వెనుకదిడిన రోజులలో డాక్టరు సదాశివరావుగార్కి ముందుగా ఈ (ప్రాంతంలో స్రీ వెద్యురాలి చేత వైద్యం ప్రైవేటుగా చేయించవలెనని వారి వివాహానికి ;బుందుగా ఆలోచన రావటం, ఆ పీమ్మట జీవిత సవాచారిణిగా స్రీ వైద్యురాలినే నిర్ణయించుకొని డాక్టరు జయ(ప్రదాంబగారితో వివావము అయిన తరువాత యిక్కడ హాస్పటలు పెట్టడం జరిగింది. స్త్రీ వైద్యానికి అందరికి అందుబాటులో ఉండేటట్లుగా మొదటగా పునాదులు డాక్టరు జయ ప్రదాంబగారితోనే ఏర్పడినాయి. ఆనాటి పరిస్థితులలో క్రింది వర్గాలకు పూర్తిగా చదువులేదు. మధ్యతరగతి నుండి (శ్రీందిస్టాయి. వారు గూడా అనువుగా పద్యం చేయించుకొనుటకు అందరికి అందుబాటుల్‌* పరిస్థితులను కల్పించి ఆచరణలో పెట్టదిప్టే అంత వెనుకబడ్డ కాలంలో గూడా పూర్తిగా వైద్యానికి ఆకర్షింపబడినారు. వైద్యంలో వారు పెట్టిన సంస్కరణలు ఏమంటి రోగి వద్ద ముందుగా ఏ ఒప్పందం లేకుండా చేర్చుకొనటం, హాన్సటలులో తరువాత మందులు రాసి యిస్తే వారే కొని తెచ్చుకొంటే వైద్యం

చేయటం, పూర్తిగా రహితం అయిన తరువాత రోగి అర్థిక పరిస్థితిని బట్టి ఎంతో వారు యివ్వగలిగినంతవరకు తీముకాని పంపటం, ఒకవేళ పూర్తిగా వైద్యానికి లొంగక మరణించితే వారివద్ద ఏమి తీసుకొనకుండా పంపటం జరిగేది. ఇటువంటి గొప్ప మార్పు ఆనాడు ఆచరణలో "పెట్టి అమలు జరపటం వన్లినే వెనుకబడ్డ, ఆర్ధిక సంక్షోభ రోజులలో సామాన్యుడు గూడా వైద్యానికి పూర్తిగా చైతన్యవంతంగా ముందుకు రాగలిగివాడు. (ఇంతటి మహత్తరమైన మార్పుకు భాగస్వామియైన జయ'ప్రదాంబిగారు గూడా అనుకున్నంత సుఖజీవితం గడిపింది కాదు.) ఒకవెపు ఆమపత్రిలో రోజుకు 20 గంటలు పనిచేస్తూ, ఆమె తల్లి కూడ తోడు లేకుండ యింటి పనులు చూచుకుంటూనే, ఏటేటా కాన్బులతో బలహీనం చెందినా తన మరదుల పోషణను [క్రమశిక్షణను స్వయంగా చూచుకునేది. అప్పటికి యిష ్ప్‌టి ఆడవారి కున్నంత తెలివి ఉండేదిగాదు. చదువు లేక చాలా వెనుకబిడ్డతనము ఉండేది. వారిని ఎంతో ఓర్పుగా, నేర్పుగా వారికి విసుగు లేకుండా అర్థమయ్యేటట్టు చెప్పవలసి వచ్చేది.

ఎన్నో ఏండ్లు మన అందరికి వైద్యం రూపంగా ఎంతో సేవజేసి ఆమె ఆచరించిన భౌతికపరమైన స్మృతులను జ్ఞాపకార్థం మనకు వదిలి మననుండి వీడపోయిన ఆ మహాలల్లికి నా వృాదయపూర్వకమై న జోహార్లు.

ఆదర్శ గృహిణి జయప్రదమ్మ = అమిర్నేవి నరసింహారావు (డ్వాడుగారి బాల్య స్నేహితులు. డ్వ్హాడు దంవలులు గుంటూడుల్నో వైద్యశాల స్థాపిం చటానికి అన్ని విధాల శేయూతనిచ్చిన మనిషి

డాక్టరుగారి పెద్దమ్మాయి డొన్టరు రమాబాల, అమ్మగారి ప్రథమ వర్తంతి జరుపుతున్నాము అని తెలియజేసి ఈ సందర్భంగా నా స్మృతులను తెలియజేయమని చనువుగా ఆడగ్గా నేను చలించిపోయాను. నాకు కల్షిన మనోగత అభిప్రాయాలను తెలుపుకోవాలనుకున్నాను.

సదాశివరావుగారు తక్కెళ్లపాడులోనే ఉండేవారు. పిన్నమనేని వీరయ్యగారు (వారి తాత) వారిని పెంచి పెద్దజేశారు. చిన్నప్పటి నుండి చదువులోనూ, పనిపాటల్గ్లోనూ చాలా చాకచక్యంగా ఉండేవారు. పెద్ద చదువుల్లో కూడా మొదటి (శ్రేణిలోనే ప్యాపై, వివావాం కూడా చదువుకున్న కుటుంబం నుండి వచ్చి, చదువరియై. డాక్షరిన జయప్రదాంబను కట్నం లేకుండా చేసుకున్నారు. ఆదర్శప్రాయమై న వివాహం. వివాహానికి నేను హాజరయ్యాను. ఆచార్య రంగా గారి సమక్షంలో వివావాం జరిగింది. వారు చాలా కొనియాడారు కూడా. ఇంకా చాలామంది పెద్దలు హాజరయ్యారు. పేర్టు గుర్తులో లేవు.

19561 లో సాంబశివపేట, గుంటూరులో ఆసుపత్రి పెట్టారు. ఆదర్శంః వారితోపాటు జయప్రదాంబగారు కూడా కర్తవ్య నిర్వహణతో పనిచేసి కొద్దికాలంలోనే డాక్టర్లిద్దరదూ తలలో వాలుకలలాగా, బీదాబిక్కీని, ఆర్హులను, రోగులను కనిపెట్టి సహాయపడతానే వస్తున్నారు. వారి చేయి చల్లనిది. ఎంతో మంది తల్టులకు వారిచేతి మీదుగా కాన్చుచేశారు. జయ(ప్రదమ్మగారిని చూస్తుంటేనే ధైర్యం వచ్చేది, మా పిల్లలంతా బాగున్నారా? అనేవాళ్లు. నాకు వారు స్వంత ఆఅప్పులుగా ఉండేవారు. ఫీజుకూడా ఎక్కువ వసూలు చేయకుండా, ముందు రోగులకు నయంకావాలనే ఆకాంక్ష , ఆదర్శంతోనే వారువైద్యంచేసేవారు. తల్లీ పిల్లి సుఖంగా ఉండాలనే కాన్పులుచేసి తృప్తిగా వారిని పంపంచేవారు. కొండంత అండ ః డాక్టరు జయ(ప్రదాంబగారంళు, డాక్టరుగారితో పాటు నాకు కొండంత అండ అనిపించేది. 1986 సంవత్సరంలో వాకు గుండె జబ్బువస్తే నేను అధైర్యంగా ఉన్నా పెద్దమ్మూయి రమాబాలకు చూపిస్తాలే, ఏం ఫర్వాలేదు అని నాకు ,ెర్యం చెపీ వైద్యం చేయించింది. అప టి నుండి ఇప్పటిదాకా బాగానే ఉన్నా ను. వారూ 1992లో చనిపోయినవ్వడూ, నాకెందుకో ఆన్త్నంతా పోగొట్టుకున్నాననిపించింది. వారి కుటుంబానికి అనిపించడం ఇంకా సవాజం కదా! ఆదర్శ గృహిణి ఇంటికి పెద్దగా ఉండి, తట్లగా పిల్లలను (క్రమశిక్షణతో పెంచి, పిల్లలను పెద్ద చదువులు చదివించి డాక్టరుగారికి అండగా నిలచి అందరినీ డాక్టర్లుగా తీర్చిదిద్దడం, వారు గృహిణిగా ఎంత ఆదర్శంగా ఉన్నారో కుటుంబమే నిదర్శనం. వారెప్పటికీ ఆందరికీ ఆదర్శమే. వారి కీర్తి అజరామరం.

భిమ్మగ త నం = గద్దె వీరరాఘవయ్య (ద్రముఖ సాహితీ (ప్రియులు. భేజున [గ్రియలు. ఉస్రాయ్మగారి ద్రీయమైన అతిది.

అమ్మా మీరు మమ్ము విడచిపోయి సంవత్సరము అయినదా? అయినట్లుగా లేదు. “భార్య అనుకూలవతి అయితే కౌరవులనే కాదు ముల్లోకములు జయించవచ్చు ్ట్ర" ॥ చా ఆరుద్ర. “వండనలయదు వేవురు వచ్చిరేని “అన్నపూర్ణకు నుద్దియౌనతనిగృహిణి!” పెద్దన నూటికి నూరు పాళ్ళు డా! సదాశివరావు గారి సవాధర్మ చారిణి డా! జయప్రదాంబ డీ రావుగారికి అన్ని రంగములలోను చేదోడు వాదోడుగా నుండి ఆయన జీవయా(త్రను జయప్రదము జేసీనది. డాక్టరమ్మ గారు వారి (ప్రధాన వ్యానంగమైన వైద్యవృత్తికి సంపూర్ణ సవాకారిగా నుండుట చేత డ రావుగారి జీవితము రాణించినది. నేను, ఆమె కృష్ణవేణమ్మకు అవతలగడ్డకు చెందిన వారము. అందువలన డా! జయ(ప్రదగారి విజయములు తెలుపుట నాకు గర్వకారణము. ఆమె మదరాసు వైద్య కళాశలలో విద్యనభ్యపించిరి. ఆమెగురువులు ఆమె

చింగారు భవిష్యత్తును గురించి నాడే ఆశీర్వదించిరి. వేను చూచిన సంపన్న దేశములలో .% & ౮5.4. ప్రసూతి శిపపోషణం (14166010 &ఉ ౧4 61110) శాఖలకు అత్యంత (ప్రాదాన్యమివ్వబడెను. ఈ రెండు రంగములలో డా ।! జయప్రదాంబగారు పిద్ధహన్తురాలగుట వేను స్వయముగా యొరుగుదును. కావున అమె నేర్చరియైన భిషగ్‌ రత్నము. జయప్రద నామము సార్థకము చేసికొనెను. వారి చికిత్సాలయం (జహి శంగాల్‌ నుండి పిలుపు వచ్చిన వెంటనే అర్ధరాత్రి నందయినను ఆ (ప్రమాతి నిర్వహించి ఆరోగికి బాధానివారణ చేపెడివారు. డా! రావు గారు కారు పీద్దము చేసెడివారు. ఆమె పారమార్థిక చింతతో తనవిధిని నిర్వహించెడి వారు ఢ1 సదాశివరావుగారి సాహిత్య ధార్మిక కార్యక్రమములకు ఆమె యెస్ఫడు అడ్డురాలేదు. మరియు ఆమె ఆదర్శ గృహిణి. భేషజ మెరుగదు. “అతిథిని మాతాపీతలను దైవములుగా భావించి వారి పోషణ భారము స్వయముగా నిర్వహించి వారికి చేసిన సేవలు అపారము. "తల్లి విద్యావంతుర్తాలెతే తప్పక బిడ్డలు విద్యావంతులగుదురు. ఆ సూక్తికి నిదర్శనము మన డాక్షరమ్మ గారు. ఒక ఉపాధ్యాయుడు తన శిష్యుడు తనకన్న గొప్పవాడు కావలెనని ఆశించును. అలాగే తల్లిదండ్రులు తమ బిడ్డలు తమకన్న అధికులు కావలెనని ఆశించుట సహజము. డో జయస్రదాంబగారి బిడ్డలంతా ఆమెకన్న గొప్ప డాక్సర్లుగా రూపాందిరి అని ఇనవాక్యము, డో సదాశివరావు గారి ఇంటియందు నిదురలేస్తే వెద్యులే కనిపిస్తారు. అమెలేని లోపము. బిడ్డలు తీర్చి డా! రావుగారి శేషజీవితము సుఖప్రదము

-. చేయుదురుగాక !

1 034468 10 6న [40 “నికీ ఉంయమండ అలా! ( ద్రముఖ న్యాయమూర్తి కువ్వూర్తె వ్యాయవాది నతీమతి.. చిన్న (గ్రామంలో విద్యావికాసాలకు పొటువడుతున్న వారీమణి. డ్య్ఞర్ముగారి మానన వుత్రిక)

0. 13272610002. 28 అంలు 2 ర150ఆడే 20641 [౦౧06804 ౧2౧౧6 11 640౧7 01136101 5006 €6 351 [[ఆ౧. 506129 ౧౯౦764 ఏలణం1! ౧౦00౧౫25 20 లయలు! డంం107౯012190 25 1౧ లంల౫710/90621 */0గలా 806 20601206 206 కడేలాటగిరగ్వ 605. సిం! 4౧౫ 10 లా ౯0653105 000164 276 006 90 గయే కరం బ్రాం 0 యయంంం0[06100/001069214164191004%0076136104 0 *మీయ 906 ౪23 96 యషస౫2%, ₹ 901400 ఏం? 5యయేం!6 006 21016 గచణ0్య్ర కేంగా6 48 ౪61 19 2010౧16.

0౯.3292 [262502 ౪15 ౧౮౮1౦09090 10619053 [2665 682౯6498 9ంలిటే*డడే13 206 906 సలు! రర 0 లం ౯106660 ఉంటడపం. 506 126 110056 526502060119133108 006౧6౮1601 0 106 12యలాం 0౪1గ0౪49 92142615 ౪౫6౯ ల0[021960ల0గ9100.

ంలాసంగిరేత ₹సే1466 *0య ౪39 0410 0100 6 1977 ౦౦1016 ౪13 [0011222 ఓ 06 భం 4 91426410) ౯౫. 3474 3రయఎ0004. 116 8214261౪29 86౪0 ౬౧౦6 016 265010 0066242011 కశ 4౧6411 జుం, 206 (0 013 రష, 2గలా డి గిలోండేం0[ 15 ౫625, 1020 ౦౮౮1౫ 069216 (006 [60౧౭ 9002] 206౪10 ౪ ఈల ఈం ఆసియ 129 గలాలా *మ0లడే 000 7200ల హదాంంలగే 161? 9 1౯ 06 1౪46410236 050766 16 0గ 0 గగ 96008 [0006443600 [02 6 య$రేగం అంత నాంణ10/ జాడే ౧14%. 1496076 184 ఆలా [ంంయి]1రల 56౪7ల 616 1006ల 3జి 00310675. 10039 ౮౮౦296 2౧౯౪ 8003] 2౪2౯౧౮౩ 20008 006 విడ 6 2౧6 6 ౪0 భయసడూల 2 (0000246 004604 10 ఈ అగాం56డే ఓ 2 ౧6౪ 2964 రంల అళగంగుం ల 08014 ఆ ౧6 1 ఆగు అంది. ఉం 1౪3641 090- రేణు. 2161062] 162యల3 2౧6 20210 0163 0.32 [57236టా0 [ద ఆజరర్య 4100 0 ఉంగా ఏ ఉట ం 21. !04ంండే 16029 9టా/ండే 28 2 58020108 500౧6 €0 ఇ 15 [0౯౧400 22యల5.

౦౧౧౭0.)4/4 ౪64౧04 60% 46 ౯ంల0160[191608 66 81౪36144 సంలానేంగడేత. 506 "లా? ంల్య కగు ౪6104 ఉం €ం1( 0 హెంయ12648 116 రూలు తలా రే “రండే 2౪207 లూ (25 *గ6 గయ16.

౧౦౦౧16౦8 బాసం౧ర3 [276 ౪103 1ం*గి 0౯1౩ [2603001 28 యా రటంటరే డంంట? కుటు ౧౮౪ 0160630641 *ంగలా ౧23 లరేఆగం6ే ౧౯ 10 కలు నల. ర) 03643001 18 4౧ రాస 5314 10 ల1టంంగే ౪౧6 06 కయిజకంంరటో్ర 600107 +గరజటింలు తట 6400ల 90౪] 43/౧6 11 గ6404౬

స్తుత గంజలి = చిన్నం రామయ్యచాదరి ((వ్రములి కదీశ్చడులు..

1. సాహితీ సంస్కృతుల్‌ సహజీవనము సేయు మాన్యవంశమున జన్మమ్ము నెత్తి కలువపాములలోని మలయజవాసనల్‌ గుణసౌరభములతో కూడగట్టే స్రీ విద్య విప్లవ స్థితి వెదుర్కొను వేళ ఆంగ్ల విద్యోన్నతి నధిగమించి " విశ్వవిద్యాలయవేది చెన్నపురాన టెద్యవిద్యా పట్టభద్రత గని వినయ సౌశీల్యములు చరిత్రను సృజింప వృత్తి ధర్మము స్వీయ వవృతి గాగ జీవితమ్మున (క్రమశిక్త చెదరక యశము గాంచితివమ్మ జయప్రదాంది. డా మహిత వైద్య విద $న్మణీమకుట ఖచిత రత్నమై న సదాకివు పత్నివైతి ప్రథమ వెద్య దంపతులుగ పట్టణమున" లొలుత నెలకొన్న ఖ్యాతి మీకెలన నిలిచె. ౩... ప్మిత పూర్వకమ్మైన మితభాషణము నీకు పెట్టని సామ్ముగా పట్టువడియె స్వీయ బాధ్యతల నవ్వేషించి నెజువేర్చు పరిజనులకు సుప్రభాత మీవు ఎెద్యాలయమ్ము ఫుభస్నాత పూతగా మమనటకు నీ శిక్ష మార్గదర్శి నియిపేదవారి పెన్నిధులున్న వారిని సమదృష్టి జూచు సంస్కరణ నీది గర్వ గంధములేని నిష్కలుషమైన వ్యాదయమున నేమి భావము వేచికొనెనొ పుట్టినిలు నీకు విడరాని చుట్టమయ్యె కృతము మజువరు సంస్కృత హృదయు లవుడు

త్స అతి నిరాడంబరంపు జీవిత విధాన మింట బయట నొకేరీతి నిరవు కొలిపి కష్టమనకుండ కంచంత కాపురమ్ము నీదగల్లిన నీ కభివాద మమ్మ.

5. "అదుపు పొదుపుల వలన సంపదలు పాదలు"

"అరువు సామ్ములు తేని కాపురము వటలు” నబెడి పెద్దల సూక్తుల నాదరించి బిడ్డలను (క్రమశిక్షతో6 బెంచితమ్మ

6, నివురుగప్పిన నిప్పుగా నీ వానర్చు (ప్రీ సమాజ సేవలు కృపాసిక్రములయి మానవత్వపు విలువల మనిచిపెనిచె కనదిడరు పరహిత కార్యకర్త లెపుడు.

7... వీ కమనీయ భావములు నిగ్గులుదేటి కఠానకమ్ములె ('ప్రాకుట మేమెటుంగుదు మపారకృపారసదృష్టితో ప్రజా నీకరుజానివారణ మనేకముగా బొనరించి వైద్య వి ద్యా కృతివన్న సద్యశమునంది జయ'ప్రద్దవైతి వన్నిటన్‌.

8 పలుమాటల్‌ పలుకంగ వేమిటికి నీ ప్రసాదమే సాహితీ విలయమ్మయ్యెను వైద్యపట్టములతో నిండెన్‌ కుటుంబమ్ము పు ష్కలమౌ కాసరనేని వంశసుమ కాసారమ్ము నీ సంస్కృతీ విలపత్సారభ వీచులన్‌ విసరె, మాధ్వీ జీవన స్వాదువె.

9. _ కమ్మని దోసలోటవలె కాపురమున్‌ ఫలియింపజేసి నీ విమ్ముగు శాంతిధామమున 'కేగితి వచ్చట నాత్మశాంతి రు చ్యమ్మగు నీదు నంస్కృతియొసంగిన లెస్పుగు నీ సదాశివ త్వమ్మిట మాకు నూరట నివాప సుమాంజలు లంది కొమ్మికట్‌.

10. _ నీకుం జేరునొ చేరవో తెలియదీ నీరాజన ప్రక్రియల్‌ కాకల్‌ దీటిన విజ్ఞాలెన పరలోకజ్ఞాన సంపత్తిలో చీకాకుం బడి చెప్పజాల 'రెదియున్‌ జీవాత్మ వృత్తాంతముల్‌. మాకీ సంశయముల్‌ తొలంగుటెటులమ్మా నీవు రాకుండినన్‌

11. వచ్చిపోవమ్మ మా మనోభావములకు నమగుణమ్ముగ (శ్రద్దాంబలిని [గ్రహింప వచ్చిన కృతార్ణులము ల్రోసిపుచ్చితేవి పాతపాటలు మా కలవాటులె కద !

విశిష్ట జీవి జయప్రదాదేవి నసులోచనాదేవి (వంజీవదేవ్‌ సహకారంతో) (కళాలవస్వీ” నంజీవదేవ్‌గారి నతీమణి. నవ్చాదరయురాలు.) కొందరు జీవించి వుండి మంచి అనిపీించుకొంటారు; మరికొందరు మరణించీ మంచి అనిపించుకొంటారు; ఇంకొందరు జీవించివుండీ మరణించి కూడ మంచి అనిపించుకొాంటారు. డా. జయ్రదాంబగారు జీవించీ మరణించీ కూడ మంచి అనిపించుకునా రు. ఆమెగారి వివావాం డా. సదాశివరావుగారితో, నా వివాహాం సంజీవదేవ్‌గారితో ఒకే సంవత్సరంలో జరిగాయి 1950లో. అప్పటినుంచి జయ్రదాంబగారితో నా పరిచయం. మా ఇద్దరి పరిచయాలకూ పరోక్ష కారణం డా. కె. వీరరాఘవయ్యగారి సతీమణి అన్న ్నపూర్చాదేవి. జయపప్రదాదేవిగారి వృత్తికీ నా వృత్తికీ సామ్యం లేనప్పటికీ ఉభయుల ప్రవృత్తులకు మాత్రం కొంత సామ్యం వుండేది. ఈ సామ్యంలోని ప్రధాన లక్షణం పరార్ధత మీది ప్రీతి. ఈ ప్రీతియే మా జీవితాల నీతిగా నిలిచిపోయింది. మా ఉభయుల్లో స్వార్ధత లేదని చెప్పుకోవటం ఒక విధంగా అది సా '(ర్టతే అవుతుంది. స్వార్ధతలేని ప్రాణి వుండదు. అదేవిధంగా పరార్ధతలేని (ప్రాణి కూడా వుండదు. కొందరిలో స్వార్ధత ఎక్కువ పరార్థత తక్కువ వుంటే మరికొందరిలో పరార్థత ఎక్కువ స్వార్ధత తక్కువ వుంటాయి. మా ఉభయుల్లో పరార్థతాభాగం ఎక్కువ వుంటుందేమో అని మా అనుమానం. మా అనుమానమే నిజమైతే మేము ధన్యజీవులం, సౌజన్యజీవులం. మా సంజీవదేవ్‌గారు అంటుంటారు ఒక ఉర్జూ అభివ్యక్తీని “జహా ఖదీహై వహాం ఖఘిదా నహీ జహా ఖుదాహై వహాంఖుదీ నహీ అని. అంటేసా '(ర్ధం వున్నచోట చైవం వుండదు; దైవం వున్నచోట స్వార్ధం వుండదు అని. నాలో కంటే జయప్రదాంబగారిలో సాంస్కృతిక తృష్త్ర అధికంగా వుంబటుండేది.

సను గుంటూరుపోతే ఆమె నాకు చూపేది మేడలూ మిద్దెలూ, రోడ్డులూ రవాణాలూ, పాఠాలయాలు ెద్యారియాలూ మొద్దలెనవి. అమె తుమ్మపూడి వస్తే నేను అమెకు చూపేది తోటలు, దొడ్డు, కాలవలు, పడవలు, పశువులు, పక్షులు, పడిపోయిన ఇళ్లూ, పగిలిన గోడలు మొదలెనవాటిని. గుంటూరులోని తమ ఇంటిలో కాని తుమ్మపూడిలోని మా ఇంటిలో కాని మేము ఇద్దరం మాల్రమే కూర్చొని ముచ టించుకొంటూ వున్నపుడు ఆమెగారిది ఎక్కువగా వక్తపాత్ర, వాది అధికంగా శ్రోతపాత్రగా వుండేవి. తన చిన్నప్పటి ముచ్చట్లు, ఆటలు, పాటలు, స్నేహితుల మీదికోపాలు తాపాలు మొదలెన వినసాంపెన మాటలు ఎన్నిటినో రసవంతంగా చెప్పి తాను స్వయంగా సంతోషిస్తూ నన్ను సంతోషపెడుతుండేది. . తనది కృష్ణా జీల్లా, నాది గుంటూరు జిల్హా. ఈ రెండు జిల్లాల భౌగోళిక భేదాలు, ప్రజల ఆచార వ్యవహారాలు, హావభావాలు, మాటామంతీ, ఆలోచనలు అనుభూతులు, విద్యావెవిధ్యాలు, స్వరూప స్వభావాలు మొద్ధలైనవాట్తి మధ్య దాగున్న వైవిధ్యాలను. వైరుధ్యాలను గురించి ఎన్నో నాకు తెలియని విషయాలను చెబుతుండేవారు ఆమె. ఆమె నోటి నుండి కొన్ని వింతలను, విడ్డూరాలను వింటూంటే నాకు సందేహం కలిగేది ఇవ్వన్నీ వాస్తవాలేనా అని. కాని, వాస్తవాలేనని రుజువయేది చివరకు. ఒకోసారి అంటుండేవారు ఆమె నన్ను వక్త పాత్రవహించమనీ, తాను (శోతపాత్రవహిస్తాననీ. అందుకు నేను జవాబు చెబుతుండేదాన్ని నా చెవికి వున్నంతపదును నా నాలుకకు లేదనీ. అలవాటే పదును తెస్తుంది అని నవ్వేవారు ఆమె. ఒకోసారి మేము ఆస్తికవాదాన్ని గురించీ, వాస్తికవాదాన్ని గురించీ మృదువుగా చర్చించుకొనే వాళ్లం. ఆమెకు దైవభావం మీద కొంత అభిరుచి వుండేది. ఆస్తిక వాతావరణం ఆమెను కొంత చుట్టుకొని వుండేది. ఇక నా విషయానికొస్తే సేను ఆస్తికవాదినో నాస్తికవాదినో వాకే తెలిసేది కాదు. కాని ఆమెలో (ప్రత్యక్తమయే దెవికభావన నాలో అంతగా జాగృతహ్టై వుండేది కాదు. నా వైఖరికి ఆమె నొచు ఎకోవటంకాని, ఆమె దానికి నేను నెచు ఎకోవటం కాని జరగటం జరిగేది కాదు. ఆమె ఆస్పత్రిలో తన వైద్యవృత్తిని తిలకించే సుయోగాలు నాకు అపుడపుడు కలుగుతుండేవి. నేనెన్నడూ ఆమె రోగిని కాలేదు. తన లోగుల

యెడల ఆమె ఒకోపారి ఎంత మృదువుగా వర్తించేదో మరోసారి అంత మ స్పదువుగా లేకుండా వర్తించటం జరుగుతుండేది. అయితే ఆ స్థితి ఆమెలో ఎక్కువసేపు నిరిచివుండేది కాదు; వెంటనే అది చిరునవ్వుగా మారిది; తనలోని ఈ మారు లను గురించి ఆమెకు తెలుసు.

జయ ప్రదాంబగారు ప్రధానంగా గృహిణి, తరువాతే డాక్టర్‌ ఆస్పత్రిలో డాక్టర్‌గా వుండేకంటే గ గృవాంలో గృహిణిగా వుండటం ఆమెకు ఎక్కువ ఇష్టం. భర్తకు భార్యగా వుండటంలో, పిల్లలకు తల్లిగా వుండటంలో, కోడళ్లకూ, అల్లుళ్తకూ అత్తగా వుండటంలో, పాహిత్రులకు, దౌహ్మతులకూ నాయనమ్మగా, అమ్మమ్మగా వుండటంలో ఆమెకు ఎక్కువ ఆనందానుభూతి లభ్యమవుతుంది. లోగులు తనను డాక్టరమ్మగారూ అనిపిలిచినప్పటికంటే మనుమరాండ్రు అమ్మమ్మా అని పిలిచినప్పుడు ఆమె ఎక్కువ ఉల్లాసపడేది.

ఏదైనా నూతన విషయాన్ని తెలునుకోవాలనే జిజ్ఞాస దీపీక ఆమెలో నిరంతరం వెలుగుతుండేది. ఆమె అంటుండేది, ఎన్నని తెలుసుకుంటాం? ఎన్ని తిలుసుకున్నా కూడ తెలియనివి గుట్టలు పడివుంటూనే వుంటాయి. తెలుసుకున్నవి తరుగుతుంటాయి, తెలుసుకోవలసినవి పెరుగుతుంటాయి. ప్రపంచంలో ఇంతవరకు ఎవరు కూడ అన్నిటినీ తెలుసుకున్న సర్వజ్ఞుడు పుట్టలేదు. ఎవరి జ్ఞానమూ సర్వజ్ఞతకాదు అని అంటుండేవారు జయ(ప్రదాంబగారు.

ఈ అర్ధంలో ప్రతి పనిషీ నిరంతరం ఒక విద్యార్థియే. నేర్చుకోవటం, తెలుసుకోవటం, తెలుసుకున సదానిని స్మృతి పేటికలో పదిలపరచుకోవటం విద్యార్హనకు ప్రధాన లక్షణాలు అనేవారు ఆమె.

పిల్లల చదువు విషయాల్లో ఆమె ఎంతో వ్యక్తిగత (శ్రద్ద తీసుకొనేవారు. అందుకే వారి కుటుంబంలో 12 మంది డాక్షర్లు. జయ(ప్రదాంబ డాక్టరు, ఆమె భర్త పదాశివరావుగారు డాక్టరు, వారి ముగ్గురు అమ్మాయిలు డాక్టర్టు, వాళ్ల ముగ్గురు భర్తలు డాక్టర్టు, ఇద్దరు కొడుకులూ డాక్షర్డు, వాళ్త భార్యలిద్దరూ డాక్టర్లు. మొత్తం 12 మంది డాక్షర్డు.

గా

ఆమె మా పిల్లల చదువు విషయాల్లో ఆశ్చర్యం వ్యక్తపరచేవారు. పిల్లల చదువునిమిత్తం అని చాలా మంది తమ (గ్రామాలను వద్దని ఐస్తీలలో కాపురాలు పెడతారు అనీ, మేము మాత్రం (గ్రామంలోనే వుంటూ పిల్లలకు పెద్ద చదువులు చదివించాము అనీ, అది ఎట్లా సంభవమై నదనీ ఆమె నన్ను చాలాసార్లు ప్రశ్నించేవారు. అందుకు నేను నవ్వి ఊరుకొవేదాన్ని..

జయ(ప్రదాందిగారికి మనోవిజ్ఞానం (5౫౦01020 మీద చాలా ఇష్టం. అయితే అందులో ఆమెగారు ప్రత్యేకించి కృషిచేయలేదు. సంజీవదేవ్‌గారికి మనోవిజ్ఞావాన్ని గురించి కొంత బాగా తెలుసునని ఆమెగారి నమ్మకం. అందువల్ల సంజీవదేవ్‌గారు కనిపించినపుడల్లా, మనోవిజ్ఞానాన్ని గురించి, మనోవ్య్తేషణను గురించి ఆయన్ను ఎన్నో వివరాలు అడుగుతుండేవారు. నేను అంటుండేదాన్ని, ఆమె సెకియాట్రీ చదివి సైకియాటటిస్టుగా వ్యవవారిస్తుంటు బాగుండేది అని. అందుకు అమె పెద్దగా నవ్వి అమ్మో, ఆ పిచ్చిరోగులతో నేనెక్కడ నిభాయిస్తాను అనేవారు. జయ'ప్రదాంబగారిని గురించి (వ్రాయాలంటే సులభంకాదు, కారణం ఆమెది సులభజీవితం కాదు. బయటికి కనిపించే వ్యక్తి మాత్రమే నిజమైన జయ్రదాంబి అని మనం నమ్మితే అది నిజంకాదు. కనపడే వ్యక్తిని వ్మ్తేషించి చూస్తేనే కాని అసలు జయప్రదాంబ గోచరించదు. నిత్య జీవితంలో ఆమె ఎక్కువ భాగం ఆనందంతో జీవిస్తున్నా కూడా అపుడపుడు ఒంటరిగా కూచున్నపుడు, కొంత విచారంగా దీర్దాలోచనలో మునిగున్నట్లు కనిపించేవారు. అటువంటి తరుణంలో నేను అనేదాన్ని ఏమిటి ఆలోచిస్తున్నారని. ఆమె తన గంభీర ముద్రను తగ్గించి చిరునవ్వు తెచ్చుకొని అనేవారు, "నేను ఆలోచిస్తున్నానా? నేను ఆలోచిస్తున్నట్లు నాకే తెలియదు, మీకెట్లా తెలిసింది?” తమకు స్వయంగా తెలియని కొన్ని తమ విషయాలు తమకంళే ఇతర్లకే బాగా తెలుస్తాయి. ఈ సత్యం అన్ని విషయాలకూ సమానంగా వర్తించదు, కొన్నిటికి మాత్రమే వర్తిస్తుంది అని నేను అన్నపుడు, అల్లాగా, మీ ఆలోచనల మీద సంజీవదేవ్‌ (ప్రభావం తక్కువ పడలేదు అని పెద్దగా నవ్వటం జరిగేది. అమె జీవితాన్ని, వారి కుటుంబంలో చాలా మంది జీవితాన్ని వెలుగ్గువెపుకు (ప్రభావితం చేసిన ఒక లేత వ్యక్తిని స్మరించకపోతే అది ఒక చీకటిపుంజం మాత్రమే అవుతుంది. ఆమెయే ఆషాబాల; జయ'ప్రదాంబకు మేనకోడలు అవుతుంది ఆమె. ఆషా జీవించింది 20 సంవత్సరాలు మాత్రమే. కాని ఆమెలోని వివిధ ప్రతిభలు, అమెను గురించిన ఎన్నో బలీయమై న స్మృతులు ఎంతకాలం వరకో ్రకాశిస్తుంచాయి. ఆమెకు అకారి మరణం సంభవించనట్లయితే జయ(ప్రదాంబగారు ఇంకొంతకా?0 జీవించేవారు. -

చాలామంది తల్టురికు బిడ్డలుంటారు, చాలామంది బిడ్డలకు తల్జులుంటారు. కాని విశిష్టమైన తల్జులు కొందరికే వుంటారు, విశిష్టమైన బిడ్డలు కొందరికే వుంటారు. జయప్రదాంబగారి తల్లి విశిష్టమైన తల్లి, తండ్రిగారు కూడా అంతే.

తింటూ తింటూ తిరుగుతూ తిరుగుతూ వున్న ప్రాణి శాశ్వతంగా కనిపించకుండా పోవటాని స మరణం అంటాం.

మరణించేవారు మరణిస్తున్నప్పుడు తప్ప మరణించిన తరువాత బాధపడరు. కొని (బితికున్నవారు తమవారు మరణిస్తున్నప్పుడూ బాధపడతారు, మరణించిన తరువాతా బాధపడతారు.

మరణానికి ముందు మాత్రమే మనుషులు జీవించటం జరుగుతుందా మరణించిన తరువాత కూడ జీవిస్తారాా ఆంటే మరణానంతరం జీవితం అనేది వున్నదా అనే ప్రశ్న స్పరెన జవాబు దొరకని ప్రశ్న.

సామాన్యమై న జవాబులేదనే, కొన్ని అసామాన్యాలెన జవాబులుంటాయి వున్నదని.

మరణించిన (ప్రాణి జీవించకపోయినా జీవించిన (ప్రాణి మాత్రం తప్పక మరణిస్తుంది.

జయ(ప్రదాంబగారు ఒకప్పుడు జీవించివున్న (ప్రాణి, నేడు మరణించివున్న (ప్రాణి. యశస్సు మాత్రం జీవించే వుంటుంది.

నా ప్రాణ స్స హైతురాలు = శ్రీమతి కుజ్జా అన్నపూర్ణ (డ్వారు వీరరామవయ్య గారీ నతీమణి. సాహితీ ప్రియురాలు”

డాక్టరు సదాశివరావుగారి సవధర్మచారిణియగు డాక్టరు జయప్రదగారితో నా అనుబంధము వారి వివావా బంధముతో (ప్రారంభమ్టై నది. మేము ఎదుగుతూ వచ్చిన కొలది ఆ అనుదింధము కూడా 'ప్రగాఢమౌతూ వచ్చినది. విద్య, వ్యక్తిత 0 విషయాలలో స్త్రీ, పురుషులిరువురును ఏ దృష్టితో చూచివా సరి సమానులే అను సత్యమును అక్షరాలా బుజువు చేసిన జయ(ప్రదాంబ సదాశివరావుగారి గ సృహలక్ష్మిగా అయినప్పటి నుండియు ఆయన తలపెట్టిన ఘనకార్యములని ంటిని జయ(ప్రదము గావించుటకు కారకుర్దాలైనదనుటలో సందేవాము లేదు. పవిత్ర హృదయ్యులైన "స్నేహితులు కల్చ్పవృక్షంతో సమానం అను పెద్దల వాక్కులను అక్షరాలా నిరూపించిన జయ(ప్రదగార్ని కలకాలము మరిచిపోలేము.

మేమిద్దరము ఎప్పుడు కలసినను నిరాడంబరముగా సవాజ ధోరణిలో అక్కతెల్లిలాగా సంభాషించు కొనెడివారమే కాని తనొక డాక్టరుగా ప్రత్యేకతను చూపించెడిదికాదు. స్నేహానికి ప్రాణ మిచ్చే స్నేహశీలి ఆమె. దానికి తార్కాణం మే మొకప్పుడు వారి ప్రక్క హాస్పటలులో వైద్య నిమిత్తం వెళ్ళినప్పుడు ఆమె ధైర్యం బెబుతూ, చూపీన ఆప్యాయత. అది వేనెన్నటేకి మరువలేను.

తన, మన భేదభావము లేక మా పిల్లల యెడ గూడ (ప్రేమ చూపెడిది. ఇంగ్ధండులో నున్న మా చిన్నామ్మాయి దగ్గరకు వెళ్ళి అక్కడి పరిస్థితులను గమనించి, ఇక్కడికి వచ్చిన తరువాత నన్ను అమ్మాయికి తోడు. ఇంగ్లండు వెళ్ళమని మందలించి, తన ఆందోళనను వ్తేకరించినోరు. ఊఉ గొంం4 1020౧606 పే2[గల16 1264604 అను నీతిని శాశ్వతముగా గుర్తు చేసెడి ఆమెతో స్నేహాము మరువరానిది.

తొను అనారోగ్యముగా నున్నప్పుడు కూడా సంతృప్తిగా మాట్లాడు కొందాము రమ్మని వారి యింటికి వచ్చి ఒక రోజంతా వుండమని అడిగినది. కాని నేను సకాలములో వెళ సలేక పోయిన కారణంగా ఆమెతో సంతృప్తీగా మాట్లాడుట జరగలేదు. తరువాత మాట్లాడలేని పరిస్థితిలో చూడవలసి వచ్చినది. నా (ప్రాణస్నేహితురాలి కోరిక తీర్చలేక పోయాననెడి విచారం నన్నెప్పుడు వెంటాడుతూనే వుంటుంది. పన్నెండు మంది హేమా హేమీ ల్దాంటి డాక్టర్లు వున్న కుటుంబములోని ఆమె మృత్యువుని జయించ లేకపోయింది. అందరిని దుణ సాగరములో ముంచి ఈ లోకమును వీడిపోయిన ఆమె స్మృతులను మాత్రం ఎప్పటికి మరువలేను.

మాత ఎమూర్తి = యం. అర్జునదేవి (ఆంశ్లోవన్వానక్షులు. డ్రరమ్ముగారి అభిమాన వు(తిక? “కనుపించని నీరూపమచంచలం నాకన్నులలో కనరాని నావా దయ సౌధాంతరాలలో నిలచిపోయావు అజరామరంగా”

ఒక పూవురాలింది. అనుబంధం వాడింది. అనుభూతి పరిమళం మిగిలింది. జయ(ప్రదాంబగారు తిరిగిరానిలోకాలకు తరలిపోయి సంవత్సరకాలం గడిచింది. ఆమె దూరమవ్వటం సహించలేని గుండె బరువయ్యింది. కంఠం మూగవోయింది. భావోద్వేగం రగిలింది. ఆమె పవిత్ర స్మృతి అందరితో పంచుకుంట కొంత్రెనా సాంత్వన లభిస్తుందేమోనని చేసే (ప్రయత్నమిది.

మావాన్నగారు శ్రీ మన్నారాయణగారితో వారికీ, వారికుటుంబానికీ వున్న ఆత్మీయ సంబంధంతోనేనూ వారి అభిమాన వుత్రికనయినాను. మానాన్నగారి మాటలవల్ల మాకు ఊవాతెలిసినప్పటినుండి మాకళ్ళముందు మెదిలే ప్రత్యక్షదెవాలు డాక్టరుగారు, డాక్రరమ్మగారు. అందుకే వారంటు ఎప్పటికీ చెదరని భక్తి, అభిమానం మాలోచోటుచేసుకున్నాయి.. మూడుతరాలుగా మేమంతా వారి కుటుంది సభ్యులలో ఒకరుగా మెలుగుతూ వచ్చాము.

ఎన్నోోవిధాల ఆదుకుని, వాజీవన లతకు ఆదరామృతంతో ఆలంబన కల్చించిన అమృతహృదయులువారు. వారివంటి కల వృక్ష ఆశ్రయం దొరుకుటవలననే నావంటి వారెందరో ఈ లోజు శ్లేమంగా, సమాజంలో చెప్పుకోదగ్గస్థాయిలో వున్నారనుట అతిశయోక్తికాదు.

కారిమెంత కఠినమైనది! వ్యక్తుల అనుబంధాలపట్లు దానికెంత నిర్లిప్తత! (ప్రతిసంవత్సరం (క్రమం తప్పకుండా ఫిబ్రవరి 17న ఆషా సంస్మరణసభలు నిర్వహించిన జయ(ప్రదాందిగారిని పంస్మరించుకోవలసిన పరిస్థితి ఏర్పడటం నిజంగా కాల్గవైపరీత్యం కాక మరేమిటి? నాలుగుదశాబ్దాలపైగా నిత్యం బాధాతప్తుల పేదతీర్చుతూ, ఆసంఖ్యాకుల అభిమానం పొందిన ఆమె ఆశ్రితులందరికీ తీరని వ్యధమిగిల్ని అక్టోబరు 6, 1992 న తరలిపోయారనే నిజం యిప్పటికీ బ్లించుకోలేక్ష పోతున్నాం.

మా చిరంజీవి శ్రీకళ్యాణి తన చిరురచనల సంపుటి సమర్పించినప్పుడు డాస్టరు-తాతగారుగా, డాక్టరమ్మమ్మగా వారు ఆ కృతి గ్రహించి మమ్ముల ధన్యుల గొవించుట; చదువునిమిత్తం కాణి దూరంగా వెళుతుందంకే. ఏఏమందులు

అవసరమవుతాయో, తాను జ్వరంలో వుండికూడా, వివరంగా (వాసియిచ్చిన శ్రద్ద అనురాగం ఎలామరువను! తను మద్రాసులో చదువుకున సప్పటి విశేషాలు, పిల్లల చిన్నతనంలో వేరే ఊళ్ళు వెళ్ళినప్పటి కబుర్లు యిలా వారినుండి విన స్‌ ఎన్నో సంగతులు ఎప్పుడూ నామదిలో పదిలంగా వుంటాయ్యి వైద్యనిమిత్తం వెన్తే మందులతోపాటు పళు స ఫలహారాలిచ్చి ఎల్లప్పుడూ ఆదరించిన ఉదారత “మరపునకురాదు. పనివత్తిడితో నెలా, రెండునెలలు కనపడకపోతే ఫోనుద్వార్గానైనా పలుకరించే ఆప్యాయత ఎన డైనా మరువగలనా? శ్రీసదాశివదేవి, నిగర్వి, మితభాషిణి, మృదువచని డా! జయప్రదాందిగారు తన నిరాడంబరవర్తనతో పలువురి అభిమానం చూరగొన్నారు. ఆ (ప్రేమమూర్తిలేని లోటు తీర్చలేనిది. సాహితీసదస్సు సమావేశాల సఫలత ఆమె దీక్టాదక్షతలకు (ప్రత్యక్షతార్కాణం. ఆంధ్రదేశంలో ప్రస్తిపాందిన ఎందరో విజ్ఞానవేత్తలు, విద్యావేత్తలు, కవిపండితులు ఆమె ఆతిథ్యం చవిచూసినవారే. ఎవెద్య విద్యా, సాంఘిక, సాహిత్య, రాజకీయరంగాలలో పతికితోడై నిలచిన ఆదర్శమూర్తి. ఆ యింటపుట్టిన బిడ్డలందర్నూ ెద్యవిద్యలో నిష్టాత్లుల్మె వెద్యవృత్తిలోనున్నవారినే జీవితభాగస్వాములుగా పొందటం విశేషం. “అతటపుట్టిన చిగురుకొమ్మ ఐనా చేవగలదే'. సమాజానికి డాక్టరుగా, ఆతిథిఅభ్యాగతుల సమాదరించు యిల్దాలిగా, వినయసౌశీల్యాలు ఆభరణాలుగా, ఆ శ్రితులనాదరించు కల్పవల్లిగా, నిరంతరం పతికి తోడునీడగా మెలిగిన ఆదర్శసతిగా, మమ్మందరిని మమతతో చేరదీసిన మాతృమూర్తిగా, మామనస్సుల ఎల్లవేళల నివాళులందుకునే మరువలేని, మరువరాని మహూోన్నతమూర్తి జయ(ప్రదాందిగారు. ఆ అమ సతవృదయ సవిత్రాత్మకు శాంతికలుగుగాక. ఓం శాంతిః శాంతిః ఇాంతిః

బంధుప్రియ జా ప్రియబాంధవి శ్రీ,మతి వి. విమలాదేవి. శ్రీమతి వి. విజయలక్ష్మి (డ్వ్టారజయద్రదారి (గ్రామం కలువపాముల ఆడవిడుచులు. ఆమె (ప్రోత్సావా నాకారాలతో విద్యావంతులయినవాడు) క్షే ఖై!! అధీయానో బిమూబ్‌ గ్రంథాన్‌ పేవమానో బహూన్‌ గురూన్‌ లోకమానో బహూన్‌ దేశాబ్‌ బహుజ్జే జాయతే నరః 2 శ్లో! విదేశేషు ధనం విద్యా నవ్యననేషు ధనం మతిః పరలోకే ధనం ధర్మః శీలం సర్వత్రవె ధనమ్‌! అను ఆర్యోక్తుల ప్రకారము. శ్రీమతి కాసరవేని జయ ప్రదాంచిగారి జీవితము యశశ్చం(ద్రికలతో ప్రకాశవంతమగుచున్నది. మా మంధుకోటిలోని వారగు శ్రీమతి జయ*(ప్రదాందిగారు కృష్ణాజిల్లాలోని కలవపాముల సామాన్య (గ్రామములో కర్షక కుటుంబిమున జనన మొందిరి. వీరి తం'డ్రిగార్హు కవివర్మగా (ప్రసిద్దిగాంచిన సాహితీమూర్తి, సంస్కారి. అదర్శప్రాయమై న రుషీగా, కృషీవలునిగా జీవనము గడపీనవారు. వారి పోషణలో పెరిగిన ఈమె పద్గుణములను పుణికి పుచ్చుకొని మంచి విద్యావంతుర్తాలె, వైద్య విద్యాభ్యాసము గొవించినది. తరువాత వైద్యశిఖామణి శ్రీ డాక్టరు సదాశివరావు గారిని చేపట్టి, వారి విశిష్ట వ్యక్తిత్వములో, వారి సాహచర్యముతో, ఈమె కూడ (ప్రపిద్ధ వైద్య శిభామణియై నది. (ప్రజాసేవ చేసినది. తన శీలసంపదకు మెరుగులు దిద్దుకొనినది. ఈమె ఎంతలో బంధు(ట్రేమగలది. స్వ'గ్రామమన్న కడు అభిమానము కలది. తాము మాత్రమే వృద్ది చెందుటతో ఈమె తృప్తిచెందక, తోటీవారి అభ్యున్నతిని కూడ కాంక్షించుచు తన శక్తియుక్తులనుపయోగించిన పరోపకారపారీణ యు

ఎప్పుడు తన స్వ(గ్రామమునుండి బందువులు కాని, తెలిసినవారుగాని వచ్చినను వారియందు ఆదరముతో, గౌరవభావముతో, వారి స్థితిగతులనూ, స్వ(గ్రామస్టితిగతులను తెలుసుకొమచుండెడీవారు. చీదతనములో ఉన్నవారిని, విద్యావంతులు కావలసినవారిని వారి అవసరములను గమనించి తగు (ప్రోత్సాహ, సహాయ, సహకారములు ఆందజేయుచు వారి అభివృద్దికి తోడ్పడెడివారు. విద్యావంత్తులైనవారికి ఉ పాధిసొకర్యములకొరకు తనశక్తియుక్తుల మేరకు సాయపడుచు సమాజములో వారు ఒక ఉచితస్టానములో సుఇజీవనము గడుపులాగున (శ్రద్ద తీనుకొనుచుండెడివారు. ఆ విధముగా వారి ఆదరాభిమానములతో ఈనాడు సుఖిజీవనము గడుపుచున్నవారిలో మాఅక్క చెల్లెళ్ళ కుటుంబములు ఒక ఉదాహారణ మాత్రమే. అటువంటి ప్రియబాంధవి ఇప్పుడప్పుడే మమ్ములను వీడిపెళ్ళి మాకు “ప్మృతులలోనే మిగిరిపోవలసివచ్చుట మాకు తీరనిలోటుగాను, ఎంలో దుఃఇకారణముగాను ఉన్నది. ఏదో ఒకసన్నివేశములో (ప్రతిరోజు ఆమె మాకు తలపునకు వస్తూ ఉంటుంది. బంధువులకు, స్వగ్రామవాసులకు ఎంతో అప్పుర్దాలె వారి ఉన సతికి కృషిచేసిన ఈమె వారిచే నిత్యము ప్రియబాంధవిగా కీర్తింపబడుచున్నది. అపురూపమైన ఈ రెండు సద్గుణములతో కూడిన ఈమె యొక్కవిశిష్ట. వ్యక్తిత్వము మరువరానిది - మరుపురానిది. జో ఎల్లపుడూ అంజలి ఘటించుచూ ఈమె స్మృత్యంజలికి మా కృతజ్ఞతా సుమము నందజేసీకొనుచున్నాము. *

సోదరి జయప్రద = రాజా వాసిరెడ్డి భారతీదేవి (రాబా వాపిరెడ్డీ భారతీదేవి సాహీల్వ నంగీత ఆరాధకురాలు. జయవదగారి ద్రీియసోదరి.) సోదరి జయప్రద జ్ఞాపకాలు నాలో చాలా వున్నవి. అవి (ప్రచురించుటకు వీలుగా వ్రాయలేను. నాకు ఆమెతో మొదటి పరిచయం సంవత్సరం సరిగా గుర్తులేదు. కాని, 6090లలో అన్నయ్య సంజీవదేవ్‌ ద్వారా అయినది. అప్పటి నుండి వారు వన్ను సోదరీ వాత్సల్యంతో చూచారు. మేము మద్రాను నుండి గుంటూరు మకాం మార్చేటప్పుడు “సంజీవదేవ్‌ అన్నయ్య వీకే కాదు నాకు కూడా అన్న య్యే. నీవు మద్రాసు వెళ్ళేక అన్నయ్య గుంటూరు వస్తే మా ఇంటిలోనే వుంటారు" అనా ఎరు. నేను గుంటూరు వెళ్ళినప్పుడు తప్పకుండా వారిని కరిసేదాన్ని. నాలో ఎంతో ఆప్యాయంగా వుండి తన సాంత చెల్లెలిగా (ప్రవర్తించేవారు. దగ్గర వుండి స్యయంగా భోజనం పెట్టేవారు. మనిషిని బాగా అర్ధం చేసుకునేవారు. ఓర్చు స్వభావం, కష్టమభాలు చెప సఎకోగల చనువు వుండేది. వీదైనా మనసులో వుంచుకుని బయటపెప్టేవారు కాదు. అందరితో బాగా కలిసిపోయేవారు. వారిలో కోపం నేనెప్పుడూ చూడలేదు. ఒక దిక్టర్‌గా కొక అందరితో స్నేహశీలిగా మెలిగేవారు. సాహిత్య ప్రియులు, సంగీత ప్రియులు. అఖరిసారి వారు జ రంతో వున్నప్పుడు వెళ్ళినాను, నేను వెళ్ళుచున్నాను అని చెప్పేతే, "అప్పుడే వెళ్ళుచున్నావా భారతీ” అన్నారు ఎందుక్‌*! నేను మద్రాసు వచ్చిన ఒక వారంలోనే వారి మరణవార్త విని ఆశ్చర్యపడివాను. ('ప్రేమమయి అయిన ఒక సోదరిని పోగొట్టుకున్నందుకు చాలా బాధపడ్డాను. ఇప్పటికీ వారి జ్ఞాపకాలు అలాగే మెదులుతూ వుంటవి.

క |! డొక్షరమ్మ మ శ్రే = డా! పాటిబండ్ల ఉమాదేవి (జయ(వ్రదగారి చేతులతో ఉమాదేవి వుట్టి వెరిగిన డక్హాడు మనుమరాలు) నేను రచయిత్రిని కాను. కాని "డాక్టరమ్మ'మ్మ గురించి వ్రాయకుండా ఉండలేను. డాక్టరమ్మమ్మ నాకు పుట్టినప్పటి నుంచి తెలుసు. చాలాకాలం పిల్లలులేని మా తల్లిదండ్రులకు డా! జయప్రదగారి చేతి చలువవల్ల నేను పుట్టాను -నా తరువాత తమ్ముడు రాజా కూడ. మా తాతగ్గారెన చెంచు రామయ్య గారు, డాక్టరు తాతయ్యగారు ఇరుగుపారుగు కావటంతో నా బాల్యం ఎక్కువకాలం వారింట్లోనే గడిచింది. ఎటువంటి రక్త సంబంధం లేకపోయినా ఆవిడను మొదటిసారిగా “అమ్మమ్మ' అని పిలిచే అదృష్టం నాకు కలిగింది. నన్నిపుడూ చిన్ననాటి ముద్దు పిలుపుతోనే 'పప్పీ' అని పిలిచేవారు చివరివరకూ ఆవిడ ఆప్యాయతలో నన్ను వారి మనుమలతో సమానంగానే చూసేవారు. చివరికి నా వివావాం కూడ ఆవిడ ద్వారానే జరిగింది. ఆమెది చాల గొప్ప వ్యక్తిత్వం. ఎంతటి అనారోగ్యంలోనైనా లోగులకు అంకితభావంతో సేవచేసారు. రోగులపైన, తనవద్ద పనిచేసేవారి పైన చాల (పేమాదరాలు చూపించేవారు. లేనివారిని కాదనక సహాయంచేసారు. డాక్టరుగారికి వృత్తిలోను, రాజకీయాలలోను వెమ్నుపూసగా నిలిచారు. తన పీల్లలనందరిని పట్టుదలతో డాక్టర్లుగా తీర్చిదిద్దారు. బీదవారికి కూడు, నీడ, చదువు అందించడానికి ఎన్నో సంఘసేవా కార్యక్రమాలలో పాల్గొన్నారు. అయినా ఎన్నడూ ఏ పదవి నాశించలేదు. ఇన్ని చేస్తూ కూడ ఆదర్శగృహిణిగా తన్నతల్లిగారు తులశమ్మగారి సవాకారంతో ఇల్టు, పీల్లలను తీరి ఏదిద్దుకున్నారు. క అలాగని ఆమె జీవితం పూవులబాటకాదు. నేను మెడిసిన్‌ చదవటానికి హాస్టల్‌లో చేరినపుడుగాని, వివావామై అత్తవారింటికి వెళి నపుడు కాని, కొత్త వాతావరణంలో యిమడటానికి పడిన యిబఐ ఏందులు ఆమెతో చెప్పుకునేదాన్ని. ఎన్నడూ తన వ్యక్తిగత విషయాలు మాట్లాడని డాక్టరమ్మమ్మ ఆనాడు మాత్రం అవే పరిస్టితులలో తాను ఎదుర్కొన్న సమస్యల గురించి చెప్పారు. ఆమె సమస్యల ముందు నా యిబ్బందులెంత చిన్నవో అనిపించింది. ఆమె మాటలే నాకు జీవితంలో ఎట్టి పరిస్థిత్సివైనా వుందాగా, చక్కదిద్దుకోగల మనో స్టైర్యాన్నిచ్చాయి. ఎట్టే పరిస్థితుల్నవైనా గంభీరతతో చిరునవ్వుతో గోవ్యంగా చక్కదిద్దుకునే వారు. ఆమె వ్యక్తిత్వం నావంటి వారినెందరినో ప్రభావితంచేసింది. ఆమె భావితరాలకు మార్గదర్శి. జీవితాన్ని | అర్ధవంతంగా, ప్రయోజనకరంగా గడపటమే పరమార్ధమని ఆమె నిరూపీంచారు.

ఆత శై బంధువు జ న! కల్పి శారద (వార్త వెంకటేశ్చరరావు గారి వ్యుతికు డో గంగాధరరావు గారి వతి నగా దహ్హైరు దంవతుల నుండీ సాహితీ నంస్కార సౌరభాలు వుణికి వుచ్చుకున్న శిమ్యరాలు..) డ్యాక్టరు శ్రీమతి కాసరనేని జయ ప్రదాంబగారితో అందరికి గొప్ప డాక్టరుగాను, మరికొందరికి 'స్నేహశీలిగాను, సహృదయగాను డాక్టరు సదాశివరావుగారికి అనుకూలవతి, అనురాగవతి అగు భార్యగాను, ఆమె సంతావానికి అనుంగు లల్లిగాను, మరి మనుమలు, మనుమరాంఢడ్రలకు ప్రియ ముత్తవగాను అనుబంధం ఉంటి నాకు, మా కుటుంబానికి మాత్రం ఆవిడ ఆత్మబంధువు. చుట్టురికం ఉందోలేదో తెలియదుగాని, మా వాన స్నగ్గారిన. నార్ల వెంకటేశ్వరరావుగారిని అన్న స్నగాను, మా అమ్మను వదినగాను ఆవిడ భావించి మన్నిస్తే నాకు మాత్రం అక్కగానే కొనసాగారు. మా చిన్నప్పుడు అంటే నేను 5 లేక 6 క్లాసులు చదివే రోజుల్లో ఆవిడ కీగీండ1021 56164608 మద్రాసులో. మా కుటుంబాలు తరచు కలుస్తూ వుండేవి. .. అప్పుడే వాకు ౫68161౧6 చదవాలనే కోరిక ఆవిడ స్ఫూర్తితో కలిగింది. ఆవిడను చూచి నేను స్పందిస్తే నన్ను వరవడిగా మా 315663 4 0706ల మెడిసిన్‌ చదివారు. ఇట్లా ఆవిడ తన సంతానానికే కాక, ఆవిడ అన గారని మన్నించిన వార్షగారి సంతతిని కూడ డాక్టర్గును చేయడంలో ముఖ్య సూద్రధారి అయ్యారు. జయప్రదక్క మద్రాసు వదలి వచ్చినా ఆవిడ ప్రభావం వామీద పడుతూనే వచ్చింది. ఆమె, డా. సదాశివరావుగారు గుంటూరులో స్థిరపడి (ప్రాక్టీసు పెట్టడంతో డా. గంగాధరరావు కుటుంబానికి ఆప్ములెవారు. 'అలా అని మా కుటుంబం వారికి దూరం అవలేదు. ఆవిడ మద్రాసు వస్తే మా ఇంట్లో ఒక రోజైనా వుండి వెళ్ళేవారు. మా నాన్నగారు ఆంధ్ర వస్తే వాళ్ళని కలవకుండా వచే ఎవారు కాదు. మావారికి డా. సదాశివరావుగారు గురువు. సలహాదారు, మార్గదర్శకులు. మా వివావ సమయంలో వచ్చిన ఒడిదుడుకులను ఆ దంపతులే సరిచేసి చక్కదిద్దారు. ఆ తరువాత మా జీవితంలోని ఏ ముఖ్య ఘట్టం వారిద్దరి ప్రమేయం లేకుండా జరుగలేదు. మా మంచి చెడులను, మా కష్ట. సుఖాలను వారితో మేము పంచుకున్నాం. వారు అనుగుణంగా స్పందించి మాకు మార్గదర్శకులయ్యారు. అట్టే జయస్రదక్క ఈ లోకం వీడి అప్పుడే సంవత్సరం కావస్తుంది అని అలిప్తే ఆశ్చరంగానే వుంది. మరింత విషాదంగాను వుంది. ఆవిడ భౌతికంగా మాకు రూరమైనా మాలో ఇప్పటికీ వున్నట్టే వుంది. మరి ఆవిడ మాకు ఆత్మబంధువు.

ఉటాఆకప్‌ పా 80 35014101 మ స 1. న క 9 1220/2644గ004 ౪/25 (6౧0016 921067 (0 €ం 11010 6 అగిండే 0౬. కడే25174 240 2౧4 916౪29 (6 90లూం601 9ళ౯ల౧8౭61 206 520001 10167 (6902064 620 ల4016డే మగ (0 54116 ఇగరిజి1ంరే [లగ అంగ 29 2508600104 కమం యాంం ఓ 6 )4400164గా 04, సలంళగ గ్ర[క డం 2 00051020 0 బండ ఇ02046 066 6 20661 10 ౧ల ౧౮౦౧210 25 568. 1౧ 20౫ 501ల0604064 0511114006 10 66 26గ156260% 0౧ 06 [0590161 ౪676 ఉం 0౧6౦ 46036613 ౪13 ౫|౦4 [07*గ6 ౧650041 040 206 41560605. 11116 2006 ౧2064 9016 ౧6౪౯ ౦౦%090011964 1056 2౧64 ౧2106100 మలల 563గ62049 0% ౧661631610 6 [090121 0% అం౦000ల 106 906 ౪2160664 06 6007ల) 0 9611ల 6 గొం?6 12% 200 0ఈ0లా 0౪/16. 1107146 06 ల $76510 4950ములా6 202 [05016101 06 ఉంగాలం66 గంగ! 5600621౮0౧ కిలా యియాలు ౪0, 10౪76 206 2గ6060% 2౧4 భ్రాంంగుతే కల 10 లంల 0౧౧6 2ం36ేలా160[౯016216 41900606 164౪166315 ౪౧౪ 10 ౦662016 2గ౧ల5 216 6౩౮1605241 1౦991610 - ౧70౧8 అంటు ౦5 భణ [0016 116416. (అ ంసకళి అలం. న ము”

కంటి షు క /

యయ స ము తట త

న సట్‌ ౨

అశ్రతర ఏ౯ాం = యు.+చంద్రహాన (గీణా శ్చ్‌ణ నిచ్చిన గురువు? చలసాని వంశోద్భృవమా! మిమ్ముగన్న శ్రీలక్ష్మీ నారాయణ, తులశమ్మ పుణ్య దంపతులు ధన్య చరితులు. కలవపాముల వూర పుట్టి తక్కెళ్ళపాడు (గ్రామమున మెట్టి, పుట్టినింటికి పేరు తెచ్చి మెట్టినింట ఆదర్శప్రాయము మీ జీవితము. పూవు పుట్టగనే పరిమళించు నన్నట్లు చిన్ననాటనే మీరు విద్యాభ్యాసమున్నకె ఎన్నుకొనిన పథము అత్యంత శ్లాఘనీయము. "సేవా పరాయణీ? వెద్యవృత్తిని చేపట్టి ఎందరెందరో రోగులకు సేవలొనరించిన మీరు పుణ్యచరితులు, (ప్రజావెద్యశాలను నిజమైన, అచ్చమైన పర్వ “ప్రజ్ఞావైద్యశాల'గా తీర్చిదిద్దిన మీరు ఘన చరితులు. పేదల పాలిటి పెన్నిర్దివె వర్గ భేదములనెంచక, తారతమ్యములను చూపక రోగులందరినీ దయాదృషప్టితో చూచిన మీరు చరితార్జులు వైద్యో నారాయణో వారిః? అన్నట్టు మీరు రోగార్తులకు సాక్షాత్తూ దేవతామూర్తులు. వయోవృద్దులందు మీ సేవా తత్పరత సదా ఆదర్శవంతము. వృడ్దాశ్రమములను సందర్శించి, వారిని ఉచిత రీతుల పరామర్శించి, చేయూతను అందించిన మీరు మాననీయులు. కర్తవ్యదీక్షా పరాయణీ! మీ కర్తవ్య దీక్షా పరాయణతను ఏమని వర్ణింప గలము? మీ వద్దకు వచ్చిన రోగులు, శారీరకముగానే గాక, మీ చల్లని ఓదార్పు పలుకులతో మానసికంగా కూడా పేదతీరి, వూరట చెంది, మీ చేతి చలువ వల్ల సంపూర్ణ ఆరోగ్యవంత్సులైనారు. మీ చేతిలో జననమొందిన అనేక మంది శిశువులు థీరులె వీరులె, సంప్యూర్ణ వాగరిక్టులె ఆనేక రంగములలో రాణించినారు. ఆరోగ్యవంతులగు శిఫ జననములకు తోడ్చడిన మీరు అంతటితో తృప్తి చెందక నేటి బాలలే రేపటి పౌరులని వారిని అన్ని రంగములలో తీర్చి దిద్దవలెనను ఆకాంక్షతో. బాలవాడీ స్కూళ్ళను సమర్ధవంతముగా నడిపి పల్లెలలో అక్షర జ్యోతిని వెలిగించిన సార్ధక

జీవులు. అంతేగాక మీరు గావించిన సాంఘిక సేవా కార్యక్రమములు ఎనో ! మరెన్నో! ఆదర్శ మాతృమూర్తి! అమ్మలగన్న యమ్మ మువురమ్మల మూలపుటమ్మగా, నిండైన, మెండ్రైన సంతానమును బడయుటయేగాక వారిని మీదగు వృత్తిలో ప్రవేశింపజేసి పాటివారిలో మేటిగా వారిని తీరిచి దిద్దిన మాతృమూర్తులు మీరు. సంతానము వడయుటలో ఆనందము లేదు. ఆ సంతానము జనుల మెప్పును బడసిన ఎనలేని ఆనందమును పొందుదురు. ఆ ఆనందమును చవి చూచిన అమ్మలు మీరు. ఆదర్శపత్నిగా, కరణేషు మంత్రిగా సర్వకాల సర్వావస్టల యందు సదాశివునికి జయ (ప్రదము నొనరించిన జయప్రదాంబవు నీవు. అమృత ముర్తీ! డాక్టరుగా, సంప్కర్తగా, సాంఘిక పేవా పరాయణిగా చిరస్థాయిగా మీకీర్తిని మిగిల్చి మీ మూర్తి భగవత్‌ సొన్నిధ్యము చేరినది. మీరు లేనిలోటు మమ్మెంతో బాధించు చున్నది. మీరు లేవి ్రజ్ఞావెద్యశాలలో నడుగిడుటకు మనసు రొకున్నది. మీరు కూర్చుండు కుర్చీ ఖాళీగా నుండనా మనప్సు అంతులేని వ్యధతో తల్లడిల్లుచున్నది. మీరు మమ్ములను వదలిన ఈ సంవత్సర కాలము పది యుగములుగా తలపించుచున్నది. మీ స్మృతులను మాకు వదలి పరలోకము చేరిన మీకు ఆత్మశాంతి కలగాలని (ప్రార్ధిస్తున్నాను. 'స్నేవశీలత మీకు సవజాతమై ఒప్ప ధరణి యందు మీరు పరగినారు చెల్లివై , తల్లివై, చుట్టమువై ఎల్లి జనులతోడ మెలగివారు పద్గుణములె మీకు పెట్టని ఆభరణముల్‌ . సచ్భీలత మీదు ఘనచరిత్ర . సరస సంభాషణ మీ మధురమౌ భాషణం నవానశీలత మీదు సవజ భూషణమ్ము

ఎల్ల కార్యములను జయప్రదమొనరించు - జయప్రదవు నీవు సదాశివునకు మాతృమూర్తిగ నీవు మన్నన పాందితివి మహిలోన నీకెవరు సాటి లేరు పేదల పాలిటి పెన్నిధివి నీవు దీనుల పాలిటి బాంధవివి నీవు ఆర్హుల పాలిట అమ్మవు జయమ్మ అంజలింతునమ్మ అందుకోవమ్మ కరుణాంతరంగ కారుణ్యశీల కమనీయ శుభగాత్రి సువిశాలనేత్రి చక్కదనాలతల్లి సౌజన్యమూర్తి కాల మేఘము మిమ్ము క్రమ్మివేసినదా! వైద్యవృత్తి యందు వైవిధమును చూపి అలసిపోయిన మీరు విశ్రమించితిరా! పీలుపుకందనంత సుదూరమునకేగ కదులుచున్నది నాలో కన్నీటి కడలి.

తోడు నీడలు = ఆవుల సాంబశివరావు (లోకాయ్యక్తు న్యాయమూర్తి. “మేమిద్దరమూ జయ(వ్రదావ్యలభులమే "నని నదాశివరావుగారిని వరిచయంచేసిన ఉల్తమ నంస్కారి/

జయ(ప్రదగారు తన అర్జాంగి అయి ఉండకపోతే సదాశివరావుగారు అందరకు మాననీయుడైన మనీషిగా రూపాందగలిగేవాడా? సదాశివరావుగారి జీవిత భాగస్వామిని అయి ఉండకపోతే జయప్రదగారు ప్రసిద్ధ వ్యక్తి అయి ఉండేదా? ఈ ప్రశ్నలు నా మనస్సులో మెదలాడుతూ ఉంటాయి. వారిద్దరను చిరకాలం నుండి ఎరిగి ఉన్నవాణ్తీ కనుక నాకు నిర్దిష్టమైన అభ్మిపాయం ఏర్చడింది. వారిద్దరూ ఒకరికొకరు తోడునీడలుగా కలయిక పొంది ఉండకపోతే, ఇద్దరూ ఇంతటి ఉన సతస్థితికి జేరి ఉండేవారు కాధని నా నిశ్చితాభిప్రాయం.

వారిద్దరూ పుట్టిన కుటుంబాలు పెద్దవి. ఆ దంపతులు కలసీ ఇరువాగుల కుటుంబాలను ఉద్దరించారు.

ఇక వారి సమాజసేవ సుప్రసిద్ధం. వారి _వెద్యాలయానికి వెళ్ళిన రోగులు వారినెన్నడూ మరువగలిగేవారు కాదు. తిరిగి ఎన్నడైనా రుగ్మత ఏర్పడితే ఆ దంపతుల వద్దకే వైద్యానికి వెళ్ళేవారు. ప్రతి ఒక్కరోగికి ఈ జంట వద్యులు తన స్వంత డాక్టర్టుగానే పరిమళించారు. ఆంతటి నమ్మకం, రోగుల్లో వారి యెడల కుదిరింది. చికిత్సా పుణ్యంతో పాటు, రోగి యెడల ఆదరణ, ఆప్యాయతలను జోడించి, ఈ వైద్య దంపతులు ైద్యవృత్తికే ఘనతను సంపాదించి పెట్టారు. వైద్యునికి, రోగికి మధ్య ఉండవలసిన, వాం ఛనీయమష్రైన సంబంధాన్ని వారు చక్కగా తమ వృత్తిలోనేకాక, జీవితంలో కూడా అలవరచుకున్నారు.

ఆ దంపతులకు వైద్యం వృత్తి. ఆవ ఎత్తిలో ఎడతెరపీలేని కృషి నిరంతరం చేస్తూ ఉండేవారు. కాని అంతటితో వారి జీవిత కార్యక్రమం పూర్తి కాలేదు. వారి ఇల్లు ఒక సాహిత్య పీఠం. ఒక సాంస్కృతిక నిలయం. కవులు, పండితులు, మేధావులు ఆ దంపతుల ఆదరణను ఆతిథ్యాన్ని ఎప్పుడూ పొందుతూ ఉండేవారు. ఆతిథ్యమే కాక కవి పండితులకు (ప్రోత్సాహం దండిగ లభించేది. వారు స్థాపించిన సాహితీ సదస్సు, సాహిత్య గోష్టులకు సుప్రసిద్ధం.

వెద్యవృత్తి, సాహిత్య సాంస్కృతిక కార్యకలాపాలు సమ్మేళనమై వారి జంట జీవితయా(త్రను పరిమళభరితం చేసాయి. వృత్తిలోనూ, సాంస్కృతిక రంగంలోనూ, గొప్ప కృషి చేసిన ఈ దంపతులు తమ బిడ్డల యెడల ఎంతో శ్రద్ద చూపారు.

“అచట బుట్టిన చిగురుకొమ్మైన చేవ” అన్నట్లు వారిద్దరి గర్భవాసాన జన్మించిన 'ప్రతిదిడ్డ మంచి వైద్యులుగా తయారయ్యారు. తల్లిదండ్రుల (శ్రేష్టమైన జీవితాని £ చూచి స్ఫూర్తిని పొంది, ప్రభావిత్సులె వారి బిడ్డలు కూడా వారి బాటనే పయనిస్తున్నారు.

ఆ దంపతుల మధ్య గొప్ప అనురాగం, అవగాహన, సే 'వాభావం పటిష్టంగా కుదిరి ఉండకపోతే ఆ దంపతురి జంట జీవితయాత్ర ఇంతటి ఫలప్రదం అయి ఉండేది కాదు. ఆశ్చర్యం ఏమిటంటే, వారిద్దరూ ఎవరినీ, ఎన్నడూ దే షించి ఎరుగరు. అందుచేతనే వారిచుచ్టూ ఉన్న సమాజం ప్రతిస్పందించి, వారిని మాననీయులుగా భావించి గౌరవించింది. విద్వేషపూరితమై న రాజకీయాలలో కాలం గడిపినా వారిద్దరకూ, వారిద్దరిని గురించి, గౌరవమే తప్ప రాగద్వేషాలు పెరగలేదు. నీళ [3 ఈదుతూ, తమకు తడి అంటని రాయంచ జంటలాగా, ఈ దంపతులు రాజకీయాలలో మెలిగారు. ఇది అసాధారణమైన విషయం.

ఆ దంపతులను గురించి మరింత్రెనా చెప్పవచ్చు సం కాని స్ధల నియమం ఉంటుంది కదా!

చివరకు ఒక సంగతి. కీర్తి శేష్టులెన డాక్టరు జయ(ప్రదగారికి నివాళులర్చించే ఈ సంచికలో ఈ చిన్న వ్యాసంలో ఆమెను గురించి వేను విడిగా వ్రాయలేదు. దంపతుల నిద్దరినీ కలిపి, వారి జీవితాన్ని, వారి కార్యక్రమాన్ని వివరించడం జరిగింది. ఎందువల్ల ? నా దృష్టిలో ఒకరు లేనిది మరొకరు లేరు. ఒకరిని గురించి చెప కుండా "రెండవవారిని గురించి (వాయడం సాధ్యంకాదు. వారిది తాదాత్మ్యం సాధించిన దాంపత్యం. వేరువేరుగా నాకు కనిపీంచరు.

భౌతికంగా డాక్టరు జయ్రదగారు ఇకలేరు. ఏడాదినాడు దూరతీరాలకు వెళ్ళిపోయారు. కాని వారి మనస్సు, వారి స్పూర్తి సదాశివరావుగారి వా ఎదయపీఠంపై జ్యోతిలాగా వెలుగుతూనే ఉంటుంది. సదాశివరావుగారు ఉన్నంతవరకు జయ (ప్రదగారు ఉన ఎట్‌.

ఆదర్శమహిళ = ఉత్తమ ఇల్లాలు = దరువూరి వీరయ్య (రచయిత రాజకీయ వాయకుడ్డు డ్చక్టరమ్మ దంవతంలకు నన్నిపాతుడు) కాలచక్రం ఎంత వేగంగా పరుగిడుతుందో? మనోవేగంతో పోటీపడుతుందా అనిపీస్తుంది కదూ! కాకపోతే శ్రీమతి కాసరనేని జయప్రదాంబ మొన్ననీమధ్యనే పరలోకగతురాలయింది. ఆమె జబ్బుపడి మంచంపట్టి మృత్యువుతో అవిగ్రాంతంగా[ ధైర్యసాహసాలతో పోరాడుతున్నపు ఏడు, ఆయమ్మ సంతానం, బంధు, మి(టత్రులు, అభిమానులు అనేకంగా నాలుగైదు జిల్లాలలో విస్తరించివున్న శిష్యగణం, భర్త డాక్షరు సదాశివరావుగారు అనుక్షణం అసక్తితో ఆ పోరాటాన్ని చూస్తూ, బాధాపరితప్త హృదయ్యులె, విధిని దూరుతూ, ఆధునిక వైద్య విజ్ఞానం సమకూర్చిన అన్ని (ప్రక్రియలతో, ఆమెను (బ్రతికించుకోవాలనే ఆరాటం, అవేదన - ఆమె మన మధ్యకి రాదనే నిరాశా నిన్సృవాలొక వైపున సాగుతుండగా - ఆమె జీవిస్తుంది - మనతో సవాజీవనం చేస్తుందనుకొంటూ వృాదయస్పందన అతివేగంగా కొట్టుకొంటూ ఆశానిరాశలు కొట్టుమిట్టాడుతుండగా ఆమె తుది శ్వాస విడుస్తుండగా కండ్డార చూసిన స్మృతులు ఇంకా మనలను వీడనేలేదు.. అప్పుడే ఏడాది అయిందా? అని ఆశ సర్యం కలిగింది. ఈ నెల 24వ తేది విజయదశమి ఆదివారం శ్రీమతి జయ'ప్రదాంబ ప్రథమ వర్హంతి జరుప న్నిర్ణయించారనీ, ఆ సందర్భంగా ఒక స్మృతిసంచికను ప్రచురించ సంకల్పించారనీ, మీరేమైనా నాలుగు మాటలు (వ్రాయగలరా? అంటూ ఫోనురాగా, వై స్మృతులన్నీ వృాదయపులోతుల నుండి పెల్లుబికాయి. హైదరాబాదులో వృదయకోశవ్యాధికి బెపాస్‌ ఆపరేషను చేయించుకొని విశ్రాంతి తీసుకొంటుండగా వచ్చిన యీ బెలిఫోను వర్తమానం విని జయ్రదాంబలతో నాకుగల నాలుగున్నర దశాబ్దాల సుదీర్హ సన్నిహిత సంబంధాల అనుభూతులు పాంగిపార్లి నన్ను గుంటూరుకు చేర్చాయి. ఆపరేషను తరువాత కనీసం మూడు మాసాలయినా పూర్తి విశ్రాంతి కావాలని - నా క్షేమం కోరే మిత్రులు కొందరు సందేశంలాంటిదొక చిన న్‌ రచన చేయమని సలహా చెప్పారు. ప్రస్తుతానికి శ్రీమతి జయ(ప్రదాంబ నంక్రిప్త జీవితచరిత మీ ముందుంచుతునా ఎను. ఇక చదవండి -ా-

, న! వి. | న తల్లో | జౌ . * వ. న . | | నం | | లీ సా శీ | షడ్‌ గ, /, న. | | | | శీ | శ 1984 = లండన్‌ మేడమ్‌ టుసా . స్‌ ణ్‌ మ్యూజియం ఇందిరాగాంధీ బొమ్మతో |. న అం. జం ల | 1 ఇ , ల (యు. " .

|| ర్‌ | (౯ /" ల (వ్ర య్‌ సై | | 1990 = పోదరులు చిన్నవర్మ, పెద్దవర్మ, జగ్గారావు గార్ణతో | /.] | | జ 1 మం ప ల! క ఇ చై శ న ఫి న్న్న / 3 ఇ ఈ, ] ॥ వక . 11 ఖే య్‌ " . న. 1982 - మనుమళలు'శ్రమిర్‌, సుమన, భామతేఐలలో

ఇ ల స జ్‌ 2 రే | ౧౧ | . న! (ఇ కీ 1984 = టవర్‌ ఆఫ్‌ లండన్‌ వద్ద = అలసిపోయి ట్‌ (| చ ఇ

1. . జ న 7 క క | న్‌ // [ , నో ల జీ వ కైంళ6 - సంలు యాని బుర్రా ఓహ్‌ అకు పేల ఇల మరేలుడీం

| ' టు శ్‌ మేష కట. రా లన. న కనను కీ ఎటుల. , (.. | | 1984. - తేల పసుణ్య 0081130 ప్రతవచేలగకి స్‌ (|| “ . |

యం! కాకా 1|| ప 1. మ జే. న లం. |. న. 1,1

1984 - 4 రయం4౪0:10 కంటం ౪110౧05 టం ఈ [1006

ై! గ ఈ 4 త ర క్ర క. సః కో క 1986 - వస్తి, పూర్తి _

నా వమ ఇజ్హ య [క క ల ప ల స (| (న్‌ 1986 = వస్థిపూర్తి = బంధుమిత్రులతో

1981 = డా! ఎ. పావిత్రి గారితో న ఉే+ఛహితురాలుడా!ల శకేలొ

| క | + క స్ట రా స్‌ జ శ్‌ ” ॥ టి చ స్‌ ప్లా న్‌ యా. ॥ . శ . |

| | | . | 1. . ॥ టీ. | . న | . వో స్త | 1154 . - త్తి | 11! శా క్‌

1. " | ం + ఖ్ణ త్తే క! | / ణి వ. ..

వ్యక్తిత్వం, ఉన్నత విలువలు, నిరాంందరత్వం, ప్రజాసేవాతత్వత, విరంంం _ లమ కృషి పెద్దల ఎడల గౌరవం, సవాచరులపట్లు సమతాభావం, అనుచరుల పట్ల (ప్రేమా! శానాలు, ఇదే వారి ప్రవృత్తి.

(శ్రీమతి _ జయప్రదాంబ డాక్టర్‌ నదాశివరావుగారి ధర్మపత్ని, సవాధర్మచారిణిగా, ఉత్తమ ఇల్లాలు పాత్రను మామే పోషించలేదు.. డాక్టర్‌ పదాశివరావు తలపెట్టిన (ప్రతిసేవాకార్యక్రమాన్ని ము-*- అచి అనుసరించింది. వైద్యం - అనేది వారి వృత్తి. ఆ వృత్తి ధర్మాన్ని అనుసరి ..డంలో విశేషమూలేదు, విశిష్టతాలేదు.

భారతీయ వేదకాలంనాటి గురుకులంగా (వ్రజ్ఞావెద్యశాల

పది అడుగులు వెనక్కువేద్దాం. ముందుగానే చెప్పుకోవలసింది. దాటవేశాం

• అదేమంటారా? నాలుగున్నర దశాబ్దాలనాడు ఆ 1951 లో నెలకొల్పుకున్న “ప్రజా వైద్యశాల” కు ఒక విశిష్టత వున్నది. మరో విలక్షణత వున్నది. అది కేవలం నర్పింగ్‌ పోమ్‌గానేగాక (ప్రాదీన వేదకాలంనాటి బుషులు, విద్యార్థులకు విద్యా బుద్దులు గరపుటకు స్టాపించిన గురుకులాలు మార్గదర్శకంగా ఎంచుకున్నారు.

ఆ 1949 లో సర్జరీలో మాస్టర్‌ (ఎం.ఎస్‌) డిగ్రీ సంపాదించడం సామాన్యమా? అందునా ఒక (గ్రామీణరెతుబిడ్డ. ఒక ఎం.ఎస్‌. చేసిన విద్యాధికుడు, కట్నాలకాసించకు తాను ఎంచుకొన్న ఎం.బి.బి.ఎప్‌. చేసిన మన ప్రియతమ సోదరి శ్రీమతి జయ్రదాంబను సహదర్మచారిణిగా చేసుకున్నారు. ఆ ఇరువురు ఆలోచించుకొన్నారు, చర్చించుకొన్నారు. ఒక నిరయావికొచ్చారు. ఏమా నిర్ణయం? తాము ప్రభుత్వోద్యోగాలకు ఆ(ర్రులు-చాచరాదని, వ్వతంత్ర జీవనం పాగించాలని, (ప్రజలకు పేవలందించాలవి. ఆ చరిత్రాత్మక నిర్ణయం వెనుకగల విశిష్టత, "సేవాతత్యరతల గురించి ఇప్పటివారికి అర్హంకాదు. అప్పట్లో ప్రభుత్వోద్యాగాలపై మోజు వుండేది. దానికొక గౌరవం, పరిగణనలుండేవి. అయినా స్వతంత్ర జీవనంపట్ల వారికిగల మమకారం - అందుకు (ప్రోత్సహించింది.

"పేపుల్చునర్చింగ్‌ మోమ్‌” స్థాపించిన యేడాది తిరక్కుండానే, ప్రజాభిమానం చూరగొన్నది. జిల్లా నాలుగు చెరగుల నుండేగాక, కృష్ణానది దాటి గోదావరిదాకా ఇటు కర్నూలు, నెల్లూరు జిల్లాలదాకా వైద్యం కొరకు ప్రధానంగా పర్షరీ కొరకు రోగులు రావడం గమనార్హం.

ఒక్క సంవత్సరం తిరిగిందోలేదో, ఎం.బి.బి.ఎస్‌. పూర్తిచేసిన వైద్య విద్యార్థులు ప్రత్యేక శిక్షణ కొరకు “పీపుల్చునర్చింన్‌ మోమ్‌” కు రావడం (ప్రారంభించారు. వైద్య విద్యార్థులకు, వైద్య శిక్షణతోపాటు, మానవతా విలువలు,

సాహిత్యం, (ప్రజాసేవాభిలాషలు అలవడుటకు డాక్టర్‌ సదాశివరావు, జయ(ప్రదాంబల నేతృత్వం ఎంతగానో తోడ్పడింది. అలా డాక్టర్‌ సదాశివరావు, జయ్రదాంబగార్హ నేతృత్వంలో వెద్య శిక్షణ పాందిన వందలమంది విద్యార్దులు. గుంటూరు, కృష్ణు గోదావరులు, (ప్రకాశం, కర్నూలు, నెల్లూరు జిల్లాలలో. విస్తృతంగా “స్వతంత్రంగా నర్సింగ్‌ హోమ్‌లు స్టాపించుకొని, స్వతంత్రజీవనం సాగిస్తున్నారు”. “అందుకే పీపుల్సునర్సింగ్‌ హోమ్‌” ను (ప్రావీన భారతీయ గురుకులంతో పోల్చడం సముచితం. (ప్రశాంత గాంభీర్యం - ఆమె సహజ పొందర్యం శ్రీమతి జయప్రదాంబ స్వరూప, స్వభావాలు; వృత్తి ప్రవృత్తి, వ్యవహార సరళి, జీవన విధానం, సాధారణంగా విలక్షణంగా వుంటాయి. ఒక నూత్నాకాదు వినూత్న పోకడలు స్ఫురిస్తాయి. చూపరుల కొక్కొాక్కప్పుడు విచిత్రంగా కూడ వున్నట్లనిపిస్తుంది. శ్రీమతి జయప్రదాంది వదనంలో అమాయకత్వం గోచరిస్తుంది. అందులోనే ప్రశాంతత, నిర్మలత, నిండుదనం కనపడుతుంది. అమాయకత్వం, 'ప్రూంతత, నిర్మలత్వం, నిండుదనంతో దూసుకవచ్చే గొంభీర్యం అప్పుడప్పుడు ముఖంలో పరచుకొంటుంది. ఎప్పుడూ ఏదో ఆలోచిస్తున్నట్లు 'ప్రచ్నార్ధకంగా కండ్లకు కనిపిస్తుంది. ఆమె తరచుగా, ప్రతివిషయంలో చొారవతీసికొని, మాటామాటా కలిపి, సంభాషణల్లో పాల్గొనదు. ఆమెలో భూదేవికున్నంత ఓర్చు. సవానం, ప్పైర్యం కనిపిస్తుంది. తుఫానో, జడివానో కురిసిన తరువాత ఆకాశం ఎంత నిర్మలంగా వుంటుందో - అంత నిర్మలంగా వుంటుందామె వదనం. పరుషవాక్యంగాని, సూటిపోటి మాటలుగాని, మచ్చు [కైనా కానరావామెలో, వాగాడంబరమా? అది ఆమె దరిజేరనీయదు. సంభాషణల్లో చతురత, హాస్యం, అంతగా వుండదుగాని - ముందే చెప్పానుగా వాగాడందిరము లేదని. అవసరమనుకొన్నచోట - మృదువుగా సున్నితంగా చురకలు వేస్తుంటుంది. కవులు, గాయకులు, చిత్రకారులు, జానపదుల సమావేశాలు, సభలు జరిగి చర్చలు సాగుతున్న సమయంలో, ఆమె తరుచుగా మాట్లాడకపోయినా సమయం సందర్భం, సముచితమనుకొన్నప్పుడు - మధ్యలో జోక్యంచేసుక్‌ని, సమయోచితంగా, సందర్భోచితంగా - ప్రశ్నించి. సమాధానాలు చెప్పీ, సభను ఆశ్చర్యచకితులను చేస్తుంది.

డాక్టర్‌ సదాశివరావుగారింట జరిగే సాహితీ సభలు - చాలా రసవత్తరంగా సాగుతాయి. చర్చలు, (గంథపఠనము, [గ్రంథావిష్కరణలు, నూతన కవుల, రచయితల రచనల పరిచయం - అదొక విద్వద్గోష్థి హాజరయ్యే ప్రముఖలు కూడా అసామాన్యులు. పండిత ప్రకాండులు, బవు(గ్రంథకర్తలు.

అందు కొందరి పేర్లు మచ్చుకు చూడండి. కవిసామ్రాట్‌ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, తెలుగులెంక తుమ్మల సీతారామమూర్తి, నవయుగ కవిచ క్రవర్తి గుర్రం జాషువా, శ్రీ జంధ్యాల పాపయ్యశాస్త్రి, శ్రీ మధునాపంతుల సత్యనారాయణ, పండిత గొట్జెపాటి వెంకట సుబ్బయ్య, శ్రీ వాగళ్ల గురు ప్రసాదరావు, శ్రీ బోడేపూడి వెంకట్రావు, గ్రీ సి. నారాయణరెడ్డి, శ్రీ అమరేంద్ర ప్రభృతులెందరో - ఇక నేటి యువతరం, కవులు, పండితులు, రచయితలు - అనుదినం - వారింట చర్చలు సాగించుచూ వారు రచించిన [గ్రంథములు సమర్పించడం చెప్పనవసరమే లేదు - అమెకు థ్రీ నార్ల అభిమానపాత్రులు, బంధువు.

ఈ అందరితో శ్రీమతి జయ ప్రదాంబ చర్చలు సాగిస్తుంది. ముచ్చటస్తుంది. వారి యోగక్షేమాలు - తెలుసుకొంటుంది. వీరిలో అనేకమందికి, వారి కుటుందిసభ్యులతో నహా, ఉచిత వైద్య సౌకర్యాలు అందిస్తుంటుంది. భోజన భాజివాలు ఆమెయే స్వయంగా దగ్గరుండి చూస్తుంటుంది.

గ్రీమతి జయప్రదాంబ విలక్షణమూ, విచిత్రమూూనైన జీవనవిధానం, (ప్రవృత్తుల గురించిన యీ భాగం ఆశ్చర్యకరంగా వుంటుంది. ఆలోచనలు రేకెత్తిస్తుంది. పై పేరాలో ఒక చోట స్టూలంగా ఆమె స్వరూపాన్ని వివరించాను. అది కేవలం నిరాడంబరతకు మాత్రమే చివ్నాంగొ ఎంచుకొనగోరుతున్నాను.

శ్రీమతి జయ ప్రదాంది ముఖంలో సవాజ గాంభీర్యం, ప్రశాంతత, నిర్మరిత; అమాయకత చోటుచేసుకొంటుందన్నానుగదా! ఆమె నిరంతరం, బీవితం, ఆత్మ, పరమాత్మల గురించి, ప్రకృతి విచిత్రముల గురించి లోతుగా అధ్యయనంచేస్తూ, చింతన సాగిస్తుందా అనిపిస్తుంది. ఎందుకలా ఆనుకొంటారని అనవచ్చు జిజ్ఞానువ్లులైనవారు.

శ్రీమతి జయ'్రదాంబ నాస్తేకురాలు కాదు. అయితే అంతమాత్రాన రాతికి, రప్పకు, చెట్టుకు, గుట్టకు, అమ్మలకు, స్వాములకు, బాబాలకు (మ్రైొక్కదు. అసలవేమీ ఆమెకు కనుచూపు దూరాలలో కనిపించరాదు. మరి గుళ్లు, గోపురాలు, యాత్రలు, తీర్చాలు, (ప్రదక్షిణలు అయివా వున్నాయా అంపే - వాటి పంగల్యే

అమెకు తెలియదు. ఇందుకు కారణం ఒకరకంగా చెప్పాలంటే, ఆమె తండి లక్ష్మీవారయణ వర్మగారు. వారు గొప్ప సంస్కర్త, మత మౌఢ్యము మండి ఆరేడు

దశాబ్దాలకు ముందే చరమగీతం పొడిన, ఏకేశ్వరో పాసకులు, పురాణాలు, ఇతిహాసాలు, ఉపనిషత్తులు, వేదాలు, సర్వమత ధర్మాలను జౌపాసన పట్టిన మహావ్యక్తి. ఆయనను తనతోనే, పరలోక ప్రాప్తి లభించే ఆఖరు నిముషందాకా తన దగ్గర పెట్టుకొని సాకి తరించింది. ఆయన బోధలు, నిత్యం పారాయణం చేస్తుంటుంది. గ్రీమతి జయ ప్రదాంబగారికి ఏకేశ్వరోపాసన ఆశయంగా, ఆదర్శంగాగల (బ్రవ్మాసమాజం బోధలు తెలుసు. విగ్రహారాధనను, మౌఢ్యంగా, దైవదూరులుగా ఎంచుకొనే ఆర్యసమాజం గోపదేవుగారు ఆమెకు గౌరవ భాజనులు. ఆరాధనీయులు. అందువలననే ఆమె ఏనాడూ పూజాద్రవ్యములతో హారతి చేబూని, దేవాలయాలకు వెళ్లి పూజలు, పునస్కారాలు, ప్రదక్షిణలు, ఉపవాసాలు లాంటి బావ్యూ ప్రదర్శనలు చెంతకు రానీయలేదు. భగవంతుడున్నాడా? లేడా? అనే ప్రశ్న ఆమెకు వుదయించదు. అయితే యీ చరాచర జగత్తు అంతటిని నడుపుతున్నదెవరు? కండ్లకు కనిపించని, మనస్సుకు అందని ఏదో ఒక మవాత్ర్తరశక్తి అనేది ఒకటి వుంటుందనే బాపూజీ పందేశాన్ని ఆమె వంటబట్టించుకొన మది. ఇంతటి మనోహరమూ, మహోత్తమమూూనెన సదాచార సంపన్నురాలయిన ధర్మపత్నిని పొందిన డాక్టర్‌ సదాశివరావుగారు కూడా ఆమె ఆశయాలు, ఆదర్శాలు, ధర్మములు సహజ కుండలములుగా కలిగినవారు. ఇదెంతటి అదృష్టము! మరెంతటి జన్మసాఫల్యము! డాక్టరుగారు ఏనాడూ రాతికి, రప్పకు, అమ్మలకు, బాబాలకు పాదానక్రాంతులయినవారు కారు. ఇంతకంటె ఆదర్శకుటుంబాలకు ఆదృష్టమేమి కావలెను? జాతీయ సంప్రదాయాలు = విరాడంబరత్వర భారతీయ హైందవస్త్రీ మూర్తికి ప్రతిబింబం శ్రీమతి జయప్రదాంది. -.. అందు తెలుగుదనం కొట్టవచ్చినట్టుంటుంది. నయాపైసా సైజులో కుంకుమబొట్టు (టిక్కరు కొడు తీర్చిదిద్దినట్టుగా వుండే నడిమిపాపిట. నూనెరాసి, నున్నగా తలదువ్వుకొని ముచ్చటగా ముడివేసుకొంటుంది. చెవులకు దుద్దులు. మెడలో మంగళసూ(త్రంతో కలిపిన బంగారుగొలుసు, చేతులకు ఒకటి రెండు గాజులు. ఆమె ధరించాలని సంకల్పిస్తే ఏడువారాల నగలంటారే - అలా ఎన్నయినా వివిధ భంగిమలలో మరెన్నో బంగారు ఆభరణాలు చేయించి పెట్టుకొనగల శక్తి వుండి కూడా నిరాడంబరంగా వుండడం అలవరచుకొన్నదామె. ఇక దేహాలంకారాలా? ఆమెకు తెలిసిందల్లా లేతరంగు నేత చీరలు. దానికీ అమ్మువెన జాకెట్టు. తళుకు బెళుకులామెకు ఆలవడనేలేదు. నేటి ఆధునిక

నాగరికులమనుకొనే ఎందరో స్త్రీలు - నొసట బొట్టు, జాకెట్‌: చెవుల దిద్దులు, చేతి గాజులు, చేతిలో హ్యాండ్‌బాన్‌, కాలికి చెప్పులు - ఇంకెన్నో ఇలాంటివే మేచింగు కొరకు అలంకరించుకొంటుంటారు.. కాలి చెప్పులకే నేటి నాగరికులమనుకొనే వారిండ్తలో ఒక గాడ్రెజ్‌ర్యాక్‌ వుంటుంది గదూ! ఇలా చెప్పుకొంటూపోవాలంటి, ఎన్నో వికారాలున్నాయి. ఇందులో యే ఒక్కటి శ్రీమతి జయ'ప్రదాంబకు ఒంటబట్టలేదు.

సంపన్నుల ఇంటి స్రీలు బంగారు, వెండీ జరీతో మూరెడేసి వెడల్పు అంచులుగల కంచిపట్టు చీరలు “చై అన్ని రకాల మ్యాచింగులలో వుంటుంటాయి గదూ! శ్రీమతి జయ(్రదాంబకు ఒకటి రెండు పట్టు చీరలున్నా పైన వర్ణించిన పదివేలదాకా ఇరీదుచేయు జరీ చీరలు కట్టుకోగా యీ నలభయ్యేళ్లలో నా కంటికి తగలలేదు. నిరాడంబరత విషయంలో డాక్టర్‌ జయ(ప్రదాంబ గాంధీజీ ఆదర్శాలు వంటబట్టించుకొన్నారనిపిస్తుంది. (బ్రిటిష్‌ ఇండియాలో కలకత్తా, బొంబాయి నగరాల తరువాత చెప్పుకొనదగిన మహాపట్నం మద్రాసులో ఎం.బి.బి.ఎస్‌. చదివింది. అనేక సంవత్సరాలు నివాసంచేసింది. అయినా నేటి మిడిమేలపు అలంకరణలు, అలవాట్లు అలవడలేదంటే ఎంతటి ఆదర్శం, మరెంత భారతీయ హైందవ నాగరికతను అలవరచుకాన సటో అర్ధంకాగలదు.

సరస తీ నమస్తుభ్యం = వందే జగన్మాతరం

పాతిక్షేళ్ళవాటి ఒక మధురస్మృతి. ఒకరోజు తెల్లవారుతూనే డ పదాశివరావుగారింటికి వెళ్లా. వరండాలో నిశ్శబ్ధంగా వుంది. ఇంకొంచెం ముందుకెళ్లి ఆలకించగా సన్నగా వీణానాదం శృతి పెడుతున్నా రామో! ఎవరా అని తలుపు తెరచి ఒక అడుగు ముందుకువేద్దునూ! శ్రీమతి జయ్రదాంది.

నేను లోనికి అడుగువేశా, వీణ తంత్రులను మీటుతూ తన్మయత (0లో అరగన్నులతో, మరోలోకంలో వున్న జయప్రదాంది. అయిదు నిముషాల తరువాత లోపలి నుండి అచటకు చేరిన మేనకోడలు చి. ఆషాదేవి కాఫీ కప్పుతో వచ్చి - కూర్చోండి అంటూ చేతికందిస్తుండగా కండ్లు పెకత్తి నన్ను చూచి, పరామర్శిస్తూ, పై నుండి డాక్టరుగారు ఇంకారాలేదా అన్నారు. యీ సంఘటన ఆమెను చూచినప్పుడల్లా కండ్లకు కట్టినట్లు స్పురణకు వస్తుంది. సరస్వతి నమస్తుభ్యం వందే జగన్మాతరం - చదువుల తల్లి, జగన్మాత నా చిన్నవాట (ప్రాథమిక విద్యాలయాల్లో వల్లెవేయించే స్తుతి జ్ఞప్తికొచ్చింది.

శ్రీమతి కొండ పార్వతిదేవి నేతృత్వంలో సాగిన సంక్షేమ పథకాలకు శ్రీమతి జయప్రద చేయూత సంఘ సేవాకార్య[క్రమాల్లో పాల్గొనాలనే ఉత్సుకత వుంటుండేది. సమయం

• సందర్భం, అనువయిన కార్యక్రమం, 'సేవాదృక్పథంతో పనిచేసే సంస్థలు - ఎన్నుకొనుటలో కొంత ఆలస్యం జరిగింది. ఒక రోజు, తెలుగు దినపత్రికలలో “స్తీ శిపసంక్షేమ పథకం” శీర్షికతో, ప్రముఖ స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు, జాతీయస్థాయి నాయకులు, అఖిలభారత కాం(గ్రెసు అధ్యక్తులు, మహాత్మాగాంధీబీచే “దేశభక్తి” బిరుదుప్రదానం చేయబడిన శ్రీ దేశభక్త కొండ వెంకటప్పయ్య పంతులుగారి కుమార్తె శ్రీమతి కొండా పార్వతీదేవి (ప్రారంభించి నడుపుతున్న సంక్షేమ పథకాల ప్రశంసలు కండ్తదబడ్డాయి. అది తనకు సువర్హ అవకాశంగా ఎంచుకొన్నది. వెంటనే బయలుదేరి అరండల్‌ రెండవ లైనులోని శ్రీమతి కొండ పార్వతీదేవిగారి ఇంటికి వెల్లి, కబురు పంపింది జయ్రదాంబ, పేరు వ్రాసి కాగితంలో. అది చూచుకొన్న శ్రీ పార్వతీదేవి వాడావుడిగా పరుగుతో బయటకు వచ్చి, జయమ్మా, నేనే వచ్చి కలుద్దామనుకొన్నా. మీ దంపతుల ప్రతిష్ట గౌరవం, సేవానురక్తి, బవుకాలంగా వింటున్నా. ఈ దినం మా ఉభయులకు శుభదినం - సంక్షేమ పథకాల నిర్వహణకు మీలాంటి విద్యాధికులయిన, సేవాభిలాషులయిన యువతుల సహాయ సహకారాలు కావాలి అంటూ, ఒక పూటంతా గడిపారట. . ఇదుగో చూడమ్మా “జయా” నేను నిర్వహిమ్తన్న మహాత్మాగాంధి శతజయంత్యుత్సవ సంవత్సరంలో తలపెట్టి. “మాతా శిశుసంక్షేమ పథకం” మీ నాయకత్వం అవసరం అంటూ శ్రీమతి జయప్రదకు అప్పగించింది. అనాథ స్త్రీల జీవన భృతి కొరకు, చేతి వృత్తుల కల్పనకు శ్రీ జయప్రద ఎంతగానో లోడ్పడిందంటూ పార్వతీదేవి ప్రశంసలందజేసింది. - - కమ్తారిబా సేవానంఘం స్థాపించి, దానికి ఉపాధ్యక్తురాలుగా శ్రీమతి జయ'ప్రదాంబను ఎన్నికచేసింది. అంతర్జాతీయ మహిళా సంవత్సర సందర్భ “గాంధి - కస్తూరిబాంస్‌” భవన నిర్మాణం - ఆ సంస్థ ఆధిపత్యాన అనేక ప్రజాసంక్షేమ కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. జిల్లావ్యాప్తంగా "కస్తూరిబా సేవాసంస్త్ర” నిర్వహించిన అనేక కార్యక్రమాల జయప్రద నిర్వహణకు జిల్లా ఆంతటా విస్తృతంగా పర్యటించారామె. . వారి ఉత్తమ వ్యక్తిత్వం - ఉన్నత ప్రమాణాలు అందరికీ శిరోధార్యం, వారి కీర్తి చిరకాలం నిలిచి ఉంటుంది. అందుకే వారికీ దివ్యష్మృతి.

అమ్మాయి డాక్షర్‌ రమాబాలకు , _ శుభం. మీ వుత్తరం జేరినది. పూజ్యులు మీ తల్లిగారు స్వర్గీయులయిన విషయం యిప్పుడే మనస్సుకి పట్టినది. చాలా బాధగా వున్నది. అటవీ యుగం నుండి యిప్పటి వరకు మన కుటుంబ పెద్దలు హోమియో తెలిసికొని (ప్రాక్టీసు జేయుచున్నారు, అంతో యింతో. మీ తల్లిదండ్రులిద్దరూ డాక్టర్లు! పేరు పొందిన పూజ్యులగు 'డాక్తర్డు. వారు ఓపికపట్టి తమ సంతానం అందర్ని డాక్టర్లుగా తయారుచేసిరి. ఈం ఇందులో ఎంత (శ్రమ, గ్రద్ద, త్యాగం ప్రదర్శించిరి? అంద్బుకై వార్మివైన నాకు గొప్ప గౌరవం. వారిద్దరు ఆదర్శ దంపతులు. ఇప్పుడే తల్లి ప్రపంచపు బాధల నుండి విడుదలయిరి. మీకందరికి, నా మిత్రులు డ సదాశివరావుగార్కి ఎంతో. బాధ. మీకందరికి నా విచారం తెలుపుతున్నా! అశేషమగు మాతృ దేవతలకు, వారి బిడ్డలకు మీ తల్లి మాతృమూర్తి. నేనింకా పడక మీద వెద్యుర చేతులలోనే వున్నా! మీ తల్లిగారి సంస్మరణార్ధం మీరు నిర్వహిస్తున్న ఈ సంస్మరణ కార్యక్రమంలో నేను కూడా పాలుపంచుకుంటూ అమ్మ జయప్రదాదేవిగారి ఆత్మశాంతించాలని కోరుతున్నాం. ప్రేమతో

• రంగా (రైతు బాంధవులు. (వ్రముఖి రాజుకీయకులు. 'వ్వతంధపార్థీ మూలాధారం... కడి ప్‌ో (1 షు ఖు సం తంతు. శత సర్‌ 1966 = స క సనా ప్రొఫెవర్‌ ఎన్‌.జి. రంగాగారితో న్న ర

సే వవాశీలి = ప్రతాప్‌ కుమార్‌ యలమంచి (చీరాలలో (వముఖ్నవైద్యులు.. డస్ట్రోడుగారి శిమ్యులు.. వారి కుటుంబానికీ ఆత్మీయులు)

• కాసరనేని జయ'ప్రదాంబగారు మృతి చెంది సంవత్సరము అయినదంటే నమ్మలేకుండా వున్నా. డా. సదాశివరావుగారితో అత్యంత సన్నిహిత సందింధమున్నందున జయ'ప్రదాంబగారితో కూడా మాకుటుంది సభ్యులందరము చాలా దగ్గరగా ఉండేవారము. ఆమె మంచి చెడులు మా ఇరువురితో చెప్తూ ఉండేవారు. ఒకొక పర్యాయము మీ ![గల౧6 ఇట్లా చేస్తున్నాడు. మృీరెన చెప్పకూడదా? అని అంటూ ఉండేవారు. చాలా కాలము సదాశివరావుగారు చేసే కార్యకలాపములలో చేదోడు వాదోడుగా ఉంటూ ఆయనకు సహాయపడ్డూ ఉండేవారు. ముఖ్యముగా సాహితీ వదస్సుల నిర్వహణలో వచ్చిన వారందరికి మంచి ఆతిధ్యమిచ్చి, ముఖ్య వక్తలకు దుశ్శాలువ కప్పి పన్మానించి పంపుచుండేవారు. ప్రతి పర్యాయము ఒక వంద మంది పైగా ఆమూతులుండేవారు. భోజనమునకు.

మేము ఎప్పుడు వచ్చినా భోజనము చెయ్యనివ్వకుండా వెళ్ళనిచ్చేవారు కారు. ఎప్పుడూ ఆమె ఆతిథ్యము మరువలేనిది. ఎప్పుడు ఏ ఫంక్షను అయినా 10౧6 చేసి పీలుస్తూ ఉండేవారు. ఎప్పుడూ నవ్వుతూ ఆహ్వానిస్తూ ఉండేవారు. వారు పిల్లల చదువునందు చూపిన శ్రద్ధ వర్తనాతీతము. ముఖ్యముగా పెద్ద అమ్మాయి రమాబాల, మొదట డాక్టరు చదువును వ్యతిరీకించగా, ఆమెకు నచ్చచెప్పి, ఆమెను వైద్య కోర్సు చదువులకు (ప్రోత్సహించి ఈ రోజు గొప్ప (౫౯41010615... గా పేరు ప్రఖ్యాతులు పొందుటకు కారణ భూతురాలు జయప్రదాంబగారు. _ ఆమె ఆరోగ్యము బాగా లేనప్పుడు కూడా పిల్లల ఆలనాపాలనలో ప్రత్యే (శ్రద్ధ వహిస్తూ ఉండేవారు.

మేము శి11సరే14 సంర! 21 ౧౦౧౯ లం6్‌ కి వళి సనపుడు మేమంతా కలసి వళ్ళిడివారము.”. వారి దంపతుల (601%02%)/ అందరము €0)0 చేసేవారము. వారి ఆఖరి రోజులలో ఒక పర్యాయము నేనొక్కడనే ఆమెగారిని చూచుటకు వచ్చినపుడు విమలాదేవి గారిని తీసుకొని రాలేదని, ఆమెను చూచి చాలా రోజులయినది తప్పని సరిగా ఒక పర్యాయము రమ్మని చెప్పండి అని అన్నారు. వెంటనే 4,5 రోజులలో మేమిరువురము రాగా, ఆమె అనారోగ్యము

కూడా మరిచి, విమలా దేవితో 2 గంటల్నపైగా కబుర్జు చెప్తూ కాలము గడిపిది. ఎప్పుడూ విమలా దేవి జయప్రదాంబగారిని స్మరిస్తూ నే ఉంటారు. ఆమె లేని లోటు మా ఇరువురికి తీరనిది.

వేను మార్చిలో అమెరికా వళ్ళేముందు ఒకపర్యాయము సదాశివరావుగారిని కలిసినపుడు ఎట్లా గడుస్తుందం టి, తెల్లవారుతుంది, (ప్రాద్దుక్రుంకు చున్నది అని వారి వ్యధను చెప్పారు. అమెరికాలో ఉండగా ఒకసారి [646౯ వ్రాా. ]100010215' 0£ [6 *₹0౪గరే. డా. సదాశివరావుగార్కి జయప్రదాంబగారు. లేని లోటు తీర్చలేనిది. అయినా పిల్లలలో ఆమెను చూచుకొంటూ శేషజీవితమును జయప్రదాంబగారి ఆశయముల కనుగుణంగా (ప్రజాసేవకుపయోగిస్తూ కాలము గడిపెదరని ఆకాంక్షిస్తా, మరొకసారి ఆమెకు వందన సహ(స్రములర్చిన్తూ ఆమె అత్మకు శాంతి చేకూర గలందులకు భగవంతుని (ప్రార్ధిస్తూ, వారి పీల్లరింతా సకల సుఖసంపదలతో అలరారునట్టు దీవిస్తూ శెలవు తీనుకొంటా.

సదుణరాణజి క) జా అబ్బూరి నుబ్బారావు (డ్వ్టారుగారి బాల్యస్పేహితులు. వారి కుటుంబానికీ ఆత్వంతావ్లులు)

డా! సదాశివరావుగారి కుటుంబంతో నా పరిచయం ఈనాటిదికాదు. 55 ఏళ్లనాటిది. హై స్కూల్‌ రోజుల్లో సదాశివరావుగారు వాకు సీనియరు. మా బావగారు కీర్తిశేషులు ఆలపర్తి రామస్వామిది కూడ తక్కెళ్తపాడు (గ్రామం కావడం మా పరిచయం పెరగడానికి కారణమైంది. అయితే డాక్టరుగారు సాంబశివపేటలో అసుపతి (ప్రారంభించినప్పటి నుండి మా నెండు కుటుంబాల మధ్య అతిదగ్గర

సాన్నిహిత్యం ఏర్చడింది.

1951 లో మేము కీ... గో పాలకృవ్ణయ్యగారి ఇంటి ప్రక్కన ఉండేవారము. ఆసుపత్రి (ప్రారంభించడానికి మంచి బిల్లింగుకోసం చూస్తూ డాక్టరు సదాశివరావుగారు మా యింటికి వచ్చారు. ఆ రోజుల్లో మా అమ్మాయి ఆరోగ్యం విషయంలో మేము చాలా దిగులుగా వున్నాము. మౌ 'పెద్దమ్మాయికి పుట్టుకతోనే ఒక కురుపు ఉండింది. పెద్దపెద్ద ఆపరేషన్లు చేయగల దిట్టగా కృరొందిన కీ.శే. పరుచూరి వీరయ్యచౌదరిగారు కూడ మా అమ్మాయిని మద్రాసు తీసుకొని వెళ్లమని చెప్పారు. మరి సదాశివరావుగారు రావడం ఏమిటి ఆసుపత్రి (ప్రారంభించడం ఏమిటి, మా అమ్మాయికి వైద్యం చేయడం ఏమిటి, కురుపు నయం కావడం ఏమిటి - అంతా నాలుగైదు రోజుల్లో జరిగిపోయింది. మా ఆనందం వర్ణానాతీతం. సాక్షాత్తు ఆ సదాశివుడే దిగివచ్చాడా అనిపించింది. అష టినుండి ఆయనపై నాకు గౌరవం, అభిమానం, (ప్రేమ పెరుగుతూనే వచ్చాయి. అనాటి మా "స్నేహాంకురం ఈనాటికీ మహావృక్ష్తమై, ఆ రెండు కుటుంబాల మధ్య శాఖోపశాఖలుగా విస్తరించింది.

“ప్రతి పురుషుని విజయం వెనుక ఒక (స్రీ వాస్తం వుంటుంది” అనే నానుడి శ్రీ సదాశివరావుగారు - శ్రీమతి జయ'ప్రదగారికి చక్కగా వర్తిస్తుంది. నాకు తలిసినంతవరకు డాక్టరు సదాశివరావుగారు కుటుంబ విషయాలు అంతగా పట్టించుకునేవారు కారు. తన సమయాన్నంత్నా ెద్యానికి, సాహిత్యానికి, రాజకీయాలకి ఎక్కువగా వినియోగించేవారు. వారి ఆసుపత్రి ఠోగులతోను, ఇల్టు సాహితీవేత్తలు, రాజకీయనాయకులతోను కిటకిట లాడుతుండేవి. శ్రీమతి జయ(ప్రదగారు డాక్టరుగా ఆసుపత్రిలోను, గృహిణిగా ఇంటిలోను తన బాధ్యతలను చక్కగా నిర్వర్తించేవారు. ముఖ్యంగా శ్రీ సదాశివరావుగారికి ఎప్పుడు ఎందరు భోజనానికి వచ్చేది ముందుగా

• చెప్పే అలవాటులేదు.. సరాసరి భోజనాల సమయానికి అతిథులను తీసుకుని

వచ్చేవారు. వారందరికి అన్ని ఏర్పాట్లు క్షణాల్లో జరిగిపోయేవి. ఎలాంటి తడబాటు లేకుండా, తొణక్కుండా విండుగోదారిలా నెగ్గుకొచ్చేవారు శ్రీమతి జయప్రద. వచ్చేపోయేవారికి ఎలాంటి లోటు రాకుండా చూసుకునే అన్నపూర్ణ ఆమె.

గ్రీమతి జయ ్రదగారి అన్నకూతురు ఆషా చిన్నతనంలోనే మరణించింది. ౪ చిన్నారి జ్ఞాపకార్హం (ప్రతి సంవత్సరం వర్ధంతి జరిపేవారు శ్రీమతి జయప్రద. అందరినీ తన బిడ్డలుగా చూసుకునే మాత మూర్తి ఆమె అనడానికి ఇంతకన్నా వేరే నిదర్శనం అవసరంలేదు.

కత్తి పట్టే ఆపరేషన్లు చేసే ఆమె మనసు మాత్రం వెన్న. పేదల దగ్గర ఫీజు కీసుకోకుండా వైద్యం చెయ్యడమే కాకుండా మందులు కూడ ఉచితంగా ఇచ్చే కరుణామయి.

డాక్టరుగా, గృహిణిగా రెండు కష్టతరషై న బాధ్యతలు నిర్వహిస్తూ కూడ ఆమె పెదవులపె చిరునవ్వు చెరిగేదికాదు. ఎప్పుడైనానా శ్రీమతి సంపూర్హమ్మ ఆసుపత్రికి వెళితె, వాళ్చిద్దరు మామూలు కబుర్లలోకి దిగొరంటే గంటలు గంటలు గడిచిపోయేవట. అప్పుడామె డాక్టరు కాదు. సమాజం గురించి, కుటుంబం గురించి, పిల్లల గురించి మాట్టాడే ఓ స్నేవానుయి.

వారి పీల్లలందరిని ఉన్నతవిద్యావంతులుగా తీర్చిదిద్దడానికి ఆమె కృషీ ఏట్టుదల, (శ్రమ పునాదిరాళ్లు.

కార్యేషు దాసీ కరణేషు మంత్రీ

రూపేచ లక్ష్మీ క్షమయా ధరిత్రీ

భోజ్యేషు మాతా శయనేషు రంభా ॥

షడ్కర్మయుక్తా కులధర్మపత్నీ

• అన్నది అక్షరాలా శ్రీమతి జయప్రదగారికి సరిపోతుంది... డో సదాశివరావుగారి కీర్తి ప్రతిష్టల్లో అంతన్తీనంగా ఆమె వున్నారు. అన్నిటికన్నా ముఖ్యంగా చెప్పవలసింది గుంటూరులో ఆమె చిట్టచివరి ప్రస్థానం. “మంచివారి గొప్పదనం మరణంలో తెలుస్తుంది” ఆంటారు. వాకు తెలిసినంతవరకు అంతమంది జనళి విచారవదనంతో స్మశానానికి బయలుదేరడం, మై శ్లతరబడి భౌతికకాయాన్ని మోసుకెళ్లడం అపూర్వం. ఆరోజు ఆ జనసందోహాన్ని చూచినవారికెవర్షికెనా ఆమెను గూర్చి వేరే చెప్పవలసిన పనిలేదనిపిస్తుంది.. ప్రజల గుండెల్లో ఎలా నిలిచిపోయారో తెలుస్తుంది.

ఈ సదాశివుడి అర్జాంగి శ్రీమతి జయ(్రద ఒక డాక్టరుగా, ఒక గృహిణిగా, ఒక మాతృమూర్తిగా, ఒక కరుణామయిగా, ఒక పరిపూర్ణమైన (ప్రీగా తన బాధ్యతలను ప[క్రమంగా నిర్వహించి, ఈ నాటకరంగం నుండి వి(మ్కమించి, ఆ పదాశివుడి పన్నిధికి చేరుకుని సంవత్సరమైంది. ఈ సందర్భంగా మంచితనం మూర్తీభవించిన ఆ ప్రేమమూర్తి ఆత్మకు శాంతి కలగాలని (ప్రార్ధిస్తున్నాను.

మహిళాలోకంలో మణిదీపం = డో! పాటిబండ్ల దక్షిణామూర్తి = పరుచూరి అచ్యుతరామ్‌ (ద్దోణామూర్తి - వ్రముఖవైద్యులు, పాహీతీవేత్ర, ఆచ్యుతరామ్‌ - రచయిత హేతువాది శ్రీ రావివూడి వెంకటా(దిగారి శివ్యులు” అమ్మానాన్నల అనురాగం పంచుకున్న అమ్మాయి; పతికి తగిన సతిగా వ్యవవారించిన ఆదర్శ గృహిణి; మమతా మాధుర్యాలు చిందిస్తూ బిడ్డల్ని తీర్చిదిద్దిన మాతృమూర్తి ; భర్తతోబాటు. వైద్య సేవల్ని అన్నవైద్యంగా అనుసరించిన అనుపమచరిత; తనచుట్టూ సమాజానికి హితంగా , సని హితంగా వర్తించిన ఉత్తమవ్యక్తి ; వృదయ భావుకతల సమవ్వయ పానువుల్లో మంచిని పెంచుతూ, మానవతను నించుతూ మార్గదర్శకంగా జీవితాన్ని సాగించిన మానినీమణీ. ఎవరామె? ఆమె - మహిళాలోకంలో మణి దీపంగా వెలుగొందుతూ

• ఏడాదినాడు అకాలంగా కాలధర్మంచెందిన డ్‌క్సర్‌ కాసరనేని జయప్రదాంబగారు. తన జీవితాన్ని సదాశయ ఫ్లావితంగా దిద్దుకుంటూ - సమ్యగ్దర్శన సమహితత్వాలోకనంతో సమాజాన్ని ఆమె భాస'ప్రభాసం చేశారు.

“కాసరనేని దంపతులు కాసులకంటె (ప్రజాసపర్యకున్‌. వాస్‌ యొసంగిరి” అంటున్న తెనుగు లెంక మాటల్లో అణువణువున నిజం కనిపిస్తోంది. ప్రజాహిత్రైక ప్రగతి ప్రయాణంలో _ ప్రశస్తతనందుకున్న భర్త డాక్టర్‌ సదాశివరావుగారి నదొశయాలకు బాసటగా నిలబడుతూ, ఆయన సవాదర్మచారిణిగా, అర్హ సర్వస్వంగా ఆమె జీవించారు ; తనువు చాలించారు.

డాక్టర్‌ జయప్రదాంబ, సదాశివరావులలో శ్రీమతి జయప్రదాంది, శ్రీ సదాశివరావులున్నారు. వారిద్దరూ చేదోడు వాదోడుగా, సరిసమాన ప్రతిపత్తితో సాంసారిక సాంత్వనం సాగించారు. వృత్తి ప్రవృత్తుల మేలు కలయికలో కమనీయమాననీయతలను అందించారు. సతీపతుల సమాగమకృషీలో సత్ఫలితాలను సాధించారు. వారి జీవితాలు పూరక సంపూరకాలు.

“వాకు ఎక్కువ సంతృప్తిని కలిగించేది - జబ్బునయమైన రోగి ముఖంలో కనుపించే ఆనందం ; మానసికాందోళన కలిగించేది రోగి పరిస్థితి శీప్రంగా. ఉండి, వైద్యపరంగా ఏమీ చేయలేనప్పుడు” అవి పలికే తన భర్త సదాశివరావుగారి'అభి(ప్రాయంతో ఏకీభవించిన భార్యగా, సహృవెద్యురాలుగా పంస్కారం సంతరించుకున్న ధర్మపత్ని డాక్టర్‌ జయప్రదాంబగారు. ఇలాంటి ఉత్తమ

భావనతో జీవితాన్ని పండించుకున్న మహిళాలోకపు మణి దీపం. ఆమె మవ మధ్యలేరన్న వాస్తవాన్ని నమ్మలేక, నమ్మలేక నమ్మవలసి వస్తోంది; ఏదో అపుకోలేని అనుభూతిని దిగ్యమింగ వలసి వస్తోంది. ఏదేదో. ఆవేదన ఆరోవాణలోకి జరిగి పోతోంది.

ెద్య సేవా పారంగతులుగా లబ్ధి ప్రతిష్థాలన జయప్రదాంది సదాశివరావుగారు జీవితాల బవువచనంలో ఏకవచనం చూడగలం. ఏకవచనంలో మమేక వచనం దర్శించగలం. వైయక్తిక జీవితంలోనే కాదు - వైద్య సేవా పథంలోనే కాదు - సాంఘిక, సాహితీ వ్యాసంగ వ్యాపృతులు అన్ని సంటిలోను వారిది జంట పయనం; పసిమి మిసిమి పంట పయనం. సదాశివరావుగారి సదాలోకనకు ఆలంబనగా జయప్రదాంబిగారు , జయప్రదాంబగారి జయనిక్వాణానికి నిరుపమాన పహాయ సహకారిగా సదాశివరావు ఒకరిలో మరొకరిని చూచుకుంటూ - నిద్రలోని జనాలను నిర్హిద్రవైపు మళ్ళించారు. ఒక విధంగా చెప్పాలంట్‌ - భర్త వ్యక్తిత్వ వికాసానికి భార్యగా (శ్రీమతి జయ్రదాంబిగారు యెనలేని విధంగా దోవాదం చేశారన్నమాటల్లో ప్రత్యక్ష్తర పత్యం ప్రతిఫలిస్తోంది. "జయప్రదాంబ యీ సరసుని రాణి యౌటయును సంస్తుతి పాతముతోడి వెజ్జుగా! నిరుపమ శౌచమూర్తిగ ననేక విధమ్ముల నీమె భర్తకున్‌ గరిమవాసంగ” నంటూ ఆమె వ్యక్తిత్వ చిత్రణ చేసిన కవనం నవనం కాబోదు; అదొక ముకుళం కాని వకుళం.

సాహీతీ ప్రియంభావుకత్వంలో కూడా మగని మాటలో, బాటలోనే యీ మగువ కలం కలకలం కలిగించింది. కమ్మనైన కథాకథన రెమ్మల విన్యాసాల వ్మ్లోేషణల్లో ఆమె రచనా రమణీయం వెరపారు. వివిధ విషయాల విశ్తేషణలలో కూడిన వారి రచనల్ని పత్రికలు ప్రచురించాయి. సామాజిక దీప్తికి ఆమె కలం బలం కళాకాంతుల్ని వెదజల్రింది ; రకరకాల సాహితీ సొౌరభాలను గుబాళించింది. తన (ప్రేమబాసల్లో, తన వలపు తలపుల్లో బిడ్డలకు తాలి ఉపాధ్యాయినిగా ఉద్దీపన కలిగించింది ; మౌనవసేవా మానిత ధర్మం వైపు వారిని మలిచింది. అన్నిటికీ మించి - “చేత్తవైన మేలు చేతనైన వరకు చేతనైన రీతిలో” చేయాలన్నదే ఆమె సామాజిక దృక్పథం ; అదే ఆమె తపన ; అదే ఆమె తత్పరతకూడా. డాక్టర్‌ సదాశివరావు గారు ఒక సందర్భంలో యిలా అన్నారు తమ (గ్రీమతిని గూర్చి ; “నేను ,నాశ్రీమతి ఒకే దృక్పథం కలవారం”. రసాత్మకం వాక్యం కావ్యం అంటారే

• అదే యీ వాక్యం; వృాదయంగమంగా ఉన్నదీ వాక్యం.

జాగృతిని కలిగించే జాషువా రమణీయ రమ్యాలోకనకు అద్దంపట్టే అందాల అందలం “ముంతాజ్‌ మహల్‌ చివరి పద్యం తొలిచరణంలో “రాణి విడిచిపోయే రాజు నొంటరి జేసొ అవే మాటలు మరోసారి గుర్తాస్తున్నవి.

జయప్రదాంబ, సదాశివరావుగ్యారలో అపలు రాణిరాజుల్లేకపోయివా - (ప్రజాస్వామ్య (ప్రగతి ప్రథనంలో వారిద్దరూ రాణీరాజులే. ఈ చరణం తన సతీమణిని గూర్చి ఆ మగని మాననంలో ఎలాంటీ ఆనుభూతిని రేకెత్తించి ఉంటుందో - అదంతా అవ్యక్తం.

మితభాషీత్వం ఆమె కృతి; హిత భాషిత్యం ఆమె ప్రకృతి. చిత్తపద్ధి చివురొత్తించే తీరుతన్నులతో వారి వారిత జీవిత చరితం అలా సాగిపోయింది. “"అత్యవాథుల జూచి అశ్రూదకముజిమ్మ్యు కరుణకు వాగుండె పురిటిగీముగా” తనను తాను, తన పతితోతాను రూపొందించుకున్న యీ కమనీయ రూపం కమమర్దుగె యిప్పటికప ఏఎడే ఓ నంవత్త్సర కాలం జరిగిపోయింది.

ఆమె ఆలోచవా (ప్రవంతిని సమీక్షించుకుంటున్న యీ ప్రథమవర్ధంతి సందర్భంగా జ్ఞప్తి చేస్తూ మాదొక విజ్ఞప్షి. డాక్షర్‌ జయ(్రదాంబ గారి వైవిధ్య జీవిత వ్యాపంగాల చరిత్రను సంకలనం చేయటంతో బాటు, వారి రచనలను ఏర్చికూర్చి వెలువరించగల _ కార్యక్రమంవల్ల యువతరానికి స్పూర్తి కలిగించినట్లవుతుంది. మీరు - మేము - మనందరం యీ కృషికి సమ్రైక్యంగా. రూపకల్పన చేసేందుకు ప్రయత్నించుదాం. మనసుంటే మార్గం ఉంది. ఇలాంటి కార్యక్రమాలను చేపట్టడమే స్పరెన స్మారక సన్మానం అనబడుతుంది. లాంఛనాల లాయిలాసలతో ఒరిగేదేమీ ఉండబోదు.

భౌతిక జగత్తులోనే మరణించారు డాక్టర్‌ జయ(ప్రద+ంబగారు. భావజగత్తులో ఆమె చిరంజీవి. చెప్పిన మాటల్లో, చేసి చూపీన మంచి పనులల్లో అమ్మ గుర్తుంచుకుంటే - ఆ విధంగా మన ఎదలోతుల్లో ఆమె ఎదుగుతునే వుంటారు; మన స్మృతిపథంలో నిత్యనూతనంగా మసలుతూనే వుంటారు. మనషున స యీ మనస్వినికి - సామాజీక సేవలో పునీతమై న యీ తేజస్వినికి ఇదే మా స్మృత్యంజలి.

ధన్యజీవి డాక్తరు జయప్రదాంబగారు = కట్టా వేంకట సుబ్బారావు (కట్టా నుబ్బారావ్రు డ్హారుగారి కుటుంబానికీ చిరూల మిత్రులు)

స్వర్గీయ శ్రీమతి డాక్టరు జయప్రదాంబిగారితో వారి వివావామై నప్పటి నుండి, నాకు మా కుటుంబ సభ్యులకు చాలా నన్నిహిత పరిచయమున్న వది. ఆ పరిచయము దినదినాభివృద్ధిచెంది, వారి సోదరులలో ఒకరిగ నాకు స్టానము లభించినది. పల్లెటూరిలో మధ్యతరగతి కుటుంబములో జన్మించిన, వీరి జననీజనకులు స్వర్గీయ శ్రీ చలసాని లక్ష్మీనారాయణవర్మగారు, స్వర్గీయ శ్రీమతి తులశమ్మగారు సంస్కారసంపన్నులు. వారికి ఉన్నత విద్యపై వున్న అభిమానముతో, ఆ రోజులలో వీరికి ఉన్నత విద్య చెప్పించినారు. ఆ సదవకాశమును సద్వినియోగపరచినారు మన డ్‌క్టరు జయప్రదాందిగారు.. వారి లల్లీదండ్రుల ఆశలు, వీరి కుటుంబ సభ్యుల విద్యాభివృద్దిలో నెరవేరినవి.

నేనెరిగినప్పటి నుండి నిరాడంబర జీవి. ఎప్పుడూ లొణకని స్వభావము. నియమని[గ్రవాములతో జీవితము గడపీన వ్యక్తి. తృప్తితో సుఖం చేకూరునని నమ్మేవారు. బంధు మిత్రులు పలువురు, ఆ యింట నిత్యము విందులు గుడుచుచుండెడివారు. తన బిడ్డకే పదార్థములను వడ్డించునో, వానినే ఆతిథులకు వడ్డీంచుచుండు ఉదారచరిత్క ఉత్తమ గృహిణి. వారి బంధువులలో ఎందరికో గుప్తదానాలు చేసింది. చదువు సంధ్యలలో, వివావములలో వారికి సహాయపడేది. తన పోదరులతో మిక్కిలి ప్రేమతో వుండేవారు. వీరిని అన్నివేళలలో, అన్ని విధాల ఆదుకునేది.

మానవతా దృష్టితో బీదబిక్కికి వెద్యముచేయుచుండెడివారు.. వారి వద్దనున్న 5200016 14031606 యిచ్చుచుండెడివారు. మానవసేవయే మాధరవసేవయని నమ్మేవారు. తన పరిధిలోలేని జబ్బును, దానికి సంబంధించిన 5006011156 దగ్గరకు పంపేవారు. ్రత్యేకముగ నేనెరిగిన చాలా మంది, ఆమె అమృత వాస్తముతో ప్రసవించుటకు వచ్చుచుండెడివారు.

స్వర్గీయ కొండా పార్వతీదేవిగారితోను, యింకా కొంతమంది సంఘపేవకులతోను కలసి, తన పలుకుబడి వుపయోగించి, విరాళాలు వసూలుచేపి

“కష్తూరిబా గాంధీ సేవా సదనము” కట్టించి, (ప్తీలబురభివృద్ధికి పాటుపడివారు. ఉత్తమ ఇల్దాలుగ (శ్రీ డాక్టరు సదాశివరావుగారికి _వెద్యరంగములో నే కాకుండ, రాజకీయ, సాంఘిక సేవలోను, సాహితీ సదస్సు సమ్గావేశములలోను చేదోడు వాదోడుగా వుండి పూర్తి సహకారములు అందించేది. సాహితీ సదస్సులకు వచ్చిన అతిథులకు ఉదిత మర్యాదలు జరిపేది.. వీరి పూర్తి సహకారమే డాక్టరుగారికి రాజకీయరంగములోను, వైద్యరంగములోను ఖ్యాతివార్టించినది అనుటలో అతిశయోక్తిలేదు. . ఇల్దాలుగొనే కాక, తల్లిగా తన ధర్మాన్ని గొప్పగా నెరవేర్చింది. తన బిడ్డలను క్రమశిక్షణల్‌' పెట్టి, ఉన్నతవిద్య చదివించింది. అందరినీ వైద్యశాస్తములో . ఆరితేరినవారిగ తీర్చిదిద్దింది. _ శ్రీమతి స్వర్గీయ డాక్టరు జయప్రదాంబగారికీ మనఃపూర్వకంగా శ్రద్దాంజలి ఘటించటంకన్నా వేను చేయగల్షినదేమున ది?

1 50401143! చా కేం 5280163064 సశలుల్సు/ ల

16006206 ౧లబ౧00లూ ణ ౨7. క 562572 220 404 0౯5% 8207362702 [07 06 76403 తేజగగ్యి 1967 (0 1971, *ఏల ! ౪2: ౧గాంం64 *101 6 ౮ణాలాం10? సెంట్ట3రేం4ఎణ ౧ల౯౭4౩86406౯.

౯ £202గ6 15 గోలురేం *౪లాం)15[3904[10535).0. 00166 అంగి 4౧610 6౪౧౧౯ 074606 ?ట్రమారహ్యా 14764 1) ం00గ0క0గ ౪10116 2011460 సీం [46 ౦0౦౦150? (0 ౧౫౭౬౧౧6 464 గాల. 1/6 1100 ఆయంటలా 806 0603006004 61410/ కోలం), 4064 06౯[0ట60య123%౧ఆ6 (0

• 6 ల 10 ఆయ 08లోం. 50, ౧2186 య03% 00గ౧606 20 రేం+60006 న

లం 20 36 10107 2౧6 ల౧|౧౫1 బట, *సయ్‌ 1 904006 ము ము. ఉల 6006 16 ఇండ 10 0౯౭౧6 మంగ? గొఆంకగణ 01 లగి” గలాంగి, గయ్‌ ఆం *0141ల6ేఆే, 2౧64 15664 (0 06 26- తగద5ం6రే / ౪6111000౪7 9010123526 ౧066 గొం౧1 21107౯ 4ంరసూ2. 0౯ 5006 )2/200726420002 ౪252 ౯౮౦ 53136 03గ02య410] ఇం ౧4గ1య03164 హి ఆలా 3060410/00%ల 0090406. 506౪13 (6 భ్రాి౭యంళం [0560653 [0౯8]] , 0096౪10 ౧౫6౭౧0౯ 6౮66 ౧ఆకగభి 2౧6 [08 6001086 20101 4౧4 ! 0665 *౪సం 1664 అలా లింం6 గొంంంం౧00/. 1111697 1006021006 06 1ంగ0౧10/ సిన! ఢ40 [01 ౧06 2౧64 గ” 909 5౧0ఓ 30 ౪25 ?63ర్వ/ (0

గశగం09? (0 1 ౪1160 0160050030 ఉటగగ్యు 646006 ౪6 *లాం 211 050/1 లం6116౧(6310, 6203 0002690 ౪6 ౪౯6 గొలురేం 00ట6 (౪౦గ్రంండే రం0105! 5౯ 2020641 00610008 00 652006 2866౬0౪2; 0౪౯ 5001166607 ౧060౧౩ గం౧) 50 ౪/13 6196 *గట0౪ ౪176. 90, గ3(00022]1 ౧0126003 6౪౦1౦0౦4 06౧౪66) ౯6 ౧౪౦ 251116.

1/6 70౧౧౧౧౨౯ ౯. 5016 40 29 & ౧1౦౦ 23100, 0302016 4౧6 ఫైిజరలలంంగు, 2186000319 206 1010%1(0 గోలంరం, గర 206 8లలాంటం 10 6700౯816 93[లగ౧౧8. 5%6 4064 ఏలా ౧090416 *ల౭8006ే రగ2లు :ల/ం01౧610040696 0 1650641 206] 60602640%&1 రేలం1000%ల016(000661- లం ల *లాంకం6039లట: రం చ 00766 9 6 5005కు! 4౧65 0661౯62081 2౧6 90౧.

11610౧0607 దెలంి రం లుంగి? 00౯ 1340630003 0 2౧6 2613000 (0 9 ౨7. 240 2001649103 యటరయాల 2064 ౧౮౧౦౧౦63 [లయ 10766206 ?60601064 0 లు, 2౧4 08510/00య0164 *టంలగ![11106 661011 2౧6 ౧౦16421 *౪ంగేం

జయప్రద = సత్యం + శివమ్‌ + సుందరం అ పెద్ది సత్యనారాయణ (వత్యనారాయణ (వ్రధాహోపాధ్యాయులుగా చేస, జయ(వ్రదగారి వద్దక్తువైద్యానికీ వచ్చినా, వ్యక్తిత్వంవృల ప్పేపాత్డులారు”

అప్పుడే )4.8.3.5. ముగించుకొని వచ్చిన ఒక ముగ్ధ 145. చేస్తున్న ఒక వర ్రేష్మని పుష్పమాలతో సమీపించింది. ఆ ఆజాను బావువు , తలవంచవలసి వచి సంది - వంచాడు. ఆ వరమాల, అతని కంఠాన్ని ఆలంకరించింది. అతడు, హర్షపులకిత గాతుడయ్యాడు.

(ప్రతిగా, తానూ ఆవధువు మెడలో పూదండ నుంచుతూ, తత్తరపాటులో ఆమె చెక్కిలి తాకాడు. ఆ ముగ్ధ మొగాన చిరునవ్వు మెరిసింది. అంతలోనే సిగ్గుల మొగ్గ అయింది.

పెళ్లి పందిరిలో నవ్వులు విరిసాయి. మిత్రుల కరతాళధ్వనులు మిన్ను ముట్టాయి. అట్లా, మూడు నిమిషాల్లో ముగిసింది - ఆ పూల దండల పెళ్లి.

అక్షణాన మొదలయిన జయపప్రదా సదాశివరావుల సావాచర్యం , 43 వసంతాలు నేత్రోత్సవంగా సాగి కళ(తజ్యోతి ఆరి పోవటంలో, ఆగిపోయింది.

“* ..... మౌామూలేగదా, ఈ మృతి/వ్యాపారంబు సమస్త జీవులకు విశ్వవ్యాఘ్రీ గర్భంబునన్‌/ మాపుల్‌ రేపులు ఎందరో యిముడుచున్నా.... రన్నది రోజూచూస్తున్న డాక్టరు గారు కూడ, తన వరకు వచ్చేసరికి, తల్లడిల్లి

ల టె యఉంణ పోయారు.

మహాత్మాగాంధీ దంపతులు - అగాఖాన్‌ ప్యాలప్‌లో బందీలయినప్పుడు (1942) ఆ బందిఖానాలోనే, కస్తూరి బా కన్ను మూసింది. తన సతి చితిపై యెొగపే అగ్ని జ్వాలలను చూస్తూ, ఆమండుబండలో, ఆ వయసులో (74), ఆరు గంటల పొటు, అలాగే ఉండిపోయారు - బాపు.

“ఇక పోదాం. పదండి, మీకు విశ్రాంతి ఆవసరం” - అని యెొందరు (బ్రతిమాలినా. విన్నారు కాదు. “బా, లేకుండా వేవెట్లా (బతక గలను? బా, వాప్రాణంలో (ప్రాణం! ఈ లోటు పూడేది యెట్లా?” - అంటూ, బాపూజీ " చేరుమాలుతో, కళ్లు వత్తు కొన్నారు, చేరుమాలు తడిపి ముద్దయింది.

మహాత్ముని వంటి సర్వసంగ పరిత్యాగికే, పతీవియోగమంత దుస్సవమయినప్పుడు సామాన్యుడయిన సదాశివరావు, జయ(ప్రదను కోల్పోయి,

ఎంతటే హృదయ విదారక విషాదాగ్నికి లోవై యుంటాడో, ఎవరయినా! ఊహించుకోగలరు.

పదిమందితో పంచుకొంటి, ఆనందం పెరుగుతుంది.

పదిమందితో పంచుకొంటు, విషాదం తరుగుతుంది -అన్నది పెద్దల సుద్దు. సదాశివరావుగారికి, పదిపదులుగా హితులున్నారు. వందలకొలదిగా, బందుగులున్నారు. దుఃఖభోపశమనం కలిగించాలనే కాంక్షతో, వారందరూ దశావాం రోజున, సంతాపసభకు తరలివచ్చారు.

ఆసంతాప సభ, ముగియనున్న సందర్భమది. రమాబాల వేదిక నెక్కి అన్నది.

“ఈ కర్మకు - ఇంత - మంది - వచ్చారు. మర్యాదలు - సక్ర-మంగా

• జరిగాయో - లేదో - ఆని భయంగా వుంది. మాకు - అనుభ-వం లేదు - అప్పుడు - అనీ ఏ అమ్మే - చూచు- కొనేది. మా అమ్మ - ఇప్పుడీక లేదు.” -శోక తప్త వృదయంతో, గాద్గదిక స్వరంతో, మాటలు మింగుతూ, కళ్లు తుడుచుకొంటూ, ఎపోలిజ్‌లుక్‌గా, ఆ పెద్ద కూతురు అట్లా వందన సమర్పణ చేస్తుంటే - శ్రోతల వృదయాలు, ఖేదంతో బరువెక్కాయి. స్త్రీలు పైట చెరగులతో మొగాలు కప్పుళొన్నారు. ఎవరికి వారే, తమతల్లిని కోల్పోయినట్లు, ళల్లడిల్లారు.

౧ 4౦

• మెఆపు తీగెలవలె మెసలే ఆ కూతుళ్లనూ కోడళ్లనూ, చుట్టూ చేర్చుకొని, చిలుకల పందిరి వలె చూపట్టే, జయప్రద యిక లేరు - రమాబాల మాట నిజమే, అమ్మ యిక లేదు.

-*రమా ! ఉమా! ఉషా! వల్లీ! యమునా! ఎక్కడమ్మా మీరు” అంటూ, అపేక్ష లొలకబోసే, ఆ తల్లి పిలుపు ఇక లేదు.

_ కాలింగ్‌ బెల్‌ నొక్కగావే, "ఓ.మీరా! పత్యవారాయణగారా, రండి!”

• అనే ఆ ఆహ్వానం ఇకరాదు.

ఆ ఆహ్వానాలు ఇకలేకపోయివా, జయప్రద మా యెడ చూసేనముమతాను రాగాలు తలపునకు వచ్చి, మాకొక తృప్తి విస్తుంటాయి. మాటవరస కొక ముచ్చటః

మా అమ్మాయి నాగ కన్య - పెళ్లయిన పుష్కరానికి చూలాలయింది. ఈ పుభవార్త జయప్రదగారి చెవిన పడ్డది. ఆమెలోని మాతృ వృదయం,

మేల్కొన, వది, సంతోష సంభరిత అయింది. కన్యను పరామర్శించి రమ్మని, తన చిన్న కూతురు ఉషాబాలను, మా యింటికి పంపింది.

కలసి చదువుకాన్న కారణంగా, వారిరువురూ పాతమి(్రులే,” నేనెక్కడునా ! సరే, నీకాన్చు వాటికి వచ్చి వాలతాను. భయపడకు కన్యా! ఉల్లాసంగావుండు!”

• అంటూ, ఉషాబాల ధైర్యం చెప్పీ వెళ్లింది. ఎంత సమయోచితంగా, ఎంత ప్రీతి పాత్రంగా ఉన్నాయో ఆ మాటలు! ఆ తల్లి పెంపకం అటు వంటిది!

అన్నట్టు - గుణించిన ఘడియ కంటె, మాసం ముందుగా, మా కన్యకు ప్రసవ సమయ మాసన్నమయింది. అది వేకువ వేళ. డా! జయప్రదగారికి, మా కొడుకు కృష్ణకుమార్‌, ఫోన్‌ చేశాడు. త్వానై (ప్రసవం జరిపించటానికి, జయప్రద జంకింది. ఆ జంకు, ఆత్మీయత కారణంగా - కలిగిన జంకు!

'హ్తైదరాబాదు నుండీ, మగనితో తిరుపతి వెళ్తున్న డా! ఉషాబాల[రెలులో అస్వస్థతకు గుర, మధ్యలో గుంటూరులో ఆగిపోయినదట ఆక్రితం రోజు. ఇపుడు, తల్లి పసుపున ఉషాబాల ఉద్యమించి, సస 60216 సళ10్వ [006

• వారిని కాన్నుకేసుకు సిద్దం కమ్మని హెచ్చరించి, తామ వెళ్లి డా! సావిత్రిని తోడ్కొని వచ్చి, కాన్సు జరిపించింది. ఎపుడో కన్యతో అన్నమాట, అట్లా నిలబెట్టు కోగలిగింది - ఆ బాల, ఉషాబాల!

ఆ తరువాత తీరిక చేసేకొవి డో జయప్రద ఆసుపత్రికి వచ్చి, కన్యను పరామర్శించి వెల్లింది. మళ్లా మరొక రోజున వచ్చి, పుట్టిన బిడ్డకు పెట్టిన పేరు

• వసుందర - అని తెలిసి ఎంత ముచ్చట పడ్డదో! మాకృష్ణకుమార్‌ బిడ్డ పేరు
• యశోధర. ఆమాట గుర్తు చేసికొంటూ- ” రెండు పేర్లూ చక్కగా ఆమ్‌ (ర్వాగాల అయ్యాయి. మీనాన్న గారి పనేనాయిది?” అని మెచు ఎ కొన్నదట. (డ్రుతిహితమయిన భాషాసందరా ఎరిను, ఆమె అట్లా పసికట్టు గలిగేది.

మరఠొక విశేషం! "ఈ వసుంధర మగబిడ్డ కాగూడదా!” - అనిమా కోడలు కల్పన అదొక లోపంగా భావిస్తే జయప్రద ఆమెను మందలించినదట.

"గీ 50% 13 & 80% ఇ౧61 ౧6 ఈద్‌ 115 ౫6 కళ 2 ఉంద 8 ఈ36816% 04 బైంట(06 161!

-అన్న నూక్తిని విన్చించి, మా కన్య అదృష్టాన్ని కొనియాడీనదట.

జయ(్రదలోని లోకజ్జతను, మమతానురాగాలను, ఆ(ర్రవృదయాన్ని -

చౌటటానికే యీ చాటువు చెప్పవలసివచ్చింది తప్ప, మాముచ్చట యిట ముఖ్యం కాదు.

జయప్రదలోని సమయస్స్ఫూర్తిని తెల్ప్చే మరొక సందర్భం గుర్తు కొస్తుంది. - అది డా! సదాశివరావు గారు పార్లమెంటు సభ్యత్వానికి పోటీపడుతున్న సందర్భం. ఒకనాటి సంధ్యవేళ చంద్రమౌళి నగర్‌లోని మా యింట , (21౫8011 మ్రోగింది. బయటకు వచ్చి చూస్తే - డా! జయప్రద. నన్ను చూచి అవాక్కయింది, నేనూ వెరగందాను. ఆది-మా యిల్టు అనుకొని, ఆమె రాలేదు. ఎని సకల ప్రచారంలో భాగంగా సాగిన పాదయాత్ర - అది. అంతలో తేరుకొని, కుశల ప్రశ్నలు కానిచ్చాం. మా పిల్లలూ వచ్చి కలిశారు. “మీరు. చేపట్టిన ప్రచారం, అభ్యర్థి అర్జాంగిగానా, లేక జనతా పార్టీ అభిమానిగానా?” - అన్నాను నవ్వుతూ ” రెంటికీ వైరుధ్యం లేదు గదా!”

• అంటూ నన్ను నిరుత్తరుణ్లి చేసింది. ఆమె వెళ్లిన తరువాత, నేను యిబ్బందికరమయిన (ప్రశ్ననేశానంటూ, మా అవిడ రత్నమాంబ - నన్ను తప్పు పట్టింది. "నీవు పారబడుతున్నావు. జయప్రద నుండి యెంత సరసమయిన సమాధానం రాబట్టానో చూడు” అన్నాను సంతోషంగా. జయప్రద మంచి తనాన్ని, నేను కొనియాడటం కాదు - ఎన్నో ప్రశంసలు, నా చెవిన బడ్డాయి. అవి ముఖిస్తుతులు కావు. ఆమె గతించిన వెనుక, క్రుభిత వృదయాల నుండి దూసుకు వచ్చిన సత్య వాక్కులు! బంధుమిత్రులను పరామర్శించటంలో, జయప్రద నేర్చరి - అన్నారొకరు. ఏదో ఒక సమయంలో తీరిక చేసికొని, వారకు వెళ్టి పల్కరించి వచ్చేదట. అది డా! కోదండ రామయ్య గారి సతీవియోగ సందర్భం. జయప్రద - లాను, అనారోగ్యంతో ఉన్నా, ఓపిక చేసికొని, వారింటికి వ్యళ్సింది. మెట్లెక్కి మేడపైకి చేరటం, ఆమెకెంతో కష్టమయింది. ఆమె యిబ్బంది చూచి, కోదండ రామయ్యగారు చలించారు. “ఏమిటమ్మా ఈసావాసం! మీరు క్రిందనే వుంటే, నేను దిగిరాలేక పోయానా” అన్నారు, కోపగించుకొన్నట్లు. అది మర్యాద కాదన్నట్టు, అడ్డంగా తల తిప్పినదట - జయప్రద. ఆమె గతించిన రోజున వచ్చి డో కోదండ రామయ్యగారు, నాముందీ సంఘటన జ్ఞప్తికి తెచ్చుకొని, వాపోయారు. జయప్రదగారు, ఏపభకార్యానికి వెళ్లినా, వట్టిచేతులతో వ్లోదికాదట. ఒక యువకవి సుత - యిీడేరినదని తెలిసి, ఇరీదయిన పట్టు పరికిణీ, పట్టువోణీ కానుకలుగా పట్టుకొని, పళినదట. “డాక్తరమ్మ గారు, మాయింటికి రావటమే గొప్ప, పైగా యీకానుకలతో మమ్మలి స మరీ ఆశ్చర్యపరిచింది.” - అన్నాడా కవి 'శేధరుడు, కర్మ రోజున కలిసి.

జయ'(ప్రదగారి గురు భక్తినీ, నాదృష్టికి తెచ్చారొకరు. ఎవరోకాదు - డ॥ | సదాశివరావు గారే! (శ్రీ పువ్వాడ శేషగిరి రావుగారు జయప్రదకు, ఇంటర్‌లో ఆంధ్రోపన్యాసకులట. తండ్రి వలన సంక్రమించిన, సాహిత్యాభిరుచిని, ఆపండిత (శ్రేష్టుడు జయప్రదలో, పెంచి పోషించాడు. ఆకృతమెటుక - జయప్రదన్తు నిలువ నిచ్చిందికాదు. వృద్దాప్యంలో నున్న తన ఆచార్యుని, ఒకపరి సాహితీ సదస్సుకు ఆహ్వానించింది. “మీవద్ద నేను ఇంటర్‌ చదివి, ఇప్పటికి 25 సంవత్సరాలయింది. ఈరజతోత్సవ సందర్భంగా, ఈపట్టు పీతాంబరాలు స్వీకరించండి” అంటూ “కవిపాదుషా' కాళ్తకు (మొక్కినదట!

జననీ జనకులకో, గురువర్యులకో దక్కవలసిన పాదాభివందనాలు - పార్టీనేతల పాలవుతున్న యీరోజులలో, జయప్రద - ఎంత మంచి పనిచేసింది! పువ్వాడ వా రుషప్పాంగి పోయారు; శిరసు స్పృశించి దీవెనలు పల్కారు.

కాపీయింగ్‌ అనుమతించేవారు గురువులుగా, కాలేజీమాని తిరిగేవారు శిష్యులుగా, వికృతరూపం దాల్చిన, నేటి విద్యారంగానికి - డా! జయప్రద సల్పిన సత్కార మొక చెంపపెట్టు!

కవి పండిత సాన్నిహిత్యం ఫలించి, జయప్రదలో, కవితా భావనలు - ఉద్దీప్తుయిన సందరా, ఒలు లేకపోలేదు. మచ్చునకొకటి.

తన సోదరి జయ(ప్రదవై, గాలిమళ్లి ఎక్కడ* నాగపూర్‌లో ఉంటున్న వేంకటేశ్వరవర్మ - ఎవరో కాదు, ఆషానాన్నగారు - గుంటూరు వచ్చారు. వచ్చిన వెంటనే, వాఠాన్మరణానికి గురయ్యారు. ఈద్యురఎన జయప్రద పాలిట పీడుగుపాటు. విషాదం కట్టలు తించుకొన్నది.

“శ్రీళనొప్పులతో కదలలేని చెల్లికి ప్రయాణ ఒడలిక తప్పించాలని నీవే నాదగ్గరకు వచ్చి, కన్నుమూశావా?” అంటూ జయప్రద విలపీస్తుంటు, మా వియ్యపురాలు, సరోజనీదేవి కళ్లు చెమర్చినవట! అన్నగారి హఠాన్మరణానికీ, అతడు జరిపిన దూరప్రయాణానికీ ముడి పెట్టి, కమనీయార్జాన్ని కల్పించి, కరుణరస మొలికించి, కంట తడిపెట్టేంచిన జయప్రద - కవయిత్రి కాదని యెవరన గలరు?

కవితా భావనలే కాదు! హేతువాద భావవీచికలకూ, జయ'ప్రదనెలవు. శ్రీ నార్హ పంక టిశ్వరరావుగారితో గల బాంధవ్యం - ఆమెలో పురోగామి దృక్పథాన్ని పురికొల్పింది. అందుకు నిదర్శనం - వాస్తుశాస్త్రం వె ఆమెకు గల నిరసన భావమే!

నిన్న మొన్నటి వరకు కలుగులో దాగిన, వాస్తుశాస్త్ర విషసర్పం - వేడు, వేయిపడగలతో విజృంభించి, నగరవాసులను భయ భాంతులగావిస్తున్న దారుణాన్ని

• ఆమె నహించేదికాదు. కందుకూరి, త్రిపురనేని, నార్హ, గోరాగారల భావ విప్లవాలకు

ఆమె ఉత్తమ వారసురాలు. మూఢవిశ్వాసాలకు మూలం - అజ్ఞాన జనిత భయం, లేదా అత్యాశాజనిత లోభం అని ఆమె ఎప్పుడో (గ్రహించింది.

జయప్రద - సహృదయ, స్నేహశీల! ఆమెకున్న స్నేహసంపద - అపారమయినది, ఆత్మీయమయినది. వాగమణి, మల్లికాంబ, శారద, జయ ప్రద

• వీరందరిదీ ఒకే క్లాస్‌, ఒకే మాట, ఒకే బాట. ఎప్పటికీ ఆ ప్నేహాలు సాగుతూనే వున్నాయి. శారద, జయప్రద - మద్రాసు మెడికల్‌ కాలేజీలో చేరిన రోజులవి. శారద తన తల్లితో వచ్చి, మద్రాసులో కాపురం పెట్టింది. తొలుత, ఒంటరిగా మద్రాసు చేరిన జయప్రదను, కొన్ని మాసాలపాటు వారు తమ యింట్లోనే ఉంచుకొన్నారట. ఆ సద్‌ (బ్రావ్మాణుల సౌజన్యమెంత దొడ్డదో!

శారద అన్నగారు - శ్రీ నరసింహారావుగారు. బందరు మున్సిపల్‌ కౌన్సిల్‌ ఛైర్మన్‌. &.. యషగ0లా0[0100160021 ౧4020 - కార్యదర్శిగా ఎన్నికయి, (ప్రసిద్దికొచ్చినవారు. వారింట జరిగిన శారద పెళ్లికి డ! జయప్రద - భర్తను లోడ్కొని బందరు వెళ్లింది. ఈ నూతన వధూవరుల రాకకు, (శ్రీ నరసింహారావుగారు సంతసించారు. సదాశివరావుగారిని ప్రక్కకు పిలిచి - “జయప్రద అంటే ఎవరనుకొన్నా్‌; నా రెండో చెల్లెలు!” - తన చూపుడువేలితో, తన మ్తాన్ని తట్టుకొంటూ, వారా మాటలన్నారు. “జయప్రద ఒప్పులకుప్ప. అందుకు అర్హుడవనిపించుకో !" - అన్న హితవు, ఆ మాటలలో ధ్వనించింది.

ఆ హితవు చుక్కానికాగా, సదాశివరావు - జీవిత నౌకను సుందర తీరాల వెంటనడిపించి, జయప్రదను మురిపించగలిగాడు. జయ'(ప్రద వ్యక్తిత్వ వికాసానికి, ఆలంబనమయ్యాడు. అర్జాంగిగా జయప్రద అతడి ఖ్యాతిని చ్విగుణీకరించింది. పెళ్లినాడు, పూదండల మార్పిడి సమయంలో తప్ప, అతడికి తలవంపులు తెచ్చే పనులు - తానేనాడూ, చేసింది కాదు.

ప్రతి పురుషుని ప్రఖ్యాతి వెనుక, ఒక (ప్రీ ఉండి తీరుతుందన్నది - ఆంగ్లేయురి నానుడి. ప్రతి స్తీ ప్రభ్యాతి వెనుకా, ఒక పురుషడుండి తీరుతాడన్నప్పుడు

• అది సదాశివరావుగారి కన్నివిధాలా వర్తిస్తుంది. పదిమందిచేత మంచి అనిపించుకొని 'ప్రసిద్ధికొ చ్చే అవకాశం, సదాశివరావు -ఆమెకు కలి ంచాడు. సాహితీ సదస్సులకు వచ్చిపోయే ప్రసిద్దాంధ్రులందరూ, జయప్రద కళా భారతికి మురిసిన వారీ! ఆమె

అతిథి మర్యాదలకు తనిసినవారేీ!

మరొక వింత - ఎరుగనివారు, జయ ప్రదా పదాశివరావులను చూచి, ఆలు మగలను కొనేవారు కాదు. పురుషోచిత ధార్‌ష్ట్యం - సదాశిరావులో లోపించటమే, అందుకు కారణం. ఏనాటికానాడు, ఆనాడే సాక్షాత్కరించిన పభస్వరూపిణిగొః అమైను గోరవించేవాడు.. అతడంత ఘనంగా చూడబప్టే, సాటివారిలో,

చుట్టపక్కాలలో, జయప్రద వన్నెకెక్కింది. ఆథశ్రితుల చదువు సంధ్యలకు, బందుగుల పెళ్లి పేరంటాలకు, సాయపడగలిగింది.

జయప్రద కొరకు, సదాశివరావు అనృత దోషానికి పాల్పడిన సందర, మూ లేకపోలేదు - అదీ, ఒక త్యాగమనే భావించాలిగదా! పెళ్లి కుదుర్చుకొని వచ్చిన సదాశివరావు - అమ్మతో ఆన్నమాటేమిటి? కట్నం క్రింద కన్యాదాత - ఆసుపశ్రీ, అందుకు కావలసిన అన్ని హంగులూ సమకూర్చబోతున్నా డని. ఆ తల్లి ఆ మాట నమ్మినప్లే నమ్మి, సంతసించింది. మునిమాణిక్యం వారు సెలవిచి ఉనట్టు, తియ్యని అబద్దాలు లేనప్పుడు, సంసారాలు సారహీనములు కాకమానవు.

నిజానికి, కట్నం (క్రింద జయప్రద కొని వచ్చిన నిధులు, లేకపోలేదు. ఒకటి - ఎెద్యశాస్త వెదువ్యం, "రెండు - పండిత వంశాభిజాత్యం. ఈ రెండూ, సదాశివరావుగారికి - ధనలాభాన్నీ, వా ఎదయోల్లాసాన్నీ కల్లించిన, పెన్నిధులు కావా?

ఈ సందర్భంలో, ముద్దుకృన్ల నిర్వచన మొకటి, స్పురణకు వస్తుంది - “కట్నమనగా, ఆడపిల్లను కన్న అపరాధమునకు, అల్టుడుగారు, మామగారికి, విధించు. జుల్మావా!' పండిత చలసాని లక్ష్మీనారాయణ వర్మగారికీ జుల్మానా తప్పటానికి హేతువు - తన తనయ చాతుర్యమా, లేక తన అల్టుని బొదార్యమా?

• ఈ మీమాంస తేల్చగలిగింది డా! పంజీవదేవ్‌గారొక్కరే.

దంపతుల మధ్య, తారతమ్య పరిశీలనకేమిగాని, రథచక్రద్వయం వలె, ఒకటిగా చరించబస్టే ఆ ప్రజ్ఞావైద్యశ్రాల అంత ప్రఖ్యాతి కొచ్చింది. సరయిన సమయంలో, వారా ఎఎెద్యశాలను నెలకొాల్బగలిగారు.

అది రెండవ ప్రపంచ యుద్దానంతరకాలం. _వెద్యరంగంలోనికి టరరసంగయ రావటంతో, ఆయుర్వేదం వెనుకబడి, అలోపతి ఊపందుకొన వది. పట్టణానికి ఒకటీఅరగానున్న ప్రయివేటు ఆసుపభత్రులు, మూడు నాలుగు చొప్పున వెలిశాయి. పాశ్చాత్య జౌషధ విజ్ఞానం పెరిగి, చికిత్స సులభతరమవుతున్న కొలదీ, రోగార్తులకు, డాక్టరు -దెవసమానులుగా కన్పించారు. ఈ దశలోనే డా! జయప్రద, భర్తతో కలిసి, గుంటూరు పట్టణంలో 160౧1 2510 [10006 నెలకొల్పింది.

సరిగంచు చీరెతో, కుంకుమ బొట్టుతో, పెద్దింటి ఆడపడుచుగా కన్పించేది జయప్రద. తమను పరామర్శించటానికి వచి న, ఆపదా, సంధవిగాతోచేది వ్యాధిగ్రస్తులకు. ఆలసిన బాటసారులు తమంతతామే వటవృక్షచ్చాయకు చేరినట్టు, వివిధ వ్యాధి పీడితులు అమ్మవాస్తవాసి మంచిదంటూ, ఆమె వద్ద మూగేవారు.

మా అమ్మ - శాయమ్మగాతు, జయ(ప్రదను, ఇప్పటికీ తన (ప్రాణదాతగా కీర్తిస్తుంది. “నా జబ్బు ఏమిటో జయప్రద చిటికలో కనిపెట్టి, మేల్తరమయిన

చికిత్సకోసం, మద్రాసు పంపింది. వ్యాధి ముదరకముందే మ్శద్రాసుచేరి, ప్రమాదం తప్పించుకొన్నందుకు, ఆ మద్రాసు డాక్టర్లు నన్ను మెచ్చుకొన్నారు. నాదేముంది? నిజానికి, మెచ్చుకోవలసింది జయ(ప్రదను. 90 ఏళ్తదాన్ని, నేనిట్లాగేవున్నాను, నా కళ్ళముందే జయ(ప్రద కన్నుమూసింది. ఏమిటీ పాపం!” - అంటూ, మా అమ్మగారు ఒకటే ఘోష ఇట్లా, ఎందరు ్రీలనో తన వైద్య విజ్ఞానంతో, మృత్యుముఖిం నుండి కాపాడింది డా! జయప్రద. వారు పూలదండలతో, పండ్లబుట్టలతో వచ్చి, డాక్టర్‌ దంపతులను సత్కరించేవారు. తమ సేవాసక్తికీ తమ శస్త్ర చికిత్సా (ప్రావీణ్యానికీ, అవకాశమిచ్చిన ఆప్పులుగా, ఆ పన్నులను, ఆ దంపతులు మన్నించేవారు.

నీరులేనిదే పడవ నడవదన్నమాట నిజమేకాని, ఆ నీరు పడవ లోపలికి 'ప్రవేశించిందా, ప్రమాదం తప్పదు. ధనం - ఆవశ్యకమే, కాదనం. ధనలోభం మాత్రం చెడ్డది. డాక్షర్ల మనసుల్లో, ఆ లోభం ప్రవేశించిందా - రోగుల అగచాట్లు, వడ్డీ వ్యాపారులకెరుక! డాక్షర్గ అగచాట్లు, ఇన్‌కంటాక్స్‌ ఆధికార్హకెరుక! ఇట్టే దుర్నీతికి లోనుగాకుండ, డా! జయప్రద - వైద్యవృత్తిలో రాణకెక్కిన భాగ్యశాలిని!

ఆ భాగ్యశాలిని, నేడులేదు. ఒక రథ చక్రం ఒరసిల్లింది. డా. సదాశివరావు ఒంటరివాడయ్యాడు. అంత మాత్రాన బెంబేలు పడక, జీవన సౌందర్యానికి దూరంగాక, శతవత్సర జీవితశేషాన్ని - ఎట్లా ధన్యతమం కావించుకోవాలో సదాశివరావుకు తెలియకపోదు.

“సంసార విషవృక్తమునకు అమృతోపమాన ఫలములు రెండు - ఒకటి సజ్జన సాంగత్యము, రెండు సత్కావ్యపఠనము' - సూరి, నీతిచం'ద్రికలో చెప్పన సూక్తి యిది. సజ్జన దుర్షనత్వాలకు, కలిమిలేములే కొలబద్దలయిన యీ కాలంలో, నన్మిత్ర సంపాదనమంత సులభముకాదు. సత్కావ్య పఠనమూ అంతే; దానికీ, అర్హతా, ఆసక్తీ కావాలి.

ఈ సంసార విషవృక్షాన్ని ఆశ్రయించిన వారికి, వియోగ వ్యధలు తప్పవు. ఆ వ్యధలకు విరుగుడు - చిన్నయసూరి సూచించిన ఫలద్వయమే. ఈ అమృతో పమాన ఫలాలు, డా. సదాశివరావుగారికి పుష్కలంగా లభించుగాక! ఆ బలంతో, సతీ వియోగ వ్యధ నధిగమింతురుగాక!

డా! జయప్రద గతించి, అప్పుడే సంవత్సరమయిందని కాని, ఒక స్మృతి

సంపుటి రాబోతుందని కాని - నాకు తెలియదు. ఒకనాటి, వేకువ నడకలలో వర్మ =... నము కలిసి ఈ వార్త చెప్పాడు. అంతటితో ఆగక -

“సత్యంగారూ! మీరు రాయాలండీ, మా అక్కను గురించండీ, మా అక్క మంచిదండీ!” - అంటూ జయప్రద చిన్నారి తమ్ముడు వర్మ నన్ను గుక్క తిప్పుకోనివ్వలేదు. “వర్మా! నేనేమి వ్రాయగలను?” - అన్నాను, నాచేతగాని తనాన్ని తిల్చుకాంటూ.

"బాగానే వ్రాస్తారులే, రాయండి! మా అక్క అబద్ధమాడదని రాయండి! మా అక్క ఎప్పుడూ అబద్ధమాడేది కాదండీ!” అన్నాడు వర్మ, అమాయకంగా. నా మనసు మెత్తపడింది. నిర్మలాంతః కరణంతో, ఆర్హచిత్తంతో భ్రాతృ(ప్రేమ పూర్వకంగా

• వర్మ పలికిన యీ తొక్కు పల్కులు - ఆ జయప్రద, ఆశుభప్రద, ఆ కీర్తిప్రద వినగల్షితే ఎంత బావుండును!”

అక్క అబద్దమాడదంటే, బావ అందులో సిద్ధహస్తుడని కాదు. ధర్మరాజు సత్యసంధుడన్నప్పుడు - తదితర పాండవులు తస్కరులని కాదు. ఒక్కొక్క వ్యక్తిలో ఒక్కొక్క గుణం ప్రస్పుటంగా భాసిస్తుంది. అది, ఆ వ్యక్తికొక విశిష్టత చేకూరుస్తుంది. ఇట జయప్రదకున్న పుట్టుమచ్చ - 16006[02601 1445 - సత్యసంధత! ]౧| 1 604 - అన్నది మహాత్ముని వాక్కు. తన అక్క జయ(ప్రదలో అట్టి దేవతామూర్తిని దర్శింపగల్గిన తమ్ముడు - చి! చలసాని వేంకటకృష్ణ వర్మ ధన్యుడు. ఇట్టి ఉత్తమ వెలదికి సమకాలికులమయినందుకు, మనమూ ధన్యులమే!

మన డాక్షరమ శ్రే గారు లు = పి.ఆర్‌. (ప్రకాశరావు (వన్చిపాత ప్పేపాతులు. (శ్రేయోభిలాషి. సాపాతీపిపాని. డాక్టరు జయ'ప్రదాంది - మనడ్యాక్థరమ్మగారు - మనజ్ఞాపకాలలో మాత్రమే మిగిలి సంవత్సరమయిందా అనిపిస్తుంది. కాని ఇదివాస్తవము. (వ్రథను సంస్మరణసభలో సంజీవదేవ్‌గారిలాంటి తాత్వికులు, వివిధరంగాలలో ప్రముఖులు తమ (ప్రసంగాలలో జయ'(ప్రదాంబిగారి విశిష్టతమ వ్యక్తపరిచారు. ఆ మాతృమూర్తి ఆదరాభిమానాలకు (ప్రావ్నలమైన అనేకమందిమి అలా వ్యక్తవరచలేని మూగజీవులుగా మిగిలిపోయామనిపించింది. ఆ మూగవేదనను కొంతవరకు వ్యక్తపరచటాని! ప్రయత్నిస్తాను. డాక్షరమ్మగారి జ్ఞాపకాలం టి డాక్టరుగారి కుటుంబము మొత్తము వస్తుంది. ఇంట్లో ఎవ్వరు వారిన $0తపేరుతో పీలువబిడేవారులేరు. ఆందరుడాక్టన్లీ అయినా ఇంటాబియట ఎందరు డాక్టర్లున్నా డాక్టరుగారంటే డొక్టరుగారే. బుడ్డయ్య పిల్లమ్మ ఎంతోమధురంగా పిలు ఎకొనేపేర్లు. ఆలాగే పెద్దక్క పేరులో ఉన్న 'పెద్దతనం అన్నింటా 'ప్రస్పుటంగావే కనుపిస్తుంది. ఇక డ్యాక్టరమ్మగారవ ఎప్పుడు “అమ్మ” అన్ని అక్షరాలకు (ప్రాధాన్యమిచ్చి పలకటంలో డొక్షరమ్మగారిమీద వున్న మాతృభావమే స్పురిస్తుంది. మితభాషణ, మృదుభాషణ డాక్టరమ్మగారి నైజానికి వన్నెతెచ్చిన లక్షణాలు. ముఖప్రీతివచనాలు తెలియవు. పాగడ్తలకు దూరం. ఏ పనిచేసివా ఏ పలుకు పలికినా నిండుమనస్పుతోవే. ఏలుపులో ఆర్రత, చూపులో కరుణ కొట్బొచ్చినట్టు కనుపించే లక్షణాలు. చిరునవ్వుతోనే వృాదయపూర్వకంగా ఆహ్వానించే నిండ్రైన విగ్రహం. ఇదే నేటి మవపష్మృతి. ఎక్కువమంది డాక్టర్లు, సాంకేతిక నిపుణులు చదువు పూర్తికాగానే ఒకరకమైన తృప్తిని పొందుతారు. దానితోవారి విజ్ఞాన తృప్త, ఇంకిపోతుంది. ఇందుకు భిన్నమైంది జయ (్రదాంబగారి స్వభావం. నిరంతర (గ్రంథపఠనము వారి విజ్ఞానతృష్టను నిదర్శనము. (గ్రంథపఠనము వారింట్లో గాలిపిల్బఎమంత సవాజము. వారింట్లో అంటే వారిపిల్లలేకాదు. అల్లుళ్ళు, కోడళ్ళు కూడా అదేఆసక్తిని కనపరుస్తున్నారు. మనుమలు, మనుమరాండ్రకు కూడా ఆ వారసత్వం లభించింది. ఆ యిల్లే ఒక (గంళాలయము. ఆ కుటుంబసభ్యులు, వారి అతిథుల మధ్య సంభాషళా _.... వింటుండే విజ్ఞాన సర్వస్వపేజీలను తిరగేస్తున్న అనుభూతి కలుగుతుంది.

ఎన్ని. పుస్తకాలు చదివినా ఎంత వైద్యవృత్తిలో తలమునక్షలైనా ఇంటిబాధ్యతలు వారికి బరువు గాలేదు. వైవెచ్చు అతిథిసత్కారాలతో నూతనోత్తేజాన్ని పాందేవారు. ఏ ప్థవైనా నిబ్బరంగా చేసుకొనేవారు. పిల్లలు కాలేజిచదువులతోనో, హాస్పటలు బాధ్యతలతోనో సతమతమయ్యే వయస్సుకు ఎదిగిన తరువాత కూడా వీణాసాధనను కొనసాగించారు. ప్రస్తుతం భాను-లేతవేళ్ళు ఆ వీణా తంత్రులను మీటుతున్నాయి.. చలిభాధను లెక్కచేయకుండా సంక్రాంతి ముగ్గులు పెట్టే జయ'ప్రదాంబగారి ఓర్చునేర్పు (ప్రశంసనీయము.

దుర్గాబాయి దేశ్‌ముఖ్‌ గారు స్టాపించిన మహిళాహాస్తలులో ఉండి 14.93.85 పూర్తిచేశారు. దుర్గాబాయిగారి ప్రభావం కొంత జయప్రదాంబగారి మీద వున్నదనిపిస్తుంది. విశిష్ట వ్యక్తిత్వంగల మహిళల ఎడల ప్రత్యేక అభిమానం ఉండేది. శ్రీమతి విజయలక్ష్మి పండిట్‌ జీవితచరిత్ర చదివి ఆపుస్తకాన్ని కొనుక్కొనేందుకు అనేక నగరాలలో ప్రయత్నించారు. అమెరికా పర్యటనలో ఐక్యరాజ్యసమితి కార్యాలయంలో గల పుస్తకాలషాపులో కూడా విచారించారు. శ్రీమతి విజయలక్ష్మి పండిట్‌ ఐక్యరాజ్యసమితి అధ్యక్షపీఠాన్ని ఆరింకరించటము వలన అక్కడ తప్పకుండా దొరుకుతుందని ఆశించారు. కాని నిరాశే ఎదురయింది. అందువలన మొదటచదివిన (గ్రంథాలయ పుస్తకాన్నే తిరిగి తెప్పించుకు చదివారు.

మతకర్మలమీద నమ్మకముందో లేదో తెలియదుకాని యీప్రపంచాన్ని నడిపించే అతీతశక్తి ఎదోవుందని నమ్మేవారనుకుంటాను. (ప్రశాంతమైన ఆశ్రమాలు వారిని ఆకర్షించేవి. ఆ యాశ్రమాలను అలౌకిక ఆనందాన్నిచ్చే న్థావరాలుగా భావించేవారు.

జయప్రదాంబిగారి విశిష్టవ్యక్తిత్వము ఒకపెయింటింన్‌ కి బాక్‌గ్రాండులాగ వారి కుటుంబిసంస్కృతిని వికసింపచేసింది.

దాదాపు 40 సంవత్సరాలనాడు వాభార్య గుర్తిం చబడని వ్యాధికి గురయింది. సమీపించిన యమభటుల్ని డాక్టరుగారు అడ్డుకుని వెనక్కుపంపి ఆమె (ప్రాణాలు కాపాడారు. ఆ రోజుల్లో మానసిక వేదనతో పీచ్చివాళణ్తీ కాకుండా నన్ను కాపాడింది డొక్టరమ్మ గారి ఆదరణే,

జయ(ప్రదాంబగారి జీవితమంతా ఒక ఎత్తు. చివరికొద్ది వారాలు ఒక ఎత్తు. జీవితము ఏదో ఒకరోజు అంతముగాక తప్పదని ప్రతిజీవికి తెలుసు. కాని తుది ఘడియలలో గతాన్ని తృప్తితో, భవిష్యత్తుని నిర్లిప్తత భావించటము సాధారణవిషయము కాదు. ఆ తృప్తీ, ఆ నిర్లిప్తత జీవన్మరణాల యెడల ఒకరకమై న తాత్వికచింతనను నరనరాన జర్షించుకున్న వారికే సాధ్యము. అట్టి అపాధారణ స్థితిని అందుకున్న అసాధారణ వ్యక్తీ డాక్టరు కాసరనేని జయ(ప్రదాంబి.

శ్రద్దాంజలి

= వల్లభనేని మధునూధునరావు

(వైద్యులు, మానసిక శాన్తవేత్తు ఆధ్యాత్మిక చింతనలో జయ్యవ్రదగారి నవోధ్యాయి” ముగ్ధ సౌందర్యభరితమై న రూపం, చిరునవ్వులు చిందులాడే వదనం, (ప్రేమ, మర్యాదల చిలకరించే మృదుభాషణం, ఉత్తమ సంస్కృతి ఉట్టిపడే (ప్రవర్తన

• ఎప్పుడు జయప్రదాందిగారిని తలచినా, నామదిలో మెదిలే స్మృతులివి.

జయ(ప్రదాంబా సదాశివరావుగార్ణ కుటుంబంతో నా పరిచయ మిరువదైదేండ్లకు పెబడీనది. వారి ఆదరణకు పాత్రుడను కాగల్లడం నేను మవాద్భాగ్యంగా భావిస్తాను. 1962 లో వైద్యవిద్య నభ్యసించడానికి నేను గుంటూరు వెళ్ళినప్పుడు తెలుసుకొన్నాను - కాసరనేని దంపతులు వెద్యలోకంలోనే కాదు. సామన్య పొరులలో కూడా ఎంత 'ప్రసిద్దులో! ఎందరికి ఆదర్శప్రాయులో! వారిరువురూ, సాహిత్య ప్రియులనీ, సాటిలేని సాహితీ పోషకులని, వారి ఆధ్వర్యంలో జరిగే 'సాహితీసదస్సు' “అభినవ భువనవిజయ”మని (ప్రజలు చెప ఫకోవడం వా చెవులారా విన్నాను. అప్పటికి వారి బౌదార్యం తెలియని నేను, వాకై, వారిని కఠిసే ధైర్యం చెయ్యలేకపోయాను. అయితే అదృష్టం కలసివచ్చి, వాల్లు సంవత్సరాల తరువాత, వారి పుత్రిక రమాబాలతో స్నేహం కలవడంతోనూ, ఆమె నన్ను వారింటికి ఆహ్వానించడంతోనూ జయ ప్రదాంబా సదాశివరావుగ్గార్లను సందర్శించడం జరిగింది. ఆనాటి పరిచయం ఆత్మీయతగా మారి, నేటివరకూ వృద్ధిపాందుతూ

వచ్చింది. ఈ ఆత్మీయతలూ, అనుబంధాలూ ఏ పూర్వజన్మ సుకృతాలో! కాసరనేనివారి కుటుంబంతో ఎంతో సన్నిహితంగా మెలిగే మహద్భాగ్యం కల్గిన ఈ దీర్సకాలంలో శ్రీమతి జయ ప్రదాంబగారి విశిష్ట వ్యక్తిత్వానికి సంబంధించిన

ఎన్నో ఆసక్తికరమై న విషయాలను నేను తెలుసుకున్నాను.

చదివినది ఇం్లీషు చదువ్లులైనా డాక్షరు జయప్రదగారి కట్టులోనూ బొట్టులోనూ; మాటలోనూ చేతలోనూ; అస్తలెన తెలుగుదనం తాణికిసలాడేది. నిత్యమూ ఆమె ధరించిన ఆభరణాలు వ(జ్రాలూకావు, వెడూర్యాలూ కావు. నిరాడంబరత, న్యమతలే. ఆమె నుండి సతతమూ ప్రసరించిన సౌరభాలు, ఆమె ధరించిన గంధానివీకావు, పుష్పాలవీకావు; ఆమె వృదయంలో వెల్లివిరిసిన టౌదార్యానివి, సౌజన్యానివి. ఆమె రూపమెంత వృూద్యషై నదో మనస్పంత నిండ్రెనది. ఆలోచన ఎంత గంభీరమె నదో, ఆమె ఆచరణమంతటి ఆదర్శ.ప్రాయప్టై నది. | ఏనాడూ, ఎవ సరితోనూ, ఆమె పరుషంగా మాట్లాడటంగాని, దురుసుగా

'ప్రవర్తించడంగాని నేనెరుగను. "ఆమె అజాత శత్రువంటి” ఆది అతిశయోక్తి కాదేమో! ఆమెతో పరిచయమైన అనతికాలంలోనే విశదహ్టై నది | ఆమె కేవలం వ్యాధిబాధితులకు ఆరోగ్యప్రద మా(త్రమేకాదని ఆ దారిద్యపీడితులకు భాగ్యప్రద, హితులకు సన్నిహితులకు (పేమప్రద, పుట్టినింటికి మెట్టినింటికి శుభప్రద సదాశివునికి జయ(ప్రదయని! లేడీ డాక్టర్లు అర్హుదైన రోజులవి. (ప్రత్యేకంగా జయ్రదగారితోనే వైద్యం చేయించుకోవాలనేవారు ఎంతోమంది రావడంతో ఆమె చాల 'బిజీిగా ఉండేవారు. అయినా ఎంతో ఆప్యాయతతోనూ, ఆదరణతోనూ వారందరితో మౌట్టాడే తీరుచేస్తే నాకు ఆశ్చర్యం కల్గేది ఆమె ఓర్చుకూూ, జౌదార్యానికీ! పల్లెట్యూర్ల నుండి వచ్చిన సస్తీలందరో తమ బాధలు 'డెలివరీలకు' గెనకాలిజీ'కి సంబంధించినవి కొకపోయినా జయప్రదగారే “ఆపరేషన్‌ చెయ్యాలని పట్టుదిట్టడం, ఆమె వారినందరినీ ఎంతో ఓర్పుతోనూ, నేర్పుతోనూ, సమాధానపరచి, తగిన వైద్యుల వద్దకు పంపడం నేనెరుగుదును. ఇంతకంటే వేరే ఏమి నిదర్శనంకావాలి జయ(ప్రదాంబగారి ఎైద్య నిపుణత్వపై వారికున్న గురికి? ఆమె హస్తవాసిపై వారికున్న నమ్మకానికి? వారి వైద్యశాలలో పుట్టి ఆరోగ్యంగా పెరుగుతున్న పిల్లలను చూచినప్పుడూ, తమవద్ద శిక్షణపాంది సొంతంగా (ప్రాక్టీస్‌ పెట్టుకొని వృద్ధిలోకి వస్తున్న యువ వైద్యులను గూర్చిన ప్రసక్తివచ్చినప్ప్తుడూ ఆమె ఆనందానికి ఆవధులుండేవి కావు. డాక్టరు జయ(ప్రదగారి వైదువ్యం కేవలం వైద్యానికే పరిమితంకాదు. "కర్షక కవి' శ్రీ చలసాని లక్ష్మీనారాయణ వర్మగారికీ, “సి 'గ్రవృాదయ' శ్రీమతి తులశమ్మగారికి జన్మించి, బవుముఖ (ప్రజ్ఞాశాలి, రసజ్ఞుడూ, సరసుడూ, సాహితీరసోల్లాసుడూ, నిత్య సాహిత్యార సనారత్నుడైన శ్రీ సదాశివరాయని వరించిన జయప్రదాంబగారు సాహితీ ప్రియప్టై సాహిత్యపోషణ చెయ్యడంలో నూ, రచయిత్రి కావడంలోనూ ఆశ స్పర్యంలేదు. ఆమె రచనలు 'స్వతం[త్రవాణి మొదలుగాగల పత్రికలలో ప్రచుర్తింపబడినవి. వారి గృవామెప్పుడూ కళాభిమానులతోనూ, కవి పండితులతోనూ కలకల లాడుతుండేది. సుమారు మూడు దశాబ్దాలుగా వీరింటిలో “సాహితీ సదస్సు" రూపంలో 'సాహితీ యజ్ఞం సాగుతూనే వచి సంది. మితభాషియ్రై న జయ(ప్రదగారి సాహిత్యభాషణాన్ని పంచుకొన్న వారిలో నేనొకడిని కావడానికి నా అదృష్టమే కారణం. వెద్యరంగంలోనేకాక, విద్యా, సాంఘీక, సాహిత్య, రాజకీయాది రంగాలలో భర్త డా! సదాశివరావుగారు చేపట్టిన బవుళ కార్యక్రమ నిర్వహణలో పాలుపంచుకొని,

అన్నివేళలా చేదోడువాదోడుగా నిలచి, నిర్విరామంగా కృషిచేసి, ఆయనకు ఎంతో ఉత్తేజొన్ని, బలాన్ని, సహాయాన్ని అందజేసి, అక్షరాలా సహధర్మచారిణినని నిరూపించుకొన్న మహాసాధ్వి ఆమె. డాక్టరుగారు రాజకీయరంగంలో (ప్రవేశించిన తరువాత “ప్రజ్ఞావెద్యశాలి నిర్వహణ భారాన్ని పూర్తిగా తన్నపైననే వేసికాన్నారు జయప్రదాంబగారు.. ఆ కాలంలో పైబడిన విశేష ధనవ్యయాన్నీ, శ్రమనూ చిరునవ్వుతో భరిస్తూ, అన్నివేళలా భర్తను [ప్రోత్సహిస్తూ కొన్ని నియోజకవర్గాలలో తాను కూడా పర్యటించి, సదాశివరావుగారు శాసనసభ్యునిగా ఎన్నికగావడంకోసం శ్రమపడి విజయాన్ని సాధించి "0011౧64 6౪76౧/ బ౦౩ ౮౧౧8 50655 1676138 ౪0౧౧1౧”అన్న నానుడిని నిజంచేశారామె. ఆర్జించిన ఆపారపష్టైన ధనాన్ని, కక్తి సంపదనూ, సారస్వతసేవకూ, సాంఘిక ప్రయోజనాలకూ వ్యయపరచడంతో భర్తను (ప్రోత్సహించడమేగాని, నిరుత్సావాపరుపనిచ్చగించని జయ(ప్రదాంబగారి నిస్వార్హతకు సన్నిహితులు నతమస్తకులు కావడం నాకు తెలుసు. ఆ దంపతులు తమవద్దకు వైద్యానికి వచ్చిన బీదలనెందరిని ఒక కంట కనిపెట్టి ఆదరించారో! ఎంతమంది బీద విద్యార్థినీ విద్యార్థులకు, కష్ట పీడితులకు గుప్తదానాలు చేశారో! భర్త సంతోషాన్ని తన సంతోషంగానూ, భర్త ఆదర్శాన్ని తన ఆదర్శంగానూ భావించి జీవితాన్ని నఫలంచేసికొన్నారామె. ఎవ్వరికీ తనను పాగడటానికీ అవకాశమిచ్చేవారేకాదు. తన భర్తను ఆశ్రితులుగాని, హితులుగాని (ప్రశంసిస్తున్నా, సత్కరిస్తున్నా మౌనంగానే మురిసిపోయేవారు. సదాశివరావుగారు తమ సవాజ చాతుర్యంతో చమత్కారభాషణం చేస్తున్నా, పాహీత్య చర్చ చేస్తున్నా ఎంత దూరంలో ఉన్నా ఆమె రెండు చెవులూ నిక్క పొడుచుకొని వినేవి. ఆమె ముఖ (ప్రాంగణంలో వేయి దీపాలు వెలిగేవి. జయ(ప్రదాంబి సదాశివరావుగార్ల జీవనదృక్పథ మొక్కటి. కావటమే. కాదు, వారు -తమ జీవనగమ్యాన్ని కూడా ఒక్కటిగానే మలచుకోగల్లడం ఎంతలో గొప్ప సంగతి.

డాక్టరుగా ఎంతో బిజీగా ఉండి కూడా జయ'ప్రదాందిగారు తన గృహిణీ ధర్మాల పట్ల ఎప్పుడూ అగ్రద్దచూపి ఎరుగరు. అందరికంటే ముందుగానే వైద్యశాలలో తన పని ముగించుకొని, ఇల్లుచేరి భర్తకూ, పిల్లలకూ సమయానికి వృద్యమై న భోజనాన్ని సీద్ధంచేసే ఏర్పాట్లను స్వయంగా పర్యవేక్తించేవారామె. ఇంటనున్నా ప్రతి ఒక్కరి ఇమ్టాయిష్టాలను గురించి ఎంతో శ్రద్ధచూపేవారు! వారింటీలో ఆతిథులకెప్పుడూ కొరతలేదు. జయ(ప్రదాందిగారి పెంపకంలోనూ, ఎంపకంలోనూ ఏమి విశేషముంటదోగాని వారి కుటుంబంలోని అందరు అంటే కొడుకులూ, కోడళ్ళూ, కూతుళ్ళూ. అల్జుళ్ళూ అందరూ డాక్టల్లీ! మనుమలూ, మనుమరాళ్ళూ అందరూ జయప్రదగారి ఒడిలో 'పెరిగినవారే. ఆమె బడిలో చదివినవారే. _ బిడ్డలందరి మాటలలోనూ, చేతలలోనూ కొట్టవచ్చినట్లు

కనబడుతుంది జయ(ప్రదాంబా సదాశివరావుగ్గార్త సంస్కృతి, సహృదయత; మృదుభాషణం, బుజువర్తనం. ఇంతకంటే మరేముంటుంది తల్లిదండ్రులు కోరుకునేది! =

1984 వ సంవత్సరపు వేసవిలో జయ(ప్రదగారు రమాబాల, సురేష్‌ సమీర్‌లతోకలసి అమెరికా సందర్శించారు. అప్పుడు నాకు, కుముదకు, వారితో కలసి ప్రయాణంచేస్తూ, స్నేహితులను కలుస్తూ సరదాగా కాలంగడిపే అవకాశం కల్లింది. ఆ తరుణంలోగాని తెలిసివచ్చిందికాదు ఆమె ఎంతటి బవముకుటుంబినియో! ఆమెను ఎందరు ఆదర్శంగా పరిగణిస్తారో! ఆమె ఎందరికి ఆత్మీయురాలో! ఆమె నిరాడంబచిరత, నిర్మల మనస్తత్వం, కష్టాలలో ఉన్నవారికోపం ఆమె పడే తపననా మనస్సులోనూ, కుముద మవస్సులోనూ చెరగని ముద్రవేశాయి. మరొక్క విశేషం అమెరికా యాత్ర సమయంలో జయప్రదాంబగారిలో మునుపు నేనెరుగని వైరాగ్య "రేథి ఒకటి ్రకటితంకావడం గమనించాను. అది సామన్యులలోవలె నిరాశ నిస్పృవాల నుండి పుట్టింది మాత్రంకాదు. 'ప్యూర్తకాముక యైన ఒక విద్యావతి మనస్సులో వెలసిన 'విచారధారగా గోచరించింది అది. "2%" లో ప్రయాణం చేన్తున్నప్పుడు, తక్కిన వారందరూ అఆలసీ సాలసి నిద్రిస్తుంటు, జయప్రదగారూ, నేనూ గంటల తరబడి మాటలాడుకునేవారము.. అప్పుడు సంభాషణ (క్రమంగా లౌకిక విషయాల నుండి సాహిత్యం వైపుకు మళ్ళి వేదాంత చర్చలతో ముగిసేది. ఆమె మాటలింకా నా మనస్సులో మెదులుతూగే ఉంటాయి. డాక్టరుగా, గృహిణిగా, సారస్వతోపాసకురాలిగా, సంఘసేవకురాలిగా, ఎంతో బొన్నత్యాన్ని సాధించిన ఈ మహాసాధ్వి జీవిత పరమార్జాన్ని ఎరుకలోనికి తెచ్చుకోవడానికి పడుతున్న “తపనిను చూచి ఆమెవైన గౌరవం నాలో ఎంతగా పెరిగిపోయిందో మాటలలో చెప్పలేను. పండటమే కాయకు పరమార్ధం పరమేశ్వరుని చేరడమే జీవికి పరమార్ధం పండిన పండు నేలరాలడం సవజం పూర్ణకాముకమైన జీవి పరమేశ్వరుని చేరడం సాధ్యం.

ఇవాలోకంలో తాను సాధించవలసిందింక లేదని పరమార్జాన్ని వెదుక్కొంటూ పరలోకానికి చేరుకున్నారు జయ ప్రదాంబగారు. ఈ సంగతి తలపుకు వచ్చినప్పుడల్లా వా మనస్సు కలవరించిపోతుంది, విషాదం నన్నావరిన్తుంది. శారీరకంగా దూరమైనా మనజ్ఞాపకాలలో చిరంజీవిగా నిలిచిన ఆ మహాసాధ్వి జయప్రదాంది స్మృతికి ఇదేనా శ్రద్దాంజలి.

నేనెరిగిన మహామనీషి = మం్రవాది రాధాకృష్ణమూర్తి (వ్రైద్యరీత్వా వరిచయన్తులు.. వారి భార్వ చందవోవగారి ద్వారా ఆంతరంగిక మిత్రులు) అంబవు - జగదాంబవు - జయ(ప్రదాందివు నినుగన్న తులసి - లక్ష్మీ నారాయణులు యెంతో, యెంతెంతో, ధన్యులు విద్యలందు ఒక్కొక్క మెట్టుగా యొదిగి టెద్య్‌ విద్యాధికురాల్వవవావు అంబ - జగదాంబ * జయ(ప్రదాంబః గరళ కంఠని శిరముపె సెల వంక వలే సదా-శివుని అర్జాంగైై వెలుగు నింపినావు. రత్నాల్గ్లాంటి బిడ్డలకు తల్షివై వీదగు బాటలో తీర్చిదిద్దినావు అంబవు - జగదాంబవు - జయ(ప్రదాందివు అన్వమ్తల పాలిట పెన్నిద్గివై చిరునవ్వుల, ప్వప్తత గూర్చివావు (ప్రజ్ఞావైద్యశాలమ నెలకొల్పి యెన లేని సేవలందించివావు ఆంబవు - జగదొాంబవు - జయప్రదాందివు నీవాస్తవాసేని పొగడ వేవెంత వాడ నీవాస్త స్పర్శచే జనన మందిన పసికందులు, యెంత ధన్యులు నీవులేవిలోటు తీర్చువారెవరు. అంబ - జగదాంబ - జయప్రదాంబ పదా - శివుని ఎకెలాపగిరిని బోలు ప్రజావైద్యశాలమ వదిలి భువి నుండి, దివికి తరలివావా .. అంది - జగదాందా జయ(ప్రదాందిః! నిండు నూరేళ్ళు నిండెనా యన్నట్టు అరువది యేడు వర్షములకు తనువు చాలించివావు మరణవార్త విన్న - నీదు అప్పులు భోరు - భోరున, గుండెలవియ, విలపించినారు ఆంది - జగదాంబ - జయప్రదాంబ

కెమోడుపు కానా = గొరిజవోలు పాండురంగారావు (రాజకీయాలలో రంగాగారి శిష్యులు. సాపాత్వాభిలాషి)

“జాతస్య మరణం ధృవం” అను నానుడి ప్రకారము పుట్టిన ప్రతిజీవి గిట్టుట విక్కమై నను తెలియరాని మాయచే కప్పబడి కొంతకాలం జీవించి ఏవేవో కార్యక్రమములు కొనసాగించి తదుపరి ఏవో లోకాలకు పయనించడం ఎల్లిరెరిగిన సత్యము. ఈ విషయాన్నే మెకాలే మహాశయుడు.

"గం కళల ౧౧4% ౪౧౦౧ 6101-0640 ౧001665001 011316 తీలిడే 1ం౪/020420040 616066౮ 4౧ 6000 103200110669, 107 06 28%6 00210 10006, ఉం €6 (౫016 0[ 113 ౭20649” అని చెప్పారు.

ఈ నగ్న సత్యాన్నే 'థామస్‌[గ్రే తన “ఎలిజీలో

“గం రిండ5[ 0% ౧216407, కల గంగ 060౪ల సంర 210416 063007, 211 046౪6410, అఆల476 24౪216 2116 కడ(10641(2016 11౦౪న శ60203 008100 166 9041 10616 ఇజ౪లొ ఉటంకించారు. ఆ భావాన్నే ఉమర్‌ఖయ్యాము తన్నకైతలో అభివర్ణించారు. అంతకుమునుపే, దాన్ని అనువదిస్తూ కవికోకిల దువ్వూరి రామిరెడ్డిగారు “పానశాల”లో చక్కని పద్యంలో చెప్పారు.

“అంతములేని యీ భువనమంత పురాతన పాఠశాల వి

శ్రాంతి గృవమ్ము అందు నిరు సంజలు రంగుల వాకిళుల్‌ ధరా

కాంతులు పాదుషాలు బహిరామ్‌జమిషీడులు వేనవేలుగా

కొంత చరించి పోయిరిటకో పెరవారికి చోటొసంగుచున్‌ సాధ్వీమణి డాక్టరు జయప్రదాంబగారు కూడా పూరు సల మార్గాన్నే ఆనునరించారనడానికి నందేవాం లేదు. ఐతే మానవులొనరించిన కార్యకలాపాలననుసరించి బుధులు వారిని రెండు వర్గాలుగా విభజించారు. జీవన్మృతులు, మృతజీవులు. ఈ రెంటిలో జయప్రదాంబగారు రెండవకోవకు చెందుతారు. ఎందుకంటే తనదేవాము చాలించియు (బతికియే యున్నట్లు భావించబడుచున్నది. ఎలాగంటే తన కీర్తియము లోకమందున్నదన్నమాట. కీర్తివంతులకు కొలమానం సత్ప్రవర్తన, మంచి నడవడిక, ధర్మాచరణ, జీవుల యెడ కరుణ, దయ, సానుభూతులు. ఆ ప్రమాణాలకు డాక్టరు జయ ప్రదాంబగారు శతవిధాల సరితూగారా లేదా అనే అంశాని ్న, పూర్వాపరాలతో పోల్చి చూడడమే యీ రచన ఉద్దేశం. .

జయ'(ప్రదాంబగారి జననం కలువపాముల, కృష్ణాబిల్దా. తలిదండ్రులు శరిసొని తులశమ్మ, లక్ష్మినారాయణవర్మగారలు. తల్లిగారు మంచి సవానశీరి, దక్షత, ఓర్పు, దూరదృష్టి గల గృహిణి. తండ్రి వ్యవసాయములోనే కాక, సాహిల్‌ వ్యవసాయము చేసిన కర్షకకవి. ఆయనపై త్రిపురనేని రామన్వామిగారి (ప్రభావం ఎక్కువగా నున్నట్లు కనబడుతుంది. ఆ ఛాయ జయ్రదాంబగారి మీద కూడా పడినదనుకొంటాను. మూఢనమ్మకాలు ఆమెకు లేవు. 1987 లో సదాశివరావుగారి నేతృత్వంలో త్రిపురనేని శతజయంత్యుత్సవములు జరిపినపుడు కొన్ని విషయాలు ముచ్చటించింది. కాలేజీలో, యూనివర్సిటీలో ఉన్నప్పటి నుండి ఆమె కొన్ని వ్యాసాలు, కథలు వ్రాస్తూ యుండేవారని, పెద్దల ద్వారాను, వారి ముఖతః తెలియవచ్చింది. - 1949వ సంవత్సరంలో డాక్టరు సదాశివరావుగారు యం.యస్‌. ప్యానయి గోల్డు మెడలిస్ట్‌గాను, జయ'ప్రదాంబగారు తన యం.బి.బి.యస్‌. ప్యాసుగావడం జరిగింది. బవాుశా డాక్షరు సదాశివరావుగారిలో సాహితీ పిపాస, పూర్వ కావ్యపరిచయం, సాంఘీక సమస్యలపై అవగావాన, (ప్రగతిశీల కాముకత్వం, జయ ప్రదాంబగారిలో సారూప్యంగా ఉండడం వలన గాబోలు వారిని కట్నం తీసుకోకుండా ఆదర్శంగా పెండ్లి చేసుకున్నారు. ఇద్దరిలోనూ ఉన్న దీనుల ఎడ కరుణ, రోగులపై ఆర్ధ్రత, పేవా దృక్పథం, ఉన్నతాశయాలు, వైతిక విలువలు, (క్రమశిక్షణ, పట్టుదల వారిని ఒకరికొకరికి దగ్గు చేసి ఉండవచ్చు. “అన్ని గొప్ప విషయాల వెనుక ఆరంభంలో (స్తీ పాత్ర ఉంటుంది” అని ళామార్హియన్‌ అనే మహాశయుడు చెప్పినట్లు బవుశా డాక్టరు సదాశివరావుగారికి కూడా జయ(ప్రదాంబగారు స్ఫూర్తిగా నుండి యుండవచ్చు, లేకపోతే అన్ని గొప్ప కార్యక్రమాలు చేపట్టి చేయగలిగేవారా |! 1949 నాటికి కట్న దురాచారం ఎక్కువగా ఉంది. ఆనాటికి ఆ నిర్ణయం త్యాగపూరితం. ఆదిలోనే వారి వివాా౦ ఆదర్శంగా జరగడం వారి జీవితంలో తొలివిజయం. ఆ వివాహానికి ఆనాటి జాతీయ _రైతునాయకుడు రంగాజీ ప్రశంస, ఆశీర్వాదాలు లభించాయి. కందుల ఓబులరెడ్డిగారి వత్తాసు ఉండనే ఉంది. అందరూ “శవాబాస్‌ సదాశివరావొ “మంచినడక, నమత గల అమ్మాయి జయప్రదను ఎమ్నకున్నావ్‌ అన్నారు. ఆ రోజులకు దంపతులు డాక్టర్డుగా ఉన్నవారు లేరనే చెప్పాలి. ఉన్నా ఒక పర్హను, ఒక శైమాలజిమ్ట, అబ్‌(ప్రైషేయన్లు లేరనే అంటారు. డాక్టరుగారు (ప్రారంభంలోనే “హ్యాట్రిక్‌ చేశారు. మానాన్న ఆ వివాహానికి హాజరయ్యారట. ఆ ముచ్చట, ఆ అదర్శం చెప్పే ఎంతగానో పాంగిపోయేవారు. " ఆవాటికి వైద్యం సామాన్యుడికి అందుబాటులో లేదు. ఆ కొరతను రొక్టరు దంపతులు తీర్చినందుకు ఆందరికీ సంతోషం వేసింది. 1951లో “పీపుల్స్‌

నర్శింగ్‌ పూమ్‌” అని పేరుకూడా జయ(ప్రదాంబగారే పెట్టారట. ఆవాటి ప్రైవేటు హాస్పిటల్సులో మొదటిది. డాక్టరు సదాశివరావుగారితో పాటు, రోజూ దినచర్యలో పాల్గాంటూ రోగులకు "సేవచేష్తూ, గృవానిర్వవాణ బాధ్యతను నెరవేర్చుకుంటూ, ఉండేవారు డాక్టరు జయ'(ప్రదాంబగారు. పెడిరంగు, పచ్చని బొట్టు, నెమ్మది నడక, పలుకులో నమత, రోగులనూ, తోడ్చాటుగా వచ్చిన వారందరినీ , ఆ నిండు వి(గ్రహం ఆకట్టుకొనేది. అందునా ఒక చదువరి, (గ్రామీణ జనాలతో కలుపుగోలుతనంగా ఉంశే ఇంకా మంచి అభిప్రాయం కల్గుతుంది కదా! అందులో సదాశివరావుగారికి చాలా [గ్రామాలలోని కుటుంబాల చరిత్రలు, పెద్దవారు అంతా తెలిసిన వారాయును. హాసి టలు దినదిన ప్రవర్హమానంగా అభివృద్ది గాంచింది. 'క్రమకిక్షణ, సమయపాలన "సమయాన్ని పాటించలేని వారు సాధించేదేముంది” అని పెద్దలంటుంటే ఏమిటో అనుకున్నా - జయ(ప్రదాంబగారు సమయాన్ని పాటించడంలో ఎంతో ఖరాఖండీగా ఉండేవారు. ఒకవేళ డాక్టరుగారు ఆలస్యమయితే త్తానైనా హాస్పిటలుకు ముందు వెళే సవారు. ఇంట్లో కూడా పిల్లల నందరినీ వేకువనే నిద్రలేపి చదివించేవారు. సమయానికి తాను చేయవలసిన గృవాకృత్యాలు తాను నిర్వహించేవారు. 'కమశిక్షణ అంటే జయ'ప్రదాంబగారిని చూచి నేరు ఎకోవాలి. తనకట్టు, బొట్టు, తానుచేసి ఇతరులకు చూపించడం, ఇంట్ల సామాను అమర్చడం దగ్గరనుండి, మాట్లాడే తీరు వరకు,వ(స్త్రాలంకరణ అన్నిట్లో అందె వేసిన వారంటే నమ్మండి. ఇంటిదగ్గర, హాసి ఏటలులో, కాంపౌండర్లుగానీ, "సేవకులుగానీ వారి (క్రమశిక్షణకు బేజారెత్తిపోయేవారు. ఆ విషయం గురించి మొదటి నుండీ హాస్పిటలులో ఉన్న నర్సు అన్నపూర్హమ్మ, వీరయ్య, శంకరరావులు చెబితే వినాలి. వారికి ఆ క్రమశిక్షణ, సమయపాలన ఎంతో నచ్చిందనీ, ఆ పాటింపు వారి జీవితాలను ఎంతగానో తీర్చిదిద్దాయని చెప్పేవారు. పిల్లలను తీర్చిదిద్దడం £ ఒక నానుడి ఉంది. సెపోలియన్‌ ఎప్పుడూ అంటూ ఉండేవాడట, [గ్రంథాలలో ఉంది. “ఒక బాలుడు పెద్దవాడై భవిష్యత్తులో గొప్పవాడు కావడం అతని తల్లి విధానాలపై ఆధారపడి ఉంటుందని. జయ్రదాంబగారు తన ఇద్దరు కుమారులను, క్రమంగా పెంచి పెద్దవాళ్ళను చేసింది. డాక్టర్లుగా మలిచింది. అలానే ముగ్గురు కుమార్తెలను డాక్టర్లగానే రూపుదిద్దింది. వారికందరికీ ఒక్క వైద్య విద్యే గాకుండా సాహిత్య సంబారం కూడా అందించి, విద్యావేత్తలుగా పరిపూర్జురిను చేసి సంఘంలో నిలబెట్టింది. డాక్టరుగారి తోడ్పాటు ఉంటుంది, కాదనలేము. ఐతే ఉన్న సరంజామాను ఇంటిలో వినియోగించి, (క్రమశిక్షణలో. గృవారాజ్యాన్ని,

యింల్రాంగాన్న త్‌ నిడిపవద్దా? ఇది మకు ఆళ్బరయ్యంగా ఉంణఎచ్చు. ఆ యిం("ంగాన్ను జయప్రదాంబగారే గట్టిగా నడిపారు. వారులేని లోటు ఈనాటికి నన్నిహిత్సులెన మాబోంట్లందరికీ కనబడుతూనే ఉంది. వారు ఆ విధంగా పిల్లలను తీర్చిదిడ్దేరు కాదిట్టే, పీల్లలందరూ పెద్దవాళ్ళె, డాక్షర్తి, పెళ్ళిళ్ళెనా, అమ్మగారంటే అవ్యాజమైన (ప్రేమ, ఆదరం, గౌరవం, వారందరికి తృప్తి ఉంది, అమ్మకు "సువనీరు” వేయించాలని వారందరికి మక్కువ.

అదుపు పొదుపు ఆచరణ ః అనవసర ఇర్చుగానీ, దుబారా ఇర్చుగానీ, అవసరంలేని సీనిమాలికు పిల్లలను పంపించడంకాని, అంగీకరించేవారు కాదు, అదువు చేసేవారు.

అలంకారాలు, ఆర్భాటాలన్నా సరిపడేవి కావు. వాటిని కలట్టుడి చేస, పాదువు

చేసేవారు. తానాచరించి ఇతరులకు బోధించేవారు. విస్తరిలో భోజనాన్ని,

కూరలను వదలిపెట్టడం అసహ్యించుకునేవారు. ఆ విషయంలో డాక్టరు

పదాశివరావుగారూ అ(గ్రగణ్యులే. శుభ్రంగా భోంచేయకపోతే వారికి చిరాకు. ఇవన్నీ

పిల్లలకు, తోటివారికి ఏకరువు పెట్టి, తాను ఆదర్శప్రాయంగా ఆమలుపరిచేవారు.

ఆతిధ్యం, ఆదర్శం ః ఇంటికేతెంచిన అతిథులను, పనిమీద వచ్చిన వారినీ

బంధువులను, అభ్యాగతులను ఎంతో సాదరంగా పలుకరించి, పరామర్శించేవారు.

డాక్షరైవా తానేం భేషజం లేకుండా, ఇంటిలో భోజనం చేసే అతిథులకు, పెద్దలకు,

అందరికీ తానే స్వయంగా వడ్డించేవారు. సాహితీసదస్సుకు విచ్చేసిన ఎందరెందరో

మహానుభావులు, రాజకీయ వేత్తలు, మహామహోపాధ్యాయులు,పండితులు, కవులు, గాయకులు, వారి ఆతిథ్యాన్ని స్వీకరించారు. ఉప్పొంగి పోనివారు ఎవరు

ఉండరంకే అతిశయోక్తి. కాదు. విశ్వనాథ, తుమ్మల, జాఘవా, కాళోజీ, స.వారాయణ రెడ్డీ, దువ్వూరి వెంకటరమణ శాస్త్రి, దివాకర్ల పెంకటావధాని, నార్హ, నాయని, బెజవాడ గోపాలరెడ్డి , వెంపరాల సూర్యనారాయణ శాస్త్రి, బి.వి.

నరసింహారావు, కొండవీటి వెంకటకవి, ఇంకా ఎంతో మంది వారి ఆతిథ్యాన్ని స్వీకరించి, అచ్చెరువాందినవారున్నారు. వారిని ఆదర్శు గృహిణిగా మెచ్చుకొననివారు లేరు. పుచి, శుభ్రత, వరుసలో వస్తువులు అమర్చడం, అందంగా ఇంటిని ఉంచడంలో వారి డ్రద్ధ, ముంగిట ముగ్గు వేయడం లేక వేయించడం, భారత గృహిణి ఆదర్శం వారిలో కొట్టవచ్చినట్లు కనబడుతుంది. కట్టు ,బొట్టు, నడక, నవ్వులు, నమ్రత సరేసరి. ఆంధ్రత్వం అలరారుతూ ఉండేది. నేను దాక్టరుగారితో కలిసి వారితో అనేక సార్లు భోజనం చేశాను. అమ్మలాగా అప్యాయంగా వడ్డించేవారు, ఆమాటా, ఈ మాటా, చెప్పుచూ ఎక్కువగా _అరగింప జేసేవారు. వారికి వారే సాటి, అందరిలో కెల్లా మేటీ.

[ జ న లో న అలాల... క్రీ ే (/ ల యన గో య్య. గై రం తం. న. ఖ్‌ రం ర ణి నీ గుయ్‌ సైతం క టు లో జ్‌ నం శీ సస క్‌ క్ష హరా ల న. స్‌ లత జై త్‌ కీతో రు న్‌ వ ల్లో ఎ ల టు వన క హా టి రి ళో! ఓ / జా గ్‌ మ మ.) ఫ్‌ న్‌ 4 న న్న స ఘు. న నీ గ. షు ఇ వశీ టా సజ ప లనే ా ల్‌ ॥ షం శ లనే న. న్డ్‌ వ కనా టి కనను క్షు న్‌ వ్‌ సాం ణి న టు ప మ గ్‌ న నాన (న! కం క స. చటం టా త సం ఫం [| సై మన్‌ గ్‌ ల మ ఉం శక... స పపం నా ॥ నికట న ల ష్‌ వాం సు సే లు న బక త శ. (5 న. నే హం న. న్న ళా న | యాసను లి గీ క న... టై న న్‌ క క న టో మం డన

పొంఘక సేవ , నమాజ కార్యక్రమాలుః _ డాక్టరుగా జయద్రదాంబగారు 41 సంవత్సరములపాటు, డాక్రరు సదాశివరావుగారి సవాధర్మచారిణిగా, సవచరిగ్మా సవావెద్యురాలిగా తన కార్యక్రమములు నిర్వహించడమే కాకుండా, సాహితీ సదస్సు కార్యక్రమాలలో వారికి. చేదోడు వాదోడుగా ఉండి, సాహితీ సదస్సులను జయ(ప్రదంగావించారు జయ(ప్రదాంబగారు. అంతేగాదు స్తీ శిశు, సంక్షేమ కార్యక్రమాలలో పాల్గాంటూ, వారి అభ్యున స్నతికీ కృషి జరపడం వారి ప్రతే ్యకత. బీదసాదల యెడ కరుణతో, సానుభూతితో, ఆదరం చూపించి వారికి పేవవెటపడం గమనవార్లమై న విషయం. 1960 దశకంలో వారు వేరే (గ్రామాలకు కూడా వెళ్ళి సాంఘిక సంక్షేమ కేంద్రాలలో స్త్రీలకు, శిపవులకు, ఉచిత వబైద్యసలహాలు, సహాయం అందించేవారు. తదుపరి మహాత్మాగాంధీ శతజయంతి సంవత్సరంలో కన్తూరిబా సేవా సంఘమునకు ఉపాధ్యక్తురాలుగా ఉండి భవననిర్మాణానికి ఎంతగానో కృషి చేయడం స యంగా నేనెరుగుదును. అంతర్జాతీయ మహిళా సంవత్సరంలో చేయు కార్యక్రమాలలో వారు పాల్గొని, నిత్యము పాయంతత్రం 4.00 గంటల నుండి 6.00 గంటల వరకు బీదలకు ఉచిత వైద్యం చేసేవారు. అంతేనా? అనాథ స్త్రీలకు జీవనోపాధికలిర్పచుట్సకె కృషీ చేశారు. అంగన్వాడీ కార్యక్రమాల్లో పాల్గొని చక్కగా నిర్వహించారు కూడా! అమ్మది అమృతహన్తం నా చిన్నతనం నుండి మా కుటుందిం ప్రజ్ఞావైద్యశాలకే వైద్యానికీ వెళ్ళేవారు. డ్‌క్షరు గొరే కాక జయ'ప్రదాంబగారు కూడా బాగా పరిచయం. డాక్టరు గారి కుటుంబంతో మానాన్న పరిచయం నల్గభెఏళ్ళ ముందు మండీ, నా పరిచయం 3౩౩ ఏళ్ళ వాటిది. 1960 - 62 మధ్యననుకుంటాను, నేవేదో వ్రాస్తే వింజనంపాడు నార్నె వాగేశ్వరరావు గారు డాక్టరు గారికి చూపించారు. తరువాత డాక్షరుగారితో కలిసి చర్చించాను. బాగుందన్నారు. అదే మొదలు వారితో పరిచయం. అంతకు ముందు నాల్లు - ఐదు సంవత్సరాలు పరిచయం -లెక్కలోనిదికాదు. అప్పటినుండి జయ(ప్రదాంబ గారితో కూడా సన్నిహితత్వముంది. 1964లో మాపెద్దమ్మాయి, 1967లో మహేంద్ర, 1969లో సుధ. అందరూ అక్కడే “జీవని” లో జననం. జయప్రదాంబగారే అందరికీ పురుడు పోసింది. అమెది అమృతవాస్తం. అందరూ ఆరోగ్యవంతులుగా, పెరిగి పెద్దవారె, విద్యాధిక్నులె విలసిల్దుతున్నారు. అదే అందరికీ వారి మీద గురి, గౌరవం. మాబింధువులూ, స్నేహితులూ, ఎందరెందరో జయప్రదాందిగారి చేత, డాక్టరు గొరి చేత్మవెద్యం చేయించుకొని (బ్రతికి బట్ట గట్టిన వారున్నారు. అందరూ ఆమెను అనుకూరివతి అని, అనురాగవతి అని అంటూ ఉండేవారు. వారి జీవితం ధన్యం

• వారి క్రీర్తి అజరామరం.

కాబట్ట డాక్టరు సదాశివరావు గారితో కలిసి 1976లో హాస్పటలు 5 ఏళ్ళ ఉత్సవం “రజతోత్సవం' జరుపుకున్నారు. వారి పెండ్లి ఎవరి చేతి మీదుగా జరిపించారో - వారే “రజతోత్సవం” కూడా జంపించారు. వారివరో కాదు అంతర్జాతీయ_రైతునాయకుడు ఆచార్య రంగా, డాక్టరు దంపతులను అవ్యాజంగా (ప్రేమించే ఆదర్శవాది.

డాక్టరు గారి ప్రతి విజయసోపానానికి, ధర్మార్ధ, సుఖ, ఖ్యాతులకు, వెనుక ఉండి, తన(ప్రాబల్యాన్ని, కాంక్షించకుండా, అదృశ్యశక్తిగా ఆదర్శ గృహిణిగా, అలరారుతూ, ఆనందాన్ని, అవ్యాజ (ప్రేమాను రాగాలను అందించిన అద్భుళ మహిళ, ఆదర్శ గృహిణి డాక్టరు జయప్రదాంది గారు అని నాకనిపించింది. అందరూ ఆమోదిస్తే అబ్బురం కాదనుకుంటాను. కాదంటే ఇది వా మనసనుకుంటాను. సంవత్సరాలు గడచిన కొడ్డీ వారు పరమ పదించే దాకా నా మనోఫలకంపైవారు * చెరగని ముద్ర వేస్తూనే వచా ఒరు. ఇవనీ న ఇట్లుండగా వారు నిర్మోగమాటం, నిశ్చలత, నిండుదనం కలబోసుకొన్నవారు. ఎదుటివారి అభిప్రాయాలకు గౌరవం ఇచ్చేవారు. ఆకళింపు చేసుకొనే వారు. వారిలో సౌజన్యత, సౌభ్రాతృత్వం, సౌమనస్యం, సౌమ్యము సమపాళ్ళ లో ఉండేవి. ఆలాంటి మహిళలు అరుదుగా ఉంటారు. అందుకే వారు మృతజీవి, చిరంజీవి, సాధ్వీమణి, మణిపూస, అందుకే వారివల్ల డాక్టరు గారికి ఖ్యాతిలభించింది. భారతంలోని రెండు చిరు పద్యాలను ఈ సందర్భంలో ఏకరువు పెడతాను.

పాతివ్రత్యము. కలిగిన

నాతి యెనగ దెవమన జసస్తుత! వేరీ

యాతత ధర్మార్ధసుఖ

భఖ్యాతులు సద్బార్య వలనం గొదే కలుగున్‌ -- ఆదిపర్యము అక్షరాల నిజము గాదా! -ా వురువుల కంటె మున్న పరలోక మేగిన సతియ నో(చినదియు సతులలోనః బురుష హీనమయిన బరమ పతివ్రత యయ్యు జగము చేత వ్రయ్యంబడదె. -- అనుశాసనిక పర్వము -- భారత౦ అందుకే డాక్టరు జయ(ప్రదాందిగారికి నా =కెమోడుపు” చేస్తూ “ప్రసూనమాలిక” ను కూడ అందిస్తాను.

దింగరు చాయమోము మిత భాషణ సర్వులు మెచ్చు వర్తనల్‌ వంగడ మన్ననో కవిని వర్మనుగన్నది, కృష్ణతీరమే

రంగము, పట్టీనట్టిదియు రక్షకు నుద్దిగ వెద్యవృత్తి, మీ

చెంగలి వచ్చె కీర్తి, పతి సేద్యము వైద్యము జాయమానమై, సింగమువోలె నీపతియు చెల్లిగమించె జనాల సేవలో భంగముకాని కీర్తి పలుభంగుల వెల్లుల వెల్లువొటతో

నింగికి మిత్తిగెకొనియె నేరమి, నిన్ను జయప్రదాంబరో బెంగయడదేలనమ్మ! మరిపిల్లలు మేటి భిషగ్వరుల్‌ సుమీ! శృంగము నెక్కె కీర్తిలత చుంబన మిచ్చుచు దీనబాంధవీ _

తుంగ హిమాలయమ్ముపయి తూరమువినృడె మిన్ను ముట్టుచున్‌' పాొంగుచు “జే' ల పల్కుదుము పోతు మయూరములాడువేడ్నతో మంగళమమ్మ గర్తపురిమానిని వందనమమ్మ నిత్యమున్‌.

శ్రీమతి కాసరనేని జయప్రదాంబగారికి శ్రద్దాంజలి = శ్రీమతి & శ్రీ వెల్లంకి రామమోహనరావు

(బిందుత్వంలోను, బాంధవ్యంలోను జయ(వ్రదగారి సోదడులు. నవ్భాదయ్యులెన దంవతులు) ,

శ్రీమతి కాసరనేని జయ(ప్రదాంబగారు. కలవపాముల (గ్రామములో చలసాని లక్ష్మీనారాయణ వర్మగారికి తులసమ్మగారికి ద్వితీయ సంతానముగా (ప్రభవించిరి. పూవు పుట్టగానే పరిమళించునట్టు ఆమె బాల్య జీవితము ఒక (ప్రముఖ డాక్టరుగా రూపొందుటకు అన్ని విధముల సహకరించినది. ఆమె విద్యాభ్యాసము | బందరులో కొనసాగినది. డాక్టరు వృత్తికి సంబంధించిన విద్య మద్రాసులో స్టాలినీ మెడికల్‌ కళాశాలలో పూర్తిచేసిరి. ఆమె తల్లిదం(డ్రులు, సోదరుడు శ్రీ వెంకటేశ్వర వర్మ, వారి అమ్మమ్మగారు సర్వకాల సర్వావస్టలయందును ఆమెను కంటికి "రెప్పవలె కాపాడుచు విద్యాభివృద్ధికి (ప్రోత్సహించిరి. బాల్యములో పెద్ద పుస్తకములను మోయజాలని చిన్నారియే అతిభారమైన వెద్యవిద్యను పాధించి తన పట్టుదలను ప్రతిభను చాటుకొన్నారు.

ప్రముఖ శన్షవెద్యనిపుణులు డాక్టరు కాసరనేని సదాశివరావుగారిని ఆదర్శవివావామాడి గృహిణిగానే కాక డాక్టరుగా కూడ ఆయనకు అండగా నిలిచినది. వారి గృహస్థ జీవితము మూడుపూవులు ఆరు కాయ్యలై వర్డిల్లినది. వారి కుటుందిమంతయు వైద్య వృత్తిలోనే ప్రవీణులు. వారి కుటుంబము శాభోపశాల్లలె వటవృక్షము వలె ఆశ్రితులకు, బంధుమిత్రులకు, రోగులకు చల్లని నీడ యిచ్చినది.

విధి బలీయమైనది. ఎందరు డాక్టరులున్నను ఆమె (ప్రాణములను కాపాడలేకపోయిరి. ఆమె భౌతికదేవాము పంచభూతములలో లీనమై నది. వారికీ సమయమున మా అశ్రుపూరిత నయనములతో నివాళులర్చించుచున్నాము.

21541౬ 5001 నాం *₹/. 58002 120 (గాయ! ం54242710442 రరాగజగగ్యై 6ంగబ్యం.0162 ౮ 57. 1004277424) 07. 23422364 13 5616౧6౫౦౬6 97 ౧01001716౮ ౧౧46763 0612150 0 6056 ౪10 ౪ల6౭9:0614696 *గ 0 [ల ఆంగం ఉం గీం40గ[0ట1య06 [00007౯ 000004110/ ౪85 540 (40 ౪106౪6 1016 2రా055 ౧0౯0166 ం]4 ౧676 6 30164 10 [08661 లా 1/6 లా ?లేజ6ళలు 54౪4 11 ల | 26ఢీల6( ౪020. 00 ?0500గ6ంే (0 04౯ 011069 10 2 14064 2౧64 100008 160106 1౪25 629) [0౯ 167 10 ₹0200 [0 0%? ౧0౧౧౯౬౫5 06020656 05 ౧౯ 1ల౭గ౧1 2060600460 గ40?6 1/6 గ0గాల0ల 10౯ 0920141104 [ల అ్విలాగ653 (0 90416 6 0౪0165 286 [2 701053, [౧07 ౯0261633 10 7001660౪6౯ %0%16016 01 2యం7606౧ఓ 5[6 ౪25 ౧0గాణగంయే 204 [సమ 5101)664 11 1ల య00908 గండ 14 సీంయియ16ల. 1ల 0460606 10 ల సగుల0:ం00/ 2౧4 4016 (0 ౧౮ 1౧ బ్రం౫1 0010ల ౪1014 0౯00062164 21010 [0౯163130 00౪/60. ౮9౭౧4005 (0 (6[016 0[%641006276003 [05 ౪2106. 5600]167664 3 €6౧౦0110/406 01112౧070016 ౧42016002౯ ౪04160[ 324103 3 కరాంగ్య 0611ల 10 [6౪21260000 ౪0గేఆ0)0 అ౭91664 1 10 ౯౪౧6? ౭౧౫౦౧1]1162%400%[0113 5600%631/ (0 (6 గంగాజగియే 0£060౧0[69100. 50629 11 బ్ర 62606040 ౧ల౦౦||ఆట్రైాఆ 11 60౯0655101 206 ౧262 ౯1406 0[10౧06710 26 ౯41౫6 0 1333002649 ౧2౯౦౦౯4600 2 2 గింగారిల 0 5002 96006 70౯% ట 21006 *గ 6 [ల 0490454 0౯. 52625112 [20 *0గ [07 06264001460 గొంగా &|] ర8గేలాం. 506 ౪25 0601064 00. 20 11 2]] [13 2ం6ళగల క02గ08 [13 500653 2౧4 2య676గ6౧6, 2853606 2౧64 అం౦ల౯బ్రోగిక్ర ౧00 25 ౩ రేంకల] 2౧6 ౧౦|౧౩౦16౧గ|0౪9 ౪౧౬

1. 13201౯2643 16 23 50గాం5ండే) 5006 *ల౭ 5216 15 & [19007/ 01 &౯ఆంగం03. ీం౦౧514ల216 2[66002166426౪76 8 గ౦౨1ఇం0గొణ! 166 ౧౦౦౧0౮48, ల గులుంగఆ ౪౧11] 06 యంగంండ [0౯2 1006 6గ6 1000౧౬ “1190010 66 గాం?13] [2౯౦1 ౩ 00266165 *సల 6170 7000౧౫౩ 60 ౯0. 206 ౧౮76 9051 ౧౮౫౦1 1౧151016 రేల 10 96 151016 ఇంగిడే-10 106 0064 016 గాంగ! ఆిలాంకకం ౪6113 హా ర156 1౧00502800 *16 €6 6069 ౧బే56డే గొంగా ఈం లాంణ 206 [01116 0% గాలు కాలా 815, ల లగగు[/ ౧455005896 06 1౩ 0145202167 -------- 00470.

సొజన్యమూర్తి - డాక్టరు జయ(ప్రదాంబ = పోలవరపు జగదీశ్వరరావు (బంధుత్వం, స్పేవాం. సౌవోర్రంతో నన్నిహిత్తులెనవాడు.. విద్యాచేత్త శ ఫే కవీశ్వరులు చలసాని లక్ష్మీనారాయణవర్మ, తులశమ్మగార్హ కమ్మని కలల పంట డాక్టర్‌ జయప్రదాంబ. వైద్య పట్టభదుర్గాలె 1949లో డాక్టరు సదాశినరావుగారిని పరిణయమాడి తాను మెట్టిన కాసరనేని వంశమునకు చరిత్రాత్మక శోభను చేకూర్చి వైద్య కుటుంబినిగా సార్ధక నామధేయమయ్యె.

ప్రజ్ఞాశాలి, మేథావి, శాంతమూర్తి, సాహితీ పోషకులు, సౌజన్యమూర్తి, విద్యావేత్త డాక్టరు సదాశివరావుగారు ధర్మపత్ని జయ(్రదాంబి సహాయ సవాకార సంపత్తులతో 1951లో ప్రజా వైద్యశాల నెలకొల్పి నాలుగు దశాబ్దాలకు పైగా సల్పిన (ప్రజాసేవ నిరుపమానము. ఈ ఆదర్శ దంపతుల పంట వెల్లివిరిసిన సంతాన ఫలాలు

వైద్యరంగానికి అంకితమై న అగ్రశ్రేణి వైద్య నిష్ణాతులు. వారి జీవిత భాగస్వాములు కూడ వైద్య 'ప్రముఖులగుట ఆర్జుదైన విశిష్టత.

ఆ దంపతులు వృత్తిరీత్యా వెద్నులెనా, ప్రవృత్తిరీత్యా సాహిత్యాభిమానులు, సారస్వత్వ ప్రియులు, వారు ద్హూ దక్తతలతో సాహితీ సదస్సును స్థాపించి కవులను, రచయితలను, కళాకారులను, రసజ్జలోకం భళి అను రీతిలో సమ్మానించి చరితార్జ్లులెన పవిత్రమూర్తులు. మూర్తీభవించిన మానవత్వం ఆ ఆదర్శ దంపతుల వ్యక్తిత్వ వికాసానికి పవిత్రమైన పునాది. డాక్టరు సదాశివరావుగారి లేఖిని నుండి 1960 నవంబరులో వెలువడ్డ శ్రీ ఆచార్య రంగా గారి షష్టిలుపూర్తి సంచికలోని వ్యాసము, జయ ప్రదాంబగారిచే రచింపబడి స్వతంత్రవాణి తదితర పత్రికలలో ప్రచురితమైన కథలు వారి సాహితీ ప్రతిభకు ప్రియంభావుకతకు ప్రతీకలు.

సదాశయ్యులైన సదాశివరావుగారు రాజకీయాలలో ప్రవేశించి పోటీ చేసిన ప్రతి ఎన్నికలో జయ'ప్రదాంబగారు సల్పిన ఆవిరళ కృషి మహిళా లోకానికే ఆదర్శప్రాయం. ఆమె సాహచర్య, సవాకార, సహాయ సంపత్తి కారణంగానే డాక్టరు సదాశివరావుగారికి ఎన్నికలలో విజయం అలవోకగా లభించిందేమో ?

సౌజన్యమూర్తి జయప్రదాంబగారి సంస్మరణార్థం ఒక సంచికను వెలువరింపబూనుట వార్షణీయము, చిరమ్మరతీయము. ఈ ప్రయత్నం ఆమె 'సేవానిరతిని, వ్యక్తిత్వ బొన్నత్యాన్ని, సాహితీ సేవా సౌరభాన్ని భావితరాల వారికీ అందించగల సమయోచిత, సముచిత యత్నం.

శాంతినస $రూపిణి అ డ్రా! బంద్రమూడి సత్యనారాయణ (జయ్రద వెంవకంలో వికసించిన వ్వక్తి. దిందువు. వైద్యులు)

కీర్తిశేషులు, స్వర్గీయ (శ్రీమతి డా! జయ(ప్రదాంబగారు మా కుటుంబానికి అత్యంత సన్నిహితులు, ఆప్తులు.

1955వ సంవత్సరంలో మా అక్కయ్య డా! 1. శోభగారిని మా నాన్నగ్గారెన స్వర్లీయ శ్రీ జానకిరామయ్య గారు 55..6 వరకు చదివించి, ఆడపిల్లకు ఇంకా పై చదువులెందుకని మా అక్కయ్య చదువు మాన్చించ ప్రయతి సే & శే | డీ! జయ్రదాంబగారు మానాన్నగారికి నచ్చచెప్పి, వారి (ప్రోత్సాహంతో మా అక్కయ్యను “ఇంటరు' కై ఉమెన్స్‌ కాలేజీలో చేర్చించారు. అలా మా అక్కయ్య డ్యాక్టరవటానికి (ప్రోత్సహించింది శ్రీమతి జయ(్రదాంబగారే !

1956వ సంవత్సరములో నేను గుంటూరులో 1 ఫారం చదివేటపుడు నేను, మా అక్కయ్య సాందిశివపేటలో వారింటి ప్రక్కనే ఉండేవారము. మా నాన్నగారు పెనుమాకలో వ్యవసాయం చూసుకుంటూ మా ఇద్దరి బాధ్యతను శ్రీమతి జయ్రదాందిగారికి ఒప్పగించారు. వారు మమ్ము తమస సంత పిల్లిల వలే చూసుకున్నారు. మా చదువులెలా సాగుతున్నాయోనని నిత్యం పర్యవేక్షించేవారు. తరచూ మా విద్యాభ్యాసం గురించి మా వాన్నగారితో చరి, సంచేవారు. వాకు అప్పటి ముండే వారంటే ఓ ప్రత్యేక గౌరవంతో కూడిన భయం ఏర్పడింది. వేను డాక్షరెనా వారిపై నాకున్న గౌరవం, భయం ఏమాత్రం తరగలేదు. నేడు నేనూ, మా అక్కయ్య

1. శోభ డాక్టర్గుగా ఉన్నత స్టితిలో ఉండటానికి పరోక్షంగా కారణం డాక్టర్‌ శ్రీమతి జయప్రదాంబగారు. నా ముగ్గురు పిల్లలు వారి చేతుల మీదుగా, వారి ఆస్పత్రిలో జన్మించారు. మేము ఏ సమయంలో వెళ్ళినా ప్రశాంత వదనంతో, శాంతి స్వరూపిణి వలే ఆప్యాయంగా పలుకరించి ఆదరించేవారు.

ఓ ఆదర్శ గృహిణిగా, ఉత్తమ డాక్టరుగా, అత్యున్నత వ్యక్తిత్వంతో జీవించిన శ్రీమతి డా! జయ'్రదాంబగారు అమరులు. భౌతికంగా వారు మాకు దూరమైనా, వారి స్మృతులు మా కుటుంబ సభ్యుల హృదయాల్లో ఆజన్మాంతం పదిలంగా ఉంటాయి.

మరపురాని అమ్మ = శ్రీమతి చదలవాడ శారద (చదలవాడ శారద నుడూరాన వున్న కుమార్తె ఉమాబాలం తోజీకోడలు. ఆమె దగ్గరలేని లోటు తీర్చిన వుతిక డాక్టరుగారి కుటుంబముతో మాకు 1974 వ సం[లో బంధుత్వము ఏర్పడినది. ఎందుచేతనో మొదటిసారి చూచినప్పుడే వాలో వారిద్దరి మీద, వాళ్ళ కుటుందిములో అందరి మీద ఏదో తెలియని ఆప్యాయత, అనురాగం ఏర్పడినది. వారిరువురు నిండు కుండవలె తొణకరు, బెణకరు. మనస్సులు ఎప్పుడు ఎంతో నిర్మలముగా వున్నట్టు వుండేవారు. వారిరువురిని చూడగానే ఆదిదంపతుల వలె అనిపించి పూజ్యభావము ఏర్పడినది. వీరు మాకే కాదు, అందరికి అత్యంత ఆత్మీయులుగా వుంటారు. ఈమె మితభాషీ అవటం వలన కక్రాత్తవారికి ఆమెను అర్ధం చేసుకోవటం కష్టం. అందువలన క్రాత్తలో మా బంధువులు వారింటికి వెళ్ళాలంటే వెనుకాడేవారు.. మీరు ఒకటి, రెండుసార్లు వెళితే మీకే అర్ధం | అవుతుందని అనేదాన్ని నేను. అలాగే వారు వైద్యం కోపం వెళ్ళినపుడు ఇంటికి రమ్మంటే వాళ్ళు రామని వెనుకాడినా కాదని ఆమె వారిని ఇంటికి తీసుకొనివెళ్ళి ఎంతో ఆప్యాయతతో దగ్గర వుండి తల్లి బిడ్డలకు పెట్టినట్టు అన్నీ స్వయంగా వడ్డించితే కాని ఆమెకు తృప్తిగా వుండేది కాదు. భోజనం అవగానే అందరూ ముందుగదిలో కూర్చోగానే పండ్లు తీసుకొని వచ్చేవారు. అప్పటికే తృప్తిగా భోజనం చేసిన వారు వద్దని అన్నా భోజనం అవగానే ప్రూట్‌ తీసుకోవాలని అందరితో తినిపించేవారు. అప్పటి నుంచి భోజనం తరువాత పండు తీసుకోవటం అలవాటు అయి ఆ టైములో ఆమె గుర్తుకు వస్తారని మా బంధువు (అన్నయ్య) అంటూ వుండేవారు. నీవు చెప్పినది నిజం. బంధువులమని మనతోనే కాదు, వారింటికి వచ్చిన అందరితో అలాగా వుంటారని అన్నారు. వారింటికి వచ్చిన అందరిని ఒకేరీతిగా ఆదరణతో పలుకరించే సవృదయులు. నేను వారి అమ్మాయి తోటికోడలును అయినా, నన్ను వాళ్ళ అమ్మాయిలాగానే అనుకునేవారు. నేను పీన్ని అంటూ పీలిచేదాన్ని. ఇక అందరు డాక్టరమ్మగారు అని అంటూ వుండేవారు. మా అత్తగారు, మామగారు అన్నా ఎంతో గౌరవముతో అత్యంత ఆత్మీయతతో వుండేవారు. ఆమె అంత (ప్రేమతో వుండుట వల్ల కొంతకాలము అవగానే చూడాలనిపించి ఎక్కువగా వస్తూ వుండేదాన్ని. అలాగే సెప్టెంబరు 17వ తేదీన

అనుకోకుండా చూడాలనిపించి వచ్చినాను. లోపలకు రాగానే ఎప్పుడు ఏదో పని చేసుకుంటూ వుండటమో లేదా ముందుగది సోఫాలో కూర్చుని వుండే పిన్నిని అలా మంచము మీద ఆ పరిస్థితులలో చూడగానే ఎంతో బాధ కలిగినది. ఇంత మంచి మనిషికీ భగవంతుడు ఇంత కష్టము కలిగించినాడని అనిపించినది. ఊహించని రీతిలో ఆమె మనకు దూరం అయినారు. డాక్టరమ్మగారు నలుగురుకి సహాయం చేసే తత్వం వున్న మనిషి మనం ఆ సమయంలో వుంటే తలియటం తప్ప నేను వారికి, వీరికి సహాయం చేసాను అని చెప్పే తత్వం ఆమెకు లేదు. కుడిచేతితో చేసిన సాయం ఎడమచేతికి కూడా తెలియకూడదనే స్వభావం. ధనమే మూలమని భావించక మనిషి మనిషిలోని మంచి గుణాలకు విలువనిచ్చే మహనీయురాలు. ఆమె విద్య యందు చాలా ఆసక్తిగా వుండేవారు. డాక్టరు వృత్తి అంటే ఎక్కువ ఇష్టముగా వుండేవారు. దానికి నిదర్శనము వారి బిడ్డలందరిని డ్యాక్రర్లుగా చేయటమే. ఎందరో వారి ఇంటిలో వుండి ఎంట్రన్సు వ్రాసి డాక్తరు సీటు సంపాదించిన వారు వున్నారు. వారిలో మా ఇద్దరు పిల్లలు, మేనల్టుడు కూడా వున్నారు. ఇద్దరు డాక్టర్డు, ఒకరు ఇంజనీరు. ఆ టైమ్‌లో వారికి అన్నీ "పైముకు అందుతున్నాయో లేదో చూస్తూ వుండేవారట ఆమెకు తీరిక లేకపోయినా. వారి నీడన నాలుగు మొక్కలు పెరగాలనుకునే సౌజన్యమూర్తులు. అటువంటి ఆమ్మ మనకు ఇంత త్వరగా దూరం అయ్యారంటే మనమే దురదృష్టవంతులము. ఇటువంటి మంచి మనిషీ సంవత్సరము నుంచి మనకు లేరని తెలిసినా ఆమె గుర్తురాని రోజు లేదనే చెప్పాలి. ఇలాంటి ఆత్మీయులను మరవటం ఎంతో కష్టము. ఎప్పటికి మరుపురాని, మరువలేని అమ్మ, డాక్టరమ్మ.

00! 8 సెశటనిశయం[ [45 ... జాన సమయ!!! 58002 40 (57. 12277022 ౫ 6006200244 14072 (270245 గ40/0ాపః తో కోయటం పిఓ శీిలిలీండ (సీటీ!5 0002 [స/డలాడరడ2)

10౪25 0౧ & ౦656౧౧౧6 రశ 41. సైడగ నీడీజయ2క 0606 1 45% సజు 22 07204 2002 గ్ర 0 కడ14720200012 102 6 కీజిల కగుల | 1176 అగ కట్రుగం్ర 20ఈ06 00008210౪7 0[[0స 0001411402111%0౯2 ౯0౧61 10067660000- గాంగియంకంర గంగ పస 0 966% 2640015500 10200 6౪1౧౮] ౧౦116060 £0బ్రంఅగంర౬ సేశీడయేా25 1౧1943. 5గ ఓ4ం5మం 230404 గ0౧2 బ్ర 4006 10 566% 6000గ0065- ఆ6ంగ 0521 0 11301111 06861 ౧05161 2ం00ణ0డే46ం1 [0౯ [9 రేషటైై167 స. 2207164 ౪000041106 26౧15800 హె00 66౧64162] ౧౦||ల66 1 గీ42639 217026). శంస గాళరు2! శంర410౧(069, 16166 3(ుగు. 20720122 ౪25 2150 2 క[ురేం[[ 00111064 ౧౦11౮౮6 సిశంయు)03క400 206 2 యేశ5కణుడ16 021౬ పేంంలంలా 31066506 ౪19 హి లిఏస.6 66012064 ౯106 ౪25 స4.0.0. 9860601, ౪6 ౧676 సరే గలంంగగ61 00౧0 21000ళ2ై% | ౪280ల? 50021166 2000 పంట0658 ౪2002 బు (456 ఆ 2 టం ఈ కంగు 286 9% బగ

అ 28110105 06 కంల కం6 1 లపల 20 కర్రి 66౦౫6 ం9016% 194) టుం 0160030 ఆసం760ంక0 2364164 [ంఉ56ంటూ్యూ తంగ: 0. 760 కలం, ౪66464 ౨0103760 తయఫయేం56000ట0ట లంబం సరే ఈ ల1! ౧౯౦0650021 లంంబగ గు. 1013 ఈ6947001950264 060౭00౧0 01660%0 5 గంటా కళ్యూంం గప, 1 1ల+ కంస *ంగ. (1 1951. 5 48 రగు 506864 40౧66 10 ౧ ఆ86006| 96౧107 ల క. 5264502 కషం ఇం ఓ 2అరేా ౧0266 2 ౧౫౯౦ 107 ౧1096 11 6 గ్టాంగ వంగర గ గర 016 4510 (0 0613, *న16 1 ౪19 0 5ట(లు, 1! ఇ9౦డే (0౧5౯ శ22 007264 256 0 546491౪724 [20 ఈటల 2 సల! 0౯00 64గకూ *సేలాం 46 ఆ£015004 2 0ఆ06రు! గంా108్ర మంగళ,

30300263 ౪33 అలా 90108 (ం0 టం 1%6 26014102 136. 526 పీ2క 0ఆంగి 2 8006 ఏం[*సలంంలాలా | 210664 ౧61

లగగ 6060008 00 9టూ 19 ర, +! 6! ౪45 ఉం 0120107 02512453 [060(901 సెశంరే!611 50161665 1 ౫౧6 ౮౦౩౩ 50% ౧200204111, 2 ౪౦] 100౪1 0౪06 ౫141010813 *గం 13 0౧6 0666 ర2ం80006 0 9% 29202362. ుంంట్యని ౧ల ౪6౪966 10 అర హంగేరి 0౯94021010 06 ౪27601 ఉం టగాలిజు. 11 1959, 5 12100164 25 గాండటడే 2 [1223గా9 6608 0£

_ పయ! 560లాంజ 10౯2 006 గలం ఆమ ౪ంలఆలుకల! 0007ల

కీ టం64ే (0౫0. 1203001642 2168500066 0౯ (గం62 1617 ౪0616౪76 1 చం 6405౯0? *సలాంళాలా 906 ఈడే క్రదలజరండే. 506 సరే లంగ 2 1004 ఏేఆగంరే 6041110005 2గ4 2గం0600302136 ఆగూగ్ర[0? 06 046లుట. 811] 915 పేలు 00 కల ౪6 0276 10 ?600[0416 ౦0౪౫ల? ఓ కం ఓం క “గంటి ఓ ఫ్రాంనంంట18 అంటు! 66006 ఉంణేః 21 ౪6 16476౬

మా తాతగారి అమ్మాయి! = చలసావి ప్రసాదరావు (నువరిచిత రచయిత్వ జయ(వ్రదాంగారి తం్యడికీ శిష్యులు)

“పార్వతీ పరమేశ్వరుల్లా ఉన్నారు”... అని మన కవులు వర్షిస్తుంటారే, అలాంటి జంట ఓ సుప్రభాతాన మాగుమ్మంలో ప్రత్యక్షమయారు.

లోకాన్నీ , లోకం తీరునీ ఆపోశన పట్టిన అనుభవజ్ఞునిలా గంభీరంగా ఉన్నారాయన. అందుకు తగ్గట్టు నిండైన వి(గ్రవాం డాక్టర్‌ కాసరనేని సదాశివరావు గారిది.

ఆ లోక భారాన్ని మోసీ అలసిన “మాతోలా కరుణ నిండిన కనులతో “బాగున్నావా బాబూ” అని పలకరించారు జయ(ప్రదాంబగారు.

వారి అమ్మగారి పేరూ, మా అమ్మగారి పేరూ, ఊరూ ఒక్కటే. వారి నాన్నగారు చలసాని లక్ష్మీనారాయణ వర్మగారు నాజ్ఞాపకాలలోంచి ఎప్పటికీ మాసిపోని మనీషి

మేము భట్లుపెనుమర్రులో, ఉన్నా, విజయవాడలో ఉన్నా, వరంగల్‌లో ఉన్నా రెండు మూడేళ్లకో సారన్నా వస్తుండేవారు లక్ష్మీనారాయణవర్మగారు. అనాటి, ఆతరం అప్యాయతల లాంటివి. వస్తూ వస్తూ లోకవృతం మూట కట్టుకు వచ్చేవారు. గడచిన సంవత్సరాల, నడుస్తున్న కాలపు (ప్రాపంచిక విశేషాలూ, బంధు, మిత్ర బృందపు కుటుంబ పరిణామ (క్రమాలూ అన్నీ అమ్మకూ, వాన్నకూ వివరించే వారు. వివవలపింది తాము వినే వారు. పెద్దలుగా తాము చెప్పవలసింది చెప్పేవారు. అవసరాన్ని బట్టి మార్గ నిర్రేశం చేసేవారు. అవసరంలో జ్ఞాపకావికొచ్చే ఆప్పులుగా ఉండేవారు. ఉత్తరాలు. రాసుకునే అలవాటు బాగా తక్కువగా ఉండే ఆరోజుల్లో ఇలాంటి పెద్దలు నడుస్తున్న చరిత్రలా ఉండేవారు. ఆ రోజుల్లో అలాంటి పెద్దల్ని ఓ వారం రోజులపాటన్నా ఇంట్టోనే ఆపకపోతే గృహస్తులకు తృప్తి ఉండేది కాదు. పెద్దలకు ఆధ్యాపకుల్లాంటి వ్వారెతే, పిన్నలకు కథలు చెప్పే, నీతులు ఉపదేశించే తాతయ్యలు వారు.

ఇతర తాతయ్యలలో లేని ఒక ప్రత్యేకత, చలసాని లక్ష్మీవారంయణ వర్మగారు స్వయంగా కవి ఆయి ఉండటం. బంధు వర్గంలో ఎక్కడ పెళ్లి జరిగినా వధూవరుల వాశీర్వదిస్తూ, వారి వంశ చరిత్రను ప్రస్తావిస్తూ అచ్చేసీన

పంచరత్నాలు పంచిపెట్టటం, వధూవరులకు (ఫేంకట్టించి, ఆ సుదిన జ్ఞాపకంగా బహమూకరించటం ఆనాటి ఒక అలవాటు.

వా “కాకతీయ శిల్బం” ఆంధ్రజ్యోతి వారపత్రికలో ధారావాహికంగా వెలువడుతూన్న రోజుల్లో ఆయన ఆంధ్ర దేశానికి దూరంగా నాగపూర్‌లో ఉన్నారు. అయినా అది చదివి పత్రికాఫీసు నుండి నా అడ్రసు తప్పించుకుని మరీ పద్యరూపంలో (ప్రశంసా లేభి రాసేరు. ఒకటికి మూడు సెట్ల పంచరత్నాలు పంపేరు.

“ఇరవయ్యో ఏటనే ఓ మహాకవి చేత పంచరత్నాలు రాయించుకున్న ఘనుడిని సుమా, నేను” అనినేను సగర్వంగా మిత్రులతో సరదాలు చెప్పుకునే వాడినా తర్వాత ఎప్పుడేనా సందర్భం వస్తే!

అదుగో, ... ఆ లక్ష్మీనారాయణ వర్మ తాతగారి అమ్మాయి గుంటూర్జో ఉన్నారనీ, డాక్టరనీ సాహితీపసాసి, వైద్యవేత్త డాక్టర్‌ కాసరనేవి సదాశివరావుగారి అర్జాంగి అనీ, నేటికి ఏడెనిమిదేళ్ల (క్రితంగానీ తెలిసీ రాలేదు నాకు.

తెలియగానే, జాబు రాసేను, నా జ్ఞాపకాల్లో చెరిగిపోని తొతగారిని గురించి వాకబు చేస్తూ.

సమాధానంగా, అలా, ఆసుప్రభాతాన ఆ పుణ్య దంపతులిద్దరూ మా గుమ్మంలో (ప్రత్యక్ష మయ్యేరు.

అప్పుట్లో సదాశివరావుగారు శాసనసభ్యులుగా ఉండేవారు. “అసెంబ్లీని అలా వదిలి ఇలా వచ్చారేమండీ! ఫోన్‌ చేస్తే నేనే వచ్చేవాడిని గదా” అని నొచ్చుకున్నా నే ను. ఇ

“మీ పిల్లల్నీ, ఇల్లూ - ఇల్ఫాలినీ కూడా చూడవద్దా!” అన్నారామె.

ఆ కంలో మరోసారి కళ్లముందు కదలాడేరు తాతగారు. అఆ ఆప్యాయతలూ, పెద్దరికాలూ, పఠికరింపులూ, వాటి వెనుక ఉండే నవనీత సమాన నిండు మనసులూ జ్ఞాపకం వచే ఏయి.

ఆ తాత గారి బిడ్డ జయప్రదాంది!

సాధారణ గ్రామీణ కుటుంబం నుండి వచ్చివా, కవ వ్యాదయుడూ, సంఘసంస్కరణాభిలాషీ పరోపకారశీలీ ఆయిన తండ్రి నీడలో, శిక్షణలో పెక

రూపుదిద్దుకున్న వ్యక్తత్వం జయ(వైదాంబగాంచి. అ హచ్‌ మహా లాకంల మధ్యతరగతి గ్రామీణ కుటుంబాల్లో అవురూపమవదగిన వైద్య విద్యాభ్యాసం కోసం వేటికి అయిదు దశాబ్దాల వాడే మద్రాస్‌ మెడికల్‌ కాలేజీ దాకా వెళ్లిన పట్టుదల జయ॥(ప్రదాంబ గౌరిది.

అదృష్టవశాత్తూ తండ్రీ , లామా కోరుకునే లాంటి ఆదర్శ వ్యక్తి పదాశిపరావుగారు. ఆమెకు వవచరులయారు కట్నం లేకుండా జరిగిన ఆదర్శ వివావామవి ఆందరూ అబ్బురంగా చెప్పుకున్న రోజులవి!

న.

ఆ తండ్రికి తగిన బిడ్డ అనిపీంచుకున్నారీమె. "సేవా సదనాలు విర్వహించటం, కట్టించటం, ఉచిత వద్యకేంద్రాలు నిర్వహించటం మామూలు విషయాలేనన్నట్టుగా వారి జీవితంలో భాగమయిపోయేయి. నేర్చుకున్న విద్యకు తండ్రి ఆకించిన ఫలితాన్ని నమకూర్చేరు. ఈ అంశాల్లో భర్తతోడ్చాటు ఆమెకు అన్ని విధాలా లభించిందనటం కన్నా, అఆనలాయన స్వభావమే అంత ఆనటం వ్యాయం. ఒక సందర్భంగా ఆయనే చెప్పుకున్నారు గదాః

“మేము ఉచిత వైద్యం చేశామని చెప్పే ఆస్కారం లేదు. పేషెంట్లు కష్ట సుఖాలు కనిపెట్టి ఉన్నామని చెప్పగలం” = అని.

దీవి అర్హం అదే గదా. కష్టసుఖాలు కనిపెట్టి ఉండటం అంటీ, అందు కనుగుణంగా వ్యవవారించడమే.

“నీ శక్తిని గుర్తెరుగవు, స్త్రీ శక్తి ప్రాభవముల ధీరత వెలయన్‌ దేశము లేలిన నారీ (ప్రాశన్యం బెన్న వశమె? , భారత మహిళా!” అని రాశారు తాతగారో కవితలో,

ఆ మాట వంట బట్టించుకున్న బిడ్డ జయ(ప్రదాంబ. ముగ్గురు ఆడపీల్లల్నీ, ఇద్దరు మగపిల్లల్నీ వైద్యులుగా తీర్చిదిద్దిన మాతృమూర్తి ఆమె.

అయ్యో, అప్పుడే వెళ్లి పోయారా?” అనిపించిందా దుర్వార్త విన్న రోజున, ఏడాది [క్రితం 1992, అక్టోబర్‌ ఆరున.

కానీ. “ధన్యజీవి అని మన కవులు వాడే మాట అక్షరాలా వర్తిస్తుందామెకు. జీవితాన్ని సార్ధకం చేసుకున్న ఆదర్శమహిళ డ్వ్టర్‌ జయ(ప్రదాంబ!

అవుమా! మరి ఆమె మా తాతగారి అమ్మాయి గదా! మరోలో ఎల ఉండగలరూ!

సకల సద్దుణరాశి జయటప్రదాంబ =. పాతూరి కోటేశ్వరరావు (ఆజూలో శ్యలువు. ఆత్మీ యులు”

అది 15-5-1973. మా పెద్దవాడు కిరణ్‌ మొదటి పుట్టినరోజు పండుగ. బంధువులు, స్నేహితులతో యిల్లంతా సందడి. అప్పుడే ఆనగా షుమారు 5.00 గంటల సమయంలో అశోక్‌నగర్‌ మొదటి లెన్‌లోని మా యింటి ముందు ఒక అంబాసిడర్‌ కారొచ్చి ఆగింది. అందరి దృష్టి అట్బువపు మళ్లింది. అంతా ఆశ్చర్యంగా అట్లువైపే చూస్తున్నారు. ఆ కారు నుండి దిగింది ఒక (ప్రేపైకమూర్తి, వాత్సల్య పెన్నిధి, మాతృనమానురాలు డాక్టర్‌ కాసరనేని జయ ప్రదాంబిగారు. చేతిలో ఒక ప్యాకెట్‌ పట్టుకొని సరాసరి వచ్చి చిరుదరహాసంతో మా చిన్నారి కిరణ్‌ను హృదయపూర్వకంగా ఆకీర్వదించారు. మా కుటుంబ సభ్యులతో కొంత సమయం గడిపీ తిరిగి వెళ్లారు.

ఆ తరువాత మొదలయింది. ఆసలు కలకలం. డాక్టరమ్మగారికి మీరు బంధువులా? ఆమె ఎవరింటికి వెళ్లరటగా ? ఎవరితో సన్నిహితంగా మాట్లాడరటగా? ఫీజు విషయంలో నిర్జాక్షిణ్యంగా వుంచారటగదా ? సదాశివరావుగారి బంధువుల వద్ద కూడా ఫీజు నిలబెట్టి వసూలు జేస్తారటగదా ? ------- లాంటి “గదా”లతో నన్ను కొంతసేపు ఉక్కిరిబిక్కిరి చేశారు. నాకు యివన్నీ పచ్చి అబద్దాలు అనిపించింది. సమాజంలో అపోవాలు ఎంత అర్రరహితంగా వుంటాయో అనడానికి యిది ఒక నిదర్శనం. సన్నిహితంగా ఆమెను ఎరిగున్నవారికి యివి ఎంత సత్యదూరమో అర్హమవుతాయి. ఉక్టర్‌ సదాశినరావుగారి ఉదార వ్యక్తిత్వం ఆమ్మెపెనున్న అభిప్రాయానికి కొంత దోవాదపడవచ్చునేమో గాని, ఆమె జీవన విధానానికి ఒక దృక్పథం వున్నది. డాక్టరుగారిలాగా ఎవరేమి చెప్పినా ఆమె వినరు. 56160676 గా కొద్దిమంది ఎంత చెప్పేనా విసుగు లేకుండా వింటారు. ఆమెకు 5౯0౧8 11665 26 6131065 వున్నమాట వాస్తవం. అందువల్ల ఈ ఆపార్జాలకు ఆమె కొంత గురయ్యారు.

డాక్టరుగారి సోదరుల చదువుల విషయంలో ఆమె తీసుకున్న శ్రద్ధ పొందిన

. వారికి వారితో సన్నిహితంగా వున్న కొద్దిమందికి మాత్రమే తెలుసు. పీడుగురాళ్లలో తన మరిది కీ.శే. డాక్టర్‌ సత్యనారాయణ నర్శింగ్‌ హోమ్‌ పేరు “జయ నర్మింగ్‌ హోమ్‌”. యింతకన్నా ఆమె ఆదరణకు గుర్తింపు మరేముంటుంది? అలానే తన ఆదరణలో పెరిగి ప్రఖ్యాతి గాంచి అమెరికాలో స్థిరపడిన మరొక మరిది డాక్టర్‌

మన్మదరావుగారి మనోభి[ప్రాయాలను ఈ సంచికలోనే మీరు చదువగలరు. అలానే తన సోదరులనూ ఆదరించి వారి సంతానాన్ని కూడా చదివించి ఆ కుటుంబ అభివృద్దికి కూడా తనే కారకులయ్యారు. తన మేనకోడలు ఆషా వీరి కుటుంబంలో అన్ని రంగాలలో సంచలనం సృష్టించి అతి పిన్నవయస్సులోనే స్మృతిచివ్నాంగా మారి కొంత విషాదాన్ని కలిగించింది.

ఆ యిటల్టు ఎప్పుడూ జనంలో కళకళలాడడానికి డాక్షరుగారి ఉన్నత ఆశయాలు ఒక రకంగా కారణమైతే, ఆ ఆశయ సాఫల్యానికి డాక్షరమ్మగారి మంచి మనసు ప్రధానపాత్ర వహించింది. యింటికి వచ్చిన అతిథులందరికి తన చేతుల మీదుగా మర్యాదలు చేసిన ఆదర్శ గృహిణి డక్టర్‌ జయ(ప్రదాంబగారు.

చిన్నతనంలో తన పిల్లలు ఎలా పెరగాలి, చదువులెట్లూ వుండాలి, వారు ఏ ఆదర్శాలను అలవర్చుకోవాలి అని నిశ్చిత మార్గాలకు పునాది వేసిన మాతృమూర్తి వారు. సమాజంలో తండికున్న గౌరవాన్ని, ఉన్నత ఆదర్శాన్ని పుణికి పుచ్చుకొని, తల్లి మార్గదర్శకత్వంలో ఐదుగురు పిల్లలు డాక్ష్మర్త, మరొక ఐదుగురు డాక్టర్లను బీవిత భాగసా సములగా ఎన్నుకొని గుంటూరులో “"డాక్షర్ల కుటుంబం”గా పేరు గాంచడానికి ఆ మాతృమూర్తి కృషి అనన్య సామాన్యము. డాక్టరుగారు విద్యార్థి దశ మండి విశిష్టత ప్రదర్శించిన వ్యక్తి. మెడిసిన్‌లో ఉత్తమ ఫలితం సాధించడమేగాక, గి. మొదటిసారే పాసయి బంగారు పతకం పొందడం విశేషం. ఆ సంఘటనను తన [ప్రాఫెసర్‌, "హాస్పిటల్‌ రజతోత్సవ' సభలో ప్రశంసించటం డాక్టరుగారి ప్రతిభకు తార్కాణం. వెద్యవిద్యతో పాటు సాహిత్యంపై అభిరుచి పెంచుకోవడం మరొక విశిష్ట లక్షణం. ఈ లక్షణాలు, పిల్లలపై వ్యక్తిగత గ్రద్ధకు దూరం చేశాయి. కానీతన ఉన్నత వ్యక్తిత్వంపిల్లలకు ఆదర్శమై , తల్లి వ్యక్తిగత గ్రద్ద లోడ్రె ఉన్నత ప్రమాణాలు నెలకొల్పుకొని సంతృప్తిగా అందరూ జీవించగలుగుతున్నారు.

డాక్టర్‌ జయ ప్రదాంబిగారు యిన్ని పనులతో సతమతమవుతున్నా, సామాజిక సృృవా కలిగిన వ్యక్తి. తీరిక సమయంలో మహిళా సంక్షేమ కార్యక్రమాలలో పాల్గొనేవారు. ప్రముఖ స్వతంత్ర్య సమరయోధురాలు శ్రీమతి కొండ పార్వతీదేవిగారితో అనేక కార్యక్రమాలలో పాల్గొనేవారు. అంగన్‌వాడీ కేంద్రాల ద్వారా బాలబాలికలకు విద్య, ఆనాథ స్త్రీలకు వివిధ ఉపాధి సౌకర్యాలు కలుగజేయడానికి ప్రయత్నం చేశారు.

పిల్లలంటే జయ్రదాందిగారికి అమితమై న (ప్రేమ. మనుమలు, మనుమరాళ్లు అంతా తనింటే పెరిగారు. ఉద్యోగరీత్యా, పై చదువులరీత్యా కొడుకులు, కోడళ్లు,

కూతుళ్లు, అల్లుళ్లు విదేశాలకు వెళ్లినప్పుడు వారి పిల్లలందరూ తన సారథ్యంలోనే పెరిగారు. తరంలోనున్న తేడాను గమనించి తనే మారి పిల్లల అభిరుచులకు తగ్గట్టు అన్ని సౌకర్యాలు సమకూర్చారు. వారి ఆకస్మిక మరణం పీళ్లిలకు తీరని లోటు. ఆమె మరణం ఆ యింటి స్వరూపాన్నే మార్చింది. యింటికి తాళం వేయడం పరిచయస్తులందరికి ఒక వింత. ఒకప్పుడు సదాశివరావుగారిల్లేదంపే లక్ష్మిపురం 2వలైనులో తాళంవేయని యిళ్లే అని డాక్టర్‌ గంగాధరరావుగారు అనడం నేను విన్నాను. పండితుడి నుండి పామరుని వరకు తరతమ భేదం లేకుండా సాదరంగా ఆహ్వానం పలికే ప్రజాసదనం. కుక్కలు స్వాగతం పలికే సంస్కృతి ఆ యింట లేదు. చిరుదరహాసాల స్వాగతమే ఆ యింటి సంస్కృతి. నీరుకాయబట్ధానా, సీమ సూటైవా ఒకే మర్యాద ఆ యింటి సంస్కారం. అట్టి మహనీయ సంస్కృతికి ఇలవ్వ్నేల్పెన డాక్టర్‌ గ్రీమతి జయ ప్రదాందిగారికి నా అక్షర నీరాజనాలు. ఆమె పరిచయ భాగ్యం నా మవాద్కాగ్యం. ఆమె జ్ఞాపకార్హం గణిత శాస్త్రంలో జే.కే.సీ. కాలేజి యందు డిగ్రీస్టాయిలో ఒక మెరిట్‌ అవార్డు ఏర్పాటు చేసే అవకాశం వాకు కలిగినందుకు, అందునా మొట్టమొదటి అవార్డు (గ్రహీతగా మా అమ్మాయి రాధిక (౮౧1౪౮౫10/6[11350.. 1993) ఎంప్లికెనందుకు ఎంతో సంతోషపడుతున్నాను. ఆమె పేర బాలికలకు ఒక విద్యాసంస్థ ఏర్పడీ అది ఉన్నత ప్రమాణాలతో నడుపబడితే ఆది ఆమెకు సరియైన స్మృతి చివ్నాం కాగలదని నా ఆకాంక్ష "

(ప్రేమమూర్తి డాక్టరు జయప్రదాంబగారు = పానకల పొంబశివరావు (ఆదిదంవలులుగా ఆరాధించే వ్యక్తి)

అది మార్చి నెల 1952వ సంవత్సరము. అపుడు నేను ప్రత్తిపాడు హై స్కూలులో చదువుచున్న రోజులు. ఒకనాడు డక్టరు కాసరనేని దంపతులు మా పాఠశాలకు రావటం తటస్థించింది. అదే నేను మొదటిసారిగా వారిని చూడటం. నాకు ఆనాడే వారంటే పూజ్యభావం ఏర్పడింది. ఆ తరువాత నేను గుంటూరులో ఇంటర్మీడియట్‌ చదువుచున్నపుడు వారి ప్రజ్ఞావెద్యశాలకు తరచుగా వెళ్లుచుండేవాడీని. వెళ్ళిన ప్రతి విద్యార్థిని డాక్టరు సదాశివరావుగారు ఆసక్తికరమై న ప్రశ్నలు వేసి వారిలో విజ్ఞాన తృప్షను ేకెత్తించేవారు. ఆ రోజుల్లో నాకు డాక్టరు జయప్రదాంబగారి ఆతిథ్యము స్వీకరించే అదృష్టము కలిగింది. అపుడే వారిని మాతృసమానురాలిగా భావించాను.

ఈ డాక్టరు దంపతులు కురి మత భేదాలను పాటించకుండా అందరికీ ఒకే విధంగా వైద్యం చేసేవారు. డాక్టరు జయప్రదాందిగారు పతికి తగిన సతిగా వైద్య సేవల ద్వారా పంఘ సేవకురాలుగా పేరు పొందారు. నాకొకసారి టై ఫాయిడ్‌ జ్వరం వచ్చి వారి హాసి టల్లో చేరాను. అష ్పటికే డ్‌క్షరు దంపతులతో నాకెంతో పరిచయం ఏర్పడింది. ఆ చనువుతో నేను అటు, ఇటు తిరుగుతానేమో అన్న అనుమానంతో డాక్టరమ్మగారు నన్ను పేషెంటుగానే భావించి ఎటూ కదలనీయకుండా ప్రత్యేక శ్రద్దాసక్తులతో వైద్యం చేశారు. ఆ సన్నివేశం - వారి మేలు - మరువలేనిది, మరపురానిది.

సాధు స్వభావం, గుప్తదాన ధర్మాభినిరతి, పరహీత్రైక ప్రవణత్వము, మితహిత భాషణము డాక్టరు జయప్రదాంబగారికి పెట్టని అభరణాలు. ఇంటికి వచి సన వారినెవ్వరినీ, వేళను బట్టి కాఫీ, టీలు త్రాగకుండా, భోజనము చేయకుండా పోనిచ్చేవారు కాదు. సాహితీ సదస్సు సమావేశాలకు వచ్చే కవి పండితులను ఆదరించి గౌరవించిన సుగుణ సంపన్న. నేనెపుడు వెళ్ళినా పుత్రవాత్సల్యంతో భోజనము పెట్టడం వాకెంతో గర్వకారణం.

1972లో మేము నూతన గృవాప్రవేశం చేసినపుడు మా దంపతులకు, 1978లో మా పెద్దమ్మాయి వివాహ సమయమున ఆమెకు, 1989లో మా చిన్నమ్మాయి వివాా సమయమున ఆమెకు డాక్టరమ్మగారు నూతన వస్త్రములు

బహూకరించి ఆశీర్వదించటం మా కుటుంబములో మరువలేని, మరప్పురావి సంఘటనలు. పరిచయం ఉన్నవారికే వారి అమృత వృదయం అర్ధము కాగలదు. అన్ని పనులను వారీ చూచుకునేవారు. ఎెద్యశాల నిర్వవాణలోను, దానిని పరిశుభ్రంగా ఉంచటంలోను ఎంతో జాగ్రత్త వహించేవారు.

గుంటూరు జిల్లాలో మహిళా సంఘం నిర | (హించిన అనేక (ప్రజాహిత 'సేవాకార్యక్రమాల్లో వ్యయప్రయాసల కోరి ఎ చురుకుగా పాల్గొనేవారు. వారివద్ద పనిచేసిన మహిళా కార్యకర్తల్నపె ఎనలేని (ప్రేమాభిమానాలు కలిగి ఉండేవారు. ఒక మహిళా కార్యకర్త కుమార్తి మా కళాాలలో క.56. (10 ప్రవేశము కారకు గత సంవత్సరము దరఖాస్తు చేసినది. సీటు రాలేదు. ఆ కార్యకర్త డాక్టరమ్మగారిని ఆగ్రయించినది. ఆ అమ్మాయి కొరకు డాక్రరమ్మగారు నాకు వ్రాసిన ఉత్తరం నను &్‌! కదలించింది. అప్పటికే అన్ని సీట్టు నిండిపోయినవి. నాతో స్వయంగా చెపి ఏంది. అదనపు సీట్లు తెప్పించి వారి కోరిక నెరవేర్చాను. ఇది వారు మరణించటానికి కొద్దిరోజులు ముందు జరిగిన సంఘటన. వారి విశిష్ట వ్యక్తీత్వము లోకం దృష్టికి అంతగా రాకపోవటం విచారకరము.

డాక్టరు సదాశివరావుగారు చేపట్టే ప్రతి కార్య(క్రమానికి జయ(ప్రదాంబగారు వెనుక, ముందు ఆలోచించికుండ తోడునీడగా, చేదోడువాదోడుగా నుండి వారి ఆశయాలకు, ఆదర్శాలకు దర్చణంగా (ప్రవర్తించి అందరి ఆదరాభిమానాలను చూరగొన్నారు. గృవాస్త్ర జీవితంలో సస్తీది ప్రథమస్థానం. అట్టి ప్రథమ కర్తవ్యాన్ని డాక్టరు జయ్రదాంబగారు థ్రీ సదాశివరావుగారి జీవిత భాగసా $మిగా ప్రశంసనీయంగా నిర్వహించి అటు పుట్టినింటికి ఇటు మెట్టినింటికి ప్రఖ్యాతి తెచ్చిన ఆదర్శ గృహిణి. ఆ పవిత్రమూర్తికిదే నా భక్త్యంజలి.

కరుణామయి = దాః జక్కంపూడి సీతాశామారావు (డ్హాడుగారి మ్పూర్తిత వైద్యం పాపొల్యం రావకీయరుగాలలో కృషిచేసిన వృక్తి. వియ్యవ్రతగారి మాననవ్వుతులలో ఒకు.)

అప్పుడే ఒక సంవత్సరం గడిచింది, కాలాన్ని ఎవ్వరూ అధిగమించలేరు. నిన్న, మొన్న (ప్రజ్ఞావద్యశాలలో విద్యాస్థిగా అడుగు పెట్టినట్టుంది. ఆనన 1968కి వేబికీ గడచిన కాలమెంత?

వా పహాస్పటలు మార్చి 23న 1969లో డాక్టరు జయప్రదగారు (ప్రారంభించారు. అది నాకు గర్వకారణం. నాటి నుండి నేటి వరకు నేను, నాభార్య, బిడ్డలు, వారి కుటుంబ సభ్యులుగా సంభావించబడటం మా అచృస్షం. ఆమె మాటకు అడ్డుచెప్తూ "లేదమ్మా - అలా కాదమ్మా” అనే స్వతంత్రం వున్న బిడ్డలలో నేనొకడ్ని కావటం నా భాగ్యం.

"భోజనానికి లేవండి” అని పిలవటం మినహా “భేజనం చేశారా?” అని అడగటం ఆమెకు అలవాటులేదు.

“వండన యందు వేవురు వచ్చిరీని

అన్నపూర్హకు నుద్దియౌ అతని గృహిణి"

అని సాహితీ ప్రియులు చమత్కరించేవారు. "వంటవాళ్ళు వున్నారుగదండీ" అని అంటే అమ్మ నవ్వేది.

కవి, పండిత, గాయక, వైతాళికులు రాజాస్టానాల్లో వున్నారని చదివాము. ఒక పరస్వతీ సంస్థానాన్ని కన్నులతో ఇక్కడ చూడగలిగాము. చిన్నా, పెద్దా, వర్గం, వర్తం తేడాలు లేకుండా ఆంధ్రదేశంలోని పండితులు, పెద్దలూ ఎందరెందఠో ఆమె చేతి భోజనం చేసినవారే. వచ్చేవారు, ఉండేవారు, వేళ్ళేవారు, ఎంత్‌" స్వతంత్రంగా స్వగృవాంలో మసలినట్టుగా భావించుకొనేవారు.. 'సాహితీ సదస్సు" కు డాక్టరు సదాశివరావుగారు వ్యవస్థాపకులు. ఆ సాహితీవనానికి ఆమె త*టమాలి.

ఇంటిలో, హాప్పటలులో కొందరు అనుకొనే (క్రమశిక్షణ కన్పించదు. కుటుంబ సభ్యులు, స్టాప్‌, రోగులూ ఎంతో స్వతంత్రంగా కన్పిస్తారు. కానీ అంతర్రీనంగా, పూలదండలో దారంలా, హాస్పటల్‌ మేనేజిమెంటులో, గృవ నిర్వహణలో దాగివున్న (క్రమశ్శిక్షణ అద్భుతం. జోక్యంచేసుకున్నట్టు ఆమె ఎక్కడా కన్చించదు. ఆమె ఆమోద ముద్రలేనిది ఏ పనీ జరుగదు. (ప్రజ్తావెద్యశాలను నడీపించే 0౫౪1౧8 07౬౭ డాక్టర్‌ జయప్రదగారే!

రోగుల మనో భావాన్ని, 1౪40/ని ఎంతో పవిత్రంగా ఆమె గౌరవించేవారు. ప్రసూతివార్డుకు గానీ, వారి పరీక్ష గదులకుగానీ పిలవకుండా వెళ్ళటం అందరికీ విషిద్దం. వైద్యం అసీధారా వ్రతంగా, సేపే జీవితధ్యేయంగా భావించిన వైద్యులలో ఆమెది ఆ(గ్రస్థానం. రోగులలో బీదా, భాగ్యవంతులూ అనే భేదం వారికి తెలియదు. వారేమిచ్చాలో వీరేమి తీసుకొన్నారో “ఆ మూడవ కంటి వాడికి కూడా తెలియదు”. రోగుల ముఖాలలో కృతజ్ఞతాభావం, వీరి పెదవులపై తరగని చిరునవ్వు, ఇవే ఇతరులకు కన్చించేవి. సాంప్రదాయ గౌరవం, ఆధునికత కలగలిసిన కుటుంబం ఆమెపుట్టినిల్లు. తండ్రి - కర్షకకవి. పంఘ సేవలో, సంస్కరణాభిలాషలో ఆమెకామేసాటి. వికలాంగులకు, అనాథలకు, అంధులకూ అమ్మ అందించిన సేవలు మరువలేనివి. గాంధీ కష్తూరిబా భవన నిర్మాణానికి ఆమె చేసిన సహాయం అనన్యమైనది. 16మే 1969 న గాలివానలో పర్యటించి విరాళాలు ఈ భవనానికి, వసూలుచేశారు. బాల్యాడీలను ఎన్నిటినో జనతా ప్రభుత్వవయంలో, (గ్రామాల్లో ఏర్పాటుచేశారు.

రాజకీయాలపై అభిరుచి, మక్కువ తక్కువ. ధర్మానికీ సత్యానికీ మామే ఆమె తలవంచేవారు. అందుకే దేశంలో “ధర్మహాని” ఎమర్హన్సీ రూపంలో సంభవించినప్పుడు, ప్రజాస్వామ్య వాదులందరితోపాటు, ఆమె ఈ నిరంకు। విధానానికి వ్యతిరేకంగా, ఇల్లిల్లూ, వాడవాడలా జనతాపార్టీకి ప్రచారంచేశారు. డాక్టరు సదాశివరావుగారు ఎన్నికలలో పోటీచేయటం కాకతాళీయం మాట్రమే.

అన్ని ధర్మాలలో సత్యయుక్షమై న అహింస పరమధర్మంగా చెప్పబడింది. “పత్యంవద - ధర్మం చరి అనే ఆర్యోక్తీని ఆమె అక్షరాలా పాటించేవారు. సత్యభాషణలో, ధర్మాచరణలో చాలా కటువుగా కూడా వుండేవారు. లౌక్యం, ఆతితెలివి అంటే ఆమె దృష్టిలో “మోసం” అనే అర్ధం. ఈ విషయాలలో ఆమె తన అభి[ప్రాయాలను, ఒకటి రెండు మాటలలో నిష్కర్షగా వెలిబుచ్చేవారు.

ఆమె కరుణామూర్తి. ఆమెకు అహింస అన్నా, కరుణశ్రీ సాహిత్యమన్నా, ఉపన్యాసాలన్నా, కరుణశ్రీగారన్నా ఎనలేని ఆప్యాయత, గౌరవం.

ఆదర్శ గృహిణి, మాతృమూర్తిగా, డాక్టరు సదాశివరావుగారి జీవిత భాగస్వామిగా,

_వెద్యసేవా పరాయణురాలిగా, జీవితం పండించుకొన్న ఆదర్శ స్త్రీమూర్తి.

• చావు పుట్టుకల వలయం నుండి విముక్తి చెందటమే ముక్తి. భాగవతులు కోరేది ఈ ముక్త సంగత్వమే.' ఆలా ముక్త సంగులయినవారే చిరంజీవులు. వారి కథలు “వినంగా క్రొత్తలౌచుండు”.

ఆ మాతృమూర్తికి, కరుణామయికి వా సుమాంజలి.

నా స్మృతిపథంలో మా జయప్రదాంబగారు " = గ్రవిరే ని వెంకట పూర్ణచంద్రరావు (జయివ్రదగారి సోదర నమామడు. నవృాదయుడు)

భౌతికమై నదేదీ స్థిరంకాదు. మనిషి జీవితమైనా అంతే. అల లాగా కనిపించి మళ్ళీ సృష్టి సాగరంలో లీనమవుతుంది. భౌతిక జీవితం అంతరించినా కొందరు విశిష్ట వ్యక్తుల విషయంలో జ్ఞాపకాలు వారి ఆత్మీయుల మనస్సుపై చెరగని ముద్ర వేస్తాయి. “చివరకు మిగిలేది” అనే నవలలో శ్రీ బుచ్చిబాబు చిత్రించినట్టు బ్రతుకులో మిగిలేవి జ్ఞాపకాలే అనుకుంటాను. మనసు ఉన్నన్నినాళ్ళు స్మృతికి మృతిలేదు. జ్ఞాపూలు సజీవంగా కూడ ఉంటాయి. శ్రీమతి కాసరనేని జయప్రదాంబగారి వ్యక్తిత (0 అలాంటిది.

1958-59 సంవత్సరంలో గుంటూరులో కమ్మ హాస్టల్‌లో ఉంటూ నేను సి.ఏ కు అ్రన్దిస్‌ చేస్తున్న రోజులవి. గుంటూరులోను, పరిసర(ప్రాంతాలలోను ఉన్న విద్యార్థులు ఈ డాక్టరు దంపతుల వద్దకు వెద్యంకోసం వచ్చేవారు. వెనుకబడ్డ (ప్రాంతాలనుంచి కూడ వచ్చే ఆ విద్యార్థుల్లో అర్థికలోపం, అమాయకత్వం కన్చించేవి. వీరు ఆలాంటి విద్యార్థుల్లో ఉత్సాహాన్ని, ఆశను, ఆత్మప్టైర్యాన్ని 'పెంపాందించి తగిన సహాయసహకారాలు అందించేవారు. వారిని ఆదుకునే మనస్తత్వం ఒక డాక్టరుగానేగాక, ఒక మానవతా మూర్తిగా వేను ఎన్నో సందర్భాల్లో ఆమెను చూడగలిగాను.

ఆమె తండ్రిగారు శ్రీ వర్మగారు సాహిత్య పరిచయం, ఉత్తమాశయాలూ ఉన్న సంస్కారి. కవి కూడ. మధ్యతరగతి కుంటుంబాల్లోనివారు ఆడపిల్లలను మనద్రాసులాంటి దూర(ప్రాంతాలకు పంపటం య్యాభె యేళ గ్‌ (క్రిందట చాలా అరుదు. శ్రీ వర్మగారు తమ కుమార్తెను 464100 గా తీర్చి, ఆమె ఉన్నతికి, వ్యక్తిత్వదీప్తికి పూనుకొనటం మిక్కిలి అభినందనీయ విషయం. డా! సదాశివరావుగారు కట్నంపై దృష్టిలేకుండ ఒక డాక్టరును వివాహమాడటం ఆ కాలంనాటికి ఒక పురోగమనమే అనాలి.

ఈ డాక్టరు దంపతులకు సాహిత్య సాంస్క ఎతిక సామాజిక కార్యకలాపాలపై ఎంతో అభిమానం, ఆసక్తి, ఆదరణ ఉండేవి. ఇది అందరికీ తెలిసిన విషయమే. తన ఇంటి వద్దనే ఒక సాహితీ సదస్సును ఏర్పాటుచేసి వ్యయప్రయాస లమకోకుండ, నెలకో 15 రోజులకో ఒకసారి కవిపండితుల సాహిత్య గోష్టీ ప్రసంగ కార్యక్రమాలు

నిర్వహించడం చాల ప్రశంసాపాత్రమయిన విషయం. ఆం్భ్షంలో, తెలుగులో, సంస్కృతంలో 'ప్రసిద్దులన రచయితలు, విద్వాంసులు, కళాకారులు ఆసభలలో పాల్గొనడం కృష్ణా గుంటూరు మండల సాహితీ మిత్రులకు సుపరిచితం. ఆ సభల్లో టైతన్యమహితమై న చరా ఏవేదికలు, కావ్యపరిచయాలు, స్వీయ కవితాగానాలు నిర్వహించబడేవి. డా! జయ(్రదాంబ ఉత్సాహంతో. పాల్గొని, తానే స్వయంగా సదస్యులను ఎంతో మన్ననతో గౌరవించేవారు. ఆ నిర్వహణలో ఎలాంటి భేషజంగాని, ప్రయోజన దృష్టిగాని లేకుండ ఉత్తమాభిరుచి (ప్రేరణ మాత్రమే కన్పించేది.

ఇంటీలోగాని, వైద్యాలయంలోగాని ఉండే పనివారిపట్ట కూడ ఎంతో ఆదరణ, వాత్సల్యం చూపేవారామె. కనుకనే దశాబ్దాల తరదిడి వాళ్ళు అక్కడే పనిచేయటం ఆమె మంచితనానికి నిదర్శనం.

_వెద్యరంగంలో నిర్విరామంగా నిమగ్నమయ్యే డొ సదాశివరావుగారు క్‌" న్నాళ్ళ తర్వాత రాజకీయరంగం ప్రవేశించారు. రోగుల సమస్యలతో ఉండేవారి నిత్య జీవితం రాజకీయ కోలావాలంతోను, ఎన్నికల సంరంభంతోను నిండిపోయింది. అయినా ఆమెలో అదే ఆదరణ, అదే ఓర్చు, ఆదే ఆంకీత భావం కని ంచేవి. ఏదైనా సమస్య ఎద్దురెనపుడు ఆందోళన చెందకుండ విషయాన్ని చిరునవు సతో అవగాహన చేసికొనే (ప్రశాంత మనస్తత్వం ఆమెది.

డో! జయ(ప్రదాంబకు తన తల్లిదండ్రులపై అవ్యాజమైన (ప్రేమ ఉండేది. పరిచర్యచేసే సిబ్బంది ఉన్నా, ఆమె ఎంతో ఆప్యాయతతో తల్లిదండ్రులకు తానై వారి అవసరాలను గమనించి తోడ్పడేవారు.

తన సన్నిహితులకు , (శ్రేయోభిలాషులకు, బంధువులకు + సాహిత్యవేత్తలకు అందరికి నూతన సంవత్సర శుభాకాంక్షలు సమయానికి స్వయంగా అందజేయటం ఆమెకు వారిపట్ల ఉన్న గ్రద్దాసక్తులకు నిదర్శనం.

ఆమె నన్ను స్వంత తమ్మునిగా చూచుకొనేవారు. వృత్తిరీత్యా నేను గుడివాడలో స్టిరపడిన తర్వాత తరచుగా గుంటూరు వెళ్ళటం తటస్థపడేదికాదు ఎప్పుడైనా వృత్తి అవసరాలరీత్యా వెళ్ళినా సమయంలేనందున ఆమెను చూడటానికి వీలుపడేదికాదు. ఆమెను చూడటానికి, ఆత్మీయంగా కొంత సమయం గడపటానికీ తగిన వ్యవధి విగ్రాంతి కావాలి. అలాంటీ అవకాశం అభించనందున ఆమెను చూడలేకపోయేవాడిని. నేను తనను చూడకుండ వెళ్ళినట్లు తెలిసినపుడు చాలి

బాధపడేవారు. ఆ తర్వాత తీరుబడిగ వెళ్ళునపుడు, ఆమెకు సమాధానం చెప్పుకొని ఆమె మనసు కుదుటపరచవలసి వచ్చేది. ఆమెకు నాపట్ల ఉన్న ఆప్యాయత, వాత్సల్యం అలాంటివి. ఒక పర్యాయం నేను అనారోగ్యానికి వశమై నపుడు ఆమె చాల ఆందోళన చెందారు. తిరిగి నేను సంప్యూర్ణ ఆరోగ్యవంతుడనయ్యానని డాక్టర్లు ధృవీకరించిన పీమ్మటే ఆమె మనస్సు కుదుటబడింది. అప ఎటీవరకు ఆమె పొందిన ఆందోళన చెప్పనలవికానిది. ఇదంతా ఎందుకు నవ్రాస్తున్నానంటే, తనకు దగ్గరయిన వారిపట్ల ఆమె చూపే ఆదరణ, మన్నన అలాంటివని. ఆమె మానవతాదృష్టి ఉన్న ఉత్తమ మహిళ. తుదకు తాను మృత్యుముఖంలో ఉన్నా కూడ నన్ను మరచిపోలేదు. కొన్ని గంటలుగా మాట్లాడలేని స్థితిలో ఉండిపోయారు. ఆమె అమ్మాయిని చూచి ఎంతో (ప్రయత సంతో వా రాకను గూర్చి “వాన్న+ాాాా నాన్నా అనటం ఇప్పటికీ వా స్మృతిపథం నుంచి తొలగిపోలేదు. ఆమెకు నాపట్లు ఉన్న సోదర్యప్రేమను గూర్చి ఎన్నని వ్రాయగలను? మౌ సోదరసోదరీ బాంధవ్యం జనవాంతర సంబంధమేమో! చెప్పటానికి మాటలు చాలవు. లే క శ ల... శ! త హై [న వ అ శా. .

సొజన్యశీలి మా డాక్రరమ్మగారు = గుంటుపల్లి నాగేశ్వరరావు (జస్ట్రాయ్ముగారి ఆన్ప(తిలో వుట్టి వారిని నిశితంగా గమనించిన ఆత్మీయుడు

నేను వారి ఆస్పత్రిలో పుట్టినా 1962వ సంవత్సరంలో మా తాతగారికి “యాంప్యుటేషనొ చేసినప్పుడే నాకు వారితో పరిచయం. అప్పటి నుండి ఇప్పటి వరకు డాక్తరుగారి కుటుంబం నాపై కురిపిస్తున్న అవ్యాజమైన (ప్రేమకు సర్వదా సర్యధా కృతజ్ఞాడ్ని. మొదట్లో నా పరిచయం డొక్టరుగారికే పరిమితంగా ఉండేది. డాక్షరమ్మగారు గమనిస్తూ ఉండేవారు. బవాశా చిన స్నపిల్లవాడీననే భావం కావచ్చు. డాక్టరుగారిలాగా అన్ని వయసుల వారితో కలసిపోవటం అందరికీ సాధ్యం కాదు గదా! నేను చదువుకునే రోజుల్లో కొంచెం ఆవేశంగా కూడా ఉండేవాడ్ని. జై ఆంధ్ర ఉద్యమంలో నేను తిరుగుతూ ఉంటే కొంచెం కోపంగానే చూచేవారు. *' అంత మాత్రాన నాకు ఆ కుటుంబంతో సాన్నిహిత్యానికి ఏ మాత్రం అవరోధం ఏర్పడలేదు. ఆ తరువాత నేను లెక్చరర్‌గా జె.కె.సిలో చేరాక, డాక్టరుగారు ఎన్నికల్లో పోటీ చేసినప్పటి నుండి డాక్టరమ్మగారు కూడా నన్ను ఎంతో ఆత్మీయంగా చూచేవారు. ఆమెతో నాకున్న ఆనుబంధాన్ని పురస్కరించుకొని నా అభి[ప్రాయాన్ని క్లుప్తంగా వివరిస్తాను.

మితభాషి $ ఆమె ఎంత మృదుభాషో అంత మితభాషి ఎంత యిష్టమున్న వారితోనైనా తక్కువగా మాట్లాడటమే ఆమె కిష్టం. అలాగే మితంగా మౌటాడేవారన్నా, మితంగా ప్రవర్తించే వారన్నా ఆమె కభిమానం. ఇంటికి వచ్చే అందరితో మాటొడటం మర్యాదగా భావించేవారు. కాని 'సోదిగా మాటాడేవారిని సాధ్యమయినంతవరకు పట్టించుకొనేవారుగాదు.

నిరాడంబరురొాలు ః ఆమెకు నిరాడంబరతంటే ఎంతో యిష్టం. ఎన్నోసార్లు నాతో “ఉంటావికి, తింటానికి నక్రమంగా జరిగితే చాలు, అంతకంటే ఏం కావాలి !” అని అనేవారు. ఎప్పుడూ నిర్మలంగా నవ్వుతూ ఉండి ఎదుటివారిని సహృదయంతో ఆదరించటం ఆమె ప్రత్యేకత. బీదవార్షినైవా శుభ్రంగా ఉండమని కోరేవారు. ఆస్పత్రి వాతావరణం, పరిసరాలు శుభ్రంగా ఉండాలని కోరేవారు. అది కొంతమందికి తెలియకపోయినా, యిష్టం లేకపోయినా మందలించేవారు.

"సేవాతత్పరత ః ఉిక్టరుగా ఆమె సేవాతత్పరత అనితరసాధ్యం. ఆమె తన రోగుల పట్ల చూపే శ్రద్ధను ఎన్నోసార్లు కళ్లారా చూచాను. రాజీవ్‌గొంధీ

మరణించిన రోజుమా "స్నేహితుడి భార్య ఆస్వతిలో ఉంట బయటకు వెళ్లలేక, లోపల ఉండలేక పేషెంటు ఏమయిందోనని పడ్డ బాధ మూర్తీభవించిన మానవత్వాన్ని స్ఫురింపజేసింది. ఆమె బాల్వాడీ నిర్వవాణ ఎంతో (క్రమశిక్షణతో కూడుకుని ఉండేది. ఏ వూళ్లోసైనా వస్తువులు సక్రమంగా పంపిణీ జరుగుతున సవా లేదా అని తపన పడేవారు. నాగార్జున యూనివర్శిటీ ప్రక్కన ఉన్న “లిటిల్‌ సిస్టర్స్‌ ఆఫ్‌ ది పూరొను చూచి ఆ సంస్థ చేస్తున్న సేవల్ని అభినందించి ఎంత సంతోషించారో! అట్లాగే “నిర్మల్‌ వృదయ్‌”లో మదర్‌ థెరిసా సంస్థ వారు చేస్తున్న సేవలన్నా ఎంతో ఇష్టపడేవారు. మానవసేవ చేయటానికి రాజకీయాలు సరియైన వేదిక గాదని ఆమె దృఢ విశ్వాసం.

ఆడవడుచుగా । ఆడపడుచుగా ఆమె సోదరులను, సోదరుల పిల్లలను (ప్రేమించిన తీరు ఎంతో మందికి ఆదర్శప్రాయం. నాగపూర్‌లో పెదవర్మగారికి కొంచెం సుస్తీ చేసినా ఎంత ఆవేదన పడేవారో నేను ప్రత్యక్తంగా చూచాను. చిన్నాపై ఆమెకున్న (ప్రేమ వర్ణనాతీతం. వారు నిజంగా ఎంతో అదృష్టవంతులు.

కుటుంబ నిర్వావాకురాలిగా $ డాక్టరుగారు వాఠాత్తుగా ఎంత మందిని తీసుకొచ్చినా, కాఫీలన్నా, భోజనాలన్నా విసుగు లేకుండా నిర్వహించటం అంత తేలికగాదు. ఎప్పుడూ అన్ని వస్తువులు కంటికి నిండుగా ఉంచుకొని ఎవరొచ్చినా లేదనకుండా వడ్డించాలనేది ఆమె అభిమతంగా ఉండేది. వచ్చినవారు పండిత్తులైనా, పామర్శులెనా సంతృప్తిగా భోజనం చేసేటట్టు చూచేవారు.

ఇట్లా ఎన్నో దక్షతలు కలిగి తన భర్తను పిల్లలను, నాలాంటి వారిని ఎంతో 'పేమనురాగాలతో చూచిన ఆమె వాఠాన్మరణం నాకు ఎంతో బాధ కల్లించింది. అయినా తప్పదు గదా ! ఆమెను స్మరించుకొంటూ ఆమె మంచితవాన్ని నెమరు వేసుకొంటూ ఆమె ఆదర్శాలను ఆచరిద్దామని ఈ సంవల్సరీకము సందర్భముగా మరొక్కసారి న్థిర్ణయించుకుంటున్నాను.

దయార్ర వృదయగా £ నా చిన్నతనంలో మా చుట్టుప్రక్కల (గ్రామాలలో డాక్టరమ్మగా రోగుల వద్ద పీడించి డబ్బులు వసూలు చేసేవారనే అపవాదు ప్రబలంగా ఉండేది. అది ఏ మాత్రం నిజంగాదవేది వా అనుభవంలో తెలిసింది. నేనుగాని, మా నాన్నగాని బీదవాళ్లని చెబితే వాళ్లెంత యిచ్చినా తీసుకొనేవారు. రోగికి ఉచితంగా మందులిచ్చిన సందర్భాలు కూడా చాలా ఉండేవి. పనివాళ్లందరినీ ఎంతో ప్రేమగా చూచేవారు. ఆస్పత్రిలో నర్సుగా పనిచేసిన అన్నప్వూర్ణమ్మను తన సాంత సోదరిగా చూచేవారు. వారి దయ్యార్హ వృదయత దగ్గరగా చూచేవాళ్లకు మాత్రమే అర్రమయ్యేది.

క టట కప న క య య గట బంబగాడా. వంలా[ పం (౫7౯౭౫౯8

శగంంింం 296 టంం0గాగాంగ 0146660116 26016 16కి జటు 0090060016 కష(616 [07262096 11006 టా 621198 0261019 625 (0 6161041 620656 02% (0 161008006౬ 106 1021 0016301073 2౯6 00096 6211176 [07 2 ౧2096. 009 426 61౭012 ౧240961176 *1టిం0[2 ౧౧౦5౬

06 దంగాంంట?8 0 016 ౧0౪2064 96 0౯6హ210/ ౧00016 2౯6 909 444 52051066 (లుంలే*6 0700660065 లగరం 2.66 416? 00606 0౯[072 2౪56. 11 19[06(4610590061160460౯00%00(3 ౪611౯0 296 ౪611 04080006 ౧4౧1006 56

కం1076101300%9. ంగిం1(13 ఉంస(01118060420064 100+*/ఆ్వేండ016 140067 0131 లే05 081౧01 6 రేగురయ్యేలా.

9౪290 00య0ఏలం గ2 గుణ గం] 11 90060/ 2౧6 ౪10 క6300121% అళ(డంగ౧0[00౧౯1412 [071 06౧11655 2064 ౪01456, 000 ౪610206 19 6 ౯09౪11 056026౪011. 2061190006 0066%06447 5001607476 భం 00౧5600ల౧0600016 ౪|| ౪15 (16 రయ60య3 0060600 60గ్రై6019 *౧ల023 616 *౪ట10ల్యూ 19 61651001 060౮౩6౪ ౧౩1౧66 2౧6 ౧0౧6 ౪౦గ 0% ౧౧290

5.)120౯26440502 26 €16 1560౯1000౪/1ంత06416 36 ౧626011 (9౧66 (0౧10096 1౧6 (6424011666 1౧10 6 య1)లాభగ్వి గాంయే!081 ౧0౪16౬ 5106 2150 146 06౧0౦౪౫266 (0 0722) కం ౧య910గ3 928 య2హండే ౧6 900య00/ 290౧64 గంగి

516 ౪25 0౧6౦! 016 0100665 1 2ల 0౪: ౧౭౧ (0 01426 06 ౯41101 అడేషంయకంగ 11 ౧16 900007 ౪006 అంగాల అయషయషగం[ ౪25 00౧5166164 (0 06 (0000౯290 06గస10/. సిశీం?00*7ల 11౪23 ఇగం౦గ౧760గ0%21 [00056609౧2 ౧గ- ౪266౧05108 ౧0౧౬ ఏంట8క 2110032010 5664106 ౪15 8210108 ౧౦౧౪14౧6 06 ౧౦౧౦౧౦౦౬౦౧ "౧౪6108 ౧0౧౧6 ౪25 ౧౦౬50 004138 సంం1082 మటల 10 06 సీం108ఓ 0006 ౪15 10406 (0 06 *ల/ ౯001060460 0౯? 0౧6 1690౧ 0231 46 గ26లట, 1104602146 2౧6 000? గంగు 6 ౪801466 ౪900 €%6 11616 (23౯6 10౯ 53%102600. 10006406 065801 0౯ )220364420%104 ౧060౧070 ౧౦౯? (6014౯

౦గా10410000004065 40౪71006 ఘటూండ60016016ల6 0416215010 115612 96054 01 1౫౬౭౧6 1 (6 1063 0460064401 ౯బ467ఆ. 506 61411౪10 భా! 060౫6౪- ౧7౭౧౧6 256 ౧౮౩2006౬

౯13401262002 00116౪66 1056100610. 526 లేంండే ౧౫౪009 క4! ౧౦౪)6 ౧60 యింం!769. 5106 రే14 ౧౦01౧416 లలూ16. 506 ౪29 *లా? య005%7 అ6 141008 కలరేం 2064 00121006 [105] 10 లు 611 6 అడ.

0 3ష/2073640004 565 25 2౧ ఆ4౫౧016 0 ౫౪1600 1 9621ల? న0006౯6లాడ1గ్యింటిరల ౧6 105 206 గఇగ్గాంంలు] ౧౧౧౬580048 40౫ ంలే (606 ౪010206 00 211 200406. 1160౯ 16 18 ౦0౧౯౦౧౮౧౩6 ఇర య0యగా52061 04600%.

న స న వం లకర! ను తన మల నే - శశ? స 1 న (00) వ రాని టన వ టర ఏ! ధిర య ల్‌ నాళం నా మ వ న య సో ల క ప సం లకి ల లు మశ ణీ క నా న స స సు చలు లం వరస పట లంచ న. ఖ్‌, ్స్‌ భత స్మా సజ టి ల్‌ - ల. ల న [ లో కం ఫో ట్ట జ క € య. తపప ౨9 లీ ళీ యట. ల వ జ; గ్‌ లో ఓ అం స ఛా న. | న గ మ. గా ళో నే “క వ టాజీ

1 శక మ” 51584లూ-124 శా నెల ఈ సెట్‌ డయ23 20 (౧౦౫౮6 రాం0%167 ౮ 07 52440204 40. €07 1204077222 45 70760422 4 7౦౧4౯ 0 ౯౫) వల” 5150629124 11766 2 ౪౮౫ 01060676 116 డే ఇంం0గాం115%64 భా! గగ 1గిబ్రై5. 516 00116౪64 1 0[౧650/ 296 2డీ *౦11ల 506 [1000104 ౧౫౫౧౫11763. 0౧2 ౧౫06650౧81 02915, !*౦౫]64 ౧006 ౪గ46! 2౫ 603 04040? ౧౫ 0౧00ల 2064 915167-00-12౪/5 ౦2008 204 50000. సెల” 51906౯-11-122% *అంగండే ల 104 31] [ల116 1 10రేంండే 926 121 సల1160164600006(040 ౧౦, *0ల1(33౧ల ట0 0 [62%2[64 6€౧౫)౦౪118. 526 11400 ౪౦01410 ౧౪ 0700065 2౧6 01? ౧1164709 110. 1 ౪20000 92016 1ల 10౯211 506 6164 [0706712013 190153 ౧ క$9407= సే2ళ

కత క ఆజా లమ టునత రజక మాము 6౧1 (5004 రింజిగ/దా-సా-టట) | ౪20 అలెంంగాండే 3ర0%/ 1000 66 1009 24ల ౧/౧4 గ8్ర6 11984 10685 19604964 010 (0604900161 104046 ౧౪/౨౦] [2గుయ!3రఉ1 ౪01 60౪/2765 గ 0టిల0044, 0౯ 4ట2గగాడ. 106 0ంట8్ర08 041 $06153 ౧౦ ౯౦16 2గ౦గ౧8 15 కొడసరక ౧౧6 7266౯ 526. 80 [026౯ ౪6 ౪] యల €6 004 26 10706 ౧ం00గ66 0006. తీ[0002 ౪/15 2580064 గ0067 (0 ౧౧649 (0 666100 0లయ!తంలగ. ఉం! ిం[01ర3ర6 51069 26 [04016 గా [ల71 66010 ౧0% ౪6౪౯7౭ 21107064 అంండ1 00 లా ంా యిరణల. తీరడగుగాడ ౪35 20 లరండే[గల( 0010౪6 00%00255100 296 9201506. $06౪29 21౪235 ౪౦గేయగం ౧276 4206 [060141 0౯410016. 516 ౪29 0౧6౦ 06 కొ05[1స0డే621164ే 000/51041409 1 1476160౪71. 516 ౪/25 28006 10506335 206 ౪/25 ౪00 ర460య11౯ 01006౯66 06 ₹006౪ఆకే ౪/61 2౧6 భ్ర౪లు గ్రం0డే ౧ంక1 6110. శీ 10408 ౧0016 20౧64 బ్ర౭గిరేగింటిలా 906 19 507ల్వే” ౧5964 0” 81] 0 ౪9 0డీ, తీ(2గా ౧02 ౪/29 21౪/2)/5 (06 ౪060 ౪6 ౧ఆంరేండే [లేం 0౯46౪106 21౪275 లంంటణలైోగ్ర 600611౯ 006176 206 10౯76 66061165. 1141] రల 626 11276100౪0 ఉర2గ0004 1 ఆల కరే ల 980/8 25% ౪06 0౯06 ఇయంగ4 (0 ంగల 1 ౪25 0260140౫ *గిలగి! ౪ల౧04౪/20౫/ [0 డం ౧ గ03(బ్రాజరేటడ600 ౧31 02006 ౧౦౯ (0 4(6గయుడ. 1100064 00000 ౧006106406? 1 04760110) 00104 [007404 (0 16116416 606 ౪6906౧1౧ %1ల ౯౦౦౫ 1 (౧64/1ల౧00౧5 *10లొ గీయండి *ంలీరే 10] ౪9౦0ల 1 5ం[001 2140011606. 1662917 2౧6 0050౫ యూ 0 0220606 106 0౪ గల 2౧6 ౧6౦0]6 య4గ్ర్ర6డే ౧౪6౯ 60౬ తిరంగా రేలు136 [29 162 ౪౦1410 గ0/౪05164 *యంయ! గండ యయ! 6 [1 1/6 ౪511 [0750ల గా158 లా 1076 2064 2కీఆగంగు. 14ళూం 4101 0 పుభ(లా)4201264 గ 4902%6ే 29641 *గ] [0౯6౯ 6౬ ల మలుంగి/ 21176 101౯162503. 1 0౯2౪ (0 604 [0 0౪7? ఉగ2గగ49 504110 ౯6111 ౧6266 296 (0 న గాం ఓ 5ళాల్యాల 10 710608 *నడ 1 [76 1ఆగుండే గంగ లా 2064 16౯ ఫ్‌

మా మేనత్త = చలసాని కిషోర్‌కుమార్‌ వర్మ (మేనల్లుడు. జయవ్రదగాడు తలవెట్టిన కార్య్యకమాలన్నిట కుడీభుజుమై నవాడు)

పుట్టితి చలసాని వంగ డము వన లు దిద్దుకొనగ మెట్టితి కాసరనేనిని ధన్యతగాంచి తరింపగ ఇల్గాలిగ ఇంటి నీవు మలచినావు స్వర్గ్షమ్ముగ బంధుత్వపు ఘనత తాలిపి మావా దిలో మమల నిలిపే ప్రజా పద్యశాలలోని పద్య శ్‌ఫామణిగ వెలుగ "బారులు తీరిన పేదలు నీచే నందిరి సేదలు 'కూర్ములైన, నీ ముందట కులుకును పసికూనలుగ బంధు జనం వేనవేలు తపించెదరు నీ కొర్షకె మధురిమ లొలికెడి మాటలు పరిమళించు పనసతొనలు వీ చల్లని కనుచూపులు కురియును (యేమ వానలు జౌరా! చలసాని వంశ ఆడపడచులెంత ఘనులు అని నిను మెచ్చెను జనాళి నీ కర్చించెను నివాళి “ఒరేయిను పిలుపునకే మకరందము నింపినావు మేనత్తను నిను తలచిన మా మనసులు పులకించును మార్గదర్శకమ్ము లౌచు నిలుచునులే నీ చేతలు నీ సోదర సంతానముపై (ప్రేమకివే మా జోతలు

| మృతు గరీజయ = డా! చలసాని ఉషారాణి! (మేనల్డుడు కిషోటకుమాల్‌ వర్మ భార్య ఉషారాణి. 'ఏివావాం విద్య వాశాయః కాకుండ వబయ(వదగారి (ప్రోత్సావాంతో డన్హారేట్‌ పొందిన ఆంశ్లోవవ్యానకులు, కవయిత్రి.) నీ వామము జయ(ప్రదము నీ వాస్తము ఆభయ(ప్రదము నీ వృదియే అమృత(వ్రాదము ఆర్తి వరణ మమృత (ప్రదము మానవ సేవయె జగతిలా మాధవ సేవనెడి సూక్తి సఫలమాయె నీ సేవలొ సజ్జనులెందరొ నుతింప చెద్యరంగమందు నీదు వృాద్యపేవ "కెవరు సాటి దెన్య జీవితాలు బాపి మాన్యుల మది నిండినావు రోగులను భోగులను చేయు యోగమ్మున జయటప్రద్దపై మహిళా జగతికి దివ్నెవై సన్మానము రలిందుకొాంటివి జిజ్ఞానకు నీసాయము అజ్జాతముగా అందెను విజ్ఞాన జ్యోతులతో (ప్రజ్ఞావంత్సులెరి స్త్రీలు అట్టి నిమ మృతి దోచినదో? మంచి పీఠమేసినదో? సవ్మావింపదలచిప్వామి , తనకడకు రప్పించినాడో?

దివిలో నీ జయపతాక వనెగురవేయ దలచెవేమో దైవము నీకున్నత పద విని ఒపగగ తలచెనేమో దేవిగ నిను దర్శింపగ

ఏ దివి పున్నెము పండెనొ భువిలో గుండెను గుడిగా మలచి కొలిచెద మెల్లరము కొలగమన మెంత వింత! కరకుగ నిను కాటువేసె కఠిమాయలో గడచిపోయె కల వలె ఒక వల్సరము.

4 సడిరం ఆ 5టుంలా (56070442 672౫40%) 0656(0110౪406 ౪0౧69 ౪66 గా౭౧1 [0 007౯౮2) & 146 66146 *00 ఇ7మ6 (166006 [07006 00608 ౧ భజ86యగంగలా. 3 1 ౧0 2కు/ 56196 0641023082 ల]0ర7/004]64 06 16001664 1276159150 206 961.64 ఉఅగంయ6ంగ [07916 152 02౯00006, 123 0661 91౧6 ౧౮ 010) 206 ౪1110 6] 9/4ఆ6. కొటిలం1(1 20 2100002047 ౦09)60676 8200731541 (1% &5 య 23 ంింర 46/1 ఇగం06రేంశే 10౦౪ల 0006 ౪ంగాడ? 10 0ల 040025 *ఆ1065కట&గ6ే ౪౦0701/4:62గ15. 60 0౬0611661౧ 06 ఉలగఆ60%౧062 ౧6౧౫౦౧ గ౦564గ045/-- 61 1౧ ౧0 ౪4౫ (౧౫21146 & గలాం౦గ 10 0676064606 ౧౮6౬10 గుంతంగోక ౧2౧4906 106 ౪6౯6 ౧015011116. &గ౧ 20021531 04 గల౦౧ *గ0006(0241206006 710006 206 8 ౪౦16 ఈ 10౧౦౦౫9౫. 1613 గంగా 09 గం500ం6క76 9211 ౧276 2౧౧7౦20064 & జు600[200%బా 06061! 2116 20049004 206 €6౪0గేరే ఎ||04 డంయం2గ002 ణు. కేంగాడగి5 276 & +ఆ0రేం00/ [0 ం0౧|౧6 కలుంంే/65 (0 2 ౯4002121 కొం], ౧౧౦4562117 కం &6౧0900 ఆహ *మిలయి రాల *ఆల6 (21366, [0౯211015 2664 (6 1గ౯6510[20]16 1116 76206 10 64 ౧లాగఆగళ6 0.16 0011466 1002110/ 2064 1 (06 రంఉ0621169 276 ౧2గ౦౪ 2౧6 04గోంఎడేంయే ౪10 900లం66ంగ 204 1బాంజగంల కిల/1లురే (10ఈ హొకటగాంలగ0 4016. [౪29 5000 2౧ లుగూంయులు! 0121 క బ్రాజాయగుంరటిలారేజాండే 60 0ఆజక0ంం[00గ60641109006 ఈం +హుఆజం[910001160 264 0%3ద్రాఎరంగు 6261109611. 6000062064 ౧106 ౪26 16 గ 4060గ ఏ ేతండ6ంగ రష(10ల ౧176౧6 (౯166 10 హైయ!146 11 [లా 606 ౪018 ర14 లంగ టం (1ం60016 0౪6 6ంహింగ భన 60 10120160౪0 50హి, 01425 009 రగ కల్‌ 6110 12 1401-౪/05మ 0. 4 06-2గ౧1ల 25 [100ల 2౧6 6 $26౧0165000౪/0%ల౫ 23 ొంటిలాంంటం]ం; *గరు లంగ 64టబహం [0౯40 ంరేఉంయ60గ తే 1లా (ంల్ర0 ౧403 ౧౧౪|౦౪91౫ ఇగికాండడిలగ 0 *ంగులా 1౧16 ౯6బ్ర05. 12౧ 286 లి ఇంగాంగ [87664 (0 6౧2౧1 1 ఉల? 51690, 061౪74 016 రగా 11 ₹6211041్ర్ర00గ06 6 ౧౦1608క్యూలా 206 66 ౪010ఆ 12061 0౮2౧ 1000001394 కేల 1 11 9ల౮౦0౦1160 4361339 ఆలాంయే 0౪4 16 9000 ఆయ్యేంం 0[గుం6ం 116 మొర 760ల 006 (౧౪7౦166603 46906 ౪006164 06160౪00 (0౯016600౯౮ 116 లికె 200110౪761 19 లగే? 6౧905066 1౧ 96101 00ం4%గరుగం 115600/ = అ ర 04 ౧2లాసుగి 944౯056 (0 గొండే1021 గం! 206 గ4ర0గు4] ల౦ల]అం6. ₹11 25060115 (00 ౧]210) 5660110 ఉలో౪6209 లట రేం11906000204 141100౧1౧6 కాన61 10 2 15055108 01 1౯ 1బ96? 1౮0౪౫ ౯116. కెంంర16 *గం 27610౪ సల 1462 11 16 660ల1| ఆయం టా 23 కలం తే కత మలల ఉండే క35ర1594 16 06 టంం6 ఇం అ పీలా అగికారళగంగు 2 0౦64 0900461264 6 06 దు[06402 20+?లల! ౪136 కగుర్రుగుగ్య ప సేశ26125. 526 126 లం106251 60 గ౩% €6 గ్యంగ౫ ౦001002%00ఆ260% 07 & ౧౦016 ఆఇం6, 506 2190 ?720౧06కే జడే ౧2౦1664 [0౧ ౧01600 ీటగంంకొ. . కొంది సల 2060౧9 256 0600060416] గ04 0 కంక గం+ళలుల(టఎ 4] 06 శం రేలుఉ్యిం్య్య డట ూంల్వ కి 6 షల.

! 401201101౮ 01 6 0%6 1060౪1౧1 [0౯ *మయ 9[16 19 ౧096661104 _ కడ[506 20౧08466 ల *గ5గ65 2౧ే రేయహ65 [0 548 ౧6 5001660165 *స[గక041 20016003 006 [6900602001 0360019 0౧6 04990109 ఇంగా 39 0కే $0100056 16 యేం505 20036 0506 12011139 ౪29 2 ౧0291601 0౪7516 ౪2310064 కలా, [0౯906 9201506041 గం681100000%/ 296 ౮౩౦౧౩! 2010160గ.

516 ౪25 2012005211560 ల౪౦౧, 600౧66౧౧64 *గ ర ఆలాడిం/ గ 136 సంగా6 గ4101002166 2౧64 62౯9౯ 04౧48అ 601 గయ 6065 10 రంగ0గ561 66 64 &గి0౪లజ04062%66 0690116121150 19 0౧ 10౯ 66 9014621137 104016౧౬ గ౦ 66 వొలిడగరే ౪ంగల0౧౦ంర066 ౪0569, 506 ౪౧11601210 2 ౯00010640౯ 040 6%రల! 91160066 161064 ౧౦07౪ 9461౧8 90315 640 ల ౧౦గాం0011 0528210024 506601. 1064666 506 0707664 (16 441110/ 053 శేం010౯13 16 0697130600.

506 ౪/25 ౧౯౦౪6 ౧060146810 ౨1౧౯౭4 [0[82గ31%, ౧౮౪౮ 1056900601 [లా ?006 2గ6 ౧౧౧౦౯ ౧1164 506 ౧0[64ఆం౬౧4 10 6060007107 616 5106 66౪46 (6 గయ్‌ 10 2 తేలు[0్ర06 91615. 506 కండే (0 ఆగ 91006 0461 ౧౪లా */15 85 09655101 (026100% 030% 961(10 6 ₹ూగ0 01 షగా2౧10/ 296 ౧౦౧650.

516 20600౧౧115064 ౧2౧9 7016 11 ల 16 -- 06 1106116 061 6 2౫016003 ౦6, & డేం016గే 00౧౧]౧౧౧ల 606 *గ6, 2 ₹65001౧51016 ౧౧౦6౦౦౯౯ 2౧౮ 2912002100. 506 ౪9 006 [621106 ౧306, 66౧౦600౧21 ల(01, ఉంంంగంణయ్యూ 520౪1667, 6106136014 0౯6626 6 సగ0౪720100096000లాంగకంయ. ఉగంగ్య 0166౧1200౫ 066 0060౧61 1)0664 066 ౪25 640004 బ్రా2గ1గ0రలా. ౧౮6౪49 2 518 12 16౯ 00056 626106 "6౦4 0016 ౧0606 ఆలాగే లాల 90 16 ౮౪౫64

-లా౭గిరగాంటులం*. 5010౯౧06 2% 2006154 906 ౪23 6౦00,

జు తయయిుుత02, 04 *ల౪ 6006 *గం 10766 ౪5 211 ౪) 46526 200౦6౧ 0౯107౬ తీ 20000 1076 ? 2౫ ౦26౧1076) 06 [1ంయే 00155 ౪10 0 ఉ&1టంంలి [00 6255, ౪76 *ల6 [28 204గ, 101[0%66 ర16 ! ంట01 041 ౪0౯1076001 106 ౪౦౪]64 6 500గల్యాండే 66 ౩166 ఆ 06006౬ 01 ౪61761 ౪0166 50016 90/1 1104 *0!63 తజ! 902) ౧6076 16౯38415. శీ 586 000800 1 00%, 066౧౮౮౦౯ 92311 [0గ్య66211 [460౫0౪ రర 2064 9316. ఉగంళిం 1006000, కలాం 502]] ౧6౪౮6 2౧4 )/04 26 90౯617 ౧115550డే 106 01076 5ళూ జాడ 0014421273642| (56! 67౧2౫4 22466/41ల) 5%?! ఆా కలం! ౧౧46431372362 (67224 2246446 ౫274 4/0 57. (20/27/4242 5 7001ల) సెక్‌ బ్ర2000/ 50[69 164లా9 2౧6 3[06 543/5 10౪4 29 మ గస 206 506 ౪027 11006 అ3గసంల్రక 2గ6 5%613 5211 &గ4 5619 ౪ల/ 16౧రే. 516 5లారం భాగ్యం లజ[రుల ౧01౧011176 166 1 10476 ౧6౪౬ ౭00017 బ్ర౭గి 0002056 506 11765 11 10614. 110276 6064 క0010273010[1ల. కం 2యయేం 1 *గోగరల 0 ₹01291 4090ల 8000110 14870 '89, 28లకే 4. 526 60 1ల 87294 గంగుల 19 66 [010+*గ06 కట గాలా [0116405 *సలగి కం ఛేం1694 ౮.6 204 ౧౦ 40౪04 211 ౧౯ 104 బ్రగ46ంగ 0 500లాభ్రాడగ ఈణ206 ౧621. గౌటే&క! గొల [లా 82 హె తంద్రం[ 9110116414 206 926)) 02[0602006 66 11576 ఇగుంగ౧ 1010ల. 300906 18 లా ంలాండే & $46410 ౧15866 211 ౧6 రంల "60400114 [0106 ఆ జ్రాగాగిలాం-- 50 16 ౮౭౩16౩ 672064గ0065.”

మా నానమ్మ "= కాసరనేవి కృష్ణవర్థన్‌ (కానరనేని వంశోట్దారకుడు, ప్రియమైన మనుమడు

మా నానమ్మ గారు చాలా కష్టపడి పైకొచి, సన వ్యక్తి. ఆవిడ కృష్ణాజిల్లా కలవపాముల గ్రామంలో జన్మించారు. మా నానమ్మ ఆ రోజుల్లోనే సగ 264725 వెళ్ళి అక్కడ ఉండి 1466416476 చదివారు. వివాహానంతరం గుంటూరులోనే (ప్వ్టీసు పెట్టి ఒక ైద్యురాలుగా గుంటూరు పట్టణానికి ఎంతో సేవ నందించారు.

మా నానమ్మగారు చనిపోయి. అప్పుడే సంవత్సరం అయిందంటే నమ్మలేకుండా ఉన్నాను. అవిడ లేని లోటు ఎవరు తీర్చలేరు. ఆవిడ చనిపోయినపుడు పేపర్లో వచ్చిన సంతాప ప్రకటనలు చూసి ఆవిడ చనిపోతే స్పందించే వారు ఇంతమందా అని ఆశ్చర్యపోయాను.

ఆవిడకు 60 సంవత్సరాలు నిండినా అమే ఇంటి పనులు కానీ, హాస్పటల్‌ పనులు కానీ. అన్నీ ఆవిడే చేసేవారు. ఆవిడ ఒక వైద్యురాలేకాదు. సాహితీవేత్త కూడా. బహుశ ఆవిడకు కవితల మీద, సాహిత్యం మీద ప్రీతి ఆమె తండ్రి గారి పెంపకం వలన వచి గ్‌ ఉండవచు +

ఆవిడ తల్లిదండ్రులు చనిపోయినప్పటి నుంచి ఆవిడ మానసికంగా ఎంతో కృశించిపోయారు. చివరకు ఆవిడ అన సయ్య గారు కూడా పోవడంతో మానసికంగా బాగా కృశించిపోయారు. అంత బాధలో ఉన్నప్పటికీ ఆవిడ అమ్మ (ప్రేమ ఎటువంటిదంటి ఆవిడకు బాగాలేదని . తెలియగానే హైదరాబాదు నుంచి అత్తయ్య 17 పొద్దున వచ్చింది. ఆ రోజు అత్తయ్య పుట్టిన రోజు. అంత బాధలో ఉన్నప్పటికి ఆవిడ కూతురు పుట్టిన రోజుకు అది వండండి, ఇది వండండి అని వంటవాడ్ని పిలిచి స్వయంగా చెప్పారు. అంత గౌప ్బ మాతృమూర్తి _ఎద్యురాలు ఈ నాడు మనకు లేరు. అది మనకు చాలా దురదృష్టం. ఇంకా మా నానమ్మ గురించి వరించాలంటే మాటలు నాదగ్గర లేవు.

మా అక్కయ్య = చలసావి వెంకటకృష్ణ వర్మ

(అనుంగు తమ్ముడు) మా కంటి దివ్య వెలుగు మరి లేదంట బాధ కలుగు నామ స్మరణముతో తిరుగు కంట నీరు, సుడులు సుడులు కడు ధనికుడిని నేను దుఃఇపు నిదిలో కన్నీరు ఎంత కార్చిన ఏకాంత నిశీధిలో తిరిగి ఊరుచు నుండును ఎంత విధీ? స్థిత ప్రజ్ఞుడను కాకపోతినయో |! వాతవిదీ |! ఉు కా. నీరు (తాగిన దావాము తీరును కదా? కనీ రు తాగిన దుఃఖము తీరునేమో ? ఏడ్చుట ఆడవారి జన్మవాక్కట కదా ! +" చెమర్చుట మగవాడికి దెవమేల కల్షించెనో | “గుండె గౌెంతుకలోన కొట్టాడుతాంది' నండూరి- బాధ అనుభవమై నది “ఒక్కసారి నన్ను విడిచినంత వెక్కివెక్కి రోదింతు' కృష్ణశాస్త్రి శోకం కడు వాంఛనీయమై నది

మా అమ్మమ్మ = పాతూరి భామతేజ (ముద్దుల మనుమడు? మా అమ్మమ్మ ముగ్గరమ్మలమ్మ ఇంట్లోవాళ్ళకి చిట్టెమ్మ నా అన్న వాళ్ళకి పెద్దమ్మ మా బంగారు తల్లి సంతావ సౌభాగ్య కల్పవల్లి సుగుణ సౌరభాల మళ్లి తెలుగు వాయకుల ముద్దు చెల్లి గుంటూరులో పెద్ద డాక్టరమ్మ మంచి పనులకు సుగుణాలమ్మ అడిగిన వాళ్ళకి లేదనని అన్నపూర్ణమ్మ కాసరనాయని ఇంట చలసాని బంగారు బొమ్మ ఈ విజయదశమి !,.. నీ సంకల్చ కలిమి నీ ఆలోచనల చెలిమి నీ నద్గుణమేలిమి మా కలల బలిమి! టల షు త ఆ వము మము లన! | 22202 (67274 244/౯ కశ? బాజగియేగ& 15 లా/ 8004 ౪0గ4౧. 506 ౯626 6౪ల ౦౧6 6౦4211. గులు [000640 6౪౧0? [07 ౫/ 10%6ష్రం 906 ౪ంంరే 10 6011 04౯౧౦౦1 (0 000% యియల [0౯)1/2. 5161075 ₹ల)/ య సలా ్ర10649003 2౧6 భ౭6ే యడజం్ర010బ0. | 10 మ బ్రా2ంరేణ "లా వరయ. 506 ౪96 10 ఆ|| ౧6 ౪0 (౪166 2 50౧6 206 562% 1076 0౯141401067. 1 రంగి టింం గుం 200ష(00/ భ్రాజంరేగు&ి జ! 6161 క0604 కయ్‌ సలం గక కలా. 11000* కడ 906 19 (006, 101081 40 రం0% 26 ౪0గెరగ్య ఆల ఉంలం 6150164. 1201 ₹6౧౧)౪రయే0/ 1002764 భ్రా౭గరగాంటాం? 1061ల 110 ౧2006 13 2150]392013644. క261 46౯06 23 బ౭2€43 [09 బ్రగిరయేణ&.

మా అత్తగారు . = డా! నరేశ్‌ డా! నుబా సరావు డొ! విమ్ణుప్రియరావు (ముద్గరల్డుళ్ళు (ప్రాణదాత కరపు [ప్రాపకమ్మును చెంది కాంతినొందె పసిడి కంకణములు ఆతిశయములు లేని అతివతో చెలిమిచే పనను జూపె సరిగయంచు చీర నీతి నియమబద్ద నిశ్చయ గరిమలో కట్టుబడె నిడుద కుంతలములు కాల మించుక్ష్వైన కారాదు వృధయంచు "హెచ్చరించును చేతి కాలసూచి షేటి మనసుకు దీటగు మేని మిసిమి కరుణ చిందించు కాటుక కనుల కాంతి మధురహాసము తారాడు యధరకక్తి తేజ పుంజమౌ ఫాలాన తిలక రేఖ (భ్రమర కీటక వ్యాయంబు పగిది జేసి మాకు జామాతలకు నీదు మమత పంచి కన్నసుతులకు మిన్నగా కరపే బుద్ది మలచివావుగ మమ్ముల మాన్యులుగను

• 1011121 ఆ పక మంగ 2 3111 ౯ ౮1 లె11 ౯ 94 52111 న. "కి గడ [6౪లా 5665 211 020016 గంటలా స39 06౧ 60 ౧10 611169 (00116460 1600ల 100౪ 923606 9065 10 - 1/౨. [ం*ల1.

౪660 ౧018460106 06106 [664 0 0౮ గొంగ్కలా ౪000 ౪6 ౪౮౪ 166 యఫర!00, 1154య1008 10 [గగ $40గ63 - కొం (రేలు గాలు౦ంగలం 0610000066 *గటి “రటాం200002'(యాభ్రాజగడేగంటులా) 20644 02103,047006510. 3800ల 2060600216 (07650166 ౪25 21౪/23/5 08103016 6౪61 ౪16 9[6 ౪/25 2౪/23/4106 ౧090161. [425 0౯ యటరే?ల *010 1464 168006 [00106 05 0698 0640 07 1ల 95000108 2069. 1015 2 ౧4గ౮ ౦[0గ66 10 ఇం ౪060 06౯యి16?61 920/ €231 కొట 1076 6౮ 076 9200061076 [ం0%0 ౧470౧6.

0౬? భ్రాంషగిడే గంటలా, 506 ౧01259220002 (2గుగుగుడ) ౪25 ౧౧౦౯6 క202 గ౦టిం100లా. [6౪25 16751546, క1ంగరం0గ౧గర20(2216 క్రై16625 ౪/6]. 516౪39 0౪0119 గల౫౦౧ ౪10 ౪100 04౯106అఇాంంబ]16ే 50276 1ల ౪౦గ1ట &గి6ే 50గ0౪/5. 16? 14300 1ల4 006 70164 1) ఏలా 164 ౪0 ౧00౪14 0౧1 03114119 06 11064 00060౪3 (౮9౧3 413)

0౦౦౬91%, ఉంగి! రయ, ౪83 6౯౮౫) 1066 1౮ ౦౪ ర4ఎంర్రై(61 [0౯21008 కంల డేటంగగ్య యి164%004 ౪6 616 1౧07621196 ౧36906 ౪/23 106యఆరే ౧0(౦౬౯౦౪గ 51500. ల 10086422౪0 11069 206 061610]1ట5గ6530[64001013 14510476 066% "062110 07210108 0106౯ ౧౧౦గలో5 ల౧౦టంగ౧11 ౯666౧/ఆ. శీక02104'5 ౧0౪36610 ౧౧6 1266 0 1060౧72016 66201 */25 (6౫2౧4316 అంం62117 11 5006 0౧6 50 ౪౦4౧8. 50116540 0261౪25 041౯0౫26౧6 హల ట6గ06 ౪1100 గాడరయ6ం ౧650); 16% 0౦00ల 9207 అజ! 10425 4ఉంగిడ'5 0గంక0ంటగ *010 ౫౦౧66400 01ల ట్‌ 16. 00/౧2 21109 గై

౯౫౦1ల ౧164 ర150076. *03000111ల ౧౧031 ౪23 ౧0౯1076 ౧0౧6 రయైై0ం6ం00[0౯9006676 ౪10) ఏల 0676౪29 ౧౮౪౯౭౯౭౧ 56౯16 060౪6౬౫ 6౯ ఉంతే రంగం లా 4%076444బ్రటకాహా 410 [ల[0టు6. 5600౪164 ఇగ౧రేలంటగడే లలయ![?9 0౪కంంగ 206 ల(ంంటగంగు; 206 21౪175 0006400604 సంగం ౪16 ఇ6 6180107206 0గుజ00ం6ల. 0, కలం ౪66 5806 2౧6 4గ్రాగిల06 - 040 కలల 21౪20 *గర లా గంటలం౯ సలా ఉంటం. 110 [ల గంటలా ఆసలు 506 161504 [ల 10 76360౯ 10 అలాయం6 గురేలుం6 1 ఏలా యఎగ6 506 2౯8466 +లులాక/ 2౧౮ (016 ౪30 సలు సలా యషట్రిగ!అ3 6166 (0 500 1౯ గంగ రేం0112606 9600071064 హ 66 0016 ర2౪౧9 0'50%021 గాంగ 0% 2గలరగి8 డరం17ల/ 456 1116 ౧145105801 66016 1104910, 906 భరణ 064

క! 1906510౪60 20 0020 *76210ట5, ౪6౦౦౬6 [౧06400ల1046 మ! లా 118,916 060౧1) (0364 $1ఆర11)/ (01620 016 80215 906 126 9610115 9614 04 1160 561766 10 1176 ఇ0 (00౪4ల 6౦16 లరుల116003 01 గలా.

506 ౪/15 6టం€ 10600ల064601411 2౮16. 1906 ౪19 00౧71%004ే 021 5001600819 ౯1814 506 ౪6౧(2%ఆడే జ 0166211 ౦0౦౦4005. గలా 06646303 06 10౯2760265 2౧6 6166107006, 906 6గ౦ంగంంయే (౧6'౧00౧%0౦0౧16' 2.109 0454, తేజ0166 ౪020060016 93164. 526 69, [1511064 ౧౮ ౬000901166 10006 +*00/ ఆగడే. 600౧169116 02610729 ౩8250 0060౪5960గ, 2౧6 50%6౪౧| 206 (064 ౧౦౯ 51రేరేంగ 6160156 602౪ల ళ్రైగ్వి [006635. కళ[61000౪ (14136 906%0102గ164 0౬1 గలా డేంరంక [00౪/2765 1ల ౧180606 306 06 0/006 ౪౧౦ ౪49 0000391016 1070ల రం00గ1%184 డేంం10% 9%16 ౪౦౪16 13760661 ౪౮ ౪౧౧4000 15 10%౧| 23 506 11౪ంే. 1౧0306 516616 [0606116761 '070000165' (301 1061౪76006 [0 1ం0గా[35 0౯016 2606 0౧ 6 2౧౧1763263 0[%107 ౧41006 రేయ6

&&ీ5 10 16౯ రం101- 5018 ౪/45 4 585- 14405 ౪014140౫ 4కి 0 52 0110845507 1400980 084706. ౪76౧ [0% ౧౦౦౦16106౪ 200౪11౮ 66 5.2.0 [0110 40216౯0౫ ౦49676 &|6 ౧౪౮ రేం010౧. [ం౯1408 [0006006096 2గిడే 01006625 21011)/515 ౪/66 $0910014%8 60౬5 2046 ౪౦౧60104 [0౪ 5106 ౪/13 20161096 ౧౧౪76*౧6106[00౧౮6౧, 16121006 *౪౦గస 06 109014] 35 906616. £*ల ఈం 506 ర6౪7010004 76౧9108 [9౧ల౧౫0౦6ం!26 0౧16 5001000067 92 ౪6 ౪66 0659016 002[506 ౪0౪16] 9౯౧76 6౪6౧౦౧౮ 1౦౪౯ 1౪/29 0౧1 1౮ ౪111 ౧౦౪౯ అయయ 996006 ౧0600] 5[60001496641106య]6/00 [0౯06145606 1005 516 76211506 €12[506 ౪౧|| 06 ౧౦౧1064 10 116 66 ఆల 14 506 ౧607౯66, 906 ౪1164 ౧లం61[00 64400.

5016061166 1౧ ౯011868100 0౧10? 15031 బ1డేఎ006. శ!00ళబై1 506 ఈే16 '౧౦౦౫' ౧0౪ 2౧౮ (గ, 5[6 4651104 6406164015 2౧6 ౧౧1215 ౪౮6 ౦౧౫ 57౧00110 &౧6 16 ౧62% 0[00%062062688 0౧౯5 ణ1౧6. 5[16 ౧౮౪౯ 0011గ)ంఢే 06౯ 0180౧5 0౯ 1౯౧౦౪4 16౯ 1110) ౦౧ 2౦౫ ౦ 66 8గాట/ గుంగ0ంగ. 1107 66006 1601 ౪23 136 4 1ట్రలగరయ4ఎ%/ 41637 00/06 ౪0100 8|| 001 06 ౪16000 2105 *౦ం౪)రే *లర4 (0 1160? ౧౦౧౦౪814 2 206.

5126౪352 కం60001015610 6900096 46916 (౯౦26064 2౧6 060880౪0 1లా5౦గ5 2561 62468140౮3 0౧ 4” ౦౦641 [00600౪1100 13 90౧60106 21160 100౪౯ 166౪1101 66గ౦ం[లు్య్యూ[[లంగే 8౧116. 1006 1గ 00506 200౫ 65006089 0|| ౪9,1౪25 ౦౧|౫ 5౦ €డ| ౪6 రేం గ౧ం[ం00516 ఇగ౧రేం? 250 గ౧(0% 256 ౧16౦191151 ౪ గ౭గ౦౪-౧౫16064 ౧6౦౧]

. 0016251 ౪9 ఇ021 506 1ల( ౪5 210 ౧6౯66200. 0౪౯1౧06౧66! 11౪2162016 - 516 ౬276 ౪౩ 6రేంండ601%, 1౧డం616460౧66 0901514 8176061 8006 20076 2111ల౮201641%001076 0౦౧]? ౯౮6119 6042(౪6006164 ౧0౯౮౪౪౦౫ [౯91646 25 గలం 85 ౪/6 ౪2౧6664 10 ఈ 2౧6 19 ౧౧౪౦1 29 50610664 13 [0 06- 0001696006 500121 ౧౦౧౧౫౩ ౪10 516 7600000106.

11/6 126 06 ౧౯౪౧1౮౮6 ౦ బ్రాం ౪0 హా 46 గసడంల0ర?000412016 గం0016- ౧ ౫౦టలా ఓ0లా బ2౧6ే ౧47600౧5 2౧6 ఉంగ21ర2. [3 ర1%011[001 23౦౧610 ౧౧69676 ౪060 90 1 1అగా5ంటటగా2గ1 0, య4గర, 2గ1ఆ01110 2564 8803000160. 94006 6౦03 206 2బంగరం ల 1276 0041023604 11౪3 26 రంం01/ 200694.

" 12గా 5076101380 *4041] ౪6 60016 ౪101264 0660106046 *గ 6 కలగ 0 ఉం 450514 రేంం2ర6ేఆ.

16010 529 13 ౪010160ఆగండ)/- (2(౪627607066 (0 661000౪7 23

లాయలిర?లా.

మా ఊరు ఒక చక్కని ఊరు. మరీ పెద్దదీకాదు చిన్నదీకాదు. ఊరికి ఒక చివర పెద్ద పంట కాలువ. రెండవ చివర పెద్ద చెరువు. చెరువు చుట్టూ పెద్ద పెద్ద చెట్లూ - మంచి పూలతో, కాయలతో నిండి వుంటాయి. చెట్లు క్రింద నీడ ఎంతో హాయిగా వుంటుంది. చాలమంది పెద్దలు, పిన్నలు కూడ పగలంతా చెట్ల క్రీందచే కొలక్షేపంచేస్తూ వుంటారు. గొడ్డుకాసే పిల్లలంతా ఆ చెరువులో ఆడుకుంటూ వుంటారు. కలువలు తొమర్హు పూలతో చెరువు ఎంతో అందంగా వుంటుంది. మధ్య మధ్య కొంగలు, బాతులు శబ్దంచేస్తూ తిరుగుతూ వుంటాయి. ఊరి మధ్య నుండి మంచి రోడ్డు వుంది. రోడ్డుకు రెండు ప్రక్కలా ఊరు, ఇళ్ళు, చెట్లు వుంటాయి. ఊరికి నడిబొడ్డులో రోడ్డు ప్రక్కన రెండు దేవాలయాలుంటాయి. ఒకటి శివాలయం, రెండోది రామాలయం. ఊరందరికి దేవాలయాల మీద భక్తి ఎక్కువ. పంవత్సరము పొడవునా భజనలు, పూజా పునస్కారాలు జరుగుతూనే వుండేవి. (గ్రామానికి కావలసిన వసతులన్నీ వున్నాయి. అప్పటికింకా £160616/ లేదు. (డాక్టరమ్మగారి స్వీయ రాతల నుండి) షేక్‌ (పియర్‌ మాతృగ డపె హా. మే 20వ తేదీ ఇంగ్లాండు చేరాను. హీత్రో 21000నుండి బయటికి వచే [| సమయానికి 4 గం! లయింది. ఎండ బాగా వున్నట్టు కనబడుతోంది. కాని చర్లిటి గాలిని తట్టుకోలేకపోయాను. కారులో ఎక్కిన తర్వాత సుఖింగానే వుంది. హీల్రో నుండి 00416 కి వళ్ళే [180౪420 ప్రక్కన ఎంతో[3)65గ0 గా పెద్దపెద్ద చెట్టు బారులు తీర్చి త్రోవ పొడవునా కన్పిస్తాయి. ప్రక్క పాలాలంతా ౪6110* ఆగ్గాం! పరచినట్టు వుంది. చక్కని పసుపు పాన్పులా వుంది. మధ్యమధ్య 8౭౯౭౧ ఆగదు అనేక రకాల పూలు గుత్తులు గుత్తులుగా విరబూసి వున్నాయి. (ప్రకృతి వంక చూస్తుంటే వళ్ళు పరవశమై నట్టుంది. ఎంతో ఆహ్హాదకరంగా వుంది ఇంటికి చేరీవరకు. పెద్దపెద్ద 06483 చూస్తుంటే మనదేశంలో ఒక్కటై వా ఎందుకీలా కట్టరు ? అనిపించింది. రోడ్ల మీద గతుకుడు లేదు. బారులు తీరి శరవేగంతో కారులు పరుగెత్తుతూ వున్నాయి. ఎవర్మిలెనులో వాళ్ళు వెళ్తూ వుంటారు. "రెండు రోజుల తర్వాత 4౦? చూడ్డాని కెళ్ళాం. మనుష్యులు వున దానిలో గేం0% గా 403 చేసికుంటారు. చాల 638 గా వుంటారు. వాళ్ళు నడుస్తూ వుంటేనే చాల 20176గా కనపడుతుంది. 5%003 అన్నీ కలిపి, ఒక ౧౦౧౫1౫ లాగొ

ఉంటాయి. ఒకచోటవే నీవే వస్తువు కావాలన్నా దొరుకుతాయి. 5%1009 అనీ [్న గీ.6. మనము (1౪ ఆంతా తిరుగవలసిన బాధ ఉండదు. తినడానికి అల్పాహారాలు, ౧0014౮ అన్నీ దొరుకుతాయి. విగ్రాంతికి, మనస్సు ఆహ్లాదంగా వుండడానికి, చక్కగా కూర్చోడానికి, 36203 2౯౩౧66 చేసి వుంటాయి. ెంజ౪లా చక్కగా అమర్చబడి వుంటాయి. కొన్నిచోట్ల [0412103 వుంటాయి. విచోదానికి కొంతమంది పాటలు పాడుతూ వుంటారు. పఏిల్లిలు ఆడుకోడానికి కావలసిన పరికరాలుంటాయి. తిన్నవి పారవేయడానికి 11%ల౩ ప్రతిచోటా అందుబాటులో వుంటాయి. ఏ చోటకు వెళ్ళినా 1066 వుంటాయి... ఇండియాలోలాగ భయంకరముగా గాక చాల శుభ్రముగా [01166 వుంటాయి. ముసలివాళ్ళకు ప్రత్యేక వసతులుంటాయి ఎక్కడికి వెళ్ళినా. (ప్రతిచోటా చాల శుభ్రముగాను, ౧641గాను వుంటుంది.

తరువాత 5624014 అనే ప్రదేశానికి వెళ్ళాము కారులోనే. 56260౯6 అనగానే 5026606288 మహాకవి గుర్తుకొస్తాడు £001ప1110010176 తో సందింధము ఉన్నవాళ్ళకు. ఈ మహాకవి పుట్టిన స్టలం ఆయన ఇల్టు, వస్తువులు అన్నీ భద్రముగా 766౯౪76 చేసారు. ఇల్టు మామూలుగా చెక్కలలో కట్టిన ఇల్లు. 6౦౧41751 .ఏర్చడి ఆ స్థలాన్ని పవిత్ర యాత్రాస్థలంగా తయారుచేసారు. ప్రతిచిన్న వస్తువును పదిలంగా ఇంటిలో, ఏ చోట ఏ పరికరం ఉండాలో అవి అట్లాగే అమర్చి వుంటాయి. జనసమూవాము ఒక, వరుపలో నిలబడి, (క్రమబద్దంగా చూడడానికి వెళ్తారు. ఏ వస్తువును ఎవ్వరూ తాకరు. 6౪1646 చెప్పేనది వింటారు. ఆ మహాకవి మామూలు కుటుంబములో పుట్టి చాల ఉన్నతస్టాయికి పెరిగాడు. ౧0౫౧౦౪౧4 లో ఒక పెద్ద చెట్టు ఎండీ విరిగిపోయిన దానిని కూడ పదిలపరచారు. ఆయన ఆ చెట్టు (క్రింద కూర్చుని (చాసుకునేవారట. చుట్టూ చక్కని పూలలోట వుంటుంది. ఒక చక్కని తీరే![0గగు కట్టారు. [0041 7064౯6 వుంది. దానిలో 5121600026 0320౧25 (125) వేస్తూ వుంటారు. 512105062౯ 01%/5 లోని ఉ౯09563 అన్నీ చక్కగా అమర్చి వుంటాయి. 1/2 1౯ 125 వేయడానికి ఒక 116266 వేరుగా వుంది. *౪1య0గ4%06గ04ేలో రాచరికం ఎలా వుండేది, చిన్నచిన్న 5[2100500272 61120025 చాల అద్బుతంగా చూపెడతారు. 54210౧ లోవే 4౪0% ౧76౯ ప్రవహిస్తుంది. ఇంటి సమీపంలోనే ఒక 1216వుంది. జనమంతా 1216లోను, గల మీద 004! లో విహారయా(త్రకు వెళ్తారు. అక్కడే పెద్ద పార్కు వుంది. అందరు చల్లని ప్రదేశంలో, పూలతోటల్లో విగ్రాంతి తీసికొంటారు.. నాకు తిరుపతి తీరయాత్రలాగా అనిపించింది. 5121460622 1162670, ల ల౧0ట అన్నిరూల వస్తువులు అమ్ముతూ వుంటారు. 5121౯90622 013 చూడాలంటే ఒక వారము రోజులు ముందే 001% చేసుకోవాలి.

(డాక్టరమ్మగారి యు.కె. అనుభవాల దొంతర నుండి)

నా ఆర్హాంగి ళా = డా! సదాశివరావు

“సీపెండ్లాము ఎక్కడుందో? పుట్టిందో? పుట్టలేదో ? పుట్టేవుంటుందిలో అవేది మా అమ్మమ్మ అప్పుడప్పుడు. ఆరోజుల్లో ఆడపిల్లలకు మగపిల్లవాండ్రకు చిన్నవయసులో పెండ్లిండ్లు జరిగేవి ఆయినా మా అమ్మమ్మ వా పెండ్లి విషయం ఏ నాడు ప్రస్తావించలేదు. నేను 12/6౧౫661216 లో వున్నప్పుడు మరణించింది. మరణించే ముందు మా తాతతో, నా చదువును గురించి - నీ వద్ద డబ్బున్నంతవరకు చదివించమని చెప్పిందిగాని - పెండ్లిని గురించి ప్రస్తావించలేదు.

1937వ సంవత్సరంలో (వేను 7120౧ అంటే యిప్పటి 9% 6183 లో వుండగా) వర్షాలు అధికమై, వ్యవసాయం చేయటానికి వీలుపడక - పాలం అంతా గడ్డీమయమయింది. ఒక రోజు నేను, మా తాత, అమ్మమ్మ , మా అమ్మ చేలో కలుపు తీస్తున్నాము. (గడ్డి పీకి వేయడం) ( అరోజుల్లో - హైన్కూలు, కాలేజీలు వారానికి .. 5 రోజుల చదువు. శని, ఆదివారాలు పెలవులు. ఆ రెండు రోజులు ఇంట్లో వారితో పాటు నేను పాలం పని చేసేవాణ్ణి. మొాఅమ్మ,మా తాతలో, “వింజనంపాడు నుండి పిల్లనిస్తామని వచ్చారని" నెమ్మదిగా అన్నది. (కొన్ని వెలల [క్రిందటే మా చెల్లెలికి 10వ ఏట పెండ్లి జరిగినది)! “ఊగ పెండ్లికి తొందరొచ్చిందా? అన్నాడు మా తాత. అంతటితో ఆ ప్రస్తావన ఆగిపోయింది.

1940 వేసవికాలంలో పరీక్షల ఫలితాలు తెలిసినవి. మంచి మార్కులతో పాసయ్యాను. ఇంట్లో అందరు ఆనందించారు. కాని మా తాత చాల నిరుత్సావా పడ్డాడు. ఆయనకు మొదటి నుండి ఇంగ్లీషు చదువు మీద సదభిసపప్రాయము లేదు. తప్పకుండా చదివేవాళ్లి ఆపటం ఎట్లా అని - ఉపేక్తించేవాడు. పెద్ద పరీక్ష గదా? తప్పక పోతాడా (55.16) అని ధీమాగా వుండేవాడు. ఏమైవా నరే చదువుమానుకోవలసిందే. పాలం కొనిపెడతాను. పెండ్లి చేస్తాను అని పట్టు బట్టాడు. నేను 1 రోజు నిరాహారదీక్ష జేసిన తర్వాత - మా అమ్మమ్మ - ఆయన చదివించపోతే - వా మెడలో నగలమ్మి చదువుకో అన్న మీదట, మా తాత గూడ అంగీకరించి చదివించటానికి ఒప్పుకొవ్నాడు.

1942 లో 10/ల౮19[61123 లో ప్యాసయిన తరువాత పై చదువుకు మౌాతాత అభ్యంతర పెట్టలేదు. మానాన్న శ్సే హితులు కొంతమంది “ఎల్ల కాలం

చదువేనా, పెండ్లి జేయక, ఫలానా వూరులో [+ _మ్మూయివుంది. వెయ్యి రూపాయలు కట్నం గూడ యిస్తారు” అని ౬ లం జేసేవారు. మా నాన్న మాత్రం * నేను చదువు జెప్పిస్తున్నానా? వాళ్ళ 3, మేనమామ జెప్పించేదానికి గూడ నేను అడ్డు పడాలా?” అన్నారు! "నీకు అృ గావటం లేదురా. వెయ్యంటే పదివందలురా" అనేవారు. మెడీకల్‌ కాలేజిలో వ ఎదటి 4 సంవత్సరాలు పెండ్లి (ప్రస్తావన రాలేదు. ఆ తరువాత అడపా దడపా ఎవగోఒకరు ఆ ప్రస్తావన తీసికొని రావడం, కట్నం 50 వేలో 60 వేలో ఇస్తామనటం జరిగేది. కట్నం గురించి స్పష్టమైన వ్యతిరేకత లేదు గాని, కచ్నానికి (ప్రాధాన్యత నిచ్చే సంబంధము మనస్సుకు నచ్చేది గాదు. 1104598 5గ్యుంం? పూర్తి అయిన తర్వాత వైద్య విద్యార్థి యార్లగడ్డ శ్రీ కృష్ణ మూర్తి ద్వారా, మద్రాసులో లో వున్న జయప్రదను మద్రాసు, చింతాద్రి పేటలో వారింట చూడటం జరిగింది.

పెండ్లి విషయాలు డా. యార్లగడ్డ శ్రీ కృష్ణమూర్తి గారు ఎక్కువ వివరాలు (వ్రాశారు. (ఇదే సంచికలో)

బంధు మి(త్రులు నా నిర్ణయానికి అభినందించిన వారే ఎక్కువ. మేము గుంటూరులో డాక్టర్లుగా (ప్రాక్టీసు పెట్టినది మొదలు - మరణించే వరకు చాల ఎక్కువ _ శ్రమించి పని జేసింది జయప్రద. తనజ్రమను తగ్గించటానికి సాధ్యమై నంతవరకు (ప్రయత్నం జేసేవాళ్తి. ఇర్చువెపుల బంధు మిత్రులకు సాధ్యమైనంత వరకు చేయూత నివ్వగలిగాము. విద్యాసంస్థల స్టాపనలోను, సాంఘిక సేవా రంగములలో కొంత వరకు పాల్గాన గలిగాము. మొత్తం మీద తన జీవితాన్ని సార్ధకం జేసికాన్నది.

20 రోజులపాటు శారీరక బాధనను భవించి మరణించిన తరువాత, ముఖంలో వర్చస్సు, ప్రశాంతత జూచి నప్పుడు, 43 సంవత్సరముల క్రిందట మొదటిసారి చూచినప్పటి ముఖమే నన్నట్లు భావన గలిగింది. ఇంతకన్న వివరములు వ్రాయటానికి - వ్యక్తి గతమై న అనుభవాలు గనుక వ్రాయలేకపోతున్నాను. ఈ జీవితానికి నోచుకున్న ఫలం ఇంతే గదా! అని నిట్టూర్పు విడవటం తప్ప చేయగలిగిందేమి లేదు గదా? ఆత్మ వున్నది లేనిది తెలియదు గనుక - ఆత్మవున్నట్ల్టయితే శాంతి కలగాలని కోరుకుంటున్నాను.

తాను వున్నంత కాలం జీవితంలో ఏ కొరత_లేదని భావించాను. ఇప్పుడు ఏమీ లేదన్న భావం ప్రబలమవుతున్నది. కాలం యీ కొరతను ఎంతవరకు తీరుస్తుందో చూడాలి.

నప త్య! క్‌ న భా. స లో ॥ ళం క సక ీ కో చ (న్న కై నా. [ఖ్‌ నట. గ; ళ్‌. | | | . గ ళ్లే ” నా శి వళ శీ నశ |,

1 - ళా /. | ॥ యం . | , ష్‌, షో / స న్‌ నాక మ. ల్‌ ఖ్‌ ' . మము ల నా ం ం | ప ష్‌ క. " చి | నగ నం. శి ' లా ఛీ . తాళ న్‌ క్‌ జ్‌ ఇ క క. | గ / క ఎటు ॥ క. ం! లట 1 న్‌. ॥ .. _ (| సీ శ. శః . శహ్పు : క్షం | ] శ్‌ గ (|! (| / ” శ్‌ శ ్‌ | క శ షు . జేకీ | , ష్‌. 1 పా | చు (4 ఖ్‌ శ! కా ॥ | |! 1 . |