Telugu Dikchakram - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

కు | ల అ శా 2 “ళత్తోా (వు

॥ నాలు “సహాజ కప్‌ సేకరిం వ | | " మళ శ ఈ పుస్తొగలన కంద్రాన్న

ల ర (|

సక క భీ

దిక్‌ చకం చిత్రకవి ఆత్రేయ కథలు వ్యాసాల నంపుటి సహృదయ ప్రచురణలు విశాఖపట్నం

దిక్‌ చకం చిత్రకవి ఆశ్రేయ కథలు వ్యాసాల నంపుటి కా. వ్‌ యం? న

౨604న! దక్‌ న ల కక టు! ర్త న్‌ 5702153 ఉలి [341/3 700

(౧౦౪౯ ఆి1కై%.

3490౮

శ్రీ మాన్‌ చితకవి ఆత్రేయ షష్ట్యబ్దపూర్తి

నందర్భంగా ప్రచురింపబడినది

ప్రచురణ

దీపావళి 1993 ంల్త

వేయి ప్రతులు. గ

ప్రతివెల 15 రూపాయలు మ ల

ప్రతులకు (

చిత్రకవి ఆశ్రేయ

అధ్యక్షులు, నహృదయ సాహితి

ఎర, షీలానగర్‌

విశాఖపట్నం - 530 012 తు

ఫోన్‌ 57193 యా లయ న్‌

9

శేఖరమంత్రి వ్రబాకరరావు “ఫా య్‌. కార్యదర్శి, నవృదయ సాహితి శీ అం 31-155, శ్రీనగర్‌ గాజువాక పోన్టు +. _ కస విశాఖపట్నం -530 026 వ న్‌

బుక్‌ సెంటర్‌ మెయిన్‌ రోడ్‌,

విశాఖపట్నం౦-1 ను! 5 £ ౮౧498103 శ! వెట4 4న 5 0/4 ౦౯౯ 557 ౩585 ణు 01మ005కీ కమర 7 జమయనగ్రిమిమిం 16 టంట 47272

కృతజ్రతలు జు =నేను షష్టిపూర్తి వేడుకను జరుపుకొనాలని ఆ నందర్భంగా నా కదలు. వ్యాసాల నంపుటి ఆవిష్కరింప బడాలని ధృడసంకల్పంచేసిన *'విశాజసింహము”' శ్రీడీ సి హెచ్‌ తిరుపతిరాజుగారికీ , =నా ఈ నంపుటికి విలువైన ముఖచిత్రం వ్రాసీ పంపిన ఉదారులు విశ్వవిజ్యాత చిత్రకారులు శ్రీ బాపుగారికీ -నా ఈ పున్తకాన్నివెలుగులోకి తేవడానికి ఆర్థిక సాయం అందించిన కళా సాహితీ పోషకులు శ్రీవై వియస్‌ రామారావు చౌదరి గారికి -నా షష్టీపూర్తి ఉత్సవాలను వైదవంగా నిర్వహించడమే గాక, ఈ పున్తకంలో “కథకుని కథ కేర నా జీవిత కథను శ్రమకోర్చి నంగ్రవాంగా వ్రాసీన నా ఆప్త్పమిత్రులు ప్రముఖ రచయిత శ్రీ ద్విభాష్యం రాజేశ్వరరావుగారికి, = రేయింబవళ్ళు శ్రమించి, నా షష్టి పూర్తి ఉత్సవాలను విజయవంతం చేసిన నహృదయ సాహితికార్యదర్శి నా అనుంగు మిత్రుడు 'కవిశేఖరో శ్రీ శేఖరమంత్రిప్రభాకరరావుగారికి =నా షష్ట్రబ్ద ఉత్సవ నంఘం గౌరవాధ్యక్షులు “కళాప్రపూర్ణ శ్రీగణపతిరాజు అచ్యుతరామరాజుగారిక్‌, తదితర కార్యవర్గ నభ్యులకు. -నా షష్టిపూర్తి నందర్భంగానన్ను నమ్మానించి ఆశీర్వదించిన విశాఖ పురప్రముఖులకు, వివిధ నంన్దలకు, పిన్నలకు పెద్దలకు అందరికీ, థి చి -నా కథలూ వ్యాసాలు ప్రచురించిన పత్రికల వారికీ (ప్రసారంచేసిన ఆకాశవాణీ వారికీ, -నన్ను మొదటి నుంచీ ప్రోత్సహిన్తూ నాకు అండగా నిలున్తున్న ౧ణుటం1 [40020 కం611ల06206 0040368106 “'నవృుదయ సాహితి ఆండాళ్‌నత్సంగ్‌ నభ్యులందరికీ పేరుపేరునా, కృతజ్ఞతలు తెలుపుకుంటున్నాను. చి.ఆ(శ్రేయ

దిక్‌ చకం చిత్రకవి ఆడ్రేయ కథలు, వ్యాసాల నంపుటి శూబి "పిజి య! దక్షయజ్ఞం శ 2 కాగితంపులి 9 థె మేల్కొండయ్య 16 4 _ వ్యనన విముక్తి 21 65 వాంజ్తూలం 2రి చ 6 దిక్‌చకం దత 7 వృక్షమిత రెం ది తెలుగు కవిళా ప్రాదుర్భావం - విభవం తం 9 నుబ్రవ్మాణ్యభారతి - దేశభక్తి కవిత 55 10 గురజాడ అడుగుజాడ 61 11 కథకుని కథ - ద్విభాష్యం రాజేశ్వరరావు 69 12 చిత్రకవి ఆత్రేయ షష్టుబ్బఉత్సవ నివేదిక- శేఖరమంత్రి ప్రభాకరరావు దిశ

దకంచంఎజం లి ఇ శివుడు నిద్రపోతున్నాడు అది కలత నిద్రో, కలల నిద్రో ఏమోగాని "వివుడువూగిపోతున్నాడు వళ్ళు కొరుకుతున్నాడు కాళ్ళు ధనున్సులాగ వంచి, ఒక చేత్తో పట్టుకొని, రెండో చేతిని బాణం చేసీ ఎవరి మోదనో నంధిన్తున్నాడు అయితేకాను ఎంత గింజుకున్నాఆ ధనున్సు నుంచి బాణం ముందుకు దూనుకుపోవడం లేదు. ఏం చెప్మా? కాసేపటికి తన ధనుష్టంకారం వినిపించకుండానే, కాళ్ళు చేతులు వెనక్కు లాగేనుకుని భయంతో గజగజలాడిపోతున్నాడు శివుడు. శివుడి వళ్ళంతా చెమటలు చెలమల్లాగ వూరుతున్నాయి. కళ్ళ నీళ్ళు కాలవలు కట్టి చెమట చలమలోోకీ ప్రవహిన్తున్నాయి. ం శివుడి కోపం కాస్తా కాటాకు మంటలా చవుున చల్లారిపోవడం అతని వళ్ళంతా భయంతో కంపించిపోవడం వెంటవెంటనే జరిగిపోయాయి దీనాతిదీనంగా ముఖం పెట్టి, పెల్లుబికి వన్తున్న దుఃఖాన్ని అణుచుకోలేక ప్రాధేయపడుతున్నాడేమో శివుడు! “చూడండి మిరు నా నతిని ఎన్నో అవమానాలకు గురిచేసినా, నేను పల్లెత్తు మాట అన్నానా? మారే చెప్పండి కాని కాని ఇపుడు మోరేంచెయ్యబోతున్నారు! నా నతిని నివుఎల్లో దూకిన్తున్నారు' కళ్ళ నీళ్ళు మింగుతున్నాడో ఏమో శివుడి నోట మాటలు పెగలటంలేదు 'ఆవండి ఈ ఘోరం ఆవండి' తనరెండు చేతులుజోడిన్తున్నాడు వివుడు “మికు పుణ్యం వుంటుందిమో కాళ్ళు పట్టుకొంటాను నానతిని వదిలెయ్యండి! మో కాళ్ళు వట్టుకొంటాను " తన వంటి మిద, కాళ్ళ మాద మెత్తగా చేతులు పడటంతో, నతి వక్కకు పొర్లి, కళ్ళు విప్పింది తనకు నిద్రాభంగం అయినందుకు కాదుగాని, తన భర్త ధారాపాతంగా కళ్ళ నీళ్ళు కారున్తున్నందుకు కలవర పడింది బెడ్‌లైట్‌ గుడ్డి వెలుగులో అంతకంకు ఏమి కనబడి చావడంలేదు లేచి ట్యూబ్‌ఆన్‌ చేసింది నతి శివుడిపు డు రెండు కళ్ళూ తెరిచాడు మూడో కన్ను తెరవలేదు వుంక్రుగా తెరవడానికి! తనే నిజంగా శివుడయితే తన సతిని మంటలపాలుచేస్తున్న ఆ దుర్మార్గులను, తల్హైనా, తండ్డెనా తన మూడోకంటిచూపుతో భన్మంచేసేవాడే! పోని శివుడుకాలిక పోయినా రాముడైనా అయ్యుంకేే ఒకే బాణంతో ఈ కొంపలో దాపురించిన, రావణానురిడి చెల్లెల్ని దాని మొగుణ్ణి నిలువునా చీల్చేవాడే శివుడూ కాలేదు రాముడు కాలేదు ఉత్త సాదా సీదా రిజిస్టార్‌ ఆఫీను కాంపొండులోని చెట్టుక్రింద కూర్చొని దస్తావేజులు రాసే కాపీరైటర్‌ అయ్యాడు. 1

వివుడుతన అర్ధాంగి నతిని అక్కున చేర్చుకున్నాడు తనకంటినీటితో వళ్లంతా తడిపి తన ప్రాణేశ్వరికి అవి షేకం చేశాడు నతీ చూశావావాళ్ళునిన్నే౦ చేశారో? ' ఎవరండీ వాళ్ళు? ఏదో పీడకలగన్నారులావుంది తేరుకోండి” తన చీరచెంగుతో తన బర్త కళ్ళొత్తి ముఖము వళ్ళు తుడిచింది నతి ముంచుకొన్సున్న దుఃఖాన్ని దిగమింగుతూ. శివుడితో అంది “వూ ఇవా పడుకొండి నేను కాళ్ళుపడ్డాను, నిదపాొండి!”

సతి అత్తగారు సూర్యకాంతం ఎపు ఏడులేచిందో ఏమోగాని. తన కొడుకుగదిలోకి దూనుకొచ్చింది “ఇంకేటమ్మా పడుకుంటారు తెల్లవారిపోతూం కు! పంపులొచ్చే వేళయింది లేచి నీళ్ళుపట్టండిద్దరూ వూ, లేవండి”! నతిలేచి వంటింట్లోకి నడిచింది నీళ్ళ బిందెలు తీనుకోవడానికి “నువువ లేవవేమిరా”! 'ఆయన్ను కాసేపు పడుకోనివ్వండత్తయ్యా! ఏదో పీడకలొచ్చిందట కలత నిద్దరయినట్టుంది "

“ఆ! మావాడికీ పీడకలలుగాక మంచికలలు ఎట్టాగొస్తాయిలే! వాడీ జాతకమే అంత! ఒకనంబరమా నంతోషమా? పండగా పబ్బమా,? అల్లుడి ముచ్చట్లు తీర్చడానికి. వాడీమామ ఎటూలేడు పోని అత్తయినా అల్లుడి అచ్చట ముచ్చట తీరున్తుందనుకుంకే అదీ లేదు! ఎక్కడ వేసిన గొంగడీ అక్కడే అన్నట్లు అదోమాలోకం! ష్స్‌! కాకపోతే నంక్రాంతి పండుగకు ఇంకెన్ని రోజులుందమ్మా?

“అయిదు రోజులుందత్తయ్యా!” నీళ్ళ బిందె లోపలికి తీనుకొన్నూ చెప్పింది నతి “కోడలు చేత చెప్పించుకునే గతి నాకేం పట్టలేదు వచ్చే అయిదో రోజే నంక్రాంతి! ఈ నాటి వరకు అల్లుణ్జీ పండక్కిరమ్మని ఓ ఉత్తరం ముక్కైనా వేసిందీ ఆమవి తల్లి! అ! ఇంతకూ ఎవర్ననుకుంకే ఏం లాభం? ఇదంతా ఇదుగో ఈ మొద్దు నిద్రావకారం వల్లనే వచ్చింది! ఇంకాలేవవేమిరా బెల్లం కొట్టిన రాయిలా అలా ఉలకవూ పలకవూ!”

“అబ్బా! రాయిరప్పా అంటూ తిట్టకే అమ్మా! లేస్తు న్నాగా!

“ఆలేచావు! గొప్ప మనకార్యం చేశావుగాని ఒరేయి శివుడూ! ఒక్క విషయం చెప్పరా పొద్ధన్తమానము ఆ రిజిస్ట్రీ ఆఫీను చెట్ల క్రింద చెట్టు క్రింద ప్లీడరి లాగ మునికాళ్ళ

మాదకూర్చుని ఆ దస్వా వేజులు గిలుక్కుంటూ వళ్ళు బట్టల నిండా సిరా పూనుకోవడమేనా లేక ఎప్పటైైనా లోపల ఆ పెద్ద రాజా కుర్చీలో కూర్చుని రిజిస్ట్రీ అయ్యేయోగం నీకేమైనా వుందా? చెప్పరా!

“చెపుశాగాని అమ్మా! నువ్వొక విషయం చెప్పవే! యమలోకంలో నువువ

“అయితే నన్ను యమలోకానికే పంపేయాలనుకుంటావురా?!*

2

“ఛ! అప్పడే నిన్ను అ లోకానికి పంపుకానా? యమలోకంలో నువు చిత్రగుప్పుణ్సెరుగుదువా?”

“ఎరక్కేం! అక్కడ పాపిష్టి వాళ్ళ చిట్టాలు గట్రా రాన్తూంటాడు,!”

ఆ! ఆ చిట్టా లెక్కలు రాసే చిత్రగుప్తుడు ఏ నాటికైనా యమధర్య్మరాజయిపోగలడా? చెపు! అట్లాగే నేనునబ్‌ రిజిస్ట్రా రు కావడం ఈ జన్మలో జరగదమ్మా! అదంతే!”

“అంతే అంతేలే! ఇదుగో ఇదంకా నీ పెళ్ళాం మన ఇంట్లొ కాలు పెట్టిన వేళా విశేషంరా! దానిది మవ గొప్ప జాతకంలే! పోని భర్త ఏదో చిన్న ఉద్యగంతో కాలం వెళ్ళదీన్తున్నాడు చన్నీళ్ళకు వేణ్జీళ్ళు మాదిరిగా తను ఏదైనా ఉద్యోగంచేసి నంపాదిన్తూ మమ్మల్నందరినీ నుఖపెడ్తుందనుకోవడానికి అసలుఆస్కారం లేందే ఏం చేస్తాం? దానికంకే రెండో తరగతిలో చదువుకు గంట కొట్టిన నేను వెయ్యిరెట్లు మేలు! అటు ఉద్యోగం చేనుకునే చదువులేక. ఇటు అస్తీ లేక వూ! ఏం దరిద్ర గొట్టు నంబంధం కుదిరింది మనకు?!"

“అమ్మా! ఉత్తినే నోరు పారేనుకోకమ్యా! నతి బాధపడుతుంది”

“ఏం? అది బాధపడే నాకేం! బంగపడీతే నాకేం? అయినా నీబోటివాజమ్మను కన్నందుకు నేనే బాధపడాలి * అంటూ దిక్కులు చూసింది శివుడి తల్లి కంర న్వరం కొంచం తగ్గించి పక్కకు రమ్మని కొడుక్కి సైగ చేసింది

“నన్ను ష్టైనా తోముకోనివ్వకుండా ఏ విటమ్మా?”

“ఏ మిలేదురా! దీని పీడ మనం వదిలించుకోవాలి!

“అమ్మా

“అవునురా దీనికంకే అందమైనది రంబ లాంటి పిల్ల మన ఎదురు వీధిలో ఆ పెద్ద మేడ శరబలింగంగారి "పెద్దమ్మాయి. నీ కోనమే అన్నట్టుగా పెళ్ళి కాకుండా నిలిచిపోయింది దాని ఇద్దరి చెల్లెళ్ళకూ 'పెళ్ళి అయిపోయింది దీన్ని నీ కివ్వాలనే అట్టి పె క్టేళారు వాళ్ళు క

“అమ్మా ఆగు! ఆ పిల్లకు కాలు సొట్ట. కన్ను మెల్లగదమ్మా?”

“హంనలా వయ్యారంగా నడీచేఆ పిల్లకు సొట్టాలేదు పొట్టాలేదు ఆ పిల్లకు వల్లమాలిన సిగ్గు అందుకే కింద చూపులు, పక్క చూపులు చూన్తుంది !”

ప్ర

“అసలు అవన్నీ ఏం చూశాప్‌గాని మనం చూడవలసినది వాళ్ళ అంతన్గులస్తిపాన్తులు, వాళ్ళిచ్చే కట్న,కానుకలు ఇవి చూడాలిరా! ఇదుగో ఇటుచూడు! వట్టిపోయిన ఆవును ఏం చేస్తారు? మట్టిపాలు చేస్తారు అంతే చెయ్యాలి మనంకూడ!

“అమ్మా! నా కొకనందేవాం! నాన్నకి కూడా నీనందేశం తలకెక్కిందా?!”

“ఎక్కకఏంచేన్సుందిరా? ఆయన నంపాదనంటూకానీ కూడ లేదు! నీనంపాదన అంతంతమాత్రమే! ఇవా ఇల్లు ఎలాగరా గడవడం?

“పోనీ అమ్మా! మనది పెద్ద ఇల్లుగదా అమ్మేస్తేనో!”

“ఏడ్సినట్టుంది నీ బోడి సలహా ఇంకా నయం ఇల్లు కాల్చి కంపెట్టమన్నావుకాదు.”

“మనంమరీ అంత ఫేద వాళ్ళమే మో కాదుగదమ్మా! పాలం వుట్ర వున్న వాళ్ళేమే గదమ్మా!

“ఉంకే! అందరం కూర్చోని తింటూంకే కొండంత ఆస్తి అయినా విోరతి కర్పూరంలా కరిగిపోదూ! నరే గానీ, నీ శంకలు మాని, స్నానం చేనుకొని తయారవు. అవుతానుగాని నువు్వు ఇక నన్ను ఒదిలేయమ్మా ఈ పూటకు!” వినుక్కున్నాడు శివుడు నూర్య కాంతం కొడుకుని వదలి పెట్టి భర్త టో గయ్య దగ్గరికి చేరింది

జోగయ్య అపు ఎడే వంటి మిద చెంబెడు నీళ్ళు గుమ్మరించుకని +, గావంచా కట్టుకొని వణుకుతూ నూర్యుడు ముందు నిలుచున్నాడు ఆకాశం పైకి ఎగబ్రాకుతున్న దిన కరుణ్జీ పట్టుకో వడానికి కళ్ళవల వేస్తున్నాడు రవికిరణాలు కళ్ళలో కి చొచ్చుకువస్తోంకేు తట్టుకోలేక చెయ్యి అడ్డం పెట్టుకొన్నాడు ఛెంబులో నీళ్ళు రెండు చేతుల్లోకి తీనుకుని పైకెత్తి మూడు సార్లు అర్హ్రప్రదానం చేశాడు వెంటనే నూర్య నమస్కారం కూడా చేశాడు 35 ఏళ్ళనుంచీకాను ఆయనతో కాపురం వెలగబెడుతూన్నా జోగయ్యనుశాపీగా, వరిశీలనగా చూ చి ఎరుగదు నూర్యకాంతం! దండెంకర్రలా జోగయ్య బక్క పలచగా వున్నా చురుకైన వాడే వళ్ళు చామన యైనా ముఖంలో వెలుగుంది వయను అరవై దగ్గర బడుతున్నా , వెంట్రుకలు కెల్లబడితేనేం రింగులు తిరిగి హాప్‌ సింగర్‌ హెయిర్‌ న్ధయిల్లా మెడ మోదకు , చెంపలమోదకు ప్రాకుతున్నయ్‌! అదుగో ఆయన పాదాలు చూస్తేనే తనకు మంట , జగుప్ప! దెయ్యం పాదాల్లా వెనక్కి తిరుగుతూ వేళ్ళు వంకర టింకరగా వుంటాయ్‌ . అందుకే ఆయన పాదాలకు కాను దజణ్జం బెట్టదు గాక పెట్టదు!

టీ

“ఏవిటి కాంతం? ఎపుడూ లేనిది అంత వరిశీలనగా వింతగా చూన్తున్నావ్‌! నేనేం దెయ్యాన్నా భూశాన్నా . అలా మిడీ గుడ్డేను కుని, మాట పలుకూలే కుండా చూడ్డానికి? ఏమేవ్‌ కాంతం! నూర్యకాంతం! నిన్నే!”

“అబ్బ! ఎందు కండీ అలా అరుస్తారు? ఇలారండి వరండాలోకి! మాట్లాడాలి”. ధర్మ వర్ని ఆజ్జశిరసావ హించి వరండాలోకి వచ్చిన జోగయ్య కోడలి కోనంలోపలికీ చూశాడు “కోడలు లేదు లెండి! పెరట్లో బట్ట లుతుకు తూంది, అయికే ఇంతకూ మనం దానివిషయమై ఒక నిర్ణయానికి రావాలండీ ఇంకఆలన్యం చేస్తే అవతల శరభలింగం 'పెద్దపిల్ల నంబంధాన్ని ఎవరైనా తన్నుకుపోగలరు!"”

“దెశినీలేకాంతం! ఓ పనిచేద్దాం నతిని వాళ్ళ పుట్టింటికి వంపిచ్చేద్దాం. అయితే ఎదో కారణం చెప్పాలిగా?”

'ఆ ఏముంది. కాపరానికి వచ్చి మూడేళ్ళు దాటినా. దాని కడువు పండలేదు డాక్టిర్లకు చూపించి అన్నీ నవ్యంగావున్నాయని చెపితే మాకురాయండి! అందామండి? .. ఇందులోనూ ఒక చిక్కుందండీ!

“ఏంటాచిక్కు?”

“అమ్మాయికేం! నంకాన యోగం భేషుగ్గా వుంది మా అబ్బాయికే ఏదైనా లోపం వుందేమో! అతన్ని ఇక్కడకి రమ్మనండి, పరీక్ష చేసి తగు నలవోలిడ్దాం అంక”

“నరే! కోడల్ని పుట్టింటికి పంపివేస్తే లాభంలేదు!”

“అందుకేనండీ నలుగురూ వెళ్ళిన బాటనే మనమూ వెళ్తాం! గుట్టు చపు ఎడు కాకుండా రాత్రికి రాశ్రే పని పూర్తి చేసేసి గప్‌చిప్‌గా వుందాం!

“అది అంతనువు శ్రైమాటలు చెప్పినంత నులభంగాదేకాంతం! అంతదారుణం చేయడానికి ఎంత సావానం కావాలి? ఎంత కసాయితనం కావాలి? ఖర్మ చాలక దొరికి మోయామో ఇక ఇంతే నంగతులు! ముందు లాకపు వలో తరువాత కటకటాల వెనుక చేసిన పాపం చెప్పేంతవరకు చెప్పనలవిగాని చిత్రహింసలు తరువాత నేరం రుజువయ్యాక, జీవికాంతం జైళ్ళలో మగ్గిపోవడమో లేక నరానరి, ఉరికంబం ఎక్కి

5

నీచాతినీచమైన, దీనాతిదీనమైన చావు చావడమూ, నంఖఘంచే శాశ్వతంగా మన వంశమంకా వెలి వేయబడ్డం!”

“అబ్బ! పోనీండీ నన్ను మీరేం భయపెట్టక్కరలేదుగాని, పోనీ ఒక పని చేద్దామండి! మన వాడిచేత దానికి విడాకులిప్పిచ్చేద్దాం. నరేనా!“విడాకులా? బాగానే వుంటుంది కాని అవి అంగట్లో విడి విన్న్వరాకులు దొరికినంత నులువుగా ఇవ్వరు! విడాకులు పొందాలనుకుంకే భార్య వ్యభిచారిణీ అనో...

“అబ్బ! అవేం మాటలండీ?”

“అవును కాంతం! విడాకులంకే మాటలా? శివుడి భార్య వేరే కాపురం 'పెట్టిందనో. గొడ్రాలు అనో, మతి స్థిమితంలేనిదనో కోర్టులో సాక్ష్యాధారాలతో నిరూపించాలి ఇంతటి ఘన కార్యం మనం చేసినా, అన్ని చట్టబద్ధమైన లాంఛనాలు పూర్తిచేసి వివావాబంధం శాశ్వతంగా తెంవు కోవడానికి చాలకాలం అవుతుంది బోలెడు ఖర్చు అవుతుంది

“ఆ, అయినా ఈ బాధలన్ని మనం పడలేములేండి చూడండీ! మనల్ని మాటిమాటికీ చిక్కులో పడవెయ్యనిదీ మూడోకంటికీ తెలీకుండా మనం చెయ్యగలిగినదీ నేను మొదటి నుంచీ చెప్పున్నదే!”

“అయినా ఈ పనిని మనము మన చేతులతో చేయక్కరలేదు మన శివుడీకీ ఈ రాత్రి ఒంటిగంటకు మనం తోడుగావుంకే చాలు

“వాడు చెయ్యనని మొరాయిస్తేనో?

చీకట్లో మనమే పని పూర్తి చేద్దాం.'......

నతి తీవంగాఆలో చిస్తోంది! తను పుట్టినప్పటి నుంచి ఇంత తీవ్రంగా

మస్తిష్కమధనం చెయ్యడం ఇదే మొదటిసారి. ఇదే ఆఖరిసారెమో కూడా భారత స్తీ క్రీ

అతిపవిత్రము, ప్రాణపదము అయింది శీలం. ఐదవ తనానికీ ఆమె అంతే

(ప్రాముఖ్యతనిన్తుంది. ఇటు తన శీలాన్ని, అటు తన ఐదవ తనాన్ని పోగొట్టుకోవడం 6

జరిగితే ఏ మహిళ అయినా జీవచ్చవంగా మారక తప్పదు. ఇప్పుడు నతికీ వచ్చిన వమాదం ఈ రెండింటికి నంబంధించింది కాదు.

నతిని జీవచ్చవంగానైనాబ్రతకనివ్వకుండా శవంగా మార్చాలనే వాళ్ళు చూన్తున్నారు. నతి తీవ్రంగా ఆలోచిస్తోంది తనదీ ఒక బతుకే! పుట్టినప్పటి నుంచీ అన్నీ కష్టాలే! అందుకే అన్నారు ఆడదై పుట్టడం కంకే అడవిలో మానై పుట్టడం మంచిదని అందరిలాగే తనూ ఓ అడివి ప్రక్కనే వున్న అడీవివరంలో పుట్టింది

తను పుట్టిన పదో రోజే తన తండ్రీ వారాత్తుగా కన్ను మూశాడు తల్లి మామయ్యలూ తనను పెంచారు వూళ్ళోనే వున్న హైన్కూల్‌లో పదో తరగతి చదువుకుందిగాని.పరీక్షకు కూర్చోలేకపోయింది తండ్రిని పొట్టన పెట్టుకున్న శనివే నువు అని అన్న వదినె, బంధువులు ఎంతగా నిషూరమాడి, నిందించినా నతి తల్లి మాశ్రం కూతురులో బర్త ను చూచు కుంటూ ఎంతో వాత్సల్యాన్ని గుమ్మరించింది తన "పేర వున్న అయిదెకరాలు అమ్మ. కొడుకూ కోడలూ అడ కత్తెరలో పోక చెక్కలా అమెను బాధ పెట్టినా +మొండీ ధైర్యం తెచ్చుకుని , కూతురు పెళ్ళిచేసింది కట్నం అన్న "పేరు మాద ఇరవైవేల రూపాయల నగలు , కాళి బొట్టు రూపం లో పది వేల రూపాయలు

మర్యాదల మిషమోద అయిదు వేల రూపాయలు లాంఛనాల మునుగులో మరో

అయిదు వేలరూపాయలు . కొత్తకాపురానికి నరంజామాలు తేవడానికి టీ వీకొనడానికి మొత్తం ఇరవై వేల రూపాయలు మూడు నంవత్సరాల కాలంలో ఆరుపండుగల నందర్భంగా అల్లుడింటి వారికి నమర్చించుకొని నంతోషించింది అయిదెకరాల భూమి ఇళ్ళ ప్లాట్లు వేయించి అమ్మినా ఇంకా పది వేల రూపాయలు అప్పులు మిగిలి పోయినందుకు తీరిక చేనుకుని బోలెడు దిగులు పడిపోయింది, నతి తల్లి మవాలక్ష్రమ్మ

నతి పుట్టింటి నుంచిరాబక్టేందుకు ఇవా ఏమి లేవని ఇష్ట హించారు నతి అత్తింటి వాళ్ళు కోడలు అంక్రే వాళ్ళ అర్థం కొడుకు జీవికాన్ని పరిపూర్ణమూ ఫలవంతమూ చేసే శక్తి న్వరూపము కాదు , కోడలు అంక్రే కానులు క్రుమ్మరించే ఒక -యంత్రంమాత్రమే పాలి వ్వని గేదెను ఏంచెయ్యాలి, తరిమి కొట్టాలి కోడలు విషయంలో మాత్రంతరిమే స్తే నంఘం ఒవు ఎకోదు.అందుకే నూర్యకాంతం శివుడికి చిలక్కి చెప్పినట్టు ప్లానంతా రవాన్యంగా చెప్పింది. శివుడి వళ్ళు జలదరించింది.

7

“అమ్మా! ఆయితే ఇంతకూ.వాకు ఇన్నాళ్ళు(పేమ పంచి ఇచ్చిననతిని అితం చెయ్య మని ఎలా అడుగుతున్నావ్‌ నన్ను?! మరయితే డబ్బెలాగ వన్తుందిరా?.'అమ్మా! నాన్న కూడా ఇలాగే అను కొని వుంకే నీ వెక్కడుండే దానివే! ఆ మానాన్న నీలాగా అవప్రయోజకుడు కాదు. నువ్వు చెయ్యక పోతే పోయే దేమా లేదు +వెళ్ళవతలికి!”

శివుడి మనను మొద్దు బారి పోయింది యాంత్రికంగా అడుగు లో అడుగు వేనుకుంటూ వెళ్ళి వాకిట్లో అరుగు పై పడుకు న్నాడు పడకగదిలో నత్తి తీవ్రంగా ఆలోచిస్తోంది.రాత్రి పన్నాండయింది ఒకగంట క్రీతమే తన అత్త మామలు ముందుగదిలో గునగున లాడు కుంటుండగా తాను అరకొరగా విన్నది వంటింటో కోరోసిన్‌ డబ్బానిండుగా వుంది. నరే తనకీక చావు తప్పదు తను లేచి నేరుగా పోలీస్‌ స్టేషనుకు వెళ్ళి , రిపోర్టిస్తే, తన అత్తమామల ను అరెన్టు చేస్తారు, కాని తరవాత తన నంసారం కొనసాగుతుందా? తన భర్త మంచివాడే, కాని తల్లి దండ్రులను ఎదిరించిబ్రతకలేడు అత్త మామలు బెయిల్‌ మాద విడుదలై ఎలాగూ వస్తారు. అపుడు తన కాపురం బుగ్గి పాలు కావలిసిందే!

నతి తీవ్రంగా ఆలోచిస్తోంది . ఎలాగైనా తను బతకాలి బతికి తన కాపురం నిలబెట్టు కోవాలి. ఇదే ఈకాలంలో ప్రతి ఆడ పిల్ల ధ్యేయం కావాలి!

నత్తి మనోస్థయిర్యాన్ని కూడ గట్టుకొని, తీవ్రంగా ఆలోచించింది మంచం మోద నుంచి లేచి, ముందింట్లోకి వెళ్ళింది. అక్కడ అత్త, మామలు లేరు లోపల వంటింటిముందు గదిలో ఇద్దరూ పూర్తిగా మునుగు తన్ని పడుకుని వున్నట్ట్లున్నారు. ఉన్న ట్టుండి మామగారు గురక తీయడం మొదలెట్టారు

నతి తిన్నగా వంటింటి వేపు నడీచింది అయిదు నిమిషాలలో సతి వాకిటోఅరుగు మోద పడుకున్న తన భర్త శివుణ్ణి దృఢంగా మేల్కొలిపింది బర్తనడుము చుట్టూ చెయ్యి వేసి ముందుకునడీపించింది వీధి చివరమలుపు తిరుగుతూ నత్తి వెనక్కీ తిరిగి చూచింది తన అత్తారింటి వేపు కడసారి చూపుగా!

ఇల్లు మంటలలో చిక్కుకుంది నూర్యోదయం కాక ముందే తొలి కూడి కూతతో నేఆప్రాంత మంళా వెలుగులతో నిండిపోయింది దక్షయజ్ఞం ఇంకా పూర్తి కాలేదు!

శల 8

కాగితంపులి

ఆకాశంలో మేఘాలు దట్టంగా కమ్ము కుంటున్నాయి . నూర్చుడు నివురు గప్పిన నిపుులా ఉన్నాడు గాలి ఈల వేస్తోంది పచ్చని చెట్ల నిండా దుమ్ము. ధూళి. కాసేపట్లో ప్రకృతి పూనకంవచ్చినట్లుగా ఊగిపోతోంది. వార్తలు సేకరించడానికి వళ్ళే పత్రికా విలేఖరుల్లా . మేఘాలు వడావుడి గా జట్లు జట్లుగా కదలి పోతున్నాయి.

అవును, నేనేమిటిలా కూచుండిపోయాను ! మధ్యావ్నాం మూడయిపోయింది నాతోటి పాత్రికేయులు గంటక్రితమే హిందూస్తాన్‌ పేపర్‌ మిల్లు కు వెళ్ళిపోయుంటారు ఆవరిశ్రమ (గ్రేడ్‌ యూని యన్‌ వాళ్ళు అక్కడే గేట్‌ మోటింగ్‌ పెడుతున్నారట . నాతో ఎపుడూ వచ్చే “తెనుగుసీమ' రిపోర్టరు రవిరాజు మూడు రోజుల క్రితమే ప్టైదరాబాదు వెళ్ళిపోయాడు గదా! వాళ్ళ నాలుగో చెల్లెలికి పెళ్ళి నంబంధాలు వెతకడంతోనే అతని వని అయిపోతోంది, పాపం!

నా(టబతుకు మాత్రం ఏంనజావుగా సాగుతోందని! ఒక తరం క్రీతం “బతకలేక బడి పంతులుగా చేరాడు'అనేవారు ఇపుడు “బ్రతక లేక పోతే పత్రికా రిపోర్టరుగా చేరు' అంటున్నారు నేను “ఎవ్విరి డేన్యూస్‌” లోచేరి అయిదేళ్ళు గడిచి పోతోంది మొదట్లో వ్రచురించిన వార్త నిడివిని బట్టి పారితోషికం ఇచ్చేవారు మంచివార్తలు, ఎక్కువ కాలమ్సు వక్టేవి వ్రాసి పంప డానికి ఎండనక , వాననక తిరిగే వాణ్ణీ నా అదృష్టం బాగుంకే. నారిపోర్టు మొత్తం పత్రికలో వచ్చిన నాడు నాలుగు డబ్బులు కళ్ళ జూచేవాణ్ణీ అయికేనా దురదృష్టం కొద్దీ పత్రికలో ఒకదర్జీ ఉప నంపాదకుడుగా చేరాడు, అతగాడు నా వార్తలన్నీ కత్తిరించడం ప్రారంభించాడు దాంతో నారిపోర్థులన్నీ తలాతోక లేని వార్తలుగా (ప్రచురింపబడేవి రిపోర్టరుగా నలుగురిలో నా వరవత్తి తరిగి పోవడం అటుంచి నాలుగు వేళ్ళు నోటిలోకి వెళ్ళలేని పరిస్థితి ఏర్పడీంది.

ఒకమంచిరోజు చూచి. మా పత్రిక దర్జీగారికి అర్హీ పెట్టుకున్నాను న్వయంగా ఆ కసాయివాణ్జీ కలసి విన్నవించున్నాను కూడా లాభంలేకపోయింది పాపం! ఆయన తపులేదు మంచివార్తలను 'యాడ్స్‌' మింగేస్తాయని ఆలన్యంగా తెలునుకున్నాను ఇక

త్ర

ఈ “సింగర్‌ రిపోర్టర్‌ వని లాభం లేదనుకుని, “ఫుల్‌ టైమ్‌” రిపోర్టరుగా చేరే ప్రయళ్నాలు ప్రారంభించాను . ఎవరు మా పత్రిక యండి గారిని బాగా ప్రభావితం చెయ్యగలరో ఆలోచించాను.బందులు, ధర్నాలు జరిగి నపుడు మా పత్రిక భవనాన్ని రక్షీంచే రంగూన్‌ రౌడీ ముఠా ఉవనాయకుణ్జీలశ్రయించాను అతగాడు ఏ“ ఆయుధం” ఉవయోగించాడో ఏమిటో తెలియదు గాని , ఒక వారం రోజులు తిరక్కుండానే నన్ను ఇంటర్‌ వ్యూకు పిలిచారు. “నీ క్వాలిఫికేషన్‌” ఏమిటి. అన్నారు. “వివి అన్నాను. కులం అడిగారు. చెప్పాను గుణం అడగలేదు బహుశానన్నూ ఆరౌడీ ముఠాలో వాజ్జను కొనివుంటారు రిపోర్టురుగా నా అనుభవం చెప్పాను పోర్టరుగావని చేయలేదా అన్నారు లేదన్నాను. వారం రోజులు తర్వాత రమ్మన్నారు వెళ్ళాను, ఉద్యోగం ఇచ్చారు వామ్మయ్య! బ్రతికి పోయాను.

ఆరు నెలలు నగరం లో ఒక ఏరియా విలేకరిగా వని చేశాను నా ఏరియాలో ఒక ఫాక్టరీ, ఒక ఆలయం, ఒక' విద్యానంన్ధ వున్నాయి. రోజూ మూడింటికీ వెళ్ళి వార్తలు సేకరించి, రిపోర్టులు వ్రాసి, సిటీబన్సు డ్రైవర్లద్వారా ప్రతిరాత్రి మా పత్రికాఫీనుకు పంపే వాణ్జీ. కృషితో నాస్తి దుర్భిక్షం నా కృషిఫలించింది.రోజూనా ఏరియారిపోర్టు ఒక పైనా పత్రికలో వచ్చేది.

ఏడో నెలలో. హైదరాబాదు లోని మా పత్రిక ఆఫీసులో ఫ్టైనింగ్‌కు రమ్మన్నారు వెళ్ళాను వదిహేనురోజులు వున్నాను. తలవండిన పండితులు తగు శిక్షణ నిచ్చారు భాషా సంబంధ (గంధాలిచ్చారు. రిపోర్టులు ఎలా వాయాలో వాయకూడదోచెప్పారు విలేకరులవిధి, నిషేధాల వట్టిక నిచ్చారు. “ఎండగట్టడంి వంటి తెనుగు నుడులను, “ పలుఆనక్తి కరమైన అంశాలు చోటుచేనుకో వడం కన్పించింది' వంటి ఆంగ్ల పదవ్రయోగాల అనువాదాలను బాగా నూరి పోశారు. ఇంకా కొన్ని రహస్యాలు ఉపదేశం చేసి అవి మననులోనే వుంచుకొని మంత్రాల్లా మననం చేనుకోమన్నారు!

'పాదరాబాదు స్టైనింగ్‌లో నేనున్నపు డు, నా జీవితంలో ఒక అనక్తీ కరమైన విషయం చోటు చేసుకుంది అది తలుచుకుంకేనే ఆనందం విషాదం నన్నలముకొంటాయి నాకు తమ పిల్లనిచ్చి ఒక ఇంటివాడీని చెయ్యూలని నంవత్సరం నుంచీ మాఅమ్మకు ఉత్తరాలు వ్రాన్తున్న ఒక భాగ్యనగర వాసి , ఆదను చూసి, వచ్చి

10

నన్ను కలిశాడు. పిల్ల ఎత్తు5.! అంగుళాలట. సొకంకొరెండు ఇంచీలు పొట్టి- బాగుంది. భార్యా భర్తలు అలాగే వుండాలి. అమ్మాయి వచ్చగా వుంటుందట. వచ్చదనం కంకొ వెచ్చదనమే ముఖ్యం ఈ మాట పైకీ అన లేక సిగ్గు పడ్డాను. పెళ్ళి కూతురు ప్రైవేట్‌గా యం ఏ , పబ్లిక్‌ అడ్మినిస్ట్రేషన్‌ చేస్తోందట. నాకంకై ఒక మెట్టు పైనే! అయినా వరవాలేదు.ఆవిడా ఒక చిరుద్కోగం నంపాదించుకుంకొ, చల్లని నీటికి , వేడి నీరు తోడయినట్టు. ఇద్దరమూ నుఖంగా నంసారం చెయ్య వచ్చు. వధువు తండ్రీ వేలం పాటలో వను విశేషాలను ఏకరువు 'పెట్టినబ్లుగా ఇంకా చెవు ఎకు పోతున్నాడు వధువు వయోలిన్‌ బాగావాయిన్తుందట అయితేఇంకేం, రిపోర్టరు గా నావలుకుబడి నుపయోగించి, *“కళాభారతి' లోను, *ఆకాశవాణి'లోను నాశ్రీమతి కచ్చేరీలు ఏర్పాటు చేసేస్తాను పతికలలో ఫొటో,ఏరాగంలో, ఏ కీర్తన ఎలా వాయించిందో ఒక రెండు కాలముల నమిక్ష వ్రాను కోవచ్చు డబ్బు. పేరు రెండూ వస్తాయి నరిగ్గాఅపు ఎడే ఒకబెంగ కూడనాకు పట్టుకుంది రిపోర్టరుగా నా పేరెక్కడా వడదు. మాలాంటి అల్పజీవుల పేర్లతో ఏరిపోర్టూరానివ్వరు మావత్రికాధిపతులు నేను వంపే ఏ రిపోర్టు అయినా “ఎవ్విరిడేన్యుస్‌ ముషిరినగర్‌ అన్న పేరుతోనే వేస్తారు నా వివాహం అయింతర్వాత , కొద్ది రోజుల్లోనే , నా శ్రీమతికి బ్రహ్మాండమయిన పబ్లిసిటీ వన్తుంది! అవు డు నన్ను అందరూ ఆ వయోలిన్‌ మణీ మొగుడు. అంటారేమో ఖర్మ! -..... పిల్లతండ్రి పెళ్ళి చూపులకు వెంటనే రమ్మని ఆవ్వాోనించాడు జ్రైనింగ్‌ మధ్యలో రావడానికి వీలు వడదని కడవటి రోజు వస్తానని బెట్టుగా చెప్పి పంపేశాను నా కాబోయే మామగారిని! ఇక ఆక్షణం నుంచీ, ట్రైనింగులో చెప్పేపారాల మోిదదృష్టి కుదరడంలేదు నా కాబోయే శ్రీమతి రూపు రేఖావిలాసాల మాదే మనను లగ్నం అవుతొంది ఆ నుముమూర్తం రానే వచ్చింది నేను ఘ్రైనింగ్‌ పూర్తి చేసినందుకు గుర్తింపుగా ఒక నర్జిఫికేతు చేతి కందిన్తున్న మా మేనేజింగ్‌ డైరక్టరు కమ్‌ చీఫ్‌ ఎడిటర్‌ గారిని చూన్తుంకే వధువు చేతిని నాకందిన్తున్న నా వుడ్‌బీఫాదరిన్‌లా కనిపించాడు సాయం త్రం ఆరయింది. ఇదే మంచి నమయం! పెళ్ళి కూతుర్ని ట్యూబ్‌లైట్‌ కాంతిలో చూనుకోవచ్చు నాకున్నంతలో ట్రిమ్‌గా డ్రన్సయ్యాను. గంట ఆరున్నర అయింది. ఏడయింది ..... నాకు కాబోయే మామగారురానే వచ్చారు. నా ముఖం చేటంత అయింది ఆయన ముఖం దేనంఠత అయిందో పూర్తి శిక్షణ తీనుకున్న రిపోర్టరుగా కని పెట్ట లేక పోయాను... [11

ఆయన తల వంచుకుని రెండే మాటలు చెప్పి వెళ్ళిపోయాడు. ' బాబూ మా పిల్ల ఇంట్లోకీరాకూడని రోజులు, ఏమో అనుకోవద్దు” ఎలక్ట్రిక్‌ షాకు తిన్న వాళ్ళను గురించి నేనురిపోర్టులు వ్రాశాను గాని ఆ షాకు దీవ్రతను నే నాక్షణంలో అనుభవించాను. తరువాత నిదానంగా తెలిసింది పిల్ల తండ్రీ ఆంతర్యం! ఈ వత్రికల్లో వని చేసే వాళ్ళ ఉద్యోగాలు ఎప్పుడు పీకేస్తారో చెప్పడం కంకే, భూకంవం ఎన్ని గంటలకు వన్తుందో చెప్పడం తేలికట “ఈ తుమ్మితే వూడిపోయే ముక్కుల్ని నమ్ముకుంకే మా అమ్మాయి జీవితం ఏంకావాలి”, అని ఎవరి తోనే అన్నాడట ఆపిల్ల కండి! నిజమే.

ఆ నిజమే నిపులా నన్ను కాల్చేన్తున్నది . యాజమాన్యం చేతుల్తో మాబతుకులు బుగ్గిపాలు కాకుండా వుండాలంకే మేమూ ఒక (కేడ్‌ యూని యన్‌ ఏర్పరచు కోవాలి మిణుగురు పురుగుల్లాంటి మా జీవికాల లో మణిమయ కాంతులు వ్రనరించాలంకే జర్నలిన్టులూ (పెస్‌ కార్మికులూ కలిసి నంఘటిత శక్తిని పెంపొందించు కోవాలి! తొలి ప్రయత్నంగా మా పత్రికలో పని జేసే సిబ్బందిని, నమోకరించి గేటు మోటింగు పెట్టాలనుకున్నాం. ఈ వార్త మా స్థానిక యజమానికి ఇట్టతెలిసి పోయింది ఎనన్ను పిలిపించి ఆయన చెప్పాడు 'గేటు మిటింగు పెట్టిన వాళ్ళను, వోజరయిన వాళ్ళను ఈ రాశ్రే పనుల్లోంచి తీసే స్తాము జాగ్రత్త!” అంతే! మా ప్రయత్నానికి పురిట్లోనే నంధి కొట్టింది అన్నట్టు ఈ రోజు హిందూ స్టాన్‌ పేపర్‌మిల్లు (క్రేడ్‌ యూనియను గేటు మిటింగుకు (పెస్‌ కవరేజ్‌ ఇవ్వక పోతే మాబాస్‌ వూరు కుంటాడా? మా చీఫ్‌ రిపోర్టర్‌ నిన్న నే చెప్పాడు “బాస్‌ నిన్ను ఆగేట్‌ మాటింగ్‌కు మంచి హెడ్‌ లైన్‌ తో రిపోర్టు ఇవ్వమన్నాడు' , అని? ఈదురు గాలి కొంచంతగ్గింది కాని ఇపుడు పైమెంత ? నాలుగయింది! ఈ పాటికి ఆ గేట్‌ మిటింగు అయిపోయేవుంటుంది ఏం చెయ్యాలి? మిత్రుడు రవిరాజైనా వుంకే అతన్నడిగి రిపోర్టు తీనుకునే వాజణ్జి. పోనీ, *ఈరోజు” దిన వత్రిక రిపోర్టరు మురళి నడిగి నమాచారం తీనుకుంటాను.

నేనుపత్రికా విలేకరి నైనా. మా ఇంట్లో ఫోను లేదు రాత్రి? గంటలకు గాని మురళి వాళ్ళ ఆఫీనుకు రాడు అవు ఎడు ఫోను చేసి కనుక్కంకే గేటు మోటింగ్‌ నమాచారంతెలున్తుంది అయినా ఈ వర్కర్లనమావేశం గురించి మా పెద్ద బాస్‌ కెందుకో అంత ఆనక్తి! హిందూస్తాన్‌ పేవర్‌ మిల్లు గురించి ఆయాజమాన్య నిరంకుళవైఖరి గురించి .నేనుపర్మనెంటు రిపోర్టర్‌ అయిన మొదటి నెలలోనే ఒ కఇన్‌ వెస్టిగేటివ్‌ ఆర్థికల్‌'వ్రాకాను.ఆ

12

వ్యానం చూచి, కార్మకులు, ప్రజాప్రతినిధులు , మేధావులు, పరిశ్రమ అధికారులు, వారి కుటుంబాలు చాలామంది మెచ్చుకున్నారు అయితేమా లోకల్‌ బాస్‌ మాత్రం నొచ్చు కున్నాడు నన్నుఆఫీనుకు పిలిపించి ఆమాకే చెప్పాడు. మళ్ళీ శాను గాని, ఉవ నంపాదకుడు గాని చెప్పేవరకు, ఆపరిశ్రమ యాజమాన్యం మాద వ్యతిరేకంగా ఏ వార్తా రాయవద్దన్నాడు ఆవెంటనే చీఫ్‌ రిపోరర్పును ఆపరిశ్రమకు పంపి, యం.డి గారితో ప్రత్యేక ఇంటర్వ్యూ జరిపి. మరునాడు పేపరు లో బోర్డరు కట్టి ప్రచురింప చేశాడు ఆ నాటి నుంచి ఆ పరిశ్రమ మిద మంచి రిపోర్టులే వ్రాన్తున్నాము అలా హిందుస్తాన్‌ పేపరు మిల్లు మాద ఈగ కూడా వాల కుండా చేసిన మాబాసేనా. ఈ రోజు ఆ పరిశ్రమ కార్మికులు గేట్‌ మాటింగ్‌ పెట్టి యాజమాన్యం పై కత్తి దూన్తుంకే.ఆ మిటింగు. పూర్తి రిపోర్టుపత్రికలో వేయమని చెప్తున్నాడు! మా పత్రిక యజమానికి కార్మికులంకే అంత అభిమానమా? దీనికీ దాఖలా ఉన్నట్టు నాకెక్కడా కనిపించడంలేదు

మా పత్రికఆఫీనులో (పెన్సులో బయటా పనిచేసే కార్మికులు, ఉద్యోగుల పట్ల మా యజమాని ఎంత అభిమానం ప్రదర్శిన్తున్నాడో అందరికీ తెలును! మాకిచ్చే జీకాలు, సెలవు ఇతర నదుపాయాలు అంతంత మాత్రమే పత్రిక ఎడిటర్‌ దగ్గర నుంచి, "సెక్యూరిటీ గార్జువరకు ఎంత మంది మౌనంగా కంపెనీ వదలి పెట్టి వెళ్ళి పోయారో లెక్కలేదు పోయిన వాళ్ళు పోగా, ఉన్న వాళ్ళయినా గౌరవంగా బ్రతుకుతున్నారంకే అదీ లేదు

కార్మికుల ప్రాధమిక హక్కు అయిన (శ్రేజ్‌ యూనియన్‌ ఏర్పాటు చేను కోవడానికి యాజమాన్యం నుతరామూ ఒపుుకోలేదు మొదట గేటు మిటింగుకే ఒపుుకోని మాయజమాని తరవాత కూడా మేము యూనియన్‌ నెల కొల్పుకొనడానికి చేసిన ప్రయక్నాలను వమ్ము చేన్తూవచ్చాడు ఉద్యోగులకు నాయకత్వం వహిన్తున్నా రనుకున్న వాళ్ళను. వారెంత నమర్భలైనా నరే ఏదో ఒక నెవం పెట్టి అవమానించేవారు. అప్పటికీ వాళ్ళు రాజీనామా చేసి వెళ్ళక పోతే , వాళ్ళను పత్రిక ఇతరఆఫీనులకు బదిలీ చేసేవారు. లేదా అప్రధాన ఫీర్దికలకు వాయమనేవారు!

అయితే మాయజమానిని ఒకందుకు అభినందించాలి! తన నంన్ధను. తప్పించి

మిగకా ఏ నంన్ధ లోపాలనైనా వెతికి పట్టు కొని మరీవ్రాయమనేవారు తన లావాదేవీల 13

లోనవాకరించని నంన్ధలను. వ్యక్తులను వారెంత ఉన్నత న్థానంలో వున్నానగే, కార్పార బట్టమనేవాడు. వారి లో ఏ లోపమూ కనబడక పోఠే, మా వత్రిక చీఫ్‌ రిపోర్టరును ఏ దోఒక దుమారం నృష్టించి. పత్రికలో రిపోర్టు వ్రాయమనేవాడు. వత్రికా విలేకరులు ఇక నిర్మొహమాటంగా రిపోర్టులు ఎలా వ్రాయగలరు? తమ పవిత్ర ధర్మాన్ని ఎలా నిర్వర్తించగలరు?....

గేట్‌ మాటింగును గురించి వార్త కోనం మురళికి ఫోను చేశాను. మురళి కూడా ఈరోజురాలేదట. ఇపు ఎడేం చెయ్యాలి? “తెలుగు కీరణం” వత్రిక విలేకరి రాజుకు ఫోను చేస్తేనో! లాభం లేదు. రాజు వాళ్ళ తమ్ముడికి ఆమిల్లులో ఉదో్కోగం ఇప్పించాడట. అందుకని అతనెపు డూ యాజమాన్య పక్షపాతి! అతడిచ్చేరిపోర్టునాకు పనికి రాదు. అనలు ఈ రోజు హిందూసాన్‌ పేపరు మిల్లు గేటు మిటింగు గురించి వ్రాయక పోతే మునిగి పోయేదేమీ లేదు.

అయికే మా బాస్‌ ఏ మంటాడో? చూద్దాం . ఇప్పడి వుడే మళ్ళి గాలి ఉధృతంగా వీస్తోంది. వర్షం కురుస్తోంది. కిటికీ బయట చెయ్యి పెట్టి చూచాను. వర్షం ఏకధారగా పడుతోంది. ఇక కాలు బయట పెట్టడం కష్టం ఆరు కిలో మోటర్ల దూరం లో వున్న మాపత్రిక ఆఫీనుకు వెళ్ళడం మరీ కష్టం | ఇంట్లో గొడుగు లేదు . కాసేపటికి కరెంటు పోయింది. వెలిగించడానికి కేండిల్‌ లేదు. ఇల్లంకా చీకటి మయం. ప్రక్కస్తోరు గదిలో నా మునలి తల్లి మూలుగు తోంది . అయిదేళ్శక్రితం మానాన్న వఠాత్తుగా మరణించి నప్పటి నుండీ .ఆమె మంచమెక్కింది పక్షవాతంతో నా చెల్లి. తమ్ముడు ఆమెకు సేవలు చేన్తున్నారు.

ఈ రోజు వాళ్ళు ఇంటో లేరు. మా చెల్లి బి.కామ్‌ పానయింది ,హీందీ ,తెలుగు, ఇంగ్లిషు టైపు పానయింది. భ్రీకాకుళం దగ్గర ఒక ఫాక్టరీలో ఉద్యోగానికి ఇంటర్‌వ్యూ వస్తే వెళ్ళింది. తమ్ముడు దానికి తోడు వెళ్ళాడు . తమ్ముడు ఇంటర్‌ చదువు తున్నాడు. నాకు నా వళ్ళు స్థిరాస్తి, కాళ్ళు చరాస్తి అంతే! ఇంకే మిలేదు మాకు. అందుకే కష్టపడీ ఈ ఉద్యోగం లో చేరి ఎలాగో నెట్టుకొన్తున్నాను. .... టీ బడ్డీ లోంచి అమ్మకు రొట్టె కొనుక్కొచ్చి. పెట్టి. నేను ఏదో అయిందని పించి పడుకున్నాను.

న!

తెల్లవారేనరికి, నిన్న పేపరుమిల్లులో జరిగిన కార్మికుల గేట్‌ మోటింగ్‌గురించి “కార్మికులూ ధార్మీకులే' అన్న పెద్ద హెడింగుతో తోక వత్రికలలో వార్తలొచ్చాయి. నేను వనిచేసే పత్రికలోనే ఆరిపోర్టు రాలేదు. నేను వంపికేగారావడానికి. బయట వర్ణం వడకపోయినా,నావంటో ఎందుకో వణుకు ప్రారంభం అయింది. మరో అరగంటలో మా చెల్లి. తమ్ముడు శ్రీకాకుళం నుంచి డీలక్సు బన్సుదిగి వచ్చారు..... ఇంటర్‌వ్యూలో మాచెల్లి అన్నిటికి బాగా నమాధానమిచ్చిందట. కాని ఆ ఉద్యోగం మా బాస్‌ రెకమెండ్‌ చేసిన రౌడీ ముఠా ఉపనాయకుడికొడుక్కి ఇచ్చారకు. నాకు తల గిర్రున తిరిగింది. కుర్చిలో కూల బడ్డాను...... నేను పత్రిక ఆఫీనుకు రోజూలాగే ఉదయం వదకొండు గంటలకు వెళ్ళాను. న్యూస్‌ డెన్క్‌ లో కూర్చున్నాను. ఎండలోంచి వచ్చానేమో కాగికాల మిది అక్షరాలు అలికి నట్లుగా కనబడుశున్నాయి..... .. తల తిరుగుతోంది. న్యూస్‌ ఎడిటర్‌ గారి దగ్గర నుంచి పీలుపు వచ్చింది. వెళ్ళాను తూలుతూ. “ఈ రోజునుంచిమోరు ఉద్యోగంలో లేనక్లే'. ఇంకా ఏవోచెవ్మన్నారు మా న్యూస్‌ ఎడిటర్‌ గారు నాకు వినబడడం లేదు. బయట ఆకాళం లోని అగ్నిగోళం నా వృదయంలోకి దిగింది. శన 185

మే్‌లొ గ్రండయ్య |

మేల్కొండయ్య! మేలుకునే వున్నాం చెప్పవయ్యా! ఆంటారేమోమోరు. మా మేల్కొండయ్య కథ విన్న తర్వాత మారు ఎలా న్పందిస్తారో కెలునుకుంకే గాని మారు మేలు కొన్నారో , లేదో నేను ఖండి తంగా చెప్పలేను.

మా మేల్కొండయ్య అనలు పేరు ఉత్త కొండయ్యేనట! వాళ్ళ నాన్న అతణ్జీ “కొండా కొండా' అనిపిలిచి అతను పలక్క పోతే ఓరినా కొండ నాలికంత లేవు, పిలిస్తే వలకవేమిరా! అని వినుక్కొనేవాడట! నీ జీవిత కధ చెప్పు మేల్కొండయ్యా”! అని నేనంక్రు, “నీ కంత ఎగకాళిగా వుందారామంజయ్యా! నా పేరు మేలు కొండయ్యేంగాదు మాలకొండయ్య. మేముండేది మాలవల్లి గదా. అందుగ్గాను మాలకొండయ్య నయినా” అన్నాడు. నేను గతుక్కుమన్నాను. అదేంటి? అనలు మాలకొండయ్య ఎంత మంచి "పేరు! నాకు తెలిసి మా బంధువుల్లో ఒకాయన పేరు మాలకొండమాచార్వులు, మా ఇంటి ప్రక్కన వుండే వారు మాలకొండయ్య చౌదరి. కడపలొ నా స్నేహితుడి అన్న పేరు మాలకొండా రెడ్డీ. మననులో మెదిలిన నంగతంకా మాలకొండయ్యతొ అన్నాను.

“ఏ మొనయ్యా! ఆళ్లంకా నాలాగ మాలపల్లెల్లోనే పుట్టారంటావా? అయినా అళ్లకు నాకు పోలికేంటి? నేను మాలకొండను, ఆళ్లు బంగారు కొండలు ఆళ్ళు ఏనుగులు నేను దోమను” మేల్కొండయ్య నరిగా ఈ మాటన్నపుుడే ఇతని జీవికాన్ని తరచి చూడాలనిపించింది.

ఆ రోజు నుప్రభాకాన్నే మా వూరి వరిజనవాడకు వెళ్ళాను. ఈ వాడకు రావడం నాకేం కొత్త కాదు. మాలకొండయ్య కూడా వాళ్ళ నాన్న అప్పన్నతో మా ఇంటికి వన్తూవుండేవాడు.

కొండయ్య, నేను ఇంచుమించు ఒకే వయసు వాళ్ళం. నేను శ్రీనివాసాచార్యులుగారి వీధి బడిలో అక్షరాలబడులు దిద్దేనాటికి, బుల్లికొండయ్య వూరవతల చెరువులో గేదెల వీపులు రుద్దుతుండేవాడు. నా ఎనిమిదో పుట్టినరోజు మరునాడు అంక దీపావళి మరునాడు నా జీవితంలో మరిచిపోలేనిరోజు. ఆరోజు ఏం జరిగిందంకేు మా వీధి బడిలొ ఆచార్యులుగారు “బి తొ మొదలయ్యే కూరగాయలు చెప్పండగ్రా అన్నారు. “బీరకాయండీ' అని చెప్పానో లేదో,.ఆచార్యులుగారు అరకన్ను మోడ్పులో ఏదో ఆలోచనలో పడిపోయారు. వెలిగిపోతున్న ఆయన ముఖ వర్చన్సును ఆయన పెట్టుకొన్న తిరుమణి, శ్రీచూర్జాలు అడ్డుకోలే కపోతున్నయ్‌.

ఒరేయ్‌ రామానుజా!

16

“కాతగారూ!' అంటూనేను ఆయన దగ్గరకు వెళ్ళాను. చెరువు దగ్గర రెడ్డిగారె పొలం ప్రక్కన కోటిగాడీ గుడిసె మాద బీరపాదులు పూయడం పోయిన పున్నమినాడు చూచాను. ఇప్పుడు బీరకాయలు నవనవలాడుతూ లేతగా వుంటాయిరా! ఆ పైన ఆచార్యులుగారు ఏం చెప్పారో నేను వినలేదు వెంటనేనా ప్రక్కన కూర్చుని దిక్కులు చూన్తున్న కోటయ్య కొడుకు కిష్ణుడితొ కలిసి వాడి గుడిసెకు పరుగు తీశాము.

మేముదారిలో చెరువు గట్టుకు చేరుకునేప్పటికి చెరువు లోపల కామరాకుల్లా విస్తరించి నీట మునిగి వున్న గేదెల వీపుల పైన గాలికి వూగిన లాడుతున్న నల్లకామర పువులా కొండడు కనిపించాడు. 'ఒయ్‌ కొండా!” ఎలుగెత్తి అరిచానునేను కొండడు ఆఎండలో ముఖానికి చేతులు అడ్డం పెట్టి కళ్ళు చికిలిన్తూ మావైపు చూశాడు “ఓవహోయ్‌ ఛామంజా వన్తన్నా!' అంటూ ఓ గేదెతోకుచ్చుకిని లేచాడు కొండడు. లేచినవాడు వూరుకున్నాడు అం కే లేదు.

గేదెల వీపుల మోదే గెంతడం ప్రారంభించాడు నాకుమాత్రం వాడు మాలపల్లి కొండడిలా అవుపడలేదు కాళీయుని పడగల పై నృత్యం చేన్తున్న కృష్ణమూర్తే నా కళ్ళకు కట్టాడు. “ఏం రామంజా!' నా కళ్ళముందున్న ఆ మనోహర దృశ్యం కరిగిపోకముందే నా దగ్గరికి వచ్చిన కొండడిని నేను కౌగలించుకొన్నాను. “హే నన్ను ముట్టకోకు!” అంటూ వాడివీపును చుట్టిన నా చేతుల్ని విదిలించుకొంటున్న కొండడీని మరింత గట్టిగా పట్టుకొంటూ “ఏం ఏందుకు నిన్ను ముట్టుకోకూడదు!” అన్నాను నేను. *“ఎందుకంకు అందుకే! నేనుమూ నాన్న వాల్లంటపారొచ్చిమా వూర్లో చచ్చిన పళువుల్ని మా పల్లెలోకి ఈడ్చుకొచ్చి అడ్డంగా కోసి ఆటి చర్మం ఎక్కదీసి, నానబెట్టి, ఎండబెట్టి, సాపుచేసి'... కొండడు ఓ లెదర్‌ కొక్నాలజిస్ట్‌లా చెపుుకుపోతున్నాడు వాడుచేసే ప్రతిపని వివరంగా కళ్ళకు కట్టినట్లు చెప్తూంకే నా వళ్ళంతా కంపరం పుడుతోంది. “రామంజా! నూడు! నీముఖం ఎంత అనయ్యంగ బెట్టినావో! అందుకే నన్ను ముట్టుకోకు అని నేచెప్పేంది . ఈ సెడ్డ పనులన్నీ మేంజెయ్యకపోతే మో కాల్లకు మంచి జోల్లెట్టా వన్తయ్‌ చెప్పు?” అని కొండడు అంటూవుంకే నిన్నటి ఉదయాన్నే నా పుట్టిన రోజుకు కొండడీి నాన్న ప్రత్యేకంగా కుట్టి తీనుకు వచ్చిన మెత్తటి చెపు ఎల్ని తలొంచి చూచుకున్నాను నా కప్పుడు కొండడి స్థానంలో నాకలలో కనవడి , నేను కోరగానే రెండు గులాబ్‌ జాములిచ్చిన కోదండ రాముడు కనపడ్డాడు నా శరీరం ఇప్పుడునా చెవు ఎచేతల్లో లేదు. నాచెవు ఎల్నితీసి వాడి కాళ్ళకు తొడీగాయినా చేతులు. నా అడుగులు కొండడి అడుగుల వెనకే వడుతున్నాయి. కల్లోంచి మేల్కొన్నట్లుగా నేను ఒక్కసారి “కొండా! మా ఆచార్యులు కాతగారికి బీరకాయలు పట్టు కెళ్ళాలిరా!” అన్నాను. “అటి

17

నంగతి నేను కొండడికి జెప్పాన్లే పద అన్నాడు నాతో వచ్చిన కిష్టుడు. ముగ్గురం గబగబ అడుగులు వేన్తూ కిష్టుడి గుడిసె దగ్గరకు చేరుకున్నాము. గుడిసె పై కప్పు చుట్టూ వనుపుపచ్చ బీరపూలు,ఆకు పచ్చని లేత బీరకాయలు ఆగుడిసెకు మంగళతోరణాలుగా ,గ్రీరామరక్షగాభాసిన్తున్నాయి. అయికే అపు డు గుడి సె బయట కిష్టడి నాన్న కోటయ్య గానీ, అమ్మముక్యాలు గానీ లేరు.

అమ్మా” అంటూగుడినెలో దూరాడు కిష్టుడు. వాడీ వెనకాలే కొండడు నేను గుడి సెలోకి వెళ్ళాం. గుడిసె లోపలి దృశ్యం మా నోళ్ళను నొక్కేసింది . కళ్ళకు బైర్లు కమ్మించింది. కాళ్ళను చేతుల్ని వణికించింది వంటినిండా చెమటకాలువలు కట్టింది. నాముఖమంకా పండు మిరప పచ్చడి అయింది. నాకను కొలకుల్లోకి జారిన చమటనీరు. కనుకొలకుల్లో పుట్టిన కన్నీరుతో కలిసి నాకళ్ళను కప్పేసే సమయానికి నేను చూడగలిగిందిది . కిష్టుడి అమ్మ పై ఏదో వూరి పశువు దాడి చేస్తోంది. కిష్టుడి అమ్మ సాయ శక్తులా ఆమృగాన్నె దిరించి వంటి నిండా రక్తపు మరకలతో అపర కాళిలా కదను తొక్కుతోంది కివ్టుడు, నేను గుడి సెబయటికి పరుగు దీశాం కిష్టుడు “అమ్మా! నాన్నా! అంటూ పెద్దగా ఏడున్నూ, కళ్ళనీళ్ళుగొంతు కడ్డం పడుతూంకే గుటకలు మింగుతున్నాడు. స్త్రీకి అన్ని విషయాలల్లోను సమాన స్థాయి. నీతి, న్యాయము కలిగించాలన్న ఉన్నతాదర్శంవున్న మననమాజం లో అనుక్షణమూ మహిళలు పడే పాట్లు, పోట్లు ఇవి. కిష్టుడు మాత్రం 'అమ్మా! నాన్నా! అంటూనే గుడి సెలోకి, బయటికి ఆనులో కండెలా, కాలు గాలిన పిల్లిలా పరుగులు తీసి, రొపు తున్నాడు . అసలు కృష్ణుడు మాత్రం ఆచాయల్లోనే లేడు. ఎందుకు రాడు? మా కిష్టుడి అమ్మ ద్రౌపది కాదనా! ఏమో కృష్ణుడు కాకపోతేరాముడు. నేనుమాత్రం శ్రీరామ స్తోత్తం, ఆంజనేయదండకం నాకు వచ్చినంత వరకు గడగడా మననులోనే వల్లించాను. కాలం కరుడు గట్టింది.

ఇంతకూ మా కొండడేడీ? ఏంచేన్తున్నట్టు? “కొండా! కొండా! కొండా!” ఎన్నోవేలసార్లు ఎన్నో పేర్లతో, ఎన్నో విధాలుగా పిలిస్తే తప్ప భగవంతుడు పలకడని పెద్దలు అంటారు కాని నానేన్తం కొండడు మాత్రం మూడో పిలుపుకే నా కళ్ళముందు కొండలా నిలబడ్డాడు అరె! ఇదేమిటి? కొండడు నా కంక ఎన్నో ఇంతలు ఎత్తు ఎదిగి పోయాడు! కొండడీ చేతిలో రక్తం కప్పేస్తే చిన్నదయిన గొడ్డలి వుందేమిటి? ఇపుడు కోటయ్య గుడి సెలో అంకా నిశ్శబ్దంగావుంది! కివ్టుడి అమ్మ ముత్యాలమ్మ కడీగిన ఎర్ర ముత్యంలా కొండడి ముందు నిలుచుంది. అమ్మను వాకేనుకున్న కిమ్లడి కనుకొలకుల్లో మంద వోనం తళక్కుమంది.

18

నేను చూపు మరల్చకుండా కొండడీ వేపే చూన్తున్నాను.నాకివు డు వాడిలో రాముడు, క్రిష్ణుడు కాదు వరశురాముడు కని పిన్తున్నాడు. ఆరాధన తో కొండడిని కౌగలించుకున్న నాకు వాడి వంటి 'పైన రక్తం కొద్దిగా తిలకంలా నావంటి కంటింది. అవును అనలు ఆచార్యులు గారు బీరకాయలు తెమ్మనేనా నన్ను కిష్టుడిని ఇక్కడికి పంపారు? ఏమో ఆచార్యులు గారి మనోభావం ఆ జగదా చార్యునికే తెలియాలి. ఆ రోజు జరిగిన దంళా విని శ్రీని వాసాచార్యులు గారు తృప్తిగా నవ్వి నన్ను , కొండడిని ఆశీర్వదించారు. దరిమిలా , శ్రీ వైష్ణవ నంవ్రదాయాన్ని గురించి నాకు ఎన్నో విషయాలు చెప్పారు, మాగురువరేణ్యులు.

శ్రీ వైష్ణవ నంవప్రదాయాన్ని సిద్ధాంతీకరించి , నుప్రతిష్టితం చేసిన శ్రీ రామను జాచార్యులవారు అను నిత్యము అనుష్టానాదులు పూర్తి చేసి మాల పల్లెకు వళ్ళేవారట .అక్కడ వరి జనుల కుటీరాల్లోకీ ప్రవేశించి వారి యోగక్షేమాలు విచారించేవారట. అంతేగాక, శ్రీ వైష్ణవ నంప్రదాయ వరివ్యాప్తీకి ఎనలేని కృషి చేసిన పన్నిద్దరాళ్వారులలో

మాలపల్లియుడైన తిరువ్పాణాళ్వార్‌ శ్రీరంగనాధుని అభీష్టం మేరకు , శ్రీవారి అర్చక

స్వాముల భుజముల నెక్కి, వెళ్ళి స్వామిని దర్శించి భక్త శిఖామణులలో అ(గగణ్యుడుగా వెలుగొందాడట. “నీ పేరు కూడా రంగరామానుజ మే కదా!. పేరు సార్ధకం చేనుకుంటావా' అని నాతో అన్న మాగురువుగారి వాక్కులు మాజీవికాలకు బుక్కులే అయ్యాయి.

కొండడితో నామైత్రీలత పెరుగుతూ మా ఇద్దరినీ ఏకంచేసింది.పై చదువులు, ఉదో్యగం రీత్యా మేమిద్ధరము విడిపోంఎ చాల ఏళ్ళయింది. మా వూరి హరిజనవాడలో నిలిచి గత న్ట్రతులలో బావ్యుప్రపంచాన్ని మరచిన నేను 'ఓయ్‌ రామంజయ్యా!' అని బుజం మిద చెయ్యి వేసి నిలిచిన నానేన్తం కొండయ్య ను చూచి కొండంత ఉప్పొంగి పోయాను.

కొండయ్య ఇల్లు చిన్నదైనా చాలా పరిశుభంగా, అందంగా తిర్చి దిద్దినట్టుంది. ఇల్లంకా ముగ్గులతో కళకళలాడుతోంది. కొండయ్య పెద్దగా చదుకో కపోవడం వల్లనేమో ఏఉదో్యోగమురాలేదు. ప్రభుత్వం నిర్వహిన్తున్న న్వయం ఉపాధి పథకం క్రిందతనయింటి ప్రక్కనే జోళ్ళు తయారు చేసే యూనిట్‌ ఒకటి పెట్టాడు . జీవితం ఏదో సాఫీగానే సాగిపోతోంది. కాకపోతేతన కష్టార్ధికాన్ని నలుగురు నాలుగు విధాలుగానిండు ధాన్యపు గాది(క్రింద వంది కొక్కుల్లా కాజేయడం బాధగా ఉంది. ఈ దోపిడి ఎంత కాలం సాగుతుంది? ఎలా ఆగుతుంది? కొండయ్య ఇచ్చిన చక్కెర పానకంకాగుతూ ఆలోచనలో పడ్డాను నేను. పదవి. పెదవి, పెన్నిధి వీటినేత్రిమూర్తులుగాఆరాధించి అందరినీ బాధించే అహంకార మదాంధులు గుడ్డగూబలుగా కనిపించి కొండయ్యను నన్నూ

19

భయ పెడుతున్నారు." ఇదిగో మాచెల్లమ్మ' అన్న కొండయ్య మాటలతో ప్రన్వుతంలోక వచ్చిన నాకు ఎదురుగా ఒక స్రీమూర్తి సాక్షాత్కరించింది. ఆ! ఆ మోము. ఆ రూవము ఎపు ఎడో చూసీనవే! “ఈమె! ఈమె!”

నీకు వీధిబడిలో పెద్ద బాలశిక్ష నేర్పిన శ్రీనివాసాచారులు గారి మనవరాలయ్యా! ఈమె గుర్తులేదా? ఆ గుర్తుంది! ఈమె పేరు ఆండాళ్‌. “నీబాల్యం లోనే కదమ్మా ఆనంఘటన జరిగింది ......నువ్వు అప్పుడు చేసిన పనిని ఎవ్వరు మరచి పోగలరు కొండయ్యా!.....

ఆరోజునేను మామూలుగావీధి బడికి వ్ళేటప్పటికి ఈ పాపను వళ్ళోకూచో "పెట్టుకొని నముదాయిన్తున్నారు ఆచార్యువారు. అపు డే కుట్టిందట కొండకేలుఆయన మనవ రాలిని. ఆచార్యుల వారుఆయుర్వేద గుళిక లిచ్చారట, తగ్గలేదు మాల పల్లిలో కొండయ్య నాన్న అప్పన్న మంత్రం వేస్తాడట పిలుచుకు వచ్చారు. పిల్ల కాలి మిద మంత్రం వేస్తే బాధతగ్గకపోగా, కాలు పట్టుకొని పిల్ల విలవిల్లాడింది. అపు డు నాన్నతో వచ్చిన కొండయ్య వెంటనే వెళ్ళి ఆండాళ్‌ కాలు మడమ పట్టుకుని తేలు కుట్టిన చోట తన నోరు పెప్టేశాడు _.తనవంటితో గాటు పెట్టి గట్టిగా పీల్చాడు. అదేజలగలూ, జలగల్లాంటి మనుషులు అయితే రక్తం పీలున్తూ విషం కక్కుకారు! అయిదు నిమిషాల తర్వాత కొండయ్య లేచి నించున్నాడు! ఆండాళ్‌ కూడా లేచి కూర్చుంది! అపుడు నాకళ్ళ ముందు కొండయ్య అదృశ్య మయ్యాడు. గరళ కంఠుడైన శివుడు సాక్షాత్కరించాడు!

నేను కొండయ్యను అడిగాను. “అశర్వాత ఈమెకు పెళ్ళయింది కదూ!”

'అయింది. ఈమె భర్త శేషాచార్యులు పేరు , తీరు, వూరు మార్చి. కొన్నాళ్ళు అడవులపాలు , కొన్నాళ్ళు బైలు పాలు మార్చి మార్చి మార్చి చేస్తున్నాడు. ఇపు డెక్కడున్నాడో తెలీదు. అందువల్ల ఇవు డు నాచెల్లెలుగా ఇక్కడ వుంటున్నదీమె 1

“ఇడుగో అన్నయ్యా నాకుమార రత్నం.” నాలుగేళ్ళ వాడీని చంక-

నెక్కించుకొని చూపింది ఆండాళ్‌! పేరు?

విన్నారా మా మేల్కండయ్య క!థ మేల్కొండయ్యా!

శశ ననును 20

వ్యసనవిముక్రి అత

అది వర్హాకాలమ్‌! అయితే నేం ఒక్క వర్షపు చుక్కైనా నేల రాలడం లేదు. మని పైనా ప్రక్నకైనా ఎవరి డ్యూటీ వాళ్ళు చేయకపోతే వచ్చిన చిక్కే ఇది. పోనీ చీకటి వడుతోంది గదా. వాకావరణ మైనా చల్లబడుతుందంకేే అదీ లేదు. పైగా తెగ ఉక్క వళ్ళంతా గుబ గుబ లాడించేస్తోంది. మేడ మోద ఆరుబయలు లోకి వెడితే గాలైనా వన్తుందేమో! ఏమా తెలియనప్పుడు దిక్కులు చూడ్డం ఏమి తోచనపు)డు ఆకాశం కేసి చూడ్డం నాకలవాటు!

ఆకాశం రాజ దర్చారులా వుంది. చిన్ని కన్నయ్య దొంగిలించిన వెన్నముద్దలా చంద్రుడు ముద్గొన్తున్నాడు. కొలువు దీరి వున్నాడు. భువన విజయంలో ఆసీనులైన అష్ట దిగ్గజాల్లా కారలు ప్రకాశిన్తున్నాయి. నభా ప్రారంభం లో నృత్యం చేసే నర్తకీ మణుల్లా కెల్లని.నన్నని మేఘ మాలలు చంద్రుడి ముందువంగి నలాములు చేన్తున్నాయి. వర్ణకీలతల తనువుల విన్యాసాల్లో ఆర్హ్రత, రన నిష్పన్నత లోపించినట్లుగానే ఆకాశంలోని మేఘ మాలికలలో సైతం ఆర్హృత , జల నమృద్ధి లోపించాయి. రాజాస్థానంలో కృత్సిమంగా,. వెకిలిగా నర్వాంగాల చేత నర్కస్‌ చేయించి. తళుక్కు మనిపించడం తప్పించి వాళ్ళ జీవికాలలో జవం, జీవం లేవు! జల్లు కురిపించడానికీ, మేఘంలో నీటిఛాయలు లేనక్లు తృప్తిగా ఏడ్చుకోవాడానికీ సైతం, జల జాక్షుల నయనాలలో నీటిపౌరలు పొడగట్టడంలేదు.

“మోరలా అకాశం కేసి చూన్తూ, తన్మయంలో పడిపోకే భోజనానికీ ఆలశ్యం అయిపోతుంది. ఇంతలో కరెంటు పోయిందంకే ఇహ ఇంతేనంగతులు. ఈ ఉక్కలో తల తిక్క మొదలై అన్నం అనలునోట బెట్టరు. పదండి వడ్డిస్తున్నా!” ఇలా వడ్డీంచడంలో నా శ్రీమతి రాసిలోనే గాక వాసిలో కూడ కడుంగడు నమర్భురాలు.

అన్నం తింటూ. పిల్లలతో కబుర్లు చెపుతున్నాను. నా దైనందిన జీవితంలో కుటుంబంతో నరదాగ గడిపే నమయం అదొకకే. ఇంతలో తలుపు చపుుడుయింది. మానవ్వులు పువ్వులువాడిపోయాయి. ఎగిరే పక్కలు వాలిపోయాయి. మధ్యతలుపులు, కర్టెను వేసి, నా శ్రీమతి వాకిటి తలుపులు తీయడానికి వెళ్ళింది. వెళ్ళిన మనిషి ఒక పట్టాన

21

రాదేం? నిమిషాలు గడిచిపోతున్నాయి నిళ్శబ్ధంలో. మాపిల్లల్లో ఉత్కంఠ పెరిగిపోతోంది నేనుత్వరగా భోజనం ముగిద్దామని మజ్జిగన్నం బదులు మజ్జిగ కాగేయడానికి సిద్ధపడ్డాను. ఇంతలో మా వాడు వుండబట్ట లేక లేచి చిన్నగా అంగలు వేనుకొంటూ వెళ్ళి వార్త మోనుకొచ్చాడు. , ఎవరో స్త్రీ ఏడున్తూ చెపుతూందట అమ్మతో. మజ్జిగ తాగుతుంక్షే తరకలు గొంతుకు అడ్డం పడీ పొలమారింది. కళ్ళలో నీళ్ళు నుళ్ళు తిరిగాయి. “ఎందుకు నాన్న అలా ఇదవుతున్నావు? మా అమ్మాయి విచారంగా అంది. చిన్నగా లేచి మంచం మాద కూర్చున్నాను. ఉత్తరియంతో కళ్ళ నీళ్ళద్దుకొంటున్నాను. “ఎవరమ్మా ఆమె? ఎందుకు ఏడుస్తోంది? లోపలికి వచ్చిన వాళ్ళ అమ్మను మా వాడు అడీగాడు తలెత్తి చూశాను. మా అవిడ ముఖమంతా కారు మబ్బులు కమ్మిన మనక చంద్రుడిలా వుంది. ఇవా పిడుగులు పడ్డం వర్షం రావడమే తరువాయి. కాని వాకావరణాన్ని బట్టి చూస్తే ఎటూ చెప్పలేము. ఇంతవరకూ ఉక్క బయట పోన్తుందనుకున్నాను గానీ ఇపుడు లోపల, లోలోపల మస్తిష్కవు పొరల్లో ఉక్కపోస్తోంద్‌.

నీరవ నిశ్శబ్దం కిటికీలు మూసిన గదిలో కాపులు తిన్న పిల్లిలా మ్యావు మ్యావు అనకుండానే గెంతు తోంది. ఈ నిశ్శబ్ద మార్గాలానికి నా శ్రీమతి గంట కట్టింది

పాపం ఆవిడ వంటి నిండా రక్తపు మరకలే నండీ! ముఖం మాద కూడా గాయాలే! రక్తం చారలు కట్టింది. ఇదంకా ఆవిడ బర్త చేసిన నిర్వాకమేనట! అతను మోకుతెలునటగా! అలా చూస్తారేమండీ? ఆమె వతి దేవుడు మో ఆఫీనులోనే ఉద్యోగం వెలగ బెడ్డున్నాడటగా! ఇన్‌సెన్‌టీవ్‌ ఇంకేవో పేమెంట్లు ఈ రోజిచ్చారటగా! కడువు నిండాకాగి సాయంత్రం అయ్యేనరికి తూలుతూ, ఇంటికీ వచ్చివాకీట్లో డ్జైనేజీకాలువలో వడిపోయాడట తనొక్కర్తై అతగాణ్జీ లేవదీసి ఇంట్లోకీ నడిపించుకు వన్తుంకే మళ్ళీ పడిపోయాడట. ఇవా లాభం లేదనుకొని. వీధిలో నలుగురిని పిలిచి అతన్ని లోపలికి మోనుకొచ్చి పడేసింది. పాపం వీధిలో నలుగురిలోను అవమానం పాలయ్యింది. ఇంట్లోకి వచ్చి కుమిలికుమిలి ఏడుస్తోంది. “మరిఆమె వంటినిండా గాయాలన్నావ్‌? మా అవిణ్జీ నిలదీసి అడిగాను.

“అవునండీ !ఓ అరగంటలో అతను లేచాడట! అతను వాకిట్లో సైడు కాలవలో పడీ పోవడం దగ్గర నుంచి జరిగిందంతా అతనికీ చెప్పిందట. అతని వంటి మాద అంటుకొన్న మురికీ, బురద తుడీచేయడం మొదలెట్టిందట! అంతే అతగాడు ఒంటికాలు

22

మోద లేచి ఆవిణ్ణీ నానా తిట్లు తిడుతూ పాత కుర్చి కాలు పాత మేకుతోనవా ఊడబెరికి ఆమెను చితక బాదాడట. పాపం సెప్టిక్‌ అవుతుందో ఏమో ఆమె కంటి మిద గాయం కూడ రక్తం చిమ్ముతోందండీ! అది నెత్తురో, కన్నిరో లేక రెండూ కలిసో ధార కట్టాయి.

“అయ్యో పాపం! నువుష ఆమెను తీనుకొని నర్సింగ్‌ వోంకు వద నేనూ వస్తాను ఆమె ఇక్కడుంకుగా తీనుకు వెళ్ళడానికి ఆమె వెళ్ళి పోయింది! ఈ మాట విన్నారో లేదో మా ఇద్దరు పిల్లలు టీ.వీ ఆన్‌ చేసి ఇప్పటికి యాభై వారాల్నించి వన్తున్న సీరియల్‌ చూడ్డం ప్రారంభించారు.

“ఇంతకూ ఆమె మనింటికీ ఎందుకు వచ్చినట్లు? ఇంకేమైనా చెప్పిందా అమె?

చెప్పిందండీ. ఆమెను చితకబాది, తన లాల్చిరెండు జేబుల్లోంచి నాలుగు నంచులు తీసి మళ్ళీశాగాడట. అయినా అవేంనంచీలండీ దిక్కుమాలిన నంచీలు!

“వాటికేం? అవి దిక్కున్న నంచీలే ! మన పాల పాకెట్‌ కంకు చిన్నవిగా పాకెట్‌లో పెట్టుకోడానికి వీలుగా వుంటాయి"

వూ ఆతరువాత తప్పకాగి తల నేల మాద, కాళ్ళు మంచంమిద వడేసి, కళ్ళు డేలేశాడట ఇపుడు నోట్లోంచి నురగలు వన్తున్నాయట! వాళ్ళది మనింటికి మూడో వీధి మొదలిళ్లే నటండీ! గుర్తులు చెప్పి వెళ్ళింది.

నేనువెంటనేనానహోదోంగి ఇల్లు వెతుక్కుంటూ వెళ్ళాను. ఇల్లంకా నిళ్ళ్శబ్దంగా చిందరవందరగా హనుమ విడీచి వెళ్ళిన అళోకవనంళా వుంది అతన్ని గుర్తు పట్టాను. రామేశ్వరం! క్షణం క్రితం వరకు గుర్రు పెట్టాడట! ఇపుడు అతని నోటి మొద నురగ. చుట్టూ ఈగలు, దోమలు మునురుతున్నాయి. తెరచి వున్న ఒక కిటికీలోంచి మాత్రం రెండు.మూడు జతల కళ్ళు తొంగి చూన్తున్నాయ్‌!

అంతకు తప్ప కళ్ళున్న వాళ్ళ కాళ్ళకు మాత్రం చలనం లేదు!

ఆటో డ్రైవర్‌ సాయంతో , రామేశ్వరం దేవోన్ని ఆటోలో వేసి ప్రక్కవీధిలో వున్న నర్సింగ్‌ వోంలో చేర్చించాను. "సెలైను, ఇంజక్షను ఇచ్చారు. రామేశ్వరం రాత్రి రెండు గంటలకు మన న్వు హలోకీ వచ్చాడు నన్ను చూడ్డంతోకు, నిలువెల్లా

ర

కుంచించుకు పోయి, ముద్దాయిలా తల పక్కకి తిప్పేనుకున్నాడు . అతని భుజం మోద చెయ్యి వేసీ ,లేవదీసి అతణ్జీ , అతని శ్రీమతిని ఆటో ఎక్కించి నేను ఇంటికి వచ్చేనరికి వేకువ మూడుకావస్తోంది.నా శ్రీమతి మేలుకునే వుంది జరిగిందంతా విని, నిట్టూర్చి. పంపులో నీళ్ళు పట్టు కోవడానికి లేచి, బిందెలు నర్దడం ప్రారంభించింది. మరునటి రోజు మంగళవాంం ఉదయం రామేశ్వరం డ్యూటీకి వచ్చాడు లంచ్‌ "టైములో నా గదికి వచ్చాడు. తన్ను క్షమించమన్నాడు. ఇంకెప్పుడు శాగనన్నాడు. మధ్యాహ్నం మూడు గంటలకు షిప్పుదిగడంతో ఆనువత్రికి వచ్చి మాటీమును కలుస్తానన్నాడు ఆపైముకితన భార్యను కూడ రమ్మని చెప్పానన్నాడు. 15 మాసాల నుంచీ, ప్రతి మంగళవారం మధ్యాహ్నాం మా ఆనుపత్రి లోను, మానవవనరుల అభివృద్ధిశాఖ కార్యాలయంలోను కలునుకుంటున్న మా*డీ ఎడీక్షన్‌ థెరపీటీము” ఆరోజుక్లినిక్‌లో చూ సే కేనుల్లో రామేశ్వరం కేనును కూడా చర్చించింది రామేశ్వరం తండ్రీ సోమేశ్వరం బాగా కలిగిన వాడు. ముగ్గురు కూతుళ్ళకు నలక్షణంగా పెళ్ళిళ్ళు చేసి ఉన్న ఒక కొడుక్కి. మంచి నంబంధంచేసి మిగిలిన అస్తి ఆరెకరాల పల్లపు భూమి, ఒక డాబా యిల్లు అతని పేర రాళాడు. రామేశ్వరంఐటి ఐ లో చదివి మంచి 'ట్రైనీగా అథఖీల భారత స్థాయిలో రజీత పతకం నంపాదించుకొని, పర్మనెంటు ఉద్యోగంలో చేరాడు. మంచి జీతంతో సుఖాల మెట్లక్కుతుంకే నాలుగేళ్ళలో ఒక అమ్మాయి ఒక అబ్బాయి కలిగారు . నరిగ్గా ఈ నమయంలోనే రామేశ్వరానికి స్నేహితులు ఎక్కువయ్యారు . రామేశ్వరం ఒక చిన్న (గ్రూపుకు నాయకుడయ్యాడు. గ్రూవు లీడర్‌ కావడానికి రామేశ్వరానికున్న అర్హతల్లా ఒక్కకే! అదేచేతి నిండా డబ్బు! అది పొదుపు చేనుకునే అవనరం అవకాశంరాకపోవడమూ . సాయంత్రం అయితే గ్రూపు నభ్యులంళా సారా బార్‌ దగ్గర రెడీ అయి ఎవరికీ కావలసింది వారుతక్రాగేవారు. తందనాలాడే వారు. ఇలాగే శృతి మించుతూ ఎనిమిదేళ్ళు గడిచాయి. రామేశ్వరం గ్రూపులో నభ్యులు ఎక్కువయ్యారు కాని, సారా నముద్రంలో బ్రాందీ మైకంలో నాయకత్వం మత్తులో చేబదుళ్ళ సాలెగూళ్ళలో, రామేశ్వరం పొలమూ, డాబా ఇల్లూ మునిగిపోయాయి. మొత్తం నలుగురు పిల్లల తండ్రీ అయ్యాడు. కాగుడుకు డబ్బు లేక పోకే భార్య వంటి మాదనగలు, ఫర్నిచరు తిరిగి రాని విధంగా కాకట్టు 'పెష్టేశాడు. భార్య 24

భూదేవిని మానసికంగా దైహీకంగా హింసించడం పిల్లల్ని ఛీ కొట్టడం నిత్యకార్యక్రమం అయిపోయింది! అతని ఆరోగ్యందెబ్బతింది . చేతులు ఒణకడం పెరిగి పోతోంది. కాళ్ళు నొప్పులు. కీళ్ళ బాధలు . ఎడతెగని దగ్గు గొంతులో మంట ఎక్కువయ్యాయి. వంట్లో నిస్టాణ, మననులో నిన్సృవా అనుమానాలు పెరిగాయి.ఆఫీనులో పై అధికారి, మపావలో నహోద్యోగులు, హితబోధ చేశారు. అయిష్టంగానే ఓ మంగళవారం మద్యపాన నిరోధ చికిక్సా బృందాన్ని . కలునుకున్నారు రామేశ్వరం దంపతులు. నగరంలో ప్రసిద్ధ 'నైకియాటిస్ట్‌ ఒకరు మా ఆనువత్రి సీనియర్‌ డాక్టర్‌ ఒకరు , మెడికో సోషల్‌ వర్కర్‌ నేను ఈ డీ ఎడిక్షన్‌ థెరపీ టీములో నభ్యులం. రామేశ్వరం దంపతుల్ని ఈ బృందం రెండు వారాలు కలిసి, మానసికమైన , బొషధ పరమైన విచికీత్స , చికిత్స ప్రారంభించింది.

నాలుగు వారాల్లోనే రామేశ్వరం కాగుడు మానేశాడు సాయంత్రం వేళల్లో నంతోషంగా ఇంట్లోనే గడుపుతున్నాడు. జీతం రాగానే ఇంటికి వచ్చి , అన్నీ పోగా, నికరంగావచ్చిన 1200 రూపాయలను తన భార్య చేతిలో పోసాడు. ఇలా మూడు నెలలు నుఖంగా గడీచింది ఈ మధ్య రామేశ్వరం వతి మంగళవారం మా థెరపీ బృందాన్ని కలునుకోవడంలేదు. అతని డీపార్టమెంట్‌లో విచారించాను. ఎక్కడికో కాంప్‌ వెళ్ళాడట. 20 రోజుల తర్వాత వచ్చాడన్నారు అయితే మంగళ వారం డాక్టర్ని కలును కో మన్నాం కలును కోలేదు. విచారిస్తే 10 రోజులు సెలవు పెట్టి ఎక్కడికో పెళ్ళికి వెళ్ళారన్నారు. అండేఆతరువాతరామేశ్వరం నతి భూదేవి మా ఇంటికీ వచ్చి నా శ్రీమతి ని కలిసినపు డే అన్ని విషయాలు తెలిశాయి.

ఆ మంగళవారం రామేశ్వరం దంవతులు ఆనుపత్రికి వచ్చారు. మాటీములోని వారమంతా రామేశ్వరంకు చేసిన వైద్యమూ పెట్టిన ఖర్చూ బూడిదలో పోసిన పన్నీ రయిందని అనలేదు రామేశ్వరాన్ని సాదరంగా ఆవ్వానించాము. కూర్చోబెట్టాము! రామేశ్వరం పెద్దనేరం చేసిన వాడిలా తలవంచేశాడు!

సైకియాట్రిస్ట్‌ ఇలా అన్నారు. “చూడు రామేశ్వరం! ఇలా నా వైపు చూడు! శాగుడు వ్యననం లాంటిదని అంటారు. కాని అది వ్యననం కాదు ఒక వ్యాధి అన్ని యుద్ధాలకు మూలం మానవుని మస్తిష్కం అన్న విధంగానే, ఈ మధ్య ప్రసిద్ధ వైద్య శాన్త్రజ్ఞులంతా ఏమంటున్నారంకే “అన్ని వైహిక నంబంధమైన వ్యాధులకు మూలం మానవుని మనను. మానసికంగా మానవుడు ధృడ చిత్తుడూ , నంకల్ప సిద్ధుడు అయితే

25,

దైహిక నంబంధమైన అలవాట్లు, వ్యాధులూ నులభంగా నయమవుళాయి. క్రమేపి అవి మటు మాయమవుతాయి కూడా అని అంటున్నారు.

ఈ విధంగా చూస్తే కాగుడు ఒక మానసీక రుగ్మత , అన్ని వ్యాధులు నయం అయినట్లుగానే, ఇది కూడా నయం అవుతుంది! అయితే నీకు కావలసిందల్లా, ఒక లక్ష్యం , ఒకనంకల్పం, ఒక వైద్యవిధానం. ఇవన్నీ రోగ నిదానానికి విధానాలు. మూడు నెలలు శాగకుండా నువ్వు వోయిగా గడిపిన రోజులు గుర్తు చేనుకో! కాగితే కాక్కాలికంగానీ మననురబ్బరు బెలూన్లా, ఉత్సావా పూరితం అవుతుంది కాని అదే నమయంలో నువ్వు చేసేపను లన్నింటిలోను అనమర్థుడి వౌళావు, నిర్విర్యుడి వౌళావు. తా గుడు మానికే వాగుడు మానుకావు జీవితాన్ని ఓ చెడుగుడు ఆటలా ,నవాలుగా తీనుకొని ఆరోగ్యాన్ని +నంతోషాన్ని పొందగలవు. నువు క్రళాగుడు మానేసిన మూడు నెలల్లో ను,నమాజంలో ఎంతగా గౌరవం ఆదరణ పొందావో ఒక్కసారి గుర్తు చేనుకో!

ఇపుడు బృందంలోని సీనియర్‌ డాక్టర్‌ అందుకున్నారు చూడురామేశ్వరం! ఆరునెలల క్రితం నీ ఆరోగ్యం నేను అన్ని కొన్చులు చేసి, పరిక్షీంచినపు డు చాల దారుణంగా వుంది. టి. బి. జాండిస్‌ అన్నీ నీశరీరంలో ప్రవేశించి నిన్ను కబళించడానికి ప్రయత్నిన్తున్నాయ్‌ లీవర్‌ దెబ్బతింది. నువు వ్ర మానసికంగా ఒక పారనాయిడ్‌ వయ్యావు. ప్రపంచంలో అందరినీ ఆఖరికి నీ భార్యను సైతం అనుమానించి, హింసించే స్థితికి దిగజారావు సీనియర్‌ డాక్టర్‌ ఇలా అంటున్నప్పుడు రామేశ్వరం శ్రీమతి భూదేవి కళ్ళు వత్తుకుంటూ మెడికో సోషల్‌ వర్కర్‌ శ్యామలారాణీ దగ్గరకు వచ్చి గొల్లుమంది శ్యామలా రాణి ఆమెను అనునయిన్లూ , కర్తవ్యబోధ చేసింది.ఇపుడు నా వంతు వచ్చింది రామేశ్వరం కళ్ళలోకి నూటిగా చూశాను. అతను ఇంతకు ముందులాగా అవమానంతో తలదించుకోలేదు . నా కళ్ళలోకి చూస్తున్తూ నా మాట వింటానికి సిద్ధపడుతున్నాడు నేనన్నాను. “రామేశ్వరం! పనిలో మా నైపుణ్యం అందరికి తెలిసిందే! అయితే జీవితంలో తలనొప్పిరాని వాడు, తప్పు వేయని వాడు ఎవ్వడు వుండడు. కాదంటారా చూడండి! మోిళాగుడు వ్యాధికి ఈ మానసిక దైహిక వైద్యం తిరుగులేనిది మోరు మళ్ళీ నలుగురిలో తలెత్తుకు తిరగాలని మాకోరిక, అయితే “కాగితే చెడిపోయేది నేను, నా నంసారమే కదా మోకెందుకండీ ఈ బాధంతా” అని మారు మమ్మల్ని నిలదీయొచ్చు. పరిశ్రమ పరంగా చూస్తే. మారు ఈ వ్యననాన్ని కొనసాగిస్తే మి ఆరోగ్యం పాడయి. ఫాక్టరీకి రాలేరు వచ్చినా, వనిలో మో నైపుణ్యం చూపలేరు. పనిలో ఏకాగ్రత వుంకేనే మోరు షాపులో

26

అత్యంత వుక్సావంతో వనిచేస్తారు - మంచి వృత్తి శిక్షణ , మంచి వని తనము చాల అనుభవము వున్న మోలాంటి కార్మిక సోదరులు ఈ రోగానికీ బలైతే నష్టపోయే దెవరు? మొదట వ్యక్తీ గతంగా మీరు తరువాత మొ మిాదఆధారవడీన కుటుంబమూ , మోకు మంచి వృత్తి శిక్షణ నిచ్చిన నంన్ధలు, కంపెనీలు, మన వరిశ్రమ, మన దేశం... నా మాట నిలచి పోయింది. కారణం రామేశ్వరం వ్రమాణం చేసి చెవున్నాడు. మళ్ళీ ఈ మానసిక దైహిక చికిత్స చేయించుకొని బాగువడళకానని.

వైద్యం మళ్ళీ మొదలయింది. ప్రతి వారం రామేశ్వరం దంపతులు ఆనువత్రికీ వస్తున్నారు . అనునిత్యం మాబృందం ,అఆల్కాహలిక్‌ అనానిమస్‌ కార్యకర్తలు రామేశ్వరాన్ని కనిపెట్టి చూస్తున్నారు. అవనరమైనపు ఎడు నలహా సహాయం అందిన్తున్నారు.

ఒక నంవత్సరం ఇక్సే గడిచి పోయింది. మళ్ళీ వర్తాకాలం వచ్చింది. ఆ రోజు నేనునాపిల్లలుభోంచేన్తున్నాం. తలువుచపు డయికే నా శ్రీమతి వెళ్ళి తలుపు తీసింది. అయిదు నిముషాలు నస్పెన్సు. ఎవరొచ్చారో ఏమో తొందరగా భోజనం ముగించాలి .తొందర పడకండి అంటూ నా శ్రీమతి ముఖంలో వెలుగుతో , చిరునవు్వతో వస్తోంది. “ఇదిగో ఈ స్విట్లు తినండి.” బాబాయిగారికీవ్వండంటూ భూదేవి తీనుకొచ్చింది. ఆమె లక్ష్మీ దేవిలా ప్రకాశిస్తోంది. మెళ్ళోనగలు చెవులకు దుద్దులు పట్టుచీర, తనజీవితం మారి పోయిందంది.ఆమె భర్త రామేశ్వరాన్ని పొగిడేన్తున్నదీ . బాబాయికీ కృతజ్ఞతలు తెలుపమంది. ఎలాగైతేనేంరామేశ్వరం వ్యనన విముక్తుడయ్యాడు ఇపు డునామనన్సు లోపల అంతా వర్షం. బయటఅంళా వర్షం.

శా 27

రూలంజూొ తి లం జా

“అనలేం జరిగిందో చెప్పమ్మా!”

చెవలో రవాన్యం చెప్పినట్లుగా అడిగింది లేడీ మాజి స్టే, టీకాక్యాయిని. లావణ్య కళ్ళలోంచి పెలుపలికి రావడానికి ఒక వెలుగు కీరణం వ్యర్థప్రయత్నం చేస్తోంది.

లావణ్య భర్త రామ్యూర్తి భార్యతో చూపులు కలిపే ప్రయత్నం చేన్తున్నాడు. నరిగా ఇపుడే మాజిస్ట్రేట్‌ కాక్యాయిని రామ్మూర్తి కళ్ళలోతుల్లోకి చూసింది. ఆలోతుల్లో ఎన్నో గోతులు, నూళులు, రాతలు, చేతలు ఆమెకు కనిపించాయి. లావణ్య ఆవేదనా వే/ నాదంతో ఆమె శృతి కలిపింది.

“వ వైఫ్‌ లైఫ్‌ చూచినా ఏమున్నది చెపు కునేందుకు?

స్త్రీ జాతి చరిత అంళా కాపురురుషుల చేతల బొంకా

కాంతా లోకా లోకనమంతా చింకా శోకా శోకమ్మంతా

కరుణా రన ప్రధాన వాహిని

కనిపించని దోపిడి రాపిడీ కరుణించని వర్గ న్యాయం

స్త్రీ జాతి చరిత్ర నమన్తం వురుషాధిక యజ్ఞ కీలలకు

నమిధల్లా అముతి అవడం!!”

న్యాయమూర్తి కాశ్యాయిని మస్తిష్కం వేడెక్కి పొగలు కక్కుతోంది. ము! ఈ సోకాల్డ్‌ ఫైర్‌ యాక్సిడెంట్‌ పేషంట్‌ లావణ్య మొగుడు చూడు ఎలా చూన్తున్నాడో. ఛ 1సిగ్గు లేదు ముఖానికీ! చేసింది చాలక ఇంకా సేవటిలో చనిపోయే తన భార్యను అనలేం జరిగిందో చెప్పకుండా చెయ్యాలని శత విధాల [ప్రయత్నం చేస్తున్నాడు. ఇతను ముమ్మాటికి వరకట్న పిశాచికీ తమ్ముడో, అన్నో అయి ఉంటాడు కిరాతకుడు.

28

పావం! లావణ్యను చూడ లేక పోతున్నాం ఎలావుందో! వళ్ళంతా మాడ్‌ పోయి మసిబొగ్గు న్తంభంలాగ వుంది. బహుశా ఇలాంటి న్తంభంలోంచి కాబోలు ఉగ్ర నరసింహుడు బయలు వెడలింది!

లావణ్య విషయంలో కూడా ఇదే జరిగితే! ఆమె హఠాత్తుగా లేచి అనలు నిజాన్ని బయట పెడితే! ఎంత బావుంటుంది? నా పని కూడా నులువై పోతుంది. రేపీపాటికల్లా లేడీ మాజిస్ట్రేట్‌ మిసెస్‌ కాక్యాయినీ శ్రీనివాస్‌ గారు. అబ్బ! పేరులో కూడా వురుషాధిక్యమే! బంగారం లాంటినా పేరు ప్రక్కనే కఠిన శిలా వృదయుడైన ఆ శ్రీనివాస్‌! "పేరు కలిస్తేనే వళ్ళంతా కంపరం పుడుతోంది! ఏ మాట కామాకే చెపు కోవాలి! ఈ మధ్య ఇదో ఫాషన్‌ అయి పోయింది మా లేడీస్‌లో! పతిదేవుడి పేరు పక్కన వేనుకుంకే గాని సొసైటీలో తమకి స్థానం వుండదని ఎక్కడ లేని బెంగ! స్టేటస్‌ కండూతి!

ఆ వతి దేవుడే రతి దేవుడై... అబ్బ దేవుడు కూడాను పీడ!

వతి దేవుడు కాదు. వంకర కొమ్ముల కారు నలుపుదున్న.

ఆదున్న పోతుపై కిరనను, గ్యాను. అగ్గి పెట్టెల కట్టా గట్రా పెట్టుకుని,

చేతిలో ఉరి త్రాడు పట్టుకుని జీవితం నర్కనులో రింగు మాన్టరులా వచ్చే యుములాడు!

ఎవరైకేనేం, ఏమైతే నేం? రేపీపాటికి లావణ్య మరణ వాంజ్ఞా శ్రలంతో బాటు ప్రముఖ మహిళా జనోద్ధారకురాలు, మూడు జిల్లాలకు ఏకైక లేడీ మాజిస్ట్రేట్‌ మిసెస్‌ కాళ్యాయిని గారి కవిళా వేశ నందేశం అన్ని పేపర్లలోను బాక్సు కట్టి ప్రచురితం అవుతుంది. అందుకోనమైనా లావణ్య నుండి నిజం రాబట్టాలి......

“చూడు లావణ్యా! అనలే జరిగిందో చెప్పమ్మా!... కనుబొమలు లేని లావణ్య కళ్ళలోను”, కాలిపోయి ఎర్రని బీటలు పడిన ఆమె పెదవుల్లోను కదల్లూన్న నంకోచాన్ని పసికట్టిన న్యాయమూర్తి- లావణ్య భర్తను బయటకు వెళ్ళమని కళ్ళతో చెప్పింది. రామ్మూర్తి కాళ్ళిడ్పుకుంటూ ఎమర్జెన్సీ వార్డు కారిడార్‌లోకి వచ్చాడు. ఒకనిముషం గడీచిందో లేదో లావణ్య ఆడబడుచు,. అత్తగారు. మరిదీ మామగారు కట్టకట్టుకుని

29

వచ్చేశారు. వీళ్ళను చూచిరామ్మూర్తి వినుక్కున్నాడు. వీళ్ళ వెనకనే వచ్చిన పోలీనులను చూచి ఖంగుతిన్నాడు. దొరికి పోయిన దొంగలా భంగిమలు మారున్తు న్నాడు. మొఖం కందగడ్డలా చేనుకుని భూమిలో పాతే ప్రయత్నం చేను న్నాడు. ఎవుుడు మొలి చేస్తాడో ఏమో! వచ్చిన బృందం అంతా రామమూర్తిని నమిపించి స్పీడ్‌ బ్రేకర్‌ ను తొక్కిన లారీలా తృళ్ళి పడి పోయింది. రామ్మూర్తి నాన్నగారు మాట మిగిలారు. “ఏమైంది రా రామూ! కోడలు పీల్ల!”

“అంతిమ శాన గాని ఇడీసే సిందేటి? అవనరంగా అందుకుని అడిగాడు పోలీస్‌ కానిస్టేబుల్‌ 444. ఆ మనిషి నచ్చి పోతే మన కొంప మునిగి పోదూ! ఇంకా ఈ నలుగురినిఆ ఆడకూతురు ముందు పెరేడ్‌ సెయించాల. ఈళ్ళలో ఒక్కరినైనా అయిడీంటిఫికేనన్‌ సేసీంది అనుకో! అంతే! ఆ ఆడమనిషి నవ్వడం కాదుగాని ఫన్ధు ఈళ్ళు నచ్చి తీరారు. బందరు లడ్డు లాగ మనకు పుడ్‌ అయిపోళారు ఆ” అని ఆనంద ఖైరవి రాగంలో శాస్త్రీయంగా ఒక వెకిలి నవ్వు నవ్వి రెండో కాన్‌స్టేబుల్‌ఆ 101 తో “ఉండండి! నేను లోనికెళ్ళి కేను పొజిషన్‌ ఫైండ్‌ జేసౌస్తాను.* అంటూతన లాకీని మల్లె వూల జడలా వూపుకుంటూ, దొర్లిపోయిన వచ్చ పీపాలా లంఘించాడు. “నమస్కారం మేడం'” అని సెల్యూట్‌ చేసీ రొపు ఎరూనిలబడ్డ అతన్ని చేత్తోనే పలకరించింది మేజిస్ట్రేట్‌ 1మంచి ఎండలోంచి అంతగా వెలుతురు లేని వార్డు రూములోకి రావడం వల్ల కాన్‌ స్టేబుల్‌ పాపారావుకి అంతా మనగ్గా కనిపిస్తోంది. చెమటోడుతూ మటన్‌ సాంబార్‌ లోంచి తీసిన తెడ్డులా వున్న తన చేతిని, రాజుకున్న చింత నిప్పుల్లా వున్న కళ్ళకు అడ్డం పెట్టుకుని చికిలించి చూశాడు. పోత పోసిన నిగ్రవాంలా, నల్లటి వ్మిగ్రవాంలా మారిన లావణ్య ఉనికిని ఉండి ఉండి గుండెల్ని మాటి వన్తున్న ఆమె అర్తనాదం తెలియజేస్తోంది లావణ్య కళ్ళు మూత పడలేదు గాని, పూర్తిగా తెరుచుకొని ఉన్నాయని గాని, ఆ కళ్ళకు ప్రత్యేకంగా ఒక చూవంటూ వుందని గాని, పోనీ ఏదో చూవు వుందనుకున్నా, అది నిర్ధిష్టంగా ఒక వైపు చూన్తుందనీ గాని చెప్పలేం! పాపం పోలీసు పాపారావు కూర్మావకారుడు. యూనిఫారం వేనుకుని పికి ఎంత కఠినంగా కనిపించినా, అతని గుండెకాయ మాత్రం నత్తకన్నా మెత్తన. అటు లోవల అంవశయ్య మోదున్న లావణ్యను ఇటు తనని మొత్తం వార్డును కంట్రోల్‌ చేసి నిశ్శబ్దంగా వుంచిన మేజిస్ట్రేట్‌ని చూచి అవాక్కయిపోయాడు. అయినా అతని గుండెగొంతుకలోనే కొట్లాడుతోంది. “ఇంతకూ

30

2మెతన డైయింగ్‌డిక్లరేనన్‌ ఇచ్చేసి నట్టా? ఈ నట్టా? ఇవ్వకపోతే, ఇనయం చెవ్పక పోతే ఫుల్‌ రాంగే!? అన్యాయమే! మొన్నకు మొన్న తన కూతురు మాణిక్యం ఏం జేసింది? కల్సుకుంకే కడుపు తరుక్కు పోద్ది!

అనలేం జరిగిందో నాకు తెల్సు ఆ బగమంతుడికి తెల్సు. ధూత్‌! మానం, సిగ్గు, లజ్జ వున్నఏ ఆడకూతురయినా ఎలా సెపు ఎకుంటది ? ఎలా తప్పుకుంటది? ఆ రౌడీస్‌ నంజకొడుకు ఏం జేసే వోడు! పెతి రోజు సీకటి పడే నరికి, నా మాణీక్యాన్ని మటను, సికెను సెయ్యమనే వోడు, మూడు సారాబుడ్లు బిగించి, పీకల్డాకా మెక్కి మాణిక్యాన్ని బట్టలిప్పేసి వడగ్గదిలోకీ రమ్మనే వోడు.ఆ గదిలో ట్యూబ్‌ లైటు, కేప్‌రికార్డరు అన్ని ఒక్కసారిగా ఆన్‌ చేసి పారేసి, నా బిడ్డను దిగంబరంగా ఇదేశీ డ్యాన్సు సెయ్యమనే వాడంట! అయ్యేకేటో ఇంగ్లీషు పాటలంట అయి పాటలు కాదు పాట్లు! వంటి మాద గాట్లు .ఆడదాని మానానికి తూట్లు! రాకెన్‌ రోళ్ళంట! ట్విష్టలంట! స్టీప్‌ టీజులంటా- వాడీ కష్టే వల్ల కాట్లో తిరగబడ! వాడిష్టారాజ్యం! అది సెయ్యి ఇది 'సెయ్యి- "'సెయ్యకపోతే రక్కడం, తిట్టడం, కొట్టడం ఛీ! ఇలాంటి ఎదవలు వని దొంగలై వళ్ళు దాచుకోని రేత్రి మాత్రం ఈరులై పోళారు. నా రక్తం పంచుకు పుట్టిన మాణిక్యం ఈ ఎదవ ఏషాలు ఎయ్యనంకేదాన్ని కొట్టిఅగ్గిముట్టించాడు నాతల్లి బుగ్గయిపోయింది. కాని,సీతమ్మోరు అగ్గిలో దూకితే ఏమయింది. సౌచ్చంగా బయటి కొచ్చి నుఖంగానంసారం చేసింది గాని నా మాణిక్యం అమ్మోరు కాదు ! నా అల్లుడు రాములోరు కాదు! అడు రావణానురిడీ పెద్దమ్మ కొడుకు. అందుకే అఆణ్జీ ముందు డీక్కిలో దోయించి. ఆనక ఆడీ పాడె సావుల మదుం క్రిందినించి ఎల్లేట్టు చేశా. అనలు నా అల్లుడు లాంటి ఎదవలు ఇంకా శానామంది శాడిన్దులున్నారు. అళ్ళందరినీ పట్టుకొని సావులమదుం క్రిందికి పంపిస్తే గాని, మాణీక్యం లాంటి ఆడకూతుర్లు ఊపిరి పీల్చు కోలేరు. ఇలా అర్థంతరంగా కాల్చుకుని ఎల్లిపోరు.

నేనీ నర్వినులో ఉన్నంత కాలం ఇదేనా ధ్యేయం. న్వగతంలో ధృడ నిర్ణయాని కొచ్చిన కాన్‌ స్టేబుల్‌ పాపారావు బుజం మిద ఏదో చెయ్యి పడడంతో ఈ హాస్పిటల్‌ లోకంలో కొచ్చాడు. అప్రయత్నంగా కళ్ళు తుడుచుకున్నాడు. ఒక నిముషం గడిచింది. ఉరికంబం ఎక్కించడానికి సేద్ధం చేసిన దానిలా వున్న లావణ్యను అందరూ తదేకంగా చూన్తున్నారు. లావణ్య కూడా అందరి వేవు దృష్టి సారించింది . కానీ ఏక ధాటిగా. వినురుగా వీచిన చూపుల గాలి కాకిడికి ఆమె కనురెవల తలుపులు మూనుకున్నాయి.

31

డ్యూటీ డాక్టరు. నర్సులు లావణ్య ను నమోపించి ఆమె పలు, బి.పి. చెక్‌ చేయడం మొదలెట్టారు. మాజిస్ట్రేట్‌ కాత్యాయిని వచ్చిన పని కాలేదు.ఆమె మనసంతా అల్ల కలోలమయింది. వూ! బ్రతికున్న తన పరిస్థితి మాత్రం, చనిపోతున్న లావణ్య పరిస్థితి కంక భిన్నంగా ఏముంది? “లావణ్య భర్త కంకు తన హస్‌బెండ్‌ ఏమి తీసిపోయాడని! పైగాఆయనో పెద్ద అధికారంలో వున్నవాడు. ఉద్యోగ రీళ్యాతమ దంపతులిద్దరూ, వేరు వేరు పట్టణాలలో విడిగా గడపాల్సి వచ్చినా వీలు చిక్కినపుడల్లా కలిసీ కాపురం సాగించారు. తన కష్టారితంలో నెలకు ఒక వెయ్యి రూపాయలు ఆయనకు పంపితీరాలట! ఇద్దరం ఎవరి శక్తి కొద్ది వాళ్ళు నంపాదించుకుంటున్నవుడు ఒకరి కొకరు వంపుకునే ప్రనక్తి ఎందుకు వన్తుంది. ఇదిగో ఈ పాయింట్‌ దగ్గరే ఇద్దరికీ ఘర్షణ మొదలయింది... ఎవరో రమా అట ఆవిడతో కాపురం వెలగబెడ్డున్నారని తెలిసి ఆయన్ను ఓ శనివారం కలిసీ నిలదీసింది తను. అబ్బఆయన ఎంత మోనగాడో అంత మాటకారి కూడ! అదంతాతన ఇష్టమని, ఫోర్స్‌డ్‌బేచులర్‌ గాకాను ఉండలేడని ముజాన కొట్టినట్టు చెప్పాడు. ఆరాత్రి తను నచ్చ జెప్పబోతే తన మోద అత్యాచారం చేశాడు. హత్యా ప్రయత్నం కూడా చేశాడు. తను ఎలాగో అతని బారినుండి తప్పించుకొని బయట పడింది.తన వూరు చేరుకున్న వారం రోజులకే విడాకుల నోటీను వచ్చింది- కానాకబడా వ్యాపారితో విచ్చల విడిగా తిరుగుతూ అయన్ని నిర్లక్ష్యం చేన్తూందట! అదీ ఆ డైవర్సు నోటీను సారాంశం. కేను మూడు నంవత్సరాలకు గాని తెగలేదు. విడాకులు మంజూరు చెయ్యడానికి ఏ కారణము లేదంటూ కోర్టువారుకేను కొక్టైశారు. ఇవ తమ దంపతుల రక్త నంబంధానికి తీపి గుర్తు తన వదేళ్ళ అమ్మాయి శబరి. శబరి కాన్వెంట్‌ నుంచి వచ్చి ఉంటుంది. తను ఇంటికి వెళ్ళాలి, అనుకుంటా వరండాలోకి నడీచింది కాత్యాయిని. అక్కడ లావణ్య మామ గారు కాబోలు వెక్కి వెక్కి ఏడుస్తున్న ఓ పదేళ్ళ అమ్మాయిని ఓదారున్తున్నారు. “అనలేం జరిగిందో నువ్వయినా చెపు తల్లీ!” 32

“మొన్న నువ్వొచ్చి నప్పటి నుంచి దెబ్బలాటలు ఎక్కవయినాయి కాతయ్యా! నేను చచ్చిపోళానని అమ్మ నాన్నను చాల సార్లు బెదిరించింది”!

నమయం వచ్చిందో ఏమో డ్యూటీ డాక్టర్‌ బయటకు వచ్చి మాజిస్ట్రీట్‌ను వార్డులో కీ తీనుకు వెళ్ళాడు. లోవల లావణ్యకు డ్రీప్‌ పెట్టడం వల్లనో ఏమో ఆమె శరీరం కదలుతోంది. ఒక్క క్షణంలో, ఒక్క సారిగా, శృశానంలో కాలుతూన్న శవంలా లావణ్య లేచి కూర్చుంది! “డాక్టర్‌! నన్ను బ్రతకనివ్వండి డాక్టర్‌! నన్ను బ్రతకనివ్వండి- నాకు టబ్రతకాలనుంది డాక్టర్‌! నన్ను బ్రతికించండి డాక్టర్‌!

అనలేం జరిగిందో నన్ను చెప్పనివ్వండి !

నన్ను బ్రతికించండి డాక్టర్‌! నేను బ్రతుకుళాను - నేను బ్రతుకుకాను"

దీనాతి దీనంగా, బహు దయనీయంగా అరుస్తోంది లావణ్య!

వార్డు నిండా జణ-, జనం! అందరినీ వెర్రిగా చూసీంది లావణ్య!

అందరూ ఆశ్చర్యం నుంచి తేరుకో కమునుపే మొదలు నరికిన తరువులా దబ్బున నేల కూలింది లావణ్య.

అనలేం జరిగింది? ఎవరికి వారే వూహించుకుటూ., చిన్నగా చెపు కుంటూ వెళ్ళిపోయారు. లావణ్య కూతురు పదేళ్ళ కిరణ్మయి మాత్రం తల్లికీ అశ్రు తర్పణం చేన్తూ వార్డులో నిలిచి పోయింది. ఆ పాప లేత చూపులు లావణ్యను దాటి ఎమర్జెన్సీ వార్డు కిటికీలోంచి లోపలికి వన్తూన్న వెలుగు కిరణాలను కలునుకున్నాయి

మా! 3,

దిక్‌ చం

మధ్యావ్నాం కన్నెపిల్ల సాయం ప్రియుని కౌగిట్లోకి చేరుకునే నమయంలో రామనాధం కళ్ళుకెరిచాడు.* ఇంకా కెల్లవారలేదేంటి చెప్మా" అనుకుని లేచి ఆకాశం కేసి చూచాడు. దట్టంగా పట్టిన మబ్బులు చెట్ట పట్టాలేసుకుంటూ వయ్యారంగా కదిలిపోతున్నాయి. భర్త ఎప్పుడు లేస్తాడా అని చూన్తున్న సీకాలక్షి 'చూశారు! 'సెలవులిస్తే చాలు పిల్లలు ఆ తుమ్మ చెట్టు క్రీంద మిట్టమధ్యావ్నాం,ఆ ముళ్ళలో ఒకకే ఆటలు... మాకు సెలవులిస్తే పగలంకా నిద్ర ఆ పైన మోటుతనాలు!' నమక్షంలోనే వరోక్షంగా కర్తవ్య బోధ చేన్తున్న సీకా లక్షీ శ వైపు మత్తు చూపు వినుర్హూ, వళ్ళు విరుచుకుని ఆవులించాడు రామనాధం. సీళాలక్ష్మ థి పండు మిరవ పచ్చడి దంచుతూనే వుంది. మన పిల్లలఆ ముళ్ళలోకి వెళ్ళకుండా వుండాలంకే ఆ రాక్షసి తుమ్మ చెట్టును కొక్చేయ్యాలండీ! దాన్ని కొక్తేసినందువల్ల మనకు ఉపయోగమూ వుంది. తుమ్మ కొమ్మలతో బీర. పొట్ల, కాకర పందిళ్ళు వేనుకోవచ్చు. పొయ్యిలోకి, వేణ్జీళ్ళు కాచుకోడానికి వనికొస్తాయి.- యుద్దం జరగక ముందే తెల్లజండా వూపెయ్యండంలో రామనాధం అందెవేసిన చెయ్యి! 'వూ! నరేలే సీకా! అలాగే ఆ తుమ్మ చెట్టును కొట్టించేద్దాంఅదిశేషు ఇపు డొస్తాడుగా పురమాయిస్తాను.' సీకాలక్షీీ పచ్చడి దంచడం పూర్తి చేసింది. రామనాధం లేచి ముఖం కడుక్కుని ఆరు బయట నిలబడ్డాడు... గాలి ప్రచండంగా వీన్తూ, మేఘాలశివకాండవ ప్రదర్శనానికినూత్రధారి అయింది. శివుని శంఖానినాదంలా ఉరుములు, శివ జటాజూటంలోని చందమామ వెలుగు కిరణాల్లా మెరుపులు ప్రనరిన్తున్నాయి. రోళ్ళు పగిలే రోహిణీ కార్తెలో నహన్ర కీరణుని మణికీరిటంలా ఇంద్రధనున్సు వెలసింది. రామనాధానికి దిక్‌ చక్రం సాక్షాత్కరించింది.

కానున్వర్ణ గామంలో వున్న పాఠళాలకు ఉపాధ్యాయుడుగా వచ్చి ఈ వేనవికి ఎనిమిదేళ్ళయింది. అయితే ఇవు డున్న ఈ కొత్త ఇంటికీ వచ్చి ఆరు మాసాలే అయింది. ఇది సౌంత ఇల్లు. సీళాలక్ష్మీ అంటూనేవుంది. “నలం చౌకగావచ్చింది కదా అని, పోయి, పోయి చెరువు కట్ట క్రింద ఇల్లు కట్టుకుంటామా? మన ఇల్లేమో వూరికి చాల దూరంలో విసిరేసినట్టుగా వుంది. పిల్లా జెల్లలతో నిర్మానుష్యంగా వున్న ఈ ప్రదేశంలో ఎలాగండీ వుండడం? పిచ్చి సీత! దానికేం కెలున్తుంది! ఇక్కడ ప్రశాంతంగా కాలం గడపొచూ!

34

వూళ్ళో క క్షలలో. కార్పణ్యాలలో నంబంధం వుండదు. మా బతుకు మేం బతకొచ్చు! తృప్తిగా గాలి పీల్చాడు రామనాధం. నింగిలోంచి రాలిన ఒక నీటి చుక్క రామనాధం కనుకొలకుల్లో నిలిచిన ఒక నీటి బొట్టుతో కలిసీ తళుక్కుమంది.

"పైన ఇంకో మెరువు మెరిసింది రామనాధం ఎదురుగా ఆదిశేమ నిల్బొని ఉన్నాడు. “వచ్చావా కూర్చో! చూడు ఆదిశేషా! ఈ ఇంటికి చుట్టుప్రక్కల చెట్టు అని పిలవదగినది ఏముంది చెపు?”

“ఎందుకు బాబూ ఇయ్యాళ (ప్రత్యేకంగా అడుగుతున్నారు? ఆ తుమ్మ చౌప్టేగదా!”

“అ ఒక్క చెట్టూ కొక్టియ్యాలట!” “ఎవరు బాబూ ఆ మాటంది?” అదుగో వన్తున్నారు చూడు!

తల వక్కకి తిప్పి చూచాడుఆదిశేషు. రామనాధం భార్య, పిల్లలను తీనుకుని తుమ్మ చెట్టు దాటి వస్తోంది. పెళ్ళయి వదిహేనేళ్ళు గడిచినా రామనాధం ఇంతవరకు తన సీకాలక్ష ఇని దూరం నుంచి పరిశీలనగా చూడనే లేదు. జీవితంలో మిట్ట వల్లాలను, అవాంతరాలను దాటి నముద్రం చేరబోతున్న కృష్ణవేణీ గమనంలా గంభీరంగా వుంది ఆమె నడక! సీకాలక్షి తోకే కేరింతలు కొడుతూ వన్తున్నారు పిల్లలు రామేశం, నక్రేశం, భారతి. ముందు భారతి పరుగెట్టి రామనాధం దగ్గరకు చేరింది.

“చూడునాన్నా రమేష! మన తుమ్మ చెట్టు ఎక్కీించమంకే ఎక్కించనే లేదు.”

“చూశావా అదిశేషూ! వెలెడంత లేడు! వీడా తుమ్మ చౌట్టక్కుకాడట. ఇహ ఈ నకేశుకేమో తుమ్మ బంకకావాలట! ఆ ముళ్ళలో నిలబడీ రాళ్ళు వేసి కొడుతున్నాడు. ఆ తుమ్మ కిందంతా ముళ్ళు, పల్లేరు కాయలు! పైగా అక్కడో పుట్ట! పాములుంటాయో ఏమో?”

“ఉంటాయనే కదమ్మా! నాగులచవితి నాడు మారుపాలుపోస్తారు.' నవ్వుతూ అడిగాడు ఆదిశేషు.

“ఏమో బాబూ! మా పిల్లలు అక్కడికి వెళ్ళి నపుడల్లా భయవడి చన్తున్నాను. ఆ శుమ్మ చెట్టువెంటనే కొట్టయ్యాలి!' అదేతన జీవిత పరమార్థంలా చెప్పింది సీశాలక్షి శై

35

“ఇపుడు వాన వచ్చేట్టుంది. ఎల్లండి సోమోరం కొట్టిస్తాలెండి”

లేచి తువ్వాలు తలకు కట్టుకుంటూ భరోసా ఇచ్చాడుఆదిశేష.

ఇపుడే రామనాధం పూరి ఇంటి మోద ఒక పెద్ద ఉరుము మెరుపు వావానమెక్కీ గర్జించింది.

“జిల్లు కొడ్డోంది. 'పైకీరా అదిశేషూ!”

“ఈ వాటం చూస్తే గాలీ వానా ఈడ్చి కొస్టేట్టున్నాయ్‌ బాబూ!”

“మి వరిజనవాడలో ఇళ్ళు మంచి వర్తం వస్తే తట్టుకోగలవా? నందేవాం వెలిబుచ్చాడు రామనాధం.

“మాకేంఇదిలేదు బాబూ! మా గుడిసె లెట్టాగున్నా మా వాడ మెరకలో వుంది. మారేమో పల్లంలో వున్నారు.”

ఆదిశేషు ఆదుర్దా అంకా రామనాధం బాబు గురించే!

“చీకటి వడి పోయింది. ఇవా ఇంటికెళ్ళు ఆదిశేషు!”

సీళాలక్షి ౩ ఒక పొట్లంఆదిశేషు కందించి. “ఈ పచ్చడీ తీనుఇళ్ళి నీ మాలచ్చి కీవుష చాల ఇష్టం దానికి అంటూ నవ్వింది. ఆదిశేషు భారతి చూపిన్తున్న లాంతరు వెలుగులో ఇంటి ముఖం పట్టాడు.

వర్షం వన్తు, ౦దనో ఏమో ఈరోజు రామనాధం, సీశాలక్షి శై పిల్లలు అందరూ ఒకేసారిభోజనానికి కూర్చున్నారు. అందరు నవ్వుతూ కబుర్లుచెవు ఎకుంటూ భోజనం ముగించారు. అందరి ప్రక్కలు అమర్చి సీతాలక్ష్మి వంట ఇంట్లో నర్జుబాటు చెయ్యడానికీ వెళ్ళింది. వర్తం జోరు హెచ్చింది. ఏమి తోచని రామనాధం మంచం ఎక్కాడు. సీతాలక్ష్మి ఇంట్లో అన్ని పనులు ముగించుకొని పడుకునేప్పటికి బాగా పొద్దు పోయింది.

అర్థరాత్రి మంచి నిద్రలో వున్న రామనాధం ఇంటి కప్పు మోద పిడుగు వడ్డటయి. గబుక్కున లేచాడు. “అబ్బో! చాలా వర్షం కురిసినట్టుంది. ఇల్లు ఎలా వుందో

36

చూడాలి." అనుకుంటూ మంచందిగిన రామనాధం మోకాళ్ల లోతు నీళ్ళలో వున్నాడు. అతని గుండె గాలానికి చిక్కిన చేపలా విలవిల్లాడి పోతున్నది. నీళ్ళలో కాళ్ళిడ్పుకుంటా గుడ్డిగా వెలుగుతున్న లాంతరును చేతబట్టుకుని ఒక్కసారి భార్యను, పిల్లలను చూసాడు, అందరూ ఆదమరచి నిద్రపోతున్నారు. ఇంతలో ఈల పాటలా లోపలికి వచ్చిన ఈదురుగాలికి లాంతరులో వణికిపోతున్న దీవం చీకటిశాపాన్ని ఇచ్చింది. రామనాధం బిక్క చచ్చిపోయాడు. చీకట్లో యంత్రం లాగా నడిచి సీకాలక్షి ని లేపాడు సీశాలక్షి ఇ ఏం చేసిందో తెలీదు గానిఆమె మాటలు మాత్రం వినబడుతున్నాయి. “ఎవరు? ఏవిటండీ అర్ధరాత్రి ఈ మద్దెల దరువు. నన్ను వడుకోనివ్వండీ.

“మన కొంవ మునిగి పోతూండదే! లే లేచి పిల్లలను తీనుకో! వెలుపలికి వెళ్తాం " సీకాలక్షీ శకి మొద్దు నిద్ర వదిలి పోయి మెదడు మాత్రం మొద్దు బారిపోయింది అయినా కర్తవ్య నిర్వహణకు పూనుకున్నది. చీరను ధోవతి లాగ బిగించి కట్టింది. “అలా ఉండీపోయారేమిటండీ! ఇక్కడ వుంకే జల నమాధి అయిపోళాం! పదండి! బయటికి వెళ్తాం! మోరు పెద్దబాబును. భారతిని ఎత్తుకోండి. నేను నకేశాన్ని తీనుకుంటాను! వూ, నడవండి.” పిల్లలను మూటల్లాగ బుజాన వేనుకుని నడుములోకతు నీళ్లలో అడుగడుగే వేన్తూ వాకిటి గడప తొక్కి పడబోయి, నిలబడ్డారు. కాని ఎంత సేపు? ఒక క్షణంలో దూకుడుగా వచ్చిన గాలికి తలుపు దభాలన పడి పోవడంలో సీళాలక్షీ ్మ, రామనాధం బయట నీటి [ప్రవాహంలోకి ఎగిరి పడిపోయారు.

కళ్లు పొడుచుకున్నా కనిపించని చీకట్లో రామనాధం, సీళాలక్షి ] ముగ్గురు పిల్లలు ప్రవాహంలో పడి కొట్టుకుపోతున్నారు. పైన ఆకాశం ఈ ధీభత్సానికి మాన్సడీ పోయి, కన్నీటి బొట్లు ఏకధాటిగా రాలున్తూ వుంది. ఒక మెరుపు మెరిసి రామనాధానికి దారి చూపింది. ఇపు ఏడు రామనాధం తన ఇంటికి చాలా దూరంలో వున్నాడు. తన ఇల్లు కూలిపోయి పై కప్పు మాత్రం నీటిపై తేలుతోంది! సీకాలక్షి ]. నకేశం జాడ తఆలియడం లేదు.

తన బుజం మీద ఏరి? పిల్లలు!

రామేశం, భారతి ఏమై పొయ్యారు? అయ్యో భగవంతుడా!

రామేశం తన బుజం మాదలేడు మెడచుట్టు లతలా మెత్తగా వత్తుకున్న ఈ చేతులు చిన్నారి భారతివే! నందేవాం లేదు “అమ్మా కల్లీ భారతీ! నువ్వు నాతోనే ఉన్నావా? ఉన్నావా అమ్మా?”

ప

నీటిలో నిలదొక్కుకుని, కాళ్ళు బార్లగా చాపి నిలబడ్డాడు రామనాధం. ఒక మెరుపు మెరవడంతో ముందుకు చూశాడు. *

'అదుగోనాన్నా! మన తుమ్మ చెట్టు అక్కడికి వెళ్ళాం వద!" భారతి చెవిలో వలికింది.శామనాధం గుండెల్ని కాకే నీటి మట్టంలో కాళ్లలోని శక్తంతా కూడదీనుకువి తుమ్మ చెట్టువేవు నడిచాడు.

ఇంతకూ రామేశం ఏమయ్యాడు?

సీకాలక్షి ౩. నకేళశం కలిసే వున్నారో లేక వ్రవావం వాళ్లను విడదీసిందో! అయ్యో! కానెంత తపు పని చేశాడు! మేష్టారూ! మిరున్కూలు దగ్గరలోనే వుండండి మేము ఇల్లు ఇస్తాం. పాలు, మజ్జిగ పంపిస్తాం” అని వూళ్ళో పెద్దలు ఎంత చెప్పినా కాను వినలేదు. ఇవుుడు ఏ మొవాం పెట్టుకుని వూళ్ళోకి వెళ్ళాడు?

విధి బలీయం! సీకాలక్షీ శ ఇక్కడ ఇల్లు కట్టొద్దని వేయి విధాల బ్రతిమాలింది. కాను వింకేనా? ఇపుడు తన అర్ధాంగి సీళాలక్షి ఇ కూడా కన్నీరు మున్నిరై వరద నీటిలో కలిసీ పోతోంది.

ఆ ! తుమ్మ చెట్టు దగ్గరకు వచ్చేసినట్టున్నాం కాళ్ళకింద అబ్బా! ముళ్ళు గుచ్చుకు పోతున్నాయి. ఇదేమిటి మెత్తగా తగుల్తోంది!

“నాన్నా నన్ను తుమ్మ చెట్టు ఎక్కించవూ!”

“అలాగే అమ్మా !ఆ,ఎక్కు! జాగ్రత్త! ముళ్ళు జాగ్రత్తమ్మా ఆ! కొమ్మ మాడే వుండమ్మా! ఇపుడు రామనాధం తుమ్మ చెట్టు చుట్టు వున్న ముళ్ళు తొలగించాడు శుమ్మ చెట్టు పైన శబ్దాలేమిటచెప్మా. “నాన్నా అమ్మ, రమేషు, నకేషు ఈ తుమ్మ చెట్టు కొమ్మల్లో ముందే ఎక్కారు నాన్నా,

'అవునండీ నేనేసీకాలక్షీ ని! ఈ తుమ్మ చెట్టెమనందరికి ఆశ్రయం ఇచ్చింది" ఉక్కీరి బిక్కిరవుతూ చెప్పింది ఆమె!

మారు పైకి రండీ నాన్నా!

'వస్తానమ్మా! తరువాత మూడు గంటలకు నూర్యోదయం అయింది. నూర్యునితో బాకే ఆదిశేషా తుమ్మ చెట్టు వద్దకు వచ్చాడు. అందరికి ఆవోరం అందించాడు. వరద నీరు తగ్గింతర్వాక వాళ్ళింటికి అందరిని తీనుకు వెళ్ళాడు ఆదిశేష.

శం 38

6 క్రి వృక్షమిత్ర అ రోజు సాయంకాలం “కళాభారతి *' ఎ. సి. ఆడిటోరియం వున్నమి వెన్నల వెలుగులతో కళకళలాడుతోంది అరుబయట వీండువెన్నెల, ఆడిటోరియంలో వల నిండు జాబిల్లి! మవో కవి గురజాడ వేల వోల్దుల కాంతి చక్రంలో పున్నమి చంద్రునిలా వెలిగి పోతున్నాడు! వేదిక మిద , నభాప్రాంగణంలో విశాఖ మవానగరం లోని , సాహీతీ . నంన్క్యృతీ, సేవా పరాయణులు నింగి లో తారల్లా ప్రనన్న వదనాలతో ఆసీనులై ఉన్నారు. విద్యల నగరంగా వ్రసిద్ధిపొందిన విజయనగరం నుంచి, నంన్కృతీ నగరాలుగా భాసించిన కాకీనాడ,పిఠాపురం. తిరుపతి తదితర ప్రాంకాల నుంచి విచ్చేసిన సాహితీ బంధువు లతో కీటకీట లాడిన “కళాభారతి' సార్థక నామధేయ అయింది. ఈ వేల కారల్లో ధృవకారగా వెలుగు కున్న ప్రముఖ కవి. పరిశోధకుడు , కళా ప్రపూర్ణుడు శ్రీ ఆరుద్ర గురజాడ అడుగుజాడలో నిండుగా పకాశిన్తున్నాడు. ఆ రోజు గుర జాడ జయంతి పధ్నాలుగు నంవత్సరాలుగా నవాస్రాధిక సాహితీ నమావేశాలు నిర్వహించిన ' నవృుదయ సాహితి “ నెలకొల్పిన “గురజాడ అవార్డు “ను, ప్రప్రథమంగా స్వీకరించడానికి విచ్చేశారు డాక్టర్‌ ఆరుద్ర. గురజాడ అవార్డు ప్రదానము, ఆరుద్ర వ్రశస్తీఫలక సమర్పణ , అవూర్వ

నమ్మానము. విశిష్ట నంచికఆవిష్కరణ, యువకవి , “నవృుదయ'శ్రీ రామతీర్థ కవిళా నంపుటి, “కెల్ల మిరియం” ఆవిష్కరణ . శ్రీ ఆరుద్ర ఉత్తేజ కరమైన మహోపన్యానము అన్నీ , నభానదుల వహర్తధ్వానాల మధ్య చక ,చకా జరిగాయి. అధ్యక్షుని ఆహ్వానం పై అప్పుడే వేదిక 'పైకీ చక.చకా నడీచి వన్తున్నా డొక విశిష్టసేవాపరాయణుడు

ఆడిటోరియంలో అందరికళ్ళూ, ఆయన వేపే చూన్తూ,ఆ'నవృుదయుడి'కి స్వాగతం చెపు ుతున్నాయి.ఆ కృతిలో వినోబాను, నడకలో గాంధీని, వేషంలో “నరివాద్దుగాంధీ'ని

పోలివున్నాడాయన.ఆయన వేనుకున్న ఖాదీ పైజమా లాల్చీవచ్చరంగులో వున్నాయి

“ఆయన డేబు ఒక పచ్చని మొక్కతో నిండు గర్భిణీలా వుంది. విష్ణువు చేతి లోఆయుధాల్లాగా,.

ఆయన రెండు చేతుల్లోను పచ్చని మొక్కలున్నాయి. మొక్కల కాంతిలో ఆయన చామన

చాయ ముఖమండలమూ, కెలుపు నలుపు వెంట్రుకల తల కూడా పచ్చ రంగు

వులుముకున్నాయి. కదళీ ఫలాలతో కళకళలాడు తున్న ఓపచ్చని చెప్టేకదలి వన్తుందన్న

అనుభూతి కలిగింది అందరికీ!

“వృక్షమిత్ర" వినమంగా చిరునవ్వులు చిందిన్నూ , వేదిక మోదికీ వచ్చాడు. (పేక్షకుల హర్షధ్వానాలు మిన్నుముట్టాయి. వేదిక మోది పెద్దలకు కాను తెచ్చిన మొక్కల 39

ను ఆయన ఆప్యాయంగా అందించాడు. గురజాడ జయంతి నందర్భంగా,ఆమపహాో కవి "పేర ఒక పచ్చని మొక్కను , నవృుదయ సాహితి తరపున నగరం లో నూతనంగా నెల కొల్ప బడుతున్న “ఇందిరా ఉద్యానవనం” లో ఆ ఉదయమే కాను నాటివచ్చానని “వృక్షమిత్ర' ప్రకటించాడు.మరోసారి _పేక్షకులు హర్తధ్వానాలు చేశారు . వేదికపై ప్రముఖుల ముఖాలు మరోసారి వెలిగాయి.

విశాఖ లోఆబాల గోపాలానికీ వృక్షమిత్ర అంక్రే ఎవరో తెలును. ఆయన ఒక్క వృక్ష మిడ్రే కాదు జంతుమిత్ర, మానవ మిత్ర, విశ్వ మిత్ర! చైతన్య మిత్ర! జూగృతీ మిత్ర 1కోపం ,.పాపం . శాపం-ఆయన లైఫ్‌ డిక్ష్‌నరీలో లేవు. జన నంక్షేమం కోనం ఆయన ఒక్కొక్కపు డు వాహినీ వారి “పెద్దమనుషులికు శత్రువు కూడా అయిపోవడం కద్దు! మునిసిపాలిటీ పాలిట యముడు ఈ ఆపద్భాంధవుడు!

ఆ రోజు కానుండే వీధి లోపలి కల్వర్టు నిర్మాణం చేయిన్తున్నారు మునిసిపల్‌ కార్పొరేషన్‌ ఇంజనీర్లు, కాంట్రాక్టర్లు కల్వర్టు వని ప్రారంబించింది జూన్‌ నెలలో. నాల్లు నెలలు దాటినా అంత చిన్న వంతెన కట్టడం పూర్తి కాలేదు “వృక్షమిత్ర' రోజూ ఆ వంతెన వక్కగా గకుకు రాళ్ళలో నడిచి వెళ్తూనే వున్నాడు. చిన్న వర్షం పడికే చాలు అక్కడ వాగు పారుతుంది. వాన రానపుడు గతుకుల్లో మిట్టపల్లాలో కాళ్ళీడ్పుకూంటూ ఫోవలిసిందే! ఇలాటి నిత్య నమన్యల్ని పట్టించుకునే తీరిక, ఓపిక, కోరిక ఆ వీధిని రోజు వళ్ళే వాళ్ళెవ్వరికి లేదు. .” వృక్షమిత్ర” ఈ నమన్యను ఒకటికి రెండు సార్లు ఆ వార్డు కార్పొరేటర్‌తో విన్న వించాడు ఆయన గారు కార్పొరేషన్‌ వాళ్ళకు చెప్పారట. కాని వనికావడం లేదు . “వృక్షమిత్ర” ఒక రోజు మున్సిపల్‌ కమిషనర్‌ ని కలునుకున్నాడు తరువాత పది రోజులకు ఈ కల్వర్టు పని మరల ప్రారంభమయింది. ప్రతి రోజు ఒకగంట సేవయినా“వృక్షమిత్ర” ఆ కల్వర్జుపనులను గమనిన్తున్నాడు. ఆరోజు ఇనుకసిమెంటుల నిష్పత్తి కారుమారు అవడం, వైబేటర్‌తో తనిఖీ చెయ్యకుండా పోవడంచూచికాంట్రాక్టరు ఏజంటు కూ, మునిసివల్‌ ఇంజనీర్లకు చెప్పాడు వాళ్ళు చిరునవ్వు చిందించి తల వూపి వూరుకున్నారు. “వృక్షమిత్ర” కాగికం వ్రాసి కమిషనర్‌కందించాడు. కమిషనర్‌ అమరునటి రోజు , ఇంజనీర్లను వెంట.బెట్టుకొని కల్వర్టు దగ్గరకు వచ్చి” వృక్షమిత్ర”కు తృప్తి కలిగేవిధంగా కల్వర్టు నిర్మాణం పూర్తి చేయమని ఆజ్ఞాపించి వెళ్ళి పోయాడు తరువాత పదిరోజుల్లో కల్వర్టు పని బాగానే పూర్తయింది ” వృక్షమిత్ర” ను ఆదారిని పోయేవాళ్ళందరూ వింతగా చూచారే గానీ ఒక్కరూ అభినందించలేదు. ఆ వార్డు కార్పొరేటర్‌ మాత్రం తానే ఆ కల్వర్టు పని నవ్యంగా సత్వరంగా సాఫీగా చేయించినట్టు అందరికీ చెపు కున్నాడు అయితే ఆతరువాత “వృక్షమిత్ర”కు రోజు లు అంత సాఫీగా సాగడంలేదు. ఆయన వీధిలోనే డ్రయినేత్‌ కాలువలు పూర్తిగా చెడిపోయాయని ఆయనే మునిసి వల్‌ కార్పొరేషను వారికి విన్న వించాడు.

త0

విన్న వించాడు. కల్వర్డు కట్టిన కాంట్రాక్టరు డ్రయినేజ్‌ మరమత్తులకు కూడా కాంట్రాక్ట్‌ నంపాదించుకున్నాడు “వృక్షమిత”ను చూచి గుర్రుమంటున్నాడు. “వృక్షమిత్ర “ మాత్రండ్రయినేజ్‌ మరమత్తులు నవ్యంగా సాగాలని పట్టు బడుతున్నాడు. రోడ్డ నిర్మాణం కంకే (డయినేజీ కాలువల నిర్మాణానికీ కాంట్రాక్టర్లకు ఎక్కువ డబ్బు ముడుతుందట. కల్వర్టు నిర్మాణంలో తగ్గిన లాభం కాకాన్ని .డ్రయినేజ్‌ పనిలో పూడ్చుకోవాలని కాంట్రాక్టరు దుగ్ధ అందుకే “వృక్షమిత్ర” ను ప్రలోభ పెట్టడానికీ శత విధాల ప్రయత్నించాడు , కానీ లాభం లేకుండా పోయింది. కాంట్రాక్టరు అప్పలరాజు దాదాగిరి గూండాల్లాగా (గ్రుడ్లురుముకున్నాడు.

మహాత్మాగాంధీ, వినోబాభావే, జయ్యప్రకాష్‌నారాయణ్‌ ప్రారంభించిన “*నర్వోదయ” ఉద్యమానికి *వ్యృక్షమిత్ర” తన వంతు నపహాకారం అందిన్తున్నాడు. విశాబలో తన నమాజ నంక్షేమ కార్య కలాపాలు నిర్వహిన్తూనే ఇటీవల ఒక పదిహేను రోజులపాటు పూనాలో జరిగిననర్వోదయకార్య కర్తల నమ్మేళ నానికి 'ప్రతినిధిగా వెళ్ళివచ్చాడు సమ్మేళనంలో వ్యర్థ పదార్థాలనుంచిఆర్థికంగా పొదుపు నమకూర్చే వన్తువులను రూపొందించి అందరికీ పంచిపెట్టాడు పాఠ ఆహ్వాన పత్రాలను సిగరెట్‌ పెట్టలపై ర్యాపర్‌లను. ఒక వైపు వాడీ పారేసి న తెల్లకాగికాలను సేకరించి అన్నింటిని కార్డు సైజుకు కత్తిరించి ఆ కాగితం పైన “జామపండు” “ ఉసిరిక” మున్నగు మొక్కలు ఎలాపెంచాలో ఆరోగ్యరిళ్యా వాటి ప్రయోజనాలు ఏమిటో వ్రాసీ ప్రింటు చేయించి,ఆకర పత్రాలను. నూక్తులను. నినాదాలను పుస్తకాలను అందరికీ ఉచితంగా పంచి పెట్టాడు - అంతేకాదు అందరిలా చెప్పడం వరకే చేసి వూరుకోలేదు. జామ. ఉసీరిక , బొప్పాయి, కొబ్బరి. తులసి .లాంటి మంచి మొక్కలు తన ఇంటి వెనుక నర్సరీలో పెంచి. నగరంలో నలుగురు కలిసే ఏనభ పెట్టినా, పున్తకాలు, మొక్కలు శ్రమకోర్చి. మోనుకు వెళ్ళి నభలో పాల్గొన్న ముఖ్యులందరికీ ఆప్యాయంగా అనునిత్యమూ వపంచేవాడు-అలా అడ్డాల్లోని కన్న బిడ్డల్లాంటి లేత మొక్కల్ని నున్నితమైన ప్లాస్టిక్‌ కవరుల్లోంచి వాటి చుట్టూ అంటి పెట్టుకొనివున్న తల్లిమృత్తిక తో పాటు ఎలా జాగ్రత్తగా ఇంట్లో పాదుకొలపాలో, ఎలాపెంచాలో అన్నీ వివరంగా మొక్కల్ని తీసుకున్న అదృష్టవంతులకు ఆయన చెప్పంకే అర్జునునికి కర్తవ్యం బోధిన్తున్న గీకాచార్యుడీలా కనిపించే వారు. ఉత్తర దేశానికి వెళ్ళినపుడు అక్కడి కర్పూర తులసిని. అలాంటి విశిష్టమైన మొక్కల్ని దక్షిణదేశానికి, అలాగే ఇక్కడి మొక్కల్ని ఉత్తర దేశానికీ , ఇలా అందిరికీ ఇన్తూ జాతీయ నమైక్యతకు దోవాదం చేన్తూ ఉన్నాడు “వృక్షమిత్ర'.

టే

"” వృక్షమిత్ర” కు మొక్కల్ని వంచే అలవాటు ఒక వ్యననంగా మారిందని, కల్లు సారాయి, జూదం, వ్యభిచారం లాంటి ప్రజారోగ్యానికి వోనికరమైన అలవాటుగా దీన్ని పరిగణించి నిషేధించాలని తలపోసే బుద్ధిమంతులు అరచేతిలో గీతల్లాగా కంట్లోనలునుల్లాగా తటన్ధ పడడం ప్రారంభించారు. రోటరీ, లయన్సు ఇక్కాది వ్యక్తి ప్రతిష్టను పెంచే సంస్థలు ఏర్పాటు చేసే పతి కార్యకమంలోను “జ్ఞాపిక (మెమెంటో) ప్రదానం వున్నక్లు,” వృక్షమిత్ర” ఇచ్చే“ జ్ఞాపికలు” చైతన్యానికి నంకేకాలు ఆప్యాయతకుఆనవాళ్ళు. అందానికీ ఆరోగ్యానికి. ఆనందానికి ఆలంబనాలు! ఏ ఫలా పేక్షాలేకుండా మంచి ఫలాలనిచ్చే మొక్కల్ని పంచడం చూచిన వాళ్ళు చాలమంది “వృక్షమిత' పై ఆరాధనాభావం పెంచుకున్నారు. కొంతమందిలో మాత్రం “వృక్షమిత్ర” పై వవ్యూభావం పెరిగింది! ఆయన తన వవిత్ర కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తించడానికి నభలోంచిలేచి వేదికదగ్గరకు వన్తున్న పుడల్లా వాళ్ళు వెగటుగా పెదిమలు చప్పరిం చేవారు వెకిలిగా నవ్వేవారు.నర్మగర్భంగా నిట్టూర్చేవారు. ఈ నకిలింతలు, వెకీలింతలు పట్టించుకోకుండా“ వృక్షమిత్ర” తను నమ్మిన ధర్మాన్ని- పచ్చని మొక్కల్ని వంచడాన్ని మొక్కవోని ధైర్యంతో, స్థితప్రజ్ఞతతో ఆచరించే వాడు! అధునాతన నభా మర్యాదలను మంటగలువుతున్న “ వృక్షమిత్ర” నుఎలా అడ్డుకోవాలో తలియకఅట్టుడికి పోతున్నారు కొంతమంది నదన్యులు! మూడిళ్ళ ముకుందరావు వాళ్ళ లో అగ్రగణ్యుడు.

అనలు నిజం చెప్పాలంకే “వృక్షమిత్ర” చేపట్టని నంక్షేమ ఉద్యమం లేదు జంతుబలి నిషేధం. వన్యమృగ నంరక్షణ,నంప్రదాయేతర ఇంధనవనరులనద్విని యోగం | -జాతీయ అక్షరాన్యకా పథకం, మద్యపాన నిరోధ ప్రచారము, నర్వోదయ, అంత్యోదయ సాధనాపథకాలు, దరిద నారాయణసేవ, (పపజాపయోజన పథకాల అమలు. వర్యావరణపరిరక్షణ , అహింసా, నక్యాగహ ఉద్యమాలు, సాహితీ, నంన్కృతీ 'సేవామూర్తుల నమర్చనం ఇలా ఎన్నో ఎన్నో!ఒక్క మాటలో చెప్పాలం కు వృక్షమిత్ర- వ్రవృత్తీ , వృత్తీ, నివృత్తీ-ఈ మూడింటికీ సేవావరంగా నమన్న్వయం సాధించిన మవానీయ మూర్తి !-ఈ విశిష్ట సేవాతత్స్పరుడిని ఇంటర్‌వ్యూ చేయడానికి ఇద్దరు పత్రికా విలేకరులు “వృక్షమిత్ర” నివానముంటున్న ఇంటికి వచ్చారు. పచ్చని 'పైటధరించినవ్రకృతి కన్యలా వుందాకుటీరం -ఆరుబయటఆహ్హాదకరవాకావరణంలో ఇంటర్‌వ్యూ సాగి పోయింది !

“వృక్షమిత్ర” గారూ !మా ప్రన్తుత ఉద్యోగం అంక “జాబ్‌ “ఏమిటి?

“మొక్కల పెంపకము, వంపకము ఇదే నాముఖ్య ఉద్యోగమండీ”!

తై

*మోరు గతంలో కూడా -

“మొదట్లోరైల్వే ఉద్యోగం చేసేవాణ్జండీ -వృత్తీ, ప్రవృత్తీ మధ్యపౌంఠన కుదరక ఆ ఉద్యోగం మానేశాను.

“అనలు మోజీవిత లక్ష్యాన్ని వివరిస్తారా!

“మాధవ సేవగా మానవ సేవ చెయ్యడం. నృష్టిలోని వ్రతి వన్తువులోను భగవదంశవున్నది. ఇంత అద్భుత ప్రపంచాన్ని నృష్టించి మనకు ఇచ్చిన భగవంతుడిని కృతజ్ఞతా పూర్వకంగా, నక్యము,పేమ, సేవల ద్వారా అర్పించడమే మనం చేయవలసిన వని. ఇదేనా జీవిత లక్ష్యం."

*“మోరేమి అనుకోక పోకే, మాకులం మతం వగైరా...

“మానవతే నాకులం. భారతీయతే నామతం .”

“షోనీ లెండి. అంత పెద్దవిషయాలెందుకు గానీ - ఈ నర్సరీలు పెంచడానికి మోకు డబ్బు!?

“నేనెవ్వరినీ డబ్బడగనండీ! వారే ఇస్తామన్నా తీనుకోను-నాకున్న దాంట్లోనే అన్నిఖర్చులూ నేనే భరించి, నా సేవలను కొన సాగిస్తాను.

“మరి.మో ఆహారం...

“నేను మిఠావోరం తీనుకుంటాను. రోజూ ఉదయం పదిగంటలకు బయలుదేరి , మళ్ళి రాత్రి తొమ్మిది, పదిగంటలకు ఇల్లు చేరుకాను.

“అయితే మారు జీవితంలో సాధించినదేమిటి?

“కృష్తి” వృక్షమిత్ర చిరునవు 3. కళ్ళలో ఓమెరుపు. కడపట ఓ నమస్కారబాణంి వత్రికల వారిని తృప్తి పరిచాయోలేదోగాని, “వృక్షమిత్ర” కలక్టరు గారితో మోటింగ్‌ వుందంటూ బుజూన మొక్కల నంచీ, జేబులో ఓమొక్కతో కదలి పోశుం కే పాత్రికేయులకు ఓ వచ్చని చెట్టు తల వంచుకొని నడిచి పోతున్న ట్లనిపించింది.

రెండు రోజుల తర్వాత రెండు దిన పత్రికల్లో వృక్షమిత్ర జీవిత విశేషాలు, ఆయన ఫొటోతో నవో ప్రచురింప బడ్డాయి. అప్పటి నుంచి “వృక్షమిత్ర” ఎక్కడకు వెళ్ళినా యువకులు , రచయితలు ఆయన్ని ఆయన జేబులోని మొక్కల్ని ప్రశంసా పూర్వకంగా

త

చూడసాగారు. ఆనాటివరకు “ వృక్షమిత్ర” ను పెద్దగాపట్టించుకోని వాళ్ళు సైతం ఆయన్ని చిరునవ్వు తో పలకరించి , మొక్క ల్నందుకొని వెళ్ళడం ప్రారంభించారు. విశాఖ నందుగొందులలో సైతం పచ్చదనం పరచు కుంటోంది. జులై మొదటి వారంలో జరిగిన వనమహోత్సవాలలో “ వృక్షమిత్ర” దే కీలక పాత్ర ప్రభుత్వమూ, మునిసివల్‌ కార్పొరేషన్‌ వారూ ఆయన సాయం తీనుకుంటున్నారు. ఆగన్దు[5 న ఆయనకు జిల్లా కలక్టరు విశిష్ట పురస్కారాన్ని ప్రశస్తి పత్రాన్ని అందజేశారు. “వృక్షమిత్ర” కు బహుమతులు, గుర్తింపులు ఎన్నో వచ్చాయి. పురస్కారాలతో పాటు తిరస్కారాలు కూడా ఎన్నో చవి చూసిన ఆయన పొంగిపోనూలేదు. క్రుంగి పోనూలేదు . నమాజంలోని అవినీతి పై పోరాటంసాగిన్తూవే వున్నాడు . నర్వోదయ సాధనై అవరవామూ శ్రమిన్తూనే వున్నాడు . “వృక్షమిత్ర” కు సాహీతీ నభలంకేమక్కువ ఎక్కువ. నవృుదయ సాహితి నభ్యుడిగా వ్రతి వారం క్రమం తప్పకుండా నమావేశాలకు వోజరవుతూ , ఈ మధ్య మవాళ్మా గాంధి నూక్తులు ప్రతివారం ఒక్కొక్కటీ చదిని వివరణలు ఇన్తున్నాడు. నగరం పొలిమేరలో ఇందిరా గాంధి నతి వనము నెల కొల్పి అభివృద్ధి చెయ్యడంలో “ వృక్షమిత్ర” పాత్ర ఎంతో వుంది. కీర్తి శేషులైన వారి పేర వారి బంధుమిత్రుల ను ప్రోత్సహించి , స్మృతి వనంలో మొక్కలు నాటిస్తాడు.ఆ మొక్కలు ఎలా 'పెరుగుతున్నాయో అపు డవు డూ వెళ్ళిచూచి వస్తాడు. పెరుగుతున్న మొక్కలే పరమ వదించిన ఆవుల నజీవ ప్రతిరూపాలని మొక్కలలో కీర్తి శేషల్ని దర్శించి నంతృష్తీ చెందవచ్చని పదే పదే అందరికీ చెప్తుంటాడు. భవిష్యద్దర్శ నం చేయగల “వృక్షమిత్ర” భవిష్యత్తును ఏ నృజనాత్మక రచయితయినా వూహించ వచ్చు. వృక్షమిత్ర పై కక్ష పెంచుకున్న కాంట్రాక్టర్ల వైఖరి లో మార్చువన్తుంది.కాము చేబట్ట బోయే కార్పొరేషన్‌ పనులను ముందుగా“ వృక్షమిత్ర” తో చర్చించి ప్రారంభిస్తారు. ఆయన చేత మంచి అని పించుకుంకే . తమ కింక ఎక్కవ కాంట్రాక్టులు వస్తాయని వారు విశ్వ సిస్తారు.ఇహ నభానిర్వాహుకు లెవ్వరూ “వృక్షమిత్ర” ను నిర్లక్ష్యం చెయ్యరు. తమ నభల ఆవ్వానాలను ముందు “వృక్షమిత్ర” కు వంపి మొక్కలు తెచ్చి అతిధులకిమ్మని అభ్యర్థిస్తారు. వృక్షమిత్ర నభ లో అడుగు పెట్టిన వెంటనే ఆయనను సగౌరవంగా ఆహ్వానించి. ముందు వరుసలో అసీనుడీని తే

చేస్తారు.” వృక్షమిత” కువ్రత్యేకంగాధన్య వాదాలు తెలియ చేస్తారు. కవులు, రచయితలు తమ పున్తకాలను “వృక్షమిత్ర” కు అంకితం చేస్తారు.

“వృక్షమిత్ర” ను అన్ని అభివృద్ధి కమిటీలలో ను నభ్యుడిగా నియమిస్తారు జిల్లా కలక్టర్‌. మంత్రులు, యం.యల్‌.ఏలు, తదితర ముఖ్య అతిధులు, నభలోకీ రావడం తోక “వృక్షమిత” కు నమన్కరించి న తరవాతే నభలో కూర్చుంటారు. కాలుష్య నివారణ , వర్యావరణ పరిరక్షణ విషయాలలో గౌరవ నలవాదారుగా విశాఖలోని పరిశ్రమలు, (ప్రభుత్వ నంన్ధలు.గ్రీన్‌ విజన్‌ లాంటి న్వచ్భంద నంన్ధలు “వృక్షమిత్ర” ను నియమించు కుంటాయి.ఆయన హస్త వాసి మంచిదని అన్ని వ్యక్తి గత పజాహిత కార్యక్రమాలకుఆయన చేత (శ్రీకారం చుట్టిస్తారు.

“* వృక్షమిత్ర” జ్యోతిష్‌శాస్త్ర విహితంగా నూట ఇరువదేళ్ళు సంపూర్ణ ఆయుర్దాయం కలిగి వుంటాడు.పూర్ణపురుమడవుతాడు. ఉన్న దాంతో తృప్తి వడి వనుదైక కుటుంబం కోనం కలలు గంటాడు. మాధవ సేవగా మానవ సేవ చేసి తరిస్తాడు నమస్త నమాజాన్ని తరింప చేస్తాడు . తోటి మానవులకు ఆదర్శంగా నిలుస్తాడు తన లాంటి నర్వోదయ కార్యకర్తలను తన వెంట తీనుకు వెళుతూ తగిన శిక్షణ నిస్తాడు. “ వృక్షమిత్ర* వత్రిక నెల నెలవెలువడుతూ నే వుంటుంది. అత్యున్నత పురస్కారాలు ఆయన్ను కోరి వరిస్తాయి. అందరిఆప్యాయతను చూరగొంటాడు. భారతదేశం (పతినిధిగా “ధరిత్రాదినోత్సవము' నుండి ప్రపంచ పర్యావరణ దినోత్సవము వరకు ప్రపంచ మంతా చుట్టి తిరిగి భారత దేశము వచ్చి, శ్రీవరి కోట అంతరిక్షకేంద్రం నుండీ నిరంతరం వారిత వర్ణంతో పెరిగి పుష్పించి నకృలికాలనిచ్చే మొక్కలను చంద్రగ్రహంలో కి. విశ్వాతరాళం లోకి పంపి విశాఖలోనే భారత దేశ పౌరుడీ గా వుంటూ విశ్వ మానవుడుగా వెలుగొందుతాడు. జయదేవుడిలా వరిత దేవుడవుళాడు!.

యద్భావం తదృవతి!తథాన్ను!

(ఈ స్కెబ్‌ " వృక్షమిత్ర "శ్రీ కన్నం శ్రీ నివానరావుకి అంకితం.) శశయయన కర్‌

వనంగ వ్యానం తెలుగు కవితా (పప్రాదుర్భావం = విభవం చిత్రకవి ఆత్రేయ 'నంగిత మపి సాహిత్యం నరన్వత్యాః స్తనద్వయం ఏక మాపాత మధురం అన్యదాలో చనామృతం,' నంగీతం వినా సాహిత్యం, సాహిత్యం వినా నంగీతం మనలేవని, కవి చేసే ఏఆలోచనైనా ఆపాత్త మధురమైతేనే అమృతం అవుతుందనే ధ్వని ఈ త్లో కంలో ఉందని నేననుకుంటాను బహుశా ఈ కారణం వల్లనే “ఫకకం 15 ఓం ఢ2506 0 ౪0౧4 11 జా౦96 001 46 డీటు!!0 0౯౪0021 అధఃబం01 0[జుండంగు” అని చెప్పడం జరిగింది నిజమే పదాల నృత్యమే నంగీతం. గాత్రం ద్వారా రన భావ వ్యక్తీకరణము చేయు కోరిక దాని జన్యు స్థానము నృష్టాది నుండీ ప్రకృతిమాత ఒడిలో ఓనమాలు దిద్దుకున్న మానవుడు విశ్చంలోని 'పతిచలనము లయబద్ధమేనని తిలునుకున్నాడు. తన శరీరము లయభరితమేనని లహించాడు.గ్రవో లచలనంలో లయవుంది. వృాదయచలనంలో లయ వుంది. ఈరెంటికీ అనుబంధం వుంది. గుండె గొంతుకలోన కొట్టాడుతాది అనుకొన్నప్పడల్లా కోయిలపాటతో శృతి కలిపి , ఆది మానవుడు చిందు వేశాడు. అదిగో ఆపా కే తేనెలూరు తెనుగు కవిశ్వానికీ, విశ్వసాహిళ్యానికి రాచ బాటయింది.ఆ న్వర ప్రస్తారమే విశ్వ ధర్మానికీ, మనోధర్మానికి మహాప్రస్థానం అయింది. క్రీన్తు పూర్వం 200 ఏళ్ళ నాటికే తెలుగు భాషలో పాటలుండి నట్లుగా గాథా నప్తళశతి లో వుంది. వివాహంలో , విరవాంలో , వినోదంలో , పద కవితలు గానం చెయ్యబడేవి . ఏరువాక సాగే వేళ , పంటలు వండేవేళ , వండుగ వేళ దేవుడి గుడి లో ఉత్సవాల వేళ, వని వేళ ,వుట్టుక నుండీ చావు వరకు అన్నివేళ ల్లోనూ ,నలుగురిలో నందడిగా పాటలు పాడుకునేవారు. పాల్కురికి సోమనాధుడు తన పండికారాధ్య చరిత్రలో ఎవ్పటి నుంచో వాడుకలోనున్న కొన్ని పదాలను ఇలా ఉల్లే ఫిస్తాడు. 'నంసారమాయా న్తవంబు వదములు, తుమ్మెద వదముల్‌, వ్రభాత పదములు +వర్వతపదములానంద వదమ్ములు, శంకర వదములు, నివాళి పదములు, వాలేళ పదములు

• గొబ్బిపదములు , వెన్నాల వదములు, నంజ వర్ణన +-మరి గణ వర్ణన వదములు అర్హవ "ఘోష ఘూర్జిల్లు చునుండ, బాడుచూ నాడుచూ బరమ వర్షమునగూడి నద్భక్త నంకుల శి

మేగుదేర' అంటాడు. ఇవేగాక శతకము ,శివతత్వ సారమూ, దీవ కళిక, మవోనాటకము ఉదాహరణములు. ముక్తావళులు , గీతనూక్తములు ,భృంగీ న్నవములు, మున్నగు వాని నెన్నింటినో భక్తులు చదువుకొనుచూ జాగరము చే సెడీ వారనిసోమనాధుడు వర్ణించాడు. 'ఈ పదములు , పాటలు ,గీతములు మొదలగునవే ఆంధ్ర కవికా వైభవమునకు మూల ధనము. ఆంధ్ర వాజ్ధ్మయ మవాో సౌధమునకు పునాదులు,ఆంధ్ర భాషా సారన్వత మవిో వృక్షమునకు మహత్తర మూలము . తల్లి వేళ్ళు' అని పరిశోధక బ్రహ్మ కీ.శ. కోరాడ రామకృష్ణయ్య ఉద్భాటించారు.

అనాదిగా మన దేశమున ఒక మంచి నం వ్రదా యము వ్యాప్తి లోకలదు. అదే వురాణ వ్రవచనము . శ్లో కములు చదివి దేశ భాషలలో వచనమున వ్యాఖ్యానించుట వురాణకాలక్షేవ విధానము. ఈ నంవప్రదాయమే తెనుగులో వద్యము వివరణగారూపొంది క్రమముగా గద్య పద్యాత్మకముగా చంపూ రచనకు దారితీసి వుంటుంది అని శ్రీ వెల్చేరు నారాయణరావు ప్రతిపాదించారు ' పాండవులు పాండవులు తుమెైదా వంచపాండవులోయమ్మ తుమ్మెదా.' ఇత్యాదిగాగల జానవద గేయములకు (_పేరణ ఈ వురాణ ప్రవచనములే నని నిన్సంశయముగా చెప్పవచ్చు. కుశ లవుల చరిత్ర ,లంకా యాగము, ఊర్మళాదేవి నిద్ర, లక్ష ౩ణ దేవరనవు వ్ర. ధర్మ రాజు జూదము, పండు పాట *, కీచక వధ మున్నగు నవి పామరులలో బహుళ ప్రచారమైనవి. పాల్కురికి సోమన ద్వివదల్లో వాసిన బనవ పురాణము, రంగ నాథ రామాయణము ఇటువంటి వే గాని, శిష్టుల ఆ మోద మును కూడ పొందినవి. పువ్వు పేరెజాజి పువువ , పురము పేర అయోధ్య పురము.దేవి పేరె సీకా దేవి వంటి పాటలు. ద్రవిడ మునగల బరూడి మోనై ఛందమునకు నరిపోవును. గుడుగుడు కుంచం, గుండేరాగం, పాములపట్టం పడగా రాగం వంటివి" కూతై మోనై 'అను ఛందమునకు నరిపోవును . మన తెనుగున వున్న యతి.ప్రానలు నన్న యతో వచ్చినవికావు. క్రీన్తు శకమునకు ముందే ఇవిద్రావిడ కవిళా నంప్రదాయమున గలవు.

• వద్దన గూడదమ్మా మాయమ్మ- ఎజ్టావు పాలు నుమ్మా!

ఎల్జగా గాచారమ్మా -మాయమ్మ -జుజ్దవేముద్దుగుమ్మా -ఈ పాట తమిళం లో “తొడై'అనే ఛందములో వుంది. ఈ ఛందం లోదే ఇంకోపాట :=

“గుమ్మ డేడే గోపే దేవీ గుమ్మ డేడే కన్న తల్లీ!

గుమ్మడి ని పొడచూవగదవే- అమ్మ గోపెమ్మ!"

ఇట్టి పాటలున్న దేశిప్రబంధాలులెక్కకు మించివున్నాయని గుర్తించి, వానిలో

తౌ

కొన్నింటికీ లక్షణ నిర్దేశం చేశారుతమ * నాట్యశాన్త్ర ము"లోభరత మవార్తి; “బృవాద్దేశి'లో మతంగుడు, నంగీత రత్నాకరము” లో శార్‌జదేవుడు.

(క్రీ. ఈ 3 వ శకాబ్ది నుండి, మనకు దొరికిన తెలుగు శాననములలో , వచనమే రాజ్య మేలినది. ఈ లిఖిత శాననములను పరిశీలింపగా తేలిన దేమంకే : కెలుగు భావ మొదట (గ్రామనామ ములు. వ్యక్తి నామముల రూపమున . ప్రాకృత. సంస్కృత శాననములందు స్థానము పొంది,తరువాత కాలములో ఆభాషలతో కూడీశాననములందు నమస్థితి నిపొంది ఎట్టకేలకు అభాషలను త్రోసి రాజని, రాజగౌరవ మును నంపాొదించి శాననములకు ఎక్కినది. తెలుగున వ్రాయబడిన పద్య శాననములలో మొదటిది అద్దంకి శాననము.9 వ శకాబ్బమునాటి ఈశాననములో ఉన్న వద్యం “తరువోజ' ధేశీఛధందమునకు చెందినది. ప్రాచీనమైన దంపుళ్ళ హపాకేలాక్షణీ కులచే'తరువోజ'గానంన్కరింపబడినదని విన్న కోట పెద్దన రచించిన కావ్యాలంకార చూడామణిలోని = “తలకొని తలబ్రాలు దంపెడి చోట, దరుణులచే సాంపుదనరుదర్వోజ” అను పద్య భాగమును బట్టీ డెలియవచ్చు రెండు ద్విపద పాదాలు కలి స్తే ఒక తరువోజ పాదమవుతుంది. ఈ విధంగానే, కందుకూరు. ధర్మవరము శాననాలలో సీన పద్యములు, యుద్ధ మల్లుని విజయవాడ శాననములో మధ్యాక్కరలు వు న్నాయి. ఈ మధ్యాక్క ఈ క్రింది స్త్రీల పాట యొక్క రూపాంతరమేనని కీ.శే వేటూరి ప్రభాకర కాస్త్రీ గారు తేల్చిచెప్పారు.

"అంతటా రాములఎారూ! అంగ నాసీతనుగూడి

నంతసామందుచూవేగా!స్వాపురామునకు చనుదెంచి

తమ్ముల తోడనూగలసీ[నెమ్మదీరాజ్యము లేలే

ధిర్మముతో ప్రజలెల్లాాశామర తంవరాలైరీ

ఇది త్రిన్రగతి లో నడిచే దేశి ఛందన్సులో వుంది.అట్లాగే తరువోజ ఖండగతి లోక్తీ వన్తుంది. ముందు మాశ్రాఛందన్సులో వున్న ఈ జానపద గేయాలను లక్షణకారులు అక్షర గణాల్లోకి, వద్యాల చట్రాల్లోకి మార్పిడి చేశారన్న విషయం నున్పష్టం. సీసాన్ని మధ్యాక్కరను కూడ విరుపులు మార్చి, యతి స్థానాన్ని, మార్చి చదివితే ఖండ గతి లోకి = అంకే అయిదు మాత్రాగణాల పద కవితలుగా =రాణీస్తాయి. పాటలు -పద్యాల నందన్సులోకి రూపాంతరం చెందినా, ఈ శ కాబ్బము తొలి పాదములో కూడ పద్యాలు శానవద గేయాల బాజణీలలో గానం చేయ బడేవని వతముఖవరి శోధకులు శ్రీ చీమకుర్తి శేషగిరిరావు గారన్నారు. ఉదా హరణకు ఒక కందాళ్గాన్ని తీనుకుందాం:-

48

= ఓ యమ్మ! నీ కుమారుడు

మా యిండ్లను పాలు పెరుగు మన నీడమ్మా!

పోయెద మెక్కడి కైనను

మాయన్నల నురభులాన మంజుల వాణీ!

కందం కడపటి పాదానికి అందంగా మెట్లు పెట్టికాళాత్మ కంగాపాడు కోవడమే కందార్థం లో వరమార్ధం ! కాళాత్మకంగా అంక నిర్ధిష్టలయా త్మకంగా అని అర్ధం. “కాళాంతరాళ వర్తియ :కాలోసౌలయ నామక:' అన్నాడు గదా కోవాలుడు కాళాలఅం తర్గత మైన కాలం లయ. లయనే గ్రీకు భాషలో “రిత్‌ మస్‌' అని, ఇంగ్లీషులో" రితమ్‌" అని అంటారు. రితమ్‌ అనే వదం “రియో' అను ధాతువు నుండి వచ్చింది. రియో అంకే చలనం. వ్రవావాం. గ్రీకులో రితం నంన్కృతం లో బుతం, అయింది. బుతం అంక నత్యం.నత్యం లయ బద్ధమైన బుతమనీ, లయ బద్ధంకానికానిది అన్ఫతమనీ[గ్రహించడం లో స్వారన్యంవుంటుందని డా.సి. నారాయణ రెడ్డి గారి నద్భావన. బుతమేలయ. లయ విశ్వనాడీ స్పందన. విశ్వ జనీన నక్యాలను, సౌందర్యాలను సృజనాత్మకంగా. లయాత్మకంగా వెలయించేదే కవిత్వం. లయ శేని లోకం విలయమే ! నంగీకానికి . కవిళ్వానికి సామాన్య ధర్మంలయ అయినవు ఎడు, లయాత్మకమై గానయోగ్యమైనపుడే కవిత్వం నలుగురి వృదయాలలో నర్తిన్తూ అజరామరం అవుతుంది.ముఖ్యంగా దేశీయ ఛందములో వున్న కందము, తేటగీతి, ఆటవెలది ఉత్సాహం ద్విపద, సీనము, తరువోజ అక్కర,రగడలు గాన సౌలభ్యము కలవి. లయతో పుట్టి, లయతో పెరిగి, లయతో మమేకం అయిన తెలుగు కవిత్వం తన లయాత్మకతను, గాన గుణాన్ని కోల్పో కూడదనే లయను గూర్చి ఇంతగా చెప్పడం!

తెనుగులో గానామృతమైన మౌఖిక వాజ్యయమును ,శానన నిబద్ధపద్యములను ఇంతవరకు పరిశీలించాము. ఇక, నన్నయ్యకు పూర్వము లిఖిత వాజ్యయమునకు చెందిన కావ్యములు ఏవైన ఉన్నాయేమో చూద్దాం. ఆంధ్ర దేశములో ఒకపుడు బౌద్ధజైన మతములు బహుళ ప్రచారము లోవుండేవి. కాని, దురదృష్టముఆ సాహిత్యము అందని మాని పండే అయింది. పరిశోధించగా , జైన మతమునకు చెందిన రెండు కావ్యముల పేర్లుఒక లక్షణ గ్రంథము మాత్రమే లభ్యమయినవి.

అవి: (1్రవద్మకవిరచించిన బీనేంద్ర పురాణము

(2) పొన్న కవి రచించిన అది పురాణము. (3)మల్లియరేచన రచించిన "కవిజనాశయము తీత

“జీనేంద్రపురాణము"నందలి ఒక సీన పద్యము లోని మూడు పాదాలు ఇవి:

“ హరి నిలయంబును, వరినిలయంబును

విషధరాడ్యంబును , విషధరాడ్య

మప్సరోమయమును నప్సరోమయమును

వనవిలానమును, పావన విలాన

మున్నత కరిశ్ళృంగమున్నత కరిశ్చంగ మిందు కాంత స్రవమీందు కాంత__

ఇలాసాగి. * (ప్రధిత మై యొపుుమందర పర్వతంబు' అని ముగున్తుందీ సీనం.దీనిని రచించిన వద్మకవి క్రీ. శ941 (ప్రాంతం వాడు. ఈతడే కన్నడ రత్నత్రయము _వంవ,పొన్న , రన్న లలో మొదటివాడు.

నర్వ దేవుడను మారు పేరుగలపొన్నకవిరచించిన “ఆదిపురాణము' లో ఒక కంద పద్యము ఇది.

“హరి నీలమణి విరాబిత

నురుచిరగోపురము దగిలి చూచి తమిస్రా

కరుడు విధుంతుద మండల

వరిశంకం జేసి పురము పైజన నోడుస్‌.”

తెలుగు ఛందో గ్రంధములలో ప్రాచీన మైనది కవి జనాశ్రయము. తలుగు వాడు రచించిన మొదటి తెలుగు గ్రంథము కూడ ఇదే! అయికే దీని కర్తృత్వము విషయమై మొదట కొంత ఊగినలాట అయినది. జయంతి రామయ్య ఈ (గ్రంధకర్త వేములవాడ భీమకవి అని నిర్ధారించినాడు. ఈ భీమకవి నే శ్రీనాధుడు న్మరిన్తూ "వచియింతు వేముల వాడభీమనభంగి నుద్దండలీలనా క్కొక్క మాటు అని చెపు ఎకున్నాడు. 17వ శతాబ్దము వాడైన అవ్పకవి చెప్పనే చెప్పాడు.

“వికటకవులు కొన్ని వింతలు కల్పించి

కవి జనాశ్రయమున గలిపినారు' అని.

ఒక (ప్రతిలోగల ప్రక్షిప్తావకారికలో నిఆరు పద్యాల వల్ల అపోవాకలిగినది. కవి జనాశ్రయము భీమకవి వ్రాశాడన్నదే ఈ అపోవా. మన (ప్రముఖ పరిశోధకుల కృషి వలన ఈ శంకతొలిగిపోయినది. మల్లి య రేచన కవి జనాశ్రయము వ్రాశాడని రూఢీ అయింది

50

మల్లియ రేచన ఈ తొలి తెలుగు గ్రంథాన్ని వేముల వాడలో [క్రీ శ. 940 ప్రాంతములో " (వాశాడనికూడ నిర్ధారింపబడీంది. ఈ విధంగా క్రీశ 10 వ శశాల్ది లోనే “కవిజనాశ్రయం'వంటి ఉత్తమ ఛందో[గ్రంధం అవతరించింది అంకే అంతకు పూర్వమే అందులో పాటింపబడిన లక్షణాలకు లక్ష్యాలు కాదగిన కావ్య రచనలు కొన్నయినా వుంటాయని నిన్సం దేవాంగా చెప్పవచ్చు. కవీ జనాశ్రయమును బట్టి జయదేవుడు, వాదీం ద్రచూడామణీ అనే ఇద్దరు కవులు నన్నయకు పూర్వ కాలానికి చెందిన వారని కెలున్తుంది. జయ దేవ ఛందమనే తెలుగు (గ్రంధం ఉంది. వాదీంద్ర చూడా మణీ కూడ ఒక లక్షణ[గ్రంధం వ్రాశాడు కానీ ఇవి లభ్యంకావడం లేదు. అయితే [క్రీ శ 6 వ శకాబ్దికి ఆంధ్ర దేశములో మాధవ వర్మ అను విష్ణ్టకుండిన వంకీయటప్రభువు రచించిన జనాశ్రయ ఛందో విచితిః అను గ్రంథము నేటికి నీలభ్యమగుచున్నది. మాధవ వర్మ ఆనాటి తెలుగు దేశవు పాలకుడు, జనాశ్రయ బిరుదాంచి తుడు. ఈ గ్రంధమున అయిదవ అధ్యాయములో , 50 వ నూత్రము" శీర్తకం గీతికాపరా” అనునది మన సీన వద్యలక్షణములనే చెప్పును ప్రాకృతనామమైన 'సీన' కు, నంన్స్ఫృతమున 'శీర్హఅని పేరిడెను_'శీరిఅను దానికి 'కప్‌' వ్రవ్య్యయము చేర్చుటవలన “శీర్తక'మాయెను. ఈ విధముగ దేశి ఛంద నామములను ఈ గ్రంధకర్త నంన్కృతీ కరించెను. క్రీ.+ ఆరవ శకాబ్దికి ముందే తెలుగున కవిత్వము ఉండెననుటకు * ప్రపంచ నూదనిఅను పాళిగంధమున సాక్ష్యములు లభించు చున్నవి.ఈ (గంధం ఉపోద్దాతములో రచయితబుద్ధ ఘోషడు తన కాలమున “వినయ'మున్న గు పిటకములకు “అంధక ',తమిశ భాషలలో అను వాదములున్నట్లు తెలిపెను. తెలుగు భాషకును, తెలుగు దేశమునకును పేరుగా ప్రాచీనకాలమున వాడుకయందుండిన నామ విశేషమే 'అంధకో. ఐకరేయబ్రాహ్మణమున పేర్కొనబడిన 'ఆంధ్ర' 'జాతియే "అంధకి జాతిగ వ్యవవృాత మయ్యెనని వండీతులంగీకరించిరి.ఈ విధంగా.'ఆంధ్రపదమే ప్రాకృతమున , 'అంధక ' గామార్చుచెందినది. మైద వోలుశాననము ద్వారా ఈవిషయము నున్పష్టము. దీని వలన తేలేదేమిటంకే,తెలుగు వ్రజలభాషగా ఉండగా, నంన్కృత పాకృతములురాజ భాషలుగా

• అను నంధాన భాషలుగ తెలుగుపై పెత్తనం చెలాయించినవి. ఇరుగు పొరుగు భాషల నంనర్గముకూడ తెనుగునకు మిక్కిలిగా కలిగినది. మరాఠీ, ప్రాకృతము, కన్నడము, పై శాచీ భాషలు కూడ తెనుగుతో సాంకర్యమును చెందినవి. ఈ భాషలన్నింటిలోను 'అ మ్మ 'ఉచ్భారణ భేదములతో'అమ్మ 'గానే పిలువబడుట విశేషము. న న్‌ దు నన్నె చోడు ని *'కుమార నంభవం అటా మును మార్గకవిత దేశం డ్‌ బ్ర్‌// 51 ఓ ని శ్చ ఒచచొళొలి, మలో

బున వెలయగ దేశికవిత బుట్టించి తెనుం

గు నిలిపి రంధ్రవిషయంబున

జన చాళుక్యరాజు మొదలుగ బలువుర్‌!

నన్నయకు పూర్వం తెలుగు లో దేశి కవిత్వం కొంత సాగి, దానికి ప్రోళ్సావాం లభించిందన డానికీ ఈ వద్యంసాక్ష్యం!. తెలుగు కవితా ప్రాదుర్భవానికి,విభవాని!ీ వ్రతీకలుగనిలిచే చారిత్రక సాక్ష్యములు ఇంకా ఉన్నవి.: క్రీ.శ. [028 ప్రాంతంలో వేయించిన విరియాల కామ సాని గూడూరు శాననంలో మూడు చంపక మాలలూ. రెండు ఉత్పలమాలలు వున్నాయి. తెలుగు కవులు ఈ పద్యాలకు యతి. ప్రానను కూర్చారు క్రీశకివ శకాబ్బంలోని వుణ్యకుమారునిశాననంలో రగడా,10వ శళాబ్దంలోని వెంకయ్య చోళుని శాననంలో మవోక్కర కని పిన్తున్నాయి.

(శ్రీన్తు శకారంభంనుండే. పాల్కురికి సోమన నుడీవి నట్లు _ మనతెనుగు వారు

*'వ్రమథ వురాతన వటుచరిత్రములు

గఈమమొంద బవునాటకములాడువారు ,

భరళాది కథల జీరమరుగుల

నారంగ బొమ్మల నాడించువారు,

ఆదట గంధ ర్వయక్షవిద్యాధ

రాదులై పాడెడు, నొడెడు వారు'_

వారేతెనుగు కవికాలతకు చల్లని వందిళ్ళు వేశారని నంతోవంగా ఉగ్గడించవచ్చు.

వెయ్యేళ్ళుగ ఆటు పోటులకు నిల దొక్కుకుని, బతికి బట్టకట్టిన తెనుగు కవిశాకన్నియను నర్వాలంకార శోభితను చేసి, అఖండ భారకానికి అంకితం ఇచ్చిన ఆది కవి. వాగను శాననుడు నన్నయ్య చిరకీర్తి సౌధానికి అన్నయ్యలూ. అన్నమయ్యలూ ఎత్తిన రాళ్ళూ. ఏరివేసిన ముళ్ళు. తెలుగు కవితా ప్రాదుర్భావం.విభవం అనే ఈ వ్రనంగవ్యానంలో నమోక్షించుకోగలిగాము. జయంతి తేనుకృతినోరనసి ద్ధాఃకవీశ్వరాః

శసససి మే

వ్రనంగవ్యానం సుబహ్మణ్య భారతి _దేశభక్తికవిత అజ అతి

“ప్రాచీన కాలంలో వ్యానుడు, వాల్మీకి మానవ వ్రగతికి, నంన్కృతికి ప్రోది చేసినక్లే కవి నుబహ్మణ్యభారతి కూడా ఆధునిక కాలంలో తన రచనల ద్వారా తమిళులకు సేవ చేశాడు'అన్నారు భారత రత్న చ కవర్తి రాజగోపాలాచారి నిజమే. తమిళులలో జాతీయ భావాన్ని భారతీయ తత్వాన్ని పాదుకొలిపిన గొప్ప దేశ భక్తుడు, జాతీయ నమైక్యతావాది నుబవ్ముణ్యభారతి.

“దేశమును (ప్రేమించుమన్నా

మంచియన్నది పెంచుమన్నా

అని గొంకెత్తి పాడీన నవయుగ వైతాళికుడు గురజాడ అప్పారాయ మవోకవి కీ. భరత మాతకు ఎన లేని సేవ లొనర్చిన లోక మాన్య బాల గంగాధర తిలక్‌, దాదాభాయినౌరోజి, స్వామి వివేకానంద, అరవిందుడు వంటి మహా పురుషులకు నుబవ్మాణ్య భారతి నమకాలీనుడు కావడం విశేషం. నరిగా, వంద నంవత్సరాల క్రితం (1882) నుబవ్ముణ్య భారతి తిరునల్వేలి జమోందారీ గ్రామం ఎట్టాయపురంలో జన్మించాడు. తమ (ప్రధమ పుత్రుడు ఇంజనీరు కావాలని లోకంలో అందరు తలిదండ్రులుకోరుకున్నట్లు,నుబ్బయ్యతండ్రీ చిన్న స్వామి అయ్యర్‌ కూడా తన కొడుకు భవిష్యత్తును గూర్చి కలలు గన్నాడు. అయితే భారతిగా పిలువబడి, భారతమాత గానం చెయ్యవలసిన నుబవ్ముణ్యం తండ్రీ ఆశ అడీయాన చేసి, కాత గారి దగ్గర చేరి నంప్రద్దాయ తమిళ కవిత్వంలో తల మున్కలయ్యేవాడు. పదేళ్ళునిండ కుండానే కవితలల్లడం ప్రారంభించి ప్రసిద్ధులైన వద్యరచయితలను ఆశ్చర్యంలో ముంచెత్తాడు ఎట్టాయపురం రాజావారి నన్నిధానవర్తిగా వుంటూ 15వ ఏటనే తిరుమతి చెల్లమ్మాళ్‌ ను వివావాం చేనుకొని నరన్వతి కటాక్షంతో వయన్సుకుమించిన పాండీత్యం ప్రదర్శించి నూనూగు మాసాలు రాకముందే. మైనారిటీ తీరక ముందే రాజా స్థానంలో'భారతి' అనే బిరుదు అందుకున్నాడు. నాటి నుంచి నుబవ్ముణ్యం భారతిగానే ప్రసిద్ధుడయ్యాడు.

భారతి బెనారెస్‌ లో గడిపిన రెండేళ్ళ కాలం ఆయన వ్యక్తిత్వంలో కీలక మైన, మహత్తరమైన మార్చుతెచ్చింది . నంన్కృతం , హిందీ , ఇంగ్లీషు భాషలలో ప్రావీణ్యం గడీంచి , విశాల దృక్ళథం అలవర్చుకోవడమేగాక, భారతి తన బావ్యూ వేషంలో సైతం

53

మార్చుతెచ్చాడు. శిక్కుల శిరస్త్రాణం, మోన కట్టు పెట్టి నడకలో ధీమా తెచ్చుకున్నాడు అంతవరకు నంప్రదాయరీతిలో ఉన్న అతని కవికాప్రతిభ -జాతీయ , వినవ భావాలకు ఆలంబనం అయి, అపురూపఆధునిక కవిళాశక్తిగా రూపు దిద్దుకున్నది ః

భౌతికపరంగా దర్శిద నారాయణుడే అయినా భావనా పరంగా పునీతుడై ఉన్నతుడై భారతి న్వదేశం తమిళనాడుకు వచ్చి ప్రసిద్ధ దినవత్రికోన్వదేశీమిత్రన్‌" లో చేరాడు. అనువాదం వంటి బండ పనిని కూడా ఒక అమూల్యమైన న్వయం శిక్షణగా సాహితీ కృషిగా భారతి తీర్చి దిద్దాడు. జాతీయ వాదులలోనే అతి వాదుల్ని నమర్ధిన్తూ ఆయన సోదరి నివేదిత ఉపదేశం పొంది- మూడు (ప్రధాన లక్ష్యాల సాధనకు పూను కున్నాడు అవి- దేశస్వాతంత్ర్య్యం, వర్ణ విభేద నిర్మూలనం. స్త్రీలకు దాన్యవిముక్తి. 1908- 10నంవత్సరాలలో శ్రీ బారతి దేశభక్తి పూరితమైన తన తొలి కవికా నసంపుటులను - 'న్వదేశ గీతంగళ్‌ “జన్మభూమి' వ్రాశాడు . నరిగా ఈ నమయంలోనే శ్రీ, శ్రీ అన్నట్లు “నమన్త మానవుల జాతీయ గీతం” అనదగిన దేశభక్తి గికాన్ని మహాకవి శ్రీ గురజాడ రచించడం యాదృచ్చికమే అయినా యదార్ధం అని చెప్పాలి.

శ్రీ నుబమణ్య భారతి విశిష్ట గీత రచనా పద్ధతి తమిళ కవిత్వానికి మహత్తర మైన వరం. భారతి గికాలు మృదు మధుర నంగీకాలు ఆయన గీతంలో ఉరవడి ,తమిళ సాహిళ్యానికి భారతి పెట్టిన వరవడీ -నేర్పిననడవడీీ భారతి కవితా పుష్పాలను నాలుగు రేకులుగా విడదీయ వచ్చు. ఒకటి దేశబక్తి గికాలు, రెండు భక్తిగీతాలు, మూడు గీతా కదంబం నాలుగు మూడుకావ్యాలు -కణ్జన్‌ పాట్టు , అంకే కృష్ణగీకాలు = పాంచాలీ శపథం;కుయిల్‌పాట్టు (కోయిల పాటలు).

భారతి ప్రధానంగా గీతరచయిత మొదటి మూడు విభాగాలలోని కవితలన్నీ ఇంచుమించు పాటలే హాయిగా పాడుకొనదగినవే ఈ ప్రనంగం లో భారతిని అమర జీవిగా చేసిన ఆయన దేశబక్తి కవితాగానంలో ఓలలాడడానికీ ఒకీంఠ ప్రయత్నిద్దాము 'విడుదలై, విడుదలై, విడుదలై.” అనే స్వేచ్చ్భాగీతం మాతృక ఇలా ప్రారంభమవుతుంది.

“పరయరుక్కుం ఇంగ్‌ తీయర్‌

పులయ రుక్కుంవిడుదలై,

వరవరోడు కురవరుక్కుం

మరవ రుక్కుంవిడుదలై,

54

-తిరమై కొండ ,తీమై అట తొళిళ్‌ పురిందు యావరుం తేందకల్వి జ్ఞానం యైది వాళ్వం ఇందనాట్టిలే

ఈ విధంగా కందం త్రొక్కుతూ సాగిపోయే స్వేచ్చాగీకానికీ

నా స్వేచ్చానువాదం ఇది :

“గిరిజనులకు వారిజనులకు స్వాతంత్ర్యం స్వాతంత్రం అట్టడుగున వెనుక బడీన బీదా బిక్కికి స్వాతంత్ర్యం శక్తి ధనులు. నజ్జనులు -శమ జీవుల మందరమూ జ్ఞానమెరిగి కృషి చేస్తే

ఈ నాడు అందరిదీ!

-ఈ దేశంలో పుట్టిన ప్రతిఒక్కరు ఉన్నతులే!

= చదువు, నంవపద గలిగి సోదరుల ల్లే మెలిగి అనందముతో బ్రతుకుల నందరమూ గడి పేద్దాం. అజ్ఞానము నశించాలి అనమానత పోవాలి స్త్రీపురుషుల జీవితకాల నమానతయే నెలకొనాలి.

5్‌5్‌

గిరిజనులకు హరిజనులకు

స్వాతంత్ర్యం. స్వాతంత్రం

అట్టడుగున వెనుక బడిన

దీదాబిక్కికి స్వాతంత్ర్యం' !

జాతీయ స్వాతం[్య పోరాటంలో తమిళ దేశమంతటా వేనోళ్ళ గానం చేయబడిందీపాట . స్వేచ్చా పిపానను రేకెత్తించడంలో సామాన్య ప్రజొనీకంపై ఈ గీతం పలుకుబడి వర్ణనాతీతం.

బంకించంద్రుని “వందేమాతరం” గీతం భారతికి దేశబక్తి కవిత వ్రాయడానికి ముఖ్య(పేరణనిచ్చింది ఆయన ' వందేమాతరం' గీకాన్ని రెండు విభిన్న, విశిష్టరీతులలో అనువదించాడు. “వందేమాతరం *' మంత్రోచ్చారణతో స్వేచ్చా పునరుజ్జీవనం కలిగించడానికి నుబవ్ముణ్య భారతి జాతీయ నమైక్యతావాద శంఖాన్ని పూరించాడు

వందే మాతరం -జయ ,జయ,జయభారత,జయభారత

వందేమాతరమ్‌! జయ,జయ,జయా

ఆర్య భూమియల్‌, నారియరుం

నర, నూరియరుం,సౌల్లుం

వీర్య వాచకమ్‌! వందేమాతరం !

నోందేపోయినం.

వెందేమాయినం

నం, దేశత్తవర్‌ ఉవందే సౌల్వదు

వన్రాయ్‌ నినిని

వెన్రాయ్‌ ఇనుముయర్‌

'షెన్రాయ్‌ ఇనుంవలి

కున్రాదోదువమ్‌

వందే మాతరమ్‌!

“విజయమో, అవజయమో

56

మృత్యువో . గిత్యువో , ఏమైన గాని- మేం నమైక్యనాదంతో గాంకెత్తి పాడుతాం - “వందేమాతరం ' గాఢానురక్తుడైన జాతీయ వాదిగా, తీవ్ర రాజకీయ వాదుల అభిమానిగా భారతి తన గీకాలతో శోతలను ఉరూతలూ పేవాడు. జన్మ భూమి తమిళనాడు మాద భారతి కపారమైన అభిమానం. అయినా ఆయన భారత మాత బొన్నళ్యాన్ని వేయి విధాలుగా కీర్తించాడు. 'మన్నుం ఇమయ మలై ఎంగల్‌మలయే మానిల మోదిదు వోర్పిరి దిలయే! ఇన్నరు నీర్‌ గంగైె ఆరంగల్‌ఆరే ఇంగిదన్‌ మాణ్‌ బీర్‌ కెదురిదు వేరే!- "ఉత్తుంగ హిమనగము మనదీ ఉర్విపై దానికీ సాటి ఏది! పావ నో దారగంగమ్మ మనదీ పరవళ్ళు తొక్కేటి అందమేదానిదీ! పరమ వపవిత్రంబైన ఉపనిషత్తులు మనవి మత మంకు తెలిపేవి వేరింక ఏవి? అరుణ కీరణాల బంగారు భూమి మనదీ ఆమెకు ఆమెయే సాటి :- కొని యాడు దామురండి! స్వాతంత్ర్య భావనను గూర్చి భారతి వాసీన గీకాలు అజరామరాలు ! ఈ క5్‌7

గీఠాల్లో స్వాతంత్రం కోనం తాను ఆర్తి చెందడమే కాదు దాని అమృతో పమానమైన- మాధుర్యాన్ని కూడ మారు మూల జన పదాల్లోవున్న శ్రోతలకు పంచి పెట్టాడు శ ముక్తకం భారతి దే!-

“స్వాతంత్ర్య కోనం శ్రమించే వాళ్ళు

స్వాదువరాలిస్తామంకే విశ్రమిస్తారా?

అమృతం కోనం ఆశించే వాళ్ళు

సారాయి పోస్తామంకే సాగిలపడకారా?

'స్విచ్చ్భా. స్వాతంత్ర్యాలు ఉన్నత మేధావి వర్తాలకు విలాన వన్తువులు ఎంత మాత్రము కావు అవి అన్ని వర్జాల వారికీ, అన్ని వర్గాల వారికీ. సామాన్య ప్రజలందరికీ అన్ని జీవన పరిస్థితులలోను ముఖ్యావనరాలు భారతి దృష్టిలో స్వాతంత్ర్యం ఒకనమగ్ర శక్తి, ఒక నంపూర్ణ వరం అన్ని రకాలైన బాధలనుంచి, నిర్చ్పంధాల నుంచి పొందవలసిన విముక్తే స్వాతంత్ర్యం! స్త్రీలు, పురుషులుఅబాల గోపాలమూ న్వతంత్ర భారత నిర్మాణకృషిలో పాలు వంచు కోవాలని శ్రీ భారతి ఉద్బోధించాడు.

“రండీ - అందరం కలసీ కష్టిద్దాంరండి

ఏదీ దాచుకోకుండా ,ఎవరినీ దోచుకోకుండా-

నత్యం, జ్ఞానం - ఇదేమన మార్గం!

నమ భావం, నమైక్యత ఇదేమన దుర్గం |

హీనులు, దీనులు -ఎవ్వరూ ఉండరు!

భారతం లో ప్రభవించే

ప్రతి ఒక్కరు ఉన్నతులే!

తన దేశ భక్తి కవితకు సామాజిక. ఆధ్యాత్మిక చైతన్యాన్నే మూలాధారంగా స్వీకరించాడు శ్రీ భారతి రాజకీయ స్వాతంత్ర్యం, ఆర్థిక సామాజిక స్వాతంత్ర్యాలకు

దారితీసి నప్పుడే సార్థకం అవుతుందని ఆయిన అవగావాన చేసి కొన్నాడు. 'నుదందిర వళ్ళు' “అనే ఏల పాట పల్లవి అందరూ విన్నదే! “ అడు వోమ్మే పళ్ళు పాడువోమే! అనంద నుదంది రం అడైందు విట్లోంఎన్రు! ఆడుదామురా పాట పాడుదామురా నంతోష సొతంతరం సౌంతమాయేలే అని' కుల గర్వం ,కూలి పోయిందయ్యో!

వరాయి పాలన వోయిందయ్యా |

బానిన బదుకు ముగిసీందిరా !

దగాకోర్ల కోరలు రాలాయిరా!

కర్షకాళికీ. కార్మికాళికీ న్వస్తి!

తిండి పోతుకు తిరుగు బోతుకు 'శాస్తి”

మరు భూములకు నీరు

ఇక పెట్ట బోమురా !మా చెమట

సోమరుల దోచుకో నీమురా!

ఆడుదామురా ! పాట పాడుదామురా!

నంతోష సాతంతరం సొంత మాయెలే అని

శ్రీ భారతి గొప్ప దేశ బక్తుడేకాడు , మానవళా వాది కూడ. ఆయన స్థానం పంటపొలాల్లో కర్తకుల మధ్య- బజారులో సామాన్యుల నమక్షంలో భారతి అంటాడు “సోదరులారా'మూగ , చెవిటి గుడ్డీ తమ్ముల్లారా ! రండీ ! మా గాయాల్ని మాన్ని. మిమ్మల్ని బాగు చేసే లోకాన్ని నాతో తెచ్చాను రండి.”

వంగదేశం లో చండీ దాస్‌కులాగ. భారతికి

“మానవుడే పరమ నత్యం.'

భారతి ప్రధానంగా గాయకుడు =పద్య రచయిత మాత్రమేకాదు! నిజానికీ ఆయన మేటి'స్వాతంత్ర శివాగ్గేయకారుడు*! భారతి గీఠాల్లోని లయ అలల వూపుళలావృదయాలను కదలించి పరవ శింప చేన్సుంది. తమిళ జాతీయాలను , నుడి కారాలను వుణీకీ పుచ్చు కున్న ఆయన గికాలు కోకొల్లలు |

ఆయన వాడీన భాష నరళమైనది న్వరబద్ధమైనది వదానికీ పదానీకీ మధ్య తళుక్కుమనే ఒకీంతతడవు తమిశపలుకుబడుల నమ్మోహన శక్తి తమిళం మాతృభాషగా గల వారికే అనుభవంలోకి వస్తాయి . అయితే నుబవ్మణ్య భారతికి తెలుగుభాషంకే ఎనలేని అభిమానము,గౌరవము ఉన్నాయని చెప్పడానికి తార్కాణం ఇది. ' భారత దేశం' అనే ఆయన గీతంలో కాను చేసే ఆవ్రాదకరమయిన మంచి పనుల్లో అందమైన తెలుగులో పాట వ్రాయడం ఒకటిగా పేర్కొంటాడు.

“నుందర త్తైలింగినిల్‌ పాట్టిైైత్తు న

రతి

అంటాడు భారతి తెలుగు భాషమిీదే కాదు తెలుగు వారన్నా భార్య! అభిమానము, నదభిప్రాయమూ ఉన్నాయి “కాయిన్‌ మణిక్కొడి “మాణిక్య పశాక్య అన్న నమైక్యగీతంలో - 'సిందైతుణీంద తెలుంగర్‌ 'అంటాడు. అంకే “ధృడ నిశ్చయంగ తెలుగు వాళ్ళు' అని భిన్నత్వంలో ఏకత్వమును దర్శించే తల్లిగా, అనురాగ వల్లిగా భరత మాశన్న ఎంగళ్‌ కాయ్‌ అనే కావడి చిందులో భారతి వర్ణిస్తారు. నిత్య కన్యక, నిత్యనూతన సౌందర్యరాశి, అమ్మల గన్న యమ్మ భారతిికీ = “ ముప్పది కోట్ల ముఖాలున్నాయి ఆమెకు , కాని ఆమె హృదయం ఒక్కకే! పదునెనిమిది భాషలను మాట్ట్లాడుతుందామె కాని ఆమె మనన్సు ఒక్కటే! తిరుప్పళ్ళి యొళుచ్చి వంటి ద్రవిడ ప్రబందములను పురాణేతి వోసాలను వర్తమానానికి అన్వయించి , నేర్పుగా, వ్యంగ్యంగా దేశభక్తి స్ఫోరకంగా వ్రాయడంలో శ్రీ భారతికి పెట్టినది పేరు. వ్రసీద్ధ రచయిత పుష్కిన్‌ వలె 40 వ ఏడురాకుండానే. భారతి జీవిత యాత్ర చాలించాడు పుదుచ్చేరిలో పదేళ్ళ పాటు చేసిన అజ్ఞాత వానం ఆయన్ను దెబ్బతీయక పోయినా, 1921 ఆగన్టులో ఒకరోజు సాయంత్రం తిరువళిక్కేణి దేవాలయం దగ్గరబారతి అందించిన నారికేళాన్ని తిప్పికొట్టి, ఏనుగు కొట్టిన ఎదురు దెబ్బకు ఆయన తట్టుకోలేక పోయాడు. స్వాతంత్ర పోరాటంలో , గాంధీ యుగం అవతరిన్తుండగా రవి బారతి అస్తమించాడు. ఆధునిక భారతీయ సాహితీ నిర్మాతగా , అకలంక జాతీయ నమైక్యళావాదిగా సినలైన మానవతా వాదిగా , మృదు మధుర వాగ్గేయ కారుడుగా, శ్రీ భారతి చిరంజీవి.ఆయన దేశభక్తి కవితలు, భారతమాతకు భారతి పట్టిన కళ్పూరవోరతులు శ్రీ భారతి గికాలు యావద్భారత దేశాన్ని నర్వదా ఉరూత లూగిన్తూ, ఉత్తేజా న్నిన్తూ భారత దేశనమగ్రతకు.నమైక్యతకు ప్రోది చేస్తాయనడం లో వివ్రతి పత్తి లేదు. శ్రీ భారతి కన్న కలలు నిక్కలలు అయ్యేమంచి కాలం తప్పక వన్తుంది. కులమత మౌఢ్యాలు , వర్గ ప్రాంతీయ తక్వాలు వెరి తలలతో చిందు వేన్తున్న వర్తమానంలో శ్రీ భారతి జాతీయ నమైక్యనంగీత నాదాలు, దేశభక్తినినాదాలు, దేశమాత వందనాలు మనల్ని ప్రభావితం చేసి నద్గతి మార్గాల వేపు వయనింవ చేయగలవని ఆశిద్దాం శనల్ల 60

గురజాడ అడుగుజాడ శ్రీ చిత్రకవి ఆత్రేయ

విశ్వశ్రేయః కావ్యం. వాక్యం రసాత్మకమ్‌ కావ్యం. కావ్య లక్ష్యం. లక్షణం నిర్దేశిన్తున్న ఈ రెండు నిర్వచనాలకు గురజాడ సాహిత్యం ఆటపట్టు గురజాడమాటలో్లో చెప్పాలంటే. 1049 2గ 15 గ) గంగ | 0276 2 త 10 5001ళ్ఫ/.'గురజాడ అప్పారావుకున్న ఈ ఉదాత్త జీవిత తత్వమే, ఆయనను ఆధునిక సాహిత్య యుగకర్తగా చేసింది.ప్రజలు మాట్లాడుకునే జీవద్భాషను కావ్య భాషగా చేసి గురజాడ మనకు వెలుగుజాడ అయ్యాడు సామాన్య మానవుని వాస్తవ జీవికాన్ని నహజ నుందరమైన దృశ్యకావ్యవన్తువుగా చేసిన నవయుగ వైళాళికుడు గురజాడ. సాహిత్యం ద్వారా నంఘ నంన్కరణకు ప్రోదిచేసిన మవాకవి గురజాడ ఆయన జీవించినది యాఖై మూడేళ్ళే అయినా, సాహిత్యపరంగా ఆయన సాధించినది సార్వకాలీనం, విశ్వజనీనం, శాశ్వతం. అందుకే గురజాడ అప్పారావుకు బెయిలీ మహాశయుడు చెప్పినట్లు “మృత్యువుజీవనద్వారం' అయింది. తద్వారా మరింత తేజో వంతమైన జీవితంలోకి వ్రవేశించాడుగురజాడ. గురజాడ అడుగుజాడలో వయనించని ఆధునిక కవులు లేరనడం అత్యుక్తి కాబోదు! అనాటి సాంఘిక వ్యవన్థః

ఆనాటిసాంఘిక, పరిస్థితులు క్లిషమైనవని గురజాడ వ్రాశారు. ముక్కువచ్చలారని ఆడబిడ్డలకు వివాహాలు, కాటికీ కాళ్ళు చాచిన మునలి మగమొనళ్ళకు పెళ్ళిళ్ళు, ప్రజలలో అవిద్య ,అజ్ఞానం, మూఢ నమ్మకాలు, భూత (ఢేత పిశాచాలపై పిచ్చి నమ్మకం. క్షుద్ర మంత్ర తంత్రాల పై భక్తి వ్వ్వాసాలు, దళారుల దోపిడీ వ్యవహారాలు. దారిద్ర్యం , కరువు కాటకాలు, బంది పోటు దొంగతనాలు. కులబేదాలు ఇలా ఎన్నో క్షీణయుగ లక్షణాలు నమాజంలోనే గాక సాహిత్యంలోనూ తిష్టవేసుకున్నాయి. కుంటుకుంటూ నడిచే అనవాజమైన, శష్కపాండిత్యప్రదర్శకమైన గ్రాంధిక భాష. పాతకాలపు వైయాకరణుల 'పైళ్యాలే ఉత్తమ (ప్రమాణాలుగా చెలామణి అవుతున్న రోజులవి!వాడుక భాషను “గ్రామ్యభాషి గా తప్పుడు "పేరుతో పిలున్తూ ఈనడీంచుకోవడంపరిపాటి అయింది. నంన్క్సృత నమాసాలలో (వాటి అర్ధం తెలియక పోయి నా్రానంభాషించడం, సానిదాన్ని

61

ఉంచుకోవడం (దాన్ని నంతోష పెట్టలేక పోయినా) అలనాటి నమాజంలో వ్యక్తి గొప్పతనానికి గురుతులు. కన్యాశుల్కం పేరుతో నరమాంన విక్రయం జోరుగా సాగిన్తున్న నికృష్టపు రోజులవి. “అవినీతి క్రిములు” నమాజ శరీరాన్ని తొలచి వేన్తున్న దుర్దినాలవి. పునరుజ్జీవన యుగం;

19 వ శకాబ్ది తొలి వత్సరాలలో కెలుగు సాహితీ స్రవంతి లో కొంగ్రొత్త ఆలోచనాధార వచ్చి కలిసింది. ఆంగ్ల సాహిత్య స్రవంతిలో కొంగ్రొత్త ఆలోచనాధార వచ్చి కలిసీంది.ఆంగ్ల సాహిత్య పఠనంతో ప్రభావితులైన విద్యావంతులలో టైతన్యం చిగురులెత్తింది పాశ్చత్య దేశాలలో తలెత్తిన రినైజాన్స్‌ (పునరుజ్జీవన)యుగం వంటిది. ఆంద్ర దేశంలో సామినేని ముద్దు నరసింహనాయుడి “'హితనూచని”(1862)తో ప్రారంభమైంది. “గత శతాబ్దపు తొలి నగంలో పొడచూపిన నకల నంన్కరణలకు.గాఢ విచారణకు , తలమానిక మనదగినట్టి ప్రణాళిక -జాతి పునర్నిర్మాణ పథక మది “హితనూచని"వెలుగు చూచిన 1862 లోనే గురజాడ జన్మించడం విశేషం!

సామినేని వెలిగించిన పునరుజ్జీవన దీపాన్ని కందుకూరి వీరేశలింగం (1848- 1919) ప్రచండంగా ప్రజ్వలింవ చేశాడు కందుకూరి న్ఫూర్తిని పుణికి పుచ్చుకుని, ఆయన కంక వయనులో చిన్నవాడైన గురజాడ అప్పారావు (1862-1915).నంన్కరణ జ్యోతిని జాజ్వల్యమానం చేసాడు అయితే వీరేశలింగం కార్యవాది. గురజాడ ప్రధానంగా స్వాప్నికుడు అందుకే ఆయన సాహిత్యం కళాత్మకమై, చిరస్థాయి అయింది.

గురజాడ నమకాలికుడు, ఆజన్మ మ్‌త్రుడుగిడుగు వెంకటరామమూంర్తి (1863- 1940) వ్యావహారిక బాషోద్యమ నిర్మాతగా (పసిద్ధుడు ఈ నాటి అక్షరజ్యోతి ఉద్యమాలకు ఆద్యుడు గిడుగు చాందన గాందికవాద పండితమ్మన్యులకు పిడుగు ఈ గిడుగు సామాన్యుల వాడుక బాషకు గొడుగు ఈగిడుగు!తన నంఘ సంస్కరణ ప్రీయశ్వాన్ని ఆచరణలో చూపిన మహానీయుడు గిడుగు వెంకట రామమూర్తి. ఆత్మగౌరవ రక్షణలో. అన్వృశ్యతానిర్మూలనములో వితంతు వివాహాలలో గిడుగుదే ముందడుగు గురజాడ -గిడుగు పరన్పర ప్రబావితులు ఇంకా ప్రిన్సిపాల్‌ చంద్రశేఖరశాస్త్రి. శంభు చంద్రముఖర్దీ, విజయనగగం మవారాజా ఆనంద గజపతి. ఒంగోలు మునినుబవ్ముణ్యం

ప్రభృతులు గురజాడరచనలకు ప్రోది చేసి ఆయనను వ్రభావితం చేశారు. జాతీయ తమిళకవి నుబహ్మణ్య భారతి గురజాడ నమకాలికులు రవీంద్రనాధ్‌ టాగూరుతో గురజాడకు 62

వరిచయంవుంది. తెలుగు, బెంగాల్‌, కర్నాటక +తమిళనాడు రచయితలతో, మేధావులతో అయనకు మైత్రీ నంబంధాలున్నాయి.

అన్నిటికంకు ముఖ్యమైనది, నమాజంలోని వివిధ వర్గాల సామాన్య వప్రజానీకంతో గురజూడ అప్పరావుకున్న నిత్య సాన్నిహిత్యం, సాహచర్యం. ఈ సాన్నిహిత్యమేఆయన అనుశీలనను, ఆలోచనలను నునంపన్నం చేసింది. అపార (గ్రంధ పరిచయం- అధ్యయనం :

గురజాడకున్న అంధ పరిచయం చాల విస్తారం. భారతీయ ప్రపంచ సాహిళ్యాలలో ముఖ్యమైనవన్నీ ఆయన అధ్యయనం చేశారు. ఆయన (గ్రంధాలయం, డైరీలు ఈ విషయాన్ని నిరూపిస్తాయి వోల్టేర్‌, కామ్బే, మిల్‌, వర్డ్‌ వర్త్‌. షెల్లీ, షేక్‌స్పియర్‌, పిన్‌రో, ఇబ్స్బన్‌, చెవహోవ్‌ మొదలగు ప్రముఖుల రచనలను చదివాడు అపార గ్రంధ పఠనం వల్ల గురజాడ మూర్తిమత్వం పరిణామ శిలమై పరిణతి చెందుతూ వచ్చింది.

గురజాడ తాత్విక దృక్పథంలో, రచనలలో గోచరించే ముఖ్యాంశాలు ఇవి:

క. మనిషిలో నమూలమైన, మౌలికమైన మార్పురావాలి. మనిషి ఆలోచనా శాలిగ. మానవత్వం నింపుకున్న మానవతా వాదిగ, బాధ్యకాయుతుడైన వ్యక్తిగ నడుచుకోగలిగి నపు డే నమాజం బైతన్యవంతం, అభ్యుదయవంతం అవుతుంది.

2. మనిషిని మనిషిగా నిలబెట్టి, మనీషిగా చేసేది “శ్రేమ” మాత్రమే. మానవుల మధ్య (ప్రేమ అంతన్సూత్రంకావాలి (పేమ అజ్ఞానమనే అంధకారాన్ని పోగొట్టి ఆత్మను తేటోవంతం చేన్తుంది.

3౩3. మంచితనం, (ప్రేమ = ఇవ్‌ దైవానికి వతిరూపాలు. విశ్వ (్ర్రేమ విశ్వ శాంతికి, వనుధైక కుటుంబానికి ఆలంబనం.

4. ఒక దివ్యశక్తి మానవులను నడిపిన్తున్నది. అయికే మానవుని శక్తీ, నంకల్ప బలమూ పరినరముల ప్రభావాన్ని అధిగమించగలదు.

5. నమాజం నిర్ణయించిన నీతి నూజశ్రాలను మనం గౌరవించాలి. కాని అవి లోపభూయిష్టమైనపుడు, వాటిని మనం బావోటంగా ఎదుర్కొని, నంన్కరించాలి.

స్‌

6.స్త్రీ పురుషులకు ఒకే నితి, విద్య, స్వేచృవుండాలి. “ఆధునిక మహిళ మానవ చరిత్రను తిరగరాన్తుంది”- ఇది గురజాడ తీర్పు.

7.పని : దానికదే పరమగమ్యం “ఎవరి ప్రశంన మనం కోరుకామో, వారి మనన్సులో మన మోద నమ్మకం కలిగించే సాధనం పని.”పని ఒక అలవాటు. ౪/08 3 అంగము.

8. సాంఘికా ను బంధం లేని భాషా సాహీళ్యాలు పునాదులు లేని గాలి మేడలు. ఖాషా సాహిళక్యాలఆధునికీకరణ నమాజఆధునికీకరణకు, నువాద్భావ విలననానికీ తోడ్పడుతుంది.

“గుత్తునా ముక్యాల నరములు

కూర్చుకొని తేపైన మాటల,

కొత్త పాఠల మేలుకలయిక

కొమ్మెరుంగులు జీమ్మగా.”

కొత్త పాతల మేలు కలయికనే గాదు, వినూత్న నృష్టిని కూడ గురజాడ సాధించారు. అనాటి నమాజ రుగ్మతలను పోగాట్టడానికి గురజాడ అమూల్య రచనలు పంచదార అద్దిన మందుగుళికల్లా పనిచేశాయి. గురణూడ కావ్య పపంచం:

కవిగా గురజాడ తన ఇరయ్యో ఏట పుట్టాడు. 'ఓడ్‌టుదికుకూ' “సారంగధర “చంద్రవాన “- ఆంగ్లంలో వ్రాశాడు. మొదటి వద్యం- అలభ్యం. రెండో ది పద్యకావ్యఖండిక లభ్యం. మూడవది పద్య కావ్యమే కాని- అలభ్యం. కాత్వికభాఎనలతో , ప్రకృతి పరమైన ఉత్తమవద చిశ్రాలతో తొణి కినలాడుతున్న 'సారంగధరి కావ్యంలోని ఈపంక్తులు కవి వతి భావ్యుత్పత్తులకు కార్కాణాలు:

ఇ జండు 00టి థం 116 010% ౪000 1ం 1200 0౯11;

వజ 2! 0640౪ ముందు లి పం ,

"రం ఇంకు 0౯1 జుత కి

కం 0*ఆ114 00 క్రాకేం 3 భారా

64

తీుంరే ౪2000 19 ౪౧6) 398 ; 0 ౦౫కి 0000౪5 05 0100064 3 00% కట 32113 2౯0 ౧2మంరే ౪10 యు ఇంత ఉత్తమ కవిత్వం వ్రాసిన గురజూడ అప్పారావు గారే రేవారాణీ పనుపునివికోరియా (ప్రశస్తి గేయాలు “(1890), ఐదవ జార్జినీ తెల్లవారినీ కీర్తిస్తూ"ముత్యాల నరము “(1912) వ్రాశారు. తనను పోషించే నంస్థానాధీశుల అవనరానికీ ఈ గీళాలను గురజాడ రాశాడనుకుంకే వింత లేదు. కానిఆంగ్లేయుల న్యాయపాలనకు జోవోరుగా ఆయన ఈగీకాలు వ్రాశాడని (ప్రఖ్యాత రచయిత ఒకరు నమర్ధించ డమే కొంత విడ్డూరం అనిపిన్తుంది. అపూర్వ దృశ్య కావ్యం : ఇది గురజాడ రచించి ప్రదర్శింపజేసిన అపూర్వ దృశ్యకావ్యం కన్యాశల్కం శతజయంతి వత్సరము. ఈ నాటకం తొలి ప్రదర్శన 1892 ఆగన్దు 13 న విజయనగరంలో జరిగింది. “ది తెలుగు వోర్ట్‌ రిపోర్టు ఆధారంగా ఈ నాటిక తొలి ప్రదర్శన ఆగన్సు 24 శనివారం (1892) జరిగిందని శ్రీ అబ్బూరి గోపాలకృష్ణ అభిప్రాయం ఈ నాటిక తొలి కూర్పు 1897 లోను. మలికూర్చు 1909 లోను ప్రచురించబడినవి. అయితే మొదటి కూర్పువట్టి ఎముకలప్రోగు. రెండవది నర్వాంగనంపుష్టమైన మానవాకారం' (ఛశ్రీకె.వి. రమణా రెడ్డి) అది మోదుగ పూత, ఇది రెల్లు పూత కన్యాశుల్కం వట్టి నాటకం కాదు, జీవిత చికిత్స. మృచ్చకటికం తర్వాత ఒక్క ప్రకాపరుద్రీయమే కన్యాశుల్కమునకు నరితూగ గలనాటకమని శ్రీ, కె.వి. రమణారెడ్డి ప్రభృతుల నిర్ణయం. గురజాడ కన్యాశుల్కం వ్రాయక ముందే, ఈ దురాచారాన్ని ఎండగడుతూ శ్రీ, కందుకూరి వీరేశలింగం వ్రాసిన 'బ్రావ్మా వివాహము.. కన్యా అల్కం' ప్రహననాలు వెలువడీ శ్రీ గురజాడ ప్రశంనను పొందాయి = అయితే ఆ ప్రహననాలు చిచ్చుబుడ్లు. ఈ నాటకంఆరని జ్యోతి; అజరామర కమనీయ కరుణామయ కావ్యం.*"అయితే ఇది చదివి ఆనందించడానికి బాగా అనువైనది ప్రతి నంభాషణ రసాత్మకమే. ప్రదర్శన పూర్తి గా అయితే ఎనిమిది గంటలైనా పడుతుంది. 35 రంగాలు, ? అంకాలు, ప్రధానంగా వచ్చే పొత్రలు 16, ఇంకా చిన్నవి 14- ఇవిగాక 65

నమయాను కూలంగా వచ్చేవి కొన్ని -అయినా ఈ నాటకం - ప్రదర్శన సౌలబ్యం లేనిది మాతం కాదు గురజాడ కాలంలో ఏ స్టేజి నాటకమైనా . వీథి నాటకమైనా రాత్రి 11 గంటలకు మొదలు పెడితే. ఉదయం ఆరు గంటలయ్యేది. పూర్తి అయి. మంగళం పాడడానికి నిన్న మొన్నటి వరకు మన వద్యనాటకాలు, వీథి భాగవతులు బళ్లుమని తెల్లవారే వరకూ * వన్సుమోర్లు' కొట్టుకుంటూ ప్రదర్శించేవారు గదా!

“కన్యాశుల్కం” నాటకం వోన్య కరుణ రసాలతో విషాదం రంగరించిన ఓ దివ్యౌషధం! ఈ నాడు ఈ నాటకం “వరళుల్క'" బాధితులకూ. “అమిోనా “లాంటి అబాగినులకూ వర్తించుకుంకే చదివే వాళ్ళు భుజం తడుము కోవడం, వాళ్ళు గుండెలు పోలీను = కముకు దెబ్బలు తిని , మూలగడం ఖాయం. పూర్తి ప్రదర్శన చూస్తే, పైక నవ్వుతూ. లోపల లోకలైజ్త్‌ ఎనస్తీషియాతో శన్త చికిత్స చేయించుకుంటున్న వాళ్ళలా ఫీలవుకారు. వృదయం. మానవత్వం వున్న వాళ్ళు ఈనాటకంలోని ప్రతి నంభాషణ ఆణీముత్యమే- అణుబాంటే!! - అందుకే”కన్యాశుల్కం' నవ్యాతినవ్యం, భవ్యాతిబవ్యం ఒకమవాో కవి వ్రాసిన మహాకావ్యం-మవో నాటకం! జనపదాలలో,. అప్పటి పట్టణాలలో అన్ని వర్గాల ప్రజలు మాట్లాడేజీవద్భాషలోనే రచనలు చేసి, వాడుకభాషకు సాహిత్యంలో నమున్నతస్థానం కల్పించి ఆ నాటక ప్రదర్శనల ద్వారా నమకాలీన నమాజనమన్యలపై ప్రజా భిప్రాయాన్ని మలచి , “విశ్వశ్ళేయః కావ్యం' అన్న ఉన్నతాదర్శం ఆచరణీయం చెయ్యాలని గురజాడ కన్న కల నిక్కల చేసి పవిత్ర బాధ్యతను నేటి యువతరం స్వీకరించాలి.

ఈ నాటకం ఇప్పటికే కొన్ని వేల సార్లు ప్రదర్శింపబడింది -ఇంకా ఇతర ఖాషల్లోకీ అనువాదం చెయ్యబడి ప్రదర్శింపబడీంది కన్యాశుల్కం ఒక అపురూవ కళాఖండం. నూరేళ్ళు అవిచ్చిన్నంగా ప్రదర్శింపబడిన ఈ నాటకం వేయేండ్లు , వేల యేండ్లు వర్ధిల్లాలి! ఇవ్పటివరకు ప్రదర్శింపబడినట్టు ఖండ ఖండాలుగా గాక, అఖండంగా ఖండ ఖండాంతరాలలో ప్రదర్శింపబడాలి. గురజాడ లక్ష్యం నంపూర్ణంగా నెర వేరాలి మారుతున్న సాంఘీక నమన్యలకు మారని శాశ్వత విలువలకుదర్పణంగా. ముచృటైన వరాలు: ముక్యాలసరాలు

తెలుగులో కవిగా గురజాడ మొదటి రచన “నీలగిరి పాటలు ఈ పాటల్లో “గురజాడతన జీవితంలో మొదటిసారిగా, చివరిసారిగా కూడా, ఏకకాలంలో నే పదబంధ

(6

నిర్మాణ వ్యామోహంలో (పణయావేశంలో మునిగి పోయారు.” అని బురా వెంకటప్పయ్య అంటారు ఇంతే నిక్కచ్చిగా గురజాడ ఇతర నాటికలను గూర్చి నార్ల వారిలా అంటారు. “ఖచ్చితమైన నాటక విమర్శక ప్రమాణాలతో చూస్తే'కొండు భట్టీయం” “దిల్షణీయం' వైఫల్యాలు -హీన సాఫల్యం వాద్దులను దాటిపోయే ఉన్నత వైఫల్యాలు.

గురజాడ కవిగా తన సొంత గొంతును , బాణీని, విశిషను వ్రపంచానికీ తెలియపరిచింది “ముత్యాల నరము"లతోనే (1910).తాను నృష్టించిన ఈ మాత్రా ఛందన్సులో రచించిన “దేశభక్తి గేయం' విశ్వమానవ కల్యాణానికి విలక్షణ ప్రాతివదిక. గురజాడ అమర నందేశం.

దేశమును ప్రేమించుమన్నా

మంచి అన్నది పెంచుమన్నా!

ఈ నురోమని మనుషులుంకే

దేశమేగతి బాగుపడునోయ్‌

జల్దుకొని కళలన్న్ని నేర్చుకు

దేశి నరుకులు నించవోయి....

న్వంత లాభం కొంత మానుకు

పొరుగు వాడికి తోడు పడవోయ్‌

దేశమంక్రే మట్టి కాదోయి

దేశమంకే మనుషలోయి....

యెల్ల లోకము వొక్కయిళ్లై

వర భేదము లెల కలె

జ గ లి

వేల నెరుగని (ప్రేమ బంధము

వేడుకలు కురియ

మతములన్నియు మాసిపోవును

67

జ్ఞాన మొక్కటి నిలచి వెలుగును

(ముళ్యాల నరములు) గురజాడ అడుగుజాడ -గురుజాడ:

గురజాడ వారి ఇతర రచనలలో మకుటాయమానమైనది పూర్ణమ్మ- గొవ్చ కావ్యఖండీక; దిద్దు బాటు (ఆలుగు కథానికాసాహితశ్థంలో తొలికథ- 1910), మెటిల్డా, నంన్కర్త వృదయం - కథలు, లవణరాజుకల -గేయ కావ్యం. ఈ కావ్య ఖండీకలోనే గురజాడ ఆదర్శం ఆవిష్కృతమైంది.

జ్‌మ్సంచి చెడ్డలు మనుజులందున

యెంచి చూడగ రెండె కులములు;

మంచి యన్నది మాలయైతే

మాలనే అగుదున్‌”.

ఒక ద్రష్టగా, ఒక స్రష్టగా గురజాడ తన కాలాని కంక ముందుండడమే కాదు. వుట్టడం కూడా ముందే, నెలలు నిండకుండానే పుట్టాడు .'ఈ తొందరపాటుకు, యీ వురవడికి నిజంగానే ఆయన అధిక మూల్యం చెల్లింవ వలసివచ్చిం ది' అంటారు నార్లవారు. నిజమే! గురజాడ ఆరోగ్యం బాగుండి, న్వతంధత్ర జీవనం కలిగి వుంకే ఆయన కవిగానే గాక, వరిశోధకునిగా నాటకకర్తగా, నంన్కరణోద్యమాల నేతగా ఇంకా బాగా రాజణీంచే వారు.ఆయన డైరీలో, నోట్సుల్లో, వ్యాసాల్లో వ్రానుకున్న విషయాలు, అనుభవాలు, న్మృతులు, ఆలోచనలు రెక్కలు విప్పిసాహిత్య కళాఖండాలు అయ్యేవి. = అయినా గురజాడ నిన్సందేహంగా నవయుగ వైకాళికుడు, మహాకవి, యుగకర్త. “* అడుగుజాడ గురజూడది, అది భావికీ బాట” అని మొదట చాటిన “మరో టప్రవంచంి మవాోకవి శ్రీశ్రీ మొదలు ఆధునిక వులకు, కథకులతూ, నర్వ జనులకు ఆదర్శం గురజాడ = అదే అందరికీ “గురుజాడి.

(శ కోరాడ రామకృష్ణయ్య శత జయంతి సాహితీ నీరాజనం విశిష్టనంవుటము(1992) నుండి స్వీకృతము ) శన 66

-ద్విభాష్యం రాజేశ్వర చావు శ్రీ చిత్రకవిఆ క్రేయ వష్ట్యట్ది ఉత్సవాల నందర్భంగా ప్రచురింపబడిన ఈ నంకలనంలో, ఎంపిక చేయబడిన కథలూ, సాహితీ వ్యాసాలు చేర్చబడీనాయి. ఈ ' కథకుని కథ'లోఆయనజీవిత విశేషాలునంగ్రవంగాపరిచయం చేయబడుతున్నాయి. పేరున్న వంశం:- అరవైనంవత్సరాల క్రితం, ప్రసిద్ధకవి పండిత ఆచార్య వంళంలో- శ్రీముబనామ నంవత్సరంలో దీపావళి పండుగ నాడు(19-10-1933)స్వాతి నక్షతంలో నెల్లూరు జిల్లాగూడూరులో శ్రీ చిత్రకవి ఆత్రేయ జన్మించారు. ఆయన వంశమూలపురుషులు శ్రీమాన్‌ చిత్రకవి సింగరాచార్యులు. వీరు రచించిన కావ్యాలలో బిల్హణీయము, రాఘవ వానుదేవీయము ప్రసిద్ధాలు. వీరు సాహిత్య లక్షణగ్రంధాలను. ఛందోగ్రంధాలను కూడ వెలయించారు. చిత్రకవిత్వంలో కూడ వీరు అందెవేసిన చేయి "పేరు మారిన తీరు;- అనలు వీరి ఇంటిపేరు. వూరు కొత్తపల్లి. రాజమండ్రికి దగ్గర ప్రసిద్ధ క్షేత్రం కోరుకొండకు పిఠాపురమునకు మధ్యలో వుంది కొత్తపల్లి -శ్రీమాన్‌ కొత్తపల్లి సింగరాచార్యులవారు పిఠాపురంరాజా వారి ఆస్థాన కవిగావ్రనిద్ధులని చిత్రక, విళాశేబరులు శ్రీమాన్‌ విక్రాల శేషాచార్యులు (కలికివాయి) చెప్పేవారు కలికి వాయి గ్రామం ప్రసిద్ధ క్షేతం సింగరాయకొండకు, చిత్రకవివారిపాలెం అగ్రహారమునకు చేరువులో వుంది. ఈ అ(గ్రవారమే చిత్రకవి సింగరాచార్యుల వారికి దత్తం చేయబడిన [గగ్రామము. నుప్రసిద్ధకవి పండితులు స్వామి శ్రీ శివశంకరస్వామి “వీల్వణీయము (ఎమెస్కౌ నంప్రదాయ సాహితి) నకు “ఆ లోకము" వ్రాన్తూ, కవి క్రీ శ1775 ప్రాంతము వాడనినిర్ణయించారు. వారి నిర్ణయము నరియైనదే అనడానికీఆధారం శ్రీ చిత్రకవి ఆత్రేయ గారికి లభ్యమైన వారి 'వంశవృక్షమ్‌." ప్రకాశం(పూర్వం నెల్లూరు) జిల్లా కందుకూరు 6౮9

జ ఖీ చోడ యు. / శె జ్‌సఖీ 1 న్నీ గ ౮ ల్‌ " ఇస - యూ... ఓ స్స న "| న. మ శ ” చిత్రకవి24 వఏట అర్భాంగి ఇందిరాదేవి14 వవట గ్‌ా ్ల్‌ నా గ్గ అ [ల్‌ో క్షా గా స గో గా ల్లా ౯ - లాాళాాకాళ్లి ల 3జి! వ గ్‌ భా త | జే న కా శం స్ట వం + సె తాళ నో శే , ట్ర ళ్‌ ఆయననే థి తె న స న... . ట్ట మ శ శం (శి న్‌ వా 7| గే ॥ న న న న టం క వన ల అం మామగారు శ్రీమాన్‌ పీకాంవిరం అత్తగారు అలమేలు మంగకాయరమ్మ= వేంకట గో పాలాచార్యులు- చిశ్రకవిచిరంకీవులతో మనుమళాలు కల్పన, మనుమడు విజయ్‌ గో పాల్‌తో 70

కాలుకా, పలుకూరు మజరా చిత్రకవివారి పాలెంలో క్రీ శ 1860 గామ రికార్డుల్లో లభ్యమైన వంశవృక్షంలోని ఆశ్రేయగారి కుటుంబ వివరాలివి: చిత్రకవి (పెద్ద) శింగరాచార్యులు (ఆత్రేయ గోత్రుడు అవన్తంబ నూశ్రుడు) న్ఫృశింహాచార్యులు రామాచార్యులు అప్పలాచార్యులు వెంకటరామాచార్యులు 'పెద్దడొండమాచార్యులు వరదాచార్యులు వయగ్రీవాచార్యులు శింగరాచార్యులు శేషాచార్యులు రంగాచార్యులు శరగోపాచార్యులు శ్రీనివానవరదాచార్యులు (తండ్రీ) రాజగోపాలాచార్యులు (తల్లి) రంగనాయకమ్మ (యలమంచిలి) బామ్యకారాచార్యులు లక్ష్మీకాంతమ్మ రామానుజాచార్యులు శేషమ్మ శ్రీనివాసాచార్యులు (అన్నగారు) (అక్కగారు) (ఆత్రేయ) (చెల్లి) (తమ్ముడు) చిత్రకవి ఆశ్రేయగారి అనలు పేరు రామానుజాచార్యులు 1957లో కేరు మార్చుకొన్నారు అయితే ఈయన వ్రాసిన కొన్ని గేయాలు (వందే వందే ప్రియజననీ లాంటివి),పత్రికల్లో అచ్చయినపు్పుుడు, అవి నుప్రసిద్ధ సినీకవి ఆచార్యఆత్రేయిగారు వాసినా గేయాలుగా పారకులు బ్రమవడీ నంపాదకులకు లేఖలు వ్రాసిన దాఖలాలు వున్నాయి ఆచార్య ఆశ్రేయగారి న్వస్థలము వెంకటగిరి. చిత్రకవి ఆత్రేయగారి న్వస్థలము గూడూరు, ఇరుగు పొరుగు మండలాలు. చిత్రకవి ఆశ్రేయగారు ప్రదమంగా 1962 లో మదరాసులోఆచార్య ఆశ్రేయగారిని కలిసినపుడు. “నా లాటి చిన్నోడు నా తమ్ముడున్నాడు' అనేవారి సీనీ గికాన్ని ఆలపిన్తూ చిత్రకవిని అక్కున చేర్చుకొన్నారట ఆచార ఆశ్రేయగారి అనలు పేరు కిళాంబి నరసింహా చార్యులు, ఆత్రేయ నగోత్రుడు అస్తాన ఆచార్యులు :- (య చిత్రకవి ఆశ్రేయగారి వంశంలో నాల్గవ తరంనుంచి- శ్రీరా మచంద్రాచార్యులు నుంచి శ్రీ కాళవాసిఅన్థాన ఆచార్యులుగా వ్రసిద్ధికెక్కి శ్రీ కాళహస్తి నమిపంలోని 71

గ ద ల జ్లాల జో స్త ల క్పురోస్టోటోం న్‌. ,. పెపసం.- ఖు అను పవన అక్కఇందిరమ్మ,బావముదివర్తి కొండమాచార్యులు వారి చిరంజీవులు. మద్యలో 'కులవతి' చిత్రకవి శ్రీనివాన వరదాచార్యులు- బావ, బావమరది(చిత్రకవి ఆత్రేయ) గ. + | | గ క. జొ జీ | శం / 1 క్‌ గ “11 | అక్కలక్షీ కాంతమ్మ, బావ చిలక పాటినమ్మాళ్వార్‌ 72

నెలుబల్లె గ్రామంలో పంట పొలాలను మాన్యాలు గా పొందారు. ఆరవ తరంలో చిత్రకవి ఆత్రేయ పెదనాన్న శ్రీనివాసవరదాచార్యులు నాన్న రాజగోపాలాచార్యులు శ్రీవైష్టవాచార్యులుగా ప్రసిద్ధికెక్కి, నెల్లూరు, చిత్తూరు జిల్లాలలో పలు దేవాలయ నిర్మాణాలు, తదితరనంప్రదాయ పరి రక్షణ కార్యక్రమలలో విరివిగా పాల్గొన్నారు ఆలయ నిర్మాణ, నిర్వహణ, అర్పనాదికములను చేబట్టి పిక్రార్జితమైన అ[గ్రహారాలను, ఆన్తులను 'సైతంభగవత్‌ బాగవత సేవలో నమర్పించి, తరించారు. చిత్రకవి ఆత్రేయ కుటుంబంతమ న్వయం ప్రతిభా శక్తులతో భగవత్సేవాపరంగా జీవితాన్ని సాగించడానికీ వారి వంశ గత కవి పండిత, ఆచార్య సేవలు దోహదం చేశాయి. గురు పరంపర;-

చిత్రకవి ఆశ్రేయకు తొలిగురువులు మాకా పితలు కీశే రంగనాయకమ్మ. రాజగోపాలాచార్యులు. ఓడూరులో ఓనమాలు దిద్దించిన గురువులు శ్రీనివాసాచార్యులు. శ్రీ కృష్ణబక్తురాలైన తల్లి రంగనాయకమ్మ చిత్రకవి అయిదేళ్ళ బాలుడీగా వున్నపుడు శ్రీకృష్ణని వేషం ధరింపజేసి పాటలు పాడుతూ తన ముచ్చట తీర్చుకునేదట రామానుజానికీ జీవితంలో, తెలుగుభాషలో గురువు శ్రీమాన్‌ ముదివర్తి కొండమాచార్యులు శ్రీవైష్ణవ నంప్రదాయపరంగా ఆయనకు ఉత్తరకాచార్యులు త్రీ శ్రీ సీకారామయతీంద్రులవారు. ఉపకారకాచార్యులు శ్రీమాన్‌ శ్రీభాష్యం అప్పలాచార్య స్వామివారు. వృత్తిపరంగా:-

ఓడూరు,గుడూరు మిషన్‌, జిల్లా బోర్డు పారశాలల్లో యస్‌.యస్‌ యల్‌.సి. నెల్లూరు వి.ఆర్‌. కాలేజీలో బి.ఏ.. కర్నూలులో బి.ఎడ్‌, తరువాత యం ఏ (ఇండస్ట్రియల్‌ సోషియాలజీ) చేసీ విద్యానగర్‌(వాకాడు) శ్రీకాళవాస్తే పైన్కూల్స్‌లో ఉపాధ్యాయుడిగా పనిచేశారు. 1956 డిసెంబరులో ఆంద్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వంలో యస్‌ ఇటఓగా డిప్యూటీ తాసిల్ల్డారు కేడరులో చేరి, 1971 జులైవరకు విద్యాధికారిగా, పొరనంబంధశాఖధికారిగా పనిచేసి, 1971 ఆగన్సులో విశాజపట్నంలో ని కేంద్రప్రభుత్వ పరిశ్రమ భారత్‌ హెవీ ప్లేట్‌ అండ్‌ వెనల్సులిమికొడ్‌లో పర్సనెల్‌ఆఫీనరుగా. స్థిరపడి చీఫ్‌ వెల్‌ఫేర్‌ ఆపీనర్‌ మున్నగు వివిధ పదవుల్లో పనిచేసి 20 నంవత్సరాల అనంతరం పదవీ విరమణ చేసి, 1991 లోనే "సెంటర్‌ ఫర్‌ మ్యూమస్‌ ఎక్సలెన్సు అండ్‌ కౌన్సిలింగ్‌ ప్రారంభించారు.

ఈ (౯1౧౧౨ "౦9 1౮4ట బంం115మ08 టల ౦౦౮50006 యాజమాన్య విద్యకు నంబంధించిన రిజన్టర్దు నంన్ధ ఈ నంన్ధకు డైరక్టర్‌ శ్రీ ఆత్రేయ.

73

| వ మ న మా £్‌. . మ ల అము గ జయో. నా అతా ౮ టి ఎక నా ్న | రో ర్య శ | | ల , / ఇ న స / | గ సట ఛా చై | లం | చిత్రకవి ఆత్రేయ వ్రాసిన ప్రయోగాత్మకం 'ఇదేమనదేశం' లో రైలు క్యారేజిసీను(1974) నవ్వృాదయ సాహితి కవి నమ్మేళనములో శ్రీ ఆరుద్ర 74

గత మూడేళ్ళలో ఈ ౧1020 (చెక్‌ నంన్ధ, మన రాష్ట్రంలోని ఇతర రాష్ట్రాలలోని పలు పరిశమలలో అనేక మేనేజిమెంటు కోర్సులను నిర్వహించింది యాజమాన్య వృత్తిపరంగా శ్రీ సి ఆత్రేయ బారతీయ విద్యాబవన్‌. నేషనల్‌ ప్రొడక్టివిటీ కౌన్సిల్‌. ఆంధ్రప్రదేశ స్టేట్‌ కౌన్సిల్‌ ఫర్‌ "హైయర్‌ లర్నింగ్‌, అంధ్రాయూనివర్సిటీ, ఆంధ్రాబ్యాంకు. ఎపి యస్‌ ఆర్‌ టిసి ప్రబుత్వ పోలి టెక్నిక్స్‌ ఆంధ్రప్రదేశ్‌ పోలిస్‌ అకాడెమా. రోటరీ, లయన్స్‌. విశాట సేఫ్టీ కౌన్సిల్‌మున్నగునంన్థలకు ఆనరరీ పెకల్టీగా వృువహరిన్తున్నారు 1971 నుండి ఈ నాటివరకు శ్రీ ఆశ్రేయ ప్రా పెషనల్‌ నంస్థలైన [41210]41 గ5గ౮౧౯ ౦? ?0సాగా *టాఉంలటుాగ్‌, [టో 50015౫ [01 గటగుం తు 0౯096000, 7154 టిఉ0ం58ాగ 4550- 01410౫. 7544 టాక” ౦౦౮౫౦౦, 2౮3116 ౬410) 5001- 21౯0౯ ౧014 మున్నగు నంన్ధల కార్యకలాపాలలో చురుకుగా పాల్గాంటున్నారు. వవృత్తిపరంగా:- బాల్యంనుంచి. శ్రీ ఆత్రేయ రచన పట్ల (పత్యేక ఆసక్తీ. చొరవ చూపించేవాడు "బాల" “చిత్రగుప్త * పత్రికలలో ఆయన కదలు. గేయాలు జోకులు అచ్చయ్యేవి * కాలేజీలో సంగీతం పోటీలలో బహుమతులు సంపాదించాడు. వక్తృత్వంలో చాల యోగ్యతా పత్రాలు సంపాదించాడు కర్నూలులో బి ఎడ్‌ చదువుతున్నపుడు తిపురనేనిగోపీచంద్‌గారి ముందుతుపాను' (రామవరెడ్డి పాత్ర) వదర్శించి'&11 20౮8 4౦౮౦ 0౯ 6౦౦౦ ౯9౮౧8” గా యోగ్యకా పత్రం పౌందాడు ఈ హాన్యనాటికనే(తుపాను). మరలా బారత్‌ హెవీ ప్లేట్‌ అండ్‌ వెనల్స్‌ లిమిటడ్‌ఆపీనర్స్‌ క్షజ్‌లో 1978 లో ప్రదర్శించి.ప్రశంనలు పొందారు ఆతరువాత శ్రీ ఆశ్రేయ నాటకాలలో వేషాలు వేయడం మానివేసి ప్రయోగాత్మక నాటకాలు వాయడం మొదలెట్టారు నాటక కర్తగా, ప్రయోక్తగా:- శ్రీ చిత్రకవి ఆతేయ 1957లో “యమలోకంలో బూలోకం” అనే “నమాజాబివృద్ది" నాటికను వ్రాసి ప్రదర్శించారు తరువాత వరునగా'రచ్చబండ' “ఇదే మన దేశం' “బాగు బాగు *మనను-= మనిషి 'మోహన్‌గాందీ'లయవిన్యానం.' సినీవాలి" మొదలైన ప్రయోగాత్మక. జాతీయ నమైక్యతా నాటకాలు వ్రాసి. విశాబ పట్నంలోను, 75

రాయంణం ౪ సు. ల 00101000 జీ గ్‌ 11 (౧ ళీ! శే. కూ స్‌ - " స్తో ఎంట. కార సాకు?! ల క గ ఇ క త వయ జా హా విశాఖ పర్యావరణ నమితి ఉ పాధ్యక్షుడిగాదరిత్రా దినోత్సవం లో(30-1-192) వ యా ర మం స్య చత లం టే కేట్‌ ఇ న లు ళో న. శ షు నాజీ స్య ్‌ ఇ. ః ? న | సం ్‌ తత్వ... ము న. జజ న కట గీ 2 స సుష టాం మా? క్‌ వాణీ క్‌ ౮ ల్‌ - నవృాదయ సాహితి దశాబ్ది ఉక్సావాలు ఉగాది(1991) 76

"హ్లైదారాబాదులోను, వివిధ పరిశ్రమల్లో ప్రదర్శంవజేసి పలు వురస్కారాలందుకున్నారు.

“భారతి నా అమ్మజ్జి' అనే స్వీయ కవికానంపుటి.* నరిగమలు' అనే నవృదయ కవిశా నంకలనము వెల్పువరించారు.వీరి రచనలు, నంగితరూపకాలు ఆకాశవాణిలో తరుచూ ప్రసారం అవుతుంటాయి. ఇటీవల శ్రీ, ఆశ్రేయ అధ్యక్షత వహించిన'మానవతేమామతం' శీర్టికతో కవుల కవయి(త్రుల నమ్మేళనం దూరదర్శన్‌ లో ఇప్పటికి రెండుసార్లు వ్రసారమైనది.

జాతీయ నమైక్యత, దేశభక్తి, నమాజాభివృద్ధి మున్నగు జాతీయ అంశాల పై చాల రూపకాలు వాసి.ఆ ప్రదర్శనలకు దర్శకత్వం వహించారు.

1962 లో మన దేశంపై చైనా యుద్ధం ప్రకటించినవుడు శ్రీ ఆత్రేయ వ్రాసిన దేశభక్తిపూరితమైన బుర్రకథ “ ఇదే మన దేశం' ఆంధ్రప్రదేశ్‌ అంతటా ప్రదర్శింపబడినది. నంస్తా పరంగా:-

విద్యార్థి దశనుండి శ్రీ చిత్రకవి ఆశ్రేయ విభిన్న నంన్ధలద్వారా, తనకు హితమైన నమాజహితం కోనం ఎక్కువ కాలాన్ని వినియోగించేవారు.

శ్రీ ఆశ్రేయ నంద్యాలలో వున్నపుడు ' మనో వికానమండలి' ని స్థాపించి మక సామరన్యమునకు అవిరళ కృషిచేశారు. బాపట్లలో వున్నపుడు, అక్కడ రచయితల నంఘం ఏర్పాటులోనూ (ప్రతివారం క్రమం తప్పకుండా రచయితల నమావేశాల నిర్వవణలోనూ కీలకపాత్ర నిర్వహించారు బావట్లనమోవంలోని అప్పికట్లలో.'గాంధీ అస్త్టానకవి” శ్రీ తుమ్మల సీకారామమూర్తిగారు, శ్రీ ఆశ్రేయకు ఆదర్శం అయ్యారు. గూడూరులో ఉద్యోగం చేన్తున్నపుడు శ్రీ అశ్రేయ “అభ్యుదయ బారతి” నిస్త్థాపించారు. ఈ నమితి అద్వర్యంలో చాల సాహిత్య. నంన్కృతీ సేవా కార్యక్రమాలు జరిగాయి. శ్రీఆశ్రేయ బావగారు శ్రీ చిలకపాటి నమ్మాళ్వార్‌(చీరాల) ఆశ్రేయకు న్య్ఫూర్తి ప్రదాత అయ్యారు వేటపాలెం గ్రంధాలయం శ్రీ ఆశ్రేయకు * లైట్‌ వాస్‌ అయింది.

శ్రీ ఆడ్రేయకు విశాఖపట్నంతో వారి చిన బావగారు శ్రీమాన్‌ బట్టరు పెద

అప్పలాచార్యులుద్వారా 1952 నుండివరిచయం వుంది. 1958, ఆగన్ఫు2కిన ఉపమాక

అగ్రవోరీకులు, సింవోచలం వాన్తవ్యులు.ఆగమ శాన్త కోవిదులు, శ్రీ మాన్‌ పీకాంబరం

వేంకటగోపాలాచార్యులు వారి ఏకైకపుత్రిక చి.సౌ. ఇందిరాదేవిని పరిణయమాడడంతో

శీ చిత్రకవి ఆశ్రేయకు విశాఖపట్నంతో అనుబంధం పెరిగింది. 1971 జూన్‌లో శ్రీ 77

వ. ళా న రా. కం. న. (| . శ న. ఈ! | | నే క? నే చిత్రకవి ఆశ్రేయ- ఇందిరాదేవి దంపతుల వివావా రజతో వృవము(1958-1983) కం” ఛం గరా ల .100న్వార రి క [౬0 4801110111 [15111015 6.శంల8౧జగయు టం 11 సెగలనిన*ంంగం 5500 78

ఆత్రేయ రాష్ట్రప్రభుత్వ ఉద్యోగరీక్యా బాపట్ల నుండి అరకు వ్యాలీకి, ఆవెంటనో ఆగన్ఫులో డివ్యుకేషన్‌పై విశాఖపట్నంలోని కేంద్రప్రభుత్వ పరిశ్రమ బి.హెచ్‌.పి.వి.కి రావడం జరిగింది.

విశాఖపట్నంలో శ్రీ ఆశ్రేయకు,తొలుత' విశాఖ సాహితి' తోను “కళా ప్రపూర్ణ శ్రీ గణపతిరాజు అచ్యుతరామరాజు గారితోను పరిచయం ఏర్పడింది. శ్రీ అచ్యుతరామరాజుగారి నేతృత్వంలో శ్రీ ఆత్రేయ ఎన్నో సాహిత్య కార్యకమాలలో పాలొన్నారు. నహృదయ సాహితి:

విశాఖ పారిశ్రామిక ప్రాంకానికి తన సాహితీ సేవ అందించడానికి వీలుగా. శ్రీచిత్రకవి ఆత్రేయ 1980 జనవరిలో ఒక సాహిత్య నంస్ధను ప్రారంభించి, దానికి “సహృదయ సాహితి” అని ఆయనే నామకరణం చేశారు. ప్రతివారం (క్రమం తప్పకుండాసాహితీ నమావేశాలు నిర్వహించడం నహవృదయ సాహితి విశిష్ట లక్షణం. శ్రీచిత్రకవి ఆత్రేయ అధ్యక్షతన 'నవృుదయ సాహితి” అద్భుత ప్రగతిని సాధించింది. 1984 సంక్రాంతినుండి విశాఖనగరంలో నవ్యాదయ సాహితి రండవశాఖను నిర్వహిన్తున్నారు. కన్యాశుల్కం శతజయంతి నందర్భంగా 1992 లో' గురజాడఅవార్డు ' నెలకొల్పి నిర్వహిన్తున్న నవృుదయ సాహితికి శ్రీ ఆత్రేయ అధ్యక్షులు శ్రీ ఆత్రేయ నవృదయ సాహీతి ద్వారా ఎంతోమంది యువకవులను రచయితలను ప్రోత్సహించి వెలుగులోకి తీనుకు వచ్చారు. ప్రసిద్ధ కవి పండితులను చాలామందిని ఘనంగా నమ్మానించారు. శ్రీ అడశ్రేయగారి పట్టుదల, నవృుదయత, అకుంఠిత కార్యదీక్ష నిర్వవహణదక్షత. సాహితీ ప్రతిభినహృదయ సాహితి'కి పెట్టని కోటలు.

విశాఖపట్నంలో శ్రీ, చిత్రకవి ఆత్రేయ నెలకొల్పిన, ఆధ్వర్యం వహిన్తున్న,. నిర్వహణలో నవాకారం అందిన్తున్న నంస్ధలు చాలవున్నాయి. విశాఖ ఫిలిం వ్యూయర్స్‌ కౌన్సిల్‌కు ఆయన నంస్థాపక అధ్యక్షుడు అభినయ భారతికి శ్రీ ఆత్రేయ అధ్యక్షుడు. ఈ నంన్ధ కొన్నేళ్ళపాటు జాతీయ స్థాయిలోఆవ్వాన నాటకపోటీలు నిర్వహించింది.

నేను స్థాపించిన పర్యావరణ పరిరక్షణ నమితికి శ్రీ సి.అత్రేయ ఉపాధ్యక్షులు, జీల్లా కలక్టరు అధ్యక్షతన నడిచే విశాఖ జిల్లా సాంన్క్సృతిక మండలి నభ్యులుగా ఆయన కళారంగంలో సేవచేస్తున్నారు.[/ఏ/4£౬8 అనే నంప్రదాయేతర ఇంధన పరిశోధన,

79

క శ ప ్‌ ం ఈ ॥ న్‌ త్‌ో శ ల హ్‌ జీ ఖల వన హా వి 0౦౪౫310, ౮ణ౦0 ౪10౯-క6:1460100%0౪గ09 6. 4ఉఃల2108013 4626610140 ౪/01 జ న్‌ క్‌. న్‌ న? పిన ష్‌ - + గ స... గ్‌ * | జ న. సంది / “సరకు ॥ 5గ5గగ20040130202 [200206186౪ 5జి! 0163102 6. శల (23004800 200ఖా2) 80

"సేవా నంన్ధ బోర్డులో శ్రీ ఆత్రేయ నభ్యులు. 191 లో కేంద్ర సాహిత్య అకాడమా వారి అవ్వ్వానం పై శ్రీ ఆత్రేయ తమిళనాడు సాహిత్య పర్యటన చేశారు.

శ్రీ ఆశ్రేయగారు ఇంకాబి. హెచ్‌.పి.వి.దేవాలయ నమితి నంస్థాపకకార్యదర్శిగా శ్రీవైష్ణవ మవానభ నంస్థాపక అధ్యక్షులుగా, బీ.హెచ్‌.పి.వి. రిక్రియేషన్‌ క్లబ్‌ కార్యదర్శిగా ఆండాళ్‌ సత్సంగ్‌ వ్యవస్తాపకులుగా అవిరళ కృషిచేశారు. ఈ సంస్థలను నందర్శించినవారికి ఆయన బహముముఖ ప్రజ్ఞ. సామర్థ్యము, దీక్ష దక్షత, నిబద్ధత. క్రమశిక్షణ, వతిభా పాటవాలు తేటతెల్లమవుకాయి. "సివాపరంగా;-

శ్రీ చిత్రకవి ఆత్రేయ జీవికాన్ని పరిశీలిస్తే ఆయన మాధవసేవగామానవసేవను చేన్తూ వచ్చారని తెలున్తుంది. బాల్యం నుంచే నమాజంలోని అట్టడుగు వర్గాల వట్ల ఆయనకు అపారమైన ప్రీతి వుంది. వారి సేవకే ఆయన జీవికాన్ని అంకితం చేశారు. ఆయన రచనలను, కవితలను. ప్రనంగాలను పరికిలిస్తే శ్రీఆశ్రేయ మానవకావాదం, “నర్వోదయ' “అంత్యోదయ' సిద్ధాంతాలనమన్వయం,నర్వజన నంక్షేమకాంక్షప్రన్ఫుటం అవుతాయి.

విశాఖ బి.హెచ్‌.పీవిలో ఆ శ్రేయ కార్యదర్శిత్వంలో 1985 మే నెలలో ప్రీరంభింప బడిన మద్యపాన వ్యనన విముక్తి ఉద్యమం బీ.హెచ్‌.పి.వి.కి కలికీతురాయి.

1987 లో శ్రీ ఆశ్రేయ రష్యాలో నువృద్భావ పర్యటన చేశారు.

బి.హెచ్‌.పి.వి. పాఠశాలల నముదాయానికి కార్యదర్శి కరస్పాండెంట్‌గా శ్రీ సీ.ఆశ్రేయ మానసిక వికలాంగులైన బాలల ప్రత్యేక పాఠకాలనుకూడా నిర్వహించేవారు. ఈ పాఠశాలలో చదువు ముగించిన విద్యార్థులు వివిధ వృత్తులు చేపట్టడానికి వీలు కలిగించే మనో వికాస్‌ కేంద్రాన్ని కూడా మహిళా మండలి, తలిదండ్రుల నహకారంతో శ్రీ ఆత్రేయ నిర్వహించేవారు. నివృత్తి మార్గంలో :-

నత్సంప్రదాయ వంశంలో పుట్టి పెరిగిన శ్రీఆశ్రేయ మముక్షువుల మార్గంలో పయనిన్తున్నారు. 1976 బి.హెచ్‌.పి.వి. దేవాలయనమితికార్యదర్శిగా ఉద్యోగుల, భక్తుల నవాకారంతో వీ. హెచ్‌.పి.వి ఎదురుగావున్న దేవుడుకొండను ప్రభుత్వంనుండి పొంది,

81

• నీ ల న 7 . ళ్శ శ శ య క స జౌ వి గ స. టీ సము శ. స్తు శం చత్త్రలాి న్నా. శు క ్ల న్‌ రఫి ల న్‌ ఖ్‌ ర న కా 5గంగజు 5గ0[జ 0/20) ఉంంజడయజంం0 20640011 21

6. శగల॥'9 '520గ602/2' [౮1646006 ॥ న. ము ట్‌! మ! 74 7 కకక త. స ఫర క గాల అ ౪ శ _ న్‌ ష్‌ ప ఛ్‌ తో ర్స షై శ్న్గ్న్వె స య చ్‌ - యా అనా భమ క్ల జీ (| న ను న! = సే స్‌ స్నా 1 మనే. ళ్‌ నటనని. టా? ల ఇల లా ఖా ఒపిల్‌ వ లే స లు సు 1 శ్‌ 1 క య. లస్తష్త ఒ 0 క్‌ . ం టు స * కి నూ ష్ట్ర అబు ల. | 1 చు * ఆండాళ్‌ నత్సంగనభ్యులపంచాగశవణము శ్రీముఖ ఉగాది(24-3-93) 82

శ్రీ బాల వినాయక ఆలయము. క్రీ వ్రనన్నవేంకకేశ్వ ర ఆలయము, శ్రీ దాసాంజనేయ స్వామివారి అలయములను నిర్మింపచేసీ ఈఆలయ నముదాయాన్ని దివ్యదేశం చేశారు.

మముక్షుజన మవాో పీఠాధిపతులు శ్రీ శ్రీ, లక్ష ్యణయతీంద్రులవారిఆధ్వర్యంలో విశాఖ మవోనగరంలో భక్తకోటి నవాకారంతో శ్రీ ధనుర్మాన మహావ్రతమును 1984 డినంబరు = 1985 జనవరిలో 30 రోజులుపాటు వైభవంగా తన కార్యదర్శిత్వంలో నిర్వహింపచేశారు.అదేవిధంగా శ్రీ శ్రీమన్నారాయణ రామానుజ జీయరు స్వామి వారిఅధ్వర్యంలో 1988 ఏప్రిల్‌లో విశ్వశాంతి మహవాయజ్ఞమును నిర్వహింవ చేశారు.

శ్రీ రామాయణ ప్రవచన మవోయజ్ఞ నిర్వవాణ నమితి నంపాదకులుగా, కార్యవర్గ నభ్యులుగా తన వంతు నవాకారాన్ని అందిన్తున్నారు.

1992 జనవరిలో బి. హెచ్‌.పి.వి.దరిలోని, శ్రీప్రనన్న వేంకకేుశ్వరాలయములో ఆలయ కమిటివారి నహకారంతో శ్రీ ఆండాళ్‌ నత్సంగము ఏర్పాటుచేసి. ధనుర్మానం ముప్పది రోజులు, (పతి శనివారం ఉదయం శ్రీ మాన్‌ శ్రీ భాష్యం అప్పలాచార్యస్వామివారి ఆదేశం మేరకు నత్సంగకార్యక్రమమును, క్రమం తప్పకుండా నిర్వహిన్తున్నారు. ఈ ఆండాళ్‌ నత్సంగమునకు కార్యదర్శిగా శ్రీ, మతి.డి. కాంకారాజు వున్నారు. వృత్తిప్రవృత్తి,నివృత్తి నిష్పత్తి:-

ప్రతిమానవుడు తన వయన్సు, అనక్తి, ఆరోగ్యము. కుటుంబము, భక్తీ ప్రపత్తుల కనుగుణంగా, తన వృత్తి, ప్రవృత్తి, నివృత్తి దశల మధ్య నిష్పత్తులను మార్చుకుంటూ, ఈ మూటికి మధ్య నమన్వయముసాధించి, తన జీవితాన్ని ధన్యం చేనుకోవాలని శ్రీ చిత్రకవి ఆడ్రేయ చెప్తూంటారు. చెప్పడమే కాదు ఆచరించడానికి ప్రయత్నిన్తున్నారు కూడా.

భగవంతుడు శ్రీ చిత్రకవిఆశ్రేయ దంపతుల్ని చల్లగా చూడాలి, శ్రీ ఆశ్రేయగారింకా సాహిత్య, నమాజ సేవలు చే సేలా దీవీంచాలని అందరూ కోరుకుంటారు. తథాన్తు *నంన వ!

చిత్రకవి ఆశ్రేయ షష్ట్యబ్ద ఉత్సవము- నివేదిక = శేఖరమంతి (పభాకరరావు

“సహృదయ సాహితి” వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడు శ్రీ చిత్రకవి ఆత్రేయ షష్టిపూర్తి ఉత్సవాలు 13నవంబరు,193 దీపావళి పండుగ నాడు, ఆమరునటి రోజు విశాఖలో మూడుచోట్ల వైభవంగా పవిత్ర, ఆహ్హాదవాకావరణంలో జరిగాయి.

దీపావళినువ్రభాకాన బి. హెచ్‌.పి.వి ఎదురుగాకొండ పైనెలకొన్న శ్రీ ప్రనన్న వేంకక్రేశ్వరాలయంలో, “ఆండాళ్‌ సత్సంగం” వారు తమ శనివారం కార్యక్రమం నిర్వహించారు. బ్రహ్మా శ్రీ కొత్తలంక నత్యనారాయణశర్మ, శ్రీ మాన్‌ చిలకపాటి నరసింహాచార్యులు శ్రీఆశ్రేయ దంపతుల చే ఆయుష్యహోవుం పరమవైదికంగా నిర్వహింపచేశారు.

ఈ వైదీక కార్యక్రమానికి విచ్చేసిన శ్రీమాన్‌ శ్రీ భాష్యం అప్పలాచార్యస్వామి దంవతులు,తదితర పెద్దలు శ్రీ ఆ శ్రేయ దంపతులకు ఆశీన్సులు, శుభాకాంక్షలు అందచేశారు. అనంతరం, శ్రీ ఆత్రేయ దంపతులు తమకుఆచార్వులైన శ్రీ మాన్‌ శ్రీభాష్యం అప్పలాచార్యులు దంపకులకు పాదార్చన చేశారు

తరువాత షష్టిపూర్తి దంపతులచే శ్రీ'ప్రనన్న వేంకక్రేశ్వరస్వామివారి, దేవేరుల కల్యాణం కన్నుల పండుగగా నిర్వహింపబడింది. దీపావళి సాయంత్రం షీలానగర్‌లోని శ్రీ ఆశ్రేయగారిల్లు సహృదయ విశాఖనుండి, ఇతరప్రాంతకాలనుండి వచ్చిన బంధుమిత్రులతో కళకళలాడింది. తొలుత'దిహిందు' పవ్రిక చీఫ్‌ కరస్పాండెంటు శ్రీ, ఆర్‌ నంపతీ్‌ నతీనమేతంగా వచ్చి శుభాకాంక్షలందచేశారు.

రెండవ రోజు 14 నవంబరు ఉదయం శ్రీ ఆజ్రేయ బంధుమిత్ర నపరివారంగా శ్రీ సింవాచలంక్షేతమునకు వెళ్ళి శ్రీ వరావాలక్షీ ్మనృసింవస్వామివారి తిరు కల్యాణం జరిపించారు.

ఆసాయంత్రం, విశాఖనగరంలో ని జీల్లాప్రజా పరిషత్‌ హాలులో పురవ్రముఖుల. వ్రసిద్ద సాహితీ వేత్తల, నంన్క్సృతీ నంపన్నుల నమక్షంలో శ్రీఆశ్రేయగారి అభినందన నభ జరిగింది. నభకు కోరమాండల్‌ ఫర్జిలైజర్సు సీనియర్‌ ఇంజనీర్‌ ప్రసిద్దనవలా కధారచయిత. శ్రీ ద్విభావ్యంరాజేశ్వరరావు స్వాగతం వలికారు. నభాధ్యక్షులు నంన్కృతీ

84

సేవా సంపన్నులు, శ్రీ డి.సి హెచ్‌,.తిరుపతిరాజు, వివిధ యాజమాన్య వృత్తి సంఘాలద్వారా శ్రామిక ,ఉక్పాదకతారంగాలకు శ్రీఆత్రేయ చేసిన సేవల్ని కొనియాడారు.

ముఖ్య అతిధి, విశాఖవటం స్టీల్‌ ప్లాంట్‌ అడ్వయిజర్‌ మరియు కళాభారతి అధ్యక్షులు తమ ఉక్తేజపూరిత ప్రనంగంలో శశ్రీఆశ్రేయ సాహితీ, నంన్కృతీ ఆధ్యాత్మిక 'సేవారంగాలకు చేసిన కృషిని ప్రశంసిన్తూ ఈ వష్టీపూర్తి ఉత్సవము కేవలం ఆయన కుటుంబ నభ్యులచే గాకుండా, విశాఖమహానగరంలోని అన్ని రంగాలకు చెందిన ప్రముఖులచే నిర్వహింపబడడం శ్రీ ఆశ్రేయ విశాఖనగరంలోని ప్రజాహిత సేవలో ఎంతగా తమ జీవితాన్ని వునీతం చేనుకున్నారో అద్ధం పడుతూందని శ్రీఆత్రేయ దంవకులు ధన్యజీవులని ప్రశంసించారు.

ఆంధ్రాయూనివర్సిటీ రాజకీయ శాస్త్ర పప్రధానాచార్యులు,ప్రాపెనర్‌ ఎ(పనన్నకుమార్‌ ప్రసంగిస్తూ. శ్రీ ఆత్రేయ గత రెండు దశాబ్దాలకు పైగా విశాఖమహానగర దైనందిన జీవితంలోని అన్ని రంగాలకు అత్యున్నత సేవలందిన్తున్నారని, ఆయన క్రమశళిక్ష ణ. పట్టుదల, పరిశ్రమ, అంకీత న్వభావము వల్లనే సహృదయ సాహితి లాంటి సంస్థలు ఫలవంతంగా నిర్వహింపబడుతున్నాయిని,ఆయన ఆదర్శం ఆందరూ ఆనునరించదగినదని అన్నారు.

విశాఖ మ్యూజిక్‌ అకాడెమో అధ్యక్షులు, సాహితీ వేత్త ప్రొఫెసర్‌ యల్‌.యస్‌.అర్‌.కృిష్ణశాస్త్రీ మాట్లాడుతూ శ్రీఆశ్రేయ విశాఖలో తమ అకుంఠిత కృషి 'సేవలద్వారా ఎంతో ఉన్నతులైన మిత్రులను నంపాదించుకున్నారని, ఆయన చిరునవ్వు వువ్వ్యులను వెదజల్లుతూ అందరికీ తమ సేవలను అందిన్తూ విశాఖనగర జీవితాన్ని శోభాయమానం చేన్తూన్న, నవృదయశేఖరులని. వినయశీలురని శ్రీ, ఆత్రేయ దంపతులు విండు నూరేళ్ళు వర్ణిల్లాలని శుభాకాంక్షలందించారు.

కళా ప్రపూర్ణ గణపతిరాజు అచ్యుతరామరాజు తమ ప్రనంగంలో శ్రీ ఆశ్రేయతో తమ చిరకాల మైత్రీ బంధాన్ని గుర్తుచేనుకుంటూ, అయన వినయశీీలతను. శ్రమదమాది గుణాలను. ఉత్తమ కవిత్వ నంపదను, ఆయనఆర్ధ,పూర్ణమైన కధలను. నాటికలను, ప్రశంసించారు. 'ఆశ్రేయగారిని ఎపుడు తలుచుకున్నా చిత్రకవి సింగరార్యుడో ఓ వవరుడో ఓ విష్ణుచిత్తుడో నాకు కన్పిస్తాడు, అని అన్నారు. ఆయన నిర్వహించిన యజ్ధయాగాదులూ, దైవకార్యాలు ఆలయ నిర్మాణాలు, కార్మిక వృాదయ ప్రక్షాళశనలూ, నవృుదయ వృదయ పీఠాలూ అనదృశమైనవి. అకుంఠిత కార్యాదీక్షాదక్షు డైనేకృళ్వాన్ని

85

యువ కవులు కోరుకుంటూనే ఉంటారని ఆయన శుద్ధ నత్వ గరిష్టులైన ఇందరు "పెద్దలు వచ్చి ఈ సాత్వికుడు, మరో అరవై ఏళ్లు జీవించి. పూర్దాయుష్కులై, పూర్ణ వైకుంఠాన్ని ఈ ధరాతలం పై నృష్టించాలని కోరుకుంటున్నారని అంటూ శ్రీ ఆశ్రేయ ను నమ్మానించి ఆశీర్వదించారు.

ప్రవచన శిరోమణి శ్రీ మాన్‌ శ్రీ భాష్యం అప్పలాచార్య స్వామివారు శ్రీ ఆడ్రేయ, శ్రీమతి ఇందిరాదేవిలు అన్యోన్య,ఆదర్శ దంపతులని, వారు చేసిన ఆలయ నిర్మాణాలను వారి వినమిత శీలాన్ని ప్రస్తావించి. ఈ షష్టిపూర్తి దంపతులు నిండు నూరేళ్లు జీవించి అటు వ్రజాహిత కార్యక్రమాలను ఇటుఆధ్యాత్మి కకార్యక్రమాలను కొనసాగించి తమ జీవితాలను పునీతం చేనుకోగలరని మంగళా శాననం చేశారు.

రాజా- లక్షీ ౩ ఫౌండేషన్‌ ఛైర్మన్‌ శ్రీ పి.వి.రమణయ్యరాజా గౌరవ అతిధిగా పాలొంటూ. శ్రీ చిత్రకవి ఆత్రేయ ఇంతమంది సాహితీవేత్తలను పురప్రముఖులను తమ ప్రజాహిత సేవలద్వారా అకట్టుకున్నారని తెలునుకొని చాలనంతోషిన్తున్నానని వారు నిర్వహిన్తున్న నభలు కార్యక్రమాలు చాల వముందాగా ఆదర్శవంతంగా ఉన్నాయని ప్రన్తుతించారు. అనంతరం శ్రీ రమణయ్యరాజా శ్రీ ఆశ్రేయ దంపతులను ఘనంగా నమ్మానించారు.

ప్రముఖ కవి పండితులు, డాక్టరు వేదుల నుబవ్మణ్యశాస్త్రి శ్రీఆశ్రేయగారు తనకేగాక చాలమందికి ఎన్నో ఉపకారాలు చేశారని ఆయన నహవృదయతకి జోవోరు లర్పించి. శ్రీ ఆశత్రేయపై చక్కని పద్యాన్నిచదివి నభ్యుల హర్తధ్వానాలందుకున్నారు.

యువకవి రచయిత శ్రీ వి.యస్‌.అర్‌.యస్‌.సోమయాజులు. శ్రీఆడ్రేయ చిత్రాన్ని అందంగా గీసి, దాంతోఆయన వ్రాసిన చక్కని నమ్మాన పత్రాన్ని చదివి శ్రీ, ఆశ్రేయకు అందించారు. శ్రీ ఆత్రేయ షష్ట్రబ్బ ఉత్సవ నంఘంవారు ఘన నమ్మానంచేశారు. అనంతరం శ్రీ, చిత్రకవి ఆత్రేయ దంపతులకు 20కి పైగాసాహితీ నంన్కృతీ సేవానంస్థల వారు 30 మందికి పైగా పురప్రముఖులు, కవి పండితులు నమ్మానం చేశారు.

అనంతరం శ్రీ చిశకవి ఆత్రేయ తన షష్టి పూర్తి ఉత్సవాలను ఎంతో అభిమానంతో రెండురోజుల పాటు నిర్వహించిన ఉత్సన నంఘం వారందరికి, నభలో తనను ఆశీర్వదించిన వారందరికీ ముకుళిత హస్తాలతో కృతజ్ఞతలు తెలియజేన్తూ. తన జీవితంలో వృత్తి, ప్రవృత్తి నివృత్తి, ల మధ్య నిష్పత్తులను పాటిన్తూ వాటిని నమన్వయం చేసుకొని మాధవసేవగా మానవసేవ చేసి తరించాలన్న తన ఆశయం నదన్యుల ప్రోళ్సావాంతో ఆశీర్వాదాలతో నెరవేరగలదని ఆశిన్తూ అందరికీ అభివాదం చేశారు. తన

66

జీవితంలో అన్ని ఏధాల నహకరిన్తున్న తన ధర్మపత్ని శ్రీ మతి ఇందిరా దేవికి పూలమాలవేసి ఆశీర్వదించారు. దాదాపు మూడు గంటల సేపు రమణీయంగా జరిగిన శ్రీ చిత్రకవి ఆత్రేయ షష్ట్యబ్ద ఉత్సవము, అభినందన నభ నా వందన నమర్పణతో విజయవంతంగాముగిశాయి. వ్‌ లై వా | ౧౯౭ ఈా శో ॥] న్నే లి వా!?ఆ4 రా క్‌రము: న. ర ” ఇంచర మర ఎంచ న్న శో 1! రస బుంటుజా జీ ట6. ఓ ల ణే న! గ గ్‌ [ ల ో గ ఇ ॥ ే + | అనా * “ రా స. | న సగ జ వ. ప 1 న్‌. పల లం వట ళో క 9 ట్రై క | స్ట జీ, ళ్‌ . న్‌ “శశ. శనం 87

వరిః ఓమ్‌ శ్రీ మకాం చిత్రకవి ఆత్రేయ మహోదయానాం షష్ట్రబ్దపూర్తి మహోత్సవ సమ్మాన పత్రికా శ్రీ మళాం 'బిల్హణీయ' సీంగారా చార్యవంశ తల్లజానాం ఆత్రేయ వర్యాణాం షష్ట్రబ్ది పూర్తి మహోశ్సవే తేషాం ప్రీతి పాశ్రేణః విజయ రాఘవాది భాగినేయైైః నభక్తి పురన్సరం నశ్రద్ధం నమర్చ్యతే ఇయం నమ్మాన వత్రికా। అయి(ప్రపన్నజనపారావార శళశాంకమూర్తే! జయీభవ! దిగ్యజయీభవ!! తశ్రభవతః పప్రపన్న జన కూటన్ధ శ్రీ, శఠగోవ దివ్యనూరేః పరిపూర్ణ దివ్య కరుణా కటాక్ష పాత్రాణాం, శ్రీమత్‌ చిత్రకవి సింగరార్యవంశజానాం మధ్యేశశాంకమూర్తి రివ భవాన్‌ చకానతి. కాళిదాన నూక్తి మను నృత్య కుత్రవా మహానద్యవ తరతి సాగరమంతరేణేతి భవంతః (శ్రీ సింగరార్యవం శే నంభూళా ఇతి చిత్రమేవ. శ్రీప్రవన్న వేంకకేశ్వర పద పద్మనమారాధక! జయ!” వై వవనభా' థ్యక్ష “గూడూరు' పత్తనన్థ శ్రీ ప్రనన్న వేంకకేశ్వరదివ్యపాదుకానమారాధనైక చిత్తవృత్తే! బాల్యాత్‌ ప్రభృతి శ్రీవేంక కేశ్వరదివ్యపాదుకానమారాధనాత్‌, అర్బనాత్‌, వందనాత్‌, దాస్యాత్‌, నఖ్యాత్‌,ఆత్మనివేదనాచ్చ “నర్వం విమ్మ్వమయం జగత్‌” ఇతి సిద్ధాన్తః బాల్యాత్‌ ప్రభృతి భవతి నిగూఢః క్రమేణ ప్రన్ఫుటో2భవత్‌. అత ఏవనితాం కశాపార భూతదయాం వాంఛతి భవానితి నచిత్రమేతత్‌ | హే ఇందిరా మనోహర! మధుర లేఖినీ ప్రాజనాథ నదయ హృదయ! భవకాం నువర్ణ లేఖినీ మకరంద నరసి నుస్నాన్వాతన్మధు నిపీయ మధురాతి మధురకావ్యగానాని నిక్వణయతీతి విచిత్రేషుచ చిత్రమేవ ॥ జయ జయ నహన్ర నభాసంచాలక ! రమణీయ కృతికర్తః వర్థకామ్‌ !! నమనమాజ స్థాపనాయ భవతాం కావ్నశైలీ కదాచిత్‌ లాన్యం. కదాచిత్‌ చండికా కరాళ నృత్యంచ కృత్వా, జనజాగరణ భేరి యుంకార రవం ఘోషయతీతికిం నవిచిత్రమ్‌? 88

శ్రీ రంగనాయకీ రాజగోపాల నుధీ వరాణాం ప్రియతనూజ! జయ! శ్రీమత్‌ చిత్రకవి శ్రీనివానవరదార్యాణాం అభిమానపు(త్రరత్న! భవాన్‌ మాళాపిత్రోః పరమభక్తః ప్రియపుత్రోభూళ్వా నర్వేషాం భారతీయానాం అమృత పుత్రో2భవన్‌ ఇత్యేవ మవాచ్చితమ్‌ | భవకామాయు రారో గ్రైశ్వర్యాదికం “శతమానం భవతి శకాయుః'... ఇతి వైదిక శుభా$ీః పరంపరాం భగవాన్‌ కళ్యాణాద్భుత గాత్రః, శ్రీ వేంకటాది నిలయః అభంగుర విభూతించ తరంగయతు .. ఇతి తం విశ్వాక్షం విశ్వ నంభువం శ్రీ మన్నారాయణం ప్రార్థయామః. న్వయం ప్రవక్తా, వచసాం - కవీశః దేశేప్రసిద్ధః - జనసామ్యవాదీ। సింవోద్రి నాథన్య -కృపాప్రభావాత్‌ ఆశ్రేయవర్యో-జయ తీతి లోకే | శబ్దేషు చిత్రం - వచనేషుచిత్రం చిత్రం -తథా. భావరసాదిలోకే | కావ్యేషు చిత్రం - కథనే విచిత్రం ఆత్రేయ వృత్తం -శుభదం = నుచిత్రమ్‌ ॥ ఇద్ధం చిత్రకవేః వృత్తౌ ప్రవృత్నౌచ భగవద్భాగవకాచార్యకెంకర్యరూపా భక్తిః తేషాం పుత్ర పొత పర్యన్తం - ఆచంద్రకారార్కంచ నిరంతరా నిస్సీమా భవత్వితి శ్రియః పతిం జగత్కుటింబినం యాచే॥ భగవత్‌ భాగవతచరణరేజవః-భాగినవేయాః చిలకపాటి విజయరాఘవ; శ్రీ మన్నారాయణః విజయసారధిః శ్రీధరః భ టర్‌ రాజగోపాలశ్చ శ్రీ ప్రనన్న వేంకకే య కన్ను ల) గనన్న 205 టశ్వరాలయం యాం; విశాఖపట్టణం -సింవోద్రినంసానమ్‌ నా. మా ప న్న ॥ ల థి య్‌ లా గ న్‌ దీపావశి” -13 నవంబరు ,1993 / కను. కన్నా ర.

దిక్‌స్రీం ( ల ( | ల వి | ॥ ం . క ఆరిత్తోవి ఆత్రేయ 42 ల్లో | స. . గంగా వినిర్మల కమనీయ గాత్రుండు . నవనీత మృదుల నన్మాననుండు | _ . మహిత నుధా నమ మధుర వాజ్నీవుణుండు | హి నంతత వరహితా చరణ చణుడు . టం ౧... “నకల నురాచార్య నమబుద్ధి విభవుండు " . ష్‌ 'ధ్షైకజీవన తత్పరుండు గ. రమణీయ నత్కావ్య రచనా విశిమ్టండు సం. సాహితీ నద్గోష్టి నవృుాడయుండు తీ. అతడు శ్రీచిత్రకవి వంచ్యుడమల యళుడు . శ్రీమదాత్రేయ నాముండు శష్టనుతుడు న. | లా = . వష్టి వూర్తుత్సవమ్మును జరువు కొనుచు మ్‌ . శతశరత్తులుజీవించునంతనమున.- ॥ త్త, హా నాం - ళా. - 4